^

Beebaa Dabu

The Holy Bible in the Kapingamarangi language of the Federated States of Micronesia, spoken on the Kapingamarangi and Ponape islands, Caroline Islands

Copyright © 1996, 2014 The Kapingamarangi Bible translation committee
Language: Kapingamarangi
Translation by: The Kapingamarangi Bible translation committee

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2015-04-24

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 31 Aug 2023
eBible.org certified

28201f3a-53b9-559a-9b49-00a6f40bcb2a

Genesis

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

GENESIS

Di Beebaa Genesis

Di haga modongoohia:

Di ingoo bolo Genesis dono hadinga bolo “Taamada”. Di beebaa le e helekai i taamada o nia mee huogodoo ala i di langi mo henuailala, mo taamada o nia daangada, taamada di huaidu mo di hagaduadua o henuailala, mo di hai a God ang gi nia daangada. Genesis le e wwae lua:

1) Di mada 1—11: Di hai o henuailala mo di kai o nia daangada ala matagidagi. Aanei la go di kai o Adam mo Eve, Cain mo Abel, Noah mo toloo damana, mo di Angulaa i Babylon.

2) Di mada 12—50: Di kai o nia damana mmaadua o Israel. Tangada matagidagi i digaula la go Abraham dela gu modongoohia mai i dono hagadonu mo dono hagalongo gi God. Ga duudagi gi di kai o dana dama daane go Isaac, mo tama daane Isaac go Jacob (dela e haga ingoo labelaa bolo Israel), mo nia dama daane Jacob madangaholu maa lua. Aalaa go digau ne hai nia madawaawa madangaholu maa lua o Israel. Di mee hagalabagau labelaa i lodo di beebaa deenei la go tama daane Jacob go Joseph mo dono kai dela ne laha mai a Jacob mo ana dama daane ala i golo mo nadau gau, belee noho i Egypt.

Di beebaa deenei dela e kai di hai o nia daangada, gei di mee koia e hagalabagau la go di hai o nia mee a God ala ne hai. Di beebaa deenei e daamada i di hai a God dela ne hai nia mee huogodoo i di langi mo henuailala, mo di haga lawa di beebaa deenei gaa hai di hagababa a God bolo Ia gi dee dugu dana benebene ana daangada. Lodo di beebaa deenei, di mee damana la go di hai a God dela e hagi aga ge e hagaduadua digau ala e hai di huaidu, ge e hagamaamaa ana daangada, ge e daahi gi humalia di kai o nadau hagadili. Di beebaa namua deenei la ne hihi belee daahi di hagadonu o nia daangada, ge e daahi di hagadonu gi iloo nia daangada.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di hai ne hai ai nia mee ala i di langi mo henuailala (1.1—2.25)

Taamada o di huaidu mo di hagaduadua (3.1-24)

Mai Adam gaa huli gi Noah (4.1—5.32)

Noah mo toloo damana (6.1—10.32)

Di Angulaa i Babylon (11.1-9)

Mai Shem gaa hana gi Abraham (11.10-32)

Nia damana mmaadua: Abraham, Isaac mo Jacob (12.1—35.29)

Di hagadili ni Esau (36.1-43)

Joseph mo ono duaahina daane (37.1—45.28)

Digau Israel i Egypt (46.1—50.26)

1

Di kai o di hai o henuailala

1 Taamada loo God ne hai di langi mo henuailala. 2 Henuailala la digi haga noho ina dono ada ge e dugu hua lomo, deai ono mee i golo ai. Di moana bagibagia guu hii nia mee huogodoo gei guu gahu hagatau go di bouli dongoeho, gei di Hagataalunga o God e ngalungalua i hongo nia wai.*

3 Gei God ga helekai, “Di maalama gi i golo”, gei di maalama gu i golo.* 4 Gei God guu mmada bolo di maalama gu humalia. Gei Mee gaa wwae di maalama mo di bouli, 5 ga haga ingoo di maalama bolo “di aa” ge di bouli ga haga ingoo bolo “di boo”. Gei di boo gaa maa gi daha ge di aa guu dae mai, deelaa la go di laangi matagidagi.

6-7 Gei God ga helekai, “Di mee wwae mee aholi gi i golo, e wwae nia wai ge e daahi nia maa gii noho nau gowaa dagidahi”, gei di maa gu i golo. Gei God gaa hai dana baahi mee wwae mee aholi e wwae nia wai ala i lala di maa, mono wai ala i hongo di maa.* 8 Mee ga haga ingoo di baahi mee wwae mee aholi bolo “di langi”. Gei di boo gaa maa gi daha ge di luada ga dau mai, deelaa la go togo lua laangi.

9 Gei God ga helekai, “Nia wai i lala di langi gi lloomoi gi di gowaa e dahi, gei tenua gi gila aga”, ge di maa gu i golo. 10 Mee ga haga ingoo tenua bolo “henuailala”, gei nia wai ala ne loomoi gi di gowaa e dahi ga haga ingoo go Mee bolo “tai”. Gei God guu mmada bolo gu humalia. 11 Gei Mee ga helekai labelaa, “Henuailala gi tomo aga nnagadilinga laagau huogodoo ala e huwa nia lii mono golee”, ge di maa gu i golo. 12 Gei henuailala guu tomo i nia hagadilinga laagau huogodoo, gei God guu mmada bolo gu humalia. 13 Gei di boo gaa maa gi daha ge di aa gaa dae mai, deelaa la go togo dolu laangi.

14 Gei God ga helekai, “Nia maahina gi i golo i di gili di langi, e wwae di aa mo di boo, e haga modongoohia nia madagoaa, nia laangi mono ngadau.† 15 Nia maa e hai gi maahina i di gili di langi e inaina henuailala”, ge nia maa gu i golo. 16 Gei God guu hai ana maahina llauehe e lua, di laa e dagi di laangi, ge di malama e dagi di boo. Mee guu hai labelaa nia heduu. 17 Mee guu dugu ana maahina i di gili di langi belee inaina hongo henuailala, 18 e dagi di aa mo di boo, ge e wwae di maalama mo di bouli, gei God guu mmada bolo gu humalia. 19 Gei di boo gaa maa gi daha ge di aa gaa dae mai, deelaa la go togo haa laangi.

20 Gei God ga helekai, “Di tai la gii honu i nia hagadilinga mee mouli e logo, gei di ahiaalangi la gii honu i nia manu mamaangi.” 21 Gei God gaa hai nia iga llauehaa mo nia hagadilinga manu mouli ala e mouli i lodo tai, mono hagadilinga manu mamaangi huogodoo gi i golo. Gei God guu mmada bolo gu humalia. 22 Mee ga haga maluagina digaula, gaa hai gi nia manu mouli ala i lodo di tai bolo gi hagadili gii logo gii honu i lodo tai, gaa hai labelaa gi nia manu mamaangi bolo gi hagadili gii logo. 23 Gei di boo gaa maa gi daha ge di aa gaa dae mai, deelaa la go togo lima laangi.

24 Gei God ga helekai, “Henuailala gi hagadili nia hagadilinga manu dolodolo huogodoo: nia manu gaidala mono manu lodo geinga, llauehe mo lligi,” gei di maa gu i golo. 25 Gei God guu hai nia mee huogodoo, gei Mee guu mmada bolo gu humalia.

26 Gei God ga helekai, “Dolomeenei gei Gidaadou gaa hai tangada mouli be Gidaadou, gii hai be Gidaadou. Digaula e mogobuna i hongo nia iga, nia manu mamaangi mono manu dolodolo huogodoo, nia manu gaidala mono manu lodo geinga, llauehe mo lligi.”* 27 Gei God gaa hai tangada gii hai be Ia, Mee gaa hai taane mo di ahina.* 28 Gei God ga haga maluagina meemaa ga helekai, “Heia gulu dama gii logo, gei gulu hagadili ga mouli i hongo henuailala hagatau, gei henuailala gaa dagi go digaula. Goolua gi dagi ina nia iga, nia manu mamaangi mono manu dolodolo huogodoo.* 29 Au gu hagatogomaalia nia lii laagau huogodoo mono huwa laagau huogodoo belee gai go goolua. 30 Gei nia manu lodo geinga huogodoo mono manu mamaangi huogodoo e gai nadau geinga tolo mono lau laagau.” Gei di maa gu i golo. 31 God gaa mmada gi ana mee huogodoo ala ne hai, ge Ia gu tenetene huoloo. Gei di boo gaa maa gi daha ge di aa gaa dae mai, deelaa la go togo ono laangi.

2

1 Nia mee huogodoo ala i di gili di langi i nua mo i henuailala nei guu lawa huogodoo. 2 Togo hidu laangi gei God ne haga lawa ana mee huogodoo ala nogo hai, gaa noho e hagamolooloo.* 3 Mee ga hagadabu togo hidu laangi gaa dugu gee bolo di laangi dabuaahia, idimaa, di laangi deelaa di laangi ne haga lawa ai ana mee ala nogo hai huogodoo, ga hagamolooloo.*

4 Deelaa di hai ne hai ai nia mee huogodoo ala i di langi i nua mo i henuailala.

Di hadagee Eden

Di madagoaa Yihowah-God* ne hai nia mee ala i di langi i nua mo henuailala, 5 gei di maa nogo deai nia laagau tomo i henuailala ai, ge deai nia lii ne matilitili ai, idimaa, Yihowah-God digi haga doo dana uwa, ge deai tangada e haala be e haga maluu di gelegele ai. 6 Gei nia wai le e uwa aga hua i lodo tenua ga haga tiu di gelegele.

7 Gei Yihowah-God gaa kae ana gelegele i di gelegele o tenua, ga haga noho dana dangada. Mee ga ili ana madangi mouli gi nia madauhi o maa, gei tangada deelaa ga daamada ga mouli.*

8 Gei Yihowah-God gaa dogi dana hadagee i Eden, i di bahi i dua, gaa dugu dana daane dela ne hai gii noho i di gowaa deelaa. 9 Mee gaa hai nia hagadilinga laagau madamada huoloo gii tomo i golo, gii huwa i nia huwa laagau humalia. Ge tungaalodo di hadagee deelaa, le e duu ai di laagau dela e iai di mouli mo di laagau dela e hai gi iloo ai di humalia mo di huaidu.*

10 Di monowai e hali i lodo Eden e haga magalillili di hadagee deelaa, gei tua o Eden la guu wwae haa guu hai nia monowai e haa. 11 Di monowai matagidagi la go Pishon, e hali di gili tenua go Havilah. 12 Nia goolo e kida i tenua deelaa, mono daubigi laagau ala e hai nia lolo kala, mono hadu ‘onyx’ dingidingia hagalabagau. 13 Di lua monowai la go Gihon, e hali di gili tenua o Cush. 14 Tolu monowai la go Tigris, dela e hali i bahi i dua o Assyria, ge di haa monowai la go di Euphrates.

15 Gei Yihowah-God gaa dugu tangada gi lodo di hadagee go Eden e haga maluu di maa ge e hagaloohi di maa. 16 Mee ga helekai gi mee, “Goe e mee di gai nia huwa laagau huogodoo i lodo di hadagee, 17 gei goe hudee geina nia huwa o di laagau dela e hai tangada gi iloo di humalia mo di huaidu. Maa goe gaa gai di maa, gei goe gaa made hua i di laangi deelaa.”

18 Yihowah-God ga helekai, “Ma hagalee humalia gi taane ma gaa noho modogoia. Au gaa hai dagu dangada e hoo a mee, e hagamaamaa a mee.” 19 Gei Mee ga dahi aga ana gelegele i hongo di gelegele tenua, gaa hai ana manu dolodolo huogodoo mono manu mamaangi ga laha mai digaula gi tangada gii mmada a mee e gahi ono ingoo, ge deelaa di hai o nia manu ne gahi nadau ingoo. 20 Gei tangada gaa gahi nia ingoo nia manu mamaangi huogodoo mono manu dolodolo huogodoo, gei di maa deai di manu i lodo digaula e humalia di hagamaamaa a mee ai.

21 Gei Yihowah-God gaa hai tangada la gii kii danu mmoe gaa daa dana iwi i di wogowogo o maa, ga hagabuni di lohongo di maa. 22 Gei Mee gaa hai dana ahina gi di iwi wogowogo, ga laha mai a Mee gi taane. 23 Gei taane ga helekai,

“Deenei la go dogu hagadilinga.

Di iwi ne daa i ogu iwi,

ge nia goneiga ne daa i ogu goneiga.

Di ingoo o maa go ‘di ahina’,

idimaa mee ne daa mai i taane.”†

24 Deelaa di mee a taane gaa tanga gi daha mo dono damana mo dono dinana, ga buni anga hua gi dono lodo, meemaa dogolua gu hai hua di mee e dahi.*

25 Taane mo di ahina nau goloo i nau gili ai, ge meemaa hagalee langaadia i ginaua.

3

Te hagalongo o tangada

1 Di gihaa la go di manu dela koia e kabemee i nia manu lodo geinga ala ne hai go Yihowah-God. Di gihaa ga heeu gi di ahina, “Ma e donu bolo God gu helekai adu gi di goe bolo goe gi hudee geina nia huwa o tei laagau i nia laagau ala i lodo di hadagee?”*

2 Di ahina ga helekai, “Gimaua e mee hua di gai nia huwa o nia laagau huogodoo ala i lodo di hadagee, 3 dela hua go di laagau dela e duu i tungaalodo di hadagee. God gu helekai mai gi gimaua bolo gi hudee geina nia huwa o di laagau deelaa, ge hudee bili ginai. Gimaua gaa gai be gaa bili gi di maa, gei gimaua gaa mmade.”

4 Gei di gihaa ga helekai, “Deenaa la hagalee donu, goolua hagalee mmade. 5 God ne helekai beenaa, idimaa, Mee e iloo Ia bolo goolua ma gaa gai di maa, gei goolua gaa hai be God, ga iloo nia mee ala e humalia mono mee ala e huaidu.”

6 Gei di ahina ga gidee ia bolo di laagau deelaa le e madamada ge e humalia huoloo ono huwa, bolo gaa hai ia gi kabemee, gei mee gaa hagi ana huwa laagau dulii gaa gai. Gei mee gaa wanga ana mee gi dono lodo, gaa gai go mee labelaa. 7 Di madagoaa hua meemaa ala ne gai di huwa o di laagau deelaa, gei meemaa gu limalima gu iloo nia mee, gei gu iloo labelaa bolo ginaua deai nau goloo i nau gili ai, gei meemaa gaa dui nau lau laagau o di laagau ‘fig’ gaa gahu ginaua.

8 Di hiahi hua deelaa, gei meemaa ga longono ginaua Yihowah-God dela e haele i lodo di hadagee, gei meemaa gaa pala hagammuni i Mee i nia malu o nia laagau. 9 Gei Yihowah-God gaa wolo ga gahi mai taane boloo, “Goe i hee?”

10 Gei mee ga helekai, “Au gu longono eau Goe i lodo di hadagee, gei au gu madagu gaa bala hagammuni i di Goe, i di au gu deai ogu goloo i dogu gili ai.”

11 God ga heeu, “Ma koai dela ne hagi adu gi di goe bolo goe deai o goloo i doo gili ai? Goe guu gai di huwa laagau dela ne helekai iei Au adu gi di goe bolo gi hudee geina?”

12 Taane ga helekai, “Ma go di ahina dela ne dugu Kooe i dogu baahi dela ne gaamai gi di au di huwa laagau deelaa, gei au gaa gai di maa.” 13 Gei Yihowah-God ga heeu gi di ahina, “Goe ne aha dela ne hai di mee deenei?”

Gei mee ga helekai, “Ma go di gihaa dela ne halahalau au, gei au gaa gai di maa.”*

God gu haga iloo di hagaduadua o di huaidu

14 Gei Yihowah-God ga helekai gi di gihaa, “Goe ga hagaduadua i di gili di mee deenei. Ma kooe hua modogooe i lodo nia manu dolodolo huogodoo dela e hagahuaidu. Tugi dolomeenei gaa hana, goe ga dolodolo i do dinae, goe e gai au dogolia gelegele i di waalooloo o do mouli. 15 Au gaa hai goolua mo di ahina gi hudiwou i gulu mehanga. Di hagadili o maa mo do hagadili e hudiwou i nadau mehanga i nia madagoaa huogodoo. Di hagadili o maa ga dagadagahi do libogo, gei goe ga gadigadi di muliwae o maa.”*

16 Gei Mee ga helekai gi di ahina, “Au ga haga uda do hagaduadua la gi nonua i do madagoaa ma ga hai dama, gei di mmae o do haanau la ga damana. Goe ga hiihai gi doo lodo hua igolo, gei goe gaa dagi go mee.”

17 Gei Mee ga helekai gi taane, “Goe dela ne hagalongo gi doo lodo, gaa gai di huwa laagau dela ne helekai iei Au adu gi di goe bolo goe gi hudee geina. Idimaa goe dela ne hai di mee deenei, malaa, di gelegele la gu haga halauwa, gei goe e hai loo gi ngalua hagamahi gi nia gelegele gii hai ana meegai gi dohu adu gi di goe i di waalooloo do mouli. 18 Nia gelegele gaa hai ana geinga tomo mono laagau duduia, gei goe gaa gai au huwa laagau lodo geinga.* 19 Goe e hai loo gi hagamadabouli gii too oo hee, e hai di gelegele luuli gi hagadili ana mee e logo, gaa dae loo gi doo hana gi muli gi di gelegele dela ne haga noho iei goe. Goe ne hai gi nia gelegele, gei goe gaa hai labelaa nia gelegele.”

20 Adam gaa gahi di ingoo dono lodo bolo Eve,* idimaa mee go tinana o digau huogodoo ala e mouli. 21 Gei Yihowah-God gaa hai nia goloo gahu o Adam mo dono lodo gi nia gili manu, gei Mee ga haga gahu meemaa.

Adam mo Eve gu hagabagi gi daha mo di hadagee

22 Gei Yihowah-God ga helekai, “Dolomeenei gei meemaa la gu hai hua be Gidaadou, gei gu iloo nia mee humalia mono mee huaidu. Hudee dumaalia ang gi meemaa gii gai nau mee i nia huwa o di laagau hagamouli, ga mouli hua beelaa.”* 23 Gei Yihowah-God ga hagabagi a meemaa gi daha mo di hadagee i Eden, gaa hai taane deelaa gii dogi ana mee i di gelegele dela ne hai iei mee. 24 Gei Yihowah-God gaa dugu ana daangada di langi hagaloohi mo dana hulumanu dauwa ulaula dela e liu gi nia gowaa huogodoo i di bahi i dua o di hadagee. Di mee deenei le e duuli gi daha digau ala e loomoi gi hoohoo gi di laagau hagamouli.

4

Cain mo Abel

1 Adam gaa kii i baahi dono lodo go Eve, gei mee ga hai dama. Mee ga haanau dana dama daane ga helekai, “Mai i di hagamaamaa Dimaadua, gei au guu hai dagu dama daane”, gei mee gaa gahi di ingoo o maa go Cain. 2 Muli mai gei mee ga haanau labelaa dana dama daane go Abel. Abel gaa hai tangada hagaloohi siibi, gei Cain gaa hai tangada dogi mee. 3 Ga noho mai gi muli, gei Cain ga gaamai ana huwa laagau i ana mee ala ne hadi i dana gowaa dogi mee, belee hai dana tigidaumaha ang gi Dimaadua. 4 Gei Abel ga gaamai dana dama siibi dela ne haanau matagidagi i ana siibi, ga daaligi, gaa wanga nia baahi ala koia e humalia e hai tigidaumaha. Dimaadua gu manawa lamalia gi Abel mo dana tigidaumaha.* 5 Gei Dimaadua gu de hiihai gi Cain mo dana tigidaumaha. Cain gu manawa gee huoloo guu wou hagawelewele. 6 Gei Dimaadua ga helekai gi Cain, “Goe e hagawelewele di aha? Ma e aha dela o golomada le e mmee be di mee goe e hagawelewele huoloo? 7 Goe nei bolo ne hai dau hai humalia, gei goe e tenetene, gei di maa dela goe ne hai dau hai huaidu, gei di hala ga tolo adu gi do bontai. Di hala e hiihai e dagi goe, malaa gei goe belee hai gi maaloo i di maa.”

8 Gei Cain ga helekai gi dono duaahina go Abel, “Gidaua ga hula laalaa gi hongo di gowaa maalama.” Di madagoaa meemaa ne dau i di gowaa maalama, gei Cain ga huli adu gi dono duaahina, ga daaligi a mee gii made.* 9 Dimaadua ga heeu gi Cain, “Dehee do duaahina go Abel?”

Gei mee ga helekai, “Au e de iloo. Ma e aha? Ma ko au dela belee madamada humalia i dogu duaahina daane?”

10 Gei Dimaadua ga helekai, “Goe ne hai di huaidu mada ngauhou deenei eimaha? Nia dodo o do duaahina le e dangidangi aga gi di Au i lodo di gelegele, e hai gadoo be di lee e gahigahi, e hiihai gi di tala di hui.* 11 Au guu dugu goe gi lala di haga halauwa, gu deemee labelaa di hai au meegai i di gelegele dela gu uwa aga nia dodo o do duaahina daane, e hai gadoo be di mee guu huge dono ngudu belee benebene a mee i do madagoaa dela ne daaligi a mee. 12 Maa goe gaa hai bolo goe e dogi au laagau hagadili, gei di gelegele hagalee hai ana mee, gei goe e heehee waa, do gowaa e noho iei goe i henuailala ai.”

13 Gei Cain ga helekai gi Dimaadua, “Di hagaduadua deenei le e mada kono dono kae ko au. 14 Goe e hagabagi au gi daha mo tenua, ge e hai au gi mogowaa loo i di Goe. Au gaa hai tangada dogu gowaa e noho iei au ai, ga heehee hagaloale i hongo henuailala, gei tei dangada hua ma ga gidee ia au, gi daaligidia au.”

15 Gei Dimaadua ga helekai gi mee, “Deeai, maa tangada ga daaligi goe, gei di maa nia mouli e hidu ala e kae e hui gi muli.” Gei Dimaadua gaa dugu dana maaga gi hongo Cain bolo maa iai tangada gu gidee ia a mee la gi hudee daaligidia a mee. 16 Gei Cain gaa hana gi daha mo Dimaadua, gaa noho i tenua go Nod* dela i bahi i dua o Eden.

Nia hagadili o Cain

17 Cain mo dono lodo guu hai di nau dama daane go Enoch. Gei Cain gaa hau dana waahale ga haga ingoo di waahale gi di ingoo o dana dama. 18 Enoch gaa hai dana dama daane, gaa gahi dono ingoo bolo Irad, deelaa go tamana o Mehujael, gei Mehujael gaa hai dana dama daane go Methushael, dela go tamana o Lamech. 19 Lamech ono lodo e lua go Adah mo Zillah. 20 Adah ga haanau dana dama daane go Jabal, dela go tamana madua ni digau ala e benebene nadau manu, gei e noho i lodo nia hale laa. 21 Tuaahina o maa go Jubal, dela go tamana madua ni nia daangada huogodoo ala e daahili di ‘harp’ mo di mee ngiingii iliili. 22 Zillah ga haanau dana dama daane go Tubal-Cain, dela nogo hai ana hagadilinga goloo dogi mai nia baalanga mmee mo nia baalanga. Tuaahina ahina o Tubal-Cain la go Naamah.

23 Lamech ga helekai gi ono lodo,

“Adah mo Zillah hagalongo mai gi di au.

Au gu daaligi dagu damagiigi daane

guu made i mee ne hagamaawa au.

24 Maa nia mouli e hidu ala e kae

i di hui tangada ma ga daaligi a Cain,

gei di maa nia mouli e mada hidu

maa hidu ala e kae go tangada

ma ga daaligi au.”*

Seth mo Enosh

25 Adam mo dono lodo guu hai labelaa di nau dama daane, gei di ahina ga helekai, “God gu gaamai labelaa dagu dama daane belee pono di lohongo o Abel dela ne daaligi go Cain,” gei mee gaa gahi di ingoo o maa bolo Seth.† 26 Seth gaa hai dana dama daane, gaa gahi dono ingoo bolo go Enosh. Gei deelaa di madagoaa, nia daangada ga daamada ga hai hegau i di ingoo haga madagu o Dimaadua i di nadau hai daumaha.

5

Nia hagadili o Adam

(1-Chronicles 1.1-4)

1 Deenei di hagatau o nia hagadili Adam. (Di madagoaa God ne hai nia daangada, Mee ne hai meemaa gii hai be Ia.* 2 Mee ne hai meemaa taane mo di ahina, ga haga humalia meemaa ga haga ingoo bolo “Nia Daangada”)*

3 Adam ne 130 ono ngadau, gei mee guu hai dana dama daane e hai be ia, ga haga ingoo a mee bolo Seth. 4 Nomuli, Adam ga mouli i nia ngadau e 800, gaa hai labelaa ana dama 5 gaa made ono ngadau gu 930.

6 Seth ne 105 ono ngadau, gaa hai dana dama daane go Enosh, 7 ga mouli i nia ngadau e 807 gi nomuli. Mee guu hai labelaa ana dama 8 gaa made ono ngadau gu 912.

9 Enosh ne 90 ono ngadau, gaa hai dana dama daane go Canaan, 10 ga mouli i nia ngadau e 815 gi nomuli. Mee guu hai labelaa ana dama 11 gaa made ono ngadau gu 905.

12 Canaan ne 70, gaa hai dana dama daane go Mahalalel, 13 ga mouli i nia ngadau e 840 gi nomuli. Mee guu hai labelaa ana dama 14 gaa made ono ngadau gu 910.

15 Mahalalel ne 65 ono ngadau, gaa hai dana dama daane go Jared, 16 ga mouli i nia ngadau e 830 gi nomuli. Mee guu hai labelaa ana dama 17 gaa made ono ngadau gu 895.

18 Jared ne 162 ono ngadau, gaa hai dana dama daane go Enoch, 19 ga mouli i nia ngadau e 800 gi nomuli. Mee guu hai labelaa ana dama 20 gaa made ono ngadau gu 962.

21 Enoch ne 65 ono ngadau, gaa hai dana dama daane go Methuselah. 22 Nomuli Enoch ga mouli hai hoo gi God nia ngadau e 300, gaa hai labelaa ana dama. 23 Mee gu mouli gu 365 ono ngadau i dono madua. 24 Mee nogo mouli e hai hoo ang gi God, gaa ngala, digi made, idimaa God guu lahi a mee gi daha.*

25 Methuselah ne 187 ono ngadau, gaa hai dana dama daane go Lamech, 26 ga mouli i nia ngadau e 782 gi nomuli. Mee guu hai labelaa ana dama 27 gaa made ono ngadau gu 969.

28 Lamech ne 182 ono ngadau, mee guu hai dana dama daane, 29 ga helekai, “Mai di gelegele dela ne hagahalauwa go Dimaadua, di tama deenei ga haga dagaloaha gidaadou gi daha mo tadau haingadaa.” Gei mee ga haga ingoo a mee bolo Noah. 30 Lamech gu mouli i nia ngadau e 595 gi nomuli. Mee guu hai labelaa ana dama 31 gaa made ono ngadau gu 777.

32 I muli Noah ne 500 ono ngadau, mee gaa hai ana dama daane dogodolu go Shem, Ham mo Japheth.

6

Nia huaidu o nia daangada

1 Di madagoaa nia daangada gu modoho gi daha gi hongo henuailala, gu hagadili nadau dama ahina, 2 gei hunu dama a God* gaa mmada gi nia dama ahina aanei e mmaadanga huoloo, gei digaula gu hai nadau lodo gi nia ahina ala e hiihai ginai.* 3 Gei Dimaadua ga helekai, “Au hagalee dumaalia gi nia daangada gi mouli hua beelaa, digaula digau hua e mouli gaa mmade. Dolomeenei gaa hana hua beelaa, digaula hagalee mouli waalooloo laa hongo nia ngadau e lau madalua (120).”

4 I lodo hua nia laangi aalaa, ga nomuli labelaa, digau llauehaa nogo i hongo henuailala, aalaa go nia dama nia ahina o henuailala mo digau di langi. Digaula la digau maaloo gei nia daane labelaa e dau namua loo.*

5 Di madagoaa Dimaadua ne mmada bolo digau henuailala huogodoo la gu huaidu huoloo, mo nadau maanadu le e huaidu huoloo i nia madagoaa huogodoo, 6 gei Mee gu tilikai hualaa i de Ia dela ne hai digaula gaa dugu gi henuailala. Mee guu honu i di lodo huaidu, 7 dela ga helekai iei Mee boloo, “Au ga haga mmaa gi daha agu daangada ala ne hai, mo nia manu dolodolo mono manu mamaangi, i di Au gu tilikai hualaa i dagu hai ne hai nia maa.” 8 Gei Dimaadua le e manawa lamalia gi Noah.*

Di kai o Noah

9-10 Deenei di kai o Noah. Mee ana dama daane dogodolu, Shem, Ham mo Japheth. Noah tangada haihai mee donu, go mee hua dela nogo humalia i di madagoaa deelaa. Mee e mouli hai hoo ang gi God.* 11 Gei digau huogodoo ala i golo, la digau hai mee huaidu i mua nnadumada o God, gei di huaidu gu modoho i nia madagoaa huogodoo. 12 God gaa mmada gi henuailala ga gidee bolo ma gu huaidu, i digau huogodoo gu mouli i di mouli huaidu.

13 God ga helekai gi Noah, “Au gu hagamaanadu bolo Au ga daaligi nia daangada huogodoo gi mmademmade. Au ga hagammaa digaula gi daha, idimaa, henuailala la gu honu hua i nadau hai huaidu. 14 Hauhia dau boodi gi nia laagau mau, heia nia ruum i no lodo, gaa hunu gi nia ‘tar’ i lodo mo tua, gi dee ulu nia wai gi lodo. 15 Hauhia gi haa lau madalima (450) piidi di looloo, ge mada hidu maa lima (75) piidi di palaha, ge madahaa maa lima (45) piidi tuuduu. 16 Heia di gahu tuatala di boodi, gei gi heia di gowaa e madangaholu maa walu ‘inch’ i mehanga di gahu tuatala mo nia baahi. Hauhia gi dolu ono hada, heia di bontai i di baahi. 17 Au ga haga hali mai agu wai gi henuailala gaa hai henuailala gi doloo, e hagammaa gi daha nia mee ala e mouli huogodoo. Nia mee huogodoo i henuailala la gaa mmade, 18 gei Au gaa hai dagu hagababa adu gi di goe. Hana gi lodo di boodi, goe mo doo lodo mo au dama daane mo nadau lodo. 19-20 Lahia dalia goe nia manu daane mono manu ahina gi lodo di boodi mai i nia hagadilinga manu hongo henua mono manu mamaangi, e haga mouli ai digaula. 21 Kae ina nia hagadilinga meegai huogodoo e gai go goodou mo nia manu aalaa.” 22 Malaa, Noah guu hai gii hai be nnelekai a God ala ne hai gi mee.*

7

Toloo damana

1 Dimaadua ga helekai gi Noah, “Ulu gi lodo di boodi mo digau doo hale huogodoo. Au gu gidee Au bolo ma kooe hua i hongo henuailala hagatau dela e hai au mee e donu. 2 Kae ina au haga hai lodo hagadilinga manu e hidu madammaa, mo nia haga hai lodo manu dagidahi i nia hagadilinga manu ala hagalee madammaa. 3 Kae ina labelaa nia haga hai lodo e hidu i nia hagadilinga manu mamaangi. Heia di mee deenei e daahi ai nia manu huogodoo dolodolo mo mamaangi gi mouli, e hagadili labelaa i hongo henuailala. 4 Nia laangi e hidu i golo, gei Au ga hagau mai dagu uwa dela gaa doo nia aa mo nia boo e mada haa, e daaligi nia mee huogodoo ala e mouli ala ne hai ko Au.” 5 Noah guu hai nia mee huogodoo Dimaadua ne helekai gi mee bolo gi heia.

6 Noah la gu ono lau ono ngadau i di madagoaa toloo ne hanimoi gi henuailala. 7 Mee mo dono lodo mo ana dama daane mo nadau lodo gu ulu gi lodo di boodi belee hula gi daha mo toloo.* 8 Nia manu daane mo nia manu ahina i nia manu huogodoo dolodolo mo mamaangi, tei mee hua be nia manu madammaa be hagalee madammaa, 9 gu ulu gi lodo di boodi gi baahi o Noah be nia helekai a God ne hai. 10 Nia laangi e hidu nomuli, gei toloo gaa dau.

11 Di madagoaa Noah ne ono lau ono ngadau, i di madangaholu maa hidu laangi o di lua malama, gei nia gowaa ala e hali mai nia wai o lala henuailala gu mahuge mai nia wai, gei di langi i nua gu mahuge,* 12 gei nia uwa guu too gi henuailala nia aa mo nia boo e mada haa. 13 Di laangi deelaa, gei Noah mo dono lodo gaa hula gi lodo di boodi mo nau dama daane dogodolu go Shem, Ham mo Japheth, mo nadau lodo. 14 Gei nia manu huogodoo gaa hula dalia digaula, nia manu ala gaidala mo lodo geinga, ala llauehe mo lligi, mono hagadilinga manu huogodoo ala e mamaangi. 15 Nia manu daane mono manu ahina dagi lua mai i nia manu mouli huogodoo guu hula gi lodo di boodi i muli o Noah, 16 guu hai be nia helekai a God ala ne hai. Gei Dimaadua guu tai di bontai i tua o Noah.

17 Toloo gu hai hua beelaa i nia laangi mada haa, gei nia wai la gu honu hua di hagamaanu di boodi. 18 Nia wai la ga honu aga, gei di boodi la gu maanu i hongo tai. 19 Ma gu hontula huoloo dela guu gahu nia gonduu ala i nua loo. 20 Ma e honu hua gi nua gaa tugi loo i nia piidi e madalua maa lima e haa gi hongo nia ulu nia gonduu. 21 Nia mee huogodoo ala e mouli i hongo henuailala la guu mmade. Nia manu mamaangi mono manu dolodolo mono daangada la guu mmade. 22 Nia mee huogodoo ala e dogidogi i hongo henuailala la guu mmade. 23 Dimaadua gu hagahuaidu nia mee ala e mouli, nia daangada, nia manu dolodolo mono manu mamaangi. Digau ala ne dubu, la go Noah mo digau ala i baahi o mee i lodo di boodi. 24 Nia wai digi haneia gi lala i nia laangi e lau madalima.

8

Di hagaodi toloo damana

1 God hagalee de langahia Ia Noah mo nia manu huogodoo ala nogo i dono baahi i lodo di boodi, gei Mee gaa hai dana madangi gii gono, gei nia wai la ga daamada ga bagu mai. 2 Nia madagoaa ala e hali mai nia wai i lala henuailala mo nia bontai ala i di langi la guu tai, gei nia uwa guu maa, 3 gei nia wai la gu bagu mai loo maalia i nia laangi e lau madalima. 4 I di madangaholu maa hidu laangi o di hidu malama, gei di boodi la gaa dau i hongo di gonduu i di goolongo gonduu go Ararat. 5 Gei nia wai le e bagu mai hua igolo, gei di tahi laangi o di madangaholu malama, nia gonduu la ga kila aga ono ulu.

6 Muli nia laangi e mada haa, gei Noah gaa huge di bontai dulii di boodi, 7 ga hagau dana manu maangi ‘raven’. Mee digi maangi mai labelaa, e mamaangi hua igolo gaa dae loo gi nia wai ga odi loo ga hagalee. 8 Di madagoaa hua deelaa, gei Noah ga hagau dana mwuroi belee mmada be nia wai la gu bagu ia. 9 Nia wai le e honu hua igolo e gahu tenua, gei di mwuroi la digi gida dono gowaa e dogo ieia, geia ga maangi labelaa gi di boodi, gei Noah ga daahi dono lima gi mee, ga dahi mai a mee gi lodo. 10 Mee gaa tali labelaa ana laangi e hidu, ga hagau labelaa di mwuroi. 11 Di mwuroi ga maangi mai labelaa gi mee i di hiahi, e gaamai dana lau olib i dono ngudu. Gei Noah gu iloo hua bolo nia wai la guu bagu. 12 Gei mee gaa tali labelaa ana laangi e hidu, ga hagau labelaa di mwuroi. Tolongo deenei gei di mwuroi digi maangi mai labelaa.

13 Noah ne ono lau maa dahi ono ngadau di laangi matagidagi di tahi malama, gei nia wai la gu hagalee, gei Noah gaa huge di uhi o di boodi ga madamada ga gidee ia bolo di gelegele la gu maangoo mai. 14 Di madalua maa hidu o di lua malama, gei henuailala gu maangoo hagatau.

15 God ga helekai gi Noah, 16 “Ulu gi daha mo di boodi, mo doo lodo mo gulu dama daane mo nadau lodo. 17 Lahia nia manu mamaangi huogodoo, mono manu dolodolo dalia goe gi hagadili digaula gi modoho gi hongo henuailala.” 18 Gei Noah mo dono lodo, ana dama daane mo nadau lodo ga ulu gi daha mo di boodi. 19 Nia manu dolodolo huogodoo mono manu mamaangi gu ulu mai gi daha mo di boodi i hagabuulinga manu.

Noah e hai dana tigidaumaha

20 Noah gaa bae dana gowaa dudu tigidaumaha ang gi Dimaadua. Mee gaa kae ana manu dagi dahi mai i lodo nia hagadilinga manu madammaa, nia manu dolodolo mono manu mamaangi, gaa dudu nia maa i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. 21 Di kala o tigidaumaha gu haga manawa lamalia Dimaadua, gei Ia ga maanadu i ono lodo boloo, “Au hagalee e hagahuaidu labelaa henuailala i di gili nia huaidu o nia daangada ala gaa hai. Au gu iloo e Au bolo daamada i di madagoaa digaula nogo lligi, nia maanadu digaula nogo huaidu. Au hagalee hagammaa gi daha labelaa nia mee mouli huogodoo, be dagu hai dela ne hai tolongo deenei. 22 Di waalooloo o henuailala, ga iai nia madagoaa e dogi nia mee mo nia madagoaa e hadi nia mee, nia madagoaa e magalillili mo nia madagoaa mahanahana, nia boo mo nia aa.”

9

Di hagababa a God ang gi Noah

1 God ne haga maluagina a Noah mo ana dama daane, ga helekai, “Heia godou dama gii logo, gei godou hagadili ga mouli i hongo henuailala hagatau.* 2 Nia manu dolodolo huogodoo mono manu mamaangi mono iga ga mouli ga mmaadagu i goodou. Digaula huogodoo la gaa noho i lala godou mogobuna. 3 Dolomeenei goodou guu mee hua di gai nia maa ngaadahi mono laagau gai. Au e gowadu nia mee huogodoo e hai godou meegai. 4 Di mee dahi dela hagalee hai gii gai go goodou, la go nia goneiga manu ala ono dodo i ono lodo. Au e bule di mee deenei, idimaa, di mouli la i lodo nia dodo.* 5 Maa tangada gaa daa di mouli o dahi dangada, tangada deelaa le e hagaduadua. Gei Au e hagaduadua di manu dela ma gaa daa di mouli o tangada, e hagaduadua gi di made. 6 Nia daangada la ne hai gii hai be God, malaa, tangada ma ga daaligi dana dangada gii made, geia e daaligi labelaa go tuai dangada gii made.*

7 “Goodou heia godou dama gii logo, gei godou hagadili ga mouli i hongo henuailala hagatau.”*

8 God ga helekai gi Noah mo ana dama daane, 9 “Dolomeenei, gei Au gaa hai dagu hagababa adu gi goodou mo godou hagadili, 10 mono mee huogodoo ala e mouli: nia manu mamaangi mono manu dolodolo mono mee huogodoo ala ne ulu mai madalia goodou gi daha mo di boodi. 11 Au e hai dagu hagababa adu gi goodou gi nia helekai aanei: Au e hagababa bolo Au ga hagalee daaligi labelaa nia mee ala e mouli gi toloo, ge deai toloo labelaa e hagahuaidu henuailala ai. 12 Di haga modongoohia o di hagababa dono hagaodi ai, dela e hai adu ko Au gi goodou mono mee ala e mouli huogodoo, la deenei: 13 Au ga haga duu dagu umada i di gili nia gololangi, e hai di haga modongoohia o dagu hagababa ang gi henuailala. 14 Dogu madagoaa ma gaa gahu di langi la gi nia gololangi, gei di umada ga gila aga, 15 gei Au e mamaanadu dagu hagababa adu gi goodou mo nia manu dolodolo huogodoo, bolo toloo la ga hagalee daaligi labelaa nia manu ala e mouli huogodoo. 16 Di madagoaa di umada ma ga gila mai i lodo nia gololangi, gei Au e mmada gi di maa, gei Au e langahia e Au di hagababa mau dangihi i mehanga gimaadou mo nia mee ala e mouli i henuailala. 17 Deelaa di haga modongoohia o di hagababa dela e hai ko Au gi nia mee ala e mouli huogodoo i henuailala.”

Noah mo ana dama daane

18 Nia dama daane a Noah ala ne ulu mai gi daha mo di boodi la go Shem, Ham mo Japheth. (Ham la go tamana o Canaan). 19 Nia dama daane dogodolu a Noah aanei la go nia maadua mmaadua o digau huogodoo o henuailala. 20 Noah la tangada hai hadagee deelaa go tangada ne daamada ne dogi dana hadagee waini matagidagi. 21 Muli o mee ne inu ana waini, gei mee ga libaliba gaa daa ono goloo gi daha, gaa moe ono goloo ai i lodo dono hale laa. 22 Di madagoaa Ham dela go tamana o Canaan ne mmada bolo dono damana gu deai ono goloo i dono gili ai, gei mee gaa hana ga hagi anga gi ono duaahina daane dogolua. 23 Gei Shem mo Japheth gaa kae di nau heelua looloo, ga daahi i nau dua i hongo nau bakau. Meemaa ga taele dua gi di hale laa, gaa gahu di nau damana, ge nau golomada e huli gi daha gi dee mmada hua ginaua gi mee ono goloo i dono gili ai. 24 Di madagoaa Noah ne ala aga ga iloo ia di hai a dana dama daane dulii dela ne hai ang gi deia, 25 mee ga helekai, “Di halauwa gu i hongo Canaan, mee gaa hai di hege ni ono duaahina daane. 26 Hagaamuina Dimaadua go di God o Shem. Canaan gaa hai di hege ni Shem. 27 God gi heia a Japheth gii logo ana gowaa,* dono hagadili gii noho i baahi nia dama a Shem, gei Canaan gii hai di hege ni Japheth.”

28 Muli toloo damana ne hai, gei Noah ne mouli nia ngadau labelaa e dolu lau madalima (350), 29 gei mee gaa made, gei mee guu hiwa lau madalima (950) ono ngadau.

10

Nia hagadili o nia dama daane Noah

(1-Chronicles 1.5-23)

1 Aanei nia hagadili o nia dama daane Noah, go Shem, Ham mo Japheth. Digau dogodolu aanei guu hai nadau dama daane i muli toloo.

2 Nia dama daane o Japheth la go Gomer, Magog, Madai, Javan, Tubal, Meshech, mo Tiras. Digaula nia maadua mmaadua ni digau ala e hai hegau gi nadau ingoo. 3 Nia hagadili Gomer la nia daangada o Ashkenaz, Riphath mo Togarmah. 4 Nia hagadili o Javan la go nia daangada o Elishah, Spain, Cyprus mo Rhodes. 5 Digaula nia maadua mmaadua o nia daangada ala e noho i tongotai mo i hongo nia henua. Aanei la nia hagadili ni Japheth, e noho i nadau madawaawa mo nnenua hai geegee, e helehelekai i nadau helekai dagidahi.

6 Nia dama daane o Ham la go Cush, Egypt, Libya mo Canaan. Digaula la nia maadua mmaadua ni digau ala e hai hegau gi nadau ingoo. 7 Nia hagadili o Cush la nia daangada o Seba, Havilah, Sabtah, Raamah, mo Sabteca. Nia hagadili o Raamah la nia daangada o Sheba mo Dedan. 8 Cush dana dama daane go Nimrod, dela ne hai tangada dauwa aamua matagidagi o henuailala. 9 Mai di hagamaamaa Dimaadua, Nimrod guu hai tangada e iloo huoloo di puupuu mee, dela e helekai ai nia daangada, “Dimaadua gi heia goe gii hai be Nimrod dela e iloo huoloo di puu mee!” 10 Matagidagi, tenua o maa e daabui mai Babylon, Erech mo Accad, nia waahale e dolu huogodoo aanei la i lodo Babylonia. 11 Mai tenua deelaa, mee ne hana gi Assyria, ga haga duu aga nia waahale Nineveh, Rehoboth-Ir, Calah, 12 mo Resen, dela i mehanga Nineveh mo di waahale damana go Calah.

13 Nia hagadili o Egypt la nia daangada o Lydia, Anam, Lehab, Naphtuh, 14 Pathrus, Casluh mo Crete, dela ne hidi mai ai digau Philistia.

15 Nia dama daane Canaan la go Sidon, di ulu madua, mo Heth. Digaula la nia maadua mmaadua o digau ala e hai hegau gi nau ingoo. 16 Canaan la tamana madua labelaa ni digau Jebus, Amor, Girgash, 17 Hivite, Arkite, Sinite, 18 Arvad, Zemar mo Hamath. Nia madawaawa Canaan le e modoho gi daha, 19 gaa dau adu loo gi tagageinga o Canaan ga daamada mai i Sidon i bahi i ngeia, gaa hana ngaaga gaa dau i Gerar, hoohoo gi Gaza, ga hanadu gi dua gi Sodom, Gomorrah, Admah, mo Zeboiim hoohoo gi Lasha. 20 Aanei la nia hagadili o Ham, e noho i lodo nadau madawaawa mono henua geegee, e helehelekai i nadau helekai dagidahi.

21 Shem, tuaahina madua o Japheth, la tamana madua o digau Hebrew huogodoo. 22 Nia dama daane Shem la go Elam, Asshur, Arpachshad, Lud mo Aram. Digaula la nia maadua mmaadua o digau ala e hai hegau gi nadau ingoo. 23 Nia hagadili o Aram la nia daangada o Uz, Hul, Gether mo Meshech. 24 Arpachshad la go tamana o Shelah, go tamana o Eber. 25 Eber ana dama daane dogolua: e dahi go Peleg,* idimaa i lodo dono madagoaa, digau henuailala la gu waewae, dono duaahina go Joktan. 26 Nia hagadili o Joktan la nia daangada o Almodad, Sheleph, Hazarmaveth, Jerah, 27 Hadoram, Uzal, Diklah, 28 Obal, Abimael, Sheba 29 Ophir, Havilah mo Jobab. Digaula huogodoo ne hagadili mai Joktan. 30 Tenua e noho digaula e daamada mai i Mesha gaa hana gi Sephar i lodo tenua gonduu i bahi i dua. 31 Aanei la nia hagadili o Shem e noho i lodo nia madawaawa mo nnenua geegee, e helehelekai i nadau helekai dagidahi.

32 Digau huogodoo aanei la nia hagadili ni Noah, e noho i nnenua e hagatau gii hai be nia adu laini madawaawa hai geegee. I muli toloo, nia daangada o henuailala huogodoo la ne hidi mai i nia dama daane a Noah.

11

Di angulaa i Babylon

1 Matagidagi, nia daangada o henuailala huogodoo nogo helekai be di mee e dahi, gei nogo hai hegau hua i nia kai be di mee e dahi. 2 Digaula nogo heehee hua digi noho baba i di bahi i dai, ga loomoi gi di gowaa maalama i Babylonia, gaa noho i golo. 3 Digaula ga helehelekai i nadau mehanga boloo, “Lloomoi, gidaadou gaa hai tadau hadu hau hale, gaa hai gi hamaaloo.” Gei digaula guu hai nadau hadu hau hale mono ‘tar’ belee hagapigipigi nia maa. 4 Digaula ga helekai, “Gidaadou gaa hau tadau waahale, e hai dono angulaa dela e hai gii tugi i di langi, e haga damana ai tadau ingoo gi hagalee modoho gidaadou laa hongo henuailala.”

5 Gei Dimaadua ga haneia belee mmada gi di waahale mo dono angulaa dela e hau go nia daangada, 6 gei Mee ga helekai, “Dolomeenei digau aanei la digau hua be di mee e dahi, gei digaula e helehelekai hua i di helekai e dahi. Deenei la go taamada o di nadau hai dela gaa hai. Hoohoo hua gei digaula gaa mee di hai di ingoo hua di mee dela e hiihai ginai. 7 Gidaadou gaa hula gi lala e hagahinihini nia helekai digaula gi de iloo ginaadou nadau helekai i nadau mehanga.” 8 Gei Dimaadua gaa hai digaula gi modoho gi hongo henuailala, gei digaula guu dugu di moomee belee hau di nadau waahale. 9 Di waahale le e haga ingoo bolo Babylon*, idimaa, deelaa di gowaa Dimaadua ne hagahinihini nia helekai digau huogodoo, gei mai i di gowaa deelaa, gei Mee gaa hai digaula gi modoho adu gi hongo henuailala hagatau.

Nia hagadili o Shem

(1-Chronicles 1.24-27)

10 Aanei la nia hagadili o Shem. Nia ngadau e lua i muli toloo, gei Shem gu 100 ono ngadau, guu hai dana dama daane go Arpachshad. 11 Nomuli gei mee ga mouli nia ngadau e 500, gaa hai labelaa ana dama.

12 Arpachshad ne 35 ono ngadau, gei mee gaa hai dana dama daane go Shelah. 13 Nomuli, mee ga mouli nia ngadau e 403, gaa hai labelaa ana dama.

14 Shelah ne 30 ono ngadau, gei mee gaa hai dana dama daane go Eber. 15 Nomuli, mee ga mouli nia ngadau e 403, gaa hai labelaa ana dama.

16 Eber ne 34 ono ngadau, gaa hai dana dama daane go Peleg. 17 Nomuli, mee ga mouli nia ngadau e 430, gaa hai labelaa ana dama.

18 Peleg ne 30 ono ngadau, gaa hai dana dama daane go Reu. 19 Nomuli, Peleg ga mouli nia ngadau e 209, gaa hai labelaa ana dama.

20 Reu ne 32 ono ngadau, gaa hai dana dama daane go Serug. 21 Nomuli, mee ga mouli nia ngadau e 207, gaa hai labelaa ana dama.

22 Serug ne 30 ono ngadau, gaa hai dana dama daane go Nahor. 23 Nomuli, mee ga mouli nia ngadau e 200, gaa hai labelaa ana dama.

24 Nahor ne 29 ono ngadau, gaa hai dana dama daane go Terah. 25 Nomuli, mee ga mouli nia ngadau e 119, gaa hai labelaa ana dama.

26 Muli Terah ne 70 ono ngadau, gei mee gaa hai tamana ni Abram, Nahor mo Haran.

Di hagadili o Terah

27 Deenei di hagadili o Terah, dela go tamana o Abram, Nahor mo Haran. Haran go tamana o Lot. 28 Haran ne made i dono guongo donu go Ur i Babylonia, gei dono damana le e mouli hua igolo. 29 Abram gaa hai dono lodo gi Sarai, gei Nahor gaa hai dono lodo gi Milcah, tama ahina Haran, dela hogi tamana labelaa ni Iscah. 30 Gei ogo Sarai di ahina dee huwa.

31 Terah gaa lahi dana dama daane go Abram, mo tama daane o dana dama daane Haran go Lot, mo tama ahina dau aga go Sarai di lodo o Abram, ginaadou ne hagatanga i di waahale go Ur i Babylonia e hula gi Canaan. Digaula ga hula loo gaa dau i Haran, gaa noho i golo. 32 Terah gaa made i golo, gei mee gu lua lau maa lima (205) ono ngadau.

12

Dimaadua e gahigahi a Abram

1 Dimaadua ga helekai gi Abram, “Diagia do henua, oo gau mo di guongo do damana, hana gi tenua dela ga hagi adu ko Au gi di goe.* 2 Au ga gowadu do hagadili gi dogologo, gaa hai di nadau henua damana. Au ga haga maluagina goe mo di hai do ingoo gii gila, gii hai goe tangada maluagina.

3 Au ga haga maluagina digau

ala e haga maluagina goe,

ge e haga halauwa digau

ala e haga halauwa goe.

Gei Au ga haga maluagina

nia henua huogodoo mai i doo gili.”*

4 Abram ne mada hidu maa lima (75) ono ngadau, gei mee ga hagatanga mai gi daha mo Haran, be nia helekai a Dimaadua ala ne hai gi mee bolo gi heia, gei Lot guu hana i muli o mee. 5 Abram gaa lahi dono lodo go Sarai, mo tama o dono duaahina go Lot, mo ono maluagina mo ana hege ala ne hai mee ginai i Haran, digaula e hula gi tenua go Canaan.

Di madagoaa digaula ne dau i Canaan, 6 gei Abram gaa hana laa lodo tenua, gaa dau loo i di laagau haga madagu o Moreh, di gowaa dabu o Shechem. (Di madagoaa deelaa, digau Canaan nogo noho hua igolo i tenua deelaa.) 7 Dimaadua ga haga gida gi Abram, ga helekai gi mee, “Deenei tenua dela gaa wanga ko Au gi do hagadili.” Gei Abram gaa bae dana gowaa hai tigidaumaha i golo ang gi Dimaadua dela ne haga gida gi mee.* 8 Muli hua di mee deelaa, gei mee gaa hana gi bahi i ngaaga gi di gowaa gonduu i bahi i dua di waahale go Bethel, gaa hai dana gowaa e noho ai i mehanga Bethel dela i bahi i dai, mo Ai dela i bahi i dua. Di gowaa deelaa, gei mee guu bae labelaa dana gowaa hai tigidaumaha e daumaha ai gi Dimaadua. 9 Nomuli gei mee ga haga menege, gaa hana gi nia gowaa ala i golo adu gi di bahi i ngaaga o Canaan.

Abram i Egypt

10 Tau magamaga i Canaan gu huaidu huoloo, gei Abram ga haga menege labelaa gi ngaaga gi Egypt belee noho i golo hagabalua. 11 Di madagoaa o mee dela bolo ga ulu adu gi tagageinga o Egypt, gei mee gaa hai gi dono lodo go Sarai boloo, “Goe di ahina madanga. 12 Digau Egypt ga mmada adu gi di goe, ge digaula ga hagabau bolo goe di lodo ni oogu, ga daaligi au gaa dugu goe hagamouli. 13 Helekai gi digaula bolo goe tuaahina ni oogu, gei digaula ga benebene au hagahumalia, idimaa dela go kooe, gei digaula gaa dugu au haga mouli.”*

14 Di madagoaa mee dela ne ulu adu gi tagageinga o Egypt, gei digau Egypt gu gidee bolo di lodo o maa e madanga huoloo. 15 Hunu gau i digau ngalua o di king o Egypt ga gidee ginaadou a mee, ga hagi anga gi di king i di madanga o maa, gei Sarai guu lahi go digaula gi di gowaa e noho ai di king. 16 Di king gu hagahumalia a Abram i di gili di ahina deelaa, guu wanga ana buini siibi, mono kuudi, mono kau, mono ‘donkey’, mono hege, mono ‘camel’. 17 Idimaa di king dela guu lahi a Sarai, gei Dimaadua ga hagau dana magi huaidu gi di king mo digau ala e noho i baahi di king. 18 Gei di king ga gahi aga a Abram ga heeu gi mee, “Goe ne hai dau aha mai gi di au? Goe ne aha dela digi helekai mai bolo mee di lodo ni oou? 19 Goe ne aha dela ne hai bolo mee tuaahina hua ni oou, dela gei au gaa lahi a mee belee hai dogu lodo? Deenei doo lodo, lahia a mee, gei goolua hula gi daha.” 20 Di king gaa hai dana haga iloo gi ana daane, gei digaula gaa lahi a Abram gi daha mo tenua deelaa mo dono lodo mo ana mee huogodoo ala e hai mee ginai.

13

Abram mo Lot guu wwae ginaua

1 Abram gu hagatanga i Egypt gaa hana gi ngeia gi di bahi i ngaaga Canaan, mo dono lodo mo ana mee huogodoo ala e hai mee ginai, gei Lot guu hana i muli o mee. 2 Abram tangada maluagina huoloo ana siibi, mo ana kuudi mono kau ngaadahi mono silber mono goolo. 3 Nomuli gei mee ga hagadau adu i nia guongo ala i golo, gaa dau loo i Bethel. Mee gaa dau adu loo gi di gowaa i mehanga Bethel mo Ai, i di gowaa nogo noho iei mee i mua, 4 gei ne bae dana gowaa hai tigidaumaha. Gei mee ga daumaha ang gi Dimaadua i di gowaa deelaa.

5 Lot ana siibi labelaa, mono kuudi, mono kau, mo digau dono hale mono gau hai hegau. 6 Malaa, tenua deelaa la hagalee dohu ono geinga belee gai go nia manu meemaa, i meemaa e logo nau manu. 7 Di lagamaaloo gaa hai i mehanga digau ala e benebene nia manu a Abram mo digau ala e benebene nia manu a Lot. (Di madagoaa deelaa gei digau Canaan mo digau Perizzite nogo noho hua igolo i tenua deelaa.)

8 Gei Abram ga helekai gi Lot, “Gidaua e hai dangada, au daangada mo agu daangada hagalee belee lagalagamaaloo. 9 Malaa, gidaua gaa wwae gidaua. Hilihilia di baahi tenua dela e hiihai ginai goe, gaa hana gi di baahi dela e hiihai ginai goe, gei au gaa hana gi di baahi dela i golo.”

10 Lot ga madamada gi daha gaa mmada gi di gowaa i taalinga di monowai Jordan, ga hanadu loo gi Zoar, e logo ono wai e hai be di Hadagee a Dimaadua,* be e hai be tenua go Egypt. (Deenei la i mua Dimaadua ne hagahuaidu Sodom mo Gomorrah.)* 11 Gei Lot ga hilihili di gowaa mehanga gonduu o Jordan bolo deelaa dana gowaa, geia ga hagatanga gaa hana gi dua. Deelaa di hai meemaa ne wwae ginaua. 12 Abram gaa noho i tenua go Canaan, gei Lot gaa noho i baahi nia waahale ala i lodo di gowaa baba, ga haga duu ana hale laa hoohoo gi Sodom. 13 Di gau o di waahale deelaa la digau huaidu gei gu ihala ang gi Dimaadua.

Abram e hana gi Hebron

14 Muli o Lot ne hagatanga, gei Dimaadua ga helekai gi Abram, “Mmada malaa gi dua mo dai mo ngeia mo ngaaga mai i di gowaa dela e noho iei goe. 15 Au ga gowadu gi di goe mo do hagadili di gowaa dela e mmada ginai goe, gaa hai di gowaa ni aau gaa hana hua beelaa.* 16 Gei Au ga gowadu do hagadili gi dogologowaahee. Deai tangada e mee di dau digau o do hagadili ai, gei ma guu mee di dau, malaa e haingoohia hogi di dau nia mada gelegele o nia dogolia i hongo henuailala. 17 Dolomeenei, gei goe ga heehee ngeia mo ngaaga, dua mo dai, i lodo dau gowaa, idimaa, ma ga gowadu ko Au gi di goe.” 18 Abram gaa dugu ono hale laa la gi lala, gaa hana gaa noho hoohoo gi nia laagau dabu ala i Mamre i Hebron, gaa bae dana gowaa hai tigidaumaha ang gi Dimaadua i golo.

14

Abram guu daa Lot i digau huaidu

1 Nia king e haa go Amraphel di king o Babylonia, Arioch di king o Ellasar, Chedorlaomer di king o Elam, mo Tidal di king o Goiim, 2 ne hula ne heebagi hai baahi gi nia king dogolima ala go Bera di king o Sodom, Birsha di king o Gomorrah, Shinab di king o Admah, Shemeber di king o Zeboiim mo di king o Bela (be go Zoar). 3 Nia king e lima aanei guu buni ngaadahi gu haga puni nadau gau dauwa i di gowaa mehanga gonduu o Siddim, dela dolomeenei go di Tai Mmade. 4 Digaula nogo i lala nia haganoho a Chedorlaomer i nia ngadau madangaholu maa lua, gei i di madangaholu maa dolu ngadau, digaula ga hai baahi gi mee. 5 I di madangaholu maa haa ngadau, gei Chedorlaomer mo ono ehoo ga loomoi mo nadau gau dauwa, ga haga magedaa digau Rephaim i Ashteroth-Karnaim, digau Zuzim i Ham, digau Emim i di gowaa baba dela i Kiriathaim, 6 mo digau Horite i lodo nia gonduu o Edom, ga waluwalu digaula gi mogowaa loo gi El-Paran i taalinga di anggowaa. 7 Nomuli gei digaula ga loomoi labelaa gi Kadesh (dela e iloo labelaa bolo go En-Mishpat), gaa kumi nia gowaa huogodoo o digau Amalek, gei gu haga magedaa digau Amor ala e noho i Hazazon-Tamar.

8 Gei nia king o Sodom, Gomorrah, Admah, Zeboiim mo Bela gu laha aga nadau gau dauwa belee heebagi i di gowaa mehanga gonduu o Siddim, ga heebagi hai baahi 9 gi nia king o Elam, Goiim, Babylonia mo Ellasar. Nia king e lima e hai baahi gi nia king e haa. 10 Di gowaa baba deenei la guu honu i nia lua dogolia pigi ‘tar’. Di madagoaa nia king o Sodom mo Gomorrah ne bolo e llele gi daha mo tauwa, gei meemaa gaa too gi lodo nia lua aalaa, gei nia king dogodolu ala i golo guu hula guu llele hagammuni gi hongo nia gonduu. 11 Nia king e haa guu kae nia mee huogodoo ala i Sodom mo Gomorrah ngaadahi mono meegai, guu kae guu hula. 12 Lot, dela go tama tuaahina o Abram, le e noho i Sodom, gei digaula guu lahi labelaa a mee mo ono goloo huogodoo.

13 Gei di maa tangada e dahi guu lele gi daha mo di gowaa deenei, gu hagi anga nia mee huogodoo ala ne hai gi Abram, tangada Hebrew, dela nogo noho hoohoo gi nia laagau dabu ala nia mee ni Mamre tangada Amor. Mamre mo ono duaahina daane go Eshcol mo Aner la nia daangada i di baahi Abram. 14 Di madagoaa o Abram ne longono ia bolo tama daane o dono duaahina daane la guu kumi go digaula, gei mee ga haga dagabuli mai digau ala e maaloo di heebagi ala e noho i dono gowaa, digau e dolu lau madangaholu maa walu (318), ga waluwalu nia king e haa gaa dau loo gi Dan. 15 Di gowaa deelaa, gei mee ga waewae ana daangada i hagabuulinga, ga heebagi gi nadau hagadaumee boo, ga haga magedaa digaula. Mee gu waluwalu digaula loo gi Hobah i baahi ngeia o Damascus, 16 gaa kumi nia goloo huogodoo ala ne kae go digaula. Mee gu laha mai labelaa tama daane dono duaahina daane go Lot mo ono goloo huogodoo mono ahina mo digau ne kumi tauwa ala i golo.

Melchizedek e haga maluagina a Abram

17 Abram ne hanimoi i dono aali maaloo i tauwa ang gi Chedorlaomer mono king ala i golo, gei di king o Sodom ga hanadu gi mee ga heetugi gi mee i di gowaa mehanga gonduu o Shaveh (e haga ingoo labelaa bolo “Di Gowaa Baba ni nia King”). 18 Gei Melchizedek, dela go di king o Salem, gei mee tangada hai mee dabu ni di God Aamua Muginua, ga gaamai ana palaawaa mono waini gi Abram,* 19 ga haga maluagina a mee ga helekai, “Di God Aamua Muginua dela ne hai di langi mo henuailala gi haga maluagina ina a Abram! 20 Gidaadou la gi hagaamuina di God Aamua Muginua dela ne hai goe gi maaloo gi hongo o hagadaumee!” Gei Abram guu wanga gi mee dahi baahi madangaholu o nia goloo huogodoo ala ne kumi koia i tauwa.

21 Di king o Sodom ga helekai gi Abram, “Heia au mee go nia goloo, gei goe ga gaamai hua go agu daangada.”

22 Abram ga helekai, “Au e hai dagu hagamodu i mua o Dimaadua, go di God Aamua Muginua dela ne hai di langi mo henuailala, 23 bolo au hagalee kae di ingoo hua di mee i au mee, ge hagalee hogi di uga deleedu dulii loo be taulagi toolii, gi dee mee di helekai goe nomuli boloo, ‘Ma ko au dela ne hai Abram gi maluagina.’ 24 Au hagalee kae dagu mee belee hai di mee ni aagu. Aalaa hua go nia mee o agu daangada ala gu hai hegau ai. Dumaalia gi nia daangada ala i dogu baahi go Aner, Eshcol mo Mamre gii kae nadau duhongo.”

15

Di hagababa Dimaadua ne hai gi Abram

1 Muli di mee deenei, gei Abram gaa hai dana moe hagagida, ga hagalongo gi Dimaadua e helekai ang gi deia, “Abram, goe hudee madagu. Au ga abaaba laa goe gi daha mo nia hagalliga, gei e gowadu gi di goe di hui damana.”

2 Gei Abram ga helekai, “Meenei Tagi go Yihowah, di humalia aha e gaamai Kooe be au agu dama ai? Dagu dangada e boloagi ginai agu mee la go Eliezer, tangada o Damascus, dela hua go mee dela e kae ogu maluagina. 3 Goe digi gaamai agu dama, gei di hege hua e dahi i lodo agu hege dela ga hai mee gi agu mee.”

4 Nomuli gei mee ga longono ia Dimaadua e helekai, “Di hege deenei go Eliezer la hagalee hai mee gi au mee. Dau dama donu dela di tama e kae do maluagina.” 5 Dimaadua gaa lahi a mee gi di malaelae, ga helekai gi mee, “Mmada malaa gi di langi, hagamada malaa daulia nia heduu. Do hagadili ga logowaahee gadoo be nia maa.”*

6 Abram gu hagadonu Dimaadua, gei Dimaadua guu hila ang gi mee bolo mee e donu i dono baahi, mai i di hagadonu o maa.*

7 Gei Dimaadua ga helekai gi mee, “Au go Yihowah dela ne laha mai goe gi daha mo Ur i Babylonia belee gowadu gi di goe di gowaa deenei e hai mee ginai goe.”

8 Gei Abram ga helekai, “Meenei Tagi go Yihowah, au e iloo di aha bolo ma gaa hai dagu gowaa?”

9 Gei Dimaadua ga helekai, “Gaamai di kau e dahi, ge dahi kuudi, ge dahi dama siibi, e dagi dolu nadau ngadau, ge dahi mwuroi, ge dahi manu ‘pigeon’.” 10 Abram ga gaamai nia manu aanei gi Dimaadua, ga hahaahi lua, gaa dugu nia baahi e huli mai gi lodo i nia goolongo e lua, gei mee digi hahaahia nia manu mamaangi. 11 Gei nia manu mamaangi gai manu ga lloo ia gi hongo nia huaidina nia manu mmade aalaa, gei Abram ga huiahi nia maa.

12 Di madagoaa di laa ne ulu, gei Abram guu kii danu mmoe, gei mee gu madagu huoloo, gei di bouli dongoeho huaidu guu gahu a mee.* 13 Dimaadua ga helekai gi mee, “Goe gi iloo donu bolo do hagadili la gaa hai digau mai i daha i hongo tuai henua. Digaula gaa hai nia hege gaa hai hagahuaidu i nia ngadau e haa lau.* 14 Gei Au ga hagaduadua tenua dela e haga hege digaula, gei di madagoaa digaula ga hagatanga i tenua deelaa, digaula e kae nadau maluagina damanaiee dalia ginaadou.* 15 Gei goe deenaa le e mouli gi madumadua loo, gaa made i di aumaalia gaa danu. 16 Muli di haa adu daangada gei do hagadili ga lloomoi labelaa gi kinei, idimaa, Au hagalee hagabagi digau Amor, gaa dae loo gi di nadau madagoaa ga huaidu huoloo, gaa hai digau e hagaduadua.”

17 Di madagoaa di laa ne ulu gei di maa ga bouli, gei di baalanga dunu mee e buu di huiahi ge tei lama ulaula gaa hula i mehanga nia baahi manu ala ne hahaahi. 18 Di madagoaa hua deelaa, gei Dimaadua gaa hai dana hagababa gi Abram boloo, “Au e hagababa bolo Au gaa wanga tenua deenei huogodoo gi do hagadili, mai tagageinga o di gowaa go Egypt gaa huli gi di monowai damana go Euphrates,* 19 ngaadahi mo nia gowaa o digau Kenite, Kenizzite, Kadmon, 20 Hittite, Perizzite, Rephaim, 21 Amor, Canaan, Girgash mo digau Jebus.”

16

Hagar mo Ishmael

1 Di lodo Abram go Sarai digi haanau ana dama gi mee, gei mee dana hege ahina mai Egypt, dono ingoo go Hagar. 2 Gei Sarai ga helekai gi Abram, “Dimaadua guu dugu au bolo gi dee hai agu dama, gei goe de ga kii i baahi dagu hege ahina? Holongo mee gaa hai dana dama e hai ai dagu dama.” Abram guu donu gi di hai a Sarai ne hai. 3 Gei Sarai gaa wanga a Hagar gi mee gii hai dono lodo hege. (Di mee deenei ne hai i muli Abram ne noho i Canaan i nia ngadau e madangaholu.) 4 Abram gaa kii i baahi Hagar, gei mee ga hai dama. Hagar ne modongoohia bolo ia gu hai dama, gei mee ga hagapuu gaa hudi dono wou gi Sarai.

5 Gei Sarai ga helekai gi Abram, “Ma di mee hala ni aau ne hai dela Hagar guu hudi dono wou mai gi di au. Ma ko au hua dela ne gowadu a mee gi di goe, nomuli gei mee ga modongoohia bolo ia gu hai dama, gei mee gaa hudi dono wou mai gi di au. Dugu ang gi Dimaadua gi haga donu ina be di ma koai dela e donu, kooe be ko au.”

6 Gei Abram ga helekai, “E humalia hua, mee di hege ni aau, gei e noho i lala do mogobuna. Heia dau hai dela e hiihai ginai goe e hai gi mee.” Gei Sarai gaa hai a mee hagahuaidu, gei Hagar gaa hana gaa lele gi daha.

7 Tangada di langi o Dimaadua, gu heetugi gi Hagar i baahi di monowai uwa aga i di anggowaa i hongo di ala dela e hana gi Shur. 8 Mee ga helekai, “Hagar, goe di hege ni Sarai, goe ne hanimoi i hee, gei goe e hana gi hee?”

Gei mee ga helekai, “Au e hana e lele gi daha mo dogu dagi.”

9 Gei tangada di langi o Dimaadua ga helekai, “Hana gi muli gi mee, goe di hege ni mee.” 10 Gei tangada di langi deelaa ga helekai labelaa, “Au ga gowadu gi di goe do hagadili gi logowaahee, e deemee di dau go tangada. 11 Goe gaa hai dau dama, gei goe gaa gahi dono ingoo bolo Ishmael,* idimaa, Dimaadua la gu longono Ia do dangidangi lodo huaidu. 12 Dau dama daane la ga mouli gadoo be di ‘donkey’-lodo geinga, mee ga hai baahi gi digau huogodoo, ge digau huogodoo ga hai baahi gi mee, gei mee gaa noho i daha mo ono gau.”

13 Hagar ga heeu ang gi deia, “Au gu mmada hua donu gi God, gei au e mouli hua igolo?”† Gei mee gaa gahi di ingoo o Dimaadua dela nogo helekai ang gi deia, bolo “Di God dela e Mmada”. 14 Deelaa di mee nia daangada e haga ingoo di monowai dela i mehanga Kadesh mo Bered bolo Beer Lahai Roi, dono hadinga bolo “Di monowai o di God mouli dela e mmada mai”.

15 Hagar ga haanau dana dama daane ang gi Abram, gaa gahi di ingoo o maa bolo go Ishmael.* 16 Abram gu huowalu maa ono (86) ono ngadau di madagoaa Hagar ne haanau dana dama daane gi mee.

17

Sirkumsais la di mee haga modongoohia di hagababa

1 Di madagoaa Abram ne matiwa maa hiwa ono ngadau, gei Dimaadua ga haga gida gi mee ga helekai, “Au go di God Koia e Aamua. Hagalongo mai, heia nia mee ala e donu i nia madagoaa huogodoo. 2 Au gaa hai dagu hagababa adu gi di goe ge e gowadu gi di goe do hagadili gi dogologo.”

3 Abram ga bala gi lala gii tugi ono hadumada i di gelegele, gei God ga helekai, 4 “Au e hai di hagababa deenei adu gi di goe: Au e hagababa bolo goe gaa hai tamana madua ni nia henua e logo. 5 Do ingoo la ga hagalee hai bolo Abram, gaa hai bolo Abraham*, idimaa Au gaa hai goe tamana madua ni nia henua e logo.* 6 Au ga gowadu gi di goe do hagadili gi dogologowaahee, digaula gaa hai nia king. Do hagadili ga dogologowaahee gaa hai nia henua llauehe. 7 Au ga daahi dagu hagababa adu gi di goe mo do hagadili i di adu dangada dela maalia gii hai di hagababa dono hagaodi ai. Au gaa hai di God ni oou, ge di God labelaa ni do hagadili.* 8 Au ga gowadu gi di goe mo do hagadili tenua deenei dela e noho iei goe dolomeenei gei goe tangada mai i daha. Tenua o Canaan hagatau gaa hai tenua ni oou mo do hagadili gaa hana hua beelaa, gei Au gaa hai di God ni digaula.”*

9 Gei God ga duudagi ana helekai gi Abraham, “Goe e hai gii baba di daudali di hagababa deenei i tau mehanga, goe mo do hagadili gi muli. 10 Goe mo do hagadili e hai gii baba ngaadahi bolo e sirkumsais nia daane huogodoo ala i godou lodo.* 11-12 Tugi dolomeenei gaa hana, gei goodou gi sirkumsais nia dama daane ma ga dagi walu nadau laangi, ngaadahi mo nia hege ma ga haanau i godou guongo, mono hege ala ne hui go goodou i digau mai i daha. Deenei le e haga modongoohia bolo ma iai di hagababa i tadau mehanga. 13 Tangada nei mo tangada nei la gi sirkumsais, deenei le e hai di haga modongoohia i godou huaidina bolo dagu hagababa adu gi di goe la dono hagaodi ai. 14 Taane dela digi sirkumsais la ga hagalee dugu ko Au bolo mee tangada ni aagu, idimaa mee digi daahia dagu hagababa ne hai i mau mehanga.”

15 God ga helekai labelaa gi Abraham, “Goe guu lawa hudee gahia doo lodo bolo Sarai, dolomeenei gaa hana gi muli di ingoo o maa go Sarah.† 16 Au ga haga maluagina a mee, gei Au ga gowadu gi di goe dau dama daane mai i mee. Au ga haga maluagina a mee i mee gaa hai tinana ni nia henua e logo, nia king e kila aga mai i dono hagadili.”

17 Abraham gaa bala loo gi lala, ono hadumada guu tale gi di gelegele, ga daamada ga gadagada i ana maanadu boloo, “Taane le e mee di hai dana dama, gei mee gu madua guu lau ono ngadau? Sarah e mee di hai dana dama, gei mee gu matiwa ono ngadau?”

18 Gei mee ga heeu gi God, “Goe e aha dela hagalee dugu a Ishmael gii kae di mogobuna e hai mee gi agu mee?”

19 Gei God ga helekai, “Deeai, doo lodo go Sarah ga haanau dana dama daane, gei goe gaa gahi di ingoo o maa go Isaac.‡ Au ga daahi dagu hagababa ang gi mee mo dono hagadili gaa hana hua beelaa, gaa hai di hagababa dono hagaodi ai. 20 Au gu longono dau dangi mai gi di au i Ishmael, gei Au ga haga maluagina a mee mo di wanga gi mee nia dama e logo, gei gi dogologo labelaa dono hagadili. Mee gaa hai tamana ni nia dama daane king dilongoholu maa lua, gei Au gaa hai dagu henua damana mai i dono hagadili. 21 Gei Au ga daahi dagu hagababa gi dau dama daane go Isaac, dela ga haanau mai go Sarah i di madagoaa beenei i di ngadau dela i golo.” 22 God gaa lawa loo ana helehelekai gi Abraham, gei Mee ga hagatanga i mee.

23 Di laangi hua deelaa, gei Abraham gu hagalongo gi God, gu sirkumsais dana dama daane go Ishmael mo nia daane huogodoo ala i dono hale, ngaadahi mo nia hege ala ne haanau i dono guongo mo ana hege ala ne hui. 24 Abraham gu matiwa maa hiwa ono ngadau i dono sirkumsais. 25 Gei dana dama daane go Ishmael la gu madangaholu maa dolu ono ngadau. 26 Meemaa dogolua ne sirkumsais i di laangi e dahi, 27 ngaadahi mo nia hege huogodoo a Abraham.

18

Tama daane gu hagababa ang gi Abraham

1 Dimaadua gu haga gida gi Abraham hoohoo gi nia laagau dabu ala i Mamre. Gei Abraham e noho i di ngudu di bontai dono hale laa i di madagoaa dela koia gu welengina i di laangi deelaa. 2 Mee ga mmada aga hua ga gidee ia nia daane dogodolu e tuu i golo. Dono madagoaa hua dela ne gidee ia digaula, gei mee gu du gi nua hagalimalima, guu hana gi malaelae belee heetugi gi digaula, gaa bala loo gi lala ono hadumada guu tale i di gelegele.* 3 Mee ga helekai, “Digau nei, dumaalia mai, goodou hudee diagia dogu hale gi muli ge digi hagamolooloo mai. Deenei au go di godou hege. 4 Nnoo mua gi gaamai nia wai e tono godou wae, goodou ga hagamolooloo i kinei i lala di laagau deenei. 5 Au ga gaamai nia meegai dulii e hai goodou gi maaloo i di godou hula i di godou ala. Goodou gu hagalaamua au i di godou loomoi gi dogu hale e noho ai, dumaalia mai mua. Au e hege adu gi goodou.”

Gei digaula ga helekai, “Di mee hua bolo goe, gimaadou guu donu adu.”

6 Abraham ga hagalimalima gi lodo di hale laa, ga helekai gi Sarah, “Hagalimalima kae ina au palaawaa ala koia e humalia, heia au palaawaa.” 7 Gei mee gaa lele gi di hagabuulinga manu, ga gowaga dana damaa kau dulii dela e bedi gei e balabala ono goneiga, gaa wanga gi tangada hai hegau e hagatogomaalia hagalimalima. 8 Mee gaa kae ana milugu maangoo, mono milugu, mono goneiga tamaa kau, gaa higi gi mua nia daane aalaa. Gei digaula ga miami gei Abraham e duu hua i baahi digaula i lala di laagau. 9 Digaula ga heeu gi mee, “Dehee doo lodo go Sarah?”

Gei mee ga helekai, “Mee i lodo di hale laa.”

10 Tangada e dahi i digaula ga helekai, “Nia malama e hiwa i golo, gei au ga hanimoi labelaa, gei doo lodo go Sarah gaa hai dana dama daane.”

Gei Sarah e duu i tua o maa, i di bontai di hale laa, e hagalongo gi mee.* 11 Abraham mo Sarah gu mmaadua huoloo, gei Sarah la guu noho gu hagalee hai ono magi malama. 12 Sarah ga gadagada hua i ono lodo ga helekai, “Dolomeenei gei au dela gu madua gu hai gee, au e mee di hai dagu dama? Gei dogu lodo hogi la gu madumadua labelaa.”*

13 Gei Dimaadua ga heeu gi Abraham, “Ma e aha dela Sarah e gadagada e helekai boloo, ‘E hai behee? Au e mee di hai dagu dama gei au gu madumadua huoloo?’ 14 Ma iai di mee i golo e haingadaa i baahi o Dimaadua? Au dela ne hai bolo nia malama e hiwa gei Au ga hanimoi labelaa gei Sarah gaa hai dana dama.”*

15 Sarah gu madagu, gei mee ga hagammuni ana helekai, ga helekai, “Au digi gadagada.”

Gei Mee ga helekai, “Ma kooe dela ne gadagada.”

Abraham e dangidangi hagamahi i di waahale o Sodom

16 Gei nia daane ga hagatanga gaa hula gi di gowaa dela e mee di mmada ia ginaadou gi Sodom, gei Abraham gaa hana i muli digaula belee hagau digaula gii hula i di nadau ala. 17 Gei Dimaadua gaa hai anga hua gi de Ia, “Au hagalee hagammuni i Abraham dagu mee dela gaa hai. 18 Di hagadili a maa gaa hai tenua damana ge maaloo, gei Au ga haga maluagina nia henua huogodoo mai i mee. 19 Au ne hilihili a mee belee hai a mee gi helekai gi ana dama daane mo dono hagadili bolo ginaadou gi hagalongo mai gi di Au, gei gi heia nia mee ala e humalia ge donu. Maa digaula gaa hai beenei, gei Au gaa hai nia mee huogodoo ala ne hagababa ko Au gi mee.”

20 Gei Dimaadua ga helekai gi Abraham, “Ma iai nia helekai hagahuaidu e hai baahi gi Sodom mo Gomorrah, gei nadau huaidu gu llauehaa. 21 Au e hai gii hana gi lala e mmada be di hagahuaidu dela ne hagalongo ginai Au le e donu be deeai.”

22 Gei nia daane dogolua gu hagatanga gu lloo adu beelaa gi Sodom, gei Dimaadua le e noho hua i baahi o Abraham. 23 Abraham ga menege ang gi Dimaadua, ga heeu gi Mee, “Goe ga daaligi hua digau humalia dalia digau huaidu? 24 Dolomaa ma ga iai digau humalia e madalima i lodo di waahale, gei Goe e oho hua di waahale hagatau deelaa? Goe hagalee gaa dugu nia daangada o di waahale e hagamouli i di gili digau madalima aalaa? 25 E donu Goe hagalee daaligi digau humalia dalia digau huaidu! Di mee deelaa e huaidu, Goe e deemee di hai beelaa! Maa goe guu hai di maa, gei digau humalia la ga daaligi dalia digau huaidu. Deelaa la di mee e deemee di hai! Tangada dela e haga donu ana mee huogodoo i henuailala, le e hai gii hai ana mee gii donu hagahumalia.”

26 Gei Dimaadua ga helekai, “Maa Au gaa gida digau humalia e madalima i Sodom, gei Au e dugu hua hagamouli nia daangada o di waahale huogodoo mai i digaula.”

27 Abraham ga helekai labelaa, “Meenei Tagi, hudee heheia mua dagu helekai maaloo i dagu helehelekai adu gi di Goe. Au tangada hua, hagalee ogu donu ai belee helehelekai i di gili nia mee. 28 Gei dolomaa ma ga iai digau e mada haa maa lima hua e humalia, hagalee digau madalima, gei Goe e oho hua di waahale dogomaalia idimaa dela digau dogolima gu hogoohi mai?”

Gei Dimaadua ga helekai, “Au hagalee e oho di waahale maa Au ga gidee digau humalia e madahaa maa lima.”

29 Abraham ga helekai labelaa, “Dolomaa ma gaa hai digau hua e mada haa.”

Gei Mee ga helekai, “Au hagalee e oho di maa be di maa digau e mada haa i golo.”

30 Abraham ga helekai, “Meenei Tagi, hudee heheia mua, Goe hudee hagawelewele, au e hai gi helekai labelaa bolo ma e hai behee, be dolomaa ma ga iai digau hua e motolu?”

Gei Mee ga helekai, “Au hagalee e oho di maa maa Au gaa gida agu gau motolu.”

31 Abraham ga helekai, “Hudee heheia loo agu helekai mada maaloo ala e helehelekai adu gi di Goe, meenei Tagi. Dolomaa ma ga iai hua digau e madalua.”

Gei Mee ga helekai, “Au hagalee e oho di waahale be Au gaa gida agu gau madalua.”

32 Abraham ga helekai, “Hudee heheia mua, Goe hudee hagawelewele mai gi di au, meenei Tagi, au gaa hai adu hua dagu helekai hagamuliagina deenei: Ma e hai behee, dolomaa ma ga iai digau hua dilongoholu i golo?”

Gei Mee ga helekai, “Au hagalee e oho di maa be di maa digau hua dilongoholu i golo.” 33 Muli o Mee ne lawa ana helekai gi Abraham, gei Dimaadua gaa hana gi daha mo mee, gei Abraham gaa hana gi muli gi dono guongo.

19

Nia huaidu digau Sodom

1 Nia daangada di langi dogolua ala ne dau gi Sodom di hiahi deelaa, gei Lot le e noho i di ngudu di bontai di waahale. Mee dela hua ne gidee ia meemaa, gei mee ga du gi nua, gaa hana e haga heetugi gi meemaa, gaa bala loo gi lala i mua meemaa, 2 ga helekai, “Meemaa nei, au deenei e hai gulu hegau. Hudee heheia mua, loomoi gi dogu hale gi gaugau gulu wae gaa noho i di boo. Luada gei goolua gaa ala haga luada gaa hula i di gulu ala.”

Gei meemaa ga helekai, “Deeai, gimaua e noho i ginei i di waahale.”

3 Gei mee e hagamahi e dangi anga hua gi meemaa, ga nomuliagi loo gei meemaa gaa hula i muli o mee gi dono hale. Lot gaa hai gi ono gau hai hegau gi dunu ina nadau palaawaa ge gi hagatogomaalia ina tagamiami gi nia daangada mai i daha aalaa. Ma ne lawa, gei meemaa gu miami.

4 I mua nia daangada mai i daha aanei bolo gaa kii, gei nia daane o Sodom gu haganiga di hale, go nia daane huogodoo o di waahale deelaa, digau lligi mo digau mmaadua. 5 Digaula gaa wwolo gi Lot, ga heeu, “Aahee nia daane ala ne lloomoi belee noho i do baahi boo nei? Laha mai meemaa gi di malaelae gi gimaadou!” Nia daane o Sodom e hiihai e hai di madau huaidu gi meemaa.*

6 Lot guu hana gi malaelae guu tai di bontai i dono dua, 7 ga helekai gi digaula, “Nia hoo hagaaloho, au e dangidangi adu gi goodou bolo goodou gi hudee heia di godou hai huaidu damana beenaa. 8 Mmada malaa, au agu dama ahina dogolua madammaa i golo. Au ga laha mai meemaa gaa hai laa ginai godou hiihai, gei hudee heia di godou hai gi nia daane aanei. Meemaa nia daangada mai i daha i dogu hale e benebene ko au.”

9 Gei digaula ga helekai, “Tuu i daha mo gimaadou, kooe tangada mai i daha! Goe koai dela bolo goe e aago gimaadou? Tuu i daha mo gimaadou, gi dee hai adu gi di goe di mee koia e huaidu i madau mee belee hai gi meemaa.” Digaula ga hono adu a Lot gi muli, ga mmaanege adu belee oho di bontai. 10 Gei nia daane dogolua ala i lodo di hale, gaa hudi a Lot gi lodo di hale gaa tai di bontai. 11 Gei meemaa gaa hai nia daane huogodoo ala i malaelae gi dee gida, gei digaula gu deemee di gidee ginaadou di bontai.*

Lot ga diiagi Sodom

12 Nia daangada dogolua ga helekai gi Lot, “Maa goe oo gau labelaa i ginei, nia dama daane, be nia dama ahina, be nia daane dauaga, be tei dangada hua ni oou e noho i lodo di waahale deenei, la heia gii hula gi daha. 13 Idimaa, gimaua gaa oho di gowaa deenei. Dimaadua gu longono Ia nia huaidu hai baahi ang gi digau aanei, ga hagau mai gimaua bolo gi ohaa Sodom.”

14 Lot gaa hana gi nia daane ala belee hai lodo gi ana dama ahina, ga helekai, “Hagalimalima, hula gi daha mo ginei, Dimaadua gaa oho di gowaa deenei.” Gei meemaa e maanadu bolo mee e hai ana dadaagala.

15 Heniheni loo, gei nia daangada di langi gaa hai gi Lot gi hagalimalima, ga helekai, “Hagalimalima, lahia doo lodo mo au dama ahina dogolua, hula gi daha gi dee mmade hua goodou i di madagoaa di waahale dela ma gaa oho.” 16 Lot e hagadaatagi. Malaa, Dimaadua e dumaalia gi mee, deelaa laa nia daane dogolua aalaa gaa kumi nadau lima, gaa lahi a mee mo dono lodo mo ana dama ahina dogolua, gaa dagi digaula gi daha mo di waahale.* 17 Gei tangada di langi e dahi ga helekai, “Llele gi mouli goodou! Hudee mmada gi muli, ge hudee tuu i di gowaa baba i mehanga nia gonduu. Llele gi nia gonduu lligi gi dee mmade goodou!”

18 Gei Lot ga helekai, “Meenei, dumaalia mai, hudee heia gimaadou gii hai beenaa. 19 Goe gu dumaalia mai gi di au gu haga mouli au. Gei nia gonduu lligi le e mogowaa loo. Gei di hagahuaidu ga dau mai gi di au, gei au gaa made hua gei digi dau i golo. 20 Goe e gidee tama waahale deelaa? Deelaa e humalia e hoohoo mai. Dumaalia mai au e hana gi golo. Ma tama gowaa hua dulii. Au hagalee lauwa i golo.”

21 Gei tangada di langi ga helekai, “Deenaa e humalia, au e baba hua. Au ga hagalee oho di waahale deelaa. 22 Hagalimalima! Llele! Au e deemee di hai dagu mee, e tali hua goodou gii dau gi golo.”

Idimaa Lot dela e haga ingoo di waahale bolo di waahale dulii, gei di waahale deelaa la guu gahi dono ingoo bolo Zoar.*

Di mooho Sodom mo Gomorrah

23 Di laa dela e hobo i di madagoaa Lot e dau i Zoar. 24 Di madagoaa hua deelaa, gei Dimaadua ga haga doo dana uwa ‘sulphur’ wele gi hongo nia waahale go Sodom mo Gomorrah. 25 Gu oho nia maa mo di gowaa maalama mehanga gonduu, ngaadahi mo nia daangada ala i golo huogodoo, mono mee huogodoo ala e tomo i hongo di gowaa deelaa.* 26 Gei di lodo o Lot guu mmada gi muli, geia gu hamaaloo guu hai tuludulu toolo.*

27 Hagaluada loo dono daiaa, gei Abraham guu hana hagalimalima gi di gowaa dela nogo duu ieia i mua o Dimaadua. 28 Mee ga mmada ia gi lala gi Sodom mo Gomorrah, mo dono gowaa mehanga gonduu, gaa mmada gi di huiahi e buu aga i tenua deelaa, e hai be di huiahi e buu aga i di ulaula damanaiee. 29 Di madagoaa God dela ne oho nia waahale ala i mehanga nia gonduu dela nogo noho ai a Lot, gei mee gu langahieia Abraham, gei e dumaalia gi Lot gii hana gi daha mo di haingadaa.

Taamada o digau Moab mo Ammon

30 Idimaa Lot e madagu i di noho i Zoar, gei mee mo ana dama ahina dogolua ga haga maanege gi lodo nia gonduu lligi i nua, gaa noho i lodo di bagungoo. 31 Tama ahina madua ga helekai gi dono duaahina dulii boloo, “Tau damana la ga madumadua, gei di maa taane ai i tenua deenei e hai dono lodo mai gi gidaua gii hai tau dama. 32 Hanimoi, gidaua gaa hai tau damana la gi libaliba, gei gidaua gaa kii i baahi o mee gii hai tau dama mai i mee.” 33 I di boo hua deelaa, gei meemaa ga haga inu a mee gi nia waini, gei tama ahina madua gaa kii i baahi o Lot. Gei Lot digi iloo ia, idimaa, mee gu libaliba huoloo.

34 Dono daiaa gei tama ahina madua ga helekai gi dono duaahina dulii boloo, “Au guu kii i baahi o mee anaboo, gei gidaua gaa hai a mee gi libaliba labelaa boo nei, gei goe gaa hana gaa kii i baahi o mee. Gei gidaua gaa hai tau dama mai baahi tau damana.” 35 Malaa, di boo deelaa, gei meemaa gaa hai a mee gi libaliba, gei tama ahina dulii gaa kii i baahi o Lot. Gei Lot digi iloo ia, idimaa, mee gu libaliba huoloo. 36 Di hai deenei ne hai go nia dama ahina dogolua a Lot, gu hai dama mai baahi di nau damana donu. 37 Tama ahina madua guu hai dana dama daane, gaa gahi dono ingoo bolo Moab.† Go mee dela tangada ne daamada ai digau Moab ala dangi nei. 38 Tama ahina dulii gaa hai labelaa dana dama daane, guu wanga dono ingoo go mee go Ben-ammi.‡ Go mee dela tangada ne daamada ai digau Ammon ala dangi nei.

20

Abraham mo Abimelech

1 Abraham ne hagatanga i Mamre gaa hana gi bahi i ngaaga Canaan, gaa noho i mehanga Kadesh mo Shur. Mai gi nomuli i dono noho i Gerar, 2 mee ga helekai bolo dono lodo go Sarah la tuaahina ahina ni oono. Deelaa laa King Abimelech o Gerar gaa hai a Sarah gi laha mai gi deia.* 3 Dahi boo hua, God ne hagagida gi mee i lodo di midi ga helekai, “Goe gaa made, idimaa goe guu lahi di ahina gei mee dono lodo i golo.”

4 Gei Abimelech digi hanimoi gi hoohoo gi mee, gei mee ga helekai, “Meenei Tagi, au e hai donu hua! Goe ga daaligi au mo agu daangada? 5 Ma go Abraham la hua dela ne helekai bolo mee tuaahina ahina ni oono, gei di ahina gu helekai labelaa beelaa. Au ne hai di hai deenei i lodo agu hagabaubau madammaa, au digi hai dagu mee hai gee.”

6 God ga helekai gi mee i lodo di midi, “Uaa, Au e iloo bolo goe ne hai di maa i lodo au hagabaubau madammaa, gei Au ne hai goe gi dee hala mai gi di Au ge digi dugu goe gii bili gi di ahina deelaa. 7 Malaa, dolomeenei, wanga ina di ahina gi muli gi dono lodo. Mee di soukohp, ga dalodalo laa gi hagalee made goe. Maa goe ga hagalee wanga a mee gi muli, Au e helekai gi iloo e goe bolo goe gaa made mo au daangada huogodoo.”

8 Luada loo dono daiaa, Abimelech ga gahi mai ana dagi moomee huogodoo, ga hagi anga gi digaula di mee dela ne hai, gei digaula gu mmaadagu huoloo. 9 Gei Abimelech ga gahi mai a Abraham ga heeu, “Ma di aha dela ne hai kooe mai gi gimaadou? Ma di mee hala aha ne hai adu ko au gaa hai goe gi gaamai di haingadaa gi di au mo dogu henua? Goe guu hai di mee dela hagalee belee hai mai gi di au. 10 Goe ne hai di maa eimaha?”

11 Abraham ga helekai, “Au ne hagabaubau bolo ma tangada i kinei e madagu i God ai, gei digaula ga daaligi au ga kae dogu lodo. 12 E donu au gu helekai bolo mee tuaahina ni oogu. Mee tama ahina ni dogu damana, hagalee ni dogu dinana, gei au ne lodo gi mee. 13 Malaa, di madagoaa a God ne hagau au mai di hale dogu damana gi lodo nnenua digau tuadimee, au ne helekai gi di ahina deenei boloo, ‘Goe gi haga laamua ina au i au helekai gi nia daangada huogodoo bolo au tuaahina daane ni oou.’ ”

14 Abimelech gaa wanga Sarah gi Abraham mono siibi, nia kau, mono hege. 15 Gei mee ga helekai gi Abraham, “Deenei dogu henua hagatau, noho i di ingoo hua di gowaa dela e hiihai ginai goe.” 16 Mee ga helekai gi Sarah, “Au e wanga nia silber e mana gi do duaahina daane e haga donu gi digau huogodoo ala e madalia goe bolo goe e donu. Nia daangada huogodoo ga iloo laa bolo goe digi hai di hala.”

17-18 Mai di hai dela ne hai gi Sarah di lodo o Abraham, Dimaadua guu hai di ingoo hua di ahina i lodo di madahaanau Abimelech gi deemee di hai nadau dama. Malaa, Abraham ga dalodalo i Abimelech, gei God gu haga humalia Abimelech. God gu haga humalia labelaa dono lodo mo ana hege ahina, gei digaula guu mee di hai nadau dama.

21

Di haanau Isaac

1 Dimaadua gu haga maluagina a Sarah gii hai be dana hagababa, 2 gei Sarah ga hai dama ga haanau dana dama daane gi Abraham i di madagoaa o mee gu madua. Tama daane la ne haanau i di madagoaa a God dela ne hai bolo mee e haanau ai.* 3 Abraham gaa gahi di ingoo o maa go Isaac.

4 Di madagoaa Isaac ne walu ono laangi, gei Abraham ga sirkumsais a mee be nia helekai a God ne hai.* 5 Abraham la guu lau ono ngadau di madagoaa Isaac ne haanau. 6 Sarah ga helekai boloo, “God gu gaamai gi di au di tene mo di gadagada.* Digau huogodoo ala ga longono di mee deenei, la ga gadagada madalia au.” 7 Gei mee ga helekai labelaa, “Ma koai dela e helekai gi Abraham bolo Sarah ga haga uu ana dama? Gei deenei au dela gu haanau gi mee dana dama daane, gei mee gu madumadua.”

8 Di tama la gu tomo aga, gaa dae loo gi di laangi di tama ne daa gi daha mo di uu, gei Abraham guu hai dana hagamiami damana.

Hagar mo Ishmael gu hagau gi daha

9 Dahi laangi hua, gei Sarah gaa mmada gi Ishmael dela ne haanau go Hagar di hege ahina mai Egypt gi Abraham, e hai ana daagala ginaua mo Isaac di tama Sarah. 10 Gei mee ga helekai gi Abraham, “Hagau ina tama ahina hege deenei mo dana dama la gi daha. Tama daane o tama ahina hege deenei la hagalee hai dono duhongo i di baahi do maluagina dela belee kae go tau dama go Isaac.”* 11 Di mee deenei gu haga lodo huaidu a Abraham huoloo, idimaa, Ishmael la tama daane labelaa ni mee. 12 Gei God ga helekai gi Abraham, “Goe hudee mamaanadu lodo huaidu gi di tama mo di hege go Hagar. Heia hua di hai a Sarah ma gaa hai adu gi di goe, idimaa, do hagadili le e daamada mai i Isaac.* 13 Au e wanga labelaa agu dama e logo gi tama daane a tama ahina hege, gii hai digaula di nadau henua, idimaa, mee di tama labelaa ni aau.”

14 Hagaluada loo dono daiaa, gei Abraham gaa wanga nia meegai gi Hagar mo tei budehede gili kau e honu i nia wai. Mee gaa dugu di tama la gi hongo di tua o maa, ga hagau a mee gii hana. Mee ga hagatanga ga hagadau i lodo di anggowaa o Beersheba. 15 Di madagoaa nia wai la ne odi, gei mee gaa dugu di tama la gi lala di laagau i lodo geinga, 16 gaa hana gaa noho i nia piidi e dolu lau mada tanga i daha mo mee. Mee ga helekai ang gi deia, “Au e deemee di mmada gi dagu dama e made.” Dono madagoaa dela e noho i golo, gei mee ga daamada gaa dangi.†

17 God gu longono Ia tama daane e dangidangi, gei tangada di langi o God ga helekai gi Hagar mai i di langi boloo, “Hagar, goe e lodo huaidu di aha? Goe hudee madagu. God gu longono Ia tama daane dela e dangidangi. 18 Du gi nua, hana, dahi aga ina a mee mo di heia a mee gi manawa lamalia. Au gaa hai dagu henua damana mai i dono hagadili.”

19 Gei God gaa huge nia golomada o Hagar, gei mee gaa mmada gi di monowai geli, gei mee gaa hana ga haga hau dana budehede gili kau gi nia wai, gaa wanga nia mada wai gi di tama. 20 God nogo madalia di tama dono tomo aga. Mee nogo noho i lodo di Anggowaa o Paran, gaa hai tangada e iloo ia huoloo di kumi manu. 21 Tinana o maa gaa gida dana ahina o Egypt, guu hai di lodo o Ishmael.

Di hagababa i mehanga Abraham mo Abimelech

22 Di madagoaa deelaa, Abimelech guu hana dalia Phicol, di tagi di buini dauwa a maa, ga helekai gi Abraham, “God e madalia goe i nia mee huogodoo ala e hai kooe.* 23 Malaa, heia dau hagamodu i mua o Dimaadua bolo goe ga hagalee halahalau au, agu dama, be dogu hagadili. Au nogo hagalaamua goe, malaa, hagababa mai bolo goe e hagalaamua au mo tenua deenei e noho iei goe.”

24 Abraham ga helekai, “Au e hagababa beelaa.”

25 Abraham ga helekai hagadonudonu gi Abimelech i di gili di monowai ne haga anga ginai nia gau hai hegau Abimelech. 26 Abimelech ga helekai, “Au e de iloo ma koai ne hai di hai deenei. Goe digi hagia mai di maa, deenei hua dogu longono eau di maa.” 27 Abraham gaa wanga gi Abimelech hunu siibi mono kau, gei meemaa gaa hai di nau hagababa. 28 Abraham ga daa mai ana dama siibi e hidu i dana hagabuulinga siibi, 29 gei Abimelech ga heeu gi mee, “Ma nia mee e hai di aha?”

30 Abraham ga helekai, “Kaina nia siibi e hidu aanei. Goe gaa hai di mee deenei, gei goe gu hagamodongoohia bolo ma ko au dela ne geli di monowai deenei.” 31 Di gowaa deelaa gu haga ingoo bolo Beersheba,‡ idimaa deelaa di gowaa ne hai di nau hagababa.

32 I muli di nau hai di hagababa deenei i Beersheba, Abimelech mo Phicol gaa hula gi muli gi Philistia. 33 Abraham gaa dogi dana laagau ‘tamarisk’ i Beersheba, ga daumaha gi Yihowah, go di God dono hagaodi ai. 34 Abraham gaa noho i Philistia di madagoaa e waalooloo.

22

God e helekai hagadaba gi Abraham gi tigidaumaha ina Isaac*

1 Nomuli mai, gei God ga hagamada a Abraham, gaa gahi a mee, “Abraham!”

Gei Abraham ga helekai, “Deenei au!”

2 God ga helekai, “Lahia dau dama daane, dela go dau dama hua e dahi go Isaac, dela koia e aloho iei goe. Hula gi tenua go Moriah. Tigidaumaha ina a mee mai gi di Au i hongo di gonduu dela ga hagi adu ko Au.”*

3 Hagaluada loo dono daiaa, gei Abraham gaa hai ana dohomu ang gi tigidaumaha, ga haga uda gi hongo dana ‘donkey’, gaa lahi a Isaac mono hege dogolua dalia ia. Digaula ga daamada gaa hula gi di gowaa dela ne hagi anga go God gi mee. 4 I di tolu laangi gei Abraham gaa mmada gi di gowaa deelaa e gila mai haga mogowaa. 5 Gei mee ga helekai gi nia hege, “Noho i ginei, goodou mo di ‘donkey’. Gimaua mo dagu dama daane e hula gi golo, e daumaha ga loomoi labelaa gi goolua.”

6 Abraham ga haga uda nia dohomu dudu tigidaumaha gi hongo Isaac e kae, geia e kae dana hulumanu mo dana ahi. Di nau lloo adu hua beelaa, 7 gei Isaac ga helekai, “Tamana!”

Gei mee ga helekai, “Deenei au, dagu dama.”

Gei Isaac ga heeu, “Au e gidee bolo goe dau ahi, mono dohomu, gei dehee tama siibi belee hai tigidaumaha?”

8 Abraham ga helekai, “Ma go God gaa dugu mai laa di mee belee hai ai tigidaumaha.” Gei meemaa dogolua gaa hula. 9 Meemaa gaa dau i di gowaa a God dela ne hagi anga gi Abraham, gei mee gaa bae dana gowaa dudu tigidaumaha, ga hagatau nia dohomu i nonua. Mee ga lawalawa dana dama daane go Isaac, gaa dugu a mee gi hongo nia dohomu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha.* 10 Gei mee ga dahi aga dana hulumanu belee daaligi a mee, 11 gei tangada di langi o Dimaadua gaa gahi a mee mai i di langi boloo, “Abraham, Abraham!”

Gei mee ga helekai, “Deenei au, meenei.”

12 Gei tangada di langi ga helekai, “Hudee daaligidia di tama be e hai dau hai gi mee. Dolomeenei gei au gu iloo bolo goe e hagalaamua a God, idimaa goe digi dumaanga dau dama hua e dahi mai gi di au.”

13 Abraham ga madamada gi daha, gaa mmada gi tama siibi daane dela e lawe i ono madaagoo i nia geinga. Mee gaa hana ga gaamai di maa, gaa hai dana tigidaumaha dudu, e pono di lohongo o dana dama daane. 14 Abraham ga haga ingoo di gowaa deelaa bolo “Yihowah Jireh”* Dae mai loo gi dangi nei, gei nia daangada e hai boloo, “Hongo di gonduu a Yihowah gaa dugu mai laa.” 15 Tangada di langi o Dimaadua ga gahi mai labelaa Abraham i di lua holongo mai di langi, 16 ga helekai boloo, “Deenei Au go Yihowah dela e helekai, Au gaa hai dagu hagababa hagamodudahi gi dogu ingoo donu, bolo Au gaa hai goe gi maluagina, idimaa goe digi dumaanga dau dama hua e dahi mai gi di Au.* 17 Au e hai dagu hagababa bolo Au e gowadu do hagadili gi dogo logowaahee gadoo be nia heduu ala i di langi, be e dogologo be nia gelegele ala i tongotai. Do hagadili la ga haga magedaa nadau hagadaumee ge e kae nadau waahale.* 18 Nia henua huogodoo ga tangi mai gi di Au bolo gi haga maluagina ina ginaadou be dagu hai dela ne haga maluagina do hagadili, idimaa goe gu hagalongo mai gi agu helekai.”*

19 Nomuli, gei Abraham gaa hana gi muli gi baahi ana gau hai hegau, gaa hula ginaadou ngaadahi gi Beersheba, di gowaa dela e noho ai Abraham.

Nia hagadili o Nahor

20 Di madagoaa no muli, Abraham guu longo bolo Milcah gu haanau ana dama dogowalu mai dono duaahina daane go Nahor. 21 Uz di ulu madua, Buz dono duaahina daane, Kemuel go tamana o Aram, 22 Chesed, Hazo, Pildash, Jidlaph mo Bethuel, 23 tamana o Rebecca. Milcah ne hai ana dama dogowalu aanei gi Nahor, tuaahina daane Abraham. 24 Reumah, di lodo hege a Nahor ne haanau Tebah, Gaham, Tahash mo Maacah.

23

Di made o Sarah, gei Abraham gaa hui dana gowaa e danu iei mee

1 Sarah ne mouli nia ngadau e lau madalua maa hidu (127). 2 Mee ne made i Hebron, i tenua go Canaan, gei Abraham gu lodo huaidu gi di made o maa.

3 Mee ga hagatanga i di gowaa e moe ai dono lodo, gaa hana gi digau Hittite, ga helekai, 4 “Au tangada tuadimee e noho i kinei i godou baahi. Huia mai tei gowaa gii mee au di danu dogu lodo.”*

5 Digaula ga helekai, 6 “Meenei, hagalongo mai gi gimaadou, gimaadou e mmada adu bolo goe taane aamua gei e mogobuna. Danumia doo lodo i taalunga dela e kaedahi e humalia i madau baahi. Tei gimaadou e tenetene di gowadu taalunga e danu iei mee.”

7 Abraham ga bala gi lala i mua digaula, 8 ga helekai, “Maa goodou e hiihai gi di au e danu dogu lodo i kinei, dumaalia, hai gi Ephron tama daane a Zohar 9 gi huia mai di Bagungoo Machpelah dela e hoohoo gi taalinga di gowaa o maa. Dangi ang gi mee gi huia mai di maa gi di hui o di gowaa hagatau i godou mua e hai dagu gowaa danu dangada.”

10 Ephron nogo noho dalia digau Hittite i di gowaa hai dagabuli i di bontai di abaaba di waahale, gei mee ga helekai gi Abraham i mua nia daangada huogodoo, 11 “Hagalongo mai mua meenei. Au e gowadu di gowaa hagatau mo di bagungoo no lodo. I mua ogu daangada donu, au ga gowadu di maa gii mee goe di danu doo lodo.”

12 Abraham gaa bala gi lala i mua digau Hittite, 13 ga helekai gi Ephron gi longono nia daangada huogodoo, “Goe gi dumaalia mai mua, hagalongo mai. Au e hui di gowaa hagatau. Kaina di hui di maa, gei au gaa danu dogu lodo i golo.”

14 Ephron ga helekai, 15 “Meenei, di gowaa le e hui gi nia bahihadu silber haa lau (400), gei nia bahi hadu aalaa la di aha i tau mehanga? Danu mia doo lodo i lodo di gowaa.”

16 Abraham guu donu ginai, ga pauna di hulu be di helekai Ephron ne hai i mua digau dogologo aalaa ala go nia bahihadu silber haa lau (400), e hagatau gi di hui dela e hai hegau ai digau huihui mee.

17 Deelaa di hai o di gowaa Ephron i Machpelah i bahi i dua o Mamre ne hai di gowaa ni Abraham. Di gowaa deelaa la iai di gowaa dogi mee mo di bagungoo no lodo, mo nia laagau huogodoo e tugi i taalinga di gowaa. 18 Di gowaa deenei guu dugu go digau Hittite huogodoo ala nogo dagabuli bolo di gowaa ni Abraham.

19 Nomuli, gei Abraham gaa danu dono lodo Sarah i lodo di bagungoo deelaa i tenua Canaan. 20 Malaa, di gowaa digau Hittite mo dono bagungoo guu hai di gowaa ni Abraham belee hai di gowaa danu dangada.

24

Di ahina e hai di lodo Isaac

1 Abraham gu madumadua, gei Dimaadua gu haga maluagina a mee i ana mee huogodoo ala e hai. 2 Mee ga helekai gi dana dangada hai hegau dela madua, dela e dagi ana mee huogodoo, boloo, “Dugu ina doo lima i mehanga ogu gadawae*, heia dau hagamodudahi. 3 Au e hiihai bolo goe gi heia dau hagamodudahi i di ingoo o Yihowah, di God o di langi mo henuailala, bolo goe hagalee hilihili dau ahina e hai di lodo dagu dama daane i lodo digau Canaan ala i ginei. 4 Goe hana gi muli gi tenua dela ne haanau iei au, e laha mai dau ahina dela e hai di lodo dagu dama daane go Isaac mai i lodo ogu gau ala i golo.”

5 Gei tangada hai hegau ga heeu, “Dolomaa tama ahina la ga de hiihai di diiagi dono guongo, ga hagalee hanimoi i ogu muli gi tenua deenei. Au ga hagau dau dama daane la gi tenua dela ne hanimoi iei goe?”

6 Abraham ga helekai, “Heia gi humalia gi dee lahi hua dagu dama daane la gi golo. 7 Yihowah go di God o di langi ne laha mai au gi daha mo di guongo o dogu damana mo di gowaa o ogu gau. Mee guu hai dana hagababa hagahumalia mai gi di au bolo Ia gaa wanga tenua deenei gi dogu hagadili. Mee ga hagau dana dangada di langi i oo mua gii mee di laha mai dau ahina e hai di lodo dagu dama daane. 8 Tama ahina ma ga de hiihai di hanimoi i oo muli, gei goe gu i daha mo di hagababa deenei. Gei goe hude lahia dagu dama daane gi golo.” 9 Gei tangada hai hegau gaa dugu dono lima gi mehanga nia gadawae o Abraham go dono dagi, gaa hai dana hagababa hagamodudahi bolo ia gaa hai nia mee a Abraham ala guu hai ang gi deia.

10 Tangada hai hegau dela e dagi nia goloo Abraham, ga hagatogomaalia ana ‘camel’ madangaholu i nia manu o dono dagi go Abraham, gaa hana gi di waahale dela nogo noho ai a Nahor i bahi i ngeia Mesopotamia. 11 Mee ne dau i golo, gei mee gaa hai nia ‘camel’ gi togo iha gi lala i baahi di monowai geli i daha mo di waahale deelaa. Hiahi ia di mee, la di madagoaa nia ahina e loomoi e kae nadau wai. 12 Mee ga dalodalo, “Meenei Yihowah, di God o dogu dagi go Abraham, gaamai dogu haadanga lamalia dangi nei, gei daahia dau hagababa dela ne hai ang gi dogu dagi. 13 Deenei au i di monowai geli dela e lolloomoi ginai nia ahina o di waahale deenei, e lloomoi ginai e kae nadau wai. 14 Au ga helekai gi tei digaula boloo, ‘Hudee heheia mua, dugu eia dau loloaabi mo di dumaalia mai gi di au, au e inu.’ Maa mee ga helekai boloo, ‘Inu, gei au ga gaamai labelaa agu wai gi au “camel”,’ gei au ga iloo bolo ma go mee dela guu dongo Kooe bolo e hai di lodo dau dama hai hegau go Isaac. Ma gaa hai beenei, gei au ga iloo bolo Goe gu daahi dau hagababa ang gi dogu dagi.”

15 Mua dana haga lawa dana dalodalo, gei Rebecca gaa dau mo dana loloaabi i hongo dono bakau. Mee go tama ahina Bethuel, tama ni tuaahina daane Abraham go Nahor mo dono lodo go Milcah. 16 Mee tama ahina madanga huoloo, ge digi hai di huaidu, ge madammaa. Mee ne hana gi di monowai i lala, gaa udu dana loloaabi wai, ga hanaga. 17 Tangada hai hegau gaa lele gi mee, ga helekai, “Hudee heheia mua, heia au gi inu nia wai i dau loloaabi.”

18 Gei mee ga helekai, “Meenei, inu,” mo di dugu ia dana loloaabi i dono bakau, ga daahi gi mee, gei mee ga inu. 19 Mee dela ne lawa, gei di ahina ga helekai, “Au ga huai aga labelaa agu wai gi au ‘camel’, gaa hai digaula gi inu huogodoo i nadau mee ala e hiihai ginai.” 20 Gei mee ga haga inu hagalimalima nia ‘camel’ a maa, gaa lele labelaa gi di monowai e gowaga labelaa ana wai gaa dae loo gi nia ‘camel’ la gu inu huogodoo. 21 Gei taane le e daumada a mee dee muu, e mmada be Dimaadua gu hagagila humalia dono hanimoi.

22 Di madagoaa nia ‘camel’ la guu lawa di inu, gei taane ga dahi aga dana buulei goolo hui ngadaa, gaa wanga gi di uhi o maa, ge nia duu lima goolo e lua, gaa wanga gi nia lima o maa. 23 Gei mee ga helekai, “Hudee heheia mua, hagia mai be do damana la go ai, gei di maa e oo i baahi o mee e kii ai gimaadou mo ogu ihoo ma ga boo nei?”

24 Tama ahina ga helekai, “Dogu damana la go Bethuel, go tama daane Nahor mo Milcah. 25 Gei di maa e logo hua nia geinga mono mee haangai manu i di madau hale, gei e oo hua di gowaa e noho ai goodou.”

26 Gei taane la ga dogoduli iha gi lala ga daumaha gi Dimaadua, 27 mo di helekai, “Au e hagaamu Dimaadua, go di God o dogu dagi go Abraham, dela nogo daahi dana hagababa dela ne hai ang gi dogu dagi. Dimaadua gu dugu mai au gii hana haga huudonu gi nia gau o dogu dagi.”

28 Tama ahina deelaa gaa lele gi di hale dono dinana, ga hagi anga gi mee nia mee ala ne hai huogodoo. 29 Gei Rebecca dono duaahina daane go Laban. Gei Laban gaa lele gi di malaelae belee hana gi di gowaa dela e iai tangada hai hegau Abraham. 30 Laban gu gidee ia di buulei uhi mo nia duu lima ala e ulu ai dono duaahina ahina, gei gu hagalongo gi Rebecca e hai nia helekai taane ne hai ang gi deia, gei Laban gaa hana gi tangada hai hegau Abraham dela e duu i baahi ana ‘camel’ i di monowai geli, 31 ga helekai, “Hanimoi i ogu muli, gaa hula. Goe go taane dela ne haga maluagina go Dimaadua. Goe e duu i ginei eiaha? Au dagu ruum gu togomaalia adu gi di goe i lodo dogu hale, gei iai di gowaa i golo e dugu ai au ‘camel’.”

32 Gei taane gaa hana gi lodo di hale, gei Laban gaa dugu gi lala nia goloo o nia ‘camel’, gaa wanga nadau lau laagau mono mee haangai manu gi digaula. Gaa lawa ga gaamai ana wai gi tangada hai hegau Abraham mo ono ehoo e tono nadau wae. 33 Di madagoaa nia meegai ala ne gaamai, gei taane ga helekai, “Au hagalee miami, ga miami laa i muli agu helekai ala belee hai.”

Laban ga helekai, “Helekai goe.”

34 Mee ga helekai, “Au tangada hai hegau ni Abraham. 35 Dimaadua gu haga maluagina dogu dagi guu hai a mee gii hai tangada maluagina. Mee guu wanga ana llongo siibi mo kuudi, nia kau, silber, goolo, mo ana hege ahina mo daane, nia ‘camel’ mono ‘donkey’. 36 Sarah go di lodo dogu dagi ne haanau dana dama daane, gei mee gu madua, gei dogu dagi guu wanga ana mee huogodoo nogo hai mee ginai la gi mee. 37 Dogu dagi ne hai au gii hai dagu hagababa hagamodudahi, bolo au e hagalongo ang gi dana helekai hagalabagau. Mee ne helekai, ‘Hudee hilihilia dau ahina i tenua go Canaan belee hai di lodo dagu dama daane. 38 Goe e hana gi di madawaawa o dogu damana, mo ogu gau, ga hilihili di lodo o dagu dama daane.’ 39 Gei au ga heeu gi dogu dagi, ‘Ma e hai behee maa di ahina la ga hagalee hanimoi i ogu muli?’ 40 Gei mee ga helekai, ‘Dimaadua dela koia e hagalongo ginai au i nia madagoaa huogodoo, ga hagau dana dangada di langi dalia goe, gaa hai goe gi haadanga lamalia. Goe ga laha mai di lodo dagu dama daane mai i ogu gau donu, mai di hale o dogu damana. 41 Ma di ala hua e dahi deenei dela e hai goe gi mehede gi daha mo dau hagababa hagamodudahi: Maa goe gaa hana gi ogu gau gei digaula ga dumaanga, gei goe gu mehede.’

42 “Dogu hanimoi gi di monowai geli dangi nei, gei au ga dalodalo boloo, ‘Meenei Yihowah go di God o dogu dagi go Abraham, hudee heheia mua, gaamai dogu haadanga lamalia i agu mee ala e hai. 43 Deenei au i di monowai geli. Maa iai tama ahina gu hanimoi belee kae ana wai, gei au ga helekai gi mee bolo au e inu i dana loloaabi wai, 44 gei mee gu hiihai gei gu gaamai labelaa ana wai gi agu ‘camel’, deelaa laa go mee dela gu hilihili Kooe bolo dela di lodo o tama daane o dogu dagi.’ 45 I mua di haga lawa dagu dalodalo dee muu, Rebecca ga haneia mo dana loloaabi i hongo dono bakau gaa hana gi lala gi di monowai e huai ana wai, gei au ga helekai gi mee, ‘Hudee heheia mua, gaamai hunu wai e inu.’ 46 Gei mee gu limalima hua gu dugu iha dana loloaabi i dono bakau mo di helekai, ‘Inu, gei au ga haga inu labelaa au ‘camel’.’ Malaa, au ga inu, gei mee ga haga inu agu ‘camel’. 47 Au ga heeu gi mee, ‘Do damana la go ai?’ Gei mee ga helekai, ‘Dogu damana la go Bethuel, go tama daane a Nahor mo Milcah.’ Gei au gaa wanga dagu buulei goolo gi di uhi o maa mono duu lima gi ono lima. 48 Gei au ga dogoduli gi lala ga daumaha gi Dimaadua. Au e hagaamu Dimaadua go di God o dogu dagi go Abraham dela ne lahi haga huudonu au gi nia gau o dogu dagi, dela gu gidee au tama ahina ang gi tama daane o dogu dagi. 49 Dolomeenei, helekai mai be maa goolua e haga gila di gulu waawa ang gi dogu dagi, ge e hai a mee hagahumalia, gei goolua ga dumaalia. Be maa e deeai, gei goolua gi helekai haga huudonu gi iloo eau be dehee dagu hai gaa hai.”

50 Laban mo Bethuel ga helekai, “Idimaa di mee deenei ne hai mai i baahi Dimaadua, gei di maa hagalee go gimaua belee hai di mau hiihai. 51 Deenei Rebecca, lahia a mee, hula. Heia a mee gii hai di lodo ni tama daane o doo dagi gii hai be nia helekai a Dimaadua ne hai.” 52 Tangada hai hegau Abraham deenei ne longono ia telekai deenei, gei mee gu bala loo gi lala gu daumaha gi Dimaadua. 53 Gei mee gaa dugu mai gi daha ana goloo gahu mono silber mono hadu hagalabagau, gaa wanga gi Rebecca, gei mee guu wanga ana wanga dehuia hui ngadaa gi tuaahina daane o maa mo tinana o maa.

54 Tangada hai hegau Abraham mono daane ala i baahi o mee ga miami gei ga inu, gaa kii boo i golo. Digaula ga aala aga luada, gei mee ga helekai, “Dugua mai au gii hana labelaa gi dogu dagi.”

55 Gei ogo tuaahina daane o Rebecca mo tinana o maa ga helekai, “Dugu ina ang gi tama ahina gii noho i madau baahi i tabu e dahi be nia laangi madangaholu, nomuli gei mee gaa hana.”

56 Gei mee ga helekai, “Hudee dugua gimaadou gii noho. Dimaadua guu hai dogu holongo nei gii gila humalia, dugua mai au gii hana gi dogu dagi.”

57 Gei meemaa ga helekai, “Gahigahia malaa tama ahina gi hagalongo gidaadou be mee e helekai bolo aha.” 58 Gei digaula ga gahi mai Rebecca, ga heeu, “Goe e hiihai e hana i muli taane deenei?”

Gei mee ga helekai, “Uaa.”

59 Gei meemaa gaa dugu anga Rebecca mo dana hege ahina madua gii hula i muli tangada hai hegau Abraham mo ono ehoo daane. 60 Gei meemaa gaa wanga di nau hagaaloho haga muliagina gi Rebecca i nia helekai aanei:

“Kooe go di madau duaahina ahina,

goe gii hai tinana

ni digau dogologowaahee!

Gei do hagadili gi gumidia

nia waahale o nadau hagadaumee!”

61 Rebecca mo ono ehoo dama ahina gu togomaalia guu kaga gi hongo nia ‘camel’ belee hula i muli tangada hai hegau Abraham, gei digaula ga hagatanga.

62 Isaac gu hanimoi gi lodo geinga i Beer Lahai Roi†, gei mee e noho i Negev i bahi i ngaaga o Canaan. 63 Mee guu hana haga hiahi loo belee heehee i lodo nia gowaa maalama, geia gaa mmada gi nia ‘camel’ e loomoi. 64 Di madagoaa Rebecca ne gidee ia Isaac, gei mee gaa doo gi lala mo dana ‘camel’, 65 ga heeu gi tangada hai hegau Abraham, “Ma taane koai dela e hanimoi gi gidaadou i di gowaa maalama?”

Tangada hai hegau Abraham ga helekai, “Mee go dogu dagi.” Gei Rebecca ga dahi aga dana mee gahu libogo, gaa gahu ono golomada.

66 Tangada hai hegau ga hagi anga gi Isaac ana mee ala ne hai huogodoo. 67 Gei Isaac ga laha mai a Rebecca gi lodo di hale laa dela nogo noho ai dono dinana go Sarah, gei Rebecca gaa hai di lodo ni mee. Isaac gu aloho i Rebecca, gei gu haga manawa lamalia ia i muli dono dinana ne made.

25

Nia hagadili labelaa a Abraham

(1-Chronicles 1.32-33)

1 Abraham guu lodo labelaa gi tuai ahina, dono ingoo go Keturah. 2 Mee ne haanau Zimran, Jokshan, Medan, Midian, Ishbak mo Shuah. 3 Jokshan la tamana ni Sheba mo Dedan, nia hagadili o Dedan la digau Ashur, Letush mo Leum. 4 Nia dama daane a Midian go Ephah, Epher, Hanoch, Abida mo Eldaah. Huogodoo aanei la nia hagadili ni Keturah.

5 Abraham guu dugu anga ana mee huogodoo gi Isaac, 6 gei dono madagoaa nogo mouli hua igolo, mee guu wanga ana wanga dehuia gi ana dama daane mai ono lodo ala i golo. Nomuli, gei mee ga hagau ana dama daane aanei gi nnenua o dua, gi daha mo dana dama daane go Isaac.

Di made mo tanu o Abraham

7-8 Abraham ne made, gei mee gu 175 ono ngadau. 9 Ana dama daane go Isaac mo Ishmael guu danu a mee i di lua Machpelah i tenua bahi i dua Mamre dela nogo hai tenua ni Ephron, tama daane Zohar, tangada Hittite. 10 Deenei go tenua Abraham ne hui mai digau Hittite. Abraham mo dono lodo Sarah ne danu i golo.* 11 I muli di made o Abraham, God gu haga maluagina dana dama daane Isaac dela nogo noho hoohoo gi Beer Lahai Roi*.*

Nia hagadili o Ishmael

(1-Chronicles 1.28-31)

12 Ishmael la tama ni Abraham mo Hagar, di ahina Egypt, di hege ni Sarah. 13 Aanei la ana dama daane, e hagatau gi nadau mmaadua: go Nebaioth, Kedar, Adbeel, Mibsam, 14 Mishma, Dumah, Massa, 15 Hadad, Tema, Jetur, Naphish mo Kedemah. 16 Digaula nia maadua mmaadua o nia madawaawa madangaholu maa lua, ge nadau ingoo la ne wanga gi nadau guongo mo nia gowaa e noho ai ginaadou. 17 Ishmael gu 137 ono ngadau gaa made laa. 18 Nia hagadili o Ishmael la nogo noho i lodo tenua i mehanga Havilah mo Shur, i bahi i dua Egypt i di ala gi Assyria. Digaula nogo noho i daha mo nia hagadili o Abraham ala i golo.

Di haanau mai a Esau mo Jacob

19 Deenei di kai o tama daane Abraham go Isaac. 20 Isaac gu mada haa ono ngadau, gei mee gaa lodo gi Rebecca, tama ahina ni Bethuel (tangada mai Aram o Mesopotamia). Rebecca la tuaahina ahina ni Laban. 21 Idimaa Rebecca di ahina dee huwa, gei Isaac ga dalodalo ang gi Dimaadua i mee, gei Dimaadua ga hagalongo gi mee, gei Rebecca ga hai dama. 22 Mee gu hai dama i nia dama dogolua. I mua di nau haanau mai, gei nia dama dogolua aalaa le e hai di nau honohono i ginaua i lodo tinae di nau dinana. Gei Rebecca ga helekai, “Ma di aha deenei ga hai mai gi di au beenei?” Gei mee ga dalodalo ang gi Dimaadua gi haga modongoohia ang gi deia.

23 Gei Dimaadua ga helekai anga,

“Nia madawaawa e lua aanaa

i lodo do dinae.

Goe ga haanau mai au daangada

hagadau bebeehi ginaua.

Di madawaawa e dahi e maaloo

i di madawaawa dela i golo,

tangada madua e hege gi tangada dulii.”*

24 Rebecca guu dau gi dono madagoaa e haanau ai, gei mee ga haanau mai ana dama daane dogolua. 25 Di tama i mua le e gono anga mmee, gei dono gili le e huluhulu, malaa, digaula gaa gahi di ingoo o maa go Esau.† 26 Di tama nomuli ga haanau, gei e kumi di muliwae o Esau, digaula gaa gahi di ingoo o maa go Jacob.‡ Isaac gu modoono ono ngadau, gei nia dama aanei ga haanau mai.

Esau guu hui gi daha dono maluagina

27 Nia dama aanei ga mmaadua aga, gei Esau gaa hai tangada modogologolo di puu manu, gu hiihai hua bolo ia e noho hua i lodo henua, gei Jacob tangada noho dee muu e hiihai hua bolo ia e noho i baahi dono hale. 28 Isaac e hagalabagau huoloo Esau, i dono hiihai e gaigai nia manu ala e gowegoweia go mee, gei Rebecca e hagalabagau huoloo Jacob.

29 Dahi laangi hua, gei Jacob e dunu dana suub golee laagau, gei Esau ga haneia i lodo henua gu hiigai huoloo, 30 ga helekai gi Jacob, “Au gu hiigai huoloo, gaamai hunu mee suub dulii i dau suub mmee deenaa.” (Deelaa di mee e haga ingoo iei mee bolo Edom.§)

31 Jacob ga helekai, “Au e gowadu hua gi di goe, maa goe ga gaamai gi di au di maluagina o do madua.”

32 Esau ga helekai, “Au gaa made, dogu maluagina le e hai dana humalia aha mai gi di au?”

33 Jacob ga helekai, “Hagamodu ina mai malaa gi di au bolo goe ga gaamai gi di au di tonu o do maluagina.”

Esau gaa hai dana hagamodu ga hagababa ang gi Jacob di tonu o dono maluagina.* 34 Malaa, Jacob gaa wanga ana mee suub mono mee palaawaa, gei Esau ga miami gaa lawa, gei mee gaa hana. Deenei di hai o Esau dono de hagalabagau di tonu o di maluagina o tama madua.

26

Isaac e noho i Gerar

1 Taumagamaga ne hai labelaa i hongo tenua i muli taumagamaga ne hai i di madagoaa Abraham. Malaa Isaac gaa hana gi Abimelech, di king o digau Philistia i Gerar. 2 Dimaadua ne hagagida gi Isaac ga helekai, “Hudee hana gi Egypt, noho hua i tenua deenei, i di gowaa dela ga hagi adu e noho ai. 3 Noho i kinei, gei Au ga madalia goe ga hagahumalia goe. Au ga gowadu gi di goe mo o hagadili tenua deenei hagatau. Au ga haga gila dagu hagababa ne hai gi do damana Abraham.* 4 Au ga gowadu o hagadili e logo be nia heduu i di langi, gaa wanga gi digaula tenua deenei hagatau. Nnenua huogodoo ga dangidangi mai bolo gi haga humalia ina ginaadou be dagu hagahumalia o hagadili. 5 Au ga hagahumalia goe idimaa Abraham gu hagalongo mai gu hagakila agu haganoho mo agu helekai.” 6 Gei Isaac guu noho i Gerar.

7 Di madagoaa nia daane o tenua ne heeu gi mee i di lodo o maa, gei mee ga helekai bolo mee tuaahina ahina ni oono. Mee hagalee helekai bolo mee di lodo ni oono, idimaa mee e madagu bolo nia daane aalaa ga daaligi ia e lahi a Rebecca dela e madanga huoloo.* 8 Isaac guu noho waalooloo i golo, gei di King Abimelech ga mmada ia i dono bontai dulii gi Isaac mo Rebecca e hai di hiihai o tagahailodo. 9 Abimelech ga gahi mai a Isaac, ga helekai, “E donu! Mee di lodo ni oou! Goe e aha ne helekai bolo mee tuaahina ahina ni oou?”

Isaac ga helekai, “Au ne hagabau bolo au ga daaligi, maa au ga helekai bolo mee di lodo ni oogu.”

10 Abimelech ga helekai, “Goe ne hai dau aha mai gi gimaadou? Dahi dangada i agu daane gu haingoohia hua di kii i baahi doo lodo, gei goe ga hai mee gi di madau ihala deelaa.” 11 Abimelech ga aago ana daangada huogodoo, “Di ingoo hua tangada ma ga hagahuaidu taane deenei be go dono lodo le e daaligi gii made.”

12 Isaac gaa dogi ana laagau huwa meegai i hongo tenua deelaa, malaa, i lodo di ngadau deelaa mee ne hadi ana huwa laagau nnolongo e lau laa hongo ana mee ala ne dogi, idimaa Dimaadua gu haga maluagina a mee. 13 Mee ne hagamaluagina hua igolo gaa hai tangada maluagina. 14 Gei digau Philistia gu dubua gi mee, idimaa mee nogo ana siibi mono kau e logo mo ana gau hai hegau e dogologo. 15 Malaa, digau Philistia gaa danu nia monowai digau hai hegau Abraham ne geli i dono madagoaa nogo mouli.

16 Abimelech ga helekai gi Isaac, “Hana gi daha mo tenua deenei. Goe gu maaloo i gimaadou.” 17 Isaac ga hagatanga gaa hana, ga hagaduu aga dono waahale laa i di gowaa mehanga gonduu i Gerar, ga noho ai. 18 Gei mee gaa geli labelaa nia monowai ne geli i di madagoaa Abraham, ala ne danu go digau Philistia i muli di made Abraham. Isaac ga haga ingoo nia maa gi nia ingoo Abraham ne gahi.

19 Digau hai hegau Isaac gaa geli di monowai i golo, ga gidee nia wai i lodo di maa. 20 Gei digau hagaloohi siibi o Gerar gu lagamaaloo gi digau hagaloohi siibi Isaac, ga helekai, “Nia wai aanei la nia wai ni gimaadou.” Gei Isaac gaa gahi di monowai deenei Esek, (dono hadinga bolo ‘Lagamaaloo’).

21 Digau hai hegau Isaac gaa geli labelaa tuai monowai, gei di lagamaaloo guu hai labelaa i di maa, gei Isaac gaa gahi di maa bolo Sitnah, (dono hadinga bolo “Hai baahi”). 22 Mee ga menege gi daha mo di gowaa deelaa, gaa geli labelaa dana monowai. Nia lagamaaloo ne hai ai, gei mee ga hagaingoo di maa bolo Rehoboth, (dono hadinga bolo ‘Moholo’). Mee ga helekai, “Dolomeenei Dimaadua gu gaamai tadau moholo e noho i hongo tenua deenei, gei gidaadou ga maluagina.”

23 Isaac ga hagatanga gaa hana gi Beersheba. 24 Di boo hua deelaa, gei Dimaadua ga hagagida gi mee ga helekai, “Au go di God o do damana go Abraham. Hudee madagu, Au e madalia goe. Au ga hagahumalia goe, ga gowadu o hagadili gi dogologo, idimaa i dagu hagababa gi dagu dangada hai hegau go Abraham.” 25 Isaac gaa hai dana gowaa hai tigidaumaha, ga daumaha gi Dimaadua, ga haga duu aga dana waahale laa i golo, gei ana gau hai hegau gaa geli labelaa tuai monowai.

Di hagababa mehanga Isaac mo Abimelech

26 Abimelech ga hanimoi i Gerar mo dana dangada hagamaamaa go Ahuzzath, mo Phicol, tagi dauwa o dana buini dauwa, belee heetugi gi Isaac. 27 Isaac ga heeu, “Goodou hagalee nogo hagadau ihoo mai gi di au i mua, guu hai au gii hana gi daha mo di godou henua. Gei dolomeenei, goodou e loomoi e heetugi mai gi di au eiaha?”

28 Digaula ga helekai, “Dolomeenei gimaadou gu iloo bolo Dimaadua la i do baahi, malaa, gimaadou e hagabaubau bolo di hagababa humalia e hai gii hai i tadau mehanga. Gimaadou e hiihai bolo goe gi hagababa mai 29 bolo goe hagalee haga huaidu gimaadou, e hai be gimaadou ala digi haga huaidu goe. Gimaadou nogo humalia adu gaa dugu goe gii hana haga humalia. Dolomeenei la gu modongoohia bolo Dimaadua la gu haga humalia goe.” 30 Isaac guu hai dana hagamiami gi digaula, gu miami gu inuinu. 31 Luada loo dono daiaa, gei meemaa gaa hai nau hagababa hagamodudahi. Isaac gaa hai dana hagamaewae gi digaula, gei digaula ga hagatanga be nia hoo hagaaloho.

32 Di laangi hua deelaa, digau hai hegau Isaac ga loomoi ga hagi anga gi Isaac di monowai ne geli go ginaadou. Digaula e helekai boloo, “Gimaadou gu gidee nia wai.” 33 Gei Isaac gaa gahi di monowai bolo ‘Beersheba’, (dono hadinga bolo ‘Di Monowai di Hagamodu’). Deelaa di hai di waahale Beersheba ne hai dono ingoo.

Nia lodo henua gee a Esau

34 Esau gu madahaa ono ngadau, gei mee gaa lodo gi nia ahina Hittite dogolua go Judith tama ahina a Beeri, mo Basemath tama ahina a Elon. 35 Meemaa e hagahuaidu di mouli Isaac mo Rebecca.

27

Isaac e haga maluagina a Jacob

1 Di madagoaa Isaac ne madua gei gu dee gida, gei mee ga gahi mai dana dama madua go Esau, ga helekai, “Dagu dama daane!”

Esau ga helekai, “Deenei au.”

2 Isaac ga helekai, “Goe gu iloo hua bolo au gu madua, gei gu hoohoo gaa made. 3 Kae ina dau maalei mo ono daalo, hana gi lodo henua, puugia dau manu, goweia e gai ko au. 4 Duna ina gii kala gii hai be dogu hiihai, gaamai gi di au. I muli hua dogu gai nia maa, gei au gaa hai adu gi di goe dagu boloagi i mua dogu made.”

5 Di madagoaa hua Isaac dela e leelee gi Esau, gei Rebecca e hagalongo. I muli hua Esau dela ne hana gi lodo henua, 6 gei Rebecca ga helekai gi Jacob, “Au gu hagalongo gi do damana e helekai gi Esau boloo, 7 ‘Hana, goweia dau manu, duna ina mai gi di au. I muli hua dogu gai di maa, gei au gaa hai adu gi di goe dagu boloagi i mua nia hadumada o Dimaadua i mua dogu made.’ ” 8 Rebecca ga helekai adu labelaa, “Dagu dama daane, hagalongo mai gi di au: Heia agu mee ala ga hagi adu gi di goe gi heia. 9 Hana gi baahi nia kuudi, goweia au kuudi pedi e lua, gaamai gi di au, gei au gaa dunu gii kala gii hai be di hiihai o do damana. 10 Gaa kae kooe gi mee gi geina, gei mee gaa hai adu gi di goe dana boloagi i mua dono made.”

11 Jacob ga helekai gi dono dinana, “Goe e iloo hua bolo Esau la tangada huluhulu, gei au la tangada hua malallali dogu gili. 12 Dolomaa dogu damana gaa bili mai gi di au, ga iloo ia bolo au e halahalau ia, gei mee ga haga halauwa au, ga hagalee haga maluagina au.”

13 Tinana o maa ga helekai gi mee, “Dagu dama daane, o haga halauwa la gi lloomoi gi di au. Hagalongo mai hua gi agu mee ala e hai adu, hana goweia nia kuudi gi di au.” 14 Gei Jacob gaa hana ga goweia nia kuudi gi dono dinana, gei dono dinana gaa dunu nia maa gii kala huoloo gii hai be di hiihai o Isaac. 15 Gei Rebecca ga gaamai nia gahu humalia o Esau ala nogo benebene go mee i lodo di hale, ga haga ulu ginai Jacob, 16 ga gaamai nia gili kuudi gaa hii nia lima o maa mo di uwa o maa. 17 Rebecca gaa wanga gi mee taga ngudu kala huoloo mono palaawaa dulii ala ne dunu go mee.

18 Jacob gaa hana gaa kae nia maa gi dono damana, ga helekai, “Tamana!”

Isaac ga helekai, “Deenei au. Goe go dagu dama daane behee deenaa?”

19 Jacob ga helekai anga, “Ko au go dau dama daane madua go Esau. Au guu hai au mee huogodoo ala bolo gi heia. Nnoinua gii gai au mee mada goneiga ala ne gaamai ko au belee gai kooe, gi heia mai dau boloagi mai gi di au.”

20 Isaac ga helekai, “Dagu dama daane, goe ne limalima ne gida dau manu behee?”

Jacob ga helekai, “Dimaadua go doo God ne hagamaamaa mai au.”

21 Isaac ga helekai gi Jacob, “Menege mai mua gi bili adu au gi di goe be di maa e donu bolo goe go Esau.” 22 Jacob ga menege adu gi hoohoo gi dono damana, gei Isaac gaa bili adu gi Jacob ga helekai, “Doo lee le e hai gadoo be di lee o Jacob, gei oo lima le e hai gadoo be nia lima o Esau.” 23 Mee digi maanadu loo bolo ma go Jacob deelaa, idimaa, nia lima o maa e huluhulu gadoo be nia lima o Esau. Malaa, Isaac belee haga maluagina a mee, 24 geia ga heeu adu labelaa, “Ma e donu bolo goe go Esau?”

Jacob ga helekai, “Uaa, ma ko au deenei.”

25 Isaac ga helekai, “Gaamai laa nia meegai. I muli hua dogu miami, gei au gaa hai adu gi di goe dagu boloagi.” Jacob ga gaamai nia meegai gi mee, ga gaamai labelaa ana waini belee inu go mee.

26 Gei tamana o maa ga helekai gi mee, “Menege mai, hongia dogu uhi, dagu dama daane.” 27 Di madagoaa hua Jacob ne menege adu belee hongi adu a mee, gei Isaac ga longono ia di hauiha kala o nia gahu o maa, gei mee gaa hai ang gi mee dana boloagi, ga helekai, “Di hauiha kala o dagu dama daane le e kala gadoo be tenua o Dimaadua dela gu haga maluagina.* 28 God gi dugu adu gi di goe di magalillili o lala di langi, ga haga logowaahee nia hagahonu o do henua, ga dugu adu gi di goe taugai huwa laagau mono waini. 29 Nia henua huogodoo gi hege adu gi di goe, gei nia daangada gi pala adu gi di goe, gei goe gaa dagi do madawaawa, gei nia madawaawa o do dinana gi pala adu gi di goe. Digau huogodoo ala ma ga hagahuaidu goe, ginaadou e kae di halauwa, gei digau huogodoo ala ma ga hagahumalia goe, ginaadou e kae di haadanga lamalia.”*

Esau e dangi ang gi Isaac gi haga maluagina ina ia

30 Isaac gaa lawa loo dana haga maluagina a Jacob, gei Jacob ga hagatanga gaa hana. Digi duai hua, gei dono duaahina go Esau gaa dau i dono haneia i lodo henua. 31 Gaa dunu dana manu la gii kala ga gaamai gi dono damana, ga helekai anga, “Tamana, nnoinua, miami i agu goneiga ala ne gaamai gi di goe, gei goe ga hai mai dau boloagi gi di au.”

32 Isaac ga heeu adu, “Goe ko ai?”

Gei mee ga helekai, “Ko au go dau dama daane madua go Esau.”

33 Isaac ga bolebole huoloo dono huaidina hagatau, ga heeu, “Malaa ko ai laa dela ne daaligi dana manu ga gaamai gi di au? Guu gai ko au i mua hua do haneia. Gei au guu wanga gi mee dogu maluagina hagatau, gu hai hua di mee ni mee gaa hana hua beelaa.”

34 Esau ga iloo ia bolo ma guu hai beelaa, geia ga daamada gaa dangi, gaa dangi loo gi nua loo mo di wawwawe huoloo, mo di helekai, “Tamana, gaamai labelaa gi di au do maluagina!”

35 Isaac ga helekai, “Do duaahina daane gu hanimoi gu halahalau au, guu kae do maluagina!”

36 Esau ga helekai, “Deenei di holongo lua a mee ne halahalau au. Deelaa guu tau gi dono ingoo go Jacob.* Mee guu kae di mogobuna o tama madua. Dolomeenei gei mee guu kae dogu maluagina. E hai behee tamana, goe digi dugua mai dahi maluagina gi di au i golo?”*

37 Isaac ga helekai, “Au guu hai a mee e dagi goe. Au guu hai ono duaahina huogodoo bolo gii hai nia hege ni mee. Au guu wanga gi mee taugai o nia huwa laagau mo nia waini, malaa dolomeenei gei au gu deai dagu mee e mee di hai adu gi di goe ai, dagu dama daane!”

38 Esau ga hagamahi ga heeu, “Tamana, ma di maluagina hua e dahi i do baahi? Gaamai labelaa gi di au!” mo di dangi labelaa.*

39 Isaac ga helekai gi mee,

“Do gowaa dela ga noho iei goe,

gu deai di hagahumalia mai

i henuailala ai,

gei deai hogi di haga magalillili iha

i di langi ang gi au gowaa dogi mee ai.*

40 Gei goe e mouli hua

i dau hulumanu dauwa,

gei goe e hege gi do duaahina daane.

Do madagoaa hua dela ga hai baahi

ang gi do duaahina daane,

gei goe gu hagalee di hege ni mee.”*

41 Esau gu de hiihai huoloo gi Jacob, idimaa dono damana dela ne wanga di maluagina gi Jacob, gei mee ga helekai ang gi deia boloo, “Tangihangi o di made o dogu damana la gu hoohoo mai loo, gei au ga daaligi Jacob i di madagoaa deelaa.”

42 Rebecca ga longono ia nia helekai o Esau, gei mee ga gahi mai a Jacob, ga helekai gi mee, “Do duaahina daane go Esau la guu hai dana helekai bolo ia ga daaligi goe. 43 Deenei laa, dagu dama daane, hagalongo mai gi agu helekai: Goe hana dolomeenei gi baahi dogu duaahina daane go Laban i Haran. 44 Noho i baahi o mee gi hili loo di hagawelewele o do duaahina daane, 45 gei mee ga de langahia ia dau mee dela ne hai ang gi deia. Gei au ga hagau adu dagu dangada e laha mai goe. Ma e aha goolua gaa hula gi daha mo au i di laangi hua e dahi?”

Isaac ga hagau Jacob gi baahi o Laban

46 Rebecca ga helekai gi Isaac, “Au gu de hiihai huoloo gi nia lodo tuadimee o Esau. Maa nei bolo Jacob e lodo labelaa gi tei ahina Hittite, malaa e humalia hua au gii made dolomeenei.”

28

1 Isaac ga gahi mai a Jacob, gaa hai dana hagaaloho gi mee, ga helekai gi mee, “Goe hudee hai doo lodo gi tama ahina o Canaan. 2 Goe hana gi Mesopotamia dela go tenua o do damana madua go Bethuel, gaa hai laa doo lodo gi tama ahina i golo, di ahina i nia dama ahina o tuaahina daane o do dinana go Laban. 3 God Koia e Aamua gi haga maluagina ina di gulu haga hai lodo, gi gowadu gi di goe au dama dogo logowaahee, gei goe gaa hai tamana o nia henua llauehe logowaahee! 4 Mee gi haga maluagina ina goe mo do madawaawa be dana hai ne haga maluagina a Abraham, bolo goe gi hai mee gi tenua dela nogo noho ai goe nonua, go tenua dela ne wanga go Mee gi Abraham.”* 5 Isaac ga hagau a Jacob gi Mesopotamia gi baahi o Laban dela go tama a Bethuel tangada o Aram. Laban go tuaahina daane o Rebecca go tinana Jacob mo Esau.

Esau guu hai labelaa dono huai lodo

6 Esau gu iloo bolo Isaac gu haga maluagina a Jacob, gu hagau a mee gii hana gi Mesopotamia gaa hai laa dono lodo i golo, gei mee gu iloo labelaa bolo Isaac ne hai gi Jacob i dono madagoaa ne haga maluagina a mee, bolo mee gi hudee hai dono lodo gi di ahina i nia ahina o Canaan. 7 Mee gu iloo labelaa bolo Jacob gu hagalongo gi dono damana mo dono dinana ga hagatanga gaa hana gi Mesopotamia. 8 Malaa, Esau gu modongoohia ang gi deia bolo dono damana go Isaac la hagalee hiihai bolo ana dama daane gii hai nau lodo gi nia ahina o Canaan. 9 Gei mee gaa hana gi baahi o Ishmael, dela go tama a Abraham, gaa lodo gi tama ahina Ishmael, dono ingoo go Mahalath, tuaahina ahina o Nebaioth.

Di midi a Jacob i Bethel

10 Jacob ga hagatanga i Beersheba gaa hana gi Haran. 11 Di laa gaa hana ga ulu, gei mee gaa hai dana gowaa e haga molooloo ai, gaa moe gi lala gaa kii, e ulungi gi di hadugalaa, 12 gaa hai dana midi bolo ia e mmada gi di gaagenge e duu aga i henuailala e hana e dau i di langi, gei digau di langi e kaga gi nua gei e kaga ia i di gaagenge deelaa.* 13 Gei Dimaadua e duu i dono baahi ga helekai, “Au go Yihowah go di God o Abraham mo Isaac. Au ga gowadu gi di goe mo do madawaawa tenua deenei dela e moe iei goe nonua.* 14 Digaula ga hagadili ga dogologowaahee be nia gelegele o henuailala. Digaula ga momooho adu gi lodo nnenua mai i daha ga noho ai, gei au ga haga maluagina nia henua huogodoo mai i di goe mo do hagadili.* 15 Gi langahia laa e goe bolo Au e hana madalia goe, e benebene goe i lodo nia gowaa huogodoo ala ma gaa hana ginai goe, gei Au ga laha mai goe labelaa gi tenua deenei. Au hagalee diiagi goe, gaa dae loo gi agu mee ala ne hagababa adu gi di goe la gu kila aga.”

16 Jacob ga ala aga, ga helekai, “Dimaadua la i kinei! Mee e noho i kinei, gei au dela e de iloo e au!” 17 Gei mee gu madagu huoloo mo di helekai, “Di gowaa deenei la di gowaa hua hagamadagudagu dangada! Deenei di gowaa dela iei di hale a God. Deenei di gowaa dela e huge ai di bontai di langi!”

18 Jacob gaa noho gi nua haga luada loo, ga haga duu di hadu nogo ulungi ieia gi nua belee hai di hadu haga langahia. Gei mee ga hagatulu di hadu deenei la gi dana lolo olib belee hagadabu di maa ang gi Dimaadua. 19 Gei mee ga haga ingoo di gowaa deelaa bolo Bethel.* (I mua gei di gowaa deelaa nogo haga ingoo bolo Luz.) 20 Jacob gaa hai dana hagababa haga modudahi ang gi Dimaadua boloo, “Maa Goe ga madalia au mo di benebene au i dogu ala dela e hanadu iei au, mo di gaamai agu meegai mo agu goloo e ulu iei au, 21 maa Goe ga laha mai au labelaa gi baahi dogu damana, gei Goe gaa hai di God ni oogu. 22 Di hadu haga langahia dela ne haga duu aga ko au gi nua, la gaa hai di gowaa dela e dadaumaha adu gi di Goe, gei au ga tigitigidaumaha adu gi di Goe dahi baahi madangaholu i nia mee huogodoo ala ma ga gaamai Kooe gi di au.”

29

Jacob guu dau i baahi o Laban

1 Jacob e hanadu hua i golo i dono ala dela e hana gi nia henua ala i bahi i dua. 2 I dono hanadu hua, geia gaa mmada gi di monowai geli i lodo di gowaa maalama, nia hagabuulinga siibi e dolu i baahi di maa, idimaa nia hagabuulinga siibi le e inu mai i di monowai deenei. Di hadugalaa dela e pono i di ngudu di monowai deelaa le e damana. 3 Di madagoaa hua nia hagabuulinga siibi huogodoo ma ga dagabuli mai gi golo, gei digau hagaloohi siibi ga hagadaga gi daha di hadu deelaa, ga haga inu nadau siibi. Nomuli gei digaula ga hagadaga mai di hadu la gi dono lohongo.

4 Jacob ga heeu ang gi digau hagaloohi siibi aalaa, “Ogu duaahina nei, goodou digau o hee?”

Gei digaula ga helekai anga, “Gimaadou digau Haran.”

5 Jacob ge heeu adu, “Goodou e iloo Laban dela go tama a Nahor?”

Gei digaula ga helekai anga, “Uaa, gimaadou e iloo.”

6 Gei mee ga heeu labelaa, “Mee e humalia hua?”

Gei digaula ga helekai anga, “Uaa, mee e maaloo hua. Mmada, deenei dana dama ahina go Rachel e dagi mai di hagabuulinga siibi a maa.”

7 Jacob ga helekai, “Di laangi le e oodee hua i golo, digi dau mai di madagoaa e laha mai nia siibi gi lodo di abaaba. Haga inu godou siibi gaa lahi labelaa digaula gi di gowaa dela e miami ai digaula.”

8 Gei digaula ga helekai anga, “Gimaadou e deemee, gaa dae loo gi nia hagabuulinga siibi huogodoo la gu i ginei, gei gimaadou gaa mee di hagadaga gi daha di hadu deelaa, ga haga inu madau siibi.”

9 Di madagoaa hua Jacob dela e leelee hua igolo gi digaula, gei Rachel gu dau mai mo ana siibi. 10 Gei Jacob gaa mmada gi Rachel mo di hagabuulinga siibi o tamana o maa go Laban, gei mee ga hanadu gi di monowai, ga hagadaga di hadu la gi daha, ga haga inu nia siibi a maa. 11 Nomuli, gei Jacob ga hanadu gi mee ga hongihongi adu a mee mo di dangi i dono tenetene, 12 ga helekai gi Rachel, “Au tangada e dau gi do damana, di tama ni Rebecca.”

Rachel gaa hana gaa lele ga hagi anga gi dono damana. 13 Laban ga iloo ia bolo Jacob la di tama ni dono duaahina ahina go Rebecca, gei mee gaa hana gaa lele belee haga heetugi ang gi mee, ga bulubulu adu a mee mo di hongi adu a mee, ga laha mai a mee gi dono hale. Jacob ga hagi anga gi mee nia mee huogodoo ala ne hai. 14 Laban ga helekai, “E donu bolo goe la di todo ni oogu.” Jacob gaa noho i baahi o mee i di malama e dahi.

Jacob gu ngalua gi Laban i Rachel mo Leah

15 Laban ga helekai gi Jacob, “Idimaa goe dela tangada e dau mai gi di au, malaa goe hagalee belee ngalua mai gi di au ge doo hui ai. Dehee doo hui dela e hiihai ginai goe?” 16 Laban ana dama ahina dogolua i golo, tangada madua dono ingoo go Leah, gei tangada dulii la go Rachel. 17 Nia golomada o Leah la hagalee loo e madanga, gei Rachel la koia e madanga ge humalia.

18 Jacob e hiihai huoloo gi Rachel, dela gei mee ga helekai gi Laban boloo, “Au ga ngalua adu gi di goe i nia ngadau e hidu, gei au gaa hai dogu lodo gi Rachel.”

19 Laban ga helekai, “Uaa, au e hiihai e gowadu a mee gi di goe i dogu wanga a mee gi tangada i daha. Malaa, goe dela ga noho hua i kinei.”

20 Jacob ga ngalua gi Laban i Rachel i nia ngadau e hidu, gei nia ngadau e hidu la guu hai be nia laangi hua dulii ang gi deia, idimaa Jacob gu hiihai huoloo gi Rachel. 21 Jacob ga helekai gi Laban, “Goe dugua mai gi di au a Rachel au gaa lodo gi mee, idimaa di madagoaa la gu dau mai.” 22 Laban gaa hai dana hagamiami haga hai lodo, ga gahi mai digau huogodoo di guongo deelaa. 23 I di boo hua deelaa, gei mee ga laha mai a Leah hagammuni, gaa wanga gi Jacob e pono di lohongo Rachel, gei Jacob gaa kii i baahi o mee. 24 (Laban ga wanga dana hege ahina go Zilpah gi Leah e hai ai di hege ni mee.) 25 Ga hooaga luada, gei Jacob ga iloo ia bolo ma go Leah, gei Jacob gaa hana gi Laban ga helekai gi mee, “Dau maa di aha dela ne hai mai gi di au beenei? Au ne ngalua adu gi di goe bolo Rachel e hai dogu lodo. Goe ne halahalau au eiaha?”

26 Laban ga helekai anga, “Deenei di hai dela e hai i kinei. Gimaadou e deemee di hai di lodo tangada dulii i mua tangada madua digi hai dono lodo. 27 Noho taalia maalia tabu e dahi i muli di hagadabu o taga hai lodo, gei au ga gowadu laa Rachel, maa goe ga ngalua labelaa i nia ngadau e hidu i golo.”

28 Jacob guu baba ginai. I muli hua di tabu e dahi o di hagadabu di haga hai lodo la ne lawa, gei Laban gaa wanga a Rachel gi Jacob. 29 (Laban ga wanga dana hege ahina go Bilhah gi Rachel e hai ai di hege ni mee.) 30 Jacob gaa kii labelaa i baahi o Rachel. Mee koia gu hiihai huoloo gi mee i hongo Leah. Nomuli, gei Jacob ga ngalua gi Laban labelaa i nia ngadau e hidu i golo.

Nia dama ala ne haanau gi Jacob

31 Dimaadua gu iloo Ia bolo Jacob la hagalee aloho loo i Leah be dono aloho i Rachel, gei Mee gaa hai Leah gii mee di hai ana dama, gei Rachel gi dee huwa. 32 Leah ga hai dama ga haanau mai dana dama daane. Gei mee ga helekai, “Dimaadua gu iloo Ia dogu haingadaa, dolomeenei gei dogu lodo ga aloho i di au.” Gei mee gaa gahi di ingoo o dana dama bolo “Reuben”.* 33 Gei mee ga hai dama labelaa ga haanau mai dana dama daane, gei mee ga helekai, “Dimaadua gu gaamai labelaa dana dama daane deenei gi di au, idimaa Mee dela gu hagalongo bolo Jacob e dee moehoni loo mai gi di au.” Gei mee gaa gahi di ingoo o maa bolo “Simeon”.† 34 Gei mee ga hai dama labelaa ga haanau mai dana dama daane, gei mee ga helekai, “Deenei laa gei dogu lodo ga noho mau i dogu baahi, idimaa dela au gu haanau agu dama dogodolu.” Gei mee gaa gahi di ingoo o dana dama bolo “Levi”.‡ 35 Gei mee ga hai dama labelaa ga haanau mai dana dama daane, gei mee ga helekai, “Dolomeenei gei au ga hagaamu a Dimaadua.” Gei mee gaa gahi di ingoo o maa bolo “Judah”,§ ga i nomuli gei Leah gu hagalee hai ana dama.

30

1 Rachel ga iloo ia bolo ia e deemee di hai dana dama mai i Jacob, gaa hai hua ono dubua gi dono duaahina, mo di helekai gi Jacob, “Gaamai tei dama, gi dee made hua au.”

2 Jacob ga hagabuhi adu gi mee ga helekai, “Au e deemee di pono di lohongo o God. Ma go Mee dela ne hai goe gi dee huwa.”

3 Rachel ga helekai gi mee, “Dagu hege deenei go Bilhah, hai lodo goolua gi haanau mai dagu dama i mee. Deenei di hai gei au gaa mee di hai tinana ni di tama mai i mee.” 4 Malaa, Rachel gaa wanga a Bilhah gi Jacob, gei Jacob gaa kii i baahi o mee. 5 Bilhah ga hai dama, ga haanau mai dana dama daane. 6 Rachel ga helekai, “God gu haga gila aga dogu hiihai. Mee gu haga donu au, ge gu longono Ia agu dalodalo dela ga gaamai dagu dama daane.” Gei mee gaa gahi di ingoo o maa bolo “Dan”.* 7 Bilhah ga hai dama labelaa ga haanau mai di lua dama daane ang gi Jacob. 8 Rachel ga helekai, “Au gu heebagi hagamahi gi dogu duaahina ahina, gei au gu maaloo i mee.” Gei mee gaa gahi di ingoo o maa bolo “Naphtali”.†

9 Leah gu modongoohia bolo ia gu deemee labelaa di hai ana dama, gei mee gaa wanga dana hege go Zilpah gi Jacob gi lodo ginai. 10 Zilpah ga haanau mai dana dama daane mai Jacob. 11 Leah ga helekai, “Au gu haadanga lamalia.” Gei mee gaa gahi di ingoo o maa bolo “Gad”.‡ 12 Zilpah ga haanau mai labelaa dana dama daane mai Jacob. 13 Gei Leah ga helekai, “Au gu tenetene huoloo. Dolomeenei gei nia ahina ga gahigahi au bolo “Tenetene”.” Gei mee gaa gahi di ingoo o maa bolo “Asher”.§

14 Di madagoaa o tau ‘wheat’ gu mmaaduu gaa tuu, gei Reuben gaa hana gi lodo henua, gaa gida dana hagadilinga laagau dela e haga ingoo bolo ‘mandrake’,** ga goweia gi dono dinana go Leah.

Rachel ga helekai gi Leah, “Gaamai hunu mee i nia ‘mandrake’ o dau dama daane.”

15 Leah ga helekai, “Goe digi dohu adu gi di goe i dau lahi dogu lodo? Deenaa labelaa bolo goe e kae nia ‘mandrake’ o dagu dama?”

Rachel ga helekai, “Maa goe ga gaamai gi di au nia ‘mandrake’ o dau dama, gei goe gaa mee di kii goolua mo Jacob boo nei.”

16 Di madagoaa hua a Jacob ne haneia i lodo henua i di hiahi di laangi deelaa, Leah gaa hana ga heetugi gi mee, ga helekai gi mee, “Goe e kii i dogu baahi ma ga boo nei, goe guu lawa di hui gi nia ‘mandrake’ o dagu dama.” Malaa, Jacob gaa kii i baahi o mee.

17 God ga longono Ia nia dalodalo a Leah, gei Leah ga hai dama i togolima dama ang gi Jacob. 18 Leah ga helekai, “God gu hui mai au, dela ne wanga dagu hege gi dogu lodo.” Gei mee gaa gahi di ingoo o maa bolo “Issachar”.†† 19 Leah ga hai dama labelaa i togo ono dama daane mai Jacob. 20 Leah ga helekai, “God gu gaamai gi di au di kisakis humalia. Dolomeenei gei dogu lodo ga hiihai hua bolo ia e noho hua i dogu baahi, idimaa i mee dela guu hai ana dama dogoono mai gi di au.” Gei mee gaa gahi di ingoo o maa bolo “Zebulun”.‡‡ 21 Nomuli, gei Leah ga haanau mai dana dama ahina. Gei mee gaa gahi di ingoo o maa bolo “Dinah”.

22 God e langalangahia hua Rachel, gu longono hogi ana dalodalo, gaa hai a mee gii mee di hai ana dama. 23 Rachel ga hai dama ga haanau mai dana dama daane, gei Rachel ga helekai, “God guu daa dogu hagalangaadia la gi daha, gu gaamai dagu dama daane. 24 Dimaadua bolo gi gaamai hualaa dahi dama daane labelaa.” Gei mee gaa gahi di ingoo o maa bolo “Joseph”.§§

Di hiihai Jacob i nau mehanga mo Laban

25 I muli di haanau Joseph, Jacob ga helekai gi Laban, “Dugua mai gii hana au gi dogu guongo. 26 Gaamai ogu lodo mo nia dama ala ne ngalua ginai au, gei au ga hagatanga. Goe e iloo di humalia dogu ngalua.”

27 Laban ga helekai gi mee, “Au e helekai adu gi di goe bolo au gu iloo mai nia hagamodongoohia mogobuna bolo Dimaadua gu haga maluagina au mai i di goe. 28 Hagia mai ogu boibana, gei au ga hui adu.”

29 Jacob ga helekai, “Goe e iloo dogu ngalua mo di tomo humalia au manu ala nogo madamada humalia ei au. 30 Nia mee dulii nogo i do baahi i mua dogu hanimoi la guu tomo guu logo, idimaa Dimaadua gu haga humalia goe i nia gowaa huogodoo ne hana ginai au. Dolomeenei dogu madagoaa e halahala dogu hiihai.”

31 Laban ga heeu, “Au e hui goe gi ni aha?”

Jacob ga helekai, “Au hagalee hiihai gi nia hui ogu ngalua. Au ga duudagi adu hua dogu madamada humalia au manu, maa goe gaa donu gi telekai deenei: 32 Dugua mai gi hagadina au manu huogodoo, gaa kae nia dama siibi luuli mo nia damaa kuudi habuihabula huogodoo. Deenei hua di hui e hiihai ginai au. 33 Tei laangi hua, gei goe ga iloo laa be au e donu be deeai. Do madagoaa ma ga hagadina dogu hui, ga gidee goe dahi kuudi hagalee habuihabula, be dahi siibi e hagalee luuli, gei goe gu modongoohia hua bolo maa ne gaiaa.”

34 Laban ga helekai, “Au e donu ginai. Gidaua ga hai hegau be dau helekai.” 35 Gei di laangi deelaa, Laban ne daa gi daha nia kuudi daane habuihabula mo nia manu ahina huogodoo ala e habuihabula be e genegene nadau gili. Mee gu daa gi daha labelaa nia siibi luuli huogodoo. Mee guu hai ana dama daane gi madamada humalia i nia maa, 36 gaa hana gaa kae nia manu aanei gi mogowaa loo mo Jacob, ga haele nia laangi e dolu. Jacob gu madamada humalia i nia manu a maa ala ne dubu.

37 Jacob ga gaamai ana manga laagau mouli ‘poplar’, ‘almond’, mono laagau ‘plane’, ga holehole gi daha hunu gili, gi habuihabula kene nia manga. 38 gei mee gaa dugu nia manga aanei i mua nia manu aalaa gi baahi nadau gowaa e inuinu ai. Mee ne dugu nia maa i golo idimaa nia manu e hagadili i di nadau madagoaa ga loomoi e inu. 39 Di madagoaa nia kuudi ma ga hagadili i mua nia manga laagau ala gu habuihabula kene, digaula ga hahaanau nadau dama e habuihabula ge hai nadau dongo.

40 Jacob gaa wwae nia siibi gi daha mo nia kuudi, gaa hai digaula gii huli gi nia manu Laban ala e luuli, ge hunu maa e hai nadau dongo. Deenei di hai e haga tomo aga ana manu i daha mo nia manu a Laban.

41 Di madagoaa nia manu maaloo ma ga hagadili, Jacob gaa dugu nia manga gi nadau mua i di gowaa inuinu, gi hagadili digaula i lodo nia manga. 42 Gei mee digi dugu ina nia manga gi mua nia manu paagege. E limalima hua, Laban ga hai mee gi nia manu paagege, gei Jacob ana manu maaloo. 43 Jacob gu maluagina huoloo. Mee gu hai mee gi nia buini manu e logo, nia hege e dogologo, nia ‘camel’ mo nia ‘donkey’.

31

Jacob guu lele gi daha mo Laban

1 Jacob gu longono ia nia dama daane a Laban e helekai, “Jacob guu kae nia mee huogodoo tadau damana. Mee guu kae ono maluagina huogodoo mai nia mee tadau damana.” 2 Jacob gu gidee labelaa bolo Laban gu hagalee humalia ang gi deia be mee i nomua. 3 Dimaadua ga helekai gi Jacob, “Hana gi muli gi tenua do damana mo oo gau. Au ga madalia laa goe.”

4 Jacob ga haga iloo gi Rachel mo Leah gi heetugi gi deia i di gowaa maalama nia hagabuulinga manu. 5 Mee ga helekai gi meemaa, “Au gu gidee bolo di gulu damana gu hagalee humalia mai be dana hai mai i mua, gei di God dogu damana la nogo i dogu baahi. 6 Goolua e iloo bolo au gu ngalua gi di gulu damana i ogu mahi huogodoo. 7 Gei di gulu damana e totoolo hua au ga hulihuli dogu hui haga madangaholu. God digi heia a mee gi hagahuaidu ina au. 8 Laban ma ga helekai, ‘Nia kuudi e hai nadau dongo e hai doo hui,’ gei nia manu huogodoo e haga haanau nia dama nadau dongo. Mee ma ga helekai, ‘Nia kuudi e hai nadau duu e hai doo hui,’ gei nia hagabuulinga manu huogodoo e haga haanau nadau dama e hai nadau duu. 9 God guu daa nia hagabuulinga manu gi daha mo di gulu damana gu gaamai gi di au.

10 “Di madagoaa hagadili, gei au guu hai dagu midi bolo au e mmada gi nia kuudi daane nogo hagadili le e hai nadau duu, nadau dongo, ge e habuihabulu. 11 Tangada di langi o God ne helekai mai i lodo di midi, ‘Jacob’, gei au ga helekai, ‘Deenei au.’ 12 Mee ga helekai, ‘Mmada, nia kuudi daane huogodoo ala e hagadili le e hai nadau duu, nadau dongo, ge e habuihabula. Au e hai di mee deenei, idimaa Au gu gidee di hai Laban ne hai adu gi di goe. 13 Au go di God ne haga gida adu i Bethel, di gowaa ne haga dabu anga dau hadu hagalangahia gi nia lolo olib, gaa hai dau hagamodu mai gi di Au. Dolomeenei, hagatogomaalia hana gi di gowaa ne haanau iei goe.’ ”*

14 Rachel mo Leah ga helekai gi Jacob, “Ma di mee ne dubu i nia mee di mau damana belee hai mee ginai gimaua ai. 15 Mee e hai gimaua be nia daangada henua gee. Mee ne hui gimaua gi daha, dolomeenei gei mee gu hai hegau gi nia bahihadu huogodoo ala ne hui gimaua. 16 Nia maluagina huogodoo a God ne kae i di mau damana la nia mee ni gimaua mo mau dama. Heia di mee a God bolo gi heia.”

17-18 Jacob ga hagatogomaalia e hana gi dono damana i Canaan. Mee ga hagauda ana dama mo ono lodo gi hongo nia ‘camel’, ga hagau ana hagabuulinga manu huogodoo gii hula i ono mua, dalia ana mee huogodoo ne gaamai i Mesopotamia. 19 Di madagoaa Laban ne hana e dahi nia ngaahulu ana siibi, Rachel ga gaiaa nia balu god di hale, nia god ni dono damana. 20 Jacob gu halahalau Laban, idimaa mee digi haga iloo bolo ia e hana. 21 Jacob guu kae ana mee huogodoo, ga hagatanga hagalimalima. Mee ne hanadu laa lodo di Monowai Euphrates gaa hana gi tenua gonduu Gilead.

Laban e waluwalu Jacob

22 I muli nia laangi e dolu, Laban ga longono ia bolo Jacob guu lele. 23 Laban gaa lahi ana daane ga waluwalu Jacob i nia laangi e hidu, gaa dae adu gi mee i lodo tenua gonduu Gilead. 24 God ga hanimoi gi Laban i lodo di midi di boo hua deelaa, ga helekai, “Pula i di goe gi dee hai dau mee huaidu gi Jacob.” 25 Jacob ne hagaduu dono waahale laa i hongo di gonduu, gei Laban mo ono gau ga hagaduu nadau waahale laa i lodo tenua gonduu Gilead.

26 Laban ga helekai gi Jacob, “Goe ne aha dela ne halahalau au, gaa lahi agu dama ahina be nia ahina ne kumi i lodo tauwa? 27 Goe ne aha ne halahalau au gaa lele gi daha digi hagailoo mai gi di au? Maa nei bolo goe ne hagi mai, gei au gu hagau goe i di tene mo di dadaahili gi nia mee huwa daahili. 28 Goe digi heia au gi hongi agu dama ahina mo nau dama e hai dagu hagaaloho. Deelaa la di hai dadaulia ne hai kooe. 29 Au ogu donu i golo e haga huaidu goe, gei anaboo di God o do damana gu helekai mai bolo au gi hudee haga huaidu ina goe. 30 Au e iloo bolo goe ne hagatanga idimaa goe nogo hiihai e hana gi do guongo, gei goe ne gaiaa eimaha nia god dogu hale?” 31 Jacob ga helekai, “Au nogo madagu bolo goe gaa lahi au dama ahina gi daha mo au. 32 Maa goe ga gidee dahi dangada i kinei ne kae au god, mee e daaligi gii made. Halahala ina di ingoo hua di mee i au mee, kaina nia maa, i mua nnadumada tadau daane hagadootonu.” Jacob digi iloo bolo Rachel gu gaiaa nia god a Laban.

33 Laban gaa hana ga halahala i lodo di hale laa Jacob, nomuli gaa hana gi lodo di hale laa Leah mo di hale laa o nia ahina hege dogolua, gei digi gidee ia ana god. Gei mee gaa hana gi lodo di hale laa Rachel. 34 Rachel ne kae nia god, gaa haa gi lodo di budehede di lohongo ‘camel’, gaa noho gi nonua. Laban ga halahala i lodo di hale laa hagatau, digi gidee ia nia maa. 35 Rachel ga helekai gi dono damana, “Meenei dogu damana, hudee hagawelewele mai gi di au, au e deemee di duu gi nua i oo mua, au e magi malama.” Laban ga halahala, gei digi gidee ia nia god dono hale.

36 Jacob ga heeu hagawelewele, “Ma di hala aha ne hai ko au? Taganoho behee ne oho ko au, ga gowadu di tonu e waluwalu au? 37 Dolomeenei gei goe dela gu halahala loo gi lodo ogu goloo huogodoo, ma di aha gu gidee goe bolo di mee ni aau? Dugua mai gi kinei gi gidee au daane mo agu daane, digaula ga hilihili be koai i gidaua e donu. 38 Au ne noho i do baahi nia ngadau e madalua, au siibi mo au kuudi gu hahaanau gei au digi gai dagu siibi i au hagabuulinga manu. 39 Di madagoaa dahi siibi ma ga daaligi gii made go nia manu lodo geinga, di made siibi deelaa e hagaanga mai gi di au. Au digi hagamodongoohia aga bolo hagalee di hala ni oogu. Goe nogo hiihai bolo au gi hagahumalia ina nia mee huogodoo ala ne gaiaa i di boo mo di aa. 40 Nnolongo e logo au ne hagaduadua i di welengina i di laangi mo i di magalillili o di boo. Au nogo deemee dagu kii. 41 Ma nogo hai beelaa i nia ngadau madalua ala nogo iei au i do baahi. Nia ngadau e madangaholu maa haa, au nogo ngalua belee hai mee gi au dama ahina dogolua, ge nia ngadau e ono ang gi au manu. Gei goe hogi guu huli ogu hui i nia holongo e madangaholu. 42 Maa nei bolo di God o ogu maadua, di God o Abraham mo Isaac, la digi madalia au, gei goe gu hagau au gi daha, agu mee i lodo ogu lima ai. Gei God gu gidee ogu haingadaa mo di moomee ne hai ko au, gei anaboo Mee guu hai dana hagi aga.”

Di hagababa mehanga Jacob mo Laban

43 Laban ga helekai gi Jacob, “Nia ahina aanei la nia dama ahina ni aagu, nau dama mo nia buini manu aanei la ni aagu. Nia mee huogodoo e gidee goe i ginei la ni aagu. Gei di maa au dela e deemee di daahi agu dama ahina mo nau dama, 44 au gu togomaalia di hai tau hagababa. Gidaua e hai di hagabae hadu e haga langahia tau hagababa.”

45 Jacob ga hagaduu dana hadu gi nua, e hai di hagalangahia. 46 Mee ga helekai gi ana daane gi hagabudu ina nadau hadu, ga hagabae gi nua. Nomuli, gei digaula ga miami i baahi tagabae hadu deelaa. 47 Laban ga hagaingoo di maa bolo Jegar-Sahadutha,* gei Jacob ga hagaingoo di maa bolo Galeed.†

48 Laban ga helekai gi Jacob, “Di hagabae hadu deenei le e hai di hagalangahia ni gidaua.” Deelaa dono hadinga ne hagaingoo di maa bolo Galeed. 49 Laban ga helekai labelaa, “Dimaadua ga mmada mai laa gi gidaua i tau madagoaa ma ga maewae.” Di gowaa deelaa gu hagaingoo labelaa bolo Mizpah.‡ 50 Laban ga duudagi adu ana helekai, “Maa goe gaa hai hagahuaidu agu dama ahina be maa goe gaa lodo gi hunu huai ahina, eimaha hogi ma au e de iloo, maanadu ina bolo God le e daumada gidaua. 51 Aanei la nia hadu ne bae ko au i tau mehanga, gei deenei di hadu haga langahia. 52 Di bae hadu mo di hadu haga langahia la nia mee haga langahia. Au e deemee di hana e diiagi gi muli di bae hadu belee heebagi adu, gei goe hogi e deemee di diiagi gi muli tagabae hadu be go di hadu hagalangahia belee heebagi mai. 53 Di God o Abraham mo di God o Nahor e hagiaga nia donu i tau mehanga.” Gei Jacob guu hai dana hagamodu i di ingoo di God e daumaha ginai dono damana go Isaac, bolo ia ga daudali di hagababa deenei. 54 Mee ga daaligi dana manu, ga tigidaumaha i hongo di gonduu, ga gahi mai ana daangada gi di miami. I muli di nadau miami, digaula gaa kii di boo deelaa i hongo di gonduu. 55 Luada loo dono daiaa, Laban gaa hongi nia dama ana dama ahina mo ana dama ahina e hai di haga maewae, ga hagatanga gaa hana gi dono guongo.

32

Jacob e hagatogomaalia belee heetugi gi Esau

1 Di madagoaa hua Jacob e hana i dono ala, gei mee ga heetugi gi digau di langi a God. 2 Dono madagoaa hua ne mmada gi digaula, gei mee ga helekai, “Aanei digau dauwa a God.” Gei mee ga haga ingoo di gowaa deelaa bolo “Mahanaim”.*

3 Jacob ga hagau ana daangada kae hegau i ono mua gi dono duaahina daane go Esau i lodo di guongo go Seir, dela e haga ingoo labelaa bolo Edom. 4 Gaa hai gi digaula bolo digaula gii hula gi helekai gi Esau boloo, “Deenei au go Jacob, dau dangada hai hegau. Au e hai dagu haga modongoohia adu gi di goe, meenei dogu dagi Esau, bolo au nogo noho waalooloo i baahi o Laban, gu duai dogu hanimoi, gaa dae mai loo gi dangi nei. 5 Au agu hagabuulinga manu aanei i dogu baahi, nia kau mono ‘donkey’, siibi, kuudi mo digau hai hegau, daane mo ahina. Au e hai di haga iloo deenei adu gi di goe, meenei, bolo goe gi dumaalia mai gi di au.”

6 Digau ala ne hagau ga loomoi labelaa gi baahi o Jacob ga helekai gi mee, “Gimaadou guu hula guu dau i baahi do duaahina go Esau, malaa, mee ga hanimoi mo ana daane e haa lau.” 7 Jacob gu madagu huoloo gaa wwae ana daangada ala i dono baahi mo ana manu huogodoo, nia siibi mono kau mono kuudi mono ‘camel’, gaa hai nia buini e lua, 8 gaa hai ana maanadu i ono lodo boloo, “Maa Esau ga heebagi gi dahi buini, gei di buini dela i golo gaa mee hua di llele gi daha mo mee.”

9 Jacob ga dalodalo, “Meenei di God o dogu damana madua go Abraham, mo di God o dogu damana go Isaac, Goe gi longono e Goe au! Meenei Dimaadua, Goe ne helekai mai bolo au gii hana labelaa gi dogu henua mo ogu gau, gei Goe gu hagababa bolo nia mee huogodoo la gii kila humalia. 10 Au e dee tau loo gi nia dumaalia huogodoo mo di manawa dahi dela ne hai Kooe gi dau dangada hai hegau deenei. Au ne hanadu laa lodo di monowai Jordan deai dagu mee e dahi e kae i dogu lima ai, dela hua go dagu dogodogo i dogu lima, dolomeenei gei au gu hanimoi labelaa gu dagi mai agu hagabuulinga e lua dalia au. 11 Goe gi hagadagaloaha ina au gi daha mo nia mogobuna o dogu duaahina go Esau. Au e lliga huoloo gi de hanimoi hua a mee ga hai baahi mai gi gimaadou, ga hagahuaidu gimaadou huogodoo, nia ahina labelaa mo nadau dama. 12 Goe gi langahia dau hagababa bolo Goe gaa hai nia mee huogodoo gi humalia mai gi di au, gei gaa hai dogu madawaawa gi dogologowaahee dela e deemee di dau, e dogologowaahee gadoo be nia gelegele o tongotai.”*

13 I muli hua dono kii i di boo i di gowaa deelaa, gei mee gaa hili ana goloo ala i dono baahi belee hai di kisakis ang gi dono duaahina go Esau. 14 Malaa aanei di kisakis, kuudi ahina e lua lau ge e madalua kuudi daane, nia siibi ahina e lua lau ge e madalua siibi daane, 15 nia ‘camel’ dogo haanau e motolu mo nadau dama, nia kau ahina e madahaa ge madangaholu kau daane, nia ‘donkey’-ahina e madalua ge madangaholu ‘donkey’-daane. 16 Gei mee gaa wwae nia manu aanei gaa hai nia buini manu, gaa wanga nia hagabuulinga dagidahi gi ana gau hai hegau e dagi nia maa, ga helekai gi digaula, “Goodou hula i ogu mua, gei hudee haga punia nia buini manu la gi di gowaa e dahi, gi hula hua beelaa, dugudugua dagidahi nia buini.” 17 Gei mee ga helekai gi tangada dela e hana i mua, “Maa goe ga heetugi ang gi dogu duaahina go Esau, gei mee ga heeu adu gi di goe, ‘Doo dagi la koai? Goe e hana gi hee? Nia manu ni aai aanaa e dagi kooe?’ 18 Gei goe ga helekai anga, ‘Nia manu ni dau dangada hai hegau go Jacob, dana kisakis dela belee hagau adu gi di goe, dela go dono dagi go Esau. Gei mee le e hanimoi i madau muli.’ ” 19 Gei Jacob ga helekai adu labelaa gi tangada nomuli go nnelekai la hua, togodolu dangada nomuli go nnelekai la hua, mo anga labelaa gi digau huogodoo ala e dagi nia buini manu, ga helekai adu gi digaula, “Aanei hua nnelekai ala e hai go goodou gi Esau i di godou madagoaa ma ga heetugi gi mee. 20 Gei goodou gi helekai labelaa gi mee boloo, ‘Dau dangada hai hegau go Jacob e hanimoi i madau muli.’ ” Jacob ga hagamaanadu hua i ono lodo boloo, “Au ga haga manawa lamalia di manawa o Esau gi agu kisakis ala guu hula i ogu mua. Dono madagoaa dela ma ga heetugi mai gi di au, holongo gei mee ga dumaalia mai gi di au.” 21 Gei Jacob ga hagau ana kisakis i ono mua, gei mee gaa kii i lodo dono hale laa i di boo deelaa.

Jacob gu taudau ginaua mo tangada i Peniel

22 I di boo hua deelaa, gei Jacob ga ala aga gaa lahi ono lodo dogolua, ono lodo hege dogolua, mo ana dama dilongoholu maa dahi ga lloo adu laa lodo di Monowai Jabbok. 23 I muli hua di hagau digaula gi di baahi i golo di monowai, gei mee ga hagau labelaa ana goloo huogodoo ala e hai mee ginai gi di baahi i golo di monowai. 24 Gei mee gaa noho i golo modogoia. Dahi daane ga hanimoi ga taudau gi mee gaa dae loo gi di maalama aga di mee.* 25 Taane deelaa ga modongoohia ang gi deia bolo ia e deemee di maaloo i mee, gei taane deelaa gaa tugi di gaba o Jacob, gei di iwi o di gaba o maa gu ngalua gi daha mo dono lohongo. 26 Gei taane deelaa ga helekai gi mee, “Diagia au gii hana, di mee gu maalama.”

Jacob ga helekai, “Au hagalee diiagi goe gaa dae loo gi do haga maluagina au.”

27 Taane deelaa ga heeu, “Do ingoo la koai?”

Jacob ga helekai, “Jacob.”

28 Taane ga helekai, “Do ingoo ga hagalee hai bolo Jacob, idimaa goe dela gu taudau gi God mo nia daangada, gei goe gu aali, gei do ingoo gaa gahi bolo “Israel”.†”*

29 Jacob ga helekai adu, “Hagia mai malaa do ingoo.”

Gei mee ga helekai gi Jacob, “Goe e aha dela e hiihai bolo goe gi iloo dogu ingoo?” Gei mee ga haga maluagina a Jacob.*

30 Jacob ga helekai, “Au guu mmada gi nia hadumada donu o God, gei au deenei hua e mouli”, gei mee ga haga ingoo di gowaa deelaa bolo Peniel.‡ 31 Di laa gaa hobo, gei Jacob ga hagatanga i Peniel, gei mee gu habehabe i dono gaba la guu mmae. 32 Dangi nei gei di madawaawa Israel hagalee gai di goneiga dela i hongo tudaginga o di gaba manu, idimaa deelaa di goneiga ne tugi go tangada i di gaba o Jacob.

33

Jacob e heetugi gi Esau

1 Jacob gaa mmada gi Esau e hanimoi mo ana daane e haa lau, gei mee gaa duhe nia dama lligi i Leah, Rachel mo nia lodo hege dogolua. 2 Mee gaa hai nia lodo hege mo nau dama gii hula i mua, nomuli go Leah mo ana dama, muliagina go Rachel mo Joseph. 3 Jacob gaa hana i mua digaula, ga bala gi lala gi hongo di gelegele hagahidu i dono hanimoi gi dono duaahina. 4 Gei Esau gaa lele e heetugi gi mee, ga bulubulu gaa hongi a mee. Meemaa huogodoo gu tangitangi. 5 Esau ga madamada ga gidee nia ahina mo nia dama ga heeu, “Ma nia daangada koai aanei ala e madalia goe?”

Jacob ga helekai, “Aanei la go nia dama a God ne gaamai i dono dumaalia mai gi di au.” 6 Gei nia lodo hege ga loomoi mo nau dama gaa pala gi lala. 7 Nomuli, gei Leah mo ana dama ga loomoi, hagamuliagina loo Joseph mo Rachel ga loomoi gaa pala gi lala.

8 Esau ga heeu, “Gei di buini dela ne heetugi ginai au? Dono hadinga bolo aha?”

Jacob ga helekai, “Ma di mee belee hai goe gi hiihai mai.”

9 Esau ga helekai, “Dogu duaahina, au guu dohu mai gi di au. Benabena ina nia mee ala i do baahi.”

10 Jacob ga helekai, “Deeai, dumaalia, maa goe gu dumaalia mai, gumidia dagu wanga dehuia. Dogu mmada gi o hadumada, au e hai be tangada ne mmada gi nia hadumada a God, gei dolomeenei goe gu humalia mai gi di au. 11 Dumaalia gumidia di wanga dehuia dela ne gaamai ko au gi di goe. God gu humalia mai gu gaamai nia mee huogodoo ala hagalee i dogu baahi.” Jacob e haihai gi mee bolo gi kaina dana wanga dehuia, gaa dae gi mee gaa kumi di maa.

12 Esau ga helekai, “Hagatogomaalia gaa hula. Au e hana i oo mua.”

13 Jacob ga helekai, “Goe e iloo bolo nia dama le e paagege, gei au e hai gi madamada humalia nia siibi, mo nia kau mo nadau dama. Maa digaula gaa dagi ga duadua i lodo di laangi e dahi, digaula huogodoo gaa mmade. 14 Dumaalia hana i ogu mua, gei au ga daudali adu maalia i oo muli mo agu manu mo nia dama gii dae adu loo gi di goe i Edom.”

15 Esau ga helekai, “Dumaalia mai gii dugu hunu daane i agu daane i do baahi.”

Jacob ga helekai, “Di mee hagalee belee hai, au e hiihai hua bolo goe gi hiihai mai gi di au.” 16 Malaa, di laangi deelaa Esau ga hagatanga gaa hana gi Edom. 17 Gei Jacob gaa hana gi Sukkoth, gaa hau dono hale mo nia damaa hale ang gi ana manu. Deelaa di mee ne haga ingoo di gowaa deelaa bolo Sukkoth.*

18 Dono hanimoi gi muli mai Mesopotamia, Jacob guu dau humalia i di waahale Shechem i tenua go Canaan, ga hagaduu aga ono hale laa hoohoo gi di waahale. 19 Mee guu hui di gowaa deelaa mai nia hagadili o Hamor, tamana o Shechem, gi nia bahihadu silber e lau.* 20 Gei mee gaa hau dana gowaa hai tigidaumaha i golo, ga haga ingoo di maa bolo El Elohe Israel, (dono hadinga bolo “El, di God o Israel”).

34

Di kumi o Dinah

1 Dahi laangi hua, gei Dinah tama ahina Jacob mo Leah, ne madamada gi baahi hunu ahina o Canaan. 2 Di madagoaa Shechem, tama daane a Hamor, tangada Hivite go di tagi o di gowaa deelaa, ne mmada gi mee, Shechem gaa lahi a mee, ga hagagila dono hiihai maaloo gi mee. 3 Shechem gu gidee bolo mee tama ahina humalia huoloo, gu aloho i mee, gu hagamada belee hai a mee gi hiihai ang gi deia. 4 Mee ga helekai gi dono damana, “Au e hiihai bolo goe gi laha mai Dinah e hai dogu lodo.”

5 Jacob gu longono bolo dana dama ahina la gu haga huaidu, gei mee digi hai dana mee, idimaa ana dama daane nogo i baahi nadau manu i lodo geinga, gaa dae loo gi di nadau loomoi. 6 Tamana Shechem guu hana belee helekai gi Jacob, 7 i di madagoaa hua nia dama daane a Jacob ne dau mai i lodo geinga. Di nadau longono bolo Shechem gu haga huaidu tama ahina Jacob, ge gu haga langaadia digau Israel, digaula gu homouli ge gu hagawelewele huoloo gi di hai Shechem ne hai. 8 Hamor ga helekai gi Jacob, “Dagu dama daane go Shechem gu hiihai huoloo gi dau dama ahina, dumaalia heia a mee gi lodo gi mee. 9 Gidaua e hai tau hagababa bolo e dumaalia gi tau daangada gi hai lodo nadau mehanga. 10 Gei goodou gaa mee di noho i di madau henua, i di ingoo hua di gowaa e hiihai ginai, ga moholo adu di huihui godou mee, ge hai mee gi nia gowaa.”

11 Shechem ga helekai gi tamana Dinah mo nia duaahina daane o maa, “Heia mai di hai deenei, gei au ga gowadu di ingoo hua di mee dela e hiihai ginai goodou. 12 Hagia mai nia wanga dehuia behee e hiihai ginai goodou, dugua di hui o maa gi nua loo be di godou hiihai, malaa au e gowadu di ingoo hua di mee dela e hiihai ginai goodou, maa goodou gaa dugu mai a mee e lodo ginai au.”

13 Idimaa Shechem dela ne hagahuaidu di nadau duaahina ahina Dinah, nia dama daane Jacob gu hui adu nnelekai Shechem mo dono damana go Hamor gi nnelekai halahalau dangada. 14 Digaula ga helekai gi mee, “Gimaadou e deemee di hai di madau duaahina ahina gi lodo gi tangada digi sirkumsais, e haga langaadia gimaadou. 15 Gimaadou e donu hua ginai, maa goodou ga sirkumsais godou daane huogodoo gaa hai goodou gii hai be gimaadou. 16 Gei gimaadou gaa donu laa bolo e lodo adu gi goodou. Gimaadou gaa noho i godou baahi gaa hai be di mee e dahi. 17 Maa goodou ga hagalee donu gi madau helekai bolo e sirkumsais, gimaadou gaa lahi a mee gaa hula gi daha.”

18 Nia hai aanei e hai be nia mee e humalia gi Hamor mo dana dama daane go Shechem, 19 gei tama daane deenei gu limalima hua guu hai gii hai be nnelekai ne hai, idimaa mee gu aloho i tama ahina Jacob. Shechem la koia e hagalabagau i lodo dono madahaanau.

20 Hamor mo dana dama daane go Shechem gaa hula gi di gowaa hai dagabuli di waahale, ga hagi anga gi nia daangada: 21 “Digau aanei la nia daangada humalia, goodou heia digaula gii noho i tadau baahi ge gi moholo ang gi nadau heehee. Tenua le e damana hua di noho digaula. Heia gidaadou gi lodo gi nadau dama ahina gaa wanga tadau dama ahina e lodo ginai digaula. 22 Gei digau aanei, la gaa donu bolo e noho i tadau baahi i di mee hua e dahi bolo tadau daane huogodoo e sirkumsais gii hai be digaula. 23 Gidaadou gii donu ginai bolo digaula e mee di noho i tadau baahi, gei nia manu mono mee huogodoo digaula gaa hai nia mee ni gidaadou!” 24 Nia daangada huogodoo o di waahale guu donu ang gi nnelekai Hamor mo Shechem, gei nia daane huogodoo gu sirkumsais.

25 Nia laangi e dolu nomuli, nia daane nogo mmae hua igolo i di nadau sirkumsais, gei nia dama daane dogolua Jacob, go Simeon mo Levi, nia duaahina Dinah, gaa kae nau hulumanu dauwa, gaa hula gi lodo di waahale hagammuni, ga daaligi nia daane huogodoo, 26 mo Hamor mo dana dama daane Shechem. Meemaa gaa lahi Dinah gi daha mo di hale Shechem, gaa hula. 27 I muli taaligi nia daane, nia dama daane Jacob ala i golo gaa oho di waahale deelaa e tala di hui o di hagalangaadia di nadau duaahina ahina. 28 Digaula gaa kae nia siibi, nia kau, nia manu ‘donkey’ mo nia mee huogodoo i lodo di waahale mo i lodo nia gowaa di waahale. 29 Digaula guu kae nia mee dahidamee huogodoo, go nia ahina mo nia dama huogodoo, mo nia mee huogodoo i lodo nia hale.

30 Jacob ga helekai gi Simeon mo Levi, “Goolua guu wanga au gi lodo di haingadaa. Dolomeenei digau Canaan, digau Perizzite mo nia daangada huogodoo ala i lodo tenua deenei ga de hiihai mai gi di au. Au agu daane dogologo ai; maa digaula ga hagapuni ga hai baahi mai gi di au, tadau madahaanau hagatau la ga mooho.”

31 Meemaa ga helekai, “Gimaua e deemee di dumaalia gi digaula e hai di mau duaahina ahina be di ahina huihui dono huaidina.”

35

God gu hagahumalia Jacob i Bethel

1 God ga helekai gi Jacob, “Hana gi Bethel dolomeenei, gaa noho i golo. Hagaduulia i golo di gowaa hai tigidaumaha mai gi di Au, go di God dela ne haga gila adu do madagoaa nogo lele gi daha mo do duaahina go Esau.”

2 Jacob ga helekai gi dono madahaanau mo digau huogodoo i dono baahi, “Kilia gi daha nia god gee ala i godou baahi, haga madammaa ina goodou, ulu nia gahu mmaa. 3 Gidaadou ga hagatanga gaa hula gi Bethel, gei au ga hagaduu aga di gowaa hai tigidaumaha ang gi di God dela ne hagamaamaa au i ogu haingadaa ge nogo madalia au i nia gowaa huogodoo ne hana ginai au.” 4 Digaula gaa wanga gi Jacob nadau god gee huogodoo, mo nia buulei dalinga nogo ulu ginaadou. Gei Jacob gaa danu nia maa i lala di laagau ‘oak’ hoohoo gi Shechem.

5 Di madagoaa a Jacob mo ana dama daane ne daamada ga hagatanga, di madagu damanaiee gu i hongo nia daangada o nia waahale ala e hoohoo mai, gei digaula digi waluwalu ina digaula. 6 Jacob ne hanimoi mo ana daangada huogodoo gi Luz dela dolomeenei e haga ingoo bolo Bethel i Canaan. 7 Mee gaa hau dana gowaa hai tigidaumaha i golo, ga haga ingoo di gowaa gi di God o Bethel, idimaa God gu hagagila Ia gi mee i golo i dono lele gi daha mo dono duaahina. 8 Deborah, go di hege ahina madua Rebecca, guu made, gaa danu i lala di laagau ‘oak’ i bahi i ngaaga Bethel. Deelaa di hai di laagau deelaa ne hagaingoo bolo di “Laagau ‘Oak’ o di Madatangi.”

9 Di madagoaa Jacob ne hanimoi gi muli i Mesopotamia, God ga haga gila gi mee labelaa, ga haga humalia a mee. 10 God ga helekai gi mee, “Do ingoo lago Jacob, gei dolomeenei gaa huli gi muli, do ingoo gaa hai bolo Israel.” Malaa, God gu hagaingoo a mee bolo Israel. 11 God ga helekai gi mee, “Au go di God Mogobuna. Hagadilia gi dogologo. Nia henua llauehe ga hagadili mai i di goe, gei goe gaa hai tamana madua o nia king. 12 Au ga gowadu tenua ne wanga ko Au gi Abraham mo Isaac, e wanga labelaa gi o hagadili i oo muli.” 13 Nomuli, gei God gaa hana gi daha mo mee. 14 Gei Jacob ga hagaduu aga dana hadu hagalangahia i golo, i di gowaa dela ne helekai a God gi mee, ga hagatulu ginai nia waini mono lolo olib e haga dabu di maa. 15 Mee ga hagaingoo di gowaa deelaa bolo Bethel.

Di made o Rachel

16 Jacob mo dono madahaanau ga hagatanga i Bethel. Di nadau madagoaa e mogowaa i Ephrath, Rachel gu dau mai dono madagoaa belee haanau, geia nogo mmae huoloo. 17 Dono mmae ne damanaiee, di ahina hagahaanau a maa ga helekai gi mee, “Rachel, goe hudee madagu, ma tama daane labelaa.” 18 Gei Rachel e dogi haga muliagina idimaa mee dela la gaa made, gei mee gaa gahi dana dama daane bolo Benoni,* gei tamana o maa ga haga ingoo a mee bolo Benjamin.†

19 Di madagoaa Rachel ne made, mee ne danu i baahi di ala e hana gi Ephrath, di waahale e hai bolo Bethlehem dolomeenei. 20 Jacob ga hagaduu dana hadu hagalangahia i golo, e haga ingoo mai gi dangi nei bolo di lua ni Rachel. 21 Jacob ga hagamenege ga hagaduu ono hale laa di baahi gi golo o di angulaa i Eder.

Nia dama daane Jacob

(1-Chronicles 2.1-2)

22 Di madagoaa Jacob nogo noho i tenua deelaa, Reuben guu hai di hai hagahailodo gi Bilhah, di ahina i nia lodo hege dono damana. Jacob ga longono, gu hagawelewele huoloo.*

Jacob la ana dama daane e madangaholu maa lua:

23 Nia dama daane Leah:

Reuben, tama daane madua Jacob,

Simeon, Levi, Judah, Issachar, mo Zebulun.

24 Nia dama daane Rachel:

Joseph mo Benjamin.

25 Nia dama daane Bilhah, di hege Rachel:

Dan mo Naphtali.

26 Nia dama daane Zilpah, di hege a Leah:

Gad mo Asher.

Nia dama daane aanei ne haanau i Mesopotamia.

Di made o Isaac

27 Jacob gaa hana gi dono damana go Isaac i Mamre, hoohoo gi Hebron, di gowaa nogo noho ai Abraham mo Isaac.* 28 Isaac nogo mouli nia ngadau e 180, 29 gaa made i dono madua, ge ana dama daane go Esau mo Jacob gaa danu a mee.

36

Nnagadili Esau

(1-Chronicles 1.34-37)

1 Aanei nia hagadili o Esau e hagaingoo labelaa bolo Edom. 2 Esau ne lodo gi nia ahina Canaan go Adah, tama ahina ni Elon tangada Hittite, mo Oholibamah, tama ahina ni Anah tama daane ni Zibeon tangada Hivite,* 3 mo Basemath, tama ahina Ishmael ge tuaahina ahina ni Nebaioth.* 4 Adah ne haanau Eliphaz, gei Basemath ne haanau Reuel, 5 gei Oholibamah ne haanau Jeush, Jalam mo Korah. Nia dama daane huogodoo aanei la ne hagadili go Esau i Canaan.

6 Esau gaa lahi ono lodo, ana dama daane mono dama ahina, nia daangada dono hale huogodoo, mo ana manu mo ana mee huogodoo ala ne hai mee ginai i dono noho i Canaan, gaa hana gi daha mo dono duaahina go Jacob gi tuai henua. 7 Mee ne hana idimaa tenua nogo noho ai ginaua mo Jacob gu deemee di benebene humalia ginaua. Meemaa guu logo nau manu gu deemee di nau noho i di gowaa e dahi. 8 Esau gaa noho i lodo tenua gonduu go Edom.

9 Aanei la nia hagadili o Esau, go tamana madua o digau Edom:

10-13 Adah di lodo Esau gu haanau dana dama daane go Eliphaz, ge Eliphaz guu hai ana dama daane dogolima go Teman, Omar, Zepho, Gatam, mo Kenaz.

Eliphaz dono lodo labelaa go Timna dela gu haanau dana dama daane go Amalek.

Di lodo o Esau go Basemath gu haanau dana dama daane go Reuel, ge Reuel ana dama daane dogohaa go Nahath, Zerah, Shammah mo Mizzah.

14 Di lodo Esau go Oholibamah, tama ahina ni Anah tama daane ni Zibeon, gu haanau ana dama daane dogodolu go Jeush, Jalam, mo Korah.

15 Aanei la nia madawaawa ne hagadili mai Esau:

Di ulumadua o Esau go Eliphaz la tamana madua o nia madawaawa aanei:

Teman, Omar, Zepho, Kenaz, 16 Korah, Gatam, mo Amalek. Aanei la nia hagadili huogodoo mai Adah, di lodo a Esau.

17 Tama daane Esau go Reuel la tamana madua o nia madawaawa aanei:

Nahath, Zerah, Shammah, mo Mizzah. Aanei la nia hagadili huogodoo mai di lodo Esau go Basemath.

18 Aanei la nia madawaawa nia hagadili mai Esau mai dono lodo go Oholibamah, tama ahina ni Anah:

Jeush, Jalam mo Korah.

19 Nia madawaawa huogodoo aanei la ne hidi mai i Esau.

Nia hagadili o Seir

(1-Chronicles 1.38-42)

20-21 Digau matagidagi tenua o Edom la ne daamada mai i nia hagadili o Seir, tangada o Horite, ala ne duhe gaa hai nia madawaawa aanei:

Lotan, Shobal, Zibeon, Anah, Dishon, Ezer mo Dishan.

22 Lotan la go tamana madua o nia madahaanau llauehe o Hori mo Heman. (Lotan dono duaahina ahina go Timna).

23 Shobal la tamana madua ni nia madahaanau o Alvan, Manahath, Ebal, Shepho mo Onam.

24 Zibeon e lua ana dama daane, go Aiah mo Anah. (Anah la tangada ne gida ana monowai welengina lodo geinga dono madagoaa nogo madamada humalia i nia manu ‘donkey’ o dono damana.)

25-26 Anah la tamana ni Dishon, dela go tamana o nia madahaanau llauehe o Hemdan, Eshban, Ithran mo Cheran. Anah dana dama ahina labelaa go Oholibamah.

27 Ezer la tamana ni nia madahaanau llauehe o Bilhan, Zaavan mo Akan.

28 Dishan la tamana madua o nia madahaanau llauehe o Uz mo Aran.

29-30 Aanei la nia madawaawa digau Horite i tenua go Edom:

Lotan, Shobal, Zibeon, Anah, Dishon, Ezer mo Dishan.

Nia king o Edom

(1-Chronicles 1.43-54)

31-39 I mua di madagoaa nia king o Israel, nia king aanei nogo hagadau e dagi Edom:

Bela tama daane a Beor mai Dinhabah

Jobab tama daane a Zerah mai Bozrah

Husham mai Teman

Hadad tama daane a Bedad mai Avith (mee ne haga magedaa digau Midian i lodo tenua go Moab)

Samlah mai Masrekah

Shaul mai Rehoboth-i Taalinga-di-Monowai

Baal-Hanan tama daane a Achbor

Hadad mai Pau (dono lodo go Mehetabel, tama ahina ni Matred, tama ahina ni Mezahab)

40-43 Esau la tamana madua o nia madawaawa Edom aanei: Timna, Alvah, Jetheth, Oholibamah, Elah, Pinon, Kenaz, Teman, Mibzar, Magdiel, mo Iram. Di gowaa dela e noho di madawaawa e dahi i nia madawaawa aanei le e gahi gi di ingoo o di madawaawa.

37

Joseph mo ono duaahina daane

1 Jacob gaa noho i Canaan, i tenua dela nogo noho ai dono damana. 2 Deenei di kai o nia dama a Jacob.

Joseph tama daane gu madangaholu maa hidu ono ngadau, gei mee e hagaloohi nia siibi mono kuudi dalia ono duaahina ala go nia dama a Bilhah mo Zilpah, nia lodo hege o tamana o maa. Gei mee e odi nia mee hala ala ne hai go ono duaahina gi di nadau damana.

3 Jacob e aloho huoloo i Joseph i hongo ana dama daane huogodoo, idimaa, mee dela ne haanau gei Jacob gu madumadua. Gei mee gaa hai dana gahu humalia gi Joseph, di gahu looloo gei e lloo ono lima. 4 Gei nia duaahina o Joseph gaa mmada bolo Jacob la koia e aloho huoloo i Joseph i nadau nua, gei digaula gu de hiihai gi Joseph, gu hagalee hiihai e leelee hagahumalia gi mee.

5 Dahi laangi hua, gei Joseph gaa hai dana midi, gei di madagoaa mee gaa kai gi ono duaahina, digaula gu hagawelewele huoloo gi mee. 6 Mee ga helekai gi digaula, “Hagalongo malaa gi di midi dela ne hai ko au: 7 Gidaadou nogo i lodo di gowaa dogi mee. Gidaadou e noonoo tadau uumee ‘wheat’, gei dagu uumee ‘wheat’ e duu donu gi nua, gei godou uumee ‘wheat’ e haganiga mai daha e pala gi dagu uumee ‘wheat’.”

8 Gei digaula ga heeu adu gi mee, “Goe e hagamaanadu bolo goe gaa hai di king e dagi gimaadou?” Digaula gu de hiihai huoloo gi mee i dana midi deenei mo ana helekai ala ne hai i nadau gili.

9 Joseph gaa hai labelaa dana midi, gaa kai ang gi ono duaahina, “Au guu hai labelaa dagu midi, bolo au e mmada gi di laa mo di malama mo nia heduu e madangaholu maa dahi, ala e pala gi lala mai gi di au.”

10 Gei mee gaa kai labelaa di midi deenei gi dono damana, gei dono damana ga hagabuhi adu gi mee, ga helekai, “Dau maa di midi bolo aha deenaa? Goe e hagamaanadu bolo do dinana mo o duaahina daane mo au bolo gimaadou gi pala adu gi di goe?” 11 Nia duaahina daane o maa gu dubua huoloo gi mee, gei dono damana e noho gei e mamaanadu beelaa nia mee aanei.*

Joseph guu hui ang gi digau Egypt

12 Nia duaahina o Joseph guu hula gi Shechem, e hagaloohi nia siibi o di nadau damana. 13 Jacob ga helekai gi Joseph, “Au e hiihai bolo goe e hana gi Shechem, gi baahi o duaahina ala e hagaloohi nadau manu i golo.”

Gei Joseph ga helekai gi mee, “Au gu togomaalia.”

14 Jacob ga helekai gi Joseph, “Hana, mmada be o duaahina le e humalia hua, mo nia manu le e humalia hua. Hanimoi laa gi iloo eau.” Malaa, Jacob ga hagau a mee i di gowaa mehanga gonduu o Hebron.

Joseph gaa dau adu loo gi Shechem, 15 gei dahi daane ga heetugi gi mee e haele i di gowaa deelaa, gei taane deelaa ga heeu adu gi mee, “Goe e halahala dau aha?”

16 Joseph ga helekai anga, “Au e halahala ogu duaahina ala nogo hagaloohi nadau manu. Goe e mee di hagi mai be digaula i hee?”

17 Taane deelaa ga helekai anga, “Digaula dogo hagatanga. Au gu hagalongo gi digaula bolo ginaadou e hula gi Dothan.” Malaa, Joseph gaa hana i muli digaula, ga gidee ia digaula i Dothan.

18 Gei digaula gaa mmada gi mee dela e hanimoi haga mogowaa. I mua hua dono dau mai gi baahi digaula, gei digaula guu hai di nadau hagababa bolo ginaadou ga daaligi a mee gii made. 19 Digaula ga helehelekai i nadau mehanga boloo, “Tangada haihai midi gu hanimoi. 20 Gidaadou ga daaligi a mee gaa hudu tuaidina o maa gi lodo di monowai geli e dahi i nia monowai maangoo aanei. Gei gidaadou ga helekai laa bolo mee ne daaligi go di manu lodo geinga, gei gidaadou gaa mmada laa be nia midi a mee ala nogo hai la gaa hai behee.”

21 Reuben ga hagalongo gi nia helekai digaula, gaa hai dana hai belee hagamouli a mee, ga helekai gi digaula, “Gidaadou hagalee daaligi a mee gii made. 22 E hudu hua a mee gi lodo di monowai maangoo dela i lodo di anggowaa deenei, hagalee haga mmaemmae a mee.” Reuben ne belee daa a mee i digaula, e hagau a mee gii hana gi dono damana. 23 Di madagoaa hua Joseph dela ne dau adu gi baahi digaula, gei digaula ga hahaahi di gahu o maa dela e hai ono tau gei e lloo ono lima. 24 Digaula gaa lahi a mee gaa hudu gi lodo di monowai maangoo.

25 Di madagoaa hua digaula ala e miami, gei digaula ga mmada hua gi di hagabuulinga Ishmael ala e loomoi i Gilead e hula gi Egypt. Nia ‘camel’ digaula e kae nadau goloo hagalabagau, ala go nia mee haga kala meegai, nia lolo kala hui ngadaa mo nia ‘myrrh’. 26 Judah ga helekai gi ono duaahina, “Tadau daaligi tadau duaahina gaa lawa ga hagammuni dono made, la dono humalia aha mai gi gidaadou? 27 Gidaadou gaa hui a mee gi digau Ishmael aanei, ga hagalee daaligi a mee, idimaa, mee tuaahina daane donu ni gidaadou, di todo donu ni gidaadou.” Gei digaula guu baba gi di hai a maa. 28 Di madagoaa hua digau Midian huihui mee aalaa ne dau mai gi baahi digaula, gei digaula ga hudi aga a Joseph gi daha mo di monowai deelaa, gaa hui a mee gi digau Ishmael gi nia silber e madalua. Gei digau Ishmael gaa lahi a mee gi Egypt.*

29 Di madagoaa o Reuben dela ga haneia gi di monowai deelaa, gei mee ga gidee ia bolo Joseph la gu hagalee i golo. Gei mee ga hahaahi ono gahu i dono manawa gee. 30 Mee ga haneia gi baahi ono duaahina, ga helekai gi digaula, “Joseph la gu hagalee. Dehee dagu hai gaa hai?”

31 Gei digaula ga daaligi di nadau kuudi ga hagatiu di gahu o Joseph gi nia dodo kuudi. 32 Digaula gaa kae di gahu gi di nadau damana, ga helekai gi mee, “Di mee deenei ne gida go gimaadou. Mmada malaa, ma hagalee go di gahu o dau dama daane?”

33 Jacob ga modongoohia ia ga helekai, “Uaa, go di gahu o maa. Nia manu lodo geinga gu daaligi a mee. Dagu dama go Joseph gu hahaahi hua hagaligiligi!” 34 Jacob gu huaidu huoloo ono lodo, ga hahaahi ono goloo, mo di ulu ono goloo haga manawa gee, mo di dangidangi huoloo i dana dama i nia laangi e logo. 35 Gei ana dama daane huogodoo mo ana dama ahina huogodoo ga loomoi belee haga manawa lamalia a mee, gei mee hagalee hiihai gi manawa lamalia, ga helekai gi digaula, “Au e dangidangi hua beenei i dagu dama daane, gaa dae loo gi dogu hana gi baahi o mee i lodo tenua o digau mmade”, gei mee e dangidangi hua igolo i dana dama daane go Joseph.

36 Di madagoaa hua deelaa, gei digau Midian la guu dau i Egypt, gei digaula gaa hui a Joseph ang gi Potiphar, tangada aamua ni di king. Potiphar tangada dela e dagi digau huogodoo ala e hagaloohi di hale o di king.

38

Judah mo Tamar

1 Di madagoaa deelaa, Judah ga hagatanga i baahi ono duaahina daane, gaa hana gaa noho i baahi taane go Hirah, tangada di waahale Adullam. 2 Judah ga heetugi gi tama ahina Canaan i golo, dono damana go Shua. Mee gaa lodo gi mee, 3 gei mee ga haanau dana dama daane go Er. 4 Mee ga hai dama labelaa, ga haanau dana dama daane go Onan. 5 Mee guu hai labelaa dana dama daane go Shelah. Judah nogo i Achzib i di madagoaa di haanau o tama daane deelaa.

6 Judah gaa hai dana dama daane matagidagi gii lodo Tamar. 7 Nia hagangalungalua o Er nogo huaidu gu haga manawa gee Dimaadua, gei Mee ga daaligi a Er gii made. 8 Judah ga helekai gi tuaahina Er go Onan, “Hana, kii i baahi di lodo do duaahina, e hai do waawa gi do duaahina gii hai ono hagadili.” 9 Onan gu iloo bolo nia dama ga hagalee hai nia dama ni aana, malaa, dono kii i baahi di lodo dono duaahina, mee digi hai a mee gi hai dama, malaa dono duaahina gu ana dama ai. 10 Di hai a mee deenei gu de hiihai labelaa ginai Dimaadua, gei mee gu daaligi labelaa. 11 Judah ga helekai gi di lodo dana dama daane go Tamar, “Hana gi muli gi do damana, gaa dae loo gi di tomo aga dagu dama daane go Shelah.” Mee ne helekai beenei i mee e madagu bolo Shelah ga daaligi labelaa be ono duaahina. Malaa, Tamar guu hana gi dono guongo.

12 Ga nohonoho hua, di lodo Judah gaa made. I muli di madagoaa manawa gee guu lawa, Judah mo dono ehoo go Hirah o Adullam, gaa hula gi Timnah, di gowaa e dahi ai nia huluhulu o ana siibi. 13 Tangada ga hagailoo gi Tamar bolo tamana dono lodo gaa hana gi Timnah e dahi ana siibi. 14 Gei mee ga koodai ono gahu ahina ala nogo uluulu iei mee i muli dono lodo ne made, gaa gahu ono golomada gaa noho i di ngudu di ala dela e hana gi Enaim, di guongo i di ala e hana gi Timnah. Tamar gu iloo ia bolo tama daane dulii a Judah go Shelah la gu madua, geia digi wanga ina gi mee e lodo ginai.

15 Di madagoaa Judah ne mmada gi mee, mee ga hagabau bolo mee di ahina huihui dono huaidina, i mee dela guu gahu ono golomada. 16 Judah gaa hana gi mee i taalinga di ala ga helekai, “Goe e hui e hia?” (Mee digi iloo bolo mee go di lodo o dana dama daane.)

Di ahina ga helekai, “Ma di aha e gaamai kooe gi di au?”

17 Mee ga helekai, “Au ga hagau adu tamaa kuudi i agu kuudi.”

Di ahina ga helekai, “E humalia maa goe ga gaamai dau mee e pono di lohongo i mua dau gaamai tamaa kuudi.”

18 Judah ga helekai, “Ma di aha e gowadu ko au e pono di lohongo gi di hagababa?”

Di ahina ga helekai, “Go do hagailongo mo dono daulagi, mo togodogo dela e dagidagi kooe.” Judah gaa wanga nia maa gi mee, gei mee guu kii i baahi o mee, gei mee gu hai dama. 19 Tamar gaa hana gi dono guongo, ga daa gi daha dono gahu golomada, ga ulu labelaa ono gahu ahina guu made dono lodo.

20 Judah ga hagau dono ehoo go Hirah e kae di kuudi, ga gaamai nia mee di ahina ne helekai ai, gei Hirah gu de gidee a mee. 21 Mee ga heeu gi hunu daane i Enaim, “Dehee di ahina huihui dono huaidina dela nogo i baahi di ala deenei?”

Digaula ga helekai, “Ma di ahina huihui dono huaidina nogo i kinei ai.”

22 Hirah ga hanimoi gi Judah ga helekai, “Au digi gidee a mee. Nia daane di gowaa deelaa e helekai bolo di ahina huihui dono huaidina nogo i golo ai.”

23 Judah ga helekai, “Dugua a mee gi hai mee gi nia mee aalaa. Gidaadou e de hiihai gi nia daangada e gadagada mai gi gidaua. Au gu hagamada belee hui a mee, gei goe dela digi gidee a mee.”

24 Nia malama e dolu nomuli, tangada ga hagi anga gi Judah, “Di lodo dau dama daane nogo hai be di ahina huihui dono huaidina, gei mee gu hai dama dolomeenei.”

Judah ga helekai, “Laha mai a mee, duungia gii made.” 25 Di nadau lahi di ahina deelaa, gei mee ga hagau mai dana helekai gi tamana dono lodo, “Au ne haga hai dama go taane dela ana mee aanei. Mmada be nia maa nia mee ni aai: go di hagailongo mo dono daulagi mo togodogo deenei.”

26 Judah ga modongoohia nia maa, ga helekai, “Mee e donu, gei au gu magedaa i dogu waawa ang gi mee. Au ne belee humalia e wanga a mee gi dagu dama daane go Shelah e lodo ginai.” Gei Judah digi kii labelaa i baahi o mee.

27 Dono madagoaa belee haanau, digaula gu iloo bolo mee ga haanau ana dama dogolua i di gowaa e dahi. 28 Di madagoaa a mee nogo mmae, di tama e dahi ga hanimoi dono lima, gei di ahina haga haanau gaa kumi di lima o maa, gaa nnoo gi teleedu, ga helekai, “Deenei la ne haanau matagidagi.” 29 Di tama gaa hudi dono lima gi muli, gei dono duaahina daane ga haanau matagidagi. Gei di ahina haga haanau ga helekai, “Deenaa dau hai e hagamahi gi ulu goe gi daha.” Mee gu hagaingoo bolo Perez.* 30 Dono duaahina gu haanau, gei teleedu mmee i dono lima, gei mee gu hagaingoo bolo Zerah.†

39

Joseph mo di lodo o Potiphar

1 Digau Ishmael la guu lahi a Joseph gi Egypt, guu hui gi tangada o Egypt go Potiphar, tangada aamua ni di king, gei di tagi labelaa ni digau hagaloohi di hale o di king. 2 Dimaadua le e madalia a Joseph, guu hai nia mee huogodoo a mee ala ma gaa hai la gii kila humalia. Mee e noho i di hale o dono dangada aamua o Egypt.* 3 Potiphar la gu iloo ia bolo Dimaadua le e madalia a Joseph, idimaa, nia mee huogodoo a mee ala ma gaa hai le e kila humalia. 4 Potiphar gu tenetene huoloo gi Joseph dela e hai hegau humalia, ga haga menege aga a mee gaa dagi dono hale mo ana mee huogodoo. 5 Daamada i di madagoaa deelaa gaa hana gi muli, gei Dimaadua gu hagahumalia digau o di hale Potiphar idimaa go Joseph. Gu hagahumalia labelaa nia mee huogodoo ala i lodo di hale o maa, mo i lodo nia gowaa a maa. 6 Potiphar gaa dugu anga ana mee huogodoo gi Joseph gi madamada humalia ai, gu deai dana mee e haga daadaamee gineia i lodo dono hale ai, aalaa hua go ana mee ala e gai.

Malaa, Joseph la tama daane humalia dono huaidina gei e madanga labelaa. 7 Mai gi nomuli, gei di lodo o Potiphar gu hiihai gi Joseph, gaa dangi ang gi mee bolo e hula e kii ginaua. 8 Gei Joseph digi hana, ga helekai gi di ahina deelaa, “Dogu dangada aamua dana mee e haga daadaamee gineia i lodo di hale deenei ai, idimaa, mee e hagadagadagagee mai gi di au. Ana mee huogodoo gu dugu mai gi di au e madamada humalia iei au. 9 Ogu mogobuna i lodo di hale deenei le e hai gadoo be nia mogobuna o maa, gei mee dana mee ne dugu gi daha mo au ai, dela hua kooe, idimaa, goe dela di lodo o maa. Malaa, au e deemee loo di hai di mee hala mo di huaidu damanaiee deenei i mua o God!” 10 Di ahina deelaa e dangidangi gi mee i nia laangi e logo, gei Joseph digi hana e kii i baahi o mee.

11 Dahi laangi hua, gei Joseph ne ulu adu gi lodo di hale belee hai ana hegau, gei nia hege o di hale la hagalee i golo. 12 Di ahina deelaa gaa kumi di gahu o Joseph ga helekai, “Hanimoi e kii gidaua!” Gei Joseph gaa badu a mee gi daha gaa lele gi malaelae, gei di gahu o maa gu diiagi i baahi di ahina deelaa. 13 Di ahina deelaa ne gidee bolo mee ne lele gi malaelae la digi kaina dono gahu, 14 gei mee ga gahigahi mai nia hege o di hale, ga helekai, “Mmada malaa! Tangada o Hebrew deenei dela ne laha mai go dogu lodo gi tadau hale e haganneennee gidaadou. Mee ne ulu mai gi lodo dogu ruum belee kumi au, gei au ga wolowolo gi nua loo. 15 Au ne wolowolo gi nua, gei mee gaa lele gi malaelae, ga diiagi dono gahu deenei i dogu baahi!”

16 Malaa, di ahina deelaa ga benebene di gahu i dono baahi, gaa dae loo gi di hanimoi o tangada aamua o Joseph. 17 Mee ga hagi anga gi mee go di kai la hua, ga helekai, “Dau hege dela go tangada o Hebrew, dela ne laha mai kooe gi kinei, ne ulu mai gi lodo dogu ruum ga gumigumi au. 18 Gei au ga wolowolo gi nua, gei mee gaa hana gaa lele gi malaelae, ga diiagi dono gahu deenei i dogu baahi.”

19 Tangada aamua o Joseph gu hagawelewele huoloo, 20 gaa lahi a Joseph gaa haa gi lodo di hale galabudi i di gowaa dela e dugu ai digau galabudi a di king. Malaa, Joseph guu noho i lodo di hale galabudi deelaa. 21 Gei Dimaadua e madalia hua a Joseph e hagahumalia a mee, deelaa di mee ne hidi ai di tagi o di hale galabudi e tenetene huoloo gi Joseph,* 22 ga haga menege aga a mee belee madamada humalia digau huogodoo o di hale galabudi. Joseph guu dagi nia mee huogodoo ala e hai i lodo di hale galabudi deelaa. 23 Di tagi di hale galabudi gu hagalee madamada humalia i nia mee, idimaa Joseph dela guu hai nia maa, idimaa Dimaadua e madalia a Joseph, e hai nia hegau huogodoo a mee ala e hai la gii kila humalia.

40

Joseph e haga modongoohia nia midi o nia daangada galabudi

1 Mai gi nomuli, gei tangada dela e madamada humalia nia waini o di king o Egypt mo di tagi dunu palaawaa o di king guu hai nau mee hala gi di king. 2 Di king gu hagawelewele gi meemaa, 3 gaa lahi a meemaa gaa haa gi lodo di hale galabudi i lodo di hale o di tagi o digau hagaloohi, i di gowaa dela e noho ai a Joseph. 4 Meemaa guu noho gu duai i lodo di hale galabudi deelaa, gei di tagi digau di hale galabudi ga hagi anga a meemaa gi Joseph e madamada humalia ai.

5 Dahi boo hua, gei tangada dela nogo madamada humalia nia waini o di king mo di tagi dunu palaawaa o di king gaa hai nau midi, nia midi meemaa e hai geegee. 6 Luada dono daiaa, gei Joseph ga ulu gi baahi o meemaa gaa mmada gi meemaa e hai be nia daangada e manawa gee, 7 ga heeu gi meemaa, “Ma di aha, goolua e aha ala e hai be nia daangada e manawa gee dangi nei?”

8 Meemaa ga helekai, “Gimaua guu hai mau midi anaboo, gei deai tangada i ginei belee haga modongoohia mai mau midi ai.”

Joseph ga helekai, “Ma go God hua dela e mee di haga modongoohia nia midi. Hagia mai malaa gulu midi.”

9 Tangada nogo madamada humalia nia waini o di king ga hagi anga dana midi, ga helekai, “Au ne hai dagu midi boloo: Di laagau ‘grape’ e duu i ogu mua, 10 e hai ono manga e dolu, ala ga daamada ga moholoholo ono lau, gaa huwa, gu mmaadua ono huwa. 11 Di ibu o di king le e daahi ko au i lodo dogu lima, malaa, au ga gaamai nia golee waini aalaa, gaa tau gi lodo di ibu gaa wanga gi mee.”

12 Joseph ga helekai gi mee, “Deenei tadinga o dau midi: Nia manga e dolu la nia laangi e dolu. 13 Nia laangi e dolu i golo, gei di king ga hagamehede goe, ga dumaalia adu gi di goe, ga haga ngalua labelaa goe i do lohongo. Goe ga wangawanga nia ibu a maa be dau hai dela nogo hai i mua i do madagoaa dela nogo hai tangada madamada humalia i nia waini a maa. 14 Goe gi langahia au i do madagoaa dela ma ga humalia adu gi di goe. Hagalangahia ina laa au gi di king, hagamaamaa ina au gi mehede au gi daha mo di hale galabudi deenei. 15 Idimaa, au tangada ne gaiaa mai i tenua o digau Hebrew, ga dau mai loo gi kinei, gei au digi hai dagu mee huaidu bolo gaa hidi iei au gaa hudu gi lodo di hale galabudi.”

16 Di tagi dunu palaawaa ne longono ia di haga modongoohia di midi deelaa le e humalia, gei mee ga helekai gi Joseph, “Au guu hai labelaa dagu midi. Dagu midi le e hai boloo: Au e kae agu gada palaawaa e dolu i hongo dogu libogo. 17 Di gada dela i muginua le e honu i nia hagadilinga meegai huogodoo, nia meegai ni di king, gei nia manu e gaigai nia maa.”

18 Joseph ga helekai gi mee, “Deenei tadinga o dau midi: Nia gada e dolu le e hai dono hadinga bolo nia laangi e dolu i golo. 19 Malaa, nia laangi e dolu i golo, gei di king gaa daa goe gi daha mo di hale galabudi, gaa tuu gi daha do libogo, ga daudau do huaidina gi tomo di laagau, gei nia manu gaa gai o goneiga.”

20 Malaa, nia laangi e dolu nomuli la go di laangi o di king ne haanau ai. Malaa, di king guu hai dana hagamiami damana ang gi ana gau aamua huogodoo, ga gahi mai dana dangada madamada humalia i nia waini, mo dana dagi dunu palaawaa, ga laha mai meemaa gi mua ana gau aamua aalaa. 21 Mee ga haga menege aga labelaa tangada dela e madamada humalia i nia waini gi dono lohongo, 22 gei ga daudau di tagi hai palaawaa gi nua. Nia mee huogodoo guu kila be nia helekai a Joseph ne hai. 23 Malaa, tangada madamada humalia i nia waini dela gu humalia ang gi deia, gei mee gu de langahia a Joseph.

41

Joseph e hagadonu di midi a di king o Egypt

1 Nia ngadau e lua nomuli, gei di king o Egypt gaa hai dana midi boo bolo ia nogo duu i taalinga di monowai damana go Nile, 2 gei nia kau e hidu pedi ga lloo aga i lodo di monowai, e gaigai nadau geingatolo i taalinga di monowai. 3 Nomuli hua, gei nia kau e hidu ga lloo aga labelaa, nia kau hegehege loo ge e huaidu, ga lloo aga gi baahi nia kau pedi i taalinga di monowai deelaa. 4 Nia kau hegehege aalaa la ga nnoo adu gi nia kau pedi aalaa, gaa gai nia maa. Nomuli gei di king gaa ala.

5 Mee gaa kii labelaa, gaa hai labelaa dana midi boloo: Nia ‘wheat’ e hidu e huwa mai i di laagau e dahi, e llauehe ge humalia, e hai ono mee no lodo. 6 Nomuli hua, gei nia ‘wheat’ labelaa e hidu ga huwa mai labelaa, ono mee no lodo ai, ge guu mae i di madangi mahana o di anggowaa. 7 Nia ‘wheat’ hegehege aanei ga hagabugu gaa holo nia ‘wheat’ e hidu ala e humalia. Di king la ga ala aga, ga iloo ia bolo ia nogo hai ana midi.

8 Luada dono daiaa, gei mee guu noho gu de nnoomaalia, gei mee ga haga dagabuli mai digau hai mogobuna mo digau kabemee huogodoo o Egypt, ga hagi anga gi digaula dana midi, gei di maa hagalee tangada e mee di haga donu nia midi a maa ai.* 9 Tagi madamada humalia nia waini di king ga helekai gi mee, “Dangi nei, gei au e haagi dagu mee hala dela ne hai. 10 Do madagoaa dela ne hagawelewele mai gi gimaua mo dau dagi hai palaawaa, goe gaa lahi gimaua gaa haa gi lodo di hale galabudi gi baahi di tagi o digau hagaloohi. 11 Dahi boo hua, gei gimaua guu hai mau midi, malaa, mau midi le e hai geegee ono hadinga. 12 Tama daane o Hebrew nogo madalia gimaua i lodo di hale galabudi, di hege ni tagi o digau hagaloohi. Gimaua ne hagi anga mau midi gi mee, gei mee gu haga donu mai gi gimaua mau midi. 13 Malaa, nia mee huogodoo guu kila gadoo be di hai a mee ne haga donu: Au gu hanaga labelaa gi dogu lohongo, gei tagi hai palaawaa gu daudau gi tomo di laagau.”

14 Di king ga hagau dana dangada gi Joseph bolo gi hanimoi gi dono baahi. Digaula ga hagalimalima ga daa mai a Joseph gi daha mo di hale galabudi, gaa dahi dono ngudu, ga koodai ono gahu, ga laha aga a mee gi mua di king. 15 Di king ga helekai gi mee, “Au ne hai dagu midi, malaa, deai tangada e mee di hagadonu dagu midi ai. Au ne longo bolo goe e mee di haga donu nia midi.”

16 Joseph ga helekai, “Meenei di king, au e deemee. Ma go God ga haga donu hagahumalia adu laa gi di goe dau midi.”

17 Di king ga helekai, “Au ne hai dagu midi bolo au e duu i taalinga di monowai Nile. 18 Gei au gaa mmada gi nia kau pedi humalia e hidu e lloo aga i lodo di monowai deelaa, ga gaigai nadau geingatolo i taalinga di monowai. 19 Ga nomuli, nia kau labelaa e hidu ga lloo aga i lodo di monowai, nia kau hegehege ge e huaidu. Au digi mmada loo gi nia kau hegehege beelaa i hongo Egypt hagatau. 20 Nia kau hegehege aalaa ga nnoo adu gi nia kau pedi aalaa, gaa gai nia maa. 21 Malaa, nomuli nia kau aalaa e hegehege hua be nia maa mai i mua, digi hai be nia kau guu gai nadau mee. Nomuli gei au gaa ala.

22 “Gei au gaa hai labelaa dagu midi, e mmada gi nia ‘wheat’ e hidu e huwa mai i di gili di laagau e dahi, nia ‘wheat’ humalia ge llauehe. 23 Ga nomuli nia ‘wheat’ labelaa e hidu ga huwa mai labelaa i di gili di laagau la hua deelaa, nia ‘wheat’ aanei deai ono mee no lodo ai, gei guu mae i di madangi mahana o di anggowaa. 24 Gei nia ‘wheat’ huaidu aalaa gaa gai nia ‘wheat’ humalia.

“Au gu hagi anga agu midi gi digau hai mogobuna, gei di maa hagalee tangada i digaula ne mee di haga donu agu midi ai.”

25 Joseph ga helekai gi di king, “Au midi e lua aanaa, la dono hadinga hua e dahi: God gu haga modongoohia adu gi di goe dana mee dela gaa hai. 26 Nia kau e hidu pedi le e hai dono hadinga bolo nia ngadau e hidu, gei nia ‘wheat’ humalia e hidu le e hai dono hadinga bolo nia ngadau e hidu. Nia mee aanei le e hai hua di nau hadinga e dahi. 27 Gei nia kau hegehege ala ne lloo aga muliagi, mo nia ‘wheat’ e hidu ala deai ono mee no lodo ai ala ne mae i di madangi mahana o di anggowaa, le e hai dono hadinga bolo nia ngadau e hidu o tau magamaga damana. 28 Di mee deenei e hai be dagu mee dela ne hagi adu gi di goe. God gu haga modongoohia adu gi di goe dana mee dela gaa hai. 29 Taugai damana gaa hai i hongo Egypt i lodo nia ngadau e hidu. 30 Ga nomuli, gei tau magamaga gaa hai i lodo nia ngadau e hidu. Nia ngadau huogodoo ala nogo humalia ga de langahia, idimaa tau magamaga ga hagahuaidu tenua deenei. 31 Nia daangada ga de langahia e ginaadou taugai damana deelaa, idimaa, tau magamaga dela gaa hai le e huaidu huoloo. 32 Tadinga o dau midi dela ne hai haga lua, go di maa dela bolo God gu haga noho bolo nia mee ala nogo helekai iei au adu gi di goe le e kila aga i di madagoaa hoohoo mai.

33 “Malaa, dolomeenei, gei goe ga hilihili dau dangada kabemee ge e iloo di hai nia mee, gei goe gaa wanga gi mee di moomee dela e madamada humalia i tenua deenei. 34 Gei goe ga hilihili labelaa au daangada aamua e hagabudu mai e dahi baahi e lima mai i nia huwa laagau i lodo nia ngadau e hidu o taugai. 35 Hai gi digaula bolo gi hagabudu ina nia huwa laagau huogodoo ala i lodo nia ngadau e hidu o taugai ala ga lloomoi. Haga mogobuna ina digaula gi benabena ina nia ‘wheat’ gi lodo nia waahale llauehe gi hagaloohi ina. 36 Nia meegai aalaa le e benebene ang gi di hagahumalia o tenua i lodo tau magamaga o nia ngadau e hidu dela ma gaa hai i hongo Egypt. Maa gaa hai beenei, gei nia daangada hagalee hiigai.”

Joseph guu hai di gobinaa o Egypt

37 Di king mo ana gau aamua gu haga mogobuna di hagamaanadu deenei, 38 di king ga helekai gi digaula, “Gidaadou e deemee di gida tadau dangada e humalia i Joseph dela iai di Hagataalunga o God i ono lodo.” 39 Di king ga helekai gi Joseph, “God la gu haga modongoohia adu gi di goe nia mee huogodoo aanei, malaa, gu modongoohia bolo ma deai taane i golo e kabemee ge iloo ia nia mee i oo nua ai. 40 Au ga haga menege aga goe e dagi dogu henua. Agu daangada huogodoo ga haga kila aga au haganoho. Deelaa hua ko au dela e aamua i di goe ga no lala kooe.* 41 Dolomeenei, gei au e haga menege aga goe e hai di gobinaa o Egypt hagatau.”

42 Di king ga daa gi daha dono buulei king nogo i dono madaalima, gaa wanga gi di madaalima o Joseph, ga haga ulu a mee gi di gahu hagalamalia, gaa wanga dana hau goolo gi di uwa o maa.* 43 Gaa wanga gi mee dono lua waga hongo henua e hana iei mee. Nia madaloohi o di king e hula i mua o mee, mo di wwolowwolo boloo, “Haga aadee ina di ala! Haga aadee ina di ala!” Malaa, Joseph gu haga menege aga go di king guu hai di gobinaa o Egypt hagatau.

44 Di king ga helekai gi Joseph, “Au di king, deai tangada i hongo Egypt hagatau e dahi aga dono lima be go dono wae ai, maa goe digi hai gi mee bolo gi heia.” 45-46 Di king gaa wanga di ingoo a Joseph bolo Zaphenath-Paneah, gaa wanga gi mee di ahina go Asenath gi lodo ginai mee, di ahina la tama ahina ni Potiphera, tangada hai mee dabu ni di waahale damana go Heliopolis.

Joseph gu motolu ono ngadau i di madagoaa o mee ne daamada ga hai hegau i baahi di king o Egypt. Malaa, Joseph guu hana gi daha mo di king guu hana gu haganiga i hongo Egypt hagatau. 47 I lodo hua nia ngadau e hidu o taugai, gei di gai o tenua guu huwa logowaahee. 48 Malaa, Joseph gu hagabudu mai nia huwa laagau o tenua hagatau gi lodo nia waahale llauehe. Malaa, di waahale nei mo di waahale nei le e hagabudu hua ginai nia mee ala e hoohoo ginai. 49 Nia huwa ‘wheat’ a Joseph ne hagabudu la gu logowaahee gadoo be nia gelegele i tongotai. Mee gu hagalee hagatau nia maa, idimaa ma gu deemee di hagatau.

50 I mua hua nia ngadau o tau magamaga, gei Joseph guu hai ana dama daane dogolua gi Asenath. 51 Joseph ga helekai, “God guu hai au gi de langahia ogu hagaduadua mo digau o di hale o dogu damana.” Mee gaa gahi di ingoo o dana dama daane matagidagi bolo Manasseh.* 52 Mee ga helekai labelaa boloo, “God gu gaamai agu dama i lodo tenua o ogu haingadaa.” Malaa, gei mee gaa gahi di ingoo o dana lua dama bolo Ephraim.†

53 Nia ngadau e hidu o taugai i hongo Egypt la guu odi, 54 gei nia ngadau e hidu o tau magamaga gu daamada be nia helekai a Joseph ne hai. Nia henua huogodoo ala i daha mo Egypt la guu hai tau magamaga damana, gei i hongo Egypt la nogo iai nia meegai i golo.* 55 Digau Egypt ma ga hiigai, gei digaula gaa hula ga tangi gi di king i nia meegai, gei di king ga helekai gi digaula bolo gii hula gi Joseph gi heia nia mee a mee ma ga hagi anga gi ginaadou.* 56 Tau magamaga la gu huaidu huoloo i hongo nia henua huogodoo, malaa, Joseph guu huge nia hale benebene mee huogodoo, ga huihui nia palaawaa aalaa gi digau Egypt. 57 Nia daangada i nia madagowaa huogodoo i henuailala e lloomoi gi Egypt e hui nadau palaawaa gi Joseph, idimaa tau magamaga la guu dau i nia madagowaa huogodoo.

42

Nia duaahina Joseph e hula gi Egypt e hui nia meegai

1 Di madagoaa Jacob ne iloo bolo nia meegai i Egypt, mee ga helekai gi ana dama daane, “Goodou de ga hai di godou mee! 2 Au e longo bolo nia meegai i Egypt, hula huia godou meegai e daahi gidaadou gi de hiigai gaa mmade.”* 3 Gei nia duaahina daane Joseph dilongoholu gaa hula e hui nia meegai i Egypt, 4 gei Jacob digi hagau ina tuaahina a Joseph donu go Benjamin dalia digaula, idimaa mee e madagu bolo di mee huaidu gaa tale gi mee.

5 Nia dama daane Jacob ne loomoi dalia digau labelaa i golo e hui nadau meegai, idimaa tau magamaga nogo hai i Canaan. 6 Joseph dela nogo hai di gobinaa o Egypt, nogo huihui ana meegai gi nia daangada huogodoo o henuailala. Gei nia duaahina daane Joseph gu loomoi gaa pala i mua o mee, nadau golomada guu tale gi nia gelegele.* 7 Di madagoaa Joseph ne mmada gi ono duaahina daane, mee gu modongoohia digaula, gei mee gaa hai be ia e de iloo digaula. Mee ga heeu gi digaula hagawelewele, “Goodou ne loomoi i hee?”

Digaula ga helekai, “Gimaadou ne loomoi i Canaan belee hui madau meegai.”

8 Joseph gu modongoohia ono duaahina daane, gei digaula digi modongoohia a mee. 9 Mee ne langahia ana midi ne hai i digaula, ga helekai, “Goodou digau halahala mee hagammuni, goodou ne loomoi belee halahala di gowaa e bagege i di madau henua.”*

10 Digaula ga helekai, “Meenei, deeai! Gimaadou ne loomoi be nia hege ni aau, belee hui madau meegai. 11 Gimaadou huogodoo tagahaanau daane. Gimaadou hagalee digau halahala mee hagammuni. Meenei, gimaadou nia daane helekai donu.”

12 Joseph ga helekai, “Deeai, goodou ne loomoi belee halahala di gowaa e bagege i di madau henua.”

13 Digaula ga helekai, “Meenei, gimaadou tagahaanau daane dilongoholu maa lua ni taane e dahi i Canaan. Tuaahina daane e dahi guu made, ge tuaahina daane dulii la i baahi di madau damana.”

14 Joseph ga helekai, “E hai hua be dagu helekai, goodou digau halahala mee hagammuni. 15 Deenei di hai e hagadina goodou: Au e doangi i di ingoo di king bolo goodou hagalee loo e hula go di maa hua di godou duaahina dulii la gu hanimoi gi kinei. 16 Tangada e dahi i goodou e hana e laha mai a mee. Goodou ala i golo e noho i lala di hagaloohi gaa dae loo gi di tonu o godou helekai ga hagi aga goodou. Maa ga deeai, e donu be di king dela e mouli, gei goodou aalaa hua go digau halahala mee hagammuni.” 17 Joseph gaa dugu digaula i lodo di hale galabudi nia laangi e dolu.

18 Togo dolu laangi, Joseph ga helekai gi digaula, “Au tangada e hagalaamua God, gei au gaa hai goodou gi mouli maa goodou gaa hai beenei: 19 Goodou belee hagadina be goodou e donu, tangada e dahi i goodou gaa noho i lodo di hale galabudi, di gowaa nogo noho ai goodou, goodou ala i golo gaa kae nia meegai gi di godou madahaanau dela gu hiigai. 20 Goodou e hai gi laha mai di godou duaahina dulii gi di au. Deenei di mee ga haga donu bolo goodou nogo helekai di tonu, gei au ga hagalee daaligi goodou gii mmade.”

Digaula guu donu gi di hai deenei, 21 ga helekai i nadau mehanga, “Uaa, dolomeenei gidaadou e hagaduadua, i di gili tadau mee ne hai gi tadau duaahina daane. Gidaadou gu gidee di haingadaa o maa dono dangidangi i di hagamaamaa, gei gidaadou digi hagalongo. Deenei laa gidaadou gu i lodo di haingadaa dolomeenei.”

22 Reuben ga helekai, “Au gu helekai bolo goodou gi hudee hagahuaidu ina a mee, gei goodou digi hagalongo. Dolomeenei gidaadou e hui dono made.”* 23 Joseph gu iloo nadau helekai, gei digaula digi iloo, idimaa nadau helekai laa nogo hagadonu go tangada gi mee. 24 Joseph ga hagatanga gi daha mo digaula gaa dangi, ga hanimoi labelaa ga lawalawa Simeon i mua digaula.

Nia duaahina daane Joseph e hula gi muli gi Canaan

25 Joseph ga helekai bolo gi haawa ina nia peege digaula gi nia meegai gii honu, wanga ina nadau bahihadu ne hui nia maa gi lodo nadau peege huogodoo, ge gi wanga ina nadau meegai e gai i di nadau hula. Nia mee aanei la guu hai. 26 Nia duaahina daane ga hagauda nadau meegai ne hui gi hongo nadau ‘donkey’ ga hagatanga. 27 Di gowaa dela ne noho gaa kii ai digaula i di boo, tangada e dahi i digaula gaa huge dana peege belee haangai dana ‘donkey’, ga gidee ana bahihadu i di ulu gi nua dana peege. 28 Mee gaa wolo gi ono duaahina daane, “Agu bahihadu la gu gaamai gi muli, aanei i lodo dagu peege.” Nadau manawa gu ngaalua, gei gu mmaadagu, ga heeu, “God ne hai dana aha mai gi gidaadou?”

29 Di nadau loomoi gi di nadau damana go Jacob i Canaan, digaula ga hagi anga nia mee huogodoo ala ne hai ang gi ginaadou: 30 “Di gobinaa o Egypt gu helekai mai hagawelewele bolo gimaadou e halahala hagammuni nia mee e hai baahi gi di nadau henua. 31 Gimaadou ga helekai, ‘Gimaadou hagalee digau halahala mee hagammuni. Gimaadou digau hai mee donu. 32 Gimaadou tagahaanau daane dilongoholu maa lua huogodoo. Tuaahina e dahi guu made, gei tuaahina kaedahi dulii i Canaan i baahi di madau damana.’ 33 Taane deelaa ga helekai, ‘Deenei dagu hai e halahala be goodou digau e donu: Goodou gaa kae godou meegai gaa hula gi di godou madahaanau dela gu hiigai, kaina godou meegai, ge tangada e dahi e noho i dogu baahi. 34 Laha mai di godou duaahina daane dulii gi di au, gei au ga iloo bolo goodou hagalee digau halahala mee hagammuni, gei digau e donu. Au ga gowadu di godou duaahina gi muli gi goodou, gei goodou gaa mee di noho i ginei ga huihui godou mee.’ ”

35 Digaula gaa dui gi daha nadau peege gei digaula huogodoo ga gidee nadau bahihadu i lodo nadau peege, gei digaula mo di nadau damana gu mmaadagu. 36 Di nadau damana ga helekai, “Goodou e hiihai agu dama gi hagalee huogodoo? Joseph gu hagalee. Simeon hogi, gei dolomeenei goodou e hiihai e lahi a Benjamin. Ma ko au dela e duadua!”

37 Reuben ga helekai gi dono damana, “Maa au ga hagalee laha mai Benjamin gi di goe, goe e mee di daaligi agu dama daane dogolua gii mmade. Dugua mai a mee gi di au, gei au ga laha mai a mee gi muli gi di goe.”

38 Gei Jacob ga helekai, “Dagu dama e deemee di hana i oo muli. Tuaahina o maa guu made, go mee hua guu dubu. Dolomaa di mee huaidu gaa hai gi mee i godou hula. Au gu madua gei di manawa gee dela gaa hai go goodou mai gi di au ga daaligi au gii made.”

43

Nia duaahina Joseph guu lahi Benjamin gi Egypt

1 Taumagamaga i Canaan gu huaidu huoloo, 2 malaa, di madahaanau Jacob guu gai nia mee huogodoo ala ne gaamai i Egypt, gei Jacob ga helekai, “Hula gi muli, huia hunu meegai mai gi gidaadou.”

3 Judah ga helekai gi Jacob, “Taane deelaa gu helekai maaloo bolo gimaadou e deemee di lloo adu gi dono baahi go di maa hua gimaadou ga lahadu a Benjamin. 4 Maa goe ga hiihai e hagau a mee dalia gimaadou, gimaadou gaa hula gaa hui au meegai. 5 Maa goe hagalee hiihai e hagau a mee, gimaadou hagalee hula, idimaa taane deelaa guu hai bolo gimaadou e deemee di lloo adu maa Benjamin la hagalee i madau baahi.”

6 Jacob ga helekai, “Goodou e aha ala e gaamai di haingadaa i di godou helekai gi taane deelaa bolo di godou duaahina labelaa i golo?”

7 Digaula ga helekai, “Go taane ne helekai e logo i gimaadou mo di madau madahaanau, boloo, ‘Di godou damana e mouli hua igolo? Godou duaahina labelaa i golo?’ Gimaadou ne belee hai gii hui nia heeu a maa. Gimaadou e iloo di aha bolo mee ga helekai bolo gi laha mai di madau duaahina dalia gimaadou?”

8 Judah ga helekai gi dono damana, “Hagau ina tama daane dalia au, gei gimaadou ga hagatanga dolomeenei. Gei di maa ga hagalee tangada e dahi e hiigai ga made ai. 9 Au ga dugu adu dogu mouli, gei goe e mee di dugu mai a mee e madamada humalia iei au. Maa nei bolo au ga hagalee laha mai a mee gi muli, e humalia, au gaa kae di hala i nia madagoaa huogodoo. 10 Maa gidaadou digi noho waalooloo beenei, gidaadou guu hula ge gu loomoi gi muli hagalua dolomeenei!”

11 Tamana digaula ga helekai, “Maa deenaa di hai gaa hai, kaina laa di mee e humalia huoloo i hongo tadau gowaa e hai di wanga dehuia gi di gobinaa, nia mee be hunu lolo kala hui ngadaa, hunu mee maangala, hunu mee haga kala meegai, hunu golee ‘pistachio’, mo nia golee leu ‘almond’. 12 Haga logo ina godou bahihadu gi holongo lua e kae dalia goodou, idimaa goodou belee kae gi muli nia bahihadu ne gaamai gi muli i lodo godou peege. Holongo ma di mee hala ne hai. 13 Lahia di godou duaahina, gei goodou hagalimalima lloomoi gi muli. 14 Di God Mogobuna gi heia taane deelaa gi dumaalia Benjamin mo di godou duaahina dela i golo adu gi goodou. Maa au belee hai gi hagalee agu dama, malaa, au gii hai beelaa.”

15 Digaula gaa kae nadau kisakis mono bahihadu e logo holongo lua, gaa hula gi Egypt guu lahi a Benjamin. Digaula gaa hula gi mua o Joseph. 16 Di madagoaa Joseph ne mmada gi Benjamin, Joseph ga helekai gi di tagi o ana gau hai hegau, “Lahia digau aanei gi dogu hale. Digaula e miami dalia au oodee, daaligi dia di manu, hagatogomaalia ina.” 17 Tangada hai hegau guu hai gii hai be nia helekai a Joseph, guu lahi digaula gi di hale o maa.

18 Di nadau lahi gi di hale, digaula gu mmaadagu ga hagamaanadu, “Gidaadou e laha mai gi kinei i di gili nia bahihadu ala ne gaamai gi muli i lodo tadau peege i di matagidagi. Digau aanei la ga heebagi mai gi gidaadou, gaa kae tadau ‘donkey’, gaa hai gidaadou gii hai nia hege ni mee.” 19 Digaula ga helekai gi di tagi tangada hai hegau i baahi di bontai, 20 “Dumaalia mai, gimaadou gu loomoi gi kinei hagadahi i mua e hui madau meegai. 21 Di madau hula gi muli gi di gowaa ne hagaduu madau hale laa, gaa huge madau peege, ga gidee madau bahihadu e dugu mugi nua i lodo madau peege, dolomeenei gimaadou gu gaamai nia bahihadu aanei gi di goe. 22 Gimaadou gu gaamai labelaa madau bahihadu e hui madau meegai. Gimaadou e de iloo be di ma koai ne dugu madau bahihadu gi lodo madau peege.”

23 Tangada hai hegau ga helekai, “Hudee heie e goodou, hudee mmaadagu. E hai be di godou God, di God di godou damana, ne dugu godou bahihadu gi lodo godou peege. Au guu kumi nia hui o godou meegai.” Gei tangada hai hegau ga laha mai Simeon gi digaula.

24 Tangada hai hegau gaa lahi digaula gi lodo di hale, gaa wanga nadau wai gaugau wae, ga haangai nadau ‘donkey’. 25 Digaula ga hagatogomaalia nadau wanga dehuia e wanga gi Joseph ma gaa dau oodee, i digaula gu longono bolo ginaadou e miami dalia Joseph.

26 Joseph ne dau, digaula gaa kae nia goloo gi mee, gaa pala gi lala i mua o mee. 27 Joseph ga heeu be ginaadou e hai behee, ga helekai, “Goodou ne helekai i di godou damana. Mee guu hai behee? Mee e mouli gei e humalia?”

28 Digaula ga helekai, “Dau dangada hai hegau, di madau damana e mouli hua igolo, gei e humalia.” Digaula gaa pala gi lala i mua o mee.

29 Di madagoaa Joseph ne mmada gi Benjamin, ga helekai, “Deenei di godou duaahina dulii nogo helekai ai goodou? God gi hagahumalia ina goe, go dagu dama daane.” 30 Joseph gaa hana gi daha hagalimalima, idimaa dono manawa gu aloho huoloo i dono duaahina. Mee bolo ga daamada ga dangidangi, gei mee gaa hana gi lodo dono ruum gaa dangi. 31 I muli Joseph ne gaugau ono golomada, ia ga ulu mai gi daha, ga helekai bolo gi taataa ina nia meegai. 32 Joseph nogo noho i teebele e dahi ge ono duaahina i tuai deebele. Digau Egypt nogo dau e miami nogo noho i di nadau deebele, idimaa e hagalangaadia di nadau noho dalia digau Hebrew e miami i teebele. 33 Tagahaanau nogo noho i teebele e huli mai gi Joseph, e hagatau daamada tangada madua gaa hana gi tangada dulii. Di nadau mmada gi di hagatau beenei, digaula gu gologolo huoloo. 34 Nia meegai ne taa mai i teebele Joseph, gei Benjamin ana meegai e logo nia holongo e lima i hongo nia meegai ono duaahina. Digaula ga miami mo di inuinu dalia a mee gaa dae loo gi nadau libaliba.

44

Di ibu ne hagalee

1 Joseph ga helekai gi di tagi gau hai hegau dono hale, “Haawa ina nia meegai digaula gii logo gi lodo nadau peege gii tugi nadau mee ala e mee di aamo. Wanga ina nia bahihadu tangada nei mo tangada nei gi di ulu dana peege. 2 Wanga ina dagu ibu silber gi lodo di ulu di peege o tuaahina daane dulii dalia nia bahihadu ne hui ana meegai.” Di tagi gau hai hegau guu hai gii hai be nnelekai.

3 Luada loo dono daiaa, tagahaanau daane gaa hula mo nadau manu ‘donkey’. 4 Digaula gaa hula digi mogowaa, gei Joseph ga helekai gi di tagi gau hai hegau dono hale, “Hagalimalima hula i muli digau aalaa, heeu gi digaula: ‘Goodou ne aha ala e hui gi muli di huaidu gi di humalia? 5 Goodou e aha ala ne gaiaa di ibu silber o dogu dagi? Ma di ibu e inuinu ei mee gei e hai ana hegau dabu. Goodou guu hai di godou ihala damana!’ ”

6 Tagi gau hai hegau ne dau adu gi digaula, gei mee ga helekai i nnelekai aanei labelaa. 7 Digaula ga helekai gi mee, “Au helekai le e hai bolo aha? Gimaadou e doangi bolo gimaadou digi hai di mee beelaa. 8 Goe e iloo bolo gimaadou gu gaamai gi muli nia bahihadu ne kida i nia ulu madau peege. Gimaadou belee gaiaa madau silber be nia goolo mai di hale doo dagi eimaha? 9 Meenei, maa tangada e dahi i gimaadou guu gida di mee deelaa i dono baahi, mee e daaligi gii made, gei gimaadou huogodoo e hai godou hege.”

10 Tagi gau hai hegau ga helekai, “Au e donu ginai, gei di maa go tangada hua ne kae di maa e hai dagu hege, gei goodou ala i golo gaa hula.” 11 Digaula gaa dugu nadau peege hagalimalima gi hongo nia gelegele, tei gii huge dana peege. 12 Tagi digau hai hegau a Joseph ga halahala di maa, daamada i tangada madua gaa hana gi tangada dulii, gei di ibu ne gida i lodo di peege Benjamin. 13 Nia duaahina o maa ga hahaahi nadau gahu i nadau lodo huaidu, ga hagauda nadau ‘donkey’, gaa hula gi muli gi di waahale.

14 Di nadau dau mai gi di hale Joseph, gei mee nogo i golo. Digaula gaa pala gi lala i mua o mee. 15 Joseph ga helekai, “Ma di aha ne hai go goodou? Goodou digi iloo bolo tangada i di lohongo deenei le e mee di halahala goodou mai i ono mogobuna?”

16 Judah ga helekai, “Meenei, gimaadou e mee di helekai adu bolo aha? Gimaadou e mee di lagamaaloo behee? Gimaadou e mee di haga madammaa gimaadou behee? God gu hagagila mai madau ihala. Gimaadou huogodoo dolomeenei nia hege ni aau, hagalee go tangada hua dela ne gida ai di ibu i dono baahi.” 17 Joseph ga helekai, “Deeai, au hagalee loo e hai beenaa. Go tangada hua dela nogo iai dagu ibu i dono baahi e hai dagu hege. Goodou ala i golo hula gi muli gi di godou damana.”

Tangidangi a Judah i Benjamin

18 Judah gaa hana gi hoohoo gi Joseph, ga helekai, “Meenei, hudee heheia, dumaalia mai au e helekai adu. Hudee hagawelewele mai, goe e hai hua be di king. 19 Meenei, goe ne heeu mai gi gimaadou, ‘Di godou damana mo di godou duaahina daane i golo?’ 20 Gimaadou ga helekai, ‘Gimaadou di madau damana gu madua, mo tuaahina daane dulii, dela ne haanau gi mee gei mee gu madua. Tuaahina daane o tama daane deelaa la guu made, go mee hua dela e mouli i nia dama o di ahina, gei tamana o maa e aloho huoloo i mee.’ 21 Meenei, goe ne helekai mai gi gimaadou gi laha mai a mee gi gidee goe, 22 gei gimaadou ga helekai bolo tama daane la deemee di hagatanga gi daha mo dono damana. Maa mee ga hagatanga gi daha, tamana o maa la gaa made. 23 Gei goe ga helekai, ‘Goodou ga deemee di loomoi labelaa gi dogu baahi, ma di godou duaahina la digi hanimoi i godou muli.’

24 “Di madagoaa gimaadou ne hula gi di madau damana, gimaadou ga hagi anga au helekai. 25 Di madau damana ga helekai bolo gi loomoi e hui madau meegai dulii. 26 Gimaadou ga helekai boloo, ‘Gimaadou e deemee di hula gi taane deelaa, go di maa hua di madau duaahina ga madalia gimaadou. Gimaadou e deemee di hula ma di madau duaahina daane la hagalee hana.’ 27 Di madau damana ga helekai, ‘Goodou e iloo bolo dogu lodo go Rachel ne haanau hua ana dama daane dogolua mai gi di au. 28 Tangada e dahi guu hana gi daha mo au. Holongo gu gadigadi go nia manu lodo geinga, idimaa au digi mmada gi mee i muli dono laangi ne hagatanga. 29 Maa goodou gaa lahi tama daane deenei gi daha mo au dolomeenei, gei mee gaa tale gi di haingadaa, di lodo huaidu ne hai go goodou mai gi di au la ga daaligi au gii made, i dogu madua.’ ”

30-31 Judah ga duudagi ana helekai, “Gei dolomeenei, meenei, maa au gaa hana gi muli gi dogu damana, gei tama daane la hagalee i dogu baahi, di madagoaa hua dogu damana ga gidee, gei dogu damana la gaa made hua. Di mouli o maa la i lodo di mouli o tama daane, gei mee gu madua huoloo, di lodo huaidu dela gaa hai go gimaadou gi mee ga daaligi a mee gii made. 32 Au guu wanga dogu mouli gi dogu damana i tama daane deelaa. Au ne helekai gi mee bolo maa au ga hagalee laha mai tama daane gi muli gi deia, gei dogu mouli gaa hai di hui ni di maa. 33 Meenei, dumaalia mai gi di au gaa pono di lohongo tama daane deelaa, gei au gaa noho i kinei gaa hai di hege ni aau. Dugua a mee gii hana madalia ono duaahina daane. 34 Dehee dagu hai e hana gi muli gi dogu damana ma tama daane la hagalee madalia au? Au e deemee di daumada di haingadaa deenei ma gaa hai gi dogu damana.”

45

Joseph e hagi aga ia

1 Joseph gu deemee di hagakono i mua ana daangada hai hegau, ga helekai gi digaula huogodoo gii hula gi daha. Joseph nogo modogoia hua i di madagoaa a mee ne hagi aga ia gi ono duaahina.* 2 Joseph ne dangi gi nua, gei digau Egypt gu longono, gei di longo guu kae gi di hale di king. 3 Joseph ga helekai gi ono duaahina daane, “Au go Joseph. Dogu damana e mouli?” Di madagoaa ono duaahina ne longono nnelekai a maa, digaula gu homouli gu mmaadagu, gu deemee di helekai. 4 Joseph ga helekai, “Dumaalia, mmaanege gi hoohoo mai.” Digaula gu mmaanege mai, gei mee ga helekai, “Au go di godou duaahina go Joseph, dela ne hui go goodou gi digau Egypt. 5 Goodou hudee lodo huaidu be bida hagahuaidu goodou idimaa goodou ne hui au i kinei. Ma go God ne hagau mai au i godou mua belee haga humalia nia mouli nia daangada. 6 Deenei di lua ngadau o tau magamaga i hongo tenua. Nia ngadau e lima e lloomoi i tadau mua, tangada e haga maluu dana hadagee be e hagi ana huwa laagau ai. 7 God ne hagau mai au i godou mua belee benebene goodou gi di hai humalia deenei, mo di hagatogomaalia gi dogomaalia goodou mo godou hagadili gi mouli. 8 Malaa, hagalee go goodou ne hagau mai au gi kinei, go God. God guu hai au gii hai tangada kaedahi aamua ni di king. Au e dagi Egypt hagatau.

9 “Hula gi muli hagalimalima, haga iloo gi dogu damana bolo deenei telekai dana dama daane go Joseph ne helekai, ‘God guu hai au di tagi o Egypt hagatau, hudee duai, hanimoi gi di au.* 10 Goe e mee di noho i Goshen, e hoohoo mai gi di au, kooe, au dama, nia dama au dama, au siibi, au kuudi, kau, mo au mee huogodoo. 11 Goe ma gaa noho i Goshen, au e mee di madamada humalia i di goe. Nia ngadau e lima e hai tau magamaga hua igolo. Au hagalee hiihai bolo goe, do madahaanau mo au manu gi hiigai.’ ”

12 Joseph ga duudagi adu dana kai, “Goodou huogodoo, mo goe go Benjamin, e gidee bolo au go Joseph donu. 13 Hagi anga ina gi dogu damana ogu mogobuna dagi maaloo dangihi i Egypt, mo godou mee huogodoo ne mmada ginai. Laha mai a mee hagalimalima gi kinei.”

14 Joseph ga bulubulu mai dono duaahina go Benjamin, ga daamada gaa dangi. Benjamin guu dangi labelaa mo di hongihongi a mee. 15 Dono madagoaa e dangidangi hua igolo, gei Joseph ga bulubulu adu ono duaahina dagidahi ga hongihongi. Nomuli ono duaahina ga daamada ga helekai gi Joseph.

16 Nia longo ne dau di hale di king bolo nia duaahina Joseph la gu loomoi, di king mo ana dagi hai hegau gu tenetene. 17 Mee ga helekai gi Joseph, “Helekai gi o duaahina gi hagauda ina nadau manu gii hula gi muli gi Canaan. 18 Heia digaula gi lahamai di nadau damana, mo nadau madahaanau gi loomoi gi kinei. Au gaa wanga gi digaula tenua e kaedahi humalia i Egypt, gei digaula gaa dohu gi nia mee e mouli ai. 19 Helekai labelaa gi digaula gi kaina nadau kulumaa mai i Egypt ang gi nadau lodo mo nadau dama lligi, gei gi lahamai di nadau damana dalia ginaadou. 20 Digaula hagalee heie ginaadou nadau mee ala e diiagi gi muli, nia mee kaedahi humalia i Egypt la gaa hai nadau mee.”

21 Digaula guu hai gii hai be nnelekai. Joseph guu wanga gi digaula nia kulumaa gii hai be telekai di king ne hai, mono meegai ang gi di nadau hula. 22 Joseph guu wanga gi digaula huogodoo nia goloo gahu ulu ai ginaadou, gei ang gi Benjamin nia silber e dolu lau mono gahu e lima. 23 Mee gu hagau gi dono damana nia ‘donkey’ e madangaholu, gu hagauda ginai nia goloo humalia o Egypt, gei madangaholu ‘donkey’ ne hagauda gi nia huwa laagau, palaawaa mo nia meegai ala i golo ang gi di nadau hula. 24 Mee ga hagau ono duaahina, ga helekai hagamuliagina gi digaula, “Hudee lagalagamaaloo i di godou hula.”

25 Digaula ga hagatanga i Egypt, gaa hula gi di nadau damana i Canaan. 26 Digaula ga helekai gi mee, “Joseph le e mouli hua igolo. Mee e dagi Egypt hagatau!” Jacob gu homouli gu deemee di hagadonu digaula. 27 Di nadau hagi anga nnelekai huogodoo Joseph ne hai ang gi ginaadou, gei Jacob gaa mmada gi nia kulumaa Joseph ne hagau mai belee lahi ia gi Egypt, Jacob gu manawa lamalia gi daha mo dono homouli, 28 ga helekai, “Dagu dama daane le e mouli hua igolo! Deenei hua dagu mee e hiihai ginai, au e hai gii hana gii mmada au gi mee i mua dogu made.”

46

Jacob mo dono madahaanau guu hula gi Egypt

1 Jacob ga hagabudu mai ana goloo huogodoo gaa hana gi Beersheba, gaa hai dana tigidaumaha i golo gi di God o dono damana go Isaac. 2 Boo gei God ga helekai gi Jacob mai i lodo di moe hagagida, “Jacob! Jacob!”

Jacob ga helekai, “Deenei au.”

3 God ga helekai, “Au go God, go di God o do damana. Goe hudee madagu di hana gi Egypt. Au gaa hai laa do madawaawa gi dogologowaahee i tenua deelaa. 4 Au gaa hana i oo muli gi Egypt. Au ga laha mai gi muli do madawaawa gi kinei. Do madagoaa ma gaa made, gei Joseph e noho i do baahi.”

5 Jacob ga hagatanga i Beersheba. Nia dama daane a maa ne haga uda a Jacob mo nadau dama lligi mo nadau lodo gi hongo nia waga hongo henua a di king o Egypt ala ne kae belee laha mai digaula. 6 Digaula gaa kae nadau manu mo nadau mee huogodoo ala e hai mee ginai ginaadou i Canaan, gaa hula gi Egypt. Jacob guu hana guu lahi dono madawaawa hagatau gi Egypt,* 7 go ana dama daane mo ana dama ahina, mo nia dama digaula.

8 Digau di madahaanau Jacob ne hula dalia a mee gi Egypt la go dana dama daane madua go Reuben 9 mo ana dama daane: go Hanoch, Pallu, Hezron mo Carmi. 10 Simeon mo ana dama daane: go Jemuel, Jamin, Ohad, Jachin, Zohar mo Shaul, tama daane ni di ahina Canaan. 11 Levi mo ana dama daane: go Gershon, Kohath mo Merari. 12 Judah mo ana dama daane: go Shelah, Perez mo Zerah (ana dama daane i golo go Er mo Onan guu mmade i Canaan). Nia dama daane Perez la go Hezron mo Hamul. 13 Issachar mo ana dama daane: go Tola, Puah, Jashub mo Shimron. 14 Zebulun mo ana dama daane: go Sered, Elon mo Jahleel. 15 Aanei go nia dama daane Leah mo Jacob ne haanau i Mesopotamia mo tama ahina go Dinah. Di hagadili Jacob ne hai gi Leah huogodoo e motolu maa dolu (33).

16 Gad mo ana dama daane: go Zephon, Haggi, Shuni, Ezbon, Eri, Arod, mo Areli. 17 Asher mo ana dama daane: go Imnah, Ishvah, Ishvi, Beriah, mo di nadau duaahina ahina go Serah. Nia dama daane Beriah la go Heber mo Malchiel. 18 Digau e dilongoholu maa ono (16) aanei la go nia hagadili Jacob mo Zilpah, di lodo hege ne wanga go Laban gi dana dama ahina go Leah.

19 Di lodo Jacob go Rachel ne haanau ana dama dogolua: go Joseph mo Benjamin. 20 I Egypt Joseph ana dama daane dogolua go Manasseh mo Ephraim gi Asenath, tama ahina ni Potiphera, tangada hai mee dabu i Heliopolis.* 21 Nia dama daane Benjamin go Bela, Becher, Ashbel, Gera, Naaman, Ehi, Rosh, Muppim, Huppim mo Ard. 22 Digau e dilongoholu maa haa (14) aanei la go nia hagadili Jacob mo Rachel.

23 Dan mo dana dama daane go Hushim. 24 Naphtali mo ana dama daane: go Jahzeel, Guni, Jezer, mo Shillem. 25 Digau dogohidu aanei la go nia hagadili Jacob mo Bilhah, di lodo hege ne wanga go Laban gi dana dama ahina go Rachel.

26 Togologo o di madawaawa Jacob ala ne hula gi Egypt le e modoono maa ono (66), nia lodo o nia dama daane a maa digi daulia. 27 Ga haga puni ang gi nia dama daane a Joseph dogolua ala ne haanau i Egypt, gaa hai digau o dono hale huogodoo e mada hidu (70) ala ne hula gi Egypt.*

Jacob mo dono madawaawa i Egypt

28 Jacob ga hagau a Judah gii hana gi mua gi Joseph e hai dana dangidangi gi mee bolo gi heetugi ang gi deia i Goshen. Di nadau dau adu hua gi di gowaa deelaa, 29 gei Joseph gaa gaga gi hongo dono waga hongo henua gaa hana gi Goshen belee heetugi gi dono damana. Dono madagoaa hua ne heetugi gi mee, mee ne bulubulu adu di uwa o dono damana, gaa dangi, gu dangidangi huoloo. 30 Jacob ga helekai gi Joseph, “Dolomeenei gei au guu mee hua di made, idimaa, au dela gu gidee au goe, gei gu iloo bolo goe e mouli hua igolo.”

31 Joseph ga helekai gi ono duaahina daane mo digau huogodoo o di hale o dono damana boloo, “Au gaa hana ga hagi anga gi di king bolo ogu duaahina mo digau huogodoo o di hale o dogu damana ala nogo i Canaan la gu lloomoi gi dogu baahi. 32 Au ga hagi anga gi mee bolo goodou digau hagaloohi siibi ge e madamada humalia labelaa nia manu, ge goodou gu gaamai godou hagabuulinga manu mo godou mee huogodoo ala e hai mee ginai goodou. 33 Maa di king ga gahi mai goodou, ga heeu be goodou digau hai moomee aha, 34 gei goodou helekai gi mee bolo goodou digau madamada humalia i nia manu mai i godou damagiigi be di hai o di godou damana mai i mua nogo hai. Goodou ga helekai beenei gi mee, gei mee gaa dugu goodou gii noho i tenua go Goshen.” Joseph ne helekai beenei, idimaa digau Egypt hagalee hiihai gi digau hagaloohi siibi.

47

1 Joseph gaa lahi ono duaahina daane dogolima gaa hula gi baahi di king, ga helekai gi di king, “Dogu damana mo ogu duaahina daane gu lloomoi i Canaan mo nadau hagabuulinga manu mo nadau mee huogodoo ala e hai mee ginai. Digaula dolomeenei la gu i tenua go Goshen.” 2 Nomuli gei mee ga hagi anga ono duaahina daane gi di king. 3 Di king ga heeu gi digaula, “Goodou digau hai moomee aha?”

Digaula ga helekai, “Gimaadou digau hagaloohi siibi gadoo be madau damana mmaadua. 4 Gimaadou ne lloomoi belee noho i tenua deenei, idimaa, tau magamaga i lodo tenua go Canaan la gu huaidu huoloo, gu deai nia meegai ang gi madau hagabuulinga manu ai. Dumaalia mai gi gimaadou e noho i Goshen.”

5 Di king ga helekai gi Joseph, “Idimaa dela do damana mo o duaahina daane ala guu dau, 6 tenua go Egypt la tenua ni digaula. Heia digaula gii noho i tenua go Goshen, deelaa di gowaa koia e humalia. Gei di maa nia daangada i digaula ala e mee di benebene nia hagabuulinga manu, gei goe ga hagi anga agu manu la gi digaula e benebene.”

7 Joseph ga laha mai labelaa dono damana go Jacob, ga hagi anga gi di king. Jacob gu haga maluagina di king. 8 Di king ga heeu gi mee, “O ngadau le e hia?”

9 Jacob ga helekai, “Dogu madagoaa nogo mouli iei au nogo heehee la guu lau motolu (130) ogu ngadau. Nia ngadau aalaa le e hogoohi ge e haingadaa, ge hagalee logo be nia ngadau o ogu damana ala namua nogo heehee ai.” 10 Jacob gaa hai dana haga maewae hagalabagau gi di king, gaa hana. 11 Nomuli gei Joseph ga haga noho dono damana mo ono duaahina i Egypt, gaa wanga gi digaula tenua humalia e hoohoo adu gi di waahale damana go Rameses, gii hai be nia helekai di king. 12 Joseph e hagahumalia dono damana mo ono duaahina mo digau huogodoo o di hale o dono damana ala i golo gi nia meegai gii dohu.

Tau magamaga damana

13 Tau magamaga la gu huaidu huoloo i nia gowaa huogodoo i henuailala, gei digau Egypt mo Canaan gu hiigai. 14 Nia bahihadu huogodoo digau Egypt mo Canaan ala nogo huihui nadau ‘wheat’ gu hagabudu go Joseph guu kae guu dugu i lodo di hale o di king. 15 Di madagoaa hua o nia bahihadu huogodoo o Egypt mo Canaan la ne odi, gei digau Egypt ga lloomoi gi Joseph ga helekai gi mee, “Gaamai madau mee e gai gi dee mmade hua gimaadou. Goe aloho mai gi gimaadou, idimaa madau bahihadu la guu odi.”

16 Joseph ga helekai gi digaula, “Gaamai godou hagabuulinga manu, gei au ga koodai nia maa gi nia meegai, be godou bahihadu la guu odi.” 17 Digaula ga gaamai nadau hoodo, siibi, kuudi, kau mono ‘donkey’ gi Joseph, gei mee ga koodai nia maa gi nia meegai. Di ngadau deelaa, gei mee ne wanga nia meegai gi nia daangada ne koodai gi nia manu.

18 Di ngadau nomuli, gei digaula gaa hula labelaa gi mee ga helekai, “Meenei, gimaadou hagalee hagammuni madau mee i di goe, bolo madau bahihadu la guu odi, mo madau manu aalaa hua gu gowadu gi di goe. Deai di mee labelaa i golo belee gowadu gi di goe ai, aalaa hua go madau huaidina mo madau gowaa ala i golo. 19 Goe aloho mai gi gimaadou, hudee diagia gimaadou beelaa gii mmade. Hudee heia madau gowaa gi diiagi. Huia gimaadou mo madau gowaa gi nia meegai, gei gimaadou gaa hai nia hege ni di king, gei mee ga hai mee gi madau gowaa. Gaamai madau ‘wheat’ e gai gi mouli gimaadou, mono lii e dogi go gimaadou i lodo madau gowaa.”

20 Joseph guu hui nia gowaa huogodoo ala i hongo Egypt i di ingoo di king. Digau Egypt huogodoo guu hui gi daha nadau gowaa, idimaa tau magamaga la gu huaidu huoloo, malaa, nia henua huogodoo la guu hai nia henua ni di king. 21 Joseph guu hai digau Egypt huogodoo gii hai nia hege. 22 Nia gowaa ala digi huia go Joseph, la go nia gowaa o digau hai mee dabu. Digaula hagalee hai loo bolo ginaadou e hui nadau gowaa gi daha, idimaa di king e wanga gi digaula nia bahihadu hagamaamaa e mouli ai digaula. 23 Joseph ga helekai gi nia daangada, “Goodou mmada, au guu hui goodou mo godou gowaa belee hai mee ginai di king. Malaa, deenei laa godou lii e kae e dogi i lodo godou hadagee. 24 Ma gaa dau gi godou madagoaa e hadi ai godou hadagee, gei goodou wanga ina e dahi baahi e lima gi di king. Nia mee ala i golo, gaa hai godou mee, e dogi hunu maa ge hunu maa e gai go goodou mo godou hale.”

25 Digaula ga helekai, “Meenei, goe gu hagamouli gimaadou. Goe gu humalia mai gi gimaadou. Malaa, gimaadou gaa hai nia hege ni di king.” 26 Joseph ga haga duu aga dana haganoho i lodo tenua go Egypt, boloo: Dahi baahi e lima o nia mee huogodoo ala ma ga hadi mai i nia hadagee le e kae gi di king. Taganoho deenei le e hai hegau hua igolo dolomeenei. Aalaa hua go nia gowaa o digau hai mee dabu ala digi hai mee ginai di king.

Di boloagi Jacob

27 Digau Israel guu noho i Goshen i Egypt. Digaula gu maluagina huoloo, gei nia dama digaula gu dogologowaahee. 28 Di noho o Jacob i Egypt la gu madangaholu maa hidu ono ngadau, gaa dae loo gi dono made, gei mee guu lau madahaa maa hidu (147) ono ngadau huogodoo. 29 Dono madagoaa dela gu hoohoo gi dono made, gei mee ga gahi mai dana dama daane go Joseph, ga helekai gi mee, “Dugua doo lima gi mehanga ogu gadawae.* Heia dau hagababa hagamodu bolo goe hagalee danu au i Egypt. 30 Au e hiihai bolo au e danu i di gowaa dela e danu ai ogu damana. Lahia au gi daha mo Egypt, danumia au i di gowaa dela ne danu ai digaula.”

Joseph ga helekai, “Au gaa hai laa gii hai be au helekai.”*

31 Jacob ga helekai, “Heia dau hagamodu bolo goe ga daudali di hagababa deenei.” Joseph guu hai dana hagamodu, gei Jacob guu hai dana danggee i hongo di hada dela e moe iei mee.

48

Jacob e haga maluagina a Ephraim mo Manasseh

1 Nia laangi mai gi nomuli, gei di haga iloo guu hai gi Joseph bolo dono damana la gu bagege. Gei mee gaa lahi ana dama daane dogolua go Manasseh mo Ephraim gaa hula gi baahi o Jacob. 2 Jacob ne longono bolo dana dama daane go Joseph la gu hanimoi belee mmada ang gi deia, geia ga haga mahimahi aga, ga nnoo i nua i hongo dono hada. 3 Jacob ga helekai gi Joseph, “God Koia e Aamua ne haga gida mai gi di au i Luz i Canaan ga haga maluagina au. 4 Mee ne helekai mai gi di au boloo, ‘Au ga haga dogologowaahee au dama. Do hagadili ga dogologowaahee. Au e wanga tenua deenei gi digaula e hai mee ginai gaa hana hua beelaa.’ ”*

5 Jacob ga helekai labelaa, “Au dama daane dogolua ala ne haanau i Egypt i mua dogu hanimoi gi kinei ala go Ephraim mo Manasseh, meemaa gaa hai nia dama ni aagu gadoo be Reuben mo Simeon. 6 Gei nia dama ala i muli meemaa, la nia dama ni aau. Digaula gaa kae nadau duhongo mai i nia duhongo a Ephraim mo Manasseh. 7 Au e hai di mee deenei, idimaa dogu madagoaa nogo hanimoi i Mesopotamia, gei do dinana go Rachel guu hai au gi manawa gee huoloo i dono made i Canaan, hoohoo mai gi Ephrath. Au ne danu a mee i golo i taalinga di ala dela e hana gi Ephrath.” (Ephrath la go Bethlehem dolomeenei.)*

8 Jacob ne mmada gi nia dama daane a Joseph ga heeu, “Nia dama ni aai aanei?”

9 Joseph ga helekai, “Aanaa agu dama daane ala ne gaamai go God gi di au i Egypt.”

Jacob ga helekai, “Laha mai meemaa gi di au gi haga maluagina meemaa ko au.” 10 Nia golomada o Jacob la gu dee gida i mee gu madumadua, gu hagalee gidee humalia. Malaa, Joseph la ga laha mai ana dama daane gi Jacob, gei Jacob ga bulubulu meemaa ga hongihongi. 11 Jacob ga helekai gi Joseph, “Au dogu hagadagadagagee bolo au e heetugi labelaa adu gi di goe ai, gei dolomeenei gei God guu hai au gii mmada gi au dama!” 12 Joseph ga daa gi daha nia dama daane aalaa mo nia wae o Jacob, ga bala gi lala gi hongo di gelegele i mua o mee.

13 Joseph ne dugu a Ephraim gi di baahi gau ihala o Jacob, ge Manasseh gi di baahi gau donu. 14 Gei Jacob ga lawehagi ono lima gaa dugu dono lima gau donu gi hongo di libogo o Ephraim ma e aha maa mee go di tama dela e dulii, gaa dugu dono lima gau ihala gi hongo di libogo o Manasseh, go di tama madua. 15 Ga haga maluagina a Joseph* ga helekai,

“Dogu God dela e hai hegau ginai

ogu damana go Abraham mo Isaac,

la gi haga maluagina ina

nia dama daane aanei!

Di God dela e dagidagi au

gaa dae mai loo gi dangi nei,

la gi haga maluagina ina meemaa!

16 Tangada di langi dela ne haga

dagaloaha au gi daha mo

nia mee huaidu huogodoo,

la gi haga maluagina ina meemaa!

Dogu ingoo mo nia ingoo

o ogu damana go Abraham mo Isaac

la gii noho hua beelaa i baahi

nia dama daane aanei!

Nia dama meemaa la gi heia

gi dogologowaahee!

Nia madawaawa meemaa

la gi heia gi dogologowaahee!”

17 Joseph ne mmada gi dono damana dela ne dugu dono lima gau donu gi hongo di libogo o Ephraim, gei mee gu manawa gee. Mee ga daa gi daha di lima o dono damana dela i hongo di libogo o Ephraim, gaa dugu gi hongo di libogo o Manasseh, 18 ga helekai gi dono damana, “Ma hagalee hai beenaa. Di tama madua la deenei. Dugua doo lima gau donu gi hongo di libogo o maa.”

19 Tamana o maa ga helekai, “Au e iloo, dagu dama. Au e iloo. Di hagadili ni Manasseh le e dogologowaahee labelaa! Gei dono duaahina dulii la koia e dogologowaahee gi nonua, dono hagadili gaa hai nia henua llauehe!”

20 Di laangi hua deelaa, gei mee ne haga maluagina meemaa ga helekai, “Digau Israel ga haga maluagina nadau daangada gi gulu ingoo. Digaula ga helekai boloo, ‘God gi heia goodou gii hai be Ephraim mo Manasseh.’ ” Deenei di hai a Jacob ne dugu a Ephraim laa mua a Manasseh.*

21 Jacob ga helekai gi Joseph, “Au gaa made, gei God ga madalia goe, gaa lahi labelaa goe gi tenua o damana mmaadua. 22 Au e gowadu Shechem gi di goe, hagalee gi o duaahina, tenua humalia dono gelegele dela ne kumi ko au i digau Amor gi dagu hulumanu dauwa mo dagu maalei.”

49

Nia helekai kokohp a Jacob i ana dama

1 Jacob ga gahi mai ana dama daane, ga helekai, “Goodou dagabuli mai gi ogu mua. Au ga hagi adu gi goodou nia mee ala ga kila adu gi goodou i nia madagoaa ala ga lloomoi:

2 Goodou go nia dama a Jacob,

goodou dagabuli mai gi di gowaa

e dahi.

Hagalongo mai gi di godou damana

go Israel.

3 Reuben, goe go dagu dama madua,

goe go ogu mahi.

Goe go di tama matagidagi

o dogu madagoaa nogo dama daane.

Goe koia e hagamuamua

ge koia e maaloo i lodo

agu dama daane huogodoo.

4 Goe e hai gadoo be di mmidi

o di labagee, malaa,

goe hagalee dahidamee,

idimaa, goe dela ne kii goolua

mo dogu lodo hege,

gu haga milimilia di moenge

o do damana.

5 Simeon mo Levi la taga haanau.

Meemaa e hai nau heebagi hagahuaidu

gi nau hulumanu.

6 Au hagalee hagabuni gi meemaa

i lodo nau hagataele hagammuni.

Au hagalee hana i nia haga

dagabuli meemaa,

idimaa, meemaa ne daaligi

nau daangada gii mmade

i lodo nau hagawelewele.

Meemaa ne hadihadi

nia wae nia kau daane gi habehabe,

belee hai nau dadaagala gi nia maa.

7 Meemaa gi halauwa i lodo

nau hagawelewele,

idimaa nia hagawelewele meemaa

e deemee di dugu,

dela e hagamadagudagudia huoloo.

Au ga haga modoho meemaa

gi lodo nia henua o Israel,

ga duwweduwwe meemaa

laa lodo digau Israel.

8 Judah, o duaahina daane

e hagaamu goe.

Goe e kumi nia uwa o hagadaumee,

e maaloo i digaula.

O duaahina gaa pala gi lala i oo mua.

9 Judah le e hai gadoo be di laion,

e daaligi dana manu,

ga hanimoi laa gi dono gowaa e noho ai,

gaa moe hagadaaholo

gi hongo di gelegele.

Deai di mee maaloo e haga deaadee

a mee ai.*

10 Judah ga daahi togodogo king,

di mogobuna dela e dagi nia mee

le e noho hua i baahi dono hagadili

gaa hana hua beelaa.

Nia henua ala i golo

ga gaamai nadau dagitedi gi mee

gaa pala gi mua o mee.

11 Mee e daula dana ‘donkey’

gi di laagau ‘grape’,

gi nia manga ala koia e humalia.

Mee e gaugau ono gahu

gi nia waini mmee be nia dodo.

12 Nia golomada o maa e mada luuli

i nia waini.

Nia niha o maa e mada kene

i nia milugu.

13 Zebulun gaa noho i tongotai.

Dono dongotai gaa hai di gowaa

e dadaula nia wagabaalii.

Dono guongo le e damana adu loo

gi Sidon.

14 Issachar la di ‘donkey’ maaloo

e moe i mehanga ana mee ala e kae.

15 Mee gaa mmada bolo

di gowaa hagamolooloo

le e humalia ge tenua le e madamada,

geia ga haga madabouli,

gaa kae ana mee,

gei mee ga haga ngalua be di hege.

16 Dan gaa hai di tagi ni digau

o dono henua,

digaula gaa hai gadoo

be nia madawaawa Israel ala i golo.

17 Dan le e hai gadoo

be di gihaa i taalinga di ala,

e hai be di gihaa poisin huaidu

dela e kii talitali i taalinga di ala,

dela e gadigadi nia wae ni hoodo

gii doo tangada dela i nonua.

18 Meenei Dimaadua,

au e talitali do hagamouli.

19 Gad ga heebagi ginai digau gaiaa,

gei mee gaa huli gi muli

ga waluwalu digaula.

20 Tenua o Asher gaa huwa

nia huwa laagau humalia.

Mee e dahi aga nia meegai

ala e humalia e tau ang gi nia king.

21 Naphtali le e hai gadoo

be di ee dela ne hagamehede,

dela e hahaanau ana dama humalia.

22 Joseph le e hai gadoo

be di ‘donkey’ lodo geinga*

i taalinga tama monowai uwa aga,

e hai be tama ‘donkey’ lodo geinga

i taalinga di gonduu.†

23 Nia hagadaumee o maa

e heheebagi gi mee,

e waluwalu a mee mo nadau maalei.

24 Gei mee gaa puu dana maalei

la hagalee bolebole.

Nia lima o maa la guu hai gi maaloo

mai i nia mogobuna mahi

o di God o Jacob,

mo mai i baahi di Hagaloohi siibi,

dela go di Hagaloohi o Israel.

25 Mee go di God o do damana

dela e hagamaamaa goe,

di God Koia e Aamua dela e haga

maluagina goe gi nia uwa mai i di langi

mo nia wai ala i lala di gelegele o tenua,

gei e haga maluagina goe

gi nia kau e logowaahee,

mo nia dama e dogologowaahee,

26 gei e haga maluagina goe

gi nia ‘wheat’ mono huwa laagau,

gei e haga maluagina goe

i hongo nia gonduu namua,

mai i nia hagadilinga haga

manawa lamalia ala mai i nia gonduu

ala e noho hua beelaa hagalee ngala.

Nia haga maluagina aanei

la gii noho i hongo di libogo o Joseph,

i hongo di lae o tangada

dela gu dugu hagalabagau

laa hongo ono duaahina daane.

27 Benjamin le e hai gadoo

be di paana lodo geinga.

Nia luada mo nia hiahi

gei mee e daaligi ana manu e gai.”

28 Aanei nia madawaawa e madangaholu maa lua o Israel. Malaa, aanei nia helekai haga maewae a tamana digaula ne hai gi tangada nei mo tangada nei i ana dama daane.

Di made mo di danu o Jacob

29 Jacob gaa hai dana boloagi gi ana dama daane, “Dolomeenei gei au gaa hana gi baahi ogu daangada ala ne mmade. Goodou danumia au i baahi ogu damana i lodo di bongoo hadugalaa dela i lodo di gowaa a Ephron tangada Hittite, 30 i Machpelah i baahi gi dua o Mamre i tenua go Canaan. Di bongoo hadugalaa deenei mo dono henua deenei ne hui go Abraham mai i Ephron, belee hai di gowaa daalunga.* 31 Deelaa di gowaa ne danu ai a Abraham mo dono lodo go Sarah, deelaa di gowaa ne danu ai a Isaac mo dono lodo go Rebecca, deelaa di gowaa ne danu ai a Leah ko au.* 32 Di gowaa mo di bongoo hadugalaa ne hui mai i digau Hittite. Goodou danumia au i golo.” 33 Jacob gaa lawa loo di hai ana boloagi gi ana dama daane, gei mee gaa moe gi lala, guu made.*

50

1 Joseph ga moe adu gi hongo dono damana, ga bulubulu a mee, ga dangidangi mo di hongihongi nia hadumada o maa. 2 Joseph gaa hai gi nia dogidaa bolo gi wani ina tuaidina o dono damana. 3 Digaula ga waniwani tuaidina o maa i lodo nia laangi e mada haa, deelaa di waalooloo o nia wanii ma ga wanii tangada made. Gei digau Egypt ga tangitangi gi Jacob i lodo nia laangi e mada hidu.

4 Di madagoaa tangihangi la ne doo gi daha, gei Joseph ga helekai gi digau aamua o di king boloo, “Goodou hula, hai dagu hegau gi di king boloo, 5 ‘Di madagoaa o dogu damana dela ga hoohoo gaa made, gei mee gu dangi mai gi di au bolo au gi hagababa ang gi deia bolo au gi danumia ia i lodo taalunga dela guu lawa di hagatogomaalia ko ia i Canaan. Gei goe dumaalia mai gi di au, e hana e danu dogu damana ga hanimoi laa.’ ”*

6 Di king ga helekai, “Hana, danumia do damana, gii hai be dau hagababa dela guu hai.”

7 Malaa, Joseph guu hana guu danu dono damana. Digau aamua huogodoo di king, mo digau mmaadua, mo nia dagi huogodoo o Egypt guu hula huogodoo madalia a Joseph. 8 Digau di hale o Joseph huogodoo mono duaahina daane mo digau o di hale o dono damana guu hula labelaa dalia a mee. Aalaa hua go nadau dama lligi, mo nadau siibi, mo nia kuudi mono kau nogo noho hua i golo i Goshen. 9 Nia daangada e hula i muli o mee i nia waga hongo henua mono gau ala e hula i nia hoodo digau dogologowaahee ne hula.

10 Di nadau madagoaa ne dau mai gi di gowaa haga madammaa ‘wheat’ i Atad, i baahi gi dua o Jordan, digaula ga tangitangi duainau i golo gi Jacob, gei Joseph ga hai taumaha o di manawa gee i golo i lodo nia laangi e hidu. 11 Digau Canaan ne mmada gi digaula e tangitangi i Atad, ga helekai, “Taumaha tangihangi damanaiee dela e hai go digau Egypt!” Deelaa ne hidi ai di gowaa deelaa ga haga ingoo bolo “Abel-Mizraim”.*

12 Nia dama daane a Jacob gu haga kila aga di boloagi o di nadau damana. 13 Digaula gaa kae tuaidina o Jacob gi Canaan gaa danu i lodo taalunga i Machpelah i bahi i dua o Mamre, di gowaa Abraham dela ne hui i Ephron, tangada o Hittite, belee hai dana gowaa daalunga.*

14 I muli hua a Joseph ne danu dono damana, geia gaa hana labelaa gi Egypt, ginaadou mo ono duaahina mo digau huogodoo ala ne hula gi di danu o Jacob.

Joseph e haga manawa lamalia ono duaahina

15 I muli hua di made o tamana digaula, gei nia duaahina o Joseph ga helekai, “Dolomaa Joseph e dadaahi hua i golo dono hagawelewele mai gi gidaadou, gaa hai dana hagababa bolo ia gaa tala di hui mai gi gidaadou i tadau hai huaidu dela ne hai gi mee.” 16 Digaula gaa hai di nadau hegau gi Joseph boloo, “I mua tadau damana dela ne made, 17 gei mee gu boloagi mai gi gimaadou bolo gimaadou gi tangi adu gi di goe boloo, ‘Goe gi dumaalia ang gi o duaahina, i di huaidu digaula dela ne hai adu gi di goe.’ Malaa, goe ga aloho mai gi gimaadou, ga dumaalia mai gi gimaadou i di madau mee hai hala dela ne hai go gimaadou, aalaa go nia hege o di God o do damana.” Joseph ga longono ia tegau deenei, geia guu dangi huoloo i ono lodo.

18 Nia duaahina o Joseph gaa tuu mai gi mua o Joseph, gaa pala gi mua o mee, ga helekai, “Aanei gimaadou go au hege.”

19 Joseph ga helekai gi digaula, “Goodou hudee mmaadagu. Au e deemee di pono di lohongo o God. 20 Goodou ne hai di godou hagababa bolo goodou e hai mai gi di au di huaidu, gei God guu huli di maa gii hai di mee humalia, belee hagahumalia ai nia mouli o digau dogologowaahee ala e mouli dolomeenei, mai i di mee dela ne hai. 21 Goodou hudee mmaadagu, au ga madamada humalia i goodou mo godou dama.” Deelaa di hai a Joseph ne haga manawa lamalia digaula gi nia helekai humalia aalaa, gei ogo digaula gu manawa lamalia.

Di made o Joseph

22 Malaa, Joseph mo ono duaahina daane mo digau o nadau hale, gaa noho i golo i Egypt. Joseph ne made, gei mee gu lau madangaholu ono ngadau. 23 Dono madagoaa nogo mouli ai, gei mee gu gidee nia dama a Ephraim, mo nia dama o nia dama a Ephraim. Mee gu gidee labelaa nia dama a Machir di tama a Manasseh. 24 Joseph ga helekai gi ono duaahina daane, “Au gu hoohoo gaa made, gei God ga madamada humalia i goodou, gaa lahi goodou gi daha mo tenua deenei, gaa lahi gi tenua a Mee dela ne hagababa hagahumalia ang gi Abraham, Isaac mo Jacob.” 25 Joseph gaa hai dana dangidangi gi ono duaahina daane bolo digaula e hai di nadau hagababa, ga helekai, “Goodou heia di godou hagababa mai gi di au, bolo goodou e kae dogu huaidina madalia goodou gi Canaan i di madagoaa a God ma gaa lahi goodou.”* 26 Malaa, Joseph ne made i Egypt, gei mee gu lau madangaholu ono ngadau. Digaula ga wanii tuaidina o maa, gaa dugu gi lodo tebedebe.

* 1.2: Hagataalunga be: mogobuna

* 1.3: 2-Corinthians 4.6

* 1.6-7: 2-Peter 3.5

† 1.14: madagoaa be: laangi llauehe daumaha

* 1.26: 1-Corinthians 11.7

* 1.27: Matthew 19.4; Mark 10.6

* 1.28: Genesis 5.1-2

* 2.2: Hebrews 4.4,10

* 2.3: Exodus 20.11

* 2.4: Di ingoo o God deenei le e hai dono hadinga bolo “Yihowah go di God dela e noho i baahi ana daangada”

* 2.7: 1-Corinthians 15.45

* 2.9: Revelation 2.7; 22.2,14

† 2.23: I nnelekai Hebrew di ingoo di ahina mo di ingoo taane le e hai dono lee be di mee e dahi

* 2.24: Matthew 19.5; Mark 10.7-8; 1-Corinthians 6.16; Ephesians 5.31

* 3.1: Revelation 12.9; 20.2

* 3.13: 2-Corinthians 11.3; 1-Timothy 2.14

* 3.15: Revelation 12.17

* 3.18: Hebrews 6.8

* 3.20: Di ingoo Eve i nnelekai Hebrew e hai gadoo be di bida helekai mouli

* 3.22: Revelation 22.14

* 4.4: Hebrews 11.4

* 4.8: Matthew 23.35; Luke 11.51; 1-John 3.12

* 4.10: Hebrews 12.24

* 4.16: Nod dono hadinga bolo heehee waa

* 4.24: Matthew 18.22

† 4.25: Di ingoo Seth i nnelekai Hebrew dono lee e hai be di bida helekai gu gaamai

* 5.1: Genesis 1.27-28

* 5.2: Matthew 19.4; Mark 10.6

* 5.24: Hebrews 11.5; Jude 14

* 6.2: nia dama a God be: digau di langi

* 6.2: Job 1.6; 2.1

* 6.4: Numbers 13.33

* 6.8: Matthew 24.37; Luke 17.26; 1-Peter 3.20

* 6.9-10: 2-Peter 2.5

* 6.22: Hebrews 11.7

* 7.7: Matthew 24.38-39; Luke 17.27

* 7.11: 2-Peter 3.6

* 9.1: Genesis 1.28

* 9.4: Leviticus 7.26-27; 17.10-14; 19.26; Deuteronomy 12.16,23; 15.23

* 9.6: Genesis 1.26; Exodus 20.13

* 9.7: Genesis 1.28

* 9.27: Japheth, di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, hai gii logo

* 10.25: Peleg: Di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, waewae

* 11.9: Di bida helekai Babylon i nnelekai Hebrew e hai dono lee be di bida helekai hagahinihini

* 12.1: Acts 7.2-3; Hebrews 11.8

* 12.3: Galatians 3.8

* 12.7: Acts 7.5; Galatians 3.16

* 12.13: Genesis 20.2; 26.7

* 13.10: di Hadagee a Dimaadua deenei la di hadagee i Eden (Genesis 2.10)

* 13.10: Genesis 19.24

* 13.15: Acts 7.5

* 14.18: Hebrews 7.1-10

* 15.5: Romans 4.18; Hebrews 11.12

* 15.6: Romans 4.3; Galatians 3.6; Hebrews 11.11; James 2.23

* 15.12: Job 4.13,14

* 15.13: Exodus 1.1-14; Acts 7.6

* 15.14: Exodus 12.40-41; Acts 7.7

* 15.18: Acts 7.5

* 16.11: Tadinga o di ingoo Ishmael i nnelekai Hebrew la go God e hagalongo

† 16.13: ... gei au e mouli hua igolo? be: ...God dela ne mmada mai gi di au

* 16.15: Galatians 4.22

* 17.5: Di ingoo Abraham i nnelekai Hebrew le e hai dono lee be telekai Tamana o nia henua e logo

* 17.5: Romans 4.17

* 17.7: Luke 1.55

* 17.8: Acts 7.5

* 17.10: Acts 7.8; Romans 4.11

† 17.15: Di ingoo Sarah i nnelekai Hebrew dono hadinga bolo Tama ahina di King

‡ 17.19: Di ingoo Isaac i nnelekai Hebrew dono hadinga bolo Mee e gadagada

* 18.2: Hebrews 13.2

* 18.10: Romans 9.9

* 18.12: 1-Peter 3.6

* 18.14: Luke 1.37

* 19.5: Gabunga 19.22-24

* 19.11: 2-Kings 6.18

* 19.16: 2-Peter 2.7

* 19.22: Di ingoo Zoar i nnelekai Hebrew le e hai gadoo be di bida helekai Dulii

* 19.25: Matthew 10.15; 11.23-24; Luke 10.12; 17.29; 2-Peter 2.6; Jude 7

* 19.26: Luke 17.32

† 19.37: Di ingoo Moab i nnelekai Hebrew le e hai dono hadinga boloo: Mai dogu damana

‡ 19.38: Di ingoo Ben-ammi i nnelekai Hebrew le e hai dono hadinga boloo: Tama o dogu dangada

* 20.2: Genesis 12.13; 26.7

* 21.2: Hebrews 11.11

* 21.4: Genesis 17.12; Acts 7.8

* 21.6: Di ingoo Isaac i nnelekai Hebrew le hai dono hadinga boloo: Gadagada

* 21.10: Galatians 4.29-30

* 21.12: Romans 9.7; Hebrews 11.18

† 21.16: gei mee ga daamada gaa dangi be: gei di tama ga daamada gaa dangi

* 21.22: Genesis 26.26

‡ 21.31: Beersheba: Di ingoo deenei i nnelekai Hebrew dono hadinga boloo “Di Monowai o di Hagababa” be “Di Monowai o di Hidu” (mmada labelaa i Genesis 26.33).

* 22.: Hebrews 11.17-19

* 22.2: 2-Chronicles 3.1

* 22.9: James 2.21

* 22.14: “Yihowah Jireh” di ingoo deenei dono hadinga boloo, “Yihowah gaa dugu mai laa”.

* 22.16: Hebrews 6.13-14

* 22.17: Hebrews 11.12

* 22.18: Acts 3.25

* 23.4: Hebrews 11.9,13; Acts 7.16

* 24.2: Dugua doo lima i mehanga ogu gadawae Di hai deenei e haga modongoohia bolo di hagamodudahi dela gaa hai la di mee e deemee di huli

† 24.62: Beer Lahai Roi dono hadinga bolo “Di monowai di God mouli dela e mmada mai gi di au”

* 25.10: Genesis 23.3-16

* 25.11: Beer Lahai Roi dono hadinga bolo “Di monowai di God mouli dela e mmada mai gi di au”

* 25.11: Genesis 16.14

* 25.23: Romans 9.12

† 25.25: Esau: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “Seir”. Seir la di gowaa dela ga noho ai di madawaawa Esau. Di ingoo Seir le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “huluhulu”.

‡ 25.26: Jacob: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “muliwae”

§ 25.30: Edom: Di ingoo i nnelekai Hebrew le e hai dono lee be di bida helekai “mmee”

* 25.33: Hebrews 12.16

* 26.3: Genesis 22.16-18

* 26.7: Genesis 12.13; 20.2

* 27.27: Hebrews 11.20

* 27.29: Genesis 12.3

* 27.36: Jacob: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “Halahalau”

* 27.36: Genesis 25.29-34

* 27.38: Hebrews 12.17

* 27.39: Hebrews 11.20

* 27.40: Genesis 36.8; 2-Kings 8.20

* 28.4: Genesis 17.4-8

* 28.12: John 1.51

* 28.13: Genesis 13.14-15

* 28.14: Genesis 12.3; 22.18

* 28.19: Bethel: Di ingoo deenei i nnelekai Hebrew dono hadinga boloo “Di hale o God”

* 29.32: Reuben: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “Gu iloo ia dogu haingadaa”

† 29.33: Simeon: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “Hagalongo”

‡ 29.34: Levi: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo “Noho i dogu baahi”

§ 29.35: Judah: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “Hagaamu”

* 30.6: Dan: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “Haga donu hagahumalia”

† 30.8: Naphtali: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “Heebagi”

‡ 30.11: Gad: di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo “Haadanga lamalia”

§ 30.13: Asher: di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Tenetene”

** 30.14: ‘mandrake’: Digau o Jew le e hai nadau maanadu bolo nia laagau aanei le e hai nadau mogobuna e hai nia ahina gi hai dama ngoohia

†† 30.18: Issachar: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “Di hui i golo”

‡‡ 30.20: Zebulun: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “Kisakis”

§§ 30.24: Joseph: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “Mee la gi gaamai” mo “Mee gu daa gi daha”

* 31.13: Genesis 28.18-22

* 31.47: Jegar-Sahadutha: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai digau Aram boloo, “Di bae hagalangahia”.

† 31.47: Galeed: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Di bae haga langahia”.

‡ 31.49: Mizpah: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Di gowaa e mmada mai laa”.

* 32.2: Mahanaim: di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Nia gau dauwa e lua”

* 32.12: Genesis 22.17

* 32.24: Hosea 12.3-4

† 32.28: Israel: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “Mee gu taudau ang gi God”

* 32.28: Genesis 35.10

* 32.29: Gabunga 13.17-18

‡ 32.30: Peniel: di ingoo i nnelekai Hebrew le e hai dono lee be di bida helekai “nia hadumada o God”

* 33.17: Sukkoth: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “nia damaa hale”.

* 33.19: Joshua 24.32; John 4.5

* 35.18: Benoni: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Tama o dogu Hagaduadua”.

† 35.18: Benjamin: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Tama dela ga Haadanga lamalia”.

* 35.22: Genesis 49.4

* 35.27: Genesis 13.18

* 36.2: Genesis 26.34

* 36.3: Genesis 28.9

* 37.11: Acts 7.9

* 37.28: Acts 7.9

* 38.29: Perez: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Hagamahi e Ulu gi daha”.

† 38.30: Zerah: Di ingoo deenei le e hai dono lee be di bida helekai i nnelekai Hebrew boloo, “di Maalama Mmee di Luada.

* 39.2: Acts 7.9

* 39.21: Acts 7.9

* 41.8: Daniel 2.2

* 41.40: Acts 7.10

* 41.42: Daniel 5.29

* 41.51: Manasseh: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “E hai gi de langahia”

† 41.52: Ephraim: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “Gaamai nia dama”

* 41.54: Acts 7.11

* 41.55: John 2.5

* 42.2: Acts 7.12

* 42.6: Genesis 37.7

* 42.9: Genesis 37.5-10

* 42.22: Genesis 37.21-22

* 45.1: Acts 7.13

* 45.9: Acts 7.14

* 46.6: Acts 7.15

* 46.20: Genesis 41.50-52

* 46.27: Acts 7.14

* 47.29: Dugua doo lima gi mehanga ogu gadawae Di hai deenei e haga modongoohia bolo di hagamodudahi dela gaa hai la di mee e deemee di huli

* 47.30: Genesis 49.29-32; 50.6

* 48.4: Genesis 28.13-14

* 48.7: Genesis 35.16-19

* 48.15: Joseph: Di haga maluagina dela ne hai go Jacob gi Ephraim mo Manasseh la ne hai gi nau damana go Joseph

* 48.20: Hebrews 11.21

* 49.9: Numbers 24.9; Revelation 5.5

* 49.22: le e hai gadoo be di ‘donkey’ lodo geinga be: le e hai gadoo be di laagau ‘grape’

† 49.22: e hai be tama ‘donkey’ lodo geinga dela i taalinga nia gonduu be tama ‘donkey’ lodo geinga dela i taalinga nia gonduu be: e hai be di laagau hai hua dela e modoho i hongo di abaaba

* 49.30: Genesis 23.3-20

* 49.31: Genesis 25.9-10; 35.29

* 49.33: Acts 7.15

* 50.5: Genesis 47.29-31

* 50.11: Abel-Mizraim: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “Hangihangi o digau Egypt”

* 50.13: Acts 7.16

* 50.25: Exodus 13.19; Joshua 24.32; Hebrews 11.22

Exodus

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

EXODUS

Di Beebaa Exodus

Di haga modongoohia:

Telekai dela bolo Exodus dono hadinga bolo “E hagatanga gi daha”. Gei di mee deenei le e haga modongoohia nia mee hagalabagau ala i lodo di kai o digau Israel ala nogo hai hege hagahuaidu i lala digau Egypt, ga hagatanga gaa hula gi daha.

Di beebaa deenei e wwae haa:

1) Tagalohaa digau Hebrew gi daha mo di nadau noho hege,

2) di nadau hula gi di Gonduu Sinai,

3) di hagababa ne hai go God i hongo di Gonduu Sinai ang gi ana daangada, mo nia haganoho belee hai hegau ai digaula, mo

4) di hau mo di humu haga madamada o di gowaa hai daumaha digau Israel, mo di hai o nnegau o digau hai mee dabu mo nnangaahai e daumaha ang gi God.

Di mee koia e hagalabagau la go nia mee a God ne hai, gaa mee ai di hagamehede ana dama nogo mouli huaidu, gaa hai digaula gii hai digau e hai mee gi di hagadagadagagee gi di madagoaa dela digi dae mai.

Tangada hagalabagau i lodo di beebaa deenei la go Moses, tangada dela ne hilihili go God belee lahi digau Israel gi daha mo Egypt. Gei di mee koia e hagalabagau la go nia Haganoho e Madangaholu a God, dela i di mada e 20.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Digau Israel gu maahede gi daha mo Egypt (1.1—15.21)

a. Di mouli hai hege i lodo o Egypt (1.1-22)

b. Di haanau o Moses mo dono tomo aga (2.1—4.31)

c. Moses mo Aaron e heetugi gi di king o Egypt (5.1—11.10)

d. Pasoobaa mo di hula gi daha mo Egypt (12.1—15.21)

Mai Tai Mmee adu gi di Gonduu Sinai (15.22—18.27)

Nnaganoho mono hagababa (19.1—24.18)

Di Hale laa o di Hagababa mo di aago di hai e daumaha (25.1—40.38)

1

Di haingadaa o digau Israel i Egypt

1 Aanei la go nia ingoo o nia dama daane o Jacob ala ne hula gi Egypt dalia a mee, nia daane huogodoo mo digau nadau hale: 2 Reuben, Simeon, Levi mo Judah, 3 Issachar, Zebulun mo Benjamin, 4 Dan, Naphtali, Gad mo Asher. 5 Di hagadili o Jacob huogodoo e mada hidu.* Gei Joseph nogo i Egypt mai hua i mua. 6 Malaa, Joseph mo ono duaahina huogodoo guu mmade mo digau huogodoo o di adu dangada deelaa. 7 Di hagadili o Israel gu dogologowaahee, gei gu maaloo dangihi i hongo tenua go Egypt.*

8 Di king hoou guu dagi Egypt, geia digi iloo ia Joseph,* 9 gei mee ga helekai gi ana daangada, “Digau Israel la gu dogologowaahee, digaula ga maaloo dangihi i gidaadou. 10 Gidaadou e hai tadau mee e hai digaula gi de dogologowaahee, ga huli mai digaula ga hagamaamaa tadau hagadaumee ma ga heebagi mai gi gidaadou, gaa lawa ga diiagi tenua deenei.”* 11 Malaa, digau Egypt gaa hai gi nia dagi o digau ngalua bolo gi wanga ina nia ngalua kono gi digaula, gei digau Israel gaa hau nia waahale Pithom mo Rameses, e hai ai nia waahale dugu meegai di king. 12 Ma e aha maa nia moomee kono la ne wanga gi digau Israel, gei digaula koia ne hagadili i digaula i mua, gu modoho i nia madagoaa huogodoo i hongo tenua. Gei digau Egypt koia gu mmaadagu i digaula, 13 ga haga ngalua digaula gi nia moomee haingadaa huoloo. 14 Digau Egypt gu hai hua digaula hagauwwou gi nadau moomee haingadaa beenei ala e hai nadau hadu hau hale mono mee ala e haga pigi ai, mo nia hagadilinga ngalua hadagee. Gei digau Egypt hagalee e aloho i digaula.

15 Di king o Egypt ga helekai gi nia ahina go Shiphrah mo Puah ala e haga hahaanau nia ahina o Hebrew boloo, 16 “Di gulu madagoaa ma ga haga haanau di gulu ahina o Hebrew, gei di maa tama daane, gei goolua daaligidia gii made, gei di maa tama ahina, la dugu ina hua haga mouli.” 17 Gei nia ahina aalaa le e mmaadagu i God, meemaa digi heia di mee di king ne helekai ai gi ginaua, gu haga mouli hua nia dama daane. 18 Di king ga gahi mai nia ahina aalaa, ga heeu gi meemaa, “Goolua ne aha ala ne dugu haga mouli nia dama daane?”

19 Gei nia ahina aalaa ga helekai gi mee, “Idimaa nia ahina o Hebrew hagalee hai be nia ahina o Egypt. Digaula e haanau ngoohia, e haanau hua gei tei gimaua digi dau adu.” 20-21 Idimaa nia ahina aalaa e mmaadagu i God, gei God e hila anga gi meemaa, gaa wanga gi meemaa nau dama donu. Digau Israel gu haga dili, gu dogologo, ge maaloo huoloo.

22 Di king gaa hai dana haganoho gi ana daangada huogodoo boloo, “Nia ligiana daane huogodoo o Hebrew la gi kilia gi lodo di monowai Nile, gei nia ligiana ahina dugua haga mouli.”*

2

Di haanau o Moses

1 Dahi daane i di madawaawa Levi ne lodo gi di ahina dono madawaawa donu. 2 Di ahina ga haanau dana dama daane. Geia gaa mmada bolo dana dama le e humalia huoloo, geia gaa dugu hagammuni a mee i nia malama e dolu.* 3 Dono madagoaa ne deemee di benebene di tama deelaa gi waalooloo, geia ga gaamai dana gada ne llanga gi nia aalek, e hunu gi nia ‘tar’ gi dee ulu nia wai gi lodo. Geia gaa wanga di tama gi no lodo, gaa kae gaa dugu gi lodo di monowai i lodo di waa aalek i taalinga di monowai. 4 Tuaahina ahina o di tama e duu mai mada tanga, e mmada be di maa di aha dela gaa hai gi di tama.

5 Tama ahina di king ne haneia e gaugau i di monowai, gei ana dama ahina hai hegau e heehee madamada i taalinga di monowai. Mee ga gidee ia di gada i lodo di waa aalek, ga hagau dana dama ahina hai hegau gi gaamai. 6 Tama ahina di king gaa huge di maa, gaa mmada gi di tama e dangidangi. Gei mee ga aloho, ga helekai, “Tama deenei la tama ni digau Hebrew.”

7 Tuaahina ahina di tama daane ga heeu gi tama ahina di king, “Ma hagalee humalia bolo au ga laha mai dagu ahina Hebrew e benebene dau dama?”

8 Gei mee ga helekai, “Uaa, e humalia, hana.” Gei mee ga hana hua ga laha mai tinana donu o di tama. 9 Tama ahina di king ga helekai gi tinana, “Lahia di tama deenei, madamada humalia i mee. Au gaa hui laa goe.” Malaa, gei di ahina guu lahi di tama gu benebene.

10 Gaa dae loo gi di tama gu mada madua, gei mee gaa lahi a mee gi tama ahina di king gii hai dana dama, gei tama ahina gaa gahi di ingoo o maa bolo Moses,** ga helekai boloo, “I mee dela ne daa ko au gi daha mo nia wai.”

Moses guu lele hagammuni gi Midian

11 Di madagoaa Moses ne madua aga, gei mee ga haneia gi baahi ono gau donu, ga gidee ia hogi nadau moomee haingadaa ala e hai. Mee gu gidee ia labelaa tangada o Egypt e haga mamaawa dana daane o Hebrew gii made, taane i nia gau donu o Moses.* 12 Gei mee ga hilahila gi daha be di maa tangada i golo, ge di maa hagalee, geia ga daaligi taane o Egypt gii made, gaa danu a mee gi nia gelegele gii ngala.

13 Dono daiaa, gei mee gaa hana labelaa ga gidee ia nia daangada dogolua o Hebrew e heebagi. Geia ga heeu gi tangada dela e hala i meemaa, “Goe e aha dela e daaligi do duaahina dangada o Hebrew?”

14 Gei taane ga helekai, “Ma koai dela ne haga mogobuna goe belee dagi ge e hagi aga gimaua? Goe ga daaligi au be dau hai dela ne hai gi taane o Egypt?” Gei Moses gu madagu, gu hagabaubau boloo, “Dagu mee dela ne hai la guu dele dono longo.”* 15 Di madagoaa di king ne longono ia di mee deelaa, geia ga halahala dana hai belee daaligi a Moses gii made, gei Moses guu lele hagammuni gi daha mo di king gi tenua go Midian, gaa noho gi lala i baahi di monowai geli.*

16 Di madagoaa deelaa, gei nia dama ahina dogohidu a Jethro, tangada hai mee dabu o Midian, ga lloomoi gi di monowai geli deelaa belee haga hau nadau mee dugu wai ge e haga inu nia manu di nadau damana. 17 Digau hagaloohi siibi ne loomoi labelaa gi golo, ga hagabagi gi daha nia ahina aalaa, gei Moses ga du gi nua, ga hagamaamaa nia ahina aalaa ga haga inu nia manu digaula. 18 Di madagoaa o nia dama ahina aalaa ne hula gi muli gi baahi di nadau damana go Reuel, gei mee ga heeu gi digaula boloo, “Goodou e aha ala gu lloomoi limalima dangi nei?”

19 Gei digaula ga helekai anga, “Taane Egypt ne hagamaamaa gimaadou gi daha mo digau hagaloohi siibi i golo. Mee gu haga hau madau wai, gei gu haga inu madau manu labelaa.”

20 Gei mee ga heeu, “Mee i hee? Goodou ne diiagi a mee eiaha? Gahia mai a mee e miami gidaadou.”

21 Moses gu hiihai hua gi dono noho i baahi o taane deelaa, gei Jethro gaa wanga Zipporah gi Moses gi lodo ginai. 22 Zipporah gu haanau dana ligiana daane, gei Moses gaa wanga dono ingoo go Gershom,† ga helekai, “Au tangada mai i daha i lodo tenua deenei.”

23 I muli nia ngadau e logo, gei di king o Egypt guu made, gei digau Israel e kono hua igolo i lodo nadau ngalua huaidu, ge e tangitangi bolo God la gi hagamaamaa ina ginaadou. Nia lee o digaula gu dau loo i God, 24 gei Mee gu longono nia madamadau digaula, gu haawe Ia dana hagababa dela ne hai gi Abraham, Isaac mo Jacob.* 25 God guu mmada gi digau Israel, gei gu aloho i digaula ala e ngalua kono.

3

Dimaadua e gahi mai a Moses

1 Dahi laangi hua, gei Moses nogo madamada humalia i nia manu a Jethro, go tamana dono lodo, go tangada hai mee dabu o Midian, gei mee ne dagi nia manu la gi di baahi dela i golo di anggowaa, gaa dau loo gi Horeb,* go di gonduu haga madagu a God. 2 Gei tangada di langi o Dimaadua ga gila mai gi mee i lodo di ulaula ahi i lodo di laagau tomo. Gei Moses ga mmada adu gi di laagau le e ulaula, ge di laagau la hagalee wele.* 3 Moses ga hagabau ang gi deia, “Au ga hagaabo adu gii mmada au gii donu be ma e aha go di laagau dela hagalee wele.”

4 Dimaadua gaa mmada bolo Moses gu menege mai bolo gi gidee ia donu, gei Mee gaa gahi a mee mai i lodo di laagau boloo, “Moses, Moses.”

Gei Moses ga helekai, “Deenei au.”

5 Gei God ga helekai, “Hudee menege mai gi di gowaa deenei. Daawa o hiiwae la gi daha, idimaa, di gowaa dela e duu iei goe le e haga madagu. 6 Ko Au go di God o damana mmaadua, di God o Abraham, di God o Isaac mo di God o Jacob.”

Gei Moses gaa uhi ono golomada, i mee e lliga dana mmada gi God. 7 Gei Dimaadua ga helekai, “Au gu gidee di hagaduadua o agu daangada ala e noho i Egypt, gei Au gu longono nadau dangidangi, ne hidi mai i di gili nadau dagi moomee, gei Au gu iloo nadau hagaduadua. 8 Deelaa ne haneia ei Au, belee lahi digaula gi daha mo nia mogobuna o digau Egypt, e lahi gi tenua humalia ge damana, go tenua tomo ge logo ono meegai, go tenua hogi e noho ai digau Canaan mo Hittite mo Amor, mo digau Perizzite mo Hivite, mo digau Jebus. 9 Au gu longono e Au nia lee o agu dama ala e tangi huoloo i nia hai huaidu o digau Egypt ala e hai gi digaula. 10 Deenei laa Au e hagau goe gi di king o Egypt bolo goe gi dagia mai agu dama Israel gi daha mo Egypt.”

11 Moses ga heeu gi God, “Au di aha dela belee hana gi di king o Egypt, e dagi mai digau Israel gi daha mo Egypt?”

12 Gei God ga helekai, “Au ga madalia laa goe. Do madagoaa ma ga laha mai digau Israel gi daha mo Egypt, gei goe ga daumaha mai gi di Au i hongo di gonduu deenei. Deenei di haga modongoohia bolo ma ko Au dela ne hagau goe.”

13 Moses ga helekai, “Maa au gaa hana gi digau Israel, ga helekai boloo, ‘Di God o godou damana mmaadua ne hagau mai au gi goodou,’ dolomaa digaula ga heeu mai boloo, ‘Di ingoo o Maa koai?’ Gei au ga helekai bolo aha?”*

14 Gei God ga helekai gi Moses, “Ko Au dela ko Au.† Goe ga helekai gi digaula boloo, Tangada dela e haga ingoo bolo “Ko Au deenei”, go Mee dela ne hagau mai au.* 15 Helekai gi digau Israel bolo ma ko Au, go Yihowah, go di God o godou damana mmaadua, di God o Abraham, di God o Isaac mo di God o Jacob, dela ne hagau goe gi ginaadou. Deenei di ingoo o nia adu daangada gi muli e haga ingoo Au ga hana hua dee odi. 16 Hana, haga dagabuli ina nia dagi o digau Israel, hagi anga ina boloo, “Ma go Yihowah, go di God o godou damana mmaadua, di God o Abraham, Isaac mo Jacob gu heetugi mai gi di au.” Hagi anga ina gi digaula boloo, “Au gu gidee nia hai hai huaidu digau Egypt ala e hai adu gi goodou.” 17 Au guu hai bolo Au gaa lahi ginaadou gi daha mo nia hagahuaidu o digau Egypt, e lahi gi tenua o digau Canaan, Hittite, Amor, Perizzite, Hivite, Jebus, gi tenua tomo ge logo ono meegai.

18 “Gei digaula ga hagalongo adu gi di goe, gei goe gaa hula goodou mo nia dagi digaula gi baahi di king o Egypt, gei goe ga helekai gi mee boloo, ‘Yihowah go di God o digau Hebrew gu heetugi mai gi di au, gei goe dugua mai gimaadou gii hula gi lodo di anggowaa i nia laangi e dolu, e hai madau tigidaumaha ang gi Yihowah di madau God.’ 19 Au e iloo bolo di king o Egypt hagalee dumaalia goodou gii hula gi daha mo Egypt, maa Au digi dugu ang gi mee gi haga uaa. 20 Malaa, gei Au ga ngalua gi ogu mogobuna haga goboina e hagaduadua digau Egypt. Nomuli, gei mee ga hagau goodou gii hula.

21 “Gei Au gaa hai agu daangada gi hagalabagau ina go digau Egypt, gi dee hula hua goodou godou mee ai.* 22 Nia ahina Israel huogodoo e hai gi madau nadau goloo gi nadau ihoo ahina Egypt mo digau ala e hoohoo mai nadau hale, ala go nia mee ne hai gi nia silber mono goolo, mo nia goloo gahu, gei goodou ga haga gahu godou dama daane mo dama ahina gi nia goloo o Egypt, gei e kae gi daha nia maluagina digau Egypt.”

4

Dimaadua e hagi anga ono mogobuna gi Moses

1 Moses ga helekai gi Dimaadua, “Dolomaa digau Israel la ga hagalee hagadonu au, ga hagalee hagalongo mai, ga helekai mai boloo: Dimaadua la digi haga gidee Ia gi di goe.”

2 Gei Dimaadua ga helekai, “Ma di aha dela i doo lima?”

Gei Moses ga helekai, “Togodogo.”

3 Gei Dimaadua ga helekai, “Hudua gi hongo di gelegele.”

Gei Moses gaa hudu, gei di maa guu huli guu hai di gihaa, gei Moses gu gabadaa gi daha mo di maa. 4 Gei Dimaadua ga helekai gi mee, “Hagadaudae ina adu doo lima. Kumidia di hugu o maa.”

Gei mee gaa kumi, gei di maa guu hai labelaa togodogo i lodo dono lima. 5 Gei Dimaadua ga helekai gi Moses, “Heia di mee deenei, gei digaula ga haga donu laa bolo ma ko Au dela go Yihowah, go di God o nadau damana mmaadua, go di God o Abraham, di God o Isaac mo di God o Jacob dela ne haga gida adu gi di goe.”

6 Dimaadua ga helekai labelaa, “Daalo doo lima gi lodo doo gahu.” Gei Moses gu daalo. Dono madagoaa ne haga mmuu mai dono lima gi daha, gei dono lima guu magi genegene, gu kene hua be ‘snow’. 7 Gei Dimaadua ga helekai gi mee, “Wanga ina labelaa doo lima la gi lodo doo gahu.” Gei Moses guu wanga labelaa, gei di maa guu hili, gu hai hua be di hoo dono lima. 8 Dimaadua ga helekai, “Maa digaula hagalee hagadonu goe i di mogobuna matagidagi, gei digaula ga hagadonu laa i di mogobuna i nomuli. 9 Maa digaula hagalee hagadonu nia mogobuna haga goboina e lua aanei, ge hagalee hagalongo gi au helekai, gei goe ga huai aga au wai i di monowai Nile, gaa dui gi hongo di gelegele maangoo. Nia wai aalaa la gaa huli gaa hai nia dodo.”

10 Gei Moses ga helekai gi Dimaadua, “Meenei Tagi, Goe hudee hagau ina au. Au tangada de wouwou di leelee. Au mee aanaa e helekai mai gi di au dolomeenei, e deemee labelaa di hai ko au. Au e huaidu dogu helehelekai, e buna gei e nonoogia.”

11 Dimaadua ga helekai gi mee, “Ma koai dela ne hai di ngudu o tangada? Ma koai dela e hai tangada gi longoduli, ge e hai gi de leelee, be e hai gi gidee ia be gi dee gida? Ma ko Au go Dimaadua! 12 Hana dolomeenei. Au e hana dalia goe e hagamaamaa i dau helehelekai, ga aago adu laa au mee ala e helekai iei goe.”

13 Gei Moses ga helekai, “Meenei Tagi, dumaalia mai. Hagau ina dau huai dangada e hai dau hegau.”

14 Gei Dimaadua gu hagawelewele gi Moses, ga helekai, “Do duaahina daane go Aaron tangada o Levi? Au e iloo bolo mee e mee di helekai. Mee gu hanimoi belee heetugi adu gi di goe, gei mee ga tenetene i di gulu madagoaa ma ga heetugi. 15 Goe hagi anga ina nia mee ala belee helekai iei mee. Au ga hagamaamaa laa goolua i lodo gulu helekai, gei Au ga hagi adu nia mee huogodoo ala belee hai go goolua. 16 Mee ga pono laa goe ga helekai i mua digau dogologo, guu ala be go doo ngudu, gei goe guu ala be di God ni mee. 17 Kae ina dau dogodogo dalia goe, deelaa dau mee e hai ai au mogobuna.”

Moses e hana labelaa gi Egypt

18 Nomuli gei Moses gaa hana gi muli gi baahi o Jethro go tamana dono lodo, ga helekai gi mee, “Dumaalia mai gi di au e hana gi baahi ogu daangada donu ala e noho i Egypt, gi gidee au be digaula e mouli hua igolo.” Jethro ga helekai, “Hana i di aumaalia.”

19 Dimaadua ga helekai gi Moses i Midian, “Hana labelaa gi Egypt, idimaa, digau huogodoo ala bolo e daaligi goe gii made, la guu mmade.” 20 Malaa, Moses ga haga uda dono lodo mo ana dama daane gi hongo di ‘donkey’, gaa hula gi Egypt. Geia e kae togodogo a God ne hai gi mee bolo gi kae ina.

21 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Goe ma gaa dau i Egypt, gei goe heia nia mogobuna ala ne gowadu ko Au bolo gi heia kooe i mua di king. Au ga haga hamaaloo laa dono manawa gi de hiihai di dugu adu digau Israel gii hula gi daha mo ia. 22 Goe ga helekai gi di king bolo ma ko Au go Dimaadua dela ne helekai boloo, ‘Israel la di tama madua ni aagu. 23 Au ne helekai bolo goe gi dugua digau Israel gii hula e daumaha mai gi di Au, gei goe gu dagalili bolo digaula hagalee hula. Malaa, gei Au ga daaligi dau ulu madua daane gii made.’ ”*

24 Dimaadua gu heetugi gi Moses i di gowaa o mee ne hagamolooloo i dono ala nogo hana ai gi Egypt, ga daaligi a mee bolo gii made. 25-26 Gei Zipporah ga dahi aga dana dama hadugalaa gaa, ga sirkumsais dana dama daane, ga hagatale di gilibege ne tuu gi daha gi nia babaawae o Moses. Mai i di hai o di sirkumsais, gei Zipporah ga helekai gi Moses, “Goe go dogu lodo mai i nia dodo.”

Gei Dimaadua gu dugu hua a mee gi mouli beelaa.

27 Dimaadua ga helekai gi Aaron, “Hana e heetugi gi Moses i lodo di anggowaa.” Geia gaa hana ga heetugi gi Moses i baahi di gonduu haga madagu a God, gaa hongi ginaua. 28 Moses ga hagamodongoohia gi Aaron nia mee huogodoo a Dimaadua ala e hagau gineia belee hai, mo nia mogobuna huogodoo bolo gi heia. 29 Malaa, Moses mo Aaron gaa hula gi Egypt, ga haga dagabuli nia dagi o digau Israel huogodoo gi di gowaa e dahi. 30 Gei Aaron gaa kai gi digaula nia helekai a Dimaadua ne hagi anga gi Moses, gei Moses gaa hai labelaa nia mogobuna huogodoo i mua digaula. 31 Digaula gu hagadonu, gei digaula gaa pala gi lala ga daumaha gi Dimaadua, mai i di nadau iloo bolo Dimaadua la gu hanimoi gei gu gidee Ia nadau duadua.

5

Moses mo Aaron i mua di king o Egypt

1 Gei nomuli, Moses mo Aaron gaa hula gi di king, ga helekai gi mee, “Yihowah, go di God o digau Israel e helekai boloo, ‘Goe hagamehede ina mai agu daangada gii hula e daumaha mai gi di Au i lodo di anggowaa.’ ”

2 Gei di king o Egypt ga heeu, “Yihowah la koai dela bolo au gi hagalongo ang gi de Ia gi hagau ina digau Israel? Au e de iloo eau Yihowah, gei au hogi hagalee hai digau Israel gii hula.”

3 Gei meemaa ga helekai, “Go di God o digau Hebrew dela ne haga modongoohia Ia mai gi gimaua. Malaa, dugua gimaadou gii hula i nia laangi e dolu i lodo henua, e daumaha gi Yihowah go di madau God, idimaa, ma ga hagalee hai go gimaadou beenei, gei Mee ga hagaduadua gimaadou gi tau magi huaidu, be gi tauwa.”

4 Di king ga helekai gi meemaa, “Ma di aha dela e hai go goolua e hai nia daangada gi hagatoo gi di nadau moomee? Heia digaula gi moomee labelaa! 5 Goodou gu dogologowaahee i digau donu o tenua deenei, gei goolua bolo goodou gi hagalee ngalua!”

6 Di laangi hua deelaa, gei di king gaa wanga dana haganoho deenei gi nia daane Egypt ala e dagi nia hege mo nia dagi moomee o Israel boloo: 7 “Guu lawa, hudee wanga ina nia aalek hai hadu gi digaula, digaula gii bida halahala ina nadau aalek hai hadu e ngalua ai ginaadou. 8 Hai gi digaula bolo gi heia nadau hadu hau hale la gi logo be di hulu o nadau mee nogo hai mai mua, hudee heia gi hogoohi, i digaula e hagatoo, dela e hai iei digaula bolo au gi hagau ina ginaadou e daumaha gi di nadau God. 9 Wanga ina nadau moomee gii logo, gi de nohonoho hua digaula, ga longono ginaadou nia agoago dilikai aanei e hai.”

10 Nia dagi moomee o Egypt mo nia dagi moomee Israel gaa hula ga helekai gi digau Israel, “Di king bolo ia gu hagalee gowadu nia aalek hai hadu gi goodou. 11 Mee e helekai bolo goodou gii bida halahala ina hua godou mee, gei goodou gi heia godou hadu hau hale gii logo be di hulu o godou mee ala nogo hai mai mua.” 12 Malaa, digau Israel guu hula gu modoho gi daha i lodo Egypt belee halahala mai nadau aalek hai hadu. 13 Nia dagi moomee Egypt gaa hono digaula bolo gi heia nia hadu hau hale gii logo be di madagoaa nia aalek hai hadu nogo wanga gi digaula. 14 Nia dagi moomee Egypt e haga mamaawa nia dagi moomee o Israel ala ne dugu go ginaadou, mo di wwou gi digaula boloo, “Nia hadu dangi nei le e aha ala hagalee logo be di maa nogo hai mai mua?”

15 Gei nia dagi moomee o Israel gaa hula gaa hai nadau donu gi di king boloo, “Meenei di king, ma di aha dela e hai mai kooe gi gimaadou? 16 Gimaadou gu hagalee gaamai ginai nia aalek hai hadu, ge e hai bolo gimaadou gi heia madau hadu! Gei gimaadou e dadaaligi labelaa. Ma go au daangada donu o do henua ala e hala.”

17 Gei di king ga helekai, “Goodou digau hagatoo ge e de hiihai di ngalua dela e tangitangi mai ai goodou bolo au gi heia goodou gii hula e daumaha gi Dimaadua. 18 Hula gi di godou moomee gi ngalua goodou! Gei di aalek hai hadu e dahi e gowadu ai, gei goodou heia godou hadu hau hale gii logo be di hulu dela ne dugu.” 19 Nia dagi moomee o Israel gu iloo bolo ginaadou guu noho i lodo di hagaduadua, idimaa di king dela gu helekai bolo ginaadou gi heia i nia laangi huogodoo nia hadu hau hale gii logo be di hulu dela guu dugu mai mua bolo gi heia.

20 I di nadau lawa i baahi o mee, gei digaula ga heetugi gi Moses mo Aaron ala e talitali ginaadou. 21 Digaula ga helekai gi meemaa, “Dimaadua gu gidee Ia di gulu mee ne hai mai gi gimaadou, ge Ia hogi ga hagaduadua goolua, idimaa nia mee a di king mo ana gau aamua la ne hai mai gi gimaadou la ne hidi mai goolua. E ala be goolua ne wanga nia hulumanu dauwa gi nia lima o digaula belee daaligi gimaadou gii mmade.”

Moses e hai ono donu gi Dimaadua

22 Moses gaa huli gi Dimaadua, ga helekai, “Meenei Tagi, Goe e hagaduadua au dama beleiaha? Goe ne hagau mai au gi kinei eiaha? 23 Mai loo i taamada ogu hana gi baahi di king ga helehelekai i do ingoo, gei mee hagalee lawa dana haga hagaduadua au daangada, gei Goe hagalee hagamaamaa digaula!”

6

1 Gei Dimaadua ga helekai gi Moses, “Dolomeenei gei goe ga gidee be dagu maa di aha dela gaa hai gi di king. Au gaa hono a mee gi dugua anga agu daangada gii hula. Au gaa hono a mee gi hagabagia digaula gi daha mo dono henua.”

God e gahi a Moses

2 God ga helekai gi Moses, “Au go Yihowah.* 3 Au gu haga gida gi Abraham, Isaac mo Jacob gadoo be di God Mogobuna, gei Au digi heia digaula gi iloo ginaadou dogu ingoo haga madagu go Yihowah. 4 Au guu hai labelaa dagu hagababa gi digaula, bolo e wanga tenua Canaan gi digaula, tenua dela nogo noho ai digaula be digau mai i daha. 5 Dolomeenei, gei Au gu longono e Au nia lee duadua o digau Israel ala e haga hai hege go digau Egypt, gei Au gu maanadu aga dagu hagababa dela ne hai. 6 Helekai gi digau Israel bolo Au e helekai gi digaula boloo, ‘Au go Yihowah, Au gaa daa goodou gi daha mo godou hai hege go digau Egypt. Au ga dahi aga dogu lima maaloo dangihi ga hagaduadua digaula, gei Au ga benebene goodou. 7 Au gaa hai goodou gii hai nia daangada ni aagu, gei Au gaa hai di godou God. Goodou ga iloo bolo ma ko Au go Yihowah go di godou God i dogu madagoaa ma ga hagamehede goodou gi daha mo di hai hege i Egypt. 8 Au ga laha mai goodou gi tenua dela ne hagababa hagahumalia belee wanga gi Abraham, Isaac mo Jacob, gei Au ga gowadu di maa gi goodou e hai mee ginai. Au go Yihowah.’ ”

9 Moses ga hagi anga nia helekai aanei gi digau Israel, gei digaula digi hagalongo gi mee, idimaa, nadau hagataalunga la gu haga mooho go nia haingadaa llauehe o nadau hai hege huaidu.

10 Dimaadua ga helekai gi Moses, 11 “Hana helekai gi di king o Egypt bolo ia e hai loo digau Israel gi hagatanga gi daha mo dono henua.”

12 Moses ga helekai, “Digau Israel hogi hagalee e hagalongo gi agu helekai, gei di king la belee hagalongo mai behee? Au tangada dela e de iloo di helehelekai.”

13 Dimaadua ga helekai gi Moses mo Aaron, “Helekai gi digau Israel mo di king o Egypt bolo Au gu hagawaalanga adu gi goolua bolo gi dagia digau Israel gi daha mo Egypt.”

Di beebaa madahaanau Moses mo Aaron

14 Reuben, tama daane madua Jacob, guu hai ana dama daane dogo haa: Hanoch, Pallu, Hezron, mo Carmi. Digaula la nia maadua mmaadua o nia madahaanau llauehe ala e hai hegau gi nadau ingoo.

15 Simeon ana dama daane dogo ono: Jemuel, Jamin, Ohad, Jachin, Zohar mo Shaul; tinana Shaul la di ahina Canaan. Digaula la nia maadua mmaadua o nia madahaanau llauehe ala e hai hegau gi nadau ingoo.

16 Levi ana dama daane dogo dolu: Gershon, Kohath mo Merari. Digaula la nia maadua mmaadua o nia madahaanau llauehe ala e hai hegau gi nadau ingoo. Levi nogo mouli nia ngadau e 137.*

17 Gershon ana dama daane dogo lua: Libni mo Shimei, meemaa e logo nau hagadili.

18 Kohath ana dama daane dogo haa: Amram, Izhar, Hebron mo Uzziel. Kohath nogo mouli nia ngadau e 133.

19 Merari ana dama daane dogolua: Mahli mo Mushi. Aanei go nia madahaanau llauehe a Levi mo nadau hagadili.

20 Amram ne lodo gi tuaahina ahina o dono damana go Jochebed ga haanau gi mee ana dama daane dogolua go Aaron mo Moses. Amram nogo mouli nia ngadau e 137. 21 Izhar ana dama daane dogo dolu: Korah, Nepheg mo Zichri. 22 Uzziel ana dama daane dogo dolu: Mishael, Elzaphan mo Sithri.

23 Aaron ne lodo gi Elisheba, tama ahina Amminadab gei tuaahina ahina o Nahshon, ga haanau gi mee ana dama daane dogohaa go Nadab, Abihu, Eleazar mo Ithamar.

24 Korah ana dama daane dogo dolu: Assir, Elkanah mo Abiasaph. Digaula la nia maadua mmaadua o nia manga di madahaanau damana o Korah.

25 Eleazar tama daane Aaron guu lodo gi tama ahina e dahi a Putiel dela ga haanau gi mee dana dama daane go Phinehas. Aanei nia libogo o nia madahaanau lligi mo llauehe o di madawaawa Levi.

26 Aaron mo Moses la nia daangada ne helekai ginai Dimaadua, “Dagia mai nia madawaawa Israel gi daha mo Egypt.” 27 Meemaa go nia daane ala ne helekai gi di king o Egypt bolo gi hagamehede ina digau Israel.

Taganoho a Dimaadua ang gi Moses mo Aaron

28 Di madagoaa Dimaadua ne helekai gi Moses i hongo tenua go Egypt, 29 Mee ga helekai boloo, “Ko Au go Dimaadua. Goe hagi anga ina gi di king o Egypt agu mee huogodoo ala e hagi adu gi di goe.”

30 Gei Moses ga helekai, “Goe e iloo hua bolo au tangada hua de wouwou di helekai, gei di king o Egypt e hagalongo mai gi di au behee?”

7

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Mmada, Au gaa hai goe gii hai be God i mua di king o Egypt, gei do duaahina daane go Aaron gaa hai be di soukohp ni aau. 2 Goe ga helekai gi Aaron i agu mee huogodoo ala e hagi adu, gei mee ga helekai gi di king o Egypt bolo gi heia digau Israel gii hula gi daha mo dono henua. 3-4 Gei Au ga haga hamaaloo di manawa o di king gi de hagalongo adu gi goolua, dehei eia agu mogobuna haga goboina e logo ala e hai i lodo tenua go Egypt. Au ga hagaduadua digau Egypt hagahuaidu, nomuli gei Au gaa dagi agu dama Israel gi daha mo Egypt.* 5 Gei digau Egypt ga iloo ginaadou bolo ma ko Au go Dimaadua, i di daahi dogu lima gi nua e hai baahi gi Egypt, mo di laha mai nia dama o Israel gi daha mo ginaadou.”

6 Nia mee a Dimaadua ne hai gi Moses mo Aaron bolo gi heia, guu hai huogodoo go meemaa. 7 Di madagoaa dela e leelee ai meemaa gi di king, gei Moses gu huowalu ono ngadau gei Aaron gu huowalu maa dolu.

Togodogo mogobuna a Aaron

8 Dimaadua ga helekai gi Moses mo Aaron, 9 “Dolomaa di king gaa hai adu bolo goolua gi heia gulu mogobuna, e haga modongoohia ai goolua, gei goe ga helekai gi Aaron bolo gi hudua dana dogodogo la gii doo i mua di king, ge togodogo la gaa hai di gihaa.”

10 Moses mo Aaron gaa hula gi baahi di king, gaa hai nia mee a Dimaadua ne hai ang gi ginaua. Aaron ga hudu adu dana dogodogo la gi mua di king mo ana gau aamua, gei togodogo la guu hai di gihaa. 11 Gei di king ga gahi mai ana gau kabemee mono gau hai buubuu o Egypt, gaa hai nadau mogobuna be di maa. 12 Digaula gaa kili nadau dogodogo la gi hongo tenua gei nia maa guu hai nia gihaa. Gei togodogo Aaron gaa holo nia dogodogo digaula. 13 Gei di king koia gu hamaaloo dangihi dono manawa, koia gu hagalee hagalongo gi meemaa gadoo be nia helekai a Dimaadua ne hai.

Nia haingadaa guu dau i Egypt

Nia dodo

14 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Di king o Egypt guu lodo hamaaloo hua, mee e de hiihai e diiagi digaula gii hula. 15 Hana haga luada gi di monowai Nile, heetugi gi mee i dono madagoaa dela e hana ai gi di monowai deelaa. Kae ina dau dogodogo dela ne hai di gihaa dalia goe, taalia a mee i di gili di monowai. 16 Goe helekai gi mee boloo, ‘Yihowah go di God o digau Hebrew ne hagau mai au gi hai adu bolo goe gi diagia ana daangada gii hula, e daumaha ang gi de Ia i lodo di anggowaa, gei goe digi hagalongo gaa dae mai loo gi dolomeenei. 17 Deelaa laa gei Dimaadua ga helekai boloo, “Deenei dau mee ga iloo bolo Au go Yihowah.” Mmada, au ga hagamaawa nia wai o di monowai deenei gi togodogo dela i dogu lima, gei nia wai gaa huli gaa hai nia dodo.* 18 Gei nia iga o di monowai deenei gaa mmade ga haga bilau di maa, gei digau Egypt ga ginagina di inu i di maa.’ ”

19 Dimaadua ga helekai labelaa gi Moses, “Hagi anga ina gi Aaron bolo gi daahi aga ina dana dogodogo gi nua ang gi nia monowai huogodoo o Egypt, nia monowai llauehe mo lligi, mo nia madapua. Gei nia maa gaa huli gaa hai nia dodo i hongo tenua hagatau. Nia wai hogi ala i lodo nia baisin laagau mo nia loaabi hadu gaa hai nia dodo.” 20 Moses mo Aaron guu hai gii hai be nia helekai a Dimaadua. Gei Aaron ga daahi aga togodogo ga hagamaawa nia wai o di monowai i mua di king mo ana gau aamua, gei nia wai la guu huli guu hai nia dodo. 21 Nia iga o lodo di monowai deelaa guu mmade, di monowai gu bilau huoloo, gei digau Egypt gu deemee di inu i di monowai. Nia monowai i Egypt huogodoo guu honu dodo. 22 Gei digau hai mogobuna o Egypt guu hai hogi nadau mogobuna beelaa, gei di hamaaloo o di manawa o di king koia gu hamaaloo mai. Mee hagalee loo e hagalongo gi Moses mo Aaron, guu hai gadoo be nia helekai a Dimaadua ne hai. 23 Gei di king gaa huli gaa hana gi dono hale, gei di mee ne haga ngalua dono manawa i nia mee aanei ai. 24 Malaa, digau Egypt gu geligeli nadau madapua i daha mo di monowai belee inu ai ginaadou. Idimaa digaula gu deemee di inu nia wai o di monowai damana.

25 Nia laangi e hidu i muli o Dimaadua ne hagamaawa di monowai, gei di lua hagaduadua gaa hai.

8

Nia kailuu

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hana gi di king, helekai gi mee boloo, ‘Aanei nnelekai Dimaadua: Diagia agu daangada gii hula, e daumaha mai gi di Au. 2 Maa goe ga hagalee hai digaula gii hula, gei Au ga hagahuaidu goodou gi nia kailuu gii honu i hongo do henua hagatau. 3 Nia kailuu ga logowaahee i lodo di monowai Nile, ga lloo aga gi lodo doo hale, mo lodo do ruum kii, mo hongo doo hada, mo lodo nia hale oo gau aamua mo au daangada, mo lodo au mee daa palaawaa, mo au gowaa hai meegai. 4 Nia maa gaa hobo gi oo nua mo hongo au daangada mo au gau aamua huogodoo.’ ”

5 Gei Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hagi anga ina gi Aaron bolo gi daahia gi nua dono lima mo dana dogodogo gi nia monowai lligi mo llauehe, mono madapua gi lloo aga nia kailuu gi hongo tenua go Egypt.” 6 Gei Aaron ga daahi dono lima gi hongo nia monowai o Egypt, gei nia kailuu gu lloo aga, gu buni hua i hongo tenua go Egypt. 7 Gei digau hai mogobuna o Egypt guu hai nadau mogobuna, guu hai nia kailuu gi lloo aga labelaa gi hongo tenua go Egypt. 8 Di king ga gahi aga a Moses mo Aaron ga helekai gi meemaa, “Dalodalo ina mua gi Dimaadua bolo gi heia nia kailuu aanei la gi daha, gei au laa ga dumaalia adu gulu daangada gii hula, e hai nadau tigidaumaha gi Dimaadua.”

9 Moses ga helekai, “Au ga tenetene di dalodalo i di goe. Goe laa gi hilihilia dau madagoaa dela e hiihai ginai goe bolo au gi dalodalo i di goe mo au gau aamua mo au daangada, gi heia nia kailuu gi daha mo goodou mo godou hale, nia kailuu e dubu i golo ai aalaa hua i lodo di monowai Nile.” 10 Di king ga helekai, “Goe dalodalo i di au daiaa.”

Gei Moses ga helekai, “Au gaa hai gii hai be au helekai, bolo gi modongoohia e goe bolo ma deai di God i golo e hai be Dimaadua go di madau God ai. 11 Nia kailuu la gaa hula gi daha mo goe mo oo hale mo au gau aamua mo au daangada, deai nia kailuu e dubu i golo ai aalaa hua i lodo di monowai Nile.”

12 Di hagatanga hua Moses mo Aaron i baahi di king, gei Moses ga dalodalo gi Dimaadua bolo gi heia gi daha nia kailuu ala ne hagau mai go Mee gi di king. 13 Gei Dimaadua gu haga gila talodalo a Moses, malaa, nia kailuu ala nogo i lodo nia hale mo i lodo nia hadagee mo lodo henua huogodoo la guu mmade. 14 Gei digau Egypt ga hagabae mai nia kailuu guu hai nia hagabae llauehaa gu haga bilau tenua. 15 Di king ga iloo ia bolo nia kailuu la guu mmade, geia gu hamaaloo labelaa dono manawa, gu hagalee hagalongo labelaa gi Moses mo Aaron gadoo be nia helekai a Dimaadua ne hai.

Nia lamu gai dangada

16 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hai gi Aaron bolo gi hagamaawa dia di gelegele gi dana dogodogo, gei nia gelegele gaa huli gaa hai nia lamu gai dangada i hongo Egypt hagatau.” 17 Gei Aaron ga hagamaawa di gelegele gi dana dogodogo. Nia gelegele o Egypt huogodoo guu hai nia lamu, gu buni hua i nia gili o nia daangada mono manu. 18 Digau hai mogobuna guu hai nadau mogobuna labelaa bolo gii hai nia lamu, ge deemee. Nia lamu gu honu hua i nia gowaa huogodoo, 19 gei digau hai mogobuna ga helekai gi di king, “Di mee deelaa di mee mai God!” Gei di king e lodo hamaaloo hua igolo, hagalee loo e hagalongo gi Moses mo Aaron be nnelekai Dimaadua ala ne hai.*

Nia lamu

20 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hana haga luada heetugi gi di king o Egypt i di madagoaa o mee dela e hana ai gi di monowai, helekai gi mee boloo, ‘Dimaadua gu helekai bolo goe gi hagau ina agu daangada gii hula digaula gi daumaha mai gi di Au. 21 Maa goe ga hagalee hagau digaula, gei Au ga hagaduadua goe, Au ga hagau adu nia lamu gi doo gili, mo au gau aamua mo au daangada. Nia hale o digau Egypt gaa honu lamu mo nia gelegele o tenua gaa gahu gi nia maa. 22 Gei Au e loohi di guongo go Goshen dela e noho ai agu daangada, gi dee hai nia lamu. Au e hai beenei gi iloo e goe bolo ma ko Au go Dimaadua dela e ngalua i tenua deenei. 23 Au gaa wwae gi daha agu daangada mo au daangada. Di mogobuna deenei le e gila aga daiaa.’ ”

24 Dimaadua guu hai di mee deenei, nia lamu gu ulu gi lodo di hale o di king mo nia hale o ono gau aamua. Egypt hagatau gu hagahuaidu hua go nia lamu aalaa.

25 Di king ga gahi mai a Moses mo Aaron, ga helekai gi meemaa boloo, “Goolua hula, tigidaumaha gi di gulu God i lodo tenua deenei.”

26 Moses ga helekai, “Deemee di hai beenaa, idimaa tigidaumaha manu dela e hai go gimaadou ang gi Dimaadua go di madau God, le e haga lodo huaidu digau Egypt. Maa gimaadou ga hai hegau gi nia manu ala e hagahuaidu nadau manawa, ga tigidaumaha iei gimaadou, gaa mmada ginai digaula, gei ogo digaula ga dilidili gimaadou gii mmade. 27 Gimaadou belee hula gi lodo di anggowaa i lodo nia laangi e dolu e tigidaumaha gi Dimaadua go di madau God, be nia helekai a Mee ala ne hai mai gi gimaadou.”

28 Di king ga helekai, “Au ga hagau goodou e daumaha gi Dimaadua go di godou God i di anggowaa dela e hoohoo mai, hagalee mogowaa. Dalodalo laa i di au.”

29 Gei Moses ga helekai, “Di madagoaa hua dela ga hagatanga iei au i ginei, gei au ga dalodalo gi Dimaadua, gei daiaa nia lamu gaa hula gi daha mo goe mo au gau aamua mo au daangada huogodoo. Goe hudee halahalau ina labelaa gimaadou be dugu gimaadou ala belee hula e daumaha gi Dimaadua.”

30 Moses ga hagatanga gi daha mo di king gaa hana, ga dalodalo ang gi Dimaadua. 31 Gei Dimaadua gu dumaalia gi talodalo a Moses ne hai. Nia lamu gu de igolo i baahi di king mo digau aamua mo di gau huogodoo. Di lamu e dahi ne dubu i golo ai. 32 Gei di king gu haga hamaaloo ono lodo hua igolo, hagalee hagau digau Israel.

9

Di mmade o nia manu

1 Gei Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hana, hai gi di king o Egypt bolo Yihowah go di God o digau Hebrew le e helekai boloo, ‘Heia agu daangada gii hula gi daumaha mai gi di Au. 2 Maa goe ga daahi hua digaula gi dee hula, 3 gei Au ga daaligi au manu gii mmade: nia hoodo, ‘donkey’, ‘camel’, kau, siibi mono kuudi. 4 Au e wwae gi daha nia manu digau Israel mo nia manu digau Egypt, deai di manu e dahi e made i nia manu o digau Israel ai. 5 Ma ko Au go Dimaadua dela gu helekai bolo daiaa gei Au gaa hai di mee deenei.’ ”

6 Dono daiaa, gei Dimaadua gaa hai ana mee ala nogo helekai ai. Nia manu o Egypt guu mmade huogodoo, deai di manu e dahi ne made i nia manu o digau Israel ai. 7 Di king ga hagau digau hagadina be ma guu hai behee, gei digaula ga helekai bolo ma deai di manu e dahi ne made i nia manu o digau Israel ai. Gei dono manawa e hamaaloo hua igolo, hagalee hagau digau Israel gii hula.

Tau magi bala

8 Dimaadua ga helekai gi Moses mo Aaron, “Kae ina gulu luaahi gii honu gulu babaalima, hula gi mua di king o Egypt, gei Moses gaa mmaga nia maa gi di ahiaalangi i mua di king. 9 Gei nia luaahi la ga modoho i lodo o Egypt gadoo be nia gohu gelegele, ga haga dogo mahana nia gili o nia daangada mo nia manu gi hidi ai nia magibala.” 10 Gei meemaa gaa kae nau luaahi gaa tuu i mua di king, gei Moses gaa mmaga nia luaahi gi lodo di ahiaalangi, gei nia daangada mo nia manu gu magibala.* 11 Digau hai mogobuna gu deemee di lloomoi e tuu i baahi o Moses, idimaa digaula guu buni magibala be digau Egypt huogodoo ala i golo. 12 Gei ogo Dimaadua gu haga hamaaloo di manawa o di king gi de hagalongo a mee gi Moses mo Aaron, be nnelekai Dimaadua ala ne hai.

Di uwa hadu magalillili

13 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hana hagaluada, hai gi di king o Egypt boloo: Yihowah go di God o digau Hebrew le e helekai boloo, ‘Dugua agu daangada gii hula e daumaha mai gi di Au. 14 Tolongo deenei, gei agu hagaduadua la ga hagalee hai hua ang gi au gau aamua mo au daangada, gaa hai labelaa adu gi di goe, gi modongoohia e goe bolo ma deai di God i henuailala e hai be Au ai. 15 Maa nei bolo Au ne hagaabo hua ogu lima bolo e hagahuaidu goe mo au daangada, gei goodou guu mmade huogodoo gi daha mo henuailala. 16 Gei Au e dugu goe haga mouli, belee haga modongoohia ogu mogobuna, gii dele dogu ingoo i henuailala hagatau.* 17 Gei goe e hagamuamua ge hagalee dugu agu daangada gii hula. 18 Di madagoaa beenei daiaa, gei Au ga haga doo dagu uwa hadu magalillili, tagadilinga mee digi gila mai loo i taamada o Egypt, gaa dae mai loo gi dolomeenei. 19 Malaa, hagau ina au gau e haga malu au manu mo au mee huogodoo ala i malaelae gi lodo nia hale, idimaa di uwa hadu magalillili gaa doo gi hongo nia daangada mono manu huogodoo ala i daha mo nia hale, gei digaula gaa mmade huogodoo.’ ”

20 Malaa, hunu gau aamua o di king gu mmaadagu i nia helekai a Dimaadua, gei digaula gu haga malu nadau gau hai hegau mo nadau manu gi lodo nia hale. 21 Gei hunu gau hagalee haga dahidamee nnelekai Dimaadua, ginaadou hagalee haga malu nadau gau hai hegau mo nadau manu.

22 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Holohia gi nua doo lima gi di langi gii doo di uwa hadu magalillili gi hongo Egypt hagatau, gi hongo nia daangada mono manu mo nia laagau tomo huogodoo o lodo henua.” 23-24 Malaa, Moses ga daahi dana dogodogo gi di langi, gei Dimaadua ga dugu ia nia atili mo dono uwa hadu magalillili, gei ogo di ila gu dabadaba gi di gelegele. Dimaadua ga hagau mai dana madangi maaloo mono ila ala e mamaahina gi mua mo muli. Deenei hua di uwa hadu huaidu ne hai i hongo Egypt, digi hai loo beelaa mai loo i taamada.* 25 Di uwa hadu magalillili la gu daaligi nia mee ala i daha mo nia hale, go nia daangada mo nia manu huogodoo. Ma guu hai nia geinga tomo o lodo henua mono laagau huogodoo la gi momooho. 26 Gei tenua go Goshen dela e noho ai digau Israel digi tale ginai di uwa hadu magalillili deelaa.

27 Di king ga gahi mai a Moses mo Aaron, ga helekai, “Au gu hai hala dolomeenei, gei Dimaadua la guu donu, au mo agu daangada le e huaidu. 28 Goolua dalodalo gi Dimaadua i gimaadou bolo nia atili mo di uwa hadu magalillili aanei la gi hagalee. Au gaa hai goodou gii hula, hagalee noho i ginei.”

29 Gei Moses ga helekai gi mee, “Di madagoaa hua ga hagatanga iei au gi daha mo di waahale, gei au ga daahi ogu lima mo di dalodalo gi Dimaadua, gei nia atili gaa noho, gei nia uwa hadu magalillili la ga hagalee, gei goe ga iloo laa bolo henuailala la di mee ni Dimaadua. 30 Gei au gu iloo bolo goe mo au gau aamua digi mmaadagu i Yihowah-God*.”

31 Nia laagau ‘flax’ mo nia ‘barley’ la guu mmade, idimaa nia ‘barley’ la gu mmaadua, gei nia ‘flax’ la gu matili aga. 32 Gei nia huwa o nia ‘wheat’ la digi huaidu, idimaa, nia maa digi mmaadua. 33 Gei Moses ga hagatanga i baahi di king gaa hana gi daha mo di waahale. Mee ga daahi aga ono lima ga dalodalo gi Dimaadua, gei nia atili mo di uwa hadu magalillili mo di uwa guu noho. 34 Di madagoaa o di king o Egypt ne iloo ia bolo di uwa mo di uwa hadu magalillili mono atili guu noho, geia mo ana gau aamua gu haga hamaaloo labelaa nadau manawa. 35 Gei mee digi hai digau Israel la gii hula, guu hai be nnelekai Dimaadua ne hai gi Moses.

10

Nia manu ‘locust’

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hana gi baahi di king o Egypt, i di Au gu haga hamaaloo ono lodo mo lodo ana gau hai hegau bolo gii mee Au di haga modongoohia aga ogu mogobuna haga goboina aanei i mua digaula, 2 gei goe gi hagi anga ina labelaa gi au dama mo nadau dama i dogu hagahinihini digau Egypt gi ogu mogobuna, bolo gi iloo e goodou bolo ma ko Au go Yihowah.”

3 Moses mo Aaron gaa hula, ga helekai gi di king, “Yihowah go di God o digau Hebrew e helekai boloo, ‘Gu waalooloo behee go do hagalee hagalongo mai gi di Au? Heia agu daangada la gii hula e daumaha mai gi di Au. 4 Maa goe ga hagalee hai digaula gii hula, daiaa gei Au ga hagau mai nia manu ‘locust’ gi di godou henua, 5 ga logowaahee i lodo henua, gei tenua la gaa gahu hua go nia maa, gaa gai nia mee huogodoo ala digi mmade i di uwa hadu magalillili, mono laagau hogi ala e tomo hua igolo i lodo henua. 6 Gei nia manu ‘locust’ gaa honu i lodo oo hale mo lodo nia hale o au gau aamua mo au daangada huogodoo. Nia maa koia ga huaidu i nia hagahuaidu ala gu gidee ai godou damana mmaadua i mua.’ ” Nomuli, gei Moses guu huli guu hana.

7 Digau aamua o di king ga helekai gi mee, “Nia daane aanei le e waalooloo behee i di nau haga de aadee gidaadou? Heia nia daane Israel gii hula gi daumaha ang gi Dimaadua go di nadau God. Goe e de iloo bolo Egypt la gu mooho?”

8 Moses mo Aaron ga gahi mai labelaa gi mua di king, gei di king ga helekai gi meemaa, “Goodou guu mee hua di hula e daumaha gi Dimaadua di godou God, malaa koai ala gaa hula?”

9 Moses ga helekai, “Gimaadou huogodoo e hula, digau lligi mono gau mmaadua, mono damagiigi daane mo ahina, mo madau siibi, madau kuudi, mo madau kau, idimaa, gimaadou huogodoo e hai loo gii hai di madau daumaha hagamiami ang gi Dimaadua.”

10 Gei di king ga helekai, “Au e hai dagu hagamodu gi Dimaadua bolo au hagalee dugu adu nia ahina mono dama gii hula goodou! Ma gu modongoohia bolo goolua e haga noho di gulu hai huaidu i gulu lodo. 11 Malaa, deeai! Aalaa hua go nia daane ala e mee di hula e daumaha gi Dimaadua, be di maa deelaa di gulu mee e hiihai ginai.” Gei Moses mo Aaron ga hagabagi gi daha mo di king.

12 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Daahia aga ina doo lima laa hongo Egypt, gei nia ‘locust’ ga lloomoi gi hongo Egypt, gaa gai nia mee huogodoo ala digi mmade i di uwa hadu magalillili.” 13 Gei Moses ga daahi dana dogodogo gi nua, gei Dimaadua gaa hai di madangi gi angiangi mai i dua i di laangi deelaa mo di boo deelaa, gei dono luada gei di madangi deelaa gu haga maangi mai nia ‘locust’. 14 Gu logowaahee hua be di aha i hongo Egypt hagatau. Di logowaahee beenei ne gila mai mua ai, ge hagalee gila labelaa beelaa maalia.* 15 Tenua la guu gahu hua go nia maa, guu buni gei guu gai nia huwa laagau mono lau mo nia mee huogodoo ala digi huaidu i muli di uwa hadu magalillili. Deai di lau laagau e dahi ne dubu i hongo Egypt ai.

16 Di king ga hagalimalima hua ga gahi mai a Moses mo Aaron ga helekai gi meemaa, “Au gu hai hala gi Dimaadua go di gulu God mo adu gi goolua. 17 Goolua dumaalia mai gi di au, gei dalodalo gi Dimaadua go di gulu God, bolo gi daawa di hagahuaidu deenei gi daha mo au.” 18 Moses ga hagatanga i baahi di king gaa hana ga dalodalo ang gi Dimaadua. 19 Gei Dimaadua gaa hai di madangi gi gono aga i dai, gaa hai nia ‘locust’ gi mmaangi gi lodo Tai Mmee.* Deai di ‘locust’ e dahi ne dubu i lodo tei madagoaa i lodo o Egypt ai. 20 Gei Dimaadua e haga hamaaloo hua igolo lodo o di king o Egypt, deelaa di mee a mee hagalee hai digau Israel gii hula.

Di langi bouli dongoeho

21 Gei Dimaadua ga helekai gi Moses, “Daahia doo lima gi di langi, gei di bouli dongoeho gaa gahu i hongo tenua go Egypt.” 22 Moses ga daahi dono lima gi di langi, gei di bouli dongoeho guu gahu Egypt i lodo nia laangi e dolu.* 23 Digau Egypt gu de gidee ginaadou gi daha, ge gu deemee di ulu gi daha mo nadau hale i lodo nia laangi e dolu aalaa. Gei di gowaa dela e noho ai digau Israel le e maalama hua. 24 Di king ga gahi mai a Moses ga helekai gi mee, “Goodou guu mee hua di hula e daumaha gi Dimaadua, nia ahina mo godou dama guu mee di hula goodou, aalaa hua go godou siibi mono kuudi mono kau le e dugu hua.”

25 Moses ga helekai, “Goe hai beenaa laa, heia gimaadou gii kae madau manu hai tigidaumaha, e hai madau tigidaumaha dudu go gimaadou gi Dimaadua go di madau God. 26 Deeai, madau manu huogodoo le e kae labelaa go gimaadou, deai di manu e dahi e dugu ai. Madau manu ala e tigidaumaha ei gimaadou gi Dimaadua go di madau God le e hilihili go gimaadou ma gaa dau i di gowaa dela e hai ai tigidaumaha, gei gimaadou e de iloo be aahee nia mee ala ga hai hegau ai.”

27 Dimaadua ga haga hamaaloo lodo di king o Egypt. Deelaa ai ga hagalee hai digaula gii hula. 28 Di king ga helekai gi Moses, “Hana gi daha mo au, goe hudee hanimoi labelaa. Maa au ga mmada adu labelaa gi di goe, gei goe ga daaligi gii made i di laangi hua deelaa.”

29 Gei Moses ga helekai, “E hai gadoo be dau kai dela bolo goe ga hagalee mmada mai labelaa gi di au.”

11

Moses e haga iloo di mmade o nia ulu mmaadua

1 Gei Dimaadua ga helekai gi Moses, “Di hagaduadua hua e dahi i golo dela gaa hai ko Au gi di king mo digau Egypt. Nomuli gei mee ga hagau goodou gii hula. Gei muli dana hagau goodou gii hula, mee ga hagabagi goodou huogodoo gi daha mo Egypt. 2 Goe helekai gi nia daane mono ahina o Israel bolo ginaadou huogodoo la gi madau ina nadau mee ne hai gi nia silber mo goolo, gi nadau ihoo hagaaloho o Egypt.” 3 Dimaadua guu hai digau Egypt gi dumaalia gi digau Israel, gei digau aamua o di king mo digau Egypt hagatau la guu hai bolo Moses tangada hagalabagau.

4 Moses ga helekai gi di king, “Deenei telekai a Dimaadua boloo, ‘I di madahidi waelua di boo, gei Au gaa hana laa lodo Egypt. 5 Nia ulu mmaadua daane o Egypt huogodoo la gaa mmade, e daamada i tama daane madua di king o Egypt dela belee pono di lohongo king, gaa dae loo gi di ulu madua daane di hege ahina dela e olo ana ‘wheat’ gi di mee olo mee. Gei nia ulu mmaadua o nia kau huogodoo la gaa mmade labelaa. 6 Nnangihangi manawa gee ga longoaa i nia madagoaa huogodoo i hongo Egypt. Deai di lee manawa gee ne hai beenei i mua ai, ge hagalee gila beenei maalia labelaa. 7 Gei digau Israel digi hagalongo gi di paana e wwouwwou gi tangada Israel be e wwouwwou ang gi nia manu. Gei goodou ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua dela e dugu gee digau Egypt mo digau Israel.’ ” 8 Moses ga haga lawa ana helekai, “Au gau aamua huogodoo ga lloomoi ga dogoduli i ogu mua, ga tangi mai gi di au bolo au gi lahia agu daangada gii hula. Nomuli gei au gaa hana.” Moses ga hagatanga i baahi di king mo dono hagawelewele.

9 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Di king la hagalee loo e hagalongo adu gi di goe, bolo gii mee Au di hai agu mogobuna la gii logo i hongo Egypt.” 10 Moses mo Aaron la ne hai nia mogobuna aalaa i mua o di king o Egypt, gei Dimaadua la gu haga hamaaloo di manawa di king, deelaa e hidi ai iei mee hagalee hagau digau Israel gii hula gi daha mo dono henua.

12

Di Pasoobaa

(Leviticus 23.5; Numbers 9.1-5; 28.16; Deuteronomy 16.1-2)

1 Dimaadua ga helekai gi Moses mo Aaron i lodo o Egypt, 2 “Di malama deenei la go taamada o di godou ngadau. 3 Deenei di gulu mee belee hagi anga go goolua gi digau Israel, bolo di madangaholu laangi o di malama deenei, gei nia daane dagidahi i goodou gi hilihilia dana dama siibi be tamaa kuudi ang gi digau dono hale, di manu e dahi ang gi digau o di hale e dahi. 4 Maa di hale e hogoohi ang gi tama siibi dogomaalia, digaula la gii buni anga hua gi digau o di hale dela e hoohoo mai. Digaula di nadau dama siibi hua e dahi, e hagabau be dogohia e mee di gai di manu dulii deelaa. 5 Goodou hilihilia di kuudi daane be di siibi daane, dono ngadau e dahi, dela e humalia ge madammaa. 6 Hiahi di madangaholu maa haa o di malama deelaa, gei digau Israel huogodoo e hai gi daaligi nia manu aalaa. 7 Digaula gii kae nia dodo o nia manu aalaa gi hunu ina nia waduu o nadau bontai mo nia laagau di ulu gi nua o nia bontai o nia hale ala e miami ai ginaadou, e gai nia manu aalaa. 8 Di boo hua deelaa, digaula gi geina nia goneiga o nia manu ala ne dunu i hongo di ahi, gidagia gi nia lau laagau mmala mo nia palaawaa digi wanga ginai nia ‘yeast’. 9 Hudee geina mada be dunu nia goneiga gi nia wai i lodo di baalanga, gei gi geina di mee dela guu dunu haga dogomaalia, mo dono libogo, mono wae, mono mee ala i lodo huogodoo. 10 Goodou hudee dugu mee gi di luada. Nia mee ala ma gaa dubu, la gi duungia. 11 Deenei di godou hai e gai nia manu aalaa: goodou ulu godou gahu mo godou suudi e hagatogomaalia e hula, kumi godou dogodogo i godou lima, ga miami laa haga lellele. Idimaa deelaa di godou Hagamiami o di Pasoobaa, e hagalaamua Au, go Dimaadua.

12 “Di boo hua deelaa gei Au ga daaligi nia ulu mmaadua daane mono ulu mmaadua manu huogodoo i hongo Egypt, ga hagahuaidu nia balu god o Egypt huogodoo. Ko Au go Dimaadua. 13 Nia dodo ala gaa hunu gi nia waduu nia bontai le e haga modongoohia nia hale ala e noho ai goodou. Au ma ga gidee nia dodo, gei Au ga haga hili goodou i golo. Deai di hagaduadua e tale adu gi goodou ai i dagu hagaduadua digau Egypt. 14 Goodou la gi budubudu ina di laangi tagamiami dabu deenei, e haga langahia go goodou mo godou hagadili gi muli, bolo ma ko Au, go Dimaadua, ne hai di mee deenei.”*

Tagamiami o di Palaawaa Digi Hagatanga

(Exodus 34.18; Leviticus 23.6-8)

15 Dimaadua ga helekai, “I lodo nia laangi e hidu, goodou la gi geina go nia palaawaa digi hagatanga gi nia ‘yeast’. Di laangi matagidagi di tabu deelaa, goodou la gi haga mmaa ina gi daha nia ‘yeast’ ala i lodo godou hale, idimaa, tangada ma gaa gai dana palaawaa gu hagatanga gi nia ‘yeast’ mai tahi laangi gaa hana gi di hidu laangi, geia hagalee dau ang gi digau Israel. 16 Goodou gi dagadagabuli daumaha i di laangi matagidagi mo di hidu laangi di tabu deelaa. Nia laangi aalaa di moomee e hai ai. Di moomee e mee di hai la go di hai nia meegai e gai. 17 Goodou la gi heheia tagamiami dabu deenei, idimaa dela dagu laangi ne dagi mai godou madawaawa gi daha mo Egypt. Goodou la gi heheia tagamiami dabu deenei gi digau huogodoo ala e hagadili mai gaa hana hua beelaa. 18 Goodou e gai nia palaawaa digi hagatanga gi nia ‘yeast’, daamada i di hiahi o di madangaholu maa haa laangi o di malama matagidagi, gaa huli gi di hiahi o di madalua maa dahi laangi. 19 I lodo nia laangi e hidu la deai di ‘yeast’ i lodo godou hale ai. Di ingoo hua tangada dela ma gaa gai dana palaawaa tanga, go tangada hua deelaa le e hagamodu gi daha mo digau Israel, ma e aha maa mee tangada mai i daha be tangada donu o tenua. 20 Goodou hudee geina nia palaawaa tanga, aalaa hua e gai go nia palaawaa digi hagatanga ina i di ingoo hua di gowaa dela ma gaa noho ai goodou.”

Di Pasoobaa matagidagi

21 Gei Moses ga haga dagabuli nia dagi o digau Israel ga helekai gi digaula, “Tangada nei mo tangada nei i goodou tei gi hilihilia dana dama siibi be tamaa kuudi ang gi digau dono hale, daaligidia, gii mee di hai di godou hagamiami haga madagu o di Pasoobaa. 22 Goodou ga haga tiu di lau o di laagau hisop gi lodo nia dodo i lodo di baisin, ga haga tiutiu nia duludulu o nia bontai mo hongo nia bontai gi nia maa. Deai tangada i goodou e ulu gi daha mo dono hale ai, gaa dae loo gi di luada. 23 Dimaadua ma gaa hana i hongo Egypt e daaligi digau Egypt, ga gidee ia nia dodo i di gili nia duludulu o nia bontai mo hongo nia bontai, ge Ia hagalee hai tangada di langi haga made dangada gi ulu gi lodo godou hale e daaligi goodou.* 24 Goodou la gi haga gila ina aga nia haganoho aanei gii hai di mee e hana hua beelaa, gi daahi go godou dama laalaa gi muli loo. 25 Di godou madagoaa ma ga ulu i tenua a Dimaadua dela gu hagababa adu gi goodou, gei goodou la gi heheia taumaha deenei. 26 Di madagoaa godou dama ma ga heheeu adu boloo, ‘Di mee deenei le e haihai eimaha?’ 27 Gei goodou ga hagi anga boloo, ‘Deenei la di tigidaumaha Pasoobaa ang gi Dimaadua dela nogo daaligi digau Egypt, ge Ia gu hagahili digau Israel digi daaligidia.’ ”

Digau Israel ne hagalongo gi nia mee aanei, gaa pala gi lala ga daumaha gi God. 28 Gei digaula gaa hula gaa hai gii hai be nia helekai a Dimaadua ala ne hai gi Moses mo Aaron bolo gi heia.

Di mmade o nia ulu mmaadua

29 I di madahidi waelua di boo, gei Dimaadua ga daaligi nia ulu mmaadua huogodoo digau Egypt, daamada mai tama daane madua a di king dela belee kae dono lohongo king, gaa tugi loo i di ulu madua o tangada dela i lodo di hale galabudi, mo nia ulu mmaadua o nia manu huogodoo.* 30 Di king mo ono gau aamua mono gau o Egypt ala i golo gu aala huogodoo i di boo deelaa. Nia hangihangi guu logo i hongo Egypt, idimaa, deai di hale bolo dono dama daane ne made ai ai. 31 Di boo hua deelaa, gei di king o Egypt ga gahi mai a Moses mo Aaron, ga helekai ginai, “Goolua hula hagalimalima gi daha, goodou mo digau Israel huogodoo! Hula gi daha mo dogu henua gi daumaha goodou gi Dimaadua be godou kai ala ne hai. 32 Kae ina godou siibi mo godou kuudi mo godou kau. Goodou hula, gei goodou dalodalo ina labelaa gi hagahumalia au go Dimaadua.”

33 Digau Egypt e uhuuhuli digau Israel bolo gi hagalimalima gi daha mo di nadau henua, mo di helekai, “Maa goodou ga duai, gei gimaadou gaa mmade huogodoo!” 34 Malaa, digau Israel gaa kae nadau palaawaa digi unugi gi nia ‘yeast’, gaa hii gi nia hii goloo, ga dahi aga ga aamo, ga hagatanga gaa hula. 35 Gei digaula ga hai hegau gi nia helekai a Moses ala ne helekai ang gi ginaadou, bolo ginaadou gi madau ina nadau goloo ne hai gi nia silber mono goolo mono goloo gahu mai digau Egypt.* 36 Dimaadua guu hai digau Israel gi hagalabagau go digau Egypt, malaa, digau Egypt gu dumaalia gi digau Israel, guu wanga nia mee huogodoo ala ne madau go digaula. Deenei di hai ne daa ai nia goloo digau Egypt go digaula.

Digau Israel guu hula gi daha mo Egypt

37 Digau Israel la ga hagatanga i Rameses gaa hula gi Sukkoth. Nia daane le e ono lau mana (600,000), nia ahina mono damagiigi digi daulia. 38 Nia daangada dogologowaahee mai i daha mo nadau hagabae siibi, kuudi mono kau guu hula i nadau muli labelaa. 39 Digaula gaa daa nadau palaawaa i nadau mee ne gaamai i Egypt digi wanga ginai nia ‘yeast’, idimaa, digaula ne hagabagi gi daha mo Egypt hagalimalima, digi hagatogomaalia hagahumalia nadau meegai, ge digi hagatogomaalia nia palaawaa unugi gi nia ‘yeast’. 40 Digau Israel ne noho i Egypt nia ngadau e 430.* 41 Di laangi hagamuliagina di ngadau e 430, deelaa di laangi o nia madawaawa o nia dama o Dimaadua huogodoo ne hagatanga ai gi daha mo Egypt. 42 Deenei di boo a Dimaadua nogo dagi mai digau Israel gi daha mo Egypt mo di madamada humalia ai digaula huoloo. Deelaa di mee digau Israel e haga dabu ai di boo deelaa, e hagalaamua Dimaadua mai i nadau haga aala i di boo deelaa, gaa hana hua beelaa gi daahi go nadau dama laalaa gi muli.

Nnaganoho di Pasoobaa

43 Dimaadua ga helekai gi Moses mo Aaron, “Aanei nnaganoho di Pasoobaa: Tangada henua gee e miami i tagamiami di Pasoobaa ai, 44 gei di ingoo hua di hege ne hui kooe e mee di miami maa goe gu sirkumsais a mee i mua. 45 Tangada e noho i Israel i di madagoaa bodobodo be tangada ne hagangalua e miami di maa ai. 46 Tagamiami hagatau e hai gi miami i lodo di hale ne hagatogomaalia gi di maa; hagalee kae gi malaelae. Hudee ohaa gi mooho nia iwi o di manu. 47 Nia daangada huogodoo o Israel e hai gii hai tagamiami deenei. 48 Tangada digi sirkumsais e hagalee miami. Maa tangada henua gee guu noho i godou baahi, gei mee e hiihai e budu di Pasoobaa e hagalaamua Dimaadua, goodou e hai gi sirkumsais nia daane huogodoo o di hale o maa. Nomuli, gei mee le e dugu be tangada Israel donu, e dau gi di budu deenei. 49 Nnaganoho hua aanei e hai hegau gi digau Israel mo digau henua gee ma gaa noho i godou baahi.”

50 Digau Israel huogodoo gu hagalongo mo di hagagila aga nia helekai Dimaadua ne hai gi Moses mo Aaron. 51 Di laangi deelaa, gei Dimaadua gu laha mai nia madawaawa Israel gi daha mo Egypt.

13

Di hagadabu o nia dama mmaadua

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, 2 “Hagadabu ina nia dama daane mmaadua mai gi di Au, idimaa digaula mo nia manu daane mmaadua huogodoo la nia mee ni aagu.”*

Tagamiami o di Palaawaa Digi Hagatanga

3 Moses ga helekai gi nia daangada, “Hagamaanadu ina di laangi deenei, di laangi dela ne hagatanga ai goodou gi daha mo Egypt, di gowaa nogo noho ai goodou. Deenei di laangi Dimaadua ne laha mai goodou gi ono mahi maaloo dangihi. Nia palaawaa gu hagatanga le hagalee gai. 4 Goodou e hagatanga i Egypt i di laangi deenei i lodo di malama go Abib. 5 Dimaadua gu hagababa maaloo gi godou maadua mmaadua bolo Ia ga gowadu gi goodou tenua digau Canaan, Hittite, Amorite, Hivite mo digau Jebus. Mee ga laha mai goodou gi lodo tenua maluagina ge tomo huoloo. Di madagoaa deelaa, gei goodou heia gii budu di laangi deenei i lodo di malama matagidagi o nia ngadau huogodoo. 6 I lodo nia laangi e hidu goodou e hai gii gai nia palaawaa digi hagatanga, di hidu laangi e hai taumaha e hagalaamua Dimaadua. 7 I lodo nia laangi e hidu goodou hagalee gai nia palaawaa gu hagatanga. Nia palaawaa gu hagatanga e hagalee hai gi i golo i di ingoo hua di gowaa i lodo godou henua. 8 I di laangi deelaa, gei goe hagi anga ina gi godou dama daane bolo goodou e hai nia mee aanei, idimaa aanei nia mee Dimaadua ne hai adu gi goodou i di godou hagatanga i Egypt. 9 Nia mee aanei e hai di hagalangahia be di mee dela e nnoo doo lima be i hongo doo lae, e hagalangahia ge hagamaumau nnaganoho Dimaadua, idimaa ma go Dimaadua ne laha mai goodou gi daha mo Egypt gi ono mahi maaloo dangihi. 10 Budu ina di laangi i nia madagoaa ala gu haganoho i lodo di ngadau e dahi.

Nia ulu mmaadua

11 “Dimaadua gaa lahi goodou gi tenua o digau Canaan dela ne hagababa hagamodu go Mee adu gi goodou mo godou maadua mmaadua. Mee ga gowadu di maa gi goodou, 12 gei goodou e hai gi wanga nia ulu mmaadua huogodoo gi Dimaadua. Nia ulu mmaadua daane o godou manu la nia mee ni Dimaadua.* 13 Goodou e hai loo gii hui gi muli mai nia ‘donkey’ daane ulu mmaadua huogodoo i di godou tigidaumaha tama siibi i dono lohongo. Maa goodou e hagalee hiihai e hui gi muli nia manu ‘donkey’, hagadagamila ina nia uwa digaula. Goodou e hai gii hui gi muli nia ulu mmaadua daane o godou dama huogodoo. 14 Dagidilaangi dau dama daane ma gaa heeu tadinga di hagalangahia di laangi deenei, gei goe ga helekai gi mee boloo, ‘Ma go di maaloo dangihi Dimaadua dela ne laha mai gidaadou gi daha mo Egypt, di gowaa nogo hege ai gidaadou. 15 Di madagoaa di king Egypt nogo hamaaloo ono lodo e de hiihai di hagau gidaadou gii hula, Dimaadua gu daaligi nia ulu mmaadua daane huogodoo o Egypt, nia daangada mo nia manu. Gaa hidi ai gidaadou e tigidaumaha nia ulu mmaadua o nia manu huogodoo ang gi Dimaadua, e hui gi muli tadau ulu mmaadua daane. 16 Di laangi deenei e hai di hagalangahia, e hai be di mee dela e nnoo gi hongo tadau lima be i hongo tadau lae, e hagalangahia bolo Dimaadua ne laha mai gidaadou gi daha mo Egypt gi ono mahi maaloo dangihi.’ ”

Di waduu gololangi mo di waduu ahi

17 Di madagoaa di king o Egypt ne hai digau Israel gii hula gi daha mo Egypt, gei God digi dagia digaula i di ala dela e hana laa daha tenua e hana e moe adu gi Philistia, ma e aha maa di ala deelaa le e bodobodo, i Mee e hagabaubau boloo, “Digaula gi dee huli hua nadau lodo, gaa hai bolo ginaadou gaa hula gi muli gi Egypt i di nadau mmada gi nia dauwa ala e hai go ginaadou.” 18 Gei Mee gaa dagi digaula laa lodo di anggowaa adu gi Tai Mmee.* Digau Israel ne hula mo nadau goloo dauwa.

19 Moses gaa kae nia iwi o Joseph dalia ia, idimaa Joseph guu hai dana hagababa hagamodu gi digau Israel boloo, “Di madagoaa a God ma ga haga dagaloaha goodou, gei goodou kae ina dogu huaidina dalia goodou gi daha mo kinei.”*

20 Gei digau Israel ga hagatanga i Sukkoth adu gi Etham, ga haga duu nadau hale laa i taalinga di anggowaa. 21 Ma gaa aa, gei Dimaadua le e hana i mua digaula e dina gi di waduu gololangi e daudali go digaula, ge ma gaa boo, di waduu ahi e duu gi nua, e hana i nadau mua, e inaina digaula, gii mee di hula digaula boo mo aa. 22 Nia aa huogodoo gei di waduu gololangi le e hana i nadau mua, gei nia boo huogodoo gei di waduu ahi le e hana i nadau mua, e inaina di nadau ala.

14

Digau Israel e hula laa lodo Tai Mmee

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, 2 “Hai gi digau Israel gi maalui mai, hauhia nadau hale laa i mua o Pi-Hahiroth i mehanga o Migdol mo Tai Mmee, hoohoo gi Baal-Zephon. 3 Di king o Egypt ga hagabaubau bolo digau Israel la gu ihala hua e heehee hua i lodo di anggowaa i lodo henua. 4 Gei Au ga haga hamaaloo di manawa o di king, gei mee ga waluwalu goodou. Gei Au ga haga magedaa a mee mo ana gau dauwa, gei digaula ga hagalaamua Au. Gei digau Egypt ga iloo ginaadou bolo ma ko Au go Dimaadua.” Gei digau Israel gu daudali nnelekai a Maa.

5 Di haga iloo gaa dau i di king o Egypt bolo digau Israel la guu llele, geia mo ana gau aamua gaa huli labelaa nadau lodo, ga helekai, “Gidaadou la ne hai tadau aha dela ne hagau digau Israel ala nogo hai tadau hege la gii hula gi daha mo gidaadou?” 6 Gei di king ga hagatogomaalia dana waga hongo henua ga haga dagabuli mai ana gau dauwa. 7 Mee gaa hana mo ana waga hongo henua e ono lau ala koia e humalia, mono waga hongo henua ala i golo, huogodoo e dagi go ana dagi dauwa. 8 Dimaadua ga haga hamaaloo lodo o di king gaa hidi ai ei mee ga waluwalu digau Israel ala e hula i lala di hagaloohi o Dimaadua. 9 Digau dauwa Egypt mo nadau hoodo, waga hongo henua mo digau e dele nia maa huogodoo ga waluwalu digau Israel ga hoohoo adu i di gowaa digaula dela ne haga duu aga ai nadau hale laa i taalinga Tai Mmee, hoohoo adu gi Pi-Hahiroth mo Baal-Zephon.

10 Di madagoaa digau Israel ne mmada gi di king o Egypt mo ana gau dauwa ala e lloomoi, digaula gu mmaadagu huoloo, ga gahigahi Dimaadua bolo gi hagamaamaa ina ginaadou. 11 Gei digaula ga helekai gi Moses, “Ma deai di gowaa danu dangada i Egypt ai, dela goe ne laha mai gimaadou belee mmade i lodo di anggowaa deenei? Mmada malaa gi dau hai dela ne hai mai gi gimaadou dela ne laha mai gimaadou gi daha mo Egypt! 12 E hai behee? Gimaadou digi helekai adu gi di goe i mua tadau hagatanga bolo nia mee aanei le e kila aga? Gimaadou gu helekai adu boloo: Dugua hua gimaadou gii hege gi digau Egypt. Ma koia e humalia e hege i lala digaula i di madau mmade i lodo di anggowaa deenei!”

13 Gei Moses ga helekai, “Goodou hudee mmaadagu! Goodou hagamahi, goodou gaa mmada gi di mee a Dimaadua dela gaa hai, ga haga dagaloaha goodou dangi nei. Digau Egypt aanei ga hagalee mmada ginai goodou labelaa. 14 Dimaadua ga heebagi e pono goodou, goodou deai di godou mee e hai ai.”

15 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Goe e gahigahi Au eiaha? Hai gi digau Israel bolo gi hagatanga, lloo adu. 16 Gei goe daahia dau dogodogo gi hongo tai deenaa gi wwae lua, gii bagu di gowaa e hula ai digau Israel. 17 Au gaa hai digau Egypt gi lodo hamaaloo gi waluwalu goodou go digaula. Gei dogu aamua la ga modongoohia i di Au ma ga haga magedaa di king o Egypt mo ana gau dauwa, mo ana waga hongo henua, mo digau ala e dele nia maa. 18 Au ma ga haga magedaa digaula, gei digau Egypt ga iloo ginaadou bolo ma ko Au go Dimaadua.”

19 Tangada di langi o God dela nogo hana i mua di llongo gau dauwa o Israel ga hagadiga mai la muli digaula, gei di waduu gololangi dela nogo i mua digaula, gaa hana labelaa la muli digaula, 20 gaa hana gaa duu i mehanga digau Egypt mo digau Israel. Di boo deelaa gei di waduu gololangi deelaa gaa hai digau Egypt gii noho i lodo di bouli, gei digau Israel e noho i lodo di maalama, gei nia baahi e lua gau dauwa aalaa digi hoohoo nau mehanga i di boo deelaa.

21 Gei Moses ga daahi dono lima laa hongo tai deelaa, gei Dimaadua gaa hai dana madangi gi gono ia i dua ga hagabagibagia tai deelaa i di boo deelaa hagatau, gaa hai di tai la gii bagu gi maangoo. Nia wai la gu wwae lua, 22 gei digau Israel gaa hula i tungaalodo o di tai i di gowaa dela ne maangoo, gei nia wai la guu hai nia abaaba ni digaula i di baahi gau donu mo di baahi gau ihala.* 23 Digau Egypt ga waluwalu mai muli digau Israel gi tungaalodo di tai mo nadau hoodo mo nadau waga hongo henua mono gau ala e dele nia maa. 24 Hagaluada loo, Dimaadua ga mmada iha mai i lodo di waduu ahi mo di waduu gololangi, gi digau dauwa o Egypt, ga hagahinihini digaula. 25 Mee ga haga de ngalungalua nia duaadiga o nadau waga hongo henua, gei nia maa gu deemee di llele. Gei digau Egypt ga helekai boloo, “Gidaadou gaa hula gaa llele gi daha mo digau Israel, idimaa Dimaadua le e huli mai e heebagi mai i di baahi o Israel!”

26 Gei Dimaadua ga helekai gi Moses, “Daahia doo lima gi hongo di tai deenaa, gi honu mai di tai laa hongo digau Egypt mo nadau waga hongo henua mono gau ala e dele nia maa.” 27 Gei Moses ga daahi dono lima laa hongo di tai deelaa, malaa, hooaga hagaluada gei nia wai o di tai deelaa gu buni mai gi ono lohongo, gei digau Egypt gu hagamahi bolo ginaadou belee llele gi daha mo tai deelaa, ge gu deemee, gu hai hua go Dimaadua gi aabulu gi lodo di tai deelaa. 28 Tai deelaa la gu buni mai guu gahu nia waga hongo henua mo digau ala e dele nia maa mo digau dauwa Egypt huogodoo ala nogo waluwalu digau Israel laa lodo di tai deelaa. Deai tangada e dahi ne mouli ai, huogodoo guu mmade. 29 Gei digau Israel guu hula i hongo di gowaa bagu i tungaalodo di tai, gei nia wai la guu hai nia abaaba e lua ni digaula, e dahi i di baahi gau ihala ge dahi i di baahi gau donu.

30 Deelaa di hai a Dimaadua ne haga dagaloaha digau Israel gi daha mo digau Egypt. Digau Israel guu mmada gi digau Egypt ala e dadaahee guu mmade i tongotai. 31 Digaula gu mmada hua haga mmaa gi di mogobuna damanaiee a Dimaadua dela ne hai gi digau Egypt, gei digaula gu hagamadagudia a Dimaadua gu hagadonu a Mee mo tangada hai hegau a Maa go Moses.

15

Taahili a Moses

1 Malaa digau Israel mo Moses ga daahili gi Dimaadua i taahili deenei:*

Au e daahili hagaamu a Dimaadua

i ono mahi aamua i dono aali.

Mee ne haga abulu nia hoodo

mo digau ala e deledele nia maa

la gi lodo di tai.

2 Dimaadua la go dogu abaaba maaloo,*

go Mee dela ne haga mouli au.

Go Mee dela go dogu God,

gei au e haga hagaamu a Mee,

go Mee dela go di God o dogu damana,

gei au e daahili i ono mahi.

3 Dimaadua la tangada dauwa de madagu,

di ingoo o Maa go Yihowah.

4 Mee ne kili di llongo gau dauwa o

Egypt mo nadau waga gi lodo di tai.

Digau dauwa ala e maaloo dangihi

la gu maalemu i lodo Tai Mmee.

5 Di tai guu gahu digaula

gu aabulu gadoo be di hadu

gi tua di moana.

6 Meenei Dimaadua, doo lima

gau donu le e mahi huoloo,

gu hunahuna hagauwwou

madau hagadaumee.

7 Goe gu hunahuna o hagadaumee

gi oo mahi.

Do hagawelewele la gu ulaula

guu dudu digaula gii wwele

gadoo be nia geinga maangoo.

8 Goe ne ili di tai,

gei nia wai gu tuu gi nua,

gu wwae lua guu hai nia abaaba,

gei gu bagu ia gi tua loo i lala.

9 Di madau hagadaumee ne helekai boloo,

‘Au ga waluwalu digaula gaa kumi

ko au, gaa duwwe nia goloo digaula,

gei au gaa daa agu mee

ala e hiihai ginai au.

Au ga haga mmuu dagu

hulumanu dauwa

gaa dada nia mee huogodoo digaula.’

10 Gei deeai! Meenei Dimaadua,

Goe gu ili hua dau madangi gei di tai

gu lamuhi digaula gi aabulu gadoo be

nia baalanga daamaha gi lodo di moana.

11 Meenei Dimaadua, ma di god

koai e hai be Goe?

Ge koai e hai be Goe

dela e mogobuna huoloo ge dabuaahia?

Ge koai e hai be Goe

dela e hagamadagudia huoloo?

12 Goe ne dahi aga hua doo lima

gau donu gei henuailala

guu holo madau hagadaumee.

13 Goe gu haga huudonu au hagababa

i dau dagi au daangada

ala ne haga mouli Kooe.

Goe gu laha mai digaula gi do henua

dabu i nia mahi o mogobuna.

14 Digau o nnenua llauehe gu longono

gei gu mmaadagu.

Di manawa gee huoloo

gu i lodo digau Philistia.

15 Nia dagi o Edom

gu mmaadagu huoloo.

Digau maaloo o Moab

gu daamada gu polepole.

Gei digau Canaan

gu paagege nadau lodo.

16 Digaula gu mmaadagu,

gei gu uli nadau gai huoloo.

Meenei Dimaadua, digaula guu mmada

gi o maaloo, gei gu noho deemuu

i di nadau mmaadagu,

gaa dae loo gi di tanga adu gi daha

o au daangada, go au daangada

ala ne haga dagaloaha mai gi daha

mo nadau noho hege.

17 Meenei Dimaadua, Goe ne dagi mai

digaula gaa dugu i hongo dau gonduu,

go di gowaa dela ne dongo Kooe

belee hai do lohongo, go di Hale

Daumaha dela ne bida hau Kooe.

18 Meenei Dimaadua, go Kooe hua di

king ga hana hua dee odi.

Taahili a Miriam

19 Nia hoodo a di king o Egypt mono waga hongo henua mo digau ala e dele nia maa guu hula gi lodo di tai, gei Dimaadua gu haga mmidi mai nia wai gi hongo digaula, gei digau Israel gu hula hua gi di baahi dela i golo i di gowaa hua bagu ia.

20 Soukohp ahina go Miriam, tuaahina o Aaron ne gaamai dana mee hagatangitangi ‘tambourine’, gei nia ahina huogodoo ga daudali a mee mo di haga tangitangi nadau ‘tambourine’ mo di gagaalege. 21 Miriam gaa huwa taahili deenei gi digaula:

“Goodou daahili hagaamuina Dimaadua,

i Mee dela ne aali i dono mahi aamua.

Mee ne haga abulu nia hoodo

mo digau dele nia maa gi lodo di tai.”

Nia wai mmala

22 Moses ga dagi mai digau Israel mai Tai Mmee gi lodo di Anggowaa o Shur. Digaula nogo taele i nia laangi e dolu i lodo di anggowaa, digi gidee nia wai. 23 Digaula gaa dau i di gowaa dono ingoo go Marah, gei nia wai i golo le e mmala, e deemee di inu, deelaa di mee digaula ne haga ingoo di gowaa deelaa bolo ‘Marah’.* 24 Nia daangada guu hai nadau donu gi Moses boloo, “Gidaadou ga inu tadau aha?” 25 Gei mee gaa dangi gi Dimaadua, gei Dimaadua ga hagi anga dana bida laagau, gei Moses gaa hudu di maa gi lodo di monowai, gei nia wai gu humalia dono inu.

Di madagoaa deelaa, gei Dimaadua guu wanga ana haganoho gi digaula, gu hagamada digaula. 26 Mee ga helekai, “Maa goodou ga hagalongo mai gi di Au huoloo, gaa hai go nia mee ala e humalia, ga hagagila aga agu haganoho, gei Au hagalee hagaduadua goodou gi nia magi huaidu ala ne hai ko Au gi digau Egypt. Idimaa deenei Au go Yihowah di godou God dela e hagahili goodou.”

27 Nomuli, gei digaula gaa dau adu gi Elim, go di gowaa dela iai nia monowai uwa aga e madangaholu maa lua, ge mada hidu laagau niu, gei digaula ga haga duu aga nadau hale laa i baahi o nia monowai aalaa.

16

Nia palaawaa ‘manna’ mo nia manu ‘quail’

1 Digau Israel huogodoo ga hagatanga i Elim i di madangaholu maa lima laangi o di lua malama i muli di nadau tanga mai gi daha mo Egypt, gei digaula gaa dau i lodo di Anggowaa o Sin, dela i mehanga o Elim mo Sinai. 2 Digaula huogodoo guu hai nadau donu gi Moses mo Aaron i lodo di anggowaa deelaa, 3 ga helekai gi meemaa, “Maa nei bolo Dimaadua ne daaligi gimaadou i lodo Egypt la koia e humalia. Gimaadou nogo noho i golo i baahi nia baalanga goneiga, giidagi madau meegai gii tau gi di madau hiihai, gei goe ne laha mai gimaadou huogodoo gii mmade i di hiigai i kinei.”

4 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Au ga llingi iha gi goodou agu palaawaa mai i di langi. Nia laangi huogodoo, nia daangada gii hula gi ogohia nadau meegai ala e dohu ang gi ginaadou i lodo di laangi e dahi, idimaa Au e hagamada digaula be digaula e hagalongo gi agu haganoho be deeai.* 5 Di ono laangi, gei digaula gi hagabudu ina nadau mee gii logo nia holongo lua i nia mee ala nogo ogo i nia laangi huogodoo ala ne hula, gaa lawa ga hagatogomaalia.”

6 Moses mo Aaron ga helekai gi digau Israel, “Hiahi nei gei goodou ga iloo bolo ma go Dimaadua dela ne dagi mai goodou gi daha mo Egypt. 7 Hagaluada goodou gaa mmada gi di mogobuna madamada o Dimaadua, i Mee dela gu longono godou tamu e hai baahi ang gi de Ia. Goodou hagalee ne tamu gimaua, idimaa gimaua e hai hua nia moomee a Maa!” 8 Gei Moses ga duudagi adu ana helekai boloo, “Ma go Dimaadua dela ga gowadu godou goneiga manu e gai go goodou i nia hiahi huogodoo, gei nia palaawaa e logo be di godou hiihai i nia luada huogodoo, i Mee gu longono Ia di godou tamu Ia. Idimaa hagalee go gimaua ala ne tamu go goodou, ma go Dimaadua.”

9 Moses ga helekai gi Aaron bolo digau Israel huogodoo gi lloomoi gii tuu i mua o Dimaadua, i Mee gu longono Ia nadau tamu nogo hai. 10 Di madagoaa hua a Aaron ne helekai gi tagabuli deelaa, gei digaula gaa huli ga mmada adu gi di anggowaa, gei di madamada o Dimaadua gu gidee i lodo di gololangi. 11 Dimaadua ga helekai gi Moses, 12 “Au gu longono digau Israel nogo tamu Au. Hagi anga ina gi digaula bolo ma ga hiahi, gei digaula gaa gai nadau goneiga manu, ge ma ga luada gei digaula gaa gai nadau palaawaa logowaahee, gi iloo ginaadou bolo ma ko Au go Dimaadua, go di nadau God.”

13 Gaa dae gi di hiahi, gei nia manu ‘quail’ gu mmaangi mai, gu buni hua i lodo di waahale laa, ge luada la go di gohu o di magalillili gu i di gili di waahale laa deelaa. 14 Di gohu o di magalillili o di luada la ne maa, gei nia mee be nia una iga e mmoemmoe i hongo nia gelegele i lodo di anggowaa. 15 Digau Israel ne mmada e de iloo be nia maa ni aha, ga heheeu i nadau mehanga boloo, “Nia maa ni aha aanei?”

Gei Moses ga helekai, “Nia mee aanei la go nia palaawaa a Dimaadua ala ne gowadu gi goodou e gai.* 16 Dimaadua guu hai bolo tangada nei i goodou gi hagabudu ina ana mee ala e dohu ang gi deia, holongo di baahi galon ang gi tangada e dahi i digau huogodoo i dono hale.”

17 Digau Israel guu hai di maa beenei, hunu gau gu haga budu gu iehe, ge hunu gau gu haga budu nadau mee hogoohi. 18 Digau ala ne hagabudu nadau mee gii logo, la digi logowaahee, gu dohu hua, gei digau ala ne haga budu nadau mee hogoohi laa, hagalee hogoohi, digaula huogodoo guu dohu hua.* 19 Moses ga helekai gi digaula, “Deai tangada e dugu ana mee dubu gi daiaa ai.” 20 Hunu gau hagalee hagalongo gi Moses, e benebene nadau mee dubu gi luada dono daiaa. Hooaga luada, gei nia maa guu ila gu bilau, gei Moses gu hagawelewele gi digaula. 21 Malaa, nia luada huogodoo, tangada nei mo tangada nei e haga budu hua ana mee ala e dohu ang gi deia. Di madagoaa di laa ma gaa dii, gei nia mee ala ne dubu ga waiwai gi daha.

22 Di ono laangi gei digaula gu haga budu nadau meegai holongo lua, nia pauna e madangaholu maa lua ang gi tangada e dahi, gei nia dagi o Israel ga lloomoi ga hagi anga gi Moses bolo deelaa di hai ne hai. 23 Gei mee ga helekai gi digaula, “Dimaadua guu hai bolo daiaa la di Laangi Sabad e hagamolooloo, di laangi dela e hagadabu ang gi Dimaadua. Goodou daa ina godou mee ala belee daa gi di imu, ge godou mee belee dunu gi di baalanga la dunaa ina, gei nia mee ala gaa dubu la benabena gi dono daiaa.”* 24 Digaula gaa hai be nia helekai a Moses, ga benebene nia mee ala e dubu gi dono daiaa, ge nia maa digi bilau, ge deai nia ila i lodo nia maa ai. 25 Moses ga helekai, “Goodou geina godou mee aalaa dangi nei, idimaa deenei di laangi hagamolooloo e hagadabu ang gi Dimaadua. Goodou e deemee di kida nia meegai i lodo henua dangi nei. 26 Nia laangi e ono, gei goodou gi hagabudu ina godou mee, idimaa di hidu laangi la di Laangi Sabad, deai nia mee e hai ai.”

27 Hunu gau i digaula guu hula haga budu nadau mee i di Laangi Sabad, ge digi kida nadau mee. 28 Dimaadua ga helekai gi Moses, “E waalooloo behee go di godou dee daudali agu haganoho? 29 Goodou la gi langahia bolo Au go Dimaadua ne gowadu di laangi hagamolooloo, gei di ono laangi e gowadu agu meegai ala e dohu gi nia laangi e lua, bolo huogodoo gi noho hua i godou hale i di hidu laangi, hagalee e ulu gi daha. 30 Malaa, digaula gu hagamolooloo i di hidu laangi.”

31 Digau Israel ga haga ingoo nia meegai aalaa bolo ‘manna’.* Nia maa e hai gadoo be nia dama golee kene, ge di kala o di maa le e hai gadoo be nia palaawaa ne unugi mono mee maangala lodo henua.* 32 Moses ga helekai, “Dimaadua la guu hai bolo gidaadou la gi benebene ina di baahi galon i tadau ‘manna’ ang gi tadau hagadili, gi gidee digaula bolo aalaa go nia meegai a Mee nogo haangai gidaadou i lodo di anggowaa i dono dagi mai gidaadou i Egypt.” 33 Moses ga helekai gi Aaron, “Haawa dau loaabi hadu gi nia ‘manna’ gii hai di baahi galon, gaa dugu kooe gi mua o Dimaadua, bolo e benebene ang gi tadau hagadili.”* 34 Aaron gaa dugu di loaabi gi mua Tebedebe o di Hagababa gi benebene nia maa i golo, be nia helekai a Dimaadua ala ne hai gi Moses. 35 Digau Israel nogo miami i nia ‘manna’ aanei i lodo nia ngadau e mada haa, gaa dae loo gi di nadau dau gi tenua go Canaan, gaa noho i golo.* 36 (Di baahi galon le e tongaadahi gi dahi baahi madangaholu o di mee dela e papauna nia huwa laagau a digaula.)

17

Nia wai mai i lodo tadugalaa

(Numbers 20.1-13)

1 Digau Israel huogodoo ga hagatanga i di Anggowaa o Sin, ga taele gi di gowaa nei mo di gowaa nei, mai nnelekai o Dimaadua gi digaula, gaa dau i Rephidim ga haga duu nadau hale laa i golo, di gowaa deelaa la ono wai inu ai. 2 Gei digaula gaa hai nadau donu gi Moses boloo, “Goe haga inumia gimaadou.”

Gei Moses ga helekai, “Goodou e hai baahi mai gi di au eiaha? Goodou e hagamada a Dimaadua eiaha?”

3 Digaula gu hieinu gaa tamu a Moses boloo, “Goe ne laha mai gimaadou nogo i Egypt laa i aha? Goe ne laha mai gimaadou belee daaligi gimaadou mo madau dama mo madau manu gii mmade?”

4 Gei Moses ga dalodalo hagamahi gi Dimaadua, “Au gaa hai dagu aha gi digau aanei? Digaula e hoohoo hua ga dilidili au.”

5 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Gahia mai nia dagi o digau Israel, hula goodou i mua digau Israel. Kae ina dau dogodogo dela nogo hagamaawa di monowai Nile. 6 Au ga duu laa i oo mua i hongo di Gonduu Sinai, gei goe ga hagamaawa tadugalaa, gei nia wai gaa hali mai, e inu ai nia daangada.” Gei Moses gaa hai hua nia mee aanei hagammaa i mua nia dagi o digau Israel.

7 Di gowaa deelaa gu haga ingoo bolo ‘Massah’ mo ‘Meribah’* i digau Israel ne hai tamu gei gu hagamada a Dimaadua gi di nadau heeu boloo, “Dimaadua la i tadau baahi be hagalee?”

Tauwa ang gi digau Amalek

8 Digau Amalek ne lloomoi ga heebagi gi digau Israel i Rephidim. 9 Gei Moses ga helekai gi Joshua, “Hilia au daane, e hula e heebagi gi digau Amalek daiaa. Au gaa duu laa i hongo di gonduu deelaa, e daahi togodogo hagamadagu a God.” 10 Gei Joshua gaa hana ga heebagi gi digau Amalek be nia helekai a Moses ne hai, gei Moses mo Aaron mo Hur guu hula gi hongo di gonduu deelaa. 11 Malaa, di waalooloo o Moses e daahi ono lima gi nua, gei digau Israel ga heebagi maaloo, gei mee ma gaa dugu ono lima gi lala, gei digau Amalek ga heebagi maaloo. 12 Nia lima o Moses ma ga maanu, gei ogo Aaron mo Hur ga gaamai di nau hadugalaa, ga haga noho a Moses gi nonua, gei meemaa gaa tuu i baahi o mee, e daahi nia lima o maa gi nua, gaa dae loo gi di laa ga ulu. 13 Gei Joshua gu daaligi digau Amalek huogodoo i di hai deenei ne hai.

14 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hihia di mee deenei gi lodo di beebaa e hai di mee haga langahia. Gei goe gi haga iloo ina gi Joshua bolo Au ga hagammaa digau Amalek gi hagalee.”* 15 Moses ga haga duu dana gowaa hai tigidaumaha i di gowaa deelaa, ga haga ingoo boloo ‘Yihowah Nissi’† 16 mo di helekai, “Dahi aga ina gi nua tagallebe o Dimaadua, gei Dimaadua la ga heebagi gi digau Amalek ga hana hua dee odi!”

18

Jethro e hana hagahidihidi gi baahi Moses

1 Jethro, tamana di lodo Moses, tangada hai mee dabu o Midian, gu longono nia mee huogodoo Dimaadua ne hai gi digau Israel mo Moses i dana dagi digaula gi daha mo Egypt. 2 Mee ga hanimoi gi Moses, ga laha mai a Zipporah di lodo Moses dela ne dugu, 3 mo Gershom mo Eliezer, nia dama daane dogolua a Zipporah. (Moses gu helekai, “Au nogo hai tangada henua gee i hongo tenua digau tuadimee”, gei mee ga hagaingoo dana dama daane e dahi bolo Gershom.** 4 Mee gu helekai labelaa, “Di God o dogu damana gu hagamaamaa au gu hagalee daaligi go di king Egypt”, gei mee gaa gahi dana dama daane dela i golo bolo Eliezer.†) 5 Jethro ga hanimoi dalia di lodo Moses mo ana dama dogolua gi hongo di anggowaa, di gowaa nogo noho ai Moses hoohoo gi di gonduu hagamadagu Dimaadua. 6 Mee gu hagailoo gi Moses bolo ginaadou e lloomoi, 7 gei Moses gaa hana belee heetugi gi mee, ga bala gi lala i mua o mee gaa hongi a mee. Digaula ga heheeu be ginaadou guu hai behee, ga ulu gi lodo di hale laa Moses. 8 Moses ga hagi anga gi Jethro nia mee huogodoo Dimaadua ne hai gi di king mo nia daangada Egypt belee haga dagaloaha digau Israel. Mee gu hagi anga labelaa gi mee nia haingadaa ne heetugi ginai ginaadou i di nadau lloomoi, mo di hai Dimaadua ne benebene ginaadou. 9 Jethro ne longono ia nia mee aanei huogodoo, ge gu tenetene, 10 ga helekai,

“Hagaamuina Dimaadua dela

ne benebene goodou gi daha mo di

king mo nia daangada o Egypt.

Hagaamuina Dimaadua dela

ne benebene ana daangada gi daha

mo di hai hege”.

11 Dolomeenei au e iloo bolo Dimaadua e aamua i nia god huogodoo, idimaa Dimaadua guu hai di mee deenei gi digau Egypt ala nogo hagahuaidu digau Israel. 12 Jethro ga gaamai dana tigidaumaha belee dudu hagadogomaalia mono tigidaumaha ala i golo belee wanga gi God, ge Aaron mo nia dagi Israel huogodoo gaa hula belee miami e hagagila nnangaahai daumaha.

Moses e dongo digau hai gabunga

(Deuteronomy 1.9-18)

13 Di laangi nomuli, gei Moses nogo daadaamee e haga donudonu nia mee i mehanga nia daangada mai di luada gaa tugi i di boo. 14 Jethro ne mmada gi nia mee huogodoo a Moses e hai, ga heeu, “Ma ni aha ala e hai kooe gi nia daangada? Goe e aha dela e hai nia maa modogoe gei nia daangada e tuu i kinei mai luada gaa tugi di boo belee heeu adu nadau mee?” 15 Moses ga helekai, “Au e hai gii hai beenei idimaa nia daangada e lloomoi gi di au e kabe di manawa o God. 16 Nia daangada dogolua ma ga lagalagamaaloo, meemaa e lloomoi gi di au, gei au ga hilihili be di ma koai dela e donu i meemaa, gei au e hagi anga gi meemaa nnelekai mo nnaganoho a God.”

17 Jethro ga helekai, “Goe hagalee hai donu nia mee aanei. 18 Goe ga hagaduadua goe mo nia daangada aanei. Aanei la guu logo balua di hai kooe modogoe. 19 Dugua mai e gowadu nia hagamaamaa humalia, gei God ga madalia laa goe. Ma e donu go dau pono nia daangada i mua o God, e gaamai nadau lagamaaloo gi Mee. 20 Goe ne belee aago nnelekai a God gi nia daangada, ga hagamodongoohia di hai e noho mo e mouli, gei ni aha belee hai go ginaadou. 21 E humalia goe hilihilia hunu daangada ala e mee, gaa dongo digaula e hai nia dagi o nia daangada: Nia dagi nia madahaanau dagi mana, dagi llau, dagi madalima mo dagi madangaholu. Digaula e hai gii hai digau e mmaadagu i God, e hagadagadagagee ginai, e deemee di hui halahalau go tangada gi nia bahihadu. 22 Heia digaula gi ngalua be digau hai gabunga i nia madagoaa huogodoo ang gi digau Israel. Digaula e mee di gaamai nia gabunga haingadaa huogodoo gi di goe, gaa hai nia lagamaaloo lligi huogodoo go ginaadou. Deelaa di hai ga haga haingoohia, i digaula ala gaa dau e hagamaamaa goe. 23 Maa goe gaa hai di mee deenei be nnelekai a God, goe ga hagalee hagaduadua goe, gei nia daangada huogodoo gaa hula gi nadau guongo, gei nadau lagamaaloo ga hagahumalia.”

24 Moses gu daudali nnelekai a Jethro, 25 ga hilihili nia daane e mee di hai nnegau i lodo digau Israel huogodoo. Mee ne dongo digaula belee hai nia dagi o nia daangada madangaholu llau, dagi llau, dagi madalima mo dagi madangaholu. 26 Digaula e hai hegau be digau hai gabunga e ngalua gi muli ang gi nia daangada, e gaamai nia gabunga haingadaa gi Moses, gaa hai nia gabunga lligi go ginaadou.

27 Moses ga hagaaloho hagamaewae gi Jethro dela gaa hana gi muli gi dono guongo.

19

Digau Israel i di Gonduu Sinai

1-2 Digau Israel ga hagatanga i Rephidim, gaa dau i di Anggowaa o Sinai i tahi laangi o di tolu malama i muli nadau hagatanga gi daha mo Egypt, ga haga duu aga nadau hale laa i mua di Gonduu Sinai. 3 Moses gaa hana gi tomo di gonduu deelaa belee heetugi gi God.

Dimaadua gaa gahi a mee mai i hongo di gonduu bolo gi helekai gi digau Israel, go di madawaawa Jacob, boloo, 4 “Goodou gu gidee hua hagammaa gi agu mee ala ne hai ko Au go Dimaadua gi digau Egypt mo dagu laha mai goodou gadoo be di ‘eagle’ e laha mai ana dama i hongo ono bakau. 5 Maa goodou ga hagalongo mai gi di Au mo di haga gila aga agu hagababa, gei goodou gaa hai digau hagalabagau ni aagu. Henuailala hagatau la di mee ni aagu, gei goodou digau ni aagu ne hilihili.* * 6 Goodou gaa hai di golohenua dela gu hagadabu mai gi di Au modo go Au ge ga hai hegau mai gi di Au be digau hai mee dabu.”* 7 Gei Moses ga haneia, ga haga dagabuli mai nia dagi ga hagi anga nia helekai a Dimaadua ala ne hai. 8 Digau huogodoo ga helekai be di mee e dahi boloo, “Gimaadou gaa hai nia helekai a Dimaadua la gii kila huogodoo.” Gei Moses ga hagi anga telekai digaula gi Dimaadua.

9 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Au ga haneia i lodo di gololangi maadolu e helekai adu gi di goe, gei digaula ga longono ga hagadonu goe gaa hana hua beelaa.”

Gei Moses ga hagi anga telekai digaula gi Dimaadua. 10 Gei Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hana labelaa, helekai gi digaula bolo ginaadou gi hagatogomaalia ina dangi nei mo daiaa ang gi di hai daumaha. Digaula gi heia nadau gahu gi madammaa, 11 ge gi togomaalia labelaa gi dono daiaa, idimaa deelaa di laangi e haneia iei Au gi hongo di Gonduu Sinai, deelaa di gowaa ga gidee ginaadou Au. 12 Dugua di hagageinga e haganiga di gonduu deenei, e bule nia daangada gi dee lloo aga gi hongo di gonduu deenei, ge hudee tale gi tono di gonduu. Tangada dela ma gaa tale gi di gonduu le e daaligi gii made.* 13 Tangada deelaa la gi dilidilia gi nia hadu, be gi puugia gi nia maalei, ge deai tangada e bili gi mee ai. Di mee deenei le e hai gi nia daangada mono manu, digaula la gi daaligidia gii mmade. Di madagoaa o nia buu ma ga iliili haga lloo, deelaa di madagoaa digau Israel ga lloo aga ai gi di gonduu.”

14 Moses gaa gaga ia i di gonduu gi baahi o nia daangada, ga helekai gi digaula bolo gi togomaalia ginaadou gi taumaha. Gei digaula gaa tugi nadau goloo gii mmaa, 15 gei Moses ga helekai gi digaula, “Goodou heia goodou gi togomaalia gi dono daiaa, goodou hudee heia di hiihai o taga hai lodo.”

16 Malaa, luada togodolu laangi, gei di atili gu maawa i hongo di gonduu, gei nia ila gu dabadaba, gei di gololangi maadolu guu gahu di gonduu guu buni. Gei di lee o di buu gu hai loo gi nua i lodo di ahiaalangi, gei digau o di waa hale laa gu polepole mo di uli nadau gai.* * 17 Moses ga dagi mai digaula gi daha mo lodo di waahale belee heetugi ang gi God, gei digaula gaa tuu i golo i tono di gonduu. 18 Gei di huiahi guu gohu guu gahu di Gonduu Sinai, idimaa Dimaadua ne haneia i lodo di ulaula ahi. Di gonduu la guu gohu gadoo be di huiahi imu damanaiee, gei nia daangada gu polepole gu uli nadau gai. 19 Di lee o di buu dela e iliili gu longono gi nonua mai. Moses ga helekai, gei God ga helekai gi mee i di lee atili. 20 Dimaadua ga haneia gi hongo di Gonduu Sinai ga gahi aga a Moses gi golo, gei Moses guu hana gi Mee. 21 Gei Dimaadua ga helekai gi mee, “Hana gi lala, helekai gi nia daangada bolo ginaadou hudee lloomoi laa hongo tagageinga bolo e mmada mai gi di Au, gi dee mmade ginaadou dogologo. 22 Digau hai mee dabu hogi ala ma ga hoohoo mai gi di Au, e hai gi hagadabu ina ginaadou mai gi di Au, ma ga hagalee hagadabu, gei Au ga hagahuaidu digaula.”

23 Moses ga helekai gi Dimaadua, “Nia daangada le e deemee di lloo aga, i di Goe guu hai bolo gimaadou gi hagamadagudia ina di gonduu deenei ge gi hagageinga ina di maa.”

24 Dimaadua ga helekai, “Hana, laha aga a Aaron madalia goe. Gei digau hai mee dabu mo digau Israel hudee lloomoi gi lodo tagageinga belee lloo aga gi di Au, gi de hagahuaidu digaula ko Au.” 25 Malaa, Moses ga haneia ga hagi anga gi digaula beenei.

20

Madangaholu Haganoho

(Deuteronomy 5.1-21)

1 God ga helekai i nia helekai aanei:

1 2 Ko au go Yihowah go di godou God

dela ne dagi mai goodou gi daha

mo Egypt, di godou gowaa

dela nogo ngalua hege ai.

3 Goodou hudee hai god hua gee mo Au.

2 4 Goodou hudee hai god gi nia ada o

tei mee i di langi i nua be i henuailala,

be i lodo di moana o lala henuailala.*

5 Hudee pala ginai be e daumaha ginai,

idimaa, deenei Au go Yihowah

go di godou God, di God dubua.

Digau ala ma ga ginagina i di Au,

gei Au ga hagaduadua digaula

mo nadau hagadili gi muli gaa dae loo

gi di tolu mo di haa adu dangada.*

6 Gei Au e dumaalia hua gi nia mada

haanau e mana o digau ala e aloho

i di Au ge e haga kila aga agu haganoho.

3 7 Goodou hudee hai hegau ihala

gi dogu ingoo,

idimaa ko au go Yihowah go di godou

God dela e hagahuaidu tangada

dela ma ga hai hegau ihala dogu ingoo.*

4 8 Gi langahia di Laangi Sabad,

heia gi dabuaahia.*

9 Heia godou moomee gii lawa i lodo

nia laangi e ono.*

10 Gei di hidu laangi

la di laangi hagamolooloo,

e haga dabu ai goodou mai gi di Au.

Deai tangada i goodou

e hai ana moomee ai,

goodou mo godou dama

mo godou gau hai hegau mo godou manu,

mo digau mai i daha ala e noho goodou.

11 Go Au ne hai di langi mo henuailala

mo di moana mo ono mee huogodoo

ala i ono lodo i nia laangi e ono,

ga hagamolooloo i di hidu laangi,

deelaa dagu mee ne hagahumalia ai

di Laangi Sabad gaa hai gi dabuaahia.*

5 12 Hagalabagau ina do damana

mo do dinana, gi mouli goe waalooloo

i hongo dagu henua

dela ga gowadu ko Au gi di goe.*

6 13 Hudee daaligidia tangada gii made.*

7 14 Hudee hai be di manu.*

8 15 Hudee gaiaadanga.*

9 16 Hudee hagahuaidu ina tangada

gi nia kai tilikai.*

10 17 Hudee hagagailaa gi di hale o tangada,

be go dono lodo, be go ana ‘donkey’,

be go dana kau, be go di ingoo hua

di mee i ana mee.*

Nia daangada gu mmaadagu

(Deuteronomy 5.22-33)

18 Di madagoaa digau Israel ne longono nia lee atili mono lee buu iliili ge ne mmada gi nia ila ala e dabadaba, mo di gonduu dela guu gohu, digaula gu polepole i di nadau mmaadagu, gu tuu hua mogowaa i daha mo di gonduu deelaa.* 19 Gei digaula ga helekai gi Moses, “Ma kooe hua belee helekai mai gi gimaadou, gei gimaadou ga hagalongo adu. Hudee heia God gi helekai mai gi gimaadou, gi dee mmade hua gimaadou.”

20 Gei Moses ga helekai, “Goodou hudee mmaadagu. God ne hanimoi hua belee hagamada goodou, gii hai goodou digau e hagalongo, gi dee hai goodou digau e hai hala gi Mee.” 21 Gei nia daangada gu tuu hua mada tanga i di gonduu, go Moses hua modogoia dela ne hana gi hoohoo gi di gololangi maadolu dela e noho ai a God i ono lodo.

Nnaganoho nia gowaa hai tigidaumaha

22 Dimaadua ga helekai gi Moses bolo gi hagi anga ina gi digau Israel, “Goodou gu mmada mai gi di Au go Dimaadua i dagu hai ne helekai adu gi goodou mai di langi. 23 Hudee hai nia ada god silber be goolo e daumaha ginai goodou laa daha mo Au. 24 Heia dagu gowaa hai tigidaumaha gi nia gelegele henua, tigidaumaha ina nia siibi mono kau e dudu dogomaalia e hai ai tigidaumaha hagadaubuni. I nia gowaa huogodoo ala ne dugu ko Au bolo e daumaha mai goodou, Au ga hanimoi e haga maluagina goodou. 25 Maa goodou gaa hai di gowaa hai tigidaumaha gi nia hadugalaa, hudee heia di maa gi nia hadu ne hahaahi, idimaa, goodou ma ga hai hegau gi di ‘chisel’ e haluhalu nia hadu, goodou e hai nia maa gi hagalee humalia di hai hegau iei Au. 26 Goodou hudee hauhia mai gi di Au di gowaa hai tigidaumaha dela e gaga di gaagenge gi nua, gi dee kila mai godou huaidina i di godou madagoaa ma gaa kaga gi nua.

21

Nnangahaihai nia hege

1 “Wanga ina nnaganoho aanei gi digau Israel: 2 Maa goe gaa hui dau hege dangada Israel, mee e ngalua adu i lodo nia ngadau e ono. I lodo di hidu ngadau, mee e hagamehede ge hagalee e hui ana mee.* 3 Maa mee digi hai dono lodo i dono madagoaa ne daamada gaa hege, mee hagalee lahi dono lodo dalia ia ma ga hagatanga. Maa mee guu hai dono lodo i mua dono hai dau hege, mee e mee di lahi dono lodo dalia ia. 4 Maa di tagi di hale guu wanga dana ahina gii lodo ginai dana hege, gei di ahina deelaa gaa hai ana dama daane mono dama ahina, di ahina mo nia dama aalaa la nia daangada ni di tagi di hale, gei di hege le e hagatanga hua e hana modogoia. 5 Maa di hege gaa hai bolo ia e aloho i dono dagi, dono lodo mo ana dama, gei e de hiihai bolo e hagamehede, 6 gei dono dagi gaa lahi a mee gi di gowaa hai daumaha. Di tagi o maa ga hagaduu a mee gi taalinga di bontai, ga haga bongoo talinga o maa, gei mee gaa hai dana hege i lodo dono mouli hagatau.

7 “Maa taane gaa hui gi daha dana dama ahina belee hai di hege, tama ahina hagalee hagamehede gadoo be nia hege daane. 8 Maa di ahina deenei la ne hui gi tangada belee hai dono lodo gi mee, gei taane la hagalee hiihai gi mee, mee gaa hui gi muli gi dono damana. Di tagi o maa e deemee di hui a mee gi tangada henua gee, idimaa di tagi o maa guu hai a mee hagahuaidu. 9 Maa taane gaa hui dana hege ahina belee wanga gi dana dama daane, mee e dugu a mee be dana dama ahina. 10 Maa taane gaa hai dono lua lodo, mee e hai gi wangawanga hua igolo gi dono lodo matagidagi nia meegai, nia gahu mo nia donu ala nogo hai mee ginai mee i mua. 11 Maa mee ga hagalee hagahonu ono waawa gi di ahina matagidagi, mee e hai gi hagamehede a mee ge hagalee kumi dono hui.

Nnaganoho o nnanga ngalungalua dodookono

12 “Tangada ma ga daaligi dana dangada gii made le e daaligi gii made.* 13 Maa di mee hua ne tiba ga daaligi dana dangada gii made, mee e mee di lele gi daha gi di gowaa dela ga hagi anga ko Au gi goodou gei mee gaa noho i golo i di aumaalia. 14 Maa tangada ga hagawelewele ga daaligi dana dangada gii made, mee e daaligi gii made, ma e aha maa mee guu lele gi di gowaa hai tigidaumaha.

15 “Be koai hua ma ga daaligi dono damana be go dono dinana le e daaligi gii made.

16 “Be koai hua ga gaiaa dana dangada belee hui gi daha be e hai dana hege le e daaligi gii made.*

17 “Tangada ma ga helekai huaidu i dono damana be dono dinana le e daaligi gii made.*

18-19 “Maa teebagi gaa hai, gei tangada ga daaligi dana dangada gi di hadu be gi dono lima ge digi daaligidia a mee gii made, mee hagalee hagaduadua. Maa tangada ne daaligi la guu kii i hongo di moenge, nomuli ga du gi nua ga heehee i malaelae gi togodogo, tangada ne daaligi a mee le e hui dono kii magi mo nia mee ne hai di magi o maa, gaa dae loo gi dono hili.

20 “Maa taane ga daaligi dana hege daane be ahina gi di laagau, gei di hege gaa made hua i golo, taane le e daaligi. 21 Maa di hege la digi made i di laangi e dahi be lua, tagi o maa hagalee hagaduadua, idimaa di hege la di mee ni mee.

22 “Maa hunu daane e heebagi gaa tugi di ahina hai dama, gei dana dama guu made i lodo tinae, gei di ahina digi lauwa, tangada dela ne tugi di ahina deelaa, le e hui gi di ahina deelaa di hulu dela e hiihai ginai taane di lodo o di ahina deelaa, e hagamogobuna go digau hai gabunga. 23 Maa di ahina la gu mohole, di hagaduadua la ga hagatau gi di mouli ang gi di mouli, 24 di golomada ang gi di golomada, di niha ang gi di niha, di lima ang gi di lima, di babaewae ang gi di babaewae,* 25 di wele ang gi di wele, di lauwa ang gi di lauwa, mo di mohole ang gi di mohole.

26 “Maa tangada gaa tugi di golomada o dana hege daane be ahina gaa hai di maa gii doo gi daha, di tagi deelaa le e hagamehede di hege deelaa e hai ai di hui o di golomada. 27 Maa tangada ga hagadoo di niha dana hege, di tagi e hai gi hagamehede di hege e hui di niha.

Di waawa tangada i ana mee

28 “Maa di kau daane ga daaligi dana dangada gii made, di kau deelaa le e dilidili, gei nia goneiga di maa e hagalee gai, ge tangada dana kau le hagalee hagaduadua. 29 Maa di kau daane e nnoo mau e heheebagi gi nia daangada, tangada dana kau dela gu hagailoo ginai gei mee digi hai dana duuli, gei di kau ga daaligi dana dangada gii made, di kau le e dilidili gii made ge tangada dana kau le e daaligi gii made labelaa. 30 Ge tangada dana kau e mee di dumaalia ginai gi huia dana daabani e benebene dono mouli, gei mee gi huia di hulu hagatau. 31 Maa di kau ga daaligi dana dama daane be dama ahina, taganoho la hua e hai hegau ai. 32 Maa di kau ga daaligi dana hege daane be ahina, tangada dana kau e hui nia silber e motolu di hege e dahi, gei di kau le e dilidili gii made.

33 “Maa tangada ga daa gi daha di pono di bongoo, be e geli dana bongoo ge hagalee gahu di maa, gei di kau be di ‘donkey’ gaa doo gi lodo, 34 mee e hai gii hui di manu gi tangada ana manu, gei e mee di hai mee gi di manu ne made. 35 Maa di kau daane o tangada ga daaligi di kau daane o tangada i golo, nia daane dogolua aanei le e hui gi daha di kau deelaa e mouli, ga wwae lua nia bahihadu i ginaua. Meemaa belee wwae labelaa i ginaua nia goneiga di kau dela ne made. 36 Gei di manu le e nnoo mau e heheebagi gi nia manu, gei tangada dana manu digi duulia dana manu, mee e hagahumalia tangada ne made dana manu, e wanga gi mee dana manu mouli, gei mee e hai mee gi di manu ne made.

22

Nnaganoho nia hui nia mee gaiaa

1 “Maa tangada ga gaiaa dana kau be siibi ga daaligi be e hui di maa gi daha, mee e hai loo gii hui gi muli ana kau e lima ang gi di kau e dahi, mo ana siibi e haa ang gi di siibi e dahi.* 2-4 Tangada gaiaa le e hai loo gii hui gi muli ana mee ne gaiaa. Maa mee ana mee ai, mee e hui ia gi daha be di hege e hui ana mee ne gaiaa. Maa di kau, ‘donkey’ be di siibi gaa gida mouli i baahi tangada deenei, mee e hui ana manu e lua ang gi di manu e dahi.

“Maa tangada gaiaa gaa poo e ulu i di boo gi lodo di hale tangada, ga daaligi gaa made, tangada dela ne daaligi tangada gaiaa le e hagalee hala, maa di mee deenei ne hai i di aa, gei tangada dono hale e hala di daaligi tangada gaiaa.

5 “Maa tangada gaa dugu ana manu gi miami i lodo di gowaa be di gowaa dogi waini gei nia manu a maa ga heehee hua gi di gowaa o tuai dangada, gaa gai nia hagadili tangada dana gowaa, tangada ana manu le e hui nia hagadili ne mooho i lodo di gowaa be di gowaa dogi waini tangada.

6 “Maa tangada ga daamada dana ahi i lodo dana gowaa dogi mee, gei di maa ga modoho gi lodo di gowaa tuai dangada, gaa dudu nia hagadili ala e tomo i golo, be nia hagadili ala gu daagi gu hagabae gi nua, tangada ne daamada di ahi le e hui nia mee ne mooho.

7 “Maa tangada gaa donu ginai bolo e benebene nia bahihadu tangada, be nia mee dahidamee, gei nia maa ga gaiaa i dono hale, gei tangada dela ne gaiaa nia maa guu gida le e hui holongo lua nia maa. 8 Gei tangada gaiaa la digi gida, tangada nogo benebene nia mee dahidamee e lahi gi di gowaa hai daumaha e hai dana helekai hagamodu bolo ia digi kaina nia maa.

9 “Di hai e gabunga i mehanga nia daangada dogolua ala e huhuudada i nia maluagina o tangada: di kau, ‘donkey’, siibi, goloo gahu, be tei mee ne ngala, meemaa lahia gi di gowaa daumaha. Tangada dela ga hagiaga go God bolo e hala, le e hui holongo lua gi tangada dela i golo.

10 “Maa tangada ga hiihai e benebene di manu a tangada: di ‘donkey’, kau, siibi, be di manu dela i golo, gei di manu deelaa la gaa made be ga lauwa be gaa kae go digau gaiaa, gei tangada ne gidee ai, 11 tangada nogo benebene di manu le e hana gi di gowaa hai daumaha e hai dana hagamodu bolo ia digi gaiaa ina di manu. Maa di manu la digi gaiaa ina, tangada donu dana manu gii baba hua gi dana manu dela ne ngala, gei tangada nogo benebene di manu e hagalee hui gi mee. 12 Maa di manu la ne gaiaa, taane dela le e hai loo gii hui gi tangada dana manu. 13 Maa di manu la ne daaligi go nia manu lodo geinga, taane deelaa e gaamai nia mee ne dubu i di gili di manu e hai ai di hagadootonu; mee hagalee belee hui di mee dela ne daaligi go nia manu lodo geinga.

14 “Maa tangada ga hai hegau gi di manu tuai dangada ga gaamai laa, gei di manu deelaa ga lauwa be gaa made gei tangada dana manu le hagalee i golo, taane ne begii di manu e hai loo gii hui di maa. 15 Maa di mee deenei ne hai gei tangada dana manu la i golo, mee hagalee hui di maa. Maa di manu le e huihui e hai hegau ai nia daangada, malaa di hui dela ne gila mai di huihui gi daha di manu deelaa, le e hui di manu deelaa ma gaa made.

Nnaganoho daumaha mo nnaganoho o tenua

16 “Maa taane ga halahalau dana ahina de iloo taane, gei digi hagababa gi dahi daane, gaa hai di hai be di manu gi di ahina deelaa, mee e hai loo gii hui gi di ahina deelaa di hui o di ahina, ga hai lodo laa gi mee.* 17 Maa tamana o di ahina le e de hiihai gi taane deelaa e lodo gi dana dama ahina, taane deelaa e hai gii hui gi tamana o di ahina di hulu hadu e tau ang gi di hui o di lodo gi tama ahina digi iloo ia taane.

18 “Di ahina dela e hai ana buubuu le e daaligi gii made.*

19 “Daaligidia gii made taane dela e mouli taga hai lodo gi nia manu.*

20 “Daaligidia gii made tangada dela e tigidaumaha gi di ingoo hua di god i daha mo Au go Dimaadua.*

21 “Hudee hagahuaidu ina, ge hudee hagaduadua ina digau tuadimee, goodou gi langahia di godou hai digau tuadimee i Egypt.* 22 Hudee heia hagahuaidu di ahina guu made dono lodo be di tama guu mmade ono maadua. 23 Maa goodou gaa hai haga huaidu digaula, Au go Dimaadua ga hagalongo gi nia dangidangi digaula mai gi di Au i di hagamaamaa, 24 gei Au ga hagawelewele ga daaligi goodou i lodo tauwa. Godou lodo ahina ga nadau lodo ai, godou dama ga nadau damana ai.

25 “Maa goe gaa wanga au bahihadu e boibana go tangada i agu daangada ala hagaloale, goe hudee hai bolo mee gi gowadu gi di goe di wiini o ana bahihadu.* 26 Maa goe gaa kae di gahu tangada e hai di hagamodongoohia o dono boibana adu gi di goe, goe e hai loo gi kae gi muli di gahu o maa gi mee i mua di ulu di laa,* 27 idimaa ma deelaa hua di gahu o maa e haga mahanahana ai. Ma di aha i golo e mee di haga mahanahana a mee? Di madagoaa a mee ma ga dangi mai i di hagamaamaa, Au e hagalongo gi tangidangi a maa idimaa Au e dumaalia.

28 “Hudee helekai huaidu i God, hudee hagahuaidu ina di tagi o godou daangada.*

29 “Tigidaumaha ina mai gi di Au godou huwa laagau, godou waini, mo godou lolo olib i di madagoaa nia maa gu togomaalia.

“Gaamai gi di Au godou dama daane ulu mmaadua. 30 Gaamai gi di Au di ulu madua o godou kau mo godou siibi. Dugu ang gi di ulu madua gii noho i baahi dono dinana i nia laangi e hidu, gei di walu laangi, tigidaumaha ina mai gi di Au.

31 “Goodou go agu daangada, deenei laa goodou hudee geina loo nia goneiga o dahi manu ma ga daaligi go nia manu lodo geinga; malaa, wanga ina gi nia paana.*

23

Tonu mo di hagahumalia ngaadahi

1 “Hudee hagadele ina nnelekai dilikai, hudee hagamaamaa ina tangada e hala gi di hai hegau gi nnelekai hagalee donu.* 2 Hudee daudalia di baahi dogologo ma ga hai gee be e hai nadau helekai hai gee e hagahuaidu nia donu. 3 Hudee hai baahi hala gi tangada hagaloale i lodo dono gabunga.*

4 “Maa goe ga gidee di kau be di manu ‘donkey’ o do hagadaumee e heehee i daha, lahia a mee gi muli gi tangada dana manu.* 5 Maa dana ‘donkey’ ga daamaha di kae ana mee gaa hinga, hagamaamaa ina di ‘donkey’ deelaa, hudee hana hua gi mua.

6 “Hudee haga deiloo ina goe nia donu o tangada hagaloale i lodo di gabunga.* 7 Hudee dilikai hagahuaidu tangada, hudee wanga ina tangada ono hala ai gi di made, idimaa Au ga haga huaidu laa tangada dela e hai beenei. 8 Hudee kaina bahihadu mai tangada dela belee hai goe gii hai di mee dela hagalee donu; idimaa di hai deenei e hai nia daangada gi de gidee di hai dela e donu, gei e hagahuaidu nia hai o digau humalia.

9 “Hudee hagahuaidu ina tangada mai daha, goodou e iloo di manawa o tangada henua gee, idimaa, goodou nogo hai digau henua gee i Egypt.*

Di hidu ngadau mo di hidu laangi

10 “I lodo nia ngadau e ono, dogia dau gowaa ga hagabudu mai nia huwa huogodoo o dau gowaa. 11 Gei di hidu ngadau, heia do henua gi hagamolooloo, hudee haadia nia mee ala e tomo i ono nua. Digau hagaloale gi miami i nia mee ala e tomo i golo, nia manu lodo geinga gaa kae nia mee ala e dubu. Heia labelaa beelaa gi dau hadagee waini mo au laagau olib.

12 “Ngalua i nia laangi e ono i lodo di tabu e dahi, hudee ngalua i di hidu laangi, gei au hege mo au gau henua gee ala e ngalua adu mono manu hogi gaa mee di hagamolooloo.*

13 “Au go Dimaadua, hagalongo gi nia mee huogodoo ala e helekai iei Au adu gi goodou. Hudee dalodalo gi nia balu ieidu, hudee gahigahia nadau ingoo.

Nia laangi llauehe e dolu

(Exodus 34.18-26; Deuteronomy 16.1-17)

14 “Budu ina nia laangi llauehe e dolu i lodo di ngadau e dahi e hagalaamua Au. 15 I lodo di malama Abib dela ne hagatanga goodou i Egypt, budu ina Tagamiami o di Palaawaa Digi Hagatanga be dagu hai ne hagi adu gi goodou. Hudee geina di palaawaa gu hagatanga gi nia ‘yeast’ i lodo nia laangi e hidu o tagamiami deenei.

“Hudee hanimoi e daumaha mai gi di Au maa goe digi gaamai dau tigidaumaha.*

16 “Budu ina Tagamiami o di Hadi nia Huwa Laagau i di godou madagoaa ma ga daamada gaa hadi godou huwa laagau.*

“Nia hagaodi o nia ngadau, budu ina nia laangi o Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili i di godou madagoaa ma ga hagabudu nia huwa laagau mai godou hadagee waini mo godou huwa laagau ala i golo. 17 Nia ngadau huogodoo, nia daane huogodoo e hai loo gi lloomoi e daumaha mai gi di Au, go Dimaadua go di godou God, i nia laangi llauehe e dolu aanei.

18 “Hudee hai hegau gi nia palaawaa gu hagatanga i di godou madagoaa ga tigidaumaha dahi manu mai gi di Au. Nia kiliidi o nia manu ne tigidaumaha mai gi di Au i lodo nia laangi llauehe e hagalee hai gii dae gi di luada dono daiaa.

19 “Nia ngadau dagidahi huogodoo, goodou gaamai gi di hale o Dimaadua go di godou God, nia huwa laagau ala ma gaa hadi go goodou matagidagi.*

“Hudee dunu ina tama siibi be tamaa kuudi i lodo nia weuu o dono dinana.

Nia hagababa mo nnelekai hagamaamaa

20 “Au ga hagau dagu dangada di langi i godou mua e madamada humalia i goodou i di godou hula, mo e lahi goodou gi di gowaa ne hagatogomaalia ko Au. 21 Hagalongo gi mee mo di daudali ana helekai. Goodou hudee hai baahi gi mee, idimaa mee ne hagau adu ko Au, gei mee e hagalee dumaalia gi godou de hagalongo. 22 Maa goodou ga hagalongo gi mee, gaa hai nia mee huogodoo ala ne helekai iei Au, Au ga heebagi gi godou hagadaumee huogodoo. 23 Dagu dangada di langi gaa hana i godou mua, gaa lahi goodou gi tenua digau Amor, Hittite, Perizzite, Canaan, Hivite mo Jebus, gei Au ga daaligi digaula. 24 Hudee pala ang gi nadau god, hudee daumaha gi nia maa, hudee hai mee gi nadau hai daumaha. Ohaa ina nia god digaula, ohaa ina nia waduu hadugalaa hagamadagu digaula. 25 Maa goodou ga daumaha mai gi di Au, go Dimaadua di godou God, Au ga hagahumalia goodou gi nia meegai mono wai, gei Au ga daa gi daha godou magi huogodoo. 26 I lodo di godou henua, ga deai di ahina e made dana dama i lodo dono dinae ai, ge deai di ahina dana dama ai. Au ga gowadu gi goodou di mouli waalooloo.

27 “Au gaa hai nia daangada ala e hai baahi adu gi goodou gi mmaadagu i di Au. Au ga hagahinihini nia daangada ala e heebagi adu, gaa hai digaula gii huli ge gii llele gi daha mo goodou. 28 Au gaa hai godou hagadaumee gii llele gi daha mo di mmaadagu huoloo, Au ga hagabagi digau Hivite, Canaan, mo digau Hittite gi daha mo godou mua. 29 Au e hagalee hagabagi digaula i lodo di ngadau e dahi. Maa nei bolo Au gaa hai beelaa, gei nia henua ga ono daangada ai, gei nia manu lodo geinga gaa logo balua adu gi goodou. 30 Au e hagabagibagi digaula dagi hogoohi, gaa dae loo gi di godou dohu di noho i hongo nnenua. 31 Au gaa hai taalinga di godou gowaa gi daamada i di Malua o Aqaba, gaa hana gi di tai o Mediterranean, ge mai di anggowaa gaa hana gi di monowai Euphrates. Au ga gowadu di mogobuna i hongo nia daangada o tenua, gei goodou e mee di hagabagi digaula i di godou llooadu. 32 Hudee hai hagababa gi digaula be gi nadau god. 33 Hudee heia digaula gii noho i lodo godou henua. Maa goodou gaa hai beelaa, digaula gaa hai goodou gii hala mai gi di Au. Maa goodou ga daumaha gi nadau god, deelaa la di hele huaidu adu gi goodou.”

24

Di haga mogobuna o di hagababa

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hanaga gi di Au i hongo di gonduu, goodou mo Aaron, Nadab, Abihu mo nia dagi o Israel e mada hidu, lloo aga gi mada tanga, ga daumaha mai gi di Au. 2 Kooe hua modogoe dela e hanaga gi hoohoo mai gi di Au, gei digau ala i golo, hudee lloo aga gi hongo di gonduu deenei.”

3 Moses guu hana gu hagi anga gi digaula nia helekai mono haganoho a Dimaadua ne hai ang gi deia, gei nia daangada guu hai huogodoo di nadau kai hua e dahi boloo, “Gimaadou ga hagakila nia haganoho huogodoo a Dimaadua ala gu helekai ai.” 4 Moses gaa hihi gi lala nnelekai huogodoo a Dimaadua.

Hagaluada loo dono daiaa, gei mee ga haga duu dana gowaa dudu tigidaumaha i tono di gonduu deelaa, ga haga noho ana hadu e madangaholu maa lua i di gowaa deelaa, e pono nia madawaawa Israel e madangaholu maa lua. 5 Geia ga hagau ana dama daane, e dudu nadau mee e tigidaumaha gi Dimaadua, ge e daaligi nia kau daane lligi be nnangaahai o tigidaumaha hagadaubuni. 6 Moses ga haga hau dahi baahi e lua o nia dodo o nia manu aalaa gi lodo nia baisin, gei di baahi dela i golo gaa dui go mee gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha deelaa. 7 Nomuli gei mee ga dahi aga di Beebaa Haganoho gaa dau gi digau dogologo aalaa, gei digaula ga helekai, “Uaa, gimaadou ga hai hegau gi nia haganoho huogodoo ala guu hai go Dimaadua.” 8 Moses guu kae nia dodo ala nogo i lodo nia baisin ga hagatulutulu digaula gi nia maa ga helekai, “Aanei nia dodo ala e hagamodongoohia bolo di hagababa le e donu, dela ne hai adu go Dimaadua i dana gowadu nia haganoho huogodoo aanei gi goodou.”*

9 Moses, Aaron, Nadab, Abihu mo nia dagi e mada hidu o digau Israel ga kaga aga i di gonduu, 10 gei digaula gu gidee ginaadou di God o Israel. Lala nia babaawae o Maa e hai gadoo be di ala hadu dela ne hai gi nia hadu hagalabagau go nia ‘sapphire’, e halatee be di langi malamalama. 11 God digi hagahuaidu ina nia dagi o Israel aalaa. Digaula ne mmada gi God, gei nomuli ga miami ngaadahi.

Moses i hongo di Gonduu Sinai

12 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hanaga gi di Au i hongo di gonduu deenei. Au ga gowadu agu baahi hadu e lua ala guu hihi ginai agu haganoho e aago kooe ang gi nia daangada.” 13 Moses ga hagatogomaalia ia mo dono dangada hagamaamaa go Joshua, gei Moses gaa hana gi hongo di gonduu haga madagu a God. 14 Moses ga helekai gi nia dagi aalaa, “Goodou daalia i ginei, gaa dae loo gi di madagoaa dela ga lloomoi ai gimaua. Aaron mo Hur gaa noho goodou, maa iai tangada e hai dana mee haingadaa, geia gii hana gi meemaa.”

15 Moses gaa hana gi hongo di Gonduu Sinai, gei di gonduu la guu gahu go di gololangi. 16 Di maahina o Dimaadua gu i hongo di Gonduu Sinai, gei di gonduu le e gahu hua go di gololangi i lodo nia laangi e ono, gei di hidu laangi, gei Dimaadua ga gahigahi a Moses mai i lodo di gololangi. 17 Di maahina o Dimaadua le e hai gadoo be di ahi e ulaula e wele i tomo di gonduu deelaa ang gi digau Israel. 18 Malaa, Moses ne hana hua gi lodo di gololangi i tomo di gonduu. Mee ne noho i golo nia laangi e mada haa, ge mada haa boo.*

25

Wanga dehuia gi di Hale laa Dimaadua

(Exodus 35.4-9)

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, 2 “Helekai gi digau Israel gi heia di tigidaumaha mai gi di Au. Gumidia di ingoo hua tigidaumaha dela gu hagamaanadu go tangada belee tigidaumaha ai. 3 Nia tigidaumaha aanei la nia goolo, silber mo nia baalanga mmee; 4 nia gahu linen humalia nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee; nia gahu ne hai gi nia ngaahulu kuudi; 5 nia gili siibi daane guu hunu gii mmee, nia gili kau, nia laagau ‘acacia’. 6 Nia lolo ang gi nia malama, nia mee hagakala nia lolo hagatulu mo e hagakala di hauiha gii kala; 7 nia hadu hagalabagau ‘onyx’ mono hadu hagamadamada ala i golo, nia mee e humu di ‘ephod’ * ge e humu di mee gahu hadahada di tagi aamua hai mee dabu. 8 Nia daangada e hai loo gii hau di hale laa dabu mai gi di Au, gii mee Au di noho i nadau baahi. 9 Hau hia di maa mono goloo di hale gii hai gadoo be dagu bilaan dela ga hagi adu gi di goe.

Tebedebe o di Hagababa Dimaadua

(Exodus 37.1-9)

10 “Hauhia tebedebe gi di laagau ‘acacia’, nia ‘inch’ 45 di looloo, 27 ‘inch’ palaha, 27 ‘inch’ tuuduu gi nua. 11 Hii ina gi nia goolo madammaa i lodo mo i tua, heia dono daalinga gi nia goolo e haganiga di maa. 12 Heia nia buulei dagidagi goolo e haa e dagidagi di maa, hauhia gi nia wae e haa, nia buulei e lua i di baahi e dahi. 13 Heia nia laagau e aamo di maa gi nia laagau ‘acacia’, gaa hii nia maa gi nia goolo, 14 ga daalo nia maa gi lodo nia buulei i nia baahi dagidahi o Tebedebe. 15 Nia laagau e dugu hua i lodo nia buulei e hagalee daa gi daha. 16 Wanga ina gi lodo tebedebe nia hadu e lua guu hihi ginai nia haganoho nonua ala ga gowadu ko Au.

17 “Heia di uhi gi nia goolo madammaa, 45 ‘inch’ looloo, 37 ‘inch’ palaha.* 18 Heia nia manu goolo e lua e hai nau bakau. 19 e dahi ang gi di bida e dahi o di uhi. Heia nia manu gi buni anga gi di uhi, gii hai be di mee e dahi. 20 Nia manu nau bakau le e huli mai nau hadumada gi lodo i hongo di uhi, gei nau bakau moholo le e gahu di uhi. 21 Wanga ina nia hadu e lua gi lodo tebedebe, pono ina di uhi gi ono nua. 22 Au ga heetugi adu gi di goe i golo, gei Au ga gowadu agu haganoho huogodoo ang gi digau Israel mai i hongo di uhi i mehanga nia manu e lua.

Teebele di palaawaa tigidaumaha gi God

(Exodus 37.10-16)

23 “Heia teebele gi nia laagau ‘acacia’, 36 ‘inch’ looloo, 18 ‘inch’ palaha, ge 27 ‘inch’ tuuduu gi nua. 24 Hii ina di maa gi nia goolo madammaa, heia dono daalinga gi nia goolo e haganiga di maa. 25 Heia dono daalinga nia ‘inch’ e 3 palaha mo dono hagageinga goolo i tua taalinga. 26 Heia nia buulei goolo e haa e dagidagi di maa, hagamau ina nia maa gi nia madaaduge e haa gi nia wae. 27 Nia buulei ala e daahi nia laagau aamo teebele le e dugu hoohoo gi taalinga di haganiga. 28 Heia nia laagau aamo gi nia laagau ‘acacia’ e hii gi nia goolo. 29 Heia nia pileedi, nia ibu, ibu mangalloo, mo nia boolo ang gi nia waini tigidaumaha. Nia mee aanei e hai huogodoo gi nia goolo madammaa. 30 Teebele le e dugu i mua Tebedebe di Hagababa, gei i hongo teebele e dugu di palaawaa i nia madagoaa huogodoo e tigidaumaha mai gi di Au.*

Di Lohongo Malama

(Exodus 37.17-24)

31 “Heia di Lohongo Malama gi nia goolo madammaa. Di tono mo tuaidina di Lohongo Malama le e hai gi nia goolo ne tugi. Ono akai humu mo nia lau o nia akai le e hau gii hai di mee e dahi gi di Lohongo Malama. 32 Nia manga e ono le e tolo gi daha, e dolu i di baahi e dahi, ge e dolu i di baahi i golo. 33 Nia manga e ono aalaa, e hai ono akai humu dagi dolu, dono ada e hai be di akai ‘almond’ ma ga moholoholo. 34 Tuaidina o di Lohongo Malama le e hai ono akai humu e haa, dono ada e hai be di akai ‘almond’ ma ga moholoholo. 35 I baahi lala nia manga dagi dolu heia di akai e daamada e moholoholo. 36 Nia akai e daamada e moholoholo, nia manga mo tuaidina di Lohongo Malama, e dugidugi gii hai be di mee e dahi ne hau haga dahi gi nia goolo madammaa. 37 Heia nia malama e hidu ang gi di Lohongo Malama, ga hai nia maa gi maahina gi mua. 38 Heia nia mee gumigumi mono mee dugu ahi gi nia goolo madammaa. 39 Hai hegau gi nia pauna goolo madammaa 75 e hai di Lohongo Malama mono mee ala i golo huogodoo. 40 Heia nia maa gii hai be dagu hagatau ne hagi adu i hongo di gonduu.*

26

Di Hale laa Dimaadua

(Exodus 36.8-38)

1 “Heia di Hale laa Koia e Dabuaahia gi nia bida gahu linen e madangaholu e dui gi nia gahu humalia gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee. Humu ina nia maa gi nia ada duain o nia manu ono bakau. 2 Nia bida gahu e hai gi tongaadahi 14 ‘yard’ looloo, ge 2 ‘yard’ palaha. 3 Duia nia bida gahu e lima gi di gunga gahu e dahi, heia labelaa beelaa gi nia gahu e lima ala i golo. 4 Heia nia ada haganiga gi nia bida gahu halatee i taalinga di tua o nia gunga gahu aalaa. 5 Dugu ina nia ada haganiga e madalima i taalinga di gahu matagidagi o nia gahu ala ne hagapuni matagidagi, ge mada lima ada haganiga i taalinga di gahu hagamuliagina o di gunga gahu dela i golo. 6 Heia nia maadau goolo e 50 e hagapuni nia gunga gahu e lua gii hai di gahu e dahi.

7 “Heia di gahu di Hale laa gi nia bida gahu e 11 ala ne hai gi nia ngaahulu kuudi. 8 Heia nia maa gi tongaadahi, 15 ‘yard’ looloo, 2 ‘yard’ di palaha. 9 Duia nia gahu e lima o nia maa gii hai di gunga gahu e dahi, ge ono e hai tuai gunga gahu. Haduu ina hagalua di ono baahi mee holongo lua i mua di Hale laa. 10 Hagabongo ina nia lohongo buulei e 50 i taalinga di gunga gahu muliagi, ge 50 lohongo buulei e haganiga i taalinga di hoo di maa. 11 Heia nia maadau baalanga mmee e 50, ga daalo nia maa gi lodo nia bongoo buulei e duudagi nia gunga gahu e lua e hai di uhi e dahi. 12 Daudau ina di baahi mee ne dubu gi hongo di tua di Hale laa. 13 Di baahi ‘yard’ o di gahu dela e dubu i nia baahi e lua le e daudau i nia baahi di Hale laa e gahu di maa hagatau.

14 “Heia nia gahu labelaa e lua, e dahi e hai gi nia gili siibi daane gu haga mmee, gei i hongo di maa la di hoo di maa ne hai gi nia gili kau humalia, e daudau gi nua i taalinga di Hale laa e gahu di maa.

15 “Heia nia waduu o di Hale laa gi nia laagau ‘acacia’. 16 Di laagau waduu e dahi e 15 piidi looloo, ge 27 ‘inch’ palaha. 17 Nia waduu e lua e hagalloo ono bida gi daha gii mee di duudagi nia maa, gii hai be di mee e dahi. Nia waduu huogodoo e hai ono duudagi beenei. 18 Heia nia waduu e madalua gi di baahi ngeia, 19 e haaligi no lala gi nia silber e madahaa, nia haaligi i lala di waduu e dahi e daahi nia baahi e lua ala ne hagalloo. 20 Heia nia waduu e 20 gi di baahi ngaaga o di Hale laa, 21 ge nia haaligi silber e 40, e lua haaligi i lala di waduu e dahi. 22 Heia nia waduu e ono gi tua di Hale laa dela i bahi i dai di maa, 23 mo nia waduu e lua ang gi nia madaaduge e lua i baahi i tua. 24 Nia waduu o nia madaaduge e duudagi i baahi lala gaa hana gaa tugi gi tahuhu. Nia waduu e lua ala e hai nia madaaduge e lua e hai gii hai beenei. 25 Huogodoo ga iai nia waduu e 8, ono haaligi silber e 16, e lua e haaligi di waduu e dahi.

26 “Heia nia giodo laagau ‘acacia’ e 15, e lima ang gi nia waduu i di baahi e dahi di Hale laa, 27 e lima ang gi nia waduu i di baahi dela i golo, ge e lima gi nia waduu i baahi dai, dela i tua di Hale laa. 28 Di giodo tungaalodo e dugu i baahi di waduu e duudagi nia bida di Hale laa. 29 Hii ina nia waduu gi nia goolo e hai labelaa nadau buulei goolo e daahi nia giodo laagau ala e hii labelaa gi nia goolo. 30 Hagaduu ina di Hale laa be dagu bilaan ne hagi adu i hongo di gonduu.

31 “Heia di gahu linen duuli humalia halatee, e dui gi nia gahu humalia gi nnadunga halatee, halatee luuli mo e mmee. Humu ina nia maa gi nia ada manu nadau bakau. 32 Daudaulia gi nia waduu ‘acacia’ e haa e hii gi nia goolo, guu hau gi nia maadau, gu haganoho i hongo nia haaligi silber e haa. 33 Dugu ina di gahu duuli gi lala di goolongo maadau i hongo tuatala di Hale laa, dugu ina Tebedebe di Hagababa dela e haa nia hadu e lua i tua di gahu duuli. Di gahu duuli e wwae di Gowaa Dabu mo di Gowaa Dabuaahia Huoloo. 34 Dugu ina di uhi gi hongo Tebedebe di Hagababa. 35 I tua di Gowaa Dabuaahia Huoloo, dugua teebele i baahi ngeia di Hale laa, gei di lohongo malama i baahi ngaaga.

36 “Di gowaa dela e ulu gi lodo di Hale laa, dugua di gahu duuli dela e dui gi nia gahu humalia gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee, ge guu humu gi nia duain. 37 Ang gi di gahu duuli deenei, heia nia waduu ‘acacia’ laagau e lima e hii gi nia goolo, e hagapuni ginai nia maadau goolo. Heia nia lohongo waduu baalanga mmee e lima.

27

Di gowaa dudu tigidaumaha

(Exodus 38.1-7)

1 “Heia di gowaa dudu tigidaumaha gi di laagau ‘acacia’, gi looloo nia piidi e hidu mo di baahi, ge palaha nia piidi e hidu mo di baahi, ge duuduu i nua nia piidi e haa mo di baahi. 2 Heia nia madaagoo gi nua i nia madaaduge e haa. Nia maa e hau hua gi di laagau e dahi mo di gowaa dudu tigidaumaha, e hii hagatau gi di baalanga mmee. 3 Heia nia baalanga dunu meegai ang gi nia luaahi kiliidi, heia nia daawolo, nia boolo, nia poogi, mo nia mee dugu ahi. Nia goloo huogodoo aanei le e hai gi nia baalanga mmee. 4 Hagataulia nia amu e hai di hada baalanga mmee, wanga ina nia buulei baalanga mmee e haa i nia madaaduge e haa. 5 Hagaulu ina di hada gii tugi gii duu lua i baahi gi lala taalinga di gowaa dudu tigidaumaha. 6 Heia nia laagau aamo mee gi nia laagau ‘acacia’, hii ina nia maa gi nia baalanga mmee. 7 Daalo ina nia maa gi lodo nia buulei ala i nia baahi, i di madagoaa di maa ga aamo. 8 Heia di gowaa dudu tigidaumaha gi nia laubaba, heia di maa gi bongoo laa lodo gii hai be dagu bilaan ne hagi adu i hongo di gonduu.

Di abaaba e duuli di Hale laa Dimaadua

(Exodus 38.9-20)

9 “Heia di abaaba e duuli di Hale laa dela e noho iei Au, gahudia gi nia gahu duuli lenge humalia. I di baahi gi ngaaga di Hale laa, nia gahu duuli le e hai gii lloo nia ‘yard’ e 50, 10 e daahi go nia duludulu baalanga mmee e 20 ala e haganoho gi lodo nadau lohongo duludulu baalanga mmee e 20, dalia nia maadau mono amu daahi ne hai gi nia silber. 11 Heia di hai la hua gi di baahi gi ngeia. 12 I di baahi gi dai, nia gahu duuli e looloo nia ‘yard’ e 25, ono waduu e 10 ge 10 lohongo waduu. 13 I di baahi gi dua, i di gowaa dela iai di bontai, di abaaba e hai labelaa nia ‘yard’ e 25. 14-15 I nia baahi e lua o di bontai, nia ‘yard’ e hidu mo di baahi o di gahu duuli, e daahi go nia waduu e dolu mo nadau lohongo waduu e dolu. 16 Ang gi di bontai, llanga ina di gahu habuihabula duuli e looloo nia ‘yard’ e 10 ne dui gi nia gahu humalia gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee, ge guu humu gi nia duain. Tuuli deenei e daudau gi nia waduu e haa ala e tuu i hongo nia lohongo waduu e haa. 17 Nia waduu huogodoo e haganiga di malae e hai gi duudagi ang gi nia amu silber mo nadau lohongo waduu baalanga mmee. 18 Di abaaba e duuli di Hale laa le e looloo nia ‘yard’ e 50, 25 ‘yard’ palaha, ge lua mo di baahi ‘yard’ tuuduu i nua. Nia gahu duuli le e hai gi nia gahu humalia, ge dono baba e hai gi nia baalanga mmee. 19 Nia goloo huogodoo nogo hai hegau i lodo di Hale laa mo nia daula di Hale laa mo nia daula o di abaaba le e hai gi nia baalanga mmee.

Benebene di malama

(Leviticus 24.1-4)

20 “Helekai gi digau Israel gi gaamai nia lolo humalia gii mee di dudu di malama i nia hiahi huogodoo. 21 Aaron mo ana dama e haganoho di malama i lodo dogu Hale laa i tua di gahu duuli dela i mua Tebedebe di Hagababa. Di malama e hai gi ulaula i ogu mua mai di hiahi gaa tugi di luada. Telekai deenei e daahi go digau Israel mo nadau hagadili gaa hana hua beelaa.

28

Nia gahu digau hai mee dabu

(Exodus 39.1-7)

1 “Gahia mai do duaahina Aaron mo ana dama daane: Nadab, Abihu, Eleazar mo Ithamar. Dugua digaula gi daha mo digau Israel ala i golo, e hai hegau mai be digau hai mee dabu. 2 Duia nia gahu dangada hai mee dabu o do duaahina Aaron e hagamadagu ge e haga madamada a mee. 3 Gahia mai digau ngalua huogodoo ala ne wanga ginai ogu iloo di ngalua, helekai gi digaula gi heia nia gahu Aaron gii mee ai di hagadabu a mee e hai agu hegau dabu. 4 Helekai gi digaula gi heia di mee gahu hadahada, di gahu ‘ephod’, di gahu looloo, di gahu uluulu guu humu gi nia duain, di gahu ‘turban’, mo di tuu nnoo gahu. Digaula e hai gii hai nia gahu o Aaron mo ana dama daane, gii mee ai digaula di hai hegau mai be digau hai mee dabu. 5 Digau ngalua aanei e hai hegau gi nia gahu humalia gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee ge gu hagahabuihabula,

6 “Digaula gi heia di ‘ephod’ gi nia gahu humalia gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee, nia duain goolo mo nia linen hagahumalia, ge guu humu gi nia duain. 7 Nia tuu hagamau daudau i nia bakau e lua e wanga gi nia baahi o di gahu. 8 Di tuu guu llanga hagalligi gi humalia e hagapuni gi di ‘ephod’, gii hai di mee e dahi. 9 Hihia nia ingoo nia dama dilongoholu maa lua Jacob i hongo nia hadu ‘onyx’ e lua, 10 e hagatau gi nadau mmaadua, e ono e hihi gi hongo di hadu e dahi, ge e ono e hihi i hongo di hadu dela i golo. 11 Wanga ina gi tangada e iloo di ngalua gi nia hadu hagalabagau gi hihia nia ingoo nia dama Jacob gi hongo nia hadu e lua, hagataulia nia hadu gi nia goolo. 12 Dugua nia maa gi hongo nia hagamau ‘ephod’ e pono nia madawaawa e 12 o Israel. Deenei di hai gei Aaron gaa mee di dagidagi nadau ingoo i hongo ono bakau, gei Au go Dimaadua ga mamaanadu agu daangada i nia madagoaa huogodoo. 13 Heia nia lohongo goolo e lua, 14 gei nia daula baalanga goolo madammaa e lua e hai be nia loahi ga hagapuni nia maa gii hai be di mee e dahi.

Di mee gahu hadahada

(Exodus 39.8-21)

15 “Heia di mee gahu hadahada gi di tagi aamua hai mee dabu e hai hegau ai e halahala di hiihai a God. Di gahu deenei e hai hua gi nia mee ala ne hai di ‘ephod’, e humu gi nia duain be di maa. 16 Di hagatau o di mee deenei e hai ono madaaduge be di mee e dahi, ge hadui hagalua; dono palaha mo dono looloo e 9 ‘inch’. 17 Hagataulia nia goolongo hadu hagalabagau e haa gi hongo di maa. Di goolongo matagidagi, hagataulia gi nia ‘ruby’, ‘topaz’ mo di ‘garnet’. 18 Di lua goolongo, hagataulia nia ‘emerald’, ‘sapphire’, mo di ‘diamond’. 19 Togodolu goolongo, hagataulia nia ‘turquoise’, ‘agate’, mo di ‘amethyst’. 20 Togohaa goolongo, hagataulia nia ‘beryl’, ‘onyx’, mo di ‘jasper’. Nia mee aanei e haganoho gi nia goolo. 21 Nia hadu dagidahi e 12 aanei la gi hihia ginai nia ingoo nia dama daane Jacob, e pono nia madawaawa e 12 Israel. 22 Di mee gahu hadahada e hai ono daula goolo madammaa, e bini be di loahi. 23 Heia nia buulei goolo e lua ga daudau gi nia madaaduge bahi i nua o di mee gahu hadahada. 24 Nnoodia nia uga goolo e lua gi nia buulei e lua aalaa. 25 Hagapigi ina nia mada e lua o di loahi ang gi di gahu hadahada e hagamau di maa i mua di hagapuni gi di ‘ephod’. 26 Heia nia buulei goolo e lua, hagapigi ina gi nia madaaduge baahi lala o di mee gahu hadahada i taalinga baahi gi lodo i baahi e tale gi di ‘ephod’. 27 Heia labelaa nia buulei goolo e lua, ga hagapigi gi baahi lala i mua nia daulagi bakau e lua o di ‘ephod’, hoohoo gi tuudagi, ge baahi nua di tuu guu llanga hagalligi gi humalia. 28 Nnoodia nia buulei o di mee gahu hadahada gi nia buulei di ‘ephod’ gi di uga halatee, ge di mee gahu hadahada gii noho i baahi nua di tuu, ge hagalee mehede.

29 “Di madagoaa Aaron ma ga ulu gi lodo di Gowaa Dabu, mee ga ulu di mee gahu hadahada guu hihi ginai nia ingoo o nia madawaawa Israel, gei Au, go Dimaadua, ga langahia agu daangada i nia madagoaa huogodoo. 30 Dugua nia hadu hagalabagau ‘Urim’ mo ‘Thummim’* gi lodo di mee gahu hadahada, gii mee Aaron di kae nia maa i di madagoaa a mee ga ulu gi lodo dogu gowaa dabuaahia. I di madagoaa deelaa, mee e hai loo gi ulu di mee gahu hadahada deenei i nia madagoaa huogodoo, gii mee a mee di iloo dogu hiihai ang gi nia daangada Israel.

Nia gahu digau hai mee dabu ala i golo

(Exodus 39.22-31)

31 “Di gahu looloo dela e ulu gi baahi gi lodo di ‘ephod’ le e hai gi di gahu halatee. 32 E hai gii hai dono bongoo ang gi di libogo; di bongoo deenei le e dui gi nia gahu llanga maadolu e duuli di maa gi hagalee mahaa. 33-34 Heia taalinga di gahu gi lala hagatau nia ada ‘pomegranate’ ne hai gi nia gahu gili siibi humalia gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee, e wanga hagadau gi nia beele goolo i nadau mehanga. 35 Aaron la gi ulu di gahu ‘robe’ deenei ma gaa hai ana hegau be tangada hai mee dabu. Mee ma ga hanimoi gi ogu mua i lodo di Gowaa Dabu be dono hagatanga gi daha, di beele e tangi gei mee ga hagalee daaligi gii made.

36 “Heia di mee humu mee gi madamada gi nia goolo madammaa, maaga ina di maa gi ono nua ‘Hagadabu ang gi Dimaadua’. 37 Nnoo ina di maa gi di loahi halatee gi mua di gahu libogo. 38 Aaron e hai gi ulu di maa i hongo dono libogo, gei Au go Dimaadua gaa kumi nia tigidaumaha huogodoo digau Israel ma ga hai mai gi di Au, eimaha hogi maa digaula gu ihala i di hai tigidaumaha.

39 “Heia di gahu Aaron gi humalia, heia di goobai ‘turban’ gi di gahu humalia, mo di tuu nnoo gahu e humu gi nia duain.

40 “Heia nia gahu, nia tuu nnoo gahu, mono goobai ang gi nia dama daane Aaron e hagalaamua mo di hagamadamada digaula. 41 Dugua nia gahu aanei gi hongo do duaahina go Aaron mo ana dama daane. Hagatulu ina digaula gi nia lolo laagau olib ga hagamenege aga digaula e hai agu gau hai mee dabu. 42 Heia nadau bida gahu wae e ulu digaula, e hai gi tugi nadau duli, gi dee gila mai nadau huaidina. 43 Aaron mo ana dama e hai gi ulu nia gahu aanei i nia madagoaa huogodoo ma gaa hula gi lodo di Hale laa e noho iei Au, be gi di gowaa dudu tigidaumaha e hai nadau hegau i lodo di Gowaa Dabu, gi de daaligi digaula gii mmade i di nadau hagakila mai nadau huaidina. Deenei la taganoho e noho mau ang gi Aaron mo ono hagadili.

29

Nnelekai e hagadabu Aaron mo ana dama gii hai digau hai mee dabu

(Leviticus 8.1-36)

1 “Deenei dau hai e hai gi Aaron mo ana dama gii hai digau hai mee dabu e hai hegau mai gi di Au. Kaina tamaa kau daane e dahi ge lua dama siibi daane ala e humalia ge madammaa. 2 Hai hegau gi nia palaawaa kaedahi humalia, hagalee wanga ginai nia ‘yeast’, heia hunu palaawaa gi nia lolo olib, hunu palaawaa hagalee hai gi nia lolo olib, hunu maa heia nia bagu lahilahi e hunu gi nia lolo olib. 3 Haawa ina nia maa gi lodo di gada ga gaamai e tigidaumaha dalia tigidaumaha di kau daane mo nia siibi daane e lua.

4 “Laha mai Aaron mo ana dama gi di bontai o dogu Hale laa, gaugaulia digaula gi madammaa. 5 Haga ulu ina Aaron gi ono gahu hai mee dabu; di gahu, di gahu looloo dela e hana gi baahi i lala di ‘ephod’, mo di ‘ephod’, di mee gahu hadahada, mo di tuu. 6 Gahu ina a mee gi di gahu libogo, gaa nnoo gi di maa di ada hagailoo dabu hagalangahia, e maaga boloo ‘Hagadabu ang gi Dimaadua.’ 7 Nomuli gaa kae di lolo hagatulu, gaa dui gi hongo di libogo o maa, ga hagatulu a mee.

8 “Laha mai nia dama a maa, ga hagaulu gi nia gahu. 9 Heia nadau tuu nnoo gahu i nadau huaidina mo nnoodia nia goobai i hongo nadau libogo. Deenei di hai e hagadabu Aaron mo ana dama daane. Digaula mo nadau hagadili e hai digau hai mee dabu gaa hana hua beelaa.

10 “Gaamai di kau daane gi mua dogu Hale laa, hai gi Aaron mo ana dama daane gi dugua nadau lima gi hongo di libogo di maa. 11 Daaligidia di manu deelaa i ogu mua i di bontai di Hale laa. 12 Hagatiu ina do madaalima gi nia dodo o di kau, gaa wanga gi nia madaagoo gi nua i nia madaaduge di gowaa dudu tigidaumaha, gaa dui nia dodo ala e dubu gi taalinga tono di gowaa dudu tigidaumaha. 13 Nomuli, kaina nia kiliidi huogodoo ala e gahu nia manga o lodo tuaidina, di baahi dela e humalia huoloo i di ade, mo nia ‘kidney’ e lua mo nadau kiliidi, duduina nia maa i hongo di gowaa dudu tigidaumaha e tigidaumaha mai gi di Au. 14 Gei nia goneiga o di kau deelaa, mo dono gili, mo dono geiga duungia i tua di waahale laa e noho ai digaula. Deenei tigidaumaha dela e wwede nia hala o digau hai mee dabu.

15 “Kaina siibi daane e dahi, hai gi Aaron mo ana dama gi dugua nadau lima gi hongo di libogo di maa. 16 Daaligidia di maa gii made, kaina nia dodo ga magamaga gi di gili o nia baahi e haa o di gowaa dudu tigidaumaha. 17 Duduu dia tama siibi daane hagaligiligi, gaugaulia ono baahi mo ono wae, gaa dugu nia maa gi hongo di ulu dono libogo mo i hongo ono baahi ala i golo. 18 Duungia di manu dogomaalia i hongo di gowaa dudu tigidaumaha e hai ai tigidaumaha meegai. Di llamu tigidaumaha deenei le e hagatenetene Au.*

19 “Kaina tama siibi daane dela i golo, di manu dela e hai di hagadabu, helekai gi Aaron mo ana dama daane gi dugua nadau lima gi hongo di libogo di maa. 20 Daaligidia di manu deelaa gii made, kaina nia dodo o di maa, hunu ina gi hongo nia dalinga gau donu Aaron mo ana dama, mo i hongo nia madaalima mmaadua o nadau lima gau donu, mo i hongo nia madaawae mmaadua o nadau wae gau donu. Kaina nia dodo ala e dubu, ga magamaga gi di gili o nia baahi e haa o di gowaa dudu tigidaumaha. 21 Kae ina hunu dodo ala i hongo di gowaa dudu tigidaumaha mo hunu lolo hagatulu, haga tulu tulu ina gi hongo Aaron mo hongo ono gahu mo i hongo ana dama mo nadau gahu. Gei mee mo ana dama mo nadau gahu gu hagadabu mai gi di Au.

22 “Duudia gi daha nia kiliidi o tama siibi daane, kiliidi di hugu, nia kiliidi ala e gahu nia dudaginga laa lodo, di gowaa humalia huoloo o di ade, nia ‘kidney’ e lua ala ono kiliidi ono gili, mo di gadawae baahi gau donu. 23 Mai di gada palaawaa dela ne tigidaumaha mai gi di Au, daawaa ina gi daha tagadilinga palaawaa e dahi mai nia palaawaa aalaa: di palaawaa e dahi ne hai gi nia lolo olib, di palaawaa e dahi digi wanga ginai nia lolo olib, mo di bagu baabaa e dahi. 24 Wanga ina nia meegai huogodoo aanei gi lodo nia lima o Aaron mo ana dama daane e hagadabu mai gi di Au, e hai ai di wanga dehuia hagalabagau. 25 Nomuli, kaina nia maa mai nadau lima, duungia i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, e hagapuni ang gi tigidaumaha dudu, e hai ai tigidaumaha meegai mai gi di Au. Di hauiha o tigidaumaha deenei e hagatenetene Au.

26 “Kaina tadahada o tama siibi daane ga hagadabu mai be tigidaumaha hagalabagau. Di baahi o di manu deenei la ni goodou.

27 “Di madagoaa tangada hai mee dabu ga hagadabu, tadahada mo di gadawae o tama siibi dela nogo hai hegau gi di hagadabu e tigidaumaha mai gi di Au e hai ai tigidaumaha hagalabagau, gei e dugu gi daha gi digau hai mee dabu. 28 Ma go dagu hilihili e deemee di huli dela e hai bolo di madagoaa agu daangada ma gaa hai nadau tigidaumaha hagadaubuni, tadahada mo di gadawae gau donu la nia mee ni digau hai mee dabu. Deenei di wanga dehuia o nia daangada mai gi di Au, go Dimaadua.

29 “Nia gahu hai hegau dabu Aaron e wanga gi ana dama i muli dono made, e ulu digaula ma ga hagadabu gi digau hai mee dabu. 30 Tama daane Aaron dela e pono dono lohongo e ulu gi lodo dogu Hale laa e hai hegau i lodo di Gowaa Dabu e ulu nia gahu aanei i nia laangi e hidu.

31 “Kaina nia goneiga o tama siibi daane dela nogo hai di hagadabu a Aaron mo ana dama daane, gaa dunu i lodo di gowaa dabu. 32 Digaula e gai nia maa mo nia palaawaa ala ne dubu i lodo di gada i di ngudu di bontai o dogu Hale laa. 33 Digaula e gai nia meegai ala nogo hai hegau ai i di nadau hegau o tumaalia ang gi di nadau hagadabu. Digau hai mee dabu la hua e mee di gai nia meegai aanei, idimaa nia maa le e dabuaahia. 34 Maa hunu goneiga be hunu palaawaa gaa dubu gi dono daiaa, nia maa le e dudu, nia maa e hagalee gai, idimaa nia maa le e dabu.

35 “Heia di hagadabu a Aaron mo ana dama daane i lodo nia laangi e hidu dogomaalia be dagu hai ne hagamodongoohia adu. 36 I nia laangi huogodoo, goe e hai loo gi tigidaumaha dau kau daane e hagamehede ai nia hala. Di mee deenei e hagamadammaa di gowaa dudu tigidaumaha. Nomuli, hagatulu ina di maa gi di lolo olib e hai di maa gii dabu. 37 Heia beenei i nia laangi huogodoo i lodo nia laangi e hidu. Di gowaa dudu tigidaumaha ga hagahuaidu hagatau, tangada be dahi mee ma gaa bili gi di maa la ga hagamadagu go nia mogobuna o dono hagamadagu.

Tigidaumaha i nia laangi huogodoo

38 “Nia laangi huogodoo gi muli, tigidaumaha ina i hongo di gowaa dudu tigidaumaha nia dama siibi e lua e dagi dahi nau ngadau. 39 Tigidaumaha ina tama siibi e dahi luada, ge tama siibi i golo i di hiahi. 40 Tigidaumaha ina dalia tama siibi matagidagi nia pauna palaawaa ‘wheat’ e lua e unugi gi dahi baahi e haa galon waini. 41 Tigidaumaha ina togolua dama siibi i di hiahi dalia nia palaawaa, lolo olib, mono waini gii hai be di hai dela ne hai i di luada. Deenei tigidaumaha humalia mai gi di Au, ge dono hauiha e hagatenetene Au. 42 I nia madagoaa huogodoo ala ga loomoi, tigidaumaha dudu deenei e hai i ogu mua i di bontai o dogu Hale laa. Deelaa di gowaa e heetugi iei Au gi agu daangada ge ga helekai adu. 43 Au ga heetugi gi digau Israel i di gowaa deelaa, gei dogu maahina maaloo gaa hai di gowaa gi hagamadagu. 44 Au gaa hai di Hale laa mo di gowaa dudu tigidaumaha gi hagamadagu, gei Au gaa dugu gi daha Aaron mo ana dama e hai nadau hegau be digau hai mee dabu. 45 Au gaa noho i lodo digau Israel e hai di nadau God. 46 Digaula ga iloo laa bolo Au go Dimaadua go di nadau God dela ne laha mai ginaadou gi daha mo Egypt, bolo gii noho Au i nadau baahi. Au go Dimaadua di nadau God.

30

Di gowaa dudu mee tigidaumaha lolo kala

(Exodus 37.25-28)

1 “Heia di gowaa tigidaumaha gi nia laagau ‘acacia’ e dudu nia ‘incense’. 2 Di looloo mo di palaha e hagatau be di mee e dahi, nia ‘inch’ e 18 gei tuuduu gi nua nia ‘inch’ e 36. Heia nia madaagoo e haa ala e tolo gi daha i nia madaaduge gii hai di mee e dahi gi tuaidina di maa. 3 Hii ina di ulu gi nua di maa mo ono baahi e haa, mo ono gowaa ala e tolo gi daha gi nia goolo madammaa, haganiga ina taalinga di maa gi nia goolo. 4 Heia ono buulei aamo mee e lua gi nia goolo, hauhia nia maa gi baahi lala taalinga o nia baahi e lua, e daahi laagau aamo. 5 Heia nia laagau aamo gi nia laagau ‘acacia’, gaa hii nia maa gi nia goolo. 6 Duguina di mee dudu tigidaumaha gi tua di gahu duuli dela e daudau i mua Tebedebe di Hagababa. Deelaa di gowaa e heetugi iei Au adu gi di goe. 7 I nia luada huogodoo, i di madagoaa Aaron ga hanimoi e benebene nia malama, mee e hai loo gii dudu dana mee hagakala ‘incense’ gi hongo di maa. 8 Mee e hai loo gii hai be dana hai i di madagoaa mee gaa dudu nia malama i di hiahi. Tigidaumaha o nia ‘incense’ deenei e hai gii hai gi muli i lodo nia madagoaa huogodoo ala ga lloomoi. 9 Hudee hai tigidaumaha i hongo di gowaa tigidaumaha deenei nia ‘incense’ ala guu bule, be tigidaumaha manu, be tigidaumaha huwa laagau, gei hudee dui ina nia waini gi hongo di maa. 10 Di laangi e dahi i lodo di ngadau e dahi, Aaron gi heia dana hegau dabu e hagamadammaa di gowaa dudu tigidaumaha i dana dui nia dodo o di manu dela ne tigidaumaha gi nia hala la gi hongo nia madaagoo e haa ala e tolo mai gi daha. Di mee deenei e hai i lodo nia ngadau dagidahi o nia madagoaa huogodoo ala e lloomoi. Di gowaa dudu tigidaumaha deenei le e hai gi dabuaahia, e hagadabu mai gi di Au, go Dimaadua.”

Dagitedi gi di Hale laa Dimaadua

11 Dimaadua ga helekai gi Moses, 12 “Di madagoaa ma gaa hai di dau o nia daangada Israel, nia daangada dagi dahi e hui mai gi di Au di hui o dono mouli, gei nia haingadaa llauehe ga hagalee tale ang gi deia i di madagoaa di dau o nia daangada e hai. 13 Nia daangada huogodoo i lodo di dau dangada e hai gi dahi aga nia pauna bahihadu ala gu haganoho bolo e dahi aga, e pauna be di hai nia daangada e pauna ai. Nia daangada huogodoo e hai gii hui e tigidaumaha mai gi di Au.* 14 Nia daangada huogodoo ala nadau ngadau e madalua be mada mmaadua nadau ngadau i lodo di dau le e hui mai di hulu deenei. 15 Tangada maluagina e hagalee hui gii logo, gei tangada hagaloale e hagalee hui hagahogoohi i di madagoaa ginaadou gaa hui di hulu deenei ang gi nadau mouli. 16 Hagabudu ina nia bahihadu aanei mai digau Israel, hai hegau gi nia maa e benebene gi humalia dogu Hale laa. Dagitedi deenei la di hui o nadau mouli, gei Au ga langahia di benebene nadau mouli.”

Di baisin baalanga mmee

17 Dimaadua ga helekai gi Moses, 18 “Heia di baisin baalanga mmee mo dono lohongo baalanga mmee. Dugua i mehanga di Hale laa mo di gowaa dudu tigidaumaha, wanga ina nia wai gi lodo. * 19 Aaron mo ana dama daane e tonotono nadau lima mo nadau wae gi nia maa, 20 i mua di nadau hula gi lodo di Hale laa be e loomoi gi di gowaa dudu tigidaumaha e hai tigidaumaha meegai. Ma gaa hai beenei, gei digaula hagalee daaligi gii mmade. 21 Digaula e hai loo gii tono nadau lima mo nadau wae gi dee mmade ginaadou. Deenei taganoho e hai loo gi daudali go digaula mo nadau hagadili gaa hana hua beelaa.”

Nia lolo hagatulu

(Exodus 37.29)

22 Dimaadua ga helekai gi Moses, 23 “Kaina nia mee unugi mee hagakala humalia huogodoo, nia pauna 12 wai ‘myrrh’, 6 pauna ‘cinnamon’ kala, 6 pauna mee ngau llamu kala, 24 ge 12 pauna gili laagau ‘cassia’, e pauna be di hai nia daangada e pauna ai. Hagapunia gi di galon lolo olib. 25 Heia nia lolo hagatulu e unugi gi nia lolo hagakala. 26 Hai hegau gi di maa e hagatulu dogu Hale laa, Tebedebe di Hagababa, 27 teebele mo nia mee hai hegau huogodoo, di lohongo malama mo ono goloo, di gowaa dudu tigidaumaha lolo kala, 28 di gowaa dudu tigidaumaha mo ono goloo huogodoo, di baisin tonotono mo dono lohongo. 29 Hagadabu ina nia mee aanei, gei nia maa ga hagamadagu huogodoo, gei tangada be di mee ma gaa bili gi nia maa ga hagamadagu go di mogobuna o dono hagamadagu. 30 Hagatulu ina Aaron mo ana dama daane, heia digaula gii hai digau hai mee dabu i lodo agu hegau. 31 Helekai gi digau Israel bolo nia lolo hagatulu e hai hegau ai i lodo agu hegau i nia madagoaa huogodoo ma ga dau mai. 32 Nia lolo e hagalee hagatulu gi hongo di ingoo hua tangada, gei goe hude hai lolo gii hai be di maa. Ma e dabuaahia, goe heia di maa be di mee dabuaahia. 33 Tangada ma gaa hai ana lolo be nia maa, be e hai hegau nia maa gi di ingoo tangada dela hagalee tangada hai mee dabu, ga hagalee hai tangada ni aagu.”

Nia ‘incense’

34 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Kaina di baahi be di mee e dahi o nia mee hagakala meegai ‘spice’ aanei: nia ‘stacte’, ‘onycha’, ‘galbanum’, mo ‘frankincense’ madammaa. 35 Heia nia maa gii hai nia ‘incense’, e unugi be nia lolo kala. Hagapuni anga gi nia toolo gi humalia ge gi hagamadagu. 36 Tuugia hunu mee i nia maa gii lligi be nia luaahi, kaina gi dogu Hale laa ga hagatulu i mua Tebedebe di Hagababa. Heia nia ‘incense’ bolo di mee hagamadagu dogomaalia. 37 Hudee hai hegau gi nia ‘incense’ be di maa adu gi goodou. Heia di maa be di mee dabu mai gi di Au. 38 Maa tangada gaa hai dana mee be di maa e hai hegau ai be di lolokala, mee ga hagalee hai tangada ni aagu.”

31

Digau hau Hale laa Dimaadua

(Exodus 35.30—36.1)

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, 2 “Au gu hilihili Bezalel, tama daane a Uri go tama daane a Hur, mai di madawaawa Judah, 3 gei Au gu hagahonu a mee gi ogu mogobuna, Au guu wanga ono iloo di hai nia mee mo dono iloo di hai nnagadilinga moomee hagamadamada mee, 4 ang gi nia bilaan nia mee humalia e haga hai hegau nia maa gi nia goolo, silber mo nia baalanga mmee; 5 e tuu nia hadu hagalabagau ala belee haganoho; e iloo di paa nia laagau, mo nia hagadilinga moomee hagamadamada mee ala i golo. 6 Au gu hilihili labelaa Oholiab, tama daane Ahisamach, mai di madawaawa Dan belee ngalua dalia a mee. Au guu wanga labelaa di iloo di hai mee gi digau huogodoo ala i golo, gii mee di hai agu mee aanei ala bolo gi heia: 7 Dogu Hale laa, Tebedebe di Hagababa mo dono uhi, nia mee huogodoo i lodo di Hale laa, 8 teebele mo nia mee hai hegau huogodoo, di lohongo malama ne hai gi nia goolo madammaa mo ono goloo, di gowaa dudu tigidaumaha lolo kala, 9 di gowaa dudu tigidaumaha, baisin tonotono llauehe mo dono lohongo, 10 nia gahu dangada hai mee dabu ang gi Aaron mo ana dama daane e hai hegau digaula ma ga ngalua, 11 nia lolo hagatulu, mo nia ‘incense’ ang gi di Gowaa Dabu. Digaula la gi heia nia mee aanei huogodoo gii hai be agu helekai ne hai adu.”

Di Laangi Sabad la di laangi hagamolooloo

12 Dimaadua ga helekai gi Moses bolo 13 gi helekai gi digau Israel boloo, “Hagalabagau ina di Laangi Sabad bolo di laangi hagamolooloo ni aagu, idimaa ma di haga modongoohia i mehanga goodou mo Au ang gi nia madagoaa huogodoo ala e loomoi, e hagamodongoohia bolo ma ko Au go Dimaadua ne hai goodou gii hai agu daangada donu. 14 Goodou e hai loo gi hagalabagau ina di laangi hagamolooloo, idimaa ma e hagamadagu. Tangada ma ga hagalee hagadabuaahia di maa gei e ngalua hua le e daaligi gii made. 15 Nia laangi e ono e hai au moomee, di hidu laangi la di laangi hagamadagu dela ne hagadabu mai gi di Au. Tangada ma ga ngalua i di laangi deelaa le e daaligi gii made.* 16 Digau Israel e hai loo gi daahi di laangi deenei bolo ma di haga modongoohia ni di hagababa. 17 Ma di hagamodongoohia e noho beelaa gi muli i mehanga digau Israel mo Au, idimaa Au go Dimaadua ne hai di langi mo henuailala i lodo nia laangi e ono, di hidu laangi Au ne dugu dagu moomee ga hagamolooloo.”*

18 I muli o God ne haga lawa ana helekai nogo hai gi Moses i hongo di Gonduu Sinai, gei Mee gaa wanga ana baahi hadu e lua gi Moses, ala guu lawa dana hihi ginai ana haganoho gi dono madaalima donu.

32

Di kau daane ne hai gi nia goolo

(Deuteronomy 9.6-29)

1 Nia daangada ne iloo bolo Moses gu duai i di gonduu, gei digaula ga dagabuli mai gi Aaron ga helekai gi mee, “Heia dau god e lahi gidaadou, idimaa gimaadou e de iloo be Moses go taane dela ne laha mai gimaadou gi daha mo Egypt la gu aha?”*

2 Gei Aaron ga helekai gi digaula, “Hagabudu ina mai laa nia akai dabadaba goolo ala i nia dalinga o godou lodo mo godou dama daane mo godou dama ahina, gaamai gi di au.” 3 Gei digaula ga hagabudu nia maa gi mee. 4 Geia gaa kae nia maa, gaa dunu gi waiwai, gaa dui gi lodo di mee gii hai di kau daane goolo.

Nia daangada gu wwolo loo gi nua boloo, “Digau Israel nei, deenei tadau god ne dagi mai gidaadou gi daha mo Egypt!”*

5 Aaron ga haga duu dana gowaa dudu tigidaumaha i mua di ada kau daane goolo deelaa, geia ga haga iloo ang gi digaula, “Daiaa gei gidaadou gaa hai taumaha hagalaamua a Dimaadua.” 6 Hooaga dono daiaa, gei digaula ga tigidaumaha nadau manu ne dudu, mo di gai nia tigidaumaha hagadaubuni. Digaula ga noho mai ga miami, nomuli ga inu nadau dagaao gu libaliba, ga haihai nadau hai lodo manu i nadau mehanga.*

7 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hana gi lala hagalimalima gi au daangada ala ne laha mai i Egypt, i digaula gu ihala, gu hai baahi mai gi di Au. 8 Digaula gu limalima hua di hula laa daha mo nia mee ala ne hai ko Au bolo gi heia. Digaula guu dunu nadau goolo guu hai di nadau kau daane, gu dadaumaha ge gu tigitigidaumaha ginai digaula, gei guu hai bolo deelaa di nadau god, dela ne laha mai ginaadou i Egypt. 9 Au e iloo bolo digaula digau hamaaloo nadau lodo. 10 Goe hudee haga madugidugia ina Au. Au gu hagawelewele gi digaula, Au ga hagahuaidu digaula, gei Au gaa hai goe mo do hagadili gii hai di golohenua aamua.”

11 Moses ga dangidangi hagamahi gi Dimaadua go dono God, ga helekai, “Meenei Dimaadua, goe e aha dela e hagawelewele gi au dama ala ne haga dagaloaha Kooe mai gi daha mo Egypt gi o mogobuna llauehaa?* 12 Hudee heia digau Egypt gii hai bolo goe ne laha mai au dama gi daha mo Egypt, gaa lawa gaa kili gi daha digaula gii mmade i lodo nia gonduu aanei! Dugua ia do manawa hagawelewele, aloho gi au dama, hudee hagahuaidu ina digaula. 13 Goe gi maanadu ina dau hagababa hagalabagau dela ne hagababa gi au gau hai hegau go Abraham, Jacob mo Isaac, bolo Goe ga haga dogologo nia madawaawa digaula, gii logo be nia heduu ala i di langi, gaa wanga ginai dau henua dela ne hagababa Kooe bolo e noho ai digaula gaa hana hua beelaa.”* 14 Gei Dimaadua guu huli dono manawa, gu hagalee hagahuaidu digaula be ana helekai ala ne hai.

15 Moses ga haneia i di gonduu mo ana baahi hadu e lua ala guu hihi ginai nia haganoho gi nia baahi e lua. 16 Nia hadu baabaa aanei la nia mee hua ni God ne hai gi ono lima, gei nia mee ala ne hihi dono gili la ni God donu hua ne hihi.

17 Joshua ga longono ia di lee gau dogologo e moogo, geia ga helekai gi Moses, “Ma di mee be di lee dauwa e hai i lodo di waahale laa.”

18 Gei Moses ga helekai, “Ma hagalee di lee tenetene ne maaloo, be di lee manawa gee ne magedaa. Au e hagalongo bolo ma digau e huwa nadau daahili.”

19 Di madagoaa o Moses ne hoohoo adu gi di waahale laa, gei mee ga gidee ia di kau daane, mo nia daangada ala e gagaalege, gei mee gu hagawelewele huoloo, gaa kili nia hadu baabaa gi lala gu mahaahaa. 20 Geia gaa kae di kau daane goolo dela ne hai go digaula, gaa hudu gi lodo di ahi, gaa lawa gaa olo gii lligi be nia luaahi, ga unugi gi nia wai, gaa wanga gi digau Israel bolo gi inumia. 21 Gei mee ga helekai gi Aaron, “Ma di aha dela ne hai go digau aanei adu gi di goe, dela goe gaa hai digaula gii hala i di huaidu damanaiee beenei?”

22 Aaron ga helekai gi Moses, “Goe hudee hagawelewele mai gi di au. Goe e iloo hua bolo digau aanei digau hua e hiihai e hai nia mee huaidu. 23 Digaula ne helekai mai boloo, ‘Heia mai gi gimaadou di madau god e dagi gimaadou, idimaa, gimaadou gu de iloo be taane dela nogo dagi mai gimaadou i Egypt la gu aha.’ 24 Gei au gaa hai gi digaula bolo gi hagabudulia mai nadau goolo, malaa digau ala nadau akai dabadaba goolo i golo ga hagabudu mai, gei au gaa kili nia maa gi lodo di ahi, gei di ada kau daane deenei la ga ulu mai!”

25 Gei Moses gu iloo ia bolo nia daangada la gu hinihini hua i di hai a Aaron ne dumaalia digaula gi heia nadau mee huaidu ala e hiihai ginai, digaula guu hai digau haga gadagada dangada i mua nadau hagadaumee. 26 Geia gaa duu i baahi di bontai di abaaba o di waahale gaa wolo gi nua, “Tangada dela bolo ia e hai tangada ni Dimaadua, geia gi hanimoi gi di au!” Gei digau Levi ga mmui mai, ga hii mai dono gili. 27 Gei mee ga helekai gi digaula, “Aanei la nnelekai Dimaadua ala ne hai: tangada nei mo tangada nei i goodou gi iai dana hulumanu dauwa, hula laa lodo di waahale laa deenei, daamada i di bontai deenei gaa dau loo gi di bontai dela i golo, hula daaligidia godou duaahina mo godou ihoo mo digau ala e noho hoohoo adu gi goodou.” 28 Digau Levi gu daudali nia helekai a Moses, gei di laangi deelaa nia daane holongo e dolu mana (3,000) ne daaligi gii mmade. 29 Moses ga helekai gi digau Levi, “Dangi nei goodou guu bida haga dabu hua goodou gi nia hegau dabu a Dimaadua, i di godou hai dela ne daaligi godou dama daane mo godou duaahina daane. Malaa, Dimaadua gu dugu adu dono maluagina gi goodou dangi nei.”

30 Dono daiaa, gei Moses ga helekai gi digau Israel, “Goodou guu hai di godou mee huaidu huoloo. Au gaa hana labelaa gi Dimaadua i hongo di gonduu, e dangi gi Mee be Mee e dumaalia gi godou haihai huaidu ne hai.” 31 Moses gaa hana gi baahi o Dimaadua ga helekai, “Meenei, nia daangada aanei guu hai nadau mee hala huaidu huoloo, guu hai di nadau god goolo belee dadaumaha ginai. 32 Dumaalia mua gi digaula. Maa goe ga hagalee dumaalia laa, tono ina dogu ingoo gi daha mo di beebaa dela ne hihi Kooe nia ingoo o au daangada.”*

33 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Tangada dela ne hai dana huaidu, deelaa dagu dangada e tono dono ingoo gi daha mo dagu beebaa. 34 Malaa, hana, lahia agu daangada gi di gowaa dela ne hagi adu. Goe gi langahia bolo dagu dangada di langi gaa dagi goe. Gei di madagoaa o di hagaduadua ga dau mai, gei Au ga hagaduadua digaula i di nadau huaidu dela ne hai.”

35 Dimaadua gu hagaduadua digaula gii hai nadau magi huaidu huoloo, idimaa, digaula ne hai a Aaron gii hai dana kau daane goolo.

33

Dimaadua guu hai gi digau Israel gi hagatanga i di Gonduu Sinai

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hagatanga i ginei mo au gau ala ne dagi mai i Egypt. Goodou hula gi dagu henua dela ne hagababa ang gi Abraham, Isaac mo Jacob mo ang gi nadau madahaanau. * 2 Au ga hagau ia dagu dangada di langi e dagi goodou, gei Au ga hagabagi laa digau Canaan, Amor, Hittite, Perizzite, Hivite mo Jebus. 3 Goodou e hula gi tenua tomo ge logo ono meegai. Gei Au hagalee hana dalia goodou, idimaa goodou e aago ngadaa, gi dee hana hua Au, ga hagahuaidu goodou i hongo di ala deelaa.”

4 Di madagoaa nia daangada ne longono ginaadou di longo hagahuaidu lodo dangada deenei, gei digaula gu tangitangi gu hagalee ulu nadau goloo humu dangada. 5 Idimaa, Dimaadua la ne helekai gi Moses bolo gi helekai gi digau aalaa boloo: “Goodou digau hamaaloo godou lodo. Maa nei bolo Au gaa hana dalia goodou tei madagoaa hua, gei Au ga daaligi goodou huogodoo. Dolomeenei gei goodou aauina gi daha nia goloo humu dangada ala i goodou, gei Au ga hagamamaanadu agu mee ala gaa hai adu gi goodou.” 6 Malaa, i muli di nadau hagatanga i di Gonduu Sinai, digau Israel gu hagalee ulu nadau goloo laagei.

Di Hale laa a Dimaadua

7 Nia madagoaa huogodoo, digaula ma ga haga duu aga nadau hale laa, gei Moses e haga duu di Hale laa Dimaadua gi mada tanga i daha mo di waahale laa. Di Hale laa deelaa e haga ingoo bolo di Hale laa Dimaadua. Tangada ma ga iai dana mee e hagadonu mai Dimaadua le e hana gi golo. 8 Nia holongo huogodoo a Moses ma gaa hana gi di Hale laa deelaa, gei digau huogodoo le e tuu i di ngudu nia bontai o nadau hale laa, e daumada a mee gaa dae loo gi dono ulu gi lodo di Hale laa deelaa. 9 Di madagoaa Moses ne ulu gi lodo di Hale laa, gei di waduu gololangi ga haneia gaa uhi di bontai di Hale laa deelaa, gei Dimaadua ga leelee gi Moses. 10 Di nadau mmada gi di waduu gololangi deelaa e duu i di ngudu di bontai di Hale laa, digaula huogodoo ga dogoduli. 11 Dimaadua e leelee gi Moses hua hagammaa gadoo be tangada e ngudukai gi dono ehoo. Nomuli hua, gei Moses gaa hana gi muli gi lodo di waahale laa, gei dana dangada hai hegau go Joshua, tama daane a Nun, e noho hua i golo i lodo di Hale laa deelaa.

Dimaadua gu hagababa bolo Ia e madalia ana daangada

12 Moses ga helekai gi Dimaadua, “Goe ne helekai mai gi di au bolo au gi dagia mai au daangada, gei Goe digi hagia mai be ma koai dela e hula gimaua. Gei Goe guu hai bolo Goe e iloo dogu ingoo, ge e tene mai. 13 Maa Goe e tene mai gi di au, gei au e dangi adu bolo Goe gi hagia mai do manawa, gei au gaa mee di hai hegau e haga tenetene Goe. Gei Goe gi langahia bolo aanei digau ne hilihili Kooe belee hai au dama.”

14 Gei Dimaadua ga helekai, “Au e hana madalia goe, e hai goe gi maaloo i nia dauwa.”

15 Gei Moses ga helekai, “Goe ma ga hagalee hana madalia gimaadou, gei Goe hudee hagau ina gimaadou gi daha mo kinei. 16 Maa Goe ga dee hana madalia gimaadou, gei au mo au daangada le e iloo di aha bolo Goe e tene mai gi gimaadou? Gei Goe gaa hana madalia gimaadou, gei gimaadou guu hai digau e dugu gee mo digau huogodoo i henuailala.”

17 Gei Dimaadua ga helekai gi Moses, “Au gaa hai laa gii hai be au helekai, i di Au e tene adu gei gu iloo e Au do ingoo.”

18 Gei Moses ga helekai gi Dimaadua, “Dumaalia mai, haga mmada ina mua Au gi o madamada.”

19 Gei Dimaadua ga helekai gi mee, “Au ga hagau ogu madamada gii hula i oo mua, gei Au gaa gahi dogu ingoo dabuaahia i oo mua. Deenei dogu ingoo go Yihowah, dela e manawa dumaalia ge e aloho i digau ala e hilihili ko Au.* 20 Goe e deemee di gidee ogu golomada, idimaa, deai tangada e mee di mmada mai gi di Au gaa noho mouli ai. 21 Deenei di gowaa i dogu baahi e mee di duu iei goe i hongo tadugalaa. 22 Di madagoaa dogu madamada ma gaa dae mai gi kinei, gei Au gaa dugu goe gi di bongoo i lodo di hadugalaa, gaa pono o golomada gi ogu lima, gaa dae loo gi dogu hanadu laa oo mua. 23 Gei Au gaa daa ogu lima gi daha, gei goe ga mmada hua gi dogu dua, hagalee go ogu hadumada.”

34

Di hai haga lua nia baahi hadu e lua

(Deuteronomy 10.1-5)

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Heia au baahi hadu e lua be nia hadu matagidagi, gei Au gaa hihi nia maa gi nia helekai ala nogo i nia baahi hadu matagidagi ala ne haga mahaahaa kooe. 2 Luada daiaa gei goe ga hagatogomaalia ga hanaga gi di Au i hongo di Gonduu Sinai. 3 Tangada e hana aga goolua ai, ge deai tangada i tei gowaa i di gonduu ai, ge deai di siibi be di kau e miami i tono di gonduu deenei ai.” 4 Moses gaa hai ana baahi hadu e lua be nia hadu matagidagi, luada dono daiaa, geia ga hanaga gi hongo di gonduu mo ana baahi hadu e lua, be nia helekai a Dimaadua ne hai.

5 Gei Dimaadua ga haneia i lodo di gololangi gi mua o Moses, gaa gahi dono ingoo haga madagu go Yihowah. 6 Dimaadua gaa hana laa mua o mee ga helekai, “Ko Au go Yihowah, go di God dela e manawa dumaalia ge e aloho, ge hagalee limalima di hagawelewele ngoohia, gei e honu i di aloho mo di manawa dahi.* 7 Au e haga kila aga agu hagababa ang gi digau dogologowaahee, ge e dumaalia gi nia huaidu mo nia hala. Gei Au e hagahuaidu nia dama mo nadau dama gi muli, gaa dae loo gi di tolu mo di haa adu dama, i nia huaidu o nadau damana.”

8 Di madagoaa hua deelaa, gei Moses ga dogoduli ga daumaha, 9 ga helekai, “Meenei Dimaadua, maa e donu bolo Goe e tene mai gi di au laa, goe noho hua i madau baahi. Digau aanei la digau hua e manawa hamaaloo, gei Goe dumaalia mai gi madau hai hala mo madau huaidu, dugua hua gimaadou gi hai hua be nia dama ni aau.”

Di lua hagababa

(Exodus 23.14-19; Deuteronomy 7.1-5; 16.1-17)

10 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Au gaa hai dagu hagababa gi digau Israel. Au gaa hai agu mee haga goboina i mua digaula, nia mee digi kila loo i tei gowaa i henuailala. Gei digau ala i do baahi gaa mmada gi nia maa, gei digaula ga iloo bolo ma ko Au go Dimaadua dela e mee di hai di mee hagamadagudia huoloo adu gi di goe. 11 Goodou la gi hagalongo gi agu haganoho ala e hagi adu ko Au dangi nei. Au ga hagabagi digau Amor, Canaan, Hittite, Perizzite, Hivite mo Jebus la gi daha mo godou mua. 12 Goodou hudee hai hagababa gi digau o tenua dela e hula ginai goodou, idimaa ma gaa hai beelaa, gei di maa gaa hai goodou gi paagege. 13 Gei goodou la gi ohaa ina nia gowaa dudu tigidaumaha digaula mo nadau waduu haga madagu, gei goodou la gi hele ina gi lala nia ada o di god ahina go Asherah.*

14 “Goodou hudee daumaha gi nnuai god gee i daha mo Au, idimaa, Au go Yihowah la di God dubua. 15 Goodou hudee hai hagababa gi digau o tenua deelaa, idimaa, di madagoaa digaula ma ga daumaha gi nadau balu god, ge e hai nadau tigidaumaha, digaula ga gahi mai goodou e miami i nadau mee ala nogo tigidaumaha ai. 16 Dolomaa godou dama daane la ga hai lodo gi nia dama ahina digaula, gei nia ahina aalaa gaa dagi digaula gi di nadau hai daumaha gi nadau god, gaa hidi ai godou dama daane gaa huli gi daha mo Au, ga daumaha gi nia god dilikai.

17 “Goodou hudee hai god baalanga belee daumaha ginai goodou.*

18 “Goodou heia Tagamiami o di Palaawaa Digi Hagatanga. Goodou geina go nia palaawaa digi hagatanga ina i lodo nia laangi e hidu i lodo di malama go Abib, be agu helekai ala gu hai adu, idimaa, deelaa di malama ne hagatanga goodou gi daha mo Egypt.*

19 “Nia ulu mmaadua daane huogodoo mono ulu mmaadua daane o nia manu la nia mee ni aagu.* 20 Gei goodou la gi tigidaumaha ina tama siibi e pono di lohongo o di ulumadua o di ‘donkey’. Maa goodou hagalee pono di maa gi tama siibi la haadia di uwa di maa. Gei goodou la gi huia mai nia ulu mmaadua o godou dama daane.*

“Deai tangada e hana la ogu mua ge deai dana mee e tigidaumaha mai gi di Au ai.

21 “Goodou heia hua godou moomee i lodo nia laangi e ono, gei di hidu laangi le e hagamolooloo hua, ma e aha maa di madagoaa belee hagamaluu di hadagee, be e hadi nia huwa laagau.*

22 “Goodou heia Taumaha o di Hagadogodo o nia Huwa laagau i godou madagoaa ma gaa hadi matagidagi godou huwa ‘wheat’. Goodou heia labelaa Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili, i di madagoaa magalillili i di godou madagoaa e hagabudu ai godou huwa laagau.*

23 “Nia holongo e dolu i lodo di ngadau e dahi ge nia daane huogodoo la gi lloomoi daumaha mai gi di Au go Tagi go Yihowah, go di God o Israel. 24 Au ga hagabagi digau o di guongo la gi daha i godou mua, gaa lawa ga haga damana di godou gowaa, gei deai tangada e mee di haga magedaa di godou henua ai, i di godou madagoaa dela e hai hegau ai goodou i nia Hagamiami e dolu aanei.

25 “Hudee wanga ina nia palaawaa tanga ala ne unugi gi nia ‘yeast’, madalia di godou manu dela ma ga tigidaumaha mai gi di Au. Nia mee ala ne dubu i di manu dela ne daaligi gi Tagamiami o di Pasoobaa la hudee dugu ina gi dono daiaa.*

26 “Godou meegai henua ala e hadi matagidagi la gi gaamai gi di Hale Daumaha o Dimaadua.

“Goodou hudee dunu ina tama siibi be tamaa kuudi i lodo nia weuu o dono dinana.”*

27 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hihia nia mee aanei gi lala, idimaa aanei nia helekai e haga mau ai di hagababa adu gi di goe mo digau Israel.” 28 Moses nogo noho i baahi o Dimaadua i nia laangi e mada haa ge mada haa boo, digi miami ge digi inu. Mee gaa hihi nia helekai o di hagababa gi di gili nia baahi hadu e lua, dela go nia Haganoho e Madangaholu.

Moses e haneia i di Gonduu Sinai

(2-Corinthians 3.7-16)

29 Di madagoaa o Moses ne haneia i di Gonduu Sinai e gaweia di Madangaholu Haganoho, ge de iloo ia bolo ono hadumada le e maahina i deia dela nogo ngudungudu kai gi Dimaadua. 30 Di madagoaa Aaron mo digau ala ne gidee ginaadou a Moses dela e maahina ono hadumada, gei digaula gu mmaadagu di mmaanege adu gi mee. 31 Gei Moses ga gahi mai digaula, gei Aaron mo nia dagi digau Israel ga lloomoi gi mee, gei Moses ga helekai gi digaula. 32 Nomuli gei digau Israel huogodoo gu mmaanege adu gi baahi o mee, gei mee ga haga modongoohia nia haganoho huogodoo a Dimaadua ne hai ang gi deia i hongo di Gonduu Sinai. 33 Gaa lawa loo ana helekai, geia gaa uhi ono golomada gi di mee gahu hadumada. 34 Nia holongo huogodoo o mee ne hana ne heetugi gi Dimaadua i lodo di Hale laa dela e noho ai Dimaadua, geia e daa di mee gahu hadumada gi daha, gei dono madagoaa ga ulu mai gi daha, geia ga hagi anga gi digau Israel nia mee huogodoo a Dimaadua ne hai anga bolo gi odia ang gi digaula. 35 Gei digaula e gidee nia hadumada o maa ala e maahina, gei mee gaa gahu ono hadumada gaa dae loo gi dono madagoaa e hana labelaa e heetugi gi Dimaadua.

35

Nnaganoho di Laangi Sabad

1 Moses ga gahi mai digau Israel huogodoo ga helekai gi digaula boloo, “Deenei telekai Dimaadua bolo goodou gi heia: 2 Nia laangi e ono e hai godou moomee, gei di hidu laangi e hagamadagu, di laangi e hagamolooloo mai gi di Au go Dimaadua. Di ingoo hua tangada ma ga ngalua e daaligi gii made.* 3 Hudee akaa ahi i godou hale i di Laangi Sabad.”

Tigidaumaha gi di Hale laa Hagamadagu

(Exodus 25.1-9)

4 Moses ga helekai gi digau Israel huogodoo, “Deenei telekai Dimaadua ne hai: 5 Heia tigidaumaha gi Dimaadua. Di ingoo hua tangada e hiihai la gi gaamai dana tigidaumaha goolo, silber, be di baalanga mmee; 6 nia gahu humalia gi nnadunga halatee, luuli halatee, mo mmee, mo nia gahu ne hai gi nia ngaahulu kuudi; 7 nia gili dama siibi daane gu hagammee, nia gili nia manu, nia laagau ‘acacia’; 8 nia lolo gi nia malama, nia mee hagakala lolo hagatulu mo nia ‘incense’; 9 nia hadu hagalabagau ‘onyx’ mono hadu hagamadamada ala i golo e humu di ‘ephod’ mo di mee gahu hadahada tagi aamua hai mee dabu.

Nia goloo di Hale laa Dimaadua

(Exodus 39.32-43)

10 “Digau hau mee i godou lodo huogodoo e hai loo gii hai nia mee huogodoo ala ne hagi anga go Dimaadua: 11 go di Hale laa, dono gahu mo gahu laa tua, ono maadau mo ono abaaba, ono giodo, duludulu mo nadau lohongo; 12 Tebedebe di Hagababa, ono duludulu, dono uhi, mo di gahu duuli e duuli gi daha di maa, 13 teebele, ono duludulu mo ono goloo ala i golo mo di palaawaa tigidaumaha ang gi God, 14 di lohongo malama mo ono goloo, nia malama mo nadau lolo; 15 di gowaa dudu tigidaumaha lolo kala mo ono duludulu; nia lolo hagatulu; nia ‘incense’, di gahu duuli di bontai di Hale laa. 16 di gowaa dudu tigidaumaha mo dono haaligi mee e hagapigi anga gi ono duludulu, ono waduu amu, mo ono mee ala i golo huogodoo; di baisin tonotono mo dono lohongo, 17 nia gahu duuli di abaaba mo nadau duludulu mo nadau lohongo waduu, mo tuuli o di bontai di abaaba e duuli di Hale laa, 18 nia daula e daahi nia loahi di Hale laa, mo di abaaba e duuli di Hale laa, 19 mo nia gahu hagalabagau o digau aamua hai mee dabu ala e ulu ai ma ga hai hegau i lodo di Gowaa Dabu, go nia gahu hagamadagu a Aaron, tangada hai mee dabu, mo ana dama daane.”

Nia daangada e gaamai nadau tigidaumaha

20 Digau Israel huogodoo gu hagatanga gi daha mo Moses, 21 gei digau huogodoo ala gu hiihai, ginaadou gu gaamai nadau tigidaumaha gi Dimaadua e hau ai di Hale laa Dimaadua, mo nia mee huogodoo ala e hai hegau ai i di nadau hai daumaha mo nia mee ala e hai ai nia gahu digau hai mee dabu aamua. 22 Gei digau huogodoo ala gu hiihai, nia ahina mono daane gu gaamai nadau tigidaumaha biini guu humu, nia buulei dalinga, nia buulei, nia hau uwa, mo nnagadilinga goloo goolo madamada, gei gu hagadabu nia maa ang gi Dimaadua. 23 Digau huogodoo ala nadau gahu humalia e logo gu gaamai nia gahu gi nnadunga halatee, luuli halatee, mo mmee, mo nia gahu ala ne hai gi nia ngaahulu kuudi. 24 Huogodoo ala ne mee di dahi aga nadau baalanga silber be baalanga mmee, gu gaamai nadau tigidaumaha gi Dimaadua, ge huogodoo nadau laagau ‘acacia’ ala e mee di hai hegau ai, gu gaamai nia maa. 25 Nia ahina huogodoo ala e iloo di hai nia mee, gu gaamai nia gahu gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee ala ne hagamadamada go ginaadou. 26 Digaula guu hai labelaa nadau deleedu gi nia ngaahulu manu kuudi. 27 Nia dagi gu gaamai nadau hadu hagalabagau ‘onyx’ mono hadu hagamadamada ala i golo belee dugu gi lodo di ‘ephod’ mo di mee gahu hadahada, 28 mo nia mee hagakala mee mo nia lolo ang gi nia malama, nia lolo hagatulu mo nia ‘incense’. 29 Digau Israel huogodoo ala ne hiihai gu gaamai nadau tigidaumaha gi Dimaadua ang gi dana moomee ne hagi anga go Moses bolo gi heia.

Digau ngalua di Hale laa Dimaadua

(Exodus 31.1-11)

30 Moses ga helekai gi digau Israel bolo Dimaadua gu hilihili Bezalel, tama daane a Uri, go tama daane Hur, mai di madawaawa Judah. 31 God gu hagahonu a mee gi ono mogobuna, guu wanga ono iloo di hai nia mee mo dono iloo di hai nnagadilinga moomee hagamadamada mee, 32 ang gi nia bilaan nia mee humalia e haga hai hegau nia maa gi nia goolo, silber mo nia baalanga mmee; 33 e duuduu nia hadu hagalabagau ala belee haganoho; e iloo di paa nia laagau, mo nia hagadilinga moomee haga madamada mee ala i golo. 34 Dimaadua gu hilihili labelaa Oholiab, tama daane Ahisamach, mai di madawaawa Dan, ge guu wanga gi meemaa nia iloo di aago nau hai moomee gi digau ala i golo. 35 Mee guu wanga nia iloo o nnagadilinga hai moomee nogo hai go digau paa mee, digau haganoho mee, mo digau llanga nnagadilinga gahu gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee habuihabula. Digaula e iloo di hai nnagadilinga moomee ge digau e iloo di haganoho nia mee.

36

1 Bezalel, Oholiab mo digau ngalua huogodoo ala i golo ne wanga nadau iloo go Dimaadua ge gu iloo di hai nia mee huogodoo ala belee hau di Hale laa hagamadagu, la belee hai nia mee huogodoo gii hai be nnelekai Dimaadua ne hai.

Nia daangada e gaamai nia wanga dehuia e logo

2 Moses ga gahi mai Bezalel, Oholiab mo nia daane ala e iloo di hai nia mee ala ne wanga nadau iloo go Dimaadua, go digau ala e hiihai e hagamaamaa, gei Moses ga helekai gi digaula gi daamada di nadau moomee. 3 Digaula guu kumi nia wanga dehuia huogodoo digau Israel ne gaamai ang gi di hau di Hale laa hagamadagu. Digau Israel e duudagi adu hua nadau gagaamai nadau wanga dehuia gi Moses i nia luada huogodoo. 4 Nia daane nogo hai di moomee gaa hula, 5 ga helekai gi Moses bolo nia daangada e gaamai nia wanga dehuia e logo balua ang gi di moomee Dimaadua bolo gi heia.

6 Moses gaa hai dana hagailoo bolo tangada labelaa e gaamai dana wanga dehuia gi di Hale laa ai, gei nia daangada gu hagalee gaamai nadau mee. 7 Nia mee ala gu dahi aga go nia daangada la gu dohu balua di hagalawa di moomee.

Di hau di Hale laa Dimaadua

(Exodus 26.1-37)

8 Di Hale laa Dimaadua la ne hau go digau koia e iloo di hai moomee. Digaula ne hau di maa gi nia bida gahu e madangaholu ne llanga gi nia linen e dui gi nia gahu humalia gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee, ge guu humu gi nia ada manu ono bakau. 9 Nia bida gahu duuli e tongaadahi 14 ‘yard’ looloo ge 2 ‘yard’ palaha. 10 Digaula guu dui nia bida gahu e lima gii hai di gunga gahu e dahi, ne hai labelaa beelaa gi nia bida gahu duuli e lima ala i golo. 11 Digaula guu dui nia mee bida gahu halatee hagabungubungu gi taalinga di tua o nia gunga gahu e lua aalaa. 12 Digaula guu wanga nia gahu hagabungubungu e 50 gi taalinga di gahu matagidagi o di gunga gahu dela ne hagapuni matagidagi, ge 50 gahu hagabungubungu gi taalinga di gahu hagamuliagina o di gunga gahu dela i golo. 13 Digaula guu hai nia maadau goolo e 50 e nneenagi nia baahi gahu e lua gi di gowaa e dahi, e hai di mee e dahi.

14 Digaula guu hai di gahu di Hale laa gi nia bida gahu e 11 ne hai gi nia ngaahulu kuudi. 15 Digaula guu hai nia maa gi tongaadahi, 15 ‘yard’ looloo, 2 ‘yard’ palaha. 16 Digaula guu dui nia gahu e lima gii hai di gunga gahu e dahi, mo nia gahu e ono gii hai di hoo di maa. 17 Digaula e wanga nia buulei gahu e 50 gi taalinga di bida gahu muliagina ge 50 buulei gahu gi taalinga di hoo di maa. 18 Digaula guu hai nia maadau baalanga mmee e 50, e nneenagi nia gunga gahu Hale laa e lua gii hai di mee e dahi. 19 Digaula guu hai labelaa nia gahu Hale laa e lua, e dahi ne hai gi nia gili siibi daane gu haga mmee, ge di hoo di maa ne hai gi nia gili kau humalia e daudau gi nua i taalinga di Hale laa e gahu di maa.

20 Digaula guu hai nia waduu di Hale laa gi nia laagau ‘acacia’. 21 Di waduu e dahi e 15 piidi looloo, ge 27 ‘inch’ palaha. 22 Nia waduu huogodoo e hagalloo ono mee e lua i nia bida gi daha gii mee di duudagi nia maa, gii hai di mee e dahi. Nia waduu huogodoo e hai ono duudagi beenei. 23 Digaula guu hai nia waduu e 20 gi di baahi ngeia, 24 ge 40 haaligi silber i nadau lala, nia haaligi e lua i lala di waduu e dahi, e daahi nia laagau duudagi e lua. 25 Digaula ne hai nia waduu e 20 gi di baahi ngaaga, 26 ge nia haaligi silber e 40, e lua haaligi i lala di waduu e dahi. 27 Digaula guu hai nia waduu e ono gi tua di Hale laa dela i bahi i dai di maa, 28 ge e lua waduu gi nia madaaduge. 29 Nia waduu o nia madaaduge e duudagi i baahi lala gaa hana gaa tugi i di ulu gi nua. Nia waduu e lua ala e hai nia madaaduge e lua la ne hai beenei. 30 Huogodoo ga iai nia waduu e 8, ge 16 haaligi baalanga silber, e lua i lala di waduu e dahi.

31 Digaula guu hai nia giodo gi nia laagau ‘acacia’, e lima gi nia waduu i di baahi e dahi di Hale laa, 32 e lima ang gi nia waduu i di baahi dela i golo, ge e lima gi nia waduu i baahi dai, dela i tua di Hale laa. 33 Di giodo tungaalodo gu haganoho tungaalodo nia ogo e hana e tugi i nia mada di Hale laa. 34 Digaula guu hii nia hagamau gi nia goolo gu hagamau nia maa gi nia buulei goolo e daahi nia ogo laagau guu hii labelaa gi nia goolo.

35 Digaula guu hai di gahu duuli humalia ne dui gi nia deleedu gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee, ge guu humu gi nia duain gi nia ada nia manu nadau bakau. 36 Digaula guu hai nia duludulu e haa gi nia laagau ‘acacia’ e daahi nia gahu duuli aalaa, guu hii nia maa gi nia goolo, guu wanga ginai nia maadau goolo. Digaula guu hai nia haaligi baalanga silber e haa e daahi nia duludulu. 37 Digaula guu dui di duuli di bontai o di Hale laa gi nia gahu humalia gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee, ge guu humu gi nia duain. 38 Digaula guu hai nia duludulu e lima ang gi di gahu duuli deenei, ge guu wanga ginai ono maadau; digaula guu hii ono ulu gi nua mo nia laagau e daudau di gahu gi nia goolo, ge gu hai nia lohongo duludulu e lima gi nia baalanga mmee.

37

Tebedebe di Hagababa

(Exodus 25.10-22)

1 Bezalel guu hai Tebedebe di Hagababa gi di laagau ‘acacia’, nia ‘inch’ 45 di looloo, 27 ‘inch’ palaha, 27 ‘inch’ tuuduu gi nua. 2 Mee guu hii di maa gi nia goolo madammaa i lodo mo i tua, gaa hai dono daalinga gi nia goolo e haganiga di maa. 3 Mee guu hai ana buulei goolo e haa e dagidagi di maa, gaa hau gi nia wae e haa, nia buulei e lua i di baahi e dahi. 4 Mee guu hai nia laagau aamo gi nia laagau ‘acacia’, guu hii nia maa gi nia goolo, 5 ga daalo nia maa laa lodo nia buulei i nia baahi o Tebedebe. 6 Mee guu hai di uhi gi nia goolo madammaa, 45 ‘inch’ looloo mo 27 ‘inch’ palaha. 7 Mee guu hai nia manu goolo e lua e hai nau bakau, 8 e dahi ang gi di bida e dahi o di uhi. Mee ne hai nia manu e buni anga gi di uhi, e hai be di mee e dahi ne hai. 9 Nia manu nau bakau e huli mai nau hadumada gi lodo i hongo di uhi, ge nau bakau moholo guu gahu di uhi.

Teebele ang gi nia Palaawaa Hagamadagu

10 Mee ne hai teebele gi nia laagau ‘acacia’, 36 ‘inch’ looloo, 18 ‘inch’ palaha, mo 27 ‘inch’ tuuduu i nua. 11 Mee guu hii di maa gi nia goolo madammaa, guu hai dono daalinga gi nia goolo e haganiga di maa. 12 Mee guu hai taalinga di maa nia ‘inch’ e 3 palaha e haganiga dono gili, mo dono hagageinga goolo taalinga i tua. 13 Mee guu hai nia buulei goolo e haa e dagidagi di maa, gu haganoho i nia madaaduge e haa di gowaa nia wae. 14 Nia buulei ala e daahi nia laagau aamo Tebedebe la ne wanga gi hoohoo gi taalinga di haganiga. 15 Mee ne hai nia laagau aamo gi nia laagau ‘acacia’ gaa hii nia maa gi nia goolo. 16 Mee guu hai nia goloo deebele gi nia goolo madammaa: nia pileedi, ibu, ibu galaadi mo nia boolo ang gi tigidaumaha waini.

Di Lohongo Malama

(Exodus 25.31-40)

17 Mee guu hai di Lohongo Malama gi nia goolo madammaa. Mee ne hai di tono di maa mo tuaidina di Lohongo Malama gi nia goolo ne tugi. Ono akai humu mo nia lau o nia akai la ne hau gii hai di mee e dahi gi di Lohongo Malama. 18 Nia manga e ono e tolo gi daha, e dolu i di baahi e dahi. 19 Di manga e dahi o nia manga e ono aalaa, e hai ono akai humu e dolu, dono ada e hai be di akai ‘almond’ ma ga moholoholo. 20 Tuaidina o di Lohongo Malama la iai ono akai e haa, dono ada e hai be di akai ‘almond’ ma ga moholoholo. 21 Di akai daamada moholoholo kala e dahi i baahi lala nia manga dagi dolu. 22 Nia akai e daamada e moholoholo, nia manga, mo tuaidina di Lohongo Malama ne dugidugi gi di baahi goolo e dahi. 23 Mee guu hai nia malama e hidu ang gi di Lohongo Malama. Mee ne hai nia mee hagamadammaa uga malama mono mee haaligi gi nia goolo madammaa. 24 Mee ne hai hegau gi nia pauna e 75 goolo madammaa e hai di Lohongo Malama mo ono goloo huogodoo.

Di gowaa dudu mee tigidaumaha lolo kala

(Exodus 30.1-5)

25 Mee guu hai di gowaa dudu tigidaumaha gi nia laagau ‘acacia’ e dudu nia ‘incense’. Di looloo mo di palaha e hagatau be di mee e dahi, nia ‘inch’ e 18 gei tuuduu gi nua nia ‘inch’ e 36. Nia madaagoo e haa ala e tolo gi daha i nia madaaduge la ne hai gii hai di mee e dahi gi tuaidina. 26 Mee guu hii di ulu gi nua, nia baahi e haa mo nia madaagoo gi nia goolo madammaa, gu haganiga taalinga di maa gi nia goolo. 27 Mee guu hai nia buulei e lua gi nia goolo e dagidagi di maa, gaa hau gi baahi lala taalinga o nia baahi e lua e daahi nia laagau aamo. 28 Mee guu hai nia laagau aamo gi nia laagau ‘acacia’, gaa hii nia maa gi nia goolo.

Nia lolo hagatulu mo nia ‘incense’

29 Mee guu hai labelaa di lolo hagatulu hagamadagu mo nia ‘incense’ e unugi be di lolo kala.*

38

Di gowaa dudu tigidaumaha

(Exodus 27.1-8)

1 Mee guu hai di gowaa dudu tigidaumaha gi nia laagau ‘acacia’. Di maa e looloo nia piidi e 7½, piidi e 7½ palaha, ge nia piidi e 4½ tuuduu i nua. 2 Mee guu hai nia madaagoo e haa i hongo nia madaaduge e haa gu hagabuni gi di gowaa e dahi gi di gowaa dudu tigidaumaha. Mee guu hii di maa hagatau gi di baalanga mmee. 3 Mee guu hai nia goloo huogodoo ala e hai hegau ai i di gowaa dudu tigidaumaha: nia mee baabaa dunu mee, nia daawolo, nia boolo, nia poogi, mo nia mee dugu ahi. Nia goloo huogodoo aanei la ne hai gi nia baalanga mmee. 4 Mee guu hai dana hada baalanga mmee, gu haganiga i taalinga di gowaa dudu tigidaumaha, gaa tugi i tungaalodo di gowaa dudu tigidaumaha. 5 Mee guu hai ana buulei e haa e dagidagi di maa, gaa hau gi nia madaaduge e haa. 6 Mee guu hai nia laagau aamo mee gi nia laagau ‘acacia’, gaa hii nia maa gi nia baalanga mmee, 7 ga daalo nia maa gi lodo nia buulei ala i nia baahi di gowaa dudu tigidaumaha. Di gowaa dudu tigidaumaha ne hai gi nia laubaba, gei e bongoo laa lodo.

Di baisin baalanga mmee

(Exodus 30.18)

8 Mee guu hai di baisin baalanga mmee mo dono lohongo baalanga mmee gi nia kalaadi mmada ada o nia ahina ala e ngalua i di ngudu di bontai di Hale laa Dimaadua.*

Di abaaba e duuli di Hale laa Dimaadua

(Exodus 27.9-19)

9 Mee guu hai di duuli di Hale laa dela e noho ai Dimaadua gi di gahu lenge humalia. I di baahi gi ngaaga di Hale laa le e looloo nia ‘yard’ e 50, 10 e daahi go nia duludulu baalanga mmee e 20 ala e haganoho gi lodo nadau lohongo duludulu baalanga mmee e 20, dalia nia maadau mono amu daahi ne hai gi nia silber. 11 Tuuli i baahi gi ngeia le e hai hua be tuuli i baahi gi ngaaga. 12 I di baahi gi dai, nia gahu duuli le e 25 ‘yard’ looloo, ono waduu e 10 ge 10 lohongo waduu, madalia nia maadau mono amu daahi ne hai gi nia silber. 13 I di baahi gi dua i di gowaa dela iai di bontai, di tuuli le e palaha labelaa nia ‘yard’ e 25. 14-15 I nia baahi e lua o di bontai, nia ‘yard’ gahu duuli e 7½ i golo, e daahi go nia waduu e dolu mo nadau lohongo waduu e dolu. 16 Nia gahu lenge duuli huogodoo la ne hai gi nia gahu lenge humalia. 17 Nia lohongo nia waduu la ne hai gi nia baalanga mmee, gei nia maadau, amu, mo di gahu di ulu gi nua nia waduu ne hai gi nia silber. Nia duludulu huogodoo ala e haganiga di abaaba le e duudagi gi nia amu silber. 18 Di gahu duuli gi di bontai di abaaba duuli, ne hai gi di gahu lenge ne dui gi nia gahu gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee, ge guu humu gi nia duain. Ma e looloo nia ‘yard’ e 10, nia ‘yard’ 2½ tuuduu i nua, e hai be nia gahu o di abaaba. 19 Ma e daahi go nia waduu e haa i hongo nadau lohongo baalanga mmee e haa. Nia maadau nia maa, nia gahu laa nua, mo nia amu nia maa le e gahu gi nia silber. 20 Nia daula di Hale laa mo nia daula o di abaaba huogodoo la ne hai gi nia baalanga mmee.

21 Aanei nia baalanga ne hai hegau ai i di hau di Hale laa Dimaadua, di gowaa dela nogo benebene nia baahi hadu e lua Madangaholu Haganoho. Nia baalanga ne tiumongo go Moses, ne hai go digau Levi nogo ngalua i lala Ithamar, tama daane Aaron, tangada hai mee dabu.

22 Bezalel, tama daane Uri, dono damana madua go Hur mai di madawaawa Judah, guu hai nia mee huogodoo a Dimaadua ne helekai ai bolo gi heia. 23 Dono dangada hagamaamaa la go Oholiab tama daane Ahisamach, mai di madawaawa Dan, tangada dugidugi mee, dili mee mo llanga nia gahu humalia gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee gi habuihabula.

24 Nia goolo huogodoo ala ne wanga gi Dimaadua belee hai dono Hale laa e daamaha nia pauna e 2,195, e pauna gi di hai dela e mogobuna di hai hegau. 25 Nia silber ala ne hagabudu mai di dau o nia daangada tenua e daamaha nia pauna e 7550, e pauna gi di hai dela e mogobuna di hai hegau.* 26 Di hulu deenei le e hai be di hulu ne hui go digau huogodoo ala ne ianga di tau, tangada e dahi e hui di hulu dela belee hui, e pauna gi di hai dela e mogobuna di hai hegau. Nia daane e 603,550 nadau ngadau e madalua be mada mmaadua nadau ngadau i lodo di dau.* 27 Nia pauna silber 7,500 ne hai hegau ne hau nia lohongo waduu e 100 ang gi di Hale laa dabu mo ang gi nia gahu duuli, 75 pauna ne hai hegau gi di lohongo hagamau e dahi. 28 Bezalel gu hai hegau gi nia pauna silber 50 ala ne dubu, guu hai ana amu, nia maadau ang gi nia waduu, mo di gahu laa hongo nia ulu o nia duludulu. 29 Nia baalanga mmee ala ne wanga gi Dimaadua la nia pauna e 5,310, 30 gu hai hegau iei mee gi nia lohongo waduu o di bontai di Hale laa Dimaadua, di gowaa dudu tigidaumaha baalanga mmee mo dono hada baalanga mmee, nia goloo huogodoo ang gi di gowaa dudu tigidaumaha, 31 nia lohongo waduu o di abaaba mai daha mo ang gi di bontai di abaaba mo nia laagau daula e daahi di Hale laa mo tuuli di abaaba mai daha.

39

Di hai o nia gahu digau hai mee dabu

(Exodus 28.1-14)

1 Digaula guu hai hagamadamada nia gahu gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee, e ulu ai digau hai mee dabu ma gaa hai nadau hegau i lodo nia gowaa dabu. Digaula ne hai nia gahu Aaron gii hai be nnelekai Dimaadua ne hai gi Moses.

2 Digaula ne hai di gahu ‘ephod’ gi nia gahu humalia gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee, gei nia duain gili siibi halatee ne hai gi nia goolo. 3 Digaula gu dugidugi di baalanga goolo gi palaha gi lahilahi ga duuduu gii hai be nia loahi deleedu e hagaulu gi lodo di gahu lenge duuli mo gi lodo nia duain gili siibi halatee, halatee luuli mo mmee. 4 Digaula guu hai nia daulagi di ‘ephod’ e lua, guu dui gi nia baahi e lua, e daulagi ai di ‘ephod’. 5 Di tuu guu llanga hagalligi gi humalia dela ne hai gi nia goloo la hua, gu duudagi gi di ‘ephod’, guu hai di bida mee e dahi, gii hai be nnelekai Dimaadua ne hai gi Moses. 6 Digaula gu hagatogomaalia nia damaa hadu hagalabagau ‘onyx’ ga haganoho gi nadau lohongo goolo, gaa hihi gi nonua nia ingoo nia dama Jacob dilongoholu maa lua. 7 Digaula gaa dugu nia maa gi hongo nia hagamau di gahu ‘ephod’, e pono nia madawaawaa madangaholu maa lua o Israel, gii hai be nnelekai Dimaadua ne hai gi Moses.

Di mee gahu hadahada

(Exodus 28.15-30)

8 Digaula ne hai di mee gahu hadahada gi nia goloo la hua ala ne hai di ‘ephod’, ge guu humu gi nia duain be di maa. 9 Tuuli deenei le e hai ono hagatau be di mee e dahi, ge hadui hagalua; dono palaha mo dono looloo e 9 ‘inch’. 10 Digaula gu hagatau nia goolongo hadu hagalabagau e haa gi hongo di maa. Di goolongo matagidagi, digaula gu hagatau nia ‘ruby’, ‘topaz’ mo di ‘garnet’. 11 I di lua goolongo, di ‘emerald’, di ‘sapphire’, di ‘diamond’. 12 I tolu goolongo, di ‘turquoise’, di ‘agate’ mo di ‘amethyst’. 13 Di haa goolongo, di ‘beryl’, di ‘onyx’, mo di ‘jasper’. Nia hadu aanei ne haganoho gi nia lohongo goolo. 14 Nia hadu dagidahi e 12 aanei la guu hihi ginai nia ingoo nia dama daane Jacob, e pono nia madawaawa 12 o Israel. 15 Di mee gahu hadahada guu hai dono daulagi goolo madammaa dela gu bini be di mee ne daga. 16 Digaula guu hai nia ada goolo e lua mo nia buulei goolo e lua, guu wanga nia buulei e lua gi nia madaaduge baahi nua e lua o di mee gahu hadahada. 17 Digaula gu nneennagi di uga mo di buulei goolo gi di gowaa e dahi, 18 ga duudagi nia mada e lua o di uga gi nia hagatau e lua, i di hai deenei gu duudagi nia maa i mua gi nia daulagi o di ‘ephod’. 19 Digaula guu hai nia buulei goolo e lua, ga hagapigi nia maa gi nia madaaduge baahi gi lala o di mee gahu hadahada, i taalinga baahi gi lodo e tale gi di ‘ephod’. 20 Digaula guu hai labelaa nia buulei goolo e lua, guu wanga nia maa gi di baahi i lala i mua nia daulagi bakau e lua o di ‘ephod’, hoohoo gi duudagi, ge baahi nua di tuu guu llanga hagalligi gi humalia. 21 Digaula guu nnoo nia buulei o di mee gahu hadahada gi nia buulei o di ‘ephod’ gi di loahi halatee bolo di mee gahu hadahada gi daudau mau i hongo di tuu ge hagalee mehede, gii hai be nnelekai Dimaadua ne hai gi Moses.

Nia gahu o digau hai mee dabu ala i golo

(Exodus 28.31-43)

22 Di gahu looloo dela e ulu gi baahi gi lodo di ‘ephod’ la ne hai hagatau gi di gahu halatee. 23 Di bongoo di libogo la ne dui gi nia gahu llanga maadolu e duuli di maa gi hagalee mahaa. 24-26 Taalinga di gahu gi lala hagatau la guu hai nia ada ‘pomegranate’ ne hai gi nia gahu gili siibi humalia gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee, e wanga hagadau gi nia beele goolo madammaa i nadau mehanga, gii hai be nnelekai Dimaadua ne hai gi Moses. 27 Digaula guu hai nia gahu Aaron mo ana dama daane, 28 mo nadau angkadi nnoo libogo, goobai, bida gahu wae tiligi, 29 mo di tuu nnoo gahu ne hai gi nia gahu gili siibi gi nnadunga halatee, halatee luuli mo mmee, ge guu humu gi nia duain, gii hai be nnelekai Dimaadua ne hai gi Moses. 30 Digaula guu hai di mee humu mee madamada gi nia goolo madammaa, e hai di hagamodongoohia di hagadabu dabuaahia, gei digaula gu maaga gi hongo di maa “Hagadabu gi Dimaadua”. 31 Digaula guu nnoo di maa gi mua di gahu libogo gi di loahi halatee gii hai be nnelekai Dimaadua ne hai gi Moses.

Di hagalawa di moomee

(Exodus 35.10-19)

32 Nia moomee huogodoo ala nogo hai gi di Hale laa, di gowaa e noho ai Dimaadua, la guu lawa. Digau Israel guu hai nia mee huogodoo ala ne hagi anga go Dimaadua gi Moses. 33 Digaula gu gaamai gi Moses di Hale laa, mo nia goloo ngalua, maadau, mo ono abaaba, nia giodo hale, nia duludulu, mo nia lohongo duludulu; 34 di gahu ne hai nia gili dama siibi daane gu hagammee, di gahu ne hai gi nia gili nia manu, di gahu duuli, 35 Tebedebe o di Hagababa dela e haa nia baahi hadu, nia waduu aamo di maa, mo dono uhi; 36 teebele mo ono goloo huogodoo, mo di palaawaa tigidaumaha ang gi God; 37 di lohongo malama goolo madammaa, ono malama mo ono goloo huogodoo, mono lolo ang gi nia malama; 38 di gowaa hai tigidaumaha goolo; nia lolo hagatulu, nia ‘incense’, di gahu duuli di bontai di Hale laa; 39 di gowaa dudu tigidaumaha baalanga mmee, mo dono haaligi ne hai gi nia baalanga mmee, nia waduu amu, mo ono goloo huogodoo, di baisin tonotono mo dono lohongo; 40 nia gahu duuli ang gi di abaaba e duuli di Hale laa, mo nia duludulu mo nadau lohongo, di gahu duuli gi di bontai di abaaba mo ono loahi, nia laagau dogi e daahi di Hale laa, mo nia goloo huogodoo ala e hai hegau i lodo di Hale laa; 41 mo nia gahu hagalabagau o digau hai mee dabu ala e ulu ai i lodo di Gowaa Dabu go nia gahu dabu a Aaron tangada hai mee dabu mo ana dama daane.

42 Digau Israel guu lawa di hai nia hegau huogodoo gii hai be nnelekai Dimaadua ne hai gi Moses. 43 Moses gu hagadina nia mee huogodoo gu gidee bolo digaula guu hai nia mee huogodoo be di hiihai a Dimaadua ne helekai ai. Moses gu hagamaluagina digaula.

40

Di hagaduu aga mo di hagadabu di Hale laa Dimaadua

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, 2 “I di laangi matagidagi o di malama matagidagi, hagaduu aga ina di Hale laa Dimaadua. 3 Duguina Tebedebe di Hagababa dela e haa ginai nia baahi hadu o di Madangaholu Haganoho, daudaulia di gahu duuli i mua di maa. 4 Kaina teebele gi lodo, dugua nia goloo huogodoo gi hongo di maa. Kaina labelaa di lohongo malama gi lodo, wanga ina nia malama gi hongo di maa. 5 Dugua di gowaa dudu tigidaumaha goolo e dudu nia ‘incense’ i mua Tebedebe di Hagababa, daudaulia di gahu duuli i di ngudu di bontai di Hale laa. 6 Dugua gi mua di Hale laa di gowaa dudu tigidaumaha e dudu nia tigidaumaha. 7 Dugua di baisin tonotono i mehanga di Hale laa mo di gowaa dudu tigidaumaha, haga haulia gi nia wai. 8 Haganoho ina di gahu duuli di abaaba di maa, daudaulia di gahu duuli i di ngudu di bontai di maa.

9 “Hagadabu ina di Hale laa mono goloo huogodoo gi di lolo hagamadagu hagatulu, gei di maa gaa dabu. 10 Nomuli, hagadabu ina di gowaa dudu tigidaumaha mono goloo huogodoo gi di lolo hagamadagu hagatulu, gei di maa ga dabuaahia. 11 Hagadabu ina labelaa di baisin tonotono mo dono lohongo i di ala hua e dahi.

12 “Laha mai a Aaron mo ana dama daane gi di bontai di Hale laa, gaugaulia digaula gi di hai e hagamadammaa digaula. 13 Hagagahu ina Aaron gi ono goloo hai mee dabu, hagatulu ina a mee. Di hai deenei e hai a mee gii dabu gii mee a mee di hai dagu dangada hai hegau. 14 Laha mai ana dama daane, hagagahu ina digaula. 15 Hagatulu ina digaula, be di hai ne hagatulu di nadau damana, gii mee digaula di hai agu daangada hai mee dabu. Di hagatulu deenei gaa hai digaula gii hai nia daangada hai mee dabu i nia madagoaa huogodoo ala e lloomoi.”

16 Moses guu hai nia mee huogodoo a Dimaadua bolo gi heia. 17 Tahi laangi o tahi malama o di lua ngadau o di nadau hagatanga mai i Egypt, gei di Hale laa Dimaadua ga haga duu aga. 18 Moses gaa dugu nia lohongo waduu o di hale laa, ga haga noho di maa, nomuli ga haga tuu nia duludulu. 19 Gaa lawa, gaa holo di gahu gili manu laa hongo di Hale laa, gaa gahu labelaa laa tua, gii hai be nia helekai a Dimaadua ne hai. 20 Gaa lawa, gaa haa nia baahi hadu e lua ala ne hihi ginai di Madangaholu Haganoho gi lodo Tebedebe o di Hagababa. Gaa lawa, gaa wanga nia laagau ala e dagidagi di maa gi lodo nia buulei, gaa lawa gaa uhi. 21 Gaa lawa, gaa kae Tebedebe gi lodo di Hale laa, gaa lawa gaa dau tuuli di maa be nia helekai a Dimaadua ne hai. 22 Gaa lawa, ga haga noho dana deebele gi lodo di Hale laa, i di bahi i ngeia, i daha mo tuuli, 23 gaa dugu di palaawaa dela gu tigidaumaha gi Dimaadua gi nonua, be nia helekai a Dimaadua ne hai, 24 ga haga noho di lohongo malama i lodo di Hale laa i bahi i ngaaga, e huudonu gi teebele, 25 gaa dudu nia malama i mua o Dimaadua, be nia helekai a Dimaadua ne hai, 26 ga haga noho di gowaa dudu tigidaumaha lolo kala ne hai gi nia goolo, i lodo di Hale laa, i mua di tuuli, 27 gaa dudu nia ‘incense’ i hongo di maa, be nia helekai a Dimaadua ne hai. 28 Gaa lawa, gaa dau gi nua tuuli i di ngudu o di bontai di Hale laa, 29 gaa dugu di gowaa dudu tigidaumaha la gi mua tuuli deelaa, gaa hai dana tigidaumaha dudu mo dana tigidaumaha huwa laagau i hongo di maa, gii hai be nia helekai a Dimaadua ne hai, 30 ga haga noho dana baisin tonotono i mehanga di Hale laa mo di gowaa dudu tigidaumaha, ga haga hau ginai nia wai. 31 Moses mo Aaron mo nia dama daane a Aaron e tonotono nadau lima mo nadau wae i di gowaa deelaa, 32 i nadau madagoaa huogodoo ma ga ulu i di Hale laa be gi di gowaa dudu tigidaumaha, gii hai be nia helekai a Dimaadua ne hai. 33 Moses guu hai dana abaaba e duuli di Hale laa mo di gowaa dudu tigidaumaha, ge daudau tuuli i di ngudu o di bontai di abaaba. Moses gu haga lawa ana moomee nogo hai huogodoo.

Di gololangi i hongo di Hale laa Dimaadua

(Numbers 9.15-23)

34 Di gololangi mo di madamada o Dimaadua gu hii hua di Hale laa, guu gahu hagatau.* 35 Di gololangi mo di madamada o Dimaadua guu hai a Moses gi deemee di ulu gi lodo di Hale laa. 36 Nia madagoaa huogodoo di gololangi ma gaa maa gi daha mo hongo di Hale laa, gei digau Israel guu mee di hagatanga i di gowaa deelaa. 37 Maa di gololangi la ga hagalee maa gi daha, ge digaula hagalee hagatanga, e tali loo di laangi dela e maa ai di gololangi, ga hula laa. 38 I lodo hua nadau taele huogodoo, digaula guu mmada gi di gololangi o Dimaadua le e dehedehee i hongo di Hale laa i di aa, ma gaa boo la di ulaula.

* 1.5: mada hidu: Di Beebaa Namua dela ne hihi gi lodo nnelekai Greece le e hai bolo mada hidu maa lima (Acts 7.14)

* 1.7: Acts 7.17

* 1.8: Acts 7.18

* 1.10: Acts 7.19

* 1.22: Acts 7.19

* 2.2: Acts 7.20; Hebrews 11.23

* 2.10: Moses: Di lee o di ingoo deenei i nnelekai Hebrew le e hai gadoo be di helekai “daa gi daha”

* 2.10: Acts 7.21

* 2.11: Hebrews 11.24

* 2.14: Acts 7.23-28

* 2.15: Acts 7.29; Hebrews 11.27

† 2.22: Gershom: Di lee o di ingoo deenei i nnelekai Hebrew le e hai gadoo be di bida helekai “tangada mai i daha”.

* 2.24: Genesis 15.13-14

* 3.1: Horeb be Sinai

* 3.2: Acts 7.30-34

* 3.13: Exodus 6.2-3

† 3.14: I nnelekai Hebrew di ingoo o Dimaadua go Yihowah le e hai dono lee be di bida helekai “Ko Au dela ko Au”

* 3.14: Revelation 1.4,8

* 3.21: Exodus 12.35-36

* 4.23: Exodus 12.29

* 6.2: Genesis 17.1; 28.3; 35.11; Exodus 3.13-15

* 6.16: Numbers 3.17-20; 26.57-58; 1-Chronicles 6.16-19

* 7.3-4: Acts 7.36

* 7.17: Revelation 16.4

* 8.19: Luke 11.20

* 9.10: Revelation 16.2

* 9.16: Romans 9.17

* 9.23-24: Revelation 8.7; 16.21

* 9.30: Di ingoo o God deenei le e hai dono hadinga bolo “Yihowah di God dela e noho i baahi ana daangada”

* 10.14: Revelation 9.2-3

* 10.19: Tai Mmee: Di ingoo Hebrew di tai deenei go Yam Suph, dono hadinga bolo di Tai o nia Aalek

* 10.22: Pisalem 105.28; Revelation 16.10

* 12.14: Exodus 23.15; 34.18; Leviticus 23.6-8; Numbers 28.17-25; Deuteronomy 16.3-8

* 12.23: Hebrews 11.28

* 12.29: Exodus 4.22-23

* 12.35: Exodus 3.21-22

* 12.40: Genesis 15.13; Galatians 3.17

* 13.2: Numbers 3.13; Luke 2.23

* 13.12: Exodus 34.19-20; Luke 2.23

* 13.18: Tai Mmee Di ingoo Hebrew di tai deenei go Yam Suph, dono hadinga bolo di Tai o nia Aalek

* 13.19: Genesis 50.25; Joshua 24.32

* 14.22: 1-Corinthians 10.1-2; Hebrews 11.29

* 15.1: Revelation 15.3

* 15.2: Pisalem 118.14; Isaiah 12.2

* 15.23: Marah: i nnelekai Hebrew le e hai dono hadinga bolo e mmala

* 16.4: John 6.31

* 16.15: 1-Corinthians 10.3

* 16.18: 2-Corinthians 8.15

* 16.23: Exodus 20.8-11

* 16.31: Di bida helekai manna i lodo telekai Hebrew le e hai dono lee boloo “Ma ni aha?”

* 16.31: Numbers 11.7-8

* 16.33: Hebrews 9.4

* 16.35: Joshua 5.12

* 17.7: Massah mo Meribah: Nia ingoo e lua aanei le hai nau lee i nnelekai Hebrew boloo “hagamada” mo “tamu”

* 17.14: Deuteronomy 25.17-19; 1-Samuel 15.2-9

† 17.15: Yihowah Nissi di ingoo deenei dono hadinga boloo, “Dimaadua la go dagu Hagallebe”.

* 18.3: Gershom: Di lee o di ingoo deenei i nnelekai Hebrew le e hai gadoo be di bida helekai “tangada mai i daha”.

* 18.3: Acts 7.29

† 18.4: Eliezer: Di lee o di ingoo deenei i nnelekai Hebrew le e hai gadoo be di bida helekai “God e hagamaamaa au”.

* 19.5: Deuteronomy 4.20; 7.6; 14.2; 26.18; Titus 2.14

* 19.5: 1-Peter 2.9

* 19.6: Revelation 1.6; 5.10

* 19.12: Hebrews 12.18-20

* 19.16: Revelation 4.5

* 19.16: Deuteronomy 4.11-12

* 20.4: Exodus 34.17; Leviticus 19.4; 26.1; Deuteronomy 4.15-18; 27.15

* 20.5: Exodus 34.6-7; Numbers 14.18; Deuteronomy 7.9-10

* 20.7: Leviticus 19.12

* 20.8: Exodus 16.23-30; 31.12-14

* 20.9: Exodus 23.12; 31.15; 34.21; 35.2; Leviticus 23.3

* 20.11: Genesis 2.1-3; Exodus 31.17

* 20.12: Deuteronomy 27.16; Matthew 15.4; 19.19; Mark 7.10; 10.19; Luke 18.20; Ephesians 6.2,3

* 20.13: Genesis 9.6; Leviticus 24.17; Matthew 5.21; 19.18; Mark 10.19; Luke 18.20; Romans 13.9; James 2.11

* 20.14: Leviticus 20.10; Matthew 5.27; 19.18; Mark 10.19; Luke 18.20; Romans 13.9; James 2.11

* 20.15: Leviticus 19.11; Matthew 19.18; Mark 10.19; Luke 18.20; Romans 13.9

* 20.16: Exodus 23.1; Matthew 19.18; Mark 10.19; Luke 18.20

* 20.17: Romans 7.7; 13.9

* 20.18: Hebrews 12.18-19

* 21.2: Leviticus 25.39-46

* 21.12: Leviticus 24.17

* 21.16: Deuteronomy 24.7

* 21.17: Leviticus 20.9; Matthew 15.4; Mark 7.10

* 21.24: Leviticus 24.19-20; Deuteronomy 19.21; Matthew 5.38

* 22.1: Luke 19.8

* 22.16: Deuteronomy 22.28-29

* 22.18: Deuteronomy 18.10,11

* 22.19: Leviticus 18.23; 20.15-16; Deuteronomy 27.21

* 22.20: Deuteronomy 17.2-7

* 22.21: Exodus 23.9; Leviticus 19.33-34; Deuteronomy 24.17-18; 27.19

* 22.25: Leviticus 25.35-38; Deuteronomy 15.7-11; 23.19-20

* 22.26: Deuteronomy 24.10-13

* 22.28: Acts 23.5

* 22.31: Leviticus 17.15

* 23.1: Exodus 20.16; Leviticus 19.11-12; Deuteronomy 5.20

* 23.3: Leviticus 19.15

* 23.4: Deuteronomy 22.1-4

* 23.6: Leviticus 19.15; Deuteronomy 16.19

* 23.9: Exodus 22.21; Leviticus 19.33-34; Deuteronomy 24.17-18; 27.19

* 23.12: Exodus 20.9-11; 31.15; 34.21; 35.2; Leviticus 23.3; Deuteronomy 5.13-14

* 23.15: Exodus 12.14-20; Leviticus 23.6-8; Numbers 28.17-25

* 23.16: Leviticus 23.15-21; 23.39-43; Numbers 28.26-31

* 23.19: Exodus 34.26; Deuteronomy 14.21; 26.2

* 24.8: Matthew 26.28; Mark 14.24; Luke 22.20; 1-Corinthians 11.25; Hebrews 9.19-20; 10.29

* 24.18: Deuteronomy 9.9

* 25.7: ‘ephod’ di gahu bodobodo e ulu i nia bakau ma gaa hai ana hegau dabu e halahala ai di manawa Dimaadua

* 25.17: Hebrews 9.5

* 25.30: Leviticus 24.5-8

* 25.40: Acts 7.44; Hebrews 8.5

* 28.30: ‘Urim’ mo ‘Thummim’: Aanei la nia mee ala ne hai hegau ai tangada hai mee dabu belee iloo ai di manawa o God. Gidaadou e de iloo hagahumalia be ne hai hegau behee.

* 29.18: Ephesians 5.2; Philippians 4.18

* 30.13: Exodus 38.25,26; Matthew 17.24

* 30.18: Exodus 38.8

* 31.15: Exodus 20.8-11; 23.12; 34.21; 35.2; Leviticus 23.3; Deuteronomy 5.12-14

* 31.17: Exodus 20.11

* 32.1: Acts 7.40

* 32.4: 1-Kings 12.28; Acts 7.41

* 32.6: 1-Corinthians 10.7

* 32.11: Numbers 14.13-19

* 32.13: Genesis 22.16,17; Genesis 17.8

* 32.32: Pisalem 69.28; Revelation 3.5

* 33.1: Genesis 12.7; Genesis 26.3; Genesis 28.13

* 33.19: Romans 9.15

* 34.6: Exodus 20.5,6; Numbers 14.18; Deuteronomy 5.9,10; 7.9,10

* 34.13: Deuteronomy 16.21

* 34.17: Exodus 20.4; Leviticus 19.4; Deuteronomy 5.8; 27.15

* 34.18: Exodus 12.14-20; Leviticus 23.6-8; Numbers 28.16-25

* 34.19: Exodus 13.2

* 34.20: Exodus 13.13

* 34.21: Exodus 20.9,10; 23.12; 31.15; 35.2; Leviticus 23.3; Deuteronomy 5.13,14

* 34.22: Leviticus 23.15-21; 23.33-34; 23.39-43; Numbers 28.26-31

* 34.25: Exodus 12.10

* 34.26: Deuteronomy 26.2; 14.21

* 35.2: Exodus 20.8-11; 23.12; 31.15; 34.21; Leviticus 23.3; Deuteronomy 5.12-14

* 37.29: Exodus 30.22-38

* 38.8: Exodus 30.18

* 38.25: Exodus 30.11-16

* 38.26: Matthew 17.24

* 40.34: 1-Kings 8.10,11; Isaiah 6.4; Ezekiel 43.4,5; Revelation 15.8

Leviticus

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

LEVITICUS

Di Beebaa Levi

Di haga modongoohia:

Di Beebaa Levi e haga honu gi nia haganoho o nia hegau digau hai mee dabu o Levi. Digau hai mee dabu aanei le e madamada humalia i di hai daumaha o Israel ala namua, mo nadau hangaahai dabu.

Di mee dela koia e hagalabagau i lodo di beebaa deenei, e helekai i tabuaahia o God mo nia hangaahai mee dabu ala belee daudali go ana daangada i di nadau madagoaa ma ga daumaha, mo i lodo nadau hangahaihai, bolo digaula gi mouli be nia dama ni di God dabuaahia o Israel.

Malaa, di bida helekai dela e kaedahi e hagalabagau ge e modongoohia i lodo di beebaa deenei, la dela i di mada e 19.18 dela e haga ingoo go Jesus bolo di Lua Haganoho dela koia e hagalabagau: “Goe gi aloho i tangada dela i do baahi, gii hai be do aloho i di goe.”

Di hagahonu di beebaa deenei:

Nnaganoho o di wanga dehuia mo tigidaumaha (1.1—7.38)

Di hagadabu o Aaron mo ana dama daane ang gi tegau o tangada hai mee dabu (8.1—10.20)

Nnaganoho o di madammaa mo di milimilia ang gi di hai daumaha (11.1—15.33)

Di Laangi Haga madammaa nia Huaidu (16.1-34)

Nnaganoho di mouli hai mee dabu mo taumaha dabu (17.1—27.34)

1

Nia tigidaumaha ala e dudu hagatau

1 Dimaadua ne gahi a Moses mai i lodo di Hale laa dela e noho ai Dimaadua, gaa wanga gi mee nia haganoho aanei:

2 Hagi anga ina gi digau Israel gi hai hegau gi nia haganoho aanei i nadau madagoaa ma gaa hai nadau tigidaumaha:

Maa tangada i goodou ga tigidaumaha dana manu, le e mee hua di daa mai i lodo ana kau, i lodo ana siibi, be i lodo ana kuudi. 3 Maa tangada ga tigidaumaha dudu dana kau, geia e hai gi tigidaumaha dana kau daane dela ono milimilia ai. E hai gi gaamai gi di ngudu di bontai di Hale laa dela e noho ai Dimaadua gi tenetene ginai Dimaadua. 4 Tangada deelaa le e hai gii dugu dono lima gi hongo di libogo di manu, gei di maa gaa hai tigidaumaha e wwede ai ono huaidu. 5 Mee e hai gi daaligi di kau daane i di gowaa deelaa, gei digau hai mee dabu o di madawaawa Aaron gaa wanga gi Dimaadua nia dodo, nomuli gei digaula gaa hunu nia baahi e haa o di gowaa dudu tigidaumaha dela i di ngudu di bontai di Hale laa. 6 Nomuli gei mee gaa hole di manu deelaa ga duuduu, 7 gei digau hai mee dabu ga hagatau nadau dohomu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha gaa dudu. 8 Digaula gaa wanga nia goneiga o di manu dela ne duuduu gi hongo di ahi, ngaadahi mo di libogo mono kiliidi. 9 Tangada deelaa la gi gaugau ina nia geiga mo nia wae o di manu, gei tangada hai mee dabu gaa dudu tigidaumaha deelaa hagatau i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. Di hauiha o tigidaumaha meegai deenei le e haga tenetene di manawa o Dimaadua.

10 Maa tangada gaa hai dana tigidaumaha gi di siibi be di kuudi, di manu deelaa le e hai gii hai di manu daane dela ono milimilia ai. 11 Tangada deelaa la gi daaligidia di manu deelaa i di baahi ngeia di gowaa dudu tigidaumaha, gei digau hai mee dabu gaa hunu nia baahi e haa o di gowaa dudu tigidaumaha gi nia dodo. 12 Muli hua tangada deelaa ma gaa lawa di duuduu nia goneiga o di manu deelaa, gei tangada hai mee dabu gaa dugu nia goneiga gi hongo di ahi, ngaadahi mo di libogo mo nia kiliidi. 13 Tangada deelaa la gi gaugau ina nia geiga mo nia wae o di manu, gei tangada hai mee dabu gaa wanga nia maa gi Dimaadua gaa dudu nia maa i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. Di hauiha o tigidaumaha meegai deenei le e haga tenetene di manawa o Dimaadua.

14 Maa tangada ga tigidaumaha dudu dana manu mamaangi, di manu deelaa le e hai gii hai di mwuroi be tama mwuroi. 15 Tangada hai mee dabu ga gaamai di manu mamaangi gi di gowaa dudu tigidaumaha, ga haga dagamila di uwa di maa, gaa dudu di libogo di maa i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. Gei nia dodo o di maa gaa hali eia gi nia baahi di gowaa dudu tigidaumaha. 16 Tangada hai mee dabu ga daa gi daha nia geiga o di manu gaa kili gi daha i baahi dua di gowaa dudu tigidaumaha i di gowaa dela e kili ginai nia luaahi. 17 Mee gaa kumi nia bakau di manu ga haahi di manu gi mahaa, gei nia bakau di manu la digi monnono gi daha, gei mee gaa dudu di maa hagadogomaalia i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. Di hauiha tigidaumaha meegai deenei le e haga tenetene di manawa o Dimaadua.

2

Tigidaumaha huwa laagau

1 Maa tangada i goodou ga tigidaumaha ana huwa laagau ang gi Dimaadua, geia gi oloina nia huwa laagau aalaa gii hai nia palaawaa, gaa llingi nia lolo olib mono ‘incense’ gi hongo di maa, 2 ga gaamai gi digau hai mee dabu o di madawaawa Aaron. Tangada i digaula ga gaamai dono lima e honu i nia palaawaa aalaa mono lolo olib mono ‘incense’ huogodoo, gaa dudu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, e hai ai di hagamodongoohia bolo nia mee huogodoo la gu tigidaumaha ang gi Dimaadua. Di llamu kala o tigidaumaha meegai deenei le e haga tenetene di manawa o Dimaadua. 3 Nia palaawaa ala ne dubu i tigidaumaha la nia mee ni digau hai mee dabu. Nia mee aanei la nia mee dabuaahia huoloo, idimaa ma nia mee i nia meegai ala ne tigidaumaha ang gi Dimaadua.

4 Maa nia mee ala e hai tigidaumaha la nia palaawaa ne daa, gei nia maa hagalee hai gi wanga ginai nia ‘yeast’. E mee hua di hai nia palaawaa maadolu ala ne hai gi nia palaawaa ala e unugi gi nia lolo olib, be di bagu lahilahi dela ne hunu gi nia lolo olib.

5 Maa di mee dela e hai tigidaumaha la di bagu ne dunu gi di mee dunu bagu, gei di maa e hai gii hai gi nia palaawaa e unugi gi nia lolo olib, hagalee wanga ginai nia ‘yeast’. 6 Ginigini ina di maa gii lligi gaa llingi nia lolo olib gi hongo di maa i do madagoaa ma gaa hai dau tigidaumaha gi di maa.

7 Maa di mee dela e hai tigidaumaha la di bagu ne dunu gi di mee baabaa, gei di maa e hai gii hai gi nia palaawaa mono lolo olib. 8 Gaamai di maa e hai ai tigidaumaha ang gi Dimaadua, gaa wanga gi tangada hai mee dabu, gei mee gaa kae di maa gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha. 9 Tangada hai mee dabu gaa daa ana mee dulii i di maa, e hai ai di hagamodongoohia bolo nia mee huogodoo la gu tigidaumaha gi Dimaadua, gei mee gaa dudu di maa i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. Di hauiha kala o tigidaumaha meegai deenei le e haga tenetene di manawa o Dimaadua. 10 Nia mee ala ne dubu i nia mee ala ne hai tigidaumaha la nia mee ni digau hai mee dabu. Nia mee aanei le e dabuaahia huoloo, idimaa, ma nia mee ne daa mai i nia meegai ala ne tigidaumaha ang gi Dimaadua.

11 Nia tigidaumaha palaawaa huogodoo ala e hai go goodou ang gi Dimaadua la hagalee unugi gi nia ‘yeast’, goodou hudee hai hegau gi nia ‘yeast’ be nia ‘honey’ i lodo nia meegai ala e tigidaumaha ang gi Dimaadua. 12 Tigidaumaha o nia ‘wheat’ ala ma gaa hadi go tangada matagidagi i nia ngadau huogodoo le e gaamai gi Dimaadua, malaa, hagalee dudu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. 13 Wanga ina nia toolo gi hongo nia tigidaumaha ‘wheat’ huogodoo, idimaa nia toolo la di hagamodongoohia o di hagababa i godou mehanga mo God. (Goodou e hai gi wanga nia toolo gi hongo godou tigidaumaha huogodoo). 14 Do madagoaa ma ga tigidaumaha ang gi Dimaadua au ‘wheat’ ala ma gaa hadi kooe matagidagi i dau gowaa, gei goe tigidaumaha ina nia golee ‘wheat’ ala ne dunu i hongo di ahi be tigidaumaha ina nia golee ‘wheat’ ala ne olo. 15 Wanga ina gi hongo di maa nia lolo olib mono ‘incense’. 16 Tangada hai mee dabu gaa dudu nia mee dulii i nia ‘wheat’ ala ne olo mo nia lolo olib e hai ai di hagamodongoohia, ngaadahi mo nia ‘incense’ huogodoo, e hai ai tigidaumaha meegai ang gi Dimaadua.

3

Tigidaumaha hagadaubuni

1 Maa tangada i goodou ga gaamai dana kau belee hai dana tigidaumaha hagadaubuni, e hai gii hai di kau daane be di kau ahina dela ono milimilia ai. 2 Tangada deelaa gaa dugu dono lima gi hongo di libogo di kau deelaa ga daaligi di maa i di ngudu di bontai di Hale laa Dimaadua dela e noho ai. Digau hai mee dabu o di madawaawa Aaron gaa hunu nia dodo gi nia baahi e haa o di gowaa dudu tigidaumaha, 3 gaa wanga di manu deelaa e hai tigidaumaha meegai ang gi Dimaadua: nia kiliidi huogodoo ala i di gili di geiga, 4 mo nia ‘kidney’ mo nia kiliidi ala i di gili nia maa, mo nia gowaa humalia o di ade. 5 Digau hai mee dabu gaa dudu nia mee aanei huogodoo i hongo di gowaa dudu tigidaumaha ngaadahi mo nia tigidaumaha dudu ala i golo. Di hauiha o tigidaumaha meegai deenei le e haga tenetene di manawa o Dimaadua.

6 Maa tangada ga gaamai dana siibi be di kuudi belee hai dana tigidaumaha hagadaubuni, e hai gii hai di kuudi daane be di kuudi ahina dela ono milimilia ai. 7 Tangada dela ma ga tigidaumaha dana siibi, 8 mee e hai gii dugu dono lima gi hongo di libogo di manu deelaa, ga daaligi di maa i mua di Hale laa. Digau hai mee dabu gaa hunu nia dodo gi nia baahi e haa o di gowaa dudu tigidaumaha, 9 gaa wanga nia gowaa aanei o di manu deelaa e hai ai tigidaumaha meegai ang gi Dimaadua: nia kiliidi, di hugu dogomaalia e tuu gi hoohoo gi di iwi madua, nia kiliidi huogodoo ala e pigi gi di gili di geiga, 10 mo nia ‘kidney’ mo nia kiliidi ala i di gili nia maa, mo nia gowaa ala e humalia i di gili di ade. 11 Tangada hai mee dabu gaa dudu nia mee aanei huogodoo i hongo di gowaa dudu tigidaumaha e hai ai tigidaumaha meegai ang gi Dimaadua.

12 Tangada dela ma ga tigidaumaha dana kuudi, 13 mee e hai gii dugu dono lima gi hongo di libogo di kuudi deelaa, ga daaligi di maa i mua di Hale laa. Digau hai mee dabu gaa hunu nia dodo gi nia baahi e haa o di gowaa dudu tigidaumaha. 14 Digaula gaa wanga nia gowaa aanei o di manu e hai ai tigidaumaha meegai ang gi Dimaadua: nia kiliidi huogodoo ala i di gili di geiga, 15 mo nia ‘kidney’ mo nia kiliidi ala i di gili nia maa, mo nia gowaa humalia huogodoo ala i di gili di ade. 16 Tangada hai mee dabu gaa dudu nia mee aanei huogodoo i hongo di gowaa dudu tigidaumaha e hai ai tigidaumaha meegai dela e haga tenetene di manawa o Dimaadua. Nia kiliidi huogodoo la nia mee ni Dimaadua. 17 Tangada Israel e gai nia kiliidi be nia dodo ai; deenei la taganoho e hana hua beelaa ang gi digau Israel mo nadau hagadili i nia gowaa huogodoo ala e noho ai digaula.

4

Tigidaumaha o nia hala ala ne dibaiaa hua gaa hai go tangada

1 Dimaadua ga helekai gi Moses 2 bolo gi hagi anga ina gi digau Israel bolo maa tangada gaa hai dana hala gaa oho dana haganoho e dahi i nia haganoho a Dimaadua, gei mee ne dibaiaa hua, gei mee e hagagila aga nia haganoho aanei:

3 Maa tagi aamua hai mee dabu dela ne hai dana hala gaa hidi ai nia daangada gaa dau gi di hala a maa, gei mee e hai gi tigidaumaha ang gi Dimaadua dana damaa kau daane dela ono milimilia ai, e wwede ono huaidu. 4 Mee ga gaamai dana kau daane gi di ngudu di bontai di Hale laa, gaa dugu dono lima gi hongo di libogo di maa, ga daaligi di maa i golo i mua nnadumada o Dimaadua. 5 Tagi aamua hai mee dabu gaa daa ana dodo dulii i di kau gaa kae gi lodo di Hale laa. 6 Mee ga daalo dono madaalima gi lodo nia dodo ga hagamonnono nia dodo i mua di gahu duuli i nia holongo e hidu. 7 Nomuli gei mee gaa hunu nia dodo gi di gili nia madaagoo ala i nia madaaduge o di gowaa dudu tigidaumaha lolo kala dela i lodo di Hale laa. Gei mee gaa llingi nia dodo ala ne dubu gi tono di gowaa dudu tigidaumaha dela i di ngudu di bontai di Hale laa. 8 Gei mee gaa daa gi daha nia kiliidi huogodoo o di kau daane deelaa, mo nia kiliidi ala i di gili nia mee ala i lodo di manu, 9 mo nia ‘kidney’ mo nia kiliidi ala i di gili nia maa, mo nia gowaa ala e humalia i di gili di ade. 10 Tangada hai mee dabu gaa kae nia kiliidi aanei ga dudu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, be dana hai dela ne hai gi nia kiliidi o di manu dela ne daaligi belee hai tigidaumaha hagadaubuni. 11 Gei mee gaa kae di gili di manu deelaa, nia goneiga huogodoo, di libogo, nia wae, mo nia mee ala i lodo, ngaadahi mo di geiga, 12 gaa kae nia maa gi daha mo di waahale laa gi di gowaa dela e madammaa e humalia di llingi ginai nia luaahi, gaa dudu nia maa i golo gi di ahi dohomu laagau.

13 Maa digau Israel huogodoo ga dibaiaa hua gaa hai nadau ihala gaa oho taganoho e dahi i nia haganoho o Dimaadua, 14 malaa, di madagoaa di huaidu deelaa la gu modongoohia, gei digau Israel huogodoo e hai gi gaamai di nadau damaa kau daane e hai di nadau tigidaumaha wwede nia huaidu. Digaula ga gaamai di maa gi di Hale laa Dimaadua. 15 Gei nia dagi o digau Israel gaa dugu nadau lima gi hongo di libogo di manu deelaa, gei di manu deelaa ga daaligi i golo. 16 Gei tagi aamua hai mee dabu gaa daa ana dodo dulii i di kau deelaa, gaa kae gi lodo di Hale laa, 17 ga daalo dono madaalima gi lodo nia dodo, ga haga nonnono nia dodo haga hidu i mua di gahu duuli. 18 Nomuli gei mee gaa kae ana dodo gaa hunu nia madaagoo e haa ala i nia madaaduge o di gowaa dudu tigidaumaha lolo kala dela i lodo di Hale laa. Gei mee gaa kae nia mee ala ne dubu gaa llingi gi tono di gowaa dudu tigidaumaha dela i di ngudu di bontai di Hale laa. 19 Gei mee gaa kae nia kiliidi huogodoo gaa dudu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha deelaa. 20 Mee gaa hai gi di kau deenei be dana hai dela ne hai gi tamaa kau daane dela ne hai tigidaumaha wwede nia huaidu, deenei dana hai e tigidaumaha e wwede nia huaidu o nia daangada, gei nia huaidu digaula la ga maahede. 21 Nomuli, gei mee gaa kae di kau daane deelaa la gi daha mo di waahale gaa dudu, gadoo be dana hai dela ne dudu di kau dela ne tigidaumaha i ono huaidu. Deenei di hai dela e hai ai tigidaumaha e wwede nia huaidu o nia daangada huogodoo.

22 Maa di tagi ga dibaiaa hua gaa oho taganoho e dahi i nia haganoho a Dimaadua, 23 gei di madagoaa hua di huaidu deenei la gu modongoohia bolo ma ni mee ne hai, gei mee e hai gi gaamai dana damaa kuudi daane dela ono milimilia ai e hai dana tigidaumaha. 24 Mee gaa dugu dono lima gi hongo di libogo o di manu, ga daaligi di maa i baahi ngeia di gowaa dudu tigidaumaha, di gowaa dela e daaligi ai nia manu ala e hai nia tigidaumaha dudu. Deenei tigidaumaha dela e wwede nia huaidu. 25 Tangada hai mee dabu ga daalo dono madaalima gi lodo nia dodo o di manu, gaa hunu nia madaagoo ala i nia madaaduge o di gowaa dudu tigidaumaha, gaa llingi nia dodo ala ne dubu gi tono di gowaa dudu tigidaumaha. 26 Nomuli, gei mee gaa dudu nia kiliidi huogodoo o di manu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha deelaa, gadoo be dana hai ne dudu nia kiliidi o di manu dela ne daaligi e hai tigidaumaha hagadaubuni. Deenei di hai tangada hai mee dabu e hai dana tigidaumaha e wwede nia huaidu o di tagi, gei nia huaidu o maa ga maahede.

27 Maa tangada i goodou ga dibaiaa hua gaa oho dana haganoho i nia haganoho a Dimaadua, 28 gei di madagoaa hua di hala deenei la gu modongoohia bolo di mee ne hai go mee, gei mee e hai gi gaamai dana kuudi ahina dela ono milimilia ai e hai dana tigidaumaha. 29 Gei mee gaa dugu dono lima gi hongo di libogo di manu, ga daaligi di maa i baahi ngeia di gowaa dudu tigidaumaha, di gowaa dela e daaligi ai nia manu ala e hai nia tigidaumaha dudu. 30 Tangada hai mee dabu ga daalo dono madaalima gi lodo nia dodo o di manu deelaa gaa hunu gi di gili nia madaagoo ala i nia madaaduge di gowaa dudu tigidaumaha, gaa llingi nia dodo ala ne dubu gi tono di gowaa dudu tigidaumaha. 31 Mee ga daa gi daha nia kiliidi huogodoo, gadoo be dana hai dela ne daa gi daha nia kiliidi o nia manu ala e daaligi e hai tigidaumaha hagadaubuni, gaa dudu nia kiliidi i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. Di hauiha o tigidaumaha deenei le e haga tenetene di manawa o Dimaadua. Deenei di hai tangada hai mee dabu e hai dana tigidaumaha e wwede nia huaidu o tangada, gei nia huaidu o maa la ga maahede.*

32 Maa tangada ga gaamai dana siibi e hai dana tigidaumaha wwede nia huaidu, e hai gi gaamai dana siibi ahina dela ono milimilia ai. 33 Mee gaa dugu dono lima gi hongo di libogo di manu, ga daaligi di maa i bahi i ngeia di gowaa dudu tigidaumaha, di gowaa dela e daaligi nia manu ala e hai tigidaumaha dudu. 34 Tangada hai mee dabu ga daalo dono madaalima gi lodo nia dodo o di manu deelaa, gaa hunu nia madaagoo ala i di madaaduge o di gowaa dudu tigidaumaha, gei mee gaa llingi nia dodo ala ne dubu gi tono di gowaa dudu tigidaumaha. 35 Nomuli, gei mee ga daa gi daha nia kiliidi huogodoo, gadoo be dana daa gi daha nia kiliidi o nia siibi ala ne hai ai tigidaumaha hagadaubuni, gei mee gaa dudu nia maa i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, ngaadahi mo nia tigidaumaha meegai ala e wanga gi Dimaadua. Deenei di hai tangada hai mee dabu e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu o tangada, gei nia huaidu o maa la ga maahede.

5

Tigidaumaha wwede nia huaidu

1 Tigidaumaha wwede nia huaidu le e hai gii hai i nia madagoaa aanei:

Maa tangada ga gahi mai gi di gowaa hai gabunga belee hai tangada hagamodongoohia, gei mee hagalee hiihai e hagi aga dana mee dela ne mmada ginai be ne hagalongo ginai, malaa, mee e dau gi di hala deenei.

2 Maa tangada ma ga dibaiaa hua gaa bili gi di mee gulugulua dela hagalee humalia ang gi di hai daumaha, di mee be di manu made, gei mee gu milimilia gu ihala i dono madagoaa dela ne modongoohia eia dana mee dela ne hai.

3 Maa tangada dela ma ga dibaiaa hua gaa bili gi di ingoo hua di mee gulugulua i di gili tangada, gei mee gu milimilia gu ihala i dono madagoaa ne modongoohia dana mee dela ne hai.

4 Maa tangada gaa hai dana hagamodu i di ingoo hua di mee ge hagalee haa manawa ai, gei mee gu ihala i dono madagoaa ne modongoohia dana mee dela ne hai.

5 Tangada ma gaa hai dana ihala, gei mee e hai gi hagi aga ono huaidu, 6 gaa wanga gi Dimaadua dana siibi ahina be di kuudi ahina e hai tigidaumaha e wwede ono huaidu. Tangada hai mee dabu ga tigidaumaha di manu deelaa e wwede nia huaidu o maa.

7 Maa tangada le e deemee di tigidaumaha dana siibi be dana kuudi, gei mee ga gaamai gi Dimaadua ana mwuroi e lua be ana damaa mwuroi e lua, e hai tigidaumaha wwede ono huaidu, di mwuroi e dahi e hai tigidaumaha i ono huaidu, gei e dahi e hai tigidaumaha dudu. 8 Mee ga gaamai nia maa gi tangada hai mee dabu, gei mee gaa hai tigidaumaha wwede nia huaidu i mua. Mee ga haga dagamila di uwa o di manu, malaa, di libogo la hagalee hai gii modu gi daha, 9 gaa hunu nia dodo dulii gi di gili di gowaa dudu tigidaumaha. Gei mee gaa llingi nia dodo ala ne dubu gi tono di gowaa dudu tigidaumaha. Deenei tigidaumaha dela e daa gi daha nia huaidu. 10 Nomuli gei mee ga tigidaumaha di manu dela i golo e hai tigidaumaha dudu, gii hai be di mee dela gu haganoho. Deenei di hai tangada hai mee dabu dela e hai tigidaumaha e wwede nia huaidu o tangada deelaa, gei nia huaidu o maa ga maahede.

11 Maa tangada le e deemee di tigidaumaha ana mwuroi e lua be ana damaa mwuroi e lua, gei mee gi gaamai ana pauna palaawaa e lua e hai tigidaumaha wwede nia huaidu. Mee hagalee wanga ana lolo olib be nia ‘incense’ gi hongo nia maa, idimaa, ma tigidaumaha wwede nia huaidu deenei, hagalee tigidaumaha huwa laagau. 12 Mee ga gaamai nia maa gi tangada hai mee dabu, gei mee gaa daa ana palaawaa i nia maa gii honu i hongo dono lima, e hai di hagamodongoohia bolo nia mee huogodoo la gu tigidaumaha ang gi Dimaadua, gei mee gaa dudu nia maa i hongo di gowaa dudu tigidaumaha be di hai o tigidaumaha meegai. Deenei tigidaumaha dela e daa gi daha nia huaidu. 13 Deenei di hai tangada hai mee dabu dela e hai tigidaumaha e haga madammaa nia huaidu o tangada deelaa, gei nia huaidu o maa ga maahede. Gei nia palaawaa ala guu dubu le e wanga gi tangada hai mee dabu be di hai o tigidaumaha huwa laagau.

Tigidaumaha dela e haga donu di huaidu

14 Dimaadua gaa wanga gi Moses nia haganoho aanei: 15 Maa tangada i goodou ga dibaiaa hua gaa hai dana ihala, idimaa mee dela digi gaamai ana tigidaumaha ala ne hagadabu ang gi Dimaadua, malaa, mee e hai gi gaamai gi Dimaadua dana siibi daane be di kuudi daane dela ono milimilia ai, e hai dana tigidaumaha haga donu. Di hui o di manu deelaa le e daudali hua gii hai be di mee dela gu haganoho. 16 Tangada deelaa le e hai loo gi hagadonu labelaa dana mee dela digi gaamai, e hagapuni labelaa ginai dahi baahi e lima di maa, gaa wanga gi tangada hai mee dabu, gei tangada hai mee dabu ga tigidaumaha di manu deelaa e hai tigidaumaha i ono huaidu, gei nia huaidu o maa ga maahede.

17 Maa tangada i goodou ga dibaiaa hua gaa oho dana haganoho i nia haganoho o Dimaadua, geia guu doo gi lodo di hala, e hai gii hui dana huaidu deelaa. 18 Mee e hai gi gaamai gi tangada hai mee dabu dana siibi daane be di kuudi daane dela ono milimilia ai, e hai tigidaumaha haga donu. Di hui o di manu deelaa le e daudali hua gii hai be di mee dela gu haganoho. Tangada hai mee dabu ga hai tigidaumaha e wwede nia huaidu ala ne dibaiaa hua gaa hai go tangada deelaa, gei ono huaidu la ga maahede. 19 Deenei tigidaumaha dela e haga donu di huaidu dela ne hai go tangada ang gi Dimaadua.

6

1 Dimaadua gaa wanga gi Moses nia haganoho aanei: 2 Tigidaumaha le e hai gii hai, maa tangada i goodou gu ihala ang gi Dimaadua i dono dee hiihai e wanga gi muli di mee dono duaahina Israel ne dugu i dono baahi, be e gaiaa dana mee i baahi o mee, be e halahalau a mee gaa kae di mee a maa, 3 be e hai dana kai dilikai i di mee dela ne ngala gaa hai dana hagamodu bolo ia digi gidee ia di maa. 4-5 Maa tangada ga ihala i nia hala aanei, gei mee e hai gii hui di mee deelaa, idimaa mee gu kai dilikai. Di laangi dela ga modongoohia dana hala dela ne hai, gei mee e hai gii hui gi muli gi dono duaahina Israel nia goloo huogodoo aalaa, e hagapuni labelaa ginai dahi baahi e lima nia maa. 6 Gei mee e hai gi gaamai gi tangada hai mee dabu dana siibi daane be di kuudi daane dela ono milimilia ai, e hai dana tigidaumaha e haga donu ang gi Dimaadua. Di hui o di manu deelaa le e daudali hua di mee dela gu haganoho. 7 Tangada hai mee dabu ga tigidaumaha di maa e hai tigidaumaha wwede nia huaidu o maa, gei ono huaidu ga maahede.*

Nia tigidaumaha dudu

8 Dimaadua ga helekai gi Moses 9 bolo gi hagi anga ina gi Aaron mo ana dama daane nia haganoho di hai tigidaumaha dudu. Tigidaumaha dudu le e dugu hua i hongo di gowaa dudu tigidaumaha i di boo dogomaalia, gei di ahi le e hai hua gii gaa. 10 Gei tangada hai mee dabu le e ulu di gahu lloo ‘linen’ mo dono bida gahu wae ‘linen’, ga daa gi daha nia luaahi ala i hongo di gowaa dudu tigidaumaha gaa dugu nia maa i baahi di gowaa dudu tigidaumaha. 11 Nomuli gei mee ga ulu ono huai goloo, gaa kae nia luaahi aalaa gi daha mo di waahale gi di gowaa dela e madammaa ang gi di hai daumaha. 12 Di ahi dela i hongo di gowaa dudu tigidaumaha le e hai hua gi gaagaa, hagalee hai gii made. I nia luada huogodoo, gei tangada hai mee dabu le e hai gi wanga ana dohomu gi di maa, ga hagatau gi hongo di maa nia tigidaumaha dudu, gaa dudu nia kiliidi o di tigidaumaha hagadaubuni. 13 Di ahi dela i hongo di gowaa dudu tigidaumaha le e hai hua gi gaagaa i nia madagoaa huogodoo, hagalee hai gii made.

Tigidaumaha huwa laagau

14 Aanei nia haganoho o di hai tigidaumaha huwa laagau. Tangada hai mee dabu mai di madawaawa Aaron e hai gi wanga gi Dimaadua tigidaumaha huwa laagau i mua di gowaa dudu tigidaumaha. 15 Gei mee gaa kae ana palaawaa i hongo dono babaalima mono lolo, mo nia ‘incense’ e wanga gi hongo di maa, gaa dudu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, e hai di hagamodongoohia bolo nia mee huogodoo gu tigidaumaha ang gi Dimaadua. Di hauiha o tigidaumaha deenei le e haga tenetene di manawa o Dimaadua. 16-17 Digau hai mee dabu gaa gai nia palaawaa ala ne dubu. E hai gii hai nia palaawaa ne daa malaa hagalee wanga ginai nia ‘yeast’, gaa gai i lodo di gowaa dabu, i lodo di abaaba di Hale laa dela e noho Dimaadua no lodo. Dimaadua guu wanga gi digau hai mee dabu tigidaumaha deenei e hai nadau duhongo i tigidaumaha meegai. Tigidaumaha deenei le e dabuaahia huoloo, e hai gadoo be tigidaumaha wwede nia huaidu mo tigidaumaha haga donu. 18 I di waalooloo o di madagoaa dela ga dau mai, gei nia daane huogodoo di madawaawa Aaron le e mee hua di gai nia palaawaa aanei, idimaa ma tuhongo ni digaula mai i nia meegai ala ne tigidaumaha ang gi Dimaadua. Maa tangada i daha mo digau aanei gaa bili gi tigidaumaha meegai deenei, le e huaidu ang gi deia, idimaa tigidaumaha deelaa le e dabuaahia.

19 Dimaadua gaa wanga gi Moses nia haganoho aanei 20 i di hai o di hagadabu tangada hai mee dabu mai di madawaawa Aaron: I di laangi dela e hagadabu iei mee, gei mee e tigidaumaha ang gi Dimaadua ana pauna palaawaa e lua (e logo be nia mee ala e hai tigidaumaha huwa laagau i nia laangi huogodoo), di baahi e dahi luada, di hoo di baahi la hiahi. 21 Di palaawaa deenei le e unugi gi nia lolo gaa dunu i hongo di mee pilain mee. Nomuli gei mee ga ginigini di maa ga tigidaumaha gadoo be tigidaumaha huwa laagau. Di hauiha o di maa le e haga tenetene di manawa o Dimaadua. 22 Digau huogodoo di madawaawa Aaron ala ma gaa hai nnegau o tagi aamua hai mee dabu le e hai gii hai tigidaumaha deenei i nia madagoaa huogodoo. Nia mee aanei le e hai gii dudu hagatau e hai tigidaumaha ang gi Dimaadua. 23 Tangada e gai dana mee i tigidaumaha huwa laagau dela ma ga tigidaumaha go tangada hai mee dabu ai, huogodoo e hai gii dudu.

Tigidaumaha wwede nia huaidu

24 Dimaadua ga helekai gi Moses, 25 bolo gi hagi anga ina gi Aaron mo ana dama daane nia haganoho aanei i di hai o tigidaumaha wwede nia huaidu: Di manu dela e hai di mee e tigidaumaha wwede nia huaidu, le e daaligi i baahi ngeia di gowaa dudu tigidaumaha, i di gowaa dela e daaligi ai nia manu ang gi tigidaumaha dudu. Tigidaumaha deenei le e dabuaahia huoloo. 26 Tangada hai mee dabu dela ma ga tigidaumaha di manu deenei le e hai gii gai nia goneiga di manu i lodo di gowaa dabu, i lodo di abaaba di Hale laa Dimaadua. 27 Tangada, be dahi mee dela ma gaa bili gi nia goneiga o di manu deelaa, le e huaidu ang gi deia, idimaa di manu deelaa le e dabu. Ma nia dodo o di manu gaa tale gi di ingoo hua di gahu, gei di gahu deelaa e hai gi nnogu i lodo di gowaa dabu. 28 Nia goneiga di manu gaa dunu i lodo di boolo dela ne hai gi nia gelegele, gei nomuli, ohoina di boolo deelaa. Gei di maa gaa dunu i lodo di boolo ne hai gi nia baalanga, gei di maa e hai gii olo ga gaugau gi nia wai. 29 Nia daane huogodoo di madahaanau o tangada hai mee dabu le e mee hua di gai tigidaumaha deenei. Tigidaumaha deenei le e dabuaahia huoloo. 30 Maa digaula gaa kae nia dodo o di manu deelaa gi lodo di Hale laa e hai hegau i taumaha e tigidaumaha e wwede nia huaidu, nia goneiga o di manu deelaa la hagalee gai, e hai gii dudu.

7

Nia tigidaumaha e haga donu nia mee hala

1 Aanei nia haganoho di hai nia tigidaumaha ala koia e dabu e hui nia mee hala. 2 Di manu dela e tigidaumaha, le e daaligi i baahi ngeia di gowaa dudu tigidaumaha, i di gowaa dela e daaligi ai nia manu ala e hai tigidaumaha dudu, gei nia dodo le e llingi gi nia baahi e haa o di gowaa dudu tigidaumaha. 3 Nia kiliidi huogodoo o di manu le e daa gi daha ga tigidaumaha i hongo di gowaa dudu tigidaumaha deelaa, ala go nia kiliidi o di hugu, mo nia kiliidi ala i di gili nia mee ala i lodo, 4 mo nia ‘kidney’ mo nia kiliidi ala i di gili nia maa, mo nia gowaa ala koia e humalia i di gili di ade. 5 Tangada hai mee dabu gaa dudu nia kiliidi huogodoo aanei i hongo di gowaa dudu tigidaumaha e hai tigidaumaha meegai ang gi Dimaadua. Deenei di hai o tigidaumaha e haga donu. 6 Nia daane huogodoo ala e dau gi di madahaanau o tangada hai mee dabu le e mee di gai nia mee tigidaumaha aanei, malaa e gai hua i lodo di gowaa dela e dabu, idimaa ma nia mee e dabuaahia huoloo aanei.

7 Taganoho o tigidaumaha wwede nia huaidu mo tigidaumaha e haga donu le e hai hua be di mee e dahi: nia goneiga o di manu deelaa la nia mee ni tangada hai mee dabu dela ne hai tigidaumaha deelaa. 8 Di gili o di manu dela ne hai tigidaumaha dudu la di mee ni tangada hai mee dabu dela ne hai tigidaumaha deenei. 9 Nia tigidaumaha huwa laagau huogodoo ala ne daa be ne dunu i hongo di mee baabaa, be i hongo di mee pilain mee la nia mee ni tangada hai mee dabu dela ne tigidaumaha nia maa gi Dimaadua. 10 Gei nia tigidaumaha huwa laagau huogodoo ala e mada, ala gu unugi gi nia lolo be e maangoo hua, nia mee aanei la nia mee ni digau hai mee dabu huogodoo di madawaawa Aaron, nia mee aanei le e duhe ngaadahi i digaula.

Tigidaumaha hagadaubuni

11 Deenei di hai o tigidaumaha hagadaubuni ma gaa hai ang gi Dimaadua: 12 Maa tangada ga hai tigidaumaha deenei belee danggee ang gi Dimaadua, malaa e hai gi tigidaumaha dana manu, ngaadahi mo nia palaawaa ala digi wanga ginai nia ‘yeast’. Nia palaawaa aanei le e mee hua di hai nia palaawaa maadolu ala ne hai gi nia palaawaa ne unugi gi nia lolo olib, be nia bagu baabaa ala ne hunu gi nia lolo olib, be nia bagu ala ne hai gi nia palaawaa ne unugi gi nia lolo olib. 13 E hagapuni labelaa gi nia palaawaa ala ne unugi gi nia ‘yeast’. 14 Mee ga daa mai ana mee i nia hagadilinga palaawaa huogodoo aanei e hai dana wanga dehuia ang gi Dimaadua, nia mee aanei le e hai di mee ni tangada hai mee dabu dela ne llingi nia dodo o di manu dela ne tigidaumaha gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha. 15 Nia goneiga o di manu deelaa le e gai hua i di laangi dela ne tigidaumaha iei di maa, hagalee hai gii dubu nia mee gi dono daiaa.

16 Maa tangada ga gaamai dana mee e hai dana tigidaumaha hagadaubuni gi haga donu ai dana hagababa dela ne hai, be mai hua i dono hiihai, malaa nia mee aalaa le e gai hua i di laangi ne hai tigidaumaha. Ma guu dubu nia mee le e mee hua di gai dono daiaa. 17 Ma gaa dubu nia mee gaa dolu ono laangi le e hai gii dudu. 18 Nia goneiga ma gaa dubu gaa dolu ono laangi, gei tangada deelaa la gaa gai nia maa, gei Dimaadua la hagalee manawa tene gi tigidaumaha a maa. Tangada deelaa la hagalee kae dono humalia i dana tigidaumaha deelaa, ma gu milimilia, gei tangada dela ma gaa gai di maa le e kae di hagaduadua o di huaidu o maa. 19 Maa di mee milimilia ang gi di hai daumaha gaa tale gi nia goneiga aalaa, gei nia goneiga la hagalee gai, e dudu.

Digau i goodou ala e madammaa ang gi di hai daumaha, aalaa go digau e mee hua di gai nia goneiga aalaa. 20 Maa tangada dela e milimilia geia gaa gai nia goneiga aalaa, gei mee gu hagalee dau bolo ia tangada ni Dimaadua. 21 E hai labelaa beenei, maa tangada gaa gai nia goneiga ala ne hai tigidaumaha deenei i muli dono bili gi di mee dela e milimilia ang gi di hai daumaha, di ingoo hua di mee mai i tangada be mai i di manu, geia gu hagalee dau bolo ia tangada ni Dimaadua.

22 Dimaadua gaa wanga gi Moses nia haganoho aanei 23 bolo gi hagi anga ina gi digau Israel: Tangada e gai nia kiliidi kau, kiliidi siibi be nia kiliidi kuudi ai. 24 Tangada e gai nia kiliidi di manu dela ne made hua i deia be ne daaligi go di manu lodo geinga ai, e mee hua di haga hai hegau gi nia hagadilinga mee ala i golo. 25 Tangada dela ma gaa gai nia kiliidi o di manu dela e mee di hai tigidaumaha meegai ang gi Dimaadua la hagalee dau bolo ia tangada ni Dimaadua. 26 Digau Israel la hagalee gai nia dodo o nia manu mamaangi be nia dodo o nia manu dolodolo i di ingoo hua di gowaa dela ma gaa noho ai digaula. 27 Tangada ma gaa oho taganoho deenei la hagalee dau bolo ia tangada ni Dimaadua.*

28 Dimaadua gaa wanga gi Moses nia haganoho aanei 29 bolo gi hagi anga ina gi digau Israel: Tangada ma gaa hai dana tigidaumaha hagadaubuni le e hai gi gaamai nia mee dulii i di tigidaumaha deenei e hai dana huai wanga dehuia ang gi Dimaadua, 30 e gaamai gi ono lima e hai tigidaumaha meegai. Mee e gaamai nia kiliidi o di manu mo tadahada e hai dana huai wanga dehuia ang gi Dimaadua. 31 Tangada hai mee dabu gaa dudu nia kiliidi i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, gei tadahada gaa hai nia mee ni digau hai mee dabu. 32 Tangada deelaa la gi wanga di wae gau donu o di manu e hai dana wanga dehuia hagalabagau 33 ang gi tangada hai mee dabu dela e tigidaumaha nia dodo mo nia kiliidi o tigidaumaha hagadaubuni. 34 Tadahada o di manu la di wanga dehuia hagalabagau, mo di wae gau donu o di manu la di wanga dehuia hagalabagau ala ne daa go Dimaadua i digau Israel gaa wanga gi digau hai mee dabu. Deenei di mee digau Israel e hai gi wanga gi digau hai mee dabu i nia madagoaa huogodoo ala ga lloomoi. 35 Deenei tuhongo Aaron mo ana dama daane mai i tigidaumaha dudu ang gi Dimaadua, i di laangi dela ne haga dabu iei digaula gi tegau o digau hai mee dabu. 36 I di laangi deenei dela ne helekai iei Dimaadua gi digau Israel bolo gi wanga ina gi digaula di baahi tigidaumaha deenei. Deenei taganoho dela e daudali go digau Israel i nia madagoaa huogodoo ala ga lloomoi.

37 Aanei nia haganoho di hai o nia tigidaumaha dudu, mo tigidaumaha huwa laagau, mo tigidaumaha wwede nia huaidu, mo nia tigidaumaha e haga donu, mo nia tigidaumaha haga dabu, mo nia tigidaumaha hagadaubuni. 38 Dimaadua ne wanga gi Moses nia haganoho aanei i tomo di gonduu Sinai i di laangi dela ne helekai iei mee gi digau Israel bolo gi heia nadau tigidaumaha.

8

Di haga dabu o Aaron mo ana dama daane

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, 2 “Gahia mai a Aaron mo ana dama daane gi di bontai dogu Hale laa, gei goe gaamai nia gahu gau hai mee dabu, nia lolo dabu, tamaa kau daane e hai tigidaumaha wwede nia huaidu, nia siibi daane e lua mo di gada palaawaa ala digi unugia gi nia ‘yeast’. 3 Gei goe ga haga dagabuli digau Israel huogodoo gi di gowaa deelaa.”

4 Moses gu haga gila aga nia mee huogodoo a Dimaadua ne hagi anga gi deia. Malaa, di madagoaa digau Israel ne dagabuli mai, 5 Moses ga helekai gi digaula, “Dolomeenei gei au gaa hai di mee Dimaadua ne hagi mai bolo au gi heia.”

6 Moses gaa lahi a Aaron mo ana dama daane gi mua digaula, ga gaugau digaula gi nia wai. 7 Gei mee ga haga ulu Aaron gi di gahu, ga haga ulu labelaa gi di gahu lloo, gaa nnoo tuaidina o maa gi di tuu nnoo gahu. Gei mee ga haga ulu a mee gi di gahu hai hegau dabu ‘ephod’* gaa nnoo nia duu o di maa gi tuaidina o maa. 8 Mee gaa gahu tadahada o maa gi di mee gahu hadahada, gaa wanga nia ‘Urim’ mo ‘Thummim’,† gi lodo di maa. 9 Mee gaa wanga gi hongo di libogo o maa di goobai mee gahu, gaa wanga di baalanga goolo gi di lae di goobai, deenei di mee e hagamodongoohia bolo mee gu haga dabu, gii hai be nnelekai Dimaadua ala ne hagi anga gi mee.

10 Nomuli, gei Moses gaa kae di lolo dabu, gaa llingi gi hongo di Hale laa Dimaadua mo nia goloo huogodoo ala i lodo. Deenei di hai e haga dabu nia mee aanei huogodoo gi Dimaadua. 11 Mee ga lingilingi di lolo dabu deelaa i nia holongo e hidu gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha mo nia goloo ala i baahi di maa, mo i hongo di baisin mo di tua di maa. Deenei di hai e haga dabu labelaa nia mee aanei ang gi Dimaadua. 12 Gei mee ga hagadabu Aaron i dana llingi nia lolo dabu gi hongo di libogo o maa. 13 Nomuli, gei Moses gaa lahi labelaa nia dama daane Aaron gi mua, ga haga ulu meemaa gi nia gahu, gaa nnoo nia huaidina meemaa gi nia duu nnoo gahu, ga haga ulu nia goobai gi hongo nia libogo meemaa, gii hai be nnelekai Dimaadua ala ne hagi anga gi deia.

14 Nomuli, gei Moses ga gaamai dana kau dulii e hai tigidaumaha wwede nia huaidu. Aaron mo ana dama daane gaa dugu nadau lima gi hongo di libogo di maa. 15 Moses ga daaligi di maa gaa kae ana dodo dulii, ga daalo dono madaalima gi lodo nia dodo, gaa hunu nia madaagoo e haa o nia madaaduge o di gowaa dudu tigidaumaha e haga dabu di maa. Mee gaa llingi nia dodo ala ne dubu gi tono di gowaa dudu tigidaumaha. Deenei di hai e haga madammaa ge hagadabu di gowaa dudu tigidaumaha. 16 Moses gaa kae nia kiliidi huogodoo ala i di gili nia mee ala i lodo di manu, nia gowaa ala e humalia i di gili di ade, nia ‘kidney’ mo nia kiliidi ala i di gili nia maa, gaa dudu huogodoo i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. 17 Gei mee gaa kae nia mee ala ne dubu i di manu, ala go di gili, nia goneiga mo nia geiga, e dudu i daha mo di waahale, gii hai be nnelekai Dimaadua ala ne hagi anga gi deia.

18 Nomuli, gei Moses ga gaamai dana siibi daane e hai tigidaumaha dudu, gei Aaron mo ana dama daane gaa dugu nadau lima gi hongo di libogo di maa. 19 Moses ga daaligi di manu deelaa, gaa hunu nia dodo gi di gili nia baahi e haa o di gowaa dudu tigidaumaha. 20-21 Mee ga duuduu siibi deelaa, ga gaugau nia mee ala i no lodo mo nia wae gi nia wai, gaa dudu di libogo, mo nia kiliidi, mo nia mee huogodoo ala ne dubu i siibi deelaa i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, gii hai be nnelekai Dimaadua ala ne hagi anga gi deia. Tigidaumaha dudu deenei la dela go tigidaumaha meegai, di hauiha o di maa le e haga tenetene di manawa o Dimaadua.

22 Nomuli, gei Moses ga gaamai labelaa siibi dela i golo, dela belee hai di haga dabu digau hai mee dabu, gei Aaron mo ana dama daane gaa dugu nadau lima gi hongo di libogo di maa. 23 Moses ga daaligi di maa gaa kae ana dodo dulii gaa hunu gi hongo di hugu gi lala talinga gau donu o Aaron, mo i hongo di madaalima madua dono lima gau donu, mo i hongo di madaawae dono wae gau donu. 24 Nomuli, gei mee ga lahaga labelaa nia dama daane Aaron gi mua, gaa hunu nia hugu gi lala nia dalinga gau donu digaula gi nia dodo, gaa hunu nia madaalima mmaadua nia lima gau donu digaula, mo nia madaawae mmaadua nia wae gau donu digaula. Gei mee gaa llingi nia dodo ala ne dubu gi nia baahi e haa o di gowaa dudu tigidaumaha. 25 Mee gaa kae nia kiliidi o di manu, nia kiliidi o di hugu, nia kiliidi o nia mee ala i lodo, nia gowaa ala e humalia i di ade, nia ‘kidney’ mono kiliidi ala i di gili nia maa, mo di wae gau donu. 26 Mee ga daa gi daha dana palaawaa e dahi i nia palaawaa ala digi hagatanga gi nia ‘yeast’ ala i lodo di gada ala ne haga dabu ang gi Dimaadua, mo di palaawaa e dahi dela ne unugi gi nia lolo, ge dahi bagu baabaa, gaa dugu nia mee aanei gi hongo nia kiliidi mo i hongo di wae gau donu o di manu. 27 Gei mee gaa wanga nia meegai huogodoo aanei gi lodo nia lima o Aaron mo ana dama daane, e wanga go digaula gi Dimaadua e hai di wanga dehuia hagalabagau. 28 Moses ga daa gi daha labelaa nia meegai aanei mai i digaula gaa dudu nia maa i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, e hai tigidaumaha haga dabu tangada hai mee dabu. Deenei tigidaumaha meegai, gei di hauiha o di maa le e haga tenetene di manawa o Dimaadua. 29 Nomuli, gei Moses gaa kae tadahada o di manu, gaa dugu ang gi Dimaadua e hai di wanga dehuia hagalabagau. Deenei tuhongo Moses mai i siibi daane dela ne hai tigidaumaha haga dabu tangada hai mee dabu. Moses guu hai nia mee huogodoo ala ne hagi anga go Dimaadua gi mee.

30 Moses gaa kae ana lolo haga madagu dulii mo nia dodo dulii o di manu dela i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, ga haga nonnono gi hongo Aaron mo ana dama daane mo i hongo nia gahu digaula. Deenei di hai ne haga dabu ai digaula mo nadau gahu ang gi Dimaadua.

31 Moses ga helekai gi Aaron mo ana dama daane, “Goodou kaina nia goneiga o di manu deenaa gi mua di bontai di Hale laa dela e noho ai Dimaadua, gaa dunu, gaa gai i di gowaa deelaa, ngaadahi mo nia palaawaa ala i lodo di gada ne hai tigidaumaha haga dabu tangada hai mee dabu, gii hai be nnelekai Dimaadua. 32 Gei goodou gaa dudu nia goneiga mo nia palaawaa ala ne dubu. 33 I lodo nia laangi e hidu gei goodou hagalee hula gi daha mo di bontai di Hale laa, gaa dae loo gi godou hegau haga dabu la gaa lawa. 34 Dimaadua ne helekai mai gi gimaadou bolo gi heia di madau mee dela ne hai dangi nei, e daa gi daha godou huaidu. 35 Goodou la gii noho i di ngudu di bontai di Hale laa i di boo mo di aa i nia laangi e hidu, e hai nia mee Dimaadua ala ne hagi adu gi goodou. Maa goodou ga hagalee hai nia mee aanei, gei goodou gaa mmade. Deenei di mee Dimaadua ne hagi mai gi di au.” 36 Aaron mo ana dama daane gu haga gila aga nia mee huogodoo ala ne hagi anga go Dimaadua gi Moses.

9

Aaron e hai ana tigidaumaha

1 I di laangi dela i muli nnegau dabu o di haga dabu ne hai, Moses ga gahi mai a Aaron mo ana dama daane, mo nia dagi o digau Israel. 2 Gei mee ga helekai gi Aaron, “Kaina dau damaa kau daane mo dau siibi daane ala nau milimilia ai, tigidaumaha ina nia maa ang gi Dimaadua, di kau daane le e hai tigidaumaha wwede nia huaidu, gei siibi daane le e hai tigidaumaha dudu. 3 Gei goe helekai labelaa ang gi digau Israel bolo gi gaamai di nadau kuudi daane e hai tigidaumaha wwede nia huaidu, mo di kau daane dela e dahi dono ngadau, ge dahi siibi dela e dahi dono ngadau dela ono milimilia ai, nia manu aanei le e hai tigidaumaha dudu, 4 ge dahi kau daane mo dahi siibi daane e hai tigidaumaha hagadaubuni. Digaula gi tigidaumaha ina nia manu aanei huogodoo ang gi Dimaadua, ngaadahi mo di nadau tigidaumaha huwa laagau dela ne unugi gi nia lolo. Digaula e hai gii hai di mee deenei, idimaa Dimaadua la ga hanimoi gi digaula dangi nei.”

5 Gei digaula gu gaamai gi mua di Hale laa nia mee huogodoo ala ne hagi anga go Moses gi digaula, gei digau Israel huogodoo gu dagabuli mai gi di gowaa deelaa belee daumaha ang gi Dimaadua. 6 Moses ga helekai gi digaula, “Dimaadua gu helekai adu gi goodou bolo goodou gi heia nia mee aanei huogodoo, gei di maahina o dono madamada ga gila adu gi goodou.” 7 Gei mee ga helekai gi Aaron, “Hana gi di gowaa dudu tigidaumaha, heia tigidaumaha e wwede nia huaidu, mo tigidaumaha dudu e wwede o huaidu mo nia huaidu o nia daangada. Heia tigidaumaha deenei e wwede nia huaidu o nia daangada, gii hai be nnelekai Dimaadua ne hai.”*

8 Gei Aaron gaa hana gi di gowaa dudu tigidaumaha, ga daaligi tamaa kau daane e hai tigidaumaha e wwede ono huaidu. 9 Nia dama daane a maa ga gaamai nia dodo gi mee, gei mee ga daalo dono madaalima gi lodo nia dodo, gaa hunu gi di gili nia madaagoo ala i nia madaaduge o di gowaa dudu tigidaumaha, gaa llingi nia dodo ala ne dubu gi tono di gowaa dudu tigidaumaha. 10 Nomuli, gei mee gaa dudu nia kiliidi o di manu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, ngaadahi mo nia ‘kidney’, mo nia gowaa ala e humalia i di gili di ade, gii hai be nnelekai Dimaadua ala ne hagi anga gi Moses. 11 Gei mee gaa dudu nia goneiga mo dono gili i daha mo di waahale.

12 Aaron ga daaligi labelaa di manu dela belee hai dana tigidaumaha dudu. Nia dama daane a maa ga gaamai nia dodo gi mee, gei mee ga kilikili nia maa gi di gili nia baahi e haa o di gowaa dudu tigidaumaha. 13 Digaula gaa wanga labelaa gi mee di libogo mo nia mee huogodoo o di manu, gei mee gaa dudu nia maa i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. 14 Gei mee ga gaugau di geiga mo nia wae, gaa dudu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, dalia nia tigidaumaha ala i golo.

15 Nomuli, gei mee ga hai tigidaumaha dela ang gi nia daangada. Mee guu kae di kuudi dela belee tigidaumaha ang gi nia huaidu o nia daangada, ga daaligi di maa, ga tigidaumaha gadoo be tigidaumaha e wwede ono huaidu. 16 Mee ga gaamai labelaa di manu dela belee hai tigidaumaha dudu, ga tigidaumaha di maa be di hai dela gu haganoho. 17 Mee ga hai tigidaumaha huwa laagau, gaa taa dono babaalima gii honu palaawaa, gaa kae gaa dudu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. (Di mee deenei e hagapuni ang gi nia tigidaumaha dudu o nia laangi huogodoo). 18 Mee ga daaligi di kau daane mo siibi daane e hai tigidaumaha haga daubuni e pono nia daangada. Nia dama daane a maa ga gaamai nia dodo gi mee, gei mee ga kilikili nia maa gi di gili nia baahi e haa o di gowaa dudu tigidaumaha.* 19 Aaron gaa dugu nia kiliidi o di kau mo di siibi 20 gi hongo nia hadahada o nia manu, gaa kae nia maa huogodoo gi di gowaa dudu tigidaumaha. Mee gaa dudu nia kiliidi i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, 21 gaa wanga nia hadahada mo nia wae gau donu e hai di wanga dehuia hagalabagau ang gi Dimaadua, gii hai be nnelekai Moses ne hai.

22 Di madagoaa Aaron ne lawa di hai nia tigidaumaha huogodoo, gei mee ga daahi ono lima gi hongo nia daangada huogodoo, ga hagamaluagina digaula, gaa lawa gaa gaga gi lala.* 23 Moses mo Aaron gaa hula gi lodo di Hale laa Dimaadua. Di madagoaa meemaa ne ulu mai gi daha, gei meemaa ga hagamaluagina nia daangada, gei di maahina o nia madamada Dimaadua gu gila mai gi nia daangada huogodoo. 24 I di madagoaa hua deelaa, gei Dimaadua ga hagau mai dana ahi gaa dudu tigidaumaha dudu mo nia kiliidi ala i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. Di madagoaa nia daangada ne mmada gi di mee deenei, digaula huogodoo ga wwolowwolo gaa pala gi lala, nadau golomada guu tale i hongo di gelegele.

10

Di huaidu o Nadab mo Abihu

1 Nia dama daane Aaron, go Nadab mo Abihu, meemaa ne kae di nau boolo, gaa wanga nia malala akaa ahi gi lodo, gaa llingi ginai nia ‘incense’, gaa dugu ang gi Dimaadua. Di ahi deenei la hagalee dabu, idimaa Dimaadua la digi helekai gi meemaa bolo gi heia di mee deenei. 2 Dimaadua ga hagau dana ahi gaa dudu meemaa gii mmade i di gowaa deelaa i mua nnadumada o Dimaadua. 3 Moses ga helekai gi Aaron, “Deenei di mee ne helekai ai Dimaadua boloo, ‘Digau huogodoo ala e hai hegau mai gi di Au le e hai gi hagalabagau dogu dabuaahia; gei Au ga hagamodongoohia ogu madamada ang gi agu daangada.’ ” Gei Aaron guu duu deemuu.

4 Moses ga gahi mai a Mishael mo Elzaphan, nia dama daane Uzziel, tuaahina daane o tamana o Aaron, ga helekai gi meemaa, “Goolua lloomoi gi kinei, lahia gulu duaahina aanei gi daha mo di Hale laa dabu deenei, lahia gi daha mo di waahale.” 5 Meemaa ga lloomoi gaa kumi nia gahu meemaa, gaa lahi meemaa gi daha mo di waahale, gii hai be nnelekai Moses.

6 Moses ga helekai gi Aaron mo ana dama daane Eleazar mo Ithamar, “Goodou hudee hagamagemage ina nia ngaahulu o godou libogo, be e hahaahi godou gahu belee hagamodongoohia bolo goodou e manawa gee. Maa goodou gaa hai beenei, gei goodou gaa mmade, gei Dimaadua ga hagawelewele gi digau huogodoo. Gei digau Israel huogodoo ala i golo le e dumaalia ginai gi manawa gee gi meemaa aanei ala ne mmade i di ahi dela ne hagau mai go Dimaadua. 7 Goodou hudee hula gi daha mo di bontai di Hale laa gi dee mmade hua goodou, idimaa goodou gu haga dabu gi nia lolo dabuaahia o Dimaadua.” Gei digaula guu hai gii hai be nnelekai Moses.

Nia haganoho ang gi digau hai mee dabu

8 Dimaadua ga helekai gi Aaron, 9 “Goe mo au dama daane hagalee ulu gi lodo dogu Hale laa i muli di godou inu nia waini be nia wai haga libaliba dangada. Goodou ma gaa hai beenei, gei goodou gaa mmade. Deenei taganoho dela e hai gi haga gila aga go do hagadili gi muli. 10 Goodou dugua gee nia mee ala ang gi Dimaadua mo godou mee ala e hai hegau ai goodou, mo nia mee ala e madammaa ang gi di hai daumaha mo nia mee ala hagalee madammaa. 11 Goodou hagi anga ina gi digau Israel nia haganoho huogodoo ala ne wanga ko Au gi Moses bolo gi hagi adu gi goodou.”

12 Moses ga helekai gi Aaron mo ana dama daane dogolua ala ne dubu, go Eleazar mo Ithamar, “Goodou kaina tigidaumaha huwa laagau dela ne dubu i tigidaumaha meegai, dela ne hai ang gi Dimaadua. Kaina, heia nia palaawaa ala hagalee wanga ginai nia ‘yeast’, gaa gai nia maa i baahi di gowaa dudu tigidaumaha, idimaa tigidaumaha deenei le e dabuaahia. 13 Goodou geina nia maa i di gowaa dabu. Deenei di godou duhongo mo godou dama mai i tigidaumaha meegai dela ne hai ang gi Dimaadua. Deenei di mee Dimaadua ne hagi mai gi di au.* 14 Goodou mo godou dama daane mo godou dama ahina e mee labelaa di gai tadahada mo di wae o di manu dela ne hai di wanga dehuia mo tuhongo ni digau hai mee dabu ang gi Dimaadua. Goodou ga gaamai nia maa gi di gowaa dela e madammaa ang gi di hai daumaha. Idimaa, nia tigidaumaha aanei ala ne gowadu gi goodou mo godou dama e hai tuhongo ni goodou mai i di tigidaumaha hagadaubuni o digau Israel. 15 Digaula e hai gi gaamai di wae mo tadahada o di manu i di madagoaa dela e tigidaumaha ai nia kiliidi o di manu deelaa, e hai ai tigidaumaha meegai ang gi Dimaadua. Nia mee aanei la nia mee ni goodou mo godou dama gaa hana hua beelaa, gii hai be nnelekai Dimaadua.”*

16 Moses ga heeu di hai o di kuudi belee hai tigidaumaha wwede nia huaidu, ga iloo laa bolo ma guu lawa di dudu. Di mee deenei guu hai a mee gi hagawelewele gi Eleazar mo Ithamar, ga helekai gi meemaa, 17 “Ma ne aha dela goolua digi geina tigidaumaha wwede nia huaidu i di gowaa dabu? Di mee deenei la di mee dabuaahia huoloo, gei Dimaadua ne gowadu di mee deenei gi goolua belee wwede nia huaidu o digau huogodoo.* 18 Idimaa nia dodo la digi gaamai gi lodo di Hale laa dabu, gei goolua ne belee gai tigidaumaha i di gowaa deelaa, gii hai be agu helekai.”

19 Aaron ga helekai gi Moses, “Maa nei bolo au gaa gai tigidaumaha wwede nia huaidu dangi nei, Dimaadua le e manawa tene ginai? Nia daangada la gu gaamai nadau mee ang gi Dimaadua ala belee hai tigidaumaha wwede nia huaidu dangi nei mo nadau mee ala belee hai tigidaumaha dudu, gei nia huaidu aanei ala gu hai mai gi di au.” 20 Di madagoaa Moses ne longono nia mee aanei, gei mee gu manawa tenetene.

11

Nia manu ala e mee dono gai

(Deuteronomy 14.3-21)

1 Dimaadua gaa wanga gi Moses mo Aaron nia haganoho aanei 2 bolo gi hagi anga ina gi digau Israel: Goodou e mee hua di gai di ingoo hua di manu i nia manu hongo henua 3 ala nadau babaawae e manga lua ge gowaga nadau meegai i lodo nadau dinae gaa mama labelaa. 4-6 Gei goodou hudee geina nia ‘camel’, ‘rock badger’, be nia ‘rabbit’. Nia manu aanei le e dau bolo nia manu hagalee madammaa. Digaula e mama labelaa nia meegai ala e gowaga i lodo nadau dinae, gei nia babaawae digaula hagalee manga lua. 7 Hudee geina nia biigi. Nia biigi le e dau labelaa bolo nia manu hagalee madammaa. Nia babaawae nia maa le e manga lua, gei digaula hagalee gowaga nadau meegai i lodo nadau dinae gaa mama labelaa. 8 Goodou hudee geina nia manu aanei be e tale gi nia maa ala guu mmade, ma hagalee madammaa.

9 Goodou e mee di gai nia hagadilinga iga huogodoo ala nadau hugu mono una, 10 gei di mee dela e mouli i lodo di tai dela dono hugu ai mono una ai la hagalee gai. 11 Nia iga ala beenei le e dau gi nia mee ala hagalee madammaa. Goodou hudee geina nia maa be e tale gi nia maa ala guu mmade. 12 Goodou hudee geina nia mee ala e mouli i lodo nia wai ala nadau hugu ai mo nadau una ai.

13-19 Goodou hudee geina nia goneiga o nia manu mamaangi aanei: go nia ‘eagle’, ‘owl’, ‘hawk’, ‘falcon’, ‘buzzard’, ‘vulture’, ‘crow’, ‘ostrich’, ‘seagull’, ‘stork’, ‘heron’, ‘pelican’, ‘cormorant’, ‘hoopoe’, mo nia koomoli.

20 Nia lamu huogodoo ala nadau bakau i golo la hagalee madammaa, 21 go nia lamu hua ala e hobohobo ala e madammaa. 22 Goodou e mee di gai nia ‘locust’, ‘cricket’, mo nia ‘grasshopper’. 23 Gei nia mee huogodoo ala i golo ala nadau bakau ge dolodolo i hongo nia gelegele le e dau bolo nia mee gulugulua.

24-28 Maa goodou gaa tale gi nia manu aanei ala guu mmade, gei goodou gu milimilia gaa dae loo gi di hiahi: nia manu huogodoo ala e hamaaloo nadau babaawae, go nia maa hua e manga lua nadau babaawae ge e mama labelaa nadau meegai ala e gowaga i lodo nadau dinae, mo nia manu huogodoo ala dagi haa nadau madaawae ge hai ono madaa niha. Goodou ma ga dagidagi nia huaidina nia maa ala guu mmade, gei goodou e hai gi haga madammaa godou gahu, gei goodou e milimilia gaa dae loo gi di hiahi.

29-30 Nia manu aanei ala e dolodolo i hongo di gelegele le e dau bolo hagalee madammaa: Ala go nia ‘mole’, ‘rat’, mo nia hagadilinga gimoo. 31 Tangada dela ma gaa tale gi nia manu aanei ala guu mmade la gu milimilia gaa dae loo gi di hiahi. 32 Gei nia manu aanei ala guu mmade ma ga monnono gi hongo di ingoo hua di mee, gei di mee dela ne doo ginai nia maa nonua la gu milimilia: Nia mee be nia laagau, nia gahu, nia gili manu, mo nia mee gahu hai peege. Nia mee aanei le e hai gi daalo gi lodo nia wai, gei nia maa e milimilia gaa dae loo gi di hiahi. 33 Dolomaa nia manu aanei la ga monnono gi lodo di boolo dela ne hai gi nia gelegele gei nia maa guu mmade, nia mee huogodoo ala i lodo di boolo la gu milimilia, gei goodou ohoina di boolo deelaa. 34 Nia meegai huogodoo ala ma ga malingi ginai nia wai mai di boolo deelaa la gu milimilia, gei nia mee huogodoo ala ma ga inu go nia daangada mai di boolo deelaa la gu milimilia hogi. 35 Nia mee huogodoo ala ma ga monnono ginai nia manu mmade aanei nonua la gu milimilia, ma di sidoohu be di mee dunu mee dela ne hai gi nia gelegele, gei goodou ohoina di maa. 36 Ma e aha maa nia manu mmade ma gaa too gi lodo di monowai uwa aga be di monowai geli gei di maa le e madammaa hua, gei nia mee ala i golo ala ma gaa tale gi nia manu mmade aalaa la gu milimilia. 37 Di manu i nia manu mmade aalaa ma gaa doo gi hongo di lii dela belee dogi, gei di lii deelaa le e madammaa hua. 38 Gei di lii gu hagatiu gi nia wai gei di manu made gaa doo gi hongo di maa, gei di lii la gu milimilia.

39 Maa di manu e humalia dono gai ma gaa made, tangada dela gaa bili gi di maa le e milimilia gaa dae loo gi di hiahi. 40 Gei tangada dela gaa gai ana goneiga dulii i di maa, le e hai gi haga madammaa ono gahu, gei mee e milimilia gaa dae loo gi di hiahi. Tangada dela ma gaa kae di manu made deelaa le e hai gi hagamadammaa ono gahu, gei mee e milimilia hua i golo gaa dae loo gi di hiahi.

41 Goodou hudee geina nia manu lligi ala e tolo i hongo di gelegele, 42 ma e aha maa digaula e tolo hua gi nadau dinae, be e haele gi nia wae e haa be nia wae e logo. 43 Hudee haga milimilia ina goodou i di godou gai nia manu aanei. 44 Au go Dimaadua, go di godou God, goodou heia goodou gii dabu, idimaa Au dela e dabu.* 45 Au go Dimaadua, dela ne lahamai goodou i Egypt belee hai di God ni goodou. Malaa, goodou belee hai gii dabu, idimaa Au dela e dabu.

46 Deenei taganoho o nia manu dolodolo mo nia manu mamaangi, mo nia mee huogodoo ala i lodo di moana be i lodo nia wai, mo nia mee huogodoo ala e tolo i hongo tenua. 47 Goodou gii pula i goodou i di godou dugu geegee nia mee ala madammaa mo nia mee ala gulugulua, nia manu ala e humalia dono gai mo nia manu ala hagalee humalia dono gai.

12

Di haga madammaa o nia ahina i muli di nadau haanau

1 Dimaadua gaa wanga gi Moses nia haganoho aanei 2 bolo gi hagi anga ina gi digau Israel: Nia laangi e hidu i muli di ahina ma ga haanau dana dama daane, gei mee e milimilia ang gi di hai daumaha, gadoo be mee i dono madagoaa ma gaa hai dono magi malama. 3 I di walu laangi, gei di tama la ga sirkumsais.* 4 Malaa, nia laangi e motolu maa dolu i golo, gei mee ga madammaa ang gi di hai daumaha i dono magi malama. Gei mee hagalee bili gi nia mee ala e dabu be hagalee ulu gi lodo di Hale laa dabu, gaa dae loo gi dono madagoaa e haga madammaa ai la guu lawa.

5 Nia laangi e madangaholu maa haa i muli di ahina ma ga haanau dana dama ahina, gei mee e milimilia ang gi di hai daumaha, gadoo be mee e milimilia i dono madagoaa ma gaa hai dono magi malama. Malaa, nia laangi e modoono maa ono i golo, gei mee ga madammaa ang gi di hai daumaha i dono magi malama.

6 Di madagoaa e hagamadammaa iei mee la guu lawa, i muli dono haanau dana dama ahina be tama daane, gei mee e hai gi gaamai dana dama siibi dela e dahi dono ngadau gi tangada hai mee dabu dela i di ngudu di bontai di Hale laa Dimaadua, e hai tigidaumaha dudu, ge dahi mwuroi be tama mwuroi e hai tigidaumaha wwede nia huaidu. 7 Tangada hai mee dabu ga hai tigidaumaha a maa ang gi Dimaadua ga hai taumaha dela e hagamadammaa nia milimilia o maa, gei di ahina deelaa la ga madammaa ang gi di hai daumaha. Deenei di hai e hai go di ahina i muli dono haanau.

8 Maa di ahina le e deemee di tigidaumaha dana dama siibi, gei mee ga gaamai ana mwuroi e lua be ana dama mwuroi e lua, e dahi e hai tigidaumaha dudu, ge e dahi e hai tigidaumaha wwede nia huaidu. Tangada hai mee dabu ga hai taumaha e haga madammaa nia milimilia o maa, gei di ahina deelaa la ga madammaa ang gi di hai daumaha.*

13

Nnaganoho ang gi di magi genegene

1 Dimaadua gaa wanga gi Moses mo Aaron nia haganoho aanei: 2 Maa tangada i goodou gaa hai dono magibala i dono gili, be di magibuu, be di gowaa e angammee dela e mee di gila aga di magi genegene, gei mee e hai gi lahi gi tangada hai mee dabu di madawaawa Aaron. 3 Tangada hai mee dabu ga hagadina di magi dela i di gili o maa. Nia ngaahulu ala i di gowaa dela iei di magi le e kene gei di gowaa dela iei di magi le e pogo, deenei le e modongoohia bolo di magi genegene, gei tangada hai mee dabu gaa hai bolo tangada deelaa le e milimilia. 4 Maa di magi le e kene ge hagalee pogo gi lodo ge nia ngaahulu la hagalee kene, gei tangada hai mee dabu gaa dugu gee tangada deelaa gi daha mo nia daangada i nia laangi e hidu. 5 I di hidu laangi, gei tangada hai mee dabu ga hagadina labelaa tangada deelaa, gei mee ga modongoohia bolo ma e hai hua be di maa digi damana gi daha, gei mee gaa dugu labelaa tangada deelaa gi daha mo nia daangada i nia laangi labelaa e hidu. 6 Tangada hai mee dabu ga hagadina labelaa a mee i di hidu laangi. Maa di magi la gu dulii mai gu hagalee damana mai, gei tangada hai mee dabu gaa hai bolo mee gu madammaa ang gi di hai daumaha, maa di magibala hua. Tangada deelaa gi tuugia ono goloo gii mmaa gei mee gu madammaa ang gi di hai daumaha. 7 Gei di magi la ga damana mai i muli tangada hai mee dabu ma ga hagadina a mee gaa hai bolo ma gu humalia hua, gei tangada deelaa e hai gii hana labelaa gi tangada hai mee dabu. 8 Tangada hai mee dabu ga hagadina labelaa tangada deelaa, gei di magi la gu damana mai, gei mee gaa hai bolo mee gu milimilia, idimaa ma di magi genegene.

9 Maa tangada i goodou gaa hai dono magi i dono gili, mee e laha mai gi tangada hai mee dabu, 10 e hagadina a mee. Di magi le e kene gu haga kene nia ngaahulu ala i di gowaa dela iei di magi, be e honu uugau, 11 deenei la di magi genegene dela gu duainau. Tangada hai mee dabu gaa hai bolo tangada deelaa e milimilia. Ma deai dono hadinga e dugu a mee gi daha mo nia daangada ai, idimaa, nia daangada la gu gidee hua bolo mee e milimilia. 12 Di magi genegene ma gaa gahu a mee hagatau daamada i di libogo gaa tugi i nia babaawae, 13 tangada hai mee dabu ga hagadina a mee labelaa. Mee ga gidee bolo di magi la gu buni hua i di gili o maa, gei mee gaa hai bolo mee gu madammaa hua ang gi di hai daumaha. Dono gili hagatau la guu kene, gei mee gu madammaa hua ang gi di hai daumaha. 14 Gei di madagoaa hua di magibala ga gila aga labelaa i dono gili, gei mee gu milimilia. 15 Tangada hai mee dabu ga hagadina a mee labelaa, gei mee ga gidee di magibala, gei mee gaa hai bolo tangada deelaa le e milimilia. 16 Di magibala la guu hili guu kene labelaa, gei mee gaa hana labelaa gi tangada hai mee dabu. 17 Tangada hai mee dabu ga hagadina a mee labelaa. Di magi la guu kene, gei mee gu madammaa ang gi di hai daumaha, gei tangada hai mee dabu gaa hai bolo mee gu madammaa.

18 Maa tangada i goodou gaa hai dono magibuu gaa hili, 19 nomuli ga baehabaeha aga labelaa nia mee kene be nia mee mmee i di gowaa dela nogo iei di magibuu, gei tangada deelaa e hai gii hana gi tangada hai mee dabu. 20 Tangada hai mee dabu ga hagadina a mee, gei di gowaa deelaa le e pogo i nia gowaa ala i golo, gei nia ngaahulu ala i di gowaa le e kene, gei mee gaa hai bolo tangada deelaa e milimilia. Ma di magi genegene dela ne daamada i di magibuu. 21 Gei tangada hai mee dabu ga hagadina di maa, ga gidee bolo nia ngaahulu ala i di gowaa la hagalee kene, gei di gowaa deelaa la hagalee pogo i nia gowaa ala i golo, gei di gowaa deelaa le e gono maalama, gei tangada hai mee dabu gaa dugu a mee i daha mo nia daangada i nia laangi e hidu. 22 Di magi le e tomo gi daha, gei tangada hai mee dabu gaa hai bolo mee e milimilia, ma di magi genegene. 23 Di magi le e hai hua be di maa hagalee tomo gi daha, gei di maa di lohongo hua ni di magibuu, gei tangada hai mee dabu gaa hai bolo mee e madammaa hua ang gi di hai daumaha.

24 Maa tangada i goodou guu wele, gei nia goneiga ala i di gili la guu kene be angammee, 25 tangada hai mee dabu le e hai gi hagadina tangada deelaa. Nia ngaahulu ala i di gowaa la guu kene, gei di gowaa la guu pogo i nia gowaa ala i golo, malaa, di magi genegene ne daamada aga i di gowaa dela ne wele, gei tangada hai mee dabu gaa hai bolo mee e milimilia. 26 Gei nia ngaahulu la hagalee kene gei di gowaa la hagalee pogo i nia gowaa ala i no daha, gei di gowaa le e gono kene, gei tangada hai mee dabu gaa dugu a mee i daha mo nia daangada i nia laangi e hidu. 27 I di hidu laangi, tangada hai mee dabu ga hagadina a mee labelaa. Gei di magi la gu damana mai, malaa, ma di magi genegene deelaa. Tangada hai mee dabu gaa hai bolo mee la gu milimilia. 28 Gei di magi le e hai hua be di maa digi damana gi daha ge e gono kene, malaa, ma hagalee di magi genegene. Tangada hai mee dabu gaa hai bolo mee e madammaa ang gi di hai daumaha, idimaa, ma di lohongo hua ni di gowaa dela ne wele.

29 Maa di magi gaa tomo i di libogo be di mudamuda o taane be di ahina, 30 tangada hai mee dabu le e hai gi hagadina di magi deelaa. Mee ga gidee bolo di gowaa le e pogo i nia gowaa ala i golo, gei nia ngaahulu ala i di gowaa le e loubuge ge lligi, malaa ma di magi genegene, gei mee gaa hai bolo tangada e milimilia. 31 Gei mee ga hagadina tangada deelaa, ga gidee bolo di magi la hagalee pogo gi lodo i nia gowaa ala i golo, gei nia ngaahulu ala i di gowaa la hagalee luuli, gei tangada hai mee dabu gaa dugu a mee i daha mo nia daangada i nia laangi e hidu. 32 I di hidu laangi gei mee ga hagadina tangada deelaa labelaa. Maa digi damana gi daha gei nia ngaahulu ala i di gowaa la hagalee loubuge gei di gowaa la hagalee pogo gi lodo i nia gowaa ala i golo, 33 gei tangada deelaa gi dahia dono libogo ge hagalee go nia ngaahulu ala i di gili di magi deelaa. Tangada hai mee dabu gaa dugu labelaa a mee i daha mo nia daangada i nia laangi labelaa e hidu. 34 I di hidu laangi tangada hai mee dabu ga hagadina labelaa di magi deelaa, gei di magibala la hagalee damana gi daha ge hagalee pogo gi lodo, gei mee gaa hai bolo mee e madammaa ang gi di hai daumaha. Gei mee gaa tugi ono goloo, gu madammaa. 35 Gei di magibala ma ga damana mai i muli di hagamodongoohia aga bolo mee gu madammaa, 36 tangada hai mee dabu ga hagadina a mee labelaa. Di magibala la gu damana mai, gei di maa dono hadinga ai bolo e hagadina be nia ngaahulu ala i di gili di magibala la gu loubuge, idimaa gu modongoohia bolo tangada deelaa le e milimilia. 37 Gei tangada hai mee dabu la ga hagamaanadu bolo di magibala la hagalee damana mai, gei nia ngaahulu ala i di gili di magibala, le e luuli ge e tomo hua, di magibala la guu hili, gei tangada hai mee dabu gaa hai bolo tangada deelaa le e madammaa hua.

38 Maa tangada i goodou, taane be di ahina, ga iai nia mee genegene i dono gili, 39 tangada hai mee dabu le e hai gi hagadina tangada deelaa. Maa e kene gono dogolia, gei di maa di lohongo mee hua ne mohole i di gili, mee e madammaa hua.

40-41 Maa taane gaa wweu ono ngaahulu gi daudau gi tua be gi mua dono libogo, di mee deenei la hagalee haga milimilia taane deelaa. 42 Gei di maa di magibala kene gono angammee ga tomo aga i di gowaa magila deelaa, gei di maa di magi genegene. 43 Tangada hai mee dabu ga hagadina a mee, gei di maa di magibala kene gono angammee, 44 gei mee gaa hai bolo taane deelaa le e milimilia, idimaa di magi genegene dela i dono libogo.

45 Maa tangada gaa hai dono magi genegene, gei mee gi ulu i nia gahu mahaahaa, dono libogo hudee dala ina, gahu ina ono golomada, ga wolowolo boloo, “Hagalee madammaa, hagalee madammaa!” 46 Mee e milimilia i di waalooloo o dono hai dono magi, gei mee gii noho i daha mo di waahale, i daha mo nia daangada ala i golo.

Nnaganoho ang gi di magi bodoina

47 Di madagoaa di bodoina ma ga i di gili nia gahu ala ne hai gi nia ngaahulu siibi, be nia gahu ‘linen’, 48 be i hongo di bida gahu ‘linen’ be di bida gahu ne hai gi nia ngaahulu siibi, be i hongo di mee dela ne hai gi nia gili kau, 49 ge di maa e gono halatee be angammee, gei di magi deenei le e damana gi daha, malaa, di magi bodoina deenei e hai gi hagi anga gi tangada hai mee dabu. 50 Tangada hai mee dabu ga hagadina di mee deelaa, gaa dugu gee gi daha i nia laangi e hidu. 51 I di hidu laangi, gei mee ga hagadina di maa labelaa, gei di magi deelaa le e damana mai, gei di mee deelaa la gu milimilia. 52 Tangada hai mee dabu gaa dudu di mee deelaa, idimaa, di magi deenei la ga damana mai le e hai gii dudu gi daha.

53 Gei mee ma ga hagadina di maa, ga modongoohia bolo di magi deenei la hagalee damana gi daha i di gili di mee deenei, 54 gei mee gaa hai bolo di mee deenei la gi gaugau ina gaa dugu gee i daha i nia laangi labelaa e hidu. 55 Mee ga hagadina labelaa di maa, gei di maa digi hai dono huai gono, gei di maa e noho hua be di maa, digi damana gi daha, gei di mee deelaa le e milimilia hua igolo, tangada dana mee deelaa la gi duungia di maa gi daha, ma e aha maa di magi la i lodo be i di gili i daha. 56 Gei di madagoaa tangada hai mee dabu ma ga hagadina labelaa di maa, gei di magi la gu dulii mai, gei mee ga haahi di maa gi daha i di gili di gahu be i di gili di gili kau. 57 Gei di magi deelaa la gaa tomo aga labelaa, ga damana gi daha, gei tangada dana mee deelaa la gi duungia di maa gi daha. 58 Gei mee ma ga gaugau di mee deelaa, gei nia magi la ga hagalee, gei mee gi gaugau ina di maa labelaa, gei di maa ga madammaa ang gi di hai daumaha.

59 Aanei nnaganoho ang gi di magi dela i di gili nia gahu, nia gahu gili siibi be nia gahu ‘linen’, be go nia gahu ala i golo mo nia mee ala ne hai gi nia gili kau. Nia haganoho aanei le e haga modongoohia be nia maa le e madammaa be e milimilia.

14

Di haga madammaa i muli di magi genegene

1 Dimaadua gaa wanga gi Moses 2 nia haganoho aanei i di hai o di haga madammaa tangada i goodou i muli dono hai dono magi genegene: I di laangi dela e hagamodongoohia aga bolo mee gu madammaa, gei mee e hai gi laha mai gi tangada hai mee dabu,* 3 gei tangada hai mee dabu gaa lahi a mee gi daha mo di waahale ga hagadina a mee. Maa di magi la guu hili, 4 gei tangada hai mee dabu gaa hai bolo gi gaamai nia manu e lua ala e madammaa ang gi di hai daumaha, ge dahi bida laagau ‘cedar’, di loahi mmee, ge dahi manga laagau ‘hyssop’. 5 Tangada hai mee dabu gaa hai bolo di manu e dahi la gi daaligidia i hongo di boolo dela ne hai gi nia gelegele dela iei nia wai madammaa i no lodo. 6 Tangada hai mee dabu gaa kae di manu dela i golo mo dana bida laagau ‘cedar’, di loahi mmee, ge dahi manga laagau ‘hyssop’ gaa wanga gi lodo nia dodo di manu dela ne daaligi. 7 Tangada hai mee dabu ga haga nonnono nia dodo i nia holongo e hidu gi hongo tangada dela belee haga madammaa dono magi genegene, gei mee gaa hai bolo mee gu madammaa. Gei mee ga hagau di manu dela e mouli gi maangi gi nua i di gowaa maalama. 8 Gei tangada dela gu madammaa e hai gi haga madammaa ono goloo, ge gi dahia gi daha nia ngaahulu dono libogo, ga gaugau, gei mee ga madammaa ang gi di hai daumaha. Gei mee guu mee di hanimoi labelaa gi lodo di waahale, gei mee e hai gi noho hua i daha mo dono hale laa i nia laangi e hidu. 9 I di hidu laangi gei mee gaa dahi labelaa dono libogo, dono ngudu, ono himada, mo nia ngaahulu huogodoo ala i golo i dono gili, gei mee ga haga madammaa ono goloo, ga gaugau, gei mee ga madammaa laa ang gi di hai daumaha.

10 I di walu laangi, gei mee ga gaamai ana dama siibi daane e lua, ge dahi dama siibi ahina ala e dagi dahi nadau ngadau, ala nadau milimilia ai, ngaadahi mo nia pauna palaawaa e ono ala gu unugi gi nia lolo olib, ge dahi ibu lolo olib. 11 Tangada hai mee dabu gaa lahi tangada deelaa mo nia mee hai tigidaumaha aalaa, gi di ngudu di bontai di Hale laa Dimaadua. 12 Mee gaa kae dana dama siibi daane e dahi mo di ibu lolo olib, ga tigidaumaha nia maa ang gi Dimaadua e hai tigidaumaha haga donu. Mee e wanga nia mee aanei ang gi Dimaadua be di wanga dehuia hagalabagau. 13 Tangada hai mee dabu ga daaligi tama siibi deelaa i di gowaa dabu, di gowaa dela e daaligi ai nia manu ala e hai nia tigidaumaha wwede nia huaidu mo nia tigidaumaha dudu. Mee hai gii hai di mee deenei, idimaa tigidaumaha dela e haga donu, gadoo be tigidaumaha wwede nia huaidu, la nia mee ni tangada hai mee dabu gei nia mee dabuaahia huoloo. 14 Tangada hai mee dabu gaa kae ana dodo dulii i tama siibi deelaa, gaa hunu di hugu gi lala talinga gau donu, mo di madaalima madua di lima gau donu, mo di madaawae madua di wae gau donu o tangada dela belee haga madammaa ang gi di hai daumaha. 15 Tangada hai mee dabu gaa kae labelaa ana lolo olib dulii, gaa llingi gi hongo dono babaalima gau ihala, 16 ga daalo dono madaalima i dono lima gau donu gi lodo nia lolo aalaa, ga haga nonnono i nia holongo e hidu i di gowaa deelaa i mua nnadumada o Dimaadua. 17 Mee gaa kae ana lolo i nia lolo ala i hongo dono babaalima, mono dodo dulii i tama siibi, gaa hunu di hugu gi lala talinga gau donu, mo di madaalima madua di lima gau donu, mo di madaawae madua di wae gau donu o tangada dela belee haga madammaa ang gi di hai daumaha. 18 Mee gaa wanga nia lolo ala ne dubu i hongo dono lima gi hongo di libogo o tangada deelaa. Deenei di hai tangada hai mee dabu e hai taumaha haga madammaa.

19 Nomuli, gei tangada hai mee dabu ga hai tigidaumaha wwede nia huaidu mo taumaha haga madammaa. Muli di mee deenei, gei mee ga daaligi dana manu e hai tigidaumaha dudu, 20 ga tigidaumaha ngaadahi mo dono tigidaumaha huwa laagau i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. Deenei di hai tangada hai mee dabu dela e hai taumaha haga madammaa, gei tangada deelaa ga madammaa ang gi di hai daumaha.

21 Maa tangada deelaa le e hagaloale e deemee di hai nia mee aanei, gei mee la gi gaamai hua dana dama siibi daane e dahi e hai ai dana haga madammaa, e hai tigidaumaha haga donu, deenei di wanga dehuia ang gi Dimaadua. Mee gi gaamai hua ana pauna palaawaa e lua ala gu unugi gi nia lolo olib e hai tigidaumaha huwa laagau, mo dono ibu lolo olib e dahi. 22 Mee gi gaamai labelaa ana mwuroi e lua be ana dama mwuroi e lua. E dahi e hai tigidaumaha wwede nia huaidu, e dahi e hai tigidaumaha dudu. 23 I di walu laangi o dono haga madammaa, gei mee gi gaamai nia mee aanei gi tangada hai mee dabu i di bontai di Hale laa. 24 Tangada hai mee dabu gaa kae tama siibi mo nia lolo olib, gaa dugu ang gi Dimaadua be di wanga dehuia hagalabagau. 25 Mee ga daaligi tama siibi deelaa gaa kae ana dodo dulii gaa hunu di hugu gi lala talinga gau donu tangada deelaa, mo di madaalima madua dono lima gau donu, mo di madaawae madua dono wae gau donu. 26 Tangada hai mee dabu gaa llingi ana lolo dulii gi hongo dono babaalima gau ihala, 27 ga haga nonnono gi dono madaalima gau donu i nia holongo e hidu i mua nnadumada o Dimaadua. 28 Mee gaa wanga labelaa nia lolo gi di gowaa dela ne wanga ginai ana dodo: i di gili di hugu gi lala talinga gau donu o tangada deelaa, mo i hongo di madaalima madua dono lima gau donu, mo i hongo di madaawae madua dono wae gau donu. 29 Nia lolo ala ne dubu i hongo dono lima, gei mee gaa wanga nia maa gi hongo di libogo o tangada deelaa. Deenei di hai dela e hai ai dana daumaha haga madammaa. 30 Nomuli gei mee ga tigidaumaha ana mwuroi e lua be ana dama mwuroi e lua 31 e hai tigidaumaha wwede nia huaidu ge dahi e hai tigidaumaha dudu madalia tigidaumaha huwa laagau. Deenei di hai tangada hai mee dabu e hai taumaha o di haga madammaa. 32 Deenei taganoho ang gi digau ala ma gaa hai nadau magi genegene ge deemee di dahi aga nia mee ala ne belee hai ang gi dono haga madammaa.

Di magi bodoina i lodo nia hale

33 Dimaadua gaa wanga gi Moses mo Aaron 34-35 nia haganoho aanei i di hai o nia hale ala gu hagahuaidu go di magi bodoina: (Nia daangada la gi haga gila ina aga nia haganoho aanei i muli di nadau ulu gi lodo tenua go Canaan, tenua dela gaa wanga go Dimaadua gi digaula e hai henua ai). Maa tangada i goodou gu gidee bolo Dimaadua gu hagau mai dana magi bodoina gi lodo dono hale, gei mee e hai gii hana e hagi anga di maa gi tangada hai mee dabu. 36 Tangada hai mee dabu ga haganoho bolo nia mee huogodoo ala i lodo di hale la gi haga aadee ina i mua dono hana e hagadina di magi deelaa. Maa digaula hagalee haga aadee nia maa, geia gaa hai bolo nia mee huogodoo ala i lodo di hale la gu milimilia. Gei mee gaa hana ga ulu gi lodo di hale deelaa, 37 ga hagadina di magi deelaa. Mee ma ga gidee bolo nia gowaa i golo e gono halatee be angammee e gai gi lodo, 38 gei mee gi diiagi di hale deelaa ga loogu di maa i nia laangi e hidu. 39 I di hidu laangi, gei mee ga hanimoi labelaa ga hagadina labelaa di maa. Gei di magi la gu damana gi daha, 40 gei mee gaa hai bolo nia hadu ala gu iei di magi deelaa i ono gili le e hai gi daa gi daha e kae e kili gi lodo di gowaa gulugulua dela i daha mo di waahale. 41 Nomuli gei mee gaa hai bolo di baahi gi lodo di abaaba di hale le e halu gi daha, gei nia mee ala ne halu halu gi daha i lodo di hale le e hai gii kili gi lodo di gowaa gulugulua i daha mo di waahale. 42 Nia hadu hoou e gaamai e wanga i nia lohongo nia hadu ala ne daa gi daha, ga haga maalali labelaa hoou.

43 Maa di magi deelaa ga gila aga labelaa i lodo di hale deelaa i muli nia hadu ne daa gi daha mo nia mee ala ne hagamaalali i lodo di hale, 44 gei tangada hai mee dabu le e hana labelaa e hagadina di maa. Maa di magi deelaa e damana mai, gei di hale deelaa la gu milimilia. 45 Di hale deelaa le e oho gi daha, nia hadu, nia laagau, mo nia mee huogodoo ala i lodo le e kae gi di gowaa gulugulua dela i daha mo di waahale. 46 Tangada ma ga ulu gi lodo di hale i di madagoaa di hale dela e tai, la gu milimilia gaa dae loo gi di hiahi. 47 Maa tangada gaa moe gi lala be e miami i lodo di hale deelaa, le e hai gi haga madammaa ono goloo.

48 Di madagoaa hua tangada hai mee dabu gaa hana gaa mmada, ga gidee bolo di magi la gu hagalee tomo aga labelaa i muli di hale ne haga maalali hoou, gei mee gaa hai bolo di hale deelaa la gu madammaa hua ang gi di hai daumaha, idimaa di magi deelaa la gu hagalee. 49 Di hai o di haga madammaa di hale, tangada hai mee dabu le e hai gii kae ana manu mamaangi e lua, di bida laagau ‘cedar’, di loahi mmee, ge dahi manga laagau ‘hyssop’. 50 Mee ga daaligi di manu e dahi i hongo di boolo dela ne hai gi nia gelegele dela e honu i nia wai madammaa. 51 Nomuli gei mee gaa kae di bida laagau ‘cedar’, di manga laagau ‘hyssop’, di loahi mmee, mo di manu dela e mouli, ga daalo gi lodo nia dodo di manu dela ne daaligi mo gi lodo nia wai. Gei mee ga haga nonnono nia dodo gi di gili di hale i nia holongo e hidu. 52 Deenei di hai tangada hai mee dabu e hagamadammaa ai di hale deelaa gi nia dodo o di manu, nia wai madammaa, di manu mouli, di bida laagau ‘cedar’, di manga laagau ‘hyssop’, mo di loahi mmee. 53 Nomuli, gei mee ga hagau di manu dela e mouli gi maangi i daha mo di waahale gi maangi gi nua i di gowaa maalama. Deenei di hai a mee e hai taumaha haga madammaa di hale deelaa. Gei di hale deelaa la gu madammaa.

54 Aanei nia haganoho o di hai o nia magi genegene, 55-56 mo nia magi beelaa: nia magibuu, mo nia mee ala e angaangammee i di gili, mo di magi bodoina dela i di gili nia goloo mo nia hale. 57 Nia haganoho aanei le e hagamodongoohia be ma gaa hee di mee deelaa le e milimilia ge ma gaa hee gei di maa e madammaa.

15

Nia wai huaidu ala e lloomoi i lodo tangada

1 Dimaadua gaa wanga gi Moses mo Aaron nia haganoho aanei 2 bolo meemaa gi hagi anga ina gi digau Israel: Di madagoaa taane e hai dono magi halihali mai nia uugau i ono goloo daane, nia uugau aalaa le e milimilia. 3 ma e aha ma ga halihali hua igolo be gu hagalee. 4 Di ingoo hua di hada kii dela ma gaa noho be e kii iei mee nonua la gu milimilia. 5 Tangada dela ma gaa tale gi di hada kii o maa, 6 be e noho gi hongo di mee dela guu noho ginai mee nonua, tangada deelaa e hai gii tugi ono goloo ge e gaugau ia labelaa, gei mee e milimilia gaa dae loo gi di hiahi. 7 Tangada dela ma gaa tale gi tangada dela e halihali mai nia uugau, tangada deelaa e hai gii tugi ono goloo ge e gaugau ia labelaa, gei mee e milimilia gaa dae loo gi di hiahi. 8 Tangada dela e halihali mai nia uugau ma gaa bui ana haawale gi hongo tangada dela e madammaa ang gi di hai daumaha, tangada deelaa le e hai gii tugi ono goloo ge e gaugau ia labelaa, gei mee e milimilia gaa dae loo gi di hiahi. 9 Nia gowaa nohonoho huogodoo mo nia lohongo hongo hoodo mo ‘camel’ ma gaa noho ginai tangada dela e halihali mai nia uugau la gu milimilia. 10 Tangada ma gaa tale gi di mee dela guu noho ginai taane deenei nonua, le e milimilia gaa dae loo gi di hiahi. Tangada deelaa ma gaa kae di mee dela guu noho ginai taane deenei nonua le e hai gii tugi ono goloo ge e gaugau ia labelaa, gei mee e milimilia gaa dae loo gi di hiahi. 11 Taane dela e halihali nia uugau ma gaa bili gi tangada i goodou gei mee digi tono ono lima, geia gi tuugia ono goloo ga gaugau ia, geia le e milimilia gaa dae loo gi di hiahi. 12 Di boolo dela ne hai gi nia gelegele ma gaa bili ginai taane deenei le e oho gi daha, gei di boolo dela ne hai gi di laagau ma gaa bili ginai mee le e tono.

13 Maa taane deenei la guu hili dono magi, gei mee e noho loo gi hidu nia laangi, ga tugi laa ono goloo ga gaugau ia gi nia monowai mmaa, gei mee ga madammaa ang gi di hai daumaha. 14 I di walu laangi, gei mee gaa kae ana mwuroi e lua be nia dama mwuroi e lua gi di ngudu di bontai di Hale laa Dimaadua, gaa wanga nia maa gi tangada hai mee dabu. 15 Tangada hai mee dabu ga tigidaumaha di mee e dahi i nia maa e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu gei di mee dela i golo gaa hai tigidaumaha dudu. Deenei di hai tangada hai mee dabu e hai taumaha e haga madammaa taane deelaa.

16 Taane ma ga halihali ono wai mai ono goloo daane, gei mee e hai gi gaugau dono huaidina hagatau, gei mee e milimilia gaa dae loo gi di hiahi. 17 Nia mee ala ne hai gi nia mee gahu be nia gili kau ma ga monnono ginai nia wai ala ne hali mai i taane, le e hai gi gaugau gi nia wai, gei di maa e milimilia gaa dae loo gi di hiahi.

18 Taane mo di ahina le e hai gi gaugau i muli di nau hai di hiihai o taga hai lodo, gei meemaa e milimilia gaa dae loo gi di hiahi.

19 Di madagoaa di ahina ma gaa hai dono magi malama, gei mee e milimilia i nia laangi e hidu. Tangada dela ma gaa tale gi mee le e milimilia gaa dae loo gi di hiahi. 20 Di ingoo hua di mee dela ma gaa noho be e kii ginai di ahina deenei nonua i dono madagoaa dela e hai dono magi malama la gu milimilia. 21-23 Tangada dela ma gaa tale gi di hada kii o di ahina deenei be di mee dela guu noho ginai mee nonua, le e hai gii tugi ono goloo ge e gaugau ia labelaa, gei mee e milimilia gaa dae loo gi di hiahi. 24 Taane dela ma gaa hai di hiihai o taga hai lodo ang gi di ahina dela e hai dono magi malama, gei mee gu milimilia labelaa, e milimilia i nia laangi e hidu, gei di hada kii dela ga kii iei mee nonua la gu milimilia labelaa.

25 Di ahina ma ga halihali ono dodo i nia laangi e logo i daha mo di madagoaa dela belee hai dono magi malama, be e halihali ono dodo gu diiagi di madagoaa dela belee lawa dono magi malama, gei mee e milimilia i di waalooloo o dono halihali ono dodo, gadoo be ia i dono madagoaa dela ma gaa hai dono magi malama. 26 Di hada kii dela ma ga kii iei mee nonua be go di mee dela ma gaa noho ginai mee nonua i dono madagoaa dela e hai dono magi beenei le e milimilia. 27 Tangada dela ma gaa tale gi nia mee aanei le e milimilia, gei mee e hai gii tugi ono goloo ge e gaugau ia, gei mee e milimilia gaa dae loo gi di hiahi. 28 I muli dono magi halihali ono dodo ma gaa lawa, gei mee e tali loo gi hidu ono laangi, gei mee ga madammaa laa ang gi di hai daumaha. 29 I di walu langi, gei mee gaa kae ana mwuroi e lua be ana dama mwuroi e lua gi tangada hai mee dabu dela i di ngudu di bontai di Hale laa Dimaadua. 30 Tangada hai mee dabu ga tigidaumaha di mee e dahi e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu, gei di mee e dahi gaa hai tigidaumaha dudu. Deenei dana hai e hai taumaha haga madammaa di ahina deelaa.

31 Dimaadua ga helekai gi Moses bolo gi hagi anga ina gi digau Israel di hai o nadau milimilia, bolo gi de hagamilimilia hua di Hale laa dela e duu i tungaalodo nia hale laa digaula. Digaula ma ga haga milimilia di maa, gei digaula gaa mmade.

32 Aanei nia haganoho ang gi taane dela e magi halihali mai nia uugau, be taane dela e hali mai ono wai i ono goloo daane, 33 be di ahina dela e hai dono magi malama, be go taane dela ma gaa hai di hiihai o taga hai lodo ang gi di ahina dela e milimilia ang gi di hai daumaha.

16

Di Laangi Haga madammaa nia Huaidu

1 Dimaadua ga helekai gi Moses i muli di mmade o nia dama daane dogolua a Aaron, ala ne mmade i di nau de hagalongo gi Dimaadua. 2 Dimaadua ga helekai gi Moses boloo, “Helekai gi do duaahina daane go Aaron bolo ma go di madagoaa hua donu dela e hana ieia gi tua di gahu duuli, mo gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo, idimaa deenei di gowaa e gila mai iei Au i lodo di gololangi i hongo di uhi Tebedebe o di Hagababa. Mee ga de hagalongo mai gi di Au, gei mee ga daaligi gii made.* 3 Mee gaa mee di ulu gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo deelaa, i muli dono gaamai dana kau daane dulii e hai tigidaumaha wwede nia huaidu, ge tama siibi daane e hai tigidaumaha dudu.”* 4 Gei Dimaadua ga hagi anga ana helekai aanei gi mee: I mua Aaron ma ga ulu gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo, mee e hai gi gaugau, ga ulu nia goloo tangada hai mee dabu, aalaa go nia gahu lloo ‘linen’, mo dono gahu wae laa lodo, di tuu mo dono goobai ‘linen’. 5 Digau Israel e hai gi wanga gi Aaron nia damaa kuudi daane e lua e hai tigidaumaha wwede nia huaidu, ge dahi dama siibi daane e hai tigidaumaha dudu. 6 Gei mee e hai gi tigidaumaha dana damaa kau daane e wwede ono huaidu mo nia huaidu o dono madahaanau. 7 Ga nomuli, gei mee gaa kae nia kuudi daane e lua gi di bontai di Hale laa Dimaadua. 8 Gei mee gaa hai dana hilihili i di gowaa deelaa, e hai hegau gi nia hadu e lua, e dahi e hihi nonua bolo “Ang gi Yihowah”, ge dahi e hihi bolo “Ang gi Azazel”.* 9 Aaron gi heia tigidaumaha gi di kuudi dela ne hilihili gi di hai o di hudu di hadu ne hai, la gi Yihowah, gi heia tigidaumaha wwede nia huaidu. 10 Gei di kuudi dela ne hilihili ang gi Azazel le e wanga hua mouli gi Dimaadua, e hagau gi lodo di anggowaa gi Azazel, e wwede nia huaidu o nia daangada.

11 Di madagoaa hua o Aaron ma ga tigidaumaha dana damaa kau daane, e hai tigidaumaha e wwede ono huaidu mo nia huaidu o dono madahaanau, 12 gei mee e hai gii kae dana baalanga akaa ahi e honu i nia malala gaa, ala ne gaamai i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, ge lua lima honu ‘incense’, gaa kae nia maa gi tua di tuuli gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo. 13 Deelaa di gowaa e llingi ai nia ‘incense’ gi hongo di ahi i mua o Dimaadua, gei di huiahi o nia ‘incense’ aalaa gaa gahu di uhi Tebedebe o di Hagababa la gii ngala, gi dee mmada ginai mee gaa made. 14 Mee e hai gii kae ana dodo i di kau daane deelaa, ga haga nonnono nia maa gi ono madaalima gi hongo di uhi Tebedebe deelaa, gaa lawa ga haga nonnono labelaa i nia holongo e hidu i mua Tebedebe o di Hagababa.

15 Nomuli, gei mee ga daaligi dana kuudi e hai tigidaumaha e wwede nia huaidu o nia daangada, gei mee gaa kae nia dodo di maa gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo, ga haga nonnono gi hongo di uhi Tebedebe, mo i mua Tebedebe o di Hagababa, gadoo be dana hai dela ne hai gi nia dodo kau daane.* 16 Deenei di hai hegau dabu e haga madammaa di Gowaa Dabuaahia Huoloo deelaa gi daha mo nia hai gulugulua digau Israel mo nadau de hagalongo. Mee e hai gii hai di mee deenei ang gi di Hale laa deelaa, idimaa di Hale laa le e duu i tungaalodo di waahale laa dela gu milimilia. 17 Tangada e ulu gi lodo di Hale laa Dimaadua ai, i di madagoaa o Aaron ma ga ulu gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo e hai ana hegau dabu haagi hala, gaa dae loo gi dono ulu mai gi daha. Muli dono hai tegau dabu deenei e haagi ono hala mo nia hala o dono madahaanau mo digau huogodoo, 18 gei mee e hai loo gii hana gi di gowaa dudu tigidaumaha, e hai dana tigidaumaha dudu, e haga madammaa di maa. Mee gii kae ana dodo kau daane mono dodo kuudi, e dugu gi hongo nia madaagoo ala i nia madaaduge e haa o di gowaa dudu tigidaumaha. 19 Mee ga haga nonnono nia dodo gi dono madaalima gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha i nia holongo e hidu. Deenei di hai e haga madammaa di mee deenei gi daha mo nia huaidu o digau Israel, ge e hai di maa gii dabu.

Di kuudi e pono di lohongo o nia huaidu

20 Di madagoaa Aaron ma gaa lawa di hai tegau dabu o di haga madammaa di Gowaa Dabuaahia Huoloo, mo nia gowaa ala i golo i lodo di Hale laa Dimaadua, mo di gowaa dudu tigidaumaha, gei mee e hai gii dugu ang gi Dimaadua di kuudi mouli dela ne hilihili ang gi Azazel. 21 Mee e hai gii dugu ono lima gi hongo di libogo o di kuudi deelaa, ga haga modongoohia aga nia haihai huaidu huogodoo, nia huaidu huogodoo, mo nia de hagalongo huogodoo o digau Israel, gei mee gaa wanga nia huaidu aanei huogodoo gi hongo di libogo di kuudi deelaa. Gei di kuudi deelaa gaa lahi gi lodo di anggowaa go taane dela ne hagatogomaalia belee lahi di maa. 22 Gei di kuudi gaa kae nadau huaidu huogodoo gi lodo di gowaa lomo, gei taane deelaa ga diiagi a mee i lodo di anggowaa.

23 Gei Aaron gaa hana gi lodo di Hale laa, ga daa gi daha ono gahu hai mee dabu ala ne ulu ginai i mua dono ulu gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo, gaa dugu nia maa i golo.* 24 Mee e hai gi gaugau i lodo di Gowaa Dabu ga ulu laa ono goloo donu. Nomuli, gei mee ga ulu gi di malaelae gaa hai dana tigidaumaha dudu, e haga madammaa ono huaidu mo nia huaidu o nia daangada. 25 Mee e hai gii dudu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha nia kiliidi o di manu dela ne hai tigidaumaha wwede nia huaidu. 26 Taane dela ne lahi di kuudi gi Azazel i lodo di anggowaa, le e hai gi gaugau ono gahu mo dono huaidina gii mmaa i mua dono haneia gi di waahale laa. 27 Gei di kau daane mo di kuudi ala ne daaligi belee hai tigidaumaha wwede nia huaidu, aalaa nau dodo ne gaamai gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo ne haga madammaa nia huaidu, le e hai gii kae gi daha mo di waahale e dudu. Nia gili, nia goneiga mono mee huogodoo ala i lodo tinae le e hai gii dudu.* 28 Tangada dela e dudu nia maa le e hai gi gaugau ono gahu mo dono huaidina gii mmaa i mua dono haneia gi di waahale laa.

Di hagalabagau o di Laangi Haga madammaa nia Huaidu

(Leviticus 23.26-32; Numbers 29.7-11)

29 Malaa, nia haganoho ala ga haga modongoohia i lala, le e daudali go goodou i nia madagoaa huogodoo ala ga lloomoi. I di madangaholu laangi o di hidu malama, gei digau Israel huogodoo mo digau mai i daha ala e noho i nadau baahi, le e hai gi haga onge ge hagalee ngalua. 30 I di laangi deelaa, gei tegau dabu o di haga madammaa le e hai e haga madammaa digaula gi daha mo nadau huaidu huogodoo, gi madammaa digaula i di madagoaa hai daumaha. 31 Di laangi deelaa e hai di laangi hagalabagau huoloo, di laangi e haga onge ge hagalee ngalua. Nia haganoho aanei le e hai gi daudali go goodou i nia laangi huogodoo ala ga lloomoi. 32 Tagi aamua hai mee dabu dela ne haga menege aga ga hagadabu belee kae di waawa o dono damana, deelaa go mee dela e hai tegau dabu o di haga madammaa deenei. Mee e hai gi ulu nia goloo tangada hai mee dabu, 33 gaa hai tegau dabu o di haga madammaa i lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo, mo nia gowaa ala i golo i lodo di Hale laa Dimaadua, di gowaa dudu tigidaumaha, digau hai mee dabu, mo digau Israel huogodoo. 34 Nia haganoho aanei le e hai gi daudali i nia madagoaa huogodoo. Tegau dabu deenei le e hai gii hai haga dahi i lodo di ngadau e dahi, e haga madammaa digau Israel gi daha mo nadau huaidu huogodoo.

Malaa, Moses guu hai nia mee huogodoo gii hai be nnelekai Dimaadua ne hai.

17

Nnaganoho ang gi nia dodo

1 Dimaadua ga helekai gi Moses 2 bolo gi hagi anga ina gi Aaron mo ana dama daane mo digau Israel huogodoo nia haganoho aanei: 3-4 Tangada Israel dela ma ga daaligi dana kau, be siibi, be di kuudi belee hai dana tigidaumaha ang gi Dimaadua i di ingoo hua di gowaa i daha mo di ngudu di bontai di Hale laa Dimaadua, la guu oho taganoho. Mee guu llingi gi daha nia dodo, gei mee gu hagalee dau bolo tangada ni Dimaadua. 5 Tadinga o taganoho deenei la ne hai belee hai digau Israel gi gaamai gi Dimaadua nia manu ala e daaligi go digaula i lodo henua. Digaula gi gaamai nia maa gi tangada hai mee dabu i di ngudu di bontai di Hale laa, ga daaligi e hai ai tigidaumaha hagadaubuni. 6 Tangada hai mee dabu gaa hunu nia dodo gi di gili di gowaa dudu tigidaumaha dela i di ngudu di bontai di Hale laa, gaa dudu nia kiliidi gii hai dono hauiha e haga tenetene di manawa o Dimaadua. 7 Digau Israel gi hudee de hagalongo ang gi Dimaadua i di nadau daaligi nadau manu i lodo henua belee hai nadau tigidaumaha ang gi di balu ada kuudi. Digau Israel e hai gi haga gila aga nia haganoho aanei i nia madagoaa huogodoo.

8 Tangada Israel be tangada mai i daha dela e noho i lodo di guongo digau Israel ma gaa hai dana tigidaumaha dudu be di ingoo hua nia tigidaumaha ala i golo 9 ang gi Dimaadua i tei gowaa i daha mo di bontai di Hale laa la hagalee dau bolo tangada ni Dimaadua.

10 Tangada Israel be tangada mai i daha dela e noho i lodo di guongo digau Israel ma gaa gai nia goneiga ala nia dodo no lodo, malaa Dimaadua gaa huli gi daha mo tangada deelaa ga hagalee dugu a mee bolo tangada i ana dama.* 11 Di mouli o nia mee huogodoo ala e mouli la i lodo nia dodo, deelaa di mee ne hidi ai Dimaadua ga helekai bolo nia dodo huogodoo la gi llingia gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha e daa gi daha nia huaidu o nia daangada. Nia dodo la di mouli le e daa gi daha nia huaidu.* 12 Deenei di mee ne helekai iei Dimaadua gi digau Israel bolo digaula be digau mai i daha ala e noho i baahi digaula la gi hudee geina nia goneiga ala nia dodo no lodo.

13 Tangada Israel be tangada mai i daha dela e noho i lodo di guongo o Israel ma gaa kumi nadau manu dolodolo be di manu mamaangi dela e madammaa ang gi di hai daumaha, digaula gi llingia nia dodo gi hongo di gelegele gaa danu gi nia gelegele. 14 Di mouli nia mee huogodoo ala e mouli la i lodo nia dodo, deelaa di mee ne helekai iei Dimaadua gi digau Israel bolo digaula gi hudee geina nia goneiga ala nia dodo no lodo, gei tangada dela ma gaa gai nia maa la hagalee dau bolo tangada ni Mee.

15 Tangada Israel be tangada mai i daha dela ma gaa gai nia goneiga di manu dela ne made hua i deia be ne daaligi go di manu lodo geinga le e hai gi haga madammaa ono goloo, ga gaugau ia, gaa noho gaa tali loo gi di hiahi i mua dono madammaa. 16 Tangada dela ma ga hagalee haga gila aga di mee deenei, geia gaa kae di hagaduadua o nia mee aanei.

18

Nnaganoho e bule nnagadilinga hiihai huaidu o taga hai lodo

1 Dimaadua ga helekai gi Moses 2 gi hagi anga ina gi digau Israel, “Au go Dimaadua, di godou God. 3 Goodou hudee daudalia nia hangaahai digau Egypt, di gowaa dela nogo noho ai goodou i mua, be go nia hangaahai o digau Canaan, di gowaa dela e lahi ginai goodou ko Au. 4 Goodou daudalia agu haganoho, gei gi haga gila ina aga agu mee ala ne hagi adu gi goodou. Au go Dimaadua, di godou God. 5 Goodou daudalia nia hangaahai mono haganoho ala e gowadu ko Au gi goodou. Goodou gaa hai digau e benebene godou mouli mai i di godou haga gila aga nia maa. Au go Dimaadua.”*

6 Dimaadua gaa wanga nia haganoho aanei: Hudee heia di hiihai o taga hai lodo ang gi tangada i do madahaanau. 7 Hudee haga langaadia ina do damana i doo hai di hiihai o taga hai lodo ang gi do dinana. Gei goe gi hudee haga langaadia ina labelaa do dinana. 8 Hudee haga langaadia ina do damana i doo hai di hiihai o taga hai lodo ang gi nia lodo o maa ala i golo.* 9 Hudee heia di hiihai o taga hai lodo ang gi do duaahina ahina, be go tama ahina di ahina dela ne hai dono lodo gi do damana, be go tama ahina taane dela ne hai dono lodo gi do dinana, ma e aha maa mee ne tomo aga i di hale dalia goe be i tuai gowaa.* 10 Hudee heia di hiihai o taga hai lodo ang gi tama ahina o dau dama ahina, idimaa di mee deenei le e haga langaadia goe. 11 Hudee heia di hiihai o taga hai lodo ang gi tama ahina dela di gulu dinana e dahi be di gulu damana e dahi, idimaa, mee tuaahina labelaa ni oou. 12-13 Hudee heia di hiihai o taga hai lodo ang gi tuaahina ahina o do damana be tuaahina ahina o do dinana. 14 Hudee heia di hiihai o taga hai lodo ang gi di lodo tuaahina daane o do damana; idimaa, mee tinana labelaa ni oou.* 15 Hudee heia di hiihai o taga hai lodo ang gi di lodo o dau dama daane* 16 be go di lodo o do duaahina.* 17 Maa goe guu hai di hiihai o taga hai lodo ang gi di ahina, gei goe hudee heia di hiihai o taga hai lodo ang gi dana dama ahina be go tama ahina di ahina deelaa, idimaa, meemaa e mee hua di hai nia daangada ni oou, gei di mee deelaa la di hala o di hiihai o taga hai lodo ang gi oo gau.* 18 Goe hudee lodo gi tuaahina o doo lodo i di madagoaa doo lodo le e mouli hua igolo.

19 Hudee heia di hiihai o taga hai lodo ang gi di ahina i dono madagoaa dela e hai dono magi malama, idimaa, mee e milimilia ang gi di hai daumaha.* 20 Hudee heia di hiihai o taga hai lodo ang gi di lodo o tei daane, idimaa, di mee deenei la ga haga milimilia goe.* 21 Goe hudee wanga ina tei tama i au dama e hai ai di mee e hai tigidaumaha ang gi di god Molech, idimaa di mee deenei le e haga milimilia di ingoo o God, dela go Yihowah.* 22 Taane gi dee hai di hiihai o taga hai lodo ang gi taane, idimaa, Dimaadua le e de hiihai huoloo gi di mee deenei.* 23 Taane be di ahina gi dee hai di hiihai o taga hai lodo ang gi di manu, idimaa, ma e hai goe gi milimilia.*

24 Hudee haga milimilia ina goodou gi nia haihai aanei, idimaa, aanei nia mee ala e haga milimilia digau ala dee hagadonu, go digau dee hagadonu ala nogo noho i tenua deenei i godou mua, ala ne hagabagi go Dimaadua gi daha bolo gii mee ai goodou di hula gi lodo tenua deelaa. 25 Nia hangahaihai huaidu digaula guu hai tenua deelaa gi milimilia, gei Dimaadua e hagaduadua tenua deelaa, gaa daa nia daangada gii hula gi daha mo tenua deelaa. 26-27 Digaula guu hai nia hagadilinga mee huaidu huogodoo aanei gu haga milimilia tenua deelaa, malaa, goodou hudee heia nia maa. Goodou huogodoo, digau Israel be digau mai i daha ala e noho i godou baahi, goodou huogodoo e hai gi haga gila aga nia hagamodu mo nia haganoho Dimaadua, 28 gei goodou ga hagalee daa gi daha mo tenua deelaa, be dana hai dela ne daa gi daha digau dee hagadonu ala nogo noho i tenua deelaa i godou mua. 29 Goodou gu iloo bolo digau ala ma gaa hai nia hagadilinga mee huaidu beenei la hagalee dau bolo nia dama ni God.

30 Dimaadua ga helekai boloo, “Haga gila ina aga nnaganoho ala ne gowadu ko Au gi goodou. Hudee daudalia nia hangaahai o digau ala nogo noho i tenua dela i godou mua, gei gi hudee haga milimilia ina goodou i di godou haga gila aga nia mee aanei. Au go Yihowah, go di godou God.”

19

Nia haganoho o di mouli dabu mo di donu o tangada

1 Dimaadua ga helekai gi Moses 2 gi helekai gi digau Israel, “Goodou heia goodou gii dabu, idimaa Au go Yihowah go di godou God, Au e dabu.* 3 Tangada nei mo tangada nei i goodou gi hagalabagau ina dono dinana mo dono damana, gei gi hagalabagau ina di Laangi Sabad, gii hai be agu helekai. Au go Yihowah go di godou God.* 4 Goodou hudee diagia au, ga daumaha gi nia balu ieidu. Goodou hudee hai god gi nia baalanga belee daumaha ginai. Ko Au go Yihowah go di godou God.* 5 Di godou madagoaa ma ga daaligi di godou manu belee hai di godou tigidaumaha hagadaubuni, goodou haga gila ina aga nia haganoho ala ne gowadu ko Au gi goodou, gei Au ga tenetene gi tigidaumaha deelaa. 6 Nia goneiga o di manu deelaa le e gai hua i di laangi dela ne daaligi ai di manu be dono daiaa. Nia goneiga ala gaa dubu gaa dae gi tolu laangi, le e dudu. 7 Idimaa, ma e milimilia ang gi di hai daumaha, gei di maa tangada gaa gai di maa, Au hagalee tenetene gi tigidaumaha deelaa. 8 Tangada dela ma gaa gai nia maa, le e haga balumee nia mee ala ne hagadabu mai gi di Au, gei mee gu hagalee haga ingoo bolo tangada i agu daangada.

9 “Di godou madagoaa ma ga hadi ai nia huwa o godou hadagee, gei goodou hudee haadia nia huwa laagau ala i taalinga godou hadagee, gei goodou hudee lloomoi labelaa gi muli e hadi nia huwa laagau ala ne dubu. 10 Goodou hudee hula labelaa gi muli gi lodo godou hadagee waini gaa hadi nia ‘grape’ ala ne de gidee goodou ga diiagi, be ogoogo nia ‘grape’ ala ne monnono. Diagia nia maa ang gi digau hagaloale mo digau mai i daha. Ko Au go Yihowah go di godou God.*

11 “Goodou hudee gaiaa, be hagamagiaa, be hai kai tilikai.* 12 Goodou hudee hai hagababa i dogu ingoo maa goodou hagalee daudali nia maa, idimaa ma e hagahuaidu dogu ingoo. Ko Au go Yihowah go di godou God.* 13 Goodou hudee hai mee huaidu gi tei dangada, be kae nia mee tangada. Goodou hudee daahia nia hui o godou gau ngalua, hagalee hai gi duai i di laangi e dahi.* 14 Goodou hudee haganneennee ina tangada longoduli, be dugu di godou mee gi mua tangada deegida bolo gi hinga a mee. Hagalongo mai gi di Au: Ko Au go Yihowah go di godou God.*

15 “Goodou heia nia mee humalia ge donu i di godou madagoaa ma ga haganoho di tonu o di gabunga. Hudee hai baahi gi digau hagaloale be mmaadagu i digau maluagina.* 16 Hudee hai kai tilikai belee hagahuaidu tangada. Maa tangada ga gabunga i dono mouli, haga modongoohia ina aga au hagamodongoohia ala e mee di hagamaamaa a mee. Ko Au go Yihowah.

17 “Goe hudee dadaahia i lodo do manawa nia hagamamaanadu huaidu ang gi tangada. Hagahumalia ina nia mee ala e huaidu i gulu mehanga mo tangada dela i do baahi, gi dee dau hua goe gi di huaidu.* 18 Hudee tala di hui ang gi tangada dela ne hai dana huaidu adu gi di goe, be dadaahia do ginagina i mee, gei goe gi aloho i tangada dela i do baahi gii hai be do aloho i di goe. Ko Au go Yihowah.*

19 “Goodou hagalongo gi agu haganoho. Goodou hudee wanga ina godou manu hagagaidala gi haga hai hoo ang gi nia hagadilinga manu ala i golo. Hudee dogia nia hagadilinga lii e lua gi lodo di hadagee e dahi. Goodou hudee ulu nia goloo ala ne hai mai i nia hagadilinga gahu e lua.*

20 “Ma ga modongoohia bolo taane e kiikii i baahi dono lodo hege, gei tama ahina deelaa la digi huia e hagamehede, gei tuai taane gaa hai di hiihai o taga hai lodo gi di ahina deelaa, malaa, meemaa e hagaduadua, malaa, hagalee hai gii mmade, idimaa di ahina deelaa la di hege. 21 Taane deelaa gaa kae dana dama siibi daane gi di bontai di Hale laa, e hai tigidaumaha e wwede ono hala. 22 Malaa, tangada hai mee dabu gaa hai taumaha di haga madammaa, e haga madammaa gi daha di huaidu o taane deelaa, gei Au go Dimaadua ga dumaalia ang gi nia huaidu o taane deelaa.

23 “Di godou madagoaa ma gaa dau i tenua go Canaan, gaa dogi godou hagadilinga lii laagau, gei goodou gaa hai bolo nia huwa laagau aalaa le e milimilia ang gi di hai daumaha i lodo nia ngadau e dolu ala i taamada. Di madagoaa deelaa, gei goodou hudee geina nia maa. 24 I di haa ngadau, gei nia huwa laagau huogodoo le e kae e hagadabu, e hai di wanga dehuia dela e hagamodongoohia aga di godou danggee mai gi di Au, go Dimaadua. 25 Gei i lodo di lima ngadau, gei goodou guu mee hua di gai nia huwa laagau aalaa. Maa goodou gaa hai nia mee aanei, gei godou laagau ga humalia, gei gaa huwa humalia. Ko Au go Yihowah go di godou God.

26 “Goodou hudee geina nia goneiga ala nia dodo no lodo. Hudee hai buubuu.* 27 Goodou hudee dahia nia ngaahulu ala i nia baahi godou libogo, be dahi godou ngudu, 28 be daa godou gili, be teletele godou huaidina belee haga modongoohia aga godou lodo huaidu gi tangada dela guu made. Ko Au go Yihowah.*

29 “Goodou hudee hagahuaidu ina godou dama ahina i di godou hai digaula gii hai nia ahina e huihui nadau huaidina i lodo nia hale daumaha o digau tuadimee.* Maa goodou gaa hai beenei, gei goodou gaa huli ang gi nia balu ieidu, gei tenua deenei gaa honu i nia haihai huaidu.* 30 Goodou hagalabagau ina di Laangi Sabad, gei gi hagalabagau ina dogu Hale dabuaahia. Ko Au go Yihowah.*

31 “Goodou hudee hula gi baahi digau ala e hagadagadagagee gi nia mouli dangada. Maa goodou gaa hai beenei, gei goodou ga milimilia ang gi di hai daumaha. Ko Au go Yihowah go di godou God.*

32 “Hagalabagau ina digau mmaadua mo di hagalaamua digaula. Goodou gi mmaadagu i di Au, gei gi hagalongo mai gi di Au. Ko Au go Yihowah.

33 “Hudee heia hagahuaidu digau mai i daha ala e noho i lodo di godou henua. 34 Goodou heia digaula hagahumalia gii hai be di godou hai dela e hai ang gi godou duaahina o Israel, gei gi aloho i digaula be di godou aloho i goodou. Goodou gi langahia bolo goodou nogo hai digau mai i daha i lodo tenua go Egypt i mua. Ko Au go Yihowah go di godou God.*

35 “Goodou hudee halahalau ina nia daangada i di godou hai hegau gi di mee hagatau mee hai gee, mo di pauna hai gee. 36 Goodou hai hegau gi di mee hagatau mee dela e donu, mo di mee pauna mee dela e donu. Ko Au go Yihowah go di godou God, gei Au ne laha mai goodou gi daha mo Egypt.* 37 Goodou haga gila ina aga agu haganoho mono hagababa huogodoo. Ko au go Yihowah.”

20

Nia hagaduadua o tee hagalongo

1 Dimaadua ga helekai gi Moses 2 gi hagi anga ina gi digau Israel, “Tangada i goodou be tangada mai i daha dela e noho i godou baahi ma gaa wanga dana dama e hai tigidaumaha ang gi di god Molech, le e dilidili gii made go digau huogodoo o di guongo. 3 Tangada i goodou ma ga tigidaumaha dana dama gi Molech, ga haga huaidu dogu Hale laa dabu, ge e haga milimilia dogu ingoo dabu, malaa, Au ga hai baahi ang gi mee, ga hagalee dau a mee bolo tangada ni aagu. 4 Digau di guongo ma ga haga de iloo labelaa dana mee dela ne hai ga hagalee daaligi a mee gii made, 5 malaa, ko Au hua dela ga hai baahi ang gi mee mo dono madahaanau huogodoo, mo ang gi digau huogodoo ala nogo madalia ia e de hagalongo mai gi di Au, ge e daumaha ang gi Molech. Au hagalee dau digaula bolo nia daangada ni aagu.

6 “Tangada i goodou ma gaa hana e halahala ana hagamaamaa mai baahi nia hagataalunga digau ala guu mmade, gei Au ga hai baahi gi mee, gei mee ga hagalee dau bolo di tama ni aagu. 7 Heia goodou gii dabu, idimaa, Au go Yihowah, go di godou God. 8 Haga gila ina aga agu haganoho, idimaa, Au go Dimaadua dela e hai goodou gii dabu.”

9 Dimaadua gaa wanga nia haganoho aanei: Tangada dela ma ga haga halauwa dono damana be go dono dinana, mee e daaligi gii made. Di made o maa le e dau hua gi mee.*

10 Maa taane ma gaa hai di hiihai o taga hai lodo ang gi di lodo o dono ehoo dangada Israel, meemaa dogolua le e daaligi gii mmade.* 11 Tangada dela ma gaa hai di hiihai o taga hai lodo ang gi di ahina i nia lodo o dono damana, mee gu haga langaadia dono damana, gei taane mo di ahina deelaa le e daaligi gii mmade. Di mmade o meemaa le e dau hua gi meemaa.* 12 Taane dela ma gaa hai di hiihai o taga hai lodo ang gi di lodo o dana dama daane, malaa, taane mo di ahina deelaa le e daaligi gii mmade. Meemaa guu hai di huaidu ang gi di madahaanau gei di mmade o meemaa le e dau hua gi meemaa.* 13 Taane ma gaa hai di hiihai o taga hai lodo ang gi taane, meemaa guu hai di huaidu haga langaadia dangada. Meemaa dogolua le e daaligi gii mmade. Di mmade o meemaa le e dau hua gi meemaa.* 14 Taane dela ma gaa hai dono lodo gi tama ahina mo tinana tama ahina deelaa, digaula dogodolu le e dudu gii mmade, idimaa di haga langaadia o di mee dela ne hai go digaula. Di mee beenei la hagalee belee hai go goodou.* 15 Taane dela ma gaa hai di hiihai o taga hai lodo ang gi di manu, taane deelaa mo di manu deelaa le e daaligi gii mmade. 16 Di ahina ma ga hagamada bolo ia e hai di hiihai o taga hai lodo ang gi di manu, mee mo di manu deelaa le e daaligi gii mmade. Di mmade o meemaa le e dau hua gi meemaa.*

17 Maa taane gaa hai dono lodo gi dono duaahina ahina, be go tama ahina dono damana be go dono dinana, meemaa e hagabagi gi daha mo di guongo idimaa di hai haga langaadia dangada deenei. Mee guu hai di hiihai huaidu deenei ang gi dono duaahina, gei mee e hai gii kae di hagaduadua o di mee deenei.* 18 Taane dela ma gaa hai di hiihai o taga hai lodo ang gi di ahina dela e hai dono magi malama, meemaa dogolua le e hagabagi gi daha mo nia daangada, idimaa, meemaa gu oho nnaganoho o di madammaa di hai daumaha.*

19 Taane dela ma gaa hai di hiihai o taga hai lodo ang gi tuaahina ahina o dono dinana be go tuaahina ahina o dono damana, meemaa dogolua e kae di hagaduadua o di huaidu mehanga di madahaanau. 20 Taane dela ma gaa hai di hiihai o taga hai lodo ang gi di lodo o tuaahina daane o dono damana, mee gu haga langaadia tuaahina o dono damana, malaa, taane deelaa mo di ahina deelaa le e kae di hagaduadua o di mee deenei: tangada i meemaa e hai dana dama ai.* 21 Taane dela ma gaa hai dono lodo gi di lodo o dono duaahina daane, meemaa gaa mmade gei nau dama ai. Mee guu hai dana mee haga langaadia dangada, gu haga langaadia labelaa dono duaahina. Tangada i meemaa e hai dana dama ai.*

22 Dimaadua ga helekai, “Goodou haga gila ina aga agu haganoho mo agu mee ala ne haganoho, gi dee daa hua goodou gi daha mo tenua go Canaan, dela e lahi ginai goodou ko Au. 23 Hudee hai hegau gi nia hangaahai digau o tenua deelaa. Au e daa gi daha digau dee hagadonu ala i lodo tenua deelaa gii mee goodou di ulu gi lodo tenua deelaa. Au gu de hiihai gi nia hangaahai gulugulua ala e hai go digaula. 24 Gei Au gu hagababa adu gi goodou bolo Au ga gowadu gi goodou tenua deelaa e hai mee ginai goodou, tenua dela e logo ono meegai. Au go Yihowah, di godou God, Au guu dugu goodou gi daha mo nia henua ala i golo. 25 Malaa, goodou mmada gi humalia gi nia manu dolodolo mono manu mamaangi, dugua nia manu ala e madammaa gi daha mo nia manu ala e milimilia. Hudee geina nia manu dolodolo be nia manu mamaangi ala e milimilia. Au guu lawa di hagamodongoohia nia manu behee ala e milimilia. Maa goodou gaa gai nia maa, gei goodou ga milimilia. 26 Goodou e hai gii dabu ge e hai nia daangada ni aagu, idimaa, Au go Dimaadua, gei Au e dabuaahia. Au ne hilihili aga goodou i lodo nia henua ala i golo bolo goodou gii hai nia daangada ni aagu.

27 “Tangada i goodou, taane be di ahina, dela ma ga halahala ono hagamaamaa mai baahi nia hagataalunga digau mmade le e dilidili gii made. Tangada i goodou ma gaa hai di mee deenei, dono made le e dau hua ang gi deia.”

21

Di hai o tabuaahia o digau hai mee dabu

1 Dimaadua ga helekai gi Moses gi hagi anga ina gi digau hai mee dabu di madawaawa Aaron, “Tangada hai mee dabu hudee haga milimilia ia i dono madalia taumaha di danu tangada made dono madawaawa, 2 go di maa hua be go dono dinana, dono damana, dana dama daane, dana dama ahina, be go dono duaahina daane, 3 be go dono duaahina ahina dela digi hai dono lodo dela e noho i lodo dono hale. 4 Mee hagalee haga milimilia ia gi di made o tangada dela ne hai dono lodo gi tangada i dono madawaawa.

5 “Tangada hai mee dabu e dahi dono libogo ai, be e dahi dono ngudu, be e teletele dono gili ai, bolo e hagamodongoohia ai dono manawa gee ang gi tangada dela ne made.* 6 Mee e hai gii dabu ge hagalee haga milimilia dogu ingoo. Mee e hai ana tigidaumaha meegai mai gi di Au, malaa, mee e hai gi dabuaahia. 7 Tangada hai mee dabu la hagalee hai dono lodo gi di ahina dela e huihui dono huaidina, be di ahina dela guu hai di hiihai o taga hai lodo ang gi taane, be gu diiagi go dono lodo, idimaa mee e dabuaahia ang gi dono God. 8 Nia daangada gi dugua tangada hai mee dabu bolo tangada dabu, idimaa mee e hai nia tigidaumaha meegai mai gi di Au. Au go Dimaadua, Au e dabu, gei Au e hai agu daangada gii dabu. 9 Maa tama ahina tangada hai mee dabu gaa hai di ahina e huihui dono huaidina, mee gu haga langaadia dono damana, gei mee e dudu gii made.

10 “Tagi aamua hai mee dabu le e aamua i digau hai mee dabu ala i golo, mee gu hagatulu gi nia lolo haga madagu gi hongo dono libogo gu haga dabu belee ulu ono gahu hai mee dabu. Mee hagalee dugu nia ngaahulu dono libogo haga meheuheu, be e hahaahi ono gahu bolo e hagamodongoohia ai dono manawa gee. 11-12 Mee gu haga dabu mai gi di Au, malaa mee hagalee haga milimilia ia be e haga milimilia dogu Hale laa dabu i dono ulu mai gi daha, gaa hana ga ulu gi lodo di hale dela iei tangada made no lodo, ma e aha maa go dono damana be go dono dinana. 13 Mee e hai gii hai dono lodo gi di ahina dela digi hai di hiihai o taga hai lodo, 14 hagalee di ahina guu made dono lodo, be gu diiagi go dono lodo, be di ahina e huihui dono huaidina. Mee e hai dono lodo gi di ahina mai i lodo dono madahaanau dela digi hai di hiihai o taga hai lodo. 15 Ma ga hagalee hai beenei, gei ana dama ala belee hai digau e dabu, la gaa hai digau e milimilia. Au go Dimaadua, gei Au gu dugu gee a mee bolo Tagi aamua hai mee dabu.”

16 Dimaadua ga helekai gi Moses 17 gi hagi anga ina gi Aaron boloo, “Tangada i do madawaawa dela e milimilia i dono gili gi dee hai dana tigidaumaha meegai mai gi di Au. Di mee deenei le e hana hua beelaa dono hagaodi ai. 18 Tangada dela e milimilia i dono gili la hagalee dumaalia ginai e hai dana tigidaumaha, ala go digau ala e dee gida, digau ala e habehabe, digau ala e hai gee nia mee i nadau hadumada, be e dee dohu nadau huaidina, 19 be tangada dela guu hadi dono lima be guu hadi dono wae, 20 be tangada dela e bugubugu dono dua, be tangada dela e dulii loo, be tangada dono magi i dono golomada be di magi dono gili, be taane ‘eunuch’. 21 Tangada i di madawaawa o tangada hai mee dabu Aaron dela iei di mee e huaidu i dono huaidina e mee di hai dana tigidaumaha meegai mai gi di Au ai. 22 Tagadilinga dangada dela beenei le e mee hua di gai nia tigidaumaha meegai ala ne hai mai gi di Au, ala go nia tigidaumaha meegai ala e dabu mo nia tigidaumaha meegai ala koia e dabuaahia. 23 Idimaa ma dela di mee huaidu i di gili o maa, mee hagalee hanimoi gi hoohoo gi di gahu duuli dabu be e hanimoi gi hoohoo gi di gowaa dudu tigidaumaha. Mee hagalee haga milimilia nia mee dabuaahia aanei, idimaa Au go Dimaadua, gei di maa ko Au dela ne hai nia maa gii dabu.”

24 Aanei nia mee Moses ne hagi anga gi Aaron, nia dama daane Aaron, mo digau Israel huogodoo.

22

Tabuaahia o nia mee tigidaumaha

1 Dimaadua ga helekai gi Moses 2 gi hagi anga ina gi Aaron mo ana dama daane, “Goodou hudee haga milimilia ina dogu ingoo dabuaahia, goodou hagalabagau ina nia tigidaumaha haga madagu ala ne hai go digau Israel mai gi di Au. Au go Dimaadua. 3 Tangada i do madawaawa dela e milimilia ang gi di hai daumaha, ma ga hanimoi gi hoohoo gi nia mee hai tigidaumaha haga madagu o digau Israel ala ne hai mai gi di Au, malaa, mee gu deemee di ngalua labelaa i di gowaa dudu tigidaumaha deelaa. Taganoho deenei le e hana hua beelaa dono hagaodi ai. Au go Dimaadua.

4 “Tangada i di madawaawa Aaron dela e hai dono magi genegene be e hai dono magi halihali mai nia uugau i ono goloo daane, la hagalee gai nia tigidaumaha dabu aanei, gaa dae loo gi dono magi la guu hili. Tangada i digau hai mee dabu le e milimilia maa mee gaa bili gi nia mee ala gu haga gulugulua go tuaidina tangada made, be mee e halihali nia wai goloo daane, 5 be mee guu bili gi di manu be tangada milimilia. 6 Tangada hai mee dabu dela ma ga milimilia, le e milimilia gaa dae loo gi di hiahi, gei mee hagalee gai ana mee mai i nia tigidaumaha dabu gaa dae loo gi mee gu gaugau ia. 7 I muli hua di laa ma ga ulu, gei mee gu madammaa, gei mee guu mee di gai nia tigidaumaha dabu, ala go ana meegai. 8 Mee hagalee gai nia goneiga o di manu dela ne made hua i deia be ne daaligi go di manu lodo geinga, idimaa di mee beenei le e hai a mee gi milimilia. Au go Dimaadua.

9 “Digau hai mee dabu huogodoo le e hai gi daudali agu haganoho ala ne wanga gi digaula. Digaula ma ga hagalee daudali nia maa, digaula gu ihala gaa mmade, idimaa digaula gu de hagalongo gi agu haganoho dabuaahia. Au go Dimaadua, ko Au dela ne hai digaula gii dabu.

10 “Ma go nia madahaanau hua o digau hai mee dabu ala e mee di gai nia tigidaumaha dabu. Digau ala e noho i baahi digau hai mee dabu mo digau ala e ngalua ang gi digau hai mee dabu, le e deemee di gai nia mee aanei. 11 Gei nia hege tangada hai mee dabu, ala ne hui gi ana bahihadu be ala ne haanau i lodo dono hale, le e mee di gai nia meegai i tuhongo o tangada hai mee dabu. 12 Tama ahina tangada hai mee dabu dela guu hai dono lodo gi tangada dela hagalee tangada hai mee dabu, le e hagalee gai i nia meegai o tigidaumaha dabu. 13 Gei tama ahina tangada hai mee dabu dela guu made dono lodo be gu diiagi go dono lodo gei mee ana dama ai, ma ga hanimoi gaa noho i di hale dono damana le e mee hua di gai nia meegai o tuhongo tangada hai mee dabu o dono damana. Go digau hua o di madahaanau tangada hai mee dabu ala e mee di gai tuhongo tangada hai mee dabu.

14 “Maa nia daangada ala hagalee dau gi di madahaanau o tangada hai mee dabu gaa gai nia tigidaumaha dabu ge de iloo nadau mee ala e gai, digaula e hui ang gi tangada hai mee dabu di hui o tigidaumaha deelaa ge e hagapuni labelaa ginai dahi baahi e lima di maa. 15 Digau hai mee dabu gi hudee haga milimilia ina nia tigidaumaha dabu 16 i di nadau dumaalia gi digau ala hagalee tau di gai nia maa, idimaa, di mee deenei la gaa hai tangada deelaa gii hala gaa kae di hagaduadua. Ko Au go Dimaadua dela ne haga dabu nia tigidaumaha aanei.”

17 Dimaadua ga helekai ang gi Moses 18 gi hagi anga ina gi Aaron mo ana dama daane mo digau Israel huogodoo nia haganoho aanei: Di madagoaa tangada Israel be tangada mai i daha dela e noho i lodo Israel ma gaa hai dana tigidaumaha dudu, belee haga gila aga di mee dela gu hagababa, be e hai hua mai i dono hiihai, malaa, di manu la hagalee hai gii hai di mee e milimilia i dono gili. 19 Tigidaumaha la gi hiihai ginai Dimaadua, la di manu daane dela ono milimilia ai. 20 Maa goodou ga tigidaumaha di godou manu dela di mee huaidu i dono gili, Dimaadua la hagalee hiihai gi di maa.* 21 Tangada dela ma gaa hai dana tigidaumaha hagadaubuni ang gi Dimaadua, belee haga gila aga di mee dela gu hagababa, be e hai hua mai i dono hiihai, di manu dela ono milimilia ai, gei Dimaadua ga hiihai gi di maa. 22 Goodou hudee tigidaumaha ang gi Dimaadua nia manu ala e dee gida, be e habehabe, be gu duuduu nadau gili, be e magibala, be e moholehole, be nia lohongo magibala i dono gili. Goodou hudee tigidaumaha ina nia hagadilinga manu ala beenei i hongo di gowaa dudu tigidaumaha e hai ai godou tigidaumaha meegai. 23 Goodou ma gaa hai godou tigidaumaha mai i goodou hiihai, e mee di hai gi di manu dela e dee dohu dono huaidina. Gei Dimaadua la hagalee hiihai gi di maa maa di mee deenei la tigidaumaha dela e haga gila aga tigidaumaha dela gu hagababa. 24 Goodou hudee hai tigidaumaha ang gi Dimaadua i nia manu ala guu duugia, be guu tele, be gu huaidu, be guu pala nadau goloo daane. Di mee deenei la hagalee haga gila aga i godou henua.

25 Goodou hudee hai tigidaumaha meegai gi nia manu ala ne gaamai go goodou i baahi digau mai i daha. Nia manu ala beenei le e milimilia, gei Dimaadua la hagalee manawa tene gi nia maa.

26-27 Di madagoaa di kau be siibi be di kuudi ma ga haanau, mee hagalee daa gi daha mo dono dinana, gaa dae loo gi nia laangi e hidu, gei i muli nia laangi e hidu aalaa gei di maa gu humalia hua di hai tigidaumaha meegai dela e manawa tene ginai Dimaadua. 28 Goodou hudee tigidaumaha di kau mo dana dama, siibi mo dana dama, be di kuudi mo dana dama i di laangi e dahi. 29 Di madagoaa goodou ma gaa hai di godou tigidaumaha danggee ang gi Dimaadua, goodou haga gila ina aga ana haganoho aanei, gei Mee ga tenetene adu gi goodou. 30 Geina nia maa huogodoo i di laangi deelaa, hudee dugu mee gi di laangi dono daiaa.

31 Dimaadua ga helekai boloo, “Goodou haga gila ina aga agu haganoho, Au go Dimaadua. 32 Goodou hudee haga milimilia ina dogu ingoo dabu. Digau Israel huogodoo gi dugua Au haga madagu, Au go Dimaadua dela ne hai goodou gii dabu. 33 Ma ko Au dela ne lahamai goodou gi daha mo Egypt belee hai Au di God ni goodou. Au go Yihowah.”

23

Di hai o nia daumaha

1 Dimaadua ga hagi anga ana helekai aanei gi Moses: 2 Aanei la nia haganoho hai daumaha mai gi di Au ala e hai go digau Israel i di nadau madagoaa ma ga dagabuli belee hai daumaha: 3 Nia laangi e ono ala e ngalua ai goodou, gei goodou gi langahia bolo di hidu laangi la di Laangi Sabad, deenei di laangi hagamolooloo. Di laangi deelaa nia moomee hai ai, gei goodou gi dagabuli e hai daumaha. Di Laangi Sabad di laangi ni Dimaadua, de hilihili be goodou e noho i hee.*

4 Aanei nia hagadilinga daumaha ala e hai go goodou i nia madagoaa ala gu haganoho bolo e hai ai:

Taumaha o di Pasoobaa mo di Palaawaa Digi Hagatanga

5 Taumaha o di Pasoobaa e hai e hagalaamua ai Dimaadua, e daamada i di madagoaa di laa ma ga ulu i di madangaholu maa haa laangi o di tahi malama.* 6 Taumaha o di Palaawaa Digi Hagatanga le e daamada i di madangaholu maa lima laangi o di malama deelaa. I lodo nia laangi e hidu gei goodou hagalee gai nia palaawaa ala gu unugi gi nia ‘yeast’. 7 Di laangi matagidagi, gei goodou dagabuli e hai daumaha, godou moomee e hai ai. 8 Goodou heia godou tigidaumaha meegai ang gi Dimaadua i lodo nia laangi e hidu. Gei di hidu laangi, gei goodou ga dagabuli labelaa ga hai daumaha, godou moomee e hai i di laangi deelaa ai.*

9-10 Di godou madagoaa ma ga ulu gi lodo tenua dela ga gowadu ko Au go Dimaadua gi goodou, gaa hadi nia huwa o godou laagau ‘wheat’, goodou la gi kae ina nia huwa laagau ala matagidagi gi tangada hai mee dabu. 11 Gei mee gaa dugu anga nia huwa laagau aanei gi mua nnadumada o Dimaadua, e hai ai tigidaumaha hagalabagau, bolo gi humalia ai goodou. Tangada hai mee dabu le e hai di mee deenei i di laangi dela i muli di Laangi Sabad. 12 I di laangi la hua dela e hai ai di godou tigidaumaha huwa laagau deenei, gei goodou heia labelaa di godou tigidaumaha dudu gi tama siibi daane dela guu dahi dono ngadau, ge ono milimilia ai. 13 Gei goodou gaa wanga labelaa gi baahi di maa nia pauna palaawaa e haa ala gu unugi gi nia lolo olib, e hai ai tigidaumaha meegai. Di hauiha o tigidaumaha deenei le e haga tenetene di manawa o Dimaadua. Gei goodou gi tigidaumaha ina labelaa dahi baahi e haa o di galon waini dalia di tigidaumaha o di palaawaa. 14 Goodou hudee geina nia palaawaa mada, be nia palaawaa guu dunu gi maangoo, be nia palaawaa ne daa, gaa dae loo gi di godou dugu ang gi di godou God godou huwa laagau ala matagidagi. Godou hagadili gi muli e hai gi daudali taganoho deenei, hagalee hilihili be goodou e noho i hee.

Taumaha o di Hagadogodo o nia Huwa laagau

(Numbers 28.26-31)

15 Goodou daulia nia dabu e hidu dogomaalia, mai i di Laangi Sabad dela ne gaamai godou huwa laagau e hagi aga gi Dimaadua. 16 I di madalima laangi, di laangi dela i muli di hidu Laangi Sabad, gei goodou dugu anga labelaa godou huwa laagau e hai ai dahi tigidaumaha hoou ang gi Dimaadua. 17 Nia mada haanau gi gaamai nadau palaawaa dagi lua e tigidaumaha gi Dimaadua be tigidaumaha hoou. Di palaawaa e dahi i nia palaawaa aanei le e hai gi nia pauna palaawaa e haa, e unugi gi nia ‘yeast’, gaa daa, ga gaamai e hagi anga gi Dimaadua, e hai ai tigidaumaha o nia huwa laagau ala ne hadi matagidagi. 18 Digau Israel le e gaamai nadau dama siibi e hidu ala gu dagi dahi nadau ngadau ala nadau milimilia ai, mo di kau daane e dahi, mo nia kuudi daane e lua, madalia nadau palaawaa aanei. Goodou gaa hai di godou tigidaumaha dudu gi nia manu aanei ang gi Dimaadua, ngaadahi mo tigidaumaha huwa laagau mo tigidaumaha waini. Di hauiha o tigidaumaha deenei le e haga tenetene di manawa o Dimaadua. 19 Goodou tigidaumaha ina labelaa di godou kuudi daane e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu, ge lua dama siibi daane ala dagi dahi nau ngadau, e hai ai tigidaumaha hagadaubuni. 20 Tangada hai mee dabu gaa dugu ang gi Dimaadua nia palaawaa ge lua dama siibi e hai ai tigidaumaha ang gi Dimaadua. Nia tigidaumaha aanei le e dabuaahia. 21 I di laangi hua deelaa, gei goodou hudee heia nia moomee ala e hai go goodou i nia laangi huogodoo, gei goodou gi dagabuli e hai daumaha. Godou hagadili gi muli e hai gi daudali taganoho deenei, de hilihili be digaula e noho i hee.*

22 Di madagoaa ma ga hadi ai nia huwa o godou hadagee, goodou hudee haadia nia huwa laagau ala i taalinga tadagee, gei goodou hudee hula labelaa gi muli e hadi nia huwa laagau ala ne dubu i golo. Diagia nia mee aanei ang gi digau hagaloale mo digau mai i daha. Ma go Yihowah dela go di godou God.*

Taumaha o di Ngadau Hoou

23-24 Di laangi matagidagi o di hidu malama, gei goodou heia di laangi deenei di laangi hagamolooloo hagalabagau. Goodou dagabuli e hai daumaha i di godou madagoaa ma ga longono nia lee o nia buu. 25 Goodou dugu ang gi Dimaadua tigidaumaha meegai, gei goodou hudee heia godou moomee i di laangi deelaa.

Di Laangi Haga madammaa nia Huaidu

(Numbers 29.7-11)

26-27 I di madangaholu laangi o di hidu malama, deenei di laangi i lodo nia ngadau huogodoo e hai ai nnegau dabu, e wwede nia huaidu o nia daangada. Goodou hudee miami i di laangi deelaa, gei goodou dagabuli e hai daumaha, ge e hai tigidaumaha o nia meegai ang gi Dimaadua.* 28 Goodou hudee hai moomee i di laangi deelaa, idimaa ma di laangi e hai ai nnegau dabu e wwede nia huaidu. 29 Tangada dela ma gaa gai dana mee i di laangi deelaa, geia gu hagalee dau bolo ia tama ni Dimaadua. 30 Gei tangada dela ma gaa hai ana moomee i di laangi deelaa, gei Dimaadua ga daaligi a mee gii made. 31 Taganoho deenei la anga hua gi godou madawaawa huogodoo, de hilihili be digaula e noho i hee. 32 Daamada i di madagoaa dela ma ga ulu iei di laa i di hiwa laangi o di malama deelaa, ga huli mai gi di madagoaa dela ma ga ulu iei di laa i di madangaholu laangi, gei goodou heia di laangi deenei di laangi hagamolooloo hagalabagau, i di madagoaa dela hagalee gai ai godou mee.

Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili

33-34 Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili le e daamada i di madangaholu maa lima laangi o di hidu malama, e hai i lodo nia laangi e hidu. 35 Di laangi matagidagi o nia laangi aanei, gei goodou dagabuli e hai daumaha, nia moomee e hai i di laangi deelaa ai. 36 Nia laangi huogodoo i nia laangi e hidu aanei, gei goodou heia godou tigidaumaha meegai. I di walu laangi, gei goodou ga dagabuli labelaa e hai daumaha ge e hai tigidaumaha meegai. Di laangi hai daumaha deenei, goodou hudee hai moomee.*

37 (Aanei nia laangi ala e hai nia laangi daumaha hagalabagau, e hagalaamua ai Dimaadua di godou madagoaa ma ga dagabuli, e hai daumaha ge e hai tigidaumaha meegai, tigidaumaha dudu, tigidaumaha huwa laagau mo tigidaumaha waini, be di hai dela gu haga noho gi lodo nia laangi aalaa. 38 Nia hai daumaha aanei le e haga puni ang gi nia Laangi Sabad ala i golo, gei ogo nia tigidaumaha aanei le e haga puni labelaa gi baahi nia tigidaumaha ala e hai go goodou i di waalooloo, mo nia tigidaumaha ala e haga gila aga ai godou hagababa, mo nia tigidaumaha ala e hai labelaa go goodou gi Dimaadua mai i godou hiihai.)

39 I di madangaholu maa lima laangi o di hidu malama, i di madagoaa ma ga hadi ai godou huwa laagau, gei goodou heia taumaha deenei i lodo nia laangi e hidu. Di laangi dela matagidagi e hai di laangi hagalabagau e hagamolooloo. 40 I di laangi deelaa, gei goodou kae ina hunu huwa laagau i godou huwa laagau ala e humalia, mo nia lau niu, mo nia manga laagau mai i nia laagau ala e hai ono lau, gei goodou ga daamada di hai daumaha e hagalaamua Dimaadua, go di godou God. 41 Goodou heia di hai daumaha deenei i nia laangi e hidu. Taganoho deenei le e hai gi noho hua beelaa i baahi godou madawaawa i nia madagoaa huogodoo. 42 Digau Israel huogodoo le e hai gii noho i di malu o nia hale ala ne hau go goodou gi nia manga laagau i nia laangi e hidu, 43 gi iloo ai godou hagadili bolo Dimaadua ne hai digau Israel gii noho i lodo nia hale laa i dono madagoaa nogo dagi mai digaula gi daha mo Egypt. Go Mee dela go Yihowah go di godou God.

44 Malaa, deenei di hai a Moses ne wanga gi digau Israel nia haganoho o di hai daumaha ala e hai go digaula e hagalaamua ai Dimaadua.

24

Di madamada humalia i nia malama

(Exodus 27.20-21)

1 Dimaadua ga helekai gi Moses 2 gi hagi anga ina gi digau Israel bolo digaula gi gaamai nadau lolo olib madammaa ala e humalia huoloo gi nia malama ala i lodo di Hale laa, gi maahina nia maa waalooloo. 3 Nia hiahi huogodoo Aaron le e hai gii dudu nia maa gaa dugu maahina gi di luada, i mua nnadumada o Dimaadua i daha mo di gahu duuli i mua Tebedebe o di Hagababa dela i lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo. Taganoho deenei le e hai hegau ginai i di waalooloo gi muli. 4 Aaron le e hai gi madamada humalia i nia malama ala e dugu i hongo nadau lohongo goolo madammaa, ge mmada labelaa gi nia maa gi ulaula humalia i mua nnadumada o Dimaadua.

Nia palaawaa ala e tigidaumaha ang gi Dimaadua

5 Kaina nia pauna palaawaa e madalua maa haa gaa dunu nia palaawaa tanga e madangaholu maa lua. 6 Hagatau ina nia maa i nia goolongo e lua, e ono i di goolongo e dahi, i hongo teebele dela ne gahu gi nia goolo madammaa i mua nnadumada o Dimaadua.* 7 Dugua gi hongo nia goolongo dagidahi nia ‘incense’ humalia e hai ai di hagamodongoohia o tigidaumaha meegai ang gi Dimaadua, e pono di lohongo nia palaawaa. 8 I nia Laangi Sabad huogodoo ala e hagadau mai, di palaawaa deenei le e hai gii dugu i mua nnadumada o Dimaadua. Deenei di moomee digau Israel e hai gaa hana hua beelaa. 9 Di palaawaa deenei la di mee ni Aaron mo dono madawaawa, gei digaula e hai gii gai di maa i di gowaa dabu, idimaa aanei nia mee ni tigidaumaha meegai ala koia e dabuaahia, ala ne tigidaumaha ang gi Dimaadua belee gai go digau hai mee dabu.*

Di haga modongoohia di hagaduadua dela e donu

10-11 Taane i golo dono damana tangada o Egypt, gei dono dinana tangada Israel, di ingoo di ahina la go Shelomith, tama ahina ni Dibri, tangada mai di hagadili Dan. Taane deenei ne lagamaaloo gi tangada Israel i lodo di waahale laa digau Israel, ga leelee huaidu i Dimaadua, gei digau ala i golo gaa lahi a mee gi Moses, 12 ga hagaloohi a mee, ga talitali di madagoaa Dimaadua ga hagamodongoohia ang gi ginaadou di mee dela belee hai gi mee.

13 Dimaadua ga helekai gi Moses, 14 “Lahia taane deenaa gi daha mo di waahale. Nia daangada huogodoo ala ne hagalongo gi mee e leelee huaidu, gi dugua nadau lima gi hongo di libogo o maa, e hagamodongoohia ai bolo mee gu ihala. Nomuli, gei digau huogodoo o di guongo gi dilidilia a mee gii made. 15 Hagi anga ina labelaa gi digau Israel bolo tangada dela ma ga leelee huaidu i God le e kae di hagaduadua, 16 ga daaligi gii made. Tangada Israel be tangada mai i daha dela e noho i lodo Israel ma ga leelee huaidu i Dimaadua le e dilidili gii made go digau o di guongo huogodoo.

17 “Tangada dela ma ga daaligi dana dangada gii made, le e daaligi gii made,* 18 gei tangada dela ma ga daaligi di manu a tangada, le e hai gii pono di lohongo di manu deelaa. Di hagamau o di mee deenei la di mouli e pono di mouli.

19 “Tangada dela ma ga hagammae dana dangada, di mee a mee dela ne hai gi tangada le e hai labelaa gi mee. 20 Maa goe ne hadi di iwi o maa, gei di iwi e dahi i di goe le e hadi. Maa goe ne kabe di golomada o maa, gei do golomada le e kabe labelaa. Maa goe ne dongo di niha o maa gii doo, gei doo niha le e dongo labelaa gii doo. Di mee dela ne hagahuaidu kooe i di gili o tangada, deelaa di mee e hai labelaa adu gi di goe.* 21 Tangada dela ma ga daaligi dana manu le e pono di lohongo di maa, gei tangada dela ma ga daaligi dana dangada gii made, le e daaligi gii made. 22 Taganoho deenei la adu gi goodou huogodoo, go digau Israel mo digau mai i daha ala e noho i godou baahi. Au go Dimaadua, go di godou God.”*

23 I muli o Moses ne hagi anga nia haganoho aanei gi digau Israel, gei digaula gaa lahi taane dela nogo leelee huaidu i Dimaadua gi daha mo di waahale, ga dilidili a mee gii made. Deenei di hai digau Israel ne haga gila aga nia mee Dimaadua ne hagi anga gi Moses.

25

Di hidu ngadau

(Deuteronomy 15.1-11)

1 Dimaadua ga helekai gi Moses i hongo di Gonduu Sinai 2 gi wanga ina nia haganoho aanei gi digau Israel: Di madagoaa ma ga ulu iei goodou gi lodo tenua dela ga gowadu go Dimaadua, goodou gi hagalaamua ina Dimaadua i di godou hagalee dogi nia hagadili i tenua deelaa i nia holongo hidu ngadau huogodoo. 3 Goodou dogia godou laagau i lodo godou hadagee, heia gi daha nia manga laagau waini ala huaidu, hagabudu ina godou huwa laagau i lodo nia ngadau e ono. 4 Gei di hidu ngadau le e hai di ngadau e hagamolooloo hagatau ang gi tenua deelaa, di ngadau e hagadabu ang gi Dimaadua. Goodou hudee dogia godou gowaa be hagamadammaa nia manga o godou laagau waini. 5 Goodou hudee hagabudu ina labelaa nia huwa laagau hamanoo hagalee ne dogi, hudee hagabudu ina nia golee waini o nia laagau waini ala digi hahaala ina ono manga, idimaa ma di ngadau e hagamolooloo hagatau ang gi tenua deelaa. 6 Ma e aha maa goodou ga hagalee dogi godou mee i hongo tenua deelaa i lodo di ngadau deelaa, gei di maa e gowadu hua nia meegai gi goodou, mo anga labelaa gi godou hege, godou gau ngalua, mo ang gi digau mai i daha ala e noho i godou baahi, 7 mo ang gi godou manu hahaangai, mo nia manu lodo geinga ala i lodo godou gowaa. Nia mee huogodoo ala e huwa mai i tenua deelaa la nia mee huogodoo e gai.*

Di ngadau e gaamai labelaa gi muli

8 Dau ina nia ngadau dagi hidu i nia holongo e hidu, huogodoo nia ngadau e madahaa maa hiwa. 9 Nomuli, i di madangaholu laangi o di hidu malama, dela go di Laangi Haga madammaa nia Huaidu, hagau ina tangada e iliili dana buu i lodo tenua hagatau. 10 Deenei di godou hai e dugu gi daha di madalima ngadau, ga haga iloo di moholo ang gi digau huogodoo o tenua. I lodo di ngadau deenei, nia mee huogodoo ala ne hui gi daha le e gaamai gi muli gi digau nadau maa donu, be go digau di madawaawa. Digau ala ne hui gi daha be nia hege le e laha mai labelaa gi muli gi baahi nadau madahaanau. 11 Goodou hudee dogi mee i lodo godou gowaa, be e hadi nia golee o nia laagau hamanoo, be e hagabudu nia golee waini o nia laagau waini ala digi hahaala ina ono manga. 12 Di ngadau dogomaalia le e hai di madagoaa haga madagu ni goodou, goodou geina hua nia laagau hamanoo.

13 I lodo di ngadau deenei, nia mee huogodoo ala ne hui gi daha le e gaamai gi muli gi tangada donu dana maa. 14 Malaa, godou madagoaa ma gaa hui gi daha godou gowaa gi tangada Israel, be e hui mai godou gowaa, heia i di manawa humalia, hudee halahalau ina tangada. 15 Di hui o di gowaa le e hagatau ang gi di waalooloo o nia ngadau ala e mee di huwa ai nia meegai i mua di ngadau gaamai gi muli nomuli. 16 Nia ngadau le e logo, di hui di maa le e nege gi nua, gei nia ngadau le e hogoohi, gei di hui le e nege gi lala, idimaa nia mee ala e hui la go nia huwa laagau ala e mee di hai mai i lodo di gowaa. 17 Goodou hudee halahalau ina godou duaahina Israel, goodou hagalongo gi Dimaadua, go di godou God.

Di haingadaa o di hidu ngadau

18 Goodou hagagila ina aga nnaganoho mo nia aago Dimaadua huogodoo, gii noho goodou i di aumaalia i lodo tenua deelaa. 19 Tenua gaa huwa nia huwa laagau, gei goodou ga hai mee gi nia mee huogodoo ala e hiihai ginai goodou belee gai, gei goodou ga mouli humalia.

20 Holongo tangada e mee di heeu bolo ma ni aha ala e gai i lodo di hidu ngadau deelaa, idimaa nia gowaa la hagalee dogi be e hagabudu nia huwa laagau. 21 Dimaadua ga hagahumalia tenua deelaa i di ono ngadau bolo gii mee di hai ono meegai ala e dohu ang gi nia ngadau e lua. 22 Di madagoaa goodou ma gaa dogi godou mee i lodo godou gowaa i di walu ngadau, goodou e miami hua igolo i godou mee ala ne hadi i lodo di ono ngadau, gei goodou e logo hua godou mee e gai gaa dae loo gi di madagoaa e hadi ai nia huwa laagau o nia laagau ala ne dogi go goodou i di ngadau deelaa.

Di wanga gi muli o nia mee

23 Godou gowaa la hagalee hui hua gi daha hagadahi, idimaa ma hagalee nia gowaa ni goodou, ma nia mee ni Dimaadua, gei goodou e hai hua be digau mai i daha ala ne dumaalia ginai belee hai hegau i di maa.

24 Di madagoaa di gowaa ma gaa hui gi daha, nia donu o tangada donu dana gowaa ma gaa hui mai di maa gi muli le e hai gi modongoohia. 25 Maa tangada i digau Israel ma ga hagaloale e hai gii hui gi daha dana gowaa, ma go dono dangada dela e hoohoo gi mee dela e hui di maa gi muli. 26 Maa mee dono dangada ai belee hui di maa gi muli, holongo gei mee ga humalia ang gi deia nomuli, gei mee ga hui hua di maa ko ia. 27 Ma gaa hai beenei, gei mee huia gi tangada dela ne hui di maa di hulu dela e tau gi nia ngadau ala e dubu gaa dae loo gi di Ngadau o di Gaamai gi Muli, gei mee gaa kae labelaa dana gowaa. 28 Maa mee e dee dohu ana bahihadu di hui gi muli dana gowaa, gei di maa e dugu hua i lala di madamada humalia tangada dela ne hui di maa gaa dae loo gi di Ngadau o di Gaamai gi Muli. I di ngadau deelaa gei di maa gaa wanga gi tangada donu dana gowaa.

29 Tangada dela ma gaa hui gi daha dono hale dela i lodo di guongo gu abaaba, mee ono donu i golo e hui di maa gi muli i lodo hua di ngadau dela ne hui di maa gi daha. 30 Maa mee digi hui di maa gi muli i di ngadau deelaa, gei mee gu deai ono donu e hui di maa gi muli ai. Di hale la gaa hai di hale ni tangada dela ne hui di maa mo dono madawaawa. Ma hagalee gaamai gi muli i di Ngadau o di Gaamai gi Muli. 31 Gei nia hale ala hagalee i lodo di abaaba o di waahale, le e hai hua be nia gowaa. Tangada donu dana hale la ono donu e hui labelaa di hale, gei di hale deelaa la gaa wanga gi muli gi tangada donu dana hale i di Ngadau o di Gaamai gi Muli. 32 Gei digau Levi nadau donu hua i nia madagoaa huogodoo e mee di hui labelaa gi muli nadau hale donu ala i lodo nia waahale ala ne wanga gi digaula. 33 Maa di hale i lodo di waahale deenei gaa hui gi daha go tangada Levi la hagalee hui mai gi muli, ma e gaamai gi muli i di Ngadau o di Gaamai gi Muli, idimaa nia hale ala e hai mee ginai digau Levi i lodo nadau waahale la nia mee donu ni digaula i baahi digau Israel. 34 Gei nia gowaa maalama ala i di gili nia waahale digau Levi la hagalee hui gi daha, idimaa ma nia mee ni digaula gaa hana hua beelaa.

Di hagamaamaa digau hagaloale

35 Maa do duaahina dangada Israel dela e noho hoohoo adu gi di goe ma ga hagaloale ang gi deia, gu deemee di haangai ia, goe ga hagamaamaa a mee be dau hai dela e hagamaamaa au gau ngalua, gii mee ia di noho hua igolo hoohoo adu gi di goe.* 36 Goe hudee hai bolo mee gi huia adu gi di goe di wiini o au teenedi, gei goe gi hagalongo gi doo God, heia a mee gii noho hoohoo adu gi di goe. 37 Goe hudee heia a mee gii hui di wiini o au teenedi ala e hagamaamaa a mee, gei goe hudee wanga di wiini o au meegai ala e hui kooe gi mee.* 38 Deenei di mee dela gu haganoho go Dimaadua di godou God, dela ne laha mai goodou gi daha mo Egypt belee gowadu gi goodou tenua go Canaan, ge gi heia di God ni goodou.

Di hagamehede o nia hege

39 Maa tangada Israel dela e noho hoohoo adu ga hagaloale ang gi deia, gaa hai bolo ia gaa hui dono huaidina adu gi di goe e hai di hege ni aau, goe hudee heia a mee gi ngalua i nia moomee o nia hege. 40 Gei mee gaa noho i do baahi be tangada ngalua, ga ngalua adu gi di goe, gaa dae loo gi di Ngadau o di Gaamai gi Muli. 41 Deelaa di madagoaa tangada deelaa mo ana dama ga hagatanga gi daha mo goe gaa hula gi baahi nadau madahaanau. 42 Digau Israel la nia hege ni Dimaadua, ma go Mee dela ne laha mai digaula gi daha mo Egypt. Deenei di mee hagalee hui iei digaula gi daha e hai ai nia hege. 43 Hudee heia digaula haga huaidu, goodou gi hagalongo gi di godou God. 44 Maa goe ga hiihai gi nia hege, goe e mee di hui mai au hege i nia henua ala i oo daha. 45 Goodou e mee labelaa di hui nia dama digau mai i daha ala e noho i godou baahi. Nia dama ala ne haanau i lodo di godou henua le e mee hua di hai nia mee ni goodou, 46 gei goodou e mee di wanga digaula gi godou dama e hai mee ginai, gei digaula ga ngalua gi godou dama i di waalooloo o nadau mouli. Gei goodou hudee heia haga huaidu godou duaahina o Israel.*

47 Maa tangada mai i daha dela e noho i do baahi ma ga maluagina, gei do duaahina Israel ma ga hagaloale gaa hui ia be di hege gi tangada mai i daha deelaa, be gi tangada i nia gau o tangada mai i daha deelaa. 48 I muli hua dono hui ia gi daha, gei mee e donu hua di hui gi muli. Tuaahina daane o maa, 49 be tuaahina o dono damana, be go di tama tuaahina o dono dinana, be go tei tangada i ono gau dela e hoohoo ang gi deia, e mee di hui a mee gi muli. Geia e mee hua di gida ana teenedi, gaa bida hui hua ia gi mehede. 50 Geia e hai gi halahala nia hagamaamaa mai baahi tangada dela ne hui ia, gei meemaa gaa dau nia ngadau ala mai taamada di nadau hui gi daha gaa dae loo gi di Ngadau o di Gaamai gi Muli, gei meemaa gaa dugu di hui o di hagamehede gii hai be di hui o tangada ngalua. 51-52 Gei mee e hai gi wanga gi muli di hui hagamehede gii tau ang gi nia ngadau ala e dubu, 53 e ala be di mee ia ne ngalua hua i di ngadau e dahi. Di tagi a mee hagalee hai haga huaidu a mee. 54 Maa mee hagalee mehede i nia ala aanei, mee mo ana dama le e haga maahede i di Ngadau o di Gaamai gi Muli dela no muli. 55 Tangada Israel la hagalee hai di hege gaa hana hua beelaa, idimaa nia daangada Israel la nia hege ni Dimaadua. Ma go Mee dela ne laha mai digaula i Egypt. Go Mee dela go Dimaadua, go di nadau God.

26

Di hagamaluagina digau ala e hagalongo

(Deuteronomy 7.12-24; 28.1-14)

1 Dimaadua ga helekai, “Goodou hudee heia nia ada dangada, be nia ada i di gili nia duludulu, be nia ada i di gili nia hadu belee daumaha ginai goodou. Au go Dimaadua, go di godou God.* 2 Hagagila ina aga di hai daumaha, gei gi hagalabagau ina aga di gowaa dela e daumaha iei nia daangada mai gi di Au. Au dela go Dimaadua.

3 “Maa goodou ga mouli gii hai be agu haganoho, ga hagagila aga agu mee ala ne hagababa, 4 gei au ga gowadu gi goodou nia uwa i di madagoaa dela e humalia, bolo gii mee di godou henua gi gowadu nia huwa laagau humalia, gei nia laagau gi gowadu gi goodou nia golee laagau. 5 Godou huwa laagau ga logowaahee gei goodou ga hadihadi godou huwa ‘wheat’, gaa dae loo gi di madagoaa e hadi ai nia golee waini. Goodou ga hadihadi godou golee waini gaa dae loo gi di madagoaa e haga nonnono ai godou hadu ‘wheat’. Goodou ga hai mee gi nia mee ala e hiihai ginai goodou e gai, gei goodou ga mouli humalia i lodo di godou lohongo.*

6 “Au ga gowadu gi goodou di noho i di aumaalia i lodo di godou henua, gei goodou gaa kii ge hagalee mmaadagu i nia daangada. Au ga daa gi daha nia manu hagalliga gi daha mo di godou henua, gei nia dauwa ga hagalee hai i golo. 7 Goodou ga maaloo i godou hagadaumee. 8 Digau dogolima i goodou e mee hua di haga magedaa nadau daangada e lau i digaula, gei digau e lau i goodou e mee hua di haga magedaa nadau daangada e mana. 9 Au ga haga maluagina goodou ga gowadu gi goodou godou dama gi dogologowaahee. Au ga haga gila aga dagu hagababa dela ne hai adu gi goodou. 10 Nia huwa laagau ala ma gaa hadi go goodou la ga logowaahee huoloo. Goodou ga miami i nia maa i lodo di ngadau e dahi, gei goodou gaa kili hunu maa gi daha bolo gii pono go nia mee hoou. 11 Au ga noho i lodo dogu Hale laa dabu i godou baahi, Au hagalee loo e huli gi daha mo goodou. 12 Au ga madalia goodou, gei Au gaa hai di God ni goodou, gei goodou gaa hai nia daangada ni aagu.* 13 Au go Dimaadua, go di godou God, dela ne laha mai goodou gi daha mo Egypt bolo gi hagalee hai goodou nia hege. Au gu oho gi daha nia mogobuna ala nogo daahi goodou, gaa hai goodou gi taele huudonu.”

Di hagaduadua o tee hagalongo

(Deuteronomy 28.15-68)

14 Dimaadua ga helekai, “Maa goodou ga hagalee daudali agu haganoho, gei goodou ga hagaduadua. 15 Maa goodou gaa buhi di daudali agu haganoho mo agu mee ala ne haganoho, gaa oho agu hagababa ala ne hai adu gi goodou, 16 gei Au ga hagaduadua goodou. Au ga gowadu gi goodou nia hagaduadua ala be nia magi hili ngadaa, mo nia magi welengina ala e hai goodou gi dee gida gaa podo godou mouli. Goodou gaa dogi godou hagadili, gei nia maa ono humalia adu gi goodou ai, idimaa, godou hagadaumee ga haga magedaa goodou, gaa gai nia huwa o godou mee ala ne dogi. 17 Au gaa huli gi daha mo goodou, bolo gi magedaa goodou, gei digau ala e de hiihai adu gi goodou la gaa dagi goodou. Goodou ga mmaadagu huoloo gaa llele, gei di maa tangada ne waluwalu goodou ai.

18 “Gei i muli nia mee aanei huogodoo, goodou hagalee hagalongo hua igolo mai gi di Au, gei Au ga haga uda gi nonua godou hagaduadua i nia holongo e hidu. 19 Au gaa oho godou de hagalongo mo godou hagamuamua, nia uwa ga hagalee monnono, godou henua ga maangoo ga hamaaloo gadoo be di baalanga. 20 Goodou ngalua hagamadabouli huogodoo ga ono hadinga adu gi goodou ai, idimaa di godou henua la ga hagalee huwa, gei nia laagau ga hagalee hai ono huwa.

21 “Maa goodou ga daahi maaloo hua beelaa godou manawa hagamuamua ga hagalee hagalongo mai gi di Au, gei Au ga haga uda labelaa gi nonua godou hagaduadua i nia holongo e hidu. 22 Au ga hagau adu gi goodou nia manu haga madagudagu dangada e daaligi godou dama, ga haga huaidu godou manu, gei goodou ga hogoohi, nia daangada e taele i hongo godou ala ai.

23 “Gei i muli nia hagaduadua aanei, goodou e de hagalongo hua igolo mai gi di Au, e daahi hua beelaa di godou hai baahi mai gi di Au, 24 gei Au ga huli adu gi goodou ga hagaduadua goodou i nia holongo e hidu gi nonua i nia holongo mai i mua. 25 Au ga hagau adu gi goodou nia dauwa e hagaduadua goodou idimaa goodou la gu oho tadau hagababa, gei goodou ma ga dagabuli i lodo godou waahale belee pala hagammuni i di Au, gei Au ga hagau adu gi goodou di magi dela e hili ngadaa, gei goodou ga tangi anga gi godou hagadaumee bolo goodou gu magedaa. 26 Au gaa hai godou meegai gi hagalee, gei nia ahina dilongoholu ga hai hegau hua di mee dunu palaawaa e dahi e dunu nia palaawaa huogodoo ala i nadau baahi. Digaula gaa duhe adu nia maa gi goodou, gei goodou gaa gai nia maa huogodoo, ga nomuli gei goodou e hiigai hua igolo.

27 “Gei i muli nia mee aanei huogodoo, goodou e daahi hua beelaa di godou hai baahi mai gi di Au ge hagalee hiihai e hagalongo mai gi di Au, 28 malaa, i lodo dogu hagawelewele, Au ga huli adu gi goodou ga hagaduadua labelaa goodou gi huaidu gi nonua i nia holongo e hidu i nia holongo mai i mua. 29 Goodou koia ga hiigai gi nonua, gaa gai godou dama. 30 Au gaa oho gi daha godou gowaa dudu tigidaumaha ala i hongo nia gonduu, gaa oho gi daha godou gowaa dudu tigidaumaha lolo kala, gaa kili godou huaidina ala guu mmade gi hongo godou ada god ala guu mmoe i hongo di gelegele. I lodo dogu dee hiihai huoloo adu gi goodou, 31 gei Au gaa oho godou waahale, gaa oho godou gowaa hai daumaha, ga hagalee hila gi godou tigidaumaha. 32 Au gaa oho di godou henua gi huaidu, gei godou hagadaumee ala ma ga hai henua ginai ga goboina e ginaadou di mooho deenei. 33 Au ga hagau adu gi goodou nia dauwa, gaa hai goodou gi mooho adu gi lodo nia henua ala i daha. Di godou henua gaa dugu ono daangada ai, gei godou waahale gaa dugu mooho. 34-35 Gei tenua deelaa ga tenetene i dono hagamolooloo i nia ngadau aalaa, di hagamolooloo dela hagalee ne wanga go goodou gi di maa. Tenua deelaa ga diiagi ga hagamolooloo i lodo di madagoaa dela goodou guu lahi guu noho i lodo nia henua o godou hagadaumee.

36 “Au gaa hai goodou ala ne lahi gi daha gi mmaadagu ngoohia gaa llele gi daha i di godou madagoaa ma ga hagalongo gi nia lee o nia lau laagau ala ma ga iliili go di madangi. Goodou gaa llele gadoo be goodou ala ma gaa llele gi daha mo godou hagadaumee i lodo tauwa, gei goodou ga tingatinga gei godou hagadaumee la hagalee i godou baahi. 37 Goodou ga dugidugi i godou mehanga gei di maa digau e waluwalu goodou ai, gei goodou e deemee di heebagi gi godou hagadaumee. 38 Goodou ga mmade hua i lodo nia henua ala ne hagabagi ginai goodou, gaa danu i lodo nia henua o godou hagadaumee. 39 Digau hua dulii i goodou ala ga mouli i lodo tenua o godou hagadaumee, gei digaula ga hagalee, idimaa i godou huaidu mo nia huaidu o godou maadua mmaadua.

40 “Gei godou madawaawa ga haagi nadau ihala mo nia hala o nadau maadua mmaadua, ala nogo hai baahi mai gi di Au ge de hagalongo mai gi di Au, 41 gaa hai Au gi hai baahi ang gi digaula, ga hagabagi digaula gi lodo nia henua o nadau hagadaumee. Ga nomuli, godou madawaawa ga manawa hila gi lala gaa donu ang gi ginaadou, gaa hui di hui ang gi nadau huaidu mo nadau de hagalongo, 42 gei Au ga langahia dagu hagababa ang gi Jacob, mo Isaac mo Abraham, gei Au ga haga hoou dagu hagababa bolo Au gaa wanga tenua deelaa gi digaula.* 43 Matagidagi, digau o tenua deelaa le e hai gi daa gi daha, gii mee di hagamolooloo tenua deelaa, gei digaula e kae di hagaduadua i di nadau kili gi daha agu haganoho mo agu mee ala ne hagi anga gi digaula. 44 Malaa, i di madagoaa dela e noho iei digaula i lodo tenua o nadau hagadaumee, gei Au hagalee bolo gu diiagi hua digaula be e hagahuaidu digaula. Ma gaa hai beenei gei deenei di hagalawa o dagu hagababa ang gi digaula. Au go Dimaadua, go di God digaula. 45 Au ga haga hoou dagu hagababa dela ne hai ko Au gi nadau maadua mmaadua, i dogu madagoaa ne haga modongoohia ai Au ang gi nia henua ogu mahi i dogu laha mai agu daangada gi daha mo Egypt, idimaa, bolo Au dela go Dimaadua, le e hai di God ni digaula.”

46 Nia mee aanei huogodoo la go nia haganoho mo nia hagababa ala ne wanga go Dimaadua gi Moses i hongo di Gonduu Sinai bolo gi hagi anga ina gi digau Israel.

27

Nnaganoho o nia wanga dehuia ang gi Dimaadua

1 Dimaadua gaa wanga gi Moses nia haganoho aanei 2 gi hagi anga ina gi digau Israel: Di madagoaa tangada i goodou ma gu haga dabu ia ang gi Dimaadua e haga gila aga dana hagababa hagalabagau ne hai, gei mee e hagamehede gi di hui o di logo o nia bahihadu 3-7 gii hai be di mee deenei gu haga noho:

- taane madua, nia ngadau e madalua gaa huli gi di modoono: nia bahihadu silber e 50

- di ahina madua: nia bahihadu silber e 30

- tamagiigi daane, nia ngadau e lima gaa huli gi di madalua: nia bahihadu silber e 20

- tamagiigi ahina: nia bahihadu silber e 10

- tama daane dulii, i bahi lala nia ngadau e lima: nia bahihadu silber e 5

- tama ahina dulii: nia bahihadu silber e 3

- taane i bahi i nua nia ngadau e modoono: nia bahihadu silber e 15

- di ahina i bahi i nua nia ngadau e modoono: nia bahihadu silber e 10

8 Tangada dela ne hai dana hagababa e haga dabu dana dangada gei mee e hagaloale e deemee di hui di hui dela gu haganoho, gei mee ga laha mai tangada dela ne haga dabu gi tangada hai mee dabu, gei tangada hai mee dabu ga haganoho di hui dela dulii, gii tau gi dana mee dela e mee di hui.

9 Maa dau hagababa la di manu dela e tau anga gi di hai tigidaumaha e haga tenetene di manawa o Dimaadua, malaa, nia tigidaumaha huogodoo ala e hai ang gi Dimaadua le e dabu, 10 gei goe hagalee gaamai dau huai manu e pono di lohongo di maa. Maa goe gaa hai di maa beenei, nia manu e lua aalaa la nia mee ni Dimaadua. 11 Maa dau hagababa la ne hai gi di manu milimilia, dela hagalee haga tenetene di manawa o Dimaadua, gei goe kaina di manu gi tangada hai mee dabu, 12 gei tangada hai mee dabu gaa dugu di hui di maa, gii tau ang gi di humalia be go di huaidu di maa. Di hui tangada hai mee dabu dela gaa dugu deelaa go di hui e hai hegau. 13 Maa goe ga hiihai bolo goe e hui di maa gi muli, goe e hui di hui di maa ge e hagapuni labelaa ginai dahi baahi e lima di maa.

14 Maa tangada i goodou ga hagadabu dono hale ang gi Dimaadua, gei tangada hai mee dabu gaa dugu di hui dela e tau ang gi di humalia be di huaidu o di hale, deelaa di hui e hai hegau. 15 Maa goe ga hiihai bolo goe e hui di maa gi muli, goe e hui di hui di maa, ge e hagapuni labelaa ginai dahi baahi e lima di maa.

16 Maa tangada i goodou ga hagadabu ang gi Dimaadua dana madagowaa dulii i lodo dana gowaa, di hui di maa e haganoho gii tau ang gi di logo o nia lii laagau ala e haga nonnono i lodo di gowaa, hagatau gi nia bahihadu silber e madangaholu nia pauna ‘barley’ e madahaa. 17 Maa goe ga hagadabu di gowaa deelaa gi Dimaadua i muli hua di Ngadau o di Gaamai gi Muli, gei goe e hui di maa i di hui dogomaalia. 18 Gei goe ma ga haga dabu di maa ang gi Dimaadua i tei madagoaa i no muli, tangada hai mee dabu ga haganoho di hui gii tau ang gi nia ngadau ala e dubu gaa dae loo gi di Ngadau o di Gaamai gi Muli, gaa hai di hui gi hogoohi gi di hui dogomaalia o di maa. 19 Goe ma ga hiihai bolo goe e hui labelaa gi muli dau gowaa, goe e hui di hui di maa, ge e hagapuni labelaa ginai dahi baahi e lima di maa. 20 Goe ma gaa hui di gowaa gi tuai dangada, gei goe digi huia di maa gi muli gi Dimaadua i mua, gei goe gu deemee di hui gi muli labelaa di maa. 21 Gaa dae gi di Ngadau o di Gaamai gi Muli, gei di gowaa deelaa la guu hai di mee ni Dimaadua, gaa wanga gi digau hai mee dabu.

22 Tangada ma ga haga dabu ang gi Dimaadua dana gowaa dela ne hui, 23 tangada hai mee dabu ga haganoho di hui di maa gi tau anga gi di logo o nia ngadau gaa tugi loo i di Ngadau o di Gaamai gi Muli, gei goe e hui hua di maa i di laangi hua deelaa, idimaa nia bahihadu la nia mee ni Dimaadua. 24 I di Ngadau o di Gaamai gi Muli, di gowaa deelaa le e wanga gi tangada dana gowaa donu be go dono madawaawa.

25 Di hui o nia gowaa huogodoo le e haganoho gi tau anga gi di mee dela gu haganoho.

26 Nia ulu mmaadua o nia manu la guu lawa di hai nia mee ni Dimaadua, malaa, tangada e deemee di hagadabu nia maa e hai dana tigidaumaha mai i dono hiihai, di ingoo hua di mee be tamaa kau, tama siibi be tamaa kuudi, nia mee aanei la nia mee ni Dimaadua. 27 Gei nia ulu mmaadua o nia manu ala milimilia le e mee di hui labelaa gi muli gi di hui dela gu haganoho, ge e hagapuni labelaa ginai dahi baahi e lima di maa. Maa digi huia labelaa gi muli, gei di maa gaa mee di hui gi daha gi tuai dangada, e hui gi di hui dela gu haganoho.

28 Tangada e deemee loo di hui gi daha be e hui labelaa gi muli dana mee dela gu haga dabu hagadahi ang gi Dimaadua, di ingoo hua di mee be tangada, be di manu, be di gowaa. Ma guu hai nia mee donu ni Dimaadua.* 29 Digau huogodoo ala gu haga dabu hagadahi la hagalee hui gi muli, digaula e daaligi gii mmade.

30 Dahi baahi e madangaholu o nia huwa laagau o tenua, de hilihili be nia lii laagau be nia golee laagau, nia mee aanei la nia mee donu ni Dimaadua. 31 Tangada ma ga hiihai bolo ia e hui gi muli hunu mee i nia maa, geia e hui di hui nia maa donu, hagapuni ginai dahi baahi e lima. 32 Di manu e dahi i nia manu hagagaidala e madangaholu la di mee ni Dimaadua. Di madagoaa dela e dau ai nia manu, di madangaholu manu o nia manu huogodoo la di mee ni Dimaadua. 33 Goodou hudee hagatau ina nia manu bolo gi hilihili nia manu ala e huaidu, gei goodou hagalee pono labelaa di lohongo di maa. Maa goe gaa pono di lohongo di manu gi tuai manu, gei nia manu e lua aalaa la guu hai nia mee donu ni Dimaadua, gu deemee di hui labelaa gi muli.*

34 Aanei la nia haganoho ala ne wanga go Dimaadua gi Moses i hongo di gonduu Sinai bolo gi hagi anga ina gi digau Israel.

* 4.31: Numbers 15.27-28

* 6.7: Numbers 5.5-8

* 7.27: Genesis 9.4; Leviticus 17.10-14; 19.26; Deuteronomy 12.16,23; 15.23

* 8.7: ‘ephod’: Di gahu bodobodo e ulu i nia bakau ma gaa hai ana hegau dabu

† 8.8: ‘Urim’ mo ‘Thummim’: Aanei la nia mee ala ne hai hegau ai tangada hai mee dabu belee iloo ai di manawa o God. Gidaadou e de iloo hagahumalia be ne hai hegau behee.

* 9.7: Hebrews 7.27

* 9.18: Leviticus 3.1-11

* 9.22: Numbers 6.22-26

* 10.13: Leviticus 6.14-18

* 10.15: Leviticus 7.30-34

* 10.17: Leviticus 6.24-26

* 11.44: Leviticus 19.2; 1-Peter 1.16

* 12.3: Genesis 17.12; Luke 2.21

* 12.8: Luke 2.24

* 14.2: Matthew 8.4; Mark 1.44; Luke 5.14; 17.14

* 16.2: Hebrews 6.19

* 16.3: Hebrews 9.7

* 16.8: Azazel: Gidaadou e de iloo tadinga di ingoo deenei, holongo di ingoo di balu ieidu dela i di anggowaa

* 16.15: Hebrews 9.12

* 16.23: Ezekiel 44.19

* 16.27: Hebrews 13.11

* 17.10: Genesis 9.4; Leviticus 7.26-27; 19.26; Deuteronomy 12.16,23; 15.23

* 17.11: Hebrews 9.22

* 18.5: Nehemiah 9.29; Ezekiel 18.9; 20.11-13; Luke 10.28; Romans 10.5; Galatians 3.12

* 18.8: Leviticus 20.11; Deuteronomy 22.30; 27.20

* 18.9: Leviticus 20.17; Deuteronomy 27.22

* 18.14: Leviticus 20.19-20

* 18.15: Leviticus 20.12

* 18.16: Leviticus 20.21

* 18.17: Leviticus 20.14; Deuteronomy 27.23

* 18.19: Leviticus 20.18

* 18.20: Leviticus 20.10

* 18.21: Leviticus 20.1-5

* 18.22: Leviticus 20.13

* 18.23: Exodus 22.19; Leviticus 20.15-16; Deuteronomy 27.21

* 19.2: Leviticus 11.44-45; 1-Peter 1.16

* 19.3: Exodus 20.8,12; Deuteronomy 5.12,16

* 19.4: Leviticus 26.1; Exodus 20.23; 34.17; Deuteronomy 27.15

* 19.10: Leviticus 23.22; Deuteronomy 24.19-22

* 19.11: Exodus 20.15; 16; Deuteronomy 5.19,20

* 19.12: Exodus 20.7; Deuteronomy 5.11; Matthew 5.33

* 19.13: Deuteronomy 24.14-15

* 19.14: Deuteronomy 27.18

* 19.15: Exodus 23.6-8; Deuteronomy 16.19

* 19.17: Matthew 18.15

* 19.18: Matthew 5.43; 19.19; 22.39; Mark 12.31; Luke 10.27; Romans 13.9; Galatians 5.14; James 2.8

* 19.19: Deuteronomy 22.9-11

* 19.26: Genesis 9.4; Leviticus 7.26-27; 17.10-14; Deuteronomy 12.16,23; 15.23; 18.10

* 19.28: Leviticus 2.5; Deuteronomy 14.1

* 19.29: Nia dama ahina e huihui nadau huaidina i lodo nia hale daumaha dono hadinga boloo: nia ahina beenei la nogo i lodo nia hale daumaha balu ieidu o digau Canaan. Digau Canaan e hagabaubau bolo tangada dela ma gaa hai di hai o di hiihai o taga hai lodo gi di ahina beenei, gei ana hadagee gaa huwa dau logo mo ana manu ga logowaahee

* 19.29: Deuteronomy 23.17

* 19.30: Leviticus 26.2

* 19.31: Deuteronomy 18.11; 1-Samuel 28.3; 2-Kings 23.4; Isaiah 8.19

* 19.34: Exodus 22.21; Deuteronomy 24.17-18

* 19.36: Deuteronomy 25.13-16; Proverbs 20.10; Ezekiel 45.10

* 20.9: Exodus 21.17; Matthew 15.4; Mark 7.10

* 20.10: Exodus 20.14; Leviticus 18.20; Deuteronomy 5.18

* 20.11: Leviticus 18.8; Deuteronomy 22.30; 27.20

* 20.12: Leviticus 18.15

* 20.13: Leviticus 18.22

* 20.14: Leviticus 18.17; Deuteronomy 27.23

* 20.16: Exodus 22.19; Leviticus 18.23; Deuteronomy 27.21

* 20.17: Leviticus 18.9; Deuteronomy 27.22

* 20.18: Leviticus 18.19

* 20.20: Leviticus 18.12-14

* 20.21: Leviticus 18.16

* 21.5: Leviticus 19.27-28; Deuteronomy 14.1

* 22.20: Deuteronomy 17.1

* 23.3: Exodus 20.8-10; 23.12; 31.15; 34.21; 35.2; Deuteronomy 5.12-14

* 23.5: Exodus 12.1-13; Deuteronomy 16.1-2

* 23.8: Exodus 12.14-20; 23.15; 34.18; Deuteronomy 16.3-8

* 23.21: Exodus 23.16; 34.22; Deuteronomy 16.9-12

* 23.22: Leviticus 19.9-10; Deuteronomy 24.19-22

* 23.26-27: Leviticus 16.29-34

* 23.36: Deuteronomy 16.13-15

* 24.6: Exodus 25.30

* 24.9: Matthew 12.4; Mark 2.26; Luke 6.4

* 24.17: Exodus 21.12

* 24.20: Exodus 21.23-25; Deuteronomy 19.21; Matthew 5.38

* 24.22: Numbers 15.16

* 25.7: Exodus 23.10-11

* 25.35: Deuteronomy 15.7-8

* 25.37: Exodus 22.25; Deuteronomy 23.19-20

* 25.46: Exodus 21.2-6; Deuteronomy 15.12-18

* 26.1: Exodus 20.4; Leviticus 19.4; Deuteronomy 5.8; 16.21-22; 27.1

* 26.5: Deuteronomy 11.13-15; 28.1-14

* 26.12: 2-Corinthians 6.16

* 26.42: Genesis 17.7-8; 26.3-4; 28.13-14

* 27.28: Numbers 18.14

* 27.33: Numbers 18.21; Deuteronomy 14.22-29

Numbers

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

NUMBERS

Di Beebaa Numbers

Di haga modongoohia:

Di Beebaa go Numbers e helekai di hai o di noho digau Israel i nia ngadau e mada haa, tugi i di madagoaa ne hagatanga mai digaula gi daha mo di Gonduu Sinai, ga dae adu gi di mada gi dua o tenua dela ne hagababa go God ang gi digaula. Di ingoo di beebaa deenei ne hanimoi i nia mee hagalabagau ala ne hai i nadau baahi, i di dau digaula i di Gonduu Sinai, i mua di nadau hagatanga mai gi daha mo di gowaa deelaa, mo di dau dela ne hai i lodo Moab, i baahi gi dua di monowai Jordan, nia ngadau e madalua duumaa nomuli. I mehanga o nia dau e lua aanei, digau Israel ga hula gi Kadesh-Barnea i di baahi gi ngaaga Canaan. Digaula digi ulu gi lodo tenua o di hagababa i di madagoaa deelaa, nogo noho hua i nia gowaa aalaa i nia ngadau e logo. Muli di madagoaa deelaa, digaula ga hagatanga mai gi daha mo Kadesh, ga hula gi lodo di gowaa dela i di baahi gi dua di monowai Jordan. Malaa, hunu gau i digaula gu noho hua i di gowaa deelaa, gei digau ala ne dubu gu hagatogomaalia e hula laa lodo Jordan adu gi Canaan.

Di Beebaa go Numbers e helekai i digau Israel nia holongo e logo gu deai di nadau hagadagadagagee ai, nadau lodo gu paagege i nia haingadaa. Digaula gu hai baahi gi God mo Moses, go taane a God dela ne dongo belee dagi digaula. Di beebaa deenei e helekai i di manawa dahi o God i dono madamada humalia i ana daangada, ma e aha maa digaula gu paagege be gu de hagalongo. Di beebaa deenei e helekai labelaa i di hai o Moses i dono dogi ang gi God mo ana daangada mo di manawa hagakono i hunu madagoaa.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Digau Israel e hagatanga mai gi daha mo di Gonduu Sinai (1.1—9.23)

a. Tahi dau o nia daangada (1.1—4.49)

b. Nnagadilinga haganoho mono haganohonoho (5.1—8.26)

c. Di lua Hagamiami Pasoobaa (9.1-23)

Mai di Gonduu Sinai ga dae gi Moab (10.1—21.35)

Nia mee ne hai i lodo Moab (22.1—32.42)

Nia mee llauehe di nadau lloomoi i Egypt ga dae gi Moab (33.1-49)

Nia boloagi i mua di nadau hula laa lodo di monowai Jordan (33.50—36.13)

1

Tahi dau o digau Israel

1 Tahi laangi i di lua malama o di lua ngadau i muli di hagatanga digau Israel i Egypt, Dimaadua ga helekai gi Moses i lodo di Hale laa dela e noho iei Mee i lodo di anggowaa Sinai. Mee ga helekai, 2 “Goe mo Aaron gaa dau nia daangada o nia madahaanau llauehe mo lligi o digau Israel. Hihia nia ingoo o nia daane huogodoo 3 ala e dagi madalua nadau ngadau be e mada mmaadua, ala e mee di hai digau dauwa. 4 Helekai gi nia dagi dagi dahi mai nia madahaanau gi hagamaamaa goolua.” 5-16 Aanei nia daane e dagi nadau madawaawa ala gu hilihili e hai di moomee deenei:

Nia madawaawa | Nia dagi madahaanau
Reuben | Elizur tama daane a Shedeur
Simeon | Shelumiel tama daane a Zurishaddai
Judah | Nahshon tama daane a Amminadab
Issachar | Nethanel tama daane a Zuar
Zebulun | Eliab tama daane a Helon
Ephraim | Elishama tama daane a Ammihud
Manasseh | Gamaliel tama daane a Pedahzur
Benjamin | Abidan tama daane a Gideoni
Dan | Ahiezer tama daane a Ammishaddai
Asher | Pagiel tama daane a Ochran
Gad | Eliasaph tama daane a Deuel
Naphtali | Ahira tama daane a Enan

17 Mai nia hagamaamaa o nia daane madangaholu maa lua aanei, Moses mo Aaron 18 gu haga dagabuli digau Israel huogodoo i di laangi matagidagi o di lua malama, gaa hihi nia ingoo o nia daangada huogodoo o nia madahaanau llauehe mo lligi. Nia ingoo o nia daane huogodoo, dagi madalua nadau ngadau be mada mmaadua, la guu hihi, 19 gii hai be telekai Dimaadua. Moses guu hihi nia daangada i lodo di anggowaa o Sinai. 20-46 Nia daane e madalua be e mada mmaadua ala e mee di hai digau dauwa la guu hihi nadau ingoo e hagatau gi nadau madahaanau llauehe mo nadau madahaanau lligi, daamada gi di madawaawa Reuben, tama daane madua Jacob. Aanei ono hulu dangada:

Nia madawaawa | Nia hulu
Reuben | 46,500
Simeon | 59,300
Gad | 45,650
Judah | 74,600
Issachar | 54,400
Zebulun | 57,400
Ephraim | 40,500
Manasseh | 32,200
Benjamin | 35,400
Dan | 62,700
Asher | 41,500
Naphtali | 53,400
Huogodoo: | 603,550*

47 Digau Levi digi hihia dalia nia madawaawa ala i golo, 48 idimaa Dimaadua gu helekai gi Moses, 49 “Goe ma gaa hihi nia daane ala e mee di hai digau dauwa, hudee heia di madawaawa Levi gii dau dalia digaula. 50 Heia digau Levi gii dagi di Hale laa dela e noho iei Au mo ono goloo hai hegau huogodoo. Digaula e dagidagi di maa, ga hai hegau i lodo di maa, ga haga duu aga nadau hale laa e haganiga di maa. 51 Goodou ma ga haga mmaanege godou hale laa, go digau Levi e dugu dogu Hale laa gi lala, ga haga duu aga labelaa i di gowaa hoou dela e haga duu aga godou hale laa. Tangada ma ga hanimoi gi hoohoo gi di Hale laa le e daaligi gii made. 52 Digau Israel ala i golo e haga duu aga nadau hale laa e daudali nia hai o nadau hagabuulinga dangada, tangada e dahi e dau gi dono buini i lala nadau hagallebe. 53 Ge digau Levi e haga duu nadau hale laa e haganiga di Hale laa deelaa, e madamada humalia ai, gi dee hana tangada gi hoohoo gi di Hale laa ga hagawelewele iei Au gi digau Israel huogodoo.” 54 Malaa, digau Israel guu hai nia mee huogodoo Dimaadua ne helekai ai gi Moses.

2

Di haganoho madawaawa i lodo di waahale laa

1 Dimaadua ga helekai gi Moses mo Aaron: 2 Digau Israel ma ga haga tuu aga nadau hale laa, tangada e dahi gii noho i lala tagallebe o dono hagabuulinga dangada mo dono madahaanau. Nia hale laa le e haganiga di Hale laa Dimaadua. 3-9 I di bahi i dua le e noho digau ala i lala tagallebe o Judah, i lodo nadau hagabuulinga e hagalongo gi nadau dagi aanei:

Nia madawaawa | Nia dagi | Di hulu
Judah | Nahshon tama daane a Amminadab | 74,600
Issachar | Nethanel tama daane a Zuar | 54,400
Zebulun | Eliab tama daane a Helon | 57,400
Huogodoo: |  | 186,400

Di hagabuulinga o Judah le e dagi i mua digau aanei.

10-16 I di bahi i ngaaga di Hale laa Dimaadua le e noho digau ala i lala tagallebe o Reuben, i lodo nadau hagabuulinga e hagalongo gi nadau dagi aanei:

Nia madawaawa | Nia dagi | Di hulu
Reuben | Elizur tama daane a Shedeur | 46,500
Simeon | Shelumiel tama daane a Zurishaddai | 59,300
Gad | Eliasaph tama daane a Deuel | 45,650
Huogodoo: | 151,450

Di hagabuulinga Reuben le e taele togolua i muli tagabuulinga o Judah.

17 Mehanga nia hagabuulinga e lua matagidagi mo nia hagabuulinga e lua muliagi, e hula ai digau Levi e aamo di Hale laa Dimaadua. Nia hagabuulinga le e taele be di hagatau di nadau noho i lodo di nadau waahale laa, i lala nadau hagallebe.

18-24 I di bahi i dai di Hale laa Dimaadua, le e noho digau ala i lala tagallebe o Ephraim, i lodo nadau hagabuulinga e hagalongo gi nadau dagi aanei:

Nia madawaawa | Nia dagi | Di hulu
Ephraim | Elishama tama daane a Ammihud | 40,500
Manasseh | Gamaliel tama daane a Pedahzur | 32,200
Benjamin | Abidan tama daane a Gideoni | 35,400
| Huogodoo: | 108,100

Di hagabuulinga Ephraim le e taele togodolu i muli tagabuulinga o Reuben.

25-31 I di bahi i ngeia di Hale laa Dimaadua, le e noho digau ala i lala tagallebe o Dan, i lodo nadau hagabuulinga e hagalongo gi nadau dagi aanei:

Nia madawaawa | Nia dagi | Di hulu
Dan | Ahiezer tama daane a Ammishaddai | 62,700
Asher | Pagiel tama daane a Ochran | 41,500
Naphtali | Ahira tama daane a Enan | 53,400
| Huogodoo: | 157,600

Di hagabuulinga o Dan le e taele muliagi i nia hagabuulinga e haa aanei.

32 Togologo digau Israel ala e dau gi nia hagabuulinga llauehe le e 603,550. 33 Digau Levi hagalee nogo hihi dalia digau Israel, gii hai be di hai a Dimaadua ne haganoho ang gi Moses. 34 Digau Israel guu hai nia mee huogodoo Dimaadua ne helekai ai ang gi Moses. Digaula guu noho i lala nadau hagallebe gei ne taele dalia nadau madahaanau donu.

3

Nia dama daane Aaron

1 Deenei di madahaanau o Aaron mo Moses i di madagoaa Dimaadua ne helekai gi Moses i hongo di Gonduu Sinai. 2 Aaron ana dama daane dogohaa: go Nadab, di ulu madua, Abihu, Eleazar mo Ithamar.* 3 Digaula gu hagatulu mo di hagadabu e hai digau hai mee dabu, 4 gei Nadab mo Abihu la gu daaligi i di nau madagoaa ne tigidaumaha gi Dimaadua di ahi hagalee dabu i lodo di Anggowaa o Sinai. Meemaa nau dama ai, deelaa laa Eleazar mo Ithamar nogo hai nia daangada hai mee dabu i di madagoaa nogo mouli ai Aaron.*

Digau Levi gu hili aga e hai hegau gi digau hai mee dabu

5 Dimaadua ga helekai gi Moses, 6 “Laha mai di madawaawa Levi gi mua, hili aga ina digaula e hai digau hai hegau a tangada hai mee dabu go Aaron. 7 Digaula e hai nia moomee ala belee hai ang gi dogu Hale laa, gei e hai nnegau ang gi digau hai mee dabu mo nia daangada huogodoo. 8 Digaula e dagi nia goloo hai moomee huogodoo o dogu Hale laa, gei e hai nnegau ang gi digau Israel ala i golo. 9 Tegau e dahi digau Levi belee hai, le e hai hegau gi Aaron mo ana dama daane. 10 Goe gaa dongo Aaron mo ana dama daane e hai nnegau dabu, tangada hua gee gaa hai bolo ia e hai nia maa le e daaligi gii made.”

11 Dimaadua ga helekai gi Moses, 12-13 “Digau Levi dolomeenei la guu hai nia daangada ni aagu. Dogu madagoaa ne daaligi nia ulu mmaadua dama daane o digau Egypt huogodoo, Au ne hagadabu mai gi di Au nia ulu mmaadua dama daane o nia madahaanau huogodoo o digau Israel, mo nia ulu mmaadua o nadau manu. Dolomeenei nia ulu mmaadua dama daane o digau Israel ga hagalee hai nia daangada ni aagu, go digau Levi ala gaa hai digau ni aagu. Au go Dimaadua.”*

Di tau o digau Levi

14 I di Anggowaa o Sinai, Dimaadua ga helekai gi Moses 15 bolo gi hihia digau Levi i nadau madahaanau llauehe mo lligi, nia dama daane nia malama dagi dahi gaa huli gi nua nadau ngadau. 16 Moses guu hai nia maa. 17-20 Levi ana dama daane dogodolu: go Gershon, Kohath mo Merari, ala go nia maadua mmaadua o nia madahaanau ala e kila mai nadau ingoo. Gershon ana dama daane dogolua, go Libni mo Shimei. Kohath ana dama daane dogohaa: go Amram, Izhar, Hebron mo Uzziel. Gei Merari ana dama daane dogolua: go Mahli mo Mushi. Digaula la nia maadua mmaadua o nadau madahaanau ala e kila mai nadau ingoo.

21 Nia madahaanau a Libni mo Shimei la i lodo di madahaanau a Gershon. 22 Di hulu damana o nia daane o Gershon nia malama dagi dahi be e mada mmaadua le 7,500. 23 Di madahaanau deenei le e haga duu nadau hale laa ga noho ai i bahi i dai i di baahi gi tua di Hale laa Dimaadua, 24 gei Eliasaph tama daane a Lael e hai di tagi o di madahaanau deenei. 25 Digaula e huwahuwa di Hale laa deelaa, di gahu i lodo mo di gahu i tua, di tuuli o di ulu gi lodo, 26 nia gahu duuli o di abaaba dela e duuli gi lodo di Hale laa mo di gowaa dudu tigidaumaha, mo di gahu duuli o di bontai di abaaba. Digaula e huwahuwa nnegau huogodoo ala e hai i di gili nia mee aanei.

27 Di madahaanau a Kohath le e hagahonu go nia madahaanau a Amram, Izhar, Hebron, mo Uzziel. 28 Di hulu damana o nia dama daane o Kohath nia malama dagi dahi be e mada mmaadua le 8,600. 29 Di madahaanau deenei le e noho i di bahi i ngaaga o di Hale laa, 30 gei go Elizaphan tama daane a Uzziel e dagi di madahaanau deenei. 31 Digaula e huwahuwa Tebedebe o di Hagababa, teebele, di lohongo malama, nia gowaa dudu tigidaumaha, nia pileedi nogo hai hegau ai digau hai mee dabu i di Gowaa Dabu, mo di gahu duuli o di gowaa e ulu ai gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo. Digaula e dagi nnegau huogodoo ala e hai i di gili nia mee aanei.

32 Di tagi digau Levi la go Eleazar tama daane a Aaron go tangada hai mee dabu. Mee nogo dagi digau ala nogo hai nnegau i lodo di Gowaa Dabu.

33 Di madahaanau damana a Merari la ala go nia madahaanau a Mahli mo Mushi. 34 Di hulu damana o nia dama daane e dagi dahi malama be e mada mmaadua le 6,200. 35 Di madahaanau damana deenei le e noho i bahi i ngeia o di Hale laa Dimaadua, ge Zuriel tama daane a Abihail e dagi di madahaanau deenei. 36 Digaula guu dugu bolo e huwahuwa di abaaba o di Hale laa Dimaadua, ono dagigoo, duludulu, ono hagamau, mono hagamau ala i golo. Digaula e huwahuwa nnegau huogodoo i di gili nia mee aanei. 37 Digaula e huwahuwa labelaa i nia duludulu, nia hagamau nia maa, nia laagau dogi mee gii mau, mo nia hali o di abaaba i daha.

38 Moses mo Aaron mo ana dama daane le e noho i mua di Hale laa Dimaadua i bahi i dua. Digaula e huwahuwa i nnegau ala e hai i lodo di Gowaa Dabu ang gi digau Israel. Tangada gee dela ga hagamada bolo ia e hai nia maa le e daaligi gii made. 39 Di hulu damana o nia dama daane Levi e dagi dahi malama be e mada mmaadua ala ne dau i di hihi madahaanau ne hai go Moses be nnelekai a Dimaadua ne hai le 22,000.

Nia ulu mmaadua daane digau Levi guu pono nia lohongo nia ulu mmaadua dama daane o Israel

40-41 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Nia ulu mmaadua dama daane o digau Israel la digau ni aagu. Hihia nia ingoo o nia ulu mmaadua dama daane o digau Israel huogodoo, go digau ala e dagi dahi nadau malama be e mada mmaadua. Digau Levi huogodoo ala e pono nadau lohongo la nia daangada ni aagu. Au go Dimaadua! Au e hai mee labelaa gi nia ulu mmaadua o nia manu dolodolo o digau Levi huogodoo e pono di lohongo o nia ulu mmaadua o nia manu dolodolo o digau Israel.” 42 Moses gu hagalongo, guu hihi nia ingoo nia ulu mmaadua daane huogodoo 43 ala nia malama dagi dahi be e mada mmaadua, huogodoo e 22,273.

44 Dimaadua ga helekai gi Moses, 45 “Dolomeenei haga dabu ina mai gi di Au digau Levi e hai nia daangada ni aagu e pono di lohongo o nia ulu mmaadua dama daane o digau Israel, ge haga dabu ina nia manu dolodolo digau Levi e hai agu manu e pono di lohongo nia ulu mmaadua o nia manu dolodolo digau Israel. 46 Go di maa dela nia ulu mmaadua o nia dama daane digau Israel le e dogologo i digau Levi i nia daangada e 273, goe e hui digau ala e dogologo. 47 Tangada e dahi e hui gi nia bahi hadu silber e lima, be di hai dela gu haganoho. 48 Wanga ina nia bahihadu aanei gi Aaron mo ana dama daane.” 49 Moses gu hagalongo gi nnelekai Dimaadua, guu kae 50 nia silber e 1,365 51 guu wanga nia maa gi Aaron mo ana dama daane.

4

Nnegau di madahaanau o Kohath tangada i di madawaawa Levi

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, 2 “Heia di hihi o di madahaanau damana mo nia madahaanau lligi o Kohath, tangada i di madawaawa Levi. 3 Daulia nia daane huogodoo i mehanga nia ngadau e motolu (30) mo madalima (50) ala e tau anga gi di hegau i lodo di Hale laa a Dimaadua. 4 Nadau hegau le e hai i di gili nia mee ala e haga madagu huoloo.”

5 Dimaadua ga haga modongoohia gi Moses boloo, “Ma gaa dau gi di madagoaa e dugu iha nia hale laa, Aaron mo ana dama daane le e ulu gi lodo di Hale laa a Dimaadua, gaa dugu gi lala di gahu duuli dela i mua Tebedebe o di Hagababa gaa gahu Tebedebe gi di gahu deelaa. 6 Digaula e gahu di maa gi di gili kau humalia, gaa holo di gahu halatee i ono nua, ga daalo nia laagau ala e aamo di maa.

7 “Digaula e gahu teebele o di palaawaa tigidaumaha ang gi Dimaadua gi di gahu halatee, gaa dugu anga nia pileedi gi hongo teebele, nia boolo dugu ‘incense’, mo nia loaabi ang gi nia waini tigidaumaha. Nia palaawaa e hai gi nnoo mau i hongo teebele. 8 Digaula e holo di gahu mmee laa hongo nia mee huogodoo aanei, gaa gahu di maa gi di gili kau humalia, ga wanga nia laagau e aamo di maa.

9 “Digaula e gahu di lohongo malama gi di gahu halatee, mo ono malama, nia mee kabi mee, nia pileedi haaligi, mo nia mee haa lolo olib. 10 Digaula gaa hii di maa mo ono mee huogodoo e haga holi ai go di gili kau humalia, gaa dugu di maa gi hongo di hada aamo mee.

11 “Nomuli digaula gaa holo di gahu halatee laa hongo di gowaa hai tigidaumaha goolo, gaa gahu di maa gi di gili kau humalia, ga daalo nia laagau e aamo di maa. 12 Digaula gaa kae nia goloo huogodoo ala e haga hai hegau ai i lodo di Gowaa Dabu, gaa hii nia maa gi di gahu halatee, gaa gahu gi di gili kau humalia, gaa dugu di maa i hongo di hada aamo mee. 13 Digaula ga daa gi daha mo di gowaa dudu tigidaumaha nia lehu, gaa holo di gahu halatee luuli i hongo di maa. 14 Digaula gaa dugu gi hongo di maa nia goloo huogodoo ala e hai hegau ai i di gowaa dudu tigidaumaha: go nia mee dugu ahi, maadau, daawolo mono baisin. Nomuli gei digaula gaa gahu di maa gi di gili kau humalia, ga daalo nia laagau e aamo di maa. 15 Ma gaa dau gi di madagoaa bolo e dugu iha nia hale laa, gei di madahaanau o Kohath e loomoi e aamo nia mee dabu, i muli Aaron mo ana dama daane guu lawa di gahu nia maa mo ono goloo moomee huogodoo. Di madahaanau o Kohath hagalee loo e bili gi nia mee haga madagu, idimaa digaula gaa mmade.

“Aanei nia waawa hegau o di madahaanau damana o Kohath i di madagoaa e haga menege di Hale laa Dimaadua.

16 “Eleazar, tama daane Aaron tangada hai mee dabu, dana hegau e madamada humalia di Hale laa hagatau, mo nia lolo malama, nia ‘incense’, nia tigidaumaha huwa laagau, nia lolo hagatulu, mono mee huogodoo ala i golo ala gu haga dabu ang gi Dimaadua.”

17 Dimaadua ga helekai gi Moses mo Aaron, 18 “Hudee dumaalia gi di madahaanau a Kohath 19 gii mmade ma ga loomoi gi hoohoo gi nia mee dabu huoloo aanei. Gi de gila aga di mee deenei, Aaron mo ana dama daane e hai gii hula gi lodo di Hale laa, e wanga nia moomee ni tangada e hai, be ni aha e aamo go mee. 20 Maa nia daangada o Kohath ga ulu adu hua gi lodo di Hale laa haga madagu, gaa mmada gi nia mee haga madagu ala e haga togomaalia go digau hai mee dabu, digaula gaa mmade.”

Nia waawa hegau o di madahaanau o Gershon tangada i di madawaawa Levi

21 Dimaadua ga helekai gi Moses 22 bolo gi heia di hihi o di madahaanau o Gershon tangada i di madawaawa Levi i nadau madahaanau llauehe mo lligi, 23 e hihi nia daane huogodoo i mehanga nia ngadau e motolu (30) mo e madalima (50) ala e humalia i di ngalua i lodo di Hale laa Dimaadua. 24 Digaula e ngalua i nia mee aanei: 25 Di Hale laa, ono gahu duuli i lodo mo i tua, di gahu gili kau humalia dela e gau di maa, di gahu o di bontai, 26 nia gahu abaaba e haganiga di Hale laa mo di gowaa dudu tigidaumaha, nia gahu duuli o di bontai di malaelae, nia hali mo nia hagamau huogodoo o nia mee aanei. Digaula e ngalua e hai nnegau huogodoo i di gili nia mee aanei. 27 Moses mo Aaron e hai gii mmada bolo nia daangada o Gershon e hai nia mee huogodoo Aaron mo ana dama daane ne haga noho ang gi digaula bolo gi heia. 28 Aanei la go nia waawa hegau o di madahaanau Gershon i lodo di Hale laa. Digaula e hai nia maa i lala di nadau dagi go Ithamar, tama daane Aaron, tangada hai mee dabu.

Nia waawa hegau di madahaanau o Merari tangada i di madawaawa Levi

29 Dimaadua ga helekai gi Moses bolo gi heia di hihi dangada o di madahaanau o Merari tangada i di madawaawa Levi, nia madahaanau llauehe mo lligi 30 e hihi nia daangada huogodoo i mehanga nia ngadau e motolu (30) mo e madalima (50), ala e humalia di ngalua i lodo di Hale laa Dimaadua. 31 Digaula e aamo nia laagau, dagigoo, duludulu, nia hagamau di Hale laa, 32 mo nia duludulu, nia hagamau, nia laagau hagamau mee, nia hali e dau di abaaba dela e haganiga di Hale laa, mono hagamau e hai hegau ai i di haga duu aga nia maa. Taane e dahi e haga ingoo gi nia mee ala e aamo go mee. 33 Aanei la go nia waawa hegau o di madahaanau Merari i lodo di Hale laa. Digaula e hai nia maa i lala di nadau dagi go Ithamar, tama daane Aaron, tangada hai mee dabu.

Di hihi o digau Levi

34-48 Malaa, Moses, Aaron mo nia dagi di guongo gu daudali nnelekai o Dimaadua, guu hai di hihi dangada o nia madahaanau llauehe e dolu o Levi, go Kohath, Gershon mo Merari. Digaula ne hihi nia madahaanau llauehe mo nia madahaanau lligi, ne hihi nia daane huogodoo i mehanga nia ngadau e motolu (30) mo madalima (50) ala e humalia e ngalua i lodo di Hale laa Dimaadua, be nia mee aanei:

Nia madahaanau | Di hulu
Kohath | 2,750
Gershon | 2,630
Merari | 3,200
Huogodoo: | 8,580

49 Taane e dahi la ne hihi gii hai be di hai Dimaadua ne haganoho ang gi Moses. Taane nei mo taane nei gu haga ingoo ang gi dana hegau dela e hai mo ana mee ala e aamo.

5

Nia daangada milimilia

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, 2 “Helekai gi digau Israel bolo gi hagabagia gi daha mo di godou waahale laa nia daangada huogodoo ala e magi genegene be e halihali nia uugau i nadau huaidina, mo digau ala e milimilia i nadau bili gi tangada made. 3 Hagau ina gi daha digau huogodoo ala e milimilia gi de haga gulugulua di waahale laa, di gowaa dela e noho iei Au i baahi agu daangada.” 4 Digau Israel gu haga gila aga, gu haga bagi digaula gi daha mo di waahale laa.

Di hui o di mee hala ne hai

5 Dimaadua gaa wanga gi Moses 6 nnelekai hagamaamaa aanei ang gi nia daangada Israel, “Tangada ma ga hagalee manawa dahi ang gi Dimaadua, gaa hai dana mee hala gi tangada, 7 tangada deelaa le e hai gi haagi dana hala ne hai, gaa hui di hui di maa hagatau, ge e hagapuni labelaa ginai dahi baahi e lima di maa ang gi tangada deelaa. 8 Maa tangada la guu made gei gu deai dono dangada belee kae di hui deelaa ai, di hui le e wanga gi Dimaadua ang gi tangada hai mee dabu. Di hui le e hagapuni ang gi di siibi daane ne hai tigidaumaha tangada hai mee dabu ne hai belee haga madammaa nia hala tangada deelaa.* 9 Nia mee huogodoo digau Israel ma ga dahi aga belee wanga gi Dimaadua la nia mee ni tangada hai mee dabu dela ne wanga ginai nia maa. 10 Tangada hai mee dabu e hai mee gi nia tigidaumaha ala e hai ang gi deia.”

Nia hai o nia ahina ala e hagabaubau ginai nadau lodo

11 Dimaadua ga helekai gi Moses 12-14 bolo gi aago ina nia helekai hagamaamaa aanei gi digau Israel: Maa taane ga hagabau bolo dono lodo la hagalee manawa dahi ang gi deia, gu haga huaidu ia, guu hai di hiihai o taga hailodo gi tuai daane. Gei taane deenei hagalee modongoohia donu idimaa dono lodo la nogo hai di maa haga mmuni, deai tangada haga donu mee ai, gei di ahina la digi gida bolo guu hai di huaidu. Be dolomaa taane le e hai hua ana hagabau gi dono lodo, ma e aha maa di ahina la digi manawa lua. 15 Taane deelaa la gi lahia dono lodo gi tangada hai mee dabu. Taane e kae labelaa ana pauna palaawaa e lua, malaa, hagalee wanga ginai nia lolo olib gi ono nua, be e wanga ginai nia ‘incense’, idimaa tigidaumaha deenei la di mee ni taane e hiihai e haga gila mai di tonu.

16 Tangada hai mee dabu gaa hai di ahina gii duu i mua di gowaa dudu tigidaumaha, 17 gaa dui nia wai haga madagu gi lodo di boolo ne hai gi nia gelegele, gaa wanga labelaa ginai nia gelegele mai i hongo di baba di Hale laa Dimaadua, e hai nia wai la gii mmala. 18 Gei nomuli mee gaa daa gi daha di gahu nia ngaahulu di libogo di ahina, gaa dugu tigidaumaha palaawaa gi lodo nia lima di ahina. Tangada hai mee dabu le e daahi di boolo wai mmala haga halauwa dangada, 19 gaa hai di ahina gii donu ang gi di dowangi dela ga helekai tangada hai mee dabu boloo: “Maa goe digi hai di huaidu di hai be di manu, gei goe hagalee haga huaidu go di haga halauwa dela e gowadu go nia wai aanei. 20 Maa goe guu hai di huaidu di hai be di manu, 21 Dimaadua la gi heia do ingoo gi halauwa i mehanga o daangada. Gei Mee gi heia do gowaa haga madagu gi hagawini mai gi dulii, gei do dinae gi hagahula. 22 Nia wai aanei gi ulu gi lodo do dinae gaa hai do dinae gi haga hula aga gi nua, ge do gowaa hagamadagu la gi hagawini mai gi dulii.”

Di ahina la ga helekai anga boloo, “Au e donu ginai, Dimaadua gi heia di maa beelaa.”

23 Tangada hai mee dabu gaa hihi di haga halauwa gi lala, gaa tono nia mee ne hihi gi daha gi lodo nia wai mmala. 24 I mua dana hai di ahina gi inu nia wai ala gaa hai a mee gii mmae giibeni, 25 gei tangada hai mee dabu gaa daa tigidaumaha palaawaa gi daha mo nia lima di ahina, ga daahi di maa e haga dabu gi Dimaadua gaa wanga gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha. 26 Gei mee gaa llagu ana mee i nia palaawaa gii hai be tigidaumaha, gaa dudu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. Nomuli, gei mee gaa hai di ahina gi inu nia wai aalaa. 27 Maa mee guu hai di hala o di hai be di manu, gei nia wai gaa hai a mee gii mmae giibeni, tinae o maa ga haga hula gi nua gei di gowaa hagamadagu o maa ga haga wini mai ga dulii. Di ingoo o maa gaa hai di mee haga halauwa i baahi ono daangada. 28 Maa mee hagalee hala, gei mee hagalee haga huaidu, gei mee e mee di hai ana dama.

29-30 Deenei taganoho di madagoaa taane ma ga dubua ga hagabaubau bolo dono lodo guu hai be di manu. Di ahina gaa hai gii duu i mua di gowaa dudu tigidaumaha, gei tangada hai mee dabu gaa hai di hai daumaha deenei. 31 Taane hagalee hai mee gi di hala, gei di ahina, maa ia gu ihala, le e kae di haga duadua i ono hala.

6

Nnaganoho ang gi nia Nasarait

1 Dimaadua ga helekai gi Moses 2 bolo gi hagi anga ina nnelekai aanei gi digau Israel: Tei goodou, taane be di ahina, ma ga hagamodu bolo ia e hai di nasarait mo di haga dabu ia gi Dimaadua, 3 la hagalee inu nia waini mono wai haga libaliba ala i golo, ge hagalee inu nia mee ne hai mai i nia huwa laagau waini, be e gai nnagadilinga huwa laagau waini.* 4 Di waalooloo dono hai tangada nasarait, geia hagalee gai di ingoo hua di mee dela ne hai mai i di laagau waini, be go ono golee be ono gili.

5 Di waalooloo dono noho i lala di hagamodu nasarait, geia hagalee dahi dono libogo mo dono ngudu. Mee gi daudalia dana hagamodu ang gi di waalooloo o di madagoaa o dono haga dabu ang gi Dimaadua, gei mee e dugu nia ngaahulu dono libogo la gii tomo gii lloo. 6-7 Ono ngaahulu la go di ada o di haga dabu ang gi God, malaa, mee hudee haga milimilia ina ia ma gaa hana gi hoohoo gi tangada made, eimaha hogi ma go dono damana, dono dinana, tuaahina daane be ahina. 8 Di waalooloo dono hai di nasarait, mee gu haga dabu ang gi Dimaadua.

9 Maa ono ngaahulu ala gu haga dabu la ga milimilia i dono noho i baahi tangada dela ne made hagalimalima, mee e hai gii tali nia laangi e hidu, gaa dahi laa dono libogo gei mee ga madammaa ang gi di hai daumaha. 10 Di walu laangi mee gi gaamai gi tangada hai mee dabu i di bontai o di Hale laa Dimaadua, ana mwuroi e lua be e lua ana manu ‘pigeon’. 11 Tangada hai mee dabu gaa wanga di manu e dahi e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu, ge dahi manu e hai ai tigidaumaha e dudu, e hai ai di haga madammaa o dono bili gi tangada made. Di laangi la hua, gei mee ga hagadabu labelaa ono ngaahulu, 12 ga hagadabu anga labelaa gi Dimaadua dono madagoaa dela e hai di nasarait. Dono madagoaa no mua gu hagalee dau, idimaa ono ngaahulu ala ne hagadabu la gu milimilia. Mee gi gaamai dana dama siibi e dahi dono ngadau e hai ai tigidaumaha e hui di hala deenei.

13 Mee ma gaa lawa di hai dana hagamodu o dono nasarait, gei mee gaa hai taumaha deenei: Mee e hana gi di bontai di Hale laa Dimaadua, 14 gaa wanga gi Dimaadua nia manu e dolu ala e madammaa: tama siibi daane e dahi dono ngadau, e hai ai tigidaumaha dudu, tama siibi ahina e dahi dono ngadau, e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu, mo di siibi daane e hai ai tigidaumaha o di hagadaubuni. 15 Mee e tigidaumaha labelaa dana gada palaawaa ono ‘yeast’ ai: nia palaawaa maadolu ne unugi gi nia lolo olib, mo di bagu lahilahi e hunu gi nia lolo olib, mono golee laagau mono waini ala bolo e dau e hai tigidaumaha.

16 Tangada hai mee dabu e wanga nia mee huogodoo gi Dimaadua, gaa hai tigidaumaha wwede nia huaidu, mo tigidaumaha dudu. 17 Mee ga tigidaumaha siibi daane ang gi Dimaadua, e hai ai tigidaumaha o di hagadaubuni, e wanga dalia di gada palaawaa, ngaadahi mo nia tigidaumaha i nia golee laagau mono waini. 18 Tangada nasarait deelaa gaa dahi dono libogo gaa dudu nia ngaahulu dono libogo i hongo di ahi o tigidaumaha o di hagadaubuni dela e gaa.

19 Di tua o siibi la guu dunu i lodo nia wai, ge tangada hai mee dabu gaa kae di maa ga hagapuni gi di palaawaa maadolu e dahi mo di bagu lahilahi e dahi mai i lodo di gada, gaa wanga gi lodo nia lima o tangada nasarait. 20 Nomuli, tangada hai mee dabu e wanga nia maa gi Dimaadua e hai ai di wanga dehuia hoou. Nia mee aanei la nia tigidaumaha haga madagu ang gi tangada hai mee dabu, hagapuni ang gi nia hadahada mo di wae o siibi daane ala nia mee ni tangada hai mee dabu mai taganoho. I muli di mee deelaa, gei di nasarait gaa mee di inu nia waini.

21 Aanei nnaganoho adu gi goodou go nia nasarait. Maa goe gaa hai bolo goe e hai dau tigidaumaha gi mada damana gi hongo tigidaumaha dela i lodo di hagamodu di nasarait, gei goe le e hai loo dau tigidaumaha gii tugi gii hai be dau hagababa ne hai.*

Talodalo haga maluagina o digau hai mee dabu

22 Dimaadua ga helekai gi Moses, 23 “Hagi anga ina gi Aaron mo ana dama daane gi heia talodalo haga maluagina deenei i di madagoaa ma ga dalodalo i digau Israel:

24 Dimaadua la gi haga maluagina goodou

mo di madamada humalia i goodou.

25 Dimaadua la gi haga maalama ina goodou

gi ono hadumada, mo di hila adu gi goodou.

26 Dimaadua la gi haga modongoohia aga

dono manawa dumaalia adu gi goodou,

mo di gowadu gi goodou

di noho i di aumaalia.”

27 Dimaadua ga helekai labelaa, “Aaron mo ana dama daane ma ga hagahumalia digau Israel e hai hegau gi dogu ingoo, gei Au ga haga maluagina digau Israel.”

7

Nia tigidaumaha o nia dagi

1 Di laangi Moses ne hagaduu aga di Hale laa Dimaadua, mee ga haga tulu di maa mo di haga dabu di Hale laa mo ono goloo huogodoo, mo di gowaa dudu tigidaumaha mo ono goloo huogodoo. 2 Nia dagi madahaanau ala nogo hai nia dagi i nia madawaawa Israel, go nia daane la hua ala nogo dagi di hihi dangada tenua, 3 ga gaamai nadau tigidaumaha gi mua o Dimaadua: nia kulumaa e ono, nia kau e madangaholu maa lua, di kulumaa e dahi ang gi nia dagi dogolua, mo di kau e dahi ang gi di tagi e dahi. I muli nadau gaamai nia maa, 4 gei Dimaadua ga helekai gi Moses, 5 “Kaina nia tigidaumaha aanei e hai ai nia hegau ang gi di Hale laa Dimaadua, wanga ina nia maa gi digau Levi gii hai be di hegau dela belee hai go digaula.” 6 Malaa, Moses gaa wanga nia kulumaa mo nia kau gi digau Levi. 7 Moses gaa wanga nia kulumaa e lua mono kau e haa ang gi digau Gershon*, 8 ge ang gi digau Merari† nia kulumaa e haa mono kau e walu. Nia moomee huogodoo digaula le e hai i lala di tagi go Ithamar, tama daane Aaron. 9 Moses digi wanga ana kulumaa mono kau gi digau Kohath‡, idimaa, digaula e madamada humalia i nia goloo haga madagu, e aamo i hongo nadau bakau.

10 Nia dagi gu gaamai labelaa nia tigidaumaha e budu di haga dabu di gowaa dudu tigidaumaha. Di madagoaa digaula gu togomaalia di dahi aga nadau wanga dehuia i di gowaa dudu tigidaumaha, 11 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hai gi digaula bolo di laangi e dahi o nia laangi e madangaholu maa lua e hagatau gi muli, di tagi e dahi e gaamai ana wanga dehuia ang gi di haga dabu o di gowaa dudu tigidaumaha.”

12-83 Gei digaula ga gaamai nadau tigidaumaha be di hai deenei i lala:

Laangi | Nia madawaawa | Tagi
1 | Judah | Nahshon tama daane Amminadab
2 | Issachar | Nethanel tama daane Zuar
3 | Zebulun | Eliab tama daane Helon
4 | Reuben | Elizur tama daane Shedeur
5 | Simeon | Shelumiel tama daane Zurishaddai
6 | Gad | Eliasaph tama daane Deuel
7 | Ephraim | Elishama tama daane Ammihud
8 | Manasseh | Gamaliel tama daane Pedahzur
9 | Benjamin | Abidan tama daane Gideoni
10 | Dan | Ahiezer tama daane Ammishaddai
11 | Asher | Pagiel tama daane Ochran
12 | Naphtali | Ahira tama daane Enan

Nia tigidaumaha tangada nei mo tangada nei ala ne gaamai le e hai be di mee e dahi:

- di boolo silber e 50 ons dono daamaha,

- di baisin silber e dahi e 30 ons dono daamaha; nia mee e lua aanei e honu palaawaa mo nia lolo ang gi tigidaumaha golee laagau,

- di pileedi goolo e 4 ons dono daamaha e honu nia ‘incense’,

- dahi damaa kau daane, mo dahi dama siibi daane, mo dahi dama siibi di ngadau e dahi. Nia manu e dolu aanei e hai ai tigidaumaha dudu,

- dahi kuudi e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu,

- nia kau daane e lua, siibi daane e lima, nia kuudi e lima, ge dama siibi e lima nia ngadau dagi dahi. Nia manu aanei e hai ai tigidaumaha o di hagadaubuni.

84-88 Aanei nia hulu llauehe o nia tigidaumaha ala ne gaamai go nia dagi e madangaholu maa lua, e hai ai di budu di haga dabu o di gowaa dudu tigidaumaha:

- 12 boolo silber ge 12 baisin silber, taamaha e 60 pauna,

- 12 pileedi goolo, e 48 ons, e honu ‘incense’,

- nia kau daane e 12, nia siibi daane e 12, nia dama siibi nia ngadau dagidahi e 12, ngaadahi mo nadau tigidaumaha huwa laagau e dau gi nia mee tigidaumaha dudu aanei,

- nia kuudi e 12 e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu,

- nia kau daane e 24, nia siibi e 60, mo nia dama siibi e 60 nadau ngadau dagi dahi e hai ai tigidaumaha o di hagadaubuni.

89 Di madagoaa Moses ne ulu gi lodo di Hale laa belee helekai gi Dimaadua, mee ga longono Dimaadua e helekai gi mee mai i hongo di uhi o Tebedebe o di Hagababa, mai i mehanga nia ada manu e hai ono bakau.

8

Di hai o di haga noho nia malama

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, 2 “Helekai gi Aaron bolo ia ma ga haga noho nia malama e hidu gi hongo nadau lohongo, geia gaa dugu nia maa gii mee di maahina gi mua.” 3 Aaron gu hagalongo gu haga noho nia malama e huli gi mua ono lohongo malama. 4 Mai di ulu gi nua gaa tugi i di tono i lala o di lohongo malama la ne hai gi nia goolo ne tugi gi di haamaa gii hai be di hai Dimaadua ne hagi anga gi Moses.*

Di haga madammaa mo di haga dabu digau Levi

5 Dimaadua ga helekai gi Moses, 6 “Dugua gee gi daha mo digau Levi mo digau Israel, ga haga madammaa digaula 7 be di hai deenei: hagatulu ina digaula gi nia wai haga madammaa, heia digaula gi dahia gi daha nia ngaahulu nadau gili hagatau gi tulumanu dahi ngudu, ge gi tuugia nadau goloo. Gei digaula ga madammaa. 8 Gei digaula gaa kae tamaa kau daane mo nia palaawaa e unugi gi nia lolo olib ala belee tigidaumaha, gei goe e kae dau damaa kau daane e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu. 9 Nomuli, gei goe ga haga dagabuli digau Israel huogodoo, gaa hai digau Levi gii tuu i mua dogu Hale laa. 10 Digau Israel gii dugu nadau lima gi hongo nia libogo digau Levi, 11 gei Aaron ga hagadabu digau Levi mai gi di Au e hai ai nia wanga dehuia mai digau Israel, gii mee digaula di hai agu moomee. 12 Digau Levi la gaa dugu nadau lima gi hongo nia libogo nia damaa kau daane e lua ala belee tigidaumaha, e dahi e hai tigidaumaha wwede nia huaidu, e dahi e hai tigidaumaha dudu, e hai taumaha o di haga madammaa digau Levi.

13 “Haga dabu ina digau Levi e hai ai tigidaumaha wanga dehuia mai gi di Au, ge heia Aaron mo ana dama daane gi dagia digaula. 14 Dugua gee digau Levi i di ala deenei gi daha mo digau Israel, gii hai digaula nia daangada ni aagu. 15 I muli dau haga madammaa mo di haga dabu digau Levi, gei digaula gaa donu di hai nnegau i lodo di Hale laa. 16 Au gu hai mee gi digaula e pono nia lohongo nia ulu mmaadua dama daane o digau Israel, ge digaula guu hai nia daangada ni aagu modogo Au. 17 Dagu daaligi nia ulu mmaadua huogodoo i Egypt, Au gu haga dabu nia ulu mmaadua nia madahaanau digau Israel mo nia ulu mmaadua o nadau manu huogodoo.* 18 Dolomeenei gei Au e kae digau Levi, hagalee go nia ulu mmaadua digau Israel, 19 gei Au e wanga digau Levi gi Aaron mo ana dama daane, e hai nia wanga dehuia mai digau Israel, e ngalua i lodo di Hale laa e pono di lohongo digau Israel, gei e hagaloohi digau Israel ma gaa tale gi nia haingadaa ma gaa hula gi hoohoo gi di Gowaa Dabu.”

20 Gei Moses, Aaron mo digau Israel huogodoo ga hagadabu digau Levi, be nnelekai Dimaadua ne hai gi Moses. 21 Digau Levi gu haga madammaa ginaadou mo di tugi nadau goloo, gei Aaron gu haga dabu digaula be nia wanga dehuia humalia ang gi Dimaadua. Aaron guu hai labelaa taumaha o di haga madammaa digau Levi. 22 Nia daangada guu hai nia mee huogodoo Dimaadua ne helekai ai i di gili digau Levi. Malaa, digau Levi guu mee di hai hegau i lodo di Hale laa i lala Aaron mo ana dama daane.

23 Dimaadua ga helekai gi Moses, 24 “Tangada Levi dela e 25 ono ngadau le e ngalua i lodo dogu Hale laa, 25 gei mee ga haga lawa ana hegau i dono 50 ngadau. 26 Nomuli, gei mee e mee di hagamaamaa ono ehoo Levi di hai nadau hegau i lodo di Hale laa, gei mee hagalee bida hai hua dana mee i nnegau aalaa. Deenei dau hai e haga menegenege nnegau digau Levi.”

9

Togolua Pasoobaa

1 Dimaadua ga helekai gi Moses i lodo di Anggowaa o Sinai i lodo tahi malama o di lua ngadau i muli digau Israel ne hagatanga i Egypt, ga helekai boloo, 2-3 “Di madangaholu maa haa laangi o di malama deenei, daamada i di ulu di laa, heia digau Israel gii hai taumaha di Pasoobaa e daudali ono haganoho belee hai ai.” 4 Moses gaa hai gi digaula gi heia Taumaha di Pasoobaa, 5 gei hiahi o di madangaholu maa haa laangi o tahi malama digaula gaa budu nia maa i di Anggowaa o Sinai. Nia daangada guu hai nia mee huogodoo Dimaadua ne hai ang gi Moses.*

6 Gei hunu daangada digi madammaa ala ne bili gi tangada made, digaula e deemee di dau gi Taumaha di Pasoobaa i di laangi deelaa. Digaula gaa hula gi Moses mo Aaron 7 ga helekai, “Gimaadou e milimilia idimaa gimaadou guu bili gi tangada made, ge di maa e aha dela gimaadou hagalee dau e hai tigidaumaha gi Dimaadua dalia digau Israel ala i golo?”

8 Moses ga helekai, “Taalia gii dae gi dagu kumi agu helekai mai baahi Dimaadua.”

9 Dimaadua ga helekai gi Moses bolo 10 gi hagi anga ina gi digau Israel boloo, “Maa tei goodou be tei godou hagadili ga milimilia i mee guu bili gi tangada made, be guu hana gi daha gu mogowaa di dau gi di Pasoobaa, 11 mee e mee di dau, malaa i muli di malama e dahi, hiahi di madangaholu maa haa laangi o togolua malama. Budu ina gi nia palaawaa digi hagatanga mono lau laagau mmala. 12 Hudee dugua dahi mee i nia meegai gii dubu gi di luada dono daiaa, ge hudee haga mooho di iwi e dahi i nia iwi di manu gu tigidaumaha. Heia Taumaha di Pasoobaa e daudali ono haganoho ala belee hai ai.* 13 Maa tei goodou e madammaa ge hagalee mogowaa, geia hagalee dau gi di Pasoobaa, ia hagalee hai tangada ni aagu, idimaa mee digi hai dana tigidaumaha i dono madagoaa belee hai ai, gei mee gaa kae di hagaduadua i dana hala.

14 “Maa digau mai i daha ala e noho i godou baahi, e hiihai e dau gi di Pasoobaa, digaula e hai di maa e daudali ono haganoho huogodoo. Taganoho hua e dahi e hai hegau nia daangada huogodoo, go digau donu mo digau henua gee.”

Di gololangi i hongo di Hale laa

(Exodus 40.34-38)

15-16 Di laangi dela ne haga duu aga ai di Hale laa dela e noho ai Dimaadua, di baahi gololangi ga gila mai gaa gahu di maa. Boo gei di baahi gololangi deelaa le e ulaula be di ahi. 17 Di madagoaa di baahi gololangi ma ga hagatanga gi nua, gei digau Israel la ga hagatanga, gei di madagoaa ga noho ai di gololangi, gei digaula gaa noho labelaa, ga haga duu aga nadau hale laa. 18 Digaula e hagatanga hua be di manawa Dimaadua, ge e noho hua be di manawa Dimaadua. Di waalooloo o di baahi gololangi e noho i hongo di Hale laa, gei digaula e noho hua i di gowaa deelaa. 19 Di madagoaa o di baahi gololangi ma gaa noho duai i hongo di Hale laa, gei digaula e hagalongo hua gi Dimaadua, hagalee hagatanga. 20 Hunu madagoaa di baahi gololangi la ga noho hua i hongo di Hale laa i nia laangi be e hia, gei digaula e noho hua i golo. Gei di maa ga hagatanga aga gi nua, gei digaula ga hagatanga, e ala hua di manawa Dimaadua. 21 Hunu madagoaa, gei di baahi gololangi e noho hua i hongo di Hale laa mai hiahi gaa dae gi di luada, gei digaula e hagatanga i di madagoaa di gololangi ma ga hagatanga aga gi nua. Boo mo aa, gei digaula e hagatanga hua i di madagoaa deelaa. 22 Ma e aha ma gaa noho i hongo di Hale laa i nia laangi e lua, be di malama e dahi, be di ngadau e dahi, be e mada looloo, gei nia daangada hagalee hagatanga. Gei di maa ma ga hagatanga aga gi nua, gei digaula ga hagatanga. 23 Digaula e haga duu aga nadau hale laa gi nua e noho ai, gaa dae loo gi di madagoaa e hagatanga, gei digaula ga ohoia nia hale laa gi lala gaa hula, be nia helekai a Dimaadua ne hai gi Moses.

10

Nia buu ‘trumpet’ ne hai gi nia silber

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, 2 “Heia nia buu ‘trumpet’ e lua ne tugi gi nia silber belee gahigahi nia daangada gi di gowaa e dahi ge gi haga iloo di madagoaa e hagatanga ai nia daangada. 3 Nia lee ili hagalloo mai nia buu ‘trumpet’ e lua aalaa ma ga ili, nia daangada huogodoo la gi dagabuli mai gi doo gili i di bontai di Hale laa dela e noho iei Au. 4 Maa di buu ‘trumpet’ hua e dahi dela ma ga ili, ge di maa go nia dagi la hua o nia madahaanau llauehe la gi dagabuli mai gi doo gili. 5 Nia lee ili hagapodo ma gaa hai, gei nia madawaawa e noho i bahi i dua di waa hale laa gi haga maanege gi daha. 6 Nia lee ili hagapodo ma gaa hai hagalua, gei nia madawaawa i bahi i ngaaga ga hagatanga gi daha. Nia ili podo le e hai dono hadinga bolo e daamada nia daangada gi hagatanga e hula. 7 Nia ili lloo le e hai dono hadinga bolo e hagadagabuli nia daangada huogodoo gi di gowaa e dahi. 8 Nia labaa le e ili go nia dama daane Aaron, ala go digau hai mee dabu.

“Taganoho deenei i lala le e daudali i nia madagoaa huogodoo ala ma ga loomoi: 9 Di madagoaa tauwa i hongo godou henua, gei goodou e abaaba goodou i godou hagadaumee ala gu heebagi adu, ili hia di buu ‘trumpet’ e hagailoo tauwa. Au, go Yihowah go di godou God, ga hagamaamaa goodou, ga benebene goodou gi daha mo godou hagadaumee. 10 Di madagoaa tenetene labelaa — i di godou Budu o di Malama Hoou mo godou daumaha ala i golo — goodou e ili nia buu ‘trumpet’ i godou hai tigidaumaha dudu mo tigidaumaha hagadaubuni. Gei Au ga hagamaamaa goodou. Au go Yihowah go di godou God.”

Digau Israel ga hagatanga

11 Di madalua laangi o di lua malama, di lua ngadau i muli di hagatanga nia daangada i Egypt, di gololangi i hongo di Hale laa Dimaadua ga hagatanga gi nua, 12 gei digau Israel ga daamada di nadau hula gi daha mo di Anggowaa o Sinai. Di gololangi gaa hana gaa noho i lodo di Anggowaa o Paran.

13 Digaula ga daamada gaa hula be nnelekai Dimaadua mai Moses. 14 Nia madagoaa e hagamenege digaula, gei digaula e hula hua i lodo di hagadau dela gu haganoho matagidagi. Digau ala i lala tagallebe o di buini damana dela e dagi go di madawaawa Judah le e daamada e hula matagidagi i dama buini, e dagi go Nahshon, tama daane Amminadab. 15 Nethanel tama daane Zuar e dagi di madawaawa Issachar, 16 Eliab tama daane Helon e dagi di madawaawa Zebulun.

17 Nomuli, di Hale laa gaa dugu gi lala, gei nia madahaanau llauehe o Gershon mo Merari, ala e kae di Hale laa, ga daamada gaa hula.

18 Nomuli, digau ala i lala tagallebe o di buini damana dela e dagi go di madawaawa Reuben ga daamada gaa hula i dama buini, e dagi go Elizur tama daane Shedeur. 19 Shelumiel tama daane Zurishaddai e dagi di madawaawa Simeon. 20 Eliasaph tama daane Deuel e dagi di madawaawa Gad.

21 Nomuli, di madahaanau o Kohath o di madawaawa Levi ga daamada gaa hula, e aamo nia goloo daumaha haga madagu. Digaula ma gaa dau adu, ge di Hale laa la guu lawa di haga duu aga labelaa.

22 Nomuli, digau ala i lala tagallebe o di buini damana dela e dagi go di madawaawa Ephraim ga daamada gaa hula i dama buini, e dagi go Elishama tama daane Ammihud. 23 Gamaliel tama daane Pedahzur e dagi di madawaawa Manasseh. 24 Gei Abidan tama daane Gideoni e dagi di madawaawa Benjamin.

25 Hagamuliagina, digau ala i lala tagallebe di buini damana dela e dagi go di madawaawa Dan ga daamada gaa hula i dama buini, i muli nia buini huogodoo, e dagi go Ahiezer tama daane Ammishaddai. 26 Pagiel tama daane Ochran e dagi di madawaawa Asher. 27 Ahira tama daane Enan e dagi di madawaawa Naphtali. 28 Deenei di hai o di haele ang gi nia buini dagidahi, i nia madagoaa o digau Israel ma ga oho nadau hale laa gaa hula.

29 Moses ga helekai gi tuaahina o dono lodo go Hobab, tama daane a Jethro, tangada Midian, “Gimaadou bolo ga daamada gaa hula gi tenua Dimaadua ne helekai ai bolo e gaamai gi gimaadou. Mee guu hai dana hagababa bolo e hai Israel gi maluagina, malaa, hanimoi dalia gimaadou, gei gimaadou ga haga humalia goe.”

30 Hobab ga helekai, “Deeai, au e hana gi muli gi dogu henua.”

31 Moses ga helekai, “Dumaalia hudee diagia gimaadou. Goe e iloo nia gowaa ala humalia belee noho iei gimaadou i di anggowaa, gei goe e mee di hai tangada hagamaamaa ni gimaadou. 32 Maa goe gaa hana i madau muli, gidaadou ga hai mee ngaadahi gi nia maluagina ala ma ga gaamai go Dimaadua gi gimaadou.”

Digau Israel e hagatanga i Sinai

33 Digau Israel ga hagatanga mai i di gonduu dabu go Sinai, gei digaula gaa hula i nia laangi e dolu. Tebedebe o di Hagababa Dimaadua le e kae i mua i nia madagoaa huogodoo, e halahala di nadau gowaa e hagamolooloo ai. 34 Nadau hagatanga mai gi daha mo nia gowaa huogodoo ala nogo hagamolooloo ai, gei di baahi gololangi Dimaadua i nadau nua i di aa. 35 Nia madagoaa huogodoo Tebedebe o di Hagababa la ga haga ngalua, gei Moses ga helekai, “Meenei Dimaadua, Goe duu gi nua. Haga maaheu ina gi daha o hagadaumee. Heia digau ala e hagadugina e ginaadou Goe gi lellele gi daha mo oo mua.”* 36 Tebedebe deelaa ma gaa noho, gei Moses ga helekai, “Meenei Dimaadua, Goe hanimoi malaa gi lodo di madawaawa Israel deenei, gu dogologowaahee e deemee di dau.”

11

Di gowaa dela e haga ingoo bolo Taberah

1 Nia daangada gu manawa logo i di nadau haingadaa, gaa tamu Dimaadua, gei Mee gu longono Ia, gu hagawelewele huoloo. Di ahi Dimaadua gu ulaula aga i mehanga digaula, guu dudu di baahi di waahale digaula. 2 Digaula ga gahigahi a Moses bolo gi hagamaamaa ina ginaadou. Moses ga dalodalo ang gi Dimaadua, gei di ahi guu made. 3 Digaula ga haga ingoo di gowaa deelaa boloo Taberah*, idimaa, di ahi Dimaadua ne ulaula i nadau mehanga i di gowaa deelaa.

Moses e hilihili nia dagi madahidu

4 Digau mai i daha i golo nogo madalia digau Israel. Digaula gu aumidi i nia goneiga, ngaadahi mo digau Israel. Digaula ga daamada ga tamutamu, ga helekai, “Ma koai e mee di gaamai gi gidaadou nia goneiga belee gai go gidaadou? 5 Gidaadou e langahia nia dama iga ala ne gai go gidaadou i lodo Egypt, hagalee hui. Gidaadou e langahia labelaa nia kiulii, ‘melon’, ‘onion’ mono ‘garlic’. 6 Dolomeenei, gei gidaadou gu paagege huoloo, gu tadau meegai e gai ai, aalaa hua go nia ‘manna’ e gai nia laangi huogodoo.”

7 (‘Manna’ le e hai gadoo be nia lii laagau, e loubuge gono kene.* 8-9 Nia ‘manna’ aanei le e monnono madalia di magalillili o di boo gi hongo di waahale laa digaula. Luada dono daiaa, gei digaula ga hagabudu mai nia maa, gaa olo be e tugi nia maa gii hai nia palaawaa, gaa dunu gi lodo nia baalanga, gaa hai ai nia bagu. Di hauiha o nia maa le e hai gadoo be di palaawaa ne unugi gi nia lolo olib gaa dunu.)*

10 Moses ga longono ia nia tamu o nia daangada i nia ngudu o nia bontai o nadau hale laa. Mee gu manawa gee huoloo, idimaa, Dimaadua gu hagawelewele ang gi digaula. 11 Mee ga helekai gi Dimaadua, “Goe e aha dela gu hagahuaidu au? Goe e aha dela gu hagalee manawa tene mai gi di au? Goe e aha dela e hagabudu mai gi di au nia haingadaa o nia daangada aanei huogodoo? 12 Hagalee ko au ne hai digaula, be ne haanau mai digaula gi henuailala! Ma e aha dela Goe ne hiihai mai bolo au gi lahia digaula gi lodo tenua dela ne hagababa Kooe ang gi nadau damana mmaadua, e bulubulu digaula i ogu lima e madamada humalia i digaula gadoo be tangada e lahi ana dama lligi. 13 Au e gaamai agu goneiga i hee e haangai digau dogologowaahee aanei? Digaula e nnoo mau e tangitangi mai gi di au boloo, ‘Gaamai madau goneiga!’ 14 Au gu deemee di benebene digau huogodoo aanei modogoau, i digaula e daamaha mai gi di au. 15 Maa deenei di hai o do manawa, Goe dumaalia mai, daaligidia au, gi dee noho hua au i lala do hagawelewele.”

16 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hagadagabuli ina mai nia daane mada hidu ala e hagalabagau go nia daangada be nia dagi, laha aga gi dogu Hale laa gii tuu i golo i do baahi. 17 Au ga haneia, ga helekai adu gi di goe i golo. Au ga daa gi daha hunu mogobuna o di Hagataalunga dela ne gowadu ko Au gi di goe, gaa wanga gi digaula, gei digaula gaa mee di madalia goe, gaa mee di madamada humalia nia daangada aanei, gei goe ga hagalee ngalua modogoe. 18 Hagi anga ina gi nia daangada Israel boloo, ‘Haga madammaa ina goodou gi daiaa, goodou gaa gai nia goneiga. Idimaa, Dimaadua gu hagalongo gi godou dangidangi mo di godou hai bolo goodou e aumidi i nia goneiga, ge e hai bolo godou mouli nogo i Egypt la nogo humalia. Malaa, Dimaadua ga gowadu gi goodou godou goneiga, gei goodou ga miami. 19 Goodou ga miami hagalee bolo di laangi hua e dahi be e lua, be nia laangi e lima be e madangaholu, be nia laangi e madalua. 20 Goodou gaa gai nia maa i lodo di malama e dahi, gaa dae loo gi di godou dee hiihai huoloo gi nia maa. Deenei le e hai, idimaa, goodou guu hudu gi daha Dimaadua dela e noho i godou baahi, mo di godou manawa logo mo di haihai boloo: Gidaadou ne lloomoi gi daha mo Egypt eiaha?’ ”

21 Moses ga helekai gi Dimaadua, “Au e dagi nia daane e ono lau mana (600,000), gei Goe e hai mai bolo Goe ga haangai digaula gi nia goneiga i lodo di malama dogomaalia? 22 Nia kau mo nia siibi huogodoo ga daaligi gei di maa gaa dohu ang gi digaula? Nia iga huogodoo ala i lodo di moana gaa kumi gei di maa gaa dohu ang gi digaula?”

23 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Ma e hai behee, ogu mogobuna la dono hagageinga i golo? Goe hoohoo hua gaa mmada be agu helekai le e kila aga be deeai!”

24 Moses gaa hana ga hagi anga gi digaula di mee a Dimaadua ne helekai ai, ga haga dagabuli mai nia daane e mada hidu mai nia dagi, ga haga noho digaula gi haganiga di Hale laa deelaa. 25 Dimaadua ga haneia i lodo di baahi gololangi, ga helekai gi Moses. Mee ga daa gi daha hunu mogobuna o di Hagataalunga dela ne wanga ko Ia gi mee i mua, gaa wanga gi nia dagi e mada hidu aalaa. Malaa, di Hagataalunga deelaa la gaa hana i hongo digaula, gei digaula ga daamada ga wwolowwolo be nia soukohp i tama madagoaa bodobodo. 26 Nia dagi dogolua mai baahi nia dagi e mada hidu aalaa, go Eldad mo Medad, digi hula gi di Hale laa, e noho hua i lodo di waahale laa. Malaa, di gowaa dela e noho ai meemaa, gei di Hagataalunga gu i hongo meemaa labelaa, malaa, meemaa gu daamada labelaa, gu wwolowwolo be nia soukohp. 27 Tama daane ga lele mai gi Moses ga hagi anga gi mee nia mee a Eldad mo Medad ala e haihai.

28 Joshua tama a Nun, dela nogo hai hegau gi Moses mai dono dulii, ga helekai gi Moses, “Meenei, goe dugua meemaa!”

29 Moses ga helekai anga, “Goe e hiihai bolo goe gi iloo dogu manawa? Au bolo Dimaadua gi haga honu ina nia daangada huogodoo gi dono Hagataalunga gi wwolowwolo labelaa be nia soukohp!” 30 Malaa, Moses mono dagi e mada hidu gaa hula labelaa gi lodo di waahale laa.

Dimaadua gu hagau mai dana buini manu mamaangi ‘quail’

31 Muli di mee deenei, Dimaadua gaa hai dana madangi gi gono mai gi di waahale laa deelaa, di buini manu mamaangi ‘quail’ ga mmaangi mai nia piidi e dolu i nua di gelegele. Digaula gaa togo i hongo di waahale laa deelaa, mo hongo di guongo e haganiga di waahale gaa dae loo gi nia maele e logo i nia baahi huogodoo. 32 Nia daangada gu daadaamee huoloo i di nadau hagabudu mai nia manu mamaangi ‘quail’ i di laangi dogomaalia mo di boo dogomaalia, mo di laangi no muli dogomaalia. Nia daangada dagidahi huogodoo ne ogo nadau debedebe llauehe e madalima. Digaula gaa doho nia maa gi di laa, e haganiga di waahale laa deelaa. 33 Di madagoaa nia goneiga digaula nogo logo hua igolo belee gai, gei Dimaadua gu hagawelewele gi digaula, ga hagaduadua digaula gi tau magi damana. 34 Di gowaa deelaa e haga ingoo bolo Kibroth-Hattaavah†, idimaa, deelaa di gowaa ne danu ai nia daangada ala ne aumidi i nia goneiga.

35 Nomuli, gei digau Israel ga hagatanga mai di gowaa deelaa, gaa hula gi Hazeroth, di gowaa dela e haga duu ai nadau hale laa.

12

Miriam gu hagaduadua

1 Miriam mo Aaron guu tamu a Moses, idimaa mee guu lodo gi di ahina o Cush. 2 Meemaa ga helekai, “Ma go Moses hua dela ne helekai ginai Dimaadua? Gei hagalee go gidaua labelaa?” Dimaadua gu longono di nau tamu. 3 (Moses taane hila gi lala, ge koia e kaedahi e hila gi lala i digau hagatau i henuailala.)

4 Di madagoaa hua deelaa, gei Dimaadua ga helekai gi Moses, Aaron mo Miriam, “Goodou dogodolu aanaa, lloomoi laa gi dogu Hale.” Digaula guu hula, 5 gei Dimaadua ga haneia i lodo di baahi gololangi, gu hanimoi gi mua di bontai di Hale laa, ga gahi mai a Aaron mo Miriam, gei meemaa ga loomoi. 6 Dimaadua ga helekai, “Goolua hagalongo gi agu helekai aanei: Ma iai nia soukohp i golo i godou baahi, gei Au e haga gida Au gi digaula i lodo nia moe, gei Au e helekai gi digaula i lodo nadau midi. 7 E hai gee mo dagu hai dela e helekai gi dagu dangada hai hegau go Moses, idimaa Au guu wanga gi mee tegau dela belee dagi agu daangada Israel huogodoo.* 8 Au e helekai hua hagammaa gi mee, mee e mmada mai gei Au e mmada gi mee, hagalee i di ada mee hua, gei mee guu mmada labelaa gi dogu ada! Gei goolua e aha ala e maaloo dangihi e tamu a Moses, e hai baahi gi dagu dangada hai hegau?”

9 Dimaadua gu hagawelewele gi meemaa, ga hagatanga gi daha. 10 gei di gololangi ga hagatanga gi daha mo di Hale laa, gei di gili o Miriam gaa kene i di magi genegene gadoo be nia ‘snow’. Di madagoaa Aaron ne mmada gi mee, gu gidee ia bolo Miriam la guu hii go di magi genegene, 11 Aaron ga helekai gi Moses, “Dumaalia, goe hudee haga huaidu ina gimaua gi di hagaduadua o di mau mee hala dela ne hai. 12 Hudee heia di ahina deenei gii hai be di mee ne haanau gei digi hai tangada, idimaa di baahi tuaidina o maa guu gai gi daha.”

13 Moses ga dangidangi gi nua ang gi Dimaadua, “Meenei God, dumaalia mai, haga hili ina a mee.”

14 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Maa tamana o maa guu bui ana haawale gi nia golomada o maa, gei mee e hai gi haga langaadia i lodo nia laangi e hidu. Deenei laa, mee e hai gii noho i daha mo di waahale laa i lodo tabu e dahi, ga nomuli ga laha mai laa gi lodo di waahale laa.”* 15 Miriam gu haga noho i daha mo di waahale laa i nia laangi e hidu, gei nia daangada digi hagatanga gi daha, e noho hua i di gowaa deelaa, gaa dae loo gi di laha mai a Miriam gi muli. 16 Nomuli, gei digaula ga hagatanga gi daha mo Hazeroth ga hagaduu aga di nadau waahale laa i lodo di Anggowaa o Paran.

13

Digau madamada hagammuni

(Deuteronomy 1.19-33)

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, 2 “Hilihili aga au dagi dagidahi mai i lodo nia madawaawa e madangaholu maa lua o Israel, hagau ina digaula gi Canaan e hagadina hagammuni tenua dela gaa wanga ko Au gi digau Israel.” 3-15 Moses gu hagalongo, ga hagau gi daha ana dagi aanei mai di Anggowaa o Paran:

Nia madawaawa | Nia dagi
Reuben | Shammua tama daane a Zaccur
Simeon | Shaphat tama daane a Hori
Judah | Caleb tama daane a Jephunneh
Issachar | Igal tama daane a Joseph
Ephraim | Hoshea tama daane a Nun
Benjamin | Palti tama daane a Raphu
Zebulun | Gaddiel tama daane a Sodi
Manasseh | Gaddi tama daane a Susi
Dan | Ammiel tama daane a Gemalli
Asher | Sethur tama daane a Michael
Naphtali | Nahbi tama daane a Vophsi
Gad | Geuel tama daane a Machi.

16 Aanei digau a Moses ne hagau belee hagadina hagammuni nia mee o tenua deelaa. Mee ne huli di ingoo Hoshea tama daane a Nun, gi di ingoo go Joshua. 17 Di madagoaa Moses ne hagau digaula, gei mee ga helekai gi digaula, “Hula gi ngeia gi lodo di bahi i ngaaga tenua go Canaan mo gi lodo nia gowaa gonduu. 18 Hagadina ina be di maa tenua e hai behee, nia daangada dogohia e noho i golo, ge digau e maaloo behee. 19 Hagadina ina be tenua le e humalia be huaidu, ge nia daangada e noho mahuge be gu abaaba nadau waahale. 20 Hagadina ina be nia gelegele tenua la nia gelegele humalia be tenua le e geinga. Gaamai godou huwa laagau i nia laagau ala e tomo i golo.” (Di madagoaa deenei la go di madagoaa e daamada di lleu nia golee o nia laagau waini.)

21 Nia daane aalaa gaa hula gi ngeia ga hagadina tenua deelaa mai di Anggowaa o Zin i bahi i ngaaga gaa tugi loo i Rehob, hoohoo gi di Ala Nnoonua o Hamath i bahi i ngeia. 22 Digaula guu hula gi di bahi i ngaaga o tenua, ga loomoi gi Hebron, di gowaa e noho ai nia madahaanau a Ahiman, Sheshai mo Talmai, nia hagadili o nia daangada llauehe e hagaingoo bolo digau Anakim. (Hebron ne haga duu aga nia ngadau e hidu i mua Zoan i Egypt). 23 Digaula ga lloomoi gi di gowaa mehanga gonduu o Eshcol, gaa tuu di nadau manga laagau ‘grape’ e dahi dela e iai di golooloo ‘grape’ daamaha iaa dela e mee hua di aamo go nia daane dogolua i hongo di laagau i nau mehanga. Digaula gu gaamai labelaa nadau golee laagau ‘pomegranate’ mo ‘fig’. 24 (Di gowaa baba deelaa gu hagaingoo bolo Eshcol* idimaa digau Israel guu tuu di nadau manga golooloo ‘grape’ i golo).

25 Gei digau hagadina ga lloomoi i muli nia laangi e mada haa e hagadina tenua deelaa. 26 Digaula ga lloomoi gi baahi o Moses, Aaron mo digau huogodoo Israel i Kadesh i lodo di Anggowaa o Paran. Digaula ga hagi anga gi mee mo digau Israel nadau mee ne mmada ginai mo di haga modongoohia gi digaula nia huwa laagau ala ne gaamai i tenua deelaa. 27 Deenei telekai digaula ne hai gi Moses, “Gimaadou guu dae gi tenua dela ne hagau ginai gimaadou kooe. Tenua deelaa le e tomo, e logo ono meegai. Aanei ono huwa laagau. 28 Ono daangada koia e maaloo dangihi, nia waahale digaula le e llauehe huoloo, gei nia abaaba nia maa le e mau dangihi. Gimaadou gu gidee labelaa nia daangada llauehaa huoloo, digau di madawaawa Anak. 29 Digau Amalek e noho i bahi i ngaaga, digau Hittite, digau Jebus mo digau Amor e noho i di gowaa gonduu, gei digau Canaan e noho i taalinga Tai Mediterranean mo taalinga di Monowai Jordan.”

30 Caleb gaa hai digaula ala ne dagabuli mai gi mua o Moses gii noho deemuu, geia ga helekai, “Gidaadou ga hagalimalima e hula e heebagi gi digaula gi hai mee gidaadou gi tenua deelaa. Gidaadou e mee hua di haga magedaa digaula.”

31 Nia daane ala ne hula madalia a mee ga helekai, “Deeai, gidaadou e deemee di heebagi gi digau tenua deelaa, idimaa, digaula koia e maaloo i gidaadou.” 32 Digaula ga helekai tilikai gi digau Israel i di hai o di nadau hagadina tenua deelaa, ga helekai, “Nia huwa laagau o tenua hagalee dohu ang gi digau o tenua deelaa, gei nia daangada huogodoo ala ne gidee gimaadou i di gowaa deelaa, koia e lloowehaa. 33 Gimaadou gu gidee labelaa digau llauehaa o di madawaawa Anak, gimaadou guu hai gadoo be nia lamu hongo geinga tolo i baahi digau llauehaa aalaa.”*

14

Nia daangada gu manawa logo

1 Di boo dogomaalia nia daangada gu tangitangi i di nadau boo nadau lodo. 2 Digaula guu tamu a Moses mo Aaron, e helekai boloo, “Tadau mmade i lodo Egypt la koia e humalia i tadau mmade i lodo di anggowaa deenei! 3 Dimaadua e lahi gidaadou gi lodo tenua deelaa eiaha? Gidaadou ga mmade hua i lodo tauwa, gei tadau lodo mo tadau dama gaa kumi i tauwa. Maa nei bolo gidaadou gaa hula gi Egypt, koia e humalia!” 4 Digaula ga daamada ga leelee i nadau mehanga, ga helekai boloo, “Gidaadou ga hilihili tadau dagi e lahi gidaadou gi Egypt.”

5 Moses mo Aaron ga dogoduli gi lala i hongo di gelegele i mua tagabuli damana digau Israel. 6 Nia daangada hagadina dogolua ala ne hula gi tenua deelaa, go Joshua tama a Nun mo Caleb tama a Jephunneh, ga hahaahi nau gahu i di nau manawa gee. 7 Meemaa ga helekai gi digaula, “Tenua dela ne hagadina, la tenua humalia huoloo. 8 Maa Dimaadua ga hila mai gi gidaadou, gei Mee gaa dagi gidaadou gi lodo tenua humalia deelaa, ga gaamai gi gidaadou tenua tomo ge logo ono meegai. 9 Goodou hudee hai baahi ang gi Dimaadua, ge hudee mmaadagu i digau tenua deelaa. Ma e hai hua ngoohia go tadau haga magedaa digaula, idimaa, Dimaadua e madalia gidaadou. Mee gu hagahuaidu nadau balu god, ala e abaaba digaula. Goodou hudee mmaadagu.”* 10 Malaa, digau dogologo guu hai di nadau hai belee dilidili meemaa gi nia hadu gii mmade. Di madagoaa hua deelaa, gei di madamada o Dimaadua gu gila mai i hongo di Hale laa deelaa.

Moses gu dalodalo i nia daangada

11 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Dehee di waalooloo o digau aanei i di nadau haga balumee Au? Gu waalooloo behee di nadau dee hiihai e hagadonu Au, ma e aha maa Au ne hai agu mogobuna logowaahee i mua nadau golomada? 12 Au ga hagaduadua digaula gi tau magi damana e daaligi digaula. Gei goe, Au gaa hai goe tamana ni tenua koia e aamua gi nonua, ge koia e dogologowaahee i digaula.”

13 Moses ga helekai gi Dimaadua, “Goe ne daa mai gi daha digau aanei mo Egypt gi o mogobuna. Digau Egypt ma ga longono dau mee dela ne hai ang gi au daangada aanei,* 14 gei digaula ga hagi anga gi digau ala e noho i tenua deenei. Nia daangada aanei la gu longono ginaadou bolo Goe, Meenei Dimaadua, le e madalia gimaadou, i dau hai dela e hanaga hagammaa i mua madau golomada i di madagoaa dau baahi gololangi dela ma gaa noho i madau mua i nia laangi, be dau hai labelaa dela e hana i madau mua i di waduu gololangi i di aa, ge i di waduu ahi i di boo. 15 Malaa, Goe ma ga daaligi au daangada aanei huogodoo, gei digau tenua deenei ga longono ga helekai boloo, 16 ‘Dimaadua la deai ono mogobuna ai, belee wanga gi ana daangada tenua a Mee dela ne hagababa ang gi digaula, deelaa di mee ne hidi ai ei Mee ga daaligi digaula i lodo di anggowaa.’ 17 Meenei Dimaadua, Goe la gi haga modongoohia aga nia mahi o mogobuna, heia dau mee dela ne hagababa mai gi gimaadou i au helekai aanei, 18 ‘Go Au go Dimaadua, Au e manawa hila gi lala, e dumaalia, gei e aloho hua beelaa. Au e dumaalia ang gi nia huaidu mo di hai baahi o nia daangada, gei Au ga hagaduadua nia dama mo nadau dama gaa dae loo gi di tolu mo di haa adu dangada i nia huaidu o nadau damana.’* 19 Goe manawa dumaalia anga, gei dumaalia ang gi nia huaidu o digau aanei, be di hai o do aloho aamua dee odi, gadoo be dau hai dela guu hai ang gi digaula mai i di nadau hagatanga mai i Egypt.”*

20 Dimaadua ga helekai, “Au gu dumaalia ang gi digaula, be dau hai dela ne dangi mai. 21 Gei Au e hagamodu i dogu ingoo mo ogu madamada dela e haga honu henuailala, boloo: 22 Deai dahi dangada i mehanga digau aanei e mee di ulu gi lodo tenua deenei ai. Ma e aha maa digaula guu mmada gi ogu mogobuna mo ogu madamada ala ne hai i lodo Egypt mo lodo di anggowaa, gei digaula gu hai baahi mai gi di Au haga logowaahee, ge hagalee hagalongo mai gi di Au. 23 Digaula hagalee loo e ulu gi lodo tenua deenei dela gu hagababa ko Au ang gi nadau damana mmaadua. Deai dahi dangada i ginaadou ala ne haga balumee Au, e ulu gi lodo ai.* 24 Dagu dangada hai hegau go Caleb dela ne haga modongoohia aga dana hagadilinga mouli gee mo di manawa dahi mai gi di Au, deenei dagu mee gaa lahi a mee gi lodo tenua dela ne hagadina go mee, gei dono madawaawa ga hai mee gi tenua deelaa.* 25 Digau Amalek mo digau Canaan e noho dolomeenei i nia gowaa baba, malaa, daiaa gei goodou ga hagatanga gaa huli gi muli laa lodo di anggowaa gi di Malua o Aqaba*.”

Tagi gu hagaduadua digau ala e hai tamu

26 Dimaadua ga helekai gi Moses mo Aaron, 27 “Dehee di waalooloo o digau dogologo huaidu aanei i di nadau hai tamu Au? Au guu buhi i dagu hagalongolongo gi nadau helekai hai baahi. 28 Wanga ina agu helekai gi digaula aanei boloo, ‘Au gu hagamodu i dogu ingoo bolo Au gaa hai adu gi goodou go tagadilinga la hua dela gu longono e Au mai i godou baahi. Ko Au go Dimaadua dela e helehelekai. 29 Goodou gaa mmade, gei godou huaidina la ga modoho i lodo di anggowaa deenei, idimaa i di godou helekai hai baahi mai gi di Au. Deai dahi dangada i goodou e madua nia ngadau e madalua gaa huli gi nua e ulu gi lodo tenua deelaa ai.* 30 Au gu hagamodudahi ogu lodo bolo Au ga haga noho goodou i tenua deelaa, gei deai dahi dangada i goodou e ulu ai, dela hua go Caleb mo Joshua. 31 Goodou gu helehelekai bolo godou dama gaa kumi i tauwa, aanei go digaula ala ga haga ulu ko Au gi lodo tenua dela guu bae go goodou gi daha. Digaula ga hai mee gi tenua deelaa. 32 Gei goodou, goodou e hai loo gii mmade i lodo di anggowaa deenei. 33 Godou dama la gaa hai nia hagaloohi siibi, ga heehee i lodo di anggowaa i nia ngadau e mada haa, deelaa di hui ni di godou de hagalongo, gaa dae loo gi goodou huogodoo ma gaa mmade.* 34 Goodou gaa kae di hagaduadua i godou huaidu i lodo nia ngadau e mada haa, di ngadau e dahi ang gi di laangi e dahi i nia laangi mada haa ala ne hagadina ai tenua deelaa go goodou, bolo gi modongoohia ai goodou di hai o dagu hai baahi adu gi goodou. 35 Au e hagamodu bolo Au gaa hai di mee deenei ang gi digau huaidu huogodoo ala e buni bolo ginaadou e hai baahi mai gi di Au. Goodou huogodoo la gaa mmade i lodo di anggowaa deenei, ko Au go Dimaadua dela e helehelekai.’ ”

36 Nia daane a Moses ala ne hagau belee hagadina tenua deelaa, la ne lloomoi gaa hai nadau helekai tilikai, deelaa ne hidi ai digau Israel gu hai tamu Dimaadua mo di hai baahi ang gi Mee. 37 Gei Dimaadua ga daaligi digau hagau aanei gi di magi gii mmade. 38 Mai digau hagadina e madangaholu maa lua aalaa, aalaa hua go Caleb mo Joshua ala ne dubu, digi mmade.

Taamada tauwa ang gi tenua deelaa

(Deuteronomy 1.41-46)

39 Di madagoaa Moses ne haga modongoohia ang gi digau Israel nia helekai a Dimaadua aanei, gei digaula gu daamada gu manawa gee huoloo. 40 Ga hooaga heniheni loo dono daiaa, digaula gaa hula belee hai henua gi di gowaa gonduu, ga helekai, “Gidaadou gaa hula gi di gowaa Dimaadua ne hagababa mai gi gidaadou. Gidaadou gu iloo bolo gidaadou la gu ihala.”

41 Moses ga helekai, “Ma di aha dela e de hagalongo ai goodou gi Dimaadua dolomeenei? Goodou hagalee maaloo! 42 Goodou hudee hula, idimaa, Dimaadua hagalee madalia goodou. Goodou ga haga magedaa go godou hagadaumee. 43 Goodou ma ga heebagi gi digau Amalek mo digau Canaan, goodou gaa mmade. Idimaa goodou gu huli gi daha mo Dimaadua, deenei gaa hidi ai ei Mee ga hagalee madalia goodou.”

44 Digaula gu hula hua gi hongo tenua gonduu, ma e aha maa Tebedebe o di Hagababa Dimaadua mo Moses digi hagatanga gi daha mo lodo di waahale laa deelaa. 45 Malaa, digau Amalek mo digau Canaan ala nogo noho i tenua gonduu deelaa, guu hula gu heebagi gi digaula, gu haga magedaa digaula, gu waluwalu digaula gaa dae loo gi Hormah.

15

Nnaganoho i nia hai tigidaumaha

1 Dimaadua gaa wanga gi Moses 2 nnaganoho aanei belee daudali go digau Israel i tenua dela gaa wanga go Mee gi digaula: 3 Di kau daane, siibi daane, be di kuudi e mee di wanga gi Dimaadua e hai ai tigidaumaha dudu, be tigidaumaha o di haga gila aga di hagababa, be tigidaumaha e hiihai bolo e hai di wanga dehuia, be tigidaumaha o di hai daumaha. Nia hauiha o nia tigidaumaha meegai aanei le e haga manawa tenetene ginai Dimaadua. 4-5 Be goai hua dela ma gaa hai dana tigidaumaha dudu gi siibi be di kuudi ang gi Dimaadua le e gaamai ana pauna palaawaa e lua gu unugi gi nia lolo olib dalia di manu e dahi, e hai ai tigidaumaha huwa laagau, ngaadahi mo nia paini waini e lua.

6 Maa siibi daane dela e hai ai tigidaumaha, nia pauna e haa palaawaa gu unugi gi nia paini lolo olib e dolu, le e wanga labelaa gi Mee e hai ai tigidaumaha o nia huwa laagau, 7 madalia labelaa nia paini waini e dolu. Nia hauiha o nia tigidaumaha aanei e haga tenetene di manawa Dimaadua.

8 Di kau daane ma gaa wanga gi Dimaadua e hai ai tigidaumaha dudu be e haga gila aga di hagababa, be e hai ai tigidaumaha o di hagadaubuni, 9 gei nia pauna e ono palaawaa gu unugi gi nia paini lolo olib e haa le e wanga labelaa gi Mee, 10 mo nia paini waini e haa. Nia hauiha o nia tigidaumaha aanei le e haga tenetene di manawa Dimaadua.

11 Aanei nia mee ala e wanga gi Dimaadua dalia nia kau daane, siibi daane, kuudi daane, nia dama siibi be nia damaa kuudi ma ga tigidaumaha. 12 Ma ga tigidaumaha nia manu e logo i di manu e dahi, gei nia mee ala e hai dalia nia maa le e haga mada logo labelaa, e hai hegau gi nia hagatau aalaa. 13 Digau Israel donu huogodoo e hai gii hai di mee deenei i di nadau madagoaa ma gaa hai nadau tigidaumaha meegai, e hauiha kala e haga manawa lamalia ang gi Dimaadua. 14 Di ingoo hua di madagoaa ma gaa noho digau mai i daha i godou baahi, noho bodobodo be noho beelaa gi muli, gei digaula e hai tigidaumaha meegai, e hauiha kala e haga manawa lamalia ang gi Dimaadua, digaula e hai gi haga gila aga nnaganoho hua aalaa. 15 Nia madagoaa huogodoo ala e loomoi, goodou mo digau mai i daha ala ma gaa noho i godou baahi e hai gi daudali nnaganoho aanei. Goodou mo digaula e hai hua be di mee dahi i mua nia golomada Dimaadua. 16 Go nnaganoho hua aanei ala e hai hegau goodou mo digaula.*

17 Dimaadua gaa wanga gi Moses 18 nnaganoho aanei belee daudali go digau Israel i tenua dela gaa wanga go Mee gi digaula: 19 Di ingoo hua nia meegai ala ma gaa hai i golo le e gai, hunu maa e dugu gi daha ang gi Dimaadua. 20 Goodou ma gaa dunu godou palaawaa mai godou huwa laagau, di palaawaa matagidagi le e wanga gi Dimaadua. Deenei e hai di godou wanga dehuia hagalabagau mai godou huwa laagau ala nogo haga madammaa go goodou. 21 Nia madagoaa huogodoo ala ma ga loomoi, di wanga dehuia deenei le e wanga gi Dimaadua mai i godou palaawaa ala e dunu.

22 Gei dolomaa dahi dangada ma ga dibaiaa hua ga hagalee daudali hunu haganoho aanei ala ne wanga go Dimaadua gi Moses, 23 gei dolomaa i lodo di madagoaa dela e hanimoi, gei nia daangada digi heia nia mee huogodoo ala ne helekai ai Dimaadua mai baahi o Moses. 24 Maa di hala la ne hai idimaa nia daangada la de iloo ginaadou, digaula e dahi aga di nadau damaa kau e hai ai tigidaumaha dudu e hauiha kala e haga manawa lamalia ang gi Dimaadua, dalia tigidaumaha huwa laagau mo waini ala e tau anga. Digaula e hai gi tigidaumaha labelaa di kuudi daane e hai ai tigidaumaha e wwede nadau huaidu. 25 Tangada hai mee dabu gaa hai taumaha o di haga madammaa o digau Israel, gei nia huaidu digaula ga maahede, idimaa di hala la hagalee di mee ne haga maanadu bolo e hai, di mee hua ne dibaiaa, gei digaula la ne gaamai nadau tigidaumaha e wwede nadau huaidu, guu hai tigidaumaha o nia meegai ang gi Dimaadua. 26 Digau Israel huogodoo mo digau mai i daha ala e noho i nadau baahi, le e dumaalia ginai, idimaa digaula huogodoo ne dibaiaa hua guu tale gi di hala deelaa.

27 Maa tei goodou ga dibaiaa hua gaa hala ge digi maanadu bolo ia e hai di hala deelaa, ia e hai gi tigidaumaha dana kuudi ahina guu dahi dono ngadau, e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu. 28 Tangada hai mee dabu e hai taumaha i di gowaa dudu tigidaumaha e hagamadammaa tangada gi daha mo ono hala, gei tangada la gu dumaalia ginai ono huaidu.* 29 Taganoho la hua deenei dela e hai hegau ang gi digau huogodoo ala ma ga ihala, hagalee hilihili be digaula la digau Israel donu, be digau mai i daha ala e noho i Israel.

30 Gei tangada dela ma gaa hai dana mee hala, ge gu iloo ia di mee ne hai, hagalee hilihili be mee tangada donu o Israel be mee tangada mai i daha, mee gu ihala i di haga balumee a Dimaadua, gei mee e daaligi gii made, 31 idimaa tangada la gu haga balumee nnelekai Dimaadua, gu haga hai gee ana haganoho. Ia e bida hai mee hua gi dono made.

Taane ne oho taganoho di Laangi Sabad

32 Di madagoaa digau Israel nogo i lodo di anggowaa, taane e dahi gaa gida nogo hagabudu ana dohomu i di Laangi Sabad. 33 Taane deenei guu lahi gi Moses, Aaron mo nia daangada huogodoo, 34 gaa dugu e hagaloohi, idimaa digi modongoohia be di maa di aha e hai gi mee. 35 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Taane deenaa e hai gi daaligi gii made; digau Israel huogodoo la gi dilidilia a mee gii made i daha mo di gowaa e noho ai goodou.” 36 Malaa, digau Israel gaa lahi a mee gi tua di nadau waahale laa, ga dilidili a mee gii made gii hai be nnelekai Dimaadua.

Nnaganoho o di wanga nia ‘tasel’ gi godou gahu

37 Dimaadua ga helekai gi Moses 38 bolo gi helekai gi digau Israel: “Heia nia ‘tasel’ i nia madaaduge o godou gahu, wanga ina di loahi halatee gi nia mee humu mee aalaa. Goodou e hai di hai deenei i nia madagoaa huogodoo ala ga loomoi.* 39 Nia ‘tasel’ aalaa e hai nia mee hagalangahia; goodou ma gaa mmada gi nia maa, gei goodou ga langahia agu helekai huogodoo, ga daudali nia maa, ga hagalee huli gi daha mo Au, bolo e daudali godou hiihai. 40 Nia ‘tasel’ e haga langahia bolo goodou gi daudalia agu haganoho huogodoo, gei goodou gaa hai nia daangada ni aagu. 41 Au go Yihowah go di godou God dela ne lahamai goodou i Egypt belee hai di godou God. Au go Yihowah, go di godou God.”

16

Di hai baahi a Korah, Dathan mo Abiram

1-2 Korah tama daane a Izhar, tangada o di madahaanau o Kohath, i di madawaawa Levi, gu hai baahi gi di dagi o Moses. Mee gu hagapuni anga ginai digau dogodolu o di madawaawa Reuben, ala go Dathan mo Abiram, nia dama daane a Eliab, mo On tama daane a Peleth, mo digau Israel e lua lau madalima (250), nia dagi ne hilihili go nia daangada o di guongo.* 3 Digaula ga dagabuli gi mua Moses mo Aaron ga helekai gi meemaa, “Goolua guu hula gu mogowaa balua gi mua! Digau Israel huogodoo la nia daangada ni Dimaadua, gei Dimaadua le e madalia gidaadou huogodoo. Ma e aha kooe, go Moses, dela e dugu goe laa hongo nia daangada a Dimaadua?”

4 Di madagoaa Moses ne longono ia di mee deenei, gei mee ga haga hinga ia gi hongo di gelegele ga dalodalo. 5 Nomuli gei mee ga helekai gi Korah mo ono ehoo, “Luada daiaa gei Dimaadua ga hagi mai gi gidaadou be di ma koai dela go dana dangada; Mee gaa dugu dana dangada dela ne hilihili gii hana ang gi de Ia i di gowaa dudu tigidaumaha. 6-7 Luada dono daiaa, goe mo o ehoo gaa kae godou baisin dugu ahi, gaa wanga ginai nia malala gaa mono ‘incense’ i ono nua, e kae gi di gowaa dudu tigidaumaha. Gei gidaadou ga mmada laa be di ma koai i gidaadou dela ne hilihili go Dimaadua. Goodou go digau Levi la go goodou ala ne hula gu mogowaa balua gi mua!”

8 Moses ga helekai gi Korah, “Goodou go digau Levi, goodou hagalongo! 9 Goodou e hai bolo ma di balumee hua go di mee a di God o Israel dela ne hai, dela ne dugu gee goodou gi daha mo digau Israel ala i golo, belee hai goodou gii mee di hoohoo ang gi de Ia, e hai godou hegau i lodo di Hale laa Dimaadua ang gi digau Israel? 10 Mee guu hai goodou mo digau Levi ala i golo gi kaina tegau aamua deenei, gei dolomeenei goodou e hiihai e kae labelaa nnegau o digau hai mee dabu. 11 Goodou ala ne helekai hai baahi gi Aaron, ma go Dimaadua hua dela e hai baahi ginai goe mo o ehoo!”

12 Moses gaa kae dana hegau gi Dathan mo Abiram, gei meemaa ga helekai, “Gimaua hagalee lloo adu! 13 Ma digi dohu go dau laha mai gimaadou gi daha mo tenua tomo go Egypt belee daaligi gimaadou i hongo di anggowaa deenei? Goe belee dagi labelaa gimaadou? 14 Goe hagalee laha mai gimaadou gi tenua tomo be gu gaamai madau gowaa mono hadagee e hai madau mee, gei dolomeenei goe e hai bolo goe e halahalau gimaua. Gimaua hagalee lloo adu!”

15 Moses gu hagawelewele ga helekai gi Dimaadua, “Hudee hila gi nia tigidaumaha ala e gowadu go nia daangada aanei. Au digi hai dagu mee hala gi tei digaula, au digi kaina di manu ‘donkey’ e dahi i nadau manu.”

16 Moses ga helekai gi Korah, “Daiaa goe mo o ehoo e lua lau madalima (250) e hai gi loomoi gi di Hale laa Dimaadua, gei Aaron gi i golo labelaa. 17 Goodou huogodoo tei gii kae dana baisin dugu ahi e wanga ginai nia ‘incense’ e kae gi di gowaa dudu tigidaumaha.” 18 Digaula gaa kae nadau baisin dugu ahi dagi dahi gaa wanga ono malala gaa mono ‘incense’, gaa tuu i di bontai di abaaba o di Hale laa, dalia Moses mo Aaron. 19 Korah mo ana daangada ga dagabuli mai gaa tuu e huli gi Moses mo Aaron. Di madagoaa hua deelaa, gei di maahina o Dimaadua gu hagagila i mua nia daangada huogodoo, 20 gei Dimaadua ga helekai gi Moses mo Aaron, 21 “Haga maanege gi muli gi daha mo digau aanei, gi daaligi digaula ko Au dolomeenei.”

22 Malaa, gei Moses mo Aaron gaa pala gi lala nau golomada guu tugi di gelegele ga helekai, “Meenei God, Kooe go taamada o nia mouli huogodoo. Tangada e dahi ma gaa hala, Goe e hagawelewele gi nia daangada huogodoo?”

23 Dimaadua ga helekai gi Moses, 24 “Helekai gi nia daangada bolo gi haga maanege gi daha mo nia hale laa a Korah, mo Dathan mo Abiram.”

25 Moses, mo nia dagi digau Israel e madalia a mee, gaa hula gi Dathan mo Abiram. 26 Moses ga helekai gi nia daangada, “Hula gi daha mo nia hale laa digau huaidu aanei, hudee bili gi di mee e dahi i nau mee, gi dee dau hua goodou gi nia hala meemaa.” 27 Digaula ga mmaanege gi daha mo nia hale laa o Korah, Dathan mo Abiram.

Dathan mo Abiram gu ulu mai gi daha gaa tuu i mua nau hale laa mo nau lodo mo nau dama. 28 Moses ga helekai gi nia daangada, “Deenei di hai ga iloo ai goodou bolo Dimaadua la gu hagau au bolo gi heia nia mee huogodoo aanei, hagalee ko au hua ne hiihai bolo au e hai nia maa. 29 Maa digau aanei e mmade hua i nadau mmade, gei hagalee ne daaligi go God, malaa, Dimaadua la digi hagau ina mai au. 30 Maa Dimaadua gaa hai dana mee haga gologolo dangada, gei ogo tenua ga mahaa, gaa holo meemaa mo nau mee huogodoo, gei digaula gaa hula gi lala mouli gi baahi digau mmade, gei goodou ga iloo laa bolo digau aanei la ne de hagalongo gi Dimaadua mo di hudu a Mee gi daha.”

31 Dono lawa hua dana helekai, tenua i lala o Dathan mo Abiram ga mahaa, 32 guu holo meemaa mo digau nau hale, mo nia hoo Korah huogodoo mo nadau mee. 33 Digaula gaa hula gi lala mouli gi baahi digau mmade mo nadau goloo. Tenua ga buni mai gei digaula guu nngala. 34 Digau Israel huogodoo ala nogo i golo guu llele gi daha i di nadau longono digaula ala ne tangitangi. Digaula nogo wwolo boloo, “Llele gi daha! Tenua la ga hagabugu gidaadou labelaa!”

35 Dimaadua ga hagau mai dana ahi gu ulaula guu dudu digau e lua lau madalima (250) ala nogo dahi aga nadau ‘incense’.

Nia baisin dugu ahi

36 Dimaadua ga helekai gi Moses, 37 “Helekai gi Eleazar tama daane Aaron, tangada hai mee dabu, gi daawa ina nia baisin dugu ahi ne hai gi nia baalanga mmee, gi daha mo nia mee ala guu wwele, ga haga monnono nia malala nia maa i di gowaa mogowaa, idimaa nia baisin aalaa le e hagamadagu. 38 Nia baisin aanei la gu hagamadagu i nadau dahi aga gi di gowaa dudu tigidaumaha Dimaadua. Malaa, kaina nia baisin o digau ala ne daaligi i nadau ihala, duugia gi baabaa, e uhi di gowaa dudu tigidaumaha. Deenei le e hai di haga iloo haga lliga ang gi digau Israel.” 39 Malaa, Eleazar tangada hai mee dabu gaa kae nia baisin dugu ahi, gaa tugi gi baabaa e hai di uhi ni di gowaa dudu tigidaumaha, 40 gii hai be nnelekai Dimaadua ne hai ang gi Moses. Deenei la di haga iloo haga lliga ang gi digau Israel bolo tangada dela hagalee di hagadili ni Aaron hagalee hanimoi gi di gowaa dudu tigidaumaha, e dudu ana ‘incense’ ang gi Dimaadua. Maa mee ga hanimoi gi di gowaa dudu tigidaumaha, mee ga daaligi gii made, gii hai be di hai dela ne hai gi Korah mo ana daangada.

Aaron gu benebene nia daangada

41 Di laangi nomuli di golohenua hagatau gu helekai hai baahi gi Moses mo Aaron, ga helekai, “Goolua gu daaligi hunu gau o nia daangada Dimaadua.” 42 I muli di nadau dagabuli huogodoo belee helekai hai baahi gi Moses mo Aaron, digaula gaa huli gi di Hale laa gaa mmada gi di gololangi e hagaholi di maa ge di maahina o Dimaadua gu maahina i di gowaa deelaa. 43 Moses mo Aaron gaa hula gaa tuu i mua di Hale laa, 44 gei Dimaadua ga helekai gi Moses, 45 “Mmaanege gi muli gi daha mo digau aanei gi daaligi digaula ko Au!”

Meemaa dogolua gaa pala gi lala, nau golomada gu i hongo di gelegele, 46 gei Moses ga helekai gi Aaron, “Kaina dau baisin dugu ahi, wanga ina ono malala gaa mai di gowaa dudu tigidaumaha, wanga ina ono ‘incense’ gi hongo nia malala aalaa. Kaina haga limalima gi nia daangada, heia taumaha haga madammaa. Haga limalima. Di hagawelewele Dimaadua la gu daamada, ge taumagi la gu daamada.” 47 Aaron gu hagalongo, guu kae dana baisin dugu ahi, guu lele gu ulu adu gi lodo digaula ala e dagabuli. Dono madagoaa ne gidee bolo taumagi la gu daamada, gei mee gaa wanga nia ‘incense’ gi hongo nia malala gaa hai taumaha o di haga madammaa o nia daangada. 48 Di hai deenei guu hai taumagi gii noho, gei mee guu duu i mehanga digau mmade mo digau mouli. 49 Digau ala ne mmade le 14,700, digi daulia digau ne mmade i baahi o Korah. 50 Di madagoaa taumagi ne noho, gei Aaron gaa hana gi Moses i di bontai o di Hale laa.

17

Togodogo Aaron

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, 2 “Helekai gi digau Israel bolo gi gowadu nia dogodogo e madangaholu maa lua, e dahi mai di tagi o di madawaawa e dahi. Hihia di ingoo taane deelaa i hongo dana dogodogo, 3 ge hihia di ingoo Aaron i hongo togodogo digau Levi. Togodogo e dahi ang gi tagi o di madawaawa e dahi. 4 Kaina nia maa gi di Hale laa dela e noho iei Au, gaa dugu i mua Tebedebe o di Hagababa, di gowaa dela e heheetugi iei Au adu gi di goe. 5 Gei togodogo o taane dela ne hilihili ko Au la ga matili. Deenei di hai e hai, gei digau Israel ga hagalee haihai nadau helekai hai baahi adu gi goolua.”

6 Moses ga helekai gi digau Israel, gei nadau dagi ga wangawanga nadau dogodogo gi mee, e dahi mai di madawaawa e dahi, e madangaholu maa lua huogodoo, gei togodogo Aaron guu wanga dalia nia maa. 7 Moses gaa dugu nia dogodogo aalaa gi lodo di Hale laa i mua Tebedebe o di Hagababa Dimaadua.

8 Di laangi nomuli, gei Moses gaa hana gi lodo di Hale laa, ga gidee ia togodogo Aaron, dela e pono di lohongo di madawaawa Levi, guu tomo, guu huwa, guu hai ono golee leu ‘almond’! 9 Moses gaa kae nia dogodogo huogodoo ga haga gida gi nia daangada Israel. Digaula gaa mmada gi di mee dela ne hai, gei digaula gaa kae gi muli nadau dogodogo. 10 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Dugua togodogo Aaron i mua Tebedebe o di Hagababa. Togodogo le e benebene i golo e hai di haga iloo hagalliga ang gi digau Israel ala e nnoo mau hai baahi, bolo ginaadou gaa mmade, go di maa hua be ginaadou gu hagalee hai baahi.”* 11 Moses guu hai be di hai Dimaadua ne helekai ai.

12 Digau Israel ga helekai gi Moses, “Malaa, deenei hua di madau hagalawa! 13 Di ingoo hua tangada ma ga hanimoi gi hoohoo gi di Hale laa le e made. Malaa, gimaadou e humalia hua belee mmade!”

18

Nia waawa hegau digau hai mee dabu mo digau Levi

1 Dimaadua ga helekai gi Aaron, “Goe mo au dama daane, mo digau Levi e kae di hagaduadua gi godou hegau ihala ala ma gaa hai go goodou gi muli i lodo di Hale laa dela e noho iei Au no lodo; gei ma kooe hua mo au dama daane ala e kae di hagaduadua gi godou mee hala ala e hai go goodou i lodo godou hegau hai mee dabu. 2 Laha mai godou duaahina, ala go di madawaawa Levi, e ngalua dalia goodou e hagamaamaa goodou i di madagoaa goe mo au dama daane ma ga ngalua i lodo di Hale laa. 3 Digaula e hai gii hai nadau waawa hegau adu gi di goe, mo nadau waawa ang gi di Hale laa, gei digaula hagalee bilibili gi nia mee haga madagu ala i lodo di Gowaa Dabu be gi di gowaa dudu tigidaumaha. Maa digaula gaa bili gi nia maa, gei digaula mo goe ga daaligi gii mmade. 4 Digaula e ngalua dalia goe e hai nnegau huogodoo i lodo di Hale laa, gei digau ala i golo la hagalee ngalua dalia goe. 5 Kooe hua mo au dama daane ala e hai nnegau i lodo di Gowaa Dabu mo di gowaa dudu tigidaumaha, gi dee hai hua labelaa dogu hagawelewele gi nia daangada Israel. 6 Ma ko Au dela ne hilihili oo gau go digau Levi mai i lodo digau Israel be nia wanga dehuia adu gi goodou. Digaula gu haga dabu mai gi di Au, bolo gii mee di hai nadau hegau i lodo di Hale laa. 7 Ge di ma kooe hua mo au dama daane ala e hai nnegau huogodoo o digau hai mee dabu i di gowaa dudu tigidaumaha mo nia goloo ala i lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo. Nia mee aanei la nia waawa ni goodou, idimaa Au gu gowadu gi goodou di wanga dehuia o di waawa hegau hai mee dabu. Tangada digi haga mogobuna ma ga hanimoi gi hoohoo gi nia mee haga madagu le e daaligi gii made.”

Tuhongo o digau hai mee dabu

8 Dimaadua ga helekai gi Aaron, “Heia gi langahia bolo Au e gowadu nia mee huogodoo ala ne gaamai gi di Au, ala digi duungia be nia tigidaumaha. Au e gowadu nia maa gi goodou mo godou hagadili e hai tuhongo ni goodou gaa hana hua beelaa. 9 Nia tigidaumaha aanei ala koia e haga madagu ala digi duungia i hongo di gowaa dudu tigidaumaha la tuhongo ni goodou: tigidaumaha huwa laagau, tigidaumaha wwede nia huaidu, mo nia tigidaumaha ala e haga donu nia hala. Nia mee huogodoo ala ne gaamai gi di Au be nia tigidaumaha haga madagu, la nia mee ni aau mo au dama daane. 10 Goodou e hai gii gai nia mee aanei i di gowaa dabu, go nia daane hua e gai nia maa.

11 “Nia mee labelaa digau Israel ma ga gaamai gi di Au la nia mee ni goodou. Au e gowadu nia mee aanei gi di goe, mo au dama daane, mo au dama ahina, tugi dolomeenei gaa hana hua beelaa. Digau huogodoo o do madahaanau ala e madammaa ang gi di hai daumaha e mee di gai nia maa.

12 “Au e gowadu gi goodou nia huwa laagau kaedahi humalia ala e gaamai go digau Israel i lodo nia ngadau: nia lolo olib, mono waini, mo nia huwa laagau. 13 Nia mee huogodoo ni goodou. Digau huogodoo o godou madahaanau ala e madammaa e mee di gai nia maa.

14 “Nia mee huogodoo i Israel ala ne haga dabu mai gi di Au la nia mee ni goodou.* 15 Nia dama ulu mmaadua mo nia manu ulu mmaadua huogodoo o digau Israel ala ma ga gaamai bolo e haga dabu la nia mee ni goodou. Goodou hai gii kumi nia hui o nia dama ulu mmaadua ala belee lahi gi muli, mo nia hui nia ulu mmaadua mo nia manu ala hagalee mmaa. 16 Nia hui o nia dama dagi dahi nadau malama ala e hui belee lahi gi muli, le e hui gi nia silber e lima gi di hui dela gu haga noho. 17 Ge nia ulu mmaadua o nia kau, nia siibi mo nia kuudi hagalee hui e kae gi muli, digaula la nia mee ni aagu e hai ai nia tigidaumaha. Kilia nadau dodo gi di gowaa dudu tigidaumaha gaa dudu nadau kiliidi e hai ai tigidaumaha meegai, ono hauiha e haga tenetene mai gi di Au. 18 Nia goneiga nia maa la nia mee ni goodou, e hai gadoo be tadahada mo di wae gau donu mugi muli o nia tigidaumaha hagalabagau la nia mee ni goodou.

19 “Au e gowadu gi di goe, mo au dama daane, mo au dama ahina ang gi nia madagoaa huogodoo ala e loomoi, go nia tigidaumaha huogodoo ala e gaamai go digau Israel gi di Au. Deenei la di hagababa e deemee di mooho dela ne hai adu ko Au gi di goe mo o hagadili.”

20 Dimaadua ga helekai gi Aaron, “Goe hagalee hai do duhongo gowaa bolo e hai mee ginai goe, ge deai di gowaa i Israel e gowadu gi goodou ai. Ma go Au go Yihowah dela belee hai mee ginai goodou.”

Tuhongo digau Levi

21 Dimaadua ga helekai, “Au guu wanga gi digau Levi nia dahi baahi madangaholu o nadau mee huogodoo ala e tigidaumaha mai gi di Au go digau Israel. Deenei le e hui nadau hegau nogo madamada humalia di Hale laa dela e noho iei Au.* 22 Digau Israel ala i golo hagalee hai gi loomoi gi hoohoo gi di Hale laa, gei di maa gaa hai beenei gei digaula gaa kae di hagaduadua o di mmade. 23 Tugi dolomeenei gaa huli gi muli, go digau hua Levi ala e madamada humalia di Hale laa, e hai nia waawa hegau huogodoo o di Hale laa. Deenei taganoho e noho beelaa gi muli dela e dau labelaa gi godou hagadili. Digau Levi hagalee hai mee gi nia gowaa i Israel, 24 idimaa Au guu wanga gi digaula dahi baahi madangaholu o nia mee digau Israel ala e gaamai gi di Au. Deelaa tadinga dagu hai gi digaula bolo ginaadou hagalee hai mee gi nia gowaa i Israel.”

Dahi baahi madangaholu mai digau Levi

25 Dimaadua ga helekai gi Moses 26 bolo gi helekai beenei gi digau Levi: “Goodou ma gaa kae dahi baahi madangaholu mai i nia tigidaumaha o digau Israel ala e gowadu go Dimaadua e hai godou mee, goodou e wanga e dahi baahi madangaholu o nia maa gi Dimaadua, e hai ai di godou wanga dehuia hagalabagau ang gi Dimaadua. 27 Nia mee aanei e tongaadahi gi nia tigidaumaha huwa laagau mo nia waini hoou ala e hai go digau hai huwa laagau. 28 Deenei di hai e hai godou tigidaumaha hagalabagau ang gi Dimaadua mai nia tigidaumaha huogodoo ala e gaamai go goodou i digau Israel. Gei goodou gaa wanga gi Aaron nia tigidaumaha hagalabagau aanei ala ne wanga gi Dimaadua. 29 Goodou wanga ina gi mee nia wanga dehuia ala e kaedahi e humalia mai i nia mee ala ne kae go goodou. 30 I muli di godou wanga nia mee humalia, goodou ga hai mee gi nia mee ala e dubu, e hai gadoo be tangada dogi mee dela e hai mee gi nia mee ala ne dubu i ana tigidaumaha. 31 Goodou mo godou madahaanau e mee di gai nia mee ne dubu i di ingoo hua di gowaa, idimaa, deenei di hui o godou hegau i lodo di Hale laa. 32 Goodou hagalee hala ma gaa gai nia mee aanei i goodou guu wanga nia mee humalia gi Dimaadua, ge goodou gii pula i goodou gi de hagamilimilia nia wanga dehuia dabu digau Israel i di godou miami i nia maa i mua di wanga nia mee ala koia e humalia. Goodou ma gaa hai beenei, gei goodou gaa mmade.”

19

Nia lehu o di kau mmee

1 Dimaadua ga helekai gi Moses mo Aaron 2 bolo gi wanga ina nnaganoho aanei gi digau Israel: Digaula gi gaamai di kau mmee dela dono mee huaidu ai, gei digi hai hegau ai. 3 Digaula gi wanga di maa gi tangada hai mee dabu go Eleazar. Di kau le e kae gi tua di waahale laa e daaligi gii made i mua nnadumada tangada hai mee dabu deelaa. 4 Nomuli, gei Eleazar gaa kae hunu dodo, ga haga tulutulu nia dodo aalaa gi dono madaalima hagahidu i mua di Hale laa. 5 Di manu hagatau mo dono gili, goneiga, dodo, mo dono geiga le e dudu i mua nnadumada tangada hai mee dabu. 6 Gei mee gaa kae hunu laagau ‘cedar’, laagau ‘hyssop’ mo di loahi mmee gaa kili nia maa gi lodo di ahi. 7 Nomuli, gei mee gaa tugi ono goloo ga gaugau dono huaidina, gei nomuli gei mee gaa mee di ulu gi lodo di waahale laa, gei mee e noho milimilia hua igolo gaa dae loo gi di hiahi. 8 Tangada dela ne dudu di kau le e hai gii tugi ono goloo ga gaugau dono huaidina, gei mee e noho milimilia labelaa gaa dae loo gi di hiahi. 9 Gei tangada dela e madammaa le e hagabudu nia lehu o di kau gaa dugu i di gowaa madammaa i tua di waahale laa, e benebene gi digau Israel e hagatogomaalia ai nia wai ala e daa gi daha nia milimilia. Di hai deenei le e hai belee daa gi daha nia hala.* 10 Tangada dela ne hagabudu nia lehu e hai gii tugi ono goloo, gei mee e noho hua milimilia gaa dae loo gi di hiahi. Taganoho deenei le e mogobuna hua igolo i lodo nia madagoaa ala e loomoi, ang gi digau Israel mo digau mai i daha ala e noho i nadau baahi.

Di bili gi tangada made

11 Tangada dela guu bili gi tangada made le e milimilia i lodo nia laangi e hidu. 12 Gei mee e hai gi haga madammaa i tolu laangi mo di hidu laangi, gei mee ga madammaa. Maa mee digi haga madammaa ina ia i tolu laangi mo di hidu laangi, mee e milimilia hua. 13 Tangada dela guu bili gi tangada made ge hagalee haga madammaa ia, le e noho hua milimilia, idimaa nia wai haga madammaa la digi duia gi hongo o mee. Mee gu haga milimilia di Hale laa Dimaadua, gei mee hagalee dau bolo ia tangada ni God.

14 Tangada ma gaa made i lodo di hale laa, gei di maa tangada i golo, be ne ulu adu gi lodo i di madagoaa tangada made dela i golo, le e milimilia i nia laangi e hidu. 15 Nia loaabi mono baalanga dunu meegai ala i lodo di hale laa deelaa ala ono uhi ai la gu milimilia. 16 Maa tangada ma gaa bili gi tangada ne daaligi be ne made i malaelae, be tangada ma gaa bili gi di iwi dangada be taalunga, mee gu milimilia i lodo nia laangi e hidu.

17 Di hai o di haga madammaa tangada dela gu milimilia, le e hai beenei: hunu lehu mai di kau mmee dela ne dudu belee daa gi daha nia hala, le e gaamai gaa dugu gi lodo di baalanga ga haga puni anga hunu wai madammaa. 18 Gei di hai o di hale laa dela ne made tangada i no lodo, tangada dela e madammaa le e kae dana manga laagau ‘hyssop’, ga daalo gi lodo nia wai ga hagatulutulu di hale laa deelaa, mono mee huogodoo i ono lodo, mo nia daangada ala nogo i golo. Nomuli, gei tangada dela e madammaa le e haga tulutulu nia wai gi hongo digau ala ne bili gi di iwi dangada, be tuaidina dangada made, be taalunga. 19 I tolu laangi mo di hidu laangi, tangada madammaa le e haga tulutulu nia wai gi hongo digau milimilia. I di hidu laangi, mee e haga madammaa digaula. Gei digaula e tugi nadau goloo, ga gaugau nadau huaidina, gei digaula ga madammaa i di ulu di laa.

20 Tangada dela e milimilia ge hagalee haga madammaa ia le e noho hua milimilia, idimaa nia wai haga madammaa la digi wanga ina gi hongo tangada deelaa. Mee gu hagamilimilia di Hale laa Dimaadua ge hagalee dau bolo ia tangada ni God. 21 Goodou e haga gila taganoho deenei i nia madagoaa huogodoo ala ga loomoi. Tangada dela e haga tulutulu ana wai haga madammaa le e tugi labelaa ono goloo. Di ingoo hua tangada dela ma gaa bili gi nia wai la gu milimilia gaa dae loo gi di hiahi. 22 Di ingoo hua di mee dela ma gaa bili ginai tangada milimilia, ge tangada i golo ma gaa bili gi di mee deelaa la ga milimilia gaa dae loo gi di hiahi.

20

Nia wai mai i lodo di hadugalaa

(Exodus 17.1-7)

1 Digau Israel huogodoo gaa dau loo gi lodo di Anggowaa o Zin i tahi malama, gei digaula gaa noho i golo i Kadesh, deelaa hogi di gowaa ne made a Miriam gaa danu ai.

2 Nia wai guu odi i di gowaa deelaa, gei digaula ga mmui mai gi baahi o Moses mo Aaron, 3 ga hai baahi ang gi meemaa, ga helekai, “Maa nei bolo gimaadou ne madalia madau duaahina gau Israel ala ne mmade i mua di Hale laa Dimaadua la koia e humalia. 4 Goolua ne laha mai gimaadou gi lodo di anggowaa deenei eiaha? Bolo gii mmade gimaadou mo madau manu i di gowaa deenei? 5 Goolua ne laha mai gimaadou gi daha mo Egypt ga laha mai gi lodo di guongo huaidu deenei eiaha? Di gowaa deai ono mee tomo no lodo ai, nia huwa laagau ‘wheat’ ai, nia laagau ‘fig’ ai, nia waini ai, nia laagau ‘pomegranate’ ai, deai hogi nia wai dulii belee inu ai!”

6 Moses mo Aaron ga menege gi daha mo di hagabuulinga daangada deelaa, gaa hula gi di bontai o di Hale laa Dimaadua. Meemaa ga dogoduli gi lala i hongo di gelegele, gei di madamada o Dimaadua gu gila mai gi meemaa.

7 Dimaadua ga helekai gi Moses, 8 “Kae ina togodogo dela i mua Tebedebe o di Hagababa, gei goe mo do duaahina go Aaron, goolua haga dagabuli mai digau Israel huogodoo. I mua nia golomada digaula huogodoo, gei goolua ga helekai gi di hadugalaa deelaa, gei nia wai ga malingi mai. Deenei di gulu hai e hai e haga hali mai nia wai mai i lodo tadugalaa ang gi nia daangada mo nadau manu gi inu.” 9 Malaa, Moses gaa hana gaa kae togodogo deelaa, be di hai a Dimaadua ne helekai ai.

10 Moses mo Aaron ga haga dagabuli mai nia daangada huogodoo gi mua tadugalaa deelaa, gei Moses ga helekai gi digaula, “Goodou hagalongo! Goodou e hamaaloo godou lodo! Ma e hai behee, gimaua gi haga hali ina nia wai la gi daha mo di hadugalaa deenei belee inu ai goodou?” 11 Gei Moses gaa kumi togodogo deelaa ga hagamaawa tadugalaa deelaa haga lua, gei nia wai gu malingi mai. Digaula huogodoo mo nadau manu gu inu.

12 Dimaadua ga helekai gi Moses mo Aaron, “Idimaa gulu hagadonu la hagalee dohu ang gi di gulu hagadele ogu mogobuna dabuaahia i mua digau Israel, goolua hagalee dagi digaula gi lodo tenua dela ne hagababa ko Au ang gi digaula.”

13 Di mee deenei ne hai i lodo Meribah,* di gowaa digau Israel nogo hai baahi ang gi Dimaadua, gei deelaa di gowaa a Mee ne haga modongoohia Ia ang gi digaula bolo Ia le e dabu.

Di king o Edom digi dumaalia gi digau Israel gii hula laa lodo dono henua

14 Moses ga hagau ana gau kae hegau gi di king o Edom mai i Kadesh, ga helekai, “Tangidangi deenei mai oo gau, nia madawaawa Israel. Goe gu iloo di hai o nia haingadaa ala guu dae mai gi gimaadou. 15 Di hai o madau maadua mmaadua di nadau hula gi Egypt, mo di nadau hai nogo noho i di gowaa deelaa i nia ngadau e logo, gei digau Egypt nogo haga hagahuaidu madau maadua mmaadua aalaa, mo gimaadou labelaa. 16 Gimaadou nogo gahigahi Dimaadua gi hagamaamaa ina gimaadou, gei Mee gu hagalongo mai gi gimaadou, gu hagau mai gi gimaadou tangada di langi dela ne dagi gimaadou gi daha mo Egypt. Malaa, dolomeenei gimaadou e noho i Kadesh, di waahale i di mada o do henua. 17 Goe manawa dumaalia, dumaalia mai gi gimaadou, gimaadou e hula laa lodo do henua. Gimaadou mo madau kau hagalee hula laa lodo godou hadagee, be lodo godou hadagee waini. Gimaadou hagalee e inu nia wai mai i godou monowai geli. Gimaadou gaa hula i hongo di ala damana, gaa dae loo gi madau hula gi daha mo do henua.”

18 Digau Edom ga helekai, “Gimaadou hagalee dumaalia adu gi goodou gii hula i lodo di madau henua. Maa goodou gaa hula laa lodo di madau henua, gei gimaadou gaa hai di madau dauwa adu gi goodou.”

19 Digau Israel ga helekai, “Gimaadou e hula hua i hongo di ala damana. Maa gimaadou mo madau manu ga inu godou wai, gei gimaadou ga hui adu gi goodou. Deenei hua di madau mee e hiihai ginai, bolo gimaadou e hula laa lodo do henua.”

20 Digau Edom ga helekai labelaa gaa hai, “Deeai! Goodou hagalee hula laa lodo di madau henua.” Gei digaula gaa hula mo nadau buini dauwa maaloo dangihi belee heebagi gi digau Israel. 21 Idimaa digau Edom hagalee hiihai gi digau Israel e hula laa lodo di nadau henua, gei digau Israel gu hula hua i tuai ala.

Di made o Aaron

22 Digau Israel huogodoo gu hagatanga mai gi daha mo Kadesh, guu hula guu dau i di Gonduu Hor, 23 dela i tagageinga o Edom. Dimaadua ga helekai gi Moses mo Aaron i di gowaa deelaa, 24 “Aaron ga hagalee ulu gi lodo tenua dela ne hagababa ko Au belee wanga gi digau Israel. Mee gaa made, idimaa goolua gu hai baahi gi agu helekai i Meribah. 25 Lahia Aaron mo dana dama daane go Eleazar gi hongo di Gonduu Hor. 26 Goe ga daa gi daha nia gahu dangada aamua hai mee dabu o Aaron, ga haga gahu Eleazar, idimaa Aaron la gaa made i di gowaa deelaa.”

27 Moses gu haga gila aga nia mee huogodoo Dimaadua ala ne helekai ai. Digaula guu hula gi hongo di Gonduu Hor i mua nia golomada o nia daangada huogodoo. 28 Moses ga daa gi daha nia gahu tangada aamua hai mee dabu o Aaron, ga haga gahu a Eleazar. Gei Aaron guu made i di gowaa deelaa, i hongo di gonduu. Moses mo Eleazar ga lloo ia gi lala mo di gonduu deelaa.* 29 Digau Israel guu longo bolo Aaron la guu made, gei digaula gu tangitangi i nia laangi e motolu.

21

Digau Israel gu haga magedaa digau Canaan

1 Di madagoaa di king o Arad tangada o Canaan, dela nogo noho i bahi i ngaaga tenua deelaa, ne longono ia bolo digau Israel gu lloomoi i hongo di ala o Atharim, geia ga heebagi gi digaula, ga lawalawa hunu gau i digaula.* 2 Digau Israel gaa hai di nadau hagababa ang gi Dimaadua, ga helekai, “Maa Goe gaa dugu mai digau aanei gi lala madau mogobuna, gei gimaadou ga hagadabu digaula adu gi di Goe, mo di hagammaa gi hagalee digaula ngaadahi mo nadau waahale.” 3 Dimaadua gu longono Ia digau Israel, gei Mee gaa wanga digau Canaan gi lala nadau mogobuna. Digau Israel gu hagammaa digaula la gi hagalee ngaadahi mo nadau waahale. Deelaa di mee ne haga ingoo di gowaa deelaa bolo Hormah.*

Di gihaa baalanga

4 Digau Israel gu hagatanga mai gi daha mo di Gonduu Hor, e hula i di ala dela e hana gi di Malua o Aqaba†, ga haganiga tenua go Edom, gei nia daangada gu hagalee manawa hagakono ang gi nadau haingadaa.* 5 Digaula gu daamada guu hai nadau donu gi God mo Moses ga helekai gi Moses, “Ma e aha dela goe ne laha mai gimaadou gi daha mo Egypt bolo gii mmade i lodo di anggowaa deenei, di gowaa deai ono meegai mono wai ai? Gimaadou e buhi nia meegai huaidu aanei!” 6 Gei ogo Dimaadua ga hagau ana gihaa poisin gi baahi digaula gi gadigadia digaula. Digau Israel dogologo guu mmade.* 7 Digaula gaa hula gi baahi o Moses ga helekai anga, “Gimaadou gu ihala ang gi Dimaadua mo adu gi di goe labelaa, i di madau tamu goolua. Goe dalodalo ina gi Dimaadua gi daawa gi daha nia gihaa huaidu aanei.” Malaa, Moses gu dalodalo i digaula.

8 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Heia dau gihaa baalanga, daudaulia gi nua i di ulu di laagau. Tangada dela gu gadigadi go di gihaa, gaa mmada gi di maa, geia gu mouli.”

9 Malaa, Moses gaa hai dana gihaa baalanga mmee, ga daudau gi nua gi tomo di laagau. Maa tangada gu gadigadi go di gihaa gaa mmada gi di gihaa baalanga, geia gu humalia, gu mouli.*

Mai di gonduu Hor ang gi di gowaa mehanga gonduu o digau Moab

10 Digau Israel ga hagamenege ga haga duu aga nadau hale laa i Oboth. 11 I muli di nadau hagatanga i di gowaa deelaa, digaula ga haga duu nadau hale laa i di Gowaa Mooho o Abarim i di anggowaa i bahi i dua tenua digau Moab. 12 Nomuli gei digaula gaa noho i di gowaa mehanga gonduu o Zered. 13 Mai di gowaa deelaa, gei digaula ga haga maanege labelaa gi di bahi i ngeia di Monowai Arnon, i lodo di anggowaa e dau adu gi lodo tenua digau Amor. (Di monowai Arnon la go tagageinga i mehanga digau Moab mo digau Amor.) 14 Deelaa di hai e helekai ai Di Beebaa Dauwa a Dimaadua boloo, “...tama waahale go Waheb i lodo di gowaa o Suphah, mo nia gowaa paba, mo di monowai Arnon, 15 mo nia daalinga nia gonduu o nia gowaa paba ala e loo adu loo gi di waahale o Ar, gaa tugi loo gi tagageinga o Moab.”

16 Mai i golo, digaula gaa hula gi di gowaa e gahi bolo “Nia Monowai Hali”, di gowaa Dimaadua ne helekai ai gi Moses boloo, “Haga dagabuli mai nia daangada gi di gowaa e dahi, gei Au gaa wanga nia wai gi digaula.” 17 Di madagoaa deelaa, gei digau Israel gaa huwa taahili deenei:

“Nia monowai, uwa mai godou wai,

gei gimaadou ga tenetene gi taahili.

18 Di monowai dela ne geli go nia king

mo nia dagi o nia daangada,

la ne geli gi togodogo di king

mo nia dogodogo nia dagi.”

Nomuli, gei digaula gaa hula gi daha mo di anggowaa gaa hula gi Mattanah, 19 gaa hula labelaa gi Nahaliel, gei mai Nahaliel gaa hula gi Bamoth, 20 mai Bamoth gaa hula gi di gowaa mehanga gonduu i tenua digau Moab, bahi i lala di ulu di Gonduu Pisgah, e gileia gi di anggowaa.

Di maaloo i di king Sihon mo king Og

(Deuteronomy 2.26—3.11)

21 Digau Israel ga hagau nadau daangada gi di king o Amor go Sihon belee helekai boloo: 22 “Dugua mai gi gimaadou gii hula laa lodo do henua. Gimaadou mo madau manu la hagalee tanga gi daha mo di ala gaa hula gi lodo godou gowaa mo godou hadagee waini, ge hagalee inu nia wai mai godou monowai. Gimaadou e hai hegau hua gi di ala damana gaa dae loo gi di madau tanga gi daha mo do henua.”

23 Gei Sihon digi dumaalia gi digau Israel e hula laa lodo dono henua. Mee ne hagabudu ana gau dauwa, gaa hula gi Jahaz i di anggowaa ga heebagi gi digau Israel. 24 Gei digau Israel gu daaligi nadau gau dogologo i lodo tauwa, gaa noho i hongo tenua digaula mai di monowai Arnon dela i bahi i ngeia i di monowai Jabbok, guu dau adu gi tagageinga tenua digau Ammon, idimaa tagageinga digau Ammon la guu duuli gi maaloo dangihi. 25 Gei digau Israel la guu kumi nia waahale huogodoo digau Amor, ngaadahi mo Heshbon mo nia waahale huogodoo ala i dono baahi, gei digaula guu noho i lodo nia maa. 26 Heshbon la go di waahale dagi o di king o Ammon go Sihon, dela ne heebagi gi di king Moab nomua, gaa kumi ono gowaa gaa tugi loo i di monowai Arnon. 27 Deelaa e hai ai taahili deenei boloo:

“Goodou lloomoi gi Heshbon,

di waahale di king Sihon!

Gimaadou e hiihai e mmada gi di maa

e haga duu aga e hau hoou.

28 Tolongo e dahi,

gei digau dauwa o Sihon ne hula gi daha

mo di waahale go Heshbon

guu hai gadoo be di ahi,

gaa oho di waahale go Ar i Moab

mo di haga huaidu

nia gonduu bahi i nua di monowai Arnon.

29 E huaidu adu gi goodou

nia daangada o Moab!

Goodou ala e dadaumaha gi Chemosh,

goodou gu mooho gi daha!

Di godou god la guu hai godou daangada

gii llele gi daha mo nadau henua,

gei nia ahina guu kumi go di king o Amor.*

30 Gei dolomeenei nia hagadili digaula

la gu daaligi gi daha,

mai loo i Heshbon gaa tugi loo gi Dibon,

mai Nashim gaa tugi loo gi Nophah,

hoohoo gi Medeba.”

31 Malaa, nia daangada Israel guu noho i lodo tenua o digau Amor, 32 gei Moses ga hagau ana daangada e hagadina di ala e humalia e heebagi gi di waahale go Jazer. Digau Israel guu kumi di maa mo ono waahale i dono gili, ga hagabagi gi daha digau Amor ala e noho i golo.

33 Nomuli, gei digau Israel gaa huli gaa hula laa lodo di ala e hana gi Bashan, gei di king Og o Bashan ga loomoi mo ana llongo gau dauwa belee heebagi gi digaula i Edrei. 34 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hudee madagu i mee. Au gaa hai goe gi maaloo i mee, mo ana daangada huogodoo, mo dono henua. Heia dau hai gi mee gadoo be dau hai ne hai gi Sihon, di king o Amor dela nogo dagi i Heshbon.” 35 Malaa, digau Israel ga daaligi Og gii made, mo ana dama daane, mo ana daangada huogodoo, digi dugu ana daangada hagamouli, ga nomuli digaula ga hai mee gi tenua o maa.

22

Balak mo Balaam

1 Digau Israel ga lloo adu gi mua gaa dae adu loo gi di gowaa baba i lodo tenua go Moab, gei digaula ga haga duu di nadau waahale laa i di gowaa deelaa i baahi gi dua di monowai Jordan, ga huli adu gi Jericho. 2 Di king o Moab go Balak tama Zippor ne longono ia di mee digau Israel ne hai ang gi digau Amor, 3 gei mee mo digau Moab huogodoo gu mmaadagu huoloo i digau Israel ala koia e dogologowaahee. 4 Digau Moab ga helekai ang gi nia dagi o digau Midian, “Digau dogologowaahee aanei e limalima hua di hagahuaidu tadau henua huogodoo, gadoo be di kau daane dela e gai hagalimalima ana geinga i lodo di gowaa maalama.”

Malaa, Balak, di king o digau Moab, 5 ga hagau ana gau kae hegau gi Balaam, tama Beor, dela e noho i Pethor i tenua go Amaw i taalinga di monowai Euphrates, ga helekai gi mee, “Au e haga iloo adu gi di goe bolo tenua hagatau ne lloomoi i Egypt, ga modoho gi daha gi nia madagoaa huogodoo, e hai be digau e hiihai e hai mee gi tadau henua.* 6 Digaula koia e dogologo gei e maaloo dangihi i gidaadou. Malaa, dumaalia mai mua, hanimoi e haga halauwa digau aanei. Holongo deenei di ala e mee di haga magedaa ai digaula mo di hagabagi digaula gi daha mo tadau henua. Au e iloo bolo nia daangada ala e haga maluagina kooe, gei digaula ga haadanga lamalia, gei digau ala e haga halauwa kooe le e haadanga balua.”

7 Nia dagi Moab mo Midian guu kae nadau hui haga halauwa, guu hula gi baahi o Balaam ga hagi anga gi mee nia mee huogodoo Balak ne helekai gi digaula. 8 Balaam ga helekai gi digaula, “Goodou noho i dogu baahi boo nei. Daiaa gei au ga helekai adu gi goodou di mee a Dimaadua ma ga helekai mai gi di au.” Malaa, nia dagi Moab guu noho i baahi o Balaam.

9 God ga hanimoi gi Balaam ga heeu gi mee, “Ma digau aha ala i do baahi?”

10 Balaam ga helekai anga, “Di king o Moab go Balak, tama daane Zippor, ne hagau mai dana hegau deenei: 11 Di hai o digau ne lloomoi i Egypt gu modoho gi daha i lodo tenua hagatau. Mee bolo au gii hana e haga halauwa digaula gii mee dana heebagi gi digaula gi magedaa digaula, gi hagabagi digaula gi daha mo dono henua.”

12 God ga helekai gi Balaam, “Goe hudee hana madalia digaula, goe hudee haga halauwa ina labelaa digau tenua deelaa, idimaa, digaula guu lawa di haga maluagina ko Au.”

13 Ga hooaga dono daiaa, gei Balaam ga helekai gi digau kae hegau aalaa, “Goodou hula gi di godou henua, idimaa, Dimaadua hagalee hiihai bolo au e hana madalia goodou.” 14 Digau kae hegau ga hagatanga gaa hula gi Balak ga helekai gi mee boloo, “Balaam e de hiihai di hanimoi madalia gimaadou.”

15 Gei Balak ga hagau labelaa hunu gau kae hegau gi mada dogologo ge mada aamua i digau ala i mua. 16 Digaula gaa hula gi baahi o Balaam, ga helekai gi mee nnelekai a Balak aanei: “Meenei, goe dumaalia mai, goe hudee dumaalia gi dahi mee gi duulia goe gi daha mo do hanimoi gi dogu baahi! 17 Au ga gowadu gi di goe di hui damanaiee, au ga haga gila aga nia mee huogodoo ala e dangi iei goe mai gi di au. Hudee heheia hanimoi e haga halauwa digau aanei.”

18 Balaam ga helekai gi digau kae hegau aalaa, “Ma e aha maa Balak bolo ia e gaamai gi di au nia goolo mono silber mono mee hagalabagau huogodoo i dono hale, gei au e deemee di oho taganoho Dimaadua, go dogu God, gi di mee dulii be damana. 19 Malaa, goodou noho i dogu baahi boo nei, gadoo be digau anadilaangi, bolo gi iloo eau be Dimaadua dana mee labelaa i golo e hagi mai gi di au.”

20 Dimaadua ga hanimoi gi baahi o Balaam di boo deelaa ga helekai, “Maa digau aanei ne lloomoi belee lahi goe, gei goe hana i muli digaula. Goe hudee hai dahi mee i daha mo agu mee ala ma ga helekai adu gi di goe.” 21 Hooaga luada dono daiaa, gei Balaam ga hagatogomaalia dana ‘donkey’ gaa hana madalia nia dagi Moab.

Balaam mo dana ‘donkey’

22 God gu hagawelewele, idimaa Balaam dela guu hana. Tangada di langi o Dimaadua gaa duu i hongo di ala belee duuli a mee dela e hana i hongo dana ‘donkey’ mo ana daangada hai hegau dogolua. 23 Di madagoaa di ‘donkey’ ne mmada gi tangada di langi dela e duu i hongo di ala, e daahi dana hulumanu, geia gaa hana gi daha mo di ala, ga ulu gi lodo nia geinga. Gei Balaam ga hagamaawa di ‘donkey’ deelaa bolo gii hana a mee gi hongo di ala. 24 Tangada di langi o Dimaadua gaa duu i di gowaa madagiigi o di ala i mehanga nia abaaba hadu e lua o nia hadagee waini. 25 Di madagoaa di ‘donkey’ ne gidee ia tangada di langi, geia ga menege adu gi di abaaba deelaa, mo di hono di wae Balaam gi di gili di abaaba, gei Balaam ga hagamaawa labelaa di ‘donkey’. 26 Tangada di langi deelaa gaa hana labelaa, gaa duu i di gowaa dela koia e madagiigi o di ala, di gowaa deelaa e deemee di hana ai di ‘donkey’ gi di baahi gau ihala be gau donu. 27 Di madagoaa di ‘donkey’ ne mmada gi tangada di langi e duu i ono mua, geia gaa dogo ia gi lala gi hongo di gelegele. Balaam gu hagawelewele huoloo gu daamada gu haga mamaawa di ‘donkey’ gi dana dogodogo. 28 Dimaadua gaa hai di ‘donkey’ deelaa gii mee di helekai. Di ‘donkey’ ga helekai gi Balaam, “Au ne hai dagu aha adu gi di goe dela goe ga haga mamaawa au nia holongo e dolu?”

29 Balaam ga helekai anga, “Idimaa goe dela ne haganneennee au! Au nei bolo dagu hulumanu i golo, gei au gu daaligi goe!”

30 Di ‘donkey’ ga helekai gi Balaam, “Au hagalee go di ‘donkey’ dela nogo heehee iei goe mai i do dulii? Mai loo i mua gaa dae mai gi dangi nei? Ma iai dahi madagoaa i golo gei au gu de hagalongo adu?”

Balaam ga helekai gi mee, “Deeai.”

31 Dimaadua ga dumaalia ang gi Balaam gi gidee ia tangada di langi dela e duu i hongo di ala e haga mmuu dana hulumanu. Balaam gaa dogo gi lala i mua o mee gi hongo di gelegele. 32 Tangada di langi ga helekai anga, “Ma e aha dela goe e haga mamaawa dau ‘donkey’ nnolongo e dolu? Au ne hanimoi belee haga de aadee goe gi dee hana goe i doo ala huaidu. 33 Dau ‘donkey’ gu mmada mai gi di au, deenei di mee a mee ne hana ai gi daha mo di ala deenei. Maa nei bolo mee digi hai beelaa, gei au gu daaligi goe, gei di ‘donkey’ guu mee dana hana.”

34 Balaam ga helekai anga, “Au gu ihala, au digi iloo bolo goe e duu i ogu mua i hongo di ala deenei, e hai baahi mai gi di au. Malaa, maa goe e de hiihai bolo au e hana, malaa, au gaa hana gi muli gi dogu hale.”

35 Tangada di langi ga helekai gi mee, “Goe hana madalia digau aanaa, malaa goe helekai hua i agu mee ala ga hagi adu gi di goe bolo gi helekai ai.” Malaa, Balaam gu madalia nia gau kae hegau a Balak.

Balak gu benebene a Balaam

36 Balak gu longono ia bolo Balaam gu hanimoi, gei mee guu hana belee heetugi gi mee i di waahale go Ar, i taalinga di monowai Arnon, dela i tagageinga o Moab. 37 Balak ga helekai gi Balaam, “Goe ne aha dela digi hanimoi gi dagu hegau matagidagi? Goe e hagamaanadu bolo au ga hagalee gowadu gi di goe di hui damana?”

38 Balaam ga helekai anga, “Au deenei gu hanimoi. Nia hagadilinga mogobuna aha ala i dogu baahi? Ma aalaa hua go nia helekai a God ne gaamai gi di au bolo au gi helekai ai, aalaa agu mee e hai.” 39 Malaa, Balaam guu hana madalia a Balak, meemaa guu hula gi di waahale go Huzoth. 40 Balak ga daaligi ana kau mono siibi i di gowaa deelaa, gaa kae nia goneiga dulii gi Balaam mo nia dagi ala ne lloomoi madalia a mee.

Tahi kokohp a Balaam

41 Hooaga luada dono daiaa, gei Balak gaa lahi a Balaam gi Bamoth-Baal, di gowaa dela e mee di mmada Balaam gi hunu gau Israel.

23

1 Balaam ga helekai gi Balak, “Hauhia au gowaa dudu tigidaumaha e hidu i di gowaa deenei, gei goe gaamai gi di au nia kau daane e hidu ge hidu siibi daane.”

2 Balak gu haga gila aga tangidangi Balaam, gei meemaa gu tigidaumaha di nau kau daane mo di nau siibi daane i hongo nia gowaa dudu tigidaumaha dagidahi. 3 Balaam ga helekai gi Balak, “Goe gaa noho i baahi dau tigidaumaha dudu deenei, gei au e hana gi Dimaadua e mmada be Mee ga heetugi mai gi di au. Malaa, nia mee huogodoo a Mee ma ga helekai mai gi di au, gei au ga hagi adu gi di goe.” Balaam guu hana gi hongo di gonduu, 4 gei God ga heetugi gi Balaam i di gowaa deelaa, gei Balaam ga helekai anga, “Au guu hau agu gowaa hai tigidaumaha e hidu gu tigidaumaha, di kau daane e dahi ge dahi siibi daane i hongo nia gowaa hai tigidaumaha dagidahi aalaa.”

5 Dimaadua ga helekai, “Hana gi baahi o Balak, hai gi mee i agu helekai ala ne hai adu gi di goe.” 6 Balaam gaa hana, ga heetugi gi Balak e noho hua i baahi dana tigidaumaha dudu madalia nia dagi o Moab huogodoo.

7 Balaam ga helekai aga nnelekai kokohp aanei:

“Balak di king o Moab ne gahi mai au i Syria,

mai nia gonduu bahi i dua, ga helekai,

‘Hanimoi, hagamaamaa au,

goe haga halauwa ina digau Israel.’

8 E hai behee?

Au e haga halauwa di mee a God

dela digi haga halauwa? Deeai!

E hai behee?

Au e hagadugina gi di mee a Dimaadua

dela hagalee hagadugina ginai? Deeai!

9 I hongo nia hadugalaa nnoonua,

gei au e mee di mmada gi digau Israel.

I hongo nia gonduu,

gei au e mee di mmada gi digaula.

Digaula la tenua guu tuu mada ginaadou,

gei koia e haadanga lamalia i nia henua ala i golo.

10 Di madawaawa Israel le e dogologowaahee

be nia gelegele, e deemee di dau.

Di hagaodi gi muli dogu mouli

bolo gii hai hualaa be di made o tangada

i nia dama a God.

Di hagaodi gi muli dogu mouli

gii hai be di hagaodi gi muli

o digau hai hegau donu

ala e noho i di aumaalia!”

11 Balak ga helekai gi Balaam, “Ma di aha dela ne hai kooe mai gi di au? Au ne gahi mai goe belee haga halauwa ogu hagadaumee, gei goe dela hua ne hagahumalia digaula!”

12 Balaam ga helekai, “Au e mee hua di helekai i nia mee a Dimaadua ne gaamai gi di au bolo gi helekai ai.”

Di lua kokohp a Balaam

13 Balak ga helekai gi mee, “Gidaua gaa hula gi di gowaa dela i golo, gii mmada goe gi hunu gau hogoohi o Israel, gei goe ga haga halauwa digaula i di gowaa deelaa.” 14 Mee gaa lahi a Balaam gi lodo di gowaa maalama go Zophim dela i hongo di Gonduu Pisgah. Mee gaa hau labelaa ana gowaa dudu tigidaumaha e hidu i di gowaa deelaa, gaa hai dana tigidaumaha gi di kau daane ge tei siibi daane i hongo nia gowaa hai tigidaumaha dagidahi.

15 Balaam ga helekai gi Balak, “Goe gaa noho i baahi dau tigidaumaha deenei, au e hana malaa e heetugi gi God i golo.”

16 Dimaadua ga heetugi gi Balaam ga helekai anga, “Hana gi baahi o Balak, helekai gi mee i agu helekai ala e hai adu gi di goe.” 17 Balaam gaa hana ga heetugi gi Balak e noho hua igolo i baahi dana tigidaumaha dudu madalia nia dagi Moab. Balak ga heeu be Dimaadua ne helekai bolo aha. 18 Balaam ga helekai aga i nia kokohp aanei:

“Balak, tama Zippor, hanimoi malaa,

goe hagalongo gi humalia

gi dagu mee dela ga helekai ai.

19 God la hagalee hai be tangada

dela e helekai tilikai,

ge hagalee hai be tangada

dela e huli ana maanadu.

Mee gaa hai dana hagababa i dahi mee,

ge Ia e haga gila aga di maa.

Mee e helekai hua, gei di maa guu hai.

20 Mee gu helekai mai gi di au

bolo au gi haga maluagina ina aga.

Di mee a God gu haga maluagina aga,

gei au e deemee di huli.

21 Au digi gida dahi mee huaidu

i baahi digau Israel,

be di haga haingadaa i di madagoaa

ga hanimoi maalia.

Dimaadua, go di nadau God le e madalia digaula.

Digaula e haga modongoohia aga

bolo Mee go di nadau king.

22 God gu laha mai digaula gi daha mo Egypt,

gei e madamada humalia i digaula i lodo tauwa,

gadoo be di kau daane lodo geinga

dela e maaloo dangihi.

23 Deai di buubuu e mee di hai ang gi digau Israel ai.

Deenei di madagoaa nia daangada e helekai aga

i di hai o digau Israel boloo,

‘Mmada gi di mee haga goboina a God

dela guu hai ang gi ana daangada!’

24 Teenua o Israel gu duu aga gi nua

gadoo be di laion maaloo dangihi!

Mee hagalee noho

gaa dae loo gi dana daaligi ana manu,

gaa gai nia goneiga mo di inu nia dodo

o ana manu ala ne daaligi.”

25 Balak ga helekai gi Balaam, “Ma goe hagalee haga halauwa digau Israel, gei goe hudee hagahumalia ina digaula labelaa!”

26 Balaam ga helekai gi Balak, “Au guu lawa di helekai adu gi di goe bolo au ne belee hai nia mee huogodoo a Dimaadua ala ne helekai mai gi di au bolo gi heia.”

Di tolu kokohp a Balaam

27 Balak ga helekai anga, “Hanimoi malaa, au gaa lahi goe gi tuai gowaa. Holongo God ga hiihai bolo goe gi haga halauwa ina digaula i di gowaa deelaa.” 28 Gei mee gaa lahi a Balaam gi di ulu di Gonduu Peor, dela e mmada adu laa hongo di anggowaa deelaa. 29 Balaam ga helekai anga, “Hauhia au gowaa dudu tigidaumaha e hidu i ginei, goe gaamai laa gi di au nia kau daane e hidu ge hidu siibi daane.” 30 Balak gu haga gila aga nia mee a Balaam ne helekai ang gi deia, gaa hai dana tigidaumaha gi nia kau daane mono siibi daane i hongo nia gowaa dudu tigidaumaha dagidahi.

24

1 Balaam ga iloo ia bolo Dimaadua la gu hiihai bolo ia gi haga maluagina ina digau Israel, deelaa laa, mee gu hagalee hana e halahala ana haga iloo mai baahi di balu god be dana hai dela nogo haihai i mua, gei mee ga huli adu gi di anggowaa deelaa, 2 gaa mmada gi digau Israel mo nadau waahale laa e dau nia madawaawa Israel, gei di Hagataalunga o God gu ulu gi lodo o mee, 3 gei mee ga helekai aga nia helekai kokohp aanei:

“Deenei telekai a Balaam, tama Beor,

nia helekai o tangada dela e mee di mmada

gi nia mee huogodoo haga madammaa.

4 E mee di longono nnelekai a God.

Ogu golomada guu ala gi daha,

au guu mmada gi di haga modongoohia

mai baahi o God Koia e Aamua.

5 Nia hale laa digau Israel le e mmaadanga,

6 gadoo be nia niu ala e hagatau adu,

ge e hai gadoo be nia hadagee i taalinga

di monowai.

Nia maa e hai gadoo be nia laagau ‘aloe’

ala ne dogi go Dimaadua,

ge e hai gadoo be nia laagau ‘cedar’ i taalinga

nia wai.

7 Di uwa la ga nnoo mau i nadau baahi,

gei nadau lii laagau gaa dogi gi lodo di gelegele

gu tiutiu hagahumalia.

Di king digaula ga aamua i di king go Agag,

ge nia mahi o dono henua ga modoho hua beelaa.

8 God ne laha mai digaula gi daha mo Egypt,

gei e madamada humalia i digaula i lodo tauwa,

gadoo be di kau daane lodo geinga

dela e maaloo dangihi.

Digaula e holo nadau hagadaumee,

gei e oho nadau iwi

mo di hadihadi nia amu maalei digaula.

9 Digaula e hai gadoo be di laion maaloo.

Mee gaa kii gei nia daangada huogodoo

e mmaadagu di hangahanga a mee.

Tangada dela ma ga haga maluagina a Israel,

geia hogi e haadanga lamalia,

gei tangada dela ma ga haga halauwa Israel,

geia hogi e halauwa.”*

10 Balak gu hagawelewele huoloo gi Balaam, gaa llomi ono lima, ga helekai gi Balaam, “Au ne gahi mai goe belee haga halauwa ogu hagadaumee, gei goe ne hagahumalia digaula nnolongo e dolu. 11 Tuu i daha, hana gi doo hale! Au gu hagababa bolo au e hui goe, gei Dimaadua gu daa gi daha di hui deenei mo goe.”

12 Balaam ga helekai anga, “Au guu lawa di hai gi digau kae hegau ala ne hagau mai kooe boloo, 13 ‘Ma e aha maa Balak belee gaamai gi di au nia goolo mono silber huogodoo o dono hale, gei au e deemee loo di hunahuna taganoho Dimaadua, i dagu hai dahi mee i dogu hiihai, dela hua dagu mee gi heia go di mee a Dimaadua ne hai mai gi di au.’ ”

Di hagaodi o di kokohp a Balaam

14 Balaam ga helekai labelaa gi Balak, “Dolomeenei gei au gaa hana gi baahi ogu gau, malaa, i mua dogu hana, gei au e hagi adu gi iloo e goe di mee digau Israel ma gaa hai ang gi au daangada i nia laangi ala ga lloomoi.” 15 Malaa, Balaam ga helekai aga nnelekai kokohp aanei:

“Deenei telekai Balaam, tama Beor,

guu hai tangada e mee di mmada

gi nia mee huogodoo haga madammaa.

16 Geia tangada e mee di longono nia helekai a God,

gei e mee di kae di manawa kabemee

dela e hanimoi mai Tangada Aamua Muginua.

Ogu golomada gu aala,

au guu mmada gi di haga modongoohia

mai baahi o God Koia e Aamua.

17 Au e mmada gi lodo di madagoaa

dela e hanimoi,

gei au e mmada gi teenua go Israel.

Di king dela e hai gadoo be di heduu maahina

ga gila aga i lodo tenua deelaa.

Mee e hanimoi i Israel

e hai gadoo be di heduu dingidingia.

Mee ga daaligi nia dagi o Moab,

ga daaligi nia daangada o Seth huogodoo.

18 Mee ga haga magedaa ono hagadaumee

i lodo Edom, ga hai mee gi tenua digaula.

Israel ga noho hua beelaa i dono maaloo.

19 Teenua go Israel la gaa beehi digaula gi lala,

ga haga mmaa gi daha digau huogodoo

ala e mouli i golo.”

20 I lodo dana moe deelaa, gei Balaam guu mmada labelaa gi digau Amalek, geia ga helekai aga labelaa nnelekai kokohp aanei:

“Teenua go Amalek la nogo kaedahi maaloo

i mehanga nnenua huogodoo,

malaa, di hagaodi gi muli

digaula ga hagahuaidu gaa hana hua beelaa.”

21 I lodo dana moe deelaa, gei Balaam guu mmada labelaa gi digau Kenite, geia ga helekai aga nnelekai kokohp aanei:

“Di gowaa dela e noho ai goodou

le e mau dangihi ge humalia,

gadoo be di waehongo manu mamaangi

i hongo tadugalaa nnoonua.

22 Goodou digau Kenite,

goodou ga hagahuaidu

i di madagoaa digau Assyria

ma ga haga magedaa goodou.”

23 Balaam ga helekai aga labelaa nnelekai kokohp aanei:

“Goodou koai ala e dagabuli i bahi i ngeia?

24 Di buini gau dauwa ga lloomoi mai Cyprus,

ga haga magedaa Assyria mo Eber,

nomuli gei digaula hogi ga hagahuaidu,

gaa hana hua beelaa.”

25 Balaam ga du gi nua, gaa hana gi dono hale. Gei Balak gaa hana gi daha mo di gowaa deelaa.

25

Digau Israel e noho i Peor

1 Di madagoaa digau Israel nogo noho i nadau hale laa i di gowaa mehanga gonduu o Acacia, nia daane ga daamada gaa hai di huaidu be di manu gi nia ahina Moab ala i di gowaa deelaa.* 2 Nia ahina aanei gu gahi mai nia daane gi nadau hagamiami daumaha i nadau daumaha gi di god o Moab. Digau Israel guu gai nia meegai mo di daumaha gi di god 3 Baal o Peor, gei Dimaadua gu hagawelewele gi digaula, 4 ga helekai gi Moses, “Laha mai nia dagi Israel de hagalongo huogodoo, daaligidia digaula gii mmade i di laangi madammaa, gei Au ga hagalee hagawelewele gi digaula.” 5 Moses ga helekai gi ana dagi hai hegau, “Tangada nei mo tangada nei i goodou le e daaligi gii mmade nia daangada huogodoo o dono madawaawa ala nogo daumaha gi di Baal o Peor.”

6 Di madagoaa hua deelaa, gei taane Israel gaa lahi dana ahina Midian gi lodo dono hale laa i mua nnadumada o Moses mo nia daangada i di nadau tuu lodo huaidu i di bontai i di Hale laa Dimaadua. 7 Di madagoaa Phinehas, tama daane a Eleazar, dela go tama daane Aaron, go tangada hai mee dabu, ne mmada gi di mee deenei, geia ga du gi nua ga hagatanga gi daha mo tagabuulinga dangada. Mee gaa kae dana daalo, 8 ga daudali taane deelaa mo di ahina gi lodo di hale laa, ga daalo meemaa dogolua gi taalo. Di hai deenei dela ne hai, gei taumagi damana dela nogo haga huaidu digau Israel gu hagalee. 9 Di magi deenei la gu daaligi ana daangada e madalua maa haa mana (24,000).

10 Dimaadua ga helekai gi Moses, 11 “Idimaa mai di mee a Phinehas dela ne hai, Au gu hagalee hagawelewele gi digau Israel. Mee nogo hagalee dumaalia bolo digaula e daumaha gi di ingoo hua di god i daha mo Au, deelaa dagu mee digi haga huaidu ina digaula i lodo dogu hagawelewele. 12 Helekai gi mee bolo Au gaa hai dagu hagababa gi mee, di hagababa dela ga noho hua beelaa i lodo nia madagoaa huogodoo ala ga loomoi. 13 Mee mo dono hagadili la gu haga noho hagadahi bolo e hai digau hai mee dabu, idimaa mee digi dumaalia; gi nia daangada e hai baahi mai gi di Au, guu hai di haga mehede o nia hala o nia daangada.”

14 Di ingoo tangada Israel dela ne daaligi dalia di ahina Midian la go Zimri, tama daane ni Salu, go di tagi o di madahaanau i lodo di madawaawa Simeon. 15 Di ingoo di ahina la go Cozbi. Dono damana go Zur, di tagi ni dahi madahaanau llauehe digau Midian.

16 Dimaadua ga helekai gi Moses, 17 “Heebagi gi digau Midian, hunahuna ina digaula, 18 idimaa digaula ala ne hai nadau mee huaidu adu gi goodou i di nadau halahalau goodou i Peor, mo i di ahina go Cozbi dela ne daaligi i di madagoaa taumagi i Peor.”

26

Di lua hihi o nia daangada*

1 I muli taumagi, Dimaadua ga helekai gi Moses mo Eleazar, tama daane Aaron, 2 “Heia di hihi dangada o nia madahaanau o nia daangada Israel huogodoo, nia daane huogodoo ala gu madalua nadau ngadau gaa huli gi nua ala e humalia e hai digau dauwa.” 3-4 Moses mo Eleazar gu daudali, gu gahi mai gi di gowaa e dahi digau huogodoo ala nadau ngadau beelaa. Digaula gu dagabuli i hongo di gowaa maalama i Moab i di baahi gi golo di monowai Jordan e huli adu gi Jericho.

Aanei la go digau Israel ne loomoi i Egypt:

5 Di madawaawa Reuben (Reuben la go tama daane madua o Jacob): go nia madahaanau o Hanoch, Pallu, 6 Hezron mo Carmi. 7 Nia madahaanau aanei le e 43,730 ono daane. 8 Nia hagadili ni Pallu la go Eliab, 9 gei ana dama daane go Nemuel, Dathan, mo Abiram. (Aanei go Dathan mo Abiram ala ne hilihili go digau Israel, aalaa go meemaa ala ne hai baahi gi Moses mo Aaron, gaa buni gi nia hoo a Korah i nadau madagoaa ne hai baahi gi Dimaadua. 10 Tenua gu mahuge gu hagabugu digaula, gei meemaa guu mmade dalia Korah mo ono ehoo, i di madagoaa di ahi ne daaligi digau e lua lau madalima (250). Digaula guu hai di hagailoo hagalliga ang gi nia daangada. 11 Gei nia dama Korah digi daaligi gii mmade).

12 Di madawaawa Simeon: go nia madahaanau o Nemuel, Jamin, Jachin, 13 Zerah, mo Shaul. 14 Nia madahaanau aanei le e 22,200 ono daane.

15 Di madahaanau o Gad: go nia madahaanau o Zephon, Haggi, Shuni, 16 Ozni, Eri, 17 Arod mo Areli. 18 Nia madahaanau aanei le e 40,500 ono daane.

19-21 Di madawaawa Judah: go nia madahaanau o Shelah, Perez, Zerah, Hezron mo Hamul. (Nia dama daane dogolua o Judah, go Er mo Onan, guu mmade i Canaan.) 22 Nia madahaanau aanei le e 76,500 ono daane.

23 Di madawaawa Issachar: go nia madahaanau o Tola, Puah, 24 Jashub mo Shimron. 25 Nia madahaanau aanei le e 64,300 ono daane.

26 Di madawaawa Zebulun: go nia madahaanau o Sered, Elon, mo Jahleel. 27 Nia madahaanau aanei le e 60,500 ono daane.

28 Nia madawaawa Joseph, go tamana o nia dama daane dogolua go Manasseh mo Ephraim.

29 Di madawaawa Manasseh: Machir, tama daane a Manasseh, la go tamana ni Gilead, gei nia madahaanau aanei nadau damana mmaadua le e daamada mai i Gilead: 30 go nia madahaanau o Iezer, Helek, 31 Asriel, Shechem, 32 Shemida mo Hepher. 33 Tama daane a Hepher go Zelophehad ana dama daane ai, nia dama ahina hua. Nadau ingoo go Mahlah, Noah, Hoglah, Milcah, mo Tirzah. 34 Nia madahaanau aanei le e 52,700 ono daane.

35 Di madawaawa Ephraim: go nia madahaanau o Shuthelah, Becher, mo Tahan. 36 Di madahaanau o Eran e daamada ono hagadili mai i Shuthelah. 37 Nia madahaanau aanei le e 32,500 ono daane.

Nia madahaanau aanei la di hagadili mai i Joseph.

38 Di madawaawa Benjamin: go nia madahaanau o Bela, Ashbel, Ahiram, 39 Shephupham, mo Hupham. 40 Nia madahaanau a Ard mo Naaman le e daamada nadau hagadili mai Bela. 41 Nia madahaanau aanei le e 45,600 ono daane.

42 Di madawaawa Dan: go di madahaanau o Shuham, 43 dela ono daane e 64,400.

44 Di madawaawa Asher: go nia madahaanau o Imnah, Ishvi, mo Beriah. 45 Nia madahaanau a Heber mo Malchiel le e daamada nadau hagadili mai i Beriah. 46 Asher dana dama ahina go Serah. 47 Nia madahaanau aanei ono daane e 53,400.

48 Di madawaawa Naphtali: go nia madahaanau o Jahzeel, Guni, 49 Jezer, mo Shillem. 50 Nia madahaanau aanei ono daane e 45,400.

51 Di hulu daane damana o digau Israel le e 601,730.

52 Dimaadua ga helekai gi Moses, 53 “Duwwa ina tenua gi nia madawaawa, e hagatau gi togologo o nia daangada. 54-56 Duwwa ina tenua gi di hudihudi e hai, gaa wanga di gowaa damana gi di madawaawa dela e dogologo ono daangada, tenua dulii gaa wanga gi di madawaawa dela e hogoohi ono daangada.”*

57 Di madawaawa Levi la go nia madahaanau a Gershon, Kohath mo Merari. 58 Nia hagadili digaula labelaa go nia madahaanau o Libni, Hebron, Mahli, Mushi mo Korah. Kohath la go tamana o Amram. 59 dela nogo lodo gi tama ahina a Levi go Jochebed dela ne haanau i Egypt. Mee mo Amram ne hai nau dama daane dogolua go Aaron mo Moses mo tama ahina go Miriam. 60 Aaron ana dama daane dogohaa, Nadab, Abihu, Eleazar mo Ithamar.* 61 Nadab mo Abihu ne mmade i di nau hai gi Dimaadua di ahi dela hagalee haga madagu.* 62 Nia daane Levi ala nadau ngadau e tugi di malama e dahi gaa huli gi nua huogodoo e 23,000. Digaula ne hihi gi lala i daha mo digau Israel, idimaa digaula digi hai nadau duhongo gowaa i Israel.

63 Nia madahaanau ne hihi huogodoo gi lala go Moses mo Eleazar di madagoaa meemaa ne dau nia daangada Israel i di gowaa maalama i Moab i di baahi gi golo di monowai Jordan e huli adu gi Jericho. 64 Deai taane e dahi ne dubu i digau ala ne hihi go Moses mo Aaron matagidagi i di Anggowaa o Sinai ai. 65 Dimaadua gu helekai bolo digaula huogodoo gaa mmade i lodo di anggowaa, aalaa hua go Caleb tama daane a Jephunneh mo Joshua tama daane a Nun hagalee mmade.*

27

Nia dama ahina a Zelophehad

1 Mahlah, Noah, Hoglah, Milcah mo Tirzah la nia dama ahina ni Zelophehad, tama daane a Hepher, tama daane a Gilead, tama daane a Machir, tama daane a Manasseh, tama daane a Joseph. 2 Digaula gaa hula gaa tuu i mua Moses, mo Eleazar tangada hai mee dabu, mo nia dagi mo digau huogodoo i di bontai di Hale laa Dimaadua, ga helekai, 3 “Madau damana ne made i lodo di anggowaa, ana dama daane ai. Mee hagalee nogo dau gi nia hoo Korah ala nogo hai baahi gi Dimaadua; mee ne made hua i ono hala. 4 Go di maa hua dela bolo mee ana dama daane ai, ma e aha dela di ingoo di madau damana ga hagalee gi daha mo Israel? Gaamai madau gowaa mai baahi nia gau o di madau damana.”

5 Moses gaa wanga tangidangi digaula gi Dimaadua, 6 gei Dimaadua ga helekai gi mee, 7 “Di hiihai o nia dama ahina a Zelophehad le e hai donu. Wanga ina nadau gowaa mai nia gowaa o nia gau o di nadau damana. Wanga ina tuhongo di nadau damana gi digaula.* 8 Helekai gi digau Israel bolo ma taane gaa made ge ana dama daane ai, go dana dama ahina dela ga hai mee gi nia gowaa a maa. 9 Maa mee ana dama ahina ai, nia duaahina daane o maa e hai mee gi nia gowaa a maa. 10 Maa mee ono duaahina daane ai, nia duaahina daane o dono damana e hai mee ginai. 11 Maa mee ono duaahina ai be nia duaahina ni dono damana ai, gei tangada o maa dela e kaedahi hoohoo gi mee gaa kae nia gowaa a maa, ga daahi be nia mee ni aana donu. Digau Israel e hai gi daudali nia mee aanei gii hai be agu helekai ala ne hai ko Au go Dimaadua adu gi goodou.”

Joshua e pono di lohongo Moses

(Deuteronomy 31.1-8)

12 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Hana gi hongo di Gonduu Abarim, mmada gi tenua dela gaa wanga ko Au gi digau Israel. 13 Muli hua doo mmada gi tenua deelaa, gei goe gaa made, gadoo be do duaahina go Aaron, 14 idimaa, goolua gu de hagalongo mai gi di Au i agu helekai ala ne hai adu gi goolua i lodo di Anggowaa o Zin. Di madagoaa digau Israel huogodoo nogo hai baahi mai gi di Au i lodo Meribah, goolua hagalee haga modongoohia aga nia mahi ogu mogobuna dabu i nadau mua.” (Meribah, la go di monowai uwa aga i Kadesh, i lodo di Anggowaa o Zin.)*

15 Moses ga dalodalo ga helekai anga, 16 “Meenei Dimaadua, go di God dela e hai nia hagamau o nia mouli huogodoo, au e dangi adu bolo Goe gi dongo ina dau daane e dagi digau aanei, 17 gei e dagi digaula i lodo tauwa. Digaula gi dee hai hua be nia buini siibi ala di nadau hagaloohi ai.”*

18 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Ma go Joshua tama a Nun, deelaa go mee taane e dohu. Goe lahia a mee, daahi aga ina doo lima gi hongo dono libogo.* 19 Heia a mee gii duu i mua tangada hai mee dabu go Eleazar mo nia daangada huogodoo. Goe ga haga iloo ang gi digau huogodoo bolo deenei go mee e pono do lohongo. 20 Gei goe gaa wanga labelaa gi mee di baahi o mogobuna, bolo digau Israel huogodoo gi hagalongo gi mee. 21 Mee gi hagalongo gi tangada hai mee dabu go Eleazar dela e iloo ia dogu manawa mai i dana hai hegau nia ‘Urim’ mo ‘Thummim’.* Deenei di hai Eleazar gaa dagi Joshua mo digau Israel huogodoo i nia mee ala ma gaa hai go digaula.”*

22 Moses gu haga gila aga nia mee a Dimaadua ala ne helekai ai bolo gi heia, gei mee gaa lahi a Joshua gii duu i mua o tangada hai mee dabu go Eleazar mo i mua nia golomada o digau Israel huogodoo. 23 Gei mee ga daahi aga ono lima gi hongo di libogo Joshua mo di haga iloo ang gi digaula, “Deenei go mee e pono dogu lohongo”, be di hai a Dimaadua ne helekai ai.*

28

Nia tigidaumaha ala e haihai

(Exodus 29.38-46)

1 Dimaadua ga helekai gi Moses 2 gi helekai gi digau Israel gi heia gi God nadau tigidaumaha meegai ala e manawa tene ginai Mee, ala belee hai gii hai i nia madagoaa ala gu haganoho bolo e hai ai.

3 Aanei nia tigidaumaha meegai ala belee wanga gi Dimaadua: nia dama siibi daane e lua dagi dahi nau ngadau, hagalee nau mee huaidu i nau gili ai, e hai ai nia tigidaumaha dudu i nia laangi huogodoo. 4 Tigidaumaha tama siibi e dahi e hai tigidaumaha luada ge e dahi hiahi. 5 Tigidaumaha e dahi e hai mo dono tigidaumaha huwa laagau, nia pauna e lua palaawaa e unugi gi nia paini e lua lolo olib ala e kaedahi e humalia. 6 Deenei tigidaumaha e hai i nia laangi huogodoo e dudu hagatau. Di mee deenei ne hai matagidagi i di Gonduu Sinai e hai tigidaumaha meegai e hauiha kala e haga manawa lamalia Dimaadua. 7 Duia gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha nia paini e lua waini dalia tigidaumaha tama siibi matagidagi. 8 Hiahi gaa wanga di lua dama siibi e hai be tigidaumaha luada, ngaadahi mo tigidaumaha waini. Deenei tigidaumaha meegai e hauiha kala e haga manawa lamalia Dimaadua.

Nia tigidaumaha di Laangi Sabad

9 I di Laangi Sabad, tigidaumaha ina nia dama siibi daane e lua dagi dahi nau ngadau, ala nau mee huaidu i nau gili ai, mo nia pauna palaawaa e haa e unugi gi nia lolo olib, e hai ai tigidaumaha huwa laagau, mo tigidaumaha waini. 10 Tigidaumaha dudu deenei le e hai i nia Laangi Sabad huogodoo, ngaadahi mo tigidaumaha dela e haihai i nia laangi huogodoo madalia dono tigidaumaha waini.

Tigidaumaha i tahi laangi di malama

11 Heia tigidaumaha dudu ang gi Dimaadua i taamada o nia malama: nia damaa kau e lua, e dahi siibi daane, e hidu dama siibi daane dagi dahi nadau ngadau, hagalee huaidu nadau mee i nadau gili ai. 12 Wanga ina nia palaawaa unugi gi nia lolo olib, e hai ai tigidaumaha huwa laagau, e ono pauna palaawaa dalia di kau daane e dahi, nia pauna palaawaa e haa ang gi di siibi daane, 13 ge lua pauna ang gi tama siibi daane e dahi. Nia tigidaumaha dudu aanei la nia tigidaumaha meegai ala e hauiha kala e haga manawa lamalia ang gi Dimaadua. 14 Tigidaumaha waini la nia paini e haa dalia di kau daane e dahi, e dolu paini dalia di siibi daane, e lua paini ang gi tama siibi daane e dahi. Deenei di haganoho o tigidaumaha dudu e hai i nia laangi matagidagi o nia malama i lodo nia ngadau. 15 Hagapuni ang gi tigidaumaha dudu i nia laangi huogodoo mo ono waini, tigidaumaha ina di kuudi daane e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu.

Nia tigidaumaha o Tagamiami o di Palaawaa Digi Hagatanga

(Leviticus 23.5-14)

16 Tagamiami o di Pasoobaa e haga laamua ai Dimaadua, le e hai di madangaholu maa haa laangi o di malama matagidagi.* 17 Di madangaholu maa lima laangi, taumaha e daamada e hai nia laangi e hidu, e gai nia palaawaa hagalee unugi gi nia ‘yeast’. 18 Di laangi matagidagi o taumaha, goodou la gi dagabuli mai e daumaha, ge deai tangada e hai ana moomee ai. 19 Heia tigidaumaha dudu meegai ang gi Dimaadua: e lua damaa kau daane, e dahi siibi daane, mo nia dama siibi e hidu dagi dahi nadau ngadau, huogodoo nadau mee huaidu i nadau gili ai. 20 Heia tigidaumaha huwa laagau gi nia palaawaa unugi gi nia lolo olib: e ono pauna dalia di kau daane e dahi, e haa pauna dalia di siibi daane, 21 mo e lua pauna dalia tama siibi daane e dahi. 22 Wanga ina labelaa di kuudi daane e dahi e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu, e hai ai taumaha o di haga madammaa o nia daangada. 23 Heia nia mee aanei e hagapuni ang gi tigidaumaha dudu ala e hai i nia luada huogodoo. 24 Heia tigidaumaha meegai ang gi Dimaadua i lodo nia laangi e hidu, dela e hauiha kala e haga manawa lamalia a Mee. Heia di mee deenei e hagapuni ang gi tigidaumaha ala e hai i nia laangi huogodoo mo tigidaumaha waini. 25 Heia di godou daumaha i di hidu laangi ge deai tangada e hai ana moomee ai.*

Nia tigidaumaha o Taumaha o di Hagadogodo o nia Huwa Laagau

(Leviticus 23.15-22)

26 Di laangi matagidagi o Taumaha o di Hagadogodo o nia Huwa Laagau, goodou la gi dagabuli mai e daumaha e hai tigidaumaha o nia huwa laagau hoou ang gi Dimaadua, ge deai tangada e hai ana moomee ai. 27 Dudu ina tigidaumaha dela e hauiha kala e haga manawa lamalia Dimaadua: nia damaa kau daane e lua, e dahi siibi daane, ge e hidu dama siibi daane, dagi dahi nadau ngadau, huogodoo hagalee nadau mee huaidu i nadau gili ai. 28 Heia tigidaumaha huwa laagau dela e hai gi nia palaawaa unugi gi nia lolo olib: e ono pauna dalia di kau daane e dahi, e haa pauna dalia di siibi daane, 29 ge e lua pauna dalia tama siibi daane e dahi. 30 Wanga ina labelaa di kuudi daane e dahi e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu, deenei go taumaha o di haga madammaa o nia daangada. 31 Heia nia mee aanei mo tigidaumaha waini e hagapuni ang gi nia tigidaumaha dudu ala e hai i nia laangi huogodoo mo huwa laagau.*

29

Nia tigidaumaha Taumaha o di Ngadau Hoou

(Leviticus 23.23-25)

1 Di laangi matagidagi di hidu malama, goodou e hai taumaha ge deai tangada e hai ana moomee ai. Di laangi deelaa le e ili nia buu ‘trumpet’. 2 Heia tigidaumaha dudu ang gi Dimaadua, dela e hauiha kala e haga manawa lamalia a Mee: di kau daane dulii, dahi siibi daane, ge hidu dama siibi daane, dagi dahi nadau ngadau, huogodoo nadau mee huaidu i nadau gili ai. 3 Heia tigidaumaha huwa laagau palaawaa e unugi gi nia lolo olib: e ono pauna palaawaa dalia di kau daane, e haa pauna dalia siibi daane, 4 ge lua pauna dalia tama siibi daane e dahi. 5 Wanga ina labelaa di kuudi daane e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu, deenei taumaha o di haga madammaa o nia daangada. 6 Heia nia mee aanei e hagapuni anga gi tigidaumaha dudu ang gi tahi laangi di malama, mo dono tigidaumaha huwa laagau, mo tigidaumaha dudu dela e hai i nia laangi huogodoo, dalia nia tigidaumaha o nia huwa laagau mo nia waini. Nia tigidaumaha meegai aanei le e hauiha kala e haga manawa lamalia Dimaadua.

Nia tigidaumaha i di Laangi Haga madammaa nia Huaidu

(Leviticus 23.26-32)

7 Dagabuli mai e daumaha i di madangaholu laangi o di hidu malama. Hudee gai meegai ge hudee ngalua. 8 Heia tigidaumaha dudu ang gi Dimaadua, e hauiha kala e haga manawa lamalia a Mee: tamaa kau daane, siibi daane, ge hidu dama siibi daane dagi dahi nadau ngadau, huogodoo nadau mee huaidu i nadau gili ai. 9 Heia tigidaumaha huwa laagau o nia palaawaa e unugi gi nia lolo olib: e ono pauna palaawaa dalia di kau daane, e haa pauna palaawaa dalia siibi daane, 10 ge lua pauna palaawaa dalia tama siibi e dahi. 11 Tigidaumaha ina di kuudi daane e dahi e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu, e hagapuni gi di kuudi dela ne dahi aga e hai ai taumaha o di haga madammaa o nia daangada, mo tigidaumaha dudu dela e hai i nia laangi huogodoo mo tigidaumaha huwa laagau mo tigidaumaha waini.*

Nia tigidaumaha i Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili

12 Dagabuli mai e daumaha i di madangaholu maa lima laangi o di hidu malama. E hai taumaha deenei e haga laamua Dimaadua i lodo nia laangi e hidu, ge deai tangada e hai ana moomee ai. 13 Heia tigidaumaha meegai gi Dimaadua i di laangi matagidagi, e hauiha kala e haga manawa lamalia a Mee: madangaholu maa dolu damaa kau daane, e lua siibi daane, ge madangaholu maa haa siibi dagi dahi nadau ngadau, huogodoo nadau mee huaidu i nadau gili ai. 14 Heia tigidaumaha huwa laagau palaawaa unugia gi nia lolo olib: e ono pauna palaawaa dalia di kau daane e dahi, e haa pauna palaawaa dalia di siibi daane e dahi, 15 ge lua pauna palaawaa dalia tama siibi daane e dahi, dalia nia tigidaumaha waini. 16 Wanga ina labelaa di kuudi daane e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu. Heia nia mee aanei e hagapuni anga gi tigidaumaha dudu dela e hai i nia laangi huogodoo dalia nia tigidaumaha huwa laagau mo tigidaumaha waini.

17 Di lua laangi o tagamiami deelaa, goodou tigidaumaha ina nia damaa kau daane e madangaholu maa lua, nia siibi daane e lua, ge madangaholu maa haa siibi dagi dahi nadau ngadau, huogodoo hagalee nadau mee huaidu i nadau gili ai. 18-19 Wanga ina dalia nia maa nia tigidaumaha huogodoo ala bolo e hai gii hai i di laangi matagidagi.

20 Togodolu laangi, goodou tigidaumaha ina nia damaa kau daane madangaholu maa dahi, nia siibi daane e lua, ge madangaholu maa haa siibi dagi dahi nadau ngadau, huogodoo nadau mee huaidu i nadau gili ai. 21-22 Wanga ina dalia nia maa nia tigidaumaha huogodoo ala bolo e hai gii hai i di laangi matagidagi.

23 Togohaa laangi, goodou tigidaumaha ina nia damaa kau daane e madangaholu, nia siibi daane e lua, ge madangaholu maa haa siibi dagi dahi nadau ngadau, huogodoo nadau mee huaidu i nadau gili ai. 24-25 Wanga ina dalia nia maa nia tigidaumaha huogodoo ala bolo e hai gii hai i di laangi matagidagi.

26 Togolima laangi, goodou tigidaumaha ina nia damaa kau daane e hiwa, nia siibi daane e lua, ge madangaholu maa haa siibi dagi dahi nadau ngadau, huogodoo nadau mee huaidu i nadau gili ai. 27-28 Wanga ina dalia nia maa nia tigidaumaha huogodoo ala bolo e hai gii hai i di laangi matagidagi.

29 Togoono laangi, goodou tigidaumaha ina nia damaa kau daane e walu, nia siibi daane e lua, ge madangaholu maa haa siibi dagi dahi nadau ngadau, huogodoo nadau mee huaidu i nadau gili ai. 30-31 Wanga ina dalia nia maa nia tigidaumaha huogodoo ala bolo e hai gii hai i di laangi matagidagi.

32 Togohidu laangi, goodou tigidaumaha ina nia damaa kau daane e hidu, nia siibi daane e lua, ge madangaholu maa haa siibi dagi dahi nadau ngadau, huogodoo nadau mee huaidu i nadau gili ai. 33-34 Wanga ina dalia nia maa nia tigidaumaha huogodoo ala bolo e hai gii hai i di laangi matagidagi.

35 Togowalu laangi, dagabuli mai e daumaha ge deai tangada e hai ana moomee ai. 36 Heia tigidaumaha dudu e hai ai tigidaumaha o nia meegai ang gi Dimaadua, e hauiha kala e haga manawa lamalia a Mee: e dahi damaa kau daane, dahi siibi daane, ge hidu dama siibi daane dagi dahi nadau ngadau, huogodoo nadau mee huaidu i nadau gili ai. 37-38 Wanga ina dalia nia tigidaumaha dudu aanei nia tigidaumaha huogodoo ala bolo e hai gii hai i di laangi matagidagi.

39 Aanei nnaganoho o nia tigidaumaha dudu, nia tigidaumaha huwa laagau, nia tigidaumaha waini, mo nia tigidaumaha o di hagadaubuni ala e hai go goodou gi Dimaadua i godou daumaha. Aanei le e hagabuni ang gi nia tigidaumaha o godou hai hagamodu be nia tigidaumaha mai godou hiihai.

40 Malaa, Moses ga hagi anga nia mee huogodoo a Dimaadua ala ne hagi anga gi deia.

30

Nia haganoho i di hai o nia hagababa hagamodu

1 Moses ga helekai nnelekai aanei gi nia dagi nia madawaawa digau Israel: 2 Tangada dela ma gaa hai dana hagababa hagamodu belee wanga dana mee gi Dimaadua, be e hai dana hagamodu bolo ia hagalee hai dahi mee, mee hagalee hai loo gi oho dana hagababa ne hai, mee e hai loo gii hai ana mee huogodoo ala bolo e hai koia.*

3 Tama ahina e noho i di hale dono damana ma gaa hai dana hagamodu bolo ia e wanga dana mee gi Dimaadua, be e hagababa bolo ia hagalee hai dahi mee, 4 mee e hai loo gii hai ana mee huogodoo ala ne hagababa bolo e hai koia, go dono damana la hua ma ga longono ia di maa ga hagalee donu ginai. 5 Maa dono damana gaa bule a mee gi dee hai dana mee dela ne hagababa bolo e hai i dana longono ia, gei mee gu mehede gi daha mo dana hagababa dela ne hai. Dimaadua ga dumaalia gi mee, idimaa dono damana gu de hiihai bolo mee e hai di maa.

6 Maa di ahina dono lodo ai ma gaa hai dana hagamodu, ne hai hua hagalellele be ne hai bolo e waidaha mo di mee, ga nomuli gaa hai dono lodo, 7 mee e hai loo gii hai ana mee huogodoo ala ne hagababa koia bolo e hai, go dono lodo la hua ma ga longono ia di maa ga hagalee donu ginai. 8 Maa dono lodo gaa bule a mee gi dee hai dana mee dela ne hagababa bolo e hai i dana longono ia, gei mee gu mehede gi daha mo dana hagababa dela ne hai. Dimaadua ga dumaalia gi mee.

9 Di ahina guu made dono lodo be di ahina gu diiagi dono lodo e hai gi daahi ana hagababa huogodoo ala ne hai bolo ia hagalee hai dahi mee.

10 Maa di ahina dono lodo i golo gaa hai dana hagamodu be di hagababa bolo ia e waidaha hagalee hai dahi mee, 11 mee e hai loo gii hai nia mee huogodoo ala ne hagamodu be ne hagababa koia bolo e hai, go dono lodo la hua ma ga longono ia di maa ga hagalee donu ginai. 12 Maa di lodo o maa gaa bule a mee bolo hudee heia di hagamodu i dana longono ia, gei di ahina deelaa gu mehede gi daha mo dana hagababa ne hai. 13 Di lodo di ahina deelaa la ono donu i golo e daahi be e dugu di hagamodu be di hagababa dela ne hai go di ahina. 14 Gei hila hua be taane i di laangi e dahi i muli dono longono di hagamodu, gei mee digi hai dono dee donu ginai, di ahina deelaa e hai loo gii hai ana mee huogodoo ala ne hagamodu koia bolo e hai. Taane la gu hiihai gi di hagamodu, i de ia dela digi dee donu gi di maa i di laangi dela ne longono ia di maa. 15 Maa taane ga haga balumee di hagamodu no muli, gei mee e hai gii kae di hagaduadua o dana de haga gila aga di hagamodu.

16 Aanei go nnaganoho a Dimaadua ne wanga gi Moses i di gili nia hagamodu e hai go di ahina dono lodo e noho i lodo di hale dono damana mo di ahina guu hai dono lodo.

31

Tauwa hagamadagu ang gi digau Midian

1 Dimaadua ga helekai gi Moses, 2 “Daaligidia digau Midian i di nadau hai ne hai gi digau Israel. I muli dau hai di mee deelaa, gei goe gaa made.”

3 Moses ga helekai gi nia daangada, “Hagatogomaalia gi tauwa, e heebagi gi digau Midian, e daaligi digaula i nadau mee ne hai gi Dimaadua. 4 Hagau ina gi tauwa nia daane e mana (1,000) mai nia madawaawa Israel dagi dahi.”

5 Malaa, nia daane e mana ne hilihili mai di madawaawa e dahi, huogodoo nia daane e madangaholu maa lua mana (12,000) gu togomaalia gi tauwa. 6 Moses gu hagau digaula gii hula gi tauwa, e dagi go Phinehas, tama daane a Eleazar, tangada hai mee dabu, e benebene nia mee haga madagu mo nia buu ‘trumpet’ e hai nia hagailoo. 7 Digaula gu heebagi gi Midian be di hai a Dimaadua ne hai ang gi Moses, gu daaligi nia daane huogodoo, 8 mo nia king dogolima o Midian go Evi, Rekem, Zur, Hur, mo Reba. Digaula gu daaligi labelaa Balaam, tama daane Beor.

9 Digau Israel guu kumi nia ahina Midian mono dama, guu kae nia kau mo nia siibi digaula mo nia maluagina huogodoo digaula, 10 guu dudu nia waahale mo nia hale laa digaula gii odi. 11 Digau Israel guu kae nia goloo huogodoo ne kumi, mo digau galabudi mo nia manu, 12 gu laha mai digaula gi Moses mo Eleazar mo digau Israel ala nogo i hongo di gowaa baba i Moab i di baahi gi golo Jordan mai Jericho.

Di loomoi digau dauwa

13 Moses, Eleazar mo nia dagi huogodoo o di guongo guu hula gi daha mo di waahale laa belee heetugi gi digau dauwa. 14 Moses gu hagawelewele gi nia dagi dauwa ala ne loomoi i tauwa, 15 ga heeu gi digaula, “Goodou ne aha ala ne dugu nia ahina huogodoo hagamouli? 16 Maanadu ina bolo ma go nia ahina ala ne daudali nia agoago Balaam, gei guu hai nia daangada Israel gi de manawa dahi ang gi Dimaadua i Peor. Deelaa di mee ne hidi ai taumagi dolodolo i baahi nia daangada Dimaadua.* 17 Dolomeenei, daaligidia nia dama daane huogodoo, mo nia ahina huogodoo ala ne kii i baahi nia daane, 18 ge benabena ina hagamouli nia dama ahina lligi huogodoo mo nia ahina madammaa huogodoo. 19 Goodou huogodoo ala gu daaligi godou daangada, be guu bili gi tuaidina dangada made, le e hai gii noho i tua di waahale laa i nia laangi e hidu. Tolu laangi mo di hidu laangi haga madammaa ina goodou mo nia ahina ala ne kumi go goodou. 20 Goodou haga madammaa ina godou goloo gahu huogodoo, mo nia mee huogodoo ala ne hai gi nia gili kau, ngaahulu kuudi mo nia laagau.”

21 Eleazar, tangada hai mee dabu, ga helekai gi nia daane ala ne lloomoi i tauwa, “Aanei nnaganoho a Dimaadua ne wanga gi Moses: 22-23 Nia mee huogodoo ala hagalee wwele be nia goolo, silber, baalanga mmee, baalanga, baalanga kene, be nia ‘lead’, le e daahi gi lodo di ahi e haga madammaa. Nia mee ala i golo le e haga madammaa gi nia wai. 24 Goodou e hai gi gaugau godou goloo i di hidu laangi, gei goodou ga madammaa, gaa mee di ulu gi lodo di waahale laa.”

Di duwwe nia mee ne kumi

25 Dimaadua ga helekai gi Moses, 26 “Goe mo Eleazar, mo nia dagi o di guongo le e dau nia mee huogodoo ne kumi, mo digau galabudi mo nia manu. 27 Wwae ina lua nia maa gii hai be di mee e dahi, di baahi e dahi ni digau dauwa, gei e dahi ni di guongo. 28 Mai tuhongo digau dauwa, kaina tangada e dahi mai nia gau galabudi e lima lau, e hai ai dagitedi ang gi Dimaadua, e hai di hai labelaa gi nia kau, ‘donkey’, siibi, mo nia kuudi. 29 Wanga ina nia maa gi Eleazar, tangada hai mee dabu, e wanga gi Dimaadua. 30 Mai tuhongo nia daangada di guongo, kaina tangada galabudi e dahi mai digau e madalima, dono hai la hua ang gi nia kau, ‘donkey’, siibi, mo nia kuudi. Wanga ina gi digau Levi ala e madamada humalia di Hale laa Dimaadua.” 31 Moses mo Eleazar gu haga gila aga nnelekai Dimaadua.

32-35 Aanei nia mee digau dauwa ne kumi, i daha mo nadau mee ne kumi ang gi ginaadou: e 675,000 siibi mo kuudi, 72,000 kau, 61,000 ‘donkey’, ge 32,000 tama ahina madammaa. 36-40 Di baahi wwae lua o tuhongo digau dauwa le e 337,500 siibi mo kuudi, ge 675 i nia manu aalaa ne dagitedi ang gi Dimaadua, mo 36,000 kau ang gi digau dauwa, ge 72 ne dagitedi ang gi Dimaadua, mo 30,500 ‘donkey’ ang gi digau dauwa, ge 61 ne dagitedi ang gi Dimaadua, gei e 16,000 tama ahina madammaa ang gi digau dauwa, ge 32 ne dagitedi ang gi Dimaadua. 41 Moses gaa wanga gi Eleazar di dagitedi e hai di wanga dehuia hagalabagau ang gi Dimaadua, gii hai be nnelekai Dimaadua ne helekai ai.

42-46 Tuhongo o di guongo le e tongodahi gi tuhongo digau dauwa: 337,500 siibi mo kuudi, 36,000 kau, 30,500 ‘donkey’ mo 16,000 dama ahina madammaa. 47 Mai i tuhongo deenei, Moses guu kae ana daangada dagidahi mai i lodo digau galabudi mono manu dagi madalima (50), gii hai be nnelekai Dimaadua ala ne hai. Moses gaa wanga nia maa gi digau Levi ala e madamada humalia di Hale laa Dimaadua.

48 Nia dagi nogo dagi digau dauwa gaa hula gi Moses, 49 ga haga iloo, “Meenei, gimaadou guu dau digau dauwa nogo dagi go gimaadou, hagalee tangada e dahi ne hagalee ai. 50 Deenei laa, gimaadou e gaamai nia goolo humu mee, nia duu lima, nia duu haga madamada lima, mo nia hau uwa ala ne kae kae go gimaadou, gimaadou e wanga nia maa gi Dimaadua e hui madau mouli, gei Mee ga benebene gimaadou.” 51 Moses mo Eleazar guu kumi nia goolo, huogodoo la nia mee humu mee. 52 Nia mee nia dagi ne gaamai huogodoo e daamaha i hongo nia pauna e haa lau. 53 Digau ala hagalee nogo dagi, gu benebene hua nadau mee ala ne kae. 54 Moses mo Eleazar guu kae nia goolo gi di Hale laa, bolo Dimaadua ga madamada humalia i digau Israel.

32

Nia madawaawa i bahi i dua Jordan

(Deuteronomy 3.12-22)

1 Nia madawaawa Reuben mo Gad e logo nau manu. Di nadau gidee bolo nia gowaa o Jazer mo Gilead le e humalia gi nia manu, 2 digaula gaa hula gi Moses, Eleazar mo nia dagi di guongo, ga helekai, 3-4 “Di gowaa Dimaadua dela ne hagamaamaa digau Israel belee hai mee ginai: ala go nia waahale go Ataroth, Dibon, Jazer, Nimrah, Heshbon, Elealeh, Sibmah, Nebo mo Beon, la nia gowaa humalia gi nia hagabuulinga manu, gei gimaadou e logo madau manu. 5 Dumaalia mai gi gimaadou, gaamai di gowaa deenei e hai ai di madau gowaa, ge hudee heia gimaadou gi loo adu gi di baahi i golo di monowai Jordan, gaa noho i golo.”

6 Moses ga helekai, “Goodou e hiihai e noho i ginei gei digau Israel ala i golo e hula gi tauwa? 7 Goodou e aha ala e haga madugidugia digau Israel ala belee lloo adu laa lodo di monowai Jordan e hula gi tenua a Dimaadua dela ne wanga gi digaula? 8 Deenei di hai o godou damana mmaadua ne hai ala ne hagau ko au mai Kadesh-Barnea belee hagadina tenua deelaa. 9 Digaula ne hula gaa dau i di gowaa mehanga gonduu o Eshcol gaa mmada gi tenua deelaa, gei di loomoi digaula gi muli, digaula ga haga paagege nia manawa o nia daangada ala belee hula gi tenua a Dimaadua dela ne wanga gi digaula.* 10 Dimaadua gu hagawelewele i di laangi deelaa, gaa hai dana hagababa boloo, 11 ‘Idimaa digau aanei digi manawa dahi mai gi di Au, Au e hai dagu hagamodu bolo deai tangada e madalua ono ngadau be mada mmaadua i digau ne loomoi i Egypt e ulu i tenua dela ne hagababa ko Au bolo e wanga gi Abraham, Isaac mo Jacob ai.’ 12 Aanei la go digau hagadina huogodoo, i daha mo Caleb, tama daane a Jephunneh tangada digau Kenizzite, mo Joshua, tama daane a Nun, meemaa gu manawa dahi ang gi Dimaadua. 13 Dimaadua gu hagawelewele gi digau Israel guu hai digaula gi heehee balumee i hongo di anggowaa i lodo nia ngadau e mada haa, gaa dae loo gi di mmade digau ne haga huaidu dono manawa.* 14 Gei dolomeenei, goodou guu pono nia lohongo o godou damana mmaadua, guu hai di adu dangada huaidu hoou e hai Dimaadua gi hagawelewele labelaa gi digau Israel. 15 Maa goodou go digau Reuben mo Gad ga hagalee daudali a Mee dolomeenei, Mee ga diiagi labelaa digau huogodoo aanei i lodo di anggowaa, gei di haga huaidu o digaula la di mee ni goodou ne hai.”

16 Digaula ga loomoi gi Moses ga helekai, “Dugua mai mua gi gimaadou e bae madau abaaba hadu e noho ai madau siibi mo e hau labelaa hunu dama waahale e hai ono abaaba gii mau gi madau daangada. 17 Nomuli, gei gimaadou ga togomaalia gaa hula gi tauwa dalia digau Israel ala i golo, gaa dagi tauwa gaa dae loo gi di madau hai digaula gi hai mee gi tenua dela belee hai tenua ni digaula. Di madagoaa deelaa, gei madau daangada e noho i lodo nia waahale abaaba i tenua deenei le e deemee di haga huaidu go nia daangada. 18 Gimaadou hagalee loomoi gi muli gi madau guongo, gaa dae loo gi digau Israel ala i golo guu kae di nadau henua dela ne wanga gi digaula. 19 Gimaadou hagalee hai mee gi nia mee i di baahi gi golo di monowai Jordan, idimaa gimaadou guu kae madau duhongo i bahi i dua Jordan.”

20 Moses ga helekai, “Maa goodou e donu be godou helekai ala guu hai, hagatogomaalia i mua nnadumada o Dimaadua, e hula gi tauwa. 21 Godou gau dauwa huogodoo e hula gi bahi i dai Jordan i lala di tagi o Dimaadua, ga heebagi gi tadau hagadaumee, gaa dae loo gi Dimaadua ga haga magedaa digaula, 22 ga hai mee gi tenua deelaa. Nomuli goodou gaa mee di hula gi muli, idimaa goodou gu haga honu godou waawa ang gi Dimaadua mo ang gi digau Israel ala i golo. Dimaadua gaa hai bolo tenua deenei i bahi i dua Jordan la tenua ni goodou. 23 Maa goodou ga hagalee haga gila aga godou hagababa, gei au e hagi adu gi goodou bolo goodou gu ihala ang gi Dimaadua. Au e helekai donu adu gi goodou bolo goodou ga daaligi i godou huaidu. 24 Hau hia laa godou waahale mo nia bae gi godou siibi, gei heia godou mee ala ne hagababa!”

25 Nia madawaawa Gad mo Reuben ga helekai, “Meenei, gimaadou gaa hai gii hai be au helekai. 26 Madau lodo mo madau dama mo madau manu mono siibi le e dugu hua i Gilead, 27 gei gimaadou huogodoo la gu togomaalia e hula gi tauwa be nnelekai Dimaadua ala gu helekai ai. Gimaadou gaa hula gi di baahi dela i golo di monowai Jordan, ga heebagi be dau helekai ne hai.”

28 Gei Moses gaa wanga nnelekai aanei gi Eleazar, Joshua mo nia dagi Israel ala i golo boloo, 29 “Maa nia daangada o Gad mo Reuben gu loo adu gi di baahi dela i golo di monowai Jordan gu togomaalia e heebagi, be nnelekai Dimaadua, gei goodou guu mee di kumi tenua mai nia hagamaamaa digaula, goodou wanga ina gi digaula tenua go Gilead e hai tenua ni digaula. 30 Maa digaula digi hula gi di baahi dela i golo di monowai Jordan, e heebagi dalia goodou, digaula e kae hua nadau duhongo i lodo nnenua Canaan, e hai be goodou.”

31 Nia daangada a Gad mo Reuben ga helekai, “Meenei, gimaadou gaa hai gii hai be nnelekai Dimaadua ala ne hai. 32 I lala ana helekai, gimaadou ga loo adu gi di baahi dela i golo Jordan, gaa hula gi Canaan, ga heebagi, gii mee ai gimaadou di daahi nia gowaa aanei ala i bahi i dua Jordan.”*

33 Malaa, Moses guu wanga gi nia madawaawa a Gad, mo Reuben, mo di baahi di madawaawa Manasseh, nia gowaa hagatau o di king Sihon o digau Amor, mo di king Og o Bashan, mo nia waahale mo nia gowaa ala i baahi nia maa. 34 Di madawaawa Gad gu haga duu haga hoou nia waahale abaaba o Dibon, Ataroth, Aroer, 35 Atroth-Shophan, Jazer, Jogbehah, 36 Beth-Nimrah mo Beth-Haran. 37 Di madawaawa Reuben guu hau hoou Heshbon, Elealeh, Kiriathaim, 38 Nebo, Baal-Meon (di ingoo deenei la guu huli), mo Sibmah. Digaula guu wanga nia ingoo hoou gi nia waahale ala ne hau haga hoou go ginaadou.

39 Di madahaanau o Machir, tama daane a Manasseh, gu heebagi gi tenua go Gilead, gu hai mee ginai, ge gu waluwalu digau Amor ala nogo noho i golo gi daha mo tenua deelaa. 40 Gei Moses gaa wanga tenua o Gilead gi di madahaanau o Machir, gei digaula gaa noho i golo. 41 Jair, tangada i di madawaawa Manasseh, gu heebagi, guu kumi hunu dama waahale, gu haga ingoo nia maa boloo, “Nia dama waahale o Jair”. 42 Nobah gu heebagi guu kumi Kenath mo ono dama waahale, ga haga ingoo di maa gi dono ingoo bolo Nobah.

33

Di haele mai Egypt gi Moab

1 Nnelekai aanei le e hagamodongoohia nia ingoo nia gowaa ala ne haga tuu aga nia waahale laa digau Israel i muli di nadau hagatanga mai i Egypt nogo dagi go Moses mo Aaron. 2 Mai nnelekai Dimaadua, Moses guu hihi gi lala nia ingoo nia gowaa ala e haga tuutuu aga nadau hale laa.

3 Digau Israel ne hagatanga i Egypt i di madangaholu maa lima laangi o tahi malama o di ngadau, di laangi i muli di Pasoobaa matagidagi. I lala di madamada humalia o Dimaadua, digaula ne hagatanga i di waahale Rameses i mua nia golomada o digau Egypt, 4 ala nogo danudanu nadau ulu mmaadua daane ala ne daaligi gii mmade go Dimaadua. Mee ne hai nia mee aanei belee haga modongoohia bolo Ia la koia e maaloo i nia god o Egypt.

5 Digau Israel ga hagatanga i Rameses ga haga duu aga nadau hale laa i Sukkoth. 6 Nomuli gei digaula ga haga duu nadau hale laa i Etham i taalinga di anggowaa. 7 Mai i golo, digaula gaa huli gi muli gi Pi-Hahiroth, i baahi i dua o Baal-Zephon, gaa noho hoohoo gi Migdol. 8 Digaula ga hagatanga i Pi-Hahiroth ga loo adu laa lodo Tai Mmee, gaa hula gi hongo di Anggowaa o Shur. I muli nadau taele i nia laangi e dolu, digaula ga haga duu nadau hale laa i Marah. 9 Digaula ga hagatanga i golo, gaa hula gi Elim, gaa noho i golo, idimaa ma iai nia monowai uwa aga e madangaholu maa lua i di gowaa deelaa ge madahidu niu. 10 Digaula ga hagatanga i Elim gaa noho hoohoo gi di Malua o Suez.* 11 Nomuli, digaula gaa noho i lodo di Anggowaa o Sin. 12 Nomuli gaa noho i Dophkah, 13 ge nomuli i Alush. 14 Nomuli go Rephidim, di gowaa ono wai ai belee inu go digaula.

15-37 Mai Rephidim gaa tugi di gonduu Hor, digaula ne nohonoho i nia gowaa aanei: di Anggowaa o Sinai, Kibroth-Hattaavah†, Hazeroth, Rithmah, Rimmon-Perez, Libnah, Rissah, Kehelathah, di Gonduu Shepher, Haradah, Makheloth, Tahath, Terah, Mithkah, Hashmonah, Moseroth, Bene-Jaakan, Hor-Hagidgad, Jotbathah, Abronah, Ezion-Geber, di Anggowaa o Zin (deelaa la go Kadesh), mo di Gonduu Hor i taalinga tenua go Edom.

38-39 Mai telekai Dimaadua, Aaron tangada hai mee dabu gaa gaga gi tomo di Gonduu Hor. Nia ngadau o maa gu lau madalua maa dolu (123), gei mee gaa made i golo i tahi laangi o di lima malama o di madahaa ngadau i muli di hagatanga digau Israel i Egypt.*

40 Di king o Arad i bahi i ngaaga o Canaan ne longono bolo digau Israel e loomoi.*

41-49 Mai di Gonduu Hor gaa tugi loo gi nia gowaa maalama o Moab, digau Israel ne hagaduu aga nadau hale laa i nia gowaa aanei: Zalmonah, Punon, Oboth, nia Gowaa Mooho o Abarim i lodo tenua Moab, Dibon-Gad, Almon-Diblathaim, di gowaa gonduu o Abarim e hoohoo gi di Gonduu Nebo, mo i hongo di Anggowaa o Moab i di baahi gi golo di monowai Jordan e huli adu gi Jericho, i mehanga Beth-Jeshimoth mo di gowaa mehanga gonduu o Acacia.

Nnelekai hagamaamaa i mua di loo adu gi di baahi i golo di monowai Jordan

50 I hongo di gowaa baba o Moab i di baahi gi golo Jordan mai Jericho, Dimaadua ga helekai gi Moses 51 nnelekai aanei ang gi digau Israel: “Goodou ma gaa hula gi di baahi i golo di monowai Jordan e hula gi Canaan, 52 goodou e hai gi hagabagi gi daha nia daangada huogodoo o tenua deelaa. Oha ina gi daha nadau ada balu god huogodoo ala ne hai gi nia hadu mo baalanga mo nadau gowaa hai daumaha huogodoo. 53 Noho gii mau i tenua deelaa, idimaa Au e gowadu di maa gi goodou. 54 Duha ina tenua i nia madawaawa mo nia madahaanau, e hai di hudihudi, e wanga nia gowaa llauehe gi nia madahaanau ala e dogologo, gei nia gowaa lligi la gi wanga ina gi nia madahaanau ala e hogoohi.* 55 Gei maa goodou ga hagalee hagabagi digau tenua deelaa gi daha, digau ala e dubu i golo la gaa hai nia mee e haga huaidu goodou gadoo be nia madageinga i lodo godou golomada, be nia laagau duduia i lodo godou baahi, digaula gaa hai di nadau dauwa adu gi goodou. 56 Maa goodou ga hagalee hagabagi digaula gi daha, gei Au ga haga huaidu goodou be dagu haga huaidu digaula.”

34

Nnagageinga o tenua

1 Dimaadua gaa wanga gi Moses 2 nnelekai aanei ang gi digau Israel, “Goodou ma ga ulu adu gi Canaan, di gowaa dela e gowadu ko Au gi goodou, nia hagageinga taalinga godou henua le e hai beenei: 3 Tagageinga di bahi i ngaaga le e daamada mai di Anggowaa go Zin e hana i taalinga tagageinga o Edom. E daamada i dua i di mada ngaaga di Tai Mmade, 4 gaa huli gi baahi ngeia gi di Ala Nnoonua o Akrabbim, ga hanadu hua igolo laa lodo o Zin gi ngaaga adu gi Kadesh-Barnea, ga huli adu beelaa gi baahi dai-ngeia adu gi Hazar-Addar, ga hanadu gi Azmon, 5 di gowaa dela ga huli adu gi di gowaa baba o tagageinga o Egypt, ga haga odi gi muli di Tai go Mediterranean.

6 “Tagageinga di bahi i dai la dela go di Tai go Mediterranean.

7 “Tagageinga di bahi i ngeia le e daudali di laini mai di Tai go Mediterranean gaa hana gi di Gonduu Hor, 8 tugi i golo gaa hana gi di Ala Nnoonua o Hamath. E hanadu hua igolo gi Zedad 9 mo Ziphron, ga haga odi gi muli i Hazar-Enan.

10 “Tagageinga di bahi i dua e daudali hua di laini mai Hazar-Enan e hana gi Shepham. 11 Ga hanadu gi ngaaga gi Harbel*, i bahi i dua o Ain, gaa hana hua igolo gi nia dama gonduu i bahi i dua tongo tai di Tai o Galilee, 12 ga hanadu labelaa gi ngaaga i taalinga di monowai Jordan, ga haga odi gi muli i di Tai Mmade.

“Aanei go nia hagageinga o nia daalinga e haa o di godou henua.”

13 Moses ga helekai gi digau Israel, “Deenei tenua e hudihudi go goodou e hai mee ginai, go tenua a Dimaadua ne haga ingoo gi nia madawaawa e hiwa mo di baahi. 14 Nia madawaawa Reuben mo Gad mo di baahi i dua di madawaawa Manasseh la guu kae nadau gowaa, ne duwwe gii hai be nadau madahaanau, 15 i bahi i dua Jordan, huudonu mai Jericho.”*

Nia dagi ala belee duwwe tenua

16 Dimaadua ga helekai gi Moses, 17 “Eleazar, tangada hai mee dabu, mo Joshua, tama daane a Nun, la gi duwwe tenua gi nia daangada. 18 Gaamai labelaa di tagi e dahi mai di madawaawa e dahi e hagamaamaa e duwwe di maa.” 19-28 Aanei nia daane ne hilihili go Dimaadua:

Nia madawaawa | Nia dagi
Judah | Caleb tama daane Jephunneh
Simeon | Shelumiel tama daane Ammihud
Benjamin | Elidad tama daane Chislon
Dan | Bukki tama daane Jogli
Manasseh | Hanniel tama daane Ephod
Ephraim | Kemuel tama daane Shiphtan
Zebulun | Elizaphan tama daane Parnach
Issachar | Paltiel tama daane Azzan
Asher | Ahihud tama daane Shelomi
Naphtali | Pedahel tama daane Ammihud

29 Aanei nia daane a Dimaadua ne dongo bolo e duwwe nia gowaa ang gi digau Israel i lodo tenua go Canaan.

35

Nia waahale ne haga ingoo gi di madawaawa Levi

1 I hongo di gowaa maalama o Moab i di baahi huudonu gi golo Jordan mai Jericho, Dimaadua ga helekai gi Moses, 2 “Helekai gi digau Israel bolo mai i nia gowaa ala ne kumi go ginaadou, digaula e hai gi wanga gi digau Levi nia waahale e noho ai digaula, mo nia gowaa ala e haganiga nia waahale aalaa. 3 Nia waahale aanei e hai nia mee ni digau Levi, gei digaula gaa noho i golo. Nia gowaa ala e haganiga nadau waahale, le e hai nia gowaa e dugu ai nia manu huogodoo digaula. 4 Nia gowaa manu digaula e llauehe nia ‘yard’ dagi lima lau (500) mai nia abaaba o nia waahale gaa hana gi daha, 5 ge di maa gaa hai di gowaa e haganoho be tebedebe nia ‘yard’ e mana (1,000) di baahi e dahi, ge di waahale la ga i tungaalodo di maa. 6 Goodou la gi wanga ina gi digaula nia waahale pala hagammuni dangada e ono, be tei goodou ga dibaiaa ga daaligi dana dangada gaa made e mee di lele e bala hagammuni i golo. Wanga ina labelaa gi digaula nia waahale e madahaa maa lua, 7 mo nadau gowaa e haganiga nia maa, gaa hai nia waahale e madahaa maa walu. 8 Di logo o nia waahale o digau Levi i lodo nia gowaa o nia madawaawa ala i golo le e ala hua i tamana o di gowaa.”*

Nia waahale e pala hagammuni

(Deuteronomy 19.1-13; Joshua 20.1-9)

9 Dimaadua ga helekai gi Moses 10 bolo gi helekai gi digau Israel boloo: “Goodou ma gaa hula laa hongo di monowai Jordan, gaa hula gi tenua go Canaan, 11 goodou hilihilia godou waahale ala e mee di bala hagammuni ginai tangada dela ma ga dibaiaa ga daaligi dana dangada gii made. 12 Di gowaa deelaa, gei mee gaa mee di tanga gi daha mo di hala di hui o digau o tangada dela ne made. Tangada dela bolo gu ihala i taaligi tangada gii made e deemee di daaligi gii made, gei mee digi heia dono gabunga. 13 Hilihilia nia waahale e ono, 14 e dolu i bahi i dua Jordan ge e dolu i lodo tenua go Canaan. 15 Aanei le e hai nia waahale e pala haga mmuni ai digau Israel mo digau mai i daha ala e noho mau be e noho i tama madagoaa haga bodobodo i tenua. Tangada ma ga dibaiaa ga daaligi gii made dana dangada, e mee di lele gi tei waahale i nia waahale aanei.

16-18 “Maa tangada ne hai hegau gi di mee daaligi dangada baalanga be di hadu be di laagau belee daaligi dana dangada, gei mee gu ihala i taaligi tangada gii made, mee e hai gi daaligi gii made. 19 Tuaahina dela koia e hoohoo gi tangada ne made dela e hai gi daaligi gii made tangada dela ne daaligi dana dangada gii made. Mee ga gidee a mee, gei mee ga daaligi a mee gii made.

20 “Goe ma ga de hiihai gi tangada, gaa hono a mee gi lala, be e dili a mee bolo gii made, 21 be e dongo a mee gi doo lima, gei goe gu ihala i taaligi tangada gii made, goe e hai gi daaligi gii made. Tuaahina dela koia e hoohoo gi tangada dela ne made dela e hai gi daaligi goe gii made, mee ga gidee ia goe, gei mee ga daaligi goe.

22 “Dolomaa, goe ga dibaiaa, ga daaligi tangada dela hagalee de hiihai ginai goe, ne hono a mee gi lala be ne dili a mee. 23 Be dolomaa, goe e de gidee, ne hudu hua dau hadu, ga daaligi gii made tangada dela digi maanadu bolo e daaligi, ge hagalee di hagadaumee ni oou. 24 Di hai deenei, nia daangada di guongo e hegeege tangada dela ne daaligi dana dangada gii made, hagalee go nia duaahina o tangada dela ne made ala e halahala di tala di hui. 25 Goe e hala hua i di daaligi gii made tangada, gei digau di guongo belee hagamaamaa hua goe gi daha mo tuaahina o tangada dela ne made, e lahi goe gi di waahale pala haga mmuni dangada. Goe gaa noho i golo gaa dae loo gi di made o tagi aamua hai mee dabu o di madagoaa deelaa. 26 Maa goe gaa hana gi daha mo di waahale pala hagammuni dangada dela ne hana ginai goe, 27 gei maa tuaahina tangada dela ne made ga gidee ia goe, ga daaligi goe gii made, di hai o di tala di hui deenei la hagalee dau bolo di taaligi dangada gii made. 28 Tei dangada i goodou ma ga dibaiaa gu daaligi dana dangada guu made, e hai gi noho hua i lodo di waahale pala hagammuni dangada, gaa dae loo gi di made o tagi aamua hai mee dabu, gei nomuli gei mee ga humalia hua di hana gi dono hale. 29 Nnaganoho aanei e hai hegau i goodou mo godou hagadili i di ingoo hua di gowaa dela ga noho iei goodou.

30 “Nia daangada ala bolo gu ihala i taaligi tangada, le e mee hua di hai bolo ginaadou gu ihala ga daaligi gii mmade ma ga haga modongoohia mai go nia daangada hagamodongoohia mee dogolua be mada logo. Di hagamodongoohia mai tangada e dahi e dee dohu di haga donu ana mee.* 31 Tangada dela ne daaligi dana dangada gii made e hai gi daaligi gii made. Mee e deemee di hui dono mouli gi nia bahihadu.

32 “Maa tangada guu lele gi di waahale hagammuni dangada, gei goodou hudee dumaalia gi mee gi huia ia gi nia bahihadu bolo gii mee ia di hana gi dono hale i mua di made o tangada hai mee dabu. 33 Maa nei bolo goodou guu hai beenei, goodou gu haga milimilia tenua dela e noho iei goodou. Taaligi tangada gii made e haga milimilia tenua. Tenua dela ne made ai tangada nonua le e hagamadammaa hua gi nia dodo o tangada dela ne daaligi tangada deelaa. 34 Hudee haga milimilia tenua dela e noho iei goodou, idimaa, Au go Dimaadua, gei Au e noho i baahi digau Israel.”

36

Nia gowaa nia ahina hai lodo

1 Nia dagi o nia madahaanau lligi i lodo di madahaanau damana o Gilead, go tama daane a Machir, go tama daane madua o Manasseh, go tama daane a Joseph ne hula gi Moses mo nia dagi ala i golo. 2 Digaula ga helekai, “Dimaadua ne helekai adu gi di goe bolo gi duwwaa nia gowaa gi digau Israel i di hudihudi. Mee gu helekai labelaa bolo gi wanga ina nia gowaa o di madau duaahina go Zelophehad gi ana dama ahina.* 3 Dolomaa digaula gaa lodo gi nia daane o nnuai madawaawa, gei nia gowaa digaula gaa hai nia gowaa ni di madawaawa o nia daane ala ne lodo ang gi digaula, gei di hulu o nia gowaa ne gaamai gi gimaadou la ga hogoohi. 4 Di ngadau dela ma ga gaamai gi muli nia gowaa huogodoo ala ne hui gi daha gi digau nadau maa donu, gei nia gowaa o nia dama ahina a Zelophehad la gaa hai nia mee ni di madawaawa dela ne lodo ginai digaula, ga hagalee hai nia mee ni di madau madawaawa.”

5 Malaa, gei Moses gaa wanga telekai deenei mai baahi Dimaadua gi digau Israel, ga helekai, “Nnelekai di madawaawa Manasseh le e hai donu, 6 gei Dimaadua ga helekai bolo nia dama ahina a Zelophehad e moholo anga hua di lodo gi di ingoo hua tangada, malaa i lodo nadau madawaawa donu la hua. 7 Nia gowaa o digau Israel huogodoo ga noho hua beelaa i baahi nadau madawaawa. 8 Nia ahina huogodoo ala gaa donu e hai mee gi nia gowaa i lodo di madawaawa Israel, e hai nadau lodo gi nia daane i lodo nadau madawaawa. Di hai deenei digau Israel huogodoo ga hai mee gi nia gowaa o nadau maadua mmaadua, 9 gei nia gowaa ga hagalee hagadau i mehanga nia madawaawa. Di madawaawa e dahi e duudagi adu hua i dana haihai mee gi ana gowaa.”

10-11 Malaa, nia dama ahina Zelophehad, go Mahlah, Tirzah, Hoglah, Milhah mo Noah, la guu hai gii hai be nnelekai Dimaadua ang gi Moses, digaula guu lodo gi nia dama daane o nia duaahina o nadau damana. 12 Digaula guu lodo i lodo nia madahaanau o di madawaawa Manasseh, tama daane Joseph, ge nadau gowaa e noho hua i lodo di madawaawa di nadau damana.

13 Aanei nnaganoho Dimaadua ne wanga gi digau Israel mai baahi Moses i di gowaa maalama Moab, i di baahi gi golo di monowai Jordan e huli adu gi Jericho.

* 1.20-46: Numbers 26.1-51

* 3.2: Numbers 26.60

* 3.4: Leviticus 10.1-2; Numbers 26.61

* 3.12-13: Exodus 13.2

* 5.8: Leviticus 6.1-7

* 6.3: Luke 1.15

* 6.21: Acts 21.23-24

* 7.7: Gershon la tama daane ni Aaron

† 7.8: Merari la tama daane ni Aaron

‡ 7.9: Kohath la tama daane ni Aaron

* 8.4: Exodus 25.31-40; 37.17-24

* 8.17: Exodus 13.2

* 9.5: Exodus 12.1-13

* 9.12: Exodus 12.46; John 19.36

* 10.35: Pisalem 68.1

* 11.3: Taberah: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “E ulaula”

* 11.7: Exodus 16.31

* 11.8-9: Exodus 16.13-15

† 11.34: Kibroth-Hattaavah: di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Taalunga o di Aumidi”

* 12.7: Hebrews 3.2

* 12.14: Numbers 5.2-3

* 13.24: Di ingoo Eshcol i nnelekai Hebrew le e hai dono hadinga bolo “di manga laagau waini”

* 13.33: Genesis 6.4

* 14.9: Hebrews 3.16

* 14.13: Exodus 32.11-14

* 14.18: Exodus 20.5-6; 34.6-7; Deuteronomy 5.9-10; 7.9-10

* 14.19: Exodus 32.11-14

* 14.23: Hebrews 3.18

* 14.24: Joshua 14.9-12

* 14.25: Di ingoo di tai deenei i nnelekai Hebrew go Yam Suph dono hadinga bolo di Tai o nia Aalek

* 14.29: Hebrews 3.17

* 14.33: Acts 7.36

* 15.16: Leviticus 24.22

* 15.28: Leviticus 4.27-31

* 15.38: Deuteronomy 22.12

* 16.1-2: Jude 11

* 17.10: Hebrews 9.4

* 18.14: Leviticus 27.28

* 18.21: Leviticus 27.30-33; Deuteronomy 14.22-29

* 19.9: Hebrews 9.13

* 20.13: Meribah: Di ingoo i nnelekai Hebrew le e hai dono hadinga boloo, “helekai hai baahi”

* 20.28: Exodus 29.29; Numbers 33.38; Deuteronomy 10.6

* 21.1: Numbers 33.40

* 21.3: Hormah: di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Hagammaa gi hagalee”

† 21.4: Di ingoo di tai deenei i nnelekai Hebrew go Yam Suph dono hadinga bolo di Tai o nia Aalek

* 21.4: Deuteronomy 2.1

* 21.6: 1-Corinthians 10.9

* 21.9: 2-Kings 18.4; John 3.14

* 21.29: Jeremiah 48.45-46

* 22.5: Numbers 31.8; 2-Peter 2.15-16; Jude 11

* 24.9: Genesis 12.3; 49.9

* 25.1: Revelation 2.14

* 26.: Numbers 1.1-46

* 26.54-56: Numbers 34.13; Joshua 14.1-2

* 26.60: Numbers 3.2

* 26.61: Leviticus 10.1-2; Numbers 3.4

* 26.65: Numbers 14.26-35

* 27.7: Numbers 36.2

* 27.14: Deuteronomy 3.23-27; 32.48-52

* 27.17: 1-Kings 22.17; Ezekiel 34.5; Matthew 9.36; Mark 6.34

* 27.18: Exodus 24.13

* 27.21: ‘Urim’ mo ‘Thummim’: Aanei la nia mee ala ne hai hegau ai tangada hai mee dabu belee iloo ai di manawa o God. Gidaadou e de iloo hagahumalia be ne hai hegau behee.

* 27.21: Exodus 28.30; 1-Samuel 14.41; 28.6

* 27.23: Deuteronomy 31.23

* 28.16: Exodus 12.1-13; Deuteronomy 16.1-2

* 28.25: Exodus 12.14-20; 23.15; 34.18; Deuteronomy 16.3-8

* 28.31: Exodus 23.16; 34.22; Deuteronomy 16.9-12

* 29.11: Leviticus 16.29-34

* 30.2: Deuteronomy 23.21-23; Matthew 5.33

* 31.16: Numbers 25.1-9

* 32.9: Numbers 13.17-33

* 32.13: Numbers 14.26-35

* 32.32: Joshua 1.12-15

* 33.10: Di ingoo di tai deenei i nnelekai Hebrew go Yam Suph dono hadinga bolo di Tai o nia Aalek

† 33.15-37: Kibroth-Hataavah, dono hadinga bolo Nia Daalunga o di Hiihai

* 33.38-39: Numbers 20.22-28; Deuteronomy 10.6; 32.50

* 33.40: Numbers 21.1

* 33.54: Numbers 26.54-56

* 34.11: Harbel be go Riblah

* 34.15: Joshua 14.1-5

* 35.8: Joshua 21.1-42

* 35.30: Deuteronomy 17.6; 19.15

* 36.2: Numbers 27.7

Deuteronomy

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

DEUTERONOMY

Di Beebaa Deuteronomy

Di haga modongoohia:

Di Beebaa Deuteronomy ne haga honu gi nia agoago a Moses ang gi nia daangada Israel i lodo tenua go Moab i muli di nadau loomoi haga mogowaa i lodo di anggowaa, e hoohoo ga hagatanga, gaa hula ga hai mee gi tenua go Canaan.

Aanei nia mee kaedahi hagalabagau ala ne hihi gi lodo di beebaa deenei:

1) Moses e haga langahia gi nia daangada nia mee hagalabagau ala ne kila aga i lodo nia ngadau madahaa ala guu too gi daha. Mee e agoago gi digaula gi langahia ginaadou di hai a God ne dagi ginaadou i lodo di anggowaa. Malaa, digaula gi hagalongo, gi hagalaamua ina a God.

2) Moses e haga modongoohia gi digaula nia Haganoho e Madangaholu, e haga modongoohia maaloo tadinga o Tahi Haganoho, e gahigahi nia daangada bolo ginaadou e daumaha hua gi Dimaadua. Mee e haga modongoohia nia haganoho ala i golo, nia haganoho ala e dagi nadau mouli i lodo tenua dela ne hagababa go Dimaadua gi digaula.

3) Moses e haga langahia gi nia daangada tadinga o di hagababa a God ang gi digaula, gei mee e gahigahi digaula gi haga hoou ina nadau hiihai gi daudalia di hagababa deelaa.

4) Joshua gu haga noho e hai di tagi hoou o nia daangada a God. Moses gaa made i Moab, i bahi i dua di Monowai Jordan, i muli hua dana daahili e budu di manawa dahi a God, mo di haga maluagina nia madawaawa Israel.

Di mee damana o di beebaa deenei le e hai bolo God gu hagamouli gei gu haga maluagina ana daangada ala ne hilihili, ana daangada ala e aloho ai. Malaa, ana daangada gi langahia ginaadou di mee deenei, gi aloho ge gi hagalongo gi Dimaadua, gii mee di mouli gei gii noho maluagina.

Nia gubu hagalabagau o di beebaa deenei e hihi i 6.4-6, e haga honu gi nia helekai a Jesus ala e haga ingoo bolo e kaedahi i nia haganoho huogodoo: “Aloho i Dimaadua go doo God, aga i lodo do manawa hagatau, mo do mouli hagatau, mo oo mahi hagatau.”

Di hagahonu o di beebaa deenei:

Tahi agoago a Moses (1.1—4.49)

Di lua agoago a Moses (5.1—26.19)

a. Nia Haganoho e Madangaholu (5.1—10.22)

b. Nnagadilinga haganoho mo nia helekai bule (11.1—26.19)

Nia hai o di ulu gi lodo Canaan (27.1—28.68)

Di hagababa gu haga hoou (29.1—30.20)

Nnelekai hagamuliagina a Moses (31.1—33.29)

Di made o Moses (34.1-12)

1

1 Di hagahonu o lodo di beebaa deenei la go nia agoago Moses ala ne hai gi digau Israel i di nadau madagoaa nogo noho i lodo di anggowaa i di baahi gi dua di Monowai Jordan. Digaula nogo noho i lodo di gowaa mehanga gonduu o Jordan hoohoo adu gi Suph, i mehanga di waahale Paran i di baahi i golo, mo nia waahale Tophel, Laban, Hazeroth mo Dizahab i di baahi dela i golo. 2 (Nia laangi e madangaholu maa dahi o tangada dela ma ga haele daamada i di Gonduu Sinai, e hana laa lodo tenua gonduu o Edom e tugi i Kadesh-Barnea.) 3 I di laangi matagidagi o di madangaholu maa dahi malama i di mada haa ngadau i muli di nadau hagatanga mai gi daha mo Egypt, gei Moses gu agoago digau Israel nia helekai huogodoo a Dimaadua ala ne helekai bolo gi hagi anga ina gi digaula. 4 Di mee deenei ne hai i muli Dimaadua ne haga magedaa di king Sihon o digau Amor, dela nogo dagi i lodo di waahale go Heshbon, mo Og di king o Bashan dela nogo dagi i lodo nia waahale go Ashtaroth mo Edrei.* 5 Moses ga daamada ga haga donudonu nnaganoho a God ang gi nia daangada, i nadau madagoaa nogo noho i di baahi gi dua Jordan, i lodo tenua go Moab.

Mee e helekai, 6 “Tadau noho i di Gonduu Sinai, gei Dimaadua go tadau God gu helekai, ‘Goodou gu waalooloo di noho i di gonduu deenei. 7 Goodou hagatanga hula. Goodou hula gi tenua gonduu o digau Amor mo di modoho adu gi nia gowaa huogodoo ala i di gili di guongo digaula, go di gowaa mehanga gonduu o Jordan, mo tenua gonduu, mo nia gowaa baba, gaa tugi loo i di baahi gi ngaaga, gaa dau adu gi di tai go Mediterranean. Goodou gi lloo adu gi tenua go Canaan gi di baahi i golo nia gonduu o Lebanon gi dau adu gi di monowai damana go Euphrates. 8 Deelaa tenua ne hagababa ko Au, go Dimaadua, belee wanga gi godou damana mmaadua go Abraham, Isaac mo Jacob, mo nadau hagadili. Goodou hula, hai mee gi tenua deelaa.’ ”

Moses e hilihili digau hagamodu mee

(Exodus 18.13-27)

9 Moses ga helekai gi nia daangada, “Tadau madagoaa nogo i di Gonduu Sinai, gei au gu helekai adu gi goodou boloo, ‘Tegau dela e dagi goodou, le e damanaiee balua mai gi di au. Au e deemee di hai di maa modogoau. 10 Dimaadua di godou God, la guu hai goodou gi dogologowaahee be nia heduu di langi. 11 Dimaadua go di God o godou maadua mmaadua, gi heia goodou gi mada dogologo nia holongo e mana gi nonua, gi heia goodou gii gila humalia, gii hai be dana hagababa! 12 Gei au modogoau le e dugu godou lagalagamaaloo behee, be di maa tegau haingadaa? 13 Hilihilia hunu daane gu maalama, ge gu iloo nia mee mai lodo nia madawaawa, gei au gaa hai digaula gii dagi goodou.’ 14 Gei goodou guu baba bolo deenei di mee humalia e hai. 15 Malaa, au guu hai digau ala e iloo nia mee, ala ne hilihili go goodou gii hai godou dagi. Hunu gau e dagi nadau daangada e mana, hunu gau dagi llau, hunu gau dagi madalima, ge hunu gau dagi madangaholu. Au guu hili labelaa hunu dagi mai i lodo nia madawaawa huogodoo.

16 “Di madagoaa deelaa, gei au ga helekai gi digaula boloo: Hagalongo gi nia lagalagamaaloo ala e kila aga i mehanga godou daangada. Hagadonu ina nia lagalagamaaloo huogodoo gi humalia gi tau anga, de hilihili be nia maa nia mee e dau gi godou daangada donu, be e dau gi digau mai i daha ala e noho i godou mehanga. 17 Hudee hai dangada i lodo godou hagamodu mee, hagadonu ina nia daangada huogodoo be di mee e dahi, hagalee hilihili be mee koai. Hudee mmaadagu i dahi dangada, idimaa, godou hagamodu e lloomoi i baahi o God. Maa di mee e haingadaa dono hagadonu go goodou, gaamai gei au ga hagadonu. 18 Di madagoaa hua deelaa, gei au gu hagi adu di hai dela belee hai godou mee huogodoo ala i golo.

Digau hagadina hagammuni ne hagau gi Canaan mai i Kadesh Barnea

(Numbers 13.1-33)

19 “Gidaadou guu hai nia mee Dimaadua go tadau God ne helekai bolo gidaadou gi heia. Gidaadou ne hagatanga i di Gonduu Sinai, gaa hula laa hongo di anggowaa palaha ge hagalliga, e hula gi tenua gonduu o digau Amor. Tadau dau i Kadesh-Barnea, 20-21 gei au ga helekai adu gi goodou boloo, ‘Dolomeenei goodou gu lloomoi gi tenua gonduu digau Amor, dela ne gaamai go Dimaadua go tadau God, go di God o tadau maadua mmaadua. Mmada, deelaa di guongo. Hula, noho i golo gii hai be dana hagababa. Hudee dennoomaalia be mmaadagu.’

22 “Gei goodou ne loomoi gi di au ga helekai, ‘Gidaadou ga hagau tadau daane i tadau mua e hagadina hagammuni tenua, ge digaula ga iloo di hagi mai gi gidaadou, be dehee di ala e humalia e hula ai, ge nia maa nia waahale hai behee ala i golo.’

23 “Di mee deelaa le e hai be di mee humalia e hai, gei au ga hilihili agu daane dilongoholu maa lua, e dahi mai i lodo di madawaawa e dahi. 24 Digaula ne hula gi tenua gonduu, gaa dau adu loo gi di gowaa mehanga gonduu o Eschol, ga hagadina di maa. 25 Digaula gu gaamai nadau huwa laagau ala ne gidee ginaadou i golo, ga odi mai bolo tenua dela ne gaamai go Dimaadua go tadau God la tenua tomo huoloo ge e huwa humalia.

26 “Gei goodou guu hai baahi gi nnelekai mai baahi Dimaadua di godou God, malaa goodou hagalee hula gi tenua deelaa.* 27 Goodou nogo nguunguu i godou mehanga boloo, ‘Dimaadua le e ginagina i gidaadou. Mee ne laha mai gidaadou gi daha mo Egypt, belee wanga gidaadou gi digau Amor gi daaligidia. 28 Gidaadou belee hula gi golo eiaha? Gidaadou e mmaadagu. Tadau daane ne hagau, e helekai mai gi gidaadou bolo nia daangada ala i golo le e mada maaloo ge e mada lloo i gidaadou, gei digaula e noho i lodo nia waahale ono abaaba lloowehaa e dau adu gi di langi. Digaula gu gidee nia daangada llauehaa i golo!’

29 “Gei au gu hagi adu boloo, ‘Hudee mmaadagu i digaula. 30 Dimaadua di godou God gaa dagi laa goodou, ga heebagi i goodou, gadoo be di godou gidee dana hai ne hai i Egypt 31 mo i hongo di anggowaa. Goodou gu gidee dana hai ne laha mai goodou hagahumalia, gaa dae mai loo gi di gowaa deenei, e hai gadoo be dahi damana ma gaa lahi dana dama daane.’* 32 Ma e aha maa agu helekai ala ne hai, goodou hagalee hagadagadagagee gi Dimaadua hua i golo,* 33 ma e aha maa Mee e hana i godou mua i nia madagoaa huogodoo, e halahala di gowaa e hagamolooloo ai goodou. Dana hai e hagi adu gi goodou di ala, i di boo gei Mee e hana i godou mua i lodo di waduu ahi, gei i di aa gei Mee e hana i lodo di waduu gololangi.

Dimaadua e hagaduadua Israel

(Numbers 14.20-45)

34 “Dimaadua gu longono godou helehelekai hai baahi gi nia mee, ga hagawelewele ga haga iloo boloo, 35 ‘Hagalee tangada e dahi mai di adu dangada huaidu deenei e ulu i tenua humalia e huwa humalia ai, go tenua dela ne hagababa ko Au bolo e wanga gi godou maadua mmaadua. 36 Deelaa hua go Caleb, tama daane Jephunneh, dela ga ulu i tenua deelaa. Mee nogo manawa dahi mai gi di Au, gei Au gaa wanga gi mee mo dono hagadili gi muli tenua dela ne hagadina go mee.’ 37 Ma go goodou, dela ne hidi mai Dimaadua ga hagawelewele labelaa mai gi di au, gei Mee ga helekai mai, ‘Mo goe labelaa, go Moses, goe hagalee ulu gi tenua deelaa. 38 Malaa, hagamaaloo ina aga di manawa o dau dangada hagamaamaa go Joshua, tama daane Nun. Mee gaa dagi digau Israel, e hai henua gi tenua deelaa.’

39 “Dimaadua ga helekai mai gi gidaadou huogodoo boloo, ‘Godou dama ala e lligi balua, digi iloo nia mee humalia mono mee hala, ga ulu gi tenua deelaa, go nia dama ala ne helekai goodou bolo gaa kumi go godou hagadaumee. Au gaa wanga tenua gi digaula, gei digaula ga noho ai. 40 Gei goodou, huli gi muli, hula gi di anggowaa i hongo di ala dela e hana gi di Malua o Aqaba.’

41 “Goodou gu helekai mai, ‘Meenei Moses, gimaadou gu hai hala gi Dimaadua. Gei dolomeenei gimaadou ga heebagi, be di hai Dimaadua go di madau God dela ne hai mai gi gimaadou.’ Malaa, tangada nei mo tangada nei i goodou gi hagatogomaalia e heebagi ge e maanadu bolo ma e haingoohia hua di heebagi, gaa kumi tenua gonduu deelaa.

42 “Dimaadua ga helekai mai gi di au, ‘Hagailoo ina hua gi digaula gi hudee heebagi, idimaa Au ga hagalee madalia ginaadou, gei nadau hagadaumee ga hagamagedaa ginaadou.’ 43 Au gu hagi adu nnelekai Dimaadua, gei goodou e de hagahuodia goodou. Goodou gu hai baahi gi Mee. Mai i lodo godou manawa hagamuamua, goodou gaa bida dagi hua goodou gi lodo tenua gonduu deelaa. 44 Gei digau Amor ala e noho i hongo nia gonduu, gu lloomoi dogologo waahee be nia lamu, gu hai baahi adu gi goodou. Digaula ga waluwalu goodou gaa dae adu loo gi Hormah, ga hagamagedaa goodou i lodo tenua gonduu o Edom. 45 Gei goodou ga tangi gi Dimaadua i di hagamaamaa, gei Mee hagalee hagalongo adu gi goodou, ge e de hagahuodia e Ia godou dangidangi.

Nia ngadau i lodo di anggowaa

46 “Gei i muli di madagoaa looloo nogo noho gidaadou i Kadesh,

2

1 gidaadou gaa huli, gaa hula gi lodo di anggowaa i hongo di ala e hana gi di Malua o Aqaba, be di helekai Dimaadua ne hai, nogo heehee di madagoaa waalooloo i lodo tenua gonduu o Edom.*

2 “Gei Dimaadua gu hagi mai gi di au 3 bolo gidaadou gu waalooloo hogi tadau heehee i lodo nia gonduu aalaa, malaa gidaadou belee hai loo gii hula gi baahi ngeia. 4 Mee ne helekai mai bolo gi hagi adu ina gi goodou nnelekai aanei, ‘Goodou bolo gaa hula laa lodo tenua gonduu o Edom, di gowaa ni godou dangada ala e mogowaa, ala go di hagadili o Esau. Digaula ga mmaadagu i goodou,* 5 gei goodou hudee daamada ina di godou dauwa gi digaula, idimaa Au hagalee gowadu gi goodou dahi piidi o nadau gowaa. Au guu wanga tenua go Edom gi di hagadili o Esau. 6 Goodou e mee di hui godou meegai mono wai gi digaula.’

7 “Gi langahia di hai Dimaadua di godou God, dela ne hagahumalia goodou, i godou mee huogodoo ala ne hai. Mee nogo madamada humalia i goodou, i godou heehee i lodo di anggowaa damana deenei. Mee nogo i godou baahi i nia ngadau e madahaa aanei, gei goodou gu humalia adu gi goodou i nia mee huogodoo.

8 “Malaa, gidaadou ga lloo adu hua i golo, ga diiagi di ala dela e hana gi nia waahale o Elath mo Ezion Geber, gaa hula gi di Tai Mmade, ga malui adu gi dua ngeia hagahuudonu gi Moab. 9 Dimaadua ga helekai mai: Hudee hai mee huaidu gi digau Moab, dela go di hagadili o Lot, be e daamada di godou dauwa gi digaula. Au guu wanga di waahale Ar gi digaula, gei Au hagalee gowadu gi goodou tei gowaa i nadau gowaa.” 10 (Nnagadilinga daangada maaloo ge llauehe e hagaingoo bolo digau Emim nogo noho i Ar. Digaula digau lloowehaa be digau Anakim, nnuai hagadilinga daangada llauehaa labelaa. 11 Digaula e hagaingoo labelaa bolo digau Rephaim, gadoo be digau Anakim; gei digau Moab e hagaingoo digaula bolo digau Emim. 12 I mua gei digau Horite nogo noho i Edom, gei di hagadili o Esau ne hagabagi digaula gi daha, gaa oho tenua digaula, gei digaula gaa noho i golo, e hai gadoo be digau Israel nomuli, ala ne hagabagi nadau hagadaumee gi daha mo tenua dela ne wanga go Dimaadua gi ginaadou.)

13 “Malaa, gimaadou ga lloo adu laa lodo di Monowai Zered, be di hai Dimaadua ne hagi mai gi gimaadou. 14 Di madagoaa deenei, la nia ngadau e motolu maa walu i muli madau hagatanga i Kadesh-Barnea. Nia daane hai heebagi huogodoo o di madawaawa deelaa la guu mmade, be telekai Dimaadua ne hagamodu bolo digaula e mmade.* 15 Dimaadua nogo hai baahi hua igolo gi digaula, gaa tugi loo gi dono madagoaa dela ne daaligi digaula hagatau gu hagalee.

16 “I muli hua digaula ne mmade huogodoo, 17 Dimaadua ga helekai mai gi gimaadou, 18 ‘Dangi nei goodou gaa hula laa lodo tenua o Moab, i di ala o Ar. 19 Gei goodou la ga hoohoo gi di gowaa digau Ammon, dela go di hagadili o Lot. Hudee hai mee huaidu gi digaula, be e daamada di godou dauwa gi digaula, idimaa, Au hagalee gowadu gi goodou tei gowaa i nia gowaa ala ne wanga ko Au gi digaula.’ ”

20 (Di gowaa deenei la dono ingoo labelaa bolo di gowaa ni digau Rhephaim, di hagaingoo ni nia daangada ala nogo noho i golo matagidagi. Digau Ammon e hagaingoo digaula bolo digau Zamzummin. 21 Digaula e lloowehaa be digau Anakim. Digaula e dogologowaahee ge maaloo. Malaa, Dimaadua gu daaligi digaula gii mee ai di kae di gowaa digaula go digau Ammon e noho ai. 22 Dimaadua guu hai labelaa dana hai deenei gi digau Edom, go di hagadili o Esau, ala nogo noho i tenua gonduu o Edom. Dimaadua gu daaligi digau Horite, bolo gii mee di kae di gowaa digaula go digau Edom e noho ai, digaula hogi e noho hua igolo dolomeenei. 23 Nia gowaa ala i taalinga Tai Mediterranean la guu noho ai nia daangada mai tenua go Crete. Digaula gu daaligi digau Avvim, go digau nogo noho i golo matagidagi, gaa kae nia gowaa digaula huogodoo ala adu gi bahi i ngaaga gaa tugi loo i di waahale go Gaza.)

24 “I muli di madau diiagi gi muli tenua o Moab, gei Dimaadua ga helekai mai gi gimaadou, ‘Dolomeenei goodou daamada hula laa lodo di Monowai Arnon. Au e dugu Sihon, di king digau Amor o Heshbon, gi lala godou mogobuna, mo ana gowaa, gi heebagi gi mee, ge gi daamada gii noho i lodo dana gowaa. 25 Daamada dangi nei, gei Au gaa hai nia daangada huogodoo gi mmaadagu i goodou. Digau huogodoo ga mmaadagu, ga bolebole i di nadau hagalongo gi godou ingoo ma ga hagawaalanga.’

Israel e hagamagedaa di King Sihon

(Numbers 21.21-30)

26 “Gei au ga hagau agu gau kae hegau mai di anggowaa o Kedemoth, gi di king o Heshbon go Sihon, mo nadau helekai humalia e hagamodongoohia di aumaalia i madau mehanga e hai boloo, 27 ‘Heia gimaadou gii mee di hula laa lodo do henua. Gimaadou gaa hula hagahuudonu hagalee hula laa daha mo di ala. 28 Gimaadou gaa hui madau meegai ala e gai mo madau wai ala e inu. Di madau hiihai la deelaa hua belee hula laa lodo do henua, 29 gaa dae loo gi di madau hula laa lodo di Monowai Jordan, gi lodo di gowaa Dimaadua go di madau God dela e gaamai gi gimaadou. Di hagadili o Esau ala e noho i Edom, mo digau Moab ala e noho i Ar, guu hai gimaadou gii mee di hula laa lodo nadau gowaa.’

30 “Gei di King Sihon digi dumaalia mai gi gimaadou gii hula laa lodo dono henua. Dimaadua di godou God guu hai a mee gi manawa hamaaloo mo di hai baahi, bolo gii mee gidaadou di hagamagedaa a mee, gaa kae dana gowaa dela e noho iei gidaadou hua igolo.

31 “Gei Dimaadua ga helekai mai, ‘Mmada, Au guu hai di King Sihon mo dono henua gi paagege i godou mua. Kaina tenua o maa, noho i golo.’ 32 Sihon gu hanimoi mo ana daane huogodoo belee heebagi mai gi gimaadou hoohoo gi di waahale Jahaz, 33 gei Dimaadua go di madau God gu dugu mai a mee gi lala madau mogobuna, gei gimaadou gu daaligi a mee gii made, mo ana dama daane, mo ana daane huogodoo. 34 Di madagoaa hua deelaa, gimaadou guu kumi, ge gu oho nia waahale huogodoo, guu hai digaula gii mmade hagatau, nia daane, nia ahina mono dama. Gimaadou digi dugu madau daangada hagamouli. 35 Gimaadou guu kae nia manu digaula, guu kae nia mee digaula hagahuaidu. 36 Dimaadua go di madau God guu hai gimaadou gii mee di kumi nia waahale huogodoo mai Aroer i taalinga di gowaa mehanga gonduu o Arnon, mo di waahale i tungaalodo di gowaa baba deelaa, gaa hana gaa tugi loo i Gilead. Deai di waahale ono abaaba i golo bolo e haingadaa mai gi gimaadou ai. 37 Gei gimaadou digi hula gi hoohoo gi di gowaa digau Ammon, be e hula gi taalinga di Monowai Jabbok, be gi nia waahale nia henua gonduu, be gi nia madagowaa ala digi hagababa mai go Dimaadua go di madau God bolo gii hula ginai.

3

Israel gu hagamagedaa ge guu kumi King Og

(Numbers 21.31-35)

1 “Nomuli, gimaadou gaa hula gi ngeia, adu gi tenua go Bashan, gei King Og mo ana daane huogodoo ga lloomoi bolo e heebagi mai gi gimaadou, hoohoo gi di waahale Edrei. 2 Malaa, Dimaadua ga helekai mai gi di au, ‘Hudee madagu i mee. Au ga gowadu a mee mo ana daane, mo ana gowaa hagatau gi di goe. Heia ang gi mee go dau hai dela ne hai gi Sihon, di king digau Amor nogo dagi i Heshbon.’

3 “Malaa, Dimaadua guu dugu King Og mo ana daangada gi lala madau mogobuna, ge gimaadou gu daaligi digaula huogodoo hagahuaidu. 4 Di madagoaa hua deelaa, gimaadou guu kumi ana guongo huogodoo, deai di guongo digi kae go gimaadou ai. Nia guongo huogodoo e modoono (60) ala ne kumi go gimaadou, di gowaa Argob hagatau, dela nogo dagi go Og, di King o Bashan. 5 Nia waahale aanei huogodoo la gu duuli gi nia abaaba duuduu i nua, mono bontai, mono dagigoo be nia baalanga ala e loogu nia bontai, gei e logo nia waahale lligi ono abaaba ai. 6 Gimaadou gu oho nia guongo huogodoo, ge gu daaligi nia daane huogodoo gii mmade, mono ahina, mono dama, e hai gadoo be di madau hai ne hai i lodo nia guongo o di king o Heshbon go Sihon. 7 Gimaadou guu kae nia manu digaula, gu haga huaidu nia waahale digaula, guu kae nia goloo digaula.

8 “Di madagoaa deelaa, gimaadou guu kae nia gowaa ala i bahi i dua di Monowai Jordan, ala nogo dagi go nia king digau Amor dogolua, tugi i di monowai go Arnon gaa huli gi di Gonduu Hermon. 9 (Di Gonduu Hermon e hagaingoo go digau Sidon bolo Sirion, ge digau Amor e hagaingoo di maa bolo Senir.) 10 Gimaadou guu kae nia waahale lligi huogodoo ala i nia gowaa mada habanua, mo nia gowaa Gilead hagatau mo Bashan huogodoo, gaa tugi loo i bahi i dua i nia waahale o Salecah mo Edrei, nia waahale ni tenua dagi go King Og o Bashan.”

11 (King Og la go di king hagamuliagina o di madahaanau Rephaim. Dono debedebe ne danu ai la ne hai gi nia hadu, nia piidi e ono di palaha, ge dono looloo e hoohoo gi nia piidi e madangaholu maa haa ne hagatau gi di hai dela e hagatau nia mee. Taalunga la i golo hua dolomeenei, i lodo di waahale digau Ammon go Rabbah.)

Nia madawaawa ne noho i bahi i dua o Jordan

(Numbers 32.1-42)

12 “Di madau madagoaa ne kumi tenua deelaa, gei au gaa wanga di gowaa dela i bahi i ngeia di waahale o Aroer, hoohoo gi di Monowai Arnon, ge e dau gi tenua gonduu o Gilead, mo ono waahale, gi nia madawaawa Reuben mo Gad. 13 Gei di baahi o Gilead mo tenua o Bashan huogodoo dela nogo dagi go Og, dela go tenua o Argob hagatau, la guu wanga ko au gi di baahi di madawaawa Manasseh.”

(Bashan la nogo hai tenua ni digau Rephaim. 14 Jair, mai di madawaawa Manasseh, guu kae Argob hagatau, dela go Bashan, gaa tugi loo i nia hagageinga o Geshur mo Maacah. Mee gu hagaingoo nia waahale lligi aalaa gi dono ingoo, gei nia maa e hagaingoo hua igolo bolo nia waahale o Jair.)

15 “Au guu wanga Gilead gi di madahaanau o Machir, dela mai di madawaawa Manasseh. 16 Au guu wanga nia gowaa ala e tugi i Gilead, gaa hana gaa tugi di Monowai Arnon, gi nia madawaawa Reuben mo Gad. Tungaalodo di monowai la go di nau hagageinga baahi ngaaga, gei di nau hagageinga bahi i ngeia la go di Monowai Jabbok, dela go di hagageinga digau Ammon. 17 I di baahi gi dai, gei di nadau gowaa le e hana loo e tugi di Monowai Jordan, mai Tai o Galilee i ngeia gaa hana gi lala gi Tai Mmade i ngaaga, gaa hana gi di Gonduu Pisgah i bahi i dua.

18 “I di madagoaa hua deelaa, gei au ne wanga gi digaula nnelekai aanei, ‘Dimaadua go tadau God, gu gowadu gi goodou di gowaa dela i baahi dua Jordan e noho ai. Dolomeenei, goodou hagatogomaalia ina godou gau dauwa, hagau ina digaula laa lodo di Monowai Jordan, i mua nia madawaawa Israel ala i golo, e hagamaamaa digaula gii noho i lodo nadau gowaa.* 19 Aalaa hua go godou lodo, godou dama, mo godou manu — au e iloo bolo goodou e logo godou manu — gaa noho hua i lodo nia waahale ala ne hagaingoo adu gi goodou. 20 Hagamaamaa ina godou ihoo digau Israel ala i golo, gaa dae loo gi di nadau noho gi hongo di gowaa dela e wanga go Dimaadua ga haganoho digaula i di aumaalia, gadoo be dana hai ne hai adu gi goodou i kinei. Nomuli gei goodou gaa mee di lloomoi gi muli, gi dogu gowaa ne hagaingoo adu gi goodou.’

21 “Gei au ga aago Joshua, ‘Goe gu gidee nia mee Dimaadua di godou God, ne hai gi nia king dogolua ala go Sihon mo Og. Gei Mee gaa hai go di hai la hua gi digau huogodoo ala ma ga heebagi ginai goodou i nadau gowaa. 22 Hudee mmaadagu i digaula, i Dimaadua di godou God ga heebagi laa i godou baahi.’

Moses guu bule gi dee ulu i Canaan

23 “Di madagoaa deelaa, gei au ga dalodalo hagamahi boloo,* 24 ‘Meenei Tagi go Yihowah, au e iloo bolo Goe ne hagamodongoohia mai taamada o au mee humalia ge hagagoboina ala belee hai. Deai di god i di langi be i henuailala e mee di hai au mee llauehe ala ne hai ai! 25 Dimaadua, heia au gii hana laa lodo di Monowai Jordan, e mmada gi tenua huwa humalia i di baahi i golo, dela go tenua gonduu madamada, mo nia Gonduu Lebanon.’

26 “Gei di maa go goodou ala ne hidi ai Dimaadua, ga hagawelewele mai, ga hagalee hagalongo mai. Gei Mee ga helekai, ‘Deelaa hua! Hudee helekai di mee deenei labelaa! 27 Hana gi di ulu di Gonduu Pisgah, mmada gi ngeia mo ngaaga, gi dua mo dai. Mmada hagahumalia gi nia mee ala e gidee goe, idimaa goe hagalee loo hana laa lodo Jordan. 28 Agoago ina Joshua. Hagamaaloo ina aga dono manawa maaloo, idimaa mee gaa dagi nia daangada, e hula e noho i tenua dela e mmada ginai goe.’

29 “Malaa, gidaadou nogo noho hua i golo, i hongo di gowaa baba, e huli adu gi di waahale Beth-Peor.”

4

Moses e agoago gi digau Israel bolo digaula gi hagalongo gi Dimaadua

1 Moses ga helekai gi nia daangada, “Goodou hagalongo gi humalia gi nia haganoho huogodoo ala e agoago ko au adu gi goodou, gei goodou gi daudalia nia maa, gei goodou ga mouli, gaa mee di ulu gei ga hai mee gi tenua dela ga gowadu go Dimaadua gi goodou, dela go di God o godou maadua mmaadua. 2 Goodou hudee haga puni anga tei bida helekai gi lodo nia haganoho ala e hai adu ko au gi goodou, be e daa tei bida helekai. Goodou gi daudalia hua nia haganoho Dimaadua di godou God, ala gu gowadu ko au gi goodou.* 3 Goodou gu modongoohia hua di mee a Dimaadua dela ne hai i di Gonduu Peor, dana hai dela ne daaligi gi daha hunu gau i godou lodo ala nogo daumaha gi di balu god go Baal i di gowaa deelaa.* 4 Gei goodou ala ne hagalongo gi Dimaadua di godou God, e mouli hua igolo gaa dae mai gi dangi nei.

5 “Au gu haga modongoohia adu gi goodou nia haganoho huogodoo a Dimaadua dela go dogu God, ne helekai mai gi di au bolo goodou gi haga gila aga ina nia mee aanei i lodo tenua dela ga ulu ga hai mee ginai goodou. 6 Goodou gi haga gila ina aga gi humalia nia maa, e hai di haga modongoohia ang gi nia henua ala i golo bolo goodou gu kabemee, gei digaula ga longono di hai o nia haganoho aanei huogodoo, gei digaula ga hagaamu, ga helekai bolo ma deai digau e kabemee be digau o tenua aamua deenei ai!

7 “Deai tenua aamua i golo ai dela di nadau god e hoohoo anga gadoo be Dimaadua go tadau God dela e hoohoo mai gi gidaadou i tadau madagoaa ma ga dalodalo gi Mee. 8 Deai tenua aamua i golo labelaa, dela ana haganoho e donu be nia haganoho ala e gowadu ko au gi goodou dangi nei. 9 Goodou gi madamada gi humalia huoloo, gi dee de langahia e goodou nia mee ala guu mmada ginai goodou. Goodou gi dadaahia hua beelaa i di waalooloo o godou mouli. Goodou gi aago ina ang gi godou dama mo nia dama o godou dama 10 di hai o di laangi dela nogo tuu ai goodou i mua nnadumada o Dimaadua di godou God i di Gonduu Sinai,* deelaa di madagoaa Dimaadua ne helekai mai gi di au, ‘Haga dagabuli ina mai nia daangada gi ogu mua, gi hagalongo digaula gi agu helekai, gi daudali go digaula mo di hagalabagau Au i di waalooloo o nadau mouli, gei digaula gi agoago nadau dama di nadau hai dela e hagalabagau Au.’

11 “Hagi anga ina gi godou dama di godou hai ne loomoi, ga dagabuli mai gi di gili di gonduu deelaa, i di madagoaa di gonduu deelaa nogo ulaula guu hana dono ulaula gi di langi i nua, gu haganiga go di gabua luuli.* 12 Gei Dimaadua gu helekai adu gi goodou mai i lodo di ulaula o di ahi, gei goodou gu longono dono lee, gei goodou e de gidee loo di ada o tuaidina o Maa. 13 Gei Mee gu hagi adu gi goodou dana hagababa, bolo goodou gi haga gila ina aga ana haganoho ala go di Madangaholu Haganoho, dela ne hihi go Mee gi hongo nia baahi hadu e lua.* 14 Gei Dimaadua gu helekai mai gi di au bolo au gi agoago ina adu gi goodou nia haganoho huogodoo, bolo goodou gi haga gila ina aga i lodo tenua dela ga ulu ginai goodou ga hai mee ginai.*

Nia bule o di hai daumaha gi nia balu ieidu

15 “Goodou gii pula i goodou, idimaa, goodou digi mmada gi di ada mee i di laangi Dimaadua dela nogo helehelekai adu gi goodou mai i lodo di ulaula o di ahi i di Gonduu Sinai, 16 bolo goodou gi dee hai gee hua gaa hai godou ada balu ieidu de hilihili: di ada daane be di ada ahina,* 17 di ada manu, be di ada manu mamaangi,* 18 di ada manu dolodolo be di ada iga. 19 Di godou mmada gi nua gi di gili di langi ga gidee goodou tagabae mee, aalaa go di laa, di malama mo nia heduu, goodou gi dee hala hua gaa hai bolo ma nia god, gei goodou ga daumaha gi nia maa, idimaa, Dimaadua di godou God ne wanga nia mee aanei gi nia henua huogodoo ala i golo bolo gi daumaha ginai. 20 Dimaadua ne hilihili aga goodou ga dagi mai gi daha mo Egypt, dela e hai gadoo be di ahi gaa dela e dudu nia baalanga gi waiwai. Mee ne laha mai goodou belee hai ana daangada donu, be goodou aanaa dolomeenei.* 21 Dimaadua di godou God gu hagawelewele mai gi di au ne hidi mai i goodou, gei Mee gu helekai bolo au hagalee hana laa lodo di Monowai Jordan, ge hagalee hogi e dau i tenua huwa humalia dela ga gowadu go Mee gii hai henua ginai goodou.* 22 Au gaa made hua i lodo tenua deenei, hagalee hana laa lodo di Monowai Jordan, gei goodou bolo gaa hula ga hai henua gi tenua huwa humalia deelaa. 23 Goodou gii pula i goodou, gi hudee de langahia di hagababa a Dimaadua di godou God dela ne hai adu gi goodou. Goodou hudee heia nia hagadilinga balu god gi dee hai baahi goodou gi nia mee a Dimaadua di godou God ala gu haga noho. 24 Dimaadua di godou God le e hai gadoo be di ulaula o di ahi, idimaa, Mee di God dubua.*

25 “I muli hua di godou noho waalooloo i lodo tenua deelaa, gaa hai godou dama, gei godou dama gaa hai labelaa nadau dama, gei goodou gii pula i goodou gi dee hala hua goodou, gaa hai godou ada balu ieidu gi di ingoo hua di mee be di aha. Nia mee beelaa la nia mee hagalee hiihai ginai a Dimaadua di godou God, nia mee e hai a Mee gi hagawelewele. 26 Dangi nei, gei au gu hagamodudahi gi di ingoo o di langi mo henuailala, bolo goodou ma gaa hai nia mee aanei, gei goodou ga huaidu, hagalee mouli waalooloo i lodo tenua dela belee hai mee ginai goodou, idimaa, goodou ga daaligi gi daha. 27 Dimaadua ga hagabagi goodou gi daha gii hula gi modoho gi lodo nnenua ala i golo, gei digau dulii i goodou ga mouli.* 28 I lodo nia gowaa ala ga noho ai goodou, goodou ga daumaha gi nia balu ieidu ala ne hai go nia daangada gi nia laagau mono hadu, go nia god ala e dee gida ge e deemee di hagalongo, ge e deemee di miami, ge e deemee di hagadungu di mee. 29 Goodou ga huli mai gi Dimaadua di godou God i nia gowaa aalaa. Maa goodou ga halahala a Mee mai i lodo godou manawa madammaa, mo godou mouli hagatau, gei goodou ga gidee a Mee.* 30 I muli hua nia haingadaa e logo ma gaa tale adu gi goodou, gei goodou ga hiihai e lloomoi gi Dimaadua di godou God, e haga gila aga ana haganoho. 31 Idimaa, Dimaadua di godou God la di God dumaalia. Mee hagalee kili goodou gi daha ge hagalee daaligi goodou, gei Mee hagalee haga de langahia dana hagababa dela ne hai gi godou maadua mmaadua.

32 “Halahala ina nia mee ala ne kila i lodo di madagoaa dela gu doo gi daha, go nia laangi ala i mua di godou haanau, daamada i di madagoaa God dela ne hai nia daangada i henuailala. Halahala ina nia madagowaa huogodoo i henuailala be di maa nia mee beenei gu kila aga i mua ga huli mai gi dolomeenei?! Be di maa di longo i golo guu hana guu dele beenei?! 33 E hai behee? Ma nia daangada i golo gu longono di lee o God dela nogo leelee mai i lodo di ulaula o di ahi gadoo be goodou ala ne longono, gei goodou e mouli hua digi mmade?! 34 Ma di god i golo guu daa ana daangada gi daha mo tuai henua belee hai nia daangada ni aana, be di hai a Dimaadua di godou God dela ne hai adu gi goodou i Egypt?! Goodou guu mmada gi godou golomada donu bolo ma go Mee dela ne wanga gi digaula nia magi huaidu mo tauwa mai i ono mahi mogobuna, ge e hai nia hagadilinga mogobuna haga goboina mono mogobuna hagamadagudagu dangada. 35 Nia mee aanei huogodoo ne hai belee hai goodou gi hagadonu bolo ma go Dimaadua hua dela di God, deai di god i golo labelaa ai.* 36 Mee gu dumaalia adu gi goodou bolo gi hagalongo gi dono lee e helekai mai i di langi, bolo gii mee Ia di aago goodou. Mee ne dumaalia adu gi goodou bolo gii mmada goodou i henuailala gi dana ahi, gei goodou gu longono dono lee mai i lodo di ahi deelaa. 37 Mee ne aloho i godou damana mmaadua, gei Mee ne hilihili aga goodou, gei go Mee hua dela ne dagi mai goodou gi daha mo Egypt gi ono mogobuna aamua. 38 Gei Mee ne hagabagi gi daha nia henua dogologowaahee ono daangada, ge e maaloo i goodou, bolo gii mee di godou ulu i tenua digaula e hai mee ginai, go tenua dela e noho ai goodou dolomeenei. 39 Gei goodou gi iloo bolo Yihowah la di God i di langi mo i henuailala, deai di god i golo ai. Goodou haga langalangahia ina di mee deenei gaa hana hua beelaa. 40 Goodou gi daudalia hua nia haganoho huogodoo ala e gowadu ko au gi goodou dangi nei, gei goodou mo di godou hagadili ga haadanga lamalia i nia madagoaa huogodoo, gei ga mouli duai i lodo tenua o Dimaadua di godou God e gowadu gi goodou gaa hai di godou henua gaa hana hua beelaa.”

Nia Waahale Pala Daangada i bahi i dua Jordan

41 Gei Moses gaa dugu gee nia waahale e dolu i bahi i dua di Monowai Jordan* 42 belee hana ginai dahi dangada, gi daha mo di haingadaa, maa tangada deelaa gaa tiba daaligi dana dangada gii made, gei dana mee hala ne hai i mua gi tangada deelaa ai, gei mee e mee di lele gi golo e bala hagammuni, hagalee e daaligi gii made. 43 Ang gi di madawaawa Reuben, la go di waahale Bezer, i hongo di anggowaa maalama; ang gi di madawaawa Gad, la go Ramoth i lodo tenua go Gilead; ge ang gi di madawaawa Manasseh la go Golan i lodo tenua go Bashan.

Di hagamodongoohia nnaganoho a God ang gi digau Israel

44 Moses guu wanga nnaganoho a God mono agoago ang gi digau Israel. 45-46 Mee ne wanga gi digaula nnaganoho aanei i muli nadau lloomoi i Egypt, gei digaula nogo i di gowaa baba bahi i dua di Monowai Jordan, i di baahi e huli adu gi di waahale o Beth-Peor, deenei di gowaa ne wanga nnaganoho aanei gi digaula. Deenei la nogo i lodo di gowaa di king digau Amor go Sihon, dela nogo dagi i di waahale o Heshbon. Moses mo digau Israel gu hagamagedaa a mee i di nadau lloomoi i Egypt. 47 Digaula guu noho i dono henua mo tenua di king digau Bashan go Og, go di king i golo o digau Amor dela nogo noho i bahi i dua Jordan. 48 Tenua deenei le e duudagi mai di waahale o Aroer, i taalinga di Monowai Arnon, gaa hana loo gi ngeia gi di Gonduu Sirion, dela go di Gonduu Hermon. 49 Di gowaa deenei e dau labelaa gi nia gowaa huogodoo ala i bahi i dua di Monowai Jordan, ga hanadu loo gi ngaaga, gi Tai Mmade, mo adu gi bahi dua gi tono di Gonduu Pisgah.

5

Nia Haganoho e Madangaholu

(Exodus 20.1-17)

1 Moses ga gahi mai digau Israel huogodoo, ga helekai gi digaula, “Nia daangada Israel, hagalongo gi nia haganoho huogodoo ala e gowadu ko au gi goodou dangi nei. Kaabe ina nia maa, ge goodou e hai gi daudali nia maa. 2 I di Gonduu Sinai, gei Dimaadua go tadau God guu hai dana hagababa, 3 hagalee anga hua gi tadau damana, ge mai labelaa gi gidaadou huogodoo ala e mouli dangi nei. 4 I hongo di gonduu, gei Dimaadua gu helekai adu gi goodou hagamadammaa mai i lodo di ahi. 5 Au nogo duu i godou mehanga mo Dimaadua belee hagi adu ana helekai, idimaa goodou nogo mmaadagu i di ahi, ge digi hula gi hongo di gonduu.

“Dimaadua ga helekai, 6 ‘Au go Yihowah go di godou God dela ne daa mai goodou gi daha mo Egypt, di godou gowaa dela nogo ngalua hege ai.

7 “ ‘Goodou hudee hai god hua gee mo au.

8 “ ‘Goodou hudee hai god gi nia ada o tei mee i di langi i nua be i henuailala, be i lodo di moana o lala henuailala.* 9 Hudee pala ang gi dahi ada mee be e daumaha gi di maa, idimaa, Au go Yihowah go di godou God, Au go di God dubua. Digau ala ma ga ginagina i di Au, gei Au ga hagaduadua digaula mo nadau hagadili gi muli, gaa dae loo gi di tolu mo di haa adu dangada.* 10 Gei Au e dumaalia hua gi nia madahaanau e mana o digau ala e aloho i di Au ge e haga kila aga agu haganoho.

11 “ ‘Goodou hudee hai hegau ihala gi dogu ingoo, idimaa, Au go Yihowah di godou God, dela e hagahuaidu tangada dela ma ga hai hegau ihala dogu ingoo.*

12 “ ‘Goodou gi langahia di Laangi Sabad, heia gi dabuaahia, gii hai be agu helekai ala ne hai ko Au go Dimaadua di godou God adu gi goodou.* 13 Heia godou moomee gii lawa i lodo nia laangi e ono.* 14 Gei di hidu laangi la di laangi hagamolooloo, e haga dabu ai goodou gi di Au. Deai tangada i goodou e hai ana moomee ai, goodou, godou dama, godou hege, godou manu be go digau mai i daha ala e noho i godou henua. Godou hege e hai gi hagamolooloo gadoo be goodou. 15 Hagamaanadu ina bolo goodou nogo hai nia hege i Egypt, gei Au go Dimaadua, go di godou God, ga daa mai goodou gi daha gi ogu mogobuna mo ogu mahi. Deelaa laa e hagadaba ei Au adu gi goodou bolo gi hagadabu ina di Laangi Sabad.

16 “ ‘Hagalabagauina do damana mo do dinana, gii hai be agu helekai ala e hai ko Au go Dimaadua go doo God adu gi goodou, gi humalia adu gi goodou i nia mee huogodoo, ge gi mouli goodou waalooloo i hongo dagu henua dela ga gowadu ko Au gi goodou.*

17 “ ‘Hudee daaligidia tangada gii made.*

18 “ ‘Hudee kii i baahi tangada i daha mo doo lodo.

19 “ ‘Hudee gaiaa.*

20 “ ‘Hudee hagahuaidu ina tangada gi nia kai tilikai.*

21 “ ‘Hudee hagagailaa gi di hale o tangada, be go dono lodo, be go ana ‘donkey’, be go dana kau, be go di ingoo hua di mee i ana mee.’*

22 “Aanei la go nnaganoho Dimaadua, ne gowadu gi goodou huogodoo nogo dagabuli i di gonduu. Aanei hua nnaganoho a Maa ne gaamai, i dono lee maaloo mai i lodo di ahi mo mai i lodo nia gololangi maadolu, nia mee i golo ai. Gei Mee gaa hihi nia maa gi hongo nia baahi hadu baabaa e lua, ga gaamai gi di au.*

Nia daangada e mmaadagu

(Exodus 20.18-21)

23 “Di madagoaa di gonduu hagatau ne wele, ge goodou gu longono di lee mai i lodo di bouli, godou dagi mo nia dagi o godou madawaawa ga lloomoi gi di au, 24 ga helekai mai, ‘Dimaadua go tadau God gu hagi mai dono maaloo mo dono madamada i tadau madagoaa ne hagalongo gi Mee ne helekai mai i lodo di ahi! Dangi nei gidaadou gu gidee bolo tangada e mee di mouli hua igolo, i muli God ne helekai ang gi mee. 25 Malaa, gidaadou e aha ala e hagalliga gi di made labelaa? Di ahi huaidu deelaa la ga hagahuaidu gidaadou. Gidaadou e mmade hua, maa gidaadou ga hagalongo gi Dimaadua go tadau God, ma ga helekai labelaa. 26 Maa iai tangada i golo gu mouli i muli dono hagalongo gi di God mouli e helekai mai i di ahi? 27 Hana gi muli, Moses, hana hagalongo gi nia mee huogodoo Dimaadua go tadau God ma ga helekai ai. Nomuli, gei goe ga hanimoi, ga hagi mai laa ana mee ne helekai adu. Gimaadou ga hagalongo ga daudali ai.’

28 “Di madagoaa Dimaadua ne longono nnelekai aanei, gei Mee ga helekai mai, ‘Au gu longono nnelekai digau aanei, ge digaula e donu. 29 E humalia bolo digaula la gi hagabaubau hua laa beenei i nia madagoaa huogodoo! E humalia bolo digaula la gi hagalaamua ina Au, ge gi daudalia agu hagababa huogodoo i nia madagoaa huogodoo, gei nia mee huogodoo ga humalia i nadau baahi mo nadau hagadili gi muli gaa hana hua beelaa. 30 Hana, helekai gi digaula bolo gii hula gi muli gi nadau hale laa. 31 Gei goe, go Moses, noho i kinei i dogu baahi, gei Au ga gowadu agu haganoho mo agu hagababa huogodoo. Agoago ina nia maa gi nia daangada gii mee digaula di haga kila aga nia maa i tenua dela e wanga ko Au gi digaula.’

32 “Nia daangada Israel, goodou gi dagatonu adu gi goodou bolo goodou gi heia nia mee huogodoo Dimaadua go di godou God ne helekai adu gi goodou. Hudee de hagalongo gi tei haganoho i ana haganoho. 33 Daudalia nia maa huogodoo, gei nia mee huogodoo gaa gila humalia i godou baahi, gei goodou ga duudagi adu hua di godou noho i hongo tenua dela ga hai mee ginai goodou.

6

Taganoho Hagalabagau

1 “Aanei nia haganoho huogodoo ala ne hagi mai go Dimaadua di godou God bolo au gi agoago ina adu gi goodou. Goodou la gi haga gila ina aga nia maa i lodo tenua dela ga hai mee ginai goodou. 2 Di waalooloo o godou mouli, gei goodou mo godou madawaawa gi hagalaamua ina Dimaadua di godou God, mo di haga gila ina aga ana haganoho huogodoo ala e gowadu ko au gi goodou, gei goodou ga mouli waalooloo i lodo tenua deelaa. 3 Goodou go digau Israel, hagalongo mo di daudalia nia maa, gei goodou ga haadanga lamalia gaa hai tenua maaloo, gaa noho i lodo tenua tomo ge logo ono meegai, be di hagababa a Dimaadua di godou God dela ne hai ang gi godou damana mmaadua.

4 “Goodou go digau Israel, goodou gi langahia di mee deenei! Dimaadua dela go tadau God, go Mee hua dela go God.* 5 Aloho i Dimaadua go doo God aga i lodo do manawa hagatau, mo do mouli hagatau, mo oo mahi hagatau.* 6 Hudee delangahia nnaganoho aanei, ala e gowadu ko Au gi goodou dangi nei.* 7 Agoago ina nia maa gi au dama i lodo doo hale, mo do madagoaa dela e heehee iei goe i malaelae, mo do madagoaa ma gaa moe gi lala mo do madagoaa ma ga ala aga. 8 Nnoo ina nia maa gi oo lima mo doo lae gi langalangahia goodou nia maa. 9 Hihia nia maa gi di gili nia duludulu mo di gili di bontai o doo hale.

Nia agoago di hai o tee hagalongo

10 “Dimaadua di godou God gaa dagi goodou gi tenua dela ne hagababa go Mee gi godou damana mmaadua, go Abraham, Isaac mo Jacob, bolo e gowadu gi goodou, tenua deelaa iai nia waahale llauehe ge humalia huoloo, ge hagalee ni goodou ne hau.* 11 Nia hale le e honu nia goloo humalia, ge hagalee nia mee ni goodou ne haga budu mai. Nia monowai geli hagalee nia mee ni goodou ne geli, gei nia hadagee waini mo nia laagau olib, hagalee nia mee ni goodou ne dogi. Di madagoaa Dimaadua gaa dagi goodou gi lodo tenua deenei, gei goodou gaa noho ga miami laa. 12 Malaa, hudee de langahia Dimaadua dela ne laha mai goodou i Egypt, tenua nogo hai hege iei goodou. 13 Hagalabagau ina Dimaadua di godou God, daumaha hua gi Mee, gei gi hai hua godou hagamodu i dono ingoo.* 14 Gei goodou gi hudee daumaha gi nia balu ieidu o nnenua ala e haganiga mai godou gili. 15 Maa goodou ga daumaha gi nia balu ieidu, gei di hagawelewele o Dimaadua ga tale adu gi goodou, ga daaligi goodou gi daha mo henuailala, idimaa, Dimaadua di godou God dela i godou baahi la di God dubua.

16 “Goodou gi hudee haga madamada ina Dimaadua di godou God, be di godou hai dela nogo hagamada a Mee i lodo di anggowaa i Massah.* 17 Goodou heia gi haga gila ina aga nia haganoho huogodoo a Dimaadua di godou God ne gowadu gi goodou. 18 Heia nia mee ala e hiihai ginai Dimaadua, gei goodou ga haadanga lamalia, gaa mee di godou ulu gei ga hai mee gi tenua huwa humalia dela gu hagababa go Dimaadua ang gi godou damana mmaadua. 19 Gei goodou ga hagabagi gi daha godou hagadaumee ala i godou mua, be dana hagababa dela ne hai.

20 “I lodo nia madagoaa ala ma gaa dae mai, gei godou dama daane ga heeu adu gi goodou, ‘Dimaadua go tadau God ne helekai mai gi gidaadou bolo gi hagakila ina aga nia haganoho huogodoo aanei la eimaha?’ 21 Gei goodou ga helekai gi digaula, ‘Gimaadou nogo hai hua nia hege ni di king i lodo Egypt, gei Dimaadua ga dagi mai gimaadou gi daha mo Egypt gi ono mogobuna aamua. 22 Gei gimaadou guu mmada gi nia mogobuna haga goboina a Mee ala ne hai ang gi digau Egypt, ga hidi mai ai di haadanga balua guu tale ang gi di king o Egypt mo ana daangada aamua huogodoo. 23 Mee ne laha mai gidaadou gi daha mo Egypt belee lahi gi tenua dela gu hagababa go Mee gi tadau damana mmaadua bolo e gaamai gi gidaadou. 24 Dimaadua go tadau God guu hai bolo gidaadou gi haga kila aga ina nia haganoho huogodoo aanei, ge gi hagalabagau ina a Mee. Maa gidaadou ga haga kila aga nia maa, gei Mee ga madamada humalia i gidaadou i nia madagoaa huogodoo, ga hagahumalia gidaadou. 25 Gidaadou ma ga manawa dahi hua i tadau daudali mo di haga kila aga nia haganoho huogodoo aanei i mua nnadumada o Dimaadua go tadau God gadoo be ana helekai mai gi gidaadou, gei gidaadou gaa kila humalia.’

7

Nia dama donu a Dimaadua

(Exodus 34.11-16)

1 “Dimaadua di godou God gaa dagi goodou gi hai mee gi tenua dela ga hoohoo ga ulu ginai goodou no lodo, gei Mee ga hagabagi gi daha nia madawaawa e logo i godou mua, aanei la nia madawaawa Hittite, Girgashite, Amor, Canaan, Perizzite, Hivite mo Jebus. Nia madawaawa e hidu aanei koia e maaloo i goodou.* 2 Di madagoaa Dimaadua di godou God dela ga dugu adu digaula gi lala godou mogobuna, gei goodou ga haga magedaa digaula, goodou gi daaligidia digaula gi hagalee, gei goodou gi hudee hai hagababa gi digaula be e dumaalia gi digaula. 3 Goodou gi hudee wanga ina godou dama ahina e lodo gi nia dama daane digaula, be e laha mai nia dama ahina digaula e lodo ginai godou dama daane. 4 Idimaa, digaula ga halahalau godou dama daane gii huli gi daha mo Dimaadua gi daumaha gi nia balu ieidu, ga hidi mai ai gei Dimaadua ga hagawelewele adu gi goodou, ga daaligi goodou. 5 Deenei laa: Oho ina nia gowaa dudu tigidaumaha digaula, haga hingahinga ina gi lala nia duludulu dabu digaula, hele ina gi lala nadau ada o di god ahina go Asherah, duungia nia ada balu ieidu digaula.* 6 Heia nia mee aanei, idimaa Dimaadua di godou God gu hai mee gi goodou, gei goodou guu hai digau guu dabu, digau ni Mee ne hilihili mai i lodo nia henua huogodoo o henuailala.*

7 “Dimaadua ne aloho i goodou ge ne hilihili aga goodou, hagalee ne hilihili idimaa goodou ala e dogologo i nia henua ala i golo, deeai, goodou la tenua hua dulii. 8 Gei Dimaadua ne hilihili goodou, idimaa, Mee e aloho i goodou, gei e dadaahi hua beelaa dana hagababa dela ne hai gi godou damana mmaadua. Gei dela hogi di mee a Mee ne daa mai goodou gi ono mogobuna aamua, gei Mee ne haga dagaloaha mai goodou gi daha mo godou hai hege i lala nia mogobuna o di king o Egypt. 9 Goodou la gi langahia bolo Dimaadua di godou God la deelaa hua go Mee di God. Mee e manawa dahi ge dadaahi hua beelaa dana hagababa mo dono aloho dee odi, ang gi nia madahaanau e mana ala e aloho i Mee mo di haga gila aga ana haganoho.* 10 Gei Mee hagalee madugidugia di daaligi digau ala e de hiihai ang gi de Ia. 11 Goodou la gii pula i goodou i di godou haga gila aga nnagadilinga haganoho huogodoo aanei ala ne agoago adu gi goodou dangi nei.

Nia maluagina o di hagalongo

(Deuteronomy 28.1-14)

12 “Goodou ma ga hagalongo gi humalia mo di daudali nia haganoho aanei, Dimaadua di godou God le e dadaahi hua beelaa dana hagababa mo dono aloho i goodou, be dana hagamodu dela ne hai ang gi godou damana mmaadua.* 13 Mee ga aloho i goodou mo di haga dogologo goodou. Mee ga haga maluagina goodou, gaa hai goodou gi dogologowaahee gaa hai godou dama gii logo, gaa hai nia laagau gii huwa logo: ala go nia ‘wheat’ mono waini mono lolo olib. Godou damaa kau mo godou dama siibi gaa logo. Mee ga gowadu gi goodou nia haga maluagina huogodoo aanei i tenua dela ne hagababa go Mee gi godou damana mmaadua bolo e gowadu gi goodou. 14 Goodou koia ga maluagina i nia henua ala i golo huogodoo. Deai dahi daane be ahina i goodou ga hagalee huwa ai, mo godou manu daane mo ahina hogi deai dahi manu hagalee huwa ai. 15 Dimaadua ga daa gi daha mo goodou nia magi huogodoo, Mee hagalee gowadu gi goodou nia hagadilinga magi huaidu ala nogo hagaduadua goodou i Egypt, nia magi aanei gaa wanga go Mee gi godou hagadaumee. 16 Goodou la gi daaligidia gi daha nnenua huogodoo ala ga dugu adu go Dimaadua di godou God gi lala godou mogobuna. Goodou hudee dumaalia gi digaula be e daumaha gi nia balu ieidu digaula, idimaa, goodou ma ga daumaha gi nia balu ieidu digaula, gei goodou gaa mmade.

17 “Holongo goodou ga hagabaubau boloo, ‘Nia henua digaula koia e dogologowaahee i gidaadou, ge dehee tadau hai e hagabagi digaula gi daha mo kinei?’ 18 Goodou hudee mmaadagu i digaula, goodou gi langahia di mee Dimaadua di godou God dela ne hai gi di king o Egypt mo digau Egypt huogodoo. 19 Goodou gi langahia di hagaduadua damana dela guu mmada ginai godou golomada, nia hagadilinga mogobuna haga goboina, mo nia mogobuna mo nia mahi aamua o Dimaadua di godou God ala ne hai, nogo laha mai goodou gi daha mo Egypt. Go nia mogobuna hua aanei ala gaa hai go Dimaadua di godou God ang gi nia daangada ala e mmaadagu ai goodou dolomeenei. 20 Dimaadua di godou God ga hagau mai gi digaula di lamu kadi dangada mmae e daaligi digau ala ma gaa dubu i golo ala ne pala hagammuni. 21 Malaa, goodou hudee mmaadagu i digaula, idimaa Dimaadua di godou God le e madalia goodou, Mee di God aamua gei go Mee hua dela belee mmaadagu iei goodou. 22 Dimaadua di godou God ga haga madammaa gi daha nia madawaawa ala i godou mua. Goodou ga deemee di daaligi digaula i tolongo hua e dahi, ma gaa hai beenei gei nia manu lodo geinga ga logowaahee i lodo tenua, ga hagalliga adu gi goodou. 23 Dimaadua ga dugu adu digaula gi lala godou mogobuna, ga hagahinihini digaula gei goodou ga dadaaligi digaula gii odi. 24 Nia king digaula ga dugu adu labelaa go Mee gi lala godou mogobuna, gei goodou ga daaligi digaula ge nia ingoo digaula ga de langahia i nia madagoaa huogodoo i henuailala. Deai tangada e mee di hai baahi adu gi goodou ai. Goodou ga daaligi digaula huogodoo gi daha. 25 Goodou gi duungia nia ada balu ieidu digaula, goodou hudee hagagailaa gi nia goolo mo nia silber ala i di gili nia ada aalaa. Goodou hudee kae ina nia maa. Maa goodou gaa hai beelaa, gei goodou ga huaidu adu gi goodou, idimaa, Dimaadua di godou God e de hiihai gi nia ada balu god. 26 Gei goodou gi hudee gaamai nia ada balu ieidu gi lodo godou hale. Goodou gaa hai beelaa, gei di halauwa dela i baahi digaula ga tale adu gi goodou. Hudee hiihai gi nia mee aanei, kilia gi daha, idimaa nia mee aanei la gu haga halauwa go Dimaadua.

8

Tenua humalia dela ga hai mee ginai

1 “Goodou haga gila ina aga nnaganoho huogodoo ala ne agoago adu ko au gi goodou dangi nei, gei goodou gaa mee di mouli, ga dogologo ga hai mee gi tenua a Dimaadua dela ne hagababa ang gi godou damana mmaadua. 2 Goodou gi langahia di godou laha mai haga mogowaa go Dimaadua di godou God i lodo di anggowaa i lodo nia ngadau e madahaa. Mee ne dugu goodou gi lodo nia haingadaa belee hagamada goodou gi modongoohia e Ia be lodo godou manawa la gu modudahi i di haga kila aga ana haganoho be deeai. 3 Mee gu haga hiigai goodou, gei gu haangai goodou gi nia ‘manna’, tagadilinga meegai digi gidee e goodou mo godou maadua mmaadua i mua. Mee ne hai di mee deenei bolo gi modongoohia e goodou bolo ma hagalee go nia meegai la hua ala e haga mouli tangada, gei go nia helekai huogodoo ala e lloomoi i baahi o Dimaadua.* 4 I lodo nia ngadau e madahaa aanei, gei godou goloo ala nogo gahu ai goodou la digi mooho. Gei godou wae digi moholehole. 5 Goodou gi langahia bolo Dimaadua di godou God le e haga donu ge e hagaduadua goodou, gadoo be tamana dela e haga donu ge e hagaduadua dana dama. 6 Malaa, goodou haga gila ina aga nia mee Dimaadua ala ne haga modongoohia adu gi goodou, gei gi mouli ang gi ana haganoho mo di hagalaamua a Mee. 7 Dimaadua di godou God le e lahi goodou gi lodo tenua huwa humalia dela iai ono monowai, gei e uwa aga nia wai i lodo nia gelegele e hula gi nia gowaa baba mo i mehanga nia gonduu, 8 gei e huwa humalia nia ‘wheat’, ‘barley’, ‘grape’, huwa ‘fig’, huwa ‘pomegranate’, huwa olib mo nia mee maangala. 9 Deenei tenua dela ga maaluu ai goodou i nia hagadilinga meegai huogodoo, deai dahi mee e hagalee ai. Nia baalanga i lodo nia hadugalaa, gei nia baalanga mmee e logo e mee di geligeli go goodou mai i lodo nia gonduu. 10 Di godou madagoaa dela ma ga miami ga maaluu, gei gaa noho manawa lamalia, gei goodou gi hagaamuina Dimaadua di godou God i dana dugu adu gi goodou tenua huwa humalia deenei.

Di boloagi gi dee de langahia Dimaadua

11 “Goodou gii pula i goodou gi dee de langahia goodou Dimaadua di godou God. Hudee hai bolo goodou ga hagalee daudali dahi haganoho i agu mee ala e agoago ko au adu gi goodou dangi nei.* 12 I di godou madagoaa ma ga miami ai goodou, ga maaluu, gaa noho manawa lamalia, gei guu hau godou hale humalia guu noho ai goodou, 13 gei godou kau mono siibi, godou bahihadu silber mono goolo, mo nia mee huogodoo ala e hai mee ginai goodou la gu logowaahee, 14 gei goodou gii pula i goodou gi de hagamuamua hua goodou, ga de langahia e goodou Dimaadua di godou God dela ne laha mai goodou gi daha mo Egypt, di gowaa dela nogo hai hege ai goodou. 15 Mee ne dagi mai goodou i lodo di anggowaa looloo, dela iai nia gihaa poisin mono ‘scorpion’. Tenua maangoo deai ono wai ai, gei Mee gu haga hali mai nia wai i di gili nia hadugalaa adu gi goodou. 16 I lodo di anggowaa, gei Mee gu gowadu labelaa gi goodou nia ‘manna’ gi geina, tagadilinga meegai digi geina go godou maadua mmaadua i mua. Mee gu dugu adu gi goodou nia haingadaa llauehe belee hagamada goodou, bolo i di hagaodi gi muli ge Ia ga haga maluagina laa goodou. 17 Malaa, goodou hudee hagamaanadu bolo ma nia mogobuna mono mahi hua ni goodou ala ne maluagina ai goodou. 18 Goodou gi langalangahia Dimaadua di godou God, idimaa, ma go Mee dela ne dugu adu gi goodou di mogobuna gi maluagina ai goodou. Go di hai deenei dela ne haga gila aga ai dana hagababa dela ne hai ang gi godou damana mmaadua i mua. 19 Hudee haga de langahia ina Dimaadua di godou God, be daumaha gi nia balu ieidu mo di ngalua gi digaula. Maa goodou gaa hai beenei, gei au e haga iloo adu gi goodou, bolo goodou ga daaligi gi daha. 20 Maa goodou ga de hagalongo gi Dimaadua, goodou ga hagahuaidu gadoo be nia henua llauehe ala gaa oho go Mee i godou mua.

9

Tee hagalongo o nia daangada

1 “Goodou go digau Israel, hagalongo gi humalia! Dolomeenei gei goodou bolo gaa hula laa lodo di Monowai Jordan, gaa noho i tenua e dogologowaahee ono daangada, ge koia e maaloo i goodou, gei nia waahale digaula e llauehaa, e duuduu i nua ono abaaba e hula e tugi lala di langi. 2 Nia daangada o di gowaa deelaa le e lloowehaa ge maaloo, digau llauehe o di madawaawa Anak. Goodou gu longono i digaula bolo ma deai tangada e mee di hai baahi ang gi digaula ai. 3 Dolomeenei gei goodou ga iloo hagahumalia bolo Dimaadua di godou God dela gaa hana i godou mua gadoo be di ulaula o di ahi. Mee ga haga bagege digaula i di godou lloo adu, gei goodou ga waluwalu digaula ga daaligi digaula hagalimalima, be dana hagababa dela ne hai.

4 “I muli Dimaadua di godou God dela ma ga hagabagi digaula gi daha mo godou mua, gei goodou hudee bida hagamamaanadu i lodo godou manawa boloo, ‘Gidaadou la digau hai hegau donu, dela gei Dimaadua gaa dugu mai gi gidaadou gi hai mee gi tenua deenei.’ Deeai, Dimaadua ne hagabagi digaula gi daha mo godou mua, idimaa digaula digau huaidu. 5 Hagalee bolo idimaa go goodou digau humalia ge e hai nia mee donu dela ga ulu iei goodou gi lodo tenua digaula, ga hai mee ginai. Dimaadua e hagabagi digaula gi daha, idimaa digaula digau hai mee huaidu, ge di maa hogi belee haga gila aga di hagababa dela ne hagamodu go Mee ang gi godou damana mmaadua, go Abraham, Isaac mo Jacob. 6 Malaa, goodou gi iloo ge gi modongoohia bolo ma hagalee go goodou digau e hai hegau donu dela gaa hidi ai Dimaadua ga gowadu gi goodou tenua huwa humalia deenei, gi hai mee ginai goodou. Deeai, goodou la digau hua lodo hamaaloo.

7 “Goodou hudee de langahia di godou hai dela ne hai a Dimaadua di godou God gi hagawelewele i lodo di anggowaa. Mai di laangi dela ne hagatanga goodou mai i Egypt, ga dau mai loo gi di gowaa deenei, gei goodou nogo hai baahi gi Mee. 8 Goodou guu hai Dimaadua gi hagawelewele adu gi goodou i di Gonduu Sinai, gu hagawelewele bolo ga hagahuaidu goodou. 9 Au guu hana gi tomo di gonduu deelaa belee gaamai agu baahi hadu e lua, ala ne hihi ginai di hagababa Dimaadua dela ne hai adu gi goodou. Au nogo noho i tomo di gonduu deelaa i nia laangi e madahaa ge madahaa boo, digi miami be e inu.* 10 Dimaadua ga gaamai gi di au nia baahi hadu e lua ala guu lawa di hihi go Mee gi dono lima nia mee huogodoo ala ne helekai iei Mee adu gi goodou mai i lodo di ahi i di laangi dela nogo dagabuli ai goodou i di gili di gonduu deelaa. 11 Di hagaodi gi muli nia laangi e mada haa, gei Dimaadua ga gaamai gi di au nia baahi hadu e lua, ala guu hihi go Mee dana hagababa nonua.

12 “Gei Dimaadua ga helekai mai, ‘Hana gi lala hagalimalima! Au daangada ala ne laha mai kooe gi daha mo Egypt la gu ihala, guu huli gi daha mo di ala dela ne haga modongoohia ko Au ang gi digaula. Digaula guu hai di nadau ada balu ieidu ang gi ginaadou.’

13 “Dimaadua ga helekai labelaa mai, ‘Au e iloo e Au digau aanei la digau hua hamaaloo nadau lodo! 14 Goe hudee dugua Au. Au ga hagahuaidu digaula gaa tono gi daha nia ingoo digaula i nia madagoaa huogodoo i henuailala. Au gaa hai goe gii hai dahi henua e maaloo gei e dogologowaahee i digaula.’

15 “Malaa, au ne haneia gi daha mo hongo di gonduu deelaa, e gaweia agu baahi hadu e lua, gei di gonduu nogo ulaula. 16 Au gu gidee au bolo goodou gu de hagalongo gi nia haganoho ala ne gowadu go Dimaadua di godou God gi goodou, gaa hai di godou mee hala, ga hai baahi gi Mee i di godou hai ne hai di godou ada kau daane gi nia baalanga. 17 Au ga dahi aga nia baahi hadu e lua aalaa, gaa kili gi lala i godou mua, gu mooho. 18 Au gaa moe huli gi lala i hongo di gelegele i mua nnadumada o Dimaadua be agu hai ne hai i mua, i nia laangi e madahaa ge madahaa boo, gei au digi miami ge digi inu nia wai, idimaa go di huaidu dela ne hai go goodou i mua nnadumada o Dimaadua, dela ne hai a Mee gi hagawelewele. 19 Au gu madagu huoloo i di hagawelewele damana o Dimaadua, dela bolo ga daaligi goodou, gei Dimaadua gu hagalongo mai gi di au i di madagoaa deelaa.* 20 Dimaadua gu hagawelewele labelaa gi Aaron, ga hagamaanadu bolo e daaligi a mee. Gei au ga dalodalo i mee i di madagoaa deelaa. 21 Au guu kae di mee huaidu dela ne hai go goodou, dela go tama kau daane dela ne hai go goodou gi nia baalanga, gaa hudu gi lodo di ahi. Au gaa mmili nia maa gii hai be nia gohu dogolia, gaa llingi nia maa gi lodo nia wai ala e hali iha i tomo di gonduu.

22 “Goodou guu hai a Dimaadua di godou God gi hagawelewele i lodo Taberah, mo Massah, mo lodo labelaa Kibroth-Hattaavah.* 23 Di madagoaa o Dimaadua ne hagau goodou i Kadesh-Barnea ga helekai adu bolo gii hula gi hai henua gi tenua dela gu gowadu gi goodou, gei goodou gu hai baahi gi Mee. Goodou digi hagadagadagagee gi Mee ge digi hagalongo gi Mee.* 24 Dogu madagoaa ne daamada gaa noho i godou baahi, gei goodou nogo hai baahi ang gi Dimaadua.

25 “Au ga dogoduli gi lala i hongo di gelegele i mua nnadumada o Dimaadua, gaa noho i di gowaa deelaa i nia laangi e mada haa ge madahaa boo, idimaa, Dimaadua ne helekai mai bolo Ia ga hagahuaidu goodou. 26 Au guu dangi gi Dimaadua ga helekai, ‘Meenei Tagi go Yihowah, Goe hudee hagahuaidu ina au daangada, go au daangada ala ne haga mehede mai Kooe i Egypt, ga laha mai digaula gi oo mahi mogobuna aamua huoloo. 27 Gi langahia e Goe au gau hai hegau Abraham, Isaac mo Jacob. Goe hudee hei e Goe nia lodo hamaaloo mo nia huaidu mo nia hala o digau aanei. 28 Gi dee hai digau Egypt bolo Goe e deemee di lahi au daangada gi tenua dela ne hagababa Kooe ang gi digaula. Digaula gaa hai hua bolo Goe ne lahi digaula gi lodo di anggowaa belee daaligi digaula i do dee hiihai gi digaula. 29 Digaula la nia daangada ni aau, ne hilihili belee hai au daangada, ga laha mai Kooe i Egypt gi oo mahi mo o mogobuna aamua.

10

Moses guu kae labelaa di Madangaholu Haganoho

(Exodus 34.1-10)

1 “Gei Dimaadua ga helekai mai, ‘Haahia au baahi hadu e lua be nia mee ala i mua. Hauhia dau debedebe laagau e dugu nia maa gi no lodo, gei goe hanaga gi di Au i hongo di gonduu. 2 Gei Au gaa hihi gi hongo nia baahi hadu e lua aalaa gi nnelekai ala nogo hihi i hongo nia baahi hadu ala i mua ala gu oho kooe, gei goe gaa dugu nia maa gi lodo tebedebe deelaa.’

3 “Malaa, au gaa hau dagu debedebe mai i di laagau ‘acacia’, gaa hai agu baahi hadu e lua be nia mee ala i mua, gaa hana gaa kae nia baahi hadu gi hongo di gonduu deelaa. 4 Gei Dimaadua gaa hihi gi hongo nia baahi hadu aalaa go nia helekai la hua ala ne hihi gi hongo nia baahi hadu e lua ala i mua, aalaa go di Madangaholu Haganoho ala nogo dau adu go Mee gi goodou i hongo di gonduu i lodo di ulaula, i di laangi dela nogo dagabuli ai goodou gi di gonduu, gei Dimaadua ga gaamai gi di au nia baahi hadu e lua aalaa. 5 Gei au ga haneia i di gonduu deelaa, gaa dugu nia maa gi lodo dagu debedebe dela ne hau, gii hai be nnelekai Dimaadua ala ne hai mai gi di au. Gei nia maa i golo hua gaa dae mai loo gi dolomeenei.”

6 (Digau Israel ne hagatanga ia i nia monowai geli o di hagadili ni Jaakan, gaa hula gi Moserah, gaa dau adu gi golo, gei Aaron gaa made, gaa danu labelaa i golo. Eleazar go dana dama daane gaa pono di lohongo o maa gaa hai nnegau o tangada hai mee dabu.* 7 Digaula ga hagatanga i golo ga lloo adu gi Gudgodah, ga hagatanga i golo ga lloo ia gi Jotbathah, go di gowaa dela nia dama monowai e logo i golo. 8 I di madagoaa deelaa, gei Dimaadua ga haga noho gaa dugu di madawaawa Levi bolo e madamada humalia Tebedebe o di Hagababa, gei e hai nnegau o tangada hai mee dabu, gei e hai di haga maluagina mai i di ingoo o Dimaadua, be di hai dela nogo hai mai i mua gaa dae mai loo gi dangi nei.* 9 Deelaa di mee o di madawaawa Levi digi hai dono duhongo gowaa be nia madawaawa ala i golo ala guu hai nadau gowaa. Gei di mee digaula ne kae la go di moomee o digau hai mee dabu Dimaadua, be nnelekai o Dimaadua di godou God dela guu lawa ai di hagababa.)

10 “Au nogo noho i hongo di gonduu deelaa i nia laangi e madahaa ge madahaa boo, be dagu hai dela nogo hai matagidagi. Gei Dimaadua gu longono Ia agu dangidangi i di madagoaa deelaa, gei Mee gu hila adu gi goodou gu hagalee e daaligi goodou.* 11 Gei Mee ga helekai mai, ‘Hana gi baahi au daangada, dagia digaula gii hula gi hai henua gi tenua dela guu lawa ai di hagababa ko Au ang gi nadau damana mmaadua bolo e wanga gi digaula.’

Ma di aha dela e hiihai ginai Dimaadua

12 “Deenei laa, goodou go digau Israel, goodou gi hagalongo gi di mee a Dimaadua dela e hiihai ginai mai i godou baahi: E hiihai bolo goodou gi daumaha gi Dimaadua mo di haga kila aga ana helekai huogodoo. Aloho i Mee, ge gi hai hegau hua gi Mee mai i lodo godou manawa hagatau, 13 ge hagakila ina aga ana haganoho huogodoo ala guu lawa ai dagu boloagi adu gi goodou dangi nei, gi mouli goodou manawa lamalia. 14 Di langi i nua mo henuailala mo ono hagahonu huogodoo la nia mee ni Dimaadua di godou God. 15 Gei di aloho o Dimaadua i godou damana mmaadua ala i mua le e damana huoloo, dela gei Mee ga hilihili goodou gi daha mo digau ala i golo. Goodou nia daangada ne hilihili ga tugi mai loo gi dangi nei. 16 Deenei laa, tugi dangi nei gaa huli gi muli, gei goodou gi hagalongo ang gi Dimaadua, gei gii lawa gi daha mo godou manawa hamaaloo dangihi. 17 Dimaadua di godou God la di God koia e aamua gei e mogobuna huoloo i nia god huogodoo ala i golo. Go Mee dela koia e aamua gei e mahi, malaa, nia mee huogodoo gi hagalongo ang gi Mee. Mee hagalee hilihili dangada, gei Mee hagalee kae di hui halahalau.* 18 Mee e hagamaamaa nia donu o nia dama ala guu mmade nadau maadua, mo nia ahina ala guu mmade nadau lodo, gei e aloho huoloo i digau tuadimee ala e noho i tadau baahi, e haangai digaula gei e haga gahu digaula. 19 Goodou gi haga gila ina aga godou aloho ang gi digau mai i daha, idimaa, goodou nogo hai digau mai i daha i mua i lodo tenua go Egypt. 20 Goodou gi hagalabagau ina Dimaadua di godou God, gei gi daumaha hua gi Mee. Goodou gi manawa dahi hua gi Mee mo di hai hagamodu hua i dono ingoo. 21 Gi hagaamuina a Mee, Mee go di godou God, dela nogo hai adu gi goodou ana mee haga goboina ala gu gidee goodou, gei guu mmada ginai godou golomada. 22 Di madagoaa o godou maadua mmaadua ne hula gi Egypt, digaula digau hua dogo mada hidu, gei dolomeenei Dimaadua di godou God guu hai goodou gi dogologowaahee guu hai gadoo be nia heduu o di langi.*

11

Di aamua Dimaadua

1 “Aloho i Dimaadua di godou God mo di daudali ana haganoho huogodoo i nia madagoaa huogodoo. 2 Dangi nei, goodou gi langahia godou mee ala ne kabe i baahi Dimaadua mai godou gidee ana hegau. Goodou gu gidee di aamua o Dimaadua, ono mogobuna, ono mahi, 3 mo ono mogobuna hagagoboina dangada. Goodou gu gidee dana hai ne hai gi di king o Egypt, mo dono henua hagatau.* 4 Goodou gu gidee Dimaadua ne daaligi gi daha digau dauwa Egypt hagatau, mo nadau hoodo mo nadau kulumaa, mai i dana haga abulu digaula i lodo Tai Mmee, di madagoaa digaula nogo waluwalu mai goodou.* 5 Goodou e iloo di mee Dimaadua ne hai adu i hongo di anggowaa i mua di godou dau mai gi kinei. 6 Goodou e langahia dana hai ne hai gi Dathan mo Abiram, nia dama daane a Eliab mai di madawaawa Reuben. I mua nia hadumada o nia daangada huogodoo, henuailala ne mahuge gi nua ga hagaholi meemaa, mo nau madahaanau, nau hale laa, nau gau hai hegau, mo nau manu huogodoo.* 7 Uaa, ma go goodou go digau ala ne mmada gi nia mee hagagoboina huogodoo Dimaadua ala ne hai.

Tenua maluagina dela ne hagababa ang gi Israel

8 “Daudalia agu mee huogodoo ala ne helekai adu gi goodou dangi nei. Gei goodou gaa mee di lloo adu laa lodo di monowai, gaa noho i tenua dela bolo ga ulu ginai goodou. 9 Ge goodou gaa noho waalooloo i tenua tomo ge logo ono meegai, dela ne hagababa go Dimaadua bolo e wanga gi godou maadua mmaadua mo nadau hagadili gi muli. 10 Tenua dela bolo ga noho ai goodou, la hagalee hai be Egypt, dela nogo noho goodou anadilaangi. Di madagoaa goodou ne dogi godou golee laagau i golo, gei goodou e ngalua kono ginai, e hai nia wai e haganannanu nia gowaa dogi mee. 11 Gei tenua dela bolo ga ulu ginai goodou, la tenua gonduu, ono gowaa baba, tenua e honu ono wai uwa. 12 Dimaadua di godou God, e madamada humalia tenua deenei, ge pula ai di maa i lodo di ngadau.

13 “Malaa, daudalia nnagababa ala gu gowadu ko au dangi nei, aloho i Dimaadua di godou God, ge gi hai hegau gi Mee mai i godou manawa hagatau.* 14 Maa goodou gaa hai nia mee aanei, gei Mee ga hagau eia ana uwa gi godou gowaa, i di madagoaa dela e humalia ginai nia maa, i lodo di madagoaa dogi mee mo di madagoaa hadi mee, gi iai godou huwa laagau ‘wheat’, waini, mono lolo olib, 15 mo nia geinga tolo ang gi godou kau. Goodou ga hai mee gi nia meegai huogodoo ala e hiihai ginai goodou. 16 Hudee heia goodou gi dagia gi daha mo Dimaadua, bolo e daumaha ge hai hegau gi nia balu ieidu. 17 Maa goodou gaa hai beelaa, gei Dimaadua ga hagawelewele adu gi goodou. Mee gaa dugu nia uwa, gei godou gelegele ga maangoo di tomo nia meegai. Gei hoohoo mai hua, gei goodou gaa mmade i golo, ma e aha maa tenua la tenua humalia dela e gowadu go Mee gi goodou.

18 “Goodou gi langahia nnagababa aanei, mo di haga dahidamee ina nia maa. Lawalawa ina gi hongo godou lima, mo di ulu i hongo godou lae, e haga langalangahia adu gi goodou. 19 Aago ina nia maa gi godou dama. Helehelekai i nia maa i godou hale mo i nia gowaa ala e noho ai goodou, mo godou madagoaa e hagamolooloo ai, mo godou madagoaa e ngalua. 20 Hihia nia maa i hongo nia duludulu nia bontai godou hale, mo i hongo nia bontai godou abaaba. * 21 Gei goodou mo godou dama ga mouli waalooloo i tenua Dimaadua di godou God, ne hagababa bolo e wanga gi godou damana mmaadua. Goodou gaa noho waalooloo be di waalooloo o di langi dela i baahi i nua henuailala hua igolo.

22 “Daudalia hagahumalia nnaganoho huogodoo ala ne helekai ko au adu gi goodou. Aloho i Dimaadua di godou God, heia ana mee huogodoo ala ne helekai bolo gi heia, ge gi manawa dahi gi Mee. 23 Gei Mee ga hagabagi nia henua huogodoo i mua di godou lloo adu, gei goodou gaa noho i nnenua digau ala e aamua ge maaloo i goodou. 24 Nia gowaa huogodoo ala e taele ai goodou nonua, gaa hai nia gowaa ni goodou. Di godou henua la ga duudagi mai di gowaa baba dela i bahi i ngaaga gaa hana gi nia Gonduu Lebanon i bahi i ngeia, mo mai di Monowai Euphrates i bahi i dua gaa hana gi Tai Mediterranean i bahi i dai.* 25 Dimaadua di godou God gaa hai nia daangada gi mmaadagu i goodou i tei gowaa hua dela e hula ginai goodou i lodo tenua deelaa, be dana hagababa dela ne hai, malaa, deai tangada e mee di dugu goodou ai.

26 “Dangi nei gei au e gowadu gi goodou di hilihili mehanga di hagahumalia mo di haga huaidu: 27 Goodou gaa kae di hagahumalia, maa goodou ga daudali nia hagababa Dimaadua di godou God, ala e gowadu ko au gi goodou dangi nei, 28 gei goodou gaa kae di hagahuaidu, maa goodou ga hagalee daudali nia hagababa aanei, gaa huli gi daha ga daumaha gi nia balu ieidu ala digi daumaha ginai goodou anadilaangi. 29 Di madagoaa Dimaadua ma ga laha mai goodou gi lodo tenua dela belee hai henua ginai goodou, goodou belee haga iloo di hagahumalia mai tomo di Gonduu Gerizim, ge gi haga iloo di hagahuaidu mai tomo di Gonduu Ebal.* 30 (Nia gonduu e lua aanei la i bahi i dai di Monowai Jordan, i lodo tenua digau Canaan ala e noho i hongo di gowaa mehanga gonduu o Jordan. Nia gonduu aanei la adu gi bahi i dai, hagalee mogowaa i nia laagau hagamadagu o Moreh, hoohoo gi di waahale o Gilgal.) 31 Goodou ala ga tuu adu laa lodo di Monowai Jordan, gaa noho i tenua Dimaadua di godou God e gowadu gi goodou. Di madagoaa goodou gaa kae di maa gaa noho i golo, 32 gei goodou heia gi daudali nnaganoho huogodoo ala e gowadu ko au gi goodou dangi nei.

12

Di gowaa hua e dahi e daumaha ai

1 “Aanei nia haganoho e hai gi daudali go goodou i di waalooloo o godou noho i lodo tenua a Dimaadua, go di God o godou maadua mmaadua e gowadu gi goodou. Hagalongo gi nia maa! 2 I lodo tenua dela ga hai henua ginai goodou, goodou gi ohaa gi daha nia gowaa huogodoo ala e daumaha ai nia daangada gi nadau god i hongo nia gonduu nnoonua, i hongo nia gonduu lligi, mo i lala nia laagau ala e tomo. 3 Ohaa gi daha nadau gowaa dudu tigidaumaha, ohaa gi daha nadau duludulu hadu haga madagu gi mooho haga ligiligi. Duungia gi daha nadau ada o di god ahina go Asherah, hele ina gi lala nadau ada god gi deemee digaula di daumaha labelaa i golo.*

4 “Hudee daumaha gi Dimaadua di godou God be di nadau hai dela e daumaha ai ginaadou gi nadau god. 5 Dimaadua ga hilihili dana gowaa e dahi mai i lodo nnenua o godou madawaawa huogodoo, deelaa di gowaa belee lloomoi ginai nia daangada gi ono mua, e hagalaamua di ingoo o Maa. 6 Deelaa di gowaa e hai godou tigidaumaha ala e dudu, mo godou tigidaumaha ala i golo, godou tigidaumaha ina dahi baahi e madangaholu o godou maluagina, mo godou kisakis, aalaa go nia kisakis ala guu lawa di hagababa go goodou gi Dimaadua, mo nia kisakis aga i lodo goodou manawa donu, mo di kisakis o di ulumadua o godou kau mo goodou siibi. 7 Dimaadua di godou God dela ne hagahumalia goodou, ga madalia goodou i di gowaa deelaa, malaa, goodou mo godou madahaanau ma ga miami ga tenetene gi godou mee humalia ala ne ngalua ginai.

8 “I di madagoaa deelaa ma gaa dae mai, goodou hudee heia di hai dela nogo haihai go goodou. Gaa dae mai gi dolomeenei, goodou huogodoo nogo daumaha hua gi di godou hiihai, 9 idimaa, goodou digi dau gi lodo tenua Dimaadua di godou God dela e gowadu gi goodou, deelaa di gowaa ga noho iei goodou i di aumaalia. 10 Di godou madagoaa ma gaa lloo adu laa lodo di Monowai Jordan, Dimaadua di godou God ga gowadu tenua deelaa e hai henua ginai goodou. Dimaadua ga duuli goodou gi daha mo godou hagadaumee, gei goodou gaa noho i lodo di aumaalia. 11 Dimaadua ga hilihili dana gowaa dela belee hagalaamua ai goodou di ingoo o Maa. Deelaa di gowaa belee wanga gi Mee nia mee huogodoo ala ne hagi adu ko au gi goodou: godou tigidaumaha dudu, mo godou tigidaumaha ala i golo, dahi baahi e madangaholu o di godou maluagina, mo godou kisakis, mo godou kisakis hagalabagau ala gu hagababa go goodou gi Dimaadua. 12 Goodou gi madalia a Mee mo di tenetene i lodo di gowaa deelaa, ngaadahi mo godou dama daane mo godou dama ahina, godou hege, mo digau Levi ala e noho i lodo godou waahale. Goodou gi langahia bolo digau Levi la hagalee hai mee gi nia gowaa e hai nadau mee donu. 13 Goodou hudee hai tigidaumaha i di ingoo hua di gowaa dela e hiihai ginai goodou. 14 Godou tigidaumaha le e hai hua i di gowaa e dahi dela ga hilihili aga go Dimaadua mai i lodo nnenua o godou madawaawa. Deelaa hua di gowaa belee hai godou tigidaumaha e dudu, mo nia mee huogodoo ala i golo ala guu lawa dagu hagi adu gi goodou.

15 “Goodou e mee hua di daaligi godou manu mo di gai nia maa i di ingoo hua di gowaa dela e noho ai goodou. Goodou e mee di gai gi logowaahee nia mee a Dimaadua di godou God ala ma ga gowadu gi goodou. Ma e aha maa goodou e madammaa be hagalee madammaa godou lodo, goodou huogodoo e mee hua di gai nia maa, gadoo be goodou ala e mee di gai nia goneiga o di ee be go di manu ‘antelope’. 16 Malaa, goodou hudee geina loo nia dodo o nia maa, goodou duia gi daha nia dodo gi lodo nia gelegele be nia wai.* 17 Nia mee ala e tigidaumaha gi Dimaadua la hagalee gai i nia gowaa ala e noho ai goodou. Hagalee gai dahi baahi e madangaholu o godou meegai, mo godou waini, mo godou lolo olib, be nia ulumaadua o godou kau mo godou siibi, be nia tigidaumaha ala gu hagababa go goodou gi Dimaadua, be go godou tigidaumaha o godou manawa, be go nia tigidaumaha ala i golo. 18 Goodou mo godou dama daane, dama ahina, godou hege, mo digau Levi ala e noho i lodo godou waahale, goodou gi geina hua nia tigidaumaha aanei i mua o Dimaadua di godou God, i di gowaa dela e hilihili go Dimaadua di godou God. Goodou gi tenetene i di gowaa deelaa gi godou mee huogodoo ala ne hai. 19 Di waalooloo o di godou noho i lodo di godou henua, goodou gi hudee de langahia di godou hagamaamaa digau Levi.

20 “Di madagoaa Dimaadua di godou God ma ga haga logo godou henua, gii hai be dana hagababa dela ne hai, goodou e mee hua di gai nia goneiga i di ingoo hua di gowaa dela e hiihai ginai goodou. 21 Maa di gowaa dela belee hagalaamua ai goodou di ingoo o Dimaadua le e mogowaa loo, gei goodou e mee hua di daaligi tei kau be tei siibi dela ne gowadu go Dimaadua gi goodou. Gei goodou e mee hua di gai nia goneiga o nia maa i godou hale, be dagu hai dela ne hagi adu gi goodou. 22 Tangada dela e madammaa ono lodo be hagalee madammaa ono lodo, ia e mee hua di gai nia goneiga aalaa, be dana hai dela e gai nia goneiga o di ee be go di manu ‘antelope’. 23 Malaa, goodou hudee geina nia goneiga ala ono dodo i ono lodo, idimaa, di mouli la i lodo nia dodo, gei goodou hudee geina di mouli dalia nia goneiga.* 24 Hudee hai hegau gi nia dodo i nia meegai, duia hua gi daha be goodou ma gaa dui nia wai gi lodo nia gelegele. 25 Maa goodou ga daudali taganoho deenei, Dimaadua ga manawa tenetene adu gi goodou, gei nia mee huogodoo gaa kila humalia adu gi goodou mo godou hagadili gi muli. 26 Godou tigidaumaha mo godou kisakis ala gu hagababa ang gi Dimaadua, la gi kae ina gi di gowaa e dahi dela e daumaha ai goodou. 27 Tigidaumaha ina godou tigidaumaha ala belee dudu hagatau i hongo di gowaa dudu tigidaumaha a Dimaadua. Tigidaumaha ina labelaa nia tigidaumaha ala e gai ono goneiga go goodou, gei nia dodo o nia maa la gi duia gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha. 28 Daudalia nia mee huogodoo ala ne hagi adu ko au gi goodou, gei nia mee huogodoo gaa kila humalia adu gi goodou mo godou hagadili gi muli, gaa hana hua beelaa, idimaa, goodou e hai nia mee ala e donu mo nia mee ala e haga tenetene Dimaadua di godou God.

Di hagalliga i di hai daumaha ang gi nia ada mee

29 “Dimaadua di godou God ga hunahuna nia henua aalaa, i di godou madagoaa ma ga heebagi gi digaula, gei goodou ga hai mee gi tenua deelaa gaa noho i golo. 30 I muli Dimaadua ga hunahuna gi daha nia henua aalaa, goodou gi madamada humalia i goodou, hudee daudalia nadau hai daumaha, idimaa, deelaa di mee e huaidu huoloo. Goodou hudee halahala ina di nadau hai dela e daumaha ai gi nadau balu god belee kabe go goodou. 31 Goodou hudee daumaha gi Dimaadua di godou God be di nadau hai e daumaha ai gi nadau balu god, idimaa, nadau hai e daumaha ai, digaula e hai nia mee hagaginagina dangada huogodoo ala e de hiihai ginai Dimaadua. Digaula e tigidaumaha hogi nadau dama i lodo di ahi, i hongo nadau gowaa dudu tigidaumaha.

32 “Heia nia mee huogodoo ala ne hagi adu ko au bolo goodou gi heia. Goodou hudee wanga dahi mee be e daa dahi mee i nia maa gi daha.*

13

1 “Dolomaa dahi soukohp be tangada haga donu midi e hagababa adu gi goodou dana mogobuna, be go dana mee haga goboina, 2 bolo gii dagi goodou gi daumaha gi nia god ala digi daumaha ginai goodou i mua. Ma e aha maa ana mee ala gu hagababa le e kila aga, 3 goodou hudee hagalongo gi mee. Dimaadua di godou God e hai a mee belee hagamada goodou, gi iloo Ia be goodou e aloho i Dimaadua mai i lodo godou manawa hagatau. 4 Daudalia hua Dimaadua, hagalaamua ina a Mee. Hagalongo gi Mee, ge gi daudalia ana helekai. Gi daumaha gi Mee, ge heia goodou gi manawa dahi ang gi Mee. 5 Gei goodou gi daaligidia gii mmade nia daangada haga donu midi, be go nia soukohp ala e dagi goodou gi hai baahi gi Dimaadua, dela ne daa goodou gi daha mo Egypt, di gowaa nogo hagaduadua ai goodou. Nia daangada ala e hai beelaa, le e hai di huaidu, e hiihai e dagi goodou gi daha mo di mouli o Dimaadua dela ne hagi adu gi goodou bolo gi mouli ai. Digaula le e hai loo gi daaligi gii mmade, gii mmaa nia huaidu gi daha mo goodou.

6 “Dolomaa do duaahina daane, be go dau dama daane, be go dau dama ahina, be go doo lodo dela e aloho iei goe, be go do ehoo hagaaloho haga tenetene e hagamada e dagi goe hagammuni gi daumaha gi nia balu ieidu, nia god ala digi daumaha ginai goe mo o maadua mmaadua mai i mua. 7 Dolomaa hunu ginaadou e hagamada e dagi goe gi daumaha gi nia god o nia daangada ala e noho i do baahi, be go nia god o nia daangada ala e noho mogowaa i di goe. 8 Goe hudee heia dahi dangada i digaula gi halahalau ina goe. Goe hudee hagalongo gi mee. Goe hudee dumaalia gi mee, gei goe hudee benabena ina a mee. 9 Daaligidia a mee gii made! Goe gi adamua di dilidili a mee, ga nomuli dugua ang gi digau huogodoo ala i golo gi dilidilia a mee labelaa. 10 Dilidilia a mee gii made, idimaa, mee gu hagamada guu dagi goe gi daha mo Dimaadua go doo God, dela ne daa goe gi daha mo do hagaduadua i Egypt. 11 Gei nia daangada huogodoo o Israel ga longono ginaadou di mee dela ne hai, gei digaula ga mmaadagu, ga deai tangada e hai nia mee huaidu beenei ai.

12 “Goodou ma gaa noho i lodo nia waahale ala e gowadu go Dimaadua di godou God, dolomaa goodou ga longono 13 bolo hunu balu daangada mai godou henua gu dagi gee nia daangada o nadau waahale gi daumaha gi nia god ala digi daumaha ginai ginaadou i mua. 14 Maa goodou ga hagalongo gi di longo hagaboo beelaa, halahalaina gii donu humalia. Ma gaa donu bolo di hai huaidu deenei la guu hai, 15 daaligidia nia daangada huogodoo ala i lodo di waahale deelaa, mo nadau manu labelaa. Ohaa ina di waahale deelaa gi mooho hagatau. 16 Hagabudu ina mai nia goloo huogodoo o nia daangada ala nogo noho i golo, hagabae ina gi nua i di gowaa maalama o di waahale deelaa, gaa dudu di waahale deelaa mono mee huogodoo i ono lodo, e hai ai tigidaumaha gi Dimaadua di godou God. Di waahale deelaa belee hai loo gii dugu mooho hua beelaa, hagalee hau labelaa. 17 Hudee hai mee gi di ingoo hua di mee dela gu hagahuaidu bolo e hunahuna gi daha, gei Dimaadua gaa huli gi daha mo dono hagawelewele damanaiee, ga dumaalia adu gi goodou. Mee ga dumaalia adu gi goodou ga hagadogologo goodou, be dana hagababa ne hai gi godou maadua mmaadua, 18 maa goodou ga daudali ana hagababa hagatau ala ne gowadu ko au gi goodou dangi nei, mo di hai ana mee ala bolo gi heia.

14

Di manawa gee dela ne bule

1 “Goodou nia daangada ni Dimaadua di godou God. Goodou ma gaa lodo huaidu gi tangada made, goodou hudee duuduu ina godou gili be e dahi gi daha nia ngaahulu ala i hongo godou lae, be di hai digau ala i golo.* 2 Goodou nia daangada ni Dimaadua di godou God. Mee ne hilihili goodou belee hai ana daangada mai i lodo nia daangada huogodoo ala e noho i hongo henuailala.*

Nia manu madammaa mo nia manu hagalee madammaa

(Leviticus 11.1-47)

3 “Hudee geina di ingoo hua di mee dela gu helekai ai Dimaadua bolo hagalee mada mmaa. 4 Aanei nia manu e gai go goodou: nia kau, siibi, nia kuudi, 5 nia ee, nia siibi lodo geinga, kuudi lodo geinga, be nia ‘antelope’, 6 di ingoo hua nia manu ala nadau babaawae e manga lua gei e gowaga nadau meegai i lodo nadau dinae gaa mama labelaa. 7 Malaa, deai nia manu e gai ai, go nia manu hua ala nadau babaawae e manga lua, ge e mama nadau meegai. Goodou hagalee gai nia ‘camel’, ‘rabbit’ be nia ‘badger’. Nia manu aanei la hagalee madammaa, digaula e mama nadau meegai, gei nadau babaawae hagalee manga lua. 8 Hudee geina nia biigi. Dugua nia biigi bolo hagalee madammaa, nia wae digaula e manga lua, gei e hagalee mama nadau meegai. Hudee geina nia manu aanei, ge hudee bili hogi gi nadau huaidina mmade.

9 “Goodou e mee di gai di ingoo hua di iga dela ono hiwahiwa be ono una i golo, 10 gei di ingoo hua di mee dela e mouli i lodo nia wai, dela ono hiwahiwa be ono una ai, la hagalee gai, dugu ina bolo ma hagalee madammaa.

11 “Goodou e mee di gai di ingoo hua di manu dela e madammaa. 12-18 Gei aanei nnagadilinga manu ala hagalee gai: nia ‘eagle’, ‘owl’, ‘hawk’, ‘falcon’, ‘buzzard’, ‘vulture’, ‘crow’, ‘ostrich’, ‘seagull’, ‘stork’, ‘heron’, ‘pelican’, ‘gormorant’, ‘hoopoe’, mo nia koomoli.

19 “Nia lamu huogodoo ala nadau bakau i golo, la hagalee madammaa, hudee geina nia maa. 20 Goodou e mee di gai nia lamu ala e madammaa.

21 “Hudee geina di manu dela ne made. Goodou e mee di hai digau henua gee ala e noho i godou mehanga gi gai di maa, be goodou e mee di hui di maa gi digau henua gee ala i golo. Gei goodou digau ni Dimaadua di godou God, goodou nia daangada ni Mee.*

“Hudee dunu ina tama siibi be tamaa kuudi i lodo nia milugu dono dinana.

Taganoho o dahi baahi madangaholu

22 “Dugua gi daha dahi baahi madangaholu o nia mee huogodoo ala gaa hai go goodou mai i godou hadagee i lodo di ngadau e dahi.* 23 Gei goodou hula gi di gowaa Dimaadua di godou God ga hilihili belee hagalaamua ai di ingoo o Maa, gaa gai i ono mua godou taiaga dahi baahi madangaholu o godou huwa laagau, waini mo nia lolo olib, mo nia ulu mmaadua o godou kau mo godou siibi. Heia di hai deenei, gei goodou gaa kabe di hagalaamua Dimaadua di godou God, i nia madagoaa huogodoo. 24 Maa di gowaa belee hagalaamua ai goodou di ingoo Dimaadua le e mogowaa balua di kae godou dahi baahi madangaholu o godou huwa laagau ala ne hagahumalia goodou go Dimaadua, gei goodou gaa hai beenei: 25 Huia gi daha godou huwa laagau, gaa kae nia bahi hadu dalia goodou gi di gowaa hai daumaha dela ga hilihili go Dimaadua. 26 Huihuia godou mee ala e hiihai ginai, nia goneiga kau, dama siibi, waini, mono dagaao, ge goodou mo godou madahaanau ga miami ge tenetene i mua o Dimaadua di godou God, i di gowaa deelaa.

27 “Goodou hudee de langahia di godou hagamaamaa digau Levi ala e noho i lodo godou waahale. Digaula nadau henua donu ai. 28 Di hagaodi nia ngadau dagi dolu huogodoo, goodou gi gaamai dahi baahi madangaholu o godou meegai hadagee, ga benebene i lodo godou waahale. 29 Nia meegai aanei la anga gi digau Levi, idimaa digaula nadau henua donu ai, ge anga labelaa gi digau henua gee, digau guu mmade nadau maadua, mo nia ahina guu mmade nadau lodo ala e noho i lodo godou waahale. Digaula belee lloomoi e kae nadau mee huogodoo ala e dee dohu i nadau baahi. Heia di hai deenei, gei Dimaadua di godou God, ga hagahumalia goodou i godou mee huogodoo ala ma gaa hai.

15

Di Hidu Ngadau

(Leviticus 25.1-7)

1 “Di hagaodi nia ngadau dagi hidu huogodoo, gei goodou gaa kili gi daha nia boibana bahi hadu o nia daangada adu gi goodou. 2 Deenei di godou hai di mee deenei: Digau huogodoo ala ne dumaalia gi tei dangada Israel gi boibana ana bahi hadu, la gi hagalawa ina di boibana deelaa, ge gi hudee hai loo bolo goodou e hagabudu mai nia boibana aalaa. Go Dimaadua la hua ne helekai bolo di boibana deenei la gi hunahuna gi daha. 3 Goodou e mee di hagabudu mai di boibana o tangada henua gee dela e boibana adu gi goodou, gei goodou hagalee hagabudu mai di boibana o tei goodou ne boibana adu.

4 “Dimaadua di godou God, ga hagahumalia laa goodou i tenua dela e gowadu go Mee gi goodou. Deai tangada i goodou bolo ga hagaloale ai, 5 maa goodou ga hagalongo gi Mee, gaa pula i di godou daudali ana haganoho huogodoo ala e hai ko au adu gi goodou dangi nei. 6 Dimaadua la ga hagahumalia goodou be dana helekai dela ne hai. Goodou gaa wanga godou bahi hadu e boibana go nnenua e logo, gei goodou hagalee hai gi boibana bahi hadu mai tei henua. Goodou gaa mee di dagi nia henua e logo, gei tenua e mee di dagi goodou ai.

7 “Maa iai tangada Israel i lodo di gowaa dela e gowadu go Dimaadua di godou God e dee dohu ana mee, hudee dumaanga, ge hudee buhi di hagamaamaa a mee.* 8 Di godou mee belee hai, la gi dumaalia wanga ina gi mee ana mee ala e dee dohu ai. 9 Hudee de hiihai di wanga nia mee gi mee, idimaa di ngadau dela e hagalawa gi daha nia boibana la dela gu hoohoo mai. Hudee heia nia maanadu huaidu beelaa gi ulu gi lodo godou libogo. Maa goodou ga de hiihai gi mee e boibana, gei mee gaa dangi gi Dimaadua e hai baahi adu gi goodou, gei goodou gaa too gi di hala. 10 Wanga ina gi mee dehuia mai i lodo di manawa dumaalia, gei Dimaadua ga hagahumalia goodou i godou mee huogodoo ala e hai. 11 Nia madagoaa huogodoo, hunu gau Israel i golo e hagaloale, e dee dohu nadau mee, gei au e hagababa adu gi goodou bolo goodou gi dumaalia gi digaula.*

Di haga hai hegau o nia hege

(Exodus 21.1-11)

12 “Ma tei digau Israel, taane be di ahina, ma gaa hui eia adu be di hege, gei goodou hagau ina a mee gii hana i muli dono ngalua adu gi goodou i nia ngadau e ono. Di hidu ngadau ma ga dau mai, gei goodou heia a mee loo gi mehede ang gi deia.* 13 Goodou ma ga hagamehede a mee, hudee hagau ina a mee beelaa ana mee ai, 14 wanga ina gi mee hunu mee i nia mee a Dimaadua ne hagahumalia goodou, nia mee be nia siibi, golee laagau, mono waini. 15 Hagamaanadu ina bolo goodou nogo hai nia hege i Egypt, ge Dimaadua di godou God ne hagamehede goodou, ga hidi mai ai iei au ga gowadu taganoho deenei gi daudalia go goodou.

16 “Holongo di hege ga hagalee hiihai e hana gi daha mo goe, mee e aloho i di goe mo digau doo hale, ga hiihai hua bolo e noho i godou baahi. 17 Gei goe gaa lahi a mee gi di bontai doo hale, ga haga bongoo dono dalinga i golo, gei mee gaa hai dau hege di waalooloo o dono mouli. Heia au hege ahina beelaa. 18 Hudee lodo hagawelewele maa goe ga hagamehede dau hege, mee ne ngalua adu gi di goe i nia ngadau e ono, e hui kooe gi di baahi di hui o oo gau ngalua. Heia beenei, gei Dimaadua go doo God, ga hagahumalia goe i au mee huogodoo ala e hai.

Nia ulu mmaadua o nia kau mono siibi

19 “Dugu ina gee godou ulu mmaadua kau daane mono siibi huogodoo ang gi Dimaadua di godou God. Hudee haga hai hegau ina nia kau aanei, hudee dahia nia gili o nia siibi aanei.* 20 I lodo di ngadau e dahi, goodou mo digau godou hale, gi geina nia manu aanei i mua Dimaadua, i di gowaa hai daumaha dela ga hilihili go Dimaadua. 21 Maa ga iai nia mee hala i di gili nia manu aalaa, be nia maa e habehabe, be deegida, be dee dohu nadau gowaa i golo, la hudee tigidaumaha ina gi Dimaadua di godou God. 22 Goodou e mee di gai nia manu beenei i godou hale. Goodou huogodoo, be goodou e madammaa be hagalee madammaa, e mee di gai nia maa, be di godou gai nia ee mo nia ‘antelope’. 23 Gei hudee hai hegau gi nia dodo nia maa e hai nia meegai, goodou gi duia nia maa gi hongo nia gelegele be nia wai.*

16

Di Pasoobaa

(Exodus 12.1-20)

1 “Hagalaamua ina Dimaadua di godou God i di godou budu di Pasoobaa i lodo di malama go Abib. Go di malama deelaa, i di boo, dela ne laha mai goodou go Mee gi daha mo di haingadaa o Egypt.* 2 Hula gi di gowaa a Dimaadua dela ga hilihili belee hai di gowaa e hagalaamua ai dono ingoo, daaligidia dahi siibi be dahi kau ang gi tagamiami Pasoobaa, e hagalaamua Dimaadua, go di godou God. 3 Goodou ma ga miami tagamiami deenei, hudee geina nia palaawaa ne hai gi nia ‘yeast’. Nia laangi e hidu, gei goodou e gai godou palaawaa ono ‘yeast’ ai, gadoo be di godou hagatanga i Egypt hagallebullebu. Di palaawaa deenei ga hagaingoo bolo di palaawaa o di hagaduadua. Geina di palaawaa deenei gi langahia goodou i di waalooloo godou mouli di godou lloomoi i Egypt, dela go di gowaa hagaduadua. 4 I lodo nia laangi e hidu, deai tangada i hongo di godou henua e hai mee gi di ‘yeast’ i lodo dono hale ai, gei nia goneiga di manu dela ne daaligi hiahi di laangi matagidagi, le e gai hua i di boo deelaa. 5-6 Daaligidia nia manu o di Pasoobaa i di gowaa a Dimaadua dela ga hilihili belee hai di gowaa e hagalaamua ai dono ingoo, ge deai di gowaa i golo i hongo tenua e gowadu go Dimaadua di godou God gi goodou ai. Heia di mee deenei i di ulu di laa, di madagoaa o di laangi ne hagatanga ai goodou i Egypt. 7 Dunu ina nia goneiga, geina i di gowaa daumaha dela ga hilihili go Dimaadua, gei di luada dono daiaa gaa hula gi muli gi godou guongo. 8 Nia laangi e ono ala nomuli, gei goodou e gai nia palaawaa ala hagalee ne hai gi nia ‘yeast’, ge di hidu laangi, dagabuli e daumaha gi Dimaadua di godou God, ge hudee hai moomee i di laangi deelaa.

Taumaha o di Hagadogodo o nia Huwa laagau

(Exodus 34.22; Leviticus 23.15-21)

9 “Daulia nia dabu e hidu, mai di godou madagoaa ne daamada ne hadi nia huwa laagau ‘wheat’, 10 gaa budu Taumaha o di Hagadogodo o nia Huwa laagau, e hagalaamua Dimaadua di godou God, e wanga dehuia gi Mee tigidaumaha dela e hagatau gii hai be di hagahumalia a Mee ne hai adu gi goodou. 11 Gi tenetene i mua Dimaadua, ngaadahi mo godou dama, godou gau hai hegau, digau Levi, digau henua gee, nia dama guu mmade nadau maadua, mo nia ahina guu mmade nadau lodo ala e noho i godou waahale. Deenei di godou hai e hai i di gowaa a Dimaadua dela ga hilihili belee hai di gowaa e hagalaamua ai dono ingoo. 12 Goodou e hai gi daudali nnaganoho aanei, hudee de langahia bolo goodou nogo hai nia hege i Egypt.

Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili

(Leviticus 23.33-43)

13 “I muli godou hagamadammaa godou huwa laagau, mo di tau godou waini huogodoo, goodou gaa budu Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili i lodo nia laangi e hidu.* 14 Tenetene gi di maa, mo godou dama, godou gau hai hegau, digau Levi, digau henua gee, nia dama guu mmade nadau maadua, mo nia ahina guu mmade nadau lodo ala e noho i godou guongo. 15 Hagalaamua ina Dimaadua di godou God gi di godou budu di laangi deenei i nia laangi e hidu i di gowaa hai daumaha dela ga hilihili go Dimaadua. Gi tenetene, i Dimaadua gu hagahumalia di hadi godou huwa laagau mo godou moomee.

16 “Nia daane huogodoo o godou henua, gi lloomoi e daumaha gi Dimaadua hagadolu i di ngadau e dahi, i di gowaa hai daumaha dela ga hilihili go Dimaadua: i di Laangi Pasoobaa, i Taumaha o di Hagadogodo o nia Huwa laagau, mo Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili. Taane e dahi e gaamai dana wanga dehuia 17 dela e mee dana hai, e hagatau gi nia hagahumalia Dimaadua di godou God, ne wanga gi deia.

Di haga hai hegau o di tonu

18 “Dongo ina nia gau hai gabunga, mono dagi ala i golo, i lodo nia waahale huogodoo ala e gowadu go Dimaadua di godou God. Nia daane aanei le e hai nia daangada hagahumalia be di mee e dahi. 19 Digaula hagalee e hai nia daangada geegee, be e hagamodongoohia di nadau hai dangada i nadau hagadonu mehanga dangada. Digaula hagalee e kae nia hui halahalau, idimaa nia wanga dehuia le e haga de gidee nia golomada digau kabemee, mo digau hai mee donu, gaa hai digaula gii hai nadau hagamodu hai gee.* 20 Nia madagoaa huogodoo, goodou gi heia nia daangada be di mee e dahi, i godou mee ala e hai, gei goodou gaa noho beelaa gi muli, i hongo tenua Dimaadua di godou God, dela e gowadu gi goodou.

21 “Goodou ma gaa hai di godou gowaa hai tigidaumaha ang gi Dimaadua di godou God, hudee dugu ina di ada laagau o di god ahina, dela go Asherah, i dono baahi. 22 Ge hudee hagaduu aga dahi waduu hadu, ang gi di hai daumaha gi nia ada mee. Dimaadua e ginagina nia maa.*

17

1 “Hudee tigidaumaha ina gi Dimaadua di godou God, dahi kau be siibi dela e dee dohu di mee i dono gili. Dimaadua e ginagina ai.

2 “Dolomaa goodou guu longo bolo i lodo di waahale e dahi o godou waahale, dahi daane be dahi ahina gu hai hala ang gi Dimaadua, gu oho dana hagababa 3 i dana daumaha mo di hai hegau gi nia balu ieidu, be di laa, be di malama, be nia heduu, e hai baahi gi taganoho Dimaadua.* 4 Maa goodou ga longono di longo beelaa, hagadina ina di maa hagatau. Ma gaa donu bolo di mee huaidu deenei la guu gila i Israel, 5 lahia tangada deelaa gi daha mo di waahale, ga dilidili gii made. 6 Malaa, mee belee hai hua gii made, be di maa nia daangada hagadootonu e lua be nonua ne hagamodongoohia aga a mee. Deai tangada ga dilidili gii made be di maa tangada hagadootonu hua e dahi e hagamodongoohia aga a mee ai. * 7 Digau hagadootonu e hai gii kili nadau hadu matagidagi, nomuli gei digau ala i golo ga dilidili a mee. Deenei di hai e hai, gei di hai huaidu deenei ga hagalee i godou baahi.*

8 “Hunu gabunga ala ga mada haingadaa dono hai go digau hai gabunga, ala go nia gabunga i nia mee be nia goloo nia daangada, be go di lauwa tuaidina, be go di hagamodongoohia di hai geegee o taaligi tangada dela belee daaligi gii made, mo di daaligi tangada ge tangada la gaa made. Maa di gabunga haingadaa beenei ga gila aga, hula gi di gowaa hai daumaha hua e dahi dela ne hilihili go Dimaadua di godou God, 9 ga hagi anga di hai deenei gi digau hai mee dabu ala go nia dama Levi, mo tangada hai gabunga dela i lodo di oobidi di madagoaa deelaa, e hagamodu go digaula. 10 Digaula gaa hai di nadau hagamodu, gei goodou gaa hai loo gii hai be nnelekai digaula. 11 Hai mee gi di nadau hagamodu, gi daudalia nadau helekai huogodoo. 12 Tangada ma ga de hagalongo gi tangada hai gabunga be tangada hai mee dabu dela e ngalua, le e daaligi gii made. Deenei di ala gaa daa di hai huaidu deenei gi daha mo Israel. 13 Gei nia daangada huogodoo ga longono ginaadou di maa, ga mmaadagu ai, deai tangada bolo ia gaa hai labelaa di hai deelaa ai.

Nia aago i di hai di king

14 “I muli godou kae tenua dela ga gowadu go Dimaadua di godou God gaa noho ai, gei goodou ga hagamaanadu bolo goodou e hiihai e hai di godou king, gadoo be nia henua ala i godou baahi.* 15 Goodou gi dagatonu bolo taane dela ne hilihili go goodou gii hai di king, la go mee dela ne hilihili go Dimaadua mai godou mehanga, hudee hai king gi tangada hua gee. 16 Di king hagalee hai mee gi nia hoodo e logo ang gi ana gau dauwa, gei mee hagalee hagau ana gau gi Egypt e hui nia hoodo, idimaa Dimaadua gu helekai bolo ana daangada la hagalee hula labelaa gi golo.* 17 Di king hagalee hai ono lodo e logo, idimaa di hai deenei gaa hai a mee gii huli gi daha mo Dimaadua, gei mee hagalee hai eia gi maluagina gi nia silber mono goolo.* 18 Dono madagoaa gaa king, mee e hai gi hai mee gi di beebaa o nia beebaa haganoho a Dimaadua, mo nia agoago mai di beebaa matagidagi dela e benebene go digau hai mee dabu ala go nia dama Levi. 19 Mee e hai gi benebene di beebaa deenei gi hoohoo gi deia, gei e daudau di maa i di waalooloo o dono mouli, gei mee ga iloo ia di hagalaamua Dimaadua, ge e daudali manawa dahi nia haganoho huogodoo ala e hihi no lodo. 20 Deenei di mee e hai a mee gi de hagamaanadu bolo ia e mada humalia i ono ehoo Israel, gei e hai a mee gi dee de hagalongo gi nnaganoho Dimaadua. Gei mee gaa dagi tenua i nia ngadau e logowaahee, ge ono hagadili gaa dagi Israel i nia adu dangada e logo gi muli.

18

Nia duhongo digau hai mee dabu

1 “Digau hai mee dabu o di madawaawa Levi la hagalee hai nadau duhongo gowaa i Israel. Digaula e mouli hua mai nia tigidaumaha, mo nia wanga dehuia ala ne wanga gi Dimaadua. 2 Digaula hagalee hai mee gi nia gowaa gadoo be nia madawaawa ala i golo, nadau duhongo la go di moomee humalia dela ne kae go ginaadou, ala guu hai digau hai mee dabu ni Dimaadua, be di hagababa Dimaadua dela ne hai.*

3 “Nia madagoaa di kau be siibi ma ga wanga dehuia, digau hai mee dabu le e wanga ginai di bakau, di mudamuda, mo tinae. 4 Digaula e kae tuhongo matagidagi o nia huwa laagau ‘wheat’, waini, lolo olib, mo nia huluhulu siibi. 5 Dimaadua ne dongo di madawaawa Levi mai mehanga godou madawaawa huogodoo bolo e hai hegau ang gi de Ia, gaa hana hua beelaa.

6 “Di ingoo hua tangada Levi dela e hiihai, le e mee di hanimoi i tei waahale hua i lodo Israel, gaa hana gi di gowaa hai daumaha hua e dahi, 7 gei mee e mee di hai hegau i golo, e hai tangada hai mee dabu ni Dimaadua dono God, e hai be digau Levi ala i golo ala e ngalua i golo. 8 Mee e kae ana meegai e logo be nia meegai digau hai mee dabu ala i golo, gei mee e mee di hai mee gi nia mee o ono gau ma ga hagau ang gi deia.

Di hagailoo hai baahi gi di hai hegau digau huaidu

9 “Di godou madagoaa ma ga lloomoi gi tenua dela e gowadu Dimaadua di godou God, hudee daudalia nia hangaahai hagaginagina dangada o nia henua ala i golo. 10 Hudee tigidaumaha godou dama i lodo nia ahi be i hongo godou gowaa dudu tigidaumaha, gei gi hudee heia godou daangada gii hai nadau hagadilinga mee be nia buubuu, be e halahala di longo mai baahi nadau balu god,* 11 be e hai nia buubuu e hagahumalia be e hagahuaidu nia daangada, hudee heia digaula gi halahala nadau hagamaamaa mai baahi nia hagataalunga o digau mmade.* 12 Dimaadua di godou God e ginagina nia daangada ala e hai nia mee haga ginagina dangada beenei, deenei tadinga Dimaadua e hagabagi nia henua aalaa gi daha mo tenua dela e llooadu ginai goodou. 13 Gi manawa dahi hagatau ang gi Dimaadua.”*

God e hagababa bolo e hagau mai dana soukohp

14 Moses ga helekai gi digaula, “Nia daangada o tenua dela bolo ga hai mee ginai goodou, digaula e daudali digau hai buubuu ge e halahala di longo mai baahi nadau balu god, gei ogo Dimaadua di godou God hagalee hiihai bolo goodou gi daudali nia mee beenei. 15 Mee ga hagau mai dana soukohp e hai be au, tangada mai i godou lodo, malaa, goodou e hai loo gi hagalongo gi mee.*

16 “Di godou madagoaa dela nogo dagadagabuli gi di Gonduu Sinai, gei goodou gu tangi bolo goodou hagalee hiihai e hagalongo labelaa gi di lee o Dimaadua, be e mmada gi di ulaula o di ahi dela e hagamadagudagu, idimaa, goodou guu hai bolo goodou gaa mmade. 17 Gei ogo Dimaadua gu helekai mai gi di au boloo, ‘E donu go nia dangidangi digaula. 18 Au ga hagau gi digaula soukohp dela e hai hua be goe mai i nadau mehanga. Au ga hagi anga gi mee dana helekai dela e hai, gei mee ga hagi anga gi nia daangada agu mee huogodoo ala ga helekai iei Au. 19 I di madagoaa dela ma ga helekai ai soukohp deelaa i dogu ingoo, gei tangada dela ma ga hagalee hagalongo, gei Au ga hagaduadua a mee.* 20 Gei di maa iai soukohp ga helekai dana mee i dogu ingoo ge di maa hagalee di mee ni aagu bolo gi heia, be tei soukohp dela e helekai i di ingoo o nia balu ieidu, nia soukohp beelaa le e daaligi gii mmade.’

21 “Holongo goodou ga heheeu i godou mehanga boloo, ‘Dehee di madau hai ga iloo ai gimaadou bolo telekai a soukohp la hagalee di mee mai baahi Dimaadua?’ 22 Gei di maa soukohp ga helekai i dahi mee i di ingoo o Dimaadua, ge di mee a mee dela ne helekai ai la digi gila, malaa, di mee deenei la hagalee di mee mai baahi o Dimaadua, di hiihai hua ni mee, goodou hudee mmaadagu i mee.

19

Nia Waahale Pala Daangada

(Numbers 35.9-34; Joshua 20.1-9)

1 “I muli Dimaadua di godou God gu daaligi nia daangada ala nadau gowaa ga gowadu go Mee gi goodou, mo i muli di godou kae nadau waahale mo nadau hale, gaa noho i golo, 2-3 goodou haahia dolu tenua deelaa, di guongo e dahi e hai gi iai dono waahale dela e golongoohia di hula ginai. Taane ma ga daaligi dana dangada gii made la gaa mee di lele gi tei nia waahale aanei e duuli eia i nia haingadaa. 4 Maa taane gaa tiba ga daaligi dana dangada gii made, gei mee hagalee di hagadaumee ni oono, geia e mee di lele gi tei nia waahale aanei gii noho eia hagahumalia. 5 Deenei dono hagamodongoohia: dolomaa nia daane dogolua gaa hula gi lodo henua belee hele nau laagau, gei tangada e dahi gaa hele dana laagau, gei di libogo talai ga baeha, gaa lele ga daaligi dono ehoo dela i golo gaa made, mee e mee di lele gi tei nia waahale aanei, gii noho eia hagahumalia. 6 Maa gaa bolo di waahale hua e dahi, gei di maa holongo ga mogowaa ge tangada o tangada ne daaligi dela belee hai hui gi di made o maa, gaa mee di kumi a mee, holongo ga daaligi gii made dana dangada ono hala ai i lodo dono hagawelewele. Malaa, tangada a mee ne daaligi, la ne daaligi hua hala, hagalee di hagadaumee ni mee. 7 Deenei tadinga o dagu helekai dela ne hai bolo goodou gi dugua nia waahale e dolu gi daha.

8 “Di madagoaa Dimaadua di godou God, ga haga damana di godou gowaa, be dana kai dela ne hai gi godou maadua mmaadua, ga gowadu ana gowaa huogodoo ala ne hagababa adu, 9 goodou belee hilihili labelaa nia waahale e dolu i golo. (Mee ga gowadu di gowaa deenei maa goodou gaa hai agu mee huogodoo ala ne helekai adu gi goodou dangi nei ge maa goodou e aloho i Dimaadua di godou God, mo di mouli gii hai be ana agoago). 10 Heia di hai deenei, gi dee mmade digau nadau ihala ai, gei goodou ga hagalee dau gi di hala, ma gaa hai godou daangada gii mmade i hongo tenua Dimaadua e gowadu gi goodou.

11 “Dolomaa taane gaa bida hiihai hua ga daaligi dono hagadaumee gii made, gaa lawa gaa lele gi dahi waahale i nia waahale aanei bolo gi humalia ia. 12 Di hai deenei, gei nia dagi o dono waahale, ga laha mai a mee gaa wanga gi tangada o maa, dela belee tala di hui di made o maa, gii hai a mee gii made. 13 Tumaalia e hai gi mee ai. Hagammaa ina gi daha mo Israel taaligi dangada gii made, gei nia mee huogodoo ga gila humalia i godou baahi.

Nnagageinga nia gowaa namua

14 “Hudee nege ina tagageinga digau do baahi, dela gu hagaduu namua loo i lodo tenua Dimaadua di godou God e gowadu gi goodou.*

Di hai o nia daangada hagadootonu

15 “Tangada hagadootonu e dahi e dee dohu di hagi aga di hala o tangada ne hai. Di hagadootonu o nia daangada dogolua be dogodolu e mee di hagi aga di hala o tangada.* 16 Maa iai tangada hagadootonu ga hagamada ga hagahuaidu tuai dangada mai i ana hai kai tilikai, 17 malaa, meemaa dogolua le e hai gii hula gi di gowaa e dahi dela e daumaha ai, gei digau hai mee dabu mo digau hai gabunga ga gabunga meemaa. 18 Digau hai gabunga ga halahala hagatau di hai o tangada dela e hala. Maa digaula gaa gida bolo mee ne hagadootonu kai tilikai gi tuai dangada Israel, 19 mee e hai gii kae di hagaduadua o tangada dela belee hagahuaidu go mee. Deenei di hai e hai, gei di hai huaidu deenei ga hagalee i godou baahi. 20 Gei digau huogodoo ala i golo ga longono ginaadou di mee dela ne hai, gei digaula ga mmaadagu, ga deai dahi dangada e hai labelaa di huaidu beenei ai. 21 Ma gaa hai beelaa, hudee dumaalia, di hagaduadua le e hai gi tongaadahi, di mouli ang gi di mouli, di golomada ang gi di golomada, di niha ang gi di niha, di lima ang gi di lima, di wae ang gi di wae.”*

20

Di hai o tauwa

1 “Goodou ma gaa hula belee heebagi gi godou hagadaumee, gaa mmada gi nia kulumaa mono hoodo, mono gau dauwa ala e dogologo i goodou, hudee mmaadagu i digaula. Dimaadua di godou God, dela ne haga dagaloaha goodou mai Egypt, ga madalia goodou. 2 I mua goodou ga heebagi, tangada hai mee dabu e hana gi mua e helekai gi godou gau dauwa boloo, 3 ‘Nia daane o Israel, hagalongo! Dangi nei goodou gaa hula gi tauwa. Hudee mmaadagu i godou hagadaumee, be lodo paagege, be uli godou gai. 4 Dimaadua di godou God le e hana dalia goodou, ga gowadu di maaloo gi goodou.’

5 “Gei nia dagi dauwa ga agoago gi nia daane ga helekai, ‘Maa iai taane i kinei dogo hau hua dono hale malaa digi hagadabu ina? Maa i golo, gei mee gii hana gi dono hale. Maa mee ga hagalee hana, gaa made hua i lodo tauwa, ge tuai dangada ga hagadabu di hale o maa. 6 Maa iai taane i kinei, dogo dogi hua dana hadagee waini, gei digi hai dono madagoaa e hadi ana ‘grape’? Maa i golo, gei mee e hana gi dono hale. Maa mee ga hagalee hana, gaa made hua i lodo tauwa, ge tuai dangada ga hiaagina ang gi deia nia waini aalaa. 7 Maa tangada i kinei dogo hagababa hua belee hai dono lodo? Maa i golo, geia gii hana gi dono hale gi dee made hua i lodo tauwa, ge tuai dangada gaa noho gi di hagababa o maa.’

8 “Nia dagi dauwa ga helekai labelaa gi nia daane boloo, ‘Maa iai taane i kinei guu lodo bagege gu madagu? Maa tangada beenei i golo, gei mee gii hana gi dono hale gi de hagabagege go mee nia hagamataane o digau ala i golo.’ 9 Di madagoaa nia dagi dauwa ne lawa nadau leelee gi digau dauwa, digaula ga hilihili nia dagi mai nia buini dagi dahi.

10 “I mua goodou ma gaa hula ga heebagi gi di waahale, gei goodou wanga ina di madagoaa digaula e hagamodongoohia di nadau magedaa. 11 Maa digaula gaa huge nia bontai bolo ginaadou gu magedaa, digaula hagatau e hai godou hege, ge digaula gaa hai godou moomee ala e hono gi digaula. 12 Maa digau di waahale deelaa ga hagalee hai bolo ginaadou gu magedaa, e heebagi hua, gei goodou haganiga ina di nadau waahale gi godou gau dauwa. 13 Di madagoaa Dimaadua di godou God, gaa hai goodou gii kumi di waahale deelaa, gei goodou daaligidia nia daane huogodoo ala i golo. 14 Goodou guu mee di lahi nia ahina, nia damagiigi, nia manu, mo nia mee huogodoo ala i lodo di waahale. Goodou guu mee di hai hegau gi nia mee o godou hagadaumee huogodoo. Dimaadua gu gowadu nia maa gi goodou. 15 Deelaa di godou hai e hai gi nia waahale ala e mogowaa mo tenua dela ga noho ai goodou.

16 “Gei goodou ma gaa kumi nia waahale i lodo tenua Dimaadua di godou God, dela e gowadu gi goodou, daaligidia nia daangada huogodoo gii mmade. 17 Daaligidia nia daangada aanei hagatau: digau Hittite, Amor, Canaan, Perizzite, Hivite, mo digau Jebus, be di hai Dimaadua ne hagi adu gi goodou bolo gi heia. 18 Daaligidia digaula gii mmade, gi dee hai goodou go digaula gii hala ang gi Dimaadua, i di nadau aago goodou gi heia nia mee hagaginagina dangada ala e hai go ginaadou ma ga daumaha gi nadau god.

19 “Goodou ma gaa hai bolo e kumi di godou waahale, hudee hele ina gi lala nia laagau ala e hai ono huwa ma e aha maa di kumi o di waahale le e duainau. Geina nia huwa o nia maa, hudee hunahuna ina nia laagau. Nia laagau la hagalee nia hagadaumee ni goodou. 20 Goodou e mee di hele nia laagau ala i golo, gaa hai godou hagabae duuli, gaa dae loo gi di kumi o di waahale.

21

Di hai nia daaligi dangada ala digi modongoohia

1 “Dolomaa tangada ne gida i lodo di gowaa maalama, gu daaligi guu made, i lodo tenua dela belee gowadu go Dimaadua di godou God, gei goodou e de iloo be ni aai ne daaligi a mee. 2 Godou dagi mono gau hai gabunga e hula e hagatau nia mogowaa i mehanga di gowaa nogo gida tangada made, mo nia waahale ala e hoohoo gi golo. 3 Gei nia dagi o di waahale dela e mada hoohoo gi di gowaa ne gida tangada made, la gi hilihilia tamaa kau dela digi haga hai hegau ina. 4 Digaula gi kaina di maa gi di gowaa i baahi di monowai dela e mmidi beelaa, gei di gowaa deelaa, la di gowaa digi hagamaluu ina, be dogi go tangada, gei digaula gi haadia di uwa di manu la i golo. 5 Digau hai mee dabu ala go nia dama Levi gii hula labelaa gi golo, idimaa, go digaula ala e hai nia hagamodu i di gili nia mee be nia heebagi mono mee beelaa. Dimaadua di godou God, gu hilihili digaula bolo e hai hegau ang gi de Ia, ge e hagamodongoohia nia hagahumalia i dono ingoo. 6 Gei nia dagi huogodoo o di waahale dela e hoohoo gi di gowaa ne gida tangada made, le e tono nadau lima i hongo di kau, 7 ga helekai: Gimaadou digi daaligidia tangada deenei, gei gimaadou e de iloo be koai ne daaligi a mee. 8 Meenei Dimaadua, Goe dumaalia gi au daangada digau Israel, ala ne haga dagaloaha Kooe mai i Egypt. Dumaalia mai gi gimaadou, hudee heia gimaadou gii dau gi di made o tangada digi hai dana mee hala deenei. 9 Malaa, maa goodou gaa hai di hiihai Dimaadua, gei goodou ga hagalee dau gi di made deelaa.

Di hai nia ahina galabudi o tauwa

10 “Di madagoaa Dimaadua di godou God ga gowadu gi goodou gi maaloo i tauwa, gei goodou gaa kumi godou daangada gaa hai digau galabudi ni goodou, 11 dolomaa goe ga gidee dahi ahina madanga i lodo digaula, dela e hiihai ginai goe bolo e lodo ginai. 12 Lahia a mee gi doo hale, heia a mee gii dahi dono libogo, tuudia nia madaaniha ono madaalima, 13 ga koodai ono goloo. Mee e noho i doo hale, e dangidangi i ono maadua i di malama e dahi, nomuli, gei goe guu mee di lodo gi mee. 14 Nomuli, maa goe ga hagalee hiihai gi mee, goe gaa hai a mee gii hana. Idimaa goe dela guu hono gi mee gii kii i do baahi, goe e deemee di hai a mee be di hege, gaa hui a mee gi daha.

Di hai o tuhongo o tama daane matagidagi

15 “Dolomaa taane ono lodo dogolua, gei nia ahina guu hai nau dama daane dagi dahi gi taane deelaa, gei tama daane matagidagi la hagalee di tama ni di lodo o maa dela e mohoni ginai. 16 Maa taane ga hagamaanadu be dehee dana hai e duwwe ana mee i ana dama, geia gi hudee hagamaanadu bolo gaa wanga tuhongo tama daane dela ne haanau matagidagi gi tama daane o dono lodo dela e mohoni ginai. 17 Mee belee wanga ana duhongo e lua gi dana dama daane matagidagi ma e aha maa mee hagalee di tama ni dono lodo dela e mohoni ginai. Taane e hai gi iloo di tonu o dana dama daane matagidagi, gaa wanga gi mee tuhongo dela e donu ge hagaingoo gi mee.

Tama daane de hagalongo

18 “Dolomaa dahi daane dana dama daane de hagalongo ge hai baahi, tama daane dela gu de hiihai di hagalongo gi ono maadua, ge meemaa hogi e hagaduadua a mee i di nau agoago a mee. 19 Nia maadua o maa la gi lahia a mee gi mua nia dagi o di waahale dela e noho iei mee, e hai ono gabunga. 20 Meemaa gi helekai gi digaula boloo, ‘Di mau dama daane le e aago ngadaa, ge hai baahi, ge de hiihai di hagalongo mai gi gimaua. Mee hagauwwou bahi hadu ge nnoo mau e libaliba.’ 21 Gei nia daane o di waahale gi dilidilia a mee gii made, gei di huaidu deenei ga hagalee i godou baahi. Digau huogodoo ala i Israel ga longono di mee dela ne hai, ga mmaadagu.

Nia hagadilinga haganoho

22 “Maa tangada gaa hai gii made i dana hala ne hai, ge tuaidina o maa e daudau i hongo di laagau, 23 tuaidina deelaa la hagalee dugu beelaa gi dono daiaa, e hai gi danu i di laangi deelaa, idimaa tuaidina made dela e daudau i hongo di laagau la gaa hidi ai Dimaadua ga gaamai di hagahuaidu gi hongo di guongo. Danu mia tuaidina deelaa, gei goodou ga hagalee hagahuaidu tenua Dimaadua di godou God dela e gowadu gi goodou.*

22

1 “Maa goodou ga gidee di kau be siibi tangada Israel, e heehee i daha, hudee mmada hua ginai, kaina gi muli, wanga ina gi mee.* 2 Maa tangada dana manu le e noho mogowaa, be goe e de iloo be di maa di manu ni aai, la kaina di maa dalia goe gi doo hale. Tangada dana manu ma ga hanimoi e halahala di maa, wanga ina gi mee. 3 Heia go di hai la hua, ma gaa gida dau ‘donkey’, be di bida gahu, be di ingoo hua di mee tangada Israel ma gaa ngala.

4 “Dolomaa di ‘donkey’ be di kau tangada Israel ne hinga gi lala, hudee noho hua, hagamaamaa ina a mee, e hagaduu aga a mee labelaa.

5 “Nia ahina la hagalee ulu nia gahu daane, gei nia daane hagalee ulu nia gahu ahina. Dimaadua di godou God e ginagina digau ala e hai nadau mee beelaa.

6 “Dolomaa goe gaa gida dau waehongo manu i tomo di laagau, be i hongo di gelegele, ge tinana e noho i hongo nia ngogo, be madalia ana dama, goe hagalee kae tinana nia dama. 7 Goodou e mee di kae nia dama manu, malaa, goodou e hai loo gi hagau tinana gii hana, gei goodou ga mouli waalooloo ge humalia adu gi goodou.

8 “Goodou ma gaa hau godou hale hoou, heia laa di abaaba e haganiga di longodala di hale. Gei goodou ga hagalee dau gi di made o tangada ma gaa doo i golo.

9 “Hudee dogi huai mee i lodo godou hadagee waini. Ma gaa hai beelaa, gei goodou gaa bule gi di hai hegau gi nia huwa nia mee aalaa, be nia ‘grape’.*

10 “Hudee nneennagia di kau daane mo di ‘donkey’ bolo e hagamaluu nia gelegele.

11 “Hudee ulu nia goloo ala ne llanga gi nia gili siibi mo nia deleedu gahu.

12 “Duia nia tasel hagamadamada mee gi nia madaaduge e haa o godou goloo.*

Di madammaa o di hiihai tuaidina

13 “Dolomaa taane ma gaa lodo gi dahi dama ahina, ga nomuli ga hagamaanadu bolo ia gu de hiihai gi mee. 14 Gei mee gaa hai ana kai dilikai, ga helekai hai baahi gi mee bolo mee hagalee di ahina digi kii i baahi taane di nau madagoaa ne haga hai lodo. 15 Maa di mee beenei gaa gila aga, gei nia maadua tama ahina gi kaina di tei haga hai lodo, dela e bigibigi dodo, dela e hagamodongoohia bolo mee di ahina digi kii i baahi taane. Gei meemaa gi haga gida ina di maa i di gowaa hai gabunga, ang gi nia dagi o di guongo. 16 Tamana tama ahina gi helekai gi digaula boloo, ‘Au guu wanga dagu dama ahina gi taane deenei gi lodo ginai, dolomeenei gei mee gu de hiihai gi mee. 17 Mee guu hai ana kai dilikai hai baahi gi mee, e hai bolo mee hagalee nogo di ahina digi kii i baahi taane dono madagoaa ne lodo gi mee. Gei di maa, deelaa dono hagadonu i golo, bolo dagu dama ahina la digi kii i baahi taane: mmada gi di angammee dodo dela i di gili di tei haga hai lodo!’ 18 Malaa, nia dagi di guongo gi lahia taane hai lodo deelaa, daaligidia. 19 Digaula e hai a mee gii hui ana silber e lau labelaa, gaa wanga nia bahi hadu aalaa gi tamana tama ahina, idimaa taane la gu haga balumee tama ahina Israel. Ga hagapuni anga, tama ahina le e lodo hua gi mee, gei taane e deemee di hagamaewae ginaua, i di waalooloo o dono mouli.

20 “Maa bolo nnelekai hai baahi taane le e donu, gei di maa deai di hagamodongoohia ai bolo ma tama ahina digi kii i baahi taane i mua dono hai lodo gi mee, 21 gei digaula gi lahia tama ahina gi di bontai di hale dono damana, ga dilidili a mee gii made go nia daane o dono guongo. Mee guu hai dana mee haga langaadia dangada i mehanga tadau daangada, dela ne kii i baahi taane i mua gei mee digi hai dono lodo, dono madagoaa nogo noho i lodo di hale dono damana. Malaa, deenei di godou hai ga tanga iei goodou gi daha mo di hagadilinga hai huaidu beenei.

22 “Maa dahi daane ma gaa gida bolo mee guu kii ginaua mo di lodo tuai daane, meemaa dogolua e daaligi gii mmade. Malaa, deenei di godou hai ga tanga iei goodou gi daha mo di hagadilinga hai huaidu beenei.

23 “Dolomaa dahi daane ne mmada ginai digau di guongo e kii ginaua mo tama ahina gu hagababa gi tuai dangada. 24 Goodou lahia meemaa gi daha mo di waahale, ga dilidili meemaa gii mmade. Tama ahina e hai gii made i mee digi gahigahi dana hagamaamaa, gei mee hogi nogo i lodo di waahale di lee o maa belee mee hua di longono. Taane e hai gii made i mee dela ne kii ginaua mo tama ahina gu hagababa. Malaa, deenei di godou hai gaa tanga iei goodou gi daha mo di hagadilinga hai huaidu beenei.

25 “Dolomaa taane ga mada maaloo, gaa kumi dana dama ahina gu hagababa gi tuai dangada, i di gowaa mogowaa ono hale ai. Malaa, go taane la hua dela e hai gii made, 26 hagalee di hai e hai gi tama ahina ai, idimaa mee digi hai di huaidu dela e tau gi di made. Di mee deenei le e hai dono ala be di huaidu o dahi daane ma ga heebagi gi tei daane, ga daaligi a mee gii made. 27 Taane ne mada maaloo gaa kumi tama ahina dela guu lawa di hagababa, i di gowaa mogowaa, gei mee hogi gu wolowolo bolo gi hagamaamaa ina ia, gei di maa tangada e hagamaamaa a mee ai.

28 “Dolomaa taane gaa gida bolo mee ne mada maaloo gaa kumi dana dama ahina dono hagababa ai.* 29 Taane deelaa le e hui gi tamana tama ahina di hui o di ahina nogo hai hua dono lodo, nia silber e madalima ge tama ahina le e noho gi taane, idimaa taane la ne mada maaloo gi tama ahina gii kii ginaua. Taane e deemee di hudu a mee gi daha, i di waalooloo o dono mouli.

30 “Deai taane e haga langaadia be e haga balumee dono damana ai, i dono kii i baahi tei o nia lodo o dono damana.*

23

Daa gi daha mo nia daangada Dimaadua

1 “Taane dela guu kabe ono goloo daane, le e deemee di dau gi baahi nia daangada Dimaadua.

2 “Deai tangada ne haanau go di ahina dono lodo ai, e mee di madalia be e daumaha dalia nia daangada Dimaadua ai. Nia dama, be go di hagadili o tangada beelaa, e deemee labelaa, gaa hana loo gaa tugi i di madangaholu adu dangada.

3 “Deai tangada Ammon be Moab, be tei o nadau hagadili e tugi adu loo gi di madangaholu adu dangada, e mee di dau gi baahi nia daangada Dimaadua ai.* 4 Digaula nogo de hiihai gi gowadu godou meegai mono wai i di godou lloomoi i Egypt, ge digaula ga hagangalua Balaam go tama daane Beor, mai di waahale o Pethor i Mesopotamia belee haga halauwa goodou.* 5 Gei Dimaadua go di godou God, hagalee hagalongo gi Balaam; ge Dimaadua gaa huli di hagahuaidu gii hai di hagahumalia i dono aloho i goodou.* 6 Di waalooloo di mouli o godou henua, gei goodou hudee hai mee e hagamaamaa nia henua aanei, be e hai digaula gi humalia ang gi ginaadou.

7 “Hudee haga balumee ina digau Edom, idimaa digaula nia gau ni goodou. Hudee haga balumee ina digau Egypt, idimaa goodou gu iai godou holongo e noho i nadau guongo. 8 Mai tolu adu dangada gaa huli gi mua, di hagadili digaula guu mee di madalia nia daangada Dimaadua.

Di hagamadammaa di gowaa digau dauwa

9 “Goodou ma gaa noho hagadulii i tei gowaa i di madagoaa tauwa, goodou hagapaa i daha i nia mee ala gaa hai goodou gi hagalee madammaa. 10 Maa taane gu hagalee madammaa idimaa mee guu hai dana midi tiu i di boo, gei mee e hana e noho i tua, i daha mo di gowaa dela e noho ai digaula. 11 Di mee ga hiahi mai, gei mee e gaugau eia di madagoaa di laa ga ulu, gei mee ga hana laa gi di gowaa dela e noho ai ginaadou.

12 “Goodou belee hai godou gowaa i tua, di gowaa dela e noho ai goodou ge baguuguu ai. 13 Dagidagia godou laagau dalia godou goloo. Goodou ma ga baguuguu, gelia godou lua, gaa lawa gaa danu. 14 Haga madamada ina godou waahale laa gi madammaa, idimaa Dimaadua di godou God le e madalia goodou i lodo godou waahale laa e abaaba goodou ge gowadu gi goodou di aali i godou hagadaumee. Hudee hai dahi mee hagalee humalia gaa hidi ai Dimaadua gaa huli dono dua adu gi goodou.

Nia hagadilinga haganoho

15 “Di hege ma gaa lele gi daha mo dono dagi, ga hanadu gi di goe bolo e madamada humalia ai, hudee hagau ina a mee gi muli. 16 Mee e mee di noho i tei godou guongo, dela ma ga hilihili go mee, gei goodou hudee heia a mee hagahuaidu.

17 “Deai tangada Israel, taane be di ahina, e hai tangada huihui dono huaidina i di Hale Daumaha ai.* 18 Nia bahi hadu ala ne kila mai di gili di mouli beelaa, la hagalee gaamai gi lodo di hale Dimaadua di godou God, bolo e hagagila di hagababa hagamodu. Dimaadua e ginagina digau di Hale Daumaha ala e huihui ginaadou.

19 “Goodou ma ga dugu anga gi godou ihoo Israel gi boibana nadau bahihadu, meegai, be di ingoo hua di mee, hudee heia digaula gii hui nia wiini.* 20 Goodou e mee di hagagaga nia wiini gi godou mee ala e wanga boibana gi digau henua gee, ge hagalee ang gi godou ihoo gau Israel. Daudalia taganoho deenei, gei Dimaadua di godou God ga hagakila humalia godou mee huogodoo ala e hai i tenua dela ga noho ai goodou.

21 “Goodou ma gaa hai godou hagababa gi Dimaadua di godou God, hudee haga duaina di hai godou mee ala ne hagababa. Dimaadua bolo ma kooe hua dela e hai gi hagahonu di hagababa deelaa, ge di maa di hala, maa di hagababa deelaa ga hagalee hai hegau ginai.* 22 Ma hagalee di hala, maa gidaadou ga hagalee hai tadau hagababa gi Dimaadua. 23 gei goodou gaa bida hiihai hua bolo e hai godou hagababa, gei goodou gi modongoohia bolo goodou e hai loo gi daudali di maa.

24 “Maa goodou ga taele i di ala i lodo tadagee waini tangada, goodou e mee di gai godou huwa ‘grape’ ala e hiihai ginai, malaa, goodou hagalee haa godou ‘grape’ gi lodo nia mee e kae. 25 Maa goodou ga taele di ala i lodo tadagee huwa ‘wheat’ tangada, goodou e mee di gai nia ‘wheat’ ala e mee di hagi gi godou lima, malaa, goodou hudee duuduu ina nia maa gi di hulumanu.

24

Di hai o di maewae mo di haga hai lodo labelaa

1 “Dolomaa taane gaa lodo gi di ahina ga noho mai gi nomuli, gei mee ga hagalee hiihai e noho gi mee, idimaa, mee guu gida dana hala i baahi o mee. Mee gaa hai dana beebaa haga maewae gaa wanga gi di ahina, ga hagau a mee gi daha mo dono hale.* 2 Dolomaa di ahina deelaa gaa hai dono lodo gi tuai daane, 3 gei taane dela ne lodo ginai mee, gaa buhi labelaa i di ahina deelaa, gaa hudu gi daha a mee, gei taane deelaa gaa hai labelaa dana beebaa haga maewae gaa wanga gi di ahina, ga hagau a mee gi daha mo dono hale. Be dolomaa taane deelaa gaa made. 4 Ge di maa go taane dela ne lodo gi di ahina deelaa i mua, ia e deemee di lodo gi di ahina deelaa labelaa, idimaa di ahina deelaa la gu gulugulua. Maa meemaa ma ga haga hai lodo labelaa, gei di maa e hala i mua nnadumada o Dimaadua. Goodou gi hudee heia di hagadilinga huaidu beenei i lodo tenua Dimaadua di godou God dela e gowadu gi goodou.

Nia hagadilinga haganoho

5 “Maa taane dogo hai hua dono lodo, malaa, hudee hagau ina a mee gi tauwa, be e hai nnegau o tenua. Mee dela hua e noho i dono hale i di ngadau e dahi e haga tenetene dono lodo.

6 “Maa tangada ga boibana dana mee i di goe, goe hudee daawa dana hadu mmili huwa laagau belee hai tigagi e pono dono boibana. Maa nei bolo goe ne hai beenei, goe ne daa gi daha di mee hai meegai a maa mo digau dono hale.

7 “Maa tei goodou gaa lahi hagammuni dono duaahina tangada Israel, gaa hai a mee di hege be e hui gi tuai dangada e hai di hege ni mee, tangada dela guu hai di mee deenei la gi daaligidia gii made. Malaa, deenei di godou hai ga tanga iei goodou gi daha mo di hagadilinga hai huaidu beenei.*

8 “Maa goe gaa hai doo magi genegene, gei goe e hai gi hagalongo hagahumalia gi tangada hai mee dabu o di madawaawa Levi, dela ma ga gowadu gi di goe nnaganoho o di hai o doo magi.* 9 Goe gi langalangahia di mee o Dimaadua dela go doo God ne hai gi Miriam i di madagoaa ne lloomoi goodou i Egypt.*

10 “Maa tangada ga boibana dana mee mai i di goe, gei goe gi hudee hana hua e ulu gi lodo di hale o maa, e kae au goloo bolo e hai ai di mee digagi e pono dau mee dela ne wanga gi tangada.* 11 Goe duu hua i tua di hale, gei mee ga gowadu gi di goe dau mee. 12 Gei di maa mee tangada hagaloale, gei goe gi hudee dadaahi gi duai gi di boo dogomaalia. 13 Goe gi kae ina hua di gahu a maa i mua di laa dela ma ga ulu, gii mee di hai hegau ei mee gi ono goloo ma gaa kii. Goe gaa hai beenei, gei mee ga gowadu gi di goe di hagaamu, gei ogo Dimaadua go doo God ga tenetene adu gi di goe.

14 “Goe hudee halahalau ina dau dangada hai hegau dela e hagaloale ge haingadaa, ma e aha maa mee tangada Israel be tangada mai i daha dela e noho i lodo tei godou waahale.* 15 Nia laangi huogodoo gei goe gi wanga ina di hui o di ngalua o maa i di laangi i mua di laa ma ga ulu, idimaa, mee tangada hagaloale, mee e hiihai gi di bahihadu ang gi dono mouli. Maa goe ga hagalee wanga di hui o maa, gei mee gaa dangi i mua nnadumada o Dimaadua, ga hidi mai iei goe gaa tale gi di hala.

16 “Nia maadua hagalee daaligi gii mmade i nia huaidu o nadau dama, gei nia dama hagalee daaligi gii mmade gi nia huaidu o nadau maadua. Tangada dela e daaligi gii made, le e daaligi hua gi ono huaidu ala ne hai.*

17 “Goe e deemee di daa gi daha be e hagahuaidu nia donu o tangada mai i daha be tama guu mmade ono maadua. Goe e deemee di daa di gahu o di ahina guu made dono lodo, e hai ai tigagi e pono dono boibana i di goe.* 18 Goe gi langalangahia bolo goe nogo hai di hege i lodo tenua go Egypt, gei Dimaadua go doo God deelaa go Mee ne haga dagaloaha mai goe gi daha mo di gowaa deelaa, malaa, deenei tadinga dagu mee dela ne gowadu gi di goe taganoho deenei.

19 “Do madagoaa dela ma ga hagi ai nia huwa laagau o do gowaa, gei goe gu diiagi au mee gu de langahia, gei goe gi hudee hana labelaa ginai bolo e gaamai. Diagia hua nia maa gii kae go digau mai i daha, mo nia dama guu mmade nadau maadua, mo nia ahina guu mmade nadau lodo. Goe gaa hai beenei, gei Dimaadua go doo God ga hagahumalia goe gi nia mee huogodoo.* 20 Do madagoaa ma gaa hagi ga hagabudu nia huwa o di laagau olib, goe gi hudee hana labelaa e hagi haga lua nia maa. Diagia hua e hagi go digau mai i daha, mo nia dama guu mmade nadau maadua, mo nia ahina ala guu mmade nadau lodo. 21 Goe ma gaa hadi nia huwa o au laagau ‘grape’ holongo dahi, goe gi hudee hana labelaa e hadi haga lua nia huwa ala guu dubu. Diagia hua e hadi go digau mai i daha, mo nia dama guu mmade nadau maadua, mo nia ahina ala guu mmade nadau lodo. 22 Goe gi langahia bolo goe nogo hai di hege i lodo tenua go Egypt, deenei laa tadinga dagu mee e gowadu gi di goe taganoho deenei.

25

1 “Dolomaa, nia daangada dogolua ala gaa hula gi di gowaa hai gabunga belee halahala nau donu, digau hai gabunga ga haga noho be koai dela e donu ge koai dela e hala. 2 Maa tangada dela ne hala la gu haga noho bolo di hagaduadua o maa le e dadaaligi, gei tangada hai gabunga ga haga kii a mee huli gi lala i ono mua, gaa hai a mee gi haga mamaawa gii tau gi di hala a mee dela ne hai. 3 Di mee deenei hagalee hai gii hana la nua nia haga mamaawa e mada haa. Gei di maa gaa hidi la nua di mada haa, gei do duaahina la gu deai ono haga madagu i mua nia hadumada nia daangada ai.*

4 “Goe hudee noodia di ngudu di kau dela e dagadagahi ana lii ‘wheat’.*

Tuhongo hegau o taane ang gi dono duaahina dela ne made

5 “Tagahaanau ala e noho i di gowaa e dahi, gei tei meemaa gaa made, gei mee dana dama daane ai, di ahina dela ne made dono lodo, e deemee di hai dono lodo ang gi taane hua gee i daha mo di madahaanau deelaa ai. Malaa, tuhongo hegau o tuaahina daane o tangada dela ne made, la gi lodo gi di ahina deelaa.* 6 Malaa, di ulumadua dela ma ga haanau go di ahina deelaa, ga haga ingoo bolo di tama ni taane dela ne made, e hai beenei bolo gi dee ngala hua di madahaanau o maa gi daha mo Israel. 7 Maa tuaahina o tangada dela ne made la hagalee hiihai e lodo gi di ahina deelaa, gei di ahina deelaa gaa hana gi di gowaa hai gabunga o digau mmaadua o di waahale deelaa, ga hagi anga gi digaula boloo, ‘Tuaahina daane o dogu lodo hagalee haga gila aga dono duhongo hegau dela belee hai mai gi di au. Mee hagalee hiihai e duudagi di ingoo dono duaahina i lodo tenua go Israel.’* 8 Digau mmaadua o di waahale ga gahi mai taane deelaa, ga helekai gi mee. Maa mee e de hiihai hua igolo di lodo gi di ahina deelaa, 9 gei ogo di ahina deelaa la ga menege mai gi baahi taane deelaa i mua digau mmaadua o di waahale deelaa, ga haga mmuu gi daha di hiiwae e dahi o maa, gaa bui ana haawale gi nia golomada o maa, ga helekai gi mee, ‘Deenei di hai dela e hai gi taane dela hagalee hiihai e dadaahi di hagadili o dono duaahina.’ 10 Malaa, di madahaanau o taane deenei ga haga ingoo i lodo o Israel boloo: ‘Di madahaanau o taane dela ne hagammuu gi daha dono hiiwae.’

Nnaganoho ala i golo

11 “Dolomaa nia daane dogolua e heebagi, gei di lodo taane e dahi gaa hai bolo ia e hagamaamaa dono lodo, gaa kumi nia goloo daane o taane dela i golo, 12 hudee dumaalia gi mee, tuu ina di lima o maa gi daha.

13-14 “Hudee hagamagiaa i godou hai hegau gi nia pauna mee, mo godou hagatautau mee.* 15 Hai hegau gi nia mee pauna mee mo nia mee hagatau mee hai donu ge dau donu, gi mouli goodou di madagoaa waalooloo i tenua Dimaadua di godou God e gowadu gi goodou. 16 Dimaadua e ginagina nia daangada halahalau dangada.

Taganoho taaligi digau Amalek

17 “Gi langahia di mee digau Amalek ne hai adu gi goodou, di godou lloomoi i Egypt.* 18 Digaula nadau mmaadagu Dimaadua ai, ge digaula ga heebagi adu i godou muli i di madagoaa goodou gu duadua, godou mahi ai, ga daaligi gii mmade digau huogodoo ala nogo dagi mai muli loo. 19 Malaa, di madagoaa Dimaadua di godou God ma ga gowadu tenua ga haga dagaloaha goodou i godou hagadaumee ala e noho i godou daha, goodou e hai loo gi daaligi digau Amalek hagatau, gei di maa ga hagalee, tangada e langahia digaula ai. Hudee delangahia!

26

Nia tigidaumaha huwa laagau

1 “I muli di godou ulu gi lodo tenua o Dimaadua di godou God dela e gowadu gi goodou, gei goodou gu hai mee ginai, 2 tangada nei mo tangada nei e hai gii haa gi lodo di gada nnagadilinga huwa laagau ala ma gaa hagi matagidagi, gaa kae gi di gowaa a Dimaadua dela ga hilihili belee hai di gowaa e hagalaamua ai dono ingoo.* 3 Hana gi tangada hai mee dabu dela e ngalua i di madagoaa deelaa, ga helekai gi mee boloo, ‘Dangi nei, gei au e hai dagu haga modongoohia ang gi Dimaadua go dogu God, bolo au gu ulu i tenua dela ne hagababa go Mee gi tadau maadua mmaadua.’

4 “Gei tangada hai mee dabu gaa kumi au mee ala ne gaamai belee hagadagodo, gaa dugu gi lala i mua di gowaa hai tigidaumaha o Dimaadua go doo God. 5 Ga nomuli, gei goe ga haga modongoohia aga i mua nnadumada Dimaadua, gaa hai boloo, ‘Dogu damana madua la tangada mai Aram, dela nogo hagadau i hongo nia gowaa aanei, gaa lahi digau dono hale gi Egypt, gaa noho i golo. I di madagoaa deelaa, gei nia gau digaula nogo hogoohi, gei digaula gaa noho i golo, ga hagadili, ga dogologo, gaa hai tenua dogologo ge maaloo. 6 Gei ogo digau Egypt ga hagaduadua gimaadou hagahuaidu, digaula guu hai gimaadou nia hege ni ginaadou. 7 Gei gimaadou ga dangidangi gi Dimaadua, go di God o madau damana mmaadua, gei Mee gu hila mai gi madau dangidangi, mo di mmada gi madau haingadaa mo madau lodo huaidu. 8 Malaa, Dimaadua gu daa mai gimaadou gi daha mo Egypt gi ono lima mogobuna. Mee guu hai nia hagadilinga mogobuna haga goboina mo ana mee hagamadagudagu dangada. 9 Mee ne laha mai gimaadou gi kinei, ga gaamai gi gimaadou tenua tomo e logo ono meegai. 10 Deenei laa, au gu gaamai gi Dimaadua dogu taiaga ala go nia huwa laagau ne hagi matagidagi i nia huwa laagau ala ne gaamai go Mee gi di au.’

“Ga nomuli, gei goe gaa dugu di gada gi mua Dimaadua, ga bala gi lala ga daumaha gi Mee i golo. 11 Malaa, goe mo digau Levi mo digau mai i daha ala e noho i godou baahi, gaa hai di godou hagamiami mo di tenetene gi nia huwa laagau humalia ala ne gowadu go Dimaadua gi di goe mo do madahaanau.

12 “Nia ngadau dagi dolu huogodoo, gei goe gaa wanga dahi baahi e madangaholu o au huwa laagau, duwwe ina gi digau aanei: tuhongo Levi, tuhongo digau mai i daha, tuhongo nia dama guu mmade nadau maadua, tuhongo nia ahina ala guu mmade nadau lodo. Heia digaula gii dohu nadau meegai i lodo godou waahale.* 13 Nomuli, gei goe ga helekai gi Dimaadua, ‘Au gu daa gi daha tuhongo haga madagu dela i dogu hale, guu wanga gi digau Levi, mo digau mai i daha, mo nia dama guu mmade nadau maadua, mo nia ahina ala guu mmade nadau lodo, gii hai be au helekai. Gei au hagalee de hagalongo be de langahia tei haganoho i di hai o di taiaga o dahi baahi e madangaholu o nia huwa laagau i agu mee. 14 Gei au digi miami i nia mee o tuhongo haga madagu i dogu madagoaa dela nogo manawa gee iei au, gei au digi kae ina nia maa i dogu madagoaa nogo milimilia ang gi di hai daumaha, be e dugu anga nia maa e hai nia mee hai tigidaumaha i di gili digau ala guu mmade. Gei au gu hagalongo adu gi di goe, meenei Dimaadua go dogu God, ge e haga kila aga au mee ala bolo au gi heia i di hai o di taiaga dahi baahi e madangaholu i agu mee. 15 Goe mmada ia i do henua haga madagu i di langi, e hagahumalia au dama digau Israel, mo tenua tomo ge logo ono meegai, tenua dela ne gaamai gi gimaadou, gadoo be dau hagababa dela ne hai ang gi madau damana mmaadua.’

Di hai o nia daangada o God

16 “Dangi nei, gei Dimaadua di godou God e helekai adu gi goodou bolo goodou gi daudalia ana haganoho huogodoo. Daudalia nia maa aga i lodo godou manawa hagatau. 17 Dangi nei gei goodou guu hai godou haga modongoohia bolo Dimaadua gaa hai di godou God, gei goodou guu hai bolo goodou ga daudali a mee, mo di haga gila aga ana haganoho huogodoo. 18 Dangi nei gei Dimaadua gu hila adu gi goodou bolo goodou gaa hai tenua ni oono, go tenua hagalabagau, gii hai be dana hagababa dela ne hai, gei mee e hai adu bolo goodou gi daudalia ana haganoho huogodoo.* 19 Gei mee ga haga menege aga goodou gi hongo nnenua huogodoo ala ne hai ko Ia, gei nia daangada huogodoo ga hagaamu a Mee ga hagalaamua dono ingoo mai i goodou, gei goodou gaa hai tenua dela e hagadabu ang gi Dimaadua di godou God, gii hai be dana hagababa dela ne hai.”

27

Nnaganoho Dimaadua guu hihi gi hongo nia hadu

1 Gei Moses, ngaadahi mo nia dagi Israel, ga helekai gi nia daangada boloo, “Daudalia agu helekai huogodoo ala e gowadu gi goodou dangi nei. 2 I di laangi dela ma gaa hula goodou laa lodo di Monowai Jordan, ga ulu gi tenua dela e gowadu go Dimaadua di godou God, goodou ga hagaduu aga godou hadu llauehe, gaa wanga nia wai mono gelegele pigi, e hii nia maa,* 3 gaa hihi nnaganoho mono agoago huogodoo aanei gi hongo nia maa. Goodou ma gaa dau adu gi tenua tomo ge logo ono meegai, dela ne boloagi adu go Dimaadua go di God o godou maadua mmaadua, 4 gei goodou gu i di baahi i golo di Monowai Jordan, hagaduu aga ina nia hadu aanei i hongo di Gonduu Ebal, be dagu hai dela e hagi adu gi goodou dangi nei, gaa mmili ginai nia mee e gahu ai nia maa. 5 Hau hia di gowaa dudu tigidaumaha, hau hia gi nia hadu ala digi hai hegau ginai nia goloo hai mee baalanga.* 6 Idimaa, goodou ma gaa hau godou gowaa dudu tigidaumaha gi Dimaadua di godou God, le e hau gi nia hadu ala digi duduudia. Go di gowaa deelaa, dela belee kae ginai godou tigidaumaha ala belee dutudu, 7 deelaa di gowaa e tigidaumaha ai goodou, ga miami tigidaumaha hagadaubuni deelaa, ga danggee manawa lamalia i mua o Dimaadua di godou God. 8 I hongo nia hadu ala gu hagamaalali ono gili, hihia gi modongoohia nnelekai o nnaganoho God huogodoo.”

9 Gei Moses mo digau hai mee dabu mai di madawaawa Levi, ga helekai gi digau Israel huogodoo, “Digau Israel, noho deemuu, hagalongo mai gi di au. Dangi nei, goodou guu hai nia daangada ni Dimaadua di godou God. 10 Malaa, goodou hagalongo mo di daudalia ana haganoho huogodoo, ala e gowadu ko au gi goodou dangi nei.”

Nia haga halauwa o tee hagalongo

11 Gei Moses ga helekai gi nia daangada Israel, 12 “I muli di godou lloo adu laa lodo di Monowai Jordan, gei nia madawaawa aanei la gii tuu i hongo di Gonduu Gerizim, i di madagoaa nia hagahumalia ma ga hagamodongoohia gi nia daangada: Simeon, Levi, Judah, Issachar, Joseph mo Benjamin.* 13 Gei nia madawaawa aanei la gii tuu i hongo di Gonduu Ebal, i di madagoaa nia haga halauwa ma ga hagawaalanga: Reuben, Gad, Asher, Zebulun, Dan, mo Naphtali. 14 Digau Levi ga helekai nnelekai aanei i di lee damana:

15 “ ‘Di haga halauwa Dimaadua la gii tale ang gi tangada dela e hai ana ada hadu, ada laagau, be ada baalanga, ga daumaha ginai hagammuni. Dimaadua e ginagina di hai daumaha gi nia ada mee.’*

“Gei nia daangada huogodoo ga helekai, ‘Amen!’

16 “ ‘Di haga halauwa a Dimaadua la gii tale ang gi tangada dela hagalee hagalaamua dono damana be dono dinana.’*

“Gei nia daangada huogodoo ga helekai, ‘Amen!’

17 “ ‘Di hagahalauwa a Dimaadua la gii tale ang gi tangada dela e nege tagageinga tangada dela e noho i dono baahi.’

“Gei nia daangada huogodoo ga helekai, ‘Amen!’

18 “ ‘Di haga halauwa a Dimaadua la gii tale ang gi tangada dela e dagi dana dangada deegida i di ala hala.’*

“Gei nia daangada huogodoo ga helekai, ‘Amen!’

19 “ ‘Di haga halauwa a Dimaadua la gii tale ang gi tangada dela e duuli be daa gi daha nia donu digau mai i daha, mo nia dama guu mmade nadau maadua, mo nia ahina ala guu mmade nadau lodo.’*

“Gei nia daangada huogodoo ga helekai, ‘Amen!’

20 “ ‘Di hagalauwa a God la gii tale ang gi tangada dela e hagabalumee ge hagalangaadia dono damana i dana kii i baahi tei o nia lodo o dono damana.’*

“Gei nia daangada huogodoo ga helekai, ‘Amen!’

21 “ ‘Di hagahalauwa a Dimaadua la gii tale ang gi tangada dela e kii be e hai ana mee huaidu gi dahi manu.’*

“Gei nia daangada huogodoo ga helekai, ‘Amen!’

22 “ ‘Di hagahalauwa a Dimaadua la gii tale ang gi tangada dela ma gaa kii ginaua mo dono duaahina ahina, be ginaua mo dono duaahina ahina dela e hai duaahina ang gi deia, mai tei ono maadua.’*

“Gei nia daangada huogodoo ga helekai, ‘Amen!’

23 “ ‘Di haga halauwa a Dimaadua la gii tale ang gi tangada dela ma gaa kii ginaua mo tinana dono lodo.’*

“Gei nia daangada huogodoo ga helekai, ‘Amen!’

24 “ ‘Di haga halauwa a Dimaadua la gii tale ang gi tangada dela ma ga daaligi dana dangada gii made hagammuni.’

“Gei nia daangada huogodoo ga helekai, ‘Amen!’

25 “ ‘Di haga halauwa a Dimaadua la gii tale ang gi tangada dela e haimee gi nia bahi hadu, ala belee hui tangada e daaligi dana dangada ono hala ai gii made.’

“Gei nia daangada huogodoo ga helekai, ‘Amen!’

26 “ ‘Di haga halauwa a Dimaadua la gii tale ang gi tangada dela hagalee daudali nnaganoho Dimaadua mo ana agoago huogodoo.’*

“Gei nia daangada huogodoo ga helekai, ‘Amen!’

28

Nia hagahumalia o di hagalongo

(Leviticus 26.3-13; Deuteronomy 7.12-24)

1 “Maa goodou ga hagalongo gi Dimaadua di godou God, ge manawa dahi di hagagila aga ana haganoho huogodoo ala e gowadu ko au gi goodou dangi nei, gei Mee ga hagamenegenege aga goodou gi baahi i nua nia henua huogodoo ala i henuailala.* 2 Hagalongo gi Dimaadua di godou God, gei nia hagahumalia aanei huogodoo gaa hai godou mee:

3 “Dimaadua ga hagahumalia godou guongo, mo godou gowaa dogi mee.

4 “Dimaadua ga hagahumalia goodou gi nia dama dogologo, mono huwa laagau e logo, mo nia kau mono siibi e logo.

5 “Dimaadua ga hagahumalia nia huwa ‘wheat’ godou hagadili, mo nia meegai ala e hai go goodou mai i nia maa.

6 “Dimaadua ga hagahumalia godou mee huogodoo ala e hai.

7 “Dimaadua ga hagamagedaa godou hagadaumee, maa digaula ga heebagi adu gi goodou. Digaula ga heebagi adu gi goodou mai di gowaa e dahi, gei digaula gaa llele gi daha mo goodou i nia gowaa dagi hidu.

8 “Dimaadua ga hagahumalia godou moomee, mo di haga honu godou hale dugu mee gi nia huwa laagau ‘wheat’. Mee ga hagahumalia godou i lodo tenua dela e gowadu go Mee.

9 “Maa goodou ga hagalongo gi Dimaadua di godou God, gaa hai ana mee huogodoo ala ne hagababa, gei Mee gaa hai goodou nia dama donu ni aana, be dana hai dela ne hagababa. 10 Gei nia daangada henuailala huogodoo ga gidee bolo Dimaadua ne hilihili goodou belee hai nia daangada donu ni aana, gei digaula ga mmaadagu i goodou.

11 “Dimaadua ga gowadu gi goodou nia dama dogologo, nia kau e logo, nia huwa laagau ‘wheat’ e logo i tenua dela ne hagababa go Mee gi godou maadua mmaadua bolo e gowadu gi goodou. 12 Dimaadua ga hagau mai ana uwa i nia madagoaa ala e humalia ai, mai i dana hale goloo maluagina i di langi, ga hagahumalia godou moomee huogodoo, gei goodou gaa mee di wanga boibana gi nia henua e logo, malaa, goodou hagalee hai gi boibana mai tei henua. 13 Dimaadua gaa hai goodou di tagi o nia henua, hagalee dagi go tei henua. Nia madagoaa huogodoo goodou ga humalia adu gi goodou, e deemee bolo ga dee gila humalia, maa goodou ga manawa dahi di daudali ana haganoho huogodoo ala e gowadu ko au gi goodou dangi nei. 14 Gei goodou hudee hula laa daha mo agu helekai, be e daumaha mo di hai hegau gi nia balu ieidu.

Nia muli o tee hagalongo

(Leviticus 26.14-46)

15 “Gei goodou ma ga hagalee hagalongo gi Dimaadua di godou God, ge hagalee manawa dahi di daudali ana hagababa mo ana haganoho huogodoo ala e gowadu ko au gi goodou dangi nei, gei nia mee huaidu huogodoo aanei gaa tale adu gi goodou:

16 “Dimaadua ga hagahuaidu godou guongo mo godou gowaa dogi mee.

17 “Dimaadua ga hagahuaidu godou huwa laagau ‘wheat’, mo godou meegai ala e hai mai i nia maa.

18 “Dimaadua ga hagahuaidu goodou i dana gowadu nia dama hua hogoohi, nia huwa laagau huaidu, mo nia kau mono siibi hogoohi.

19 “Dimaadua ga hagahuaidu godou mee huogodoo ala ma gaa hai.

20 “Maa goodou gaa hai di huaidu, ga hagalee hai mee gi Dimaadua, gei Mee ga gowadu gi goodou tangihi, di hinihini, mo di haingadaa, i di gili godou mee huogodoo ala ma gaa hai, gaa dae loo gi di limalima di godou halauwa hagatau.

21 “Dimaadua ga hagahagau adu ana magi gi goodou, gaa dae loo gi goodou gu hagalee, deai tangada e dubu i tenua dela belee hai henua ginai goodou ai.

22 “Dimaadua ga haga paagege goodou gi nia daumagi, mono magi hagahula mo welengina. Mee ga hagau mai di madagoaa ono uwa ai, di madangi welengina e hagahuaidu godou huwa laagau ‘wheat’. Nia mee huaidu aanei gaa noho i godou baahi, gaa dae loo gi godou mmade. 23 Di uwa e doo ai, gei di gelegele o di godou guongo la ga hamaaloo be di baalanga.

24 “Dimaadua ga hagahagau eia ana gohu mono gelegele e pono di lohongo nia uwa, gaa dae loo gi di godou mmade.

25 “Dimaadua gaa hai godou hagadaumee e hagamagedaa goodou. Goodou ga heebagi gi digaula mai di gowaa e dahi, malaa, goodou gaa llele dagidahi gi daha mo digaula, gei nia daangada henuailala huogodoo ga uli nadau gai, i nadau gidee nia mee ala e hai adu gi goodou. 26 Goodou ma gaa mmade, gei nia manu mamaangi mo nia manu lodo geinga, ga lloomoi gaa gai godou huaidina, deai tangada e hagabagi nia maa gi daha ai.

27 “Dimaadua gaa hai goodou gi magibuu be dana hai ang gi digau Egypt. Mee gaa hai godou huaidina gi magibala. Godou huaidina gaa buni magibala, gei goodou ga laudia, malaa, hagalee ono hagahili ai.

28 “Dimaadua gaa hai goodou gi deemee di hagamaanadu humalia, gei Mee gaa hai goodou gi dee gidee nia mee, ge hinihini godou maanadu. 29 Goodou ga heehee haahaa i di laangi maalama be tangada deegida, gei goodou ga de gidee godou ala. Godou mee huogodoo ala e hai ga hagalee kila humalia. Goodou ga haihai hagahuaidu go nia daangada, ga gaiaa mo di kaekae godou mee go nia daangada hagahuaidu. 30 Goe ga hagababa bolo e lodo gi dahi dama ahina, gei di maa tuai dangada hua dela gaa noho gi mee. Goe gaa hau dau hale gei goe e deemee di noho i ono lodo. Goe gaa dogi dau hadagee waini, gei goe e deemee di gai ono huwa. 31 Godou kau ga dadaaligi i mua godou golomada, gei goodou deai godou goneiga e gai i nia maa ai. Godou ‘donkey’ gaa dagi gi daha i mua godou golomada, gei nia maa hagalee gaamai gi muli gi goodou. Godou siibi gaa wanga gi godou hagadaumee, malaa, hagalee tangada e hagamaamaa goodou ai. 32 Godou dama daane mo dama ahina gaa wanga gi digau henua gee be nia hege, gei goodou e mmada hua, dee mee di hai godou mee. Nia laangi huogodoo, gei goodou e hagapili godou golomada e madamada balumee bolo godou dama ga lloo adu labelaa gi goodou. 33 Dahi henua gee, gaa kae nia huwa laagau huogodoo ala ne ngalua damana ginai goodou e dogi, gei deai di godou mee e kae ai, dela hua e nnoo mau e haihai hagahuaidu. 34 Godou duadua la gaa hai goodou gi deemee di hagamaanadu humalia.

35 “Dimaadua gaa hai godou wae gii buni magibala ala e mmae, ge e deemee di hagahili. Nia magibuu gaa hii godou gili, tugi di libogo gaa huli gi di wae.

36 “Dimaadua gaa lahi goodou mo di godou king gi tuai henua, di gowaa digi noho ai goodou be godou maadua mmaadua i mua, gei goodou ga hai hegau gi nia god ala ne hai gi nia laagau mono hadu i golo. 37 I lodo nnenua Dimaadua ala gaa lahi ginai goodou, nia daangada ga gologolo i nia mee ala ne hai adu gi goodou, digaula ga gadagada ga haganneennee goodou.

38 “Goodou gaa dogi godou lii logowaahee, malaa, e hagi hua godou mee dulii, idimaa nia manu gaa gai godou hagadili. 39 Goodou gaa dogi godou hadagee waini, ga madamada humalia ai, gei goodou hagalee hagi ono huwa be e inu godou waini i nia maa, idimaa nia ila gaa gai nia maa. 40 Nia laagau olib gaa tomo i nia gowaa huogodoo i godou henua, gei goodou ga deemee di hai mee gi nia lolo olib, idimaa nia golee nia maa ga monnono. 41 Goodou gaa hai godou dama daane mono dama ahina, gei digaula ga hagalee i godou baahi, idimaa digaula gaa lahi gi daha be digau ne kumi i tauwa. 42 Godou laagau mo godou hagadili huogodoo gaa gai go nia manu.

43 “Digau henua gee ala e noho i godou guongo, la ga maaloo mai nadau mogobuna, ge godou mogobuna ga paagege mai. 44 Digaula ga iai nadau bahi hadu e boibana adu gi goodou, gei godou bahi hadu e boibana ang gi digaula ai. Di hagaodi gi muli, digaula gaa hai nia dagi ni goodou.

45 “Nia haingadaa huogodoo aanei ga tale adu gi goodou, ga madalia goodou, gaa dae loo gi di godou mooho gi daha, idimaa, goodou digi hagalongo gi Dimaadua di godou God, mo di daudali ana haganoho huogodoo ala ne gowadu gi goodou. 46 Nia mee aanei la nia hagamodongoohia ni di hagiaga a God i godou gili mo godou hagadili gi muli, gaa hana hua beelaa. 47 Dimaadua gu hagahumalia goodou i nia mee huogodoo, gei goodou hagalee hai hegau gi Mee i di manawa lamalia mo di tene. 48 Malaa, goodou ga hai hegau gi nia hagadaumee Dimaadua ala ga hagau adu, e hai baahi adu gi goodou. Goodou ga hiigai, ga hieinu, ga deai godou goloo ai, ga angaanga gee i nia mee huogodoo. Dimaadua gaa hai goodou hagahuaidu, gaa dae loo gi di godou hagammaa gi daha. 49 Dimaadua ga laha mai dana henua mai nia mada henuailala, e hai baahi adu gi goodou, tenua dela e de iloo e goodou ono helekai. Digaula ga hagadaha ia godou nua be di ‘eagle’. 50 Digaula ga hagamuamua, ge hagalee dumaalia gi di ingoo hua tangada, madua be dulii. 51 Digaula gaa gai godou kau mono huwa laagau, gei goodou ga hiigai gaa mmade. Digaula hagalee dugu adu nia mee mai nia huwa laagau ‘wheat’, waini, lolo olib, nia kau be nia siibi, gei goodou gaa mmade. 52 Digaula ga heebagi gi nia waahale huogodoo o tenua Dimaadua di godou God, dela e gowadu gi goodou, gei nia abaaba duuduu i nua ge mau, ala nogo hagadagadagagee ginai goodou, la gaa tinga gi lala.

53 “Godou hagadaumee ma ga duuli godou waahale, gei goodou ga angaanga gee meegai, gaa gai godou dama ala ne gowadu go Dimaadua di godou God. 54-55 Tangada hogi humalia, dela ne haanau mai di madawaawa aamua ge maluagina, e hiigai i di madagoaa deelaa, gaa gai labelaa ana dama i ana dama, idimaa mee gu ana meegai i golo ai. Mee hogi hagalee wanga ana meegai gi dono duaahina daane, be go dono lodo dela e aloho ai, be gi tei ana dama ala ne dubu. 56-57 Di ahina hogi humalia dela ne haanau mai di madawaawa aamua ge maluagina, hagalee haele halahala ana mee hagamogowaa i mua, dolomeenei gei mee gaa hai hua be di maa. Di madagoaa dono waahale ne duuli go digau dauwa, gei mee ga angaanga gee meegai nia meegai, gei mee gaa gai hagammuni dana dama nogo haanau hua, mono mee ne lloomoi dalia di tama. Mee hagalee wanga nia mee gi dono lodo dela e aloho ai, be gi tei ana dama.*

58 “Maa goodou ga hagalee manawa dahi di daudali nia agoago Dimaadua huogodoo ala gu i lodo di beebaa deenei, gei goodou ma ga hagalee hagalaamua di ingoo humalia ge hagagoboina o Dimaadua di godou God, 59 malaa, Mee ga hagau adu gi goodou mo godou dama gi muli nia magi deemee di hagahili, mono daumagi huaidu e deemee di ngudu. 60 Mee ga gowadu labelaa nia magi huogodoo hagamadagudagu dangada ala gu iloo e goodou i Egypt, gei goodou ga deemee di hagahili. 61 Mee ga hagau adu labelaa nia hagadilinga magi, mono daumagi ala hagalee hagamodongoohia i lodo di beebaa haganoho mono agoago a Dimaadua, ge goodou ga hagammaa gi daha. 62 Ma e aha maa goodou ala gu dogologo be nia heduu ala i di langi, digau hua dulii i goodou ala ga mouli, idimaa, goodou digi hagalongo gi Dimaadua di godou God. 63 Be di hai Dimaadua dela e tene dana hagagila humalia mo di hagadogologo goodou, gei Mee e hiihai labelaa e hunahuna goodou mo di gowadu nia haingadaa gi goodou. Goodou ga daagi gi daha mo tenua dela belee hai henua ginai goodou.

64 “Dimaadua ga hagamodoho goodou dagi dahi, gi mehanga nia henua huogodoo, mai di bida e dahi o henuailala, gaa hana gi di bida i golo, gei goodou ga hai hegau gi nia god ala ne hai gi nia laagau mono hadu, go nia god digi daumaha ginai goodou mo godou maadua mmaadua anadilaangi. 65 Nia madagoaa huogodoo, goodou ga deemee di noho i di aumaalia. Deai di madagoaa e hagaingoo bolo di gowaa donu ni goodou ai. Dimaadua ga hagahonu godou hagamaanadu gi nia de nnoomaalia mo tilikai hualaa ge godou hagadagadagagee ai. 66 Nia madagoaa huogodoo, godou mouli e mouli i lodo di hagalliga. Boo mo aa, gei goodou e noho uli godou gai di waalooloo, ge goodou e noho mmaadagu di made. 67 Godou manawa ga bolebole, ga mmaadagu i godou mee huogodoo ala ma gaa mmada ginai. Nia luada huogodoo, goodou e hiihai bolo ma gi hiahi hua laa, gei nia hiahi huogodoo, goodou ga hiihai bolo ma gi luada. 68 Dimaadua ga hagau goodou gi muli gi Egypt i nia wagabaalii, ma e aha maa Mee hogi gu helekai bolo goodou hagalee loo e hula gi golo labelaa. Goodou ga hagamada bolo e huihui goodou gi godou hagadaumee be nia hege, ge di maa hagalee, tangada e hiihai e hui goodou ai.”

29

Di hagababa Dimaadua gi Israel i lodo Moab

1 Aanei nnelekai hagamodongoohia di hagababa Dimaadua gi Moses bolo gi heia gi digau Israel, i lodo di guongo go Moab. Nnelekai aanei huogodoo e hagapuni gi di hagababa dela ne hai go Dimaadua gi digaula i di Gonduu Sinai.

2 Moses ga gahi mai digau Israel huogodoo gi di gowaa e dahi, ga helekai gi digaula,

“Goodou gu gidee nia mee Dimaadua ne hai ang gi di king o Egypt, mo ang gi ana gau aamua, mo ang gi dana henua hagatau. 3 Goodou guu mmada gi nia hagaduadua huaidu huoloo, mono mogobuna, mo nia mee hagagoboina ala ne hai go Dimaadua. 4 Malaa, gaa dae mai loo gi dangi nei, gei Mee digi heia goodou gi modongoohia godou mee ala ne gidee mo di longono ai. 5 I nia ngadau e madahaa, gei Dimaadua nogo dagi goodou laa lodo di anggowaa, gei godou goloo gahu mo godou hii wae digi momooho. 6 Goodou nogo godou palaawaa e gai ai, be godou waini be nia dagaao e inu ai, gei Dimaadua gu gowadu godou mee ala e hiihai ginai belee aago adu labelaa gi goodou bolo Ia go di godou God. 7 Tadau dau mai gi di gowaa deenei, gei Sihon, di king o Heshbon, mo Og, di king o Bashan, ga lloomoi ga heebagi mai gi gidaadou. Gei gidaadou gu hagamagedaa digaula,* 8 guu kumi nia gowaa digaula, gaa duwwe i nia madawaawa Reuben mo Gad, mo di baahi di madawaawa Manasseh.* 9 Daudalia manawa dahi nia helekai hagamodongoohia huogodoo o di hagababa deenei, gii kila humalia ai godou mee huogodoo ala e hai.

10 “Dangi nei goodou e tuu i mua o Dimaadua di godou God, goodou huogodoo, godou dagi, godou gau aamua, godou daane, 11 godou ahina, godou dama, mo digau henua gee ala e noho i godou mehanga, ala e duuduu nadau dohomu ge dagidagi godou wai. 12 Goodou ala i kinei dangi nei belee daahi di hagababa deenei, dela e hai go Dimaadua di godou God adu gi goodou, bolo goodou gi hai mee gi ana hegau, 13 gei Dimaadua gaa dugu goodou bolo nia daangada ni aana, gei Ia gaa hai di godou God, be dana hagababa adu gi goodou, mo godou maadua mmaadua go Abraham, Isaac, mo Jacob. 14 Ma hagalee go goodou hua ala e hai ginai di hagababa deenei, mo ono hegau. 15 Mee e hai di maa mai gi gidaadou huogodoo ala e tuu i ono mua dangi nei, mo anga labelaa gi tadau hagadili ala digi haanau.

16 “Goodou e langahia be di mouli la nogo hai behee i Egypt, mo di hula laa lodo la nogo hai behee i nia guongo o nia henua ala i golo. 17 Goodou gu gidee nadau ada balu god hagaginagina dangada ala ne hai gi nia laagau, nia hadu, nia silber, mono goolo. 18 Goodou gi dagatonu adu gi goodou bolo deai taane, be di ahina, di madahaanau, be di madawaawa i goodou ala e tuu i kinei dangi nei, e huli gi daha mo Dimaadua go tadau God, e daumaha gi nia god o nia henua ala i golo ai. Deenei la gaa hai be di aga dela e tomo gaa hai di laagau mmala ge honu poisin.* 19 Gii donu humalia dangi nei i kinei bolo deai tangada e hagalongo gi nia helekai hagalabagau aanei ai, ga nomuli, gaa hai bolo nia mee huogodoo la gaa kila humalia i dono baahi ma e aha maa ia e lodo hamaaloo e hai hua go dono hiihai. Deelaa la ga daaligi goodou hagatau, digau humalia mo huaidu, e hai hua be di mee e dahi. 20 Dimaadua ga hagalee dumaalia gi tangada beelaa. Di hagawelewele o Maa ga ulaula ga hai baahi gi mee, gei nia haingadaa huogodoo ala e hii i lodo di beebaa deenei, la gaa hai gi mee, gaa dae loo gi dono made. 21 Dimaadua gaa hai dana hagamodongoohia i di gili o maa i mua nia madawaawa Israel huogodoo, gaa wanga gi mee nia haingadaa, gii hai be nia haga halauwa huogodoo ala e hagatau i lodo di hagababa dela guu hihi i lodo di beebaa agoago Dimaadua deenei.

22 “Nia adu dangada ala ma ga dagidilaangi, gei godou hagadili gi muli, gei digau henua gee mai nnenua mogowaa, la ga gidee nia haingadaa, mo nia hagaduadua Dimaadua ne gaamai gi godou guongo. 23 Nia gowaa dogi mee la gaa hai di anggowaa, gaa gahu go nia ‘sulphur’ mono toolo, hagalee nia mee e dogi ai, nia geinga hogi hagalee tomo i golo. Godou gowaa la gaa hai be nia waahale Sodom mo Gomorrah, mo Admah mo Zeboiim, ala ne oho go Dimaadua, i dono madagoaa nogo hagawelewele huoloo.* 24 Gei henuailala hagatau ga heeu, ‘Dimaadua la ne aha gaa hai dana hai deenei gi di gowaa digaula? Tadinga di hagawelewele damana o Maa la di aha?’ 25 Gei deenei telekai gaa hai gi digaula, ‘Idimaa, nia daangada Dimaadua gu oho di nadau hagababa ne hai gi Mee, di God o nadau maadua mmaadua, i dono madagoaa ne laha mai digaula gi daha mo Egypt. 26 Digaula gu hai hegau gi nia balu ieidu digi daumaha ginai ginaadou i mua, nia god ala ne bule go Dimaadua bolo gi de daumaha ginai. 27 Malaa, Dimaadua gu hagawelewele gi ana daangada, ga gaamai nia haingadaa huogodoo ala gu hihi i lodo di beebaa deenei. 28 Dimaadua gu hagawelewele huoloo, gei i lodo dono hagawelewele, Mee gu daagi digaula gi daha mo nadau gowaa, guu kili digaula gi hongo tuai henua, dela e noho ai digaula dangi nei.’

29 “Ma iai nia mee e hagammuni go tadau God go Dimaadua, gei Mee gu hagagila aga madammaa ana haganoho, gei gidaadou mo tadau hagadili gi muli la gi daudalia nia maa gaa hana hua beelaa.

30

Di huli labelaa gi Dimaadua mo nia haga maluagina

1 “Dolomeenei gei au gu gowadu gi goodou di hilihili i mehanga di hagahumalia mo di hagahuaidu. Di madagoaa nia mee aanei huogodoo gaa kila adu gi goodou, gei goodou gaa noho dagidahi i lodo nia henua a Dimaadua di godou God ne hagabagi ginai goodou, goodou ga langahia dagu hilihili dela ne gowadu gi goodou bolo gi heia. 2 Maa goodou mo godou hagadili ga lloomoi labelaa gi Dimaadua di godou God, mo di daudali aga i lodo godou manawa mo godou mouli hagatau ana helekai ala e gowadu ko au gi goodou dangi nei, 3 malaa, Dimaadua di godou God ga dumaalia adu goodou. Mee ga laha mai goodou gi daha mo nia henua ala nogo noho goodou dagidahi, gaa hai goodou gi maluagina labelaa. 4 Ma e aha maa goodou guu hula gi nia mada o henuailala, gei Dimaadua di godou God ga haga dagabuli mai goodou labelaa, gaa dagi mai goodou gi tenua deenei. 5 Dimaadua di godou God ga laha mai goodou gi lodo tenua dela nogo hai mee ginai godou maadua mmaadua, gei goodou ga hai mee gi tenua deelaa. Gei Mee ga haga maluagina goodou, gaa hai goodou gi dogologo gi nonua. 6 Gei Dimaadua di godou God ga gowadu gi goodou mo godou hagadili di manawa hagalongo, gi aloho goodou i Mee aga i lodo godou manawa mo godou mouli hagatau, gii mee ai di mouli goodou i lodo tenua deelaa. 7 Gei Dimaadua di godou God ga hagahuaidu godou hagadaumee gaa wanga ginai nia haga halauwa aanei, aalaa go digau ala gu hai baahi adu gi goodou, mo digau ala gu haga hai gee goodou. 8 Gei goodou ga hagalongo labelaa gi Mee, ga daudali ana haganoho ala e hagi adu ko au gi goodou dangi nei. 9 Gei Dimaadua di godou God ga haga maluagina goodou i nia mee huogodoo ala e hai go goodou gi godou lima, gaa hai gi dogologo godou hagadili, gaa hai nia dama o godou kau mono siibi gii logo, ga haga maluagina goodou gi nia huwa o godou gelegele. Dimaadua ga tenetene labelaa adu gi goodou, ga haga maluagina goodou, be dana hai nogo haga maluagina godou maadua mmaadua. 10 Gei goodou e hai gi hagalongo gi Mee, mo di daudali ana helekai mo ana haganoho ala guu hihi i lodo di beebaa haganoho deenei, gei goodou la gii huli gi Mee mai i lodo godou manawa hagatau, mo aga i lodo godou mouli hagatau.

11 “Idimaa, taganoho deenei dela e gowadu ko au gi goodou dangi nei la hagalee haingadaa adu gi goodou, gei hagalee mogowaa loo i daha mo goodou. 12 Ma hagalee i di langi, gi de helekai hua goodou boloo, ‘Ma ko ai dela gaa hana gi nua gi di langi e goweia di maa gi gidaadou, gi longono gidaadou di maa, gaa mee di daudali di maa?’* 13 Ma hogi hagalee i baahi gi golo o di moana, gi de helekai hua goodou boloo, ‘Ma ko ai dela gaa hana gi di baahi i golo di moana e gaamai di maa gi gidaadou, gi longono gidaadou di maa, gaa mee di daudali di maa?’ 14 Deeai, agu helekai le e hoohoo adu hua gi goodou, i lodo godou ngudu mo i lodo godou hadu manawa, e mee hua di daudali go goodou.

15 “Mmada, dangi nei au gu dugu adu gi godou mua di hilihili i mehanga di humalia mo di huaidu, i mehanga di mouli mo di made. 16 Maa goodou ga daudali nia helekai Dimaadua di godou God, ala e gowadu ko au gi goodou dangi nei, maa goodou ga aloho i Mee, ga daudali ana helekai, ga haga gila aga ana haganoho huogodoo, gei goodou gaa hai digau e maluagina, gei godou hagadili gi muli ga dogologowaahee. Dimaadua di godou God ga haga maluagina goodou i lodo tenua dela bolo ga hai henua ginai goodou. 17 Maa godou manawa gaa huli gi daha, ga de hagalongo, ga haga mogowaa goodou gi daha mo Mee, ga daumaha gi nia balu ieidu, ga daudali nia maa, 18 au e hagi adu gi goodou dangi nei, bolo goodou e hai loo gii mmade. Godou laangi ala e mouli iei goodou hagalee waalooloo i lodo tenua dela e hula ginai goodou dela i di baahi i golo di Monowai Jordan, bolo ga hai henua ginai goodou. 19 Au e gowadu gi goodou dangi nei di hilihili i mehanga di mouli mo di made, i mehanga di hagahumalia a God mo di hagahuaidu a God. Gei au e gahigahi di langi mo henuailala gi hagadootonu di godou mee dela e hilihili. Hilihili ina di mouli! 20 Aloho i Dimaadua di godou God, hagalongo gi Mee, mo di heia goodou gi manawa dahi gi Mee, gei goodou mo godou hagadili gaa noho waalooloo i lodo tenua dela ne hagababa go Mee gi godou damana mmaadua, go Abraham, Isaac mo Jacob.”*

31

Joshua guu kae di lohongo a Moses

(Numbers 27.12-23)

1 Moses ga helekai nia helekai aanei gi nia daangada Israel huogodoo, 2 ga helekai, “Ogu ngadau la gu lau madalua dangi nei. Gei au gu deemee di dagi goodou, gei Dimaadua gu helekai mai gi di au bolo au hagalee hana gi di baahi i golo o Jordan.* 3 Ma go Dimaadua di godou God dela e hana i godou mua gi di baahi i golo o Jordan. Mee ga hunahuna gi daha nia henua huogodoo ala i golo, gei goodou ga hagabagi digaula gi daha mo nadau henua, gaa noho goodou i golo. Ma go Joshua dela gaa hai di godou dagi, gii hai be nia helekai a Dimaadua. 4 Dimaadua ga daaligi digaula, ga haga mmaa digaula gi daha be dana hai dela ne hai gi Sihon mo Og, nia king o digau Amor, mo dana hagahuaidu di nau henua.* 5 Dimaadua gaa hai goodou gi haga magedaa digaula, gei goodou gaa hai gi digaula gadoo be nia mee huogodoo ala ne hagi adu ko au gi goodou. 6 Goodou gi maaloo mo di hagamahi. Goodou hudee mmaadagu i digaula, idimaa, Dimaadua di godou God gaa hana madalia goodou. Mee hagalee tanga gi daha, gei hagalee diiagi goodou.”

7 Moses ga gahigahi a Joshua ga helekai gi mee i mua digau huogodoo o Israel boloo, “Goe gi maaloo mo di hagamahi, idimaa, ma kooe dela gaa dagi nia daangada aanei gi hai mee gi tenua dela ne hagababa go Dimaadua gi nadau maadua mmaadua. 8 Dimaadua gaa hana i oo mua, ga madalia goe. Mee hagalee de langahia goe, be e diiagi goe. Goe hudee madagu be manawa logo.”*

Nnaganoho la gi daulia nia ngadau dagi hidu

9 Moses gaa hihi Nnaganoho a God, gaa wanga gi digau hai mee dabu ala go nia dama Levi ala e kae Tebedebe o di Hagababa Dimaadua, mo ang gi digau mmaadua huogodoo o Israel. 10 Moses ga helekai gi digaula, “Daulia nia haganoho aanei i nia hagaodi o nia ngadau dagi hidu huogodoo, i di ngadau dela e haga maahede nia boibana, i di madagoaa di budu Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili.* 11 Daulia nia haganoho aanei i mua nia daangada Israel hagatau i nadau dagabuli mai e daumaha ang gi Dimaadua di godou God, i dana gowaa dela ga hilihili go Mee. 12 Haga dagabuli ina nia daangada huogodoo: nia daane mo nia ahina mono dama mono daangada henua gee ala e noho i lodo godou waahale, gii mee ai digaula huogodoo di longono, ge gii kabe di hagalaamua Dimaadua di godou God, mo di daudali hagahumalia nia helekai huogodoo o nnaganoho aanei. 13 Di hai deenei, gei godou dama ala digi longono ginaadou Nnaganoho a Dimaadua di godou God, ga longono iei digaula, ga iloo ei ginaadou ga hagalongo i di waalooloo o di nadau noho i lodo tenua dela bolo ga hai mee ginai goodou, i muli di godou hula gi di baahi i golo o Jordan.”

Nia helekai hagamuliagina a Dimaadua ang gi Moses

14 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Do madagoaa e made iei goe la gu hoohoo mai. Gahigahia mai a Joshua, laha mai a mee gi dogu Hale laa, gei Au gaa wanga gi mee dana hegau.” Malaa, Moses mo Joshua gaa hula gi di Hale laa deelaa. 15 Dimaadua ga haga gida Ia i lodo di waduu gololangi, gaa duu i di ngudu o di bontai di Hale laa deelaa.

16 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Mmada, do madagoaa e made iei goe la gu hoohoo mai, gei nia daangada aanei ga limalima hua ga diiagi Au, ga daumaha gi nia balu god o tenua dela e hula ginai digaula, gaa oho dagu hagababa dela ne hai ang gi digaula. 17 I di madagoaa deelaa, dogu hagawelewele gi digaula ga gila aga ga damana. Au ga diiagi digaula, gei digaula la ga daaligi gii mmade. Nia haingadaa llauehe e logo gaa tale ang gi digaula, gei digaula ga modongoohia ginaadou i di madagoaa deelaa, bolo nia haingadaa llauehe e logo aalaa la guu tale ang gi ginaadou, idimaa Au, go di nadau God, la hagalee i nadau baahi. 18 Gei Au hagalee hagamaamaa digaula i di laangi deelaa, idimaa, digaula guu hai di huaidu mo di daumaha gi nia balu ieidu.

19 “Deelaa laa, hihia taahili deenei dolomeenei. Aago ina gi nia dama o Israel, e hai di hagadootonu ni aagu ang gi digaula. 20 Idimaa, Au gaa lahi digaula gi lodo tenua tomo ge logo ono meegai, tenua dela ne hagababa ko Au gi nadau maadua mmaadua. Digaula ga miami ga maaluu i golo, gu maluagina ang gi ginaadou, gei digaula gaa huli gi nia balu ieidu, ga daumaha ginai, ga diiagi au, gaa oho dagu hagababa. 21 Di madagoaa nia haingadaa llauehe e logo gaa tale ang gi digaula, taahili deenei la ga dadaahili ai hua igolo, gaa hai di hagadootonu, idimaa e deemee di de langahia go nadau hagadili gi muli. Au gu iloo di nadau hiihai dangi nei, i mua dagu lahi digaula gi tenua dela ne hagababa ko Au.”

22 Moses gaa hihi taahili deenei i di laangi hua deelaa, geia ga aago nia dama o Israel taahili deelaa.

Joshua guu kae dana hegau

23 Gei Dimaadua ga hagau a Joshua, di tama a Nun, ga helekai gi mee, “Goe gi maaloo, gei goe gi hagamahi, idimaa, ma kooe dela gaa lahi nia dama o Israel gi lodo tenua dela ne hagababa ko Au gi digaula, gei Au ga madalia goe.”*

24 Moses guu hihi Nnaganoho a God hagatau gi lodo di beebaa, 25 gei dono madagoaa ne lawa, gei mee ga helekai gi digau hai mee dabu ala go nia dama Levi ala nogo benebene Tebedebe o di Hagababa Dimaadua, 26 “Deenei di beebaa o Nnaganoho a God. Kae ina, dugu ina i baahi Tebedebe o di Hagababa Dimaadua di godou God, e hagi aga di hagadootonu gi ana daangada i di gowaa deelaa. 27 Au e iloo bolo digaula e manawa hamaaloo ge hai baahi. Digaula nogo hai baahi gi Dimaadua i di waalooloo o dogu mouli, gei digaula ga hai baahi gi nonua i muli dogu made. 28 Haga dagabuli ina mai gi ogu mua nia dagi o nia madawaawa huogodoo mo digau aamua, gei au ga hagi anga gi digaula nia mee aanei. Au e hiihai bolo di langi mo henuailala gi hagadootonu gi nia mee aanei. 29 Au e iloo bolo i muli hua dogu made, nia daangada ga haihai di huaidu, gaa kili gi daha agu mee ala ne aago digaula. Gei di madagoaa gaa dae mai, gei digaula gaa tale gi di haingadaa, idimaa digaula gaa hai nia mee ala ne bule go Dimaadua bolo gi hudee heia, gei digaula gaa hai Dimaadua gi hagawelewele.”

Taahili a Moses

30 Moses gu haga modongoohia taahili deenei hagatau gi digau Israel ala e hagalongo gi mee:

32

1 “Di langi i nua mo henuailala,

hagalongo gi agu helekai gi digau Israel,

hagalongo gii donu.

2 Agu agoago ga monnono be nia madaua o di uwa,

ga hagabudu i hongo o henuailala

gadoo be di magalillili o di ahiaalangi.

Agu helekai gaa doo be di uwa

gi hongo nia dama laagau,

ga honihoni be di uwa ma ga honihoni

gi hongo nia geinga tolo ala e tomo aga i lala.

3 Gei au ga hagadele ga hagaamu

di ingoo o Dimaadua,

gei ana daangada ga agoago dono aamua.

4 “Dimaadua la go di godou Dangada Abaaba Aamua,

e hai donu gei hagalee hai gee

i lodo ana haihai huogodoo.

Di godou God le e manawa dahi ge e donu.

Mee e hai di mee dela e donu gei e humalia.

5 Malaa, goodou hagalee manawa dahi

ge hagalee tau belee hai ana dama.

Goodou la tenua e honu di huaidu

mo nia hagahuaidu huogodoo.

6 Goodou tenua dadaulia, e hai behee:

ma deenei di hai e hai ang gi Dimaadua?

Go Mee go di godou damana

dela ne hai goodou gii hai tenua.

7 “Goodou gi maanadu ina di madagoaa

i mua loo.

Heeu ina gi godou maadua gi hagi adu

gi goodou nia mee ala ne hai.

Heeu ina gi godou daangada mmaadua

gi hagi adu gi goodou di madagoaa i mua.

8 God Aamua Muginua ne wanga nia gowaa

gi nia daangada.*

Ma go Mee dela ne haga noho nia daangada

gi nia gowaa ala e noho ai digaula.

Mee guu wanga tangada di langi e dahi

ang gi di gowaa e dahi.

9 Gei ogo tuhongo dela ne hilihili

go Dimaadua la go di hagadili ni Jacob.

10 “Mee ne gidee digaula e heehee hua

i lodo di anggowaa,

di gowaa lomo e gonogono ai di madangi maaloo.

Mee gu benebene hagahumalia digaula

be dono huaidina donu.

11 Dimaadua gu benebene a Israel gi dee doo,

gadoo be di ‘eagle’ e aago ana dama

gi iloo di mamaangi,

e higahiga digaula i hongo ono bakau.

12 Dimaadua hua modogoia ne dagi ana daangada.

Deai di god gee ne hagamaamaa a Mee ai.

13 “Mee guu wanga gi digaula

nnenua nnoonua gi dagi ina,

gei digaula guu gai nia meegai ala e tomo i golo.

Digaula gu gidee ginaadou nia meegai maangala

i di gowaa haduhadu,

nadau laagau olib guu tomo hagadubuagina

i lodo di gelegele haduhadu.

14 Nadau kau mo nadau kuudi

guu hai nadau milugu logowaahee.

Nia siibi, nia kuudi mo nia kau digaula

le e kaedahi humalia.

Nadau palaawaa mono waini e koia

e kaedahi humalia gi nonua.

15 “Nia daangada a God gu maluagina,

gei digaula gu hai baahi.

Digaula guu honu meegai,

guu hai nia daangada pedi,

gei digaula gu diiagi a God dela ne hai ginaadou,

ge guu huli gi daha mo di nadau Hagamouli Aamua.

16 Nadau daumaha ang gi nia balu god

guu hai Dimaadua gi dubua,

nadau haihai huaidu guu hai a Mee

gi hagawelewele.

17 Digaula gu tigidaumaha gi nia balu god,*

ala go nia god o nadau maadua mmaadua

e de iloo ai, go nia god digau Israel

digi hagalongo ginai i mua.

18 Digaula gu haga de langahia di nadau God,

di nadau God Hagamouli Aamua,

dela ne wanga di mouli gi digaula.

19 “Di madagoaa Dimaadua ne gidee Ia

di mee deenei, Mee gu hagawelewele,

guu kili gi daha ana dama daane

mo ana dama ahina.

20 Mee ga helekai,

‘Au hagalee hagamaamaa digaula,

gii mmada Au gi digaula be di maa di aha

dela gaa tale ang gi digaula,

ala e manawa hamaaloo ge hagalee manawa dahi.

21 Digaula guu hai Au gi dubua

gi nadau balu ieidu,*

guu hai Au gi hagawelewele

gi nadau dadaumaha gi nia balu god,

nia god ala hagalee nia god donu.

Malaa, Au gaa hai agu daangada donu

gi manawa dubua

mai i digau tuadimee balumee,

gaa hai agu daangada gi hagawelewele

mai i digau tuadimee de kabemee.

22 Dogu hagawelewele ga ulaula gadoo be di ahi,

gaa dudu nia mee huogodoo i hongo o henuailala.

Dogu hagawelewele gaa tugi i di gowaa

o digau mmade dela i bahi i lala o henuailala,

gaa dudu hagatau nia hagamau o nia gonduu.

23 “ ‘Au ga haga uda ang gi digaula

nia haingadaa llauehe gaa hana hua beelaa,

gei Au ga hai hegau i agu amu maalei huogodoo

gi digaula.

24 Digaula ga mmademmade i tau magamaga

mo di magi welengina,

ga mmademmade i nadau magi huaidu huoloo.

Gei Au ga hagau agu manu lodo geinga

gi heebagi gi digaula,

ga hagau agu gihaa poisin gi gadigadia digaula.

25 Tauwa ga haga mmade nia daangada

i hongo nia ala.

Nia guongo ga huaidu ang gi ginaadou

i di mmaadagu huoloo.

Nia dama daane mo nia dama ahina

ga mmademmade.

Nia dama mo digau mmaadua gaa mmade labelaa.

26 Au bolo Au ga hunahuna digaula hagatau

la gi daha,

gi deemee dahi dangada e langahia digaula.

27 Maa nei bolo Au gaa hai beelaa,

gei nadau hagadaumee gaa bida hagaamu ginaadou,

ga hagahuaidu Au boloo,

“Ma go gimaadou hua ala ne haga

magedaa digaula, hagalee go Dimaadua!” ’

28 “Israel la digau nadau hagabaubau ai,

digaula hagalee loo nadau kabemee ai.

29 Digaula e de iloo loo be ginaadou ne aha

ala gu magedaa.

Digaula e de iloo ginaadou be di maa di aha

dela ne hai.

30 Ma ne aha tangada e dahi i nadau hagadaumee

e mee di haga magedaa ana daangada e mana?

Ma ne aha nia daangada dogolua e mee di haga

magedaa nau daangada e madangaholu mana?

Idimaa, Dimaadua go di nadau God

la gu diiagi digaula.

Di nadau God Aamua guu kili digaula gi daha.

31 Nadau hagadaumee e iloo ginaadou

bolo nadau god donu le e paagege hua,

hagalee maaloo be di God o digau Israel.

32 Nadau hagadaumee e huaidu

gadoo be Sodom mo Gomorrah,*

e huaidu gadoo be nia laagau ‘grape’

ala e mmala mo poisin,

33 e huaidu gadoo be nia waini ala ne hai

gi nia poisin o nia gihaa.

34 “Dimaadua e langahia e Ia nia mee

o nadau hagadaumee ne hai,

gei Mee e tali hua di madagoaa dela e donu

belee hagaduadua ai digaula.

35 Dimaadua gaa tala di hui,

ga hagaduadua digaula.*

Di madagoaa e tinga ai digaula la gaa dae mai.

Di laangi e hagaduadua digaula la gu hoohoo mai.

36 Di madagoaa Dimaadua ma ga gidee Ia

ana daangada bolo digaula la gu paagege,

gei Mee ga haga dagaloaha digaula.*

Mee ga dumaalia gi digau ala e hai dono manawa,

i dono madagoaa ma ga gidee Ia

bolo digaula la deai nadau hagamaamaa ai.

37 Gei Dimaadua ga heeu gi ana daangada boloo,

‘Aahee nia god maaloo

ala nogo hagadagadagagee ginai goodou?

38 Goodou gu haangai digaula

gi nia kiliidi o godou tigidaumaha,

gei goodou guu wanga gi digaula nia waini

gi inumia.

Heia digaula gi lloomoi gi goodou dolomeenei

gi hagamaamaa ina goodou!

Heia digaula gi daawa ina goodou gi daha

mo godou haingadaa!

39 “ ‘Ko Au hua modogoau dela go God.

E deai dahi God i daha mo Au ai!

Au e haga made, gei Au e haga mouli,

au e haga lauwa, gei Au e hagahili.

E deai dahi dangada e mee di hai baahi

gi agu mee ala e hai ai.

40 Go di maa Au dela go di God Mouli,

deenei laa Au e dahi aga dogu lima

e hai dagu hagababa hagamodudahi

41 bolo Au ga akaa dagu hulumanu dauwa

dabadaba, gei Au gaa hai di tonu la gii gila.

Au gaa tala di hui ang gi ogu hagadaumee,

gei Au ga hagaduadua digau

ala e de hiihai mai gi di au.

42 Agu amu maalei la ga haga hali nadau dodo,

gei dagu hulumanu dauwa ga daaligi gii mmade

digau huogodoo ala e hai baahi mai gi di Au.

Au hagalee haga mouli dahi dangada

i digau ala e heebagi mai gi di Au.

Digau ala gu lauwa mo nia daangada galabudi

hogi la gaa mmade huogodoo.’

43 “Nia henua ala i golo,

goodou gi hagaamuina nia daangada Dimaadua.*

Mee e hagaduadua digau huogodoo

ala e daaligi digaula.

Mee e tala di hui ang gi ono hagadaumee,

gei Mee e dumaalia gi nia hala o ana daangada.”

44 Moses mo Joshua dela go tama a Nun, meemaa e huwahuwa taahili deenei, bolo gii mee ai nia daangada Israel gi longono ginaadou.

Nia agoago haga muliagina a Moses

45 Di madagoaa a Moses guu lawa dana agoago gi nia daangada nia helekai a God, 46 gei mee ga helekai, “Goodou e hai loo gi daudali agu helekai ala ne gowadu gi goodou dangi nei. Tataanga ina nia maa gi godou dama, gii mee ai digaula di daudali nia agoago huogodoo a God mo di manawa dahi. 47 Nia agoago aanei la hagalee nia balu helekai hua. Nia agoago aanei la go di godou mouli donu. Hagalongo gi nia maa, gei goodou ga mouli waalooloo i lodo tenua dela i baahi i golo o Jordan dela bolo ga hai henua ginai goodou.”

48 Go di laangi la hua, Dimaadua ga helekai gi Moses,* 49 “Hana gi nia Gonduu Abarim ala i lodo tenua go Moab dela i di baahi gi golo o di waahale go Jericho, gaga gi tomo di Gonduu Nebo, gei goe ga gidee tenua go Canaan, deelaa tenua gaa wanga ko Au gi nia daangada Israel. 50 Gei goe gaa made i hongo di gonduu deelaa, gadoo be do duaahina go Aaron dela ne made i hongo di Gonduu Hor, 51 idimaa, goolua gu hagalee manawa dahi mai gi di Au i mua nia daangada Israel. Di madagoaa goolua nogo i baahi nia wai o Meribah, e hoohoo gi di waahale go Kadesh i lodo di Anggowaa o Zin, goolua gu haga balumee Au i mua nia daangada. 52 Goe ga gidee haga mogowaa tenua deelaa, gei goe hagalee e ulu gi lodo tenua dela e wanga ko Au gi nia daangada Israel.”

33

Moses gu hagahumalia nia madawaawa Israel

1 Aanei la nia hagahumalia a Moses, taane ni God, ne haga iloo gi nia daangada Israel i mua dono made. 2 Mee ga helekai,

“Dimaadua ne haneia i di Gonduu Sinai,

ga daamada ga maahina gadoo be di laa

i hongo Edom, ga haga maalama ana daangada

mai di Gonduu Paran.

Nia daangada di langi e madangaholu mana

nogo madalia a Mee, gei di ahi dela e gaa

nogo i dono baahi gau donu.

3 Dimaadua e aloho i ana daangada,

gei e benebene digau ala e hai mee gineia.

Gidaadou gaa pala ang gi ono babaawae,

ga hagalongo gi ana helekai.

4 Gidaadou e daudali Nnaganoho a Moses

ala ne gaamai gi gidaadou,

aalaa go nia mee e kaedahi e hagalabagau

o tadau henua.

5 Dimaadua guu hai di King

o ana daangada Israel i di madagoaa

nadau madahaanau mo nia dagi ne dagabuli mai

gi di gowaa e dahi.”

6 Moses ga helekai i di madawaawa Reuben boloo:

“Ma e aha maa digaula e hogoohi,

gei Reuben la gi hudee made gi daha.”

7 Moses ga helekai i di madawaawa Judah boloo:

“Meenei Dimaadua, gi hagalongo

gi nadau dangidangi i di hagamaamaa.

Hagabuni ina digaula gi nia madawaawa ala i golo.

Heebagi i nadau baahi, meenei Dimaadua,

ge hagamaamaa ina digaula i di nadau hai baahi

gi nadau hagadaumee.”

8 Moses ga helekai i di madawaawa Levi boloo:*

“Meenei Dimaadua, Kooe haga gila ina

do hiihai mai di haga modongoohia

o nia ‘Urim’ mo ‘Thummim’*

mai baahi au gau hai hegau, go digau Levi.

Goe guu lawa di hagamada digaula i Massah,

gei Goe gu iloo bolo digaula le e donu hua

i nia wai o Meribah.

9 Digaula gu hagalaamua Goe i hongo nadau

maadua, nadau duaahina daane, mo nadau dama.

Digaula gu hagalongo gi au helekai,

ge gu daudali dau hagababa.

10 Digaula ga aago laa au daangada

gi daudalia au haganoho.

Digaula gaa hai nadau tigidaumaha ‘incense’

i oo mua, mo nadau tigidaumaha dudu

i hongo dau gowaa dudu tigidaumaha.

11 Meenei Dimaadua, hagamaamaa ina

nadau madawaawa gii tomo maaloo.

Manawa lamalia gi nadau mee ala e hai.

Hunahuna ina gi daha nadau hagadaumee,

ge hudee heia digaula gi gila aga labelaa.”

12 Mee ga helekai i di madawaawa Benjamin boloo:

“Deenei di madawaawa a Dimaadua e aloho ai

ge e benebene.

Mee e madamada humalia i digaula

i di laangi dogomaalia,

gei Mee e noho i nadau baahi.”

13 Mee ga helekai i di madawaawa Joseph boloo:

“Dimaadua gi hagahumalia ina nadau henua

gi nia uwa,

mo nia wai mai bahi i lala o henuailala.

14 Nadau henua gi hagahumalia ina

gi nia huwa laagau ala e haga tomo aga go di laa.

Hagahumalia ina gi nia huwa laagau

ala e koia e humalia di huwa

i nia madagoaa huogodoo e huwa ai.

15 Nadau gowaa nnoonua namua

mo nadau gonduu ala e noho hua beelaa

la gi logowaahee nadau huwa laagau

ala e hiihai ginai ginaadou.

16 Nadau henua gi hagahonu gi di hagahumalia

dela ne haga maluagina go di humalia o Dimaadua,

dela ne helekai mai i lodo di ulaula o di ahi i lodo di laagau geinga.

Nia maluagina aanei gii tale

ang gi di madawaawa Joseph,

idimaa, ma go mee dela ne hai di tagi

ni ono duaahina.

17 Joseph e maaloo be di kau daane,

e maaloo be nia madaagoo o di manu ‘ox’

o lodo geinga.

Ono madaagoo la digau e mana duumaa

o Manasseh,

mo digau e madangaholu mana duumaa

o Ephraim.

Ono madaagoo e daalo nia henua llauehe huogodoo

mo di hono digaula gi nia mada o henuailala.”

18 Mee ga helekai i nia madawaawa Zebulun mo Issachar boloo:

“Zebulun la gi maluagina mai

i nadau hagadau huihui goloo i hongo tai.

Nia maluagina o Issachar gi damana mai

i lodo dono guongo dela e noho ai.

19 Digaula e gahigahi mai nia daangada

gi di nadau gonduu,

gaa hai nia tigidaumaha ala e donu i golo.

Digaula e gaamai nadau maluagina mai di tai

mo mai di gelegele kene o tongotai.”

20 Mee ga helekai i di madawaawa Gad boloo:

“Gi hagaamuina Dimaadua

dela ne hai nadau henua gi damana.

Gad e hai gadoo be di laion de madagu

dela e talitali belee gaui gi daha di lima

be di libogo o dono hagadaumee.

21 Digaula guu kae tenua e kaedahi

e humalia ang gi ginaadou.

Tuhongo o tangada dagi la ne wanga gi digaula.

Digaula gu daudali nia helekai mo nia haganoho

o Dimaadua i di madagoaa nia dagi o Israel

ne dagabuli mai gi di gowaa e dahi.”

22 Mee ga helekai i di madawaawa Dan boloo:

“Dan le e hai be tama laion.

Mee e hobo gi daha mai Bashan.”

23 Mee ga helekai i di madawaawa Naphtali boloo:

“Mai di hiihai ni Dimaadua

dela ne haga maluagina a Naphtali.

Nadau henua e hana gaa dau adu

gi di baahi gi ngaaga o Tai o Galilee.”

24 Mee ga helekai i di madawaawa Asher boloo:

“Asher la gu hagahumalia gi nonua

i nia madawaawa ala i golo.

Mee gii hai tangada e hiihai ginai ono duaahina.

Dono henua gi maluagina gi nia lolo olib.

25 Ono waahale gi duulia gi nia bontai baalanga,

gei mee gii noho i di aumaalia

i di waalooloo o dono mouli.

26 “Nia daangada Israel, e deai dahi god i golo

e hai be di godou God ai,

dela e dele laa lodo di langi i nua i ono madamada,

e dele mai i lodo nia gololangi

e hagamaamaa goodou.

27 God la guu duuli goodou

i nia madagoaa huogodoo.

Ono lima la go di godou hagamaamaa

gaa hana hua beelaa.

Di godou madagoaa nogo hula gi mua,

gei Mee gu hagabagi gi daha

godou hagadaumee,

gu helekai adu bolo gi daaligidia

digaula huogodoo gii mmade.

28 Di hagadili ni Jacob le e noho

i lodo di aumaalia,

e humalia ang gi nadau henua honu meegai

mo honu wai, i di gowaa dela e tiutiu mai

di magalillili o di ahiaalangi.

29 Nia daangada Israel,

e maluagina huoloo go goodou!

E deai dahi henua e hai be goe ai,

dela ne haga dagaloaha go Dimaadua.

Dimaadua la go di godou abaaba

mo di godou hulumanu dauwa.

E duuli goodou ge e hai goodou gi maaloo.

Godou hagadaumee ga lloomoi

ga tangitangi adu gi goodou

bolo goodou gi dumaalia ang gi ginaadou,

gei goodou ga dagadagahi digaula gi lala.”†

34

Di made o Moses

1 Moses ga hagatanga i nia gowaa baba o Moab gaa hana gi di Gonduu Nebo, gaa hana gi tomo di Gonduu Pisgah dela i bahi i dua o Jericho. Dimaadua ga haga mmada a Moses gi tenua hagatau: tenua go Gilead mo adu gi ngeia gi di waahale go Dan, 2 mo tenua o Naphtali hagatau, mo nia henua o Ephraim mo Manasseh, mo tenua o Judah gaa tugi i di Tai go Mediterranean dela i bahi i dai, 3 mo di baahi gi ngaaga o Judah, mo di gowaa baba dela i mehanga o Zoar mo Jericho, deelaa go di waahale iei nia niu. 4 Dimaadua ga helekai gi Moses, “Deenei la go tenua dela ne hagababa ko Au gi Abraham, Isaac, mo Jacob bolo e hai mee ginai nadau hagadili gi muli. Au guu hai goe gii mmada gi tenua deelaa, gei goe hagalee hana gi golo.”*

5 Moses, di hege a Dimaadua, gaa made i golo i tenua go Moab, be di hai a Dimaadua ne helekai ai bolo deelaa di gowaa e made ai a Moses. 6 Dimaadua guu danu a Moses i lodo di gowaa baba i lodo Moab, i baahi gi golo o di waahale go Beth-Peor. Tugi mai gi dangi nei, e deai tangada e iloo ia di gowaa ne danu a Moses ai. 7 Moses ne made gei mee e lau madalua ono ngadau. Mee nogo maaloo hua, gei ono golomada nogo gidee hua hagahumalia. 8 Nia daangada Israel gu tangitangi gu manawa gee gi mee i lodo nia laangi e motolu i nia gowaa baba i Moab.

9 Joshua tama daane a Nun guu honu i di kabemee, idimaa, Moses ne daahi aga ono lima gi hongo di libogo o maa. Nia daangada Israel gu hagalongo mo di daudali a Joshua, ginaadou e daahi hua nia haganoho a Dimaadua ala ne wanga gi Moses.*

10 E deai dahi soukohp i golo mai mua e hai be Moses i lodo Israel ai. Dimaadua ne helekai gi Moses hua hagammaa.* 11 E deai dahi soukohp i golo dela guu mee di hai nia hagadilinga mogobuna haga goboina gadoo be nia mee a Dimaadua ala ne wanga gi Moses bolo gi heia gi di king o Egypt mo ana daangada aamua mo tenua huogodoo ai. 12 E deai dahi soukohp i golo ne mee di hai nia mee humalia mo nia mee hagamadagudagu dangada a Moses ne hai i mua digau Israel huogodoo ai.

* 1.4: Numbers 2.21-34

* 1.26: Deuteronomy 9.23; Hebrews 3.16

* 1.31: Acts 13.18

* 1.32: Hebrews 3.19

* 2.1: Numbers 21.4

* 2.4: Genesis 36.8

* 2.14: Numbers 14.28-35

* 3.18: Joshua 1.12-15

* 3.23: Numbers 27.12-14; Deuteronomy 32.48-52

* 4.2: Revelation 22.18-19

* 4.3: Numbers 25.1-9

* 4.10: Sinai be Horeb

* 4.11: Exodus 19.16-18; Hebrews 12.18-19

* 4.13: Exodus 31.18; 34.28; Deuteronomy 9.10

* 4.14: Exodus 21.1

* 4.16: Exodus 20.4; Leviticus 26.1; Deuteronomy 5.8; 27.15

* 4.17: Romans 1.23

* 4.20: Exodus 19.5; Deuteronomy 7.6; 14.2; 26.18; Titus 2.14; 1-Peter 2.9

* 4.21: Numbers 20.12

* 4.24: Hebrews 12.29

* 4.27: Deuteronomy 28.36

* 4.29: Jeremiah 29.13

* 4.35: Mark 12.32

* 4.41: Joshua 20.8-9

* 5.8: Leviticus 26.1; Deuteronomy 4.15-18; 27.15

* 5.9: Exodus 34.6-7; Numbers 14.18; Deuteronomy 7.9-10

* 5.11: Leviticus 19.12

* 5.12: Exodus 16.23-30; 31.12-14

* 5.13: Exodus 23.12; 31.15; 34.21; 35.2; Leviticus 23.3

* 5.16: Deuteronomy 27.16; Matthew 15.4; 19.19; Mark 7.10; 10.19; Luke 18.20; Ephesians 6.2,3

* 5.17: Genesis 9.6; Leviticus 24.17; Matthew 5.21; 19.18; Mark 10.19; Luke 18.20; Romans 13.9; James 2.11

* 5.19: Leviticus 19.11; Matthew 19.18; Mark 10.19; Luke 18.20; Romans 13.9

* 5.20: Exodus 23.1; Matthew 19.18; Mark 10.19; Luke 18.20

* 5.21: Romans 7.7; 13.9

* 5.22: Hebrews 12.18-19

* 6.4: Mark 12.29

* 6.5: Matthew 22.37; Mark 12.30; Luke 10.27

* 6.6: Deuteronomy 11.18-20

* 6.10: Genesis 12.7; 26.3; 28.13

* 6.13: Matthew 4.10; Luke 4.8

* 6.16: Exodus 17.1-7; Matthew 4.7; Luke 4.12

* 7.1: Acts 13.19

* 7.5: Deuteronomy 12.3

* 7.6: Exodus 19.5; Deuteronomy 4.20; 14.2; 26.18; Titus 2.14; 1-Peter 2.9

* 7.9: Exodus 20.5,6; 34.6,7; Numbers 14.18; Deuteronomy 5.9,10

* 7.12: Deuteronomy 11.13-17

* 8.3: Matthew 4.4; Luke 4.4

* 8.11: Hosea 13.5-6

* 9.9: Exodus 24.18

* 9.19: Hebrews 12.21

* 9.22: Numbers 11.3,34; Exodus 17.7

* 9.23: Numbers 13.25—14.38; Deuteronomy 1.21,26; Hebrews 3.16

* 10.6: Numbers 20.28; 33.38

* 10.8: Numbers 3.5-8

* 10.10: Exodus 34.28

* 10.17: 1-Timothy 6.15; Revelation 17.14; 19.16; Acts 10.34; Romans 2.11; Galatians 2.6; Ephesians 6.9

* 10.22: Genesis 15.5; 22.17; 46.27

* 11.3: Exodus 7.8—12.13

* 11.4: Exodus 14.28

* 11.6: Numbers 16.31-32

* 11.13: Leviticus 26.3-5; Deuteronomy 7.12-16; 28.1-14

* 11.20: Deuteronomy 6.6-9

* 11.24: Joshua 1.3-5

* 11.29: Deuteronomy 27.11-14; Joshua 8.33-35

* 12.3: Deuteronomy 7.5

* 12.16: Genesis 9.4; Leviticus 7.26-27; 17.10-14; 19.26; Deuteronomy 15.23

* 12.23: Leviticus 17.10-14

* 12.32: Deuteronomy 4.2; Revelation 22.18-19

* 14.1: Leviticus 19.28; 21.5

* 14.2: Exodus 19.5-6; Deuteronomy 4.20; 7.6; 26.18; Titus 2.14; 1-Peter 2.9

* 14.21: Exodus 23.19; 34.26

* 14.22: Leviticus 27.30-33; Numbers 18.21

* 15.7: Leviticus 25.35

* 15.11: Matthew 26.11; Mark 14.7; John 12.8

* 15.12: Leviticus 25.39-46

* 15.19: Exodus 13.12

* 15.23: Genesis 9.4; Leviticus 7.26-27; 17.10-14; 19.26; Deuteronomy 12.16,23

* 16.1: Leviticus 23.5-8; Numbers 28.16-25

* 16.13: Numbers 29.12-38

* 16.19: Exodus 23.6-8; Leviticus 19.15

* 16.22: Leviticus 26.1

* 17.3: Exodus 22.20

* 17.6: Numbers 35.30; Deuteronomy 19.15; Matthew 18.16; 2-Corinthians 13.1; 1-Timothy 5.19; Hebrews 10.28

* 17.7: 1-Corinthians 5.13

* 17.14: 1-Samuel 8.5

* 17.16: 1-Kings 10.28; 2-Chronicles 1.16; 9.28

* 17.17: 1-Kings 10.14-22,27; 11.1-8; 2-Chronicles 1.15; 9.27

* 18.2: Numbers 18.20

* 18.10: Leviticus 19.26; Exodus 22.18

* 18.11: Leviticus 19.31

* 18.13: Matthew 5.48

* 18.15: Acts 3.22; 7.37

* 18.19: Acts 3.23

* 19.14: Deuteronomy 27.17

* 19.15: Numbers 35.30; Deuteronomy 17.6; Matthew 18.16; John 8.17; 2-Corinthians 13.1; 1-Timothy 5.19; Hebrews 10.28

* 19.21: Exodus 21.23-25; Leviticus 24.19-20; Matthew 5.38

* 21.23: Galatians 3.13

* 22.1: Exodus 23.4-5

* 22.9: Leviticus 19.19

* 22.12: Numbers 15.37-41

* 22.28: Exodus 22.16-17

* 22.30: Leviticus 18.8; 20.11; Deuteronomy 27.20

* 23.3: Nehemiah 13.1-2

* 23.4: Numbers 22.1-6

* 23.5: Numbers 23.7—24.9

* 23.17: Leviticus 19.29

* 23.19: Exodus 22.25; Leviticus 25.36-37; Deuteronomy 15.7-11

* 23.21: Numbers 30.1-16; Matthew 5.33

* 24.1: Matthew 5.31; 19.7; Mark 10.4

* 24.7: Exodus 21.16

* 24.8: Leviticus 13.1—14.54

* 24.9: Numbers 12.10

* 24.10: Exodus 22.26-27

* 24.14: Leviticus 19.13

* 24.16: 2-Kings 14.6; 2-Chronicles 25.4; Ezekiel 18.20

* 24.17: Exodus 23.9; Leviticus 19.33-34; Deuteronomy 27.19

* 24.19: Leviticus 19.9-10; 23.22

* 25.3: 2-Corinthians 11.24

* 25.4: 1-Corinthians 9.9; 1-Timothy 5.18

* 25.5: Matthew 22.24; Mark 12.19; Luke 20.28

* 25.7: Ruth 4.7-8

* 25.13-14: Leviticus 19.35-36

* 25.17: Exodus 17.8-14; 1-Samuel 15.2-9

* 26.2: Exodus 23.19

* 26.12: Deuteronomy 14.28-29

* 26.18: Exodus 19.5; Deuteronomy 4.20; 7.6; 14.2; Titus 2.14; 1-Peter 2.9

* 27.2: Joshua 8.30-32

* 27.5: Exodus 20.25

* 27.12: Deuteronomy 11.29; Joshua 8.33-35

* 27.15: Exodus 20.4; 34.17; Leviticus 19.4; 26.1; Deuteronomy 4.15-18; 5.8

* 27.16: Exodus 20.12; Deuteronomy 5.16

* 27.18: Leviticus 19.14

* 27.19: Exodus 22.21; 23.9; Leviticus 19.33-34; Deuteronomy 24.17-18

* 27.20: Leviticus 18.8; 20.11; Deuteronomy 22.30

* 27.21: Exodus 22.19; Leviticus 18.23; 20.15

* 27.22: Leviticus 18.9; 20.17

* 27.23: Leviticus 18.17; 20.14

* 27.26: Galatians 3.10

* 28.1: Deuteronomy 11.13-17

* 28.56-57: 2-Kings 6.28-29; Lamentations 4.10

* 29.7: Numbers 21.21-35

* 29.8: Numbers 32.33

* 29.18: Hebrews 12.15

* 29.23: Genesis 19.24-25

* 30.12: Romans 10.6-8

* 30.20: Genesis 12.7; 26.3; 28.13

* 31.2: Numbers 20.12

* 31.4: Numbers 21.21-35

* 31.8: Joshua 1.5; Hebrews 13.5

* 31.10: Leviticus 23.33-34; Deuteronomy 15.1; 16.13-15

* 31.23: Numbers 27.23; Joshua 1.6

* 32.8: Acts 17.26

* 32.17: 1-Corinthians 10.20

* 32.21: 1-Corinthians 10.22; Romans 10.19

* 32.32: Genesis 18.16—19.28

* 32.35: Romans 12.19; Hebrews 10.30

* 32.36: Pisalem 135.14

* 32.43: Romans 15.10; Revelation 19.2

* 32.48: Numbers 27.12-14; Deuteronomy 3.23-27

* 33.8: Exodus 17.7; 28.30; Numbers 20.13

* 33.8: ‘Urim’ mo ‘Thummim’ Aanei la nia mee ala ne hai hegau ai tangada hai mee dabu belee iloo ai di manawa o God. Gidaadou e de iloo hagahumalia be ne hai hegau behee.

† 33.29: ...goodou ga dagadagahi digaula gi lalabe: ...goodou ga dagadagahi gi lala nadau gowaa tigidaumaha ala i nua

* 34.4: Genesis 12.7; 26.3; 28.13

* 34.9: Numbers 27.23

* 34.10: Exodus 33.11

Joshua

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

JOSHUA

Di Beebaa Joshua

Di haga modongoohia:

Di Beebaa Joshua la di kai o tauwa o digau Israel dela ne hai gaa kumi tenua go Canaan, i lala di tagi go Joshua dela ne kae di lohongo dagi o Moses. Nnagadilinga hagangalungalua hagalabagau ala i lodo di beebaa deenei la go di hula i lodo di monowai Jordan, di mooho o Jericho, tauwa i di waahale go Ai, mo di haga hoou o di hagababa i mehanga Dimaadua mo ana daangada.

Di gubu dela koia e modongoohia humalia i lodo di beebaa deenei, le e hai boloo: “Dangi nei goodou hilihilia be di ma koai dela e hai hegau ginai goodou. Gei au mo digau o dogu hale, gimaadou ga hai hegau gi Dimaadua!” (24.15)

Di hagahonu o di beebaa deenei:

Di kumi tenua go Canaan (1.1—12.24)

Di duwwe o tenua deelaa (13.1—21.45)

a. Tenua i bahi i dua Jordan (13.1-33)

b. Tenua i bahi i dai Jordan (14.1—19.51)

c. Nia waahale o nia daangada e llele ginai gi daha mo nia haingadaa (20.1-9)

d. Nia waahale o digau Levi (21.1-45)

Nia madawaawa i bahi i dua guu hula gi nadau henua (22.1-34)

Di boloagi hagaodi Joshua (23.1-16)

Di haga hoou di hagababa i Shechem (24.1-33)

1

Dimaadua e hai ang gi Joshua gi gumudia Canaan

1 Muli hua di made o Moses, tangada hai hegau Dimaadua, gei Dimaadua ga helekai gi tangada hagamaamaa Moses go Joshua, di tama a Nun, 2 ga helekai, “Dagu dangada hai hegau go Moses guu made. Hagatogomaalia dolomeenei, goe mo digau Israel huogodoo, gaa hula laa lodo di monowai Jordan gi lodo tenua dela e gowadu ko Au. 3 Au ga gowadu gi di goe mo agu daangada huogodoo nnenua huogodoo ala ga taele goodou no lodo, be dagu hai ne hagi anga gi Moses.* 4 Deenei di geinga o di godou henua, tugi i di anggowaa i bahi i ngaaga gaa hana gaa dau loo gi nia gonduu o Lebanon i bahi i ngeia, mai i di monowai damana go Euphrates i bahi i dua gaa hana gi tenua o digau Hittite, gaa dau loo i di Tai Damana go Mediterranean i bahi i dai. 5 Joshua, deai tangada e mee di haga magedaa goe i di waalooloo o do mouli ai. Au ga madalia goe be dagu hai dela nogo madalia Moses. Au ga hagalee loo e diiagi be e hudu goe gi daha.* 6 Goe gi maaloo mo tee madagu, idimaa, goe dela ga dagi nia daangada aanei, i di nadau hula e hai mee gi tenua dela ne hagababa ko Au ang gi nadau maadua mmaadua.* 7 Goe gi maaloo hudee madagu, hagamahi daudalia nia haganoho huogodoo ala ne gowadu go dagu hege go Moses. Hudee haga balumee ina taganoho e dahi i nia maa, gei goe gaa gila humalia i nia gowaa huogodoo ala e hana ginai goe. 8 Di Beebaa Haganoho e hai gii dau i nia madagoaa huogodoo ma ga daumaha goodou. Kuulu ina ginai boo mo aa. Goe daudalia nia mee huogodoo ala e hihi no lodo, gei goe ga maluagina gei gaa gila. 9 Goe gi langahia agu helekai ala ne hai adu gi di goe, bolo goe gi maaloo gei gi de madagu. Hudee madagu be manawa gee, idimaa, Au go Dimaadua go doo God, ga madalia goe i nia gowaa huogodoo ala e hana ginai goe.”

Joshua e wanga nia haganoho gi nia daangada

10 Joshua ga helekai gi nia dagi o digau Israel 11 bolo gii hula gi lodo di waahale laa, ge gi helekai gi nia daangada huogodoo, “Hagatogomaalia ina godou hagangudu, idimaa, i muli nia laangi e dolu, gei goodou gaa hula gi di baahi i golo di Monowai Jordan, ga hai gowaa gi tenua a Dimaadua dela go di godou God e gowadu gi goodou.”

12 Joshua ga helekai gi nia madawaawa Reuben mo Gad, mo di baahi di madawaawa Manasseh boloo,* 13 “Goodou gi langahia Moses, go tangada hai hegau Dimaadua, dela ne hai adu gi goodou bolo Dimaadua, dela go di godou God, ga gowadu gi goodou tenua deenei dela i bahi i dua o Jordan e noho ai goodou. 14 Godou lodo mo godou dama mo godou manu gaa noho i ginei, gei godou gau dauwa ala gu hagatogomaalia ang gi tauwa, gaa hula laa lodo di monowai e hula i mua godou duaahina digau Israel e hagamaamaa digaula, 15 gaa dae loo gi di nadau kumi tenua dela i bahi i dai Jordan dela e wanga go Dimaadua di godou God gi digaula. Di madagoaa hua nia madawaawa Israel huogodoo gaa noho i di aumaalia i golo, gei goodou la gaa mee di loomoi, gaa noho i ginei, gaa noho i di godou henua dela i bahi i dua o Jordan, dela go tenua a Moses tangada hai hegau Dimaadua ne gowadu gi goodou.”

16 Gei digaula ga helekai gi Joshua, “Gimaadou gaa hai nia mee huogodoo ala ne hagi mai kooe, gaa hula gi au gowaa huogodoo ala e hagau ginai gimaadou. 17 Gimaadou ga hagalongo laa adu gi di goe, gadoo be gimaadou ala nogo hagalongo gi Moses. Dimaadua dela go doo God la gi madalia goe be dana hai dela nogo madalia Moses. 18 Tei dangada dela ma ga hai baahi be hagalee e hagalongo gi au haganoho de hilihili, le e daaligi gii made. Goe gi maaloo gei gi de madagu!”

2

Joshua e hagau ana daangada hagadina hagammuni gi Jericho

1 Joshua ga hagau ana daangada hagadina hagammuni dogolua mai i di waahale laa i Acacia belee hula e hagadina hagammuni tenua go Canaan kaedahi go di waahale go Jericho. Meemaa gaa hula gi di waahale deelaa, gaa noho i di hale o di ahina huihui dono huaidina go Rahab.* 2 Gei di king o Jericho ga longono ia bolo digau Israel gu lloomoi anaboo belee hagadina hagammuni tenua deelaa. 3 Gei mee gaa hai dana hegau gi Rahab boloo, “Nia daane ala i lodo doo hale ne lloomoi belee hagadina hagammuni tenua hagatau! Laha mai meemaa!”

4-6 Gei di ahina deelaa ga helekai anga, “Nia daane gu lloomoi gi dogu hale, gei au e de iloo be meemaa ne loomoi i hee. Malaa, meemaa guu hula ana hiahi i mua di tai o di bontai di abaaba, gei au e de iloo labelaa di gowaa dela ne hula ginai meemaa. Gei maa goodou ga limalima di daudali meemaa, gei goodou gaa dae adu gi meemaa.” (Gei Rahab guu lahi nia daangada hagadina hagammuni aalaa gi tomo di hale, gaa dugu meemaa hagammuni i lala nia geinga ala ne doho go mee i golo.) 7 Gei digau hai hegau o di king ga hagatanga i di waahale gaa hula, gei di bontai di abaaba guu tai i muli digaula ne hula. Digaula gaa hula ga halahala digau hagadina hagammuni o Israel gaa dau loo gi di ala dela e hana laa lodo di monowai Jordan.

8 I mua nia daangada dogolua hagadina aalaa gaa kii, gei Rahab gaa hana gi nua gi tomo di hale, 9 ga helekai gi meemaa, “Au gu iloo bolo Dimaadua ne gowadu gi goodou tenua deenei. Digau huogodoo tenua deenei e mmaadagu huoloo i goodou. 10 Gimaadou gu longono di hai a Dimaadua dela ne haga bagu di Tai Mmee* i godou mua, i di godou madagoaa dela nogo lloomoi i Egypt, gei gimaadou gu longono labelaa bolo goodou gu daaligi a Sihon mo Og, nia king dogolua o Amor i bahi i dua o Jordan.* 11 Gimaadou gu mmaadagu huoloo i di madau longono gimaadou nia mee aanei, gei gimaadou huogodoo la gu paagege madau hagamaanadu i goodou. Dimaadua di godou God, go di God i di langi i nua mo henuailala. 12 Dolomeenei gei goolua gi heia di gulu hagamodudahi mai i dono ingoo, bolo goolua ga dumaalia ang gi digau dogu hale, be dagu hai dela ne dumaalia adu gi goolua. Gei goolua gi heia tei mee haga modongoohia gii mee ai dagu hagadonu goolua. 13 Goolua gi hagababa mai gi di au bolo goolua ga haga dagaloaha dogu damana mo dogu dinana, ogu duaahina daane mo ogu duaahina ahina, mo nadau hagadili huogodoo! Hudee dugu anga gimaadou gi mmademmade!”

14 Gei nia daane aalaa ga helekai gi mee, “God gi daawa ina mau mouli maa gimaua ga hagalee haga gila aga mau helekai aanei. Maa goe ga hagalee hagi anga gi dahi dangada i mau mee ala ne hai, gei gimaua ga hagababa adu gi di goe bolo gimaua ga hagahumalia goodou, i di madagoaa o Dimaadua ma ga dugu mai gi gimaadou tenua deenei.”

15 Rahab ga gaamai dana loahi damana, ga haga hege ia nia daane aalaa gi lala i lodo di bontai dulii, idimaa, di hale o maa le e hau i hongo di abaaba di waahale deelaa. 16 Gei mee ga helekai gi meemaa, “Goolua hula mehanga nia dama gonduu aalaa, gi dee gida goolua go digau hai hegau o di king. Pala hagammuni i golo i nia laangi e dolu, gei digaula ga lloomoi, gei goolua gaa mee di hula i di gulu ala.”

17 Nia daane aalaa ga helekai gi mee, “Gimaua ga dadaahi di hagababa dela ne hai mai kooe gi gimaua bolo gimaua gi heia adu gi di goe. 18 Deenei dau mee dela e hai gii hai: Di madagoaa dela ma ga ulu mai ai gimaadou belee oho di waahale deenei, gei goe gaa nnoo dau loahi mmee deenei gi di bontai dulii dela nogo haga hege ia gimaua i no lodo. Laha mai do damana mo do dinana mo o duaahina mo di madahaanau o do damana huogodoo gi lodo doo hale. 19 Maa tangada i digaula ma ga ulu gi daha mo di hale gaa hana gi hongo di ala, gaa made, gei dono made la di made hua ni oono, gei gimaadou hagalee dau gi dono made. Gei maa dahi dangada dela i lodo o doo hale ma gaa lauwa, deelaa di mee e dau mai gi gimaadou. 20 Maa goe ga hagi anga gi dahi dangada i mau mee ala nogo hai, gei gimaua gu hagalee dadaahi dau hagababa dela ne hai mai kooe gi gimaua bolo gimaua gi heia adu gi di goe.” 21 Gei ogo di ahina deelaa guu baba, ga hagau meemaa gii hula. Muli hua meemaa ne hula, gei di ahina deelaa gaa nnoo dana loahi mmee i di bontai dulii deelaa.

22 Gei nia daane aalaa gaa hula gi lodo nia dama gonduu ga palapala hagammuni i golo, gei digau hai hegau o di king ga halahala meemaa, gei digi gidee ginaadou meemaa. I muli hua nia laangi e dolu, gei digaula ga lloomoi labelaa gi Jericho. 23 Nia daane hagadina hagammuni dogolua aalaa ga lloo ia i mehanga nia dama gonduu, gaa hula laa lodo di monowai gi di baahi i golo, gaa hula gi baahi o Joshua, ga hagi anga gi mee i nia mee huogodoo ala ne hai. 24 Meemaa ga helekai gi Joshua, “Gimaua gu hagadonu bolo Dimaadua gu dumaalia mai gi gidaadou tenua deelaa hagatau. idimaa digau huogodoo ala i golo gu mmaadagu huoloo i gidaadou.”

3

Digau Israel guu hula laa lodo di monowai Jordan

1 Luada dono daiaa, Joshua mo digau Israel huogodoo ga aala aga hagaluada, ga hagatanga i Acacia, gaa hula gi taalinga di monowai Jordan, gaa noho i golo, gaa tali i di gowaa deelaa belee hula laa lodo di monowai deelaa. 2 Nia laangi e dolu nomuli, gei nia dagi digaula gaa hula laa lodo di waahale laa digaula, 3 ga helekai gi nia daangada, “Di godou madagoaa ma ga gidee e goodou digau hai mee dabu e kae Tebedebe o di Hagababa Dimaadua di godou God, gei goodou ga dahi aga godou goloo, ga daudali adu digaula. 4 Goodou digi lloomoi gi kinei anadilaangi, malaa, digaula ga hagi adu gi goodou di ala dela e hula ai. Malaa, goodou hudee hula gi hoohoo gi Tebedebe o di Hagababa. Hula gii tanga i di baahi maele i muli di maa.”

5 Joshua ga helekai gi nia daangada, “Haga madammaa ina goodou, idimaa, daiaa Dimaadua gaa hai ana mogobuna haga goboina i godou mua.” 6 Gei mee gaa hai digau hai mee dabu gi kae ina Tebedebe o di Hagababa i mua nia daangada ala e hula. Digaula guu hai be nia helekai a maa.

7 Dimaadua ga helekai gi Joshua, “Dagu mee dela ma gaa hai ko Au dangi nei le e hai nia daangada Israel gi daamada gi hagalaamua goe be tangada aamua, gei digaula gaa donu ang gi ginaadou bolo Au e madalia goe, be Au dela nogo madalia a Moses. 8 Hai gi digau hai mee dabu gi aamo ina Tebedebe o di Hagababa, kae ina gii dau i di monowai, hula tuu i taalinga di monowai.”

9 Gei Joshua ga helekai gi nia daangada, “Lloomoi gi kinei e hagalongo gi nnelekai Dimaadua di godou God ala ga helekai ai. 10 Goodou ga lloo adu gi mua, gei Mee ga hagabagi gi daha digau Canaan, mo digau Hittite, Hivite, Perizzite, Girgash, Amor, mo digau Jebus. Goodou ga iloo laa bolo di God mouli la i godou baahi, 11 i di godou madagoaa ma gaa mmada gi Tebedebe o di Hagababa o di Tagi o henuailala hagatau gaa hana laa lodo Jordan i godou mua. 12 Malaa, dolomeenei hilihilia nia daane dilongoholu maa lua, e dahi mai i di madawaawa e dahi o Israel. 13 Di madagoaa hua digau hai mee dabu ma ga aamo Tebedebe o di Hagababa Dimaadua, go di Tagi o henuailala hagatau, gaa tuu gi lodo nia wai, gei Jordan ga hagalee mmidi. Nia wai ala e mmidi ia ga honu aga hua i di gowaa e dahi.”

14-15 Di madagoaa deelaa go di madagoaa o taugai, gei di monowai Jordan guu mmidi huoloo.

Di madagoaa nia daangada ga hagatanga di nadau gowaa nogo noho ai, gaa hula laa lodo di monowai Jordan, digau hai mee dabu gaa hula i mua digaula, ga aamo Tebedebe o di Hagababa. Di madagoaa hua digau hai mee dabu gaa tuu gi lodo di monowai, 16 nia wai gu hagalee mmidi, gu hagabudu i di gowaa e dahi e mogowaa i nua i di waahale go Adam, di waahale dela i baahi di waahale go Zarethan. Di baahi di monowai ia gi Tai Mmade la guu odi gu maangoo, gei nia daangada guu mee di taele laa lodo gi di baahi i golo hoohoo gi Jericho. 17 Di madagoaa nia daangada ne taele laa lodo di gowaa bagu, digau hai mee dabu ala e aamo Tebedebe o di Hagababa Dimaadua, le e tuu i di gowaa bagu i tungaalodo Jordan, gaa dae loo gi nia daangada huogodoo la guu dau adu gi di baahi dela i golo.

4

Di haga duu aga o nia hadu haga langahia

1 Digau huogodoo gaa hula laa lodo Jordan, gei Dimaadua ga helekai gi Joshua, 2 “Hilihilia nia daane dilongoholu maa lua, tangada e dahi mai di madawaawa e dahi. 3 Helekai gi digaula gi kae ina nadau hadu e madangaholu maa lua i tungaalodo o Jordan, mai i di gowaa dela nogo tuu ai digau hai mee dabu. Helekai gi digaula gi aamo ina nia hadu aalaa dalia ginaadou gi dugua i di gowaa dela ga noho ai goodou boo nei.”

4 Malaa, Joshua ga gahi mai ana daane dilongoholu maa lua ala ne hilihili go mee, 5 ga helekai gi digaula, “Hula gi lodo Jordan i mua Tebedebe o di Hagababa Dimaadua di godou God. Tangada e dahi e kae dana hadu e dahi i hongo dono bakau, e dahi ang gi di madawaawa e dahi o Israel. 6 Nia hadu aanei ga haga langahia gi nia daangada di hai a Dimaadua ne hai. Dagidilaangi, godou dama ma gaa heeu be nia hadu aanei la ono hadinga aha adu gi goodou, 7 gei goodou ga hagi anga gi digaula bolo nia wai o Jordan ne noho, hagalee mmidi i di madagoaa Tebedebe o di Hagababa Dimaadua ne hana laa lodo di monowai. Nia hadu aanei e haga langahia hua beelaa gi digau Israel di mee dela ne hai i kinei.”

8 Malaa, nia daane aalaa gu daudali nnelekai Joshua. Be nnelekai Dimaadua ne hai ang gi Joshua, digaula guu kae nia hadu e madangaholu maa lua i tungaalodo o Jordan, e dahi ang gi di madawaawa e dahi o Israel, ga aamo gi di gowaa dela e noho ai digaula, gaa dugu i golo. 9 Joshua gu hagabae labelaa ana hadu e madangaholu maa lua i tungaalodo Jordan, i di gowaa dela nogo tuu ai digau nogo aamo Tebedebe o di Hagababa. (Nia hadu aalaa la i golo hua dangi nei.) 10 Digau hai mee dabu nogo tuu i tungaalodo Jordan, gaa dae loo gi nia mee huogodoo guu lawa di hai, be nnelekai Dimaadua gi Joshua bolo gi hagi anga ina gi nia daangada gi heia, be di mee a Moses ne helekai gi Joshua.

Nia daangada gu hagalimalima guu hula laa lodo di monowai gi di baahi dela i golo. 11 Di madagoaa digaula huogodoo ne dau i di baahi i golo di monowai, digau hai mee dabu ala e kae Tebedebe o di Hagababa Dimaadua gaa hula i mua nia daangada. 12 Nia daane di madawaawa Reuben mo Gad, mo di baahi di madawaawa Manasseh, ala gu hagatogomaalia ang gi tauwa, guu hula laa lodo di monowai i mua digau Israel ala i golo, be nnelekai Moses ne hai gi digaula gi heia. 13 Digau dauwa e madahaa mana (40,000) ala gu hagatogomaalia gi tauwa, gaa hula i mua nnadumada Dimaadua gi di gowaa baba hoohoo gi Jericho. 14 Di laangi hua deelaa, gei Dimaadua guu hai digau Israel gi modongoohia bolo Joshua la tangada aamua huoloo. Digaula gu hagalaamua a mee i di waalooloo o dono mouli, be di hagalaamua digaula nogo hai gi Moses.

15 Malaa, Dimaadua ga helekai gi Joshua 16 bolo gi helekai gi digau hai mee dabu ala e aamo Tebedebe o di Hagababa gi lloo aga gi daha mo Jordan. 17 Joshua gu helekai gi digaula gii hai beelaa, 18 gei di madagoaa digau hai mee dabu ne dau taalinga di monowai, gei di monowai gu daamada guu mmidi ia labelaa, guu mmidi huoloo.

19 Nia daangada ne hula laa lodo Jordan i di madangaholu laangi o tahi malama, ga haga duu di nadau waahale laa i Gilgal i bahi i dua o Jericho. 20 Deelaa di gowaa Joshua ga hagabae ana hadu madangaholu maa lua ala ne gaamai i Jordan. 21 Gei mee ga helekai gi digau Israel, “Dagidilaangi, godou dama ga heeu adu gi goodou tadinga o nia hadu aanei, 22 gei goodou ga hagi anga gi digaula di hai o di madagoaa digau Israel ne hula laa lodo Jordan di gowaa maangoo. 23 Hagi anga ina gi digaula bolo Dimaadua di godou God ne haga bagu di monowai Jordan, gaa dae loo gi di godou hula laa lodo di maa gi di baahi dela i golo, gadoo be dana hai dela ne haga bagu di Tai Mmee* mai gi gidaadou. 24 Di hai deenei gaa hai nia daangada huogodoo henuailala gi iloo di mogobuna o Dimaadua, gei goodou ga hagalaamua Dimaadua di godou God gaa hana hua beelaa.”

5

1 Nia king o Amor huogodoo ala i bahi i dai o Jordan mo nia king o Canaan huogodoo ala i di gili di tai go Mediterranean ne longono ginaadou bolo Dimaadua gu haga bagu Jordan gaa dae loo gi digau Israel ne hula laa lodo. Digaula gu mmaadagu huoloo, gu uli nadau gai i digau Israel.

Di sirkumsais ne hai i Gilgal

2 Di madagoaa deelaa, gei Dimaadua ga helekai gi Joshua, “Heia au hulumanu gi nia hadu gaa, sirkumsais ina digau Israel.” 3 Gei Joshua guu hai be nnelekai Dimaadua ne hai, ga sirkumsais digau Israel i di gowaa dela e haga ingoo bolo di Gonduu-Sirkumsais. 4-6 Di madagoaa digau Israel ne hagatanga gi daha mo Egypt, nia daane huogodoo guu lawa di sirkumsais. Malaa, i lodo nia ngadau e madahaa ala nogo heehee ai nia daangada i lodo di anggowaa, nia dama daane la digi sirkumsais. I di hagaodi gi muli di madagoaa deelaa, nia daane huogodoo ala guu mee di heebagi i di madagoaa digaula ne hagatanga i Egypt, la guu mmade, idimaa, digaula gu hagalee daudali Dimaadua. Mee gu hagamodu bolo digau aanei la hagalee dumaalia e mmada gi tenua tomo ge logo ono meegai, dela ne hagababa go Mee ang gi nadau damana mmaadua.* 7 Nia dama daane digau aanei la digi sirkumsais, malaa, go di adu dangada hoou deenei dela gu sirkumsais go Joshua.

8 I muli di sirkumsais ne lawa, digau Israel huogodoo nogo noho hua i di nadau waahale laa, gaa dae loo gi nadau gowaa ne tuu la guu hili. 9 Dimaadua ga helekai gi Joshua, “Dangi nei gei Au ne daa gi daha mo goodou di haga langaadia o di godou hai hege i Egypt.” Deelaa di mee ne haga ingoo di guongo deenei bolo Gilgal,* di ingoo deenei i golo hua.

10 Di madagoaa digau Israel nogo noho hua igolo i Gilgal i di gowaa baba dela e hoohoo gi Jericho, digaula gaa hai Tagamiami Pasoobaa i di hiahi o di madangaholu maa haa laangi o di malama deelaa.* 11 Dono daiaa, deelaa di laangi ga daamada ai digaula ga miami nia meegai ala e tomo i Canaan: nia golee dunu, mono palaawaa deai ono ‘yeast’ ai. 12 Nia ‘manna’ gu hagalee monnono ia, gei digau Israel guu lawa di gai nia maa. Daamada di madagoaa deelaa, gei digaula guu gai nia meegai ala e tomo i Canaan.*

Joshua mo taane dana hulumanu dauwa

13 Di madagoaa Joshua ne hoohoo adu gi Jericho, mee gaa mmada gi taane e duu i ono mua, e daahi dana hulumanu dauwa. Joshua gaa hana ga heeu gi mee, “Goe tangada dauwa ni gimaadou, be di hagadaumee?”

14 Taane deelaa ga helekai gi mee, “Hagalee tei nia maa. Au go tagi aamua digau dauwa o Dimaadua.”

Joshua gaa bala ia gi hongo di gelegele mo di daumaha, ga helekai, “Au tangada hai hegau ni aau, dau maa di aha dela e hiihai ginai belee hai ko au?”

15 Gei di tagi o digau dauwa o Dimaadua ga helekai gi mee, “Daawaa ina gi daha oo suudi, goe e duu i hongo di gowaa haga madagu.”

Malaa, Joshua guu hai be nia helekai a maa ne hai.

6

Di mooho Jericho

1 Di abaaba Jericho la guu tai e duuli digau Israel gi daha. Deai tangada e mee di ulu gi lodo be e ulu gi malaelae mo di waahale deelaa ai. 2 Dimaadua ga helekai gi Joshua, “Au ga dugu adu Jericho gi lodo doo lima, mo dono king mo ana gau dauwa mmaaloo huogodoo. 3 Goe mo au gau dauwa haganiga ina di waahale haga dahi di laangi e dahi i nia laangi e ono. 4 Digau hai mee dabu dogohidu e kae dagidahi labaa, e hula i mua Tebedebe o di Hagababa. I di hidu laangi, goe mo au gau dauwa gi haganiga ina di waahale haga hidu, i di madagoaa digau hai mee dabu ga iliili nadau labaa. 5 Ga nomuli, gei digaula gi ilihia gii hai be di mee e dahi i di lee looloo gi nadau labaa. Di godou madagoaa ma ga longono di lee looloo deelaa, gei nia daangada huogodoo gii wwolo gi nua, gei di abaaba di waahale gaa doo gi lala, ga mooho, gei digau dauwa huogodoo gaa hula haga huudonu gi lodo i di waahale.”

6 Joshua ga haga gahi digau hai mee dabu, ga helekai gi digaula, “Kae ina Tebedebe o di Hagababa Dimaadua. Dogohidu i goodou gii hula i mua di maa, e kae godou labaa.” 7 Gei mee ga helekai gi digau Israel bolo gi daamada gi taele haganiga ina di waahale. Digau hagaloohi maaloo e hula i mua Tebedebe o di Hagababa Dimaadua.

8-9 Malaa, guu hai be nnelekai a Joshua ne hai, nia madaloohi ga daamada gaa hula i mua digau hai mee dabu ala e iliili nadau labaa. I muli digau aanei la go digau hai mee dabu ala e aamo Tebedebe o di Hagababa Dimaadua, ga nomuli la go nia madaloohi ala i golo. Di madagoaa dela e hula ai digaula, gei nia labaa e iliili. 10 Joshua guu bule gi digaula bolo gi hudee wwolowwolo, ge hudee leelee gaa dae loo gi mee ga hagadaba. 11 Malaa, mee guu hai digaula gii kae Tebedebe o di Hagababa Dimaadua e haganiga di gili di waahale tolongo matagidagi. Ga lloomoi gi muli gi di nadau waahale laa, gaa kii i golo.

12-13 Joshua ga ala aga hagaluada dono daiaa, gei ogo digau hai mee dabu mo digau dauwa ga taele haganiga di waahale be di hai i di laangi nomua: i mua go nia madaloohi, nomuli go digau hai mee dabu ala e iliili nadau labaa, ga nomuli la go digau hai mee dabu ala e aamo Tebedebe o di Hagababa Dimaadua. Ga haga muliagina go nia madaloohi i muli. Di madagoaa dela e hula ai digaula, gei nia labaa e iliili. 14 I togolua laangi digaula gu haganiga di gili di waahale deelaa haga dahi, ga lloomoi gi di nadau waahale laa. Malaa, digaula e hai beenei i nia laangi e ono.

15 I di hidu laangi, digaula ga aala aga hagaluada, ga taele haganiga haga hidu di gili di waahale deelaa be di hai dela ne hai i mua. Malaa, di laangi hua deenei, digaula e taele haganiga haga hidu. 16 Di hidu haganiga, i di madagoaa digau hai mee dabu ga iliili nadau labaa, gei Joshua ga hagadaba gi nia daangada gii wwolo gi nua, gei mee ga helekai, “Dimaadua gu gowadu di waahale gi goodou! 17 Di waahale mono mee huogodoo no lodo le e hai loo gi mooho hagatau, e hai ai tigidaumaha ang gi Dimaadua. Deelaa hua go di ahina huihui dono huaidina go Rahab mo digau o dono hale le e dugu hagamouli, idimaa, mee ne hagammuni nia daangada hagadina hagammuni. 18 Goodou hudee kae mee i nia mee ala belee oho gi mooho. Maa goodou gaa kae godou mee, gei goodou ga gaamai labelaa di haingadaa mo di hagahuaidu gi hongo di waahale laa o digau Israel. 19 Nia mee huogodoo ala e hai gi nia silber, goolo, baalanga mmee mo baalanga gi dugu ina gi daha, e hai nia mee ni Dimaadua. Nia mee aanei la gi wanga ina gi lodo di gowaa benebene mee a Dimaadua.”

20 Malaa, digau hai mee dabu ga iliili nadau labaa, gei nia daangada gu longono ginaadou, gaa wwolo gi nua, gei di abaaba guu doo gi lala gu mooho. Gei di llongo dauwa huogodoo guu hula haga huudonu gi hongo di gonduu gi lodo di waahale gaa kumi di waahale.* 21 Digaula gu daaligi digau huogodoo ala i lodo di waahale gi nadau hulumanu dauwa, nia daane mo ahina, digau lligi mo mmaadua. Digaula gu daaligi labelaa nia kau, siibi mono ‘donkey’.

22 Joshua ga helekai gi nia daane dogolua ala nogo hagadina hagammuni di waahale i mua, “Hula gi lodo di hale di ahina huihui dono huaidina, laha mai a mee mo digau dono hale gi daha, be di gulu hagababa ne hai gi mee.” 23 Malaa, meemaa gaa hula ga laha mai a Rahab, mo tamana mo tinana, ono duaahina daane mo digau di hale o maa hagatau. Meemaa gaa lahi digaula huogodoo, ala go nia gau o maa mo nadau hege, gi di gowaa i di aumaalia i di gili di waahale laa o digau Israel. 24 Digaula gaa dudu di waahale gi baabaa gi lala gii tugi di gelegele, mo nia mee huogodoo ala i ono lodo, ala hua go nia mee ala ne hai gi nia silber, goolo, baalanga mmee, mono baalanga ala guu kae go digaula guu dugu i di gowaa benebene mee a Dimaadua. 25 Joshua gu benebene di mouli di ahina huihui dono huaidina go Rahab mo ono gau huogodoo, idimaa, mee ne hagammuni nia daangada dogolua ala ne hagau go mee gi Jericho. (Di hagadili a di ahina deenei e noho hua igolo i Israel ga dau mai gi dangi nei.)*

26 Di madagoaa hua deelaa, gei Joshua gaa hai dana bule hagalabagau:

“Tangada dela ma gaa hai

bolo ia e hau labelaa di waahale go Jericho,

geia ga haga halauwa go Dimaadua.

Gei ogo tangada dela gaa hau di baba di maa,

gei dana dama madua la gaa made,

gei ogo tangada dela gaa hau nia bontai di abaaba,

gei dana dama dela kaedahi dulii la gaa made.”*

27 Malaa, Dimaadua la gu madalia Joshua, gei ono longo gu modoho gi lodo tenua hagatau.

7

Di hala o Achan

1 Dimaadua ga hagawaalanga gi digau Israel gi dee kae mee i lodo nia mee ala ne hai bolo gi oho ina i lodo Jericho, gei digaula digi hagalongo. Taane dono ingoo go Achan digi daudali di waalanga deelaa, gei Dimaadua gu hagawelewele huoloo gi digau Israel. (Achan tama ni Carmi, dono damana madua go Zabdi, taane di madawaawa Zerah, di manga di hagadili ni Judah.)

2 Joshua ne hagau hunu daane i Jericho gi Ai, di waahale i bahi i dua o Bethel, dela e hoohoo gi Beth-Aven bolo gii hula hagadina ina tenua deelaa. Di madagoaa digaula ne lawa loo di hagadina tenua deelaa, 3 gei digaula ga hagi anga gi Joshua, “Ma hagalee loo bolo digau dauwa hagatau la gii hula e heebagi. Hagau ina hua hunu gau dauwa e lua be e dolu mana, hudee hagau ina digau dauwa hagatau, ma hagalee di guongo damana.”

4 Malaa, holongo digau dauwa o Israel e dolu mana (3,000) ne hula e heebagi gi digaula, ge digaula gu waluwalu go digau Ai. 5 Nia daane o Ai gu waluwalu digaula mai di ngudu di bontai di guongo gaa dau loo gi di gowaa hai hadu, gu daaligi gii mmade holongo digau e motolu maa ono (36) i digaula i di nadau llele ia i tomo di gonduu. Digau Israel gu paagege gu mmaadagu.

6 Joshua mo nia dagi o Israel gu hahaahi nadau goloo i lodo nadau manawa gee, guu tinga gi hongo nia gelegele i di gili Tebedebe o di Hagababa Dimaadua, gu mmoemmoe i golo gaa dae loo gi di hiahi, gei nadau libogo gu haga dogolia gi nia gelegele, e haga modongoohia nadau manawa gee. 7 Gei Joshua ga helekai, “Meenei Tagi go Yihowah! Goe ne laha mai gimaadou laa lodo di Monowai Jordan eiaha? Belee wanga gimaadou gi digau Amor? Bolo gi daaligidia gimaadou? Goe e aha dela digi heia gimaadou gi noho hua i di baahi dela i golo o Jordan? 8 Au e helekai bolo aha, meenei Dimaadua, idimaa digau Israel gu lellele gi daha mo nadau hagadaumee? 9 Digau Canaan mo digau huogodoo ala i lodo tenua deenei ga longono ginaadou di mee deenei. Digaula ga duuli gimaadou, ga daaligi gimaadou huogodoo! Gei Goe gaa hai dau aha belee benebene do ingoo aamua?”

10 Dimaadua ga helekai gi Joshua, “Duu gi nua! Goe e kii i lodo nia gelegele beleiaha? 11 Israel gu hai hala! Digaula gu oho dagu hagababa dela ne hai gi digaula gi daudalia. Digaula guu kae hunu mee i nia mee ala ne hai iei Au bolo gi ohaa gi daha. Digaula gu gaiaa nia maa, gu hagammuni nia maa gi baahi nadau goloo. 12 Deenei di mee digau Israel ne deemee di hai baahi gi nadau hagadaumee, idimaa digaula guu hai belee hagammaa gi daha. Au hagalee noho madalia goodou gaa dae loo gi di godou oho gi daha nia mee ala ne hai iei Au adu gi goodou bolo hagalee kae! 13 Duu gi nua! Haga madammaa ina nia daangada, hagatogomaalia ina digaula gi lloomoi gi ogu mua. Hagatogomaalia ina gi daiaa, idimaa Au go Dimaadua go di God o Israel, e helekai adu beenei, ‘Digau Israel, goodou gu hai mee gi nia goloo ala gu hai iei Au bolo gi ohaa gi daha! Goodou e deemee di hai baahi gi godou hagadaumee gaa dae loo gi goodou gaa kili gi daha nia maa!’ 14 Helekai gi digaula bolo luada daiaa gei digaula ga laha mai gi ogu mua, ga hagadau madawaawa mai gi ogu mua. Di madawaawa dela gaa dongo go Au gi lloomoi gi mua, ga hagadau i madahaanau llauehe. Di madahaanau damana dela gaa dongo go Au, ga lloomoi gi mua, ga hagadau i madahaanau lligi. Di madahaanau dulii dela gaa dongo go Au, ga lloomoi gi mua ga hagadau i dangada dagi dahi. 15 Tangada dela gaa dongo go Au gaa gida bolo nia goloo ala belee oho gi daha la i baahi o mee, le e dudu ngaadahi mo dono madahaanau dulii mo ana goloo hagatau, idimaa mee guu wanga di hagalangaadia gi hongo Israel, ge gu oho dagu haganoho.”

16 Luada loo dono daiaa, gei Joshua gu laha mai digaula gi mua hagadau madawaawa, gei di madawaawa Judah la guu dongo. 17 Mee gaa gahi di madawaawa Judah gi mua, ga hagadau i madahaanau, malaa go di mada haanau a Zerah dela ne dongo. Mee gaa gahi di madahaanau o Zerah gi mua, ga hagadau i madahaanau lligi, malaa go di madahaanau dulii o Zabdi ne dongo. 18 Mee gaa gahi di madahaanau dulii a Zabdi gi mua, ga hagadau dagi dahi, gei Achan, tama daane ni Carmi, dono damana madua go Zabdi, la guu dongo. 19 Joshua ga helekai gi mee, “Dagu dama daane, goe helekai gii donu i ginei i mua o Dimaadua, go di God o Israel, mo di haagi aga. Hagia mai gi di au dolomeenei di mee dela ne hai kooe. Hudee hagammuni mee mai gi di au.”

20 Achan ga helekai, “E donu. Au gu hai hala ang gi Dimaadua, go di God o Israel, deenei dagu mee ne hai. 21 I lodo nia goloo ne kae go gimaadou, au gu gidee di gahu laatua mai Babylon e madamada huoloo, mo nia silber pauna e lima ge dahi goolo looloo, di pauna e dahi duumaa. Au gu hiihai huoloo gi nia maa, guu kae nia maa. Nia mee aanei e danu i lodo dogu hale laa, nia silber e danu mugi lala.”

22 Joshua gu hagau ana daane guu llele gi di hale laa a maa, gu gidee nia goloo ala ne bule e danu i golo i hongo nia silber. 23 Digaula ga gaamai nia maa gi daha mo di hale laa, gaa kae nia maa gi Joshua mo digau Israel huogodoo, gaa dugu gi mua Dimaadua. 24 Joshua mo digau huogodoo o Israel guu lahi a Achan, mono silber, mo di gahu laa daha, mo di goolo looloo, nia dama daane mono dama ahina, mo ana kau, mo ana ‘donkey’ mo ana siibi, mo dono hale laa, mo nia goloo o maa hagatau gi di gowaa dela e haga ingoo bolo di gowaa mehanga gonduu o di Haingadaa. 25 Joshua ga helekai, “Goe ne gaamai di haingadaa gi gimaadou eimaha? Dimaadua la ga gowadu labelaa di haingadaa gi di goe!” Digau Israel huogodoo gu dilidili Achan gii made. Gu dilidili ana dama gii mmade labelaa, guu dudu nia goloo o maa gii wwele hagatau mo dono madahaanau hagatau. 26 Digaula gu hagabae tagabae hadu gi hongo o mee, nia hadu aanei e hagabae hua igolo dangi nei. Deenei tadinga o di gowaa deenei e haga ingoo bolo di gowaa mehanga gonduu o di Haingadaa.

Gei Dimaadua gu hagalee hagawelewele.

8

Di kumi mo di oho o Ai

1 Dimaadua ga helekai gi Joshua, “Lahia nia gau dauwa huogodoo gi Ai. Goe hudee madagu ge hudee manawa bagege. Au gaa hai goe gi aali i di king o Ai. Ana daangada mo dono guongo mo dono waahale ga hai mee ginai goe. 2 Goe gaa hai gi Ai mo dono king be dau hai dela ne hai gi Jericho mo dono king, malaa, tolongo nei gei goodou ga hai mee gi nia goloo mono manu digaula. Hagatogomaalia e heebagi gi digaula haga homouli e daaligi digaula mai muli.”

3 Joshua gu hagatogomaalia dono hana gi Ai mo ana gau dauwa huogodoo. Mee ne hili ana gau dauwa humalia e motolu mana (30,000) mai i lodo ana buini dauwa ga hagau digaula boo, 4 mo nadau waalanga aanei, “Pala hagammuni i di baahi i golo di waahale, hagalee hai gi mogowaa di waahale. Hagatogomaalia e heebagi. 5 Au mo agu daane ga loo adu gi hoohoo gi di waahale. Di madagoaa o nia daane o Ai ga lloomoi belee heebagi mai gi gimaadou, gei gimaadou gaa huli gi muli gaa llele, be tadau hai dela ne hai i di matagidagi. 6 Digaula ga waluwalu gimaadou gaa dae loo gi digaula gaa wodi mai gi daha mo di waahale. Digaula ga maanadu bolo gimaadou e llele gi daha mo ginaadou, be tadau hai dela ne hai i di matagidagi. 7 Di madagoaa hua deelaa, gei goodou ga lloomoi gi daha mo di godou gowaa nogo pala ai, gaa kumi di guongo. Dimaadua, go di godou God ga gowadu di guongo deelaa gi goodou 8 I muli hua di godou kumi di waahale deelaa, gei goodou duungia di waahale gii wele, gii hai be di hai a Dimaadua ne hagawaalanga. Aanei godou mee gi daudali ai.”

9 Malaa, Joshua gu hagau digaula gii hula gi di nadau gowaa dela belee pala hagammuni ai, gaa tali laa i golo, i bahi i dai o Ai, i mehanga Bethel mo Ai. Gei Joshua mo ana gau dauwa guu noho boo i di waahale laa.

10 Hooaga luada, Joshua ga haga dagabuli mai digau dauwa gi di gowaa e dahi, gei mee mo nia dagi o Israel gaa dagi digaula gi Ai. 11 Digau dauwa ala nogo i baahi o mee guu hula hagahuudonu adu gi di ngudu di bontai di waahale, gaa hau nadau hale laa i golo, i bahi i ngeia di waahale, di gowaa baba i mehanga digaula mo Ai. 12 Mee ne dugu hagammuni ana daane e lima mana (5,000) i bahi i dai di waahale, i mehanga o Ai mo Bethel. 13 Digau dauwa e haga noho ginaadou gi di hai dauwa gi bahi i ngeia di waahale, gei digau dauwa ala i golo gu hagau gi bahi i dai. Joshua nogo kii i di gowaa baba deelaa. 14 Di madagoaa di king o Ai ne gidee ia nia gau dauwa a Joshua, gei mee gu hagalimalima gu ulu gi daha mo di waahale mo ana gau dauwa, gu loo adu gi di gowaa mehanga gonduu o Jordan belee heebagi gi digau Israel i di gowaa dela nogo heebagi ai ginaadou anadilaangi, gei mee digi iloo ia bolo tauwa le e hai labelaa mai muli. 15 Joshua mo digau dauwa e halahalau digaula bolo gi maanadu bolo ginaadou gu mmaadagu guu llele gi di anggowaa. 16 Nia daane huogodoo i lodo di waahale guu hai ginai bolo gi lloomoi e waluwalu a Joshua mo ono ehoo, gei digaula gu waluwalu digaula, gu mogowaa gi daha mo di waahale. 17 Nia daane huogodoo i Ai guu hula i muli digau Israel, gei di waahale la gu diiagi, gu mahuge dono bontai, gu deai tangada i golo bolo e madamada humalia di guongo ai.

18 Gei Dimaadua ga helekai gi Joshua, “Luia dau daalo gi Ai. Au ga gowadu di maa gi di goe.” Gei Joshua guu hai be telekai ne hai gi mee, 19 gei di madagoaa hua a mee ne dahi aga dono lima gi nua, gei digau ala nogo pala hagammuni gaa tuu i nua haga limalima, gaa llele gi lodo di waahale gaa kumi di maa. Digaula gu haga limalima guu dudu di guongo. 20 Di madagoaa digau Ai ne mmada mai gi muli, ga gidee di huiahi dela guu gohu gi di langi i nua. Malaa, digaula gu di nadau gowaa e llele hagammuni ginai ai, idimaa digau Israel ala nogo llele gi di anggowaa la gu huli mai gi muli gu heebagi gi digaula. 21 Joshua mo ana daane ga gidee bolo nadau ihoo ala i golo la guu kumi di guongo guu dudu gu ulaula, gei digaula gaa huli gi muli, ga daamada ga daaligi nia daane o Ai. 22 Digau dauwa o Israel nogo i lodo di waahale, ga lloo ia gi lala ga ulu gi lodo tauwa. Di madagoaa deenei, digau Ai gu iloo ginaadou bolo ginaadou gu duuli go digau Israel, malaa, digaula huogodoo gu daaligi guu mmade, deai tangada e lele hagammuni ai, tangada e mouli ai, 23 dela hua go di king o Ai. Mee ne kumi gaa lahi gi Joshua.

24 Digau Israel gu daaligi nadau hagadaumee huogodoo guu mmade i lodo di anggowaa, di gowaa nogo waluwalu digaula go digau Israel. Digaula gaa hula gi muli gi Ai, ga daaligi digaula huogodoo ala i golo gii mmade. 25-26 Joshua e lui hua igolo dana daalo gi Ai, digi dugu gi lala gaa dae loo gi digau huogodoo gu daaligi guu mmade. Digau Ai ala gu daaligi gii mmade i di laangi deelaa le e madangaholu ma lua mana (12,000), nia daane mo nia ahina. 27 Digau Israel gu hai mee gi nia manu digaula mono goloo o di guongo ala ne kumi, be di hai a Dimaadua ne helekai gi Joshua. 28 Joshua guu dudu Ai, gu diiagi hua gu mooho i golo. Dangi nei e dugu hua mooho be di maa. 29 Mee gu daudau di king o Ai gi tomo di laagau, ga daudau i golo gaa dae loo gi di hiahi. Di laa ga ulu, gei Joshua ga hagadaba gi digaula gi dugu iha gi lala tuaidina o di king, gei digaula gaa hudu tuaidina o maa gi lala gi di ngudu di bontai di waahale. Digaula gaa danu a mee gi tagabae hadu damana, malaa dangi nei tagabae hadu deelaa la i golo hua.

Di dau o taganoho i di Gonduu go Ebal

30 Malaa, Joshua ga hagaduu dana gowaa hai tigidaumaha i hongo di Gonduu Ebal ang gi Dimaadua, go di God o digau Israel. 31 Mee ne hai di maa be di hai a Moses, go tangada hai hegau Dimaadua, dela ne hagi anga gi digau Israel, be di kai dela e hai i lodo di Beebaa Nnaganoho Moses, boloo, “Di gowaa hai tigidaumaha le e hai gi nia hadu ala hagalee ne tuu gi nia goloo baalanga.” I hongo di maa, digaula guu hai nadau tigidaumaha dudu ang gi Dimaadua, guu hai labelaa nadau tigidaumaha hagadaubuni ang gi Dimaadua.* 32 Di gowaa deelaa, digau Israel e daumada a Joshua e hihi Nnaganoho Moses gi hongo nia hadu.* 33 Digau Israel mo nadau dagi mono gau aamua, mono gau hai gabunga, mo digau mai i daha ala e noho madalia digaula, le e tuu i nia baahi e lua o Tebedebe o di Hagababa Dimaadua, e tuu huli adu gi digau hai mee dabu o di madawaawa Levi ala e aamo di maa. Di baahi o nia daangada le e tuu huli nadau dua gi di Gonduu Gerizim, gei di baahi dela i golo le e huli nadau dua gi di Gonduu Ebal. Tangada hai hegau o Dimaadua go Moses gu helekai gi digaula gi heia di mee deenei i di nadau madagoaa dela gaa kae di hagamaluagina. 34 Joshua gaa dau gi nua Nnaganoho hagatau, ngaadahi mo nia hagahuaidu mono hagahumalia, be nia maa ala e hihi i lodo di Beebaa Nnaganoho. 35 Nia haganoho huogodoo a Moses guu dau go Joshua ang gi tagabuulinga deelaa, ngaadahi mo nia ahina mo nia damagiigi, mo nia gau mai i daha ala e noho madalia digaula.*

9

Digau Gibeon gu halahalau a Joshua

1 Di maaloo digau Israel gu longono nia king huogodoo ala i bahi i dai di monowai Jordan, go nia king ala i hongo nia gonduu, mo i tono nia gonduu, mo nia guongo ala i di gili di Tai Damana go Mediterranean adu loo gi ngeia gi Lebanon, ala go nia king digau Hittite, digau Amor, digau Canaan, digau Perizzite, digau Hivite, mo digau Jebus. 2 Digaula ga buni mai gi di gowaa e dahi belee heebagi gi Joshua mo digau Israel.

3 Gei digau Gibeon ne longono di hai a Joshua ne hai ang gi Jericho mo Ai, 4 gei digaula gaa hai bolo ginaadou ga halahalau a mee. Digaula ga hagauda nadau meegai gi hongo nadau ‘donkey’ gi nia peege mahaahaa mono mee hagahau waini bonobono. 5 Digaula gaa gahu gi nadau goloo huaidu mahaahaa mono doolii momooho ala gu bonobono. Nia palaawaa ala ne kae go digaula la gu maangoo gei gu huungina ono gili. 6 Digaula gaa hula gi di gowaa e noho ai digau Israel i Gilgal, ga helekai gi Joshua mo digau Israel, “Gimaadou ne lloomoi i di gowaa mogowaa. Gimaadou e hiihai bolo goodou gi heia di hagababa i tadau mehanga.”

7 Gei digau Israel ga helekai, “Gimaadou e hai di madau hagababa adu gi goodou eiaha? Holongo goodou e noho hoohoo mai!”*

8 Digau Gibeon ga helekai gi Joshua, “Gimaadou digau hai hegau ni aau.”

Joshua ga heeu, “Goodou goai? Goodou ne lloomoi i hee?”

9 Gei digaula ga helekai, “Meenei, gimaadou ne lloomoi i di gowaa mogowaa loo, idimaa gimaadou gu longono di longo o Dimaadua go doo God. Gimaadou gu longono gimaadou nia mee huogodoo a Maa ala ne hai i lodo i Egypt, 10 mo nia mee a Maa ala ne hai gi nia king e lua o Amor ala i bahi i dua o Jordan, go Sihon di king o Heshbon, mo Og di king o Bashan, dela nogo noho i Ashtaroth.* 11 Madau dagi mo digau ala e noho i di madau guongo ne helekai mai gi gimaadou bolo gi hagatogomaalia ina madau meegai e lloomoi e heetugi adu. Gu helekai mai bolo gi dugu adu gimaadou gi di goe e hai digau e ngalua adu gi di goe mo e hai di hagababa labelaa i tadau mehanga. 12 Mmada malaa gi madau palaawaa. Di madau madagoaa ne haga tanga gi daha mo madau hale belee lloomoi e heetugi adu, gei nia maa la nogo mahana hua igolo. Mmada, dolomeenei nia maa gu momooho gu maangooakii gu huungina guu pobo. 13 Di madau madagoaa ne haga hau madau mee dugu waini, gei nia maa nogo hoou. Mmada gi nia maa ala gu momooho dolomeenei. Madau goloo mo madau doolii la gu momooho di madau lloomoi loo haga mogowaa.”

14 Digau Israel gu haga donu hua nia meegai digaula ala guu pobo, gei digaula digi hagadina ina gii donu gi baahi o Dimaadua. 15 Gei Joshua guu hai dana hagababa bolo ginaadou e hagadaubuni i nadau mehanga mo digau Gibeon, guu hai digaula gii mee di mouli hua igolo. Nia dagi o digau Israel guu hai di nadau hagamodu bolo ginaadou e daahi di nadau hagababa dela ne hai.

16 Nia laangi e dolu i muli di hagababa dela ne hai, gei digau Israel ga iloo ginaadou bolo digaula le e noho hua hoohoo mai. 17 Gei digau Israel ga hagatanga gaa hula nia laangi e dolu, gei digaula gaa dau i nia guongo ala e noho ai digau aanei: Gibeon, Chephirah, Beeroth mo Kiriath-Jearim. 18 Gei digau Israel la gu deemee di daaligi digaula, idimaa nadau dagi la guu hai di nadau hagababa maaloo ang gi digaula i di ingoo Dimaadua, go di God o Israel. Digau huogodoo gu leelee logo i di mee deenei ang gi nadau dagi. 19 Gei nia dagi gu helekai, “Gimaadou guu hai di madau hagababa maaloo ang gi digaula i di ingoo Dimaadua, go di God o Israel. Dolomeenei gei gidaadou gu deemee di daaligi digaula. 20 Gidaadou e dugu hua digaula gi mouli hagalee daaligi, idimaa gidaadou guu hai ginai tadau hagababa. Maa deeai, God ga hagaduadua gidaadou. 21 Gidaadou gaa hai digaula gi mouli, malaa digaula e hai digau hai dohomu mo digau dali wai ni gidaadou.” Deenei di maanadu o nia dagi.

22 Joshua ga hagailoo bolo digau Gibeon gi laha mai gi deia, ga heeu gi digaula, “Goodou ne halahalau gimaadou eiaha i godou hagi mai gi gimaadou bolo goodou digau e noho mogowaa? Gei goodou digau e noho hua i ginei! 23 Di godou hai dela ne hai, God gu hagahuaidu goodou. Au daangada la gaa hai nia hege i nia madagoaa huogodoo, gaa hai digau hai dohomu mo digau dali wai ni di gowaa hai daumaha dogu God.”

24 Gei digaula ga helekai, “Uaa meenei! Gimaadou gu halahalau goodou, idimaa gimaadou gu iloo bolo ma e donu bolo Dimaadua go di godou God gu helekai gi Moses, go dana dangada hai hegau, bolo Ia ga gowadu tenua deenei hagatau gi goodou, gei gi daaligidia gii mmade digau huogodoo ala i no lodo i godou madagoaa ma ga lloo adu gi tenua deenei. Gimaadou ne hai di mee deenei, idimaa gimaadou gu mmaadagu huoloo i goodou, gu uli madau gai i madau mouli. 25 Dolomeenei gei gimaadou guu hai digau e huwahuwa iei goe. Heia mai gi gimaadou au mee ala e iloo bolo e humalia di hai go gimaadou.”

26 Malaa deenei di mee a Joshua ne hai: Mee gu abaaba digaula gi de daaligi go digau Israel. 27 Gei mee guu hai digaula digau hai dohomu mo digau dali wai ni digau Israel mo ang gi di gowaa hai tigidaumaha o Dimaadua. Dae mai gi dangi nei, gei digaula e duudagi hua igolo di nadau moomee i nia gowaa ala gu hilihili go Dimaadua.

10

Digau Amor gu magedaa

1 Adoni-Zedek, di king o Jerusalem,* ne longono ia bolo Joshua guu kumi ge gu daaligi di guongo go Ai, gei gu daaligi di king digaula, be di hai a maa ne hai gi Jericho mo dono king. Mee gu longono ia labelaa bolo nia daangada o Gibeon guu hila ang gi digau Israel, gei guu noho dalia digaula. 2 Nia daangada o Jerusalem la gu uli nadau gai i di mee deenei, idimaa, Gibeon la di guongo damana be nia guongo ala e llauehe nadau king i golo, gei e damana i Ai, gei ono daane la digau e iloo di heebagi. 3 Malaa, Adoni-Zedek gaa kae dana hegau gi di King Hoham o Hebron, di King Piram o Jarmuth, di King Japhia o Lachish, mo di King Debir o Eglon, e hai boloo: 4 “Lloomoi e hagamaamaa au e heebagi gi Gibeon, idimaa, digaula guu hila ang gi Joshua mo digau Israel.” 5 Nia king dogolima o Amor, nia king o nia waahale go Jerusalem, Hebron, Jarmuth, Lachish, mo Eglon guu buni di baahi e dahi, gu haganiga di gili o Gibeon belee heebagi gi digaula.

6 Nia daane o Gibeon gaa kae nadau hegau gi Joshua i di gowaa dela e noho ai digau Israel i Gilgal, e hai boloo, “Goe hudee dugua do hagamaamaa gimaadou! Lloomoi huogodoo e hagamaamaa gimaadou! Nia king o Amor i tenua gonduu guu buni hai baahi belee daaligi gimaadou!”

7 Malaa, Joshua mo dana buini dauwa huogodoo mo ana dama buini mmaaloo ga hagatanga i Gilgal, gaa hula. 8 Dimaadua ga helekai gi Joshua, “Goe hudee madagu i digaula. Au gu gowadu di aali gi di goe. Deai tangada e dahi e mee di hai baahi adu gi di goe ai.” 9 Joshua mo dana llongo dauwa gu taele i di boo deelaa mai Gilgal gi Gibeon, ga dauwa haga goboina ang gi digau Amor. 10 Dimaadua guu hai digau Amor gi uli nadau gai i di nadau mmada gi digau dauwa o Israel. Digau dauwa o Israel gu daaligi digaula i Gibeon, gu waluwalu digaula i di ala dela e hana i mehanga nia gonduu i Beth-Horon, ga heebagi gi digaula gaa tugi loo i bahi i ngaaga i Azekah mo Makkedah. 11 Di madagoaa digau Amor ne llele ia gi lala i nia gonduu gi daha mo digau dauwa o Israel, Dimaadua gaa hai dana uwa hadu magalillili gii doo gi hongo digaula gaa tugi loo i Azekah. Nia daangada ala ne daaligi go di uwa hadu magalillili la gu dogologo i nia daangada ala ne daaligi go digau Israel.

12 Di laangi Dimaadua ne hai digau Israel gi maaloo i digau Amor, Joshua gu helekai gi Dimaadua i mua digau Israel boloo,

“Di laa gi noho hua i dono lohongo

i hongo Gibeon,

di malama gii noho labelaa

i hongo di gowaa mehanga gonduu o Aijalon.”

13 Gei ogo di laa guu noho de ngalungalua, gei ogo di malama digi menegenege gaa dae loo gi digau Israel gu daaligi nadau hagadaumee. Di mee deenei e hii i lodo Di Beebaa go Jashar. Di laa guu duu de ngalungalua oodee, digi hana gi lala i di laangi dogomaalia deelaa.* 14 Deai di laangi ne hai beenei ai, ge deai di laangi gaa hai maalia ai, bolo Dimaadua ne hagalongo gi tangada. E donu bolo Dimaadua nogo heebagi mai i di baahi digau Israel!

15 Muli di mee deenei, gei ogo Joshua mo dana buini dauwa gaa hula labelaa gi muli gi di nadau gowaa nogo noho ai i Gilgal.

Joshua guu kumi nia king e lima o Amor

16 Nia king dogolima o Amor la guu llele guu pala hagammuni i lodo di bagungoo i Makkedah. 17 Tangada ga gidee digaula, ga hagi anga gi Joshua di gowaa digaula dela e pala hagammuni ai, 18 gei mee ga helekai, “Hagadagadaga ina hunu hadugalaa llauehe gi di ngudu di bagungoo. Dugua nia madaloohi i golo, 19 gei goodou hudee noho i golo. Hula hua igolo i muli godou hagadaumee, daaligidia digaula mai i muli. Hudee heia digaula gii dae gi nadau guongo! Dimaadua di godou God guu hai goodou gi aali i digaula.” 20 Joshua mo digau Israel gu daaligi digaula, gei hunu gau i digaula guu kida nadau gowaa e pala ai i lodo nia abaaba o nadau guongo, digi daaligidia. 21 Nia daane a Joshua huogodoo gu lloomoi gi muli gi di gowaa e noho iei mee i Makkedah.

Tangada i lodo tenua bolo e helekai hai baahi ang gi digau Israel ai.

22 Joshua ga helekai, “Hugee di ngudu di bagungoo, laha mai nia king dogolima gi di au.” 23 Di bagungoo la gu mahuge, gei nia king o Jerusalem, Hebron, Jarmuth, Lachish, mo Eglon la gu laha mai gi daha, 24 guu lahi gi Joshua. Joshua ga hagadagabuli mai nia daane o Israel huogodoo gi dono baahi, ga helekai gi nia dagi dauwa o Israel ala nogo hula dalia a mee gi lloomoi gi dugua nadau babaawae gi hongo nia uwa o nia king. Digaula guu hai gii hai be di maa. 25 Joshua ga helekai gi ana dagi dauwa, “Goodou hudee mmaadagu be paagege godou manawa. Goodou la gi manawa maaloo mo di hagamahi, idimaa, deenei di hai a God gaa hai gi godou hagadaumee huogodoo.” 26 Joshua ga daaligi nia king e lima aalaa, ga daudau gi nua gi nia laagau dagi dahi, gaa dae loo gi di hiahi. 27 Di laa ga ulu, gei Joshua ga hagawaalanga bolo gi dugu ia digaula gi lala, wanga ina gi lodo di bagungoo dela nogo pala hagammuni ai digaula. Digaula guu pono di ngudu di bagungoo deelaa gi nia hadugalaa llauehaa, nia maa i golo dolomeenei.

Joshua guu kumi nia guongo o Amor

28 Joshua gu heebagi guu kumi di waahale go Makkedah mo dono king i di laangi la hua deelaa. Mee gu daaligi digau huogodoo ala i lodo di waahale gii mmade, tangada ne mouli ai. Mee guu hai gi di king o Makkedah be dana hai dela ne hai gi di king o Jericho.

29 I muli di mee deenei ne hai, gei Joshua mo ana gau dauwa ga hagatanga i Makkedah gaa hula gi Libnah ga heebagi gi di waahale deelaa. 30 Dimaadua guu hai labelaa digau Israel gi maaloo i digaula mo di nadau king. Digaula digi dugu di nadau dangada e dahi hagamouli, gu daaligi huogodoo digau ala i lodo di guongo deelaa. Guu hai gi di king digaula di nadau hai dela ne hai gi di king o Jericho.

31 Nomuli, Joshua mo ana gau dauwa ga hagatanga i Libnah gaa hula gi Lachish, ga duuli di waahale, ga heebagi gi digaula. 32 Dimaadua guu hai digau Israel gi aali i digau Lachish i di lua laangi o tauwa, gu hai hua be di hai dela ne hai gi Libnah, digaula digi dugu di nadau dangada e dahi hagamouli, gu daaligi digau huogodoo ala i lodo di guongo deelaa. 33 Di King Horam o Gezer gu hanimoi bolo e hagamaamaa a Lachish, malaa, Joshua gu daaligi di king deelaa mo ana gau dauwa huogodoo, tangada ne dubu ai.

34 Nomuli, Joshua mo ana gau dauwa ga hagatanga i Lachish gaa hula gi Eglon, ga duuli di waahale deelaa, ga heebagi gi digaula. 35 Digaula gaa kumi di guongo deelaa i di laangi la hua deelaa, ga daaligi digau huogodoo gii mmade, gu hai hua be di nadau hai dela ne hai gi Lachish.

36 Nomuli, Joshua mo ana gau dauwa ga hagatanga i Eglon ga lloo adu gi nua gi Hebron, ga heebagi gi digaula, 37 gaa kumi di guongo. Digaula ga daaligi di king mo digau huogodoo o di guongo mono gau ala e noho i nia guongo lligi i di gili di waahale deelaa. Joshua gu hai hua di guongo deelaa gi mooho hua gi daha, be dana hai dela ne hai gi Eglon. Tangada ne dugu haga mouli i di guongo deelaa ai.

38 Nomuli, Joshua mo ana gau dauwa gaa huli gi muli gi Debir ga heebagi gi digaula, 39 gaa kumi di guongo deelaa, mo dono king mo nia guongo ala i di gili di guongo deelaa. Digaula gu daaligi digaula huogodoo gii mmade. Joshua guu hai gi Debir mo dono king be dana hai ne hai gi Hebron mo Libnah mo nau king.

40 Joshua gu heebagi gi nia guongo o tenua hagatau. Gu daaligi nia king o nia henua gonduu, nia guongo ala i bahi i dua mo i bahi i dai, ngaadahi mo nia guongo i lodo tenua maangoo ala i bahi i ngaaga. Mee digi dugu dana dangada hagamouli: digau huogodoo gu daaligi gii mmade, gii hai be nia waalanga Dimaadua, go di God o Israel. 41 Joshua gu daamada guu hai ana dauwa i Kadesh-Barnea i bahi i ngaaga, gaa dau adu loo gi Gaza i tongotai, mo nia gowaa ala i lodo Goshen, ga hanadu loo gi Gibeon. 42 Joshua guu kumi huogodoo nia king mo nadau guongo i lodo hua tolongo dauwa e dahi, idimaa, Dimaadua go di God o Israel, nogo heebagi i di baahi a Israel. 43 Nomuli, gei Joshua mo ana gau dauwa gaa hula gi muli gaa noho i Gilgal.

11

Joshua gu daaligi Jabin mo ono ehoo king

1 Nia longo di maaloo digau Israel guu dau i di king o Hazor go Jabin, gei mee gu hagau dana hegau gi di king o Madon go Jobab, mo nia king o Shimron mo Achshaph, 2 mo nia king o nia guongo gonduu ala i bahi i ngeia, mo nia guongo i lodo di gowaa baba o Jordan i bahi i ngaaga di Tai o Galilee, mo nia guongo i tono nia gonduu mo i tongotai hoohoo gi Dor. 3 Mee gu hagau dana hegau gi digau Canaan ala i nia baahi e lua o Jordan, mo digau Amor, Hittite, Perizzite mo digau Jebus ala ne noho i nia guongo gonduu, mo anga labelaa gi digau Hivite ala ne noho i tono di gonduu go Hermon i lodo di gowaa go Mizpah. 4 Digaula gu lloomoi huogodoo mo nadau gau dauwa, nia buini dauwa logowaahee gadoo be nia gelegele ala i tongotai. Digaula e logowaahee nadau hoodo mono waga heebagi hongo henua. 5 Nia king huogodoo aanei guu buni, gu lloomoi gi di gowaa e dahi, guu hai di nadau gowaa noho i baahi di monowai dulii go Merom belee heebagi gi digau Israel.

6 Dimaadua ga helekai gi Joshua, “Hudee madagu i digaula. Di madagoaa beenei daiaa gei Au ga daaligi digaula huogodoo ang gi Israel. Goe gaa hai nia hoodo digaula gi deemee di heehee, ga dutudu nia waga heebagi digaula.” 7 Malaa, Joshua mo ana gau dauwa huogodoo gu heebagi gi digaula haga goboina i baahi di monowai dulii go Merom. 8 Dimaadua gaa hai digau Israel gi maaloo. Digau Israel gu heebagi gi digaula gu waluwalu loo digaula gi ngeia loo gi Misrephoth-Maim mo Sidon, adu labelaa gi dua gi di gowaa baba o Mizpah. Teebagi gu hai loo gi mmademmade nia hagadaumee digaula huogodoo. 9 Joshua guu hai gii hai be di waalanga Dimaadua ne hai gi mee: Mee guu hai nia hoodo gi deemee di heehee, guu dudu nia waga hai heebagi gii wwele.

10 Joshua ga huli mai gi muli, ga heebagi gi Hazor ga daaligi dono king. (Di madagoaa deelaa, gei Hazor nogo hai di guongo maaloo i lodo nia guongo aalaa.) 11 Digaula gu daaligi digau huogodoo ala i golo gii mmade. Tangada ne dugu mouli ai, gei di waahale guu dudu.

12 Joshua guu kumi nia guongo mo nadau king huogodoo, gu daaligi gii mmade digaula huogodoo, be di hai a Moses, go tangada hai hegau Dimaadua, ne hagawaalanga. 13 Gei digau Israel digi dudu nia waahale ala ne hau i hongo nia gonduu, dela hua go Hazor dela ne dudu go Joshua. 14 Digau Israel guu kae nia goloo mono manu o digau o nia guongo aalaa, guu hai nadau mee. Gei digaula gu daaligi nia daangada o nia guongo gii mmade, deai tangada ne mouli ai. 15 Dimaadua ne hagawaalanga ang gi dana dangada hai hegau go Moses, gei Moses guu wanga nia haganoho aalaa gi Joshua, gei Joshua gu daudali nia maa. Mee gu daudali huogodoo nia mee a Dimaadua ne hagawaalanga gi Moses.

Nia guongo ala ne kae go Joshua

16 Joshua guu kumi nia guongo huogodoo, nia gowaa i bahi i ngeia, i bahi i ngaaga, mo nia gowaa i Goshen, mo di gowaa maangoo dela i bahi i ngaaga Goshen, mo di gowaa mehanga gonduu o Jordan. 17-18 Nia dama guongo ala e hagatau mai i di Gonduu go Halak i bahi i ngaaga adu gi Edom, gaa tugi loo i Baalgad i bahi i ngeia i lodo di gowaa mehanga gonduu o Lebanon dela i bahi i ngaaga di Gonduu Hermon. Joshua nogo hai ana dauwa gi nia king o nia guongo aanei i di madagoaa looloo, gei mee guu kumi nia maa gu dadaaligi digaula gii mmade. 19 Di waahale e dahi dela ne buni aga gi digau Israel dela hua go Gibeon, dela e noho hunu gau o Hivite i golo. Digau huogodoo ala i golo la gu daaligi i lodo tauwa. 20 Dimaadua guu hai digaula gi modudahi bolo ginaadou e heebagi gi digau Israel, gi dadaaligi digaula go digau Israel. Deenei di mee a Dimaadua ne hagawaalanga gi Moses.*

21 Deenei di madagoaa ne hana ai a Joshua ne daaligi di hagadili digau llauehaa ala e haga ingoo bolo Anakim, ala nogo noho i nnenua gonduu o Hebron, Debir, Anab, mo i lodo nia guongo gonduu huogodoo o Judah mo Israel. Joshua gu daaligi digaula hagatau mo nadau waahale. 22 Tangada i nia gau o Anakim ne dubu mouli i lodo Israel ai, gei di maa digau hogoohi ne dubu i Gaza, Gath, mo Ashdod.

23 Joshua guu kumi tenua hagatau be di hagawaalanga a Dimaadua ne hai gi Moses. Gei Joshua gaa wanga tenua deelaa gi digau Israel e hai nadau gowaa, gei digaula ga duuduu di maa i nadau madahaanau.

Nomuli, gei digaula gu hagamolooloo mai i tauwa.

12

Nia king ala ne daaligi go Moses

1 Digau Israel guu lawa di kumi nia gowaa ala i bahi i dua o Jordan, guu noho no lodo, daamada i di gowaa mehanga gonduu o Arnon gaa hana gi di gowaa mehanga gonduu o Jordan, gaa dae adu loo gi di Gonduu Hermon i bahi i ngeia. Digaula gu daaligi nia king dogolua: 2 Go Sihon, di king o Amor dela nogo dagi i Heshbon. Ana gowaa nogo dagi la go di baahi o Gilead, mai Aroer i taalinga di gowaa mehanga gonduu o Arnon, mo mai i di waahale dela i tungaalodo di gowaa baba deelaa, gaa hana loo gaa tugi i di monowai go Jabbok, go di hagageinga o Ammon. 3 Daabui mai gi lodo di gowaa mehanga gonduu o Jordan mai di Tai o Galilee i bahi i ngaaga o Beth-Jeshimoth (i bahi i dua di Tai Mmade) ga hanadu loo gaa tugi i tono di Gonduu Pisgah.

4 Digaula gu daaligi labelaa Og, di king o Bashan, tangada e dahi i digau ala e hagamuliagina di hagadili ni Rephaim. Mee nogo dagi i Ashtaroth mo Edrei. 5 Nia gowaa a mee nogo dagi la go di Gonduu Hermon, Salecah, mo tenua go Bashan hagatau, gaa tugi loo i di hagageinga o Geshur mo Maacah, mo di baahi o Gilead, ga hana adu loo gi nia guongo o Sihon, di king o Heshbon.*

6 Nia king e lua aanei ne daaligi go Moses mo digau Israel. Moses, tangada hai hegau Dimaadua, guu wanga nia gowaa meemaa gi nia madawaawa Reuben mo Gad mo di baahi di madawaawa Manasseh, gi hai mee ginai.*

Nia king ne daaligi go Joshua

7 Joshua mo digau Israel gu daaligi nia king huogodoo o nia guongo ala i bahi i dai o Jordan, mai Baal-Gad i di gowaa mehanga gonduu o Lebanon gaa hana gi di Gonduu Halak i bahi i ngaaga hoohoo adu gi Edom. Joshua gu duuduu tenua deelaa i nia madawaawa guu wanga gi digaula gi hai mee ginai gaa hana hua beelaa. 8 Nia gowaa aanei la go nia guongo gonduu, mono gonduu ala i bahi i dai, mo di gowaa mehanga gonduu o Jordan mo ono gonduu, mo nia gowaa mololo ala i bahi i dua, mo di gowaa maangoo dela i bahi i ngaaga. Nia gowaa aanei nogo noho ai digau Hittite, Amor, Canaan, Perizzite, Hivite mo digau Jebus. 9 Digau Israel gu daaligi nia king o nia guongo aanei:

Jericho mo Ai (dela e hoohoo gi Bethel),

10 Jerusalem, Hebron.

11 Jarmuth, Lachish,

12 Eglon, Gezer

13 Debir, Geder,

14 Hormah, Arad,

15 Libnah, Adullam,

16 Makkedah, Bethel,

17 Tappuah, Hepher,

18 Aphek, Lasharon,

19 Madon, Hazor,

20 Shimron-Meron, Achshaph,

21 Taanach, Megiddo,

22 Kedesh, Jokneam (i Carmel),

23 Dor (i tongotai), Goiim (i Galilee),

24 mo Tirzah.

Nia king huogodoo ala ne daaligi go digaula le e motolu maa dahi.

13

Nia gowaa belee kumi hua igolo

1 Di madagoaa o Joshua ne madumadua, Dimaadua ga helekai gi mee, “Goe gu madua huoloo, gei nia gowaa la i golo hua ala belee kumi: 2 go nia guongo huogodoo a Philistia mo Geshur, 3 mo nia guongo o digau Avvim ga hanadu loo gi ngaaga. (Di gowaa mai di monowai go Shihor, i tagageinga o Egypt, ga hanadu gi bahi ngeia gi tagageinga o Ekron dela e hai bolo tenua ni digau Canaan. Nia king o Philistia le e noho i Gaza, Ashdod, Ashkelon, Gath mo Ekron.) 4 Mo nia guongo huogodoo o digau Canaan, daabui mai Mearah (dela nogo hai mee ginai digau Sidon) gaa hana gaa tugi i Aphek, i tagageinga a Amor. 5 Mo di gowaa digau Gebal, go Lebanon hagatau gaa tugi gi bahi i dua, mai Baal-Gad dela i bahi i ngaaga o di Gonduu Hermon, gaa tugi gi di Ala Nnoonua o Hamath i bahi i ngeia. 6 Nia gowaa aanei le e daabui mai hagatau nia henua o digau Sidon, ala e noho i nia guongo gonduu i mehanga nia Gonduu o Lebanon mo Misrephoth-Maim. Au ga hagabagi digau aanei huogodoo gi daha i mua digau Israel. Goe duha ina nia gowaa i digau Israel, be dagu hai ne hagawaalanga adu gi di goe.* 7 Duha ina di gowaa deenei i nia madawaawa e hiwa mo di baahi di madawaawa Manasseh, gi hai mee ginai digaula.”

Di duwwe nia guongo ala i bahi i dua o Jordan

8 Di madawaawa Reuben mo Gad mo di baahi di madawaawa Manasseh la gu hai mee gi nia gowaa ala guu lawa di wanga go Moses, tangada hai hegau Dimaadua, gi digaula. Nia guongo aanei la i bahi i dua di monowai Jordan.* 9 Nadau gowaa e hana loo e tugi i Aroer ( i taalinga di gowaa mehanga gonduu o Arnon) mo i di waahale dela i tungaalodo di gowaa baba deelaa, mo nia gowaa bapaba huogodoo mai i Medeba gaa tugi i Dibon. 10 Nadau gowaa e hana loo e tugi i di hagageinga o Ammon gaa hana loo gi nia waahale huogodoo ala nogo dagi go di king o Amor go Sihon, dela nogo dagi i Heshbon. 11 Nadau gowaa le e daabui mai Gilead, mo nia gowaa ala e dau gi Geshur mo Maacah, mo di Gonduu Hermon hagatau, mo tenua Bashan hagatau, gaa tugi i Salecah. 12 Mo nia henua o di king go Og, tangada hagamuliagina di madawaawa Rephaim, dela nogo dagi i nia waahale go Ashtaroth mo Edrei. Moses ne daaligi digau aanei ga hagabagi digaula gi daha mo nadau henua. 13 Gei digau Israel digi hagabagia gi daha digau Geshur mo Maacah. Digaula e noho hua igolo i Israel.

14 Moses digi wanga dana gowaa gi di madawaawa Levi. Digaula e hai mee gi tuhongo dela mai i nia tigidaumaha ala e dudu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha ang gi Dimaadua, go di God o Israel, be di kai a Dimaadua ne hai gi Moses.*

Nia gowaa ala ne wanga gi di madawaawa Reuben

15 Moses ne wanga di baahi di gowaa la gi nia madahaanau o di madawaawa Reuben e hai mee ginai. 16 Nadau gowaa le e tugi i Aroer (i taalinga di gowaa mehanga gonduu o Arnon) mo di waahale i tungaalodo di gowaa baba deelaa, mo nia gowaa i hongo di gowaa bapaba dela i di gili Medeba. 17 Mo Heshbon mo nia waahale huogodoo ala i hongo di gowaa bapaba deelaa: go Dibon, Bamoth-Baal, Beth-Baal-Meon, 18 Jahaz, Kedemoth, Mephaath, 19 Kiriathaim, Sibmah, Zereth-Shahar i hongo di gonduu i lodo di gowaa baba deelaa, 20 mo Beth-Peor, mo nia mololo o di Gonduu Pisgah, mo Beth-Jeshimoth, 21 mo nia waahale ala i hongo di gowaa bapaba mo tenua hagatau o Sihon, di king o Amor, dela nogo dagi i Heshbon. Moses gu daaligi a mee mo nia dagi o Midian: go Evi, Rekem, Zur, Hur, mo Reba. Digaula huogodoo nogo dagi nia guongo a king Sihon. 22 Tangada hagi aga mee i lodo digau ala ne daaligi go digau Israel la go Balaam, tama daane a Beor. 23 Jordan la go tagageinga i bahi i dai di gowaa di madawaawa Reuben. Aanei la nia guongo mono waahale ala ne wanga gi nia madahaanau o di madawaawa Reuben belee hai mee ginai.

Nia guongo ne wanga gi di madawaawa Gad

24 Moses guu wanga di baahi di gowaa gi nia madahaanau o di madawaawa Gad. 25 Nia gowaa digaula la aanei gadoo: di waahale go Jazer mo nia waahale huogodoo o Gilead, dahi baahi di gowaa Ammon gaa hana gaa tugi i Aroer dela i bahi i dua o Rabbah. 26 Nia gowaa digaula e hana e tugi i Heshbon gaa hana gi Ramath-Mizpeh mo Betonim, mai i Mahanaim gaa tugi i di tagageinga a Lo-Debar. 27 Mo Beth-Haram, Beth-Nimra, Sukkoth, Zaphon, mo nia guongo ala i golo o king Sihon o Heshbon, ala i lodo di gowaa mehanga gonduu o Jordan. Tagageinga bahi i dai o nia guongo aanei la go di Monowai Jordan gaa hana gaa tugi i di Tai o Galilee. 28 Aanei nia waahale llauehe mono waahale lligi ala ne wanga gi nia madahaanau o di madawaawa Gad belee hai mee ginai.

Nia guongo ne wanga gi di madawaawa Manasseh Bahi i dua

29 Moses ne wanga di baahi di gowaa gi nia madahaanau di baahi di madawaawa Manasseh e hai mee ginai. 30 Nadau gowaa le e tugi i Mahanaim mo nia gowaa huogodoo i Bashan, go nia guongo hagatau o di king o Bashan go Og, mo nia dama waahale e modoono o Jair i lodo o Bashan. 31 Nia gowaa digaula la go di baahi o Gilead, mo Ashtaroth mo Edrei, nia waahale aamua di king go Og i lodo Bashan. Nia gowaa huogodoo aanei la ne wanga gi nia madahaanau di baahi di madawaawa Machir tama daane a Manasseh.

32 Deenei di hai a Moses ne duwwe nia gowaa ala i bahi i dua o Jericho mo Jordan i di madagoaa mee nogo noho i Moab. 33 Moses digi wanga dana gowaa gi di madawaawa Levi. Mee ne hai gi digaula bolo nadau duhongo le e hai mai i nia mee ala e tigidaumaha gi Dimaadua, go di God o Israel.*

14

Di duwweduwwe o nia gowaa i bahi i dai o Jordan

1 Deenei di hai o di duwwe tenua go Canaan i bahi i dai Jordan i digau Israel. Eleazar, tangada hai mee dabu, mo Joshua, tama daane a Nun, mo nia dagi o nia madahaanau o nia madawaawa Israel ne duwwe tenua gi nia daangada Israel belee hai mee ginai. 2 Nia gowaa ala belee hai mee ginai nia madawaawa e hiwa mo di baahi ala i bahi i dai o Jordan le e hagamodongoohia go di hadu e hudu, be di hai a Dimaadua ne hagawaalanga gi Moses.* 3-4 Moses guu lawa di wanga nia gowaa i bahi i dua o Jordan gi nia madawaawa e lua mo di baahi. (Nia hagadili o Joseph gu wwae lua guu hai nia madawaawa e lua: go Manasseh mo Ephraim). Malaa, Moses digi wanga dana gowaa gi di madawaawa Levi, dela hua ne wanga ginai nadau waahale belee noho ai digaula, mo nia gowaa e dugu ai nadau manu mo nadau siibi.* 5 Digau Israel guu duwwe tenua deelaa gii hai be di hai o Dimaadua ne hagawaalanga gi Moses.

Hebron ne wanga gi Caleb

6 Di laangi e dahi, gei digau di madawaawa Judah gu lloomoi gi Joshua i Gilgal. Tangada e dahi i digaula dono ingoo go Caleb, tama daane a Jephunneh tangada digau Kenizzite, ga helekai gi mee, “Goe gu iloo bolo Dimaadua la gu helekai i gidaua ang gi Moses, taane a God i Kadesh-Barnea.* 7 Di madagoaa deelaa, gei au nogo madahaa ogu ngadau, gei tangada hai hegau Dimaadua go Moses ne hagau au belee hagadina hagammuni tenua deenei. Au gu haga modongoohia gi mee di longo e donu.* 8 Nia daane ala ne hula dalia au, la guu hai tadau daangada gi mmaadagu. Gei au gu modudahi di daudali a Dimaadua, go dogu God. 9 Idimaa dela au ne hai beelaa, gei Moses gu hagababa mai bolo au mo agu dama e hai mee gi di gowaa dela gu haele iei au nonua.* 10 Mmada, tugi mai gi dangi nei nia ngadau gu madahaa maa lima i muli Dimaadua ne helekai beenei gi Moses. Di madagoaa deelaa, gei digau Israel nogo hula laa lodo di anggowaa. Dimaadua gu benebene au, gii hai be dana hagababa gaa dae mai loo gi dangi nei. Mmada mai gi di au: Au gu huowalu maa lima ogu ngadau! 11 Gei au e maaloo hua igolo dangi nei be au i dogu madagoaa ne hagau go Moses. Au e maaloo hua igolo di hana i nia dauwa mo nia mee ala i golo. 12 Deelaa laa, gaamai di guongo gonduu dela ne hagababa mai go Dimaadua i di laangi dela ne haga iloo gimaadou mo ogu ihoo. Gimaadou gu helekai adu gi di goe i di madagoaa deelaa bolo di hagadili digau llauehe ala e haga ingoo bolo Anakim la i golo i lodo nia waahale llauehe ala gu duuli gi nia abaaba. Holongo Dimaadua ga madalia au, gei au ga hagabagi digaula gi daha, gii hai be nia helekai a Dimaadua ala ne hai.”

13 Joshua ga hagahumalia Caleb, tama daane Jephunneh, gaa wanga ginai di waahale go Hebron e hai mee ginai. 14 Hebron e hai mee ginai hua igolo nia hagadili o Caleb, tama daane o Jephunneh tangada digau Kenizzite, idimaa mee nogo manawa dahi di daudali Dimaadua, go di God o Israel. 15 I mua, Hebron nogo haga ingoo bolo Arba (ne haga ingoo gi tangada maaloo o digau Anakim).

Malaa, tenua guu noho i di aumaalia.

15

Di gowaa ne wanga gi di madawaawa Judah

1 Nia madahaanau o di madawaawa Judah ne wanga ginai di baahi di gowaa be di hai deenei:

Di gowaa e hana gi ngaaga gaa tugi loo i di baahi ngaaga di Anggowaa o Zin, i tagageinga o Edom. 2 Tagageinga i bahi i ngaaga o tenua deenei le e daamada i bahi i ngaaga Tai Mmade, 3 gaa hana gi ngaaga i di Ala Nnoonua o Akrabbim ga hanadu gi di Anggowaa o Zin. E hana laa i bahi i ngaaga o Kadesh-Barnea, diiagi Hezron ga hanadu gi nua gi Addar, gaa biga adu gi Karka, 4 ga hanadu gi Azmon, ga daudali di monowai dela e hai tagageinga o Egypt gaa tugi i di Tai go Mediterranean, di gowaa dela e odi ai tagageinga. Deenei tagageinga dela i bahi i ngaaga o Judah.

5 Tagageinga i bahi i dua la dela go Tai Mmade, gaa hana loo gi di ngudu di monowai Jordan.

Tagageinga i bahi i ngeia le e daamada labelaa i golo, 6 ga hanaga gaa tugi i Beth-Hoglah, gaa hana i bahi i ngeia nia gonduu go Beth-Arabah ala i hongo di gowaa mehanga gonduu o Jordan, ga hanaga gi nua gi Tadugalaa o Bohan (Bohan la tama daane ni Reuben), 7 Mai di gowaa mehanga gonduu o di Hagaduadua, tagageinga deenei gaa hana gi Debir, ga hanadu gi ngeia gi Gilgal, dela e huli adu gi di Ala Nnoonua o Adummim i bahi i ngaaga di gowaa baba, ga hanadu gaa tugi nia monowai uwa aga i En-Shemesh, gaa hana gi daha gi En-Rogel, 8 gaa hana laa lodo di gowaa mehanga gonduu o Hinnom, e hana taalinga i bahi i ngaaga tama gonduu dela e dugu ai di waahale digau Jebus go Jerusalem. Tagageinga e hana loo e dau i hongo tama gonduu dela i bahi i dai di gowaa mehanga gonduu o Hinnom, dela di gowaa e hagaodi gi ngeia di gowaa mehanga gonduu o Rephaim. 9 E tugi i golo, gaa hana labelaa gi nia monowai uwa aga i lodo tenua o Nephtoah, gaa hana gaa tugi i nia waahale hoohoo adu gi di Gonduu Ephron. Gaa huli ga hanadu gi Baalah (be go Kiriath-Jearim), 10 gaa biga loo i bahi i dai Baalah ga hanadu gi tenua gonduu o Edom, ga hanadu loo i bahi i ngeia i di Gonduu Jearim (be go Chesalon), ga haneia gi Beth-Shemesh, ga hanadu ga diiagi Timnah. 11 Tagageinga la gaa hana gaa tugi i tama gonduu i bahi i ngeia i Ekron ga hagabiga i golo ga hanadu gi Shikkeron, ga hana laalaa i di Gonduu Baalah, ga hanadu hua igolo gi Jamnia, gaa hana loo gaa tugi i di Tai go Mediterranean, 12 dela e hai tagageinga i bahi i dai o Judah.

I lodo nia hagageinga aanei le e noho ai nia madahaanau o di madawaawa Judah.

Caleb gu maaloo i digau Hebron mo Debir

(Gabunga 1.11-15)

13 Be di kai a Dimaadua ne hagawaalanga gi Joshua, di baahi di gowaa o Judah guu wanga gi Caleb, tama daane a Jephunneh, mai di madawaawa Judah. Mee gu hai mee gi Hebron, di waahale a Arba, tamana o Anak. 14 Caleb gu hagabagi nia hagadili o Anak gi daha mo di waahale deelaa, go nia madahaanau a Sheshai, Ahiman mo Talmai.* 15 Nomuli gei mee ga heebagi gi digau ala e noho i Debir. (Di waahale deenei la nogo haga ingoo boloo Kiriath-Sepher.) 16 Caleb ga helekai, “Au gaa wanga dagu dama ahina go Achsah e hai dono lodo gi tangada dela ma gaa kumi di waahale go Kiriath-Sepher.” 17 Othniel, tama daane Kenaz, go tuaahina o Caleb, gaa kumi di waahale, malaa Caleb gaa wanga dana dama ahina go Achsah gii lodo ginai. 18 Di laangi dela e hai tagahai lodo, gei Othniel gaa hai gi Achsah gii dangi gi dono damana i di gowaa. Tama ahina gaa doo gi lala mo hongo dana ‘donkey’, gei Caleb ga heeu gi mee be di maa di aha e hiihai gineia. 19 Tama ahina ga helekai, “Au e hiihai gi nia madapua wai. Di gowaa ne gaamai kooe la di gowaa maangoo.” Malaa, Caleb gaa wanga gi mee nia monowai uwa aga ala i bahi i nua mo i bahi i lala.

Nia waahale o Judah

20 Aanei nia gowaa nia madahaanau o di madawaawa Judah ne hai mee ginai:

21 Nadau waahale ala adu gi baahi ngaaga ala e hoohoo adu gi di geinga o Edom:

go Kabzeel, Eder, Jagur,

22 Kinah, Dimonah, Adadah,

23 Kedesh, Hazor, Ithnan,

24 Ziph, Telem, Bealoth,

25 Hazor-Hadattah, Kerioth-Hezron (be go Hazor),

26 Amam, Shema, Moladah,

27 Hazar-Gaddah, Heshmon, Bethpelet,

28 Hazar-Shual, Beersheba, Biziothiah,

29 Baalah, Iim, Ezem,

30 Eltolad, Chesil, Hormah,

31 Ziklag, Madmannah, Sansannah,

32 Lebaoth, Shilhim, Ain, mo Rimmon.

Nia waahale huogodoo aanei le e madalua maa hiwa mono dama waahale ala i nadau daha.

33 Nia waahale ala i tono nia gonduu:

go Eshtaol, Zorah, Ashnah,

34 Zanoah, Engannim, Tappuah, Enam,

35 Jarmuth, Adullam, Socoh, Azekah,

36 Shaaraim, Adithaim, Gederah, mo Gederothaim.

Nia waahale huogodoo aanei le e madangaholu maa lima mono dama waahale ala i nadau daha.

37 Nia waahale labelaa aanei:

go Zenan, Hadashah, Migdalgad,

38 Dilean, Mizpah, Joktheel,

39 Lachish, Bozkath, Eglon,

40 Cabbon, Lahmam, Chitlish,

41 Gederoth, Beth-Dagon, Naamah mo Makkedah.

Nia waahale huogodoo aanei le e madangaholu maa ono, mono dama waahale i nadau daha.

42 Nia waahale labelaa aanei:

go Libnah, Ether, Ashan,

43 Iphtah, Ashnah, Nezib,

44 Keilah, Achzib, mo Mareshah.

Nia waahale aanei le e hiwa, mo nia dama waahale ala i nadau daha.

45 Ekron mo ono waahale llauehe mo lligi ala i dono baahi, 46 mo nia waahale llauehe huogodoo ala i di gili o Ashdod, mai i Ekron gaa tugi i di Tai go Mediterranean.

47 Ashdod mo Gaza, mo nau waahale llauehe mo lligi, gaa tugi i di monowai i di geinga o Egypt, mo tongotai o Mediterranean.

48 Gei i tenua gonduu o Judah:

go Shamir, Jattir, Socoh.

49 Dannah, Kiriath-Sepher (be go Debir),

50 Anab, Eshtemoa, Anim,

51 Goshen, Holon mo Giloh.

Nia waahale aanei le e madangaholu maa dahi, mo nia dama waahale ala i nadau daha.

52 Arab, Dumah, Eshan,

53 Janim, Beth-Tappuah, Aphekah,

54 Humtah, Hebron, mo Zior.

Nia waahale aanei le e hiwa, mo nia dama waahale ala i nadau daha.

55 Maon, Carmel, Ziph, Juttah,

56 Jezreel, Jokdeam, Zanoah,

57 Kain, Gibeah mo Timnah.

Nia waahale aanei le e madangaholu, mo nia dama waahale ala i nadau daha.

58 Halhul, Beth-Zur, Gedor,

59 Maarath, Bethanoth, mo Eltekon.

Nia waahale aanei le e ono, mo nia dama waahale i nadau daha.

60 Kiriath-Baal (be go Kiriath-Jearim) mo Rabbah, nia waahale aanei le e lua, mo nia dama waahale i nau daha.

61 I lodo di anggowaa:

go Beth Arabah, Middin, Secacah,

62 Nibshan, di Waahale Toolo, mo Engedi.

Nia waahale aanei le e ono, mo nia dama waahale i nadau daha.

63 Gei digau Judah gu deemee di hagabagi gi daha digau Jebus ala nogo noho i Jerusalem. Digau Jebus e noho hua igolo ngaadahi mo digau Judah.*

16

Nia gowaa ne wanga gi Ephraim mo Manasseh Bahi i Dai

1 Tagageinga i bahi i ngaaga di gowaa ne wanga gi nia hagadili o Joseph e daamada i Jordan hoohoo gi Jericho, i bahi i dua nia monowai uwa aga ala i Jericho, gaa hana laa lodo di anggowaa. Mai i Jericho, tagageinga gaa hana gi nua gi lodo tenua gonduu gi Bethel. 2 Mai i Bethel, tagageinga gaa hana gi Luz, ga hanadu gi Ataroth-Addar, di gowaa dela nogo noho ai digau Arkite. 3 Gaa hana gi dai gi di gowaa dela nogo noho ai digau Japhletite, gaa hana loo gi di gowaa o Beth-Horon Bahi lala. Gaa hana gi Gezer, ga odi i di Tai go Mediterranean.

4 Nia hagadili o Joseph, go nia madawaawa Ephraim mo Manasseh Bahi i Dai, la ne wanga ginai nia henua aanei e hai mee ginai digaula.

Ephraim

5 Deenei di gowaa o nia madahaanau o di madawaawa Ephraim: Tagageinga digaula e daamada i Ataroth-Addar gaa hana gi dua gi Beth-Horon Bahi nua, 6 gaa hana gi di Tai go Mediterranean. Di waahale Michmethath la i bahi i ngeia digaula. I bahi i dua di gowaa deelaa, tagageinga gaa hana gaa tugi i Taanath-Shiloh gaa hana ga diiagi gi muli i bahi i dua gi Janoah, 7 Mai i Janoah, gei tagageinga gaa hana gi lala gi Ataroth mo Naarah, gaa tugi i Jericho, ga odi i Jordan. 8 Tagageinga e hana i bahi i dai Tappuah gaa hana gaa tugi di monowai Kanah ga odi i di Tai go Mediterranean. Deenei di gowaa ne wanga gi nia madahaanau o di madawaawa Ephraim belee hai mee ginai, 9 mo nia waahale ala i lodo tagageinga o Manasseh, ala hua guu wanga gi di madawaawa Ephraim. 10 Gei digaula digi hagabagia gi daha digau Canaan ala nogo noho i Gezer, malaa, digau Canaan e noho hua igolo i baahi digau Ephraim gaa dae mai gi dangi nei, malaa digaula noho hai hege i golo.*

17

Manasseh Bahi i Dai

1 Di baahi di gowaa dela i bahi i dai Jordan la ne wanga gi hunu madahaanau i nia dama a tama daane madua a Joseph go Manasseh. Machir, dela dana dama daane go Gilead, la tama daane madua ni Manasseh, gei mee tangada dauwa maaloo, malaa nia gowaa go Gilead mo Bashan ala i bahi i dua Jordan, la ne wanga gi mee. 2 Di gowaa dela i bahi i dai Jordan la ne wanga gi nia madahaanau ala i golo i di madawaawa Manasseh: ala go Abiezer, Helek, Asriel, Shechem, Hepher mo Shemida. Aanei nia daane di hagadili ni Manasseh, tama daane a Joseph, malaa digaula ala go nia dagi o nia madahaanau. 3 Zelophehad, tama daane ni Hepher, go tama a Gilead, dela go tama daane a Machir, tama daane a Manasseh, la dana dama ai, dela hua ana dama ahina. Nadau ingoo go Mahlah, Noah, Hoglah, Milcah mo Tirzah. 4 Digaula gaa hula gi Eleazar taane hai mee dabu, gaa hula labelaa gi Joshua, tama daane a Nun, mo nia dagi, ga helekai, “Dimaadua gu hagawaalanga gi Moses gi gaamai gi gimaadou nia gowaa e hai mee ginai gimaadou mo nia daane i madau madahaanau.”

Malaa, Joshua gaa wanga nia gowaa gi digaula, mo ang gi nia duaahina daane o nadau damana, gii hai be di waalanga a Dimaadua ne hai.* 5 Deenei di mee a Manasseh dela e hai ana duhongo e madangaholu ngaadahi mo nia gowaa o Gilead mo Bashan ala i bahi i dua o Jordan, 6 idimaa, nia ahina ngaadahi mo nia daane o di madawaawa deenei gu hai mee gi nia gowaa aalaa. Gei tenua go Gilead gu hai mee ginai di hagadili o Manasseh dela i golo.

7 Di gowaa o Manasseh le e daamada i Asher gaa hana gi Michmethath, i bahi i dua o Shechem. Tagageinga le e hana ngaaga e daabui digau En-Tappuah. 8 Di gowaa dela i di gili Tappuah la di gowaa ni Manasseh, gei di waahale go Tappuah dela i hongo tagageinga la di waahale ni di hagadili ni Ephraim. 9 Tagageinga deelaa le e haneia gi di monowai go Kanah. Nia waahale ala i bahi i ngaaga di monowai deelaa la ni Ephraim, ma eaha ma digaula e noho i lodo di gowaa o Manasseh. Tagageinga o Manasseh e hana loo i bahi i ngeia di monowai deelaa gaa tugi i di Tai go Mediterranean. 10 Ephraim la i bahi i ngaaga, gei Manasseh la i bahi i ngeia, gei di Tai go Mediterranean dela tagageinga i bahi i dai. Asher la i bahi i dai a ngeia, gei Issachar la i bahi i dua a ngeia. 11 Manasseh e hai mee gi Beth-Shan mo Ibleam ala i lodo nia guongo o Issachar mo Asher, mo nia dama waahale ala i nadau daha, mo nia waahale go Dor dela i tongotai, mo Endor, Taanach, Megiddo, mo nia dama waahale ala i nadau daha. 12 Gei digau Manasseh la gu deemee di hagabagi gi daha digau ala e noho i lodo nia waahale aalaa, malaa digau Canaan e noho hua igolo. 13 Ma e aha maa digau Israel gu maaloo mai, gei digaula digi hagabagia digau Canaan gi daha, malaa digaula guu hai digaula gi ngalua ang gi ginaadou.*

Ephraim mo Manasseh i Bahi i Dai e hiihai gi nia gowaa ala i golo

14 Nia hagadili o Joseph ga helekai gi Joshua, “Goe e aha dela ne gaamai gi gimaadou di gowaa hua e dahi e hai mee ginai gimaadou? Gimaadou e dogologowaahee idimaa Dimaadua la gu hagahumalia gimaadou.”

15 Joshua ga helekai, “Maa goodou e dogologowaahee gei di gowaa gonduu o Ephraim le e dulii adu gi goodou, hula gi lodo geinga i tenua o digau Perizzite mo digau Rephaim, ga haga madammaa di maa gi humalia adu gi goodou.”

16 Digaula ga helekai, “Di gowaa gonduu deelaa le e dee tau mai gi gimaadou, gei digau Canaan ala i lodo nia gowaa baba la nadau waga hongo henua ala ne hai gi nia baalanga, digaula ngaadahi ala e noho i lodo Beth-Shan mo nia dama waahale ala i dono gili, mo digau ala e noho i di gowaa mehanga gonduu o Jezreel.”

17 Joshua ga helekai gi di madawaawa Ephraim mo Manasseh i Bahi i Dai, “E donu bolo goodou gu dogologowaahee, gei goodou gu maaloo dangihi. Goodou belee hai mee gi nia gowaa e logo i di gowaa e dahi. 18 Di gowaa gonduu la ga hai mee ginai goodou. Ma e aha maa di gowaa geinga, gei goodou gaa taa di maa gii mmaa, ga hai mee ginai goodou, tugi i di baahi i golo gaa tugi i di baahi dela i golo. Gei digau Canaan la gi hagabagia gi daha mo tenua deelaa, ma e aha maa nia waga hongo henua digaula la nia waga baalanga, be digaula digau maaloo.”

18

Duuduu nia gowaa ala e dubu

1 I muli digaula ne kumi tenua hagatau, gei digau Israel gu dagabuli mai gi Shiloh, ga haga duu di Hale laa Dimaadua i golo. 2 Di madagoaa deelaa gei nia madawaawa e hidu o Israel digi wanga nadau gowaa. 3 Malaa, Joshua ga helekai gi digau Israel, “E waalooloo behee di godou noho e tali, dela hagalee hula gii kae godou gowaa ala ne gowadu gi goodou go Dimaadua, go di God o godou maadua mmaadua? 4 Gaamai gi di au nia daane dogodolu mai nia madawaawa dagi dahi. Au e hagau digaula gi lodo tenua hagatau e halahala nia gowaa ala e hiihai ginai digaula belee hai mee ginai. Gei digaula ga lloomoi labelaa gi di au. 5 Gei tenua la ga tuu hidu i digaula: di madawaawa Judah gaa noho i lodo nadau gowaa i bahi i ngaaga, nia madawaawa Joseph gaa noho i nadau gowaa i bahi i ngeia. 6 Hihia gi lala nia hagamodongoohia o nia gowaa e hidu, gaamai gi di au, gei au gaa hudu di hadu, ga halahala di hiihai a Dimaadua adu gi goodou. 7 Di madawaawa Levi, la hagalee hai nadau duhongo gowaa madalia goodou, idimaa di nadau duhongo le e hai digau hai mee dabu ni Dimaadua. Gei nia madawaawa Gad, Reuben, mo Manasseh i Bahi i dua la guu lawa di kae nadau gowaa i bahi i dua Jordan, ala guu wanga gi digaula go Moses, tangada hai hegau Dimaadua.”

8 Nia daane aanei guu hula gu halahala tenua deelaa i muli Joshua ne hagamodongoohia gi digaula, “Hula gi lodo tenua hagatau, halahala ina nia gowaa aalaa, gaa lawa lloomoi gi di au. Gei au gaa hudu agu hadu i ginei i Shiloh e halahala di manawa Dimaadua adu gi goodou.” 9 Malaa, nia daane guu hula gi lodo tenua hagatau, guu hihi gi lala di nadau hai dela e duwwe ai tenua i nia gunga gowaa e hidu, guu hihi gi lala labelaa nia ingoo o nia waahale. Nomuli digaula gaa hula labelaa gi Joshua i Shiloh. 10 Joshua gaa hudu ana hadu ga halahala ai di manawa Dimaadua ang gi digaula, gaa lawa ga hagi anga nia gowaa gi nia madawaawa Israel ala e dubu gi hai mee ginai.

Di gowaa ne wanga gi di madawaawa Benjamin

11 Nia guongo o nia madahaanau o di madawaawa Benjamin la ne belee wanga i di matagidagi loo. Di nadau gowaa la i mehanga nia gowaa o di madawaawa Judah mo Joseph. 12 Tagageinga i bahi i ngeia e daamada i Jordan, ga hanadu laa nua gi di mololo o Jericho, ga hanadu laa bahi gi dai gi nia gowaa gonduu ga hanadu loo gi di Anggowaa go Beth-Aven. 13 Tagageinga gaa hana labelaa gi di mololo i bahi i ngaaga o Luz (dela e hagaingoo labelaa bolo Bethel), ga haneia gi Ataroth-Addar, i hongo di gonduu dela i baahi ngaaga Beth-Horon Bahi lala. 14 Tagageinga la gaa hana hua beelaa gi di baahi dela i golo, gaa hana gi ngaaga, daamada i di baahi dai o di gonduu deelaa, gaa hana gi Kiriath-Baal (be go Kiriath-Jearim), dela go di waahale di madawaawa Judah. Deenei la go tagageinga i bahi i dai o tenua o Benjamin.

15 Tagageinga i bahi i ngaaga e daamada i di gili o Kiriath-Jearim, gaa hana gi nia Monowai Uwa aga i lodo tenua o Nephtoah. 16 Gaa hana gi lala gi tono di gonduu dela e mmada adu gi di gowaa mehanga gonduu o Hinnom, i mada ngeia di gowaa mehanga gonduu o Rephaim. Gaa hana ngaaga laa lodo di gowaa mehanga gonduu o Hinnom, i bahi i ngaaga nia gonduu baba o Jebus ga huli adu gi En-Rogel. 17 E dau i golo gaa hana ngeia gi En Shemesh, gaa hana laa gi Geliloth, dela i baahi i golo di Ala Nnoonua o Adummim. Tagageinga gaa hana gi lala gi di Hadugalaa o Bohan (Bohan la tama daane ni Reuben) 18 Ga hana laa di baahi ngeia o nia gonduu baba ala i hongo di gowaa mehanga gonduu o Jordan. Ga haneia laa lodo di gowaa baba deelaa, 19 gaa hana ga diiagi gi baahi ngeia nia gonduu baba o Beth-Hoglah, ga odi i di Tai Mmade, di gowaa dela e hagaodi ginai di monowai Jordan. Deenei tagageinga dela i bahi i ngaaga o tenua o Benjamin.

20 Jordan la go tagageinga i bahi i dua. Aanei nnagageinga di gowaa o nia madahaanau o di madawaawa Benjamin ala e hai mee ginai.

21 Nia waahale ala e dau gi nia madahaanau o di madawaawa Benjamin:

go Jericho, Beth-Hoglah, Emek Keziz,

22 Beth-Arabah, Zemaraim, Bethel,

23 Avvim, Parah, Ophrah

24 Chephar-Ammoni, Ophni, mo Geba.

Nia waahale aanei le e madangaholu maa lua, mono waahale ala i nadau gili.

25 Nia waahale labelaa aanei:

go Gibeon, Ramah, Beeroth,

26 Mizpah, Chephirah, Mozah,

27 Rekem, Irpeel, Taralah,

28 Zela, Haeleph, Jebus (be go Jerusalem), Gibeah, mo Kiriath-Jearim.

Nia waahale aanei le e madangaholu maa haa, mono dama waahale ala i nadau daha. Deenei di gowaa dela ne hai mee ginai nia madahaanau o di madawaawa Benjamin.

19

Di gowaa ne wanga gi di madawaawa Simeon

1 Di lua hudihudi ne wanga nia gowaa gi nia madahaanau o di madawaawa Simeon. Di nadau gowaa le e hana e tugi i di gowaa dela ne gai ai di madawaawa Judah.

2 Ala go Beersheba, Sheba, Moladah,

3 Hazar-Shual, Balah, Ezem,

4 Eltolad, Bethul, Hormah,

5 Ziklag, Beth-Marcaboth, Hazar-Susah,

6 Beth-Lebaoth, mo Sharuhen.

Nia waahale aanei le e madangaholu maa dolu mono dama waahale ala i nadau daha.

7 Mo nia waahale aanei:

go Ain, Rimmon, Ether, mo Ashan.

Nia waahale aanei le e haa mono dama waahale ala i nadau daha. 8 Nia waahale lligi aanei le e hagapuni gi nia waahale lligi ala e haganiga nia waahale llauehe le e tugi loo i Baalath-Beer (be go Ramah) dela i bahi i ngaaga. Di gowaa deenei la di gowaa e hai mee ginai nia madahaanau o di madawaawa Simeon.* 9 Di gowaa ne wanga gi Judah le e mada damana ang gi ginaadou, malaa di baahi di guongo o Judah guu wanga gi Simeon.

Di gowaa ne wanga gi di madawaawa Zebulun

10 Di tolu hudihudi ne wanga nia gowaa gi nia madahaanau o di madawaawa Zebulun. Tenua dela ne wanga gi digaula le e tugi loo i Sarid. 11 Tugi i golo, tagageinga la gaa hana gi dai gi Mareal, e tale gi Dabbesheth mo di monowai dulii i bahi i dua o Jokneam. 12 Gei di baahi i golo o Sarid, tagageinga le e hana gi dua gi tagageinga o Chisloth-Tabor, gaa hana gi Daberath, gaa hana gi nua gi Japhia. 13 Gaa hana hua beelaa gi dua gi Gath-Hepher mo Ethkazin, ga huli adu gi Neah i di ala dela e hana gi Rimmon. 14 Gei i bahi i ngeia, tagageinga le e huli adu gi Hannathon, ga odi i di gowaa mehanga gonduu o Iphtahel. 15 E hagapuni labelaa gi nia waahale aanei:

go Kattath, Nahalal, Shimron, Idalah,

mo Bethlehem.

Nia waahale aanei le e madangaholu maa lua mono dama waahale ala i nadau daha. 16 Nia waahale aanei mo nadau waahale lligi la i lodo tenua dela ne wanga gi nia madahaanau o di madawaawa Zebulun e hai mee ginai.

Di gowaa ne wanga gi di madawaawa Issachar

17 Di haa hudihudi ne wanga nia gowaa gi nia madahaanau o di madawaawa Issachar. 18 Tenua dela ne hai mee ginai digaula la nia waahale aanei nonua:

go Jezreel, Chesulloth, Shunem.

19 Hapharaim, Shion, Anaharath,

20 Rabbith, Kishion, Ebez,

21 Remeth, Engannim, Enhaddah, mo Beth-Pazzez.

22 Tagageinga le e tale gi Tabor, Shahazumah, mo Beth-Shemesh, gaa tugi i Jordan. Nogo iai labelaa nia waahale llauehe e madangaholu maa ono mono dama waahale i nadau daha. 23 Nia waahale aanei mo nadau waahale lligi la i lodo tenua dela ne wanga gi nia madahaanau o di madawaawa Issachar e hai mee ginai.

Di gowaa ne wanga gi di madawaawa Asher

24 Di lima hudihudi ne wanga nia gowaa gi nia madahaanau o di madawaawa Asher. 25 Tenua dela ne hai mee ginai Asher la nia waahale aanei nonua:

go Helkath, Hali, Beten, Achshaph,

26 Allam-Melech, Amad, mo Mishal.

I bahi i dai, tagageinga le e tale gi Carmel mo Shihor-Libnath. 27 Tagageinga ga huli aga gi dua gaa hana gi Beth-Dagon, gaa tale gi tenua o Zebulun mo di gowaa mehanga gonduu o Iphtahel, ga hanadu gi Beth-Emek mo Neiel, ga hanadu beelaa gi ngeia gi Cabul, 28 Ebron, Rehob, Hammon, mo Kanah, adu loo gi Sidon. 29 Tagageinga ga hagabiga i golo gaa hana gi Ramah, gaa tugi i di waahale abaaba maaloo dela go Tyre, ga hagabiga i golo gaa hana gi Hosah, gaa hana ga odi i di Tai go Mediterannean. Nogo iai labelaa nia waahale

go Mahalab, Achzib,

30 Ummah, Aphek, mo Rehob.

Nia waahale aanei le e madalua maa lua, mono dama waahale ala i nadau daha. 31 Nia waahale aanei mo nadau waahale lligi la i lodo tenua dela ne wanga gi nia madahaanau o di madawaawa Asher e hai mee ginai.

Di gowaa ne wanga gi di madawaawa Naphtali

32 Di ono hudihudi ne wanga nia gowaa gi nia madahaanau o di madawaawa Naphtali. 33 Tagageinga le e hana i Heleph gi di laagau ‘oak’ i Zaanannim, gaa hana gi Adaminekeb, gaa hana labelaa gi Jamnia, ga hanadu loo gi Lakkum, gaa tugi i Jordan. 34 E tugi i golo gaa hana gi dai gi Aznoth-Tabor, gaa tugi i Hukkok, e tale gi tenua o Zebulun la i bahi i ngaaga, gei tenua o Asher la i bahi i dai, gei di monowai Jordan la i bahi i dua. 35 Nia waahale abaaba maaloo o Naphtali:

la go Ziddim, Zer, Hammath, Rakkath, Chinnereth,

36 Adamah, Ramah, Hazor,

37 Kedesh, Edrei, Enhazor,

38 Yiron, Migdalel, Horem, Beth-Anath, mo Beth-Shemesh.

Nia waahale aanei le e madangaholu maa hiwa, mono dama waahale ala i nadau daha. 39 Nia waahale aanei mo nadau waahale lligi la i lodo tenua dela ne wanga gi nia madahaanau o di madawaawa Naphtali e hai mee ginai.

Di gowaa ne wanga gi di madawaawa Dan

40 Di hidu hudihudi ne wanga nia gowaa gi nia madahaanau o di madawaawa Dan. 41 Tenua dela ne hai mee ginai Dan la nia waahale aanei nonua:

go Zorah, Eshtaol, Irshemesh,

42 Shaalbim, Aijalon, Ithlah,

43 Elon, Timnah, Ekron,

44 Eltekeh, Gibbethon, Baalath,

45 Jehud, Beneberak, Gath-Rimmon,

46 Mejarkon, mo Rakkon, mo nia gowaa e haganiga di waahale go Joppa.

47 Di madagoaa digau Dan ne ngala nadau gowaa, digaula gaa hula gi Lais ga heebagi gi di waahale deelaa, gaa kumi ga daaligi nia daangada gii mmade, ga hai mee gi di waahale deelaa, gaa huli di ingoo go Lais gi Dan, ne gahi gi di nadau damana madua go Dan.* 48 Nia waahale aanei mo nadau waahale lligi la i lodo tenua dela ne wanga gi nia madahaanau o di madawaawa Dan e hai mee ginai.

Di wanga hagaodi o nia gowaa

49 Di madagoaa digau Israel ne lawa di duwwe nadau gowaa, digaula gaa wanga di gowaa gi Joshua, go tama daane a Nun, e hai mee ginai. 50 Be di hai o Dimaadua dela ne hagawaalanga, digaula guu wanga gi mee dana waahale dela bolo e gai eia: Timnath-Serah, i lodo tenua gonduu o Ephraim. Mee ga haga hoou di waahale deelaa, gaa noho i golo.

51 Eleazar, tangada hai mee dabu, mo Joshua, tama daane Nun, mo nia dagi o nia madahaanau o nia madawaawa Israel ne duwwe nia gowaa aanei gi di hai o di huduhudu nia hadu e halahala ai di manawa Dimaadua i di ngudu di Hale laa Dimaadua i Shiloh. Deenei di hai ne duwwe ai tenua digaula.

20

Nia Waahale Pala Daangada

1 Dimaadua ga helekai gi Joshua 2 bolo gi helekai gi digau Israel, “Hilihilia godou waahale pala hagammuni daangada dela gu helekai iei Au gi Moses bolo gi hagi adu gi di goe. 3 Maa iai tangada i goodou gaa tiba ga daaligi dana dangada gaa made, geia gaa lele hagammuni gi golo i tangada dela e hiihai e tala di hui. 4 Gei mee gaa lele gi tei nia waahale aanei, hana gi di gowaa hagi aga i di ngudu di bontai di waahale, hagamodongoohia ina gi nia dagi o di waahale deelaa di mee dela ne hai. Gei digaula ga haga ulu a mee gi lodo di waahale, gaa wanga di gowaa e noho iei mee, gii mee ai di noho i golo. 5 Maa tangada ga halahala a mee gi di gowaa deelaa e hiihai e tala di hui, gei digau o di waahale deelaa hagalee wanga a mee gi tangada deelaa. Digaula e hai gi abaaba a mee, idimaa mee ne tiba hua ga daaligi dana dangada, hagalee mai i lodo di hagawelewele. 6 Mee e mee di noho hua i lodo di waahale deelaa, gaa dae loo gi di gabunga damana gaa hai, be di madagoaa tagi hai mee dabu la guu made. Gei mee gaa mee di hana labelaa gi dono guongo donu dela ne hanimoi ai.”

7 Malaa, digaula gu hilihili nia waahale aanei i bahi i dai Jordan,

go Kedesh i lodo Galilee i tenua gonduu o Naphtali,

mo Shechem i tenua gonduu o Ephraim,

mo Hebron i tenua gonduu o Judah.

8 Gei digaula gu hilihili nia waahale aanei i bahi i dua Jordan,

go Bezer i di anggowaa baba i bahi i dua o Jericho i lodo tenua o Reuben,

mo Ramoth i tenua go Gilead,

mo Golan i Bashan i lodo tenua o Manasseh.

9 Aanei la nia waahale abaaba dangada ala ne hilihili ang gi digau Israel huogodoo mo digau mai i daha ala e noho madalia digaula. Maa tangada guu tiba gu daaligi dana dangada gaa made, le e mee di gida dono gowaa e bala ai i tei nia guongo aanei i tangada dela e hiihai e tala di hui. Digaula e deemee di daaligi gii mmade gaa dae loo gi di gabunga la gaa hai.*

21

Nia waahale digau Levi

1 Nia dagi o nia madahaanau o Levi ne hula gi Eleazar, taane hai mee dabu, mo Joshua, tama daane a Nun, mo nia dagi o nia madahaanau o nia madawaawa huogodoo o Israel 2 i Shiloh, i lodo tenua go Canaan, ga helekai gi digaula, “Dimaadua la gu hagawaalanga mai baahi o Moses bolo goodou gi gaamai gi gimaadou madau waahale e noho ai gimaadou, mo nia gowaa ono geingatolo i golo ala e mee di haangai madau manu.”*

3 Gei digau Israel ga daudali nnelekai Dimaadua, gaa wanga gi di madawaawa Levi nadau waahale mo nadau gowaa iai ni geingatolo, mai i lodo nadau gowaa ala ne hai mee ginai ginaadou.

4 Mai i lodo di madawaawa Levi, ma go nia madahaanau lligi o di madahaanau damana o Kohath ne wanga ginai nadau waahale e noho ai i di matagidagi. Nia madahaanau i di madawaawa Levi ala nia hagadili ni Aaron, tangada hai mee dabu, la ne wanga ginai nia waahale e madangaholu maa dolu i lodo nia gowaa a Judah, Simeon, mo Benjamin. 5 Digau ala i golo i di madahaanau damana o Kohath ne wanga ginai nia waahale e madangaholu i nia guongo a Ephraim, Dan mo Manasseh i Bahi i Dai.

6 Di madahaanau damana o Gershon la ne wanga ginai nia waahale e madangaholu maa dolu mai i nia madawaawa Issachar, Asher, Naphtali mo Manasseh i Bahi i Dua.

7 Nia madahaanau lligi o di madahaanau damana o Merari la ne wanga ginai nia waahale e madangaholu maa lua i nia madawaawa Reuben, Gad mo Zebulun.

8 Digau Israel guu wanga nia waahale aanei mono gowaa geingatolo gi di madawaawa Levi gi di hai o di hudihudi gi nia hadu, be di hagawaalanga a Dimaadua ne hai ang gi Moses.

9 Aanei nia ingoo o nia waahale mai i di madawaawa Judah mo Simeon ala ne wanga 10 gi di hagadili o Aaron dela go di madahaanau o Kohath, dela go di hagadili ni Levi. Go digaula ala e gai i di matagidagi. 11 Digaula guu wanga ginai di waahale go Arba (Arba la go tamana a Anak), dolomeenei e gahi bolo Hebron, i lodo tenua gonduu o Judah, mo dono gowaa geingatolo. 12 Malaa, nia gowaa maalama o di waahale deenei, mono dama waahale ala i tua di waahale damana la guu wanga gi Caleb tama daane a Jephunneh e hai mee ginai.

13 Nia waahale aanei la guu wanga gi di hagadili Aaron, tangada hai mee dabu:

go Hebron (deenei di waahale dela e mee di bala ai tangada), mo Libnah,

14 Jattir, Eshtemoa,

15 Holon, Debir,

16 Ain, Juttah, mo Beth-Shemesh, mo nadau gowaa geingatolo.

Nia waahale aanei le e hiwa mai i nia madawaawa Judah mo Simeon. 17 Digaula guu wanga ginai nia waahale e haa mai i di madawaawa Benjamin:

go Gibeon, Geba,

18 Anathoth mo Almon, mo nadau gowaa geingatolo.

19 Nia waahale huogodoo mo nadau gowaa geingatolo ala ne wanga gi nia gau hai mee dabu, go di hagadili o Aaron, le e madangaholu maa dolu.

20 Nia madahaanau lligi ala i golo o di madahaanau damana o Kohath i di madawaawa Levi la guu wanga ginai nia waahale mai i di madawaawa Ephraim. 21 Nia waahale e haa aanei la guu wanga gi digaula:

go Shechem dela i tenua gonduu o Ephraim (deenei di waahale e mee di bala ai tangada), mo Gezer,

22 Kibzaim, mo Beth-Horon, mo nadau gowaa geingatolo.

23 Nia waahale e haa aanei mai i di madawaawa Dan la guu wanga gi digaula:

go Eltekeh, Gibbethon,

24 Aijalon, mo Gath-Rimmon, mo nadau gowaa geingatolo. 25 Digaula guu wanga ginai nia waahale e lua aanei mai i nia guongo a Manasseh i Bahi i Dai:

go Taanach mo Gath-Rimmon mo nau gowaa geingatolo.

26 Nia waahale huogodoo mo nadau gowaa geingatolo ala guu wanga gi nia madahaanau lligi o di madahaanau damana o Kohath, le e madangaholu.

27 Di buini i golo i di madawaawa Levi dela go di madahaanau damana o Gershon, la guu wanga ginai nia waahale e lua aanei i nia guongo o Manasseh i Bahi i Dua:

go Golan i Bashan (deenei di waahale e mee di bala ai tangada) mo Beshterah, mo nau gowaa geingatolo.

28 Digaula la guu wanga ginai nia waahale e haa aanei mai i di madawaawa Issachar,

go Kishion, Daberath,

29 Jarmuth, mo Engannim, mo nadau gowaa geingatolo.

30 Digaula la guu wanga ginai nia waahale e haa aanei mai i di madawaawa Asher:

go Mishal, Abdon,

31 Helkath, mo Rehob, mo nadau gowaa geingatolo.

32 Gei digaula guu wanga ginai nia waahale e dolu aanei mai i di madawaawa Naphtali:

go Kedesh i Galilee (deenei di waahale e mee di bala ai tangada), Hammoth-Dor mo Kartan, mo nadau gowaa geingatolo.

33 Nia waahale huogodoo mo nadau gowaa geingatolo ala guu wanga gi nia madahaanau lligi o di madahaanau damana o Gershon le e madangaholu maa dolu.

34 Gei di buini i golo i di madawaawa Levi, dela go di madahaanau damana o Merari, la guu wanga ginai nia waahale e haa aanei mai i di madawaawa Zebulun:

go Jokneam mo Kartah,

35 Dimnah mo Nahalal, mo nadau gowaa geingatolo.

36 Digaula la guu wanga ginai nia waahale e haa aanei mai i di madawaawa Reuben:

go Bezer mo Jahaz,

37 Kedemoth mo Mephaath, mo nadau gowaa geingatolo.

38 Digaula la guu wanga ginai nia waahale e haa aanei mai i di madawaawa Gad,

go Ramoth i tenua go Gilead, (deenei di waahale e mee di bala ai tangada), mo Mahanaim,

39 Heshbon mo Jazer, mo nadau gowaa geingatolo.

40 Malaa, nia waahale huogodoo ala ne wanga gi di madahaanau damana o Merari le e madangaholu maa lua.

41-42 Nia waahale huogodoo e madahaa maa walu mo nadau gowaa geingatolo la guu wanga gi di madawaawa Levi, mai i nia guongo ala ne hai mee ginai digau Israel.

Digau Israel gu hai mee gi nadau gowaa

43 Dimaadua guu wanga gi digau Israel nia gowaa ala ne hagababa ang gi nia maadua mmaadua digaula. Di madagoaa digaula ne hai mee gi nia maa, gei digaula guu noho i golo. 44 Dimaadua guu wanga gi digaula di aumaalia i lodo tenua hagatau deelaa, be ana helekai ne hai gi nia maadua mmaadua digaula. Di hagadaumee e dahi i nia hagadaumee huogodoo digaula guu mee di hai baahi gi digaula ai, idimaa Dimaadua guu wanga gi digau Israel di aali i nadau hagadaumee huogodoo. 45 Dimaadua gu haga kila aga nia hagababa huogodoo ala ne hai ang gi digau o Israel.

22

Joshua gu hagau nia madawaawa i bahi i dua gii hula gi nadau guongo

1 Nomuli, gei Joshua ga haga dagabuli nia madawaawa Reuben, Gad, mo Manasseh Bahi i Dua. 2 Mee ga helekai gi digaula, “Goodou guu hai nia mee huogodoo a Moses, tangada hai hegau a Dimaadua, ne hai bolo gi heia, gei goodou gu daudali huogodoo agu haganoho.* 3 Ga tugi mai gi dolomeenei, gei goodou digi dugu di godou hagamaamaa godou duaahina digau Israel ala i golo. Goodou guu hai digau e hagalongo ge e daudali di hiihai a Dimaadua, go di godou God. 4 Dolomeenei gei Dimaadua, go di godou God, la guu wanga di aumaalia gi godou duaahina digau Israel ala i golo, be dana hagababa ne hai. Malaa, dolomeenei gei goodou hula gi godou guongo ala ne gai ai goodou, nia gowaa ala i bahi i dua Jordan, ala ne gowadu gi goodou go Moses, go tangada hai hegau Dimaadua. 5 Goodou gi langahia e goodou gi daudalia nnaganoho ala ne hagi adu go Moses gi goodou: Aloho i Dimaadua, go di godou God, hagakila ina aga ana hiihai, daudalia ana helekai, gi manawa dahi gi Mee, hai hegau gi Mee mai i lodo godou manawa hagatau mo godou mouli hagatau.” 6-8 Joshua ga hagahumalia digaula gi nnelekai aanei, ga hagau digaula gi nadau guongo, “Goodou gaa hula gi muli gi godou guongo, gu maluagina, gu logowaahee godou manu, silber, goolo, baalanga mmee, baalanga mono goloo uluulu. Goodou gi hai mee ngaadahi mo godou duaahina madawaawa ala i golo i godou maluagina ala ne gaamai i baahi godou hagadaumee.” Malaa, digaula guu hula gi nadau guongo.

Moses ne wanga nia gowaa ala i bahi i dua Jordan gi di baahi di madawaawa Manasseh, gei di baahi di madawaawa dela i golo, Joshua ne wanga di nadau gowaa i bahi i dai Jordan, dalia nia madawaawa ala i golo.

9 Malaa, digau nia madawaawa Reuben, Gad mo Manasseh Bahi i Dua guu hula gi muli gi nadau guongo. Digaula gu diiagi digau Israel ala i golo i Shiloh i lodo tenua go Canaan, gaa hula gi nadau guongo donu, dela go Gilead, dela ne hai mee ginai digaula be di hai Dimaadua ne hai gi Moses.

Di gowaa hai tigidaumaha i Jordan

10 Di madagoaa nia madawaawa Reuben, Gad, mo Manasseh Bahi i Dua gaa dau i Geliloth, dela i bahi i dai Jordan, digaula gaa hau di nadau gowaa hai tigidaumaha damana i taalinga di monowai. 11 Digau Israel ala i golo gaa longo boloo, “Nia madawaawa Reuben, Gad mo Manasseh Bahi i Dua la guu hau di nadau gowaa hai tigidaumaha i Geliloth, i tadau baahi o di Monowai Jordan!” 12 Digau Israel ga longo e ginaadou di mee deenei, digaula ga dagabuli gi di gowaa e dahi i Shiloh belee hula e heebagi gi digaula ala go nia madawaawa i bahi i dua.

13 Digau Israel ga hagau Phinehas, tama daane Eleazar, tangada hai mee dabu, gi digau o nia madawaawa Reuben, Gad, mo Manasseh Bahi i Dua ala i lodo tenua go Gilead. 14 Nia dagi daane madangaholu e hula madalia Phinehas, taane e dahi mai i lodo nia madawaawa dagidahi i bahi i dai. Nia daane aanei la nia dagi o nia madahaanau ala i lodo nia madahaanau o Israel. 15 Digaula gaa hula gi tenua go Gilead, gi digau o nia madawaawa Reuben, Gad mo Manasseh Bahi i Dua, 16 gaa pono di lohongo o tenua hagatau, ga helekai gi digaula, “Goodou e aha ala guu hai di godou hai huaidu hai baahi gi di God o Israel? Goodou gu hai baahi ang gi Dimaadua i di godou hau di gowaa hai tigidaumaha adu gi goodou! Goodou guu hai digau hagalee daudali a Mee!* 17 Hagamaanadu ina malaa tadau huaidu ne hai i Peor, i di madagoaa Dimaadua ne hagaduadua ana daangada donu gi tau magi. Gidaadou e huaidu mai gi gidaadou hua igolo gi di huaidu dela ne hai go gidaadou. Ma e aha di huaidu dela e dee dohu ginai gidaadou?* 18 Malaa e hai behee, goodou ga hagalee daudali a Mee dolomeenei? Maa goodou ga hai baahi gi Dimaadua dangi nei, gei Mee ga hagawelewele mai gi gidaadou digau Israel huogodoo. 19 Deenei laa, maa godou gowaa le e dee tau di daumaha ai no lodo, lloomoi gi lodo tenua Dimaadua, dela iai di Hale laa o Maa. Halahala ina godou gowaa mai gi gimaadou. Gei goodou hudee hai baahi ang gi Dimaadua, be e hai gimaadou gi dau adu gi goodou i di godou hai di godou gowaa hai tigidaumaha hai gee mo di gowaa hai tigidaumaha ang gi Dimaadua, go tadau God. 20 Maanadu ina di hai o Achan tama daane a Zerah dela ne de hiihai di daudali nnelekai i di hai o nia goloo ala belee oho gi daha. Digau Israel hagatau gu hagaduadua gi di hai a maa ne hai. Gei hagalee bolo go mee hua dela ne made gi di huaidu ne hai go mee.”*

21 Digau o nia madawaawa Reuben, Gad, Manasseh Bahi i Dua ga helekai gi nia dagi o nia madawaawa bahi i dai: 22 “Tagi Aamua go God! Ma go Mee go Dimaadua! Tagi Aamua go God! Ma go Mee go Dimaadua! Mee e iloo Ia tadinga di madau mee ne hai, gei gimaadou e hiihai bolo goodou e hai gi iloo labelaa! Maa nei bolo gimaadou guu hai digau e hai baahi hagalee daahi di madau hagadonu Dimaadua, malaa, hudee heia gimaadou gi mouli! 23 Maa nei bolo gimaadou gu de hagalongo gi Dimaadua dela ne hau di madau gowaa hai tigidaumaha belee dudu tigidaumaha nonua, be di mee e hai tigidaumaha golee laagau, be di mee e hai tigidaumaha hagadaubuni, Dimaadua modogoia gi haga huaidu ina gimaadou. 24 Deeai! Gimaadou ne hai di mee deenei, idimaa gimaadou nogo mmaadagu bolo dagidilaangi godou dama ga helekai mai gi madau dama boloo, ‘Goodou gaa hai di godou aha gi Dimaadua go di God digau Israel? 25 Mee ne hai di Monowai Jordan di hagageinga i mehanga gimaadou mo goodou go nia madawaawa Reuben mo Gad. Goodou godou mee mai baahi Dimaadua ai!’ Gei godou dama gaa hai madau dama gi hagalee daumaha ang gi Dimaadua. 26 Deelaa laa gimaadou ne hai di gowaa hai tigidaumaha, hagalee belee hai di mee dudu tigidaumaha, be di mee e hai tigidaumaha, 27 gei ne hai belee hai di ada haga modongoohia ang gi madau daangada mo ang gi godou daangada, mo digau maalia ala i tadau muli, e hai di mee e haga modongoohia bolo gimaadou nogo daumaha gi Dimaadua i mua dono Hale laa dabu, e hai madau tigidaumaha dudu, ge e hai madau tigidaumaha hagadaubuni. Deenei ne hai bolo gi de helekai hua godou dama maalia bolo gimaadou digau hua hagalee dau ang gi Dimaadua. 28 Ma di maanadu ni gimaadou ne hai, bolo ma ga gila mai beenei tei laangi, gei madau dama e mee di helekai boloo, ‘Madau maadua mmaadua ne hai di gowaa hai tigidaumaha gii hai be di gowaa hai tigidaumaha a Dimaadua. Hagalee belee dudu nia tigidaumaha nonua be e hai ai nia tigidaumaha, ne hai hua belee hai di ada hagamodongoohia ang gi madau daangada mo ang gi godou daangada.’ 29 Gimaadou hagalee loo e hai baahi ang gi Dimaadua, be gu hagalee daumaha ang gi Mee i di madau hai di gowaa hai tigidaumaha belee dudu tigidaumaha nonua, be e hai ai nia tigidaumaha golee laagau, be e hai ai nia tigidaumaha. Gimaadou gu hagalee hai tuai gowaa hai tigidaumaha i daha mo di gowaa hai tigidaumaha dela e duu i mua di Hale laa Dimaadua, go tadau God.”

30 Phinehas, tangada hai mee dabu, mo nia dagi dilongoholu o nia guongo nogo madalia a mee, ala go nia dagi o nia madahaanau digau bahi i dai, ga longono ginaadou nia helekai nia madawaawa Reuben, Gad, Manasseh Bahi i Dua ne helekai ai, gei digaula guu noho manawa lamalia. 31 Phinehas, tama daane a Eleazar, taane hai mee dabu, ga helekai gi digaula, “Dolomeenei gei gimaadou gu iloo bolo Dimaadua gu i tadau baahi. Goodou digi hai baahi gi Mee, gei goodou gu benebene digau Israel gi daha mo di hagaduadua o Dimaadua.”

32 Nomuli, gei Phinehas mo nia dagi guu hula gu diiagi digau Reuben mo Gad i lodo tenua go Gilead, gaa hula gi muli gi Canaan, gi digau Israel ga odi nadau helekai gi digaula. 33 Digau Israel guu noho manawa lamalia gu hagaamu a God. Digaula guu dugu di nadau helehelekai bolo e hai tauwa e hagahuaidu di gowaa dela e noho ai nia madawaawa Reuben mo Gad.

34 Digau nia madawaawa Reuben mo Gad ga helekai, “Di gowaa hai tigidaumaha deenei la di hagadootonu mai gi gidaadou bolo Dimaadua la go God.” Malaa digaula gaa gahi di maa bolo di “Hagadootonu”.

23

Taga aloha a Joshua hagamuliagina

1 Mai gi no muli Dimaadua guu dugu ang gi digau Israel gii noho i di aumaalia i nadau hagadaumee. Di madagoaa deelaa, gei Joshua gu madumadua, 2 gei mee ga gahi mai digau Israel huogodoo, digau mmaadua, nia dagi, digau hai gabunga, mo nia dagi o nia daangada, ga helekai, “Au gu madumadua dolomeenei. 3 Goodou gu gidee goodou nia mee huogodoo Dimaadua, go di godou God, ne hai ang gi nia henua aanei idimaa go goodou. Dimaadua, go di godou God, nogo heebagi i di godou lohongo. 4 Au guu wanga nia gowaa ala e dubu gi godou madawaawa e hai mee ginai, mono gowaa ala guu kumi ko au, mai i di Monowai Jordan i bahi i dua gaa hana gi di Tai go Mediterranean i bahi i dai. 5 Dimaadua, go di godou God, ga hagabagi digaula gi daha mo goodou. Mee gaa hono digaula gi daha mo godou mua, gei goodou ga hai mee gi nia gowaa digaula, be di hagababa Dimaadua, go di godou God, ne hai adu gi goodou. 6 Goodou gi maaloo, gii pula i goodou gii hai digau e daudali nnaganoho huogodoo ala guu hihi gi lodo di Beebaa Nnaganoho Moses. Hudee haga delangahia ina tei haganoho i nia maa. 7 Goodou hudee hagabuni ina goodou gi digau o nia guongo ala e dubu i godou baahi, be e helehelekai nia ingoo o nia god digaula, be e hai hegau gi nia ingoo o nia god digaula i lodo godou hagababa, be e hai daumaha ginai be e pala ang ginai. 8 Goodou gi manawa dahi hua gi Dimaadua, be di godou hai nogo hai gaa dae mai gi dolomeenei. 9 Dimaadua gu hagabagi nia henua maaloo dangihi gi daha mo goodou i di godou lloo adu gi tenua deenei, hagalee tenua guu mee di duu hai baahi adu gi goodou ai. 10 Di ingoo hua tangada e dahi i goodou e mee di hagabagi ana daane e mana gii llele gi daha, idimaa Dimaadua, go di godou God, e heebagi i godou lohongo, be dana hagababa ne hai.* 11 Malaa, goodou gii pula i goodou, gii hai digau e aloha i Dimaadua, go di godou God. 12 Maa goodou ga de hagalongo ga buni anga gi nia guongo ala e dubu hua igolo i godou baahi, ga hai lodo gi digaula, 13 goodou la gi iloo bolo Dimaadua, go di godou God, la ga hagalee hagabagi gi daha mo godou mua digau o nia henua aanei. Digaula gaa hai digau e hagalliga huoloo ginai goodou, gadoo be di hele be di lua llala, gei e hagammae huoloo adu gi goodou be di mmae o di loahi ma ga haga maawa godou dua, be di manga laagau duduia i lodo godou golomada. Di hai deenei e hai hua beelaa gaa dae loo gi tangada e dahi e dubu ai i hongo tenua humalia deenei ne gowadu go Dimaadua, di godou God.

14 “Dolomeenei gei dogu madagoaa e made iei au guu dae mai. Goodou huogodoo gu iloo i lodo godou manawa mo i lodo godou mouli bolo Dimaadua, go di godou God, la gu gowadu nia mee humalia huogodoo ala ne hagababa adu gi goodou. Ana hagababa ne hai gu haga kila aga huogodoo, hagalee di mee digi heia ai. 15 Gei dana haga kila aga ana hagababa huogodoo adu gi goodou, dela hogi dana haga kila aga ana hagaduadua huogodoo ala gu hagababa go Mee adu gi goodou. 16 Maa goodou ga hagalee haga kila aga di hagababa a Dimaadua, go di godou God, dela e hiihai ginai bolo goodou gi hagakila ina aga, gei goodou e hai hegau mo e daumaha gi nia balu ieidu, malaa, mai i lodo dono hagawelewele, gei Mee ga hagaduadua goodou, gei tangada e dahi i goodou e dubu ai i hongo tenua humalia deenei ne gowadu go Mee gi goodou.”

24

Joshua e helekai gi digau Israel i Shechem

1 Joshua ga haga dagabuli nia madawaawa Israel gi di gowaa e dahi i Shechem. Mee gu gahigahi mai digau mmaadua, nia dagi, digau hai gabunga mo digau aamua o Israel, gei digaula gu lloomoi gi mua nnadumada o God. 2 Joshua ga helekai gi digau huogodoo, “Deenei di mee a Dimaadua go di God o Israel e helekai ai, ‘I mua loo, godou maadua mmaadua nogo noho i di baahi i golo di monowai go Euphrates, nogo daumaha gi nia balu ieidu. Tangada e dahi i digaula go Terah, tamana o Abraham mo Nahor.* 3 Gei Au guu lahi a Abraham, go di godou damana madua, gaa lahi a mee laa lodo di Monowai Euphrates, gaa dagi a mee laa lodo tenua hagatau o Canaan. Au guu wanga gi mee dono hagadili gi dogologowaahee. Au guu wanga gi mee a Isaac,* 4 gei Au guu wanga gi Isaac a Jacob mo Esau. Au guu wanga gi Esau tenua gonduu go Seir belee hai mee ginai, gei di godou damana madua go Jacob mo ana dama ne hula gi Egypt.* 5 Ga nomuli, gei Au ga hagau a Moses mo Aaron, gei Au gaa wanga di hagaduadua gi digau Egypt. Gei Au gaa dagi goodou gi daha mo tenua deelaa.* 6 Au ne laha mai godou maadua mmaadua gi daha mo Egypt, gei digau Egypt ga waluwalu digaula gi nadau waga dauwa hongo henua mo nadau gau dauwa e lellele i nia hoodo, gei di madagoaa godou maadua mmaadua ne dau i di Tai Mmee, 7 digaula ga tangi mai gi di Au gi hagamaamaa ina ginaadou, gei Au ga haga bouli mehanga digaula mo digau Egypt. Au guu hai di tai gi hanimoi gi gahu ina digau Egypt, gi mmaalemu digaula. Goodou gu iloo dagu hai dela ne hai gi digau Egypt.

“ ‘Nomuli, gei goodou nogo noho i lodo di anggowaa di madagoaa looloo.* 8 Gei Au ga laha mai goodou gi tenua o digau Amor ala nogo noho i bahi i dua Jordan. Digaula gu heebagi adu gi goodou, gei Au ga gowadu gi goodou di maaloo. Goodou guu kae nadau gowaa, ga daaligi digaula i di godou lloo adu gi tenua deelaa.* 9 Ga nomuli, gei di king o Moab, go Balak tama Zippor, ga heebagi adu gi goodou, gaa hai dana hegau gi Balaam di tama daane a Beor, ga helekai gi mee gi haga halauwa ina goodou. 10 Gei Au digi hagalongo gi Balaam, malaa, gei mee gu hagahumalia goodou, gei Au guu daa goodou gi daha mo Balak.* 11 Goodou guu hula laa lodo Jordan gi Jericho. Digau Jericho gu heebagi adu gi goodou gadoo be digau Amor, mo digau Perizzite, digau Canaan, digau Hittite, digau Girgash, digau Hivite mo digau Jebus, gei Au gu gowadu gi goodou di aali i digaula huogodoo.* 12 I di godou lloo adu, gei Au guu hai digaula gi uli nadau gai, gii mee goodou di haga magedaa nia king dogolua o digau Amor. Ma hagalee go godou hulumanu dauwa mo godou maalei ala ne haga magedaa digaula!* 13 Au gu gowadu gi goodou di gowaa dela digi ngalua ginai goodou, gu gowadu gi goodou nia waahale ala hagalee ne hau go goodou. Dangi nei goodou e noho i golo, e miami e gai nia huwa laagau ‘grape’ mai nia hadagee waini ala hagalee ne dogi go goodou, gei e gai nia huwa olib mai nia laagau olib ala hagalee ne dogi go goodou.’ ”*

14 Joshua ga duudagi hua gi muli, ga helekai, “Dolomeenei goodou hagalaamua ina Dimaadua, hai hegau gi Mee hagahumalia mo di manawa dahi. Kilia gi daha nia balu god ala nogo daumaha ginai godou maadua mmaadua i Mesopotamia mo Egypt, hai hegau hua gi Dimaadua. 15 Maa goodou hagalee hiihai e hai hegau gi Mee, hilihilia dangi nei be di ma koai dela ga hai hegau ginai goodou: go nia balu god ala nogo daumaha ginai godou maadua mmaadua i Mesopotamia, be go nia balu god o digau Amor, di nadau guongo dela e noho ai goodou dolomeenei. Gei au mo digau o dogu hale, gimaadou ga hai hegau gi Dimaadua!”

16 Gei digaula ga helekai, “Gimaadou hagalee loo e diiagi Dimaadua, hagalee e hai hegau gi nia balu ieidu! 17 Dimaadua go di madau God ne laha mai gimaadou mo madau maadua mmaadua gi daha mo madau hai hege i Egypt, gei gimaadou gu gidee ana mogobuna haga goboina ala ne hai. Mee gu benebene gimaadou nia madagowaa huogodoo ala e hula gimaadou gi baahi nia henua huogodoo, ala ne hula ginai gimaadou no lodo. 18 Di madau lloo adu gi tenua deenei, Dimaadua gu hagabagi gi daha digau Amor ala nogo noho i ginei. Malaa, gimaadou hogi ga hai hegau gi Dimaadua, idimaa, Mee go di madau God.”

19 Joshua ga helekai gi digaula, “Goodou e deemee di hai hegau gi Dimaadua, idimaa Mee di God dabuaahia, hagalee dumaalia adu gi goodou i godou huaidu. Mee di God dubua. 20 Maa goodou ga diiagi a Mee, ga hai hegau gi nia god o nia guongo ala i golo, gei Mee gaa hai baahi adu gi goodou, ga hagaduadua goodou. Mee ga haga mooho goodou gi hagalee, ma e aha maa Mee nogo humalia adu gi goodou i mua.”

21 Gei digaula ga helekai gi Joshua, “Deeai! Gimaadou ga hai hegau gi Dimaadua!”

22 Joshua ga helekai gi digaula, “Goodou gii bida hagadootonu ina di godou haga modongoohia dela bolo goodou gu hilihili bolo goodou ga hai hegau gi Dimaadua.”

Digaula ga helekai, “Uaa, gimaadou nia hagadootonu.”

23 Gei Joshua ga helekai, “Goodou kilia gi daha godou balu god ala i godou baahi dolomeenei, mo di haga modongoohia aga di godou hagalaamua gi Dimaadua, go di God o Israel.”

24 Digaula ga helekai gi Joshua, “Gimaadou ga hai hegau gi Dimaadua, go di madau God. Gimaadou ga daudali ana helekai.”

25 Malaa, Joshua gaa hai dana hagababa gi digaula i di laangi deelaa i lodo Shechem, gaa wanga ana haganoho mono hangaahai gi digaula gi daudalia. 26 Joshua gaa hihi nnelekai aanei gi lodo di Beebaa o Nnaganoho a God. Gei mee gaa kae dana hadu damana, ga haga duu di maa i lala di laagau ‘oak’ i lodo di gowaa haga madagu o Dimaadua. 27 Mee ga helekai gi digaula huogodoo, “Di hadu deenei la gaa hai di hagadootonu ni gidaadou. Di hadu gu longono ia nia helekai huogodoo a Dimaadua ala ne helekai mai gi gidaadou. Malaa, di hadu deenei gaa hai di hagadootonu ni goodou, ge e abaaba goodou gi de hai baahi ang gi di godou God.”

28 Gei Joshua ga hagau digaula huogodoo gi muli gi nadau gowaa ala ne hai mee ginai.

Di made o Joshua mo Eleazar

29 Nomuli mai, tangada hai hegau Dimaadua go Joshua, tama daane a Nun, gaa made, gei mee ono ngadau e lau madangaholu (110). 30 Digaula gaa danu a mee i lodo dana gowaa donu i Timnath-Serah i lodo tenua gonduu i lodo Ephraim i bahi i ngeia di Gonduu Gaash.*

31 I di waalooloo o di mouli o Joshua, digau Israel nogo hai hegau gi Dimaadua. I muli di made o maa, gei digaula ga hai hegau gi Dimaadua i di waalooloo o di mouli o nia dagi ala gu gidee ginaadou di hai a Dimaadua nogo hai gi Israel.

32 Tuaidina o Joseph, dela ne gaamai go digau Israel i Egypt guu danu i Shechem, i lodo di gowaa a Jacob ne hui mai nia dama daane a Hamor gi nia baahi silber e lau. Hamor go tamana madua ni digau Shechem. Di gowaa deelaa la ne hai mee ginai di hagadili o Joseph.*

33 Eleazar, tama daane Aaron, ne made, gaa danu i Gibeah, di waahale i lodo tenua gonduu i lodo Ephraim, di gowaa dela ne wanga gi dana dama daane go Phinehas.

* 1.3: Deuteronomy 11.24-25

* 1.5: Deuteronomy 31.6,8; Hebrews 13.5

* 1.6: Deuteronomy 31.6,7,23

* 1.12: Numbers 32.28-32; Deuteronomy 3.18-20; Joshua 22.1-6

* 2.1: Hebrews 11.31; James 2.25

* 2.10: Di ingoo Hebrew di tai deenei i nnelekai Hebrew go Yam Suph, dono hadinga bolo di Tai o nia Aalek

* 2.10: Exodus 14.21; Numbers 21.21-35

* 4.23: Di ingoo Hebrew di tai deenei i nnelekai Hebrew go Yam Suph, dono hadinga bolo di Tai o nia Aalek

* 5.4-6: Numbers 14.28-35

* 5.9: Gilgal: di ingoo deenei le e hai dono lee be telekai Hebrew boloo, “Daa gi daha”

* 5.10: Exodus 12.1-13

* 5.12: Exodus 16.35

* 6.20: Hebrews 11.30

* 6.25: Hebrews 11.31

* 6.26: 1-Kings 16.34

* 8.31: Exodus 20.25

* 8.32: Deuteronomy 27.2-8

* 8.35: Deuteronomy 11.29; 27.11-14

* 9.7: Exodus 23.32; 34.12; Deuteronomy 7.2

* 9.10: Numbers 21.21-35

* 10.1: Jerusalem: la di waahale ni digau Jebus i di madagoaa deelaa

* 10.13: 2-Samuel 1.18

* 11.20: Deuteronomy 7.16

* 12.5: Numbers 21.21-35; Deuteronomy 2.26—3.11

* 12.6: Numbers 32.33; Deuteronomy 3.12

* 13.6: Numbers 33.54

* 13.8: Numbers 32.33; Deuteronomy 3.12

* 13.14: Deuteronomy 18.1

* 13.33: Numbers 18.20; Deuteronomy 18.2

* 14.2: Numbers 26.52-56; 34.13

* 14.3-4: Numbers 32.33; 34.14-15; Deuteronomy 3.12-17

* 14.6: Numbers 14.30

* 14.7: Numbers 13.1-30

* 14.9: Numbers 14.24

* 15.14: Gabunga 1.20

* 15.63: Gabunga 1.21; 2-Samuel 5.6; 1-Chronicles 11.4

* 16.10: Gabunga 1.29

* 17.4: Numbers 27.1-7

* 17.13: Gabunga 1.27-28

* 19.8: 1-Chronicles 4.28-33

* 19.47: Gabunga 18.27-29

* 20.9: Numbers 35.9-34; Deuteronomy 4.41-43; 19.1-13

* 21.2: Numbers 35.1-8

* 22.2: Numbers 32.20-32; Joshua 1.12-15

* 22.16: Deuteronomy 12.13-14

* 22.17: Numbers 25.1-9

* 22.20: Joshua 7.1-26

* 23.10: Deuteronomy 3.22; 32.30

* 24.2: Genesis 11.27

* 24.3: Genesis 12.1-9; 21.1-3

* 24.4: Genesis 25.24-26; 36.8; 46.1-7; Deuteronomy 2.5

* 24.5: Exodus 3.1—12.42

* 24.7: Exodus 14.1-31

* 24.8: Numbers 21.21-35

* 24.10: Numbers 22.1—24.25

* 24.11: Joshua 3.14-17; 6.1-21

* 24.12: Exodus 23.28; Deuteronomy 7.20

* 24.13: Deuteronomy 6.10-11

* 24.30: Joshua 19.49-50

* 24.32: Genesis 33.19; 50.24-25; Exodus 13.19; John 4.5; Acts 7.16

Gabunga

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

JUDGES

Di Beebaa o Digau Hai gabunga

Di haga modongoohia:

Di Beebaa o Digau Hai gabunga la go nia kai o di madagoaa o Israel, i mehanga di kumi o Canaan mo di dagi a Israel go nia king. Nia kai aanei le e helekai i digau haga mataane ala e haga ingoo bolo “Digau hai gabunga”. Digau dogologo i digaula la nia dagi dauwa, hagalee digau hai gabunga. Tangada e dahi dela koia gu iloo nia daangada la go Samson, ana mee nogo hai la guu hihi i lodo nia mada e 13 gaa hana gi di mada e 16.

Di agoago hagalabagau o di beebaa deenei la go di hagahumalia digau Israel dela nogo geweinga hua i di nadau manawa dahi ang gi God, gei di nadau de hagalongo le e hidi mai ai di hagahuaidu mo di manawa gee i nia madagoaa huogodoo. Malaa, di hai i golo dela e mada hagalabagau, ma e aha maa digau Israel la ga de hagalongo, ge di huaidu haga manawa gee la gaa tale ang gi digaula, gei ogo God le e benebene ana daangada i nadau madagoaa huogodoo ma gaa huli gi daha mo nadau ihala, ga huli anga labelaa gi Mee.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Nia hai hagalabagau gaa tugi gi di made o Joshua (1.1—2.10)

Digau hai gabunga o Israel (2.11—16.31)

Nnagadilinga hai hagalabagau (17.1—21.25)

1

Nia madawaawa Judah mo Simeon guu kumi Adonibezek

1 I muli di made Joshua, digau Israel ga heeu gi Dimaadua, “Ma go di madawaawa behee i gimaadou ala e hula matagidagi e heebagi gi digau Canaan?”

2 Dimaadua ga helekai, “Di madawaawa Judah e hana matagidagi. Au gaa wanga gi digaula gi dagia tenua deelaa.”

3 Nia daangada o Judah ga helekai gi nia daangada o Simeon, “Lloomoi dalia gimaadou gi tenua dela gu dugu mai gi gimaadou, gei gidaadou ga heebagi ngaadahi gi nia daangada o Canaan. Gei gimaadou gaa hula dalia goodou gi tenua dela gu dugu adu gi goodou.” Malaa, go nia madawaawa Simeon 4 mo Judah gaa hula ga heebagi ngaadahi. Dimaadua guu hai digaula gi aali i digau Canaan mo Perizzite, gu haga magedaa nadau daane e madangaholu mana (10,000) i Bezek. 5 Digaula gaa gida Adonibezek i golo ga heebagi gi mee. 6 Mee gaa lele gi daha, gei digaula ga waluwalu a mee gaa kumi gaa tuu gi daha ono madaalima mmaadua mono madaawae mmaadua. 7 Adonibezek ga helekai, “Nia king e madahidu guu tuu gi daha nadau madaalima mono madaawae mmaadua nogo ogoogo nadau meegai monnono i lala dagu deebele. Dolomeenei God gu hai mai gi di au dagu hai nogo hai gi digaula.” Gei mee guu lahi gi Jerusalem gaa made i golo.

Di madawaawa Judah guu kumi Jerusalem mo Hebron

8 Nia daangada o Judah gu heebagi gi Jerusalem guu kumi di maa. Digaula gu daaligi ono daangada gii mmade, guu dudu di waahale. 9 Muli di mee deenei ne hai, digaula gaa hula ga heebagi gi digau Canaan ala e noho i nia guongo gonduu, mo i tomo nia gonduu, mo i nia gowaa maangoo i baahi ngaaga. 10 Digaula gaa hula belee heebagi gi digau Canaan ala e noho i lodo di waahale Hebron, dela nogo haga ingoo bolo Kiriath-Arba. Digaula ga haga magedaa nia madahaanau o Sheshai, Ahiman, mo Talmai.

Othniel guu kumi di waahale Debir

(Joshua 15.13-19)

11 Nia daane o Judah ga hagatanga mai i golo, gaa hula belee heebagi gi di waahale Debir, dela nogo haga ingoo bolo Kiriath-Sepher. 12 Tangada e dahi i digaula go Caleb ga helekai, “Au gaa wanga dagu dama ahina go Achsah e lodo gi tangada ma gaa kumi di waahale go Kiriath-Sepher.” 13 Othniel, tama daane ni tuaahina daane Caleb dulii go Kenaz, gaa kumi di waahale, gei Caleb gaa wanga dana dama ahina go Achsah gi lodo ginai. 14 Di laangi ne hai taga hai lodo, Othniel gaa hai gi tama ahina gi madau ina di gowaa gi dono damana. Tama ahina gaa doo gi lala mo dana manu ‘donkey’, gei Caleb ga heeu gi mee be di maa di aha dela e hiihai gineia. 15 Tama ahina ga helekai, “Au e hiihai gi hunu madapua wai. Di gowaa ne gaamai kooe le e maangoo.” Gei Caleb gaa wanga gi mee nia monowai uwa aga i bahi i nua mo i bahi i lala.

Nia maaloo nia madawaawa Judah mo Benjamin

16 Di hagadili o tamana di lodo Moses go tangada Kenite, guu hula dalia digau o Judah mai Jericho, di waahale o di waa niu, gaa hula gi lodo di anggowaa i bahi i ngaaga o Arad i Judah. Digaula gaa noho i golo i baahi digau Amalek.

17 Nia daane Judah guu hula dalia nia daane Simeon, gei digaula gu haga magedaa digau Canaan ala nogo noho i lodo di waahale Zephath. Digaula gu haga halauwa di waahale deelaa, gu oho di maa, gu haga ingoo di maa bolo Hormah.* 18-19 Dimaadua gu hagamaamaa nia daane Judah, gei digaula gu hai mee gi nia gowaa gonduu. Gei digaula digi gumidia Gaza, Ashkelon be go Ekron, mo nia gowaa i ono daha. Digau Judah e deemee di hagabagi digaula gi daha, idimaa digau aanei ala e noho i tongotai la iai nadau kulumaa dauwa baalanga.

20 Hebron la ne wanga gi Caleb, gii hai be nnelekai Moses ne hai, gei mee gu hagabagi nia madahaanau e dolu i di hagadili ni Anak.† 21 Gei nia daane di madawaawa Benjamin digi hagabagia digau Jebus ala nogo noho i Jerusalem, gei digau Jebus guu noho hua igolo dalia nia daangada o Benjamin.*

Nia madawaawa Ephraim mo Manasseh guu kumi Bethel

22-23 Nia madawaawa Ephraim mo Manasseh ne hula ga heebagi gi di waahale go Bethel, dela nogo haga ingoo bolo Luz, gei Dimaadua gu hagamaamaa digaula. Digaula gu hagau nadau gau halahala mee hagammuni gi di waahale, 24 gaa mmada gi tangada e hagatanga gi daha mo di waahale, ga helekai gi mee, “Hagia mai di hai e ulu ai gi di waahale, gei gimaadou ga hagalee daaligi goe.” 25 Taane deelaa ga hagi anga gi digaula, gei nia daangada o Ephraim mo Manasseh ga daaligi nia daangada huogodoo i lodo di waahale, taane hua deelaa mo dono madahaanau digi daaligidia. 26 Nomuli gei taane deelaa gaa hana gi tenua digau Hittite, gaa hau dana waahale ga haga ingoo bolo Luz.

Nia daangada ala digi hagabagia go digau Israel

27 Di madawaawa Manasseh digi hagabagia nia daangada ala nogo noho i lodo nia waahale go Beth-Shan, Taanach, Dor, Ibleam, Megiddo mo nia waahale i nadau baahi, gei digau Canaan e noho hua igolo. 28 Di madagoaa digau Israel ne mada maaloo mai, digaula gaa hono digau Canaan gi ngalua ang gi ginaadou, gei digau Israel digi hagabagia digaula huogodoo gi daha.*

29 Di madawaawa Ephraim digi hagabagia digau Canaan ala nogo noho i lodo di waahale go Gezer, gei digau Canaan e noho hua igolo dalia digau Israel.*

30 Di madawaawa Zebulun digi hagabagia nia daangada ala nogo noho i lodo nia waahale go Kitron mo Nahalal. Nia daangada a Zebulun guu noho ginaadou mo digau Canaan, guu hono digau Canaan gi ngalua ang gi ginaadou.

31 Di madawaawa Asher digi hagabagia digau ala nogo noho i nia waahale go Acco, Sidon, Ahlab, Achzib, Helbah, Aphek mo Rehob. 32 Nia daangada Asher guu noho ginaadou mo digau Canaan i digaula digi hagabagia gi daha.

33 Di madawaawa Naphtali digi hagabagia nia daangada ala nogo noho i nia waahale go Beth-Shemesh mo Beth-Anath. Nia daangada a Naphtali guu noho ginaadou mo digau Canaan, guu hono digau Canaan gi ngalua ang gi ginaadou.

34 Digau Amor guu hono di madawaawa Dan gii noho nia gowaa gonduu, digi dumaalia gi digaula gi lloo iha gi di gowaa baba. 35 Digau Amor nogo noho hua igolo i Aijalon, Shaalbim mo i di Gonduu Heres, gei nia madawaawa Ephraim mo Manasseh e daahi hua digaula i lala nadau haganoho, mo di hono digaula gi ngalua ang gi ginaadou.

36 Taalinga tenua digau Edom i bahi i ngeia o Sela le e hana laa hongo di Ala Nnoonua o Akrabbim.

2

Tangada di langi o Dimaadua i Bochim

1 Tangada di langi a Dimaadua ne hagatanga i Gilgal gaa hana gi Bochim, ga helekai gi digau Israel, “Au ne laha mai goodou gi daha mo Egypt, ga laha mai goodou gi tenua dela ne hagababa ko Au ang gi godou maadua mmaadua. Au ne helekai boloo, ‘Au hagalee loo e oho dagu hagababa ne hai adu gi goodou gaa hana hua beelaa. 2 Goodou hudee hai hagababa gi digau ala e noho i lodo tenua deenei. Goodou e hai gi oho gi daha nia gowaa dudu tigidaumaha digaula.’ Gei goodou digi hai be dagu helekai dela ne hai adu gi goodou. Goodou ne hai hua go di baahi dela i golo!* 3 Au e hai adu gi goodou dolomeenei bolo Au ga hagalee hagabagi digau aanei gi daha mo godou mua. Digaula gaa hai nia hagadaumee ni goodou, gei goodou gaa kumi go nadau hai daumaha ang gi nadau god.”

4 Di madagoaa tangada di langi deelaa ne helekai beenei, digau Israel huogodoo gu daamada gu tangitangi, 5 ge deelaa di mee ne gahi ai di gowaa deelaa boloo Bochim.* Digaula gaa hai nadau tigidaumaha ang gi Dimaadua i di gowaa deelaa.

Di made o Joshua

6 Joshua ne hagau digau Israel gii hula, ge tangada nei mo tangada nei ne hana gi dono gowaa donu ga hai henua ginai. 7 Di madagoaa Joshua nogo mouli, gei digau Israel nogo hai hegau gi Dimaadua, gei i muli o mee ne made, digaula nogo hai hegau hua igolo, i lodo nia madagoaa o nia dagi Israel ala ne gidee ginaadou nia mee haga goboina a Dimaadua ala ne hai gi Israel. 8 Tangada hai hegau Dimaadua go Joshua go di tama a Nun la ne made gei mee e lau madangaholu (110) ono ngadau. 9 Mee ne danu i lodo dana gowaa i Timnath-Serah i lodo tenua gonduu o Ephraim i bahi i ngeia di Gonduu Gaash.*

10 Nia daangada o di adu dangada deelaa la guu mmade huogodoo. Di adu dangada nomuli la gu dee haawe ginaadou Dimaadua mo ana mee ala ne hai gi Israel.

Digau Israel gu hagalee daumaha gi Dimaadua

11 Nia daangada Israel gu hai hala gi Dimaadua, gu daamada gu hai hegau gi nia Baal, ala go nia balu god. 12 Digaula gu hagalee daumaha gi Dimaadua, go di God o nadau maadua mmaadua, di God dela ne laha mai digaula gi daha mo Egypt, gei digaula gu daamada gu daumaha gi nia balu ieidu, nia god o nia daangada ala i nadau baahi. Digaula e pala gi lala gi nia maa, guu hai Dimaadua gi hagawelewele. 13 Digaula gu hagalee daumaha gi Dimaadua, gu hai hegau gi nia balu god go Baal mo Astarte. 14 Dimaadua gu hagawelewele huoloo gi digau Israel, guu dugu anga digaula gi nadau hagadaumee gi heebagi gi digaula gi kae nia goloo digaula. Mee guu hai nia hagadaumee digaula gi maaloo i digaula, gei digau Israel gu deemee di bida madamada humalia i ginaadou. 15 Nadau madagoaa huogodoo ala ma gaa hula gi tauwa, gei Dimaadua e hai baahi ang gi digaula, gu hai hua be dana helekai dela bolo Ia gaa hai beelaa. Digaula guu noho i lodo di madagoaa haingadaa huoloo mo di manawa gee damanaiee.

16 Nomuli gei Dimaadua gaa wanga gi digau Israel nadau dagi e daa digaula gi daha mo nadau hagadaumee ala e hagahuaidu nadau henua. 17 Gei digau Israel digi hagalongo gi nadau dagi. Israel la hagalee nogo manawa dahi ang gi Dimaadua, ge nogo daumaha ang gi nia balu ieidu. Nadau maadua mmaadua la nogo daudali nnelekai Dimaadua, gei di adu dangada hoou deenei la gu limalima di de hagalongo. 18 Di madagoaa Dimaadua ma gaa wanga dana dagi gi digau Israel, gei Mee e hagamaamaa di tagi deelaa e daa nia daangada gi daha mo nadau hagadaumee i di waalooloo o di mouli o tagi deelaa. Dimaadua e hila anga gi digau Israel i nadau tangitangi mo nadau hagaduadua llauehe i lala nadau hagadaumee. 19 Di madagoaa di nadau dagi ma gaa made, gei ogo nia daangada gaa hai labelaa nadau hai huaidu ala mai mua, e koia e huaidu i nia huaidu o nia adu dangada ala i nomua. Digaula e hai hegau gei e daumaha gi nia balu ieidu, ge haihai hua igolo nadau hai huaidu. 20 Gei Dimaadua ga hagawelewele huoloo gi digau Israel, ga helekai, “Nia daangada aanei la gu oho di hagababa dela ne hai ko Au gi nadau maadua mmaadua bolo ginaadou gi daudalia ai. Idimaa digaula ala digi hagalongo mai gi di Au, 21 gei Au ga hagalee hagabagi nia daangada ala nogo i lodo tenua deelaa i di madagoaa Joshua ne made. 22 Au ga haga hai hegau nia daangada aanei gei Au gaa mmada be digau Israel aanei la gaa hai be nadau maadua mmaadua ala nogo daudali agu hai, be deeai.” 23 Malaa, Dimaadua gaa dugu ang gi digau aanei gii noho hua igolo i lodo tenua. Dimaadua digi heia Joshua gi haga magedaa ina digaula, ge digi hagabagia digaula hagalimalima i muli di made o Joshua.

3

Nia madawaawa ala ne dubu i lodo tenua deelaa

1 Dimaadua gaa dugu ana madawaawa dangada i lodo tenua belee hagamada digau Israel ala digi hula i nia dauwa i Canaan. 2 Mee ne hai hua di hai deenei belee aago nia adu dangada o digau Israel i di hai o tauwa, gei e donu go digau Israel ala digi hula loo i tauwa i mua. 3 Nia madawaawa dangada ne dugu i lodo tenua la go nia waahale digau Philistia e lima, mo digau huogodoo o Canaan, mo digau Sidon mo digau Hivite ala nogo noho i lodo nia Gonduu Lebanon mai di gonduu Baal-Hermon gaa hana loo gi di Ala Nnoonua o Hamath. 4 Digaula guu hai digau e hagamada digau Israel, e halahala be digau Israel ga daudali nnelekai Dimaadua ala ne wanga gi nadau maadua mmaadua mai baahi o Moses, be deeai. 5 Malaa, digau Israel guu noho i baahi digau Canaan, digau Hittite, digau Amor, digau Perizzite, digau Hivite mo digau Jebus. 6 Digaula gu haga hai lodo i nadau mehanga, ge daumaha gi nia balu god digaula.

Othniel

7 Digau Israel gu de langahia Dimaadua, go di nadau God. Digaula guu hai nadau ihala gi Mee, gu daumaha gi nia ada balu god go Baal mo Asherah. 8 Dimaadua gu hagawelewele gi digau Israel, gu dugu anga gi di king Cushan-Rishathaim o Mesopotamia gi kumidia digaula. Digaula guu noho i lala di king deelaa i nia ngadau e walu. 9 Nomuli, gei digau Israel ga tangi gi Dimaadua, gei Mee ga haga gila aga dana dangada e haga dagaloaha digaula. Deenei la go Othniel, tama daane a tuaahina daane dulii o Caleb go Kenaz. 10 Di Hagataalunga Dimaadua gu hanimoi gi dono baahi, gei mee guu hai di tagi ni digau Israel. Othniel guu hana gi tauwa, gei Dimaadua guu hai a mee gi maaloo i di king o Mesopotamia. 11 Di aumaalia gu i tenua deelaa i nia ngadau e madahaa, gei nomuli Othniel gaa made.

Ehud

12 Digau Israel gu ihala labelaa gi Dimaadua. Mai di hai deenei, Dimaadua gaa hai di king Eglon o Moab gi maaloo i digau Israel. 13 Eglon ga buni anga gi digau Ammon mo digau Amalek, ga heebagi gi digau Israel gaa kumi Jericho, di waahale o di waa niu. 14 Digau Israel gaa noho i lala di mogobuna o Eglon i nia ngadau e madangaholu maa walu.

15 Digau Israel ga tangi gi Dimaadua, gei Mee ga haga gila aga dana dangada e haga dagaloaha digaula. Tangada deenei go Ehud, taane dono lima gau ihala, tama daane ni Gera, tangada di madawaawa Benjamin. Digau Israel ga hagau a Ehud gi di king Eglon, e kae ana wanga dehuia gi mee. 16 Ehud guu hai dana hulumanu gaa ono baahi e lua, di looloo di maa la di piidi e dahi mo di baahi. Mee guu tai di maa gi dono baahi gau donu i lala dono gahu. 17 Gei mee gaa kae ana wanga dehuia gi Eglon, taane bedi huoloo. 18 I muli hua Ehud ne wanga gi mee ana wanga dehuia, gei mee gaa hai gi digau nogo aamo mai nia maa bolo gii hula gi muli gi nadau guongo. 19 Gei ogo Ehud gaa huli gi muli i baahi nia hadu ne paa ala e hoohoo gi Gilgal, gaa hana gi muli gi Eglon ga helekai, “Tangada aamua, au dagu helekai belee hai hagammuni adu gi di goe.”

Malaa, di king gaa hai gi ana gau hai hegau gii hula gi daha, gei digaula guu hula.

20 Di king nogo noho modogoia i lodo dono ruum magalillili i hongo di tua di hale, gei Ehud gaa hana gi mee ga helekai, “Au dagu helekai mai baahi o God adu gi di goe.” Di king ga du gi nua, 21 gei Ehud ga dahi aga dono lima gau ihala, ga hudi aga dana hulumanu dela i dono baahi gau donu, ga daalo adu gi lodo tinae di king. 22 Tulumanu hagatau la gu ulu gi lodo, huogodoo mo dono gau, gei nia giliidi o maa guu gahu di maa. Ehud digi huudia di maa gi daha mo tinae di king, ge di maa gu ihaa i tua i mehanga ono wae. 23 Ehud ga ulu gi daha, gaa tai nia bontai, ga loogu nia maa, 24 ga hagatanga. Digau hai hegau ga loomoi ga gidee nia bontai la gu loogu, gei digaula e maanadu bolo di king e baguuguu. 25 Digaula nogo talitali gu duai, gei mee digi huge di bontai, malaa, digaula ga dahi mai di gii gaa huge. Gei di nadau dagi le e moe i hongo di baba guu made.

26 Ehud guu hana gi daha i di madagoaa digaula nogo talitali di king. Mee gaa hana la baahi nia hadu paa, gaa lele gi daha gi Seirah. 27 Dono madagoaa ne dau i tenua gonduu o Ephraim, gei mee ga ili dana buu ‘trumpet’ e gahigahi digau Israel gi di heebagi, ga dagi iha digaula i nia gonduu aalaa. 28 Mee ga helekai gi digaula, “Daudalia au. Dimaadua gu dugu adu godou hagadaumee digau Moab gi lodo godou lima.” Digaula gu daudali Ehud gi lala, guu kumi di gowaa digau Moab belee loo adu ai i lodo di monowai Jordan. Digaula digi dumaalia gi tangada e dahi i digaula gi hanimoi laa lodo di monowai. 29 Di laangi deelaa, gei digaula gu daaligi nadau gau dauwa Moab e madangaholu mana (10,000), deai tangada e dahi ne mouli ai. 30 Digau Israel gu haga magedaa digau Moab i di laangi deelaa, di aumaalia gu i tenua nia ngadau e huowalu (80).

Shamgar

31 Di tagi nomuli go Shamgar, tama daane a Anath. Mee gu haga dagaloaha labelaa digau Israel, ne daaligi ana gau Philistia e ono lau (600) gi di laagau e dagidagi nia kau.

4

Deborah mo Barak

1 I muli Ehud ne made, nia daangada Israel gu ihala labelaa ang gi Dimaadua. 2 Gei Dimaadua gaa dugu anga digau Israel gi gumudia go Jabin, di king o Canaan nogo dagi i lodo di waahale go Hazor. Di tagi damana o digau dauwa a Jabin la go Sisera, dela nogo noho i Harosheth-Hagoiim.* 3 Jabin la ana waga dauwa hongo henua e hiwa lau ne hai gi nia baalanga, gei mee nogo dagi digau Israel hagahuaidu i lodo nia ngadau e madalua. Gei digau Israel ga tangi anga gi Dimaadua bolo gi hagamaamaa ina ginaadou.

4 Deborah, go di lodo o Lappidoth, la di ahina soukohp, gei mee nogo hai tangada hai gabunga ni digau Israel i di madagoaa deelaa. 5 Mee e nnoo mau e nohonoho i lala di laagau ‘palm’ i mehanga Ramah mo Bethel i lodo tenua gonduu o Ephraim, ge digau Israel e hula gi golo e kae nia donu o nadau gabunga. 6 Di laangi e dahi, gei Deborah gaa hai dana hegau gi Barak, tama daane a Abinoam mai di waahale go Kedesh i Naphtali bolo gi hanimoi. Deborah ga helekai gi mee, “Dimaadua go di God o digau Israel gu gowadu gi di goe telekai deenei: ‘Lahia au daane e madangaholu mana (10,000) mai nia madawaawa Naphtali mo Zebulun, dagia digaula gi di Gonduu Tabor. 7 Au ga laha mai a Sisera go di tagi dauwa o digau dauwa a Jabin, e heebagi adu gi di goe i taalinga di monowai go Kishon. Mee ga hanimoi mo ana waga dauwa hongo henua mo ana gau dauwa, gei Au gaa hai goe gi maaloo i mee.’ ”

8 Barak ga helekai gi Deborah, “Au e hana maa goe e hana madalia au; maa goe hagalee hana madalia au, gei au hagalee hana.”

9 Deborah ga helekai, “E humalia, au e hana madalia goe, malaa, di aali la ga hagalee dau adu gi di goe, idimaa, Dimaadua gaa wanga a Sisera e haga magedaa go di ahina.” Malaa, Deborah gaa hana gi Kedesh dalia a Barak. 10 Barak ga gahi mai nia madawaawa Zebulun mo Naphtali e hula gi Kedesh, gei nia daane e madangaholu mana (10,000) ga daudali adu a mee. Deborah guu hana dalia a mee.

11 Di madagoaa hua deelaa, gei Heber, tangada Kenite gu haga duu aga dono hale laa hoohoo gi Kedesh i baahi di laagau ‘oak’ i baahi tama gowaa go Zanannim. Mee ne hana gi daha mo digau Kenite ala i golo, ala go nia hagadili o Hobab, go tuaahina di lodo Moses.

12 Di madagoaa Sisera ne longono bolo Barak guu hana gi di Gonduu Tabor, 13 gei mee ga hagabudu mai ana waga dauwa hongo henua e hiwa lau (900) ala ne hai gi nia baalanga mo ana daane huogodoo, ga hagau digaula mai Harosheth-Hagoiim gi di monowai go Kishon.

14 Deborah ga helekai gi Barak, “Hana! Dimaadua e dagi goe. Dangi nei, gei Mee guu hai goe gi aali i Sisera.” Malaa, Barak ga haneia i di Gonduu Tabor mo ana daane e madangaholu mana (10,000). 15 Barak mo ana gau dauwa ga heebagi, gei Dimaadua ga hagahinihini Sisera mo ana waga dauwa hongo henua mo ana gau dauwa. Sisera gaa hobo gi daha mo dono waga dauwa, gaa hana gaa lele gi daha. 16 Barak ga waluwalu nia waga dauwa mo digau dauwa gi Harosheth-Hagoiim, gei ogo digau dauwa Sisera huogodoo la gu daaligi guu mmade. Tangada e dahi ne dubu ai.

17 Sisera guu hana guu lele gi di hale laa a Jael, go di lodo a Heber, tangada Kenite, idimaa, di King o Hazor go Jabin e humalia nadau mehanga mo di madahaanau o Heber. 18 Jael ga ulu gi daha mo dono hale laa belee heetugi gi Sisera, ga helekai gi mee, “Meenei, hanimoi gi lodo dogu hale laa. Hudee madagu.” Sisera gaa hana gi lodo, gei Jael gaa dugu a mee hagammuni i tua di gahu. 19 Mee ga helekai gi Jael, “Hudee heheia mua, gaamai hunu wai e inu, au e hieinu.” Jael gaa huge dana peege gilikau milugu ga haga inu a mee, gaa dugu a mee hagammuni labelaa. 20 Sisera ga helekai gi Jael, “Duu i di bontai di hale laa; maa tangada ga hanimoi ga heeu adu be di maa tangada i ginei, gei goe helekai bolo deeai.”

21 Sisera la gu duadua huoloo dela ga limalima iei mee dono kii danu mmoe. Gei ogo Jael ga dahi mai dana haamaa ge tei dama laagau gaa ni di hale laa, ga higihigi adu gi baahi o mee, ga haga duu di laagau deelaa gi di baahi di libogo o maa, gaa dogi gi lodo di libogo o maa gu ihaa i tua, gaa dau loo gi nia gelegele, gu daaligi a mee gii made. 22 Di madagoaa Barak ne hanimoi e halahala mai a Sisera, Jael ga ulu gi daha belee heetugi gi mee, ga helekai, “Hanimoi gi kinei! Au ga hagi adu taane dela e halahala kooe.” Gei mee gaa hana madalia a mee, ge Sisera e moe i lala i di gowaa deelaa, guu made, gei di laagau e daalo laa lodo di libogo o maa.

23 Di laangi deelaa, gei God guu hai digau Israel gi aali i Jabin, go di king digau Canaan. 24 Digaula ne daahi maaloo mo di daahi maaloo gi nonua i mee gaa dae loo gi di nadau hagahuaidu a mee.

5

Taahili Deborah mo Barak

1 Di laangi deelaa, Deborah mo Barak tama daane a Abinoam gaa huwa taahili deenei:

2 Hagaamuina Dimaadua!

Digau Israel la gu maanadu maaloo

bolo ginaadou e heebagi.

Nia daangada gu tenetene guu bida hiihai

bolo ginaadou e dau i di heebagi.

3 Hagalongo, goodou go nia king!

Goodou go nia dagi, hagalongo mai!

Au e daahili mo di hai agu gatangi gi Dimaadua,

go di God digau Israel.

4 Meenei Dimaadua, do hagatanga

i nia gonduu o Seir,

do hanimoi i tenua go Edom,

gei henuailala gu ngalungalua

ge di uwa guu doo iha i di langi.

Uaa, nia wai guu too iha i nia gololangi.

5 Nia gonduu gu polepole i nadau mmaadagu

i mua o Dimaadua o Sinai,

i mua o Dimaadua, go di God o Israel.*

6 Di madagoaa o Shamgar, tama daane Anath,

i di madagoaa o Jael,

nia daangada gu hagalee hula laa lodo tenua,

gei digaula gu hai hegau nia ala laa tua.

7 Meenei Deborah, nia waahale o Israel

gu ono daangada ai,

gaa dae loo gi do hanimoi,

ne hanimoi be tinana ni digau Israel.

8 Gei tauwa gu i golo i lodo tenua,

i di madagoaa digau Israel ne hilihili

nadau god hoou.

Mai i lodo nia daane e mada haa mana o Israel,

deai tangada nogo dana mee abaaba

be taalo i golo ai!

9 Dogu manawa le e madalia nia dagi dauwa

o Israel, mo nia daangada ala nogo hiihai

bolo ginaadou e dau i tauwa.

Hagaamuina Dimaadua!

10 Hagalangahia go goodou

ala e llele i hongo nia ‘donkey’ kene,

e noho i hongo nia lohongo hongo hoodo,

mo goodou ala e taele i hongo nia ala.

11 Goodou hagalongo!

Nia lee daangada dogologo e hagalongoaa

mai i nia monowai

e haga hagaamu nia maaloo Dimaadua,

nia maaloo digau Israel!

Gei nia daangada Dimaadua

e lloo iha i nadau waahale.

12 Dagi gi mua, Deborah, dagi gi mua!

Dagi gi mua, huwa taahili! Dagi gi mua!

Hanadu gi mua, Barak, tama daane a Abinoam,

dagia au gau galabudi gi daha!

13 Ge digau manawa dahi ga loo iha gi nadau dagi,

nia daangada Dimaadua ga loomoi gi Mee,

gu togomaalia e heebagi.

14 Digaula ne loomoi i Ephraim

gaa hula gi lodo di gowaa mehanga gonduu,

i muli di madawaawa Benjamin

mo ana daangada.

Nia dagi dauwa aamua ne loo iha i Machir,

nia dagi lligi ne loo iha i Zebulun.

15 Nia dagi o Issachar ne loomoi dalia Deborah.

Gei ogo Issachar gu hanimoi mo Barak,

gei digaula ne daudali a mee

gi lodo di gowaa mehanga gonduu.

Gei di madawaawa Reuben la guu wwae,

digaula gu deemee di maanadu

be ginaadou e lloomoi be deeai.

16 Digaula ne noho dalia nia siibi eiaha?

Ne noho belee hagalongolongo

gi digau hagaloohi siibi

ala e gahigahi nia hagabuulinga manu?

Uaa, di madawaawa Reuben la guu wwae,

digaula gu deemee di maanadu

be ginaadou e lloomoi be deeai.

17 Di madawaawa Gad la guu noho

i bahi i dua Jordan,

gei di madawaawa Dan la nogo noho hua igolo

i baahi nia wagabaalii.

Di madawaawa Asher la nogo noho

i baahi gi tongotai,

digaula e noho i taalinga tongotai.

18 Gei nia daangada o Zebulun mo Naphtali

gu de hagahuodia nadau mouli gi lodo tauwa.

19 Nia king ne loomoi ga heebagi,

nia king o Canaan gu heebagi i Taanach,

hoohoo gi tama monowai o Megiddo,

gei digaula digi kae nadau silber.

20 Nia heduu gu heebagi mai i di langi.

Mai i nadau maanege i di gili di langi,

digaula ne heebagi gi Sisera.

21 Di labagee i lodo di monowai Kishon

la guu mmoli digaula gi daha,

di monowai Kishon dela e mmidi i di waalooloo.

Au e haele, e haele gi mua maaloo!

22 Gei ogo nia hoodo e llele adu,

e dagadagahi nia gelegele gi nadau wae.

23 Tangada di langi o Dimaadua ga helekai,

“Hagahalauwa ina di waahale go Meroz,

haga halauwa ina digau ala e noho i golo,

idimaa, digaula hagalee ne loomoi

belee hagamaamaa Dimaadua,

digaula hagalee ne loomoi

be digau dauwa e hai teebagi a maa.”

24 Di ahina dela koia e kaedahi

e maluagina huoloo la go Jael,

di lodo o Heber tangada o Kenite,

go di ahina dela e kaedahi e maluagina

i nia ahina ala e noho i lodo nia hale laa.

25 Sisera ne dangi gi mee i nia wai,

gei mee gaa wanga nia milugu.

Mee ne gaamai ana milugu gi mee

i lodo di boolo madamada.

26 Mee ne dahi aga dana dama laagau

e gaa bungubungu i lodo dono lima,

mo di haamaa i lodo di lima dela i golo,

gaa tugi di laagau gi lodo di libogo o maa.

Mee ne daalo di libogo o maa gi bongoo.

27 Sisera ga hagabiga ia gi hongo ono duli,

gaa hinga gi lala gi baahi nia wae o Jael.

Gi baahi nia wae o maa

dela ne haga biga iei mee gi ono duli,

gaa hinga gi lala.

Mee ne hinga gi hongo di gelegele, guu made.

28 Tinana o Sisera gaa mmada gi daha

laa lodo di bontai dulii,

mee gaa mmada laa tua tama bontai,

gaa dangi gi nua,

“Di waga hongo henua o maa e aha

dela e duainau dono hanimoi?

Nia hoodo a maa e buna di loomoi i di aha?”

29 Nia hoo kabemee o maa ga hagi anga gi mee,

gei mee ga tataanga helekai ang gi deia boloo,

30 “Digaula holongo e duwweduwwe

nadau mee ne kumi, di ahina e dahi be dogolua

ang gi tangada dauwa e dahi,

nia gahu madamada ang gi Sisera,

nia mee guu hai ginai nia duaina

ang gi di uwa di lodo di king.”

31 Meenei Dimaadua, o hagadaumee huogodoo

la gii mmade hualaa beelaa.

O ehoo la gi maahina be di laa dela e hobo!

Di aumaalia gu i hongo tenua deelaa i nia ngadau e madahaa.

6

Gideon

1 Digau Israel gu ihala labelaa gi Dimaadua, gei Mee gaa dugu anga gi digau Midian gi dagia digaula i lodo nia ngadau e hidu. 2 Digau Midian la nogo mada maaloo i digau Israel, gei nia daangada Israel gaa pala hagammuni i digaula i lodo nia lua mo i nia bongoo ala i lodo nia gonduu. 3 Nia madagoaa huogodoo o digau Israel ala ma gaa dogi nadau meegai, gei digau Midian, digau Amalek mo digau ala e noho i lodo di anggowaa i bahi i dua ga lloomoi ga heebagi gi digaula. 4 Digaula ga lloomoi gaa noho i hongo nia gowaa aalaa, ga hunahuna nia meegai ala ne dogi, gaa hana loo gaa tugi i bahi i dai o Gaza. Digaula e kae labelaa nia siibi, nia kau mo nia manu ‘donkey’, deai di mee ne dubu belee mouli ginai digau Israel ai. 5 Digaula e lloomoi mo nadau manu mo nadau hale laa, e logowaahee gadoo be di waa lamu bege. Digaula mo nadau manu ‘camel’ le e logowaahee balua e deemee dono dau. Digaula e lloomoi e hagahuaidu tenua, 6 gei digau Israel e deemee di hai di nadau mee gi digaula.

7 Gei nia daangada Israel ga tangi anga gi Dimaadua gi hagamaamaa ina ginaadou i digau Midian. 8 Gei Dimaadua ga hagau gi digaula soukohp dela e kae gi digaula nia helekai mai baahi Dimaadua, go di God o digau Israel, “Au ne laha mai goodou gi daha mo di hai hege i Egypt. 9 Au ne daa mai goodou gi daha mo digau Egypt mo digau ala nogo heebagi adu gi goodou i hongo tenua deenei. Au gu hagabagi digaula gi daha mo godou mua, gei Au gu gowadu gi goodou nia gowaa digaula e hai godou gowaa. 10 Au gu helekai adu gi goodou bolo Au go Dimaadua, go di godou God, gei goodou hudee daumaha gi nia god o digau Amor, ala nadau gowaa e noho ai goodou i nonua dolomeenei. Gei goodou digi hagalongo mai gi di Au.”

11 Tangada di langi o Dimaadua ga hanimoi gi di waahale dulii go Ophrah, gaa noho i lala di laagau ‘oak’ a Joash, taane ni di madahaanau o Abiezer. Tama daane a maa go Gideon le e aau ana palaawaa i di gowaa e ngala, di gowaa dagahi waini, bolo gi dee mmada digau Midian ang gi deia. 12 Tangada di langi o Dimaadua ga hagagila gi mee i golo, ga helekai, “Taane haga mataane gei e maaloo, Dimaadua le e madalia goe!”

13 Gideon ga helekai gi mee, “Meenei, maa nei bolo Dimaadua le e madalia gimaadou, gei nia mee huaidu huogodoo le e aha ala e hai mai gi gimaadou? Nia mee huogodoo humalia huoloo ala nogo hagi mai go madau damana mmaadua bolo ala ne hai go Dimaadua, dana hai ne laha mai digaula gi daha mo Egypt, la gu aha? Dimaadua la gu diiagi gimaadou gi digau Midian!”

14 Dimaadua ga helekai gi mee, “Hanadu mo oo mahi maaloo dangihi, daawa digau Israel gi daha mo digau Midian! Ko Au dela e hagau goe!”

15 Gideon ga helekai, “Meenei Tagi, dehee dagu hai e mee ai dagu daa digau Israel? Idimaa, dogu madahaanau i lodo nia madawaawa Manasseh la koia e bagege, gei au la tangada hua hagalee loo e dau i lodo dogu madahaanau.”

16 Dimaadua ga helekai, “Goe e mee di hai di maa, idimaa, Au ga hagamaamaa laa goe. Goe e haingoohia hua di daaligi digau Midian, e hai gadoo be tangada hua e dahi.”

17 Gideon ga helekai, “Maa goe gu baba mai gi di au, heia dau haga modongoohia gi hagadonu au bolo ma Kooe go Dimaadua. 18 Hudee heheia mua, hudee hana gaa dae loo gi dagu gaamai agu meegai e wanga gi di Goe.”

Tangada di langi ga helekai, “Au e noho gi hanimoi loo goe.”

19 Malaa, Gideon gaa hana gi lodo dono hale gaa dunu tamaa kuudi mo nia palaawaa digi unugi gi nia ‘yeast’ ne hai gi nia pauna palaawaa e motolu. Mee gaa dugu nia goneiga gi lodo di gada, mo di suub kuudi gi lodo di baalanga, gaa kae nia maa gi Tangada di langi o Dimaadua i lala di laagau ‘oak’ gaa wanga nia maa gi Mee. 20 Tangada di langi ga helekai gi mee, “Dugua nia goneiga mo nia palaawaa gi hongo di hadugalaa deenei, duu ia di suub kuudi gi hongo nia maa.” Gideon guu hai gii hai be nnelekai a Maa. 21 Tangada di langi o Dimaadua ga hagatale di bida dana laagau nogo daahi gi nia goneiga mo nia palaawaa, gei di ahi ga ulaula aga mai i di hadugalaa deelaa, gaa dudu nia goneiga mo nia palaawaa, ge tangada di langi gu de igolo.

22 Gideon ga iloo ia bolo ma Tangada di langi ni Dimaadua dela ne mmada gineia, gei mee gu madagu ga helekai, “Meenei Tagi go Yihowah, au guu mmada gi dau Dangada di langi gi ogu golomada!”

23 Gei Dimaadua ga helekai gi mee, “Di aumaalia gi madalia goe, hudee madagu. Goe hagalee made.” 24 Malaa, Gideon ga haga duu dana gowaa hai tigidaumaha ang gi Dimaadua i golo, ga haga ingoo di maa bolo “Yihowah Shalom”* (Di mee deenei le e duu hua igolo i Ophrah, tenua ni di madahaanau o Abiezer.)

25 Di boo hua deelaa, gei Dimaadua ga helekai gi Gideon, “Kae ina di kau daane o do damana mo tei kau daane dela e hidu ono ngadau, gei goe oho ina di gowaa dudu tigidaumaha do damana ang gi di balu god go Baal, hele ina gi daha di ada o di god ahina go Asherah, dela i baahi di maa. 26 Heia gi humalia dau gowaa dudu tigidaumaha ang gi Dimaadua go doo God, i hongo di gonduu deenei. Kae ina togolua kau daane, dudu ina hagadogomaalia, e hai ai tigidaumaha, hai hegau gi nia dohomu mai di laagau o di ada o Asherah, dela ne hele kooe.” 27 Gideon gaa lahi ana gau hai hegau dilongoholu, gaa hai di mee Dimaadua ne helekai ang gi deia. Mee nogo madagu i dono madahaanau mo nia daangada ala i lodo di waahale i di hai di maa aa, malaa, gei mee gaa hai di maa boo.

28 Di madagoaa nia daangada ne aala aga hagaluada dono daiaa, digaula ga gidee bolo di gowaa dudu tigidaumaha ang gi Baal mo di ada o Asherah la gu oho gi daha, ge togolua kau daane la guu dudu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha dela ne hau i golo. 29 Digaula ga heheeu i nadau mehanga boloo, “Ma koai dela ne hai di mee deenei?”

Digaula ga halahala gaa gida bolo ma go Gideon go tama daane a Joash dela ne hai di maa. 30 Digaula ga helekai gi Joash, “Laha mai dau dama daane gi kinei e daaligi. Mee gu oho di gowaa dudu tigidaumaha ang gi Baal, guu hele di ada o di god ahina go Asherah dela nogo i baahi di maa.”

31 Joash ga helekai gi digaula huogodoo ala e heetugi hai baahi ang gi deia, “Goodou e abaaba di balu god Baal? Goodou e hagamaamaa a mee? Di ingoo hua tangada dela ma ga lagamaaloo mai i mee la ga daaligi gii made i mua di luada. Maa nei bolo Baal la di god, dugua anga gi mee gii bida abaabalia ia. Ma di gowaa dudu tigidaumaha ni mee dela ne oho.” 32 Tugi di madagoaa deelaa gaa hana gi muli, Gideon la gu haga ingoo bolo “Jerub-Baal”†, idimaa Joash gu helekai boloo, “Dugua anga gi Baal gii bida abaabalia ia. Ma di gowaa dudu tigidaumaha ni mee dela ne oho.”

33 Digau huogodoo Midian, Amalek mo nia madawaawa o di anggowaa ga dagabuli mai, ga lloo adu gi di baahi i golo di monowai Jordan, gaa noho i hongo di gowaa mehanga gonduu o Jezreel. 34 Di Hagataalunga o Dimaadua ga ulu gi lodo o Gideon, gei mee ga ili dana buu ‘trumpet’ e gahi mai nia daane o di madahaanau o Abiezer belee hula dalia ia. 35 Mee ga hagau ana gau kae hegau laa lodo nia gowaa Manasseh e gahi mai digaula e hula dalia ia. Mee ga hagau labelaa ana gau kae hegau gi nia madawaawa Asher, Zebulun mo Naphtali, gei digaula gu loomoi labelaa e hula madalia a mee.

36 Gei Gideon ga helekai gi God, “Goe gu helekai bolo Goe ga haga hai hegau au e daa digau Israel gi daha mo nia haingadaa. 37 Malaa, au e dugu dagu gili siibi gi hongo di gelegele i di gowaa dela e hili ai nia palaawaa. Ma ga luada, gei di maa go di gili siibi la hua dela e tiu, gei i hongo di gelegele la hagalee, gei au ga iloo bolo Goe e haga hai hegau au, e daa digau Israel gi daha mo nia haingadaa.” 38 Ge di maa guu hai beelaa. Di madagoaa Gideon ne ala aga haga luada dono daiaa, gei mee gaa tau di gili siibi, ga tau mai ana wai e dohu di haga hau di boolo gii honu.

39 Gei Gideon ga helekai gi God, “Hudee hagawelewele mai gi di au. Dugua mai au gi helekai adu labelaa. Dumaalia mai e hai dagu hagamada labelaa hagadahi gi di gili siibi. Tolongo nei la heia di gili siibi gi maangoo, gei ogo di gelegele la gi tiu.” 40 Di boo deelaa, gei God guu hai di mee deelaa gii hai beelaa. Luada dono daiaa di gili siibi le e maangoo gei di gelegele le e tiu.

7

Gideon e haga magedaa digau Midian

1 Gideon mo ana gau dauwa huogodoo ga aala aga hagaluada, ga haga duu aga nadau hale laa i baahi tama monowai uwa aga go Harod. Di waahale laa digau Midian la i hongo di gowaa mehanga gonduu i di baahi gi ngeia digaula i baahi di Gonduu Moreh.

2 Dimaadua ga helekai gi Gideon, “Au gau dauwa le e dogologo balua maa Au gaa hai digaula gi maaloo i digau Midian. Dolomaa digaula ga helekai bolo ginaadou ne maaloo mai hua i ginaadou, ge hagalee hagalaamua dogu mogobuna. 3 Haga iloo ina gi nia daangada boloo, ‘Di ingoo hua tangada dela e madagu, e humalia e hana gi dono hale, gei gidaadou gaa noho i ginei i di Gonduu Gilead.’ ” Malaa, nia daane e madalua maa lua mana (22,000) ne hula gi muli, gei nia daane e madangaholu mana (10,000) ne noho.*

4 Dimaadua ga helekai labelaa gi Gideon, “Au daangada le e dogologo hua igolo. Lahia digaula gi lala gi di monowai, gei Au gaa wwae digaula i golo. Maa Au ga helekai bolo taane deelaa e hana i oo muli, gei mee e hana i oo muli. Maa Au ga helekai bolo taane deelaa hagalee hana i oo muli, gei mee hagalee hana.” 5 Gideon gaa lahi ana gau dauwa gi baahi nia wai i lala, gei Dimaadua ga helekai gi mee, “Dugua gee digau huogodoo ala ma ga inu aga nia wai gi nadau holole gadoo be nia paana gi daha mo digau huogodoo ala e togo gi lala gi hongo nadau duli ga inu laa nadau wai.” 6 Nia daane e dolu lau ala e huai nadau wai gi nadau lima ga inu, gei digau huogodoo ala i golo la ne togo gi lala gi hongo nadau duli ga inu. 7 Dimaadua ga helekai gi Gideon, “Au ga benebene goe gi daha mo nia haingadaa, gaa hai goe gi maaloo i digau Midian, e hai hegau gi digau e dolu lau ala nogo inu nadau wai gi nadau babaalima. Helekai gi digau ala i golo huogodoo bolo gii hula gi nadau guongo.” 8 Gideon ga hagau digau Israel huogodoo gi nadau hale, aalaa hua go digau e dolu lau ne noho, ala nogo benebene nia goloo mo nia buu ‘trumpet’ o digau ala ne hula. Nia hale laa digau dauwa Midian la i bahi i lala digaula i hongo di gowaa mehanga gonduu.

9 Di boo hua deelaa, gei Dimaadua ga helekai gi Gideon, “Du gi nua, hana heebagi gi digau Midian i nadau waahale laa, idimaa, Au e gowadu gi di goe di maaloo. 10 Maa goe e madagu di heebagi, gei goe hana gi di waahale laa digaula, mo dau dangada hai hegau go Purah. 11 Gei goe ga longono be digaula e helehelekai bolo aha, gei goe ga manawa maaloo bolo e heebagi.” Malaa, Gideon mo dana dangada hai hegau go Purah gaa hula gi lala gi taalinga di gowaa o nia hagadaumee. 12 Digau Midian, digau Amalek mo digau o nia madawaawa o di anggowaa le e modoho gi daha i hongo di gowaa mehanga gonduu deelaa, e logowaahee e hai gadoo be di waa lamu bege, ge nia ‘camel’ digaula e logowaahee labelaa be nia gelegele i tongotai.

13 Di madagoaa Gideon ne dau adu gi di waahale laa digaula, mee ga longono ia tangada e helekai gi dono ehoo i dana midi dela ne hai. Mee e helekai boloo, “Au ne midi bolo di hagamunga palaawaa dela ne hai mai i nia huwa o di laagau ‘barley’ ne doo iha gi lodo tadau waahale laa, ga nngenge i di hale laa. Di hale laa deelaa la guu hinga guu moe baabaa i hongo di gelegele.”

14 Di hoo o maa ga helekai, “Ma go tulumanu dauwa o tangada Israel, Gideon, go di tama a Joash! Ma e deemee di hai tuai hadinga! God la guu wanga gi mee di maaloo i digau Midian mo tadau gau dauwa hagatau!”

15 Di madagoaa Gideon ne longono ia di midi taane deelaa mo dono hadinga, gei mee gaa bala gi hongo ono duli ga daumaha gi Dimaadua. Gei mee gaa hana gi muli gi di waahale laa digau Israel ga helekai, “Tu gi nua, Dimaadua le e gowadu gi goodou di maaloo i digau dauwa Midian!” 16 Mee ga wwae dolu ana gau e dolu lau, gaa wanga gi tangada nei mo tangada nei dana buu ‘trumpet’ mo dana loaabi dela iai di lama ulaula i ono lodo. 17 Gideon ga hagi anga gi digaula, “Dogu dau adu gi taalinga di gowaa digaula, goodou ga mmada mai gi di au, gaa hai be dagu hai dela e hai. 18 Au mo dagu buini ma ga ili madau buu ‘trumpet’, gei goodou ilihia huogodoo godou buu ‘trumpet’ mo di wwolo boloo, ‘Ang gi Dimaadua mo ang gi Gideon!’ ”

19 Gideon mo ana daane e lau gaa dau i taalinga di waahale laa i mua di madahidi waelua di boo, i muli hua di koodai o digau hagaloohi. Gei digaula ga ili nadau buu ‘trumpet’ mo di hahaahi nia loaabi ala nogo daahi go digaula, 20 gei nia buini e lua ala i golo gaa hai labelaa be nia mee di buini deelaa ne hai. Digaula e kumi nia lama ulaula i lodo nadau lima gau ihala, nia buu ‘trumpet’ i lodo nadau lima gau donu gaa wwolo gi nua loo, “Tulumanu dauwa ang gi Dimaadua mo ang gi Gideon!” 21 Nia daane huogodoo guu tuu i nadau lohongo e haganiga di waahale laa, gei digau dauwa hagadaumee huogodoo guu llele gi daha mo di wwolowwolo gi nua. 22 Di madagoaa nia daane a Gideon nogo ili nadau buu ‘trumpet’, gei Dimaadua gaa hai digau dauwa hagadaumee gi hagadau heebagi gi nadau hulumanu i nadau mehanga. Digaula ga llele adu beelaa gi Zarethan gaa dae adu gi Beth-Shittah, mo di waahale go Abel-Meholah e hoohoo gi di gowaa go Tabbath.

23 Nia daane mai i nia madawaawa Naphtali, Asher mo nia baahi e lua o Manasseh ga gahi mai, ga waluwalu adu i muli digau Midian. 24 Gideon ga hagau ana gau kae hegau gi lodo tenua gonduu o Ephraim hagatau, belee hai boloo, “Lloo ia gi lala e heebagi gi digau Midian. Hagaloohia di monowai Jordan mono dama monowai, gaa dau adu loo gi di gowaa go Beth-Barah, gi de lloomoi digau Midian laa lodo nia maa.” Nia daane o Ephraim la guu gahi gi di gowaa e dahi, ga hagaloohi di monowai Jordan mo nia dama monowai gaa tugi loo i Beth-Barah. 25 Digaula gaa kumi nia dagi dogolua o Midian, go Oreb mo Zeeb, digaula ga daaligi Oreb gii made i Tadugalaa Oreb, gei ogo Zeeb la i di Gowaa Dagadagahi Waini a Zeeb. Digaula ga waluwalu hua igolo digau Midian, ga gaamai nia libogo o Oreb mo Zeeb gi Gideon, dela gu i bahi i dua di monowai Jordan i di madagoaa deelaa.

8

Di haga magedaa hagamuliagina o digau Midian

1 Nia daangada o Ephraim ga helekai gi Gideon, “Goe e aha dela digi gahi ina gimaadou i doo hana belee heebagi gi digau Midian? Goe e aha dela e hai gimaadou beenei?” Digaula e helehelekai hagahuaidu huoloo gi mee.

2 Gei mee ga helekai gi digaula, “Dagu mee dela guu mee dagu hai, la hagalee hagatau gi godou mee ala guu hai. Di mee dulii dela ne hai go goodou digau Ephraim le e dahidamee hua e tanga i nia mee ala ne hai go dogu madahaanau damana huogodoo. 3 God gu dugu adu gi goodou gi daaligidia nia dagi dogolua o Midian, go Oreb mo Zeeb. Ma di aha guu hai ko au dela belee hagatau gi di mee deelaa?” Di madagoaa Gideon ne helekai beenei, gei digau Ephraim gu hagalee hagawelewele.

4 Di madagoaa deenei, gei Gideon mo ana gau dauwa e dolu lau (300) gaa dau gi di monowai Jordan, ga lloo adu laa lodo di maa. Digaula gu duadua, gei e waluwalu hua igolo nadau hagadaumee. 5 Di nadau dau adu gi di waahale go Sukkoth, Gideon ga helekai gi digau o di waahale deenei boloo, “Dumaalia, wanga ina hunu palaawaa gi agu gau dauwa. Digaula gu duadua, gei au e waluwalu nia king Midian go Zebah mo Zalmunna.”*

6 Nia dagi o Sukkoth ga helekai, “Gimaadou e wanga madau meegai gi au gau dauwa eimaha? Gei goe digi gumidia a Zebah mo Zalmunna!”

7 Gei Gideon ga helekai, “E humalia hua! Malaa, di madagoaa Dimaadua ma ga dugu mai a Zebah mo Zalmunna gi di au, gei au ga haga mamaawa goodou gi nia manga laagau duduia mono lau laagau haga laudia gili dangada mai i di anggowaa!” 8 Gideon ga hanadu gi di waahale go Penuel gaa hai labelaa dana dangidangi gi nia daangada ala i golo, gei digau o Penuel ga hai anga labelaa go telekai la hua dela ne hai go digau Sukkoth. 9 Gei Gideon ga helekai gi digaula, “Di madagoaa au ga hanimoi labelaa i di aali, gei au gaa oho di angulaa mihalii deenei!”

10 Zebah mo Zalmunna la nogo i Karkor mo nau gau dauwa. Digau dauwa hua e madangaholu maa lima mana (15,000) ala ne dubu i digau dauwa huogodoo o di anggowaa, gei e lau madalua mana (120,000) ne mmade. 11 Gideon ga hanadu i hongo di ala i taalinga di anggowaa, i bahi i dua o Nobah mo Jogbehah, ga heebagi haga homouli gi di gau dauwa digaula, ga daaligi digaula. 12 Nia king Midian dogolua go Zebah mo Zalmunna guu llele gi daha, gei Gideon ga waluwalu meemaa guu kumi, ga hidi mai ai nia gau dauwa huogodoo gu lellele dagidahi mmaadagu.

13 Di madagoaa Gideon ne hanimoi i tauwa, mee ne hana i hongo di Ala Nnoonua go Heres, 14 gei mee gaa kumi dana dama daane mai Sukkoth ga heheeu gi mee. Tama daane deelaa gaa hihi gi lala nia ingoo nia dagi o Sukkoth e mada hidu maa hidu (77). 15 Gideon gaa hana gi digau Sukkoth ga helekai, “Goodou e langahia di godou dee hiihai e hagamaamaa au? Goodou ne helekai bolo goodou e deemee di wanga godou meegai gi agu gau dauwa ala nogo duadua, idimaa, bolo au dela digi gumidia a Zebah mo Zalmunna. Malaa, aanei la meemaa!” 16 Gei Gideon ga dahi aga nia manga laagau duduia mono lau laagau haga laudia gili dangada mai i di anggowaa, ga dadaaligi nia dagi o Sukkoth. 17 Mee gu oho labelaa di angulaa mihalii i Penuel ga daaligi nia daane o di waahale deelaa.

18 Gideon ga heeu gi Zebah mo Zalmunna, “Nia daane e hai behee ala ne daaligi go goolua gii mmade i Tabor?”

Meemaa ga helekai, “Digaula e hai gadoo be goe, digaula huogodoo le e hai be nia dama daane ni di king.”

19 Gideon ga helekai, “Digaula la nia duaahina ni oogu, nia dama daane ni dogu dinana. Au e hai dagu hagamodu e donu bolo maa goolua ne digi daaligidia digaula gii mmade, gei au hagalee daaligi goolua gii mmade.” 20 Gideon ga helekai gi dana dama daane madua go Jether, “Daaligidia meemaa gii mmade!” Gei tama daane la digi dahi aga dana hulumanu dauwa. Mee nogo haga nonoogia, idimaa mee tama daane hua dulii.

21 Zebah mo Zalmunna ga helekai gi Gideon, “Heia, kooe hua daaligidia gimaua gii mmade. Ma taane dela e mee di hai tegau o nia daane.” Malaa, Gideon ga daaligi meemaa, gaa kae nia mee humu mee ala nogo i di gili nia uwa o nau manu ‘camel’.

22 Nomuli gei digau Israel ga helekai gi Gideon, “Goe dagia gimaadou, kooe mo o hagadili gi muli. Idimaa, kooe dela ne haga dagaloaha gimaadou gi daha mo digau Midian.”

23 Gideon ga helekai, “Au ga hagalee dagi goodou, ge dagu dama daane hogi ga hagalee dagi goodou. Ma go Dimaadua dela e hai di godou Dagi.” 24 Gei mee ga duudagi ana helekai, “Nnoo malaa gi helekai i di mee e dahi mai godou baahi. Tangada nei mo tangada nei i goodou gi gaamai gi di au dahi akai dalinga mai i nia mee akai dalinga ala ne kae go goodou.” (Idimaa, digau Midian, e hai be digau o di anggowaa ala i golo, e ulu nia akai dalinga goolo.)

25 Nia daangada ga helekai, “Gimaadou e tenetene di gowadu nia maa gi di goe.” Digaula gaa holo gi daha di nadau gahu, gei nia daangada guu dugu nadau akai dalinga gi hongo di gahu deelaa mai i nia mee ala ne kae. 26 Nia akai dalinga ala ne hai gi nia goolo ala ne kae go Gideon la i hongo nia pauna e madahaa, deenei la hagalee haga puni gi nia mee humu mee ala i golo, nia hau uwa, nia gahu halatee luuli ala e ulu nia king Midian, be go nia hau ala nogo i di gili nia uwa o nadau manu ‘camel’. 27 Gideon gaa hai dana ada balu god gi nia goolo gaa dugu i dono guongo go Ophrah. Digau Israel huogodoo gu diiagi di nadau God, guu hula gi golo, e daumaha gi di ada balu god deelaa. Di mee deenei la guu hai di hele ang gi Gideon mo digau dono hale.

28 Malaa, Midian la gu haga magedaa go digau Israel, gu hagalee hai di mee e hagalliga ai. Tenua la guu noho i di aumaalia i lodo nia ngadau e madahaa (40), gaa dae loo gi di made o Gideon.

Di made o Gideon

29 Gideon gaa hana gi dono guongo gaa noho i golo. 30 Mee ana dama daane dogomada hidu (70), idimaa, mee e logo ono lodo. 31 Mee dono lodo hege labelaa i Shechem, guu hai dana dama daane gi mee, gei mee guu gahi a mee bolo Abimelech. 32 Gideon tama daane a Joash, ne made i dono madua, gaa danu i lodo taalunga o dono damana go Joash, i Ophrah, di waahale o di madahaanau o Abiezer.

33 I muli hua di made o Gideon, gei digau Israel gu hagalee manawa dahi ang gi Dimaadua labelaa, gu daumaha gi nia balu god Baal. Digaula gu hilihili di “Baal o di Hagababa” bolo e hai di nadau god, 34 gu hagalee hai hegau gi Dimaadua, go di nadau God, dela ne haga dagaloaha ginaadou gi daha mo nadau hagadaumee huogodoo ala nogo haganiga ginaadou. 35 Digaula gu hagalee tenetene gi di madahaanau o Gideon ang gi nia mee humalia huogodoo a mee ala ne hai ang gi digau Israel.

9

Abimelech

1 Tama daane Gideon go Abimelech gaa hana gi di waahale Shechem, di gowaa dela e noho ai nia duaahina o dono dinana, ga helekai gi digaula mo digau dono dinana huogodoo 2 bolo gi heeu gi digau Shechem boloo, “Dehee di godou mee dela e hiihai ginai? E hai nia dama daane e madahidu a Gideon huogodoo e dagi goodou, be tangada hua e dahi? Maanadu ina bolo Abimelech la di todo ni goodou.” 3 Nia duaahina tinana o maa ga helekai gi digau Shechem i nia mee aanei i di gili Abimelech, gei digau Shechem ga helekai bolo ginaadou e daudali a Abimelech, idimaa, mee tuaahina ni ginaadou. 4 Digaula gaa wanga gi mee nia silber e madahidu mai i nia silber o di hale daumaha o di “Baal o di Hagababa”, gei Abimelech gaa wanga nia silber aanei gi nia balu daangada belee hai ono ehoo. 5 Mee gaa hana gi di hale o dono damana i Ophrah, ga daaligi ono duaahina go nia dama Gideon e madahidu gii mmade i hongo tadugalaa e dahi. Gei ogo Jotham go tama daane kaedahi dulii la ne bala hagammuni, digi daaligidia. 6 Digau huogodoo Shechem mo Beth-Millo ga dagabuli mai gi di laagau ‘oak’ haga madagu i Shechem, di gowaa e hai a Abimelech gii hai di king.

7 Di madagoaa Jotham ne longono ia di mee deenei, gei mee gaa hana gi tomo di Gonduu Gerizim, gaa wolo gi nua gi digaula, “Hagalongo mai gi di au, goodou go digau Shechem, gei God ga hagalongo adu gi goodou. 8 Dahi madagoaa hua, gei nia laagau tomo ga dagabuli mai belee hilihili di nadau king. Digaula ga helekai gi di laagau olib boloo, ‘Hanimoi, e hai di madau king’. 9 Gei ogo di laagau olib ga helekai, ‘Maa au gaa dagi goodou, gei au e hai gi hagalee hai agu lolo ala belee hagalaamua nia god mo nia daangada.’ 10 Nomuli gei nia laagau ga helekai gi di laagau ‘fig’ boloo, ‘Hanimoi, e hai di madau king.’ 11 Gei di laagau ‘fig’ ga helekai boloo, ‘Maa au gaa dagi goodou, gei au e hai gi hagalee hai ogu golee maangala.’ 12 Nia laagau ga helekai gi di laagau ‘grape’ boloo, ‘Hanimoi e hai di madau king.’ 13 Di laagau ‘grape’ ga helekai, ‘Maa au gaa dagi goodou, gei au e hai gi hagalee hai agu waini, ala e hai nia god mo nia daangada gi tenetene.’ 14 Gei nia laagau ga helekai gi di laagau duduia boloo, ‘Goe hanimoi e hai di madau king.’ 15 Di laagau duduia ga helekai, ‘Maa goodou e hiihai bolo au e hai di godou king, lloomoi laa, e noho i lala dogu malu. Maa goodou ga haga deeai, gei di ahi ga ulaula mai i ogu manga duduia gaa dudu nia laagau ‘cedar’ o Lebanon.’ ”

16 Gei Jotham ga duudagi adu dana helekai boloo, “E hai behee? Goodou gu hagamaanadu guu donu humalia bolo goodou gaa hai a Abimelech gii hai di godou king? E hai behee? Goodou gu hagalabagau a Gideon mo di hai hagahumalia dono madahaanau, gii tau gi nia mee humalia Gideon ala ne hai? 17 Maanadu ina bolo dogu damana la nogo heebagi i godou gili. Mee gu de hagahuodia dono mouli belee benebene goodou gi daha mo digau Midian. 18 Gei dangi nei, gei goodou gu hai baahi gi di madahaanau o dogu damana. Goodou gu daaligi nia dama daane a maa gii mmade, nia daane e madahidu i hongo di hadugalaa e dahi, mai hua i di gili o Abimelech, go dana dama daane mai i baahi dana ahina hai hegau, idimaa mee tuaahina ni goodou, gei goodou guu hai a mee di king o Shechem. 19 Maa di godou mee dela ne hai dangi nei gi Gideon mo dono madahaanau le e humalia gei e donu, malaa, noho laa tenetene i baahi o Abimelech, ge heia a mee gi tenetene adu gi goodou. 20 Maa ga hagalee hai beelaa, gei di ahi la gi hanimoi i Abimelech e dudu digau Shechem mo Beth-Millo. Di ahi gi hanimoi i digau Shechem mo Beth-Millo e dudu Abimelech.” 21 Nomuli, gei Jotham guu lele guu noho i Beer, idimaa, mee nogo madagu i dono duaahina go Abimelech.

22 Abimelech ne dagi a Israel i nia ngadau e dolu. 23 Gei God gaa hai Abimelech mo digau Shechem gi huaidu i nadau mehanga, digaula gu hai baahi gi Abimelech. 24 God ne hai di mee deenei bolo di hala Abimelech mo digau Shechem ala ne daaligi nia dama daane madahidu a Gideon, gaa hui labelaa gi digaula. 25 Digau Shechem ga palapala hagammuni e dadaumada Abimelech i hongo nia gonduu, gei digaula e kae nia mee ni daangada huogodoo ala e loomoi laalaa. Di hai deenei gu haga iloo gi Abimelech.

26 Nomuli gei Gaal, tama daane Ebed, ga hanimoi gi Shechem mo ono duaahina daane, gei digau Shechem gu hagadagadagagee gi mee. 27 Digaula huogodoo gaa hula gi nadau hadagee waini, guu hadi nia golee laagau ‘grape’, gaa hai nia waini gaa hai di nadau hagamiami. Digaula gaa hula gi lodo di hale daumaha o di nadau god, ga miami, inuinu, gaa hai nadau helekai haga gadagada dangada i Abimelech. 28 Gaal ga helekai, “Gidaadou la nia daangada hai behee i Shechem? Gidaadou e ngalua gi Abimelech eiaha? Mee koai? Mee la tama daane ni Gideon! Gei Zebul e daudali nnelekai a Abimelech, gei gidaadou e aha ala e hai hegau gi mee? Hagalongo gi godou damana maadua go Hamor*, dela ne haga duu aga di godou madahaanau damana! 29 Au bolo au gi dagi hua laa digau aanei, gei au ga daa gi daha Abimelech. Au ga helekai gi mee bolo gi hagatogomaalia ina ana gau dauwa, gi lloomoi e heebagi!”

30 Zebul, tagi di waahale deelaa, ga hagawelewele dana longono ia nnelekai Gaal ne hai. 31 Mee ga hagau ana gau kae hegau gi Abimelech i Arumah belee helekai boloo, “Gaal, tama daane Ebed mo ono duaahina gu lloomoi gi Shechem, digaula hagalee dumaalia adu gi di goe gi ulu gi lodo di waahale. 32 Deenei laa, goe mo au gau dauwa gaa hula boo, gaa pala hagammuni i lodo henua. 33 Luada daiaa i di hobo di laa, goodou heebagi gi di waahale. Gaal mo ana daane ma ga lloo aga e hai baahi adu gi goodou, goodou heebagi hagamahi i godou mahi huogodoo!”

34 Abimelech mo ana gau dauwa gaa hula boo gaa pala i di gili Shechem, i nadau hagabuulinga daangada e haa. 35 Di madagoaa o Abimelech mo ana gau dauwa ne mmada gi Gaal e hanimoi e ulu gi daha, gaa duu i di bontai di waahale, digaula ga tuu aga mai nia gowaa nogo pala ai. 36 Gei Gaal gaa mmada gi digaula, ga helekai gi Zebul, “Mmada, ma nia daane e lloo ia i tomo nia gonduu.”

Zebul ga helekai, “Aalaa la hagalee nia daangada. Ma nia malu hua i hongo nia gonduu.”

37 Gaal ga helekai labelaa, “Mmada, ma nia daane e lloo ia gi lala taalinga di gonduu, digau labelaa e lloomoi taalinga di ala mai di laagau ‘oak’ o digau halahala mee!”

38 Zebul ga helekai gi mee, “Aahee la au helekai huogodoo llauehe dolomeenei? Ma kooe dela ne heeu be gidaadou e aha ala e hai hegau gi taane deenei go Abimelech. Aanei la go nia daangada nogo hai ginai au kai haga gadagada dangada. Hula dolomeenei heebagi gi digaula.” 39 Gei Gaal gaa dagi digau Shechem ga heebagi gi Abimelech. 40 Abimelech gu hanadu i muli Gaal, gei Gaal guu lele. Digau dogologo gu lauwa, gu tugi adu loo gi di bontai di waahale. 41 Abimelech guu noho i Arumah, gei Zebul gu hagabagi a Gaal mo ono duaahina gi daha mo Shechem, gei digaula gu deemee loo di noho i golo.

42 Di laangi nomuli, gei Abimelech ga longono ia bolo digau Shechem e hagabaubau bolo e hula gi lodo henua. 43 Gei mee gaa wwae ana gau dauwa i nia buini e dolu, gaa hula gaa pala hagammuni i lodo henua, gaa tali. Dono gidee i nia daangada e loomoi, e ulu gi daha mo di waahale, mee ga hanimoi gi daha mo di gowaa nogo pala hagammuni ai belee daaligi digaula. 44 Di madagoaa Abimelech mo dana buini gau dauwa nogo hula hagalimalima belee abaaba nia bontai di waahale, nia buini e lua ala i golo ga heebagi gi nia daangada i lodo henua, gu daaligi digaula huogodoo. 45 Teebagi ne hai i lodo di laangi dogomaalia. Abimelech guu kumi di waahale, gu daaligi ono daangada, gu oho di maa, guu gahu dono gelegele gi nia toolo.*

46 Di madagoaa digau huogodoo o Shechem ala nogo noho i lodo di abaaba ne longono di hai deenei, digaula gaa hula laa lodo di gowaa e pala ai i lodo di hale daumaha o di “Baal o di Hagababa”. 47 Abimelech gu haga iloo ginai bolo digaula gu dagabuli i golo, 48 gei mee gaa hana mo ana gau dauwa gi tomo di Gonduu Zalmon. Mee ga dahi mai dana dalai, gaa tuu dana manga laagau, ga aamo gi hongo dono bakau. Mee ga helekai gi ana daangada gi hagalimalima heia be dana hai ne hai. 49 Digaula huogodoo guu hele nadau hegemanga gu daudali Abimelech, ga hagabae nadau manga laagau i di gili di gowaa e pala hagammuni ai nia daangada, gaa dudu nia maa, gei nia daangada e mana (1,000) ala nogo i lodo di gowaa abaaba deelaa, nia daane mono ahina, guu mmade huogodoo.

50 Nomuli, gei Abimelech gaa hana gi Thebez, ga haganiga di waahale deelaa, gaa kumi di maa. 51 Di angulaa hagaloohi mau dangihi nogo i di gowaa deelaa, gei digau huogodoo di waahale mo nadau dagi guu llele guu pala i golo. Digaula guu tai ginaadou gi lodo, guu hula gi nua gi di ulu di hale. 52 Di madagoaa Abimelech ne hanimoi belee heebagi gi di angulaa hagaloohi, mee gaa hana gi di bontai belee dudu di angulaa. 53 Gei di ahina ga hudu iha dana hadu mmili palaawaa gi di libogo o maa, di libogo o maa gu mahaa.* 54 Gei Abimelech ga helekai hagalimalima gi tama daane nogo dagidagi ana goloo heebagi boloo, “Daaligidia au gi dau hulumanu dauwa. Au e de hiihai gi tangada ga helekai bolo au ne daaligi hua go di ahina.” Tama daane deelaa ga daaligi a Abimelech gi dana hulumanu dauwa. 55 Di madagoaa digau Israel ne mmada bolo Abimelech la guu made, digaula huogodoo guu hula gi nadau guongo.

56 Deenei di hai a God ne haga donu ang gi Abimelech dana hai hala ne hai gi dono damana dela ne daaligi ono duaahina daane e mada hidu gii mmade. 57 God gu hagaduadua labelaa nia daangada o Shechem gi nadau mee huaidu ne hai, gii hai be nnelekai a Jotham, tama daane a Gideon, ne helekai bolo ia ga haga halauwa digaula.

10

Tola

1 I muli di made Abimelech, Tola, tama daane a Puah, go tama daane a Dodo, ga hanimoi belee haga mehede digau Israel. Mee tangada mai di madawaawa Issachar e noho i Shamir i lodo tenua gonduu o Ephraim. 2 Mee nogo dagi Israel i nia ngadau e madalua maa dolu, gei mee gaa made gaa danu i Shamir.

Jair

3 I muli Tola, gei ogo Jair, tangada mai Gilead, gaa dagi Israel i nia ngadau e madalua maa lua. 4 Mee ana dama daane e motolu nogo lellele i hongo nia manu ‘donkey’ e motolu. Digaula nadau waahale e motolu i tenua go Gilead, e gahigahi hua igolo bolo nia waahale lligi a Jair. 5 Gei Jair gaa made gaa danu i Kamon.

Jephthah

6 Digau Israel gu ihala labelaa gi Dimaadua, e daumaha gi nia god dilikai go nia Baal mo nia Astarte mo nia god o Syria, Sidon, Moab, Ammon, mo Philistia. Digaula gu diiagi Dimaadua gu hagalee daumaha gi Mee. 7 Gei Dimaadua gu hagawelewele gi digau Israel, gu dumaalia gi digau Philistia mo Ammon gi haga magedaa ina digau Israel. 8 Nia ngadau e madangaholu maa walu, digaula nogo dagi mo di hagaduadua digau Israel ala nogo noho i tenua digau Amor i Gilead i bahi i dua Jordan. 9 Digau Ammon gu lloo adu laa lodo di monowai Jordan belee heebagi gi nia madawaawa Judah, Benjamin mo Ephraim. Israel gu haingadaa huoloo.

10 Gei digau Israel ga tangi anga gi Dimaadua, ga helekai, “Gimaadou gu ihala adu gi di Goe, idimaa, gimaadou gu diiagi Goe go di madau God, gu daumaha gi nia balu god go nia Baal.”

11 Dimaadua ga helekai, “Nia daangada o Egypt, Amor, Ammon, Philistia, 12 Sidon, Amalek, mo digau Maonite ne haga huaidu goodou i lodo di madagoaa gu doo gi daha, gei goodou ga tangi mai gi di Au. Au digi benabena ina goodou gi daha mo nia haingadaa mai digaula? 13 Gei goodou nogo diiagi hua Au i golo, ga daumaha gi nia balu ieidu, malaa, Au ga hagalee daa labelaa goodou gi daha mo nia haingadaa. 14 Hula, tangi ang gi nia god ala ne hilihili go goodou. Heia digaula gi benabena ina goodou gi daha mo godou haingadaa!”

15 Gei digau Israel ga helekai gi Dimaadua, “Gimaadou gu ihala. Heia dau mee dela e hiihai ginai, gei benabena ina gimaadou dangi nei.” 16 Malaa, digaula gaa kili gi daha nadau balu god, ga daumaha gi Dimaadua, gei Dimaadua gu daamaha gi nia haingadaa digau Israel.

17 Digau dauwa Ammon ga hagatogomaalia e heebagi, ga haga tuu nadau hale laa i Gilead. Digau Israel ga dagabuli mai gi di gowaa e dahi, ga haga tuu nadau hale laa i Mizpah i Gilead. 18 Digau Israel mo nadau dagi ga heheeu i nadau mehanga, “Ma koai dela gaa dagi di heebagi ang gi digau Ammon? Tangada dela gaa dagi tauwa, go mee dela e dagi nia daangada huogodoo i Gilead.”

11

1 Jephthah, tangada dauwa maaloo mai Gilead, tama daane ni di ahina huihui dono huaidina. Dono damana go Gilead 2 guu hai labelaa ana dama daane gi dono lodo donu. Nadau tomo aga gi nua, gei digaula ga hagabagi a Jephthah gii hana gi daha mo di nadau hale. Digaula ne helekai gi mee, “Goe hagalee hai mee gi di mee mai tadau damana. Goe tama daane ni tuai ahina.” 3 Jephthah guu lele gi daha mo ono duaahina gaa noho i tenua go Tob. Mee gaa hai dana hagabuulinga balu daangada e heehee i muli o mee.

4 Nomuli gei digau Ammon ga hai tauwa gi digau Israel. 5 Di madagoaa di hai deenei ne hai, nia dagi o Gilead guu hula e laha mai a Jephthah mai tenua go Tob. 6 Digaula ga helekai gi Jephthah, “Hanimoi e dagi gimaadou gii mee di madau heebagi gi digau Ammon.”

7 Jephthah ga helekai, “Goodou ne de hiihai mai huoloo gi di au gaa hono au gi daha mo di hale dogu damana. Goodou gu i lodo di haingadaa dolomeenei, e aha ala e lloomoi gi di au?”

8 Digaula ga helekai gi Jephthah, “Gimaadou e huli adu gi di goe dolomeenei, idimaa, gimaadou e hiihai bolo goe e hana i madau mua e heebagi gi digau Ammon, e dagi digau Gilead huogodoo.”

9 Jephthah ga helekai gi digaula, “Maa goodou gaa lahi au gi muli gi dogu guongo e heebagi gi digau Ammon, gei Dimaadua gaa hai au gi maaloo, gei au gaa hai di godou dagi.”

10 Digaula ga helekai, “Gimaadou e donu ginai. Dimaadua la go di madau dangada hagadootonu.”

11 Jephthah gaa hana dalia nia dagi o Gilead, gei nia daangada gaa hai a mee gii hai di nadau dagi. Jephthah ga hagi aga dono manawa i Mizpah i mua nnadumada Dimaadua.

12 Jephthah ga hagau ana daangada kae hegau gi di king o Ammon mo dana helekai, “Dau dee donu mai gi gimaadou la di aha? Goe ne heebagi mai eiaha?”

13 Di king o Ammon ga helekai gi nia gau kae hegau a Jephthah, “Di madagoaa digau Israel ne loomoi i Egypt, digaula guu kae agu gowaa mai di monowai Arnon gaa hana gi di monowai Jabbok mo di monowai Jordan. Goodou gaamai nia maa gi muli dolomeenei i di aumaalia.”

14 Jephthah ga hagau labelaa ana gau kae hegau gi di king o Ammon, 15 mo dana helekai, “Ma hagalee donu bolo Israel guu kae tenua o Moab be go tenua o Ammon. 16 Deenei di mee ne hai: Digau Israel ne hagatanga i Egypt, gaa hula laa hongo di anggowaa, gaa hula gi di Malua o Aqaba* ga lloomoi gi Kadesh, 17 ga hagau nadau gau kae hegau gi di king o Edom belee dangi anga i di nadau hula laa hongo tenua o maa. Gei di king o Edom hagalee dumaalia. Digaula gu heeu labelaa gi di king o Moab, gei mee hagalee dumaalia labelaa bolo digaula e hula laa lodo dono henua. Gei digau Israel ga noho hua i Kadesh.* 18 Nomuli, gei digaula gaa hula laa hongo di anggowaa, laa daha Edom mo Moab, gaa dau adu loo gi bahi i dua i Moab, di baahi gi daha di monowai Arnon. Digaula gaa noho i golo, digi hula laa lodo di monowai Arnon, idimaa ma tagageinga ni Moab.* 19 Digau Israel ga hagau nadau daangada kae hegau gi Sihon, di king o Amor dela nogo dagi i Heshbon, gaa dangi gi di king gi dumaalia anga gi ginaadou gii hula laa lodo dono henua gi di nadau henua. 20 Sihon digi dumaalia gi digau Israel. Mee ne haga dagabuli mai ana gau dauwa huogodoo gaa noho i Jahaz, ga heebagi gi digau Israel. 21 Dimaadua, di God o digau Israel, guu hai digau Israel gi maaloo i Sihon mo ana gau dauwa. Malaa, digau Israel gaa kae nnenua huogodoo digau Amor ala nogo noho i tenua deelaa. 22 Digaula gaa noho i nnenua huogodoo digau Amor mai di monowai Arnon i bahi i ngaaga gaa tugi i di monowai Jabbok i bahi i ngeia, mo mai di anggowaa i bahi i dua gaa tugi i di monowai Jordan i bahi i dai.* 23 Ma go Dimaadua, go di God digau Israel, dela ne hagabagi gi daha digau Amor i mua ana daangada, digau Israel. 24 Goe e hagamada e kae di maa gi muli? Goe e mee di daahi nia mee di godou god go Chemosh ne gowadu gi di goe. Gei gimaadou ga daahi nia mee huogodoo ala ne gaamai go Yihowah, di madau God, gi gimaadou. 25 Goe e hagabau bolo goe e mada humalia i Balak, tama Zippor, di king o Moab? Mee digi hai baahi gi Israel, be guu hai dana dauwa mai gi gimaadou.* 26 Israel nogo noho i Heshbon mo Aroer i nia ngadau e dolu lau, mo nia waahale i nau gili, mo nia waahale i taalinga di monowai Arnon. Goe e aha dela digi lahia digaula gi muli i nia madagoaa huogodoo aanei? 27 Deeai, au digi hai dagu mee huaidu adu gi di goe. Goe e hai dau mee hai gee dela e hai au dauwa mai gi di au. Dimaadua la go tangada hai gabunga. Mee gaa hai dana hagamodu i mehanga digau Israel mo digau Ammon dangi nei.” 28 Malaa, di king Ammon hagalee hagalongo gi nnelekai mai baahi o Jephthah.

29 Di Hagataalunga Dimaadua gu hanimoi gi baahi o Jephthah, gei mee gaa hana laa lodo Gilead mo Manasseh ga hanimoi gi muli gi Mizpah i Gilead, gaa hana gi Ammon. 30 Jephthah gaa hai dana hagababa hagamodu ang gi Dimaadua boloo: “Goe ma ga gaamai gi di au di maaloo i digau Ammon, 31 gei au gaa dudu dagu tigidaumaha go tangada dela ma ga ulu matagidagi gi daha mo dogu hale belee heetugi mai i dogu hanimoi i dogu maaloo. Au ga gowadu tangada deelaa e hai ai tigidaumaha.”

32 Jephthah ga hanadu laa lodo di monowai Arnon, e heebagi gi digau Ammon, gei Dimaadua gaa hai a mee gi maaloo. 33 Mee ne heebagi gi digaula mai i Aroer gaa hana gi di gowaa i di gili Minnith, nia waahale huogodoo e madalua, gaa hana loo gaa tugi i Abel-Keramim. Nia daangada dogologo gu daaligi guu mmade, gei digau Ammon gu haga magedaa go digau Israel.

Tama ahina Jephthah

34 Di madagoaa Jephthah ne hana gi dono hale i Mizpah, tama ahina a maa ga hanimoi belee heetugi gi mee, e gagaalege ge dadaagala i di ‘tambourine’. Mee go tama ahina hua e dahi a maa. 35 Dono madagoaa ne mmada gi mee, gei Jephthah ga hahaahi ono gahu i dono lodo huaidu, ga helekai, “Oo, dagu dama ahina, goe e oho dogu manawa. Ma e aha dela e hai loo kooe dela e haga mmae au? Au guu hai dagu hagababa hagamodu gi Dimaadua dela e deemee dagu haga hai gee.”*

36 Tama ahina ga helekai gi mee, “Maa goe guu hai dau hagababa gi Dimaadua, heia dau mee ne helekai ai bolo e hai mai gi di au, i Dimaadua dela gu dugu adu dau tala di hui gi o hagadaumee digau Ammon.” 37 Mee gaa dangi gi dono damana, “Heia di mee dahi deenei mai gi di au. Dugua mai nia malama e lua e hana iei au mo ogu ihoo gi taele i hongo nia gonduu e manawa gee iei au gi dogu made tama ahina madammaa.” 38 Jephthah gu dumaalia gi mee gii hana, ga hagau a mee gii hana i nia malama e lua. Mee gaa hana mo nia hoo o maa, gaa hula gi tomo nia gonduu ga manawa gee, idimaa mee gaa made gei mee digi hai dono lodo ge ana dama ai. 39 I muli nia malama e lua, gei mee ga hanimoi gi muli gi dono damana. Tamana gaa hai dana mee dela ne hagababa ang gi Dimaadua. Gei mee guu made tama ahina madammaa.

Deenei taamada o di hangahaihai mouli o digau Israel, 40 bolo nia dama ahina Israel e hula gi daha i lodo nia laangi e haa i nia ngadau huogodoo e haga manawa gee ang gi tama ahina Jephthah o Gilead.

12

Jephthah mo digau Ephraim

1 Nia daane Ephraim e hagatogomaalia e heebagi; digaula ne hula gi Zaphon laa lodo di monowai Jordan, ga helekai gi Jephthah, “Goodou e aha ala e loomoi belee heebagi gi digau Ammon ge hagalee gahi gimaadou belee hula i godou muli? Gimaadou gaa dudu doo hale gi lala i hongo do libogo!”

2 Jephthah ga helekai gi digaula, “Au mo agu daangada la gu lagalagamaaloo damana ang gi digau Ammon. Au gu gahigahi goodou, gei goodou digi benabena ina au gi daha mo digaula. 3 Dogu mmada bolo goodou hagalee daa au gi daha mo di haingadaa, gei au gu de hagahuodia dogu mouli, gu hanadu laa hongo tagageinga ga heebagi gi digaula, gei Dimaadua guu hai au gi maaloo. Gei goodou e aha ala e loomoi e heebagi mai gi di au dolomeenei?” 4 Jephthah ga haga dagabuli mai nia daane Gilead huogodoo gi di gowaa e dahi, ga heebagi ga haga magedaa digau Ephraim, idimaa digau Ephraim gu helekai, “Goodou digau Gilead i lodo Ephraim mo Manasseh, goodou ne llele gi daha mo Ephraim!” 5 Di hai belee daahi digau Ephraim gi dee hula gi daha, digau Gilead guu kumi nia gowaa i di gili di monowai Jordan ala e mee di hula laa lodo di monowai gi di baahi dela i golo. Di ingoo hua tangada Ephraim ma ga hagamada belee hana laa lodo di monowai, gei nia daane Gilead ga heeu, “Goe tangada Ephraim?” Maa mee ga helekai boloo, “Deeai,” 6 gei digaula gaa hai gi mee bolo gi helekai boloo, “Shibboleth”, gei mee ga helekai boloo, “Sibboleth”, idimaa mee e de iloo ia di gahi di ingoo donu. Digaula ga daaligi a mee gii made i di gowaa dela e hulahula ai nia daangada laa lodo di monowai Jordan. Di madagoaa deelaa, gei nia daangada e madahaa maa lua mana (42,000) ne daaligi gii mmade.

7 Jephthah nogo dagi Israel i nia ngadau e ono. Gei mee gaa made gaa danu i dono gowaa i Gilead.

Ibzan, Elon, mo Abdon

8 I muli Jephthah, gei Ibzan tangada mai Bethlehem gaa dagi Israel. 9 Mee ana dama daane e motolu, ge motolu dama ahina. Mee guu wanga ana dama ahina gii hai nadau lodo i daha mo di nadau madahaanau, ga laha mai nia dama ahina e motolu mai daha mo di nadau madahaanau e lodo gi ana dama daane. Ibzan nogo dagi Israel i nia ngadau e hidu, 10 gei mee gaa made gaa danu i Bethlehem.

11 I muli Ibzan, gei Elon tangada mai Zebulun gaa dagi Israel i nia ngadau e madangaholu, 12 gei mee gaa made gaa danu i Aijalon i lodo tenua go Zebulun.

13 I muli Elon, gei Abdon tama daane Hillel mai Pirathon gaa dagi Israel. 14 Mee ana dama daane e madahaa, ana dama daane nadau dama daane e motolu, digaula e lellele i nia manu ‘donkey’ e madahidu. Abdon nogo dagi Israel i nia ngadau e walu, 15 gei mee gaa made gaa danu i Pirathon, i tenua o Ephraim i lodo tenua gonduu o digau Amalek.

13

Di haanau o Samson

1 Digau Israel gu ihala labelaa gi Dimaadua, gei Mee gaa dugu anga gi digau Philistia gi dagia digaula i lodo nia ngadau e mada haa. 2 Di madagoaa deelaa, gei taane nogo i golo dono ingoo go Manoah mai di waahale go Zorah. Mee tangada ni di madawaawa o Dan. Di lodo o maa di ahina dee huwa nogo deemee di hai ana dama. 3 Tangada di langi o Dimaadua ga haga gila gi di ahina deelaa, ga helekai, “Goe di ahina dee huwa nogo deemee di hai au dama, malaa, goe ga hai dama hoohoo mai, gaa hai dau dama daane. 4 Goe hudee inu nia waini be nia dagaao ala i golo, ge hudee gai di ingoo hua di mee i nia meegai ala e bule, 5 gei i muli dau dama ma ga haanau, goe hagalee loo e tuu nia ngaahulu di libogo o maa, idimaa, mee ga hagadabu ang gi God mai i dono haanau, e hai di nasarait.** Mee ga daamada dana hegau dela e haga dagaloaha digau Israel gi daha mo di mogobuna o digau Philistia.”

6 Gei di ahina deelaa gaa hana ga hagi anga gi dono lodo boloo, “Taane mai baahi o God ne hanimoi gi di au e dina be tangada di langi o God, e hagamadagudagu dangada. Au digi heeu gi mee be mee ne hanimoi i hee, gei mee digi hagia mai dono ingoo. 7 Gei mee gu helekai mai bolo au ga hai dama, gaa hai dagu dama daane. Mee ne helekai mai bolo au gi hudee inu nia waini be nia dagaao ala i golo, be e gai nia meegai ala guu bule, idimaa, tama daane le e hagadabu ang gi God gadoo be di nasarait i di waalooloo o dono mouli.”

8 Gei ogo Manoah ga dalodalo gi Dimaadua, ga helekai, “Meenei Dimaadua, dumaalia mai, heia taane a God dela ne hagau mai Kooe gi hanimoi labelaa gi gimaua, e hagi mai be di maa di aha dela e hai gi tama daane deelaa ma ga haanau.”

9 God guu hai gii hai be nia helekai a Manoah, ge tangada di langi o God gu hanimoi labelaa gi di ahina, i di madagoaa a mee nogo noho ai i hongo di gowaa maalama. Di lodo o maa la nogo hagalee i baahi o mee, 10 gei mee gaa lele ga hagi anga gi dono lodo, “Mmada! Taane dela ne hanimoi gi di au anadilaangi, la gu haga gila mai labelaa!”

11 Manoah ga du gi nua, ga daudali dono lodo, gaa hana gi taane deelaa, ga heeu, “Goe go taane dela ne helekai gi dogu lodo?”

Mee ga helekai, “Uaa.”

12 Gei Manoah ga helekai, “Maa au helekai ma ga kila aga, gei ogo tama daane le e hai gii hai dana aha? Di mouli behee e hai go mee?”

13 Tangada di langi o Dimaadua ga helekai, “Doo lodo le e hai gii hai nia mee huogodoo ala ne hagi anga ko au gi mee. 14 Mee hagalee hai gii gai di ingoo hua di mee mai di laagau ‘grape’, mee hagalee hai gi inu nia waini be nia dagaao ala i golo, be e gai tei meegai ala guu bule. Mee e hai gii hai nia mee huogodoo ala ne hagi anga ko au gi mee.”

15-16 Manoah e de iloo ia bolo ma tangada di langi o Dimaadua, gei Manoah ga helekai gi mee, “Dumaalia malaa, hudee hana. Gimaua e dunu adu dau damaa kuudi.”

Gei ogo tangada di langi ga helekai, “Maa au gaa noho, gei au hagalee gai gulu meegai. Maa goolua e hiihai e hai di maa, dudu ina di maa be tigidaumaha ang gi Dimaadua.”

17 Manoah ga helekai, “Hagia mai gi gimaua do ingoo gii mee gimaua di hagalaamua goe i di madagoaa ma ga kila aga ai au helekai.”

18 Tangada di langi ga heeu, “Goe e hiihai bolo gi iloo dogu ingoo eimaha? Ma di ingoo haga gologolo dangada.”*

19 Manoah gaa kae dana damaa kuudi mono golee palaawaa, gaa wanga gi hongo di hadugalaa ga tigidaumaha ang gi Dimaadua. Gei di mee haga gologolo tangada e hai i di madagoaa deelaa. 20-21 Di madagoaa nia ulaula e hula gi nua mai di gowaa dudu tigidaumaha, Manoah mo dono lodo gaa mmada gi tangada di langi o Dimaadua e hana gi nua gi di langi i lodo di ulaula. Manoah ga modongoohia laa bolo taane deelaa la go tangada di langi o Dimaadua. Mee mo dono lodo gaa tinga gi hongo di gelegele, ge nau golomada e huli gi hongo nia gelegele. Nomuli, gei meemaa gu hagalee mmada labelaa gi tangada di langi deelaa.

22 Manoah ga helekai gi dono lodo, “E donu bolo gidaua nei bolo gaa mmade, idimaa, gidaua guu mmada gi God!”

23 Gei dono lodo ga helekai, “Maa nei bolo Dimaadua la gu hiihai bolo e daaligi gidaua, gei Mee hagalee dahi mai tau tigidaumaha. Gei Mee hagalee hagi mai nia mee aanei, be e hagamodongoohia mai nia mee i di madagoaa deenei.”

24 Di ahina deelaa ga haanau dana dama daane, gaa wanga dono ingoo go Samson. Di tama la gaa tomo aga, gei ogo Dimaadua e hagahumalia a mee. 25 Gei nia mahi di Hagataalunga o Dimaadua ga daamada ga hagamaaloo a mee i di madagoaa o mee nogo i mehanga Zorah mo Eshtaol i lodo di waahale laa a Dan.

14

Samson mo di ahina o Timnah

1 Di laangi e dahi, gei Samson gaa hana gi lala gi Timnah, ga gidee ia dahi dama ahina o Philistia i golo. 2 Mee gaa hana gi muli gi dono guongo, ga hagi anga gi dono damana mo dono dinana boloo, “Tama ahina Philistia i Timnah gu hiihai ginai au. Laha mai a mee. Au e hiihai e lodo gi mee.”

3 Tamana mo tinana o maa ga heeu gi mee, “Goe e aha dela e hana gi digau bouli o Philistia bolo e lodo ginai? Goe e deemee di gida dau dangada i lodo do mada haanau be i baahi tadau daangada huogodoo?”

Gei Samson ga helekai gi dono damana, “Deelaa dagu dangada e hiihai ginai au bolo goe gi gaamai gi di au. Au e hiihai gi mee.”

4 Nia maadua o maa la digi iloo bolo ma go Dimaadua dela e dagi a Samson gii hai di mee deenei, idimaa, Dimaadua e halahala di madagoaa humalia belee heebagi gi digau Philistia. Di madagoaa deelaa, gei digau Philistia la nogo dagi Israel.

5 Malaa, Samson gaa hana gi Timnah dalia dono damana mo dono dinana. Di nadau lloo adu laa lodo nia hadagee waini ala i Timnah, gei Samson ga longono ia di laion e nguunguu. 6 Di madagoaa hua deelaa, gei di mogobuna o Dimaadua guu hai a Samson gi maaloo, gei Samson ga haahi lua di laion gi ono lima be tamaa kuudi. Gei mee digi hagi anga ina dana mee dela ne hai gi ono maadua.

7 Gei mee gaa hana ga helehelekai gi tama ahina deelaa, gei mee gu hiihai gi mee. 8 Nia laangi dulii nomuli, gei Samson gaa hana belee lodo gi mee. Dono hanadu i hongo di ala, gei mee gaa hana gi daha mo di ala belee mmada gi di laion dela ne daaligi ko ia, gei mee gu homouli ne mmada gi tagabae lamu mo nia mee maangala i lodo tuaidina di laion. 9 Mee ga llagu mai nia mee maangala gi lodo ono lima, gaa hana mo di gaigai nia maa. Gei mee gaa hana gi dono damana mo dono dinana gaa wanga ana mee gi meemaa. Meemaa guu gai nia maa, gei Samson digi hagi anga gi meemaa bolo ia ne gaamai nia maa mai i lodo tuaidina o di laion made.

10 Tamana o maa gaa hana gi di hale o di ahina, gei ogo Samson gaa hai dana hagamiami i golo. Deenei di hai e nnoo mau e haihai go nia dama daane ala ga hai lodo. 11 Di madagoaa digau Philistia ne mmada gi mee, digaula ga hagau nadau dama daane e motolu belee noho i baahi o mee. 12-13 Samson ga helekai gi digaula, “Au ga hagi adu dahi ala mee e dongo go goodou. Maa tei goodou guu dongo di maa i mua nia laangi e hidu o tagamiami, gei au gaa wanga gi tangada nei mo tangada nei i goodou dahi gahu lenge humalia mo tei bida gahu humalia. Gei maa goodou digi dongo di maa i mua nia laangi e hidu o tagamiami, gei goodou gaamai gi di au nia mee labelaa beelaa.”

Gei digaula ga helekai, “Hagia mai di ala mee gi hagalongo gimaadou.”

14 Gei mee ga helekai, “Mai i lodo di mee gai mee e lloomoi ai nia mee e gai. Mai i lodo di mee e maaloo e lloomoi ai nia mee e maangala.”

I muli nia laangi e dolu, gei digaula digi gida tadinga di ala mee deelaa. 15 Di haa laangi i nia laangi e hidu aalaa, gei digaula ga helekai gi di lodo o Samson, “Halahalau ina doo lodo gi hagia mai tadinga di ala mee deenei. Maa goe ga hagalee hai, gei gimaadou gaa dudu di hale do damana, gaa dudu goe dalia di maa. E hai behee? Goolua ne gahi mai gimaadou belee kae madau goloo go goolua?” 16 Di lodo Samson gaa hana gi mee mo di dangi, ga helekai gi mee, “Goe hagalee e aloho i di au! Goe e ginagina i di au. Goe ne hai dau ala mee gi ogu ihoo, gei goe digi hagia mai tadinga di maa!”

Gei mee ga helekai, “Mmada. Au digi hagi anga ina gi ogu maadua labelaa. Au e hagi adu di maa gi di goe eimaha?” 17 Gei di lodo o maa gu dangidangi i lodo nia laangi e hidu huogodoo o tagamiami. Mee ne hai ana helekai dee donu e logo, gei Samson ga hagi anga tadinga la gi mee i togohidu laangi. Gei ogo mee ga hagi anga di maa gi digau Philistia. 18 Malaa i di hidu laangi, i mua Samson ne hana gi lodo dono ruum kii, nia daane o di waahale ga helekai gi mee, “Ma di aha dela e mee di mada maangala i nia mee maangala ala ne hai go nia lamu? Ma di aha dela e mee di mada maaloo i di laion?”

Samson ga helekai “Maa goodou digi hagamaluu godou gelegele gi dagu kau, goodou deemee di iloo tadinga o di ala mee dolomeenei.”

19 Di madagoaa hua deelaa, di mogobuna o Dimaadua guu hai a Samson gi maaloo, gei mee gaa hana gi lala gi Ashkelon, ga daaligi ana daane e motolu gii mmade, ga daa gi daha nadau goloo gaa wanga nia gahu humalia gi nia daane ala ne dongo di ala mee. Nomuli gei mee gaa hana gi dono guongo, e hagawelewele huoloo i di mee dela ne hai. 20 Gei di lodo o maa la guu wanga gi taane dela nogo hai tangada haga modongoohia o di nau haga hai lodo.

15

1 Mai gi nomuli, i di madagoaa e hagi ai nia golee ‘wheat’, gei Samson gaa hana e heetugi gi dono lodo, gaa kae dana dama kuudi gi mee. Gei mee ga helekai gi tamana o maa, “Au e hiihai e hana gi di ruum o dogu lodo.”

Gei mee hagalee dumaalia ang gi mee gii hana. 2 Mee ga helekai gi Samson, “Au nei gu hagabaubau bolo goe gu de hiihai gi mee, gei au guu wanga a mee gi do ehoo hagaaloho. Gei tuaahina ahina dulii o maa le e mada madanga. Goe e mee di hai doo lodo gi mee.”

3 Samson ga helekai, “Tolongo nei gei au hagalee dau gi dagu hai dela gaa hai ang gi digau Philistia.” 4 Gei mee gaa hana gaa kumi ana manu ‘fox’ e dolu lau. Gei mee ga noonoo nia hugu digaula dau dogolua, gaa nnoo ginai nia lama ulaula i mehanga nia ‘fox’ aalaa. 5 Gei mee gaa dudu nia lama aalaa, ga diiagi digaula gii hula gi lodo nia hadagee ‘wheat’ digau Philistia. Di hai deenei dela ne hai, mee guu dudu nia golee palaawaa ala guu hadi, mo nia mee labelaa ala e tomo hua igolo i lodo nadau hadagee. Nia hadagee waini mo nia hadagee laagau olib la guu wwele labelaa. 6 Di madagoaa digau Philistia ne heeu be di ma koai dela ne hai di mee deenei, gei digaula ga iloo bolo ma go Samson dela ne hai di maa, idimaa, tamana o dono lodo go taane mai Timnah, la guu wanga di lodo Samson la gi dono ehoo. Gei ogo digau Philistia gaa hula gaa dudu di ahina deelaa mo dono damana gii mmade.

7 Samson ga helekai gi digaula, “Maa deenei go di godou hai e hai, malaa, au e hagamodu bolo au hagalee noho loo gaa dae loo gi dagu hui adu gi goodou!” 8 Mee ga heebagi gi digaula ga daaligi ana gau dogologo gii mmade. Gei mee gaa hana gaa noho i lodo di bongoo i di gonduu helemodu i Etam.

Samson e haga magedaa digau Philistia

9 Digau Philistia ga loomoi ga haga duu aga nadau hale laa i Judah, ga heebagi gi di waahale go Lehi. 10 Digau Judah ga heeu gi digaula, “Goodou e heebagi mai gi gimaadou eiaha?”

Digaula ga helekai, “Gimaadou ne lloomoi belee galabudi a Samson, gaa hai gi mee di hai a mee dela ne hai mai gi gimaadou.” 11 Malaa, digau e dolu mana (3,000) o Judah gaa hula gi di bongoo i di gonduu helemodu dela i Etam, ga helekai gi Samson, “Goe e de iloo bolo digau Philistia le e dagi gidaadou? Ma di aha dela ne hai kooe mai gi gidaadou?”

Gei mee ga helekai, “Au ne hai gi digaula di mee digaula dela ne hai mai gi di au.”

12 Digaula ga helekai gi mee, “Gimaadou ne lloomoi gi kinei belee nnoo goe, e wanga goe gi digaula.”

Samson ga helekai, “Goodou helekai mai haga huudonu, bolo goodou hagalee daaligi au gii made.”

13 Digaula ga helekai, “E humalia, gimaadou dela hua e nnoo goe, gaa wanga gi digaula. Gimaadou hagalee daaligi goe.” Malaa, digaula gaa nnoo a mee gi nia hali hoou e lua gaa lahi a mee i di bongoo deelaa.

14 Di madagoaa o mee ne dau i Lehi, digau Philistia gu llele mai gi mee mo di wwolowwolo gi mee. Di madagoaa hua deelaa, gei di mogobuna o Dimaadua gaa hai a mee gi maaloo, gei mee ga haga mmodummodu nia hali ala nogo i di gili ono lima mo ono babaalima, gadoo be nia gili hau guu wwele. 15 Gei mee gaa gida dana iwi gauwae damana o di manu ‘donkey’ dela dogo made hua. Mee ga dahi aga di maa gi nua, ga daaligi ana daangada e mana (1,000) gi di maa. 16 Gei Samson ga daahili,

“Au ne daaligi agu daangada e mana

gi di iwi gauwae manu ‘donkey’.

Au ne hagabae digaula gi nua i hagabae*

gi di iwi gauwae manu ‘donkey’.”

17 I muli di mee deelaa, gei mee gaa hudu di iwi gauwae deelaa la gi daha. Di gowaa dela nogo hai teebagi la gu haga ingoo bolo Ramath-Lehi.†

18 Gei ogo Samson gu hieinu huoloo, gei mee gaa wolo ang gi Dimaadua ga helekai, “Goe ne gaamai gi di au di aali damanaiee deenei. Malaa, dolomeenei gei au la gaa made i dogu hieinu, gaa kumi go digau bouli o Philistia?” 19 Gei ogo God ga haga mahuge dana gowaa i lodo di gelegele i Lehi, gei nia wai ga loo aga i lodo di maa. Samson ga inu, ga daamada ga manawa lamalia labelaa. Gei di monowai uwa aga deelaa la gu haga ingoo bolo En-Hakkore,‡ dolomeenei gei di maa i golo hua i Lehi.

20 Samson nogo madamada humalia i Israel i nia ngadau e madalua, di madagoaa digau Philistia nogo dagi tenua.

16

Samson i Gaza

1 Dahi laangi hua, gei Samson gaa hana gi di waahale o digau Philistia go Gaza, di gowaa ne heetugi iei mee gi di ahina huihui dono huaidina, gaa hana gaa kii i baahi o mee. 2 Nia daangada o Gaza ga iloo bolo Samson la i golo, gei digaula ga haganiga mai i di gili di gowaa deelaa, gaa tali a mee i di bontai di abaaba o di waahale, i di waalooloo o di boo. Digaula nogo noho deemuu i golo i di boo, e hagabaubau boloo, “Gidaadou gaa tali gi di luada, ga daaligi a mee gii made.” 3 Gei Samson ne kii hua gaa tugi i di madahidi waelua di boo. Gei mee ga ala aga hua, gaa oho di bontai di abaaba di waahale, mono duludulu mo di loogu mo nia mee huogodoo ala i golo. Mee gaa dugu nia maa gi hongo ono bakau, gaa kae gi tomo di gonduu dela e huli adu gi Hebron.

Samson mo Delilah

4 I muli di mee deenei, gei Samson ga hiihai gi di ahina dono ingoo go Delilah, dela e noho i di gowaa mehanga gonduu o Sorek. 5 Nia king o digau Philistia dogolima gaa hula gi di ahina deelaa, ga helekai, “Halahalau ina Samson gi hagia adu be ia e maaloo di aha, gii mee di lawalawa a mee, gaa hai a mee gi bagege. Gimaadou huogodoo tangada e dahi ga gowadu gi di goe nia bahihadu silber e mana maa lau (1,100).”

6 Delilah ga helekai gi Samson, “Dumaalia, hagia mai be di maa di aha dela e maaloo iei goe huoloo. Maa tangada ma ga hiihai e nnoo goe e hai goe gi bagege, mee e mee di hai di maa behee?”

7 Samson ga helekai, “Maa digaula ga lawalawa au gi nia uga hilahila hoou e hidu ala digi maangoo, gei au ga bagege be di ingoo hua tangada.”

8 Nia king o Philistia ga gaamai nadau uga hilahila hoou e hidu gi Delilah, nia uga digi haga maangoo ina, gei Delilah gaa nnoo a Samson. 9 Delilah la ana daane nogo talitali i lodo tuai ruum, gei Delilah gaa wolo gi nua, “Samson! Digau Philistia gu lloomoi!” Gei ogo Samson ga haga mmodummodu nia uga aalaa gadoo be nia deleedu ne tale gi di ahi. Malaa, digau Philistia la digi iloo hua igolo di mee dela e maaloo iei mee.

10 Delilah ga helekai gi Samson, “Mmada, goe ne halahalau au ge digi hagia mai gii donu. Dumaalia mai, hagia mai be goe e mee di lawalawa behee?”

11 Samson ga helekai gi mee, “Maa digaula gaa nnoo au gi nia hali hoou ala digi hai hegau ai, gei au ga bagege hua be di ingoo hua tangada.”

12 Gei ogo Delilah ga gaamai ana hali hoou gaa nnoo a mee. Gei Delilah gaa wolo gi nua, “Samson, digau Philistia gu lloomoi!” Nia daane la nogo tali i lodo tuai ruum. Gei Samson la ne haga mmodummodu nia hali gi daha mo ono lima gadoo be nia loahi deleedu.

13 Delilah ga helekai gi Samson, “Goe e halahalau au hua igolo, hagalee hagi mai gii donu. Hagia mai be goe e mee di nnoo behee?”

Samson ga helekai, “Maa goe gaa bini nia hugu belu ngaahulu e hidu i dogu libogo, ga daahi gii mau gi di laagau, gei au ga bagege hua be di ingoo hua tangada.”

14 Delilah gaa hai a mee gii kii, gaa bini nia hugu belu ngaahulu i di libogo o maa, gaa hai nia maa gii mau gi di laagau, gaa wolo, “Samson! Digau o Philistia gu lloomoi!” Gei Samson ga ala aga, ga hagamehede ono ngaahulu.

15 Gei ogo Delilah ga helekai gi mee, “Goe e helekai mai bolo goe e aloho i di au behee, be goe e halahalau hua au? Goe gu halahalau au haga dolu, gei goe digi hagia mai be di maa di aha dela e hai goe gi maaloo dangihi.” 16 Nia laangi huogodoo, gei di ahina deelaa le e heheeu gi mee di mee dela e maaloo iei mee. Samson gu hagalongo gee huoloo guu buhi i dono lodo dela e heheeu ana mee logo i di gili di mee deelaa, 17 ga hidi mai ei Samson ga hagi anga gi di ahina gii donu. Samson ga helekai, “Ogu ngaahulu la digi tuudia loo. Au ne hagadabu ang gi God be di nasarait* mai i dogu haanau. Maa ogu ngaahulu la gaa tuu gi daha, gei au ga deai ogu mahi ai, ga bagege hua be di ingoo hua tangada.”

18 Di madagoaa Delilah ne modongoohia bolo mee gu hagi anga gi deia telekai e donu, gei mee gaa kae dana haga iloo gi nia king o Philistia boloo, “Lloomoi labelaa hagadahi. Mee gu hagi mai gi di au di tonu.” Gei digaula ga lloomoi mo di gaamai nadau bahihadu dalia ginaadou. 19 Delilah gaa hai a Samson gii kii i dono baahi, ga gahi mai taane e tuu gi daha nia hugu belu e hidu o nia ngaahulu o Samson. Nomuli gei Delilah ga hagaduadua a mee, i mee dela gu deai ono mahi ai. 20 Gei Delilah gaa wolo gi nua, “Samson! Digau o Philistia la gu lloomoi!” Mee ga ala aga ga hagamaanadu boloo, “Au gaa hai au gi mehede be dagu hai dela nogo haihai.” Gei mee digi iloo ia bolo Dimaadua la gu diiagi ia. 21 Digau Philistia gaa kumi a mee, gaa kabe ono golomada gi daha. Digaula gaa lahi a mee gi di waahale o Philistia go Gaza, ga lawalawa a mee gi nia daula baalanga. Digaula ga haga ngalua a mee e olo ana palaawaa i lodo di hale galabudi. 22 Gei ogo nia ngaahulu o maa gu daamada guu tomo labelaa.

Di made o Samson

23 Nia king o digau Philistia ga dagabuli mai e hai di nadau hagamiami mo di hai di nadau tigidaumaha damanaiee ang gi di nadau god go Dagon. Digaula ga dadaahili boloo, “Di madau god guu hai gimaadou gi maaloo i di madau hagadaumee go Samson!” 24-25 Digaula nogo tenetene ga helekai, “Laha mai a Samson e haga gadagada gidaadou.” Di nadau madagoaa ne daa gi daha a mee mo di hale galabudi, digaula gaa hai a mee gii hai di mee e haga gadagada ginaadou, ga haga duu a mee i mehanga nia duludulu e lua. Digaula gaa mmada gi mee, gaa huwa di nadau daahili hagaamu gi di nadau god boloo: “Di madau god guu hai gimaadou gi maaloo i di madau hagadaumee, dela ne hagahuaidu madau henua mo di daaligi ana daangada dogologowaahee i gimaadou guu mmade!”

26 Samson ga helekai adu gi tamagiigi dela nogo kumi dono lima, nogo dagi ia, “Heia au gii bili gi nia duludulu ala e daahi di hale gi nua, au e hiihai e hagapale gi nia maa.” 27 Di hale deelaa la guu honu daane mo ahina. Gei ogo nia king o Philistia dogolima huogodoo la nogo i golo. Holongo nia daane mo nia ahina nia mana e dolu nogo i hongo tuatala nogo mmada gi Samson.

28 Gei ogo Samson ga dalodalo, “Meenei Tagi go Yihowah, dumaalia mai. Meenei God, langahia laa au, gaamai ogu mahi, deenei hua hagadahi, gii mee au di hai baahi hagadahi gi digau Philistia e haga tongaadahi au gi digaula ala ne daa gi daha ogu golomada e lua.” 29 Samson gaa kumi nia duludulu mugi lodo ala e daahi di hale. Gaa wanga ono lima gi di gili nia duludulu, gaa hono nia maa, 30 mo di wolo gi nua, “Heia au gii made dalia digau o Philistia!” Mee gaa hono nia duludulu e lua aalaa gi ono mahi huogodoo ala i dono baahi, gei di hale la gu meheu gi lala gi hongo nia king dogolima aalaa mo nia daangada huogodoo. Di madagoaa o maa ne made, gei mee ne daaligi ana daangada dogologo i ana daangada ne daaligi i dono madagoaa nogo mouli ai.

31 Nia duaahina daane o maa mo digau huogodoo o dono damana gu lloo ia belee kae tuaidina o maa. Digaula guu lahi a mee guu danu i mehanga nia waahale go Zorah mo Eshtaol i taalunga o dono damana go Manoah. Mee nogo hai di tagi ni digau Israel i nia ngadau e madalua.

17

Nia ada balu ieidu Micah

1 Taane dono ingoo go Micah nogo noho i lodo tenua gonduu o Ephraim. 2 Mee ga helekai gi dono dinana, “Di madagoaa tangada ne gaiaa au bahihadu silber e mana maa lau (1,100), goe gu haga halauwa tangada deelaa. Au ne longono bolo goe guu hai di maa. Mmada, aanei nia bahihadu, ma ko au dela ne kae nia maa.”

Tinana o maa ga helekai, “Dimaadua ga haga humalia laa goe, dagu dama daane!” 3 Gei Micah gaa wanga nia bahihadu gi dono dinana, gei dono dinana ga helekai, “Ko au hua deenei e wanga nia silber gi Dimaadua, belee daahi di halauwa gi dee hana gi dagu dama daane. Nia silber aanei le e hai di ada balu ieidu laagau e hii gi nia silber. Dolomeenei gei au e gowadu nia bahihadu silber gi muli.” 4 Gei mee gaa wanga nia bahihadu gi dono dinana. Tinana gaa kae e lua lau (200) gaa wanga gi tangada ngalua baalanga dela ne paa di ieidu laagau, gaa hii gi nia silber. Di ada deenei ne dugu i lodo di hale Micah.

5 Taane deenei go Micah la dana gowaa hai daumaha i golo. Mee guu hai ana ada balu ieidu mo di ‘ephod’,* gaa dongo dana dama daane e hai dana dangada hai mee dabu. 6 Di madagoaa deelaa, gei Israel nogo dono king ai. Nia daangada huogodoo gu hai hua nadau mee ala e bida hiihai ginai.*

7 I di madagoaa hua deelaa, tama daane i digau Levi nogo noho i di waahale go Bethlehem i Judah. 8 Mee ga hagatanga i Bethlehem belee halahala dono huai gowaa e noho ai. Mee gaa hana ga hanimoi gi di hale o Micah i lodo tenua gonduu o Ephraim.

9 Micah ga heeu gi mee, “Goe ne hanimoi i hee?”

Mee ga helekai, “Au tangada Levi mai Bethlehem i Judah. Au e halahala dagu gowaa e noho ai.”

10 Micah ga helekai, “Noho i dogu baahi. Hai dagu dangada hagamaamaa mo dagu dangada hai mee dabu, gei au ga gowadu nia bahihadu silber e madangaholu di ngadau e dahi, mo oo gahu mo au meegai.” 11 Tangada Levi guu donu ginai bolo e noho i baahi Micah, guu hai be tama daane ni mee. 12 Micah gaa dongo a mee e hai dana dangada hai mee dabu, gei mee gaa noho i lodo di hale Micah. 13 Micah ga helekai, “Gei di maa gu iai tangada Levi guu hai dagu dangada hai mee dabu, au e iloo bolo Dimaadua gaa hai nia mee gii gila humalia mai gi di au.”

18

Micah mo di madawaawa Dan

1 Di madagoaa deelaa, di king nogo i Israel ai. Nia laangi aalaa di madawaawa Dan nogo halahala henua belee kumi e noho ai, idimaa digaula digi kae nadau henua i mehanga nia madawaawa Israel. 2 Nia daangada Dan ga hilihili nadau daane humalia dogolima mai i lodo nia madahaanau huogodoo i lodo di madawaawa, ga hagau digaula mai nia waahale o Zorah mo Eshtaol mo nadau helekai e hagadina hagammuni nia mee i hongo tenua. Di nadau dau i lodo tenua gonduu o Ephraim, digaula gaa noho i di hale o Micah. 3 Nadau madagoaa nogo i golo, digaula ga modongoohia nia hagadilinga lee helekai o tangada Levi, digaula ga loomoi gi mee ga heeu, “Goe e hai dau aha i ginei? Ma koai dela ne laha mai goe gi kinei?”

4 Gei mee ga helekai, “Au dagu duhongo hegau i baahi o Micah dela e hui au dela e hai dana dangada hai mee dabu.”

5 Digaula ga helekai gi mee, “Dumaalia heeu gi God be gimaadou e haadanga lamalia i tolongo nei.”

6 Tangada hai mee dabu ga helekai, “Goodou hudee de nnoomaalia i dahi mee. Dimaadua e madamada humalia i goodou i tolongo nei.”

7 Gei nia daane dogolima ga hagatanga gaa hula gi di waahale o Laish. Digaula gaa mmada gi di noho di aumaalia o nia daangada e hai gadoo be digau Sidon. Digaula la digau e tenetene, e noho deemuu, hagalee lagalagamaaloo, nadau mee huogodoo ala e hiihai ginai gu i golo. Digaula e noho mogowaa i digau Sidon, ge hagalee buni anga gi nnuai daangada.

8 Di madagoaa nia daane dogolima ne hula gi muli gi Zorah mo Eshtaol, nia daangada ga heeu gi digaula nadau mee ala ne kida. 9 Digaula ga helekai, “Gidaadou ga heebagi gi Laish. Gimaadou guu mmada gi tenua, tenua le e humalia huoloo. Hudee noho i kinei, godou mee e hai ai. Hagalimalima e hula e kumi di maa! 10 Goodou gaa dau i golo, goodou gaa gida bolo nia daangada hagalee hai bolo goodou e hagabaubau huaidu. Ma tenua damana, nia mee huogodoo e hiihai ginai nia daangada i golo, gei God gu gowadu di maa gi goodou.”

11 Nia daane e ono lau (600) o di madawaawa Dan gu hagatanga i Zorah mo Eshtaol, gu togomaalia e heebagi. 12 Digaula gaa hula ga haga tuu nadau hale laa i bahi i dai o Kiriath-Jearim i Judah. Gaa hidi mai ai di gowaa deelaa e haga ingoo hua igolo bolo “Di Gowaa Noho o Dan”. 13 Digaula gaa hula mai di gowaa deelaa ga loomoi gi di hale o Micah i lodo tenua gonduu o Ephraim.

14 Gei nia daane dogolima ne hula belee hagadina hagammuni nia mee o tenua go Laish, ga helekai gi nadau ihoo, “E hai behee? Goodou e iloo bolo di ada balu ieidu e hii gi nia silber la i lodo di hale e dahi i nia hale aanei? Nia ada balu ieidu labelaa i golo mo di ‘ephod’. Goodou e hagabaubau bolo tadau maa di aha dela gaa hai?” 15 Gei digaula gaa hula gi lodo di hale Micah, di gowaa e noho ai tangada Levi, ga heeu be ia e hai behee. 16 Di madagoaa hua deelaa, gei digau dauwa e ono lau (600) nogo tuu i di bontai di abaaba, gu togomaalia e heebagi. 17 Nia daane hagadina hagammuni mee dogolima gaa hula haga huudonu gi lodo di hale, gaa kae di ada laagau balu ieidu dela ne hii gi nia silber, mo nia ada mee ala i golo, mo di ‘ephod’, gei tangada hai mee dabu e noho i di bontai dalia digau dauwa e ono lau (600).

18 Di madagoaa nia daane ne hula gi lodo di hale Micah gaa kae nia mee dabu, tangada hai mee dabu ga heeu gi digaula, “Goodou e hai di godou aha?”

19 Digaula ga helekai gi mee, “Hudee leelee. Hudee hai dau helekai e dahi. Hanimoi dalia gimaadou, e hai di madau dangada hai mee dabu mo tangada hagamaamaa. Goe hagalee hiihai bolo goe e hai tangada hai mee dabu o Israel hagatau, hagalee tangada hai mee dabu ni di madahaanau ni taane e dahi?” 20 Deenei guu hai tangada hai mee dabu gi tenetene huoloo, gei mee gaa kae nia mee dabu aalaa, gaa hana dalia digaula.

21 Digaula gaa huli gi muli ga hagatanga gaa hula, gei nadau dama, nadau manu, mo nadau mee huogodoo e hula i mua digaula.

22 Digaula gu mada mogowaa i di hale, gei Micah ga gahi mai ana gau ala e noho hoohoo ang gi deia belee heebagi. Digaula gu loomoi gu hoohoo mai gi digau Dan, 23 gaa wwolo gi digau Dan. Digaula ga huli mai gi muli ga heeu gi Micah, “Ma di aha? Goe ne hagadagabuli digau aanaa eiaha?”

24 Micah ga helekai, “Goodou e hai bolo aha: ‘Ma di aha?’ Goodou guu kae dagu dangada hai mee dabu mo nia god ne hai ko au. Agu maa ni aha ala guu dubu?”

25 Digau Dan ga helekai, “Goe e humalia belee hagalee hai au helekai, gi de hagawelewele digau aanei, ga heebagi adu gi di goe. Goe mo doo hale hagatau la gaa mmade.” 26 Gei digau Dan gaa hula. Gei Micah guu mmada bolo digaula e maaloo balua i deia, ga huli hua gi muli gaa hana gi dono hale.

27-28 I muli digau Dan ne kae tangada hai mee dabu mo nia mee Micah ne hai, digaula gaa hula ga heebagi gi digau Laish, di waahale digau noho tenetene, noho deemuu ala nogo i di gowaa mehanga gonduu dela e noho labelaa di waahale go Beth-Rehob. Digaula gu daaligi nia daangada, guu dudu di waahale. Hagalee tangada belee benebene digaula gi daha mo di haingadaa ai, idimaa Laish le e mogowaa i Sidon, gei digaula digi hai nadau ihoo gi nia daangada i golo ai labelaa. Digau Dan guu hau hoou di waahale guu noho gi lala i golo. 29 Digaula guu huli di ingoo di waahale mai Laish ang gi Dan, gi di nadau damana madua go Dan, tama daane ni Jacob. 30 Digau Dan gu haga duu aga di ada mee e daumaha ginai, gei Jonathan, tama daane a Gershom, dono damana go Moses, e hai tangada hai mee dabu ni digau Dan, gei ono hagadili e hai digau hai mee dabu gaa dae loo gi di lahi galabudi o nia daangada. 31 Nia ada balu ieidu a Micah nogo i golo i di waalooloo o di Hale laa o God nogo duu i Shiloh.

19

Tangada Levi mo dono lodo hege

1 Nia laangi aalaa, i mua digau Israel ne hai di nadau king, tangada Levi nogo noho i lodo tenua gonduu o Ephraim. Mee ne lahi dana dama ahina mai Bethlehem i Judah belee hai dono lodo hege. 2 Gei di ahina ga hagalee manawa dahi gi mee, gaa hana gi muli gi di hale dono damana i Bethlehem, gaa noho i golo i nia malama e haa. 3 Taane deelaa ga haga maanadu bolo ia e hana i muli o mee, e hagamada e longilongi a mee gi hiihai di hanimoi gi deia. Mee gaa lahi dana dangada hai hegau, ge lua manu ‘donkey’ dalia eia. Di ahina gaa hai tangada Levi gi ulu gi lodo di hale, gei di madagoaa tamana di ahina ne mmada gi mee, gaa hai dana hagaaloho gi mee. 4 Tamana ga hiihai gi tangada Levi gii noho i golo, gei mee gaa noho nia laangi e dolu. Taga hai lodo ga miami gaa noho i golo i nia boo aalaa. 5 Luada o togo haa laangi, meemaa ga aala aga hagaluada loo ga togomaalia belee hula. Gei tamana di ahina ga helekai gi tangada Levi, “Hai di gulu mee e gai i mua. Gi maaluu goolua haga humalia. Goolua ga hula laa nomuli.”

6 Nia daane dogolua gaa noho gi lala ga miami mo di inu di gowaa e dahi. Tamana di ahina ga helekai gi taane Levi, “Noho i kinei boo nei, tenetene.”

7 Tangada Levi ga du gi nua belee hana, gei tamana ga helekai gi mee bolo gii noho, gei mee gaa noho labelaa i di boo deelaa. 8 Luada loo o togo lima laangi, gei mee ga daamada bolo e hagatanga, gei tamana di ahina ga helekai, “Dumaalia, hagamolooloo. Taalia gi muli di oodee dangi nei.” Gei meemaa gaa noho ga miami di gowaa e dahi.

9 Di madagoaa taane mo dono lodo hege mo tangada hai hegau ga daamada e hula labelaa, tamana di ahina ga helekai, “Mmada, ma hoohoo ga hiahi dolomeenei, goodou e humalia hua e noho boo nei. Hoohoo hua ge di maa ga bouli, noho i kinei e tenetene. Daiaa goodou ga aala aga limalima gaa hula gi di godou guongo.”

10-11 Gei taane gu hagalee hiihai e noho i di boo labelaa i golo, gei mee mo dono lodo hege ga daamada gaa hula, mo dana dangada hai hegau mo ana manu ‘donkey’ e lua mo nia hii goloo nonua. Di nadau hoohoo gi Jebus, dela go Jerusalem, ge di maa gu hoohoo gi di hiahi, tangada hai hegau ga helekai gi dono dagi, “Gidaadou e aha ala hagalee noho i ginei i lodo di waahale digau Jebus?”

12-13 Tagi o maa ga helekai, “Gidaadou hagalee e hagamolooloo i di waahale ono daangada hagalee digau Israel. Gidaadou ga hula hua gaa noho boo i Gibeah be go Ramah.” 14 Digaula ga diiagi Jebus, gaa hula i di nadau ala. Di ulu di laa, gei digaula gaa dau gi Gibeah i lodo di guongo di madawaawa Benjamin. 15 Digaula gaa hula gi daha mo di ala belee noho i di boo deelaa i golo. Digaula ga ulu gi lodo di waahale deelaa, gaa noho gi lala i lodo di gowaa heetugi dangada, gei deai tangada ne lahi digaula belee noho boo i dono hale ai.

16 Di nadau noho i golo, taane madua ga hanimoi laalaa i di hagaodi gi muli o ana moomee di laangi i di gowaa dogi mee. Mee tangada mai tenua gonduu o Ephraim, e noho dolomeenei i Gibeah. (Digau i golo di waahale deelaa la digau mai di madawaawa Benjamin.) 17 Taane madua ga gidee digaula i lodo di gowaa heetugi dangada ga heeu, “Goodou e hula gi hee? Goodou ne loomoi i hee?”

18 Tangada Levi ga helekai, “Gimaadou nogo i Bethlehem i Judah, gei dolomeenei e hula gi di madau guongo i lodo tenua gonduu i Ephraim. Tangada e benebene gimaadou i di boo ai, 19 ma e aha maa gimaadou madau meegai i golo ang gi madau manu ‘donkey’, nia palaawaa mo nia waini ang gi dogu lodo hege mo au, mo ang gi dagu dangada hai hegau. Nia mee huogodoo e hiihai ginai gimaadou gu i golo i madau baahi.”

20 Taane madua ga helekai, “Goodou e gahi mai gi lodo dogu hale! Au ga madamada humalia i goodou. Goodou hagalee kii i lodo di gowaa heetugi dangada deenei.” 21 Taane madua gaa lahi digaula ga haangai nadau manu ‘donkey’. Digaula gaa tono nadau wae ga miami.

22 Digaula gu tenetene ge digau huaidu mai di waahale ga haganiga di hale deelaa ga dugidugi di bontai, ga helekai gi taane madua, “Laha mai taane dela ne hanimoi dalia goe. Gimaadou e hiihai e hai di manawa manu gi mee!”

23 Taane madua gaa hana gi malaelae, ga helekai gi digaula, “Deeai, ogu ihoo hagaaloho! Dumaalia! Hudee heia di mee huaidu! Taane deenei la taane e benebene koau. 24 Mmada! Deenei di lodo hege o maa mo dagu dama ahina madammaa. Au ga laha mai meemaa dolomeenei, gei goodou gaa mee di lahi meemaa. Heia goodou mee ala e hiihai e hai gi meemaa. Gei hudee heia di mee huaidu huoloo gi taane deenei!”* 25 Gei nia daane gu de hiihai e hagalongo gi mee. Gei taane Levi gaa dugu dono lodo hege gi di malaelae gi baahi digaula. Digaula gaa hono a mee gaa hai di manawa manu gi mee, ga hagahuaidu a mee di waalooloo di boo gaa dae loo gi di luada.

26 Luada loo, gei di ahina ga hanimoi gaa hinga gi lala i di bontai di hale taane madua, di gowaa dela e iai dono lodo. Di ahina la nogo i golo hua i di madagoaa gu maalama mai. 27 Dono lodo ga ala aga di luada deelaa, gaa huge di bontai belee hana, gei mee ga gidee dono lodo hege e moe i mua di hale ge ono lima belee bili gi di bontai. 28 Mee ga helekai gi mee, “Du gi nua, gaa hula.” Gei di ahina digi helekai. Gei mee gaa dugu tuaidina o maa gi hongo di manu ‘donkey’, gaa hana gi dono guongo. 29 Dono madagoaa ne dau i golo, ga ulu gi lodo di hale, ga dahi mai dana hulumanu. Mee ga dahi mai tuaidina o dono lodo hege, ga duuduu gii hai nia gunga e madangaholu maa lua, gaa kae nia gunga e dagi dahi gi nia madawaawa e madangaholu maa lua o Israel.* 30 Digau huogodoo ala ne mmada gi di maa, ga helekai, “Gidaadou digi longono loo di mee huaidu beenei! Di mee beenei ne hai ai loo, tugi di hagatanga digau Israel i Egypt, gaa dae mai gi dolomeenei. Gidaadou e hai gii hai tadau hai gi di maa! Ma di aha dela gaa hai?”

20

Israel haga togomaalia gi tauwa

1 Nia daangada Israel huogodoo mai Dan i bahi i ngeia gaa tugi i Beersheba i bahi i ngaaga, mo mai Gilead i bahi i dua gu hai hegau gi di gahigahi dela ne hai. Digaula ga dagabuli mai gi di gowaa e dahi i mua o Dimaadua i Mizpah. 2 Nia dagi o nia madawaawa Israel huogodoo nogo dau i tagabuli o nia daangada a God, gei digau dauwa e haa lau mana (400,000) gu i golo. 3 Nia daangada o Benjamin ga longono bolo digau Israel ala i golo huogodoo la gu dagabuli i Mizpah.

Digau Israel ga heeu, “Hagia mai gi gimaadou, be dehee di hai ne hai di mee hala deenei?” 4 Tangada Levi dela dono lodo hege ne daaligi gii made ga helekai, “Gimaua mo dogu lodo hege ne hula gi Gibeah i lodo tenua Benjamin belee noho i golo di boo deelaa. 5 Nia daane o Gibeah ga loomoi gi di au, ga haganiga di hale boo. Digaula ne belee daaligi au, gei digaula ne hono hua dogu lodo hege, gaa hai di manawa manu gi mee, gei mee la guu made. 6 Au gaa kae tuaidina o maa, ga duuduu gaa kae nia baahi dagi dahi gi nia madawaawa Israel. Digau aanei la guu hai di hai huaidu huoloo ge haga langaadia i tadau mehanga. 7 Goodou huogodoo i ginei la digau Israel. Gidaadou gaa hai tadau aha gi di hai deenei?”

8 Nia daangada huogodoo gaa tuu i nua di gowaa e dahi, ga helekai, “Tangada e dahi i gidaadou e hana gi dono guongo ai, hagalee hilihili be mee e noho i lodo di hale laa be di hale. 9 Deenei tadau mee gaa hai: Gidaadou e hilihili hunu daane e heebagi gi Gibeah. 10 Dahi baahi madangaholu o nia daane Israel e dahi aga nia meegai gi digau dauwa, gei digau i golo e hula e daaligi digau Gibeah gi di nadau hai huaidu dela ne hai i Israel.” 11 Nia daane Israel huogodoo gu dagabuli gi di mee hua e dahi, bolo e heebagi gi di waahale deelaa.

12 Nia madawaawa Israel ga hagau nadau daangada kae hegau laa lodo tenua hagatau o di madawaawa Benjamin belee heeu boloo, “Ma di hala behee deenei guu hai go goodou? 13 Dolomeenei dugua mai digau huaidu i Gibeah, gei gimaadou ga daaligi digaula gii mmade, e daa gi daha nia hai huaidu beenei mo Israel.”

Gei nia daangada o Benjamin digi hagalongo gi digau Israel aalaa. 14 Nia daangada mai nia waahale huogodoo o Benjamin gu loomoi gi Gibeah belee heebagi gi digau Israel ala i golo. 15-16 Digaula ne gahi mai nadau gau dauwa e madalua maa ono mana (26,000) mai i nadau waahale i di laangi deelaa. Digaula gu gahi mai labelaa nia daane Gibeah hilihili e hidu lau (700) ala nadau lima gau ihala. Digaula huogodoo aanei e mee di puu di ngaahulu gi tagabaeha komii. 17 Digau Israel ala i golo gu hagabudu mai nadau gau dauwa gu kuulu gi nia hai heebagi e haa lau mana (400,000).

Tauwa gi nia daangada Benjamin

18 Digau Israel gaa hula gi di gowaa hai daumaha i Bethel, ga heeu gi God i golo, “Dehee di madawaawa e humalia e heebagi gi nia daangada Benjamin matagidagi?”

Dimaadua ga helekai, “Di madawaawa Judah.”

19 Luada dono daiaa, gei digau Israel ga daamada gaa hula gaa noho hoohoo gi di waahale o Gibeah. 20 Digaula gaa hula ga heebagi gi digau dauwa Benjamin, gaa dugu nadau gau dauwa gii huli gi di waahale. 21 Digau dauwa Benjamin ga ulu gi daha mo di nadau waahale, gei i mua di hagaodi di laangi, digaula gu daaligi nadau gau dauwa Israel e madalua maa lua mana (22,000). 22-23 Digau Israel gaa hula gi di gowaa daumaha, ga manawa gee i mua o Dimaadua gaa dae loo gi di hiahi. Digaula ga heeu gi Mee, “Gimaadou e hula labelaa e heebagi gi madau duaahina go digau Benjamin?”

Dimaadua ga helekai, “Uaa.”

Digau dauwa Israel ga hagamaaloo aga nadau manawa, ga haga noho nadau gau dauwa gi di gowaa e dahi nogo noho ai ginaadou di laangi nomua. 24 Digaula gaa hai di lua heebagi gi di gau dauwa Benjamin. 25 I di lua holongo, digau Benjamin ga loomoi gi daha mo Gibeah, ge tolongo deenei digaula gu daaligi digau dauwa o Israel e madangaholu maa walu mana (18,000). 26 Digau Israel guu hula gi Bethel manawa gee. Digaula gaa noho i mua o Dimaadua digi miami gaa dae loo gi di hiahi. Digaula gaa hai nadau tigidaumaha hagadaubuni, gaa dudu nadau tigidaumaha haga dogomaalia, huogodoo ne hai i mua Dimaadua. 27-28 Tebedebe o di Hagababa a God la nogo i Bethel i nia laangi aalaa, gei Phinehas tama daane Eleazar, go tama daane Aaron la nogo dagi Tebedebe deelaa. Nia daangada ga heeu gi Dimaadua, “Gimaadou e hula labelaa e heebagi gi madau duaahina nia daangada o Benjamin, be gimaadou gaa hai bolo gimaadou guu lawa, gu magedaa.”

Dimaadua ga helekai, “Heebagi, daiaa gei Au gaa hai goodou gi maaloo i digaula.”

29 Digau Israel gaa dugu nadau gau dauwa hagammuni i di gili Gibeah. 30 Tolu holongo, digaula gaa hula e hai baahi gi digau dauwa Benjamin, ga haga noho nadau gau dauwa i di baahi e huli gi Gibeah, be di nadau hai i mua. 31 Digau Benjamin ga loomoi belee heebagi, ga hula hua gi daha mo di waahale. Gadoo be di nadau hai i mua, digaula ga daamada ga dadaaligi hunu gau Israel i lodo tenua i hongo di ala dela e hana gi Bethel mo Gibeah. Digaula ne daaligi digau Israel holongo nia daangada e motolu (30). 32 Digau Benjamin ga helekai, “Gidaadou gu haga magedaa digaula be di hai i mua.”

Gei digau Israel ne bilaan bolo e hula gi muli e hagadali digaula gi daha mo di waahale, gii hula gi hongo nia ala. 33 Di baahi gau dauwa damana Israel ga hagammuu gi muli ga haganohonoho nadau buini i Baal-Tamar, gei nia daane ala nogo haganiga Gibeah ga llele mai gi daha mo nadau gowaa nogo pala hagammuni ai i lodo tenua hadugalaa i di gili di waahale. 34 Nia gau dauwa madangaholu mana (10,000) ala ne hilihili mai digau Israel huogodoo, ga heebagi gi Gibeah, gei di heebagi nogo haingadaa. Digau Benjamin digi iloo bolo ginaadou gaa hai gi mooho gi daha. 35 Dimaadua guu hai digau Israel gi maaloo i digau dauwa Benjamin. Digau Israel ne daaligi nadau gau e madalua maa lima mana ge lau (25,100) i di laangi deelaa, 36 gei digau Benjamin gu iloo bolo ginaadou gu magedaa.

Di maaloo digau Israel

Di baahi damana digau dauwa Israel gu lloomoi gi muli gi daha mo digau Benjamin, idimaa digaula nogo hagadagadagagee gi nadau gau ala nogo daalo hagammuni i di gili o Gibeah. 37 Nia daane aanei gaa llele haga limalima gi Gibeah, ga haga modoho gi daha i lodo di waahale, ga daaligi nia daangada huogodoo i golo gii mmade. 38 Di buini gau dauwa damana Israel mo nia daane nogo pala hagammuni guu hai di nadau ada mee haga iloo. Digaula ma gaa mmada gi di huiahi damana e hanaga i di waahale, 39 gei digau Israel ala i hongo di gowaa dauwa, la gii huli gi muli. Di madagoaa deelaa, gei nia daangada Benjamin la gu daaligi digau motolu o Israel. Digau Benjamin ga helekai ang gi ginaadou boloo, “Uaa, gidaadou gu haga magedaa digaula be gidaadou i mua.” 40 Gei di ada haga iloo mee ga gila aga, di huiahi gaa hana gi nua mai di waahale. Digau Benjamin gaa mmada gi nadau muli, gu homouli gi di waahale hagatau gu ulaula. 41 Digau Israel gaa huli gi muli, gei digau Benjamin gu lellele dagi dahi, gu mmaadagu huoloo i di nadau iloo bolo ginaadou ga daaligi gi daha. 42 Digaula gaa hula gi muli gi daha mo digau Israel, ga llele gi di gowaa maalama, gu deemee di llele gi daha. Digaula gu i mehanga nia buini gau dauwa damana mo nia daane e loomoi i di waahale, gei digaula gu daaligi guu mmade. 43 Digau Israel gu duuli nadau hagadaumee, digi noho, ga waluwalu digaula gaa dae loo gi bahi i dua o Gibeah, ga dadaaligi digaula gi mmademmade. 44 Digau dauwa koia e maaloo Benjamin e madangaholu maa walu mana (18,000) gu daaligi guu mmade. 45 Digau ala i golo guu huli guu llele gi lodo henua gi Tadugalaa Rimmon. Digau e lima mana (5,000) i digaula ne daaligi gii mmade i hongo nia ala. Digau Israel gu waluwalu hua igolo digaula, gaa tugi i Gidom, e lua mana (2,000) ne daaligi. 46 Huogodoo, digau dauwa hagamataane o Benjamin e madalua maa lima mana (25,000) la gu daaligi guu mmade i di laangi deelaa.

47 Gei nia daane e ono lau (600) guu mee di llele gi Tadugalaa Rimmon, gaa noho i golo i nia malama e haa. 48 Digau Israel gaa huli gi muli ga hai baahi gi digau Benjamin, ga daaligi digaula huogodoo, nia daane, nia ahina, nia damagiigi, mo nia manu. Digaula guu dudu nia waahale huogodoo i tenua deelaa.

21

Nia lodo ang gi di madawaawa Benjamin

1 Di madagoaa digau Israel ne dagabuli i Mizpah, digaula gu hagababa ang gi Dimaadua: “Deai tangada i gimaadou e dumaalia gi taane o Benjamin gi lodo gi dana dama ahina ai.” 2 Malaa, nia daangada Israel gaa hula gi Bethel gaa noho gi lala i golo i mua o God, gaa dae gi di hiahi. Digaula gu manawa gee huoloo, gu tangitangi gi nua boloo, 3 “Meenei Dimaadua, di God o Israel, di mee deenei la ne hai di aha? Ma e aha go di madawaawa Benjamin dela ga hagalee i Israel?”

4 Luada loo dono daiaa, nia daangada gaa hau di nadau gowaa dudu tigidaumaha i golo. Digaula gaa hai di nadau tigidaumaha hagadaubuni, gaa dudu nia tigidaumaha hagadogomaalia. 5 Digaula ga heeu, “Ma di madawaawa i golo mai i nia madawaawa Israel ala digi hula gi tagabuli nogo hai i Mizpah?” (Digaula guu hai di hagababa bolo tangada ma ga hagalee hana gi Mizpah le e daaligi gii made). 6 Digau Israel gu tilikai hualaa gi nadau duaahina digau Benjamin, ga helekai, “Dangi nei Israel guu ngala dono madawaawa e dahi. 7 Di madau maa di aha e hai e wanga nia lodo ang gi nia daane Benjamin ala e dubu? Gimaadou gu hagababa hagamodu ang gi Dimaadua bolo gimaadou hagalee wanga madau dama ahina gi digaula.”

8 Di nadau heeu be di maa di buini mai nia madawaawa Israel dela digi hana gi tagabuli Mizpah, digaula gaa gida bolo deai tangada e dahi mai di waahale o Jabesh i Gilead ne hana gi golo ai. 9 I di gahigahi ne hai go digau dauwa, gei deai tangada mai Jabesh ne helekai ai. 10 Malaa, tagabuli ga hagau nadau daane haga mataane e madangaholu maa lua mana (12,000) mo di nadau hegau boloo, “Hula daaligidia gii mmade nia daangada huogodoo i Jabesh, mono ahina mo nia dama. 11 Daaligidia nia daane huogodoo mo nia ahina huogodoo ala hagalee madammaa.” 12 Digaula guu kida nadau dama ahina madammaa e haa lau (400) i mehanga nia daangada i Jabesh, gei digaula gu laha mai digaula gi Shiloh i Canaan.

13 Tagabuli hagatau ga hagailoo gi digau Benjamin ala nogo i Tadugalaa o Rimmon gaa hai bolo tauwa la guu lawa. 14 Digau Benjamin ga lloomoi gi muli, gei digau Israel ala i golo gaa wanga gi digaula nia dama ahina mai Jabesh, ala digi daaligidia go digaula. Gei digaula hagalee dohu.

15 Nia daangada gu tilikai hualaa gi digau Benjamin, idimaa Dimaadua gu oho di hagadaubuni o nia madawaawa Israel. 16 Nia dagi tagabuli ga helekai, “Nia ahina o di madawaawa Benjamin la gu hagalee. Ma di aha dela e hai go gidaadou e dahi aga nia lodo nia daane ala e dubu? 17 Israel hagalee hai gi hagalee dono madawaawa e dahi. Gidaadou e hai gii gida di ala e hai di madawaawa Benjamin gii noho hua igolo. 18 Gei gidaadou e deemee di dumaalia gi digaula e lodo gi tadau dama ahina, idimaa gidaadou gu haganoho di haga halauwa tangada dela ma ga dugu anga tangada Benjamin gi lodo gi dana dama ahina.”

19 Digaula ga hagabaubau, “Tagabuli ngadau o Dimaadua i Shiloh la gu hoohoo mai.” (Shiloh la i bahi i ngeia Bethel, mo i bahi i ngaaga Lebonah, mo i bahi i dua di ala i mehanga Bethel mo Shechem). 20 Digaula ga helekai gi digau Benjamin, “Hula, pala hagammuni i lodo nia hadagee waini, 21 ga madamada. Nia dama ahina Shiloh ma ga lloomoi belee gaalege, goodou ga lloomoi gi daha mo nnadagee waini. Tangada e dahi i goodou tei gi gumidia dono lodo mai i nia dama ahina aalaa, gaa lahi gi tenua o Benjamin. 22 Maa nadau damana be nia duaahina ga lloomoi gi goodou ga helekai hai baahi, helekai gi digaula boloo, ‘Dumaalia mai gi gimaadou e benebene digaula, idimaa gimaadou hagalee ne lahi digaula mai godou baahi i lodo tauwa belee hai madau lodo. Gei goodou digi gaamai digaula gi gimaadou, deelaa laa goodou digi hala i di oho di godou hagababa hagamodu ne hai!’ ”

23 Digau Benjamin guu hai di hai deenei. Digaula gu hilihili nadau lodo mai nia dama ahina nogo hai nadau gaalege i Shiloh gaa lahi digaula gi daha. Digaula gaa hula gi di nadau henua, gaa hau labelaa nadau hale gaa noho i golo. 24 Di madagoaa deelaa, gei digau Israel huogodoo gu hagatanga guu hula labelaa gi nadau gowaa mo nadau madahaanau mo nadau guongo donu.

25 Di madagoaa deelaa, gei Israel nogo dono king ai. Nia daangada huogodoo gu hai hua nadau mee ala e hiihai ginai.*

* 1.17: Hormah: di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Gu oho”

† 1.20: Di hagadili ni Anak la digau llauehaa huoloo (Numbers 13.28)

* 1.21: Joshua 15.63; 2-Samuel 5.6; 1-Chronicles 11.4

* 1.28: Joshua 17.11-13

* 1.29: Joshua 16.10

* 2.2: Exodus 34.12-13; Deuteronomy 7.2-5

* 2.5: Bochim: di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Digau ala e tangitangi”

* 2.9: Joshua 19.49-50

* 4.2: Harosheth-Hagoiim tadinga di ingoo deenei bolo “Harosheth o Digau Tuadimee”

* 5.5: Exodus 19.18

* 6.24: “Yihowah Shalom” di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Dimaadua la go di Aumaalia.”

† 6.32: Jerub-Baal: di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Dugua anga gi Baal gii bida abaabalia ia”

* 7.3: Deuteronomy 20.8

* 8.5: Pisalem 83.11

* 9.28: Genesis 33.19; 34.2

* 9.45: Deuteronomy 29.23

* 9.53: 2-Samuel 11.21

* 11.16: Di ingoo i nnelekai Hebrew di tai deenei go Yam Suph, dono hadinga bolo di Tai o nia Aalek

* 11.17: Numbers 20.14-21

* 11.18: Numbers 21.4

* 11.22: Numbers 21.21-24

* 11.25: Numbers 22.1-6

* 11.35: Numbers 30.2

* 13.5: Nasarait: tangada dela e hagamodu ang gi God bolo ia ga hagalee inu nia waini mo nia dagaao ala i golo ge hagalee tuu nia ngaahulu dono libogo be e bili gi tuaidina tangada made.

* 13.5: Numbers 6.1-5

* 13.18: Genesis 32.29

* 15.16: haga bae: di bida helekai deenei i nnelekai Hebrew le e hai dono lee be di bida helekai ‘donkey’

† 15.17: Ramath-Lehi: di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Di gonduu iwi gauwae”

‡ 15.19: Hakkore: di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Tangada dela e wolo”

* 16.17: Nasarait: tangada dela e hagamodu ang gi God bolo ia ga hagalee inu nia waini mo nia dagaao ala i golo, ge hagalee tuu nia ngaahulu dono libogo be e bili gi tuaidina tangada made.

* 17.5: ‘ephod’ di gahu bodobodo e ulu i nia bakau ma gaa hai ana hegau dabu e halahala ai di manawa Dimaadua

* 17.6: Gabunga 21.25

* 19.24: Genesis 19.5-8

* 19.29: 1-Samuel 11.7

* 21.25: Gabunga 17.6

Ruth

1

2

3

4

RUTH

Di Kai o Ruth

Di haga modongoohia:

Di Kai o Ruth la ne hai i lodo di madagoaa o Di Beebaa o Digau Hai gabunga. Ruth la di ahina Moab, ne lodo gi tangada Israel. I muli di made o dono lodo, Ruth ga buni anga mo di manawa dahi ang gi tinana o dono lodo, mo dono dogi ang gi di God o Israel. Di hagaodi gi muli, gei mee gaa gida dono lodo hoou mai i nia gau o dono lodo i mua, gei mai hua i di haga hai lodo deenei dela ne hidi mai iei mee guu hai tinana madua ni David, dela go di king e kaedahi e aamua i nia king o Israel.

Nia kai i lodo Di Beebaa o Digau Hai gabunga le e hagi aga di haingadaa huaidu dela ne hai i di madagoaa nia daangada a God ne huli gi daha mo Mee. Di Kai o Ruth la ne haga modongoohia di hagahumalia dela ne hai gi tangada henua gee dela ne huli ang gi di God o Israel, gaa hai tangada e dau ang gi ana daangada manawa dahi.

Di hagahonu o di beebaa deenei:

Naomi e lahi a Ruth gi Bethlehem (1.1—1.22)

Ruth e heetugi gi Boaz (2.1—3.18)

Boaz e lodo gi Ruth (4.1—4.22)

1

Elimelech mo digau dono hale e hula gi Moab

1-2 I mua loo, i lodo nia laangi ala i mua Israel ne hai di nadau king, tau magamaga ne hai i tenua deelaa. Gei taane dono ingoo go Elimelech, tangada ni di madahaanau o Ephrath, nogo noho i Bethlehem i Judah, gaa hula ginaadou mo dono lodo go Naomi mo ana dama daane dogolua go Mahlon mo Chilion, belee noho haga dulii i tenua go Moab. Di madagoaa digaula nogo noho i golo, 3 gei Elimelech gaa made, gei Naomi gaa dubu i golo mo ana dama daane dogolua. 4 Meemaa gaa lodo gi nia dama ahina Moab go Orpah mo Ruth. Holongo nia ngadau e madangaholu nomuli, 5 gei Mahlon mo Chilion gaa mmade labelaa, gei Naomi guu dubu i golo, dono lodo ai, mo ana dama daane ai.

Ruth e hana dalia Naomi gi Bethlehem

6 Nomuli, gei Naomi ga longono ia bolo Dimaadua la gu hagahumalia ana daangada, i dana hagahumalia nia meegai o nadau gowaa. Naomi ga hagatogomaalia belee hagatanga i Moab, ginaadou mo nia lodo o ana dama daane dogolua. 7 Digaula ga hagatanga belee hula gi Judah, gei di nadau loo adu hua, 8 gei Naomi ga helekai gi meemaa, “Hula gi di gulu guongo gi baahi gulu dinana. Dimaadua gi hagahumalia ina goolua be gulu hai humalia nogo hai mai gi di au mo ang gi meemaa ala guu mmade. 9 Dimaadua gaa hai laa goolua gii mee di hai gulu lodo labelaa gaa hai gulu hale.”

Naomi gaa hongi meemaa ga hagaaloho gi meemaa, gei meemaa ga daamada ga tangitangi, 10 mo di helekai adu gi Naomi, “Deeai! Gimaua e hula hua i oo muli gi baahi o daangada.”

11 Naomi ga helekai, “Agu dama ahina nei, goolua e hai gii hula gi muli. Goolua e aha ala bolo goolua e loomoi i ogu muli? Goolua e hagabaubau bolo au e mee di hai labelaa agu dama daane e lodo adu gi goolua? 12 Hula gi muli gi baahi gulu gau, i di au gu madumadua gu deemee di hai labelaa dogu lodo. Gei dolomaa au gaa hai bolo au e mee hua di hai dogu lodo, ge gaa hai dogu lodo boo nei, ga haanau agu dama daane, 13 goolua e hiihai e tali loo meemaa gi mmaadua ga lodo laa gi meemaa? Di hai deenei e mee di daahi goolua gi hagalee lodo gi nnuai daangada? Agu dama ahina nei, deeai, goolua e iloo bolo ma e deemee di hai beenei. Dimaadua gu hai baahi mai gi di au, gei au gu manawa aloho huoloo i goolua.”

14 Meemaa gu tangitangi labelaa. Gei ogo Orpah ga hagaaloho gaa hongi tinana dono lodo gaa hana gi dono hale. Gei Ruth e duu hua igolo, bolo ia hagalee tanga gi daha mo Naomi. 15 Naomi ga helekai gi mee, “Ruth, do ehoo dauaga la guu hana gi muli gi baahi ono daangada mo ono god. Hana gi muli dalia a mee.”

16 Gei Ruth ga helekai, “Hudee hai mai bolo au gi diagia goe! Dugua au gii hana dalia goe. Au e hana gi di ingoo hua di gowaa dela e hana ginai goe. Di gowaa dela ga noho iei goe, e noho iei au. O daangada e hai ogu daangada, doo God e hai dogu God. 17 Di ingoo hua di gowaa dela e made iei goe, e made hogi iei au, ge deelaa di gowaa hogi e danu iei au. Di hagaduadua Dimaadua dela e kaedahi e huaidu la gi heia mai gi di au, be au e dumaalia gi tei mee la gii wwae gidaua! Deai di mee e mee di wwae gidaua ai, deelaa hua go di made!”

18 Di madagoaa Naomi ne iloo ia bolo Ruth la gu hagamodudahi bolo ia e hana hua i ono muli, geia gu hagalongo hua.

19 Meemaa ga lloo adu loo gi Bethlehem, gei di madagoaa meemaa ne dau i golo, nia daangada huogodoo o di waahale gu gologolo, gei nia ahina ala nogo i golo la ga helekai boloo, “Ma go Naomi donu hua deenei?”

20 Naomi ga helekai, “Hudee gahia au bolo Naomi, gahia hua au bolo Marah,* idimaa di God Koia e Aamua la guu hai dogu mouli gi haingadaa. 21 Dogu madagoaa ne hagatanga i ginei, gei au nogo hai mee gi nia mee e logo, gei Dimaadua ga laha mai au gi muli, agu mee ai. Hudee gahia au bolo Naomi, idimaa, Dimaadua di Gowaa Aamua la gu hagahuaidu au, gu gaamai ogu haingadaa.”

22 Deenei di hai ne hanimoi Naomi i Moab, ginaua mo Ruth, di ahina o Moab, go di lodo o dana dama daane. Di madagoaa meemaa ne dau i Bethlehem, gei tau gai o nia huwa laagau ‘barley’ la dela hua dogo daamada.

2

Ruth i lodo di hadagee Boaz

1 Naomi la dono dangada e dau gi di hale o dono lodo go Elimelech i golo, tangada maluagina ge aamua, dono ingoo go Boaz. 2 Di laangi e dahi, gei Ruth ga helekai gi Naomi, “Dugua mai au e hana gi lodo nia hadagee e ogo nia golee ‘barley’ ala ne diiagi go digau ngalua. Au bolo au e mee hua di gida tangada dela gaa hai au gi ngalua i dono baahi.”

Naomi ga helekai, “Dagu dama ahina nei, hana.”*

3 Ruth gaa hana gi lodo di hadagee, ga haele i muli digau ngalua mo di ogoogo ana golee ‘barley’ ala e didiiagi go digau ngalua. Di hadagee dela nogo iei mee i no lodo, la di hadagee ni Boaz.

4 Muli mai hua, gei Boaz ga hanimoi i Bethlehem gaa dau i golo ga hagaaloho gi digau ngalua, ga helekai, “Dimaadua gi madalia goodou.”

Digaula ga helekai, “Dimaadua gi hagahumalia laa goe!”

5 Boaz ga heeu gi di tagi digaula, “Tama ahina deelaa la koai?”

6 Taane deelaa ga helekai, “Mee tama ahina mai i daha, dela ne hanimoi i Moab dalia Naomi. 7 Mee ne madau mai bolo ia e daudali mai i muli digau ngalua, e ogo ana golee. Mee gu ngalua hua mai luada, gei dolomeenei guu noho gu hagamolooloo haga dulii i lala di gowaa e malu.”

8 Boaz ga helekai gi Ruth, “Au e hai adu dagu helekai hagamaamaa. Hudee ogo golee i tuai gowaa, dela hua i ginei. Ngalua dalia nia ahina i ginei. 9 Mmada be digaula e duuduu nadau mee i hee, noho i baahi digaula. Au gu boloagi gi agu daane bolo gi hudee hagahuaidu ina goe. Goe ma ga hieinu, hana inu i nia loaabi ala ne haga hau go digaula.”

10 Ruth ga bala gi lala, gei ono hadumada guu tale gi di gelegele, mo di helekai gi Boaz, “Goe e aha dela e haamanawa huoloo i di au? Gei goe e aha dela koia e humalia huoloo ang gi tangada mai i daha?”

11 Boaz ga helekai “Au gu longono eau au mee huogodoo ala ne hai gi do dinana dela ne dauaga ginai i muli doo lodo ne made. Au e iloo dau hai dela ne dugu do damana mo do dinana mo do henua, mo doo hai dela ne hanimoi, gaa noho i mehanga nia daangada digi iloo e goe mai i mua. 12 Dimaadua gi gowadu doo hui i au mee ala ne hai. Goe gii kae doo hui honu mai baahi Dimaadua, go di God o Israel dela ne hilihili kooe belee hai dau abaaba.”

13 Ruth ga helekai, “Meenei, goe e humalia huoloo mai gi di au. Goe guu hai au gi manawa lamalia gi au helehelekai humalia mai gi di au, ma e aha maa au hagalee tangada e dahi i au ahina hai hegau.”

14 Di madagoaa miami, gei Boaz ga helekai ang gi Ruth, “Hanimoi, kae ina dau palaawaa e haga tiu gi lodo nia waini.” Malaa, Ruth gaa noho gi lala dalia digau ngalua, gei Boaz gaa wanga gi mee ana golee i nia golee ‘barley’ ala ne dunu. Ruth gu miami gu maaluu, gei hunu ana meegai la guu dubu. 15-16 I muli dono hagatanga ne hana belee ogo ana golee ‘barley’, Boaz ga helekai gi ana gau ngalua, “Dugua ang gi mee labelaa gi ogo ana lii i nia gowaa ala e dugu ai nia uu ‘barley’. Hudee bule ina a mee. Haga nonnono ina hunu manga ‘barley’ mai i nia uu mee gi ogo go mee.”

17 Ruth ga ogo ana lii, gaa dae loo gi di hiahi. Dono madagoaa ne haga madammaa nia maa, geia ga iloo bolo ia guu hai ana pauna e hoohoo gi nia pauna e madalua maa lima. 18 Mee gaa kae nia golee ‘barley’, gaa hana gi lodo di waahale ga hagi anga gi dono dinana ne dauaga ginai, di logo o ana mee ala ne ogo. Ruth guu wanga labelaa ana meegai ala ne dubu i di miami oodee. 19 Naomi ga heeu gi mee, “Goe ne ogo nia lii aanei i hee dangi nei? Goe nogo ngalua i lodo di hadagee ni aai? Dimaadua gi hagahumalia ina taane dela ne hai dana humalia adu gi di goe!”

Ruth ga hagi anga gi Naomi bolo ia nogo ngalua i lodo di hadagee a taane dono ingoo go Boaz.

20 Naomi ga helekai gi nua, “Dimaadua gi hagahumalia ina Boaz! Dimaadua e daahi ana hagababa ang gi digau mouli mo digau mmade i nia madagoaa huogodoo. Taane deelaa la tuaahina hoohoo ni gidaua, tangada e dahi i digau ala belee madamada humalia i gidaua.”*

21 Gei Ruth ga helekai, “Di mee humalia huoloo la go mee dela ne hai mai gi di au bolo au gi ogoogo ina agu lii dalia ana gau ngalua gaa dae loo gi di lawa o tau hagi mee deenei.”

22 Naomi ga helekai gi Ruth, “Uaa, dagu dama ahina nei, ma e humalia bolo goe e ngalua hua dalia nia ahina i lodo di hadagee a Boaz. Maa nei bolo goe gaa hana gi tuai hadagee, gei di huaidu e mee hua di hai adu gi di goe.” 23 Malaa, Ruth ga ngalua dalia digaula e ogo nia golee ‘barley’ gaa dae loo gi di lawa di hadi nia huwa laagau huogodoo. Gei mee e noho hua i baahi tinana o dono lodo.

3

Ruth guu gida dono lodo

1 Nomuli mai, gei Naomi ga helekai gi Ruth, “Au e hai gi halahala adu doo lodo, gi iai doo hale donu ni oou ge gii hai do hagadili. 2 Goe e langahia bolo taane go Boaz, dela ana ahina nogo ngalua ei goe i nadau baahi, la tangada ni gidaua. Hagalongo laa. Hiahi nei gei Boaz la ga haga madammaa gi daha nia gili o nia golee ‘barley’. 3 Malaa, gaugau ina goe, haga kala ina goe gi di lolo kala, gei gi ulu gi oo gahu ala e kaedahi e humalia. Gei goe gaa hana gi di gowaa a mee dela e haga madammaa ana golee ‘barley’, malaa, hudee heia a mee gi iloo bolo goe i golo, gaa dae loo gi di lawa o dono miami mo dono inu. 4 Heia gi iloo e goe di gowaa dela e kii iei mee, mee ma gaa kii, gei goe hana dahi aga ina di tei o maa, gaa moe gi lala i baahi nia wae o maa. Mee ga hagi adu laa au mee ala belee hai.”

5 Ruth ga helekai, “Au gaa hai nia mee huogodoo ala e helekai iei goe.”

6 Malaa, Ruth gaa hana gi di gowaa haga madammaa golee ‘barley’, gaa hai huogodoo gii hai be nnelekai o tinana dono lodo ala ne hai anga. 7 Di madagoaa Boaz ne lawa dono miami mo dono inu, gei mee gu manawa lamalia. Mee gaa hana gi di hagabae laagau ‘barley’ gaa moe gi lala belee kii. Ruth ga higihigi adu ga dahi aga di tei gaa moe gi lala i baahi nia wae o maa. 8 Di boo hua deelaa, gei Boaz ga ala aga, gaa huli, ga homouli i dana gidee ia di ahina e moe i baahi ono wae. 9 Boaz ga heeu, “Goe koai?”

Gei mee ga helekai, “Ko au go Ruth. Idimaa goe dela tuaahina hoohoo ni oogu, ge di maa kooe dela belee madamada humalia i di au, gei au bolo goe belee lodo mai gi di au.”

10 Boaz ga helekai, “Dagu dama ahina nei, Dimaadua gi hagahumalia ina goe. Do haihai humalia dolomeenei e koia e humalia i dau hai dela ne hai anga gi do dinana dauaga, idimaa, goe digi hana i muli tama daane maluagina be hagaloale. 11 Dagu dama ahina nei, goe hudee hei e goe. Au gaa hai nia mee huogodoo ala e helekai iei goe. Nia daangada huogodoo i lodo di waahale le e hai bolo goe di ahina humalia. 12 Ma e donu bolo au tuaahina hoohoo ni oou belee madamada humalia i di goe, gei di maa taane i golo e mada hoohoo adu i di au.* 13 Noho i ginei boo nei, gei luada daiaa gidaua gaa mmada be taane deelaa la ga benebene goe. Maa ia guu hai beelaa la gu humalia, gei di maa ga hagalee hai beelaa, gei au e hagamodu adu gi di goe i di ingoo o Dimaadua dela e mouli, bolo au gaa kae di waawa deenei. Dolomeenei gei goe gaa moe gi lala gaa noho i ginei gaa dae loo gi di luada.”

14 Ruth gaa moe i baahi nia wae o maa, gei mee guu ala aga hua i mua di maalama, bolo gi dee mmada nia daangada ang gi deia, idimaa, Boaz guu hai bolo hudee heia tangada gi iloo bolo ia nogo i golo. 15 Boaz ga helekai gi mee, “Daawa gi daha doo gahu laa daha, holohia gi daha i ginei.” Gei mee guu hai gii hai beelaa, gei Boaz guu dui ana golee ‘barley’ gi hongo di gahu, holongo nia pauna e madalima, ga dahi aga gaa wanga gi hongo di bakau o maa. Gei Ruth gaa hana gi di waahale. 16 Di madagoaa o mee ne dau i dono hale, tinana di lodo o maa ga heeu gi mee, “Dagu dama ahina nei, goe guu hai behee?”

Ruth ga hagi anga gi mee nia mee a Boaz huogodoo ala ne hai ang gi deia. 17 Ruth ga helekai labelaa, “Boaz ne helekai mai labelaa bolo au hagalee hanimoi gi di goe beelaa, deai agu mee e gaamai ai, gei mee ga gaamai nia golee ‘barley’ aanei.”

18 Naomi ga helekai gi mee, “Dagu dama ahina nei, taalia maalia gii lawa di mee deenei. Boaz la hagalee noho loo dangi nei, gaa dae loo gi dana hai di mee deenei la gii lawa.”

4

Boaz guu lodo gi Ruth

1 Boaz gaa hana gi di gowaa hai dagabuli i di bontai di abaaba di waahale, gaa noho gi lala i golo, gei tuaahina hoohoo a Elimelech, go taane dela nogo helekai ai Boaz, ga hanimoi laalaa, gei Boaz gaa gahi a mee, “Haele mai, noho gi lala, dogu ihoo haga tenetene.” Gei taane deelaa gaa hana, gaa noho gi lala. 2 Boaz ga hagadagabuli mai nia dagi dilongoholu o di waahale deelaa, gaa hai digaula gii noho gi lala. Di madagoaa digaula ne noho gi lala, 3 gei Boaz ga helekai gi dono duaahina, “Naomi dela gu hanimoi i Moab e hiihai e hui gi daha di gowaa o tau duaahina go Elimelech, 4 gei au e hagabau bolo ma e humalia goe e hai gi iloo di maa. Goe e hiihai e hui di maa, huia di maa i mua digau aanei e noho. Goe e de hiihai, gei goe ga helekai, idimaa ma kooe dela e donu belee hui di maa, ga nomuli ko au.”

Taane deelaa ga helekai, “Au e hui di maa.”

5 Boaz ga helekai, “E humalia, maa goe gaa hui di gowaa deelaa mai i Naomi, gei goe e hui labelaa a Ruth, go di ahina o Moab dela guu made dono lodo, bolo gi noho hua di gowaa deelaa la i baahi di hale o taane dela ne made.”

6 Taane deelaa ga helekai, “Ma e hai beenaa, gei au ga hagalee hai hegau gi ogu donu dela belee hui di gowaa, idimaa ma gaa hai dono hadinga bolo agu dama donu la ga deemee di boloagi ginai mo di hai mee gi di gowaa deelaa. Goe huia di maa, au hagalee hui di maa.”

7 Malaa, di madagoaa deelaa, gei di hai e hai ai nia hui mee be e waahei nia mee, tangada dela belee hui gi daha dana mee le e daa gi daha dono suudi, e wanga gi tangada dela e hui di maa. Di hai deenei e hai go digau Israel e haga modongoohia bolo di hai deelaa la gu haga noho guu lawa.

8 Di madagoaa taane deelaa ne helekai gi Boaz boloo, “Goe huia di maa,” mee e daa gi daha dono suudi e wanga gi Boaz.* 9 Boaz ga helekai ang gi nia dagi o di waahale mo nia daangada huogodoo ala nogo i golo, “Goodou huogodoo e hai digau hagadootonu, bolo au guu hui mai baahi Naomi nia mee huogodoo a Elimelech mo ana dama go Chilion mo Mahlon. 10 Ruth, tama ahina o Moab, go di lodo o Mahlon, gaa hai dogu lodo, belee daahi nia mee huogodoo o di hale o taane dela guu made, bolo di ingoo o maa gaa noho hua igolo i mehanga ono daangada mo dono guongo. Dangi nei gei goodou guu hai digau hagadootonu o di mee deenei.”*

11 Nia dagi mo digau huogodoo ala i golo ga helekai, “Uaa, gimaadou go au gau hagadootonu. Dimaadua gi heia laa doo lodo gii hai be Rachel mo Leah, ala ne hai nau dama dogologo gi Jacob. Goe gii hai tangada maluagina i lodo di madahaanau o Ephrath, gei taane dau i Bethlehem.* 12 Au dama ala ga gowadu go Dimaadua mai tama ahina deenei gi heia digau o doo hale gii hai be di hale o Perez, go tama daane a Judah mo Tamar.”*

Boaz mo ono hagadili

13 Malaa, Boaz gaa lahi dono lodo go Ruth gi dono hale. Dimaadua ga hagahumalia a Ruth, gei mee ga hai dama ga haanau dana dama daane. 14 Nia ahina ga helekai gi Naomi, “Hagaamuina Dimaadua! Mee guu wanga dana dama daane gi dau dama ahina dangi nei belee hagamaamaa goe. Tama daane deelaa la gii hai tangada dau i Israel! 15 Dau dama ahina dau aga le e aloho i di goe, gei koia gu hai adu ana mee e logo i hongo nia mee o nia dama daane dogohidu ma gaa hai adu gi di goe. Gei dolomeenei gei mee gu dugu adu dau dama daane, e gowadu gi di goe do mouli hoou, ge benebene goe i lodo do madagoaa dela gu madua.” 16 Naomi gaa lahi di tama, ga bulubulu a mee, ga madamada humalia ai.

17 Nia ahina o di gowaa deelaa gaa gahi di ingoo tama daane deelaa bolo Obed. Digaula guu hai gi nia daangada huogodoo boloo, “Tama daane gu haanau gi Naomi!”

Obed gaa hai tamana ni Jesse go tamana o David. 18-22 Deenei di hagadili mai Perez gaa tugi i David: Perez, Hezron, Ram, Amminadab, Nahshon, Salmon, Boaz, Obed, Jesse, David.

* 1.20: Di ingoo Naomi i nnelekai Hebrew le e hai dono hadinga bolo “e manawa lamalia”, ge di ingoo Marah le e hai dono hadinga bolo “e mmala”

* 2.2: Leviticus 19.9-10; Deuteronomy 24.19

* 2.20: Leviticus 25.25

* 3.12: Ruth 2.20

* 4.8: Deuteronomy 25.9

* 4.10: Deuteronomy 25.5-6

* 4.11: Genesis 29.31

* 4.12: Genesis 38.27-30

1 Samuel

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

1 SAMUEL

Tahi Beebaa Samuel

Di haga modongoohia:

Tahi Beebaa Samuel e kai di hai o nnangaahai ala ne kila aga i lodo di madagoaa o digau hai gabunga mo di madagoaa o nia king tenua go Israel. I lodo hua di madagoaa deelaa ne huli beenei, di mouli o digau Israel e damana mai i di gili nia daane hagalabagau huoloo dogodolu aanei:

1) Samuel, go mee dela di hagaodi gi muli o digau hai gabunga aamua mai mua,

2) Saul, deenei go mee dela ne daamada ne king tenua go Israel, mo

3) David, ana hangaahai ala nogo haihai i mua dono madagoaa dela ne noho gi di lohongo king le e kila aga i lodo di kai o di mouli o Samuel mo Saul.

Nia mee llauehe o di beebaa deenei le e hai gadoo be nia mee llauehe ala i lodo nia Beebaa Namua ala e hai bolo di manawa dahi gi God le e hidi mai ai nia humalia huogodoo, gei tee hagalongo le e hidi mai ai nia haadanga balua. Di mee deenei gu modongoohia humalia huoloo mai i di gili nia helekai a God ang gi tangada hai mee dabu go Eli (2.30) dela e hai boloo, “Au e hagalabagau hua digau ala e hagalabagau Au, gei e haga balumee digau ala e haga balumee Au.”

Di Beebaa deenei e haga modongoohia aga di manawa lua i di gili di haganohonoho nia king o Israel, idimaa ma go God dela di king donu o Israel, gei Mee gu hilihili aga di king digaula gii hai be nadau dangidangi. Di mee dela koia e hagalabagau, go nia king mo digau huogodoo o Israel la guu noho i lala di mogobuna mo di hagi aga a God (2.7-10). I lala nia haganoho a God, nia donu o digau maluagina mo digau hagaloale e hai hua be di mee e dahi.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di hai o Samuel dela ne hai tangada hai gabunga o Israel (1.1—7.17)

Saul guu hai di king (8.1—10.27)

Nia ngadau matagidagi di madagoaa a Saul nogo hai di king (11.1—15.35)

David mo Saul (16.1—30.31)

Di made o Saul mo ana dama daane (31.1-13)

1

Elkanah i Shiloh

1 Taane mai i di madawaawa Ephraim dono ingoo go Elkanah e noho i di waahale go Ramah i lodo tenua gonduu o Ephraim. Dono damana go Jeroham, dono damana madua go Elihu, tangada mai di madahaanau dulii o Tohu, mai baahi di madahaanau damana o Zuph. 2 Elkanah e lodo gi nia ahina dogolua, Hannah mo Peninnah. Peninnah di ahina e huwa, gei Hannah di ahina dee huwa. 3 I lodo nia ngadau huogodoo, gei Elkanah e hana gi Shiloh e hai dana tigidaumaha mo di daumaha ang gi Dimaadua di Gowaa Aamua. I di madagoaa deelaa, gei ogo Hophni mo Phinehas, nia dama daane Eli, nogo hai nnegau o tangada hai mee dabu i golo. 4 Di madagoaa o Elkanah ma ga tigidaumaha, gei mee e wanga tuhongo a Peninnah mo tuhongo e dahi ang gi nia dama huogodoo a maa mai i tigidaumaha deelaa. 5 Gei mee e wanga gi Hannah dono duhongo gi mada logo i tuhongo e dahi, idimaa Elkanah e aloho huoloo i Hannah, ma e aha maa Dimaadua dela digi dumaalia gi mee dahi dama. 6 Peninnah e haganneennee Hannah, e hagahuaidu mo di hagateetee a mee, idimaa Dimaadua dela digi dumaalia gi mee dahi dama. 7 I nia ngadau huogodoo ala e hulahula ai digaula gi di Hale Daumaha o Dimaadua, Peninnah e hai hagahuaidu Hannah, dela ga hidi mai ai Hannah e noho gei e dangidangi, hagalee hiihai e miami. 8 Elkanah ga heeu gi Hannah, “Hannah, goe e dangidangi di aha? Goe e aha dela hagalee miami? Gei goe e aha dela e hai be di mee e lodo huaidu? E hai behee? Au hagalee dohu adu gi di goe i do hai mee gi au dama daane dilongoholu?”

Hannah mo Eli

9 Gei Hannah ga duu aga i muli di nadau miami mo di inu i lodo di Hale Daumaha o Dimaadua i Shiloh. Eli e noho hua i hongo dono hada i taalinga di bontai di Hale Daumaha Dimaadua i di madagoaa deelaa. 10 Hannah e lodo huaidu huoloo, gei e hai ana dalodalo ang gi Dimaadua i lodo dono manawa dangidangihia. 11 Hannah guu hai dana hagababa maaloo dangihi aga i ono lodo ang gi Dimaadua boloo, “Meenei Dimaadua di Gowaa Aamua, hila mai gi dau ahina hai hegau deenei! Hila mai gi di au i ogu haingadaa, Goe hudee diagia au! Maa Goe ga dumaalia mai dahi dama daane, gei au ga hagababa adu gi di Goe bolo au ga hagadabu tama deenei adu gi di Goe i di waalooloo o dono mouli, gei mee hagalee loo e dahi dono libogo.”*

12 Hannah e haihai ana dalodalo gi Dimaadua gu waalooloo, gei Eli e daumada nia malau ngudu o maa. 13 Hannah e dalodalo i di lee haga moolee, ono malau ngudu la hua ala e ngalungalua gei de longono dono lee, gei Eli ga hagamaanadu bolo mee e libaliba, 14 gei mee ga helekai gi Hannah, “Goe hudee inuinu nia waini, gi de libaliba hua goe giibeni!”

15 Gei Hannah ga helekai gi mee, “Meenei, au hagalee libaliba, gei au hogi hagalee inuinu nia waini. Au guu noho i lodo dogu haingadaa, au e hai agu dalodalo ang gi Dimaadua, e hagi anga gi Mee ogu lodo huaidu huoloo. 16 Gei goe hudee dugua au bolo au di balu ahina hua. Au e hai hua agu dalodalo beenei, idimaa, au e honu i di lodo huaidu.”

17 Eli ga helekai gi mee, “Hana i di manawa tene, di God o Israel ga gowadu laa gi di goe dau mee dela e dangi ai.”

18 Gei Hannah ga helekai gi Eli, “Gi langahia laa e goe dau ahina hai hegau deenei i nia madagoaa huogodoo.” Gei Hannah gaa hana i lodo dono manawa tenetene, guu mee hua di miami.

Di haanau Samuel mo dono haga dabu

19 Hooaga dono daiaa, gei Elkanah mo digau o dono hale ga aala aga hagaluada, ga daumaha gi Dimaadua, gaa lawa ga hagatanga gaa hula gi di nadau guongo go Ramah. Elkanah ga hagabuni ang gi Hannah, gei Dimaadua ga dumaalia gi Hannah dana dama daane gii hai be ana dalodalo. 20 Malaa, Hannah gaa hai dama, ga haanau mai dana dama daane, gaa gahi dono ingoo bolo Samuel* mo di helekai boloo, “Di mee ni aagu ne dangidangi gi Dimaadua.”

21 Ga dau mai labelaa di madagoaa dela belee hana ai Elkanah mo digau dono hale gi Shiloh e hai di nadau tigidaumaha ang gi Dimaadua be di nadau hai dela nogo haihai i nia ngadau huogodoo, mo dana tigidaumaha dela ne hagababa bolo e hai. 22 Gei Hannah digi hana dalia digaula, mee gu helekai gi dono lodo, “I muli hua di tama deenei dela ma ga daa gi daha mo di uu, gei au gaa lahi a mee gaa dugu i lodo di Hale o Dimaadua, gaa noho i golo i di waalooloo o dono mouli.”

23 Gei Elkanah ga helekai gi mee, “Goe e iloo di mee dela e humalia, malaa, goe noho hua i ginei, gaa dae loo gi di madagoaa o di tama dela ma ga daa gi daha mo di uu. Dimaadua gaa hila adu laa gi di goe ga haga gila aga laa dau hagababa dela ne hai.” Malaa, Hannah gaa noho hua i di nadau hale, ga madamada humalia di tama deelaa.

24 I muli hua di daa gi daha di tama i di uu, gei Hannah gaa lahi a mee gi Shiloh mo dana kau daane dela guu dolu ono ngadau, mo nia pauna palaawaa e motolu, mo dana budehede gili manu guu honu waini no lodo. Ma e aha maa di tama la di tama hua dulii loo, gei mee gu lahi hua a mee gi di Hale o Dimaadua dela i Shiloh. 25 I muli hua di nadau daaligi di kau deelaa, gei meemaa gaa wanga di tama deelaa gi Eli. 26 Hannah ga helekai gi Eli, “Meenei, goe e langahia au? Ko au go di ahina dela nogo duu i ginei, nogo hai agu dalodalo ang gi Dimaadua. 27 Au nogo dalodalo ang gi Dimaadua i di tama deenei, gei Dimaadua gu hila mai gi dagu dangidangi. 28 Deenei laa au e dugu anga di tama deenei e hagadabu ang gi Dimaadua, go Mee hua dela e hai mee gi di tama deenei i di waalooloo o dono mouli.”

Gei digaula ga daumaha ang gi Dimaadua i di gowaa deelaa.

2

Talodalo a Hannah

1 Hannah gaa hai dana dalodalo ga helekai,

“Dimaadua gu haga honu ogu lodo gi di tene.

Au guu tene huoloo i dana hai

dela ne hai mai gi di au.

Au ga gadagada huoloo gi ogu hagadaumee,

idimaa, au gu tenetene huoloo i Mee

dela gu hila mai gi di au.

2 Deai dahi mee e dabu e hai be Dimaadua ai.

Deai dahi dangada e hai be Mee ai,

ge deai dahi Hagaloohi e hai be di madau God ai.

3 Goodou dugua godou hagamaanadu

hagapuu.

Goodou gi hudee helekai i nia helekai

llauehe, idimaa, Dimaadua la go di God

dela e iloo Ia nia mee huogodoo.

Ma go Mee dela e hagi aga

nia hangahaihai huogodoo o nia daangada.

4 Nia amu maalei o digau dauwa

maaloo dangihi la gu hadihadi,

gei digau ala nogo paagege

la guu huli guu hai digau maaloo dangihi.

5 Digau ala nogo noho ga miami laa,

dolomeenei gei digaula gu ngalua

guu bida halahala nadau mee ala e gai go ginaadou.

Gei digau ala nogo hiigai, gu hagalee hiigai.

Di ahina dee huwa gu haanau ana dama dogohidu,

gei di ahina nogo haihai ana dama i mua

gu deai ana dama ai.

6 Ma go Dimaadua dela e wanga dana mouli

gei e daa di mouli o tangada.

Ma go Mee dela e hagau nia daangada gii hula

gi lodo tenua o digau mmade,

gei go Mee hogi dela e laha mai labelaa digaula.

7 Ma go Mee dela e hai ana daangada gi maluagina,

gei e hai labelaa ana daangada gi hagaloale.

Ma go Mee dela e haga noho aga ana daangada,

gei e dugu ia gi lala ana daangada.

8 Mee e dahi aga digau hagaloale

gi daha mo nia dogolia,

gei ga haga menege aga digau ala hagaloale

gi daha mo nadau haingadaa.

Mee ga haga noho aga digaula

gii noho madalia digau aamua,

ga haga noho digaula

i nia lohongo hagalabagau.

Di hagamau o henuailala

la di mee ni Dimaadua,

gei Mee ne hai henuailala

i hongo di hagamau deelaa.

9 Mee e madamada humalia

nia mouli o ana daangada

ala gu manawa dahi ang gi de Ia,

gei digau ala e hai nia mee huaidu

le e kili gi lodo di bouli.

Deai dahi dangada bolo gaa gila humalia

mai hua i ono mahi oono ai.

10 Nia hagadaumee a Dimaadua

le e daaligi gi daha.

Mee e hagahuaidu digaula mai i di langi i nua.

Dimaadua le e hagi aga henuailala hagatau,

gei Mee gaa wanga ono mogobuna gi dana king,

gaa hai dana king dela ne hilihili la gi aali.”*

11 Nomuli, gei Elkanah gaa hana gi Ramah, gei di tama daane deelaa gu noho hua i golo i Shiloh, e hege ang gi Dimaadua, i lala di madamada humalia o tangada hai mee dabu go Eli.

Nia dama daane a Eli

12 Nia dama daane a Eli la nia daangada huaidu huoloo. Meemaa hagalee hagalabagau Dimaadua, 13 be go nnaganoho i di hai o di waawa tangada hai mee dabu ang gi nia daangada. Di madagoaa hua tangada ma gaa hai dana tigidaumaha, gei di nau dangada hege ga hanimoi ga gaamai dana poogi manga dolu i dono lima, 14 ga daalo dana poogi gi lodo di baalanga. Nia mee ala ga daalo go mee gi dana poogi, aalaa ana mee gaa kae gi nia daangada hai mee dabu. Deenei di hai dela e hai go meemaa ang gi digau Israel huogodoo ala e loomoi gi Shiloh belee hai nadau tigidaumaha i golo. 15 E hai labelaa beenei: i mua hua tangada ma gaa dudu nia kiliidi o dana tigidaumaha, gei di hege o tangada hai mee dabu ga hanimoi ga helekai gi tangada dela belee hai dana tigidaumaha, “Gaamai hunu goneiga mada, e gai go tangada hai mee dabu, gei au gaa daa gii mmoo. Mee hagalee gai nia mee ala e dunu i lodo di baalanga, gaamai hua mada.”

16 Tangada dana tigidaumaha ma ga helekai gi di hege deelaa, “Gidaadou e dudu i mua nia kiliidi, ga nomuli gei goe gaa mee laa di kae au mee ala e hiihai ginai goe.” Gei di hege ga helekai gi mee, “Deeai, gaamai hua dolomeenei! Maa goe e dumaanga, gei au gaa daa nia maa i di goe!”

17 Nia huaidu o nia dama daane dogolua Eli gu huaidu huoloo i mua Dimaadua, idimaa i di nau haga balumee nia tigidaumaha o nia daangada ala e haihai ang gi Dimaadua.

Samuel i Shiloh

18 Samuel tamagiigi dulii e hai hegau humalia i mua o Dimaadua, mee e uluulu i di gahu hai hegau dabu lenge. 19 I nia ngadau huogodoo, gei Hannah go dono dinana e haihai dana gahu lloo e kaekae gi tamagiigi daane deelaa, i dono madagoaa dela e hana madalia dono lodo e hai dana tigidaumaha. 20 Eli ga haga maluagina a Elkanah mo dono lodo, ga helekai, “Dimaadua ga dumaalia ang gi di ahina deenaa gii mee di hai ana dama adu gi di goe, e pono di lohongo di tama dela ne hagadabu ang gi Dimaadua.”

Ga nomuli gei meemaa gaa hula labelaa gi di nau guongo.

21 Dimaadua guu hila ang gi Hannah guu dugu ang gi mee gii hai ana dama, guu wanga gi mee ana dama daane dogodolu ge dogolua dama ahina. Tama daane go Samuel e tomo aga i lodo dono hai hegau gi Dimaadua.

Eli mo ana dama daane

22 Eli gu madumadua, gei mee e hagalongolongo gi nia mee huogodoo ala e hai go ana dama ang gi digau Israel, mo di nau hai huaidu dela e kiikii i baahi nia ahina ala e lloomoi e ngalua i di ngudu di Hale laa Dimaadua. 23 Eli ga helekai gi meemaa, “Goolua e aha ala e haihai nia huaidu aanei? Nia daangada huogodoo e helekai mai gi di au i nia hagadilinga huaidu huogodoo ala e hai go goolua. 24 Agu dama nei, goolua gii lawa, dugua di gulu haihai huaidu ala e helehelekai ai nia daangada Dimaadua i goolua. 25 Maa dahi dangada ma gaa hai dana mee hala ang gi dahi dangada, gei Dimaadua e mee di abaaba tangada dela ne hai dana mee hala. Malaa, deai tangada e mee di abaaba tangada dela ma gaa hai dana mee hala ang gi Dimaadua ai!”

Gei meemaa hagalee hagalongo loo gi di nau damana, idimaa, Dimaadua la guu dugu meemaa bolo e daaligi gi daha.

26 Gei ogo tama daane go Samuel ga tomo aga gaa hai tangada hagalabagau i mua o Dimaadua mo nia daangada huogodoo.*

Nia helekai kokohp hai baahi gi Eli mo ana dama

27 Dahi soukohp ne hanimoi gi Eli e gaamai nia helekai Dimaadua aanei gi mee, “I di madagoaa do damana madua go Aaron mo digau o dono hale ala nogo noho i Egypt, nogo hege i lala di king o Egypt, gei Au gu haga gida Au gi mee. 28 Au ne hilihili aga di madawaawa Aaron mai i lodo nia madawaawa e madangaholu maa lua huogodoo o Israel, belee hai agu daangada hai mee dabu, e hai hegau i dagu gowaa dudu tigidaumaha, e dutudu nia ‘incense’, gei e gahu i di gahu hai hegau dabu i ogu mua. Gei Au guu dugu ang gi digaula bolo digaula gi miami hua tuhongo o nia tigidaumaha, ala e dutudu i hongo di gowaa hai tigidaumaha.* 29 Goodou e aha ala e hagagailaa gi agu tigidaumaha mo agu wanga dehuia ala guu lawa dagu haganoho? Eli, goe e aha dela e hagalaamua au dama daane la ogu mua, dela e dumaalia hua gi au dama gi geina nia baahi humalia o nia tigidaumaha ala belee hai go digau Israel mai gi di Au? 30 Ko Au go Dimaadua go di God o digau Israel, Au ne hagababa ang gi do madawaawa bolo go goodou ala gaa kae di waawa o tangada hai mee dabu gaa hana hua beelaa, malaa dolomeenei, gei di mee deenei gu hagalee hai beelaa. Au e hagalabagau hua digau ala e hagalabagau Au, gei e haga balumee digau ala e haga balumee Au. 31 Deenei laa, goe gi iloo bolo dahi madagoaa ga dau mai, gei Au ga daaligi gi daha nia dama daane huogodoo o do madahaanau mo di madahaanau o do damana huogodoo, deai dahi daane bolo gaa mee di madua ga madumadua ai. 32 Gei goe ga lodo huaidu huoloo, ga hagagouwa gi agu hagahumalia huogodoo ala ma gaa wanga ko Au gi digau Israel ala i golo. Gei deai dahi dangada mai i do madawaawa e mouli duai ai. 33 Tangada hua e dahi mai i lodo do madawaawa dela ga dumaalia ginai Au gi mouli duai e hai dagu dangada hai mee dabu. Mee ga dee gida gei gu deai ono hagadagadagagee ai. Gei digau o do madawaawa ala i golo le e mmade hua hagahuaidu. 34 Di madagoaa o au dama daane dogolua, Hophni mo Phinehas ala ma ga mmade hua i lodo di laangi e dahi, deelaa hogi di laangi dela ga haga modongoohia adu gi di goe bolo agu mee huogodoo ala nogo hagi adu gi di goe la ga kila aga maalia.* 35 Gei Au ga hilihili dagu dangada hai mee dabu dela e manawa dahi mai gi di Au, gei e haga gila aga nia mee huogodoo ala e hiihai ginai Au, gei Au gaa wanga gi dono madawaawa gi hai hegau mai gi di Au i nia madagoaa huogodoo i mua nnadumada dagu king dela ga hilihili aga. 36 Gei maa iai tangada mai i do madawaawa ma ga mouli, ia e hana gi baahi tangada hai mee dabu deelaa, bolo gi wanga tei teenedi, be gi wanga dana mee e gai koia, gi dumaalia ang gi deia gi haga ngalua ina ia i baahi digau hai mee dabu, bolo gi miami ia dalia digaula.”

3

God e helekai gi Samuel

1 Tama daane go Samuel e hai hegau gi Dimaadua i lala nia helekai a Eli. I di madagoaa hua deelaa, gei nia helekai mai baahi o Dimaadua le e hogoohi hua, mo nia haga gida mai baahi o Dimaadua hagalee loo e haihai i nia madagoaa e logo. 2 Eli gu madua, hoohoo bolo ga dee gida. Dahi boo, gei Eli e moe i lodo dono ruum, 3 gei Samuel e moe i lodo di ruum dabu i di gowaa dela e dugu ai Tebedebe o di Hagababa Dimaadua. Di malama o God e ulaula hua igolo, 4 gei Dimaadua ga gahigahi a Samuel boloo, “Samuel”, gei Samuel ga helekai anga, “Deenei au, Meenei.” 5 Samuel gaa lele gi baahi Eli, ga helekai, “Deenei au dela ne gahigahi kooe.”

Gei Eli ga helekai, “Au digi gahigahi goe. Hana, moe gi lala.” Gei Samuel gaa hana gaa moe gi lala.

6 Dimaadua ga gahigahi labelaa, “Samuel!” Samuel ga du gi nua gaa hana gi Eli ga helekai, “Deenei au dela ne gahigahi kooe.”

Gei mee ga helekai anga, “Au digi gahigahi goe, dagu dama. Hana labelaa, kii.” 7 Samuel digi iloo ia bolo ma go Dimaadua, idimaa Dimaadua digi hai ana helekai gi mee.

8 Dimaadua ga gahigahi labelaa a Samuel tolu holongo, gei mee ga du gi nua gaa hana gi Eli, ga helekai gi mee, “Deenei au meenei, dela ne gahigahi kooe.”

Gei Eli ga modongoohia ang gi deia bolo ma go Dimaadua dela e gahigahi tama daane deelaa. 9 Eli ga helekai gi Samuel, “Hana moe gi lala, maa Tangada ga gahigahi goe labelaa, gei goe helekai anga, ‘Meenei Dimaadua, helekai malaa. Dau dangada hai hegau e hagalongo.’ ” Samuel gaa hana labelaa gaa moe gi lala.

10 Dimaadua ga duu adu gi baahi o Samuel ga gahigahi adu a mee labelaa, “Samuel, Samuel!”

Gei Samuel ga helekai anga, “Meenei, helekai malaa. Dau dangada hai hegau e hagalongo.”

11 Gei Dimaadua ga helekai gi mee, “Au gaa hai dagu mee gi digau Israel huogodoo, gei digau huogodoo ala ga longono ginaadou ga mmaadagu huoloo. 12 Di laangi deelaa, gei Au ga haga gila aga nia hagadilinga huaidu huogodoo ala guu lawa ai dagu boloagi gi di madawaawa Eli. 13 Au guu hai gi mee bolo dono madahaanau la ga hagaduadua gaa hana hua beelaa, idimaa i ana dama daane ala e hagahuaidu Au. Eli e iloo ia, gei mee hagalee dugu meemaa. 14 Deenei laa, Au gu hagamodu bolo deai tigidaumaha be di wanga dehuia e mee di dumaalia ang gi di huaidu damanaiee o di madawaawa Eli ai.”

15 Samuel e noho hua igolo i dono gowaa dela nogo moe ai, gaa dau adu loo gi di luada. Luada hua di laangi deelaa, gei mee gaa huge di bontai di Hale Daumaha o Dimaadua, gei mee e madagu di hagi anga gi Eli dana moe dela ne hai. 16 Gei Eli ga gahigahi mai a Samuel, “Samuel, dagu dama daane!”

Gei Samuel ga helekai anga, “Deenei au, meenei.”

17 Gei Eli ga heeu gi mee, “Dimaadua la ne helekai adu bolo aha? Goe hudee hagammuni dahi mee. God ga hagaduadua goe maa goe ga hagalee hagi mai gi di au ana helekai huogodoo ala ne hagi adu gi di goe.” 18 Malaa, Samuel ga hagi anga hagatau gi Eli, deai dana mee ne hagammuni ai.

Eli ga helekai, “Go Mee go Dimaadua. Mee e hai ana mee huogodoo ala e humalia, gii hai be dana hiihai.”

19 Samuel ga tomo aga, gei Dimaadua e madalia a mee, e haga kila aga nia mee huogodoo ala ma ga helekai ai Samuel. 20 Digau Israel huogodoo mai i Dan i bahi i ngeia gaa tugi i Beersheba i bahi i ngaaga gu iloo ginaadou bolo Samuel la soukohp ni Dimaadua. 21 Dimaadua e haga gidagida gi Samuel i Shiloh, di gowaa dela e helehelekai iei Mee gi Samuel. Malaa, Samuel dela ma ga helekai, gei digau Israel huogodoo e hagalongo gi mee.

4

Tebedebe o di Hagababa la guu kae

1 Di madagoaa hua deelaa, gei digau Philistia ne dagabuli mai belee heebagi gi digau Israel. Digau Israel e haga duu aga di nadau waahale laa i Ebenezer, gei digau Philistia e haga duu aga di nadau waahale laa i Aphek. 2 Digau Philistia ga daamada tauwa, i muli hua tauwa damana dela ne hai, gei digaula gu maaloo i digau Israel, gu daaligi gii mmade digau dauwa holongo e haa mana (4,000). 3 Digau ala ne llele hagammuni gu llele mai gi di nadau waahale laa. Gei nia dagi o Israel ga helekai, “Ma gu aha dela Dimaadua gu dumaalia ang gi digau Philistia gi haga magedaa ina gidaadou dangi nei? Gidaadou gaa hula ga gaamai Tebedebe o di Hagababa Dimaadua dela i Shiloh, bolo Mee gi madalia gidaadou, ga haga dagaloaha gidaadou i tadau hagadaumee.” 4 Gei digaula ga hagau nadau gau kae hegau gi Shiloh belee hula e gaamai Tebedebe o di Hagababa o Dimaadua di Gowaa Aamua, dela e hai dono lohongo i mehanga nia ada manu e lua hai ono bakau. Gei nia dama daane Eli dogolua go Hophni mo Phinehas e loomoi madalia Tebedebe o di Hagababa deelaa.*

5 Di madagoaa hua Tebedebe o di Hagababa Dimaadua ne dau mai, gei digau Israel ga wwolowwolo gi nua i di nadau tenetene. Nia lee digaula gu maaloo dangihi gu hagangalungalua tenua. 6 Di madagoaa hua digau Philistia ne longono ginaadou di wwolowwolo o digau Israel, gei digaula ga helekai, “Ma di aha dela e hagalongoaa i lodo di waahale laa o digau Israel?” Digaula ga modongoohia bolo ma go Tebedebe o di Hagababa Dimaadua dela ne dau mai gi lodo di waahale laa o digau Hebrew, 7 gei digaula gu mmaadagu huoloo, ga helekai, “Dahi god la guu noho i lodo nadau waahale laa! Gidaadou digau hua gu hagalee! Tagadilinga mee beenei digi heia mai gi gidaadou mai mua. 8 Koai dela e mee di daa gidaadou gi daha mo nia mogobuna o nia god aalaa. Aalaa go nia god ala ne daaligi digau Egypt i lodo di anggowaa. 9 Goodou go digau Philistia, gi manawa maaloo! Goodou gi heebagi be nia daane mmaadua gi dee hai gidaadou nia hege ni digaula, gadoo be digaula ala ne hai nia hege ni gidaadou. Deelaa laa, goodou gi heebagi be nia daane mmaadua!”

10 Digau Philistia gu heebagi maaloo dangihi, malaa, digau Israel gu paagege guu llele gi nadau guongo. Digau dogologowaahee ala ne mmade: digau heebagi e motolu mana (30,000) ala ne mmade. 11 Gei Tebedebe o di Hagababa a God la guu kae go digau Philistia, gei nia dama daane dogolua a Eli, go Hophni mo Phinehas, gu daaligi guu mmade.

Di made o Eli

12 Taane mai di madawaawa Benjamin gaa hana gaa lele gi daha mo tauwa gi Shiloh, guu dau i Shiloh i di laangi hua deelaa. Mee gu hahaahi ono gahu mo di haga dogolia dono libogo gi nia gelegele belee haga modongoohia aga dono lodo huaidu. 13 Gei Eli nogo noho i dono lohongo i taalinga di ala e madamada adu laa hongo di ala, i mee dela e noho ge haa manawa i Tebedebe o di Hagababa. Gei taane deelaa ga haga iloo gi lodo di waahale di longo tauwa deelaa. Gei digau huogodoo gaa wwolo gi nua i di nadau mmaadagu. 14 Eli ga longono ia hua di hagalongoaa deelaa, ga heeu, “Ma di aha dela ga hagalongoaa beenei?” Gei taane deelaa ga hanadu hagalimalima hua gi Eli belee hagi anga gi mee di longo deelaa. 15 Di madagoaa hua deelaa, gei Eli gu matiwa maa walu (98) ono ngadau, gei mee gu hoohoo ga dee gida. 16 Taane deelaa ga helekai gi mee, “Dangi nei gei au ne lele gi daha mo tauwa, ga lele mai gi kinei.”

Gei Eli ga heeu adu gi mee, “Dagu dama, aahee nia longo o nia mee huogodoo?”

17 Gei taane deelaa ga helekai, “Digau Israel guu llele gi daha mo digau Philistia, gei digau dogologowaahee i tadau baahi guu mmade! Gei au dama daane go Hophni mo Phinehas, meemaa guu mmade labelaa, gei Tebedebe o di Hagababa o God la guu kae go digaula!”

18 Di madagoaa hua taane dela ne helekai i Tebedebe o di Hagababa, gei Eli gaa doo gi daha mo dono lohongo i taalinga di bontai deelaa. Mee tangada gu madumadua gei mee hogi e bedi, mee dela hua ne doo gei di uwa o maa guu hadi, gei mee guu made. Mee nogo dagi Israel i nia ngadau e mada haa.

Di made o di lodo Phinehas

19 I di madagoaa hua deelaa, gei di lodo o Phinehas e hai dama gu hoohoo bolo ga haanau. Di madagoaa hua o mee dela ne longono bolo Tebedebe o di Hagababa la guu kae go digaula, mo tamana o dono lodo mo dono lodo hogi guu mmade huogodoo, gei di mmae o di haanau guu dau gi mee, gei mee gu haanau. 20 I dono madagoaa dela bolo gaa made, gei nia daangada haga haanau ga helekai gi mee, “Hagadagadagagee! Goe gu haanau dau dama daane.” Gei di ahina deelaa digi angaanga ginai ge digi helekai anga. 21 Gei mee gaa gahi di ingoo di tama bolo Ichabod,* mo di helekai, “Di madamada o God guu ngala gi daha mo Israel”. Mee ne helekai beenei, idimaa Tebedebe o di Hagababa o God la guu kae, mo tamana o dono lodo mo dono lodo hogi guu mmade. 22 Mee ga helekai aga labelaa, “Di madamada o God gu hagalee i baahi Israel, idimaa, Tebedebe o di Hagababa a God la guu kae go digaula.”

5

Tebedebe o di Hagababa i baahi digau Philistia

1 I muli hua digau Philistia ala ne kumi Tebedebe o di Hagababa, digaula gaa kae di maa i Ebenezer gaa kae gi di nadau waahale go Ashdod. 2 Digaula gaa kae di maa gi lodo di hale o di nadau god Dagon, ga haga noho gi lala i baahi di nadau god. 3 Hagaluada loo dono daiaa, gei digau Ashdod gaa mmada gi di nadau god Dagon dela guu hinga gi daha mo dono lohongo, guu hinga gi hongo di baba i mua Tebedebe o di Hagababa Dimaadua. Gei digaula ga haga duu aga di maa labelaa gi dono lohongo. 4 Ga hooaga labelaa di luada loo di laangi nomuli, gei digaula gaa mmada labelaa gi di nadau god dela guu hinga gi daha mo dono lohongo, guu hinga gi lala i mua Tebedebe o di Hagababa Dimaadua, gei di libogo o di maa guu hadi gi daha, mono lima la gu hadihadi huogodoo gi daha e mmoe i hongo di baba di hale i di ngudu di bontai. Go tuaidina hua di maa dela e moe modogoia i golo. 5 (Deenei laa, nia daangada hai mee dabu o Dagon be go digau ala e daumaha gi Dagon ma ga lloomoi gi di hale Dagon, digaula hagalee tuu gi hongo, be e haele laa hongo di gowaa deelaa.)

6 Dimaadua ga hagaduadua digau Ashdod gi di hagaduadua huaidu huoloo gaa hai digaula gi mmaadagu huoloo, ga daaligi digaula, gaa hai digaula gii magi buu, ngaadahi mo nia waahale ala i nadau daha. 7 I di nadau gidee ginaadou nia mee aanei ala guu hai beenei, gei digaula ga helekai, “Di God o digau Israel e hagaduadua gidaadou mo tadau god Dagon, malaa gidaadou hudee dugua Tebedebe o di Hagababa gii noho i tadau baahi.” 8 Gei digaula ga haga dagabuli ia nia king dogolima tenua o Philistia, ga heeu ang gi digaula, “Dehee di madau hai gaa hai ang gi Tebedebe o di Hagababa o di God o digau Israel?”

Gei digaula ga helekai anga, “E kae gi Gath.” Malaa, digaula guu kae di maa gi di waahale go Gath. 9 Di madagoaa hua di maa dela ne dau gi Gath, gei Dimaadua ga hagaduadua labelaa digau o di waahale deelaa gi di magi dela e hai digaula gi mmaadagu huoloo. Dimaadua ne hagaduadua digaula gi di magi buu ang gi nia daangada huogodoo o di waahale deelaa, nia daangada mmaadua mo lligi. 10 Digaula gaa kae labelaa Tebedebe o di Hagababa gi Ekron, gei di madagoaa hua di maa ne dau gi golo, gei digau o di waahale gaa wwolo gi nua ga helekai, “Digaula gu gaamai Tebedebe o di Hagababa o di God o Israel belee daaligi gidaadou!” 11 Gei digaula ga haga dagabuli mai labelaa nia king huogodoo tenua o Philistia, ga helekai gi digaula, “Goodou kae ina Tebedebe o di Hagababa o digau Israel gi dono lohongo, gi de mmademmade hua gidaadou mo tadau madahaanau.” Di uli nia gai deenei guu dele gi nia gowaa i lodo di waahale deelaa, idimaa di hagaduadua damanaiee dela ne tale gi nia daangada mai i baahi o God. 12 Digau ala digi mmade, guu hai hogi nadau magi buu, guu mmae huoloo, e tangitangi e gahigahi nadau god gi hagamaamaa ina ginaadou.

6

Di gaamai o Tebedebe o di Hagababa

1 I muli hua Tebedebe o di Hagababa Dimaadua dela nogo i Philistia i nia malama e hidu, 2 gei nia daangada ga gahi mai nadau gau hai mee dabu, mo digau hai buubuu, ga heeu gi digaula, “Ma di aha dela gaa hai go gidaadou ang gi Tebedebe o di Hagababa Dimaadua? Maa gidaadou gaa kae di maa gi dono gowaa, ni aha ala gaa kae go gidaadou dalia di maa be di kisakis?”

3 Gei digaula ga helekai anga, “Maa goodou gaa kae gi muli Tebedebe o di Hagababa o di God o digau Israel, goodou e hai gii kae di godou kisakis dalia di maa, di mee e wwede ai godou ihala. Tebedebe e deemee di kae maa deai di kisakis i dono baahi ai, idimaa, deenei di hai dela belee hai, gei goodou ga dagaloaha gi daha mo godou magi, gei ga modongoohia adu gi goodou di hai a God dela e hagaduadua goodou.”

4 Gei nia daangada ga heeu, “Di kisakis aha dela belee hai go gimaadou e kae dalia?”

Gei digaula ga helekai, “Nia dama gimoo goolo e lima ge e lima goolo be nia magi buu dagidahi mai i nia king dogolima o Philistia, idimaa go tagadilinga magi dela ne tale adu gi goodou, dela hogi gi nia king dogolima o Philistia. 5 Goodou gaa hai godou dama goolo e hai be di magi buu mo di gimoo e hai gi nia goolo, e haga modongoohia bolo aanei nia mee ala ne hagahuaidu ai di godou henua, mo di hagalaamua di God o digau Israel. Holongo gei Mee gaa lawa dana hagaduadua goodou mo godou god mo di godou henua. 6 Goodou gi de haga hamaaloo dangihi godou lodo gadoo be di king o Egypt mo digau Egypt! Goodou hudee de langahia di hai a God dela ne hagaduadua digaula, gaa dae loo gi di nadau hagau digau Israel gii hula gi daha mo Egypt. 7 Malaa, goodou hagatogomaalia ina di godou kulumaa hoou, ge lua kau ala gu haanau hoou nau damaa kau, ala digi hai hegau ginai, haidia gi di kulumaa gi kae ina di ‘yoke’ di maa, gi lahi gi daha mo meemaa nau damaa kau gi di hale benebene. 8 Gei goodou ga haga noho Tebedebe o di Hagababa Dimaadua gi hongo di kulumaa, gaa dugu tama debedebe dela guu haa ginai godou ada mee goolo dela belee hagau gi Dimaadua be di kisakis dela belee haagi ai godou huaidu, gei goodou ga hagau di kulumaa gii hana, diagia hua gii bida hana modogoia. 9 Goodou gi loohia be di maa gaa hana gi hee: maa e hana hua hagahuudonu gi di waahale go Beth-Shemesh,* gei gu modongoohia hua e goodou bolo ma go di God o digau Israel dela ne dugu ia dana magi huaidu gi tadau nua. Gei di maa hagalee hai beelaa, gidaadou gu iloo bolo mee digi dugua mai di haingadaa, di haingadaa la ne gila aga hua i deia.”

10 Gei digaula ga haga gila aga di nadau hai dela ne haga noho ang gi digaula. Digaula ga gaamai nadau kau e lua gaa nnoo gi di gili di kulumaa, gei nau damaa kau la guu dugu i di hale benebene. 11 Digaula gaa dugu Tebedebe o di Hagababa gi hongo di kulumaa deelaa, mo tama debedebe dela e haa ginai nia dama gimoo goolo mono magi buu goolo no lodo. 12 Nia kau ga daamada ga taele i hongo di ala dela e hana gi Beth-Shemesh, nia maa guu hula hagahuudonu, e tangitangi mo di hula, digi magau gi daha mo di ala, gei nia king dogolima Philistia e daudali mai muli nia maa gaa dae adu loo gi tagageinga o Beth-Shemesh.

13 Digau o Beth-Shemesh e hadihadi nadau lii ‘wheat’ i lodo di gowaa bapaba, gei digaula ga gidee Tebedebe o di Hagababa, gei digaula gu tenetene huoloo. 14 Di kulumaa deelaa gaa hana gaa dau loo i di gowaa o Joshua, tangada o Beth-Shemesh, gaa duu i golo i baahi di hadugalaa damanaiee, gei nia daangada gaa oho di kulumaa, ga daaligi nia kau aalaa, gaa dudu nia maa, gaa hai di nadau tigidaumaha ang gi Dimaadua. 15 Gei digau Levi gaa daa Tebedebe o di Hagababa Dimaadua mo tama debedebe dela e iai nia ada mee goolo no lodo, gei digaula ga haga noho gi hongo di hadugalaa deelaa. Digau o Beth-Shemesh gaa hai di nadau tigidaumaha e dudu ang gi Dimaadua, mo nia hagadilinga tigidaumaha ala i golo. 16 Nia king dogolima o Philistia e daumada digaula ala e hai nadau mee aalaa, ga nomuli gaa hula labelaa gi Ekron i di laangi hua deelaa.

17 Digau Philistia ne hagau gi Dimaadua nia dama goolo be nia magi buu e lima, e hai di nadau kisakis belee hagahumalia ai nadau huaidu. Nia mee aanei mai Ashdod, Gaza, Ashkelon, Gath mo Ekron. 18 Digaula gu hagau labelaa nadau mee be nia gimoo ne hai gi nia goolo, e hai ai di nadau kisakis ang gi Dimaadua i nia waahale e lima o nia king Philistia ala e dagi ai, i nia waahale llauehe ala gu abaaba, mo nia waahale lligi ala digi abaabalia.

Di hadugalaa damanaiee dela ne dugu ai Tebedebe o di Hagababa Dimaadua nonua, di hadu deenei la i golo hua dangi nei, i lodo di gowaa Joshua tangada o Beth-Shemesh, e haga langahia ai di mee dela ne hai i di laangi deelaa.

19 Dimaadua gu daaligi nia daane mada hidu (70) o Beth-Shemesh, idimaa digaula ala ne mmada gi lodo Tebedebe o di Hagababa, gei nia daangada gu tangitangi, idimaa, Dimaadua gu daaligi digau dogologowaahee i nadau lodo.

Tebedebe o di Hagababa i Kiriath-Jearim

20 Gei nia daane o Beth-Shemesh ga helekai, “Koai dela e mee di duu i mua o Dimaadua dela go di God dabu deenei, gei dehee di gowaa dela gaa mee di hagau a Mee gi daha mo gidaadou?” 21 Gei digaula ga hagau nadau gau kae hegau gi digau o di waahale go Kiriath-Jearim, ga helekai gi digaula, “Digau Philistia gu goweia Tebedebe o di Hagababa Dimaadua gi gimaadou, goodou lloo ia, gowaga di maa gi godou baahi.”

7

1 Gei digau di waahale Kiriath-Jearim ga lloo ia gaa kae Tebedebe o di Hagababa Dimaadua, gaa kae gi lodo di hale o Abinadab i tomo di gonduu, ga hagadabu tama daane a maa go Eleazar belee madamada humalia ai Tebedebe o di Hagababa deelaa.*

Samuel e dagi Israel

2 Tebedebe o di Hagababa Dimaadua la gu duainau i Kiriath-Jearim, bolo ga madalua ono ngadau. Di madagoaa hua deelaa, gei digau Israel ga tangi anga gi Dimaadua gi hagamaamaa ina ginaadou.

3 Samuel ga agoago digau Israel huogodoo boloo, “Maa goodou gaa huli gi Dimaadua mai i lodo godou manawa hagatau, goodou kilia gi daha nia balu god o digau tuadimee mo nia ada mee o di god ahina go Astarte, gei goodou gi wanga ina goodou hagatau ang gi Dimaadua mo di daumaha hua gi Mee. Gei Mee gaa daa goodou gi daha mo nia mogobuna o digau Philistia.” 4 Malaa, digau huogodoo o Israel gu diiagi nia balu god go Baal mo Astarte, gu daumaha hua gi Dimaadua.

5 Samuel ga helekai, “Digau Israel, goodou dagabuli mai gi Mizpah, gei au ga dalodalo i goodou gi Dimaadua.” 6 Gei digaula ga dagabuli mai gi Mizpah, ga gaamai nadau wai gaa dui gi lala i mua o Dimaadua, digaula ga haga onge i di laangi hagatau deelaa. Digaula ga helekai, “Gimaadou gu ihala, gu hai baahi gi Dimaadua.” (Ma go Mizpah di gowaa dela e dagi go Samuel digau Israel.)

7 Di madagoaa hua digau Philistia ne longono bolo digau Israel gu dagabuli mai gi Mizpah, nia king e lima o Philistia mo nadau gau heebagi gaa hula belee heebagi gi digaula. Digau Israel ga longono ginaadou, digaula gu mmaadagu huoloo, 8 ga helekai gi Samuel, “Goe hudee dugua dau hai dalodalo i gimaadou ang gi Dimaadua, gi abaabalia gimaadou gi daha mo digau Philistia.” 9 Samuel ga daaligi dana damaa kau, ga tigidaumaha hagadogomaalia i hongo di gowaa dudu tigidaumaha ang gi Dimaadua, gaa dangi ang gi Dimaadua gi hagamaamaa ina digau Israel, gei Dimaadua gu hagalongo gi ana dalodalo. 10 Di madagoaa hua Samuel dela e hai dana tigidaumaha, gei digau Philistia gu daamada ga heebagi; i di madagoaa hua deelaa, gei di lee o Dimaadua gu ngoloolo ia i di langi gi hongo digau Philistia, gei digaula gu mmaadagu huoloo, gu lellele dagidahi. 11 Gei digau Israel ga waluwalu digaula mai Mizpah, e dadaaligi digaula gaa dae adu loo gi Beth-Car.

12 Samuel ga haga duu aga dana hadugalaa i mehanga Mizpah mo Shen, gaa gahi dono ingoo boloo Ebenezer,* mo di helekai, “Dimaadua ne hagamaamaa gidaadou gaa dae mai gi kinei.” 13 Malaa, digau Philistia gu magedaa, gei Dimaadua guu hai digau Philistia gi deemee di loomoi gi Israel i di madagoaa o Samuel e mouli ai. 14 Nia waahale o digau Israel ala ne kumi go digau Philistia ala i mehanga Ekron gaa tugi i Gath gu gaamai labelaa gi Israel. Nia gowaa ala ne kae go digau Philistia la guu wanga labelaa gi digau Israel. Di aumaalia gu gila aga i mehanga digau Israel mo digau Canaan.

15 Samuel nogo dagi digau Israel i di waalooloo o dono mouli. 16 I lodo nia ngadau huogodoo, gei mee e heehee gi Bethel, Gilgal mo Mizpah, e hagamaamaa di hai gabunga digau Israel ala e noho i golo. 17 Gaa lawa gaa hana labelaa gi dono guongo go Ramah, e hai ana hegau hai gabunga labelaa i golo. Mee ga haga duu dana gowaa hai tigidaumaha ang gi Dimaadua i Ramah.

8

Digau Israel gu hiihai e hai di nadau king

1 Samuel gu madua, gei mee gu haganoho aga ana dama daane e dagi digau Israel. 2 Tangada madua dono ingoo go Joel, gei tangada dulii go Abijah, meemaa nogo dagi i di waahale go Beersheba. 3 Gei meemaa hagalee kawe nia hai di nau damana, meemaa e manawa hagagailaa gi nia bahihadu, gei meemaa e kae di nau hui halahalau, gei hagalee haganoho di nau hai gabunga gi humalia.

4 Malaa, nia dagi huogodoo o digau Israel ga dagabuli, gaa hula gi baahi o Samuel i Ramah. 5 Gei digaula ga helekai gi mee, “Dolomeenei gei goe gu madumadua, gei au dama daane hagalee daudali au helekai. Deenei laa, goe hilihilia mai dahi dangada e hai di madau king, e dagi gimaadou gadoo be nia henua ala i golo.”* 6 Samuel gu huaidu huoloo ono lodo gi digaula ala e hai bolo ginaadou e hiihai di nadau king, gei mee ga dalodalo ang gi Dimaadua. 7 Gei Dimaadua ga helekai anga, “Hagalongo gi nia mee huogodoo o nia daangada ala ma ga helekai adu gi di goe, idimaa, ma hagalee kooe dela ne bae gi daha go digaula, ko Au hua, bolo Au gi dee hai di nadau king. 8 Mai hua i di laangi dela ne laha mai digaula gi daha mo Egypt, gaa dae mai loo gi dangi nei, digaula e huli gi daha mo Au, e daumaha gi nia balu ieidu. Gei dolomeenei digaula e hai adu gi di goe di hai dela nogo hai mai gi di Au i nia madagoaa huogodoo. 9 Malaa, goe hagalongo gi digaula, gei goe gi haga modongoohia ina gi digaula di hai o di nadau king dela ma gaa dagi ginaadou.”

10 Samuel ga haga modongoohia ang gi digaula ala e hiihai e hai di nadau king, gi nnelekai huogodoo a Dimaadua ala ne hagi anga gi mee. 11 Samuel ga helekai, “Deenei di hai o di godou king dela ma gaa dagi goodou: Godou dama daane gaa hai ana gau dauwa, hunu gau i digaula e ngalua i hongo ana waga hongo henua, hunu gau gaa hai digau e llele nia hoodo, hunu gau gaa hai digau dauwa ala e hula i mua ana waga hongo henua. 12 Gei mee gaa hili aga ana daangada i lodo godou dama daane, e hai nia dagi o ana buini gau dauwa dagi mana daangada, mono dagi o nia buini gau dauwa madalima, mono gau e ngalua i ana hadagee, mono gau e hadi ana huwa laagau, mono gau e hai ana goloo dauwa mono gau e hai ana waga llele hongo henua. 13 Gei godou dama ahina gaa hai nadau lolo kala ang gi mee, ga ngalua ang gi mee, e dunu nadau meegai mono palaawaa. 14 Mee gaa daa godou gowaa ala koia e humalia, mo godou hadagee waini, mo godou hadagee olib, gaa wanga gi ana gau aamua e hai mee ginai. 15 Mee gaa daa dahi baahi madangaholu mai i nia huwa o godou hagadili mo godou waini, e wanga gi digau aamua o dono hale mo anga labelaa gi ana gau aamua ala i golo. 16 Mee gaa daa labelaa godou gau ngalua, godou kau ala koia e humalia, mo godou ‘donkey’ belee hai ana mee hai hegau. 17 Mee gaa daa dahi baahi madangaholu o godou manu, gei goodou gaa hai ana hege. 18 I di madagoaa hua deelaa, gei goodou ga helehelekai hagahuaidu huoloo i di godou king dela ne hilihili go goodou, gei Dimaadua ga hagalee hagalongo adu gi godou helekai hai baahi.”

19 Gei ogo nia daangada hagalee hagalongo gi Samuel, digaula ga helekai, “Deeai, gimaadou e hiihai hua e hai di madau king, 20 bolo gii hai gimaadou be nia henua ala i golo. Go di madau king dela e dagi gimaadou, gei e dagi gimaadou gi lodo tauwa, gei e heebagi i gimaadou.”

21 Samuel gu hagalongo gi nia mee huogodoo a digaula ala ne helekai, gei mee gaa hana ga hagadae ang gi Dimaadua. 22 Dimaadua ga helekai gi Samuel, “Heia di hiihai digaula, wanga ina di nadau king.”

Malaa, Samuel ga helekai gi digaula gii hula gi nadau guongo.

9

Saul gu heetugi gi Samuel

1 Dahi daane mai di madawaawa Benjamin dono ingoo go Kish, di tama ni Abiel, di tama ni Zeror, di tama ni Becorath, di tama ni Aphiah. Kish taane maluagina huoloo. 2 Dana dama daane dono ingoo go Saul, tama daane madanga gei e maaloo, holongo e looloo di piidi e dahi i hongo nia dama daane ala i golo i Israel, gei e humalia nnuaidina digau ala i golo. 3 Kish ana ‘donkey’ guu nngala, gei mee ga helekai gi Saul, “Hula goolua mo dahi dangada hai hegau, halahala ina mai nia maa.” 4 Meemaa gaa hula laa lodo tenua gonduu o Ephraim, gaa dau adu loo gi Shalishah gei digi gidee ginaua, ga lloo adu laa lodo tenua go Shaalim, gei digi gidee ginaua, ga lloo adu laa lodo tenua go Benjamin, gei ginaua digi gidee nia maa. 5 Meemaa gaa dau adu gi Zuph, gei Saul ga helekai gi dono ehoo deelaa, “Gidaua gaa hula gi tau guongo, holongo dogu damana la ga hagalee haa manawa i ana ‘donkey’, dela hua ga haa manawa i gidaua.”

6 Gei dono ehoo ga helekai gi Saul, “Nnoo malaa, ma iai taane haga madagu e noho i lodo di waahale deenei, e hagalabagau huoloo i baahi o nia daangada, idimaa, ana helekai ala ma ga helekai ai le e kila huogodoo. Gidaua gaa hula gi baahi o mee, holongo mee ga hagi mai gi gidaua di gowaa dela e iai nia ‘donkey’.”

7 Saul ga heeu adu gi mee, “Maa gidaua gaa hula gi baahi o mee, gei gidaua ga kisakis tau aha gi mee, tau meegai ala i lodo tau gada la guu odi, malaa, di aha gaa wanga go gidaua gi mee?”

8 Gei di hege ga helekai gi Saul, “Dahi baahi e haa o di bahihadu silber deenei, deelaa tau mee gaa wanga gi taane a God, gei mee ga hagi mai tau ala dela e hula ai gidaua gi nia maa.” 9 (I mua i Israel, maa tangada e hiihai bolo ia e heeu dana mee gi God, gei mee ga helekai boloo: “Hanimoi, gidaua gaa hula gi baahi taane haga madagu”, idimaa taane haga madagu le e gahi go digaula gi soukohp.)

10 Gei Saul ga helekai gi dana hege, “E humalia, hanimoi laa, gaa hula.” Gei meemaa gaa hula gi di waahale dela e noho ai taane haga madagu. 11 Meemaa ga lloo adu laa hongo di gowaa nnoonua, e hula gi di waahale deelaa, ga heetugi gi nia dama ahina ala e lloo ia belee udu nadau wai, ga heeu gi digaula, “Taane haga madagu le e noho i ginei?”

12 Gei digaula ga helekai anga, “Uaa, i golo. Mmada, mee deenaa e hana i gulu mua. Hula gi limalima dolomeenei, idimaa, mee dogo hanimoi hua gi di madau waahale, idimaa digaula e hai di nadau tigidaumaha dangi nei i di gowaa hai tigidaumaha dela i nua. 13 Goolua gaa dau i di waahale, gei goolua ga gidee a mee i mua dono hana gi di gowaa hai tigidaumaha deelaa. Nia daangada la hagalee e miami gaa dae loo gi mee gaa dau i golo, idimaa, ma go mee dela e hagadabu tigidaumaha deelaa, gei nomuli gei digaula gaa mee laa di miami.” 14 Meemaa gaa hula gi di waahale gaa dau i golo. I di nau ulu adu hua, gei meemaa ga gidee ginaua a Samuel dela bolo gaa hana gi di gowaa hai tigidaumaha dela i nua belee daumaha i golo.

15 Di laangi i mua o Saul ne dau mai gi di waahale deelaa, gei Dimaadua gu helekai gi Samuel boloo, 16 “Daiaa, holongo i di madagoaa beenei, gei Au ga hagau adu dagu dangada mai i di madawaawa Benjamin, gei goe gi hagatulu ina a mee e hai di tagi ni agu dama Israel. Go mee dela ga haga dagaloaha digaula gi daha mo digau Philistia. Au gu gidee nadau hagaduadua, gei Au gu longono e Au nadau dangidangi gi hagamaamaa ina ginaadou.”

17 Di madagoaa hua Samuel ne gidee ia Saul, gei Dimaadua ga helekai anga, “Deenaa taane dela nogo helekai iei Au adu gi di goe. Go mee dela gaa dagi agu daangada.” 18 Saul ga hanadu gi Samuel i taalinga di bontai di abaaba ga heeu adu gi mee, “Dumaalia mai mua, hagia mai mua di gowaa dela e noho ai taane haga madagu la i hee?”

19 Samuel ga helekai, “Ko au deenei dela go taane haga madagu. Goolua hula i ogu mua gi di gowaa dela e hai ai taumaha. Goolua dogolua le e miami dalia au dangi nei. Luada daiaa, gei au ga helekai adu gi gulu heeu huogodoo, gaa lawa ga hagau goolua. 20 Gei goe hudee haa manawa i nia ‘donkey’ ala ne nngala i nia laangi e dolu, idimaa, nia maa guu kida. Gei tangada koai dela e haa manawa huoloo iei digau Israel e hidihidi ginai huoloo? Deenei dela go kooe, mo di madawaawa o do damana.”

21 Gei Saul ga helekai anga, “Au tangada mai i di madawaawa Benjamin, go di madawaawa Israel dela e kaedahi e dulii loo, mo dogu madahaanau dela hagalee dau i lodo di madawaawa deenei, gei goe ga hai mai au helekai beenaa beleiaha?”

22 Samuel gaa lahi a Saul mo dana hege gi lodo di ruum damana ga haga noho meemaa gi di libogo teebele i baahi digau motolu ala ne gahi mai. 23 Samuel ga helekai gi tangada hai meegai, “Gaamai di goneiga dela ne helekai iei au bolo gi dugua gi daha.” 24 Tangada hai meegai ga gaamai di goneiga humalia o di wae, gaa dugu gi mua o Saul. Samuel ga helekai gi Saul, “Mmada, deenei di goneiga dela ne dugudugu adu gi di goe, geina, ma di mee ne dugu belee gai kooe dolomeenei, e miami dalia digau ala ne gahi mai ko au.”

Saul ga miami dalia Samuel i di laangi deelaa. 25 I di nau hagatanga ia i di gowaa nogo daumaha ai, meemaa gaa hula gi di waahale, ga hagatogomaalia di lohongo Saul i tua di hale i nua. 26 Gei mee gaa kii i golo.

Samuel gu hagatulu a Saul

Heniheni loo, gei Samuel ga gahigahi a Saul i dono noho i nua, “Ala aga, au ga hagau goe.” Gei Saul gu ala aga, mee mo Samuel gaa hula i hongo di ala. 27 I di nau dau adu gi di hagaodi di waahale, gei Samuel ga helekai gi Saul, “Hagau ina dau hege gii hana gi mua.” Di hege guu hana, gei Samuel ga helekai gi Saul, “Duu malaa, gei au ga hagi adu gi di goe nia helekai a God.”

10

1 Samuel ga dahi mai dana lolo olib ga hagatulu adu di libogo o Saul mo di hongi adu a mee ga helekai, “Ma go Dimaadua dela gu hagatulu goe belee hai di king o digau Israel. Goe gaa dagi digau Israel, gaa daa digaula gi daha mo nadau hagadaumee huogodoo. Gei aanei laa nia haga modongoohia o do hilihili aga go God bolo goe dela gaa dagi digau Israel: 2 Do hagatanga i dogu baahi dangi nei, gei goe ga heetugi gi nia daane dogolua i baahi taalunga Rachel i Zelzah i tenua Benjamin. Meemaa ga helekai adu bolo nia ‘donkey’ ala nogo halahala kooe, la guu kida. Do damana gu hagalee haa manawa i nia maa, dela hua gu haa manawa i di goe huoloo, e heheeu boloo, ‘Dehee dagu hai gaa hai gi dagu dama daane deelaa?’ 3 Goe ga hagatanga labelaa i golo, ga hanadu gi di laagau dabu dela i Tabor, gei goe ga heetugi gi nia daane dogodolu e hula gi Bethel belee hai di nadau tigidaumaha. Tangada i digaula e dagi ana damaa kuudi e dolu, gei tangada e dahi e kae ana palaawaa e dolu, gei tangada e dahi e kae ana waini i lodo di budehede gili manu. 4 Digaula ga hagaaloho adu, ga gowadu nadau palaawaa e lua gi di goe, gei goe geina nia maa. 5 Nomuli gei goe gaa hana gi di gonduu a God dela i Gibeah, di gowaa dela e iai di waahale laa o digau Philistia e noho ai. Malaa, i di ngudu hua di bontai di waahale deelaa, gei goe ga heetugi gi di hagabuulinga soukohp e lloo ia i di gowaa hai tigidaumaha i di gonduu, e dadaahili gi nadau ‘harp’, aip, mee ngiingii iliili, mo nadau ‘lyre’. Digaula e gagaalege gei e wwolowwolo i nia helekai kokohp. 6 Di Hagataalunga a Dimaadua ga ulu gi oo lodo, gei goe ga gagaalege dalia digaula mo di helekai kokohp, gei goe gaa hai tuai dangada. 7 Di madagoaa nia mee aanei ga kila aga, gei goe la gi haga gila ina aga nia mee huogodoo a God ala ma gaa haa gi oo lodo. 8 Gei goe hana i ogu mua gi Gilgal i di gowaa dela e heetugi iei au adu gi di goe e hai ai tau tigidaumaha dudu, mo tigidaumaha o di hagadaubuni. Taalia au i golo i nia laangi e hidu, au ga hanadu ga hagi adu gi di goe dau mee dela belee hai.”

9 Di madagoaa hua Saul dela ne huli dono dua gi Samuel dela bolo gaa hana, gei God guu huli lodo o Saul. Nia mee huogodoo Samuel ne hagi anga gi mee guu kila huogodoo i di laangi deelaa. 10 Saul mo dana hege ma gaa dau i Gibeah, gei di hagabuulinga soukohp ga heetugi gi meemaa, gei di Hagataalunga o God gu ulu gi lodo Saul, gei mee gu gagaalege mo di wolowolo i nia helekai kokohp dalia digaula. 11 Nia daangada ala e iloo ginaadou a mee i mua, gaa mmada gi mee dela e madalia nia soukohp aalaa, ga heheeu, “Di aha laa dela guu hai ang gi tama daane a Kish? Saul la guu hai soukohp labelaa?” 12 Tangada i digau ala e noho i golo ga heeu aga, “Gei ogo nia soukohp ala i golo, goodou e hagabau bolo nia damana digaula la koai?” Malaa, deenei di gowaa ne daamada aga telekai dela e hai boloo, “Saul la guu hai soukohp labelaa?”* 13 Di madagoaa hua Saul ne lawa i dono wolowolo mo di gagaalege i nia helekai kokohp, gei mee gaa hana gi di gowaa hai tigidaumaha dela i hongo di gonduu.

14 Tuaahina tamana Saul ga heeu gi Saul mo dana hege, “Goolua nogo i hee?”

Gei Saul ga helekai, “Nogo halahala hua mau ‘donkey’, digi gidee, gei gimaua gaa hula gi baahi Samuel.”

15 Tuaahina tamana Saul ga heeu labelaa, “Malaa gei mee gu helekai adu bolo aha?”

16 Saul ga helekai anga, “Mee ne hai mai hua bolo nia ‘donkey’ la guu kida.” Gei Saul digi hagi anga ina gi tuaahina o dono damana nia helekai Samuel bolo ia gaa king.

Saul guu kae di waawa king

17 Samuel ga haga dagabuli nia daangada Dimaadua gi Mizpah e hai daumaha i golo, 18 ga helekai gi digaula, “Dimaadua go di God o digau Israel e helekai, ‘Ko Au dela ne laha mai goodou gi daha mo Egypt, gei Au dela ne haga dagaloaha goodou i digau Egypt, mo digau huogodoo ala nogo dadaaligi goodou. 19 Ko Au dela go di God dela e haga dagaloaha goodou gi daha mo godou haingadaa mo nia hagaduadua huogodoo, gei dolomeenei goodou guu hudu Au gi daha bolo Au gi gowadu di godou king e dagi goodou. Deenei laa, goodou gi dagabuli mai gi mua o Dimaadua i di hagatau ia i nua di godou madawaawa mo godou madahaanau.’ ”

20 Samuel ga hagatau nia madawaawa huogodoo, malaa Dimaadua gu hilihili aga di madawaawa Benjamin. 21 Samuel ga gahigahi di madawaawa Benjamin, malaa go di madahaanau o Matri dela ne hilihili aga, gei nia daane huogodoo o di madahaanau o Matri gaa hula gi mua. Malaa, go Saul, tama daane a Kish dela ne hilihili aga. Digaula ga halahala a Saul, gei Saul la hagalee. 22 Gei digaula ga heeu labelaa gi Dimaadua, “Tangada i golo ai?”

Gei Dimaadua ga helekai, “Deenaa Saul dela e balabala hagammuni i lodo nia goloo aanaa.”

23 Gei digaula ga limalima hua gaa hula ga laha mai a mee gi baahi digau ala i golo. I dono duu hua i lodo digaula, gei Saul e looloo di piidi e dahi i hongo digaula. 24 Samuel ga helekai gi digaula, “Deenei taane a Dimaadua dela ne hilihili aga. Deai tangada i gidaadou e hai be mee ai.”

Malaa, digau huogodoo gaa wwolo gi nua ga helekai, “Tadau king gi mouli waalooloo!”

25 Samuel ga hagi anga gi digaula, di tonu mo di hai o nnegau o di king, gaa lawa ga hihi gi lodo di beebaa e dugu i lodo di gowaa dabu. Nomuli gei mee ga haga maaheu digaula gi nadau guongo. 26 Saul guu hana labelaa gi dono hale dela i Gibeah. Hunu gau manawa maaloo ala gu haga ngalua nadau lodo go God, guu hula madalia a Saul. 27 Gei hunu gau manawa haga dogolege e helekai boloo, “E hai behee, tangada deelaa le e mee di daa gidaadou?” Digaula e de hiihai gi Saul, gei hagalee di nadau mee e wanga gi mee ai.

11

Saul gu maaloo i digau Ammon

1 I muli hua di malama e dahi, di king o Ammon go Nahash guu lahi ana gau dauwa gi di waahale go Jabesh i Gilead, gaa duuli di waahale deelaa. Gei nia daane o Jabesh ga helekai gi Nahash, “Goe heia dau hagababa i tadau mehanga, gei gimaadou gaa hai goe di tagi ni gimaadou.”

2 Nahash ga helekai anga, “Au gaa hai dagu hagababa i tadau mehanga, maa au ga gabegabe godou golomada baahi dau donu huogodoo, gaa hai di mee haga langaadia ni digau Israel huogodoo.”

3 Gei nia dagi o digau Jabesh ga helekai aga, “Goe gi dugua mai gi gimaadou nia laangi e hidu e hagau digau kae hegau gi lodo tenua go Israel, gei ma ga hagalee tangada e hagamaamaa mai gimaadou, gei gimaadou la gaa hege adu gi di goe.”

4 Digau kae hegau gaa hula gaa dau adu gi Gibeah, di gowaa dela e noho ai a Saul. I di nadau haga iloo di longo deelaa, nia daangada ga daamada ga tangitangi mo di lodo huaidu. 5 Saul dogo haneia hua i lodo henua nogo lahaia ana kau, gei mee ga heeu, “Ma di aha guu hai? Nia daangada le e tangitangi beleiaha?” Gei digaula ga haga iloo gi mee di haga iloo mai baahi digau Jabesh. 6 Di madagoaa hua Saul ne longono ia di haga iloo deelaa, gei di Hagataalunga o God gu ulu gi lodo o mee, gei mee gu hagawelewele huoloo, 7 gaa kae nia kau e lua, ga hahaahi nia maa, gaa wanga gi digau kae hegau bolo gi kae ina gi dagidagia i lodo nia waahale o Israel, gi hagahaga iloo ina gi nia daangada huogodoo boloo, “Deenei di hai gaa hai ang gi nia kau o tangada dela bolo ia hagalee hana gi tauwa dalia Saul mo Samuel.”

Malaa, digau huogodoo gu mmaadagu huoloo i Dimaadua, gei digaula huogodoo gu buni mai i di manawa dahi. 8 Saul ga haga dagabuli mai digaula gi Bezek, digau e dolu lau mana (300,000) mai tenua o Israel, gei e motolu mana (30,000) mai tenua o Judah. 9 Gei digaula ga helekai gi digau ala ne hagau mai i Jabesh, “Goodou hula haga iloo ina ang gi digau Jabesh bolo i mua di oodee daiaa, gei goodou ga haga dagaloaha.”

Malaa, digau Jabesh gu tenetene huoloo i di nadau longono di haga iloo deenei. 10 Gei digaula ga helekai gi Nahash, “Daiaa gei gimaadou gaa hege adu gi di goe, gei goe gaa hai dau hai mai gi gimaadou gii hai be do hiihai.”

11 Ga hooaga hua dono daiaa, gei Saul ga waewae ana daangada i nia hagabuulinga dauwa e dolu. Heniheni loo, gei mee ga hagau digaula bolo gii hula gi heebagi gi digau Ammon i lodo di nadau waahale laa. Digaula ga dadaaligi digaula gaa dae loo gi di oodee, gei digau ala ne dubu i golo la guu hula gu lellele dagidahi.

12 Gei digau Israel ga helekai gi Samuel, “Aahee digau ala nogo haihai bolo Saul hagalee hai tadau king? Goe dugua mai digaula gi daaligi go gimaadou gi mmademmade!”

13 Gei Saul ga helekai gi digaula, “Deai tangada e daaligi gii made i lodo di laangi dangi nei ai, idimaa, deenei di laangi a Dimaadua dela ne haga dagaloaha Israel.” 14 Gei Samuel ga helekai gi digaula, “Gidaadou huogodoo e hula gi Gilgal, deelaa di gowaa e haga noho aga a Saul labelaa, e hai tadau king.” 15 Malaa, digaula huogodoo guu hula gi Gilgal, ga haga noho aga a Saul i mua nnadumada a Dimaadua belee hai di nadau king. Digaula guu hai di nadau tigidaumaha o di hagadaubuni, gei Saul mo digau Israel huogodoo gu tenetene huoloo.

12

Samuel e agoago nia daangada

1 Samuel ga helekai gi digau Israel huogodoo, “Au guu hai godou manawa, au gu gowadu gi goodou di godou king dela e dagi goodou, 2 Au nogo dagi goodou, gei dolomeenei gei au gu madua gu hinaa dogu libogo, gei agu dama daane ala i godou baahi. Au nogo madamada humalia i goodou mai loo i dogu dama daane gaa dae mai loo gi dangi nei. 3 Malaa, deenei au. Goodou haga modongoohia mai gi di au i mua nnadumada Dimaadua mo i mua hogi di king deenei dela ne hilihili aga go Mee, be di maa au guu hai dagu mee e hala adu gi goodou. Ma iai tangada i goodou guu kae dana kau be dana ‘donkey’ ko au? Ma iai tangada gu hagahuaidu be halahalau ko au? Au guu kae agu hui halahalau mai tei tangada belee hagahumalia di huaidu a maa? Maa nei bolo au ne hai tei nia mee aanei, gei au gaa wanga gi ono lohongo agu mee ala ne kae.”

4 Digau Israel huogodoo ga helekai, “Goe digi halahalau ina gimaadou, be guu hai gimaadou gi huaidu, gei goe hogi digi kae dahi mee i madau mee.”

5 Samuel ga helekai gi digaula, “Dimaadua mo dana king dela ne hilihili aga go Mee, go meemaa ala e hai ogu gau hagadootonu dangi nei i godou mua huogodoo, bolo au deai agu ihala adu gi goodou ai.”

Gei digaula ga helekai, “Uaa, Dimaadua go di madau Tangada hagadootonu.”

6 Gei Samuel ga helekai labelaa, “Dimaadua go Mee dela ne hilihili aga a Moses mo Aaron ala ne dagi mai godou maadua mmaadua mai tenua go Egypt.* 7 Malaa, dolomeenei gei goodou gi hagakila malaa, gei au ga helekai hai baahi adu gi goodou i mua o Dimaadua, mo di hagalangahia adu gi goodou nia mogobuna llauehaa ala nogo hai go Dimaadua belee haga dagaloaha goodou ngaadahi mo godou maadua mmaadua. 8 Goodou gi langahia Jacob mo dono madahaanau ala ne hula gi Egypt, mo di hai o digau Egypt ala nogo hagaduadua digaula, mo di hai o godou maadua mmaadua di nadau tangi anga gi Dimaadua di hagamaamaa, gei Mee dela ga hagau mai a Moses mo Aaron, bolo meemaa gi lahia goodou gi daha mo Egypt, ga haga noho goodou gi lala i lodo tenua deenei.* 9 Gei digaula gu de langahia e ginaadou a Dimaadua dela go di nadau God, gei Dimaadua gaa dugu anga goodou gi digau Philistia mo di king o Moab, mo Sisera, tagi damana ni digau dauwa o Hazor, bolo digaula gi heebagi adu gi godou maadua mmaadua gi daaligidia digaula.* 10 Gei digaula ga gahigahi Dimaadua, ga tangi anga di hagamaamaa, boloo, ‘Meenei Dimaadua, gimaadou gu ihala, idimaa, gimaadou gu huli hua gi daha mo Goe, gu daumaha hua gi nia balu ieidu go Baal mo Astarte. Goe gi haga dagaloaha ina gimaadou gi daha mo madau hagadaumee, gei gimaadou ga daumaha adu gi di Goe!’* 11 Gei Dimaadua ga hagau mai a Gideon, nomuli go Barak, nomuli go Jephthah, gei nomuli mai ko au dela e hagaodi gi muli, bolo gimaadou e daa goodou gi daha mo godou hagadaumee, gei goodou la gu mouli i di aumaalia.* 12 I di godou gidee hua e goodou Nahash di king o digau Ammon dela belee heebagi adu gi goodou, gei goodou gaa huli gi daha mo Dimaadua dela go di godou king, ga helekai mai gi di au, ‘Gimaadou e hiihai e hai di madau huai king e dagi gimaadou.’*

13 “Deenei laa, deenei di godou king dela ne hilihili aga go goodou. Go goodou ne tangi mai gi di au, malaa deenei a mee dela ne gowadu go Dimaadua gi goodou. 14 Nia mee huogodoo gaa kila humalia, maa goodou ga hagalabagau a Dimaadua, go di godou God, gaa hege gi Mee, gei goodou ga hagalongo gi Mee mo di haga gila aga ana helekai, gei goodou mo di godou king ga daudali hua a Mee. 15 Maa goodou ga hagalee hagalongo gi Dimaadua mo ana helekai, gei Mee ga hai baahi adu gi goodou mo di godou king, gadoo be ana hai ala nogo hai gi godou maadua mmaadua. 16 Deenei laa, goodou gii tuu i gono, gi gidee goodou di mogobuna a Dimaadua dela gaa hai i mua godou hadumada. 17 Mmada, di madagoaa dolomeenei di madagoaa dela hagalee doo di uwa. Gei au ga dalodalo ang gi Dimaadua gi heia di atili mo di uwa gii doo. Di madagoaa hua nia mee aanei ma gaa kila, gei goodou ga iloo laa di huaidu damanaiee dela ne hai go goodou gi Dimaadua i di godou tangi anga dahi king.”

18 Malaa, Samuel ga dalodalo, gei Dimaadua ga hagau ia di atili mo di uwa i di laangi hua deelaa. Malaa, nia daangada gu mmaadagu huoloo i Dimaadua mo Samuel. 19 Gei digaula ga helekai gi Samuel, “Meenei, goe gi dalodalo i gimaadou ang gi Dimaadua, dela go doo God, bolo gi dee mmade hua gimaadou. Dolomeenei, gei gimaadou gu iloo bolo madau huaidu huogodoo ala i golo gu hagabuni ang gi di madau huaidu i di madau tangi anga dahi king.”

20 Samuel ga helekai gi digaula, “Goodou hudee mmaadagu. Ma e aha maa goodou guu hai di huaidu damanaiee beenei, gei goodou gi hudee huli gi daha mo Dimaadua. Goodou gi hai hegau gi Mee mai i godou manawa hagatau. 21 Goodou hudee daumaha gi nia god tilikai, idimaa, digaula e deemee di hagamaamaa goodou, be e haga dagaloaha goodou, idimaa nia god ala beenei la nia god balumee, gei deai ono hadinga ai. 22 Dimaadua gu hagamodu bolo Ia hagalee diiagi goodou, i Mee gu hagamaanadu bolo goodou e hai nia daangada donu ni aana. 23 Gei mai gi di au, Dimaadua la gu hai mai bolo maa nei bolo au gaa dugu dagu hai dalodalo i goodou, gei au gu hai baahi ang gi de Ia. Gei deeai, au ga agoago adu gi goodou nia mee ala e humalia gei e donu i nia madagoaa huogodoo. 24 Goodou gi hagalongo gi Dimaadua gii hege gi Mee i di manawa dahi, mo godou manawa hagatau. Goodou gi langahia ana mogobuna haga goboina ala ne hai adu gi goodou. 25 Gei maa goodou ga daudali hua beelaa i lodo godou huaidu, gei goodou mo di godou king ga haga mmaa gi daha.”

13

Tauwa ang gi digau Philistia

1 [Saul ne motolu ono ngadau gei mee gaa hai di king, gaa dagi Israel i lodo nia ngadau e madahaa maa lua,] 2 gei mee ga hilihili aga ana daane e dolu mana (3,000) mai digau Israel, lua mana (2,000) i dono baahi i Michmash mo i tenua gonduu i Bethel, gei e mana (1,000) i baahi o dana dama daane go Jonathan i Gibeah i tenua o di madawaawa Benjamin, gei digau ala i golo huogodoo gu hagau gii hula gi nadau hale.

3 Jonathan gu daaligi di buini dauwa o digau Philistia ala i Geba, gei digau Philistia gu longono ginaadou. Saul ga hagau ana gau dauwa bolo gi iliili nadau buu gi haga iloo gi digau Hebrew gi dagabuli mai gi tauwa. 4 Digau Israel huogodoo gu longono bolo Saul gu daaligi di buini dauwa Philistia, mo digau Philistia e hagahuaidu digau Israel, malaa, digau Israel huogodoo gu dagabuli mai gi baahi o Saul i Gilgal.

5 Gei digau Philistia ga dagabuli mai belee heebagi gi digau Israel. Nadau goloo heebagi i golo: nia waga hongo henua e dolu mana (3,000) ge ono mana (6,000) daane llele i nia hoodo, mono daangada hai dauwa dogologowaahee be nia gelegele o tongotai. Digaula ga lloomoi ga haga duu aga nadau hale laa i Michmash i baahi gi dua Beth-Aven. 6 Digaula gu heebagi gi digau Israel, gei digau Israel guu too gi lodo di haingadaa huoloo. Hunu gau i digaula gu palapala hagammuni i lodo nia bongoo hadugalaa, mo i lodo nia bongoo, mo i mehanga nia hadugalaa, mo lodo nia monowai geli ala ono wai ai, mo i lodo nia aloalo. 7 Hunu gau gu tuu adu laa lodo di Monowai Jordan gi baahi i golo, e llele adu i lodo tenua o Gad mo Gilead.

Saul e noho hua igolo i Gilgal, gei digau dauwa ala i baahi o mee gu mmaadagu, gu polepole huoloo. 8 Saul e talitali hua a Samuel i nia laangi e hidu, be di hai a Samuel dela ne helekai ang gi mee, gei Samuel digi hanimoi gi Gilgal. Gei nia daangada gu daamada ga hulahula gi daha mo Saul.* 9 Gei Saul ga helekai gi digaula, “Goodou gaamai gi di au nia goloo hai tigidaumaha dela e dudu, mo tigidaumaha o di hagadaubuni.” Malaa, Saul gaa hai tigidaumaha dela e dudu. 10 Mee dogo haga lawa tigidaumaha deelaa, gei Samuel ga dau mai. Saul gaa hana gi mee ga hagaaloho gi mee. 11 Gei Samuel ga helekai gi mee, “Goe ne hai dau aha?”

Saul ga helekai, “Ko au hua ne mmada gi nia daangada ala gu daamada gaa hula gi daha. Gei goe dela digi gila mai i dau madagoaa dela ne dugu kooe. Gei au guu mmada labelaa gi digau Philistia ala gu dagabuli mai i Michmash. 12 Gei au nei guu hai bolo digau Philistia ga lloomoi ga heebagi mai gi di au i ginei i Gilgal, gei au deai dagu mee ne hai bolo Dimaadua gi hila mai gi di au ai. Deenei laa gei au guu hai tigidaumaha deenei.”

13 Samuel ga helekai, “Di hai huaidu dela ne hai kooe! Goe digi haga gila ina aga di mee a Dimaadua go doo God, dela guu lawa di haga noho ga gowadu gi di goe. Goe nei bolo ne haga gila aga, gei Dimaadua ga dumaalia adu gi di goe mo do madawaawa gi dagia Israel gaa hana hua beelaa. 14 Malaa, do madagoaa e dagi la hagalee waalooloo, idimaa, i do de hagalongo gi Dimaadua, Mee ga halahala labelaa dana daane dela e hiihai gineia, ga haga noho aga e dagi ana daangada huogodoo.”*

15 Samuel ga hagatanga i Gilgal gaa hana, gei digau ala i golo ga daudali a Saul i dono hanadu gi baahi dana buini dauwa. Digaula ga hagatanga i Gilgal gaa hula gi Gibeah i tenua o Benjamin. Saul ga hagadina ana gau dauwa ala madalia ia, la digau e ono lau (600). 16 Saul mo dana dama daane go Jonathan mo nau gau dauwa aalaa guu noho i Geba i tenua o Benjamin, gei digau Philistia nadau waahale laa i Michmash. 17 Nia buini dauwa e dolu gu hagatanga mai i di waahale laa o digau Philistia. Dahi buini gu hanadu gi Ophrah i lodo tenua go Shual, 18 di lua buini gu hanadu gi Beth-Horon, ge tolu buini gu hanadu gi di mada o tenua adu gi di gowaa mehanga gonduu o Zeboim i lodo henua.

19 I di madagoaa deelaa, deai tangada hai baalanga i lodo tenua o Israel ai, idimaa, digau Philistia guu bule digau Hebrew gi de heia nia hulumanu mono daalo digaula. 20 (Digau Israel e hulahula gi tangada hai baalanga o digau Philistia gi olohia nadau goloo ngalua, nadau goloo geli gelegele, nadau dalai, mo nadau kamaa. 21 Di hui o di olo o talai mo taalo kau la di bahihadu silber dulii e dahi, di hui o di olo nnagadilinga mee haga maluu gelegele la nia bahihadu silber lligi e lua.) 22 Deelaa laa e hidi mai ai deai tangada dauwa o Israel e dagidagi ana goloo dauwa i lodo tenua ai, aalaa hua go Saul mo dana dama daane go Jonathan.

23 Digau Philistia gu hagau nadau buini dauwa gi hagaloohia di Ala Nnoonua o Michmash.

14

1 Dahi laangi hua, gei Jonathan ga helekai gi dono ehoo dela e dagidagi ana goloo heebagi, “Gidaua gaa hula gi lodo di waahale laa o digau Philistia.” Gei mee digi hagi anga gi dono damana. 2 Saul e noho i lodo dono hale laa, i lala di laagau ‘pomegranate’ i Migron, e hoohoo mai gi Gibeah, mo ana gau dauwa e ono lau. 3 (Tangada hai mee dabu dela e ulu i di gahu hai hegau dabu la go Ahijah, di tama ni Ahitub, tuaahina daane ni Ichabod, di tama ni Phinehas dela go di tama a Eli, tangada hai mee dabu Dimaadua i Shiloh.) Nia daangada la digi iloo ginaadou bolo Jonathan gu hana hua i deia.

4 Di ala bodobodo dela e tuu adu gi Michmash go di ala dela belee hana ai Jonathan gi di waahale laa o digau Philistia. Nia hadugalaa e lua e tuu i taalinga di ala i di gowaa deelaa, e dahi i bahi i ngeia di ala, gei e dahi i di baahi dela i golo. Di hadu e dahi e haga ingoo bolo Bozez, ge dahi e haga ingoo bolo Seneh. 5 Di hadu dela e duu i bahi i ngeia le e duu i di baahi adu gi Michmash, gei di hadu dela e duu i di baahi gi ngaaga le e duu i di baahi adu gi Geba.

6 Jonathan ga helekai adu gi dono ehoo, “Gidaua gaa hula gi di waahale laa o digau bouli o Philistia. Holongo gei Dimaadua ga hagamaamaa mai gidaua. Ma e aha maa gidaadou e hogoohi be e dogologo, gei Dimaadua e mee hua di hagamaamaa mai gidaadou gi maaloo i digaula.”

7 Gei di hoo o maa ga helekai gi mee, “Go do manawa gii gila, gei au e hana hua madalia goe.”

8 Jonathan ga helekai gi dono ehoo, “Gidaua ga hula hua gi mmada mai digaula gi gidaua. 9 Maa digaula ga helekai, ‘Nnoo, daalia gimaadou,’ gei gidaua gaa tali digaula. 10 Maa digaula ga helekai mai bolo gidaua gi lloo adu, gei gidaua gaa hula gi digaula. Deenei la go di haga modongoohia mai baahi o Dimaadua bolo gidaua ga aali i digaula.”

11 Di madagoaa hua digau Philistia ne gidee meemaa, gei digaula ga helekai, “Mmada! Hunu gau Hebrew e mmaanawa aga i lodo nia bongoo ala nogo pala hagammuni ai ginaadou!” 12 Digau Philistia ga gahigahi mai meemaa, “Goolua lloo aga gi kinei gii aago goolua.”

Jonathan ga helekai adu gi dono ehoo, “Daudali mai! Dimaadua gu hagamaanadu bolo digau Israel le e hai gi aali dangi nei.” 13 Jonathan ga tolo adu gi mua gei dono ehoo i muli o mee. Jonathan ga heebagi gi digau Philistia e balebale digaula gi lala, gei di hoo o maa ga dadaaligi digaula gii mmade. 14 Taamada tauwa deenei, gei Jonathan mo dono ehoo gu daaligi nau daangada holongo e madalua i lodo tama gowaa hua dulii. 15 Digau Philistia huogodoo ala i lodo henua gu mmaadagu huoloo. Digau dauwa huogodoo gu bolebole i nadau mmaadagu. Tenua gu ngalungalua, di hagahinihini guu hai. Ma go di hagahinihini ne hagau mai go God.

Di kumi o digau Philistia

16 Digau dauwa hagaloohi Saul ala i Gibeah i lodo tenua o Benjamin ga gidee ginaadou digau Philistia ala gu lellele dagidahi. 17 Gei Saul ga helekai adu gi ana gau dauwa, “Goodou hagadina ina malaa digau dauwa. Mmada be di ma koai ala hagalee.” Gei digaula ga hagadina ginaadou, ga modongoohia bolo ma go Jonathan mo dono ehoo la hagalee. 18 Saul ga helekai adu gi tangada hai mee dabu go Ahijah, “Gaamai di gahu hai hegau dabu gi kinei.” (Idimaa di laangi deenei gei Ahijah e kae di gahu deenei i mua digau Israel.) 19 Di madagoaa hua a Saul dela e leelee gi Ahijah, gei di hinihini o digau Philistia gu damana mai. Saul ga helekai ang gi tangada hai mee dabu, “Gu deai di madagoaa e halahala di hiihai Dimaadua dolomeenei ai.” 20 Malaa, Saul mo ana gau dauwa gaa hula ga heebagi gi digau Philistia ala gu dadaulia gu heheebagi i nadau mehanga. 21 Hunu gau Hebrew dulii ala nogo i baahi digau Philistia i nia laangi dulii mai i mua, ala nogo noho i lodo di waahale laa digaula, ga tuu aga ga madalia Saul mo Jonathan ga heebagi gi digau Philistia. 22 Gei digau Israel ala nogo palapala hagammuni i lodo tenua go Ephraim ga longono bolo digau Philistia la gu lellele gi daha, gei digaula ga lloo ia labelaa ga heebagi gi digau Philistia. 23 Digaula ga waluwalu digaula gaa dau adu loo gi Beth-Aven. Dimaadua gu haga dagaloaha digau Israel i di laangi deenei.

Nia haihai i muli tauwa

24 Digau Israel gu paagege huoloo i di nadau hiigai huoloo i di laangi deenei, idimaa, Saul guu hai dana bule maaloo dangihi boloo, “Maa tangada ma gaa gai dana mee dangi nei i mua dagu hui ang gi ogu hagadaumee i di nadau huaidu ne hai mai gi di au, geia e kae di haga halauwa.” Malaa, di laangi deenei deai tangada ne gai dana mee ai. 25 Digaula guu dau adu loo gi lodo henua i uda, ga gidee ginaadou nia mee maangala e logowaahee ala ne hai go nia lamu llauehe 26 Di gowaa deelaa koia gu logowaahee nia mee maangala aalaa, gei deai tangada ne gai ana mee ai, idimaa, digaula gu mmaadagu i di haga halauwa a Saul dela ne hai. 27 Jonathan e de iloo ia bolo dono damana guu hai dana hagababa hagamodu ang gi nia daangada, gei mee ga daalo dana dogodogo gi lodo nia mee maangala aalaa, gaa gai. I di madagoaa hua deelaa, gei mee guu hai ono mahi. 28 Tangada ga helekai gi mee, “Gidaadou ga hiigai hua gaa mmade, idimaa, do damana la guu hai dana hagababa maaloo dangihi mai gi gimaadou bolo maa tangada ma gaa gai dana mee i di laangi dangi nei, geia e kae di haga halauwa.”

29 Jonathan ga helekai, “Dogu damana la ne hai hua dana mee huaidu gi nia daangada. Goodou mmada mai gi di au dela guu hai ogu mahi i dagu gai nia mee maangala o di lamu. 30 Koia e humalia ang gi nia daangada dangi nei maa nei bolo digaula guu gai nia meegai o nadau hagadaumee ala ne kumi dangi nei, i di madagoaa digaula ala ne magedaa. Digau dogologo behee ala belee mmade!”

31 Di laangi deelaa, gei digau Israel gu haga magedaa digau Philistia mai i di guongo Michmash gaa dau adu loo gi Aijalon. Digau Israel gu paagege huoloo i nadau hiigai. 32 Deenei laa ga hidi mai ai digau Israel gaa hula gi nia goloo ala ne kae i nadau hagadaumee, gaa kae nadau kau, nadau siibi, ga daaligi i di gowaa hua deelaa, gaa gai ono goneiga mono dodo. 33 Di haga iloo gaa hai gi Saul, “Nia daangada guu hai di nadau mee hala ang gi Dimaadua, i di nadau gai nia goneiga mono dodo.”

Saul gaa wolo gi nua ga helekai, “Goodou gu ihala hua! Hagadaga ina mai dahi hadugalaa damana.”* 34 Gei Saul ga helekai labelaa, “Goodou hula hagi anga ina gi nia daangada huogodoo bolo ginaadou gi gaamai nadau kau mo nadau siibi gi di gowaa deenei, ga daaligi gaa gai laa i di gowaa deenei, gei digaula ga deai nadau ihala ang gi Dimaadua ai, maa digaula gaa gai nia goneiga mono dodo!” I di boo hua deelaa, gei digaula huogodoo gu gaamai nadau kau gu daaligi i di gowaa deelaa. 35 Gei Saul ga haga duu aga dana gowaa hai tigidaumaha ang gi Dimaadua i di gowaa deelaa. Deenei di gowaa matagidagi a mee ne haga duu aga.

36 Saul ga helekai gi ana gau dauwa, “Gidaadou gaa hula ga heebagi gi digau Philistia boo nei, ga hagahuaidu digaula ga daaligi digaula huogodoo gii mmade.”

Gei digaula ga helekai gi mee, “Heia dau mee dela e hiihai ginai goe.”

Gei tangada hai mee dabu ga helekai, “Gidaadou e halahala i mua di manawa o God.”

37 Saul ga heeu gi God, “Meenei, e hai behee, gimaadou gaa hula ga heebagi gi digau Philistia? Goe ga madalia laa gimaadou ga haga magedaa digaula?” Gei Dimaadua digi helekai gi mee i di laangi deelaa. 38 Saul ga helekai gi ana daangada, “Goodou dagabuli mai gi kinei e heeu be di maa di hala aha dela guu hai dangi nei. 39 Idimaa, au guu hai dagu hagababa i di ingoo o Dimaadua dela e mouli, dela go Tangada Hagamouli o Israel, bolo taane dela ne hai di mee hala deenei e daaligi hua gii made, ma e aha maa go dagu dama daane go Jonathan.” Gei digaula guu noho deemuu loo digi helekai gi mee. 40 Saul ga helekai gi digaula, “Goodou huogodoo tuu i gono. Au mo Jonathan e tuu i ginei.”

Gei digaula ga helekai, “Goe gi heia do hiihai.”

41 Saul ga helekai gi Dimaadua go di God o Israel, “Meenei Dimaadua, goe e aha dela digi helekai mai gi di au dangi nei? Meenei Dimaadua go di God o Israel, haga modongoohia ina mai malaa do manawa gi nia hadu hagalabagau ‘Urim’ mo ‘Thummim’*, be di maa di hala ni gimaua mo Jonathan, be di hala hua ni digau ala i golo?” Malaa, gu modongoohia bolo go Jonathan mo Saul ala ne hai di nau mee hala, gei nia daangada ala i golo le e humalia hua.* 42 Gei Saul ga helekai, “Hilihilia be di maa ko au be go dagu dama daane go Jonathan.” Malaa, go Jonathan dela gu modongoohia.

43 Gei Saul ga heeu gi Jonathan, “Ma di aha dela ne hai kooe?”

Gei Jonathan ga helekai, “Au guu gai agu mee maangala lamu, nia mee hua bigibigi i di ngudu dagu dogodogo, malaa, dolomeenei gei au dela gaa made.”

44 Saul ga helekai gi mee, “Jonathan, God gi daaligidia au gii made, maa goe hagalee daaligi gii made!”

45 Gei nia daangada ga helekai gi Saul, “E hai behee? Jonathan dela ne hagahumalia Israel dangi nei, gei mee dela bolo ga daaligi hua gii made? Deemee loo di hai beenei, gimaadou la gu hagamodu i madau lodo ang gi Dimaadua dela e mouli, bolo deai dahi ngaahulu e doo i di libogo o maa ai. Di mee a mee dela ne hai dangi nei ne hagamaamaa mai baahi o God.” Malaa, nia daangada guu daa Jonathan gi daha mo di made.

46 I muli hua di mee deenei, gei Saul gaa dugu di waluwalu digau dauwa o Philistia, gei digaula gaa hula gi di nadau henua donu.

Di hai o Saul e king mo dono madahaanau

47 I lodo hua di madagoaa o Saul nogo king i tenua o Israel, mee nogo hai ana heebagi gi ono hagadaumee i nia henua huogodoo, digau Moab, Ammon, Edom, di king o Zobah mo digau Philistia. Mee e maaloo i nia guongo huogodoo ala ma ga heebagi ginai mee. 48 Mee guu hai dana heebagi damanaiee ang gi digau Amalek, gei mee gu aali i digaula. Mee gu haga dagaloaha digau Israel gi daha mo digau ala ne hagahuaidu ginaadou.

49 Saul ana dama daane dogodolu, ala go Jonathan, Ishvi mo Malchishua. Dana dama ahina madua go Merab, ge dana dama ahina dulii go Michal. 50 Di ingoo di lodo o Saul go Ahinoam, di tama ni Ahimaaz. Tagi o ana gau dauwa la go Abner di tama ni Ner, tuaahina tamana o Saul. 51 Kish go tamana o Saul, gei Ner go tamana Abner meemaa dogolua la nia dama ni Abiel.

52 Di madagoaa hua a Saul nogo mouli, gei mee nogo heheebagi giibeni ang gi digau Philistia. Mee ma gaa gida dana dangada maaloo, gei mee ga haga ulu a mee gi lodo dana buini dauwa.

15

Tauwa gi digau Amalek

1 Dahi laangi hua, gei Samuel ga helekai gi Saul, “Ma ko au dela ne hagau mai go Dimaadua bolo au gi hagatulu ina goe e hai di king o ana daangada Israel. Malaa, goe gi hagalongo gi nia helekai mai baahi o Dimaadua di Gowaa Aamua.* 2 Mee ga daaligi digau Amalek, idimaa, digaula nogo hai baahi ang gi digau Israel i di nadau lloomoi i Egypt.* 3 Deenei laa, goe hana, heebagi gi digau Amalek, daaligidia gi daha nadau mee huogodoo ala i nadau baahi, nia daane, ahina, damagiigi, mo nia dama lligi, nadau kau, siibi, ‘camel’ mono ‘donkey’. Heia huogodoo gii mmaa gi daha.”

4 Saul ga haga dagabuli mai ana gau dauwa gi Telem, ga hagadina digaula i golo bolo e lua lau mana (200,000) mai i Israel ge e madangaholu mana (10,000) mai i Judah. 5 Saul mo ana gau dauwa gaa hula gi di waahale go Amalek, gaa noho hagammuni i lodo di monowai bagu, gaa tali digaula i golo. 6 Saul ga helekai gi digau Kenite, “Goodou hula gi daha mo digau Amalek, gi de daaligi hua goodou dalia digaula, idimaa, goodou nogo humalia ang gi digau Israel i di nadau loomoi i Egypt.” Gei digau Kenite gaa hula gi daha mo digau Amalek.

7 Saul ga daaligi digau huogodoo o Amalek ala i Havilah gaa dau adu loo gi Shur i baahi gi dua o Egypt. 8 Mee gaa kumi Agag di king o Amalek digi daaligidia, gei digau ala i golo la gu dadaaligi huogodoo gi mmademmade. 9 Saul mo ana gau dauwa digi daaligidia di king go Agag, mo nia siibi mono kau ala koia e humalia, nia siibi lligi mono kau lligi, mo nia mee huogodoo ala koia e humalia. Gei nia mee ala hagalee hagalabagau la gu haga mmaa huogodoo gi daha.

God gu daa gi daha Saul mo dono waawa king

10 Dimaadua ga helekai gi Samuel, 11 “Au gu tilikai hualaa i dagu dugu a Saul belee hai di king. Mee gu huli hua gi daha gu de hagalongo gi agu haganoho.” Samuel gu huaidu huoloo ono lodo, malaa, di boo dogomaalia deelaa gei Samuel e hai ana dangidangi ang gi Dimaadua. 12 Hooaga dono luada, gei Samuel gaa hana ga halahala a Saul, gaa longo bolo Saul la guu hana gi di waahale go Carmel, e haga duu aga dana haga langahia ang gi deia i golo, gei nomuli gei mee guu hana gi Gilgal. 13 Samuel gaa dau adu loo gi baahi o mee, gei Saul ga heetugi gi mee ga helekai, “Dimaadua gi hagahumalia ina goe, Samuel. Au guu hai gii hai be nnelekai Dimaadua.”

14 Samuel ga heeu, “Gei di maa di aha dela e hagalongo ginai au be nia lee kau mo nia lee siibi?”

15 Saul ga helekai gi mee, “Nia mee hua ni agu gau dauwa ala ne gaamai i baahi o digau Amalek. Digaula ne hili go nia mee ala koia e humalia huoloo i baahi nia siibi mono kau bolo e gaamai e haihai nia tigidaumaha ang gi Dimaadua go doo God, gei nia mee huogodoo ala i golo la gu haga mmaa huogodoo gi daha.”

16 Samuel ga helekai, “Guu lawa. Dolomeenei gei au ga hagi adu gi di goe di mee a Dimaadua dela ne hagi mai gi di au anaboo.”

Saul ga helekai, “Hagia mai.”

17 Samuel ga helekai, “Saul, ma e aha maa goe e hai bolo goe tangada mugi lala loo, gei goe guu hai tangada dela e dagi nia madawaawa Israel dolomeenei. Ma go Dimaadua dela ne hagatulu goe belee hai di king o Israel, 18 ga hagau goe bolo goe gii hana gi haga mmaa ina gi daha digau huaidu huogodoo o Amalek, bolo goe gi heebagi digaula, gi haga mmaa ina digaula huogodoo gi daha. 19 Malaa, goe ne aha dela digi hagalongo gi Mee? Goe ne aha dela ga limalima gaa kae nia goloo o hagadaumee, ga haga manawa gee Dimaadua?”

20 Saul ga helekai gi Samuel, “Au gu hagalongo gi Dimaadua. Au guu hai gii hai be ana helekai, ga laha mai di king go Agag, gei gu daaligi digau huogodoo ala i golo. 21 Gei agu gau dauwa digi daaligidia nia siibi mono kau ala e kaedahi e humalia, ala ne kumi go digaula belee gaamai gi Gilgal belee hai ai nia tigidaumaha ang gi Dimaadua go doo God.”

22 Samuel ga helekai gi mee, “Dehee di mee dela e hiihai ginai a Dimaadua: di hagalongo be go di tigidaumaha? Malaa, go di hagalongo deelaa di mee koia e humalia i di tigidaumaha dela ma gaa hai gi nia siibi ala e kaedahi e humalia.* 23 Di hai baahi gi Mee la koia e huaidu huoloo, gadoo be di hai buubuu. Di hagamuamua le e hai gadoo be di huaidu o di hai daumaha gi nia balu ieidu. Idimaa i do haga balumee nnelekai Dimaadua, gei Mee hogi guu daa goe gi daha mo do waawa king.”

24 Saul ga helekai gi mee, “Au gu de hagalongo gi nnelekai Dimaadua mo au helekai. Ko au hua ne madagu i agu daangada, gaa dugu ang gi digaula gi heia nadau hiihai. 25 Dolomeenei, gei au e dangi adu gi di goe dumaalia mai ogu huaidu, gei goe hana madalia au gi Gilgal gii mee au di madalia goe e daumaha ang gi Dimaadua.”

26 Samuel ga helekai, “Au hagalee hana madalia goe. Goe dela gu de hagalongo gi nnelekai Dimaadua, gei Mee guu daa goe gi daha mo do waawa king o Israel.”

27 Samuel gaa huli bolo ia gaa hana, gei Saul ga kumi adu di gahu laa daha o maa, gei di gahu la gu mahaa. 28 Samuel ga helekai gi Saul, “Dimaadua la gu haahi goe gi daha mo Israel dangi nei, gaa wanga gi dahi dangada dela koia e humalia i di goe.* 29 Di God aamua o Israel la hagalee di God hai kai tilikai be e huli dono manawa. Mee hagalee tangada bolo gaa mee laa di lui dono manawa.”*

30 Saul ga helekai gi mee, “Au gu ihala huoloo, gei goe gi heia au gi aamua i mua nia golomada o digau aamua o agu daangada, mo i mua nia golomada o digau Israel. Goe gii hana i ogu muli gii mee ai dagu hai daumaha ang gi Dimaadua dela go doo God.” 31 Malaa, Samuel gaa hana madalia a mee gi Gilgal, gei Saul ga daumaha ang gi Dimaadua.

32 Samuel ga helekai, “Laha mai di king go Agag gi ogu mua.” Agag ga dagi mai gi mua o Samuel, e bolebole huoloo i dono madagu, e hagabaubau ang gi deia boloo, “Di made la di mee haga manawa gee huoloo!” 33 Gei Samuel ga helekai gi mee, “I di hai o dau hulumanu dauwa deenaa dela ne hai nia dinana gi deai nadau dama ai, deenei gadoo di hai dela gaa hai hogi gi do dinana gi deai dana dama ai.” Samuel ga daaligi a mee gii made i mua di gowaa dudu tigidaumaha dela i Gilgal.

34 Nomuli, gei Samuel ga hagatanga gaa hana gi Ramah, gei Saul gaa hana gi dono guongo i Gibeah. 35 Samuel digi heetugi loo gi Saul i di waalooloo o dono mouli, e noho gei e lodo huaidu huoloo i Saul. Gei Dimaadua gu tilikai hualaa gi dana haga noho a Saul gii hai di king o Israel.

16

David gu hagatulu e hai di king

1 Dimaadua ga helekai gi Samuel, “Gu waalooloo behee do lodo huaidu gi Saul? Au guu daa a mee gi daha mo dono waawa king o Israel. Hana, kae ina dau lolo olib, gei Au ga hagau goe gi Bethlehem gi baahi taane dono ingoo go Jesse, idimaa, Au gu hilihili dagu dangada i nia dama a maa belee hai di king.”

2 Samuel ga heeu anga, “Dehee dagu hai e hai di mee deenei? Maa Saul ga longono ia, gei mee ga daaligi au!”

Gei Dimaadua ga helekai anga, “Kae ina dau damaa kau, gei goe helekai bolo goe e hana, e hai dau tigidaumaha ang gi Dimaadua. 3 Gei goe gahia mai a Jesse gi tigidaumaha deelaa, gei Au ga hagi adu gi di goe dau mee dela belee hai. Goe hagatulu ina taane dela gu hilihili aga ko Au belee hai di king.”

4 Samuel gaa hai gii hai be nnelekai Dimaadua, gaa hana gi Bethlehem. Nia dagi o di waahale ga heetugi gi mee mo di polepole i nadau mmaadagu huoloo, ga helekai adu gi Samuel, “Meenei soukohp, goe ne hanimoi i di aumaalia be deeai?”

5 Gei Samuel ga helekai gi digaula, “Uaa, au ne hanimoi i di aumaalia. Au e hanimoi e hai dagu tigidaumaha ang gi Dimaadua. Goodou haga madammaa ina goodou, lloomoi dalia au.” Gei mee gaa hai labelaa gi Jesse mo ana dama daane bolo gi haga madammaa ina ginaadou. Gei mee ga gahi mai digaula gi tigidaumaha deelaa.

6 I di nadau dau adu hua gi golo, gei Samuel ga gidee ia Eliab go tama daane Jesse, ga maanadu i ono lodo boloo, “Deenei tangada Dimaadua gu hilihili aga dela e duu i mua nnadumada o Dimaadua i ginei.” 7 Gei Dimaadua ga helekai gi Samuel, “Goe hudee mmada gi di looloo be go di madanga o tangada, ma hagalee deenaa go dagu dangada ne hilihili aga. Agu hagamaanadu la hagalee hai be di hagamaanadu o nia daangada. Nia daangada le e mmada hua gi tuaidina dangada laa daha, gei Au e mmada gi lodo o tangada mo ono ada haga maanadu.”*

8 Nomuli, gei Jesse ga helekai gi Abinadab gii hana gi mua o Samuel, gei Samuel ga helekai, “Deeai, Dimaadua bolo ma hagalee deenaa.” 9 Gei Jesse ga gahi mai a Shammah, gei Samuel ga helekai boloo, “Deeai, Dimaadua digi hilihili a mee.” 10 Jesse ga haga gida ana dama dogohidu ang gi Samuel, gei Samuel ga helekai boloo, “Deeai, Dimaadua la deai dana dangada e dahi ne hilihili i lodo digau aanaa ai.” 11 Samuel ga heeu adu gi Jesse, “Au dama labelaa i golo?”

Jesse ga helekai, “Tangada e dahi i golo, di tama dela koia e dulii loo, gei mee la hagalee i ginei. Mee e loloohi madau siibi i lodo henua.”

Gei Samuel ga helekai gi mee, “Gahigahia mai a mee. Gidaadou hagalee hai tadau tigidaumaha, e tali loo a mee gii dau i ginei.” 12 Malaa Jesse gaa hai dana hegau gi mee gi haneia. Tama daane humalia gei e madanga gei e humalia dono huaidina, gei e humalia ono golomada.

Gei Dimaadua ga helekai, “Deenaa a mee, hagatulu ina.” 13 Gei Samuel ga dahi aga dana lolo olib ga hagatulu a mee i mua nia golomada ono duaahina huogodoo. Gei di Hagataalunga o Dimaadua ga limalima hua ga ulu gi lodo o David, ga hagamaaloo aga a mee mai i di laangi hua deelaa. Gei Samuel ga hagatanga gaa hana labelaa gi Ramah.

David i lodo di hale o Saul

14 Gei di Hagataalunga Dimaadua gu hagatanga gi daha mo Saul, gei di hagataalunga huaidu ga hagau mai go Dimaadua gi Saul gi hagaduadua ina a mee. 15 Gei ana gau hai hegau ga helekai gi mee, “Gimaadou gu modongoohia bolo ma di hagataalunga huaidu mai i baahi o God dela e hagahinihini goe. 16 Gimaadou ga halahala mai di madau daane dela e iloo ia di dadaahili di ‘harp’. Di madagoaa hua di hagataalunga huaidu ma gaa noho i do baahi, gei taane deenei ga dadaahili dana ‘harp’ adu gi di goe, gei goe ga manawa lamalia.”

17 Gei Saul ga helekai gi digaula, “Goodou halahala ina mai laa di godou dangada dela e iloo ia di dadaahili di ‘harp’. Laha mai gi dogu baahi.”

18 Tangada i baahi digau hai hegau aalaa ga helekai, “Tangada i nia dama Jesse dela i Bethlehem koia e iloo ia di mee deenei. Taane de madagu, taane dauwa humalia, e iloo ia di helekai, taane madanga. Dimaadua e madalia a mee.”

19 Saul ga hagau ana gau kae hegau gi Jesse, bolo mee gi hagau ina mai dana dama daane go David, tangada hagaloohi siibi. 20 Jesse ga hagau dana dama daane go David gi Saul, mo dana dama kuudi, mo di ‘donkey’ dela e haga uda ginai ana palaawaa, mo di budehede gili manu gu haga hau ginai nia waini no lodo. 21 David gaa hana gi baahi o Saul ga hai hegau i golo, gei Saul gu hiihai huoloo gi David, gu dumaalia ang gi mee ono goloo heebagi gi dagidagia go mee. 22 Gei Saul gaa hai dana haga iloo gi Jesse, “Au gu hiihai huoloo gi David. Goe dugua mai a mee gii noho i dogu baahi e ngalua mai gi di au.” 23 Daamada di laangi deelaa, gei di hagataalunga huaidu dela mai baahi o God ma ga haneia gi hongo Saul, gei David ga dadaahili dana ‘harp’, gei di hagataalunga huaidu ga hagatanga gi daha mo Saul, gei Saul gu manawa lamalia, gei gu maaloo aga labelaa.

17

Goliath e helekai hai baahi ang gi digau Israel

1 Digau Philistia ga dagabuli mai gi Socoh, di waahale i Judah, belee hai di nadau dauwa. Digaula ga haga duu aga nadau hale laa i di gowaa e haga ingoo bolo Ephes-Dammim dela i mehanga Socoh mo Azekah. 2 Gei ogo Saul mo ana gau dauwa e dagabuli i di gowaa mehanga gonduu o Elah, ga haga duu aga nadau hale laa, gaa noho i golo belee heebagi gi digau Philistia. 3 Digau Philistia e hagatau mai i hongo dahi gonduu, gei digau Israel e hagatau mai labelaa i hongo dahi gonduu, gei di gowaa maalama i mehanga digaula.

4 Taane dono ingoo go Goliath mai i di waahale go Gath ga haneia i di waahale laa o digau Philistia, bolo ia e heebagi gi digau Israel. Taane looloo i nia piidi e hiwa. 5 E gahu i di goobai ne hai gi nia baalanga mmee, gei e hai dono gahu gi di gahu ne hai gi nia baalanga mmee dela e daamaha i nia pauna e lau madalua maa lima. 6 Gei ono wae hogi e hii gi nia baalanga mmee, geia e aamo dana daalo ne hai gi nia baalanga mmee i hongo dono bakau. 7 Taalo a maa la koia e maadolu be di laagau o di waga llanga mala, taamaha o di bida daalo deelaa holongo nia pauna e madangaholu maa lima. Tangada dauwa e hana i ono mua e dagidagi dana mee abaaba. 8 Goliath gaa duu, ga wolo aga gi digau Israel boloo, “Goodou e hai di godou aha i gono? Goodou e hiihai e heebagi? Deenei au tangada o Philistia, gei goodou aalaa go nia hege ni Saul! Goodou gi hilihilia di godou dangada e dahi i goodou e heebagi mai gi di au. 9 Maa mee gu maaloo gu daaligi au gii made, gei gimaadou gaa hai nia hege ni goodou. Maa au ga maaloo ga daaligi a mee gii made, gei goodou gaa hai nia hege ni gimaadou. 10 Deenei au dela gu hiihai bolo au e heebagi gi digau Israel! Goodou hagau ina mai di godou dangada maaloo e heebagi gimaua!” 11 Di madagoaa hua a Saul mo ana gau dauwa ala ne longono ana helekai aanei, gei digaula gu mmaadagu huoloo.

David i lodo di waahale laa a Saul

12 David la di tama ni Jesse, tangada Ephrath mai Bethlehem, dela i tenua go Judah, gei Jesse ana dama dogowalu. I di madagoaa o Saul ne king, gei mee gu madumadua huoloo. 13 Ana dama dogodolu ala mmaadua la i baahi o Saul i tauwa deelaa. Dana dama madua dono ingoo go Eliab, ga no lala go Abinadab, togodolu dama go Shammah. 14 Gei di tama dela koia e dulii i digaula go David. Nia dama daane dogodolu mmaadua la i baahi o Saul, 15 gei David e hanahana hunu madagoaa gi Bethlehem, gei mee dela e madamada humalia nia siibi dono damana. 16 Goliath e wolowolo bolo ia e hiihai e heebagi gi digau Israel nia luada mo nia hiahi o nia laangi huogodoo i nia laangi e mada haa.

17 Dahi laangi hua, gei Jesse ga helekai gi David, “Mmada, kae ina dau budehede golee laagau mmoo mo nia pauna palaawaa e madangaholu maa lima aanei, hana, kae ina gi o duaahina ala i lodo di waahale laa. 18 Kae ina labelaa nia meegai ‘cheese’ e madangaholu gi di nadau dagi dauwa. Mmada laa be o duaahina la guu hai behee. Heia dau mee gi modongoohia eau bolo goe gu hanimoi i baahi digaula. 19 Di king go Saul, mo o duaahina, mo nia daane o Israel huogodoo e haihai nadau heebagi gi digau Philistia i di gowaa mehanga gonduu o Elah.”

20 Hooaga dono daiaa, gei David ga ala aga, i muli hua dana hagi anga ana siibi gi tangada gi madamada humalia ai, gei mee gaa kae nia meegai aalaa gii hai be nnelekai o dono damana go Jesse. Mee gaa dau adu gi di waahale laa i di madagoaa hua dela e haga maanege ai digau dauwa o Israel gi di gowaa dela belee hai ai tauwa, mo di wwolowwolo gi nua nadau lee dauwa. 21 Gei digau dauwa o Philistia mo digau dauwa o Israel guu tuu gi nadau lohongo, ga huli mai laa gi ginaadou. 22 David gaa dugu nia meegai i baahi tangada dela e madamada humalia nia meegai o digau dauwa, gaa lele gi baahi ono duaahina ala gu i baahi di lain o di gowaa e hai ai tauwa, mo di heeu adu gi digaula be digaula guu hai behee. 23 Di madagoaa hua a mee dela e leelee gi digaula, gei Goliath ga hanimoi i baahi digau Philistia, ga wolowolo mai gi digau Israel, gadoo be dana hai dela nogo haihai, gei David ga longono a mee. 24 Di madagoaa hua digau Israel ala ne mmada gi Goliath ne hanaga, gei digaula gu mmaadagu huoloo guu llele. 25 Digaula e helehelekai i nadau mehanga boloo, “Mmada, deelaa a mee! Goodou gu longono ana helekai hai baahi! Maa tangada dela ma ga daaligi a mee gii made, gei di king gaa wanga ana goloo e logowaahee gi mee, gei mee e hai lodo gi dana dama ahina, gei e dumaalia gi nia madahaanau o dono damana i nia hagadilinga dagitedi huogodoo.”

26 David ga heeu gi nia daangada ala i dono baahi, “Dehee di hui o tangada dela ma ga daaligi taane Philistia deenei, dela ga haga dagaloaha digau Israel gi daha mo di hagalangaadia deenei? Gei di ma koai deenei dela taane bouli dongoeho dela bolo ia e mee di hai baahi gi di buini dauwa o di God mouli dee odi?” 27 Gei digaula ga hagi anga gi mee di hai o tangada dela ma ga daaligi Goliath.

28 Gei ogo Eliab tuaahina o David dela madua ga longono hua David dela e helehelekai gi nia daangada, gei mee gu hagawelewele huoloo, ga helekai gi David, “Goe e hai dau aha i ginei? Koai dela belee madamada humalia au siibi i lodo henua? Goe tangada manawa hagamuamua! Au e iloo bolo goe ne hanimoi hua belee mmada gi teebagi deenei!”

29 David ga helekai gi mee, “Kaiaha? Au guu hai dagu aha, bolo au tangada e deemee di heeu dagu mee?” 30 Gei mee ga huli adu hua gi tuai daane, gaa hai ana heeu la hua. Di madagoaa hua dela ma gaa hai dana heeu gi tuai dangada, go telekai la hua dela e hai go digaula gi mee.

31 Gei hunu daangada ga hagalongo gi nia helekai a David ala ne hai, gei digaula ga hagi anga gi Saul. Saul ga gahi mai a David. 32 David ga helekai gi Saul, “Meenei di king aamua, gidaadou hudee mmaadagu i tangada Philistia deenei. Ko au dela gaa hana e heebagi gi mee.”

33 Gei Saul ga helekai gi mee, “Deeai, e deemee! Dehee dau hai e heebagi gi mee i di goe dela tamagiigi hua? Gei mee dela tangada nogo hai tangada dauwa mai i dono damagiigi!”

34 David ga helekai gi Saul, “Meenei di king, au go dau hege e loloohi nia siibi dogu damana. Di madagoaa hua di laion be di ‘bear’ ga hanimoi, e kae dagu siibi, 35 gei au e waluwalu di maa, ga heebagi gi di maa, gaa daa dagu siibi. Gei di laion be go di ‘bear’ ma ga huli mai gi di au, gei au ga kumi adu di maa gaa llomi dono uwa, ga daaligi gii made. 36 Au gu daaligi agu laion mono ‘bear’, gei au ga daaligi labelaa tangada Philistia bouli dongoeho deenei, dela e hai baahi ang gi di buini dauwa di God mouli dee odi. 37 Dimaadua dela ne haga dagaloaha au gi daha mo di laion mo di ‘bear’, ga haga dagaloaha au labelaa gi daha mo tangada Philistia deenei.”

Gei Saul ga helekai gi mee, “E humalia, hana. Dimaadua gi madalia goe.” 38 Saul gaa wanga gi David ono gahu dauwa belee ulu ginai mee no lodo, ga dahi aga di goobai baalanga mmee gi hongo di libogo o David, ga haga ulu a mee gi nia gahu baalanga. 39 Gei David ga daalo tulumanu a Saul gi hongo di gahu baalanga ga hagamada belee haele, gu deemee di haele, idimaa, mee digi wouwou i deia nia hagadilinga goloo beenei. David ga helekai gi Saul, “Au e deemee di heebagi i lodo nia gahu beenei. Au e de wouwou nia maa.” Gei mee ga daa gi daha nia maa huogodoo, 40 ga gaamai hua go dana dogodogo hagaloohi siibi, ga ogo ana dama hadugalaa malallali e lima mai i lodo tama monowai, gaa wanga gi lodo dana dama budehede, ga hanadu e kae dana mee hudu hadu belee heebagi gi Goliath.

David e hagamagedaa Goliath

41 Gei tangada Philistia ga daamada ga haneia gi David, gei tangada dela e dagidagi di mee abaaba a maa le e hana i mua o mee. I dono hoohoo mai hua gi David, 42 ga gidee ia hua bolo ma tamagiigi hua, ga gadagada hua bolo mee e hai hua be tamagiigi humalia. 43 Gei mee ga helekai gi David, “Togodogo e hai di aha deenaa? Goe e hai bolo au di paana deenei?” Gei mee ga daamada ga gahigahi ono ieidu bolo gi haga halauwa ina a David. 44 Goliath ga helekai gi David, “Hanimoi laa, gei au ga haangai nia manu mamaangi mono manu lodo henua gi nia goneiga o do huaidina!”

45 David ga helekai gi mee, “Goe e hanimoi e heebagi mai gi di au i tulumanu dauwa, mo taalo damana mo taalo dulii, gei au e heebagi adu gi di goe i di ingoo o Dimaadua di Gowaa Aamua, dela go di God o di buini dauwa o digau Israel dela e haga huahuaidu kooe. 46 Dangi nei gei Dimaadua gaa dugu mai goe gi lala ogu mogobuna. Au ga maaloo i di goe, gaa tuu gi daha do libogo, gei au gaa hai nia huaidina o digau dauwa o Philistia gii hai nia meegai nia manu mamaangi mono manu lodo henua. Gei henuailala hagatau ga iloo laa bolo Israel nadau God i golo. 47 Gei digau huogodoo aanei i ginei ga gidee ginaadou bolo Dimaadua hagalee hai hegau gi tulumanu be taalo belee haga dagaloaha ana daangada, gei Mee e aali i lodo nia dauwa huogodoo, gaa dugu mai goodou gi lala madau mogobuna.”

48 Goliath ga menege mai gi David, gei David gu limalima gu lele adu gi di lain o digau Philistia belee heebagi gi mee. 49 David ga dahi mai dana hadu e dahi mai i lodo dana dama budehede, ga haga noho gi lodo dana mee hudu hadu, ga hudu adu gi Goliath, gei di hadu la guu dili di lae o Goliath, gu bongoo. Gei Goliath guu hinga huli gi lala gi hongo di gelegele. 50 Deenei di hai dela ne daaligi ai a Goliath go David, gei mee dana hulumanu ai, gei ne daaligi hua gi di mee hudu hadu, mo tama hadu dulii.* 51 David ga lele adu gi hongo Goliath, ga haga mmuu tulumanu a maa, gaa tuu di libogo o maa gi daha.

Digau Philistia ga gidee ginaadou di nadau dangada maaloo dela guu made, digaula guu llele gi daha.* 52 Gei digau Israel mo digau Judah ga waluwalu digaula mo di wwolowwolo, gaa dau adu loo gi Gath mo gi di ngudu di abaaba di waahale go Ekron. Gu dogologowaahee digau Philistia ala ne mmade i hongo di ala dela e hana gi Shaaraim, gaa dau adu loo gi Gath mo Ekron. 53 Digau Israel ala nogo waluwalu digau Philistia ga lloomoi labelaa, gaa oho di waahale laa o digau dauwa Philistia gaa kae nia goloo digaula. 54 David ga gaamai di libogo o Goliath gaa kae gi Jerusalem. Gei nia goloo dauwa a Goliath e dugu hua go mee i lodo dono hale laa.

David i mua o Saul

55 Saul e daumada a David dela e hana belee heebagi gi Goliath, gei mee ga heeu gi Abner dela go tagi damana o dana buini dauwa, ga helekai, “Abner, tama daane koai deelaa?”

Gei Abner ga helekai, “Au de iloo, meenei di king.”

56 Saul ga helekai, “Hana, heia gi iloo e goe.”

57 I muli hua David ne daaligi Goliath, gu haneia gi di waahale laa, Abner gaa lahi a mee gi Saul, gei David e dagidagi hua igolo di libogo o Goliath i dono lima. 58 Saul ga heeu gi David, “Tama daane nei, goe di tama ni aai?”

Gei David ga helekai, “Au di tama ni Jesse, go dau dangada hai hegau, tangada o Bethlehem.”

18

1 David ga haga lawa ana helekai gi Saul, gei Jonathan tama daane a Saul gu hiihai huoloo gi David, gei Jonathan gu aloho i mee gadoo be dono aloho i dono mouli. 2 Daamada i di laangi deelaa, gei Saul gu dugu hua a David i dono baahi, digi hagau ina gi dono hale. 3 Jonathan mo David gaa hai di nau hagababa i nau mehanga, idimaa Jonathan gu aloho i David gadoo be dono aloho i dono mouli. 4 Jonathan gaa wanga gi mee ono goloo gahu dauwa ala nogo ulu ai, mo dana hulumanu, mo dana maalei mo dono duu. 5 David e gila humalia huoloo i nia mee huogodoo a Saul ala ma gaa hai gi mee bolo gi heia. Deelaa di mee a Saul ga haga menege aga a mee gaa dagi dana buini dauwa. Di mee deenei gu haga tenetene huoloo nia manawa o digau dauwa mo nia dagi o nia buini dauwa.

Saul gu dubua ang gi David

6 Di madagoaa digau dauwa o Israel ala ne lloo ia gi di nadau guongo i muli di taaligi o Goliath, gei nia ahina o nia waahale huogodoo o Israel ga lloo ia belee hagalaamua di king go Saul. Digaula e dadaahili i nia daahili tenetene, ge e gagaalege, e badubadu nadau mee hai daahili mo nadau ‘lyre’. 7 Di nadau hai gaalege mo di dadaahili, digaula guu huwa di nadau daahili dela e hai boloo, “Saul ne daaligi ana daangada e mana (1,000), gei David ne daaligi ana daangada e madangaholu mana (10,000).”* 8 Saul gu manawa gee huoloo gi taahili deelaa, gei mee gu hagawelewele huoloo mo di helekai boloo, “Digaula e hai bolo David ne daaligi ana daangada e madangaholu mana (10,000), mo di hai bolo au ne daaligi agu daangada e mana (1,000) hua. Nomuli, gei digaula gaa hai a mee di king!” 9 Daamada di laangi deelaa gaa hana gi muli, gei mee gaa hai ono dubua ang gi David mo di dadaumada a mee.

10 Hooaga dono daiaa, gei di hagataalunga huaidu mai baahi o God ga ulu gi lodo o Saul, gei Saul ga leelee laba hua i lodo dono hale, i dono hagawelewele gadoo be tangada gu dadaulia. David e dadaahili i dana ‘harp’ be dana hai dela e hai i nia laangi huogodoo, gei Saul e dadaahi dana daalo i dono lima, 11 Gei Saul ga hagamaanadu i ono lodo boloo, “Au ga daalo a mee gi di gili di hale,” gei mee gaa hudu dana daalo belee daalo a mee, ne hudu haga lua, gei David ga hagapaa haga lua gi daha.

12 Saul gu madagu huoloo i David, idimaa, Dimaadua gu madalia David, gei gu diiagi ia. 13 Malaa, Saul ga hagau a mee gi daha mo ia, ga haga menege aga a mee belee dagi dana buini dauwa e mana (1,000). David gaa dagi dana buini dauwa i lodo tauwa dela e hai. 14 Gei mee e gila humalia i nia mee huogodoo ala ma gaa hai, idimaa, Dimaadua e madalia a mee. 15 Saul ga iloo ia bolo David e gila humalia, gei dono madagu i David koia gu damana. 16 Gei nia daangada huogodoo ala i lodo Israel mo Judah gu aloho huoloo i David, i mee dela e gila humalia i di gili dono waawa dela e dagi.

David guu lodo gi tama ahina a Saul

17 Saul ga helekai gi David, “Deenei dagu dama ahina madua go Merab. Au ga gowadu a mee e hai doo lodo, maa goe ga ngalua mai gi di au be tangada dauwa maaloo gei e manawa dahi hua, e heebagi i nia hai dauwa o Dimaadua.” (Saul e haga maanadu beenei, bolo digau Philistia gi daaligidia a David gii made, geia hagalee hai gi daaligi a mee.) 18 David ga helekai gi mee, “Au di aha be go dogu madawaawa la di aha, dela gei au gaa mee di lodo gi tama ahina di king?” 19 Di madagoaa hua o Merab dela bolo ga hai lodo gi David, gei Saul gaa wanga a Merab gi taane dono ingoo go Adriel, tangada o Meholah, gii hai dono lodo.

20 Gei tama ahina a Saul dela go Michal gu hiihai huoloo gi David, gei Saul gu iloo ia, gu tenetene huoloo, 21 gaa noho hagamamaanadu i ono lodo boloo, “Au gaa wanga dagu dama ahina go Michal gi David, gei au ga hai hegau i tama ahina deelaa e kumi a mee, gei mee ga daaligi go digau Philistia.” Gei Saul ga helekai gi David haga lua, “Goe gaa lodo gi dagu dama ahina.” 22 Saul ga helekai gi ana gau aamua, “Goodou helekai modo goodou gi David boloo, ‘Di king gu hiihai huoloo adu gi di goe, gei ana gau aamua e aloho huoloo i di goe. Deelaa laa, dolomeenei la di madagoaa humalia gei goe gaa hai doo lodo gi di tama ahina a maa.’ ”

23 Gei digaula guu hai gi David be nnelekai aanei, gei mee ga helekai gi digaula, “E donu ma tangada dela ma gaa hai dono lodo gi tama ahina di king, geia e kae di hagalaamua. Malaa, tagadilinga dangada hagaloale gei mugi lala loo be au e tau anga behee?”

24 Gei digau aamua ga helekai gi Saul i nia helekai a David ala ne hai. 25 Gei Saul ga helekai gi digaula bolo digaula gi helekai gi David, “Deenei di mee a di king e hiihai ginai, bolo goe gi huia dana dama ahina gi nia gili e lau o nia goloo haga madagu o nia daane Philistia, di hai deenei e hai ai di hui gi ono hagadaumee.” (Deenei di hai o Saul ne haga noho i ono lodo bolo gi daaligi David go digau Philistia.) 26 Gei nia gau aamua a Saul ga haga iloo ang gi David nia helekai a Saul. David gu tenetene huoloo bolo ia gaa lodo ang gi tama ahina di king. Deenei laa, i mua hua di laangi e haga hai lodo meemaa, 27 David mo ana gau dauwa gaa hula ga daaligi digau dauwa o Philistia e lua lau. Digaula ga gaamai nia gili o nia goloo haga madagu digaula, gaa wanga gi di king, gaa dau i mua o mee, bolo gii mee ai David di hai lodo gi dana dama ahina. Malaa, Saul gaa wanga dana dama ahina go Michal gi lodo ginai mee.

28 Saul gu modongoohia ang gi deia bolo Dimaadua la gu madalia a David, mo dana dama ahina go Michal gu aloho huoloo i David. 29 Deenei laa gei Saul koia gu madagu huoloo i David, gei Saul gaa dugu a mee bolo go dono hagadaumee i di waalooloo o dono mouli.

30 Nia madagoaa huogodoo o nia buini dauwa o digau Philistia ma ga lloo ia belee heebagi gi digau Israel, gei David e gila humalia i hongo digau aamua o Saul ala i golo. Deenei di mee a David guu dele ono longo humalia huoloo.

19

David guu tale gi di hagaduadua i baahi o Saul

1 Saul ga helekai gi dana dama daane go Jonathan mo ana dama hai hegau bolo ia ga daaligi a David, gei Jonathan e aloho huoloo i David. 2 Gei mee ga hagi anga gi David, “Dogu damana e halahala goe belee daaligi. Malaa, luada loo daiaa, gei goe bala hagammuni i di gowaa e ngala. 3 Gei au gaa duu i baahi dogu damana i di gowaa deenei dela e bala iei goe, gei au ga helekai gi mee i di goe. Gei maa di mee gu gila aga, gei au ga haga iloo adu gi di goe.”

4 Jonathan ga helekai hagaamu David i mua o Saul, ga helekai, “Meenei, goe hudee hai dau hai belee hagahuaidu dau dangada hai hegau go David. Mee digi hai loo dana huaidu adu gi di goe, gei nia mee huogodoo ala ne hai go mee la ne hagahumalia hua goe. 5 Mee ne de hagahuodia dono mouli i dono madagoaa ne daaligi a Goliath, gei Dimaadua guu hai digau Israel gi aali i digau Philistia, dela gu gidee goe gei gu tenetene ginai goe. Malaa, dehee laa dau hai e hiihai e hagahuaidu tangada dela digi hai dana huaidu, be e daaligi David dono hadinga ai?”

6 Saul ga hagalongolongo gi nia helekai a Jonathan, gei Saul ga hagamodu ang gi Dimaadua, ga helekai, “David ga hagalee daaligi gii made!” 7 Jonathan ga gahigahi mai a David, ga hagi anga gi mee nia mee huogodoo, gaa lahi a mee gi baahi o Saul, gei David ga hai hegau i baahi o Saul be dana hai mai mua.

8 Tauwa gaa gila labelaa i mehanga o digau Israel mo digau Philistia, gei David gaa dau i tauwa deenei, ga haga magedaa digau Philistia. Digau Philistia huogodoo guu llele.

9 Dahi laangi hua, gei di hagataalunga huaidu mai baahi o Dimaadua ga ulu gi lodo o Saul. Saul e noho i lodo dono hale, e daahi dana daalo i dono lima, gei David hogi i golo e dadaahili i dana ‘harp’. 10 Saul gaa hudu dana daalo belee daalo a David gi di gili di hale, gei David ga hagapaa, gei taalo la guu dui i di gili di hale. Gei David guu lele.

11 I di boo hua deelaa, gei Saul ga hagau ana daangada bolo gii hula gi loohia di hale o David, luada gei mee ga daaligi. Gei Michal go di lodo o David, ga helekai gi David, “Maa goe ga hagalee lele hagammuni boo nei, daiaa gei goe gaa made.”* 12 Michal ga haga ulu a mee i tama bontai ga haga hege ia a mee gi lala laa tua di abaaba, gei mee guu lele hagammuni. 13 Gei Michal ga gaamai di ada balu ieidu, ga haga moe i hongo di hada ga haga ulungi gi di ulungi ne hai gi nia ngaahulu kuudi, gaa gahu di maa. 14 Digau a Saul ne hagau aga gaa dau i golo belee lahi a David, gei di lodo o maa ga helekai gi digaula, “David le e moe e hai dono magi.” 15 Gei Saul ga hagau aga labelaa digaula bolo gii mmada gi mee, ga helekai, “Gumudia a mee i hongo dono hada, lahaia, gei au ga daaligi a mee gii made.” 16 Digaula ga hula hua ga ulu gi lodo di hale, ga iloo hua bolo ma di ada balu ieidu hua i hongo di hada, e ulungi gi di ulungi ne hai gi nia ngaahulu kuudi. 17 Saul ga heeu gi Michal, “Goe ne aha dela ne halahalau au beenei, ga hagau dogu hagadaumee la gii hana?”

Gei Michal ga helekai gi mee, “Go mee ne helekai mai gi di au bolo maa au hagalee hagamaamaa ia, geia ga daaligi au gii made.”

18 David gu dagaloaha, guu hana gi baahi o Samuel i Ramah, ga hagi anga gi mee nia mee huogodoo a Saul ala ne hai ang gi deia. Nomuli, gei mee mo Samuel gaa hula gi Naioth gaa noho i golo. 19 Di longo gaa dele bolo David la i di guongo go Naioth i Ramah, gei Saul ga iloo ia, 20 ga hagau ana gau dauwa bolo gi gumudia a mee i golo. Digaula ga hula hua gaa mmada gi di buini gau soukohp e gagaalege gei e wwolowwolo, go Samuel dela e dagi digaula. Gei di Hagataalunga o God ga ulu gi lodo digau dauwa o Saul, gei digaula gu gagaalege mo di wwolowwolo labelaa. 21 Saul ga longono nia longo o digaula, gei mee ga hagau labelaa ana gau kae hegau, gei digau aanei ga lloo aga labelaa, ga gagaalege mo di wwolowwolo labelaa madalia digaula. Gei mee ga hagau labelaa ana gau kae hegau i tolu holongo, go di hai la hua dela ne hai gi digaula. 22 Malaa, gei Saul gaa bida hana hua koia gi Ramah. I dono dau adu hua gi di monowai damana i Secu, gei mee ga heheeu gi nia daangada ala i golo, “Di gowaa dela e noho ai a David mo Samuel la i hee?” Gei digaula ga helekai bolo meemaa e noho i Naioth. 23 Dono hana gi golo, gei di Hagataalunga o God gu ulu gi lodo o mee labelaa, gei mee ga daamada ga gagaalege mo di wolowolo mo di hana gaa dau adu loo gi Naioth. 24 Gei mee ga daa gi daha ono goloo gahu mo di gagaalege mo di wolowolo i mua o Samuel. Di laangi dogomaalia mo di boo dogomaalia nogo moe iei mee ono goloo ai. (Deenei di madagoaa dela ne daamada ai telekai dela e hai boloo: “Saul la guu hai soukohp labelaa?”)*

20

Jonathan e hagamaamaa a David

1 David ga hagatanga i Naioth i Ramah, gaa lele gi baahi o Jonathan, ga helekai gi mee, “Ma di aha dela ne hai ko au? Di huaidu aha dela ne hala iei au? Au ne hai dagu aha gi do damana dela ga hidi mai iei mee bolo ia e daaligi au gii made?” 2 Jonathan ga helekai gi mee, “Goe hudee lliga i dahi mee, goe hagalee made. Dogu damana le e helekai mai gi di au i nia mee huogodoo ala ma gaa hai, nia mee hagalabagau mo nia mee hagalee hagalabagau, gei e deemee di hagammuni mai gi di au di mee deenei. Deeai, e deemee loo di hai beenei.”

3 David ga helekai gi mee, “Do damana gu iloo ia bolo goe e aloho i di au huoloo. Gei mee gu haganoho i ono lodo bolo ia hagalee hagi adu gi di goe dana hagamaanadu dela e hai mai gi di au, bolo gi de hagahuaidu hua goe. Gei au e helekai hagamodu adu gi di goe i di ingoo o Dimaadua dela e mouli, bolo au hagalee e mogowaa i dogu made.”

4 Jonathan ga helekai, “Malaa, au gaa hai nia mee huogodoo ala e hiihai ginai goe.”

5 David ga helekai, “Mmada, daiaa di Budu o di Malama Hoou. Di laangi deelaa belee noho iei au gi teebele o di king. Malaa, goe dumaalia mai, au e hana e bala hagammuni i lodo henua gaa dae loo gi di hiahi o di laangi dono dua.* 6 Maa do damana ga gidee ia bolo au hagalee i teebele deelaa, gei goe dumaalia mai helekai gi mee bolo au gu helekai adu gi di goe bolo au e hana gi dogu hale i Bethlehem, idimaa deelaa di madagoaa o dogu madahaanau e hai ai di madau daumaha tigidaumaha i lodo nia ngadau huogodoo. 7 Maa mee ga helekai bolo e humalia, malaa, gei au gu manawa lamalia hua. Gei mee ma ga hagawelewele hua, gei au gu iloo hua bolo mee gu hagamodu hua bolo ia ga daaligi au. 8 Dumaalia mai haga gila ina aga dagu dangidangi deenei, gei gi haga gila ina aga di hagababa dabuaahia dela ne hai mai kooe gi di au. Gei maa au guu hai dagu mee hala, gei goe ga daaligi au gii made, gei hudee wanga ina au gi do damana.”

9 Jonathan ga helekai, “Goe hudee hagamaanadu beenaa! Maa au ga iloo bolo dogu damana la guu hai ana hagamaanadu bolo ia ga daaligi goe, gei au e hai loo gi haga iloo adu gi di goe!”

10 David ga heeu gi mee, “Malaa, koai dela ga haga iloo mai gi di au, maa do damana ga helekai adu gi di goe i lodo dono hagawelewele?”

11 Jonathan ga helekai gi David, “Gidaua gaa hula malaa gi hongo di gowaa maalama.” Gei meemaa gaa hula gi golo. 12 Jonathan ga helekai gi David, “Dimaadua go di God o Israel dela e hai tau Tangada hagadootonu. Daiaa i di madagoaa beenei, mo dono daiaa labelaa, gei au ga heeu gi dogu damana, gei di maa e hai be di mee ga dumaalia adu gi di goe, gei au ga haga iloo adu gi di goe. 13 Gei mee e hagamamaanadu hua bolo ia e daaligi goe, gei Dimaadua gi daaligidia au maa au hagalee e haga iloo adu gi di goe, ga hagau goe gii hana i di aumaalia. Dimaadua ga madalia laa goe, gadoo be Mee nogo madalia dogu damana. 14 Gei maa au e mouli hua, gei goe gi dumaalia gi haga gila ina aga dau hagababa i tau mehanga mo di manawa dahi mai gi di au. Gei maa au gaa made, 15 goe la gi aloho i dogu madahaanau i nia madagoaa huogodoo. Di madagoaa hua Dimaadua ma ga haga mmaa gi daha o hagadaumee huogodoo,* 16 gei tau hagababa deenei la gi hana hua beelaa, hagalee loo e mooho. Gei ma ga mooho, Dimaadua gi hagaduadua ina goe.”

17 Jonathan gaa hai adu labelaa gi David bolo mee gi heia labelaa dana hagababa aloho ang gi deia, idimaa Jonathan e aloho huoloo i David gadoo be dono aloho i dono mouli. 18 Jonathan ga helekai gi David, “Daiaa la di Budu o di Malama Hoou. Maa goe ga hagalee i di gowaa deelaa, digaula ga gidee bolo goe hagalee i di hagamiami deelaa. 19 Di laangi deelaa i dono dua, gei goe hagalee, gei digaula gu modongoohia huoloo. Malaa, goe hana gi di gowaa dela nogo bala iei goe i mua, bala i di malu o nia hadu ala e bae gi nua.* 20 Gei au ga puu adu agu amu maalei e dolu be tangada e hagawouwou e puu dana mee. 21 Gei au ga helekai gi dagu dangada hai hegau gii hana gi halahala ina mai, gei maa au ga helekai gi mee boloo, ‘Mmada, nia amu maalei la i baahi mai i di goe, dahia aga ina, gaamai,’ deenei e haga modongoohia adu gi di goe bolo goe gu dagaloaha, e mee di hanimoi gi di au. Gei au e helekai hagamodu adu gi di goe i di ingoo o Dimaadua dela e mouli, bolo goe hudee lliga i dahi mee. 22 Gei maa au ga helekai gi mee boloo, ‘Nia amu maalei la i di baahi gi golo,’ malaa, gei goe hana. Deenei di manawa o Dimaadua dela guu hai beenei. 23 Gei di hagababa dela ne hai i tau mehanga, Dimaadua gi hila mai bolo gidaua gi daudalia adu hua beelaa.”

24 Malaa, David e balabala i lodo henua. I di madagoaa di Budu o di Malama Hoou, gei di king Saul ga hanimoi, 25 gaa noho gi lala i dono lohongo aamua i baahi di abaaba o di hale. Abner e noho i dono baahi, gei Jonathan e noho i baahi adu gi golo teebele, gei di lohongo David e bongoo. 26 Gei Saul digi helekai i di maa i di laangi deelaa, e mamaanadu hua bolo holongo di mee guu hai ang gi David dela gu hagalee madammaa iei mee di dau i di hagamiami deenei. 27 Hooaga hua dono daiaa, di laangi i muli di Budu o di Malama Hoou, gei di lohongo o David e bongoo hua igolo. Gei Saul ga heeu adu gi Jonathan, “David la gu aha dela digi dau i tagamiami deenei, anaahi mo dangi nei?”

28 Jonathan ga helekai gi mee, “Idimaa mee gu helekai mai gi di au bolo ia e hana gi Bethlehem. 29 Mee ne helekai mai boloo, ‘Hudee heheia, dumaalia mai gi di au, di madau madahaanau e hai di hagadabu di madau tigidaumaha o di ngadau i lodo di waahale. Dogu duaahina guu hai bolo au gi madalia ginaadou. Maa goe di hoo hagaaloho ni oogu, gei goe dumaalia mai gi di au bolo au e hana e heetugi ang gi ogu gau.’ Malaa, deelaa di mee a mee dela digi noho i dono lohongo i dau deebele.”

30 Saul gu hagawelewele huoloo gi Jonathan, ga helekai gi mee, “Tee hagalongo mo tee manawa dahi o do dinana! Au gu iloo hua bolo goe e huli mai di baahi o tama o Jesse dela gaa bida hagahuaidu hua goe mo di ingoo o do dinana. 31 E hai behee? Goe digi iloo bolo di madagoaa hua David dela e mouli hua igolo, gei goe e deemee loo di king i tenua deenei? Hana laha mai a mee dolomeenei hua, gi daaligi a mee gii made!”

32 Jonathan ga heeu, “Ma di aha dela ga daaligi ai iei mee? Di hala aha dela ne hai go mee?”

33 Di madagoaa hua deelaa, gei Saul ga daalo Jonathan gi dana daalo bolo gii made. Gei Jonathan gu modongoohia ang gi deia bolo dono damana la gu hagamodu hua ono lodo bolo ia ga daaligi a David gii made. 34 Jonathan ga du gi nua i teebele deelaa, gu hagawelewele huoloo, dela digi miami iei mee i di hagalua laangi o di budu o di Malama Hoou deelaa. Mee e huaidu huoloo ono lodo i David dela e hagahuaidu go dono damana. 35 Hooaga dono daiaa, gei Jonathan gaa hana gi lodo henua belee heetugi gi David, be di nau hagababa ne hai, gaa lahi dana dama hai hegau i ono muli. 36 Gei mee ga helekai gi tama daane deelaa, “Goe hana, gaamai nia daalo maalei ala ga puu adu ko au.” Gei tama daane deelaa gaa lele, gei Jonathan gaa puu dana daalo maalei, gaa doo adu gi di baahi dela gi golo. 37 Tama daane deelaa gaa dau adu gi di gowaa dela ne doo ai taalo maalei, gei Jonathan ga wolo adu gi mee, “Guu doo adu gi baahi adu di gowaa deenaa. 38 Hagalimalima goe hudee duu.” Tama daane deelaa ga dahi aga taalo maalei, ga hanimoi gi baahi o Jonathan. 39 Gei e de iloo be di maa di aha dela ne hai. Go Jonathan hua mo David ala e iloo ginaua. 40 Jonathan gaa wanga ono goloo dauwa gi tama deelaa bolo gi kae ina gi lodo di waahale.

41 I muli hua tama deelaa ne hana, gei David e duu i baahi tagabae hadu, mo di balabala ia gi lala haga dolu gi hongo di gelegele. Mee mo Jonathan gu tangitangi huoloo mo di hagadau hongihongi ginaua. Di lodo huaidu o David la koia e damanaiee i di lodo huaidu o Jonathan. 42 Jonathan ga helekai gi David, “Hana i lodo di aumaalia. Tau hagababa dela ne haga duu aga i tau mehanga dela gu hagamodu i di ingoo o Dimaadua boloo: Dimaadua la Tangada hagadootonu i tau mehanga, mo i mehanga agu dama mo au dama, gaa hana hua beelaa.”

David ga hagatanga gaa hana, gei Jonathan gaa hana gi muli gi di waahale.

21

David guu kae di palaawaa dabuaahia mai baahi Ahimelech

1 David gaa hana gi baahi tangada hai mee dabu go Ahimelech i Nob, gei Ahimelech gu homouli gei gu bolebole huoloo i dana mmada gi David, ga heeu adu gi mee, “Goe ne hanimoi modogooe beleiaha?”*

2 David ga helekai gi mee, “Tegau hagalabagau huoloo ni di king dela e hanimoi iei au gi kinei. Di king ne hai mai bolo au gi hudee heia dahi dangada gi iloo ia tegau hagalabagau deenei. Deelaa laa, gei au gu helekai gi agu daangada bolo gi heetugi gi di au i tei gowaa. 3 Malaa, nia meegai aha ala i do baahi dolomeenei? Goe gi gaamai hunu palaawaa e lima be ni aha ala i do baahi.”

4 Tangada hai mee dabu Ahimelech ga helekai, “Ma deai nia palaawaa gai i dogu baahi ai. Aalaa hua go nia palaawaa dabu ala i golo. Aalaa agu mee e mee di gowadu, maa goodou e madammaa digi hai di hiihai o taga hai lodo ana hoohoo mai.”

5 David ga helekai gi mee, “Deenaa, digaula digi hai di mee deenaa. Agu daangada le e heehee hua madammaa ang gi di hai daumaha, mo di nadau hula e hai nadau hegau ala i golo. Malaa dolomeenei, gei gimaadou ne loomoi e hai di madau hegau hagalabagau deenei!”

6 Malaa, tangada hai mee dabu gaa wanga nia palaawaa dabu gi David, idimaa aalaa hua nia palaawaa i golo, aalaa go nia palaawaa ala ne hagadabu ang gi Dimaadua ge aalaa hua dogo gaamai i hongo teebele haga madagu, ga koodai gi nia palaawaa hoou.*

7 (I di laangi deelaa, gei tagi o digau hagaloohi siibi a Saul, dono ingoo go Doeg, tangada o Edom, nogo i golo belee hai dana hegau dabu.)

8 David ga helekai gi Ahimelech, “Goe dau hulumanu i do baahi e mee di gaamai kooe gi di au? Tegau o di king deenei, dela gu hagalimalima iei au di hanimoi, deai dogu madagoaa e hana e gaamai dagu hulumanu be tei goloo heebagi ai.”

9 Ahimelech ga helekai, “Go tulumanu dauwa hua Goliath tangada Philistia deenei i dogu baahi, dela ne daaligi kooe i di gowaa mehanga gonduu o Elah. Malaa, tulumanu la deelaa e hii gi di gahu e dugu baahi adu di ‘ephod’. Maa goe e hiihai e kae di maa, la kaina, deelaa hua di mee i dogu baahi i ginei.”*

David ga helekai, “Gaamai di maa. E deai tulumanu dauwa e mada humalia i di maa i tei gowaa ai!”

10 David ga hagatanga gaa lele gi daha mo Saul, gaa hana gi baahi o Achish, di king o Gath. 11 Digau aamua o di king ga heeu gi Achish, “Ma hagalee go David deenei, dela go di king o tenua deelaa? Deenei taane nogo daahili ai nia ahina i nadau madagoaa nogo gagaalege, boloo, ‘Saul ne daaligi ana gau e mana, gei David ne daaligi ana gau e madangaholu mana.’ ”*

12 Nia helekai aanei guu hai David gi madagu huoloo i di king go Achish.* 13 Deenei laa, nia madagoaa huogodoo o David dela e noho i baahi digaula, gei mee guu hai be tangada e laba mo di dadaulia. Di madagoaa ma gaa kumi go digaula, mee e lagulagu di ngudu di bontai di waahale, mo nia wai o dono ngudu e hali ia gi lala gi lodo nia huluhulu o dono ngudu.* 14 Achish ga helekai gi ana gau aamua, “Goodou mmada gi tangada boiboi deenaa! Goodou e laha mai a mee gi di au eiaha? 15 Ma hagalee gu dogologo digau dadaulia beenaa i dogu baahi? Goodou e laha mai a mee gi di au belee haga daadaamee au gi ono hangaahai laba i lodo dogu hale nei?”

22

David guu hana gi Adullam

1 David ga hagatanga i Gath gaa lele hagammuni gi di bongoo hadugalaa dela e hoohoo gi di waahale Adullam. Di madagoaa o ono duaahina mo dono madahaanau ga iloo bolo mee i golo, gei digaula gaa hula gi mee ga madalia a mee.* 2 Digau ala nogo noho i lala di hagaduadua, be nogo hai nadau boibana be digau e lodo huaidu, gaa hula gi mee, gei mee gaa dagi digaula, holongo nia daane huogodoo e haa lau (400).

3 David ga hagatanga i di gowaa deelaa, gaa hana gi Mizpah i lodo o Moab, ga helekai gi di king o Moab, “Goe dumaalia ang gi dogu damana mo dogu dinana e loo adu e noho i do baahi, gaa dae loo gi dogu iloo di mee a God dela ga helekai mai gi di au. 4 David gaa dugu ono maadua i baahi di king o Moab, gei meemaa gaa noho i baahi di king i di madagoaa David e balabala hagammuni i lodo di bongoo hadugalaa.”

5 Soukohp Gad ga hanimoi gi David ga helekai gi mee, “Goe hudee noho i kinei, hagalimalima hana gi lodo tenua go Judah.” Malaa, David ga hagatanga, gaa hana gi lodo di waa laagau i Hereth.

Taaligi digau hai mee dabu i Nob

6 Dahi laangi hua, gei Saul nogo i tenua go Gibeah, e noho i lala di laagau ‘tamarisk’ i hongo tama gowaa nnoonua, e daahi dana daalo i dono lima, gei ana gau dauwa e tuu, e haganiga i di gili o maa. Digaula ga helekai gi mee bolo David mo ana gau dauwa la guu kida. 7 Gei mee ga helekai gi ana gau dauwa, “Hagalongo, goodou go digau o Benjamin. Goodou e hagamaanadu bolo David ga gowadu nia gowaa mono hadagee waini huogodoo, gaa hai goodou nia dagi o ana buini dauwa? 8 Deelaa di mee dela e hai baahi goodou mai gi di au? Deai tangada i goodou ne hagi mai gi di au bolo dagu dama daane la guu hai dana hagababa ang gi David, gei deai hogi tangada i goodou e haa manawa i di au, be e hagi mai gi di au bolo David, tangada i agu daangada, dela e talitali dana madagoaa humalia belee daaligi au gii made, mo dagu dama daane dela e hagamaamaa a mee!”

9 Doeg, tangada o Edom, nogo duu i golo i baahi nia dagi dauwa a Saul, ga helekai, “Au guu mmada gi David e hanimoi gi baahi o Ahimelech, tama a Ahidub, i Nob. 10 Ahimelech ga heeu gi Dimaadua be David le e hai dana aha, gei mee gaa wanga gi David nia meegai mo tulumanu dauwa a Goliath, tangada o Philistia.”*

11 King Saul gaa hai dana hegau gi tangada hai mee dabu Ahimelech mo ono gau huogodoo, digau hai mee dabu ala i Nob, bolo gi lloomoi gi dono baahi. 12 King Saul ga helekai gi Ahimelech, “Ahimelech, hagalongo!”

Ahimelech ga helekai, “Deenei au, dogu dagi.”

13 King Saul ga heeu gi mee, “Goolua mo David e aha ala e hai di gulu hai belee hai baahi mai gi di au? Goe ne wanga gi mee nia meegai mo tulumanu dauwa eimaha? Gaa lawa gaa dangi ang gi Dimaadua di hagamaamaa? Dolomeenei gei mee gu hai baahi mai gi di au, e talitali dana madagoaa humalia belee daaligi au gii made!”

14 Ahimelech ga helekai, “David go dau dangada aamua koia e manawa dahi huoloo! Gei e lodo hogi gi dau dama ahina, gei mee dela di tagi ni digau ala e hagaloohi goe, gei digau huogodoo ala i doo hale e hagalabagau huoloo a mee. 15 Uaa, au guu dangi ang gi Dimaadua i mee, gei hagalee bolo deenei hua dagu daamada ne hai beenei. I di hai o di hai baahi adu gi di goe, meenei di king, hudee hagahuaidu ina au mo dahi dangada i dogu hale. Au e de iloo loo di hai dela ne hai beenei!”

16 King Saul ga helekai, “Ahimelech, goe mo oo gau huogodoo ga daaligi gii mmade.” 17 Gei mee ga helekai gi digau hagaloohi ala e tuu i dono baahi, “Goodou daaligidia digau hai mee dabu a Dimaadua, digaula guu dau madalia David, e haganoho di nadau hai e hai baahi mai gi di au. Digaula e iloo di gowaa dela ne hana ginai David, gei digaula digi hagi mai gi di au.” Gei digau hagaloohi hagalee hiihai e daaligi digau hai mee dabu a Dimaadua, digaula e tuu deemuu hagalee ngalungalua. 18 Saul ga helekai gi Doeg, “Kooe, daaligidia digaula!” Doeg ga daaligi digaula huogodoo. I di laangi deelaa, mee ne daaligi digau hai mee dabu e huowalu maa lima (85), digau ala guu kae di mogobuna e ulu i nia gahu haga madagu o digau hai mee dabu. 19 Saul ga haga noho dana hai bolo digau Nob huogodoo, dela go di waahale o digau hai mee dabu, le e hagammaa gi daha, nia daane, nia ahina, nia dama, nia ligiana, nia kau, nia ‘donkey’, mono siibi huogodoo. Digaula huogodoo le e hagammaa gi daha.

20 Abiathar, tama daane Ahimelech, guu lele hagammuni gi baahi o David, 21 ga hagi anga gi David di hai o Saul dela ne daaligi digau hai mee dabu. 22 David ga helekai, “Dogu madagoaa ne mmada gi Doeg i golo i di laangi deelaa, gei au gu iloo hua bolo mee ga hagi anga gi Saul nia mee huogodoo. Malaa, ko au dela ne hidi ai ga daaligi oo gau huogodoo gii mmade. 23 Noho i dogu baahi, hudee madagu. Saul e hiihai e daaligi gidaua, goe mo au, deai dahi mee e tale adu gi di goe ai i do madagoaa dela i dogu baahi.”

23

David ga haga dagaloaha di waahale go Keilah

1 David gaa longo bolo digau Philistia gu dauwa ang gi digau Keilah, guu kae nia golee ‘wheat’ ala dogo hadi hua go digaula. 2 David ga heeu gi Dimaadua, “Meenei, au e hana e heebagi gi digau Philistia?”

Dimaadua ga helekai, “Uaa, heebagi gi digaula, haga dagaloaha ina di waahale o Keilah.”

3 Digau dauwa a David ga helekai gi mee, “Mmada, gimaadou e mmaadagu huoloo i di noho i kinei i Judah. Madau mmaadagu la koia gi nonua loo maa gimaadou gaa hula e heebagi gi digau dauwa o Philistia!” 4 Malaa, David ga heeu labelaa gi Dimaadua, gei Dimaadua ga helekai anga, “Hana gi Keilah, Au gaa hai goe gi maaloo i digau Philistia!” 5 David mo dana buini dauwa gaa hula gi Keilah, ga dauwa gi digau Philistia, gu daaligi digau dogologowaahee i digaula, gaa kae nia manu digaula. Deenei di hai dela ne haga dagaloaha di waahale go Keilah. 6 (Di madagoaa o Abiathar tama daane Ahimelech ne lele hagammuni gaa hana gi baahi o David, gei mee guu kae di gahu ‘ephod’*.)

7 Digaula ga helekai gi Saul bolo David le e noho i Keilah, gei Saul ga helekai, “God gu dugu mai a David gi lodo ogu mogobuna. David guu bida hele ia i dana hai dela ne ulu gi lodo di waahale abaaba e mau dangihi ono bontai.” 8 Malaa, Saul ga gahigahi mai ana gau dauwa e hula e dauwa gi Keilah e heebagi gi David mo dana buini dauwa.

9 Di madagoaa o David ne iloo bolo Saul ga heebagi ang gi deia, gei mee ga helekai gi Abiathar, “Gaamai di ‘ephod’ gi kinei.” 10 David ga helekai gi Dimaadua, “Meenei Dimaadua, go di God o digau Israel. Au guu longo bolo Saul guu hai bolo ia e hanimoi gi Keilah e oho di waahale, idimaa go au go dau dangada hai hegau. 11 Digau Keilah la gaa wanga au gi Saul? Saul la ga hanimoi be dogu longo ne hagalongo ai? Meenei Dimaadua, go di God o digau Israel, au e dangi adu Goe gi helekai mai!”

Dimaadua ga helekai, “Saul ga hanimoi.”

12 David ga heeu labelaa, “Gei digau Keilah gaa wanga au mo agu gau dauwa gi Saul?”

Dimaadua ga helekai, “Digaula gaa wanga goe.”

13 Malaa, David mo ana gau dauwa e ono lau ga hagalimalima gaa hula gi daha mo Keilah. Di madagoaa Saul ne longono bolo David la guu hana gi daha mo Keilah, gei mee gu hagalee hana gi golo.

David i di Anggowaa o Ziph

14 David e balabala hagammuni hua igolo i tenua gonduu i lodo di Anggowaa o Ziph. Gei ogo Saul e halahala a mee i nia madagoaa huogodoo, gei God digi wanga a David gi mee. 15 David gu iloo bolo Saul e halahala ia belee daaligi gii made.

David e noho hua igolo i Horesh, i lodo di Anggowaa o Ziph. 16 Gei Jonathan gaa hana gi baahi o mee ga hagamaaloo aga a mee i di hai o dana God dela e madamada humalia i mee, 17 mo di helekai, “Goe hudee madagu. Dogu damana go Saul e deemee di haga huaidu goe. Mee gu iloo ia bolo ma kooe dela gaa king tenua go Israel, gei au gaa hai togolua dangada aamua.” 18 Meemaa dogolua gaa hai di nau hagababa i mua nnadumada Dimaadua i nau mehanga bolo ginaua gaa hai tagadau ihoo. David ga noho hua i Horesh, gei Jonathan gaa hana gi dono guongo.*

19 Hunu gau mai Ziph gaa hula gi baahi o Saul i Gibeah, ga helekai gi mee, “David e balabala hagammuni i lodo tadau henua go Horesh i hongo di Gonduu Hachilah, i baahi gi ngaaga di anggowaa Judah.* 20 Meenei di king, gimaadou e iloo bolo goe e hiihai huoloo e kumi a mee. Goe hanimoi gi di madau gowaa deenei, gei gimaadou ga hagamaamaa goe gaa kumi a mee.”

21 Saul ga helekai gi digaula, “Dimaadua gi haga humalia ina goodou, i di godou manawa humalia mai gi di au! 22 Hula, hagadina ina labelaa gi humalia di gowaa dela e noho iei mee, ma koai ne mmada gi mee. Au guu longo bolo mee tangada modogologolo i di hagamaanadu. 23 Halahala ina nia gowaa ala e nohonoho iei mee, goodou haga limalima haga iloo ina mai gi di au, gei au gaa hana madalia goodou, gaa kumi a mee, maa mee e noho hua igolo i di gowaa deelaa, ma e aha maa au e heehee halahala a mee i tenua go Judah hagatau.”

24 Malaa, digaula gaa hula gi Ziph i mua o Saul. David mo ana gau dauwa gu i lodo di Anggowaa o Maon, i lodo di gowaa baba maalama i baahi gi ngaaga di Anggowaa o Judah. 25 Saul mo ana gau dauwa ga hagatanga gaa hula e halahala a David, gei David gaa longo bolo Saul gu hanimoi, gei mee gaa hana gi lodo di gowaa hadugalaa i lodo di Anggowaa o Maon, gaa noho i golo. Saul gaa longo bolo mee guu hana gi di gowaa deelaa, gei mee gaa hana i muli o mee. 26 Saul mo ana gau dauwa gu i di baahi i golo di gonduu, gei David mo ana gau dauwa gu i di baahi dela i golo o di gonduu. David gu haga limalima belee lele gi daha, gei digau dauwa a Saul gu duuli digaula, bolo gaa kumi digaula. 27 I di madagoaa hua deelaa, gei di hagailoo gaa dau i Saul boloo, “Goe hagalimalima hanimoi, idimaa digau Philistia gu heebagi mai gi gimaadou guu kumi tadau henua!” 28 Malaa, Saul gaa dugu dono waluwalu David, gaa hana ga dauwa gi digau Philistia. Deelaa tadinga o di gowaa deelaa dela gu haga ingoo boloo “Di Gonduu o di Maewae”. 29 David ga hagatanga gaa hana gi lodo tenua go Engedi, di gowaa dela e noho iei mee hagammuni.

24

David guu mee hua di daaligi a Saul, gei mee digi daaligi a mee

1 Di haga iloo gaa hai ang gi Saul i dono haneia hua i tauwa ang gi digau Philistia, bolo David e noho i lodo di Anggowaa o Engedi. 2 Saul gaa hili ana gau dauwa maaloo e dolu mana (3,000) mai i lodo dana buini dauwa o Israel gaa hula e halahala a David mo dana buini i baahi gi dua di gowaa dela e haga ingoo bolo “Di Hadu galaa o nia Kuudi Lodo henua”. 3 Gei mee gaa dau adu gi di bongoo hadugalaa i baahi nia abaaba siibi i taalinga di ala, gaa hana gi di aehanga i lodo di bongoo deelaa. David mo ana gau dauwa e pala hagammuni i lodo di bongoo deelaa adu gi lodo.* 4 Gei digaula ga helekai gi David, “Deenei do madagoaa! Dimaadua gu helekai adu gi di goe bolo Ia ga gowadu do hagadaumee gi lodo doo lima. Gei goe guu mee hua di hai dau hai dela e hiihai ginai goe.” Gei David ga tolo adu hua gaa tuu di madaaduge di gahu looloo o Saul, gei mee digi longono ia. 5 Gei David gu limalima hua dono ulu aga dono manawa gee huoloo i ono lodo, 6 ga helekai gi ana gau dauwa, “Dimaadua gi duulia au gi dee hai dagu mee huaidu ang gi dogu dagi dela ne hilihili aga go Dimaadua belee hai di king. Au hagalee hai dagu mee huaidu ang gi mee, idimaa ma go mee dela di king dela ne hilihili aga go Dimaadua!”* 7 David gaa bule ana gau dauwa bolo digaula gi hudee heebagi gi Saul.

Saul ga ala aga, ga ulu gi daha mo di bongoo deelaa, gaa hana. 8 Gei David ga ulu ia i muli o mee, ga gahigahi adu a mee, ga helekai, “Meenei di king aamua!”

Gei Saul ga huli adu gi muli, gei David gaa bala ia gi lala gi hongo di gelegele, 9 mo di helekai, “Meenei, goe e aha dela e hagalongo gi nia daangada ala e haihai adu bolo au e haga hagahuaidu goe? 10 Mmada malaa, dangi nei gei Dimaadua gu dugu mai goe gi lodo ogu mogobuna i lodo di bongoo deenei. Agu gau gu helekai mai gi di au bolo au gi daaligidia goe gii made, gei au digi heia, idimaa i dogu aloho i di goe, gei goe dela go tangada a Dimaadua ne hilihili aga belee hai di king. 11 Dogu damana, mmada mai malaa, mmada gi di madaaduge o doo gahu deenei i lodo dogu lima, ne tuu ko au i di mada o doo gahu deenaa, gei au digi daaligidia goe. Di mee deenei e haga modongoohia adu gi di goe bolo au hagalee e hai baahi adu gi di goe, be e hiihai e hagahuaidu goe. Ma kooe dela e halahala au belee daaligi au gii made, gei au deai dagu mee hala ne hai adu gi di goe ai. 12 Dimaadua gi hagi aga i tau mehanga be di ma koai i gidaua dela e hala. Gei Dimaadua gi hagaduadua ina goe i au mee ala ne hai mai gi di au, gei au hagalee hai dagu mee huaidu adu gi di goe. 13 Goe e langahia telekai dela e hai boloo, ‘Digau ala e huaidu aalaa go digau e hai di huaidu.’ Gei au deai dagu mee huaidu e hai adu gi di goe ai. 14 Ma di aha dela e waluwalu go di king o Israel belee daaligi gii made? Ma di aha dela e waluwalu go mee? Mee e waluwalu dana paana made, be di gudu!* 15 Dimaadua ga hagi aga gidaua, ga hagamodu be di ma koai dela e hala i gidaua. Mee gi hagadina ina nia hai aanei, gei gi daa ina au gi daha, gi haga dagaloaha ina au gi daha mo goe.”

16 I di madagoaa hua David ne haga lawa ana helekai, gei Saul ga helekai, “Ma kooe hua go dagu dama daane go David?” Gei mee ga daamada gaa dangi. 17 Gei mee ga helekai gi David, “Kooe dela e donu, gei au dela e hala. Goe guu hai au mee humalia e logowaahee mai gi di au, gei au ne hai agu mee huaidu e logo adu gi di goe. 18 Dangi nei gei goe gu hagi aga o humalia mai gi di au, idimaa i do dee daaligidia au dangi nei, ma e aha maa Dimaadua dela ne dugu adu au gi lala o mogobuna. 19 Ma koai dela ne kumi dono hagadaumee, gaa lawa ga hagau gii hana, gei digi daaligidia a mee? Dimaadua gi hagahumalia ina goe i dau hai dela ne hai mai gi di au dangi nei! 20 Gei au gu modongoohia huoloo hagahumalia bolo ma kooe dela gaa hai di king o Israel, gei tenua deenei gaa noho i lala o mogobuna. 21 Gei goe gi hagababa mai gi di au i di ingoo o Dimaadua, bolo goe ga dadaahi hua beelaa dogu madawaawa, hagalee haga mmaa gi daha, gi dee ngala hua dogu ingoo mo di ingoo o dogu madahaanau gi de hagalee.” 22 David ga hagamodu bolo ia ga haga gila aga di hagababa deenei.

Saul gaa hana gi dono hale, gei David mo ana daangada gaa hula gi di nadau lohongo nogo pala ai.

25

Di made o Samuel

1 Samuel guu made, gei digau Israel ga dagabuli mai ga tangitangi gi mee, gaa danu a mee i lodo taalunga i di guongo o maa go Ramah.

David mo Abigail

Gei David ga hagatanga i golo ga haneia gi lala gi lodo di Anggowaa o Paran. 2-3 Dahi daane i di madawaawa Caleb e noho i di waahale go Maon, gei mee dana gowaa i Carmel. Mee tangada e maluagina huoloo, mee ana siibi e dolu mana (3,000), ge e mana kuudi (1,000). Di ingoo o taane deenei go Nabal, gei dono lodo go Abigail, di ahina koia e iloo ia nia mee, gei e madanga, gei Nabal tangada dumaanga gei e hagamuamua.

Mee e dahi nia huluhulu o ana siibi i Carmel, 4 gei David nogo i lodo di Anggowaa o Paran, gaa longo bolo Nabal e dahi nia huluhulu o ana siibi. 5 David ga hagau ana gau hai hegau dogo madangaholu bolo gii hula gi Carmel gi baahi o Nabal, gi heia dana hagaaloho gi mee. 6 Mee ga helekai gi digaula, bolo gi helekai gi Nabal, “Meenei Nabal, David e hai adu dana hagaaloho mo di aumaalia ang gi au daangada mo nia mee huogodoo ala i do baahi. 7 Mee gu longono bolo goe e dahidahi nia huluhulu o au siibi, gei mee e hiihai bolo gi iloo e goe bolo au gau hagaloohi siibi nogo i madau baahi, gei gimaadou digi hai di huaidu gi digaula, gei digi kae di madau mee e dahi i nia mee digaula i di nadau noho i Carmel. 8 Goe ga heeu gi digaula, gei digaula ga hagi adu gi di goe. Gimaadou ne dau mai gi kinei i di laangi damana, gei David e hai dana dangidangi adu gi di goe gi benebene adu gimaadou i di aumaalia. Goe gi hila mai gi gimaadou go au gau hai hegau, mo ang gi do ehoo hagaaloho go David.”

9 Digau hai hegau David gaa hai tagaloho deenei gi Nabal mo tangidangi gi mee i di ingoo David. Digaula gaa noho i golo e tali taane deelaa be mee e helekai bolo aha. 10 Gei Nabal ga helekai gi digaula, “David? Taane koai deenei? Au digi longono eau i taane deenei! Tenua deenei e dogologowaahee nia hege ala ne llele gi daha mo nadau dagi! 11 E hai behee, au ga wanga hua agu palaawaa mo agu wai, mo agu manu ala ne hagatogomaalia gi agu gau ngalua, ala hua gaa wanga gi digau ala e de iloo eau be digau ne loomoi i hee?”

12 Digau hai hegau David gaa hula di nadau ala gi muli, ga hagi anga gi David nia helekai Nabal. 13 David ga helekai gi ana gau dauwa, “Hagatogomaalia ina goodou, ulu godou goloo heebagi.” Gei digaula guu nebe nadau hulumanu dauwa gi nadau gaba, gei David guu nebe labelaa dana hulumanu dauwa gi dono gaba. Digaula guu hula i muli David, digau e haa lau (400), ge e lua lau (200) guu noho i baahi nadau goloo.

14 Dahi dangada hai hegau o Nabal gaa hana ga helekai gi Abigail, go di lodo o Nabal, “Mmada, David gu hagau ia ana daangada i lodo di anggowaa e hagaaloho mo di hagalaamua tadau dagi, gei mee gu hagatee digaula. 15 Gei David tangada humalia huoloo mai gi gimaadou, deai di mee ne gaiaa go digaula i gimaadou ai, i madau madagoaa nogo hagaloohi madau siibi. 16 Digaula nogo benebene gimaadou hagahumalia, i di boo mo di aa, i di waalooloo di madau noho i baahi digaula, gei digaula nogo madamada humalia labelaa madau siibi. 17 Dumaalia hagamaanadu ina be gidaadou gaa hai tadau aha, idimaa di hai deenei le e mee hua di gila aga di haingadaa damana ang gi tadau dagi, mo dono madawaawa huogodoo. Mee tangada huaidu huoloo, dela e hagalee hagalongo gi tangada!”

18 Abigail ga limalima ga hagabudu ana palaawaa mmoo e lua lau (200), nia peege waini e lua, nia siibi e lima ala ne daa, nia peege huwa ‘wheat’ e lua ne lala gi di ahi, mo nia tui golee waini e lau, mo nia bagu ‘fig’ maangoo e lua lau (200), ga hagauda gi hongo nia ‘donkey’. 19 Gei mee ga helekai gi ana gau ngalua, “Goodou hula i mua, au ga hanadu i godou muli.” Mee digi helekai gi dono lodo di hai deenei.

20 Mee e hana i hongo dana ‘donkey’ i di ala dela e haneia gi lala i taalinga di gonduu, ga heetugi adu gi David mo ana daane ala e lloomoi i hongo di ala. 21 David e hagamamaanadu i ono lodo boloo, “Dehee tadinga o dogu madamada humalia nia goloo o tangada deelaa, ala i lodo di anggowaa deenei? Deai di mee e dahi i ana mee ne gaiaa ai, gei deenei dana hai dela e hui mai gi di au i dogu hagamaamaa dela ne hai ang gi deia! 22 God gi daaligidia au gii made maa au digi daaligidia nia daane aalaa huogodoo i mua di luada!”

23 Di madagoaa o Abigail ne gidee ia David, gei mee gaa doo gi lala i dana ‘donkey’, ga dogoduli gi lala gi hongo di gelegele i mua nia wae o David, 24 mo di helekai, “Meenei, hagalongo mai malaa gi di au, ko au dela e pono tegau deenei. 25 Goe hudee hagamaanadu ina Nabal, taane hua balumee! Mee guu tau gi dono ingoo dela e hai dono hadinga bolo “tangada boiboi”! Au hagalee nogo i golo i di madagoaa au gau hai hegau ne dau mai. 26 Ma go Dimaadua ne daahi goe, gi dee tala di hui ang gi o hagadaumee, ga daaligi digaula gii mmade. Dolomeenei gei au e hagamodu i di ingoo o Dimaadua dela e mouli bolo o hagadaumee huogodoo ala e hiihai e hagahuaidu goe le e kae di hagaduadua gadoo be Nabal. 27 Meenei, goe gi hai mee gi di kisakis deenei dela e gowadu ko au gi di goe, gei goe gaa wanga nia maa gi au daane aanaa. 28 Meenei, goe dumaalia mai, be di maa di mee hala guu hai ko au. Dimaadua ga haga noho aga goe e hai di king mo do madawaawa labelaa, idimaa i do heheebagi i ana dauwa, gei goe dela hagalee hai dau huaidu i di waalooloo o do mouli. 29 Maa iai tangada bolo ia e heebagi adu gi di goe, e hagamada e daaligi goe gii made, gei Dimaadua go doo God gaa daa goe gi daha, ge e abaaba goe, e hai gadoo be tangada ma ga benebene ana goloo hagalabagau. Gei ang gi o hagadaumee, Mee e kili gi daha digaula e hai gadoo be tangada ma gaa hudu dana hadu gi di loahi hudu hadu. 30 Di madagoaa o Dimaadua ma ga haga gila aga nia mee humalia huogodoo ala ne hagababa adu gi di goe, gei Mee ga haga noho goe di king o Israel. 31 Malaa, di madagoaa deelaa, gei goe hudee lodo daamaha ge maanadu huaidu idimaa goe dela ne haga hali dodo balumee, gei e tala di hui ang gi di huaidu o tangada dela ne hai adu gi di goe. Di madagoaa Dimaadua ga hagahumalia goe, meenei, goe hudee de langahia e goe au.”

32 David ga helekai gi mee, “Hagaamu ang gi Dimaadua, go di God o Israel, dela ne hagau mai goe gi di au. 33 Di mee hua bolo God i do manawa humalia mo dau hai dela ne hai dangi nei, bolo gi dee hai hua dagu mee hala damana, ga daaligi dagu dangada, mo di dugu au gi dee tala di hui o dana mee huaidu dela ne hai mai gi di au. 34 Dimaadua gu abaaba au bolo gi de hagahuaidu goe. Malaa, au gu hagamodu i di ingoo o di God mouli o Israel bolo maa nei bolo goe digi limalima do heetugi mai gi di au, gei Nabal mo ana daane huogodoo la guu mmade luada daiaa.” 35 David gaa kae nia mee huogodoo di ahina ne gaamai gi mee, gei mee ga helekai gi di ahina deelaa, “Hana, goe hudee haga mamaanadu e logo. Au ga haga gila aga laa dau mee dela e hiihai ginai.”

36 Abigail gaa hana gi muli gi baahi o Nabal i dono hale, gei mee e hai dana hagamiami damanaiee guu tau bolo tagamiami ni di king ne hai, gei Nabal gu libaliba huoloo gu tenetene huoloo. Abigail digi hagi anga gi mee gaa dae loo gi di luada. 37 Luada dono daiaa gei di libaliba o maa guu maa, gei Abigail ga hagi anga gi mee nia mee huogodoo ala ne hai. Di longo deenei la gu iloo Nabal, mee gu huaidu huoloo ono lodo, guu made dono huaidina. 38 I muli nia laangi e madangaholu, gei God ga daaligi a Nabal, gei mee guu made.

39 Di madagoaa David ne longo bolo Nabal la guu made, gei mee ga helekai, “Hagaamu ina Dimaadua i dana haga dagaloaha au gi daha mo nia halahalau Nabal, mo dana abaaba au gi dee hai dagu mee hala. Dimaadua gu daaligi a Nabal i ana haihai huaidu.”

Gei David gaa hai dana hegau gi Abigail bolo ginaua e haga hai lodo. 40 Ana gau hai hegau gaa kae tegau a maa gi Carmel ga helekai gi Abigail, “David ne hagau mai gimaadou bolo gi laha mai goe, e hai dono lodo.”

41 Abigail gaa bala ia gi lala gi hongo di gelegele mo di helekai, “Deenei au, go dana ahina hai hegau, gu togomaalia e tono nia wae o ana gau hai hegau.” 42 Gei mee ga hagalimalima gaa gaga gi hongo dana ‘donkey’, gei ogo ana hege ahina dogolima e hula madalia a mee, digaula e hula i muli digau hai hegau David, gei di ahina deelaa guu hai di lodo ni David.

43 David guu lodo gi Ahinoam, tangada o Jezreel, dolomeenei gei mee gaa lodo labelaa gi Abigail. 44 Gei ogo Saul guu wanga Michal, go dana dama ahina dela nogo lodo gi David, la gi Palti tama daane ni Laish, tangada mai di waahale Gallim, gii hai dono lodo.*

26

David guu mee hua di daaligi a Saul labelaa, gei mee digi daaligi a mee

1 Nia daane mai Ziph ga loomoi gi baahi o Saul i Gibeah, ga hagi anga gi mee bolo David le e balabala hagammuni i di Gonduu Hachilah i taalinga di Anggowaa o Judah.* 2 Saul ga hagatanga gaa hana gi Ziph mo ana gau dauwa Israel dolu mana (3,000), belee halahala a David. 3 Digaula ga haga duu nadau hale laa i taalinga di ala i di Gonduu Hachilah.

David e noho hua igolo i lodo di anggowaa, gei dono madagoaa ne iloo ia bolo Saul gu hanimoi e halahala ia, 4 gei mee ga hagau ana gau belee mmada, ga iloo bolo mee gu hanimoi i di gowaa deelaa. 5 Gei mee gaa hana gi di gowaa dela e kii iei a Saul mo tagi o ana gau dauwa go Abner, tama daane ni Ner. Saul e kii baahi gi lodo o di waahale laa, gei ana gau dauwa e kii mai i ono daha, e hii mai a mee gi lodo.

6 David ga heeu gi Ahimelech, tangada digau Hittite, mo Abishai tuaahina o Joab (tinana meemaa go Zeruiah), “Ma koai i goolua dela gaa hana gimaua gi lodo di waahale laa a Saul?”

Abishai ga helekai aga, “Ko au dela gaa hana madalia goe.”

7 Di boo deelaa, gei David mo Abishai gaa hula ga ulu gi lodo di waahale laa o Saul, gei meemaa ga gidee a Saul e kii i tungaa lodo o nia hale laa digaula, gei dana daalo e hagaduu i hongo di gelegele i baahi dono libogo, gei Abner mo digau dauwa e kii i baahi o Saul. 8 Abishai ga helekai gi David, “God gu dugu adu do hagadaumee gi lodo o mogobuna boo nei. Malaa, dugua a mee mai gi di au, gei au ga daalo a mee gi dana daalo, gii haa i lala e tai a mee gi lodo di gelegele, e daalo hua hagadahi, hagalee daalo hagalua!”

9 David ga helekai, “Goe hagalee hai dau hai huaidu gi mee! Dimaadua e haga huaidu tangada dela ma gaa hai dana hai huaidu gi dana king dela ne hilihili aga.” 10 David ga duudagi adu ana helekai, “I di ingoo o Dimaadua dela e mouli, au e iloo bolo Dimaadua le e daaligi Saul gii made, e made i dono laangi dela belee made ai, be e made i lodo tauwa. 11 Dimaadua hagalee dumaalia mai gi di au gi hagahuaidu ina a mee dela ne haganoho aga go Dimaadua belee hai di king! Gidaua e kae hua dana daalo mo dana loaabi wai gaa hula.”* 12 David gaa kae taalo mo di loaabi wai ala e dugu i baahi di libogo o Saul, gei mee mo Abishai gaa hula, deai dahi dangada ne gidee ia, be gu longono ia di mee dela ne hai ai. I di boo hua deelaa, digaula guu kii danu mmoe, idimaa Dimaadua guu hai digaula gii kii danu mmoe huoloo.

13 David ga hanadu laa lodo di gowaa baba gaa hana gi hongo di gowaa nnoonua i mada mogowaa i daha, 14 gaa wolo ga gahigahi a Abner mo ana gau dauwa, ga helekai, “Abner, goe e longono e goe au?”

Abner ga helekai, “Goe koai dela e wolowolo e hangahanga di king?”

15 David ga helekai anga, “Abner, ma hagalee kooe dela tangada dau o Israel? Goe ne aha dela hagalee hagaloohi do dangada aamua dela go di king? Tangada gu ulu gi di godou waahale belee daaligi do dangada aamua. 16 Do waawa hegau digi humalia, Abner! Au e helekai adu i di tonu, i di ingoo o Dimaadua dela e mouli bolo goodou huogodoo digau hua belee mmade, idimaa goodou ala hagalee madamada humalia di godou dagi aamua, dela ne dugu go Dimaadua gii hai di king. Mmada, dehee taalo o di king? Dehee di loaabi inuinu a di king dela nogo i baahi dono libogo?”

17 Saul ga iloo ia bolo ma go di lee o David, ga heeu, “David, ma kooe deenaa, go dagu dama?”

David ga helekai anga, “Uaa, meenei, tagi aamua.” 18 Mo di helekai adu, “Meenei, ma di aha dela e waluwalu iei au kooe go dau dangada hai hegau? Ma di aha guu hai ko au? Di huaidu aha ne hai ko au? 19 Meenei tangada aamua, hagalongo mai malaa gi nia helekai o dau dangada hai hegau nei. Maa nei bolo go Dimaadua dela ne hai goe gi hai baahi mai gi di au, malaa, tigidaumaha e hai ang gi Mee, holongo gei Mee gaa huli dono manawa. Gei di maa di hagamaanadu hua mai nia daangada bolo goe gi hai baahi mai gi di au, malaa di haga halauwa mai baahi Dimaadua la gii doo iha gi hongo digaula, idimaa i di nadau waluwalu au gi daha mo dogu lohongo dela ne dugu mai go Dimaadua, ga waluwalu au loo gi lodo nnenua i daha gi di gowaa dela e mee hua di daumaha gi nnuai god. 20 Goe hudee heia au gii made i lodo tenua o digau tuadimee, di gowaa mogowaa loo i daha mo Dimaadua. Ma e aha dela di king o Israel e hanimoi belee daaligi tagadilinga dangada be au deenei, dela e dulii loo be tamaa gudu? E aha dela bolo ia e kumi au gadoo be tangada puu manu i tomo di gonduu?”

21 Saul ga helekai, “Au guu hai dagu mee hala, hanimoi gi muli, dagu dama! Au ga hagalee hai adu labelaa dagu mee huaidu gi di goe, idimaa, goe dela digi daaligidia au gii made ana boo. Au guu hai be tangada boiboi! Au guu hai dagu mee huaidu huoloo!”

22 David ga helekai, “Meenei di gowaa aamua, deenei dau daalo. Goe hagau ina aga dau dangada e goweia di maa. 23 Dimaadua e hui ang gi digau huogodoo ala e manawa dahi ge e donu. Mee gu dugu mai goe gi lodo ogu mogobuna dangi nei, gei au digi hai adu dagu mee gi di goe, go tangada a Dimaadua dela ne haga noho belee hai di king. 24 Idimaa au digi daaligidia goe dangi nei, gei Dimaadua gi heia mai labelaa gi di au be di mee dela ne hai ko au, ga haga mehede au gi daha mo ogu haingadaa huogodoo!”

25 Saul ga helekai gi David, “God gi haga humalia ina goe, dagu dama! Goe gaa gila humalia i au mee huogodoo ala ma gaa hai!”

Malaa, David ga hagatanga gaa hana, gei Saul gaa hana gi muli gi dono guongo.

27

David i baahi digau Philistia

1 David ga hagamaanadu i ono lodo, “Dahi laangi hua, gei Saul ga daaligi au. Malaa, di mee dela koia e humalia belee hai ko au la belee lele gi daha gi Philistia. Gei Saul ga hagalee e halahala au i lodo Israel, gei au gu doo gi daha mo di haingadaa.” 2 Malaa, David mo ana daane e ono lau (600) gaa hula gi baahi o Achish, tama a Maoch, di king o Gath. 3 David mo ana daane gaa noho i Gath mo nadau madahaanau. David mo ono lodo dogolua e madalia a mee, go Ahinoam, di ahina mai Jezreel, mo Abigail, di lodo o Nabal dela ne made, di ahina mai Carmel. 4 Saul ga iloo bolo David la guu lele gi Gath, gei mee gu hagalee halahala a mee.

5 David ga helekai gi Achish, “Maa au di hoo ni oou, gei goe gaa dugu mai tei gowaa e noho iei au. Meenei, e hagalee humalia bolo au gi madalia goe e noho i lodo di waahale aamua.” 6 Gei Achish gaa wanga gi mee tama waahale go Ziklag, deenei tadinga bolo nia king o Judah gu hai mee gi tama waahale Ziklag. 7 David guu noho i Philistia i nia malama e madangaholu maa ono.

8 I di waalooloo o di nadau noho i golo, David mo ana daane e haihai nadau dauwa gi digau Geshur, Girzi, mo Amalek, ala nogo noho i golo i di madagoaa looloo. Mee e heebagi gi nia guongo digaula, gaa dau adu loo gi Shur, gaa dau loo gi Egypt, 9 e daaligi nia daane mono ahina huogodoo mo di kae nia siibi digaula, nia kau, nia ‘donkey’, nia ‘camel’ mo nia gahu digaula, nomuli gei mee ga hanimoi gi Achish. 10 Gei ogo Achish ga heeu gi mee, “Goe nogo hai dau dauwa i hee deenaa?”

Gei David ga helekai gi mee bolo ia ne hana gi baahi la ngaaga o Judah, be i lodo tenua o di madawaawa Jerahmeel, be i lodo tenua dela e noho ai digau Kenite.* 11 David gu daaligi digaula huogodoo, nia daane mono ahina, bolo gi dee hana hua tangada i digaula gi Gath ga hagi anga nadau mee donu ala nogo hai i golo. Aanei nia mee a David nogo hai hai i dono madagoaa nogo noho i Philistia. 12 Achish gu hagadagadagagee hua gi David, ga helekai i ono lodo, “Mee gaa hai tangada e hege mai gi di au i di waalooloo o dono mouli, idimaa ono daangada go digau Israel la gu de hiihai huoloo gi mee.”

28

1 I nia laangi aalaa, gei digau Philistia ga haga dagabuli mai nadau gau dauwa belee dauwa ang gi digau Israel. Gei di nadau king go Achish ga helekai gi David, “Goe la gi modongoohia bolo goe mo au gau dauwa e madalia au, e heebagi gi digau Israel.”

2 David ga helekai gi mee, “Uaa, meenei, au tangada hai hegau ni aau, gei goe gaa mmada be dehee dagu mee e mee dagu hai.”

Achish ga helekai, “E humalia. Au gaa dugu goe e hai dagu dangada dela e madamada humalia dogu huaidina i di waalooloo o dogu mouli.”

Saul ga halahala ana helekai gi tangada hai buubuu

3 Malaa, Samuel guu made, gei digau Israel huogodoo gu tangitangi gi mee, gaa danu a mee i lodo taalunga i di guongo o maa go Ramah. Gei ogo Saul gu hagabagi gi daha digau hai buubuu mo digau gahi aga mouli dangada huogodoo gii hula gi daha mo Israel.*

4 Gei digau dauwa o Philistia ga dagabuli mai ga haga duu aga nadau hale laa i baahi di waahale o Shunem. Gei Saul ga haga dagabuli mai ana gau dauwa Israel, ga haga duu aga nadau hale laa i di Gonduu Gilboa. 5 Di madagoaa hua a Saul dela ne gidee ia digau dauwa o Philistia, gei mee gu madagu huoloo. 6 Gei mee gaa dangi ang gi Dimaadua be dehee dana hai gaa hai, gei Dimaadua digi hila ang gi mee, be mai i ana midi, be mai i nia hadu haga madagu ‘Urim’ mo ‘Thummim’,* be mai baahi nia soukohp.* 7 Gei Saul ga helekai gi ana gau aamua, “Goodou halahala ina mai di ahina gahi aga mouli dangada, gii hana au gi mee e heeu be dehee dagu hai e hai.”

Gei digaula ga helekai gi mee, “Di ahina e noho i Endor.”

8 Saul gaa huli ono goloo, ga ulu ono huai gahu gi de modongoohia ia, gei mee gaa hana i di boo mo ana daangada dauwa dogolua madalia a mee, belee hana e haga heetugi ang gi di ahina deelaa. Mee ga helekai, “Pono ina dogu lohongo, heeu gi di hagataalunga gi hagia mai gi di au be dehee di mee gaa hai. Gahi aga ina di mouli taane dela ga hagi adu dono ingoo ko au.”

9 Di ahina ga helekai gi mee, “Goe e langahia di mee a King Saul dela ne hai, dela ne hagabagi gi daha digau hai buubuu mo digau gahi aga mouli dangada huogodoo gi daha mo Israel? Malaa e aha dela goe e halahalau au belee daaligi au gii made?”

10 Saul gaa hai dana hagababa dabuaahia, ga hagamodu gi di ingoo o Dimaadua dela e mouli boloo, “Au e helekai adu gi di goe bolo goe hagalee daaligi ma gaa hai di mee deenei.”

11 Gei di ahina deenei ga heeu gi mee, “Malaa koai dela belee gahi aga ko au gi di goe?”

Saul ga helekai, “Samuel.”

12 Gei di ahina deelaa ga gidee ia hua Samuel, ga wolowolo, ga helekai gi Saul, “Goe e aha dela e halahalau au? Idimaa goe dela di king go Saul!”

13 Di king Saul ga helekai gi mee, “Goe hudee madagu! Ma di aha dela e mmada ginai goe?”

Gei di ahina ga helekai gi mee, “Au e daumada di hagataalunga dela e ulu aga i lodo di gelegele.”

14 Saul ga heeu, “E hai be di aha?”

Gei di ahina ga helekai, “Taane madua dela e hanaga, e ulu i di gahu looloo.”

Gei Saul guu donu bolo ma go Samuel deelaa. Gei mee gaa bala ia gi lala gi hongo di gelegele.

15 Samuel ga helekai gi Saul, “Dau ma di aha dela e haga daadaamee au? Dehee tadinga o do gahi aga au?”

Saul ga helekai anga, “Au gu de iloo eau i digau Philistia e hai di nadau dauwa mai gi di au, gei God dela guu dugu au gi daha, gu hagalee helekai mai gi di au mai baahi ana soukohp, be mai i nia midi. Deenei tadinga dela ne gahigahi mai goe, bolo goe gi helekai mai gi di au be dehee dagu mee gaa hai.”

16 Samuel ga helekai gi mee, “Goe ne gahigahi mai au eiaha, gei Dimaadua la guu hudu goe gi daha, guu hai di hagadaumee ni oou? 17 Dimaadua gu hai adu gi di goe dana mee dela guu lawa di haganoho adu gi di goe mai dogu baahi. Mee ga daa gi daha tenua dela e king iei goe, gaa wanga gi David.* 18 Idimaa i do de hagalongo gi nnelekai Dimaadua dela nogo hagawelewele huoloo gi digau Amalek, i do de daaligidia digau huogodoo o Amalek, mo nia mee huogodoo o digaula. Deenei di mee ne hidi ai a Dimaadua gaa hai adu gi di goe di mee deenei.* 19 Mee gaa wanga goe mo digau Israel gi digau Philistia. Daiaa gei goe mo au dama huogodoo ga madalia au, gei Dimaadua gaa wanga labelaa digau dauwa o Israel gi digau Philistia.”

20 I di madagoaa hua deelaa, gei Saul ga hinga adu gi hongo di gelegele, ga moe hua laa i golo, e bolebole i dono madagu huoloo i nia helekai a Samuel ala ne hai, gei mee gu bagege huoloo i dono hiigai, i mee digi miami i di laangi mo di boo deelaa. 21 Gei di ahina gaa hana gi baahi o mee, gaa mmada gi mee dela e moe bolebole i dono madagu, gei mee ga helekai gi Saul, “Meenei di king, au gu de hagahuodia dogu mouli i dagu hai dau mee dela bolo au gi heia. 22 Deenei laa, goe dumaalia mai gi dagu dangidangi deenei. Au gaa hai au mee e gai kooe. Goe miami gi maaloo goe doo hana.”

23 Gei Saul ga helekai gi mee, “Au hagalee gai dahi mee.” Gei ana daangada dauwa ga helekai gi mee, “Gi miami.” Nomuli hua, gei mee gu manawa lamalia ga duu aga gaa noho i hongo di hada kii. 24 Gei di ahina ga hagalimalima ga daaligi dana damaa kau dela nogo haangai, ga gaamai ana palaawaa digi hagatanga gi nia ‘yeast’, ga unugi gaa daa. 25 Gei mee ga gaamai nia meegai, gaa dugu i mua o Saul mo ana gau dauwa, gei digaula ga miami gaa lawa ga hagatanga ga hula hua i di boo deelaa.

29

Digau Philistia gu hagau gi daha a David

1 Digau Philistia gu hagadagabuli mai nadau gau dauwa huogodoo gi Aphek, gei digau Israel gu haga duu aga nadau hale laa i baahi di monowai uwa aga i di gowaa mehanga gonduu o Jezreel. 2 Nia king dogolima o Philistia ga hagammaanege adu mo nadau gau dauwa, e hula i buini dagi lau hunu buini dagi mana, gei ogo David mo ana daangada e hula madalia di king Achish i muli digaula. 3 Nia dagi dauwa Philistia ga gidee ginaadou digaula, ga heeu, “Digau Hebrew le e hai nadau aha i kinei?”

Gei Achish ga helekai, “Ma go David, tagi dauwa di king Saul o Israel. Mee gu madalia au di madagoaa looloo. Deai di huaidu ne gidee au i dono baahi ai, mai i di laangi dela ne hanimoi iei mee gi dogu baahi gaa dae mai loo gi dangi nei.”

4 Gei nia dagi dauwa gu hagawelewele huoloo gi Achish, ga helekai gi mee, “Goe hagau ina a mee gi dono waahale dela ne wanga kooe gi mee. Goe hudee heia a mee gii hana gi tauwa madalia gidaadou, gi dee huli mai hua a mee, ga heebagi mai gi gidaadou. Deai dahi mee e mee di hai go mee bolo gi humalia ia i lala dono dangada aamua ai, deelaa hua go taaligi o tadau daangada! 5 Deenaa go David, dela nogo gagaalege mo di daahili ai nia ahina boloo, ‘Saul ne daaligi ana gau e mana, gei David ne daaligi ana gau e madangaholu mana.’ ”*

6 Achish ga gahi mai David ga helekai gi mee, “Au e hagamodu i di ingoo Dimaadua, go di God mouli o digau Israel, bolo goe gu manawa dahi mai gi di au; gei au e tene huoloo maa goe ga madalia au i lodo tauwa. Deai di huaidu ne gidee au i do baahi ai, mai i di laangi dela ne hanimoi iei goe gi dogu baahi, gei nia king ala i golo hagalee hiihai gi di goe gi madalia au. 7 Deenei laa, goe ga manawa balabala, gaa hana gi do lohongo, hudee haga manawa gee ina digaula.”

8 David ga helekai, “Meenei, di huaidu aha dela ne hai ko au? Ma e hai be dau helekai bolo goe digi gidee di hala e hai ko au, mai di laangi dela ne daamada ne hege iei au adu gi di goe, malaa e aha dela au ga hagalee hana madalia goe, go dogu dagi mo dogu king, e heebagi gi o hagadaumee?”

9 Achish ga helekai, “Au e donu ginai. Au guu dugu goe bolo goe tangada manawa dahi, gadoo be tangada di langi o God. Malaa, go nia king ala i golo ne helekai bolo goe hagalee hana madalia gimaadou gi tauwa. 10 Deenei laa, David, luada loo di mee, gei goodou huogodoo ala ne loomoi i baahi o Saul gaa noho i dogu baahi, goodou ga aala haga limalima ga hagatanga i mua di laa dela ga hobo aga.”

11 Gei David mo ana daangada ga hagatanga hoo aga dono daiaa, gaa hula gi muli gi Philistia, gei digau dauwa o Philistia ga lloo adu gi Jezreel.

30

Di hai dauwa ang gi digau Amalek

1 I muli hua nia laangi e lua, gei David mo ana gau dauwa gaa dau adu gi Ziklag. Digau Amalek gu dauwa ang gi di baahi ngaaga o Judah mo Ziklag, digaula guu dudu di waahale Ziklag, 2 guu kumi nia ahina huogodoo, digi daaligidia digaula. Digaula ne kumi hua digaula, gaa lahi madalia ginaadou i di nadau hagatanga i di gowaa deelaa. 3 David mo ana gau dauwa gaa dau adu gi golo, ga gidee bolo di waahale la guu wele. Nadau lodo, nadau dama daane, mo nadau dama ahina la guu lahi gi daha. 4 David mo ana gau dauwa ga daamada ga tangitangi gu deemee di noho, gaa dae loo gi di nadau duadua. 5 Nia lodo David dogolua go Ahinoam mo Abigail la guu lahi labelaa.*

6 David guu doo gi lodo di haingadaa damana, i ana daangada gu manawa gee huoloo i nadau dama ala gu hagalee, gei digaula gu hagamaanadu bolo ginaadou ga dilidili a David gi nia hadu, gei Dimaadua, go dono God, ga haga maaloo aga a mee. 7 David ga helekai gi tangada hai mee dabu go Abiathar, tama a Ahimelech, “Gaamai di gahu ‘ephod’*, gei Abiathar gaa kae di maa gi mee.* 8 David ga heeu ang gi Dimaadua, “Meenei, au gaa hana i muli digau ala ne oho di waahale deenei? Au e mee di dau i baahi digaula?”

God ga helekai, “Uaa, waluwalu hia digaula, goe e dae hua digaula, ga laha mai digau ala ne lahi go digaula.”

9 David mo ana gau dauwa e ono lau (600) ga hagatanga gaa hula. I di nadau dau adu gi tama monowai Besor, hunu gau dauwa gaa noho i golo. 10 David mo ana gau dauwa e haa lau (400) gaa hula gi mua, gei digau e lua lau (200) gu duadua gu deemee di loo adu laa hongo di monowai, gei digaula ga noho hua i golo. 11 Digau dauwa David gaa gida di nadau dangada Egypt, ga laha mai gi David, gei digaula gaa wanga nadau meegai mono wai gi mee, 12 mono ‘fig’ maangoo, mono daulogo golee waini e lua. I muli hua dono miami, gei mee gu maaloo, idimaa nia laangi e dolu gei mee digi miami be inu. 13 David ga heeu adu gi mee, “Do dangada aamua la koai, gei goe tangada o hee?”

Tama daane ga helekai, “Au tangada o Egypt, tangada hege ni tangada Amalek. Dogu dagi gu diiagi au i nia laangi e dolu guu too gi daha, idimaa au ne hai dogu magi. 14 Gimaadou ne dauwa gi digau Cherith i bahi i ngaaga o Judah, mo tenua o di madahaanau o Caleb, gei gimaadou guu dudu di waahale Ziklag.”

15 David ga heeu gi mee, “Goe e mee di dagi au gi baahi digau ala ne dudu di waahale deelaa?”

Mee ga helekai, “Au e mee di lahi goe, maa goe ga hagababa mai gi di au i di ingoo o God bolo goe hagalee daaligi au, be e wanga au gi dogu dagi.” 16 Gei mee gaa lahi a David gi baahi digaula.

Gei digaula e noho i golo, e miami mo di inuinu nadau dagaao, mo di hai di nadau hagamiami, tenetene gi nadau goloo logowaahee ala ne kumi i baahi digau Philistia mo Judah. 17 Heniheni loo dono daiaa, gei David mo ana gau dauwa ga heebagi gi digaula, gaa dae loo gi di hiahi. Deai tangada i digaula ne mouli ai, i daha mo digau e haa lau (400) ala guu llele hagammuni i hongo nadau ‘camel’. 18 David guu kumi nia daangada huogodoo mono mee huogodoo ala ne kae go digau Amalek, mo ono lodo dogolua. 19 Nadau mee huogodoo gu i golo. Mee gu laha mai labelaa nia dama o ana gau dauwa, nia dama daane mono dama ahina, mo nia mee huogodoo ala ne kae go digau Amalek. 20 Gu gaamai labelaa nia buini manu huogodoo, gei nia daane ala e dagi mai nia manu e hula i nadau mua, ga helehelekai, “Nia mee aanei la ni David.”

21 David gaa hana gi baahi digau dauwa e lua lau (200) ala gu duadua di hula i muli o mee, ala ne noho i tama monowai go Besor. Gei digaula gaa hula ga heetugi gi David mo ana gau dauwa. David ga hanadu gi digaula e hai dana hagaaloho gi digaula i di manawa tenetene. 22 Gei hunu daane hagamuamua mono balu daane i lodo digau ala nogo madalia David, ga helekai, “Digau aanei la digi hula gi tauwa, gidaadou hagalee wanga nia mee digaula mai i tadau goloo ala ne kumi. Digaula e lahi hua nadau lodo mo nadau dama gaa hula.”

23 David ga helekai gi digaula, “Ogu duaahina nei, goodou e deemee di hai beenaa gi nia mee a Dimaadua ne dugu mai gi gidaadou! Mee ne haga dagaloaha gidaadou gaa dugu mai gi gidaadou gi aali i digau huaidu aalaa. 24 Deai tangada e donu gi godou mee ala e hagamaanadu beenaa ai. Huogodoo e hai gii hai nadau mee: Digau ala digi hula gi tauwa le e hai hua nadau mee, gadoo be digau ala ne hula gi tauwa.” 25 David guu hai di hai deenei gii hai be taganoho. Digau Israel huogodoo gu daudali taganoho deenei, mai i di laangi deelaa gaa dae mai loo gi dangi nei.

26 Di madagoaa David gu i Ziklag, gei mee ga hagau ana goloo i nia goloo ala ne kumi i tauwa gi nia dagi o Judah, mo ana helekai aanei, “Deenei di kisakis adu gi goodou mai i nia goloo ala ne kumi mai i nia hagadaumee a Dimaadua.” 27 Mee guu kae nia goloo gi digau o Bethel, mo ang gi digau Ramoth i bahi i ngaaga Judah, mo ang gi digau nia waahale aanei: go Jattir, 28 Aroer, Siphmoth, Eshtemoa, 29 Racal, mo ang gi di madahaanau o Jerahmeel, mo ang gi digau Kenite, 30 mo ang gi digau nia waahale o Hormah, Borashan, Athach, 31 mo Hebron. Mee gu hagau ana goloo gi nia gowaa huogodoo ala nogo nohonoho ieia mo ana gau dauwa.

31

Di made o Saul mo Jonathan

1 Tauwa ne hai i mehanga digau Philistia mo digau Israel i hongo di Gonduu Gilboa. Digau Israel dogologowaahee ne mmade i di gowaa deelaa, gei digau ala digi mmade, hagapuni gi King Saul mo ana dama daane, guu hula guu llele hagammuni. 2 Digau Philistia ga waluwalu a Saul mo ana dama, ga daaligi ana dama dogodolu go Jonathan, Abinadab mo Malchishua. 3 Teebagi deelaa gu damanaiee huoloo i di gili o Saul. Hunu daalo maalei guu dau i Saul, gei mee gu lauwa damana hoohoo bolo gaa made. 4 Gei mee ga helekai gi dana dangada dela e dagidagi ono goloo heebagi, “Haga mmuu ina dau hulumanu, daalo ina au gii made, gi de lloomoi hua digau Philistia bouli dongoeho ga haganneennee au, ga daaligi au gii made.” Gei dana dangada hai hegau deelaa e madagu huoloo di hai di mee deelaa. Gei Saul gaa bida haga mmuu dana hulumanu dauwa gaa moe gi nonua. 5 Gei tangada hai hegau a maa dela ne mmada gi Saul guu made, geia ga haga mmuu dana hulumanu dauwa, gaa moe gi hongo dana hulumanu dauwa, gaa made madalia a Saul. 6 Deenei di hai ne mmade ai a Saul mo ana dama daane dogodolu mo dana dangada hai hegau. Ana gau dauwa huogodoo guu mmade i di laangi deelaa. 7 Di madagoaa hua digau Israel ala nogo noho i baahi adu gi di gowaa mehanga gonduu o Jezreel mo i baahi gi dua di monowai Jordan ne iloo bolo digau dauwa o Israel la gu magedaa, mo Saul mo ana dama daane la guu mmade, gei digaula guu llele gi daha mo nadau waahale, gei digau Philistia gaa hula gaa noho i nia waahale aalaa.

8 Hooaga dono daiaa, gei digau Philistia gaa hula belee gowaga nia goloo dauwa o digau ala ne mmade, gei digaula ga gidee ginaadou tuaidina o Saul mo nia huaidina o ana dama daane ala e mmoemmoe i hongo di Gonduu Gilboa. 9 Gei digaula gaa tuu di libogo o Saul, gaa kae nia goloo heebagi a maa, ga hagau nadau gau kae hegau gi hongo tenua go Philistia hagatau, e haga iloo di longo deenei ang gi nadau god mo digau huogodoo. 10 Digaula ga daudau gi nua nia goloo dauwa a maa gi lodo di hale daumaha o di god ahina go Astarte, gaa dogi gi nua tuaidina o maa gi di gili di waahale o Beth-Shan.

11 Gei digau Jabesh i Gilead ga longono ginaadou di hai o digau Philistia dela ne hai ang gi tuaidina o Saul. 12 Nia daane manawa dee mmaadagu o Jabesh ga hagatanga gaa hula boo, gaa dau adu gi Beth-Shan, ga dugu ia tuaidina o Saul mo nia huaidina o ana dama, gaa kae gi Jabesh, gaa dudu i golo. 13 Digaula gaa kae nia iwi digaula, gaa danu i lala di laagau ‘tamarisk’ dela i lodo di waahale deelaa. Gei digaula guu noho hagaonge i nia laangi e hidu.*

* 1.11: Numbers 6.5

* 1.20: Samuel di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “God e hagalongo mai”

* 2.10: Luke 1.46-55

* 2.26: Luke 2.52

* 2.28: Exodus 28.1-4; Leviticus 7.35-36

* 2.34: 1-Samuel 4.11

* 4.4: Exodus 25.22

* 4.21: Ichabod di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Di madamada ai”

* 6.9: Beth-Shemesh la di waahale i lodo tenua go Israel

* 7.1: 2-Samuel 6.2-4; 1-Chronicles 13.5-7

* 7.12: Ebenezer di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Di hadugalaa o di hagamaamaa”

* 8.5: Deuteronomy 17.14

* 10.12: 1-Samuel 19.23-24

* 12.6: Exodus 6.26

* 12.8: Exodus 2.23

* 12.9: Gabunga 3.12; 4.2; 13.1

* 12.10: Gabunga 10.10-15

* 12.11: 1-Samuel 3.20; Gabunga 4.6; 7.1; 11.29

* 12.12: 1-Samuel 8.19

* 13.8: 1-Samuel 10.8

* 13.14: Acts 13.22

* 14.33: Genesis 9.4; Leviticus 7.26-27; 17.10-14; 19.26; Deuteronomy 12.16,23; 15.23

* 14.41: ‘Urim’ mo ‘Thummim’: Aanei la nia mee ala ne hai hegau ai tangada hai mee dabu belee iloo ai di manawa o God. Gidaadou e de iloo hagahumalia be ne hai hegau behee.

* 14.41: Numbers 27.21; 1-Samuel 28.6

* 15.1: 1-Samuel 10.1

* 15.2: Exodus 17.8-14; Deuteronomy 25.17-19

* 15.22: Pisalem 40.6-8; Isaiah 1.11-15; Hosea 6.6; Micah 6.6-8; Mark 12.33

* 15.28: 1-Samuel 28.17; 1-Kings 11.30-31

* 15.29: James 1.17

* 16.7: Luke 16.15

* 17.50: 2-Samuel 21.19

* 17.51: 1-Samuel 21.9

* 18.7: 1-Samuel 21.11; 29.5

* 19.11: Pisalem 59

* 19.24: 1-Samuel 10.11-12

* 20.5: Numbers 28.11

* 20.15: 2-Samuel 9.1

* 20.19: nia hadu ala e bae gi nua be: di Hadu go Ezel

* 21.1: Matthew 12.3-4; Mark 2.25-26; Luke 6.3

* 21.6: Leviticus 24.5-9

* 21.9: 1-Samuel 17.51

* 21.11: 1-Samuel 18.7; 29.5

* 21.12: Pisalem 56

* 21.13: Pisalem 34

* 22.1: Pisalem 57; Pisalem 142

* 22.10: 1-Samuel 21.7-9; Pisalem 52

* 23.6: ‘ephod’ di gahu bodobodo e ulu i nia bakau ma gaa hai ana hegau dabu e halahala ai di manawa Dimaadua

* 23.18: 1-Samuel 18.3

* 23.19: Pisalem 54

* 24.3: Pisalem 57; Pisalem 142

* 24.6: 1-Samuel 26.11

* 24.14: 1-Samuel 26.20

* 25.44: 2-Samuel 3.14-16

* 26.1: Pisalem 54

* 26.11: 1-Samuel 24.6

* 27.10: 1-Samuel 30.26-31

* 28.3: Leviticus 20.27; Deuteronomy 18.10-11; 1-Samuel 25.1

* 28.6: ‘Urim’ mo ‘Thummim’: Aanei la nia mee ala ne hai hegau ai tangada hai mee dabu belee iloo ai di manawa o God. Gidaadou e de iloo hagahumalia be ne hai hegau behee.

* 28.6: Numbers 27.21

* 28.17: 1-Samuel 15.28

* 28.18: 1-Samuel 15.3-9

* 29.5: 1-Samuel 18.7; 21.11

* 30.5: 1-Samuel 25.42-43

* 30.7: ‘ephod’ di gahu bodobodo e ulu i nia bakau ma gaa hai ana hegau dabu e halahala ai di manawa Dimaadua

* 30.7: 1-Samuel 22.20-23

* 31.13: 1-Samuel 11.1-11

2 Samuel

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

2 SAMUEL

Di Lua Beebaa Samuel

Di haga modongoohia:

Di Lua Beebaa Samuel deenei e duudagi gi muli Tahi Beebaa Samuel, e kai di madagoaa o David nogo king i dono madagoaa dela nogo dagi i Judah i di bahi i ngaaga (di mada e 1—4) nomuli i di madagoaa dela nogo dagi Judah mo Israel dela i di bahi i ngeia (di mada e 5—24).

Malaa, di beebaa deenei e hagamodongoohia hagalligi di hai o nia dauwa a David ala nogo hai ang gi ono hagadaumee, i lodo nnenua aanei mono daha, mo dana hai dela e haga damana mai dono henua mo di hagamaaloo aga ono mogobuna ala e dagi ana daangada.

Di beebaa deenei e haga modongoohia hagahumalia bolo David la taane maaloo dono hagadonu, gei e aloho huoloo i God. Mee tangada dela e koia e iloo ia di hai e haga manawa lamalia nia manawa o ana daangada, gei gi hagalongo ang gi deia. Hunu madagoaa di beebaa deenei e haga modongoohia di manawa hamaaloo o taane deenei, i dana haga mamaanadu i ono manawa huaidu o dono huaidina mo nia hiihai o dono manawa. Gei dono gidee ia ono huaidu mai baahi soukohp Nathan, gei mee guu mmae huoloo dono manawa, guu kae dono hagaduadua mai baahi o God.

Malaa, di mouli mo nia hegau a David la gu haga ngalua nia manawa o digau Israel, malaa, nia madagoaa haingadaa ala nomuli, i di nadau madagoaa e hiihai bolo e hai labelaa di nadau king, digaula e hiihai bolo e hai “Tama a David”, tangada mai i di madawaawa David dela e hai hogi be mee.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di madagoaa David nogo dagi Judah (1.1—4.12)

Di madagoaa David nogo dagi Israel hagatau (5.1—24.25)

a. Nia ngadau nomua (5.1—10.19)

b. David mo Bathsheba (11.1—12.15)

c. Nia haingadaa (12.26—20.26)

d. Nia ngadau ala nomuli (21.1—24.25)

1

Di haga iloo di made a Saul guu dau i David

1 Muli di made o Saul, David ne lawa mai i dono aali i tauwa ang gi digau Amalek, gaa noho i Ziklag nia laangi e lua. 2 Hooaga dono daiaa, tama daane ga dau mai ne hanimoi i baahi di waahale laa o Saul. Mee ne haahi dono gahu dela e ulu ai, gaa wanga ana dogolia gi hongo dono libogo belee haga modongoohia aga dono lodo huaidu, ga hana laa gi baahi o David, ga bala gi lala e hai dana hagalaamua. 3 David ga heeu gi mee boloo, “Goe ne hanimoi i hee?”

Gei mee ga helekai, “Au ne lele mai i baahi nia hale laa digau dauwa Israel.”

4 David ga heeu, “Aahee laa au longo?”

Gei mee ga helekai, “Madau gau dauwa gu lellele dagidahi i lodo tauwa, digau dauwa dogologo guu mmade. Saul mo dana dama daane go Jonathan la guu mmade labelaa.”

5 David ga heeu, “Goe e iloo di aha bolo Saul mo Jonathan la guu mmade?”

6 Mee ga helekai, “Dogu madagoaa dela nogo i hongo di Gonduu Gilboa, au gu gidee Saul e haga haa i hongo dana daalo, gei nia waga dauwa hongo henua o madau hagadaumee mo digau dauwa ala e llele nia hoodo gu hoohoo mai gi mee. 7 Gei Saul ga huli mai ga gidee ia au, ga gahigahi mai au, gei au ga helekai boloo, ‘Meenei, deenei au.’ 8 Mee ga heeu mai be au koai, gei au gaa hai bolo au tangada Amalek. 9 Mee ga helekai, ‘Au gu lauwa gaa made hua. Hanimoi gi kinei, daaligidia au gii made.’ 10 Au ga menege adu gi mee, ga daaligi a mee gii made, i di au gu iloo bolo mee gaa made hua muli i dono doo gi lala. Gei au ga dahi aga di hau king dela nogo i dono libogo mo dono duu lima dela nogo i dono lima, malaa, aanei ne gaamai ko au belee gowadu gi di goe, meenei.”*

11 Gei ogo David ga haahi ono gahu gi ono lima i dono lodo huaidu, mo ono ehoo huogodoo gu hahaahi nadau gahu labelaa. 12 Digaula gu lodo huaidu huoloo, guu hai di nadau hangihangi gi Saul mo Jonathan, mo digau dauwa o Israel huogodoo, go nia daangada Dimaadua, mo di hagaonge gaa dae loo gi di hiahi, i digau dogologo ala guu mmade i tauwa.

13 David ga heeu gi tama daane dela ne gaamai dana haga iloo, “Goe tangada o hee?”

Mee ga helekai, “Au tangada Amalek, gei au e noho i hongo do henua.”

14 David ga heeu gi mee, “Goe e aha dela hagalee e madagu di dahi aga oo lima e daaligi di king dela ne hilihili go Dimaadua?” 15 Gei David ga gahi mai taane dauwa bolo gi daaligidia a mee gii made, gei taane dauwa ga daaligi a mee gii made. 16 David ne helekai gi taane Amalek boloo, “Goe ne bida hai adu gi di goe di mee deenei, i dau haga modongoohia aga bolo goe ne daaligi di king dela ne hilihili go Dimaadua.”

Taahili a David gi di made Saul mo Jonathan

17 David ne daahili dana daahili manawa gee gi di made a Saul mo dana dama daane go Jonathan, 18 gaa hai bolo taahili deenei la gi aago ina gi digau Judah gi iloo taahili deenei: (Taahili deenei la ne hihi gi lodo Di Beebaa Jashar)*

19 “I hongo nia gonduu o Israel ne mmade ai tadau dagi,

tadau gau dauwa maaloo guu mmade!

20 Gi hudee heia gi iloo digau Gath.

Gi hudee haga iloo ina i hongo nia ala i Ashkelon.

Goodou gi dee hai hua dahi mee

ga haga tene nia manawa o nia ahina o Philistia,

mono dama ahina o digau tuadimee.

21 “Di magalillili o di boo mo dono uwa

la gi hudee haga magalillili ina nia gonduu o Gilboa.

Nia gowaa maalama o Gilboa la gi hudee tomo nia lii!

Idimaa, di gowaa deenei e hagabae ai

nia mee abaaba madau gau dauwa maaloo.

Di gowaa deenei dela e iai di mee abaaba a Saul e moe ai gei guu tomo.

22 “Di maalei Jonathan nogo daaligi ono hagadaumee gii mmade,

tulumanu dauwa o Saul la digi balumee,

nogo daaligi digau maaloo,

nogo daaligi nia hagadaumee gii mmade.

23 “Saul mo Jonathan i di nau madagoaa nogo mouli ai,

nia daangada nogo aloho i meemaa,

gei nogo humalia gi meemaa,

gaa dae loo gi di nau mmade,

gei meemaa nogo buni huoloo i nia madagoaa huogodoo.

Meemaa e koia e limalima i nia ‘eagle’

gei e maaloo i nia laion.

24 “Nia ahina o Israel, goodou gi tangi i Saul!

Mee nogo haga gahu goodou gi nia gahu humalia

mono gahu mmee,

gei ne laagei goodou gi nia hadu hagalabagau mono goolo.

25 “Tadau gau dauwa maaloo la guu mmade,

ne mmade i lodo tauwa.

Jonathan guu made, e moe i tomo nia gonduu.

26 “Jonathan dogu ihoo nei,

au e aloho i di goe

dela e haga hali ginai nia dangi o ogu golomada.

Do aloho i di au e humalia huoloo,

ge e humalia i di aloho di ahina.

27 “Tadau gau dauwa maaloo la guu mmade,

nadau goloo dauwa gu diiagi,

gu deai ono hadinga ai.”

2

David guu hai di king o Judah

1 Muli nia mee aanei, David ga heeu gi Dimaadua, “Meenei, e hai behee, au gaa hana gaa dagi di waahale i Judah?”

Dimaadua ga helekai, “Uaa, hana.”

David ga heeu, “Au gaa hana gi hee?”

Dimaadua boloo, “Gi Hebron.” 2 Malaa, David gaa hana gi Hebron mo ono lodo dogolua go Ahinoam di ahina mai Jezreel, mo Abigail di ahina dela ne made dono lodo go Nabal, tangada o Carmel.* 3 David gaa lahi labelaa ana gau dauwa mo digau o nadau hale, digaula ne hula gaa noho i lodo nia waahale ala e haganiga Hebron. 4 Gei digau o Judah ga loomoi gi Hebron, ga hagatulu a David e hai di king o Judah.

Di madagoaa David ne longono ia bolo digau Jabesh i Gilead la guu danu a Saul,* 5 gei mee ga hagau ana daangada gi haga iloo ina gi digau Jabesh boloo, “Dimaadua gi hagahumalia ina goodou i godou manawa humalia dela ne danu di godou dagi aamua. 6 Dimaadua gi dugu adu gi goodou tumaalia mo di manawa dahi, gei au hogi ga benebene goodou hagahumalia i di godou humalia dela ne hai. 7 Goodou gi maaloo gei gi haga mataane! Di godou king go Saul la guu made, gei digau o Judah gu hagatulu au bolo e hai di nadau king.”

Ishbosheth guu hai di king o Israel

8 Tagi di buini dauwa a Saul, go Abner, tama a Ner, guu hana madalia tama daane a Saul go Ishbosheth, gaa hula ga tuu adu i lodo di monowai Jordan, gaa hula gi Mahanaim. 9 Abner gaa hai a Ishbosheth gi king i tenua go Gilead, Asher, Jezreel, Ephraim, mo Benjamin, mo i Israel hagatau. 10 Mee gu madahaa ono ngadau, gei mee ga daamada gaa hai di king o Israel. Mee gaa king i nia ngadau e lua. Gei di madawaawa Judah le e manawa dahi hua gi David, 11 gei mee nogo dagi tenua go Judah i Hebron i nia ngadau e hidu mo di baahi.

Tauwa i mehanga Israel mo Judah

12 Abner mo digau aamua a Ishbosheth ga hagatanga i Mahanaim ga lloo ia gi di waahale Gibeon. 13 Joab, dono dinana go Zeruiah, mo hunu gau i di gau aamua David ga heetugi gi digaula i baahi di monowai i golo, digaula huogodoo gaa noho gi lala i golo, di buini e dahi i di baahi i golo ge dahi i di baahi dela i golo. 14 Abner ga helekai gi Joab, “Gidaadou ga dahi aga tadau dama daane mai i nia buini e lua aanei e hagamada e heebagi.”

Joab ga helekai anga, “E humalia hua.”

15 Nia daane dilongoholu maa lua mai di baahi o Ishbosheth mo di madawaawa Benjamin ga heebagi gi nia daane David dilongoholu maa lua labelaa. 16 Taane nei mo taane nei gaa kumi di libogo o dono ehoo dela e heebagi ginaua, ga daalo tinae o maa gi dana hulumanu dauwa, malaa, digaula huogodoo dogo madalua maa haa la gu mmade mmade huogodoo. Deelaa laa ga hagaingoo ai di gowaa deelaa i Gibeon boloo “Di Gowaa Maalama o nia Hulumanu dauwa”.

17 Tauwa damana dela guu hai, gei Abner mo digau Israel gu haga magedaa go digau dauwa a David. 18 Nia dama dogodolu a Zeruiah la nogo i golo: go Joab, Abishai, mo Asahel. Asahel tangada lele huoloo gadoo be di ee lodo geinga, 19 gei mee ga waluwalu Abner, gaa lele hua haga huudonu gi mee. 20 Abner gaa mmada gi muli, ga helekai, “Asahel, kooe deenaa?”

Gei mee ga helekai, “Uaa”.

21 Abner ga helekai, “Goe hudee waluwalu ina au, waluwalu ina dau huai dangada, daangia ono goloo.” Gei Asahel e waluwalu hua a mee. 22 Abner ga helekai adu labelaa, “Goe hudee waluwalu ina au. Goe e hagamahi bolo au gi daaligidia goe gii made? Dehee dagu hai e heetugi iei au gi do duaahina daane go Joab?” 23 Gei Asahel digi noho loo dono waluwalu a mee. Abner ga daalo Asahel i dono dua gi taalo, ga daalo tinae o maa gu ihaa i tua, Asahel gaa hinga gi lala guu made, gei digau huogodoo ala ga lloomoi gi di gowaa dela ne made ai a mee, gaa tuu i golo.

24 Gei ogo Abishai mo Joab ga waluwalu a Abner, gaa dau adu gi tomo di gonduu Ammah gei di laa la gu ulu. Di gowaa deelaa la i baahi gi dua i di ala dela e hana gi di anggowaa o Gibeon. 25 Nia daane mai di madawaawa Benjamin ga lloomoi gi baahi o Abner, gaa hai di buini dauwa e dahi i hongo di gonduu deelaa. 26 Abner ga wolo adu gi Joab, ga helekai, “E hai behee, gidaadou aalaa hua e heheebagi beenei hagalee lawa? Goe digi iloo bolo ma go di lodo huaidu hua dela gaa hai i di hagaodi o di mee deenei? Gidaadou digau hua ni tenua e dahi, ma gaa hee gei goe gaa hai ang gi au daane bolo guu lawa hudee waluwalu hia gimaadou?”

27 Joab ga helekai anga, “Au gu hagamodu i di ingoo o di God dela e mouli, bolo maa nei bolo goe digi helekai, gei agu daane ga waluwalu goe gaa dae loo gi di luada daiaa.” 28 Malaa, Joab ga ili dana buu e hagailoo ang gi ana daane gii lawa di nadau waluwalu digau Israel, gei teebagi la guu lawa.

29 Abner mo ana gau dauwa gaa dagi laa hongo di gowaa mehanga gonduu o Jordan i di waalooloo o di boo deelaa. Nomuli digaula gaa dagi gaa dau loo i Mahanaim.

30 I muli hua Joab ne lawa i dana waluwalu digau Israel, gei mee gaa dau ana daane huogodoo, ga iloo bolo digau e madangaholu maa hiwa (19) la gu hagalee, hagapuni ang gi Asahel. 31 Nia daane a David gu daaligi nia daane Abner e dolu lau modoono (360) mai di madawaawa Benjamin. 32 Joab mo ana daane gaa kae tuaidina o Asahel, gaa danu i taalunga dono madahaanau i Bethlehem, gei digaula ga dagi adu i di waalooloo o di boo, gaa dau gi Hebron, i di heni o di luada.

3

1 Gu waalooloo go teebagi dela ne hai i mehanga di buini dela e huli mai di baahi o Saul mo digau ala e huli mai di baahi o David. Di baahi David gu maaloo mai, gei dono hagadaumee gu bagege mai.

Nia dama daane a David

2 Deenei di hagatau o nia dama daane a David dogoono ala ne haanau i di guongo Hebron: go Amnon dono dinana go Ahinoam, di ahina mai Jezreel, 3 mo Chileab dono dinana go Abigail nogo lodo gi Nabal tangada Carmel, mo Absalom dono dinana go Maacah, tama ahina ni di king Talmai o Geshur, 4 mo Adonijah dono dinana go Haggith, mo Shephatiah dono dinana go Abital, 5 mo Ithream dono dinana go Eglah. Nia dama daane dogoono aanei la ne haanau i Hebron.

Abner gu buni anga gi David

6 Di madagoaa hua o tauwa dela e hai hai i mehanga di buini dauwa a David mo di buini dauwa dela e daudali di baahi di madahaanau o Saul, gei Abner gu maaloo dangihi mai i lodo digau dauwa a Saul.

7 Dahi laangi hua, gei Ishbosheth, tama daane a Saul ga hagi aga Abner bolo mee guu kii ginaua mo Rizpah, di lodo hege a Saul, tama ahina ni Aiah. 8 Di mee deenei guu hai a Abner gi hagawelewele huoloo, gei mee ga helekai, “Madi aha, goe e hagamaanadu bolo au e mee di oho di hagadagadagagee a Saul mai gi di au? E aha, kooe e maanadu bolo au e hege gi Judah? Mai di laangi dela ne manawa dahi iei au gi digau di hale do damana, mo ono duaahina daane, mo ono ehoo hagaaloho, gei au gu madamada humalia i di goe bolo gi dee kumi hua goe go David. Malaa, dolomeenei gei goe guu hai bolo au guu hai hala gi di ahina! 9-10 Dimaadua gu hagababa ang gi David bolo ia gaa daa di waawa king gi daha mo Saul mo dono madawaawa, ga haga noho aga David gii king i Israel mo Judah hagatau, mai Dan i bahi i ngeia gaa tugi i Beersheba i bahi i ngaaga. Malaa, God gi daaligidia au ma au digi haga gila aga di mee deenei!”* 11 Ishbosheth gu madagu huoloo i Abner, guu noho deemuu deai dana helekai ne hai ai.

12 Abner ga hagau ana gau kae hegau gi David, i Hebron, ga helekai, “Koai dela e dagi tenua deenei? Gidaua gaa hai tau hagababa i tau mehanga, gei au ga hagamaamaa goe gii dagi tenua go Israel hagatau.”

13 David ga helekai, “E humalia, gidaua gaa hai tau hagababa i tau mehanga maa goe ga haga gila aga di mee deenei: goe gi laha mai a Michal dela go tama ahina a Saul gi di au i do madagoaa ma ga hanimoi gi dogu baahi.” 14 David ga hagau ana gau kae hegau gi Ishbosheth, gaa hai anga, “Hagau ina mai dogu lodo go Michal. Guu lawa dagu hui gi nia gili o nia mee haga madagu o nia daane Philistia e lau belee hai ai dogu lodo.”* 15 Gei Ishbosheth gaa lahi di ahina deelaa mai i di hale o dono lodo go Paltiel, tama daane a Laish. 16 Paltiel ga daudali di ahina deelaa gaa dau adu gi di waahale o Bahurim, e dangidangi mo di hana, gei Abner gaa hai anga, “Hana gi muli gi doo hale!” Gei mee gaa hana.

17 Abner gaa hana gi nia dagi o Israel ga helekai gi digaula, “Gu waalooloo di godou talitali a David belee hai di godou king. 18 Malaa, deenei di godou madagoaa humalia. Goodou gi langahia bolo Dimaadua la gu helekai, ‘Au ga hai hegau gi dagu dangada hai hegau go David e daa agu daangada Israel gi daha mo lala nia mogobuna digau Philistia mo ono hagadaumee huogodoo ala i golo.’ ” 19 Abner ga helekai labelaa gi di madawaawa Benjamin, ga hanadu gi Hebron belee hagi anga gi David nia hagamaanadu o digau Israel mo di madawaawa Benjamin ala guu baba ginai.

20 Di madagoaa o Abner ne dau i baahi o David i Hebron mo ana gau dogomadalua, gei David guu hai dana hagamiami damana gi digaula. 21 Abner ga helekai gi David, “Au gaa hana laa hongo Israel hagatau, ga dugu adu gi di goe, meenei di king. Digaula guu tene bolo goe gaa hai di king ni ginaadou, gei goe gaa hai do hiihai gaa dagi tenua deelaa hagatau.” David ga hagau a Abner, gei mee gaa hana i di aumaalia.

Abner gu daaligi gii made

22 I muli hua tama madagoaa bodobodo, gei Joab mono gau dauwa o David e loomoi i tauwa. Digaula gu gaamai nadau hagabae goloo ala ne kumi go digaula. Malaa, gei Abner gu hagalee i Hebron i di madagoaa deelaa, idimaa David gu hagau a mee i lodo di aumaalia. 23 Di madagoaa o Joab mo ana daane ala ne dau mai, gaa longo bolo Abner gu hanimoi gi baahi o David, gei gu hagau labelaa a mee i lodo di aumaalia, 24 Joab gaa hana gi baahi di king, ga helekai gi mee, “Dau ma di aha dela ne hai? Abner gu hanimoi gi do baahi, gei goe gu hagau a mee eiaha? 25 Mee ne hanimoi belee halahalau goe, e halahala nia mee huogodoo ala e hai hai kooe, mo au gowaa ala e hana ginai goe. Goe gu iloo di mee deenei!”

26 I muli Joab ne hagatanga i baahi David, mee ga hagau ana gau kae hegau bolo gi laha mai Abner. Gei digaula ga laha mai a mee i di Monowai Sirah, gei David e de iloo di mee deenei. 27 I di madagoaa o Abner ne dau i Hebron, gei Joab gaa lahi a mee gi di bontai di abaaba o di waahale deelaa, be di mee e hai dana helekai haga mmuni gi mee, gei mee ga daalo tinae o maa i di gowaa deelaa. Abner gu daaligi idimaa Abner dela ne daaligi tuaahina daane o Joab go Asahel. 28 David gaa longo i di longo deenei, gei mee ga helekai, “Dimaadua e iloo Ia bolo au mo agu daangada e de iloo loo taaligi o Abner. 29 Di hagaduadua o di hai deenei la gi dugu ia i hongo Joab mo dono madahaanau huogodoo! E hai gi iai taane mai i lodo dono madawaawa e hai gii magi i di magi konorea, be di magi genegene, be e bagege huoloo e mee hua di hai nia hegau o di ahina, be e made i lodo tauwa, be e hagalee ana meegai ai!” 30 Joab mo dono duaahina go Abishai ne daaligi Abner, ne tala di hui a mee dela ne daaligi di nau duaahina go Asahel i tauwa i Gibeon.

Di danu o Abner

31 David ga haganoho dana hai bolo Joab mo ana daane gi hahaahia nadau goloo gi ulu nadau gahu haga manawa gee, mo di tangi manawa gee gi Abner. I di made deelaa, gei di King David e haele i muli tebedebe gi di gowaa dela belee danu ai. 32 Abner gaa danu i Hebron, gei di king guu dangi wawwawe huoloo gi dono lee gi nua i hongo taalunga deelaa, mo digau huogodoo ala nogo i golo. 33 David ga daahili i taahili haga manawa gee deenei ang gi Abner:

“Ma e aha Abner ne made gadoo be tangada boiboi?

34 Ono lima hagalee nnoo, mo ono wae digi lawalawa ina.

Mee ne made gadoo be tangada dela ne daaligi gii made go digau huaidu!”

Gei nia daangada gu dangidangi labelaa i mee.

35 Di langi e dahi dogomaalia gei digaula e haga manawa lamalia David bolo gi miami a mee, gei mee guu hai dana hagababa, “God gi daaligidia au, ma au gaa gai dagu mee i mua di hagaodi o di laangi dangi nei!” 36 Malaa, nia daangada huogodoo ga iloo di mee deenei, gei digaula gu manawa lamalia. Ma e donu nia mee huogodoo o di king ala ma gaa hai, le e haga manawa lamalia digaula. 37 Nia daangada huogodoo a David mo digau huogodoo ala i lodo Israel gu iloo bolo di king deelaa le e hagalee dau gi taaligi o Abner. 38 Di king ga helekai gi ana gau aamua, “Goodou gi iloo bolo tagi aamua o Israel dela guu made dangi nei. 39 Ma e aha maa au di king ne hili aga go God, gei au gu hagalongo bagege dangi nei. Nia dama daane a Zeruiah le e hagamuamua mai. Dimaadua la gi hagaduadua ina digau huaidu aanei gii tau ang gi digaula!”

4

Di made o Ishbosheth

1 Di madagoaa tama daane a Saul go Ishbosheth ne longo bolo Abner la guu made i Hebron, gei mee gu madagu huoloo, gei digau Israel huogodoo gu mmaadagu. 2 Ishbosheth la ana daangada aamua dogolua i golo e dagi nau buini e hulahula e haihai nadau dauwa i nia guongo i daha. Meemaa go Baanah mo Rechab, nia dama ni Rimmon, tangada mai Beeroth ni di madawaawa Benjamin. (Beeroth la di waahale e dau gi Benjamin. 3 Gei digau donu ni di gowaa deelaa la ne llele gi daha gi Gittaim, di gowaa dela e noho ai digaula gaa dae mai loo gi dangi nei.)

4 Tangada labelaa mai di madawaawa Saul dela go tama daane a Jonathan, go Mephibosheth, nogo lima ono ngadau i di madagoaa o Saul mo Jonathan ne daaligi gii mmade. I di madagoaa di longo ne dae mai bolo meemaa guu mmade i di waahale o Jezreel, gei di ahina dela nogo madamada humalia i di tama deelaa gaa lahi a mee gaa llele, gu hagalimalima huoloo gei di tama deenei la gaa doo, gu habehabe.*

5 Rechab mo Baanah gaa hula gi di hale o Ishbosheth, meemaa gaa dau i golo hoohoo gi di oodee, i dono madagoaa dela e hagamolooloo ai i di oodee. 6 Di ahina dela i di bontai gu molemoe i dono hili ana ‘wheat’, gei mee guu kii. Rechab mo Baanah gu ulu adu hagammuni gi lodo di hale. 7 Meemaa ga ulu adu gi lodo di ruum o Ishbosheth, i di gowaa e kii iei mee, ga daaligi a mee. Meemaa gaa tuu di libogo o maa gi daha gaa kae, gaa hula laa lodo di gowaa mehanga gonduu o Jordan i di boo dogomaalia. 8 Meemaa gaa wanga di libogo deelaa gi di King David i Hebron, mo di helekai adu, “Deenei di libogo o Ishbosheth, tama o do hagadaumee go Saul, dela ne belee daaligi goe. Dimaadua gu dumaalia adu gi di goe, meenei di king, gii tala di hui ang gi Saul mo ono hagadili.”

9 David ga helekai gi meemaa, “Au e hai dagu hagababa gi Dimaadua dela e mouli, dela ne haga dagaloaha au i ogu haingadaa huogodoo! 10 Tangada kae hegau dela ne hanimoi gi di au i Ziklag ne helekai mai bolo Saul la guu made, la ne maanadu bolo ma di longo humalia deelaa, gei au ga daaligi a mee gii made. Deenei dagu hai ne hui a mee gi dana longo humalia deelaa!* 11 E huaidu hualaa behee go di huaidu ang gi nia daangada huaidu ala ma ga daaligi tangada deai ono huaidu ai nogo kii i lodo dono hale! Malaa deenei laa, au gaa hui di mouli o taane deenei, ga duidui goolua gi daha mo hongo henuailala!” 12 David gaa hai gi ana daane aalaa, gei ana daane ga daaligi a Rechab mo Baanah gii mmade, ga duuduu nau lima mo nau wae gi daha mo nau huaidina, gaa kae ga daudau gi nua i baahi di monowai geli i Hebron. Digaula gaa kae di libogo o Ishbosheth, gaa danu i taalunga o Abner i Hebron.

5

David guu hai di king o Israel hagatau

1 Gei nia madawaawa Israel huogodoo ga lloomoi gi David i Hebron, ga helekai gi mee, “Gimaadou la di todo donu ni oou. 2 I mua, i di madagoaa o Saul nogo king, goe nogo hai tagi dauwa o Israel i di nadau hai dauwa, gei Dimaadua ne hai dana hagababa adu gi di goe bolo ma kooe dela ga benebene ana daangada, go digau Israel, gei e dagi digaula.”

3 Malaa, digau mmaadua o Israel huogodoo ga lloomoi gi di King David i Hebron. David gaa hai dana hagababa i nadau mehanga i mua nia hadumada o Dimaadua, gei digaula ga hagatulu a mee e hai di king o Israel. 4 David ne hai di king gei mee gu motolu ono ngadau, gaa hai di king i nia ngadau e mada haa. 5 Dono noho i Hebron, mee ne dagi Judah i nia ngadau e hidu ge ono malama, gei nogo dagi Israel ngaadahi mo Judah nia ngadau e motolu maa dolu.*

6 Di king mo ana gau dauwa ne dagi adu, ga heebagi gi Jerusalem. Digau Jebus ala nogo noho i golo, ne hagamamaanadu bolo David le e deemee di ulu mai gi lodo di nadau waahale, ga helekai gi mee boloo, “Goe e deemee loo di hanimoi gi kinei, i digau hogi dee gida mono gau guu mmodu nadau wae le e mee di duuli goe gi daha.”* 7 (Malaa, David la guu kumi di nadau waahale maaloo go Zion, dela ga haga ingoo bolo “Di Waahale o David”.)

8 Di laangi deelaa, gei David ga heeu gi ana gau dauwa boloo, “Ma tangada i goodou e hagadaumee ang gi digau Jebus gadoo be au? Ma tangada i golo e hiihai e daaligi digaula? Ma i golo, ia ga hanadu laa lodo di bongoo dela e hali mai nia wai o di waahale, daaligidia digau deegida mono gau guu mmodu nadau wae aalaa.” (Deenei dono hadinga di bida kai e hai boloo, “Digau deegida mono gau guu mmodu nadau wae e deemee di ulu i di hale o Dimaadua.”)

9 Muli David ne kumi di waahale maaloo deelaa, gaa noho ai, ga haga ingoo bolo “Di Waahale o David”. Mee guu hau dana waahale i di gili di waahale deenei, daamada i di gowaa dela gu haga honu gi nia gelegele i di baahi gi dai o di gonduu. 10 Di mogobuna o David e maaloo mai, idimaa, Dimaadua go di God Koia e Aamua, e madalia a mee.

11 Malaa, Hiram di king o digau Tyre ga hagau ana daangada kae hegau gi David, mono laagau ‘cedar’, mono degitanga, mono gau hai hadu, bolo gii hula hauhia di hale o David. 12 David ga iloo ia hua i nia mee aanei, bolo Dimaadua gu haga noho bolo ia di king o Israel, gei gu haga gila aga ia mai i ana daangada digau Israel.

13 Muli dono hagatanga i Hebron gaa hana gi Jerusalem, gei David gaa lodo gi nia lodo hege mono lodo ala i golo, ala ga gila mai ai ana dama daane mono dama ahina. 14 Malaa, aanei nadau ingoo nia dama ala ne haanau i Jerusalem: go Shammua, Shobab, Nathan, Solomon, 15 Ibhar, Elishua, Nepheg, Japhia, 16 Elishama, Eliada mo Eliphelet.

David gu haga magedaa digau Philistia

17 Di madagoaa digau Philistia ne iloo bolo David la gu hagatulu guu hai di king o Israel, digaula gu tuu aga belee halahala a mee e hai di nadau dauwa gi mee. David ne longono ia di hai digaula dela belee hai ang gi deia, gei mee gaa hana gaa noho i di gowaa dela e abaaba mau dangihi. 18 Digau Philistia guu dau i di Gowaa Mehanga Gonduu o Rephaim, gei guu noho i golo. 19 Malaa, David ga heeu gi Dimaadua, “E humalia bolo au gaa hana ga heebagi gi digau Philistia? Goe e dumaalia mai digaula e kumi ko au?”

Dimaadua ga helekai gi mee, “Hana. Au ga hagamaamaa adu laa goe gi haga magedaa digaula.”

20 Malaa, David gaa hana gi Baal-Perazim, deenei di gowaa ne haga magedaa digaula go mee. Gei mee ga helekai, “Dimaadua dela ne daaligi ogu hagadaumee i ogu mua, gadoo be di labagee e haga bongoo di abaaba o di monowai.” Deenei laa di gowaa deelaa gu haga ingoo bolo Baal-Perazim.* 21 Di madagoaa digau Philistia ne llele gi daha mo di gowaa deelaa, digaula e kili gi daha nadau ada balu ieidu, gei ogo David mo ana gau dauwa gaa kae nia maa gi daha mo di gowaa deelaa.

22 Nomuli gei digau Philistia gaa hula labelaa gi di Gowaa Mehanga Gonduu o Rephaim gaa noho i golo. 23 David ga heeu labelaa gi Dimaadua, gei Dimaadua ga helekai gi mee boloo, “Hudee hana haga huudonu e heebagi gi digaula. Haganiga laa tua, ga heebagi gi digaula mai di baahi dela i golo, hoohoo gi nia laagau ‘balsam’. 24 Do madagoaa ga longono e goe di lee o digau e taele i hongo nia laagau ‘balsam’ aalaa, goe heebagi hagalimalima, idimaa, Au e hana i oo mua, e haga magedaa digau dauwa o Philistia.” 25 Malaa, David guu hai gii hai be nia haganoho Dimaadua ne hai gi mee. Mee ne daaligi digau Philistia mai loo i Geba gaa dae loo gi Gezer.

6

Tebedebe o di Hagababa gu gaamai gi Jerusalem

1 David ga haga dagabuli mai labelaa ana gau dauwa dogomotolu mana (30,000) ala koia e humalia, 2 gaa lahi digaula gi Baalah i Judah*, e gaamai Tebedebe o di Hagababa a God dela gu hagamodongoohia go di ingoo Yihowah Koia e Aamua, dela dono lohongo i hongo nia ada manu hai ono bakau ala i hongo di uhi Tebedebe deelaa.* 3 Digaula gaa kae di maa i di hale o Abinadab dela i hongo dahi gonduu, ga haga uda gi hongo di waga hongo henua hoou. Gei ogo Uzzah mo Ahio, ala go nia dama daane a Abinadab ala e dagi di ala o di waga hongo henua deelaa,* 4 gei Ahio dela e hana i mua. 5 David mo digau Israel huogodoo e dadaahili mo di gagaalege huoloo, e haga hagaamu Dimaadua gi nadau mee hai daahili ala go nia ‘harp’, ‘lyre’, aip, ‘castanet’ mono ‘cymbal’.

6 Di nadau dau adu gi di gowaa haga madammaa ‘wheat’ go Nacon, nia kau daane aalaa gaa tinga, gei ogo Uzzah ga daahi adu dono lima belee dahi aga Tebedebe o di Hagababa. 7 Di madagoaa hua deelaa, gei Dimaadua gu hagawelewele gi Uzzah, gu daaligi a mee gii made, i mee dela hagalee hagalabagau Tebedebe deelaa. Uzzah la guu made i golo i taalinga Tebedebe o di Hagababa. 8 Deenei laa e haga ingoo di gowaa deenei bolo “Perez-Uzzah”† gaa dae mai loo gi dangi nei. David gu hagawelewele huoloo, idimaa, Dimaadua la ne hagaduadua a Uzzah i dono hagawelewele.

9 David gu madagu huoloo i Dimaadua ga helekai, “Tebedebe o di Hagababa la gaa kae behee ko au dolomeenei?” 10 Gei mee ga hagamaanadu bolo Tebedebe deelaa la hagalee kae gi Jerusalem. Gei mee gaa kae di maa gi di hale o Obed-Edom, tangada mai di waahale go Gath. 11 Tebedebe ne dugu i golo i nia malama e dolu, gei ogo Dimaadua guu hila ang gi Obed-Edom mo digau dono hale.*

12 King David ne longono ia bolo Dimaadua guu hila ang gi Obed-Edom mo digau o dono hale mo ana mee huogodoo mai i Tebedebe o di Hagababa dela i dono baahi. Deenei laa gei mee gaa kae Tebedebe o di Hagababa mai di hale Obed gaa kae gi Jerusalem mo di haga hagaamu. 13 Digau ala e aamo Tebedebe ne haele hua haga ono, gei David bolo digaula gii tuu, ga tigidaumaha dana kau daane mo tamaa kau bedi. 14 David nogo ulu hua di gahu lenge e didi gi dono huaidina, gaa hai ana gaalege giibeni i dana hai dela e mee i dana haga hagaamu Dimaadua. 15 Deenei dana hai mo digau Israel huogodoo di nadau kae Tebedebe o di Hagababa Dimaadua gi Jerusalem, e wwolowwolo tenetene mo di iliili nadau labaa.

16 Di nadau gaamai Tebedebe deelaa gi lodo di waahale deelaa, gei ogo Michal* tama ahina a Saul, ga mmada ia i di bontai dulii, ga gidee ia dono lodo go King David dela e gonigoni ge e hobohobo i mua nia hadumada Dimaadua, gei Michal gu de hiihai huoloo gi mee. 17 Digaula ga gaamai Tebedebe deelaa gaa dugu gi dono lohongo i lodo di Hale laa dela ne hagatogomaalia go David bolo e dugu ai. Gei mee gaa dudu ana tigidaumaha gei e hai ana tigidaumaha hagadaubuni ang gi Dimaadua. 18 I muli di hagalawa ana tigidaumaha, gei mee ga hagahumalia nia daangada aalaa i di ingoo Yihowah Koia e Aamua, 19 gaa duwwe nia meegai gi digaula huogodoo. Mee ne wanga dagidahi nia palaawaa, nia goneiga mmoo, mono bagu ‘grape’ gi nia daane mono ahina huogodoo. Gei digaula gaa hula gi nadau hale.

20 Muli nia mee huogodoo ala ne lawa, gei David gaa hana belee haga aloho gi digau o dono hale, gei ogo Michal ga hanimoi belee haga heetugi gi mee ga helekai boloo, “Di king o Israel guu bida hai dono ingoo aamua anga hua gi deia dangi nei! Mee gu haga gila mai ia be tangada dadaulia i mua nia golomada o nia hege ahina o ana gau hai hegau!”*

21 David ga helekai, “Au ne gaalege e hagalaamua Dimaadua, dela ne hili aga au belee pono ai do damana mo dono madahaanau, gei ne hai au bolo e hai di tagi nia ana daangada Israel. Deenei laa nogo gaalege iei au belee hagalaamua Dimaadua. 22 Au gu de hei eau dogu huaidina i mua o golomada gei goe bolo au gu hagalee di mee, gei nia dama ahina aanaa e hai iei goe, digaula e hagalaamua au huoloo!”

23 Michal, tama ahina a Saul, dana dama ai gaa dae loo gi dono made.

7

Di boloagi gi David

1 King David gu haga noho hagahumalia gi lala i lodo dono hale damana, gei Dimaadua gu benebene a mee gi daha mo ono hagadaumee huogodoo. 2 Di king ga helekai gi soukohp go Nathan, “Deenei au e noho i lodo di hale dela ne hau gi nia laagau ‘cedar’, gei Tebedebe o di Hagababa o God e dugu hua i lodo di hale laa!”

3 Nathan ga helekai gi di king, “Heia dau mee dela gu hagamaanadu, idimaa, Dimaadua e madalia goe.” 4 Di boo hua deelaa, gei Dimaadua ga helekai gi Nathan boloo, 5 “Hana gi dagu dangada hai hegau go David. Hagi anga ina gi mee boloo, ‘Ma hagalee kooe dela belee hau di hale dela belee noho iei Au no lodo. 6 Mai i di laangi dela ne laha mai digau Israel gi daha mo Egypt, gaa dae mai gi dangi nei, Au hagalee nogo noho i lodo di hale daumaha, Au nogo heehee hua mo di nohonoho i lodo di hale laa. 7 I lodo ogu holongo huogodoo ala nogo hana iei Au dalia nia daangada Israel, Au digi heeu gi tei dangada i nia dagi ala ne dongo ko Au boloo, ‘Goodou e aha ala hagalee hau dagu hale gi nia laagau ‘cedar’?’

8 “Malaa, goe helekai gi dagu dangada hai hegau go David, bolo Au go Yihowah Koia e Aamua ne helekai boloo, ‘Au ne laha mai loo goe gi daha mo di gowaa dela nogo benebene au siibi, belee dagi agu daangada digau Israel. 9 Au nogo madalia goe i di ingoo hua di madagoaa dela ne hana ginai goe, gei Au gu daaligi o hagadaumee huogodoo gi daha i oo mua. Au gaa hai do ingoo gi aamua be nia ingoo o digau aamua huoloo ala i henuailala. 10-11 Au gu hilihili di gowaa ang gi agu daangada digau Israel, gei Au gu haga noho digaula gi lala, gii mee di noho i golo, deai dahi mee e hagahuaidu digaula ai. Digau huaidu ga hagalee heheebagi labelaa gi digaula, ga hagalee hai be nadau hai nogo heheebagi gi digaula mai taamada di nadau lloomoi gi kinei. Nia haingadaa aanei ga hagalee kila aga, Au e hai dagu hagababa adu gi di goe bolo Au ga dugu adu gi di goe do hagamolooloo gi daha mo o hagadaumee, ga gowadu gi di goe do hagadili. 12 Do madagoaa ma gaa made iei goe, gaa danu gi lala i baahi o maadua mmaadua, gei Au ga haga gila aga dau dama daane e dahi e hai di king, gei Au ga hagamaaloo aga dono henua.* 13 Deelaa go mee dela e haga duu aga dogu Hale Daumaha. Au gaa dugu dono madawaawa bolo aalaa digau e hai nia king gaa hana hua beelaa. 14 Au gaa hai tamana ni mee, gei mee gaa hai di tama ni aagu. Mee gaa hai dana mee hala, gei au ga hagaduadua a mee be tamana e hagaduadua dana dama.* 15 Gei Au hagalee daa gi daha dogu aloho i mee, gadoo be dagu hai ang gi Saul dela ne daa a mee gi daha bolo gii mee goe di hai di king. 16 Do madawaawa mo do henua king la hagalee loo e ngala i ogu mua, do lohongo king dela hua e noho beelaa.’ ”*

17 Malaa, Nathan ga hagi anga gi David nia mee huogodoo a God ala ne haga modongoohia ang gi deia.

Talodalo danggee a David

18 Nomuli, gei King David gaa hana gi lodo di Hale laa Dimaadua dela e noho ai no lodo, gaa noho gi lala, ga dalodalo boloo, “Meenei Tagi go Yihowah, deenei au go dau dangada hai hegau hagalee loo e tau gi nia mee huogodoo ala gu dugu mai Kooe gi di au mo digau o dogu hale. 19 Meenei Tagi go Yihowah, dolomeenei gei goe e hai bolo Goe gaa hai nia mee humalia ala i golo. Goe guu hai au hagababa i di gili dogu madawaawa i lodo nia ngadau ala gaa dae mai. Meenei Tagi go Yihowah, Goe gu haga modongoohia nia mee aanei gi nia daangada dangada! 20 Ma di aha labelaa i golo e mee di helekai iei au adu gi di Goe? Goe koia e iloo e Goe au go dau dangada hai hegau, meenei Tagi go Yihowah. 21 Ma Kooe dela ne hai nia mee haga goboina huogodoo aanei mai i do hiihai, gei Goe ga haga gida mai gi di au, go dau dangada hai hegau. 22 Goe e maaloo huoloo, meenei Tagi go Yihowah! Gimaadou guu lawa di iloo bolo ma deai di God labelaa i golo be Goe ai, deelaa hua Kooe! 23 Ma deai tenua i henuailala e hai be tenua go Israel ai, dela ne haga dagaloaha Kooe gi daha mo nadau hai hege bolo gii hai digaula nia daangada ni aau. Goe guu hai do ingoo gi aamua huoloo i henuailala hagatau mai i au mogobuna haga goboina ala ne hai gi digau o do henua, gei gu daaligi nia henua mo nadau balu god i mua au daangada ala ne laha mai i Egypt.* 24 Meenei Dimaadua, Goe gu hai mee gi digau Israel ga hana hua dee odi, Goe guu hai di God ni digaula.

25 “Meenei Yihowah-God*, haga gila aga ina i nia madagoaa huogodoo dau hagababa dela ne hai i di au mo dogu hagadili gi muli. Heia au mee ala bolo e hai gii hai be au helekai. 26 Gei do ingoo ga aamua huoloo, deai dono hagaodi ai. Nia daangada ga helekai boloo, ‘Yihowah Koia e Aamua deelaa go di God o digau Israel.’ Gei Goe ga daahi dogu hagadili ala e hai nia king, gaa hana hua beelaa. 27 Meenei Dimaadua Koia e Aamua, ma Kooe dela go di God o Israel! Mai i dau haga modongoohia ang gi dau dangada hai hegau deenei bolo Goe ga benebene dogu hagadili gi muli e hai nia king gaa hana hua beelaa, deenei laa, au gu manawa maaloo e hai dagu dangidangi deenei adu gi di Goe.

28 “Meenei Tagi go Yihowah, ma Kooe hua dela go di God e donu, Goe e haga gila aga au hagababa. Goe gu hagababa mai gi di au nia mee haga goboina dangada aanei. 29 Goe gi hila mai gi di hagadili ni dau dangada hai hegau deenei, bolo ginaadou la gi mouli i lala do dumaalia gaa hana hua beelaa. Meenei Tagi go Yihowah, deenei dau hagababa dela ne hai, do manawa humalia ga madalia dogu hagadili gaa hana hua beelaa dono hagaodi ai.”

8

Di aali o David i ana dauwa

(1-Chronicles 18.1-17)

1 Dahi madagoaa mai gi nomuli, gei King David gaa hai dana dauwa gi digau Philistia, ga haga magedaa digaula, gaa daa di mogobuna digaula dela nogo dagi tenua deenei.

2 Nomuli, gei mee ga haga magedaa digau Moab, ga haga kii digau ala ne kumi gi hongo di gelegele, ga daaligi ana daangada dogolua mai i di hagatau dagi dogodolu. Malaa, digau Moab guu hai nia daangada ni mee, gei digaula e hui nadau dagitedi gi mee.

3 Nomuli gei mee ga haga magedaa di king o Zobah i Syria go Hadadezer, tama ni Rehob, i di madagoaa o Hadadezer ne hana bolo e haga hoou ono mogobuna i hongo nia guongo i taalinga di monowai Euphrates. 4 David gaa kumi digau llele nia hoodo e mana maa hidu lau (1,700), mo digau dauwa e madalua mana (20,000) ala e taele i lala. Mee guu kumu ana hoodo e dohu di kae nia waga hongo henua e lau, ga hadihadi nia wae o nia hoodo ala i golo huogodoo.

5 Di madagoaa digau Syria ala i Damascus ga hagau di nadau llongo dauwa belee hagamaamaa di king Hadadezer, gei David ga heebagi gi di llongo dauwa deelaa, ga daaligi ana gau e madalua maa lua mana (22,000). 6 Nomuli gei mee ga haga duu aga ana waahale laa e noho ai ana gau dauwa i lodo tenua digaula. Digaula guu hai nia daangada ni mee, gei e hui nadau dagitedi gi mee. Dimaadua gu hila ang gi David bolo gi maaloo a mee i nia gowaa huogodoo. 7 David guu kumi nia mee duuli goolo ala e dagidagi go digau aamua o king Hadadezer, gaa kae gi Jerusalem, 8 gaa kae labelaa ana hagabae baalanga mmee mai i Bethah mo Berothai, nia waahale ala e dagi go Hadadezer.

9 Toi, di king o Hamath gaa longo bolo David gu haga magedaa digau dauwa huogodoo o Hadadezer, 10 gei mee ga hagau dana dama daane go Joram gi David, belee hai dana hagaaloho gi mee, mo e hagaamu a mee i dana haga magedaa di king Hadadezer, dela nogo hanimoi e heebagi gi Toi i nia madagoaa e logo. Joram gaa kae ana kisakis ala ne hai gi nia goolo, silber, mono baalanga mmee. 11 Di King David ga hagadabu nia kisakis aanei gi di hai hegau o di hai daumaha, mo nia goolo, mono silber ala ne kumi mai i nia henua ala ne haga magedaa: 12 ala go Edom, Moab, Ammon, Philistia, mo Amalek, mo nia goloo labelaa ala ne kumi mai i Hadadezer.

13 David guu dele humalia dono ingoo i dono hanimoi i dono daaligi digau Edom e madangaholu maa walu mana (18,000) i lodo di Gowaa Baba Toolo.* 14 Mee ga haga duu aga ana waahale laa e noho ai ana gau dauwa i Edom, mo digau o di gowaa deelaa guu hai digau ni mee. Dimaadua gu hila ang gi David bolo gi haga magedaa nia gowaa huogodoo.

15 David gaa dagi Israel hagatau, ga haga noho bolo digau huogodoo o dono henua king la gii kae di hagalabagau mo di tonu i nia madagoaa huogodoo. 16 Joab, dono dinana go Zeruiah, go mee dela e dagi digau dauwa, gei Jehoshaphat, tama ni Ahilud, dela e dagi baahi gi nia beebaa, 17 gei Zadok, tama ni Ahitub, mo Ahimelech, tama ni Abiathar, la nia daangada hai mee dabu, gei Seraiah la tangada hihi i di hale king, 18 gei Benaiah, tama ni Jehoiada le e dagi digau e hagaloohi David, gei nia dama daane a David la guu hai di gau hai mee dabu.*

9

David mo Mephibosheth

1 Di laangi e dahi David ga heeu, “Ma tangada mai i di madahaanau o Saul e mouli hua igolo? Maa i golo, au e hiihai e hagahumalia gei e benebene a mee mai i tumaalia o Jonathan mai gi di au.”*

2 Dahi dangada hai hegau ni digau di hale o Saul dono ingoo go Ziba i golo, gei nia daangada gaa gahi a mee gii hana gi baahi di king go David, gei di king ga heeu gi mee boloo, “Goe go Ziba?”

Gei mee ga helekai, “Deenei au, dau dangada hai hegau.”

3 Di king ga heeu gi mee, “Ma tangada e mouli hua igolo mai digau o di hale o Saul, e mee dagu hagahumalia mo e benebene, gii hai be dagu hagababa dela ne hai ang gi God?”

Gei Ziba ga helekai, “Tangada e dahi e mouli i golo, tama ni Jonathan. Mee guu mmade ono wae.”*

4 Di king ga heeu, “Mee la i hee?”

Ziba ga helekai, “Mee e noho i Lo-Debar i di hale o Machir, go tama a Ammiel.” 5 Di king go David gaa hai dana hegau gi mee bolo gi hanimoi gi dono baahi.

6 Mephibosheth deelaa go tama Jonathan go tama a Saul gaa dae mai gi mua o David gaa dogo ia gi lala mo di hai dana hagalaamua, gei David gaa gahi a mee boloo, “Mephibosheth.”

Gei mee ga helekai, “Deenei au, dau dangada hai hegau, meenei.”

7 David ga helekai, “Goe hudee madagu i dahi mee. Au ga hagamaamaa goe, mai i di gili do damana go Jonathan, gei au ga gowadu nia gowaa huogodoo ala go nia mee o do damana madua go Saul, e hai mee ginai goe, gei goe e miami madalia au i dagu deebele i nia madagoaa huogodoo.”

8 Mephibosheth gaa bala ia gi lala mo di helekai, “Meenei, au koia e huaidu i di paana made! Goe e aha dela e hila mai gi di au?”

9 Di king ga gahi mai a Ziba go tangada hai hegau Saul, ga helekai gi mee, “Au guu wanga nia mee huogodoo o do dangada aamua go Saul, mo nia mee digau huogodoo o dono hale, ang gi dana dama go Mephibosheth. 10 Goe mo au dama daane mo au gau hai hegau ngalua, gi heia nia gowaa o digau di hale o do dangada aamua go Saul, hagabudulia ono huwa e hagahumalia digaula. Gei ogo Mephibosheth dela hua e miami dalia au i dagu deebele i nia laangi huogodoo.” (Ziba ana dama daane gu dilongoholu maa lima, ge madalua ana gau hai hegau.)

11 Ziba ga helekai gi di king boloo, “Au gaa hai nia mee huogodoo o dogu king ala ma ga helekai bolo dana dangada hai hegau la gi heia.”

Malaa, Mephibosheth dela hua gu miami i teebele a David be tama donu ni di king. 12 Mephibosheth dana dama daane dulii i golo dono ingoo go Mica. Digau di hale Ziba huogodoo guu hai digau hai hegau ni Mephibosheth. 13 Malaa, Mephibosheth, dela e mmade ono wae e lua, e noho i Jerusalem, gei mee e miami mai i teebele o di king i nia laangi huogodoo.

10

David gu aali i digau Ammon mo Syria

(1-Chronicles 19.1-19)

1 Nomuli mai, gei Nahash di king o Ammon, gaa made, gei dana dama daane go Hanun gaa pono di lohongo o maa, gaa hai di king. 2 Di King David ga helekai, “Au e hai loo gi hagamodongoohia gi Hanun di hagadau ihoo e donu, be di hai o dono damana go Nahash nogo hai mai gi di au.” Deelaa laa David ga hagau ana gau kae hegau e hula e hagi anga gi mee dono huaidu ono lodo gi di made o dono damana.

Di madagoaa o digaula ne dau i Ammon, 3 gei nia dagi o digau Ammon ga helekai gi di nadau king boloo, “Goe e hagabau bolo David ne hagau mai ana daane aanei i mee e hagalaamua do damana gei mee e hiihai e hagi adu bolo ia e lodo huaidu gi di made o do damana? Deeai! Mee ne hagau mai ana gau kae hegau belee hagadina di waahale deenei, bolo gii mee ai dana haga magedaa!”

4 Hanun gaa kumi digau kae hagau a David, gaa dahi nia baahi nia ngudu digaula, ga duuduu nia gahu digaula e tugi i tungaalodo, ga hagau digaula gii hula gi daha. 5 Digaula gu langaadia huoloo di nadau hula gi nadau guongo. David ga longono ia di hai dela ne hai, ga haga iloo gi digaula gi noho hua i Jericho gaa dae loo gi nia ngaahulu nadau ngudu guu tomo gi ono lohongo labelaa.

6 Digau Ammon gu iloo bolo ginaadou guu hai David gii hai di hagadaumee ni ginaadou, dela gaa hidi ai digaula gaa hui di llongo dauwa o Syria e madalua mana (20,000) mai i Beth-Rehob mo Zobah, mo di llongo dauwa e madangaholu maa lua mana (12,000) mai Tob, mo di king o Maacah dalia dana llongo dauwa e mana (1,000). 7 David ga longo ia nia mee aalaa, gei mee ga hagau a Joab mo dana llongo dauwa huogodoo bolo gi heebagi gi digaula. 8 Digau Ammon gaa hula gaa noho i di ngudu di abaaba dela e hana gi Rabbah, go di nadau waahale damana, gei digau Syria, Tob, mo Maacah gaa noho i lodo tenua maalama.

9 Joab gu gidee ia nia hagabuulinga gau dauwa la ga heebagi gi ginaadou mai mua mo mai muli. Mee ga hilihili digau dauwa o Israel ala e kaedahi gaa dugu digaula gi di lohongo dela e huli adu gi digau Syria. 10 Gei mee gaa dugu digau dauwa ala ne dubu gi dono duaahina go Abishai gi dagi ina, gei Abishai gaa dugu digaula i di lohongo dela e huli adu gi digau Ammon. 11 Joab ga helekai gi mee, “Maa goe gu gidee bolo digau Syria ga haga magedaa au, gei goe hanimoi hagamaamaa mai au, gei maa digau Ammon ga haga magedaa goe, gei au ga hanadu ga hagamaamaa goe. 12 Gi maaloo gei gi hagamataane! Gidaadou gi maaloo dangihi heebagi i tadau daangada mo nia waahale o tadau God. Di manawa o Dimaadua la gii gila i tadau baahi.”

13 Joab mo ana gau dauwa gaa lloo adu belee heebagi gi ono hagadaumee, gei digau Syria gaa hula guu llele gi daha. 14 Di madagoaa o digau Ammon gaa mmada gi digau Syria ala guu llele gi daha, digaula gaa hula gaa llele gi daha mo Abishai, gaa hula gi lodo di waahale deelaa. Gei Joab gaa dugu dana heebagi gi digau Ammon gaa hana gi Jerusalem.

15 Digau Syria gu iloo bolo ginaadou gu hagamagedaa go digau Israel, gei digaula ga gahigahi mai nadau gau dauwa huogodoo. 16 Di king Hadadezer gaa hai dana hegau gi digau Syria ala e noho i bahi i dua di monowai Euphrates, gei digaula gaa hula gi Helam i lala di tagi a Shobach, go tagi dauwa o di king Hadadezer tangada o Zobah. 17 Di madagoaa hua David ne longono ia di mee deenei, gei mee ga haga dagabuli mai di llongo dauwa o Israel, gaa hula tuu adu laa lodo di monowai Jordan, gaa hula gi Helam. Digau Syria ga haga noho ginaadou adu gi baahi o mee. Tauwa ga daamada, gaa hai, 18 gei digau Israel ga waluwalu digau Syria. David mo ana gau dauwa ga daaligi digau ala e llele i nia waga dauwa e hidu lau (700), mo digau llele nia hoodo e madahaa mana (40,000), digaula gu daaligi a Shobach, tagi o di llongo dauwa deelaa, gei mee guu made i tauwa deelaa. 19 Di madagoaa o nia king ala i lala di king Hadadezer ga iloo bolo ginaadou gu haga magedaa go digau Israel, gei digaula gaa hai di nadau dangidangi gi digau Israel gi mouli i di aumaalia, gaa noho i lala nia mogobuna digaula. Digau Syria gu mmaadagu i di hagamaamaa digau Ammon i di laangi deelaa gaa hana hua beelaa.

11

David mo Bathsheba

1 Muli di ngadau e dahi, di madagoaa e nnoo mau e haihai nia dauwa o nia king, David ne hagau a dana dagi dauwa aamua go Joab mo ana dagi dauwa mo digau dauwa o Israel huogodoo belee heebagi. Digaula gu haga magedaa digau Ammon, ga nomuli ga duuli di waahale go Rabbah. Gei David nogo i Jerusalem.* 2 Dahi laangi hua, muli di oodee, gei David guu ala aga i dono kii, ga heehee i tuatala o dono hale, ga gidee ia di ahina madanga e gaugau. 3 David ga hagau dana dangada kae hegau bolo gi iloo be mee koai, ga iloo ia bolo ma go Bathsheba, tama ahina ni Eliam, gei mee di lodo ni Uriah, tangada o Hittite. 4 David ga hagau ana gau kae hegau, ga laha mai a mee, gei mee gaa kii i baahi o mee. (Di ahina deelaa dogo haga madammaa ia i muli i dono magi malama.) Ga nomuli, gei di ahina deelaa gaa hana labelaa gi dono hale. 5 Mai gi nomuli, gei di ahina deelaa ga iloo ia bolo ia gu hai dama, gei mee gaa hai dana haga iloo gi David.

6 David ga hagau dana haga iloo gi Joab boloo, “Hagau ina mai a Uriah tangada o Hittite.” Gei ogo Joab gu hagau a Uriah gi David. 7 Uriah ne dau adu gi baahi o David, gei David ga heeu gi mee be Joab, mo nia gau dauwa, mo tauwa la guu hai behee. 8 David gaa hai gi Uriah bolo gii hana hagamolooloo dulii. Uriah guu hana, gei David ga hagau dana wanga dehuia gi di hale o maa. 9 Gei Uriah la digi hana gi dono hale. Mee ne kii hua i baahi di bontai di hale di king i baahi digau madaloohi di king. 10 David ga longono ia bolo Uriah digi hana gi dono hale, ga heeu gi mee, “Goe ne hanimoi loo haga mogowaa, goe e aha digi hana gi doo hale?”

11 Uriah ga helekai, “Nia daane o Israel mo Judah guu hula e hai di nadau dauwa, gei Tebedebe o di Hagababa la i baahi digaula. Dogu dagi go Joab mo ana dagi dauwa ala i golo e noho hua i lodo nia hale laa i lodo di gowaa maalama. Malaa, au e deemee loo di hana gi dogu hale, e de iloo di miami be e inu, be e kii i baahi o dogu lodo! Au e hagamodu bolo i lodo dogu mouli nei, au e hagalee loo e hai di mee beelaa!”

12 David ga helekai, “Maa deenaa e hai beenaa, noho laa i ginei dangi nei, gei au ga hagau laa goe gi muli daiaa.” Malaa, Uriah gaa noho i Jerusalem i di laangi deelaa, ga hooaga labelaa dono daiaa. 13 David ga gahi mai a mee e miami ge e inu ginaua. David ne haga inu a mee loo gi libaliba huoloo. Di hiahi di laangi deelaa, gei Uriah digi hana gi dono hale, e kii hua i hongo dono moenge i baahi digau madaloohi di king. 14 Luada dono daiaa, gei David gaa hihi dana lede gi Joab, gaa wanga gi Uriah gi kae ina di lede. 15 Nia helekai i ono lodo e hai boloo, “Dugua a Uriah gi mua digau dauwa i di gowaa dela e maaloo ai tauwa, goe mo o ehoo gau dauwa la gi maanege mai gi muli, gaa dugu a mee gi daaligi gii made.” 16 Di madagoaa Joab nogo hai dana dauwa gi di waahale deelaa, mee ga hagau a Uriah gi di gowaa dela e maaloo ai tauwa. 17 Digau dauwa aalaa ga ulu mai hua, ga heebagi gi digau dauwa a Joab, ga daaligi hunu gau dauwa o David, gei ogo Uriah la guu made dalia digaula.

18 Joab gaa hai dana haga iloo gi David i di hai o tauwa, 19 gei mee gu boloagi gi tangada dela e kae dana hegau boloo, “I muli dau haga dae dau haga iloo gi di king nia mee huogodoo i di hai o tauwa deenei, 20 gei mee holongo ga hagawelewele, ga heeu adu boloo, ‘Goodou ne hai gi hoohoo gi di waahale eiaha? Goodou e de iloo bolo digaula e mee hua di puupuu goodou mai i hongo di abaaba o di waahale? 21 Goodou e de langahia a Abimelech tama a Gideon dono hai ne made ai? Di ahina o Thebez ne hudu iha dana hadu mmili palaawaa gi lala mai i hongo di abaaba o di waahale, gaa dili a mee gii made.* Goodou ne hula gi hoohoo gi di waahale eiaha?’ Maa di king ga heeu adu beenei, gei goe helekai gi mee boloo, ‘Dau dagi dauwa go Uriah la guu made labelaa.’ ”

22 Malaa, tangada kae hegau gaa dae adu gi David, ga hagi anga gi mee nia mee huogodoo a Joab ala ne hagi anga gi mee, 23 ga helekai, “Madau hagadaumee la koia e maaloo huoloo i gimaadou, gei digaula ga ulu mai i lodo di waahale deelaa, ga heebagi mai gi gimaadou i di gowaa maalama. Gei gimaadou gu duuli gi muli digaula gi di bontai di waahale. 24 Gei ogo digaula ga puupuu gimaadou iha mai i hongo di abaaba o di waahale. Hunu dagi dauwa o di king gu lauwa, guu mmade, dau dagi dauwa go Uriah la guu made labelaa.”

25 Malaa, David ga helekai gi tangada kae hegau boloo, “Hana, hai gi Joab bolo gi hudee uli ono gai gi di haingadaa deenei, idimaa, ma e deai tangada e iloo ia be di ma koai dela gaa made i lodo tauwa ai. Helekai gi mee bolo gi hagamahi gi dana dauwa, di waahale le e hai loo gii kumi.”

26 Bathsheba gu longono ia bolo dono lodo la guu made i tauwa, gei mee gu dangidangi i mee. 27 I muli hua dono lodo huaidu ne lawa, gei David ga laha mai a mee gi dono hale, guu hai dono lodo gi mee. Bathsheba ga haanau dana dama daane, gei Dimaadua hagalee hiihai gi di hai hala deenei dela ne hai go David.

12

Tegau a Nathan ang gi David mo tilikai hualaa David

1 Dimaadua ga hagau a soukohp Nathan gi David. Malaa, Nathan gaa hana gi David, ga helekai gi mee, “Nia daane dogolua i lodo dahi waahale. Tangada e dahi i meemaa e maluagina, gei tangada dela i golo le e hagaloale.* 2 Taane maluagina la ana siibi mono kau e logo, 3 gei tangada hagaloale la dana siibi hua e dahi, dela hua dana mee ne hui, e benebene ge e haga tomo aga i lodo dono hale i baahi ana dama. E haangai go mee gi hunu meegai o ana meegai, e haga inu go mee gi ana ibu inuinu, ge e haga ulungi i dono lima. E hai go mee be tama ahina ni aana. 4 Dahi dangada ga hanimoi gi di hale tangada maluagina, gei taane maluagina deelaa hagalee hiihai e daaligi di manu i ana manu donu bolo e hai dana hagamiami gi tangada dela ne hanimoi. Mee gaa daa tama siibi tangada hagaloale, ga daaligi, gaa hai ai dana hagamiami gi tangada dela ne hanimoi gi dono hale.”

5 David ne longono ia di mee deenei, gu hagawelewele huoloo gi taane maluagina deelaa, ga helekai gi Nathan boloo, “Au e hagamodu adu gi di goe i di ingoo o Dimaadua dela e mouli, bolo taane dela ne hai beenei, e humalia hua e daaligi gii made! 6 Mee la gi huia nia holongo haga haa laa hongo dana mee dela ne kae i dana hagadilinga ngalungalua hagamuamua dela ne hai.”

7 Nathan ga helekai gi David boloo, “Ma kooe dela go taane deelaa, gei Dimaadua go di God o Israel e helekai boloo, ‘Au gu hagatulu goe e hai di king o digau Israel, gei Au gu haga dagaloaha goe gi daha mo Saul. 8 Au gu gowadu gi di goe tenua o maa mo nia lodo o maa, guu hai goe gii hai di king o Israel mo Judah. Maa nei bolo di mee deenei la digi dohu, Au ga gowadu labelaa nia mee llauehe ge humalia e haga uda haga lua gi nonua. 9 Goe e aha dela gu haga balumee agu haganoho? Goe e aha dela hua guu hai di huaidu deenei i mua ogu golomada? Goe dela gu daaligi a Uriah i lodo tauwa, goe gu dumaalia a mee gi digau Ammon bolo gi daaligi gii made, gei goe gaa kae di lodo o maa ga hai lodo ginai! 10 Malaa, deenei laa, hunu gau i lodo nia adu daangada o digau o doo hale gaa mmade huaidu, mai i dau hai huaidu e haga balumee Au, gaa kae di lodo o Uriah, ga hai lodo ginai. 11 Au e hai dagu hagamodu bolo tangada i digau o doo hale ga dugu adu do haingadaa gi di goe. Goe la ga gidee dagu mee dela gaa hai, ga daa gi daha oo lodo gaa wanga gi tangada i golo, gi heia ginai di hiihai o taga hai lodo i di laangi maalama. 12 Goe guu hai hagammuni di mee deenei, gei Au gaa hai di maa i di laangi madammaa i mua digau Israel huogodoo.’ ”*

13 Nomuli gei David ga helekai adu gi Nathan, “Au guu hai dagu huaidu gi Dimaadua.”*

Gei Nathan ga helekai gi mee, “Dimaadua la gu dumaalia adu o huaidu, goe hagalee made. 14 Gei di maa kooe dela ne haga balumee di dabuaahia o Dimaadua i dau hai deenei ne hai, dau dama dela gu haanau le e made.” 15 Gei Nathan gaa hana gi dono hale.

Tama daane a David guu made

Dimaadua gaa hai di tama di lodo Uriah dela ne hai go David gii magi huoloo. 16 David ga dangidangi ang gi God gi dumaalia di tama le e hai gii hili dono magi, gei mee hagalee miami. Nia boo huogodoo David e hana gi lodo dono hale gaa kii hua i hongo di baba. 17 Digau aamua o dono hale gaa hula gi mee belee hai a mee gi du gi nua gi daha mo hongo di baba, gei mee e dehei eia digaula, mee gu hagalee miami dalia digaula. 18 Muli hua nia laangi e hidu, gei di tama deelaa la guu made. Gei ogo digau hai hegau David gu mmaadagu di haga iloo gi mee di made o di tama. Digaula ga helehelekai i nadau mehanga boloo, “Di madagoaa di tama la nogo mouli, mee nogo dehei eia gidaadou, malaa, gidaadou la ga helekai gi mee behee i di tama dela guu made? Mee e mee hua di hai dana mee huaidu ang gi deia!”

19 David gaa mmada gi ana gau hai hegau i nadau helehelekai haga moolee, ga iloo ia hua bolo di tama la guu made. Mee ga heeu adu gi digaula boloo, “Di tama la guu made?”

Digaula ga helekai, “Uaa, guu made.”

20 David ga duu aga gi daha mo hongo di baba o di hale, ga gaugau, gaa dala dono libogo, ga liagi ono gahu gaa hana gi lodo di Hale Daumaha e daumaha. I muli dono daumaha, gei mee gaa hana gi dono hale, gaa hai gi digaula bolo gi hagatogomaalia ina dono hagangudu, ga noho adu gi teebele ga miami. 21 Ana gau aamua ga helekai gi mee boloo, “Meenei, gimaadou digi iloo loo di mee dela ne hai. I di madagoaa nogo mouli ai di tama, goe nogo dangidangi, gei nogo hagaonge. Dolomeenei gei goe gu duu aga hua, gu miami i muli di made o di tama!”

22 David ga helekai gi digaula, “Ma e donu. Au nogo hagaonge ge dangidangi i di madagoaa nogo mouli ai di tama. Au nogo hagamaanadu bolo Dimaadua la ga hila mai ga hagalee hai di tama la gii made. 23 Gei mee dela guu made dolomeenei, au e hagaonge eiaha? Au e mee di haga mouli labelaa a mee? Dahi laangi hua, gei au gaa hana gi di gowaa dela e noho iei mee, gei mee e deemee di hanimoi gi di au.”

Di haanau o Solomon

24 David ga haga manawa lamalia dono lodo go Bathsheba, ga haga puni ginaua di hai o taga hai lodo, gei di ahina la ga haanau dana dama daane. David gaa wanga dono ingoo go Solomon, gei Dimaadua gu aloho i tama deelaa, 25 gaa hai gi soukohp Nathan bolo gi wanga ina di ingoo o maa go Jedidiah,* idimaa Dimaadua dela e aloho huoloo i mee.

David gu haga magedaa Rabbah

(1-Chronicles 20.1-3)

26 Joab e heebagi gi Rabbah, di waahale damana o Ammon, hoohoo bolo ga haga magedaa digaula. 27 Gei mee ga hagau ana gau kae hegau gi David ga haga iloo, “Au gu heebagi gi di waahale o Rabbah, guu kumi di nadau gowaa dugu wai. 28 Dolomeenei gei goe gi hagatogomaalia ina au gau dauwa ala ne dubu i golo, gi heebagi gi di waahale deelaa, gi haga magedaa digaula go kooe, i di au hagalee hiihai e kae ogu danggee i di haga magedaa di waahale deelaa.” 29 Malaa, David ga hagabudu mai ana gau dauwa, ga heebagi gi Rabbah, ga haga magedaa di waahale deelaa. 30 David ga daa gi daha di hau goolo dela i hongo di libogo o Molech, di balu ieidu o digau Ammon, dela dono daamaha holongo nia pauna e madahidu maa lima (75) mo dono hadu hagalabagau i no lodo. David gaa kae di hadu hagalabagau deelaa, gaa wanga gi dono hau. Gei mee guu kae labelaa nia goloo e logowaahee ala ne kumi i di waahale deelaa, 31 gaa hai digau o di guongo deelaa gi hai hegau gi towaa, nia dogi mono dalai, gaa hai digaula gi heia nia hadu hau hale, gaa hai labelaa beelaa gi digau o nia waahale ala i golo o Ammon. Nomuli, gei mee mo ana gau dauwa gaa hula gi muli gi Jerusalem.

13

Amnon mo Tamar

1 Tama daane David, go Absalom, dono duaahina-ahina i golo digi hai dono lodo, tama ahina madanga huoloo, dono ingoo go Tamar. Amnon tama daane labelaa ni David, e hiihai huoloo gi tama ahina deelaa. 2 Dono aloho gu damanaiee huoloo gi tama ahina deelaa, gaa hidi ai a mee gaa magi, idimaa e haingadaa ang gi deia di hai dono lodo gi mee, idimaa tama ahina deelaa le e bule di heetugi gi nia daane i mee di ahina madammaa. 3 Amnon dono ehoo hagaaloho i golo, taane haga dogolege huoloo, dono ingoo go Jonadab, di tama ni Shammah, tuaahina daane o David. 4 Jonadab ga helekai gi Amnon, “Goe di tama ni di king, gei au e dadaumada goe bolo goe e hai be di mee e huaidu oo lodo i nia laangi huogodoo. Goe e aha?”

Amnon ga helekai, “Idimaa au gu hiihai huoloo gi Tamar tuaahina ahina Absalom, di mau damana hua e dahi.”

5 Jonadab ga helekai, “Hana, moe gi lala be tangada magi. Di madagoaa o do damana ga hanimoi gi do baahi, gei goe ga helekai gi mee boloo, ‘Goe dumaalia mai, meenei, hai gi dogu duaahina ahina Tamar gi hanimoi e haangai au. Au e hiihai bolo mee gi hanimoi e hagatogomaalia dogu hagangudu i di gowaa dela e gidee au a mee, e haangai au.’ ” 6 Amnon gaa moe gi lala be tangada hai dono magi, e moe i hongo dono hada kii i lodo dono ruum.

King David gaa hana bolo gi gidee ia a mee, gei Amnon ga helekai gi mee, “Goe dumaalia mai bolo Tamar gi hanimoi e hai hai dogu hagangudu i kinei i di gowaa dela e gila mai a mee gi di au, gei e haangai au.”

7 David gaa hai dana hegau gi Tamar i di hale king bolo mee gii hana gi di hale o Amnon e hai tagangudu o maa. 8 Tamar gaa hana ga gidee ia Amnon e kii i lodo dono gowaa e kii ai. Gei mee ga gaamai ana palaawaa, gaa hai ana bagu i di gowaa dela e daumada ia go mee. Nomuli gaa dunu nia maa, 9 ga daa gi daha mo di baalanga dunu mee, gaa wanga gi mee bolo gi geina. Gei mee ga helekai gi mee, “Hai gi digau huogodoo aanaa gi ulu gi daha”, gei digaula gu ulu gi daha. 10 Gei mee ga helekai gi mee, “Gaamai nia meegai gi dogu baahi, gei goe haangai ina au.” Gei Tamar gaa kae nia bagu gi baahi o mee. 11 Di madagoaa tama ahina ne kae tagangudu o maa gi baahi o mee, gei Amnon ga kumi adu a mee, ga helekai, “Hanimoi, kii i dogu baahi!”

12 Tamar ga helekai gi mee, “Deeai, goe hudee hono mai au gii hai di huaidu deenaa! Di huaidu damanaiee deenaa. 13 Dehee dagu hai gaa mee iei au di duu labelaa i lodo digau dogologo? Gei goe gaa dele do ingoo haga huaidu i lodo Israel. Dumaalia, goe helekai gi di king, gei au e iloo bolo mee ga dumaalia adu au gi di goe.” 14 Gei Amnon hagalee hiihai e hagalongo gi Tamar, ge di maa mee gu maaloo i tama ahina deelaa, mee gu mada maaloo gi mee.

15 Guu lawa, gei Amnon gu gila mai dono dee hiihai huoloo gi tama ahina deelaa, koia gu de hiihai laa hongo dono aloho nogo aloho i tama ahina i mua, ga helekai gi mee, “Tuu i daha mo kono!”

16 Tama ahina ga helekai gi mee, “Maa goe ga hagabagi au beenaa, gei goe koia ga huaidu i hongo dau huaidu dela nogo hai i mua!”

Gei Amnon hagalee hagalongo gi tama ahina deelaa. 17 Amnon ga gahi mai dana dangada hai hegau ga helekai, “Lahia di ahina deenaa gi daha mo au! Lahia a mee gi daha, tai dia di ruum!” 18 Tangada hai hegau gaa lahi a Tamar gi daha, gaa tai di ruum.

Tamar e ulu di gahu looloo ala e lloo ono lima, tagadilinga gahu dela e ulu di ahina aamua dela digi iloo ia taane. 19 Tama ahina deelaa gaa llingi ana lehu gi hongo dono libogo, ga hahaahi dono gahu looloo, ono lima e abaaba i mua ono golomada, gaa hana mo di dangi. 20 Di madagoaa dono duaahina go Absalom ne gidee a mee, ga heeu gi mee, “E hai behee? Amnon guu hai dana mee huaidu gi di goe? Dogu duaahina, goe hudee lodo huaidu ginai, idimaa goolua tagahaanau, di gulu damana la tamana hua e dahi. Goe hudee hagi anga gi tangada di hai dela ne hai.” Gei Tamar ga noho hua i baahi o Absalom, e lodo huaidu gei e manawa gee.

21 Di madagoaa hua King David ne longono eia nia mee aanei, gei mee gu hagawelewele huoloo. 22 Absalom gu de hiihai huoloo gi Amnon, idimaa mee dela ne hai di huaidu gi dono duaahina ahina go Tamar, gei mee hagalee loo e helekai gi mee.

Absalom gaa tala di hui gi Amnon

23 Nia ngadau e lua nomuli, gei Absalom gaa dahi nia huluhulu o ana siibi i Baal-Hazor, i baahi di waahale Ephraim, gei mee ga gahi mai nia dama daane di king huogodoo, bolo digaula gi loomoi gi di gowaa deelaa. 24 Gei mee gaa hana gi di King David ga helekai gi mee, “Meenei, au e hai dagu moomee e dahi agu siibi. Goe mo au gau aamua e mee di madalia tagamiami deenei?”

25 Di king ga helekai, “Deeai, dagu dama, ma ga gila mai taadaamee huoloo adu gi di goe maa gimaadou ga loo adu huogodoo.” Gei Absalom e daahi maaloo hua, gei di king hagalee hiihai, ga helekai gi Absalom bolo mee gii hana.

26 Gei Absalom ga helekai gi mee, “Malaa, goe e mee di dumaalia mai Amnon gii hanadu?”

Di king ga heeu gi mee, “E hanadu eiaha?” 27 Gei Absalom e hiihai huoloo bolo Amnon e hai gii hana, gaa dae loo gi di king ga dumaalia gi Amnon mo ana dama daane huogodoo ala i golo gii hula madalia Absalom.

Absalom gaa hai dana hagamiami damanaiee, guu hai be tagamiami ni di king, 28 ga helekai gi ana gau hai hegau, “Goodou mmada gi humalia, di madagoaa o Amnon gu libaliba, gei au ga hagadaba, goodou daaligidia. Goodou hudee mmaadagu. Ko au gaa hui laa di hai deenei. Goodou manawa maaloo, hudee manawa lua!” 29 Ana dama hai hegau ga haga gila aga nia mee o Absalom ne hai ang gi ginaadou, gei digaula ga daaligi a Amnon. Nia dama daane huogodoo a David ala i golo gaa kaga gi hongo nadau hoodo ‘donkey’ gaa hula gaa llele.

30 I di nadau hula i hongo di ala, di haga iloo gaa hai gi David boloo, “Absalom gu daaligi au dama daane huogodoo, tangada ne dubu ai!” 31 Di king ga du gi nua ga hahaahi ono goloo i dono manawa gee huoloo, ga hinga adu gi hongo nia gelegele. Gei nia hege hogi ala nogo i di gowaa deelaa ga hahaahi labelaa nadau goloo. 32 Gei Jonadab, di tama ni tuaahina daane o David go Shammah, ga helekai, “Meenei, digaula digi daaligi au dama daane huogodoo. Amnon hua dela ne made. Goe e mee di modongoohia hua di hai o Absalom dela ne hai dana hai deenei, ne daamada mai i di laangi o Amnon dela ne hai dana hai huaidu gi Tamar. 33 Deenei laa, goe hudee hagadonu ina di longo deenei, bolo au dama daane la gu daaligi huogodoo, dela hua go Amnon ne daaligi guu made.”

34 Absalom gaa hana gaa lele gi daha.

Di madagoaa hua deelaa, gei tangada hagaloohi di hale deelaa gaa mmada gi digau dogologo e lloomoi i Horonaim, gaa hana gi di king, ga hagi anga gi mee di mee deenei. 35 Jonadab ga helekai gi David, “Aalaa go au dama daane ala e lloomoi, e hai gadoo be dagu helekai dela ne hai adu gi di goe.” 36 I di nau lawa nau leelee, gei ana dama daane gu dau mai. Digaula ga daamada ga tangitangi, gei David mo ana gau aamua gu tangitangi huoloo labelaa.

37-38 Absalom gaa hana gi baahi di king o Geshur, go Talmai tama daane ni Ammihud, gaa hana gaa noho i golo i nia ngadau e dolu. David ga dangidangi i dana dama daane go Amnon i di madagoaa looloo,* 39 gaa dae loo gi di lawa o di manawa gee gi Amnon, gei mee gu hidihidi huoloo bolo ia e heetugi gi dana dama daane go Absalom.

14

Joab e hai dana hai bolo Absalom gi hanimoi labelaa

1 Joab e iloo ia bolo David e hidihidi huoloo i dana dama daane go Absalom, 2 gei Joab ga gahi aga dana dama ahina kabemee dela e noho i Tekoa. Gei di ahina ga dau mai, gei Joab ga helekai gi mee, “Heia goe be tangada e noho i lodo di manawa gee huoloo. Ulu i nia gahu manawa gee, hudee dala ina nia ngaahulu o do libogo, heia goe gii hai be di ahina e noho lodo huaidu huoloo i di madagoaa looloo. 3 Gei goe gaa hana gi baahi di king ga helekai i agu helekai ala gaa hai adu gi di goe.” (Gei Joab gaa hai gi mee di mee dela bolo gi helekai ai.)

4 Di ahina la gaa hana gi baahi di king, ga dogoduli iha gi hongo nia gelegele, ga helekai, “Meenei, goe dumaalia mai.”

5 Di king ga heeu adu, “Ma di aha dela e hiihai ginai goe?”

Gei mee ga helekai, “Au di ahina hagaloale, guu made dogu lodo. 6 Meenei, agu dama daane dogolua, di laangi e dahi gei meemaa gu heebagi i lodo henua, di gowaa ono gau e daa meemaa ai, ge e dahi i meemaa guu made. 7 Dolomeenei, digau huogodoo dogu madahaanau gu hai baahi mai gi di au, digaula e hai hai mai gi wanga ina dagu dama gi ginaadou e daaligi gii made, idimaa mee dela ne daaligi dono duaahina. Maa tangidangi digaula la gaa gila, gei au ga modogoau hua, dagu dama daane ai. Digaula ga haga huaidu dogu hagadagadagagee hagaodi, gei tangada e dadaahi di ingoo o dogu lodo gi muli ai.”

8 Di king ga helekai, “Hana gi doo hale, au ga hagamaamaa goe i di hai deenei.”

9 Di ahina ga helekai, “Meenei nia mee huogodoo ala ma gaa hai kooe, gimaadou mo dogu madahaanau ala gaa dau gi di mee huaidu deenei. Goe mo do madahaanau hagalee dau gi di hai deenei.”

10 Di king ga helekai, “Maa tangada bolo ia e haga huaidu goe, gei goe gi haga iloo ina mai gi di au, gei di maa ga hagalee haga deaadee goe labelaa.”

11 Gei di ahina ga helekai, “Meenei, dalodalo gi Dimaadua go doo God, bolo tangada i dogu madahaanau dela ga hagaanga ginai di hala o tama daane dela ne made, gi dee hai labelaa di huaidu e daaligi dagu dama daane dela i golo.”

David ga helekai, “Au e hagababa i di ingoo Dimaadua dela e mouli, bolo dau dama daane hagalee doo gi lodo di haingadaa.”

12 Di ahina ga helekai, “Meenei, goe gi dumaalia mai bolo au gi helekai di mee dela i golo.”

Gei David ga helekai gi mee, “Helekai.”

13 Di ahina ga helekai, “Goe e aha dela guu hai tagadilinga hala ang gi nia daangada a God? Goe hagalee dumaalia ang gi dau dama daane gi hanimoi labelaa i dono gowaa dela ne lele hagammuni ginai, malaa, goe e bida e hagamodu goe gii hai be au helekai aanaa dogo helekai iei goe. 14 Gidaadou huogodoo digau ala belee mmade. Gidaadou e hai gadoo be nia wai ala ne dui gi hongo nia gelegele dela e deemee di hagabudu mai labelaa gi di gowaa e dahi. God hagalee e laha mai labelaa digau ala guu mmade gi lodo di mouli dolomeenei, gei ogo di king e mee di laha mai labelaa tangada dela ne lahi gi daha. 15 Deenei laa, meenei di king, tadinga o dogu hanimoi gi do baahi, idimaa nia daangada gu hagamahi mai, gei au ga hagamaanadu bolo au e hanadu gi do baahi i di hagadagadagagee bolo goe ga haga gila aga dagu mee dela e madau adu gi di goe. 16 Au e hagamaanadu bolo goe ga hagalongo mai laa gi di au ga hagamouli au gi daha mo tangada dela e hagamada bolo ia e daaligi au mo dagu dama daane, gaa hai gimaua gi hagalee i tenua dela ne gaamai go God. 17 Meenei, au gu hagamaanadu bolo dau hagababa ga haga dagaloaha au, idimaa di king le e hai gadoo be tangada di langi o God, e mee di wwae gi daha nia mee huaidu mo nia mee humalia. Dimaadua go doo God gi madalia goe!”*

18 Di king ga helekai, “Au ga heeu adu gi di goe di heeu deenei, gei goe gi helekai donu mai gi di au.”

Di ahina ga helekai, “Meenei, goe e mee di heeu mai au mee huogodoo.”

19 Di king ga heeu, “Ma go Joab dela ne hagi adu gi di goe au mee huogodoo bolo gi heia kooe?”

Gei di ahina ga helekai, “Meenei, au e hagamodu i nia mee dabu huogodoo, dagu mee e dahi e mee dagu hai bolo au gi de helekai gi au heeu ai. E donu, ma go dau dagi dauwa Joab dela ne hagi mai nia mee ala belee helekai iei au. 20 Mee ne hai di mee deenei belee haga donu di mee deenei. Dogu dagi aamua dela koia e kabemee, e hai gadoo be tangada di langi o God, gei e iloo huoloo nia mee huogodoo ala ne hai.”

David e dumaalia ang gi Absalom

21 Nomuli gei di king ga helekai gi Joab, “Au gu hagababa aga i ogu lodo bolo au ga haga gila dau mee dela e hiihai ginai. Hana laa, laha mai tama daane go Absalom gi kinei.”

22 Joab ga dogoduli iha gi hongo nia gelegele i mua nnadumada o David, ga helekai, “God la gi hagahumalia ina goe, meenei dogu dagi di king. Dolomeenei gei au gu iloo bolo goe gu tenetene mai gi di au, i di goe dela gu haga gila dagu dangidangi.” 23 Gei mee gaa hana gi Geshur, ga laha mai a Absalom gi Jerusalem. 24 Di king gaa hai bolo Absalom la gi hudee noho i lodo di hale king, gei gu helekai labelaa bolo ia hagalee e hiihai e heetugi gi mee. Malaa, Absalom nogo noho hua i dono hale, digi hana loo gi mua nnadumada o di king.

Absalom gu humalia nau mehanga mo David

25 Tangada i Israel e madanga gei e humalia dono huaidina be Absalom ai, e daamada i dono libogo gaa tugi i ono babaawae. 26 Nia ngaahulu o dono libogo koia e maadolu huoloo, gei e dahi hagadahi i di ngadau e dahi, ma gaa tomo gaa lloo. Nia ngaahulu aalaa le e daamaha nia pauna e lima, ma ga pauna i di mee pauna mee o tenua deelaa. 27 Absalom ana dama daane dogodolu, gei dana dama ahina hua e dahi, dono ingoo go Tamar, tama ahina madanga huoloo.

28 Absalom nogo noho i Jerusalem i nia ngadau e lua, digi mmada loo gi di king, 29 gei mee ga haga iloo gi Joab bolo mee gi hanimoi e hana e pono ia, e heetugi gi di king. Malaa, Joab la digi hanimoi. Absalom gaa hai labelaa dana hegau gi mee, gei Joab e haga balumee hua, digi hanimoi. 30 Malaa, Absalom gaa hai gi ana gau hai hegau boloo, “Mmada, di hadagee a Joab la i baahi hua dagu hadagee, dela e tomo ai nia ‘barley’ no lodo. Hula, duungia.” Gei digaula guu hula guu dudu di hadagee ‘barley’ deelaa.

31 Gei ogo Joab gaa hana gi di hale o Absalom, ga heeu, “Au gau hai hegau la ne dudu dagu hadagee eimaha?”

32 Absalom ga helekai, “Idimaa goe digi hanimoi gi dagu hegau dela ne hai adu. Au ne hiihai bolo goe gii hana e pono au, e hai dagu heeu gi di king boloo, ‘Ma di aha ne hai, dela au gu diiagi di waahale go Geshur, ga hanimoi gi kinei? Di mee dela e mada humalia mai gi di au, la go dogu noho i golo.’ ” Absalom ga helekai labelaa, “Au e hiihai bolo goe gi heia dogu madagoaa e heetugi gi di king. Maa au gu ihala, gei mee gi daaligi au gii made!”

33 Gei Joab gaa hana gi di king go David, ga hagi anga nia helekai Absalom ala ne hai. Gei di king gaa hai dana hegau gi Absalom, gei Absalom gaa hana gi mee, ga dogoduli iha gi hongo nia gelegele i mua di king, gei di king guu hila ang gi mee, guu hongi a mee.

15

Absalom e maanadu bolo e hai baahi ang gi David

1 Muli di mee deenei, Absalom guu hai dono waga hongo henua mono hoodo mono daane e madalima e hula i ono mua. 2 Mee e alaala hagaluada, e hana e duuduu i taalinga di ala dela i baahi di bontai di abaaba o di waahale. Maa tangada ma ga hanimoi gi golo bolo e heetugi gi di king e halahala di tonu o dono gabunga, gei ogo Absalom ga gahi mai a mee ga heeu gi mee boloo, “Goe tangada o hee?” I muli hua taane deelaa ga hagi anga gi mee dono madawaawa, 3 gei Absalom ga helekai boloo, “Mmada, au helekai le e donu gei e huudonu, gei di maa deai tangada e pono di king e hagalongo gi dau gabunga ai.” 4 Mee gu haga puni anga labelaa dana mee, ga helekai boloo, “Maa nei bolo au tangada hai gabunga dela e lloomoi ginai nia daangada e halahala di tonu o nadau mee, gei au ga hagamahi ga halahala di tonu o nadau gabunga.” 5 Di madagoaa o mee ma ga menege adu gi Absalom belee bala gi lala i mua o mee, gei Absalom ga daahi adu dono lima, ga daahi aga a mee, gaa hongi a mee. 6 Absalom e hai di mee deenei gi digau Israel huogodoo ala ma ga lloomoi gi di king e hai nadau gabunga. Mee la gu hagalabagau go digaula.

7 I muli nia ngadau e haa, gei Absalom ga helekai gi di King David, “Meenei, dumaalia mai mua au e hana gi Hebron e haga gila dagu hagababa dela ne hai ang gi Dimaadua. 8 Dogu madagoaa nogo noho i Geshur i Syria, gei au gu hagababa gi Dimaadua bolo maa Ia gaa lahi au gi muli gi Jerusalem, gei au ga daumaha gi Mee i Hebron.”

9 Di king ga helekai boloo, “Hana i di aumaalia.” Gei Absalom guu hana gi Hebron. 10 Mee ga hagau ana gau kae hegau gi nia madawaawa Israel huogodoo, ga helekai boloo, “Maa goodou ga longono di lee o di labaa dela ga ili, goodou la gii wwolo gi nua boloo, ‘Absalom la guu hai di king i Hebron!’ ” 11 Nia daane e lua lau ala gu haga gahi go Absalom, ne hula madalia a mee mai i Jerusalem, gei digi iloo loo e ginaadou di maanadu a maa, ne hula hua hagahumalia mai i lodo nadau de iloo. 12 Di madagoaa Absalom dela nogo hai ana tigidaumaha, mee gu haga gahi labelaa a Ahitophel mai di waahale go Gilo, tangada e dahi i digau hagamaamaa di King David. Di hai baahi gi di king la gu damana mai, gei nia hoo Absalom la gu dogologo mai.

David e lele gi daha mo Jerusalem

13 Tangada kae hegau ga haga iloo gi David boloo, “Digau Israel la gu daudali a Absalom.”

14 Malaa, David ga helekai gi ana gau aamua ala i dono baahi i Jerusalem, “Gidaadou gaa hula hagalimalima gi daha mo Absalom, gi de limalima mai hua a mee ga haga magedaa gidaadou, ga daaligi digau huogodoo ala i lodo di waahale!”

15 Digaula ga helekai boloo, “Uaa, meenei di king, gimaadou gu togomaalia e hai au mee ala ga helekai iei goe.” 16 Malaa, di king gaa hana mo digau dono hale mo ana gau aamua huogodoo, gei nia lodo hege dilongoholu ne noho hua i golo belee madamada humalia di hale o di king. 17 Di king mo nia daangada huogodoo ala ne hagatanga i di waahale gaa hula gaa tugi di hale hagaodi gi muli. 18 Ana gau aamua guu tuu i baahi o mee i di madagoaa digau hagaloohi di king ala e hula laalaa i ono mua. Digau dauwa e ono lau ala nogo daudali a mee i mua mai i Gath e hula laa laa labelaa. 19 Di king ga helekai gi Ittai go di tagi digaula, “Goodou e hula dalia gimaadou eiaha? Hula gi muli, noho i baahi di king hoou. Goe tangada mai i daha, gu hagalee noho i do henua donu. 20 Goe e aha dela e madalia gimaadou? Idimaa, goe nogo noho i ginei di madagoaa hua bodobodo. Au e de iloo eau di gowaa dela e hana ginai au. Hana gi muli, lahia au daangada gii hula dalia goe. Dimaadua la gi dumaalia adu gei gi hila adu gi goodou.”

21 Ittai ga helekai, “Meenei di king, au e hai dagu hagamodu i di ingoo o Dimaadua bolo au e hana gi nia gowaa huogodoo ala ma gaa hana ginai goe, ma e aha be di maa e hana gi di made.”

22 David ga helekai boloo, “E humalia, gaa hula!” Malaa, Ittai gaa hana mo ana gau dauwa huogodoo mo nadau gau. 23 Nia daangada dogologo gu tangitangi huoloo gi nia hoo o David ala e hula. Di king ga hanadu laa lodo tama monowai go Kidron, gei ana daangada ga daudali a mee. Digaula huogodoo ga lloo adu gi di anggowaa.

24 Tangada hai mee dabu go Zadok gu i golo labelaa, mo digau Levi ala e dagidagi Tebedebe o di Hagababa o God. Digaula gaa dugu Tebedebe deelaa la gi lala, digi dahi aga ina gaa dae loo gi nia daangada huogodoo ne odi gi daha mo di waahale. Tangada hai mee dabu go Abiathar nogo dalia digaula labelaa. 25 Di king ga helekai gi Zadok, “Kae ina Tebedebe o di Hagababa o God la gi muli gi di waahale. Hila hua be Dimaadua gu dumaalia mai, gei au ga hanimoi hua tei laangi gaa mmada di maa, mo di gowaa dela ne dugu ai di maa. 26 Maa Mee digi dumaalia mai, e humalia hua, malaa, go dono hiihai la gi heia mai gi di au.” 27 Mee ga duudagi ana helekai gi Zadok ga helekai boloo, “Mmada, lahia dau dama daane go Ahimaaz mo tama daane a Abiathar go Jonathan, hula gi muli gi di waahale i di aumaalia. 28 Au ga tali laa i nia gowaa bagu o di monowai i lodo henua, gaa dae loo gi dagu kumi nia longo mai do baahi.” 29 Malaa, Zadok mo Abiathar gaa kae Tebedebe o di Hagababa gi muli gi lodo Jerusalem, gaa dugu i golo.

30 Gei ogo David gaa hana gi hongo di Gonduu Olib, ga dangidangi, gei mee ono hiiwae ai, dono libogo le e gahu e haga modongoohia ai ono lodo huaidu. Digau huogodoo ala e madalia a mee, e gahu labelaa nadau libogo, digaula e hula gei e tangitangi labelaa. 31 Di madagoaa a David dela ne iloo ia bolo Ahitophel la guu dau i baahi o Absalom, mee ga dalodalo boloo, “Meenei Dimaadua, dumaalia malaa, huluhia nia helekai Ahitophel gii hai ni balumee!”

32 Di dau adu a David gi hongo di gowaa nnoonua dela di gowaa hai daumaha, dono ehoo hagaaloho go Hushai, tangada Arkite ga heetugi gi mee, gei ono goloo gu mahahaa gei nia dogolia gu i hongo dono libogo. 33 David ga helekai gi mee boloo, “Goe e deemee di hagamaamaa au maa goe gaa hana madalia au. 34 Gei goe e mee di hagamaamaa mai au, maa goe gaa hana gi di waahale, ga helekai gi Absalom bolo goe ga hai hegau humalia gi mee, gii hai be dau hai hegau gi dono damana. Goe la gi heia au mee huogodoo ala e mee di hai, e hai baahi gi nia helekai o Ahitophel ala ma gaa hai. 35 Nia daangada hai mee dabu go Zadok mo Abiathar gu i golo. Hagi anga ina nia mee huogodoo ala ma ga longono iei goe i lodo di hale o di king. 36 Nau dama daane go Ahimaaz mo Jonathan dalia meemaa. Goe e mee di hagi anga nia mee huogodoo ala gu iloo e goe gi meemaa, gi haga dae ina mai gi di au.”

37 Malaa, Hushai go di hoo hagaaloho o David gaa hana gi muli, gaa dau adu gi di waahale i di madagoaa hua a Absalom dela e dau gi golo.

16

David mo Ziba

1 Di hanadu a David ga diiagi dulii di ulu di gonduu deelaa, gei mee ga heetugi gi Ziba, tangada hai hegau ni Mephibosheth, e dagi mai ana ‘donkey’ gu haga uda ginai nia palaawaa e lua lau, ge lau bagu ‘grape’, ge lau huwa laagau, mo di budehede honu waini.* 2 King David ga heeu gi mee, “Au maa nia mee e hai di aha?”

Ziba ga helekai, “Nia ‘donkey’ aanei ang gi di madau king mo digau o dono hale e hula ai. Nia palaawaa mono huwa laagau e gai go au daangada, gei nia waini e inu go digaula i nadau madagoaa ala ma ga duadua i lodo di anggowaa.”

3 Di king ga heeu boloo, “Mephibosheth dela dono damana madua go doo dagi go Saul la i hee?”

Ziba ga helekai boloo, “I Jerusalem. Mee gu hagadagadagagee dolomeenei bolo digau Israel ga haga duu aga labelaa di lohongo king o dono damana madua go Saul, gaa dugu ang gi deia.”*

4 Di king ga helekai gi Ziba boloo, “Nia mee huogodoo ala nia mee ni Mephibosheth la gaa hai nia mee ni aau.”

Ziba ga helekai, “Au go dau dangada hai hegau, e dangi adu bolo gii mee au di gida tumaalia mai do baahi, meenei dogu king!”

David mo Shimei

5 Di dau mai di King David gi Bahurim, dahi daane i nia gau o Saul go Shimei, tama ni Gera, e hanimoi gi David mo di haihai ana helekai e hagahuaidu a mee. 6 Shimei ga daamada ga dilidili a David mo ana gau aamua gi nia hadu, gei mee e dehei eia a David dela e duuli go ana gau madaloohi. 7 Shimei e helehelekai hagahuaidu i David boloo, “Tuu gi daha mo kono! Tuu gi daha mo kono! Goe tangada daaligi dangada! Goe tangada manawa huaidu! 8 Goe ne kae tenua o Saul, gei Dimaadua ga hagaduadua goe i dau daaligi gii mmade digau dogologo di hale o Saul, gei Dimaadua guu dugu anga do lohongo king gi dau dama go Absalom, gei goe guu noho i lodo di haingadaa, idimaa goe tangada daaligi dangada!”

9 Abishai, dela dono dinana go Zeruiah, ga helekai gi di king boloo, “Meenei di madau king, goe e aha dela e dumaalia ang gi di paana deelaa gi heia goe hagahuaidu? Dugua mai gi di au gii hana e tuu di libogo o maa!”

10 Di king ga helekai gi Abishai mo dono duaahina go Joab boloo, “Hagalee di moomee ni goolua. Maa mee e haga halauwa au, idimaa Dimaadua dela ne hai gi mee bolo gi heia, gei di ma koai ono donu e mee di heeu di mee a Mee dela e hai?” 11 Gei David ga helekai gi Abishai mo ana gau aamua huogodoo boloo, “Dagu dama daane donu e hagamada bolo ia e daaligi au. Malaa, goodou e homouli gi di hai o tangada i di madawaawa Benjamin deenei eiaha? Dimaadua ne hai gi mee bolo gi haga halauwa ina au, malaa, diagia a mee, dugu anga gi heia dana mee dela belee hai. 12 Holongo Dimaadua ga iloo Ia dogu haingadaa, gei mee gaa hila mai gi di au, ga hagahumalia au di gili nia hagahuaidu aanei.” 13 Malaa, David mo ana daangada ga lloo adu laa hongo di ala, gei ogo Shimei gu hanadu dalia digaula, e hana taalinga di gonduu, mo di hagahuaidu digaula ge e dilidili digaula gi nia hadu mono gelegele. 14 Di king mo ana daangada gu duadua huoloo i di nadau dau adu gi Jordan, ga hagamolooloo i golo.

Absalom i Jerusalem

15 Absalom mo digau Israel nogo madalia a mee ga ulu adu gi Jerusalem, ge Ahitophel madalia digaula. 16 Di madagoaa Hushai go di hoo hagaaloho o David e heetugi gi Absalom, mee ga helekai boloo, “Di king gi mouli waalooloo! Di king gi mouli waalooloo!”

17 Absalom ga heeu gi mee, “Goe e aha dela hagalee manawa dahi ang gi do ehoo hagaaloho go David? Goe e aha dela hagalee hana madalia a mee?”

18 Hushai ga helekai boloo, “Au e hai di maa behee? Au e dau ang gi tangada dela ne hili mai baahi o Dimaadua, mai baahi o nia daangada aanei, ge mai baahi digau Israel huogodoo. Au gaa noho madalia goe. 19 Malaa, ma koai dela ga hai hegau ginai au be di maa hagalee go tama daane o dogu dagi? Gii hai be dogu hai hegau gi do damana, dolomeenei gei au ga hai hegau adu gi di goe.”

20 Malaa, Absalom ga huli adu gi Ahitophel ga helekai, “Dehee laa dau helekai e dagi gidaadou, dehee tadau mee gaa hai?”

21 Ahitophel ga helekai boloo, “Goe hana, heia di hai o taga hai lodo gi nia lodo hege o di king ala ne dugu bolo e benebene di hale o maa. Gei digau Israel huogodoo ga iloo laa bolo goe guu hai di hagadaumee ni do damana, gei o ehoo ga manawa maaloo huoloo.”

22 Malaa, digaula ga haga duu di hale laa ang gi Absalom i tomo di hale di king, gei Absalom gaa hana gi lodo gaa hai di hai o taga hai lodo gi nia lodo hege o dono damana i di gowaa dela e gila ang gi nia daangada huogodoo.*

23 I lodo nia laangi aalaa, nia helekai e dagi digaula mai i baahi o Ahitophel nogo hagalongo ginai digaula huoloo, gei e daudali go digaula be nia helekai mai i baahi o God. David mo Absalom meemaa huogodoo e haga gila aga nia maa.

17

Hushai ne dagi hala a Absalom

1 Digi waalooloo nomuli hua, gei Ahitophel ga helekai gi Absalom boloo, “Dugua mai mua, gei au gaa hili digau dauwa e dilongoholu maa lua mana (12,000) gi hagatanga hua boo nei, e hula gimaadou i muli o David. 2 Au gaa hai dagu dauwa gi mee i di madagoaa a mee dela e duadua, gei gu bagege dono manawa. Mee ga madagu, gei ono ehoo huogodoo gaa hula gaa llele, gei go di king la hua dela ga daaligi ko au, 3 ga laha mai nia daangada a maa gi di goe, gadoo be di ahina hai lodo dela ga hanimoi gi dono lodo. Ma tangada hua e dahi dela e hiihai ginai goe bolo gii made, gadoo be do hiihai bolo nia daangada ala i golo la gi hagau ina mouli.” 4 Absalom mo nia dagi o digau Israel huogodoo la guu donu ang gi nia helekai hagamaamaa aanei.

5 Gei Absalom ga helekai boloo, “Gahia mai a Hushai, gi hagalongo gidaadou gi dana helekai hagamaamaa.” 6 Di madagoaa Hushai dela ne dau mai, gei Absalom ga heeu gi mee boloo, “Aanei la nia helekai hagamaamaa Ahitophel ala ne hai mai gi gimaadou, gimaadou ga daudali di maa? Maa deeai, hagia mai laa gi gimaadou di mee dela belee hai.”

7 Hushai ga helekai boloo, “Nia helekai o Ahitophel ne hai adu gi goodou la hagalee humalia tolongo nei. 8 Goe e iloo bolo do damana go David mo ana gau dauwa la digau hai dauwa maaloo. E hagatau ang gi di ‘bear’-ahina dela gu gaiaa ana dama. Do damana la tangada dauwa gu iloo ia nia mee huogodoo i di hai o tangada dauwa. Mee hagalee noho i baahi ana daane i di boo. 9 Dolomeenei mee e balabala hagammuni i lodo tei bagungoo, be i tei madagoaa dela i golo. Maa David ma ga heebagi gi au daangada, gei ogo tangada dela ga longono ia di hai deenei, ga helekai hua bolo au daane la gu magedaa. 10 Ma e aha maa au daane la nia daane maaloo gadoo be nia laion, gei digaula ga mmaadagu, idimaa, Israel huogodoo e iloo bolo do damana la taane dauwa e dau, gei ana daangada la digau de mmaadagu. 11 Agu helekai hagamaamaa bolo goe gi laha mai digau Israel huogodoo, mai Dan i bahi i ngeia gaa tugi i Beersheba i bahi i ngaaga, la gi di gowaa e dahi, e logo be nia gelegele o tongotai, gei goe gaa dagi digaula i lodo tauwa. 12 Gidaadou gaa gida a David i di ingoo hua di madagoaa dela iei mee, gaa hai tauwa gi mee i mua hua a mee ga iloo ia di mee dela e hai. Mee mo ana daane huogodoo hagalee tanga gi daha. 13 Maa mee ma ga haneia gi lodo tei waahale, tadau daangada huogodoo ga gaamai nadau loahi gaa hudi di waahale la gi lala gi di gowaa lalapogo, gei deai di mee i golo ai, deai dahi hadu e dubu i hongo di ulu o di gonduu deelaa ai.”

14 Absalom mo digau Israel ga helekai boloo, “Telekai hagamaamaa a Hushai le e humalia i telekai hagamaamaa a Ahitophel.” Ma go Dimaadua dela ne huli telekai hagamaamaa humalia a Ahitophel la gi hagalee hai hegau ai, bolo Absalom la gii dau ang gi di haingadaa.

David gu longono di longo gaa lele gi daha

15 Nomuli, gei Hushai ga helekai gi nia daangada hai mee dabu go Zadok mo Abiathar dana helekai hagamaamaa ne hai gi Absalom mo nia dagi digau Israel, mo di helekai hagamaamaa a Ahitophel ne hai. 16 Hushai ga helekai labelaa boloo, “Hagalimalima dolomeenei. Hagau ina dau haga iloo gi David bolo gi dee noho i nia gowaa ala e hula ai i lodo di monowai i lodo henua, gei gi lloo adu laa lodo di monowai Jordan dolomeenei, gi dee kumi ia mo ana daangada ga daaligi gii mmade.”

17 Jonathan, tama daane a Abiathar mo Ahimaaz, tama daane a Zadok e tali i di monowai uwa aga go En-Rogel i taalinga Jerusalem, i meemaa hagalee hiihai nia daangada gi gidee di nau ulu gi lodo di waahale. Dahi hege ahina e hagi anga nia mee ala ne hai, gei meemaa gaa hula ga hagi anga gi David. 18 Gei ogo dahi dama daane ga gidee ia a meemaa, ga hagi anga gi Absalom, malaa, meemaa ga hagalimalima gaa hula gaa pala hagammuni i lodo di hale dahi daane i Bahurim. Mee dana monowai geli i baahi dono hale, gei meemaa gaa kaga iha gi lodo di maa. 19 Di lodo taane deenei ga gaamai di pono o di monowai, gaa uhi di maa, gaa danu labelaa gi nia hii ‘wheat’ bolo gi deai dangada e dahi e modongoohia ai. 20 Nia gau dauwa o Absalom ga lloomoi gi di hale ga heeu gi di ahina, “Aahee a Ahimaaz mo Jonathan?”

Di ahina ga helekai boloo, “Meemaa gu lloo adu laa lodo di monowai.”

Nia daane aalaa ga halahala meemaa, digi gidee meemaa, gei digaula gaa hula gi muli gi Jerusalem. 21 Di nadau muli adu, Ahimaaz mo Jonathan ga kaga aga gi daha mo di monowai geli, gaa hula ga haga iloo gi di King David, ga hagi anga gi mee nia maanadu a Ahitophel ne hai, e hai baahi gi mee, ga helekai, “Hagalimalima hanadu laa lodo di monowai.” 22 Malaa, David mo ana daangada ga daamada ga lloo adu laa lodo Jordan, heniheni gei digaula huogodoo guu odi adu.

23 Di madagoaa Ahitophel ne iloo ia bolo dana helekai hagamaamaa la digi hai hegau ai digaula, mee ga hagatogomaalia dana ‘donkey’, gaa hana gi muli gi dono hale i dono guongo, ga haga noho ana mee huogodoo gi humalia, ga daudau ia. Mee ne danu i lodo di waa daalunga o dono madahaanau.

24 David guu dau i di waahale go Mahanaim i di madagoaa Absalom mo digau Israel ala ne lloo adu laa lodo Jordan. 25 (Absalom gu haga menege aga a Amasa e dagi digau dauwa e pono di lohongo o Joab. Amasa la tama ni Jether, tangada o di madawaawa Ishmael, dono dinana go Abigail, dama ahina ni Nahash, gei mee tuaahina ahina ni tinana o Joab go Zeruiah.) 26 Absalom mo ana daane ga haga tuu nadau hale laa i tenua go Gilead.

27 Di madagoaa David dela ne dau i Mahanaim, mee gu heetugi gi Shobi, tama daane a Nahash mai i di waahale go Rabbah i Ammon, mo Machir tama ni Ammiel, tangada mai Lo-Debar, mo Barzillai, tangada mai Rogelim i Gilead. 28-29 Digaula ne gaamai nadau boolo baalanga, nia boolo ala ne hai gi nia gelegele, nia gahala mono tei, mono meegai ang gi David mo ana daangada. Nia meegai la nia hagadilinga meegai baalangi: palaawaa ‘wheat’, palaawaa ‘barley’, palaawaa, huwa laagau ne lala, ‘bean’, ‘pea’, ‘honey’, ‘cheese’, ‘cream’ mono siibi. Idimaa, digaula gu iloo bolo David mo ana daangada la ga hiigai, hieinu, gei e duadua i lodo di anggowaa.

18

Absalom gu magedaa gu daaligi gii made

1 King David ga haga dagabuli mai ana daangada, ga waewae gii hai nia hagabuulinga dau dagi mana (1,000) mo dagi llau (100), gaa dugu anga ono dagi dauwa e dagi digaula, 2 ga hagau digaula i nia hagabuulinga e dolu. Joab mo dono duaahina go Abishai mo Ittai tangada mai Gath, aanei nia dagi o nia hagabuulinga aalaa. Di king ga helekai gi digaula, “Au e hana dalia goodou.”

3 Digaula ga helekai gi mee boloo, “Goe hagalee hana dalia gimaadou. Maa gimaadou gaa hula gi daha mo tauwa gaa hula gaa llele, be di baahi e dahi i gimaadou ga daaligi gaa mmade, tadau hagadaumee e de hei e ginaadou. Ma kooe dela e hagatau go digaula bolo e madangaholu mana i madau baahi. E humalia maa goe gaa noho i lodo di waahale, ga hagau adu laa au hagamaamaa.”

4 Di king ga helekai, “Au gaa hai gii hai be di godou hagamaanadu dela bolo koia e humalia.” Gei mee gaa duu i taalinga di bontai di abaaba dela e hula ai di llongo dauwa e hula i nia hagabuulinga dagi mana ge dagi llau. 5 Mee ga helekai gi Joab, Abishai mo Ittai, “Goodou dumaalia mai, hudee hai dahi mee gi tama daane go Absalom.” Digau dauwa huogodoo gu longono ginaadou telekai David gi nia dagi aalaa.

6 Digau dauwa David ga lloo adu laa lodo henua, ga heebagi gi digau Israel i lodo henua i Ephraim. 7 Digau dauwa Israel la gu haga magedaa hagahuaidu go digau dauwa David, guu mmade digau e madalua mana (20,000) i di laangi deelaa. 8 Tauwa guu dau i nia madagoaa huogodoo i lodo tenua deelaa. Digau ala ne mmade i lodo henua la gu dogologo i digau ala ne mmade i tauwa.

9 Di madagoaa deelaa, gei Absalom ga heetugi gi hunu gau dauwa a David. Absalom e lele i hongo dono manu ‘mule’, ga lele adu laa lala di laagau ‘oak’, gei ogo di libogo o maa ga hinihini i nia manga o di laagau, gei di ‘mule’ guu hana guu lele, gei Absalom la gu daudau i golo. 10 Dahi daane dauwa a David ne gidee ia, ga haga iloo gi Joab boloo, “Meenei, au guu mmada gi Absalom e daudau i di laagau ‘oak’!”

11 Joab ga helekai boloo, “Maa goe ne gidee a mee, goe e aha dela hagalee e daaligi a mee i di madagoaa hua deelaa? Maa nei bolo goe ne hai beelaa, gei au gaa hui goe gi nia bahihadu silber e madangaholu ge tei duu.”

12 Taane ga helekai, “Au e de hei eau maa goe ga gaamai nia bahihadu silber e mana. Au e hagalee loo e hai dagu mee huaidu gi di tama di king. Gidaadou huogodoo gu longono telekai hagamaamaa a di king ne helekai adu gi goodou mo Abishai mo Ittai dela boloo, ‘Goodou gi dee hai dahi mee huaidu gi tama daane go Absalom.’ 13 Maa nei bolo au ne de hagalongo gi di king ga daaligi hua Absalom, di king ga longono ia, idimaa mee e longono ia nia mee huogodoo, gei goe e deemee di hagamaamaa au.”

14 Joab ga helekai, “Dogu madagoaa i do baahi le e hagalee hai gi balumee,” gei mee ga dahi mai ana daalo e dolu, ga daalo i tadahada o Absalom i di madagoaa o mee nogo mouli ge dogidogi, e daudau i di manga o di laagau ‘oak’. 15 Gei digau dauwa dilongoholu a Joab ga dau mai ga daaligi Absalom la gii made. 16 Joab ga hagadaba di labaa gi ilihia e haga lawa ai tauwa. Ana gau dauwa gu lloomoi gi muli i di nadau waluwalu digau Israel. 17 Digaula gaa kae tuaidina o Absalom gaa hudu gi lodo di lua llala i lodo henua, gaa danu gi di bae hadu damana, gei digau Israel huogodoo gu maaheu gu lellele gi nadau hale.

18 Di madagoaa Absalom nogo mouli ai, mee gu haga duu dana duludulu e hai dono haga langahia i di gowaa mehanga gonduu o di King, idimaa, mee deai dana dama daane ai bolo ga daahi dono ingoo. Gei mee ga haga ingoo di maa ang gi deia, ga dau mai gi dangi nei bolo “Tuludulu Absalom.”

Di haga iloo di made o Absalom guu dau i David

19 Nomuli hua, gei ogo Ahimaaz, go tama a Zadok, ga helekai gi Joab boloo, “Dumaalia mai gi di au e lele gi di king e kae di longo humalia deenei, bolo Dimaadua gu haga dagaloaha a mee gi daha mo ono hagadaumee.”

20 Joab ga helekai boloo, “Deeai, dangi nei deai dahi longo humalia e kae kooe ai. Gaa hai laa i tei laangi, hagalee dangi nei, go di maa dela di tama di king la guu made.” 21 Nomuli gei Joab ga helekai gi dana hege, tangada Ethiopia, boloo, “Hana, hagi anga ina gi di king au mee ala ne gidee.” Di hege ne bala adu, ga hagatanga gaa lele.

22 Gei ogo Ahimaaz ga helekai labelaa boloo, “Au e de hei eau di mee dela gaa hai. Dumaalia mai, au e hana labelaa e kae di longo deenei.”

Joab ga heeu gi mee boloo, “Dagu dama daane, goe e aha dela e hiihai loo bolo goe e hai di haga iloo deenei? Goe hagalee kumi doo hui mai i di maa.”

23 Ahimaaz ga helekai labelaa, “Be di ma di aha gaa hai, au e hiihai hua e hana.”

Joab ga helekai boloo, “Hana laa.”

Ahimaaz ga lele ia i hongo di ala dela e hana i lodo di gowaa baba o Jordan, ga limalima ga diiagi di hege.

24 David e noho i mehanga di bontai laa daha mo di bontai i lodo o di abaaba o di waahale. Di madaloohi gaa gaga gi nua gi hongo di abaaba i nua, gaa duu i golo, ga madamada, ga gidee ia hua dahi daane e lele mai modogoia. 25 Mee ga wolo ia, e hagi anga gi di king, gei di king ga helekai boloo, “Maa mee e modogoia, gei mee e gaamai dana longo humalia.”

Tangada dela e lele mai la gu hoohoo mai. 26 Nomuli, gei tangada madaloohi ga gidee ia labelaa dahi daane e lele mai modogoia, gei mee ga wolo ia gi di madaloohi di bontai abaaba boloo, “Mmada! Taane labelaa e lele mai!”

Di king ga helekai boloo, “Tangada deenei e gaamai labelaa dana longo humalia.”

27 Tangada madaloohi ga helekai boloo, “Au gu modongoohia taane matagidagi e lele mai be Ahimaaz.”

Di king ga helekai boloo, “Mee taane humalia, gei e gaamai dana longo humalia.”

28 Ahimaaz ga helekai hua gi nua dana hagaaloho gi di king, mo di dogoduli iha gi hongo nia gelegele i mua o mee, ga helekai boloo, “Hagaamuina Dimaadua go doo God dela ne dugu adu gi di goe di aali i digau ala ne hai baahi adu gi di goe, go di madau dagi go di king.”

29 Di king ga heeu, “Tama daane go Absalom le e humalia hua?”

Ahimaaz ga helekai, “Meenei, di madagoaa dau dagi dauwa go Joab ne hagau mai au, gei au gu gidee di hagahinihini guu hai i golo, gei au e de iloo be di maa di aha.”

30 Di king ga helekai gi mee gii duu i golo, gei mee guu hana guu duu i golo.

31 Nomuli gei di hege, tangada Ethiopia, gaa dau gaa hai gi di king boloo, “Au dagu longo humalia adu gi di goe, go di madau dagi di king. Dangi nei, gei Dimaadua gu dugu adu gi di goe gi aali i digau huogodoo ala ne hai baahi adu gi di goe!”

32 Di king ga heeu, “Tama daane go Absalom le e humalia hua?”

Di hege ga helekai boloo, “Meenei, au bolo di mee dela ne hai gi mee la ne belee hai gi o hagadaumee huogodoo, mo ang gi digau huogodoo ala e hai baahi adu gi di goe.”

33 Di king gu lodo huaidu huoloo, gaa hana gaa gaga gi di ruum dela i hongo di bontai di abaaba, ga dangidangi. Dono hanadu hua, gei mee ga dangidangi, e hai dana hagahaa boloo,

“Dagu dama daane!

Dagu dama daane, go Absalom!

Absalom, dagu dama daane!

Maa belee ko au dela e made i do lohongo,

dagu dama daane!

Absalom, dagu dama daane!”

19

Joab e haga donu ang gi David

1 Di haga iloo la guu hai gi Joab bolo di king le e lodo huaidu gei e dangidangi i Absalom. 2 Malaa, di madamada o di aali guu huli ang gi di lodo huaidu, idimaa, i di laangi deelaa, nia buini dauwa David huogodoo gu longono bolo di king le e dangidangi i dana dama daane. 3 Digaula gaa hula dee muu gi lodo di waahale, gei e manawa gee, e hai gadoo be digau dauwa langaadia ala ne llele gi daha mo tauwa. 4 Di king ne uhi ono golomada mo di dangi loo gi nua, e hai boloo,

“Dagu dama daane hogi go Absalom!

Ii Absalom, dagu dama daane!”

5 Joab gaa hana gi di hale o di king ga helekai, “Dangi nei gei goe gu haga tee au gau dauwa ala ne benebene do mouli, mo nia mouli au dama daane mo au dama ahina mo oo lodo mo o lodo hege. 6 Goe gu hai baahi gi digau ala e aloho i di goe, gei goe gu hagamaamaa digau ala e hudiou adu gi di goe. Goe la gu haga modongoohia aga dau hai dela hagalee hagalabagau au dagi dauwa mono gau dauwa. Au e iloo bolo goe ga tenetene huoloo maa nei bolo Absalom e mouli hua igolo dangi nei, malaa, gimaadou huogodoo la digau hua guu mmade! 7 Malaa, dolomeenei gei goe hana, gi helekai goe gi au daangada. Au e hai dagu hagamodudahi i di ingoo o Dimaadua, maa goe ga hagalee hana gi malaelae, malaa, tangada e dubu i ginei boo nei gaa dae gi di luada daiaa ai. Deenei di haingadaa huaidu damanaiee huoloo dela ga tale adu gi di goe i lodo do mouli dogomaalia.”

8 Malaa, di king ga duu gi nua hua, gaa hana gi di ngudu di bontai o di abaaba, gaa noho i golo. Nia daangada ga longono bolo mee e noho i golo, gei digaula ga dagabuli mai ga haga daagoli i dono gili.

David e hana labelaa gi Jerusalem

Di madagoaa deelaa, gei digau Israel la guu llele gi nadau guongo. 9 Nia gowaa huogodoo o tenua, nia daangada o nia madawaawa Israel la gu lagalagamaaloo i nadau mehanga, gu helekai boloo, “Di king go David ne daa mai gidaadou gi daha mo tadau hagadaumee, gei ne daa mai labelaa gidaadou gi daha mo digau Philistia, gei dolomeenei, mee ne hana gu diiagi tenua deenei, i dana dama go Absalom. 10 Gidaadou la gu hagatulu a Absalom belee hai tadau king, gei mee guu made i lodo tauwa. Malaa, goodou de ga helekai e hai di godou hai dela gii mee di laha mai King David gi tadau baahi?”

11 Di longo o nia helehelekai o digau Israel guu dae ang gi King David, gei mee ga hagau dana haga iloo gi nia daangada hai mee dabu go Zadok mo Abiathar bolo gi heeu ina gi digau mmaadua o Judah boloo, “Goodou e aha ala e duai di hagamaamaa di laha mai di king gii dau i dono hale? 12 Goodou aalaa go ogu duaahina mo ogu dodo. Malaa, goodou e aha ala e duai nau di laha adu au gi muli?” 13 David ga helekai labelaa gi meemaa bolo gii hai gi Amasa, “Goe tangada ni oogu donu. Daamada dangi nei gaa huli gi muli, gei au haga menege aga goe e dagi agu gau dauwa huogodoo, e pono di lohongo o Joab. God gi haga halauwa ina au gii made maa au ga hagalee haga gila aga di mee deenei!” 14 Nia helekai a David aanei ne hai, la gu haga manawa lamalia nia daane huogodoo ala i Judah, gu buni mai be di mee e dahi, gu haga dae di nadau helekai gi di king bolo gi hanimoi, gi lloomoi mo ana gau aamua huogodoo.

15 Malaa, di king guu hana gi muli, guu dau i Jordan, gei nia daane o Judah la gu lloomoi gi Gilgal belee hula e haga haingoohia di laha mai di king laa lodo Jordan.

16 Gei ogo Shimei di tama a Gera mai Bahurim gu limalima ia mo ana daane gi baahi nia daane o Judah belee haga heetugi gi di king go David.* 17 Mee ne laha mai ana daane e mana (1,000) mai i di madawaawa Benjamin. Ziba, tangada hai hegau digau di hale o Saul, gu hanimoi labelaa mo ana dama daane dilongoholu maa lima mo ana gau hai hegau dogomadalua, gei digaula guu dau adu gi di monowai, nomuli gei di king gaa dau adu laa gi golo. 18 Digaula ga lloomoi laa lodo di monowai i mua di king belee hagamaamaa ana daangada e hai nia mee huogodoo ala e hiihai ginai a mee.

David gu dumaalia ang gi Shimei

Di king ga hagatogomaalia belee hula laa lodo di monowai, gei ogo Shimei ga haga hinga ia gi lala i mua o mee, 19 ga helekai boloo, “Meenei dogu king, goe dumaalia mai, haga de langahia ina dagu mee hai hala dela ne hai i di laangi dela ne hagatanga iei goe i Jerusalem. Dumaalia mai, haga de langahia ina, hudee mamaanadu ina. 20 Au go dau dangada hai hegau, au gu iloo huoloo bolo au guu hai dagu mee hai hala adu gi di goe. Meenei, deenei laa dagu mee ne hanimoi iei au dangi nei i mua nia daangada huogodoo mai i nia madawaawa Israel i bahi i ngeia belee haga heetugi gi dogu king dangi nei.”

21 Gei ogo Abishai go tama a Zeruiah, ga helekai boloo, “Di mee dela belee hai gi Shimei dela hua belee daaligi gii made, i dana mee dela ne haga halauwa di king dela ne hagatulu go Dimaadua.”

22 David ga helekai gi Abishai mo dono duaahina go Joab, “Au digi heeu adu gulu maanadu. Goolua ga hai baahi mai gi di au? Au deelaa go di king o Israel dolomeenei, gei deai tangada Israel e daaligi gii made dangi nei ai!” 23 Gei mee ga helekai gi Shimei boloo, “Au e hai dagu hagamodu adu gi di goe bolo goe hagalee daaligi gii made.”

David mo Mephibosheth e heetugi

24 Mephibosheth go tama a di tama a Saul ga haneia belee haga heetugi gi di king. Mee digi tono ono wae, digi dala ina nia ngaahulu o dono ngudu, digi tuugia ono gahu la gii mmaa, mai loo i di hagatanga o di king gaa dae mai loo gi dono hanimoi i di aumaalia.* 25 Di dau mai a Mephibosheth gi Jerusalem belee haga heetugi gi di king, gei di king ga heeu gi mee boloo, “Mephibosheth, goe e aha dela digi hana madalia au?”

26 Gei mee ga helekai, “Meenei dogu dagi di king, dau dangada hai hegau deenei la guu mmade ono wae. Au ne hai gi dagu dangada hai hegau bolo gi hagatogomaalia ina dagu ‘donkey’ e hana iei au dalia goe, gei Ziba dagu dangada hai hegau la ne halahalau au. 27 Mee ne hai au gi balumee i baahi dogu dagi go di king, gei goe e hai gadoo be tangada di langi o God, deelaa laa goe heia di mee dela e humalia adu gi di goe. 28 Digau di hale o dogu damana huogodoo le e humalia hua e daaligi gii mmade, gei goe ne dumaalia mai gi di au gi miami i dau deebele. Meenei dogu dagi aamua, gu deai dagu mee i golo bolo e dangi adu iei au ai i do dumaalia huoloo.” 29 Di king ga helekai, “Guu lawa, hudee helehelekai! Ma gu lawa hua i dagu haganoho beenei bolo goolua mo Ziba le e wwae lua nia mee a Saul.” 30 Mephibosheth ga helekai gi di king, “Nia mee huogodoo le e hai mee ginai a Ziba, gei au la guu dohu gi di au i dogu dangada aamua dela guu dae mai i lodo dono haadanga lamalia.”

David e haga modongoohia gi Barzillai dono dumaalia

31 Barzillai tangada o Gilead ne haneia i Rogelim, e haneia loo laa lodo Jordan dalia di king belee benebene a mee adu laa lodo di monowai Jordan.* 32 Malaa, Barzillai la taane gu madua huoloo, e huowalu ono ngadau. Mee tangada maluagina gei mee nogo kae ana meegai gi di king i dono noho i Mahanaim. 33 Di king ga helekai gi mee boloo, “Goe hana madalia au gi Jerusalem, ga benebene laa ko au.”

34 Barzillai ga helekai gi di king, “Au gu dee dahi dogu laangi, malaa, au e hai loo gii hana madalia di king gi Jerusalem gaa hai behee? 35 Au gu huowalu ogu ngadau, gei au gu hagalee loo e iloo di kala o nia meegai ala e gai ge e inu ko au. Gei au hogi gu de longono nia lee o digau hai daahili, gei dau dangada hai hegau deenei ga haga deaadee dogu dagi go dogu king. 36 Dau dangada hai hegau gu dee tau loo gi do dumaalia deenei, malaa, au e hana haga dulii madalia goe i di baahi gi golo o Jordan. 37 Dumaalia mai gi dau dangada hai hegau gii hana gi dono hale, gaa made la i golo gi hoohoo gi taalunga o dogu damana mo dogu dinana, gei deenei dagu dama daane go Chimham, dau dangada hai hegau. Lahia a mee, heia ginai dau hagamaanadu dela e humalia adu gi di goe.”

38 Di king ga helekai, “Au gaa lahi a mee, gaa hai ginai nia mee huogodoo be do hiihai, gei au ga dugu adu nia mee huogodoo ala ma ga hiihai ginai goe.” 39 Di king mo ana daangada huogodoo la gu lloo adu laa lodo Jordan. Di king gaa hongi a Barzillai gaa hai dana hagaaloho gi mee, gei Barzillai gaa hana gi dono guongo.

Digau Judah mo Israel e lagalagamaaloo i di king

40 I muli di king ne hanadu gi di baahi i golo di monowai, gei mee ga hanadu gi Gilgal, gei Chimham guu hana madalia a mee, mono gau o Judah huogodoo, ge hunu gau digau Israel. 41 Nomuli gei nia daane huogodoo o Israel ga lloomoi gi di king, ga helekai, “Meenei di king, ma di hai e hai behee dela guu hai go madau duaahina nia daane o Judah ala ne gaiaa di king, ga laha mai a mee mo digau o dono hale laa lodo Jordan ngaadahi mo nia daane huogodoo?”

42 Gei ogo nia daane o Judah ga helekai gi nia daane o Israel boloo, “Gimaadou ne hai di maa beenei i mee dela tangada ni gimaadou. Malaa, goodou e hagawelewele gi di maa eimaha? Mee hagalee ne haangai gimaadou be ne gaamai madau mee.”

43 Digau Israel ga helekai, “Ma go gimaadou ala madau donu haga madangaholu gi nonua i goodou, ma e aha maa mee tangada ni goodou. Goodou e haga balumee gimaadou bolo di aha? Hudee de langahia bolo ma go gimaadou ala ne daamada i mua ne helehelekai i di hai dela e laha mai di king!”

Gei digau Judah e maaloo hua i nadau lagamaaloo ang gi digau Israel.

20

Sheba e hai baahi gi David

1 Taane i Gilgal tangada hai mee huaidu, dono ingoo go Sheba, tama ni Bikri, mai i di madawaawa Benjamin. Tangada deelaa ga ili di buu, ga wowolo gi nua, gaa hai, “David hagalee i tadau baahi! Gidaadou hudee daudalia a mee! Nia daane o Israel huogodoo, gidaadou gaa hula gi tadau hale!”* 2 Digau Israel gu diiagi David guu hula i muli o Sheba, gei digau Judah e manawa dahi hua di nadau daudali David mai Jordan gaa dae loo gi Jerusalem.

3 Di madagoaa David ne dau i dono hale i Jerusalem, gei mee gaa lahi ono lodo hege e madangaholu, ala ne dugu belee madamada humalia dono hale, gaa dugu i di gowaa i golo i di hale king, ga hagaloohi digaula. Mee guu wanga gi digaula nia mee huogodoo ala e hai mee ginai digaula, gei digi hai di hai o tagahai lodo gi digaula, gei digaula e noho i lodo nadau lawalawa i di waalooloo o nadau mouli, e mouli gadoo be nia ahina guu mmade nadau lodo.*

4 Di king ga helekai gi Amasa, “Hagadagabuli ina nia daane o Judah huogodoo, gei hanimoi gi kinei ma ga dono daiaa mo au gau huogodoo.” 5 Amasa gaa hana ga gahi mai digaula, gei mee digi hanimoi i di laangi o di king dela ne hagi a mee. 6 Di king ga helekai gi Abishai, “Sheba ga hai mai gi gidaadou di haingadaa i hongo di haingadaa o Absalom ne hai mai gi gidaadou. Goe lahia au gau dauwa, waluwalu hia a mee, gi dee hula hua digaula, gaa noho i lodo nia waahale gu abaaba gi mau dangihi, gei digaula ga dagaloaha i gidaadou.” 7 Di llongo dauwa a Joab, ala e hagaloohi di hale di king, mo di llongo dauwa huogodoo ala i golo huogodoo gaa hula madalia Abishai, ga hagatanga i Jerusalem, gaa hula ga waluwalu adu Sheba. 8 Di madagoaa digaula ne dau adu gi di hadugalaa o Gibeon, gei Amasa ga heetugi gi digaula. Joab i lodo ono goloo heebagi, dana hulumanu dauwa e daudau i dono baahi. Mee ga hanadu hua, gei dana hulumanu dauwa gaa doo. 9 Joab ga helekai gi Amasa, “Goe guu hai behee, dogu ihoo hagaaloho?” Dono lima dau donu ga kumu adu nia ngaahulu o di mudamuda o maa belee hongi adu a mee. 10 Amasa digi gidee ia tulumanu dauwa a Joab dela i di lima o maa i golo, gei Joab ga daalo adu tinae o maa, gei di geiga o maa gu puu mai gi daha gi hongo di gelegele, gei mee guu made hua i di gowaa deelaa, gei Joab digi daalo adu haga lua.

Joab mo dono duaahina go Abishai ga lloo adu i muli o Sheba. 11 Tangada mai nia daangada Joab gaa duu i baahi tuaidina o Amasa, gaa wolo, “Ma tangada bolo ia e hana i muli Joab mo David, ia gii hana i muli Joab!” 12 Tuaidina o Amasa, guu baalai dodo e moe i tungaalodo di ala, tangada dauwa a Joab gaa mmada gi nia daangada ala e lloomoi i di gowaa deelaa, gaa tuu ga daumada, gei mee gaa dada tuaidina deelaa gi lodo nia geinga, gaa gahu gi di ‘blanket’. 13 I muli hua tuaidina ne daa gi daha mo di ala, gei digaula gaa hula i muli Joab, ga waluwalu adu a Sheba.

14 Sheba guu hana laa lodo nnenua o nia madawaawa huogodoo o Israel, gei mee gaa dau gi di waahale o Abel-Beth-Maacah, mo di madawaawa Bikri ga daudali adu a mee gi lodo di waahale deelaa. 15 Llongo dauwa a Joab ga iloo bolo Sheba le e noho i golo, gei digaula gaa hula belee duuli di waahale deelaa. Digaula ga haga duu nadau gaagenge gelegele i tua di abaaba, gaa geli labelaa i lala di abaaba bolo gi hinga gi lala. 16 Di ahina kabemee i lodo di waahale deelaa ga wolo iha i hongo di abaaba deelaa, ga helekai, “Hagalongo mai! Hagalongo mai! Goodou hai gi Joab gi hanimoi gi di gowaa deenei. Au e hiihai e helekai gi mee.” 17 Joab gaa hana gi di gowaa deelaa, gei di ahina ga heeu adu gi mee, “Goe go Joab?”

Gei mee ga helekai, “Uaa, ko au deenei.”

Di ahina ga helekai gi mee, “Meenei, goe dumaalia mai, hagalongo mai.”

Gei mee ga helekai, “Au e hagalongolongo adu.”

18 Gei di ahina ga helekai, “Di madagoaa i mua digaula e helekai boloo, ‘Hana, gaamai nia helekai gi au heeu i di waahale o Abel.’ Malaa, deenaa di mee ne hai go digaula. 19 Di madau waahale deenei la koia e damana, e noho i di aumaalia gei e manawa dahi i lodo Israel. Goe e aha dela bolo goe gaa oho di maa, goe e hiihai e oho di mee ni Dimaadua?”

20 Joab ga helekai gi mee, “Deeai! Au hagalee loo e oho di godou waahale! 21 Hagalee deenei go di madau hai. Taane dono ingoo go Sheba, di tama ni Bikri, tangada tenua gonduu o Ephraim, ne daamada ne hai baahi gi David. Goodou gaamai taane deenei gi di au, gei au gaa hana gi daha mo di waahale deenei.”

Gei di ahina ga helekai, “Gimaadou ga hudu adu di libogo o maa laa hongo di abaaba deenei.” 22 Di ahina gaa hana gi digau o di waahale deelaa e hagamodongoohia gi digaula dana hagamaanadu i di mee deenei, gei digaula gaa tuu gi daha di libogo o Sheba, ga hudu iha gi Joab. Joab ga ili dana buu, e haga iloo gi dana llongo dauwa bolo ginaadou ga hagatanga gaa hula. Gei digaula gaa hula gi muli gi di nadau guongo. Gei Joab gaa hana gi baahi di King David i Jerusalem.

Digau aamua a David

23 Joab la tagi aamua o nia llongo dauwa o Israel huogodoo. Benaiah tama ni Jehoiada, la tagi ni digau e hagaloohi David. 24 Adoniram la tagi ni digau ngalua ala e hai nia moomee llauehe. Jehoshaphat tama a Ahilud la tangada e dagi baahi gi nia beebaa. 25 Sheva la tangada hihi o di hale king. Zadok mo Abiathar la go nia daangada hai mee dabu, 26 mo Ira, tangada mai di waahale o Jair, la tangada labelaa hai mee dabu ni David.

21

Di hagadili o Saul gu daaligi gi daha

1 I lodo di madagoaa o David nogo king, tau magamaga damana guu hai gu waalooloo i nia ngadau e dolu. David ga halahala di manawa o Dimaadua, gei Dimaadua ga helekai gi mee, “Saul mo dono madahaanau gu ihala di huaidu daaligi dangada, ne daaligi digau Gibeon.” 2 (Digau Gibeon la hagalee digau Israel donu. Digaula la tama buini ni digau Amor, dela ne hagababa anga ginai digau Israel bolo ginaadou ga benebene digaula, gei Saul gu hagamada bolo ia ga daaligi digaula gi daha idimaa mee e hiihai hua bolo e madamada humalia hua digau Israel mo Judah.*) 3 David ga gahi mai digau Gibeon, ga helekai gi digaula, “Dagu ma di aha dela e mee dagu hai adu gi goodou? Au e hiihai e haga donu di hala dela ne hai adu gi goodou, bolo goodou gi hagahumalia ina nia daangada a Dimaadua.”

4 Gei digaula ga helekai, “Nia silber be nia goolo e deemee di haga donu di lodo huaidu i mehanga o gimaadou mo di madahaanau o Saul, gei gimaadou hogi hagalee hiihai e daaligi tangada Israel.”

David ga heeu, “Malaa, gei goodou e hai bolo aha, dehee dagu mee gaa hai adu gi goodou?”

5 Gei digaula ga helekai, “Saul gu hiihai e daaligi gimaadou gi daha, deai tangada e dahi i gimaadou e mee di mouli i lodo Israel. 6 Malaa, goe gaamai gi gimaadou nia daane dogohidu ala go di hagadili ni Saul, gei gimaadou ga daudau digaula gi nua i mua o Dimaadua i Gibeah, go di guongo a Saul, di king dela ne hili aga go Dimaadua.”

Gei di king ga helekai gi digaula, “Au ga gowadu gi goodou digaula.”

7 Idimaa di hagababa dabu dela ne hai go David mo Jonathan i nau mehanga, David guu daa di tama a Jonathan dela go Mephibosheth, dono damana madua go Saul.* 8 Gei mee gaa lahi a Armoni mo Mephibosheth, nia dama daane dogolua a Rizpah, tama ahina Aiah, ne haanau ang gi Saul, gaa kae labelaa nia dama daane dogolima a tama ahina Saul go Merab ne haanau ang gi Adriel, tama ni Barzillai, tangada o Meholah.* 9 David gaa wanga digaula gi digau Gibeon, gei digaula ga daudau gi nua digau aanei i hongo di gonduu dela i mua nia golomada o Dimaadua. Digaula huogodoo dogohidu aalaa la guu mmade hua tolongo e dahi. Di madagoaa dela ne daaligi ai digau aanei la taamada o di madagoaa dela e hai ai taugai ‘barley’.

10 Di lodo hege a Saul go Rizpah, tama ahina ni Aiah gaa kae di gahu lodo huaidu gaa hai dana hale hagamalu ia i hongo di hadugalaa i di gowaa dela ne mmade ai digaula, gaa noho i golo taamada di laangi dela e hadi ai taugai gaa dae loo gi di laangi e doo ai di uwa. I di aa, gei mee e huiahi nia manu maangi ala e togo gi digau mmade, gei di boo gei mee e huiahi nia manu lodo geinga.

11 Di madagoaa a David ne longo di hai o Rizpah tama ahina Aiah dela e hai, 12 mee gaa hana ga gaamai nia iwi Saul mo dana dama go Jonathan mai i digau Jabesh i Gilead. (Ne gaiaa go digaula nia iwi aalaa i di gowaa dagadagabuli ai nia daangada i lodo di waahale go Beth-Shan, i di gowaa dela ne daudau ai nia huaidina a meemaa go digau Philistia i di laangi dela ne daaligi ai a Saul i hongo di Gonduu Gilboa).* 13 David ga gaamai nia iwi o Saul mo Jonathan mo nia iwi digau dogohidu ala ne daudau i di gowaa deelaa. 14 Gei digaula gaa danu nia iwi o Saul mo Jonathan i lodo taalunga tamana a Saul, go Kish i lodo Zela, i tenua a Benjamin, digaula guu hai huogodoo nia mee o di king ne haga noho. Ga nomuli hua, gei God ga longono Ia nia dalodalo o digau o tenua deelaa.

Tauwa ang gi digau Philistia llauehe

(1-Chronicles 20.4-8)

15 Tauwa labelaa e hai i mehanga digau Philistia mo digau Israel. David mo ana gau dauwa gaa hula e heebagi gi digau Philistia, gei David gu duadua huoloo. 16 Tangada damanaiee o Philistia, dono ingoo go Ishbi-Benob, e dagidagi dana daalo baalanga mmee, e daamaha i nia pauna e hidu mo di baahi, e daahi dana hulumanu dauwa hoou, gei mee e maanadu bolo ia e mee di daaligi a David. 17 Gei Abishai, tama Zeruiah, ga hagamaamaa a David, ga heebagi gi taane damana deelaa, ga daaligi a mee gii made. Digau dauwa a David gaa hai ang gi David bolo mee gii hai dana hagababa bolo ia gi hagalee hana madalia digaula gi tauwa labelaa. Digaula ga helekai, “Goe dela go di hagadagadagagee o Israel, gimaadou hagalee hiihai bolo goe gi hagalee i madau baahi.”*

18 I muli di mee deenei, tauwa labelaa ne hai ang gi digau Philistia i Gob, i di madagoaa Sibbecai mai Hushah ne daaligi taane damanaiee dono ingoo go Saph.

19 Tauwa labelaa ne hai ang gi digau Philistia i Gob, gei Elhanan, tama ni Jair mai Bethlehem, gu daaligi a Goliath tangada o Gath, taalo a maa la koia e maadolu be di laagau o di waga llanga mala.

20 Tauwa labelaa ne hai i Gath, di gowaa dela iai taane damanaiee e hiihai huoloo bolo ia e heebagi. Mee ono lima e dagi ono ono madaalima, mo ono madaawae labelaa. 21 E heebagi gi digau Israel aalaa, gei Jonathan, tama ni tuaahina daane o David dono ingoo go Shammah gu daaligi a mee.

22 Digau dogohaa aanei ala go di madawaawa o digau llauehe o Gath, ne daaligi gi mmademmade go David mo ana gau dauwa.

22

Taahili David i dono aali

(Pisalem 18)

1 David ne daahili ang gi Dimaadua nia helekai o dana daahili deenei i di madagoaa Dimaadua ne benebene mai ia gi daha mo ono hagadaumee huogodoo, mo Saul:

2 Dimaadua la go dogu Madaloohi,

go Mee go dogu Abaaba Maaloo.

3 Dogu God la go dogu Madaloohi,

e bala ginai au.

Mee e abaaba au gadoo be di mee abaaba.

Mee e daa mai au gi daha, ga benebene au.

Go Mee go dogu Dangada Hagamouli.

Mee e madamada humalia i di au,

gei e abaaba au gi daha mo nia mee huaidu.

4 Au e haga gahi Dimaadua,

gei Mee ga daa mai au gi daha mo ogu hagadaumee.

Hagaamuina Dimaadua!

5 Nia beau o di made gu i dogu baahi.

Nia beau hagamadagudagu dangada gu hagaholi au.

6 Nia manuu o di made gu i dogu baahi.

Taalunga la guu lawa di hele au.

7 I lodo dogu haingadaa, gei au gu haga gahi Dimaadua.

Au gu haga gahi dogu God

bolo Mee gi hagamaamaa ina mai au.

Mee gu longono Ia dogu lee mai i lodo dono Hale Daumaha.

Mee gu longono Ia dagu dangi anga i dogu hagamaamaa.

8 Henuailala guu bole gu lullulu mo di ngalungalua.

Di hagamau o di langi gu ngalua,

gu bolebole i di hagawelewele o God.

9 Di huiahi e buu mai i lodo ono mada uhi.

Di ahi e ulaula mo nia malala gaa

e ulu mai i lodo o dono ngudu.

10 Mee guu huge di langi gu haneia.

Nia gololangi luuli la gu i lala ono babaawae.

11 Mee gu maangi iha

i hongo dono dangada di langi e hai ono bakau.

Mee gu maangi i hongo nia bakau o di madangi.

12 Mee gu abaaba Ia gi di bouli.

Nia gololangi maadolu gu honu wai

gu haganiga i dono gili.

13 Nia malala gaa e haga ula go di ila i ono mua.

14 Dimaadua la ga helekai dono lee e ngoloolo

gadoo be di atili i lala di langi.

Di lee o di God Koia e Aamua la guu hai.

15 Mee guu puu ana amu maalei

e hagamadagudagu ai ono hagadaumee.

Mee gu waluwalu digaula gi di gaagaa o di ila.

16 Tua di baba o di moana gu gila aga,

di hagamau o henuailala gu gila aga labelaa,

i di madagoaa o Dimaadua gu hagawelewele

gi ono hagadaumee,

Mee gu haga hohooho i dono hagawelewele.

17 Dimaadua gu daahi iha dono lima i di langi gaa kumi au.

Mee gu hudi aga au gi daha mo tua o di moana.

18 Mee gu haga dagaloaha au gi daha

mo ogu hagadaumee maaloo dangihi,

mo digau huogodoo ala e hudiou mai gi di au.

Digaula gu maaloo i di au.

19 Digaula gu hai dauwa mai gi di au

i dogu madagoaa ne tale gi di haingadaa,

gei ogo Dimaadua gu hagamaamaa au.

20 Mee gu hagamaamaa mai au i lodo ogu haingadaa,

gu haga dagaloaha au,

i dono manawa tene mai gi di au.

21 Dimaadua e dugu mai dogu hagahumalia,

i di au e hai nia mee ala e donu.

Mee e hila mai gi di au,

i di au e dei ogu huaidu ai.

22 Au gu hagalongo gi nia haganoho o Dimaadua.

Au digi huli gi daha mo dogu God.

23 Au gu haga gila aga ana haganoho huogodoo.

Au digi de hagalongo gi ana helekai.

24 Mee e iloo Ia dogu madammaa,

i dagu hai dela e haga mogowaa au

gi daha mo nia hegau hai hala.

25 Dimaadua e dugu mai dogu hagahumalia,

i dagu hai nia mee ala e donu.

Mee e iloo Ia bolo au deai ogu huaidu ai.

26 Meenei Dimaadua,

Goe e manawa dahi ang gi digau

ala e manawa dahi adu gi di Goe.

Goe e manawa lamalia ang gi digau ala guu dohu anga.

27 Goe e manawa madammaa ang gi digau

ala e manawa madammaa,

gei goe e hai baahi ang gi digau ala e hai nia mee huaidu.

28 Goe e haga dagaloaha digau ala e hila gi lala,

gei e haga lligi digau ala e manawa hagamuamua.

29 Meenei Dimaadua, Goe go dogu haga maalama.

Goe gu daa gi daha di bouli mo au.

30 Goe e hagamaaloo aga au

bolo gii mee di hai dagu dauwa ang gi ogu hagadaumee.

Goe e dugu mai gi di au di mogobuna

bolo gi aali au i nadau abaaba hai dauwa.

31 Di God deenei e humalia huoloo

go dono hai ana mee huogodoo.

Ana helekai e mee di gana ginai gidaadou!

Mee e hai gadoo be di mee abaaba ang gi digau huogodoo

ala e halahala nadau hagaloohi ang gi de Ia.

32 Ma di God labelaa i daha mo Dimaadua ai!

Ma go Mee dela go tadau God dela go tadau dangada daa.

33 Di God deenei la go dagu gowaa maaloo e bala ginai au,

gei e hai di ala dela e haele iei au gii baba.

34 Mee e dugu mai ogu wae e lele iei au gii mau,

bolo gii lele au gadoo be di ee,

gei e madamada humalia i di au i hongo nia gonduu.*

35 Mee e haga wouwou ogu lima ang gi di hai dauwa,

ogu lima guu mee di haga biga di maalei dela e maaloo.

36 Meenei Dimaadua, Goe dela e loohi au,

gei e haga dagaloaha mai au.

Dau hagamaamaa la gu haga madamada au.

37 Goe dela gu duuli au

bolo gi dee tale gi lodo ogu haingadaa,

gei au digi hinga loo.

38 Au e waluwalu ogu hagadaumee ga haga magedaa digaula.

Au hagalee noho loo gaa dae loo gi digaula gaa mmade.

39 Au gaa kili digaula huogodoo gi lala,

gi deemee di nadau tuu aga.

Digaula guu too gi lala ogu babaawae.

40 Goe dela e hai au gi maaloo

bolo gii mee au di hai dagu dauwa,

gei e hai au gi aali i ogu hagadaumee.

41 Goe e hai ogu hagadaumee la gii llele gi daha mo au.

Au e daaligi gii odi digau

ala nogo hagadugina e ginaadou au.

42 Digaula e halahala di nadau hagamaamaa,

gei deai tangada e haga dagaloaha digaula ai.

Digaula e haga gahi Dimaadua,

gei Mee digi helekai gi di haga gahi digaula.

43 Au e beehi digaula gei digaula guu hai gadoo

be nia gelegele gohu o henuailala.

Au e dagadagahi digaula,

gadoo be au ma ga dagadagahi

nia gelegele waiwai ala i hongo nia ala.

44 Goe dela gu haga dagaloaha mai au gi daha

mo agu daangada ala e hai baahi mai gi di au.

Kooe ne haga noho au bolo e dagi nia henua.

Digau ala digi iloo eau

la guu hai agu gau hai hegau dangi nei.

45 Digau mai i daha e pala iha gi lala gi ogu mua.

Digaula e limalima hua e hagalongo mai,

i di nadau longono ginaadou dogu lee.

46 Digaula la gu hagalee manawa maaloo,

gu ulu iha gi daha mo lodo nadau waahale maaloo

mo di polepole.

47 Dimaadua e mouli!

Di hagaamu ang gi dogu Dangada Daa!

Goodou hagadele ina nia mahi o God

dela gu haga dagaloaha au!

48 Ma go God dela ne hai au gi aali i ogu hagadaumee.

Ma go Mee dela ne hai nia henua

la gii noho i lala ogu mogobuna.

49 Ma go Mee dela gu haga dagaloaha mai au

gi daha mo ogu hagadaumee.

Meenei Dimaadua, Goe e hila mai

bolo gi aali au i ogu hagadaumee,

gei e duuli au gi daha mo digau

ala e hai baahi mai gi di au.

50 Deenei laa, meenei Dimaadua,

au e hagaamu huoloo Goe i mehanga nia henua llauehe.

Au e daahili e haga hagaamu do ingoo.*

51 Dimaadua e dugu ang gi dana king di aali.

Mee e haga gida anga dono aloho dee odi

gi dono dangada dela ne hili,

ang gi David mo dono hagadili

gaa hana hua beelaa, dono hagaodi ai.

23

Nia helekai muliagina a David

1 David go tama a Jesse, go taane a God dela ne haga gila aga. Mee ne hili go di God o Jacob belee hai di king, gei ne dili nia daahili gi Israel. Deenei di hagaodi o nia helekai muliagina a David ala ne hai:

2 Di Hagataalunga o Dimaadua dela e haga helehelekai au.

Nia hagahonu o ana helekai aanei i di gili ogu malau ngudu.

3 Di God o Israel gu helekai,

di Madaloohi o Israel gu helekai mai gi di au boloo,

“Di king dela e dagi i di tonu,

dela e dagi gei e hagalaamua a God,

4 mee e hai gadoo be di maahina o di laa

dela ma gaa hobo luada i di laangi

dela e dei ono gololangi ai.

Mee e hai be di laa dela e haga madamada

nia geinga o lodo henua i muli di uwa.”

5 Deenei di hai a God

dela gaa hila mai ai gi ogu hagadili,

idimaa, Mee gu hai mai dana hagababa hagalee mooho,

di hagababa dela e hagalee huli.

Ma go di mee deenei dela e hiihai ginai au.

Deenei di mee dela gaa hai dogu aali.

Malaa, God la koia ga haga gila aga di maa.

6 Gei ogo digau huaidu

le e hai be nia geinga duduia ala e kili gi daha,

e deemee di bili ginai tangada gi ono lima.

7 Tangada dela e bili gi nia maa

e hai hegau gi di baalanga be di amu daalo,

nia maa gaa wwele hagatau.

Digau dauwa maaloo a David

(1-Chronicles 11.10-41)

8 Aanei nia ingoo o digau dauwa a David maaloo: Togo dahi go Josheb-Basshebeth tangada o Tachemon, tagi ni “Digau Dogodolu”. Mee ne heebagi gi dana daalo gi nia daane e walu lau (800), ga daaligi digaula gii mmade i tauwa hua e dahi.

9 Togo lua i “Digau Dogodolu” maaloo go Eliaser tama a Dodo, tangada i di madahaanau o Ahohi. Di laangi e dahi, gei mee ginaua mo David gu heebagi gi digau Philistia ala ne dagadagabuli belee heebagi gi digau Israel. Digau Israel guu llele gi daha, 10 gei mee e duu hua igolo, ga heebagi gi digau Philistia, gaa dae loo gi dono lima gu mau dangihi gi dana hulumanu dauwa gu deemee di diiagi. Dimaadua gu aali i di laangi deelaa i nia mahi aamua. I muli hua teebagi deelaa, gei digau Israel ga loomoi gi muli gi di gowaa dela nogo iei Eliaser, ga hagabudu mai nia goloo dauwa o digau ala ne mmade.

11 Togodolu o “Digau Dogodolu” maaloo go Shammah, tama ni Agee tangada o Harar. Digau Philistia gu dagabuli i Lehi, di gowaa dela iai di hadagee golee laagau, gei digau Israel guu llele gi daha mo digau Philistia, 12 gei Shammah guu duu hua igolo gi mau dangihi i dono lohongo, e abaaba di gowaa deelaa, gei mee gu daaligi digau Philistia aalaa. Dimaadua gu aali i di laangi deelaa i nia mahi aamua.

13 Hoohoo gi di madagoaa e daamada e hadi ai taugai, digau dogodolu mai i “Digau Dogo Motolu” gaa hula gi di gowaa di bongoo hadugalaa Adullam, di gowaa dela e noho ai a David, gei di buini dauwa o Philistia nogo noho i nadau hale laa i di gowaa mehanga gonduu i Rephaim. 14 Di madagoaa deelaa, gei David e noho i hongo tama gonduu gu abaaba, gei digau Philistia guu noho i Bethlehem. 15 David gu hidihidi huoloo, ga helekai, “Au gu hiihai huoloo bolo tangada gii hana gi gaamai hunu wai e inu iei au, mai i di monowai dela i di ngudu di bontai di abaaba o Bethlehem!” 16 Digau dauwa maaloo dogodolu aalaa gaa hula laa lodo di waahale laa o digau Philistia, ga udu mai nadau wai i di monowai deelaa, ga gaamai gi David, gei David digi inu nia maa, gaa dui hua gi lala bolo e hai tigidaumaha ang gi Dimaadua. 17 Gei mee ga helekai, “Meenei Dimaadua, au e deemee di inu nia wai aanei! Maa nei bolo au ga inu nia maa, gei au e ala be au ne inu nia dodo o digau dogodolu aanei ala ne de hagahuodia nadau mouli i lodo di hagalliga di haingadaa!” Malaa, gei mee digi inu nia wai aalaa.

Aanei nia hai haga goboina huoloo ala ne hai go “Digau Dogodolu” maaloo aanei.

18 Abishai tuaahina daane o Joab (di nau dinana go Zeruiah) go mee dela e dagi “Digau dauwa Maaloo e Motolu”. Mee ne heebagi gi dana hulumanu dauwa gi nia daane e dolu lau (300), gu daaligi digaula huogodoo guu mmade, gei mee guu dele humalia dono longo i baahi “Digau Dogo Motolu”. 19 Go mee dela guu gila i “Digau Dogo Motolu” aalaa, gei mee guu hai di tagi ni digaula, gei mee hagalee loo e maaloo be “Digau Dogodolu”.

20 Benaiah tama ni Jehoiada mai i Kabzeel, la tangada dauwa labelaa e dau, guu hai labelaa ana mee hagagoboina huoloo. Mee gu daaligi nia daangada maaloo dogolua o Moab. Di laangi e dahi gei mee ne ulu gi lodo di bagungoo i di madagoaa ‘snow’, ga daaligi dana laion i golo. 21 Mee gu daaligi labelaa taane damanaiee o Egypt e dagidagi dana daalo. Benaiah ga heebagi gi mee, e heebagi gi tugidugi, gaa dada taalo i di lima o maa, ga daaligi a mee gi taalo deelaa. 22 Aanei nia mee hagagoboina a Benaiah ne hai, tangada e dahi i “Digau Dogo Motolu”. 23 Mee e maaloo huoloo i baahi digaula, gei hagalee loo e maaloo be “Digau Dogodolu”. David gaa dugu ang gi mee gi dagia digau ala e madamada humalia di hale king.

24-39 Hunu gau i “Digau Dogo Motolu” aanei:

go Asahel, tuaahina daane o Joab,

Elhanan, tama ni Dodo mai Bethlehem,

Shammah mo Elika, nia daangada mai Harod,

Helez, tangada mai Pelet,

Ira, tama ni Ikkesh tangada mai Tekoa,

Abiezer, tangada mai Anathoth,

Mebunnai, tangada mai Hushah,

Zalmon, tangada mai Ahoh,

Maharai, tangada mai Netophah,

Ittai, tama ni Ribai tangada mai Gibeah i Benjamin,

Benaiah, tangada mai Pirathon,

Hiddai, tangada mai nia gowaa mehanga gonduu ala e hoohoo gi Gaash,

Abialbon, tangada mai Arabah,

Azmaveth, tangada mai Bahurim,

Eliahba, tangada mai Shaalbon,

Nia dama daane a Jashen,

Jonathan,

Shammah, tangada mai Harar,

Ahiam, tama daane Sharar, tangada mai Harar,

Eliphelet, tama daane o Ahithophel tangada mai Gilo,

Hezro, tangada mai Carmel,

Paarai, tangada mai Arab,

Igal, tama daane Nathan tangada mai Zobah,

Bani tangada mai Gad,

Zelek, tangada mai Ammon,

Naharai, tangada mai Beeroth, tangada e dagidagi nia goloo dauwa a Joab,

Ira mo Gareb nia daangada mai Jattir,

Uriah, tangada o Hittite.

Digaula digau dauwa dogo motolu maa hidu huogodoo.

24

David e hihi digau o dono henua

(1-Chronicles 21.1-27)

1 Di madagoaa labelaa, gei Dimaadua gu hagawelewele gi digau Israel, gei Mee gaa hai a David gi haga haingadaa ina digau Israel. Dimaadua ga helekai gi David, “Hana, daulia digau Israel mo Judah.” 2 David ga helekai gi Joab, dana dagi aamua o dana llongo dauwa, “Goe mo au gau aamua, hula gi nia madawaawa Israel huogodoo, mai Dan i bahi i ngeia gaa tugi i Beersheba i bahi i ngaaga, daulia nia daangada huogodoo. Au e hiihai gi iloo nia daangada dogohia.”

3 Gei Joab ga helekai gi di king, “Meenei di king, Dimaadua la gi haga dogologo mai digau Israel nia holongo e lau gi nonua dangi nei, gei goe gii noho mouli gaa dae loo gi do gidee di gila aga o di manawa o Dimaadua. Malaa, e aha go di king dela e hiihai e hai di mee deenei?” 4 Di king gaa hai ang gi Joab mo ana gau aamua bolo digaula gi haga gila ina aga ana mee ala gu haganoho, gei digaula gaa hula gi daha mo mee, gaa hula gaa dau nia daangada Israel huogodoo.

5 Digaula guu hula laa lodo Jordan, ga haga duu aga di nadau waahale laa i baahi i ngaaga o Aroer, di waahale i lodo tungaalodo di gowaa baba, i lodo tenua go Gad. Nomuli, gei digaula ga hagatanga i golo, gaa hula gi baahi ngeia, gaa dau i Jazer, 6 gaa hula gi Gilead mo Kadesh, i lodo tenua o digau Hittite. Nomuli digaula gaa hula gi Dan, mai Dan ga lloo ia gi baahi dai, gaa dau i Sidon. 7 Nomuli gei digaula gaa hula gi baahi ngaaga gi di waahale maaloo go Tyre, ga lloo adu gi nia waahale huogodoo o digau Hivite mo Canaan, gaa dau i Beersheba dela e hagaodi gi muli, i baahi ngaaga o Judah. 8 Digaula gaa lloomoi labelaa gi Jerusalem i muli nia malama e hiwa ge e madalua laangi, i muli di nadau taele i tenua deelaa hagatau. 9 Digaula ga haga iloo ang gi di king togologo o nia daane ala e mee di hai digau dauwa: Nia daane e walu lau mana (800,000) i Israel, mo nia daane e lima lau mana (500,000) i Judah.

10 I muli hua David gu iloo ia nia hulu daangada, gei mee gu lodo huaidu huoloo, ga helekai gi Dimaadua, “Au guu hai dagu mee hala damanaiee, i di mee deenei ne hai. Meenei, Goe dumaalia mai gi di au, idimaa au gu ihala, au guu hai tegau be tangada boiboi.”

11-12 Dimaadua ga helekai gi Gad, soukohp ni David, “Hana gi David, bolo gi heia nia hilihili e dolu. Au ga haga gila dana mee dela ga hilihili aga.” Luada dono daiaa, i muli o David ne ala aga, 13 Gad gaa hana gi baahi o mee ga hagi anga gi mee nia helekai a Dimaadua, ga heeu adu gi David, “Malaa, dehee dau mee ga hilihili aga: Nia ngadau e dolu e hai tau magamaga i lodo do henua, be nia malama e dolu e lellele hagammuni iei goe i o hagadaumee, be taumagi e hagadau i lodo nia laangi e dolu i lodo do henua? Goe gi hagabaubau ina ga hagadae mai gi di au dau mee dela gu hilihili, gei au ga hagadae gi Dimaadua.”

14 David ga helekai, “Au guu noho i lodo di haingadaa damanaiee! Au hagalee hiihai e kae di hagaduadua mai baahi nia daangada. Dimaadua gi bida hagaduadua ina gidaadou, idimaa go Mee dela e honu i tumaalia.” 15 Malaa, Dimaadua ga dugu ia di taumagi e hagadau gi hongo tenua Israel, e daamada luada di laangi deelaa gaa dau adu gi di laangi dela gu hagailongo. Digau Israel e mada hidu mana (70,000) ne mmade, mai Dan i bahi i ngeia gaa tugi i Beersheba i bahi i ngaaga. 16 Di madagoaa o tangada di langi o Dimaadua belee dadaaligi digau Jerusalem, Dimaadua gaa huli dana mamaanadu dela bolo e hagaduadua nia daangada, ga helekai gi tangada di langi dela e dadaaligi digaula, “Guu lawa! Gu humalia hua!” Gei tangada di langi gu i di hale o Araunah, tangada o Jebus, i dana gowaa haga madammaa ‘wheat’.

17 David gaa mmada gi tangada di langi dela e dadaaligi nia daangada, gei mee ga helekai gi Dimaadua, “Au gu ihala. Ma ko au dela ne hai dagu ihala. Nia daangada la ne hai nadau aha ala gaa kae di hagaduadua? Goe hagaduadua hua ina au mo dogu madahaanau.”

18 Di laangi deelaa, Gad gaa hana gi David, ga helekai gi mee, “Goe hana gi di hale o Araunah i dana gowaa haga madammaa ‘wheat’, gaa bae dau gowaa hai tigidaumaha gi Dimaadua.” 19 David ga daudali hua nia mee a Dimaadua ala ne haganoho, gaa hana be nnelekai a Gad ala ne hai ang gi deia. 20 Araunah ga mmada ia gi lala, ga gidee ia di king mo ana gau oobidi ala e lloo aga gi deia, gei mee ga dogoduli gi lala i mua o David, 21 ga heeu adu, “Di king aamua la ga hanimoi gi kinei eiaha?”

David ga helekai, “Au gaa hui dau gowaa hagamadammaa au ‘wheat’, gaa bae dagu gowaa hai tigidaumaha gi Dimaadua, belee haga lawa ai taumagi deenei.”

22 Araunah ga helekai, “Meenei di king aamua, goe kae ina di maa, gei gi heia dau tigidaumaha dela e hiihai e hai kooe gi Dimaadua. Aanei nia kau ala belee hai tigidaumaha i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, mo aanei nia goloo hai hegau ai nia kau, mono laubaba e hagamadamma ai nia ‘wheat’ belee hai ai au dohomu.” 23 Araunah ga hagi anga gi di king nia goloo huogodoo belee hai dana tigidaumaha, mo di helekai gi di king, “Dimaadua go doo God gi haga gila ina dau tigidaumaha.”

24 Gei di king ga helekai, “Deeai, au e hui nia maa, au hagalee hai dagu tigidaumaha ang gi Dimaadua go dogu God i tigidaumaha dela digi mmae ginai au.” Gei mee gaa hui di gowaa haga madammaa ‘wheat’, mono kau gi nia silber e madalima. 25 Nomuli, gei mee gaa bae aga dana gowaa dudu tigidaumaha gi Dimaadua, gaa hai ana tigidaumaha dudu mo ana tigidaumaha hagadaubuni, gei Dimaadua guu hila ang gi ana dalodalo, ga haga lawa taumagi dela nogo hai i Israel.

* 1.10: 1-Samuel 31.1-6; 1-Chronicles 10.1-6

* 1.18: Joshua 10.13

* 2.2: 1-Samuel 25.42-43

* 2.4: 1-Samuel 31.11-13

* 3.9-10: 1-Samuel 15.28

* 3.14: 1-Samuel 18.27

* 4.4: 2-Samuel 9.3

* 4.10: 2-Samuel 1.1-16

* 5.5: 1-Kings 2.11; 1-Chronicles 3.4; 29.27

* 5.6: Joshua 15.63; Gabunga 1.21

* 5.20: Baal-Perazim, di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Di Tagi o di Haga bongoo”

* 6.2: Baalah i Judea di waahale dono ingoo labelaa go Kiriath-Jearim (1-Samuel 7.1)

* 6.2: Exodus 25.22

* 6.3: 1-Samuel 7.1-2

† 6.8: “Perez-Uzzah” di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Di hagaduadua o Uzzah”

* 6.11: 1-Chronicles 26.4-5

* 6.16: 1-Samuel 18.27; 2-Samuel 3.13-14

* 6.20: 1-Chronicles 16.43

* 7.12: Pisalem 89.3-4; 132.11; John 7.42; Acts 2.30

* 7.14: Pisalem 89.26-27; 2-Corinthians 6.18; Hebrews 1.5

* 7.16: Pisalem 89.36-37

* 7.23: Deuteronomy 4.34

* 7.25: Di ingoo o God deenei le e hai dono hadinga bolo “Yihowah di God dela e noho i baahi ana daangada”

* 8.13: Pisalem 60

* 8.18: “digau hai mee dabu” be go digau hagamaamaa

* 9.1: 1-Samuel 20.15-17

* 9.3: 2-Samuel 4.4

* 11.1: 1-Chronicles 20.1

* 11.21: Gabunga 9.53

* 12.1: Pisalem 51

* 12.12: 2-Samuel 16.22

* 12.13: Pisalem 51.1

* 12.25: Jedidiah, di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Tangada dela e aloho ai Dimaadua”.

* 13.37-38: 2-Samuel 3.3

* 14.17: 2-Samuel 19.27

* 16.1: 2-Samuel 9.9-10

* 16.3: 2-Samuel 19.26-27

* 16.22: 2-Samuel 12.11-12

* 19.16: 2-Samuel 16.5-13

* 19.24: 2-Samuel 9.1-13; 16.1-4

* 19.31: 2-Samuel 17.27-29

* 20.1: 1-Kings 12.16; 2-Chronicles 10.16

* 20.3: 2-Samuel 16.22

* 21.2: Joshua 9.3-15

* 21.7: 1-Samuel 20.15-17; 2-Samuel 9.1-7

* 21.8: 1-Samuel 18.19

* 21.12: 1-Samuel 31.8-13

* 21.17: 1-Kings 11.36; Pisalem 132.17

* 22.34: Habakkuk 3.19

* 22.50: Romans 15.9

1 King

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

1 KINGS

Tahi Beebaa King

Di haga modongoohia:

Tahi Beebaa King e duudagi mai di kai o nia king o Israel ala gu daamada mai nia Beebaa go Samuel. Malaa, di beebaa deenei e wwae dolu: (1) Di gila o Solomon ne hai di king o Israel mo Judah, mo di made o dono damana go David. (2) Di madagoaa nogo king go Solomon mo nia hegau ala ne hai go mee. Malaa, di mee dela koia e hagalabagau la go di haga duu aga di Hale Daumaha i Jerusalem. (3) Di wwae lua o Israel e hai ai Tenua Bahi i Ngeia mo Tenua Bahi i Ngaaga, mo di kai o nia king ala nogo dagi nia henua aanei, gaa dae mai gi di ngadau e walu lau madalima (850) i mua o Christ.

I lodo nia beebaa e lua go King, nia king ala e dagi nia henua e lua e hagamodu mai i nadau hagadonu a Dimaadua, gei di gila o tenua e goweinga hua di hagadonu. Gei di hai daumaha ang gi nia balu ieidu mo tee hagalongo e hidi mai di haingadaa. Nia king o Tenua Bahi i Ngeia huogodoo guu too i di hagamada, gei hunu king o Judah guu too labelaa i di hagamada, gei hunu king gu humalia hua.

I lodo Tahi Beebaa King e haga modongoohia nia soukohp Dimaadua, aalaa digau e manawa maaloo e pono a God, e helehelekai gi nia daangada gi hudee daumaha ang gi nia balu ieidu, gei gi hudee de hagalongo gi God. Di kai o Elijah e hagalabagau labelaa mo dono hagamada gi nia gau hai hegau dabu o Baal (1-King 18).

Di hagahonu o di beebaa deenei

Di hagalawa di madagoaa David (1.1—2.12)

Solomon ne hai di king (2.13-46)

Di madagoaa Solomon (3.1—11.43)

a. Nia ngadau nomua (3.1—4.34)

b. Di haga duu di Hale Daumaha (5.1—8.66)

c. Nia ngadau nomuli (9.1—11.43)

Di wwae lua o tenua (12.1—22.53)

a. Di hai baahi o nia madawaawa ala i bahi i ngeia (12.1—14.20)

b. Nia king o Judah mo Israel (14.21—16.34)

c. Di soukohp go Elijah (17.1—19.21)

d. Di king o Israel go Ahab (20.1—22.40)

e. Di king go Jehoshaphat o Judah mo di king go Ahaziah o Israel (22.41-53)

1

Di King David gu madumadua

1 Di king go David gu madumadua, ma e aha maa mee guu gahu gi nia tei e logo, geia e magalillili hua igolo. 2 Malaa, nia gau hai hegau a maa ga helekai, “Meenei tagi di madau king, dumaalia mai gimaadou ga halahala tama ahina e noho i do baahi e benebene goe. Mee e kii gi hoohoo adu gi di goe gi mahanahana goe.” 3 Digaula ga halahala di nadau dama ahina madanga i lodo digau Israel, gaa gida Abishag tangada o Shunem, ga laha mai a mee gi di king. 4 Tama ahina deenei e madanga huoloo, e ngalua e benebene hagahumalia di king, gei ogo di king hagalee haga puni ang gi mee.

Adonijah e hiihai e hai di king

5 Adonijah, tama daane a David mo dono lodo go Haggith, gaa bida hagamaanadu bolo ia gaa hai di king. Mee ga hagatogomaalia ana waga dauwa hongo henua mo nia hoodo, mo nia daane e madalima ala belee llele i ono mua.* 6 I di waalooloo o dono mouli, gei dono damana digi aago ina a mee, be e wou gi mee. Mee taane madanga huoloo, gei tinana o maa ne haanau a mee i muli o Absalom. 7 Mee gu helehelekai gi Joab, go tama daane a Zeruiah, mo Abiathar tangada hai mee dabu, gei meemaa guu donu bolo ginaua ga hagamaamaa a mee. 8 Gei ogo tangada hai mee dabu go Zadok, mo Benaiah tama daane a Jehoiada, Nathan di soukohp, Shimei mo Rei mo nia madaloohi a David digi madalia a Adonijah.

9 Dahi laangi hua, gei ogo Adonijah ga tigidaumaha ana siibi, kau daane mo nia damaa kau pedi i di Hadu go Zoheleth, e hoohoo gi di Monowai Uwa aga go En-Rogel. Mee gu haga gahi mai nia dama daane a King David ala i golo, mono dagi aamua ala mai di madawaawa Judah, bolo gi lloomoi gi tagamiami tigidaumaha deenei. 10 Malaa, gei mee digi gahi mai dono duaahina daane go Solomon, be go soukohp Nathan, be go Benaiah, be go nia madaloohi o di king.

Solomon gaa hai di king

11 Gei Nathan gaa hana gi Bathsheba, tinana o Solomon, ga heeu gi mee, “Goe digi longono bolo tama daane a Haggith go Adonijah guu hai bolo ia gaa hai di king? Gei di King David e de iloo ia!* 12 Maa goe e hiihai e haga dagaloaha do mouli mo di mouli dau dama daane go Solomon, gei au ga hagi adu gi di goe, 13 bolo gii hana gi King David, heeu gi mee, ‘Meenei tagi di king, goe digi hai dau hagababa hagamodudahi mai gi di au bolo dagu dama daane go Solomon gaa kae do lohongo king? Ma ne hai behee, dela Adonijah guu hai di king?’ ” 14 Nathan ga duudagi adu ana helekai boloo, “Do madagoaa dela e leelee goolua mo King David, au ga ulu adu e hagadootonu au helekai.”

15 Bathsheba gaa hana ga heetugi gi di king i dono gowaa dela e moe ai. Mee gu madumadua huoloo, gei Abishag tama ahina mai Shunem e benebene a mee. 16 Bathsheba gaa bala loo gi lala i mua di king, gei mee ga heeu, “Goe e hiihai gi di aha?”

17 Gei mee ga helekai, “Meenei dogu dagi, goe ne hai dau hagababa maaloo mai i di ingoo o Dimaadua go doo God bolo dagu dama daane go Solomon gaa hai di king i oo muli, e pono do lohongo. 18 Gei Adonijah guu hai di king, gei goe dela digi iloo. 19 Mee guu hai dana tigidaumaha gi nia kau daane e logo, mono siibi, mono damaa kau daane pedi, gei mee gu gahi mai au dama daane ala i golo gi tagamiami, mo Abiathar, tangada hai mee dabu, mo Joab go tagi o au gau dauwa. Gei mee digi gahi a Solomon go dau dama daane. 20 Meenei dogu dagi go di king, digau Israel huogodoo e tali adu goe be di ma koai dela ga haga modongoohia kooe bolo dela gaa kae do lohongo king. 21 Maa goe ga hagalee haga modongoohia, gei goe gaa made, gei dagu dama daane go Solomon mo au gaa hai nia hagadaumee ni mee.”

22 Mee e hai ana helekai hua igolo, gei Nathan gaa dau. 23 Digaula ga hagi anga gi di king, “Soukohp Nathan la guu dau.” Malaa, mee gaa hana gi mua di king, gaa bala gi lala loo. 24 Nathan ga helekai, “Meenei tagi di king, goe gu haga iloo bolo ma go Adonijah dela gaa kae do lohongo king? 25 Dangi nei, gei mee guu hana guu hai dana tigidaumaha gi nia kau daane e logo, nia siibi mono damaa kau daane pedi. Mee gu gahi au dama daane huogodoo, mo Joab di tagi o au gau dauwa, mo Abiathar tangada hai mee dabu, gei digaula e madalia a mee e hai di nadau hagamiami dolomeenei mo di wwolowwolo boloo, ‘Di king Adonijah gi mouli waalooloo!’ 26 Gei mee digi gahi au be go Zadok tangada hai mee dabu, be go Benaiah, tama a Jehoiada, be go Solomon. 27 Meenei, goe gu haga mogobuna nia mee aanei, gei goe digi hagi anga ina gi au gau hai hegau di hai o do manawa be di ma koai dela gaa pono do lohongo king?”

28 King David ga helekai, “Hai gi Bathsheba gi ulu mai gi lodo.” Gei mee ga ulu mai, gaa duu i mua o mee. 29 Gei David ga helekai gi mee, “Au e hai dagu hagababa adu gi di goe i di ingoo o Dimaadua dela e mouli, dela ne daa mai au gi daha mo ogu haingadaa huogodoo, 30 bolo dangi nei gei au ga daahi dagu hagababa dela ne hai adu gi di goe i di ingoo Dimaadua, go di God o Israel, bolo dau dama daane go Solomon gaa kae dogu lohongo king.”

31 Bathsheba ga dogoduli gaa bala loo gi lala i hongo di gelegele ga helekai, “Dogu dagi King David gi mouli waalooloo!”

32 Di King David ga gahi mai a Zadok, Nathan mo Benaiah. Di nadau ulu mai hua, 33 gei mee ga helekai gi digaula, “Lahia agu gau aamua dalia goodou. Heia dagu dama daane go Solomon gii hana i hongo dagu hoodo, hula dalia a mee gi dau loo i di Monowai Uwa aga go Gihon. 34 Deelaa di gowaa a Zadok mo Nathan ga hagatulu a mee i golo, e hai di king o Israel. Nomuli, gei goodou ga ili di labaa mo di wwolo boloo, ‘Di King Solomon gi mouli waalooloo!’ 35 Daudali mai a mee gi kinei i dono hanimoi e noho i dogu lohongo king. Go mee dela e pono dogu lohongo e hai di king, idimaa, ma go mee dela ne hilihili ko au belee dagi a Israel mo Judah.”

36 Benaiah ga helekai, “Nia mee aanei e hai gi kila aga, gei ogo Dimaadua go doo God gi haga mogobuna ina! 37 Gii hai be di hai a Dimaadua dela nogo madalia goe, meenei di king, gi madalia labelaa a Solomon, ge gi heia dono madagoaa king gi humalia laa hongo do madagoaa.”

38 Zadok, Nathan, Benaiah mo nia madaloohi di king gaa dugu a Solomon gi hongo di hoodo di king go David, gaa hula dalia a mee gi di Monowai Uwa aga go Gihon. 39 Zadok gaa kae dana lolo olib dela ne gaamai go mee i di Hale laa Hagamadagu, ga hagatulu a Solomon. Gei digaula ga ili nadau labaa, nia daangada huogodoo gaa wwolo boloo, “King Solomon gi mouli waalooloo!” 40 Nia daangada huogodoo ga daudali mai a mee gi muli, mo di wwolowwolo tenetene, mo di momoogo, mo di hai nadau daahili gi nia mee ngiingii iliili, gu longoaa huoloo, gu hagangalungalua di gelegele.

41 Di madagoaa hua o Adonijah mo ono ehoo ne lawa di nadau hagamiami, gei digaula ga longono di lee hagalongoaa. Joab ga longono hua eia di labaa, gei mee ga heeu, “Tadinga o di hagalongoaa deenei mai i di waahale le e hai bolo aha?” 42 I mua di haga lawa ana helekai, Jonathan, tama daane tangada hai mee dabu go Abiathar, ga dau mai. Adonijah gaa hai gi mee, “Hanimoi, idimaa goe tangada humalia, holongo goe e gaamai dau longo humalia.”

43 Jonathan ga helekai, “Deeai! Tadau dagi King David guu hai a Solomon gii hai di king. 44 Mee gu hagau a Zadok, Nathan, Benaiah mo nia madaloohi di king bolo gii hula madalia a mee. Digaula guu hai a mee gii hana i hongo di hoodo di king, 45 gei ogo Zadok mo Nathan gu hagatulu a mee i taalinga di Monowai Uwa aga go Gihon. Gei digaula guu hula gi lodo di waahale go Jerusalem mo di wwolowwolo tenetene, gei nia daangada gu hagalongoaa huoloo i di nadau tenetene. Deelaa di hagalongoaa dela e hagalongo ginai goodou. 46 Solomon la guu hai di king dolomeenei. 47 Gei ogo nia gau aamua guu hula labelaa gi baahi o tadau dagi go King David, gu helekai boloo, ‘Doo God gi heia a Solomon gi koia e aali i di goe, gei dono madagoaa gi haadanga lamalia labelaa i do madagoaa.’ Gei ogo di King David gu bala gi lala i hongo dono moenge, ga daumaha, 48 ga dalodalo boloo, ‘Gidaadou gi hagaamuina Dimaadua go di God o Israel dela ne hai tangada i dogu hagadili gii pono dogu lohongo king dangi nei, gei ne daahi dogu mouli gi gidee au di mee deenei!’ ”

49 Digau huogodoo ala ne gahi mai go Adonijah la gu mmaadagu, guu tuu gi nua guu hula, tei gii hana i deia. 50 Gei ogo Adonijah gu madagu huoloo i Solomon, guu hana gi di Hale laa Hagamadagu, guu kumi nia madaagoo o di gowaa dudu tigidaumaha. 51 King Solomon ga longono bolo Adonijah gu madagu huoloo mo di kumi nia madaagoo o di gowaa dudu tigidaumaha, mo di helekai, “Au e hiihai bolo King Solomon gii hai dana hagababa mai gi di au dolomeenei, bolo ia hagalee daaligi au gii made.”

52 Solomon ga helekai, “Maa ia e donu, gei au hagalee loo e bili gi dahi ngaahulu i dono libogo. Maa deeai, geia gaa made.” 53 King Solomon gaa hai gi ana daangada gi laha mai a Adonijah i di gowaa dudu tigidaumaha. Adonijah la gaa hana gi baahi di king, ga bala gi lala i mua o mee, gei ogo di king ga helekai gi mee, “Hana gi doo hale.”

2

Di boloagi a David ang gi Solomon

1 Di madagoaa David dela gu hoohoo gaa made, gei mee ga gahi mai dana dama daane go Solomon, gaa hai ana helekai haga muliagina boloo, 2 “Dogu madagoaa e made iei au la gu hoohoo mai. Goe gi hagadagadagagee mo di manawa maaloo, 3 mo di hai nia mee a Dimaadua go doo God ala e hai bolo goe gi heia. Hagalongo gi ana haganoho huogodoo mo ana helekai ala guu hihi i lodo Nnaganoho a Moses, gei au mee huogodoo ala ma gaa hai mo nia gowaa huogodoo ala ma gaa hana ginai goe, le e kila humalia. 4 Maa goe ga hagalongo gi Mee, Dimaadua la ga haga gila dana hagababa dela ne hai mai bolo nia daangada mai i dogu hagadili gaa dagi Israel i di waalooloo o di nadau madamada humalia mo di nadau hagalongo gi ana helekai, mo di hagadonu i lodo nadau manawa mo nadau hagataalunga hagatau.

5 “Di mee e dahi i golo. Goe e langahia di hai a Joab dela ne hai mai gi di au i dana daaligi gii mmade nia dagi dauwa dogolua o Israel, go Abner, tama daane a Ner, mo Amasa, tama daane a Jether. Goe e langahia dana daaligi meemaa gii mmade i di madagoaa di aumaalia belee tala di hui o nau gau ala ne daaligi i di madagoaa tauwa. Mee ne daaligi gii mmade nia daangada nau huaidu ai, gei dolomeenei dana mee dela ne hai le e dau mai gi di au, gei au guu kae di hagaduadua gi dana hai dela ne hai.* 6 Goe gu modongoohia dau hai dela gaa hai, goe hagalee dugu a mee gi made hua i deia, gi daaligidia gii made.

7 “Gei goe gii hila ang gi nia dama daane Barzillai mai Gilead, mo di benebene digaula, idimaa, digaula ne hila mai gi di au i dogu madagoaa ne bala hagammuni i do duaahina go Absalom.*

8 “Tangada i golo go Shimei, tama daane a Gera, mai tama waahale go Bahurim i lodo tenua a Benjamin. Mee gu haga halauwa au i di laangi ne hana iei au gi Mahanaim. Dono heetugi mai gi di au i taalinga di monowai Jordan, gei au guu hai dagu hagababa e donu, bolo au hagalee daaligi a mee gii made.* 9 Gei goe hudee dumaalia gi mee bolo mee hagalee daaligi. Goe e iloo hua dau hai dela gaa hai gi mee. Goe hai loo gi daaligi a mee gii made.”

Di made o David

10 David ne made gaa danu i di Waahale o David. 11 Mee nogo hai di king o Israel i nia ngadau e madahaa, e dagi nia ngadau e hidu i Hebron ge nia ngadau e motolu maa dolu i Jerusalem.* 12 Solomon gaa pono dono damana go David, gaa hai di king, gei dono lohongo king gu haga duu aga gu maaloo.*

Di made o Adonijah

13 Adonijah, dono dinana go Haggith ne hana gi Bathsheba, tinana o Solomon. Bathsheba ga heeu, “Goe e hanimoi i di aumaalia?”

Adonijah ga helekai, “Uaa”, 14 ga helekai labelaa, “Au belee heeu dagu mee adu gi di goe.”

Bathsheba ga heeu, “Ma di aha?”

15 Adonijah ga helekai, “Goe e iloo bolo ma koau dela belee hai di king, gei digau Israel guu hai labelaa bolo au gaa hai di king. Gei di maa dela gu hai gee, ma go dogu duaahina dela guu hai di king gii hai be di manawa o God. 16 Au e hai dagu dangidangi adu dolomeenei; gei goe ga dumaalia mai hudee hagadagalili mai gi di au.”

Bathsheba ga heeu, “Ma di aha laa?”

17 Adonijah ga helekai, “Goe dumaalia mai, madau ina gi di King Solomon. Au e iloo bolo mee hagalee e dee hiihai di dugu adu gi di goe Abishag tama ahina mai Shunem e hai dogu lodo.”*

18 Bathsheba ga helekai, “E humalia hua. Au ga hagi anga la gi di king au helekai.”

19 Bathsheba gaa hana gi di king, ga helekai i di ingoo o Adonijah. Gei di king ga du gi nua gaa bala ia gi lala, gaa hai dana hagaaloho gi dono dinana. Gei di king gaa noho gi hongo dono lohongo king, ga helekai bolo gi gaamai labelaa di lohongo e noho ai di ahina i dono baahi gau donu. 20 Di ahina ga helekai, “Au dagu mee dulii i golo, gei goe ga dumaalia ga hagagila di maa.”

Di king ga heeu, “Tinana, ma di aha? Au hagalee bolo au e dee hiihai.”

21 Tinana ga helekai, “Goe dugua anga do duaahina Adonijah gii hai dono lodo gi Abishag.”

22 Di king ga heeu, “Goe e aha dela e madau mai Abishag gi dugu anga gi Adonijah gi lodo ginai? Goe hagalee ga madau mai labelaa di lohongo king gi wanga gi mee? E donu bolo mee go dogu duaahina madua, gei Abiathar tangada hai mee dabu mo Joab la ne huli mai i dono baahi!” 23 Gei Solomon gaa hai dana hagababa hagamodudahi i di ingoo Dimaadua, “God gi hagamaawa ina au gii made maa au hagalee hai Adonijah gi huia dono mouli i dana madau mai i di mee deenei! 24 Dimaadua ne haganoho au gi hongo di lohongo king o dogu damana go David. Mee ne daahi dana hagababa ga gaamai di lohongo king gi di au mo dogu hagadili. Au e hai dagu hagamodu ang gi di God mouli bolo Adonijah gi made hua dangi nei!”

25 King Solomon ga helekai gi Benaiah, tama daane Jehoiada, bolo gi daaligidia Adonijah, malaa, mee guu hana gu daaligi Adonijah guu made.

Di daa gi daha Abiathar mo di made Joab

26 King Solomon ga helekai gi tangada hai mee dabu go Abiathar, “Hana gi Anathoth, deelaa go do gowaa donu. Goe ne belee made, malaa au hagalee dumaalia bolo goe gi daaligidia gii made dolomeenei, idimaa goe dela nogo benebene Tebedebe o di Hagababa Dimaadua mo dau madalia dogu damana David mo dau madalia i ono haingadaa huogodoo.”* 27 Solomon gu daa gi daha Abiathar mo dono lohongo hai hegau dabu ang gi Dimaadua. Deenei di hagahonu nnelekai a Dimaadua ne hai i Shiloh di hai o Eli, tangada hai mee dabu mo dono hagadili.*

28 Joab gu longono nia mee ala ne hai. (Mee ne hagamaamaa Adonijah, gei hagalee go Absalom). Gei mee gaa lele gi di Hale laa Dimaadua dela e noho ai, gaa kumi nia madaagoo di gowaa dudu tigidaumaha ga daahi laa. 29 Di madagoaa di longo ne dau i di King Solomon bolo Joab guu hana gi di Hale Dimaadua, gu i baahi di gowaa dudu tigidaumaha, Solomon gu hagau dana dangada kae hegau gi heeu gi Joab be mee ne lele gi di gowaa dudu tigidaumaha eiaha? Joab ga helekai bolo ia ne hana gi baahi o Dimaadua i dono madagu i Solomon. Gei King Solomon ga hagau Benaiah gi daaligidia Joab gii made. 30 Benaiah gaa hana gi di Hale laa Dimaadua, ga helekai gi Joab, “Di king bolo goe gi hanimoi gi daha.”

Joab ga helekai, “Deeai, au e made hua i kinei.”

Benaiah gaa hana labelaa gi muli ga hagi anga gi di king nia helekai a Joab ne hai.

31 Solomon ga helekai, “Haga gila ina di manawa o maa, daaligidia a mee gii made, danu ina, malaa di hagadili o David hagalee hai mee gi di hala Joab ne hai, i dana daaligi gii mmade nia daane nadau ihala ne hai ai. 32 Dimaadua ga hagaduadua Joab dela ne daaligi gii mmade ana daangada digi hai nau mee hala, gei dogu damana David e de iloo. Joab ne daaligi ana daane dogolua gii mmade, nia daane ala e humalia i mee: go Abner tagi dauwa o Israel, mo Amasa, tagi dauwa o Judah. 33 Di hagaduadua o taaligi nia daangada gii mmade aanei le e dau ang gi Joab mo dono hagadili gaa hana hua beelaa. Dimaadua gaa wanga gi di hagadili o David ala ma gaa noho gi hongo di lohongo king ga aali i nia madagoaa huogodoo.”

34 Malaa, Benaiah guu hana gi di Hale laa Dimaadua, gu daaligi a Joab gii made, gei mee guu danu i dono gowaa danu i lodo di anggowaa. 35 Di king gaa hai a Benaiah gii hai tagi dauwa e pono di lohongo o Joab, gaa dugu a Zadok tangada hai mee dabu gi di lohongo Abiathar.

Di made o Shimei

36 Di king ga hai dana hegau gi Shimei gi hanimoi, ga helekai gi mee, “Hau ina doo hale i kinei i Jerusalem. Noho i lodo di maa, hudee hagatanga gi daha mo di waahale. 37 Maa goe gaa hana gi daha, gaa tugi i tama monowai go Kidron, gei goe gaa made. Doo made le e dau adu hua gi di goe.”

38 Shimei ga helekai, “Humalia huoloo, di gowaa aamua, au gaa hai gii hai be au helekai.” Gei mee gaa noho i Jerusalem i di madagoaa looloo.

39 Nia ngadau e dolu nomuli, gei nia hege dogolua Shimei gaa llele hagammuni gi daha gi baahi di king o Gath, go Achish tama daane a Maacah. Shimei gaa longo bolo meemaa i Gath, 40 gei mee ga hagauda dono lohongo gi hongo dana ‘donkey’ gaa hana gi di King Achish i Gath, e halahala ana hege. Mee gu gidee ia meemaa ga laha mai meemaa gi dono hale. 41 Solomon ga longono nia mee a Shimei ne hai, 42 gei mee ga hagau dana hegau gi Shimei, “Au ne hai goe gii hai dau hagababa i di ingoo Dimaadua bolo goe hagalee hana gi daha mo Jerusalem. Gei au gu hai adu i mua bolo maa goe gaa hai di maa, gei goe gaa made. E hai behee? Goe digi donu gi nia mee aanei? Goe digi hai bolo goe e hagalongo mai gi di au? 43 Goe ne aha dela ne oho dau hagababa ga de hagalongo gi dagu haganoho? 44 Goe guu donu humalia gi au mee hai hala huogodoo ne hai gi dogu damana David. Dimaadua ga gowadu gi di goe di hagaduadua i dau hai nia mee aanei. 45 Gei Mee ga hagahumalia au, ga madamada humalia i di lohongo King David gaa hana hua beelaa.”

46 Di king ga helekai gi Benaiah, gii hana gi daaligidia Shimei gii made. Di hai deenei, gei Solomon gu hai mee gi nia mogobuna hagatau.

3

Talodalo Solomon i di kabemee

(2-Chronicles 1.3-12)

1 Solomon gu buni anga gi di king o Egypt i dono hai dono lodo gi tama ahina a maa. Mee gu laha mai di ahina deelaa guu noho i di Waahale o David, gaa dae loo gi di haga lawa di hau o dono hale, mo di Hale Daumaha, mo di abaaba dela e haganiga Jerusalem. 2 Di Hale Daumaha e hagalaamua ai di ingoo Dimaadua la digi hauhia, gei ogo nia daangada e hai nadau tigidaumaha i nia gowaa dudu tigidaumaha ala i golo. 3 Solomon e aloho i Dimaadua mo di daudali nia helekai o dono damana go David, gei mee e daaligi ana manu, e hai ai tigidaumaha i nia gowaa dudu tigidaumaha ala i golo.

4 Dahi madagoaa hua, gei mee guu hana guu hai dana tigidaumaha i Gibeon, idimaa, deelaa di gowaa dudu tigidaumaha e kaedahi e dau. Mee ne hai ana tigidaumaha dudu e mana i golo i di madagoaa dela gu doo gi daha. 5 Di boo deelaa, gei Dimaadua gu haga gila gi mee i lodo di midi, ga heeu gi mee, “Ma di aha dela e hiihai ginai goe bolo e gowadu ko Au gi di goe?”

6 Solomon ga helekai, “Kooe dela ne haga modongoohia do aloho damanaiee gi dogu damana go David, dau dangada hai hegau. Mee gu humalia gu hagalongo ge manawa dahi adu gi di Goe. Goe gu haga modongoohia aga labelaa do aloho dee odi gi mee, mai i dau wanga gi mee dana dama daane e dagi i dono lohongo dangi nei. 7 Meenei Yihowah-God*, Kooe ne dugu mai bolo au e pono dogu damana e king, ma e aha maa au e dulii loo ge e de iloo di dagi. 8 Deenei au i baahi au daangada ala ne hili belee hai nia mee ni aau, digau dogologowaahee e deemee di dau. 9 Malaa, Goe gaamai gi di au di kabemee, gii mee di dagi au daangada i di tonu, mo di iloo di hai geegee i mehanga di humalia mo di huaidu. Maa deeai, dehee dagu hai gaa mee ai dagu dagi au daangada dogologowaahee aanei?”

10 Tagi la gu manawa tene huoloo gi Solomon dela ne hai dana dangidangi i di mee deenei, 11 ge Ia ga helekai gi mee, “Idimaa goe dela gu dangi mai gi di Au i di kabemee belee dagi au daangada i di tonu, ge hagalee go do mouli bolo gi waalooloo, be go nia maluagina, be go di mmade o hagadaumee, 12 malaa, Au gaa hai au mee ala ne dangi mai iei goe. Au ga gowadu gi di goe di kabemee mo di iloo mee laa hongo di kabemee o nia daangada ala mai namua ga huli mai gi dolomeenei, gaa huli gi muli. 13 Au ga gowadu gi di goe labelaa nia mee ala digi dangidangi iei goe mai gi di Au: Goe ga maluagina ga hagalaamua i di waalooloo o do mouli, laa hongo nia king ala i golo. 14 Maa goe ga daudali agu haganoho mo agu helekai, be di hai o do damana go David nogo hai, gei Au ga gowadu gi di goe di mouli waalooloo.”

15 Solomon ga ala aga, ga iloo ang gi deia bolo ma go Dimaadua dela nogo helehelekai ang gi deia i lodo di midi. Gei mee gaa hana gi Jerusalem gaa duu i mua Tebedebe o di Hagababa Dimaadua, gaa hai ana tigidaumaha dudu, mo nia tigidaumaha hagadaubuni ang gi Dimaadua, ga nomuli, gei mee gaa hai dana hagamiami ang gi ana gau aamua huogodoo.

Solomon e gabunga nia ahina dogolua

16 Dahi laangi hua, gei ogo nia ahina dogolua huihui nau huaidina ga lloomoi gi mua di King Solomon. 17 Tei meemaa ga helekai, “Meenei di king, gimaua mo di ahina deenei e noho i di hale e dahi, gei au ne haanau dagu dama daane, gei mee nogo i golo. 18 Nia laangi e lua i muli dagu dama ne haanau, gei mee ga haanau labelaa dana dama daane. Ma go gimaua hua dogolua ala i lodo di hale, deai tangada labelaa i golo ai. 19 Dahi boo hua, gei mee ga ihala hua gaa daga laa hongo dana dama, gaa beehi a mee guu made. 20 Gei mee ga ala aga boo, gaa lahi dagu dama daane dela i dogu baahi, gei au nogo kii, gaa lahi a mee gi dono hada kii, gei mee gaa dugu dana dama made i dogu hada kii. 21 Luada dono daiaa, gei au ga ala aga belee haga uu dagu dama, au ga mmada hua gei mee guu made. Au gaa mmada gii donu loo, gei di maa hagalee go dagu dama.”

22 Gei ogo di ahina dela i golo, ga helekai, “Deeai! Di tama dela e mouli la ni aagu, gei di mee made la ni aau!”

Gei ogo di ahina dela i mua, ga helekai, “Deeai! Di tama dela e made la ni aau, gei ogo di mee mouli la ni aagu!”

Meemaa ga lagamaaloo i mua di king.

23 Di King Solomon ga helekai, “Goolua dogolua e hai bolo di tama dela e mouli la ni aana, gei di tama made la ni mee dela i golo.” 24 Mee gaa hai bolo gi gaamai tulumanu, gei tulumanu la gu gaamai. 25 Gei mee gaa hai boloo, “Tuu dia lua di tama dela e mouli, wanga ina gi nia ahina e dagidahi meemaa.”

26 Tinana donu o tama deelaa gu aloho huoloo i dana dama daane, ga helekai gi di king, “Dumaalia mai meenei, hudee daaligidia di tama! Wanga ina gi mee!”

Gei di ahina dela i golo ga helekai, “Hudee gaamai gi tei gimaua. Tuu dia lua.”

27 Gei ogo Solomon ga helekai, “Hudee daaligidia di tama gii made! Wanga ina gi di ahina dela i mua: deelaa tinana donu o maa.”

28 Digau Israel huogodoo ne longono ginaadou di gabunga a Solomon dela ne hai, gei digaula gu hagalaamua a mee, gei digaula gu iloo bolo God guu wanga gi mee di kabemee di hilihili di mee dela e haga donu di tonu o nia lagalagamaaloo.

4

Digau aamua a Solomon

1 Solomon e dagi Israel hagatau, 2 gei aanei ana dagi aamua:

Tangada hai mee dabu: go Azariah tama daane a Zadok.

3 Nia daangada hihi di hale di king: go Elihoreph mo Ahijah, nia dama daane ni Shisha.

Taane e daahi nia kai tenua gi lodo nia beebaa: go Jehoshaphat, tama daane a Ahilud.

4 Tagi dauwa hongo henua: go Benaiah tama daane a Jehoiada.

Digau hai mee dabu: go Zadok mo Abiathar.

5 Tagi nia gobinaa o nia guongo: go Azariah, tama daane a Nathan.

Tangada hagamaamaa di king: tangada hai mee dabu go Zabud, tama daane a Nathan.

6 Tagi digau ala e ngalua i di hale o di king: Ahishar.

Tagi o digau ngalua hege: go Adoniram, tama daane ni Abda.

7 Solomon guu dongo ana daane dilongoholu maa lua e hai nia gobinaa o nia guongo o Israel. Digaula belee dahi aga nadau meegai mai nadau guongo gi di king mo digau dono hale, taane e dahi e dahi aga ana meegai i di malama e dahi i lodo nia ngadau. 8 Aanei nia ingoo o nia daane dilongoholu maa lua aanei mo nnenua ala e benebene go digaula:

Benhur: tenua gonduu o Ephraim.

9 Bendeker: nia waahale Makaz, Shaalbim, Beth Shemesh, Elon, mo Beth Hanan,

10 Benhesed: nia waahale Arubboth mo Socoh, mo nia gowaa huogodoo o Hepher,

11 Benabinadab, dela e hai dono lodo gi tama ahina Solomon go Taphath: di gowaa hagatau go Dor

12 Baana tama daane a Ahilud: Nia waahale Taanach mo Megiddo, mo nia gowaa huogodoo o Beth Shan dela e hoohoo gi di waahale Zarethan, dela i baahi ngaaga di waahale Jezreel, gaa tugi loo i di waahale Abel Meholah mo di waahale go Jokmeam.

13 Bengeber: di waahale Ramoth i lodo Gilead, mo nia guongo i lodo Gilead ala e hai mee ginai di madahaanau o Jair, tangada di madawaawa Manasseh, mo di gowaa Argob i lodo Bashan, nia waahale llauehe e modoono (60), gu duuli gu abaaba gi nia dagigoo baalanga mmee ala e tai nia bontai.

14 Ahinadab, tama daane Iddo: tenua go Mahanaim.

15 Ahimaaz, dela guu hai dono lodo gi Basemath, tama ahina labelaa ni Solomon: tenua o Naphtali.

16 Baana, tama daane ni Hushai: tenua o Asher mo di waahale Bealoth.

17 Jehoshaphat, tama daane a Paruah: tenua o Issachar.

18 Shimei, tama daane Ela: tenua o Benjamin.

19 Geber, tama daane a Uri: tenua go Gilead, dela nogo dagi go di king Sihon o digau Amor mo di king Og o Bashan.

I daha mo nia gau dilongoholu maa lua aanei, di gobinaa e dahi e dagi tenua hagatau.

Nia haadanga lamalia i di madagoaa Solomon

20 Nia daangada o Judah mo Israel gu dogologowaahee, guu hai be nia gelegele o tongo tai; digaula e miami gei e inuinu mo di tenetene huoloo. 21 King Solomon e daabui nia henua huogodoo mai di monowai Euphrates gaa tugi i Philistia mo tagageinga o Egypt. Digaula guu hai nia daangada ni mee gei e hui nadau dagitedi gi mee i dono madagoaa e mouli ai.*

22 Nia meegai a Solomon e hiihai ginai i lodo di laangi e dahi: nia peege palaawaa humalia e 150, mo nia peege ‘wheat’ lolo e 300, 23 nia kau ala ne haangai i lodo nia abaaba e dilongoholu (10), nia kau lodo henua e madalua (20) ge lau (100) siibi mono hagadilinga ee, mono manu mamaangi.

24 Solomon guu dagi tenua hagatau mai baahi gi dai di Monowai Euphrates, mai Tiphsah i taalinga di Monowai Euphrates gaa hana loo gi baahi dai di waahale go Gaza. Nia king huogodoo ala i baahi gi dai di Monowai Euphrates le e noho i lala dono mogobuna, gei mee e noho baba ang gi nia henua ala e hoohoo mai gi dono baahi. 25 I di waalooloo dono mouli, nia daangada huogodoo mai Dan i bahi i ngeia gaa tugi i Beersheba i bahi i ngaaga gu mouli humalia, di madahaanau nei mo di madahaanau nei guu hai nadau hadagee waini mono laagau ‘fig’.

26 Solomon ana abaaba hoodo e 40,000 ang gi ana hoodo e dagi nia waga hongo henua, ge 12,000 hoodo hai dauwa.* 27 Ana gobinaa dilongoholu maa lua, di gobinaa e dahi e dahi aga ana meegai gi di King Solomon i lodo di malama e dahi e gaamai gi mee, e hai gii dohu ang gi nia daangada huogodoo ala e miami i lodo dono hale; digaula e gaamai gi mee nia mee huogodoo ala e hiihai ginai mee. 28 Di gobinaa e dahi e dahi aga dono duhongo ‘barley’, mono geinga haangai manu, ang gi di gowaa dela e hiihai ginai, ang gi nia hoodo waga hongo henua mono hoodo hai moomee.

Di kabemee Solomon

29 God guu wanga gi Solomon di kabemee mo di iloo nia mee mo di kabemee e deemee di hagatau. 30 Solomon koia gu kabemee i digau kabemee o baahi dua be go digau kabemee o Egypt. 31 Solomon guu hai tangada e kabemee i nia daane huogodoo: e koia e kabemee i Ethan tangada Ezrahite, mo Hemar, Calcol, Darda, nia dama daane Mahol. Gei mee tangada e dau huoloo, gei guu dele ono longo gi nia henua huogodoo ala i ono daha.* 32 Mee ne hai ana agoago podo e dolu mana (3,000) gei e logo ana daahili i baahi nua di mana e dahi (1,000).* 33 Mee gu helekai i nia mouli o nia laagau, mai nia laagau ‘cedar’ o Lebanon gaa tugi loo nia laagau hisop ala e tomo i hongo nia abaaba. Mee gu helekai labelaa i nia manu mamaangi, manu dolodolo, mono iga. 34 Nia king o henuailala hagatau guu longo di hai o dono kabemee, gei gu hagau nadau daangada e hagalongo gi nia helekai kabemee a maa.

5

Solomon e hagatogomaalia e hau di Hale Daumaha

(2-Chronicles 2.1-18)

1 Hiram di king o Tyre la nogo hai di hoo ni David, ga longono ia bolo Solomon guu pono dono damana go David guu hai di king. Gei mee ga hagau ana daangada e pono dono lohongo gi mee. 2 Nomuli, gei Solomon ga hagau dana hegau deenei gi Hiram: 3 “Goe e iloo bolo dogu damana go David nogo hai ana dauwa e hai baahi ang gi ono hagadaumee ala e hii mai dono henua, mee gu deemee di haga duu di Hale Daumaha e hagalaamua ai di ingoo Dimaadua go dono God, gaa dae mai loo gi di madagoaa Dimaadua ne wanga gi mee gi maaloo i ono hagadaumee. 4 Gei dolomeenei Dimaadua go dogu God gu gaamai gi di au di aumaalia i hongo ogu haga geinga huogodoo. Au gu deai ogu hagadaumee ai, gei gu deai di hagalliga i di heebagi ai. 5 Dimaadua ne hagababa ang gi dogu damana go David boloo, ‘Dau dama daane dela e hai ko Au gii hai di king i oo muli, gaa hau di Hale Daumaha mai gi di Au.’ Dolomeenei, gei au gu hagamaanadu bolo e haga duu di Hale Daumaha e hagalaamua ai di ingoo Dimaadua go dogu God.* 6 Malaa, hagau ina au daane ngalua gi Lebanon e hele mai nadau laagau ‘cedar’. Agu daane ga ngalua dalia digaula, gei au gaa hui au daane gii hai be dau mee dela gaa baba ginai. Goe gu iloo bolo agu daane le e de iloo di hele laagau, e hai gee mo au daane ala e iloo huoloo.”

7 Hiram ga longono ia nia helekai a Solomon aanei, geia gu tenetene huoloo, ga helekai, “Au ga hagaamu Dimaadua dangi nei i dana wanga gi David tama daane kabemee, e pono dono lohongo king, e dagi dana henua damana!” 8 Gei mee ga hagau gi Solomon dana hegau deenei: “Dau hegau guu dau i di au, gei au guu baba bolo au gaa hai au mee ala bolo gi heia. Au ga dahi aga agu laagau ‘cedar’ mono laagau ‘pine’. 9 Agu daane gaa dada ia nia laagau i Lebanon gi lodo tai, gaa nnoo nia maa gi di gowaa e dahi, gii hai di uu laagau ga haga maanu ia gi tongotai gi dau gowaa dela ne hilihili. Di gowaa deelaa gei agu daane gaa wwede nia maa, gei ogo au daane ga madamada humalia i nia maa. Malaa, au e hiihai bolo goe gi dahi aga au meegai gi agu daane.”

10 Gei Hiram ga hagamaamaa a Solomon gi nia laagau ‘cedar’ mono laagau ‘pine’ huogodoo ala e hiihai ginai mee. 11 Nia ngadau huogodoo Solomon e hagamaamaa Hiram gi nia peege palaawaa e lau mana (100,000), ge nia galon lolo olib e lau madangaholu mana (110,000), e haangai nia daane ngalua a maa.

12 Dimaadua e dadaahi hua dana hagababa guu wanga di kabemee gi Solomon. Solomon mo Hiram guu hai di nau hagababa i nau mehanga, gei di aumaalia guu noho i mehanga nau henua.

13 King Solomon ne hagabudu mai ana daane e motolu mana (30,000) mai i Israel hagatau, ga haga ngalua digaula, 14 gaa dugu a Adoniram e dagi digaula. Mee ga wwae dolu digaula: di hagabuulinga e dahi nia daane e madangaholu mana (10,000). Di hagabuulinga e dahi e ngalua di malama e dahi i Lebanon ge nia malama e lua e lloomoi e ngalua i nadau guongo.* 15 Solomon gu hagau ana daane e huowalu mana (80,000) gi nia gowaa gonduu e tugi nadau hadu, mo nia daane e mada hidu mana (70,000) ala e dali nia maa, 16 gei guu dugu ana gau e dolu mana maa dolu lau (3,300) e madamada humalia ge dagi digaula i nadau moomee. 17 King Solomon gu haga noho bolo digaula gi paa ina nia hadu llauehe ala e hagalabagau e hai di hagamau di Hale Daumaha. 18 Nia daane ngalua a Solomon mo Hiram mo nia daane mai i di waahale o Gebal* gu hagatogomaalia nia hadu mo nia laagau ala e hau di Hale Daumaha.

6

Solomon gu haga duu aga di Hale Daumaha

1 Nia ngadau e haa lau maa huowalu (480) i muli digau Israel ne hagatanga i Egypt, i di madagoaa di haa ngadau o Solomon nogo dagi Israel, i lodo di lua malama, di malama go Ziv, gei ogo Solomon ga daamada ga haga duu aga di Hale Daumaha o Dimaadua. 2 Di looloo lodo di Hale deelaa la nia piidi e matiwa, di palaha le e motolu, ge tuuduu la nia piidi e mada haa maa lima. 3 Di ruum dela e ulu gi lodo di hale, le e looloo nia piidi e madangaholu maa lima, ge e motolu piidi di palaha, gadoo be di palaha o di hale. 4 Taalinga di hale le e haga bongoo, di bongoo i daha e mada giigi i di gowaa dela i lodo. 5 Di hale e dolu ono baba la guu hau e haga pigi adu gi nia baahi mo tua di Hale Daumaha, di baba e dahi e duuduu i nia piidi e hidu mo di baahi. 6 Di palaha o di ruum mugi lala le e hidu mo di baahi piidi, gei tungaalodo le e hiwa piidi, ge mugi nua loo le e madangaholu mo di baahi piidi. Di maadolu o di baahi di Hale Daumaha dela i hongo di baba o di ruum le e mada lahilahi i di baba dela i no lala, bolo gi haga noho ina nia ogo gi hongo di baahi di Hale Daumaha, gi hagalee haga bongoo di Hale Daumaha bolo e haga noho ai nia maa.

7 Nia hadu ala ne hau di Hale Daumaha, la ne hai hua gii lawa i di gonduu dela ne gaamai ai nia maa, bolo gi hagalee longoaa nia lee haamaa, be talai, be go nia hagadilinga goloo hau hale ala i golo, i di madagoaa dela e haga duu ai di Hale Daumaha.

8 Di gowaa dela e ulu gi lodo i di hale dela i mugi lala loo la i bahi i ngaaga o di Hale Daumaha, mo dono gaagenge e hana gi nua gi di lua baba mo tolu baba. 9 King Solomon ga haga lawa dana moomee dela nogo hau dana Hale Daumaha gaa hai di haaligi i nua gi nia tanga mono lau baba laagau ‘cedar’. 10 Di hale dela e dolu ono baba, di baba e dahi e duuduu i nia piidi e hidu mo di baahi, la ne haga pigi adu gi di baahi o di Hale Daumaha, duudagi gi nia tanga laagau ‘cedar’.

11 Dimaadua ga helekai gi Solomon, 12 “Maa goe ga hagalongo gi agu haganoho mo agu helekai, gei Au gaa hai adu agu mee ala ne hagababa gi do damana go David. 13 Au gaa noho i baahi agu daangada Israel i lodo di Hale Daumaha dela e haga duu aga kooe, gei Au hagalee diiagi digaula.”

14 Malaa, Solomon guu hau di Hale Daumaha guu lawa.

Nia mee ala i lodo di Hale Daumaha

(2-Chronicles 3.8-14)

15 Di abaaba dela i lodo le e hii gi nia lau baba ‘cedar’ mai i di baba gaa tugi i di haaligi i nua, gei di baba la ne hai gi nia laagau ‘pine’. 16 Di ruum dela i lodo loo di Hale Daumaha le e haga ingoo bolo di Gowaa Dabuaahia Huoloo. Di gowaa deenei e looloo i nia piidi e motolu, di abaaba o di ruum dabu le e hai gi nia lau baba ‘cedar’ mai i di baba gaa hana gaa tugi i di haaligi i nua.* 17 Di ruum dela i mua di Gowaa Dabuaahia Huoloo le e looloo nia piidi e modoono. 18 Nia lau baba ‘cedar’ ne daadaa gaa hai nia golee laagau mono akai e humu ai, gei ogo di abaaba i nia baahi huogodoo e hii gi nia lau baba ‘cedar’, gei ogo nia hadu i di gili di abaaba gu hagalee kila mai.

19 I tua di Hale Daumaha iai di ruum e hau i tungaalodo, deelaa di gowaa e dugu ai Tebedebe o di Hagababa Dimaadua. 20 Di ruum deenei e looloo nia piidi e motolu, di palaha nia piidi e motolu, tuuduu nia piidi e motolu, e hii gi nia goolo madammaa i nia baahi huogodoo. Di gowaa hai tigidaumaha e hii gi nia lau baba ‘cedar’. 21 Nia abaaba i lodo di Hale Daumaha e hii gi nia goolo, gei nia daula goolo e dau i di gowaa dela e ulu gi lodo di ruum mugi lodo loo, dela e hii labelaa gi nia goolo. 22 Lodo di Hale Daumaha huogodoo e hii gi nia goolo, e hai labelaa di gowaa hai tigidaumaha dela i lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo.*

23 Nia ada manu e lua hai ono bakau ne hai gi nia laagau olib e dugu i lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo deelaa. Nia lloo nia maa le e dagi madangaholu maa lima piidi.* 24-26 Nia maa e hai hua be di mee e dahi, e dagi lua nau bakau. Nia bakau nia maa e lloo nia piidi dagi hidu mo di baahi. Di lloo o nia ngudu nia bakau o di manu e dahi ma ga hagatau gi lodo la nia piidi dagi madangaholu maa lima. 27 Meemaa e haga noho be di mee e dahi i lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo deelaa, gei nau bakau gaa holo gi daha le e tale ono ngudu i tungaalodo di ruum, gei ogo nia bakau e lua ala i golo e tale adu gi nia baahi o di ruum deelaa. 28 Nia ada manu e lua hai ono bakau aanei la guu hii gi nia goolo.

29 Nia abaaba huogodoo i lodo di hale mo di abaaba o di ruum dela i lodo loo le e humu gi nia ada mee ne paa be nia manu e hai nadau bakau, nia loiniu, mono akai. 30 Di baba o di Hale Daumaha la guu hii labelaa gi nia goolo.

31 Nia bontai dua lua ne hai gi nia laagau olib i di gowaa dela e ulu gi di Gowaa Dabuaahia Huoloo, i hongo di ngudu di bontai le e gaa gi nua. 32 Nia bontai le e humu gi nia ada mee ne paa be nia manu e hai nadau bakau, nia loiniu mono akai. Nia bontai mo nia ada loiniu aalaa le e hii gi nia goolo. 33 Di bontai o di gowaa dela e ulu gi lodo di ruum damana, le e dagi haa ono madaaduge, gei e mangalloo, ne hai gi nia laagau olib. 34 Nia bontai haduhadui e lua ne hai gi nia laagau ‘pine’, 35 ala guu humu gi nia ada mee ne paa, be nia manu e hai nadau bakau, nia loiniu, mono akai. Nia ada mee aanei la guu hii hagatau gi nia goolo.

36 Di abaaba o di malae i lodo dela i mua di Hale Daumaha le e hau gi nia goolongo hadu e dolu e hagatau gi nua, mo di tanga laagau ‘cedar’ i hongo nia maa.

37 Di hagamau di Hale Daumaha o Dimaadua ne haga noho i di lua malama, di malama go Ziv, i di haa ngadau o Solomon nogo king. 38 I di walu malama, di malama go Bul, i lodo di madangaholu maa dahi ngadau a Solomon nogo king, di Hale Daumaha ne haga lawa be di hai dela ne haga noho ai. Nia ngadau e hidu ne hau ai di Hale Daumaha go Solomon.

7

Di hale King Solomon

1 Solomon guu hau labelaa dono hale ang gi deia, ne hau i nia ngadau e 13. 2-3 Di ruum damana e hagaingoo bolo di Ruum o di Waa laagau ‘cedar’ o Lebanon* e looloo i nia piidi 150; ge 75 piidi palaha, ge 45 piidi tuuduu. Gei e dolu goolongo duludulu ‘cedar’, dagi madangaholu maa lima i di goolongo e dahi, ga haganoho nia tanga ‘cedar’ gi hongo nia maa. Nia laagau ‘cedar’ ne hai di haaligi gaa hana gaa tugi i hongo nia ruum benebene goloo ala e daahi go nia duludulu llauehe aalaa. 4 Nia baahi e lua o di ruum deelaa le e hagatau nia dama bontai dagi dolu. 5 Nia ngudu bontai llauehe mono dama bontai e dagi haa ono madaaduge, gei e mangalloo. Nia dama bontai dagi dolu e huli mai nadau mehanga.

6 Di ruum damana e hagaingoo bolo di Ruum o nia Duludulu Llauehe e looloo nia piidi 75 ge 45 piidi di palaha. Dono balanda e gahu ge daahi go nia duludulu llauehe.

7 Di Ruum o di Lohongo King e hagaingoo bolo di Gowaa Hai Gabunga, deelaa di gowaa e hagamodu ai nia gabunga Solomon. Nia laagau ‘cedar’ ala ne hai nia baba gaa hana gi nua gaa tugi i nia ogo.

8 Di gowaa dela e noho ai Solomon la i baahi i golo i muli di Gowaa Hai Gabunga ne hai be nia gowaa ala i golo. Mee guu hau labelaa dana hale beelaa ang gi dono lodo, dela go tama ahina di king Egypt.*

9 Nia hale huogodoo aanei mo di gowaa i lodo di abaaba la ne hai gi nia hadu hagalabagau, daamada di baba gaa hana gaa tugi di madaahale. Nia hadu aanei ne hai i di gowaa hai hadu, ne hagatau gaa tuu gi towaa nia baahi gi lodo mo nia baahi gi tua o nia hadu aalaa. 10 Di baba o di hale ne hai gi nia hadu llauehe, ne hai labelaa i di gowaa hai hadu, nia hadu e lloo nia piidi e madangaholu maa lua, gei nia hadu labelaa e lloo nia piidi e madangaholu maa lima. 11 I hongo nia maa nia hadu labelaa ne hagatau gaa tuu, gaa hai ono tanga ‘cedar’. 12 Nia gowaa ala i lodo di abaaba di hale, di malae i lodo o di Hale Daumaha, mo di gowaa dela e ulu ai gi lodo di ruum di Hale Daumaha dono abaaba i lodo, di goolongo tanga ‘cedar’ e hagatau i mehanga nia hadu dagi dolu ala ne lawa i di paa, aalaa go nia maa ne hai di abaaba.

Di moomee Huram

13 King Solomon ne gahi mai taane dono ingoo go Huram, taane hai mee e noho i di waahale Tyre dela e iloo huoloo di hai di moomee hai baalanga mmee. 14 Dono damana guu made, mee tangada Tyre, dela e iloo labelaa di hai di moomee baalanga mmee; dono dinana la di ahina mai di madawaawa Naphtali. Huram taane kabemee gei guu kabe huoloo di hai ana mee. Mee gu hiihai gi tegau a King Solomon dela bolo ma go mee dela e dagi di moomee baalanga mmee.

Nia duludulu baalanga mmee e lua

(2-Chronicles 3.15-17)

15 Huram ne hai ana duludulu baalanga mmee e lua, e dahi 27 piidi looloo, ge tamana tuludulu e dahi la nia piidi e 18, gei nia maa ne dugu i di ngudu di Hale Daumaha. 16 Huram guu hai labelaa ana baalanga mmee libogo o nia duludulu e lua, dagidahi e looloo nia piidi e hidu mo di baahi, guu dugu gi hongo nia ulu nia duludulu. 17 Nia ulu o nia duludulu aalaa le e humu gi nia hau baalanga mmee ala ne higa, 18 ge e lua goolongo ‘pomegranate’ baalanga mmee.

19 Nia libogo duludulu i hongo nia ulu nia duludulu e haganoho be nia akai ‘lily’ e lloo i nia piidi e ono, 20 gei e dugu i hongo di gowaa bungubungu i hongo nia hau baalanga mmee ala ne higa. Nia ‘pomegranate’ e lua lau i nia goolongo e lua e haganiga nia libogo i hongo nia duludulu.

21 Huram ne hagaduu nia duludulu baalanga mmee i mua di gowaa dela e ulu gi lodo di Hale Daumaha. Tuludulu dela i baahi ngaaga dono ingoo go Jachin† ge tuludulu dela i baahi ngeia dono ingoo go Boaz.‡ 22 Nia libogo duludulu ala ne hai be nia akai ‘lily’ baalanga mmee ne humu i nia ulu nia duludulu.

Malaa, di moomee duludulu gu hagalawa.

Di monowai baalanga mmee

(2-Chronicles 4.2-5)

23 Huram ne hai dana monowai baalanga mmee bungubungu nia piidi e hidu mo di baahi i di llala, 15 piidi laa lodo, ge 45 piidi ma ga hagatau haganiga. 24 Taalinga di haganiga laa daha o di monowai deelaa la nia goolongo e lua ada humu mee i golo ne hai hua be di mee e dahi dalia di monowai. 25 Di monowai ne haganoho gi hongo nia kau baalanga mmee daane e madangaholu maa lua, e huli gi daha, e dau dogodolu e huli i di huli e dahi. 26 Di maadolu di monowai nia ‘inch’ e dolu. Di ngudu di monowai e hai be di ngudu ibu, e wini gi tua, e hai be nia manga akai ‘lily’, ge e mee di haa nia galon e 10,000.

27 Huram guu hai ana kulumaa baalanga mmee e madangaholu; e lloo nia piidi dagi ono, palaha nia piidi dagi ono ge tuuduu nia piidi dagi haa mo di baahi. 28 Nia maa ne hai gi nia baahi laubaba e haa, nia madaaduge e haganoho 29 nia ada laion, kau daane mo nia manu e hai nadau bakau i hongo nia laubaba; i baahi i nua mo baahi gi lala nia laion mono kau daane, la guu humu labelaa. 30 Di kulumaa nei mo ono duaadiga baalanga mmee e haa, gei nia duaadiga ne hai gi nia baalanga mmee. Nia madaaduge e haa iai nia lohongo baisin; gei nia lohongo o nia baisin aalaa le e humu labelaa gi nia ada mee. 31 Di laubaba bungubungu ne hai belee dugu ai di baisini. E duu i hongo di kulumaa i nia ‘inch’ e 18 gaa hana gi lodo nia ‘inch’ e hidu. I di gili di maa le e humu. 32 Nia duaadiga e 25 ‘inch’ tuuduu, gei nia maa i lala di laubaba, gei nia baalanga o nia duaadiga ne hai hua be di mee e dahi dalia di kulumaa. 33 Nia duaadiga e hai be nia duaadiga waga dauwa hongo henua, nia mee huogodoo i di gili nia duaadiga ne hai gi nia baalanga mmee. 34 Nia mee daahi mee e haa i baahi gi lala di kulumaa e dahi ne hai hua be di mee e dahi dalia di kulumaa. 35 I hongo nia kulumaa e haganiga nonua di abaaba nia ‘inch’ e 9 di palaha, nia mee daahi nia maa mono laubaba ne hai hua be di mee e dahi dalia nia kulumaa. 36 Di mee deelaa e dugu ai di maa mo dono laubaba e humu gi nia ada mee, nia ada manu e hai nadau bakau, nia ada laion mono ada niu, gei ogo nia gowaa ala e aadee ala i golo la guu humu labelaa haganiga hagatau dono gili. 37 Malaa, deenei di hai dela ne hai nia kulumaa aanei, huogodoo ne hai gii hai be di mee e dahi, ono llauehe mo ono hagadilinga.

38 Huram ne hai ana baisin e madangaholu, di baisin e dahi i hongo di kulumaa e dahi, di baisin e dahi e bungubungu i nia piidi e 6, e haa nia galon e 200.* 39 Mee ne dugu ana kulumaa e lima i baahi ngaaga di Hale Daumaha, gei nia kulumaa e lima ala i golo i baahi ngeia, gei di monowai la ne dugu i di madaaduge baahi dua ngaaga.

Nia goloo di Hale Daumaha

(2-Chronicles 4.11—5.1)

40-45 Huram ne hai ana baalanga, daawolo mono boolo. Mee gu hagalawa nia moomee King Solomon ang gi di Hale Daumaha Dimaadua. Aanei ana mee ne hai:

Nia duludulu e lua

Nia libogo e lua i di ulu o nia duludulu ala e hai be nia boolo

Di tiini e humu i di ulu o nia duludulu aalaa.

Nia ‘pomegranate’ baalanga mmee e 400 i nia goolongo e lua dagi llau ala e humu haganiga i tuludulu e dahi

Nia kulumaa e madangaholu

Nia baisin e madangaholu

Di monowai

Nia kau e madangaholu maa lua e daahi di monowai.

Nia baalanga, taawolo, mono boolo.

Nia mee aanei huogodoo ang gi di Hale Daumaha la ne hai go Huram gi di King Solomon, gei nia maa guu hai gi nia baalanga mmee dingidingia. 46 Di king ne hai nia mee aanei huogodoo i di gowaa hai baalanga i mehanga Sukkoth mo Zarethan i di Gowaa Baba i Jordan. 47 Solomon la digi manamana ina nia mee aanei, idimaa ma gu logowaahee balua, gei ogo nia daamaha nia maa digi iloo.

48 Solomon ne hai labelaa ana goloo ne hai gi nia goolo ang gi di Hale Daumaha:

di gowaa hai tigidaumaha,

teebele e dugu nia palaawaa ala e tigidaumaha ang gi Dimaadua,*

49 nia lohongo malama e madangaholu ala e tuu i mua di Gowaa Dabuaahia Huoloo, e lima e tuu i baahi ngaaga gei e lima e tuu i baahi ngeia,

nia akai, nia malama mono kabi,*

50 nia ibu mono mee diinai malama, mono boolo, nia pileedi dugu ‘incense’, nia baalanga dugu malala no lodo,

nia hinsis o nia bontai di Gowaa Dabuaahia Huoloo mo nia bontai ala gi malaelae di Hale Daumaha. Nia mee huogodoo la ne hai gi nia goolo.

51 Di madagoaa Solomon ne lawa ana mee huogodoo ala nogo hai i di gili di Hale Daumaha, gei mee gaa wanga nia mee huogodoo dono damana go David ne hagadabu ang gi Dimaadua: nia silber, goolo mo nnagadilinga goloo ala i golo, gi lodo ana gowaa benebene mee.*

8

Tebedebe o di Hagababa gu gaamai gi di Hale Daumaha

(2-Chronicles 5.2—6.2)

1 King Solomon ga haga dagabuli mai nia dagi o nia madawaawa mo nia madahaanau o Israel huogodoo gi lloomoi gi dono baahi i Jerusalem, gi gaamai Tebedebe o di Hagababa Dimaadua mai Zion, go di Waahale o David, e gaamai gi di Hale Daumaha.* 2 Digaula gu dagabuli mai gi di gowaa e dahi, i di madagoaa Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili, i di hidu malama go Ethanim.* 3 Di madagoaa o nia dagi huogodoo la gu dagabuli mai, nia daangada hai mee dabu ga dahi aga Tebedebe o di Hagababa, 4 gaa kae gi di Hale Daumaha. Digau Levi mo digau hai mee dabu gaa kae di Hale laa Dimaadua mono goloo dabu gi di Hale Daumaha. 5 Di King Solomon mo digau Israel huogodoo ga dagabuli mai gi di gowaa e dahi gi mua Tebedebe o di Hagababa, gaa hai nadau tigidaumaha gi nia siibi mono kau e logowaahee, gu deemee di dau. 6 Digau hai mee dabu gaa kae Tebedebe o di Hagababa Dimaadua gi lodo di Hale Daumaha, gaa dugu i lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo, i lala nia ada manu hai ono bakau. 7 Nia bakau o nia manu aalaa e gahu Tebedebe mo nia laagau ala ne aamo mai ai di maa. 8 Nia ngudu o nia laagau le e gidee hua tangada dela ma gaa duu i mua di Gowaa Dabuaahia Huoloo, gei nia gowaa ala i golo e de gidee. (Nia laagau la i golo hua dangi nei.) 9 Deai di mee i lodo Tebedebe o di Hagababa ai, ala hua go nia baahi hadu e lua a Moses ala ne dugu gi golo i di Gonduu Sinai, i di madagoaa Dimaadua ne hai dana hagababa gi digau Israel i di nadau lloomoi i Egypt.*

10 Di madagoaa o nia gau hai mee dabu ne hagatanga gi daha mo di Hale Daumaha Dimaadua, di baahi gololangi gu haga honu di Hale Daumaha,* 11 e maahina ge e dingidingia i di madamada o Dimaadua, gei ogo digaula gu deemee di ulu gi lodo, e hai nadau hegau. 12 Gei Solomon ga dalodalo,*

“Meenei Dimaadua, ma Kooe dela ne dugu dau laa i di ahiaalangi,

gei Goe e hiihai e noho i lodo di bouli o nia gololangi.

13 Dolomeenei, gei au guu hau doo hale madamada,

di gowaa dela e noho iei Goe gaa hana hua beelaa.”

Di agoago a Solomon gi nia daangada

(2-Chronicles 6.3-11)

14 Digau Israel huogodoo la guu tuu i golo, gei di King Solomon gaa huli gi digaula, gaa dangi ang gi Dimaadua gi haga maluagina ina digaula. 15 Gei mee ga helekai, “Hagaamuina Dimaadua go di God o Israel! Mee gu dadaahi dana hagababa dela ne hai gi dogu damana go David. Mee ne hai boloo, 16 ‘Mai i di madagoaa ne laha mai agu daangada gi daha mo Egypt, gei Au digi hilihili dagu waahale i tenua o Israel belee hau di Hale Daumaha e daumaha goodou mai gi di Au, gei Au guu hili goe, David, belee dagi agu daangada.’ ”*

17 Solomon ga duudagi ana helekai, “Dogu damana gu haga noho bolo ia e hau di Hale Daumaha e hagalaamua ai di ingoo Dimaadua go di God o Israel,* 18 gei Dimaadua gu helekai gi mee, ‘E donu go do hiihai e haga duu aga dau Hale Daumaha mai gi di Au. 19 Gei goe e deemee di hau di maa. Ma dela go dau dama daane donu dela gaa hau dogu Hale Daumaha.’*

20 “Malaa, dolomeenei Dimaadua gu haga gila aga dana hagababa dela ne hai. Au guu pono dogu damana, guu hai di king Israel, gei au gu haga duu aga di Hale Daumaha e hagalaamua ai gidaadou di ingoo Dimaadua, di God o Israel. 21 Au guu hai labelaa dagu gowaa i lodo di Hale Daumaha belee dugu Tebedebe o di Hagababa dela e dugu iei nia baahi hadu e lua o di hagababa a Dimaadua ne hai gi tadau maadua mmaadua i dono laha mai digaula mai Egypt.”

Talodalo a Solomon

(2-Chronicles 6.12-42)

22 I mua nnadumada digaula, Solomon gaa hana gaa duu i mua di gowaa hai tigidaumaha, ga dahi aga ono lima, 23 ga dalodalo,

“Meenei Dimaadua go di God o Israel, deai di god e hai be Goe ai, i di langi i nua be i hongo henuailala! Goe e dadaahi hua dau hagababa ang gi au daangada mo di haga modongoohia do aloho gi digaula i di nadau hagalongo adu gi di Goe mai nadau manawa hagatau. 24 Goe gu dadaahi dau hagababa dela ne hai gi dogu damana David. Dangi nei, gei nia helekai huogodoo la gu haga gila aga. 25 Gei dolomeenei, meenei Dimaadua go di God o Israel, au e dangi adu bolo Goe gi daahia hua beelaa dau hagababa dela ne hai Kooe gi dogu damana, i dau hai gi mee bolo i nia madagoaa huogodoo tangada mai dono hagadili gaa dagi Israel e hai di king, maa digaula ga hagalongo gii donu adu gi di Goe gii hai be di hai a maa.*

26 “Meenei, di God o Israel, haga gila ina aga au mee huogodoo ala ne hagababa Kooe ang gi dogu damana, go dau dangada hai hegau go David, la gii kila.

27 “Meenei God, goe e tau di noho i henuailala? Di langi hagatau e dee tau adu gi di Goe! Ma e hai behee go di Hale Daumaha dela ne hau ko au e tau adu?* 28 Meenei Dimaadua dogu God, au go dau dangada hai hegau. Hagalongo mai gi dagu dalodalo mo agu mee ala e dangi adu iei au dangi nei. 29 Madamada humalia i di Hale Daumaha deenei boo mo aa, di gowaa dela ne hilihili Kooe belee hai di gowaa e hagalaamua ai do ingoo. Goe hagalongo mai maa au gaa huli gi di Hale Daumaha deenei, gaa hai dagu dalodalo.* 30 Hagalongo mai gi agu dalodalo mo nia dalodalo au daangada i di nadau huli gi di gowaa deenei ga dalodalo. Hagalongo mai i do henua i di langi, mo di dumaalia mai gi gimaadou.

31 “Di madagoaa tangada ma ga hagahuaidu dana dangada ne hai dana mee hala, gei digaula ga laha mai a mee gi do gowaa hai tigidaumaha dela i lodo di Hale Daumaha deenei, bolo gi doange bolo ia e deai ono hala ai, 32 Meenei Dimaadua, hagalongo mai i di langi, ge haga donudonu ina i mehanga au gau hai hegau aanei. Hagaduadua ina tangada gii tau ang gi dana hala, gei gi hagamehede ina tangada dela e deai ono hala ai.

33 “Di madagoaa au daangada Israel ma ga paagege i nadau hagadaumee, idimaa, digaula gu ihala gu hai baahi adu gi di goe, gei digaula ga huli adu ga lloomoi gi di Hale Daumaha deenei mo di hila gi lala, ga dangidangi adu gi di Goe gi dumaalia ang gi digaula, 34 hagalongo malaa gi digaula mai di langi. Dumaalia ang gi au daangada i nadau huaidu, laha mai labelaa digaula gi tenua dela ne wanga Kooe gi nia maadua mmaadua digaula.

35 “Do madagoaa ma ga daahi di uwa gi hagalee doo, idimaa, au daangada la guu hai di huaidu hai baahi adu gi di Goe, gei di nadau madagoaa gaa huli hoou, ga huli mai gi di Hale Daumaha deenei mo di hila gi lala, gaa dangi adu gi di Goe, 36 hagalongo malaa gi digaula mai di langi. Dumaalia ang gi di king mo nia daangada Israel i nadau huaidu. Aago ina digaula gi di mee dela e donu. Nomuli, meenei Dimaadua, haga doo ina di uwa gi hongo do henua dela ne wanga Kooe gi au daangada gi hai mee ginai gaa hana hua beelaa.

37 “Di madagoaa ma gaa hai tau hiigai, be tau magi tolo, be go nia hadagee gu mooho i di madangi maaloo, be go nia laagau guu gai go nia manu ‘locust’ e logowaahee, be go au daangada ga heebagi ginai nadau hagadaumee, be di madagoaa ga iai nia magi be go tau magi i nadau mehanga, 38 hagalongo mai malaa gi nia dangidangi digaula. Maa tei i au daangada Israel ga manawa daamaha gaa huli hoou i di tonu, gaa holo nadau lima gi daha mo di huli adu gi di Hale Daumaha deenei mo di dalodalo, 39 hagalongo malaa gi digaula mai i do henua dela i di langi. Dumaalia ang gi digaula mo di hagamaamaa digaula. Ma Kooe modogooe dela e iloo nia hagabaubau o nia manawa nia daangada. Goe heia ang gi tangada nei mo tangada nei ana mee ala e tau anga ginai, 40 gei au daangada ga hagalongo adu i nia madagoaa huogodoo i di nadau noho i tenua dela ne wanga Kooe gi madau maadua mmaadua.

41-42 “Maa tangada mai daha dela e noho i tenua mogowaa, ma ga hagalongo bolo Goe la Tangada e dau mo nia mee haga goboina ala ne hai Kooe gi au daangada, gei mee ga hanimoi e daumaha adu mo di hai dalodalo i lodo di Hale Daumaha deenei, 43 hagalongo malaa gi dana dalodalo i di langi dela e noho iei Goe. Hagalongo gi mee, mo di haga gila ina dana dangidangi, gei nia daangada huogodoo i henuailala ga iloo do ingoo mo di hagalongo adu gi di Goe, be di hai o digau Israel. Gei ogo digaula ga iloo laa bolo di Hale Daumaha deenei dela ne hau ko au la di gowaa e hagaingoo gi do ingoo.

44 “Do madagoaa ma ga hagau au daangada gi tauwa gi hai baahi gi nadau hagadaumee, gei digaula gaa hai dangidangi adu gi di Goe, ga huli mai gi di waahale deenei dela ne hilihili Kooe, mo di Hale Daumaha dela ne hau ko au adu gi di Goe, 45 hagalongo malaa gi nadau dalodalo. Hagalongo gi digaula mai di langi, mo di wanga gi digaula di mogobuna di aali i tauwa.

46 “Di madagoaa au daangada ma gaa hai nadau huaidu adu gi di Goe, gei di maa e deai tangada ono huaidu ai, gei Goe mai i do hagawelewele gaa hai nadau hagadaumee gi haga paagege digaula, gaa lahi digaula gi tei henua gee, ma e aha maa tenua deelaa le e mogowaa loo, 47 hagalongo malaa gi nia dangidangi o au daangada. Maa digaula gaa huli hoou i tenua deelaa, ga dangidangi adu gi di Goe, ga haagi adu gi di Goe nadau huaidu mo nadau ihala, Meenei Dimaadua, hagalongo malaa gi nadau dangidangi. 48 Maa digaula ma gaa huli hoou i di tonu i tenua deelaa, gaa hai nadau dangidangi adu gi di Goe, ga huli mai gi tenua deenei dela ne wanga Kooe gi madau maadua mmaadua, mo di waahale deenei dela ne hilihili Kooe, mo di Hale Daumaha deenei dela ne haga duu adu ko au gi di Goe, 49 hagalongo malaa gi nadau dangidangi. Mai i do henua i di langi, hagalongo ge gi dumaalia ang gi digaula. 50 Dumaalia anga i nadau huaidu huogodoo, mo di nadau hai baahi adu gi di Goe, heia nadau hagadaumee gi manawa dumaalia gi digaula. 51 Idimaa, digaula go au daangada donu ala ne laha mai Kooe i Egypt, di gowaa dela e hai be di ahi maaloo.

52 “Meenei Tagi go Yihowah, Goe gii mmada i di manawa lamalia gi au daangada Israel mo di nadau king i nia madagoaa huogodoo, mo di hagalongo gi nadau dangidangi i di nadau madagoaa ma ga gahigahi Goe i di hagamaamaa. 53 Goe ne hilihili mai digaula mai i lodo nia daangada huogodoo o henuailala belee hai au daangada, be dau hai ne hagi anga gi digaula mai dau hege go Moses, i do madagoaa ne laha mai madau maadua mmaadua gi daha mo Egypt.”

Talodalo hagaodi

54 I muli talodalo a Solomon ang gi Dimaadua, mee ga duu aga i mua di gowaa hai tigidaumaha, di gowaa dela nogo dogoduli iei mee, ga dahi aga ono lima, 55 gaa hai dono lee gi nua, gaa dangi ang gi Dimaadua bolo Mee gi hagahumalia ina nia daangada huogodoo ala ne dagabuli mai gi di gowaa deelaa, gaa hai,

56 “Hagaamuina Dimaadua dela ne wanga di aumaalia gi ana daangada be dana hagababa dela ne hai. Mee gu haga gila aga ana hagababa dee odi huogodoo ala ne hai mai baahi dana hege go Moses.* 57 Dimaadua go tadau God gi madalia gidaadou, gadoo be dana madalia tadau maadua mmaadua, gi hudee diagia gidaadou be e kili gi daha. 58 Mee gi heia gidaadou gi hagalongo ang gi de Ia, gei ogo gidaadou gaa mee di mouli gii hai be dono hiihai i nia madagoaa huogodoo, mo di haga gila ina ana haganoho mo ana helekai huogodoo ala ne hagi anga go Mee gi tadau maadua mmaadua. 59 Dimaadua go tadau God la gi langahia i nia madagoaa huogodoo dagu dalodalo mo agu dangidangi ala guu hai ko au gi Mee, ge dumaalia ang gi ana daangada Israel mo di nadau king i nia madagoaa huogodoo, gii tau ang gi nadau hiihai. 60 Gei ogo henuailala huogodoo ga iloo laa bolo Dimaadua modogoia la go di God, deai di mee i golo ai. 61 Gei goodou, go ana daangada, gi manawa dahi ang gi Dimaadua go tadau God. Hagalongo gi ana haganoho mo ana helekai, gii hai be di godou hai e hai dangi nei.”

Di hagadabu o di Hale Daumaha

(2-Chronicles 7.4-10)

62 Nomuli, gei di King Solomon mo nia daangada huogodoo ala i golo gaa hai nadau tigidaumaha gi Dimaadua. 63 Mee ne tigidaumaha ana kau e madalua maa lua mana (22,000) ge lau madalua mana (120,000) ana siibi, e hai tigidaumaha hagadaubuni. Deenei di hai gu haga dabu ai go di king mo nia daangada huogodoo di Hale Daumaha. 64 Di laangi hua deelaa, geia ne hagadabu labelaa di tungaalodo di malaelae dela i mua di Hale Daumaha o Dimaadua, geia gaa hai dana tigidaumaha dela e dudu nia manu dogomaalia, gaa hai dana tigidaumaha huwa laagau, mo nia kiliidi o nia manu e hai ai di tigidaumaha hagadaubuni. Mee ne hai beenei idimaa di gowaa dudu tigidaumaha dela ne hai gi nia baalanga mmee, le e dulii ang gi nia tigidaumaha aanei huogodoo.

65 Solomon mo digau Israel huogodoo gaa budu Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili i nia laangi e hidu. Nia hagabuulinga daangada dogologowaahee gu i golo mai loo i di Ala Nnoonua o Hamath i bahi i ngeia gaa tugi i tagageinga o Egypt i bahi i ngaaga. 66 I di walu laangi, gei Solomon ga hagau nia daangada gi nadau hale. Digaula gu hagaamu huogodoo a mee, guu hula gi nadau hale mo di tenetene, idimaa i nia mee huogodoo a Dimaadua ne haga maluagina dana dangada hai hegau go David mo ana gau Israel.

9

Dimaadua gu haga gila labelaa gi Solomon

(2-Chronicles 7.11-22)

1 I muli di King Solomon ne haga duu di Hale Daumaha o Dimaadua, mo dono hale king, mo nia mee huogodoo ala e hiihai ginai e hau, 2 gei Dimaadua gu haga gila labelaa gi mee, be dana hai dela ne hai i Gibeon.* 3 Dimaadua ga helekai gi mee, “Au gu longono dau dalodalo. Au gu hagadabu di Hale Daumaha dela ne haga duu kooe belee dadaumaha iei goodou mai gi di Au gaa hana hua beelaa. Au ga madamada humalia i di maa ge duuli i nia madagoaa huogodoo. 4 Maa goe ga hai hegau i di tonu mo di humalia, be di hai o do damana go David, gei goe ga hagalongo gi agu haganoho gaa hai nia mee huogodoo ala ne hagi adu gi di goe, 5 gei Au ga daahi di hagababa dela ne hai gi do damana go David. Au ne hai gi mee bolo nia madagoaa huogodoo Israel le e dagi go dono hagadili.* 6 Gei maa goe be go do hagadili ga hagalee daudali Au, be goe ga de hagalongo gi agu haganoho mo agu helekai ala ne hagi adu gi di goe, ga daumaha gi nia balu ieidu, 7 malaa, Au ga daa gi daha agu daangada Israel mai tenua dela ne wanga ko Au gi digaula. Au ga diiagi di Hale Daumaha dela ne hagadabu ko Au belee hai ai di gowaa e hagalaamua ai dogu ingoo. Nia daangada huogodoo ala i golo ga de hiihai gi Israel ga haga balumee digaula. 8 Di Hale Daumaha deenei la gaa hai di bae hadu mooho. Nia daangada huogodoo ala ma ga lloomoi laalaa, ga homouli mo di goboina, ga heheeu boloo, ‘Ma e aha dela Dimaadua ne hai tenua deenei mo di Hale Daumaha gii hai beenei?’* 9 Nia daangada ga helekai boloo, ‘Idimaa digaula ne hudu gi daha Dimaadua go di nadau God dela ne laha mai nadau maadua mmaadua mai i Egypt. Digaula guu huli gi nia balu ieidu, gu daumaha ginai mo di hai hegau gi nia maa. Deelaa tadinga a Dimaadua la ne dugu anga di haingadaa gi digaula.’ ”

Di hagababa Solomon mo Hiram

(2-Chronicles 8.1-2)

10 Solomon ne hau di Hale Daumaha mo dono hale i lodo nia ngadau e madalua. 11 King Hiram mai Tyre ne wanga gi mee nia laagau ‘cedar’ huogodoo mono laagau ‘pine’ mono goolo huogodoo ala ne hai di moomee. I muli di moomee ne lawa, gei King Solomon gaa wanga gi Hiram nia waahale e madalua i tenua o Galilee. 12 Hiram guu hana guu mmada gi nia maa, gei mee hagalee hiihai gi nia maa. 13 Gei mee ga helekai gi Solomon, “Dogu duaahina, aanei la nia waahale balumee ala ne gaamai kooe!” Tadinga di mee deenei di gowaa deenei e hagaingoo bolo Cabul.* 14 Hiram ne hagau gi Solomon nia goolo i hongo nia pauna e walu mana (8,000).

Nia moomee Solomon ala i golo

(2-Chronicles 8.3-18)

15 King Solomon gu hagangalua digau ngalua hege gi hauhia di Hale Daumaha mo dono hale, mo di haa di gowaa i baahi dua di waahale gi nia gelegele, mo di hau di abaaba di waahale. Mee gu haga ngalua digaula guu hau haga hoou nia waahale Hazor, Megiddo, mo Gezer. 16 (Di King Egypt guu hai dana dauwa guu kumu Gezer gu daaligi ono daangada guu dudu di waahale digaula. Gei mee guu wanga di waahale deelaa gi dana dama ahina, e hai dana wanga dehuia gi mee i dono madagoaa ne lodo gi Solomon. 17 gei Solomon guu hau haga hoou di maa.) Solomon gu hagangalua ana gau hege, guu hau labelaa Beth-Horon Bahi lala, 18 Baalath, Tamar i di anggowaa o Judah, 19 ala go nia waahale ala e benebene ana mee, nia waahale ang gi ana hoodo mo ana waga dauwa hongo henua, mo ana mee huogodoo e hiihai ginai e hau i Jerusalem, i Lebanon, mo nia gowaa huogodoo ala e hiihai ginai i lodo dono henua king. 20-21 Solomon e haga ngalua ana gau ngalua hege mai di madawaawa o digau Canaan ala digi daaligi go digau Israel i di nadau madagoaa ne kumi nia gowaa digaula. Aalaa go digau Amor, digau Hittite, Perizzite, Hivite, mo Jebus, ala go di hagadili dela e hege gaa dae mai loo gi dangi nei. 22 Solomon digi hai ana hege gi digau Israel, gei digaula e hai ana gau dauwa, nia dagi dauwa, nia dagi dauwa aamua, nia dagi o nia waga dauwa hongo henua, mo digau llele hoodo hai dauwa.

23 Nia dagi aamua e lima lau mada lima (550) le e dagi digau ngalua hege ala e ngalua e hai nnagadilinga moomee.

24 Solomon guu haa di gowaa i baahi dua di waahale gi nia gelegele, i muli hua dono lodo, tama di King o Egypt, dela ne hagatanga gi daha mo di Waahale o David gaa noho i di hale a Solomon ne hau gi mee.

25 Nia holongo e dolu i lodo di ngadau e dahi, gei Solomon e hai dana tigidaumaha dudu mo ana tigidaumaha hagadaubuni gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha dela ne hai go mee ang gi Dimaadua. Gei mee guu dudu labelaa ana ‘incense’ ang gi Dimaadua. Gei mee gu hagalawa di moomee e hau di Hale Daumaha.*

26 King Solomon guu hai ana wagabaalii e logo i Ezion-Geber, dela e hoohoo gi Elath i tongotai di Malua o Aqaba, i tenua go Edom. 27 King Hiram gu hagau hunu gau ngalua hongo wagabaalii ala gu wouwou di ngalua i hongo ana wagabaalii e ngalua dalia nia daane a Solomon. 28 Digaula guu hula gi tenua go Ophir, gu gaamai gi Solomon holongo nia pauna goolo e motolu mana (30,000).

10

Di haga heetugi di king ahina o Sheba

(2-Chronicles 9.1-12)

1 Di king ahina o Sheba gu longono ia di hai o di King Solomon, di dele dono ingoo mo dono hagalaamua go tenua, gei mee gaa hana gi Jerusalem belee hagamada a mee gi ana heeu haingadaa.* 2 Mee ne laha mai ana hagabuulinga dangada hagamaamaa, mono ‘camel’ gu hagauda ginai nia mee haga kala meegai, mo nia mee laagei ‘jewel’, mono hagabae goolo. Di madagoaa o mee ne heetugi gi Solomon, mee ga heeu gi mee ana heeu huogodoo ala e mee dana hagamaanadu. 3 Solomon gu helekai gi nia heeu a maa huogodoo; deai dahi heeu e haingadaa dono haga donudonu ai 4 Di king ahina o Sheba gu longono ia di kabemee o Solomon, gei gu gidee ia dana hale ne hau. 5 Mee gu gidee nia meegai ala ne higi gi hongo teebele, nia gowaa ala e noho ai ana gau aamua, di hagatau humalia o digau ngalua o lodo dono hale king mo nadau goloo ‘uniform’ ala e ulu ai digaula, mo nia gahu o nia hege ala e madamada humalia i mee i nia hagamiami, mo nia tigidaumaha ala e hai go mee i lodo di Hale Daumaha. Malaa, nia mee aanei guu hai di ahina gi homouli ge goboina huoloo. 6 Mee ga helekai gi King Solomon. “Agu mee ne hagalongo i dogu henua di hai o do kabemee le e donu huoloo! 7 Gei au digi hagadonu loo gaa dae loo gi dogu hanimoi ga gidee au gi ogu golomada. Gei di baahi o nia mee aanei la digi hagi mai gi di au. Do kabemee mo do maluagina e koia e damana i nia mee ala ne hagi mai go nia daangada. 8 E haadanga lamalia go oo lodo! E haadanga lamalia go au gau hai hegau ala e noho i do baahi i nia madagoaa huogodoo, e hagalongo gi au helekai kabemee! 9 Hagaamuina Dimaadua go doo God! Mee gu hagi aga dono manawa tenetene adu gi di goe i dana dugu goe gii hai di king Israel. Mai i dono aloho i Israel dela e hana hua beelaa, malaa, Mee guu hai goe gi king belee madamada humalia nnaganoho mo di tonu.”

10 Mee guu wanga gi King Solomon ana kisakis ala ne gaamai koia: nia pauna goolo e hiwa mana (9,000) mono mee haga kala meegai, mono mee laagei e logowaahee. Nia mee haga kala meegai ala ne wanga gi mee, la koia e logo huoloo i nia mee ala ne wanga go digau ala i golo.

11 (Nia wagabaalii Hiram ala ne gaamai nia goolo mai Ophir, gu gaamai labelaa nia laagau ‘juniper’ mono mee laagei ‘jewel’. 12 Solomon e hai hegau gi nia laagau aanei e hai nia abaaba i lodo di Hale Daumaha mo i lodo dono hale, gei e hau labelaa nia ‘harp’ mo nia ‘lyre’ ang gi nia daangada huwa daahili. Nia laagau la nia laagau ‘juniper’ ala koia e kaedahi e humalia i nia laagau ala ne gaamai gi Israel, deai nia mee beelaa ne kila mai nomuli ai.)

13 King Solomon guu wanga gi di king ahina o Sheba nia mee huogodoo a mee ala ne madau, mo nia mee huogodoo ala e wanga kisakis. Ga nomuli, gei di king ahina mo ana daangada hagamaamaa ga hagatanga gaa hula gi muli gi Sheba.

Di maluagina di king go Solomon

(2-Chronicles 9.13-28)

14 Nia ngadau huogodoo King Solomon e kumi baahi nua nia dane goolo e madalua maa lima, 15 e haga puni gi nia dagitedi ala e hui go digau huihui mee, mo nia wiini mai nia mee ne huihui, mo nia hui e wanga gi mee mai nia king o digau Arabia, mo mai nia gobinaa o nia henua o Israel. 16 Solomon guu hai ana mee duuli llauehe e lua lau, gei guu hii nia maa gi nia goolo, nia pauna madangaholu maa lima. 17 Mee guu hai labelaa ana mee duuli lligi e dolu lau, guu hii gi nia goolo holongo nia pauna e haa. Mee ne dugu nia mee duuli huogodoo i lodo di Ruum o di Waa laagau ‘cedar’ o Lebanon.*

18 Mee guu hai labelaa dana lohongo damana. Baahi di maa e hii gi nia ‘ivory’, gei nia gowaa ala i golo e hii gi nia goolo madammaa. 19-20 Di lohongo king iai nia habodo e ono e haga tau aga gi di maa. Nia mada o nia habodo aalaa huogodoo iai nia ada laion, huogodoo e madangaholu maa lua. I tua di lohongo la di ada libogo kau daane. I taalinga o nia lima e lua di lohongo la nia ada laion. Deai di king ne hai dono lohongo king beelaa ai.

21 Nia ibu inuinu Solomon huogodoo la ne hai gi nia goolo, gei nia goloo be nia pileedi mono mee ala i lodo di “Ruum o di Waa laagau ‘cedar’ o Lebanon” la ne hai gi nia goolo madammaa. Nia silber hagalee hai hegau ginai, nia maa hagalee dahidamee loo i di madagoaa Solomon. 22 Mee ana wagabaalii ala e deledele i di moana madalia nia wagabaalii a Hiram. Nia ngadau dagi dolu, gei nia wagabaalii ga lloomoi, ga gaamai nadau goolo, silber, ‘ivory’, nia manu ‘ape’, mono ‘monkey’.

23 King Solomon koia gu maluagina ge koia e kabemee i nia king ala i golo. 24 Nia daangada o henuailala huogodoo gu hiihai e lloomoi e hagalongo gi di kabemee a God ne wanga gi mee. 25 Huogodoo ala ne lloomoi e gaamai nadau wanga dehuia gi mee: nia mee ala ne hai gi nia silber mono goolo, nia gahu laa daha, nia goloo dauwa, nia mee haga kala meegai, nia hoodo mono hoodo ‘donkey’. Di mee deenei e hai i nia ngadau huogodoo ala e hagadau.

26 Solomon guu hai ana gau dauwa, nadau waga hongo henua e mana maa haa lau (1,400) ge madangaholu maa lua mana (12,000) hoodo. Hunu maa e dugu i Jerusalem, gei nia mee ala i golo e dugu i nia waahale ala i golo.* 27 I dono madagoaa king, nia silber guu logo huoloo i Jerusalem guu hai be nia hadu, gei ogo nia laagau ‘cedar’ gu logowaahee be nia balu laagau ‘sycamore’ i nia dono nia dama gonduu o Judah.* 28 Nia gau ngalua di king e madamada humalia di hai dela e gaamai nia hoodo mai i Musri mo Cilicia,†* 29 mo di gaamai nia waga hongo henua mai Egypt. Digaula e hui gi daha nia hoodo mono waga hongo henua gi nia king o digau Hittite mo Syria. Di hui di waga hongo henua nia baahi silber e ono lau, gei di hui di hoodo e lau madalima.

11

Solomon guu huli gi daha mo Dimaadua

1 Solomon gu hiihai gi nia ahina mai daha dogologo. I daha mo tama ahina di King Egypt, mee e lodo labelaa gi nia ahina Hittite mo nia ahina Moab, Ammon, Edom, mo Sidon.* 2 Mee gu hai lodo gi digaula, ma e aha maa Dimaadua la guu lawa di bule gi digau Israel bolo gi hudee hai lodo gi nia ahina aanei, idimaa digaula gaa hai digau Israel gi manawa dahi gi nia balu ieidu.* 3 Solomon guu lodo ang gi nia ahina e hidu lau (700). Digaula guu hai a mee gii huli gi daha mo Dimaadua. 4 Dono madagoaa ne madumadua, gei digaula guu dagi a mee gi daumaha gi nia balu god mai daha. Mee gu hagalee manawa dahi ang gi Dimaadua go dono God, be di hai dono damana go David nogo hai. 5 Mee gu daumaha ang gi Astarte di god ahina o Sidon, mo ang gi Molech di god milimilia o digau Ammon. 6 Mee gu ihala gu hai baahi ang gi Dimaadua, gu hagalee donu i baahi o Mee, gu hagalee hai be di hai o dono damana David nogo hai. 7 I hongo di gonduu i baahi dua Jerusalem, mee gu hagaduu dana gowaa hai daumaha ang gi Chemosh, di god gulugulua o digau Moab, ge dahi gowaa e daumaha gi Molech di god milimilia o digau Ammon. 8 Mee guu hai labelaa ana gowaa hai daumaha ang gi ono lodo mai daha, gii mee ai digaula di dudu nadau ‘incense’ mo di wanga nadau tigidaumaha ang gi nadau god donu.

9-10 Ma e aha maa Dimaadua, di God o Israel, gu hagagida gi Solomon hagalua, gei gu helekai gi mee bolo gi hudee daumaha gi nia god mai daha, gei Solomon digi hagalongo gi Dimaadua, gei guu huli gi daha mo Mee. Malaa, Dimaadua guu hai dono hagawelewele gi Solomon, 11 gu helekai gi mee, “Idimaa goe gu hai hua do hiihai, gu oho dau hagababa mai gi di Au, gu de hagalongo gi agu haganoho, Au e hai dagu hagababa bolo Au gaa daa do henua king gi daha mo goe, gaa wanga gi dahi dagi i au dagi. 12 Gei Au ga hagalee hai adu di mee deenei i do madagoaa dela e mouli iei goe, idimaa go do damana go David, gei Au gaa hai di maa i di madagoaa o dau dama daane dela ma gaa dagi. 13 Au ga hagalee daa tenua king hagatau gi daha mo mee, malaa Au gaa dugu anga di madawaawa hua e dahi, idimaa go dagu hege go David, mo Jerusalem, di waahale ne hai ko Au bolo di waahale ni aagu.”

Nia hagadaumee o Solomon

14 Malaa, Dimaadua gaa hai a Hadad, tangada mai di hagadili o Edom, gi hai baahi gi Solomon. 15-16 Namua loo, i mua nia mee aanei, i di madagoaa David ne hagamagedaa Edom, Joab di tagi ana gau dauwa ne hana gi golo belee danu digau ne mmade. Mee mo ana gau dauwa gaa noho i Edom i nia malama e ono, gei i lodo di madagoaa deelaa, gei digaula gu daaligi nia daane Edom huogodoo. 17 Gei mee hagalee daaligi a Hadad mo hunu hege o tamana o maa mai Edom, ala ne llele hagammuni gi Egypt. (Di madagoaa deelaa gei Hadad la di tama.) 18 Digaula ne hagatanga i Midian gaa hula gi Paran, gaa lahi hunu daangada dalia ginaadou. Gei digaula guu hula gi Egypt, guu dau i baahi di king, gei di king guu wanga dana gowaa gi Hadad ge dahi hale mono meegai. 19 Hadad gu aali i dono hai hoo humalia gi di king, gei di king guu wanga tuaahina o dono lodo go Tahpenes, gi Hadad gii hai dono lodo. 20 Tama ahina la gu haanau dana dama daane go Genubath, dela ne daahi go di lodo di king i lodo di hale di king, di gowaa e noho iei mee i baahi nia dama daane di king.

21 Di madagoaa di longo ne dau i Hadad i Egypt bolo David la guu made mo tagi dauwa go Joab guu made labelaa, Hadad ga helekai gi di king, “Dumaalia mai, au gaa hana gi muli gi dogu henua donu.”

22 Di king ga heeu, “Eiaha? Ma iai di mee i golo digi gowadu ko au gi di goe? Dela ga hidi ei goe bolo goe gaa hana gi do henua?”

Hadad ga helekai gi di king, “Goe heia hua au gii hana.”

[Gei mee guu hana gi muli gi dono henua.]

Hadad guu hai di king o Edom, mee di king huaidu, di hagadaumee huoloo ni Israel.

23 God guu hai labelaa Rezon, tama daane Eliada, gii huli gi hai baahi gi Solomon. Rezon guu lele gi daha mo dono dagi, King Hadadezer o Zobah, 24 guu hai di tagi ni digau daaligi daangada. (Di mee deenei ne hai i muli David ne aali tauwa i Hadadezer ga daaligi ono ehoo digau Syria.) Rezon mo dana dama buini guu hula guu noho i Damascus, di gowaa o ana daane gaa hai a mee gii hai di king o Syria. 25 Mee go dahi hagadaumee ni Israel i di madagoaa o Solomon nogo mouli ai.

Di hagababa a Dimaadua gi Jeroboam

26 Dahi daane dela guu huli hai baahi gi di King Solomon la go tangada mai ana gau aamua, go Jeroboam, go tama daane a Nebat, mai Zeredah i Ephraim, dono dinana go Zeruah dela guu made dono lodo. 27 Deenei di kai o di hai baahi o maa.

Solomon guu haa di gowaa dela i bahi i dua o Jerusalem gi nia gelegele, gei guu hau haga hoou labelaa nia gowaa mooho di abaaba di waahale. 28 Jeroboam tama daane hai moomee, gei Solomon gu modongoohia bolo mee e ngalua hagamadabouli, gei mee gaa dugu a mee e dagi digau ngalua huogodoo ala mai nia madawaawa Manasseh mo Ephraim. 29 Dahi laangi hua, gei Jeroboam e haele i daha mo Jerusalem, gei ogo soukohp Ahijah, mai Shiloh, ga heetugi gi mee i dono ala i di gowaa maalama. 30 Ahijah gaa daa gi daha dono gahu laa daha hoou dela e ulu ai, ga hahaahi gii hai nia baahi mee e madangaholu maa lua, 31 ga helekai gi Jeroboam, “Kae au mee e madangaholu, idimaa, Dimaadua go di God o Israel, e helekai, ‘Au ga daa gi daha di lohongo king gi daha mo Solomon, gei Au ga gowadu gi di goe nia madawaawa e madangaholu. 32 Solomon ga daahi dana madawaawa e dahi, idimaa go dagu dangada hai hegau go David, mo Jerusalem, di waahale dela ne hilihili ko Au i Israel hagatau. 33 Au gaa hai di mee deenei, idimaa, Solomon guu hudu Au gi daha, gu daumaha gi nia huai god: Astarte dela di god ahina o Sidon, mo Chemosh di god o Moab, mo Molech di god o Ammon. Solomon gu de hagalongo mai, mee guu hai di hala, ge gu hagalee haga gila aga agu haganoho mo agu helekai, hagalee hai be di hai a dono damana go David nogo hai. 34 Gei Au ga hagalee daa tenua king hagatau gi daha mo Solomon, gei Au gaa dugu anga a mee gi king i di waalooloo o dono mouli. Au e hai di mee deenei, i di gili dagu hege go David dela ne hilihili ko Au, gei go mee labelaa dela gu hagalongo gi agu haganoho mo agu helekai. 35 Au gaa daa tenua king gi daha mo tama daane a Solomon, gei Au ga gowadu gi di goe nia madawaawa e madangaholu. 36 Gei Au gaa hai tama daane Solomon gi daahi dana madawaawa e dahi, belee hai dahi hagadili ni dagu hege go David dela e madamada humalia i nia madagoaa huogodoo i Jerusalem, di waahale ne hilihili ko Au belee hai di gowaa e hagalaamua ai dogu ingoo. 37 Jeroboam, Au gaa hai goe gii hai di king o Israel, gei goe gaa dagi nia gowaa huogodoo ala e hiihai ginai goe. 38 Maa goe ga hagalongo mai gi di Au i do manawa hagatau, gei e manawa i agu haganoho, mo di hai nia mee ala e hiihai ginai Au i dau hagalongo gi agu haganoho mo agu helekai, be di hai o dagu hege go David, gei Au ga madalia goe i nia madagoaa huogodoo. Au gaa hai goe gii hai di king o Israel mo di hai do hagadili gii dagi i oo muli, e hai be dagu hai ne hai gi David. 39 Mai i di hala Solomon, au ga hagaduadua di hagadili o David, malaa, hagalee go nia madagoaa huogodoo.’ ”

40 Gei ogo Solomon belee daaligi a Jeroboam gii made, gei mee gaa lele hagammuni gi baahi King Shishak o Egypt, gaa noho i golo, gaa dae loo gi di made o Solomon.

Di made o Solomon

(2-Chronicles 9.29-31)

41 Nia mee huogodoo ala ne hai go Solomon, dono mouli mo dono kabemee, la guu hihi huogodoo i lodo di beebaa “Di Kai o Solomon.” 42 Mee nogo king i Jerusalem e dagi a Israel hagatau i nia ngadau e mada haa. 43 Mee ne made, gaa danu i lodo di Waahale o David, gei dana dama daane go Rehoboam gaa pono di lohongo o maa, gaa hai di king.

12

Nia madawaawa i bahi i ngeia e hai baahi

(2-Chronicles 10.1-19)

1 Rehoboam ne hana gi Shechem, di gowaa dela gu haga dagabuli ai nia daangada huogodoo o bahi i ngeia o Israel belee dugu a mee e hai di nadau king. 2 Jeroboam, tama daane a Nebat, dela ne hana gi Egypt belee lele hagammuni i di king go Solomon, ga longono ia di longo deenei, gei mee ga hagatanga i Egypt. 3 Nia madawaawa i bahi i ngeia o Israel gaa kae tegau gi mee, gei digaula huogodoo gaa hula i di gowaa e dahi gi Rehoboam ga helekai gi mee, 4 “Do damana go Solomon e hai gimaadou hagahuaidu e haga uda mai nia mee daamaha. Maa goe gaa hai nia mee aanei gi maamaa ga haga haingoohia madau mouli, gei gimaadou gaa hai hegau adu gi di goe.”

5 Mee ga helekai, “Lloomoi labelaa i muli nia laangi e dolu, gei au ga hagi adu laa.” Gei digaula gaa hula.

6 King Rehoboam gaa kae dono hagamaamaa mai baahi nia daane mmaadua ala nogo hai hegau gi dono damana go Solomon, ga heeu, “Ma telekai bolo aha dela ga hagi mai go goodou bolo gi heia gi digau aanei?”

7 Digaula ga helekai, “Maa goe bolo goe e hai tangada hai hegau ni digaula dangi nei, gei goe gi helekai gi digaula i di mee dela e humalia gi di nadau dangidangi. Gei digaula ga hai hegau adu gi di goe i di manawa dahi gaa hana hua beelaa.”

8 Gei mee gu hagabalumee nia helekai o nia daane mmaadua, gaa hana hua gi nia dama daane ala nogo tomo aga dalia a mee ala go ana gau hagamaamaa. 9 Gei mee ga heeu gi digaula, “Au gaa hai bolo aha gi digau ala e tangi mai gi di au bolo gi heia nadau moomee gi maamaa?”

10 Digaula ga helekai, “Deenei dau mee e hagi anga gi digaula, ‘Dogu madaalima dulii e koia e damana i tuaidina dogu damana!’ 11 Hagi anga ina gi digaula, ‘Dogu damana gu haga uda nia mee daamaha gi godou nua, gei au gaa hai nia maa gi koia e daamaha. Mee gu haga mamaawa goodou gi di loahi hagamaawa dangada, gei au ga daaligi goodou gi di uga baalanga hagamaawa kau!’ ”

12 I muli nia laangi e dolu nomuli, gei Jeroboam mo digaula huogodoo guu hula labelaa gi di King Rehoboam, gii hai be dana helekai ne hai gi digaula. 13 Di king digi haga dahidamee ina di hai a nia daane mmaadua, gei e helekai maaloo hagahuaidu gi nia daangada, 14 be nia helekai nia dama daane ala ne hai. Mee ga helekai, “Dogu damana gu haga uda nia mee daamaha gi godou nua, gei au gaa hai nia maa gi koia e daamaha. Mee gu haga mamaawa goodou gi di loahi hagamaawa dangada, gei au ga daaligi goodou gi nia uga baalanga hagamaawa kau!” 15 Ma go di hiihai a Dimaadua bolo gi haga gila aga ana helekai ala ne hagi anga gi soukohp Ahijah o Shiloh gi Jeroboam tama daane Nebat. Deenei di mee a di king digi hagalongo gi nia daangada.

16 Di madagoaa nia daangada gu iloo ginaadou bolo di king hagalee hagalongo ang gi ginaadou, digaula gaa wwolo gi nua, “Daa gi daha ina David mo dono madahaanau! Di hagahumalia behee ne hai mai go digaula mai gi gidaadou? Nia daane o Israel, gidaadou gaa hula gi tadau gowaa! Rehoboam gi madamada humalia i deia!”*

Gei digau Israel guu hai baahi gi di king, 17 guu dugu hua a Rehoboam gii hai di king hua ni digau ala e noho i tenua go Judah.

18 Gei di king Rehoboam ga hagau a Adoniram, dela e dagi nia daangada ala e haga ngalua kono, gii hana gi baahi digau Israel, gei digaula ga dilidili a mee gii made. I muli di hai deenei ne hai, gei Rehoboam ga hagalimalima gaa gaga gi dono waga hongo henua, gaa lele hagammuni gi Jerusalem. 19 Daamada i di madagoaa deelaa gaa huli gi muli, nia daangada o di bahi i ngeia o Israel le e hai baahi gi di lohongo dagi o David.

20 I di madagoaa o nia daangada Israel ne longono ginaadou bolo Jeroboam la gu hanimoi i Egypt, gei digaula ga gahi mai a mee gi di tagabuli deelaa, gaa dugu a mee gii hai di king o Israel. Go di madawaawa Judah la hua guu noho manawa dahi i baahi di hagadili o David.

Di kokohp mai baahi o Shemaiah

(2-Chronicles 11.1-4)

21 Di madagoaa King Rehoboam ne dau i Jerusalem, mee ga gahi mai ana gau dauwa e lau huowalu mana (180,000) ala go nia gau dauwa ala koia e humalia mai nia madawaawa Judah mo Benjamin. Mee hai dana hai belee hai tauwa gi laha mai nia madawaawa i bahi i ngeia Israel gi lala ono mogobuna. 22 Gei God gu hagi anga gi soukohp Shemaiah 23 bolo gi haga iloo gi Rehoboam mo digau huogodoo di madawaawa Judah mo Benjamin tegau deenei: 24 “Hudee heebagi gi godou duaahina donu, go digau Israel. Goodou huogodoo, hula gi godou hale. Di mee dela guu hai, la go dogu hiihai.”

Malaa, digaula huogodoo gu hagalongo gi Dimaadua, guu hula gi muli gi nadau hale.

Jeroboam guu huli gi daha mo Dimaadua

25 Di King Jeroboam o Israel guu hau di abaaba di waahale go Shechem i di gowaa gonduu o Ephraim, gaa noho haga dulii i golo. Gaa lawa, gaa hana, gaa hau labelaa di abaaba di waahale go Penuel gii mau dangihi. 26-27 Gei mee ga helekai i ono lodo, “Maa agu daangada gaa hula gi Jerusalem, gaa hai nadau tigidaumaha ang gi Dimaadua i lodo di Hale Daumaha, malaa, digaula gaa huli nadau manawa ang gi di King Rehoboam o Judah, ga daaligi au gii made.”

28 I muli dana haga mamaanadu nia mee aanei, gei mee gaa hai ana ada kau daane goolo e lua, ga helekai gi ana daangada, “Goodou gu waalooloo di godou hulahula e daumaha i Jerusalem. Digau Israel, aanei godou god ala ne laha mai goodou i Egypt!”* 29 Mee gaa dugu dana ada kau daane goolo e dahi i Bethel ge di hoo di maa i Dan. 30 Gei nia daangada gu ihala, i di nadau hula e daumaha i Bethel mo i Dan. 31 Jeroboam guu hau labelaa ana gowaa hai tigidaumaha i tomo nia gonduu, guu dongo ana gau hai mee dabu hagalee mai di madawaawa o Levi.

Di hai daumaha huaidu dela e haihai i Bethel

32 Jeroboam gu haga noho dana laangi daumaha damana i di madangaholu maa lima laangi o di walu malama, e hai gadoo be di laangi daumaha dela e hai i Judah. Mee guu dudu ana tigidaumaha i hongo di gowaa dudu tigidaumaha dela i Bethel ang gi dana ada kau daane goolo dela ne hai go mee, gei mee gu hagadabu ana gau hai mee dabu e hai hegau i nia gowaa hai daumaha ala ne hau go mee.* 33 Gei i di madangaholu maa lima laangi o di walu malama dela ne dugu go mee modogoia, gei mee gaa hana gi Bethel, gaa dudu dana tigidaumaha i hongo dana gowaa dudu tigidaumaha, e hagadabu di laangi hagalabagau dela ne haga noho go mee ang gi digau Israel.

13

1 Dimaadua gu haganoho aga dahi soukohp mai Judah gii hana gi Bethel, gei mee guu dau i golo i di madagoaa o Jeroboam nogo duu i di gowaa dudu tigidaumaha e hai dana tigidaumaha. 2 Soukohp deelaa ga haga halauwa di gowaa dudu tigidaumaha, e daudali taganoho mai baahi Dimaadua, ga helekai,

“Di gowaa dudu tigidaumaha,

di gowaa dudu tigidaumaha.

Deenei telekai Dimaadua ne hai:

Di tama e hagaingoo bolo Josiah ga haanau

mai i di madahaanau o David.

Mee ga daaligi gii mmade i oo nua

digau hai mee dabu ala e hai hegau

i nia gowaa dudu tigidaumaha o digau bouli

ala e hai nadau tigidaumaha i oo nua,

gei mee gaa dudu ana iwi daangada i oo nua.”*

3 Soukohp ga duudagi ana helekai, “Di gowaa dudu tigidaumaha deenei la ga mooho gi daha, gei nia lehu ga meheu gi hongo tenua. Gei goodou ga iloo laa bolo Dimaadua ne helekai adu i dogu baahi.”

4 King Jeroboam ga longono hua di mee deenei, gei mee gaa hihi dono lima gi mee mo di helekai, “Kumu ina taane deelaa.” Di madagoaa hua deelaa, gei di lima di king guu made, gei mee gu deemee di hagabiga mai dono lima. 5 Di gowaa dudu tigidaumaha gu meheu gi daha, gei nia lehu gu meheu gi hongo tenua, be di hai di soukohp ne helekai ai i di ingoo Dimaadua. 6 King Jeroboam ga helekai gi di soukohp, “Goe dumaalia dalodalo i di au gi Dimaadua doo God, dangi gi Mee gi hagahili ina dogu lima!”

Soukohp guu dangi ang gi Dimaadua gei di lima di king guu hili. 7 Gei di king ga helekai gi di soukohp, “Hanimoi i ogu muli gi dogu hale e miami. Au gaa hui goe gi dau mee dela ne hai.”

8 Soukohp ga helekai, “Ma e aha maa goe ga gaamai di baahi do maluagina, gei au hagalee hana i oo muli, be miami, be inu hunu mee i do baahi. 9 Dimaadua gu helekai mai bolo gi hudee miami be inu dahi mee, gei gi hudee hana labelaa gi muli i di ala ne hanimoi iei au.”

10 Malaa, gei mee digi hana i di ala dela ne hanimoi iei mee, gei ne hana i tuai ala.

Soukohp madua o Bethel

11 I di madagoaa deelaa, dahi soukohp madua e noho i Bethel. Ana dama daane ne hagi anga gi mee nia mee di soukohp mai Judah ala ne hai i Bethel i di laangi deelaa mo ana helekai ne hai gi di King Jeroboam. 12 Soukohp madua ga heeu gi digaula, “Mee ne hagatanga gaa hana di ala dehee?” Gei digaula ga hagi anga gi mee di ala dela ne hana iei mee. 13 Gei mee ga helekai gi digaula gi hagatogomaalia ina dana ‘donkey’. Digaula gu hagatogomaalia di donkey a maa, gei mee gu hagatanga guu hana, 14 laa hongo dana ala i muli di soukohp mai Judah, gaa gida a mee e noho i lala di laagau ‘oak’. Mee ga heeu, “Goe go di soukohp mai Judah?”

Taane ga helekai, “Ko au.”

15 Mee ga helekai, “Hanimoi gi dogu hale e miami madalia au.”

16 Gei soukohp mai Judah ga helekai, “Au e deemee di hana i oo muli gi doo hale e hagagila aga do dumaalia. Gei au hagalee miami dalia goe be inu dahi mee i do baahi i kinei, 17 idimaa Dimaadua gu helekai mai bolo au gi hudee miami be inu dahi mee, gei gi hudee hana labelaa gi muli i dogu ala ne hanimoi ai.”

18 Gei soukohp madua mai Bethel ga helekai gi mee, “Au labelaa di soukohp e hai be goe, gei Dimaadua gu hagau mai dana dangada di langi gi helekai mai bolo au gi lahia goe i ogu muli gi dogu hale gi gowadu nia meegai.” Gei soukohp madua guu hai dana kai dilikai.

19 Malaa, Soukohp mai Judah guu hana i muli soukohp madua gu miami dalia a mee. 20 I di nau noho hua i teebele, nnelekai Dimaadua ga dau mai gi di soukohp madua, 21 ga helekai gi nua gi di soukohp mai Judah, “Dimaadua guu hai bolo goe gu de hagalongo ang gi de Ia, gei digi hai gii hai be ana helekai. 22 Goe guu huli gu hanimoi gi muli gu miami i di gowaa a Mee ne hai bolo goe gi hudee miami ai. Idimaa di mee deenei, goe ga daaligi gii made, gei do huaidina hagalee danu i baahi nia daalunga oo gau.”

23 I muli di nau miami, gei soukohp madua ga haganoho di lohongo gi hongo di ‘donkey’ gaa wanga gi di soukohp mai Judah, 24 gei mee gaa hana i hongo di ala, gei di laion ga hanimoi gi mee ga daaligi a mee gii made. Tuaidina o maa gaa moe i hongo di ala i golo, gei di ‘donkey’ mo di laion e tuu i baahi o mee. 25 Nia daane ne loomoi laalaa ga gidee tuaidina i hongo di ala, mo di laion e duu i baahi di maa. Digaula gaa hula gi Bethel ga hagi anga nadau mee ne gidee ginaadou.

26 Soukohp madua ga hagalongo gi nia mee aanei, gei mee ga helekai, “Mee di soukohp ne de hagalongo gi nnelekai Dimaadua! Gei Dimaadua gu hagau mai dana laion ga daaligi a mee gii made, gii hai be nnelekai Dimaadua ne hai.” 27 Mee ga helekai gi ana dama daane, “Hagatogomaalia ina dagu ‘donkey’.” Gei digaula guu hai be nnelekai a maa. 28 Mee gaa hana i hongo dana ‘donkey’ ga gidee tuaidina soukohp e moe i hongo di ala, di ‘donkey’ mo di laion e tuu i golo. Di laion digi gai tuaidina o maa be hagahuaidu di ‘donkey’. 29 Soukohp madua ga dahi aga tuaidina ga hagauda gi hongo di ‘donkey’, ga gaamai gi muli gi Bethel e hai tangihangi, gaa lawa gaa danu. 30 Mee ne danu a mee i di waa daalunga o dono madahaanau, gei mee mo ana dama daane gaa hai tangihangi ga helekai, “Dogu duaahina daane, dogu duaahina daane!” 31 I muli di danu, gei soukohp ga helekai gi ana dama daane, “Maa au gaa made, gei goodou gaa danu au i lodo taalunga deenei, gaa dugu dogu huaidina i baahi o mee. 32 Nia helekai ala gu helekai iei mee bolo gii hai be di hai a Dimaadua ne haganoho e hai baahi gi di gowaa dudu tigidaumaha i Bethel mo di hai baahi gi nia gowaa hai daumaha huogodoo i nia waahale o Samaria gaa donu gaa gila.”

Di hala huaidu huoloo Jeroboam

33 King Jeroboam o Israel digi dugua ana hai hala huaidu, e hai hua dana hai e hilihili ana gau hai mee dabu mai nia madahaanau ala hagalee tau anga e hai hegau i ana gowaa dudu tigidaumaha ne hai. Mee e haga dabu digau hai mee dabu e de hilihili be goai hua dela ma ga hiihai gi di moomee deelaa. 34 Di hala deenei i baahi di king ga gila mai di mooho mo di doo dono lohongo king.

14

Di made tama daane Jeroboam

1 Di madagoaa tama daane di King Jeroboam, go Abijah ne hai dono magi, 2 Jeroboam ga helekai gi dono lodo, “Heia goe gi dina gee, gi de modongoohia nia daangada, hana gi Shiloh, di gowaa dela e noho ai soukohp Abijah, dela go mee ne hai bolo au e hai di king Israel. 3 Kae gi mee nia palaawaa e madangaholu mono bagu, ge dahi loaabi mee maangala ‘honey’. Heeu gi mee ma di aha dela gaa hai gi tau dama daane, gei mee ga hagi adu gi di goe.”

4 Gei mee gaa hana gi di hale o Ahijah i Shiloh. Ahijah gu madumadua huoloo, gu deegida. 5 Dimaadua gu hagi anga gi mee bolo di lodo Jeroboam gu hanimoi e heeu di hai o dana dama daane dela e magi. Dimaadua gu hagi anga gi Ahijah ana mee e helekai ai.

Di dau o di lodo Jeroboam, mee guu hai ia be tuai dangada. 6 Gei Ahijah ga longono ia dono ulu mai i di bontai, mee ga helekai, “Ulu mai, au e iloo bolo goe go di lodo Jeroboam. Goe e aha dela e hai bolo goe tuai dangada hua? Au dagu longo huaidu adu gi di goe. 7 Hana hagi anga ina gi Jeroboam bolo deenei di hai a Dimaadua, di God o Israel, e helekai gi mee, ‘Au guu hili goe mai i lodo nia daangada guu hai goe gi dagi agu daangada Israel. 8 Au gu daa gi daha tenua king o David mai dono hagadili gu gowadu gi di goe. Malaa, gei goe dela hagalee hai be dagu dangada hai hegau go David, dela e modudahi mai ge hagalongo gi agu helekai ge daudali hua agu mee ala gu hagamogobuna. 9 Goe guu hai au huaidu koia e llauehaa i di gau ala nogo dagi i oo mua. Goe guu hudu Au gi daha guu hai Au gi hagawelewele i dau hai nia ada balu god mono ada baalanga e daumaha ginai. 10 Idimaa i di hai deenei, gei Au ga gowadu di haingadaa do madahaanau king mo di daaligi gii mmade nia dama daane huogodoo i do hagadili, digau lligi mo digau mmaadua. Au ga hagammaa gi daha do madahaanau be nia duudae manu.* 11 Nia paana gaa gai oo gau ala ma gaa mmade i lodo di waahale, gei digau ala gaa mmade i lodo henua gaa gai go nia manu mamaangi ‘vulture’. Au go Dimaadua ne helekai.’ ”

12 Gei Ahijah ga duudagi ana helekai gi di lodo o Jeroboam, “Dolomeenei goe hana gi muli gi doo hale. Do madagoaa hua dela ma ga ulu adu gi lodo di waahale, dau dama daane gaa made. 13 Nia daangada huogodoo Israel gaa hai nadau hangihangi gaa danu a mee. Ma go mee hua mai di madahaanau o Jeroboam e danu hagahumalia, idimaa Dimaadua di God o Israel e hiihai hua gi tama daane deelaa. 14 Dimaadua gaa dugu dana king Israel e hagamodu gi daha di madahaanau king Jeroboam. 15 Dimaadua ga hagaduadua Israel, gei Israel gaa bole be di aalek ma gaa duu i lodo di monowai mmidi. Mee ga daagi aga nia daangada Israel mai i di nadau henua humalia dela ne wanga gi nadau maadua mmaadua namua, gaa hai digaula gi meheuheu dagidahi, gii tugi loo i baahi i golo di Monowai Euphrates, idimaa digaula guu hai a Mee gi hagawelewele i di nadau hai nia ada di balu god ahina go Asherah. 16 Dimaadua gaa hudu Israel gi daha idimaa go di hala Jeroboam ne dagi ai digau Israel gi di huaidu.”

17 Di lodo Jeroboam ga hanimoi gi muli gi Tirzah. Dono ulu gi lodo dono hale, gei di tama gaa made. 18 Digau Israel guu hai di nadau hangihangi gi mee, gaa danu a mee, gii hai be di hai Dimaadua dela guu lawa i dana helekai mai dana hege, soukohp Ahijah.

Di made o Jeroboam

(2-Chronicles 11.5—12.15)

19 Nia mee huogodoo a king Jeroboam ne hai: nia dauwa ala ne hai mo dana hai ne dagi ai, la guu hihi gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”. 20 Jeroboam ne king i nia ngadau e 22, gaa made, gei dana dama daane go Nadab gaa pono di lohongo king o maa.

Rehoboam di king o Judah

(2-Chronicles 11.5—12.15)

21 Tama daane Solomon go Rehoboam ne madahaa maa dahi (41) ono ngadau gei mee gaa hai di king o Judah, gaa dagi i nia ngadau e madangaholu maa hidu (17) i Jerusalem, di waahale Dimaadua ne hilihili i lodo tenua Israel hagatau belee hagalaamua ai nia daangada di ingoo o Maa. Tinana Rehoboam la go Naamah mai Ammon.

22 Digau Judah gu hai hala ang gi Dimaadua, gu hai baahi gi Mee, gei guu hai labelaa a Mee gi hagawelewele gi nonua i nia mee huaidu huogodoo ala ne hai go nadau maadua mmaadua i mua. 23 Digaula gu hagaduu nadau gowaa hai daumaha ang gi nia balu god mo nia ada hadu mo nia ada balu god ahina Asherah e daumaha ginai ginaadou i hongo nia gonduu mo i lala nia laagau tomo daahaa.* 24 Gei di mee dela gu huaidu huoloo, nia daane mono ahina e hai di nadau moomee huihui nadau huaidina i nia gowaa hai daumaha aanei. Digau Judah gu haihai nadau hai haga langaadia dangada ala nogo haihai go nia daangada ala ne hagammaa go Dimaadua gi daha mo tenua deelaa i mua digau Israel ala ne hula gi golo.*

25 I lodo di lima ngadau Rehoboam nogo dagi, King Shishak o Egypt gu heebagi gi Jerusalem. 26 Mee guu kae nia goloo hagalabagau huogodoo ala nogo i lodo di Hale Daumaha mo di hale di king ngaadahi mo nia mee abaaba dangada ala ne hai go King Solomon gi nia goolo. 27 Rehoboam guu hai ana mee abaaba baalanga mmee e pono nia maa, guu wanga nia maa gi nia daangada hagaloohi nia bontai di hale di king gi benabena ina. 28 Nia madagoaa huogodoo di king ma gaa hana gi di Hale Daumaha, digau hagaloohi ga aamo nia maa, gaa lawa ga gaamai labelaa gi muli gi di ruum digau hagaloohi.

29 Nia mee huogodoo ala ne hai go King Rehoboam la guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah. 30 Dono madagoaa dagi hagatau, Rehoboam mo Jeroboam nogo hagadau heebagi i nau mehanga i nia madagoaa huogodoo. 31 Rehoboam gaa made gaa danu i lodo di waa daalunga o nia king i lodo di Waahale o David, gei dana dama daane go Abijah gaa kae di lohongo king o maa.

15

Abijah di king o Judah

(2-Chronicles 13.1—14.1)

1 I di madangaholu maa walu ngadau Jeroboam nogo king i Israel, Abijah guu hai di king o Judah, 2 gei mee nogo dagi i Jerusalem nia ngadau e dolu. Tinana o maa go Maacah tama ahina ni Absalom. 3 Mee e haihai labelaa nia huaidu ala nogo haihai go dono damana, gei mee hagalee manawa dahi ang gi Dimaadua, go dono God be di hai o dono damana madua go David nogo hai. 4 Idimaa go David, gei Dimaadua go dono God gaa dugu anga gi Abijah dahi dama daane gii dagi i ono muli i Jerusalem, ge gii hai Jerusalem gi noho i di aumaalia.* 5 Dimaadua ne hai nia mee aanei idimaa David ne hai ana mee e haga tenetene dono manawa gei mee digi de hagalongo gi ana haganoho, dela hua go dana hai ne hai gi Uriah, tangada Hittite.* 6 Tauwa dela ne daamada i mehanga o Rehoboam mo Jeroboam e hai hua igolo gaa tugi i di madagoaa a Abijah nogo mouli ai. 7 Gei nia mee a Abijah ne hai la guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah. 8 Abijah ne made gaa danu i di Waahale o David, gei dana dama daane go Asa gaa pono di lohongo king o maa.

Asa di king o Judah

(2-Chronicles 15.16—16.6)

9 Di madalua ngadau i di madagoaa King Jeroboam nogo dagi Israel, Asa gaa hai di king o Judah. 10 Gei mee nogo dagi i Jerusalem i nia ngadau e madahaa maa dahi. Tinana madua o maa go Maacah, tama ahina ni Absalom. 11 Asa ne hai di manawa o Dimaadua, e hai gadoo be di hai dono damana madua go David. 12 Mee ne hagabagi gi daha mo dono henua nia daane mo nia ahina huogodoo ala e huihui nadau huaidina i nia gowaa hai daumaha bouli, gaa hai gi daha nia ada balu god o nia king ala i ono mua ne hai. 13 Mee ne daa gi daha dono dinana madua Maacah mo dono lohongo dinana king, idimaa mee ne hai dana ada gulugulua, di balu god ahina Asherah. Asa guu hele gi lala di ada balu god deelaa, guu dudu i di Gowaa Baba i Kidron. 14 Ma e aha maa Asa digi oho ina gi daha nia gowaa hai daumaha huogodoo o digau o di bouli, gei mee e noho manawa dahi ang gi Dimaadua i di waalooloo o dono mouli. 15 Mee guu wanga gi lodo di Hale Daumaha nia goloo huogodoo dono damana ala guu lawa di hagadabu gi Dimaadua, mo nia goloo goolo mo silber ala ne bida hagadabu koia.

16 Di king o Judah go Asa mo di king o Israel go Baasha nogo haihai dauwa i nau mehanga i lodo nau madagoaa nogo dagi nau henua. 17 Baasha guu kumu tenua go Judah i lodo tauwa, ga daamada gaa hai dana abaaba i Ramah e duuli di lloomoi i Judah mo di hula gi Judah. 18 King Asah guu kae nia silber huogodoo mono goolo ala ne dubu i lodo di Hale Daumaha mo i lodo di hale o di king, ga hagau ana dagi e kae nia maa gi Damascus, gi di king Benhadad o Syria, go tama daane a Tabrimmon mo dono damana madua go Hezion mo ana helekai aanei: 19 “Gidaua gaa buni gadoo be tadau damana nogo buni. Silber mono goolo aanei la nia kisakis adu gi di goe. Dolomeenei oho ina di hagababa dela i gulu mehanga mo di King Baasha o Israel gii daa gi daha ana gau dauwa mo dogu henua.”

20 King Benhadad gu hagagila aga tangidangi King Asa, ga hagau ana dagi aamua dauwa mo nadau gau dauwa e heebagi gi nia waahale o Israel. Digaula guu kumi Ijon, Dan, Abel Beth Maacah, mo di gowaa dela e hoohoo gi di Tai o Galilee, mo tenua o Naphtali hagatau. 21 King Baasha ga longono ia nia mee aanei ne hai, geia gaa dugu dana abaaba Ramah gaa hana gi Tirzah.

22 King Asa ga hagau dana hegau gi digau huogodoo ala i Judah bolo nia daangada huogodoo, hagalee dahi dangada bolo ia e hagalee dau ai, di hagamaamaa e dali gi daha nia hadu mono laagau a Baasha ala nogo hai hegau di abaaba Ramah. Nia goloo aanei gei Asa gaa hau nia abaaba Mizpah mo Geba, dahi waahale i lodo di gowaa Benjamin.

23 Nia mee huogodoo ala ne hai go di king Asa, dono hai hegau hagamataane mo ana waahale ne abaaba, huogodoo la guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah. I dono madumadua, gei mee gu habehabe i dono wae guu hai di magi. 24 Asa ne made gaa danu i lodo di waa daalunga o nia king i lodo di Waahale o David, gei dana dama daane Jehoshaphat gaa pono dono lohongo gaa hai di king.

Nadab di king o Israel

25 I di luwa ngadau i di madagoaa Asa nogo hai di king o Judah, gei ogo tama daane di king Jeroboam go Nadab guu hai di king o Israel, geia nogo dagi i nia ngadau e lua. 26 Mee e hai gadoo be dono damana i ono mua, mee gu ihala gu hai baahi gi Dimaadua, gei guu dagi Israel gi lodo di hala.

27 Baasha tama daane a Ahijah, tangada di madawaawa Issachar, e hai baahi ang gi Nadab, ga daaligi a Nadab gii made i di madagoaa Nadab mo dana buini dauwa nogo heebagi gi di waahale o Gibbethon i Philistia. 28 Di mee deenei ne hai i di tolu ngadau i di madagoaa Asa nogo hai di king o Judah. Gei Baasha gaa pono di lohongo Nadab gaa hai di king o Israel. 29 I di madagoaa deelaa, gei mee ga daamada ga dadaaligi gii mmade di madahaanau o Jeroboam hagatau. Gii hai be nnelekai Dimaadua ne hai gi dana hege, soukohp Ahijah mai Shiloh, di madahaanau o Jeroboam huogodoo gu daaligi guu mmade, hagalee tangada e mouli ai.* 30 Di mee deenei ne hai, idimaa Jeroboam ne hai Dimaadua go di God o Israel gi hagawelewele gi ana hala huaidu ne hai gaa dagi labelaa digau Israel gi lodo di hala.

31 Nia mee huogodoo ne hai go Nadab la guu hihi gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”. 32 Asa di king o Judah, mo Baasha di king o Israel e hai dauwa i nau mehanga i lodo nau madagoaa nogo dagi ai.

Baasha di king o Israel

33 I di tolu ngadau o Asa nogo hai di king o Judah, gei Baasha, tama daane Ahijah, guu hai di king o Israel hagatau, gei mee nogo dagi i Tirzah nia ngadau e mada lua maa haa (24). 34 Mee e hai gadoo be King Jeroboam i ono mua, gu ihala gu hai baahi gi Dimaadua, gei guu dagi Israel gi lodo di hala.

16

1 Dimaadua ga helekai gi soukohp Jehu, tama daane a Hanani, bolo mee gi hagadae ina dana hagailoo gi Baasha: 2 “Goe nogo hai di balu dangada, gei Au guu hai goe gii hai di tagi o digau Israel. Dolomeenei gei goe guu hai dau mee hala gadoo be Jeroboam, ge guu dagi agu daangada gi lodo di hala. Nadau huaidu guu hai Au gi hagawelewele, 3 gei Au gaa daa goe mo do madahaanau gi daha be dagu hai ne hai gi Jeroboam. 4 Tei dangada o do madahaanau ma gaa made i lodo di waahale le e gai go nia paana, tei dangada gaa made i lodo henua, le e gai go nia manu mamaangi ‘vulture’.”

5 Nia mee huogodoo Baasha ne hai, mo dono ngalua hagamahi la guu hihi gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”. 6 Baasha guu made, gaa danu i Tirzah. Dana dama daane go Elah guu pono a mee guu hai di king.

7 Soukohp Jehu gu helekai nnelekai mai baahi o Dimaadua ala e hai baahi gi Baasha mo dono madahaanau, i nia huaidu a Baasha ne hai guu hai baahi gi Dimaadua. Mee guu hai Dimaadua gi hagawelewele, hagalee bolo go ana mee hala ala ne hai, be nia mee hala King Jeroboam ne hai i mua, gei mee ne daaligi labelaa di madahaanau huogodoo o Jeroboam.

Elah di king o Israel

8 I di madalua maa ono ngadau i di madagoaa o Asa nogo king i Judah, Elah tama daane Baasha gaa hai di king o Israel gei mee nogo dagi i Tirzah i nia ngadau e lua. 9 Zimri, tagi labelaa, e madamada humalia dahi baahi e lua o nia waga hongo henua di king, gaa hai dana maanadu hagammuni e hai baahi gi mee. Dahi laangi hua i Tirzah, Elah ga libaliba i di hale o Arzah, go mee dela e madamada humalia di hale di king. 10 Zimri ga ulu gi lodo di hale, ga daaligi a Elah gii made, gaa pono di lohongo king o maa. Di mee deenei ne hai i di madalua maa hidu ngadau i di madagoaa Asa nogo king i Judah.

11 Di madagoaa Zimri ne hai di king, gei mee ga daaligi digau huogodoo ala e dau gi di madahaanau o Baasha. Nia gau o maa, mo ono ihoo huogodoo gu daaligi gii mmade. 12 Malaa di mee deenei guu gila be telekai Dimaadua dela ne hai bolo e hai baahi ang gi Baasha mai baahi soukohp Jehu, bolo Zimri ne daaligi gii mmade di madahaanau hagatau o Baasha. 13 Idimaa digaula e hai daumaha ang gi nia ada balu god, ge guu dagi digau Israel gi lodo di huaidu, Baasha mo dana dama daane Elah ne hai Dimaadua, di God o Israel, gi hagawelewele. 14 Nia mee huogodoo ala ne hai go Elah la guu hihi gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”.

Zimri di king o Israel

15 I lodo di madalua maa hidu ngadau i di madagoaa Asa nogo king i Judah, Zimri nogo dagi Israel i Tirzah i nia laangi e hidu. Digau dauwa Israel e duuli di waahale go Gibbethon i lodo Philistia, 16 gei ga longono hua e ginaadou bolo Zimri gu haganoho bolo ia e hai baahi ang gi di king, gu daaligi a mee gii made, gei digaula ga hagailoo i di gowaa deelaa bolo di nadau dagi dauwa damana go Omri guu hai di king Israel. 17 Omri mo ana gau dauwa gaa hula gi daha mo Gibbethon, gaa duuli di waahale go Tirzah. 18 Di madagoaa Zimri ne gidee ia di waahale la guu kumi, geia ga ulu gi lodo di abaaba i lodo di hale di king gaa dudu di hale, gei mee guu made i lodo di ahi deelaa. 19 Nia mee aanei la ne hai idimaa ana mee huaidu ala ne hai ang gi Dimaadua. E hai gadoo be Jeroboam i ono mua, mee ne hai Dimaadua gi de hiihai gi ono huaidu, gaa hidi ai digau Israel gaa too gi lodo di huaidu. 20 Nia mee huogodoo ala ne hai go Zimri mo di hai o di hai baahi o maa gi di king i ono mua, la guu hihi gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”.

Omri di king o Israel

21 Nia daangada Israel guu wwae: Hunu gau i digaula gu hiihai bolo ma go Tibni tama daane a Ginath e hai di king, ge hunu gau e hiihai gi Omri. 22 I di hagaodi gi muli, digau ala nogo hiihai gi Omri la gu aali. Tibni ne made ge Omri gaa hai di king. 23 Malaa, i lodo di motolu maa dahi ngadau o Asa nogo hai di king o Judah, Omri guu hai di king o Israel, gaa dagi i nia ngadau e madangaholu maa lua (12). Nia ngadau e ono matagidagi mee ne dagi i Tirzah, 24 gei mee guu hui di gonduu i Samaria gi nia silber e ono mana (6,000) mai baahi taane dono ingoo go Shemer. Omri gu ngalua gi di gonduu, gaa hau di waahale i golo, gaa gahi bolo Samaria gi di ingoo Shemer, go tangada dana gonduu.

25 Omri guu hai dana hala damana gi Dimaadua laa hongo nia hala o nia king mai i mua. 26 Gadoo be Jeroboam i mua o mee, mee ne hai Dimaadua, di God o Israel, gi hagawelewele, i mee ne hai ana huaidu, gaa dagi digau Israel gi di huaidu gaa hidi ai digaula ga daumaha gi nia balu god. 27 Nia mee huogodoo ala ne hai go Omri mono mee humalia guu hihi gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”. 28 Omri ne made, gaa danu i Samaria, gei dana dama daane go Ahab gaa pono di lohongo o maa, gaa hai di king.

Ahab di king o Israel

29 Di motolu maa walu ngadau i di madagoaa Asa nogo hai di king o Judah, gei ogo Ahab tama daane Omri guu hai di king Israel, gei mee guu dagi i Samaria i nia ngadau e madalua maa lua. 30 Mee guu hai ana huaidu ge e hai baahi ang gi Dimaadua. Gei ana huaidu ne hai, koia e llauehe i nia huaidu o nia king i ono mua. 31 Hagalee tau anga gi nia huaidu ala nogo haihai go di king Jeroboam, Ahab guu hai di huaidu gi nonua guu lodo gi Jezebel, go tama ahina di king o Sidon go Ethbaal, ga hai daumaha gi Baal ga hai hegau gi mee. 32 Mee gu haga duu aga dana hale daumaha ang gi Baal i Samaria, guu hai dana gowaa dudu tigidaumaha, guu dugu i lodo di hale daumaha deelaa. 33 Mee guu hai labelaa dana ada o di god ahina go Asherah, gei guu hai Dimaadua, go di God o Israel gi mada damana dono hagawelewele laa hongo nia king o Israel mai i mua.

34 I lodo di madagoaa o Ahab nogo king, Hiel tangada o Bethel ne hau haga hoou Jericho. Gei ogo dana dama daane madua go Abiram guu made i di madagoaa o Hiel nogo haga noho di hagamau o Jericho, gei tama daane dulii a maa go Segub guu made i di madagoaa o Hiel nogo hau nia bontai di waahale, gii hai be nia helekai a Dimaadua ne haga helekai mai baahi Joshua, tama daane a Nun.*

17

Elijah mo di tau maangoo

1 Soukohp dono ingoo go Elijah, tangada mai Tishbe i Gilead, ga helekai gi di King Ahab, “I di ingoo Dimaadua, go di God mouli o digau Israel dela e hai hegau ginai au, au e hagi adu bolo deai di magalillili be di uwa i lodo nia ngadau e lua be e dolu ai, gaa dae loo gi dagu helekai ma gaa hai.”*

2 Gei Dimaadua ga helekai gi Elijah, 3 “Hana gi daha mo di gowaa deenei, hana gi dua, bala hagammuni gi hoohoo gi tama monowai go Cherith, i bahi i dai Jordan. 4 Di monowai dulii deenei e gowadu au wai inuinu, gei Au guu hai gi nia manu mamaangi ‘raven’ bolo gi haangai ina goe i golo.”

5 Elijah gu hagalongo gi nnelekai Dimaadua, gaa hana gaa noho i taalinga tama monowai go Cherith. 6 Mee e inu mai i tama monowai, gei nia manu mamaangi ‘raven’ e gaamai nia palaawaa mono goneiga i nia luada huogodoo mo nia hiahi huogodoo. 7 Nomuli mai hua, gei di monowai deelaa gu maangoo idimaa di uwa digi doo i di gowaa deelaa ai.

Elijah mo di ahina guu made dono lodo i Zarephath

8 Gei Dimaadua ga helekai gi Elijah, 9 “Dolomeenei gei goe hana gi di waahale o Zarephath, hoohoo gi Sidon, gaa noho i golo. Au gu helekai gi di ahina guu made dono lodo dela e noho i golo bolo gi haangai ina goe.”* 10 Gei Elijah gaa hana gi Zarephath, gei dono hanadu gi di bontai di waahale, geia gu gidee ia di ahina guu made dono lodo e hagabudu ana dohomu. Mee ga helekai gi di ahina deelaa, “Dumaalia mai, gaamai hunu wai e inu.” 11 Di hanadu hua o di ahina belee gaamai ana wai, gei Elijah ga wolo adu gi mee, “Dumaalia mai, gaamai labelaa hunu palaawaa.”

12 Di ahina ga helekai gi mee. “Au e hai dagu hagamodu i di ingoo Dimaadua mouli go doo God, bolo au agu palaawaa ai. Agu mee ala i golo la nia palaawaa hua dulii i lodo di boolo, mo nia lolo olib dulii i lodo di loaabi. Au ne hanimoi gi kinei belee haga budu agu dohomu e kae ko au gi dogu hale e dunu nia mee dulii ang gi dagu dama daane mo au. Deelaa di mau miami haga muliagina, nomuli gei gimaua gaa mmade.”

13 Elijah ga helekai gi di ahina. “Hudee madagu. Hana hagatogomaalia ina dau haga ngudu, malaa, heia dau dama palaawaa i mua i au mee ala i do baahi, gaamai gi di au, ga nomuli ga hagatogomaalia nia mee ala i golo gi dau dama daane mo goe. 14 Idimaa, deenei di hai Dimaadua go di God o Israel e helekai, ‘Di boolo palaawaa la hagalee odi ono palaawaa, ge di loaabi lolo la hagalee odi ono lolo i mua di laangi dela gaa hai iei Au, go Dimaadua, bolo di uwa la gii doo.’ ”

15 Di ahina deelaa gaa hana, gaa hai gii hai be nia helekai a Elijah ala ne hagi anga gi mee, gei digaula huogodoo guu dohu gi nadau meegai i nia laangi e logo. 16 Di boolo palaawaa mo di loaabi lolo hagalee e odi, guu hai be di hagababa a Dimaadua ne hai gi Elijah.

17 I di madagoaa dulii nomuli, gei di tama daane di ahina guu hai dono magi. Mee guu pale, koia guu pale huoloo, gaa made. 18 Di ahina ga helekai gi Elijah, “Taane a God, goe ne aha dela ne hai mai di mee deenei gi di au? Goe ne hanimoi gi kinei belee haga langahia ogu ihala gi God gii hai dagu dama daane gii made?”

19 Elijah ga helekai, “Laha mai tama daane gi di au.” Elijah gaa daa di tama daane mai nia lima di ahina, gaa lahi a mee gi nua gi di ruum dela e noho iei mee, gaa dugu a mee gi hongo dono hada kii. 20 Gei mee ga dalodalo gi dono lee gi nua, “Meenei Dimaadua, dogu God, Goe ne aha dela ne hai di mee haga lodo huaidu gi di ahina deenei? Mee e humalia mai huoloo e benebene au, gei dolomeenei Goe guu hai tama daane a maa gii made!” 21 Gei Elijah gaa moe gi hongo tama daane haga dolu, mo di dalodalo, “Meenei Dimaadua dogu God, Goe gi gaamai labelaa di mouli di tama daane deenei!”* 22 Dimaadua gu longono talodalo Elijah, gei di tama ga daamada gaa dogi labelaa ga mouli aga.

23 Gei Elijah ga laha ia tama daane gi lala gi dono dinana, ga helekai gi di ahina, “Mmada, dau dama daane la gu mouli!”

24 Di ahina ga helekai gi mee, “Dolomeenei gei au gu iloo bolo goe taane mai baahi o God, gei Dimaadua e helekai mai i do baahi!”

18

Elijah mo nia soukohp Baal

1 I muli di madagoaa looloo, i di tolu ngadau o tau maangoo, gei Dimaadua ga helekai gi Elijah, “Hana, haga gida ina goe gi King Ahab, gei Au ga hagau adu dagu uwa.” 2 Malaa, Elijah ga daamada gaa hana.

Tau hiigai i Samaria gu huaidu huoloo, 3 gei ogo Ahab gu gahi mai a Obadiah, tagi o dono hale. (Obadiah la tangada e hai daumaha ang gi Dimaadua. 4 Di madagoaa Jezebel ne daaligi gii mmade nia soukohp a Dimaadua, Obadiah ne lahi ana soukohp e lau mai nadau baahi, gaa dugu hagammuni digaula i lodo nia bongoo e lua, ga wwae lua dau dagi madalima, gaa wanga gi digaula nia meegai mono wai.) 5 Ahab ga helekai gi Obadiah, “Gidaua gaa hula e mmada gi nia monowai uwa aga mo nia dama monowai i lodo henua, be gidaua e mee di gida nia geinga ala e mee di daahi nia hoodo mono hoodo ‘donkey’ gi mouli. Holongo gidaadou hagalee daaligi tadau manu gii mmade.” 6 Meemaa guu donu ngaadahi gi nau gowaa ala belee hagadina go ginaua, gei meemaa ga hagatanga, tei gi hana hua i deia gi nia gowaa aalaa.

7 Obadiah ga hanadu hua i dono ala, gei mee ga limalima hua dono heetugi gi Elijah. Mee gu modongoohia a mee, ga bala gi lala i mua o mee, ga heeu, “Meenei, e donu ma kooe deenaa?”

8 Elijah ga helekai, “Uaa, au go Elijah. Hana hagi anga ina gi doo dagi go di king bolo au i kinei.”

9 Obadiah ga helekai gi mee, “Au guu hai dagu aha, dela goe e gaamai di haingadaa deenei belee daaligi iei au gii made i baahi di king Ahab? 10 Au e hagamodu i di ingoo Dimaadua mouli go doo God, bolo di king e halahala goe i nia henua huogodoo i henuailala. Di madagoaa di tagi o tei henua dela ga haga iloo bolo goe hagalee i golo, gei ogo Ahab e hiihai bolo di tagi o di gowaa deelaa la gi heia dana hagamodu bolo goe hagalee gida i kinei. 11 Gei dolomeenei goe e hiihai bolo au gii hana gi hagi anga ina gi mee bolo goe i kinei? 12 Dolomaa di Hagataalunga o Dimaadua gaa lahi goe gi daha gi di gowaa ngala i muli dogu hagatanga! Au ga hagi anga gi Ahab bolo goe i ginei, gei mee ga de gidee ia goe, gei mee ga daaligi au gii made. Goe la gi langahia bolo au tangada e hai daumaha e donu ang gi Dimaadua aga hua i dogu damagiigi. 13 Goe digi hagalongo bolo di madagoaa Jezebel nogo daaligi nia soukohp a Dimaadua, gei au nogo benebene hagammuni agu soukohp e lau i lodo nia bongoo e lua, i nia hagabuulinga e lua, dau dagi madalima, guu wanga gi digaula nia meegai mono wai? 14 Malaa, e hai behee go dau hagau au e hagi anga gi di king bolo goe i ginei? Mee ga daaligi au!”

15 Elijah ga helekai, “Au e hagababa adu i di ingoo o Dimaadua di Gowaa Aamua dela e hai hegau ginai au, bolo au e haga gida au gi di king dangi nei!”

16 Gei Obadiah gaa hana ga hagi anga a mee gi di king Ahab, gei Ahab ga hagatanga gaa hana e heetugi gi Elijah. 17 Ahab ga gidee ia a mee, ga helekai, “Malaa deenaa goe, tangada hai mee huaidu huoloo i Israel!”

18 Elijah ga helekai, “Ma hagalee ko au dela go tangada hai mee huaidu. Kooe deenaa, kooe mo do damana, goolua digi hagalongo gi nia haganoho Dimaadua, gaa hai daumaha ang gi nia ada balu ieidu go Baal. 19 Gei dolomeenei, goe hai gi digau Israel gi dagabuli mai i di Gonduu Carmel. Laha mai nia soukohp e haa lau maa madalima (450) o Baal mo nia soukohp e haa lau (400) di god ahina Asherah ala e haangai go doo lodo go Jezebel.”

20 Malaa, Ahab ga haga dagabuli mai digau Israel huogodoo mo nia soukohp o Baal gi di Gonduu Carmel. 21 Gei ogo Elijah ga hanaga gi nia daangada ga helekai, “E waalooloo behee go di godou hai e haga mamaanadu ai goodou? Maa e donu bolo Yihowah la go di God, daumaha gi Mee! Gei di maa go Baal la di God, daumaha gi mee!” Gei nia daangada guu noho dee muu. 22 Elijah ga helekai, “Ma ko au hua dela di soukohp a Yihowah dela e dubu, malaa, e haa lau maa madalima (450) nia soukohp a Baal. 23 Laha mai nia kau daane e lua. Nia soukohp a Baal gaa kae e dahi, daaligidia gii made, duduudia gii lligi, dugua gi hongo nia dohomu, malaa, hudee dudu ina gi di ahi. Gei au gaa hai labelaa beelaa gi di kau dela i golo. 24 Heia nia soukohp a Baal gi dalodalo gi di nadau god, gei au ga dalodalo gi Yihowah, gei di god dela ga hui mai dalodalo, ga hagau mai di ahi, dela go mee dela go di God e donu.”

Nia daangada gu wwolowwolo gi nua i di nadau donu huoloo gi di maa.

25 Elijah ga helekai gi nia soukohp a Baal, “Goodou kae di kau daane, ga hagatogomaalia i mua, idimaa goodou digau dogologowaahee. Dalodalo gi di godou god, malaa, hudee dudu ina nia dohomu gi di ahi.”

26 Digaula gaa kae di kau daane dela ne wanga gi ginaadou, ga hagatogomaalia, ga dalodalo gi Baal gaa tugi loo oodee. Digaula gaa wwolo gi nua boloo, “Meenei Baal, hila mai gi gimaadou!” mo di konikoni haganiga di gili di nadau gowaa dudu tigidaumaha ne hau. Gei deai di mee ne hila mai ai.

27 Oodee, gei Elijah ga daamada ga haganneennee digaula boloo, “Dalodalo gi nua! Mee di god! Holongo mee e hai ana midi, be guu hana gi di aehanga, be guu hana gi tei gowaa! Holongo mee e kii, gei goodou e hai gi hangahanga a mee!” 28 Nia soukohp gu dalodalo gi nonua, gu teletele ginaadou gi nia hulumanu mono hulumanu daalo dangada gi hali loo nadau dodo, gii hai be di hai o nadau hangahaihai. 29 Digaula ga wwolowwolo mo di hagalongoaa gaa tugi hiahi, gei deai di mee ne hila mai ai, deai di lee ne longono ai.

30 Malaa, Elijah ga helekai gi nia daangada, “Lloomoi gi hoohoo mai gi di au,” gei digaula ga haga daagoli mai gi di gili o maa. Gei mee ga haga duu aga di gowaa dudu tigidaumaha a Dimaadua dela ne mooho gi lala. 31 Mee gaa kae ana hadu e madangaholu maa lua, di hadu e dahi e pono di madawaawa e dahi o nia madawaawa madangaholu maa lua o Jacob, taane dela ne wanga ginai dono ingoo hoou go Dimaadua bolo Israel.* 32 Mee gaa bae di gowaa dudu tigidaumaha ang gi di hai daumaha gi Dimaadua gi nia hadu aalaa, gaa geli dana aloalo haganiga di gili di gowaa dudu tigidaumaha, dela e tau gi nia galon wai e haa e haga hau ai. 33 Gaa dugu ana dohomu gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha, ga duuduu di kau daane gii lligi, gaa dugu gi hongo nia dohomu. Mee ga helekai, “Haga hau ina nia loaabi gi nia wai gaa lawa gaa llingi gi hongo tigidaumaha mono laagau,” gei digaula gaa hai gii hai be nnelekai a maa. 34 Gei mee ga helekai, “Heia labelaa,” gei digaula gaa hai labelaa. Mee gaa hai, “Heia haga dolu,” gei digaula gaa hai haga dolu. 35 Nia wai guu hali gu haganiga di gowaa dudu tigidaumaha, guu honu i lodo di aloalo.

36 Di aawaa dela e hai tigidaumaha hiahi, soukohp Elijah gaa hana gi di gowaa dudu tigidaumaha, ga helekai, “Meenei Yihowah, go di God o Abraham, mo Isaac mo Jacob, gi haga modongoohia ina dolomeenei, bolo ma Kooe dela go di God o Israel, gei au go dau dangada hai hegau, dela ne hai nia mee aanei huogodoo gii hai be au helekai. 37 Goe huia mai dagu helekai, meenei Dimaadua, huia mai dagu helekai, gi iloo ai digau aanei bolo ma Kooe, go Yihowah dela go di God dela e donu, dela e laha mai digaula labelaa gi do baahi.”

38 Dimaadua gu hagau ia di ahi gi lala, guu dudu tigidaumaha, nia laagau, mo nia hadu, gu haga wele di gelegele, gei ogo nia wai ala nogo i lodo di aloalo gu maangoo. 39 Di madagoaa nia daangada ne gidee ginaadou nia mee aanei, digaula gu haga hingahinga ginaadou gi lala, gaa hai, “Yihowah la go God! Ma go Yihowah la hua dela go di God!”

40 Elijah gaa hai gi digaula, “Goodou kumidia nia soukohp a Baal huogodoo! Hudee dumaalia gi tei i digaula gii ngala!” Malaa, digaula guu kumi digaula huogodoo, gei ogo Elijah gaa lahi digaula gi lala gi di monowai Kishon, ga daaligi digaula gii mmade i golo.

Di hagaodi gi muli o di tau maangoo

41 Elijah gaa hai gi di king Ahab, “Dolomeenei hana miami. Au gu longono di llaa o di uwa gu hoohoo mai.” 42 Di madagoaa Ahab ne hana, ne miami, gei Elijah guu gaga gi hongo di Gonduu Carmel, gaa bala ia gi hongo di gelegele, dono libogo i mehanga ono duli.* 43 Mee gaa hai gi dana hege, “Hana, mmada laa hongo tai.”

Di hege deelaa gaa hana, ga hanimoi, ga helekai, “Au digi gidee di mee.” Holongo hidu Elijah e hai gi dana hege gii hana gii mmada laa hongo tai. 44 Di hidu holongo, gei mee ne hana, ga hanimoi ga helekai, “Au gu gidee tama gololangi dulii be di babaalima dangada, e gila aga i hongo tai.”

Elijah ga hagau dana hege, “Hana gi di king Ahab, hagi anga ina gi mee bolo gii gaga gi hongo dono waga hongo henua, gii hana gi dono hale i mua di uwa dela gaa dugu ia.”

45 Digi duai nomuli, gei di langi guu gahu go di gabua luuli, di madangi gu daamada guu gono, di uwa nngolo gu daamada guu doo, gei ogo Ahab guu hana i dono waga gi Jezreel. 46 Di mogobuna o Dimaadua gu haga honu Elijah, gei mee gaa tai ono gahu gii mau gi dono huaidina, gaa lele i mua o Ahab, gaa dau loo i Jezreel.

19

Elijah i hongo di Gonduu Sinai

1 King Ahab ne hagi anga gi dono lodo go Jezebel nia mee huogodoo Elijah ala ne hai, mo di hai Elijah ne daaligi gii mmade nia soukohp huogodoo o di balu god go Baal. 2 Jezebel ga hagau dana haga iloo gi Elijah boloo, “Nia god la gi daaligidia au gii made maa au ga hagalee hai adu gi di goe i di madagoaa beenei daiaa di mee dela ne hai kooe gi nia soukohp.” 3 Elijah gu madagu, guu hana guu lele gi daha. Mee ne lahi dana dangada hai hegau gaa hula gi Beersheba i Judah.

Mee gaa dugu tangada hai hegau i golo, 4 gei mee ga haele i di laangi dogomaalia e hana gi lodo di anggowaa. Mee ga hagamolooloo gaa noho gi lala i di malu laagau, ga hiihai bolo ia gi made hua dolomeenei. Mee ga dalodalo, “Meenei Dimaadua, dolomeenei la guu dohu. Daawa gi daha dogu mouli, au e humalia hua e made.”*

5 Mee gaa moe gi lala i lala di laagau deelaa, gaa kii. Di madagoaa deelaa, gei ogo tangada di langi gaa bili gi mee ga helekai, “Ala aga, miami.” 6 Mee ga madamada i dono baahi ga gidee ia di palaawaa ge tei ibu wai e dugu i baahi dono libogo. Mee ga miami ga inu, gaa moe labelaa gi lala. 7 Tangada di langi o Dimaadua ga hanimoi labelaa, ga hangahanga a mee, ga helekai, “Ala aga, miami gi de haingadaa adu gi di goe i doo hana.” 8 Elijah ga ala aga, ga miami gaa inu, gei nia meegai aalaa la guu wanga gi mee ono mahi e haele ai i nia laangi e madahaa gi di Gonduu Sinai, go di gonduu haga madagu. 9 Mee gaa hana gi lodo di lua i golo, belee noho i golo i di boo deelaa.

Di madagoaa hua deelaa, gei ogo Dimaadua ga helekai gi mee, “Elijah, goe e hai dau aha i ginei?”

10 Gei mee ga helekai, “Meenei Dimaadua di Gowaa Aamua, nia madagoaa huogodoo, gei au nogo hai hegau adu gi di Goe modo Gooe. Gei digau Israel la gu haga hai hala di nadau hagababa adu gi di Goe, gu oho gi daha au gowaa dudu tigidaumaha, gei gu daaligi au soukohp huogodoo guu mmade. Ko au hua dela e dubu, gei digaula e hiihai bolo e daaligi au gii made!”*

11 Dimaadua ga helekai gi mee boloo, “Hana, duu i ogu mua i hongo di gonduu deenei, idimaa Au ga hanimoi laalaa.”

Gei Dimaadua ga hagau mai dana madangi maaloo dangihi dela e hahaahi nia gonduu mo nia hadugalaa, malaa, Dimaadua la hagalee i lodo di madangi deelaa. Di madangi gaa noho, gei di ngalungalua tenua gaa hai, gei Dimaadua la hagalee i lodo di ngalungalua tenua deenei. 12 I muli di ngalungalua tenua, gei di ahi gaa hai, gei Dimaadua la hagalee i lodo di ahi deelaa. I muli di ahi, gei di lee haga moolee gaa hai.

13 Di madagoaa Elijah ne longono ia di maa, gei mee gaa gahu ono golomada gi dono gahu laa daha, ga ulu gi malaelae gaa duu i di bontai di lua. Di lee ga helekai gi mee, “Elijah, goe e hai dau aha i ginei?”

14 Elijah ga helekai, “Meenei Dimaadua di Gowaa Aamua, nia madagoaa huogodoo gei au nogo hai hegau adu gi di Goe modo Gooe. Gei digau Israel gu haga hai gee di nadau hagababa adu gi di Goe, gu oho au gowaa dudu tigidaumaha, gei gu daaligi au soukohp huogodoo guu mmade. Ko au hua modogoau e dubu, gei digaula bolo ginaadou e daaligi au gii made.”

15 Dimaadua ga helekai, “Hana gi muli gi di anggowaa hoohoo gi Damascus, ulu adu gi lodo di waahale deelaa, hagatulu ina a Hazael e hai di king o Syria.* 16 Ga nomuli, hagatulu ina a Jehu tama daane a Nimshi, e hai di king o Israel, ge hagatulu ina a Elisha tama daane a Shaphat, tangada o Abel-Meholah, e pono do lohongo soukohp.* 17 Tei dangada dela belee daaligi go Hazael ma gaa lele gi daha mo mee, le e daaligi gii made go Jehu, gei tei dangada dela ma gaa lele gi daha mo Jehu, le e daaligi gii made go Elisha. 18 Malaa, Au gaa dugu agu daangada e hidu mana (7,000) gi mouli i Israel, go digau huogodoo ala e manawa dahi mai gi di Au, ge digi bala ang gi di balu god go Baal, be guu hongi dono ada.”*

Di gahigahi o Elisha

19 Elijah ga hagatanga gaa hana ga gidee ia a Elisha e hai hegau gi nia kau e haga maluu ana gelegele i lodo di hadagee. Ma nia hagabuulinga kau dau dogolua e madangaholu maa dahi i ono mua, gei Elisha la i di hagabuulinga dela muliagi. Elijah ga daa gi daha dono gahu laa tua, ga haga ulu ginai a Elisha. 20 Elisha ga diiagi ana kau, gaa lele i muli o Elijah ga helekai, “Dugua mai gii hana au e hongi dogu damana mo dogu dinana, ga hanimoi laa, gaa hana dalia goe.”

Elijah ga helekai, “E humalia, hana gi muli. Au hagalee dugu goe.”

21 Gei ogo Elisha gaa hana gi ana kau e lua, ga daaligi nia maa, gaa dunu nia goneiga gi nia dohomu ne hai gi di laagau dela nogo i hongo nia uwa nia kau. Elisha gaa wanga nia goneiga gi nia daangada, gei digaula gu miami. Gei Elisha gaa hana i muli o Elijah, e hai tangada hagamaamaa ni Elijah.

20

Tauwa gi Syria

1 King Benhadad o Syria ga hagadagabuli mai ana gau dauwa huogodoo, gei nia king e motolu maa lua ala i golo gu hagamaamaa labelaa mo nadau hoodo mono waga hongo henua, gei mee mo ana gau dauwa gaa hula ga duuli Samaria, ga heebagi gi digaula. 2 Mee ga hagau ana daangada kae hegau gi di waahale o di King Ahab o Israel boloo, “King Benhadad bolo goe 3 gi wanga ina gi deia au silber mo au goolo, mo oo lodo mo au dama daane ala koia e maaloo.”

4 Ahab ga helekai gi telekai a maa, “Hai gi dogu dagi, King Benhadad, bolo au guu donu; mee e mee di hai mee mai gi di au mo agu mee huogodoo.”

5 Nomuli nia daangada kae hegau gu lloomoi labelaa gi Ahab mo di hiihai mai baahi Benhadad: “Au gu hagau adu dagu haga iloo bolo gi gaamai au silber mono goolo, au ahina mono dama. 6 Dolomeenei gei au ga hagau adu agu dagi aamua gi halahala ina i lodo doo hale mo lodo nia hale o au gau aamua, gi kae ina nia mee ala e dahidamee huogodoo. Digaula e lloo adu di madagoaa beenei daiaa.”

7 King Ahab ga hagadagabuli mai ana dagi aamua o dono henua ga helekai gi digaula, “Goodou mmada gi di hai o taane deenei e hiihai e hagahuaidu gidaadou. Mee ne hagau mai dana hegau bolo gi wanga gi deia ogu lodo, mo agu dama, mo agu silber mono goolo, gei au guu donu ginai.”

8 Nia dagi mono daangada ga helekai, “Hudee hagalongo gi mee; gei gi hudee dumaalia gi mee.”

9 Malaa, Ahab ga helekai gi nia gau kae hegau a Benhadad, “Goodou hagi anga ina gi di king dogu dagi bolo tegau matagidagi e donu ginai au, malaa, gei au hagalee donu gi di lua hegau.”

Digau kae hegau aalaa ne hula ga lloomoi labelaa mo di nadau hegau 10 mai baahi o Benhadad, “Au ga gaamai agu daane ala e tau anga di oho gi daha do waahale deenei gaa kae nadau mee ala ne oho gi daha. Nia god di langi gi daaligidia au gii made maa au digi heia di mee deenei!”

11 King Ahab ga helekai, “Goodou hagi anga ina gi King Benhadad bolo tangada dauwa donu le e helekai beenaa i muli tauwa hagalee i mua tauwa.”

12 Benhadad guu kae di hui o dana hegau mai baahi o Ahab i di madagoaa o mee mo ono ehoo king nogo inuinu i lodo nadau hale laa. Mee gaa hai gi ana daane gi hagatogomaalia e heebagi gi di waahale, gei digaula gu hagatogomaalia.

13 Nomuli, gei dahi soukohp gaa hana gi baahi di King Ahab, ga helekai, “Dimaadua ne helekai, ‘Hudee madagu i digau dauwa ala e dogologo! Au ga gowadu gi di goe gi aali dangi nei, gei goe gi iloo bolo ma ko Au go Dimaadua.’ ”

14 Ahab ga heeu, “Tauwa le e dagi koai?”

Soukohp ga helekai, “Dimaadua bolo tauwa e hai go nia dama daane mai i lala nia mogobuna o nia gobinaa.”

Di king ga heeu, “Ma koai dela gaa dagi tauwa damana?”

Soukohp ga helekai, “Ma kooe.”

15 Di king ga gahi mai nia daane ala belee hai tauwa ala e dagi go nia dagi o nia guongo, huogodoo digaula e lua lau motolu maa lua (232). Mee ga hagadagabuli mai digau dauwa o Israel huogodoo, huogodoo e hidu mana (7,000).

16 Tauwa ga daamada oodee i di madagoaa Benhadad mo ono ehoo e motolu maa lua (32) nogo libaliba i lodo nadau hale laa. 17 Nia dama daane dauwa e hula i mua. Tama buini madamada hagammuni ala ne hagau go King Benhadad ga lloomoi ga hagi anga gi mee bolo digau dauwa gu lloomoi i Samaria. 18 Mee ga helekai, “Kumi ina digaula hagamouli, ma e aha maa digaula e lloomoi e heebagi be e lloomoi i di aumaalia.”

19 Nia dama daane dauwa e hula i mua, ga nomuli go digau dauwa o Israel. 20 Tangada nei mo tangada nei i digaula gu daaligi taane dela e heebagi ginai mee. Digau Syria guu llele gi daha, gei digau Israel e waluwalu digaula, gei Benhadad guu lele hagammuni i hongo di hoodo, ginaadou mo hunu gau dauwa llele hoodo. 21 King Ahab gaa hana gi di gowaa deelaa e hai tauwa, guu kumi nia hoodo mo nia waga hongo henua aalaa, gei digau Syria gu magedaa i tauwa.

22 Soukohp gaa hana gi baahi King Ahab ga helekai, “Hagatogomaalia ina au gau dauwa, heia labelaa gi humalia nia mee huogodoo ala bolo gi heia, idimaa di king o Syria e hai labelaa dana dauwa i di madagoaa dogi mee i di ngadau i golo.”

Tauwa labelaa gi Syria

23 Nia dagi di King Benhadad ga helekai gi mee, “Nia god digau Israel la nia god hongo gonduu, gei deelaa di mee a digau Israel ne maaloo ai i gidaadou. Malaa, gidaadou e mee di maaloo i digaula maa gidaadou e hai tauwa i di gowaa mehanga gonduu. 24 Daa gi daha ina nia dagi king motolu maa lua (32) mo nadau lohongo dagi dolomeenei, wanga ina nadau lohongo dagi gi digau dauwa donu ala gu wouwou. 25 Haga dagabuli mai au gau dauwa dogologo gii hai be au gau dauwa ala ne llele gi daha mo goe, mo nia hoodo e logo beelaa mono waga hongo henua. Gidaadou ga heebagi gi digau Israel i lodo di gowaa mehanga gonduu, deelaa di madagoaa gei gidaadou ga maaloo i digaula.”

Mee guu donu ginai gu daudali nnelekai digaula. 26 Di madagoaa dogi mee ga dau mai, geia ga hagadagabuli mai ana gau dauwa gaa hula gi di waahale Aphek belee heebagi gi digau Israel. 27 Digau Israel la gu dagabuli mai ge gu togomaalia, gaa hula gaa hau nadau waahale laa e lua, e huli adu gi digau Syria. Digau Israel gu hai hua be nia dama goolongo kuudi e lua, ma ga hagatau gi nia gau dauwa o Syria ala gu hagahonu di gowaa deelaa.

28 Soukohp gaa hana gi King Ahab ga helekai, “Deenei di mee Dimaadua ne helekai ai, ‘Idimaa digau Syria e hai bolo Au go di god hongo gonduu, hagalee di god nia gowaa mehanga gonduu, Au gaa dugu adu gi di goe gi aali i hongo ana gau dogologo aalaa, gei goe mo au daangada ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua!’ ”

29 Nia laangi e hidu digau Syria mo digau Israel nogo noho i lodo nadau waahale laa e huli mai i nadau mehanga. Di hidu laangi, gei digaula ga daamada ga hai tauwa, gei digau Israel gu daaligi gii mmade digau Syria e lau mana (100,000). 30 Digau ala ne mouli guu llele gi di waahale Aphek, deelaa di gowaa di abaaba o di waahale ne doo gi hongo digau e madalua maa hidu mana (27,000). King Benhadad ne lele hagammuni labelaa gi lodo di waahale deelaa, gaa bala hagammuni i lodo dahi ruum i lodo di hale. 31 Gei ana dagi aamua gaa hula gi mee ga helekai, “Gimaadou gu longono bolo nia king Israel e dumaalia huoloo. Goe dugua mai gi gimaadou e hula gi di king Israel mo madau goloo manawa gee e wanga gi madau gili, mo nia uga i madau uwa, holongo gei mee ga dumaalia ga hagalee daaligi goe gii made.” 32 Malaa, digaula guu hii nadau huaidina gi nia goloo manawa gee, mo nia uga i nadau uwa, gaa hula gi Ahab ga helekai, “Dau hege Benhadad e hai dana dangidangi adu gi di goe gi manawa humalia, hudee daaligidia ia gii made.”

Ahab ga helekai, “Mee e mouli hua igolo? E humalia! Mee e hai be tuaahina daane ni oogu!”

33 Nia gau aamua Benhadad e hiihai gi di hagamodongoohia humalia i golo, gei di madagoaa Ahab ga helekai, “Tuaahina daane,” gei digaula gu tenetene huoloo i di madagoaa deelaa, ga helekai, “E hai gadoo be au helekai ne hai: Benhadad tuaahina ni oou!”

Ahab ga helekai, “Laha mai a mee.” Di madagoaa Benhadad ne dau, Ahab ga gahi mai a mee gii gaga gi lodo dono waga hongo henua i dono baahi. 34 Benhadad ga helekai gi mee, “Au ga gowadu gi di goe nia dama waahale o dogu damana ne kae i do damana, gei goe ga hagaduu dau gowaa huihui mee i Damascus be di hai dogu damana nogo hai i Samaria.”

Ahab ga helekai, “Idimaa i dau mee deenei ne haganoho, au ga hagamehede goe.” Meemaa guu hai di nau hagababa i nau mehanga, gei Benhadad gu hagamehede.

Soukohp e haga halauwa Ahab

35 Dimaadua gu helekai gi dahi soukohp bolo gi helekai gi dono ehoo soukohp mai di hagabuulinga soukohp, “Haga maawa ina au!” gei mee e buhi. 36 Malaa, gei soukohp ga helekai gi mee, “Idimaa goe dela digi hagalongo gi di hai a Dimaadua, dahi laion ga daaligi goe gii made i do madagoaa ma ga hagatanga i dogu baahi.” Malaa, digi duai di madagoaa o mee ne hagatanga, gei di laion ga hanimoi ga daaligi a mee gii made.*

37 Go di soukohp la hua deelaa gaa hana gi baahi tuai daane, ga helekai, “Hagamaawa ina au!” Taane deenei gu hagamaawa a mee giibeni, gei mee guu mmae. 38 Soukohp gaa hii ono hadumada gi di gahu bolo gi de modongoohia, gei guu hana guu duu i taalinga di ala, e talitali di king o Israel gi hanimoi laalaa. 39 Di madagoaa di king ne hanimoi, soukohp gaa wolo, ga helekai, “Meenei di King, au nogo heebagi i tauwa gei dahi daane dauwa ga laha mai dono hagadaumee ne kumi, ga helekai, ‘Hagaloohia taane deenei; maa mee gaa lele hagammuni, gei goe huia mai di lele o maa gi do mouli be hui gi nia silber e dolu mana (3,000).’ 40 Gei au nogo daadaamee i nia hagadilinga mee e logo, gei taane la guu lele hagammuni.”

Di king ga helekai, “Goe ne bida hagi aga di tonu o do gabunga, ma kooe dela e kae do hagaduadua.”

41 Soukohp ga haahi di gahu i ono hadumada, gei di king ga modongoohia bolo mee dahi soukohp. 42 Soukohp ga helekai gi di king, “Deenei telekai Dimaadua, ‘Idimaa goe dela ne dugu anga taane deelaa gi hana, taane dela gu helekai iei Au bolo e daaligi gii made, goe gaa hui gi do mouli, gei au gau dauwa ga hunahuna gi daha i di nadau hai ana gau dauwa gi llele hagammuni.’ ”

43 Di king gaa hana gi dono hale i Samaria, e manawa gee ge e lodo daamaha.

21

Di hadagee a Naboth

1 Hoohoo gi di hale di king go Ahab i Jezreel la iai di hadagee waini ni taane dono ingoo go Naboth. 2 Di laangi e dahi, gei Ahab ga helekai gi Naboth, “Dugua mai gi di au gi hai mee gi dau hadagee. Ma dela e hoohoo gi dogu hale, gei au e hiihai e hai hegau gi di gowaa deelaa e hai dagu hadagee meegai laagau. Au ga gowadu gi di goe di hadagee waini dela koia e mada humalia, be maa goe e hiihai, gei au ga hui adu di maa i di hui dela e dohu.” 3 Naboth ga helekai, “Di hadagee waini deenei la ne gai ei au mo ogu damana mmaadua. Dimaadua e bule bolo au gi hudee dugu adu gi di goe e hai mee gi di maa.”

4 Ahab gaa hana gi dono hale, guu lodo daamaha, gei gu hagawelewele gi di kai a Naboth dela ne hai ang gi deia. Mee gaa moe i hongo dono moenge, e huli gi di abaaba di hale, gu hagalee hiihai e miami. 5 Dono lodo go Jezebel gaa hana gi mee ga heeu, “Goe e aha dela e lodo daamaha huoloo? Goe e aha dela e hagalee hiihai e miami?”

6 Gei mee ga helekai, “Idimaa go telekai a Naboth dela ne hai mai gi di au. Au ne hai bolo e hui dana hadagee waini, be mee e hiihai, gei au gaa wanga gi mee di hadagee waini labelaa e pono di lohongo di maa, gei mee ga hai mai bolo au e deemee di hai mee gi di maa.”

7 Jezebel ga helekai, “Ma goe di king be hagalee di king? Duu gi nua gi daha mo do moenge, tenetene gei gi miami, gei au ga gowadu laa di hadagee a Naboth gi di goe!”

8 Jezebel gaa hihi ana lede, gaa wanga ginai di ingoo Ahab, ga taini nia maa gi di maaga o Ahab, gaa kae nia maa gi digau aamua mo nia dagi o Jezreel. 9 Nia lede le e helekai boloo, “Haga iloo ina di laangi e noho hagaonge, gahia mai nia daangada gi di gowaa e dahi, gei haga noho ina a Naboth i di lohongo aamua. 10 Halahala ina nia daangada dogolua hai kai tilikai, haga noho ina meemaa i baahi adu gi golo teebele a Naboth, e hai nau hagi aga kai tilikai gi Naboth bolo mee la gu hagahuaidu a God mo di king. Ga nomuli gaa lahi a mee gi tua di waahale ga dilidili a mee gii made.”

11 Digau aamua mo nia dagi o Jezreel la guu hai gii hai be nnelekai a Jezebel ala ne hai. 12 Digaula gu haga noho di laangi hagaonge, gu gahi mai nia daangada gi di gowaa e dahi, guu dugu a Naboth i di gowaa aamua. 13 Nia daangada hai kai tilikai dogolua guu noho i baahi adu gi golo teebele ga helekai hai baahi gi Naboth i mua digau dogologo, bolo mee ne hagahuaidu a God mo di king, gei Naboth la guu lahi gi tua di waahale, gu dilidili gii made. 14 Di haga iloo dela bolo Naboth la gu daaligi gii made, guu kae gi Jezebel.

15 Di madagoaa telekai deenei ne dau i Jezebel, gei mee ga helekai gi Ahab, “Naboth la guu made. Hana dolomeenei, hai mee gi di hadagee dela ne dumaanga iei mee di hui adu gi di goe.” 16 Di madagoaa hua deelaa, gei Ahab guu hana gu hai mee gi di hadagee deelaa.

17 Gei Dimaadua ga helekai gi Elijah, soukohp mai Tishbe, boloo, 18 “Hana gi di king Ahab o Samaria. Goe ga gidee a mee i lodo di hadagee waini a Naboth, dela bolo ia ga hai mee gi di maa. 19 Helekai gi mee boloo, ‘Au go Dimaadua e helekai adu gi di goe bolo i muli do daaligi taane deelaa gii made, e hai behee, goe ga hai mee labelaa gi di gowaa a maa?’

“Helekai gi mee bolo deenei dagu helekai e hai, ‘I hongo hua di gowaa nia paana ala nogo tobotobo nia dodo o Naboth, deelaa hogi di gowaa ga tobotobo ai oo dodo go nia paana.’ ”*

20 Di madagoaa Ahab ne mmada gi Elijah, geia ga helekai, “Dogu hagadaumee, goe gu gidee au?”

Elijah ga helekai, “Uaa, au gu gidee au goe. Goe guu dugu anga goe hagatau gi heia nia mee ala e hala i mua nia golomada a Dimaadua. 21 Deelaa laa, Dimaadua e helekai adu, ‘Au ga gowadu gi di goe di haingadaa damanaiee. Au ga hagalee hila adu gi di goe, gei Au gaa hai goe gi hagalee. Au ga hagammaa gi daha nia dama daane huogodoo o do hagadili, digau lligi mo digau mmaadua. 22 Do hagadili la gaa hai be di hagadili ni king Jeroboam, go tama daane a Nebat, gei gaa hai labelaa be di hagadili ni king Baasha, tama daane a Ahijah, idimaa, goe guu hai Au gi hagawelewele mai i doo dagi a Israel gi lodo di hala.’

23 “Gei ogo Dimaadua e haga iloo i di hai o Jezebel, bolo nia paana gaa gai tuaidina o maa i lodo di waahale go Jezreel.* 24 Di ingoo hua tangada i digau Ahab ala ma gaa mmade i lodo di waahale, le e gai go nia paana, gei tei ginaadou ala ma gaa mmade i lodo nia gowaa ala i daha, le e gai go nia manu mamaangi ‘vulture’.”

25 (Deai tangada i golo ne hai ana mee huaidu be Ahab ai, dela ne dugu anga ia hagatau bolo e hai nia mee huaidu i mua nnadumada o Dimaadua, ala go nia mee huogodoo ne hagamaamaa ge ne hagamaaloo aga go dono lodo go Jezebel. 26 Mee ne hai nia huaidu ala e kaedahi e haga langaadia dangada i ana hai daumaha ang gi nia balu ada mee bolo ma nia god, be di hai o digau Amor ala ne hagabagi go Dimaadua gi daha mo nadau guongo, i mua digau Israel.)

27 Di madagoaa Elijah ne lawa dono helekai, Ahab ga hahaahi ono gahu, gaa daa nia maa gi daha, ga ulu gi lodo nia gahu lodo huaidu. Mee gu hagalee hiihai gi nia meegai, e kii hua i lodo nia gahu lodo huaidu, e heehee mo dono manawa gee ge lodo huaidu.

28 Dimaadua ga helekai gi soukohp Elijah, 29 “Goe gu gidee di hai a Ahab dela gu manawa hila gi lala i ogu mua? Mee dela guu hai beenei, malaa, Au ga hagalee wanga di haingadaa gi mee i lodo dono madagoaa e mouli ai, ma go di madagoaa di mouli o dana dama daane dela ga gaamai di haingadaa gi di hagadili o Ahab.”

22

Soukohp Micaiah e haga iloo di haingadaa gi Ahab

(2-Chronicles 18.2-27)

1 I lodo nia ngadau e lua ala i nomuli, gei di noho i di aumaalia la gu i baahi digau Israel mo Syria, 2 ge di tolu ngadau, gei ogo di king o Judah go Jehoshaphat gaa hana ga heetugi gi di king o Israel go Ahab. 3 Gei Ahab ga heeu gi ana gau aamua, “Gidaadou e aha ala digi hai tadau hai bolo gidaadou e hai mee labelaa gi Ramoth i Gilead mai di king o Syria? Ma di gowaa ni gidaadou!” 4 Ahab ga heeu gi Jehoshaphat, “Goe e hana i ogu muli, e heebagi gi Ramoth?”

Jehoshaphat ga helekai, “Goe ma ga togomaalia, gei au gu togomaalia labelaa, mo agu gau dauwa mo nadau waga dauwa. 5 Gei i mua, gidaua e halahala di manawa o Dimaadua.”

6 Ahab ga gahi mai nia soukohp holongo e haa lau, ga heeu gi digaula, “Au e humalia e hana e heebagi gi Ramoth be deeai?”

Nia soukohp ga helekai, “Heebagi. Dimaadua gaa hai laa goe gi aali!”

7 Gei ogo Jehoshaphat ga heeu, “Ma soukohp labelaa i golo e hai tadau heeu gi Dimaadua?”

8 Ahab ga helekai, “Tangada e dahi i golo, go Micaiah, tama daane a Imlah. Gei au hagalee hiihai gi mee, mee hagalee loo e hai ana kokohp humalia mai gi di au, ana kokohp e huaidu i nia madagoaa huogodoo.”

Jehoshaphat ga helekai, “Goe hudee helehelekai beenaa.”

9 Ahab ga gahi mai dana dangada aamua, gaa hai gi mee bolo gii hana laha mai a Micaiah hagalimalima.

10 Nia king dogolua aanei ala gu ulu nau gahu king, guu noho i hongo nau lohongo king i di gowaa haga madammaa golee laagau, i tua di bontai i Samaria, gei ogo nia soukohp huogodoo e haihai nadau kokohp i mua meemaa. 11 Tangada e dahi i digaula go Zedekiah, tama daane a Chenaanah, guu hai ana madaagoo baalanga, ga helekai gi Ahab, “Deenei telekai a Dimaadua ne hai, ‘Nia mee aanei ga i do baahi, ga heebagi gi digau Syria, ga hagamagedaa digaula hagatau.’ ”

12 Nia soukohp huogodoo ala i golo gu helekai labelaa beelaa, “Hula, hai baahi gi Ramoth, gei goe ga aali. Dimaadua ga dugu adu gi di goe gi aali i tauwa.”

13 Di madagoaa hua deelaa, tangada aamua dela ne hana belee laha mai a Micaiah, ga helekai gi mee, “Nia soukohp huogodoo guu hai nadau kokohp bolo di king la ga aali, gei goe e humalia gii hai labelaa beelaa.”

14 Gei Micaiah ga helekai, “Au e hagamodu i di ingoo o Dimaadua dela e mouli, bolo au ga helekai nia mee a Dimaadua ala ma ga hagi mai gi di au!”

15 Dono madagoaa ne hanimoi gi mua o King Ahab, di king ga heeu gi mee, “Micaiah, gimaua mo di king go Jehoshaphat le e humalia e hula e heebagi gi Ramoth, be deeai?”

Micaiah ga helekai, “Heebagi! Goolua ga aali. Dimaadua ga hagamaamaa goolua gi aali i tauwa.”

16 Ahab ga helekai gi mee, “Goe ma ga helekai mai i di ingoo Dimaadua, helekai i di tonu! Au belee helekai adu haga hia i di mee deelaa?”

17 Micaiah ga helekai, “Au e gidee digau dauwa o Israel gu modoho i hongo nia gonduu gadoo be nia siibi nadau dangada e madamada humalia i digaula ai. Gei Dimaadua ga helekai, ‘Digau aanei la nadau dagi ai, dugua digaula gii hula gi nadau hale i di aumaalia.’ ”*

18 Ahab ga helekai gi Jehoshaphat, “Deenei di mee dela gu helekai iei au gi di goe bolo mee hagalee loo e kokohp dana helekai humalia mai gi di au! Nia madagoaa huogodoo mee e helekai kokohp di mee dela e huaidu mai gi di au!”

19 Micaiah ga duudagi ana helekai, “Dolomeenei, hagalongo gi telekai a Dimaadua dela ne hai. Au guu mmada gi Dimaadua dela guu noho i hongo dono lohongo king i di langi, gei digau di langi e tuu i dono baahi gau donu mo dono baahi gau ihala.* 20 Dimaadua ga heeu, ‘Ma koai dela ga halahalau a Ahab gii hana gi Ramoth, gi daaligi gii made i golo?’ Gei ogo hunu gau di langi e helekai i tagadilinga mee e dahi, ge hunu gau e helekai i tuai mee, 21 gaa dae loo gi di hagataalunga e dahi ga duu adu gi mua Dimaadua, ga helekai, ‘Ko au dela ga halahalau a mee.’ 22 Dimaadua ga heeu, ‘E halahalau behee?’ Gei di hagataalunga deelaa ga helekai, ‘Au gaa hai nia soukohp a Ahab huogodoo gii hai nadau kai tilikai.’ Gei ogo Dimaadua ga helekai, ‘Hana, halahalau ina a mee. Dau hegau la gaa gila.’ ”

23 Micaiah ga haga lawa ana helekai gaa hai, “Deenei di mee guu hai. Dimaadua guu hai au soukohp gi helekai tilikai adu gi di goe. Ma go Dimaadua dela ne haga noho bolo goe gaa tale gi di haingadaa damana!”

24 Soukohp Zedekiah ga hanadu gaa paa nia golomada Micaiah, ga heeu, “Di Hagataalunga o Dimaadua la ne diiagi au ana hee, dela ga helekai adu gi di goe?”

25 Micaiah ga helekai, “Goe ga gidee laa i do madagoaa ma gaa hana gi lodo di ruum i tua belee bala hagammuni.”

26 Ahab ga helekai gi tangada e dahi i ana daangada dagi, “Lawalawa ina a Micaiah, lahia gi Amon go di gobinaa o di waahale, mo tama daane di king go Joash. 27 Hai gi meemaa bolo gi hudua a mee gi lodo di hale galabudi, haangai ina hua a mee gi nia palaawaa mono wai, gaa dae loo gi dogu hanimoi gi muli i di aumaalia.”

28 Micaiah ga helekai, “Maa nei bolo goe ga hanimoi i di aumaalia, malaa, Dimaadua la digi helekai mai i dogu baahi!” Mee ga helekai labelaa boloo, “Digau huogodoo, hagalongo mai gi agu helekai ala ne hai!”

Di made o Ahab

(2-Chronicles 18.28-34)

29 Malaa, di King Ahab o Israel mo di King Jehoshaphat o Judah gaa hula, ga heebagi gi di waahale go Ramoth i Gilead. 30 Ahab ga helekai gi Jehoshaphat, “Gidaua ma gaa hula gi lodo tauwa, gei au gaa hai au gi dina gee gi de modongoohia, gei goe ga ulu o gahu king.” Malaa, di king o Israel ne hana gi lodo tauwa gei mee guu hai ia gi dina gee.

31 Di king o Syria gaa hai dana helekai hagamodu gi ana dagi waga dauwa e motolu maa lua gi hudee heebagi gi nia daangada ala i golo dela hua go di king o Israel. 32 Malaa, di madagoaa digaula ma gaa mmada gi di king Jehoshaphat, digaula gu hagabau bolo mee go di king o Israel, gei digaula ga huli adu belee heebagi gi mee. Gei di madagoaa di king deelaa gaa wolo gi nua, 33 gei nia dagi dauwa aalaa gu modongoohia bolo mee hagalee go di king o Israel, gei digaula gu hagalee waluwalu a mee. 34 Malaa, di mee hua ne angadonu, tangada dauwa o Syria ne puu adu hua dana amu maalei, ga nngenge i king Ahab, i di gowaa dela e duudagi i dono gahu dela e abaaba dono huaidina. Gei Ahab ga wolo adu gi tangada dagidagi dana waga dauwa boloo, “Au gu lauwa! Luia di waga, gidaua gaa llele gi daha mo tauwa!”

35 Di madagoaa tauwa le hai hua igolo, gei King Ahab e hagabiga i lodo dono waga dauwa hongo henua, e huli gi digau dauwa Syria. Nia dodo mai dono gowaa ne lauwa, guu hali gi lala, gu baalai i hongo di baba di waga dauwa deelaa, gaa dae loo gi di hiahi, gei mee gaa made. 36 Hoohoo gi di ulu di laa, gei di haga iloo deenei gaa dele i mehanga digau dauwa o Israel, boloo, “Goodou huogodoo hula gi muli gi di godou henua mo godou waahale!”

37 Malaa, di king Ahab guu made. Tuaidina o maa guu kae gi Samaria, guu danu i golo. 38 Gei digaula gaa tono di waga dauwa o maa i baahi di monowai i Samaria, deelaa di gowaa e gaugau ai nia ahina huihui nadau huaidina, gei ogo nia paana guu hula gu tobotobo nia dodo o maa, gii hai be nia helekai a Dimaadua ala ne helekai ai.

39 Nia haihai huogodoo o Ahab ala i golo, mo di hale dela ne hau go mee gaa humu gi nia ‘ivory’, mo nia waahale huogodoo ala ne hau go mee, nia mee aanei la gu hagailongo gi lodo di beebaa, “Di Kai o nia King o Israel.”

40 Ahab gu hagamolooloo dalia ono damana mmaadua, gei ogo dana dama daane go Ahaziah gaa pono di lohongo o dono damana gaa hai di king.

Jehoshaphat di king o Judah

(2-Chronicles 20.31—21.1)

41 I lodo di haa ngadau i di madagoaa Ahab nogo hai di king o Israel, gei Jehoshaphat tama daane Asa gaa hai di king o Judah. 42 Ono ngadau e motolu maa lima (35), gei mee nogo dagi Jerusalem i nia ngadau e madalua maa lima (25). Dono dinana go Azubah, tama ahina ni Shilhi. 43 Mee e hai gadoo be dono damana Asa i nomua, e hai nia mee humalia i mua nnadumada Dimaadua, gei nia gowaa hai daumaha digi oho ina, gei nia daangada e wanga hua igolo nadau tigidaumaha mo di dudu nadau ‘incense’ ang gi nia balu ieidu i nia gowaa aalaa. 44 Jehoshaphat guu noho i di aumaalia i baahi di king Israel.

45 Nia mee huogodoo Jehoshaphat ne hai, dono hagamataane mo ana dauwa, huogodoo la guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah. 46 Mee gu hagabagi nia daane mono ahina ala e huihui nadau huaidina ala e hai hegau i nia gowaa dudu tigidaumaha o digau bouli ala hua nogo dugu mai loo i di madagoaa dono damana go Asa.

47 Di gowaa go Edom deai dono king ai: tangada pono dela e dagi le e dongo go di king o Judah.

48 King Jehoshaphat ne hau ana wagabaalii belee deledele gi Ophir e gaamai ana goolo, gei nia maa guu llawe i Ezion-Geber gei gu hagalee dele. 49 King Ahaziah o Israel gu daahi aga ana daane belee hula dalia nia daane Jehoshaphat, gei Jehoshaphat e de hiihai.

50 Jehoshaphat ne made gaa danu i lodo di waa daalunga o nia king i lodo di Waahale David, gei dana dama daane Jeroboam gaa pono dono lohongo, e hai di king.

Ahaziah di king o Israel

51 I lodo di madangaholu maa hidu ngadau i di madagoaa Jehoshaphat nogo king i Judah, Ahaziah tama daane Ahab gaa hai di king o Israel, gei mee gaa dagi i Samaria i nia ngadau e lua. 52 Mee gu ihala gu hai baahi gi Dimaadua, gu daudali nia mee huaidu o dono damana Ahab, mo dono dinana Jezebel, mo di king Jeroboam, dela ne dagi Israel gi lodo di huaidu. 53 Mee e hai hegau ge daumaha gi Baal, gei mee guu hai Dimaadua di God o Israel gi hagawelewele, gii hai be di hai dono damana i mua.

* 1.5: 2-Samuel 3.4

* 1.11: 2-Samuel 12.24

* 2.5: 2-Samuel 3.27; 20.10

* 2.7: 2-Samuel 17.27-29

* 2.8: 2-Samuel 16.5-13; 19.16-23

* 2.11: 2-Samuel 5.4-5; 1-Chronicles 3.4

* 2.12: 1-Chronicles 29.23

* 2.17: 1-Kings 1.3-4

* 2.26: 1-Samuel 22.20-23; 2-Samuel 15.24

* 2.27: 1-Samuel 2.27-36

* 3.7: Di ingoo o God deenei le e hai dono hadinga bolo “Yihowah di God dela e noho i baahi ana daangada”

* 4.21: Genesis 15.18; 2-Chronicles 9.26

* 4.26: 1-Kings 10.26; 2-Chronicles 1.14; 9.25

* 4.31: Pisalem 89 (Di mee damana)

* 4.32: Proverbs 1.1; 10.1; 25.1; Song of Songs 1.1

* 5.5: 2-Samuel 7.12-13; 1-Chronicles 17.11-12

* 5.14: 1-Kings 12.18

* 5.18: Gebal: Di waahale deenei le e haga ingoo labelaa bolo Byblos

* 6.16: Exodus 26.33-34

* 6.22: Exodus 30.1-3

* 6.23: Exodus 25.18-20

* 7.2-3: “Di Ruum o di Waa laagau ‘cedar’ o Lebanon” Di ruum deenei le e hai be di waa laagau, idimaa i lodo di ruum damana deenei la nogo iai nia duludulu e logo ala ne hai gi nia laagau ‘cedar’ ala ne gaamai i Lebanon.

* 7.8: 1-Kings 3.1

† 7.21: Di ingoo Jachin i nnelekai Hebrew dono lee e hai be di bida helekai God e haga noho

‡ 7.21: Di ingoo Boaz i nnelekai Hebrew dono lee e hai be di bida helekai Ma go di mahi o God

* 7.38: Exodus 30.17-21

* 7.48: Exodus 25.23-30; 30.1-3

* 7.49: Exodus 25.31-40

* 7.51: 2-Samuel 8.11; 1-Chronicles 18.11

* 8.1: 2-Samuel 6.12-16; 1-Chronicles 15.25-29

* 8.2: Leviticus 23.33-34

* 8.9: Deuteronomy 10.5

* 8.10: Exodus 40.34-35

* 8.12: Pisalem 18.11; 97.2

* 8.16: 2-Samuel 7.4-11; 1-Chronicles 17.3-10

* 8.17: 2-Samuel 7.1-3; 1-Chronicles 17.1-2

* 8.19: 2-Samuel 7.12-13; 1-Chronicles 17.11-12

* 8.25: 1-Kings 2.4

* 8.27: 2-Chronicles 2.6

* 8.29: Deuteronomy 12.11

* 8.56: Deuteronomy 12.10; Joshua 21.44-45

* 9.2: 1-Kings 3.5; 2-Chronicles 1.7

* 9.5: 1-Kings 2.4

* 9.8: 2-Kings 25.9; 2-Chronicles 36.19

* 9.13: Cabul: Di ingoo Cabul i nnelekai Hebrew dono lee e hai be di bida helekai balumee.

* 9.25: Exodus 23.17; 34.23; Deuteronomy 16.16

* 10.1: Matthew 12.42; Luke 11.31

* 10.17: “Di Ruum o di Waa laagau ‘cedar’ o Lebanon” Di ruum deenei le e hai be di waa laagau, idimaa i lodo di ruum damana deenei la nogo iai nia duludulu e logo ala ne hai gi nia laagau ‘cedar’ ala ne gaamai i Lebanon.

* 10.26: 1-Kings 4.26

* 10.27: Deuteronomy 17.17

† 10.28: Musri mo Ciliciaaanei la nia guongo i Asia ala e huihui nia hoodo i di madagoaa o Solomon nogo king.

* 10.28: Deuteronomy 17.16

* 11.1: Deuteronomy 17.17

* 11.2: Exodus 34.16; Deuteronomy 7.3-4

* 12.16: 2-Samuel 20.1

* 12.28: Exodus 32.4

* 12.32: Leviticus 23.33-34

* 13.2: 2-Kings 23.15-16

* 14.10: 1-Kings 15.29

* 14.23: 2-Kings 17.9-10

* 14.24: Deuteronomy 23.17

* 15.4: 1-Kings 11.36

* 15.5: 2-Samuel 11.1-27

* 15.29: 1-Kings 14.10

* 16.34: Joshua 6.26

* 17.1: James 5.17

* 17.9: Luke 4.25-26

* 17.21: 2-Kings 4.34-35

* 18.31: Genesis 32.28; 35.10

* 18.42: James 5.18

* 19.4: Jonah 4.3

* 19.10: Romans 11.3

* 19.15: 2-Kings 8.7-13

* 19.16: 2-Kings 9.1-6

* 19.18: Romans 11.4

* 20.36: 1-Kings 13.24

* 21.19: 1-Kings 22.38

* 21.23: 2-Kings 9.36

* 22.17: Numbers 27.17; Matthew 9.36; Mark 6.34

* 22.19: Isaiah 6.1; Job 1.6

2 King

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

2 KINGS

Di Lua Beebaa King

Di haga modongoohia:

Di Lua Beebaa King e duudagi mai i di ala kai o nia guongo e lua o tenua king o digau Israel. E daamada mai i di gowaa dela ne odi i Tahi Beebaa King. Di beebaa deenei e mee di wwae lua:

1) Di kai o nia guongo e lua aanei mai i di ngadau e walu lau madalima (850) i mua o Christ, gaa dae loo gi di mooho o Samaria dela go di hagaodi gi muli o di guongo Israel i bahi i ngeia i di ngadau e hidu lau madalua maa dahi (721) i mua o Christ.

2) Di kai o di guongo Judah i bahi i ngaaga i muli di mooho o di guongo Israel, gaa dae loo gi di kumi mo di mooho o Jerusalem i lala nia mogobuna o di King Nebuchadnezzar o Babylon i di ngadau e lima lau mo huowalu maa ono (586) i mua o Christ.

Di beebaa deenei e hagaodi gi muli i di kai o di gobinaa go Gedaliah o Judah i lala digau o Babylon, mo di kai o di hagamehede o di king o Judah go Jehoiachin mai i lodo di hale galabudi i Babylon.

Nia haingadaa llauehe aanei la ne hai mai i tee hagadonu o nia king mo nia daangada Israel mo Judah. Di mooho o Jerusalem mo di hagabagi gi daha o digau dogologowaahee o Judah, deenei la di mee damana i di kai o digau Israel.

Di soukohp aamua dela e gila aga i lodo Di Lua Beebaa King la go Elisha dela ne pono di lohongo o Elijah.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di wwae o nia guongo (1.1—17.41)

a. Di soukohp Elisha (1.1—8.15)

b. Nia king o Israel mo Judah (8.16—17.4)

c. Di kumi o Samaria (17.5-41)

Di guongo go Judah (18.1—25.30)

a. Mai Hezekiah gaa tugi i Josiah (18.1—25.30)

b. Di madagoaa Josiah nogo king (22.1—23.30)

c. Di hagaodi gi muli o nia king o Judah (23.31—24.20)

d. Di kumi o Jerusalem (25.1-30)

1

Elijah mo di King Ahaziah

1 I muli di made di king Ahab o Israel, di guongo damana go Moab nogo hai baahi gi Israel. 2 King Ahaziah guu doo gi lala mai di baba i tua tala o dono hale king i Samaria, gu lauwa huoloo. Gei mee ga hagau ana daangada kae hegau gi Belsebub, di god o digau Philistia i di waahale go Ekron, belee halahala be ia gaa hili be deeai. 3 Gei tangada di langi o Dimaadua ga helekai gi Elijah, soukohp mai Tishbe, gii hana gi heetugi gi nia daangada kae hegau o di king Ahaziah gi heeu gi digaula, “Goodou e aha ala e halahala godou hagamodongoohia mai baahi o Belsebub, di god o Ekron? Goodou e hagamaanadu bolo ma deai di God i Israel ai? 4 Helekai gi di king bolo Dimaadua e helekai, ‘O lauwa le hagalee hili. Goe gaa made!’ ”

Elijah guu hai be nnelekai o Dimaadua ala ne hai, 5 gei nia daangada kae hegau guu lloomoi labelaa gi muli gi di king. Di king ga heeu, “Goodou e lloomoi labelaa eiaha?”

6 Gei digaula ga helekai, “Gimaadou gu heetugi gi taane gei mee gu helekai mai gi gimaadou bolo gi lloomoi gi muli gi helekai adu gi di goe boloo, ‘Goe e aha dela e hagau au gau kae hegau belee halahala di godou hagamodongoohia mai i baahi Belsebub, di god o digau Ekron? Goe e hagabau bolo ma di god i lodo Israel ai? Goe ga hagalee hili mo o halauwa. Goe gaa made!’ ”

7 Di king ga heeu, “Taane deelaa le e hai behee?” 8 Digaula ga helekai, “Mee e ulu di gahu lloo ne hai gi di gili manu e hai dono duu gili kau.”

Di king ga helekai, “Ma go Elijah!”*

9 Gei mee ga hagau dana dagi dauwa mono gau dauwa e madalima (50) belee laha mai a Elijah. Tagi dauwa ga gidee ia a mee e noho i hongo tama gonduu, ga helekai gi mee, “Taane a God, di king bolo goe gi haneia gi lala.”

10 Elijah ga helekai, “Maa e donu bolo au taane ni God, malaa di ahi gi haneia gi lala mai di langi gi daaligidia goe mo au daane!” Digi duai gei di ahi ga haneia ga daaligi tagi dauwa deelaa mo dana buini daane.

11 Di king ga hagau labelaa dana dagi dauwa mono daane e madalima (50), gaa hula gi nua ga helekai gi Elijah, “Taane a God, di king bolo goe gi haneia gi lala hagalimalima!”

12 Elijah ga helekai, “Maa e donu bolo au taane ni God, di ahi gi haneia gi lala mai di langi gi daaligidia goe mo au daane!” Digi duai gei di ahi ga haneia ga daaligi tagi dauwa deelaa mo dana buini daane.*

13 Di king ga hagau labelaa dana dagi dauwa mo ana daane e madalima (50). Mee gaa hana gi tomo di gonduu, ga dogoduli adu i mua o Elijah, ga dangidangi gi mee, “Taane a God, goe dumaalia mai gi di au mo agu daane, dumaalia mai madau mouli! 14 Nia dagi dauwa dogolua ala i golo mo nau daane guu mmade i di ahi mai di langi. Hudee heheia loo e goe dumaalia mai!”

15 Tangada di langi o Dimaadua ga helekai gi Elijah, “Hana gi lala i muli o mee, hudee madagu.” Gei Elijah guu hana dalia tagi dauwa gi di king, 16 ga helekai gi mee, “Deenei di mee Dimaadua ne helekai ai, ‘Goe hagalee hili. Goe gaa made, idimaa goe ne hagau au gau kae hegau gi Belsebub, di god o digau Ekron, bolo ma deai di God i lodo Israel ai belee hagamodongoohia doo magi.’ ”

17 Ahaziah guu made, be nnelekai o Dimaadua mai baahi Elijah. Ahaziah ana dama daane ai, gei Joram, tuaahina daane o maa guu pono dono lohongo guu hai di king i di lua ngadau o king Jehoram tama daane a Jehoshaphat, di king o Judah. 18 Nia mee huogodoo o di king Ahaziah ala nogo hai, guu hihi gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”.

2

Elijah e lahi gi di langi

1 Di madagoaa ne dau mai belee lahi a Elijah go Dimaadua gi di langi i nua i lodo di madangi be di gawe uwa, Elijah mo Elisha gu hagatanga mai i Gilgal. 2 I di nau loo adu hua, gei Elijah ga helekai gi Elisha, “Noho mua i ginei. Dimaadua gu helekai mai bolo au gii hana gi Bethel.”

Gei Elisha ga helekai, “Au e helekai hagamodu i di ingoo o Dimaadua dela e mouli, mo adu gi di goe bolo au hagalee diiagi goe.” Gei meemaa ga loo adu gi Bethel.

3 Di buini soukohp ala e noho i golo gaa hula gi Elisha ga helekai gi mee, “Goe e iloo bolo Dimaadua la gaa lahi do dangada aamua gi daha mo goe dangi nei?”

Elisha ga helekai, “Uaa, au e iloo, gei gidaadou hudee helekai ai.”

4 Elijah ga helekai gi Elisha, “Noho mua i ginei. Dimaadua gu helekai mai bolo au gii hana gi Jericho.”

Gei Elisha ga helekai, “Au e helekai hagamodu i di ingoo o Dimaadua dela e mouli, mo adu gi di goe bolo au hagalee diiagi goe.” Gei meemaa ga loo adu gi Jericho.

5 Di buini soukohp e noho i golo gaa hula gi Elisha ga heeu gi mee, “Goe e iloo bolo Dimaadua la gaa lahi do dangada aamua gi daha mo goe dangi nei?”

Elisha ga helekai gi digaula, “Uaa, au e iloo, gei gidaadou hudee helekai ai.”

6 Elijah ga helekai gi Elisha, “Noho mua i ginei. Dimaadua gu helekai mai bolo au gii hana gi di monowai Jordan.”

Gei Elisha ga helekai, “Au e helekai hagamodu i di ingoo o Dimaadua dela e mouli, mo adu gi di goe bolo au hagalee diiagi goe.” Gei meemaa ga loo adu beelaa. 7 Nia soukohp e madalima e daudali a meemaa gi Jordan. Elijah mo Elisha gaa tuu i taalinga di monowai, gei nia soukohp e madalima e tuu mai mada mogowaa. 8 Gei Elijah gaa daa dono gahu laa daha gi daha ga wini mai, ga hagamaawa gi hongo nia wai, gei nia wai gu wwae lua, gei mee mo Elisha gaa hula laa lodo i hongo di gowaa maangoo gi di baahi dela i golo. 9 Gei Elijah ga helekai gi Elisha i di gowaa deelaa, “Hagia mai be di maa di aha dela e hiihai belee hai ko au adu gi di goe i mua dogu lahi gi daha.”

Elisha ga helekai, “Au e hiihai bolo goe gi gaamai gi di au di mogobuna o do hagataalunga, dela gaa hai au gii pono do lohongo.”*

10 Elijah ga helekai, “Deenaa la di mee haingadaa dela e helekai iei goe. Goe e kae di maa, maa goe e mmada mai gi di au i dogu madagoaa ma ga lahi iei au gi daha mo goe. Maa goe digi mmada mai gi di au, gei goe e deemee di kae di maa.”

11 Meemaa e helehelekai i di nau lloo adu gi mua, digi duai gei di kulumaa ulaula e dagi mai go nia hoodo ulaula, e llele mai i mehanga o meemaa gaa lahi a Elijah gi di langi i nua i lodo di madangi be di gawe uwa. 12 Gei Elisha guu mmada gi di maa, guu dangi gi Elijah boloo, “Dogu damana, dogu damana! Tangada daa o digau Israel, goe guu hana!” Gei mee gu de gidee ia labelaa a Elijah.

Elisha ga haahi lua dono gahu laa daha i dono lodo huaidu.* 13 Gei mee ga taiaga di gahu laa daha o Elijah dela ne doo i mee, ga hanimoi gi muli, gaa duu i taalinga di monowai Jordan, 14 ga hagamaawa nia wai gi di gahu laa daha o Elijah, ga helekai, “Dehee laa Dimaadua, go di God o Elijah?” Gei mee ga hagamaawa labelaa nia wai, gei nia wai gu wwae lua, gei mee gaa hana laa lodo di gowaa deelaa gi di baahi dela i golo. 15 Nia soukohp e madalima mai i Jericho gu gidee ginaadou a mee, ga helekai, “Nia mogobuna o Elijah la gu i hongo o Elisha!” Digaula gaa hula belee heetugi gi mee, ga pala ia gi lala i mua o mee, 16 ga helekai, “Gimaadou digau e madalima aanei, nia daane huogodoo maaloo. Dugua mai gi gimaadou e hula e halahala doo dagi. Holongo di Hagataalunga o Dimaadua guu lahi a mee gi di gowaa mogowaa, guu dugu a mee i tei gowaa i hongo di gonduu, be i lodo tei gowaa mehanga gonduu.”

Elisha ga helekai, “Deeai, goodou hudee hula.”

17 Digaula e hagamahi adu hua gi mee e helehelekai bolo ginaadou e hula, gei mee gaa hai digaula gii hula. Digau madalima aalaa gaa hula ga halahala adu a Elijah i nia laangi e dolu, digi gidee ginaadou a mee. 18 Digaula ga lloomoi gi Elisha dela e tali digaula i Jericho, gei mee ga helekai gi digaula, “Au gu hai adu gi goodou bolo hudee hula.”

Nia mogobuna haga goboina o Elisha

19 Nia daane mai i Jericho ne hula gi Elisha ga helekai, “Meenei, goe gu iloo hua bolo di waahale deenei le e humalia, gei nia wai le e huaidu dela ne hidi mai ai nia ahina hai dama guu mmade nadau dama i lodo nadau dinae.”

20 Gei mee ga helekai gi digaula, “Wanga ina nia toolo gi lodo di boolo hoou, gaamai gi di au,” gei digaula ga gaamai gi mee. 21 Gei mee gaa hana gi di ulu gi nua di monowai uwa aga, gaa kili nia toolo gi lodo nia wai, ga helekai, “Deenei di mee a Dimaadua e helekai ai, ‘Au ga haga madammaa nia wai aanei, gei di maa ga hagalee hidi mai ai di mmade, be di mmade o nia dama ala digi haanau.’ ” 22 Gei nia wai la gu madammaa gaa hana hua beelaa, be nia helekai a Elisha ala ne helekai ai.

23 Elisha e hagatanga i Jericho e hana gi Bethel. I dono hana i hongo di ala, nia damagiigi daane ga lloomoi gi daha mo dahi waahale, ga haganneennee a mee, ga wwolo boloo, “Tuu i daha mo ginei, di libogo magila!”

24 Elisha ga huli mai gi muli, gaa mmada hagawelewele gi digaula, ga haga halauwa digaula i di ingoo o Dimaadua, gei nia ‘bear’-ahina e lua ga lloomoi gi daha mo di waa laagau, ga daaligi nia dama daane e mada haa maa lua, gu hahaahi haga ligiligi.

25 Elisha ga hanadu gi di Gonduu Carmel, ga nomuli gei mee ga hanimoi gi Samaria.

3

Tauwa i mehanga Israel mo Moab

1 I di madangaholu maa walu (18) ngadau o Jehoshaphat nogo king i Judah, Joram tama daane a Ahab gaa hai di king o Israel, gei mee nogo dagi i Samaria i nia ngadau e madangaholu maa lua (12). 2 Mee gu ihala, gu hai baahi gi Dimaadua, gei mee digi huaidu loo be dono damana be dono dinana go Jezebel. Mee gu dugu ia gi lala di ada o dono damana ne hai belee hai di mee daumaha ang gi Baal. 3 Gei mee nogo dagi Israel gi lodo di huaidu, digi noho loo, gadoo be di king Jeroboam tama daane a Nebat nogo king i mua o mee.

4 King Mesha o Moab nogo hagadili ana siibi, nia ngadau huogodoo gei mee e kae ana siibi e lau mana (100,000) e wanga dehuia gi di king o Israel mo nia gili siibi mai i nia siibi e lau mana (100,000). 5 Gei di madagoaa o Ahab di king o Israel ne made, Mesha gu hai baahi gi Israel. 6 King Joram gu hagatanga i Samaria gu hagadagabuli mai ana gau dauwa huogodoo. 7 Gei mee ga hagau dana hegau gi Jehoshaphat di king o Judah boloo, “Di king o Moab gu hai baahi mai gi di au. Goe e mee di madalia au e heebagi gi mee?”

King Jehoshaphat ga helekai, “Uaa, au ga madalia goe mo agu gau dauwa mo agu hoodo. 8 Dehee di ala dela e hula ai gidaadou e heebagi?”

Joram ga helekai, “Gidaadou ga loo adu i di ala looloo laa lodo di anggowaa o Edom.”

9 King Joram mo nia king o Judah mo Edom gu daamada gaa hula. I muli hua nadau loo adu i lodo nia laangi e hidu, nadau wai inu guu odi. Deai nia mee e dubu ai ang gi nadau gau dauwa mo nadau manu. 10 King Joram gaa wolo gi nua ga helekai, “Gidaadou guu mmade! Dimaadua guu dugu gidaadou dogodolu gi lala nia mogobuna o di king o Moab!”

11 King Jehoshaphat ga heeu, “Ma iai di soukohp i ginei dela e mee di halahala di manawa o Dimaadua mai gi gidaadou?”

Tagi dauwa o di king Joram ga helekai, “Elisha tama daane a Shaphat i ginei, dela go tangada hagamaamaa o Elijah.”

12 King Jehoshaphat ga helekai; “Mee di soukohp e donu.”

Gei nia king e dolu aalaa gaa hula gi Elisha.

13 Elisha ga helekai gi di king o Israel, “Au belee hagamaamaa goe eiaha? Goe hana halahalaina gi baahi nia soukohp ala nogo heheeu ginai do damana mo do dinana.”

Joram ga helekai, “Deeai! Ma go Dimaadua dela ne dugu gimaadou nia king dogodolu gi lala nia mogobuna o di king o Moab.”

14 Elisha ga helekai, “Au e hagamodudahi i di ingoo o Dimaadua dela e mouli, dela e hai hegau ginai au, bolo deai dagu mee e hai adu gi goolua ai, maa au hagalee hagadahidamee di gulu ihoo Jehoshaphat di king o Judah. 15 Laha mai tei dangada hai kasangi.”

Di madagoaa hua tangada hai kasangi e kasangi gi dana ‘harp’, gei di mogobuna o Dimaadua gu i hongo o Elisha. 16 Gei mee ga helekai, “Deenei di mee o Dimaadua e helekai ai, ‘Gelia nia aloalo i nia gowaa huogodoo ala iei nia monowai hagalligi mamaangoo. 17 Eimaha ma goodou digi gidee di uwa be di madangi, nia dama monowai aanei gaa honu wai, gei goodou, mo godou manu gaa mee di inu nia wai.’ ” 18 Gei Elisha ga helekai adu labelaa, “Di mee deenei la di mee e haingoohia i baahi o Dimaadua, gei Mee e dugu adu gi goodou gi haga magedaa nia daangada o Moab. 19 Mee e dugu adu gi goodou nadau waahale madamada huogodoo mo nadau abaaba. Goodou gaa hele gi lala nadau laagau ala guu huwa, gaa pono nadau monowai uwa aga, ga hunahuna nadau gowaa dogi mee gaa haa gi nia hadugalaa no lodo.”

20 Luada dono daiaa, i di madagoaa dela e haihai nia tigidaumaha luada, nia wai guu hali mai i Edom, guu honu i golo.

21 Nia daangada o Moab ne longono ginaadou bolo nia king dogodolu gu lloomoi belee heebagi gi ginaadou, nia daane huogodoo ala e mee di heebagi gi nia goloo heebagi, mai i digau ala gu mmaadua gaa tugi nia dama daane lligi, gu haga togomaalia mai gi tagageinga o nadau henua belee hai tauwa. 22 Ga hooaga dono luada, gei di gaagaa o di laa gu laini mai i hongo nia wai, guu mmada ginai be nia dodo. 23 Gei digaula gaa wwolo, “Ma nia dodo! Holongo tadau hagadaumee, nia buini gau dauwa dogodolu gu heebagi i nadau mehanga gu dadaaligi ginaadou! Gaa hula e kae nadau goloo i lodo nadau hale laa!”

24 Di nadau madagoaa ne dau i golo, digau dauwa o Israel gu heebagi gi digaula gu hagabagi digaula gi muli. Digau Israel gu waluwalu digaula gu dadaaligi digau Moab, 25 ge gu oho nia waahale digaula. I di nadau lloo adu la baahi di gowaa dogi mee gelegele humalia, nia daangada Israel huogodoo gu kilikili nadau hadu gi hongo di gowaa dogi mee, guu honu hadu. Digaula guu pono nia monowai uwa aga, guu hele gi lala nia laagau guu huwa. Dela hua go di waahale damana go Kir-Heres ne dubu.

26 I di madagoaa di king Moab ne modongoohia ang gi deia bolo ia ga magedaa, gei mee gaa lahi ana gau dauwa e hidu lau (700) dalia eia, nia gau dauwa e heebagi gi nnulumanu dauwa, bolo ginaadou e llele laa lodo di buini dauwa di baahi dela i golo, gii dau i di king o Syria, gei dana maanadu digi gila be dono hiihai. 27 Gei mee ga laha mai dana dama daane madua, dela bolo gaa pono dono lohongo king, ga tigidaumaha a mee i hongo di abaaba o di waahale gi di god o Moab. Nia daangada Israel gu mmaadagu huoloo, guu hula gi muli gi nadau guongo donu.

4

Elisha e hagamaamaa di ahina hagaloale guu made dono lodo

1 Di ahina guu made dono lodo, tangada mai i di hagabuulinga soukohp, ne hana gi Elisha ga helekai, “Meenei, dogu lodo guu made! Dela hua e iloo e goe mee taane e hagalaamua Dimaadua, gei dolomeenei, dahi daane ne boibana ginai ana bahihadu, gu hanimoi belee lahi agu dama daane dogolua belee hai ana hege e hui di boibana dogu lodo.”

2 Elisha ga heeu, “Au gaa hai dagu aha adu gi di goe? Hagia mai ma ni aha i doo hale?”

Gei mee ga helekai, “Nia mee ai, tama loaabi lolo olib hua e dahi.”

3 Elisha ga helekai gi mee, “Hana gi digau ala i do baahi, madau gi digaula au angaa loaabi e logo i au mee ala e mee. 4 Goe mo au dama daane ulu gi lodo di hale, haidia di bontai, hagahau ina nia lolo gi lodo nia loaabi. Nia mee ala guu honu la gi dugua gi daha.”

5 Di ahina guu hana gi lodo dono hale mo ana dama daane, guu tai di bontai, gu dahi mai dana loaabi lolo olib dulii, ga hagahau nia lolo gi lodo nia loaabi ala ne gaamai go ana dama daane gi mee. 6 I di madagoaa nia loaabi ne honu huogodoo, gei mee ga heeu be nia mee e dubu i golo. Tahi dama daane i ana dama ga helekai. “Deenei di mee hagamuliagina.” Gei nia lolo olib gu hagalee malingi. 7 Gei mee ga hanimoi labelaa gi baahi o soukohp Elisha. Elisha ga helekai gi mee, “Hui gi daha nia lolo olib huogodoo e hui godou boibana, gei di maa e dubu nia bahi hadu e mee di hagahumalia goe mo au dama daane.”

Elisha mo di ahina maluagina i Shunem

8 Dahi laangi hua, gei Elisha guu hana gi Shunem gi di gowaa dela e noho iei di ahina maluagina. Mee gu gahi mai a Elisha belee miami, mai gi nomuli, gei mee ga miamiami i di hale o maa i nia madagoaa huogodoo ma ga hana iei mee gi Shunem. 9 Di ahina deelaa ga helekai gi dono lodo, “Au e hagadonu bolo taane dela e nnoo mau e hanimoi laa nei la taane haga madagu. 10 Gidaua gaa hau di ruum o maa i hongo di tua di hale, gaa dugu di hada kii, teebele, di lohongo mo dono malama. Di madagoaa a mee ma ga hanimoi gi tau baahi, gei mee e mee di hagamolooloo i lodo.”

11 Dahi laangi hua, gei Elisha ga hanimoi labelaa gi Shunem gaa hana gi nua gi lodo dono ruum belee hagamolooloo. 12 Mee ga helekai gi dana hege go Gehazi gii hana gi gahia mai di ahina, gei mee gu hanimoi. 13 Gei Elisha ga helekai gi Gehazi, “Heeu gi mee be di maa di aha dela e mee di hai ko au ang gi mee, e hui dana hagamaamaa gidaua. Holongo mee e hiihai bolo au gi madau dahi mee gi di king, be gi baahi tagi dauwa aamua.”

Gei di ahina ga helekai, “Nia mee huogodoo ala e hiihai ginai au i ginei i baahi agu daangada donu aanei.”

14 Elisha ga heeu gi Gehazi, “Dagu maa di aha dela e mee di hai ko au gi di ahina deelaa?”

Gehazi ga helekai, “Mee dana dama daane ai. Di lodo o maa la taane gu madua.”

15 Elisha ga helekai gi Gehazi, “Helekai gi mee gi hanimoi gi kinei,” gei mee ga hanimoi gaa duu i di ngudu di bontai. 16 Elisha ga helekai gi mee, “Di madagoaa beenei i di ngadau dela ga hanimoi, gei goe ga daahi dau dama daane i lodo oo lima.”

Gei di ahina ga helekai mai gi mee, “Dumaalia meenei, goe hudee halahalau ina au. Goe tangada ni God!”*

17 Gei di ahina gu hai dama, gei di madagoaa dela i di ngadau nomuli, gei mee gu haanau dana dama daane, be di mee a Elisha ne helekai ai.

18 Nia ngadau mai gi nomuli, i di madagoaa di hadi o taugai, dahi luada hua tama daane guu hana i muli dono damana gi di gowaa dogi mee dalia digau ngalua di hadi o taugai. 19 Digi duai hua, gei tama daane gaa dangi gi dono damana, “Dogu libogo e mmae! Dogu libogo e mmae!”

Tamana ga helekai gi di hege, “Lahia tama daane gi dono dinana.” 20 Di hege gaa lahi a mee gi dono dinana, gei tinana o maa ga haga noho a mee gi hongo ono wae, gaa dae loo gi di oodee, gei mee gaa made. 21 Gei di ahina gaa lahi a mee gi lodo di ruum o Elisha i nua, gaa dugu a mee gi hongo di hada kii, gaa hana, ga tai mai di bontai. 22 Gei mee ga gahigahi dono lodo bolo mee gi hagau ina mai dana hege mo dana ‘donkey’, ga helekai gi mee, “Au e hiihai huoloo bolo au e hana gi soukohp Elisha. Au e limalima hua dogu hanimoi.”

23 Di lodo o maa ga heeu gi mee, “Ma e aha dela goe e hai loo gii hana dangi nei? Ma hagalee di Laangi Sabad be di Budu o di Malama Hoou.”*

Gei mee ga helekai, “Au e hana hua.” 24 Gei mee gaa wanga di lohongo gi tua di ‘donkey’, ga helekai gi di hege, “Heia di ‘donkey’ gii lele giibeni i ana mee ala e mee. Hudee lele maalia, ko au hua ga helekai adu bolo lele maalia.” 25 Gei mee gaa hana gi di Gonduu Carmel gi di gowaa dela e noho ai Elisha.

Elisha gu gidee ia a mee haga mogowaa, ga helekai gi dana hege Gehazi, “Mmada, di ahina o Shunem gu hanimoi. 26 Hagalimalima adu gi mee, heeu gi mee be nia mee huogodoo le e humalia hua i dono baahi, dono lodo mo dana dama daane.”

Gei mee ga helekai gi Gehazi bolo nia mee huogodoo le e humalia hua. 27 Dono madagoaa ne hanimoi gi Elisha, gei mee gaa bala ia gi lala i mua o mee, ga kumi adu nia wae o maa. Gehazi bolo gaa hono a mee gi daha, gei Elisha ga helekai, “Hudee heia a mee. Goe e de gidee a mee dela e huaidu huoloo ono lodo? Gei Dimaadua digi hai mai gi di au i di mee deenei.”

28 Di ahina ga helekai gi mee, “Meenei, au gu hai adu gi di goe bolo au e hiihai e hai dagu dama daane? Au gu hai adu gi di goe bolo hudee hai au gi hagadagadagagee balumee!”

29 Elisha gaa huli gi Gehazi ga helekai, “Hagalimalima! Kae ina dogu dogodogo, hana. Goe hudee duu belee haga aloho gi tei dangada ma ga heetugi ginai goe. Tangada ma ga haga aloho adu gi di goe, gei goe hudee haga duaina goe belee helekai gi mee. Hana haga huudonu gi di hale, daahia dogu dogodogo gi hongo tama daane.”

30 Di ahina ga helekai gi Elisha, “Au e helekai hagamodu i di ingoo Dimaadua dela e mouli mo adu gi di goe, bolo au hagalee e diiagi goe!” Gei meemaa dogolua ga lloomoi gi muli i di gowaa e dahi. 31 Gehazi guu hana i mua, gu daahi togodogo Elisha gi hongo di tama, gei di maa digi hai ana mee be digi modongoohia bolo mee gu mouli. Gei mee ga hanimoi gi muli belee heetugi gi Elisha ga helekai, “Tama daane la digi ala aga.”

32 Di madagoaa a Elisha ne dau, gei mee gaa hana modogoia gi lodo di ruum, gaa mmada gi tama daane dela e moe made i hongo di hada kii. 33 Mee gaa tai di bontai, ga dalodalo ang gi Dimaadua. 34 Gei mee ga moe ia gi lala i hongo tama daane, gaa dugu dono ngudu, golomada mo ono lima gi hongo di ngudu, golomada mo nia lima o tama daane. Dono moe ia daaholo gi hongo tama daane, gei tuaidina o tama daane gu daamada gu mahana. 35 Elisha ga du gi nua, ga heehee i lodo di ruum, gaa hana labelaa ga moe ia daaholo dono huaidina i hongo tama daane. Di tama daane ga tiaa hagahidu, ga ala mai ono golomada.* 36 Elisha ga gahi mai a Gehazi, gaa hai gi mee bolo gi gahigahia mai tinana o tama daane. Di madagoaa o mee ne ulu gi lodo, gei Elisha ga helekai gi mee, “Deenei dau dama daane.” 37 Gei mee gaa bala ia gi lala gi nia wae o Elisha, gaa tugi loo ono golomada i di gelegele, ga taiaga dana dama daane gaa hana.

Nia mogobuna haga goboina e lua

38 Tahi madagoaa hua, tau hiigai guu hai i hongo tenua hagatau, gei Elisha guu hana labelaa gi Gilgal. I di madagoaa hua o mee nogo agoago gi di buini soukohp, gei mee ga helekai gi dana dangada hai hegau gi wanga ina dana baalanga damana gi hongo di ahi, duna ina ‘soup’ gi digaula. 39 Dahi dangada i digaula guu hana gi lodo geinga belee goweia ana lau laagau, gei mee ga gidee ia nia laagau dolodolo, gaa hadi ana mee e logo ala e mee dana gaamai. Mee ga goweia nia maa ga duuduu gi lodo ‘soup’, ge de iloo ia be nia maa ni aha. 40 Di ‘soup’ gu taataa gi nia daane belee miami, gei di nadau madagoaa ne momi di maa, digaula gaa wwolo gi Elisha, “Mae poisin!” gei digaula gu de hiihai e gai nia maa. 41 Elisha ga helekai, “Gaamai nia palaawaa,” gei mee gaa wanga nia palaawaa gi lodo di baalanga ‘soup’, ga helekai “Taa ina labelaa ‘soup’ gi digaula.” ‘Soup’ deenaa gu hagalee huaidu.

42 Tahi madagoaa hua, tahi daane ne hanimoi i Baal-Shalishah, e gaamai ana palaawaa e madalua, ne hai mai i nia ‘barley’ ala ne hadi matagidagi i di ngadau deelaa, mo nia ‘wheat’ ala ne hadi hoou. Elisha gaa hai gi dana dangada hai hegau bolo gi haangai ina nia soukohp gi nia meegai aalaa. 43 Gei mee ga helekai, “Goe e hagabau bolo ma e dohu gi nia daane e lau (100)?”

Elisha ga helekai, “Wanga ina gi digaula, idimaa Dimaadua e hai bolo digaula ga miami, gei nia maa e dubu hua igolo.” 44 Gei tangada hai hegau gaa dugu mai nia meegai gi mua digaula, gei di maa guu hai be nnelekai o Dimaadua, digaula huogodoo gu miami, gei nia maa guu dubu i golo.

5

Di hagahili di magi o Naaman

1 Naaman di tagi dauwa aamua o digau Syria, mee e hagalabagau huoloo go di king o Syria, idimaa, Dimaadua guu dugu ang gi digau Syria di mogobuna e haga magedaa mai i nia hagamaamaa o Naaman. Mee tangada dauwa humalia, gei mee guu hai dono magi genegene. 2 I lodo dahi dauwa ang gi digau Israel, digau Syria guu lahi di nadau dama ahina dulii, guu hai di hege o di lodo o Naaman. 3 Dahi laangi hua, gei tama ahina deelaa ga helekai gi dono dagi ahina, “Au e hiihai bolo dogu dangada aamua belee hana, e heetugi gi soukohp dela e noho i Samaria. Mee e mee di hagahili di magi o maa!” 4 Di madagoaa o Naaman ne longono ia di mee deenei, gei mee gaa hana gi di king, ga hagi anga gi mee di mee a dana dama ahina ne helekai ai. 5 Di king ga helekai, “Hana gi di king Israel, kae ina di lede deenei gi mee.”

Gei Naaman ga hagatanga, gaa kae ana silber e motolu mana (30,000), ana goolo e ono mana (6,000) ge e madangaholu bida gahu humalia. 6 Di lede dela ne kae le e hai boloo,

“Di lede deenei e haga modongoohia adu gi di goe dagu dagi dauwa aamua go Naaman. Au e hiihai bolo goe gi hagahili ina di magi o maa.”

7 Di madagoaa o di king o Israel ne dau di lede deelaa, gei mee gu huaidu ono lodo, gu hahaahi ono goloo, ga helekai, “E hai behee, di king o Syria e maanadu bolo au e mee di hagahili taane deenei? Mee e hai bolo au go God, dela e mogobuna gei e daa gi daha, ge e wanga di mouli? E modongoohia bolo mee e daamada dana mee belee hagahuaidu mau mehanga.”

8 Di madagoaa soukohp Elisha ne longono ia di mee dela ne hai, gei mee gaa hai dana hegau gi di king, “Goe e aha dela e manawa gee? Hagau ina mai taane deenaa gi di au, gei au ga haga modongoohia gi mee bolo ma iai di soukohp i golo i lodo Israel!”

9 Malaa, Naaman gaa hana mo ana hoodo mo dana waga hongo henua, gaa duu i di ngudu di bontai di hale o Elisha. 10 Elisha ga hagau dana hege gi malaelae, gi helekai gi mee bolo gii hana gi gaugau ina ia hagahidu i lodo di monowai Jordan, gei dono magi la gaa hili hagatau. 11 Gei Naaman gu de hiihai huoloo, gaa hana mo di helekai boloo, “Au nei bolo mee ga ulu mai ga hanimoi gi di au, ga dalodalo gi Dimaadua go dono God, ga lialiagi dono lima i hongo di gowaa dela iei di magi, ga hagahumalia au! 12 Ma e aha, nia monowai ala go Abana mo Pharpar ala i dogu waahale go Damascus, la koia e humalia i nia monowai ala i Israel! Au e mee hua di gaugau i lodo nia maa ga humalia!”

13 Gei ana hege ga loomoi gi mee ga helekai, “Meenei, maa nei bolo di soukohp ne hai adu gi di goe bolo gi heia di mee haingadaa, gei goe e hai gi hai loo di maa. Dolomeenei gei goe e aha dela hagalee hana e gaugau be ana helekai ala ne hai adu gi di goe, gii hili goe?” 14 Gei Naaman gaa hana gi lodo di monowai Jordan, ga gaugau hagahidu be nia helekai a Elisha, gei mee gu madammaa hagatau, gei di gili o maa gu humalia gadoo be di gili dama.* 15 Mee mo ono ehoo huogodoo gu lloomoi labelaa gi Elisha, ga helekai, “Dolomeenei gei au gu iloo eau bolo ma deai di god i golo ai, deelaa hua go di God o Israel. Dumaalia mai mua, meenei, kae ina di madau kisakis.”

16 Elisha ga helekai, “Au e helekai hagamodu adu gi di goe i di ingoo o Dimaadua dela e mouli, dela e hai hegau ginai au, bolo au hagalee kae di kisakis.”

Naaman ga helekai hagamahi gi mee bolo mee gii kae nia maa, gei mee digi kae nia maa. 17 Malaa, Naaman ga helekai, “Maa goe hagalee kae dagu kisakis, dumaalia mai laa gi di au, e kae agu gelegele ala e mee di kae go nia ‘donkey’ e lua gi dogu guongo.* Daamada dolomeenei gaa huli gi muli, au ga hagalee hai agu tigidaumaha, be nia tigidaumaha dudu gi nnuai god, ge anga hua gi Dimaadua. 18 Au bolo Dimaadua gi dumaalia mai gi di au, i dogu ulu madalia dogu king gi lodo di hale daumaha o Rimmon, go di god o digau Syria, belee hai mau daumaha i golo. Dimaadua la gi dumaalia mai gi di au!”

19 Elisha ga helekai gi mee, “Hana i di aumaalia.”

Gei Naaman gu hagatanga guu hana.

Mee dogo hagatanga hua, digi mogowaa adu, 20 gei di hege a Elisha go Gehazi ga helekai ang gi deia boloo, “Dogu dagi gu hagau Naaman, gei Naaman digi hui dana mee! Mee ne belee hai gii kae di kisakis dela ne wanga go tangada aamua Syria gi mee. Au e hagababa i di ingoo o Dimaadua dela e mouli, bolo au gaa lele i muli o mee, ga gaamai dagu mee i mee.” 21 Gei mee guu lele i muli o Naaman. Di madagoaa o Naaman ne mmada gi taane e lele mai i ono muli, gei mee ga doo iha gi lala mo dono waga hongo henua belee heetugi gi mee, ga helekai, “Ma di mee gu ihala?”

22 Gehazi ga helekai, “Deeai, dogu dagi ne hagau mai au bolo gi hai adu gi di goe bolo ono ehoo soukohp dogolua dogo dau hua i dono baahi mai tenua gonduu i lodo Ephraim. Gei mee e hiihai bolo goe gi wanga gi digaula nia silber e dolu mana (3,000) ge lua bida gahu humalia.”

23 Naaman ga helekai, “Dumaalia mai, kae ina au silber e ono mana (6,000),” gei mee ga helekai maaloo gi mee gii kae nia maa. Gei mee gaa haa nia silber gi lodo nia peege e lua, gaa nnoo gaa wanga nia maa ge lua bida gahu gi ana hege dogolua gii hula i mua o Gehazi. 24 Di madagoaa digaula ne dau i di gonduu dela e noho iei Elisha, Gehazi gaa kae nia peege e lua gi lodo di hale, gei mee ga hagau nia hege a Naaman gii hula. 25 Gehazi ga ulu adu gi lodo di hale, gei Elisha ga heeu gi mee, “Goe nogo i hee?”

Gehazi ga helekai, “Au digi hana gi tei gowaa.”

26 Gei Elisha ga helekai, “Ma di aha? Dogu hagataalunga la hagalee nogo i do baahi i di madagoaa taane dela ne doo iha gi daha mo dono waga hongo henua belee heetugi adu? Deenei gu deai di madagoaa humalia belee kumi nia bahihadu mono goloo, mo nia waa laagau olib, nia hadagee waini, nia siibi mo nia kau, be go nia hege! 27 Gei dolomeenei, gei di magi o Naaman ga tolo adu gi di goe, gei goe mo do hagadili gaa kae di maa gaa hana hua beelaa.”

Di madagoaa Gehazi ne hagatanga, gei mee guu tolo ginai di magi, di gili o maa gu kene hila mmaa gadoo be ‘snow’.

6

Di libogo talai guu gida

1 Dahi laangi hua, di hagabuulinga soukohp dela nogo madamada humalia iei Elisha gaa hai nadau donu gi mee, “Di gowaa dela e noho iei gidaadou le e dulii balua! 2 Dugua mai gi gimaadou gii hula gi Jordan e hele mai nia laagau, gii mee di hau tadau gowaa noho i golo.”

Elisha ga helekai, “Hula.”

3 Tangada e dahi i digaula e hiihai bolo mee e hana i nadau muli, gei mee guu baba bolo ia e hana. 4 Gei digaula ga hagatanga ngaadahi. I di nadau dau i Jordan, digaula ga daamada ga ngalua. 5 Tangada e dahi i digaula nogo hele dana laagau gi lala, gei di libogo talai a maa guu doo gi lodo di monowai. Mee gaa dangi gi Elisha, “Au gaa hai dagu aha, meenei? Ma talai hua ne madau!”

6 Elisha ga heeu gi mee, “Maa ne doo i hee?”

Gei taane deelaa ga hagi anga gi mee di gowaa, gei Elisha gaa tuu dana dama laagau, gaa hudu di maa gi lodo di monowai, gaa hai di libogo talai gi maanu aga. 7 Gei mee ga helekai, “Taiaga ina di maa.” Gei taane deelaa gaa bala ia gi lala ga taiaga di maa.

Digau dauwa o Syria guu kumi

8 Di king o Syria nogo i tauwa, e heebagi gi digau Israel, ga heetugi gi ana gau aamua, ga hilihili di nadau gowaa belee haga duu dono waahale laa. 9 Gei ogo Elisha ga haga iloo gi di king o Israel bolo gi hudee hula gi hoohoo gi di gowaa deelaa, idimaa, digau o Syria le e pala hagammuni i golo. 10 Di king o Israel ga haga iloo gi nia daangada ala e noho i di gowaa deelaa, gei digaula gu hagaloohi. Di mee deenei e hai i hunu madagoaa.

11 Di king o Syria gu lodo huaidu huoloo gi di mee deenei, geia ga haga dagabuli ana gau dauwa aamua, ga heeu gi digaula, “Ma koai i goodou dela e dau gi di baahi di king o Israel?”

12 Tangada i digaula ga helekai, “Hagalee tangada ai, meenei. Ma go soukohp Elisha dela e hagihagi anga gi di king au mee ala e helehelekai iei goe i lodo hogi doo ruum donu.”

13 Di king ga helekai, “Halahala ina a mee be mee i hee. Au belee kumi a mee.”

Digaula ga helekai gi mee bolo Elisha e noho i Dothan. 14 Di king ga hagau ana gau dauwa dogologo gi golo mo nadau hoodo mono waga dauwa hongo henua. Digaula gaa dau i di waahale deelaa, ga duuli di maa. 15 Hagaluada loo dono daiaa, gei di hege a Elisha ga ala aga, ga ulu mai gi daha mo di hale, ga mmada hua gi digau dauwa o Syria mo nadau hoodo mono waga dauwa hongo henua gu duuli di waahale deelaa. Gei mee gaa hana gi muli gi Elisha, ga helekai mo dono dangi, “Gidaua gaa mmade, meenei! Gidaua gaa hai tau aha?”

16 Elisha ga helekai, “Hudee madagu! Tau gau ala i tau baahi la koia e dogologo i nia gau digaula.” 17 Gei mee ga dalodalo, “Meenei Dimaadua, huge ina nia golomada o maa. Heia a mee gi gidee!”

Dimaadua gu haga gila talodalo a maa, gei ogo di hege a Elisha gu gidee ia nia hagabae hoodo mono waga hongo henua ulaula guu gahu di gili nia dama gonduu e haganiga Elisha.

18 Di madagoaa digau Syria belee heebagi, gei Elisha ga dalodalo, “Meenei Dimaadua, heia digaula gi dee gida!”

Dimaadua guu hai gii hai be talodalo a maa, guu hai digaula gi dee gida. 19 Elisha gaa hana gi digaula ga helekai, “Goodou la i hongo tuai ala. Deenei la hagalee go di waahale dela e halahala go goodou. Lloomoi i ogu muli, gei au gaa lahi goodou gi taane dela e halahala go goodou.” Gei mee gaa dagi digaula gi lodo di waahale go Samaria.

20 Di nadau ulu gi lodo di waahale, gei Elisha ga dalodalo, “Meenei Dimaadua, hugee nia golomada digaula, gi gidee ginaadou.” Dimaadua gu haga gila talodalo a maa, gu haga gidee digaula, gei digaula guu mmada bolo ginaadou la i lodo Samaria.

21 Di madagoaa di king o Israel ne gidee ia digau Syria, gei mee ga heeu gi Elisha, “Au ga daaligi digaula, meenei? Au ga daaligi digaula?”

22 Gei Elisha ga helekai, “Deeai! Nia gau dauwa ala ne kumi i lodo tauwa, la hagalee daaligi gii mmade labelaa. Haangai ina ge haga inumia digaula, ga hagau digaula gii hula gi di nadau king.” 23 Di king o Israel guu hai dana hagamiami damana gi digaula, gei i muli di nadau miami mo di inu, gei mee ga hagau digaula gii hula labelaa gi di king o Syria. Mai i di madagoaa deelaa, digau o Syria gu hagalee heebagi gi digau Israel.

Di duuli o Samaria

24 Mai hua gi nomuli, gei di king go Benhadad o Syria guu dagi ana gau dauwa huogodoo belee hai baahi ang gi Israel, gei mee ga duuli di waahale o Samaria. 25 Di duuli ne hidi mai ai di tau hiigai i lodo di waahale gu huaidu huoloo gu hiigai, dela ga hui ai di libogo ‘donkey’ e hui e huowalu silber, ge di baahi pauna duudae mwuroi maangoo e hui e lima silber.

26 Di king o Israel e heehee i baahi di abaaba o di waahale, gei di ahina gaa dangi gi mee, “Hagamaamaa ina au, meenei dogu dagi di king!”

27 Gei mee ga helekai gi mee, “Maa Dimaadua la hagalee hagamaamaa goe, gei di maa di hagamaamaa aha belee hai ko au adu gi di goe? Au agu palaawaa mono waini i golo? 28 Dau maa di aha dela e haingadaa i di goe?”

Gei di ahina deelaa ga helekai, “Anadilaangi di ahina deenei ne hai mai gi di au bolo gimaua e gai dagu dama, gei dono daiaa gaa gai dana dama. 29 Gimaua guu dunu dagu dama daane, guu gai a mee. Gei dono daiaa gei au gaa hai gi mee bolo gimaua gaa gai dana dama daane, gei mee guu dugu dana dama hagammuni.”*

30 Di madagoaa di king ne hagalongo gi di mee deenei, geia gu hahaahi ono goloo i dono manawa gee, gei nia daangada ala e hoohoo mai gi di abaaba gu gidee ginaadou bolo mee e ulu nia gahu lodo huaidu laa lodo ono goloo laa daha. 31 Di king ga helekai mo dono dangi, “God gi daaligidia au maa Elisha ga hagalee tuu gi daha dono libogo i mua di laangi deenei gaa doo gi daha!” 32 Gei mee ga hagau dana dangada kae hegau belee laha mai a Elisha.

Gei Elisha la i dono hale, ginaadou mo digau mmaadua ne hula belee haga heetugi gi mee. I mua tangada kae hegau di king gaa dau, gei ogo Elisha ga helekai gi digau mmaadua, “Tangada daaligi dangada dela ne hagau mai dana dangada belee daaligi au gii made! Di madagoaa hua a mee ma gaa dau i ginei, goodou taidia di bontai. Hudee haga ulu ina mai a mee. Di king la i muli hua o mee.”

33 Gei mee digi duai dana helekai i di mee deenei, gei di king* guu dau, ga helekai, “Ma go Dimaadua dela ne gaamai gi gidaadou di haingadaa deenei! Ma di aha labelaa i golo e tali ko au gi Mee gi heia?”

7

1 Elisha ga helekai gi mee, “Hagalongo gi nnelekai mai baahi o Dimaadua! I di madagoaa beenei daiaa, goe gaa mee di hui au mee i lodo Samaria nia pauna e madangaholu o nia huwa ‘wheat’ humalia be nia pauna e madalua o nia huwa ‘barley’ e hui gi di bahihadu silber hua e dahi.”

2 Tangada aamua o di king ga helekai gi Elisha, “E deemee di hai beenaa! Dimaadua hogi e deemee labelaa di gaamai ana huwa palaawaa hagalimalima!”

Gei Elisha ga helekai gi mee, “Goe ga mmada laa gi di maa gaa gila, gei goe hagalee gai au mee i nia maa!”

Digau dauwa Syria guu hula

3 Nia daane dogohaa e magi genegene nogo noho i tua di abaaba o Samaria, digaula ga helekai i nadau mehanga, “Ma di aha dela e tali go gidaadou i ginei gaa dae loo gi tadau mmade? 4 Deai dono hadinga ai maa gidaadou ga ulu gi lodo di waahale, idimaa gidaadou ga hiigai gaa mmade i golo. Gei gidaadou gaa noho i ginei le e mmade labelaa. Gidaadou gaa hula gi di waahale laa o digau Syria. Holongo digaula ga daaligi gidaadou gii mmade, gei holongo digaula ga benebene tadau mouli.” 5 I mua di maa dela ga bouli, gei digaula gaa hula gi di waahale laa o digau Syria. I di nadau dau adu hua gi golo, gei di maa hagalee tangada e dahi i golo ai! 6 Di Tagi la guu hai digau Syria gi hagalongo gi nia hagadilinga lee e logo, gadoo be nia lee gau dauwa dogologowaahee, mo nadau hoodo, mono waga dauwa hongo henua, gei digau Syria gu hagamaanadu bolo ma go di king o Israel gu gahi mai nia king o Hittite mo Egypt mo nadau gau dauwa belee heebagi gi ginaadou. 7 Malaa, di hiahi hua deelaa, digau Syria ne hula ne llele e halahala nadau mouli, gu diiagi nadau hale laa, hoodo, ‘donkey’, ge gu diiagi di nadau waahale laa beelaa.

8 I di madagoaa o nia daane dogohaa ne dau i taalinga o di waahale laa, digaula ga ulu gi lodo di hale laa, ga miami mo di inu nia mee nogo i golo, ga hagabudu mai nia silber mono goolo, mono goloo ala ne gidee ginaadou, ga ulu mai gi daha, gaa dugu hagammuni nia maa. Digaula ga ulu labelaa gi tuai hale laa, gaa hai labelaa nadau hai nogo hai. 9 Gei digaula ga helehelekai i nadau mehanga, “Gidaadou hagalee belee hai beenei! Gidaadou gu iai tadau longo humalia, gei gidaadou hagalee belee dugu hua i tadau baahi. Maa gidaadou bolo gaa tali gi di luada ga haga iloo laa, gidaadou la ga galabudi. Gaa hula hagalimalima, e haga iloo gi nia daangada aamua o di king!” 10 Gei digaula ga hagatanga i di waahale laa o digau Syria, gaa hula gi muli gi Samaria, ga wwolowwolo gi nia daangada hagaloohi i di bontai di abaaba boloo, “Gimaadou guu hula gi di waahale laa o digau Syria, gei digi gidee be longono gimaadou nia daangada. Nia hoodo mono ‘donkey’ aalaa hua e daula i golo, gei nia hale laa ala e tuu i golo ne diiagi go digau Syria.”

11 Nia daangada hagaloohi gu haga iloo di longo deenei, ga haga iloo i lodo di hale o di king. 12 Ge di maa e boo hua igolo, gei di king ga du gi nua gi daha mo dono hada kii, ga helekai gi ana daangada aamua, “Au e hai adu gi goodou bolo digau Syria ne hai di nadau hangahai mee. Digaula e iloo ginaadou bolo gidaadou e noho i lodo tau hiigai i ginei. Deelaa di mee digaula ne hula ai gi daha mo nadau waahale laa, ne hula ne pala hagammuni i di baahi i golo di waahale. Digaula e maanadu bolo gidaadou gaa hula gi daha mo tadau waahale bolo e halahala tadau meegai i golo, gei digaula gaa kumi gidaadou gaa lahi hagamouli, gaa kumi di waahale.”

13 Dahi dangada aamua ga helekai, “Nia daangada ala i ginei i lodo di waahale la gu lodo huaidu huoloo, e hai gadoo be digau ala guu mmade. Deelaa laa, gidaadou ga hagau tadau daane mo nia hoodo e lima i nia hoodo ala e dubu gii hula, gi iloo gidaadou be di maa di aha dela ne hai.” 14 Digaula gu hili aga nadau daane, gei di king ga hagau digaula i nia waga hongo henua e lua, ga helekai gi digaula bolo gii hula gii mmada be di maa di aha dela ne hai ang gi digau dauwa o Syria. 15 Nia daane gu hula loo guu dau i Jordan, digaula gu gidee nia gahu mono goloo dauwa ala ne diiagi go digau Syria i hongo nia ala i di nadau llele. Gei digaula ga lloomoi gi muli ga hagi anga gi di king. 16 Digau Samaria guu hula haga lellele gi di waahale laa digau o Syria guu kae nia goloo digaula. Gei nia pauna ‘wheat’ humalia e madangaholu, be nia pauna ‘barley’ madalua e hui gi di bahihadu silber e dahi, guu hai gadoo be nnelekai Dimaadua ala ne hai.

17 Di king o Israel guu dugu ang gi dana dangada aamua gi benebene di bontai di abaaba di waahale deelaa. Tangada aamua deelaa la gu dagadagahi go nia daangada guu made, guu hai gadoo be nnelekai ala ne haga modongoohia go Elisha gi mee i di madagoaa o di king dela ne hana gi baahi o mee. 18 Elisha ne hai ang gi di king bolo i di madagoaa beenei daiaa, nia pauna ‘wheat’ humalia e madangaholu, be nia pauna ‘barley’ madalua e hui i Samaria gi di bahihadu silber hua e dahi,* 19 gei tangada aamua di king ne helekai boloo, “E deemee di hai beenaa! Dimaadua hogi e deemee di gaamai ana huwa palaawaa hagalimalima.”

Gei Elisha ne helekai boloo, “Goe ga mmada laa gi di maa gaa gila, gei goe hagalee gai au mee i nia maa.”* 20 Gei dela hogi di mee ne gila gi mee, mee guu made, gu dagadagahi go nia daangada, guu made i di ngudu di bontai di abaaba o di waahale.

8

Di ahina mai Shunem gu hanimoi gi muli

1 Elisha gu helekai gi di ahina dela e noho i Shunem, dela ne haga mouli dana dama daane go mee, bolo Dimaadua gaa dugu mai dana tau hiigai gi hongo tenua, dela e waalooloo i nia ngadau e hidu, gei mee gi hagatanga dalia ono gau gii hana gi tuai guongo i daha.* 2 Di ahina deelaa gu daudali gu haga gila aga nnelekai taane deelaa, guu hana dalia ono gau guu noho i Philistia i nia ngadau e hidu. 3 I di hagaodi gi muli nia ngadau e hidu, gei mee gu hanimoi gi Israel guu hana gi di king belee dangi gi mee bolo gi wanga gi deia dono hale mo dana gowaa. 4 Mee gu gidee ia di king e leelee gi Gehazi, di hege a Elisha, idimaa di king e hiihai gi iloo ia nia mogobuna haga goboina a Elisha ne hai. 5 I di madagoaa o Gehazi e hagi anga gi di king di hai a Elisha ne haga mouli aga dana dangada guu made, gei di ahina gu haga gida ia gi di king. Gehazi ga helekai gi mee, “Meenei di king aamua, deenei di ahina, gei deenei tama daane a maa dela ne hagamouli aga go Elisha!” 6 Di king ga heeu gi di ahina i di mee deenei, gei di ahina gu hagamodongoohia haga humalia nia helekai a Gehazi, gei di king ga gahigahi mai dana dangada hai hegau aamua, ga helekai gi mee bolo gi wanga ina gi di ahina deelaa nia mee a maa, ngaadahi mo nia huwa o di gowaa huogodoo ala nogo i golo i lodo di gowaa, i lodo nia ngadau e hidu ala nogo hagalee noho ei mee i golo.

Elisha mo King Benhadad o Syria

7 Elisha guu hana gi Damascus i di madagoaa di king Benhadad o Syria nogo magi. I di madagoaa di king ne longono bolo mee gu i golo, 8 gei mee ga helekai gi Hazael, go dana dangada hai hegau aamua boloo, “Kaina di wanga dehuia gi soukohp. Dangi gi mee bolo gii dangi anga gi Dimaadua gi hagamodongoohia mai be au ga humalia be deai.” 9 Hazael gu haga uda ana hagadilinga goloo huogodoo humalia o Damascus gi hongo nia ‘camel’ e madahaa, gaa hana gi Elisha. I di madagoaa a Hazael ne heetugi gi mee, geia ga helekai, “Doo hege di king Benhadad ne hagau mai au bolo gi dangi adu gi di goe be ia ga humalia be deai.”

10 Elisha ga helekai, “Dimaadua gu haga modongoohia mai gi di au bolo mee gaa made, gei goe hana, helekai gi mee bolo ia ga humalia.” 11 Elisha gaa mmada haga huudonu gi mee, ono golomada e hai be tangada e madagu, gei Hazael guu tee. Digi duai hua gei Elisha ga daamada gaa dangi. 12 Hazael ga heeu, “Goe e dangi di aha, meenei?”

Elisha ga helekai, “Idimaa au e iloo au mee huaidu ala ma ga hai baahi ang gi nia daangada Israel. Goe gaa dudu nadau abaaba mau dangihi, ga daaligi nadau dama daane humalia, ga hagamamaawa nadau dama gii mmade, ga hahaahi nia dinae o nia ahina hai dama.”

13 Hazael ga heeu, “E hai behee dagu hai e mee di maaloo ei au giibeni gaa hai beenaa? Idimaa au hagalee di mee!”

Elisha ga helekai “Dimaadua gu hagamodongoohia mai gi di au, bolo goe gaa hai di king o Syria.”*

14 Hazael ga hanimoi labelaa gi Benhadad, gei mee ga heeu, “Elisha ne helekai bolo aha?”

Hazael ga helekai, “Mee ne helekai mai gi di au bolo goe ga humalia.” 15 Gei dono daiaa, Hazael gaa haa dana ‘blanket’ gi lodo di begedu wai, ga gaamai gaa pono nnadumada o di king gii made.

Gei Hazael gaa pono di lohongo Benhadad gaa king i Syria.

Jehoram di king o Judah

(2-Chronicles 21.1-20)

16 Di lima ngadau o di madagoaa Joram tama daane Ahab nogo king i Israel, Jehoram tama daane a Jehoshaphat gaa hai di king o Judah. 17 Mee gu motolu maa lua ono ngadau, gei mee nogo dagi i Jerusalem i nia ngadau e walu. 18 Di lodo o maa tama ahina ni Ahab, gei mee e daudali nia hai huaidu o nia king o Israel, gadoo be di hai o di madawaawa Ahab. Mee gu ihala gu hai baahi ang gi Dimaadua. 19 Gei Dimaadua la hagalee hiihai bolo ia e hagahuaidu Judah, idimaa Mee guu hai dana hagababa gi dana hege go David bolo dono hagadili gaa dagi hua beelaa gi muli.*

20 I di madagoaa Jehoram nogo king, Edom gu hai baahi gi Judah, guu hai tenua damana e duu modogoia.* 21 Jehoram gaa hula mo ana waga dauwa hongo henua huogodoo gi Zair, deelaa di gowaa digau dauwa o Edom ne duuli mai digaula gi lodo. I di boo deelaa, gei mee mo ana dagi waga dauwa hongo henua guu hula guu llele hagammuni, ana gau dauwa gu lellele dagidahi gi nadau hale. 22 Edom guu duu modogoia i daha mo Judah mai di madagoaa deelaa gaa hula gi muli. I di madagoaa hua deelaa, gei di waahale o Libnah gu hai baahi labelaa.

23 Nia mee huogodoo a Jehoram nogo hai, guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah. 24 Jehoram guu made, guu danu i lodo di waa daalunga o nia king i lodo di Waahale o David. Tama daane a maa go Ahaziah gaa pono di lohongo o maa, gaa king.

Ahaziah di king o Judah

(2-Chronicles 22.1-6)

25 I lodo di madangaholu maa lua ngadau i di madagoaa Joram tama daane a Ahab nogo king i Israel, gei Ahaziah tama daane Jehoram gaa hai di king o Judah. 26 I di madagoaa o mee nogo madalua maa lua ono ngadau, gei mee nogo dagi i Jerusalem di ngadau e dahi. Tinana o maa go Athaliah, tama ahina ni King Ahab, gei tama ahina deelaa dono damana madua go King Omri o Israel. 27 Ahaziah guu hai duaahina gi di King Ahab mai i dono lodo, gu hai hala ang gi Dimaadua, gadoo be di madahaanau o Ahab. 28 King Ahaziah gu madalia di king Joram o Israel gu dauwa hai baahi gi di king Hazael o Syria. Digau dauwa gu heebagi i Ramoth i Gilead, gei Joram gu lauwa i lodo teebagi. 29 Mee gu hanimoi gi muli gi di waahale go Jezreel belee haga humalia ono gowaa ne lauwa, gei Ahaziah guu hana gi golo belee heetugi gi mee.

9

Jehu gu hagatulu belee hai di king o Israel

1 Di madagoaa deelaa, soukohp Elisha ga gahi mai dana soukohp tama daane, ga helekai gi mee, “Hagatogomaalia e hana gi Ramoth i Gilead. Kaina dau loaabi lolo olib deenei dalia goe. 2 Do madagoaa ma gaa dau i golo, halahala ina Jehu, tama daane o Jehoshaphat, dono damana madua go Nimshi. Lahia a mee gi daha mo ono ehoo gi lodo tei ruum. 3 Duia di lolo olib deenei gi hongo dono libogo, ga helekai, ‘Dimaadua e haga modongoohia bolo Ia e hagatulu goe belee hai di king o Israel.’ Gei goe gi hagalimalima huoloo gi daha mo di gowaa deelaa.”

4 Soukohp dama daane guu hana gi Ramoth, 5 gaa dau i golo ga gidee ia nia dagi dauwa e hagabooboo. Gei mee ga helekai, “Meenei, au dagu hegau adu gi di goe.”

Jehu ga heeu, “Ma koai i gimaadou dela e helekai ginai goe?”

Gei mee ga helekai, “Adu gi di goe meenei.”

6 Gei meemaa dogolua ga ulu adu gi lodo, gei soukohp dama daane gaa dui di lolo olib gi hongo di libogo o maa ga helekai gi mee, “Dimaadua, go di God o Israel, e hagamodongoohia adu gi di goe boloo, ‘Au e hagatulu goe belee hai di king o agu daangada Israel.* 7 Goe daaligidia doo dagi, di king, go tama daane a Ahab, gii mee ai dagu hagaduadua Jezebel idimaa mee dela ne daaligi agu soukohp mo agu gau hai hegau ala i golo. 8 Nia madahaanau o Ahab mono hagadili huogodoo la gi daaligidia gi daha. Au ga hagammaa gi daha nia daane huogodoo i lodo dono madahaanau, nia daangada lligi mo mmaadua. 9 Au gaa hai dagu hai gi dono madawaawa be dagu hai dela ne hai gi nia hagadili o Jeroboam di king o Israel, mo Baasha di king o Israel. 10 Jezebel la hagalee e danu. Tuaidina o maa la gaa gai go nia paana i lodo di guongo go Jezreel.’ ”

I muli hua ana helekai aanei, soukohp dama daane ga ulu mai gi daha mo di ruum gaa lele hagammuni.* 11 Jehu ga hanimoi gi baahi ono ehoo aamua, gei digaula ga heeu gi mee, “Nia mee huogodoo e humalia? Di mee a tangada dadaulia deelaa ne hiihai adu gi di goe la di aha?”

Jehu ga helekai, “Goodou e iloo hua di mee a mee e hiihai ginai.”

12 Digaula ga helekai, “Deeai, gimaadou e de iloo! Hagia mai gi gimaadou ma di aha ne helekai iei mee!”

Jehu ga helekai, “Mee ne helekai mai gi di au bolo Dimaadua gu hagamodongoohia aga boloo, ‘Au e hagatulu goe e hai di king o Israel.’ ”

13 Nia hoo aamua o Jehu gu limalima hua guu holo gi daha nadau gahu lloo i di ulu gi nua o di gaagenge belee duu iai Jehu i nonua, ga iliili nadau buu ge wolowolo, e hai boloo, “Jehu guu hai di king!”

King Joram o Israel gu daaligi

14-15 Jehu guu hai dana hagababa belee hai baahi gi di king Joram, dela i Jezreel, dela ne hana belee haga hili ono gowaa ne moholehole i lodo tauwa i Ramoth nogo hai baahi gi di king Hazael o Syria. Jehu ga helekai gi ono ehoo aamua, “Maa goodou e madalia au, malaa, goodou hudee dumaalia gi dahi dangada gi ulu mai gi daha mo Ramoth, gi dee hana a mee ga haga iloo gi nia daangada o Jezreel.” 16 Gei mee gaa gaga gi dono waga dauwa hongo henua gaa hana gi Jezreel. Joram digi humalia dono magi, gei di king Ahaziah o Judah la i golo, ne hana haga heetugi gi mee.

17 Tangada hagaloohi i tomo di hale hagaloohi o Jezreel gu gidee ia Jehu mo ana daane e llele mai. Gei mee gaa wolo, “Au gu gidee hunu daane e llele mai i nia hoodo!”

Joram ga helekai, “Hagau ina dau dangada lele hoodo e mmada be ma nia hoo ni gidaadou be nia hagadaumee.”

18 Tangada kae hegau gu lele adu gi Jehu ga helekai gi mee, “Di king e hiihai gi iloo ia be goe e hanimoi i di aumaalia.”

Jehu ga helekai, “Deai dau mee e hai ginai ai! Hanimoi gi ogu muli.”

Tangada hagaloohi i hongo di gowaa hagaloohi ga haga iloo boloo, “Tangada kae hegau guu dau i digaula, digi hanimoi.” 19 Tuai dangada kae hegau gu hagau labelaa, ga heeu labelaa go di heeu la hua gi Jehu. Gei Jehu ga helekai labelaa, “Deai dau mee e hai ginai ai! Hanimoi gi ogu muli.”

20 Tangada hagaloohi ga haga iloo labelaa, “Tangada kae hegau guu dau i digaula, digi hanimoi.” Ga helekai adu labelaa, “Di tagi o digaula e dele dono waga dauwa e hai be taane e hagawelewele, mee e hai gadoo be Jehu!”

21 King Joram ga helekai, “Haga togomaalia ina dogu waga dauwa.” Ma gu togomaalia, gei mee mo King Ahaziah gaa llele adu i nau waga dauwa hongo henua dagidahi, belee heetugi gi Jehu. Meemaa gu heetugi gi mee i di gowaa dogi mee nogo hai mee ginai Naboth. 22 Joram ga heeu, “Goe e hanimoi i lodo di aumaalia?”

Jehu ga helekai, “Di aumaalia aha be digau hai buubuu mono balu god huogodoo o do dinana go Jezebel ala ne hai la i golo hua i tadau baahi?”

23 Joram gaa wolo gi nua, “Ma di hai huaidu deenei, Ahaziah!” Gei mee gaa huli dono waga dauwa hongo henua gi muli, gaa lele giibeni gi daha. 24 Jehu gaa hudi dana maalei gi ono mahi huogodoo, ga puu tua o Joram, gu ehaa i dono hadumanawa. Joram guu hinga guu made i lodo dono waga dauwa hongo henua. 25 Gei Jehu ga helekai gi dono dangada hagamaamaa go Bidkar, “Kaina tuaidina o maa, hudua gi lodo di gowaa dogi mee a Naboth. Gi langahia tau madagoaa nogo llele i tau waga dauwa hongo henua i muli o King Ahab, tamana o king Joram, gei Dimaadua gu helekai hai baahi gi Ahab boloo, 26 ‘Au gu gidee taaligi o Naboth mo ana dama daane anaahi. Gei Au e hagababa bolo Au ga daaligi goe i lodo dana gowaa dogi mee deenei.’ ” Gei Jehu ga helekai gi dono dangada hagamaamaa bolo gi hudua a mee gi lodo di gowaa dogi mee a Naboth gii hai be di hagababa o Dimaadua.*

King Ahaziah o Judah gu daaligi

27 King Ahaziah gu gidee ia di mee dela ne hai, gei mee guu lele i dono waga dauwa hongo henua haga huudonu gi di waahale o Beth-Haggan, e waluwalu go Jehu. Jehu gu helekai gi ana daane boloo, “Daaligidia a mee labelaa!” gei digaula gaa puu a mee gi di amu maalei i di madagoaa o maa e lele i hongo dono waga dauwa i di ala dela e hana gi Gur, hoohoo gi tama waahale o Ibleam. Gei mee e hagamahi adu hua gaa dau adu loo gi di waahale go Megiddo, gaa made i golo. 28 Nia gau hai hegau aamua a maa gaa kae tuaidina o maa gi muli gi Jerusalem i lodo di waga dauwa hongo henua, gaa danu a mee i lodo di waa daalunga o nia king i di Waahale o David. 29 Ahaziah ne hai di king o Judah i lodo di madangaholu maa dahi ngadau o Joram tama daane Ahab nogo king i Israel.

Di queen go Jezebel gu daaligi

30 Jehu guu dau i Jezreel, gei Jezebel gu longono ia di mee ne hai, gaa hunu i lala ono himada, gaa dala haga humalia dono libogo, gaa duu e mmada ia gi hongo di ala mai i di bontai dulii i di hale king. 31 Di madagoaa o Jehu ne ulu mai gi lodo di abaaba, gei Jezebel gaa wolo gi mee, “Kooe Zimri!* Kooe tangada daaligi dangada! Goe e hai dau aha i ginei?”

32 Jehu ga mmada aga gi nua gaa wolo, “Ma koai dela e madalia au?”

Dogolua be dogodolu gau hai hegau aamua o di hale king ga mmada ia gi lala laa lodo di bontai dulii gi mee. 33 Gei Jehu ga helekai gi digaula, “Hudu ia a mee gi lala!” Gei digaula ga hudu ia a mee gi lala, gei nia dodo o maa gu babaalai i hongo di abaaba mo i hongo nia hoodo. Jehu gaa lele dono waga dauwa hongo henua laa hongo tuaidina o maa, 34 ga ulu gi lodo di hale king, ga miami. Muli mai gei mee ga helekai, “Kaina tuaidina di ahina huaidu deenaa, danumia, idimaa, mee tama ahina ni di king.” 35 Nia daane ala ne hula belee danu a mee, digi gidee ginaadou a mee, go di hanga ibu la hua o di libogo mo nia iwi o nia lima mo nia wae o maa ala i golo. 36 I nadau madagoaa ne odi mai di longo deenei gi Jehu, gei mee ga helekai, “Deenei di mee a Dimaadua ne helekai ai bolo e gila aga e hai, i dono madagoaa ne helekai mai i baahi dana hege go Elisha ne hai boloo, ‘Nia paana gaa gai tuaidina Jezebel i lodo di guongo go Jezreel.* 37 Nia mee ne dubu i tuaidina o maa la ga meheuheu dagidahi i golo gadoo be nia duudae, gu de modongoohia be nia ma ni aha.’ ”

10

Nia hagadili o Ahab gu daaligi guu mmade

1 Nia hagadili o King Ahab e madahidu e noho i lodo di waahale o Samaria. Jehu guu hihi ana lede gu hagau gi nia dagi o di waahale deelaa, mo nia dagi o digau donu o di guongo, mo ang gi digau hagaloohi o di madawaawa Ahab. Nia lede e dau boloo:

2 “Go goodou e madamada humalia i nia hagadili di king, gei go goodou e daahi nia haga ngalungalua o nia waga dauwa hongo henua, nia hoodo, nia goloo dauwa, mono waahale maudangihi. Deelaa laa, di godou madagoaa ma gaa kae di lede deenei, 3 goodou gi hili aga di godou dangada e kaedahi humalia e tau anga belee hai di king mai i lodo nia hagadili di king, heia a mee di king, ge hagalabagau ina a mee, ge heebagi e benebene a mee.”

4 Nia dagi o Samaria gu mmaadagu huoloo, ga helekai, “E hai behee, gidaadou e mee di hai baahi gi Jehu, idimaa king Joram mo di king Ahaziah gu deemee di hai baahi gi mee?!” 5 Tagi hai hegau aamua o di hale di king, mo tagi hai hegau aamua ala e madamada humalia di waahale, ngaadahi mo nia dagi donu o di guongo mono gau hagaloohi gu hagau tegau deenei gi Jehu:

“Gimaadou go au hege, gimaadou gu togomaalia belee hai au mee ala ma ga helekai iei goe. Gei gimaadou hagalee hai di madau dangada gii hai di king. Heia au mee ala e hagamaanadu bolo e humalia.”

6 Jehu guu hihi labelaa dana lede gi digaula:

“Maa goodou e madalia au, gei gu togomaalia belee daudali agu helekai, malaa, goodou gaamai nia libogo o nia hagadili di King Ahab gi di au i Jezreel daiaa i di madagoaa beenei.”

Nia hagadili e madahidu o di King Ahab e benebene go nia dagi aamua o di guongo Samaria, gei e madamada humalia i digaula. 7 Di nadau madagoaa hua ne dau di lede a Jehu, nia dagi o Samaria gu daaligi huogodoo nia hagadili e madahidu o Ahab, guu haa nia libogo digaula gi lodo nia gada, gaa kae gi Jehu i Jezreel.

8 I di madagoaa hua o Jehu ne iloo ia bolo nia libogo o nia hagadili o Ahab la gu gaamai, gei mee ga helekai gi digaula bolo gi hagabae ina gi nua nia maa gii hai nia hagabae e lua i di ngudu di bontai di abaaba, dugua i golo gaa dae loo gi luada daiaa. 9 Dono luada, gei mee gaa hana gi di ngudu di bontai di abaaba ga helekai gi nia daangada ala i golo, “Ma ko au dela ne hagababa bolo e hai baahi gi di king Joram, ga daaligi a mee. Goodou hagalee dau gi di mee deenei. Gei ma koai dela ne daaligi nia daangada huogodoo aanei? 10 Deenei le e hagadoodonu nia mee huogodoo a Dimaadua ala ne helekai ai i di hai o nia hagadili o Ahab la gii gila. Dimaadua gu hagagila aga dana hagababa mai soukohp Elijah.” 11 Gei Jehu ga daaligi nia gau o Ahab huogodoo ala e noho i Jezreel, mo ana daangada hai hegau aamua, mo ono ehoo hagaaloho, mo ono gau hai mee dabu. Deai dahi dangada i digaula ne dubu mouli i golo ai.*

Nia gau o di king Ahaziah gu daaligi guu mmade

12 Jehu gu hagatanga i Jezreel e hana gi Samaria. I hongo di ala, i di gowaa dela e haga ingoo bolo “Di gowaa e noho iei nia daangada hagaloohi siibi”, 13 gei mee gu heetugi gi hunu daangada mai nia gau o Ahaziah, di king o Judah, ga heeu gi digaula, “Goodou koai?”

Digaula ga helekai, “Gimaadou go nia gau o Ahaziah. Gimaadou e hula gi Jezreel belee kae di madau hagalaamua gi nia dama o di queen Jezebel mo ang gi nia gau di king ala i golo.” 14 Jehu ga helekai gi ana daane, “Kumidia digaula hagamouli!” Digaula gaa kumi digaula, ga lawalawa gaa lahi ga daaligi i baahi di tama aloalo dulii i golo. Digaula nia daangada e madahaa maa lua huogodoo, deai tangada i digaula ne dubu mouli ai.

Nia gau huogodoo o Ahab ala ne dubu gu daaligi gii mmade

15 Jehu gu hagatanga labelaa i golo, dono hana hua i hongo di ala, gei mee gu heetugi gi Jonadab, tama daane a Rechab. Jehu ga hagaaloho gi mee ga helekai, “Goe mo au e hagamamaanadu be di mee e dahi. Goe e mee di hagamaamaa au?”

Jonadab ga helekai. “Au ga hagamaamaa goe.”

Jehu ga helekai, “Gaamai laa doo lima.” Meemaa gaa lulu nau lima, gei Jehu ga hagamaamaa aga a mee gi hongo di waga hongo henua, 16 mo di helekai, “Hanimoi madalia au gii mmada goe gi dagu hai dela e hagalabagau a Dimaadua.” Meemaa dogolua ga lloo adu gi Samaria. 17 I di nau dau adu gi golo, gei Jehu ga daaligi nia gau o Ahab huogodoo, deai dahi dangada ne dubu mouli ai. Deenei di mee Dimaadua ne helekai ai gi Elijah bolo e gila.

Nia gau daumaha o Baal gu daaligi gii mmade

18 Jehu gu gahi mai nia daangada o Samaria gi di gowaa e dahi, ga helekai, “King Ahab e dulii dana hai hegau gi di god Baal, gei au ga hai hegau gi di maa la koia gi nonua. 19 Gahia mai gi di gowaa e dahi huogodoo nia soukohp Baal, mo ana gau daumaha, mo ana gau hai mee dabu. Digaula huogodoo gi lloomoi, idimaa au gaa hai dagu tigidaumaha damana gi Baal. Maa tangada ga hagalee hanimoi le e daaligi gii made.” (Deenei di ala tilikai ni Jehu belee daaligi digau huogodoo ala e daumaha gi Baal). 20 Gei Jehu ga helekai, “Haga iloo ina di laangi dadaumaha e hagalaamua di god Baal!” Di hagailoo guu hai, 21 gei Jehu guu hai dana haga iloo labelaa gi lodo tenua hagatau o Israel. Huogodoo ala e daumaha gi Baal gu lloomoi, deai dahi dangada ne digi hanimoi ai. Digaula huogodoo gu ulu gi lodo di hale daumaha Baal, gu haga honu di maa mai di bida e dahi gaa tugi di bida dela i golo. 22 Jehu ga helekai gi tangada aamua hai mee dabu dela e benebene di gowaa dugu gahu dabu bolo gi gaamai gi daha nia gahu lloo gi digau daumaha e ulu digaula. 23 Muli di mee deelaa, Jehu gaa hana gi lodo di hale daumaha dalia Jonadab tama daane a Rechab, ga helekai gi digau ala i golo, “Mmada gii donu bolo ma go digau daumaha Baal hua ala belee ulu gi lodo, deai dahi dangada e daumaha gi Dimaadua e ulu gi lodo ai.” 24 Gei meemaa mo Jonadab gaa hula gi lodo belee hai tigidaumaha ge e dudu tigidaumaha gi Baal. Mee guu dugu ana daane e huowalu i tua di hale daumaha gu helekai gi digaula, “Goodou belee daaligi nia daangada aanei huogodoo. Maa dahi dangada ga hagau gi daha dana dangada, geia e hui di maa gi dono mouli.”

25 I di madagoaa o Jehu ne dudu tigidaumaha, mee ga helekai gi nia hagaloohi mono dagi dauwa, “Hula gi lodo, daaligidia digaula huogodoo. Hudee dugu dahi dangada gii lele gi daha!” Digaula ga ulu gi lodo mo nadau hulumanu dauwa ga daaligi digaula huogodoo, gaa dada mai nia huaidina digaula gi daha. Digaula gu lloo adu gi lodo di gowaa dabuaahia huoloo o di hale daumaha, 26 ga gaamai gi daha tuludulu haga madagu dela nogo i golo, gaa dudu di maa. 27 Digaula gaa oho tuludulu haga madagu mo di hale daumaha, gaa hai di hale daumaha di gowaa baguuguu dangada gaa dae loo gi dolomeenei.

28 Deenei di hai a Jehu ne haga mmaa gi daha di hai daumaha o Baal i Israel. 29 Gei mee ne kabe hua nia hai huaidu o di king Jeroboam, dela nogo dagi Israel gi lodo di huaidu e daumaha gi nia damaa kau daane ne hai gi nia goolo ala ne haga duu aga go mee i Bethel mo Dan.* 30 Dimaadua ga helekai gi Jehu, “Goe guu hai agu mee huogodoo ala ne hiihai ginai bolo gi heia gi nia hagadili o Ahab. Malaa au e hai dagu hagababa adu gi di goe bolo o hagadili, gaa hana gi muli gi di haa hagadili, gaa king i Israel.” 31 Gei Jehu digi haga gila aga nnaganoho o Dimaadua, go di God o Israel, gei gu daudali hua nia hangaahai a Jeroboam, nogo dagi Israel gi lodo di huaidu.

Di made o Jehu

32 I di madagoaa deelaa, Dimaadua gu daamada gu hagadulii tenua go Israel. King Hazael o Syria guu kumi nia guongo huogodoo o Israel 33 bahi i dua o Jordan, e mogowaa adu gi ngaaga gaa tugi gi di waahale o Aroer i hongo di monowai Arnon, ngaadahi mo nnenua o Gilead mo Bashan, ala nogo noho iei nia madawaawa Gad mo Reuben, mo Manasseh Bahi i dua. 34 Nia mee huogodoo o di king Jehu nogo hai, mo ana hegau hagamahi, guu hii gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”.

35 Mee guu made guu danu i Samaria, gei tama daane a maa go Jehoahaz gaa pono a mee gaa king. 36 Jehu nogo dagi digau Israel i Samaria i nia ngadau e madalua ma walu.

11

Athaliah di king ahina o Judah

(2-Chronicles 22.10—23.15)

1 I di madagoaa tinana di King Ahaziah o Judah, dela go Athaliah, ne iloo ia di taaligi o dana dama daane, mee gaa hai dana hagailoo hagamodu bolo di madahaanau di king le e daaligi huogodoo. 2 Go tama daane hua a Ahaziah go Joash ne lele hagammuni. Mee belee daaligi dalia ono ehoo, gei mee gu benebene hagammuni go Jehosheba, tuaahina o Ahaziah, dela go tama ahina di king go Jehoram. Jehosheba mo Ahaziah di nau damana e dahi. Mee gaa lahi a Joash mo dana ahina nogo benebene a mee gi lodo di ruum kii i lodo di Hale Daumaha, gaa dugu haga mmuni i Athaliah, gei mee gu hagalee daaligi. 3 Nia ngadau e ono Jehosheba nogo benebene tama daane haga mmuni i lodo di Hale Daumaha, i di madagoaa o Athaliah nogo hai di king ahina.

4 I lodo di hidu ngadau, Jehoiada gaa hai dana hegau gi nia gau hagaloohi aamua o di madahaanau aamua mo digau hagaloohi o di hale o di queen, gaa hai gi digaula bolo gi lloomoi gi di Hale Daumaha. Gei mee gaa hai digaula gi hagamodudahi gi dana mee dela belee hai. Ga hagagida gi digaula tama daane di King Ahaziah go Joash. 5 Ga helekai gi digaula nia helekai aanei, “Goodou ma ga lloomoi e ngalua i di Laangi Sabad, dahi baahi e dolu o goodou e loohi di hale di king, 6 ge dahi baahi e dolu o goodou e tuu i di bontai dela e hagaingoo bolo di Bontai Sur, ge dahi baahi e dolu e tuu e loohi i di bontai di abaaba i tua nia madaloohi ala i golo. 7 Nia hagabuulinga e lua ala hagalee ngalua di Laangi Sabad le e tuu e loohi di Hale Daumaha e madamada humalia i di king. 8 Goodou e loohi di King Joash mo godou hulumanu dauwa, noho i baahi o mee be dehee di gowaa a mee e hana ginai. Maa dahi dangada ma ga hanimoi gi hoohoo adu gi goodou la daaligidia gii made.”

9 Nia dagi dauwa gu hagalongo gi nia helekai a Jehoiada, ga laha mai nadau daane gi mee, go digau ala hagalee ngalua i di Laangi Sabad mo digau ala e ngalua. 10 Mee guu wanga gi nia dagi dauwa nia daalo mono mee haaligi, ala go nia mee donu a King David, ala nogo benebene i lodo di Hale Daumaha. 11 Gei mee guu dugu ana daane mo nadau hulumanu dauwa i mua di Hale Daumaha, belee abaaba di king. 12 Nomuli, gei Jehoiada gu haga ulu a Joash gi daha, guu dugu di hau king gi hongo dono libogo, gaa wanga ana beebaa gi mee ala e iai nnaganoho i nnangahaihai o nia king. Gei Joash ga hagatulu e hai di king. Nia daangada gu paapaa nadau lima, gu wwolowwolo gi nua boloo, “Di king gi mouli hua beelaa!”

13 Di queen gu longono ia di hagalongoaa dela e hai go nia gau hagaloohi mo nia daangada, gei mee ga hagalimalima gi di Hale Daumaha, di gowaa dela ne dagabuli ai digau dogologo. 14 Mee gu gidee ia di king hoou e duu i baahi tuludulu i di ngudu di bontai e ulu gi lodo di Hale Daumaha, i di hai o nnangaahai o di guongo. Mee e duuli mai go nia dagi dauwa mo nia gau hai kasangi labaa, gei nia daangada huogodoo gu wwolowwolo gi nua mo di tenetene, gu iliili nadau labaa. Athaliah gu hahaahi ono goloo, gu huaidu ono lodo, gaa wolo gi nua, “Ma di hai huaidu deenei! Ma di hai huaidu deenei!”*

15 Jehoiada e de hiihai bolo Athaliah e daaligi i lodo di malaelae o di Hale Daumaha, mee ga helekai gi nia dagi dauwa, “Lahia a mee gi daha i mehanga nia goolongo gau hagaloohi, goodou daaligidia tangada dela bolo ia e daa a mee gi daha.” 16 Digaula gaa kumi a mee, gaa lahi gi di hale king, ga daaligi a mee i di gowaa dela e hagaingoo bolo di Bontai Hoodo.

Di haganohonoho hoou a Jehoiada

(2-Chronicles 23.16-21)

17 Tangada hai mee dabu go Jehoiada gu haganoho bolo King Joash mo nia daangada e hai di nadau hagababa damana gi Dimaadua, bolo ginaadou gaa hai nia daangada ni Dimaadua. Gei mee gu haganoho labelaa dana hagababa i mehanga nia daangada mo di king. 18 Gei nia daangada gaa hula gi di hale daumaha Baal, gaa oho di maa gi lala. Digaula ga oho di gowaa dudu tigidaumaha mo nia ada balu god, gei ga daaligi a Mattan, tangada hai mee dabu a Baal, i mua nia gowaa dudu tigidaumaha.

Jehoiada guu dugu ana gau hagaloohi i di Hale Daumaha Dimaadua, 19 gei mee mono dagi dauwa, mono gau hagaloohi di king, mono gau hagaloohi di hale di king gaa hula madalia di king ga lloomoi gi daha mo di Hale Daumaha, gaa hula gi di hale di king, gei nia daangada huogodoo ga lloomoi i muli digaula. Joash ga ulu gi lodo di hale king i di bontai dela e hagaingoo bolo di Bontai Hagaloohi, gaa noho i hongo dono lohongo king. 20 Nia daangada huogodoo gu tenetene huoloo, gei di waahale guu noho i di aumaalia i muli o Athaliah ne daaligi i lodo di hale king.

21 Joash guu hai di king o Judah i dono madagoaa nogo hidu ono ngadau.

12

Joash di king o Judah

(2-Chronicles 24.1-16)

1 I di hidu ngadau o King Jehu o Israel, Joash gaa hai di king o Judah, mee nogo dagi i Jerusalem i nia ngadau e madahaa, dono dinana go Zibiah mai i di waahale Beersheba. 2 Dono mouli hagatau mee nogo hai nia mee ala e hagamanawa lamalia Dimaadua, idimaa Jehoiada tangada hai mee dabu nogo kuulu a mee. 3 Nia gowaa hai daumaha o digau huaidu digi ohaa gi daha, gei nia daangada e haihai nadau tigidaumaha ge dutudu nadau ‘incense’ i golo.

4 Joash gu gahi mai digau hai mee dabu ga helekai gi digaula gi benabena ina nia bahihadu tigidaumaha ala ne ogo mai i lodo di Hale Daumaha, ala go nia bahihadu ala ne ogo i nia laangi huogodoo, mono bahihadu mai i di tigidaumaha dudu huwa laagau, mono wanga dehuia.* 5 Dahi mo dahi o digau hai mee dabu gii bida hagabudu ina nia bahihadu ala ne ogo mai i baahi digau ala nogo hai hegau gineia. Nia bahihadu aanei ala belee hai hegau e haga hoou di Hale Daumaha, i dono madagoaa ma gaa hai ai.

6 Gei i di madalua maa dolu ngadau o Joash nogo king, digau hai mee dabu digi ngalua e haga hoou di Hale Daumaha. 7 Mee ga gahi mai Jehoiada mono gau hai mee dabu ga heeu gi digaula, “Goodou e aha ala digi haga hoou di Hale Daumaha? Dolomeenei gaa huli gi muli goodou hagalee daahi nia bahihadu ala ne hagabudu go goodou. Goodou gaamai nia maa, gii mee di hai di moomee.” 8 Nia gau hai mee dabu guu donu ginai, gei guu donu labelaa bolo hagalee hai di moomee e haga hoou di Hale Daumaha.

9 Jehoiada guu kae tebedebe, gu haga bongoo i hongo di uhi, gaa dugu tebedebe i baahi di gowaa dudu tigidaumaha, i di baahi gau donu o di bontai dela e ulu gi lodo di Hale Daumaha. Nia gau hai mee dabu ala e ngalua i di bontai dela e ulu gi lodo, gaa dugu nia bahihadu huogodoo ala ne gaamai go nia daangada ala nogo daumaha gi lodo tebedebe. 10 I di madagoaa o nia bahihadu ne logo i lodo tebedebe deelaa, gei tangada hihi o di king mo tagi aamua hai mee dabu ga lloomoi ga haga waiwai nia silber aalaa ga pauna. 11 I muli nau hihi di hulu donu o nia bahihadu aalaa gi lodo di beebaa, gei meemaa guu mee hua di wanga nia maa gi nia daangada ala e dagi di moomee di Hale Daumaha, gei nia daangada aanei guu mee di hui nia degitanga mono gau hau mee, 12 mono gau hau hadu, mono gau daadaa hadu, e hui nia laagau mono hadu ala e hai hegau i di haga hoou, ge e hui nia mee huogodoo ala belee hai di hale. 13 Nia bahihadu aanei hagalee e hai hegau e hui nia ibu silber, nia boolo, nia mee iliili, be nia goloo e hai nia mee daahi malama, be go nia hagadilinga mee ala i golo ala ne hai gi nia silber mono goolo. 14 Nia bahihadu huogodoo aanei le e hui hua digau ngalua mo nia goloo ala belee hai di moomee haga hoou. 15 Nia daane ala e dagi di moomee, la digau hai hegau donu, gei hagalee loo e humalia bolo ma e hai loo gi hagadina go nadau ngalua.* 16 Nia tigidaumaha hui boibana mono tigidaumaha o nia hala, la digi dugu gi lodo tebedebe. Nia bahihadu aalaa la nia mee ni digau hai mee dabu.*

17 I di madagoaa deelaa, King Hazael o Syria gu heebagi gi di waahale o Gath, guu kumi di maa, nomuli gei mee gu hagamaanadu bolo e heebagi gi Jerusalem. 18 King Joash o Judah guu kae nia tigidaumaha huogodoo ala mai i nia king i ono mua go Jehoshaphat, Jehoram, mo Ahaziah ala ne hagadabu ang gi Dimaadua, ga hagapuni ngaadahi mo ana tigidaumaha donu mono goolo huogodoo ala i lodo di gowaa benebene mee o di Hale Daumaha mo di hale o king, gu hagau huogodoo dehuia gi di king Hazael. Hazael guu lahi ana gau dauwa gi daha mo Jerusalem, gii hula gi daha.

19 Nia mee huogodoo ala nogo hai go di king Joash la guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah.

20-21 Nia gau hai hegau aamua o di king Joash gu hai baahi ang gi mee, gei dogolua daangada mai i digaula, go Jozacar, tama daane ni Shimeath, mo Jehozabad, tama daane ni Shomer, gu daaligi a mee i di hale e hau i hongo di gowaa dela ne haa i bahi i dua o Jerusalem, i hongo di ala dela e haneia gi Silla. Joash guu danu i lodo di waa daalunga o nia king i lodo di Waahale o David, gei dana dama daane go Amaziah gaa pono a mee gaa king.

13

Jehoahaz di king o Israel

1 I di madalua maa dolu ngadau o Joash, tama daane Ahaziah, nogo king i Judah, gei Jehoahaz tama daane Jehu gaa hai di king o Israel, gei mee nogo dagi i Samaria i nia ngadau e madangaholu maa hidu. 2 Mee gu ihala gu hai baahi gi Dimaadua, gei guu dagi Israel gi lodo di hala, gadoo be di king Jeroboam nogo dagi i mua o mee. Mee digi dugua loo ana hangahaihai huaidu. 3 Gei deelaa laa, Dimaadua gu de hiihai gi Israel, gei Mee gu dumaalia gi di king Hazael o Syria mo dana dama daane Benhadad gi haga magemagedaa ina digau Israel gi muli. 4 Gei Jehoahaz ga dalodalo gi Dimaadua, ge Dimaadua gu gidee ia di hai hagahuaidu digau Israel go di king o Syria, ge Ia gu hila ang gi nia dalodalo a maa. 5 Dimaadua ga hagau dana dagi gi Israel, ga haga dagaloaha digaula gi daha mo nia mogobuna o digau Syria, gei digau Israel guu noho i di aumaalia be nadau noho mai i mua. 6 Gei digaula digi diagia nadau haihai huaidu ala nogo dagi Israel go King Jeroboam i mua. Digaula e haihai hua i golo nadau huaidu, gei di ada o di balu god ahina go Asherah e noho hua i golo i Samaria.

7 Jehoahaz gu ana gau dauwa e dubu i golo ai, ala hua go nia gau dauwa llele hoodo madalima, ge madangaholu waga dauwa hongo henua, ge madangaholu mana (10,000) daangada dauwa hongo henua, idimaa digau dauwa dogologo gu daaligi go di king o Syria, gu dagadagahi gi lala be nia gohu gelegele.

8 Nia mee huogodoo ala nogo hai go Jehoahaz mo ana haihai hagamahi la guu hihi gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”.

9 Mee guu made guu danu i Samaria, ge tama daane a maa go Jehoash guu pono dono lohongo guu hai di king.

Jehoash di king o Israel

10 I di motolu maa hidu ngadau o di madagoaa o Joash nogo king i Judah, gei Jehoash, tama daane a Jehoahaz, guu hai di king o Israel, gei mee nogo dagi i Samaria i nia ngadau e madangaholu maa ono. 11 Gei mee gu ihala labelaa gu hai baahi gi Dimaadua, gei e daudali hua nia hangahaihai huaidu o di king Jeroboam, nogo dagi Israel gi lodo di huaidu. 12 Nia mee huogodoo a Jehoash nogo hai, mo dono manawa hagamahi i lodo tauwa nogo hai baahi gi di king Amaziah o Judah, la guu hihi gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”. 13 Jehoash guu made guu danu i lodo di waa daalunga o nia king i Samaria, gei tama daane a maa go Jeroboam II guu pono di lohongo o maa guu king.

Di made o Elisha

14 Soukohp Elisha gu moemoe magi pale huoloo, gei di king o Israel go Jehoash ne hana belee haga heetugi gi mee, gaa dangi boloo, “Dogu damana, dogu damana! Goe nogo hai tangada duuli humalia o digau Israel!”*

15 Elisha ga helekai gi mee, “Gaamai di maalei mo hunu amu maalei.” Jehoash gu gaamai nia maa. 16 Elisha ga helekai gi mee bolo gi hagatogomaalia e puu, gei di king gu hagatogomaalia, gei Elisha gaa dugu dono lima gi hongo di lima o di king. 17 Gei mee ga helekai, “Huge adu di bontai dulii dela e huli gi bahi i dua,” gei ogo di king gaa huge di bontai dela e huli hagahuudonu gi Syria.

Elisha ga helekai, “Puugia di amu maalei,” gei mee guu puu di maa. Malaa, soukohp ga helekai mo dono dangi, “Goe go di amu maalei o Dimaadua dela ga haga magedaa digau Syria. Goe ga heebagi gi digau Syria ala i lodo o Aphek gaa dae loo gi di nadau magedaa.”

18 Elisha ga helekai gi di king, “Kae ina nia amu maalei aanaa, haga mamaawa ina gi hongo di gelegele.” Di king ga haga mamaawa hagadolu, gaa noho. 19 Deenei la ne hai a Elisha gi hagawelewele, ga helekai gi di king, “Goe belee haga mamaawa nia holongo e lima be e ono, bolo gi maaloo goe hagatau i digau Syria, gei dolomeenei, goe e haga magedaa digaula nia holongo e dolu hua.”

20 Gei Elisha guu made guu danu.

I nia ngadau huogodoo, nia buini dauwa o Moab e lolloomoi e haga deaadee di guongo o Israel. 21 Dahi madagoaa tangada made i di guongo deenei, gei ogo digau ala belee danu tangada made deelaa ne gidee ginaadou di buini dauwa o Moab, gei nia daangada nogo kae tangada made, ga hudu hua a mee gi lodo taalunga o Elisha, gaa llele gi daha. Di madagoaa hua o tangada made dela ne tale gi nia iwi o Elisha, geia gu mouli aga labelaa, ga du gi nua.

Tauwa i mehanga Israel mo Syria

22 King Hazael o Syria gu hagaduadua Israel i di madagoaa Jehoahaz nogo king, 23 gei Dimaadua gu manawa humalia gu dumaalia gi digaula, gu hagamaamaa digaula, idimaa dana hagababa ne hai gi Abraham, mo Isaac, mo Jacob. Mee hagalee de langahia ana daangada. 24 I di made o di king Hazael o Syria, tama daane a maa go Benhadad guu hai di king. 25 Di king Jehoash o Israel gu heebagi gi Benhadad gu hagamagedaa a mee hagadolu, guu kumi labelaa nia waahale ala ne kae go Benhadad i di madagoaa o Jehoahaz, tamana o Jehoash, nogo king.

14

Amaziah di king o Judah

(2-Chronicles 25.1-24)

1 I di lua ngadau o Jehoash, tama daane a Jehoahaz, nogo king i Israel, gei Amaziah, tama daane a Joash, guu hai di king o Judah 2 i di madagoaa o mee nogo madalua maa lima ono ngadau. Gei mee nogo dagi i Jerusalem i nia ngadau e madalua maa hiwa. Dono dinana go Jehoaddin, di ahina mai Jerusalem. 3 Mee nogo hai nia mee ala e haga tenetene Dimaadua, gei mee e hagalee hai be dono damana madua, King David, gei mee e hai nia mee o dono damana Joash ala nogo hai. 4 Mee digi ohaa ina gi lala nia gowaa hai daumaha o digau huaidu, gei nia daangada le e haihai hua nadau tigidaumaha ge dutudu nadau ‘incense’ i golo.

5 I di madagoaa hua o Amaziah gu hai mee gi nia mogobuna king, mee gu daaligi nia gau aamua ala ne daaligi dono damana, go di king. 6 Gei mee digi daaligi nia dama meemaa, e daudali nia helekai o Dimaadua ala i lodo Nnaganoho Moses:

“Nia maadua la hagalee daaligi gii mmade

i nia hala ne hai go nadau dama,

nia dama hogi la hagalee daaligi gii mmade

i nia hala ne hai go nadau maadua;

tangada le e daaligi gii made la anga hua

gi di hala ne hai koia dono huaidina.”*

7 Amaziah gu daaligi digau dauwa o Edom e madangaholu mana (10,000) i lodo di gowaa mehanga gonduu e haga ingoo bolo di Gowaa Baba Toolo, gei mee guu kumi di waahale o Sela i lodo tauwa gaa gahi di maa bolo Joktheel, gaa tugi mai gi dolomeenei.

8 Gei Amaziah gu hagau ana daangada kae hegau gi di king Jehoash o Israel, bolo ginaua e heebagi. 9 King Jehoash ga hagau ana helekai aanei gi mee:

“Dahi laangi hua, di laagau geinga duduia i lodo nia Gonduu o Lebanon gaa kae dana hegau gi di laagau ‘cedar’, ‘Gaamai dau dama ahina e lodo gi dagu dama daane.’ Di manu lodo geinga ga hanimoi laalaa, ga dagadagahi gi lala di laagau duduia deelaa. 10 Deenei laa, Amaziah, goe gu haga magedaa digau Edom, gei goe gu aali guu hai be do hiihai. Goe gii dohu hua gi doo aali deelaa, noho i doo hale. Goe e aha dela e helehelekai bolo gi gaamai di haingadaa adu gi di goe mo au daangada?”

11 Gei Amaziah digi hagalongo gi mee, malaa, di king Jehoash gu hagatanga gi daha mo ana gau dauwa, gu heebagi gi mee i Beth-Shemesh i lodo Judah. 12 Nia gau dauwa a Amaziah gu paagege, gei digaula huogodoo guu llele gi nadau hale. 13 Jehoash gaa kumi Amaziah ga lawalawa a mee. Gei mee ga hanadu gi Jerusalem, gaa oho gi lala di abaaba di waahale mai i di Bontai Ephraim, gaa tugi i di Bontai di Madaaduge, e looloo nia ‘yard’ e lualau (200). 14 Mee guu kae huogodoo nia silber mono goolo ala ne gidee ia, nia goloo huogodoo ala e hai hegau ginai i lodo di Hale Daumaha, mono maluagina huogodoo o di king, guu kae gi Samaria. Mee guu lahi labelaa hunu daangada o Judah belee benebene ia.

15 Nia mee huogodoo a Jehoash nogo hai, mo dono manawa hagamahi heebagi gi Amaziah, di king o Judah, la guu hihi gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”. 16 Jehoash guu made guu danu i lodo di waa daalunga o nia king i lodo Samaria, gei dana dama daane go Jeroboam II guu pono dono lohongo guu king.

Di made o di king Amaziah o Judah

(2-Chronicles 25.25-28)

17 King Amaziah o Judah nogo mouli i nia ngadau e madangaholu maa lima i muli di made o di king Jehoash o Israel. 18 Nia mee huogodoo ala nogo hai go Amaziah la guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah.

19 Nia hagadaumee o Amaziah gu hiihai e daaligi a mee i Jerusalem, gei mee guu lele hagammuni gi di waahale Lachish, gei ono hagadaumee gu daudali a mee gu daaligi a mee i golo. 20 Tuaidina o maa guu kae gi muli gi Jerusalem i hongo di hoodo, gaa danu i lodo di waa daalunga o nia king i lodo di Waahale o David. 21 Nia daangada o Judah gu haga dabu dana dama daane go Uzziah belee hai di king. Mee gu madangaholu maa ono ono ngadau. 22 Uzziah guu kumi labelaa gei gu haga hoou di waahale go Elath i muli di made o dono damana.

King Jeroboam II o Israel

23 I di madangaholu maa lima ngadau o Amaziah, tama daane a Joash, nogo king i Judah, Jeroboam, tama daane a Jehoash gaa hai di king o Israel, gei mee nogo dagi i Samaria i nia ngadau e madahaa maa dahi. 24 Mee guu hai di huaidu, gu hai baahi gi Dimaadua, gu daudali nia hangaahai huaidu o di king i ono mua go Jeroboam, go tama daane a Nebat, dela nogo dagi Israel gi lodo di huaidu. 25 Mee guu kumi labelaa nia henua o Israel huogodoo mai i di Ala Nnoonua o Hamath gaa tugi i bahi i ngeia di Tai Mmade i di bahi i ngaaga. Deenei di mee a Dimaadua, go di God o Israel, dela ne hagababa ang gi dana dangada hai hegau go soukohp Jonah, tama daane Amittai mai Gath-Hepher.*

26 Dimaadua gu gidee di hagammaemmae huaidu o digau Israel, gu deai dahi dangada e hagamaamaa digaula ai. 27 Gei di maa hagalee di hiihai ni Dimaadua bolo e oho Israel hagatau gaa hana hua beelaa, malaa, Mee ne daa digaula gi daha mo di haingadaa mai baahi di king Jeroboam II.

28 Nia mee huogodoo nogo hai go Jeroboam II, mo dono manawa te madagu i lodo nia tauwa, mo dono gaamai labelaa a Damascus mo Hamath gi Israel, huogodoo la guu hihi gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”. 29 Jeroboam guu made guu danu i lodo di waa daalunga o nia king, gei tama daane a maa go Zechariah guu pono dono lohongo, guu king.

15

Uzziah di king o Judah

(2-Chronicles 26.1-23)

1 I di madalua maa hidu ngadau nogo king Jeroboam II i Israel, Uzziah tama daane Amaziah guu hai di king o Judah. 2 Mee nogo madangaholu maa ono ono ngadau, gei mee nogo dagi i Jerusalem i nia ngadau e madahaa maa lua. Dono dinana go Jecoliah di ahina Jerusalem. 3 Mee e daudali nia hangaahai dono damana, e hai nia mee ala e hiihai ginai Dimaadua. 4 Gei nia gowaa hai daumaha ang gi nia balu ieidu la digi ohaa gi daha, gei nia daangada e haihai hua i golo nadau tigidaumaha ge e dutudu nadau ‘incense’ i golo. 5 Dimaadua guu hai a Uzziah gii magi genegene i di waalooloo o dono mouli. Mee e noho i dono hale i daha, mee gu hagalee hai dono duhongo hegau king, guu wanga ana hegau huogodoo gi dana dama daane go Jotham gi dagia tenua o Judah.

6 Nia mee huogodoo a Uzziah nogo hai la guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah. 7 Uzziah guu made, guu danu i lodo di waa daalunga o nia king i lodo di Waahale o David, gei tama daane a maa, go Jotham, guu pono di lohongo o maa guu king.*

Zechariah di king o Israel

8 I lodo di motolu maa walu ngadau nogo king Uzziah i Judah, gei Zechariah tama daane a Jeroboam II, guu hai di king o Israel, gei mee nogo dagi i Samaria i nia malama e ono. 9 Mee guu hai di huaidu gi Dimaadua, gadoo be nia king ala mai i ono mua. Mee ne daudali nia hangahaihai huaidu o di king Jeroboam tama daane a Nebat, dela nogo dagi Israel gi lodo di huaidu. 10 Shallum, tama daane Jabesh, gu hai baahi gi di king Zechariah, gu daaligi a mee i Ibleam, gei mee gaa pono a mee gaa hai di king.

11 Nia mee huogodoo o di king Zechariah nogo hai, la guu hihi gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”. 12 Gei di hagababa o Dimaadua la gu gila aga dela ne hai ang gi king Jehu boloo, “O hagadili gi muli gaa tugi i di haa adu dangada la ga haihai nia king o Israel.”*

Shallum di king o Israel

13 I di motolu maa hiwa ngadau nogo king Uzziah i Judah, gei Shallum tama daane a Jabesh gaa hai di king o Israel, gei mee nogo dagi i Samaria i di malama e dahi.

14 Menahem, tama daane a Gadi, gu hagatanga i Tirzah guu hana gi Samaria, gu daaligi Shallum gii made, gaa pono di lohongo o maa gaa king.

15 Nia mee huogodoo a Shallum nogo hai, mo di kai o dana hai baahi gi di king, la guu hihi huogodoo gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”. 16 I di hanimoi o Menahem mai i Tirzah, mee gu oho hagatau di waahale go Tappuah mono hale ala e haganiga mai i daha, ge gu daaligi gii mmade nia daangada o di waahale deelaa, idimaa digaula digi huge nia bontai di waahale ang gi mee. Gei mee gu hahaahi nia dinae o nia ahina hai dama huogodoo.

Menahem di king o Israel

17 I di motolu maa hiwa ngadau nogo king Uzziah i Judah, gei Menahem, tama daane a Gadi, gaa hai di king o Israel, gei mee nogo dagi i Samaria i nia ngadau e madangaholu. 18 Mee gu ihala gu hai baahi gi Dimaadua, gaa dae loo gi dono made. Mee nogo daudali hua nia hangahaihai huaidu di king Jeroboam, tama daane Nebat, dela nogo dagi Israel gi lodo di huaidu. 19 Tiglath-Pileser, di king aamua o Assyria, gu heebagi gi Israel, gei Menahem guu wanga gi mee e motolu maa walu dane silber, belee hagamaaloo aga ge haga gila aga nia mogobuna o Menahem i lodo tenua o Israel. 20 Menahem gu gaamai ana bahihadu aanei mai i nia daane maluagina o Israel, ne hono gi digaula gi taiaga dagi madalima bahihadu silber. Gei Tiglath-Pileser guu hana gi muli gi dono guongo donu.

21 Nia mee huogodoo a Menahem nogo hai, la guu hihi gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”. 22 Mee guu made guu danu, gei tama daane a maa go Pekahiah guu pono dono lohongo, guu king.

Pekahiah di king o Israel

23 I di madalima ngadau nogo king Uzziah i Judah, gei Pekahiah, tama daane Menahem, guu hai di king o Israel, gei mee nogo dagi i Samaria i nia ngadau e lua. 24 Mee gu ihala gu hai baahi gi Dimaadua, gu daudali nia hangahaihai huaidu o di king Jeroboam, tama daane Nebat, dela nogo dagi Israel gi lodo di huaidu. 25 Tagi dauwa o digau dauwa a Pekahiah, go Pekah, tama daane a Remaliah, guu hai dana hagataele hagammuni e hai baahi gi mee. Mee guu lahi ana daane e madalima o Gilead, gu daaligi a Pekahiah gii made i lodo di hale king i Samaria, gei mee gaa pono di lohongo o maa gaa king.

26 Nia mee huogodoo ala nogo hai go Pekahiah, la guu hihi gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”.

Pekah di king o Israel

27 I di madalima maa lua ngadau nogo king Uzziah i Judah, gei Pekah, tama daane Remaliah, guu hai di king o Israel, gei mee nogo dagi i Samaria i nia ngadau e madalua. 28 Mee gu hai hala gu hai baahi gi Dimaadua, e daudali nia hangahaihai huaidu o di king Jeroboam, tama daane Nebat, dela nogo dagi Israel gi lodo di huaidu.

29 I di madagoaa o Pekah nogo king i Israel, gei Tiglath-Peleser, di king aamua o Assyria, guu kumi nia waahale o Ijon, Abel-Beth-Maacah, Janoah, Kedesh mo Hazor, mo nia guongo o Gilead, Galilee, mo Naphtali, ga lawalawa nia daangada nia guongo aalaa, gaa lahi digaula gi Assyria.

30 I di madalua ngadau a Jotham, tama daane a Uzziah, nogo king i Judah, gei Hoshea, tama daane a Elah, guu hai dana hagataele hagammuni, e hagamagiaa hai baahi gi di king Pekah, gu daaligi a mee gii made, gei mee gaa pono di lohongo o maa, gaa king. 31 Nia mee huogodoo a Pekah nogo hai, la guu hihi gi lodo “Di Kai o nia King o Israel”.

Jotham di king o Judah

(2-Chronicles 27.1-9)

32 I di lua ngadau a Pekah, tama daane a Remaliah, nogo king i Israel, gei Jotham, tama daane Uzziah gaa hai di king o Judah. 33 Mee nogo madalua maa lima ono ngadau, gei mee nogo dagi i Jerusalem i nia ngadau e madangaholu maa ono. Dono dinana go Jerusha, tama ahina ni Zadok. 34 Jotham gu daudali nia hangaahai o dono damana go Uzziah, guu hai nia mee Dimaadua e hiihai ginai. 35 Gei nia gowaa hai daumaha digau huaidu la digi ohaa gi daha, gei nia daangada e haihai hua i golo nadau tigidaumaha ge dutudu nadau ‘incense’ i golo. Ma go Jotham dela ne hau di bontai di abaaba i bahi i ngeia di Hale Daumaha.

36 Nia mee huogodoo a Jotham nogo hai, la guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah. 37 I di madagoaa a mee nogo king i Judah, Dimaadua ga daamada ga hagau di king Rezin o Syria mo di king Pekah o Israel belee heebagi gi Judah. 38 Jotham guu made guu danu i di waa daalunga o nia king i lodo di Waahale o David, ge tama daane a maa go Ahaz gaa pono di lohongo o maa gaa king.

16

Ahaz di king o Judah

(2-Chronicles 28.1-27)

1 I di madangaholu maa hidu ngadau a Pekah, tama daane a Remaliah, nogo king i Israel, gei Ahaz, tama daane Jotham, gaa hai di king o Judah. 2 Mee nogo madalua ono ngadau, gei mee nogo dagi i Jerusalem i nia ngadau e madangaholu maa ono. Mee digi daudali nia hangaahai humalia o dono damana madua, King David, gei mee gu hai hua go nia mee ala hagalee hiihai ginai Dimaadua, dono God, 3 gu daudali hua nia hangaahai o nia king o Israel. Mee gu tigidaumaha dana dama daane donu, e tigidaumaha dudu ang gi nia balu god, e daudali nia hangaahai huaidu o nia daangada ala ne hagabagi gi daha mo tenua deelaa go Dimaadua i mua digau Israel ne lloo adu gi lodo tenua deelaa.* 4 Ahaz guu hai ana tigidaumaha ge e dudu ana ‘incense’ i nia gowaa hai daumaha o digau huaidu, i hongo nia dama gonduu, mo i lala nia malu laagau huogodoo.

5 King Rezin o Syria mo king Pekah o Israel gu heebagi gi Jerusalem, ge gu duuli di waahale deelaa, gei meemaa gu deemee di hagamagedaa Ahaz.* 6 I di madagoaa hua deelaa, gei di king o Edom guu kumi labelaa di waahale go Elath, gu hagabagi digau Judah gi daha ala nogo noho i golo. Digau Edom ala nogo noho i Elath e noho hua igolo. 7 Ahaz gu hagau ana daane gi Tiglath-Pileser, di king aamua o Assyria, mo dana hegau: “Au go dau dangada hai hegau manawa dahi. Goe hanimoi e daa au gi daha mo di king o Syria mo di king o Israel, ala e heebagi mai gi di au.” 8 Ahaz gu daa nia silber mono goolo gi daha mo di Hale Daumaha mo di hale benebene mee o di king, gu hagau nia maa gi di king aamua o Assyria. 9 Tiglath-Pileser guu hai gii hai be tangidangi a Ahaz, gu daamada guu hula e heebagi gi Damascus, guu kumi, gu daaligi di king Rezin, gu lawalawa nia daangada, guu lahi gi Kir.

10 Di madagoaa di King Ahaz ne hana gi Damascus belee heetugi gi di king aamua go Tiglath-Peleser, mee gu gidee ia di gowaa dudu tigidaumaha i golo, gu hagau di ada o di maa gi muli gi tangada hai mee dabu go Uriah, di hai o di hau o di maa gii hai be di maa. 11 Uriah guu hau di gowaa dudu tigidaumaha gadoo be di maa, gu haga duu di maa gi nua, guu hai be di maa, gei guu hai di maa gii lawa i mua di hanimoi gi muli o Ahaz mai i Damascus. 12 Dono dau mai hua i Damascus, gei Ahaz gu gidee ia di gowaa dudu tigidaumaha la guu lawa. 13 Gei mee gaa dudu ana manu e tigidaumaha mo nia tigidaumaha nia huwa laagau ga tigidaumaha gi hongo di maa, gaa dui nia waini tigidaumaha mono dodo, e hai ai tigidaumaha o di hagadaubuni. 14 Di gowaa dudu tigidaumaha dela ne hai gi nia baalanga mmee dela ne hagadabu ang gi Dimaadua la i mehanga di gowaa dudu tigidaumaha hoou mo di Hale Daumaha, gei Ahaz gu hagamenege di maa gi bahi i ngeia o dana mee dudu tigidaumaha hoou.* 15 Gei mee ga helekai gi Uriah, “Hai hegau i dagu mee dudu tigidaumaha damana deenei i nia tigidaumaha dudu luada, mo nia tigidaumaha o nia huwa laagau hiahi, e hai ai tigidaumaha dudu mo nia tigidaumaha huwa laagau o di king mo nia daangada, mo tigidaumaha waini o nia daangada. Llingia nia dodo o nia manu huogodoo ala ma ga tigidaumaha. Benabena ina haga humalia di gowaa hai tigidaumaha dela ne hai gi nia baalanga mmee gi di au e hai hegau iei au gi di halahala mee mai baahi o God.” 16 Uriah guu hai gii hai be nnelekai o di king.

17 King Ahaz gu oho gi daha di kulumaa baalanga mmee dela nogo hai hegau i lodo di Hale Daumaha, gu daa gi daha nia baisin ala nogo i hongo nia maa. Gei mee gu daa gi daha di monowai baalanga mmee gi daha mo nia dua o nia kau daane baalanga mmee madanga holu maa lua, gaa dugu di maa gi hongo di baba hadu.* 18 Belee hai di mee e haga tenetene di manawa di king aamua o Assyria, Ahaz gu daa gi daha labelaa mo di Hale Daumaha di hada laubaba dela nogo duu iei di lohongo king, ge guu tai di bontai dela nogo uluulu iei nia king gi lodo di Hale Daumaha.

19 Nia mee huogodoo o di king Ahaz nogo hai, la guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah. 20 Ahaz guu made guu danu i lodo di waa daalunga o nia king i lodo di Waahale o David, gei dana dama daane go Hezekiah guu pono dono lohongo, guu king.*

17

Hoshea di king o Israel

1 I di madangaholu maa lua ngadau a King Ahaz nogo king i Judah, gei Hoshea, tama daane a Elah guu hai di king o Israel, gei mee nogo dagi i Samaria i nia ngadau e hiwa. 2 Mee gu hai hala gu hai baahi gi Dimaadua, gei hagalee e huaidu loo be nia king o Israel ala nogo dagi i ono mua. 3 Di king aamua Assyria go Shalmaneser gu hai baahi gi mee gu heebagi. Hoshea gu bagege i Shalmaneser guu wanga ana wanga dehuia gi mee i nia ngadau huogodoo. 4 Gei dahi ngadau, Hoshea gu hagau ana gau kae hegau gi di king o Egypt, gaa dangi gi mee i di hagamaamaa, gaa noho ga hagalee kae dana wanga dehuia nogo haihai gi Assyria i nia ngadau huogodoo. I di madagoaa o Shalmaneser ne iloo ia di mee deenei, gei mee ga lawalawa a Hoshea ga galabudi a mee.

Di mooho o Samaria

5 Gei Shalmaneser gu heebagi gi Israel, gu duuli di waahale go Samaria. I lodo di tolu ngadau o nadau duuli, 6 dela la go di hiwa ngadau o Hoshea nogo king, gei di king aamua o Assyria guu kumi Samaria, guu lahi digau Israel be digau galabudi gi Assyria, gaa dugu hunu gau i lodo di waahale go Halah, ge hunu gau i lodo di guongo go Gozan dela i taalinga di Monowai Habor, ge hunu gau i nia waahale i tenua o Media.

7 Samaria ne bagege, idimaa, digau Israel guu hai baahi gi Dimaadua go di nadau God, dela ne daa mai ginaadou gi daha mo di king o Egypt. Digaula gu daumaha gi nia balu ieidu, 8 gu daudali hua nia hangaahai o nia daangada ala ne hagabagi go Dimaadua gi daha i mua nadau lloo adu gi tenua deelaa, gaa kae nia hangahaihai o nia king o Israel ne aago gi digaula. 9 Nia daangada Israel guu hai nadau mee ala e de hiihai ginai Dimaadua, go di nadau God. Digaula gu haga duu aga nadau gowaa hai tigidaumaha ang gi nia balu god o digau bouli i nadau waahale huogodoo, mai nia guongo lligi gaa tugi loo gi di waahale damana. 10 Digaula gu haga duu aga nadau duludulu hadu mo nia ada o di nadau god ahina go Asherah i hongo nia dama gonduu lligi huogodoo mo i lala nia malu laagau huogodoo.* 11 Digaula gu dutudu nadau ‘incense’ i hongo nia gowaa dudu tigidaumaha huogodoo o digau hai mee huaidu, e daudali nia hai o nia daangada ala ne hagammaa gi daha go Dimaadua mo di gowaa deelaa. Digaula guu hai Dimaadua gi hagawelewele i nadau haihai huaidu ala nogo haihai, 12 gei gu de hagalongo gi nnelekai Dimaadua bolo gi hudee daumaha ang gi nia balu god.

13 Dimaadua gu hagau ana daangada kae hegau mono soukohp belee agoago gi nia daangada Israel mo Judah boloo: “Goodou gi diagia godou haihai huaidu, gi hagalongo mai gi agu helekai, di hagahonu nnaganoho dela ne wanga go Au gi godou maadua mmaadua, ge gu gowadu gi goodou mai baahi agu gau hai hegau go nia soukohp.” 14 Gei digaula digi hagalongo, gu hamaaloo nadau lodo gadoo be nadau maadua mmaadua ala hagalee hagadonu Dimaadua, go di nadau God. 15 Digaula gu de hagalongo gi ana haganoho, gu hagalee haga kila aga ana hagababa ala ne hai ang gi nadau maadua mmaadua, ge gu de hagalongo gi ana helekai bolo gi hudee heia nadau haihai huaidu. Digaula gu daumaha hua gi nia balu god, guu bida hai ginaadou gii hai nia balu daangada. Digaula guu kae hua nia hangahaihai o nia daangada ala i golo, ala e noho i nadau baahi, gu de hagalongo gi nnelekai o Dimaadua dela bolo gi hudee kawe go ginaadou. 16 Digaula gu oho huogodoo nnaganoho o Dimaadua, go di nadau God, gei guu hai nadau damaa kau daane baalanga e lua belee daumaha ginai, gei guu hai labelaa di ada o di nadau god ahina go Asherah, gu daumaha gi nia heduu, ge gu hai hegau gi di god Baal.* 17 Digaula gu tigidaumaha nadau dama daane mono dama ahina e hai ai nia tigidaumaha dudu gi nia balu god, gu halahala nia haga modongoohia mai baahi digau gahi aga mouli dangada mono gau halahala mee hai buubuu, gu hagamahi huoloo guu hai go nia mee ala hagalee donu i mua nnadumada o Dimaadua, ge guu hai a Mee gi hagawelewele.* 18 Dimaadua gu hagawelewele gi digau Israel, gu haga de gidee Ia digaula i ono mua, go digau Judah la hua i golo.

19 Gei digau Judah gu de hagalongo labelaa gi nia haganoho Dimaadua, go di nadau God, gu daudali hua nia hangaahai o digau Israel ala nogo hai. 20 Dimaadua gu diiagi digau Israel huogodoo, gu hagaduadua digaula, guu dugu anga digaula gi lala nia mahi o nadau hagadaumee hagamuamua, gaa dae loo gi digaula gu hagalee i ono mua.

21 I muli Dimaadua ne wwae Israel mo Judah, digau Israel gaa dugu di nadau king go Jeroboam, tama daane ni Nebat. Jeroboam dela ne hidi mai ai digaula ga diiagi Dimaadua, gei mee ne dagi digaula gi lodo nia huaidu llauehe. 22 Digaula gu daudali Jeroboam, gu duudagi adu hua guu hai nia huaidu huogodoo ala nogo hai go mee, 23 gaa dae loo gi Dimaadua ga hagabagi digaula gi daha mo ono hadumada, be ana helekai ala ne hai gi ana gau hai hegau go nia soukohp, bolo gi agoago ina gi ana daangada, bolo aanei nia mee belee hai. Nia daangada Israel guu lahi e galabudi i Assyria, gaa noho i golo ga tugi mai gi dolomeenei.

Nia daangada Assyria guu noho i Israel

24 Di king aamua o Assyria guu lahi nia daangada mai nia waahale Babylon, Cuth, Ivvah, Hamath, mo Sepharvaim, ga haga noho digaula i lodo nia waahale o Samaria, e pono di lohongo o digau Israel ala ne lahi gi daha. Digaula gu hai mee gi nia waahale aanei, gaa noho i golo. 25 I di nadau daamada ne noho i golo, digaula digi daumaha gi Dimaadua, gei Mee ga hagau mai ana laion ga daaligi hunu gau i digaula. 26 Di king aamua o Assyria gu longono bolo nia daangada ala ne haga noho ko ia i lodo nia waahale o Samaria gu de iloo nia haganoho o tenua deelaa, gei di god o tenua deelaa la gu hagau mai ana laion ala ne daaligi digaula. 27 Gei di king aamua ga helekai, “Hagau ina tangada hai mee dabu e dahi i digau ala ne laha mai galabudi. Heia a mee gii hana gi muli e noho i golo, gi aago ina nia daangada ala i golo nnaganoho o di god di guongo deelaa.” 28 Tangada hai mee dabu o Israel dela ne lahi gi daha mo Samaria guu hana guu noho i Bethel, ga aago nia daangada gi di hai daumaha ang gi Dimaadua.

29 Gei nia daangada ala e noho i Samaria e haihai hua go nadau ada balu god, gaa dugu nia maa gi hongo nia gowaa dugu ada balu god ala ne hau go digau Israel. Di buini nei mo di buini nei e haihai nadau ada balu god i lodo nia waahale ala e noho ai digaula: 30 Nia daangada o Babylon guu hai nadau ada balu god go Sukkoth-Benoth, nia daangada o Cuth guu hai nadau ada balu god go Nergal, nia daangada Hamath guu hai nadau ada balu god go Ashima, 31 nia daangada o Ivvah guu hai nadau ada balu god go Nibhas mo Tartak, gei nia daangada o Sepharvaim e tigidaumaha nadau dama i tigidaumaha dudu ang gi nadau balu god go Adrammelech mo Anammelech. 32 Nia daangada aanei le e daumaha labelaa gi Dimaadua, ge e hilihili aga i nadau mehanga di ingoo hua tangada dela e hai nnegau tangada hai mee dabu i nia gowaa hai daumaha o digau bouli, ge e hai di nadau tigidaumaha i golo gi nia maa. 33 Digaula e daumaha ang gi Dimaadua, gei e daumaha labelaa ang gi nadau balu god donu, gii hai be nnangaahai o di guongo dela ne lloomoi iei ginaadou.

34 Digaula e daahi hua nadau hangaahai namua gaa tugi gi dangi nei. Digaula hagalee daumaha ang gi Dimaadua, be e hagalongo ang gi ana helekai mo ana haganoho ala ne hai ang gi di madawaawa Jacob, dela ne haga ingoo go Mee bolo Israel.* 35 Dimaadua ne hai dana hagababa gi digau Israel, gu helekai gi digaula: “Goodou hudee daumaha gi nia balu ieidu, hudee pala gi lala gi nia maa be e ngalua gi nia maa, be e tigidaumaha ang gi nia maa.* 36 Goodou belee hagalongo mai gi di au, go Yihowah, dela ne laha mai goodou gi daha mo Egypt gi ogu mahi mogobuna. Goodou belee pala gi lala mai gi di Au, ge e tigidaumaha mai gi di Au.* 37 Goodou belee daudali nnaganoho mo agu helekai ala ne hihi ko Au adu gi goodou i nia madagoaa huogodoo. Goodou hudee hagalongo gi nia balu ieidu, 38 gei goodou hudee de langahia dagu hagababa dela ne hai adu gi goodou. 39 Goodou belee hagalongo mai gi di Au, Yihowah, go di godou God, gei Au ga daa mai goodou gi daha mo godou hagadaumee.” 40 Gei digaula digi hagalongo, e hai hua go nadau hangahaihai mai mua.

41 Nia daangada ala ne lloomoi i Babylon gu daumaha ang gi Dimaadua, ge e daumaha labelaa ang gi nadau ada balu god, gei nadau hagadili e duudagi mai hua di nadau hai daumaha gi nia balu god, ga tugi mai gi dangi nei.

18

Hezekiah di king o Judah

(2-Chronicles 29.1,2; 31.1)

1 I tolu ngadau o Hoshea, tama daane a Elah, nogo king i Israel, gei Hezekiah, tama daane o Ahaz, gaa hai di king o Judah. 2 Mee nogo madalua maa lima ono ngadau, gei mee nogo dagi i Jerusalem i nia ngadau e madalua maa hiwa. Dono dinana go Abijah, tama ahina ni Zechariah. 3 Mee e hai nia mee o Dimaadua e hiihai ginai, e daudali nia hangaahai o dono damana madua, King David. 4 Mee gu oho nia gowaa hai daumaha gi nia balu god, gu oho nia duludulu hadu, guu hele gi lala nia ada balu god ahina go Asherah. Gei mee gu oho gi mooho hagaligiligi labelaa di ada gihaa baalanga mmee dela ne hai go Moses, dela e hagaingoo bolo Nehushtan. Gaa dae mai gi di madagoaa deelaa, gei nia daangada Israel nogo dutudu nadau ‘incense’ e hagalaamua di maa.*

5 Hezekiah e hagadonu Dimaadua, go di God o Israel. Judah digi hai dono king be mee, i mua be i muli o dono madagoaa. 6 Mee gu manawa dahi gi Dimaadua, e hagalongo gi Mee, e madamada humalia huoloo i nia helekai huogodoo a Dimaadua ne wanga gi Moses. 7 Dimaadua la nogo madalia a mee, gei mee gu daudonu huoloo i ana mee huogodoo ala ne hai. Mee ne hai baahi gi di king aamua o Assyria, hagalee hagalongo gi mee. 8 Mee gu hagamagedaa digau Philistia, gu heebagi gi nia guongo ala e noho ai digaula, nia guongo lligi mo llauehe, mo Gaza mo nia guongo ala e haganiga mai i daha di waahale deelaa.

9 I lodo di haa ngadau o Hezekiah nogo dagi Judah, dela i di hidu ngadau o di king go Hoshea nogo dagi Israel, gei ogo di king aamua go Shalmaneser o Assyria ga heebagi gi digau Israel ala i Samaria, ga duuli di waahale deelaa. 10 I lodo di tolu ngadau o di duuli di waahale deelaa, gei Samaria gu bagege. Deenei la di ono ngadau o Hezekiah nogo dagi i Judah, ge di hiwa ngadau o Hoshea nogo dagi i Israel. 11 Di king aamua o Assyria guu lahi digau Israel gi Assyria be digau galabudi, gaa dugu hunu gau i lodo di waahale go Halah, hunu gau i di guongo go Gozan dela i taalinga di Monowai go Habor, ge hunu gau i nia waahale i tenua o Media.

12 Samaria ne bagege, idimaa, digau Israel guu hai baahi gi Dimaadua go di nadau God, gei ne oho di hagababa dela ne hai go Mee ang gi digaula, gei ne de hagalongo gi nia haganoho huogodoo ala ne wanga gi digaula go Moses tangada hai hegau a Dimaadua. Digaula hagalee hagalongo ge hagalee hai hegau ginai.

Digau Assyria gu hagamadagudagu digau Jerusalem

13 Di madangaholu maa haa ngadau o di King Hezekiah nogo dagi i Judah, gei ogo Sennacherib di king aamua o Assyria gu heebagi gi nia waahale maaloo o Judah, gu haga magedaa digaula. 14 Hezekiah gu hagau dana hegau gi Sennacherib i Lachish e hai boloo, “Au guu hai dagu mee hala. Dumaalia mai mua, dugua dau dauwa. Au gaa hui laa au mee ala ma ga helekai iei goe.” Di king aamua o Assyria ga helekai bolo Hezekiah e hai gi wanga gi deia nia silber nia pauna e hiwa lau mana (900,000) ge nia goolo la nia pauna e matiwa mana (90,000). 15 Hezekiah gu hagau gi mee nia silber huogodoo ala nogo i lodo di Hale Daumaha o Dimaadua mo ala nogo i lodo di gowaa benebene mee i di hale o di king. 16 Gei mee gu gabegabe labelaa nia goolo mai nia bontai o di Hale Daumaha, mo nia goolo ala ne hii go mee gi nia duludulu o nia bontai, gei mee gu hagau nia maa huogodoo gi Sennacherib. 17 Di king aamua o Assyria gu hagau ana gau dauwa dogologo mai Lachish belee heebagi gi Hezekiah i Jerusalem. Nia gau dauwa aanei ne dagi mai go nia dagi dauwa ala koia e aamua dogodolu. I di nadau dau i Jerusalem, digaula guu noho i baahi di aloalo dela e haga hali mai nia wai gi di gowaa dugu wai, i hongo di ala i baahi di gowaa gau ngalua hai gahu. 18 Gei digaula gaa hai di nadau hegau gi di king go Hezekiah bolo gi hanimoi, gei ana gau aamua dogodolu guu hula belee heetugi gi digaula, aanei laa tama daane a Hilkiah go Eliakim dela e madamada humalia di hale di king, mo Shebna, tangada hihi di gowaa hai gabunga, mo tama daane o Asaph go Joah dela nogo hai tangada benebene nia beebaa hagalangahia. 19 Tangada mai i digau aamua o Assyria gu helekai gi digaula bolo di king aamua o Assyria e hiihai gi iloo ia ma di aha dela ne hai di king Hezekiah gi hagadagadagagee huoloo. 20 Gei mee ga heeu, “Goe e hagamaanadu bolo nia balu helekai e mee di pono nia iloo be nia mahi o tauwa? Ma koai dela e hagadagadagagee ginai goe belee hagamaamaa goe e hai baahi gi Assyria? 21 Goe e hagamaanadu bolo Egypt la gi hagamaamaa ina goe, dela e hai gadoo be di aalek ma gaa hai togodogo, gei di maa ga mahaa ga daalo doo lima! Deenei di hai o di king o Egypt e hai gi nia daangada huogodoo ala e hagadagadagagee gi mee.”

22 Tagi dauwa aamua o Assyria ga duudagi adu hua ana helekai boloo, “Holongo goodou e hai mai gi di au bolo goodou e hagadagadagagee gi Dimaadua di godou God? Ma go nia gowaa hagalabagau a Dimaadua mono gowaa dudu tigidaumaha ala ne oho go Hezekiah i di madagoaa a mee ne helekai gi digau Judah mo Jerusalem bolo gi daumaha hua i di gowaa dudu tigidaumaha dela i Jerusalem. 23 Malaa, au gaa hai dagu hagababa adu gi di goe i di ingoo o di king aamua: Au ga gowadu gi di goe nia hoodo e lua mana (2,000) be goe e mee di halahala au daane dogologo beelaa e llele nia maa! 24 Gei goe la hagalee tau gi di tagi dauwa mugilala loo o digau Assyria, gei goe dela e hagamaanadu bolo digau Egypt la gi hagau ina adu nia waga dauwa hongo henua mono daane llele hoodo! 25 Goe e hagamaanadu bolo au ne heebagi adu gi do henua ga oho di guongo deenei gi daha laa daha mo di hagamaamaa o Dimaadua? Go di Dimaadua la hua ne helekai mai gi di au bolo gi heebagi, gi ohaa di maa.”

26 Gei Eliakim, Shebna mo Joah ga helekai gi tagi dauwa aamua deelaa, “Helekai i nnelekai Aram mai gi gimaadou, meenei. Gimaadou e iloo. Hudee helekai Hebrew. Digau huogodoo ala i hongo di abaaba le e hagalongo.”

27 Gei mee ga helekai anga, “Goodou e hagamaanadu bolo ma go goodou mo di king la hua ne hagau mai iei au go di king aamua belee helekai i nia mee aanei? Deeai! Au e helekai labelaa gi nia daangada ala e noho i hongo di abaaba, go digau ala gaa gai nadau duudae gei ga inu nadau mimi, gadoo be di godou hai dela gaa hai!”

28 Tagi dauwa aamua ga du gi nua, gaa wolo gi nua i nnelekai Hebrew, “Hagalongo mai gi nia helekai a di king aamua Assyria ala ga helekai adu gi goodou: 29 Mee e helekai adu gi goodou bolo gi hudee dumaalia gi Hezekiah gi halahalau ina goodou. Hezekiah le e deemee di daa goodou gi daha mo ogu mogobuna. 30 Goodou gi hudee hagadonu ina nnelekai a mee ala e hai adu gi goodou, bolo goodou gi hagadagadagagee gi Dimaadua. Goodou hudee maanadu bolo Dimaadua la ga benebene goodou, gaa dugu madau gau dauwa o Assyria gi dee kumi di godou waahale. 31 Hudee hagalongo gi Hezekiah. Di king aamua o Assyria e hai bolo goodou gi lloomoi gi daha mo di waahale, gi dugua goodou gi lala ogu mogobuna. Gei goodou huogodoo gaa mee di miami, gaa gai nia huwa laagau ‘grape’ mai i godou hadagee waini donu, mono ‘fig’ mai i godou laagau ‘fig’ donu, ge e inu nia wai mai i godou monowai donu. 32 Gaa dae loo gi di king aamua ga haga noho goodou i lodo di guongo gadoo be di godou guongo donu, dela iei nia hadagee waini e gaamai ana waini, gei ono ‘wheat’ e hai nia palaawaa. Tenua dela la nia huwa olib, lolo olib, mono mee maangala ‘honey’ i golo. Maa goodou gaa hai gii hai be ana helekai, gei goodou ga hagalee mmade, ga mouli. Hudee dumaalia gi Hezekiah gi halahalau ina goodou bolo Dimaadua ga benebene laa goodou. 33 E hai behee? Nia god o nia guongo ala i golo la gu benebene nadau guongo mai gi daha mo di mogobuna o di king aamua o Assyria? Deeai! 34 Aahee laa digaula dolomeenei: nia god o Hamath mo Arpad? Aahee nia god o Sepharvaim, Hena mo Ivvah? Ma iai di god gu benebene a Samaria? 35 Ana hee nia god aanei huogodoo ne benebene nadau guongo mai gi daha mo di mogobuna o di madau king aamua? Gei di maa di aha dela e hagamaanadu go goodou bolo Dimaadua la ga benebene laa Jerusalem?”

36 Nia daangada la guu noho deemuu, be nnelekai di king Hezekiah ala ne hai gi digaula. Digaula digi helekai i dahi kai. 37 Gei Eliakim, Shebna mo Joah ga hahaahi nadau goloo i nadau lodo huaidu, gaa hula ga hagi anga gi di king i nia mee o tagi dauwa aamua o Assyria nogo helekai ai.

19

Di king ga heeu gi Isaiah di hagamaamaa

(Isaiah 37.1-7)

1 Di madagoaa hua di king Hezekiah ne longono ia nadau longo, geia gu lodo huaidu, gu hahaahi ono goloo, gu ulu gi ono goloo lodo huaidu, gaa hana gi lodo di Hale Daumaha o Dimaadua. 2 Mee gu hagau a Eliakim tangada dela e madamada humalia di hale o di king, mo Shebna tangada hihi o di gowaa hai gabunga, mo digau hai mee dabu aamua gi soukohp go Isaiah, tama daane a Amoz. Digaula e ulu hogi i nia gahu lodo huaidu. 3 Deenei tegau a mee ne helekai gi digaula bolo gi wanga gi Isaiah: “Dangi nei la go di laangi manawa gee! Gidaadou ga daaligi ga haga langaadia. Gidaadou e hai gadoo be di ahina gu hoohoo mai dono haanau, gei e bagege dono haanau. 4 Di king aamua Assyria gu hagau mai dana dagi dauwa aamua belee helehelekai hagahuaidu di God dela e mouli. Dimaadua go doo God la gi longono Ia di helehelekai hagahuaidu deenei, ga hagaduadua tangada dela ne helekai nia maa. Goe la gi dalodalo ina gi Dimaadua i digau ala go madau daangada ala e mouli hua igolo.”

5 Di madagoaa Isaiah ne longono ia tegau a king Hezekiah, 6 gei mee ga hagau mai gi muli nia helekai aanei: “Dimaadua e helekai adu gi di goe, bolo goe gi hudee madagu i nia helekai hai baahi o digau Assyria, bolo Ia e deemee dana benebene goodou. 7 Dimaadua la gaa hai dana mee gi di king aamua gi longono a mee, gei mee gaa hana gi muli gi dono guongo, gei Dimaadua gaa hai a mee gi daaligi i golo.”

Digau Assyria gu hagau labelaa nadau helekai hagamadagudagu

8 Tagi dauwa aamua o Assyria guu longo bolo di king aamua la gu hagatanga i Lachish, guu hai ana dauwa gi di waahale go Libnah dela e hoohoo gi Lachish, gei mee gaa hana belee heetugi gi mee. 9 Di longo guu dau i digau Assyria, bolo digau dauwa o Egypt e dagi mai go di king Tirhakah o Ethiopia ne lloomoi belee heebagi gi digaula. Di madagoaa o di king aamua ne longono ia hua di mee deenei, gei mee ga hagau dana lede gi di king Hezekiah o Judah, 10 ga helekai gi mee, “Di god dela e hagadonu kooe gu hai adu gi di goe bolo goe hagalee doo mai gi lodo ogu lima, goe hudee dumaalia gi Mee gi halahalau ina goe. 11 Goe gu longono di mee a di king aamua o Assyria e nnoo mau e haihai gi nia guongo ala gu hagamaanadu bolo e oho go mee? Goe e hagamaanadu bolo goe e mee di lele gi daha mo mee? 12 Ogu damana mmaadua gu oho nia waahale o Gozan, Haran mo Rezeph, gu daaligi nia daangada o Beth-Eden ala nogo noho i Telassar, ge deai di god o nia waahale aalaa ne mee di hagamaamaa digaula ai. 13 Aahee nia king o nia waahale go Hamath, Arpad, Sepharvaim, Hena mo Ivvah? Digaula gu hagalee!”

14 Di king Hezekiah guu kae di lede mai i nia daangada kae hegau, gaa dau di maa, gei mee gaa hana gi di Hale Daumaha, gaa dugu di lede gi hongo di gowaa dabu o Dimaadua, 15 ga dalodalo, “Meenei Dimaadua, go di God o Israel, dela e noho i hongo do lohongo king i hongo nia ada manu hai ono bakau. Ma Kooe modo Gooe dela di God e dagi nia henua huogodoo ala i henuailala. Goe ne hai henuailala mo di langi.* 16 Meenei Dimaadua, mmada be di maa di aha dela e hai mai gi gimaadou dolomeenei. Hagalongo gi nia mee huogodoo ala ne hai go Sennacherib e helekai hagahuaidu i di Goe, dela go di God mouli. 17 Meenei Dimaadua, gimaadou huogodoo gu iloo bolo nia king aamua o Assyria gu oho nadau guongo e logo, guu hai nia gowaa digaula gii hai nia balumee, 18 ge guu dudu nia god digaula ala hagalee nia god donu, ala hua go nia ada mee ala ne hai gi nia laagau mono hadu, ne hai gi nia lima dangada. 19 Meenei Dimaadua, go di madau God, daawa ina gimaadou gi daha mo digau Assyria dolomeenei, gei nia guongo huogodoo ala i henuailala ga iloo ginaadou bolo ma Kooe hua, meenei Dimaadua, dela go di God.”

Tegau a Isaiah ang gi di king

20 Gei Isaiah ga haga iloo ang gi di king Hezekiah bolo deenei di hui talodalo o di king: 21 “Dimaadua, go di God o Israel gu helekai, ‘Di waahale go Jerusalem e gadagada adu gi di goe, Sennacherib, ge e haga balumee goe. 22 Ma koai dela e hagamaanadu kooe, dela nogo helehelekai hagahuaidu iei goe ge e haga balumee kooe? Goe gu haga balumee hua Au, go di God Dabuaahia o Israel! 23 Goe ne hagau mai au daangada kae hegau belee hagaamu goe mai gi di Au, bolo au waga hongo henua ne kumi nia gonduu mugi nua i Lebanon. Goe e hagaamu goe mai gi di Au dela bolo goe guu hele au laagau ‘cedar’ ala koia e lloo, mo nia laagau ‘cypress’ ala koia e humalia, gei goe dela bolo goe guu dau i tungaalodo o di waa laagau dela i lodo henua. 24 Goe e hagaamu goe mai gi di Au bolo goe guu geli au monowai, ge gu inu nia wai mai i lodo nia gowaa o digau mai i daha, gei goe e hagaamu mai goe bolo nia wae o au gau dauwa gu dagadagahi di monowai Nile, gu maangoo. 25 E hai behee? Goe digi longono bolo Au gu haga noho nia mee aanei huogodoo i mua loo? Gei dolomeenei, gei Au gu haga gila aga di maa. Au gu gowadu gi di goe di mogobuna belee huli nia waahale maaloo gii hai nia geinga. 26 Nia daangada ala nogo noho i golo la gu deai nadau mogobuna ai. Digaula gu mmaadagu gu hagalee ngalungalua. Digaula guu hai be nia geinga tolo ala i lodo di gowaa maalama, ge guu hai be nia balu geinga e tomo i tuatala o di hale, di madagoaa di madangi welengina gaa gono ia i dua, ga ili nia maa gi daha. 27 Gei Au e iloo nia mee huogodoo i doo gili, nia mee ala e hai kooe mo nia gowaa ala e hana ginai goe. Au e iloo do hagawelewele mai gi di Au. 28 Au gu longono do hagawelewele mo do hagalaamua goe. Gei dolomeenei, gei Au gaa wanga dagu buulei gi doo uhi, mo di maadau gi doo ngudu, gaa lahi goe gi muli gi di ala dela nogo hanimoi iei goe gi kinei.’ ”

29 Gei Isaiah ga helekai gi di king Hezekiah, “Deenei la di haga modongoohia o di mee dela ma gaa gila: Di ngadau deenei mo di ngadau i golo, goe gaa gai hua au golee laagau lodo geinga, gei di ngadau nomuli gei goe guu mee hua di haga nonnono au lii ‘wheat’, gaa hadi nia maa, gaa dogi au laagau ‘grape’ gaa gai kooe ono huwa. 30 Gei digau ala e dubu i digau Judah ga daamada gaa tomo gadoo be nia laagau ala guu tomo nadau aga loo gi lodo di gelegele, ga huwa mai ono huwa. 31 Ma iai nia daangada e dubu i Jerusalem mo i hongo di Gonduu Zion, idimaa, Dimaadua e hiihai belee haga gila aga di mee deenei.

32 “Deenei di mee Dimaadua e helekai ai, i di hai o di king aamua o Assyria: ‘Mee hagalee e ulu gi lodo di waahale deenei, be e puu dana amu maalei e dahi belee hai baahi gi di maa. Deai nia gau dauwa mo nadau mee duuli e lloomoi gi hoohoo gi di waahale deenei ai, be e hai nadau hagabae duuli ai. 33 Mee gaa hana gi muli i di ala o mee nogo hanimoi ai, hagalee e ulu gi lodo di waahale deenei. Au go Dimaadua dela ne helekai. 34 Au ga benebene di waahale deenei, ge e abaaba di maa, e hagalaamua ai dogu ingoo, mo dagu hagababa dela ne hai gi dagu hege go David.’ ”

35 Di boo hua deelaa, gei tangada di langi o Dimaadua guu hana gi di waahale laa digau Assyria, gu daaligi digau dauwa e lau huowalu maa lima mana (185,000). Hagaluada loo dono daiaa, aalaa digaula gu mmoemmoe mmade!* 36 Di king o Assyria go Sennacherib gu hagatanga, guu hana gi muli gi Nineveh.

37 Dahi laangi hua, gei mee nogo hai dana daumaha i lodo di hale daumaha o dono god Nisroch, gei ana dama daane dogolua go Adrammelech mo Sharezer ga daaligi a mee gi nau hulumanu dauwa, gaa hula gaa llele hagammuni gi tenua go Ararat. Gei ogo tama daane a maa go Esarhaddon guu pono di lohongo o maa, guu hai di king aamua.

20

King Hezekiah guu magi gei guu hili

(Isaiah 38.1-8,21,22; 2-Chronicles 32.24-26)

1 Hoohoo hua i di madagoaa deenei, gei king Hezekiah guu hai dono magi, hoohoo hua gaa made. Soukohp Isaiah, tama daane Amoz gaa hana belee heetugi gi mee, ga helekai gi mee, “Dimaadua e helekai adu bolo gi haga togomaalia ina nia mee huogodoo, idimaa, goe ga hagalee humalia labelaa. Gi haga togomaalia goe gaa made.”

2 Hezekiah gaa huli ono hadumada gi di abaaba ga dalodalo, 3 “Gi langahia, Dimaadua, bolo au nogo hai hegau manawa dahi ge donu adu gi di Goe, gei au gu hagamahi i nia madagoaa huogodoo guu hai au mee ala e hiihai ginai Goe bolo gi heia.” Mee gu dangidangi huoloo.

4 Isaiah gu hagatanga i baahi di king, gei i mua dono diiagi gi muli di tungaalodo di abaaba di hale di king, Dimaadua ga helekai gi mee 5 bolo gii hana gi muli gi Hezekiah, di tagi o nia daangada Dimaadua, ge gi helekai gi mee, “Au go Yihowah, go di God o do damana madua go David, gu longono e Au dau dalodalo, gei gu gidee o halidangi. Au ga hagahili goe, gei i lodo nia laangi e dolu, gei goe gaa hana gi di Hale Daumaha. 6 Au ga dugu adu do mouli gi waalooloo i nia ngadau e madangaholu maa lima. Au ga benebene goe mo di waahale Jerusalem mai gi daha mo di king aamua o Assyria. Au ga madamada humalia i di waahale deenei, idimaa do hagalabagau Au, mo idimaa di hagababa dela ne hai ko Au gi dagu dangada hai hegau go David.”

7 Isaiah ga helekai gi nia gau hagamaamaa o di king gi hagapigi ina gi di magibuu o maa nia walee mai di laagau ‘fig’, gi humalia a mee. Digaula guu hai di maa, gei mee guu hili, gu humalia. 8 King Hezekiah ga heeu, “Dehee di haga modongoohia bolo Dimaadua ga haga hili au, gei au gaa mee di hana gi di Hale Daumaha i muli nia laangi e dolu?”

9 Isaiah ga helekai, “Dimaadua ga hagamodongoohia adu laa di maa gi di goe bolo Ia ga haga gila aga dana hagababa. Goe e hiihai gi di malu o di laa i hongo di gaagenge gii hana gi nua nia habodo e madangaholu, be gii hana gi muli nia habodo e madangaholu?”

10 Hezekiah ga helekai, “Ma e haingoohia bolo e hai di malu gii hana gi mua nia habodo e madangaholu! Heia di maa gii hana gi muli nia habodo e madangaholu.”

11 Isaiah ga dalodalo gi Dimaadua, gei Dimaadua guu hai di malu gii hana gi muli nia habodo e madangaholu i hongo di gaagenge dela ne haga duu aga go di king Ahaz.

Nia gau kae hegau mai Babylon

(Isaiah 39.1-8)

12 I di madagoaa hua deelaa, di king o Babylon go Merodach-Baladan, tama daane a Baladan, guu longo bolo di king Hezekiah e magi, gei mee gu hagau dana lede gi mee mo dana wanga dehuia. 13 Hezekiah guu hila ang gi nia daangada kae hegau, ga haga mmada digaula gi ono maluagina, nia silber mono goolo, mo ana mee unugi meegai, mo ana lolo kala, mo ana goloo dauwa huogodoo. Deai dahi mee digi haga gida gi digaula i lodo ono ruum benebene mee ai, be i tei gowaa i daha.

14 Gei soukohp Isaiah gaa hana gi di king Hezekiah, ga heeu gi mee, “Nia daane aanei ne lloomoi i hee, gei digaula ne helekai bolo aha adu gi di goe?”

Hezekiah ga helekai, “Digaula ne lloomoi i di guongo mogowaa loo go Babylon.” 15 Soukohp ga heeu, “Ma ni aha ne gidee digaula i lodo di hale di king?”

Hezekiah ga helekai, “Digaula gu gidee nia mee huogodoo. Deai di mee i golo i lodo nia ruum benebene mee digi haga gidee ina gi digaula ai.”

16 Isaiah ga helekai gi di king, “Dimaadua do Gowaa Aamua e helekai bolo 17 di madagoaa ga dau mai gei nia mee huogodoo i lodo doo hale king, ala go nia mee huogodoo ala nogo benebene go o maadua mmaadua gaa dae mai gi dolomeenei, la gaa kae gi daha gi Babylon. Deai nia mee e dubu i golo ai.* 18 Hunu dama i au dama donu gaa lahi gaa tele nadau golee gi daha, digaula ga hai hegau i di hale o di king Babylon.”*

19 King Hezekiah gu iloo ia di mee deenei dela bolo ma ga iai di aumaalia, mo di benebene humalia i dono madagoaa e mouli ai, go mee dela ga helekai, “Tegau dela ne gaamai gi di au mai i Dimaadua le e humalia huoloo.”

Di hagaodi gi muli di madagoaa o Hezekiah

(2-Chronicles 32.32,33)

20 Nia mee huogodoo ala nogo hai go di King Hezekiah, mo ana hegau manawa maaloo, mo dana haga duu aga dana gowaa dugu wai, mo dana geli dana gowaa e haga hali mai nia wai gi lodo di waahale, huogodoo la guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah. 21 Hezekiah guu made, dana dama daane Manasseh guu pono dono lohongo, guu king.

21

Manasseh di king o Judah

(2-Chronicles 33.1-20)

1 Manasseh gu madangaholu maa lua ono ngadau, gei mee gaa hai di king o Judah, gei mee nogo dagi i Jerusalem i nia ngadau e madalima maa lima. Dono dinana go Hephzibah. 2 Manasseh gu ihala gu hai baahi gi Dimaadua, e daudali nia hangaahai haga gulugulua o nia daangada ala ne hagabagi go Dimaadua gi daha mo tenua deelaa i mua digau Israel ne lloo adu gi lodo tenua deelaa.* 3 Mee gu haga hoou nia gowaa hai daumaha digau huaidu ala ne oho go dono damana Hezekiah, gei mee guu hau ana gowaa dudu tigidaumaha ang gi taumaha Baal, ge guu hai di ada balu god ahina go Asherah, gadoo be di hai o king Ahab o Israel. Manasseh nogo daumaha labelaa gi nia heduu. 4 Mee guu hai ana gowaa dudu tigidaumaha ang gi nia balu ieidu i lodo di Hale Daumaha Dimaadua, di gowaa dela ne helekai iei Dimaadua bolo e hai di gowaa e hagalaamua ai dono ingoo.* 5 I lodo nia abaaba e lua o di Hale Daumaha, mee guu hau ana gowaa dudu tigidaumaha ang gi di hai daumaha gi nia heduu. 6 Mee gu tigidaumaha dana dama daane i di tigidaumaha dudu. E hai ana hai buubuu ge e hai ana balu mee haga goboina, ge e halahala mai ana mee mai baahi digau hai buubuu, mono gau hai hoodube. Mee guu hai ana hala llauehe ang gi Dimaadua, guu hai a Mee gi hagawelewele. 7 Mee guu dugu di ada god ahina Asherah gi lodo di Hale Daumaha, i di gowaa o Dimaadua ne helekai gi David mo dana dama daane Solomon boloo: “Ma go di Hale Daumaha deenei i lodo Jerusalem, dela ne hili mai ko Au gi daha mo nia guongo huogodoo o nia madawaawa madangaholu maa lua o Israel e hai di gowaa e hagalaamua ai dogu ingoo. 8 Maa nia daangada Israel ga hagalongo mai gi agu helekai huogodoo ge benebene Nnaganoho huogodoo ala ne wanga go dagu dangada hai hegau go Moses gi digaula, gei Au ga hagalee hai digaula gi hagabagia gi daha mo di gowaa dela ne wanga ko Au gi nadau maadua mmaadua.”* 9 Gei nia daangada o Judah digi hagalongo gi Dimaadua, ge Manasseh guu dagi digaula gi lodo nia huaidu koia e llauehe i nia huaidu o nia guongo ala ne hagabagi gi daha ono daangada go Dimaadua, i mua digau Israel ne lloo adu gi lodo tenua deelaa.

10 Dimaadua ga helekai mai baahi ana gau hai hegau go nia soukohp boloo, 11 “King Manasseh ne hai nia mee huaidu gulugulua aanei, nia mee e koia e huaidu i nia mee o nia daangada Canaan ala ne hai. Gei mee nogo dagi nia daangada o Judah gi lodo di huaidu mo ana balu god. 12 Au, go Yihowah di God o Israel, ga gaamai di haingadaa gi hongo Jerusalem mo Judah, gei digau huogodoo ala ga longono ginaadou ga mmaadagu huoloo. 13 Au ga haga duadua Jerusalem be dagu hai ne hai gi Samaria, be dagu hai dela ne hai gi di king Ahab o Israel mo dono madawaawa. Au ga hagammaa nia daangada Jerusalem gi daha mo di waahale deelaa, gi madammaa gadoo be di pileedi dela guu tono, gu omo, guu huli gi lala. 14 Au ga diiagi nia daangada ala e mouli i golo, gaa dugu anga digaula gi nadau hagadaumee gi hagamagedaa ina gi oha ina nadau henua. 15 Au gaa hai di mee deenei gi agu daangada, idimaa nadau ihala gu hai baahi mai gi di Au, ga hidi mai ai dogu hagawelewele, mai i di madagoaa o nadau maadua mmaadua ne lloomoi gi daha mo Egypt, gaa dae mai loo gi dangi nei.”

16 Manasseh gu daaligi ana daangada dogologo ala nadau ihala ai, ala guu hali nadau dodo i hongo nia ala i Jerusalem. Mee guu hai nia mee aanei ngaadahi mo dana hai ne dagi nia daangada o Judah gi lodo di hai daumaha ang gi nia balu god, ga hidi mai iei digaula guu hai di huaidu ang gi Dimaadua.

17 Nia mee huogodoo a Manasseh ne hai, ngaadahi mo ono hala ala ne hai, la guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah. 18 Manasseh guu made guu danu i lodo di hadagee o di hale di king, go di hadagee Uzza, gei dana dama daane go Amon gaa pono dono lohongo, gaa king.

Amon di king o Judah

(2-Chronicles 33.21-25)

19 Amon gu madalua maa lua ono ngadau, gei mee gaa hai di king o Judah, gei mee nogo dagi i Jerusalem i nia ngadau e lua. Dono dinana go Meshullemeth, tama ahina ni Haruz mai di waahale o Jotbah. 20 Mee gu ihala gu hai baahi gi Dimaadua, e hai be dono damana go Manasseh. 21 Mee gu daudali hua nia hanga ngalungalua o dono damana, gu daumaha gi nia balu ada god ala nogo daumaha ginai dono damana. 22 Mee guu hudu gi daha Dimaadua, di God o ono maadua mmaadua, gu de hagalongo gi nnelekai Dimaadua.

23 Nia gau ngalua aamua o Ammon guu hai di nadau hagababa hagammuni belee hai baahi gi mee, gu daaligi a mee gii made i lodo dono hale king. 24 Gei nia daangada o Judah gu daaligi nia daangada ala ne daaligi a Ammon, gaa hai tama daane a maa go Josiah gii hai di king.

25 Nia mee huogodoo ala nogo hai go Amon la guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah. 26 Amon guu danu i lodo di waa daalunga i lodo di hadagee o Uzza, gei dana dama daane go Josiah gaa pono dono lohongo, gaa king.

22

Josiah di king o Judah

1 Josiah guu walu ono ngadau i dono madua, gei mee gaa hai di king o Judah, gei mee nogo king i nia ngadau e motolu maa dahi i Jerusalem. Di ingoo tinana o maa la go Jedidah, tama ahina ni Adaiah, tangada mai i di waahale go Bozkath.* 2 Josiah e hai nia mee ala e haga tenetene di manawa o Dimaadua. Mee e daudali hua nia hangaahai o dono damana madua go David, e hagalongo gi nia haganoho a Dimaadua huogodoo.

Di beebaa haganoho guu gida

3 I lodo di madangaholu maa walu ngadau i dono madagoaa nogo king, di king Josiah gu hagau tangada hihi o di gowaa hai gabunga go Shaphan, tama daane a Azaliah, dela go tama daane a Meshullam, gi di Hale Daumaha, e hai dana hegau: 4 “Hana gi di tagi aamua hai mee dabu go Hilkiah gi gaamai nia bahihadu ala ne hagabudu go nia daangada hai mee dabu ala nogo madamada humalia i di ngudu di bontai di Hale Daumaha. 5 Helekai gi mee bolo gi wanga ina nia bahihadu aalaa gi nia daane ala e madamada humalia di haga hoou o di Hale Daumaha. Digaula la gi wanga ina nia bahihadu aanei gi digau ngalua: 6 nia degitanga, nia daangada hau hale, mo digau hagatau hadu, ge e hui nia laagau mono hadu nogo hai hegau i di haga hoou di hale. 7 Nia daane ala e madamada humalia i di moomee, la digau hai hegau donu, hagalee dahidamee bolo gidaadou e hagadina di hai hegau digaula i nadau bahihadu.”*

8 Shaphan guu kae tegau di king gi Hilkiah, gei Hilkiah gaa hai gi mee bolo ia guu gida di beebaa haganoho i lodo di Hale Daumaha. Hilkiah guu wanga gi mee di beebaa deelaa, ge Shaphan gaa dau di maa. 9 Gei mee gaa hana labelaa gi muli, ga hagi anga gi di king, “Au gau hai hegau la guu kae nia bahihadu ala nogo i lodo di Hale Daumaha, guu wanga gi nia daane ala e madamada humalia i di moomee haga hoou di hale.” 10 Gei mee ga duudagi ana helekai, “Deenei di beebaa ne gaamai go Hilkiah.” Gei mee gaa dau di maa gi di king.

11 I di madagoaa di king ne hagalongo gi di beebaa ne dau, gei mee gu hahaahi ono goloo, gu huaidu ono lodo, 12 gaa hai dana hegau gi Hilkiah, tangada hai mee dabu, Ahikam tama daane Shaphan, Achbor tama daane Micaiah, Shaphan, tangada hihi di gowaa hai gabunga, mo ang gi Asaiah tangada hai hegau di king, e hai boloo: 13 “Goodou halahala ina di manawa o Dimaadua, gi iloo eau mo nia daangada huogodoo o Judah i di hai dela e agoago mai di beebaa deenei. Dimaadua gu hagawelewele mai gi gidaadou, idimaa, tadau maadua mmaadua digi haga kila aga ina nia mee ala i lodo di beebaa deenei.”

14 Hilkiah, Ahikam, Achbor, Shaphan mo Asaiah guu hula bolo gi iloo mai i baahi di ahina dono ingoo go Huldah, di soukohp dela e noho i lodo di gowaa hoou i Jerusalem. (Di lodo o maa go Shallum, tama daane ni Tikvah, dela go tama daane a Harhas. Shallum e madamada humalia i nia gahu lloo o di Hale Daumaha.) Digaula gu hagi anga gi di ahina deelaa i nia mee ala ne hai. 15 Gei mee gaa hai gi digaula gii hula gi muli gi di king gi wanga ina gi mee tegau deenei mai baahi o Dimaadua: 16 “Au ga hagaduadua Jerusalem mo ono daangada huogodoo, gii hai be nia mee ala e hihi i lodo di beebaa dela ne dau go di king. 17 Digaula guu hudu Au gi daha, gei gu tigidaumaha gi nia balu ieidu, guu hai Au gi hagawelewele gi nia mee huogodoo ala ne hai go digaula. Dogu hagawelewele gu hai baahi gi Jerusalem gu deemee di dugu ia gi lala. 18 Haga iloo ang gi di king o Judah dela ne hagau mai goodou boloo: Deenei Au, go Yihowah, go di God o Israel, e helekai: Goe gu longono nia helekai o di beebaa, 19 gei goe guu huli oo lodo, gu manawa hila gi lala i ogu mua, gu hahaahi oo gahu gei guu dangi i do longono e goe dagu hai dela ga daaligi Jerusalem mo ono daangada. Au ga oho di maa gi daha, gei di gowaa deelaa, nia daangada ga haga ingoo bolo di gowaa hagaduadua. Gei Au gu longono dau dalodalo, 20 gei di daaligi dela ga gaamai gi hongo Jerusalem ga hagalee hai gaa dae loo gi muli o doo made. Au ga dugu adu gi di goe gii made i lodo di aumaalia.”

Nia daane guu hula gi di King Josiah mo di nadau hegau deenei.

23

Josiah gu oho gi daha nia daumaha ang gi nia balu ieidu

1 King Josiah gu haga dagabuli mai nia dagi o Judah mo Jerusalem, 2 gei digaula huogodoo guu hula gi di Hale Daumaha, ginaadou mo digau hai mee dabu, mo nia soukohp, mono daangada huogodoo ala i golo, di gau maluagina mo hagaloale. I mua digaula huogodoo, gei di king gaa dau gi nua gi digaula di Beebaa o di Hagababa dela ne gida i lodo di Hale Daumaha. 3 Di king gu duu i nua i baahi tuludulu di king, gaa hai dana hagababa gi Dimaadua bolo ia ga hagalongo gi Mee, ge haga gila aga ana haganoho mo ana helekai huogodoo mai i ono lodo mo dono hagataalunga hagatau, gei e haga gila aga nnaganoho ala bolo e hai loo gii hai ala gu hagapigi gi di hagababa, ala guu hihi i lodo di beebaa. Malaa, nia daangada huogodoo gu hagababa bolo e daudali di hagababa.

4 Gei Josiah gu helekai gi tangada aamua hai mee dabu go Hilkiah, mono gau hai mee dabu ala i golo, mono gau hagaloohi di bontai di Hale Daumaha, bolo ginaadou gi gaamai gi daha mo di Hale Daumaha nia balumee ala nogo hai hegau ai i di hai daumaha ang gi Baal, ang gi di god ahina go Asherah, mo ang gi nia heduu. Di king guu dudu nia mee aanei huogodoo i daha mo di waahale, e hoohoo gi di gowaa baba di Monowai Kidron, gaa kae nia lehu o nia maa gi Bethel. 5 Mee gu daa gi daha nia daangada hai mee dabu ala ne hagadabu go nia king o Judah belee hai nadau tigidaumaha i nia gowaa dudu tigidaumaha ang gi nia god o digau bouli i lodo nia waahale o Judah, mo i nia gowaa ala e hoohoo gi Jerusalem, ala go nia daangada hai mee dabu ala nogo hai nadau tigidaumaha gi Baal, gi di laa, di malama, mo ang gi nia hagadilinga heduu huogodoo. 6 Mee gu daa gi daha mo di Hale Daumaha o Dimaadua di ada o di god ahina go Asherah, gu daa gi daha mo di waahale, guu kae gi di gowaa baba di Monowai Kidron, guu dudu, guu tugi di maa gii hai nia gelegele gohu, guu kae gu duidui gi hongo di waa daalunga.* 7 Gei mee gu oho di gowaa nohonoho nia daane mono ahina ala nogo huihui nadau huaidina i lodo di Hale Daumaha,* i di gowaa dela nogo hai hegau ai nia ahina nogo dui nia gahu lloo ang gi taumaha di god ahina go Asherah. 8 Mee gu haga dagabuli mai digau hai mee dabu gi Jerusalem ala nogo i lodo nia waahale o Judah, gei mee gu oho gi daha nia gowaa hai tigidaumaha ala nogo hai hegau iei digaula i lodo nia guongo huogodoo. Gei mee gu oho gi lala nia gowaa hai daumaha ala gu hagadabu ang gi nia balu god kuudi, ala nogo hoohoo gi di bontai di abaaba o di waahale dela ne hau go Joshua, di gobinaa o di waahale deelaa, di bontai dela e duu i di baahi gau ihala o di bontai damana dela e uluulu ai gi lodo di waahale. 9 Digau hai mee dabu ala nogo hai nadau tigidaumaha i nia gowaa aalaa, gu hagalee dumaalia ginai e ulu gi lodo di Hale Daumaha, gei digaula e mee hua di gai nia palaawaa digi wanga ginai nia ‘yeast’ dalia digau hai mee dabu ala i golo.

10 King Josiah gu oho di gowaa dabu go Topheth, dela di gowaa hai daumaha i lodo di gowaa mehanga gonduu o Hinnom, bolo gi dee hai nia tigidaumaha nia daangada i golo, e dudu nadau dama daane be nadau dama ahina e tigidaumaha gi di god Molech.* 11 Gei mee gu daa gi daha labelaa nia hoodo ala ne hagadabu go nia king o Judah belee hai hegau gi di hai daumaha gi di laa, gei mee guu dudu nia waga hongo henua ala nogo hai hegau i taumaha deelaa. (Nia goloo aanei la nogo benebene i lodo di gowaa o di Hale Daumaha, hoohoo gi di ngudu di bontai, hagalee mogowaa i di gowaa noho o Nathan-Melech, tangada oobidi aamua.) 12 King Josiah gu oho gi lala nia gowaa dudu tigidaumaha ala ne hau i tua di hale o di king, e hagahuudonu ia gi hongo di ruum o di King Ahaz, mo nia gowaa dudu tigidaumaha ala ne hau go di King Manasseh i lodo nia abaaba e lua o di Hale Daumaha. Mee gu oho hagaligiligi nia gowaa dudu tigidaumaha aalaa, gaa kae nia maa gaa kili gi lodo di gowaa baba di Monowai Kidron.* 13 Josiah gu oho labelaa nia gowaa dudu tigidaumaha ala ne hau go di King Solomon i bahi i dua o Jerusalem, i bahi i ngaaga di Gonduu Olib, ne hai belee hai di gowaa hai daumaha gi nia balu god gulugulua: aalaa go di balu god ahina o Sidon go Astarte, mo Chemosh di god o Moab, mo Molech di god o Ammon.* 14 King Josiah gu oho hagaligiligi nia waduu hadu, gei gu duuduu nia ada o di god ahina go Asherah, gei mee guu gahu di gelegele dela nogo tuu iei nia maa gi nia iwi dangada.

15 Josiah gu oho gi lala labelaa di gowaa hai daumaha i Bethel dela ne hau go di king Jeroboam, tama daane Nebat, dela ne dagi digau Israel gi lodo di huaidu. Josiah gu hagahinga gi lala di gowaa dudu tigidaumaha deelaa, gu oho nia hadu o di maa hagaligiligi, gu dugidugi gii hai nia gelegele gohu, gei mee guu dudu labelaa di ada Asherah.* 16 Gei Josiah ga mmada adu hua ga gidee ia nia daalunga i hongo di gonduu deelaa. Mee guu ogo mai nia iwi gi daha mo nia daalunga aalaa, gaa dudu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. Deenei di hai ne hai haga balumee di gowaa dudu tigidaumaha, ga haga gila aga nnelekai o di soukohp dela ne hai i mua, di madagoaa di hagamiami dabu, gei di king Jeroboam ne duu i baahi di gowaa dudu tigidaumaha deelaa. King Josiah ga mmada adu hua, ga gidee ia taalunga o di soukohp dela ne haga modongoohia nia mee aanei.* 17 Mee ne helekai, “Taalunga ni ooi deelaa?”

Gei digau Bethel ga helekai, “Taalunga di soukohp dela ne hanimoi i Judah ga haga modongoohia nia mee aanei ala ne hai kooe gi di gowaa dudu tigidaumaha deenei.”*

18 Josiah ga helekai, “Dugua hua beenaa. Nia iwi o maa hagalee daa gi daha.”

Gei nia iwi o maa la digi daawa gi daha, mo nia iwi hogi o soukohp dela ne hanimoi i Samaria.

19 I lodo nia waahale o Israel, king Josiah gu oho huogodoo gi lala nia gowaa hai daumaha ang gi nia balu god o digau bouli, ala ne haga duu aga go nia king o Israel i mua, ala guu hai a Dimaadua gi hagawelewele. Mee guu oho gi lala nia gowaa dudu tigidaumaha huogodoo aalaa, gadoo be dana hai dela ne hai i Bethel. 20 Mee gu daaligi nia gau hai mee dabu balu god gii mmade i hongo nia gowaa hai tigidaumaha ala nogo hai hegau iei digaula, gei mee guu dudu nia iwi o nia daangada i hongo nia gowaa dudu tigidaumaha aalaa. Gei mee gu hanimoi gi muli gi Jerusalem.

Josiah e budu di Pasoobaa

21 King Josiah ga helekai gi nia daangada bolo gi haga gila ina aga Tagamiami Pasoobaa e hagalaamua ai Dimaadua go di nadau God, gii hai be di maa dela guu hihi gi lodo di Beebaa o di Hagababa. 22 Deai Tagamiami Pasoobaa ne hai be di mee deenei ai, i nia madagoaa nia king o Israel be Judah, mo mai i di madagoaa nogo dagi go nia gau hai gabunga. 23 Gei i lodo di madangaholu maa walu ngadau nogo dagi go di king go Josiah, di Pasoobaa la gu haihai i Jerusalem.

Nia mee ne huli labelaa go Josiah

24 Di hai o di hagamaaloo aga nia haganoho ala guu hihi i lodo di beebaa dela ne gida go tangada hai mee dabu aamua go Hilkiah i lodo di Hale Daumaha o Dimaadua, king Josiah ne daa mai gi daha mo Jerusalem mo tenua o Judah hagatau nia gau halahala mee mai baahi nia daangada ala ne mmade, mo nia gau hai buubuu huogodoo, mo nia balu ada god dilikai, mo nia ada balu ieidu, mo nia mee haga langaadia huogodoo o digau bouli ala e daumaha ginai. 25 Deai di king e hai be mee i mua ai, dela e hai nnegau a Dimaadua aga i lodo dono manawa hagatau, hagataalunga hagatau mo ono mahi hagatau, ge e hagalongo gi nia Haganoho Moses huogodoo, ge deai di king hogi i nomuli e hai be mee ai.

26 Gei Dimaadua la digi dugu ia dono hagawelewele hai baahi ang gi Judah, i nia mee huaidu huogodoo o king Manasseh ala nogo hai, e daahi hua beelaa, gei dono hagawelewele digi baba ia gi lala. 27 Dimaadua ga helekai, “Au gaa hai dagu hai gi Judah, be dagu hai dela ne hai gi Israel. Au ga hagabagi nia daangada o Judah gi daha mo ogu mua, gei au gaa hudu a Jerusalem gi daha, di waahale dela ne hilihili ko Au, mo di Hale Daumaha dela ne hai iei Au bolo deelaa di gowaa e hagalaamua ai dogu ingoo.”

Di haga odi gi muli di madagoaa Josiah

28 Nia mee huogodoo ala ne hai go di king Josiah la guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah. 29 I di madagoaa Josiah nogo king, king Neco o Egypt ne dagi ana gau dauwa gi di monowai Euphrates belee hagamaamaa di king aamua o Assyria. King Josiah gu hagamahi belee dugu digau dauwa o Egypt i Megiddo, gei mee gu daaligi i lodo tauwa deelaa, guu made. 30 Nia daangada aamua a maa gaa dugu a mee gi lodo dono waga hongo henua, gaa lahi a mee gi Jerusalem dela di gowaa ne danu iei mee i lodo di waa daalunga o nia king.

Digau Judah gu hilihili aga tama daane Josiah go Joahaz ga hagatulu a mee gi king.

Joahaz di king o Judah

31 Joahaz gu madalua maa dolu ono ngadau i di madagoaa o mee ne hai di king o Judah, gei mee nogo dagi i Jerusalem i nia malama e dolu. Tinana o maa go Hamutal, tama ahina Jeremiah, tangada mai di waahale go Libnah. 32 Gei mee gu ihala ang gi Dimaadua, gu daudali nnangaahai o ono maadua mmaadua mai mua. 33 Dono madagoaa dagi ne haga lawa i di madagoaa di king o Egypt go Neco ne lahi a mee ga galabudi i di waahale go Riblah, i tenua o Hamath, gaa hai Judah gi hui anga dono dahi aga 7,500 pauna silber mo 75 pauna goolo. 34 King Neco guu hai a Eliakim di tama Josiah, di king o Judah, e kae di lohongo Josiah, gaa huli di ingoo o maa gi Jehoiakim. Joahaz guu lahi go di king Neco gi Egypt, di gowaa dela ne made iei mee.*

Jehoiakim di king o Judah

35 King Jehoiakim gu hagabudu nia dagitedi mai nia daangada, gii tau gi nia maluagina o nia daangada, gii tugi di hulu hadu di king Egypt e hiihai ginai e dahi aga.

36 Jehoiakim gu madalua maa lima ono ngadau, gei mee gaa hai di king o Judah, gaa dagi i Jerusalem i nia ngadau e madangaholu maa dahi. Dono dinana go Zebidah, tama ahina o Pedaiah mai di waahale go Rumah.* 37 Gei mee gu ihala ang gi Dimaadua, gu daudali nnangaahai o ono maadua mmaadua mai mua.

24

1 Di madagoaa Jehoiakim nogo hai di king, King Nebuchadnezzar o Babylon gaa kumi Judah, guu hai a Jehoiakim gi daudalia hua ana haganoho i lodo nia ngadau e dolu, nomuli gei mee ga hai baahi.* 2 Dimaadua ga hagau nia buini dauwa digau o Babylon, digau Syria, digau Moab, mo digau Ammon e hai baahi gi Jehoiakim belee oho Judah, gadoo be nnelekai Dimaadua ne helekai ai mai ana dama hai hegau soukohp bolo aalaa ana mee e hai. 3 Di mee deenei ne gila aga i di hiihai o Dimaadua belee haga mmaa gi daha nia daangada o Judah i ono mua, idimaa mai i nia hala huogodoo o king Manasseh ala ne hai, 4 gei e donu go di daaligi go mee gii mmade nia daangada huogodoo nadau ihala ai. Dimaadua gu deemee di dumaalia ang gi Manasseh i dana hai deenei ne hai. 5 Nia mee huogodoo a Jehoiakim ne hai la guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah. 6 Jehoiakim guu made, gei tama daane a maa, go Jehoiachin gaa pono di lohongo o maa gaa king.

7 Di king o Egypt mo dana buini dauwa digi ulu gi daha mo Egypt labelaa, idimaa di king o Babylon guu dagi nia henua huogodoo ala nogo dagi go digau Egypt, mai di monowai Euphrates gaa tugi gi di hagageinga i di bahi i ngeia o Egypt.

Jehoiachin di king o Judah

8 King Jehoiachin gu madangaholu maa walu ono ngadau, gei mee gaa hai di king o Judah, gei mee nogo dagi i Jerusalem i nia malama e dolu. Tinana o maa go Nehushta, tama ahina ni Elnathan tangada mai Jerusalem. 9 Jehoiachin e daudali nia hangaahai o dono damana, gei mee e huaidu e hai baahi ang gi Dimaadua.

10 I dono madagoaa nogo king, gei ogo di gau dauwa o Babylon, nia gau ni di King Nebuchadnezzar e dagi go ana gau dauwa aamua, ne lloomoi ga heebagi gi Jerusalem, ga duuli di waahale deelaa. 11 I di madagoaa di duuli, gei ogo Nebuchadnezzar ga hanimoi go dono huaidina gi Jerusalem. 12 Gei di king Jehoiachin, mo dono dinana, ana dama daane, ana gau aamua, mo nia gau aamua o dono hale guu wanga ginaadou gi digau o Babylon. I lodo di walu ngadau nogo king Nebuchadnezzar, gei mee guu hai a Jehoiachin gi galabudi,* 13 guu kae gi Babylon nia goloo hagalabagau huogodoo ala nogo i lodo di Hale Daumaha o Dimaadua mo i lodo di hale di king. Be di hai a Dimaadua dela gu haga modongoohia, Nebuchadnezzar gu oho gi daha nia hagadilinga pileedi ne hai gi nia goolo huogodoo ala ne hai go King Solomon belee hai hegau ai i lodo di Hale Daumaha. 14 Nebuchadnezzar guu lahi gi daha nia daangada o Jerusalem gu galabudi huogodoo digau aamua, mo nia dagi daane, digau e madangaholu mana (10,000) huogodoo. Mee guu lahi gi daha digau ngalua humalia huogodoo, mo digau tugi baalanga, gu dugu hua go digau hagaloale la i Judah.

15 Nebuchadnezzar guu lahi a Jehoiachin gu galabudi i Babylon, ngaadahi mo dono dinana, nia lodo o maa, ana gau aamua mo nia dagi daane o Judah.* 16 Nebuchadnezzar guu lahi nia daane huogodoo ala e dahidamee gi Babylon, digau e hidu mana (7,000), mo digau ngalua humalia e mana (1,000) ngaadahi mono gau tugi baalanga, digaula huogodoo le e humalia nadau huaidina e mee di hai digau dauwa.

17 Nebuchadnezzar guu hai tuaahina o tamana o Jehoiachin go Mattaniah gii hai di king o Judah, guu huli di ingoo o maa gi Zedekiah.*

Zedekiah di king o Judah

(2-Chronicles 36.11,12; Jeremiah 52.1-3a)

18 Zedekiah gu madalua maa dahi ono ngadau, gei mee gaa hai di king o Judah, gaa dagi i Jerusalem i nia ngadau e madangaholu maa dahi. Tinana o maa go Hamutal, tama ahina ni Jeremiah, tangada mai i di waahale o Libnah.* 19 King Zedekiah guu hai ana mee huaidu ang gi Dimaadua, e hai gadoo be nia hai di king go Jehoiakim. 20 Dimaadua gu hagawelewele gi digau Jerusalem mo Judah, ga hagabagi digaula gi daha mo ono mua.*

25

Di mooho o Jerusalem

(2-Chronicles 36.13-21; Jeremiah 52.3b 11)

1 Zedekiah gu hai baahi ang gi Nebuchadnezzar di king aamua o Babylon, gei Nebuchadnezzar mo ana gau dauwa huogodoo gu lloomoi, gu heebagi gi Jerusalem i di madangaholu laangi o di madangaholu malama o di hiwa ngadau nogo king ai Zedekiah. Digaula guu hau nadau waahale laa i daha mo di waahale, gaa hau di nadau abaaba e duuli haganiga di maa,* 2 ge e hagaloohi di abaaba duuli gaa dae loo gi di madangaholu maa dahi ngadau o King Zedekiah. 3 I di hiwa laangi o di haa malama o di ngadau hua deelaa, gei tau hiigai gu huaidu huoloo. Nia daangada gu nadau meegai ne dubu belee gai ai. 4 Di madagoaa deelaa, gei di abaaba o di waahale gu mooho. Ma e aha maa digau o Babylon gu duuli di waahale, gei ogo digau dauwa ala i Jerusalem ga ulu gi daha, gaa llele i di boo deelaa. Digaula guu hula i taalinga di hadagee o di king, e ulu gi daha mo di waahale i di bontai i mehanga nia abaaba e lua, e llele adu hagammuni i di ala dela e hana gi di gowaa mehanga gonduu o Jordan.* 5 Gei digau dauwa o Babylon gu waluwalu di King Zedekiah, gaa kumi a mee i lodo di gowaa maalama dela e hoohoo gi Jericho, gei ana gau dauwa huogodoo ga diiagi a mee, guu hula guu llele. 6 Zedekiah gaa lahi gi mua di King Nebuchadnezzar dela i lodo di guongo go Riblah, gei deelaa di gowaa Nebuchadnezzar ne gabunga a mee. 7 Nia dama daane a maa ne daaligi i mua nia golomada o maa, gei nomuli gei Nebuchadnezzar guu hai gi tangada gi kaabee nia golomada o Zedekiah gi daha, ga lawalawa a mee gi nia daula baalanga, gaa lahi a mee gi Babylon.*

Di mooho o di Hale Daumaha

(Jeremiah 52.12-33)

8 I di hidu laangi o di lima malama o di madangaholu maa hiwa ngadau nogo king ai Nebuchadnezzar i Babylon, gei ogo Nebuzaradan, go tangada hagamaamaa o di king gei mee di tagi dauwa aamua, ga ulu gi lodo o Jerusalem, 9 gaa dudu di Hale Daumaha o Dimaadua, di hale di king, mo nia hale o digau dahidamee o Jerusalem.* 10 Gei ana gau dauwa gaa oho gi lala di abaaba o di waahale deelaa. 11 Gei Nebuzaradan gaa lahi nia daangada ala ne dubu i golo gi Babylon, go digau ngalua dau donu, mo digau ala ne llele gi di king o Babylon i mua. 12 Gei mee ga dumaalia gi hunu daangada hagaloale ala nadau gowaa ai, bolo gii noho hua i golo, bolo digaula gi ngalua i lodo nia hadagee waini mo nia gowaa maalama ala i golo.

13 Digau Babylon guu oho hagaligiligi nia duludulu ne hai gi nia baalanga mmee o di Hale Daumaha, mo nia kulumaa baalanga mmee ala i lodo di Hale Daumaha, mo di monowai baalanga mmee damanaiee, gei digaula guu kae nia baalanga mmee huogodoo gi Babylon.* 14 Digaula guu kae labelaa nia daawolo mono mee dugu lehu, go nia mee e haga madammaa ai di gowaa dudu tigidaumaha, mono goloo hai mee ala e hai hegau i nia malama, nia boolo ala e hai hegau e haga hau nia dodo hai tigidaumaha gi ono lodo, nia boolo ala e dudu nia ‘incense’ i ono lodo, mo nia hagadilinga goloo ala ne hai gi nia baalanga mmee, ala nogo hai hegau i lodo di Hale Daumaha i di madagoaa nogo hai hegau ai.* 15 Digaula guu kae nia mee huogodoo ala ne hai gi nia goolo mono silber, ngaadahi mono boolo lligi mono baalanga dugu malala gaa no lodo. 16 Nia goloo huogodoo ala ne hai gi nia baalanga mmee go di King Solomon ang gi di Hale Daumaha: go nia duludulu e lua, nia kulumaa, mo di tanggu wai damanaiee, la nogo daamaha huoloo, e deemee di pauna. 17 Nia duludulu e lua le e hai be di mee e dahi, di mee e dahi nia piidi e madalua maa hidu dono duuduu, nia baalanga mmee i di ulu di maa nia piidi e haa mo di baahi di duuduu gi nua. Nia baalanga mmee ala e haganiga di ulu di maa ne humu gi nia ada golee ‘pomegranate’ ala ne hai gi nia baalanga mmee.

Digau Judah guu lahi gi Babylon

(Jeremiah 52.24-27)

18 Nebuzaradan di tagi dauwa aamua guu lahi labelaa tagi aamua hai mee dabu go Seraiah, mo Zephaniah dela go togolua dagi hai mee dabu, mo digau aamua dogodolu o di Hale Daumaha. 19 Mai i lodo di waahale, mee guu lahi tagi aamua o digau dauwa o Judah, mo nia daangada hagamaamaa dogolima o di king ala nogo noho hua igolo i lodo di waahale deelaa, mo togolua dagi dauwa dela e madamada humalia nia beebaa o nia ingoo o digau dauwa aalaa, mo nia daane hagalabagau e modoono. 20 Nebuzaradan ne lahi digaula gi di king o Babylon dela e noho i lodo di guongo go Riblah, 21 i lodo tenua go Hamath. Deelaa di gowaa di king ne haga mamaawa digaula, ga daaligi gii mmade i golo.

Deenei di hai o digau Judah guu lahi haga mogowaa gi daha mo nadau guongo.

Gedaliah di gobinaa o Judah

(Jeremiah 40.7-9; 41.1-3)

22 Nebuchadnezzar di king o Babylon ne hagagila aga a Gedaliah, tama daane o Ahikam, dela go tama daane a Shaphan, e hai di gobinaa o Judah, guu dugu a mee belee dagi nia daangada huogodoo ala digi lahia gi Babylon. 23 Nia dagi dauwa o Judah mo nadau gau dauwa ala digi wanga ginaadou gi Babylon, ne longono e ginaadou di mee deenei, ginaadou gu madalia a Gedaliah i Mizpah. Nia dagi dauwa aanei la go Ishmael tama daane a Nethaniah, mo Johanan tama daane a Kareah, mo Seraiah tama daane a Tanhumeth, tangada mai di waahale o Netophah, mo Jezaniah tangada mai i Maacah. 24 Gedaliah ga helekai gi digaula, “Au e hagababa adu gi goodou bolo deai dono hadinga ai bolo goodou ga mmaadagu i digau aamua o Babylon. Noho i lodo tenua deenei, hai hegau gi di king o Babylon, gei nia mee huogodoo ga humalia adu gi goodou.”

25 Gei i lodo togohidu malama o di ngadau deelaa, gei ogo Ishmael tama daane a Nethaniah dela go tama daane a Elishama, tangada ni di madawaawa aamua o di king, guu hana gi Mizpah mono daane dilongoholu, ga heebagi gi Gedaliah ga daaligi a mee gii made. Mee gu daaligi labelaa nia daangada Israel mono gau o Babylon ala nogo i golo madalia a mee. 26 Gei digau Israel, digau maluagina mo hagaloale, ngaadahi mo nadau dagi dauwa, guu hula gi Egypt, idimaa digaula gu mmaadagu i digau o Babylon.*

Jehoiachin gu mehede mai di galabudi

(Jeremiah 52.31-34)

27 I di ngadau dela ne hai a Evil-Merodach gi king o Babylon, mee e dumaalia gi di king o Judah go Jehoiachin i dana hagamehede mai a mee i lodo dono galabudi. Di mee deenei ne hai i di madalua maa hidu laangi o di madangaholu maa lua malama o di motolu maa hidu ngadau i muli di lahi o Jehoiachin gi Babylon. 28 Evil-Merodach ga dumaalia ang gi Jehoiachin, ga haga noho aga a mee gi di lohongo mada aamua i nia king ala ne hagabagi dalia a mee gi Babylon. 29 Jehoiachin gu dumaalia ginai gi daa ina gi daha ono goloo galabudi, gaa noho i teebele o di king i di waalooloo o dono mouli. 30 Nia laangi huogodoo, gei mee guu hai dono hagamaamaa i ana mee ala e hiihai ginai i di waalooloo o dono mouli.

* 1.8: Matthew 3.4; Mark 1.6

* 1.12: Luke 9.54

* 2.9: Deuteronomy 21.17

* 2.12: 2-Kings 13.14

* 4.16: Genesis 18.14

* 4.23: Di Laangi Sabad mo di Budu o di Malama Hoou la nia laangi ne bolo e humalia e dangidangi di hagamaamaa mai baahi di soukohp

* 4.35: 1-Kings 17.21

* 5.14: Luke 4.27

* 5.17: kae agu gelegele gi dogu guongo: Digaula e hai nadau hagadonu bolo e mee hua di daumaha ang gi di god i hongo nia gelegele mai dono guongo donu

* 6.29: Deuteronomy 28.57; Lamentations 4.10

* 6.33: di king be: tangada kae hegau

* 7.18: 2-Kings 7.1

* 7.19: 2-Kings 7.2

* 8.1: 2-Kings 4.8-37

* 8.13: 1-Kings 19.15

* 8.19: 1-Kings 11.36

* 8.20: Genesis 27.40

* 9.6: 1-Kings 19.16

* 9.10: 1-Kings 21.23

* 9.26: 1-Kings 21.19

* 9.31: 1-Kings 16.8-12

* 9.36: 1-Kings 21.23

* 10.11: Hosea 1.4

* 10.29: 1-Kings 12.28-30

* 11.14: 2-Kings 23.3

* 12.4: Exodus 30.11-16

* 12.15: 2-Kings 22.7

* 12.16: Leviticus 7.7

* 13.14: 2-Kings 2.12

* 14.6: Deuteronomy 24.16

* 14.25: Jonah 1.1

* 15.7: Isaiah 6.1

* 15.12: 2-Kings 10.30

* 16.3: Deuteronomy 12.31

* 16.5: Isaiah 7.1

* 16.14: Exodus 27.1-2; 2-Chronicles 4.1

* 16.17: 1-Kings 7.23-39; 2-Chronicles 4.2-6

* 16.20: Isaiah 14.28

* 17.10: 1-Kings 14.23

* 17.16: 1-Kings 12.28

* 17.17: Deuteronomy 18.10

* 17.34: Genesis 32.28; 35.10

* 17.35: Exodus 20.5; Deuteronomy 5.9

* 17.36: Deuteronomy 6.13

* 18.4: Numbers 21.9

* 19.15: Exodus 25.22

* 19.35: Isaiah 31.8

* 20.17: 2-Kings 24.13; 2-Chronicles 36.10

* 20.18: 2-Kings 24.14-15; Daniel 1.1-7

* 21.2: Jeremiah 15.4

* 21.4: 2-Samuel 7.13

* 21.8: 1-Kings 9.3-5; 2-Chronicles 7.12-18

* 22.1: Jeremiah 3.6

* 22.7: 2-Kings 12.15

* 23.6: 2-Kings 21.3; 2-Chronicles 33.3

* 23.7: Leviticus 19.29

* 23.10: Leviticus 18.21; Jeremiah 7.31; 19.1-6; 32.35

* 23.12: 2-Kings 21.5; 2-Chronicles 33.5

* 23.13: 1-Kings 11.7

* 23.15: 1-Kings 12.33

* 23.16: 1-Kings 13.1-3

* 23.17: 1-Kings 13.30-32

* 23.34: Jeremiah 22.11-12

* 23.36: Jeremiah 22.18-19; 26.1-6; 35.1-19

* 24.1: Jeremiah 25.1-38; Daniel 1.1-2

* 24.12: Jeremiah 22.24-30; 24.1-10; 29.1-2

* 24.15: Ezekiel 17.12

* 24.17: Jeremiah 37.1; Ezekiel 17.13

* 24.18: Jeremiah 27.1-22; 28.1-17

* 24.20: Ezekiel 17.15

* 25.1: Jeremiah 21.1-10; 34.1-5; Ezekiel 24.2

* 25.4: Ezekiel 33.21

* 25.7: Ezekiel 12.13

* 25.9: 1-Kings 9.8

* 25.13: 1-Kings 7.15-26; 2-Chronicles 3.15-17

* 25.14: 1-Kings 7.45; 2-Chronicles 4.16

* 25.26: Jeremiah 43.5-7

1 Kronikel

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

1 CHRONICLES

Tahi Beebaa Kronikel

Di haga modongoohia:

Tahi Beebaa Kronikel mo Di Lua Beebaa Kronikel, e helekai labelaa nia hangaahai ala guu hihi labelaa gi lodo Tahi Beebaa Samuel mo Di Lua Beebaa Samuel, ngaadahi mo Tahi Beebaa King mo Di Lua Beebaa King, guu hihi mai i tuai hagadilinga maanadu. Nia beebaa e lua aanei guu lawa di hihi bolo e haga modongoohia nia hadinga e lua:

1) E dahi bolo gi modongoohia mai di hai a Dimaadua dana hai dela e daahi hua dana hagababa ang gi digau Israel mo dono haga gila dono manawa ang gi ginaadou, ma e aha maa nia guongo o Israel mo Judah guu noho i lodo di haingadaa, ge e haadanga balua huoloo. Tangada hihi o nia beebaa e lua aanei e haga langahia mai nia hangahaihai hagalabagau o David mo Solomon, mo nia hai hegau haga hoou ala ne hai go nia king go Jehoshaphat mo Hezekiah mo Josiah, mo di hai o digau Israel ala nogo manawa dahi gi Dimaadua.

2) E haga modongoohia aga taamada o taumaha ang gi Dimaadua i lodo di Hale Daumaha i Jerusalem, gei e donu go nia haga nohonoho o nia gau hai hegau dabu mono gau Levi, ala ne haga donudonu di hai daumaha deelaa. David e haga modongoohia bolo ma go mee dela ne daamada di Hale Daumaha mo nia hegau dabu, ma e aha maa go Solomon dela ne haga duu di hale deelaa.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di hagatau o nia hagadili mo nadau ingoo (1.1—9.44)

Di made o Saul (10.1-14)

Di madagoaa di king go David (11.1—29.30)

a. Nia haingadaa mo nia mee ne kila (11.1—22.1)

b. Hagatogomaalia gi di hau di Hale Daumaha (22.2—29.30)

1

Mai Adam gaa dau gi Abraham

(Genesis 5.1-32; 10.1-32; 11.10-26)

1 Adam go tamana o Seth, Seth go tamana o Enosh, Enosh go tamana o Canaan. 2 Canaan go tamana o Mahalalel, Mahalalel go tamana o Jared. 3 Jared go tamana o Enoch, dela nogo hai tamana o Methuselah. Methuselah go tamana o Lamech, 4 dela nogo hai tamana o Noah. Noah ana dama daane dogodolu go Shem, Ham, mo Japheth.

5 Nia dama daane a Japheth go Gomer, Magog, Madai, Javan, Tubal, Meshech mo Tiras la go nia maadua mmaadua o nia daangada ala nogo daahi nia ingoo digaula. 6 Nia hagadili o Gomer la go digau Ashkenaz, Riphath mo Togarmah. 7 Nia hagadili o Javan la go digau Elishah, Spain, Cyprus mo Rhodes.

8 Nia dama daane a Ham go Cush, Egypt, Libya mo Canaan, la go nia maadua mmaadua o nia daangada ala e daahi nia ingoo digaula. 9 Nia hagadili o Cush la go digau Seba, Havilah, Sabtah, Raamah mo Sabteca. Nia hagadili o Raamah la aalaa go digau Sheba mo Dedan. 10 Cush dana dama daane dono ingoo go Nimrod, dela ne gila gaa hai tangada dauwa kaedahi mugi nua o henuailala. 11 Nia hagadili o Egypt la go digau Lydia, Anam, Lehab, Naphtuh, 12 Pathrus, Casluh mo Crete. Digau Philistia ne hagadili mai i digau Crete. 13 Nia dama daane a Canaan go Sidon, di ulumadua, mo Heth, nia maadua mmaadua o nia daangada ala e daahi nia ingoo meemaa. 14 Canaan la tamana madua labelaa o digau Jebus, digau Amor, digau Girgash, 15 digau Hivite, digau Arkite, digau Sinite, 16 digau Arvad, digau Zemar mo digau Hamath.

17 Nia dama daane a Shem la go Elam, Asshur, Arpachshad, Lud, Aram, Uz, Hul, Gether mo Meshek. Aalaa go nia maadua mmaadua o nia daangada ala e daahi nia ingoo digaula. 18 Arpachshad la go tamana o Shelah go tamana o Eber. 19 Eber ana dama daane dogolua: di ulumadua dono ingoo go Peleg*, idimaa i di madagoaa nogo mouli iei mee, nia daangada henuailala gu waewae; di tama dela i golo dono ingoo go Joktan. 20 Nia hagadili o Joktan la aalaa go digau Almodad, Sheleph, Hazarmaveth, Jerah, 21 Hadoram, Uzal, Diklah, 22 Ebal, Abimael, Sheba, 23 Ophir, Havilah, mo Jobab.

24 Di hagatau gi muli di madahaanau mai i Shem gaa dau gi Abram le e hagatau beenei: Shem, Arpachshad, Shelah, 25 Eber, Peleg, Reu, 26 Serug, Nahor, Terah, 27 mo Abram (e haga ingoo labelaa bolo Abraham).

Nia hagadili o Ishmael

(Genesis 25.12-16)

28 Abraham ana dama daane dogolua go Isaac mo Ishmael. 29 Nia dama daane a Ishmael guu hai nia dagi o nia hagadili adu dangada e madangaholu maa lua: Nebaioth go di ulumadua, Kedar, Adbeel, Mibsam, 30 Mishma, Dumah, Massa, Hadad, Tema, 31 Jetur, Naphish, mo Kedemah.

32 Abraham gu iai dono lodo hege labelaa dono ingoo go Keturah, dela ne hai ana dama daane dogoono gi mee go Zimran, Jokshan, Medan, Midian, Ishbak mo Shuah. Jokshan ana dama daane dogolua go Sheba mo Dedan. 33 Midian ana dama daane dogolima go Ephah, Epher, Hanoch, Abida mo Eldaah.

Nia hagadili o Esau

(Genesis 36.1-19)

34 Tama daane Abraham go Isaac ana dama daane dogolua go Esau mo Jacob. 35 Nia dama daane a Esau la go Eliphaz, Reuel, Jeush, Jalam mo Korah. 36 Eliphaz guu hai tamana madua o nia hagabuulinga adu dangada aanei: go Teman, Omar, Zephi, Gatam, Kenaz, Timna mo Amalek. 37 Reuel guu hai tamana madua o nia hagabuulinga adu dangada o Nahath, Zerah, Shammah, mo Mizzah.

Digau matagidagi o Edom

(Genesis 36.1-19)

38-42 Digau matagidagi o Edom la ne hagadili mai nia dama daane a Seir aanei:

Lotan, dela go tamana madua o nia madahaanau llauehe o Hori mo Homam. (Lotan dono duaahina ahina dono ingoo go Timna.)

Shobal, dela go tamana madua o nia madahaanau llauehe o Alvan, Manahath, Ebal, Shephi, mo Onam.

Zibeon, ana dama daane dogolua go Aiah mo Anah. Anah la go tamana o Dishon, gei Dishon la go tamana madua o nia madahaanau llauehe o Hamran, Eshban, Ithran mo Cheran.

Ezer, dela go tamana madua o nia madahaanau llauehe o Bilhan, Zaavan, mo Jaakan.

Dishan, dela go tamana madua o nia madahaanau llauehe o Uz mo Aran.

Nia king o Edom

(Genesis 36.31-43)

43-50 Nia king aanei nogo dagi tenua go Edom, nogo hagadau nia daangada gi muli i lodo di madagoaa nogo nia king i Israel ai:

Bela go tama daane a Beor mai Dinhabah,

Jobab go tama daane a Zerah mai Bozrah,

Husham go tangada mai tenua Teman,

Hadad go tama ni Bedad mai Avith (mee gu maaloo i digau Midian i tauwa ne hai i Moab),

Samlah go tangada mai Masrekah,

Shaul go tangada mai Rehoboth i taalinga di monowai,

Baal-Hanan go tama daane a Achbor,

Hadad go tangada mai Pau (dono lodo go Mehetabel, tama ahina ni Matred, dono damana madua go Mezahab).

51 Nia daangada o Edom gu waewae guu hai nia hagabuulinga dangada aanei: Timna, Alvah, Jetheth, 52 Oholibamah, Elah, Pinon, 53 Kenaz, Teman, Mibzar, 54 Magdiel, mo Iram.

2

Nia hagadili o Judah

1 Jacob ana dama daane dilongoholu maa lua go Reuben, Simeon, Levi, Judah, Issachar, Zebulun, 2 Dan, Joseph, Benjamin, Naphtali, Gad mo Asher.

3 Judah ana dama daane dogolima. Mai i dono lodo go Bath-shua, tangada o Canaan, mee ana dama daane dogodolu: go Er, Onan, mo Shelah. Tama daane madua go Er, tama daane huaidu huoloo ne hidi ai Dimaadua ga daaligi a mee gii made. 4 Mai i di lodo o dana dama daane go Tamar, Judah guu hai ana dama daane dogolua labelaa, go Perez mo Zerah.

5 Perez guu hai ana dama daane dogolua go Hezron mo Hamul. 6 Dono duaahina daane go Zerah guu hai ana dama daane dogolima go Zimri, Ethan, Heman, Calcol mo Darda. 7 Achan*, tama daane ni Carmi, tangada o nia hagadili o Zerah, ne hagauda dana haadanga balua hagalaehe gi hongo digau Israel mai i dana daahi nia goloo dauwa ala guu lawa di hagadabu gi God.*

8 Ethan guu hai dana dama daane e dahi go Azariah.

Di hagatau di madahaanau di King David

9 Hezron ne hai ana dama daane dogodolu go Jerahmeel, Ram mo Caleb.

10 Di hagatau di madahaanau mai Ram gaa dau gi Jesse: go Ram, Amminadab, Nahshon (taane hagalabagau i lodo di hagadili adu dangada Judah), 11 Salmon, Boaz, 12 Obed, mo Jesse.

13 Jesse guu hai ana dama daane dogohidu. E hagatau eia i di mmaadua go Eliab, Abinadab, Shammah, 14 Nethanel, Raddai, 15 Ozem, mo David. 16 Mee ana dama ahina dogolua labelaa go Zeruiah mo Abigail.

Tama ahina a Jesse go Zeruiah guu hai ana dama daane dogodolu go Abishai, Joab mo Asahel. 17 Tama ahina a maa dela i golo go Abigail guu hai dono lodo gi Jether, di hagadili o Ishmael, gei meemaa guu hai di nau dama daane dono ingoo go Amasa.

Nia hagadili o Hezron

18 Tama daane Hezron go Caleb e lodo gi Azubah guu hai di nau dama ahina dono ingoo go Jerioth. Mee guu hai ana dama daane dogodolu go Jesher, Shobab, mo Ardon. 19 Muli Azubah ne made, Caleb gaa lodo gi Ephrath, meemaa gaa hai di nau dama daane dono ingoo go Hur. 20 Tama daane a Hur go Uri, tama daane o dana dama daane la go Bezalel.

21 Di madagoaa Hezron ne modoono ono ngadau i dono madua, mee gaa lodo gi tama ahina a Machir, tuaahina ahina o Gilead. Meemaa gaa hai di nau dama daane dono ingoo go Segub. 22 Gei Segub gaa hai dana dama daane dono ingoo go Jair. Jair nogo dagi ana waahale e madalua maa dolu i lodo di geinga o Gilead. 23 Gei nia henua o Geshur mo Aram ne kumi nia waahale e modoono, hagapuni gi nia dama guongo go Jair mo Kenath, mo nia waahale mada llauehe i nia dama guongo ala i dono baahi. Nia daangada huogodoo ala e noho i golo la nia hagadili ni Machir, tamana o Gilead. 24 Muli Hezron ne made, dana dama daane go Caleb gaa lodo gi Ephrath, di lodo o dono damana dela ne diiagi. Meemaa guu hai di nau dama daane dono ingoo go Ashhur go mee dela ne daamada ne hau di waahale o Tekoa.

Nia hagadili o Jerahmeel

25 Jerahmeel, tama daane madua ni Hezron, ne hai ana dama daane dogolima go Ram go di ulumadua, Bunah, Oren, Ozem mo Ahijah. 26-27 Ram guu hai ana dama daane dogodolu go Maaz, Jamin, mo Eker. Jerahmeel dono huai lodo i golo, di ahina dono ingoo go Atarah. Meemaa guu hai di nau dama daane go Onam. 28 Onam guu hai ana dama daane dogolua go Shammai mo Jada. Shammai guu hai labelaa ana dama daane dogolua go Nadab mo Abishur.

29 Abishur gaa hai dono lodo gi dahi ahina dono ingoo go Abihail, gei meemaa guu hai nau dama daane dogolua go Ahban mo Molid. 30 Tuaahina daane o Abishur go Nadab guu hai ana dama daane dogolua go Seled mo Appaim, gei Seled guu made digi hagadili ana dama daane. 31 Appaim la go tamana o Ishi, Ishi la go tamana o Sheshan, gei Sheshan tamana o Ahlai.

32 Jada, tuaahina daane o Shammai, guu hai ana dama daane dogolua go Jether mo Jonathan, gei Jether guu made digi hagadili ana dama daane. 33 Jonathan guu hai ana dama daane dogolua go Peleth mo Zaza. Huogodoo aanei la nia hagadili o Jerahmeel.

34 Sheshan digi hagadili ana dama daane, nia dama ahina hua. Mee dana hege Egypt dono ingoo go Jarha, 35 go mee ne wanga ginai tei ana dama ahina gii hai dono lodo ginai. Meemaa guu hai di nau dama daane e dahi dono ingoo go Attai. 36 Di hagatau di madahaanau mai Attai gaa dau gi Elishama le e hagatau beenei: Attai, Nathan, Zabad, 37 Ephlal, Obed, 38 Jehu, Azariah, 39 Helez, Eleasah, 40 Sismai, Shallum, 41 Jekamiah, mo Elishama.

Nia hagadili o Caleb ala i golo

42 Tama daane madua a Caleb go tuaahina daane o Jerahmeel, dono ingoo go Mesha. Mesha go tamana o Ziph, dela go tamana o Mareshah, go tamana o Hebron. 43 Hebron guu hai ana dama daane dogohaa: Korah, Tappuah, Rekem, mo Shema. 44 Shema la go tamana o Raham mo tamana madua o Jorkeam. Rekem, tuaahina daane o Shema, la go tamana o Shammai, 45 dela go tamana o Maon, go tamana o Bethzur.

46 Caleb dana ahina hege e noho i dono baahi dono ingoo go Ephah. Mai di ahina deelaa, mee guu hai ana dama daane dogodolu: Haran, Moza mo Gazez. Haran guu hai labelaa dana dama daane dono ingoo go Gazez.

47 (Taane dono ingoo go Jahdai guu hai ana dama daane dogoono go Regem, Jotham, Geshan, Pelet, Ephah, mo Shaaph.)

48 Caleb dana huai ahina hege labelaa e noho i dono baahi, dono ingoo go Maacah, dela ne haanau ana dama daane dogolua mai mee go Sheber mo Tirhanah. 49 Nomuli, Maacah ga haanau ana dama daane dogolua labelaa go Shaaph, deenei go mee ne daamada ne hau di waahale o Madmannah. Shevah deenei go mee ne daamada ne hau nia waahale o Machbenah mo Gibea.

Hagapuni gi nia dama daane aanei, Caleb guu hai dana dama ahina dono ingoo go Achsah.

50 Digau aanei e hagatau gi muli la nia hagadili ni Caleb labelaa:

Go Hur tama daane madua a Caleb mo dono lodo go Ephrath. Tama daane a Hur go Shobal dela ne daamada ne hau di waahale o Kiriath-Jearim. 51 Togo lua dama daane a maa go Salma dela ne daamada matagidagi ne hau Bethlehem, mo dana togo dolu dama daane go Hareph ne hau Beth-Gader matagidagi.

52 Shobal tangada ne hau Kiriath-Jearim matagidagi la tamana madua o nia daangada o Haroeh, mo di baahi e dahi o nia daangada ala e noho i Menuhoth, 53 mo nia madahaanau ala e noho i Kiriath-Jearim go digau Ithrite, digau Puthite, digau Shumathite, mo digau Mishraite. (Nia daangada o nia adu waahale o Zorah mo Eshtaol la nia daangada o nia madahaanau aanei.)

54 Salma, tangada ne hau matagidagi Bethlehem, la go tamana madua o nia daangada o Netophath, digau Atroth-Beth-Joab, mo digau Zorite, ala e daudali nia madahaanau e lua i lodo Manahath.

55 (Nia madahaanau aanei i muli ala e koia e kabemee di hihi mo di higi nia beebaa hagalabagau namua le e noho i lodo di waahale damana go Jabez: go digau Tirathite, digau Shimeathite, mo digau Sucathite. Digaula digau Kenite ala ne hai nadau lodo gi digau Rechabite.)

3

Nia dama di King David

1-3 Aanei i lala, e hagatau eia i di mmaadua, nia dama daane a David ala ne haanau i dono madagoaa nogo noho i Hebron:

Amnon, dono dinana go Ahinoam mai Jezreel,

Daniel, dono dinana go Abigail mai Carmel,

Absalom dono dinana go Maacah, tama ahina ni Talmai go di king o Geshur,

Adonijah, dono dinana go Haggith,

Shephatiah, dono dinana go Abital,

Ithream, dono dinana go Eglah.

4 Digaula huogodoo dogoono ne haanau i Hebron i lodo nia ngadau e hidu mo di baahi a David nogo dagi i golo.*

Mee nogo dagi i Jerusalem gadoo be di king i nia ngadau e motolu maa dolu. 5 Ana dama daane dogologo ne haanau i golo.

Dono lodo go Bathsheba, tama ahina a Ammiel, ne haanau ana dama daane dogohaa: go Shimea, Shobab, Nathan mo Solomon.*

6 David guu hai ana dama daane dogohiwa labelaa i golo, go Ibhar, Elishua, Elpelet, 7 Nogah, Nepheg, Japhia, 8 Elishama, Eliada, mo Eliphelet. 9 Hagapuni ang gi nia dama daane huogodoo aanei, David guu hai ana dama daane gi ana ahina hege ala e noho i dono baahi. Mee guu hai labelaa dana dama ahina go Tamar.

Nia hagadili o King Solomon

10 Deenei di hagatau o nia hagadili o King Solomon mai tamana gaa dau gi tama daane: Solomon, Rehoboam, Abijah, Asa, Jehoshaphat, 11 Jehoram, Ahaziah, Joash, 12 Amaziah, Uzziah, Jotham, 13 Ahaz, Hezekiah, Manasseh, 14 Amon mo Josiah. 15 Josiah ana dama daane dogohaa go Johanan, Jehoiakim, Zedekiah, mo Joahaz. 16 Jehoiakim ana dama daane dogolua go Jehoiachin mo Zedekiah.

Nia hagadili o King Jehoiachin

17 Aanei nia hagadili o King Jehoiachin, dela ne lahi ga galabudi go digau o Babylon. Jehoiachin ne hai ana dama daane dogohidu go Shealtiel, 18 Malchiram, Pedaiah, Shenazzar, Jekamiah, Hoshama mo Nedabiah. 19 Pedaiah ne hai ana dama daane dogolua go Zerubbabel mo Shimei. Zerubbabel la go tamana o nia dama daane dogolua go Meshullam mo Hananiah, mo tama ahina e dahi go Shelomith. 20 Mee ana dama daane dogolima labelaa go Hashubah, Ohel, Berechiah, Hasadiah, mo Jushab-Hesed.

21 Hananiah guu hai ana dama daane dogolua go Pelatiah mo Jeshaiah. Jeshaiah la go tamana o Rephaiah, dela go tamana o Arnan, tamana o Obadiah, tamana o Shecaniah. 22 Shecaniah ne hai dana dama daane e dahi go Shemaiah ge dogolima dama daane mmaadua go Hattush, Igal, Bariah, Neariah mo Shaphat. 23 Neariah guu hai ana dama daane dogodolu go Elioenai, Hizkiah mo Azrikam. 24 Elioenai guu hai ana dama daane dogohidu go Hodaviah, Eliashib, Pelaiah, Akkub, Johanan, Delaiah mo Anani.

4

Nia hagadili o Judah

1 Aanei hunu hagadili o Judah: go Perez, Hezron, Carmi, Hur, mo Shobal. 2 Shobal la go tamana o Reaiah, dela go tamana o Jahath, go tamana o Ahumai mo Lahad go nia damana mmaadua o nia daangada ala e noho i Zorah.

3-4 Hur la go tama daane madua o dono damana go Caleb mai dono lodo Ephrath; di hagadili o maa la ne daamada ne hau di waahale o Bethlehem. Hur ne hai ana dama daane dogodolu go Etam, Penuel, mo Ezer. Etam guu hai ana dama daane dogodolu go Jezreel, Ishma, mo Idbash, ge dahi dama ahina go Hazzelelponi. Penuel ne daamada ne hau di waahale o Gedor, ge Ezer ne hau Hushah.

5 Ashur ne daamada ne hau di waahale o Tekoa, ono lodo dogolua go Helah mo Naarah. 6 Ashur mo Naarah guu hai nau dama daane dogohaa go Ahuzzam, Hepher, Temeni mo Haahashtari. 7 Ashur mo Helah guu hai nau dama daane dogodolu go Zereth, Izhar, mo Ethnan.

8 Koz la go tamana o Anub mo Zobebah. Mee la go tamana madua o nia madahaanau ne hagadili mai Aharhel tama daane ni Harum.

9 Taane e dahi i golo dono ingoo go Jabez, dela koia e hagalaamua i lodo dono madahaanau. Tinana o maa ne gahi di ingoo o maa go Jabez*, idimaa i dono haanau nogo mmae huoloo. 10 Gei Jabez nogo dalodalo gi di God o Israel boloo, “Meenei Dimaadua, hila mai gi di au, haga damana ina dogu henua. Goe gi madalia au gei gi abaaba ina gi daha mo au nia mee huaidu huogodoo ala gaa hai au gii mmae.” Gei God guu wanga nia mee a mee ala e dangidangi ai.

Nia hagatau o nia madahaanau ala i golo

11 Caleb, tuaahina daane o Shuhah, guu hai dana dama daane go Mehir. Mehir la go tamana o Eshton, 12 dela ne hai ana dama daane dogodolu go Bethrapha, Paseah, mo Tehinnah. Tehinnah tangada dela ne daamada ne hau di waahale o Nahash. Nia hagadili o nia daane aanei le e noho i Recah.

13 Kenaz guu hai ana dama daane dogolua go Othniel mo Seraiah. Othniel guu hai labelaa ana dama daane dogolua go Hathath mo Meonothai. 14 Meonothai la go tamana o Ophrah.

Seraiah la go tamana o Joab, dela ne haga duu dana gowaa hai goloo gi nia lima, dela di gowaa o digau ngalua hai mee.

15 Caleb tama daane ni Jephunneh ne hai ana dama daane dogodolu go Iru, Elah, mo Naam. Gei Elah la go tamana a Kenaz.

16 Jehallelel guu hai ana dama daane dogohaa go Ziph, Ziphah, Tiria mo Asarel.

17-18 Ezrah guu hai ana dama daane dogohaa go Jether, Mered, Epher mo Jalon. Mered gaa lodo gi Bithiah, tama ahina ni di king o Egypt, gei meemaa guu hai di nau dama ahina go Miriam, mo dogolua dama daane go Shammai mo Ishbah. Ishbah ne daamada matagidagi ne hau di waahale o Eshtemoa. Mered guu hai dono lodo labelaa gi dahi ahina mai di hagadili adu dangada o Judah, gei meemaa guu hai nau dama daane dogodolu go Jered, dela ne hau di waahale o Gedor, Heber dela ne daamada ne hau di waahale o Soco, mo Jekuthiel dela ne daamada ne hau di waahale o Zanoah.

19 Hodiah ne lodo gi tuaahina ahina o Naham. Nia hagadili o meemaa la ne daamada di madahaanau o Garm, ala e noho i lodo di waahale o Keilah, mo di madahaanau o Maacath, ala e noho i lodo di waahale o Eshtemoa.

20 Shimon guu hai ana dama daane dogohaa go Amnon, Rinnah, Benhanan, mo Tilon.

Ishi guu hai ana dama daane dogolua go Zoheth mo Benzoheth.

Nia hagadili o Shelah

21 Shelah la tama e dahi i nia dama daane a Judah. Nia hagadili o maa la go Er, dela ne daamada ne hau di waahale Lecah; Laadah tangada dela ne daamada ne hau di waahale Mareshah; di madahaanau damana llanga gahu gi nia duaina ala e noho i lodo di waahale Beth-Ashbea; 22 Jokim mo nia daangada ala e noho i lodo di waahale Cozeba; mo Joash mo Saraph, ala ne lodo gi nia ahina o Moab gaa noho i Bethlehem. (Di kai digaula la di kai loo namua.) 23 Digaula digau hai pileedi hadu e ngalua gi di king, gei digaula e noho i lodo nia waahale Netaim mo Gederah.

Nia hagadili o Simeon

24 Simeon ne hai ana dama daane dogolima go Nemuel, Jamin, Jarib, Zerah mo Shaul. 25 Tama daane a Shaul go Shallum, tama daane a Shallum go Mibsam, gei tama daane Mibsam go Mishma. 26 Gei mai Mishma di hagatau di madahaanau gi muli gaa tugi Hammuel, Zaccur mo Shimei. 27 Shimei ne hai ana dama daane dilongoholu maa ono ge dogoono dama ahina. Gei nia gau o maa ne hai nadau dama dagi hogoohi, gei di madawaawa Simeon la digi dogologo be togologo di madawaawa Judah ne hai.

28 Tugi loo gi di madagoaa King David, nia hagadili o Simeon nogo noho i lodo nia waahale aanei: Beersheba, Moladah, Hazar-Shual, 29 Bilhah, Ezem, Tolad, 30 Bethuel, Hormah, Ziklag, 31 Beth-Marcaboth, Hazar-Susim, Beth-Biri mo Shaaraim. 32 Digaula e noho labelaa i lodo nia gowaa e lima ala i golo, go Etam, Ain, Rimmon, Tochen mo Ashan, 33 mo nia dama guongo ala e haganiga i daha mo nia gowaa aalaa, gaa hana gaa tugi i di waahale Baalath dela i bahi i dai a ngaaga. Aanei nia ingoo o nadau madahaanau mo nia gowaa ala nogo noho ai digaula ala gu hihi go digaula gi lodo nia beebaa.*

34-38 Nia daane aanei laa aalaa go nia dagi o nadau madahaanau llauehe:

go Meshobab, Jamlech, Joshah tama daane ni Amaziah, Joel,

Jehu (tama daane Joshibiah, tama daane a Seraiah, tama daane a Asiel),

Elioenai, Jaakobah, Jeshohaiah, Asaiah, Adiel, Jesimiel, Benaiah,

Ziza (tama daane a Shiphi, tama daane a Allon, di hagadili o Jedaiah, Shimri, mo Shemaiah).

Idimaa nadau madahaanau le e dogologowaahee mai, 39 digaula ga haga mamaanege gi daha gi bahi i dai hoohoo adu gi Gerar, gei e hahaangai nadau siibi i di baahi gi dua o di gowaa i mehanga gonduu dela e duu ai di waahale deelaa. 40 Digaula guu kida nadau gowaa humalia e logo ono meegai e hahaangai nadau manu dela e moe adu gi lodo di anggowaa dela e kila ge noho i di aumaalia. Nia daangada nogo noho i golo na mua la digau Ham.

41 I lodo di madagoaa dagi o Hezekiah di king o Judah, nia daane ala nadau ingoo i nua guu hula gi Gerar gu oho nia hale laa mo nia dama hale o nia daangada ala nogo noho i golo. Digaula gu hagabagi nia daangada la gi daha, guu noho i golo gi mau dangihi, idimaa e logowaahee nia meegai ang gi nadau siibi i golo. 42 Digau e lima lau (500) nia hoo ni di madahaanau damana o Simeon gu hagatanga guu hula gi dua gi Edom. Digaula ne dagi go nia dama daane a Ishi, go Pelatiah, Neariah, Rephaiah mo Uzziel. 43 Digaula gu daaligi gii mmade digau Amalek huogodoo ala nogo mouli, gei digaula guu noho i di gowaa deelaa ga dau mai loo gi dangi nei.

5

Nia hagadili o Reuben

1 Aanei laa go nia hagadili o Reuben, tama madua o nia dama daane a Jacob. (Idimaa mee ne hai di huaidu gi di ahina o nia ahina hege o dono damana, gaa hidi ai mee gu hagalee e hai mee gi nia donu o tama madua, gei nia donu aalaa gu hagauda gi Joseph.* 2 Ma go di madawaawa Judah, dela koia e maaloo gaa dagi nia madawaawa huogodoo.)* 3 Reuben, tama madua o nia dama daane a Jacob, ana dama daane dogohaa go Hanoch, Pallu, Hezron, mo Carmi.

4-6 Aanei laa go nia hagadili o Joel mai i nia adu dangada ga dau mai gi nia adu dangada go Shemaiah, Gog, Shimei, Micah, Reaiah, Baal mo Beerah. Di tagi damana o Assyria go Tiglath-Pileser, guu kumi Beerah, di tagi o di hagadili adu dangada, gu hagabagi a mee gi daha mo dono henua.*

7 Aanei laa nia ingoo o nia dagi madahaanau ala i lodo di hagadili adu daangada o Reuben ala guu hihi i nia beebaa ala e hagailongo nia madahaanau, ala go Jeiel, Zechariah, 8 mo Bela, tama daane a Azaz go tama daane o Shema, tangada di madahaanau o Joel. Di madahaanau deenei e noho i Aroer mo i lodo tenua damana mai i golo gaa hana gi baahi ngeia gaa tugi i Nebo mo Baal-Meon. 9 Digaula nadau hagabuulinga manu e logo i lodo tenua go Gilead, dela di mee e noho ai digaula i tenua deelaa gaa hana gaa tugi i baahi gi dua di anggowaa dela e moe adu gaa tugi di monowai Euphrates.

10 I lodo di madagoaa dagi o King Saul, di madawaawa Reuben gu heebagi gi digau Hagri, gu daaligi digaula gii mmade, guu noho i lodo tenua digaula i di bahi i dua o Gilead.

Nia hagadili o Gad

11 Di madawaawa Gad le e noho gi bahi i ngeia o Reuben i lodo tenua go Bashan ga hanadu gi baahi gi dua gaa tugi i Salecah. 12 Joel ne daamada matagidagi ne hai di tagi madahaanau, gei Shapham e daamada matagidagi ne hai di tagi madahaanau dogolua i di hagalabagau. Janai mo Shaphat ne daamada matagidagi gaa dagi nia madahaanau ala i golo i lodo Bashan. 13 Nia hoo daangada o di hagadili adu dangada ala i golo le e dau gi nia madahaanau llauehe e hidu aanei: go Michael, Meshullam, Sheba, Jorai, Jacan, Zia, mo Eber. 14 Digaula la nia hagadili ni Abihail tama daane ni Huri, dela ono maadua mmaadua ala e duudagi mai namua beenei: Abihail, Huri, Jaroah, Gilead, Michael, Jeshishai, Jahdo mo Buz. 15 Ahi go tama daane ni Abdiel dono damana madua go Guni, dela go di tagi o nia madahaanau llauehe aanei. 16 Digaula nogo noho i lodo tenua go Bashan mo Gilead, i lodo nia waahale ala i golo, mo i hongo nia gowaa haangai manu huogodoo ala i Sharon. 17 (Nia hihi o nia madahaanau aanei la ne hai i di madagoaa di king o Judah go Jotham mo Jeroboam II nogo hai di king o Israel).

Nia gau dauwa o nia madawaawa i bahi i dua

18 I lodo nia madawaawa Reuben, Gad mo Manasseh Bahi i dua, digau dauwa e 44,760 i golo ala guu kuulu guu donu gi nia hai hegau o nia mee abaaba dangada, nia hulumanu dauwa mo nia maalei. 19 Digaula ne hula ga heebagi gi nia hagadili adu daangada o Hagri aanei go Jetur, Naphish, mo Nodab. 20 Digaula e hagadagadagagee gi God gei e hai dalodalo gi Mee gi hagamaamaa ina ginaadou, gei God gu hagagila nia dalodalo digaula guu hai digaula gi maaloo i digau Hagri mo nadau ihoo gau dauwa. 21 Digaula ne kumi i nadau hagadaumee nia ‘camel’ e 50,000, nia siibi e 250,000 mo e 2,000 ‘donkey’, gei gu lawalawa nadau gau dauwa e 100,000. 22 Digaula gu daaligi gii mmade nadau hagadaumee dogologowaahee, idimaa ma tauwa deelaa la di hiihai ni God. Digaula guu noho hua igolo i tenua deelaa gaa dae loo gi di nadau madagoaa ma ga hagatanga.

Nia daangada o Manasseh Bahi i dua

23 Nia daangada o di madawaawa o Manasseh Bahi i dua guu noho i lodo tenua o Bashan ga hana adu loo ngeia gaa tugi i Baal-Hermon, Senir mo di Gonduu Hermon, gei di hulu dangada digaula gu dogologowaahee. 24 Digau aanei laa aalaa go nia dagi o nia madahaanau llauehe: go Epher, Ishi, Eliel, Azriel, Jeremiah, Hodaviah, mo Jahdiel. Digaula huogodoo la digau dauwa e dau, nia dagi guu dele nadau ingoo mo e hagalabagau i lodo nadau madahaanau llauehe.

Nia madawaawa i bahi i dua di monowai Jordan gu hagabagi

25 Nia daangada ala nogo noho i bahi i dua di Monowai Jordan gu hagalee hagadahidamee di God o nadau maadua mmaadua, gu diiagi a Mee, gu daumaha gi nia balu god o nia henua ala ne hagabagi go God gi daha mo tenua deelaa. 26 Deenei laa God ne hai di tagi muginua o Assyria go Pul (dono ehoo ingoo labelaa go Tiglath-Pileser) gi heebagi gi di nadau henua. Mee gu hagabagi nia madawaawa Reuben, Gad, mo Manasseh Bahi i dua, gu haga noho digaula gii mau i lodo Halah, Habor mo Hara, mo i baahi di Monowai Gozan.*

6

Di hagatau nia madahaanau o nia dagi aamua hai mee dabu

1 Levi ne hai ana dama daane dogodolu: go Gershon, Kohath mo Merari. 2 Kohath ne hai ana dama daane dogohaa: Amram, Izhar, Hebron mo Uzziel.

3 Amram guu hai ana dama daane dogolua: go Aaron mo Moses, ge dahi dama ahina go Miriam.

Aaron guu hai ana dama daane dogohaa: go Nadab, Abihu, Eleazar mo Ithamar.

4 Nia hagadili o Eleazar mai di adu dangada gaa tugi di adu dangada le e hagatau beenei: Phinehas, Abishua, 5 Bukki, Uzzi, 6 Zerahiah, Meraioth, 7 Amariah, Ahitub, 8 Zadok, Ahimaaz, 9 Azariah, Johanan, 10 Azariah (tangada dela nogo hai ana hegau i lodo di Hale Daumaha dela ne hau go King Solomon i Jerusalem), 11 Amariah, Ahitub, 12 Zadok, Shallum, 13 Hilkiah, Azariah, 14 Seraiah, Jehozadak. 15 Jehozadak la ne hagabagi go King Nebuchadnezzar dalia nia hoo nia daangada o Judah mo Jerusalem ala ne hagabagi go Dimaadua gi daha mo di nadau henua.

Nia hagadili o Levi ala i golo

16 Levi ne hai ana dama daane dogodolu go Gershon, Kohath mo Merari. 17 Digaula huogodoo guu hai nadau dama daane. Gershon la go tamana o Libni mo Shimei. 18 Kohath la go tamana o Amram, Izhar, Hebron mo Uzziel. 19 Gei Merari la go tamana o Mahli mo Mushi.*

20 Aanei nia hagadili o Gershon mai i di adu daangada gaa tugi i di adu daangada: go Libni, Jahath, Zimmah, 21 Joah, Iddo, Zerah, Jeatherai.

22 Aanei nia hagadili o Kohath mai i di adu daangada gaa tugi i di adu daangada: go Amminadab, Korah, Assir, 23 Elkanah, Ebiasaph, Assir, 24 Tahath, Uriel, Uzziah, Shaul.

25 Elkanah guu hai ana dama daane dogolua: go Amasai mo Ahimoth. 26 Aanei nia hagadili o Ahimoth mai di adu daangada gaa tugi i di adu daangada: go Elkanah, Zophai, Nahath, 27 Eliab, Jeroham, Elkanah.

28 Samuel guu hai ana dama daane dogolua: go Joel, tama madua, mo Abijah, tama dulii.

29 Aanei nia hagadili o Merari mai i di adu daangada gaa tugi i di adu daangada: go Mahli, Libni, Shimei, Uzzah, 30 Shimea, Haggiah, Asaiah.

Digau hai daahili o di Hale Daumaha

31 Aanei nia daane a di king go David ne wanga ginai tegau dela e madamada humalia nia daahili i di gowaa hai daumaha i lodo Jerusalem, i muli Tebedebe o di Hagababa ma gaa kae gi lodo. 32 Digaula e hagadau i di nadau moomee i lodo di Hale laa dela e noho ai Dimaadua no lodo i di madagoaa i mua di King Solomon ne hau di Hale Daumaha. 33 Aanei di hagatau gi muli o nia madahaanau o digau ala e kae di waawa o nia hegau aanei:

Di madahaanau o Kohath: go Heman, di tagi o togo dahi buini daahili, tama daane ni Joel. Di hagatau gi muli o dono madahaanau gaa tugi i Jacob le e hai beenei: Heman, Joel, Samuel, 34 Elkanah, Jeroham, Eliel, Toah, 35 Zuph, Elkanah, Mahath, Amasai, 36 Elkanah, Joel, Azariah, Zephaniah, 37 Tahath, Assir, Ebiasaph, Korah, 38 Izhar, Kohath, Levi, Jacob.

39 Asaph di tagi togo lua buini daahili. Di hagatau gi muli o dono madahaanau gaa tugi i Levi le e hai beenei: Asaph, Berechiah, Shimea, 40 Michael, Baaseiah, Malchijah, 41 Ethni, Zerah, Adaiah, 42 Ethan, Zimmah, Shimei, 43 Jahath, Gershon, Levi.

44 Ethan, tangada mai i di madahaanau damana o Merari, di tagi o togo dolu buini daahili. Di hagatau gi muli o dono madahaanau gaa tugi i Levi le e hai beenei: Ethan, Kishi, Abdi, Malluch, 45 Hashabiah, Amaziah, Hilkiah, 46 Amzi, Bani, Shemer, 47 Mahli, Mushi, Merari, Levi.

48 Nia hoo o digau Levi la guu wanga ginai nia moomee huogodoo ala i golo i lodo di gowaa hai daumaha.

Nia hagadili o Aaron

49 Aaron mo ono hagadili guu hai di nadau tigidaumaha gi nia ‘incense’, gei gu dahi aga nadau mee hagalabagau ala e wanga gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha. Digaula ala e madamada humalia nia hegau dabu huogodoo o nia daumaha i lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo mo nia tigidaumaha huogodoo ala God e dumaalia ang gi nia hala o digau Israel. Digaula e hai nia mee aanei huogodoo gii hai be nia boloagi ala ne hai go Moses, tama hai hegau a God. 50 Deenei di hagatau gi muli nia hagadili o Aaron: Eleazar, Phineas, Abishua, 51 Bukki, Uzzi, Zerahiah, 52 Meraioth, Amariah, Ahidub, 53 Zadok, Ahimaaz.

Di gowaa digau Levi e noho ai

54 Deenei tenua ne haga ingoo gi nia hagadili o Aaron mai di madahaanau damana o Kohath. Digaula ne kae di baahi gowaa dela ne haga ingoo gi digau Levi matagidagi. 55 Di gowaa deenei e hagapuni gi Hebron i lodo tenua go Judah mo nia henua ala e daabui mai ono daha. 56 Nia gowaa maalama mo nia dama guongo lligi ala e dau gi di waahale damana la gu haga ingoo gi Caleb, tama daane a Jephunneh. 57-59 Nia waahale aanei i lala gu haga ingoo gi nia hagadili o Aaron: Hebron, di waahale e pala ginai, Jattir mo nia waahale o Libnah, Eshtemoa, Hilen, Debir, Ashan mo Beth-Shemesh, ngaadahi mo nia henua dugu manu ala i golo. 60 I lodo tenua o Benjamin, digaula gu haga ingoo ginai nia waahale aanei mo ono henua dugu manu: Geba, Alemeth, mo Anathoth. Deenei ga hagapuni huogodoo nia waahale e madangaholu maa dolu ang gi nadau madahaanau huogodoo gii noho i no lodo. 61 Nia waahale e madangaholu i lodo tenua Manasseh Bahi i dai guu wanga gi nia madahaanau o Kohath ala i golo gu nohonoho i mada haanau. Nia maa guu wanga ne hudihudi gi nia hadu.

62 Nia waahale e madangaholu maa dolu i lodo tenua damana o Issachar, Asher, Naphtali, mo Manasseh Bahi i dua i Bashan guu wanga gi di madahaanau damana o Gershon. 63 I di hai la hua, nia waahale e madangaholu maa lua i lodo tenua damana o Reuben, Gad mo Zebulun guu wanga gi di madahaanau damana o Merari, gu nohonoho i mada haanau. 64 Ma gaa hai beenei, digau Israel la ne wanga nadau waahale gi digau Levi gii noho i no lodo ngaadahi mo nia henua ala e haganiga mai i daha o nia waahale aalaa. 65 (Nia waahale ala i lodo tenua damana o Judah, Simeon, mo Benjamin ala gu haga modongoohia i nua, guu wanga labelaa gi digaula ne hai di hudihudi.)

66 Hunu gau i di madahaanau damana o Kohath, guu wanga ginai nadau waahale mono henua dugu manu i lodo tenua damana o Ephraim: 67 Shechem, di waahale e pala ginai dela i lodo nia gonduu o Ephraim, Gezer, 68 Jokmeam, Beth-Horon, 69 Aijalon, mo Gath-Rimmon. 70 I lodo tenua damana o Manasseh Bahi i Dai, digaula guu wanga ginai nia waahale a Aner mo Bileam ngaadahi mo nia henua dugu manu ala e haganiga mai i daha.

71 Nia gau o di madahaanau damana o Gershon guu wanga ginai nia waahale aanei ngaadahi mo nia henua dugu manu ala e haganiga mai i daha:

I lodo tenua damana dela i Manasseh Bahi i Dua ala go Golan i lodo Bashan, mo Ashtaroth.

72 I lodo tenua damana a Issachar go Kedesh, Daberath, 73 Ramoth, mo Anem.

74 I lodo tenua damana o Asher go Mashal, Abdon, 75 Hukok mo Rehob.

76 I lodo tenua damana o Naphtali go Kedesh i lodo Galilee, Hammon mo Kiriathaim.

77 Nia madahaanau o di madahaanau damana o Merari ala e dubu i golo guu wanga ginai nia waahale aanei ngaadahi mo nia henua dugu manu ala e haganiga mai i daha:

I lodo tenua damana a Zebulun go Rimmono mo Tabor.

78 I lodo tenua damana a Reuben, i bahi i dua di monowai Jordan i baahi gi golo Jericho, go Bezer i hongo di gowaa nnoonua baba, Jahzah, 79 Kedemoth, mo Mephaath.

80 I lodo tenua damana a Gad go Ramoth i Gilead, Mahanaim, 81 Heshbon mo Jazer.

7

Nia hagadili o Issachar

1 Issachar guu hai ana dama daane dogohaa go Tola, Puah, Jashub mo Shimron.

2 Tola guu hai ana dama daane dogoono go Uzzi, Rephaiah, Jeriel, Jahmai, Ibsam, mo Shemuel. Digaula la nia dagi o nia madahaanau lligi o di madahaanau damana a Tola, digaula digau dauwa e dau. I di madagoaa o King David, nia hagadili digaula guu tugi di hulu e 22,600.

3 Uzzi guu hai dana dama daane e dahi go Izrahiah. Izrahiah mo ana dama daane dogohaa go Michael, Obadiah, Joel mo Isshiah, digaula huogodoo la nia dagi nia madahaanau. 4 Digaula e dagi logo nadau lodo, gei e dogologowaahee nadau dama. Nia hagadili digaula e mee di dahi aga nadau daane e 36,000 ang gi tauwa. 5 Di beebaa dela e hihi nia madahaanau huogodoo o di madahaanau damana o Issachar guu hihi nia daane e 87,000 ala guu mee di hai digau dauwa.

Nia hagadili o Benjamin mo Dan

6 Benjamin guu hai ana dama daane dogodolu go Bela, Becher, mo Jediael.

7 Bela guu hai ana dama daane dogolima go Ezbon, Uzzi, Uzziel, Jerimoth, mo Iri. Digaula nia dagi o nia madahaanau lligi ala i lodo di madahaanau damana, gei digaula huogodoo digau dauwa e dau. Nia daane e 22,034 ala guu mee di hai nia hegau dauwa i lodo nia hagadili aanei.

8 Becher guu hai ana dama daane dogohiwa, go Zemirah, Joash, Eliezer, Elioenai, Omri, Jeremoth, Abijah, Anathoth mo Alemeth. 9 Di beebaa dela e hihi nia madahaanau o nadau hagadili guu hihi nia daane e 20,200 ala guu mee di hai nia hegau dauwa.

10 Jediael guu hai dana dama daane e dahi go Bilhan. Bilhan guu hai ana dama daane dogohidu go Jeush, Benjamin, Ehud, Chenaanah, Zethan, Tarshish, mo Ahishahar. 11 Digaula nia dagi o nia madahaanau lligi i lodo di madahaanau damana. Digaula huogodoo digau dauwa e dau. Nia daane e 17,200 ala guu mee di hai nia hegau dauwa i lodo nia hagadili aanei. 12 Digau Shuppim mo Huppim e dau labelaa gi di madawaawa deenei.

Dan guu hai dana dama daane e dahi go Hushim*.

Nia hagadili o Naphtali

13 Naphtali guu hai ana dama daane dogohaa go Jahzeel, Guni, Jezer mo Shallum. (Digaula nia hagadili ni Bilhah†).

Nia hagadili o Manasseh

14 Manasseh guu hai ana dama daane dogolua mai i baahi dono lodo hege, di ahina o Aram, ala go Asriel mo Machir. Machir la go tamana o Gilead. 15 Machir guu gida di lodo o Huppim mo di lodo o Shuppim. Tuaahina ahina o maa go Maacah. Togo lua dama daane a Machir la go Zelophehad, gei mee ana dama ahina huogodoo.

16 Maacah, di lodo o Machir, gu haanau ana dama daane dogolua, guu wanga nau ingoo Peresh mo Sheresh. Peresh guu hai ana dama daane dogolua go Ulam mo Rakem. 17 Ulam guu hai dana dama daane dono ingoo go Bedan. Digaula huogodoo nia hagadili ni Gilead, tama daane a Machir go tama daane a Manasseh.

18 Tuaahina ahina a Gilead go Hammolecheth ana dama daane dogodolu go Ishod, Abiezer mo Mahlah. 19 Shemida ana dama daane dogohaa go Ahian, Shechem, Likhi mo Aniam.

Nia hagadili o Ephraim

20 Aanei nia hagadili Ephraim gi muli: go Shuthelah, Bered, Tahath, Eleadah, Tahath, 21 Zabad mo Shuthelah. Ephraim ana dama daane dogolua labelaa i daha mo Shuthelah, go Ezer mo Elead, ala ne daaligi gii mmade i di nau hai dela ne belee gaiaa nia manu a digau donu o Gath. 22 Tamana meemaa Ephraim gu manawa gee gu huaidu ono lodo gi meemaa i nia laangi e logo, nia gau o maa gu loomoi belee haga manawa lamalia a mee. 23 Mee ga hai labelaa nia hai o taga hailodo gi dono lodo, gei mee gu hai dama ga haanau dana dama daane. Meemaa gaa gahi di ingoo o maa go Beriah‡, idimaa di haingadaa dela ne tale gi di nadau madahaanau.

24 Ephraim guu hai dana dama ahina go Sheerah. Mee ne hau nia waahale go Beth-Horon i Bahi i Nua, Beth-Horon i Bahi i Lala, mo Uzzen-Sheerah.

25 Ephraim guu hai labelaa dana dama daane go Rephah, ala ono hagadili go Resheph, Telah, Tahan, 26 Ladan, Ammihud, Elishama, 27 Nun mo Joshua

28 Bethel mo nia waahale ala i dono gili nogo i lodo di gowaa damana dela ne kumi go digaula ga noho ai, ga hanadu gi baahi dua gaa tugi i Naaran, ga hanadu labelaa baahi i dai gaa tugi i Gezer mo nia waahale ala i dono gili. Ma e hagapuni labelaa gi nia waahale o Shechem mo Ayyah, mo nia waahale ala i nau gili.

29 Nia hagadili o Manasseh la nogo mogobuna di madamada humalia nia waahale o Beth-Shan, Taanach, Megiddo mo Dor, mo nia waahale ala e haganiga digaula.

Huogodoo aanei la go nia gowaa ala nogo iai nia hagadili o Joseph, tama daane a Jacob e noho ai.

Nia hagadili o Asher

30 Aanei nia hagadili o Asher. Mee guu hai ana dama daane dogohaa go Imnah, Ishvah, Ishvi mo Beriah mo dahi dama ahina go Serah.

31 Beriah guu hai ana dama daane dogolua go Heber mo Malchiel. Malchiel ne daamada ne hau di waahale go Birzaith.

32 Heber guu hai ana dama daane dogodolu go Japhlet, Shomer, mo Hotham, mo dahi dama ahina go Shua.

33 Japhlet guu hai ana dama daane dogodolu go Pasach, Bimhal mo Ashvath.

34 Tuaahina daane o maa go Shomer guu hai ana dama daane dogodolu go Rohgah, Jehubbah mo Aram.

35 Tuaahina daane o maa go Hotham guu hai ana dama daane dogohaa go Zophah, Imna, Shelesh, mo Amal.

36 Nia hagadili o Zophah, go Suah, Harnepher, Shual, Beri, Imrah, 37 Bezer, Hod, Shamma, Shilshah, Ithran mo Beera.

38 Nia hagadili o Jether go Jephunneh, Pispa, mo Ara. 39 Nia hagadili o Ulla go Arah, Hanniel, mo Rizia.

40 Huogodoo aanei la nia hagadili o Asher. Digaula nia dagi o nia madahaanau lligi, e dau bolo nia daane hai heebagi, nia dagi e dau. Nia hagadili o Asher nia daane e 26,000 guu mee di hai nia hai hegau dauwa.

8

Nia hagadili o Benjamin

1 Benjamin guu hai ana dama daane dogolima: E hagatau ia i di mmaadua, go Bela, Ashbel, Aharah, 2 Nohah mo Rapha.

3 Nia hagadili o Bela la go Addar, Gera, Abihud, 4 Abishua, Naaman, Ahoah, 5 Gera, Shephuphan mo Huram.

6-7 Nia hagadili o Ehud go Naaman, Ahijah, mo Gera. Digaula nia dagi o nia madahaanau ala nogo noho i Geba, gei digaula ne hagabagi gi daha gaa hula gaa noho i Manahath. Gera, tamana o Uzza mo Ahihud, la go tangada dela ne lahi digaula i di hai deenei ne hai.

8-9 Shaharaim ne kili gi daha ono lodo dogolua go Hushim mo Baara. Nomuli gei mee gaa noho i lodo tenua o Moab, gaa lodo gi Hodesh, gaa hai nau dama daane dogohidu go Jobab, Zibia, Mesha, Malcam, 10 Jeuz, Sachia mo Mirmah. Nia dama daane a maa huogodoo guu hai nia dagi madahaanau.

11 Mee guu hai labelaa ana dama daane dogolua gi Hushim, go Abitub mo Elpaal.

12 Elpaal guu hai ana dama daane dogodolu go Eber, Misham mo Shemed. Ma go Shemed dela ne hau nia waahale o Ono mo Lod mo nia dama guongo ala e haganiga mai i daha.

Digau a Benjamin i lodo Gath mo Aijalon

13 Beriah mo Sema la nia dagi o nia madahaanau ala e noho i lodo di waahale o Aijalon, ga hagabagi gi daha nia daangada ala e noho i lodo di waahale o Gath. 14 Nia hagadili o Beriah go Ahio, Shashak, Jeremoth, 15 Zebadiah, Arad, Eder, 16 Michael, Ishpah, mo Joha.

Digau a Benjamin i lodo Jerusalem

17 Nia hagadili o Elpaal, go Zebadiah, Meshullam, Hizki, Heber, 18 Ishmerai, Izliah, mo Jobab.

19 Nia hagadili o Shimei, go Jakim, Zichri, Zabdi. 20 Elienai, Zillethai, Eliel, 21 Adaiah, Beraiah mo Shimrath.

22 Nia hagadili o Shashak, go Ishpan, Eber, Eliel, 23 Abdon, Zichri, Hanan, 24 Hananiah, Elam, Anthothijah, 25 Iphdeiah mo Penuel.

26 Nia hagadili o Jeroham, go Shamsherai, Shehariah, Athaliah, 27 Jaareshiah, Elijah mo Zichri.

28 Aanei nia dagi namua o nia madahaanau mo nadau hagadili hagalabagau ala nogo noho i lodo Jerusalem.

Digau Benjamin i lodo Gibeon mo Jerusalem

29 Jeiel ne daamada ne hau di waahale go Gibeon gaa noho i golo. Di lodo o maa go Maacah. 30 Tama daane madua a maa go Abdon, nia dama daane a maa ala i golo, go Zur, Kish, Baal, Ner, Nadab, 31 Gedor, Ahio, Zecher, 32 mo Mikloth, tamana o Shimeah. Nia hagadili o digaula nogo noho i lodo Jerusalem e hoohoo gi nia hoo madahaanau o di nadau madahaanau damana.

Di madahaanau o King Saul

33 Ner go tamana o Kish, Kish go tamana o King Saul. Saul guu hai ana dama daane dogohaa go Jonathan, Malchishua, Abinadab mo Eshbaal*. 34 Jonathan go tamana o Meribbaal†, dela go tamana o Micah.

35 Micah guu hai ana dama daane dogohaa go Pithon, Melech, Tarea mo Ahaz. 36 Ahaz go tamana o Jehoaddah, dela go tamana o nia dama daane dogodolu go Alemeth, Azmaveth mo Zimri. Zimri la go tamana o Moza. 37 Moza tamana o Binea, Binea go tamana o Raphah. Raphah go tamana o Eleasah, gei Eleasah go tamana o Azel.

38 Azel guu hai ana dama daane dogoono go Azrikam, Bocheru, Ishmael, Sheariah, Obadiah mo Hanan. 39 Tuaahina daane o Azel go Eshek guu hai ana dama daane dogodolu go Ulam, Jeush, mo Eliphelet.

40 Nia dama daane a Ulam la digau dauwa e dau mo e dau labelaa e modogologolo di puupuu i di maalei. Digaula guu hai nadau dama daane mo nia dama daane o nadau dama daane e lau mada lima (150) huogodoo. Digau huogodoo ala nadau ingoo i nua la digau ni di madawaawa Benjamin.

9

Nia daangada Israel ala ne lloomoi i di nadau galabudi

1 Nia daangada Israel huogodoo la ne hihi hagatau gi nadau madahaanau. Nia mee aanei guu lawa di hihi i lodo Di Beebaa o nia King o Israel.

Nia daangada o Judah la ne hagabagi gi Babylon belee hagaduadua i nadau ihala. 2 Digau ala ne lloomoi gi muli i di matagidagi gi nadau waahale donu la aalaa go digau Israel donu, digau hai mee dabu, digau Levi, mo digau ngalua o di Hale Daumaha. 3 Nia daangada o nia madawaawa o Judah, Benjamin, Ephraim, mo Manasseh guu hula guu noho i Jerusalem.*

4-6 Aanei nia madahaanau e 690 o di madawaawa Judah ala nogo noho i Jerusalem:

Nia hagadili o tama daane a Judah go Perez guu hai di nadau dagi go Uthai, tama daane ni Ammihud go tama daane Omri. Nia hoo ono maadua go Imri mo Bani.

Nia hagadili o tama daane a Judah go Shelah guu hai di nadau dagi go Asaiah, dela di tagi o dono madahaanau.

Nia hagadili o tama daane a Judah go Zerah guu hai di nadau dagi go Jeuel.

7-8 Aanei digau o di madawaawa Benjamin ala nogo noho i Jerusalem:

go Sallu, tama daane a Meshullam, dela tama daane a Hodaviah, dela tama daane a Hassenuah,

Ibneiah, tama daane a Jeroham,

Elah, tama daane a Uzzi, dela tama daane a Michri,

Messhullam, tama daane a Shephatiah, dela tama daane a Reuel, dela tama daane a Ibnijah.

9 Nia madahaanau e 956 o di madawaawa deenei e noho i golo. Nia daane huogodoo ala nadau ingoo i nua la nia dagi o nia madahaanau.

Digau hai mee dabu ala e noho i Jerusalem

10-12 Digau hai mee dabu aanei la nogo noho i Jerusalem:

Jedaiah, Jehoiarib, mo Jachin,

Azariah, tama daane ni Hilkiah (tagi mugi nua i lodo di Hale Daumaha), dela ono maadua mmaadua la go Meshullam, Zadok, Meraioth, mo Ahitub,

Adaiah tama daane ni Jeroham, dela ono maadua mmaadua la go Passhur mo Malchijah,

Maasai, tama daane ni Adiel, dela ono maadua mmaadua la go Jahzerah, Meshullam, Meshillemith mo Immer.

13 Digau hai mee dabu ala e dagi nadau madahaanau huogodoo le e 1,760. Digaula gu iloo gi nia moomee huogodoo ala e hai i lodo di Hale Daumaha.

Digau Levi ala e noho i Jerusalem

14-16 Digau Levi aanei i lala le e noho i Jerusalem:

Shemaiah, tama daane a Hasshub, dela ono maadua mmaadua la go Azrikam mo Hashabiah o di madahaanau damana o Merari,

Bakbakkar, Heresh, mo Galal,

Mattaniah, tama daane a Mica dela ono maadua mmaadua la go Zichri mo Asaph,

Obadiah, tama daane a Shemaiah, dela ono maadua mmaadua la go Galal mo Jeduthun,

Berechiah, tama daane a Asa, dela tama daane a Elkanah, dela nogo noho i lodo di gowaa damana o di waahale go Netophah.

Nia gau hagaloohi di Hale Daumaha ala e noho i lodo Jerusalem

17 Nia gau hagaloohi di Hale Daumaha nogo noho i lodo Jerusalem la go Shallum, Akkub, Talmon, mo Ahiman. Shallum la go di tagi digaula. 18 Ga dau mai gi di madagoaa deelaa, gei nia madahaanau digaula nogo hagaloohi di bontai dela e ulu mai gi di ngudu di Bontai di King dela i di baahi gi dua di abaaba di waahale. Mai nia laangi, digaula nogo hagaloloohi i nia ngudu nia bontai ala e hula gi nia waahale ala nogo noho ai digau Levi.

19 Shallum, tama daane a Kore, dela tama daane a Ebiasaph, ngaadahi mo ono daangada o di madahaanau damana o Korah, digaula e madamada humalia di hagaloohi di bontai dela e ulu mai gi di Hale laa e noho ai Dimaadua. E hai hua be nadau maadua mmaadua ala nogo madamada humalia di Waahale laa o Dimaadua. 20 Phinehas, tama daane a Eleazar la tangada dela nogo dagi digaula i mua. Dimaadua gi madalia a mee!

21 Zechariah, tama daane a Meshelemiah nogo hagaloohi labelaa di bontai dela e ulu mai gi di Hale laa e noho ai Dimaadua.

22 Huogodoo, nia daane e 212 la ne hilihili belee hagaloohi nia bontai ala e ulu mai mo nia bontai di abaaba. Digaula la ne hihi nadau ingoo e hagatau ang gi nia dama guongo ala nogo noho ai digaula. Ma go King David mo soukohp Samuel ala ne haga ulu nia maadua mmaadua digaula gi lodo nia lohongo o di moomee deenei. 23 Digaula mo nadau hagadili gu duudagi gi muli di hagaloohi o nia bontai ala e ulu gi di Hale Daumaha. 24 I di abaaba di Hale Daumaha, di bontai e huli adu gi ngeia, gi ngaaga, gi dua, mo gi dai. Nia bontai aalaa, di bontai e dahi dono dagi hagaloohi i golo. 25 Digau hagaloohi aanei le e hagamaamaa go nadau gau ala e noho i lodo nia dama guongo. Digaula e hagadau e hagaloloohi i nia laangi e hidu i tolongo e dahi. 26 Nia dagi hagaloohi dogohaa aanei, la digau Levi ala go digau ala e kae nia hegau ala e hagalabagau. Go digaula e madamada humalia labelaa nia ruum ala i lodo di Hale Daumaha, mo nia goloo ala e benebene i lodo. 27 Digaula e noho hoohoo gi di Hale Daumaha, idimaa ma di moomee ni digaula dela e hagaloohi di Hale Daumaha, mo e huge nia bontai di abaaba i nia luada huogodoo.

Digau Levi ala i golo

28 Digau Levi ala i golo le e madamada humalia nia goloo ala e hai hegau ai i lodo di hai daumaha. Digaula e hagadina nia maa ma gaa kae gi daha, gei e hagadina hogi nia maa ala ma ga gaamai gi lodo i nia madagoaa huogodoo ala ma ga hai hegau nia maa. 29 Digau ala i golo le e madamada humalia i nia goloo hagamadagu ala i golo, mo nia palaawaa, nia waini, nia lolo olib, nia mee kala, mo nia ‘incense’. 30 Di moomee dela e unugi nia ‘incense’ la tegau ni digau hai mee dabu.

31 Tangada o Levi dono ingoo go Mattithiah, tama daane madua a Shallum, mai di madahaanau damana o Korah, dela dana moomee e hagatogomaalia nia mee tigidaumaha ala e daa. 32 Nia hoo o di madahaanau damana o Kohath di nadau moomee e hagatogomaalia nia palaawaa hagamadagu ang gi di Hale Daumaha i nia Laangi Sabad huogodoo.

33 Hunu madahaanau o digau Levi le e madamada humalia nia daahili i lodo di Hale Daumaha. Nia dagi o nia madahaanau aanei le e noho i lodo hunu hale o di Hale Daumaha, gei digaula e noho hua nadau hegau e hai ai, idimaa, digaula e talitali di nadau gahigahi e hagamaamaa boo mo aa.

34 Nia daane ala nadau ingoo i nua la nia dagi o nia madahaanau o digau Levi, be di hai o di hagatau o nadau maadua mmaadua. Digaula aalaa go nia dagi ala e noho i Jerusalem.

Nia maadua mmaadua mo nia hagadili o King Saul

(1-Chronicles 8.29-38)

35 Jeiel ne daamada ne hau di waahale go Gibeon gaa noho i golo. Di lodo o maa go Maacah. 36 Tama daane madua a maa go Abdon, nia dama daane a maa ala i golo la go Zur, Kish, Baal, Ner, Nadab, 37 Gedor, Ahio, Zechariah mo Mikloth, 38 go tamana o Shimeah. Nia hagadili o digaula nogo noho i lodo Jerusalem e hoohoo gi nia hoo madahaanau lligi o di nadau madahaanau damana.

39 Ner go tamana o Kish, gei Kish la go tamana o Saul. Saul guu hai ana dama daane dogohaa go Jonathan, Malchishua, Abinadab mo Eshbaal*. 40 Jonathan la go tamana o Meribbaal†, dela go tamana o Micah. 41 Micah guu hai ana dama daane dogohaa go Pithon, Melech, Tarea mo Ahaz. 42 Ahaz go tamana o Jarah, dela go tamana o nia dama daane dogodolu go Alemeth, Azmaveth mo Zimri. Zimri go tamana o Moza. 43 Moza tamana o Binea, Binea go tamana o Rephaiah. Rephaiah go tamana o Eleasah, gei Eleasah go tamana o Azel.

44 Azel guu hai ana dama daane dogoono go Azrikam, Bocheru, Ishmael, Sheariah, Obadiah mo Hanan.

10

Di made o King Saul

(1-Samuel 31.1-13)

1 Tauwa ne hai i mehanga digau Philistia mo digau Israel i hongo di Gonduu Gilboa. Digau Israel dogologowaahee ne mmade i di gowaa deelaa, gei digau ala digi mmade, hagapuni gi King Saul mo ana dama daane, guu hula guu llele hagammuni. 2 Digau Philistia ga waluwalu a Saul mo ana dama daane, ga daaligi ana dama daane dogodolu go Jonathan, Abinadab mo Malchishua. 3 Teebagi deelaa gu damanaiee huoloo i di gili o Saul. Mee gu puupuu go nia daalo maalei, gei mee gu lauwa damana. 4 Mee ga helekai gi tama daane dela e dagidagi ono goloo heebagi, “Haga mmuu ina dau hulumanu dauwa, daalo ina au gii made, gi de lloomoi hua digau Philistia bouli dongoeho ga haganneennee au, ga daaligi au gii made.” Gei tama daane deelaa e madagu huoloo di hai di mee deelaa. Gei Saul gaa bida dahi mai dana hulumanu dauwa ga haga duu ga haga kii dono huaidina gi hongo di maa. 5 Gei tama daane gu gidee ia a Saul guu made, geia ga haga mmuu dana hulumanu dauwa, ga moe ia gi hongo dana hulumanu dauwa labelaa, gaa made madalia a Saul. 6 Deenei di hai ne mmade ai a Saul mo ana dama daane dogodolu i di gowaa e dahi, gei tei dangada mai i lodo dono hagadili ne haga gila e dagi. 7 Di madagoaa hua digau Israel ala nogo noho i baahi adu gi di gowaa mehanga gonduu o Jezreel gu longono bolo digau dauwa o Israel guu llele, gei Saul mo ana dama daane dogodolu la guu mmade, gei digaula gu diiagi nadau waahale guu llele gi daha. Nomuli gei digau Philistia ga lloomoi gaa noho i nia waahale aalaa.

8 Hooaga hua dono daiaa, gei digau Philistia gaa hula belee gowaga nia goloo dauwa o digau ala ne mmade, gei digaula ga gidee ginaadou tuaidina o Saul mo nia huaidina o ana dama daane ala e mmoemmoe i hongo di Gonduu Gilboa. 9 Gei digaula gaa tuu gi daha di libogo o Saul, gaa kae nia goloo heebagi a maa, ga hagau nadau gau kae hegau e kae di libogo o Saul mo ono goloo dauwa gi lodo tenua go Philistia hagatau, e haga iloo di longo deenei gi nadau god mo digau huogodoo. 10 Digaula ga daudau gi nua nia goloo dauwa a maa gi lodo di nadau hale daumaha, ga daudau di libogo o maa i lodo di hale daumaha o di nadau god go Dagon.

11 Di madagoaa digau Jabesh i Gilead ga longono di hai o digau Philistia ne hai gi tuaidina o Saul, 12 nia daane ala kaedahi hagamataane gaa kae nia huaidina o Saul mo ana dama daane, gaa kae nia maa gi Jabesh. Digaula gaa danu nia maa i golo i lala di laagau ‘oak’, gaa noho hagaonge i golo i nia laangi e hidu.*

13 Saul ne made idimaa mee gu hagalee manawa dahi gi Dimaadua. Mee gu de hagalongo gi nia haganoho o Dimaadua, e halahala ono hagamaamaa mai i nia hagataalunga o digau ala guu mmade.* 14 Mee dela digi dangidangi ono hagamaamaa gi Dimaadua. Deelaa laa Dimaadua ga daaligi a mee gii made ga hagauda di mogobuna dagi tenua gi David tama daane a Jesse.

11

David guu hai di king o Israel mo Judah

(2-Samuel 5.1-10)

1 Nia daangada huogodoo ga lloomoi gi David i Hebron, ga helekai gi mee, “Gimaadou la di todo donu ni oou. 2 I mua, i di madagoaa o Saul nogo king, goe nogo hai tagi dauwa o Israel i di nadau hai dauwa, gei Dimaadua ne hai dana hagababa adu gi di goe bolo ma kooe dela ga benebene ana daangada, go digau Israel, gei e dagi digaula.” 3 Malaa, digau mmaadua o Israel huogodoo ga lloomoi gi King David i Hebron. David gaa hai di nadau hagababa i nadau mehanga i mua nia hadumada o Dimaadua, gei digaula ga hagatulu a mee e hai di king o Israel, guu hai be di hagababa Dimaadua ne hai gi Samuel.

4 King David mo digau Israel huogodoo guu hula gu heebagi gi di waahale o Jerusalem. Ma nogo haga ingoo bolo Jebus i di madagoaa deelaa, gei ogo digau Jebus, go digau ala nogo noho i hongo tenua deelaa i di matagidagi, le e noho hua i golo i di waahale deelaa.* 5 Digaula ga helekai gi David bolo mee e deemee di ulu mai gi lodo di waahale, ge David guu kumi di nadau waahale mau dangihi go Zion, dela gu haga ingoo bolo “Di Waahale o David”. 6 David ga helekai, “Taane dela ga daaligi dana dangada o Jebus di matagidagi dela go mee e hai di tagi o digau dauwa!” Joab, dela dono dinana go Zeruiah, nogo dagi teebagi gei guu hai di tagi digau dauwa.

7 Idimaa David ne hana gaa noho i lodo di waahale mau dangihi deelaa, ga gila mai gaa gahi bolo “Di Waahale o David”. 8 Mee guu hau haga hoou di waahale, daamada i di gowaa dela ne haa gi nia gelegele i di baahi gi dua di gonduu, gei Joab gu haga hoou nia gowaa ala e dubu i lodo di waahale. 9 Di maaloo o David gu maaloo mai, idimaa, Dimaadua di Gowaa Aamua e madalia a mee.

Nia gau dauwa e dau a David

(2-Samuel 23.8-39)

10 Deenei di hagatau o nia ingoo o nia gau dauwa e dau a David. Ngaadahi mo nia daangada Israel ala i golo, digaula ne hagamaamaa a mee gii hai di king, be di hagababa Dimaadua ne hai ang gi digaula, e daahi tenua o maa gi maaloo.

11 Togo dahi tangada go Jashobeam, tangada di mada haanau damana o Hachmon, tagi ni “Digau Dogodolu”. Mee gu heebagi gi dana daalo ang gi nia daane e dolu lau (300), ga daaligi digaula gii mmade i tauwa hua e dahi. 12 Togo lua i “Digau Dogodolu” ala e dau la go Eleazar tama a Dodo, tangada i di madahaanau damana o Ahoh. 13 Mee e huli mai di baahi o David e heebagi gi digau Philistia i tauwa o Pas-Dammim. Mee nogo i lodo di gowaa e tomo nia laagau ‘barley’ i di madagoaa digau Israel ne daamada ne llele gi daha. 14 Mee mo ana daane guu tuu gi nadau lohongo i tungaalodo di gowaa deelaa, ga heebagi laa gi digau Philistia. Dimaadua guu hai a mee gi maaloo i digaula.

15 Di laangi e dahi digau dauwa dogodolu mai i lodo nia dagi gau dauwa e motolu ne hula gi tadugalaa dela nogo noho ai a David hoohoo gi di bagungoo o Adullam, di madagoaa di hagabuulinga daangada dauwa o Philistia nogo noho i lodo nadau hale laa i di gowaa mehanga gonduu o Rephaim. 16 I di madagoaa deelaa, gei David nogo i hongo di gonduu gu abaaba, gei dahi hagabuulinga daangada o Philistia guu noho i Bethlehem. 17 David guu gono hidihidi i dono guongo, ga helekai “E hai behee, au bolo tangada gi gaamai hua laa gi di au nia wai inu mai i di monowai geli i baahi di bontai di abaaba o Bethlehem!” 18 Digau dauwa e dau dogodolu gu hagamahi gu loo adu laa lodo di waahale laa digau Philistia, gu hagahau nadau wai i di monowai geli deelaa, gu gaamai gi David. Gei mee hagalee bolo ia e inu nia maa. Mee gaa dui nia maa gi lala e hai tigidaumaha ang gi Dimaadua, 19 ga helekai, “Au hagalee loo e inu nia wai aanei! Ma e hai be di mee e inu nia dodo o nia daane aanei ala gu de hagahuodia nadau mouli!” Deelaa laa mee gu de hiihai di inu nia maa. Aanei nia hai o di hagamataane o digau dauwa e dau dogodolu.

20 Tuaahina daane o Joab go Abishai dela go di tagi o “Digau Dauwa Motolu e Dau”. Mee gu heebagi gi dana daalo e hai baahi gi nia daane e dolu lau (300) gu daaligi digaula huogodoo guu mmade. Mee guu hai taane dauwa e dau i lodo “Digau e Motolu”. 21 Go mee dela e kaedahi e dau i mehanga “Digau e Motolu” aalaa, gei mee dela guu hai di tagi ni digaula, gei mee hagalee loo e dau be “Digau Dogodolu”.

22 Benaiah, tama daane ni Jehoiada mai i Kabzeel la tangada dauwa e dau, guu hai ana mee hagamataane e logo, hagapuni gi dana daaligi ana daangada dauwa e dau dogolua o Moab. Tolongo e dahi gei mee ne ulu gi lodo di bagungoo i di madagoaa ‘snow’, ga daaligi dana laion i golo. 23 Mee gu daaligi labelaa dana dangada o Egypt, taane damanaiee e looloo nia piidi e hidu, dela nogo dagidagi dana daalo damana. Benaiah ga heebagi gi mee, e heebagi gi dana laagau, gaa dada taalo mai i lodo nia lima o taane Egypt deelaa, ga daaligi taane deelaa gi taalo guu made. 24 Aalaa nia hagangalungalua hagamataane a Benaiah ne hai, dela mee di hoo ni “Digau e Motolu”. 25 Mee e aali hua e tanga i mehanga “Digau e Motolu”, ge hagalee loo e dau be “Digau Dogodolu”. David guu dugu ang gi mee gi dagia ono gau hagaloohi.

26-47 Aanei nia hoo gau dauwa ala e dau mo e aali:

Asahel, tuaahina daane o Joab,

Elhanan, tama daane ni Dodo mai Bethlehem,

Shammoth, tangada mai Harod,

Helez, tangada mai Pelet,

Ira, tama daane a Ikkesh, tangada mai Tekoa,

Abiezer, tangada mai Anathoth,

Sibbecai, tangada mai Hushah,

Ilai, tangada mai i Ahoh,

Maharai, tangada mai i Netophah,

Heled, tama daane a Baanah mai Netophah,

Ithai, tama daane a Ribai mai i Gibeah i lodo Benjamin,

Benaiah, tangada mai Pirathon,

Hurai, tangada mai i nia gowaa mehanga gonduu hoohoo gi Gaash,

Abiel, tangada mai i Arbah,

Azmaveth, tangada mai i Bahurum,

Eliahba, tangada mai i Shaalbon,

Hashem, tangada mai i Gizon,

Jonathan, tama daane a Shagee mai Harar,

Ahiam, tama daane a Sachar mai Harar,

Eliphal, tama daane a Ur,

Hepher, tangada mai Mecherah,

Ahijah, tangada mai Pelon,

Hezro, tangada mai Carmel,

Naarai, tama daane a Ezbai,

Joel, tuaahina daane o Nathan,

Mibhar, tama daane a Hagri,

Zelek, tangada mai Ammon,

Naharai, tangada dagidagi nia goloo dauwa a Joab, tangada mai Beeroth,

Ira mo Gareb, nia daangada mai Jattir,

Uriah, tangada o Hittite,

Zabad, tama daane a Ahlai,

Adina, tama daane a Shiza (di hoo nia dagi o di madawaawa Reuben, dalia dana hagabuulinga gau dauwa e motolu).

Hanan, tama daane a Maacah,

Joshaphat, tangada mai Mithan,

Uzzia, tangada mai Ashterah,

Shamma mo Jeiel, nia dama daane ni Hotham, mai Aroer,

Jediael mo Joha, nia dama daane ni Shimri, mai Tiz,

Eliel, tangada mai Mahavah,

Jeribai mo Joshaviah, nia dama daane ni Elnaam,

Ithmah, tangada mai Moab,

Eliel, Obed, mo Jaasiel, nia daangada mai Zobah.

12

Digau di madawaawa Benjamin ala nogo daudali David

1 David nogo noho i Ziklag, di gowaa ne hana ginai belee lele gi daha mo King Saul. E dogologo digau dauwa e dau gu madalia a mee i di gowaa deelaa, go digau e mee di hagadagadagagee ginai mee, 2 aalaa go digau ni di madawaawa Benjamin, dela go di madawaawa donu o Saul. Digaula e puu nadau maalei mo nia mee dili dangada gi nadau lima gau donu mo gau ihala. 3-7 Digaula e noho i lala nia mogobuna a Ahiezer mo Joash, nia dama daane ni Shemaah, tangada mai Gibeah.

Aanei digau dauwa:

Jeziel mo Pelet, nia dama daane ni Azmaveth,

Beracah mo Jehu, nia daangada mai Anathoth,

Ishmaiah mai Gibeon, tangada dauwa e dau, gei tangada i nia dagi dauwa o “Digau Motolu”,

Jeremiah, Jahaziel, Johanan, mo Jozabad, nia daangada mai Gederah,

Eluzai, Jerimoth, Bealiah, Shemariah mo Shephatiah, nia daangada mai Hariph,

Elkanah, Isshiah, Azarel, Joezer, mo Jashobeam, nia daangada mai di madahaanau damana o Korah,

Joelah mo Zebadiah, nia dama daane ni Jeroham mai Gedor.

Digau di madawaawa Gad ala nogo daudali David

8 Aanei nia ingoo digau dauwa e dau, guu dohu mai ni di madawaawa Gad ala ne dau gi digau dauwa David i di madagoaa o mee nogo i lodo di abaaba dauwa i lodo di anggowaa. Digaula e iloo huoloo di hai hegau gi nia mee abaaba mo nia daalo, e mmada hagamadagudagu dangada ge manawa maaloo be nia laion, gei e limalima be nia ee lodo geinga. 9-13 Nia aamua digaula e hagatau beenei: Ezer, Obadiah, Eliab, Mishmannah, Jeremiah, Attai, Eliel, Johanan, Elzabad, Jeremiah, mo Machbannai.

14 Hunu daane i digaula mai di madawaawa Gad aanei la digau nogo dagi nadau daane e mana (1,000), hunu gau nogo dagi nadau gau dauwa dagi llau (100). 15 I lodo di malama matagidagi o di ngadau e dahi, di madagoaa di monowai Jordan ga honutula loo gi nua gu malingilingi, digaula gaa hula i lodo di monowai gi di baahi dela i golo, ga waluwalu nia daangada ala nogo noho i lodo nia gowaa paba i bahi i dua mo i bahi i dai di monowai.

Digau nogo daudali David mai nia madawaawa Benjamin mo Judah

16 Dahi madagoaa di buini daane mai nia madawaawa Benjamin mo Judah ne hula gi di abaaba dela nogo iai David. 17 David gaa hana ga heetugi gi digaula, ga helekai “Maa goodou e loomoi be nia hoo hagatenetene belee hagamaamaa au, au ga hagaahi mai goodou, ga hagapuni mai gi gimaadou! Gei maa goodou e hai di godou maanadu belee wanga au gi ogu hagadaumee, ma e aha maa au digi hagamada belee hagahuaidu goodou, di God o tadau maadua mmaadua ga iloo ga hagaduadua goodou.”

18 Di Hagataalunga o God gaa dagi dahi dangada i digaula go Amasai, dela nomuli gaa hai tagi dauwa o “Digau Motolu”, gei mee gaa wolo gi nua,

“David tama daane Jesse,

gimaadou nia mee ni aau!

Goe gii gila mo digau ala e hagamaamaa goe!

Di God ni oou la ga huli mai i dau baahi.”

David gu hagaahi mai digaula guu hai digaula gii hai nia dagi mugi nua o ana gau dauwa.

Digau mai di madawaawa Manasseh ala nogo daudali David

19 Hunu gau dauwa mai i di madawaawa Manasseh gu madalia David i dono madagoaa ne hana dalia digau Philistia e heebagi gi King Saul. Mee hagalee loo bolo ia e hagamaamaa digau Philistia, i nia king digaula le e mmaadagu bolo gi dee wanga digaula gi dono dagi nomua go Saul, dela digaula gu hagau a mee gi muli gi Ziklag. 20 Aanei digau dauwa mai i Manasseh ala ne dau gi David i di madagoaa o mee ne hanimoi gi muli: Adnah, Jozabad, Jediael, Michael, Jozabad, Elihu, mo Zillethai. I lodo di madawaawa Manasseh, digaula huogodoo guu hai nia dagi buini gau dauwa e mana (1,000). 21 Digaula e dugu a David be tagi damana o dana buini gau dauwa, idimaa digaula huogodoo la digau dauwa e donu. Nomuli digaula guu hai nia dagi digau dauwa o Israel. 22 Hoohoo gi nia laangi huogodoo nia daane hoou e hula e hagapuni gi digau dauwa a David, deelaa laa digau dauwa a maa digi duai gu dogologowaahee.

Di hagatau gi lala digau dauwa David

23-37 Di madagoaa David nogo i Hebron, digau dauwa dogologo guu kuulu di moomee hai tauwa guu hula gu hagapuni gi digau dauwa a maa belee hagamaamaa a mee gii hai di king e pono di lohongo o Saul, be di hai o di hagababa a Dimaadua. Aanei nadau hulu daangada mai i nia madawaawa Israel:

Judah: nia daane guu dohu nadau goloo dauwa, nia mee duuli mo nia daalo: 6,800;

Simeon: nia daane guu kuulu guu donu gi di hai tauwa: 7,100;

Levi: nia daane 4,600;

nia hoo o Jehoiada, di hagadili o Aaron: 3,700;

nia gau o Zadok, tangada dauwa hagamahi di heebagi: nia dagi gau dauwa e 22;

Benjamin (go di madawaawa donu o Saul) nia daane: 3,000 (digau dogologo o nia daangada o Benjamin le e daahi hua igolo nadau hagadonu Saul);

Ephraim: nia daane e dau i lodo nadau madahaanau llauehe: 20,800;

Manasseh Bahi i Dai: nia daane ne hilihili belee hula e hai David gi king: 18,000;

Issachar: nia dagi e 200, ngaadahi mo nia daane dauwa e dagi go digaula (nia dagi aanei gu iloo nia mee a Israel ala gaa hai mo di madagoaa humalia dela belee hai di maa);

Zebulun: nia gau dauwa manawa dahi ge e hagadagadagagee ginai gu togomaalia gi tauwa, guu kuulu gi di hai hegau gi nia hagadilinga goloo dauwa huogodoo: 50,000;

Naphtali: nia dagi e 1,000, ngaadahi mo nia gau dauwa e 37,000 gu togomaalia nadau mee duuli mo nia daalo;

Dan: nia gau dauwa guu kuulu gii donu: 28,600;

Asher: nia gau dauwa gu togomaalia gi tauwa: 40,000;

Nia madawaawa i bahi i dua Jordan ala go Reuben, Gad, mo Manasseh Bahi i Dua: nia gau dauwa guu kuulu gi nia hai hegau gi nia hagadilinga goloo dauwa huogodoo: 120,000.

38 Digau dauwa huogodoo aanei, gu togomaalia gi tauwa, gaa hula gi Hebron, i nadau hagamodu nadau lodo gi David e hai di king i hongo Israel huogodoo. Nia daangada huogodoo o Israel ala i golo le e hagabuni mai gi di gowaa e dahi i di hadinga e dahi. 39 Digaula nogo noho i golo nia laangi e dolu i baahi o David, e haihai nadau hagamiami gi nia meegai mono mee inuinu ala ne hagatogomaalia go nadau gau ang gi digaula. 40 Mai i nia gowaa ala e mogowaa be nia gowaa o nia madawaawaa Issachar, Zebulun mo Naphtali ala i bahi i ngeia loo, nia daangada gu loomoi e gaamai nadau manu be nia ‘donkey’, ‘camel’, hoodo ‘donkey’ mono kau, gu haga uda ginai nia meegai, ala go nia palaawaa, nia huwa laagau ‘fig’, nia ‘grape’, nia waini, mo nia lolo olib. Digaula e gaamai labelaa nadau kau mono siibi belee daaligi e gai. Nia mee huogodoo aanei e hagamodongoohia di tenetene dela guu dele i hongo tenua hagatau.

13

Tebedebe o di Hagababa gu hagamenege gi daha mo Kiriath-Jearim

(2-Samuel 6.1-11)

1 King David gu heeu gi nia dagi huogodoo ala e dagi nadau buini gau dauwa e mana mo nia dagi e dagi nadau gau dauwa dagi llau. 2 Gei mee gaa hai dana hagailoo gi nia daangada huogodoo Israel, e hai boloo, “Maa goodou ma ga hiihai, gei deelaa di hiihai o Dimaadua go tadau God, gidaadou e hagau tadau gau kae hegau gi tadau daangada, mo gi digau hai mee dabu, mo digau Levi i lodo nadau waahale, gi haga iloo bolo gi dagabuli mai gi kinei gi tadau baahi. 3 Gei gidaadou gaa hula gaa kae Tebedebe o di Hagababa a God, dela ne haga de iloo go nia daangada i di madagoaa Saul nogo king.” 4 Nia daangada gu tenetene gi di maanadu deelaa, gu haga uaa gi di maa.

5 David ga haga dagabuli nia daangada Israel mai i hongo tenua hagatau, mai i tagageinga o Egypt i di bahi i ngaaga gaa tugi i di Ala Nnoonua o Hamath dela i di bahi i ngeia, bolo gii mee ai di gaamai Tebedebe o di Hagababa mai Kiriath-Jearim gi Jerusalem.* 6 David mo nia daangada gaa hula gi di waahale go Baalah, deelaa go Kiriath-Jearim, i lodo tenua go Judea, belee gaamai Tebedebe o di Hagababa a God dela e dagidagi i di ingoo Dimaadua i dono lohongo i hongo nia bakau manu.* 7 Digaula ga gaamai gi daha Tebedebe o di Hagababa mo lodo di hale o Abinadab, gaa wanga gi hongo di waga hongo henua hoou. Gei ogo Uzzah mo Ahio gaa dagi di maa. 8 Di madagoaa deelaa, gei ogo David mo nia daangada huogodoo gu gagaalege huoloo i nadau mee ala e mee belee hagalaamua a God. Digaula gu dadaahili mo di hai nadau mee hai daahili go nia ‘harp’, nia mee haga bagubaguu, nia mee ngiingii, mo nia labaa.

9 Di nadau dau gi di gowaa haga madammaa ‘wheat’ o Chidon, nia kau daane la gu bagege guu tinga hua gi lala, gei Uzzah ga daahi dono lima, gaa kumi Tebedebe o di Hagababa. 10 Di madagoaa hua deelaa, gei Dimaadua gu hagawelewele gi Uzzah, gu daaligi a mee gii made i mee dela ne bili gi Tebedebe. Mee guu made hua i golo i mua nnadumada o God. 11 Deenei laa di gowaa deelaa guu gahi dono ingoo go Perez-Uzzah* mai mua ga dau mai. David gu lodo huaidu i Dimaadua dela gu hagaduadua Uzzah i dono hagawelewele.

12 David gu madagu i Dimaadua ga helekai, “Dehee dagu hai gaa mee di kae Tebedebe o di Hagababa dalia au dolomeenei?” 13 David digi kae di maa dalia ia gi Jerusalem. Mee gu dugu hua di maa i di hale o dahi daane dono ingoo go Obed-Edom, tangada mai di waahale go Gath. 14 Tebedebe deelaa ne dugu i golo nia malama e dolu, gei ogo Dimaadua gu hila ang gi di madahaanau o Obed-Edom mo nia mee huogodoo a maa.*

14

Nia mee David nogo hai i Jerusalem

(2-Samuel 5.11-16)

1 Malaa, Hiram di king o digau Tyre ga hagau ana daangada kae hegau gi David, mono laagau ‘cedar’, mono gau hai hadu, mono degitanga, bolo gii hula hauhia di hale o David. 2 David ga iloo laa bolo Dimaadua gu haga noho bolo ia di king o Israel, gei gu haga maluagina dono henua ang gi ana daangada digau Israel.

3 I Jerusalem, David guu hai ono lodo e logo, guu hai labelaa ana dama daane mono dama ahina. 4 Aanei la nia dama daane a maa ala ne hai i Jerusalem: Shammua, Shobab, Nathan, Solomon, 5 Ibhar, Elishua, Elpelet, 6 Nogah, Nepheg, Japhia, 7 Elishama, Beeliada, mo Eliphelet.

David gu maaloo i digau dauwa o Philistia

(2-Samuel 5.17-25)

8 Di madagoaa digau Philistia ne longono bolo David guu hai di king i hongo tenua go Israel hagatau, nadau gau dauwa guu hula belee kumi a mee. David ga hanadu belee heetugi gi digaula. 9 Digau Philistia guu dau i di gowaa mehanga gonduu o Rephaim, gei gu daamada gu heebagi gi digau ala i golo, guu kae nia goloo digaula. 10 David ga heeu gi Dimaadua, “E humalia bolo au gaa hana ga heebagi gi digau Philistia? Goe gaa hai au gi maaloo?”

Dimaadua ga helekai gi mee, “Uaa, hana, heebagi! Au ga dugu adu gi di goe gi maaloo!”

11 Malaa, David ga heebagi gi digaula i Baal-Perazim gu maaloo. Mee ga helekai, “God ne daaligi ogu hagadaumee i ogu mua, gadoo be di labagee e haga bongoo di abaaba o di monowai.” Deenei laa di gowaa deelaa gu haga ingoo bolo Baal-Perazim.* 12 Di madagoaa digau Philistia ne llele gi daha, digaula gu diiagi nadau ada balu ieidu, gei ogo David gaa hai dana hagamodu bolo nia maa gi duungia.

13 Digi duai, gei digau Philistia gu loomoi gi muli gi di gowaa baba deelaa, gu daamada gu heebagi labelaa e kae nia goloo digaula. 14 David ga heeu labelaa gi God, dela ga helekai, “Hudee heebagi mai i kinei. Haganiga laa tua, ga heebagi mai di baahi dela i golo, hoohoo gi nia laagau ‘balsam’. 15 Do madagoaa ga longono di lee o digau e taele i hongo nia laagau aalaa, goe heebagi hagalimalima, idimaa, Au e hana i oo mua, e haga magedaa digau dauwa o Philistia.” 16 David guu hai be nia haganoho a God ne hai. Mee ne daaligi digau Philistia mai loo i Gibeon gaa hana gaa tugi i Gezer. 17 Di longo o David guu dele guu tugi i nia madagowaa huogodoo, gei Dimaadua guu hai nia henua llauehe huogodoo gi mmaadagu i mee.

15

Di hagatogomaalia e kae Tebedebe o di Hagababa

1 David guu hau ana hale i lodo di Waahale o David*, belee noho ieia, nomuli gei mee gu hagatogomaalia dana gowaa labelaa guu hau dana hale laa belee dugu ai Tebedebe o di Hagababa a God. 2 Mee ga helekai, “Ma go digau Levi hua ala e aamo Tebedebe o di Hagababa, idimaa ala go digaula ala ne hilihili go Dimaadua belee aamo di maa, gei e hai hegau gi Mee gaa hana hua beelaa.”* 3 David gaa hai gi nia daangada huogodoo o Israel gi loomoi gi Jerusalem bolo gi gaamai Tebedebe o di Hagababa gi di gowaa dela ne haga togomaalia koia belee dugu di maa. 4 Nomuli gei mee ga gahi mai nia hagadili o Aaron mo digau Levi huogodoo. 5 Uriel, tangada mai digau Levi, mai i di madahaanau o Kohath, e dagi ana daangada e lau madalua (120) ala go digau ni dono madahaanau damana. 6 Asaiah, tangada mai di madahaanau o Merari, e dagi ana daangada e lua lau madalua (220). 7 Joel, tangada mai di madahaanau o Gershon, e dagi ana daangada e lau motolu (130). 8 Shemaiah, tangada mai i di madahaanau damana o Elizaphan, e dagi ana daangada e lua lau (200). 9 Eliel, tangada mai i di madahaanau damana o Hebron e dagi ana daangada e huwowalu (80). 10 Amminadab, tangada mai i di madahaanau damana o Uzziel, e dagi ana daangada e lau madangaholu maa lua (112).

11 David gu gahi mai nia gau hai mee dabu go Zadok mo Abiathar, mo digau Levi dogoono go Uriel, Asaiah, Joel, Shemaiah, Eliel, mo Amminadab. 12 Mee ga helekai gi digau Levi, “Goodou go nia dagi o nia madahaanau llauehe o nia daangada o Levi. Heia godou huaidina gi madammaa mo godou ihoo gau Levi, gii mee di godou aamo Tebedebe o di Hagababa o Dimaadua, di God o Israel, gi di gowaa dela gu togomaalia belee dugu di maa. 13 Idimaa goodou hagalee nogo i golo belee gaamai di maa i matagidagi, Dimaadua go tadau God, gu hagaduadua gimaadou ala digi daumaha gi Mee be di madau hai dela belee hai.”

14 Digau hai mee dabu mo digau Levi gu hagamadammaa nadau huaidina gii mee di haga menege Tebedebe o di Hagababa o Dimaadua, di God o Israel. 15 Digau Levi ne aamo di maa i hongo nia laagau i hongo nadau bakau be di hai Dimaadua ne hagi anga gi Moses gi nia daangada.*

16 David ga helekai gi nia dagi o digau Levi gi haganoho ina nadau gau Levi dulii gi heia nadau daahili hagatenetene gi nadau ‘harp’ mo nadau ‘cymbal’. 17-21 Digaula gu hilihili nia daane aanei mai i lodo di madawaawa o digau hai daahili e hai nadau daahili gi nadau ‘cymbal’ ne hai gi nia baalanga ‘brass’ go Heman, tama daane a Joel, mo dono dangada go Asaph, tama daane a Berechiah, mo Ethan, tama daane a Kushaiah, tangada di madahaanau damana o Merari. Digaula gu hilihili digau Levi aanei: go Zechariah, Jaaziel, Shemiramoth, Jehiel, Unni, Eliab, Maaseiah, mo Benaiah belee hagamaamaa digaula e dadaagala i nadau ‘harp’ i di lee i nua.

Digaula gu hilihili digau Levi aanei: go Mattithiah, Eliphelehu, Mikneia, Azaziah, mo nia daangada hagaloohi di Hale Daumaha, go Obed-Edom mo Jeiel belee dadaagala i nadau ‘harp’ i di lee i lala.

22 Chenaniah gu hilihili belee dagi digau hai daahili o Levi, idimaa go mee dela e iloo di hai nia daahili. 23-24 Berechiah mo Elkanah, dalia Obed-Edom mo Jehiah, la ne hilihili belee hagaloohi Tebedebe o di Hagababa. Digau hai mee dabu go Shebaniah, Joshaphat, Nethanel, Amasai, Zechariah, Benaiah, mo Eliezer la ne hilihili belee iliili nadau labaa i mua Tebedebe di Hagababa.

Di hagamenege Tebedebe o di Hagababa gi Jerusalem

(2-Samuel 6.12-22)

25 King David, nia dagi o Israel, mo nia dagi gau dauwa guu hula gi di hale o Obed-Edom belee gaamai Tebedebe o di Hagababa, malaa digaula gu tenetene mo di haga hagaamu huoloo giibeni. 26 Digaula guu hai di nadau tigidaumaha gi nia kau daane e hidu ge hidu siibi, e hai gi modongoohia bolo Dimaadua ga hagamaamaa digau Levi ala e aamo Tebedebe o di Hagababa. 27 David nogo ulu di gahu looloo dela ne hai gi nia linen humalia, e hai gadoo be digau hai daahili gi nia lewe, mo Chenaniah di nadau dagi, mo digau Levi ala e aamo Tebedebe. David e ulu labelaa di gahu ‘ephod’. 28 Malaa, digau Israel huogodoo gu hagabuni gi Tebedebe o di Hagababa guu hula gi Jerusalem mo di wwolowwolo gi nua mo di tenetene, e iliili nadau labaa, mo nadau buu, mo nia ‘cymbal’, mo di hai nadau daahili gi nadau ‘harp’.

29 Di nadau gaamai Tebedebe gi lodo di waahale, gei Michal* tama ahina a Saul, ga mmada ia i di bontai dulii gi malaelae, ga gidee ia King David e gagaalege mo di hobohobo gi nua i dono tenetene, gei Michal gu de hiihai huoloo gi mee.

16

1 Digaula guu kae Tebedebe o di Hagababa gi di hale laa dela ne haga togomaalia go David gi di maa gaa dugu i ono lodo. Digaula gaa hai nadau tigidaumaha e logo mo nia tigidaumaha hagadaubuni ang gi God. 2 Muli David ne hagalawa ana hai tigidaumaha, mee ga hagahumalia nia daangada i di ingoo o Dimaadua, 3 gaa duwwe nia meegai gi digaula huogodoo. Mee e wanga ana palaawaa daa dagidahi, di mada goneiga dunu, mono ‘grape’ maangoo gi nia daane mo nia ahina dagidahi ala i lodo Israel.

4 David guu dongo ana daangada mai i lodo digau Levi belee dagi taumaha a Dimaadua, di God o Israel, e dadaahili mo di haga hagaamu a Mee i mua Tebedebe o di Hagababa. 5 Asaph guu dongo e dagi, dalia Zechariah e hai dono dangada hagamaamaa. Jeiel, Shemiramoth, Jehiel, Mattithiah, Eliab, Benaiah, Obed-Edom mo Jeiel la belee dadaagala i nia ‘harp’. Asaph e hai ana lee gi nia ‘cymbal’, 6 gei dogolua daangada hai mee dabu go Benaiah mo Jahaziel e iliili nau labaa nia madagoaa huogodoo i mua Tebedebe o di Hagababa. 7 Deenei tolongo matagidagi a David ne wanga gi Asaph mo ono ehoo gau Levi di waawa e dadaahili gi Dimaadua i nia daahili hagaamu.

Taahili hagaamu

(Pisalem 105.1-15; 96.1-13; 106.1,47,48)

8 Heia nia danggee gi Dimaadua,

haga dele ina ono aamua.

Hagi aga ina gi nia henua nia mee a mee ala ne hai.

9 Daahili hagaamuina Dimaadua.

Hagi anga ina nia mee haga goboina a Mee ala ne hai.

10 Gidaadou gi manawa lamalia

idimaa gidaadou guu hai nia mee ni Mee.

Digau huogodoo ala e daumaha gi Mee la gi tenetene.

11 Hula gi Dimaadua, e kae godou hagamaamaa,

mo di dadaumaha gi Mee i nia madagoaa huogodoo.

12-13 Goodou go nia hagadili o Jacob

go dana dangada hai hegau,

goodou go di hagadili o Israel

go taane dela ne hilihili go Mee,

goodou gi langahia nia mogobuna haga goboina a God ala ne hai,

mo nia hagi aga ala ne hai go Mee.

14 Dimaadua la go tadau God.

Nia helekai a Maa la ang gi henuailala huogodoo.

15 Hudee de langahia di hagababa a Dimaadua,

dela ne hai go Mee belee dugu hua beelaa gi muli.

16 Di hagababa ne hai go Mee gi Abraham,

di hagababa ne hai go Mee gi Isaac.*

17 Dimaadua guu hai dana hagababa gi Jacob,

di hagababa e noho beelaa, dono hagaodi ai.

18 Mee ne helekai, “Au ga gowadu gi di goe tenua go Canaan,

e hai tenua ni aau.”*

19 Nia daangada a God le e hogoohi,

digaula nogo noho i Canaan be digau henua gee.

20 Digaula nogo heehee i mehanga nia henua,

i mehanga tenua nei mo tenua nei.

21 Gei Dimaadua digi hai digaula gii hai hagahuaidu go tangada,

gei Mee gaa bule nia king bolo gi de hagahuaidu digaula,

22 ga helekai, “Goodou hudee hagahuaidu ina

agu gau hai hegau ne hilihili.

Hudee heia dahi mee huaidu gi agu soukohp.”*

23 Digau huogodoo o henuailala gi daahili gi Dimaadua!

Goodou hagadele ina di longo humalia i nia laangi huogodoo

bolo Mee dela ne haga dagaloaha gidaadou.

24 Hagadele ina ono madamada gi nia henua,

mo ana hegau haga goboina gi nia daangada huogodoo.

25 Dimaadua le e aamua ge e humalia belee hagaamu giibeni.

Mee belee hagalabagau laa hongo nia god huogodoo.

26 Nia god o nia guongo huogodoo ala i golo,

la nia ada balu god hua.

Gei Dimaadua la go Mee ne hai di langi.

27 Nia madamada mono mahi e haganiga i di gili o Maa.

Nia mogobuna mono tenetene e haga honu dono Hale Daumaha.

28 Digau huogodoo i henuailala gi hagaamuina Dimaadua.

Hagaamuina ono madamada mo ono maaloo.

29 Hagaamuina di ingoo madamada o Dimaadua.

Gaamai godou tigidaumaha, lloomoi gi lodo dono Hale Daumaha.

Pala gi lala i mua o Mee dela e dabu,

i dono madagoaa ma ga hanimoi.

30 Henuailala hagatau gi polepole i mua o Mee!

Henuailala la gu haga noho gii mau i dono lohongo,

gei e deemee di haga ngalua.

31 Henuailala mo di langi, tenetene!

Hagadele ina gi nia henua llauehe huogodoo

bolo Dimaadua la go di king.

32 Di moana mo ono mee huogodoo i no lodo,

goodou ngoloolo.

Nia henua mo ono mee huogodoo i no lodo, goodou tenetene!

33 Nia laagau i lodo nia henua ga wwolowwolo tenetene

i di madagoaa Dimaadua ga hanimoi e dagi henuailala.

34 Goodou danggee gi Dimaadua,

i Mee e humalia, di aloho o Maa e waalooloo.*

35 Helekai gi Mee, “Meenei Dimaadua

di madau Dangada Hagamouli,

abaabalia gimaadou,

hagabudu ina gimaadou gi di gowaa e dahi,

daawa mai gi daha mo nia henua llauehe,

gei gimaadou gaa mee di danggee adu

mo di hagaamu do ingoo dabuaahia!”

36 Hagaamu ina Dimaadua, di God o Israel!

Hagaamu ina a Mee dolomeenei gaa hana hua beelaa dono hagaodi ai!

Gei nia daangada huogodoo ga helekai, “Amen”, mo di hagaamu Dimaadua.

Di hai daumaha i Jerusalem mo Gibeon

37 Di King David guu dugu Asaph mo ono ehoo gau Levi e madamada humalia taumaha dela ma gaa hai i di gowaa dela e benebene ai Tebedebe o di Hagababa. Digaula e hai nadau hegau aalaa i golo i nia laangi huogodoo. 38 Obed-Edom, tama daane a Jeduthun, mo nia daane e modoono maa walu (68) mai i dono madahaanau la belee hagamaamaa digaula. Hosah mo Obed-Edom e madamada humalia i di hagaloohi nia bontai.

39 Zadok, tangada hai mee dabu, mo ono ehoo gau hai mee dabu, le e madamada humalia nia hai daumaha gi Dimaadua i di gowaa hai daumaha i Gibeon. 40 Nia luada mo nia hiahi huogodoo, digaula e dudu nadau tigidaumaha hagadogomaalia i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, gii hai be nia mee ala guu hihi i lodo Nnaganoho ne wanga go Dimaadua gi digau Israel. 41 Digau e dau dalia digaula la go Heman mo Jeduthun mo digau ala ne hilihili belee hai nadau daahili e haga hagaamu Dimaadua i dono aloho deeodi. 42 Heman mo Jeduthun e madamada humalia labelaa nia labaa mo nia ‘cymbal’ mo nia mee hai daahili ala i golo ala e huwa nadau daahili i di madagoaa o nia daahili hagaamu ma gaa huwa. Digau o di madahaanau o Jeduthun le e madamada humalia nia bontai di abaaba.

43 Nia daangada huogodoo guu hula gi nadau guongo, gei David gaa hana labelaa gi dono hale, e hagamolooloo i baahi dono madahaanau dulii.*

17

Nathan e hai di hagailoo gi David

(2-Samuel 7.1-17)

1 King David nogo noho i lodo dono hale king. Di laangi e dahi gei mee ga gahi mai soukohp go Nathan, ga helekai gi mee, “Deenei au e noho i lodo di hale dela ne hau gi nia laagau ‘cedar’, gei Tebedebe o di Hagababa o Dimaadua e dugu hua i lodo di hale laa!”

2 Nathan ga helekai gi di king, “Heia dau mee dela gu hagamaanadu, idimaa, Dimaadua e madalia goe.”

3 Di boo hua deelaa, gei Dimaadua ga helekai gi Nathan, 4 “Hana gi dagu dangada hai hegau go David. Hagi anga ina gi mee, ‘Ma hagalee kooe dela belee hau di hale e noho iei Au no lodo. 5 Mai i di laangi dela ne laha mai Au digau Israel gi daha mo Egypt, gaa dae mai gi dangi nei, Au hagalee nogo noho i lodo di hale daumaha, Au nogo heehee hua mo di nohonoho i lodo di hale laa. 6 I lodo ogu holongo huogodoo ala nogo hana iei Au dalia nia daangada Israel, Au digi heeu gi tei dangada i nia dagi ala ne dongo ko Au boloo, ‘Goodou e aha ala hagalee hau dagu hale gi nia laagau ‘cedar’?’

7 “Malaa, helekai gi dagu dangada hai hegau go David, bolo Au go Dimaadua di Gowaa Aamua e helekai gi mee, ‘Au ne laha mai loo goe gi daha mo di gowaa dela nogo benebene au siibi, belee dagi agu daangada digau Israel. 8 Au nogo madalia goe i di ingoo hua di madagowaa ne hana ginai goe, gei Au gu daaligi o hagadaumee huogodoo gi daha mo oo mua. Au gaa hai do ingoo gi aamua be nia ingoo o digau aamua i henuailala. 9-10 Au gu hilihili di gowaa ang gi agu daangada digau Israel, gei Au gu haga noho digaula gi lala, gii mee di noho i golo, deai di mee e hagahuaidu digaula ai. Mai i di nadau ulu mai gi lodo tenua deenei, digaula gu heebagi ginai digau hagadaumee, malaa di mee beenei hagalee hai gii gila labelaa. Au gu helekai hagamodu bolo Au ga haga magedaa o hagadaumee huogodoo gei ga dugu adu gi di goe o hagadili. 11 Di madagoaa dela e made iei goe, gaa danu gi lala i baahi o maadua mmaadua, gei Au ga haga gila aga dau dama daane e dahi e hai di king, gei Au ga hagamaaloo aga dono henua. 12 Deelaa go mee dela e haga duu aga dogu Hale Daumaha. Au gaa dugu dono madawaawa bolo aalaa go digau e hai nia king gaa hana hua beelaa. 13 Au gaa hai tamana ni mee, gei mee gaa hai di tama ni aagu. Au hagalee haga lawa agu hagamaamaa gi daha mo mee, gadoo be dagu hai ang gi Saul dela ne daa a mee gi daha bolo gii mee goe di hai di king.* 14 Au gaa dugu a mee e hai di king e madamada humalia agu daangada mo dogu henua damana, ga hana hua beelaa. Ono gau e hagadau e dagi la dono hagaodi ai.’ ”

15 Malaa, Nathan ga hagi anga gi David nia mee huogodoo a God ala ne haga modongoohia ang gi deia.

Talodalo danggee a David

(2-Samuel 7.18-29)

16 Nomuli, King David gaa hana gi lodo di Hale laa Dimaadua dela e noho ai, ga noho eia gi lala ga dalodalo, “Meenei Yihowah-God*, deenei au go dau dangada hai hegau hagalee loo e tau gi nia mee huogodoo ala gu dugu mai Kooe gi di au mo digau o dogu hale. 17 Gei dolomeenei Goe e hai au mee gi nonua. Goe guu hai au hagababa i ogu hagadili o nia ngadau ala ga loomoi, gei Goe go Yihowah-God, guu lawa di dugu au be tangada aamua. 18 Ma di aha labelaa i golo e mee di helekai iei au adu gi di Goe? Goe gu modongoohia e Goe au hagahumalia, gei dolomeenei Goe gu hagalabagau au, dau dama hai hegau. 19 Ma go do hiihai mo dau hadinga ala ne hai nia mee aanei mai gi di au, gei ne haga modongoohia mai gi di au dogu aamua i lodo nia laangi ala ga loomoi. 20 Meenei Dimaadua, deai tangada e hai be Goe ai. Gimaadou guu lawa di iloo bolo ma deai di God labelaa i golo ai, deelaa hua Kooe! 21 Ma deai tenua i henuailala e hai be tenua go Israel ai, dela ne haga dagaloaha Kooe gi daha mo nadau hai hege bolo gii hai digaula nia daangada ni aau. Goe guu hai do ingoo gi aamua huoloo i henuailala hagatau mai i au mogobuna haga goboina ala ne hai gi digau o do henua. Goe ne haga dagaloaha au daangada mai gi daha mo Egypt, ge gu hagabagi gi daha nia henua ala i golo i di nadau loo adu i mua. 22 Meenei Dimaadua, Goe gu hai mee gi digau Israel ga hana hua dee odi, Goe guu hai di God ni digaula.

23 “Gei dolomeenei, meenei Dimaadua, haga gila aga ina i nia madagoaa huogodoo dau hagababa dela ne hai i di au mo dogu hagadili gi muli. Heia au mee ala bolo e hai gii hai be au helekai. 24 Gei do ingoo ga aamua huoloo, deai dono hagaodi ai. Nia daangada ga helekai boloo, ‘Dimaadua Koia e Aamua go di God o digau Israel.’ Gei Goe ga daahi dogu hagadili ala e hai nia king, gaa hana hua beelaa. 25 Meenei Dimaadua, mai i dau haga modongoohia mai gi dau dangada hai hegau bolo Goe ga benebene dogu hagadili gi muli e hai nia king gaa hana hua beelaa, deenei laa, au gu manawa maaloo e hai dagu dangidangi deenei adu gi di Goe. 26 Meenei Dimaadua, ma Kooe hua dela go di God e donu, Goe gu hagababa mai gi di au nia mee haga goboina dangada aanei. 27 Goe gi hila mai gi di hagadili ni dau dangada hai hegau deenei, bolo ginaadou gi mouli i lala do dumaalia gaa hana hua beelaa. Meenei Dimaadua, goe guu hila gi digaula, gei do manawa dumaalia ga madalia dogu hagadili gaa hana hua beelaa.”

18

Di maaloo o David i ana dauwa

(2-Samuel 8.1-18)

1 Dahi madagoaa nomuli, King David ga heebagi labelaa gi digau Philistia, gu haga magedaa digaula. Mee gaa kae nia mogobuna digaula ala nogo dagi di waahale go Gath mo nia dama guongo i dono gili. 2 Mee gu haga magedaa labelaa digau Moab, guu hai digaula gii hai ana daangada e hui nadau dagitedi gi mee.

3 Nomuli, David ga heebagi gi Hadadezer di king o Zobah i Syria, hoohoo gi tenua go Hamath, idimaa Hadadezer nogo hagamada e kae di mogobuna e dagi tenua i baahi i nua di monowai Euphrates. 4 David guu kumi ana waga hongo henua e mana (1,000), nia gau dauwa e llele nia hoodo e hidu mana (7,000), mo digau dauwa e taele i lala e madalua mana (20,000). Mee ga daa ana hoodo gii dohu gi nia waga hongo henua e lau, ga hadihadi nia wae nia hoodo ala i golo huogodoo.

5 Digau Syria ala i Damascus ga hagau nadau llongo dauwa belee hagamaamaa di king Hadadezer, gei David ga heebagi gi digaula, ga daaligi e madalua maa lua mana (22,000). 6 Gei mee gaa hau ana gowaa noho gau dauwa i lodo tenua damana digaula, gei digaula guu hai nia daangada ni mee e hui nadau dagitedi gi mee. Dimaadua guu hai a David gi maaloo i nia dauwa i nia gowaa huogodoo. 7 David guu kumi nia mee duuli goolo ala nogo dagidagi go digau aamua o Hadadezer, guu kae gi Jerusalem. 8 Mee guu kumi labelaa hagabae baalanga mmee mai i Tibhath mo Kun, nia waahale e dagi go Hadadezer. (Nomuli Solomon gu hai hegau gi nia baalanga aanei e hai dana monowai, nia duludulu, mo nia goloo baalanga mmee ala e hai hegau i lodo di Hale Daumaha).*

9 Toi go di king o Hamath gu longono bolo David gu haga magedaa digau dauwa huogodoo a Hadadezer. 10 Gei mee ga hagau dana dama daane go Joram e kae dana hagaamu gi di King David e hagaamu a mee dela ne haga magedaa a Hadadezer, dela nogo hai baahi ginai Toi, nogo heebagi nia holongo e logo. Joram gaa kae ana kisakis ne hai gi nia goolo, silber, mono baalanga mmee. 11 King David ga hagadabu nia kisakis aanei gi hai hegau gi di hai daumaha, mo nia goolo, mono silber ala ne kumi mai i nia henua ala ne haga magedaa: Edom, Moab, Ammon, Philistia, mo Amalek.

12 Abishai, dono dinana go Zeruiah, ne haga magedaa digau Edom i lodo di Gowaa Baba Toolo, gu daaligi ana daangada e madangaholu maa walu mana (18,000).* 13 Mee gu haga duu ana waahale laa i lodo Edom hagatau e noho ai ana gau dauwa, gei digau Edom guu hai nia daangada ni King David. Dimaadua guu hai David gi maaloo i nia gowaa huogodoo.

14 David gaa dagi Israel hagatau, ga haga noho bolo digau huogodoo o dono henua la gii kae di hagalabagau mo di tonu i nia madagoaa huogodoo. 15 Joab, tuaahina daane o Abishai e dagi di llongo dauwa, gei Jehoshaphat, tama ni Ahilud, e dagi di baahi gi nia beebaa, 16 Zadok, tama ni Ahitub, mo Ahimelech, tama ni Abiathar, la nia daangada hai mee dabu, Seraiah la tangada hihi o lodo di hale di king, 17 Benaiah, tama ni Jehoiada le e dagi digau e hagaloohi David, gei nia dama daane a David e kae nia waawa mugi nua i lodo nnegau di king.

19

David gu haga magedaa digau Ammon mo Syria

(2-Samuel 10.1-19)

1 Nomuli mai, gei Nahash di king o Ammon, gaa made, gei dana dama daane go Hanun gaa pono di lohongo o maa, gaa hai di king. 2 Di King David ga helekai, “Au e hai gii buni gi Hanun be di hai o dono damana go Nahash nogo hai mai gi di au.” Deelaa laa David ga hagau ana daangada e hagi anga gi mee dono huaidu ono lodo gi di made o dono damana.

I di nadau dau i Ammon, digaula ga heetugi gi di king Hanun. 3 Nia dagi digau Ammon ga helekai gi di king. “Goe e hagabau bolo ma di mee i lodo di hagalaamua o do damana dela David ne hagau mai ana daane aanei belee hagi adu dono huaidu ono lodo gi di goe? E donu hagalee! Mee ne hagau mai digaula gi kinei belee hagadina tenua hagatau deenei gii mee ai dana kumi gaa dagi!”

4 Hanun gaa kumi digau kae hegau a David, gaa dahi gi daha nia ngaahulu nadau ngudu, ga duuduu gi daha nia gahu digaula tugi nia gaba, ga hagau digaula gii hula. 5 Digaula gu langaadia di nadau hula gi nadau guongo. Di madagoaa David ne longono di mee dela ne hai, mee gaa kae dana haga iloo gi digaula gi noho hua i Jericho, gaa dae loo gi nia ngaahulu nadau ngudu guu tomo gi ono lohongo.

6 King Hanun mo digau Ammon gu modongoohia ginaadou bolo ginaadou guu hai David gii hai di nadau hagadaumee, dela gaa hidi ai digaula ga dahi aga nia pauna silber e madahidu maa lima mana (75,000) gaa hui nadau waga hongo henua dagi go nia hoodo mai i Mesopotamia i baahi i nua, mo mai i nnenua llauehe go Maacah mo Zobah ala i Syria. 7 Nia waga hongo henua e motolu maa lua mana (32,000) ala ne hui go digaula mo di gau dauwa o King Maacah gu loomoi guu hau nadau hale laa guu noho ai hoohoo gi Medeba, gei digau Ammon labelaa gu loomoi gi daha mo nadau waahale huogodoo, gu haga togomaalia ga hai tauwa.

8 Di madagoaa David ne longono ia nia mee ala guu hai, mee ga hagau a Joab mo di hagabuulinga gau dauwa hagatau. 9 Digau Ammon gaa hula gaa noho i di ngudu di abaaba dela e hana gi Rabbah go di nadau waahale damana, gei nia king ala ne loomoi belee hagamaamaa guu hai di nadau lohongo i hongo tenua maalama.

10 Joab gu gidee ia nia hagabuulinga gau dauwa ala belee heebagi gi ginaadou mai mua mo mai muli. Mee ga hilihili digau dauwa o Israel ala e kaedahi gaa dugu digaula gi di lohongo dela e huli adu gi digau Syria. 11 Gei mee gaa dugu digau ala ne dubu gi dono duaahina go Abishai gi dagi ina, gei Abishai gaa dugu digaula i di lohongo dela e huli adu gi digau Ammon. 12 Joab ga helekai gi mee, “Maa goe gu gidee bolo digau Syria ga haga magedaa au, gei goe hanimoi e hagamaamaa mai au; maa digau Ammon ga haga magedaa goe, gei au ga hanadu ga hagamaamaa goe. 13 Gi maaloo gei gi hagamataane! Gidaadou gi maaloo e heebagi i tadau daangada mo nia waahale o tadau God. Di hiihai o Dimaadua gii gila i tadau baahi.”

14 Joab mo ana gau dauwa ga lloo adu belee heebagi, gei digau Syria gaa hula guu llele gi daha. 15 Digau Ammon ma gaa mmada gi digau Syria guu llele gi daha, digaula gaa hula gaa llele gi daha mo Abishai, gaa hula gi lodo di waahale deelaa. Gei Joab gaa hana labelaa gi Jerusalem.

16 Digau Syria gu iloo bolo ginaadou gu haga magedaa go digau Israel. Digaula gaa hula ga laha mai nadau gau dauwa i nia guongo o Syria ala i bahi i dua di monowai Euphrates, gaa dugu digaula gi lala nia mogobuna o Shobach, di tagi digau dauwa o Hadadezer go di king o Zobah. 17 Di madagoaa David ne longono di mee deenei, gei mee ga haga dagabuli mai di llongo dauwa o Israel, gaa tuu adu laa lodo di monowai Jordan, ga haganoho digaula i di lohongo dela e huli adu gi digau Syria. Tauwa gu daamada, 18 gei digau Israel gu hagabagi digau dauwa o Syria gi muli. David mo ana gau dauwa gu daaligi nadau daane o Syria e hidu mana (7,000) ala nogo deledele nia waga hongo henua, ge madahaa mana (40,000) gau dauwa ala e taele i lala. Digaula gu daaligi labelaa a Shobach go di tagi dauwa o Syria. 19 Nia king ala nogo i lala nia mogobuna o Hadadezer ga iloo laa bolo ginaadou gu haga magedaa go digau Israel, gaa hai di nadau dangidangi di noho di aumaalia gi David, gei nomuli digaula guu hai nia daangada ni mee.

Digau Syria gu hagalee loo e hiihai e hagamaamaa digau Ammon labelaa.

20

David guu kumi Rabbah

(2-Samuel 12.26-31)

1 Di madagoaa i lodo di ngadau dela guu lawa di madagoaa magalillili, dela di madagoaa o nia king koia e hai nadau dauwa. Joab gaa dagi ana gau dauwa ga heebagi gi tenua go Ammon. Di King David e noho hua i Jerusalem. Digaula gu duuli di waahale go Rabbah, gu heebagi ginai, gu oho di maa.* 2 Molech, di ada balu god ni digau Ammon e hai dono hau ne hai gi nia goolo dono daamaha la nia pauna e madahidu maa lima (75) dela dono hadu hagalabagau i no lodo. David gaa kae di hadu deelaa, gaa wanga gi lodo dono hau. Gei mee guu kae labelaa nia goloo e logowaahee ala ne kumi i di waahale deelaa. 3 Mee guu lahi digau di waahale deelaa, guu hai digaula gi ngalua gi nia towaa, nia goloo hai hadagee mo nia dalai. Mee guu hai go di hai la hua gi nia daangada o nia waahale huogodoo ala i golo o Ammon. Nomuli, gei mee mo ana gau dauwa gu loomoi gi muli gi Jerusalem.

Nia heebagi gi nia daane llauehe o Philistia

(2-Samuel 21.15-22)

4 Nomuli mai, gei tauwa guu hai labelaa gi digau Philistia i Gezer. Deenei ne hai i di madagoaa Sibbecai tangada mai Hushah ne daaligi taane damanaiee go Sippai, gei digau Philistia gu magedaa.

5 Tuai dauwa guu hai labelaa gi digau Philistia, ge Elhanan tama daane a Jair ne daaligi Lahmi, tuaahina daane o Goliath tangada mai Gath, taalo a maa koia e maadolu be di laagau o di waga llanga mala.*

6 Tauwa labelaa ne hai i Gath, ge tangada damanaiee ono madalima dagi ono i ono babaalima e lua, ge dagi ono madaawae i nia babaawae e lua. Mee tangada di hagadili o digau llauehe ala namua. 7 Mee gu haganneennee digau Israel, gei Jonathan, tama daane ni tuaahina daane o David go Shammah, ne daaligi a mee.

8 Digau dogodolu aanei ne daaligi go David mo ana daane dauwa, la nia hagadili o nia daane llauehe ala i Gath.

21

David e dau digau o dono henua

(2-Samuel 24.1-25)

1 Setan e hiihai e wanga di haingadaa gi digau Israel, gaa hai David gi maanadu bolo e dau nia daangada tenua. 2 David gaa hai ana hagailoo gi Joab mo digau aamua, “Goodou hula laa lodo Israel, daamada mai di mada o tenua gaa hana gi di mada dela i golo, gaa dau nia daangada. Au e hiihai gi iloo be e dogohia.”

3 Joab ga helekai, “Dimaadua gi heia nia daangada Israel gi dogologo gi nonua i digaula dangi nei. Meenei di king, digaula huogodoo nia gau hai hegau ni aau. Goe e hai di mee deenei eimaha dela gaa hai tenua hagatau gii hala?”

4 Di king gaa hai Joab gi hagalongo gi di hagailoo. Joab gaa hana laa lodo tenua hagatau o Israel, ga nomuli ga hanimoi gi Jerusalem. 5 Mee ga haga iloo gi di King David togologo o nia daane ala e mee di hai digau dauwa: e 1,100,000 i lodo Israel, ge 470,000 i lodo Judah. 6 Idimaa Joab e dee donu gi nia mee a di king ala bolo gi heia, mee digi hihia di madawaawa Levi mo Benjamin.

7 God hagalee loo e baba gi di mee dela ne hai, gei Mee ga hagaduadua digau Israel.

8 David ga helekai gi Dimaadua, “Au guu hai dagu mee hala damanaiee, i di mee deenei ne hai. Meenei, hudee heheia mua, dumaalia mai gi di au, au guu hai be tangada boiboi.”

9 Dimaadua ga helekai gi Gad, soukohp ni David, 10 “Hana, helekai gi David bolo au e dugu anga gi deia nia mee e dolu e hilihili dana mee e dahi. Au gaa hai di mee a mee dela ma ga hilihili.”

11 Gad gaa hana gi David, ga hagi anga gi mee nia helekai a Dimaadua, ga heeu, “Malaa, dehee dau mee ga hilihili i nia mee aanei: 12 Nia ngadau e dolu e hai tau magamaga? Be nia malama e dolu e lellele iei goe gi daha mo digau dauwa o hagadaumee? Be nia laangi e heebagi Dimaadua adu gi di goe gi dana hulumanu dauwa ga hagau ia dana daumagi heehee gi hongo do henua, i dana hagau ia ana gau di langi e gaamai di made gi digau Israel? Dehee di helekai dela gaa hai ko au gi Dimaadua?”

13 David ga helekai gi Gad, “Au guu noho i lodo dogu haingadaa! Gei au hagalee hiihai e hagaduadua go nia daangada. Go Dimaadua la hua gi hagaduadua au, idimaa go Mee e honu tumaalia.”

14 Dimaadua ga hagau dana daumagi gi digau Israel, nia daangada e madahidu mana (70,000) ne mmade. 15 Gei Mee ga hagau dana dangada di langi belee oho Jerusalem, gei Mee gaa huli dana maanadu, ga helekai gi tangada di langi, “Dugua hua! Gu dohu hua!” Gei tangada di langi guu duu i golo i baahi di gowaa haga madammaa ‘wheat’ a Araunah, tangada o Jebus.

16 David gaa mmada gi tangada di langi e duu e tanga i hongo tenua, e daahi dana hulumanu dauwa i lodo dono lima, gu haga togomaalia e oho Jerusalem. Gei David mo nia dagi o tenua huogodoo, ala gu ulu huogodoo gi nadau gahu o di lodo huaidu, gu pala loo gi lala, nadau hadumada guu tale gi di gelegele.

17 David ga dalodalo, “Meenei Dimaadua, ma ko au go tangada dela ne hai di hala. Ma ko au go tangada dela ne hai bolo e dau tenua. Ma di aha dela ne hai go nia daangada aanei nadau ihala ai? Meenei Dimaadua, dogu God, hagaduadua ina au mo dogu madahaanau, dugua digau aanei.”

18 Tangada di langi o Dimaadua ga helekai gi Gad gi haga iloo gi David gii hana, hauhia dana gowaa dudu tigidaumaha ang gi Dimaadua i di gowaa haga madammaa ‘wheat’ a Araunah. 19 David gu hagalongo gi di haga iloo a Dimaadua, guu hana guu hai gii hai be telekai a Gad.

20 Araunah mo ana dama daane dogohaa nogo haga madammaa nadau huwa ‘wheat’ i di gowaa hagamadammaa huwa laagau. Di nadau madagoaa ne mmada gi tangada di langi, digaula gu lellele guu pala hagammuni. 21 Di madagoaa hua a Araunah gaa mmada gi di King David e hanimoi, mee ga hanimoi gi daha mo di gowaa hagamadammaa huwa laagau ga bala gi lala loo, ono hadumada guu tale gi di gelegele. 22 David ga helekai gi mee, “Huia mai dau gowaa haga madammaa ‘wheat’, e hau di gowaa dudu tigidaumaha ang gi Dimaadua, gii dugu taumagi. Au e gowadu gi di goe di hui di maa hagatau.”

23 Araunah ga helekai, “Meenei di gowaa aamua, kae ina di gowaa, heia au mee ala e hiihai e hai. Aanei nia kau e hai tigidaumaha i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, mo aanei nia goloo hai hegau ai nia kau, mono laubaba e hagamadammaa ‘wheat’ e hai au dohomu. Au e gowadu nia maa huogodoo gi di goe.”

24 Di King David ga helekai, “Deeai, au e hui adu gi di goe di hui o nia maa huogodoo. Au hagalee hai dagu tigidaumaha gi Dimaadua i au mee donu, nia mee ala digi huia ko au.” 25 Gei mee gaa hui gi Araunah nia teenedi goolo e ono lau dela di hui di gowaa haga madammaa ‘wheat’. 26 Mee ga haga duu dana gowaa dudu tigidaumaha ang gi Dimaadua, gaa hai ana tigidaumaha dudu mo nia tigidaumaha hagadaubuni. Mee gaa hai ana dalodalo, gei Dimaadua guu hila gi nia dangidangi a maa, e hagau ia dana ahi i di langi e dudu tigidaumaha dela i hongo di gowaa dudu tigidaumaha.

27 Dimaadua ga helekai gi tangada di langi gi dugua gi lala dana hulumanu dauwa, tangada di langi gu hagalongo guu hai. 28 David gu gidee gu iloo ia i nia mee aanei ne hai bolo Dimaadua gu hila anga gi dana dalodalo. Mee guu hai ana tigidaumaha labelaa i hongo di gowaa dudu tigidaumaha i di gowaa haga madammaa ‘wheat’ a Araunah. 29 Di Hale Laa e noho ai Dimaadua dela ne hau go Moses i lodo di anggowaa, mo di gowaa dudu tigidaumaha dela e dutudu nia tigidaumaha nonua la nogo i di gowaa hai daumaha i Gibeon i di madagoaa deelaa. 30 David la gu deemee dana hana gi golo e daumaha gi Dimaadua, idimaa, mee gu madagu i tulumanu dauwa tangada di langi o Dimaadua.

22

1 David ga helekai, “Deenei di gowaa e haga duu di hale o Yihowah-God*. Deenei di gowaa dudu tigidaumaha e hai ai nia tigidaumaha dutudu o digau Israel.”

Haga togomaalia e hau di Hale Daumaha

2 King David gaa hai dana haga iloo damana gi nia daangada mai i daha huogodoo ala e noho i lodo tenua go Israel gi dagabuli, mee ga hagauda gi digaula nadau moomee e hai. Hunu daane daadaa hadu e haga togomaalia nia hadugalaa e hau di Hale Daumaha. 3 Mee gu haga togomaalia ana baalanga e logo e hai nia baalanga dogi mee mo nia mee daahi mee ang gi nia bontai laagau o di abaaba, mo nia baalanga mmee e logowaahee hagalee tangada e mee di pauna nia maa ai. 4 Mee guu hai nia daangada o Tyre mo Sidon gi gaamai nia gunga laagau ‘cedar’ e logowaahee. 5 David gu maanadu boloo, “Di Hale Daumaha dela belee hau go dagu dama daane go Solomon la belee hai loo gi madamada gei gii dele ono longo i henuailala. Mee dela hua e dama daane digi hai dana mee beenei i mua, deelaa laa au e hai gi haga togomaalia agu mee gi di maa.” Malaa, David gu hagabudu ana goloo hau hale e logowaahee gu togomaalia i mua dono made.

6 Mee gu gahi mai dana dama daane go Solomon, gaa hai gi mee gi hauhia di Hale Daumaha ang gi Dimaadua go di God o Israel. 7 David ga helekai, “Dagu dama daane nei, au e hiihai e hau di Hale Daumaha e hagalaamua ai di ingoo Dimaadua go dogu God. 8 Gei Dimaadua gu hagi mai gi di au bolo au gu daaligi agu hagabae daangada, gu heebagi nia dauwa e logowaahee. Idimaa i nia dodo huogodoo ala ne hagahali ko au, Mee hagalee dumaalia mai gi di au e hau di Hale Daumaha e hagalaamua ai di ingoo o Maa. 9 Mee gu hai mai gi di au dana hagababa. Mee ne helekai, ‘Goe gaa hai dau dama daane dela gaa dagi i lodo di noho di aumaalia, idimaa, Au ga hagauda gi mee di noho i di aumaalia mai i ono hagadaumee huogodoo. Di ingoo o maa go Solomon†, idimaa, i lodo dono madagoaa dagi, Au ga hagauda gi Israel di noho i di aumaalia mo di noho baba tenetene. 10 Mee gaa hau di Hale Daumaha mai gi di Au. Mee gaa hai dagu dama daane, gei Au gaa hai dono damana. Dono hagadili e hagadau gi di lohongo gaa dagi Israel ga hana hua beelaa.’ ”*

11 David ga duudagi gi muli, ga helekai, “Dagu dama daane, Dimaadua go doo God gi madalia goe dolomeenei. Mee gi haga gila dana hagababa dela ne hai go Mee bolo Ia e hai goe gii gila di hau di Hale Daumaha ang gi Mee. 12 Gei Dimaadua go doo God gi hagauda adu gi oo lodo di maalama mo nia hagabaubau dau donu gii mee dau dagi Israel gii donu gii hai be ana Haganoho. 13 Maa goe ga hagalongo gi nia haganoho huogodoo a Dimaadua ne hagauda gi Moses belee kae ang gi digau Israel, gei goe gaa gila i au mee ala ma gaa hai. Goe gi maaloo ge hagamataane. Hudee madagu. Goe daahia hua gi maaloo do hagadagadagagee.* 14 Gei au gu hagamahi gu hagabudu agu goolo hoohoo gaa hai nia dane e 3,400 mo nia silber hoohoo gaa hai nia dane e 34,000 ala belee hai hegau e hau di Hale Dimaadua. I daha mo nia mee aanei, nia baalanga mmee mo nia baalanga e logowaahee labelaa i golo e deemee di dau. Au gu haga togomaalia agu laagau mo nia hadu, gei goe belee halahala labelaa au mee gi nonua. 15 Goe au gau ngalua le e dogologo i golo. Nia daane daadaa hadu i golo e ngalua i lodo nia gowaa hai hadu, mo nia daane hagatau hadu, mo nia daane hau hale, mo nia daane dogologo ala gu iloo di hai nia moomee 16 i nia goolo, silber, baalanga mmee, mo nia baalanga. Dolomeenei daamada ina di moomee. Dimaadua la gi madalia goe.”

17 David guu hai dana haga iloo damana gi nia dagi o Israel huogodoo gi hagamaamaa ina Solomon. 18 Mee ga helekai, “Dimaadua go di godou God nogo madalia goodou, gu hagauda adu gi goodou di noho tenetene i di aumaalia i nia gowaa huogodoo. Mee guu hai au gi maaloo gaa kumi nia daangada huogodoo ala nogo noho i hongo tenua deenei. Dolomeenei, digaula guu hai nia daangada ni goodou, guu hai labelaa nia daangada ni Dimaadua. 19 Dolomeenei, goodou ga hai hegau, hagalabagau ina Dimaadua go di godou God, i lodo godou manawa mo goodou hagataalunga gi hagaodi anga. Daamada gaa hau di Hale Daumaha o Yihowah-God, gii mee ai di godou dugu Tebedebe o di Hagababa Dimaadua gi lodo di Hale Daumaha mo nia goloo huogodoo hagamadagu ala i golo ala e hai hegau ai i lodo nia hai daumaha gi Mee.”

23

1 Di madagoaa David ne dau gi dono madumadua, mee gu hagamenege aga dana dama daane go Solomon guu hai di king o Israel.*

Nia moomee digau Levi

2 Di King David gu haga dagabuli nia dagi huogodoo o digau Israel gi di gowaa e dahi, mo digau hai mee dabu, mo digau Levi huogodoo. 3 Mee guu hai dana hihi nia daangada, e hihi di hulu daane huogodoo o Levi ala guu tugi nia ngadau e motolu be nonua. Di hulu damana huogodoo e motolu maa walu mana (38,000). 4 Di king gu haga ingoo nia daane e madalua maa haa mana (24,000) e hai nia moomee o di Hale Daumaha, mo nia daane e ono mana (6,000) e madamada humalia di hagailongo nia mee gi lodo nia beebaa mo e haga donu nia lagalagamaaloo hai baahi gii donu, 5 mo nia daane e haa mana (4,000) e hai nadau moomee hagaloloohi nia bontai di abaaba di Hale Daumaha, mo nia daane e haa mana (4,000) di nadau moomee e hai nadau daahili e hagaamu Dimaadua, digaula e hai nadau daahili gi nia mee hai daahili ala ne haga togomaalia go di king ang gi di moomee.

6 David guu wwae nia daangada o Levi guu hai nia hagabuulinga e dolu, e hagatau gi nia hagadili o nadau madahaanau llauehe go Gershon, Kohath, mo Merari.

7 Gershon ana dama daane dogolua go Ladan mo Shimei. 8 Ladan guu hai ana dama daane dogodolu go Jehiel, Zetham, mo Joel. 9 Digaula ala go nia dagi o nia madahaanau llauehe ne hagadili mai Ladan. (Shimei guu hai ana dama daane dogodolu go Shelomoth, Haziel, mo Haran). 10-11 Shimei guu hai ana dama daane dogohaa go Jahath, Zina, Jeush, mo Beriah, e hagatau ia di mmaadua. Jeush mo Beriah digi hai nau hagadili e logo, malaa, meemaa e dau be di madahaanau damana e dahi.

12 Kohath guu hai ana dama daane dogohaa go Amram, Izhar, Hebron, mo Uzziel. 13 Tama daane madua a maa go Amram go tamana o Aaron mo Moses. (Aaron mo ono hagadili gu dugu gee e madamada humalia nia hegau hagamadagu ga hana hua beelaa. Digaula e dudu nia ‘incense’ i di madagoaa e hai taumaha ang gi Dimaadua, e hai nia hegau a Maa, e hagalaamua nia daangada i di ingoo o Maa.* 14 Nia dama daane Moses, taane ni God, e dau gi di baahi o di madawaawa Levi.) 15 Moses guu hai ana dama daane dogolua go Gershom mo Eliezer. 16 Shebuel go tama madua di madahaanau o Gershom. 17 Eliezer ne hai dana dama daane e dahi go Rehabiah, gei Rehabiah ono hagadili e dogologo.

18 Togo lua dama daane a Kohath go Izhar, guu hai dana dama daane go Shelomith, tagi o di madahaanau damana. 19 Togo dolu dama daane a Kohath go Hebron, guu hai ana dama daane dogohaa go Jeriah, Amariah, Jahaziel, mo Jekameam. 20 Togo haa dama daane a Kohath go Uzziel, guu hai ana dama daane dogolua go Micah mo Isshiah.

21 Merari guu hai ana dama daane dogolua go Mahli mo Mushi. Mahli guu hai ana dama daane dogolua go Eleazar mo Kish, 22 gei Eleazar gaa made digi hagadili ana dama daane, nia dama ahina la hua. Nia dama ahina a maa guu hai nadau lodo gi nia dama daane o tuaahina daane o di nadau damana, nia dama daane a Kish. 23 Togo lua dama daane a Merari go Mushi guu hai ana dama daane dogodolu go Mahli, Eder, mo Jeremoth.

24 Aanei nia hagadili o Levi mai nia madahaanau llauehe mo nia madahaanau lligi. Tangada nei mo tangada nei e hihi dono ingoo gi lodo di beebaa. Tei i ono hagadili e madalua be nonua nadau ngadau, guu hai dono waawa hegau i di moomee o di Hale Dimaadua.

25 David ga helekai, “Dimaadua go di God o Israel, gu hagauda di noho di aumaalia gi ana daangada, gei Mee gaa noho i Jerusalem ga hana hua beelaa. 26 Malaa, digau Levi guu lawa di nadau moomee di dagidagi di Hale Laa e noho Dimaadua no lodo mo nia goloo hagamadagu huogodoo ala nogo hai nia hegau di madagoaa e daumaha.”* 27 Aanei nia helekai hagamuliagina a David, “Digau Levi huogodoo ala guu tugi nia ngadau e madalua e hai gi hihi nadau ingoo ang gi nia moomee.”

28 Digaula guu duwwe gi nia moomee aanei: E hagamaamaa digau hai mee dabu ala mai di hagadili o Aaron i nia daumaha o di Hale Daumaha, ge e madamada humalia di malaelae dela i lodo di abaaba mo nia ruum, ge e mmada gi nia goloo hagamadagu huogodoo gi de dogolia, 29 ge e madamada humalia nia palaawaa hai tigidaumaha, mo nia palaawaa mada ala e hai hegau nia tigidaumaha, mo nia palaawaa lahilahi ala ono ‘yeast’ ai, mo nia tigidaumaha ala e daa, mo nia palaawaa e unugi gi nia lolo olib, ge e pauna mo di hagatau nia tigidaumaha o di Hale Daumaha, 30 ge e hagaamu mo di hagamadamada Dimaadua nia luada huogodoo mo nia hiahi huogodoo, 31 mo nia madagoaa nia tigidaumaha ma gaa dudu ang gi Dimaadua i di Laangi Sabad, mo di Budu o di Malama Hoou, mo nia budu ala i golo. Nia haganoho ne hau e hagamodongoohia di hulu dangada Levi dogohia ala e haga ingoo gi di moomee i tolongo e dahi. Digau Levi la gu haga ingoo gi tegau dela e hai daumaha ang gi Dimaadua i nia madagoaa huogodoo. 32 Digaula guu wanga ginai tegau e madamada humalia di Hale Laa e noho Dimaadua no lodo mo di Hale Daumaha, ge e hagamaamaa nadau duaahina, digau hai mee dabu mai di hagadili o Aaron, i lodo di Hale Daumaha.*

24

Nia moomee e haga ingoo gi digau hai mee dabu

1 Aanei nia hagabuulinga daangada ala e dau gi di hagadili o Aaron. Aaron guu hai ana dama daane dogohaa go Nadab, Abihu, Eleazar, mo Ithamar. 2 Nadab mo Abihu guu mmade hua i mua gei nadau damana le e mouli, gei nau hagadili ai. Malaa, nia duaahina daane meemaa go Eleazar mo Ithamar guu hai nia daangada hai mee dabu.* 3 Di King David gu haganoho nia hagadili o Aaron gii hai nia hagabuulinga daangada e hagatau gi nadau moomee. Ang gi di mee deenei, mee ne hagamaamaa go Zadok, mai di hagadili o Eleazar, mo Ahimelech, mai di hagadili o Ithamar. 4 Nia hagadili o Eleazar gu haganohonoho guu hai nia hagabuulinga daangada e madangaholu maa ono, ge nia hagadili o Ithamar gu haganohonoho guu hai nia hagabuulinga daangada e walu. Di mee deenei la ne hai idimaa nia dagi dogologo e gila mai i di madahaanau o Eleazar, nia dagi e hogoohi mai i di madahaanau o Ithamar. 5 Ma dela digau hai mee dabu i golo ala e madamada humalia di Hale Daumaha mo nia dagi ala e madamada humalia nia hegau dabu i mehanga nia hagadili o meemaa dogolua go Eleazar mo Ithamar, ga hidi mai di kae o nadau waawa moomee mai di hudihudi e hilihili ai. 6 Nia hagadili o Eleazar mo Ithamar e hagadau hudihudi belee modongoohia nia waawa o nia hegau. Nomuli tangada hihi o digau Levi go Shemaiah, tama daane a Nethanel, ga hagailongo gi lodo di beebaa. Di king, ana gau ngalua mugi nua, tangada hai mee dabu go Zadok, Ahimelech tama daane a Abiathar, mo nia dagi o nia madahaanau o digau hai mee dabu mo nia mada haanau digau Levi, huogodoo e hai digau hagadootonu.

7-18 Deenei di hagatau gi lala nia hagabuulinga madahaanau e madalua maa haa ang gi nadau waawa moomee:

1. | Jehoiarib
2. | Jedaiah
3. | Harim
4. | Seorim
5. | Malchijah
6. | Mijamin
7. | Hakkoz
8. | Abijah
9. | Jeshua
10. | Shecaniah
11. | Eliashib
12. | Jakim
13. | Huppah
14. | Jeshebeab
15. | Bilgah
16. | Immer
17. | Hezir
18. | Happizzez
19. | Pethahiah
20. | Jehezkel
21. | Jachin
22. | Gamul
23. | Delaiah
24. | Maaziah

19 Nia daane aanei la ne hihi e hagatau ang gi nadau waawa moomee i lodo di Hale Daumaha, e hai labelaa nia waawa moomee ala guu lawa di haganoho go di nadau damana madua go Aaron i di nadau hagagila aga nia helekai Dimaadua go di God o Israel.

Di hagatau digau Levi

20 Aanei nia hoo dagi o nia madahaanau ne hai mai Levi:

Jehdeiah, di hagadili o Amram mai Shebuel,

21 Isshiah, di hagadili o Rehabiah,

22 Jahath, di hagadili o Izhar mai Shelomith,

23 Jeriah, Amariah, Jehaziel, mo Jekameam, go nia dama daane a Hebron, i di hagatau eia i di madua,

24 Shamir, di hagadili o Uzziel mai Micah,

25 Zechariah, di hagadili o Uzziel mai Isshiah, tuaahina daane o Micah,

26 Mahli, Mushi, mo Jaaziah, nia hagadili o Merari. 27 Jaaziah guu hai ana dama daane dogodolu go Shoham, Zaccur, mo Ibri. 28-29 Mahli guu hai ana dama daane dogolua go Eleazar mo Kish. Eleazar digi hagadili ana dama daane, gei Kish ne hai dana dama daane e dahi go Jerahmeel. 30 Mushi guu hai ana dama daane dogodolu go Mahli, Eder, mo Jeremoth.

Aanei nia madahaanau o digau Levi.

31 Di tagi o di madahaanau mo dono duaahina daane dulii e hai nau hudihudi i nadau waawa moomee, e hai be di hai o nadau gau ala i golo, ala go digau hai mee dabu ne hagadili mai Aaron. King David, Zadok, Ahimelech, mo nia dagi o nia madahaanau o digau hai mee dabu mo nia daangada o Levi e hai digau hagadootonu.

25

Digau hai daahili o di Hale Daumaha

1 Di king mo nia dagi o nia daangada o Levi gu hilihili nia madahaanau llauehe o digau Levi aanei belee dagi nia hai daumaha: Asaph, Heman, mo Jeduthun. Digaula belee hagadele nia helekai haga iloo mai baahi o Dimaadua, madalia nia hai daahili gi nia ‘harp’ mo nia ‘cymbal’. Aanei nia ingoo o nia daangada ne hilihili belee dagi taumaha, ngaadahi mo nia moomee o nia hagabuulinga dangada ala ma gaa hai:

2 Nia dama daane dogohaa a Asaph go Zaccur, Joseph, Nethaniah, mo Asharelah. Digaula e dagi go Asaph, dela e hagadele nia helekai haga iloo mai baahi o Dimaadua i di madagoaa di king ma gaa hai bolo gi heia.

3 Nia dama daane dogoono a Jeduthun go Gedaliah, Zeri, Jeshaiah, Shimei, Hashabiah, mo Mattithiah. Digaula e ngalua i lala nia helekai di nadau damana e hagadele gi hongo tenua nia helekai haga iloo mai baahi Dimaadua, ngaadahi mo di daahili i nadau ‘harp’, mo di daahili hagaamu mo di mee bolo mee ang gi Dimaadua.

4 Nia dama daane dilongoholu maa haa a Heman go Bukkiah, Mattaniah, Uzziel, Shebuel, Jerimoth, Hananiah, Hanani, Eliathah, Giddalti, Romamti-Ezer, Joshbekashah, Mallothi, Hothir, mo Mahazioth. 5 Dimaadua gu hagauda gi Heman, soukohp ni di king, nia dama daane dilongoholu maa haa aanei ge dogodolu dama ahina, be dana hagababa ne hai, bolo gii mee di kae di mogobuna go Heman. 6 Nia dama daane huogodoo a maa e hai nadau daahili gi nia ‘cymbal’ mo nia ‘harp’ i lala nia helekai o di nadau damana, e hai dalia nnegau nia daumaha ma gaa hai i lodo di Hale Daumaha. Gei Asaph, Jeduthun, mo Heman le e hai nia mee a di king ala bolo gi heia.

7 Nia daane e madalua maa haa aanei huogodoo la digau e dau di hai moomee. Nadau ihoo gau Levi guu kuulu gi di hai daahili gi nia mee hai daahili. Digaula nia daane e 288 huogodoo.

8 Digaula huogodoo e hai di hudihudi belee modongoohia nia waawa o nia hegau, de hilihili be digaula e dama daane be gu mmaadua, e dau di hai moomee be e dee dohu.

9-31 Nia daane aanei e 288 guu duwwe guu hai nia madahaanau e madalua maa haa. Di hagabuulinga dangada e dahi dilongoholu maa lua daangada, mo di tagi e dahi e madamada humalia di hagabuulinga e dahi. Deenei di hagatau gi lala o nadau hai o nadau waawa moomee:

1. | Joseph tangada di madahaanau o Asaph
2. | Gedaliah
3. | Zaccur
4. | Zeri
5. | Nethaniah
6. | Bukkiah
7. | Asharelah
8. | Jeshaiah
9. | Mattaniah
10. | Shimei
11. | Uzziel
12. | Hashabiah
13. | Shebuel
14. | Mattithiah
15. | Jerimoth
16. | Hananiah
17. | Joshbekashah
18. | Hanani
19. | Mallothi
20. | Eliathah
21. | Hothir
22. | Giddalti
23. | Mahazioth
24. | Romamti-Ezer.

26

Digau hagaloohi di Hale Daumaha

1 Aanei di hagatau waawa moomee o digau Levi e hai hegau be digau hagaloohi di Hale Daumaha. Mai i lodo di madahaanau damana o Korah go Meshelemiah, tama daane a Kore, mai di madahaanau o Asaph. 2 Mee guu hai ana dama daane dogohidu, e hihi nadau ingoo e hagatau eia i di mmaadua: go Zechariah, Jediael, Zebadiah, Jathniel, 3 Elam, Jehohanan, mo Eliehoenai.

4 Taane labelaa go Obed-Edom dela ne hai ginai di humalia a Dimaadua, ne wanga ana dama daane dogowalu gi mee, e hihi hagatau eia i di mmaadua: go Shemaiah, Jehozabad, Joah, Sachar, Nethanel, 5 Ammiel, Issachar, mo Peullethai.*

6-7 Tama daane madua a Obed-Edom go Shemaiah, guu hai ana dama daane dogoono: go Othni, Rephael, Obed, Elzabad, Elihu, mo Semachiah. Digaula nia daane hagalabagau i lodo di nadau madahaanau damana, idimaa digaula e dau i di hai moomee. Meemaa dogolua ala lligi la koia e dau.

8 Di madahaanau o Obed-Edom gu dahi aga dana hulu daane e modoono maa lua e iloo di hai di moomee deenei.

9 Di madahaanau o Meshelemiah gu dahi aga ana daane e dilongoholu maa walu ala e iloo di ngalua.

10 Mai i lodo di madahaanau damana o Merari, taane i golo go Hosah, ne hai ana dama daane dogohaa: go Shimri (tamana o maa ne dugu a mee gi di tagi, gei mee hagalee go tama madua), 11 Hilkiah, Tebaliah, mo Zechariah. Digau o di madahaanau o Hosah dilongoholu maa dolu ala digau hagaloohi di Hale Daumaha.

12 Digau hagaloohi di Hale Daumaha guu wwae i hagabuulinga, e hagatau ang gi nia madahaanau. Digaula gu haga ingoo gi nia moomee ala i lodo di Hale Daumaha, e hai hua be nia moomee digau Levi ala i golo. 13 Di madahaanau e dahi, hagalee hilihili be dogologo behee e hai nia hudihudi gi gila mai be di bontai dehee dela e hagaloohi go di hagabuulinga. 14 Shelemiah ne hudi di bontai bahi i dua, gei dana dama daane Zechariah, taane koia e dahi aga ana maanadu humalia, ne hudi di bontai bahi i ngeia. 15 Obed-Edom guu wanga ginai di bontai bahi i ngaaga, nia dama daane a maa guu wanga e hagaloohi nia hale dugu goloo. 16 Shuppim mo Hosah guu wanga ginai di bontai bahi i dai mo di bontai Shallecheth i di ala baahi i nua. Nia moomee hagaloohi gu duwweduwwe gi lodo nia madagoaa o tangada nei mo dono madagoaa e hagadau. 17 Baahi gi dua, digau hagaloohi dogoono e ngalua di laangi e dahi, baahi gi ngeia dogohaa, baahi gi ngaaga dogohaa. Digau hagaloohi dogohaa e ngalua i nia hale dugu goloo i nia laangi huogodoo, dogolua di hale dugu goloo e dahi. 18 Hoohoo gi di hale mai dai, digau hagaloohi dogohaa e hagaloohi i taalinga di ala, ge dogolua e hagaloohi i lodo di hale mai dai. 19 Deenei di hagatau o di moomee hagaloohi ang gi di madahaanau damana o Korah mo di madahaanau damana o Merari.

Nia waawa hegau daumaha ala i golo

20 Nadau ihoo digau Levi e madamada humalia nia hale e benebene nia goloo hagamadagu o di Hale Daumaha mo nia hale dugu goloo ala iai nia kisakis gu hagadabu gi Dimaadua. 21 Ladan, tangada i nia dama daane a Gershon, tamana madua o nia hagabuulinga madahaanau, hagapuni gi di madahaanau o dana dama daane go Jehiel. 22 Nia dama daane dogolua a Ladan i golo go Zetham mo Joel, guu kae nau waawa e madamada humalia di hale e benebene nia goloo hagamadagu o di Hale Daumaha mo nia hale dugu goloo.

23 Nia waawa moomee gu haga ingoo labelaa gi nia hagadili o Amram, Izhar, Hebron, mo Uzziel.

24 Shebuel tama daane ni di madahaanau damana o tama daane Moses go Gershom, go mee togo dahi dagi e madamada humalia nia goloo hagamadagu o di Hale Daumaha. 25 Mai tuaahina daane o Gershom go Eliezer mee e hai dangada gi Shelomith. Eliezer tamana o Rehabiah, Rehabiah tamana o Jeshiah, Jeshiah tamana o Joram, Joram tamana o Zichri, Zichri tamana o Shelomith. 26 Shelomith mo nia gau o dono madahaanau le e madamada humalia nia kisakis huogodoo ala gu hagadabu ang gi Dimaadua go di King David, nia dagi o nia madahaanau, nia dagi o nia hagabuulinga madahaanau llauehe, mo digau aamua o digau dauwa. 27 Digaula guu kae nadau goloo ne kumi i lodo tauwa, gu hagadabu nia maa e hai hegau i lodo di Hale Daumaha. 28 Shelomith mo dono madahaanau le e madamada humalia nia mee huogodoo ala gu hagadabu e hai hegau i lodo di Hale Daumaha, ngaadahi mo nia kisakis ala ne gaamai go soukohp go Samuel, go di King Saul, go Abner tama daane a Ner, mo Joab tama daane a Zeruiah.

Nia waawa hegau digau Levi ala i golo

29 I mehanga nia hagadili o Izhar go Chenaniah mo ana dama daane guu wanga ginai nia waawa hegau muginua o di oobidi e hihi nia mee gi lodo nia beebaa, nia mee ala ne hai, mo e hagalawa nia hai baahi i nia donu o nia daangada Israel.

30 I mehanga nia hagadili o Hebron go Hashabiah mo ono gau e mana maa hidu lau (1,700), huogodoo nia daane e dau, digaula guu wanga di waawa e madamada humalia nia hegau oobidi o nia baahi gi nia daumaha mo nnegau o tenua go Israel i bahi i dai di Monowai Jordan. 31 Jeriah dela go di tagi o di hagadili o Hebron. I lodo di madahaa ngadau nogo king ai David, di hagadina guu hai ang gi di hagatau madahaanau o nia hagadili o Hebron, mo digau dauwa e dau ala i lodo di madahaanau deenei guu kida e noho i Jazer i lodo tenua go Gilead. 32 King David gu hilihili ana dagi madahaanau e dau e lua mana maa hidu lau (2,700) mai nia gau o Jeriah guu wanga nadau waawa e madamada humalia nia hanga ngalungalua o nia nohongo dabu huogodoo mo nia hanga ngalungalua o nia oobidi i lodo Israel i bahi i dua di Monowai Jordan, nia henua llauehe o Reuben, Gad, mo Manasseh Bahi i Dua.

27

Nia haganohonoho digau dauwa mo digau oobidi

1 Aanei nia ingoo o nia dagi madahaanau, mo nia dagi madahaanau llauehe mo nadau gau aamua ala e dagi nia moomee o tenua. Di malama e dahi o di ngadau, di hagabuulinga e dahi ono daane e madalua maa haa mana (24,000) e hai nadau moomee i lala di tagi dauwa o di malama deelaa.

2-15 Aanei i lala nia ingoo nia dagi ang gi di malama e dahi:

Tahi malama: Jashobeam, tama daane a Zabdiel (mee tangada di madahaanau damana o Perez, di baahi ni di madawaawa Judah).

Di lua malama: Dodai, tangada di hagadili o Ahohi (Mikloth go dono dogolua dagi).

Tolu malama: Benaiah, tama daane a Jehoiada, tangada hai mee dabu. Mee go di tagi “Digau Motolu” (dana dama daane go Ammizabad ne pono dono lohongo gaa hai di tagi o di hagabuulinga deenei).

Di haa malama: Asahel, tuaahina daane o Joab (dana dama daane go Zebadiah ne pono di lohongo o maa).

Di lima malama: Shamhuth, tangada di hagadili o Izhar.

Di ono malama: Ira, tama daane a Ikkesh, tangada mai Tekoa.

Di hidu malama: Helez, tangada Ephraim mai Pelon.

Di walu malama: Sibbecai, tangada mai Hushah (mee tangada di madahaanau damana o Zerah, di baahi ni di madawaawa Judah).

Di hiwa malama: Abiezer, tangada mai Anathoth i lodo tenua o di madawaawa Benjamin.

Di madangaholu malama: Maharai, tangada mai Netophah (mee tangada di madahaanau damana o Zerah).

Di madangaholu maa dahi malama: Benaiah, tangada mai Pirathon i lodo tenua o di madawaawa Ephraim.

Di madangaholu maa lua malama: Heldai, tangada mai Netophah (mee tangada di hagadili o Othniel)

Digau e dagi nia madawaawa Israel

16-22 Aanei nia ingoo o digau ala e dagi nia madawaawa Israel:

Di madawaawa | Tangada e dagi
Reuben | Eliezer, tama daane a Zichri
Simeon | Shephatiah, tama daane a Maacah
Levi | Hashabiah, tama daane a Kemuel
Aaron | Zadok
Judah | Elihu, tangada i nia duaahina daane o di King David
Issachar | Omri, tama daane a Michael
Zebulun | Ishmaiah, tama daane o Obadiah
Naphtali | Jeremoth, tama daane a Azriel
Ephraim | Hoshea, tama daane a Azaziah
Bahi i dai Manasseh | Joel tama daane a Pedaiah
Bahi i dua Manasseh | Iddo, tama daane a Zechariah
Benjamin | Jaasiel, tama daane a Abner
Dan | Azarel, tama daane a Jeroham.

23 Di King David digi hihi nia daangada i baahi i lala nia ngadau e madalua, idimaa di hagababa o Dimaadua bolo ia gaa hai nia daangada Israel gi dogologowaahee gadoo be nia heduu ala i di langi.* 24 Joab, dela dono dinana go Zeruiah, gu daamada dana hihi tenua, malaa mee digi hagalawa ina dana hihi tenua. Dimaadua gu hagaduadua digau Israel, idimaa mai i di hihi tenua deenei. Malaa di hulu damana la digi hihi gi lodo nia beebaa oobidi King David.*

Digau benebene nia goloo king

25-31 Aanei nia ingoo digau benebene nia goloo king:

Nia hale dugu goloo di king: Azmaveth, tama daane a Adiel

Nia hale dugu goloo tenua: Jonathan, tama daane a Uzziah

Di moomee hadagee: Ezri, tama daane a Chelub

Nia hadagee waini: Shimei, tangada mai Ramah

Nia ruum dugu waini: Zabdi, tangada mai Shepham

Nia laagau olib mo nia laagau ‘sycamore’ (e tomo i baahi gi dai i tono nia gonduu): Baal-Hanan, tangada mai Geder

Nia hale dugu lolo olib: Joash

Nia kau i lodo di gowaa mehanga gonduu o Sharon: Shitrai, tangada mai Sharon

Nia kau i lodo nia gowaa i mehanga gonduu: Shaphat, tama daane a Adlai

Nia manu ‘camel’: Obil, tangada digau Ishmael

Nia manu ‘donkey’: Jehdeiah, tangada mai Meronoth

Nia siibi mo nia kuudi: Jaziz, tangada digau Hagri.

Digau hagamaamaa a David

32 Jonathan, tuaahina daane ni tamana di King David, tangada e dau e hagamaamaa di hai nia maanadu ge kabemee. Meemaa mo Jehiel, tama daane a Hachmoni ala di nau waawa moomee e kuulu nia dama daane di king. 33 Ahitophel tangada hagamaamaa nia maanadu di king, gei Hushai tangada Archite go mee di hoo hagatenetene di king gei tangada hagamaamaa baahi gi nia haganoho. 34 I muli di made o Ahitophel*, Abiathar mo Jehoiada, tama daane a Benaiah, guu hai nia daangada hagamaamaa di king. Joab la go di tagi dauwa o digau dauwa di king.

28

Nia hagailoo David di hai o di Hale Daumaha

1 Di King David gaa hai dana haga iloo gi digau aamua huogodoo o Israel gi dagabuli gi Jerusalem. Deelaa laa digau aamua o nia madawaawa, digau aamua ala e madamada humalia nia moomee tenua, nia dagi o nia madahaanau llauehe, nia dagi e madamada humalia nia goloo mo nia manu di king mo ana dama daane, mo digau aamua huogodoo ala i lodo di hale di king, nia dagi gau dauwa huogodoo, mo nia daane hagalabagau, gu dagabuli mai gi Jerusalem.

2 David ga duu aga i mua digaula ga helekai, “Ogu ihoo hagamaamaa, hagalongo malaa mai gi di au. Au ne hiihai e hau di gowaa e dugu ai Tebedebe o di Hagababa gi mau dangihi, di lohongo e dugu ai nia babaawae Dimaadua go tadau God. Au gu haga togomaalia agu mee e hau dahi hale e hagalaamua a Mee. 3 Gei Mee guu bule au di hau di maa, idimaa au tangada dauwa gu haga hali agu dodo e logowaahee. 4 Dimaadua go di God o Israel, gu hilihili au mo dogu hagadili belee dagi Israel ga hana hua beelaa. Mee gu hilihili di madawaawa Judah belee haga kila aga nia dagi gowaa. Mai i lodo Judah, mee gu hilihili di madahaanau o dogu damana. Mai i lodo di madahaanau hagatau deenei, ma di hiihai hua ni Mee bolo e kae au e hai di king i hongo Israel hagatau. 5 Mee gu hagauda mai gi di au nia dama daane dogologo. Mai i lodo digaula huogodoo, mee gu hilihili Solomon e dagi Israel, tenua o Dimaadua.

6 “Dimaadua gu helekai mai gi di au boloo, ‘Dau dama daane go Solomon go tangada dela gaa hau dogu Hale Daumaha. Au gu hilihili a mee e hai dagu dama daane, gei Au gaa hai tamana ni mee. 7 Maa mee ga daahi hua beelaa gi muli dana hagakila gii donu agu haganoho huogodoo mo agu boloagi be dana hai dolomeenei, gei Au gaa hai tenua o maa gii noho hua beelaa dono hagaodi ai.’*

8 “Gei dolomeenei, digau aanei, i mua nnadumada o Dimaadua mo i mua tagabuli damana nei o digau Israel huogodoo, go nia daangada o Dimaadua, au e helekai adu gi goodou gi hagalongo gii donu gi nia mee huogodoo Dimaadua go tadau God, ala gu hagawaalanga mai gi gidaadou bolo gi heia, gi duudagi gi muli di godou kae tenua humalia deenei, gei goodou gaa higi labelaa gi muli gi godou madahaanau ala ga kila aga i godou muli, ga hana hua beelaa.”

9 Gei mee ga helekai gi Solomon, “Dagu dama daane, au e hagi adu gi di goe dau hai e hai gi iloo e goe di God o do damana, gi heia nia hegau a maa mai i do manawa hagaodi ange mo mai nia hiihai i lodo nia hagabaubau. Mee e iloo ia tadau maanadu mo tadau hiihai huogodoo. Maa goe gaa hana gi Mee, Mee ga dahi mai goe, gei goe ma gaa huli gi daha mo Mee, Mee gaa hudu goe gi daha ga hana hua beelaa. 10 Goe e hai gii donu adu gi di goe bolo Dimaadua la dela ne hilihili goe belee hau dono Hale Daumaha hagamadagu. Dolomeenei goe gaa hau di maa, hauhia i lodo di manawa hagamahi gaa dae gi dono lawa.”

11 David guu wanga nia bilaan o nia hale huogodoo o di Hale Daumaha gi Solomon, go nia bilaan nia hale dugu goloo mo nia ruum huogodoo ala i golo, mo di Gowaa Koia e Dabuaahia, go di gowaa dela e wwede nia hala. 12 Mee gu hagi anga labelaa gi mee nia mabu mo ana mee huogodoo ala e hagabaubau i lodo dono libogo ang gi di hai o nia gowaa i lodo di abaaba damana, mo nia ruum ala e haganiga di maa, mo nia hale dugu nia goloo ngalua o di Hale Daumaha, mo nia kisakis ala guu lawa di hagadabu ang gi Dimaadua. 13 David gu hagi anga labelaa gi mee di hai dela e haganohonoho digau hai mee dabu mo digau Levi di hai dela e hai nadau hegau, di hai nia moomee di Hale Daumaha, mo e madamada humalia nia goloo hagalabagau huogodoo ala e hai nia hegau i lodo di Hale Daumaha. 14 Mee gu hagi anga gi mee di logo o nia goolo mo nia silber ala belee hai hegau e hau nia goloo, 15 ang gi nia malama dagidahi, mo nia lohongo nia malama dagidahi, 16 mo nia deebele silber mo nia deebele goolo dagidahi ala e dugu nia palaawaa tigidaumaha ang gi God. 17 Mee gu hagi anga labelaa di logo o nia goolo madammaa ala belee hai nia poogi, nia boolo mo nia loaabi, mo di logo o nia silber mo nia goolo ala e hai nia goloo pileedi, 18 mo di logo o nia goolo madammaa e hai di gowaa hai tigidaumaha e dudu nia tigidaumaha ‘incense’ i nonua, mo di logo o nia goolo madammaa ala e humu di waga hongo henua e iai nia manu ono bakau i nonua, ala e hagaholi nau bakau i hongo Tebedebe o di Hagababa Dimaadua.

19 King David ga helekai, “Nia mee huogodoo aanei la i lodo di bilaan guu hihi gii hai be nia helekai Dimaadua dono huaidina ne dugu mai gi di au bolo gi heia.”

20 King David ga helekai gi dana dama daane Solomon, “Gi hagadagadagagee ge gi de madagu. Daamada ina di moomee. Hudee dumaalia gi tei mee gi haga deaadee ina goe. Yihowah-God* go dogu God, ga madalia goe. Mee hagalee hudu goe gi daha, gei e noho hua i do baahi gaa dae loo gi dau Hale Daumaha la gaa lawa. 21 Digau hai mee dabu mo digau Levi la guu wanga ginai nia hegau bolo gi heia i lodo di Hale Daumaha. Nia daane hai moomee ala e dau i nia hagadilinga moomee le e hiihai huoloo e hagamaamaa goe. Nia daangada huogodoo mo nadau dagi ga daudali au helekai huogodoo.”

29

Nia kisakis ang gi di hau o di Hale Daumaha

1 King David ga haga iloo gi tagabuli dangada dogologo hagatau, “Dagu dama daane Solomon tangada ne hilihili mai baahi o God, gei mee dela hua e dee dohu ono iloo nia hegau, gei di moomee le e damanaiee, idimaa, ma hagalee di hale noho dangada, di Hale Daumaha ni Yihowah-God*. 2 Au guu hai agu mee huogodoo e haga togomaalia nia goloo ala e dau gi di Hale Daumaha, nia goolo, nia silber, nia baalanga mmee, nia baalanga, nia hadu hagalabagau ‘onyx’ mo nia hadu hagalabagau kene dabadaba ang gi di humuhumu, mo nia hadugalaa hagalabagau e hamaaloo mau.* 3 Hagapuni gi nia mee aanei huogodoo, au gu dahi aga agu silber mo nia goolo mai i lodo agu mee donu, idimaa i dogu aloho i di Hale Daumaha o God. 4 Au gu dahi aga agu pauna goolo madammaa e lua lau mana (200,000), gei e haa lau huwowalu mana (480,000) pauna silber ala belee humu nia baahi hale i lodo di Hale Daumaha, 5 gei e humu nia mee huogodoo ala e hai go nia daangada hai mee. Koai i golo labelaa dela e hiihai e hai dana kisakis mai i dono manawa hiihai ang gi Dimaadua dangi nei?”

6 Nomuli nia dagi o nia madahaanau, nia gau aamua o nia madawaawa, nia dagi gau dauwa, mo digau aamua ala e huwa i nia goloo o di king guu bida hidi aga hua i ginaadou, gu dahi aga 7 nia dane goolo e lau matiwa (190), nia dane silber e dolu lau huowalu (380), nia dane baalanga mmee e ono lau mada hidu maa lima (675), mo nia dane baalanga e dolu mana ma hidu lau mada lima (3,750), huogodoo belee hagamaamaa ai di hau di Hale Daumaha. 8 Nia daangada huogodoo ala nadau hadu hagalabagau gu dahi aga guu wanga gi lodo di gowaa dugu goloo hagalabagau o di Hale Daumaha, dela e madamada humalia ai a Jehiel, tangada di madahaanau o Gershon, tangada di madawaawa Levi. 9 Nia daangada dogologo guu bida dahi aga nadau mee gi Dimaadua mai i lodo nadau manawa hiihai. Digaula gu tenetene huoloo ang gi ginaadou ala ne dahi aga nadau mee logowaahee. Di King David hogi gu tenetene huoloo giibeni.

David e hagaamu Dimaadua

10 I mua tagabuli dangada dogologo aalaa, King David gaa hai dana hagaamu Dimaadua, ga helekai, “Dimaadua go di God o tadau damana madua go Jacob, di hagaamu e hai hua beelaa, ga hana hua beelaa dono hagaodi ai! 11 Goe dela e kaedahi e aamua, gei e mogobuna, e madamada huoloo, gei e hagalabagau e hagalaamua. Meenei Dimaadua, nia mee huogodoo i di langi i nua mo i henuailala la nia mee ni aau, Goe go di King go di Tagi mugi nua i nia dagi huogodoo.* 12 Nia maluagina huogodoo mo nia goloo huogodoo e loomoi i do baahi. Goe dela e dagi nia mee huogodoo i oo mahi mo o mogobuna, Goe dela e mee di hai dau dangada gi aamua gei gi maaloo. 13 Dolomeenei, meenei di madau God, gimaadou e dugu adu di madau danggee di mee bolo Goe, gei gimaadou e hagaamu do ingoo madamada hagalabagau.

14 “Au mo agu daangada e deemee loo di gowadu madau mee donu, idimaa nia mee huogodoo la nia kisakis mai i do baahi, gei gimaadou e gowadu hua gi muli nia mee ni aau donu.

15 “Meenei Dimaadua, Goe e iloo hua di madau noho i lodo di mouli nei le e hai be nia daangada ne hagabagi gi daha, e hai be digau mai i daha, gadoo be madau maadua mmaadua. Madau laangi le e mmaanege be nia ada gololangi, gei gimaadou e deemee di llele gi daha mo di made.

16 “Meenei Dimaadua go di madau God, gimaadou gu hagabudu mai gi di gowaa e dahi nia goloo hagalabagau aanei huogodoo belee hau di Hale Daumaha e hagalaamua ai do ingoo dabuaahia. Malaa, nia mee huogodoo la nia mee mai i do baahi, huogodoo nia mee ni aau donu. 17 Au gu iloo bolo Goe gu hagamada nia manawa o nia daangada, gei guu tene gi nia daangada huogodoo ala nadau manawa donu huoloo. Gei au gu dugu adu nia mee aanei huogodoo mai i lodo di manawa donu mo di manawa humalia. Au gu gidee nia tigidaumaha e logowaahee ala ne gowadu go au daangada ala ne dagabuli mai gi kinei.

18 “Meenei Dimaadua go di God o madau damana mmaadua go Abraham, Isaac mo Jacob, haga maudangihi ina gi lodo nia manawa o au daangada, ga hana hua beelaa gi muli, daahia hua digaula gi manawa dahi adu gi di Goe. 19 Dugu anga gi dagu dama daane go Solomon di manawa hagaodianga i di hiihai e hagalongo gi nia mee huogodoo ala e hagi anga Kooe bolo gi heia, ge e hau di Hale Daumaha dela gu hagatogomaalia ono goloo ko au.”

20 David ga helekai gi nia daangada huogodoo, “Hagaamuina Dimaadua go di godou God!”

Tagabuli dogologowaahee gu hagaamu Dimaadua go di God o nadau maadua mmaadua. Digaula gu pala loo gi lala, guu hai di nadau hagalaamua ang gi Dimaadua, mo ang gi di king labelaa.

21 Di laangi dono daiaa, digaula gu daaligi nadau manu e hai tigidaumaha, e haga dabu nia maa ang gi Dimaadua, gaa lawa gaa wanga nia maa gi nia daangada gi geina. Hagapuni gi nia mee aanei, digaula gu daaligi nadau kau daane e mana (1,000) mo nia siibi daane e mana (1,000) mo nia dama siibi e mana (1,000) ala ne dudu hagadogomaalia i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. Digaula gu tigidaumaha nadau waini labelaa. 22 Gei digaula gu tenetene huoloo i di nadau madagoaa nogo miami mo di inuinu i mua nnadumada o Dimaadua.

Gei digaula ga hagailoo i di lua holongo bolo Solomon gii king i hongo tenua, ga hagatulu a mee i di ingoo Yihowah, e hai ai di nadau dagi, mo Zadok e hai ai tangada hai mee dabu. 23 Deelaa laa Solomon guu pono di lohongo king dono damana go David dela ne dugu go Dimaadua. Mee di king e gila ana hegau. Tenua hagatau o Israel gu hagalongo gi mee.* 24 Nia gau dagi aamua mo digau dauwa, ngaadahi mo nia dama daane a David ala i golo huogodoo gu hagababa nadau lodo bolo ginaadou e dugu hagalabagau gi nua a Solomon be di king. 25 Dimaadua guu hai tenua hagatau gii noho i lodo di nadau hagamadagudia Solomon, guu hai a mee gii dele dono ingoo i hongo nia king ala nogo dagi Israel.

Nia mee llauehe di madagoaa dagi king o David

26 David tama daane ni Jesse nogo dagi Israel hagatau 27 nia ngadau e madahaa. Mee nogo dagi i Hebron nia ngadau e hidu, ge nogo dagi i Jerusalem nia ngadau e motolu maa dolu.* 28 Mee ne hagamolooloo i dono tugi ono ngadau gu madumadua. Mee gu maluagina ge hagalaamua, gei dana dama daane Solomon ne kae di lohongo o maa, guu hai di king. 29 Nia mee huogodoo a King David ne hai mai taamada gaa tugi di hagaodi, la guu lawa di hihi i lodo nia beebaa o nia soukohp dogodolu aanei go Samuel, Nathan, mo Gad. 30 Nia beebaa aalaa e hagi mai di hai a mee nogo dagi, ono mogobuna maaloo dangihi, mo nia mee ne hai huogodoo ang gi mee, ang gi Israel, mo ang gi nia henua llauehaa ala e haganiga mai i daha.

* 1.19: Di ingoo Peleg i nnelekai Hebrew le e hai dono lee be telekai “waewae”

* 2.7: Di ingoo Achan i nnelekai Hebrew le e hai dono lee be telekai “haadanga balua”

* 2.7: Joshua 7.1

* 3.4: 2-Samuel 5.4-5; 1-Kings 2.11; 1-Chronicles 29.27

* 3.5: 2-Samuel 11.3

* 4.9: Di ingoo Jabez i nnelekai Hebrew le e hai dono lee be telekai “mmae”

* 4.33: Joshua 19.2-8

* 5.1: Genesis 35.22; 49.3-4

* 5.2: Genesis 49.8-10

* 5.4-6: 2-Kings 15.29

* 5.26: 2-Kings 15.19,29; 17.6

* 6.19: Exodus 6.16-19

* 7.12: Dan guu hai dana dama daane e dahi go Hushim be: Dan guu hai dana dama daane e dahi go Aher, dela go tamana namua ni digau Hushim

† 7.13: Bilhah la di lodo hege ni Jacob gei mee tinana o Dan mo Naphtali

‡ 7.23: Di ingoo Beriah i nnelekai Hebrew le e hai dono lee be telekai “haingadaa”

* 8.33: Eshbaal: E haga ingoo labelaa go Ishbosheth i di beebaa 2-Samuel 2.8 mo nia gowaa ala i golo i 2-Samuel

† 8.34: Meribbaal: E haga ingoo labelaa go Mephibosheth i di beebaa 2-Samuel 4.4 mo nia gowaa ala i golo i 2-Samuel

* 9.3: Ezra 2.27; Nehemiah 7.73

* 9.39: Eshbaal: E haga ingoo labelaa go Ishbosheth i di beebaa 2-Samuel 2.8 mo nia gowaa ala i golo i 2-Samuel

† 9.40: Meribbaal: E haga ingoo labelaa go Mephibosheth i di beebaa 2-Samuel 4.4 mo nia gowaa ala i golo i 2-Samuel

* 10.12: 1-Samuel 11.1-11

* 10.13: Leviticus 19.31; 20.6; 1-Samuel 13.8-14; 15.1-24; 28.7-8

* 11.4: Joshua 15.63; Gabunga 1.21

* 13.5: 1-Samuel 7.1-2

* 13.6: Exodus 25.22

* 13.11: Di ingoo Perez-Uzzah i nnelekai Hebrew le e hai dono hadinga bolo di “hagaduadua o Uzzah”

* 13.14: 1-Chronicles 26.4-5

* 14.11: Baal-Perazim, di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Di Tagi o di Haga bongoo”

* 15.1: di Waahale o David: 2-Samuel 5.6-10

* 15.2: Deuteronomy 10.8

* 15.15: Exodus 25.14

* 15.29: 1-Samuel 18.27

* 16.16: Genesis 12.7; 26.3

* 16.18: Genesis 28.13

* 16.22: Genesis 20.3-7

* 16.34: 2-Chronicles 5.13; 7.3; Ezra 3.11; Pisalem 100.5; 106.1; 107.1; 118.1; 136.1; Jeremiah 33.11

* 16.43: 2-Samuel 6.19-20

* 17.13: 2-Corinthians 6.18; Hebrews 1.5

* 17.16: Di ingoo o God deenei le e hai dono hadinga bolo “Yihowah di God dela e noho i baahi ana daangada”

* 18.8: 1-Kings 7.40-47; 2-Chronicles 4.11-18

* 18.12: Pisalem 60.1

* 20.1: 2-Samuel 11.1

* 20.5: 1-Samuel 17.4-7

* 22.1: Di ingoo o God deenei le e hai dono hadinga bolo “Yihowah di God dela e noho i baahi ana daangada”

† 22.9: Di ingoo Solomon e gaamai i di ingoo i nnelekai Hebrew go Shalom, le e hai dono hadinga bolo noho i di aumaalia

* 22.10: 2-Samuel 7.1-16; 1-Chronicles 17.1-14

* 22.13: Joshua 1.6-9

* 23.1: 1-Kings 1.1-40

* 23.13: Exodus 28.1

* 23.26: Deuteronomy 10.8

* 23.32: Numbers 3.5-9

* 24.2: Leviticus 10.1-2

* 26.5: 2-Samuel 6.11; 1-Chronicles 13.14

* 27.23: Genesis 15.5; 22.17; 26.4

* 27.24: 2-Samuel 24.1-15; 1-Chronicles 21.1-14

* 27.34: 2-Samuel 17.23

* 28.7: 2-Samuel 7.1-16; 1-Chronicles 17.1-14

* 28.20: Di ingoo o God deenei le e hai dono hadinga bolo “Yihowah di God dela e noho i baahi ana daangada”

* 29.1: Di ingoo o God deenei le e hai dono hadinga bolo “Yihowah di God dela e noho i baahi ana daangada”

* 29.2: 1-Chronicles 22.5

* 29.11: Matthew 6.13

* 29.23: 1-Kings 2.12

* 29.27: 2-Samuel 5.4-5; 1-Chronicles 3.4

2 Kronikel

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

2 CHRONICLES

Di Lua Beebaa Kronikel

Di haga modongoohia:

Di Lua Beebaa Kronikel e daamada i di gowaa ne hagaodi Tahi Beebaa Kronikel. E hagamodongoohia di madagoaa King Solomon, e hagailongo di hai baahi o nia madawaawa baahi gi ngeia nogo dagi go Jeroboam hai baahi gi Rehoboam, tama di King Solomon, go tangada dela ne pono dono lohongo king, ga duudagi adu gi nia mee namua o Tenua dagi go Judah, gaa dae loo gi di mooho o Jerusalem i di ngadau e 586 i mua o Christ.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di madagoaa dagi King Solomon (1.1—9.31)

a. Nia ngadau matagidagi (1.1-17)

b. Di hau di Hale Daumaha (2.1—7.10)

c. Nia ngadau muliagi (7.11—9.31)

Di hai baahi o nia madawaawa baahi gi ngeia (10.1-19)

Nia king o Judah (11.1—36.12)

Di mooho o Jerusalem (36.13-23)

1

King Solomon e dalodalo di iloo mee

(1-Kings 3.1-15)

1 Solomon, tama daane o di King David guu dagi maaloo tenua Israel, ge Dimaadua go dono God gu hagahumalia a mee, guu hai a mee gi maaloo dangihi.

2 King Solomon guu hai dana hagailoo gi digau aamua huogodoo ala e dagi nadau hagabuulinga daane gau dauwa dagi mana (1,000), dagi llau, mo nia dagi oobidi huogodoo o tenua, nia dagi madahaanau huogodoo mo nia daangada huogodoo ala i golo, 3 ga helekai gi digaula gii hula i ono muli gi di gowaa daumaha i Gibeon. Digaula gaa hula gi golo, idimaa deelaa di gowaa e duu ai di Hale laa Dimaadua, dela ne hau go Moses, tangada hai hegau Dimaadua, i lodo di anggowaa. 4 (Malaa, Tebedebe o di Hagababa nogo i Jerusalem, e benebene i lodo di hale laa dela ne hagaduu go di King David i dono madagoaa ne gaamai Tebedebe o di Hagababa i Kiriath Jearim.)* 5 Di gowaa dudu tigidaumaha ne hai gi nia baalanga mmee go Bezalel, tama daane Uri, gei di tama madua a Hur, la i Gibeon labelaa, i mua di Hale laa dela e noho ai Dimaadua. King Solomon mo nia daangada huogodoo e daumaha gi Dimaadua i golo. 6 I mua di Hale laa, di king e dadaumaha gi Dimaadua, e hai ana tigidaumaha i hongo di gowaa dudu tigidaumaha baalanga mmee, e daaligi ana manu e mana, e dudu haga dogomaalia i hongo di maa.

7 Di boo deelaa, Dimaadua ga hagagida Ia gi Solomon, ga heeu gi mee, “Ma di aha dela e hiihai ginai goe bolo e gowadu ko Au gi di goe?”

8 Solomon ga helekai, “Kooe dela ne hagagila aga do aloho damanaiee gi dogu damana go David, ge dolomeenei Goe guu dugu au gi dono lohongo king. 9 Meenei Dimaadua dogu God, haga gila ina dau hagababa dela ne hai Kooe gi dogu damana. Goe ne hai au belee hai di king, e dagi nia daangada dogologowaahee dela e deemee di dau.* 10 Malaa, gaamai gi di au di iloo mee mo di kabemee gii mee au di dagi au daangada. Maa ga deeai, dehee dagu hai e mee di dagi au daangada hagalabagau aanei?”

11 God ga helekai gi Solomon, “Goe gu hilihili di mee dela e donu. Goe digi madau di maluagina, be go do hagalabagau mai baahi nia daangada, be go di mmade o hagadaumee, be go di mouli mada waalooloo o do huaidina, gei goe ne madau di iloo mee mo di kabemee gii mee ai goe di dagi agu daangada ala ne haga menege aga ginai goe belee king. 12 Au ga gowadu di iloo mee mo di kabemee, e hagapuni gi nia mee aanei: Au ga hagauda adu gi di goe gi maluagina gi nonua, gii logo au goloo hagalabagau, mo di hagaamu ala digi heia gi nia king namua be go nia king ala nomuli.”

Nia mogobuna di King Solomon mo ono maluagina

(1-Kings 10.26-29)

13 Gei Solomon ga hagatanga i di gowaa hai daumaha dela i Gibeon, di gowaa dela e duu ai di Hale laa Dimaadua, gaa hana gi muli gi Jerusalem, di gowaa e dagi digau Israel. 14 Solomon guu hai ana waga dauwa hongo henua e mana mo e haa lau (1,400) ge madangaholu maa lua mana (12,000) hoodo. Hunu maa e dugu i Jerusalem, gei nia mee ala i golo e dugu i nia waahale ala i golo.* 15 I dono madagoaa king, nia silber guu logo huoloo i Jerusalem be nia hadugalaa, gei ogo nia laagau ‘cedar’ gu logowaahee be nia laagau ‘sycamore’ i nia dono nia dama gonduu o Judah. 16 Nia gau ngalua di king e madamada humalia di hai dela e gaamai nia hoodo mai i Musri mo Cilicia,** 17 mo di gaamai nia waga hongo henua mai Egypt. Digaula e hui gi daha nia hoodo mono waga hongo henua gi nia king o digau Hittite mo Syria. Di hui di waga hongo henua nia baahi hadu silber e ono lau (600), gei di hui di hoodo e lau madalima (150).

2

Hagatogomaalia gi di hau di Hale Daumaha

(1-Kings 5.1-18)

1 King Solomon gu hagamaanadu bolo e hau di Hale Daumaha, di gowaa dela e hagalaamua ai nia daangada di ingoo Dimaadua, mo e hau labelaa dono hale king e noho ieia. 2 Mee gu haga ngalua ana daane e madahidu mana (70,000) ala di nadau moomee e dali nadau goloo hau hale, gei e huowalu mana (80,000) daangada e daadaa nadau hadu i lodo tenua gonduu. Nia daangada e dolu mana ge ono lau (3,600) i golo le e dagi nia moomee.

3 Solomon guu kae dana hegau gi King Hiram o Tyre: “Buni mai gi di au i dau hagamaamaa be dau hai nogo buni gi dogu damana King David, i do madagoaa ne hui gi mee au laagau ‘cedar’ e hau dono hale king. 4 Au e hau di Hale Daumaha e hagalaamua ai di ingoo Dimaadua go dogu God. Ma gaa hai di gowaa dabuaahia e dadaumaha iei au mo agu daangada i madau dutudu nia ‘incense’, di gowaa e dahi aga gi Mee madau tigidaumaha nia palaawaa hagamadagu gaa hana hua beelaa, mo di gowaa e wanga gi Mee madau tigidaumaha dudu i nia luada mo nia hiahi huogodoo, i nia Laangi Sabad, nia laangi budu di gila di malama gi dai, mo nia laangi hagalabagau ala i golo ala e hagalaamua ai Dimaadua di madau God. Mee gu helekai gi Israel gi heia hua di mee deenei gaa hana hua beelaa. 5 Au e hagamaanadu bolo au gaa hau di Hale Daumaha gi damanaiee, idimaa di madau God la dela koia e aamua i nia god ala i golo. 6 Malaa, e deai dahi dangada bolo gaa mee dana hau di Hale Daumaha ang gi God ai, idimaa, di lahalaha o di langi e dee tau di noho iei Mee. Dehee dagu hai gaa mee dagu hau di Hale Daumaha dela e koia e humalia i di gowaa dela e dutudu nia ‘incense’ ang gi God?!* 7 Hagau ina mai dahi daane dela koia e iloo di hodo, maaga, paa nia mee, e iloo di ngalua gi nia goolo, silber, baalanga mmee, mo nia baalanga, e iloo labelaa di hai nia gahu halatee, halatee luuli mo mmee. Mee ga hagamaamaa digau hau hale o Judah mo Jerusalem ala ne hilihili go dogu damana go David. 8 Au e iloo bolo au gau ngalua e koia e iloo di haahi laagau, malaa, hagauina mai nia laagau ‘cedar’, ‘cypress’, mo ‘juniper’ mai Lebanon. Au gu togomaalia e hagau adu agu daane e hagamaamaa au daane 9 e hagatogomaalia nia laagau gi logowaahee, idimaa di Hale Daumaha dela belee hau ko au, le e damana ge madamada. 10 Au ga hagau adu nia ulu mee palaawaa e lau mana (100,000), ulu mee ‘barley’ e lau mana (100,000), galon waini e lau madangaholu mana (110,000) mo e lau madangaholu mana (110,000) galon lolo olib ang gi di hagamaamaa au daane haahi lau baba.”

11 King Hiram gu hagau dana lede e helekai gi di lede Solomon, “Idimaa Dimaadua e aloho i ana daangada, Mee guu hai goe di nadau king. 12 Hagaamu ina Dimaadua di God o Israel, dela ne hai di langi mo henuailala! Mee guu wanga gi King David di tama daane kabemee, ge e iloo nia mee mo nnangaahai mee, dela dolomeenei e hagamaanadu e hau di Hale Daumaha ang gi Dimaadua mo dono hale king. 13 Au ga hagau adu dagu daane kabemee dela koia e iloo di moomee hai baalanga dono ingoo go Huram. 14 Dono dinana la tangada mai di madawaawa Dan ge dono damana la tangada donu o Tyre. Mee e iloo di hai nia mee gi nia goolo, silber, baalanga mmee, baalanga, nia hadu, mo nia laagau. Mee e mee di llanga nia gahu halatee, halatee luuli, mo mmee. Mee e mee di hai nnagadilinga maaga hodo mee huogodoo, gei e mee di daudali di ada ma gaa hihi. Haga ngalua ina a mee dalia au gau ngalua ala e iloo nadau moomee, mo digau nogo ngalua gi do damana, King David. 15 Deelaa laa, hagau ina mai nia palaawaa, ‘barley’, waini mono lolo olib ala ne hagababa kooe. 16 I lodo nia gonduu o Lebanon, gimaadou gaa hele gi lala nia laagau ‘cedar’ huogodoo ala e hiihai e hai hegau ginai goe, gaa nnoo nia maa gi di gowaa e dahi, ga hagadaahee gi tongotai i Joppa. Mai i golo, goodou gaa kae nia maa gi Jerusalem.”

Di moomee hau di Hale Daumaha gu daamada

(1-Kings 6.1-38)

17 King Solomon guu hai dana hihi e dau digau mai i daha huogodoo ala e noho i lodo tenua o Israel, gadoo be di dau dela ne hai go dono damana David. Nia daangada mai i daha ala e noho i lodo Israel le e lau madalima maa dolu mana ge ono lau (153,600). 18 Mee guu wanga gi digau e madahidu mana (70,000) i digau aanei tegau e dali nia laagau, ge huowalu mana (80,000) e daadaa nadau hadu i lodo nia gonduu, ge guu dongo ana daangada dagi moomee e dolu mana mo ono lau (3,600) e madamada humalia nia moomee gii lawa.

3

1 King David, tamana Solomon, guu lawa i dana hagatogomaalia dana gowaa e hau di Hale Daumaha. Di gowaa la i lodo Jerusalem, i hongo di Gonduu Moriah*, di gowaa Dimaadua ne hagagida Ia gi David, i di gowaa Araunah, tangada Jebusite nogo hai hegau ai e hili ana hua meegai mai nia laagau. King Solomon gu daamada di moomee 2 i lodo di lua malama o di haa ngadau dela nogo king iei mee. 3 Di Hale Daumaha dela ne hau go King Solomon la nia piidi matiwa (90) di looloo, ge motolu (30) piidi di palaha. 4 Di ruum dela e ulu gi lodo di hale le e lahalaha be di lahalaha hagatau di Hale Daumaha, e motolu (30) piidi di palaha, ge lau huwowalu (180) piidi tuuduu i nua. Laa lodo di ruum la guu gahu humu gi nia goolo madammaa. 5 Di ruum donu guu dau gi nia laagau ‘cedar’, guu humu gi nia ada niu mo nia ada tiini e hii gi nia goolo. 6 Di king guu humu di Hale Daumaha gi nia hadu madamada hagalabagau mo gi nia goolo ala ne gaamai i tenua go Parvaim. 7 Mee gu hai hegau gi nia goolo e hii nia tanga, nia ogo di hale, nia gowaa ala e ulu mai gi lodo, mo nia bontai. I di gili di Hale Daumaha, digau ngalua gu maaga nia ada manu mamaangi. 8 Di ruum mugi lodo dela e hagaingoo bolo di Gowaa Dabuaahia Huoloo, la nia piidi motolu (30) di looloo, mo piidi e motolu (30) di palaha, dela go di palaha hagatau o di Hale Daumaha. Nia dane goolo e madalua maa lima (25) ne hii laa lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo; 9 nia ‘ounce’ madalua (20) goolo ne hai nia baalanga dogi mee, gei laa lodo nia ruum ala i mugi nua la ne gahu labelaa gi nia goolo.

10 Di king guu hai labelaa ana gau ngalua gi heia nia ada manu mamaangi e lua gi nia baalanga, hii ina nia maa gi nia goolo, gaa dugu nia maa gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo,* 11-13 e tuu baahi mo tei baahi e huli ia gi di bontai dela e ulu aga gi lodo. Di manu e dahi e lua ono bakau, di bakau e dahi nia piidi e 7½ di looloo, gaa holo gi daha. Nia mada nia bakau meemaa e tale i tungaalodo di ruum, nia bakau ala i golo le e tale gi nia baahi o di ruum, e moholo i di lahalaha dogomaalia o di hale e motolu piidi. 14 Di gahu o di Gowaa Dabuaahia Huoloo la ne hai gi nia gahu linen, mo nia hagadilinga gahu ala i golo, ala ne hagamadamada gi nia halatee, halatee luuli, mo mmee. Nia ada manu guu humu gi hongo nia maa.*

Duludulu baalanga mmee e lua

(1-Kings 7.15-22)

15 Di king guu hai gi digaula gi heia nia duludulu e lua. Tuludulu e dahi nia piidi madalima maa lua (52) dono duuduu, gu hagaduu go mee i mua di Hale Daumaha. Nia ulu gi nua nia duludulu la nia ada mee humu mee e dagi 7½ piidi tuuduu gi nua. 16 Nia ulu nia duludulu la guu humu gi nia ada siin e llanga haga ulu mo nia ada huwa laagau ‘pomegranate’ e lau ne hai gi nia baalanga mmee. 17 Nia duludulu e hagatuu i nia baahi o di gowaa dela e ulu adu gi lodo di Hale Daumaha. Tuludulu dela i baahi ngaaga dono ingoo go Jachin* ge tuludulu dela i baahi ngeia dono ingoo go Boaz.†

4

Nia goloo hai mee ang gi di Hale Daumaha

(1-Kings 7.23-51)

1 King Solomon guu hai dana gowaa dudu tigidaumaha gi nia baalanga mmee, dela nia piidi motolu (30) palaha be di mee e dahi nia baahi e haa, ge tuuduu nia piidi madangaholu maa lima (15).* 2 Mee guu hai labelaa dana monowai bungubungu gi nia baalanga mmee, nia piidi e hidu mo di baahi dono llala, ge madangaholu maa lima (15) piidi dono bungubungu, ge madahaa maa lima (45) piidi haganiga i di gili gi daha. 3 Taalinga di haganiga laa daha o di monowai la nia goolongo e lua e humu gi nia ada mee, e dahi i baahi nua di goolongo dela i golo. Nia mee humu mee la nia ada ne haganoho gi nia kau daane, ala ne hai gi di gili di monowai hagatau. 4 Di monowai le e haga noho i hongo nia dua nia kau daane e madangaholu maa lua ala ne hai gi nia baalanga mmee, e huli gi daha, dogodolu e huli gi baahi ngeia, dogodolu e huli gi baahi dai, dogodolu e huli gi baahi ngaaga, ge dogodolu e huli gi baahi dua. 5 Nia baahi o di monowai le e maadolu nia ‘inch’ dagi dolu. Taalinga di maa le e hai gadoo be taalinga di ngudu di ibu, e moholo gi daha be di akai. Di monowai le e daahi ana galon wai e madangaholu maa lima mana (15,000). 6 Digaula guu hai labelaa nia baisin e madangaholu, e lima e dugu i baahi ngaaga di Hale Daumaha, ge lima e dugu gi di baahi gi ngeia. Nia maa le e hai hegau e hagamadammaa nia manu ala e dudu e tigidaumaha. Nia wai i lodo di monowai damana la ang gi digau hai mee dabu e tonotono ai.*

7-8 Digaula guu hai nia lohongo malama goolo e madangaholu gii hai be nia mee ala gu i golo, mo nia deebele e madangaholu, gaa dugu nia maa gi lodo di ruum damana o di Hale Daumaha, nia lohongo malama e lima ge lima deebele i di baahi e dahi. Digaula guu hai labelaa nia boolo goolo e lau.*

9 Digaula guu hai di malae i lodo ang gi digau hai mee dabu, guu hai labelaa di malae i daha. Nia bontai ala i lodo di abaaba mehanga nia malae i daha mo di malae i lodo la guu hii gi nia baalanga mmee. 10 Di monowai le e dugu hoohoo gi di madaaduge gi dua ngaaga o di Hale Daumaha.

11-16 Huram guu hai labelaa ana baalanga dunu mee, nia daawolo, mono boolo. Mee guu hai gii lawa nia mee huogodoo ala ne hagababa gi di King Solomon bolo e hai koia ang gi di Hale Daumaha:

Nia duludulu e lua

Nia ada mee humu mee e haganoho be nia boolo e lua i nia mada gi nua o nia duludulu

Nia mee be nia tiini e llanga haga uluulu i hongo nia ulu o nia duludulu huogodoo

Nia ada golee ‘pomegranate’ ne hai gi nia baalanga mmee e haa lau (400) e hagatau nia goolongo e lua e haganiga nia ulu o nia duludulu

Nia kulumaa e madangaholu

Nia baisini e madangaholu

Di monowai

Nia kau daane e madangaholu maa lua ala e daahi di monowai

Nia baalanga dunu mee, nia daawolo, mono poogi

Huram taane kaedahi e iloo di hai baalanga la ne hai nia mee huogodoo aanei gi nia baalanga mmee dingidingia, be nnelekai King Solomon bolo gi heia, e hai hegau i lodo di Hale Daumaha Dimaadua.

17 Di king ne hai nia mee huogodoo aanei i di gowaa dunu baalanga i mehanga Sukkoth mo Zeredah, i lodo di gowaa mehanga gonduu o Jordan. 18 Nia goloo e logowaahee ne hai, dela deai tangada ne hagabau di hulu damana nia daamaha o nia baalanga mmee ala ne hai hegau ai.

19 King Solomon gu hai mee gi nia goloo goolo aanei ang gi di Hale Daumaha:

Di gowaa hai tigidaumaha

Nia deebele e dugu nia palaawaa e tigidaumaha ang gi God

20 Nia lohongo malama mo nia malama ala ne hai gi nia dahida goolo ala belee dudu gi ulaula i mua di Gowaa Dabuaahia Huoloo gii hai be di hagatau dela ne hai

21 Nia akai humu, nia malama, mo nia kabi

22 Nia mee diinai nia malama, nia boolo, nia pileedi ang gi nia ‘incense’, mo nia mee baabaa ala e dagidagi nia malala hoou. Nia mee huogodoo aanei la ne hai ono gili gi nia goolo madammaa.

Nia bontai mugi tua o di Hale Daumaha mo nia bontai ala e ulu gi di Gowaa Dabuaahia Huoloo la guu hii ono gili gi nia goolo.

5

1 Di madagoaa King Solomon ne hagalawa ana moomee huogodoo o di Hale Daumaha, mee gaa haa gi lodo nia ruum benebene mee o di Hale Daumaha nia silber, goolo, mono mee ala i golo ala ne hagadabu go dono damana go David ang gi Dimaadua.*

Tebedebe o di hagababa guu kae gi di Hale Daumaha

(1-Kings 8.1-9)

2 King Solomon ga gahigahi nia dagi huogodoo o nia madawaawa mo nia madahaanau o Israel gi dagabuli mai gi Jerusalem e hula e gaamai Tebedebe o di Hagababa Dimaadua mai Zion, di Waahale o David, gi di Hale Daumaha. 3 Digaula huogodoo ga dagabuli mai i di madagoaa Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili.* 4 Di madagoaa o nia dagi huogodoo ne dau mai gi golo, digau Levi ga dahi aga Tebedebe o di Hagababa 5 ga aamo di maa gi di Hale Daumaha. Digau hai mee dabu mo digau Levi ga hagamenege labelaa di Hale Laa Dimaadua mo ono goloo huogodoo gi di Hale Daumaha. 6 King Solomon mo nia daangada huogodoo o Israel ga dagabuli mai i mua Tebedebe o di Hagababa, ga tigidaumaha nadau siibi mo nia kau e logowaahee, e deemee di dau. 7 Nomuli digau hai mee dabu ga gaamai Tebedebe o di Hagababa Dimaadua gi lodo di Hale Daumaha, gaa dugu di maa gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo i lala nia bakau ada manu. 8 Nau bakau e maaholo guu gahu Tebedebe mo nia laagau ala nogo aamo di maa. 9 Nia mada o nia laagau le e mee hua di gidee tangada ma gaa duu hagahuudonu i mua di Gowaa Dabuaahia Huoloo, e deemee di gidee ma gaa mmada mai nia huai gowaa. (Nia laagau la i golo hua dangi nei.) 10 Deai nia mee i lodo Tebedebe o di Hagababa ai, aalaa hua go nia baahi hadu e lua ala ne dugu go Moses gi lodo di maa i di Gonduu Sinai, i di madagoaa Dimaadua ne hai dana hagababa ang gi digau Israel i di nadau hagatanga mai i Egypt.*

Di madamada o Dimaadua

11-14 Digau hai mee dabu huogodoo gu i golo, de hilihili be di hagabuulinga dangada behee dela e dau ginai digaula no lodo, guu bida hagadabu ina ginaadou. Digau daahili mai di madawaawa Levi huogodoo ala go Asaph, Heman, mo Jeduthun, mo nia daangada o nadau madahaanau, nogo ulu nia gahu linen. Digau Levi e tuu hoohoo gi di baahi gi dua o di gowaa dudu tigidaumaha mo nadau ‘cymbal’ mono ‘harp’. Madalia digaula la digau hai mee dabu e lau madalua (120) e dadaahili gi nadau labaa. Digau huwa daahili guu huwa nadau daahili ngaadahi mo nia lee o nia labaa, nia ‘cymbal’, mono goloo huwa daahili ala i golo e hagahagaamu Dimaadua mo di dadaahili,

“Hagaamu ina Dimaadua

idimaa Mee e humalia,

ge dono aloho e noho hua beelaa.”

Di madagoaa digau hai mee dabu ne hagatanga i di Hale Daumaha, di gololangi madamada e noho ai Dimaadua no lodo gu hagahonu di Hale Daumaha, gei digaula gu deemee di daumaha nomuli.

6

Di agoago Solomon gi nia daangada

(1-Kings 8.12-21)

1 King Solomon ga dalodalo,

“Meenei Dimaadua, Goe gu hilihili

bolo Goe e noho i lodo nia gololangi mo di bouli.

2 Dolomeenei gei au guu hau doo Hale Daumaha Aamua,

di gowaa e noho iei Goe gaa hana hua beelaa.”

3 Nia daangada huogodoo o Israel nogo tuu i golo. Di king gaa huli gi digaula, ga dangidangi gi Dimaadua gi hagamaluagina ina digaula. 4 Mee ga helekai, “Hagaamu ina Dimaadua di God o Israel! Mee gu daahi dana hagababa ne hai gi dogu damana go David. Mee ne helekai,* 5 ‘Mai di madagoaa Au ne laha mai agu daangada gi daha mo Egypt gaa tugi mai gi dangi nei, Au digi hilihilia dahi waahale i lodo tenua Israel belee hau di Hale Daumaha e hagalaamua ai nia daangada dogu ingoo, gei Au digi hilihilia dahi dangada e dagi agu daangada. 6 Dolomeenei gei Au gu hilihili Jerusalem e hai di gowaa e hagalaamua ai dogu ingoo, gei goe go David dela e dagi agu daangada.’ ”

7 Solomon ga duudagi adu, “Dogu damana go David gu hagamaanadu bolo ia e hau di hale e hai di gowaa e hagalaamua ai di ingoo Dimaadua, go di God o Israel, 8 gei Dimaadua ga helekai gi mee: ‘E donu dau hagamaanadu bolo goe e hau di hale e hai di gowaa e hagalaamua ai dogu ingoo, 9 gei goe hagalee loo e gila e hau di maa. Ma go dau dama daane donu dela e hau di hale e hai di gowaa e hagalaamua ai dogu ingoo.’

10 “Dolomeenei Dimaadua gu hagagila dana hagababa: Au guu kae di lohongo king dogu damana, e hai di king o Israel, gei au guu hau di Hale Daumaha, e hai di gowaa e hagalaamua ai di ingoo Dimaadua, go di God o Israel. 11 Au guu dugu gi lodo di Hale Daumaha Tebedebe o di Hagababa, dela e dugu ai nia baahi hadu e lua o di hagababa dela ne hai go Dimaadua ang gi nia daangada Israel.”

Talodalo a Solomon

(1-Kings 8.22-53)

12 I mua nnadumada digaula, Solomon gaa hana gaa duu i mua di gowaa dudu tigidaumaha, ga dahi aga ono lima, ga dalodalo. 13 (Solomon guu hau dana hada damana gi nia baalanga mmee gu haganoho i tungaalodo di gowaa daahaa. Di hada deenei la nia piidi e walu tongaadahi nia baahi e haa, ge e tuuduu i nua nia piidi e lima. Mee gaa gaga gi hongo di hada deenei, ga dogoduli gi lala i di gowaa dela e gila gi nia daangada huogodoo, ga dahi aga ono lima gi di langi i nua.) 14 Mee ga dalodalo,

“Meenei Dimaadua, di God Israel, i lodo di langi i nua mo henuailala hagatau e deai dahi god be Goe ai. Goe gu hagagila dau hagababa i di gili au daangada, i dau hagamodongoohia do aloho gi digaula i di nadau hagaoodia nadau manawa i di nadau hagalongo adu gi di Goe. 15 Goe gu hagagila dau hagababa dela ne hai gi dogu damana go David; dangi nei au helekai huogodoo guu kila humalia. 16 Gei dolomeenei, Dimaadua di God o Israel, au e dangi adu bolo Goe gi daahia hua beelaa dau hagababa dela i golo dela ne hai Kooe gi dogu damana, bolo tangada mai dono hagadili gaa dagi Israel e hai di king i nia madagoaa huogodoo, maa digaula ga hagalongo gii donu adu gi di Goe gii hai be di hai a maa.* 17 Dolomeenei, Meenei Dimaadua go di God Israel, haga gila ina aga au mee huogodoo ala ne hagababa Kooe gi dau daangada hai hegau go David.

18 “Meenei God, Goe e tau di noho i henuailala? Di langi hagatau e dee tau adu gi di Goe! Ma e hai behee go di Hale Daumaha dela ne hau ko au e tau adu?* 19 Meenei Dimaadua dogu God, au go dau dangada hai hegau. Hagalongo mai gi dagu dalodalo mo agu mee ala e dangi adu iei au dangi nei. 20 Hagaloohia di Hale Daumaha deenei boo mo aa. Goe gu hagababa bolo deenei di gowaa belee hagalaamua ai gimaadou do ingoo, deelaa laa, hagalongo mai i dogu madagoaa gaa huli gi di Hale Daumaha deenei ga dalodalo. * 21 Hagalongo mai gi agu dalodalo mo nia dalodalo o au daangada i di nadau huli gi di gowaa deenei ga dalodalo. Hagalongo mai i do henua i di langi, mo di dumaalia mai gi gimaadou.

22 “Di madagoaa tangada ma ga hagahuaidu dana dangada ne hai dana mee hala, gei digaula ga laha mai a mee gi do gowaa dudu tigidaumaha dela i lodo di Hale Daumaha deenei, bolo gi doange bolo ia e deai ono hala ai, 23 meenei Dimaadua, hagalongo mai i di langi, ge haga donudonu ina i mehanga au daangada hai hegau aanei. Hagaduadua ina tangada gii tau ang gi dana hala, gei gi hagamehede ina tangada dela e deai ana hala ai.

24 “Di madagoaa au daangada Israel ma ga paagege i nadau hagadaumee, idimaa, digaula gu ihala gu hai baahi adu gi di Goe, gei digaula ga huli adu ga lloomoi gi di Hale Daumaha deenei mo di hila gi lala, ga dangidangi adu gi di Goe gi dumaalia, 25 hagalongo malaa gi digaula mai di langi. Dumaalia ang gi au daangada i nadau huaidu, laha mai labelaa digaula gi tenua dela ne wanga Kooe gi digaula mo nadau maadua mmaadua.

26 “Do madagoaa ma ga daahi di uwa gi hagalee doo, idimaa, au daangada la guu hai di huaidu hai baahi adu gi di Goe, gei di nadau madagoaa gaa huli hoou, ga huli mai gi di Hale Daumaha deenei mo di hila gi lala, gaa dangi adu gi di Goe, 27 meenei Dimaadua, hagalongo malaa gi digaula mai di langi. Dumaalia gi nia hala o au dama hai hegau nia daangada Israel. Aago ina digaula gi di mee dela e donu. Nomuli, meenei Dimaadua, haga doo ina di uwa gi hongo do henua deenei dela ne wanga Kooe gi au daangada, gi hai mee ginai gaa hana hua beelaa.

28 “Di madagoaa ma gaa hai tau hiigai, be tau magi tolo, be go nia hadagee ga mooho i di madangi maaloo be gaa gai go nia manu ‘locust’ e logowaahee, be go au daangada ga heebagi ginai nadau hagadaumee, be di madagoaa ga iai nia magi be go tau magi i nadau mehanga, 29 hagalongo mai malaa gi nia dangidangi digaula. Ma tei i au daangada Israel ga manawa daamaha gaa huli hoou i di tonu, gaa holo nadau lima gi daha mo di huli adu gi di Hale Daumaha deenei mo di dalodalo, 30 hagalongo malaa gi digaula mai i do henua dela i di langi. Dumaalia ang gi digaula mo di hagamaamaa digaula. Ma Kooe modogooe dela e iloo nia hagabaubau o nia manawa nia daangada. Goe huia ang gi tangada nei mo tangada nei gi tau anga gi ana hegau ne hai, 31 dela di mee au daangada ga hagalaamua Goe gei ga hagalongo adu i nia madagoaa huogodoo i di nadau noho i tenua dela ne wanga Kooe gi madau maadua mmaadua.

32 “Maa tangada mai daha dela e noho i tenua mogowaa, ma ga hagalongo di hai o do aamua mo do mogobuna huoloo mo dau hai dela e togomaalia nia madagoaa huogodoo di hai au mee e benebene au daangada, gei mee ga hanimoi e daumaha adu mo di hai dalodalo i lodo di Hale Daumaha deenei, 33 hagalongo malaa gi dana dalodalo i di langi dela e noho iei Goe. Hagalongo gi mee, mo di haga gila ina dana dangidangi, gei nia daangada huogodoo i henuailala ga iloo do ingoo mo di hagalongo adu gi di Goe, be di hai o au daangada Israel. Gei digaula ga iloo laa bolo di Hale Daumaha deenei dela ne hau ko au la di gowaa belee hagalaamua ai do ingoo.

34 “Do madagoaa ma ga hagau au daangada gi tauwa gi hai baahi gi nadau hagadaumee, gei digaula gaa hai dangidangi adu gi di Goe, ga huli mai gi di waahale deenei dela ne hilihili Kooe, mo di Hale Daumaha dela ne hau ko au adu gi di Goe, 35 hagalongo malaa gi nadau dalodalo. Hagalongo gi digaula mai di langi, wanga gi digaula di mogobuna di aali i tauwa.

36 “Di madagoaa au daangada ma gaa hai nadau huaidu adu gi di Goe, gei di maa e deai tangada bolo ono huaidu ai, gei Goe mai i do hagawelewele gaa hai nadau hagadaumee gi haga paagege digaula, gaa lahi digaula gi tei henua i daha, ma e aha maa tenua deelaa le e mogowaa loo, 37 hagalongo malaa gi nia dangidangi o au daangada. Maa digaula gaa huli hoou i tenua deelaa, ga dangidangi adu gi di Goe, ga haagi adu gi di Goe nadau huaidu mo nadau ihala, meenei Dimaadua, hagalongo malaa gi nadau dangidangi. 38 Maa digaula ma gaa huli hoou i di tonu i tenua deelaa, gaa hai nadau dangidangi adu gi di Goe, ga huli mai gi tenua deenei dela ne wanga Kooe gi madau maadua mmaadua, mo di waahale deenei dela ne hilihili Kooe, mo di Hale Daumaha deenei dela ne haga duu adu ko au gi di Goe, 39 hagalongo malaa gi nadau dangidangi. Mai i do henua i di langi, hagalongo gi digaula, manawa aloho i digaula, gei gi dumaalia gi nia hala huogodoo o au daangada.

40 “Dolomeenei dogu God, hila mai gi gimaadou mo di hagalongo gi madau dalodalo ala e hai aga gi di Goe i lodo di gowaa deenei. 41 Duu gi nua dolomeenei, Yihowah-God*, ulu gi lodo di Hale Daumaha mo dau Debedebe o di Hagababa, di hagailongo o mogobuna, gaa noho i ginei gaa hana hua beelaa. Hila gi au gau hai mee dabu i nadau hegau huogodoo ala e hai, gei au daangada huogodoo la gi tenetene idimaa go do humalia gi digaula. 42 Yihowah-God, Goe hudee daawaina gi daha dau king ne hilihili. Langahia do aloho dela ne hai Kooe gi dau dangada hai hegau go David.”

7

Di hagadabu o di Hale Daumaha

(1-Kings 8.62-66)

1 Di madagoaa King Solomon ne hagalawa dana dalodalo, di ahi gu haneia i di langi guu dudu nia tigidaumaha ala ne togomaalia, ge di maahina madamada a Dimaadua gu hagahonu di Hale Daumaha. 2 Idimaa di Hale Daumaha guu honu di maahina madamada, digau hai mee dabu gu deemee di ulu gi lodo. 3 Di madagoaa nia daangada Israel ne mmada gi di ahi dela ne doo iha i di langi mo di maahina dela gu hagahonu di Hale Daumaha, digaula guu tinga gi lala, ge e pala gi lala gi hongo di gowaa heehee hamaaloo, ge e daumaha ang gi God mo di hagahagaamu a Mee i dono humalia mo dono aloho e hana hua beelaa dono hagaodi ai. 4 Gei Solomon mo nia daangada huogodoo gaa hai nadau tigidaumaha ang gi Dimaadua. 5 Mee ne tigidaumaha ana kau e madalua maa lua mana (22,000), mono siibi e lau madalua mana (120,000) e hai ai tigidaumaha hagadaubuni. Deelaa di hai a mee mo nia daangada huogodoo ne hagadabu di Hale Daumaha. 6 Digau hai mee dabu guu tuu i nadau lohongo ala ne hagaingoo ginai, gei digau Levi e tuu e huli adu gi digaula e hagahagaamu Dimaadua gi nadau mee huwa daahili ala ne hagatogomaalia go di King David, mo di dadaahili:

“Dono aloho e noho hua beelaa!”

be di hai a David ne haganoho ang gi digaula. Digau hai mee dabu gu ili nadau labaa, gei nia daangada huogodoo e tuu i golo.

7 Solomon gu hagadabu labelaa dana gowaa i tungaalodo di abaaba damana dela i mua di Hale Daumaha, geia gaa hai dana tigidaumaha dela e dudu hagadogomaalia, gaa hai dana tigidaumaha huwa laagau, mo nia kiliidi o nia manu e hai ai tigidaumaha hagadaubuni. Mee ne hai beenei, idimaa di gowaa dudu tigidaumaha dela ne hai gi nia baalanga mmee, le e dulii loo ang gi nia tigidaumaha aanei huogodoo.

8 Solomon mo digau Israel huogodoo gaa budu Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili* i nia laangi e hidu i di madagoaa deelaa. Nia hagabuulinga daangada dogologowaahee gu i golo mai loo i di Ala Nnoonua o Hamath i bahi i ngeia gaa tugi gi tagageinga o Egypt i bahi i ngaaga. 9 Digaula ne budu di gowaa dudu tigidaumaha i nia laangi e hidu, hagapuni ang gi nia laangi e hidu e budu nia laangi llauehe. I di laangi hagamuliagina, digaula ga hagalawa nia budubudu. 10 I di laangi nomuli, di madalua maa dolu laangi o di hidu malama, Solomon ga hagau nia daangada gii hula gi nadau hale. Nia daangada gu tenetene huoloo gi nia hagamaluagina huogodoo ala ne hai go Dimaadua ang gi ana daangada Israel, mo ang gi David mo Solomon.

God gu hagagida labelaa gi Solomon

(1-Kings 9.1-9)

11 I muli King Solomon ne hagalawa di hau di Hale Daumaha mo dono hale king, ana maanadu huogodoo ang gi nia maa guu hai gii kila guu lawa, 12 Dimaadua ga hagagida gi mee i di boo, ga helekai gi mee, “Au gu longo e Au au dalodalo, gei Au gu hagamogobuna di Hale Daumaha deenei e hai di gowaa e hai godou tigidaumaha mai gi di Au. 13 Dogu madagoaa ma ga daahi di uwa gi dee doo, be e hagau mai agu manu e gai nia huwa laagau be e hagau mai dagu tau magi gi agu daangada, 14 maa digaula ga dalodalo mai gi di Au, gaa huli hoou mo di huli gi daha mo nadau huaidu ala nogo haihai, gei Au ga longono digaula mai i di langi, ga dumaalia gi nadau ihala, gaa hai di nadau henua gi tomo maluagina labelaa. 15 Au gaa pula i di Hale Daumaha deenei, ga togomaalia di hagalongo gi nia dalodalo huogodoo ala ma gaa hai i lodo di gowaa deenei, 16 idimaa Au gu hilihili gu hagadabu di maa bolo di gowaa dela e hai ai nia daumaha a nia daangada mai gi di Au gaa hana hua beelaa. Au gaa pula ge ga benebene di maa i nia madagoaa huogodoo. 17 Maa goe ga hai hegau mai gi di Au i lodo do manawa dahi be di hai o do damana David nogo hai, e hagagila aga agu haganoho huogodoo mo di hai nia mee huogodoo ala ma ga hagi adu ko Au gi di goe, 18 Au ga hagagila di hagababa dela ne hai ko Au gi do damana go David dela Au ne helekai gi mee bolo Israel gaa dagi go tangada e dahi mai i dono hagadili i nia madagoaa huogodoo. 19 Maa goe mo au daangada ga de hagalongo gi nia haganoho mo agu helekai ala e gowadu gi goodou, ga daumaha gi nia balu ieidu, 20 gei Au gaa daa goodou gi daha mo tenua dela ne gowadu ko Au gi goodou, gei Au ga diiagi di Hale Daumaha deenei dela ne hagadabu ko Au belee hai di gowaa e daumaha ai goodou mai gi di Au. Nia daangada huogodoo i nnenua llauehe ga haga balumee ga hagahuaidu di maa. 21 Ma e aha maa di Hale Daumaha le e hagalabagau huoloo go nia daangada dolomeenei, malaa, di madagoaa deelaa, gei nia daangada ala e lloomoi laalaa ga gologolo ga heeu boloo, ‘Ma ne aha dela Dimaadua ne hai dana hai gi tenua deenei mo di Hale Daumaha deenei?’ 22 Nia daangada ga helekai gi di heeu deenei boloo, ‘Idimaa digaula gu diiagi Dimaadua go di nadau God, dela ne laha mai nadau maadua mmaadua gi daha mo Egypt. Digaula gu daudali nia balu ieidu, gu daumaha gi nia maa. Deelaa di mee a Dimaadua ne hagauda di haadanga balua gi digaula.’ ”

8

Nia mee a Solomon ne hai

(1-Kings 9.10-28)

1 Solomon ne hau di Hale Daumaha mo dono hale king i lodo nia ngadau e madalua. 2 Mee gu haga hoou labelaa nia waahale ala ne wanga go King Hiram gi mee, ga hagau digau Israel gii noho i lodo nia maa. 3 Mee gu hagamagedaa guu kumi di gowaa go Hamath mo Zobah, 4 guu hau gi mau dangihi di waahale go Palmyra gi di abaaba mau dangihi i lodo di anggowaa. Mee gu haga hoou labelaa nia waahale huogodoo i lodo Hamath ala e hai nia gowaa e benebene nia goloo gi tenua. 5 Solomon gu haga hoou labelaa nia waahale aanei: Beth Horon Mugi nua, mo Beth Horon Mugi lala (nia waahale abaaba mau dangihi, nadau bontai e mee di tai gi nia baalanga), 6 di waahale go Baalath, nia waahale huogodoo ala e benebene ana goloo, mo nia waahale ala e dugu ai ana hoodo mono waga dauwa hongo henua. Mee gu hagagila ana bilaan moomee huogodoo i lodo Jerusalem, i lodo Lebanon, mo i lodo di gowaa hagatau dela e dagi go mee. 7-8 Solomon gu haga ngalua kono nia hagadili huogodoo o digau Canaan ala digi daaligidia gii mmade go digau Israel i di madagoaa digaula ne kae tenua deelaa. Digau aanei la digau Hittite, Amor, Perizzite, Hivite, mo Jebus. Nia hagadili digaula gu duudagi gi muli guu hai nia hege gaa dae mai loo gi dangi nei. 9 Solomon digi hai ana hege gi digau Israel, gei digaula nogo hai ana gau dauwa, nia dagi dauwa, nia dagi dauwa aamua, nia dagi o nia waga dauwa hongo henua, mo digau llele hoodo hai dauwa. 10 Nia dagi dogo lua lau madalima (250) nogo hono digau hagangalua kono ala e ngalua e hai nia moomee e logo.

11 Solomon gu hagamenege dono lodo, tama ahina di king o Egypt, gi daha mo di Waahale o David gi lodo dana hale dela ne hau ang gi mee. Mee ga helekai, “Tama ahina deelaa hagalee hai loo gii noho i lodo di hale di King David o Israel, idimaa tei madagowaa dela nogo iai Tebedebe o di Hagababa le e hagamadagu.”

12 Solomon guu hai ana tigidaumaha ang gi Dimaadua i hongo di gowaa dudu tigidaumaha dela ne hau go mee i mua di Hale Daumaha. 13 Mee guu hai ana tigidaumaha dudu e daudali gii hai be nia hai ala gu haganoho i lodo nia haganoho Moses ang gi nia laangi llauehe huogodoo: Laangi Sabad; Budu o di Malama Hoou; mo nia laangi tabu e dolu i lodo nia ngadau: Tagamiami o nia Palaawaa Digi Hagatanga, Tagamiami o di Hagadogodo o nia Huwa laagau, mo Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili. 14 Mee gu daudali nia haganoho dono damana David ne hai, gu haganoho nia moomee ala e hai go digau hai mee dabu i nia laangi huogodoo ngaadahi mo digau Levi ala e hagamaamaa digau hai mee dabu gi dadaahili nia daahili daumaha, mo di hai o nadau ngalua. Mee gu haganoho labelaa i nnagabuulinga dangada ala e hagaloohi di Hale Daumaha, e hagaloohi nia ngudu nia bontai dagidahi, gii hai be nnelekai a David, taane a God, bolo gi heia. 15 Nia helekai aago a David ala ne hagauda gi digau hai mee dabu mo digau Levi i di gili nia hale benebene mee, mo nia aago a maa i nia mee ala i golo, la gu hai hegau ginai hagatau.

16 Di madagoaa deenei nia moomee llauehe a Solomon guu lawa huogodoo; daamada i di haganoho o di baba di Hale Daumaha o Dimaadua, gaa tugi loo gi dono hagalawa, nia moomee huogodoo guu kila humalia.

17 Nomuli, Solomon gaa hana gi Ezion-Geber mo Elath, nia gowaa wagabaalii i tongotai o di Malua o Aqaba, i lodo tenua go Edom. 18 King Hiram ga hagau gi mee ana wagabaalii e dagi go ana gau aamua mo ana gau ngalua ala gu iloo nadau moomee. Digaula guu hula di wagabaalii dalia nia gau aamua a Solomon gi tenua go Ophir, ga gaamai nia dane goolo hoohoo e madangaholu maa ono gi Solomon.

9

Di haga heetugi di king ahina o Sheba

(1-Kings 10.1-13)

1 Di king ahina o Sheba gu longono ia di hai o di King Solomon, di dele dono ingoo mo dono hagalaamua go tenua, gei mee gaa hana gi Jerusalem belee hagamada a mee gi ana heeu haingadaa.* Mee ne laha mai ana hagabuulinga daangada hagamaamaa, mono ‘camel’ gu hagauda ginai nia mee hagakala meegai, nia hadu ‘jewel’, mo dono hagabae goolo. Di madagoaa mee ne heetugi gi Solomon, mee ga heeu gi mee ana heeu huogodoo ala e mee dana hagamaanadu. 2 Solomon gu helekai gi nia heeu a maa huogodoo; deai dahi mee e haingadaa dono haga donudonu ai. 3 Di king ahina o Sheba gu longono ia di hai o di kabemee o Solomon, gei gu gidee ia di hale a maa ne hau. 4 Mee gu gidee nia meegai ala ne higi gi hongo teebele, nia gowaa ala e noho ai ana gau aamua, di hagatau humalia o digau ngalua o lodo dono hale king mo nadau ‘uniform’ ala e ulu ai digaula, mo nia gahu o nia hege ala e madamada humalia a mee i nia hagamiami, mo nia tigidaumaha ala e hai go mee i lodo di Hale Daumaha. Malaa, nia mee aanei guu hai di ahina gi gologolo mo di goboina huoloo. 5 Mee ga helekai gi di king, “Nia mee ala ne hagalongo ginai au i lodo dogu henua i di goe mo do iloo mee le e donu! 6 Au digi hagadonu loo nia mee nia daangada ne hagi mai gaa dae loo gi dogu hanimoi ga gidee au gi ogu golomada. Au digi longono dahi baahi e lua o do iloo nia mee ala e donu. Do kabemee e koia e damana i nia mee ala ne hagi mai go nia daangada. 7 E haadanga lamalia go au gau hai hegau ala e noho i do baahi i nia madagoaa huogodoo, e hagalongo gi au helekai kabemee! 8 Hagaamuina Dimaadua go doo God! Mee gu hagagila aga dono manawa tenetene adu gi di goe i dana dugu goe di king, e dagi i lala dono ingoo. Mai i dono aloho i ana daangada digau Israel mo dono hiihai e daahi digaula gi noho hua beelaa, Mee guu dugu goe di nadau king belee madamada humalia nnaganoho mo di tonu.”

9 Mee gaa wanga gi King Solomon ana kisakis ala ne gaamai: hoohoo nia dane goolo e lima, mo dono hagabae mee hagakala meegai mono hadu hagalabagau ‘jewel’ logowaahee. Nia mee haga kala meegai ala ne wanga gi mee la koia e logo huoloo i nia mee ala ne wanga go digau ala i golo.

10 (Nia seelaa o King Hiram mo King Solomon ala ne gaamai nadau goolo mai Ophir, gu gaamai labelaa nadau laagau ‘juniper’ mono hadu hagalabagau ‘jewel’. 11 Solomon gu hai hegau gi nia laagau e hau nia gaagenge i lodo di Hale Daumaha, mo i lodo dono hale, gei e hau labelaa nia ‘harp’ mo nia ‘lyre’ ang gi digau huwa daahili. Nia mee beenei ne gidee i mua i lodo tenua Judah ai.)

12 King Solomon guu wanga gi di king ahina o Sheba nia mee huogodoo a mee ala ne madau. Nia mee aanei la i tua hua nia mee a mee ne wanga e koodai nia kisakis a maa ala ne wanga gi mee. Ga nomuli, gei di king ahina mo ana daangada hagamaamaa ga hagatanga gaa hula gi muli gi tenua go Sheba.

Nia maluagina o King Solomon

(1-Kings 10.14-25)

13 Nia ngadau huogodoo King Solomon e kumi baahi nua nia dane goolo e madalua maa lima, 14 e hagapuni gi nia dagitedi ala e hui go digau koodai goloo mo digau huihui mee. Nia king o Arabia mo nia gobinaa nia gowaa o Israel gu gaamai labelaa nadau goolo mono silber gi mee. 15 Solomon guu hai ana mee duuli dangada llauehaa e lua lau, tuuli e dahi e hii dono gili gi nia pauna goolo nonnono e madangaholu maa lima 16 mo nia mee duuli lligi e dolu lau, tuuli e dahi e hii dono gili gi nia goolo nonnono e walu pauna. Mee guu dugu nia maa huogodoo i lodo di Ruum o di Waa laagau ‘cedar’ o Lebanon.*

17 Di king guu hai labelaa dana lohongo king damana. Baahi di maa e hii gi nia ‘ivory’, gei nia gowaa ala i golo e hii gi nia goolo madammaa. 18 Nia habodo e ono gi di lohongo king, di lohongo babaawae guu hai gi di gili di maa, guu hii gi nia goolo. Nia lohongo nia lima i nia baahi e lua o di lohongo king, mo nia ada laion e tuu i nia baahi e lua. 19 Nia ada laion madangaholu maa lua i hongo nia habodo, e dagidahi i nia mada ni habodo. Deai di king ne hai dono lohongo king beelaa ai.

20 Nia ibu inuinu huogodoo a Solomon la ne hai gi nia goolo, mo nia goloo huogodoo ala i lodo di Ruum o di Waa laagau ‘cedar’ o Lebanon ne hai gi nia goolo madammaa. Silber la dono dahidamee ai i lodo di madagoaa Solomon. 21 Mee ana wagabaalii e deledele di moana madalia nia wagabaalii a King Hiram. Nia ngadau dagi dolu huogodoo, ana wagabaalii ga lloomoi labelaa ga gaamai nadau goolo, silber, ‘ivory’, nia manu ‘ape’, mono ‘monkey’.

22 King Solomon koia gu maluagina, ge koia e kabemee i nia king huogodoo ala i henuailala. 23 Digaula huogodoo e lloomoi gi mee e halahala di hagamaamaa, e hagalongo gi di kabemee o God dela ne hagauda gi mee. 24 Tangada nei mo tangada nei e gaamai gi Solomon nadau wanga dehuia: nia mee ala ne hai gi nia silber mono goolo, nia gahu laa daha, nia goloo dauwa, nia mee hagakala meegai, nia hoodo mono hoodo ‘donkey’. Di mee deenei e hai i nia ngadau huogodoo ala e hagadau.

25 King Solomon guu hau ana gowaa e haa mana (4,000) labelaa ala e dugu ana waga dauwa hongo henua mo nia hoodo; mee ana hoodo dauwa le e madangaholu maa lua mana (12,000). Hunu hoodo gu benebene go mee i Jerusalem, gei nia hoodo ala i golo gu haganoho go mee i lodo nia waahale ala i golo.* 26 Mee tagi aamua o nia king huogodoo i lodo di gowaa taamada di monowai Euphrates gaa tugi i Philistia mo tagageinga o Egypt.* 27 I dono madagowaa king, nia silber gu logowaahee i lodo Jerusalem gadoo be nia hadu, gei nia laagau ‘cedar’ gu logowaahee gadoo be nia balu laagau ‘sycamore’ i nia dono nia dama gonduu o Judah. 28 Solomon gu gaamai ana hoodo mai Musri mo mai nnenua llauehe huogodoo ala i golo.*

Nia mee llauehe di madagoaa dagi ai Solomon

(1-Kings 11.41-43)

29 Di baahi dela i golo di kai o Solomon mai taamada gaa tugi gi di hagalawa guu hihi i lodo Di Kai o Soukohp Nathan mo i lodo Nnelekai Kokohp a Ahijah o Shiloh mo i lodo Di Moe Hagagida ang gi Soukohp Iddo, nogo hai hegau labelaa i lodo di madagoaa King Jeroboam nogo dagi Israel. 30 Solomon nogo dagi Israel hagatau mai Jerusalem i lodo nia ngadau e madahaa. 31 Mee ne made, gaa danu i lodo di Waahale o David, gei tama daane a maa go Rehoboam gaa pono di lohongo o maa gaa king.

10

Nia madawaawa i baahi ngeia e hai baahi

(1-Kings 12.1-20)

1 Rehoboam ne hana gi Shechem, di gowaa dela ne haga dagabuli ai nia daangada huogodoo o baahi ngeia o Israel belee hai a mee di nadau king. 2 Di madagoaa Jeroboam tama daane o Nebat, dela ne lele gi Egypt gi daha mo King Solomon, ne longono di longo deenei, mee ga hanimoi gi muli gi dono guongo. 3 Nia daangada o nia madawaawa o baahi ngeia o Israel gaa kae tegau gi mee, gei digaula huogodoo gaa hula i di gowaa e dahi gi Rehoboam ga helekai gi mee, 4 “Do damana gu hagauda mai gi gimaadou nia moomee daamaha. Maa goe gaa hai madau duadua gi maamaa, ga haga haingoohia madau mouli, gei gimaadou ga hai hegau manawa dahi adu gi di goe.”

5 Rehoboam ga helekai, “Dugua mai gi di au nia laangi e dolu e hagabaubau di mee deenei, gei goodou ga lloomoi laa.” Gei nia daangada gaa hula.

6 King Rehoboam gaa kae dono hagamaamaa mai baahi nia daane mmaadua ala nogo hai hegau gi dono damana go Solomon, ga heeu, “Ma di helekai bolo aha dela ga hagi mai go goodou bolo gi heia gi digau aanei?”

7 Digaula ga helekai, “Maa goe ga manawa dumaalia ga haga manawa lamalia digaula gi au helekai humalia, digaula ga hai hegau adu gi di goe i di manawa dahi gaa hana hua beelaa.”

8 Gei mee gu hagabalumee nia helekai o nia daane mmaadua, gaa hana gi baahi nia dama daane ala nogo tomo aga dalia ia, aalaa go ana gau hagamaamaa, 9 Gei mee ga heeu gi digaula, “Au gaa hai bolo aha gi digau ala e tangi mai gi di au bolo gi heia nadau moomee gi maamaa?”

10 Digaula ga helekai, “Deenei dau mee e hagi anga gi digaula: ‘Dogu madaalima dulii e koia e damana i tuaidina dogu damana!’ 11 Hagi anga ina gi digaula, ‘Dogu damana gu haga uda nia mee daamaha gi godou nua, gei au gaa hai nia maa gi koia e daamaha. Mee gu haga mamaawa goodou gi di loahi hagamaawa dangada, gei au ga daaligi goodou gi di uga hagamaawa kau!’ ”

12 I muli nia laangi e dolu, gei Jeroboam mo digaula huogodoo guu hula labelaa gi di King Rehoboam, gii hai be dana helekai ne hai gi digaula. 13 Di king gu hagabalumee nia helekai a nia daane mmaadua, gei e helekai maaloo hagahuaidu gi nia daangada, 14 be nia helekai nia dama daane ala ne hai. Mee ga helekai, “Dogu damana gu haga uda nia mee daamaha gi godou nua, gei au gaa hai nia maa gi koia e daamaha. Mee gu haga mamaawa goodou gi di loahi hagamamaawa dangada, gei au ga daaligi goodou gi nia uga hagamamaawa kau!” 15 Ma go di hiihai a Dimaadua bolo gi haga gila aga ana helekai ala ne hagi anga go soukohp Ahijah o Shiloh gi Jeroboam tama daane Nebat.* Deenei di mee a di king digi hagalongo gi nia daangada.

16 Di madagoaa nia daangada gu iloo ginaadou bolo di king hagalee hagalongo ang gi ginaadou, digaula gaa wwolo gi nua, “Daa gi daha ina David mo dono madahaanau! Di hagahumalia behee ne hai mai go digaula mai gi gidaadou? Nia daane o Israel, gidaadou gaa hula gi tadau gowaa! Rehoboam gi madamada humalia i deia!”*

Deelaa laa, nia daangada Israel gu hai baahi, guu hula gi nadau guongo, 17 guu hai a Rehoboam gi hai hua di king ni digau ala e noho i tenua go Judah.

18 Gei King Rehoboam ga hagau a Adoniram, dela e dagi nia daangada ala e haga ngalua kono, gi baahi digau Israel, gei digaula ga dilidili a mee gii made. I muli di hai deenei ne hai, gei Rehoboam ga hagalimalima gaa gaga gi dono waga hongo henua, gaa lele hagammuni gi Jerusalem. 19 Daamada i di madagoaa deelaa gaa huli gi muli, nia daangada o di baahi ngeia o Israel le e hai baahi gi digau o di hale o David.

11

Di kokohp mai baahi o Shemaiah

(1-Kings 12.21-24)

1 Di madagoaa King Rehoboam ne dau i Jerusalem, mee ga gahi mai ana gau dauwa e lau huowalu mana (180,000) ala go nia gau dauwa ala koia e humalia mai nia madawaawa Judah mo Benjamin. Mee hai dana hai belee dauwa e laha mai nia madawaawa i bahi i ngeia Israel gi lala ono mogobuna. 2 Gei Dimaadua ga hagi anga gi soukohp Shemaiah 3 bolo gi haga iloo gi King Rehoboam mo nia daangada huogodoo o nia madawaawa Benjamin mo Judah tegau deenei: 4 “Hudee heebagi gi godou duaahina donu. Goodou huogodoo, hula gi godou gowaa. Di mee dela guu hai, la go dogu hiihai.” Malaa, digaula huogodoo gu hagalongo gi Dimaadua, digi hula e heebagi gi Jeroboam.

Rehoboam gu abaaba nia waahale

5 Rehoboam gu noho hua i Jerusalem guu hau nia abaaba mau dangihi e abaaba nia waahale o Judah mo Benjamin aanei: 6 Bethlehem, Etam, Tekoa 7 Bethzur, Soco, Adullam, 8 Gath, Mareshah, Ziph, 9 Adoraim, Lachish, Azekah, 10 Zorah, Aijalon, mo Hebron. 11 Mee gu abaaba nia waahale aanei gi mau dangihi, guu dongo ana daangada dagidahi e dagi nia waahale aanei, gei ang gi di waahale e dahi, gei mee gu hagauda nia meegai, nia lolo olib, mono waini, 12 mo nia mee abaaba dangada mono daalo labelaa. Deenei di hai a mee dela ne hai ga daahi Judah mo Benjamin i lala ono mogobuna.

Digau hai mee dabu mo digau Levi e lloomoi gi Judah

13 Mai tenua hagatau o Israel, digau hai mee dabu mo digau Levi gu lloomoi gi di baahi ngaaga gi Judah. 14 Digau Levi gu diiagi nadau gowaa haangai manu mo nia gowaa ala i golo, guu hula gi Judah mo Jerusalem, idimaa King Jeroboam o Israel mo nia king gi muli gu hagalee dumaalia gi digaula e hai nadau hegau be nia gau hai mee dabu a Dimaadua. 15 Jeroboam guu bida hilihili ana daangada hai mee dabu, e hai nadau hegau i nia gowaa hai daumaha a digau o di bouli, gei e daumaha gi nia balu god mo nia ada mee ala ne hai go mee e haganoho be nia kau daane.* 16 Nia daangada o nia madawaawa huogodoo o Israel ala nogo hiihai huoloo e daumaha gi Dimaadua, di God Israel, guu hula i muli digau Levi gi Jerusalem, gii mee ginaadou di tigidaumaha ang gi Dimaadua, di God o nadau maadua mmaadua. 17 Di mee deenei gu hagamaaloo tenua king o Judah, gei i lodo nia ngadau e dolu digaula nogo buni anga gi Rehoboam tama daane a Solomon, guu noho be di nadau noho i lala di King David mo King Solomon.

Di madahaanau Rehoboam

18 Rehoboam ne hai dono lodo gi Mahalath, dela dono damana go Jerimoth, tama daane ni David, dono dinana go Abihail, tama ahina a Eliab, gei dono damana madua go Jesse. 19 Meemaa nau dama daane dogodolu: Jeush, Shemariah, mo Zaham. 20 Nomuli mai gei mee gaa lodo gi Maacah, tama ahina a Absalom, gei meemaa nau dama daane dogohaa: Abijah, Attai, Ziza, mo Shelomith. 21 Huogodoo, Rehoboam ne hai ono lodo e madangaholu maa walu (18) mo e modoono (60) lodo hege. Mee gu hagadili ana dama daane dogo madalua maa walu (28) ge modoono (60) dama ahina. Maacah dela e kaedahi e aloho iei mee laa hongo ono lodo huogodoo ala i golo, 22 gei mee e kaedahi e aloho tama daane a Maacah go Abijah laa hongo ana dama daane ala i golo, gu hilihili a mee bolo e kae dono lohongo king. 23 Rehoboam gu haganoho ana hagabaubau gii donu, guu wanga nia waawa o ana dama daane guu duwwe digaula laa lodo Judah mo Benjamin i lodo nia waahale ala gu abaaba gi mau dangihi. Mee guu wanga nia mee huogodoo ala e hiihai ginai digaula i lodo di manawa dumaalia, guu wanga labelaa gi digaula nadau lodo dagi logo.

12

Digau Egypt guu kumi Judah

(1-Kings 14.25-28)

1 Di madagoaa Rehoboam ne haganoho ono mogobuna king, mee mo ana daangada huogodoo ga diiagi nnaganoho Dimaadua. 2 I lodo di lima ngadau Rehoboam nogo dagi, Dimaadua gu hagaduadua digaula i di nadau dee hagalongo. King Shishak o Egypt gu heebagi gi Jerusalem 3 gi ana waga dauwa hongo henua e mana maa lua lau (1,200) ge modoono mana (60,000) digau llele nia hoodo, mo ana gau dauwa dogologo e deemee di dau, hagapuni ang gi nia hagabuulinga dauwa mai Libya, Sukkite mo Ethiopia. 4 Mee guu kumi nia waahale o Judah ala gu abaaba gi mau dangi, ga hanadu gaa tugi i Jerusalem.

5 Soukohp Shemaiah gaa hana gi di King Rehoboam mo nia dagi Judah ala ne dagabuli i Jerusalem belee llele gi daha mo Shishak. Mee ga helekai gi digaula, “Aanei nnelekai Dimaadua adu gi goodou: ‘Goodou gu diiagi Au, dolomeenei gei Au gu diiagi goodou guu wanga goodou gi Shishak.’ ”

6 Di king mo nia dagi guu donu ang gi ginaadou bolo ginaadou gu ihala, ga helekai, “Nia mee ala e hai go Dimaadua le e hai donu.”

7 Di madagoaa Dimaadua ne gidee di mee deenei, Mee ga helekai labelaa gi Shemaiah, gaa hai gi mee, “Idimaa digaula gu helekai bolo ginaadou gu ihala, Au ga hagalee daaligi digaula gi daha. Malaa di madagoaa Shishak ga heebagi gi digaula, digaula ga deloaa di mouli. Jerusalem ga de longono ia di maaloo o dogu hagawelewele hagatau, 8 gei Shishak ga hagamagedaa digaula, gei digaula ga iloo di mee dela e hai geegee i mehanga di hai hege mai gi di Au mo di hai hege gi nia dagi o henuailala.”

9 King Shishak gu hanimoi gi Jerusalem guu kae nia goloo maluagina ala nogo i lodo di Hale Daumaha mo di hale king. Mee guu kae nia mee huogodoo ngaadahi mo nia mee abaaba dangada ala ne hai go di King Solomon gi nia goolo. 10 Rehoboam guu hai ana mee abaaba dangada baalanga mmee e pono nia maa, guu wanga nia maa gi nia daangada hagaloohi nia bontai di hale di king gi benabena ina. 11 Nia madagoaa huogodoo di king ma gaa hana gi di Hale Daumaha, digau hagaloohi ga aamo nia maa, gaa lawa ga gaamai labelaa gi muli gi di ruum digau hagaloohi. 12 Idimaa mee gu haga hila ia gi lala gi Dimaadua, gei di hagawelewele Dimaadua digi daaligidia a mee, gei nia mee gu humalia i baahi Judah.

Nia mee llauehe di madagoaa dagi king o Rehoboam

13 Rehoboam ne dagi Jerusalem ga hagamaaloo aga ono mogobuna king. Mee ne madahaa maa dahi ono ngadau i dono madagoaa ne hai di king, gaa dagi nia ngadau e madangaholu maa hidu i Jerusalem, di waahale dela ne hilihili go Dimaadua mai i lodo tenua hagatau Israel belee hai di gowaa e hagalaamua ai dono ingoo. Tinana Rehoboam la go Naamah mai tenua go Ammon. 14 Rehoboam guu hai nia mee huaidu idimaa mee digi hagamada e halahala di hiihai o Dimaadua.

15 Nnegau Rehoboam mai taamada gaa tugi gi di hagaodi, mo nia ingoo dono madahaanau la guu hihi i lodo Di Kai a Soukohp Shemaiah mo i lodo Di Kai a Soukohp Iddo. Rehoboam mo Jeroboam nogo hagadau heebagi i nau mehanga i nia madagoaa huogodoo. 16 Rehoboam gaa made gaa danu i lodo di waa daalunga o nia king i lodo di Waahale o David, gei tama daane a maa go Abijah gaa pono di lohongo o maa gaa king.

13

Tauwa Abijah ang gi Jeroboam

(1-Kings 15.1-8)

1 I di madangaholu maa walu ngadau Jeroboam nogo king i Israel, Abijah guu hai di king o Judah, 2 gaa king nia ngadau e dolu i Jerusalem. Dono dinana go Micaiah, tama ahina ni Uriel, mai di waahale o Gibeah.

Tauwa gu daamada i mehanga Abijah mo Jeroboam. 3 Abijah gu haga dagabuli ana gau dauwa e haa lau mana (400,000) gei Jeroboam gu hai baahi gi mee ana gau dauwa e walu lau mana (800,000).

4 Nia buini dauwa e lua aanei gu heetugi i lodo tenua gonduu o Ephraim. Di King Abijah guu hana gi tomo di Gonduu Zemaraim, gaa wolo gi Jeroboam mo digau Israel, “Hagalongo mai gi di au! 5 E hai behee? Goodou e de iloo bolo Dimaadua, di God o Israel, guu hai dana hagababa e deemee di mooho ang gi David, dela ne wanga gi mee mo dono hagadili gi muli di mogobuna king e dagi digau Israel gaa hana hua beelaa? 6 Jeroboam tama a Nebat gu hai baahi gi Solomon, dela go dono king. 7 Nomuli gei mee ga hagadagabuli mai gi di gowaa e dahi dana hagabuulinga balu dangada, ga haga maaloo nadau hiihai i di gili o Rehoboam, tama daane Solomon, dela e damagiigi balua gei e dee dohu di hai baahi gi nia maanadu digaula 8 Dolomeenei gei goodou gu hagatogomaalia belee heebagi gi di mogobuna aamua dela ne wanga go Dimaadua gi nia hagadili o David. Goodou di godou hagabuulinga gau dauwa e dogologowaahee, gei goodou e hai mee gi nia ada kau daane goolo ala ne hai go Jeroboam belee hai nia god ni goodou. 9 Goodou gu hagabagi gi daha digau hai mee dabu a Dimaadua, ala go nia hagadili o Aaron, gei goodou gu hagabagi digau Levi. I nadau lohongo, goodou guu bida dongo godou gau hai mee dabu gadoo be di hai o nnenua llauehe ala i golo. Di ingoo hua tangada dela ma ga gaamai dana kau daane be nia siibi e hidu e mee hua di hagadabu e mogobuna di hai tangada hai mee dabu o nia god ala e hagaingoo go goodou bolo godou god.

10 “Malaa gimaadou e daumaha hua igolo gi Dimaadua di madau God, gei digi diagia a Mee. Digau hai mee dabu mai di hagadili Aaron e hai nadau duhongo hegau, gei digau Levi e hagamaamaa digaula. 11 Nia luada mono hiahi huogodoo, digaula e hai nadau tigidaumaha gi Mee gi nia ‘incense’ mo nia manu tigidaumaha dudu hagadogomaalia. Digaula e tigidaumaha nia palaawaa i hongo teebele gu hagadabu gu madammaa, gei nia hiahi huogodoo digaula e hagamaahina nia malama i hongo nia lohongo dugu malama goolo. Gimaadou e hai nia mee a Dimaadua ala bolo gi heia, gei goodou gu diiagi a Mee. 12 Go Mee go God, di madau dagi, gei ana gau hai mee dabu la gu i kinei mo nadau labaa gu togomaalia e iliili nia maa e gahigahi gimaadou e dauwa adu gi goodou. Nia daangada Israel, goodou hudee heebagi gi Dimaadua di God o godou maadua mmaadua! Goodou e deemee loo di maaloo!”

13 I di madagoaa hua deelaa, Jeroboam gu hagau hunu gau dauwa hagammuni e heebagi duuli di buini dauwa Judah mai i tua, gei digau dauwa ala i golo le e dauwa mai i mua. 14 Digau dauwa Judah gaa mmada gi daha ga gidee bolo ginaadou la gu duuli gi lodo, ga dangidangi gi Dimaadua i di hagamaamaa, gei digau hai mee dabu ga ili nadau labaa. 15 Digau dauwa Judah e dagi go Abijah, gaa wwolo gi nua ga heebagi. God gu hagamagedaa Jeroboam mo di buini dauwa Israel. 16 Digau dauwa Israel guu llele gi daha mo digau dauwa Judah, gei God guu hai digau Judah gi maaloo i digau Israel. 17 Abijah mo dana buini dauwa gu heebagi gu hagamagedaa digau Israel. Lima lau mana (500,000) digau dauwa kaedahi muginua gu daaligi guu mmade. 18 Nia daangada o Judah gu maaloo i digau Israel, idimaa digaula nogo hagadagadagagee gi Dimaadua, di God o nadau maadua mmaadua.

19 Abijah gu waluwalu di buini dauwa Jeroboam guu kumi guu noho i lodo nia waahale a maa aanei: Bethel, Jeshanah, Ephron mo nia waahale lligi ala e hoohoo gi nia waahale aanei. 20 Jeroboam digi kae labelaa ono mogobuna i di madagoaa Abijah nogo king. Hagaodi gi muli, Dimaadua ga daaligi a mee, gei mee guu made.

21 Malaa, Abijah gu maaloo aga. Mee guu hai ono lodo e madangaholu maa haa, ana dama daane mada lua maa lua mo nia dama ahina dilongoholu maa ono. 22 Di baahi di kai o di mouli o Abijah dela i golo, mo nia mee a maa ne helekai ai, mo nia mee ala ne hai go mee la guu hihi i lodo Di Kai a Soukohp Iddo.

14

King Asa e hagamagedaa digau Ethiopia

1 King Abijah guu made guu danu i lodo di waa daalunga o nia king i lodo di Waahale o David. Tama daane a maa go Asa gaa pono di lohongo o maa gaa king. I lodo dono madagoaa king, tenua nogo noho i di aumaalia i lodo nia ngadau e madangaholu. 2 Asa gu hagamanawa lamalia Dimaadua, dono God, i dana haihai nia mee ala e donu mo e humalia. 3 Mee gu daa gi daha nia gowaa dudu tigidaumaha o digau mai i daha, mo nia gowaa hai daumaha a digau ala e noho i lodo di bouli, gu oho gi lala nia waduu hadu hagamadagu, gei gu hagahingahinga gi lala nia ada o di god Asherah. 4 Mee gu haganoho dana waalanga gi nia daangada o Judah gi heia di hiihai o Dimaadua, di God o nadau maadua mmaadua, gei gi daudalia ana agoago mo ana helekai. 5 Idimaa mee dela gu hagammaa gi daha nia gowaa daumaha balu god, mo nia gowaa dudu tigidaumaha lolo kala i lodo nia waahale huogodoo o Judah, tenua guu noho i di aumaalia i dono madagoaa nogo dagi. 6 Mee guu hau nia abaaba o nia waahale o Judah i dono madagoaa nogo king, gei i lodo nia ngadau dulii deai tauwa ne gila aga ai, idimaa Dimaadua guu wanga gi mee di noho i di aumaalia. 7 Mee ga helekai gi nia daangada o Judah, “Gidaadou gaa hau tadau waahale gi mau dangihi, e hagaduu aga tadau abaaba, angulaa hagaloohi, mo nia bontai ala e mee di tai mo e duuli e hagamaaloo nia waahale. Gidaadou e daahi di mogobuna dela e dagi tenua deenei, idimaa gidaadou guu hai di hiihai Dimaadua tadau God. Mee gu benebene gidaadou gu hagaloohi gidaadou i nia baahi huogodoo.” Malaa, digaula guu hau nia mee aanei guu kila.

8 King Asa dana hagabuulinga gau dauwa e dolu lau mana (300,000) mai Judah, digau ala e heebagi gi nia duuli mono daalo, mo nia daane e lua lau mo huwowalu mana (280,000) mai Benjamin, digau ala e heebagi gi nia duuli mono maalei. Digaula huogodoo nia daangada hagamataane, guu kuulu gii dohu ang gi tauwa.

9 Taane Ethiopia dono ingoo go Zerah mo ana daane dauwa dogo gelehu (1,000,000) mo dolu lau (300) waga dauwa hongo henua gu dauwa ang gi Judah, gu hanadu loo gi mua, guu dau i Mareshah. 10 Asa ga hanadu belee heebagi gi mee, gei nia baahi e lua gu hagatogomaalia nadau lohongo i di gowaa mehanga gonduu o Zephathah, hoohoo adu gi Mareshah. 11 Asa ga dalodalo gi Dimaadua dono God, “Meenei Dimaadua, Goe e mee di hagamaamaa ngoohia di buini dauwa bagege be dau hai e hagamaamaa di buini dauwa maaloo. Hagamaamaa ina gimaadou dolomeenei, meenei Dimaadua di madau God, idimaa gimaadou e gana hua adu gi di Goe, malaa, gimaadou gu lloomoi e heebagi gi di buini dauwa damanaiee deenei i di mahi o do ingoo. Kooe go di madau God, e deai dahi dangada e hagadagadagagee bolo e mee di hagamagedaa Goe ai.”

12 Malaa, Dimaadua gu hagamagedaa di buini dauwa Ethiopia i di madagoaa Asa mo di buini dauwa o Judah ne heebagi gi digaula. Digaula guu llele, 13 gei Asa mo dana buini dauwa gu waluwalu adu digaula gaa tugi loo i Gerar. Digau dauwa dogologo i di buini dauwa digau Ethiopia ne mmade, dela digaula gu deemee di dagabuli belee heebagi. Digaula gu hagamagedaa go Dimaadua mo dana buini dauwa, gei digau dauwa Israel guu kae nadau hagabae goloo dauwa. 14 Digaula guu mee labelaa di oho gi daha nia waahale ala e haganiga Gerar, idimaa nia daangada ala i golo gu mmaadagu huoloo i Dimaadua. Di buini dauwa guu kumi nia waahale huogodoo aalaa, ge guu kae nadau hagabae goloo o nia waahale aalaa. 15 Digaula gu heebagi labelaa gi nia gowaa e noho ai digau hagaloohi siibi, guu kumi di nadau hulu damana siibi mono ‘camel’. Nomuli digaula gaa hula gi muli gi Jerusalem.

15

Nia haganohonoho hoou a Asa

1 Di Hagataalunga o God gu haneia gi hongo o Azariah tama daane a Oded, 2 gei mee gaa hana e heetugi gi King Asa, ga gahigahi a mee, “Hagalongo mai gi di au, King Asa, mo goodou huogodoo nia daangada o Judah mo Benjamin! Dimaadua e madalia goodou i di godou madalia a Mee. Maa goodou ga halahala a Mee, Mee ga dumaalia adu gi goodou gi gidee goodou a Mee. Maa goodou gaa huli gi daha mo Mee, gei Mee ga diiagi goodou. 3 I di madagoaa waalooloo Israel nogo mouli, digaula deai di nadau God donu ai, nadau gau hai mee dabu belee aago digaula ai, mo nadau haganoho ai. 4 Gei di madagoaa di haingadaa ma guu tale ang gi digaula, digaula gu huli adu gi Dimaadua, go di God o Israel. Digaula gu halahala a Mee gu gidee a Mee. 5 I lodo nia laangi aalaa, e deai tangada e mee di hanimoi be hana i di aumaalia ai, idimaa nia heheebagi mo nia hinihini la gu i lodo nia henua huogodoo. 6 Nia henua llauehe gu hai baahi gi nia henua llauehe, nia waahale gu hai baahi gi nia waahale, idimaa God ne hagauda nia heheebagi mo nia hinihini gi hongo digaula. 7 Malaa goodou e hai loo gi lodo maaloo, hudee manawa paagege. Godou hegau ala e hai la ono hui i golo.”

8 Di madagoaa Asa ne hagalongo gi nia helekai kokohp Azariah, tama a Oded, mee gu haga maaloo aga. Mee gu hagammaa gi daha nia ada balu ieidu huogodoo ala i hongo tenua go Judah mo Benjamin, mo nia ada balu ieidu huogodoo ala i lodo nia waahale ala ne kumi go mee i lodo tenua gonduu o Ephraim. Mee gu haga hoou labelaa di gowaa dudu tigidaumaha Dimaadua dela e duu i lodo di gowaa daahaa o di Hale Daumaha.

9 Nia daangada dogologo gu lloomoi gi baahi o Asa mai Ephraim, Manasseh, mo Simeon, ge guu noho i lodo tenua dela e dagi go mee, idimaa digaula gu gidee bolo Dimaadua gu madalia a mee. Asa ga haga dagabuli digaula huogodoo mo nia daangada o Judah mo Benjamin. 10 Digaula gu dagabuli mai gi Jerusalem i lodo di tolu malama o di madangaholu maa lima ngadau nogo king ai Asa. 11 I di laangi deelaa digaula guu hai nadau tigidaumaha ang gi Dimaadua gi nia goloo ala ne gaamai go digaula mai tauwa: nia kau e hidu lau (700) mo nia siibi e hidu mana (7,000). 12 Digaula gu hagababa bolo ginaadou guu donu ngaadahi e daumaha gi Dimaadua, di God o nadau maadua mmaadua, mai i lodo nadau manawa mo nadau mouli hagatau. 13 Tei dangada, dulii be madua, taane be di ahina, dela digi daumaha gi Mee, le e daaligi gii made. 14 Digaula guu hai di nadau hagamodu i di ingoo Dimaadua i di lee damana bolo ginaadou ga daahi di hagababa. Nomuli, digaula ga wwolowwolo gi nua mo di iliili nadau labaa. 15 Nia daangada huogodoo o Judah gu tenetene, idimaa ginaadou ala guu hai di hagababa deenei mai i lodo nadau manawa hagatau. Digaula gu tenetene huoloo hagahagaamu i di nadau daumaha ang gi Dimaadua, gei Mee guu hila ang gi digaula guu wanga gi digaula di noho i di aumaalia i hongo tenua damana hagatau.

16 King Asa guu daa dono dinana madua go Maacah gi daha mo dono lohongo dinana di king, idimaa mee guu hai di ada haga gulugulua di balu god ahina Asherah. Asa guu hele di ada balu ieidu, gu duuduu hagalligi, guu dudu nia bida mee i lodo di Gowaa Baba Kidron.* 17 Ma e aha maa Asa digi oho ina gi daha nia gowaa hai daumaha huogodoo a di gau e noho i lodo bouli, gei mee e noho manawa dahi ang gi Dimaadua i di waalooloo o dono mouli. 18 Mee guu dugu gi lodo di Hale Daumaha nia mee huogodoo dono damana Abijah ne hagadabu ang gi God, ngaadahi mo nia goloo goolo, silber ala ne bida hagadabu koia. 19 Tauwa ne hai ai gaa dae loo gi di motolu maa lima ngadau o dono madagoaa nogo king.

16

Di haingadaa i mehanga Judah mo Israel

(1-Kings 15.17-22)

1 I lodo di motolu maa ono ngadau i di madagoaa King Asa nogo dagi i Judah, King Baasha o Israel gu ulu mai mo ana gau dauwa gi lodo Judah, ga daamada gaa hai dana abaaba i Ramah e duuli di lloomoi mo di hula gi Judah. 2 Asa gaa kae nia silber mono goolo mai di gowaa benebene hadu di Hale Daumaha mo i lodo di hale di king, ga hagau nia maa gi Damascus gi di King Benhadad o Syria mo ana helekai hegau: 3 “Gidaua gaa buni be di mee e dahi gadoo be tadau damana nogo buni. Nia silber mono goolo aanei la nia kisakis adu gi di goe. Dolomeenei oho ina di hagababa dela i gulu mehanga mo di King Baasha o Israel gii daa gi daha ana gau dauwa mo dogu henua.”

4 King Benhadad gu hagagila aga tangidangi di King Asa, ga hagau ana dagi aamua dauwa mo nadau gau dauwa e heebagi gi nia waahale o Israel. Digaula guu kumi Ijon, Dan, Abel Beth Maacah, mo nia waahale huogodoo o Naphtali go nia gowaa ala e benebene ai nia goloo. 5 Di madagowaa King Baasha ne longono nia mee ala ne hai, mee gaa dugu dana hau di abaaba Ramah, gu diiagi di moomee. 6 King Asa ga haga dagabuli ana daane mai lodo Judah, gaa hai digaula gi aamo ina nia hadu mono laagau ala nogo hai hegau ai a Baasha i Ramah, e hau di abaaba dauwa e abaaba nia waahale o Geba mo Mizpah.

Soukohp Hanani

7 I di madagoaa deelaa, soukohp Hanani guu hana gi di King Asa ga helekai, “Idimaa goe gu hagadagadagagee gi di king o Syria gei digi hagadagadagagee gi Dimaadua go doo God, digau dauwa o di king o Israel guu llele gi daha mo goe. 8 Ma hagalee go digau Ethiopia mo digau Libya ala nogo logowaahee nadau buini dauwa, gei e logowaahee nadau waga dauwa hongo henua, mono gau llele hongo hoodo? Gei idimaa goe dela gu hagadagadagagee gi Dimaadua, Mee gu hagamaaloo goe i digaula. 9 Dimaadua e mmada gii donu gi henuailala hagatau, e haga maaloo aga ginaadou ala nadau manawa le e modudahi gi Mee. Goe guu hai au mee dadaulia, deelaa laa tugi dolomeenei gaa hana gi muli, goe gaa tale gi nia dauwa.”

10 Di mee deenei guu hai Asa gi hagawelewele huoloo gi soukohp, dela ga lawalawa iei mee gi nia siini baalanga. Ma deenei di madagoaa, Asa ga daamada gaa hai hagahuaidu hunu daangada.

Di hagaodi di madagoaa dagi o Asa

(1-Kings 15.23,24)

11 Nia mee huogodoo ala ne kila aga i di madagoaa Asa nogo dagi, mai taamada gaa tugi gi di hagaodi, la guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah mo Israel. 12 I lodo di motolu maa hiwa ngadau Asa nogo king, mee gu habehabe i di magi pale guu hai i dono babaawae; gei mee hogi digi huli ang gi Dimaadua i di hagamaamaa, mee ne halahala hua gi nia dogidaa. 13 Nia ngadau e lua nomuli gei mee gaa made, 14 gaa danu i lodo taalunga hadu dela ne hagatogomaalia go mee ang gi deia i lodo di Waahale David. Digaula guu hunu a mee gi nia lolo mono lolo hagakala e hagatogomaalia gi di danu tuaidina o maa, gei digaula guu hai di nadau ahi damana e hai tangihangi gi dono made.

17

Jehoshaphat guu hai di King

1 Jehoshaphat guu pono di lohongo king dono damana, gu hagamaaloo aga nia mogobuna dono waawa hai baahi gi Israel. 2 Mee gu haganoho ana gau dauwa i lodo nia waahale abaaba o Judah, i lodo nia gowaa o Judah i daha mo nia waahale, mo i lodo nia waahale ala ne kumi go Asa i lodo tenua go Ephraim. 3 Dimaadua gu hagahumalia Jehoshaphat idimaa mee e daudali nia hangaahai o dono damana dono madagoaa nogo dama daane, gei hagalee nogo daumaha gi Baal. 4 Mee gu hai hegau gi di God o dono damana, gu daudali nia haganoho a God, gei mee hagalee daudali di mouli o nia king o Israel. 5 Dimaadua guu wanga gi Jehoshaphat di mogobuna maaloo e dagi tenua go Judah, gei nia daangada huogodoo e gaamai gi mee nadau kisakis, gei mee gu maluagina, gu hagalaamua go digaula. 6 Mee gu hagalaamua dana hagagila aga Dimaadua, gu oho gi daha nia gowaa balu daumaha huogodoo mo nia ada o di god Asherah i lodo Judah.

7 I lodo tolu ngadau nogo king, mee gu hagau gi daha digau aamua aanei e agoago i lodo nia waahale o Judah: Benhail, Obadiah, Zechariah, Nethanel, mo Micaiah. 8 Digaula ne hula ginaadou mo digau Levi dogo hiwa ge dogo lua daangada hai mee dabu. Digau Levi la go Shemaiah, Nethaniah, Zebadiah, Asahel, Shemiramoth, Jehonathan, Adonijah, Tobijah, mo Tobadonijah; nia daangada hai mee dabu la go Elishama mo Jehoram. 9 Digaula guu kae di beebaa Nnaganoho Dimaadua, guu hula laa lodo nia waahale huogodoo o Judah, e agoago gi nia daangada nia mee ala i lodo di beebaa deelaa.

Di aamua o Jehoshaphat

10 Dimaadua guu hai nia henua llauehe huogodoo ala e haganiga tenua di King Jehoshaphat gi mmaadagu di hula e dauwa gi mee. 11 Hunu daangada o Philistia gu gaamai nadau hagabae silber logowaahee mo nia kisakis ala i golo gi Jehoshaphat, mo hunu daangada o Arabia gu gaamai labelaa nadau siibi e hidu mana ge hidu lau (7,700) mono kuudi e hidu mana ge hidu lau (7,700) gi mee. 12 Deenei di mogobuna o Jehoshaphat e tomo gi nua i nia madagoaa huogodoo. Mee gu hagaduu ana abaaba waahale, ge guu hau ana waahale laa lodo Judah hagatau, 13 ala nia gowaa e benebene ai nia goloo e logowaahee.

Mee gu haganoho ana daangada aamua ala e kaedahi i lodo Jerusalem, 14 e hagatau gi nadau madahaanau. Adnah la di tagi aamua o nia buini dauwa mai nia madahaanau o Judah, e dagi ana gau dauwa dogo dolu lau mana (300,000). 15 Togolua dagi la go Jehohanan, e dagi ana gau dauwa dogo lualau mo huwowalu mana (280,000). 16 Togodolu dagi la go Amasiah tama daane a Zichri e dagi ana gau dauwa dogo lua lau mana (200,000). (Amasiah guu bida hiihai bolo e hai nnegau Dimaadua.) 17 Tagi aamua o nia buini dauwa o nia madahaanau o Benjamin la go Eliada, taane dauwa e aali huoloo, e dagi ana gau dauwa dogo lua lau mana (200,000) guu hau ginaadou gi nia duuli abaaba dangada mo nia maalei. 18 Dono togolua dagi la go Jehozabad e dagi ana gau dauwa e lau mo huwowalu mana (180,000), guu hau gu togomaalia humalia gi tauwa. 19 Nia daane aanei gu ngalua gi di king i Jerusalem, e hagapuni labelaa, mee gu haganoho labelaa ana gau dauwa gi lodo nia waahale o Judah ala gu abaaba.

18

Soukohp Micaiah e haga iloo di haingadaa gi Ahab

(1-Kings 22.1-28)

1 Di madagoaa di King Jehoshaphat o Judah ne maluagina mai mo di dele dono ingoo i hongo tenua, mee ga hagatogomaalia dana haga hai lodo i mehanga tangada o dono madahaanau mo di madahaanau o King Ahab o Israel. 2 Nia ngadau nomuli Jehoshaphat gaa hana gi di waahale Samaria belee heetugi gi Ahab. Ahab gu daaligi ana siibi mono kau logowaahee e hai tagamiami e hagalaamua Jehoshaphat mo digau ala i baahi o mee. Mee ne hagamaanadu belee longilongi a mee gi buni anga gi deia e heebagi gi di waahale Ramoth i lodo Gilead. 3 Mee ga heeu, “Goe e hana i ogu muli, e heebagi gi Ramoth?”

Jehoshaphat ga helekai, “Goe ma ga togomaalia, gei au gu togomaalia labelaa, mo ogu gau dauwa. Gimaadou ga buni adu.” 4 Gei mee ga duudagi adu, ga helekai, “Gei i mua, gidaua e halahala di manawa o Dimaadua.”

5 Ahab ga gahi mai nia soukohp holongo e haa lau, ga heeu gi digaula, “Au e humalia e hana e heebagi gi Ramoth be deeai?”

Nia soukohp ga helekai, “Heebagi. God gaa hai laa goe gi maaloo!”

6 Gei ogo Jehoshaphat ga heeu, “Ma soukohp labelaa i golo ai e hai tadau heeu gi Dimaadua?”

7 Ahab ga helekai, “Tangada e dahi i golo, go Micaiah, tama daane a Imlah. Gei au hagalee hiihai gi mee, mee hagalee loo e hai ana kokohp humalia mai gi di au, ana kokohp e huaidu i nia madagoaa huogodoo.”

Jehoshaphat ga helekai, “Goe hagalee helehelekai beenaa!”

8 Di King Ahab ga gahi mai dana dangada aamua, gaa hai gi mee bolo gi laha mai a Micaiah hagalimalima.

9 Nia king dogolua aanei ala gu ulu nau gahu king, guu noho i hongo nau lohongo king i di gowaa haga madammaa golee laagau, i tua di bontai o Samaria, gei ogo nia soukohp huogodoo e haihai nadau kokohp i mua meemaa. 10 Tangada e dahi i digaula go Zedekiah, tama daane a Chenaanah, guu hai ana madaagoo baalanga, ga helekai gi Ahab, “Deenei telekai a Dimaadua ne hai: ‘Nia mee aanei ga heebagi iei goe gi digau Syria, ga hagamagedaa digaula hagatau.’ ” 11 Nia soukohp huogodoo ala i golo gu helekai labelaa beelaa, “Hula, hai baahi gi Ramoth, gei goe ga maaloo. Dimaadua ga dugu adu gi di goe di maaloo i tauwa.”

12 Di madagoaa hua deelaa, tangada aamua dela ne hana belee laha mai a Micaiah, ga helekai gi mee, “Nia soukohp huogodoo guu hai nadau kokohp bolo di king la gaa gila, gei goe e humalia gii hai labelaa beelaa.”

13 Gei Micaiah ga helekai, “Au e hagamodu i di ingoo o Dimaadua dela e mouli, bolo au ga helekai nia mee o dogu God ala ma ga hagi mai gi di au!”

14 Dono madagoaa ne hanimoi gi mua di king go Ahab, di king ga heeu gi mee, “Micaiah, gimaua mo di king go Jehoshaphat le e humalia e hula e heebagi gi Ramoth, be deeai?”

Micaiah ga helekai, “Heebagi! Goolua ga maaloo. Dimaadua ga hagamaamaa goolua gi maaloo i tauwa.”

15 Ahab ga helekai gi mee, “Goe ma ga helekai mai i di ingoo Dimaadua, helekai i di tonu! Au e helekai adu haga hia i di mee deelaa?”

16 Micaiah ga helekai, “Au e gidee digau dauwa o Israel gu modoho gi daha i hongo nia gonduu gadoo be nia siibi nadau dangada e madamada humalia i digaula ai. Gei Dimaadua ga helekai: ‘Digau aanei la nadau dagi ai, dugua digaula gii hula gi nadau hale i di aumaalia.’ ”*

17 Ahab ga helekai gi Jehoshaphat, “Deelaa dagu mee nogo hai iei au gi di goe bolo mee hagalee loo e kokohp dana helekai humalia mai gi di au! Nia madagoaa huogodoo mee e helekai kokohp di mee dela e huaidu mai gi di au!”

18 Micaiah ga helekai labelaa, “Dolomeenei, hagalongo gi telekai a Dimaadua dela e hai. Au guu mmada gi Dimaadua guu noho i hongo dono lohongo king i di langi, gei digau di langi e tuu i dono baahi gau donu mo dono baahi gau ihala.* 19 Dimaadua ga heeu: ‘Ma koai dela ga halahalau a Ahab gii hana gi Ramoth, gi daaligi gii made i golo?’ Gei ogo hunu gau di langi e helekai i tagadilinga mee e dahi, ge hunu gau e helekai i tuai mee, 20 gaa dae loo gi di hagataalunga e dahi ga duu adu gi mua Dimaadua, ga helekai, ‘Ko au dela ga halahalau a mee.’ Dimaadua ga heeu, ‘E halahalau behee?’ 21 Gei di hagataalunga ga helekai, ‘Au gaa hai nia soukohp a Ahab huogodoo gii hai nadau kai tilikai.’ Gei Dimaadua ga helekai, ‘Hana, halahalau ina a mee. Dau hegau la gaa gila.’ ”

22 Micaiah ga haga lawa ana helekai ga helekai, “Deenei di mee ne hai. Dimaadua guu hai au soukohp gi helekai tilikai adu gi di goe. Ma go Dimaadua dela ne haga noho bolo goe gaa tale gi di haingadaa damana!”

23 Soukohp Zedekiah ga hanadu gaa paa nia golomada Micaiah, ga heeu, “Di Hagataalunga o Dimaadua la ne diiagi au ana hee, dela ga helekai adu gi di goe?”

24 Micaiah ga helekai, “Ga gidee laa e goe i do madagoaa ma gaa hana gi lodo di ruum i tua belee bala hagammuni.”

25 Ahab ga helekai gi tangada e dahi i ana daangada dagi, “Lawalawa ina a Micaiah, lahia gi Amon go di gobinaa o di waahale, mo gi tama daane di king go Joash. 26 Hai gi meemaa bolo gi hudua a mee gi lodo di hale galabudi, haangai ina hua a mee gi nia palaawaa mono wai, gaa dae loo gi dogu hanimoi gi muli i di aumaalia.”

27 Micaiah ga helekai, “Maa nei bolo goe ga hanimoi i di aumaalia, malaa, Dimaadua la digi helekai mai i ogu lodo!” Mee ga helekai labelaa boloo, “Digau huogodoo, hagalongo mai gi agu helekai ala ne hai!”

Di made o Ahab

(1-Kings 22.29-35)

28 Malaa, di king Ahab o Israel mo di king Jehoshaphat o Judah gaa hula, ga heebagi gi di waahale go Ramoth i Gilead. 29 Ahab ga helekai gi Jehoshaphat, “Gidaua ma gaa hula gi lodo tauwa, gei au ga ulu nnuai goloo gi de modongoohia, gei goe ga ulu o gahu king.” Malaa, di king o Israel ne hana gi lodo tauwa gei mee gu hai gee.

30 Di king o Syria gaa hai dana helekai hagamodu gi ana dagi waga dauwa gi hudee heebagi gi nia daangada ala i golo dela hua go di king o Israel. 31 Malaa, di madagoaa digaula ne mmada gi di king Jehoshaphat, digaula gu hagabau bolo mee go di king o Israel, gei digaula ga huli adu belee heebagi gi mee. Gei Jehoshaphat ga wolowolo gi nua, gei Dimaadua go God gaa daa a mee gi daha, gaa lui teebagi gi daha mo mee. 32 Nia dagi o nia waga dauwa hongo henua gu modongoohia bolo mee hagalee go di king o Israel, gei digaula gaa dugu di nadau waluwalu a mee. 33 Malaa, di mee hua ne angadonu, tangada dauwa o Syria ne puu adu hua dana amu maalei, ga nngenge i King Ahab, i di gowaa dela e duudagi i dono gahu dela e abaaba dono huaidina. Gei Ahab ga wolo adu gi tangada dagidagi dana waga dauwa boloo, “Au gu lauwa! Hagadiga gi muli, llele gi daha mo tauwa!”

34 Di madagoaa tauwa e hai hua igolo, gei King Ahab e hagabiga i lodo dono waga dauwa hongo henua, e huli gi digau dauwa Syria. I di ulu di laa, gei mee guu made.

19

Soukohp e aago Jehoshaphat

1 King Jehoshaphat o Judah gu hanimoi gi muli gi dono hale king i Jerusalem i di aumaalia. 2 Dahi soukohp dono ingoo go Jehu tama daane ni Hanani, guu hana belee heetugi gi di king ga helekai gi mee, “Goe e hagabaubau bolo ma e donu hua di hagamaamaa digau huaidu, gei e huli mai i di baahi digau ala e de hiihai gi Dimaadua? Dau mee dela ne hai dela gaa hidi ai di hagawelewele o Dimaadua ga hagauda adu gi di goe. 3 Ma e aha maa goe gu huaidu, gei nia humalia la i oo lodo hua igolo. Goe dela gu daa gi daha nia ada huogodoo o di god ahina Asherah ala nogo dadaumaha ginai nia daangada, gei goe dela nogo hagamada belee daudali di hiihai o God.”

Nia haganohonoho hoou a Jehoshaphat

4 Ma e aha maa King Jehoshaphat e noho i Jerusalem, mee e hanahana i mehanga nia daangada mai Beersheba i di baahi gi ngaaga ga hanadu loo gi taalinga tenua gonduu o Ephraim i di baahi gi ngeia, belee laha mai nia daangada gi muli gi Dimaadua, go di God o nadau maadua mmaadua 5 Mee guu dongo ana gau gabunga i lodo nia waahale dagidahi o Judah ala gu abaaba, 6 ga hagi anga gi digaula nia helekai aanei gi daudalia, “Goodou pula i godou gabunga dangada; goodou hagalee hai hegau i nia mogobuna o nia daangada, gei i nia mogobuna o Dimaadua, gei Mee e madalia goodou i di godou madagoaa ma ga hagamodu di tonu o di gabunga. 7 Hagalaamua ina Dimaadua, mo di hai hegau gii donu, idimaa, Dimaadua tadau God, e hagalee dumaalia gi nia halahalau, dugu geegee nia daangada, mo e kae nia hui halahalau.”

8 I lodo Jerusalem, Jehoshaphat gu hilihili digau Levi, nia gau hai mee dabu mo hunu dagi tenua belee hai digau hai gabunga, e gabunga nia daangada ala ne oho nia haganoho a Dimaadua be nia gabunga i mehanga o nia daangada ala e noho i lodo di waahale. 9 Mee guu wanga gi digaula nia helekai gi daudalia aanei: “Goodou e hai loo gii hai godou hegau i lodo di hagalaamua Dimaadua, daudalia a Mee mo di manawa dahi i godou mee huogodoo ala ma gaa hai. 10 Di madagoaa godou duaahina mai tei waahale ga gowadu gi goodou di gabunga tangada ne daaligi dana daangada gii made, be di oho tei haganoho, goodou e hai loo gi aago digaula gii donu i nadau mee ala ma gaa hai i di madagoaa di gabunga, dela e hai gi dee hala digaula ang gi Dimaadua. Maa goodou ga hagalee hai di mee deenei, goodou mo godou ihoo daangada ga longono di hagawelewele a Dimaadua. Gei goodou gaa hai godou hegau gii donu, goodou ga hagalee ihala. 11 Amariah tagi aamua hai mee dabu e daahi di mogobuna hagamuliagina e hagamodu nia gabunga hagamadagu huogodoo, gei Zebadiah, tama daane a Ishmael, di gobinaa o Judah, e daahi di mogobuna hagamuliagina e hagamodu nia gabunga mehanga nia daangada. Digau Levi nadau moomee le e mmada gii donu gi nia hilihili di gowaa hai gabunga e gila humalia. Goodou gi lodo hagamahi di hagagila aga nia helekai aanei. Dimaadua gi huli mai di baahi dela e donu!”

20

Tauwa hai baahi gi Edom

1 Di madagoaa mai gi nomuli, nia buini dauwa Moab mo Ammon ngaadahi mo nau buini dauwa Meunite ala ne buni anga gi ginaadou, ga heebagi gi Judah. 2 Hunu gau kae hegau ga lloomoi ga hagailoo gi King Jehoshaphat: “Di buini dauwa damana mai Edom gu hanimoi i di baahi i golo di Tai Mmade belee heebagi adu. Digaula guu lawa di kumi Hazazon Tamar.” (Deenei tuai ingoo labelaa ni Engedi.) 3 Jehoshaphat gu madagu ga dalodalo gi Dimaadua i di hagamaamaa. Nomuli gei mee gaa hai dana hagailoo bolo nia daangada huogodoo gi hagaonge i tenua hagatau. 4 Nia daangada o nia waahale huogodoo o Judah gaa hula hagalellele gi Jerusalem e halahala di hagamaamaa mai baahi Dimaadua. 5 Digaula mo nia daangada o Jerusalem ga dagabuli gi lodo di gowaa daahaa hoou o di Hale Daumaha. King Jehoshaphat ga hanaga gaa duu i mua digaula, 6 ga dalodalo gi nua, “Meenei Dimaadua, di God o madau maadua mmaadua, Goe e noho i di langi i nua, gei e dagi nia henua huogodoo o henuailala. Kooe dela e kaedahi e mahi, deai dahi dangada e mee di hai baahi adu gi di Goe ai. 7 Kooe hua go di madau God. Di madagoaa o au daangada Israel ne ulu gi lodo tenua deenei, Goe ne hagabagi gi daha nia daangada nogo noho i ginei, gaa wanga tenua la gi di hagadili o Abraham, go do ehoo hagatenetene, gi hai mee ginai gaa hana hua beelaa.* 8 Digaula guu noho i ginei, guu hau di Hale Daumaha e hagalaamua do ingoo, i di iloo 9 bolo ma ga iai di haingadaa gaa tale gi digaula ga hagaduadua digaula mai tauwa, tau magi, be tau hiigai, gei digaula e mee di lloomoi gaa tuu i mua di Hale Daumaha deenei, i di gowaa e daumaha ai digaula adu gi di Goe. Digaula gaa mee di dangidangi adu gi di Goe i nadau haingadaa, gei Goe ga longono gaa daa digaula gi daha mo di haingadaa.

10 “Dolomeenei, nia daangada o Ammon, Moab, mo Edom gu heebagi mai gi gimaadou. Di madagoaa madau maadua mmaadua ne lloomoi gi daha mo Egypt, Goe digi dumaalia gi digaula gi ulu gi lodo nia henua aalaa, gei madau maadua mmaadua guu hula gu haganiganiga nia maa, gei digi oho ina nia maa.* 11 Deenei di nadau hai e hui mai gi gimaadou: digaula gu lloomoi belee hagabagi gimaadou gi daha mo tenua dela guu lawa dau gaamai gi gimaadou. 12 Kooe go di madau God! Hagaduadua ina digaula, idimaa gimaadou gu deloaa di hai baahi ang gi di buini dauwa damanaiee dela e heebagi mai gi gimaadou. Gimaadou e de iloo ma ni aha ala belee hai go gimaadou, gei gimaadou e halahala adu Goe e dangi adu i di hagamaamaa.”

13 Nia daane huogodoo Judah, madalia nadau lodo mo nia dama, nogo tuu i golo i di Hale Daumaha. 14 Di Hagataalunga o Dimaadua guu doo iha gi hongo dahi dangada Levi dela i lodo digau dogologo, dono ingoo go Jahaziel, tama daane ni Zechariah; mee tangada e dau gi di madahaanau o Asaph, di hagadili o Mattaniah, Jeiel, mo Benaiah. 15 Jahaziel ga helekai, “Meenei di King, mo goodou huogodoo nia daangada o Judah mo Jerusalem. Dimaadua e helekai bolo goodou gi hudee lliga godou lodo be e mmaadagu di heebagi gi di buini dauwa damana deenei. Tauwa le e huwahuwa ai a God, hagalee go goodou.* 16 Daiaa, heebagi gi digaula. Digaula ga loo aga gi di gowaa di Ala Nnoonua o Ziz. Goodou ga heetugi gi digaula i di hugu gi muli o di gowaa baba dela e hana gi tenua gi lodo di anga henua hoohoo adu gi Jeruel. 17 Hagalee go goodou e heebagi i tauwa deenei. Hagatogomaalia ina hua godou lohongo gaa tali; goodou ga gidee Dimaadua e gowadu gi goodou di aali. Goodou nia daangada o Judah mo Jerusalem, goodou hudee manawa paagege be mmaadagu. Hula heebagi, Dimaadua ga madalia laa goodou!”*

18 King Jehoshaphat gaa bala gi lala loo, ono golomada guu tale gi di gelegele, gei nia daangada huogodoo gaa pala dalia a mee mo di daumaha gi Dimaadua. 19 Digau Levi ala e dau gi nia madahaanau o Kohath mo Korah gaa tuu gi nua gaa wwolo gi nua ga hagaamu Dimaadua, di God o Israel.

20 Hagaluada loo dono daiaa, nia daangada gaa hula gi lodo di anga henua e hoohoo gi Tekoa. Di madagoaa digaula e hagatanga, Jehoshaphat gaa hai dana agoago ang gi digaula: “Nia daangada o Judah mo Jerusalem! Hagadagadagagee gi Dimaadua di godou God, gei goodou gaa tuu mau dangihi. Hagadonu ina nnelekai soukohp ala e hagi adu gi goodou, gei goodou gaa kila.” 21 I muli dana helehelekai gi ana daangada, di king gaa hai hunu gau hua daahili gi ulu ina nadau gahu lloo ala nogo ulu ai i nia laangi llauehe, ge gii hula i mua di buini dauwa, mo di dadaahili:

“Hagaamu ina Dimaadua!

Dono aloho e hana hua beelaa!”*

22 Di madagoaa digaula ne daamada ne daahili, Dimaadua gu haga hinihini nia buini dauwa ala belee heebagi ang gi ginaadou. 23 Digau Ammon mo digau Moab gu heebagi gi di buini dauwa o Edom, gu hagammaa gi daha digaula, ga nomuli digaula gaa bida dauwa maaloo ang gi ginaadou modo ginaadou. 24 Di madagoaa di buini dauwa Judah ne dau i di angulaa dela i lodo di anggowaa, gaa mmada gi nadau hagadaumee, ga gidee boloo digaula huogodoo le e mmoemmoe i hongo di gelegele, guu mmade. Deai dahi dangada ne lele gi daha ai.

25 Jehoshaphat mo ana buini dauwa ga lloo adu belee kae nia goloo digaula, digaula gu gidee nia goloo logowaahee: nia kau, goloo dauwa, nia gahu, mo nia dahida goloo ala i golo. Digaula gu hagabudu nadau goloo i tauwa i nia laangi e dolu, gei nia goloo le e logowaahee balua e deemee di nadau kae nia maa huogodoo. 26 I di haa laangi, digaula ga dagabuli i di gowaa mehanga gonduu o Beracah ga hagaamu Dimaadua i ana mee huogodoo ala ne hai. Deelaa tadinga ne hagaingoo di gowaa baba deelaa boloo Beracah*. 27 Jehoshaphat gaa dagi ana buini dauwa gi muli gi Jerusalem i di aali, idimaa Dimaadua gu hagamagedaa nadau hagadaumee. 28 Di madagoaa digaula ne dau i di waahale, digaula ga taele gi di Hale Daumaha mo di dadaahili nadau ‘harp’ mo di iliili nadau labaa. 29 Nia henua llauehe huogodoo ala ne longono di mee a Dimaadua ne hai dela ne hagamagedaa nia hagadaumee Israel, la gu mmaadagu, 30 deelaa laa Jehoshaphat gaa dagi tenua i lodo di aumaalia, gei God gu duuli a mee i nia baahi huogodoo.

Di hagaodi di madagoaa dagi o Jehoshaphat

(1-Kings 22.41-50)

31 Jehoshaphat ne daamada ne hai di king o Judah i dono madua ono ngadau e motolu maa lima gaa dagi i Jerusalem nia ngadau e madalua maa lima. Tinana o maa go Azubah, tama ahina a Shilhi. 32 Gadoo be dono damana go Asa nogo i ono mua, mee guu hai nia mee ala e donu i mua Dimaadua. 33 Gei nia gowaa daumaha gi nia balu god la digi ohaa ina gi daha. Nia daangada digi huli nadau manawa hagatau gi di hai daumaha gi di God o nadau maadua mmaadua.

34 Nia mee huogodoo ala i golo ala ne hai go Jehoshaphat mai i taamada dono madagoaa dagi gaa tugi gi di hagaodi, la guu hihi gi lodo Di Kai o Jehu Tama a Hanani dela di baahi di beebaa Di Kai o nia King o Israel.

35 Dahi madagoaa King Jehoshaphat o Judah gu buni anga gi King Ahaziah o Israel, di king dela guu hai ana huaidu e logo. 36 Meemaa guu hau nau wagabaalii heehee moana i di gowaa wagabaalii o Ezion-Geber, 37 Gei Eliezer tama daane a Dodavahu, mai di waahale o Mareshah, ga hagailoo gi Jehoshaphat, “Idimaa goe dela guu buni gi Ahaziah, Dimaadua gaa oho gi daha dau mee dela ne hau.” Gei nia wagabaalii gu mooho gei digi hula gi di moana.

21

1 Jehoshaphat ne made gaa danu i lodo di waa daalunga o nia king i lodo di Waahale David, gei tama daane a maa go Jehoram gaa pono di lohongo o maa gaa king.

Jehoram di king o Judah

(2-Kings 8.17-24)

2 Jehoram tama daane o King Jehoshaphat o Judah ono duaahina daane dogo ono: Azariah, Jehiel, Zechariah, Azariahu, Michael mo Shephatiah. 3 Tamana digaula guu wanga ana goolo mono silber e logowaahee gi digaula, mo nia goloo dahidamee ala i golo, gu haganoho digaula dagidahi, tangada e dahi e dagi dana waahale e dahi i nia waahale o Judah ala gu abaaba. Malaa, idimaa Jehoram dela e madua i digaula, Jehoshaphat guu dugu a mee e kae dono lohongo king. 4 Di madagoaa Jehoram ne maaloo di dagi dono henua, gei mee gu daaligi gii mmade ono duaahina daane huogodoo mo hunu gau aamua Israel labelaa.

5 Jehoram ne hai di king gei mee gu motolu maa lua ono ngadau. Mee nogo dagi i Jerusalem i nia ngadau e walu. 6 Mee gu daudali nia hangaahai huaidu o King Ahab mo nia king o Israel ala i golo, idimaa mee ne hai lodo gi tama ahina e dahi a Ahab. Mee gu ihala gu hai baahi ang gi Dimaadua, 7 gei Dimaadua la hagalee e hiihai e oho gi daha di hagadili o David, idimaa Mee guu hai dana hagababa damana gi David bolo dono hagadili gaa dagi hua beelaa gi muli.*

8 Di madagoaa Jehoram nogo king, Edom gu hai baahi gi Judah guu hai tenua damana e duu modogoia.* 9 Jehoram mo ana daangada aamua guu hula mo nadau waga dauwa hongo henua gu heebagi gi Edom. Di buini dauwa Edom gu duuli mai digaula gi lodo. I di boo, digaula guu mee di lleleia gi daha hagammuni. 10 Edom guu duu modogoia i daha mo Judah mai di madagoaa deelaa gaa hula gi muli. I di madagoaa hua deelaa, di waahale Libnah gu hinihini labelaa, idimaa Jehoram gu diiagi Dimaadua, di God o ono maadua mmaadua. 11 Mee hogi dela gu hagaduu nia gowaa daumaha ang gi nia balu god i lodo nnenua nnoonua o Judah, guu dagi nia daangada o Judah mo Jerusalem gii hai nadau ihala gi Dimaadua.

12 Soukohp Elijah ga hagau dana lede gi Jehoram, e hai boloo:

“Dimaadua, di God o do damana madua David gu hagahuaidu goe idimaa goe digi daudali nnangaahai o do damana King Jehoshaphat, be do damana madua King Asa. 13 Malaa dau mee ne hai, goe ne daudali nia hangaahai o nia king o Israel guu dagi nia daangada o Judah mo Jerusalem gi lodo tee modudahi nadau lodo gi God, gadoo be Ahab mo ono gau gi muli ala ne dagi nia daangada Israel gi lodo tee modudahi nadau lodo. Goe hogi dela gu daaligi o duaahina daane ala nia daane e mada humalia i di goe. 14 Idimaa go o hangaahai, Dimaadua ga hagaduadua gii kono au daangada, au dama lligi mo au ahina hai lodo, gaa oho gi daha au goloo huogodoo. 15 Goe do huaidina ga duadua i di magi mmae gono, do dinae e damana aga i nia laangi huogodoo.”

16 Hunu daangada o Philistia mo Arabia e noho hoohoo gi di gowaa dela nogo noho ai hunu gau o Ethiopia i taalinga di tai. Dimaadua guu hai digaula gi dauwa e hai baahi gi Jehoram. 17 Digaula gu heebagi gi Judah, guu kae nia goloo ala i lodo di hale king, gei guu lahi galabudi nia lodo o di king huogodoo mo ana dama daane, ga hagadubu Ahaziah, dana dama daane kaedahi dulii, digi lahia go digaula.

18 I muli nia mee huogodoo, Dimaadua guu hai a mee gii magi mmae dono dinae. 19 Hoohoo nia ngadau e lua, di magi o maa la gu damana mai gaa dae loo gi di hagamuliagina di king, guu made i di hagaduadua mmae gono huoloo. Nia daangada a maa digi dudu di nadau ahi hangihangi be di nadau hai e hai gi nia king i mua o mee.

20 Jehoram ne hai di king i dono motolu maa lua ono ngadau gei ne dagi i Jerusalem nia ngadau e walu. Tangada ne manawa gee ai i di madagoaa ne made iei mee. Digaula gaa danu a mee i lodo di Waahale o David, malaa hagalee i lodo di waa daalunga o nia king.

22

Ahaziah di king o Judah

(2-Kings 8.25-29; 9.21-28)

1 Hunu daangada o Arabia guu dagi di nadau buini guu kumi ge gu daaligi nia dama daane huogodoo a King Jehoram, go Ahaziah hua tama daane dulii digi daaligidia. Nia daangada o Jerusalem gu hagamenege aga Ahaziah e king e pono di lohongo king o dono damana. 2-3 Ahaziah ne king i dono madalua maa lua ono ngadau i dono madua. Mee gaa dagi i Jerusalem di ngadau e dahi. Ahaziah nogo daudali labelaa nnangaahai di madahaanau o King Ahab, idimaa dono dinana go Athaliah, tama ahina a King Ahab ge tama ahina madua ni di King Omri o Israel gu helekai hagamaamaa gi mee dela gaa hidi iei mee gaa hai di huaidu. 4 Mee guu hai ana hala gi Dimaadua, idimaa i muli di made dono damana, nia daangada di madahaanau o King Ahab guu hai nia daangada hagamaamaa ni mee, guu dagi a mee gi hagalee gila. 5 I di daudali nnelekai hagamaamaa digaula, mee gu buni anga gi King Joram o Israel i lodo tauwa hai baahi gi King Hazael o Syria. Di buini dauwa gu hagahuaidu i Ramoth i lodo Gilead gei Joram gu lauwa i tauwa. 6 Mee gu hanimoi gi muli gi di waahale Jezreel belee hagahili ono gowaa ne lauwa, gei Ahaziah guu hana gi golo belee hagaheetugi gi mee.

7 God ne haganoho di hagahidihidi deenei gi Joram belee hai Ahaziah gi doo gi daha mo dono lohongo king. Di madagoaa Ahaziah nogo i golo, mee mo Joram gu heetugi ginai dahi daane dono ingoo go Jehu, tama daane Nimshi, dela ne hilihili go Dimaadua belee oho gi daha di hagadau lohongo king o di madahaanau o Ahab. 8 Di madagoaa Jehu e hagagila aga di hiihai a Dimaadua e daa gi daha di hagadau lohongo king, mee ga heetugi gi di hagabuulinga dangada nia dagi o digau Judah mo nia dama daane o nia duaahina daane o Ahaziah ala ne lloomoi dalia Ahaziah i dono hanimoi hagaheetugi. Jehu gu daaligi gii mmade digaula huogodoo. 9 Digaula gu halahala Ahaziah, gaa gida a mee e bala hagammuni i Samaria. Digaula gaa lahi a mee gi Jehu, ga daaligi a mee gii made. Malaa, digaula guu danu tuaidina o maa i di nadau hagalaamua tamana madua o maa go King Jehoshaphat, dela nogo hagamahi ono lodo di hai ana mee ala e mee i dono hai e hagagila di hiihai a Dimaadua.

Tangada e dahi ne dubu ai i di madahaanau o Ahaziah bolo e mee di dagi tenua.

Athaliah di king ahina o Judah

(2-Kings 11.1-3)

10 I di madagoaa tinana di King Ahaziah o Judah, go Athaliah, ne iloo ia di taaligi o dana dama daane, mee gaa hai dana hagailoo hagamodu bolo di madahaanau di king o Judah gi daaligidia huogodoo. 11 Ahaziah dono duaahina ahina i golo mai di nau damana e dahi dono ingoo go Jehosheba, dela ne hai lodo gi tangada hai mee dabu dono ingoo go Jehoiada. Jehosheba guu lahi hagammuni Joash, tama daane e dahi i nia dama a Ahaziah, gaa lahi a mee gi daha mo nia hoo dama daane di king ala bolo ga daaligi gii mmade, ga daalo hagammuni a mee mo dahi dangada benebene dangada i lodo di ruum kiikii i di Hale Daumaha. I dono hagammuni a mee, mee gu haga dagaloaha a mee gi daha mo di made mai nia lima o Athaliah. 12 Mee nogo noho hagammuni i lodo nia ngadau e ono, i di madagoaa Athaliah nogo dagi be di king ahina.

23

Di huli anga e hai baahi gi Athaliah

(2-Kings 11.4-16)

1 I muli di talitali nia ngadau e ono, tangada hai mee dabu Jehoiada gu hagamaanadu bolo di madagoaa e hagangalungalua nia mee. Mee guu hai dana hagababa gi nia dagi dauwa dogo lima: Azariah tama daane a Jeroham, Ishmael tama daane a Jehohanan, Azariah tama daane a Obed, Maaseiah tama daane a Adaiah, mo Elishaphat tama daane a Zichri. 2 Digaula guu hula gi nia waahale huogodoo o Judah gu laha mai dalia ginaadou gi Jerusalem digau Levi mo nia dagi huogodoo o nia madahaanau.

3 Digaula huogodoo gu dagabuli i lodo di Hale Daumaha, guu hai di nadau hagababa gi Joash, tama daane di king. Jehoiada ga helekai gi digaula, “Deenei tama daane o di king hagamuliagina. Dolomeenei mee gaa hai di king be di hagababa Dimaadua dela bolo di hagadili o David dela e hagadau gi di lohongo king.* 4 Deenei tadau mee gaa hai: Di madagoaa digau hai mee dabu mo digau Levi ga lloomoi gaa hai nadau hegau i di Laangi Sabad, dahi baahi e dolu o digaula ga hagaloohi nia ngudu nia bontai di abaaba di Hale Daumaha, 5 dahi baahi e dolu labelaa ga hagaloohi di hale di king, gei digau ala i golo ga hagaloohi di bontai e hagaingoo bolo di Bontai di Hagamau. Nia daangada huogodoo ga dagabuli mai gi lodo di gowaa daahaa o di Hale Daumaha. 6 Deai dahi dangada e ulu gi lodo di Hale Daumaha ai, aalaa hua go digau hai mee dabu mo digau Levi ala e ngalua. Digaula e mee di ulu gi lodo idimaa digaula la gu hagadabu, gei nia daangada ala i golo e hai loo gi daudali nia helekai a Dimaadua ge noho i tua. 7 Digau Levi e haganiga i di king e hagaloohi a mee, nadau hulumanu dauwa e togomaalia, ginaadou e hula dalia di king i nia gowaa huogodoo ala e hana ginai mee. Maa tangada gaa hai bolo ia e hagamada e ulu gi lodo di Hale Daumaha le e daaligi gii made.”

8 Digau Levi mo nia daangada o Judah gu hagagila aga nia helekai huogodoo o Jehoiada. Nia daane hagalee hagau gii hula i di nadau madagoaa ma gaa lawa di ngalua i di Laangi Sabad, deelaa laa nia dagi dauwa e daahi hua digau ala e lloomoi e ngalua mo digau ala guu lawa belee hula. 9 Jehoiada guu wanga gi nia dagi dauwa nia daalo mo nia mee abaaba ala nia mee donu ni King David ala nogo benebene i lodo di Hale Daumaha. 10 Mee gu haganoho ana daane mo nadau hulumanu dauwa gu togomaalia i di gili hagatau o mua di Hale Daumaha belee duuli di king. 11 Nomuli gei Jehoiada ga haga ulu Joash gi daha, gaa dugu di hau king gi hongo dono libogo, gaa wanga gi mee di beebaa o nia haganoho i nnangahaihai o nia king. Gei Joash gaa hai di king. Jehoiada tangada hai mee dabu mo ana dama daane gu hagatulu Joash, gei nia daangada ga wwolowwolo gi nua boloo, “Di king gi mouli hua beelaa!”

12 Athaliah gu longono ia nia daangada e wwolowwolo hagaamu di king, gei mee ga hagalimalima gi di Hale Daumaha i di gowaa dela gu dagabuli ai digau dogologo. 13 Mee ga gidee ia di king hoou i di bontai e ulu gi lodo di Hale Daumaha, e duu i baahi di waduu, di gowaa belee tuu ai nia king, e haganiga go nia dagi dauwa mo digau iliili labaa. Nia daangada huogodoo gu wwolowwolo tenetene e iliili nadau labaa, gei digau daahili di Hale Daumaha mo nadau goloo huwa daahili e dagi di nadau budu. Athaliah gu hahaahi ono goloo, gu lodo huaidu, gaa wolo gi nua, “Di hagahuaidu! Di hagahuaidu!”

14 Jehoiada hagalee hiihai e daaligi a Athaliah i lodo di Hale Daumaha, ga gahigahi nia dagi dauwa ga helekai, “Lahia a mee gi daha i mehanga nia goolongo digau hagaloohi, daaligidia tei dangada dela bolo ia e daa a mee gi daha.”

15 Digaula gaa kumi a mee, gaa lahi a mee gi di hale di king, ga daaligi a mee i di gowaa dela e hagaingoo bolo di Bontai Hoodo.

Di haganohonoho hoou a Jehoiada

(2-Kings 11.17-20)

16 Tangada hai mee dabu Jehoiada gu haganoho bolo King Joash mo nia daangada gi madalia ia e hai di nadau hagababa damana bolo ginaadou gaa hai nia daangada ni Dimaadua. 17 Gei digaula huogodoo gaa hula gi di hale daumaha o Baal gaa oho di maa gi lala. Digaula gaa oho gi lala nia gowaa dudu tigidaumaha mo nia ada balu god, gei ga daaligi a Mattan, tangada hai mee dabu a Baal, i mua nia gowaa dudu tigidaumaha. 18 Jehoiada ga haga menegenege aga digau hai mee dabu mo digau Levi e madamada humalia di moomee di Hale Daumaha. Digaula belee hai nadau waawa hegau ala ne hagaingoo ang gi ginaadou mai baahi King David, gei e dudu nia tigidaumaha e wanga gi Dimaadua gii hai be Nnaganoho a Moses. Digaula e madamada humalia labelaa nia daahili mono budu nia laangi hagalabagau. 19 Jehoiada gaa dugu labelaa ana gau hagaloohi i nia bontai di Hale Daumaha gi bule ina gi daha dahi dangada dela e hagalee madammaa i nia hegau daumaha.

20 Nia dagi dauwa, nia dagi nia daangada, nia gau oobidi, mo nia daangada huogodoo ala i golo guu buni gi Jehoiada i lodo di nadau haele ne laha mai di king mai di Hale Daumaha gi di hale di king. Digaula ne ulu mai gi lodo i di bontai damana, gei di king guu noho i hongo dono lohongo king. 21 Nia daangada huogodoo gu tenetene huoloo, gei di waahale guu noho baba, idimaa Athaliah dela gu daaligi guu made.

24

Joash di king o Judah

(2-Kings 12.1-16)

1 Joash ne hidu ono ngadau, gei mee gaa hai di king o Judah, gei mee guu dagi i Jerusalem nia ngadau e madahaa. Tinana o maa go Zibiah mai di waahale o Beersheba. 2 I di madagoaa o Jehoiada tangada hai mee dabu, King Joash nogo hai nia mee ala e haga manawa lamalia Dimaadua. 3 Jehoiada gu halahala nia ahina dogo lua e hai nia lodo o King Joash, meemaa gu haanau nau dama daane mo dama ahina mai i mee.

4 I muli hua, gei Joash ga hagamaanadu bolo e haga hoou di Hale Daumaha. 5 Mee ga hagau digau hai mee dabu mo digau Levi gii hula gi nia waahale o Judah gi hagabudulia mai nia bahihadu i baahi nia daangada huogodoo gii dohu gi di hai nia moomee lodo di ngadau ala e haga hoou di Hale Daumaha. Mee gu helekai gi digaula gi ngalua gi limalima bolo gi heia di nadau hegau, gei digau Levi gu duai. 6 Malaa, mee ga gahi mai Jehoiada, di nadau dagi, ga helekai gi mee gi hagamodongoohia, “Goe e aha dela goe digi heia digau Levi gi hagabudu ina nia dagitedi mai Judah mo Jerusalem. Moses, tangada hai hegau Dimaadua, ne haganoho bolo nia daangada le e hui nadau dagitedi e hagamaamaa di Hale Laa dela e noho ai Dimaadua.”*

7 (Nia hoo daumaha o Athaliah, di ahina huaidu, ne oho di Hale Daumaha gu haga hai hegau nia goloo dabu e logowaahee ang gi nia hai daumaha gi Baal.)

8 Di king ga helekai hagamodu gi digau Levi gi hauhia tebedebe, dugua i di ngudu di bontai di Hale Daumaha e hagabudu nia hagamaamaa digaula. 9 Digaula gu hagailoo gi nia daangada huogodoo laa lodo Jerusalem mo Judah hagatau gi gaamai gi Dimaadua dagitedi a Moses, di tama hai hegau a God, ala ne hagabudu matagidagi go mee i lodo di anggowaa. 10 Di mee deenei gu haga manawa lamalia nia daangada mo nadau dagi, gei digaula gu gaamai nadau bahihadu dagitedi guu haa tebedebe guu honu. 11 Nia laangi huogodoo digau Levi e kae tebedebe gi tangada aamua mugi nua dela e madamada humalia ai di maa. Di madagoaa tebedebe ma gaa honu, tangada hihi mugi nua mo tangada dela e pono tagi aamua hai mee dabu, ga daa gi daha nia bahihadu gaa kae tebedebe gi muli gi dono lohongo. Digaula gu hagabudu nadau bahihadu e logo.

12 Di king mo Jehoiada gaa wanga nia bahihadu gi nia gau ala e dagi di moomee dela e haga hoou di Hale Daumaha, gei digaula gu hagangalua digau e daadaa nia hadu, tegitanga, digau hai baalanga ala e hai nia moomee di haga hoou. 13 Digau ngalua huogodoo gu ngalua hagamahi gu haga hoou di Hale Daumaha gi hai hua be dono hau di matagidagi, koia gu mau dangihi. 14 Di madagoaa di moomee di haga hoou la ne lawa, nia goolo mono silber ala ne dubu la guu wanga gi di king mo Jehoiada, meemaa gu hai hegau nia maa guu hai nia boolo mono goloo ala i golo ang gi di Hale Daumaha.

Nnaganoho Jehoiada guu huli

Di madagoaa Jehoiada nogo mouli, nia tigidaumaha nogo duudagi e hai i nia madagoaa huogodoo i lodo di Hale Daumaha. 15 I muli hua mee ne madumadua huoloo ne lau motolu ono ngadau, gei mee gaa made. 16 Digaula gaa danu a mee i lodo di waa daalunga o nia king i lodo di Waahale David, e hagalaamua ana hegau ala nogo hai gi nia daangada Israel, ang gi God, mo ang gi di Hale Daumaha.

17 Malaa, di madagoaa hua Jehoiada ne made, nia dagi o Judah gu helekai hagammahi e huli di King Joash gi hagalongo hua ang gi ginaadou. 18 Gei nia daangada gaa dugu di nadau haihai daumaha i lodo di Hale Daumaha Dimaadua, go di God o nadau maadua mmaadua, gei gu daamada gu daumaha gi nia balu god mo nia ada o di god ahina Asherah. Nadau hai nia hala aanei guu hai a Dimaadua gi hagawelewele gi Judah mo Jerusalem. 19 Dimaadua gu hagau ana soukohp belee hagailoo gi nia daangada gi lloomoi labelaa gi Mee, gei digaula digi hagalongo. 20 Di Hagataalunga o God gu hagahonu Zechariah tama daane Jehoiada, tangada hai mee dabu. Mee gaa duu i di gowaa dela e gidee nia daangada gaa wolo gi nua, “God e heeu be goodou e aha ala digi hagalongo gi nia helekai Dimaadua, ga dagi mai di haingadaa gi goodou! Goodou gu diiagi a Mee, gei Mee hogi gu diiagi goodou!”* 21 King Joash gu hai baahi ang gi Zechariah, ga helekai gi nia daangada gi dilidilia Zechariah i lodo di gowaa daahaa di Hale Daumaha. 22 Di king gu de langahia nia hegau aamua Jehoiada tamana o Zechariah dela ne wanga gi deia, gei mee gu daaligi hua Zechariah gii made. Di madagoaa Zechariah dela bolo gaa made, mee gaa dangi gi nua, “Dimaadua gi gidee au mee ala e hai, gi hagaduadua ina goe!”

Di hagaodi di madagoaa king o Joash

23 Di madagoaa hadi mee ne dau mai i lodo di ngadau deelaa, di buini dauwa Syria gu heebagi gi Judah mo Jerusalem, gu daaligi gii mmade nia dagi huogodoo, guu kae nia goloo logowaahee gi Damascus. 24 Di buini dauwa Syria la di buini hua dulii, gei Dimaadua guu hai digaula gi maaloo i di buini dauwa Judah dela e koia e damana, idimaa nia daangada gu diiagi a Mee, go Yihowah di God o nadau maadua mmaadua. I di ala deenei, King Joash gu hagaduadua. 25 Mee gu lauwa huoloo, gei di madagoaa di buini hagadaumee ne hula, gei ana dagi dauwa dogolua ga hai baahi gi mee, ga daaligi a mee gii made i lodo dono hada kiikii, e tala di hui taaligi o tama daane a Jehoiada, tangada hai mee dabu. Mee ne danu i lodo di Waahale o David, malaa, hagalee i lodo di waa daalunga o nia king. 26 (Digau ala ne daaligi a mee la go Zabad, tama daane ni di ahina mai Ammon dono ingoo go Shimeath, mo Jehozabad, tama daane ni di ahina mai Moab dono ingoo go Shimrith.) 27 Di Beebaa Hagamaamaa o di Beebaa o nia King e hagahonu gi nia kai o nia dama daane Joash, nia helekai kokohp hai baahi gi mee, mo di hagailongo di hai a mee ne hau haga hoou di Hale Daumaha. Tama daane a maa go Amaziah gaa pono di lohongo o maa gaa king.

25

Amaziah di king o Judah

(2-Kings 14.2-6)

1 Amaziah ne madalua maa lima ono ngadau, gei mee gaa hai di king, guu dagi i Jerusalem i nia ngadau e madalua maa hiwa. Dono dinana go Jehoaddin di ahina mai Jerusalem. 2 Mee nogo hai nia mee ala e haga tenetene Dimaadua, gei mee e bagege di hai hegau gi Mee. 3 I di madagoaa hua o mee ne hai mee gi nia mogobuna king, mee gu daaligi nia gau aamua ala ne daaligi hagammuni dono damana. 4 Gei mee digi daaligidia nia dama meemaa, gu daudali nia helekai o Dimaadua ala i lodo Nnaganoho Moses:

“Nia maadua la hagalee daaligi gii mmade

i nia hala ne hai go nadau dama,

nia dama hogi la hagalee daaligi gii mmade

i nia hala ne hai go nadau maadua;

tangada le e daaligi gii made la anga hua

gi di hala ne hai koia dono huaidina.”*

Tauwa hai baahi gi Edom

(2-Kings 14.7)

5 King Amaziah gu hagatogomaalia nia daane huogodoo o nia madawaawa Judah mo Benjamin gii hai nia buini dauwa, e hagatau gi nia madahaanau, ga haganoho nia dagi dauwa e dagi nia buini dagi mana mo dagi llau ono daangada. Digau le e dolu lau mana (300,000) huogodoo, nadau ngadau e madalua gaa huli gi nua. Digaula la digau dauwa ne hilihili, gu togomaalia gi tauwa, gu modo gologolo di hai hegau gi nia daalo mo nia mee abaaba dangada. 6 Hagapuni anga, mee gu hagangalua digau dauwa e lau mana (100,000) ne hui mai i Israel gi nia dane silber e haa. 7 Malaa dahi soukohp gaa hana gi di king ga helekai gi mee, “Hudee lahia digau dauwa o Israel aanei dalia goe. Dimaadua le e hagalee madalia nia daane mai Tenua Baahi Ngeia. 8 Holongo goe e hagabaubau bolo digaula ga hagamaaloo aga goe i lodo tauwa, gei deeai. Ma go God dela e daahi di mogobuna gi maaloo be gi magedaa, gei Mee gaa hai o hagadaumee gi hagamagedaa ina goe.”

9 Amaziah ga heeu gi soukohp, “Malaa e hai behee go agu silber huogodoo ala guu lawa di hui digaula?”

Soukohp ga helekai, “Dimaadua e mee di gowadu koia e logo i nia mee aalaa!” 10 Malaa, Amaziah gu hagau gi daha ana gau dauwa ala ne hui, gii hula gi nadau henua. I di hai deenei digaula guu hula gi muli gi nadau guongo, gu hagawelewele gi nia daangada o Judah.

11 Amaziah gu hagamaaloo aga ono lodo gaa hana gaa dagi dana buini dauwa gi di Gowaa Baba Toolo. Di gowaa deelaa, digaula ga heebagi ga daaligi gii mmade digau dauwa Edom dogo madangaholu mana (10,000), 12 gaa kumi nadau huai gau dauwa dogo madangaholu mana (10,000). Digaula gaa lahi digau dauwa galabudi gi tomo di gonduu i di waahale go Sela, gaa kili digaula gi daha i tomo di gonduu, gu mmade mmade i hongo nia hadugalaa i lala.

13 I lodo di madagoaa deenei, digau dauwa Israel ala ne hai ginai a Amaziah gi hudee hula dalia ia, la gu heebagi gi nia waahale o Judah i mehanga Samaria mo Beth Horon, gu daaligi digau dauwa dogo dolu mana (3,000), guu kae nadau goloo ne kumi i tauwa e logowaahee.

14 Di madagoaa Amaziah ne hanimoi i muli dana hagamagedaa digau Edom, mee gu gaamai nia balu god digaula dalia ia, ga hagaduu, ga daumaha gi nia maa, ga dutudu tigidaumaha ‘incense’ ang gi nia maa. 15 Di mee deenei guu hai Dimaadua gi hagawelewele, gaa hidi ei Mee ga hagau dana soukohp gi Amaziah. Soukohp ga heeu gi iloo, “Goe ne aha dela e daumaha gi nia balu god ala e deemee di benebene nadau daangada donu gi daha mo oo mahi?”

16 Amaziah gaa tuu nnelekai a maa, “Ana hee gimaadou ne dugu goe tangada hagamaamaa ni di king? Hudee leelee, gi de daaligi hua goe gii made ko au!”

Soukohp guu noho deemuu, digi duai ga helekai, “Dolomeenei au gu iloo bolo God gu togomaalia e daaligi goe idimaa goe guu hai nia mee huogodoo aanei, gei gu hagabalumee agu helekai.”

Tauwa e hai baahi gi Israel

(2-Kings 14.8-20)

17 King Amaziah o Judah mo ana daangada hagamaamaa gu haganoho e hai baahi gi Israel. Mee gaa kae dana hegau gi di king o Israel go Jehoash, tama daane a Jehoahaz, ge dono damana madua go Jehu, bolo e hagamada a mee e heebagi ginaua. 18 Jehoash ga hagau ana helekai aanei gi Amaziah: “Dahi laangi hua, di laagau geinga duduia i lodo nia Gonduu o Lebanon gaa kae dana hegau gi di laagau ‘cedar’: ‘Gaamai dau dama ahina e lodo gi dagu dama daane.’ Di manu lodo geinga ga hanimoi laalaa, ga dagadagahi gi lala di laagau duduia deelaa. 19 Amaziah, dolomeenei gei goe e hagaamu goe bolo goe gu hagamagedaa digau Edom, gei au e helekai hagamaamaa goe gi noho hua i doo hale. Goe e aha dela e helehelekai bolo gi gowadu di haingadaa adu gi di goe mo au daangada?”

20 Gei Amaziah digi hagalongo. Ma di hiihai ni God bolo Amaziah la gi magedaa, idimaa mee gu daumaha gi nia ada balu god digau Edom. 21 Deelaa laa, di King Jehoash o Israel guu hana gu dauwa gi King Amaziah o Judah. Meemaa ne heetugi i Beth Shemesh i lodo Judah, 22 malaa, di buini dauwa Judah gu magedaa, gei digau dauwa guu llele gi nadau guongo. 23 Jehoash guu kumi Amaziah gaa lahi a mee gi Jerusalem. I di gowaa deelaa, gei mee gaa oho gi lala nia abaaba o di waahale, daamada mai i di Bontai Ephraim gaa tugi di Bontai di Madaaduge, e mogowaa nia ‘yard’ e lua lau (200). 24 Mee gu gaiaa guu kae gi Samaria nia goolo mono silber huogodoo i lodo di Hale Daumaha, mo nia goloo di Hale Daumaha ala nogo hagaloohi go nia hagadili o Obed Edom, mo nia maluagina goolo o di hale di king. Mee guu lahi labelaa dalia ia ana daangada ala belee hui gi muli go digau Judah ga haga mehede laa.

25 King Amaziah o Judah gu mouli duai i di King Jehoash o Israel i nia ngadau e madangaholu maa lima. 26 Nia mee huogodoo ala i golo ala ne hai go Amaziah mai i taamada gaa tugi i di hagaodi dono madagoaa king la guu hihi i lodo Di Kai o nia King o Judah mo Israel. 27 Mai i di madagoaa a mee ne hai baahi gi Dimaadua, di haganohonoho hagammuni i golo e hai baahi gi mee i lodo Jerusalem. Hagaodi gi muli, gei mee guu lele gi di waahale o Lachish, gei nia hagadaumee o maa gu waluwalu a mee gu daaligi a mee i golo. 28 Tuaidina o maa guu kae i hongo di hoodo gi Jerusalem, guu danu i lodo di waa daalunga o nia king i lodo di Waahale o David.

26

Uzziah di king o Judah

(2-Kings 14.21,22; 15.1-7)

1 Nia daangada huogodoo gu hilihili Uzziah tama daane a Amaziah ono ngadau e madangaholu maa ono belee kae di lohongo king o dono damana. 2 (I muli di made o Amaziah, Uzziah guu kumi labelaa Elath, guu hau haga hoou di waahale.) 3 Uzziah ne hai di king i dono madua nia ngadau e madangaholu maa ono, guu dagi i Jerusalem i nia ngadau e madalima maa lua. Tinana o maa go Jecoliah mai Jerusalem. 4 Mee guu hai nia mee ala e hiihai ginai Dimaadua, e daudali di ala dono damana. 5 I di madagoaa dela nogo mouli ai Zechariah, dono dangada hagamaamaa i baahi nia mee daumaha, mee nogo hai nia hegau Dimaadua mai i lodo di manawa dahi, ge God gu hagahumalia a mee.

6 Uzziah gu dauwa gi digau Philistia. Mee gu oho gi lala nia abaaba o nia waahale o Gath, Jamnia, mo Ashdod, guu hau ana waahale gu abaaba hoohoo gi Ashdod mo i lodo nia gowaa ala i golo i lodo Philistia. 7 God gu hagamaamaa a mee e hagamagedaa digau Philistia, digau Arabia ala e noho i Gurbaal, mo digau Meunite. 8 Digau Ammon guu hui nadau wanga dehuia gi Uzziah, gei mee gu maaloo dangihi, dono ingoo guu dele hogi gi Egypt.

9 Uzziah gu hagamaaloo aga nia abaaba o Jerusalem i dana hau nia angulaa hagaloohi i di Bontai di Madaaduge, i di Bontai di Gowaa Baba, mo di gowaa dela e hagabiga di abaaba. 10 Mee guu hau labelaa nia angulaa duuli ono gili i lodo nia anga henua, guu geli ana monowai e logo, idimaa mee ana hagabuulinga manu e logowaahee i tenua dama gonduu mono gowaa baba ala i baahi gi dai. Idimaa mee dela e hiihai gi nia moomee hadagee, mee gu hagamaaloo aga nia daangada gi heia nadau hadagee waini i lodo tenua dama gonduu mo nia gowaa ala e tomo.

11 Mee dana buini dauwa damana gu togomaalia ang gi tauwa. Di hagailongo nia dauwa le e hihi go ana daangada hihi go Jeiel mo Maaseiah, di nau dagi go Hananiah, tangada e dahi ni digau dagi o di king. 12 Di buini dauwa nogo dagi go nia dagi dauwa aamua dogo lua mana ge ono lau (2,600). 13 I lala nia mogobuna digaula la digau dauwa dogo dolu lau maa hidu mana ge lima lau (307,500) ala e mee di heebagi hagamahi hai baahi gi nia hagadaumee o di king, belee hagamaamaa di nadau king. 14 Uzziah guu wanga gi di buini dauwa nia goloo dauwa aanei: duuli, daalo, goobai dauwa, nia gahu abaaba hadahada, maalei mono amu maalei, mo nia mee hudu hadu. 15 I lodo Jerusalem, ana daangada ala e dili di hau nia mee, guu hai nadau goloo ala e puu nia amu maalei mo e kili eia nia hadu llauehe mai i nia angulaa mo mai i nia madaaduge o di abaaba di waahale. Dono ingoo guu dele i nia gowaa huogodoo, gei mee gu maaloo dangihi, idimaa di hagamaamaa o maa e gaamai i baahi o God.

Uzziah gu hagaduadua i dono hagamuamua

16 Gei di madagoaa King Uzziah ne maaloo mai, mee guu bida hagaamu hua ia, gaa hai ia gii doo. Mee gu hagahuaidu Dimaadua dono God i dana bida hana gi lodo di Hale Daumaha gaa dudu ana ‘incense’ i hongo di gowaa dudu tigidaumaha lolo kala. 17 Azariah tangada hai mee dabu, dalia digau huowalu (80) hai mee dabu maaloo ge hagamahi ala gu daudali di king 18 belee hai a mee gii duu. Digaula ga helekai, “Uzziah! Goe o mogobuna ai bolo e dudu nia ‘incense’ ang gi Dimaadua. Digau hai mee dabu hua ala go nia hagadili o Aaron la ne hagadabu e hai tegau deenei. Ulu mai gi daha mo di gowaa dabu deenei. Goe gu hagahuaidu Yihowah-God*, ono hagahumalia gu daa gi daha mo goe.”

19 Uzziah nogo duu hua i golo i lodo di Hale Daumaha i baahi di gowaa dudu tigidaumaha lolo kala, e daahi dana mee dudu ‘incense’. Mee gu hagawelewele gi digau hai mee dabu, gei digi duai nomuli, di magi genegene gu daamada i hongo dono lae. 20 Azariah mo digau hai mee dabu ala i golo ga hagadaumada di lae di king i lodo di nadau mmaadagu, gaa hono a mee gii hana gi daha mo di Hale Daumaha. Mee gu hagalellele di ulu gi daha idimaa Dimaadua gu hagaduadua a mee.

21 I di hugu gi muli o dono mouli, King Uzziah gu hagalee madammaa i baahi taumaha, idimaa go dono magi. Gu deemee hogi di ulu gi lodo di Hale Daumaha labelaa, mee guu noho hua i lodo dono hale donu, gu hagalee hai dono duhongo hegau king. Di madagoaa deelaa tama daane a maa Jotham e dagi tenua.

22 Soukohp Isaiah, tama daane a Amoz, guu hihi gi lala nia mee huogodoo di King Uzziah ne hai i dono madagoaa nogo dagi. 23 Uzziah ne made guu danu i lodo di gowaa aamua danu daangada, gei mee digi danu i lodo di waa daalunga o nia king, idimaa go dono magi. Tama daane a maa go Jotham guu pono di lohongo o maa guu king.

27

Jotham di king o Judah

(2-Kings 15.32-38)

1 Jotham ne madalua maa lima ono ngadau, gei mee gaa hai di king, gaa dagi i Jerusalem i nia ngadau e madangaholu maa ono. Tinana o maa go Jerushah, tama ahina a Zadok. 2 Mee guu hai nia mee ala e hiihai ginai Dimaadua gadoo be di hai o dono damana; malaa, mee digi hai dono hala be dono damana dela ne dudu ana ‘incense’ i lodo di Hale Daumaha. Malaa, nia daangada gu haihai hua nadau ihala gi muli.

3 Ma go Jotham dela ne hau di Bontai Baahi Ngeia o di Hale Daumaha, gei gu ngalua damana gi di abaaba o di waahale Jerusalem i di gowaa dela e hagaingoo bolo Ophel. 4 I lodo nia gonduu o Judah mee guu hau ana waahale, i lodo geinga mee guu hau ana bae dauwa mo nia angulaa hagaloohi. 5 Mee gu heebagi gi di king o Ammon mo di buini dauwa a maa, gei gu hagamagedaa digaula. Mee guu hono digau Ammon gi huia gi mee nia dahi aga aanei i nia ngadau huogodoo i lodo nia ngadau e dolu: Nia dane silber e haa, nia ulu mee palaawaa e madalima mana (50,000) mono ulu mee ‘barley’ e madalima mana (50,000). 6 Jotham guu tomo maaloo dangihi, idimaa mee gu daudali manawa dahi Dimaadua go dono God. 7 Nia mee i golo ala ne hai go mee i dono madagoaa nogo king, ana dauwa, mo ana haganoho, la guu hihi huogodoo gi lodo Di Kai o nia King o Israel mo Judah. 8 Jotham ne madalua maa lima ono ngadau gei mee gaa hai di king, guu dagi i Jerusalem i nia ngadau e madangaholu maa ono. 9 Mee ne made gaa danu i lodo di Waahale o David, gei tama daane a maa go Ahaz gaa pono di lohongo o maa gaa king.

28

Ahaz di king o Judah

(2-Kings 16.1-4)

1 Ahaz ne madalua ono ngadau, gei mee gaa king, gaa dagi i Jerusalem i nia ngadau e madangaholu maa ono. Mee digi daudali nia hangaahai humalia o dono damana madua go King David, gei mee e hai nia mee ala hagalee hiihai ginai Dimaadua. 2 Mee gu daudali nia hangaahai huaidu o nia king o Israel. Mee guu hai ana ada baalanga o di balu ieidu Baal, 3 guu dudu ana ‘incense’ i lodo di Gowaa Mehanga Gonduu o Hinnom, gu tigidaumaha hogi ana dama daane donu gu hai ai tigidaumaha dudu gi nia balu ieidu, e daudali nia hangahaihai gulugulua o nia daangada ala ne hagabagi gi daha mo tenua deelaa go Dimaadua i di madagoaa Israel ne ulu gi golo. 4 Ahaz guu hai ana tigidaumaha ge e dudu ana ‘incense’ i nia gowaa balu daumaha, i hongo nia dama gonduu, mo i lala nia malu laagau huogodoo.

Tauwa e hai gi Syria mo Israel

(2-Kings 16.5)

5-6 Idimaa King Ahaz gu hai hala, Dimaadua go dono God guu wanga a mee gi di king o Syria gi hagamagedaa ina, gei di king o Syria guu lahi digau dogologo Judah gi muli gi Damascus be digau galabudi. Dimaadua gu dumaalia labelaa gi Pekah tama daane a Remaliah, di king o Israel gi hagamagedaa ina Ahaz, gu daaligi gii mmade digau dauwa Judah e lau madalua mana (120,000) ala e kaedahi maaloo i lodo di laangi hua e dahi. Dimaadua di God o nadau maadua mmaadua gu dumaalia gi di mee deenei gii gila, idimaa nia daangada o Judah gu diiagi a Mee. 7 Taane Israel dono ingoo go Zichri gu daaligi gii made tama daane di King Ahaz dono ingoo go Maaseiah, mo Azrikam tangada oobidi di hale di king, mo Elkanah togolua dagi ni di king. 8 Ma e aha maa digau Judah la digau donu ni digau Israel, di buini dauwa Israel guu kumi nia ahina mono dama lligi dogo lua lau mana (200,000) guu lahi digaula gi muli gi Samaria gu lawalawa be digau galabudi mo nia goloo e logo ne kumi i tauwa.

Soukohp Oded

9 Taane dono ingoo go Oded, soukohp ni Dimaadua, e noho i lodo di waahale Samaria. Mee ne heetugi gi digau dauwa Israel ala e lloomoi gi muli dalia digau galabudi Judea i di nadau madagoaa dela bolo ga ulu gi lodo di waahale, gei mee ga helekai, “Dimaadua di God o godou maadua mmaadua gu hagawelewele gi Judah, ga dumaalia adu gi goodou gi haga magedaa ina digaula. Dolomeenei Mee gu longono Ia di godou hai huaidu dela ne daaligi ai digaula i lodo godou manawa hagawelewele huoloo. 10 Gei dolomeenei goodou e haganohonoho di godou hai belee hai nia daane mo nia ahina o Jerusalem mo Judah nia hege ni goodou. Goodou e de iloo bolo goodou guu hai labelaa godou ihala gi Dimaadua di godou God?! 11 Hagalongo mai gi di au! Digau galabudi aanei la nia duaahina daane mo nia duaahina ahina ni goodou. Hagamehede ina digaula gii hula gi de hagaduadua hua goodou go di hagawelewele o Dimaadua.”

12 Nia dagi dogo haa o Tenua Baahi Ngeia o Israel go Azariah tama daane a Jehohanan, Berechiah tama daane Meshillemoth, Jehizkiah tama daane Shallum, mo Amasa tama daane Hadlai e hai baahi labelaa gi nia hagangalungalua o di buini dauwa. 13 Digaula ga helekai, “Hudee laha mai digau galabudi aalaa gi kinei! Gidaadou guu lawa di hai hala hai baahi gi Dimaadua, guu hai di hagawelewele o Maa gii dohu di hagaduadua gidaadou. Dolomeenei gei goodou e hiihai e hai di mee dela ga haga damanaiee tadau ihala?!” 14 Nomuli, di buini dauwa gaa wanga digau galabudi mono goloo ne kumi i tauwa gi nia daangada mo nadau dagi. 15 Nia daane dogo haa gu hilihili go digaula belee hagagahu digau galabudi gi nia goloo ala ne kumi i tauwa. Digaula guu wanga gi digaula nia goloo mono hiiwae e ulu ai, guu wanga nadau meegai mo nia wai guu dohu, guu hunu nadau magibala gi nia lolo olib. Digau ala gu paagege di haele gu hagauda gi hongo nia ‘donkey’, gei digau galabudi huogodoo guu lahi gi muli gi tenua o Judah i Jericho, di waahale o nia niu. Nomuli, digau Israel ga lloomoi gi muli gi Samaria.

Ahaz e dangi gi Assyria di hagamaamaa

(2-Kings 16.7-9)

16-17 Digau Edom gu daamada gu heebagi labelaa gi Judah, guu kumi digau galabudi dogologo, gei King Ahaz gaa dangi gi Tiglath Pileser, di king mugi nua o Assyria di hagamaamaa. 18 I di madagoaa hua deenei, digau Philistia e heebagi gi nia waahale i tono nia gonduu i baahi dai mo tenua i baahi ngaaga o Judah. Digaula guu kumi nia waahale o Beth Shemesh, Aijalon, mo Gederoth, mo nia waahale o Soco, Timnah, mo Gimzo dalia nadau dama guongo, gaa noho gii baba i golo. 19 Idimaa King Ahaz o Judah gu oho nia donu o ana daangada gei gu hagahuaidu Dimaadua, gaa hidi ai Dimaadua gaa wanga nia haingadaa gi hongo Judah. 20 Di king mugi nua o Assyria ne belee hagamaamaa Ahaz, gei mee ne hai baahi gi mee guu wanga gi mee nia haingadaa. 21 Malaa, Ahaz gaa kae nia goolo mai di Hale Daumaha, di hale di king, mo nia hale o nia dagi o nia daangada, gaa wanga gi di king mugi nua, malaa nia mee aanei hogi la deai ana mee ne hagamaamaa ai.

Nia hala o Ahaz

22 Di madagoaa ono haingadaa ne daamaha huoloo, King Ahaz guu hai ana hala gi Dimaadua koia gi nonua. 23 Mee guu hai ana tigidaumaha gi nia god o digau Syria ala ne hagamagedaa a mee. Mee ga helekai, “Nia god o digau Syria gu hagamaamaa nia king o Syria; malaa dolomaa au gaa hai agu tigidaumaha gi digaula, digaula holongo ga hagamaamaa au labelaa.” Di mee deenei guu hidi ai di haadanga balua gi mee mo dono henua. 24 Hagapuni anga, mee guu kae nia goloo huogodoo di Hale Daumaha, gu oho hagaligiligi loo. Mee guu tai di Hale Daumaha, gu hagaduu ana gowaa dudu tigidaumaha i nia gowaa e logo i Jerusalem. 25 I lodo nia waahale mono guongo huogodoo i Judah, mee gu hagaduu ana gowaa balu daumaha ala e dudu nia ‘incense’ gi nia god mai i daha. Mee guu bida hagauda gi ono nua di hagawelewele a Dimaadua, go di God o ono maadua mmaadua.

26 Nia mee huogodoo ala i golo ala ne hai i dono madagoaa king, mai i taamada gaa tugi di hagaodi, la guu hihi gi lodo Di Kai o nia King o Judah mo Israel. 27 King Ahaz ne made guu danu i lodo Jerusalem, malaa hagalee i lodo di waa daalunga o nia king. Tama daane o maa go Hezekiah gaa pono di lohongo o maa gaa king.

29

Hezekiah di king o Judah

(2-Kings 18.1-3)

1 Hezekiah ne madalua maa lima ono ngadau, gei mee gaa king, guu dagi i Jerusalem i nia ngadau e madalua maa hiwa. Tinana o maa go Abijah, tama ahina a Zechariah. 2 Mee gu daudali hua di mouli humalia o dono damana madua go King David, guu hai nia mee ala e hiihai ginai Dimaadua.

Di hagamadammaa di Hale Daumaha

3 I lodo di malama matagidagi o di ngadau i muli Hezekiah ne hai di king, mee gu hagamahuge nia bontai di Hale Daumaha, guu hau nia maa haga hoou. 4 Mee gu hagadagabuli ana buini digau hai mee dabu mo digau Levi gi lodo di gowaa daahaa o di Hale Daumaha dela i baahi dua, 5 ga helekai gi digaula i golo, “Goodou go digau Levi, heia goodou gii dabu, heia di Hale Daumaha Dimaadua, di God o godou maadua mmaadua gi madammaa. Hagammaa ina gi daha nia mee huogodoo ala e hagadogolia di Hale Daumaha. 6 Tadau maadua mmaadua la hagalee manawa dahi gi Dimaadua go tadau God, guu hai nia mee ala e haga huaidu di lodo o Mee. Digaula gu diiagi a Mee, guu huli nadau dua gi di gowaa dela e noho iei Mee. 7 Digaula guu tai nia bontai di Hale Daumaha, gu diinai nia malama, digi dudu ina nia ‘incense’ be e hai nia tigidaumaha ala e dudu i lodo di Hale Daumaha o di God o Israel. 8 Idimaa go nia mee aanei dela ne hidi ai Dimaadua gu hagawelewele gi Judah mo Jerusalem, gei dana mee dela ne hai gi digaula gu hagaulu nia gai mo di hagamadagudagu nia daangada huogodoo. Goodou e iloo hua nia mee aanei. 9 Tadau damana ne daaligi gii mmade i lodo tauwa, gei tadau lodo mo tadau dama ne lahi gi daha be nia daangada galabudi.

10 “Au gu hilihili dolomeenei bolo au gaa hai dagu hagababa ang gi Dimaadua, go di God o Israel, e hai a Mee gi de hagawelewele mai gi gidaadou. 11 Agu daane nei, hudee hagauwwou ina di madagoaa. Ma go goodou ala ne hilihili go Dimaadua belee dutudu nia ‘incense’ ang gi de Ia gei e dagi nia daangada gii hai daumaha ang gi Mee.”

12-14 Digau Levi aanei nogo i golo:

Mahath, tama daane Amasai, mo Joel, tama daane a Azariah, mai i di madahaanau o Kohath

Kish, tama daane a Abdi, mo Azariah, tama daane a Jehallelel, mai i di madahaanau o Merari

Joah, tama daane a Zimnah, mo Eden, tama daane a Joah, mai i di madahaanau o Gershon

Shimri mo Jeuel, mai i di madahaanau o Elizaphan

Zechariah mo Mattaniah, mai i di madahaanau o Asaph

Jehuel mo Shimei, mai i di madahaanau o Heman

Shemaiah mo Uzziel, mai i di madahaanau o Jeduthun

15 Nia daane aanei gu hagadagabuli nadau ihoo digau Levi, guu bida hai ginaadou huogodoo gi madammaa. Daudalia nnelekai o di king ang gi digaula, digaula ga daamada ga hagamadammaa di Hale Daumaha, gii hai be nnaganoho o Dimaadua. 16 Digau hai mee dabu gu ulu gi lodo di Hale Daumaha e hagamadammaa di hale, guu kae gi daha nia mee huogodoo ala e hagadogolia di hale gi lodo di gowaa daahaa o di Hale Daumaha. Digau Levi gaa kae nia maa huogodoo gi daha loo mo di waahale gi di Gowaa Baba Kidron. 17 Di moomee la ne daamada i di dahi laangi o di malama matagidagi; i di walu laangi digaula gu hagalawa nia moomee huogodoo ngaadahi mo di ruum dela e ulu gi lodo di Hale Daumaha. Nomuli digaula ga ngalua i nia laangi e walu ala i golo, gaa dae loo gi di madangaholu maa ono laangi o di malama, e hagatogomaalia di Hale Daumaha ang gi taumaha.

Di Hale Daumaha gu hagadabu hagalua

18 Digau Levi gaa hai di hagailoo ang gi King Hezekiah i di hai o di moomee ne hai: “Gimaadou gu hagalawa di hagamadammaa hagatau di Hale Daumaha dalia di gowaa dudu tigidaumaha, teebele dugu palaawaa dabu, mo nadau goloo huogodoo. 19 Gimaadou gu gaamai labelaa gi muli nia goloo huogodoo ala ne kae gi daha go di King Ahaz i lodo nia ngadau a mee digi daudali Dimaadua, gei gimaadou gu hagadabu hagalua nia maa. Nia maa huogodoo la i mua di gowaa dudu tigidaumaha a Dimaadua.”

20 King Hezekiah ga limalima hua ga hagadagabuli mai ana daane ala e dagi di waahale, gaa hula ginaadou ngaadahi gi di Hale Daumaha. 21 Digaula guu kae nadau kau daane e hidu, siibi e hidu, dama siibi e hidu, mo nia kuudi e hidu e hai tigidaumaha e wwede ai nia hala o di madahaanau o di king mo nia hala o nia daangada o Judah mo e hagamadammaa di Hale Daumaha. Di king ga hagi anga gi digau hai mee dabu, ala go di hagadili o Aaron, gi tigidaumaha ina nia manu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. 22 Digau hai mee dabu ga daamada ga daaligi nia kau daane, nomuli nia siibi, ga nomuli nia dama siibi lligi, ga hagadau llingillingi nia dodo o nia manu dagidahi gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha. 23 Muliagina loo, digaula gaa kae nia kuudi gi di king mo digau daumaha ala i golo, gaa dugu nadau lima gi hongo nia maa. 24 Nomuli digau hai mee dabu ga daaligi nia kuudi ga llingillingi nia dodo o nia maa gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha, e hai ai tigidaumaha e wwede nia huaidu o nia daangada huogodoo, idimaa di king gu helekai bolo nia tigidaumaha dudu mo nia tigidaumaha wwede nia huaidu la gi heia ang gi digau Israel huogodoo.

25 Di king gu daudali nia helekai a God ne hagi anga gi di King David mai baahi o Gad, soukohp a di king, mo mai baahi o soukohp Nathan; mee gu haganoho digau Levi gi lodo di Hale Daumaha mo nadau ‘harp’ mono ‘cymbal’, 26 ala go nia mee hai daahili nogo hai hegau ai King David. Digau hai mee dabu guu tuu labelaa i golo mo nadau labaa. 27 Hezekiah ga hagailoo bolo gi dahi aga ina nia tigidaumaha dudu; di madagoaa tigidaumaha ala ga daamada, nia daangada ga daahili hagahagaamu gi Dimaadua, gei digau huwa daahili ga daamada ga daahili nadau labaa mo nia goloo huwa daahili huogodoo ala i golo. 28 Nia daangada huogodoo ala nogo i golo gu dagabuli mai gu daumaha; nia daahili mo nia daahili ala nogo hai gi nia mee hai daahili nogo hai hua i golo gaa dae loo gi nia tigidaumaha huogodoo guu dudu guu odi. 29 Nomuli King Hezekiah mo nia daangada huogodoo ga dogoduli gi lala ga daumaha ang gi Dimaadua. 30 Di king mo nia dagi o tenua gu hagi anga gi digau Levi bolo gi daahili ang gi Dimaadua nia daahili hagaamu ala ne hihi go David mo soukohp Asaph. Malaa, nia daangada huogodoo gu daahili tenetene i di nadau dogoduli mo di daumaha gi God.

31 Hezekiah ga helekai gi nia daangada, “Goodou ala gu madammaa dolomeenei, gaamai godou tigidaumaha di mee bolo mee gi Dimaadua.” Digaula gu hagalongo, gei hunu daangada i digaula gu hiihai gu dahi aga nadau manu belee hai ai tigidaumaha dudu. 32 Digaula gu gaamai nadau kau daane e madahidu, nia siibi e lau mo nia dama siibi e lua lau belee hai ai tigidaumaha dudu gi Dimaadua. 33 Digaula gu gaamai labelaa nadau kau daane e ono lau (600), nia siibi e dolu mana (3,000) belee hai ai nia tigidaumaha e gai go nia daangada. 34 Idimaa digau hai mee dabu le e hogoohi di daaligi nia manu huogodoo aanei, digau Levi gu hagamaamaa digaula gaa dae loo gi di lawa loo di moomee. I di madagoaa deelaa, di hulu dangada o digau hai mee dabu ala guu hai ginaadou gi madammaa ang gi nia daumaha la gu dogologo. (Digau Levi la koia ne modudahi e hagahemeheme ginaadou gii mmaa i digau hai mee dabu.) 35 Hagapuni anga gi nadau hegau dudu tigidaumaha dogomaalia, digau hai mee dabu di nadau moomee labelaa e dudu nia kiliidi o nia tigidaumaha ala ne gai go nia daangada, ge e dui gi daha nia waini ala ne dahi aga dalia nia tigidaumaha dudu.

Di hai daumaha i lodo di Hale Daumaha gu daamada labelaa. 36 King Hezekiah mo nia daangada gu tenetene idimaa God gu hagamaamaa digaula gi limalima di hai nia mee aanei huogodoo.

30

Hagatogomaalia ang gi di Pasoobaa

1-3 Nia daangada nogo deemee di budu di Hagamiami o di Pasoobaa i di laangi donu i lodo tahi malama di ngadau, idimaa digau hai mee dabu ala gu hagamadammaa ang gi nia hegau dabu nogo hogoohi hua, gei nia daangada ala ne dagabuli mai gi Jerusalem le e hogoohi labelaa. Malaa King Hezekiah, mo ana gau ngalua aamua, mo nia daangada Israel guu baba bolo ginaadou gaa budu Tagamiami deelaa i lodo di lua malama, gei di king gaa hai dana hagailoo gi nia daangada huogodoo o Israel mo Judah gi lloomoi gi Jerusalem. Mee guu hihi ana lede labelaa gi nia madawaawa Ephraim mo Manasseh, gu gahigahi digaula gi lloomoi gi di Hale Daumaha i Jerusalem e budu di Hagamiami Pasoobaa e hagalaamua Dimaadua, di God o Israel. 4 Di king mo nia daangada gu manawa lamalia gi di nadau mee dela ne hagababa, 5 gaa gahi mai digau Israel huogodoo, daamada i Dan i di baahi gi ngeia, gaa tugi i Beersheba i di baahi gi ngaaga, gi lloomoi gi di gowaa e dahi i Jerusalem gaa budu laa di Pasoobaa gii hai be di hai nnaganoho, digau dogologowaahee ne lloomoi, togologo daangada beenei ne lloomoi i mua ai. 6 Di king mo ana gau ngalua aamua ga helekai gi digau kae hegau bolo gii hula laa lodo Judah mo Israel hagatau gi haga iloo gi nia daangada di haga gahi deenei:

“Nia daangada Israel, goodou gu mouli i muli digau Assyria ne kumi tenua. Dolomeenei goodou lloomoi labelaa gi Dimaadua di God o Abraham, Isaac mo Jacob, gei Mee ga huli adu labelaa gi goodou. 7 Hudee heia be godou maadua mmaadua mo godou ihoo digau Israel ala ne huli gi daha mo Dimaadua go di nadau God. Goodou gu gidee bolo Mee gu hagaduadua digaula gii kono. 8 Hudee lodo hamaaloo gadoo be digaula, goodou hagalongo gi Dimaadua. Lloomoi gi di Hale Daumaha i Jerusalem dela ne hai go Dimaadua go di godou God gii dabu, gaa hana hua beelaa mo di daumaha gi Mee gi de hagawelewele hua a Mee adu gi goodou. 9 Maa goodou ga lloomoi labelaa gi Dimaadua, gei digau ala ne lahi godou gau be digau galabudi ga manawa dumaalia gi digaula gi lloomoi gi nadau henua. Dimaadua di godou God le e aloho ge e manawa dumaalia. Maa goodou ga lloomoi labelaa gi Mee, Mee ga benebene mai goodou.”

10 Digau kae helekai gaa hula gi nia waahale huogodoo ala i lodo tenua damana o nia madawaawa Ephraim mo Manasseh, ga hula loo gi ngeia gaa tugi di madawaawa Zebulun, gei nia daangada e gadagada gi digaula e hai hua nadau mee hai dadaagala gi digaula. 11 Nia daangada i golo mai nia madawaawa Asher, Manasseh mo Zebulun gu hiihai e lloomoi gi Jerusalem. 12 God gu haga ngalua digau i Judah labelaa, gu hagapuni mai nia daangada gi di gowaa e dahi i lodo di nadau hilihili bolo ginaadou ga hagalongo gi dono hiihai i di nadau hagalongo ge daudali nia helekai o di king mo ana gau ngalua aamua.

Tagamiami Pasoobaa guu budu

13 Nia daangada dogologowaahee gu dagabuli mai gi Jerusalem i lodo di lua malama ala belee budu Tagamiami o di Palaawaa Digi Hagatanga. 14 Digaula guu kae nia balu gowaa dudu tigidaumaha huogodoo ala nogo hai nadau tigidaumaha nonua mo e dudu nadau ‘incense’ i lodo Jerusalem, guu kili nia maa gi daha gi lodo di Gowaa Baba Kidron. 15 I di madangaholu maa haa laangi o di malama, digaula gu daaligi nia dama siibi e hai ai tigidaumaha Pasoobaa. Digau hai mee dabu mo digau Levi ala digi haga madammaa gi nnegau dabu, gu langaadia huoloo gaa bida hagadabu hua ginaadou ang gi Dimaadua, malaa di madagoaa deelaa, digaula guu mee di hai nadau tigidaumaha dudu i lodo di Hale Daumaha. 16 Digaula gaa kae nadau waawa hegau i lodo di Hale Daumaha gii hai be nnelekai o Nnaganoho Moses, taane a God. Digau Levi gaa wanga nia dodo o nia tigidaumaha gi digau hai mee dabu gei digaula e llingi nia maa gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha. 17 Idimaa digau dogologo digi hagamadamma ina ginaadou, digaula e deemee di daaligi nia dama siibi o di Pasoobaa, malaa digau Levi gaa pono digaula ga daaligi nia maa ga hagadabu nia maa ang gi Dimaadua. 18 Hagapuni anga labelaa, digau dogologo o digau ala ne lloomoi i nia madawaawa Ephraim, Manasseh, Issachar, mo Zebulun digi haga madammaa ina ginaadou, malaa digaula nogo hagalabagau di Pasoobaa i di ala hagalee donu. King Hezekiah gaa hai dana dalodalo deenei i digaula:

19 “Meenei Dimaadua di God o madau maadua mmaadua,

i lodo do manawa humalia,

dumaalia ang gi digau ala e daumaha gi di Goe

aga i lodo nadau manawa hagatau,

ma e aha maa digaula digi haga madammaa ina ginaadou.”

20 Dimaadua ga hagalongo gi talodalo Hezekiah; Mee gu dumaalia gi nia daangada, digi hagahuaidu ina digaula. 21 I lodo nia laangi e hidu nia daangada ala gu dagabuli mai gi lodo Jerusalem guu budu Tagamiami o di Palaawaa Digi Hagatanga mo di nadau tenetene huoloo, gei nia laangi huogodoo digau Levi mo digau hai mee dabu gu hagahagaamu Dimaadua mai i nadau mahi huogodoo. 22 Hezekiah gu hagaamu digau Levi i nadau iloo donu di hai daumaha ang gi Dimaadua.

Di lua budu

I muli nia laangi e hidu o di nadau hai tigidaumaha hagahagaamu Dimaadua, go di God o nadau maadua mmaadua, 23 digaula huogodoo gu helekai guu baba bolo ginaadou e budu hua igolo nia laangi e hidu labelaa i golo. Malaa, digaula guu budu mo di tenetene. 24 King Hezekiah gu dahi aga ana kau daane mana e dahi (1,000), nia siibi e hidu mana (7,000) e haangai nia daangada, gei digau ngalua aamua guu wanga labelaa nia kau daane e mana (1,000) mono siibi e madangaholu mana (10,000) gi digaula. Digau hai mee dabu dogologo gu haga madammaa ginaadou. 25 Malaa, nia daangada huogodoo gu tenetene, go digau mai Judah, digau hai mee dabu, digau Levi, nia daangada ala ne llooia i baahi ngeia, mo digau mai i daha ala guu noho gii mau i lodo Judah mo Israel. 26 Di waahale o Jerusalem guu honu i di tenetene idimaa di mee beenei digi hai, mai loo i di madagoaa o King Solomon, tama daane David. 27 Digau hai mee dabu mo digau Levi gu dangidangi gi Dimaadua gi hagahumalia ina nia daangada. I lodo dono lohongo dabu i di langi, God gu longono nia dalodalo digaula gu hagagila nia maa.

31

Hezekiah gu haga hoou di mouli daumaha

1 I muli nia daumaha budu ne lawa, nia daangada huogodoo guu hula gi nia waahale huogodoo i lodo Judah, gu hagahingahinga gi lala nia hadu waduu, gu duuduu gi lala nia ada o di god ahina Asherah, gu oho nia gowaa dudu tigidaumaha mo nia gowaa daumaha gi nia balu god. Digaula guu hai labelaa nia mee aanei laa lodo nia gowaa ala i golo i lodo Judah, mo nia henua o Benjamin, Ephraim, mo Manasseh, gaa lawa gaa hula gi muli gi nadau guongo.

2 King Hezekiah gu haganoho labelaa tuhongo hegau o nia buini gau hai mee dabu mo nia buini gau o Levi ala e hai nadau hegau dagidahi. Aanei nnegau digaula: e hai nadau tigidaumaha dudu, mo tigidaumaha hagadaubuni, e hai nadau hegau i di madagoaa hai daumaha, e hagaamu ge danggee i nia gowaa dagidahi o di Hale Daumaha. 3 Mee gu dahi aga ana manu mai i ana hagabuulinga manu donu, e hai nia tigidaumaha dudu i nia luada mo nia hiahi huogodoo mo ang gi nia tigidaumaha di Laangi Sabad, mo di Budu o di Malama Hoou, mo nia laangi llauehe ala i golo ala ne hagawaalanga go Nnaganoho Dimaadua.

4 Hagapuni anga, di king guu hai nia daangada o Jerusalem gi gaamai nadau tigidaumaha ala belee hai mee ginai digau hai mee dabu mo digau Levi, gii mee digaula di wanga ginaadou hagatau gi nia waawa hegau ala gu helekai i lodo Nnaganoho Dimaadua. 5 I di madagoaa la hua nia helekai hagailoo ne wanga gi digaula, nia daangada Israel gu gaamai nadau huwa laagau ala koia e humalia, waini, lolo olib, meegai maangala lodo henua, mo nia meegai laagau ala i golo, gei digaula gu gaamai labelaa dahi baahi madangaholu o nadau mee huogodoo ala e hai mee ginai. 6 Nia daangada huogodoo ala e noho i lodo nia waahale o Judah gu gaamai dahi baahi madangaholu o nadau kau mono siibi, gu gaamai labelaa nadau kisakis logowaahee ala ne hagadabu go digaula ang gi Dimaadua di nadau God. 7 Nia kisakis ne daamada ne dau i lodo tolu malama ga duudagi gi muli i lodo nia malama e haa nomuli. 8 Di madagoaa King Hezekiah mo ana gau ngalua aamua ne gidee nia goloo guu logo, digaula gu hagaamu Dimaadua mo ana daangada Israel. 9 Di king ga helekai gi digau hai mee dabu mo digau Levi i di gili nia kisakis aanei, 10 gei Azariah, tagi aamua hai mee dabu, tangada mai i di hagadili o Zadok, ga helekai gi di king, “Di madagoaa nia daangada ne daamada ne gaamai nadau kisakis gi di Hale Daumaha, nia meegai la guu logo di gai, gei nia mee ala ne dubu guu logo labelaa. Gidaadou gu hai mee gi nia mee huogodoo aanei idimaa Dimaadua gu hagamaluagina ana daangada.”

11 Di king ne helekai gi digaula, gei digaula ga hagatogomaalia nia ruum benebene mee i lodo di Hale Daumaha, 12 gaa dugu nia kisakis huogodoo mo nia kisakis dahi baahi madangaholu gi golo e benebene. Digaula gaa dugu tangada o Levi dono ingoo go Conaniah e benebene nia maa, gaa hai Shimei dono duaahina daane dana dangada hagamaamaa. 13 Digau Levi dilongoholu gu hagaingoo e ngalua i lala meemaa: Jehiel, Azaziah, Nahath, Asahel, Jerimoth, Jozabad, Eliel, Ismachiah, Mahath mo Benaiah. Nia mee huogodoo aanei la ne hagatogomaalia i lala di mogobuna o King Hezekiah mo Azariah, tagi aamua hai mee dabu. 14 Kore, tama daane a Imnah, tangada o Levi, nogo dagi digau hagaloohi o di Bontai Baahi gi Dua di Hale Daumaha, e madamada humalia di kumi nia kisakis ala e tigidaumaha ang gi Dimaadua mo di duwwe nia maa. 15 I lodo nia waahale ala i golo, i nia gowaa ala e noho ai digau hai mee dabu, mee guu kae di hagamaamaa i lodo tegau deenei mai baahi digau Levi ala i golo: go Eden, Miniamin, Jeshua, Shemaiah, Amariah, mo Shecaniah. Digaula guu duwwe nia meegai ngaadahi mo nadau ihoo Levi e hagatau gi nadau waawa hegau, 16 ge hagalee hagatau gi nia madahaanau. Digaula guu wanga nia duhongo gi nia daane huogodoo ala guu dagi motolu nadau ngadau be mada mmaadua, ala nadau hegau e hai i lodo di Hale Daumaha gii tau gi nadau waawa hegau. 17 Digau hai mee dabu e hagaingoo gi nadau hegau mai i nadau madahaanau, gei digau Levi ala e dagi madalua nadau ngadau be mada mmaadua gu hagaingoo gi nadau hegau mai i nadau buini ngalua. 18 Digaula huogodoo guu hihi nadau ingoo dalia nadau lodo, dama, mo nadau daangada i golo ala e noho i baahi digaula, idimaa digaula e hai loo gi togomaalia e hai nadau hegau dabu i di ingoo hua di madagoaa. 19 I lodo digau hai mee dabu ala e noho i lodo nia waahale ala e hagaingoo gi nia hagadili o Aaron be i lodo nia henua haangai manu ala e dau gi nia waahale aanei, nia daangada i golo ala e madamada humalia di duwwe nia meegai gi nia daane huogodoo ala i lodo nia madahaanau digau hai mee dabu mo digau huogodoo ala e dau gi nia madahaanau Levi.

20 Laa lodo Judah hagatau, King Hezekiah guu hai nia mee ala e donu mo e manawa lamalia ginai Dimaadua dono God. 21 Mee guu gila ana mee huogodoo, idimaa nia mee huogodoo ala ne hai go mee ang gi di Hale Daumaha, be i di hagagila nia haganoho, ne hai go mee i dono manawa dau donu mo di hagaodi ang gi dono God.

32

Digau Assyria e heebagi gi Jerusalem

(2-Kings 18.13-37; 19.14-19,35-37; Isaiah 36.1-22; 37.8-38)

1 I muli King Hezekiah nogo hai nia mee aanei mo di manawa dahi gi Dimaadua, Sennacherib, di king mugi nua o Assyria gu heebagi gi Judah. Mee mo ana buini dauwa gu haganiga mai i tua nia abaaba mau dangihi ala e duuli nia waahale, ga hagailoo gi ana buini dauwa bolo gi ohaa nia abaaba nia waahale gi daha gi ulu gi lodo. 2 Di madagoaa Hezekiah ne gidee bolo Sennacherib guu hai bolo ia e heebagi gi Jerusalem labelaa, 3-4 mee mo ana gau ngalua aamua gu hagamaanadu bolo ginaadou gaa hai nia wai gi hagalee hali gi di waahale belee hai digau Assyria gii hai nadau wai ai i di madagoaa digaula ma ga hoohoo mai gi Jerusalem. Nia gau ngalua aamua guu dagi nia daangada dogologo gi daha mo Jerusalem, guu pono nia monowai uwa aga huogodoo gi dee hali, malaa, nia wai gu hagalee hali mai i lodo nia gowaa aalaa. 5 Di king gu hagamaaloo aga tuuli o di waahale mai dana hau labelaa di abaaba gi dono lohongo, ge gu hagaduu ana angulaa hagaloohi i hongo di maa, ge guu hau labelaa dana abaaba mai i tua. Hagapuni anga, mee guu hau labelaa nia duuli ala ne hau i hongo di gowaa dela ne haa gii honu i baahi gi dua di baahi namua o Jerusalem. Mee guu hai labelaa ana daalo mono mee abaaba dangada e logo. 6 Mee guu dugu nia daangada huogodoo ala i lodo di waahale i lala di madamada humalia o nia gau dauwa aamua, gu hagadagabuli digaula gi lodo di gowaa maalama i di ngudu di bontai di waahale. Mee ga helekai gi digaula, 7 “Goodou gi manawa maaloo gei gi hagadagadagagee, gei gi hudee mmaadagu i di king mugi nua o Assyria be di buini dauwa dela e dagi go mee. Gidaadou tadau mogobuna i tadau baahi la koia e mogobuna i nia mogobuna o maa. 8 Ono mahi la nia mahi o tuaidina, malaa Dimaadua tadau God e hagamaamaa gidaadou e heebagi gi digaula tadau dauwa.” Nia daangada gu maaloo aga nadau manawa i nadau hagalongo gi nnelekai o di nadau king.

9 Nomuli, i di madagoaa Sennacherib mo dana buini dauwa nogo noho hua igolo i Lachish, mee guu kae ana helekai hagailoo aanei gi Hezekiah mo nia daangada o Judah ala nogo madalia a mee i Jerusalem:

10 “Koau, go Sennacherib di king mugi nua o Assyria, e heeu be ma di aha dela e gowadu gi goodou di hagadagadagagee di noho i Jerusalem i lodo di madau duuli goodou. 11 Hezekiah e helekai bolo Dimaadua di godou God ga haga dagaloaha goodou gi daha mo madau mahi, gei Hezekiah le e halahalau goodou gaa hai goodou gii mmade i di hiigai mo di hieinu. 12 Ma go mee dela ne oho gi daha nia gowaa hai daumaha a Dimaadua mo nia gowaa dudu tigidaumaha, gaa lawa ga hagi anga gi nia daangada o Judah mo Jerusalem bolo gi daumaha mo di dudu nia ‘incense’ i hongo di gowaa dudu tigidaumaha hua e dahi. 13 Goodou e de iloo agu mee mo nia mee ogu maadua mmaadua ala ne hai gi nia daangada o nia henua ala i golo?! Ma e donu bolo nia god o nia henua ala i golo gu haga dagaloaha nadau daangada gi daha mo di di king mugi nua o Assyria?! 14 Ana hee nia god o nia henua ala i golo ne abaaba gi daha nadau henua mo gimaadou?! Malaa, ma di aha dela e hai goodou gi hagamaanadu bolo di godou god e mee di haga dagaloaha goodou? 15 Deelaa laa, hudee dumaalia gi Hezekiah gi halahalau ina goodou be gi dagia goodou gii hala beelaa. Hudee hagadonu ina a mee! Deai dahi god o tei henua e mee di haga dagaloaha ana daangada gi daha mo di king mugi nua o Assyria ai. Malaa, di godou god le e deemee loo hogi di haga dagaloaha goodou!”

16 Nia gau aamua o Assyria gu helekai nia mee e koia e huaidu i Yihowah-God* mo Hezekiah, tangada hai hegau Dimaadua. 17 Di lede ne hihi go di king mugi nua la gu haga balumee Dimaadua di God o Israel. Ma e helekai beenei: “Nia god o nia henua digi haga dagaloaha ana daangada gi daha mo ogu mogobuna, gei di god o Hezekiah e deemee hogi di haga dagaloaha ana daangada gi daha mo au!” 18 Nia gau aamua aalaa guu wwolo gi nua i nia helekai Hebrew belee hagamadagudagu ge hagapaagege nia daangada Jerusalem ala nogo i hongo di abaaba di waahale, bolo gii mee di kumi ngoohia di waahale. 19 Digaula gu helekai i di God o Jerusalem i di ala la hua dela ne helekai digaula i nia god o nia daangada ala i golo, nia ada mee ala ne hai go nia lima o nia daangada.

20 Gei King Hezekiah mo soukohp Isaiah tama daane Amoz gu dalodalo gi God gu dangidangi hagakono gi Mee i di hagamaamaa. 21 Dimaadua ga hagau mai dana dangada di langi ga daaligi digau dauwa mo nia gau aamua o di buini dauwa Assyria. Malaa, di king mugi nua guu hana langaadia gi muli gi Assyria. Dahi laangi, mee nogo i lodo di hale daumaha o dono god, hunu dama i ana dama gu daaligi a mee gii made gi nadau hulumanu dauwa.

22 I di ala deenei, God gu haga dagaloaha King Hezekiah mo nia daangada o Jerusalem gi daha mo nia mahi o Sennacherib, di king mugi nua o Assyria, mo nadau hagadaumee ala i golo. Mee gu dumaalia gi nia daangada gii noho i lodo di aumaalia dalia nia henua llauehe huogodoo ala i nadau baahi. 23 Nia daangada dogologo gu lloomoi gi Jerusalem gu gaamai nadau tigidaumaha gi Dimaadua mo nia kisakis gi Hezekiah. Mai di laangi deelaa gaa huli gi muli nia henua huogodoo gu hagalaamua Hezekiah.

Di magi Hezekiah mo dono bida hagaamu ia

(2-Kings 20.1-3,12-19; Isaiah 38.1-3; 39.1-8)

24 I lodo nia laangi aanei, King Hezekiah guu hai dono magi gu hoohoo hua gaa made. Mee gu dalodalo gei Dimaadua guu wanga gi mee di hagamodongoohia bolo mee ga maaloo aga. 25 Malaa Hezekiah gu hagaamu ia huoloo gei hagalee danggee gi Dimaadua i nia mee a Mee ala ne hai ang gi deia, malaa, Judah mo Jerusalem guu tale gi di haingadaa idimaa go dana hai. 26 Hagamuliagina, gei Hezekiah mo nia daangada o Jerusalem gu manawa hila gi lala, gei Dimaadua digi hagaduadua ina nia daangada gaa dae loo gi muli di made o Hezekiah.

Di maluagina mo di aamua o Hezekiah

27 King Hezekiah gu maluagina huoloo, nia daangada huogodoo gu hagalaamua a mee. Mee guu hau ana hale benebene ana goolo, silber, nia hadu madamada, nia mee hagakala, nia mee abaaba daangada, mo nia mee i golo ala e dahidamee. 28 Hagapuni anga, mee guu hau ana hale benebene ana huwa laagau, nia waini, mono lolo olib; nia gowaa e dugu ana kau; mo nia abaaba gi ana siibi. 29 I daha mo nia mee aanei huogodoo, God guu wanga gi mee ana siibi mono kau mo nia maluagina logowaahee, gaa mee a mee di hau ana waahale e logo. 30 King Hezekiah dela ne pono di Monowai Uwa aga go Gihon, ga hagahali nia wai gii hali laa lodo di bongoo i lala di gelegele gi di gowaa i lodo di abaaba o Jerusalem. Hezekiah guu kila i ana mee huogodoo ala ne hai, 31 gei di madagoaa digau hai hegau e pono di king aamua o Babylon ne lloomoi belee halahala gi iloo ginaadou di mee hagagoboina dela ne gila aga i lodo tenua,* God ne dumaalia gi Hezekiah gi heia hua dono hiihai belee halahala di mouli o maa.

Di hagaodi di madagoaa dagi o Hezekiah

(2-Kings 20.20,21)

32 Nia mee huogodoo ala i golo ala ne hai go King Hezekiah mo dono hagamodudahi ia ang gi Dimaadua la guu hihi i lodo Nia Moe Hagagida ang gi Soukohp Isaiah Tama Taane a Amoz mo i lodo Di Kai o nia King o Judah mo Israel. 33 Hezekiah ne made gaa danu i di baahi gi nua o di waa daalunga o nia king. Nia daangada huogodoo o Judah mo Jerusalem guu hai di nadau hagalaamua damana gi mee i dono made. Tama daane a maa go Manasseh gaa pono di lohongo o maa gaa king.

33

Manasseh di king o Judah

(2-Kings 21.1-9)

1 Manasseh ne madangaholu maa lua ono ngadau, gei mee gaa hai di king o Judah, gaa dagi i Jerusalem i lodo i nia ngadau e madalima maa lima. 2 Manasseh gu hai hala gi Dimaadua, e daudali nia hangaahai haga gulugulua dangada o nia henua ala ne hagabagi go Dimaadua gi daha i di madagoaa ana daangada ne lloo adu gi lodo tenua deelaa. 3 Mee gu hagaduu aga haga hoou nia gowaa daumaha balu god ala ne oho gi daha go dono damana Hezekiah. Mee guu hau nia gowaa tigidaumaha e daumaha ang gi Baal, guu hai nia ada o di god ahina Asherah, ge gu daumaha gi nia heduu. 4 Mee guu hau nia gowaa dudu tigidaumaha balu god i lodo di Hale Daumaha, di gowaa Dimaadua ne helekai ai bolo di gowaa nia daangada huogodoo e daumaha ang gi de Ia gaa hana hua beelaa. 5 I lodo nia gowaa daahaa e lua i lodo di Hale Daumaha, mee guu hau ana gowaa tigidaumaha e daumaha ang gi nia heduu. 6 Mee guu wanga ana dama daane donu i lodo di Gowaa Mehanga Gonduu o Hinnom e hai ai tigidaumaha dudu. Mee gu hai hegau gi nia mogobuna ala e mee di hagamodongoohia nia mee ala ma ga gila aga maalia, gu halahala nia haga modongoohia mai baahi digau halahala mee hai buubuu mono gau gahi aga mouli dangada. Mee gu ihala damanaiee ang gi Dimaadua guu hai di hagawelewele o Maa gi gila aga. 7 Mee gu haganoho dana ada mee i lodo di Hale Daumaha, i di gowaa ne helekai ai a God gi David mo dana dama daane Solomon:

“I kinei i lodo Jerusalem,

i lodo di Hale Daumaha deenei,

la go di gowaa dela ne hilihili ko Au

mai i nia henua huogodoo

o nia madawaawa madangaholu maa lua o Israel

belee hai di gowaa e daumaha nia daangada mai gi di Au.

8 Maa nia daangada Israel ga daudali agu haganoho huogodoo

mo di hagagila aga Nnaganoho dogomaalia

ala ne wanga go Moses gi digaula,

malaa Au ga hagalee hai digaula gi hagabagi gi daha

mo tenua dela ne wanga ko Au gi nadau maadua mmaadua.”

9 Manasseh guu dagi nia daangada o Judah gii hai nadau ihala koia e llauehe i nia hala o nia henua ala ne hagabagi gi daha go Dimaadua i di nadau hula gi lodo tenua.

Manasseh guu huli hoou ono lodo

10 Dimaadua gu hagailoo hagalliga gi Manasseh mo ana daangada, gei digaula digi hagalongo. 11 Malaa Dimaadua guu dugu anga gi nia dagi o di buini dauwa o Assyria gi heebagi gi Judah. Digaula guu kumi Manasseh, gu hagalau a mee gi nia maadau, gu lawalawa a mee gi nia siini baalanga mmee, guu lahi a mee gi Babylon. 12 I lodo dono duadua gei mee gu manawa hila gi lala, gu huli ang gi Dimaadua dono God, gu dangidangi gi hagamaamaa ina ia. 13 God gu longono talodalo Manasseh, gu hagagila i dana dumaalia gi mee gii hana gi muli gi Jerusalem e dagi labelaa. Di mee deenei ne huli Manasseh ga hagadonu bolo Dimaadua la go di God.

14 I muli di mee deenei, Manasseh gaa bae gi duuduu gi nua di abaaba laa tua i baahi dua di Waahale o David, daamada mai i di gowaa baba hoohoo gi di Monowai Uwa aga go Gihon i di baahi ngeia ga hanadu gi di Bontai Iga mo di gowaa i lodo di waahale dela e hagaingoo bolo Ophel. Mee gu haganoho labelaa ana dagi dauwa ala e dagi nia buini dauwa i lodo nia waahale abaaba huogodoo o Judah. 15 Mee gu daa gi daha mo di Hale Daumaha nia balu god mono ada mee ala ne dugu go mee gi golo, mo nia gowaa dudu tigidaumaha ang gi nia balu god ala nogo i hongo di gonduu nogo duu ai di Hale Daumaha mo i lodo nia gowaa ala i golo i lodo Jerusalem. Mee guu kae nia mee aanei huogodoo guu kili gi daha i tua di waahale. 16 Mee gu haga hoou labelaa di gowaa dudu tigidaumaha e daumaha gi Dimaadua, gu hai dana tigidaumaha hagadaubuni mo tigidaumaha danggee i hongo di maa. Mee gu helekai haga damana gi nia daangada huogodoo o Judah gi daumaha ang gi Dimaadua di God o Israel. 17 Ma e aha maa nia daangada e haihai hua nadau tigidaumaha i nia huai gowaa daumaha, gei digaula e hai hua nadau tigidaumaha ang gi Dimaadua.

Di hagaodi di madagoaa dagi o Manasseh

(2-Kings 21.17,18)

18 Nia mee huogodoo ala i golo ala ne hai go Manasseh, dana dalodalo ne hai gi dono God, mo nia helekai nia soukohp ang gi mee i di ingoo o Dimaadua, di God o Israel, la guu hihi huogodoo gi lodo Di Kai o nia King o Israel. 19 Talodalo di king mo di hai a God dela ne hila gi dana dalodalo, mo ono haihai hala i mua dono huli hoou, nia mee hala huaidu ala ne hai go mee, nia gowaa dudu tigidaumaha gi nia balu god mo nia ada o di god ahina Asherah ala ne haga duu go mee, mo nia ada balu god ala nogo daumaha ginai mee, aanei huogodoo la guu hihi huogodoo gi lodo Di Kai o nia Soukohp. 20 Manasseh ne made guu danu i baahi di hale king, gei tama daane a maa go Amon gaa pono di lohongo o maa gaa king.

Amon di king o Judah

(2-Kings 21.19-26)

21 Amon gu madalua maa lua ono ngadau, gei mee gaa hai di king o Judah, gei mee nogo dagi i Jerusalem i nia ngadau e lua. 22 Gadoo be dono damana Manasseh, mee guu hai ana hala gi Dimaadua, gu daumaha gi nia ada god ala nogo daumaha ginai dono damana. 23 Gei mee digi daudalia di ala dono damana, mee digi manawa hila gi lala, digi huli gi Dimaadua. Mee koia gu ihala gi nonua i nia hala dono damana ne hai. 24 Nia gau aamua o Amon gu haganoho di nadau hai hagammuni e hai baahi gi mee, e daaligi a mee i lodo dono hale king. 25 Gei nia daangada o Judah gu daaligi gii mmade digau ala ne daaligi a mee, gaa dugu tama daane a maa go Josiah e hai di king.

34

Josiah di king o Judah

(2-Kings 22.1,2)

1 Josiah ne walu ono ngadau gaa hai di king o Judah, gaa dagi i Jerusalem i nia ngadau e motolu maa dahi. 2 Mee guu hai nia mee ala e manawa lamalia ginai Dimaadua; gu daudali di mouli o dono damana madua go David, gu daudali nnaganoho huogodoo a God gii donu.

Josiah gu hai baahi gi di balu hai daumaha

3 I lodo di walu ngadau nogo king ai Josiah i dono madagoaa nogo dama daane, mee gu daamada gu daumaha gi di God o dono damana madua King David. Nia ngadau e haa nomuli, gei mee ga daamada gaa oho gi daha nia gowaa daumaha balu god, nia ada o di god ahina Asherah, mo nia ada balu god huogodoo ala i golo. 4 Mai i ana helekai, nia gowaa dudu tigidaumaha ala nogo daumaha nia daangada gi Baal la gu hunahuna, nia gowaa dudu tigidaumaha lolo kala ala e hoohoo gi nia maa la gu hagahingahinga. Digaula guu olo gi ligiligi nia ada o Asherah mo nia balu god huogodoo ala i golo ga haganonnono nia buu dogolia nia maa gi hongo nia daalunga o nia daangada ala nogo tigidaumaha gi nia maa. 5 Mee guu dudu nia iwi o digau hai mee dabu balu god i hongo nia gowaa dudu tigidaumaha i di gowaa nogo daumaha ai digaula. Mai dana hai nia mee huogodoo aanei, mee guu hai a Judah mo Jerusalem gi madammaa ang gi nia hai daumaha. 6 Mee guu hai go di hai la hua i lodo nia waahale mo nia gowaa ala gu mooho o Manasseh, Ephraim, mo Simeon, gaa tugi loo gi Naphtali i di baahi gi ngeia. 7 Laa lodo Tenua Baahi Ngeia o Israel mee gu haga hingahinga nia gowaa dudu tigidaumaha mo nia ada o Asherah, guu tugi gu mooho guu hai nia lehu, gu oho hagaligiligi nia gowaa huogodoo dudu tigidaumaha lolo kala. Ga lawa ga hanimoi gi muli gi Jerusalem.

Di Beebaa Nnaganoho guu gida

(2-Kings 22.3-20)

8 I lodo di madangaholu maa walu ngadau o dono madagoaa nogo king, i muli dana haga madammaa tenua mo di Hale Daumaha mai i dana hagalawa nia balu daumaha, King Josiah gu hagau ana daane dogo dolu e haga hoou di Hale Daumaha Dimaadua go dono God: Shaphan tama daane a Azaliah, Maaseiah di gobinaa o Jerusalem, mo Joah tama daane a Joahaz, dahi dangada aamua. 9 Nia bahihadu ala ne hagabudu go digau Levi hagaloohi i lodo di Hale Daumaha guu wanga gi Hilkiah, tagi aamua hai mee dabu. (Nia maa ne hagabudu mai i baahi nia daangada o Ephraim mo Manasseh mo nia daangada o Tenua Baahi Ngeia o Israel ala i golo, mo mai nia daangada o Judah, Benjamin mo Jerusalem.) 10 Nia bahihadu aanei gaa wanga gi nia daane dogodolu ala e dagi di moomee haga hoou di Hale Daumaha, gei digaula gaa wanga nia maa gi nia 11 degitanga mo digau hau hale e hui nia hadu mono laagau e hau nia hale ala ne dugu go nia king o Judah bolo gi mooho. 12 Nia daane ala e hai di moomee la digau hai hegau donu. Digaula e dagi go digau Levi dogohaa: go Jahath mo Obadiah mai di madahaanau o Merari, Zechariah mo Meshullam mai di madahaanau o Kohath. (Nia gau o Levi huogodoo la digau hai daahili huoloo.) 13 Nia gau o Levi ala i golo nadau duhongo e madamada humalia nia goloo ala e dali gei e dagi digau ngalua i nia moomee dagidahi, gei nia gau ala i golo e hihi hagailongo nia mee be e hai nadau moomee hagaloohi.

14 I di madagoaa nia bahihadu e daa gi daha mo di ruum dugu goloo, Hilkiah guu gida di Beebaa Nnaganoho a Dimaadua, go Nnaganoho ala ne wanga go God gi Moses. 15 Mee ga helekai gi Shaphan, “Au guu gida di Beebaa Nnaganoho i ginei i lodo di Hale Daumaha.” Mee guu wanga di beebaa gi Shaphan, 16 gei Saphan guu kae di beebaa gi di king. Mee ga hagi anga, “Gimaadou guu hai au mee huogodoo ala bolo gi heia. 17 Gimaadou guu kae nia bahihadu ala nogo benebene i lodo di Hale Daumaha, guu wanga gi digau ngalua mo nia dagi digaula.” 18 Gei mee ga duudagi ana helekai, “Deenei di beebaa ne gaamai go Hilkiah.” Gei mee gaa dau di maa gi di king. 19 I di madagoaa di king ne hagalongo gi di beebaa ne dau, gei mee gu hahaahi ono goloo, gu huaidu ono lodo, 20 gaa hai dana hegau gi Hilkiah, Ahikam tama daane Shaphan, Abdon tama daane Micaiah, Shaphan tangada hihi di gowaa hai gabunga, mo ang gi Asaiah tangada hai hegau di king, e hai boloo: 21 “Goodou halahala ina di manawa o Dimaadua, gi iloo eau mo nia daangada huogodoo o Judah i di hai dela e agoago mai di beebaa deenei. Dimaadua gu hagawelewele mai gi gidaadou, idimaa, tadau maadua mmaadua digi haga kila aga ina nia mee ala i lodo di beebaa deenei.”

22 Mai nia helekai di king, Hilkiah mo digau ala i golo guu hula gu heetugi gi dahi ahina dono ingoo go Huldah, di soukohp e noho i lodo di gowaa hoou o Jerusalem. (Di lodo o maa go Shallum, tama daane a Tikvah mo tama daane madua ni Harhas, go mee dela e benebene nia gahu lloo e uluulu digau hai hegau di Hale Daumaha.) Digaula gu hagi anga gi di ahina deelaa i nia mee ala ne hai. 23 Gei mee ga helekai gi digaula gii hula gi muli gi di king gi wanga ina gi mee 24 tegau deenei mai baahi o Dimaadua: “Au ga hagaduadua Jerusalem mo ono daangada huogodoo gi nia hagahuaidu ala e hihi i lodo di beebaa dela ne dau gi di king. 25 Digaula guu hudu Au gi daha, gei gu tigidaumaha gi nia balu ieidu, guu hai Au gi hagawelewele gi nia mee huogodoo ala ne hai go digaula. Dogu hagawelewele gu hai baahi gi Jerusalem gu deemee di dugu ia gi lala. 26 Haga iloo ang gi di king o Judah dela ne hagau mai goodou boloo: Deenei Au, go Yihowah, go di God o Israel, e helekai: Goe gu longono nia helekai o di beebaa, 27 gei goe guu huli oo lodo, gu manawa hila gi lala i ogu mua, gu hahaahi oo gahu gei guu dangi i do longono e goe dagu hai dela ga daaligi Jerusalem mo ono daangada. Gei Au gu longono dau dalodalo, 28 gei di daaligi dela ga gaamai gi hongo Jerusalem ga hagalee hai, gaa dae loo gi muli o doo made. Au ga dugu adu gi di goe gii made i lodo di aumaalia.”

Nia daane guu hula gi di king Josiah mo di nadau hegau deenei.

Josiah guu hai dana hagababa e hagalongo gi Dimaadua

(2-Kings 23.1-20)

29 King Josiah gu haga dagabuli mai nia dagi o Judah mo Jerusalem 30 gei digaula huogodoo guu hula gi di Hale Daumaha, ginaadou mo digau hai mee dabu, digau Levi, mo nia daangada huogodoo ala i golo, digau maluagina mo hagaloale. Malaa, di king gaa duu i mua digaula huogodoo, gaa dau gi nua gi digaula di Beebaa o di Hagababa dela ne gida i lodo di Hale Daumaha. 31 Di king guu duu i nua i baahi tuludulu di king, gaa hai dana hagababa gi Dimaadua bolo ia ga hagalongo gi Mee, ge haga gila aga ana haganoho mo ana helekai huogodoo mai i ono lodo mo dono hagataalunga hagatau, gei e haga gila aga nnaganoho ala bolo e hai loo gii hai ala gu hagapigi gi di hagababa, ala guu hihi i lodo di beebaa. 32 Mee guu hai nia daangada o Benjamin mo nia daangada huogodoo ala e noho i lodo Jerusalem gi hagamodu bolo ginaadou e hagagila aga di hagababa. Malaa, nia daangada o Jerusalem gu daudali nia hagahonu o di hagababa dela ne hai go digaula gi di God o nadau maadua mmaadua. 33 King Josiah ne oho huogodoo nia balu ieidu gulugulua ala i lodo tenua dela e donu gi nia daangada Israel, gei dono madagoaa hua nogo mouli ai, mee ne hai nia daangada gi hai hegau gi Dimaadua, di God o nadau maadua mmaadua.

35

Josiah e budu di Pasoobaa

(2-Kings 23.21-23)

1 King Josiah guu budu di laangi Pasoobaa i Jerusalem e hagalaamua Dimaadua; i di madangaholu maa haa laangi o tahi malama, digaula gu daaligi nia manu e hai ai tagamiami. 2 Mee guu wanga gi digau hai mee dabu nadau hegau ala e hai i lodo di Hale Daumaha, gei gu hagamaaloo digaula gi heia nadau hegau gi humalia. 3 Mee guu wanga labelaa ana helekai aanei gi digau Levi ala go nia gau agoago o Israel, ala ne hagadabu ang gi Dimaadua: “Dugu ina Tebedebe di Hagababa dabu gi lodo di Hale Daumaha dela ne hau go King Solomon, tama daane a David. Goodou hudee dagidagia di maa, malaa goodou la belee hai hegau gi Dimaadua di godou God mo ana daangada Israel. 4 Hula gi godou lohongo i lodo di Hale Daumaha, e hagatau gi godou madahaanau, e hagatau gi godou waawa hegau ala ne gowadu gi goodou go King David mo dana dama daane King Solomon, 5 haganohonoho goodou gii mee hunu goodou di haga haingoohia di hagamaamaa nia madahaanau dagidahi o Israel. 6 Goodou daaligidia nia dama siibi mono kuudi o di Pasoobaa. Dolomeenei haga madammaa ina goodou, hagatogomaalia ina nia tigidaumaha gii mee ai godou ihoo Israel di daudali nia helekai Dimaadua mai baahi Moses.”

7 King Josiah gu dahi aga dana hagamaamaa mai ana manu donu belee hai hegau ai nia daangada i di Hagamiami Pasoobaa, nia siibi, dama siibi mono kuudi e motolu mana (30,000), ge dolu mana (3,000) kau daane. 8 Ana gau aamua gu dahi aga labelaa nia wanga dehuia belee hai hegau ai nia daangada, digau hai mee dabu, mo digau Levi. Nia gau aamua ala e madamada humalia di Hale Daumaha, ala go Hilkiah, tagi aamua hai mee dabu, Zechariah mo Jehiel, guu wanga gi digau hai mee dabu nia dama siibi mo nia damaa kuudi e lua mana ge ono lau (2,600), mo dolu lau (300) kau daane e hai ai nia tigidaumaha i di laangi damana deelaa. 9 Nia dagi o digau Levi, ala go Conaniah, Shemaiah mo dono duaahina Nethanel, Hashabiah, Jeiel, mo Jozabad, gu dahi aga nadau hagamaamaa nia dama siibi mono damaa kuudi e lima mana (5,000) mo lima lau (500) kau daane ang gi digau Levi e hai nadau tigidaumaha.

10 Di madagoaa nia mee huogodoo ne togomaalia gi di Pasoobaa, digau hai mee dabu mo digau Levi guu hula gi nadau lohongo ala gu haganoho go di king. 11 I muli nia dama siibi mono kuudi ne daaligi guu mmade, digau Levi gaa hole nia gili nia maa, gei digau hai mee dabu ga haganonnono nia dodo gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha. 12 Nomuli, digaula gaa duwwe nia manu tigidaumaha dudu gi nia daangada i nia madahaanau, dela digaula gaa mee di tigidaumaha nia maa gii hai be nnelekai Nnaganoho Moses. 13 Nia gau o Levi guu lala nia tigidaumaha Pasoobaa i hongo di ahi be di hai o nnaganoho, gaa dunu nia tigidaumaha hagamadagu i lodo nia baalanga, nia tii, mono baalanga dunu mee baabaa, ga limalima gaa duwwe nia goneiga gi nia daangada. 14 I muli di mee deenei ne lawa, digau Levi gaa duwwe ang gi ginaadou mo digau hai mee dabu di hagadili o Aaron, idimaa digau hai mee dabu nogo daadaamee hua igolo gaa tugi gi di boo, e dudu nia manu ala belee dudu hagadogomaalia mo nia kiliidi o nia tigidaumaha. 15 Digau Levi ala go digau hai daahili aanei mai di madahaanau o Asaph guu noho i nadau lohongo ala ne hagaingoo ginai be nia helekai King David: Asaph, Heman, mo Jeduthun, soukohp di king. Digau hagaloohi ala i nia bontai di Hale Daumaha hagalee hai gi hagatanga gi daha mo nadau gowaa ngalua, idimaa digau Levi ala i golo gu hagatogomaalia Pasoobaa gi digaula. 16 Malaa, nia mee huogodoo ne hai i di laangi deelaa la ne hai ang gi di hai daumaha Dimaadua, di hagagila aga Tagamiami Pasoobaa, mo di tigidaumaha nia tigidaumaha dudu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. 17 I lodo nia laangi e hidu nia daangada huogodoo o Israel ala nogo i golo guu budu di Pasoobaa mo Tagamiami nia Palaawaa Digi Hagatanga. 18 Mai di madagoaa o soukohp Samuel, Tagamiami Pasoobaa digi budu ina beenei. Deai dahi king mai i mua ne budu Tagamiami Pasoobaa be di mee deenei ne hai go King Josiah ai, digau hai mee dabu, digau Levi, mo nia daangada o Judah, Israel, mo Jerusalem 19 i lodo di madangaholu maa walu ngadau Josiah nogo king.

Di hagaodi di madagoaa king o Josiah

(2-Kings 23.28-30)

20 I muli King Josiah ne hai nia mee huogodoo aanei ang gi di Hale Daumaha, King Neco o Egypt guu dagi dana buini dauwa e heebagi i Carchemish i taalinga di Monowai Euphrates. Josiah gu hagamada belee duuli a mee, 21 gei Neco ga hagau gi Josiah ana helekai aanei: “Tauwa deenei e heebagi iei au la hagalee dau adu gi di goe, di king o Judah. Au digi hanimoi belee heebagi adu gi di goe, gei gi ogu hagadaumee, gei God gu helekai mai gi hagalimalima. God la i dogu baahi, deelaa laa, hudee hai baahi mai gi di au, gi de hagahuaidu hua goe go Mee.” 22 Gei Josiah gu manawa bolo ia ga heebagi hua gi mee. Mee digi hiihai e hagalongo gi nnelekai a God ala ne helekai mai baahi King Neco, gei mee ga ulu ono huai goloo gaa hana gi tauwa i hongo di gowaa mehanga gonduu o Megiddo.

23 I di madagoaa nogo hai tauwa, King Josiah gu lauwa i nia amu maalei digau Egypt. Mee ga helekai gi ana hege, “Lahia au gi daha; au gu lauwa kono!” 24 Digaula ga dahi aga a mee gi daha mo dono waga dauwa hongo henua, gaa dugu eia a mee gi lodo dono togolua waga dauwa hongo henua dela nogo i golo, gaa lahi a mee gi Jerusalem. I di gowaa deelaa, gei mee gaa made gaa danu i lodo di waa daalunga o nia king. Nia daangada o Judah mo Jerusalem huogodoo gu tangitangi mo di manawa gee gi di made o maa.

25 Soukohp Jeremiah guu dili dana daahili manawa gee ang gi King Josiah. Di maa guu hai di mee haihai i lodo Israel ang gi nia daane mo nia ahina huwa daahili, gu huwahuwa taahili deenei i di nadau madagoaa e tangitangi lodo huaidu ang gi mee. Taahili deenei la guu hihi i lodo di Beebaa Daahili Manawa gee. 26 Nia mee huogodoo a Josiah nogo hai, dono dugu anga dono mouli gi Dimaadua, dono daudali nnaganoho, 27 mo di kai o dono mouli mai taamada gi di hagaodi la guu hihi i lodo Di Kai o nia King o Judah mo Israel.

36

Joahaz di king o Judah

(2-Kings 23.30-35)

1 Nia daangada o Judah gu hilihili Joahaz tama daane Josiah ga hagatulu a mee e hai di king i Jerusalem. 2 Joahaz gu madalua maa dolu ono ngadau, gei mee guu hai di king o Judah, gaa dagi i Jerusalem i nia malama e dolu. 3 Neco di king o Egypt guu lahi a mee galabudi, guu hai Judah gi hui anga dono dahi aga nia pauna silber e hidu mana ge lima lau (7,500), ge madahidu maa lima (75) pauna goolo. 4 Neco guu hai a Eliakim, tuaahina daane Joahaz, di king o Judah, gaa huli di ingoo o maa gi Jehoiakim. Joahaz guu lahi go Neco gi Egypt.

Jehoiakim di king o Judah

(2-Kings 23.30-35)

5 Jehoiakim gu madalua maa lima ono ngadau gei mee guu hai di king o Judah, gaa dagi i Jerusalem i nia ngadau e madangaholu maa dahi. Mee gu hai hala gi Dimaadua dono God. 6 King Nebuchadnezzar o Babylon gu heebagi gi Judah, guu kumi Jehoiakim, guu lahi a mee gi Babylon e lawalawa gi nia daula baalanga. 7 Nebuchadnezzar guu kae nia goloo maluagina o di Hale Daumaha, gaa dugu nia maa gi lodo dono hale king i Babylon. 8 Nia mee huogodoo Jehoiakim ne hai, mo ana hangaahai haga gulugulua mo di huaidu a mee ne hai la guu hihi i lodo Di Kai o nia King o Israel mo Judah. Tama daane a maa go Jehoiachin gaa pono di lohongo o maa gaa king.

Jehoiachin di king o Judah

(2-Kings 24.8-17)

9 Jehoiachin gu madangaholu maa walu ono ngadau, gei mee guu hai di king o Judah, gaa dagi i Jerusalem i nia malama e dolu ge madangaholu laangi. Mee hogi gu hai hala hai baahi ang gi Dimaadua. 10 Di madagoaa magalillili ne lawa, King Nebuchadnezzar guu lahi galabudi Jehoiachin gi Babylon, guu kae gi daha nia goloo maluagina o di Hale Daumaha. Nomuli, Nebuchadnezzar guu hai a Zedekiah, tuaahina tamana Jehoiachin, gii hai di king o Judah mo Jerusalem.

Zedekiah di king o Judah

(2-Kings 24.18-20; Jeremiah 52.1-3a)

11 Zedekiah gu madalua maa dahi ono ngadau, gei mee guu hai di king o Judah, gaa dagi i Jerusalem i nia ngadau e madangaholu maa dahi. 12 Mee gu ihala hai baahi gi Dimaadua gei mee digi hagalongo manawa hila gi lala gi soukohp Jeremiah, dela e hagadele nnelekai a Dimaadua.

Di mooho o Jerusalem

(2-Kings 25.1-21; Jeremiah 52.3b 11)

13 Zedekiah gu hai baahi gi King Nebuchadnezzar dela ne hono a mee bolo gi dowangi i di ingoo o God bolo ia ga hagalaamua a mee. Mee gu manawa hamaaloo gu de hiihai di huli dono mouli e hanimoi labelaa gi Dimaadua, di God o Israel. 14 Hagapuni anga, nia dagi o Judah, digau hai mee dabu mo nia daangada gu daudali nia hangaahai huaidu o nia henua i nadau baahi ala e daumaha gi nia balu god. Malaa, digaula gu hagamilimilia di Hale Daumaha dela ne hai go Dimaadua gi dabuaahia. 15 Dimaadua di God o nadau maadua mmaadua, gu duudagi hua i golo e haga hagau mai ana soukohp e hagailoo hagalliga gi ana daangada, idimaa Mee e hiihai e benebene digaula mo di Hale Daumaha. 16 Gei digaula gu hai hua nadau dadaagala gi digau kae hegau a God, gu hagabalumee ana helekai mo di gadagada gi ana soukohp, gaa dae loo gi tamanaiee o di hagawelewele Dimaadua ga deemee di nadau llele gi daha.

17 Deelaa laa Dimaadua gu laha mai di king o Babylonia belee hai tauwa gi digaula. Di king gu daaligi gii mmade nia dama daane o Judah i lodo di Hale Daumaha. Mee dono dumaalia ang gi tei daangada ai, digau lligi be mmaadua, taane be di ahina, magi be maaloo. God guu wanga digaula huogodoo gi mee. 18 Di king o Babylonia gu gaiaa di Hale Daumaha, di gowaa dugu nia bahihadu di Hale Daumaha, mo nia maluagina di king mo ana gau aamua, guu kae nia mee huogodoo gi Babylon. 19 Mee guu dudu gi lala di Hale Daumaha mo di waahale Jerusalem ngaadahi mo nia hale king mo ono maluagina, gu oho gi lala nia abaaba di waahale. 20 Mee guu lahi digau ala e mouli gi Babylonia, di gowaa dela e hai hege ai ginaadou gi mee mo ono hagadili gaa dae loo gi di gila aga di king o Persia e dagi dana waa henua damana. 21 Nia helekai Dimaadua ala ne kokohp mai soukohp Jeremiah la gu hagahonu i nia mee aanei:

“Tenua gaa hai di anga henua i nia ngadau e madahidu,

e hagadonu nia ngadau hagamolooloo o di Sabad ala digi heia.”*

Cyrus gu hagailoo gi digau o Jew gi hula gi muli

(Ezra 1.1-4)

22 I lodo tahi ngadau o Cyrus nogo hai di king aamua o Persia, Dimaadua guu hai a mee gi hihi dana haganoho ang gi ana henua huogodoo ala e dagi koia, bolo gi haga duulia aga dana haganoho, gi hagadele ina gi nia gowaa huogodoo o dono waa henua:

23 “Deenei taganoho a Cyrus di king aamua o Persia: Dimaadua go di God o di langi gu gaamai di mogobuna e dagi nia henua huogodoo i henuailala, gei gu hagaanga mai labelaa bolo ma ko au dela e hau dono Hale Daumaha i Jerusalem i Judah. Dolomeenei, goodou huogodoo ala nia daangada ni God, hula gi golo, gei Dimaadua di godou God la gi madalia goodou.”

* 1.4: 2-Samuel 6.1-17; 1-Chronicles 13.5-14; 15.25—16.1

* 1.9: Genesis 13.16; 28.14

* 1.14: 1-Kings 4.26

* 1.16: Musri mo Cilicia aanei la nia guongo i Asia ala e huihui nia hoodo i di madagoaa o Solomon nogo king.

* 1.16: Deuteronomy 17.16

* 2.6: 1-Kings 8.27; 2-Chronicles 6.18

* 3.1: Genesis 22.22

* 3.10: Exodus 25.18-20

* 3.14: Exodus 26.31

* 3.17: Di ingoo Jachin i nnelekai Hebrew dono lee e hai be di bida helekai God e haga noho

† 3.17: Di ingoo Boaz i nnelekai Hebrew dono lee e hai be di bida helekai Ma go di mahi o God

* 4.1: Exodus 27.1,2

* 4.6: Exodus 30.17-21

* 4.7-8: Exodus 25.23-40

* 5.1: 2-Samuel 8.11; 1-Chronicles 18.11

* 5.3: Leviticus 23.33-34

* 5.10: Deuteronomy 10.5

* 6.4: 2-Samuel 7.1-13; 1-Chronicles 17.1-12

* 6.16: 1-Kings 2.4

* 6.18: 2-Chronicles 2.6

* 6.20: Deuteronomy 12.11

* 6.41: Di ingoo o God deenei le e hai dono hadinga bolo “Yihowah di God dela e noho i baahi ana daangada”

* 7.8: Leviticus 23.33-34

* 9.1: Matthew 12.42; Luke 11.31

* 9.16: “Di Ruum o di Waa laagau ‘cedar’ o Lebanon” Di ruum deenei le e hai be di waa laagau, idimaa i lodo di ruum damana deenei la nogo iai nia duludulu e logo ala ne hai gi nia laagau ‘cedar’ ala ne gaamai i Lebanon.

* 9.25: 1-Kings 4.26

* 9.26: Genesis 15.18; 1-Kings 4.21

* 9.28: Deuteronomy 17.16

* 10.15: 1-Kings 11.26-40

* 10.16: 2-Samuel 20.1

* 11.15: 1-Kings 12.31

* 15.16: 1-Kings 15.13-15

* 18.16: Numbers 27.17; Matthew 9.36; Mark 6.34

* 18.18: Isaiah 6.1; Job 1.6

* 20.7: Isaiah 41.8; James 2.23

* 20.10: Deuteronomy 2.4-19

* 20.15: Deuteronomy 20.1-4

* 20.17: Exodus 14.13,14

* 20.21: Pisalem 118.1-4,29

* 20.26: Beracah: Di ingoo deenei i nnelekai Hebrew e hai gadoo be di bida helekai hagaamu

* 21.7: 1-Kings 11.36

* 21.8: Genesis 27.40

* 23.3: 2-Samuel 7.12

* 24.6: Exodus 30.11-16

* 24.20: Matthew 23.35; Luke 11.51

* 25.4: Deuteronomy 24.16

* 26.18: Di ingoo o God deenei le e hai dono hadinga bolo “Yihowah di God dela e noho i baahi ana daangada”

* 32.16: Di ingoo o God deenei le e hai dono hadinga bolo “Yihowah di God dela e noho i baahi ana daangada”

* 32.31: 2-Kings 20.11

* 36.21: nia ngadau hagamolooloo o di Sabad Mmada gi Nnaganoho Moses i Leviticus 25.1-7.

Ezra

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

EZRA

Di Beebaa Ezra

Di haga modongoohia:

Di Beebaa Ezra e duudagi mai Di Beebaa 2-Kronikel, e haga modongoohia di lloomoi labelaa digau o Jew ala nogo noho hege i Babylon, mo di hau hoou nadau mouli mo di hai daumaha i Jerusalem. Nia haga modongoohia aanei gu hagatau gi lala: (1) Di hagabuulinga daangada o Jew ala ne lloomoi matagidagi mai i Babylon mai nnelekai Cyrus, di king aamua o Persia. (2) Di Hale Daumaha la gu haga hoou, guu budu gu daamada labelaa di hai daumaha ang gi God i Jerusalem. (3) Nia ngadau nomuli, gei dahi hagabuulinga gau o Jew gu lloomoi labelaa gi Jerusalem, e dagi go Ezra, taane kabemee i nia haganoho a God, dela ne hagamaamaa digau o Jew e haganoho nadau hai daumaha mo nadau mouli e madamada humalia i di mouli hagataalunga e donu o Israel.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di lloomoi matagidagi gi muli i di nadau lahi gi daha (1.1—2.70)

Di Hale Daumaha gu haga duu aga labelaa, guu budu (3.1—6.22)

Ezra gu hanimoi gi Israel mo digau ala ne lahi gi daha (7.1—10.44)

1

King Cyrus gu helekai bolo digau o Jew gii hula gi muli

1 I lodo tahi ngadau o Cyrus nogo hai di king aamua o Persia, Dimaadua guu hai a mee gi hihi dana haganoho ang gi ono henua huogodoo ala e dagi koia, bolo gi haga duulia aga dana haganoho, gi hagadele ina gi digau huogodoo o dono guongo, bolo gi kila ai nnelekai Dimaadua ala ne hai gi soukohp Jeremiah:*

2 “Deenei taganoho a Cyrus di king aamua o Persia. Dimaadua go di God o di langi gu gaamai gi di au di mogobuna e dagi nia henua huogodoo i henuailala, gei gu hagaanga mai labelaa bolo ma ko au dela e hau dono Hale Daumaha i Jerusalem i lodo Judah.* 3 Dimaadua gi madalia goodou huogodoo ala go ana dama. Goodou hula gi Jerusalem i lodo tenua Judah gi haga duulia di Hale Daumaha o Dimaadua, di God o Israel dela e daumaha ginai i Jerusalem. 4 Maa iai tangada i lodo nia dama a God aanei i kinei e hiihai bolo nia daangada e hagamaamaa ia e hana labelaa gi Jerusalem, gei digau ala i baahi o mee, e hai gi hagamaamaa a mee. Digaula e hagamaamaa a mee gi nia silber mono goolo, nia goloo mono manu, mono hagadilinga goloo ala i golo ala e hai tigidaumaha i lodo di Hale Daumaha o God i Jerusalem.”

5 Nomuli gei nia dagi o nia madahaanau o Judah mo Benjamin, digau hai mee dabu mono Levi, mo nia daangada huogodoo a God ala ne haga ngalua nadau lodo bolo gi hagatogomaalia le e hula e haga duu aga di Hale Daumaha o Dimaadua i Jerusalem. 6 Nia daangada ala i nadau baahi huogodoo gu hagamaamaa digaula gi nia hagadilinga mee e logo: nia pileedi silber, goolo, goloo, nia manu, mono hagadilinga goloo huingadaa ala i golo, mo nia mee ala e hai tigidaumaha gi di Hale Daumaha. 7 Di king Cyrus guu wanga labelaa gi digaula nia boolo mono ibu, ala ne kae go King Nebuchadnezzar mai i lodo di Hale Daumaha i Jerusalem gaa dugu gi lodo di hale daumaha o ono god. 8 Di king Cyrus gaa wanga nia maa gi Mithredath, go tangada madamada humalia i nia goloo hagalabagau di king, gei ogo Mithredath gaa dau nia maa, gaa wanga nia maa gi Sheshbazzar, di gobinaa o Judah. 9-10 Malaa nia goloo aalaa la aanei:

nia boolo goolo llauehe | 30
nia boolo silber llauehe | 1,000
nia hagadilinga pileedi ala i golo | 29
nia boolo goolo lligi | 30
nia boolo silber lligi | 410
nia hagadilinga pileedi ala i golo | 1,000

11 Nia boolo goolo mo silber mono hagadilinga pileedi ala i golo la gu lima mana haa lau (5,400), ala ne gaamai go Sheshbazzar i dono hagatanga i Babylon e hana gi Jerusalem, ginaadou mo digau o Jew ala i golo.

2

Nia ingoo digau nogo noho hege ne lloomoi labelaa gi muli

(Nehemiah 7.4-73)

1 E dogologo digau nogo noho hege gu hagatanga mai Babylon, gu lloomoi labelaa gi Jerusalem mo Judah, tei gii hana gi dono gowaa donu nogo noho ai. Nia madahaanau digaula nogo noho hege i Babylon, mai hua di madagoaa di King Nebuchadnezzar ne lahi digaula be digau lawalawa gaa dugu i golo. 2 Nadau dagi go Zerubbabel, Joshua, Nehemiah, Seraiah, Reelaiah, Mordecai, Bilshan, Mispar, Bigvai, Rehum, mo Baanah.

Aanei nia ingoo nia madahaanau o Israel mo togologo o di madahaanau e dahi ala ne loomoi gi daha mo di noho hege:

3-20 Parosh - 2,172

Shephatiah - 372

Arah - 775

Pahath-Moab (di hagadili ni Jeshua mo Joab) - 2,812

Elam - 1,254

Zattu - 945

Zaccai - 760

Bani - 642

Bebai - 623

Azgad - 1,222

Adonikam - 666

Bigvai - 2,056

Adin - 454

Ater (e gahi labelaa bolo Hezekiah) - 98

Bezai - 323

Jorah - 112

Hashum - 223

Gibbar - 95

21-35 Digau ala nadau maadua mmaadua nogo noho i nia waahale aanei gu lloomoi labelaa:

Bethlehem - 123

Netophah - 56

Anathoth - 128

Azmaveth - 42

Kiriath-Jearim, Chephirah, mo Beeroth - 743

Ramah mo Geba - 621

Michmash - 122

Bethel mo Ai - 223

Nebo - 52

Magbish - 156

Di Elam dela i golo - 1,254

Harim - 320

Lod, Hadid, mo Ono - 725

Jericho - 345

Senaah - 3,630

36-39 Aanei nia ingoo o nia madahaanau gau hai mee dabu ala ne lloomoi i di nadau noho hege:

Jedaiah (aanei go di hagadili Jeshua) - 973

Immer - 1,052

Passhur - 1,247

Harim - 1,017

40-42 Nia madahaanau digau Levi ala ne lloomoi i di noho hege:

Jeshua mo Kadmiel (di hagadili ni Hodaviah) - 74

Digau daahili o di Hale Daumaha (di hagadili ni Asaph) - 128

Digau madamada humalia di Hale Daumaha (di hagadili ni Shallum, Ater, Talmon, Akkub, Hatita, mo Shobai) - 139

43-54 Nia madahaanau digau hai hegau o di Hale Daumaha ala ne lloomoi i di nadau noho hege:

Ziha, Hasupha, Tabbaoth,

Keros, Siaha, Padon,

Lebanah, Hagabah, Akkub,

Hagab, Shamlai, Hanan,

Giddel, Gahar, Reaiah,

Rezin, Nekoda, Gazzam,

Uzza, Paseah, Besai,

Asnah, Meunim, Nephisim,

Bakbuk, Hakupha, Harhur,

Bazluth, Mehida, Harsha,

Barkos, Sisera, Temah,

Neziah, mo Hatipha.

55-57 Nia madahaanau o nia dama hai hegau a Solomon ala ne lloomoi i di nadau noho hege:

Sotai, Hassophereth, Peruda,

Jaalah, Darkon, Giddel,

Shephatiah, Hattil, Pochereth-Hazzebaim, mo Ami

58 Togologo o nia hagadili digau hai hegau di Hale Daumaha mo di gau hai hegau a Solomon ala ne loomoi i nadau noho hege e 392.

59-60 Nia daangada e 652 guu dau gi lodo nia madahaanau o Delaiah, Tobiah mo Nekoda ala ne loomoi i nia dama waahale lligi o Tel-Melah, Tel-Harsha, Cherub, Addan mo Immer, gei digaula gu deemee di haga modongoohia be ginaadou nia hagadili o Israel.

61-62 Nia madahaanau hai mee dabu labelaa aanei ala digi hagamodongoohia ina go di beebaa be dehee di nadau hagatau mai nadau maadua mmaadua: go Habaiah, Hakkoz, mo Barzillai. (Tamana madua ni di madahaanau gau hai mee dabu o Barzillai gu hai lodo gi di ahina mai di madahaanau Barzillai o Gilead, ge guu kae di ingoo tamana dono lodo). Idimaa nadau damana mmaadua gu de iloo be di ma koai, dela ne hidi ai digaula ga deemee di hai digau hai mee dabu. 63 Di gobinaa digau o Jew guu hai gi digaula bolo digaula e deemee di gai nia mee ala gu haga dabu ang gi God, gaa dae loo gi tangada hai mee dabu dela e mee di hai hegau i nia ‘Urim’ mo ‘Thummim’.**

64-67 Togologo o digau nogo noho hege ala gu loomoi - 42,360

digau hai hegau daane mono ahina - 7,337

digau daahili daane mono ahina - 200

nia hoodo - 736

nia hoodo ‘donkey’ - 245

nia ‘camel’ - 435

nia ‘donkey’ - 6,720

68 Di madagoaa digaula ne lloomoi i di nadau noho hege gaa dau gi di Hale Daumaha i Jerusalem, ge hunu dagi madahaanau gu gaamai nadau wanga dehuia belee hagamaamaa di hagaduu aga labelaa di Hale Daumaha gi dono lohongo. 69 Digaula gu dahi aga nadau mee ala e mee ang gi di moomee deenei, huogodoo ne gila mai nia pauna goolo e 1,030, nia pauna silber e 5,740, mo nia gahu lloo o digau hai mee dabu e 100.

70 Digau hai mee dabu, digau Levi, mo hunu daangada labelaa guu noho i lodo be e hoohoo gi Jerusalem. Digau daahili, digau hagaloohi di Hale Daumaha, mo digau hai hegau o di Hale Daumaha guu noho i lodo nia dama waahale hoohoo mai gi Jerusalem, mo digau Israel ala ne dubu i golo guu noho i lodo nia dama waahale i nia gowaa ala nogo noho ai nadau maadua mmaadua.*

3

Di hai daumaha gu daamada labelaa

1 I di hidu malama, digau Israel guu noho i lodo nadau waahale, gei digaula huogodoo gu dagabuli i Jerusalem. 2 Gei Joshua, tama a Jehozadak, mo ono ehoo gau hai mee dabu, mo Zerubbabel, tama a Shealtiel, mo ono gau huogodoo, digaula gu haga duu aga labelaa di gowaa dudu tigidaumaha o di God o Israel belee hai ai nadau tigidaumaha dudu, be di hai dela guu lawa di hihi i lodo Nnaganoho Moses, tangada hai hegau a God.* 3 Ma e aha maa digau ala ne lloomoi le e mmaadagu i digau ala e noho i tenua deelaa, gei digaula guu hau hua di nadau gowaa dudu tigidaumaha i di gowaa hua dela nogo duu iei di maa i mua. Malaa, digaula gu daamada guu hai nadau tigidaumaha ala e dudu i hongo di maa, i nia luada mo hiahi.* 4 Digaula guu budu guu hai Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili* be di hai dela gu haganoho, gei digaula e haihai tigidaumaha i nia laangi huogodoo ala e hagadau be di mee dela guu dugu.* 5 Digaula gu hagapuni nia tigidaumaha dudu ala e haihai i nia laangi huogodoo, mo e haihai labelaa i di Budu o di Malama Hoou, mo nadau buni gi di gowaa e dahi e daumaha ang gi Dimaadua, mo nia tigidaumaha huogodoo ala e hai ang gi Dimaadua mai i tangada nei mo tangada nei.* 6 Ma e aha maa nia daangada digi daamada e haga duu aga hoou di Hale Daumaha, gei digaula gu daamada hua di hai nadau tigidaumaha dudu ang gi Dimaadua, mai i tahi laangi o di hidu malama.

Di haga duu aga hoou di Hale Daumaha gu daamada

7 Nia daangada gu dahi aga nadau bahihadu e hui digau hai hadu mono degitanga, digaula gu dahi aga labelaa nadau meegai, mono wai, mono lolo olib, belee hagau gi digau Tyre mo Sidon, e koodai gi nia laagau ‘cedar’ mai Lebanon, ga dagi mai lodo tai gi Joppa. Nia mee huogodoo aanei ne hai mai i lala nia mogobuna di king aamua go Cyrus, tangada Persia. 8 Di lua malama o di ngadau i muli di nadau lloomoi gi di gowaa dela e duu ai di Hale Daumaha i Jerusalem, digaula ga daamada ga ngalua. Zerubbabel, Joshua mo nau ihoo digau o Jew ala i golo, digau hai mee dabu, mo digau Levi, mo digau huogodoo ala ne lloomoi labelaa gi Jerusalem mai i di nadau noho hege, ginaadou guu buni gu daamada di nadau moomee. Gei digau Levi ala gu madalua be nonua nadau ngadau, e madamada humalia di moomee di hau haga hoou di Hale Daumaha. 9 Jeshua, tangada Levi, mo ana dama daane mo ono gau, mo Kadmiel mo ana dama daane ala go di madahaanau o Hodaviah guu buni ngaadahi bolo ga madamada humalia mo di dagi digau ala e hau haga hoou di Hale Daumaha deelaa. Gei ogo digau Levi mai i di madahaanau o Henadad gu hagamaamaa labelaa digaula. 10 Di nadau haga noho di baba o di Hale Daumaha, digau hai mee dabu gu ulu nadau gahu lloo gaa tuu i nadau lohongo, e kumi nadau labaa, gei digau Levi mai i di madahaanau Asaph nogo i golo labelaa mo nadau mee hagatangitangi. Digaula ga hagahagaamu a Dimaadua be di hai King David ne haganoho dono madagoaa nogo king.* 11 Digaula gu dadaahili ang gi Dimaadua taahili hagaamu deenei:

“Dimaadua e manawa dumaalia,

gei dono aloho i digau Israel dono hagaodi ai.”*

Nia daangada huogodoo guu wwolo gi nua loo e haga hagaamu Dimaadua, idimaa di baba o di hale la gu daamada gu haga noho. 12 Digau dogologowaahee mai i digau hai mee dabu mmaadua, mo mai i digau Levi, mo mai i nia dagi madahaanau ala gu gidee ginaadou di Hale Daumaha dela i mua, la gu tangitangi i di nadau gidee di haga noho o di baba o di Hale Daumaha deenei, idimaa, digaula gu langahia di Hale Daumaha dela i mua. Gei digau ala i golo gu wwolowwolo mo di tenetene. 13 Ma deai tangada e mee di modongoohia ai be aahee digau ala e tangi, ge aahee digau ala e tenetene, idimaa, nia lee digaula gu wwolo loo gi nua loo gu longono gi nia gowaa mogowaa.

4

Di lagamaaloo i di gili di moomee di Hale Daumaha

1 Nia hagadaumee o Judah mo Benjamin gaa longo bolo digau ala nogo noho hege ne lloomoi, e hau labelaa di Hale Daumaha o Dimaadua, di God o Israel. 2 Digaula ga heetugi gi Zerubbabel mo nia dagi nia madahaanau, ga helekai, “Dumaalia mai gi gimaadou e hau di Hale Daumaha dalia goodou. Gimaadou e daumaha gi di God dela e daumaha ginai goodou ge e tigidaumaha labelaa gi Mee mai hua di madagoaa di king aamua o Assyria go Esarhaddon dela ne hagau mai gimaadou bolo gii noho i kinei.”*

3 Gei Zerubbabel mo Joshua, mo nia dagi madahaanau ga helekai gi digaula, “Gimaadou hagalee hiihai bolo goodou e hagamaamaa e hau di Hale Daumaha o Dimaadua, go di madau God. Gimaadou gaa hau hua di maa, gii hai be nnelekai di king aamua o Persia go Cyrus ne dugu mai gi gimaadou.”

4 Nomuli, gei digau ala nogo noho i tenua deelaa ga haga madagudagu digau o Jew gi lodo paagege gi dee hai di moomee. 5 Gei digaula hogi guu hui halahalau digau aamua di oobidi Persia bolo digaula gi hai baahi gi di moomee digau o Jew. Di mee deenei gu daahi maaloo hua igolo i di madagoaa Cyrus nogo king, gaa dau adu labelaa gi di madagoaa Darius ne hai di king.

Tee buni i di haga duu aga hoou Jerusalem

6 Di madagoaa di king go Xerxes,* nia hagadaumee o digau ala e noho i Judah mo Jerusalem gaa hai di nadau lede hai baahi ang gi digaula. 7 Di madagoaa o Artaxerxes di king aamua o Persia, gei ogo Bishlam, Mithredath, Tabeel mo digau ala i nadau baahi guu hai di nadau lede gi di king. Di lede deelaa la ne hihi gi nnelekai Aramaic, guu dau ge gu haga donudonu. 8 Gei Rehum di gobinaa, mo Shimshai tangada hihi o tenua deelaa, guu hihi labelaa di nau lede gi di king Artaxerxes nia longo o Jerusalem, e hihi boloo:

9 “Mai baahi o Rehum di gobinaa, mo Shimshai tangada hihi o tenua deenei, mo mai digau hai gabunga ala i nau baahi, mono gau aamua huogodoo ala go nia daane mai Erech, Babylon mo Susa i lodo tenua go Elam, 10 ngaadahi mono gau ala ne hagatanga gi daha mo nadau gowaa i nia mogobuna o Ashurbanipal gaa noho i lodo di waahale go Samaria mo di ingoo hua di gowaa i bahi i dai o Euphrates.”

11 Aanei nia helekai o di lede:

“Ang gi di king aamua Artaxerxes mai ana gau hai hegau, go nia daane o bahi i dai o Euphrates. 12 Meenei di king, gimaadou e hagamodongoohia adu bolo digau o Jew ala ne loomoi i do baahi la guu noho i Jerusalem e hagaduu aga hoou di waahale hai kai tilikai ge hai mee huaidu. Digaula gu daamada gu haga duu aga labelaa nia abaaba di waahale deelaa, gu hoohoo gaa lawa. 13 Meenei di king, di waahale ma gaa hau haga hoou gei nia abaaba di maa ma gaa lawa, nia daangada ga hagalee hui nadau dagitedi, gei dau hagabudu hadu la ga dulii loo. 14 Idimaa gimaadou ala e noho i lala o mogobuna king, gimaadou hagalee hiihai e mmada gi di hai beenei e gila aga, gaa hidi ai madau hiihai 15 bolo goe gi halahala ina gi lodo nia beebaa e dugu ai nia mee hagalabagau nogo benebene go o damana mmaadua. Maa goe gaa hai beenei, gei goe ga gidee bolo di waahale deenei la nogo hai baahi mai i mua loo, ne hidi mai ai nia haingadaa ang gi nia king mo nia dagi o nia henua ala i golo, e haingadaa gi tangada ma gaa dagi digaula, dela ne mooho ai di waahale deelaa. 16 Dolomeenei gei gimaadou guu donu bolo di waahale ma gaa hau haga hoou gei di abaaba di maa ma gaa lawa, gei goe, meenei di king, gu o mogobuna ai gi di bahi i dai o Euphrates.”

17 Di king ga hagau di hui di lede:

“Ang gi di gobinaa Rehum, mo tangada hihi go Shimshai, mo godou ihoo ala e noho i Samaria mo nia madagoaa ala i bahi i dai o Euphrates. 18 Di godou lede ne hagau mai la gu hagadonu ono helekai ge gu dau mai gi di au. 19 Au guu hai dagu hagadina, ge di maa e donu guu gida bolo mai hua namua gei Jerusalem gu hai baahi gi nia hai o nia king, ge gu hagamuamua ono gau, gaa hidi aga ai di ngongooaa. 20 Nia king maaloo nogo dagi i kono, guu hai nadau haganoho laa hongo nia henua huogodoo ala i bahi i dai o Euphrates ge gu ogo nia dagitedi mono hadu o di oobidi. 21 Dela go di maa belee hai ginai di godou haganoho bolo nia daane aalaa gii lawa hudee haga duulia aga di waahale gaa dae loo gi di au ma ga dumaalia. 22 Goodou heia gi limalima dolomeenei, gi de gila aga hua di haingadaa mai i dogu hiihai.”

23 Di madagoaa hua ne dau ai di lede deenei mai di king Artaxerxes gaa dau gi Rehum, Shimshai, mo digau ala i nau baahi, digaula ga hagalimalima hua gi Jerusalem gaa dugu digau o Jew bolo gi hudee haga duulia aga labelaa di waahale.

Di moomee di Hale Daumaha e daamada labelaa

24 Di haga duu aga di Hale Daumaha guu dugu gaa dae loo gi di lua ngadau o Darius nogo hai di king aamua o Persia.

5

1 Tolongo deelaa, nia soukohp dogolua i golo, go Haggai mo Zechariah tama ni Iddo, ga daamada ga helehelekai i di ingoo di God o Israel ang gi digau o Jew ala e noho i Judah mo Jerusalem.* 2 Di madagoaa Zerubbabel tama a Shealtiel mo Joshua tama ni Jehozadak ne longono nau helekai, gei meemaa ga daamada gaa hau labelaa di Hale Daumaha i Jerusalem, gei ogo nia soukohp dogolua aalaa e hagamaamaa meemaa.*

3 Di madagoaa hua deelaa, gei Tattenai di gobinaa o bahi i dai o Euphrates, mo Shethar-Bozenai mo digau aamua ala i nau baahi gaa hula gi Jerusalem, ga heeu gi digaula boloo, “Ma koai dela ne haga mogobuna goodou gi hauhia di hale deenei ge gi hagatogomaalia ina ono goloo?” 4 Digaula ga heeu labelaa nia ingoo nia daane huogodoo ala nogo hagamaamaa di hau di Hale Daumaha. 5 Gei God e madamada humalia nia dagi o digau o Jew, gaa hai digau aamua o Persia gi hagalee hai di nadau mee, gaa dae loo gi ginaadou gaa hihi di nadau lede gi di king aamua go Darius, gaa dau di hui di lede deelaa. 6 Deenei di beebaa digaula ne kae gi di king aamua:

7 “Ang gi di king aamua go Darius, goe gii dagi i di aumaalia.

8 “Meenei di king, goe gi iloo bolo gimaadou guu hula gi Judah gu gidee bolo di hale o di God aamua gu haga duu aga labelaa gi nia hadu llauehe ge guu wanga ono tanga laagau. Di moomee la guu hai hagahumalia ge menege. 9 Nomuli, gei gimaadou ga heeu gi nia dagi digaula be di ma koai ne dugu ang gi ginaadou gi hauhia di Hale Daumaha ge gi hagatogomaalia ina ono goloo. 10 Gimaadou gu heeu labelaa nia ingoo digaula, bolo gii mee ai di hagi adu nia dagi o di moomee deenei.

11 “Gei digaula boloo, ‘Gimaadou nia dama hai hegau ni di God di langi mo henuailala. Gimaadou e hau labelaa di Hale Daumaha dela ne hau matagidagi go di king mogobuna o Israel, gei ne hagatogomaalia ono goloo. 12 Idimaa madau maadua mmaadua ne hai di God di langi gi hagawelewele, ge Ia gaa hai tangada Chaldea go Nebuchadnezzar, di king aamua o Babylonia, gi maaloo i digaula. Di Hale Daumaha la gu mooho gei nia daangada la guu lahi be nia hege gi Babylonia.* 13 Tahi ngadau nogo king ai Cyrus i Babylonia, gei mee guu hai dana haganoho bolo di Hale Daumaha deelaa le e hau labelaa i golo.* 14 Mee ne gaamai gi muli labelaa nia pileedi goolo mo silber di Hale Daumaha ala ne kae go Nebuchadnezzar i di Hale Daumaha i Jerusalem, gaa wanga gi lodo di hale daumaha i Babylon. King Cyrus gaa wanga nia goloo aalaa gi taane dono ingoo go Sheshbazzar dela ne dongo go mee belee hai di gobinaa Judah. 15 Di king aamua ne helekai gi mee bolo gi kae ina nia goloo aalaa gi lodo di Hale Daumaha i Jerusalem, gi hauhia aga labelaa di hale daumaha deelaa gi dono lohongo nogo duu ai i mua. 16 Sheshbazzar gaa hana ga haganoho di hagamau o di hale deelaa, di moomee ga daamada ga duudagi hua adu i di madagoaa deelaa gaa dae mai gi dolomeenei, ge di maa digi lawa.’

17 “Dolomeenei, meenei di king aamua, be di maa goe e dumaalia e hai di halahala gi lodo nia beebaa o nia king aamua o Babylon e mmada be di maa e donu be deeai bolo Cyrus guu hai dana haganoho bolo di Hale Daumaha le e hau labelaa gi dono lohongo i Jerusalem. Heia laa gi iloo e gimaadou be goe e hai bolo aha gi di hai deenei.”

6

Di haganoho Cyrus guu gida labelaa

1 Malaa, di king go Darius guu hai dana haganoho bolo e halahala nia beebaa haganoho ala nogo benebene i Babylon. 2 Gei di maa nogo i di guongo go Ecbatana i lodo tenua go Media, deenei di gowaa ne gida ai di beebaa deenei, dela e hihi ai nia mee aanei:

3 “Tahi ngadau o di madagoaa Cyrus nogo king, gei mee gu haga duu aga dana haganoho bolo di Hale Daumaha i Jerusalem le e hau labelaa, e hai di gowaa dudu tigidaumaha ge e hai labelaa di gowaa hai tigidaumaha. Di hale le e duuduu i nua nia piidi e matiwa, gei di palaha nia piidi e matiwa. 4 Di abaaba le e hau gi nia laagau dagidahi i hongo nia goolongo hadu e dolu ala e hagatau gi nua. Nia hui huogodoo le e gaamai i baahi tangada dela e benebene nia bahihadu di king. 5 Gei nia pileedi goolo mo silber ala ne kae go Nebuchadnezzar gi Babylon mai i di Hale Daumaha i Jerusalem la gi kae ina labelaa gi nadau lohongo i di Hale Daumaha i Jerusalem.”

Darius gu haga noho bolo di moomee la gi heia hua igolo

6 Nomuli, gei Darius ga hagau dana lede deenei:

“Ang gi Tattenai, di gobinaa o tenua bahi i dai i Euphrates, mo Shethar-Bozenai, mo gulu ihoo gau oobidi ala i bahi i dai o Euphrates.

“Goodou tuu i daha mo di Hale Daumaha deelaa. 7 Hudee haga de aadee ina goodou gi di hau o di maa. Dumaalia ang gi di gobinaa o Judah mo nia dagi o digau o Jew gi hauhia labelaa di Hale Daumaha o God, i di gowaa dela nogo duu ai di maa i mua. 8 Gei au e dugu goodou gi hagamaamaa digaula ala e hau di hale. Malaa, digau ngalua le e hui gi limalima mai i nia bahihadu a di king ala e ogoogo mai i nia dagitedi huogodoo i bahi i dai o Euphrates bolo gi duudagi hua di nadau moomee gi muli. 9 Nia laangi huogodoo, gei goodou wanga nia mee huogodoo aanei gi digau hai mee dabu ala i Jerusalem ala e hiihai ginai: Nia damaa kau daane, nia siibi be nia dama siibi e hai ai nadau tigidaumaha dudu ang gi God di langi, mo nia ‘wheat’, nia toolo, nia waini, mo nia lolo olib. 10 Nia mee aanei e hai gii hai gii mee ai di hai nadau tigidaumaha ala e haga tenetene di manawa o God i di langi, bolo ginaadou gi dalodalo labelaa i di au mo agu dama daane. 11 Au e haganoho labelaa bolo maa dahi dangada ma ga hagalee hagalongo gi taganoho deenei, e daa gi daha di laagau e dahi i dono hale, e akaa gii gaa, e daalo dono huaidina gi mooho, gei dono hale le e oho gi lala, gi hai hua be tagabae geinga. 12 Malaa, au e dangi gi God dela ne hilihili Jerusalem belee hai di gowaa hai daumaha ang gi de Ia gi hagahuaidu ina tei king be tei guongo dela e hai baahi gi taganoho deenei, be e hai bolo ia e oho di Hale Daumaha deelaa. Au go Darius dela ne hai dagu haganoho deenei. Malaa, huogodoo gi haga gila ina taganoho deenei hagatau.”

Di hagadabu di Hale Daumaha

13 Malaa, di gobinaa Tattenai, mo Shethar-Bozenai mo nau ihoo oobidi gu haga gila aga nia mee huogodoo di king ne haga noho mai i lodo taganoho deelaa. 14 Nia dagi o digau o Jew gu hagamahi huoloo i di nadau haga duu aga di Hale Daumaha, gu haga manawa maaloo aga go nia soukohp go Haggai mo Zechariah. Digaula gu hagalawa di nadau hale be di hai di God o Israel dela guu lawa di haga noho, mo di hai o Cyrus, Darius mo Artaxerxes nia king aamua o Persia dela guu lawa di haga noho.* 15 Di haga duu aga di Hale Daumaha la ne lawa i tolu laangi o di malama go Adar, i lodo di ono ngadau o di madagoaa o Darius nogo king. 16 Ga nomuli, gei digau Israel mo digau hai mee dabu, mo digau Levi, mo digau huogodoo ala ne lloomoi i di nadau noho hege, ginaadou gu hagadabu di nadau Hale Daumaha mo nadau tenetene huoloo. 17 I lodo di nadau budu di nadau hale, digaula gu tigidaumaha nadau kau daane e lau, ge lua lau siibi, haa lau dama siibi e hai ai nadau tigidaumaha, gei nia kuudi daane e madangaholu maa lua, e dau gi nia madahaanau o Israel e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu. 18 Digaula gu haga noho labelaa nia gau hai mee dabu mo digau Levi ang gi di moomee e hai hegau i lodo di Hale Daumaha dela i Jerusalem, be di hai dela guu lawa di haga noho i lodo di Beebaa Moses.

Tagamiami Pasoobaa

19 Nia daangada ala ne lloomoi i di nadau noho hege, guu hai di nadau Hagamiami o di Pasoobaa i di madangaholu maa haa laangi o di malama matagidagi o di ngadau i muli di nadau dau.* 20 Digau hai mee dabu huogodoo mo digau Levi huogodoo gu haga madammaa ginaadou huogodoo gu madammaa ang gi di hai daumaha. Digau Levi gu daaligi nadau manu ang gi Tagamiami Pasoobaa, e hai di nadau tigidaumaha i digau huogodoo ala ne lloomoi i di nadau noho hege, mo anga labelaa gi nadau ihoo gau hai mee dabu mo anga labelaa gi ginaadou. 21 Digau Israel huogodoo ala ne lloomoi i di nadau noho hege, guu gai nia tigidaumaha, ngaadahi mo digau huogodoo ala guu kili gi daha nia hangahaihai o digau bouli ala nogo noho i tenua deelaa, ala ne lloomoi belee madalia di hai daumaha ang gi Dimaadua go di God o Israel. 22 Digaula guu budu labelaa Tagamiami o di Palaawaa Digi Hagatanga mo nadau tenetene i di waalooloo o nia laangi e hidu. Digaula gu tenetene huoloo, idimaa, Dimaadua guu huli di manawa o di king aamua o Assyria bolo gi hagamaamaa ina digaula, e haga duu aga di Hale Daumaha o di God o Israel.

7

Ezra guu dau i Jerusalem

1 Muli nia ngadau e logo, di madagoaa Artaxerxes nogo hai di king o Persia, taane nogo i golo dono ingoo go Ezra. Mee e halahala di hagatau o ono maadua mmaadua gaa tugi loo i tagi aamua hai mee dabu go Aaron. E hagatau beenei:

Ezra, tama daane ni Seraiah,

Seraiah tama daane ni Azariah,

Azariah tama ni Hilkiah,

2 Hilkiah tama ni Shallum,

Shallum tama ni Zadok,

Zadok tama ni Ahitub,

3 Ahitub tama ni Amariah,

Amariah tama ni Azariah,

Azariah tama ni Meraioth,

4 Meraioth tama ni Zerahiah,

Zerahiah tama ni Uzzi,

Uzzi tama ni Bukki,

5 Bukki tama ni Abishua,

Abishua tama ni Phinehas,

Phinehas tama ni Eleazar,

Eleazar tama ni Aaron.

6-7 Ezra, taane kabemee huoloo, e iloo ia huoloo di hai o nia haganoho a Dimaadua, go di God o digau Israel, ala ne wanga gi Moses. Idimaa Dimaadua go di God ne hila ang gi Ezra, gei di king aamua gu dumaalia gi mee nia mee huogodoo a mee ala e dangi ai. Malaa, di hidu ngadau o Artaxerxes nogo king, gei Ezra gu madalia dahi buini gau Israel ne hagatanga i Babylonia e hula gi Jerusalem. Digau ala i lodo di buini deenei, la digau hai mee dabu, mono gau Levi, digau daahili, mo nia madaloohi di Hale Daumaha, mo digau ngalua o di Hale Daumaha. 8-9 Digaula ne hagatanga i Babylon i tahi laangi o di malama matagidagi. Mai i nia hagamaamaa a God, digaula ne dau i Jerusalem i tahi laangi o di lima malama. 10 Ezra gu hagamahi e kuulu nia haganoho a Dimaadua, ge e haga kila aga nia maa, ge e hagi anga nia hagahonu o nia maa huogodoo gi digau Israel.

Di lede a di king Artaxerxes ne wanga gi Ezra

11 Di king aamua go Artaxerxes gaa wanga dana beebaa haga iloo gi Ezra, tangada hai mee dabu ge e kabemee huoloo dela e iloo di hai o nia haganoho mo nia mee huogodoo a Dimaadua ala ne wanga gi digau Israel:

12 “Mai di king aamua go Artaxerxes ang gi tangada hai mee dabu go Ezra, taane kabemee ge e iloo huoloo di hai o nia haganoho o di God o di langi. 13 Au gu haga noho bolo digau Israel huogodoo ala e noho i lodo dogu guongo, mono gau hai mee dabu, mo digau Levi ala e hiihai e hula madalia goe, e hula gi Jerusalem. 14 Au mo agu gau hagamaamaa dogohidu, gimaadou e hagau goe bolo gi hagadina be dehee di hai o digau Jerusalem mo Judah di nadau haga kila aga Nnaganoho o doo God, idimaa, di hegau deenei la gu haga anga adu gi di goe. 15 Goe kae ina nia goolo mo nia silber tigidaumaha madalia goe, nia mee ni gimaadou mo agu gau hagamaamaa ala e hiihai bolo e wanga gi di God o Israel, dela dono Hale Daumaha i Jerusalem. 16 Goe kae ina labelaa nia goolo mo nia silber huogodoo ala ne hagabudu kooe mai baahi digau ala e noho i lodo Babylon, mono kisakis a digau Israel mo nadau gau hai mee dabu ala ne wanga gi di nadau Hale Daumaha o di nadau God i Jerusalem.

17 “Goe ngalua gii donu gi nia bahihadu aanei e hui nia kau daane, nia siibi daane, nia dama siibi, nia huwa laagau, mono waini, gi tigidaumaha ina gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha o di Hale Daumaha i Jerusalem. 18 Goe e mee di hai hegau gi nia silber mono goolo ala gaa dubu, e hai di ingoo hua di mee dela e hiihai ginai goodou mo godou daangada, be di hiihai o di godou God. 19 Goe kae ina nia boolo mono pileedi huogodoo gi di God o Jerusalem ala ne gowadu belee hai hegau iei goodou i lodo di Hale Daumaha. 20 Ma tei mee labelaa i golo e hiihai ginai goe ang gi di Hale Daumaha, goe hana gaamai i di gowaa benebene bahihadu o di king. 21 Au gu haga mogobuna digau ala e benebene humalia nia bahihadu o di king i tenua i bahi i dai o Euphrates, gi limalima hua di nadau wanga gi Ezra, tangada hai mee dabu ge e iloo huoloo di hai o nia haganoho o di God o di langi, nia mee huogodoo a mee ala ma gaa dangi ai, 22 malaa, hagalee logo i nia pauna silber e hidu mana ma lima lau (7,500), nia galon ‘wheat’ e haa mana (4,000), nia galon waini e lima lau madalima (550), nia galon lolo olib e lima lau madalima (550), mo nia toolo ala e dohu di hai hegau ai. 23 Goodou hai hegau huoloo gii donu gi nia mee huogodoo a di God o di langi ala e hiihai ginai e hai hegau ai i lodo di Hale Daumaha, gi de hagawelewele hua a Mee mai gi di au mo digau ala gaa dagi nomuli. 24 Goodou gi iloo labelaa bolo ma e bule bolo goodou hudee ogo dagitedi mai baahi digau hai mee dabu, digau Levi, digau hai daahili, digau hagaloohi, digau ngalua o di Hale Daumaha, be mai baahi digau de hilihili ala e ngalua ang gi di Hale Daumaha.

25 “Gei goe go Ezra, mai i di manawa kabemee o doo God ne gowadu gi di goe, goe ga hilihili au daangada madamada humalia i di Hale Daumaha mono gau hai gabunga e madamada humalia nia daangada huogodoo ala e noho i bahi i dai o Euphrates ala e daudali Nnaganoho o di godou God, gei goe e hai loo gii aago di ingoo hua tangada dela hagalee e iloo ia nia haganoho. 26 Be koai hua dela hagalee hagalongo gi Nnaganoho o di godou God, be go nia haganoho huogodoo o di guongo deenei, e hai loo gi hagaduadua hagalimalima, e hagaduadua gii made, be e lahi gi daha mo dono henua, be e hagabagi gi daha mo dono gowaa, be e hudu gi lodo di hale galabudi.”

Ezra e hagaamu Dimaadua

27 Ezra ga helekai gi digaula, “Hagaamuina Dimaadua go di God o tadau maadua mmaadua, idimaa, Mee dela ne haga ngalua di manawa di king aamua bolo gi hagamadamada ina di Hale Daumaha o Dimaadua i lodo Jerusalem. 28 Mai di manawa dumaalia o Dimaadua, au gu hagalabagau go di king aamua deelaa, mo digau hagamaamaa a maa, mo ana gau aamua huoloo. Dimaadua go dogu God ne hagamaaloo aga au, bolo gii mee au di huli nia manawa o digau mmaadua dogologo mai nia madahaanau o digau Israel, bolo gii hula dalia au gi Jerusalem.”

8

Digau hege ala ne loomoi gi muli

1 Aanei nia ingoo dagi madahaanau nogo noho hege i Babylonia ala ne lloomoi dalia Ezra gi Jerusalem i di madagoaa Artaxerxes nogo king:

2-14 Gershom mai di madahaanau o Phinehas,

Daniel mai di madahaanau o Ithamar,

Hattush tama ni Shecaniah mai di madahaanau o David,

Zechariah mai di madahaanau o Parosh mo nia daane e 150 mai dono madahaanau. (Nia daane aanei le e modongoohia mai i di nadau hagadili mai mua)

Eliehoenai tama ni Zerahiah mai di madahaanau o Pahath-Moab, mo nia daane e 200,

Shecaniah tama ni Jahaziel mai di madahaanau o Zattu, mo nia daane e 300,

Ebed tama ni Jonathan mai di madahaanau o Adin, mo nia daane e 50,

Jeshaiah tama ni Athaliah, mai di madahaanau o Elam, mo nia daane e 70,

Zebadiah tama ni Michael, mai di madahaanau o Shephatiah, mo nia daane e 80,

Obadiah tama ni Jehiel, mai di madahaanau o Joab, mo nia daane e 218,

Shelomith tama ni Josiphiah, mai di madahaanau o Bani, mo nia daane e 160,

Zechariah tama ni Bebai, mai di madahaanau o Bebai, mo nia daane e 28,

Johanan tama ni Hakkatan, mai di madahaanau o Azgad, mo nia daane e 110,

Eliphelet, Jeuel, mo Shemaiah, mai di madahaanau o Adonikam, mo nia daane e 60. (Digau aanei ne lloomoi nomuli),

Uthai mo Zaccur, mai di madahaanau o Bigvai, mo nia daane e 70.

Ezra e halahala digau Levi belee hai hegau i di Hale Daumaha

15 Au ga haga dagabuli tagabuulinga dangada deelaa i taalinga di madaawa e moe adu gi tama waahale Ahava, gei gimaadou gaa noho i golo i nia laangi e dolu, gei au ga gidee digau hai mee dabu i lodo digaula, ge hagalee digau Levi. 16 Gei au ga gahi mai nia dagi dogohiwa aanei bolo gi lloomoi: go Eliezer, Ariel, Shemaiah, Elnathan, Jarib, Elnathan, Nathan, Zechariah mo Meshullam, mo nia daangada agoago dogolua go Joiarib mo Elnathan. 17 Au ga hagau digaula gi Iddo, tagi digau i Casiphia bolo gi madau gi mee mo digau i baahi o mee ala go digau moomee di Hale Daumaha gi hagau ina mai digau e hai nnegau a God i lodo di Hale Daumaha. 18 Mai tumaalia o God, digaula gu hagau mai a Sherebiah, taane wouwou i deia, tangada di madawaawa Levi mai di madahaanau Mahli, mo ana dama daane dilongoholu maa walu, mo ono duaahina daane gu loomoi dalia a mee. 19 Digaula ne hagau mai labelaa a Hashabiah mo Jeshaiah, mai di madahaanau o Merari*, ngaadahi mo nadau gau dogomadalua. 20 Digaula gu laha mai labelaa nadau gau e 220 digau hai hegau i di Hale Daumaha; nia maadua mmaadua digaula la ne haganoho go David mo ono gau aamua belee hagamaamaa digau Levi. Digaula huogodoo la guu hihi nadau ingoo bolo ginaadou la digau hai hegau ni di Hale Daumaha donu.

Ezra e dagi digau aalaa gi lodo di haga onge mo di hai dalodalo

21 I baahi hua di madaawa Ahava deelaa, gei au guu hai dagu hagailoo bolo e haga onge ge haga hila gi lala i mua di madau God, gei e tangitangi ang gi Mee bolo gi dagia gimaadou i madau ala e hula, mo di abaaba gimaadou mo madau damagiigi lligi mo madau mee huogodoo. 22 Au gu langaadia di madau gi di king bolo gi dahi aga ana gau dauwa e hagaloohi gimaadou gi daha mo madau hagadaumee i di madau hula, idimaa, au gu helekai gi mee bolo God e madamada humalia hua digau ala e hagadonu a Mee, gei e manawa gee ge e hagaduadua digau ala e huli gi daha mo Mee. 23 Malaa, gimaadou gu haga onge mo di dalodalo gi God gi hagaloohia gimaadou, gei Mee gu hila mai gi madau dalodalo.

Nia wanga dehuia gi di Hale Daumaha

24 Au gu hili aga Sherebiah, Hashabiah, mo digau e madangaholu ala i golo mai i lodo nia dagi hai mee dabu. 25 Gei au ga pauna nia silber, nia goolo, mono goloo di king, ana dagi, ana gau aamua mo digau Israel ala ne dahi aga nia mee e hai hegau i lodo di Hale Daumaha, gei au gaa wanga nia maa gi digau hai mee dabu aalaa. 26-27 Aanei nia mee ne wanga ko au gi digaula:

nia silber - 50,000 pauna

nia goloo miami ne hai gi nia silber - 150 pauna

nia goolo - 7,500 pauna

nia boolo goolo e madalua - 17 pauna

nia boolo baalanga mmee madammaa e lua, e hui be nia boolo goolo.

28 Au ga helekai gi digaula, “Goodou la gii dabu i mua Dimaadua, di God o godou damana mmaadua, ngaadahi mo nia goloo ne hai gi nia goolo mo silber ala ne dahi aga gi Mee e hai nia wanga dehuia. 29 Goodou pula i nia goloo aalaa gii dae loo gi di godou dau i di Hale Daumaha. Goodou ga pauna nia goloo i lodo di ruum digau hai mee dabu, gaa wanga nia maa gi nia dagi digau hai mee dabu mo digau Levi, mo nia dagi digau Israel ala i Jerusalem.” 30 Malaa, digau hai mee dabu mo digau Levi gaa kae nia silber mono goolo, mono goloo gi lodo di Hale Daumaha i Jerusalem.

Di lloomoi labelaa gi Jerusalem

31 Di madangaholu maa lua o tahi malama la di laangi dela ne hagatanga ai gimaadou i di Madaawa Ahava gaa hula gi Jerusalem. Di madau God nogo i madau baahi, nogo madamada humalia i madau hagadaumee gi de heebagi mai i di madau taele mai. 32 Di madau dau i Jerusalem gu hagamolooloo nia laangi e dolu. 33 Di laangi nomuli, gei gimaadou gaa hula gi di Hale Daumaha ga pauna nia silber mono goolo, mo nia goloo ala i golo, gaa lawa gaa wanga nia maa gi tangada hai mee dabu go Meremoth, tama daane ni Uriah. Nia daangada ala nogo madalia a mee la go Eleazar tama ni Phinehas mo nia daangada o Levi dogolua go Jozabad, tama ni Jeshua mo Noadiah tama ni Binnui. 34 Nia mee huogodoo guu dau, gu pauna ge guu hihi huogodoo gi lala i di madagoaa hua deelaa.

35 Digau huogodoo ala ne loomoi i di nadau noho hege, gu gaamai nadau wanga dehuia dalia ginaadou belee hai ai tigidaumaha dudu ang gi di God o Israel. Digaula ne pono digau Israel huogodoo ga tigidaumaha nadau kau daane e 12, nia siibi daane e 96, nia dama siibi e 77; digaula gu tigidaumaha labelaa nia kuudi e 12 e haga madammaa ai nadau huaidu. Nia manu aanei ne dudu e hai ai nadau tigidaumaha ang gi Dimaadua. 36 Digaula guu kae labelaa di nadau beebaa hagalabagau ni di king aamua ne wanga gi digaula gaa kae gi nia gobinaa mo digau aamua o tenua i bahi i dai o Euphrates, ga dahi aga nadau hagamaamaa ang gi digau Israel mo ang gi taumaha i di Hale Daumaha.

9

Ezra gu iloo bolo digau o Jew la guu lodo gi digau mai i daha

1 Muli hua nia mee aanei ne hai, hunu dagi o Israel gu lloomoi ga helekai mai bolo nia daangada mo digau hai mee dabu mo digau Levi gu hagalee noho gee, gu unihagi hua gi digau Ammon, Moab, Egypt, Canaan, Hittite, Perizzite, Jebus, mo Amor. Digaula gu haihai hua nadau hai huaidu ala e haihai go nnenua aanei. 2 Nia daane o Jew guu lodo gi nia ahina tuadimee, deelaa laa, nia daangada haga madagu a God la gu milimilia. Nia dagi mo digau aamua la gu hagaingoo hua bolo digau hai mee huaidu. 3 Au dela ne longono di mee deenei, au ga hahaahi ogu gahu i dogu lodo huaidu, ga haga magemage dogu libogo mo ogu hadumada, gaa noho lodo huaidu huoloo. 4 Au gaa noho i golo mo di dangidangi gaa dae loo gi di madagoaa tigidaumaha hiahi, ge digaula ga mmui mai gaa hii au gi lodo, go digau huogodoo ala gu mmaadagu i nia mee di God o Israel ala gu helekai ai i di gili nia huaidu o digau Israel ala ne lloomoi gi daha mo di nadau noho hege.

5 Gaa dae loo gi tigidaumaha hiahi gaa hai, gei au ga duu aga hua i dogu lohongo nogo dangidangi iei au e ulu hua ogu gahu mahaahaa, ga dogoduli, gaa holo ogu lima, ga dalodalo gi Dimaadua go dogu God, 6 ga helekai, “Meenei God, au gu langaadia di duu aga i oo mua, i madau huaidu gu hagabae gu ihaa laa hongo madau libogo guu dau i di langi. 7 Mai loo di madagoaa madau damana mmaadua mai i mua, gaa dae mai loo gi dolomeenei, gei gimaadou go au daangada gu hai hala huoloo. Idimaa i madau huaidu, gimaadou mo madau king, mo madau gau hai mee dabu guu too gi lodo nia lima o nia king tuadimee. Gimaadou gu dadaaligi, gu gaiaa, guu lahi gadoo be digau lawalawa. Gimaadou gu haga langaadia huoloo, ge e langaadia hua igolo dangi nei.

8 “Meenei Dimaadua go di madau God, tama gowaa hua bodobodo, Goe guu hai do dumaalia mai gi gimaadou gei gu haga maahede gi daha hunu gimaadou mo di madau noho hege, ge guu hai gimaadou gii noho i di gowaa dabu deenei. Goe gu haga maahede gimaadou gi daha mo di madau noho hege, ge guu hai gimaadou gii noho i lodo di mouli hoou. 9 Gimaadou nogo hai nia hege, gei goe guu hai gimaadou gi hagalee noho hege. Goe ne hai nia king o Persia gi dumaalia mai gi gimaadou, ge ne hai gimaadou gi momouli beelaa ge gi hauhia labelaa doo Hale Daumaha dela ne mooho, ge ne hai gimaadou gii gida di gowaa deenei i lodo Judah mo Jerusalem e noho i daha mo nia haingadaa.

10 “Gei dolomeenei, meenei God, gimaadou ga helekai bolo aha i muli nia mee aanei guu hai? Gimaadou gu de hagalongo labelaa gi nia helekai 11 ala ne wanga Kooe gi au gau hai hegau, go nia soukohp, bolo gi hagia mai gi gimaadou, boloo: ‘Tenua dela ga ulu ginai goodou no lodo gaa noho ai la tenua milimilia, idimaa digau o tenua deelaa hagatau e hai nia huaidu milimilia huogodoo.’ 12 Nia soukohp aalaa gu hagi mai bolo gimaadou gi hudee lodo ang gi digau aalaa, ge hudee hegeege ina digaula gii kila dahi mee. Malaa, gaa hai beenei, gei gimaadou ga tenetene i di madau hai mee gi tenua deelaa, gaa wanga labelaa gi madau hagadili gii noho igolo gaa hana hua beelaa.* 13 Nia mee huogodoo ala ne hai mai gi gimaadou la ne hidi mai i madau ihala mo madau huaidu. Gimaadou e iloo bolo ma Kooe, go di madau God, ne hagaduadua gimaadou hua haga dulii i di hagaduadua donu gei guu dugu gimaadou gi mouli hua igolo. 14 Malaa, dehee laa di hai maa gimaadou ga haga deiloo labelaa Au haganoho ga hai lodo gi digau huaidu aanei? Maa gimaadou gaa hai labelaa beenei, gei Goe ga hagawelewele huoloo ga daaligi gimaadou huogodoo, deai tangada e dubu ai.

15 “Meenei Dimaadua, go di God o Israel, Kooe hua dela e donu, ge ne dugu gimaadou gi mouli. Gimaadou digau hua guu dau bolo guu too gi lodo di huaidu, gaa hidi ai tangada e mee di duu i oo mua ai.”

10

Di haga lawa di hai lodo gi nia ahina tuadimee

1 Di madagoaa o Ezra nogo dogoduli ge dalodalo i mua di Hale Daumaha, e dangidangi mo e hahaagi nia huaidu aanei, digau Israel, nia daane mono ahina mono damagiigi dogologowaahee, gu lloomoi guu hii a mee gi lodo, mo di tangitangi dalia a mee. 2 Shecaniah, tama ni Jehiel, mai di madahaanau o Elam, ga helekai gi Ezra, “Gimaadou gu oho tadau hagababa ang gi God i di madau hai lodo gi nia ahina tuadimee. Ma e aha maa deenei di hai ne hai, gei di hagadagadagagee igolo hua gi Israel. 3 Dolomeenei gei gidaadou gii hai tadau hagababa mau dangihi gi tadau God, bolo gidaadou ga hagau nia ahina tuadimee aanei mo nadau dama gii hula. Gimaadou ga haga kila aga nia mee ala e hai mai kooe mo digau ala e hagalabagau nia helekai a God bolo gi heia. Gimaadou ga daudali nia haganoho a God. 4 Deenei do waawa e hagangalua di mee deenei gii hai, gei gimaadou ga daudali goe, heia di mee deenei gii lawa.”

5 Ezra ga daamada gaa hai gi nia dagi digau hai mee dabu mo digau Levi mo nia daangada ala i golo gi heia di nadau hagababa bolo deelaa di mee gaa hai dela gu haga modongoohia aga go Shecaniah. 6 Gei mee ga hanimoi mai di gowaa i mua di Hale Daumaha, ga ulu gi di gowaa dela e nohonoho ai Jehohanan go tama a Eliashib, gaa noho i golo di boo e dahi nogo dangidangi mo di manawa gee i tee hagadonu o digau ala nogo noho hai hege. Mee digi miami be e inu hogi.

7 Di hagailoo guu hai laa lodo Jerusalem mo Judah bolo digau huogodoo ala ne loomoi i di nadau noho hege la gi dagabuli gi Jerusalem. 8 Taganoho mai baahi nia dagi ne hai bolo tangada ma ga hagalee hanimoi i lodo nia laangi e dolu, di gowaa a maa e daa gi daha mo mee, gei mee gu hagalee e dau bolo ia tangada Israel. 9 I lodo nia laangi e dolu, i di madalua laangi di hiwa malama, nia daane ala e noho i nia henua ala e dau gi Judah mo Benjamin, ga lloomoi ga dagabuli i Jerusalem gi di gowaa hai dagabuli di Hale Daumaha. Di laangi deelaa le e uwauwa huoloo, gei digau huogodoo la gu polepole idimaa i di uwauwa mo di hagalabagau tagabuulinga deelaa.

10 Tangada hai mee dabu go Ezra ga du gi nua, ga helekai, “Goodou digau dee hagadonu ala ne gaamai di godou huaidu gi hongo o Israel, i di godou hai godou lodo gi nia ahina tuadimee. 11 Dolomeenei, gei goodou haagia godou ihala gi Dimaadua go di God o godou damana mmaadua, ge heia nia mee ala e hagatenetene a Mee, noho i daha mo digau tuadimee ala e noho i lodo tadau henua, kilia gi daha godou lodo tuadimee.”

12 Digaula huogodoo ga wwolo loo gi nua boloo, “Gimaadou gaa hai nia mee ala e helekai iei goe.” 13 Digaula ga duudagi adu ga helekai, “Tagabuli nei e damanaiee ge nia uwa e nngolo huoloo. Gidaadou e deemee di tuu hua beenei i lodo di uwa. Di mee deenei e deemee di lawa i lodo di laangi e dahi be e lua, idimaa digau dogologo i gidaadou e dau gi di huaidu deenei. 14 Heia tadau gau aamua gii noho i Jerusalem gi heia tegau deenei, gaa lawa gaa dugu ang gi tei dangada dela dono lodo tuadimee, e hanimoi i di laangi dela ga haganoho, dalia nia dagi mo digau hai gabunga o di waahale. Deenei di hai e hai, gei di hagawelewele o God gaa huli gi daha mo gidaadou.” 15 Deai tangada e hai baahi gi di maa ai, dela hua go Jonathan tama ni Asahel mo Jahzeiah tama ni Tikvah, gei nia daane ala e madalia meemaa la aanei go Meshullam mo Shabbethai tangada Levi.

16 Digau nogo noho hege guu donu gi di mee deenei, gei tangada hai mee dabu go Ezra gaa hili aga ana daane mai nia dagi madahaanau, gaa hihi nadau ingoo gi lala. Tahi laangi o di madangaholu malama gei digaula ga daamada gaa hai nadau hagadina. 17 I lodo hua nia malama e dolu, digaula gu hagadina huogodoo nia daane ala ne hai lodo gi nia ahina tuadimee.

Nia daane ala guu lodo gi nia ahina tuadimee

18 Aanei la nia ingoo o nia daane ala ne lodo gi nia ahina tuadimee:

Digau hai mee dabu, e hihi i madahaanau:

Di madahaanau o Joshua mo ono duaahina daane, nia dama ni Jehozadak: go Maaseiah, Eliezer, Jarib, mo Gedaliah. 19 Digaula gu hagababa bolo ginaadou gaa lawa gi daha mo nadau lodo, ge digaula gu tigidaumaha di nadau kuudi daane gi nadau huaidu.

20 Di madahaanau o Immer: go Hanani mo Zebadiah.

21 Di madahaanau o Harim: go Maaseiah, Elijah, Shemaiah, Jehiel, mo Uzziah.

22 Di madahaanau o Passhur: go Elioenai, Maaseiah, Ishmael, Nethanel, Jozabad, mo Elasah.

23 Digau Levi:

Go Jozabad, Shimei, Kelaiah, (e gahi labelaa bolo Kelita), Pethahiah, Judah mo Eliezer.

24 Digau huwa daahili:

Go Eliashib.

Digau hagaloohi di Hale Daumaha:

Go Shallum, Telem, mo Uri.

25 Mai i lodo digau Israel ala i golo:

Di madahaanau o Parosh: go Ramiah, Izziah, Malchijah, Mijamin, Eleazar, Malchijah, mo Benaiah.

26 Di madahaanau o Elam: go Mattaniah, Zechariah, Jehiel, Abdi, Jeremoth, mo Elijah.

27 Di madahaanau o Zattu: go Elioenai, Eliashib, Mattaniah, Jeremoth, Zabad, mo Aziza.

28 Di madahaanau o Bebai: go Jehohanan, Hananiah, Zabbai mo Athlai.

29 Di madahaanau o Bani: go Meshullam, Malluch, Adaiah, Jashub, Sheal, mo Jeremoth.

30 Di madahaanau o Pahath-Moab: go Adna, Chelal, Benaiah, Maaseiah, Mattaniah, Bezalel, Binnui, mo Manasseh.

31-32 Di madahaanau o Harim: go Eliezer, Isshijah, Malchijah, Shemaiah, Shimeon, Benjamin, Malluch, mo Shemariah.

33 Di madahaanau o Hashum: go Mattenai, Mattattah, Zabad, Eliphelet, Jeremai, Manasseh, mo Shimei.

34-37 Di madahaanau o Bani: go Maadai, Amram, Uel, Benaiah, Bedeiah, Cheluhi, Vaniah, Meremoth, Eliashib, Mattaniah, Mattenai, mo Jaasu.

38-42 Di madahaanau o Binnui: go Shimei, Shelemiah, Nathan, Adaiah, Machnadebai, Shashai, Sharai, Azarel, Shelemiah, Shemariah, Shallum, Amariah, mo Joseph.

43 Di madahaanau o Nebo: go Jeiel, Mattithiah, Zabad, Zebina, Jaddai, Joel, mo Benaiah.

44 Nia daane aanei huogodoo nogo lodo gi nia ahina tuadimee. Digaula gu mamaewae gu hagau digaula gii hula mo nadau dama.

* 1.1: Jeremiah 25.11; 29.10

* 1.2: Isaiah 44.28

* 2.63: ‘Urim’ mo ‘Thummim’: Aanei la nia mee ala ne hai hegau ai tangada hai mee dabu belee iloo ai di manawa o God. Gidaadou e de iloo hagahumalia be ne hai hegau behee.

* 2.63: Numbers 27.21

* 2.70: 1-Chronicles 9.2; Nehemiah 11.3

* 3.2: Exodus 27.1

* 3.3: Numbers 28.1-8

* 3.4: Leviticus 23.33-34

* 3.4: Numbers 29.12-38

* 3.5: Numbers 28.11—29.39

* 3.10: 1-Chronicles 25.1

* 3.11: 1-Chronicles 16.34; 2-Chronicles 5.13; 7.3; Pisalem 100.5; 106.1; 107.1; 118.1; 136.1; Jeremiah 33.11

* 4.2: 2-Kings 17.24-41

* 4.6: Esther 1.1

* 5.1: Haggai 1.1; Zechariah 1.1

* 5.2: Haggai 1.12; Zechariah 4.6-9

* 5.12: 2-Kings 25.8-12; 2-Chronicles 36.17-20; Jeremiah 52.12-15

* 5.13: Ezra 1.2-11

* 6.14: Haggai 1.1; Zechariah 1.1

* 6.19: Exodus 12.1-20

* 8.19: Merari tama daane ni Levi

* 9.12: Exodus 34.11-16; Deuteronomy 7.1-5

Nehemiah

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

NEHEMIAH

Di Beebaa Nehemiah

Di haga modongoohia:

Di Beebaa Nehemiah guu wwae haa:

1) Di hanimoi labelaa Nehemiah gi Jerusalem, di gowaa dela ne hagau ginai a mee go di king aamua o Persia belee dagi digau Judah.

2) Di hau hoou di abaaba Jerusalem.

3) Di dau o Nnaganoho a God go Ezra, gei nia daangada ga haagi nadau ihala.

4) Nnagadilinga mee ala ne hai go Nehemiah i di madagoaa nogo dagi iei mee.

Di mee hagalabagau i lodo di beebaa deenei la di hagadagadagagee a Nehemiah ang gi God mo dono hai dalodalo ang gi Mee.

Di hagahonu o di beebaa deenei

Nehemiah gu hanimoi labelaa gi Jerusalem (1.1—2.20)

Di haga duu aga hoou di abaaba Jerusalem (3.1—7.73)

Di dau o Nnaganoho, mo di haga duu aga hoou o di hagababa (8.1—10.39)

Nia mee ala i golo ala ne hai go Nehemiah (11.1—13.31)

1

1 Aanei nnelekai Nehemiah go di tama Hacaliah ne helekai ai.

Di manawa gee Nehemiah gi Jerusalem

I lodo di malama go Kislev,* i di madalua ngadau a Artaxerxes nogo hai di king aamua o Persia, gei au go Nehemiah nogo noho i Susa, go di waahale e dagi tenua deelaa. 2 Malaa, Hanani, tangada i ogu duaahina daane, gaa dau i golo mai i Judah mo nia daane ala i golo, gei au ga heeu gi digaula di hai o digau o Jew ala ne hula gi muli gi nadau gowaa donu, mo di hai o Jerusalem. 3 Digaula ga helekai mai gi di au bolo digau ala ne dubu ala guu noho i lodo nadau henua donu, la guu tale ginai di haingadaa mai baahi digau mai i daha ala e haganiga digaula, gu haihai digaula hagahuaidu. Digaula ga helekai mai labelaa bolo di abaaba Jerusalem gu meheu gi lala, gei di ngudu di abaaba o di waahale digi hauhia haga hoou, daamada mai di madagoaa dela ne dudu go di ahi. 4 Dogu longono e au nia mee aanei, gei au gaa noho gi lala, gaa dangi.

Au ga dangidangi i nia laangi e logo, digi miami, gaa hai dagu dalodalo gi God, ga helekai, 5 “Meenei Dimaadua, go di God di langi, Kooe dela e aamua ge hagamadagudia huoloo! Kooe dela e manawa dahi huoloo ge e daudali dau hagababa dela ne hai gi digau ala e aloho i di Goe ge e haga kila aga au helekai. 6 Goe hila mai gi di au, hagalongo gi agu dalodalo ala e dangidangi iei au i di aa mo di boo, bolo Goe gii hila ang gi au hege, digau Israel. Au e haagi bolo gimaadou, go digau Israel la digau gu ihala. Madau maadua mmaadua mo au, gimaadou gu haihai madau huaidu. 7 Gimaadou gu hai baahi adu gi di Goe, ge digi hagakila au mee ala ne hai mai gi gimaadou bolo gi heia. Gimaadou gu dagadagahi au haganoho ala ne hagi anga Kooe gi Moses, bolo gi hagia mai gi gimaadou. 8 Goe gi langahia dau helekai ne hai gi Moses dela e hai boloo:

‘Maa goodou digau Israel hagalee daudali

mo di modudahi mai gi di Au,

gei Au ga haga maaheu goodou dagidahi

laa lodo nia guongo ala i golo.*

9 Gei maa goodou ga huli mai gi di Au,

ga haga kila aga agu mee ala ne haga noho adu

gi goodou bolo gi heia,

gei Au ga laha mai labelaa goodou

gi dagu gowaa dela ne hilihili

belee hai di gowaa e hagalaamua ai dogu ingoo,

ma e aha maa goodou e noho i nia mada o henuailala.’*

10 “Meenei Tagi, gimaadou go au hege, go au daangada. Kooe dela ne haga dagaloaha gimaadou mai o mogobuna mo mai oo mahi aamua. 11 Goe hagalongo gi dagu dangidangi mo nia dangidangi o au hege huogodoo ala i golo, ala e hagalaamua Goe. Goe hila mai gi di au dangi nei, gii mee au di gida dogu dumaalia mai baahi di king.”

I nia laangi aalaa, gei au nogo hai tangada madamada humalia nia waini di king.

2

Nehemiah e hana gi Jerusalem

1 Dahi laangi hua i muli nia malama e haa, gei au gaa wanga gi di king Artaxerxes nia waini i di madagoaa o mee e miami. Mee digi mmada mai loo gi di au e manawa gee mai i mua, 2 gei mee ga heeu mai gi di au, “Goe e aha dela e hai be di mee e manawa gee? Go di maa goe dela e hagalee magi, malaa, e hai behee, goe gu manawa gee gi dahi mee?”

Gei au gu madagu huoloo gi di heeu a maa deenei, 3 gei au ga helekai gi mee, “Dogu dangada aamua gi mouli hua beelaa! Dehee dagu hai e hai gei au ga hagalee manawa gee gi di waahale dela ne danu ai ogu maadua mmaadua dela gu meheu gi lala, gu mooho, guu wele?”* 4 Di King ga heeu labelaa, “Malaa goe e hiihai gi di aha?”

Gei au gaa hai dalodalo ang gi di God di langi, 5 ga helekai gi di king, “Meenei di king aamua, maa goe e manawa tene mai gi di au, gaa hila mai gi dagu dangidangi, gei goe dumaalia mai gi di au gii hana au gi Judah, gi di waahale dela ne danu ai ogu maadua mmaadua, gii mee au di haga duu aga hoou di waahale deelaa.”

6 Gei di king, mo dono lodo dela e noho i dono baahi, ga dumaalia gi dagu dangidangi, ga helekai mai, “E waalooloo behee go doo hana, gei goe e hanimoi ma gaa hee?”

Gei au ga hagi anga gi mee di madagoaa dogu hana gaa lawa ga hanimoi labelaa. 7 Gei au gaa dangi gi di king bolo mee gi heia agu beebaa e kae ko au gi nia gobinaa o tenua dela i bahi i dai o Euphrates*, bolo digaula gi dumaalia mai gi di au gi hudee haga daadaamee ina dogu hana gi Judah. 8 Au guu hai labelaa gi mee bolo e hai dagu lede e kae gi Asaph, tangada dela e madamada humalia nia laagau a maa, bolo gi haga haingoohia ina nia laagau ala belee hau nia ngudu nia bontai di abaaba dela e duuli di Hale Daumaha, mo di abaaba dela e duuli di waahale, mo dogu hale dela belee noho iei au. Malaa, di king gu dumaalia mai, idimaa, God le e madalia au.

9 Di king ga hagau ana gau dauwa aamua mono gau llele hoodo, bolo e madalia au e hula gi tenua dela i bahi i dai o Euphrates, gei au gaa wanga nia lede mai baahi di king gi nia gobinaa di gowaa deelaa. 10 Gei ogo Sanballat, tangada mai Beth-Horon, mo Tobiah, tangada aamua o di guongo go Ammon, meemaa guu longo bolo dahi dangada ne hanimoi e ngalua e hagahumalia digau Israel, malaa, meemaa gu hagawelewele huoloo.

11 Malaa, au ne dau i Jerusalem, gaa noho i golo nia laangi e dolu, 12 digi hagi anga ina gi dahi dangada nia mee a God ne hagi mai gi di au bolo gi heia i Jerusalem. I di madahidi waelua di boo, gei au ga ala aga, gaa hana mo ogu ihoo hogoohi, mo di ‘donkey’ e dahi dela e lele iei au. 13 Malaa di boo deelaa, gei au ga hagatanga mai di waahale i di bontai di abaaba dela e haga ingoo bolo di Bontai di Gowaa Baba, dela i bahi i dai di waahale, gei au gaa hana gi bahi i ngaaga i mua di Monowai Dragon, ga hanadu gi di bontai di abaaba dela e haga ingoo bolo di Bontai Kili Geinga, gaa hana, ga gidee bolo di abaaba deelaa la gu meheu gi lala, gei nia bontai la guu wwele, gu hagalee. 14 Nomuli, gei au ga hana laalaa i bahi i dua di waahale, ga hanadu gi ngeia gi di Bontai di Monowai, mo di bontai dela e haga ingoo bolo di Bontai di Monowai o di King. Di manu dela nogo hana iei au, gu deemee di gida dana ala, idimaa nia hadu o di abaaba dela ne mooho la gu meheuheu dagidahi. 15 Deelaa ne hidi mai iei au, gaa hana gi di gowaa baba o di Monowai Kidron, gu lele adu laalaa, e mmada di abaaba ne mooho, ga hanimoi labelaa dogu ala dela nogo hana iei au, ga ulu gi lodo di waahale i di ngudu di Bontai di Gowaa Baba.

16 Digau aamua o di gowaa deelaa e de iloo ginaadou be au ne hana gi hee, be au ne hai dagu aha, gaa dae mai loo gi dolomeenei, digi hagi anga loo gi tei dangada o digau o Jew, be go digau hai mee dabu, nia dagi, digau aamua be tei dangada i digau ala ga ngalua gi di abaaba deelaa. 17 Gei dolomeenei, gei au ga helekai gi digaula, “Goodou mmada gi di haingadaa dela e noho iei gidaadou no lodo, idimaa, Jerusalem la gu mooho mo nia bontai di abaaba la gu mooho. Gidaadou ga haga duu aga hoou di abaaba o di waahale deenei, ga haga lawa tadau haingadaa.” 18 Au gu hagi anga gi digaula di hai a God dana madalia au, gu hagamaamaa au, mo nia mee a di king aamua o Persia ne hagi mai gi di au, gei digaula ga helekai mai gi di au, “Gidaadou ga daamada e hai tadau moomee e hau hoou tadau waahale!” Gei digaula ga daamada gaa hai di moomee deenei.

19 Gei Sanballat mo Tobiah, mo tangada Arab dono ingoo go Geshem, ga gadagada mai gi gimaadou mo di haganneennee gimaadou i di nadau longono ginaadou i madau mee ala belee hai, ga helekai, “Goodou e hai di godou aha? Goodou e hai baahi gi di king aamua?”

20 Gei au ga helekai gi digaula, “God dela i di langi le e hila mai gi gimaadou. Gimaadou go ana hege, gei gimaadou ga daamada gaa hau hoou, gei goodou godou mee i Jerusalem ai, godou moomee i ginei ai.”

3

1 Deenei di hai ne hau ai di abaaba di waahale: tagi aamua hai mee dabu go Eliashib mo ono ehoo gau hai mee dabu gu hagaduu aga hoou di Bontai Siibi, ga hagadabu di maa gaa wanga ono bontai. Digaula gu haga dabu di abaaba deelaa ga hana adu loo gi di gowaa dela iai di Angulaa o ‘Digau e Lau’ mo di Angulaa i Hananel.

2 Nia daane o Jericho guu hau di gunga nomuli.

Zaccur tama ni Imri guu hau di gunga nomuli.

3 Di madahaanau Hassenaah gu haga duu aga di Bontai Iga. Digaula gu haganoho nia waduu, giodo mo nia bontai, ge guu wanga nnagadilinga baalanga tai bontai.

4 Meremoth, tama ni Uriah dela dono damana madua go Hakkoz, guu hau di gunga di abaaba nomuli.

Meshullam, tama ni Berechiah, dono damana madua go Meshezabel guu hau hoou di gunga di abaaba nomuli.

Zadok, tama ni Baana, guu hau hoou di gunga di abaaba nomuli.

5 Nia daane o Tekoa guu hau di gunga nomuli, gei nia dagi o di waahale e de hiihai di hai di moomee haingadaa dela ne wanga go nia dagi di moomee deelaa gi digaula.

6 Joiada, tama ni Paseah, mo Meshullam, tama ni Besodeiah, gu hagaduu aga labelaa di Bontai Jeshanah. Digaula gu haganoho nia waduu, giodo mo nia bontai, ge guu wanga nnagadilinga baalanga tai bontai.

7 Melatiah, tangada Gibeon, Jadon, tangada Meronoth, mo nia daane o Gibeon mo Mizpah guu hau di gunga di abaaba nomuli, gaa tugi loo i di gowaa e noho ai di gobinaa o tenua baahi gi dai o Euphrates.

8 Uzziel, tama ni Harhaiah, tangada tugi goolo, guu hau di gunga nomuli.

Hananiah, tangada hai lolo kala, guu hau di gunga nomuli, tugi loo di abaaba dela e hagaingoo bolo di Abaaba Palaha.

9 Rephaiah, tama ni Hur, di tagi o di baahi di guongo Jerusalem, guu hau di gunga nomuli.

10 Jedaiah, tama Harumaph, guu hau di gunga nomuli, dela e hoohoo gi dono hale.

Hattush, tama ni Hashabneiah guu hau di gunga nomuli.

11 Malchijah, tama ni Harim, mo Hasshub, tama ni Pahath-Moab guu hau di gunga nomuli, mo di hagaduu aga di Angulaa o nia Mee Dunu Mee.

12 Shallum, tama ni Hallohesh, di tagi o di baahi guongo Jerusalem dela i golo, guu hau di gunga nomuli, gei nia dama ahina a maa gu hagamaamaa a mee i dana moomee.

13 Hanun mo digau di waahale Zanoah gu hagaduu aga hoou di Bontai di Gowaa Baba. Digaula gu haganoho nia bontai, ge guu wanga nnagadilinga baalanga tai bontai. Digaula guu hau hoou di abaaba deelaa gi nia piidi e 1,500 gaa tugi loo i di Bontai Kili Geinga.

14 Malchijah, tama ni Rechab, di tagi ni di waahale Beth-Haccherem, gu hagaduu aga hoou di Bontai Kili Geinga, gu haganoho nia bontai, ge guu wanga nnagadilinga baalanga tai bontai.

15 Shallum, tama ni Colhozeh, tagi o tenua go Mizpah, gu hagaduu aga hoou di Bontai di Monowai, guu gahu di gowaa heehee nia daangada, gu taiaga hagatau hagahumalia di abaaba, mo nia bontai, mo nia mee tai mono baalanga. Gei mee gu hagaduu aga di abaaba hoohoo gi di hadagee di king i baahi di Monowai Shelah, gaa tugi loo i di gaagenge dela e gaga iha i di Waahale o David.

16 Nehemiah, tama ni Azbuk, di tagi ni di baahi tenua go Beth-Zur guu hau di gunga nomuli, gaa tugi loo i taalunga David, mo di monowai, mo nia hale digau dauwa.

Digau Levi ala ne hau di abaaba

17 Hunu gau Levi ala gu hagaduu aga hoou di abaaba deenei:

Rehum, tama ni Bani, guu hau di gunga nomuli.

Hashabiah, di tagi di baahi tenua go Keilah, guu hau di gunga nomuli, e pono digau tenua o maa.

18 Bavvai, tama ni Henadad, di tagi di baahi tenua go Keilah dela i golo, guu hau di gunga nomuli.

19 Ezer, tama ni Jeshua, di tagi o Mizpah, guu hau di gunga nomuli, dela i mua di hale dugu goloo dauwa, gaa tugi loo i di gowaa dela e huli ai di abaaba.

20 Baruch, tama ni Zabbai, guu hau di gunga nomuli gii tugi loo i di bontai di hale tagi aamua hai mee dabu go Eliashib.

21 Meremoth, tama ni Uriah, dono damana madua go Hakkoz, guu hau di gunga nomuli, guu tugi loo i di hagaodi di hale Eliashib.

Digau hai mee dabu ala gu ngalua i di abaaba deelaa

22 Hunu gau hai mee dabu ala gu hagaduu aga hoou di abaaba deenei:

Digau hai mee dabu mai nia gowaa e hoohoo gi Jerusalem guu hau di gunga nomuli.

23 Benjamin mo Hasshub guu hau di gunga nomuli, dela hualaa i mua di nau hale.

Azariah, tama ni Maaseiah, dono damana madua go Ananiah, guu hau di gunga nomuli, dela hualaa i mua dono hale.

24 Binnui, tama ni Henadad, guu hau di gunga nomuli, daamada i di hale Azariah gaa tugi loo i di madaaduge di abaaba deelaa.

25-26 Palal, tama ni Uzai, guu hau di gunga nomuli, daamada i di madaaduge di abaaba mo i di angulaa o di hale di king mugi nua, hoohoo gi di malaelae digau hagaloohi.

Pedaiah, tama ni Parosh, guu hau di gunga nomuli, e tugi loo i di hagaodi bahi gi dua taalinga di Bontai Wai, mo di angulaa digau hagaloohi di Hale Daumaha. Di gowaa deenei la i baahi hua tama gowaa dulii dela e hagaingoo bolo Ophel, di gowaa e noho ai digau ala e ngalua i di Hale Daumaha.

Hunu gau labelaa nogo hau di abaaba

27 Nia daane o Tekoa guu hau di gunga nomuli, di nadau lua holongo, daamada i di angulaa hagaloohi damana o digau ala e hagaloohi di Hale Daumaha, gaa tugi loo i di abaaba taalinga Ophel.

28 Di buini gau hai mee dabu guu hau di gunga nomuli, daamada i di Bontai Hoodo gaa hana gi baahi gi ngeia, tangada nei mo tangada nei gi hauhia di abaaba i mua dono hale.

29 Zadok, tama ni Immer, guu hau di gunga nomuli dela hualaa i mua dono hale.

Shemaiah, tama ni Shecaniah, tangada benebene o di Bontai Bahi i dua, guu hau di gunga nomuli.

30 Hananiah, tama ni Shelemiah, mo Hanun, di ono dama a Zalaph, guu hau di gunga nomuli i di nau lua holongo.

Meshullam, tama ni Berechiah, guu hau di gunga nomuli dela i mua dono hale.

31 Malchijah, tangada tugi goolo, guu hau di gunga nomuli, gii tugi loo i di hale digau ngalua o di Hale Daumaha, mo digau huihui mee e ngalua i di ngudu di Bontai Miphkad, hoohoo gi di madaaduge o di abaaba dela i baahi gi dua ngeia.

32 Digau tugi goolo mo digau huihui mee guu hau di gunga muliagi loo, daamada i di madaaduge, gaa tugi loo gi di Bontai Siibi.

4

Nehemiah gu maaloo i digau hai baahi gi dana moomee

1 Di madagoaa Sanballat ne longono ia bolo gimaadou digau o Jew gu daamada gaa hau di abaaba o di waahale, mee gu hagawelewele huoloo, ga daamada ga hagahuaidu gimaadou. 2 Mee gu helekai i mua ono ehoo mo digau dauwa Samaria, “Digau paagege o Jew aanei e haga mamaanadu belee hai di nadau aha? Digaula bolo ginaadou gaa hau hoou di abaaba di waahale? Digaula bolo ginaadou ma gaa hai di nadau tigidaumaha, gaa mee hua di hai di nadau moomee gii lawa i di laangi hua e dahi? Digaula e mee hua di hau di waahale gi nia hadu ala guu hai nia lehu?”

3 Tobiah tangada Ammon, e duu i baahi o mee, ga helekai, “Di abaaba aha dela e mee di nadau haga duu? Di manu ‘fox’ hua e dahi e mee di oho di maa!”

4 Gei au, go Nehemiah, gaa hai dagu dalodalo boloo, “Meenei God, goe mmada malaa gi digaula ala e haga hagahuaidu gimaadou! Heia nadau helekai haganneennee gi too ia gi hongo nadau libogo, gi daawa ina gi daha nia mee huogodoo ala e hai mee ginai digaula. Wanga ina digaula gi nnuai daangada, gi lahia digaula be digau galabudi gi tenua mai i daha. 5 Goe hudee dumaalia gi nadau hai hala ala e hai, gei goe hudee de langahia nadau huaidu, idimaa, digaula gu helehelekai haganneennee i di gili di madau moomee.”

6 Malaa, gimaadou digi dugua di madau moomee dela e haga duu di abaaba o di waahale deelaa. Gu limalima hua, guu dau i tungaalodo, idimaa, digaula e ngalua hagamahi huoloo.

7 Gei Sanballat mo Tobiah mo digau Arabia, digau Ammon mo digau Ashdod gu hagawelewele huoloo, i di nadau longono ginaadou bolo gimaadou e ngalungalua gi di madau moomee e haga duu aga di abaaba o Jerusalem, gei e pono nia bongoo o di abaaba gii kadi. 8 Digaula huogodoo guu buni bolo ginaadou ga lloomoi ga heebagi gi digau Jerusalem, gaa hai di hagahinihini. 9 Gei gimaadou e hai dalodalo hua ang gi di madau God, guu dugu madau gau hagaloohi belee madamada humalia boo mo aa. 10 Malaa, digau Judah gu dadaahili di nadau daahili,

“Gimaadou e paagege huoloo

i madau kae madau mee daamaha.

Nia geinga belee kili gi daha go gimaadou

e logowaahee huoloo.

Dehee di madau hai gaa mee di hau

di abaaba deenei dangi nei?”

11 Madau hagadaumee e hagamamaanadu bolo gimaadou e de gidee ginaadou, be e de iloo nadau mee ala ma gaa hai, gaa dae loo gi di nadau lloomoi gi kinei, e dadaaligi gimaadou, mo di dugu di madau moomee. 12 Nnolongo e logo digau o Jew ala e noho i mehanga madau hagadaumee e hagihagi mai gi gimaadou di hai o madau hagadaumee ala ga hai mai gi gimaadou. 13 Gei au guu wanga gi nia daangada nia goloo heebagi, aalaa go nia hulumanu dauwa mo nia daalo, mo nia amu maalei, gu hagatau digaula i tua di abaaba, i nia gowaa ala digi lawa humalia. 14 Au gu gidee bolo nia daangada le e hai be digau gu mmaadagu, dela gaa hidi iei au, ga helekai gi digaula mo ang gi nadau dagi aamua, “Goodou hudee mmaadagu i tadau hagadaumee. Goodou gi langahia di hai o nia mahi a Tagi. Goodou heebagi i godou duaahina digau o Jew, godou dama, godou lodo, mo godou gowaa.” 15 Malaa, madau hagadaumee gu longono ginaadou bolo gimaadou gu iloo nadau hagamamaanadu, gei digaula gu iloo laa di hai a God, dana hagahinihini nadau mee ala ne haga noho. Malaa, gimaadou huogodoo guu hula gu ngalua labelaa i di abaaba deelaa.

16 Daamada hua i di madagoaa deelaa, hunu agu daangada e ngalua, ge hunu gau e hagaloohi, e ulu nadau gahu baalanga, e kumi nadau goloo heebagi, nia daalo, nia amu maalei, nia mee duuli, mo nia amu. Madau dagi aamua e madalia e hagamaamaa digau 17 ala e hai di nadau moomee e haga duu aga di abaaba. Gei ogo digau ala e dagidagi nia goloo hau di abaaba, e hai nadau moomee gi nadau lima dagidahi, gei e dagidagi nadau goloo heebagi i nadau lima ala i golo. 18 Digau hau abaaba huogodoo e dagidagi nadau hulumanu dauwa, guu dui i nadau gaba. Gei ogo tangada dela ma ga ili di labaa, e haga iloo teebagi, le e noho hua i dogu baahi. 19 Gei au ga hagi anga gi digau huogodoo mo nadau dagi mo nadau gau aamua, “Di gowaa ngalua le e koia e palaha, gei gidaadou le e hogoohi. 20 Maa goodou ga longono di labaa ma ga ili, goodou llele mai e haga dagabuli mai i dogu gili. Tadau God gaa pono gidaadou ga heebagi!” 21 Malaa, nia laangi huogodoo, mai luada gaa dae gi nia heduu ma ga kila ia, hunu gimaadou e ngalua i di abaaba, hunu gimaadou e hagaloohi gimaadou mo nadau goloo dauwa.

22 Di madagoaa hua deelaa, gei au guu hai ang gi digau ala e madamada humalia di moomee, bolo digaula mo nadau gau hagamaamaa la gii noho i lodo Jerusalem ma gaa boo, bolo gii mee gimaadou di hagaloohi di waahale boo, mo di hai madau moomee aa. 23 Au hagalee daa gi daha ogu gahu i di boo, gei ogu ihoo hogi mo agu hege mo agu gau madaloohi. Gei gimaadou huogodoo e dadaahi madau goloo dauwa.

5

Di madahaanau o digau hagaloale

1 Muli tama madagoaa dulii, nia daane mono ahina dogologowaahee gu daamada gu leelee logo i nadau duaahina digau o Jew ala i golo. 2 Hunu gau e helekai, “Gimaadou la di madahaanau damanaiee, gimaadou e hiihai gi nia huwa laagau e logo gii mee di mouli gimaadou.”

3 Hunu gau e helekai, “Gidaadou e boibana tadau gowaa dogi mee, mo tadau hadagee waini, mo tadau hale gii dohu tadau meegai gi de hiigai gidaadou.”

4 Hunu gau e helekai, “Gidaadou e madau tadau bahihadu e hui tadau dagitedi o tadau gowaa dogi mee mo tadau hadagee waini. 5 Gidaadou digau o Jew labelaa be digau o Jew ala i golo. Tadau dama hagalee humalia gadoo be nadau dama? Gei gidaadou e hagahege tadau dama. Hunu tadau dama ahina guu hui guu hai nia hege. Tadau hagamaamaa ai, idimaa tadau gowaa dogi mee mo tadau hadagee waini gu hagalee.”

6 I dogu longono eau nadau leelee logo, gei au gu hagawelewele huoloo, 7 ga hagamaanadu bolo au gaa hai dagu mee be di aha. Au guu hai hagahuaidu nia dagi mono gau aamua, ga helekai gi digaula, “Goodou gu haga haingadaa godou duaahina digau o Jew!”*

Gei au ga haga dagabuli nia daangada huogodoo, belee mmada gi di haingadaa deenei, 8 ga helekai, “Gidaadou gu hagamahi gi tadau mee ala e mee gu hui mai tadau duaahina digau o Jew ala guu bida hui ginaadou gi digau tuadimee. Malaa, dolomeenei, gei goodou e hai digaula gii bida hui ginaadou adu gi goodou mo nadau ihoo digau o Jew!” Nia dagi aalaa guu noho deemuu, digi leelee loo.

9 Gei au ga helekai, “Di hala ne hai go goodou. Hagalongo gi God, heia nia mee ala e donu, gei digau tuadimee mo tadau hagadaumee ga deemee di gadagada mai gi gidaadou. 10 Au mo ogu ihoo mono daane ala nogo ngalua mai gi di au, gu dumaalia gi tadau duaahina nia huwa laagau mono bahihadu ala ne madau go digaula. Malaa, gidaadou gaa dugu hua tadau gabunga bolo e hui nia maa. 11 Hunahuna ina gi daha nia mee digaula huogodoo ala ne boibana, nia bahihadu, mo nia waini, mo nia lolo olib. Wanga hagalimalima gi muli nadau gowaa dogi mee, mo nadau hadagee waini, nadau lolo olib, mo nadau hale!”

12 Nia dagi ga helekai, “Gimaadou gaa hai gii hai be au helekai. Gimaadou gaa wanga gi muli nia mee digaula, ga hagalee kae nia boibana digaula.”

Gei au ga gahigahi digau hai mee dabu, gaa wanga nia dagi gi digaula gi hagamodu ina i nadau mua bolo gii mee di hagagila nadau hagababa deenei dogo hai. 13 Gei au ga daa gi daha dogu duu nnoo huaidina dela nogo i dogu huaidina, ga helekai, “Deenei di hai a God gaa hai gi tei dangada i goodou dela hagalee hagagila dana hagababa. God ga daa gi daha godou hale mo nia mee huogodoo ala e hai mee ginai goodou, hagalee dumaalia adu gi goodou e hai mee gi dahi mee.”

Digau huogodoo ala ne lloomoi gi golo ga helekai, “Amen!” mo di hagahagaamu Dimaadua. Nia dagi gu hagagila nadau hagababa.

Di hila gi lala o Nehemiah

14 Nia ngadau e madangaholu maa lua nogo gobinaa iei au i tenua go Judah, daamada i di madalua ngadau o Artaxerxes nogo king aamua, gaa dae loo gi di motolu maa lua ngadau o maa, au mo dogu madahaanau gimaadou hagalee gai nia meegai ala e tau e wanga gi nia gobinaa. 15 Nia gobinaa huogodoo ala i ogu mua, guu hai di nadau mee e haga haingadaa nia mouli o nia daangada, gei digaula guu hono gi nia daangada gi taiaga nadau bahihadu silber e madahaa e hui nia meegai mono waini i lodo nia laangi huogodoo. Nia gau hai hegau o nia gobinaa aalaa gu haga haingadaa labelaa nia daangada, gei au hagalee hai be digaula, idimaa au e hagalaamua a God. 16 Au gu hagamahi gi agu mee ala e mee e hagaduu aga hoou di abaaba di waahale, gei au digi hai dogu gowaa la gi damana. Digau huogodoo ala e ngalua mai gi di au le e ngalua i di moomee deenei. 17 Nia laangi huogodoo, gei au e haangai mai i hongo dogu deebele digau e lau mada lima i digau o Jew mo nadau dagi i daha mo digau ala e lloomoi gi di au i nnenua llauehe ala i golo. 18 Nia laangi huogodoo, gei au e daaligi dagu kau e dahi e gai go digaula, ge e ono siibi humalia, mono hagabae deduu. Gei i lodo nia laangi madangaholu, gei au e hagatogomaalia agu waini hoou. Gei au gu iloo labelaa nadau mee dagidagi daamaha ala e haga daamaha digaula, deelaa laa au hagalee kae nia bahihadu ala belee wanga gi di gobinaa.

19 Meenei God, au e hai dagu dalodalo adu gi di Goe, Goe gi langahia nia mee humalia huogodoo ala guu hai ko au gi nia daangada aanei.

6

Di hagatau huaidu hai baahi gi Nehemiah

1 Sanballat, Tobiah, Geshem mo madau hagadaumee ala i golo gu longono bolo gimaadou guu lawa di hau di abaaba, deai di gowaa e bongoo ai, ma e aha maa gidaadou digi taiaga nia bontai. 2 Sanballat mo Geshem e hagau mai di nau haga iloo bolo gimaadou e heetugi i tei guongo i di Gowaa Baba o Ono, dela di nadau hai belee haga huaidu au. 3 Au ga hagau agu gau belee hagamodongoohia gi digaula boloo, “Au e hai dagu hegau hagalabagau. Au e deemee di hana gi golo. Au hagalee dugu di moomee bolo e hanadu e mmada goolua i golo.”

4 Digaula e hagau mai haga haa go di haga iloo la hua, gei nia madagoaa huogodoo gei au e helekai go telekai la hua.

5 Sanballat gu hagau mai dana hege i di lima holongo, di lede deenei dono hagamodongoohia nonua ai. 6 Deenei di lede:

“Geshem gu helekai mai bolo nia helekai i golo e hagadeledele i mehanga digau ala i tadau baahi bolo goe mo digau o Jew e hagamamaanadu bolo goodou gi huli gi daha mo di king aamua o Persia, deenei tadinga di godou hagaduu aga hoou di abaaba deelaa. Mee gu helekai mai labelaa bolo goe e hagatogomaalia e hai di king. 7 Gei goe gu hagababa ang gi nia soukohp bolo digaula gii hula gi hagadele ina bolo goe di king o Judah. Di king aamua o Persia la ga longono ia di mee deenei, deelaa laa au e hiihai bolo gidaua e heetugi e helekai di mee deenei.”

8 Gei au gaa hui telekai a maa boloo, “Telekai e donu i lodo au helekai ai. Kooe hua ne bida hai au helekai aanaa.”

9 Digaula e hagamada bolo e hagamadagudagu gimaadou bolo gii dugu di moomee. Gei au gaa hai dagu dalodalo boloo, “Meenei God, Goe hagamaaloo ina au!”

10 Di madagoaa deelaa, gei au gaa hana e heetugi gi Shemaiah, tama ni Delaiah, dono damana madua go Mehetabel. Mee e deemee di hana gi daha mo dono hale, gei mee ga helekai mai, “Gidaua gaa hula gaa pala hagammuni i di Gowaa Dabu i lodo di Hale Daumaha, gaa tai nia bontai di Hale Daumaha, idimaa digaula ga lloomoi ga daaligi goe boo.”

11 Gei au ga helekai, “Au hagalee tagadilinga daane dela e lele e bala hagammuni. Ma di aha, goe e hagamamaanadu bolo au ga dagaloaha gi daha mo di made maa au gaa hana gaa bala hagammuni i lodo di Hale Daumaha? Au hagalee hai beenaa.”

12 I dogu hagamamaanadu di mee deenei, ga modongoohia bolo God digi helekai gi Shemaiah, gei ma go Tobiah mo Sanballat ala ne hui halahalau mee bolo gi hagi mai telekai deelaa. 13 Digaula ne belee hai au gi madagu, e hai au gii hala, belee hagahuaidu dogu ingoo, ge haga langaadia au.

14 Gei au ga dalodalo, “Meenei God, Goe gi langahia di mee Tobiah mo Sanballat ne hai, ge gi hagaduadua ina meemaa. Goe gi langahia e Goe di ahina go Noadiah mo nia soukohp ala i golo huogodoo ala gu hagamada guu hai au gi madagu.”

Di hagaodi gi muli di moomee

15 I muli nia laangi madalima maa lua o di moomee deelaa, di abaaba hagatau guu lawa di hai i di madalua maa lima laangi o di malama go Elul. 16 Madau hagadaumee ala e haganiga gimaadou ne longono ginaadou, malaa, digaula gu iloo bolo ginaadou gu langaadia, idimaa nia daangada huogodoo gu iloo bolo di moomee la guu lawa, idimaa God nogo madalia di moomee deenei.

17 Di madagoaa deelaa, nia dagi o digau o Jew gu helehelekai ginaadou mo Tobiah. 18 Digau dogologo i Judah gu huli mai i di baahi o maa, idimaa tamana dauaga o maa, tangada o Jew, go Shecaniah, tama ni Arah. Gei tama daane a maa, Jehohanan guu hai dono lodo gi tama ahina Meshullam, tama ni Berechiah. 19 Nia daangada e helehelekai i ogu mua i di hai o nnegau humalia a Tobiah ne hai, mo di wanga gi mee nnagadilinga mee huogodoo ala nogo helehelekai iei au. Gei mee e hagahagau ana lede i nia madagoaa huogodoo belee hai au gi madagu.

7

1 Malaa, di madagoaa di abaaba la guu lawa, nia bontai guu wanga, digau hagaloohi gu i golo, nia buini gau hai daahili mo digau Levi ala i golo guu wanga nadau hegau. 2 Au guu wanga agu daane dogolua belee madamada humalia i di waahale o Jerusalem, dogu duaahina daane go Hanani mo Hananiah, di tagi nia buini dauwa ala e loohi di abaaba dauwa. Hananiah taane manawa donu ge madagu ia God, tangada e hai be mee ai. 3 Au gu hagi anga gi meemaa bolo ginaua hudee hugee nia bontai di abaaba Jerusalem luada, gaa dae loo gi di laa gaa hobo, gei meemaa gi taidia mo di loogu ina nia maa i mua digau hagaloohi ala ma gaa hula hiahi. Gei au guu hai labelaa gi meemaa bolo gi hilihilia nau gau hagaloohi i lodo digau ala e noho i Jerusalem, gei gi duwwe gi hunu digaula gi madamada humalia nia ngudu di abaaba, gei hunu gau i digaula gi hagaloohi nia gowaa i di gili nadau hale.

Digau ala ne lloomoi i muli nadau noho i tenua gee

(Ezra 2.1-70)

4 Jerusalem la di waahale damana, gei digau hua hogoohi ala e noho i golo, nia hale e logo digi hagatuu aga ina. 5 God guu dongo ogu lodo bolo au gi haga dagabuli ina nia daangada huogodoo, mo nadau dagi, mo digau aamua gi hagadina ina di beebaa o nadau madahaanau. Malaa, au gu gidee di beebaa o digau ala ne lloomoi matagidagi gi daha mo nadau galabudi. Deenei la di hagahonu di beebaa deelaa:

6 Digau dogologo nogo i Babylon guu hula gi muli gi Jerusalem mo Judah, tei gii hana gi dono guongo. Nia madahaanau digaula nogo noho dagidahi i Babylonia mai i di madagoaa di King Nebuchadnezzar ne lahi digaula be digau galabudi. 7 Nia dagi digaula la go: Zerubbabel, Joshua, Nehemiah, Azariah, Raamiah, Nahamani, Mordecai, Bilshan, Mispereth, Bigvai, Nehum mo Baanah.

8-25 Aanei nia ingoo o nia madahaanau llauehe digau Israel mo di hulu o nia madahaanau ala ne lloomoi i muli nadau noho i tuai henua:

Parosh — 2,172

Shephatiah — 372

Arah — 652

Pahath-Moab (di hagadili ni Jeshua mo Joab) — 2,818

Elam — 1,254

Zattu — 845

Zaccai — 760

Binnui — 648

Bebai — 628

Azgad — 2,322

Adonikam — 667

Bigvai — 2,067

Adin — 655

Ater (di hagadili ni Hezekiah) — 98

Hashum — 328

Bezai — 324

Hariph — 112

Gibeon — 95

26-38 Di hulu o nia daangada ala nadau damana mmaadua nogo noho i nia waahale aanei la gu lloomoi labelaa:

Bethlehem mo Netophah — 188

Anathoth — 128

Beth-Azmaveth — 42

Kiriath-Jearim, Chephirah, mo Beeroth — 743

Ramah mo Geba — 621

Michmash — 122

Bethel mo Ai — 123

Nebo dela i golo — 52

Elam dela i golo — 1,254

Harim — 320

Jericho — 345

Lod, Hadid mo Ono — 721

Senaah — 3,930

39-42 Aanei nia ingoo nia madawaawa digau hai mee dabu ala ne lloomoi i muli nadau noho i tuai henua:

Jedaiah (nia hagadili o Jeshua) — 973

Immer — 1,052

Passhur — 1,247

Harim — 1,017

43-45 Aanei nia ingoo nia madawaawa digau Levi ala ne lloomoi i muli nadau noho i tuai henua:

Jeshua mo Kadmiel (nia hagadili o Hodaviah) — 74

Digau daahili o di Hale Daumaha (nia hagadili o Asaph) — 148

Digau hagaloohi di Hale Daumaha (nia hagadili o Shallum, Ater Talmon, Akkub, Hatita mo Shobai) — 138

46-56 Aanei nia madawaawa o digau ngalua di Hale Daumaha ala ne lloomoi i muli nadau noho i tuai henua:

Ziha, Hasupha, Tabbaoth,

Keros, Sia, Padon,

Lebana, Hagaba, Shalmai,

Hanan, Giddel, Gahar,

Reaiah, Rezin, Nekoda,

Gazzam, Uzza, Paseah,

Besai, Meunim, Nephushesim,

Bakbuk, Hakupha, Harhur,

Bazlith, Mehida, Harsha,

Barkos, Sisera, Temah,

Neziah, mo Hatipha.

57-59 Aanei nia madahaanau o digau ngalua Solomon ala ne lloomoi i muli nadau noho galabudi i tuai henua:

Sotai, Sophereth, Perida,

Jaalah, Darkon, Giddel,

Shephatiah, Hattil, Pochereth-Hazzebaim, mo Amon.

60 Togologo o di madawaawa o digau ngalua di Hale Daumaha mo digau ngalua Solomon ala ne lloomoi i muli nadau noho i tuai henua la digau dogo 392.

61-62 Nia daangada e 642 e dau gi nia madahaanau o Delaiah, Tobiah, mo Nekoda ala ne lloomoi i nia waahale Tel-Melah, Tel-Harsha, Cherub, Addon mo Immer. Malaa, digaula gu deemee di haga modongoohia be digaula e dau gi di madawaawa digau Israel.

63-64 Aanei nia madawaawa gau hai mee dabu ala digi gidee di beebaa bolo e haga modongoohia nadau maadua mmaadua: Hobaiah, Hakkoz, mo Barzillai. (Tamana madua o di madawaawa digau hai mee dabu, go Barzillai, guu hai dono lodo gi tama ahina di madawaawa Barzillai i Gilead, ga hai mee gi di ingoo di madawaawa o tamana dono lodo.) Digau aanei gu deemee di gidee di haga modongoohia be goai nadau maadua mmaadua, digaula gu deemee di hai nia daangada hai mee dabu. 65 Di gobinaa o digau o Jew ga hagi anga gi digaula bolo digaula e deemee di miami nia meegai ala guu wanga dehuia gi God, gaa dae loo gi di madagoaa ma ga iai tangada hai mee dabu dela e mee di hai hegau gi nia ‘Urim’ mo ‘Thummim’.**

66-69 Togologo digau ala ne lahi gi daha gaa lawa ga lloomoi le e 42,360.

Nadau gau hai hegau, nia daane mono ahina — 7,337

Digau daahili, nia daane mono ahina — 245

Nia hoodo — 736

Nia hoodo ‘donkey’ — 245

Nia ‘camel’ — 435

Nia ‘donkey’ — 6,720

70-72 Aanei la digau ala ne taiaga nadau hagamaamaa nogo hui nia mee hau di Hale Daumaha:

Di Gobinaa

19 pauna goolo

50 boolo ngalua taumaha

530 gahu lloo digau hai mee dabu

Nia dagi o nia madawaawa

375 pauna goolo

2,625 pauna silber

Digau ala i golo

375 pauna goolo

2,310 pauna silber

67 gahu lloo ang gi digau hai mee dabu

73 Digau hai mee dabu, digau Levi, digau hagaloohi di Hale Daumaha, digau daahili, togologo digau ala i golo, digau ngalua di Hale Daumaha, mo digau Israel ala i golo, la guu noho i nia dama waahale, mo nia waahale llauehe o Judah.*

8

Ezra e dau di Beebaa Nnaganoho ang gi nia daangada

1 Di hidu malama, gei digau Israel guu noho i lodo nadau gowaa, mo i lodo nadau waahale. Dahi laangi hua o di malama deelaa, gei digaula huogodoo ga dagabuli mai gi di gowaa e dahi i Jerusalem, i di malaelae i taalinga di abaaba, dela e haga ingoo bolo di Bontai Wai. Digaula ga tangi gi Ezra bolo gi gaamai di Beebaa Nnaganoho. Ezra la tangada hai mee dabu dela e kabemee huoloo di hai o Nnaganoho a Moses ala ne wanga go Dimaadua gi digau Israel. 2 Malaa, Ezra gaa daa di beebaa, gaa kae gi di gowaa dela e dagabuli ai nia daangada, nia daane, nia ahina mono dama ala gu iloo di hagabaubau ge gu iloo di tonu gi nia mee. 3 Ezra gaa dau di Beebaa Nnaganoho gi digaula i di gowaa dela e hoohoo gi di bontai di abaaba, daamada mai luada gaa dae gi di oodee, gei digaula gu hagalongo hagahumalia huoloo gi di dau o di Beebaa Nnaganoho. 4 Ezra e duu i hongo di hada dela ne hau gi di laangi hagalabagau deenei. Gei ogo digau aanei e tuu i di baahi gau donu o Ezra: go Mattithiah, Shema, Anaiah, Uriah, Hilkiah, mo Maaseiah, gei ogo digau aanei e tuu i baahi gau ihala o maa: Pedaiah, Mishael, Malchijah, Hashum, Hashbaddanah, Zechariah, mo Meshullam.

5 Ezra e duu i hongo di hada, gei ogo nia daangada huogodoo e mmada aga gi mee. Di madagoaa o mee ne huge di beebaa, digaula huogodoo guu tuu i nua. 6 Ezra ga helekai, “Gidaadou gi hagaamuina Dimaadua, go di God Aamua!”

Gei ogo digau huogodoo gu taiaga nadau lima, ga helekai, “Amen! Amen!” Gei digaula gaa togo gi lala i hongo di gelegele ga daumaha gi Dimaadua.

7 Gei digaula gaa tuu i nua i nadau lohongo, gei ogo digau Levi aanei ga haga modomodongoohia gi digaula nia haganoho: go Jeshua, Bani, Sherebiah, Jamin, Akkub, Shabbethai, Hodiah, Maaseiah, Kelita, Azariah, Jozabad, Hanan mo Pelaiah. 8 Digaula e haga donudonu nia haganoho a God gi nnelekai o tenua deelaa, bolo gi modongoohia gii donu ginai nia daangada.*

9 Di madagoaa nia daangada ne longono ginaadou di hai o nia haganoho ala nogo dau, nadau lodo gu ngalungalua, gu daamada gu tangitangi, gei Nehemiah go di gobinaa, mo Ezra tangada hai mee dabu dela e kabemee huoloo di hai o Nnaganoho, mo digau Levi ala e haga modomodongoohia nnaganoho, digaula ga helekai ang gi nia daangada huogodoo, “Dangi nei la di langi e hagadabu ang gi Dimaadua di godou God, goodou hudee tangitangi. 10 Goodou hula gi godou hale, heia godou haga miami. Goodou wanga ina godou meegai mo nia waini gi digau ala hagalee dohu nadau meegai. Dangi nei la di laangi dabu ang gi Dimaadua, goodou hudee manawa gee, idimaa, di tene dela e gowadu go Dimaadua le e hagamaaloo aga goodou.”

11 Digau Levi aalaa ga heehee i mehanga digaula, belee boliboli digaula, mo di helekai ang gi digaula bolo gi hudee manawa gee, idimaa dangi nei la di laangi dabu. 12 Malaa, nia daangada huogodoo guu hula gi nadau hale, gu miamiami mo di inu, mo di tenetene, gei gu haangai nia daangada ala i golo, idimaa, digaula guu donu gi nnelekai ala ne dau gi digaula.

Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili

13 Di laangi nomuli, gei nia dagi madahaanau mono gau hai mee dabu mo digau Levi gaa hula gi Ezra, belee aago di hai o nnaganoho. 14 Digaula ga gidee bolo Nnaganoho a Dimaadua ala ne wanga gi Moses belee hagi anga gi digaula, la guu dugu bolo digau Israel la gii noho i lodo nia damaa hale hagaabili i di waalooloo o Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili† i di hidu malama. 15 Digaula gaa hai gi digaula bolo gi haga iloo laa lodo Jerusalem mo i lodo nia waahale ala i golo boloo, “Goodou hula gi hongo nia dama gonduu, goweia godou manga laagau ‘pine’, nia manga laagau olib, mo nia manga mai nia hagadilinga laagau ala i golo, nia ‘myrtle’ mo nia niu, e hai ai nia dama hale lligi, be di hai dela guu hai i lodo Nnaganoho.”*

16 Malaa, digaula guu hele nadau manga laagau, e hau nadau dama hale i hongo nadau hale, mo i di gili nadau hale, mo i di malaelae di Hale Daumaha mo i nia gowaa ala e heetugi nia daangada ala e hoohoo gi di Bontai Wai mo di Bontai Ephraim. 17 Nia daangada huogodoo ala ne lloomoi i nadau hai hege i Babylon gu haga duu nadau dama hale aalaa, guu noho i no lodo. Deenei di hai matagidagi Taumaha deenei i muli di madagoaa o Joshua, tama daane a Nun. Nia daangada huogodoo gu ngalungalua mo di tenetene. 18 Daamada di dahi laangi o Taumaha deelaa, gaa dae gi di haga odi o di laangi hagamuliagina o Taumaha, digaula e daudau hunu gowaa i lodo di Beebaa Nnaganoho i nia laangi huogodoo. Digaula gu haihai di nadau Daumaha deenei i nia laangi e hidu, ge di walu laangi digaula e hai di nadau daumaha haga lawa, be di hai dela guu dugu i lodo Nnaganoho.

9

Nia daangada e haagi nadau ihala

1-2 Di madalua maa haa laangi o di malama deelaa, gei digau Israel ga dagabuli belee haga onge, e haga modongoohia nadau manawa gee gi nadau huaidu. Digaula guu wwae ginaadou gi daha mo digau tuadimee, gu ulu nadau gahu manawa gee, ge guu wanga nadau gelegele dogolia gi nadau libogo, e haga modongoohia nadau manawa gee. Ga nomuli, gei digaula gaa tuu gi nua, ga daamada ga haagi nadau huaidu mo nia huaidu o nadau maadua mmaadua. 3 Di waalooloo o nia aawaa e dolu, nia haganoho o Dimaadua go di nadau God ne dau ang gi digaula, ga nomuli, nia aawaa labelaa e dolu, digaula ga haagi nadau ihala mo di daumaha gi Dimaadua go di nadau God.

4 Aanei go digau Levi ala nogo tuu i hongo nadau hada: go Jeshua, Bani, Kadmiel, Shebaniah, Bunni, Sherebiah, Bani mo Chenani. Digau aanei e dalodalo gi nua ang gi Dimaadua go di nadau God.

5 Gei aanei go digau Levi: go Jeshua, Kadmiel, Bani, Hashabneiah, Sherebiah, Hodiah, Shebaniah mo Pethahiah, ala ga helekai boloo:

“Goodou tuu gi nua, hagaamuina Dimaadua di godou God.

Goodou hagaamuina gaa hana hua beelaa!

Gidaadou huogodoo gi hagaamuina dono ingoo madamada,

ma e aha maa tadau hagaamu la digi dohu loo.”

Talodalo haagi huaidu

6 Digau Israel gaa hai talodalo deenei,

“Meenei Dimaadua, Kooe hua go Yihowah,

ma Kooe hua dela ne hai di langi

mo nia heduu ala i lala di langi.

Ma Kooe hua dela ne hai henuailala

mo di moana mono hagahonu huogodoo,

gei Goe gu haga mouli nia maa huogodoo.

Di buini gau di langi gu dogoduli

gu daumaha adu gi di Goe.

7 Meenei Dimaadua, Kooe dela di God dela ne hilihili a Abram

gaa lahi a mee gi daha mo di waahale go Ur

i tenua go Babylonia,

gaa gahi dono ingoo hoou bolo Abraham.*

8 Goe ne iloo bolo mee e manawa dahi adu gi di Goe,

gei Goe guu hai dau hagababa gi mee.

Goe ne hagababa bolo Goe gaa wanga gi mee

tenua o digau Canaan, tenua digau Hittite mo digau Amor,

tenua digau Perizzite, digau Jebus mo digau Girgash,

belee hai di gowaa e noho ai dono hagadili.

Goe gu haga gila dau hagababa dela ne hai,

idimaa Goe e manawa dahi.*

9 “Goe guu mmada labelaa gi nia hagaduadua

o madau maadua mmaadua ala nogo i Egypt,

ge gu longono e Goe nadau dangidangi

i di hagamaamaa i taalinga Tai Mmee.*

10 Goe guu hai au mogobuna haga goboina

e hai baahi ang gi di king,

mo ang gi digau aamua a maa

mo nia daangada huogodoo dono henua,

idimaa, Goe gu gidee nadau hagaduadua au dama.

Deelaa ga gila ai do ingoo

gaa dae mai gi dangi nei.*

11 Goe guu hai dau ala i lodo tai ang gi au dama,

ge guu lahi digaula i lodo tai bagu.

Goe guu hai digau ala e waluwalu digaula

gi mmaalemu gi lodo tai,

gadoo be di hadu ma ga abulu gi lodo di moana.*

12 Goe guu dagi digaula gi di baahi gololangi i di aa,

ge boo Goe ne haga maalama digaula gi di ulaula di ahi.*

13 Goe ne haneia i di langi gi hongo di Gonduu Sinai,

gei gu helekai gi au daangada.

Goe guu wanga gi digaula nia haganoho ala e donu

mo nia agoago ala e humalia.

14 Goe gu hagi anga gi digaula

bolo gi hagamadagu ina di Laangi Sabad,

mo di wanga gi Moses nia haganoho

bolo gi hagi anga go mee gi digaula.*

15 “I di nadau madagoaa ne hiigai,

gei Goe guu wanga gi digaula nia palaawaa mai i di langi;

i di nadau madagoaa ne hieinu,

gei Goe guu wanga gi digaula nia wai mai di hadugalaa.

Goe guu hai gi digaula bolo gii hula gi hai mee gi tenua

dela ne hagababa Kooe bolo e wanga gi digaula.*

16 “Gei madau maadua mmaadua gu hagamuamua ge lodo hamaaloo,

gu hagalee hiihai e hagalongo gi au haganoho.*

17 Digaula hagalee hiihai e hagalongo adu gi di Goe,

gu de langahia e ginaadou au mogobuna huogodoo

ala ne hai i nadau baahi.

I lodo nadau hagamuamua,

digaula gu hilihili di nadau dagi

belee dagi ginaadou gi muli gi di mouli hege i Egypt.

Gei Goe go di God dela e manawa dumaalia ge aloho,

hagalee hagalimalima e hagawelewele.

Do dumaalia e aamua, Goe hagalee diiagi digaula,*

18 ma e aha maa digaula guu hai di nadau ada balu god

e hai gadoo be tama kau daane,

mo di helekai bolo deelaa di god

ne laha mai ginaadou i Egypt!

Meenei Dimaadua, e damanaiee huoloo nadau hagahuaidu Goe!*

19 Gei goe digi diiagi digaula i lodo di anggowaa,

idimaa, do dumaalia le e damanaiee.

Goe digi daawa ina gi daha di baahi gololangi

be di ulaula o di ahi dela ne haga modongoohia gi digaula

di ala dela e hula iei digaula boo mo aa.

20 Mai i do manawa dumaalia,

Goe gu helekai gi digaula i nadau mee ala bolo gi heia.

Goe gu haangai digaula gi nia ‘manna’,

gei gu haga inu digaula gi nia wai.

21 I lodo nia ngadau e mada haa i lodo di anggowaa,

gei Goe gu madamada humalia i digaula,

digaula guu dohu i nadau mee huogodoo.

Nadau gahu digi mooho,

gei nadau wae digi hagahula ge digi mmae.*

22 “Goe gu dumaalia bolo digaula gi aali

i nnagadilinga henua ala i golo,

nia henua ala laa daha mo nadau geinga.

Digaula gu aali i Heshbon,

tenua dela e dagi go Sihon,

mo Bashan, tenua dela e king go Og.*

23 Goe gu haga dogologo nadau dama

gii hai be nia heduu ala i di langi,

gei gu dumaalia gi digaula

bolo gii gila gii noho i tenua dela ne hagababa Kooe

gi nadau maadua mmaadua.*

24 Digaula guu kumi tenua go Canaan,

gei Goe gu haga magedaa nia daangada ala nogo noho i golo.

Goe guu wanga gi au dama di mogobuna

bolo gi heia nadau hiihai ang gi nia king mo digau Canaan.*

25 Au daangada guu kumi nia waahale maaloo,

mo nia henua gelegele humalia,

mo nia hale e honu i nia maluagina,

mo nia monowai ala guu lawa di geli,

mo nia laagau olib, nia laagau ala e huwa, mo nia hadagee waini.

Digaula gu maaluu nadau gai nia mee aanei, guu pedi.

Digaula gu manawa lamalia gi nnagadilinga humalia

ala ne wanga Kooe gi digaula.*

26 “Malaa, au daangada gu hai baahi

mo di de hagalongo adu gi di goe,

ge guu huli gi daha mo au haganoho.

Digaula gu dadaaligi nia soukohp ala nogo agoago digaula,

ala ne hai gi digaula bolo ginaadou gii huli gi muli adu gi di Goe.

Nnolongo e logo, gei digaula guu hai hagahuaidu Goe.

27 Deelaa laa, gei Goe gu dumaalia bolo nadau hagadaumee

gi kumidia mo di dagi digaula.

I lodo nadau haingadaa,

digaula ga gahigahi Goe gi hagamaamaa ina ginaadou,

gei Goe gu helekai gi digaula mai i di langi.

Mai do dumaalia aamua,

Goe guu wanga gi digaula nadau dagi

ala ne haga dagaloaha ginaadou.

28 Di aumaalia ma ga hanimoi labelaa,

gei digaula gu ihala labelaa,

gei Goe gu dumaalia labelaa

gi nadau hagadaumee gi kumidia digaula.

I di nadau lui nadau manawa,

ga tangi adu gi di Goe gi benabena ina ginaadou,

Goe gu hagalongo gi digaula mai i di langi.

Nnolongo e logo, gei Goe gu haga dagaloaha digaula

mai do dumaalia aamua.*

29 Goe gu agoago gi digaula gi hagalongo gi au agoago,

gei i lodo nadau hagamuamua,

digaula guu huli gi daha mo au haganoho,

ma e aha maa digaula gu iloo bolo di ala dela e hana gi di mouli

la go di haga gila aga au haganoho.

Digaula gu hagamuamua ge lodo hamaaloo,

ge gu de hiihai di hagalongo adu gi di Goe.*

30 Nia ngadau e logo, gei Goe gu agoago digaula

mai do manawa hagakono.

Gei Goe guu hai gi au soukohp gi helekai,

gei di maa au daangada nogo hagalongoduli,

dela gei Goe ga dumaalia gi nia guongo ala i golo

gi kumidia digaula.*

31 Malaa, mai do dumaalia damanaiee,

gei Goe digi diiagi digaula,

be e hagahuaidu digaula gi hagalee.

Goe go di God manawa dumaalia ge e manawa aloho.

32 “Meenei God, go di madau God dela koia e aamua huoloo!

Goe e hagamadagudia ge e mahi huoloo!

Goe e manawa dahi, e daahi au hagababa mai gi gimaadou.

Mai di madagoaa nia king o Assyria ne hagaduadua gimaadou,

gaa dae mai loo gi dolomeenei,

madau hagaduadua la gu damanaiee huoloo!

Madau king, madau dagi, madau gau hai mee dabu,

madau soukohp, madau maadua mmaadua,

mo madau daangada huogodoo

guu noho i lodo di hagaduadua damanaiee.*

33 Goe guu donu i do hagaduadua gimaadou.

Goe dela e manawa dahi, ma e aha maa gimaadou guu hai di huaidu.

34 Madau maadua mmaadua, madau king, madau dagi,

mo madau gau hai mee dabu gu hagalee haga gila aga au haganoho.

Digaula gu hagalee hagalongo gi au helekai, mo au aago.

35 Mai i do manawa humalia,

nia king nogo dagi au daangada

i lodo tenua damana ge humalia dono gelegele

dela ne wanga Kooe gi digaula.

Gei digaula digi huli gi daha mo nadau huaidu,

ga hai hegau adu gi di Goe.

36 Malaa, dolomeenei, gei gimaadou guu hai nia hege

i lodo tenua dela ne gaamai Kooe gi gimaadou,

tenua humalia deenei dela e gaamai madau meegai.

37 Nia hagahonu o tenua deenei le e hula hua gi nia king,

ala guu dugu Kooe belee dagi gimaadou,

idimaa, gimaadou gu ihala.

Digaula e hai nadau hiihai mai gi gimaadou mo madau manu.

Gimaadou guu noho i lodo nia haingadaa llauehaa!”

Nia daangada gu sain nadau hagababa

38 “Mai i tagadilinga deenei guu lawa di hai, gimaadou ala go digau o Jew, gimaadou e hai di madau hagababa hagalabagau, e hihi gi lodo di lau beebaa, gei madau dagi mo digau Levi mo madau gau hai mee dabu gu haga modongoohia di maa gi nadau maaga.”

10

1 Tangada ne sain matagidagi la go di gobinaa go Nehemiah, tama Hacaliah. Zedekiah nomuli. Digau aanei guu dau labelaa e sain:

2-8 Digau hai mee dabu:

Seraiah, Azariah, Jeremiah,

Passhur, Amariah, Malchijah,

Hattush, Shebaniah, Malluch,

Harim, Meremoth, Obadiah,

Daniel, Ginnethon, Baruch,

Meshullam, Abijah, Mijamin,

Maaziah, Bilgai mo Shemaiah.

9-13 Digau Levi:

Jeshua, tama a Azaniah,

Binnui, tangada ni Henadad,

Kadmiel, Shebaniah, Hodiah,

Kelita, Pelaiah, Hanan,

Mica, Rehob, Hashabiah,

Zaccur, Sherebiah, Shebaniah,

Hodiah, Bani mo Beninu.

14-27 Nia dagi o nia daangada:

Parosh, Pahath-Moab,

Elam, Zattu, Bani,

Bunni, Azgad, Bebai,

Adonijah, Bigvai, Adin,

Ater, Hezekiah, Azzur,

Hodiah, Hashum, Bezai,

Hariph, Anathoth, Nebai,

Magpiash, Meshullam, Hezir,

Meshezabel, Zadok, Jaddua,

Pelatiah, Hanan, Anaiah,

Hoshea, Hananiah, Hasshub,

Hallohesh, Pilha, Shobek,

Rehum, Hashabnah, Maaseiah,

Ahiah, Hanan, Anan,

Malluch, Harim, mo Baanah.

Di hagababa

28 Gimaadou, go digau Israel, digau hai mee dabu, digau Levi, digau hagaloohi di Hale Daumaha, digau daahili mo digau ngalua o di Hale Daumaha, mo digau huogodoo ala i golo ala e hagalongo gi nnaganoho a God, gimaadou guu noho i daha mo digau tuadimee ala e noho i lodo tadau henua. Gimaadou mo madau lodo mo madau dama huogodoo ala gu mmaadua guu mee di modongoohia, 29 e buni anga gi madau dagi e hai madau hagamodu. Gimaadou e kae di hagaduadua o di haga halauwa maa gimaadou gaa oho di maa. Gimaadou e hagamodu bolo gimaadou e momouli e daudali Nnaganoho God ala ne wanga gi dana hege go Moses, mo di haga gila aga nia mee huogodoo a Yihowah, go di madau Dagi, ne hagi mai gi gimaadou bolo gi haga kila aga ana haganoho mo di hiihai hagatau o nnaganoho. 30 Gimaadou hagalee hai lodo gi digau tuadimee ala e noho i lodo madau gowaa.*

31 Dolomaa tangada tuadimee ga gaamai gi gimaadou ana huwa laagau be nnagadilinga mee ala i golo bolo e hui i di Laangi Sabad, be tei laangi dabu, gimaadou hagalee hui nia maa.

I lodo nia ngadau e hidu, gimaadou hagalee dogi nia hagadili i tenua deenei, gei gidaadou ga haga mmaa nia boibana huogodoo.*

32 I lodo nia ngadau huogodoo, tangada nei mo tangada nei i gimaadou e taiaga dahi baahi e dolu di bahihadu silber e hagamaamaa e hui nia mee ala e hau di Hale Daumaha.*

33 Gimaadou e taiaga nia mee aanei e hagamaamaa di hai daumaha i lodo di Hale Daumaha: nia palaawaa hagamadagu, nia wanga dehuia i nia huwa laagau mo nia manu ala belee dudu i nia laangi huogodoo e hai ai tigidaumaha dudu, nia tigidaumaha hagamadagu ang gi nia Laangi Sabad, Budu o di Malama Hoou, mo nnagadilinga daumaha ala i golo, nnagadilinga tigidaumaha ala i golo, nia tigidaumaha ala e wwede nia hala digau Israel, mono mee huogodoo ala belee hagamaamaa nnegau dabu i di Hale Daumaha.

34 Gimaadou, go nia daangada, digau hai mee dabu, mo digau Levi, gimaadou e hai madau hilihili i lodo nia ngadau huogodoo, belee halahala be di ma koai nia madahaanau ala belee taiaga nadau dohomu e dudu nia tigidaumaha ang gi Dimaadua, go di madau God, e daudali Nnaganoho ala guu lawa di hihi.

35 Nia ngadau dagidahi, gei gimaadou e kae gi di Hale Daumaha nia tigidaumaha i nia huwa ‘wheat’ ala e hadi matagidagi, mo nia huwa laagau ala e hagi matagidagi i madau laagau.*

36 Tama daane dela e haanau matagidagi le e lahi gi digau hai mee dabu i lodo di Hale Daumaha, e daudali Nnaganoho, di tama deelaa le e hagadabu ang gi God. Gimaadou e hagadabu labelaa di madau damaa kau, siibi mono kuudi ala ne haanau matagidagi.*

37 Gimaadou e kae gi digau hai mee dabu i lodo di Hale Daumaha nia palaawaa ala ne daamada ne hai i di hagi matagidagi i nia ngadau dagidahi mo madau tigidaumaha waini, lolo olib, mono hagadilinga huwa laagau ala i golo.*

Gimaadou e wanga gi digau Levi ala e hagabudu nadau mee i madau hadagee, dahi baahi madangaholu o madau huwa laagau ala e tomo i lodo madau gowaa. 38 Digau hai mee dabu o di madawaawa Aaron le e buni gi digau Levi e kae tahi baahi madangaholu i nia huwa laagau aalaa. Digau Levi e kae dahi baahi madangaholu i nadau mee ala ne hagabudu, gaa wanga gi lodo nia ruum benebene mee di Hale Daumaha, ang gi nia moomee o di Hale Daumaha.* 39 Digau Israel mo digau Levi e kae nadau palaawaa, waini, mo nadau lolo olib ala ne hagabudu go digaula gaa dugu i lodo nia ruum benebene mee di Hale Daumaha, dela e benebene nia goloo di Hale Daumaha. Deelaa hogi di gowaa digau hai mee dabu, mo digau daahili ala e noho ai.

Gimaadou hagalee huli gi daha mo nia mee o di Hale Daumaha o di madau God.

11

Digau ala e noho i Jerusalem

1 Nia dagi la guu noho i Jerusalem, gei digau ala i golo guu hai di nadau hilihili, belee hili di madahaanau mai i nia madahaanau e madangaholu huogodoo belee hula e noho i lodo di waahale hagamadagu Jerusalem, gei digau ala ne dubu le e noho i lodo nia dama waahale mono waahale llauehe ala i golo. 2 Nia daangada guu hai nadau hagaamu gi tangada dela ne bida hilihili bolo ia e noho i Jerusalem. 3 I lodo nia waahale ala i golo, digau Israel, digau hai mee dabu, digau Levi, digau ngalua o di Hale Daumaha, mo nia hagadili o digau ngalua Solomon, e noho i lodo nadau guongo donu i lodo nadau waahale donu.*

Digau aanei i lala, la nia ingoo nia dagi digau mai Judah ala nogo noho i Jerusalem:

4 Digau di madawaawa Judah:

Athaiah, tama ni Uzziah, dono damana madua go Zechariah. Ono maadua mmaadua ala i golo go Amariah, Shephatiah mo Mahalalel, nia hagadili di madawaawa Perez, tama daane Judah.

5 Maaseiah, tama ni Baruch, dono damana madua go Colhozeh. Ono maadua mmaadua ala i golo go Hazaiah, Adaiah, Joiarib, mo Zechariah, nia hagadili di madawaawa Shelah, tama daane Judah.

6 Mai i di hagadili o Perez, nia daane kabemee e 468 ala e noho i Jerusalem.

7 Digau di madawaawa Benjamin:

Sallu, tama ni Meshullam, dono damana madua go Joed. Ono maadua mmaadua ala i golo go Pedaiah, Kolaiah, Maaseiah, Ithiel mo Jeshaiah.

8 Gabbai mo Sallai, go nia gau hoohoo ni Sallu.

Di hulu o di madawaawaa Benjamin ala e noho i Jerusalem le e 928. 9 Joel, tama ni Zichri, go tagi digaula, mo Judah, tama daane ni Hassenuah togolua dagi aamua i lodo di waahale deelaa.

10 Digau hai mee dabu:

Jedaiah, tama ni Joiarib, mo Jachin.

11 Seraiah, tama ni Hilkiah, dono damana madua go Meshullam. Ono maadua mmaadua ala i golo go Zadok, Meraioth mo Ahidub dela go mee tagi aamua hai mee dabu. 12 Di hulu o di madahaanau deenei ala e hai hegau i di Hale Daumaha le e 822.

Adaiah, tama ni Jeroham, dono damana madua go Pelaliah. Ono maadua mmaadua ala i golo go Amzi, Zechariah, Passhur, mo Malchijah. 13 Di hulu o nia daangada i di madahaanau deenei ala go nia dagi le e 242.

Amashsai, tama ni Azarel, dono damana madua go Ahzai. Ono maadua mmaadua ala i golo go Meshillemoth mo Immer. 14 Baahi di madahaanau deenei e 128 la digau heebagi kabemee huoloo, di nadau dagi go Zabdiel, tangada di madawaawa e dau.

15 Digau Levi:

Shemaiah, tama ni Hasshub, dono damana madua go Azrikam. Ono mmaadua maadua ala i golo go Hashabiah mo Bunni.

16 Shabbethai mo Jozabad, digau Levi e modongoohia bolo meemaa e dagi digau ngalua i di malaelae di Hale Daumaha.

17 Mattaniah, tama ni Mica, dono damana madua go Zabdi, di hagadili ni Asaph. Mee e dagi di buini daahili di Hale Daumaha e dadaahili nadau daahili hagaamu.

Bakbukiah, tangada hagamaamaa ni Mattaniah.

Abda, tama ni Shammua, dono damana madua go Galal, di hagadili ni Jeduthun.

18 Di hulu digau Levi ala e noho i lodo di waahale hagamadagu Jerusalem le e 284.

19 Digau hagaloohi di Hale Daumaha:

Akkub, Talmon, mo nadau gau huogodoo e 172.

20 Digau Israel ala i golo mo digau hai mee dabu ala i golo, mo digau Levi ala i golo e noho i lodo nadau gowaa donu i lodo nia waahale ala i tenua o Judah. 21 Digau ngalua o di Hale Daumaha guu noho i Jerusalem i di gowaa dela e hagaingoo bolo Ophel, e hai nadau moomee e dagi go Ziha mo Gishpa.

22 Di tagi o digau Levi ala e noho i Jerusalem go Uzzi, tama ni Bani, dono damana madua go Hashabiah. Ono mmaadua maadua go Mattaniah mo Mica, mee tangada di madawaawa Asaph, di madawaawa dela e haihai nadau daahili i di Hale Daumaha, di madagoaa e daumaha ai. 23 Taganoho o di guongo i golo, di hai o nia madawaawa ala e kokoodai digau daahili i lodo nia laangi.

24 Pethahiah, tama daane ni Meshezabel, tangada di madahaanau o Zerah mo di madawaawa Judah. Ma go mee dela e pono digau Israel i di hale king o Persia.

Nia daangada ala e noho i lodo nia waahale ala i golo

25 Digau dogologowaahee e noho i lodo nia dama waahale i taalinga nadau hadagee. Digau ala e dau gi di madawaawa Judah e noho i Kiriath-Arba, Dibon mo Jekabzeel, e noho labelaa i nia dama waahale ala e hoohoo gi nia waahale aanei. 26 Digaula e noho labelaa i lodo nia dama guongo go Jeshua, Moladah, Beth-Pelet, 27 Hazar-Shual, mo i lodo Beersheba mo nia dama guongo ala e haganiga di maa. 28 Digaula e noho i lodo nia waahale o Ziklag mo Meconah mono dama guongo lligi i dono gili, 29 i lodo Enrimmon, i lodo Zorah mo Jarmuth, 30 i lodo Zanoah, Adullam, mo i lodo nia guongo lligi ala e hoohoo gi nia waahale aanei. Digaula e noho i Lachish, mo nia hadagee e hoohoo ginai, mo i lodo Azekah mono dama guongo i dono gili. Deenei e hagamodongoohia bolo digau Judah e noho i mehanga tenua Beersheba i bahi i ngaaga mo di Gowaa Mehanga Gonduu o Hinnom i bahi i ngeia.

31 Di madawaawa Benjamin e noho i Geba, Michmash, Ai, Bethel mo nia dama guongo ala e hoohoo gi Bethel. 32 Hunu digaula e noho i Anathoth, Nob, Ananiah, 33 Hazor, Ramah, Gittaim, 34 Hadid, Zeboim, Neballat, 35 Lod, mo Ono, mo i di Gowaa Mehanga Gonduu o Digau Paa mee. 36 Hunu hagabuulinga dangada gau Levi ala nogo noho i Judah, guu dongo bolo e madalia e noho i baahi digau Benjamin.

12

Nia ingoo digau hai mee dabu mo digau Levi

1 Digau aanei la go digau hai mee dabu mono gau Levi ala ne lloomoi i muli di nadau noho galabudi i tuai henua madalia Zerubbabel, tama daane ni Shealtiel, mo madalia tagi aamua hai mee dabu go Joshua:

2-7 Digau hai mee dabu:

Seraiah, Jeremiah, Ezra,

Amariah, Malluch, Hattush,

Shecaniah, Rehum, Meremoth,

Iddo, Ginnethoi, Abijah,

Mijamin, Maadiah, Bilgah,

Shemaiah, Joiarib, Jedaiah,

Sallu, Amok, Hilkiah, mo Jedaiah.

Nia daane aamua aanei la nia dagi i hongo nadau ihoo gau hai mee dabu i di madagoaa o Joshua nogo hai tagi aamua hai mee dabu.

8 Nia Levi:

Digau aanei la go nia dagi gau daahili e dadaahili nia daahili hagaamu: Jeshua, Binnui, Kadmiel, Sherebiah, Judah mo Mattaniah.

9 Digau aanei la go di buini daahili dela e hagadau daahili mo digau daahili hagaamu: Bakbukiah, Unno, mo nadau ihoo Levi.

Di hagadili o tagi aamua hai mee dabu go Joshua

10 Joshua tamana ni Joiakim, gei Joiakim tamana ni Eliashib, Eliashib tamana ni Joiada. 11 Joiada tamana ni Jonathan, gei Jonathan tamana ni Jaddua.

Nia dagi o nia madahaanau gau hai mee dabu

12-21 Aanei go digau ala nogo dagi nia madahaanau gau hai mee dabu i di madagoaa o Joiakim nogo tagi aamua hai mee dabu:

Digau aamua hai mee dabu | Nia madahaanau
Meraiah | Seraiah
Hananiah | Jeremiah
Meshullam | Ezra
Jehohanan | Amariah
Jonathan | Malluchi
Joseph | Shebaniah
Adna | Harim
Helkai | Meraioth
Zechariah | Iddo
Meshullam | Ginnethon
Zichri | Abijah
...* | Miniamin
Piltai | Moadiah
Shammua | Bilgah
Jehonathan | Shemaiah
Mattenai | Joiarib
Uzzi | Jedaiah
Kallai | Sallai
Eber | Amok
Hashabiah | Hilkiah
Nethanel | Jedaiah

Nia beebaa madahaanau o digau hai mee dabu mo digau Levi

22 Nia ingoo o nia dagi madahaanau o digau hai mee dabu la ne hihi gi lodo di beebaa i di madagoaa o nia dagi aamua hai mee dabu aanei: Eliashib, Joiada, Jonathan, mo Jaddua. Di beebaa deelaa ne lawa i di hihi i di madagoaa o Darius nogo hai di king o Persia.

23 Nia ingoo o nia dagi madahaanau Levi la ne hihi hua gi lodo di beebaa gaa dae gi di madagoaa o Jonathan, tama madua o Eliashib.

Nia hegau i lodo di Hale Daumaha

24 Digau Levi guu wwae buini e dagi go Hashabiah, Sherebiah, Jeshua, Binnui, mo Kadmiel. Nia buini e lua i nia buini aanei ne daahili i tolongo e dahi hagadau hagahagaamu a God, mo di danggee labelaa ang gi God i di hai o di hagatau a King David, taane a God.

25 Aanei nia ingoo o digau hagaloohi di Hale Daumaha ala e hagaloohi nia ruum benebene mee ala i di bontai di abaaba o di Hale Daumaha: Mattaniah, Bakbukiah, Obadiah, Meshullam, Talmon mo Akkub.

26 Digau aanei e mouli i di madagoaa o Joiakim, tama ni Joshua, dono damana madua go Jehozadak, mo di madagoaa o Nehemiah, di gobinaa o Judah, mo di madagoaa o Ezra, tangada hai mee dabu dela e kabemee huoloo di hai o Nnaganoho.

Nehemiah gu hagadabu di abaaba o Jerusalem

27 Di madagoaa o di hagadabu di abaaba o Jerusalem, digau Levi gu lloomoi gi di gowaa e dahi belee madalia di hagadabu e hai daahili hagahagaamu, mo di daahili gi nia ‘cymbal’, mono ‘harp’. 28 Nia madahaanau digau Levi ala e dagi taahili gu dagabuli labelaa gi di gowaa e dahi mai i nia gowaa ala e haganiga Jerusalem ala nogo noho digaula, mo mai i nia dama waahale ala e haganiga Netophah, 29 mo mai Beth-Gilgal, Geba, mo Azmaveth. 30 Digau hai mee dabu mo digau Levi guu hai di nadau daumaha haga madammaa ginaadou, nia daangada, nia ngudu di abaaba, mo di abaaba di waahale.

31 Au gu haga dagabuli nia dagi o Judah i hongo di abaaba, gu helekai gi digaula bolo gii dagi nia buini llauehe e lua ala e haganiga di waahale mo di hagahagaamu a God.

Dahi buini guu hula gi di baahi gau donu adu gi hongo di abaaba gi di Bontai Kili Geinga. 32 Hoshaiah gu haele i muli digau daahili aalaa, gei di baahi o nia dagi Judah gu daudali a mee. 33-35 Digau hai mee dabu ala gu iliili nadau labaa, mo di daudali nia dagi Judah ala go Azariah, Ezra, Meshullam, Judah, Benjamin, Shemaiah mo Jeremiah. I muli digaula, Zechariah, tama ni Jonathan, dono damana madua go Shemaiah. Ono maadua mmaadua ala i golo la aanei: Mattaniah, Micaiah mo Zaccur, nia daangada di madahaanau Asaph. 36 Hunu gau di madahaanau o Zechariah, ala go Shemaiah, Azarel, Milalai, Gilalai, Maai, Nethanel, Judah mo Hanani, gu daudali a mee, e dagidagi nia hagadilinga mee hai daahili e hai be nia mee di King David, taane a God, nogo dadaahili ai. Ezra, tangada e kabemee huoloo di hai o Nnaganoho gaa dagi di buini deenei. 37 Di nadau dau adu gi di Bontai di Monowai, digaula e gakaga di gaagenge dela e hanaga gi di Waahale o David, ga diiagi di hale o David, gaa huli gi muli gi di abaaba dela i di Bontai Wai, i bahi i dua o di waahale deelaa.

38 Di buini dela i golo dela ne hai di nadau hagahagaamu a God guu hula gi di baahi gau ihala adu gi hongo di abaaba, gei au nogo daudali digaula. Gimaadou gu diiagi di Angulaa o nia Mee Dunu Mee, e hula gi di Abaaba Palaha, 39 ga hagatanga i golo, gaa hula guu dau adu loo gi di Bontai Ephraim, di Bontai Jeshanah, di Bontai Iga, di Angulaa i Hananel, mo di Angulaa o Digau e Lau, gi di Bontai Siibi, ga hagangudu di madau hula hoohoo gi di ngudu di abaaba o di Hale Daumaha.

40 Malaa, nia buini e lua ala ne hagahagaamu a God guu dau i di Hale Daumaha.

I daha mo nia dagi nogo i dogu baahi, 41 dagu buini mo digau hai mee dabu gu iliili nadau labaa aanei: Eliakim, Maaseiah, Miniamin, Micaiah, Elioenai, Zechariah mo Hananiah. 42 Maaseiah, Shemaiah, Eleazar, Uzzi, Jehohanan, Malchijah, Elam mo Ezer nogo daudali digaula. Digau daahili e dagi go Jezrahiah, e dadaahili gi nadau lee maaloo.

43 Nia tigidaumaha e logo nogo hai i di laangi deelaa, gei nia daangada huogodoo guu honu i di tenetene, idimaa God guu wanga gi digaula di tene dee odi. Nia ahina mono dama guu dau i taumaha deelaa, gei nia lee digaula gu longono gi mogowaa loo.

Nia hagamaamaa ang gi di Hale Daumaha

44 Di madagoaa deelaa, tegau la guu wanga gi nia daane gi madamada humalia nia ruum benebene mee, nia gowaa ala e benebene nia hagamaamaa ang gi di Hale Daumaha mo nia huwa laagau mono ‘wheat’ ala e hadi matagidagi mo dahi baahi e madangaholu o nia huwa laagau aalaa i lodo nia ngadau e hagadau. Nia daane aanei belee hagabudu nia maa i lodo nia hadagee i taalinga nia waahale, e hai ai nia hagamaamaa ang gi digau hai mee dabu mo digau Levi, gii hai be Nnaganoho. Digau Judah huogodoo gu manawa tenetene gi digau hai mee dabu mo digau Levi, 45 idimaa digaula guu hai taumaha o di haga madammaa mono daumaha ala i golo, ala gu haganoho go God. Digau hagaloohi di Hale Daumaha, mono gau daahili o di Hale Daumaha gu hagagila hogi nadau duhongo hegau gii hai be nia haganoho a di King David mo dana dama go Solomon.* 46 Mai i di madagoaa King David mo tangada daahili Asaph ala namua loo, digau daahili la nogo dagi nia daahili hagaamu mono daahili danggee ang gi God. 47 Di madagoaa Zerubbabel mo Nehemiah, digau Israel huogodoo e taiaga nadau wanga dehuia i nia laangi huogodoo, e hagamaamaa ai digau daahili mo digau hagaloohi di Hale Daumaha. Nia daangada e gaamai labelaa nadau tigidaumaha ang gi digau Levi ala i golo, gei digau Levi gaa wanga gi digau hai mee dabu nia mee ala gu haganoho bolo e wanga gi digaula.

13

Di hili gi daha mo digau mai i daha

1 Di madagoaa Nnaganoho Moses nogo dau gi nua gi nia daangada, gaa dau i di gowaa dela e hai bolo digau Ammon mo digau Moab e hagalee dumaalia e buni anga gi nia dama a God.* 2 Idimaa digau Ammon mo digau Moab* digi wanga nadau meegai mono wai gi digau Israel i di nadau madagoaa nogo hagatanga mai gi daha mo Egypt. Digaula ne wanga nia bahihadu gi Balaam bolo gi haga halauwa digau Israel, gei tadau God gaa huli di maa gi di haga humalia.* 3 Di madagoaa digau Israel ne longono ginaadou taganoho deenei, digaula gu hagau gi daha digau mai i daha huogodoo ala i nadau baahi.

Nia haganoho hoou mai baahi o Nehemiah

4 Tangada hai mee dabu Eliashib, dela e madamada humalia nia ruum benebene mee di Hale Daumaha, nogo buni anga gi Tobiah di madagoaa waalooloo. 5 Mee guu dugu ang gi Tobiah gi hai hegau gi di ruum damana dela e dugu nia mee hai tigidaumaha o nia huwa laagau mono ‘incense’, nia goloo ala e hai hegau i di Hale Daumaha, nia wanga dehuia ang gi digau hai mee dabu, mo nia huwa laagau, nia waini mono lolo olib ala ne wanga gi digau Levi mono gau daahili o di Hale Daumaha, mo digau hagaloohi di Hale Daumaha. 6 Di madagoaa nia mee aanei ala e hai, gei au nogo hagalee i Jerusalem, idimaa i lodo di motolu maa lua ngadau o Artaxerxes nogo king i Babylon, gei au guu hana belee hai dagu haga iloo gi mee, ga nomuli gei au gu dumaalia mai baahi o mee, 7 ga hanimoi gi Jerusalem, ga gidee au bolo Eliashib guu wanga gi Tobiah di ruum i lodo di Hale Daumaha bolo e hai hegau iei mee. 8 Gei au gu hagawelewele huoloo, guu kili gi daha nia goloo Tobiah huogodoo. 9 Gei au gu haganoho bolo nia ruum huogodoo gi haga madammaa ina ang gi di hai taumaha, gei gi dugua labelaa gi nadau lohongo nia goloo ala e hai hegau ai di Hale Daumaha, nia tigidaumaha huwa laagau, mono ‘incense’.

10 Gei au guu longo labelaa bolo digau daahili o di Hale Daumaha mo digau Levi ala i golo gu hagatanga i Jerusalem, guu hula gi nadau gowaa dogi mee, idimaa nia daangada gu hagalee wanga gi digaula nia meegai e dohu gi mouli ai digaula.* 11 Gei au guu wou gi digau aamua idimaa digaula ne dumaalia bolo di Hale Daumaha la gi heia gi daha, gei au ga laha mai digau hai daahili mono Levi gi di Hale Daumaha bolo digaula gi ngalua labelaa i golo. 12 Digau Israel gu gaamai labelaa dahi baahi e madangaholu o nadau huwa laagau, nia waini mono lolo olib gaa wanga gi lodo nia ruum benebene mee o di Hale Daumaha.* 13 Au guu wanga nia ruum aalaa gi nia daane aanei bolo gi benabena ina: Shelemiah, tangada hai mee dabu, Zadok dela e kabemee huoloo di hai o Nnaganoho, mo Pedaiah, tangada Levi. Gei ogo Hanan, tama ni Zaccur, dono damana madua go Mattaniah, go mee dela tangada hagamaamaa digaula. Au e mee di hagadonu nia daane aanei bolo digaula e mee di duwwe nia meegai ang gi nadau ihoo gau ngalua.

14 Meenei God, gi langahia e Goe agu mee huogodoo ala ne hai ang gi doo Hale Daumaha mo nia hegau dabu ala e hai i golo.

15 Di madagoaa hua deelaa, gei au gu gidee digau Judah e holehole nadau golee laagau i di Laangi Sabad. Hunu ginaadou e haa nia golee laagau ‘wheat’, waini, ‘grape’, nia ‘fig’ mono mee ala i golo gi hongo nadau ‘donkey’, e kae gi Jerusalem. Au guu bule digaula gi de hui mee i di Laangi Sabad.* 16 Hunu daangada mai i di waahale Tyre ala nogo noho i Jerusalem, e gaamai nadau iga mono hagadilinga mee gi lodo di waahale belee huihui i di Laangi Sabad ang gi madau daangada. 17 Au gaa wou gi nia dagi digau o Jew, ga helekai gi digaula, “Goodou mmada gi nnagadilinga huaidu ala e hai go goodou! Goodou gu hagamilimilia di Laangi Sabad. 18 Di mee deenei dela ne hidi ai God ga hagaduadua godou maadua mmaadua i dono hagahuaidu di waahale deenei. Malaa, goodou e hai di godou hai belee gaamai di hagawelewele o God gi hongo digau Israel i di godou haga balumee di Laangi Sabad.”

19 Au guu hai bolo nia ngudu di abaaba le e tai i taamada nia Laangi Sabad huogodoo i di madagoaa di laa ma ga ulu, gaa dae loo gi di hagaodi di Laangi Sabad. Au guu dugu agu daane i nia ngudu di abaaba, bolo gii mmada gi humalia gi de gagaamai nia mee gi lodo di waahale i di Laangi Sabad. 20 Tolongo e dahi be lua digau huihui mee ala e hui nadau goloo huogodoo, e kkii i tua di abaaba di waahale boo di Lima Laangi. 21 Gei au ga helekai gi digaula, “Ma dono hadinga ai bolo goodou e noho hua i kono gii aa di maa. Maa goodou gaa hai labelaa beenaa, gei au gaa hai gi agu daane bolo gi hagabagia goodou gi daha mo kinei.” Tugi i golo gaa huli gi muli, digaula gu hagalee lloomoi labelaa i di Laangi Sabad. 22 Gei au guu hai gi digau Levi gii bida haga madammaa ina ginaadou ang gi di hai daumaha, gii hula gi hagaloohia nia ngudu di abaaba, bolo gi hagalaamua ina nia daangada di Laangi Sabad.

Meenei God, gi langahia e Goe agu mee aanei ala ne hai, mo di haga dagaloaha ina au mai i do aloho deeodi.

23 Di madagoaa deelaa, gei au gu gidee hogi bolo nia daane o Jew dogologo guu hai nadau lodo gi nia ahina tuadimee o Ashdod, Ammon mo Moab. 24 Hunu dama digaula e helehelekai nnelekai Ashdod mono hagadilinga helekai ala i golo, gu de iloo di helekai tadau helekai. 25 Au guu wou gi nia daane aalaa, gu hagahuaidu digaula, dadaaligi digaula, gu hudihudi nia ngaahulu o nadau libogo, guu hai digaula gi hagamodu gi di ingoo o God bolo ginaadou hagalee hai labelaa nadau lodo be e wanga nadau dama e hai lodo gi digau tuadimee.* 26 Au gu hagi anga gi digaula, “Nia ahina tuadimee ala ne hidi ai di King Solomon gaa doo gi lodo di huaidu. Mee nogo aamua i nia king o nia henua ala i golo, gei God gu haamanawa huoloo i mee, gu haga menege aga a mee bolo e hai di king o Israel hagatau, gei mee guu doo gi lodo di huaidu.* 27 E hai behee? Gidaadou la gi daudali di godou hagadilinga deenaa, e de hagalongo gi tadau God, e hai godou lodo gi nia ahina mai i daha? Deeai loo!”

28 Joiada, la tama daane ni Eliashib, tagi aamua hai mee dabu, gei tama daane Joiada guu hai dono lodo gi tama ahina Sanballat tangada tuadimee mai di waahale Beth-Horon, gei au gu helekai gi Joiada gii hana gi daha mo Jerusalem.*

29 Meenei God, gi langahia e Goe di hai o nia daangada ala gu hagamilimilia di waawa tangada hai mee dabu, mo di hagababa dela ne hai Kooe ang gi digau hai mee dabu mo digau Levi.

30 Au gu haga madammaa digau o Jew mai gi daha mo nia mee huogodoo ala go nia mee o digau mai i daha. Au gu hagatogomaalia agu haganoho ang gi digau hai mee dabu, mo digau Levi, bolo tangada nei mo tangada nei i digaula gi iloo dana hegau. 31 Au gu haganoho bolo nia daangada la gi gaamai nia dohomu i di madagoaa humalia, mo nia tigidaumaha o nia huwa laagau ala guu hadi matagidagi.

Meenei God, gi langahia e Goe agu mee huogodoo aanei, mo di dumaalia mai gi di au.

* 1.1: Di malama go Kislev la di hiwa malama digau o Jew

* 1.8: Leviticus 26.33

* 1.9: Deuteronomy 30.1-5

* 2.3: 2-Kings 25.8-10; 2-Chronicles 36.19; Jeremiah 52.12-14

* 2.7: Tenua i bahi i dai o Euphrates, tenua deenei le e dagi go di king aamua o Persia, gei ogo Israel la i lodo tenua deenei i di madagoaa deelaa

* 5.7: Exodus 22.25; Leviticus 25.35-37; Deuteronomy 23.19-20

* 7.65: ‘Urim’ mo ‘Thummim’: Aanei la nia mee ala ne hai hegau ai tangada hai mee dabu belee iloo ai di manawa o God. Gidaadou e de iloo hagahumalia be ne hai hegau behee.

* 7.65: Exodus 28.30; Deuteronomy 33.8

* 7.73: 1-Chronicles 9.2; Nehemiah 11.3

* 8.8: Di Beebaa Nnaganoho la guu hihi i nnelekai Hebrew, gei ogo digau o Jew gu daamada di helekai nnelekai Aram i nadau madagoaa nogo noho i lodo Babylon

† 8.14: Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili, deenei tagamiami haga tenetene o digau o Jew. Di madagoaa tagamiami deenei, digaula e noho i lodo nia damaa hale hagaabili e hagalangahia di nadau madagoaa nogo heehee i lodo di anggowaa i nia ngadau madahaa.

* 8.15: Leviticus 23.33-36,39-43; Deuteronomy 16.13-15

* 9.7: Genesis 11.31; 12.1; 17.5

* 9.8: Genesis 15.18-21

* 9.9: Exodus 3.7; 14.10-12

* 9.10: Exodus 7.8—12.32

* 9.11: Exodus 14.21-29; 15.4-5

* 9.12: Exodus 13.21-22

* 9.14: Exodus 19.18—23.33

* 9.15: Exodus 16.4-15; 17.1-7; Deuteronomy 1.21

* 9.16: Numbers 14.1-4; Deuteronomy 1.26-33

* 9.17: Exodus 34.6; Numbers 14.18

* 9.18: Exodus 32.1-4

* 9.21: Deuteronomy 8.2-4

* 9.22: Numbers 21.21-35

* 9.23: Genesis 15.5; 22.17; Joshua 3.14-17

* 9.24: Joshua 11.23

* 9.25: Deuteronomy 6.10-11

* 9.28: Gabunga 2.11-16

* 9.29: Leviticus 18.5

* 9.30: 2-Kings 17.13-18; 2-Chronicles 36.15-16

* 9.32: 2-Kings 15.19,29; 17.3-6; Ezra 4.2,10

* 10.30: Exodus 34.16; Deuteronomy 7.3

* 10.31: Exodus 23.10-11; Leviticus 25.1-7; Deuteronomy 15.1-2

* 10.32: Exodus 30.11-16

* 10.35: Exodus 23.19; 34.26; Deuteronomy 26.2

* 10.36: Exodus 13.2

* 10.37: Numbers 18.21

* 10.38: Numbers 18.26

* 11.3: Nehemiah 7.73

* 12.12-21: Di ingoo deenei gu hagalee i lodo di Baibel Hebrew.

* 12.45: 1-Chronicles 25.1-8; 26.12

* 13.1: Deuteronomy 23.3-5

* 13.2: Genesis 19.37,38

* 13.2: Numbers 22.1-6

* 13.10: Deuteronomy 12.19

* 13.12: Malachi 3.10

* 13.15: Exodus 20.8-10; Deuteronomy 5.12-14; Jeremiah 17.21-22

* 13.25: Exodus 34.11-16; Deuteronomy 7.1-5

* 13.26: 2-Samuel 12.24-25; 1-Kings 11.1-8

* 13.28: Nehemiah 4.1

Esther

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

ESTHER

Di Kai o Esther

Di haga modongoohia:

Nnangahaihai ala ne haga honu di beebaa Esther guu gila i di hale o di king o Persia. Ge deenei di kai o tama ahina o Jew dela ne haga maahede ono ehoo digau o Jew ala belee haga mmaa gi daha go nadau hagadaumee, idimaa, mee e aloho i digaula.

Di beebaa deenei e haga modongoohia labelaa taamada mo tadinga o di hai daumaha o digau o Jew dela e haga ingoo bolo Purim.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Esther guu hai di queen (1.1—2.23)

Nia hagamaanadu huaidu a Haman (3.1—5.14)

Haman gu daaligi gii made (6.1—7.10)

Digau o Jew gu haga magedaa nadau hagadaumee (8.1—10.3)

1

Queen Vashti e de hagalongo ang gi di king Xerxes

1-2 Mai dono lohongo king i Persia i di waahale go Susa, di king go Xerxes* nogo dagi nia waa henua e lau mada lua maa hidu (127) daamada i India gaa tugi loo i Ethiopia.

3 I lodo tolu ngadau nogo dagi, gei mee guu hai dana hagamiami gi ana gau oobidi mono gau aamua. Nia gau dauwa o Persia mo Media gu i golo, mo nia gobinaa mono gau aamua ono waa henua. 4 I nia malama dogomaalia e ono, gei mee gu haga gida di maluagina mo di hagalabagau o lodo dono hale, mo di madamada o di humalia o lodo di hale king.

5 Ga nomuli, di king gaa hai dana hagamiami gi nia daangada huogodoo ala i lodo di waahale dagi Susa, digau maluagina mo digau hagaloale guu hai be di mee e dahi. Tabu e dahi nogo haihai nadau hagamiami i lodo nia gowaa e haganiga di hale di king. 6 Di gowaa deelaa guu humu gi nia gahu duuli halatee mo kene ne hai gi nia gadinga, gaa nnoo gi nia uga gahu lenge madamada mo halatee luuli gi nia buulei silber ala i hongo nia duludulu ne hai gi nia hadu hamaaloo. Nia hada kii ne hai gi nia goolo mono silber gu haga noho i di gowaa dela ne haga malallali gi nia hadu hamaaloo kene, mo nia hadu ‘feldspar’ mmee, mo nia kalaadi mmee dingidingia, mo nia hadu ‘turquoise’ halatee. 7 Digaula e inu i nia ibu ne hai gi nia goolo. Nia ibu dagidahi la nia ibu hai geegee, gei di king gu wanga dehuia gi digaula nia waini e logo mai i lodo dono hale. 8 Hagalee go aanei hua nia waini ala ne dahi aga go digaula. Di king gu haganoho gi ana gau hai hegau bolo tangada nei mo tangada nei gi inumia ana waini ala e hiihai ginai e inu.

9 I di madagoaa hua deelaa, Queen Vashti e hai labelaa dana hagamiami gi nia ahina i lodo di hale king.

10 I di hidu laangi o dana hai hagamiami, di king gu inuinu mo di tenetene, gei mee ga gahi aga ana daane ‘eunuch’ dogohidu, go Mehuman, Biztha, Harbonah, Bigtha, Abagtha, Zethar, mo Carkas. 11 Mee ga hagau digaula gi laha mai Queen Vashti, i lodo dono goobai aamua. Di queen la di ahina madanga, gei di king e hiihai e hagagida di madanga o maa gi ana dagi oobidi mo ana gau haga gahi huogodoo. 12 Gei nia daangada hagau ga hagi anga nia mee a di king gi Queen Vashti, gei mee hagalee hiihai e hanimoi. Deenei di mee ne hai di king gi hagawelewele huoloo.

13 Di king ana hangaahai i golo bolo ia e hai ana heeu i di gili nnaganoho mo nia haihai donu, deenei laa geia ga gahi mai ana gau hagamaamaa ala e modongoohia be di maa di aha dela belee hai. 14 Digau ala koia e hana ginai mee belee halahala ana hagamaamaa la go Carshena, Shethar, Admatha, Tarshish, Meres, Marsena, mo Memucan, ala go nia dagi oobidi dogo hidu mugi nua i lodo tenua dela e dagi di king. 15 Mee ga helekai gi nia daane aanei, “Ko au, di King Xerxes, ne hagau agu gau hai hegau gi Queen Vashti mo agu helekai, gei mee e de hiihai di daudali ai! Di haganoho e helekai bolo aha? Dehee tadau hai gaa hai gi mee?”

16 Malaa Memucan ga hagamodongoohia gi di king mo ana dagi oobidi, “Queen Vashti la hagalee ne de hiihai hua gi di king, mee e de hiihai labelaa gi nia dagi oobidi a mee, gei e donu, go nia daane huogodoo ala e dagi go di king! 17 Nia ahina huogodoo o di guongo ga haga balumee nadau lodo i ginaadou ma gaa longo di mee a di queen ne hai. Digaula ga helekai boloo, ‘Di King Xerxes ne hai gi Queen Vashti bolo gi hanimoi, gei mee digi haga gila aga.’ 18 Di madagoaa nia lodo o nia dagi aamua o Persia mo Media ne hagalongo di mee a di queen ne hai, gei digaula ga hagi anga di maa gi nadau lodo i mua di haga odi o di laangi. Nia ahina hai lodo i nia madagoaa huogodoo ga hagalee hagalaamua nadau lodo, gei nadau lodo ga hagawelewele gi nadau lodo ahina. 19 Meenei di king, maa goe ga hiihai, heia dahi haga iloo bolo Vashti gi de gila mai labelaa i mua di king. Heia gi hihi i lodo nia haganoho o Persia mo Media, gei di maa gi deemee loo di huli, gei goe gaa wanga di lohongo o maa gi dahi ahina mada humalia i mee. 20 Malaa, dau hagailoo ma ga haga modongoohia hagatau i hongo nia guongo llauehe ala e dagi kooe, nia ahina ga hagalabagau nadau lodo ma e aha maa mee e hagaloale be maluagina.”

21 Di king mo ana dagi oobidi gu hiihai gi di maanadu deenei, gei di king guu hai nia mee Memucan ne helekai ai. 22 Gei mee ga hagau dana hagailoo gi nia guongo ala e dagi go mee i nia helekai mo nia hihi o nia guongo dagidahi, e hai bolo nia daane la go nia dagi o nadau hale ge e mogobuna nadau helekai.

2

Esther e hai di queen

1 Nomuli hua di hagawelewele o di king ne maamaa mai, geia e maanadu di hai a Vashti ne hai mo dana haganoho ne hagaduu dela e hai baahi gi mee. 2 Malaa nia gau hagamaamaa di king ga helekai, “Goe e aha dela hagalee halahala dau dama ahina madammaa humalia? 3 Goe gaa dongo nia dagi oobidi o nia waa henua huogodoo o nia guongo ala e dagi kooe bolo gi laha mai nia dama ahina mmaadanga gi di hale ahina deenei i lodo Susa, di waa hale dagi. Wanga ina digaula gi benebene go Hegai, taane ‘eunuch’ dela e madamada humalia i nia ahina, gaa wanga gi digaula di hai dela e haga madanga digaula. 4 Gaa lahi tama ahina dela e humalia e hiihai ginai goe, gaa hai a mee gii hai di queen e pono di lohongo o Vashti.”

Di king gu hagabau bolo di maanadu humalia deenei, geia ga daudali di maa.

5 I lodo Susa tama daane o Jew dono ingoo go Mordecai tama daane ni Jair. Mee tangada mai di madawaawa Benjamin, di hagadili ni Kish mo Shimei. 6 Di madagoaa King Nebuchadnezzar o Babylon ne lahi a Jehoiachin di king o Judah mo nia gau ala ne kumi, gi daha mo Jerusalem, Mordecai la nogo i lodo digaula. 7 Mee dana dama ahina go Esther, dono ingoo labelaa i nnelekai Hebrew bolo Hadassah, di tama ni tuaahina o maa. Mee tama ahina madanga, mo dono ada humalia. Di madagoaa nia maadua o maa ne mmade, gei Mordecai ga daahi a mee be tama ahina donu ni aana.

8 Di madagoaa di king ne haga dele dana haganoho, gei nia dama ahina dogologo gu laha mai gi Susa, gei ogo Esther i lodo digaula. Mee guu dugu i lodo di hale di king i lala di benebene o Hegai, tangada madamada humalia di hale noho nia ahina di king. 9 Hegai gu hiihai gi Esther, gei mee gu manawa dumaalia gi mee. Hegai gu limalima hua gu daamada guu hau di madanga o maa mo dono mulumulu mo di benebene tuaidina haga humalia. Mee guu wanga gi mee di gowaa kaedahi humalia i lodo di gowaa noho ahina, mo di hagi anga ana dama ahina dogohidu ne hilihili mai i nia dama ahina o di hale di king e hai hegau gi mee.

10 Mai nia helekai hagamaamaa o Mordecai, Esther e hagammuni bolo ia hagalee tangada o Jew. 11 Nia laangi huogodoo, Mordecai e heehee i malaelae i baahi di gowaa noho ahina e madamada be dehee di mouli a Esther, gei di aha dela gaa hai gi mee.

12 Di ngalua gi di madanga o nia ahina le e waalooloo be di ngadau e dahi. E mulumulu gi nia lolo ‘myrrh’ i lodo nia malama e ono, ge e mulumulu gi nia lolo ‘balsam’ i lodo nia malama e ono labelaa. I muli di madagoaa deelaa, nia ahina huogodoo e hai gii lahi dagidahi e hagadina go di king Xerxes. 13 Di madagoaa tama ahina ma ga hanimoi i di gowaa noho ahina gi di hale di king, mee e bida hilihili ono goloo ala e hiihai e ulu ai. 14 Mee gaa hana gi golo hiahi, ga luada dono daiaa gei mee gaa hana gi tuai gowaa noho ahina, ga benebene go Shaashgaz, taane ‘eunuch’ dela e madamada humalia nia ahina di king. Mee hagalee hana loo gi di king labelaa gaa dae loo gi di king gaa gahi dono ingoo.

15 Di madagoaa Esther belee hana gi baahi di king la ne dau mai. Esther la tama ahina ni Abihail, gei mee tama ahina mai tuaahina tamana o Mordecai, dela ne daahi a mee gaa hai a mee be di tama donu ni aana. Nia daangada huogodoo gu hagaamu Esther di nadau gidee ginaadou a mee. Dono madagoaa ne dae mai, mee ga ulu gi nia goloo Hegai, taane ‘eunuch’ dela e madamada humalia di gowaa dela e noho nia ahina, ne hagi anga gi mee gi ulu ai. 16 Malaa, i lodo di hidu ngadau a Xerxes nogo king ai, i di madangaholu malama, di malama go Tebeth, Esther gaa lahi gi di king Xerxes i lodo di hale king. 17 Di king gu hiihai huoloo gi mee laa hongo nia ahina ala i golo, koia gi nonua i nia ahina ala ne kila i dono hiihai mo dono menene gi mee. Mee gaa dugu di goobai madamada gi hongo di libogo o maa, gaa hai a mee gii hai di queen e pono di lohongo Vashti. 18 Gei di king gaa hai dana hagamiami e hagalaamua Esther, ga gahi mai ana gau oobidi mono gau hagamaamaa, gaa dugu di laangi deelaa bolo e dabu ang gi di guongo deelaa, mo di dahi aga ana wanga dehuia ala e tau ang gi di king ma ga taiaga.

Mordecai e benebene di mouli di king

19 Di madagoaa deelaa, Mordecai ne dongo go di king gi dono gowaa oobidi. 20 Esther digi haga modongoohia bolo ia tangada o Jew. Mordecai gu helekai gi mee bolo gi hudee hagi anga gi dahi dangada, gei mee gu hagalongo gi mee i lodo di mee deenei, be mee nogo hagalongo gi mee i dono madagoaa nogo tama ahina dulii nogo benebene go mee.

21 Di madagoaa Mordecai e hai hegau i dono lohongo oobidi i lodo di hale di king, gei ogo Bigthana mo Teresh, nia daane ‘eunuch’ ala e hagaloohi di bontai di ruum di king, gu daamada gu hagawelewele gi di King Xerxes, gaa hai di nau hagataele bolo e daaligi a mee gii made. 22 Mordecai gu hagalongo gi di mee deenei, gu hagi anga gi Queen Esther, gei Esther ga hagi anga gi di king nia mee Mordecai ne hagalongo. 23 Di halahala guu hai, gaa gida bolo di mee deenei le e donu, malaa, nia daane dogolua aanei gu daudau gi nua i nia laagau mademade dangada. Di king guu hai bolo gi hihia gi lala di mee deenei gi lodo dana beebaa oobidi o di guongo.

3

Haman e haganoho bolo e daaligi digau o Jew

1 No muli King Xerxes ga haga menege aga taane dono ingoo go Haman gi di lohongo e dagi tenua. Haman la tama daane Hammedatha, tangada ni di hagadili Agag.* 2 Di king gu haganoho gi ana gau oobidi huogodoo i lodo dana gowaa ngalua bolo gi hagalaamua ina Haman, e dogoduli mo di palapala ang gi mee. Digaula huogodoo gu hagagila aga taganoho deelaa, go Mordecai hua dela hagalee hai di maa. 3 Nia daangada oobidi di king ala i golo ga heeu gi mee be mee e aha dela hagalee hagalongo gi di haganoho di king. 4 Di laangi nei mo di laangi nei, gei digaula ga helekai gi mee bolo gi madalia ginaadou, gei mee hagalee hagalongo gi digaula. Mee ga hagi anga gi digaula, “Au tangada o Jew, gei au e deemee di bala gi Haman.” Digaula ga hagi anga gi Haman nia mee aanei, e hagabaubau bolo mee gaa hai dana hai gi Mordecai i nia hangaahai a maa. 5 Haman gu hagawelewele huoloo dono madagoaa ne hagalongo bolo Mordecai la hagalee dogoduli be e bala ang gi deia. 6 Di madagoaa mee ne hagalongo bolo Mordecai la tangada o Jew, gei mee ga hagamaanadu bolo ia ga hagalee daaligi gii made Mordecai modo goia, gei mee ga daaligi gii mmade digau o Jew huogodoo ala i lodo Persia hagatau.

7 I lodo tahi malama, di malama go Nisan, i di madangaholu maa lua ngadau o di King Xerxes nogo dagi, Haman gaa hai bolo digaula gi hudihudi nia ‘purim’ (ala go di ingoo nia ‘dice’ ala e hai hegau go digaula) belee halahala be dehee di laangi mo di malama e humalia e hagagila aga di mee deenei. Di madangaholu maa dolu laangi o di madangaholu maa lua malama, di malama go Adar, dela gu haganoho.

8 Haman ga hagi anga gi di king, “Ma iai nnagadilinga daangada gu modoho gi lodo nia waa henua huogodoo ala e dagi kooe. Digaula e daudali nia hangaahai ala e hai gee mo nia hangahaihai o nia daangada ala i golo. Digaula hagalee hagalongo labelaa gi nia haganoho o di guongo e dagi kooe. Malaa hagalee humalia bolo goe e dugu digaula gii noho hua beelaa. 9 Meenei di king, maa goe e hiihai, gei goe ga haganoho dau hai dela e daaligi digaula gii mmade. Goe gaa hai di maa, gei au gaa dugu nia pauna silber e 750,000 gi lodo do gowaa benebene bahihadu e hai hegau di guongo.”

10 Di king gu daa gi daha dono buulei, di mee dela e maaga nia haganoho gi mogobuna, gaa wanga di maa gi tangada hai baahi gi digau o Jew, go Haman, tama daane ni Hammedatha, tangada ni di hagadili Agag. 11 Di king ga helekai gi mee, “Nia daangada mo nadau bahihadu la nia mee ni aau, goe guu mee di hai do hiihai ginai.”

12 Malaa, i di madangaholu maa dolu laangi o tahi malama, Haman ga gahigahi nia gau hihi di king, ga hagi anga taganoho bolo e huli gi nia helekai huogodoo mo nia helekai ala e hai hegau nia guongo gi hagau ina gi nia dagi huogodoo o nia waa henua, mo nia dagi oobidi. Maa e duwweduwwe i di ingoo di King Xerxes mo di maaga o dono buulei nonua. 13 Digau lellele kae hegau guu kae taganoho deenei gi nia guongo huogodoo ala i lodo nia waa henua di king. Nia helekai no lodo bolo di laangi hua e dahi i di madangaholu maa dolu laangi o Adar, digau o Jew huogodoo, digau lligi mo mmaadua, nia ahina mo nia dama, e hai gi daaligi gii mmade. Digaula e daaligi e hagalee hai gi dumaalia ginai, mo nia goloo digaula e hai gii kae. 14 Di hagahonu o di hagailoo e hai gii dele hagatau i hongo nia waa henua di king huogodoo, ge gi hagamodongoohia gi nia daangada huogodoo, gi togomaalia digaula i mua di laangi gaa dae mai. 15 I lodo nia mogobuna o di king, taganoho deenei gu hagamodongoohia gi di golohenua i lodo di waa hale dagi go Susa. Gei digau llele guu kae di hagailoo gi nia guongo. Di king mo Haman guu noho gi lala e inuinu i di madagoaa di guongo go Susa gu de nnoomaalia huoloo.

4

Mordecai e dangi di hagamaamaa o Esther

1 Di madagoaa Mordecai ne iloo ia nia mee ala ne hai, gei mee ga hahaahi ono goloo i lodo dono dee hiihai. Nomuli ga ulu di gahu manawa gee, gaa gahu dono libogo gi nia lehu, ga heehee laa lodo di guongo mo di wolowolo mo di dangidangi gi nua loo, 2 gaa dau adu loo gi di ngudu di bontai di hale di king. Mee digi hana gi lodo, idimaa deai tangada e mee di ulu gi lodo di hale di king e ulu di gahu manawa gee ai. 3 I lodo nia waa henua hagatau, nia madagoaa ala gu hagamodongoohia di hagailoo di king, digau o Jew gu manawa gee huoloo. Digaula guu noho hagaonge, tangitangi, hagahaa, gei togologo digaula gu ulu nia gahu manawa gee mo di kii i lodo nia lehu.

4 Di madagoaa nia hege ahina mono hege daane a Esther ne hagi anga gi mee di hai Mordecai ne hai, mee gu lodo huaidu huoloo. Mee gaa kae ana gahu gi Mordecai gi ulu ai gi liagia ono gahu manawa gee, gei Mordecai e de hiihai di ulu nia maa. 5 Esther ga gahi mai a Hathach, taane ‘eunuch’ o di hale dela ne dongo go di king bolo e hai ana hegau gi Esther, ga hagi anga gi mee gii hana gi Mordecai gi iloo mai baahi o mee be ma di aha ne hai, gei ne aha? 6 Hathach gaa hana gi Mordecai i lodo di gowaa dela e heheetugi nia daangada i di ngudu di bontai di hale di king. 7 Mordecai gu hagi anga huogodoo nia mee ala ne hai ang gi deia mo nia bahihadu e hia Haman ne hagababa bolo e wanga gi lodo di gowaa benebene bahihadu di king maa digau o Jew huogodoo ga daaligi gii mmade. 8 Gei mee gaa wanga dana lau beebaa dela guu hihi ginai di hagailoo dela gu duwweduwwe i lodo Susa, e haga noho bolo gi daaligi gii mmade digau o Jew. Mordecai ga helekai gi mee gi kaina di beebaa gi Esther, mo di hagamodongoohia ina gi mee nia mee ala guu hai, gi heia a mee gii hana gi baahi di king gi dangi ang gi mee gi aloho i ono daangada. 9 Gei Hathach gu haga gila aga di maa.

10 Esther gaa wanga gi mee di haga iloo gi kaina gi muli gi Mordecai: 11 “Maa dahi dangada, taane be di ahina, ga ulu i di gowaa dabu bolo e mmada gi di king, gei mee digi hagagahi go di king, tangada deelaa le e daaligi gii made. Deelaa taganoho gu iloo digau huogodoo, mai digau hagamaamaa di king, gaa dau loo gi nia daangada huogodoo ala i lodo nia waa henua di king. Di ala hua e dahi dela e mee di ulu gi lodo, hagalee daaligi gii made: Maa di king ga dahi aga dana dogodogo goolo gi tangada, gei tangada deelaa ga mouli. Malaa, di king digi gahi au i lodo di malama e dahi.”

12 Di madagoaa Mordecai ne dau dana hagailoo mai baahi Esther, 13 gei mee ga hagau dana hagailoo hagalliga gi mee: “Goe hudee maanadu bolo goe guu noho i di aumaalia i daha mo digau o Jew, dela bolo goe guu noho i lodo di hale di king. 14 Maa nei bolo goe gaa noho deemuu i nia madagoaa beenei, di hagamaamaa ga hanimoi i di langi ang gi digau o Jew, gei digaula gaa noho i di aumaalia, gei goe gaa made, gei di madahaanau do damana ga hagaodi ga hagalee. Gei goai e iloo ia: holongo ma go di hai deenei dela ne hidi ai iei goe ne hai di queen!”

15 Esther ga hagau gi Mordecai telekai deenei: 16 “Hana, gahi aga huogodoo digau o Jew ala i lodo Susa gi di gowaa e dahi. Hagaonge mo di dalodalo i di au. Hudee miami be e inu i lodo nia laangi e dolu be nia boo e dolu. Dagu ahina hai hegau mo au gaa hai gadoo beelaa. No muli, gei au gaa hana gi di king, ma e aha maa e hai baahi gi taganoho. Maa au ga daaligi gii made i di mee deenei e hai ko au, malaa, au gaa made.”

17 Mordecai guu hana guu hai nia mee huogodoo Esther ne hai bolo gi heia.

5

Esther e gahi mai di king mo Haman gi tagamiami

1 I tolu laangi o dono hagaonge, Esther ga ulu dono gahu aamua gaa hana gaa duu i tungaalodo di hale di king, e huli gi di ruum o di lohongo di king. Di king la nogo i lodo, e noho i hongo dono lohongo king e huli gi di bontai di ruum. 2 Di madagoaa di king ne gidee ia a Esther e duu i malaelae, mee gu dumaalia gi mee, gei mee ga dahi adu gi mee togodogo goolo. Gei Esther gaa hana gaa bili gi di mada di maa. 3 Di king ga heeu, “Ma di aha, Queen Esther? Hagia mai be di maa di aha e hiihai ginai goe, gei goe ga hai mee ginai, ma e aha maa di maa go di baahi dogu henua.”

4 Esther ga helekai gi mee, “Maa goe e dumaalia, dogu dagi aamua, au e hiihai bolo goolua mo Haman e lloomoi gi tagamiami dela ga hagatogomaalia ko au adu gi di goe.”

5 Di king ga gahi aga Haman gi hanimoi hagalimalima, bolo ginaua guu hai nia daangada gahi ni di hagamiami Esther. Malaa, di king mo Haman guu hula gi di hagamiami Esther. 6 Di madagoaa digaula nogo inu nadau waini, gei di king ga heeu adu gi Esther, “Hagia mai laa be di maa di aha dela e hiihai ginai goe, gei goe ga hai mee ginai. Au e haga gila aga do hiihai, ma e aha maa di maa go di baahi dogu henua.”

7 Esther ga helekai gi mee, 8 “Maa dogu dagi aamua e hiihai gi dagu dangidangi, gei au e hiihai bolo goolua mo Haman gi lloomoi labelaa gi dagu hagamiami e hagatogomaalia adu gi di goe daiaa. Di madagoaa deelaa, gei au ga hagi adu be di maa di aha dela e hiihai ginai au.”

Haman e haganoho bolo e daaligi a Mordecai gii made

9 Di madagoaa Haman ne hagatanga i tagamiami, gei mee gu tenetene i lodo di aumaalia. Gei dono madagoaa ma ga gidee a Mordecai e duu i di ngudu di bontai di hale di king, gei Mordecai digi hagalaamua ina a mee i di madagoaa dela ne gidee ia a mee, Haman gu ulu mai dono hagawelewele gi mee. 10 Gei mee gu daahi dono hagawelewele mo di hana gi dono hale, ga haga dagabuli mai ono ehoo huogodoo gi dono hale, gaa gahi dono lodo go Zeresh gi madalia ginaadou. 11 Mee e hagaamu ia gi digaula i dono maluagina, togologo ana dama daane, mo di hai di king ne haga menege aga ia gi hongo di lohongo aamua, mo dono dahidamee laa hongo digau aamua a di king ala i golo. 12 Haman ga helekai, “Di mee labelaa i golo, di queen Esther guu hai dana hagamiami mai gimaua hua mo di king, gei gimaua gu hagagahi labelaa gi daiaa. 13 Gei nia mee aanei la hagalee ono hadinga mai gi di au ai, i dogu madagoaa ma gaa mmada gi taane o Jew go Mordecai dela e noho i di ngudu di bontai di hale di king.”

14 Gei di lodo o Haman mo nia hoo o maa ga helekai, “Goe e aha dela hagalee hau dau mee daudau dangada, e madahidu maa lima piidi di tuuduu? Luada daiaa, gei goe gaa dangi ang gi di king gi daudaulia Mordecai gi hongo di maa, nomuli gei goe gaa hana gi tagamiami di queen mo di tenetene.”

Haman gu hagamaanadu bolo di maanadu deenei la di mee humalia, malaa gei mee gaa hai ana gau ngalua gi hauhia di mee daudau dangada gi nua.

6

Di king e hagamenege aga a Mordecai

1 Di boo hua deelaa, gei di king gu deemee dana kii, gei mee gaa hai bolo gi gaamai nia beebaa ala e daahi nia mee hagalabagau ala ne hai i nia waa henua di king, bolo gi daulia ang gi deia. 2 Di gowaa dela ne dau go digaula la guu tugi di gowaa dela e hagamodongoohia a Mordecai dela ne gida bolo Bigthana mo Teresh, go nia daangada hai hegau a di king nogo madaloohi di ruum o maa, gu haganoho bolo ginaua ga daaligi di king.* 3 Di king ga heeu, “Dehee tadau hai ne hagalaamua a Mordecai dana hai dela ne hai?”

Digau hai hegau ga helekai gi mee, “Hagalee di mee ne hai gi mee ai.”

4 Di king ga heeu, “Tei agu daangada oobidi aamua i lodo dogu hale?”

Haman dogo ulu mai gi lodo di malaelae o di hale belee dangi gi di king bolo gi daudaulia Mordecai gi di mee mademade dangada dela gu hagatogomaalia. 5 Nia gau hai hegau di king ga helekai gi mee, “Haman gu i kinei, e tali bolo e heetugi adu gi di goe.”

Di king ga helekai, “Heia gi hanimoi.”

6 Malaa Haman ga ulu mai gi lodo, gei di king ga helekai gi mee, “Ma tangada i golo ne belee hagalaamua ko au giibeni. Malaa au e hai dagu aha gi taane deenei?”

Haman ga maanadu anga hua gi deia, “Malaa goai hualaa dela bolo e hagalaamua go di king huoloo giibeni? Ma ko au.”

7-8 Malaa, mee ga helekai gi di king, “Heia au gau hai hegau gi gaamai nia gahu king nogo uluulu ei goe. Wanga ina di goobai aamua gi hongo dau hoodo. 9 Heia tangada mugi nua i au gau oobidi gi haga ulu ina taane deenei gi nia gahu aanei ga dagidagi a mee, heia di hoodo gii hana haganiga di guongo hagatau. Heia tangada hai hegau mugi nua gi haga iloo i di nau hula boloo: ‘Mmada gi di hai a di king e hagalaamua tangada dela e hiihai ginai bolo e hagalaamua!’ ”

10 Malaa di king ga helekai adu gi Haman, “Gaamai nia gahu mo dagu hoodo, mo di hagatogomaalia ina di hagalaamua deenei ang gi Mordecai, tangada o Jew. Heia huogodoo nia mee ala belee hai gi mee ala guu lawa di hagamaanadu kooe. Goe ga gidee a mee e noho i di ngudu di bontai di hale deenei.”

11 Malaa, Haman ga gaamai nia gahu mo di hoodo di king, gei mee ga haga ulu nia goloo gi Mordecai. Mordecai gaa gaga gi hongo di hoodo, gei Haman gaa lahi a mee ga dagidagi, ga haganiga di waahale mo di hagadele ang gi nia daangada huogodoo boloo: “Mmada gi di hai a di king e hagalaamua dana dangada dela e hiihai ginai bolo e hagalaamua!”

12 Nomuli, gei Mordecai gaa hana labelaa gi muli gi di ngudu di bontai di hale di king, gei Haman gu hagalimalima guu hana gi dono hale, e duuli ono golomada i dono langaadia ang gi deia. 13 Mee ga hagi anga gi dono lodo mo ono ehoo huogodoo nia mee huogodoo ala ne hai ang gi deia. Gei di lodo o maa mo nia hoo o maa ga helekai gi mee, “Goe gu daamada gu hogoohi o mogobuna i Mordecai. Mee tangada o Jew, gei goe e deemee di maaloo i mee. Mee ga mada maaloo i di goe.”

Di daaligi o Haman

14 Di madagoaa hua digaula nogo ngudungudu kai, nia daangada hai hegau di king ga dau mai belee lahi a Haman hagalimalima gi tagamiami a Esther.

7

1 Malaa gei di king mo Haman guu hula gu miami i baahi o Esther 2 di lua holongo. Nadau madagoaa nogo inu nadau waini, di king ga heeu adu gi Esther labelaa, “Queen Esther, ma di aha e hiihai ginai goe? Hagia mai gi di au, gei goe guu mee di hai mee gi di maa. Au e mee hua di gowadu di baahi dogu henua.”

3 Queen Esther ga helekai gi mee, “Meenei dogu dagi aamua, maa goe e dumaalia mai gi dagu dangidangi, au e hiihai bolo au gi mouli gei agu daangada e hai labelaa gi mouli i di aumaalia. 4 Agu daangada mo au la ne hui belee daaligi gi daha. Maa nei bolo gimaadou ne hui belee hai nia hege, gei au e noho hua deemuu, ga hagalongo hua gi au helekai, e hagalee haga deaadee goe gi di mee deenei, gei deeai, gimaadou ala belee hagammaa gi daha!”

5 Di King Xerxes ga heeu adu gi di queen Esther, “Ma ko ai deenei e hai dana mee beenei? Mee i hee go taane deenei?”

6 Esther ga helekai gi mee, “Go di madau hagadaumee, go taane huaidu deenei go Haman!”

Haman gu mmada adu gi di king mo di queen haga huaidu i lodo dono madagu. 7 Di king ga du gi nua i lodo dono hagawelewele, gaa hana gi daha mo di ruum, gaa hana gi malaelae gi dana hadagee. Haman gu modongoohia eia bolo di king ga daaligi ia i dana mee dela ne hai, gei mee gaa noho i golo belee dangidangi gi Queen Esther dono mouli. 8 Mee ga dogoduli iha gi hongo di lohongo e noho ai Esther e dangidangi hagaloale gi mee, deenei di madagoaa di king ne hanimoi gi muli i di hadagee gi lodo di ruum. Mee ga gidee ia di mee deenei, gei mee ga wolo loo gi nua loo, “Taane deenei gaa kumi dogu lodo beenei i ogu mua, i lodo dogu hale donu?”

I muli hua di king ne helekai beenei, gei nia daangada hai hegau di king gu lloomoi guu gahu di libogo o Haman. 9 Gei tangada e dahi i digaula, go Harbonah, ga helekai, “Haman gu haga duu dana mee daudau dangada i di malaelae o dono hale belee daudau a Mordecai, taane dela ne duuli goe gi daha mo doo made. Gei di maa e madahidu maa lima piidi di tuuduu!”

Gei di king ga helekai gi digaula, “Daudaulia Haman gi di maa!”

10 Malaa, Haman gu daudau gi di mee daudau dangada dela ne bida hau koia belee daudau a Mordecai. Gei di hagawelewele di king gu hagalee.

8

Digau o Jew gu haganoho bolo ginaadou e mee di duuli ginaadou

1 Di laangi deelaa, di King Xerxes guu wanga gi Queen Esther nia mee huogodoo ala nogo hai mee ginai Haman, tangada hai baahi gi digau o Jew. Gei Esther ga helekai gi di king bolo Mordecai la tangada ni oono, gei daamada i di madagoaa deelaa, Mordecai guu mee di hanimoi gi mua di king. 2 Gei di king ga daa gi daha dono buulei dela iai di maaga dono gili (dela ne daa go mee i Haman) gaa wanga gi Mordecai. Esther gaa wanga nia mee ala nogo hai mee ginai Haman gi Mordecai.

3 Gaa lawa, gei Esther ga dogoduli gi lala gi nia wae o di king, gaa dangi gi mee gi heia di mee e dugu di taaligi dela ne daamada go Haman, tangada ni di madawaawa Agag, ang gi digau o Jew. 4 Gei di king ga daahi adu togodogo goolo gi mee, gei Esther ga du gi nua ga helekai, 5 “Dogu dagi aamua, maa goe e dumaalia mai gi dagu dangidangi, gei e aloho i di au, goe gi hagadele ina di hagailoo gi tenua gi dugua nia haganoho o Haman ala guu dele gi lodo o guongo hagatau, go nia haganoho tama daane a Hammedatha, tangada i di madawaawa Agag, ne hihi ala bolo digau o Jew huogodoo le e daaligi gi daha mo do guongo. 6 Dehee dagu hai e hai, maa di mee deenei gaa gila i hongo agu daangada, gei ogu gau donu ga daaligi gii mmade?”

7 Di King Xerxes ga helekai gi Esther mo Mordecai, tangada o Jew, “Mmada, au gu daudau Haman gi nua i mee dela e hai baahi gi digau o Jew, gei au guu wanga gi Esther nia mee a maa huogodoo ala nogo hai mee ginai. 8 Malaa, nia haganoho huogodoo ala guu hihi i di ingoo di king, ge guu maaga gi di maaga di king, le e deemee di huli. Goolua e mee di hihi nia mee huogodoo ala e hiihai ginai goolua gi digau o Jew, gei goolua gaa hihi di maa i dogu ingoo gaa togo ginai di maaga di king gi nonua.”

9 Di mee deenei ne hai i di madalua maa dolu laangi o di tolu malama, go di malama go Sivan. Mordecai ga gahi mai nia daangada hihi huogodoo di king, bolo gi hihia nia lede ang gi nia gobinaa, digau hagamaamaa, digau oobidi o nia guongo e lau mada lua maa hidu (127) mai i India gaa tugi i Ethiopia. Nia lede le e wanga gi nia guongo i nadau helekai mo labelaa gi digau o Jew i nadau helekai. 10 Mordecai ne hai digaula gi hihi nia lede aanei i di ingoo o di King Xerxes, gaa togo ginai di maaga di king. Nia lede aanei e daamada e duwwe go nia daane e lellele i hongo nia hoodo llele huoloo mai i nia hale hoodo di king.

11 Nia lede aanei e hagamodongoohia bolo di king gu haga mahuge ang gi digau o Jew i lodo nia guongo huogodoo di nadau hai e duuli ai ginaadou. Maa nia daane dauwa mai i lodo nia guongo huogodoo ala ga lloomoi ga daaligi nia daane o Jew, mo nadau dama, be go nadau ahina, gei digau o Jew guu mee hua di heebagi gi muli e daaligi digau aanei, gei e mee di daaligi digaula huogodoo gii odi, gaa kae nia mee nogo hai mee ginai digaula. 12 Taganoho deenei le e mogobuna i hongo nia guongo Persia i di laangi dela guu dugu bolo e daaligi digau o Jew, di madangaholu maa dolu laangi o Adar, di madangaholu maa lua malama. 13 E hai loo gi haga waalanga be taganoho, ge e hai gi iloo nia daangada o nia guongo huogodoo bolo digau o Jew gi togomaalia e hai baahi gi nadau hagadaumee i di madagoaa di laangi deelaa ga dau mai. 14 Di king gu haganoho bolo digau ala e llele nia hoodo di king la gii llele hagalimalima. Gei di mee deenei guu dele labelaa i lodo di guongo go Susa, go di waahale dagi.

15 Mordecai ga ulu gi daha mo di hale di king, e ulu nia gahu aamua e halatee mo kene, di gahu halatee luuli e dagi mai muli, mo e ulu di goobai goolo. Gei digau Susa guu wwaa gi nua loo mo di tenetene. 16 Gei digau o Jew ala i golo gu tenetene, gu dadaahili mo di tenetene, ge gu hagalongo ia bolo ginaadou gu aali. 17 I lodo nia guongo mo nia waahale huogodoo ala guu dau ginai di hagailoo di king dela ne duwwe, nia daangada huogodoo o Jew gu tenetene ge guu hai nadau hagamiami. Gei e donu, nia daangada dogologo guu hai nia daangada dau gi Jew, idimaa digaula gu mmaadagu i digaula.

9

Digau o Jew e daaligi nadau hagadaumee

1 Di madangaholu maa dolu laangi o Adar, la di laangi dela belee mogobuna taganoho di king, di laangi o nia hagadaumee o digau o Jew gu hagadagadagagee bolo ginaadou ga maaloo i digaula. Malaa ne huli, digau o Jew la gu mada maaloo i digaula. 2 I lodo nia waahale huogodoo la nogo iai nia guongo e noho ai digau o Jew, gei digaula la gu hagatogomaalia bolo e heebagi gi di ingoo hua tangada dela bolo e haga huaidu ginaadou. Nia daangada huogodoo ala i golo gu mmaadagu i digaula, gei tangada bolo ia e hai baahi gi digaula ai. 3 Malaa, digau oobidi o nia guongo, nia gobinaa, digau hai hegau, mo digau pono o di king gu daamada gu hagadaubuni gi digau o Jew, idimaa digaula huogodoo gu mmaadagu i Mordecai. 4 Gei di longo guu dele i hongo nia guongo huogodoo bolo Mordecai la guu hai taane aamua i lodo di hale o di king, dono aamua le e damana mai. 5 Malaa, digau o Jew guu mee di hai nadau hiihai ang gi nadau hagadaumee. Digaula gu heebagi gi digaula gi nia hulumanu dauwa, gu daaligi digaula gii mmade.

6 I lodo Susa, di guongo dagi, digau o Jew gu daaligi nia daane e lima lau. 7-10 Nia dama daane dogomadangaholu a Haman, tama daane a Hammedatha, di hagadaumee digau o Jew, guu mmade labelaa, ala go Parshan-Datha, Dalphon, Aspatha, Poratha, Adalia, Aridatha, Parmashta, Arisai, Aridai, mo Vaizatha. Gei hagalee loo tangada ne kae nia goloo digaula ai.

11 Di laangi la hua deelaa, gei di hulu dangada ne daaligi gii mmade i Susa gu haga modongoohia gi di king. 12 Gei di king ga hagi anga gi di queen Esther, “I lodo hua Susa digau o Jew gu daaligi nia daangada dogolima lau mo nia dama daane Haman e dogo madangaholu. Ma di aha labelaa guu hai go digaula i nia guongo ala i golo! Gei di maa di aha labelaa e hiihai ginai goe? Goe ga hai mee ginai. Hagia mai be di maa di aha labelaa e hiihai ginai goe, gei goe guu mee di hai mee gi di maa.”

13 Esther ga helekai gi mee, “Meenei dogu dagi aamua, maa goe e dumaalia mai gi dagu dangi, heia digau o Jew ala i lodo Susa gi heia labelaa daiaa go di mee dela gu dumaalia gi digaula gi heia dangi nei. Gei gi daudaulia nia huaidina o nia dama daane a Haman i di laagau mademade dangada.” 14 Di king gaa hai nia mee aanei gii gila, di haganoho deenei guu dele i hongo Susa. Nia huaidina nia dama daane Haman dogo madangaholu gu daudau haga madammaa i mua tenua. 15 I lodo di madangaholu maa haa laangi o Adar, digau o Jew ala i Susa ga dagabuli mai gi di gowaa e dahi labelaa, ga daaligi digau dogodolu lau i lodo di waahale deelaa. Gei digaula digi kae nadau mee labelaa.

16 Digau o Jew huogodoo ala i lodo nia dama guongo lligi gu hagadaubuni gu dagabuli belee abaaba ginaadou. Digaula ne abaaba ginaadou gi daha mo nadau hagadaumee i di nadau daaligi digau e mada hidu maa lima mana (75,000) daangada ala e hudiou ang gi ginaadou, gei digi kaina nia mee digaula. 17 Di mee deenei ne hai i lodo di madangaholu maa dolu laangi o di malama go Adar. Di laangi nomuli, i di madangaholu maa haa laangi, gei tangada ne daaligi ai. Digaula gaa hai di laangi deelaa la di laangi tenetene mo di hai hagamiami. 18 Digau o Jew ala i Susa, guu hai di madangaholu maa lima laangi la di laangi e dabu, idimaa digaula gu daaligi nadau hagadaumee i lodo di madangaholu maa dolu mo di madangaholu maa haa laangi, gei digaula ga hagamolooloo i lodo di madangaholu maa lima laangi o Adar. 19 Deenei di mee ne hai ga hidi mai ai digau o Jew ala e noho i lodo nia waahale lligi e hagalabagau di madangaholu maa haa laangi di malama go Adar be di laangi damana ge dabu. Di laangi e hai nia hagamiami mo di wanga dehuia nia meegai i mehanga tangada nei mo tangada nei.

Di budu o di Purim

20 Mordecai guu hihi huogodoo nia mee aanei gi lala, ga hagau gi digau o Jew huogodoo ala e hoohoo mai mo e mogowaa, huogodoo i lodo di waa henua Persia hagatau, 21 e hagi anga gi digaula di madangaholu maa haa laangi mo di madangaholu maa lima laangi o Adar la nia laangi e dabu i nia ngadau huogodoo. 22 Aanei go nia laangi o digau o Jew ne maahede gi daha mo nadau hagadaumee. Di malama deenei dela ne huli ai di madagoaa manawa gee mo di mmaadagu guu hai di madagoaa tenetene mo e manawa lamalia. Gei guu hai labelaa bolo digaula gi hagalabagau ina nia laangi aanei gi nia hagamiami mo e budubudu, e hagadau waahei nadau meegai i nadau mehanga mo di wanga dehuia gi digau hagaloale. 23 Gei digau o Jew huogodoo gu hagalongo gi Mordecai, gu daudali nia mee a maa huogodoo ala ne hai bolo gi heia, gei nia laangi aanei la guu hai nia laangi e budubudu go digaula nia ngadau huogodoo.

24 Haman, tama daane a Hammedatha, tangada ni di madawaawa Agag, mo di hagadaumee o digau o Jew, gu hudihudi ana ‘dice’ e hagaingoo bolo nia ‘purim’ i nnelekai digaula, e halahala ai di laangi e daaligi digau o Jew. Mee gu haganoho bolo digau o Jew huogodoo le e hagammaa gi daha.* 25 Gei Esther guu hana gi baahi di king, gei ogo di king gaa hihi dana hagailoo ga hagadele bolo Haman la gii kae di hagaduadua dela ne bida haga togomaalia gi digau o Jew. Mee mo ana dama daane la gu daudau gi di laagau mademade dangada. 26 Deelaa laa gaa gahi di laangi dabu deelaa bolo Purim. Mai i di lede Mordecai ne hihi, mo nia mee huogodoo ala ne hai ang gi digaula, 27 gei digau o Jew guu hai taganoho deenei ang gi ginaadou, mo nadau madahaanau, mo ang gi di ingoo hua tangada dela ma gaa huli gaa hai tangada o Jew, bolo gi heia nia laangi e lua aanei nia laangi llauehe i lodo nia ngadau huogodoo, gii hai be nnelekai Mordecai ne hai. 28 Gei guu donu bolo nia madahaanau o digau o Jew mo nia adu dangada ala ga loomoi maalia i lodo nia guongo mo i lodo nia waahenua e hai loo gi langahia mo di hagalabagau nia laangi di Purim gi nia madagoaa huogodoo ala ma ga dau mai.

29 Gei di queen Esther, tama ahina a Abihail, ginaua mo Mordecai, guu hihi di nau lede, gu haga mogobuna gei e haga maaloo aga di lede o di Purim dela gu hagau go Mordecai i mua. 30 Di lede gu hagau gi nia daangada huogodoo o Jew, gei nia lede gu hagau gi nia waahale e lau mada lua maa hidu (127) o di guongo damana go Persia. Gei di maa ne wanga di aumaalia mo di noho baba ang gi digau o Jew huogodoo, 31 gei digaula gi daahia hua beelaa gi nia laangi aanei ang gi nadau madawaawa gi muli e budubudu ai nia laangi o di Purim i di laangi dela e donu, gii hai be nadau haganoho ang gi di noho hagaonge mo di noho manawa gee. Di mee deenei guu lawa di haga mogobuna go Queen Esther mo Mordecai. 32 Taganoho Esther, e hagamaaloo aga taganoho o di Purim, la guu hihi gi lodo di beebaa wini.

10

Di aamua o Xerxes mo Mordecai

1 Di King Xerxes gu haga ngalua kono digau donu o dono henua ala e noho i tongotai mo digau ala e noho aga gi no uda. 2 Nia mee huogodoo hagalabagau mo e humalia ala ne hai go mee, mo di kai o dono haga menege aga Mordecai gi lodo di oobidi mugi nua, la guu hihi gi lodo nia beebaa mogobuna o nia king o Persia mo Media. 3 Mordecai tangada o Jew togo lua dagi i lala di King Xerxes. Mee guu hai tangada hagalabagau ni digau o Jew, ge gu ngalua humalia ang gi ana daangada mo di benebene nadau madawaawa huogodoo.

* 1.1-2: Ezra 4.6

* 3.1: Agag la nogo hai di king ni digau Amalek i mua, go nia hagadaumee Israel mai mua loo (Exodus 17.16)

* 6.2: Esther 2.21-22

* 9.24: Esther 3.7

Job

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

JOB

Di Kai o Job

Di haga modongoohia:

Di Kai o Job la di kai o taane humalia dela ne tale ang gi nnagadilinga haingadaa e logo. Nia dama a maa guu mmade huogodoo, ono maluagina gu hagalee, gei mee gu haga mmaemmae i lodo dono magi huaidu. I lodo di beebaa deenei e iai ono helekai e dolu ala e haga modongoohia go tangada ne hihi di beebaa deenei, e haga modongoohia mai nia hoo o Job ngaadahi mo Job i di nadau noho i lodo nia haga mmaemmae. Di hagaodi gi muli God la hua dela ne haga gida ang gi Job.

Nia hoo o Job e haga modongoohia nia haingadaa o maa gi di hai o nadau hai daumaha. Digaula e hai bolo God e haga dagaloaha digau humalia, gei e hagaduadua digau ala e hai di huaidu. Deelaa laa di hagaduadua o Job le e hai dono hadinga bolo mee guu hai hala. Job e hai bolo nadau helekai la hagalee donu. Mee e hai bolo ia hagalee tau anga gi nia hagaduadua beelaa, idimaa, ia taane hai mee donu gei tangada humalia. Gei mee digi iloo ia, be dehee di hai a God dela e wanga dana huaidu gi tangada be mee, malaa, gei mee gu hai baahi gi God. Job digi bagege dono hagadonu, gei mee dono hiihai bolo ia gi mouli donu i mua o God, gei e hiihai labelaa bolo ia gii hai tangada humalia.

God digi huia di heeu a Job, gei Mee e helekai haga mmaa gi mee i di gili nia helekai hagatautau be nia ada mee ala e haga modongoohia di mogobuna mo dono kabemee. Job gu manawa balabala guu dugu a God bolo e kabemee gei e aamua, gei mee gaa huli gi daha mo ana helekai hagawelewele ala nogo hai hegau ai.

Di hagaodi o di kai o Job e haga modongoohia mai bolo mee guu hili dono magi guu hai be mee i di matagidagi, ge koia gu maluagina i mee i di matagidagi. God gu de hiihai gi nia hoo Job i di nadau de iloo tadinga o di haga mmaemmae Job. Job hua dela ne iloo bolo God la koia e aali i nia haganoho daumaha ala nogo hai hegau digaula i dono gili.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Telekai mugi mua (1.1—2.13)

Job mo ono ehoo dogodolu (3.1—31.40)

a. Nnelekai hai baahi mai baahi o Job (3.1-26)

b. Hagatau telekai matagidagi (4.1—14.22)

c. Hagatau telekai togolua (15.1—21.34)

d. Hagatau telekai togodolu (22.1—27.23)

e. Hagaamu di kabemee (28.1-28)

f. Nnelekai hagamuliagina mai baahi o Job (29.1—31.40)

Nnelekai mai baahi o Elihu (32.1—37.24)

Dimaadua e hui nnelekai a Job (38.1—42.6)

Di kai hagaodi gi muli (42.7-17)

1

Setan e hagamada a Job

1 Dahi daane dono ingoo go Job, e noho i Uz. Mee e daumaha ang gi God ge manawa dahi. Mee tangada humalia, e hagaligaliga i daha mo nia huaidu. 2 Mee ana dama daane dogohidu ge dogodolu dama ahina. 3 Mee ana siibi e hidu mana (7,000), ge dolu mana (3,000) ‘camel’, ge dahi mana (1,000) kau, ge lima lau (500) ‘donkey’. Mee ana gau ngalua dogologo, gei di maa go mee labelaa dela koia e maluagina i nia henua i bahi i dua.

4 Nia dama daane Job e hagadau haihai nadau hagamiami. Nia madagoaa digaula ma gaa hai nadau hagamiami, digaula e haga gahi mai labelaa nadau duaahina ahina dogodolu gi nadau hagamiami. 5 Nia luada o dono daiaa o nia hagamiami, gei Job e ala haga luada loo, e hai dana tigidaumaha i ana dama huogodoo, e haga madammaa digaula. Mee e haihai di mee deenei, idimaa, mee e hagabaubau bolo holongo ana dama gu hai hala ang gi God ge gu hai baahi gi Mee gei digaula e de iloo.

6 Dahi laangi hua, nia daangada di langi ga hagagila gi mua o Dimaadua, gei Setan nogo i baahi digaula labelaa i di madagoaa deelaa.* 7 Dimaadua ga helekai gi mee, “Goe nogo hai dau aha?”

Setan ga helekai, “Au nogo heehee hua i nia gowaa huogodoo, e haganiga henuailala.”

8 Dimaadua ga heeu gi mee, “Goe gu gidee dagu dangada hai hegau go Job? Deai dahi dangada i hongo henuailala e manawa dahi ge e humalia be mee ai. Mee e daumaha mai gi di Au, gei mee e hagaligaliga huoloo gi dee hai dana mee huaidu.”

9 Setan ga heeu, “Job le e mee di daumaha hua igolo adu gi di Goe maa mee ga ono hagahumalia mai doo baahi ai? 10 Nia madagoaa huogodoo Goe e benebene a mee mo digau dono hale mo ana mee huogodoo. Gei Goe e hagahumalia ana mee huogodoo ala e hai, gei Goe guu wanga gi mee nia mee e logo, nia manu a maa guu logo i lodo henua. 11 Malaa, dolomaa Goe gaa daa gi daha nia mee huogodoo mo mee, gei mee ga hagahuaidu Goe i oo mua!”*

12 Dimaadua ga helekai gi Setan, “Nia mee a maa huogodoo gu i lala o mogobuna, malaa, goe hudee hagahuaidu ina tuaidina o maa.” Malaa, Setan gaa hana gi daha mo Dimaadua.

Nia dama Job guu mmade mo ana maluagina gu hagalee

13 Dahi laangi hua, nia dama Job ne hai di nadau hagamiami i di hale di tama madua. 14 Tangada kae hegau ga lele ia gi Job, ga helekai, “Gimaadou nogo hagamaluu di hadagee gi nia kau, gei nia ‘donkey’ nogo i lodo nia geinga hoohoo mai, 15 gei digau Sabea ga lloomoi, ga daaligi nia maa ga gaiaa nia maa. Digaula gu daaligi au gau ngalua huogodoo, ko au hua modogoau dela ne lele hagammuni belee hagi adu gi di goe!”

16 Mee dela bolo ga hagaodi ana helekai, gei tuai dangada hai hegau ga hanaga labelaa ga helekai: “Di ila guu daba, gu daaligi nia siibi guu mmade, gei digau hagaloohi siibi huogodoo guu mmade, gei ko au hua modogoau dela ne lele hagammuni belee hagi adu gi di goe!”

17 Mee deelaa bolo ga hagaodi ana helekai, gei tuai dangada hai hegau ga hanaga labelaa ga helekai, “Nia buini dauwa e dolu o digau Chaldea gu heebagi mai gi gimaadou, guu kae nia ‘camel’, gu daaligi au gau ngalua huogodoo guu mmade, ko au hua modogoau dela ne lele hagammuni belee hagi adu gi di goe.”

18 Mee deelaa bolo ga hagaodi ana helekai, gei tuai dangada hai hegau ga hanimoi ga helekai labelaa, “Au dama nogo hai di nadau hagamiami i di hale dau dama daane madua, 19 malaa di madangi ne gono mai i hongo di anggowaa gaa ili di hale gii hinga, gu daaligi digaula huogodoo gii mmade, ko au hua modogoau dela ne lele hagammuni belee hagi adu gi di goe.”

20 Job gu manawa gee, ga du gi nua ga hahaahi ono goloo. Mee gaa dahi dono libogo ga haga hinga ia gi hongo di gelegele. 21 Mee ga helekai, “Au ne haanau mai, gei agu mee ai, gei au gaa made deai agu mee ai. Dimaadua ne gaamai gi di au, gei dolomeenei, Mee guu kae nia maa gi daha mo au. Dono ingoo gi hagalaamua ina!”

22 Ma e aha maa nia mee huogodoo ala ne hai, gei Job digi hai hala i di hagaanga nia huaidu gi God.

2

Setan e hagamada labelaa Job

1 Dahi laangi i golo, gei nia daangada di langi e haga gida mai labelaa gi mua o Dimaadua, gei Setan i baahi digaula. 2 Dimaadua ga heeu gi mee, “Goe nogo i hee?”

Setan ga helekai, “Au nogo heehee hua i nia gowaa huogodoo e haganiga henuailala.”

3 Dimaadua ga heeu gi mee, “Goe gu modongoohia dagu dangada hai hegau go Job? Ma tangada i henuailala e manawa dahi ge humalia be mee ai. Mee e daumaha mai gi di Au, gei mee e hagaligaliga huoloo gi dee hai dana mee huaidu. Goe ne hai Au gii dugu adu a mee gi hagahuaidu ina gei dono hadinga humalia ai, gei Job le e manawa dahi hua igolo.”

4 Setan ga helekai, “Tangada le e wanga gi daha ana mee huogodoo e haga dagaloaha dono mouli. 5 Malaa, dolomaa Goe gaa hai a mee gii mmae dono huaidina, gei mee ga hagahuaidu Goe i mua o golomada!”

6 Gei Dimaadua ga helekai gi Setan, “E humalia, dolomeenei gei mee gu i lala o mogobuna, malaa, goe hudee daaligidia a mee gii made.”

7 Malaa, Setan gaa hana gi daha mo Dimaadua, gaa hai nia magibala gi moholehole i di gili Job. 8 Job gaa hana gaa noho i baahi di hagabae geinga, ga dahi mai dana baahi mee loloaabi belee haluhalu ono magibala. 9 Di lodo o maa ga helekai gi mee, “Goe e maaloo hua igolo do manawa dahi digi hai gee? Goe de ga hagahuaidu a God gii made goe?”

10 Job ga helekai, “Goe e leelee balumee deai ono hadinga ai! Di madagoaa God ne gaamai gi gidaua tau mee humalia, gidaua ne hai mee hua gi nia maa. Malaa, gidaua e de hiihai di aha maa mee ga gaamai gi gidaua nia haingadaa?” Malaa, nia haingadaa huogodoo aanei e hagaduadua iei Job, gei Job digi helekai dahi mee hai baahi gi God.

Nia hoo hagaaloho Job e loomoi

11 Di madagoaa nia hoo Job dogodolu ala go Eliphaz mai di waahale Teman, mo Bildad mai di guongo Shuah, mo Zophar mai di guongo Naamah ne longono ginaadou bolo Job gu duadua ang gi deia, digaula ga maanadu bolo ginaadou e hula e haga manawa lamalia a mee. 12 Di nadau madagoaa hua ne hula ga gidee ginaadou Job haga mogowaa, gei digaula digi modongoohia ginaadou bolo ma go mee. Di madagoaa digaula ne modongoohia bolo ma go mee, digaula gu manawa gee huoloo, gu hahaahi nadau goloo, ge guu wanga nadau gelegele dogolia gi nadau libogo e haga modongoohia nadau manawa gee. 13 Gaa noho i golo i hongo di gelegele i baahi o mee i nia laangi e hidu ge hidu boo, hagalee leelee, idimaa digaula gu modongoohia di manawa gee o maa gu damanaiee.

3

Nia helekai dee donu mai baahi o Job

1 Muli mai, gei Job ga daamada ga hagahuaidu di laangi dela ne haanau ieia, ga helekai,*

Job

2-3 “Meenei God, hagahalaua ina di laangi dela ne haanau iei au.

Hagahalaua ina di boo dela ne hagadili au!

4 Meenei God, heia di laangi deelaa la gi bouli dongoeho.

Goe haga de langahia ina di laangi deelaa.

Hudee heia di maalama gii ina di laangi deelaa.

5 Heia di laangi deelaa gii hai di laangi haga manawa gee ge bouli dongoeho.

Nia gololangi gi duulia di maalama o di laa.

6 Kaabee di boo deelaa gi daha mo di ngadau.

Haga de langahia ina, hudee daulia dalia nia laangi.

7 Gi heia di boo deelaa gi ono huwa ai,

gei deai dono tene no lodo ai.

8 Hai gi digau hai mogobuna gi hagahalaua ina di laangi deelaa,

aalaa go digau ala e iloo di benebene di manu dragon go ‘Leviathan’.

9 Abaaba ina di heduu luada gi de maahina.

Hudee wanga ina di hagadagadagagee o di luada gi di boo deelaa.

10 Hagahalaua ina di boo deelaa, dela go di boo ne haanau iei au no lodo,

idimaa, ma gu haga uda mai gi di au nia haingadaa mo di manawa gee.

11 “Au bolo gii made hua i lodo tinae o dogu dinana

be gii made hua i dogu madagoaa ne haanau.

12 Dogu dinana ne daahi au i hongo ono wae eiaha?

Mee ne aha dela ne haangai au gi ono weuu?

13 Maa nei bolo au ne made i di madagoaa deelaa,

gei au gu molooloo dolomeenei,

14 e kii be nia king mo nia dagi

ala ne hau nia hale nia king ala gu mooho dolomeenei,

15 be e kii be nia dama daane di king

ala ne haa nadau hale gi nia goolo mono silber,

16 be e kii be di tama dela ne haanau dono mouli ai.

17 I lodo nia daalunga, digau huaidu gu hagalee hai nadau huaidu,

gei nia daane nogo ngalua duadua gu hagamolooloo hua.

18 Digau galabudi guu noho labelaa i di aumaalia,

gu hagalee longono labelaa nia wwolowwolo

mo nia hagahooho o digau hagaloohi.

19 Digau huogodoo la i golo, go digau ala e iloo nia daangada

mo digau ala e de iloo nia daangada.*

Nia hege la gu maahede gi daha mo nadau dagi.

20 “Ma e aha dela nia daangada e hai gi mouli i lodo di mouli huaidu?

Ma e aha dela e wanga di maalama gi digau ala e manawa gee?

21 Digaula e tali hua nadau mmade, gei di made hagalee tale ang gi digaula.

Digaula e hiihai gi taalunga i nia maluagina ala i golo.*

22 Digaula hagalee tenetene gaa dae loo gi di nadau mmade gaa danu.

23 God e dugu hagammuni nadau mouli maalia,

ge abaaba digaula i nia baahi huogodoo.

24 I di madagoaa miami, gei au e manawa gee.

Au e deemee di ngala i dogu lodo huaidu.

25 Nia mee huogodoo ala e mmaadagu iei au

ge hagamadagudagu e kila aga i dogu baahi.

26 Au hagalee noho i di aumaalia,

hagalee molooloo, ogu haingadaa hagalee e odi.”

4

Eliphaz

1-2 Eliphaz, tangada mai Teman, ga helekai,

“Meenei Job, goe hagalee ga manawa gee, maa au ga leelee adu gi di goe?

Au gu deemee di noho hua dee muu.

3 Goe gu aago au daangada dogologowaahee,

gei e hagamaaloo aga labelaa nia lima digau ala e paagege.

4 Di madagoaa tangada ne duadua ga bagege gaa hinga,

gei au helekai e hagamaaloo aga a mee gi duu aga labelaa.

5 Dolomeenei di madagoaa ni oou e tale ginai nia haingadaa,

gei goe gu manawa gee, gu deemee di duu maaloo gi di hagamada.

6 Goe gu daumaha ang gi God, gei do mouli gu madammaa huoloo,

gei dehee laa do manawa maaloo mo do hagadagadagagee dolomeenei?

7 Haga maanadu ina malaa, ma iai tangada e donu guu hudu gi daha?

8 Au gu gidee nia daangada ala e dogi nadau mee huaidu,

ge e haga nonnono nadau huaidu gadoo be nia lii laagau gi lodo nia gelegele,

gei digaula e hagi nia huwa o nadau huaidu mo nadau hangahaihai huaidu.

9 God e hagahuaidu digaula gi dono hagawelewele

gadoo be di madangi maaloo.

10 Digau huaidu e ngoloolo nadau lee, ge wwolowwolo gadoo be nia laion,

gei God ga haga deemuu digaula ga hadihadi nia niha digaula.

11 Digaula gaa mmade gadoo be nia laion nadau mee e daaligi gii made ai,

ge nadau mee e gai ai, gei nia dama digaula ga modoho gi daha.

12 “Dahi lee ne hanimoi be di lee haga moolee,

gei au gu deemee di longono hagahumalia.

13 Di lee deelaa la guu hai gadoo be di midi hagamadagudagu dangada

dela ne oho dogu moe.*

14 Au gu madagu gu homouli ogu lodo,

gei dogu huaidina hagatau gu bolebole i dogu madagu.

15 Di angiangi guu tale mai gi ogu golomada,

gei dogu gili guu wwana i dogu madagu.

16 Au gu gidee di mee dela e duu i ogu mua,

gei au e daumada di maa e de iloo e au be di maa di aha.

Gei au ga longono di lee dela e hanimoi i di gowaa dela e kila loo,

e helekai boloo:

17 ‘Ma iai tangada dangada i golo e mee di donu i mua nia hadumada o God,

be e madammaa i mua nia hadumada o Tangada dela ne hai a mee?

18 God hagalee hagadonu ana gau hai hegau ala i di langi,

Mee guu gida ana huaidu i baahi ana gau di langi.

19 Malaa, dehee laa dana hai ga hagadonu ana mee

ne hai gi ono lima mai i nia gelegele,

nia mee o di gohu gelegele ala e mee hua di llomi be di bege.

20 Tangada e mee di mouli luada, gaa made i mua di hiahi,

deai tangada e iloo ia ai.

21 Nia mee huogodoo ala e hai mee ginai mee la gu hagalee,

mee guu made, gei mee digi iloo nia mee.’

5

1 “Job, wolo malaa be di maa tangada i golo e longono ia goe.

Ma iai tangada di langi i golo e huli ginai goe?

2 Di manawa logo gaa made iei goe,

mo tee hiihai la nia mee dadaulia, ono hadinga ai ma gaa hai.

3 Au gu gidee bolo ma go digau boiboi ala hagalee mmaadagu i di mee,

gei au gu limalima hua guu dangi ang gi God

gi hagahuaidu ina nia lohongo digaula.

4 Nia dama digaula e noho i lodo di haingadaa i nia madagoaa huogodoo,

idimaa, tangada e hagamaamaa digaula i nia gowaa hai gabunga ai.

5 Digau hiigai gaa gai nia huwa laagau o digau ala boiboi,

mono golee laagau labelaa ala e tomo aga mehanga nia geinga duduia,

gei ogo digau ala e hieinu ga hiihai gi nia goloo digaula.

6 Di huaidu la hagalee tomo i lodo di gelegele,

ge di haingadaa la hagalee tomo aga i lodo di gelegele.

7 Deeai! Tangada e gaamai ono haingadaa gi deia,

gadoo be nia mada gologolo ala e baehabaeha aga i di ahi dela e ulaula.

8 Maa nei bolo au kooe, au e huli hua gi God

mo di hagi anga gi Mee dogu haingadaa.

9 Gidaua e de iloo nia mee haga goboina a Maa ala e hai,

gei ono mogobuna haga goboina deai ono hagaodi ai.

10 Mee e haga doo dana uwa gi hongo tenua, gei Mee e haga tiu nia hadagee.

11 E donu, ma go God dela e haga duu aga digau humalia hila gi lala,

ge e wanga di tenetene gi digau ala e manawa gee.

12-13 Go Mee dela e haga ihala nia hagamamaanadu huaidu digau kabemee,

ge e kumi digau kabemee i lodo nadau hegau

gi deemee di humalia nadau hegau.*

14 Gei di maa le e oodee, gei digaula e haahaa nadau ala

be digau i lodo di bouli dongoeho.

15 Gei God e duuli digau hagaloale gi daha mo nadau mmade,

e duuli digaula gi daha mo digau ala e haga daamaha digaula.

16 Mee e wanga di hagadagadagagee gi digau hagaloale,

ge e pono nia ngudu o digau huaidu.

17 “E maluagina go tangada dela e haga donu go God gii donu!

Hudee hagawelewele maa God Mogobuna ga haga donu goe gii donu.*

18 God e hagahili nia moholehole ala ne hai go Mee,

ono lima e haga mmae goe, gei ono lima e hagahili.*

19 Nia madagoaa e hagadau gi muli,

gei Mee e benebene goe gi daha mo di huaidu.

20 Di madagoaa hiigai ma ga dau mai, gei Mee e benebene do mouli,

gei i lodo nia dauwa, gei Mee e duuli goe gi dee made.

21 God ga daa mai goe gi daha mo nia hai kai tilikai ala e hagahuaidu goe,

gei Mee ga benebene goe gi daha mo di madagoaa huaidu ma ga dau mai.

22 Goe ga gadagada i di madagoaa huaidu mo hiigai,

ge hagalee madagu i nia manu lodo geinga.

23 Dau hadagee ne hagamaluu ga deai ono hadu ai,

gei nia manu lodo geinga ga hagalee daaligi goe.

24 Goe gaa noho i di aumaalia i lodo do hale laa.

Do madagoaa dela gaa mmada gi au siibi,

gei goe ga gidee bolo au siibi la gu benebene hagahumalia.

25 Goe gaa hai au dama dogologowaahee

gadoo be nia lau geinga tolo i lodo di gowaa geinga tolo.

26 Goe ga mouli gaa dae loo gi do madagoaa e madua,

e hai gadoo be nia ‘wheat’ lleu e tomo aga gaa dae loo gi tau hagi.

27 Job, gimaadou gu iloo di mee deenei

i lodo di waalooloo madau hai hegau, gei di maa e donu,

deelaa laa, goe dolomeenei gii donu adu gi oo lodo bolo ma e hai beenei.”

6

Job

1 Gei Job ga helekai anga,

2 “Maa nei bolo ogu haingadaa mo ogu lodo huaidu

la ne pauna gi di mee pauna mee,

3 e koia e daamaha i nia gelegele o lodo tai.

Deenei laa, goodou hudee lodo homouli gi agu helekai balumee.

4 God Mogobuna gu puu mai au gi di amu maalei,

gei nia poisin o di amu maalei deenei gu modoho i lodo dogu huaidina hagatau.

God gu hagatau gi lala ana mee belee hai baahi mai gi di au

e hagamadagudagu au.

5 Di manu ‘donkey’ e tenetene huoloo i dono gaigai ana geinga tolo,

gei di kau e gaigai ana geinga maangoo le e deemuu.

6 Gei di maa koai dela e mee di gai nia meegai ala ono toolo ai?

Dehee di kala o di mee kene o di ngogo?

7 Au gu hagalee e hiihai gi nia meegai beenei,

gei au e magi ma gaa gai nia maa.

8 “Ma e aha dela God hagalee e gaamai gi di au

dagu mee dela ne dangi ai gi Mee?

E aha dela hagalee e helekai mai gi dagu dalodalo?

9 Mee hagalee dela hua bolo Ia ga daaligi au gii made!

10 Maa nei bolo au gu iloo bolo Mee ga daaligi au gii made,

gei au dela ga tenetene huoloo, ma e aha maa au gaa mmae huoloo.

Au hagalee e hai baahi gi ana mee ala gu haga noho belee hai.

11 Aahee ogu mahi ala belee mee di mouli iei au?

Ma e aha dela au e mouli hua igolo,

ge deai dogu hagadagadagagee ai?

12 E hai behee? Au tangada hua ne hai mai i di hadugalaa?

Dogu huaidina la ne hai hua gi di baalanga mmee?

13 Deai ogu mahi bolo gaa mee di haga dagaloaha au ai.

Deai di gowaa e huli ginai au bolo e dangi anga i di hagamaamaa.

14 “I lodo di haingadaa beenei, gei au e hiihai gi ogu ihoo manawa dahi,

ma e aha maa au gu diiagi a God be deeai.

15 Gei goodou go ogu ihoo hagaaloho, goodou gu halahalau au

gadoo be nia dama monowai ala e maangoo i di madagoaa hagalee doo di uwa.

16 Nia monowai lligi aalaa guu honu i nia ‘snow’ mono ais,

17 malaa, di madagoaa mahanahana, gei nia maa gu hagalee,

gei nia monowai aalaa la guu bagu gu maangoo.

18 Digau heehee i lodo henua gu dee gidee ginaadou nia wai,

digaula ga nngalanngala hua dagidahi ga mmademmade hua i lodo di anggowaa.

19 Nia buini dangada mai i Sheba mo Tema e hula e halahala nia wai,

20 gei nadau hagadagadagagee la gu hagalee

i baahi nia monowai lligi ala gu maangoo.

21 Goodou e hai gadoo be nia dama monowai aalaa mai gi di au,

goodou gu gidee dogu duadua,

gei goodou gu hagadautugi gi muli i godou mmaadagu.

22 E hai bolo e aha?

Au gi hai adu gi goodou bolo gi gaamai tei mee dehuia,

be e hui ang gi tangada i di hagangalua ihala

belee hai ai di mee e hagamaamaa mai au,

23 be e daa au gi daha mo ogu hagadaumee be tagi hagamuamua?

24 “Goodou hagamodongoohia ina mai gi di au ogu ihala,

gei au gaa noho deemuu ga hagalongo adu gi goodou.

25 Nia helekai ala e donu la koia e maaloo,

gei godou helekai la deai ono hadinga ai.

26 Goodou e hagamaanadu bolo agu helekai le e hai hua be di madangi,

gei dehee tadinga i di godou helekai gi agu helekai

bolo e deai ono hagadagadagagee ai?

27 Goodou ga bilei ‘dice’ gi nia hege nadau maadua ai,

ge haga maluagina goodou mai i godou ihoo hagaaloho!

28 Goodou mmada mai gi ogu golomada nei, au hagalee helekai tilikai.

29 Goodou gu iehe gei gu mogowaa loo gi mua,

goodou gii lawa gi daha mo godou haihai hai gee.

Goodou hudee hagi aga ina au, au e donu hua.

30 Goodou e hagabau bolo au e tilikai,

goodou e hagamaanadu bolo au e de iloo eau

di mee dela e donu mo di mee hai gee.

7

1 “Di mouli o tangada le e hai gadoo be di moomee

ne hono ang gi tangada dauwa,

e hai gadoo be di moomee haingadaa gi tuaidina.

2 E hai gadoo be di hege dela e hiihai huoloo

gi di gowaa dela e malu ge magalillili,

e hai gadoo be tangada ngalua dela e talitali dono hui.

3 Nia malama e hagadau mai e odi gi muli

gei deai di mee e mouli ginai au ai.

Nia boo huogodoo e gaamai gi di au di manawa gee.

4 Dogu madagoaa ma gaa moe gi lala belee kii, gei nia aawaa e duainau huoloo.

Au e dagadaga i di boo dogomaalia e talitali di maalama o di luada.

5 Dogu huaidina guu honu ila, guu honu i nia magibala.

Nia uugau e halihali mai i ogu magibala.

6 Ogu laangi e odi gi daha deai di hagadagadagagee ai,

e limalima dono odi gadoo be di limalima o di iwi di maatiin dui mee.

7 “Meenei God, gi langahia bolo dogu mouli

le e hai gadoo be di dogi e dahi, dogu tene la gu hagaodi.

8 Goe e daumada au dolomeenei, maalia gei Goe ga de gidee e Goe au.

Maa Goe ga halahala au, gei au gu hagalee.

9-10 Tangada dela gaa made, gu hagalee hanimoi labelaa,

e hai gadoo be di baahi gololangi dela ma ga hagalee i golo guu ngala gi daha.

Digau ala nogo iloo ginaadou digaula, la gu de langahia digaula.

11 Deeai, au hagalee e noho deemuu!

Au gu hagawelewele huoloo, guu mmala ogu lodo, au e hai loo gi helekai.

12 “Goe e aha dela e loloohi au?

Goe guu hai au bolo au e hai gadoo be di iga damanaiee lodo moana?

13 Au gaa moe gi lala belee hagamolooloo,

au e halahala be di maa di aha dela e mee di hagahumalia dogu mmae.

14 Gei Goe e hai au gi madagu i au midi.

Goe ne hai hua au gii hai agu moe mo nia midi huaidu,

15 dela ga hidi mai iei au bolo au e mademade au

gi daha mo di mouli huaidu dela i lodo tuaidina nei.

16 Deai dagu mee e gana ginai au ai. Au gu duadua di mouli.

Goe gi diagia hua au, gu hagalee dahidamee dogu mouli.

17 “Ma e aha dela Goe e hagalabagau nia daangada dangada?

Goe e aha dela e hagalongo gi nadau helekai?*

18 Goe e hagadina digaula i nia luada huogodoo,

ge hagamada digaula i nia madagoaa huogodoo.

19 E hai behee, Goe e deemee di huli gi daha mo au

i tama madagoaa, bolo gii mee au di holo agu haawale?

20 E hai behee, Goe e lodo huaidu gi ogu huaidu,

ma Kooe dela e lawalawa nia daangada?

Goe e aha dela e hai au di mee e hagamada mee?

E hai behee, au guu hai di mee aamo mee dela e daamaha adu gi di Goe?

21 E hai behee, Goe e deemee di dumaalia mai gi di au i ogu huaidu?

Goe e deemee di haga de langahia ogu hai hala?

Au gu hoohoo dogu hana gi lodo dogu daalunga,

gei au ga hagalee i do madagoaa dela ma ga halahala mai au.”

8

Bildad

1 Bildad tangada Shuah ga helekai:

2 “Goe guu lawa i au helehelekai ono hadinga ai?

3 God hagalee e huli dana hagi aga.

Mee hagalee e dugu di hai nia mee ala e donu.

4 Au dama guu hai di huaidu ang gi God,

deelaa ne hidi ai a Mee gu hagaduadua digaula gi tau anga.

5 Deenei laa, huli ang gi Mee, dangidangi ang gi God Mogobuna.

6 Maa nei bolo goe e donu gei e madammaa,

gei God ga haneia ga hagamaamaa goe,

mo di gowadu labelaa gi di goe digau o doo hale gadoo be di hui.

7 O maluagina huogodoo ala ne hagalee, gaa hai hua nia balumee,

e hagalee tau anga gi nia mee a God ala ma ga gowadu gi di goe.

8 “Hagamaanadu ina malaa tama madagoaa dulii di iloo mee o digau i mua.

Hagabaubau ina malaa nia mee ala e donu

ala nogo iloo ai tadau damana ala i mua.

9 Tadau mouli le e bodobodo hua, deai tadau mee e iloo gidaadou ai.

Gidaadou e hai gadoo be di malu gololangi dela e malu adu i hongo henuailala.

10 Gei nia daane kabemee o di gowaa namua gi aago ina goe,

hagalongo gi nadau helekai:

11 ‘Nia aalek e deemee di tomo i di gowaa dela ono wai ai,

e deemee labelaa di tomo i di gowaa dela ono gelegele waiwai ai.

12 Maa nia wai la gaa bagu ga maangoo, go nia maa ala e mmade i mua,

gei nia maa e lligi loo e deemee di hele bolo e hai di mee e hai hegau ai.

13 Digau ala nadau God ai, le e hai gadoo be nia aalek aanei.

Nadau hagadagadagagee e limalima dono hagalee

i di madagoaa ginaadou ma ga de langahia e ginaadou a God.

14 Digaula e hagadagadagagee hua gi di uga weleweleina o di bagaigee.

15 Maa digaula ga mmoe adu gi hongo di hale o di bagaigee,

di hale o di bagaigee e mee di daahi aga digaula?

Maa digaula gaa kumi di uga o di weleweleina,

di uga deelaa e mee di daahi digaula gii mee di tuu hua igolo?’

16 “Tangada huaidu le e hai gadoo be tama laagau

dela e tomo ngoohia i di gowaa dela e dii ginai di laa,

e hai gadoo be tama laagau dela e dolodolo adu gi lodo di hadagee.

17 Nia aga o nia maa gu daabui ana hadu guu kumi nia hadu gi mau dangihi.

18 Gei di madagoaa nia maa ga daagi gi daha,

tangada e modongoohia bolo ma nia laagau nogo i golo ai.

19 Uaa, deelaa di mee o digau huaidu e tene ginai.

Gei hunu gau ala i golo ga loomoi gaa noho i nia lohongo digaula.

20 “God hagalee e de langahia digau ala e manawa dahi,

be hagalee e hagamaamaa digau huaidu.

21 Gei Mee gaa hila adu gi di goe

bolo goe gii mee labelaa di gadagada mo di tenetene.

22 Gei Mee ga haga langaadia digau ala e dee hiihai adu gi di goe,

gei nia hale o digau haihai huaidu la ga hagalee.”

9

Job

1 Gei Job ga helekai anga:

2 “Uaa, au gu longono nia mee aanaa i mua.

Malaa e hai behee, tangada le e mee di wiini i God?*

3 Dehee di hai o tangada e mee di lagamaaloo gi Mee?

Mee e mee di heeu ana hagadilinga heeu e mana

ala e deemee di helekai ginai tangada.

4 God la koia e kabemee gei e mogobuna,

tangada e mee di hai baahi ang gi Mee ai.

5 Mee e mee hua di haga menegenege ana gonduu,

gaa oho labelaa nia maa gi dono hagawelewele,

gei tangada e iloo dana hai ma gaa hai ai.

6 God gaa hai tenua gi ngalungalua,

ga haga ngalungalua di gelegele,

ga haga ngalua nia togo ala e daahi henuailala.

7 Mee e mee di dugu di laa dela belee hobo aga,

nia heduu gi de maahina i di boo.

8 Deai tangada ne hagamaamaa a God dela ne hai di langi ai,

be ne dagahi di iga damanaiee dela i lodo di moana.

9 God ne haganoho ana heduu gi di gili di langi,

di Ibu Damana, di Waga Dogodolu, mo Madaligi,

mo nia heduu ala i di baahi la ngaaga.*

10 Gidaadou e dee iloo di hai a Mee dela e hai ana mee hagagoboina,

ana mogobuna e deemee di odi.

11 “God e hanadu laalaa, gei au e de gidee au a Mee.

12 Mee gaa kae dana mee dela e hiihai ginai,

gei tangada e mee di dugu a Mee ai.

Deai tangada labelaa e mee di heeu gi Mee boloo,

‘Goe e hai dau aha?’

13 Di hagawelewele o God le e noho mau.

Mee e daaligi ono hagadaumee ala e hagamaamaa Rahab,

di manu damanaiee i lodo di moana, e hai baahi ang gi Mee.

14 Dehee dagu hai e helekai ang gi God? Au ga helekai bolo aha?

15 Au tangada madammaa, dagu mee la hua dela belee hai,

au e dangi tumaalia ang gi God, go dogu Dangada Hai gabunga.

16 Ma e aha maa Mee ga dumaalia mai gi di au bolo au gi helekai,

gei au e hagalee hagadonu bolo Mee ga hagalongo gi agu helekai.

17 Mee e hagau mai dana madangi maaloo belee daaligi au,

deai dono hadinga ai.

18 Gei Mee hagalee dumaalia mai gi di au gii dogi,

gei gu hagahonu dogu mouli gii honu i di lodo huaidu.

19 Au ga hagamada e hono gi Mee? E hagamada e hono a God?

Au gaa kae a Mee gi di gowaa hai gabunga?

Ma koai dela e mee di lahi a Mee gi di gowaa hai gabunga?

20 Au e madammaa gei e manawa dahi,

gei agu helekai la di lee o tangada huaidu.

Nia mee huogodoo ala e helekai iei au, e hai be nia mee e hagi aga au.

21-22 Au e madammaa, gei au hagalee loo e hagadahidamee loo.

Au guu buhi di mouli. Deai dahi mee e hagadahidamee ko au ai.

Madammaa be huaidu, God e haga huaidu hua gidaadou.

23 Di madagoaa tangada madammaa ma gaa made haga limalima,

gei God e gadagada ginai.

24 God guu dugu henuailala gi digau huaidu.

Mee gu haga dee gida nia golomada o digau hai gabunga huogodoo.

Gei di maa hagalee ni God ne hai, malaa ni ai ne hai?

25 “Nia laangi le e odi hua hagalimalima

ge deai di laangi e dahi e humalia ai.

26 Dogu mouli le e hai gadoo be di waga dela koia e lele huoloo,

e lele gadoo be di ‘eagle’ dela ma ga hagadii anga ia

gi hongo dana ‘rabbit’ dela e kumi.

27-28 Maa au gaa gono gada, ga hagamada bolo e haga delangahia ogu mmae,

gei ogu maanuhia huogodoo e loomoi gi di au belee hai au gi madagu,

gei au gu iloo bolo God la hagalee e dugu au bolo au e madammaa.

29 Idimaa au dela guu hai tangada huaidu, malaa e hai ginai dagu aha?

30 Deai di ‘soap’ e dahi e mee di tono ogu huaidu ai.

31 God guu hudu au gi lodo di luwa gulugulua,

gei ogu goloo hogi gu langaadia i di au.

32 Maa nei bolo God la tangada, gei au e mee hua di helekai anga.

Gimaua gaa hula gi di gowaa hai gabunga

belee hagadonu mau mehanga.

33 Gei deai tangada e mee di ulu adu gi mau mehanga ai,

tangada e mee di hagadonu i mau mehanga mo God ai.

34 Meenei God, Goe gi hagalawa ina do hagaduadua mai au!

Goe gi daawa gi daha au hai haga madagudagu dangada!

35 Au hagalee e madagu. Au ga helekai, idimaa au e iloo ogu lodo.

10

1 “Au guu buhi di mouli,

hagalongo gi agu helekai mai i lodo dogu manawa gee.

2 Hudee hagahuaidu ina au, meenei God.

Goe hagia mai be di maa di huaidu aha ne hai ko au?

3 Ma e donu Goe e tenetene gi dau hagaduadua au?

E de hiihai gi au mee ala ne hai?

Ga nomuli ga gadagada gi nia mee o digau huaidu ala ne haganoho?

4 Goe e gidee nia mee be di madau gidee?

5 Do mouli le e bodobodo gadoo be nia mouli o gimaadou daangada dangada?

6 Ma e aha dela Goe e hagailongo ogu huaidu huogodoo,

gei e halahala ogu ihala huogodoo?

7 Goe e iloo hua bolo au ogu huaidu ai,

gei tangada e mee di daa au gi daha mo doo lima ai.

8 “Aalaa go oo lima ala ne hai au,

gei dolomeenei go oo lima la hua ala e daaligi au.

9 Goe gi langahia bolo Goe ne hai au mai i nia gelegele,

gei Goe ga dagadagahi labelaa au bolo gii hai au nia gelegele labelaa?

10 Goe ne haga maaloo dogu damana bolo gii mee di hagadili au.

Goe ne haga tomo aga au i lodo tinae o dogu dinana.

11 Goe guu wanga nia iwi mono goneiga gi dogu huaidina,

gaa hii ogu iwi gi nia goneiga mo di gili.

12 Goe ne gaamai gi di au di mouli mo di manawa aloho,

mo dau abaaba mai au dela gu dadaahi au.

13 Dolomeenei gei au gu iloo bolo i di madagoaa hagatau deelaa,

gei Goe nogo hagamaanadu dau hai dela belee haga huaidu au.

14 Gei Goe nogo hagadinadina mai au be au e hai dagu mee huaidu,

bolo gei Goe ga hagalee e dumaalia mai.

15 Maa au gaa hai di huaidu, gei au ga gidee dogu haingadaa mai i doo baahi.

Maa au gaa hai di humalia, deai di hagaamu mai i doo baahi ai.

Au gu hagaloale huoloo gei gu langaadia huoloo.

16 Maa au ga haadanga lamalia hagadahi,

gei Goe ga waluwalu au gadoo be di laion,

gei Goe e hai hogi au mogobuna belee haga huaidu au.

17 Nia madagoaa huogodoo

gei Goe au gau hagamodongoohia belee hai baahi mai gi di au.

Do hagawelewele mai gi di au le e damana mai

i nia madagoaa huogodoo, gei Goe e haganohonoho dau mee

i nia madagoaa huogodoo bolo Goe e hagahuaidu au.

18 “Meenei God, Goe ne aha dela ne dumaalia mai gi di au gi haanau mai?

E humalia maa nei bolo au gii made gi daha

i mua nia daangada ala ma gaa mmada mai gi di au.

19 Dogu hagahuudonu mai i tinae o dogu dinana

gaa hana gi lodo taalunga, e koia e humalia i dogu haanau mai.

20 Dogu mouli la digi hoohoo bolo ga hagaodi?

Goe gi diagia hua au! Goe dumaalia mai gi di au e hai ai ogu tene

i lodo di madagoaa dulii dela e dubu i golo i dogu mouli.

21 Au gu hoohoo ga hagatanga gaa hana hagalee e hanimoi labelaa,

e hana gi tenua o di bouli dongoeho gei e lodo huaidu,

22 tenua bouli dongoehe, manawa gee, gei e hinihini,

di gowaa dela e maalama guu huli guu hai di bouli dongoeho.”

11

Zophar

1 Zophar tangada Naamah ga helekai boloo:

2 “E hai behee, deai dahi dangada e mee

di helekai anga gi nia helekai balumee aanaa ai?

Nnagadilinga helekai e logo beenaa le e mee di hai goe gii donu?

3 Job, goe e hagamaanadu bolo gimaadou e deemee

di helekai anga gi au helekai?

Goe e hagamaanadu bolo au helekai balumee

gaa hai gimaadou gii noho deemuu?

4 Goe bolo au helekai le e donu,

gei goe e hai bolo goe e madammaa hua i mua nnadumada o God.

5 Au bolo gi gidee hualaa God dela ma ga helekai adu gi di goe!

6 Mee ga hagi adu gi di goe i nia hagadilinga e logo i di hai o di iloo mee,

gei nia mee labelaa i golo ala e deemee i baahi o nia daangada.

God e hagaduadua goe hagabalua i nia mee ala e tau adu gi di goe.

7 “Goe e mee di modongoohia e goe

di hagaodi mo di geinga o di aamua mo di mogobuna o God?

8 Deai di hagageinga i di langi ang gi God ai,

goe e deiloo e goe tagageinga deelaa.

God e iloo Ia tenua o digau mmade,

gei goe e deiloo e goe tenua deelaa.

9 Di aamua o God la koia e damanaiee i henuailala,

e koia e palaha i di moana.

10 Maa God gaa lahi goe gi di gowaa hai gabunga,

ko ai e mee di dugu a Mee?

11 God e iloo Ia be ma ko ai dela e balumee.

Mee e gidee Ia nadau haihai huaidu huogodoo.

12 Digau dadaulia ga daamada ga kabemee

i di madagoaa o nia ‘donkey’ lodo geinga ala ga haanau gaidala.

13 “Job, huluhia oo lodo gii donu, huli anga gi God.

14 Kilia nia mee huaidu gi daha mo doo hale.

15 Huli gi digau o henuailala i di lodo maaloo mo di maudangihi.

16 Gei o haingadaa gaa mmaa gi daha mo au hagamamaanadu,

e hai gadoo be di labagee dela ma ga hagalee,

gei deai tangada e langahia eia dahi mee ai.

17 Gei do mouli la ga maalama gadoo be di maalama o di laa i di oodee,

gei di bouli o do mouli la ga maalama gadoo be di maalama o di heniheni.

18 Gei goe ga dagaloaha i nia haingadaa, gaa noho i di hagadagadagagee.

God ga benebene laa goe gaa hai goe gi molooloo.

19 Goe ga deai do madagu i o hagadaumee ai.

Digau dogologo ga tangi adu gi di goe i di hagamaamaa.

20 Gei digau huaidu la ga hilahila gi daha

i nadau uli nadau gai, gu iloo ang gi ginaadou

bolo ma gu deai di gowaa i golo e dagaloaha ginaadou ai.

Di mee hua e dahi dela e iloo ginaadou la go di made dela ga dau mai.”

12

Job

1 Gei Job ga helekai anga,

2 “Uaa, goodou go nia lee o nia daangada.

Di madagoaa goodou ma gaa mmade,

gei di iloo mee la ga hagalee labelaa dalia goodou.

3 Agu hagamaanadu la koia i hongo godou hagamaanadu,

gei au hogi hagalee i godou lala.

Digau huogodoo e iloo ginaadou godou helekai ala ne hai.

4 Ogu ihoo hagaaloho e gadagada mai gi di au,

digaula e gadagada, ma e aha maa au e donu ge e madammaa.

Gei di madagoaa i golo God ne helekai gi agu dalodalo.

5 Deai godou haingadaa ai, dela e hidi ai goodou e hai daagala i di au.

Goodou e hagamaawa tangada dela bolo gaa hinga.

6 Gei digau gaiaa, mo digau nadau god ai,

e mouli i di aumaalia, ma e aha maa di nadau god la dela hua go nadau maaloo.

7 “Nia mee e logo belee kuulu go nia manu mamaangi

mono manu dolodolo adu gi goodou.

8 Tangi anga gi nia mee mouli o henuailala mo lodo di moana i nadau iloo mee.

9 Nia mee huogodoo e iloo ginaadou

bolo ginaadou ne hai go nia lima Dimaadua.

10 Ma go God dela e dagi nia mouli o nia mee huogodoo.

Nia mouli o nia mee huogodoo la i lodo ono lima.

11 E hai gadoo be tolole dela e tene gi deia dela ma gaa momi nia meegai,

godou dalinga e tenetene labelaa di hagalongo gi nnelekai.

12-13 “Digau mmaadua nadau kabemee i golo,

gei God e hai mee gi di kabemee mo nia mogobuna.

Digau mmaadua nadau iloo mee i golo,

gei God e hai mee gi di iloo mee mo nia mogobuna ala e hagangalua ai nia mee.

14 Maa God gaa oho gi lala nia mee,

malaa ko ai dela e mee di hagaduu aga nia maa?

Ko ai dela e mee di hagamehede digau ala ne galabudi go God?

15 Di tau maangoo gaa hai, God ne daahi di uwa gi dee doo.

Di labagee gaa hai, God ne hagamehede nia wai gii hali.

16 “God le e maaloo, gei e aali i nia madagoaa huogodoo.

Digau gu halahalau mo digau halahalau dangada

la guu too gi lodo ono mogobuna.

17 Mee gaa daa gi daha nia iloo mee o digau ala e dagi,

gaa hai digaula gii hai be digau e laba,

18 ga hagamenege gi lala di king, gaa hai tangada galabudi.

19 Mee ga hagamenege ia gi lala digau hai mee dabu mo digau aamua.

20 Mee gaa hai gi deemuu nia dagi ala e hagadagadagagee ginai nia daangada,

gaa daa gi daha nia iloo o digau mmaadua.

21 Mee gaa hai digau aamua gi langaadia, gaa daa nia maaloo o nia dagi.

22 Mee ga haga maalama di gowaa dela e bouli dongoeho be di made.

23 Mee ga haga maaloo dangihi ge wanga di mogobuna gi nia henua llauehe,

ga nomuli gei Mee gaa oho ge haga magedaa digaula.

24 Mee gaa hai nia dagi la gi boiboi,

gaa hai digaula gi heehee laba i lodo henua ga nngalanngala.

25 Digaula e haahaa nadau lima i lodo di bouli o di boo,

e hingahinga gadoo be digau libaliba.

13

1-2 “Nia mee huogodoo ala e helekai ai goodou gu hagalongo ginai au i mua.

Gei au gu iloo huogodoo, au koia e iloo i nia mee ala e iloo e goodou.

Au hagalee i godou lala.

3 Au e hai ogu donu ang gi God Mogobuna, hagalee e hai adu gi goodou.

Au e hiihai e lagamaalooo i ogu donu ang gi Mee.

4 Goodou e gahu godou dee iloo gi godou kai tilikai.

Goodou e hai gadoo be tangada hagahili magi

dela e deemee di hagahili tangada magi.

5 Hudee helekai, gei tangada ga hagamaanadu

bolo goodou digau kabemee!

6 “Goodou hagalongo, gei au ga hagi aga dagu mee dela belee gabunga.

7 Goodou e aha ala e kai tilikai,

goodou e hagabau bolo godou hai kai tilikai e humalia ang gi God?

8 Goodou e hagamada belee duuli a Mee?

Goodou ga hagamaamaa dana baahi i lodo di gowaa hai gabunga?

9 Maa God ga haneia ga hagadina goodou,

Mee gaa gida ana mee humalia i godou baahi?

Goodou e hagamaanadu bolo goodou e mee hua di halahalau a God,

gadoo be di godou halahalau nia daangada?

10 Ma e aha maa godou hai baahi anga le e ngala, malaa Mee e gabunga goodou.

11 Ono mogobuna gaa haa godou lodo gii honu i di mmaadagu.

12 Godou agoago podo la ono hadinga ai, e hai gadoo be nia lehu.

Godou lagamaaloo le e paagege gadoo be di mugamuga.

13 Noho deemuu, dugua mai gi di au gi helekai,

gei au e hadi hua nia huwa o agu helekai.

14 “Au gu togomaalia bolo au ga de hagahuodia dogu mouli.

15 Au gu deai dogu hagadagadagagee ai,

malaa e hai behee maa God ga daaligi au?

Gei au ga hagi anga gi Mee tadinga dogu gabunga.

16 Holongo deenei di hai ga dagaloaha iei au,

idimaa, deai tangada huaidu e mee di duu maaloo i mua o God ai.

17 Deenei laa, goodou hagalongo gi agu helekai,

godou dalinga gi kae ina agu mee ala ga hagamodongoohia adu.

18 Au gu togomaalia belee hagi aga ogu donu, idimaa au e iloo bolo au e donu.

19 “Meenei God, Goe dela ga hanimoi

belee hagamodongoohia aga ogu huaidu?

Maa Goe gaa hai beenei, gei au gaa noho deemuu gaa made.

20 Goe dumaalia mai gi di au e madau agu mee e lua.

Goe gi dumaalia mai, gei au hagalee e bala hagammuni i di Goe:

21 Goe gii lawa i do hagaduadua au,

ge hudee hagahuaidu ina au gi di madagu huaidu.

22 “Helekai i mua, meenei God, gei au ga helekai adu.

Be ko au e helekai, gei Goe ga helekai mai gi agu helekai.

23 Aahee ogu huaidu? Dehee dagu mee hala ne hai?

Di hala behee dela ne huaidu iei au?

24 “Goe e aha dela gu hagangala i di au?

Goe e aha dela e dugu au be di hagadaumee?

25 Goe e hagamada belee hagamadagudagu au?

Au hagalee di mee, au di mada geinga hua.

Goe e heebagi gi di madageinga maangoo.

26 “Goe e hagailongo nia mee huaidu hai baahi mai gi di au,

guu hai au gi daahi gi muli hogi nia hai hala o dogu mouli dama daane.

27 Goe gu lawalawa ogu wae gi taula baalanga,

gei Goe e hagadina ogu heehee huogodoo,

gei e hagadina hogi nia lohongo ogu babaawae.*

28 Idimaa go di hai deenei, malaa, gei au tangada hua gu mooho

gadoo be di laagau bobo, e hai gadoo be di gahu dela ne gai go nia hingodo.

14

1 “Gidaadou huogodoo ne haanau mai paagege tadau mahi ai.

Gidaadou huogodoo e mouli be di mee e dahi i lodo tadau haingadaa.

2 Gidaadou e tomo limalima hua mo di mae be nia akai,

gei gidaadou e nngala limalima gadoo be nia malu mee.

3 “Meenei God, e hai behee? Goe gaa hila mai gi di au,

be Goe gaa wanga au gi lodo di hagi aga ga hagi aga au?

4 Ma deai di mee madammaa e mee di hanimoi

i di mee dela e dogolia be tangada ai.

5 Di waalooloo o dono mouli la gu modongoohia hua i mua,

di hulu o nia malama ala e mouli iei mee

la guu lawa di dugu, gei e deemee di huli.

6 Goe mmada gi daha mo mee, diagia a mee modogoia,

be mee e mee di mouli i lodo di haingadaa o dono mouli.

7 “Ma iai di hagadagadagagee i golo ang gi di tono laagau

dela guu hele gi lala, ma e mee di mouli labelaa gaa huwa.

8 Ono aga ga madumadua gei tuaidina o maa gaa made i lodo di gelegele,

9 gei di maa ga hagatiu gi nia wai, gei di maa ga matili aga be di laagau hoou.

10 Gei tangada gaa made, la dela hua gu hagaodi i golo.

Mee guu made la dela hua gu hagalee.

11 E hai gadoo be nia monowai ala gu hagalee mmidi,

mo e hai labelaa be nia monowai llauehe ala gu maangoo.

12 Nia daangada dangada gaa mmade la hagalee mmouli aga.

Digaula hagalee e aala aga labelaa gaa dae loo gi di langi gaa lawa.

Digaula ga hagalee loo e aala aga mai i nadau moe.

13 “Au e hiihai bolo Goe gi hagammuni ina au i lodo tenua o digau mmade.

Heia au gii ngala gaa dae loo gi do hagawelewele gaa lawa,

gei Goe gaa hai do madagoaa dela e langahia e Goe au.

14 Tangada ma gaa made, le e mee di mouli aga labelaa?

Malaa, au e tali di madagoaa dela e humalia,

e tali di madagoaa haingadaa la gii lawa.

15 Gei Goe ga gahigahi mai laa, gei au ga helekai adu,

gei Goe ga tenetene mai gi di au dela ne hai Kooe.

16 Gei Goe ga dadaumada ogu heehee huogodoo,

gei Goe hagalee hagailongo agu mee hala ala e haihai ko au.

17 Gei Goe gaa wwede huogodoo ogu ihala gaa dugu gi daha,

gaa tono huogodoo ogu ihala ala ne hai gi daha.

18 “Di madagoaa i golo, gei nia gonduu la ga doloo gi lala,

gei nia gowaa helemodu ga mmaanege gi daha.

19 Nia wai gaa hai nia hadugalaa gi monnono gi lala,

nia uwa gaa mmili gi daha nia gelegele, gei Goe e hai beelaa,

e daa gi daha di hagadagadagagee o tangada i di gili dono mouli.

20 O mogobuna e maaloo i tangada, e hagau a mee gii hana hua hagadahi,

ono golomada guu huli hua gi di made.

21 Nia dama a maa e kae di nadau hagalaamua, gei mee e de iloo ia.

Digaula e haadanga balua, gei di maa tangada e hagi anga gi mee ai.

22 Di mmae o dono huaidina la dela hua dana mee e longono ai,

mo di manawa gee dela i ono lodo.”

15

1 Eliphaz tangada mai Teman ga helekai boloo:

2 “Job, au helekai la deai ono hadinga ai.

3 Deai dahi dangada kabemee e mee di helehelekai

be au helekai aanaa e leelee iei goe ai,

be e duuli ia gi nia helekai ala e de iloo ono hadinga.

4 Maa nei bolo e hai hua be au helekai aanaa,

malaa deai tangada e madagu i God ai,

gei deai tangada e dalodalo gi God ai.

5 Do mouli huaidu le e hagamodongoohia go au helekai.

Goe e hagamada bolo goe e gahu goe gi au helekai kabemee.

6 Ma hagalee ko au dela e haga huaidu goe,

go koe hua dela e bida haga huaidu goe i au helekai ala e leelee iei goe.

7 “Goe e hagabau bolo ma kooe dela ne haanau matagidagi i henuailala?

Goe nogo i golo i di madagoaa God dela ne haganoho nia gonduu?

8 Goe gu hagalongo gi di bilaan a God dela ne haganoho?

Go kooe hua modogoe dela e hai mee gi di iloo mee o nia daangada?

9 Dahi mee igolo ai bolo kooe hua e iloo gei gimaadou e de iloo.

10 Gimaadou ne kabe madau iloo mai baahi digau mmaadua,

go digau ala ne haanau mai i mua do damana.

11 “God e hiihai bolo e hagamanawa lamalia goe, gei goe e aha dela e dagalili?

Gimaadou e helekai i di ingoo o God i di lee humalia, mo di noho baba.

12 Gei goe gu ngalua do manawa ga daumada hagawelewele mai gi gimaadou.

13 Goe gu hagawelewele gi God, gu helekai huaidu i Mee.

14 “Ma iai tangada i golo bolo ia e madammaa?

Ma iai tangada i golo bolo ia e donu i mua o God?*

15 God hagalee hagadonu hogi ana gau di langi,

idimaa digaula hagalee e madammaa i ono mua.

16 Gei nia daangada e inu nia huaidu gadoo be nia wai.

Uaa, nia daangada gu huaidu, digaula la digau balumee hua.

17 “Deenei laa, Job, hagalongo mai, au ga helekai i agu mee ala e iloo.

18 Digau kabemee gu aago mai au gi nia mee ala e donu,

ala ne kabe mai i baahi nadau damana ala i mua,

digaula digi hagammuni dahi mee gi daha mo au.

19 Deai tangada tuadimee ne noho i baahi digaula ai,

gei deai tangada i digaula ne dagi digaula gi daha mo God ai.

20 “Tangada huaidu dela e hagaduadua nia daangada,

ga hagaduadua i di waalooloo o dono mouli.

21 Nia hagadilinga lee hagamadagudagu dangada e ulu gi lodo dono dalinga.

Digau gaiaa ga heebagi gi mee i dono madagoaa e mamaanadu

bolo ia guu noho i di aumaalia.

22 Deai dono hagadagadagagee ai bolo ia e mee di doo gi daha mo di bouli,

idimaa tulumanu dauwa i golo e talitali belee daaligi a mee.

23 Nia manu mamaangi luuli gai dangada i lodo di anggowaa,

e noho talitali belee gai tuaidina o maa.

24 Di haingadaa guu gahu a mee gadoo be di king maaloo mogobuna,

e talitali belee hai tauwa.

25 “Deenei la go di hui o digau ala ma gaa llomi nadau lima ang gi God,

belee heebagi ang gi God Mogobuna.

26-27 Tangada deelaa le e hagamuamua, e hai baahi,

gei e de hagalongo, gei e maaloo di duu e daahi dana mee abaaba ia,

e hana e heebagi ang gi God.

28 “Deenei la go tangada dela ne haga magedaa nia waahale,

gaa kae nia hale nia daangada ne llele gi daha.

Malaa, go tauwa dela e oho nia waahale mono hale aalaa.

29 Mee hagalee waalooloo ono maluagina,

ono goloo e limalima hua di odi gi daha

e hai gadoo be dono ada i hongo di gelegele ma ga hagalee.

30 Mee hagalee tanga gi daha mo di bouli,

mee e hai gadoo be di laagau dela ma gaa wele ono manga

gei di madangi gaa ili gi daha ono huwa.

31 Maa mee ga boiboi ga hagadonu hua di huaidu,

malaa dono hui la dela hua go di huaidu.

32 I mua dono madagoaa ma ga dau mai,

mee ga maangoo gadoo be di manga laagau dela gu maangoo

gu hagalee e matili aga labelaa.

33 E hai be di laagau waini dela e monnono ono golee modo,

be di laagau olib dela ono huwa gu malingi gi lala.

34 Digau nadau god ai la ga hagalee nadau hagadili.

Di ahi gaa dudu nia hale o digau ala ne kumi

nadau hui hala mai i nadau ngalua hala.

35 Aanei la nnagadilinga daangada ala e haganohonoho nadau hai huaidu,

nia manawa digaula le e honu i nia huaidu i nia madagoaa huogodoo.”

16

Job

1 Gei Job ga helekai anga,

2 “Au gu longono nia helekai aanaa i mua,

gei godou helekai haga manawa lamalia ala ne hai mai gi di au,

la gu hai hua di mee e mmae mai gi di au.

3 Goodou ga helehelekai ga hana hua beelaa?

Godou helekai le deai ono hagaodi ai?

4 Maa nei bolo goodou ne noho i dogu lohongo,

gei au gaa noho i godou lohongo,

malaa, au e mee di helekai i nia mee huogodoo

ala e helehelekai ai goodou.

Au e mee di lialiagi dogu libogo gadoo be tangada kabemee

mo di leelee logo adu gi goodou.

5 Au e mee di haga maaloo aga goodou gi agu helekai aago,

mo di haihai agu helekai haga tenetene adu gi goodou.

6 “Gei agu helekai le e deemee di hai nia helekai hagamaamaa,

gei dogu noho deemuu le e deemee di hagahili dogu mmae.

7 Meenei God, Goe gu hagadugina mai gi di au.

Goe gu daaligi digau o dogu hale huogodoo gii mmade.

8 Goe guu kumi au, Goe go dogu hagadaumee.

Ogu iwi mo dogu gili ala e dubu i golo,

gei nia daangada guu hai di maa bolo di mee e hagamodongoohia ai ogu huaidu.

9 “God e hagihagi dogu huaidina la gi mooho i dono hagawelewele,

ge e daumada mai au haga huaidu.

10 Nia daangada e hai daagala mai gi di au.

Digaula gu haganiga au gi nadau lodo mo di paapaa ogu golomada.

11 God guu dugu au gi lodo nia lima o digau huaidu.

12 I mua gei au nogo mouli i di aumaalia,

gei God guu llomi dogu uwa, gu hagamaawa au, mo di hai au haga huaidu.

God guu hai au be di gowaa e hagamada hagabaeha,

13 mo di puu mai ana amu maalei mai i nia gowaa huogodoo,

nia amu ala gaa dau i di au le e haga huaidu au, gei deai dono aloho i di au ai.

14 Mee gu haga huaidu au haga logowaahee.

Mee ga puu mai au gadoo be tangada dauwa

dela gu dadaulia hua i dono hagawelewele.

15 “Gei au e dangi wawe gei e ulu ogu goloo lodo huaidu,

gaa noho gi lala i lodo nia gelegele pigi.

16 Au gu dangidangi gaa dae loo gi ogu golomada guu mmee,

gu haga hula gei gu luuli i nia daalinga ogu golomada.

17 Gei au deai ogu huaidu i di hai huaidu ai,

gei agu hai dalodalo gi God le e donu huoloo.

18 “Henuailala, goe hudee hagammuni ina nia huaidu ala ne hai mai gi di au!

Goe hudee dumaalia gi dogu lee dela e hai ang gi di gowaa hai gabunga

gii noho deemuu!

19 Gei au e iloo bolo ma tangada i golo i di langi

dela e madalia au e hagamaamaa mai au.*

20 Ogu ihoo hagaaloho e hai dadaagala mai gi di au.

Ogu golomada e halidangi ang gi God.

21 Au e hiihai bolo tangada gi hagamaamaa ina mai au gi God,

gadoo be tangada ma ga madau di hagamaamaa gi dono ehoo hagaaloho.

22 Ogu ngadau gu hagadau gi muli, gei au e heehee i di ala

dela deai tangada e mee di hana gi muli ai.

17

1 “Di hagaodi o dogu mouli la gu hoohoo mai hua.

Au gu dogi ngadaa, gei gu deai nia mee i golo mai gi di au ai,

dela hua go taalunga.

2 Au gu gidee nia daangada ala e haganneennee au.

3 Meenei God, au e donu, Goe gi hila mai gi agu helekai.

Deai dahi dangada i golo e hagagila aga agu helekai ala ma ga helekai iei au ai.

4 Goe gu haga bouli nadau hagamaanadu

bolo gi de longono hua digaula gi nia helekai dahidamee.

Goe hudee heia digaula gi aali i di au.

5 I lodo di agoago podo e helekai i dahi dangada

e wanga gi daha dono ihoo hagatenetene belee hui,

gei ana dama gaa tale gi di hagaduadua.

6 Dolomeenei gei nia daangada e hai hegau

gi di bida agoago deenei belee hai baahi mai gi di au.

Digaula e loomoi e buibui nadau haawale mai gi ogu golomada.

7 Ogu lodo huaidu gu hidi mai iei au gu dee gida.

Ogu lima mo ogu wae gu hegehege loo gadoo be di malu o tangada.

8 Digau ala e hai bolo ginaadou digau e donu,

e obolima ang gi ginaadou.

Digaula e hagi aga au bolo au deai dogu God ai.

9 Digau ala e hai bolo ginaadou e humalia,

digaula e hagadonu bolo ginaadou e donu.

10 Maa nei bolo digaula huogodoo ne lloomoi gaa tuu i ogu mua,

dahi dangada i digaula ne gidee au bolo e kabemee ai.

11 “Ogu laangi la guu odi gi daha, gei agu maanadu la gu hagalee gila.

Dogu hagadagadagagee la gu hagalee.

12 Ogu ihoo hagaaloho e haihai mai bolo di boo la go di aa.

Digaula e helekai mai bolo di maalama la gu hoohoo mai,

gei au e iloo bolo au e noho hua i lodo di bouli.

13 Di mee dela e hagadagadagagee ginai au la dela hua go tenua o digau mmade,

deelaa di gowaa gaa moe iei au no lodo, gaa kii i lodo di bouli.

14 Gei au ga haga ingoo di luwa bolo go dogu damana,

gei au ga haga ingoo nia ila ala gaa gai au

bolo go dogu dinana mo ogu duaahina ahina.

15 Ma iai di hagadagadagagee i golo mai gi di au?

Ma koai dela e gidee ia di maa?

16 Di hagadagadagagee la hagalee e hana madalia au

i di madagoaa dela ma gaa hana iei au gi tenua o digau mmade.”

18

Bildad

1 Bildad tangada Shuah ga helekai,

2 “Job, tagadilinga dangada be goe deenaa e deemee di noho deemuu?

Maa nei bolo goe ne noho deemuu ga hagalongo mai,

gei gimaadou guu mee di helekai adu gi di goe.

3 Goe e hagamaanadu bolo gimaadou e boiboi gadoo be nia kau?

4 Goe e bida haga mmae hua goe gi do hagawelewele.

E hai behee? Henuailala gaa hai di anga henua hua idimaa i do hagawelewele?

E hai behee? God ga haga ngalua nia gonduu gei goe ga manawa lamalia?

5 Di maalama o tangada huaidu gaa huli ga bouli dongoeho.

Di maalama deelaa ga hagalee e ulaula aga labelaa.*

6 Di maalama dela i lodo dono hale le e bouli.

7 I mua digaula nogo tuu mau dangihi,

gei dolomeenei gei digaula gu tingatinga, e bida tingatinga gi lala,

idimaa digaula e bida daudali nadau hagamaanadu.

8 Digaula e taele laa lodo di gubenge, gei nadau wae guu llawe.

9 Di hele guu hele nadau babaawae, gu daahi digaula.

10 Di hele guu danu i lodo di gelegele,

guu dugu hagammuni i hongo di ala digaula.

11 “Di madagu e noho i nadau baahi e talitali.

Di madagu e hana i nadau muli e daudali nadau hanga heehee.

12 Nogo maluagina huoloo i mua, gei dolomeenei gei digaula gu hiigai wawe.

Di haingadaa e noho i nadau baahi e talitali.

13 Di magi huaidu huoloo guu gahu nadau gili,

gaa hidi ai nadau lima mo nadau wae guu lleu.

14 Digaula gu laha mai gi daha mo nadau hale ala nogo noho ai i di aumaalia,

ga dada mai gi mua di King o di Made.

15 Dolomeenei guu mee hua di noho di ingoo hua tangada

i lodo nia hale digaula,

i muli di hagamadammaa di hale gi nia ‘sulphur’.*

16 Nia aga mo nia manga digaula la guu mae gu maangoo.

17 Nadau longo gu haga odi hua i lodo nadau guongo

mo i henuailala hagatau, deai tangada e langahia eia digaula ai.

18 Digaula ga hagabagi gi daha mo tenua o digau ala e mouli,

e hagabagi gi daha mo di maalama gii hula gi lodo di bouli dongoeho.

19 Gu deai nadau madawaawa ai, gei deai tangada ne dubu i nadau guongo ai.

20 Daamada i dua gaa hana gaa tugi i dai,

huogodoo ala gu longono ginaadou nadau hagaduadua,

ga bolebole huoloo i di nadau mmaadagu.

21 Deenei di hai o di hagaduadua o digau huaidu,

di hagaduadua o digau ala hagalee e hagalabagau a God.”

19

Job

1 Gei Job ga helekai,

2 “Ma e aha dela goodou e haga mmaemmae au gi nnelekai?

3 Nia madagoaa e hagadau, gei goodou e hai au hagahuaidu,

hagalee langaadia di godou hagaduadua au.

4 Ma e aha maa au gu ihala, le e hai dana aha adu gi goodou?

E mmae adu gi goodou behee?

5 Goodou e hagabau bolo goodou e mada humalia i di au,

ge e hai bolo ogu haingadaa la nia mee e haga modongoohia ogu huaidu.

6 Goodou gi iloo bolo ma go God dela ne hai di mee deenei.

Mee guu hai dana hele belee kumi au,

7 gei au e wolowolo i dogu hagaduadua deenei,

gei di maa tangada e longono ai.

Ma e aha maa au e dangidangi ogu donu, gei di maa di tonu e gidee au ai.

8 God gu duuli dogu ala, gei au e deemee di hana laa lodo.

Mee gu haga de gidee dogu ala gi di bouli dongoeho.

9 Mee guu kae ogu maluagina huogodoo, gu hagahuaidu dogu ingoo.

10 Mee gu hagahuaidu au i nia gowaa huogodoo ala i dogu gili.

Mee guu daa gi daha nia hagadagadagagee huogodoo ala i ogu lodo,

gu diiagi au gi bagege gii made.

11 God gu damana dono hagawelewele mai gi di au,

guu dugu au bolo di hagadaumee ni oono.

12 Mee gu hagau mai ana gau dauwa belee daaligi au,

guu geli di nadau gowaa hai heebagi haganiga mai dogu gili.

13 God guu hai ogu duaahina gi de hiihai mai gi di au,

au guu hai tangada huagee i baahi digau ala gu iloo ginaadou au.

14 Ogu gau mo ogu ihoo hagaaloho guu hula gi daha mo au.

15 Digau mai i daha ala nogo noho i dogu hale gu de langahia e ginaadou au,

gei nia ahina ala e ngalua mai gi di au,

guu hai au bolo au tangada huagee be tangada tuadimee.

16 Au ga gahigahi dagu dangada hai hegau, gei mee hagalee goou,

gei au ga dangidangi gi mee gi hagamaamaa ina au,

gei mee hagalee hagamaamaa au.

17 Gei dogu lodo e de hiihai gi di llamu o dogu dogidogi,

gei ogu duaahina daane e de hiihai di lloomoi gi hoohoo mai gi di au.

18 Nia damagiigi e haga balumee au, mo di gadagada mai gi di au

i di nadau madagoaa ma ga gidee ginaadou au.

19 Ogu ihoo hagaaloho e gulugulua i di au, digau ala e koia e aloho iei au

gu hai baahi mai gi di au.

20 Dogu gili gu galugalua i di gili ogu iwi,

dogu mouli gu hoohoo ga ulu gi daha mo au.

21 “Goodou ala go ogu ihoo hagaaloho,

22 Goodou e aha ala e hagahuaidu au be di hai a God dela ne hai mai gi di au?

Ma digi dohu go godou hagaduadua au?

23 Au e hiihai huoloo bolo tangada gi langahia agu helekai aanei,

gaa hihi gi lodo di beebaa!

24 Be e hihi gi hongo di hadu gi di mee paa mee baalanga,

e hihi gii noho nia maa beelaa gi muli.

25 Gei au e iloo bolo ma tangada i di langi e hanimoi e hagamaamaa au.

26 I muli hogi dogu gili ga hunahuna go di magi,

gei au gaa mmada gi God.

27 Au gaa mmada gi ogu golomada gi Mee,

gei Mee hagalee hai be tangada henua gee.

“Dogu manawa gu bagege, idimaa, goodou gu helekai boloo,

28 ‘Dehee tadau hai e mee di hagaduadua a mee?’

Goodou ne halahala be di maa di aha dela gaa mee di godou hai baahi mai gi di au.

29 Gei dolomeenei, goodou gi mmaadagu i tulumanu dauwa

dela e gaamai di hagawelewele o God i di gili nia huaidu,

bolo gi iloo e goodou bolo ma Tangada i golo dela e hai dana hagi aga.”

20

Zophar

1 Zophar, tangada o Naamah, ga helekai,

2 “Job, goe gu haga deaadee au, au gu hiihai bolo au ga helekai gi au helekai.

3 Au helekai ala e helekai iei goe, guu hai nia helekai lagamaaloo,

gei au e iloo dagu hai e helekai iei au adu gi di goe.

4 “E donu bolo goe e iloo hua bolo mai i taamada,

i di madagoaa dela ne dugu tangada gi hongo henuailala,

5 deai tangada huaidu e noho manawa lamalia i di madagoaa looloo ai.

6 Dolomaa digaula ga tomo aga ga lloowehaa, gaa tugi i di langi,

e llauehaa huoloo nadau libogo e taletale i nia gololangi,

7 gei digaula gaa ili gi daha gadoo be nia gohu gelegele,

gei digau ala e iloo ginaadou digaula,

la ga gologolo be digaula ne hula gi hee.

8 Digaula gaa mmaa gi daha gadoo be di midi,

e hai gadoo be di moe i di boo, gei gu deemee di mmada ginai labelaa.

9 Digau huaidu la ga hagalee i nadau gowaa ala nogo noho ai,

10 gei nadau dama gaa hai di humalia e hui anga nia mee ala ne gaiaa

ang gi digau hagaloale.

11 Nadau huaidina i mua nogo maaloo, i nadau madagoaa nogo dama daane ai,

ge muli hua tama madagoaa dulii guu huli guu hai nia gelegele.

12-13 “Di huaidu la koia e maangala i lodo nadau ngudu,

e dugu i lala nadau holole belee mommomi go ginaadou i di kala o di maa.

14 Gei i lodo nadau dinae e koia e mmala gono huoloo,

koia e mmala laa hongo nia mee poisin huogodoo ala i golo.

15 Tangada huaidu ga lualua mai nia goloo ala ne gaiaa koia.

God gaa daa labelaa gi daha nia maa mai i lodo dono dinae.

16 Nia mee o digau huaidu ala ne holo le e hai gadoo be nia poisin,

e daaligi digaula gadoo be tangada dela ne kadi go di gihaa poisin.

17 Digaula hagalee e mouli bolo gii mmada ginaadou

gi nia monowai lolo olib, be go di mmidi mai o nia wai milugu

mono mee maangala ‘honey’.

18 Digaula gaa kae gi muli nia mee huogodoo ala ne ngalua ginai.

Digaula gu deai nadau madagoaa e tenetene gi nadau maluagina ai,

19 idimaa i di nadau haga huaidu digau hagaloale,

mo di nadau haga deiloo ginaadou digaula,

mo di kae nia hale ala hagalee ne hau go ginaadou.

20 Nadau hagagailaa le e dee dohu ang gi ginaadou.

21 Digaula ga miami, la hagalee e dubu nadau mee,

gei dolomeenei gei nadau maluagina ga haga odi gi daha.

22 I di ulu gi nua o nadau aali,

taamaha o nadau haadanga balua gaa beehi digaula.

23 Dugu ang gi digaula gi geina nadau mee ala e hiihai ginai!

God ga hagaduadua digaula i dono hagawelewele damanaiee.

24 Di madagoaa digaula gaa llele gi daha mo tulumanu dauwa baalanga,

gei di maalei baalanga mmee gaa puu digaula.

25 Nia amu maalei gaa weu gi lodo nadau huaidina,

gei nia dodo gaa hali mai i nia ngudu nia amu maalei aalaa.

Di madagu ga haga bolebole nia manawa digaula.

26 Nia mee huogodoo ala ne benebene go digaula la ga mooho gi daha.

Di ahi hagalee ne akaa gi nia lima o tangada dangada,

gaa dudu digaula mo digau huogodoo o nadau hale.

27 Di langi ga hagi aga nadau ihala,

henuailala ga haga modongoohia nadau huaidu.

28 Nadau maluagina huogodoo ga mooho

i lodo di labagee o di hagawelewele o God.

29 “Deenei di hui hagaduadua o digau huaidu,

di hui dela guu dugu go God ang gi digau beenei.”

21

Job

1 Gei Job ga helekai,

2 “Hagalongo gi agu helekai,

deenei di haga manawa lamalia e dahi e madau adu gi goodou.

3 Dugua mai dogu madagoaa e helekai iei au, ga nomuli,

gei goodou gaa mee di gadigadi godou malaungudu mai gi di au.

4 “I dogu hai ogu donu, hagalee bolo e hai ang gi nia daangada dangada.

Iai tadinga i golo dela e deemee di noho deemuu iei au.

5 Mmada mai gi di au. E dee dohu di godou daumada au

mo di noho deemuu i godou lodo gologolo?

6 I dogu haga mamaanadu be di maa di aha dela ne hai mai gi di au,

gei au gu homouli huoloo mo di bolebole i dogu madagu.

7 “Ma e aha dela God e dumaalia ang gi digau huaidu gi mouli,

e dumaalia gi digaula gi mouli duai gei gi haadanga lamalia?

8 Digaula guu hai nadau dama, nadau dama gu hagadili labelaa nadau dama,

gei digaula e mouli bolo gi gidee ginaadou digaula ala e tomo aga i lala.

9 Gei God digi dugu anga di haingadaa gi nadau hale,

gei digaula e mouli i di mouli hagalee mmaadagu.

10 Gei nadau kau e hagadili, hagalee mmademmade nadau dama.

11 Gei nadau dama e lellele e hai nadau dadaagala tenetene

gadoo be nia dama siibi,

12 e gaalege gi nia lee ‘harp’ mo nia lee o nia mee ala e iliili.

13 Digaula e mouli i di aumaalia, gaa mmade ge hagalee nadau mmae ai.

14 “Digau huaidu e hai ang gi God gi hudee haga deaadee ina ginaadou.

Digaula hagalee e hiihai bolo gi iloo di manawa a God ang gi ginaadou.

15 Digaula e haga mamaanadu bolo ginaadou hagalee e hai hegau

gi God Mogobuna, gei e hagalee e humalia ang gi ginaadou di hai dalodalo gi Mee.

16 Digaula e haga mamaanadu bolo ginaadou e gila humalia hua mai i nadau mahi,

gei au e hagalee e donu loo gi nadau haga mamaanadu.

17 “Di maalama o digau huaidu le e mee di diinai?

Iei tangada i digaula guu tale gi di haingadaa?

E hai behee? God gu hagaduadua digau ala huaidu gi dono hagawelewele,

18 gaa ili digaula gadoo be nia geinga maangoo ne ili go di madangi,

be nia gohu i lodo di madangi damana?

19 “Goodou e haga maanadu bolo God le e hagaduadua di tama

idimaa i nia huaidu o dono damana.

Deeai, God le e hagaduadua hua tangada huaidu gi ono huaidu,

mo di hagamodongoohia aga bolo Ia e hai di mee deenei

idimaa i nadau hai huaidu.

20 Digau huaidu gii bida hai mee gi nadau hagaduadua.

Digaula gi longono ginaadou di hagawelewele a God Mogobuna.

21 Di mouli o tangada ma ga hagaodi, le e hai behee, ia e haga mamaanadu

bolo ana dama le e noho tenetene?

22 Ma iai tangada e mee di aago a God,

dela e hagadonu hogi gii donu digau ala e aamua?

23-24 “Hunu daangada e mouli maaloo hua gaa dae loo gi di laangi o nadau mmade.

Digaula e mmade i di manawa lamalia mo di aumaalia,

nadau huaidina e tomo humalia i nadau miami humalia.

25 Hunu daangada e hagalee manawa lamalia.

Digaula e mouli gaa mmade hua i lodo nadau lodo huaidu.

26 Huogodoo e hai be di mee e dahi,

digaula huogodoo gaa mmade gaa danu gi lala.

Nia huaidina digaula huogodoo gaa honu i nia ila no lodo.

27 “Au e iloo godou hagamamaanadu huaidu e hai baahi mai gi di au.

28 Goodou e heheeu boloo, ‘Dehee di hale o tangada aamua deenei,

go taane dela nogo haihai nia mee huaidu?’

29 Goodou gu helekai ang gi digau ala e heehee?

Goodou e de iloo di hagailoo dela ne gaamai go digaula?

30 I di laangi dela e hagaduadua nia daangada go God gi dono hagawelewele,

gei digau huaidu e dagaloaha i nia madagoaa huogodoo.

31 Deai tangada e hagi aga tangada huaidu ai,

be e hui anga nia mee huogodoo ala ne hai go mee ai.

32 I di madagoaa dela e lahi iei mee gi di gowaa dela e danu ai digau mmade,

go nia daalunga ala gu hagaloohi hagahumalia,

33 di llongo dangada dogologo e dagi e hula gi taalunga,

gei mee e moe i lodo nia gelegele balabala.

34 “Gei goodou! Goodou e hagamada au

gi godou helekai haga manawa lamalia balumee!

Godou helekai mai gi agu helekai le e tilikai!”

22

Eliphaz

1 Eliphaz, tangada mai Teman, ga helekai,

2 “Ma iei tangada igolo koia e kabemee, e dahidamee ang gi God?*

3 O hangaahai donu guu hai di mee hagahumalia a God?

Be o hangaahai humalia e hagamaamaa a Mee?

4 Hagalee go do hagamadagudia a God dela e gabunga iei goe,

ge e lahi iei goe gi di gowaa hai gabunga.

5 Deeai, Mee e gabunga goe, idimaa goe gu hai hala huoloo,

guu hai nnagadilinga huaidu huogodoo.

6 Bolo gii mee ai di hui di boibana o do duaahina adu gi di goe,

goe guu kae ono goloo huogodoo, deai di mee ne dugu belee ulu iei mee ai.

7 Goe gu dumaanga nia wai ang gi digau ala gu duadua,

gei gu dumaanga nia meegai gi digau hiigai.

8 Goe ne hai hegau gi o mogobuna mo do waawa aamua

bolo goe gaa dagi tenua deenei hagatau.

9 Hagalee go nia ahina ala guu mmade nadau lodo

ala digi hagamaamaa ina kooe, gei goe gu gaiaa ge hai haga huaidu hogi

nia dama nadau maadua ai.

10 Dolomeenei gu iai nia hele e logo gu haganiga mai i oo daha,

gei goe gu madagu hagalimalima.

11 E koia e bouli dongoeho huoloo, gei goe ga de gidee goe gi daha.

Di labagee ga mmidi ia ga haga melemu goe.

12 “E hai behee? God la hagalee e noho i di langi i nua loo,

e mmada ia i hongo nia heduu,

ma e aha maa nia maa koia e mogowaa loo i nua loo?

13 Gei dolomeenei gei goe e heeu boloo, ‘Ma di aha dela e iloo ai a God?

Mee e noho e ngala i nia gololangi, malaa, dehee dana hai e gabunga gidaadou?’

14 Goe e hagamaanadu bolo nia gololangi maadolu higahiga

ala gu abaaba a Mee bolo gi de gidee a Mee gi daha,

i dono madagoaa dela e heehee i lala di langi.

15 “Goe e hagamaanadu bolo goe e haele i nia ala

ala e heehee ai digau huaidu i nia madagoaa huogodoo?

16 I mua hua di nadau madagoaa ma ga dau mai,

gei digaula ga taahee gi daha i di labagee.

17 Aanei nia hagadilinga daangada ala hagalee e hiihai gi God,

gei gu hagadonu bolo deai dahi mee e mee dana hai ang gi ginaadou ai.

18 Malaa deenei go God dela ne wanga gi digaula nadau maluagina.

Au e de iloo nia hagamaanadu o digau huaidu.

19 Tangada humalia le e tenetene gei tangada madammaa le e gadagada

i nadau mmada gi digau huaidu ala e hagaduadua.

20 Nia mee huogodoo ala gu hai mee ginai digau huaidu

le e mooho gi daha, gei di ahi e dudu nia mee huogodoo ala e dubu i golo.

21 “Deenei laa, Job, dangidangi ang gi God,

gei gii lawa dau dugu a Mee bolo di hagadaumee ni oou.

Maa goe gaa hai beenei, gei Mee ga haga maluagina goe.

22 Goe gi kae ina ana agoago, gei gi dadaahia hua beelaa i oo lodo.

23 Uaa, goe gi haga mau lala, huli ang gi God Mogobuna,

gii lawa gi daha mo nia huaidu huogodoo ala e haihai i doo hale.

24 Kilia gi daha au goolo huogodoo, kilia au goolo ala koia e humalia

gi lodo di walowalo wai dela guu dugu baguia.

25 Heia a God Mogobuna gii hai nia goolo ni aau,

heia a Mee gii hai nia silber ni aau, e hagabae gi nua.

26 Goe ma gaa hai beenaa, gei goe ga hagadonu a God

i nia madagoaa huogodoo, ga gidee bolo ma go Mee dela go di hagamau o doo tene.

27 Do madagoaa ma ga dalodalo, gei Mee e longono Ia goe,

gei goe ga hagagila aga nia hagababa huogodoo ala ne hai kooe.

28 Gei nia mee huogodoo ala ma gaa hai kooe le e kila humalia,

gei di maalama ga haga maalama doo ala.

29 God e hagamenege ia gi lala digau ala e hagamuamua,

gei e haga dagaloaha digau huogodoo ala e hila gi lala.

30 Gei Mee ga haga dagaloaha goe maa goe e madammaa,

ge o hangaahai le e hai donu.”

23

Job

1 Gei Job ga helekai,

2 “Au e leelee logo hai baahi gi God,

Au gu deemee di hagakono dogu dangidangi mmae.

3 Au bolo gi iloo di gowaa dela e noho iei Mee,

gi iloo di ala dela e hana gi baahi o Mee.

4 Au ga hagi aga dagu gabunga i ono mua,

ga hagamodongoohia agu helekai hai baahi.

5 Au e hiihai gi iloo ana helekai

mo dana hai dela e helekai gi dagu heeu.

6 E hai behee?

God ga hai hegau gi ono mahi hagatau e hai baahi mai gi di au?

Deeai, Mee e hagalongo gi agu helekai.

7 Koau dela e donu.

Au e mee di hagadonudonu gimaua mo God,

gei Mee ga hagamodongoohia aga dogu madammaa

dolomeenei gaa hana hua beelaa.

8 “Au gu halahala God i di baahi gi dua, gei Mee hagalee i golo.

Au digi gidee au a Mee i dogu halahala a Mee i di baahi gi dai.

9 God le e hai ana moomee i bahi i ngeia mo i bahi i ngaaga,

gei au e de gidee au a Mee.

10 Malaa deenei, God e iloo ogu ala heehee huogodoo.

Maa Mee ga hagadina au, gei Mee ga gidee laa bolo au e madammaa.

11 Au e haele i hongo ono ala ne hagi mai gi di au,

gei hagalee e geleu gi tei baahi.

12 Au e haga gila aga ana haganoho i nia madagoaa huogodoo.

Au e daudali hua go dono hiihai, gei hagalee go dogu hiihai.

13 “Gei Mee hagalee e huli dono manawa.

Deai tangada e mee di hai baahi anga,

be e dugu di mee a Mee dela ne belee hai ai.

14 Gei Mee e haga gila aga dana mee ne haganoho belee hai mai gi di au.

Di mee ne haganoho deenei la di mee mai i nia mee e logowaahee

ala ne haganoho aga go Mee belee hai.

15 Au gu bolebole huoloo i dogu madagu i mua ono hadumada.

16-17 God Mogobuna guu lawa di haga bagege au.

Ma go God gei hagalee go di bouli dela e madagu iei au,

ma e aha maa go di bouli dela gu haga dee gida ogu golomada.

24

1 “God Mogobuna le aha dela hagalee dugu

di madagoaa e hai di gabunga, di laangi e gabunga ana gau hai hegau?

2 “Nia daangada e negenege nadau haga geinga

belee haga damana nadau gowaa.

Digaula e gaiaa nia siibi, e kae gaa dugu gi lodo nadau hagabuulinga siibi.

3 Digaula e daa nia ‘donkey’ o digau nadau maadua ai,

gei e daahi di kau o di ahina guu made dono lodo,

gaa dae loo gi di ahina deelaa guu hui dono boibana gii odi.

4 Digaula e duuli gi daha nia donu digau hagaloale,

mo di hono adu digaula gii llele pala hagammuni.

5 “Malaa, digau hagaloale la guu hai gadoo be nia ‘donkey’ lodo geinga,

ala e halahala nadau mee e gai i lodo nia anggowaa maangoo.

Deai di gowaa i golo ai e mee di gida nia mee e gai go nadau dama.

6 Digaula e gai nia hadagee ala hagalee ni ginaadou,

gei digaula e ogoogo nia golee nia hadagee o digau huaidu.

7 I di boo, gei digaula e kii hagalee e gahu,

deai nadau mee e duuli di magalillili ai.

8 Digaula e tuu i di uwa dela e doo iha i tomo nia gonduu.

Digaula ga pala adu gi di malu o nia hadugalaa e haga malu ai ginaadou.

9 “Digau huaidu e hai hege nia dama nadau maadua ai,

ge e lahi nia dama digau hagaloale e hui ai nia boibana digaula.

10 Gei digau hagaloale e heehee hua nadau goloo e gahu ginaadou ai.

Digaula e hadi nadau lii ‘wheat’, gei digaula e hiigai huoloo.

11 Digaula e tau nadau olib e hai nia lolo, gei nia ‘grape’ e hai nia waini,

gei digaula e hieinu huoloo.

12 I lodo nia waahale iai digau gu lauwa mo digau ala gaa mmade

le e wwolowwolo, gei God e haga de iloo nia dalodalo digaula.

13 “Digau i golo hagalee hiihai gi di maalama.

Digaula e de iloo ginaadou di maalama,

digaula hagalee e hiihai e hula gi di gowaa maalama dela e dagi ginaadou.

14 Digau daaligi dangada e ala aga hagaluada loo,

gaa hula e daaligi digau ala hagaloale, gei i di boo, digaula e hai gaiaa.

15 Digau hai be di manu e talitali di bouli gi dau mai,

digaula e hagammuni nadau golomada bolo gi de iloo tangada.

16 Digau gaiaa le e oho di hale i di boo, di mee ga maalama mai

digaula e pala hagammuni i di maalama.

17 Digaula e mmaadagu i di maalama o di aa,

gei digaula hagalee e mmaadagu i di bouli.

18 “Digau huaidu e taahee gi daha i di labagee,

gei nia gowaa digaula gu i lala di hagahalaua a God.

Gei digaula gu deemee di hula e ngalua i lodo nadau gowaa dogi waini.

19 E hai gadoo be ‘snow’ ma ga hagalee i di welengina o di laa,

deelaa gadoo di ala o tangada huaidu dela ma ga hagalee

i tenua o digau ala e mouli.

20 Gei nadau dinana gu de langahia e ginaadou hogi digaula.

Digaula guu gai go nia ila, gei guu oho gadoo be nia laagau ma gaa tinga gi lala.

21 Di hai deenei e gila aga, idimaa i nadau hai hagahuaidu nia ahina

ala guu mmade nadau lodo, gei hagalee e hagalabagau nia ahina ala e dee huwa.

22 God e daaligi digau aamua gi ono mahi.

God ga ngalua, gei digau huaidu gaa mmade.

23 Holongo God ga dumaalia ang gi digaula gi mouli,

gei Mee e daumada digaula i nia madagoaa huogodoo.

24 Digau huaidu e haadanga lamalia hua i tama madagoaa bodobodo.

No muli hua, gei digaula ga maangoo gadoo be nia geinga,

e hai gadoo be nia laagau ‘wheat’ ala ne tuu gi lala.

25 Ma iai tangada i golo e haga dilikai bolo di mee deenei la hagalee e donu?

Ma iai tangada e mee di hagamodongoohia aga bolo agu helekai la hagalee e donu?”

25

Bildad

1 Bildad tangada Shuah ga helekai:

2 “God e koia e mogobuna.

Nia daangada huogodoo gi hagamadagudia a Mee.

Mee e daahi dono henua i di langi i di aumaalia.

3 Ma iai tangada e mee di dau digau di langi ala e hege gi Mee?

Ma iai di gowaa i golo e hagalee maalama i di maahina a Maa?

4 Ma iai tangada e mee di donu gei e madammaa i mua o God?

5 I dono mmada, di malama la hagalee e maahina

ge nia heduu le hagalee e madammaa.

6 Malaa e hai behee go tangada dangada, dela e hai gadoo be di badubadu,

tama manu geinga tolo dulii loo?

Dehee tahidamee o di mouli tangada i mua o God?”

26

Job

1 Gei Job ga helekai hai baahi,

2 “Dehee dau hai e hagamaamaa mai au taane hagaloale ge bagege deenei!

3 Di hagamaamaa behee e gaamai kooe gi di au dela e de iloo nia mee.

Di kabemee aha e mee di hagamodongoohia kooe!

4 Koai belee hagalongo gi au helekai?

Koai dela ne gowadu gi di goe nia helekai aanaa?”

5 “Nia hagataalunga o digau mmade

e bolebole i lodo nia wai i lala henuailala.

6 Tenua o digau mmade gu mahuge ang gi God.

Deai dahi abaaba e mee di duuli ono golomada ai.

7 God gu haga palaha i lala di langi baahi laa ngeia,

gu daudau henuailala i lodo di anga ahiaalangi.

8 Deenei go di God dela ne hagahonu nia gololangi gi nia wai,

ga dadaahi nia maa bolo gi de daamaha gi di baahi ga malingi.

9 Mee e haga ngala di malama gi nia gololangi.

10 Mee e wwae di maalama mo di bouli gi di lain

dela ne hihi go Mee i hongo di moana.

11 I dana helekai hai baahi gi nia duludulu ala e togo aga di langi gi nua,

digaula gu bolebole gu mmaadagu.

12 Ma go ono mahi ala ne aali i di moana,

go ono lima mogobuna ala ne daaligi ai Rahab,

dela go di manu hagamadagudagu dangada.

13 Ma go nia mahi o ono madangi ala ne haga madammaa lala di langi,

mo dono lima dela ne daaligi ai di manu deelaa.

14 Gei nia mee aanei la nia ada mee hua ni ono mogobuna,

aalaa hua go ono lee moolee ala ne longono gidaadou.

Malaa, ko ai e iloo di tonu o di aamua huoloo o God?”

27

Job

1 Job e duudagi hua ana helekai,

2 “Au e hagamodu i di ingoo o God Mogobuna dela e mouli dee odi,

dela ne duuli gi daha ogu donu, gaa hai au gii lodo huaidu huoloo,

3 i di waalooloo a God e dugu mai ono madangi mouli,

4 ogu malau ngudu nei hagalee loo e helekai i di mee huaidu,

dogu holole nei hagalee tilikai. 5 Au hagalee loo e helekai i goodou

bolo godou helekai le e donu.

Au gaa tai ogu lodo ga helehelekai hua i dogu madammaa

gaa dae loo gi di laangi dela e made iei au.

6 Au hagalee lawa i dagu hagamodongoohia aga ogu donu,

idimaa di hagi aga i ogu lodo le e madammaa.

7 “Digau ala e hai baahi mai gi di au e kae di hagaduadua

gadoo be digau huaidu, mo digau hagalee e donu.

8 Dehee di hagadagadagagee o digau ala deai di nadau God ai

i di madagoaa o God dela ma ga gahigahi mai digaula?

9 Di madagoaa haingadaa ma gaa dau i digaula,

e hai behee? God e longono nadau gahigahi?

10 Digaula belee hiihai huoloo gi nia hagadilinga haga tenetene a God

ala ma ga haga gila aga, gei digaula belee dalodalo ang gi God

i nia madagoaa huogodoo.

11 “Dumaalia mai gi di au,

gei au ga hagi adu gi goodou tamanaiee o nia mogobuna o God,

ga hagamodongoohia adu gi goodou nia mee o di God Mogobuna

ala gu haganoho belee hai.

12 Gei deeai, goodou gu iloo hua e goodou.

Malaa e hai behee go goodou ala hua e hai godou balu helekai?

13 “Deenei di hai a God Mogobuna dela e hagaduadua digau huaidu,

digau daaligi dangada.

14 Holongo digaula gu hagadili nadau dama daane e logo,

malaa digaula gaa mmade huogodoo i lodo tauwa.

Nadau mee e gai e dee dohu loo gi nadau dama.

15 Digau ala gaa tiba ga mouli, gei digaula gaa mmade i tau magi,

gei nadau lodo hagalee e tangitangi gi digaula.

16 Digau huaidu e logowaahee nadau silber e deemee di dau,

gei nadau goloo koia e logo i nia mee o nia daangada ala e hiihai ginai.

17 Gei hunu gau humalia ala i golo ga ulu i nia goloo aanei,

gei hunu gau hai mee donu ga hai mee gi nia silber aalaa.

18 Digau huaidu e hau nadau hale e hai gadoo be di hale bagaigee,

be tamaa hale o tangada hai hegau dela e hagaloohi dana gowaa dogi mee.

19 Dahi madagoaa hua, gei digaula gaa moe gi lala i lodo nadau maluagina,

gei digaula ga aala aga gei nadau maluagina gu de igolo.

20 Di haingadaa damana gaa tale gi digaula e hai gadoo be di labagee.

Di madangi gaa gono boo gaa ili digaula gi hagalee.

21 Di madangi ia i dua gaa ili digaula gi daha mo nadau hale.

22 Di madangi ga ili mai i hongo digaula,

i nadau madagoaa e hagamahi bolo e llele gi daha,

gei gu deemee loo di llele.

23 Di madangi e waluwalu digaula i nadau llele gi daha,

e hai digaula gi mmaadagu huoloo i di mogobuna dela e haga huaidu digaula.”

28

Taahili e hagaamu di kabemee*

1 Di gowaa i golo e mee di geli aga nia silber.

Di gowaa i golo e haga madammaa ai nia goolo.

2 Nia daangada e geli aga nia baalanga i lodo nia gelegele,

gei e dunu nia hadu e haga hali mai nia baalanga mmee.

3 Nia daangada e hula loo gi lodo nia gelegele i di gowaa llala loo.

Digaula e hula e halahala mee gi lodo loo henuailala,

e geli aga nadau hadu i lodo di gowaa bouli dongoeho.

4 Digaula e geli nadau bongoo gi lala loo

bolo gii gida ai nadau hadu hagalabagau i di gowaa e mogowaa loo

i daha mo di gowaa dela e noho ai nia daangada,

be i di gowaa dela digi tale ginai di wae tangada.

Digaula e ngalua modo ginaadou, deai tangada i golo ai,

e kaga nia hali gi lodo nia bongoo aalaa.

5 Nia meegai e tomo aga i henuailala,

gei i di gowaa mugi lala i henuailala nia hadu

le e haga mooho ge haga gohugohu.

6 Nia hadu hagalabagau ‘sapphire’ e hagahonu i lodo nia hadu o henuailala,

gei nia goolo la i lodo nia gohu gelegele.

7 Deai dahi manu e gidee di ala dela e hana gi di gowaa

dela iai nia hadu hagalabagau ai, gei deai di ‘vulture’ e maangi gi golo ai.

8 Deai di laion be tei manu e haele i di ala lomo deenei ai.

9 Nia daangada e geli aga nadau hadu ala e mau dangihi,

e geli di gonduu gaa tugi loo i tono di gonduu.

10 I di nadau geligeli i lodo di bongoo deelaa,

digaula e kida nadau hadu hagalabagau.

11 Digaula e geli loo gi lala gii tugi nia wai,

gaa kae gi di gowaa maalama nia mee ala nogo de gidee.

12 Malaa, dehee laa di gowaa dela e gida ai di kabemee?

Malaa, dehee laa tadau hai gaa mee ai di agoago i di iloo mee?

13 Di kabemee e deemee di gida i baahi o nia daangada dangada.

Deai tangada e mee di iloo di hai o di hagalabagau o di maa ai.

14 I tua di moana mo i lala di tai e helekai

bolo deai di kabemee i nau baahi ai.

15 Deai tangada e mee di hui di maa gi nia silber mo nia goolo ai.

16 Nia goolo mono hadu hagalabagau ala koia e humalia huoloo

le e deemee di hagatau ang gi di hagalabagau o di maa.

17 Di kabemee e koia e hagalabagau huoloo i hongo nia goolo,

i hongo nia ibu goolo mo nia kalaadi ala koia e humalia.

18 Di kabemee le e koia e hagalabagau huoloo

i hongo nia hagahonu o di moana madamada,

be nia hadu hagalabagau ala go nia ‘crystal’ mo nia ‘ruby’.

19 Nia hadu ‘topaz’ ala koia e humalia mo nia goolo ala koia e madammaa

le e deemee di tongaadahi ang gi di kabemee.

20 Malaa, dehee laa di hagamau o di kabemee?

Malaa dehee laa tadau hai e aago ai gidaadou gi di kabemee?

21 Deai dahi mee mouli e mee di gidee di maa ai,

be nia manu mamaangi e mee di gidee ginaadou di maa ai.

22 Di hagahuaidu mo di made hogi, meemaa e helekai hua bolo ginaua

ne hagalongo hua gi di kai o di maa.

23 Ma go God dela e iloo di maa, e iloo di gowaa dela e gida ai di maa,

24 idimaa Mee gu gidee di hagalawa o henuailala,

e gidee nia mee huogodoo ala i bahi i lala di langi.

25 Di madagoaa God ne dugu anga di mogobuna gi di madangi,

ge ne hagamaanadu be di moana le e hai gi damana behee,

26 mo di madagoaa God ne hagamaanadu be di uwa

le e hai gii doo i hee, mo di ala o nia gololangi o di atili

le e hula laa hee,

27 deelaa di madagoaa o Mee ga gidee di kabemee,

gei e mmada be di maa e hagalabagau be hee,

gei Mee ga hagamogobuna di maa.

28 God ga helekai gi nia daangada dangada,

“Goodou gi hagalabagau ina di godou Dagi, gei goodou ga kabemee.

Goodou gii huli gi daha mo di huaidu, gei goodou ga modongoohia nia mee.”*

29

Job

1 Job ga daamada ga helekai labelaa,

2 “Au bolo dogu mouli nei gii hai hualaa

be dogu mouli i di madagoaa i mua,

i di madagoaa a God dela nogo madamada humalia i di au.

3 God nogo madalia au i nia madagoaa huogodoo,

e haga maalama mai au i dogu heehee i di bouli.

4 I lodo nia laangi aalaa, gei au nogo humalia mai gi di au.

Tumaalia o God nogo madamada humalia dogu hale.

5 God Mogobuna nogo madalia au i di madagoaa deelaa,

gei agu dama gu hii mai i ogu daha.

6 Agu kau mono kuudi gu gaamai nia milugu e logo,

gei agu laagau olib nogo tomo aga i lodo nia gelegele hadu hadu.

7 Di madagoaa digau mmaadua o di waahale ga dagabuli,

gei au guu noho madalia digaula,

8 malaa, nia dama daane ala ma ga gidee ginaadou au,

digaula e hagapaa gi daha mo au,

gei digau mmaadua ma ga tuu aga, e hagalabagau au.

9 Gei nia dagi o nia daangada gu hagamodu nadau helehelekai,

10 mo digau hogi aamua hagalabagau la guu noho deemuu.

11 “Digau huogodoo ala ma ga gidee, be longono ginaadou au,

digaula e helehelekai humalia i agu mee ala ne hai.

12 Tangada hagaloale ma gaa dangi di hagamaamaa,

gei au gu hagamaamaa a mee.

Au gu hagamaamaa nia dama ala nadau maadua ai,

ge deai nadau dangada e hagamaamaa digaula ai.

13 Nia daangada guu too gi lodo di haingadaa huoloo,

digaula nogo haga hagaamu au.

Au nogo hagamaamaa nia ahina nadau lodo ai,

gi iai di nadau haga humalia.

14 Di tonu la nogo hai be di gahu ni oogu,

gei di hai di tonu la nogo hai be di gahu laa daha mo di hau ni oogu.

15 Au go di golomada o tangada dee gida, mo di wae o tangada habehabe.

16 Au nogo hai be tamana ang gi digau hagaloale,

gei e hegeege tangada mai i daha ma gaa doo gi lodo di haingadaa.

17 Au nogo abaaba nia mahi o digau huaidu

gi daha mo di nadau mee dela belee hai.

18 “Au gu hiihai bolo dogu mouli gi waalooloo,

gei au gii made i dogu hale i di manawa tenetene.

19 Au nogo hai gadoo be dahi laagau dela e tale ono aga gi lodo nia wai,

ono lau ala e tiu i nia magalillili o di luada.

20 Digau huogodoo nogo haga hagaamu au i nia madagoaa huogodoo,

gei ogu mahi hagalee e too i di au.

21 Dogu madagoaa nogo helekai iei au,

gei nia daangada gu hagakila, e hagalongo hagahumalia gi agu helekai.

22 Deai nadau mee e hagapuni anga i dogu hagalawa agu helekai ai.

Agu helekai guu dau i digaula gadoo be nia madaua o di uwa ma gaa doo.

23 Digau huogodoo nogo hiihai gi nia maa,

e hai gadoo be tangada dogi hadagee e hiihai gi di uwa ma gaa doo.

24 Au guu gono gada gi digaula i nadau madagoaa

gu deai nadau hagadagadagagee ai.

Ogu haga tenetene gu haga maaloo aga digaula.

25 Au guu kae di waawa dagi, e haganohonoho di hai e hai nia hagataele,

gei au guu dagi digaula gadoo be di king dela e dagi ana gau dauwa

e hula gi tauwa, gei e haga tenetene digaula i lodo nadau hula uli nadau gai.

30

1 “Digau ala e lligi i di au, digaula e gadagada i di au dolomeenei!

Nadau damana la nia balu daane hua, digi dumaalia gi digaula

gi madalia agu paana e hagaloohi agu siibi.

2 Digaula digau huaidu, deai nadau hadinga ai,

digaula e paagege di hai agu hegau.

3 Digaula e hagaloale huoloo gei e hiigai,

digaula e mee hua di gai nia aga laagau ala gu maangoo

i di boo i lodo di gowaa lomo.

4 Digaula la digau e daagi nia geinga lodo henua gaa gai,

digaula e gai hogi nia laagau ala nadau kala ai.

5 Nia daangada e wwolowwolo e hagabagi digaula gi daha,

e hai gadoo be digau ala e wwolo gi tangada gaiaa.

6 Digaula e noho hua i lodo nia bongoo,

i lodo nia gowaa ne geli i taalinga di gonduu.

7 Digaula nogo wwolowwolo gadoo be nia manu lodo geinga,

e kii hagabiga i lodo nia geinga.

8 Digaula la di buini balumee, gei hagalee e dau!

Digaula gu hagabagi gi daha mo tenua.

9 “Dolomeenei gei nia dama daane digaula gu lloomoi e gadagada mai gi di au,

gei au hagalee di mee, deelaa hua go nadau dadaagala.

10 Digaula e gulugulua i di au, e hagamaanadu bolo ginaadou e humalia i di au.

Digaula e buibui nadau haawale mai gi ogu golomada.

11 Idimaa God dela ne hai au gi haadanga balua,

digaula e hai baahi mai gi di au i nadau hagawelewele huoloo.

12 Digau aanei e hai baahi mai gi di au

i nia gowaa huogodoo ala ma gaa hana ginai au.

Digaula e daudali au e hagatogomaalia nadau hai huaidu belee hai mai gi di au.

13 Digaula gu duuli dogu ala bolo ginaadou ga daaligi au.

Deai tangada i golo bolo gaa mee di dugu digaula ai.

14 Digaula gu ulu gi lodo nia bongoo

ala i di abaaba dela e duuli au, mo di tobo ia gi ogu nua.

15 Au gu bolebole huoloo i dogu madagu.

Dogu hangaahai aamua guu maa gi daha gadoo be di oloolo madangi,

ge dogu maluagina gu hagalee gadoo be di baahi gololangi.

16 “Dolomeenei, gei au gu hoohoo gaa made,

deai tagaloaha i dogu duadua nei ai.

17 Ogu iwi huogodoo e mmae i di boo,

di mmae dela e dadaalo mai au hagalee loo e lawa.

18 God guu kumi dogu uwa, guu dada ogu goloo gi daha.

19 Mee guu hudu au gi lodo nia gelegele pigi,

gei au hagalee e humalia i hongo nia gelegele waiwai.

20 “Meenei God, au gu gahigahi Goe, gei Goe hagalee e hila mai.

Gei au ga dalodalo, gei Goe e haga de iloo Goe au.

21 Goe gu hai hua au haga huaidu,

gu hagaduadua au gi o mogobuna huogodoo.

22 Goe guu wanga au gi di madangi gi ilia gi daha,

Goe gu huduhudu au i lodo di madangi damana.

23 Au gu iloo bolo Goe gaa wanga au gi di made,

i di hagaodi gi muli o nia mee huogodoo ala e mouli.

24 Goe e aha dela e heebagi gi tangada dela gu mooho,

dela hua e dangidangi di manawa dumaalia?

25 E hai behee?

Au hagalee nogo madalia digau ala e tangi i di haingadaa,

be nogo manawa gee gi digau ala guu too gi lodo di hagaloale?

26 Au gu hagadagadagagee gi di tene mo di maalama,

gei di haingadaa mo di bouli guu dau i di au.

27 Au gu mooho huoloo i dogu hidi gaagaa mo dogu mmae.

Nia laangi huogodoo gei au e duadua.

28 Au e heehee hua gei au e honu i di lodo huaidu, deai dogu haga maalama ai.

Au e duu i lodo digau dogologo e dangi dogu hagamaamaa.

29 Dogu lee la guu honu i di manawa gee gei e buhi,

guu hai gadoo be di lee o di paana lodo geinga be go di lee ‘ostrich’.

30 Dogu gili gu luuli, au guu wele i di magi welengina.

31 I mua gei au nogo hagalongolongo gi nia lee tenetene,

gei dolomeenei gei au e hagalongolongo gi nia lee dangi wawwawe mono hangihangi.

31

1 “Au guu hai dagu hagababa

bolo au hagalee daumada di ahina i nia maanadu huaidu.

2 Di God Mogobuna e hai dana aha mai gi gidaadou?

Dehee di hai a Mee e hui tadau hangaahai?

3 Mee e hagau mai dana hagaduadua

e hagahuaidu digau ala e hai nadau huaidu.

4 God e iloo nia mee huogodoo ala e hai ko au,

ge e gidee ogu hanga heehee huogodoo.

5 “Au e hagamodu bolo au hagalee hai di huaidu

ge hagalee hagamada e halahalau tei dangada.

6 God la gi hagadina ina au gi di mee pauna mee dela e hai donu,

gi gidee Ia be au e humalia behee.

7 Maa nei bolo au guu huli gi daha mo di ala dela e donu,

be dogu huaidina la gu hiihai gi di huaidu,

be ogu lima la gu dogolia gi nia huaidu,

8 maa e hai beelaa laa, daaligidia agu hagadili

be wanga ina agu mee ne dogi gi nnuai daangada gi geina.

9 “Maa nei bolo au gu hiihai gi di lodo o tangada dela i dogu baahi,

ge gu talitali hagammuni i daha mo di bontai di ahina deelaa,

10 malaa, dogu lodo gi heia nia meegai tuai daane,

gei gii kii labelaa i hongo di moenge o tuai daane.

11 Nia huaidu ala beenei le e haga langaadia belee hui hua gi di made.

12 E hai gadoo be di ahi maaloo dangihi

dela e dudu agu mee huogodoo ala e hai mee ginai au.

13 “Di madagoaa dagu dangada hai hegau gaa hai ono donu mai gi di au,

gei au gu hagalongo gi mee, ge guu hai a mee hagahumalia.

14 Maa nei bolo au hagalee ne hai beelaa,

gei au gaa duu i mua nnadumada o God behee?

Au ga helekai gi God bolo aha, maa God ga hanimoi belee hagi aga au?

15 Di God dela ne hai au i lodo tinae dogu dinana,

la go Mee labelaa dela ne hai agu daangada hai hegau

i lodo nia dinae nadau dinana.

16 “Nia madagoaa huogodoo, gei au nogo hagamaamaa digau hagaloale,

digi heia nia ahina nadau lodo ai gii noho huaidu,

17 be nia dama nadau maadua ai gii noho hiigai gei au e maaluu.

18 I lodo dogu mouli hagatau, au gu benebene digaula.

19 Au ga gidee tangada e haingadaa ang gi deia,

e deemee di hui ono goloo,

20 gei au e wanga gi mee nia goloo ala ne hai gi nia ngaahulu

ala ne gaamai i baahi agu siibi, gei mee ga tenetene aga

i lodo dono manawa ga hagaamu au.

21 “Maa nei bolo au ne halahalau di tama ono maadua ai,

bolo au gaa wiini i lodo di gabunga,

22 malaa, ogu lima e humalia hua e hadihadi,

gii mmodu gi daha mo ogu bakau.

23 Idimaa au dela e madagu nia hagaduadua a God,

au e deemee di hai di mee beelaa.

24 “Au hagalee loo e hagadagadagagee gi nia maluagina,

25 be e hagapuu i ogu goloo ala gu hai mee ginai au i lodo dogu lima.

26 Au digi daumaha ang gi di laa i lodo dono maalama,

be di malama i lodo dono madamada.

27 Au digi hagamaanadu belee hagalaamua

di laa be di malama i di hongi dogu lima e haga modongoohia

bolo au e hagalaamua nia maa.

28 Di huaidu dela e hai beenei e humalia hua e hagaduadua gi di made,

dela e haga de iloo di God Mogobuna.

29 “Au digi manawa tenetene ang gi ogu hagadaumee

i di nadau madagoaa e haingadaa ang gi ginaadou.

30 Au digi hai hala i di dalodalo bolo ginaadou gii mmade.

31 Nia daane huogodoo ala e ngalua mai gi di au le e iloo huogodoo

bolo au e hila ang gi digau mai daha huogodoo.

32 Au e haga ulu digau heehee mai mogowaa gi lodo dogu hale,

hagalee hai digaula gii kii i hongo nia ala.

33 “Nia daangada ala i golo e daalo hagammuni nadau mee hala,

gei au hagalee hagammuni ogu huaidu.

34 Au hagalee loo e madagu i nia daangada i nadau helekai,

gei au digi noho dee muu be e noho hua i lodo dogu hale,

i dogu madagu i nadau helekai hai baahi mai gi di au.

35 “Ma hagalee tangada e hagalongo

gi agu helekai ala e helekai iei au ai?

Au e haga donu bolo nia helekai huogodoo le e donu.

Di God Mogobuna la gi helekai mai gi di au!

Maa nei bolo nia helekai hagahuaidu mai baahi tangada

dela e hai baahi mai gi di au la guu hihi gi lala,

gei au e mee di mmada gi nia maa,

36 malaa, e donu au e tenetene di dugu aga nia maa

gi hongo dogu libogo gaa hai be di hau king,

ga taiaga gi nua gi gidee digau huogodoo.

37 Au ga hagi anga gi God agu mee huogodoo ala ne hai,

ge daahi aga dogu libogo gi nua loo i ono mua.

38 “Maa nei bolo au ne gaiaa di gowaa

dela e hai dagu hadagee i tangada dana gowaa donu,

39 be au ne gai nia meegai ala e tomo i golo,

gei gu diiagi digau hai hadagee gi hiigai,

40 maa e hai beelaa, le e humalia hua go nia geinga mono balu laagau

gii tomo i lodo di hadagee deelaa, e pono nia ‘barley’ mono ‘wheat’.”

Nia helekai a Job gu hagaodi.

32

Nia agoago o Elihu

(Job 32.1—37.24)

1 Idimaa Job gu hagadonu bolo ia gu madammaa, gei nia daane dogodolu aanei guu lawa di nadau helekai anga gi mee. 2 Taane dono ingoo go Elihu e noho i di gowaa deelaa, ia gu deemee di hagakono dono hagawelewele, idimaa Job e bida hai ono donu i deia, ga hagaanga nia mee huogodoo gi God. (Elihu tama daane ni Barakel, tangada di madawaawa o Buz, tangada mai di madahaanau o Ram). 3 Elihu gu hagawelewele labelaa gi nia hoo hagaaloho dogodolu a Job ala gu deemee di helekai anga gi nia helekai Job, deenei la guu hai be di mee bolo God le e haigee. 4 Idimaa Elihu la koia e dulii i lodo digaula, dela ne hidi ai ei mee digi noho loo gi di lawa o nadau helehelekai. 5 I dono gidee ia bolo nia daane dogodolu aanei le e deemee di helekai gi nia helekai Job, geia gu hagawelewele huoloo, 6 ga daamada ga helekai,

Elihu

“Au e dulii, gei goodou e mmaadua,

deenei laa au gu madagu dagu helekai adu gi goodou

i dagu mee dela e maanadu.

7 Au e hagamaanadu bolo ma go koodou ala belee helekai,

goodou ala e mmaadua belee hagadau hagamaamaa gi godou kabemee.

8 Di hagataalunga o God Mogobuna

dela e wanga gi nia daangada di kabemee.

9 Hagalee go di madua o tangada dela gaa hidi ai a mee ga kabemee,

be gaa hidi ai iei mee ga iloo di tonu.

10 Gei dolomeenei gei au e hiihai bolo goodou gi hagalongo mai gi di au.

Au ga hagi adu gi goodou dagu hagamaanadu.

11 “Au nogo noho deemuu nogo hagalongolongo gi godou helehelekai,

mo di talitali di godou halahala nia helekai o di kabemee.

12 Au guu mmada haga humalia,

gei au gu gidee bolo goodou digi gila humalia.

Goodou digi haga hai gee nia mee a Job ala nogo helekai ai.

13 Dehee di godou hai dela e helekai ai goodou

bolo goodou guu gida di kabemee?

Ma go God hua dela e mee di helekai gi Job, idimaa goodou ala gu deemee.

14 Job ne helekai adu gi goodou, hagalee ne helekai mai gi di au,

malaa dagu helekai gi di heeu a maa le hagalee e hai be di godou helekai.

15 “Meenei Job, nadau helekai la hagalee dono hagamaamaa ai.

Deai nadau helekai e helekai adu gi di goe ai.

16 E hai behee? Au gi taalia hua i goodou ala hua e noho deemuu?

Digaula e tuu hua i golo deai nadau helekai e hai ai.

17 Gei deeai! Au gaa hai hua go dagu helekai aagu,

ga helekai adu i dagu mee dela ne hagamaanadu.

18 Au gu deemee di noho deemuu, au gu deemee di dadaahi agu helekai.

19 Maa au ga deai dogu madagoaa ai belee helekai iei au,

gei au e hai gadoo be di peege dugu waini dela ne hagahau gi honutulu ga mahaa.

20 Au gu deemee di hagakono, au e hai loo gi helekai.

21 Au hagalee e hegeege dahi dangada i lodo tadau hagadonudonu nei.

Au e hagalee e hagaamu dahi dangada.

22 Au e de iloo di hai nia helekai hagaamu.

God gi daaligidia au be maa au gaa hai beenei.

33

1 “Deenei laa, Job, goe hagalongo haga humalia

gi agu mee huogodoo ala ga helekai ai.

2 Au gu togomaalia di helekai aga dagu maanadu.

3 Agu helekai huogodoo le e donu,

gei au e helehelekai i nia mee ala e donu.

4 Di hagataalunga o God la ne hai au,

gei di dogidogi o God Mogobuna ne gaamai gi di au di mouli.

5 “Helekai mai be goe e mee. Hagatogomaalia ina oo donu.

6 Gidaua e tongaadahi hua i mua o God, gidaua ala ne hai mai i nia gelegele.

7 Malaa, deai dau mee bolo goe ga madagu i di au ai, au hagalee e aali i di goe.

8 “Malaa, deenei dagu mee ne hagalongo mai i doo baahi:

9 ‘Au digi hai di huaidu, dagu mee hala ne hai ai.

Au e madammaa, ogu huaidu ai.

10 Gei God ga halahala di mee dela e hai baahi mai gi di au,

gaa dugu au be di hagadaumee ni oono.

11 Mee ga lawalawa ogu wae gi taula baalanga,

gei Mee e hagadina au i agu mee huogodoo ala e hai ko au.’*

12 “Gei au e hai adu gi di goe, Job, goe e hai gee.

God la koia e aamua i nia daangada huogodoo.

13 Goe e aha dela e haga huaidu a God bolo Mee hagalee e helekai

gi nia helekai lagamaaloo o nia daangada?

14 Ma e aha maa God e helehelekai i nia madagoaa huogodoo,

gei deai tangada e hagalongo gi ana helekai ai.

15 I di boo di madagoaa e kii ai nia daangada,

God e helekai gi digaula i lodo nadau midi mo nadau moe.*

16 Mee gaa hai digaula gi hagalongo gi ana helekai ala e helekai ai,

gei digaula e mmaadagu i ana helekai.

17 God e helekai belee hai digaula gii dugu di nadau haihai huaidu,

gei e abaaba digaula gi dee hai digau hagamuamua.

18 Mee hagalee dumaalia gi digaula gi daaligidia,

Mee e daa digaula gi daha mo nadau mmade.

19 God e hagadonu digaula gi di magi,

gaa hai nadau huaidina gii noho mmae.

20 Tangada magi e hagalee e hiihai e miami.

Ma e aha maa nia meegai le e kala, gei mee e dee gai.

21 Dono huaidina e hegehege loo.

Goe guu mee hua di mmada gi nia iwi o maa.

22 Mee gu hoohoo gi dono madagoaa dela e hana ai gi tenua o digau mmade.

23 “Holongo tangada di langi ga hanimoi e hagamaamaa a mee,

tangada di langi e dahi i digau di langi e mana a God,

e haga langahia gi mee dono duhongo hegau.

24 Mai dono dumaalia gei mee ga helekai boloo,

‘Diagia a mee! Mee e hagalee e hana gi tenua o digau mmade.

Deenei di hui e hagamehede a mee.’

25 Dono huaidina gaa tomo hogi ga dama daane ge e maaloo labelaa.

26 Mee ga dalodalo, gei God ga hagalongo, ga hagagila talodalo a maa.

Mee ga daumaha gi God i di manawa tene, gei God ga haga humalia labelaa

nia mee huogodoo ala i baahi o mee.

27 Gei mee ga helekai aga i mua digau dogologo, ‘Au guu hai di huaidu.

Au deai dagu humalia ne hai ai, gei God gu haga dagaloaha au.

28 Mee guu dugu au gi dee hana gi tenua o digau mmade,

gei au deenei e mouli hua igolo.’

29 “God e tataanga e haihai nia mee huogodoo aanei gi nia daangada.

30 Mee e haga dagaloaha di mouli o tangada,

gaa hai a mee gii noho i di mouli tenetene.

31 “Deenei laa Job, hagalongo gi agu helekai. Noho deemuu gi helekai au.

32 Maa goe dau helekai i golo, helekai gi hagalongo au,

au e tenetene i dagu helekai bolo kooe dela e donu.

33 Maa hagalee, noho deemuu hagalongo mai,

gei au ga hagi adu gi di goe di hai o di kabemee.

34

1-2 “Goodou go nia daangada ala koia e kabemee gei e daudonu,

hagalongo gi agu mee ala ga helekai iei au.

3 Goodou e iloo nia meegai kala i di godou momi nia maa,

gei goodou e de iloo nia helekai o di kabemee

ala ma ga hagalongo ginai goodou.*

4 Deenei laa, go gidaadou tei gii bida hagamaanadu ina di mee deenei.

5 Job guu hai bolo ia e madammaa hua,

dela bolo God digi dugu anga gi deia ono donu.

6 Gei mee ne helekai boloo,

‘Dehee dagu hai e mee di helekai tilikai bolo au e hala?

Au gu mooho haga huaidu gei deai ogu huaidu ai.’

7 “Deai dahi dangada e hai be Job ai!

Mee hagalee loo bolo ia e hagalaamua a God.

8 Mee e hiihai e madalia digau hai mee huaidu,

e hana madalia digau huaidu.

9 Mee e helekai bolo e deai dono hadinga ai

go dono daudali di hiihai a God.

10 “Goodou hagalongo mai gi di au, goodou ala e kabemee!

E hai behee? God Mogobuna e mee di hai di huaidu?

11 Deeai! Mee e hui ang gi nia daangada gii hai be nadau mee ala ne hai,

Mee e hui ang gi digaula gi tau anga gi nia mee digaula ne hai.*

12 God Mogobuna e deemee di hai di huaidu,

gei Mee hagalee e hai hegau ihala gi tangada.

13 E hai behee? God le e gaamai ono mogobuna i baahi tangada i daha?

Ma tangada i golo ne hai a Mee gi madamada humalia henuailala?

14 Maa nei bolo God gaa daa gi daha di hagataalunga o di mouli,

15 malaa, nia mee huogodoo ala e mouli la gaa mmade,

gaa hai labelaa nia gelegele.

16 “Deenei laa, goe hagalongo mai, maa goe tangada kabemee.

17 E hai behee? Goe e hagi aga nia donu o God?

Goe e hagamaanadu bolo Mee e dee hiihai gi di tonu?

18 God e hagi aga nia king mono gau aamua huogodoo maa digaula e huaidu,

deai nadau hadinga ai.

19 Mee hagalee e huli mai i di baahi o nia dagi,

gei hagalee e hiihai gi digau ala e maluagina

laa hongo digau hagaloale.

Idimaa go Mee dela ne hai ana daangada huogodoo.

20 Tangada le e mee hua di made limalima i di boo.

God le e hagaduadua nia daangada, gaa hidi ai digaula ga hagalee.

E haingoohia ang gi Mee dono daaligi gii mmade digau ala e aamua.

21 Mee e hagadina nia hanga heehee o nia daangada ala ma ga haihai.

22 Deai di bouli e mee di abaaba gi daha tangada huaidu

i mua nia hadumada o God ai.

23 God la hagalee bolo gaa dugu dana madagoaa e lloo aga ai nia daangada

gi dono baahi e hagadonu go Mee.

24 God la hagalee bolo e hai dana halahala,

e daa gi daha nia dagi e pono gi nnuai daangada.

25 Idimaa Mee e iloo nadau mee ala e haihai,

Mee gaa kili digaula gi daha, ga dagadagahi digaula i di boo.

26 Mee e hagaduadua digau huaidu

i lodo di gowaa dela e dogologo nia daangada,

27 idimaa digaula gu huli hua gi daha, gu diiagi ana haganoho huogodoo.

28 Digaula guu hono digau hagaloale bolo digaula gi dangidangi

i di hagamaamaa mai baahi o God.

Gei Mee ga hagalongo gi nia dangidangi digaula.

29 “Maa God ga hagamaanadu bolo Ia ga hagalee e hai ana mee,

deai tangada e mee di haga hai gee a Mee ai.

Maa Mee gaa hai gii ngala ono hadumada,

malaa, gu deai di hagamaamaa ang gi nia daangada ai.

30 Deai dahi mee i golo ai bolo gaa mee di hai go dahi henua,

bolo e daa gi daha nia mogobuna o digau huaidu ala e dagi ginaadou.

31 “Job, goe gu haagi o huaidu gi God, mo di hai dau hagababa gi Mee

bolo goe ga hagalee e hai di huaidu labelaa?

32 Goe gu halahala gi baahi o God au mee hala ala ne hai,

gei goe guu donu bolo goe ga hagalee hai di hala labelaa?

33 Idimaa goe dela hagalee e donu gi di mee a God dela ma gaa hai,

goe e talitali bolo Mee gi haga gila ina aga dau mee dela e hiihai ginai?

Ma kooe dela e hai gii hai dau mee, gei hagalee ko au.

Goe gi helekai mai gi gimaadou dolomeenei i dau mee dela gu hagamaanadu.

34 “Digau huogodoo ala iai nadau hagamaanadu i golo, digaula gaa donu ginai,

gei tangada kabemee dela ma ga hagalongo mai, ia ga helekai aga

35 bolo Job e helehelekai mai hua i dono de iloo ia.

Nia mee huogodoo ala nogo helekai iei mee le e dee modongoohia.

36 Goodou gi hagabaubaulia nia mee a Job ala nogo helekai ai.

Goodou gaa mmada bolo ana helekai huogodoo ala nogo helekai ai

le e hai gadoo be nia helekai ni tangada hai mee huaidu ne hai.

37 Mee e hagapuni anga ono huaidu gi tee hagalongo,

ga haga huaidu a God i tadau mua huogodoo.

35

1-2 “Job, e huaidu go dau helekai

bolo goe e madammaa i mua nnadumada o God,

3 be e heeu gi God boloo,

‘Nia huaidu aha ala ne hai ko au adu gi di Goe?

Dehee di humalia mai gi di au maa au ga hagalee e hai di huaidu?’

4 Au ga helekai adu gi au heeu mo nia heeu o ehoo.

5 “Goodou mmada gi di langi! Mmada gi nia gololangi ala i nua loo!

6 Maa goe gaa hai di huaidu, o huaidu le e haga huaidu a God?

Maa o huaidu la gaa logo, e hai dana aha ang gi God?

7 Do mouli hai donu le e hagamaamaa God?

Deai dahi mee e hiihai ginai a God mai doo baahi ai.

8 Digau ala e noho i doo baahi le e hagaduadua mai i oo huaidu,

gei di humalia dela e hai kooe e hagamaamaa digaula.*

9 “Di madagoaa nia daangada ala ma gaa kae di hagaduadua,

digaula e tangitangi gi tangada gi haga dagaloaha ina ginaadou.

10 Gei digaula digi huli ang gi God dela ne hai ginaadou, dela e wanga

gi digaula di hagadagadagagee i lodo di nadau noho bouli i lodo di manawa gee.

11 Digaula hagalee huli anga gi God dela ne hai gidaadou gi kabemee

laa hongo dahi manu lodo henua be lodo di ahiaalangi.

12 Digaula e tangi i di hagamaamaa, gei God hagalee e hagamaamaa digaula,

idimaa i digaula e manawa hua i ginaadou gei e huaidu.

13 Deai dono hadinga ai maa digaula gaa tangi anga gi God,

God Mogobuna e de gidee, e de longonoia digaula.

14 “Job, goe nogo helekai bolo goe gu deemee di mmada gi God,

taalia maalia, dau gabunga ga i mua o Mee.

15 Goe e hagamaanadu bolo God la hagalee e hai dana hagaduadua,

hagalee mmada gi humalia gi di huaidu.

16 Dono hadinga ai maa goe ga duudagi adu hua au helekai,

ma e modongoohia hua bolo goe e dee iloo e goe nnelekai

ala e helekai iei goe.

36

1-2 “Hagakono ina do manawa i tama madagoaa bodobodo,

ga hagalongo mai gi di au.

Hagalongo gi dagu mee dela ga helekai ai i di ingoo o God.

3 Au e iloo nia mee e logo, gei au e hai hegau hua gi agu mee

ala e iloo belee hagamodongoohia aga bolo God dela ne hai au le e donu.

4 Deai di mee e dahi e tilikai i lodo agu mee ala ga helekai iei au

adu gi di goe ai.

Tangada koia e kabemee huoloo la i doo baahi.

5 “God la koia e mahi! Mee e hagalee e de hiihai gi dahi dangada.

Deai dahi mee i golo bolo ga de iloo Ia ai.

6 E hagalee e dumaalia ang gi tangada huaidu gi mouli duai,

gei Mee e gabunga digau hagaloale i di tonu.

7 Mee e hagaloohi digau ala e donu, gei e dumaalia gi digaula

gii mee di dagi nadau henua gadoo be nia king,

mo di aamua ga hana hua beelaa.

8 Malaa, maa nia daangada le e lawalawa gi taula baalanga,

e hagaduadua gi nadau mee ala ne hai,

9 God e hagamodongoohia ang gi digaula

nadau huaidu mo nadau haga hagamuamua.

10 Mee gaa hai dana hai gi hagalongo nia daangada gi ana helekai hagalliga

bolo gii huli gi daha mo nadau hai huaidu.

11 Maa digaula ga hagalongo gi God, ga hai hegau anga,

gei digaula ga haadanga lamalia gaa noho i di aumaalia.

12 Maa digaula e deeai, gei digaula gaa mmade i lodo nadau dadaulia.

Digaula ga tuu adu laa lodo tama monowai e hula gi tenua o digau mmade.

13 “Digau ala deai nadau God ai, digaula e hagawelewele hua beelaa.

Ma e aha maa digaula gu i lodo di hagaduadua,

gei digaula hagalee e dalodalo anga i di hagamaamaa.

14 Digaula e mmade hua i lodo nadau madagoaa e dama daane ai ginaadou,

mo di mooho haga huaidu i nadau mouli haga langaadia.

15 God e aago nia daangada i di hagaduadua

ge hai hegau i di haingadaa e hagamaahuge nadau golomada.

16 “God guu daa goe gi daha mo o haingadaa,

guu hai goe gi tenetene gi o maluagina.

Dau deebele guu honu meegai nonua.

17 Gei dolomeenei gei goe guu kae di hagaduadua dela e tau adu gi di goe.

18 Goe gii pula i di goe gi de halahalau hua goe gi di hui halahalau,

be go di maluagina dela gaa dagi goe gi mogowaa loo gi daha.

19 E deai dono humalia adu gi di goe ai

maa goe ga dangi anga i di hagamaamaa.

Oo mahi huogodoo e deemee di hagamaamaa goe dolomeenei.

20 Hudee hiihai gi di boo bolo gi limalima mai,

dela go di madagoaa o nia henua ala ga mooho.

21 Gii pula i di goe, hudee huli anga gi di huaidu.

Goe ne kae di hagaduadua belee abaaba goe gi daha mo di huaidu.

22 “Hagamaanadu ina be dehee di maaloo dangihi

o nia mogobuna a God, dela go Mee go Tangada Agoago

e koia i mugi nua i digau huogodoo.

23 Deai tangada e mee di helekai ang gi God bolo gi heia dana mee ai,

be e hagaanga gi Mee bolo go Mee ne hai di huaidu.

24 Di hagaamu a Mee dela ne hai ana mee huogodoo

e hai i nia madagoaa huogodoo, gei goe hogi e hai gi hagaamu a Mee.

25 Nia daangada huogodoo guu mmada gi nia mee a Mee ala ne hai,

gei gidaadou e mee di mmada hua mai haga mogowaa loo.

26 Gidaadou e de iloo donu dono aamua, mo di geinga o ana ngadau.

27 “Deenei di God dela e mee di daa gi daha nia wai o henuailala,

gaa huli gaa hai nia madaua o di uwa.

28 Mee e haga doo ia dana uwa i lodo nia gololangi

belee haga magalillili nia daangada o henuailala hagatau.

29 Deai tangada e iloo di haga ngalungalua o nia gololangi ai,

be di ngoloolo o di atili i lodo nia gololangi, di gowaa dela e noho ai a God.

30 Mee ga hagau dana ila gi dabadaba i lodo nia gololangi hagatau,

gei tua o di moana le e bouli dongoeho hua.

31 Malaa, deenei di hai o dana haangai nia daangada,

gaa dugu mai ana meegai logowaahee.

32 Mee e daahi tabadaba o di ila i lodo dono lima,

gaa hai ang gi mee bolo gii hana gi di gowaa dela belee hai gii dau ai.

33 Di atili le e hagailoo di madangi damana dela ga dau mai,

gei nia kau e iloo ginaadou bolo di madangi ga dau mai.

37

1 “Di madangi maaloo e hai dogu manawa gi haluihalulu loo gi nua.

2 Goodou huogodoo, hagalongo gi di lee o God,

di ngoloolo o di atili mai i lodo dono ngudu.

3 Mee e hagau dana ila gii daba i lala di langi

mai di mada o henuailala gaa dau adu loo gi di mada dela i golo.

4 Di ngoloolo o dono lee la gu longono,

dono lee atili e haluihalulu i dono lee aamua,

gei di ila e dabadaba i di madagoaa delaa.

5 Nia hagadilinga mee haga goboina ga kila aga

i di madagoaa o God dela ma ga helekai,

nia hagadilinga mee humalia ala e de iloo gidaadou.

6 Mee gaa hai nia ‘snow’ gii too gi henuailala,

ga gaamai dana uwa nngolo huoloo,

7 e dugu ai nia moomee nia daangada,

e haga modongoohia bolo Ia e mee di hai beenei.

8 Nia manu lodo geinga gaa hula gi nadau gowaa e noho ai.

9 Di madangi maaloo le e hanimoi i ngaaga,

ga gaamai di madangi magalillili mai ngeia.

10 Nia madangi mai i lodo di ngudu o God

e haga magalillili nia wai gii hai nia ais,

gaa hai di tai gii hai be nia kalaadi.

11 Di ila e dabadaba mai i lodo nia gololangi,

12 ala e hagamaanege mai i di hiihai a God.

Nia maa e hagakila aga nia helekai huogodoo a God

ala ma ga helekai ai, i nia madagowaa huogodoo i henuailala.

13 God e hagadoo ia dana uwa gi henuailala,

holongo belee hagaduadua nia daangada,

be e haga modongoohia gi nia daangada dono manawa humalia.

14 “Noho deemuu, hagalongo Job,

Hagamaanadu ina nia mee humalia a God ala e hai.

15 Goe e iloo be dehee di hai a God e helekai hua

gei di ila ga dabadaba mai i lodo nia gololangi?

16 Goe e iloo be dehee di hai o nia gololangi ala e deheedehee i di langi,

deenei tegau a God gi ono mahi hagagoboina?

17 Gei deeai, dela hua go koe dela e hagaduadua gi di welengina

i di madagoaa o di madangi dela ma gaa gono mai i ngaaga.

18 E hai behee?

Goe e mee di hagamaamaa a God e hagadamana di langi

e hagahamaaloo di maa gii hai be di baalanga dingidingia hamaaloo?

19 Aago ina gimaadou gi nia helekai e helekai ang gi God;

madau hagamaanadu gu de igolo, madau helekai ai.

20 Au hagalee e dangi anga gi God gi dugua mai e helekai gi Mee.

E aha dela e dugu anga gi Mee di madagoaa humalia gi daaligidia au?

21 “Deenei laa, di maalama o di langi gu madamada,

gu laina dono mmada ginai gidaadou,

di madangi gu ili di langi gi madammaa.

22 Di madamada e gila aga i baahi la ngaaga,

gei di madamada o God e haga honu tadau lodo i di madagu huoloo.

23 Di mogobuna o God la koia e maaloo dangihi,

dela e deemee di hula ai gidaadou gi hoohoo gi Mee.

Go Mee dela e hai donu gei e donu i ana hangaahai ang gi nia daangada.

24 Deelaa ga hidi mai nia daangada huogodoo gu mmaadagu i Mee,

gei e haga de iloo digau huogodoo ala bolo ginaadou digau kabemee.”

38

Dimaadua e helekai gi Job

1 Dimaadua e leelee mai i lodo di madangi gono maaloo gi Job,

Dimaadua

2 “Goe ko ai dela e heeu mai dogu iloo mee i au balu helekai ono hadinga ai?

3 Duu i nua be taane, helekai gi agu heeu ala ma ga heeu adu.

4 Goe nogo i hee i di madagoaa Au ne hai henuailala?

Maa goe e iloo nia mee e logo, hagia mai laa.

5 Gei di ma koai dela ne hagamaanadu

bolo henuailala le e hai gi damana beelaa?

Ma koai dela ne dagi dana mee hagatau mee e hagatautau di maa?

Goe e iloo di heeu deenei?

6 Ma di aha dela e daahi nia duludulu ala e daahi henuailala gi huudonu?

Ma koai dela ne dugu dana hadu madaaduge e hagamau henuailala?

7 I di heniheni di laangi deelaa,

nia heduu o di luada gu dadaahili i di gowaa e dahi,

digau di langi gu wwolowwolo tenetene.

8 Ma koai dela ne tai nia bontai ala nogo daahi di tai

i di madagoaa ne biia mai i lodo tinae henuailala?

9 Ma ko Au dela ne gahu di tai gi nia gololangi,

gei ne hii di maa gi di bouli dongoeho.

10 Au ne maaga di haga geinga o di tai,

gei ne benebene di maa gi tua nia bontai ala guu tai.

11 Ko Au ne helekai gi di tai boloo, ‘Guu tugi di gowaa dela e hana ginai goe!

I kinei, o beau maaloo ga hagalee.’*

12 “Job, i lodo do mouli, goe guu hai do holongo e haga heni di laangi?

13 Goe guu hai di heniheni gi daahia hua beelaa henuailala

mo di hagangalungalua digau huaidu gi daha mo nadau gowaa nogo pala ai?

14 Di maalama o di aa e hai nia gonduu mono gowaa baba

gi gila mai gadoo be nia haduhadui o di gahu, e madammaa gadoo be di maaga

dela e maaga i hongo di gelegele.

15 Di maalama o di laangi la gu maalama balua gi digau huaidu,

e duuli digaula gi daha mo nadau hegau huaidu.

16 “Goe guu hana gi di gowaa iai nia monowai e uwa aga i tua di moana?

Goe gu haele i hongo di baba di moana?

17 Ma iai tangada guu hagi adu gi di goe nia bontai o di abaaba

dela e duuli tenua bouli o digau mmade?

18 Goe gu iloo be tamanaiee o henuailala le e damana behee?

Hagia mai laa gi di Au be goe e iloo.

19 “Goe e iloo be di maalama le e hanimoi i hee,

be di bouli la di mee e daamada i hee?

20 Goe e mee di hagi anga gi meemaa be e mogowaa behee nau gowaa

ala e mee di hula ginai, be e hagau meemaa gi muli gi di gowaa ne lloomoi ai?

21 Au bolo goe e mee hua, idimaa, goe gu madua,

gei goe nogo i golo i di madagoaa henuailala ne hai!

22 “Goe guu hana gu madamada i lodo nia hale benebene mee,

nia gowaa ala e dugu ai agu ‘snow’ mono uwa hadu magalillili?

23 Au e hagatogomaalia nia maa gi nia madagoaa haingadaa mo nia laangi

ala e hai nia dauwa llauehe mo lligi.

24 Goe guu hana gi di gowaa dela e hobo aga iai di laa,

be di gowaa dela e gono mai ai di madangi dela e haneia i dua?

25 Ma koai dela ne geli di madaawa dela e malingi ia nia uwa,

gei ne haga aadee di ala gi nia atili?

26 Ma koai dela ne hai di uwa gii doo i di gowaa dela ono daangada ai?

27 Ma koai dela e hagatiu di gowaa maangoo ge e haga inu di gowaa hieinu,

e hagatomo aga nia geinga tolo?

28 Nia uwa mono magalillili la nau damana i golo?

29 Ma koai tinana o nia ais mono uwa magalillili?

30 Ma di aha dela e huli nia wai gii hai be di hadu,

ga haga hamaaloo i hongo tai?

31 Goe e mee di nnoo nia heduu Madaligi gi di gowaa e dahi,

be e wwede di nnoo dela e daahi nia heduu Waga dogo dolu?*

32 Goe e mee di dagi nia heduu gi lloomoi i nadau madagoaa donu,

ge e dagi nia heduu ala e haga ingoo bolo di Ibu Damana mo di Ibu Dulii

la gii hula gi nadau gowaa?

33 Goe e iloo nia haganoho ala e dagi di ahiaalangi,

gei goe e mee di haga hai hegau nia haganoho aalaa gi henuailala?

34 “Goe e mee di wolo hagadaba gi nia gololangi gi haga tiulia goe gi di uwa?

35 Maa goe ga helekai gi di ila gii daba,

di ila e mee di hanadu gi di goe ga helekai adu boloo,

‘Deenei au, au gaa hai dau hegau?’

36 Ma koai e helekai gi di manu ‘ibis’ bolo di monowai Nile ga doloo,

koai e helekai gi nia deduu daane bolo di uwa gaa doo?

37 Ma koai dela e mee di iloo di dau nia gololangi,

be e hulihuli nia maa hagabaahi gi malingi nia uwa,

38 nia uwa ala e haga hamaaloo nia gelegele gii hai nia bahi mee hamaaloo?

39 “Goe e mee di halahala nia meegai ang gi nia laion e gai,

ge e hagamaaluu nia dama laion,

40 i di madagoaa digaula e pala hagammuni i lodo nadau bongoo,

be e togo e talitali i hongo nadau gowaa kiikii?

41 Ma koai dela e haangai nia manu ‘raven’

i di madagoaa digaula e heehee hiigai,

i di madagoaa nia dama digaula gaa tangi i nia meegai?

39

1 “Goe e iloo di madagoaa o nia kuudi lodo geinga le e haanau ma gaa hee?

Goe guu mmada gi di ee lodo geinga dono madagoaa e haga haanau ai?

2 Goe e iloo be waalooloo behee nadau madagoaa e dagidagi nadau dama

i lodo nadau dinae, gaa dau loo gi di laangi dela e haanau ai?

3 Goe e iloo di madagoaa digaula ga hagahaa

gaa dugu mai nadau dama gi hongo henuailala?

4 Nadau dama e tomo aga ga maaloo i lodo geinga,

digaula gaa hula, hagalee loomoi labelaa gi muli.

5 “Ma koai ne dugu anga di dagaloaha ang gi nia ‘donkey’ lodo geinga?

Ma koai ne haga maahede digaula, gaa hai digaula gi heehee hua?

6 Ma ko Au dela ne wanga gi digaula

di anggowaa belee hai ai nadau gowaa noho ai,

gaa hai digaula gii noho i di gowaa baba dela e mmala huoloo ono gelegele.

7 Digaula e noho mogowaa loo gi daha mo di longoaa o nia waahale,

deai tangada e mee di haga gaidala digaula be e hai digaula gii mee di ngalua ai.

8 Nia gonduu la go nia gowaa geinga e miami iai digaula,

aalaa nia gowaa e halahala nadau geinga e gai.

9 “Di kau lodo geinga le e hiihai di ngalua adu gi di goe?

Mee e hiihai di noho i lodo dau gowaa dugu manu i di boo?

Deeai!

10 Goe e mee di nnoo a mee gi di loahi,

gaa hai a mee gi haga maluu au gelegele?

11 Goe e mee di hagadagadagagee gi ono mahi,

ge e dugu gi mee gi heia au moomee daamaha?

12 Goe e hagadagadagagee gi mee bolo mee e gowadu au huwa laagau,

e hagabudu nia maa gi di gowaa hili meegai?

13 “E limalima behee go nia bakau o di manu ‘ostrich’ ma ga kabakaba!

Gei di ‘ostrich’ e maangi be di maduge ai.

14 Di manu ‘ostrich’ e dugu ono ngogo

i hongo di gelegele gi di mahana o di gelegele e haga mahana nia maa.

15 Mee e de hei eia bolo ono ngogo la ga dagadagahi go tangada,

be ono ngogo la ga hahaahi go di manu lodo geinga.

16 Mee e hai bolo ono ngogo la nia ngogo hua ni tuai manu,

e hagalee maanadu bolo ono dugu ana ngogo la gu hagauwwou.

17 Ma ko Au dela ne hai a mee gi dadaulia, digi wanga di kabemee gi mee.

18 Gei mee dela ga daamada gaa lele, mee e lele hua e tanga

i nia hoodo ala e lellele ai nia daangada.

19 “Job,

ma kooe dela ne hai nia hoodo gi maaloo,

gaa wanga nia ngaahulu gi nia uwa digaula?

20 Ma kooe dela ne hai digaula gii tobo gi nua be nia manu ‘locust’,

gaa hai nia daangada gi mmaadagu i nadau lee dogi daamaha gi nua?

21 Digaula e hiihai e dagadagahi di gelegele,

ge digaula gaa llele gi lodo tauwa le e llele gi nadau mahi hagatau.

22 Digaula e deiloo tadinga telekai bolo madagu,

deai tulumanu e hai digaula gii llele gi muli ai.

23 Nia goloo heebagi ala e kae go tangada

i hongo di hoodo le e hagalongoaa, gei e dabadaba i di laa.

24 Nia hoodo ga gaehagaeha molongi gaa llele gi mua,

di madagoaa di labaa gaa ili digaula e deemee di tuu de ngalungalua.

25 Di labaa ma ga iliili, gei digaula e dogi daamaha nguunguu,

digaula e mee di hagadungu tauwa

i mua di nadau hoohoo adu gi di gowaa hai tauwa.

Digaula e longono ginaadou nia lee o nia dagi dauwa ala e wwolowwolo.

26 “Di manu ‘hawk’ le e kabe mai i di goe dono hai e maangi ai

i dono madagoaa dela e holo ono bakau gaa hana gi bahi i ngaaga?

27 Di manu ‘eagle’ le e tali goe gi hagadaba bolo gi hauhia

dono waehongo i hongo di gonduu?

28 Mee e hai dono waehongo i hongo nia hadu ala e duuduu i nua,

gaa hai nia ulu gonduu ala e gaa gi nua di gowaa e noho ieia.

29 Mee gaa noho i golo, ga daumada haga mogowaa ana mee e kumi e gai.

30 Di gowaa dela iai nnuaidina nia manu mmade,

nia ‘eagle’ e dagabuli mai gi golo, gei nia dama ‘eagle’ e inu nia dodo.”*

40

1 Dimaadua ga helekai gi Job,

2 “Job, goe dela guu hai baahi gi God Mogobuna,

goe gaa dugu eia do hiihai, be goe ga helekai gi agu heeu?”

Job

3 Job ga helekai anga,

4 “Au gu helekai hua dadaulia, meenei Dimaadua.

Ma nia aha ala e mee di helekai iei au?

Au hagalee hagamada e helekai nia mee ala i golo.

5 Au gu helekai e logo i agu helekai belee helekai ai.”

6 Dimaadua ga leelee mai i lodo di madangi maaloo gi Job labelaa, boloo,

Dimaadua

7 “Du gi nua be taane, helekai mai gi agu heeu ala gaa hai.

8 Goe e hiihai e hagamodongoohia aga bolo Au e hala,

gaa dugu Au bolo e hai gee gei e dugu goe bolo e donu?

9 Do maaloo le e maaloo be ogu maaloo?

Doo lee le e mee di ngoloolo be dogu lee?

10 Maa goe e mee, du gi nua laa i lodo do aamua mo doo aali.

Gahu ina goe gi o goloo haga madagu mo madamada.

11 Mmada gi digau ala e hagapuu.

Heia do hagawelewele gi digaula gii hai digaula e hila gi lala.

12 Uaa, mmada gi digaula, dugua digaula gi lala,

hunahuna ina digaula hua i di gowaa dela e tuu ai digaula.

13 Danumia digaula huogodoo gi lodo di gelegele.

Nnoodia digaula gi lodo tenua o digau mmade.

14 Gei Au ga daamada ga hagaamu goe i di matagidagi,

gaa hai bolo kooe modogooe ne kae di aali.

15 “Mmada gi di manu haga madagudagu dangada go ‘Behemoth’.

Ko Au dela ne hai a mee, ko Au dela ne hai goe.

Mee e gai nia geinga be di kau.

16 Di maaloo dela i lodo dono huaidina le e damanaiee,

gei di mahi dono dinae le e damanaiee!

17 Di hugu o maa e duu be di laagau ‘cedar’,

gei nia dama maduu i di gili ono wae e maaloo.

18 Nia iwi o maa e mau dangihi be nia baalanga mmee,

ge nia wae o maa e maaloo be nia baalanga.

19 Mee la di manu e koia e haga goboina dangada

i nia manu huogodoo ala ne hai ko Au!

Ma ko Au dela ne hai a mee, dela e mee di haga magedaa a mee.

20 Nia geinga ala e gai go mee e tomo i hongo nia gonduu

i di gowaa dela e noho ai nia manu lodo geinga e dadaagala ai.

21 Mee e moe i lala nia geinga duduia, ge e noho hagammuni

i lodo di gowaa gelegele llebu i mehanga nia aalek.

22 Nia geinga duduia mono laagau ‘willow’

i nia daalinga nia monowai e haga malu a mee.

23 Mee hagalee madagu i di monowai mmidi.

Mee e noho dee madagu i di madagoaa nia wai Jordan

gaa biia gi nia golomada o maa.

24 Ma koai dela e mee di hai a mee gi dee gida, be e kumi a mee?

Ma koai dela e mee di kumi di ngudu o maa i lodo di hele?

41

1 “Goe e mee di hudi di manu dragon go ‘Leviathan’ gi di maadau,

be e nnoo dono holole gi di loahi?*

2 Goe e mee di daalo dau loahi laa lodo di uhi o maa,

be e hagalau ono gauwae gi di maadau?

3 Mee gaa dangi adu bolo goe gi diiagi ia gii hana?

Mee ga helekai balabala adu gi di goe?

4 Mee gaa hai adu dana hagababa, ga hagamodu

bolo ia e hai hegau adu gaa hana hua beelaa?

5 Goe gaa nnoo a mee gadoo be di manu mamaangi haga gaidala,

ge e hai a mee di mee hagagoboina ni au dama ahina hai hegau?

6 Digau hai waga daha le e hiihai e hui a mee?

Digau huihui mee e duuduu a mee ga huihui gi daha?

7 Goe e mee di daalo di baahi o maa gi nia daalo puu iga,

be e daalo di libogo o maa gi taalo puu iga damana?

8 Goe ma gaa bili gi mee hagadahi, nomuli gei goe ga langahia dana heebagi,

gu de hiihai bolo goe e bili labelaa gi mee.

9 Tangada dela ga gidee ia di manu damanaiee deelaa

ga bagege gaa hinga gi hongo di gelegele.

10 Di manu damanaiee deelaa ma ga ala aga, ga llamu dauwa,

deai tangada e mee di duu gi mua o mee ai.

11 Ma koai e mee di heebagi gi mee gei hagalee halauwa?

Hagalee tangada i henuailala e mee ai.

12 Au ga hagi adu gi di goe di maaloo o nia wae

o di manu damanaiee deelaa mo dono maaloo.

13 Deai tangada e mee di haahi gi daha dono gahu laa daha ai,

be e daalo di tuuli dela e ulu iei mee ai.

14 Ma koai dela e mee di huge di ngudu o maa,

dela e hagatau ai nia niha hagamadagudagu dangada?

15 Dono dua ne hai gi nia goolongo abaaba duuli,

e pigi gi di gowaa e dahi e hamaaloo be tadugalaa.

16 Nia maa e hagapigi e kadi huoloo gi di gowaa e dahi,

di ahiaalangi e mee di ulu gi mehanga ai.

17 E pigi gi di gowaa e dahi e mau dangihi,

deai di mee e mee di wwae nia maa gi daha ai.

18 Di ila e daba i di madagoaa mee ga tiaa,

gei ono golomada e maahina gadoo be di laa dela e hobo.

19 Di ulaula e puu mai i lodo dono ngudu,

gei nia modogologolo ahi e llele mai gi daha.

20 Nia huiahi e loloomoi i dono uhi,

gadoo be nia huiahi o nia aalek ala e gaa i lala di baalanga.

21 Dono dogi e daamada dana ahi ulaula.

Nia ulaula e lloomoi i lodo dono ngudu.

22 Dono uwa e maaloo dangihi,

ge digau huogodoo ala ga heetugi gi mee le e mmaadagu huoloo.

23 Deai di mee i dono gili e maluu ai,

dono gili e hamaaloo hua be di baalanga.

24 Dono manawa hamaaloo la hagalee dono madagu ai,

hagalee hagadautugi ge hamaaloo dangihi be di hadu mmili ‘wheat’.

25 Mee ga manawa aga gei digau ala koia e maaloo hogi

la gu uli nadau gai, gu nadau hagamaamaa ai, gu mmaadagu.

26 Deai tulumanu dauwa e mee di haga mohole dono gili ai.

Deai taalo be di amu e mee di haga mmae a mee ai.

27 Ang gi mee, di baalanga le e hai hua be di laagau maluu,

ge di baalanga mmee le e maluu hua be di laagau bala.

28 Di amu maalei e hai a mee gii lele ai.

Nia hadu ala e dilidili a mee le e hai hua be nia mada geinga.

29 Di laagau daaligi dangada le e hai labelaa be nia geinga,

gei mee e gadagada hua gi nia daalo ala e kili ang gi deia.

30 Nia ganauna ala i hongo dono dinae

e hai gadoo be nia baahi baalanga mahaahaa;

gei nia maa e oho di gelegele llebu

gadoo be di baalanga haga maluu gelegele.

31 Mee e hai di tai gii hai gadoo be nia wai ala e dunu,

gaa hai ono buna gadoo be di baalanga lolo.

32 Di hana o maa guu hai di ala dingidingia i ono muli,

guu hai di tai gi abiabi kene.

33 Ma di mee e hagatau gi mee i henuailala ai.

Mee di manu deai dono madagu ai.

34 Mee e de hei eia nia manu ala e hagamuamua.

Mee go di king o nia manu lodo geinga huogodoo.”

42

Nnelekai mai baahi o Job

1 Job ga helekai gi Dimaadua,

Job

2 “Meenei Dimaadua, au gu iloo bolo ma Kooe dela e kaedahi e mogobuna,

ma Kooe dela e mee di hai di ingoo hua di mee dela e hiihai ginai Goe.

3 Goe ne heeu mai be dagu hai la di aha dela e heeu adu do iloo mee,

gei au tangada de kabemee.

Au ne helekai i nia mee digi modongoohia eau,

i nia mee haga goboina e deemee di iloo eau.*

4 Goe gu hai mai gi di au bolo au gi hagalongo

i di madagoaa dela e leelee iei Goe, ge gi helekai adu gi au heeu.*

5 Di madagoaa dela guu doo gi daha,

au nogo iloo hua nia mee au ne longono i ogu dalinga.

Gei dolomeenei, gei au gu gidee Goe i ogu golomada.

6 Malaa, au gu langaadia agu helekai huogodoo ala ne helekai ai,

gaa gahu au gi nia dogolia mono luaahi, e haga modongoohia ai

bolo au guu huli gi daha mo ogu huaidu.”

Nnelekai haga odi

7 I muli hua Dimaadua ne lawa di leelee gi Job, gei Mee ga helekai gi Eliphaz, “Au gu hagawelewele adu gi di goe mo o ehoo dogolua, idimaa, goodou digi helekai donu i di Au, be di hai dagu dangada hai hegau go Job ne hai. 8 Dolomeenei, kae ina godou kau daane e hidu ge hidu siibi daane gi Job, heia di godou tigidaumaha be tigidaumaha ni goodou e hai mai gi di Au. Gei Job ga dalodalo i goodou, gei Au gaa hila ang gi ana dalodalo, ge hagalee hagahuaidu goodou gii tau anga gi di godou hai dela ne hai. Goodou digi helekai donu i di Au, gadoo be dana hai ne hai.”

9 Gei Eliphaz tangada Teman, Bildad tangada Shuah, mo Zophar tangada Naamah guu hai be di hai Dimaadua ne helekai gi digaula, gei Dimaadua guu hila anga gi nia dalodalo Job.

10 I muli hua Job nogo dalodalo i ono ehoo dogodolu aanei, gei Dimaadua guu hila labelaa gi mee, gu haga maluagina labelaa a mee holongo lua laa hongo dono maluagina mai ana dilaangi.* 11 Nia duaahina daane mo nia duaahina ahina huogodoo a Job, mo ono ehoo hagaaloho huogodoo ala i mua ga lloomoi gi baahi o mee, gaa hai di nadau hagamiami damanaiee dalia a mee i di hale o maa. Digaula e haga modongoohia aga gi mee nadau aloho e haga manawa lamalia a mee i nia haingadaa huogodoo ala ne dugu anga go Dimaadua gi mee. Tangada nei mo tangada nei i digaula guu wanga nadau bahihadu mono buulei goolo gi mee.

12 Gei Dimaadua gu haga maluagina a Job i di hagaodi gi muli o dono mouli, gu haga maluagina gi nonua i di maluagina o maa matagidagi. Job gu hai mee gi nia siibi e madangaholu maa haa mana (14,000), ge ono mana (6,000) ‘camel’, ge lua mana (2,000) kau, ge dahi mana (1,000) ‘donkey’. 13 Mee ana dama daane dogohidu, ge dogodolu dama ahina. 14 Mee ne haga ingoo dana dama ahina madua bolo Jemimah, gei togolua dama ahina bolo Keziah, gei tama ahina muliagi loo go Keren-Happuch.* 15 Ma nia ahina i henuailala e mmaadanga be nia dama ahina Job ai. Tamana digaula gu hagagai digaula dalia nadau duaahina daane.

16 I muli hua nia mee aanei, Job nogo mouli i henuailala nia ngadau e lau mada haa (140). Mee gu gidee ia nia dama ana dama, mo nia dama digaula. 17 Gei mee ne made gu madua huoloo.

* 1.6: Genesis 6.2

* 1.11: Revelation 12.10

* 3.1: Jeremiah 20.14-18

* 3.19: Jeremiah 20.14-18

* 3.21: Revelation 9.6

* 4.13: Job 33.15

* 5.12-13: 1-Corinthians 3.19

* 5.17: Proverbs 3.11; Hebrews 12.5-6

* 5.18: Hosea 6.1

* 7.17: Pisalem 8.4; 144.3

* 9.2: Job 4.17

* 9.9: Job 38.31; Amos 5.8

* 13.27: Job 33.11

* 15.14: Job 25.4-6

* 16.19: Job 19.25

* 18.5: Job 21.17

* 18.15: di hagamadammaa di hale gi nia ‘sulphur’: I di madagoaa i mua deelaa, digaula gu haga madammaa nia hale gi nia ‘sulphur’ i muli tangada made ne noho i golo.

* 22.2: Job 35.6-8

* 28.: Di Baibel i nnelekai Hebrew hagalee hagi aga be goai ne hihi taahili deenei.

* 28.28: Pisalem 111.10; Proverbs 1.7; 9.10

* 33.11: Job 13.27

* 33.15: Job 4.13

* 34.3: Job 12.11

* 34.11: Pisalem 62.12

* 35.8: Job 22.2-3

* 38.11: Jeremiah 5.22

* 38.31: Job 9.9; Amos 5.8

* 39.30: Matthew 24.28; Luke 17.37

* 41.1: Job 3.8; Pisalem 74.14; 104.26; Isaiah 27.1

* 42.3: Job 38.2

* 42.4: Job 38.3

* 42.10: Job 1.1-3

* 42.14: Tadinga di ingoo Jemimah le e hai bolo “di ee”, tadinga di ingoo Keziah le e hai bolo “di lolo kala”, ge di ingoo Keren-Happuch le e hai dono hadinga bolo “tebedebe benebene mee humu golomada”

Psalm

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92

93

94

95

96

97

98

99

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

115

116

117

118

119

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129

130

131

132

133

134

135

136

137

138

139

140

141

142

143

144

145

146

147

148

149

150

PSALMS

Di Beebaa Pisalem

Di haga modongoohia:

Di Beebaa Pisalem la di beebaa daahili mo di beebaa dalodalo o di Beebaa Dabu. Di beebaa deenei e dogologo ono gau ne hai di maa i lodo di madagoaa waalooloo. Nia daahili mono dalodalo aanei la ne haga budu mai go digau Israel, ga hai hegau digaula i nia madagoaa ma gaa hai nadau daumaha, mai gi nomuli, gei nia daahili mono dalodalo aanei la gu haga puni anga gi di Beebaa Dabu.

Nia daahili daumaha aanei le e logo ono hagadilinga: nia daahili hagaamu ge daumaha gi God, mono daahili e dangidangi i di hagamaamaa mo di hagaloohi mo di hagamouli, mono daahili dangidangi gi dumaalia, mono daahili danggee gi di haga maluagina a God, mono daahili dangidangi bolo gi daaligidia nadau hagadaumee. Nia dalodalo aanei la nia dalodalo mai i nia daangada dagidahi, mo mai i tenua go Israel hagatau. Hunu maa e haga modongoohia nia hagamaanadu o tangada e dahi, hunu maa e haga modongoohia nia hiihai mo nia hagabaubau o nia daangada huogodoo a God.

Nia Pisalem nogo hai hegau a Jesus mo digau ala ne hihi di Beebaa Hoou. Malaa, nia daahili aanei guu hai di beebaa hai daumaha hagalabagau i lodo di Nohongo dabu a Christ mai i taamada.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Nia Pisalem e lau madalima aanei guu wwae guu hai nia beebaa e lima aanei e haga modongoohia i lala:

Tahi Beebaa: Pisalem 1—41

Di Lua Beebaa: Pisalem 42—72

Di Tolu Beebaa: Pisalem 73—89

Di Haa Beebaa: Pisalem 90—106

Di Lima Beebaa: Pisalem 107—150

TAHI BEEBAA

1

(Pisalem 1—41)

Di tenetene dela e donu

1 E maluagina go tangada dela e hagalee hagalongo gi digau huaidu,

ge hagalee daudali nia hangaahai o digau hai mee hala,

ge hagalee hagabuni anga gi digau ala e haga balumee a God.

2 Gei e tenetene hua di hagalongo gi nia haganoho a Dimaadua,

mo di hagamaumau nia maa i di boo mo di aa.

3 Mee e hai gadoo be di laagau dela e tomo i taalinga di monowai,

dela e huwa i dono madagoaa dela belee huwa ai.

Nia lau o di maa hagalee mae.

Nia mee a maa ma gaa hai le e kila humalia huogodoo.*

4 Gei digau huaidu la hagalee loo e hai beelaa.

Digaula e hai gadoo be nia lau laagau maangoo ma ga iliili go di madangi.

5 Deenei laa, digau ala e haihai di huaidu ga hagaduadua go God,

ga dugu gee mo ana daangada donu.

6 Dimaadua le e dagi ge e abaaba digau ala e haihai nia mee donu,

gei digau huaidu le e hula i hongo di nadau ala gi di hagaduadua.

2

Di king a Dimaadua ne hilihili

1 Ma e aha dela digau tuadimee e haga togotogomaalia

bolo ginaadou e hai baahi?

Ma e aha dela nia daangada e haganohonoho nadau hagamamaanadu balumee?

2 Nadau king mo nadau dagi e haga togotogomaalia

bolo ginaadou e hai baahi gi Dimaadua mo dana king dela ne hilihili.*

3 Digaula e helekai,

“Gidaadou ga haga maahede gidaadou gi daha mo nia haganoho meemaa,

gaa kili gi daha mo gidaadou nia mogobuna meemaa ala e dagi gidaadou!”

4 Di Tagi e gadagada mai i dono lohongo king i di langi,

ge e helekai haga balumee nia hagamaanadu digaula.

5 Gei Mee ga helekai gi digaula i lodo dono hagawelewele,

gaa hai digaula gi mmaadagu huoloo i dono hagawelewele,

6 ga helekai, “Au guu dugu dagu king dela ne hilihili

gi hongo dagu gonduu haga madagu go Zion.”

7 Di king ga helekai,

“Au ga haga iloo nia mee a Dimaadua ala ne helekai ai.

Mee ne helekai mai boloo,

‘Goe go dagu dama daane. Dangi nei gei Au guu hai tamana ni oou.*

8 Dangi mai, gei Au ga gowadu gi di goe digau tuadimee huogodoo.

Henuailala hagatau gaa hai di mee ni aau.

9 Goe ga daaligi digaula gi togodogo baalanga.

Goe ga hagamaawa digaula gi meheuheu dagidahi gadoo be di loaabi hadu.’ ”*

10 Malaa, goodou go nia king, goodou hagalongo gi dagu helekai,

ge goodou go nia dagi o henuailala, goodou la gi hagalongo gi di haga iloo deenei:

11 Goodou hai hegau gi Dimaadua mo di mmaadagu, mo di polepole,

12 mo di pala gi Mee gi de nnoo aga di hagawelewele o Maa hagalimalima,

gei goodou gaa mmade hagalimalima.

E haga maluagina go digau huogodoo ala e hula gi Mee

bolo gi abaaba lia ginaadou.

3

Talodalo i di hagamaamaa o di luada*

1 Meenei Dimaadua, ogu hagadaumee e dogologowaahee,

digau ala e hai baahi mai gi di au le e dogologowaahee!

2 Digaula e leelee i di au boloo, “God hagalee hagamaamaa a mee.”

3 Meenei Dimaadua, Goe go dogu abaaba dela e haga dagaloaha au

i nia madagoaa huogodoo gi daha mo ogu haingadaa,

Goe dela ne hai au gi aali, gaa hai labelaa au gi manawa maaloo.

4 Au e gahigahi Dimaadua e hagamaamaa au,

gei Mee gu hagamaamaa au mai i dono gonduu haga madagu.

5 Au gaa moe gi lala gaa kii,

gei Dimaadua e hagaloohi au i di waalooloo o di boo.

6 Au hagalee madagu i nia hagadaumee e mana

ala e haganiga mai dogu gili i nia baahi huogodoo.

7 Meenei Dimaadua, hanimoi! Meenei dogu God, haga dagaloaha ina au!

Daaligidia ogu hagadaumee huogodoo gi deai nadau mahi e daaligi au ai.

8 Nia mogobuna o di aali le e lloomoi i baahi o Dimaadua.

Mee gi haga humalia ina ana daangada.

4

Talodalo i di hagamaamaa o di hiahi*

1 Hila mai gi di au i dogu madagoaa ma gaa hai agu dalodalo,

meenei God dogu Dangada Daa!

Dogu madagoaa nogo haingadaa, gei Goe gu hagamaamaa au.

Goe gi manawa dumaalia mai dolomeenei,

hagalongo mai gi agu dalodalo.

2 Goodou go nia daangada, e waalooloo behee

go di godou hai baahi mai gi di au?

E waalooloo behee go di godou haga dahidamee nia mee ala ono hadinga ai,

mo di daudali nia kai tilikai?

3 Goodou gi langahia bolo Dimaadua le e hilihili digau ala e donu,

go digau e hai mee ginai Ia, gei Mee e longono Ia au ma ga gahigahi a Mee.

4 Goodou polepole mo di mmaadagu ge gi dugua godou haihai huaidu.

Goodou hagamaanadu gi humalia di mee deenei,

i godou madagoaa ma gaa moe deemuu i hongo godou hada.*

5 Goodou tigidaumaha gi Dimaadua

i nia tigidaumaha ala e donu, mo di hagadonu ina a Mee.

6 Digau dogologo e dalodalo beenei:

“Gaamai gi gimaadou labelaa gi no nua o hagahumalia,

meenei Dimaadua, Goe manawa dumaalia mai gi gimaadou!”

7 Gei di tene dela ne gaamai Kooe gi di au,

la koia e damanaiee laa hongo nia tenetene o digau

ala e tene gi nadau ‘wheat’ mo nadau waini.

8 Dogu madagoaa ma gaa moe gi lala, gei au e kii i lodo di aumaalia,

idimaa Kooe, meenei Dimaadua, dela e hagaloohi au.

5

Talodalo i di abaaba*

1 Meenei Dimaadua, hagalongo mai gi agu helekai,

mo di hagalongo mai gi dogu dogi.

2 Meenei dogu God mo dogu king,

hagalongo mai gi dagu dangidangi i di hagamaamaa!

Au e dalodalo adu gi di Goe, meenei Dimaadua.

3 Goe e longono gi dogu lee i di luada.

Di madagoaa di laa ma gaa hobo, gei au ga dalodalo,

ga talitali adu di hui o dagu dalodalo.

4 Goe go di God dela e hagalee tenetene gi nia haihai hala.

Goe hagalee dumaalia gi digau hai mee huaidu gi lloomoi la oo mua.

5 Goe hagalee hiihai gi digau hagamuamua.

Goe e hagadugina gi digau huaidu huogodoo.

6 Goe e hagammaa gi daha digau hai kai tilikai huogodoo.

Goe hagalee hiihai gi digau daaligi dangada

gii mmade mo digau halahalau dangada.

7 Idimaa go do aloho damanaiee

dela ga mee iei au di hanimoi gi lodo doo hale,

gaa mee di daumaha i lodo doo hale haga madagu,

mo di bala gi lala e hagalaamua Goe.

8 Meenei Dimaadua, ogu hagadaumee gu dogologowaahee!

Dagina au gii mee au di haga gila aga do manawa.

Hagia mai gi di au oo ala gii mee au di daudali Goe.

9 Au hagalee loo e hagadonu nia mee ogu hagadaumee ala e helekai ai.

Di mee i lodo digaula la go di hiihai bolo e daaligi tangada gii made.

Nia helekai digaula le e humalia huoloo ge haga manawa lamalia,

malaa e hontula i nia halahalau dangada huaidu.*

10 Hagi aga ina mo di hagaduadua ina digaula, meenei God.

Nadau hagamaanadu huaidu gii bida hagahuaidu ina ginaadou.

Hagabagia digaula gi daha mo oo mua, idimaa go nadau huaidu e logowaahee

mo nadau hai baahi adu gi di Goe.

11 Digau huogodoo ala e gida nadau gowaa

e pala ai ginaadou gi doo baahi la ga tenetene,

digaula ga dadaahili tenetene i nia madagoaa huogodoo.

Abaaba ina digau ala e aloho i do ingoo, digaula e tenetene idimaa Kooe.

12 Meenei Dimaadua, Goe e hagamaluagina

digau ala e hagalongo adu gi di Goe.

Do aloho e abaaba digaula gadoo be di mee abaaba.

6

Talodalo i di hagamaamaa i di madagoaa haingadaa*

1 Meenei Dimaadua, Goe hudee hagawelewele mo di wou mai gi di au!

Goe hudee hagaduadua ina au i lodo do hagawelewele!*

2 Meenei Dimaadua, aloho mai gi di au, au gu deai ogu mahi ai.

Haga maaloo ina au, idimaa au gu bagege huoloo!

3 Dogu huaidina hagatau la gu i lodo di haingadaa damanaiee.

Meenei Dimaadua, Goe e tali gi waalooloo behee ga hagamaamaa laa au?

4 Meenei Dimaadua, Goe dumaalia hanimoi hagamaamaa ina au.

Haga dagaloaha ina au gi daha mo di made gi do dumaalia.

5 I lodo tenua o digau mmade, tangada e langahia Goe ai.

Deai tangada e hagaamu Goe i di gowaa deelaa ai.

6 Au gu deai ogu mahi ai i dogu manawa gee huoloo.

Nia boo huogodoo dogu moenge e tiu i dogu dangidangi,

dogu ulungi gu uduhia i ogu dangi.

7 Au gu deemee di mmada.

Ogu golomada la gu haga hula i dogu dangidangi,

dela ne hidi mai i ogu hagadaumee.

8 Goodou go digau huaidu, tuu gi daha mo au!

Dimaadua gu longono Ia au nogo dangidangi.*

9 Mee e hagalongo mai gi dagu gahigahi hagamaamaa,

gei Mee ga hagagila dagu dalodalo.

10 Ogu hagadaumee ga iloo di nadau haga langaadia i nadau magedaa.

Digaula ga limalima hua ga hinihini ga hagabagi gi daha.

7

Tangidangi di tonu*

1 Meenei Dimaadua, go dogu God,

au e hanimoi gi di Goe gi hagamaamaa ina au.

Haga dagaloaha ina au, daawa ina au gi daha mo digau ala e waluwalu au.

2 Ma ga deeai, gei digaula gaa hai gadoo be nia laion,

gaa lahi au gi di gowaa dela e deemee di haga maamaa au

go tangada, ga hahaahi au haga ligiligi i golo.

3-4 Meenei Dimaadua, go dogu God,

maa au guu hai dagu mee hala gi tei tangada,

maa au gu haga huaidu dogu ihoo hagaaloho,

be au gu hai anga gi dogu hagadaumee dahi mee huaidu,

gei di maa deai di mee ne hai mai ai,

maa e donu bolo au guu hai dagu mee e dahi i nia mee aanei,

5 malaa, diagia au gi halahala ina go ogu hagadaumee gi kumudia au.

Diagia digaula gi duuduu dia au gi daaligidia au gii made

gi hudu ina gii moe i hongo di gelegele.

6 Meenei Dimaadua, duu i nua i lodo do hagawelewele!

Hai baahi ang gi nia hagawelewele o ogu hagadaumee,

duu i nua hagamaamaa ina au!

Di tonu deelaa go dau mee e hiihai ginai.

7 Haga dagabuli ina mai digau o nia henua huogodoo.

Dagia digaula mai i do lohongo i nua.

8 Goe go Tangada Hai gabunga o nia daangada huogodoo.

Meenei Dimaadua, hagamodongoohia ina ogu donu

i do madagoaa ma ga hagi aga au. Goe e iloo bolo au deai ogu huaidu ai.

9 Goe di God e donu, dela e hagi aga madau hagabaubau mo madau hiihai.

Dugua nia hai huaidu o digau hai mee huaidu, huia digau ala e humalia.*

10 God go dogu hagaloohi,

Mee e haga dagaloaha digau ala e hagalongo ang gi de Ia.

11 God go tangada hai gabunga e donu,

Mee e nnoo mau e hagi aga digau hai mee huaidu.

12 Maa digaula hagalee huli nia hangaahai o nadau mouli,

gei God gaa olo dana hulumanu dauwa gii gaa,

ga haga biga dana maalei gi togomaalia.

13 Mee ga dahi aga ana goloo dauwa daaligi dangada,

ga madagiwi ana amu maalei ulaula.

14 Mmada malaa gi nia hai o digau huaidu

ala e haganohonoho nadau hai huaidu i lodo nadau manawa.

Digaula e haganohonoho nadau hai ala belee haga huaidu

nia daangada, mo di halahalau dangada.

15 Gei nia hele ala ne haga togomaalia go digaula

belee hele digau ala i golo, la ga bida hele ginaadou.

16 Malaa, digaula e bida daaligi go nadau hai huaidu ala ne hai,

gei e bida haga huaidu ginaadou go nadau hagawelewele.

17 Au e danggee gi Dimaadua dela e hai nia mee ala e donu.

Au e daahili e hagaamu Dimaadua, dela koia e Aamua Huoloo.

8

Nia madamada o Dimaadua mo di hagalabagau tangada*

1 Meenei Dimaadua, go di madau Dagi,

oo mahi e modongoohia i nia madagoaa huogodoo i henuailala!

O hagaamu guu dau i di langi.

2 Nia dama mo nia ligiana e hagaamu labelaa Goe.

Goe ne haga duu aga dau abaaba ang gi o hagadaumee,

belee duuli digau huogodoo ala e hai baahi adu gi di Goe.*

3 Dogu mmada gi di langi dela ne hai Kooe,

mo di malama mo nia heduu ala ne dugu Kooe gi nadau lohongo,

4 gei au e hagabaubau boloo,

“Tangada la di aha dela e haa manawa iei Goe,

tangada hua dangada, gei Goe e madamada humalia ai?”*

5 Goe ne hai a mee gi mada dulii gi lala i di Goe,

gei Goe gu hagauda gi mee di hau madamada king mo di aamua.

6 Goe gu haga menege aga a mee belee dagi nia mee huogodoo.

Goe ne dugu a mee gi hongo nia mee huogodoo ala ne hai Kooe,*

7 nia siibi, mono kau, mono manu lodo geinga huogodoo,

8 nia manu mamaangi mo nia iga, mo nia mee huogodoo ala i lodo di moana.

9 Meenei Dimaadua, go di madau Dagi, do ingoo le e mahi

gei e aamua i nia madagowaa huogodoo i henuailala!

9

Danggee ang gi God i ono donu*

1 Meenei Dimaadua, au ga hagaamu Goe mai i lodo dogu manawa hagatau.

Au ga hagi aga au hegau haga goboina huogodoo ala ne hai.

2 Au ga daahili mo di tenetene idimaa Kooe.

Au ga daahili e hagaamu do ingoo, meenei God Koia e Aamua Muginua.

3 Ogu hagadaumee ga hula gaa llele gi daha i di Goe ma ga hanimoi,

digaula gaa too gi lala gaa mmade.

4 Goe e hai donu ge donu i au hagi aga, Goe gu hagi aga bolo au e donu.

5 Goe gu hagi aga hai baahi gi digau o di bouli,

mo di daaligi digau hai mee huaidu gii mmade.

Deai tangada e langahia digaula ai.

6 Madau hagadaumee gu hagalee.

Goe gu oho nia waahale llauehe digaula,

nia daangada gu hagalee langahia digaula.

7 Dimaadua la di king dono hagaodi ai.

Mee gu haga duu aga dana gowaa hai gabunga.

8 Mee e dagi henuailala gii donu,

gei e gabunga nia henua gi di mee dela e donu.

9 Dimaadua la go di gowaa dela e pala ginai digau ala e lodo daamaha,

di gowaa e noho ai di aumaalia i lodo di madagoaa haingadaa.

10 Meenei Dimaadua, digau ala e iloo ginaadou Goe,

ga hagadagadagagee adu gi di Goe.

Goe hagalee diiagi di ingoo hua tangada dela ma ga hanadu gi di Goe.

11 Goodou daahili hagaamu ina Dimaadua dela e dagi i Zion!

Hagi aga ina gi nia henua huogodoo ma ni aha ne hai go Mee!

12 God e langahia digau ala e duadua.

Mee hagalee de langahia nia dangidangi digaula,

gei Mee e hagaduadua digau ala e hai digaula haga huaidu.

13 Meenei Dimaadua, dumaalia mai!

Mmada malaa gi ogu dadaaligi ala e hai go ogu hagadaumee mai gi di au!

Meenei Dimaadua, daawa ina au gi daha mo di made,

14 gii mee au di duu i mua nia daangada o Jerusalem,

e hagi anga gi digaula nia mee huogodoo ala e hagaamu Goe ko au.

Au e tenetene idimaa Goe dela gu haga dagaloaha au.

15 Digau o di bouli la guu too gi lodo nadau lua ne geli.

Digaula guu bida kumi go nadau hele.

16 Dimaadua gu hagamodongoohia Ia mai

i dana hai dela e gabunga nia daangada gii donu,

gei digau hai mee huaidu guu bida hele go nadau hegau.

17 Di made la go di hagaodi gi muli o nia daangada huaidu huogodoo,

mo di hagaodi gi muli o digau huogodoo ala e haga balumee a God.

18 Digau hagaloale la hagalee de langahia i nia madagoaa huogodoo.

Nadau hagadagadagagee la hagalee mooho ga hana hua dee odi.

19 Hanimoi, meenei Dimaadua!

Goe hudee dugu ang gi nia daangada gi hai baahi adu!

Laha mai digau o di bouli gi oo mua, hagi aga ina digaula.

20 Meenei Dimaadua, heia digaula gi mmaadagu,

heia digaula gi iloo bolo ginaadou la nia daangada hua.

10

Talodalo e madau di tonu

1 Meenei Dimaadua, Goe e haga mogowaa Goe gi daha mo gimaadou eiaha?

Ma e aha dela Goe e hagammuni Goe

i di madagoaa gimaadou e noho i lodo madau haingadaa?

2 Digau huaidu e bida hagaamu ginaadou ge e dadaaligi digau hagaloale.

Kumudia digaula gi nia hele digaula ala ne hai.

3 Digau huaidu le e hagapuu gi nadau hiihai huaidu.

Tangada haga gailaa le e hagahalaua ge e haga balumee Dimaadua.

4 Digau huaidu la hagalee haga dahidamee a Dimaadua.

I lodo hua nadau hagamuamua gei digaula e hagamaanadu

bolo God la dono hadinga ai.

5 Digau huaidu le e gila humalia i nia mee huogodoo.

Digaula e deemee di iloo di hagi aga a God.

Digaula e haga balumee nadau hagadaumee.

6 Digaula e helekai i lodo nadau manawa boloo:

“Gimaadou e deemee loo di hala.

Gimaadou e deemee loo di dau gi lodo di haingadaa.”

7 Nadau helekai le e honu i nia hagahalaua, kai tilikai,

ge nnelekai haga madagudagu dangada.

Digaula e limalima di helekai de hiihai mo di helekai huaidu.*

8 Digaula e balabala haga mmuni i lodo nia waahale lligi,

e talitali belee daaligi gii mmade nia daangada humalia ala nadau ihala ne hai ai.

Digaula e daumada nia daangada ala nadau dangada e hagamaamaa ai.

9 Digaula e talitali i lodo nadau gowaa ala e pala ai gadoo be nia laion.

Digaula e pala hagammuni e talitali digau hagaloale

belee hele digaula gi lodo nadau hele gaa dada gi daha.

10 Digau nadau hagamaamaa ai la guu mmoe i hongo nia gelegele.

Di maaloo o digau huaidu la ne haga magedaa digaula.

11 Digau huaidu le e helekai i ginaadou boloo: “God e de hei e Ia!

Mee guu pono ono golomada gu de gidee Ia gimaadou!”

12 Meenei Dimaadua, hagaduadua ina digau huaidu!

Goe gi langahia digau ala e noho i lodo di haingadaa.

13 Ma e aha dela digau huaidu ga mee hua di haga balumee a God,

ga helekai i lodo nadau manawa boloo: “Mee hagalee daaligi gimaadou!”?

14 Malaa, gei Goe e mmada.

Goe e hagailongo nia haingadaa mono hagaduadua,

ge gu togomaalia i nia madagoaa huogodoo belee hagamaamaa.

Nia daangada hagaloale e huli adu gi di Goe.

Goe e hagamaamaa digau ala nadau hagamaamaa ai i nia madagoaa huogodoo.

15 Daawa ina gi daha nia mogobuna o digau huaidu.

Daaligidia digaula i nia huaidu digaula ala ne hai,

gaa dae loo gi digaula gu hagalee hai nia maa.

16 Dimaadua la di King dono hagaodi ai.

Digau ala e daumaha gi nia god ala i golo

le e hagammaa gi daha mo dono henua.

17 Meenei Dimaadua, Goe ga hagalongo gi nia dalodalo o digau ala mugi lala.

Goe gaa hai digaula gi manawa maaloo.

18 Goe ga hagalongo gi nia gahigahi o digau ala gu lodo huaidu

mo digau ala guu mmade nadau maadua.

Goe ga hagi aga nia donu digaula bolo nia daangada dangada

la gi hagalee haga madagudagu digaula.

11

Hagadagadagagee gi Dimaadua *

1 Au e hagadagadagagee gi Dimaadua dela e haga dagaloaha au.

Goodou e boiboi ala e helekai mai gi di au boloo,

“Lele gi tomo nia gonduu gadoo be di manu,

2 idimaa digau huaidu la guu hudi nadau maalei,

gu madagiwi nadau amu maalei mai i lodo di gowaa bouli

belee puu digau humalia.

3 Ma di mee e mee di hai go tangada humalia ai

i di madagoaa nia mee huogodoo gu mooho.”

4 Dimaadua e noho i lodo dono hale haga madagu.

Mee dono lohongo king i di langi.

Mee e mmada iha gi nia daangada i nia madagoaa huogodoo,

e iloo Ia nia mee ala e haihai go digaula.

5 Mee e hagadina digau humalia mo digau huaidu be di mee e dahi.

Mee e hagadugina Ia huoloo digau ala e oho ana haganoho.

6 Mee e hagadoo iha dana ahi mo nia malala gaa gi hongo digau huaidu.

Mee e hagaduadua digaula gi di madangi welengina.

7 Dimaadua le e donu, Mee e hiihai gi nia hangahaihai donu.

Digau ala e hai nia maa la ga mouli i mua o Mee.

12

Talodalo i di hagamaamaa*

1 Meenei Dimaadua, hagamaamaa ina gimaadou!

Tangada humalia ne dubu ai, tangada e mee di gidee digau humalia ai.

2 Digaula huogodoo e haihai nadau kai tilikai

i nadau mehanga i nia helekai halahalau.

3 Meenei Dimaadua, Goe dugua nia helekai halahalau o nia daangada aalaa!

Bondia nia ngudu ala e helekai hagamuamua boloo:

4 “Gimaadou ga helekai ga kae ai madau mee ala e hiihai ginai.

Gimaadou ga helekai i madau mee ala e hiihai ginai,

tangada e mee di dugu gimaadou ai.”

5 Dimaadua e helekai, “Dolomeenei gei Au ga hanimoi,

idimaa digau hagaloale la gu lodo daamaha

mo digau ala e dadaaligi la gu dangidangi i nadau mmae.

Au gaa hai digaula gi noho baba mo di noho manawa lamalia

be di mee dela e hiihai ginai digaula.”

6 E humalia gidaadou e hagadagadagagee gi nia hagababa a Dimaadua.

Nia maa e madammaa gadoo be nia silber ne haga madammaa

nnolongo e hidu gi lodo di ahi.

7-8 Nia daangada huaidu la i nia gowaa huogodoo.

Nia daangada huogodoo e haga hagaamu nia mee ala e huaidu.

Meenei Dimaadua, benabena ina gimaadou haga humalia

i nia madagoaa huogodoo,

mo di hagaloohia gimaadou gi daha mo digau ala beelaa.

13

Talodalo i di hagamaamaa*

1 Meenei Dimaadua, e waalooloo behee go do haga delangahia e Goe au?

E de langahia gaa hana hua beelaa?

E waalooloo behee go do hagammuni Goe i di au?

2 Au belee hai gii noho waalooloo behee i lodo ogu haingadaa?

E waalooloo behee go dogu manawa gee i di boo mo di aa?

E waalooloo behee go ogu hagadaumee ala e haga magedaa au?

3 Meenei Dimaadua go dogu God,

mmada mai gi di au, helekai mai gi agu helekai.

Hagamaaloo ina aga au, hudee heia au gii made.

4 Hudee heia ogu hagadaumee gi helekai boloo,

“Gidaadou gu haga magedaa a mee.”

Hudee heia digaula gii mmada tene gi dogu doo gi lala.

5 Au e hagadagadagagee gi do manawa aloho dee modu.

Au ga tenetene idimaa Goe dela ga haga dagaloaha au.

6 Meenei Dimaadua, au ga daahili adu gi di Goe,

idimaa Goe dela e humalia mai gi di au.

14

Nia huaidu o nia daangada*

(Pisalem 53)

1 Digau hagabaubau ihala e helekai i lodo nadau manawa boloo:

“Ma hagalee di God ai.”

Digaula huogodoo le e huaidu, digaula guu hai nia mee ala koia e huaidu,

tangada i digaula e hai nia mee humalia ai.

2 Dimaadua e mmada ia i di langi gi nia daangada dangada

be di maa iai tangada e kabemee, be ma iai tangada e daumaha ang gi de Ia.

3 Malaa, digaula huogodoo guu huli gi daha,

digaula huogodoo gu huaidu be di mee e dahi,

deai tangada i digaula e hai di mee e donu ai, tangada e dahi ai.*

4 Dimaadua ga heeu, “Ma e aha, digaula e de iloo?

Digau huogodoo hai mee huaidu aanei, la hagalee kabemee?

Digaula e mouli mai i nadau gaiaa agu daangada,

gei digaula hagalee loo e dalodalo mai gi di Au.”

5 Malaa, digaula ga mmaadagu huoloo,

idimaa, God le e madalia digau ala e hagalongo gi Mee.

6 Digau hai mee huaidu le e haga dee kila nia haganoho o digau hila gi lala,

gei Dimaadua la go Mee dela e madamada humalia i digaula.

7 Au e hai dalodalo huoloo bolo di hagamouli o Israel la gi hanimoi i Zion.

Di tenetene damanaiee gaa hai go digau Israel,

i di madagoaa o Dimaadua ma gaa hai digaula gi haadanga lamalia labelaa!

15

Nia mee a Dimaadua e hiihai ginai*

1 Meenei Dimaadua, ma koai dela e mee di ulu gi lodo do Hale Daumaha?

Ma koai dela e mee di daumaha i hongo dau gonduu haga madagu go Zion?

2 Ma go digau ala e hagalongo ang gi God i nia mee huogodoo,

ge e hai nia mee ala e donu i nia madagoaa huogodoo,

ge e helekai donu aga i lodo nadau manawa,

3 ge hagalee helekai hagahuaidu nia daangada,

ge hagalee hai nia mee huaidu gi nadau ihoo,

ge hagalee helehelekai tamu i digau ala i nadau baahi,

4 ge e hagadugina i digau ala gu haga balumee go God,

ge e hagalabagau hua digau ala e hagalongo ang gi Dimaadua,

ge e haga gila aga ana mee ala ne hagababa i nia madagoaa huogodoo,

ma e aha maa e haingadaa ang gi ginaadou,

5 ge hagalee kumi nia wiini o nadau bahihadu

ala ne wanga gi tangada bolo e hai hegau ai,

ge hagalee hai digau hagamaamaa dilikai

belee hai baahi gi tangada deai ono huaidu ai,

bolo gii kumi nia teenedi a maa.

Malaa, tangada dela e hai nia mee aanei

le e noho humalia ang gi deia

i lodo nia haingadaa gaa hana hua beelaa.

16

Talodalo o di hagadagadagagee*

1 Meenei God, hagaloohi ina au, ma Kooe hua dela e hagadagadagagee ginai au.

2 Au e helekai ang gi Dimaadua, “Kooe hua go dogu Dagi.

Nia mee huogodoo humalia ala i dogu baahi la ne loomoi i di Goe.”

3 E humalia huoloo go nia daangada ala e manawa dahi ang gi God!

Au e hiihai huoloo bolo au e madalia digaula.

4 Digau ala e hula gi nia god ala i golo

le e bida hagauda ang gi ginaadou nia haingadaa e logowaahee.

Au hagalee madalia nia tigidaumaha ala e hai go digaula.

Au hagalee daumaha gi nia god digaula.

5 Meenei Dimaadua, ma Kooe hua dela e hai mee ginai au,

gei go Kooe hua dela e gaamai agu mee huogodoo ala e hiihai ginai au,

gei go Kooe hua dela e dadaahi dogu mouli.

6 E humalia huoloo go au wanga dehuia mai gi di au,

e humalia huoloo go nia maa!

7 Au e hagaamu Dimaadua i Mee dela e dagi au.

Ma gaa boo gei dogu manawa e haga haga iloo mai gi di au.

8 Au e modongoohia bolo Dimaadua la gu madalia au

i nia madagoaa huogodoo.

Mee i dogu baahi, deai di mee e mee di hagahuaidu au ai.

9 Deelaa di mee e hagaamu iei au ge e tenetene,

gei au gu hagalongo ia i di au gu dagaloaha mai gi daha mo di haingadaa,

10 idimaa Goe dela e abaaba au gi daha mo di mogobuna o di made.

Au gu hai hegau manawa dahi adu gi di Goe,

gei Goe ga hagalee diiagi au gi lodo tenua o digau mmade.*

11 Goe ga hagi mai di ala dela e hana gi di mouli.

Doo noho i dogu baahi le e haga honu au gi di tenetene,

ge e hai au gi tenetene gaa hana hua beelaa.*

17

Talodalo tangada madammaa*

1 Meenei Dimaadua, hagalongo mai gi dagu dangidangi adu di tonu.

Hagalongo mai gi dagu dangidangi i di hagamaamaa.

Hagalongo gi dagu dalodalo e hai mai i lodo dogu manawa donu.

2 Goe ga hagi aga bolo au e donu, idimaa Goe e iloo di mee dela e donu.

3 Goe e iloo dogu manawa.

Ma gaa boo gei goe gu hanimoi gi di au, gu hagadina ogu lodo hagatau,

gu gidee Goe bolo au ogu hiihai huaidu i ogu lodo ai.

Au hagalee helekai huaidu,

4 be digau ala i golo. Au gu hagagila aga au haganoho,

gei au hagalee heehee i di ala o digau ala e noho llamu dauwa.

5 Au e heehee i hongo oo ala i nia madagoaa huogodoo,

ge hagalee hana laa daha.

6 Meenei God, au e dalodalo adu gi di Goe, idimaa Goe dela gu helekai mai.

Malaa, huli mai gi di au mo di hagalongo mai gi agu helekai.

7 Hagamodongoohia ina mai do aloho hagagoboina

mo di haga dagaloaha ina au.

Au gu benebene hagahumalia gi daha mo ogu hagadaumee

i lala di malu o doo lima.

8 Abaaba ina au gadoo be Goe ma ga abaaba o golomada.

Hagammuni ina au gi lala di malu o bakau

9 gi daha mo nia hai o digau huaidu.

Nia hagadaumee daaligi dangada gii made e haganiga mai i dogu gili.

10 Deai tumaalia i baahi digaula ai, gei digaula e helehelekai hagamuamua.

11 Digaula gu haganiga au dolomeenei, e gologolo au belee hudu gi lala,

i dogu madagoaa ma gaa mmada gi daha.

12 Digaula e hai gadoo be nia laion, e talitali au belee hahaahi hagaligiligi.

13 Meenei Dimaadua, hanimoi!

Hai baahi gi ogu hagadaumee, gei gi hagamagedaa ina digaula!

Daawa ina au gi daha mo digau huaidu gi dau hulumanu dauwa.

14 Haga dagaloaha ina au gi daha mo digau

ala gu hai mee gi nia mee huogodoo ala e hiihai ginai ginaadou i henuailala.

Daaligidia digaula gi taaligi dela gu haga togomaalia Kooe gi digaula.

Heia nia dadaaligi gi dohu anga gi nadau dama,

mo e wanga labelaa gi nia dama o nia dama digaula.

15 Gei au ga mmada adu gi di Goe, idimaa au digi hai dagu mee hala.

Dogu madagoaa ma ga ala aga, gei au ga tenetene,

idimaa Goe dela i dogu baahi.

18

Taahili di aali David*

(2-Samuel 22.1-51)

1 Meenei Dimaadua, au e aloho i di Goe!

Goe dela go dogu Dangada Daa.

2 Dimaadua la go dogu madaloohi, go Mee go dogu abaaba mau dangihi.

Dogu God la go dogu hagaloohi, au e benebene hagahumalia i baahi o Mee.

Mee e abaaba au gadoo be di mee abaaba.

Mee e daa mai au gi daha, ge e benebene au.

3 Au e gahigahi Dimaadua, gei Mee ga daa mai au gi daha

mo ogu hagadaumee. Hagaamu ina Dimaadua!

4 Di hagalliga o di made gu haganiga mai i dogu gili.

Nia beau o di haga mooho gu haga holi au.

5 Di hagalliga o di made gu i dogu baahi.

Taalunga la guu lawa di haganoho e hele au.

6 Dogu madagoaa ne haingadaa mai gi di au, gei au gu gahigahi Dimaadua.

Au ne gahigahi dogu God belee hagamaamaa mai au,

gei Mee gu longono Ia dogu lee mai i lodo dono hale daumaha.

Mee gu longono Ia dagu dangi anga i di hagamaamaa.

7 Henuailala gu ngalungalua gu lullulu.

Nia hagamau o nia gonduu gu haga moomoo gu bolebole,

idimaa God gu hagawelewele.

8 Nia huiahi e buu mai i lodo nia mada uhi o Maa.

Di ulaula mo nia malala gaa e ulu mai i lodo di ngudu o Maa.

9 Mee gu haahi di langi gi mahuge,

gu haneia gi lala madalia di gololangi luuli i lala ono babaawae.

10 Mee gu maangi iha i hongo dono dangada di langi e hai ono bakau.

Mee gu maangi iha i hongo nia bakau o di madangi.

11 Mee guu gahu Ia gi di bouli.

Nia gololangi maadolu e honu wai gu haganiga i di gili o Maa.

12 Di uwa hadu magalillili mo di ahi e monnono iha mai di ila

dela e dabadaba i mua o Mee, ga haahi nia gololangi luuli aalaa.

13 Dimaadua ga ngoloolo gadoo be di lee atili mai i di langi,

gei di lee di God Koia e Aamua la gu longono.

14 Mee guu puu ana amu maalei,

guu hai ono hagadaumee gi lellele dagidahi,

gaa hai nia ila gi dabadaba gii llele digaula.

15 Meenei Dimaadua, tua di baba o di moana gu gila aga,

di hagamau o henuailala gu gila aga labelaa,

i do madagoaa ma gu hagawelewele iei Goe gi o hagadaumee,

gu ngoloolo gi nua gi digaula gi do hagawelewele.

16 Dimaadua gu daahi e Ia dono lima i di langi guu kumi au.

Mee gu hudi aga au gi daha mo tua di moana.

17 Mee gu haga dagaloaha au gi daha mo ogu hagadaumee maaloo dangihi,

mo digau huogodoo ala e hudiou mai gi di au.

Digaula koia e maaloo i di au.

18 Digaula gu heebagi mai gi di au

i dogu madagoaa ne tale gi di haingadaa, gei Dimaadua gu abaaba au.

19 Mee gu hagamaamaa au gi daha mo ogu haingadaa,

gu haga dagaloaha au i dono manawa tene mai gi di au.

20 Dimaadua e hui au idimaa au dela e hai nia mee ala e donu.

Mee e haga maluagina au idimaa au dela ogu huaidu ai.

21 Au gu daudali nia haganoho a Dimaadua,

au hagalee huli gi daha mo dogu God.

22 Au gu haga gila aga nia haganoho a Maa huogodoo,

au digi de hagalongo gi nia helekai a Maa.

23 Mee e iloo Ia bolo au e madammaa,

mo dagu hai dela e haga mogowaa au gi daha mo nia haihai huaidu.

24 Deelaa di mee a Mee e hui au i di au dela e hai di mee dela e donu,

idimaa, Mee e iloo Ia bolo au deai ogu huaidu ai.

25 Meenei Dimaadua, Goe e manawa dahi ang gi digau

ala e manawa dahi adu gi di Goe.

Goe e humalia ang gi digau ala e humalia.

26 Goe e madammaa ang gi digau ala e madammaa,

gei Goe e hai baahi ang gi digau ala e hai nia mee huaidu.

27 Goe e haga dagaloaha digau ala e manawa hila gi lala,

ge e haga hila gi lala digau ala e manawa hagamuamua.

28 Meenei Dimaadua, Goe gu haga maalama au.

Goe guu hai di bouli gii maa gi daha.

29 Goe guu hai au gii mahi bolo gii mee au di heebagi gi ogu hagadaumee

mo e gaamai nia mogobuna bolo gii mee au

di haga magedaa nia abaaba dauwa digaula.

30 Di God deenei le e humalia huoloo go nia mee a Mee ala e hai!

Nia helekai a Maa le e mee di hagadagadagagee ginai!

Mee e hai gadoo be di mee abaaba ni digau huogodoo

ala e halahala a Mee bolo e abaaba ginaadou.

31 Dimaadua modogo Ia dela go di God!

Ma go God modogo Ia dela go tadau Dangada Daa!

32 Mee go di God dela e hai au gi maaloo,

ge e hagaloohi ogu ala i nia haingadaa.

33 Mee ne gaamai ogu wae bolo gii lele au giibeni gadoo be di ee,

gei e madamada humalia i di au i hongo nia gonduu.*

34 Mee e hagawouwou au gi di hai dauwa,

bolo gii mee au di hai hegau gi di maalei dela koia e maaloo.

35 Meenei Dimaadua, Goe e abaaba au, gei e haga dagaloaha mai au.

Au hagamaamaa la gu haga madamada au,

gei o mogobuna la gu hagaloohi au hagahumalia.

36 Goe gu duuli au bolo gi dee kumi au, gei au digi hinga loo.

37 Au e waluwalu ogu hagadaumee gaa kumi digaula.

Au digi noho loo gaa dae gi dogu daaligi digaula gii mmade.

38 Au guu kili digaula gi lala, gei digaula gu deemee di nadau tuu aga.

Digaula guu kii magedaa i ogu mua.

39 Goe ne hai au gi maaloo bolo gii mee au di heebagi,

gei ne hai au gi aali i ogu hagadaumee.

40 Goe ne hai ogu hagadaumee gii llele gi daha mo au.

Au e daaligi gii odi digau ala nogo hudiou mai gi di au.

41 Digaula e gahigahi nadau hagamaamaa,

gei tangada e haga dagaloaha digaula ai.

Digaula e gahigahi a Dimaadua, gei Mee digi helekai gi digaula.

42 Au e dagadagahi digaula bolo gii hai gadoo

be nia gelegele gohu ma ga ili go di madangi gi daha.

Au e dagadagahi digaula be nia gelegele waiwai ala i hongo nia ala.

43 Goe gu haga dagaloaha au gi daha mo nia daangada hai baahi,

gaa hai au gii dagi nia henua.

Nia daangada ala digi iloo eau guu hai agu hege dolomeenei.

44 Digau mai i daha e pala i ogu mua.

Di madagoaa digaula ma ga longono ginaadou au, gei digaula ga daudali.

45 Digaula gu manawa paagege ga lloomoi gi daha

mo nadau abaaba dauwa mo di polepole.

46 Dimaadua le e mouli! Hagaamu ina dogu Dangada Daa!

Hagadele ina di aamua huoloo o di God dela gu haga dagaloaha au!

47 Mee go di God dela ne hai au gi aali i hongo ogu hagadaumee.

Ma go Mee dela ne hai nia henua la gii noho i lala ogu mogobuna,

48 ga haga dagaloaha au gi daha mo ogu hagadaumee.

Meenei Dimaadua, Goe e hai au gi aali i ogu hagadaumee,

gei e abaaba au gi daha mo digau daaligi dangada.

49 Malaa, au e hagaamu huoloo Goe i baahi nia henua llauehe.

Au e daahili e haga hagaamu do ingoo.*

50 Dimaadua e hai dana king gi aali haga humalia.

Mee e hagamodongoohia aga dono manawa aloho dee odi

ang gi dana dangada dela ne hilihili,

ang gi David mo dono hagadili ga hana hua deeodi.

19

Nia madamada o God i lodo ana mee huogodoo ala ne hai*

1 Di langi i nua e haga modongoohia mai gi gidaadou di madamada o God,

ge e haga modongoohia nia mee ala ne hai go Mee.

2 Di laangi nei e haga iloo nia maa gi di laangi nomuli,

gei di boo nei e taanga nia maa gi di boo nomuli.

3 Deai nia helekai be nia leelee e hai ai,

ge deai hogi di lee e hagalongo ginai ai.

4 Gei nia helekai digaula guu dau loo

i nia madagowaa huogodoo i henuailala.

God guu hai dana gowaa i di langi belee noho ai di laa.*

5 Ma ga luada gei di laa e ulu mai gi daha

gadoo be taane hai lodo ma ga ulu gi daha mo dono ruum,

e hai gadoo labelaa be tangada lele di hoiaa e hiihai huoloo e lele di hoiaa.

6 Mee e daamada i di mada o di langi e hana gi di mada dela i golo.

Deai di mee e ngala i di welengina o maa ai.

Nnaganoho o Dimaadua

7 Nnaganoho o Dimaadua le e humalia huoloo,

e hagamaaloo aga haga hoou nia manawa o nia daangada.

Nia helekai a Dimaadua le e humalia e mee di hagadagadagagee ginai,

e haga kabemee digau ala hagalee kabemee.

8 Nia haganoho o Dimaadua le e donu,

e hai digau ala e daudali nia maa gi tenetene.

Nia helekai a Maa la koia e donu,

e haga maalama nia hagabaubau o tangada.

9 Di hagalaamua a Dimaadua le e humalia,

e hai gi waalooloo gaa hana hua beelaa.

Nia gabunga a Dimaadua le e donu,

nia maa le e donu i nia madagoaa huogodoo.

10 Nia gabunga a Maa la koia e hagalabagau i nia goolo ala koia e humalia,

ge koia e maangala labelaa i nia mee maangala ala e hai go nia lamu llauehe.

11 Au helekai le e haga maalama dau dangada hai hegau deenei.

Au e kumi di hui o dogu daudali au helekai.

12 Deai tangada e iloo ia ono hala ai.

Meenei Dimaadua, daawa au gi daha mo nia ihala ala e nngala!

13 Abaabalia au gi daha mo nia huaidu ala e modongoohia.

Hudee heia au gii dagi go nia maa,

deelaa laa gei au gaa dohu, ga mehede gi daha mo di huaidu.

14 Meenei Dimaadua, go dogu abaaba mo dogu hagamouli,

hila mai mua gi agu helekai mo agu maanadu!

20

Talodalo i di aali*

1 Dimaadua gi helekai adu i do madagoaa ma ga haingadaa!

Di God o Jacob la gi duuli ina goe!

2 Mee gi hagau ina mai dana hagamaamaa gi di goe

mai i dono Hale Daumaha,

gei gi hagamaamaa ina goe mai i di Gonduu Zion.

3 Mee gi daahi aga ina au tigidaumaha huogodoo,

mo di manawa tene gi au tigidaumaha huogodoo.

4 Mee gi gowadu gi di goe au mee ala e hiihai ginai,

gei gi heia au haga maanadu huogodoo gii kila.

5 Gei gimaadou ga wwolowwolo hagaamu tenetene gi doo aali,

mo di budu do hagalabagau mai di hagaamu di ingoo o tadau God.

Dimaadua la gi helekai adu gi au dangidangi huogodoo.

6 Dolomeenei, gei au gu iloo eau bolo

Dimaadua e wanga di mogobuna o di aali gi dana king dela ne hilihili.

Mee e helekai gi mee mai i dono lohongo haga madagu i di langi.

Mee e hai a mee gi aali i lodo nia dauwa mai i ono mogobuna.

7 Hunu daangada e hagadagadagagee gi nadau waga dauwa hongo henua,

gei hunu daangada e hagadagadagagee gi nadau hoodo.

Gei gimaadou e hagadagadagagee hua gi nia mogobuna o Dimaadua

go di madau God.

8 Nia daangada ala e hai beelaa, la ga tibatiba gaa tinga gi lala,

gei gidaadou gaa tuu i nua gaa tuu mau dangihi.

9 Meenei Dimaadua, hagamaamaa ina di king

gi haga magedaa ono hagadaumee.

Goe helekai mai gi gimaadou i madau madagoaa ma ga gahigahi Goe.

21

Di hagaamu di aali*

1 Meenei Dimaadua, di madau king gu tenetene

idimaa Goe dela ne wanga gi mee di maaloo.

Mee e tenetene i di Goe dela ne hai a mee gi aali.

2 Goe guu wanga gi mee nia mee a mee ala e haa manawa ai.

Goe gu helekai gi tangidangi a maa.

3 Goe gu hanimoi gi mee mo au hagamaluagina humalia,

gaa wanga dau hau goolo gi hongo di libogo o maa.

4 Mee ne dangi adu gi di Goe di mouli,

gei Goe guu wanga gi mee di mouli duai ge waalooloo.

5 Nia madamada o dono ingoo le e aamua,

idimaa Goe dela gu hagamaamaa a mee.

Goe ne hai a mee gii hai di king e dau gei e mahi.

6 O hagamaluagina le e madalia a mee ga hana hua deeodi.

Mee e tenetene huoloo idimaa Goe dela e madalia a mee.

7 Di king le e hagadagadagagee gi Dimaadua di Gowaa Aamua,

gei mee gaa noho baba mau dangihi,

idimaa go di manawa aloho dee modu Dimaadua i mee.

8 Di king gaa kumi ono hagadaumee huogodoo,

mee gaa kumi digau huogodoo ala e hudiou ang gi deia.

9 Mee ga daaligi digaula gi di ahi ulaula i dono madagoaa ma ga hanimoi.

Dimaadua ga hagammaa digaula gi daha i dono hagawelewele,

gei di ahi gaa dudu digaula gii wwele.

10 Deai tangada i nia hagadili digaula e mouli ai.

Di king ga daaligi digaula huogodoo gii mmade.

11 Digaula ga haga noho di nadau hai belee hai baahi gi mee,

gei digaula hagalee kila.

12 Mee gaa puu ana amu maalei gi digaula,

e hai digaula gii huli gi muli gii llele.

13 Gimaadou e hagaamu Goe, meenei Dimaadua, idimaa go oo mahi!

Gimaadou ga daahili mo di hagaamu o mogobuna.

22

Talodalo manawa gee mo taahili hagaamu*

1 Dogu God, dogu God, Goe gu diiagi au beleiaha?

Au gu dangidangi adu i di hagamaamaa, gei di hagamaamaa digi hanimoi.*

2 Meenei dogu God, au gu gahigahi Goe i di aa, gei Goe hagalee helekai mai.

Ma gaa boo, gei au e gahigahi labelaa, au hagalee noho.

3 Malaa, Goe dela go di God hagamadagudia

dela e noho i hongo do lohongo, go Kooe dela e haga hagaamu go Israel.

4 Madau damana ala namua nogo hagadagadagagee adu gi di Goe,

digaula e hagadagadagagee adu gi di Goe, gei Goe e haga dagaloaha digaula.

5 Digaula nogo gahigahi Goe, gei digaula guu too gi daha mo di haingadaa.

Digaula nogo hagadagadagagee adu gi di Goe,

gei di hagadagadagagee o digaula adu gi di Goe guu gila.

6 Gei au gu hagalee tangada, au e hai be di mee maaloo

dela e de hiihai ginai ge e haga balumee go digau huogodoo!

7 Digau huogodoo ala ma ga mmada mai gi di au

le e hai nadau dadaagala i di au.

Digaula e hagatolotolo gi daha nadau holole ge e lialiagi nadau libogo,*

8 mo di helekai, “Goe gu hagadagadagagee gi Dimaadua,

gei Mee e aha dela hagalee haga dagaloaha goe?

Maa nei bolo Dimaadua le e hiihai adu gi di goe,

Mee la e aha dela hagalee hagamaamaa goe?”*

9 Ma Kooe hua dela nogo benebene au i dogu madagoaa ne haanau ai,

gei di maa Kooe labelaa dela nogo hagaloohi au i dogu madagoaa nogo ligiana.

10 Au nogo hagadagadagagee adu gi di Goe mai i dogu madagoaa ne haanau ai,

gei di maa Kooe hua dela nogo hai di God ni oogu i nia madagoaa huogodoo.

11 Goe hudee haga mogowaa ina Goe gi daha mo au!

Nia haingadaa llauehe gu hoohoo mai, gei di maa tangada e hagamaamaa au ai.

12 Nia hagadaumee e dogologowaahee e haganiga au gadoo be nia kau daane,

digaula e hai gadoo be nia kau daane llamu dauwa o Bashan.

13 Digaula e hanga nadau ngudu be nia laion,

e wwolowwolo bolo ginaadou e hahaahi au.

14 Au gu deai ogu mahi ai, ogu mahi gu hagalee

gadoo be nia wai ala ne malingi gi hongo di gelegele.

Ogu iwi huogodoo gu monnono gi daha mo nadau dudaginga,

mo dogu hadu manawa gu waiwai gadoo be nia kiliidi.

15 Dogu akii gu maangoo gadoo be nia gohu dogolia.

Dogu holole gu pigi aga gi baahi gi nua dogu ngudu.

Goe ne diiagi au gi lodo nia gohu dogolia bolo gii made au.

16 Di buini gau huaidu e haganiga mai i dogu gili

gadoo be di hagabuulinga paana e mmui mai gi di au.

Digaula e gadigadi ogu lima mo ogu wae.

17 Ogu iwi huogodoo gu kila mai haga modongoohia.

Ogu hagadaumee e madamada mai gi di au mo di dadaumada au.

18 Digaula e bilei gi ogu gahu, mo di duwwe nia maa i ginaadou.*

19 Meenei Dimaadua, Goe hudee haga mogowaa ina Goe gi daha mo au!

Goe hagalimalima mai, e daa au gi daha mo di haingadaa!

20 Haga dagaloaha ina au gi daha mo tulumanu dauwa.

Haga dagaloaha ina dogu mouli gi daha mo nia paana aanei.

21 Daawa au gi daha mo nia laion aanei.

Au gu deai dogu hagamaamaa i mua nia kau daane llamu dauwa aanei ai.

22 Au ga hagi anga do ingoo gi ogu duaahina.

Au ga hagaamu Goe i lodo nadau hagabuulinga daangada,*

23 ga helekai boloo, “Goodou go nia daane hai hegau a Dimaadua,

goodou hagaamuina a Mee!

Goodou go di hagadili ni Jacob, goodou hagalaamua ina a Mee!

Goodou go digau Israel, goodou daumaha gi Mee!

24 Mee hagalee diiagi digau hagaloale,

be e haga balumee nia hagaduadua digaula.

Mee hagalee huli gi daha mo digaula,

Mee e hila ang gi digaula i di nadau madagoaa ma ga gahigahi a Mee.”

25 Au ga hagaamu Goe i lodo nia hagabuulinga llauehe.

Au gaa hai agu tigidaumaha ala ne hagababa adu ko au

i mua digau ala e daumaha adu gi di Goe.

26 Digau hagaloale gaa gai nadau hagabae mee ala e hiihai ginai.

Digau ala e lloomoi gi Dimaadua ga hagaamu a Mee.

Digaula la gi haadanga lamalia gaa hana hua beelaa!

27 Nia henua huogodoo ga langahia a Dimaadua.

Digaula ga maaliu mai gi Mee mai i nia mada huogodoo o henuailala.

Nia hagadilinga daangada henua huogodoo ga daumaha gi Mee.

28 Dimaadua la di king, go Mee e dagi nia henua.

29 Nia daangada hagamuamua huogodoo gaa pala gi Mee.

Nia daangada dangada huogodoo gaa pala gi mua o Mee.

30 Nia adu daangada huogodoo ala ga lloo aga dagidilaangi ga hai hegau gi Mee.

Digaula ga hagi anga gi nia madahaanau ala ga lloo aga maalia di hai o Dimaadua.

31 Nia daangada ala digi haanau ga hagalongo boloo,

“Di Tagi gu benebene ana daangada!”

23

Dimaadua go tadau Hagaloohi*

1 Dimaadua go dogu Hagaloohi.

Au guu dohu i nia mee huogodoo.

2 Mee e hai au gi hagamolooloo i lodo di gowaa geinga tolo humalia,

gaa dagi au gi nia monowai madammaa.*

3 Mee e hagamaaloo aga au, e dagi au i lodo nia ala e donu,

e hagalaamua ai dono ingoo.

4 Meenei Dimaadua,

ma e aha maa au gaa hana i lodo di gowaa bouli dongoeho,

gei au hagalee madagu, idimaa Goe dela e madalia au.

Dau madaagoo mo dau dogodogo hagaloohi siibi e hagaloohi au.

5 Goe e hagatogomaalia dau hagamiami mai gi di au

i di gowaa dela e mee di mmada ai ogu hagadaumee huogodoo mai gi di au.

Goe e hagalaamua au mo di hagatulu dogu libogo gi nia lolo kala,

mo di haga hau dagu ibu gii honu.

6 Au gu iloo bolo o humalia mo do aloho la ga noho mau madalia au

i nia laangi huogodoo ala e mouli iei au,

gei au gaa noho i doo hale i di waalooloo o dogu mouli.

24

Di King Aamua*

1 Henuailala mono hagahonu huogodoo i ono lodo la nia mee ni Dimaadua.

Henuailala mono mee huogodoo ala e mouli i nonua la nia mee ni Mee.*

2 Mee ne hau di maa i hongo di moana llala i lala henuailala,

ga haga noho dono hagamau i lodo di moana llala.

3 Ma koai dela e tau di hana gi nua gi di gonduu a Dimaadua?

Ma koai dela e mee di ulu gi lodo di Hale Haga madagu a Maa?

4 Ma go digau ala e madammaa nadau hangaahai mo nadau maanadu,

ge hagalee daumaha gi nia balu god, ge hagalee hai nadau hagababa tilikai.*

5 Dimaadua ga haga maluagina digaula ga haga dagaloaha digaula.

God ga haga waalanga bolo digaula deai nadau huaidu ai.

6 Ma go digau ala beenei ala e lloomoi gi God,

ala e lloomoi gi mua di God o Jacob.

7 Goodou hugee nia bontai di abaaba di waahale,

hugee nia bontai ala mai anadilaangi, gi ulu di King Aamua gi lodo!

8 Di King Aamua deenei la koai?

Go Dimaadua, Mee e maaloo ge mogobuna!

Dimaadua dela koia e maaloo i lodo nia dauwa.

9 Goodou hugee nia bontai di abaaba di waahale,

hugee nia bontai ala mai anadilaangi, gi ulu di King Aamua gi lodo!

10 Di King Aamua deenei la koai?

Go Dimaadua di Gowaa Aamua, go Mee dela go di King Aamua!

25

Talodalo i di aago mo di abaaba*

1 Meenei Dimaadua, au e dalodalo adu gi di Goe.

2 Au e hagadagadagagee adu gi di Goe, meenei dogu God.

Haga dagaloaha ina au gi daha mo di hagalangaadia o di magedaa.

Hudee heia ogu hagadaumee gii mmada tene i di au!

3 Digau ala e hagadagadagagee adu gi di Goe la hagalee magedaa,

gei digau ala e hai baahi adu gi di Goe, ala digau ga magedaa.

4 Meenei Dimaadua, aago ina mai gi di au oo ala.

Heia au gi iloo nia maa.

5 Aago ina au dagu hai dela e mouli iei au

gii hai be dau hiihai dela belee mouli iei au,

idimaa, Goe go dogu God dela e haga dagaloaha au.

Au e hagadagadagagee adu gi di Goe i nia laangi huogodoo.

6 Meenei Dimaadua, gi langahia e Goe do dumaalia

mo do manawa aloho dee modu dela ne hagamodongoohia aga Kooe i mua loo.

7 Dumaalia mai gi di au i ogu huaidu mo agu mee hai hala

ala ne hai i dogu madagoaa damagiigi.

Gi langahia e Goe au, meenei Dimaadua, i lodo do manawa aloho deeodi

mo o humalia huoloo.

8 Idimaa Dimaadua le e donu gei e humalia,

Mee e aago digau huaidu gi di ala dela belee hai gi daudali go digaula.

9 Mee e dagi digau ala e hila gi lala gi di ala dela e donu,

gei e aago digaula gi dono manawa.

10 Mee e dagi digau huogodoo ala e daudali ana hagababa,

mo di daudali ana helekai gi dono manawa dahi mo di aloho.

11 Meenei Dimaadua, haga gila ina aga au hagababa,

dumaalia mai gi ogu huaidu, idimaa, ogu huaidu la gu logowaahee.

12 Digau ala e hagalaamua Dimaadua ga iloo mai baahi o Mee

di ala dela belee daudali go ginaadou.

13 Digaula ga haadanga lamalia i nia madagoaa huogodoo,

gei nia hagadili digaula ga hai mee gi tenua deelaa.

14 Dimaadua le e hagadau ihoo gi digau ala e hagalongo ang gi de Ia,

gei e haga mau dangihi ana hagababa ang gi digaula.

15 Au e halahala dogu hagamaamaa gi baahi Dimaadua

i nia madagoaa huogodoo,

gei Mee e haga dagaloaha au gi daha mo di haingadaa.

16 Meenei Dimaadua, huli mai gi di au mo di dumaalia mai gi di au,

idimaa, au gu modogoau ge gu bagege.

17 Hagamaamaa ina au i ogu de nnoomaalia,

mo di haga dagaloaha ina au gi daha mo ogu haingadaa huogodoo.

18 Goe hagamaanadu ina ogu haingadaa mo ogu duadua,

gei gi dumaalia mai gi ogu huaidu huogodoo.

19 Mmada gi di logo o ogu hagadaumee.

Mmada gi tamanaiee o nadau hagadugina mai gi di au.

20 Hagaloohia au mo di benabena ina au.

Hagaloohi au gi dee magedaa au.

Au e hanadu gi di Goe gii noho au i di aumaalia.

21 Ogu humalia mo ogu donu la gi hagaloohia au,

idimaa, au dela e hagadagadagagee adu gi di Goe.

22 Meenei God, haga dagaloaha ina au daangada ala go digau Israel

gi daha mo nadau haingadaa huogodoo.

26

Talodalo tangada humalia*

1 Meenei Dimaadua, haga iloo ina bolo au ogu huaidu ai,

idimaa, au e hai nia mee ala e donu,

gei e hagadagadagagee huoloo adu gi di Goe.

2 Meenei Dimaadua, hagadina ina au mo di hagamada ina au.

Hagiaga ina ogu hiihai mo ogu hagabaubau.

3 Do manawa aloho dee modu dela e dagi au.

Do manawa dahi dela e dagi au i nia madagoaa huogodoo.

4 Au hagalee hagabuni gi digau ala balumee,

gei au dagu mee e hai ang gi digau halahalau dangada ai.

5 Au e hagadugina gi digau ala e haihai di huaidu,

gei au hagalee noho i baahi digau huaidu.

6 Meenei Dimaadua, au e tono ogu lima

e hagamodongoohia bolo au ogu ihala ai,

ge e hai agu daumaha e hana haganiga dau gowaa hai tigidaumaha.

7 Au e daahili danggee, gei e hagi anga au hegau hagagoboina.

8 Meenei Dimaadua, au e aloho i di hale dela e noho iei Goe,

di gowaa dela e noho ai do madamada.

9 Hudee daaligidia au madalia digau hai mee hala.

Hudee daaligidia au be digau daaligi dangada gii mmade,

10 nia daangada ala e hai mee huaidu i nia madagoaa huogodoo,

ge e hagatogomaalia i nia madagoaa huogodoo e kae nia bahihadu haganeene.

11 Gei au, au e hai nia mee ala e donu.

Dumaalia mai gi di au, haga dagaloaha ina au!

12 Au gu benebene hagahumalia gi daha

mo nia hagadilinga mee hagalliga huogodoo.

Au e hagaamu Dimaadua i mua ana hagabuulinga daangada.

27

Talodalo hagaamu*

1 Dimaadua go dogu haga maalama mo dogu hagamouli!

Au hagalee e madagu i dahi dangada.

Dimaadua e abaaba au gi daha mo nia mee hagalliga huogodoo.

Au hagalee madagu i dahi mee.

2 Maa digau huaidu ga heebagi mai gi di au belee daaligi au gii made,

digaula ga tibatiba gaa tinga gi lala.

3 Ma e aha maa digau dauwa dogologowaahee ga haganiga mai i dogu gili,

gei au hagalee madagu.

Ma e aha maa ogu hagadaumee ga heebagi mai gi di au,

gei au e hagadagadagagee hua igolo gi God.

4 Di mee hua e dahi dela e dangi iei au gi Dimaadua,

di mee hua e dahi dela e hiihai ginai au:

bolo au gii noho i lodo di hale o Dimaadua i di waalooloo o dogu mouli,

gii mmada au gi nia madamada o Maa,

ge e dangi gi Mee gi aago ina mai au dagu hai dela belee hai.

5 I lodo nia madagoaa haingadaa, gei Mee ga abaaba au.

Mee ga hagaloohi au i lodo dono Hale Daumaha,

gaa dugu au gi hongo di gonduu duuduu i nua.

6 Malaa, gei au ga aali i ogu hagadaumee ala i dogu gili.

Au gaa hai dagu tigidaumaha mo di wolowolo tenetene

i lodo dono Hale Daumaha.

Au ga daahili, au ga hagaamu Dimaadua.

7 Meenei Dimaadua, hagalongo mai i dogu madagoaa ma ga gahigahi Goe!

Goe manawa dumaalia mai, helekai mai!

8 Do madagoaa ne helekai boloo, “Hanimoi daumaha mai!”

gei au ga helekai, “Meenei Dimaadua, au ga hanadu.”

9 Goe hudee heia Goe gii ngala i di au!

Meenei God, go dogu Hagamouli, Goe hudee hagawelewele mai,

Goe hudee diagia dau dangada hai hegau deenei.

Goe go dogu Hagamaamaa, Goe hudee huli gi daha mo au,

Goe hudee diagi ina au.

10 Dogu damana mo dogu dinana holongo e mee di diiagi au,

gei Dimaadua e benebene au.

11 Meenei Dimaadua, aago ina au gi au mee ala e hiihai bolo au gi heia.

Dagia au i hongo di ala huudonu, idimaa, ogu hagadaumee le e dogologo.

12 Goe hudee diagia au gi ogu hagadaumee ala e heebagi mai gi di au

i nadau helekai hagamadagudagu mono helekai tilikai.

13 Gei deeai, au e iloo bolo au e mouli hua bolo gii mmada au

gi di humalia o Dimaadua i lodo dogu mouli nei.

14 Hagadagadagagee gi Dimaadua!

Hagadonu, hudee manawa bagege!

Hagadagadagagee gi Dimaadua!

28

Talodalo i di hagamaamaa*

1 Meenei Dimaadua, dogu Dangada Daa, au e gahigahi Goe.

Hagalongo mai gi dagu dangidangi!

Maa nei bolo Goe digi helekai mai,

gei au ga madalia digau ala e hula gi lala gi tenua o digau mmade.

2 Hagalongo mai i dogu madagoaa ma ga dangi adu di hagamaamaa,

i dogu madagoaa ma ga dahi aga ogu lima gi doo Hale Dabuaahia.

3 Hudee heia au gii made madalia digau huaidu,

mo madalia digau hai mee huaidu,

ala go nia hagadilinga daangada ala e hai nadau helekai humalia huoloo,

gei nadau manawa le e honu i nia halahalau dangada.

4 Daaligidia digaula gi nia mee digaula ala ne hai,

mo nia huaidu digaula ala ne hai.

Daaligidia digaula i nia mee huogodoo huaidu digaula ala ne hai.

Wanga ina gi digaula nia mee ala e tau ang gi digaula!*

5 Digaula e de heia ginaadou nia mee a Dimaadua ne hai,

be go nia mee a Mee ala ne hai.

Malaa, Mee ga daaligi digaula ga hagammaa digaula gi daha.

6 Goodou hagaamu ina Dimaadua,

i Mee dela gu longono Ia dagu gahigahi hagamaamaa ne hai.

7 Dimaadua e hagaloohi gei e abaaba au.

Au e hagadagadagagee gi Mee.

Mee e hagamaamaa au gei e hai au gi tenetene.

Au e hagaamu a Mee gi nia daahili haga tenetene.

8 Dimaadua e hagaloohi ana daangada,

Mee e abaaba ge e haga dagaloaha dana king dela ne hilihili.

9 Meenei Dimaadua, haga dagaloaha ina au daangada,

hagamaluagina ina digau ala nia daangada ni aau.

Dagia digaula be di hagaloohi siibi,

gei Goe gi madamada humalia i digaula gaa hana hua beelaa.

29

Di lee Dimaadua i lodo di madangi gono*

1 Hagaamu ina Dimaadua, goodou go nia dama a God ala i di langi.

Hagaamu ina nia madamada o Maa mono mogobuna.

2 Hagaamu ina di ingoo madamada o Dimaadua.

Pala gi lala gi mua Tangada Haga madagu ma ga hanimoi.*

3 Di lee o Dimaadua e hanimoi i hongo tai.

Di God madamada e helekai be di lee atili,

di lee o Maa e tataanga i hongo di moana.

4 Di lee o Dimaadua le e mogobuna ge e mahi huoloo.

5 Di lee o Dimaadua e oho nia laagau ‘cedar’, go nia ‘cedar’ o Lebanon.

6 Mee e hai nia Gonduu o Lebanon gi hobohobo gadoo be nia damaa kau,

gaa hai di Gonduu Hermon gii hobo gadoo be tamaa kau daane.

7 Di lee o Dimaadua e hai di ila gii daba.

8 Di lee o Maa e hai di anggowaa gi lullulu.

Mee e lullulu di Anggowaa o Kadesh.

9 Di lee o Dimaadua e lullulu nia laagau llauehe,

gaa hai nia lau laagau la gi monnono i di madagoaa nia daangada huogodoo

ala i lodo di Hale Daumaha a Maa e wwolowwolo boloo:

“Haga madamada ina a God!”

10 Dimaadua e dagi nia wai llala,

Mee e dagi gadoo be di king gaa hana hua beelaa.

11 Dimaadua e haga maaloo aga ana daangada,

ga haga maluagina digaula gii noho i di aumaalia.

30

Talodalo danggee*

1 Au e hagaamu Goe, meenei Dimaadua,

idimaa Goe dela ne haga dagaloaha au, ne hai ogu hagadaumee

gi de gadagada haganneennee au.

2 Au ne dangidangi adu gi di Goe belee hagamaamaa au,

meenei Dimaadua, go dogu God, gei Goe hogi gu hagamaaloo aga au.

3 Goe gu benebene au gi daha mo taalunga.

Dogu hana hua gi baahi digau mmade, gei Goe guu hai au gi mouli.

4 Goodou go nia daangada huogodoo a Mee ala e manawa dahi,

goodou daahili hagaamu ina Dimaadua.

Gi langahia e goodou nia mee a Tangada Haga madagudia ala ne hai,

ga danggee gi Mee!

5 Di hagawelewele o Maa le e hai hua hagabalua,

gei tumaalia o Maa le e waalooloo be di waalooloo o di mouli o tangada.

Nia wai dangi e mee di hali i di boo, gei di tenetene le e hanimoi i di luada.

6 Au ne hagalongo iha i ogu lodo bolo au guu tanga gi daha

mo nia haingadaa, gei au ga helekai i lodo dogu manawa boloo,

“Au gu deemee loo di magedaa.”

7 Goe gu humalia huoloo mai gi di au, meenei Dimaadua,

Goe gu duuli au gadoo be di abaaba dauwa i hongo di gonduu.

Ga nomuli, gei Goe gaa bala hagammuni i di au, gei au gu madagu.

8 Au gu gahigahi Goe, meenei Dimaadua,

au gu dangidangi i di hagamaamaa adu gi di Goe, ga helekai,

9 “Ma di aha e kae Kooe i di au, maa au ma gaa made?

Ma nia hagahumalia aha e kae Kooe i di au,

maa au ma gaa bala i lodo taalunga?

E hai behee, digau ala guu mmade le e mee di hagaamu Goe?

Digaula e mee di hagadele di hai o do dumaalia deeodi?

10 Hagalongo mai gi di au, meenei Dimaadua,

mo di manawa dumaalia mai gi di au!

Meenei Dimaadua, hagamaamaa ina au!”

11 Goe guu huli dogu manawa gee guu hai au gi gaalege tenetene.

Goe gu daa gi daha dogu manawa gee guu hii au gi di tenetene.

12 Malaa, au hagalee bolo ga noho hua deemuu,

au ga daahili e hagaamu Goe.

Meenei Dimaadua, Goe la di God ni oogu,

au ga danggee adu gi di Goe ga hana hua deeodi.

31

Talodalo hagadagadagagee gi Dimaadua*

1 Au e hanadu gi di Goe, meenei Dimaadua, belee hagaloohi Kooe.

Goe hudee heia au gi magedaa.

Goe di God e donu, au e dangi adu gi di Goe gi haga dagaloaha ina au!

2 Hagalongo mai! Haga dagaloaha ina au dolomeenei!

Goe gii hai dogu gowaa e bala iei au

bolo gi hagaloohi au Kooe,

Goe go dogu hagaloohi e haga dagaloaha au.

3 Goe go dogu gowaa e hagamalu iei au, mo dogu haga dagaloaha.

Aago ina au mo di dagia au e hagalaamua ai do ingoo.

4 Benabena ina au gi daha mo di hele dela gu haganoho mai gi di au.

Duulia au gi daha mo nia haingadaa.

5 Au gu dugu adu au gi di Goe gi madamada humalia ai.

Goe ga haga dagaloaha au, meenei Dimaadua,

Goe la di God manawa dahi.*

6 Goe e de hiihai gi digau ala e daumaha gi nia balu god tilikai,

gei au e hagadagadagagee adu gi di Goe.

7 Au ga manawa lamalia mo di tenetene,

idimaa go do manawa aloho dee modu.

Goe e gidee ogu hagaduadua, Goe e iloo ogu haingadaa.

8 Goe digi hai ogu hagadaumee gi kumudia au.

Goe gu gaamai gi di au di moholo gii hana gi nia gowaa ala e hiihai ginai au.

9 Dumaalia mai gi di au, meenei Dimaadua,

idimaa au gu haingadaa mai gi di au.

Ogu golomada gu duadua di dangidangi. Au gu ogu mahi ai.

10 Au gu ogu mahi ai i dogu manawa gee,

mo dogu dangidangi gu haga bodobodo mai dogu mouli.

Au gu bagege mai i ogu haingadaa huogodoo, ogu iwi gu paagege labelaa.

11 Ogu hagadaumee huogodoo, gei e donu go digau ala i dogu baahi,

le e haga balumee au.

Digau ala e iloo ginaadou au le e mmaadagu i di au.

Digaula ma ga mmada mai gi di au i hongo di ala, le e hula e llele gi daha.

12 Nia daangada huogodoo gu de langahia e ginaadou au,

e hai bolo au guu made.

Au guu hai gadoo be di balumee ne hudu gi daha.

13 Au e longono nia leelee hagamoolee o ogu hagadaumee dogologowaahee.

Di madagu gu i ogu daha!

Digaula e haga noho di nadau hai dela belee hai baahi mai gi di au,

belee daaligi au gii made.

14 Gei au e hagadagadagagee hua adu gi di Goe,

meenei Dimaadua, Kooe go dogu God!

15 Goe e madamada humalia i di au i nia madagoaa huogodoo.

Haga dagaloaha ina au gi daha mo ogu hagadaumee,

gi daha mo digau ala e hagahuaidu au.

16 Mmada mai gi dau dangada hai hegau deenei i di manawa dumaalia.

Haga dagaloaha ina au gi do manawa aloho dee modu.

17 Au e dangidangi adu gi di Goe, meenei Dimaadua.

Goe hudee heia au gi langaadia. Heia digau huaidu gi langaadia,

digaula gi hula hua deemuu gi lala gi tenua o digau mmade.

18 Heia digau hai kai tilikai aalaa gii noho deemuu,

digau hagamuamua huogodoo mo digau haga balumee dangada,

digau ala e haga balumee digau ala e donu.

19 E haga goboina huoloo go nia mee humalia

ala e benebene Kooe ang gi digau ala e hagalaamua Goe!

Digau huogodoo gu iloo bolo Goe e humalia huoloo,

ge e benebene mo di abaaba hagahumalia

digau ala e hagadagadagagee adu gi di Goe.

20 Goe e hagammuni digaula hagahumalia i mua o hadumada

gi daha mo nia haganohonoho o nia daangada.

Goe e hagammuni digaula gi lodo di gowaa humalia

gi daha mo nia helekai huaidu o nadau hagadaumee.

21 Hagaamu ina Dimaadua!

E hagagoboina huoloo behee go Mee dela ne hagamodongoohia mai

dono aloho gi di au i di madagoaa ogu hagadaumee

la ne hii mai i dogu gili ga heebagi mai.

22 Au gu madagu huoloo, gu maanadu bolo Mee guu hudu au gi daha,

ge deeai, Mee gu longono Ia dagu dangi

i dogu madagoaa ne gahigahi a Mee belee hagamaamaa au.

23 Aloho i Dimaadua, goodou huogodoo ala go ana daangada manawa dahi!

Dimaadua e abaaba digau ala e manawa dahi!

Gei Mee e hagaduadua digau ala e hagamuamua

gii tau gi nadau mee hala ala ne hai.

24 Goodou huogodoo ala e hagadagadagagee gi Dimaadua,

goodou gi maaloo mo di hagamahi.

32

Di haagi mo tumaalia*

1 E maluagina go tangada dela gu maahede ono huaidu,

gu haga de langahia ono hala go God.

2 E maluagina go tangada dela hagalee hai baahi ginai a Dimaadua

i ana mee hala ne hai, gei mee gu mehede gi daha mo nia hagadilinga halahalau huogodoo.*

3 Dogu madagoaa dela digi haagia ogu huaidu,

gei au nogo dangidangi duadua i di boo mo di aa.

4 Meenei Dimaadua, Goe nogo hagaduadua au i di boo mo di aa,

au gu deai ogu mahi ai, guu hai gadoo be nia magalillili o di luada

ma ga maangoo i di welengina o di madagoaa mahanahana.

5 Malaa, gei au gu haagi aga ogu huaidu adu gi di Goe.

Au digi hagammuni agu mee hai hala ala ne hai.

Au gu hagamaanadu bolo au e haagi adu nia maa gi di Goe,

gei Goe gu dumaalia mai gi di au

i ogu huaidu huogodoo.

6 Malaa, au daangada huogodoo ala e manawa dahi

gi dalodalo adu gi di Goe i nadau madagoaa haingadaa.

Di madagoaa o di haingadaa dela e hai be di labagee damana ma gaa hai,

gei di maa hagalee tale gi digaula.

7 Goe la go dogu gowaa dela e bala hagammuni ginai au.

Goe ga haga dagaloaha au gi daha mo nia haingadaa.

Au ga daahili mo di hagaamu dau hagamouli, idimaa Goe dela e abaaba au.

8 Dimaadua ga helekai,

“Au ga hagi adu gi di goe di ala dela e hana iei goe.

Au ga aago goe ga hagamaamaa goe.

9 Goe hudee hai be di hoodo, be di ‘donkey’ dela hagalee e iloo nia mee,

dela hua e humalia e wanga di baalanga mo dono loahi

gi di ngudu o maa gi hagalongo a mee adu gi di goe.”

10 Tangada hai mee huaidu le e hai gi hagaduadua,

gei tangada dela e hagadagadagagee gi Dimaadua

la gu abaaba go Mee gi dono manawa aloho dee modu.

11 Goodou go digau ala guu donu, goodou huogodoo gi manawa lamalia

gi tenetene gi nia mee a Dimaadua ala ne hai.

Goodou go digau ala e hagalongo gi Mee, goodou wwolowwolo tenetene!

33

Taahili hagaamu

1 Goodou huogodoo ala guu donu,

wwolowwolo mo di tenetene gi nia mee a Dimaadua ala ne hai.

Goodou huogodoo ala e hagalongo gi Mee, hagaamuina a Mee!

2 Hagaamuina Dimaadua gi godou mee hai daahili,

daahili gi Mee i nia uga o godou ‘harp’.

3 Goodou daahili gi Mee i taahili hoou.

Daahili gi Mee i nia lee humalia mai i godou mee hai daahili

mo di wwolowwolo tenetene!

4 Idimaa, nia helekai a Dimaadua le e donu,

Mee e manawa dahi i ana mee huogodoo ala e hai.

5 Dimaadua le e aloho di tonu mo di hai hegau donu.

Henuailala guu honu i dono manawa aloho dee modu.

6 Di langi la ne hai go Dimaadua gi ana helekai,

gei ogo di laa, di malama mono heduu la ne hai labelaa gi ana helekai.

7 Mee ne hagabuni mai nia moana huogodoo gi di gowaa e dahi,

gaa tai nia hagahonu di moana gi lodo nia gowaa benebene mee.

8 Digau huogodoo o henuailala, goodou gi mmaadagu i Dimaadua!

Nia daangada huogodoo o henuailala, goodou hagalaamua ina a Mee!

9 Mee ne helekai, gei henuailala guu gila.

Mee ne helekai hua, gei nia mee huogodoo gu kila aga.

10 Dimaadua e haga dee kila nia hagataele o nia henua,

ga haga mmaa gi daha nia hagabaubau digaula.

11 Gei ana hagabaubau e noho hua beelaa.

Nia hagataele a Maa ang gi dono hiihai le e noho hua beelaa.

12 E maluagina go tenua dela di nadau God la go Dimaadua.

E maluagina go nia daangada ala guu hili go Mee bolo e hai ana daangada!

13 Dimaadua e mmada iha i di langi,

e daumada gidaadou go nia daangada huogodoo.

14 Mee e daumada digau huogodoo ala e noho i henuailala

mai i dono lohongo aamua.

15 Ma go Mee dela e hai nia daangada gii mee di hagabaubau,

gei Mee e iloo Ia nia mee huogodoo ala e hai go digaula.

16 Di king la hagalee aali mai i ana gau dauwa ala e maaloo.

Tangada dauwa la hagalee aali mai i dono maaloo.

17 Nia hoodo ala i tauwa la hagalee hai ana mee gi di aali,

nia maaloo digaula le e deemee di hagamouli ginaadou.

18 Dimaadua e hagaloohi digau ala e hagalongo ang gi de Ia,

digau ala e hagadagadagagee gi dono manawa aloho dee modu.

19 Mee e haga dagaloaha digaula gi daha mo di made.

Mee e hagamouli digaula i lodo tau magamaga.

20 Dimaadua la go tadau hagadagadagagee,

go Mee go tadau hagaloohi mo tadau hagamaamaa.

21 Gidaadou e tenetene mai i Mee.

Gidaadou e hagadagadagagee gi dono ingoo dabu.

22 Meenei Dimaadua, do manawa aloho dee modu gii noho i madau baahi,

i gimaadou ala e hagadagadagagee hua adu gi di Goe.

34

Di hagaamu di humalia o Dimaadua*

1 Au ga danggee gi Dimaadua i nia madagoaa huogodoo.

Au hagalee dugu dogu hagahagaamu a Mee.

2 Au ga hagaamu a Mee i nia mee a Maa ala ne hai.

Goodou ala gu haga daamaha, goodou hagalongo mo di manawa lamalia!

3 Hagadele ina di aamua o Dimaadua madalia au,

gidaadou gi buni mai gi di gowaa e dahi e hagaamu dono ingoo!

4 Au gu dalodalo gi Dimaadua, gei Mee gu hila mai gi di au.

Mee gu hagamehede au gi daha mo ogu mmaadagu huogodoo.

5 Digau ala e manawa gee gaa mmada gi Mee ga manawa lamalia.

Digaula hagalee manawa gee labelaa.

6 Digau ala nadau hagamaamaa ai, ga gahigahi a Mee,

gei Mee e hila ang gi digaula.

Mee e haga dagaloaha digaula gi daha mo nadau haingadaa huogodoo.

7 Dana dangada di langi e hagaloohi digau ala e hagalabagau a Dimaadua,

ge e daa digaula gi daha mo nia mee balua.

8 Goodou tei gii bida halahala ina be Dimaadua le e humalia behee.

E maluagina go tangada dela guu gida dono hagaloohi i baahi o Mee.*

9 Goodou ala go ana daangada huogodoo, hagalaamua ina a Dimaadua.

Digau ala e hagalongo gi Mee,

le e hai mee gi nia mee ala e hiihai ginai digaula.

10 Nia laion hogi le e hiigai idimaa nadau meegai ai,

gei digau ala e hagalongo ang gi Dimaadua

la gaa dohu i nadau mee humalia huogodoo.

11 Ogu ihoo hagaaloho damagiigi, lloomoi hagalongo mai gi di au,

gei au ga aago goodou gi di hai dela e hagalaamua a Dimaadua.

12 Goodou e hiihai e manawa lamalia i lodo godou mouli?

Goodou e hiihai gi mouli waalooloo mo di tenetene?

13 Malaa, goodou hudee helekai huaidu ge hudee helekai tilikai.

14 Maaliu mai gi daha mo nia hai mee huaidu,

heia go nia mee ala e humalia.

Haga mahi dadaahia hua beelaa di noho baba aga i godou manawa hagatau.

15 Dimaadua le e madamada humalia i digau ala e donu,

ge e hagalongo gi nia dangidangi digaula.

16 Gei Mee e hai baahi gi digau ala e hai nia mee huaidu.

Digaula ma gaa mmade, gei tangada e langahia digaula ai.*

17 Digau ala e hai nia mee donu ma ga dangidangi gi Dimaadua,

gei Mee e hagalongo, Mee e daa digaula gi daha

mo nadau haingadaa huogodoo.

18 Dimaadua le e noho i baahi digau ala gu manawa paagege,

Mee e haga dagaloaha digau ala gu deai nadau hagadagadagagee ai.

19 Digau humalia le e tale ginai nia haingadaa e logo,

gei Dimaadua e haga dagaloaha digaula gi daha mo nia maa huogodoo.

20 Dimaadua e benebene digaula hagahumalia,

di iwi e mooho i nia iwi digaula ai.*

21 Di mee huaidu le e daaligi tangada huaidu,

gei digau ala e hudi nadau wou gi digau ala e donu, le e hagaduadua.

22 Dimaadua le e haga dagaloaha ana daangada,

gei digau ala e hula gi Mee bolo gi hagaloohia ginaadou la ga mouli.

35

Talodalo i di hagamaamaa*

1 Meenei Dimaadua, hai baahi ang gi digau ala e hai baahi mai gi di au,

heebagi gi digau ala e heebagi mai gi di au!

2 Dahi aga ina dau mee abaaba mo au goloo dauwa,

hanimoi e haga dagaloaha au.

3 Dahi aga ina dau daalo mo dau dalai dauwa,

hai baahi gi digau ala e waluwalu au.

Hagababa bolo Goe ga haga dagaloaha au.

4 Digau ala bolo ginaadou e hagamada e daaligi au gii made

la heia gi magedaa gi langaadia!

Digau ala e hagatogomaalia bolo ginaadou e hai baahi mai gi di au

la heia gii huli gi muli gi hinihini!

5 Heia digaula gii hai be nia geinga maangoo ma ga iliili go di madangi

i di madagoaa tangada di langi o Dimaadua ma ga waluwalu digaula!

6 Heia nia ala digaula gi bouli ge gi malali i di madagoaa

tangada di langi o Dimaadua ma gaa kili digaula gi lala!

7 Digaula guu dugu di nadau hele belee hele iei au,

gei au dagu mee hala ne hai gi digaula ai,

mo di geli di nadau lua llala belee kumi au.

8 Malaa, taaligi gaa hai hua gi digaula gei digaula de iloo.

Digaula gaa bida kumi go nadau hele gaa too gi lala, gaa mmade!

9 Malaa, gei au ga manawa lamalia, idimaa go Dimaadua.

Au ga tenetene, idimaa Mee dela gu haga dagaloaha au.

10 Au ga helekai gi Dimaadua mai i lodo dogu manawa hagatau boloo,

“Ma tangada e hai be Goe ai. Goe e abaaba digau paagege i digau maaloo,

mo digau hagaloale i digau ala e hai haga huaidu digaula.”

11 Digau huaidu e hai nadau haga modongoohia hai baahi mai gi di au,

ge e haga huaidu au gi nia mee hala ala e de iloo eau.

12 Digaula e hui mai gi agu hegau humalia gi nia huaidu,

malaa, au gu bagege ogu lodo.

13 Malaa, di madagoaa digaula nogo magi,

gei au gu ulu ogu goloo manawa gee,

gaa bida noho hagaonge belee hagaduadua au.

Au e bala gi lala e dalodalo,

14 gadoo be au e dalodalo i dogu ihoo haga tenetene,

be go dogu duaahina daane.

Au e heehee manawa gee bala gi mua,

gadoo be tangada ma ga manawa gee gi dono dinana ne made.

15 Malaa, dogu madagoaa nogo i lodo di haingadaa,

gei digaula gu tenetene, ga mmui mai gi dogu baahi, ga haganneennee au.

Digau tuadimee e dadaaligi au ge hagalee lawa di nadau haga mamaawa au.

16 Digaula e mmada haga gulugulua mai gi di au

gadoo be tangada ma ga gadagada haganneennee tangada habehabe.

17 Meenei Dimaadua, e waalooloo behee go do daumada hua au

gei deai dau mee e hai mai gi di au ai?

Haga dagaloaha ina au gi daha mo teebagi digaula.

Haga dagaloaha ina au gi daha mo nia laion aanei!

18 Gei au ga danggee adu gi di Goe i lodo au hagabuulinga daangada.

Au ga hagaamu Goe i mua digaula huogodoo.

19 Hudee heia ogu hagadaumee mo digau hai kai tilikai aalaa

gii mmada tene gi dogu magedaa.

Hudee heia digau hagadugina i di au dono hadinga ai

la gi tenetene gadagada haganneennee gi dogu manawa gee.*

20 Digaula hagalee leelee hagahumalia,

gei digaula e dili nadau hagadilinga kai tilikai huogodoo

i digau ala e noho hagahumalia.

21 Digaula e wwolo gi nua e hagahuaidu au boloo,

“Gimaadou guu mmada gi dau mee dela ne hai!”

22 Gei Goe, meenei Dimaadua, gu gidee Goe nia mee aanei.

Malaa, gei Goe hudee noho deemuu, meenei Dimaadua.

Goe hudee hagamogowaa ina Goe i di au!

23 Meenei Dimaadua, du gi nua, haga dagaloaha ina au.

Meenei dogu God, du gi nua hagamaamaa ina au i lodo dogu gabunga.

24 Meenei Dimaadua, Kooe dela e donu,

hagamodongoohia aga ina bolo au ogu huaidu ai.

Hudee heia ogu hagadaumee gi tenetene gi dogu haingadaa.

25 Goe hudee heia digaula gi helekai boloo:

“Mee gu doo gi daha. Deelaa tadau mee nogo hiihai ginai!”

26 Digau ala nogo mmada tene gi dogu dadaaligi, la heia gi magedaa gi hinihini.

Digau ala e hai bolo ginaadou la koia e humalia i di au

la gi langaadia gi balumee.

27 Gei digau ala e hiihai e mmada gi di tonu humalia o dogu gabunga

la gi momoogo tenetene mo di tataanga ina telekai deenei:

“Dimaadua le e aamua huoloo!

Mee e manawa tene gi dana dangada hai hegau dela guu gila.”

28 Malaa, au ga hagadele ang gi nia daangada bolo Goe di God e donu,

mo di hagaamu Goe mai luada gaa dae loo gi di hiahi.

36

Di manawa huaidu o nia daangada*

1 Di huaidu le e mouli i lodo nia manawa o digau huaidu.

Digaula gu haga balumee a God ge gu hagalee hagalabagau a Mee.*

2 Idimaa digaula e hai bolo ginaadou nia mee,

e hagabaubau bolo God la hagalee gidee nadau ihala belee hagi aga ginaadou.

3 Nadau helekai le e honu i nia huaidu, ge e honu i nia kai tilikai.

Digaula gu hagalee hai nia mee ala e humalia ge donu.

4 Digaula e hai nadau hagataele huaidu

i nadau madagoaa ma gaa kii i hongo nadau moenge.

Deai nadau mee humalia e hai ai,

digaula hagalee kili gi daha di ingoo hua di mee huaidu.

Di manawa humalia o Dimaadua

5 Meenei Dimaadua, do manawa aloho dee modu la guu tugi loo i di langi.

Do manawa dahi gu haga honu i lala di langi.

6 Oo donu la koia e duuduu i nua gadoo be nia gonduu.

Dau hagi aga le e llala gadoo be di llala o di moana.

Nia daangada mono manu le e madamada humalia iei Goe.

7 Meenei God, e dahidamee behee go do manawa aloho dee modu!

Gimaadou guu gida madau gowaa e duuli ai gimaadou i lala di malu o bakau.

8 Gimaadou e hai madau hagamiami gi au hagabae meegai ala ne dahi aga,

gaa hai gimaadou gi inu mai i nia monowai o do dumaalia.

9 Ma dela hua Kooe dela go di hagamau o nia mouli huogodoo.

Idimaa go do maalama, gimaadou gaa mee di mmada gi di maalama.

10 Dudagia adu beelaa do manawa aloho dee modu

ang gi digau ala e iloo ginaadou Goe,

gei gi heia di humalia ang gi digau ala e donu.

11 Hudee heia digau hagamuamua gi heebagi mai gi di au

be go digau huaidu e hai au gii lele gi daha.

12 Mmada malaa gi digau huaidu ala ne monnono.

Digaula e mmoemmoe i golo, e deemee di nnoo i nua.

37

Di hagaodi gi muli o digau huaidu mo digau humalia*

1 Goe hudee de nnoomaalia i digau ala e huaidu.

Goe hudee dubua ang gi digau ala e hai nadau mee hala.

2 Idimaa, digaula e limalima hua di hagalee,

gadoo be nia geinga ala gu maangoo.

Digaula gaa mmade gadoo be nia laagau ne mae.

3 Hagadagadagagee gi Dimaadua mo di hai nia mee humalia,

gei goe gaa noho i hongo tenua dela hagalee lliga i di maa.

4 Halahala ina doo tene gi baahi o Dimaadua,

gei Mee ga gowadu gi di goe dau mee dela e manawa iei goe.

5 Wanga ina do huaidina gi Dimaadua, hagadagadagagee gi Mee,

gei Mee ga hagamaamaa goe.

6 Mee gaa hai au hegau donu gi dingidingia gadoo be di laa.

7 Manawa hagakono mo di talitali maalia di mee a Dimaadua dela gaa hai.

Goe hudee de nnoomaalia gi digau ala guu noho humalia i nadau haihai

ala ma gaa hai, be go digau ala e kila humalia nadau hagataele huaidu.

8 Hudee de nnoomaalia be e hagawelewele.

Goe gaa hai beelaa, gei goe gaa tale gi di haingadaa.

9 Digau ala e gana gi Dimaadua ga hai mee gi tenua deelaa,

gei digau ala e hai nia mee huaidu la ga hagabagi gi daha.

10 Hoohoo mai hua, gei digau hai mee huaidu ga hagalee.

Goe ga halahala digaula, gei goe hagalee gidee digaula.

11 Gei ogo digau ala e manawa hila gi lala,

la aalaa digau ga hai mee gi tenua deelaa,

gaa noho maluagina mo di tenetene gei e noho i di aumaalia.*

12 Digau huaidu le e haganoho di nadau hai

dela bolo e hai baahi gi digau ala e humalia, ge e daumada digaula hagadugina.

13 Malaa, di Tagi e gadagada gi digau ala e hai mee huaidu,

idimaa, Mee e iloo Ia bolo digaula gu hoohoo hua ga hagalee.

14 Digau ala e hai nia mee huaidu e haga mmuu aga nadau hulumanu dauwa,

mo di hagatogomaalia nadau maalei belee daaligi digau hagaloale

mo digau ala e noho huaidu ang gi ginaadou,

e daaligi gii mmade digau ala e hai nadau mee donu.

15 Malaa, digaula gaa bida daaligi hua gi nadau hulumanu dauwa donu,

gei nia maalei digaula ga hadihadi.

16 Nia mee dulii ala e hai mee ginai tangada humalia,

la koia e dahidamee i nia maluagina o digau hai mee huaidu dogologo,

17 idimaa, Dimaadua la ga daa gi daha nia maaloo o digau

ala e hai nia mee huaidu, ga hagaloohi digau ala e humalia.

18 Dimaadua le e madamada humalia hua i digau ala e hagalongo ang gi de Ia.

Gei ogo digaula ga hai mee gi tenua deelaa, gaa hana hua beelaa.

19 I lodo di madagoaa haingadaa, gei digaula hagalee e huaidu ang gi ginaadou.

I lodo di madagoaa tau magamaga, gei digaula e logo hua nadau meegai.

20 Gei ogo digau ala e hai nia mee huaidu la gaa mmade,

nia hagadaumee a Dimaadua la ga hagalee gadoo be nia akai ala i lodo henua.

Digaula ga hagalee gadoo be nia huiahi.

21 Digau huaidu le e kae nadau mee boibana, hagalee hui,

gei digau humalia e dumaalia i nadau wanga dehuia.

22 Digau ala gu haga maluagina go Dimaadua

la aalaa digau ga hai mee gi tenua deelaa,

gei digau ala gu haga halauwa go Dimaadua, le e hagabagi gi daha.

23 Dimaadua le e dagi gidaadou i di ala dela belee hula ai gidaadou,

ge e abaaba digau ala e haga tenetene dono manawa.

24 Maa digaula ga monnono, digaula hagalee bolo ga mmoe hua beelaa

i lodo di gelegele, idimaa Dimaadua ga haga noho aga digaula gi nua.

25 Au gu madumadua dolomeenei, au gu mouli waalooloo,

gei au digi mmada loo gi nia daangada humalia gu diiagi go Dimaadua,

be go nia dama digaula e tangitangi gi nia daangada i nia meegai.

26 Nia madagoaa huogodoo, gei digaula e dumaalia,

e wanga nadau bahihadu gi nia daangada e hai hegau ai,

gei nadau dama la guu hai di haga maluagina ni digaula

27 Maaliu mai gi daha mo nia mee huaidu, heia nia mee humalia,

gei do hagadili gaa noho i tenua deelaa, gaa hana hua beelaa,

28 idimaa, Dimaadua le e aloho di mee dela e donu,

gei Mee hagalee diiagi ana daangada ala e manawa dahi.

Nia madagoaa huogodoo, gei Mee e hagaloohi digaula

gei di hagadili ni digau hai mee huaidu le e hagabagi gi daha.

29 Digau ala e haihai nia mee donu ga hai mee gi tenua deelaa,

gaa noho i tenua deelaa gaa hana hua beelaa.

30 Nia helekai o tangada humalia le e honu i nia kabemee,

mee e helehelekai i di tonu i nia madagoaa huogodoo.

31 Nia haganoho o dono God le e benebene i lodo dono manawa,

gei mee hagalee tanga gi daha mo nia maa.

32 Tangada huaidu le e dadaumada tangada humalia

belee hagamada e daaligi a mee gii made,

33 gei ogo Dimaadua hagalee diiagi a mee gi ono hagadaumee,

be e diiagi hua a mee gii hai ono hai go digaula

i dono madagoaa ma gaa hai ono gabunga.

34 Hagadagadagagee gi Dimaadua mo di hagalongo ang gi ana haganoho,

gei Mee ga hagalabagau goe ga gowadu gi di goe tenua deelaa,

gei goe gaa mmada gi digau huaidu ala ga hagabagi gi daha.

35 Au gu gidee tangada hai mee huaidu ge hagamuamua huoloo.

Mee koia e duuduu i hongo nia daangada gadoo be di laagau ‘cedar’ o Lebanon.

36 Nomuli, gei au gu hana laalaa i di gowaa deelaa, gei mee gu de igolo.

Au gu halahala a mee, gei au digi gidee a mee.

37 Haga dina ina tangada humalia, mmada gi tangada e haihai nia mee donu:

tangada dela e noho i di aumaalia la dono hagadili i golo.

38 Gei digau ala e haihai nia huaidu le e daaligi gi daha,

gei nia hagadili ni digaula le e haga mmaa gi daha.

39 Dimaadua le e haga dagaloaha digau ala e haihai nia mee donu,

ge e madamada humalia i digaula i lodo nia madagoaa haingadaa.

40 Mee e hagamaamaa digaula ge e haga dagaloaha digaula.

Mee e haga dagaloaha digaula gi daha mo digau huaidu,

idimaa, digaula e hula gi Mee bolo gi abaaba ginaadou.

38

Talodalo o tangada manawa gee*

1 Meenei Dimaadua, Goe hudee daaligidia au

i do madagoaa ma ga hagawelewele!

2 Goe guu hai au gi lauwa i au amu maalei.

Goe gu hagamaawa au gi hinga gi lala.

3 Au guu mmae huoloo i di Goe dela e hagawelewele mai.

Dogu huaidina hagatau guu magi idimaa go ogu huaidu.

4 Au gu melemu i lodo di mmidi o ogu huaidu.

Ogu huaidu gu daamaha iaa gu deemee di aamo.

5 Idimaa au nogo dadaulia, ogu magibala gu bilau guu bala.

6 Au gu biga iha gi mua, au guu moe baabaa gi lala.

Au e manawa gee mai luada gaa dae loo gi di boo.

7 Au guu wele i di welengina o dogu huaidina, gei au gu hoohoo gaa made.

8 Au gu deai ogu mahi ai, gei gu maanuhia.

Dogu manawa gu i lodo di haingadaa, gei au e nnguu huoloo i dogu mmae.

9 Meenei Tagi, Goe e iloo dagu mee dela e hidihidi ginai au.

Goe gu longono ogu lee mmae huogodoo.

10 Dogu hadu manawa e pompomu,

ogu mahi gu hagalee, ogu golomada gu dee gida.

11 Ogu ihoo hagaaloho mo ogu gau ala e hoohoo mai gi di au

gu hagalee lloomoi gi dogu baahi, idimaa go ogu magibala.

Ogu madahaanau hogi gu hagalee hagahoohoo mai gi di au.

12 Digau ala e hiihai bolo ginaadou e daaligi au gii made

la guu dugu nadau hele belee hele iei au,

mo digau ala belee hagahuaidu au gi huaidu

la gu haga madagudagu au bolo gii hai au gi hagalee.

Digaula hagalee loo e dugu di nadau hai dela belee hai baahi mai gi di au.

13 Au e hai gadoo be tangada longoduli dela e deemee di hagalongo,

e hai gadoo be tangada e deemee di leelee dela e deemee di helekai.

14 Au e hai gadoo be tangada dela hagalee helekai gi nia heeu,

idimaa mee e de longono.

15 Gei au e hagadagadagagee adu gi di Goe, meenei Dimaadua.

Gei Goe, meenei dogu Dagi go dogu God, Goe ga helekai mai laa.

16 Hudee heia ogu hagadaumee gii mmada tene gi dogu haingadaa.

Hudee heia digaula gi hagapuu gi dogu hinga gi lala.

17 Au gu hoohoo gaa doo, gei au e mmae huoloo.

18 Au e haagi ogu huaidu ala e hagahonu au gi uli ogu gai.

19 Ogu hagadaumee le e maaloo dangihi,

e dogologowaahee digau ala e hagadugina e ginaadou i di au,

gei au dagu mee hala ne hai gi digaula ai.

20 Digau ala e hui di huaidu gi agu haihai humalia

le e hai baahi mai gi di au, idimaa, au e hagamahi e hai di mee dela e donu.

21 Meenei Dimaadua, hudee diagia au.

Meenei dogu God, hudee haga mogowaa ina Goe gi daha mo au!

22 Meenei Dimaadua, dogu Dangada Daa, hagamaamaa ina mai au dolomeenei!

39

Di haagi aga tangada manawa gee*

1 Au ga helekai, “Au gaa pula i di au i agu mee ala ma gaa hai,

ge hagalee dumaalia gi dogu holole gi heia au gii hala.

Au hagalee helekai i dahi mee i di madagoaa digau huaidu e hoohoo mai.”

2 Au guu noho deemuu hagalee helekai, ma e aha maa di mee humalia!

Gei dogu hagaduadua le e gonua mai.

3 Dogu de nnoomaalia gu damanaiee huoloo i ogu lodo.

Dogu noho hua ge mamaanadu, gei dogu de nnoomaalia e damana mai,

gei au gu deemee dagu noho bolo hagalee heeu,

4 “Meenei Dimaadua, au e mouli waalooloo behee?

Ma gaa hee gei au gaa made?

Hagia mai gi di au be dogu mouli le e hagaodi ma gaa hee?

5 “Goe ne hai dogu mouli bolo gi bodobodo behee?

Di waalooloo o dogu mouli le e hai be di balumee i mua o hadumada.

Ma e donu hua bolo di mouli o tangada le e hai gadoo be di oloolo madangi,

6 be e hai be di malu.

Madau mee huogodoo ala e hai le e maa gi daha.

Gimaadou e benebene madau maluagina ge de iloo

be ma koai dela ga hai mee gi nia maa.

7 “Malaa, e hai behee?

Ma koai dela ga hagadagadagagee ginai au, meenei di Tagi?

Ma dela hua Kooe dela e hagadagadagagee ginai au.

8 Haga dagaloaha ina au gi daha mo ogu huaidu huogodoo.

Hudee heia digau dadaulia gi haganneennee ina au.

9 Au gaa noho deemuu, hagalee hai dagu helekai,

idimaa, ma Kooe dela ne hai au gi duadua beenei.

10 Hudee daaligidia au labelaa!

Au gu hoohoo bolo gaa made, ne hagamaawa Kooe.

11 Goe e daaligi madau huaidu gi doo wou.

E hai gadoo be di hingodo,

Goe e oho nia mee ala e aloho ai gimaadou.

Ma e donu hua bolo gimaadou le e hai be di oloolo madangi!

12 “Hagalongo mai gi dagu dalodalo, meenei Dimaadua,

hagalongo gi dagu gahigahi.

Hagamaamaa ina au i dogu madagoaa ma ga dangidangi.

Idimaa, au la tangada hua mai i daha gadoo be ogu maadua mmaadua ala i mua,

e noho hua hagabodobodo i mua o hadumada.

13 Heia au gii noho modogoau gi tenetene tama madagoaa hagabalua

i mua dogu hana gi daha ga hagalee.”

40

Taahili hagaamu*

1 Au e talitali dogu hagamaamaa mai i baahi o Dimaadua,

gei Mee gu hagalongo mai, gu longono Ia dagu dangi.

2 Mee ne hudi aga au gi daha mo di bongoo hagalliga dangada,

gi daha mo di gelegele waiwai llala.

Mee ne dugu au gi hongo di hadugalaa, guu hai au gii duu hagahumalia.

3 Mee ne aago mai gi di au dana daahili hoou, taahili e hagaamu ai tadau God.

Digau dogologo ala gaa mmada gi di mee deenei,

ga mmaadagu ga hagadagadagagee gi Dimaadua.

4 E maluagina go tangada dela e hagadagadagagee gi Dimaadua,

mee hagalee huli gi nia balu god,

ge hagalee madalia digau ala e daumaha gi nia balu god tilikai.

5 Meenei Dimaadua, go di madau God,

Goe guu hai au mee haga goboina e logowaahee huoloo mai gi gimaadou!

Ma deai tangada e hai be Goe ai!

Goe guu hai au haganoho e logowaahee gei e humalia huoloo mai gi gimaadou!

Au e deemee di hai bolo e helekai nia maa huogodoo,

di hulu nia maa e logowaahee e deemee di dau!

6 Goe hagalee hiihai gi nia tigidaumaha mono wanga dehuia,

gei Goe e de hei e Goe nia manu ala e dudu hagadogomaalia

i hongo di gowaa dudu tigidaumaha,

be go nia tigidaumaha ala e wwede nia huaidu.

Gei deeai, Goe ne gaamai ogu dalinga aanei

belee hagalongo iei au adu gi di Goe.

7 Malaa, gei au ga helekai,

“Deenei au, dau hai dela e aago au la i lodo di beebaa haganoho.

8 Meenei dogu God, au e hiihai huoloo e hai do manawa!

Au e dadaahi au agoago i lodo dogu manawa.”*

9 Meenei Dimaadua, i lodo nia madagoaa

ala e dagadagabuli ai au daangada huogodoo,

gei au e hagadele di longo humalia o dau hai dela ne hagamouli gimaadou.

Goe e iloo hua bolo au hagalee loo e noho di hagihagi anga au helekai.

10 Au hagalee hagammuni i ogu lodo di longo humalia hagamouli deelaa.

Nia madagoaa huogodoo,

gei au gu hagadele do manawa dahi mo dau hagamaamaa.

Au gu hagalee noho deemuu i lodo au daangada ala ma ga dagabuli,

gei au gu helehelekai aga i di hai o do manawa dahi mo do aloho dee modu.

11 Meenei Dimaadua, au e iloo bolo Goe

hagalee dugu do dumaalia huoloo mai gi di au.

Do aloho mo do manawa dahi ga benebene laa au i nia madagoaa huogodoo.

Talodalo i di hagamaamaa

(Pisalem 70)

12 Nia huaidu e logowaahee e haganiga mai i dogu gili,

e logowaahee e deemee di dau!

Ogu huaidu guu kumi au, gei au gu deemee di mmada gi daha,

ma koia e logowaahee i nia ngaahulu o dogu libogo,

ogu lodo gu manawa bagege.

13 Meenei Dimaadua, haga dagaloaha ina au!

Hagamaamaa ina mai au dolomeenei!

14 Digau ala bolo ginaadou e daaligi au gii made, la gi paagege mo di hinihini.

Digau ala e tenetene gi ogu haingadaa, la gii hula gi muli gi langaadia.

15 Digau ala e haganneennee au, la gi uli nadau gai i nadau paagege.

16 Gei ogo digau ala e lloomoi gi di Goe, la gi manawa lamalia mo di tenetene.

Digau huogodoo ala e danggee adu gi di Goe i dau hagamouli,

la gi helehelekai i nia madagoaa huogodoo boloo, “Dimaadua la koia e aamua!”

17 Meenei dogu Dagi, au e bagege ge e hagaloale, gei Goe digi de langahia au.

Goe go dogu God mo dogu Dangada Hagamouli.

Hagalimalima mai, hagamaamaa ina au!

41

Talodalo i di magi*

1 E maluagina go digau ala e de nnoomaalia i digau hagaloale.

Dimaadua ga hagamaamaa digaula i nadau madagoaa ma ga haingadaa.

2 Dimaadua ga abaaba digaula mo di benebene nadau mouli.

Mee gaa hai digaula gi tenetene i tenua deelaa,

ge hagalee diiagi digaula gi lodo nia mogobuna o nadau hagadaumee.

3 Dimaadua ga hagamaamaa digaula ma gaa magi, gaa hai digaula gi maaloo.

4 Gei au ga helekai,

“Meenei Dimaadua, au guu hai dagu ihala adu gi di Goe.

Dumaalia mai gi di au, hagahili ina au.”

5 Ogu hagadaumee e helekai huaidu i di au.

Digaula e hiihai bolo au gii made gi daha gi de langahia.

6 Digau ala e lloomoi e heetugi mai gi di au

la hagalee hai nadau mee donu mai gi di au.

Digaula e halahala hua nadau helekai huaidu i di au,

gaa hula ga hagadele gi nia madagowaa huogodoo.

7 Digau ala e hagadugina e ginaadou au

le e leelee hagamoolee i nadau mehanga i di au.

Digaula e hagamamaanadu nadau mee huaidu i di au.

8 Digaula e helekai boloo, “Mee guu magi pale huoloo.

Mee e deemee di hana gi daha mo dono moenge labelaa.”

9 Dogu ihoo hagaaloho dela gu hagadagadagagee huoloo ginai au,

gei e miami gimaua ngaadahi, guu huli e hai baahi labelaa mai gi di au.*

10 Meenei Dimaadua, Goe dumaalia mai gi di au,

hagamaaloo ina aga au, gei au gaa tala di hui gi ogu hagadaumee.

11 Digaula ga hagalee maaloo i di au,

gei au ga iloo bolo Goe e manawa tenetene mai gi di au.

12 Goe ga hagamaamaa au, idimaa au dela e hai nia mee ala e donu,

gei Goe ga benebene au i doo baahi gaa hana hua beelaa.

13 Hagaamu ina Dimaadua, di God o Israel!

Hagaamu ina a Mee dolomeenei ga hana hua dono hagaodi ai!*

Amen! Amen!

DI LUA BEEBAA

(Pisalem 42—72)

42

Talodalo tangada ne lahi galabudi gi daha mo dono henua*

1 Meenei God, dogu hidihidi adu gi di goe

le e hai gadoo be di ee ma ga hidihidi bolo ia e inu nia wai magalillili

mai i nia dama monowai mmidi.

2 Au e hidihidi adu gi di Goe, go di God mouli.

Ma gaa hee gei au gaa mee di hanadu e daumaha i oo mua?

3 Au e dangidangi i di boo mo di aa,

nia dangi ogu golomada aalaa hua go agu mee ala e gai.

Ogu hagadaumee e haganneennee au e heheeu mai

i nia madagoaa huogodoo boloo, “Doo God la i hee?”

4 Ogu lodo gu manawa gee i dogu madagoaa e maanadu mai

di madagoaa i mua, i dogu madagoaa nogo hana madalia digau dogologo

gi di hale o God, nogo dagi digaula ala nogo hula mo di tenetene,

dadaahili mo di wwolowwolo hagaamu a God.

5  Au e manawa gee huoloo beleiaha?

Au e de nnoomaalia huoloo beleiaha?

Ge deeai, au ga hagadagadagagee hua gi God,

gei au ga hagaamu labelaa a Mee,

dela go dogu Dangada Hagamouli mo dogu God.

6-7 Ogu lodo gu de nnoomaalia i dagu gowaa dela e mogowaa loo i Mee.

Au e longono di ngoloolo o nia monowai doo di Gonduu Hermon

mo di Gonduu Mizar ala e mmidi iha gi Jordan.

Mee ne hagau mai gi ogu lodo nia beau o di manawa gee,

ga mmidi mai gi di au gadoo be di labagee.

Malaa, au ga langahia a Mee.

8 Dimaadua gi haga gida mai dono manawa aloho deemodu i di aa,

gi dadaahili au ma gaa boo,

gi dalodalo au gi God dela ne gaamai gi di au dogu mouli.

9 Au e helekai gi God, dogu Dangada Daa, e hai boloo:

“Goe gu de langahia au beleiaha?

Ma e aha dela au e hai loo gi hagaduadua

gi haga mmaemmae go ogu hagadaumee?”

10 Au gu beehi go nia helekai haganneennee digaula,

e heheeu mai boloo: “Doo God la i hee?”

11  Au e manawa gee huoloo beleiaha?

Au e de nnoomaalia huoloo beleiaha?

Ge deeai, au ga hagadagadagagee hua gi God,

gei au ga hagaamu labelaa a Mee,

dela go dogu Dangada Hagamouli mo dogu God.

43

*

1 Meenei God, haga modongoohia ina bolo au ogu huaidu ai,

gei Goe gi hagamaamaa ina au i dagu gabunga e hai baahi gi digau huaidu.

Duulia au gi daha mo digau hai kai tilikai mo digau hai mee huaidu!

2 Goe go dogu hagaloohi, Goe ne diiagi au beleiaha?

Ma e aha dela au e hai loo gi hagaduadua

gi haga mmaemmae go ogu hagadaumee?

3 Hagau ina mai do maalama mo di tonu e dagi au,

ge lahi labelaa au gi muli gi dau gonduu haga madagu go Zion,

gi di gowaa dela e noho iei Goe.

4 Meenei God, au ga hana laa gi dau gowaa dudu tigidaumaha.

Ma deelaa hua Kooe dela go di gowaa iai dogu tene.

Meenei God, au ga daahili i di ‘harp’ e hagaamu Goe, dela go dogu God.

5 Au e manawa gee huoloo beleiaha?

Au e de nnoomaalia huoloo beleiaha?

Ge deeai, au ga hagadagadagagee hua gi God,

gei au ga hagaamu labelaa a Mee,

dela go dogu Dangada Hagamouli mo dogu God.

44

Talodalo Duuli*

1 Meenei God, gimaadou gu hagalongo gi madau dalinga,

madau maadua mmaadua gu hagi mai gi gimaadou

di hai o nia mee hagagoboina ala ne hai Kooe i nadau madagoaa i mua,

2 i dau hai dela ne hagabagi digau o di bouli gi daha,

ga haga noho au daangada gi hongo tenua digaula,

mo dau hai dela ne daaligi nia henua ala i golo,

ga haga maluagina au daangada ala ne hilihili.

3 Au daangada digi kumudia nia henua aalaa gi nadau hulumanu dauwa,

digaula hagalee ne aali i nadau hagadaumee mai i nadau mahi,

gei mai hua i oo mahi mo o mogobuna, mo mai i do madalia digaula

dela gu hagamodongoohia bolo Goe e aloho i digaula.

4 Goe go dogu king mo dogu God. Goe e hai au daangada gi aali.

5 Gimaadou e haga magedaa madau hagadaumee gi oo mahi.

6 Au hagalee hagadagadagagee gi dagu maalei

be go dagu hulumanu dauwa bolo dela ga haga dagaloaha au.

7 Gei Kooe hua dela ne haga dagaloaha gimaadou

gi daha mo madau hagadaumee,

ge gu haga magedaa digau ala e hagadugina e ginaadou mai gi gimaadou.

8 Gimaadou ga hagaamu Goe i nia madagoaa huogodoo,

ge danggee adu gi di Goe ga hana hua deeodi.

9 Gei dolomeenei, Goe gu diiagi gimaadou gi magedaa.

Goe gu hagalee madalia madau gau dauwa.

10 Goe ne hai gimaadou gii llele gi daha mo madau hagadaumee,

madau goloo guu kae go digaula.

11 Goe ne hai gimaadou gi dadaaligidia gadoo be nia siibi.

Goe ne hagamodoho gi daha gimaadou gi nia henua mai i daha.

12 Goe ne hui au daangada donu gi di hui dulii

be di mee digaula hagalee loo e dahidamee.

13 Madau gau ala i madau baahi e mmada gi dau hai

dela ne hai mai gi gimaadou,

gei digaula ga haganneennee gimaadou ga gadagada mai gi gimaadou.

14 Goe guu hai gimaadou gii hai nia mee haga gadagada dangada

i baahi nia daangada.

Digaula e gadagada ge lialiagi nadau libogo mai gi gimaadou.

15 Nia madagoaa huogodoo, gei au gu haga balumee, au gu langaadia huoloo

16 i dogu longono eau nia gadagada mono helekai haganneennee

mai baahi ogu hagadaumee mo digau ala e hagadugina e ginaadou i di au.

17 Nia mee huogodoo aanei gu hai mai gi gimaadou,

ma e aha maa gimaadou digi de langahia Goe,

be e oho au hagababa ala ne hai Kooe mai gi gimaadou.

18 Gimaadou digi diagia Goe, gimaadou digi de hagalongo gi au haganoho.

19 Gei goe guu kili gimaadou gi daha gi baahi nia manu lodo henua.

Goe gu diiagi gimaadou gi lodo di bouli dongoeho.

20 Maa nei bolo gimaadou guu dugu di madau hai daumaha adu gi di Goe,

go di madau God, ga dalodalo gi di god huagee,

21 gei Goe gu iloo hua, idimaa Goe e iloo hua madau maanadu ala e nngala.

22 Idimaa Kooe dela ne hidi ai gimaadou e dadaaligi gii mmade

i nia madagoaa huogodoo, e hai gadoo be nia siibi ma ga daaligi.*

23 Ala aga, meenei Dimaadua! Goe e kii eiaha?

Nnoo i nua! Hudee diagia gimaadou beelaa!

24 Goe e hagammuni Goe i gimaadou eiaha?

Goe hudee de langahia madau dadaaligi mo madau haingadaa!

25 Gimaadou gu monnono gi lodo nia gelegele.

Gimaadou gu magedaa gu mmoemmoe i lodo nia dogolia.

26 Hanimoi hagamaamaa ina gimaadou!

Haga dagaloaha ina gimaadou idimaa go do manawa aloho dee modu!

45

Taahili haga hai lodo di king*

1 Nia helekai humalia gu haga honu i lodo agu maanadu

i dogu madagoaa e hai taahili hagaamu deenei ang gi di king.

Dogu holole gu togomaalia e daahili taahili deenei,

gadoo be di pensil o tangada hihi mee humalia.

2 Goe e koia e madanga i baahi nia daane.

Nia helekai humalia le e lloomoi i hongo o malau ngudu.

God gu haga maluagina goe i nia madagoaa huogodoo.

3 Meenei di king maaloo, nnoodia dau hulumanu dauwa gi doo gaba.

Goe e honu i nia maaloo ge madamada huoloo!

4 Hanadu goe i lodo nia madamada o doo aali,

e abaaba nia mee ala e donu ge humalia! Oo mahi gaa hai goe gi aali.

5 Au amu maalei le e gaa, nia maa ga daalo nia hadu manawa o hagadaumee.

Nia henua llauehe gaa pala gi lala i mua oo wae.

6 Teenua king dela ne gowadu go God gi di goe

le e waalooloo gaa hana hua beelaa dono hagaodi ai.

Goe e dagi au daangada gi di tonu.

7 Goe e aloho di mee dela e donu, ge e hagadugina nia mee ala e huaidu.

Deelaa di mee a God, go doo God, ne hidi ai ga hilihili goe,

ga llingi iha gi oo nua di tene dela koia e damana i di tene o nia king ala i golo.*

8 Oo gahu e kala gi nia lolo kala ‘myrrh’ mono lolo kala ‘aloe’.

Digau daahili e hai nadau katangi i lodo doo hale dela guu humu gi nia ‘ivory’.

9 Madalia nia ahina hagalabagau o doo hale la go nia dama ahina o nia king,

gei i di baahi gau donu o do lohongo king e duu ai di queen

dela e humu gi nia goolo ala koia e humalia.

10 Meenei tama ahina hagababa di king, hagalongo gi dagu helekai dela gaa hai:

Haga de langahia ina au daangada mo oo gau.

11 Do madanga gaa hai di king gi hiihai adu.

Mee di tagi ni oou, goe gi hagalongo gi mee.

12 Digau Tyre ga gowaga nadau wanga dehuia gi di goe.

Digau maluagina ga hagamada belee hai goe gi hiihai ang gi ginaadou.

13 Tama ahina hagababa di king la i lodo di hale king,

mee e madanga huoloo! Di gahu o maa la ne hai gi nia deleedu goolo.

14 Di madagoaa a mee ne laagei gi nia gahu madamada,

gei mee guu lahi gi baahi di king,

e hula e dagi ginaadou mo nia dama ahina madammaa,

digaula e laha mai labelaa gi di king.

15 Digaula ga ulu gi lodo di hale di king mo di tenetene manawa lamalia.

16 Meenei dogu king, goe ga dogologowaahee au dama daane

ala e pono o maadua ala namua e hai nia king,

gei goe gaa hai digaula gii dagi henuailala hagatau.

17 Dagu daahili deenei e hai nia daangada gi langalangahia e ginaadou

au mee ala ne hai gaa hana hua beelaa dono hagaodi ai,

gei nia daangada huogodoo ga hagaamu goe

i nia madagoaa huogodoo ala ga lloomoi.

46

God e noho i tadau baahi*

1 God go tadau abaaba mo tadau mahi,

dela e togomaalia e hagamaamaa gidaadou i lodo nia madagoaa haingadaa.

2 Malaa, gidaadou gi hudee mmaadagu, ma e aha maa henuailala ga ngalungalua

mo nia gonduu ga monnono gi lodo di moana llala,

3 ma e aha maa nia beau o di moana ga ngoloolo,

gei nia gonduu ga lullulu go nia beau llauehe.

4 Di monowai mmidi i golo dela e haga tenetene ai di waahale damana a God,

di hale haga madagu o Tangada Aamua Muginua.

5 God le e noho i lodo di waahale damana deelaa, e deemee loo di haga mooho.

Hagaluada loo, gei Mee e hanimoi e hagamaamaa di maa.

6 Nia henua llauehe gu mmaadagu huoloo, nia henua king gu ngalungalua.

God le e helekai hua gi nua, gei henuailala gu waiwai.

7  Yihowah Koia e Aamua le e noho i tadau baahi.

Di God o Jacob la deelaa go tadau gowaa e pala ginai gidaadou.

8 Lloomoi, gii mmada goodou gi nia mee a Dimaadua ala ne hai.

Mmada gi nia hagadilinga mee haga goboina a Mee ala ne hai i henuailala.

9 Mee e dugu nia dauwa huogodoo i hongo henuailala,

Mee e hadihadi nia maalei ge e oho nia daalo hai dauwa,

ge e dudu nia mee abaaba.

10 Mee e helekai, “Goodou dugua godou dauwa,

gei gi iloo bolo Au go God, dela e koia e aamua i baahi nia henua,

ge koia e aamua i hongo henuailala.”

11  Yihowah Koia e Aamua le e noho i tadau baahi.

Di God o Jacob la deelaa go tadau gowaa e pala ginai gidaadou.

47

Di Tagi Aamua*

1 Nia daangada huogodoo, goodou paapaa ina godou lima tenetene!

Hagaamuina a God loo gi nua gi nia daahili tenetene!

2 Yihowah Aamua Muginua la koia e hagamadagudia huoloo.

Mee di King Aamua dela e dagi henuailala hagatau.

3 Ma go Mee dela ne hai gidaadou gii mee di maaloo i hongo nia daangada.

Mee ne hai gidaadou gii dagi nia henua.

4 Ma go Mee dela ne hilihili dana henua mai gi gidaadou belee noho ai,

di maluagina madamada ni di hagadili Jacob dela e aloho ieia.

5 God e hana gi nua gi dono lohongo.

Nia lee wwolowwolo tenetene mo nia labaa e iliili

i di madagoaa o Dimaadua e hana gi nua.

6 Daahili hagaamuina a God. Daahili hagaamuina tadau King!

7 God la di king ni henuailala hagatau. Hagaamuina a Mee gi nia daahili!

8 God le e noho i hongo dono lohongo haga madagu,

Mee e dagi nia henua llauehe.

9 Nia dagi o nia henua e dagabuli madalia nia daangada o di God o Abraham.

Mee koia e maaloo i hongo digau dauwa huogodoo.

Mee e dagi nia mee huogodoo.

48

Zion, di Waahale o God*

1 Dimaadua le e aamua huoloo gei e humalia belee hagaamu giibeni a Mee

i lodo di waahale tadau God, i hongo dana gonduu haga madagu.

2 Zion, di gonduu a God, le e duuduu i nua ge e humalia.

Di waahale o di King Aamua le e haga tenetene henuailala hagatau.*

3 God gu hagamodongoohia bolo ma di gowaa noho baba i di aumaalia

la i dono baahi i lodo di abaaba o di waahale deenei.

4 Nia king gu dagabuli mai belee heebagi gi di Gonduu Zion.

5 Di madagoaa hua digaula ne mmada gi di maa, digaula gu goboina.

Digaula gu mmaadagu guu llele gi daha.

6 Digaula gu mmaadagu huoloo gu uli nadau gai,

e hai gadoo be di ahina ma ga hoohoo ga haanau,

7 e hai gadoo be nia wagabaalii ma ga huduhudu go nia beau

i lodo di madangi gono.

8 Gimaadou gu longono nia mee a God ala ne hai,

gei dolomeenei gimaadou guu mmada gi di maa

i lodo di waahale o di madau God, go Yihowah di Gowaa Aamua.

Mee ga benebene di waahale deenei ga hana hua dono hagaodi ai.

9 Meenei God, i lodo do Hale Daumaha,

gimaadou e hagabaubau di hai o do manawa aloho dee modu.

10 Nia gowaa huogodoo nia daangada e haga hagaamu Goe,

oo longo guu dele i hongo henuailala hagatau. Goe e dagi i di tonu.

11 Digau huogodoo o Zion la gi manawa tenetene!

Goe e hai dau hagi aga gi di mee dela e donu.

Nia waahale o Judah la gi tenetene!

12 Nia daangada a God, goodou hula haganiga a Zion,

daulia di hulu o nia angulaa.

13 Hagadina ina nia abaaba, mo di hagamada ina nia abaaba dauwa,

gii mee goodou di hagi anga gi nia adu daangada ala nomuli:

14 “Di God deenei la di God ni gidaadou gaa hana hua beelaa dono hagaodi ai.

Mee gaa dagi gidaadou i di waalooloo o nia madagoaa ala ga lloomoi maalia.”

49

Di hagadagadagagee gi nia maluagina la di mee dadaulia*

1 Goodou go nia daangada huogodoo hagalongo gi di mee deenei!

Digau ala i nia madagowaa huogodoo, goodou hagalongo,

2 goodou go digau aamua mo digau lligi,

digau maluagina mo digau hagaloale.

3 Agu hagamaanadu la ga modongoohia:

Au ga helekai i nia helekai kabemee.

4 Au ga hagalongo gii donu gi nia bida helekai kabemee,

ga haga modongoohia nia hadinga nia maa

i dogu madagoaa ma ga badubadu di ‘harp’.

5 Au hagalee madagu i di madagoaa ma ga haingadaa,

i dogu madagoaa ma ga duuli go ogu hagadaumee,

6 go digau huaidu ala e hagadagadagagee gi nadau maluagina,

ge e hagapuu gi nadau goloo ala e logowaahee.

7 Gimaadou e deemee di bida daa gimaadou gi daha mo di haingadaa,

gei e deemee labelaa di hui ang gi God di hui o madau mouli.

8 Idimaa, di hui o di mouli o tangada le e damanaiee huoloo.

Madau mee ala e mee di hui la hagalee loo e dohu

9 di daa gimaadou gi daha mo taalunga,

bolo gi mouli gimaadou gaa hana hua beelaa.

10 Di ingoo hua tangada e mee di mmada

bolo digau kabemee le e mmade labelaa,

gadoo be digau dadaulia mo digau boiboi.

Nia hagadili digaula ga hai mee gi nia maluagina digaula.

11 Nia daalunga digaula ala nia hale digaula ga hana hua deeodi,

aalaa nia gowaa e noho ai digaula gaa hana hua beelaa,

ma e aha maa digaula nogo hai mee gi nia gowaa i mua.

12 Tadau mahi le e deemee di daa gidaadou gi daha mo di made.

Gidaadou e mmade hua gadoo be nia manu.

13 Mmada be ma di aha dela gaa hai ang gi digau

ala e bida hagadagadagagee ang gi ginaadou,

mo di hagaodi gi muli o digau ala e tenetene gi nadau goloo.

14 Digaula guu lawa di haga noho bolo digaula gaa mmade gadoo be nia siibi.

Di made dela gaa hai di hagaloohi o digaula.

Ma ga luada, gei digau ala e haihai nia mee donu ga aali i hongo digaula.

Nia huaidina digaula e limalima di pala i lodo tenua o digau mmade,

e mogowaa mo nadau guongo.

15 Gei God ga haga dagaloaha au.

Mee gaa daa au gi daha mo di mogobuna o di made!

16 Hudee manawa logo maa tangada ma ga maluagina,

maa nia maluagina o maa ga logo mai ga logowaahee.

17 Mee e deemee di kae nia maa madalia ia i dono madagoaa ma gaa made.

Nia maluagina o maa hagalee hula madalia a mee gi lodo taalunga.

18 Ma e aha maa tangada e manawa lamalia gi dono mouli,

ga hagaamu go nia daangada i mee dela e gila humalia,

19 gei mee gaa made ga madalia ono maadua mmaadua

ala e noho i di gowaa bouli dongoeho dela e waalooloo beelaa dono hagaodi ai.

20 Tadau aamua le e deemee di daa gidaadou gi daha mo di made.

Gidaadou e mmade hua gadoo be nia manu.

50

Taumaha dela e donu*

1 Dimaadua, go di God Aamua Huoloo,

e helekai ang gi henuailala hagatau e tugi i bahi gi dua gaa hana gi bahi i dai.

2 Di madamada o God le e mamaahina mai i Zion,

go di waahale madamada hagatau.

3 Tadau God e hanimoi, malaa, hagalee hanimoi deemuu.

Di ahi maaloo e ulaula i mua o Mee,

di madangi maaloo e haganiga i di gili o Mee.

4 Mee ga gahigahi di langi mo henuailala belee hai ono hagadootonu

e mmada ang gi de Ia dela e gabunga ana daangada.

5 Mee ga helekai,

“Haga dagabuli ina mai agu daangada manawa dahi gi dogu baahi,

go digau ala ne hai nadau hagababa mai gi di Au

mai i nadau tigidaumaha ne hai.”

6 Di langi e hagamodongoohia bolo God le e donu,

ma go Mee dela tangada hai gabunga.

7 “Hagalongo, go agu daangada, gei Au ga helekai.

Au gaa hai dagu hagamodongoohia hai baahi adu gi di goe, Israel.

Au go God, go doo God.

8 Au hagalee gabunga goe i au tigidaumaha mo nia tigidaumaha dudu

ala e haihai kooe mai gi di Au i nia madagoaa huogodoo.

9 Au hagalee hiihai e kae agu kau daane mai i dau abaaba,

be nia kuudi mai i lodo dau hagabuulinga kuudi.

10 Nia manu huogodoo ala i lodo henua

mono kau ala i tomo nia gonduu e mana la nia mee ni aagu.

11 Nia manu mamaangi huogodoo mono mee huogodoo

ala e mouli i lodo henua la nia mee ni aagu.

12 “Maa nei bolo Au ma ga hiigai,

Au hagalee madau agu meegai adu gi di goe,

idimaa, henuailala mono mee huogodoo ala i no lodo la nia mee ni aagu.

13 E hai behee? Au e gai nia goneiga kau daane, be e inu nia dodo kuudi?

14 Heia dau tigidaumaha danggee ang gi God,

mo di wanga gi di Gowaa Aamua au mee huogodoo ala ne hagababa ang gi Mee.

15 Gahigahi ina Au i do madagoaa haingadaa,

gei Au ga haga dagaloaha goe, gei goe ga hagaamu Au.”

16 Gei God ga helekai gi digau huaidu,

“Goodou e aha ala e agoago agu haganoho?

Goodou e aha ala e leelee i agu hagababa?

17 Goe e de hiihai gi di Au dela e aago goe, goe guu kili gi daha agu haganoho.

18 Goe e hagadau ihoo gi digau gaiaadanga huogodoo ala ma ga gidee goe,

gei goe e hagadaubuni ang gi nia daane mono ahina mouli be nia manu.

19 “Nia madagoaa huogodoo gei goe e helehelekai huaidu,

gei goe hagalee madugidugia di helekai tilikai.

20 Goe e hai baahi gi oo gau donu, ge e halahala au huaidu gi digaula.

21 Goe guu hai nia mee huogodoo aanei, gei Au nogo noho hua deemuu,

malaa, goe e hai bolo Au e hai gadoo be goe.

Gei dolomeenei, gei Au ga haga donu adu gi di goe,

ga hagamodongoohia haga mmaa adu gi di goe.

22 “Goodou ala e haga balumee au, hagalongo mai.

Maa goodou hagalee hagalongo, gei Au ga daaligi goodou gi daha,

deai tangada e mee di haga dagaloaha goodou ai.

23 Di danggee la tigidaumaha dela e hagalaamua Au,

gei Au ga haga dagaloaha digau huogodoo ala e hagalongo mai gi di Au.”

51

Talodalo e dangidangi gi dumaalia anga*

1 Meenei God, Goe dumaalia mai gi di au, mai i do manawa aloho dee odi.

Goe weedee ogu huaidu gi daha mo au mai i do dumaalia aamua.

2 Gaugau ina gi daha mo au ogu huaidu huogodoo,

haga madammaa ina gi daha ogu huaidu!

3 Au e iloo ogu huaidu,

ogu huaidu e modongoohia eau i nia madagoaa huogodoo.

4 Au guu hai dagu ihala, gu hai baahi adu gi di Goe,

ma go Kooe hua dela ne hai baahi ginai au.

Au guu hai di mee huaidu dela guu hai Kooe bolo di huaidu.

Malaa, Goe e donu hua ma ga hagi aga au,

gei e donu hua ma ga haga donu mai au bolo au e hala.*

5 Au tangada hua huaidu mai i dogu laangi ne haanau ai.

Au ne haanau mai, gei au tangada hua huaidu.

6 Goe e hiihai gi di manawa madammaa ge e donu.

Haga honu ina ogu hagamaanadu gi do kabemee.

7 Daawa ina gi daha ogu huaidu, gei au ga madammaa.

Gaugau ina au, gei au koia ga madammaa giagia i nia ‘snow’.

8 Heia au gi hagalongo gi nia lee tenetene mo manawa lamalia.

Ma e aha maa Goe gu haga mooho ogu dudaginga mo ogu iwi,

gei au ga manawa lamalia laa.

9 Huli gi daha mo ogu huaidu, weedee ogu huaidu huogodoo.

10 Meenei God, heia mai gi ogu lodo di manawa madammaa,

gaamai gi ogu lodo di hagataalunga hoou ge manawa dahi.

11 Hudee hudu ina au gi daha mo Goe.

Hudee daawa ina dau Hagataalunga Dabu la gi daha mo au.

12 Gaamai labelaa di tenetene dela e hanimoi i do hagamouli.

Heia au gi hiihai e hagalongo adu gi di Goe.

13 Gei au ga aago au haganoho gi digau huaidu,

gei digaula ga maaliu mai gi di Goe.

14 Meenei God dogu Hagamouli, Haga dagaloaha ina dogu mouli,

gei au ga manawa lamalia ga hagadele oo donu.

15 Meenei Dimaadua, hagamaamaa ina au gii mee au di helekai,

gei au ga hagaamu Goe.

16 Goe hagalee hiihai gi nia tigidaumaha,

maa nei bolo Goe e hiihai, gei au gaa hai adu gi di Goe.

Goe hagalee e manawa tene gi nia tigidaumaha dudu.

17 Meenei God, dagu tigidaumaha la go di maaliu donu o dogu manawa.

Goe hagalee bae gi daha di maliu donu o dogu manawa

mo dogu manawa hila gi lala.

18 Meenei God, Goe gi manawa dumaalia gi Zion. Hagamaamaa ina a mee.

Hauhia labelaa nia abaaba o Jerusalem.

19 Malaa, gei Goe ga manawa tene gi nia tigidaumaha ala e donu

mo madau tigidaumaha dudu,

gei nia kau daane ga tigidaumaha i hongo dau gowaa dudu tigidaumaha.

52

Di hagiaga mo tumaalia o God*

1 Goe taane maaloo, ma e aha dela goe e galanga gi au huaidu ala e hai?

Di manawa dahi o God la dono hagaodi ai.

2 Goe e haganoho au hai belee hagahuaidu digau ala i golo.

Do holole e gaa be tulumanu dahi ngudu.

Nia madagoaa huogodoo gei goe e dili au kai tilikai.

3 Goe e hagalabagau nia hangaahai huaidu laa hongo nia hangaahai humalia,

mo nia kai tilikai laa hongo nia kai e donu.

4 Goe e hiihai e hagahuaidu nia daangada gi au helekai,

goe tangada hai kai tilikai!

5 Malaa, God ga haga huaidu goe gi mooho gaa hana hua beelaa.

Mee gaa kumi goe gaa dada mai goe gi daha mo do guongo.

Mee gaa daa goe gi daha mo tenua o digau mouli.

6 Digau ala e hai di tonu gaa mmada gi di mee deenei ma gaa hai,

ga mmaadagu. Digaula ga gadagada adu gi di goe ga helekai,

7 “Mmada, deenei tangada nogo hagalee hagadagadagagee

gi nia hagamaamaa a God, nogo hagadagadagagee hua gi ono goloo ala e logo,

gei e halahala ono hagahumalia gi nia hangaahai huaidu mono kai tilikai.”

8 Gei au, au e hai gadoo be di laagau olib e tomo i lodo di hale o God.

Au e hagadagadagagee gi di aloho dee modu o maa,

gaa hana hua beelaa dono hagaodi ai.

9 Au ga danggee adu gi di Goe i nia madagoaa huogodoo, meenei God,

i au mee ala ne hai. Au ga hagadele gi mua au daangada bolo Goe e humalia.

53

Nia huaidu o nia daangada*

(Pisalem 14)

1 Digau dadaulia e helekai i lodo nadau manawa boloo,* “Ma hagalee di God ai.”

Digaula huogodoo guu huli gee mo di tonu,

digaula guu hai nia mee ala koia e huaidu,

tangada i digaula e hai nia mee humalia ai.

2 God e mmada iha i di langi gi nia daangada

be di maa iai tangada i golo e kabemee,

be di maa tangada e daumaha ang gi de Ia.

3 Malaa, digaula huogodoo guu huli gi daha,

digaula gu huaidu huogodoo be di mee e dahi.

Tangada e dahi i digaula e hai nia mee e donu ai,

hagalee hua tangada e dahi ai.

4 God ga heeu, “Ma e aha, digaula e de iloo?

Digau huogodoo hai mee huaidu aanei, la hagalee kabemee?

Digaula e mouli mai i nadau gaiaa agu daangada,

gei digaula hagalee loo e dalodalo mai gi di Au.”

5 Malaa, digaula ga mmaadagu huoloo,

tagadilinga madagu ne hai beelaa mai mua gaa dae mai loo gi dangi nei ai,

idimaa, God ga haga malae nia iwi nia hagadaumee o ana daangada.

God gu diiagi digaula, gei Israel ga haga magedaa digaula.

6 Au e hai dalodalo huoloo bolo di aali la gi hanimoi gi Israel mai i Zion.

Digau Israel ga tenetene hualaa behee i di madagoaa a God

ma gaa hai digaula gi haadanga lamalia labelaa!

54

Talodalo abaaba nia hagadaumee*

1 Meenei God, haga dagaloaha ina au gi o maaloo.

Hagamehede ina au gi oo mahi!

2 Meenei God, hagalongo mai gi dagu dalodalo.

Hagalongo mai gi agu helekai!

3 Digau hagamuamua e lloomoi e heebagi mai gi di au.

Digau hagawelewele e hagamada bolo ginaadou e daaligi au gii made,

nia hagadilinga daangada ala hagalee e hagalaamua a God.

4 Gei God go dogu hagamaamaa. Di Tagi go dogu dangada daa.

5 God gi daaligidia ogu hagadaumee i nia hegau huaidu digaula ala e hai.

Mee ga daaligi digaula gi daha, idimaa Mee e manawa dahi.

6 Meenei Dimaadua, au gaa hai dagu tigidaumaha adu gi di Goe

mo di tenetene.

Au gaa hai dagu hagaamu adu gi di Goe, idimaa Goe dela e humalia.

7 Goe dela ne haga dagaloaha au gi daha mo ogu haingadaa huogodoo,

gei au gu gidee ogu hagadaumee ala ne paagege.

55

Talodalo tangada ne hagi aga go dono ehoo*

1 Meenei God, hagalongo mai gi dagu dalodalo.

Goe hudee huli gi daha mo dagu dangidangi!

2 Hagalongo mai mo di helekai mai. Au gu duadua i dogu de nnoomaalia.

3 Au gu madagu huoloo i nia lee haga madagudagu dangada o ogu hagadaumee.

Au gu beehi go digau huaidu ala e hai au haga huaidu.

Digaula e gaamai gi di au di haingadaa; digaula e hagawelewele mai gi di au,

ge hagadugina ginaadou au.

4 Au gu madagu huoloo, di madagu o di made gu daamaha i ogu lodo.

5 Di madagu mo di bolebole guu honu i ogu lodo. Au gu madagu huoloo.

6 Au bolo gii hai hualaa ogu bakau be di mwuroi,

gi maangi au gi daha, gii gida dogu gowaa e hagamolooloo iei au.

7 Au ga maangi gi mogowaa loo, gaa hai dogu guongo i lodo di anggowaa.

8 Au ga halahala dagu gowaa hagalimalima e bala iei au

i di madangi damana mo di madangi gono.

9 Meenei Tagi, hagahinihini ina nia helekai o ogu hagadaumee!

Au e mmada gi nia daangada e hai be digau e dadaaligi nadau daangada,

ge hagalongoaa i lodo di waahale.

10 Boo mo aa nia haihai huaidu e hula

e haganiga i hongo di abaaba di waahale deelaa,

e haga honu di maa gi nia huaidu llauehe mono haingadaa llauehe.

11 Di haga mooho la i nia madagowaa huogodoo.

I hongo nia ala guu honu i nia halahalau mo nia hagahuaidu.

12 Maa nei bolo di hagadaumee e haganneennee au,

gei au e manawa balabala hua ginai,

gei di maa di hoo ni oogu ma ga haga balumee au,

gei au e mee di hana gi daha mo mee.

13 Gei di maa kooe dela go dogu ihoo ngalua mo dogu ihoo hagaaloho donu.

14 Gidaua nogo hagabooboo i tau mehanga i di aloho,

nogo daumaha i di gowaa e dahi i lodo di Hale Daumaha.

15 Heia ogu hagadaumee gii mmade i mua nadau madagoaa belee mmade ai.

Digaula gi hula hua mouli gi lodo tenua o digau mmade!

Di huaidu la i lodo nia hale digaula mo i lodo nia manawa digaula.

16 Gei au ga gahigahi Dimaadua go God belee hagamaamaa au,

gei Mee ga haga dagaloaha au.

17 Luada, oodee, mo hiahi agu tamu mo di dangi i lodo dogu manawa

guu dau i mua o Mee, gei Mee ga hagalongo gi dogu lee.

18 Mee ga laha mai au hagahumalia gi daha mai teebagi

dela nogo heebagi iei au gi ogu hagadaumee dogologowaahee.

19 God dela nogo dagi mai loo namua ga hagalongo mai gi di au,

ga haga magedaa digaula, idimaa digaula hagalee hiihai e huli hoou,

gei hagalee e mmaadagu i Mee.

20 Dogu ihoo i mua gu hai baahi gi ono ehoo hagaaloho.

Mee gu oho ana hagababa.

21 Nia helekai a maa e kala, gei i lodo dono manawa le e honu di hagadugina.

Nia helekai a maa e hagalongo hagamanawa lamalia ginai be nia lolo,

gei nia maa e gaa gadoo be tulumanu dauwa.

22 Dugua ang gi Dimaadua o haingadaa, gei Mee ga haga dagaloaha goe.

Mee hagalee e hai digau ala e hai di tonu gi magedaa.

23 Gei Goe, meenei God, gaa lahi digau daaligi dangada gii mmade

mo digau hai kai tilikai gi lodo nadau daalunga

i mua digaula ma gaa tugi i tungaalodo o nadau mouli.

Gei au ga hagadagadagagee adu gi di Goe.

56

Talodalo di hagadagadagagee gi God*

1 Meenei God, dumaalia mai gi di au,

idimaa au gu i lodo di haingadaa damana.

Ogu hagadaumee e hagahuaidu au i nia madagoaa huogodoo.

2 Di laangi dogomaalia gei ogu hagadaumee e hai baahi mai gi di au.

E dogologo digau e heebagi hai baahi mai gi di au.

3 Meenei Dimaadua di Gowaa Aamua, dogu madagoaa ma ga madagu,

gei au e hagadagadagagee adu gi di Goe.

4 Au e hagadagadagagee gi God, gei au hagalee e madagu.

Au e hagaamu a Mee i nia mee a Mee ala ne hagababa.

Ma di aha e mee di hai go tangada mai gi di au?!

5 Ogu hagadaumee e gaamai gi di au nia haingadaa i lodo di laangi dogomaalia,

digaula e hagabaubau di nadau hai

dela belee haga huaidu au i nia madagoaa huogodoo!

6 Digaula e dagabuli hagammuni i lodo nia gowaa nngala,

e dadaumada agu mee huogodoo ala e hai, e hiihai e daaligi au gii made.

7 Meenei God, daaligidia digaula i nadau hai huaidu.

Haga magedaa ina nia daangada aalaa gi do hagawelewele!

8 Goe e iloo hua be au e haingadaa behee.

Goe gu hagailongo di logo o ogu wai dangi.

Nia maa digi hihia Kooe gi lodo dau beebaa?

9 Di laangi dela ma ga gahigahi Goe ko au,

gei ogu hagadaumee ga hagadiga gi muli, gaa hula gaa llele.

Au e iloo di mee deenei, idimaa God la i dogu baahi,

10 ma go Dimaadua, dela e hagahagaamu ko au ana hagababa.

11 Ma go Mee dela e hagadagadagagee ginai au, gei au ga hagalee madagu.

Ma di aha e mee di hai go tangada mai gi di au?!

12 Meenei God, au ga tigidaumaha adu gi di Goe agu mee ala ne hagababa.

Au ga gowadu gi di Goe dagu tigidaumaha danggee,

13 idimaa Goe dela ne haga dagaloaha au gi daha mo di made,

gei ne hai au gi hagalee magedaa. Malaa, au ga heehee i mua o God,

i lodo di maalama dela e maahina i hongo nia daangada.

57

Talodalo e dagi i di hagamaamaa*

1 Dumaalia mai gi di au, meenei God, dumaalia mai,

idimaa au e hanadu e halahala dogu hagamaamaa gi doo baahi.

I lala di malu oo lima e gida ai dogu abaaba

gaa dae loo gi di lawa o nia haingadaa huogodoo.

2 Au e gahigahi dogu God dela i di Gowaa Aamua,

di God dela e hagahumalia au gi agu mee ala e hiihai ginai huogodoo.

3 Mee ga helekai mai i di langi, ga haga dagaloaha au.

Mee ga haga magedaa digau ala e hagahuaidu au.

God ga hagamodongoohia mai dono aloho dee modu mo dono manawa dahi.

4 Ogu hagadaumee gu haganiga mai dogu gili,

e hai gadoo be nia laion gai dangada.

Nia niha digaula e hai gadoo be nia daalo mono amu maalei.

Nia holole digaula e hai gadoo be nia hulumanu dauwa gaa.

5 Meenei God, hagamodongoohia ina do aamua i di langi,

mo do madamada i hongo henuailala hagatau.

6 Ogu hagadaumee guu holo di nadau gubenge belee kumi au.

Au gu deai dogu hagadagadagagee ai.

Digaula guu geli di nadau luwa i ogu mua bolo gii doo au gi no lodo,

gei di maa go digaula ne monnono gi lodo.

7 Meenei God, dogu hagadagadagagee guu dohu,

gei au ga daahili mo di hagaamu Goe!

8 Dogu hagataalunga, ala aga! Dagu ‘harp’ mo dagu ‘lyre’, aala aga!

Au ga hangahanga di laa gii ala.

9 Meenei dogu Dagi, au ga danggee adu gi di Goe i mehanga nia henua.

Au ga hagaamu Goe i baahi nia daangada.

10 Do aloho dee modu guu dau i nia madagowaa huogodoo i di langi.

Do manawa dahi guu tugi i lala di langi.

11 Hagamodongoohia ina oo mahi aamua i di langi, meenei God,

mo do madamada gi hongo henuailala hagatau.

58

Talodalo gi God bolo gi hagaduadua digau huaidu*

1 Goodou go nia dagi le e gabunga godou mee gii donu?

Goodou e gabunga nia daangada huogodoo gi tungaadahi?

2 Deeai, goodou e hagabaubau hua nia huaidu ala e mee di hai go goodou,

gei e hai godou huaidu daaligi dangada i hongo tenua.

3 Digau hai mee huaidu le e nnoo mau e hai nadau mee hala

i lodo nadau madagoaa ala e mouli ai.

Digaula e hai nadau kai tilikai mai loo i di laangi dela ne haanau ai ginaadou.

4 Digaula e honu i nia poisin gadoo be nia gihaa lodo geinga.

Digaula e pono nadau dalinga gadoo be di gihaa ‘cobra’ dela e longoduli,

5 dela e de longono ia di lee o tangada hai daahili haga gaidala,

be taahili o tangada hai mogobuna.

6 Meenei God, oho ina nia niha o nia laion llamu dauwa aanei.

7 Heia digaula gi hagalee, gadoo be nia wai ma gaa dui gi daha.

Heia digaula gi dagadagahi gi hongo di ala, gadoo be nia geinga laagau.

8 Heia digaula gii hai be nia ‘snail’ ma gaa bala gaa hai nia gelegele.

Heia digaula gii hai gadoo be di ligiana dela ma ga haanau mai made

dela digi gidee ia di maalama.

9 I mua digaula ma ga iloo e ginaadou di maa,

gei digaula gaa hele gi lala, gadoo be nia geinga laagau.

Gei God ga hagawelewele ga ili digaula gi daha gei digaula e mouli.

10 Digau ala e haihai nia mee donu ga tenetene

i di nadau madagoaa ma gaa mmada gi digau huaidu ma ga daaligi.

Digaula ga taele laa lodo nia dodo o digau huaidu.

11 Nia daangada ga helekai, “Ma e donu hua bolo digau

ala e hai nia mee ala e donu le e kumi nadau hui.

Ma e donu bolo ma iai di God i golo dela e hagi aga henuailala.”

59

Talodalo madau di hagaloohi humalia*

1 Meenei dogu God, haga dagaloaha ina au gi daha mo ogu hagadaumee.

Abaaba ina au gi daha mo digau ala e hai baahi mai gi di au!

2 Haga dagaloaha ina au gi daha mo digau huaidu aalaa.

Daawa ina au gi daha mo digau daaligi dangada aalaa!

3 Mmada, digaula e talitali belee daaligi au gii made.

Digau maaloo e dagabuli belee hai baahi mai gi di au.

Hagalee idimaa au ne hai dagu huaidu be ne hai dagu mee hala,

4 be di hala dulii guu hai ko au, meenei Dimaadua,

dela e llele iei digaula e hagatogomaalia belee heebagi mai gi di au.

5 Duu gi nua, meenei Yihowah go di God Koia e Aamua,

hanimoi hagamaamaa ina au.

Meenei di God o Israel, goe bida mmada hua Goe gi di au!

Duu gi nua, daaligidia digau o di bouli.

Hudee dumaalia gi digau huaidu halahalau dangada!

6 Digaula e lloomoi labelaa ma ga hiahi,

e heehee i lodo di waahale mo di nguunguu gadoo be nia paana.

7 Hagalongo malaa gi nia haganneennee digaula, mo nia haga huaidu digaula.

Nia holole digaula e hai be nia hulumanu dauwa i lodo nadau ngudu.

Digaula e hagabaubau bolo ma tangada e hagalongo gi ginaadou ai.

8 Gei Goe e gadagada gi digaula, meenei Dimaadua.

Goe e dugu digau o di bouli bolo ma nia balumee.

9 Au e hagadagadagagee gi oo mahi, meenei God,

Goe go dagu gowaa e bala ginai au.

10 Dogu God e aloho i di au, gei ga hanimoi gi di au.

Mee gaa hai au gii mmada gi ogu hagadaumee ma ga magedaa.

11 Meenei God, hudee daaligidia digaula gi dee de langahia agu daangada.

Gei Goe heia digaula gii hula gi lellele dagidahi gi oo mahi.

Hagamagedaa ina digaula, meenei Dimaadua, go di madau abaaba.

12 Di huaidu la i hongo nia malau ngudu digaula.

Nia helekai huogodoo digaula le e huaidu huoloo.

Heia nia helekai digaula gi hele ina digaula i lodo nadau hagapuu!

Idimaa digaula e hai nadau haga halauwa ge e hai nadau kai tilikai,

13 daaligidia digaula gi do hagawelewele. Daaligidia digaula gii odi.

Gei digau huogodoo ga iloo bolo ma go God dela e dagi Israel,

gaa hana loo gi nia mada o henuailala.

14 Ogu hagadaumee e lloomoi labelaa ma ga hiahi,

e heehee i lodo nia waahale mo di nguunguu gadoo be nia paana,

15 e hai be nia paana ma ga halaangaa dolohi, e halahala nadau meegai

mo di nguunguu maa ginaadou ma ga hagalee kida nadau mee.

16 Gei au ga daahili i di hai oo mahi.

Nia luada huogodoo gei au ga daahili gi nua i di hai o do aloho dee modu.

Goe go dagu gowaa dela e bala iei au, gei di abaaba ni oogu

i dogu madagoaa ma ga haingadaa.

17 Au ga hagaamu Goe, go dogu Dangada Daa, dagu gowaa e bala ginai au

la go God, di God dela e aloho i di au.

60

Talodalo hagamehede*

1 Meenei God, goe gu diiagi gimaadou, gu haga magedaa gimaadou.

Goe nogo hagawelewele mai gi gimaadou,

malaa dolomeenei huli mai gi gimaadou.

2 Goe ne hai tenua gi ngalungalua, ga haahi di maa gi mahuge.

Hagahumalia ina nia gowaa mooho aanei, idimaa ma gu monnono dagidahi.

3 Goe ne hai au daangada gi hagaduadua gii kono.

Gimaadou gu heehee haga inaina be digau ne inu nadau dagaao gu libaliba.

4 Goe gu haga iloo gi digau ala e hagalaamua Goe,

bolo gii mee di llele digaula gi daha mo taaligi.

5 Haga dagaloaha ina gimaadou gi oo mahi.

Helekai mai gi madau dalodalo,

gei au daangada ala e aloho ai gaa mee di dagaloaha.

6 God gu helekai mai i hongo dono lohongo haga madagu boloo,

“Idimaa dela Au gu aali, Au ga hahaahi Shechem,

gaa duwwe di gowaa mehanga gonduu o Sukkoth gi agu daangada.

7 Gilead la ni aagu, mo Manasseh labelaa.

Ephraim la go dagu goobai dauwa, gei Judah la go dagu dogodogo king.

8 Gei Au ga haga hai hegau a Moab be dagu boolo gaugau,

gei Au gaa kili ogu suudi la gi hongo Edom,

e hagailongo di maa bolo ma di mee ni aagu.

Digau Philistia le e hagamaanadu bolo ginaadou ga wwolowwolo aali i ogu nua?”

9 Meenei God, ma koai dela gaa lahi au gi lodo di waahale mau dangihi?

Ma koai dela gaa dagi au gi Edom?

10 Ma e donu bolo Goe dela hua gu diiagi gimaadou?

Goe hagalee hana madalia madau gau dauwa?

11 Hagamaamaa ina gimaadou e heebagi gi nia hagadaumee.

Nia hagamaamaa o nia daangada dangada le e balumee gei deai ono hadinga ai.

12 Maa God ga madalia gidaadou, gei gidaadou ga aali.

Mee ga daaligi tadau hagadaumee.

61

Talodalo i di abaaba*

1 Meenei God, hagalongo mai gi dagu gahigahi.

Hagalongo mai gi dagu dalodalo!

2 I lodo hua dogu manawa gee mo dogu mogowaa i dogu guongo,

gei au e gahigahi Goe! Lahia au gi di gowaa dela e noho iei au humalia,

3 idimaa Goe go dogu abaaba, dogu Dangada daa maaloo

dela e hai baahi gi ogu hagadaumee.

4 Heia au gii noho i lodo doo hale dabu i di waalooloo o dogu mouli,

mo di noho humalia i lala di malu o bakau.

5 Meenei God, Goe gu longono agu hagababa,

gei Goe gu gaamai gi di au nia mee o digau ala e hagalaamua Goe.

6 Haga waalooloo ina di mouli o di king. Heia a mee gi mouli hua beelaa!

7 Meenei God, heia a mee gi dagi hua beelaa i oo mua

gaa hana hua beelaa, dono hagaodi ai.

Abaaba ina a mee gi do aloho dee modu mo do manawa dahi.

8 Gei au ga dadaahili laa i nia madagoaa huogodoo e hagaamu Goe,

i dogu madagoaa ma gaa hai agu tigidaumaha

i nia laangi huogodoo adu gi di Goe i agu mee ala ne hagababa.

62

Di hagadagadagagee ang gi God ga abaaba goe*

1 Au e noho deemuu e talitali gi God gi haga dagaloaha au,

deelaa hua go Mee dela e hagadagadagagee ginai au.

2 Ma go Mee hua dela e abaaba au ge e haga dagaloaha au.

Mee go dogu Dangada Daa, deai tangada e mee di haga magedaa au ai.

3 E waalooloo behee go goodou huogodoo ala ma ga heheebagi gi taane

dela gu bagege gadoo be di abaaba gu mooho?

4 Goodou e hiihai hua belee dugu iha a mee gi lala,

gi daha mo dono lohongo aamua.

Goodou e tenetene gi nia helekai tilikai.

Goodou e hai godou helekai haga maluagina, gei i lodo godou manawa,

goodou e haga halauwa a mee.

5 Ma go God hua dela e gana ginai au,

deelaa hua go Mee e hagadagadagagee ginai au.

6 Go Mee hua dela e abaaba gei e haga dagaloaha au.

Mee go dogu Dangada Daa, malaa au e deemee loo di magedaa.

7 Dogu hagamouli mo dogu hagalaamua le e hai mai i baahi o God.

Mee go dogu abaaba mau dangihi, Mee go dogu gowaa e bala iei au.

8 Agu daangada, goodou hagadagadagagee gi God i nia madagoaa huogodoo.

Hagi anga ina gi Mee godou haingadaa huogodoo,

idimaa Mee go tadau gowaa e pala iei gidaadou.

9 Nia daangada huogodoo le e hai gadoo be nia madangi ne dogi go tangada.

Digau aamua mo digau mugi lala huogodoo e balumee hua be di mee e dahi.

Digaula ga pauna la hagalee daamaha,

digaula e koia e maamaa i nia madangi ala ma gaa dogi go tangada.

10 Goodou hudee kana gi di hagawelewele.

Hudee hagadagadagagee bolo goodou ga maluagina i godou gaiaa ala e hai.

Ma e aha maa godou maluagina le e logowaahee mai,

gei goodou hudee hagadagadagagee gi nia maa.

11 Au gu hagalongo haga logo gi God e helehelekai

bolo nia mogobuna la nia mee ni aana,

12 bolo dono aloho la dono hagaodi ai.*

Meenei Tagi, ma deelaa hua Kooe dela e hui nia daangada

gii hai be nadau hegau ala nogo hai.

63

Di hidihidi i God*

1 Meenei God, Goe di God ni oogu, gei au e hidihidi i di Goe.

Dogu huaidina mo dogu hagataalunga hagatau e hiihai huoloo adu gi di Goe,

e hai gadoo be tenua ne maangoo deai ono wai ai.

2 Heia au gi mmada adu gi di Goe i lodo do gowaa haga madagu.

Heia au gii mmada be Goe e maaloo ge e madamada behee.

3 Au ga hagaamu Goe, idimaa, do aloho mau dangihi e koia e humalia i di mouli.

4 Au ga danggee adu gi di Goe i di waalooloo o dogu mouli.

Au ga daahi aga ogu lima e dalodalo adu gi di Goe.

5 Dogu hagataalunga ga miami ga maaluu

gadoo be tangada dela ne miami i tagamiami damana,

gei au ga daahili adu gi di Goe nia daahili hagaamu.

6 Dogu moe hua i hongo dogu hada, gei au ga langahia eau Goe.

Di boo hagatau gei au e mamaanadu mai Goe,

7 idimaa, Goe dela nogo hagamaamaa au i nia madagoaa huogodoo.

Au e daahili tenetene i lala di malu o bakau.

8 Dogu hagataalunga e pigi adu gi di Goe, gei doo lima gau donu e daahi au.

9 Digau ala bolo ginaadou e daaligi au

la gaa hula gi lala gi di gowaa o digau mmade.

10 Digaula ga daaligi i lodo tauwa,

gei nia huaidina digaula gaa gai go nia paana lodo geinga.

11 Gei ogo di king ga tenetene, idimaa, God ne hai a mee gi aali.

Digau ala ne hai nadau hagababa i di ingoo o God la ga hagaamu a Mee,

gei nia ngudu o digau hai kai tilikai gaa pono.

64

Talodalo i di abaaba*

1 Meenei God, au gu i lodo di haingadaa, hagalongo mai gi dagu dalodalo!

Au gu madagu i ogu hagadaumee, haga dagaloaha ina dogu mouli!

2 Abaaba ina au gi daha mo nia hagahuaidu o digau huaidu,

mo nia hagabuulinga daangada huaidu.

3 Digaula e olo nadau holole gii gaa be tulumanu dauwa,

gei e puu nadau helekai huaidu gadoo be nia amu maalei.

4 Digaula e limalima di hagadele nadau kai tilikai, ge hagalee langaadia.

Digaula e oho digau humalia gi nadau tamu, ge hagalee mmaadagu.

5 Digaula e hagadaubuni i lodo nadau hagabaubau huaidu,

digaula e helehelekai be dehee di gowaa e dugu ginai nadau hele.

Digaula e hai boloo, “Tangada e mee di gidee nia maa ai.”

6 Digaula e haganoho nadau hai huaidu ga helekai,

“Gidaadou gu haganoho hagahumalia tadau hai huaidu dela belee hai.”

Di manawa mo nia hagamaanadu o tangada le e nngala.

7 Malaa, God gaa puu ana amu maalei gi digaula,

digaula gu limalima hua di lauwa.

8 Mee ga daaligi digaula idimaa go nia helekai aalaa.

Digau huogodoo ala ma gaa mmada gi digaula la ga lialiagi nadau libogo.

9 Digaula huogodoo ga mmaadagu, digaula ga hagabaubau

di mee a God dela ne hai, ga kaikai ana mee ne hai.

10 Digau huogodoo ala e donu la ga tenetene gi di mee a Dimaadua dela ne hai.

Digaula ga gidee di nadau gowaa e pala ai ge noho manawa lamalia i baahi o Mee.

Digau huogodoo ala e humalia la ga haga hagaamu a Mee.

65

Taahili hagaamu mo danggee*

1 Meenei God, ma e humalia bolo gimaadou e hagaamu Goe i Zion,

mo di hagakila madau hagababa ala ne hai adu gi di Goe,

2 idimaa Goe dela e haga kila aga madau dangidangi.

Nia daangada huogodoo ga lloo adu gi di Goe

3 mai i nadau huaidu.

Di madagoaa hua o madau huaidu ala gu mada maaloo i gimaadou,

gei Goe gu dumaalia mai gi gimaadou.

4 E maluagina go digau ala e hilihili Kooe,

ga laha mai gaa noho i lodo do gowaa haga madagu!

Gimaadou ga manawa lamalia gi nia humalia o doo hale,

di haga maluagina o do Hale Daumaha haga madagu.

5 Goe ne longono madau dangidangi ga hagamaamaa gimaadou gi aali,

Goe e hagamouli gimaadou gi au hegau haga goboina.

Nia daangada o nia henua huogodoo mo nia dama henua ala i daha

e hagadagadagagee adu gi di Goe.

6 Goe ne haga noho nia gonduu gi nadau lohongo gi o mogobuna.

Nia hegau aanei e haga modongoohia o mogobuna aamua.

7 Goe e hagakila nia ngoloolo o nia moana mo nia lee o nia beau.

Goe e hagakila nia ngongooaa o nia daangada.

8 Nia daangada huogodoo i henuailala

gu mmaadagu i au hegau haga goboina ala ne hai.

Au hegau ala ne hai gu hagahidi ai nia daangada mai i di mada o henuailala

gaa hana gi di mada dela i golo gi momoogo tenetene.

9 Goe e haga modongoohia do aloho i nia henua

i dau hai dela e haga doo iha di uwa.

Goe e haga honu di maa gi nia huwa laagau mo nia gelegele humalia.

Goe e haga honu nia dama monowai mmidi gi nia wai.

Goe e wanga gi henuailala nia huwa laagau. Deenei dau hai e hai nia maa:

10 Goe e gaamai dau uwa nngolo gi hongo nia gowaa ala gu hagamaluu,

ga haga magalillili di gelegele gi nia wai.

Goe e haga tiutiu di gelegele gi nia uwa nngolo, gaa hai nia dama laagau gii tomo.

11 Goe e gaamai gi gimaadou nia huwa laagau e logo,

idimaa Goe dela e humalia!

Nia gowaa huogodoo ala e hana ginai Goe,

aalaa hogi nia gowaa ala iai nia goloo e logo.

12 Nia manu dolodolo guu honu i hongo nia gowaa maalama,

nia daalinga nia gonduu guu gahu gi di tenetene.

13 Nia gowaa maalama guu gahu go nia siibi.

Nia gowaa baba guu honu i nia ‘wheat’.

Nia mee huogodoo e momoogo gei e dadaahili tenetene.

66

Taahili danggee hagaamu

1 Nia daangada huogodoo gi momoogo tenetene mo di haga hagaamu a God!

2 Goodou daahili gi nia madamada o dono ingoo.

Goodou hagaamu ina a Mee gi nia daahili hagaamu!

3 Helekai gi God boloo, “Au mee ala ne hai le e haga goboina huoloo!

Au mogobuna le e aamua huoloo

dela e hidi ai o hagadaumee e pala gi lala mmaadagu i oo mua.

4 Digau huogodoo i hongo henuailala e daumaha adu gi di Goe,

digaula e daahili adu gi di Goe i nia daahili hagaamu,

e daahili e hagaamu do ingoo.”

5 Lloomoi gii mmada goodou gi nia mee a God ala ne hai,

nia hegau haga goboina a Mee ala ne hai ang gi nia daangada.

6 Mee ne huli di moana gii hai tenua maangoo.*

Tadau maadua mmaadua nogo taele i lala i lodo di monowai.

I di gowaa deelaa, gei gidaadou gu tenetene huoloo gi di mee a Mee dela ne hai.

7 Mee e dagi gi ono mogobuna gaa hana hua beelaa,

gei Mee e dadaumada nia henua llauehe.

Digau ala e de hiihai e hagalongo la gi hudee hai baahi gi Mee.

8 Goodou go nia daangada o nia henua huogodoo, hagaamu ina di madau God.

Nia lee o godou hagaamu gi heia gi longono gi nia madagowaa huogodoo.

9 Mee e benebene gidaadou gi dee mmade, ge hagalee hai gidaadou gii too gi lala.

10 Meenei God, Goe gu hagamada gimaadou,

gadoo be nia silber e haga madammaa gi di ahi,

deelaa dau hai gu hagamada gimaadou.

11 Goe guu hai gimaadou gi monnono gi lodo di hele,

ga haga uda gi hongo madau dua nia mee daamaha.

12 Goe guu hai gimaadou gi dagadagahi go madau hagadaumee.

Gimaadou guu hula i lodo di ahi mo di labagee,

gei dolomeenei gei Goe gu laha mai gimaadou

gi lodo di gowaa noho i di aumaalia.

13 Au ga gaamai dagu tigidaumaha dudu gi doo hale.

Au ga gowadu gi di Goe dagu mee dela ne hagababa.

14 Au ga gowadu gi di Goe agu mee ala ne hai iei au bolo e gowadu

i dogu madagoaa nogo i lodo di haingadaa.

15 Au ga gaamai agu siibi e dudu i hongo di gowaa dudu tigidaumaha,

gei au ga tigidaumaha adu gi di Goe nia kau daane mo nia kuudi,

gei nia huiahi o nia tigidaumaha aalaa gaa hula gi nua gi di langi.

16 Lloomoi hagalongo, go goodou huogodoo ala e hagalaamua a God,

gei au ga hagi adu di mee a Mee dela ne hai mai gi di au.

17 Au gu gahigahi a Mee belee hagamaamaa au.

Au gu daahili gu hagaamu a Mee.

18 Maa au gu haga de iloo eau ogu huaidu,

gei di Tagi hagalee hagalongo mai gi di au.

19 God gu longono Ia au, Mee gu longono Ia dagu dalodalo.

20 Au e hagaamu a God, idimaa Mee digi hudua gi daha dagu dalodalo,

be e dugu dono manawa aloho deemodu i di au.

67

Taahili danggee

1 Meenei God, Goe dumaalia mai gi gimaadou, haga maluagina ina gimaadou.

Goe gi haga maalama ina gimaadou gi o hadumada,

2 gi iloo ai digau huogodoo o henuailala di ala o do manawa,

ge gi iloo nia henua huogodoo dau hagamouli.

3 Nia daangada la gi hagaamuina Goe, meenei God.

Nia daangada huogodoo la gi hagaamuina Goe!

4 Nia henua huogodoo gi manawa lamalia ge gi daahili tenetene,

idimaa Goe dela e gabunga nia daangada gii donu,

ge e dagi nia henua huogodoo i henuailala.

5 Nia daangada gi hagaamuina Goe, meenei God.

Nia daangada huogodoo la gi hagaamuina Goe!

6 Tadau henua guu huwa tau gai,

God dela go tadau God gu haga maluagina gidaadou.

7 God gu haga maluagina gidaadou.

Nia daangada huogodoo ala i henuailala hagatau la gi hagalaamua ina a Mee.

68

Taahili o tenua ne aali*

1 God ga du gi nua ga hagamaaheu gi daha ono hagadaumee.

Digau ala e de hiihai gi Mee, la ga magedaa gaa hula gaa llele.

2 E hai gadoo be nia huiahi ma ga ili gi daha,

deelaa gadoo di hai a Mee ma ga hagabagi digaula gi daha.

E hai be nia ‘wax’ ma ga waiwai i mua di ahi,

deelaa gadoo digau huaidu ma ga hagalee i mua o God.

3 Gei digau ala e donu le e manawa lamalia ge tenetene i mua o Mee.

Digaula e tenetene mo di wwolowwolo tenetene.

4 Daahili ang gi God, daahili hagaamu ina di ingoo o Maa.

Hagatogomaalia ina di ala o Mee dela e hana i hongo nia gololangi.

Di ingoo o Maa go Yihowah, goodou tenetene i mua o Mee!

5 God dela e noho i lodo dono hale dabu,

le e madamada humalia i nia dama ala gu deai nadau maadua ai,

mo e abaaba nia ahina ala guu mmade nadau lodo.

6 Mee e wanga gi digau ala e hagaloale nia gowaa digaula e noho ai,

gei e dagi digau galabudi gi daha gi lodo di gowaa moholo mo di tenetene,

gei digau ala e hai baahi la gaa noho i lodo tenua maangoo.

7 Meenei God, do madagoaa nogo dagi au daangada,

mo do madagoaa nogo hana i lodo di anggowaa,

8 gei henuailala nogo ngalungalua, nia uwa guu too iha i di langi,

idimaa go di hanimoi o di God dela nogo helehelekai i tomo di Gonduu o Sinai,

di hanimoi o di God o Israel.*

9 Goe gu haga doo iha dau uwa nngolo

belee hagahumalia au henua ala gu maangoo.

10 Au daangada gu haga noho nadau guongo i golo,

idimaa go do humalia dela ne hagahumalia digau hagaloale.

11 Di Tagi ne helekai, gei nia ahina dogologowaahee guu kae di longo boloo:

12 “Nia king mo nadau gau dauwa guu hula guu llele gi daha!”

Nia ahina ala i nadau guongo gu duwweduwwe nadau goloo ala ne kumi:

13 ala go nia ada mwuroi guu hii gi nia silber,

nia bakau digaula e dabadaba i nia goolo humalia.

Ma e aha dela hunu gau i goodou e noho hua

i lodo nia abaaba siibi i di laangi nogo hai tauwa?

14 Di madagoaa o God Mogobuna ne hai nia king

gi lellele dagidahi i hongo di Gonduu Zalmon,

Mee guu hai nia ‘snow’ gi monnono i golo.

15 E aamua huoloo behee go di Gonduu Bashan,

di gonduu e logo ono ulu gonduu!

16 Goodou go nia ulu gonduu haga madagu

le e aha ala e mmada iha haga balumee gi hongo di gonduu a God

dela ne hilihili belee noho ai?

Dimaadua la gaa noho i golo gaa hana hua beelaa!

17 Di Tagi ga hanimoi i Sinai gi lodo di gowaa haga madagu

mo ana waga dauwa hongo henua e logowaahee.

18 Mee gaa hana gi nua gi nia gowaa nnoo nua,

e lahi ana gau galabudi dogologo madalia Ia,

gei Mee e kumi ana wanga dehuia mai digau ala e hai baahi.

Yihowah-God† gaa noho i golo.*

19 Hagaamu ina di Tagi, dela e aamo tadau hagadaamaha

i nia laangi huogodoo. Mee go di God dela e haga dagaloaha gidaadou.

20 Tadau God la di God dela e haga mouli gidaadou.

Mee go Yihowah, go tadau Dagi, dela e daa mai gidaadou gi daha mo di made.

21 Ma e donu bolo God ga haga mamaawa

nia libogo o ono hagadaumee gi momooho hagalligi,

go digau ala e manawa hamaaloo i lodo nadau haihai huaidu.

22 Di Tagi gu helekai,

“Au ga laha mai labelaa gi muli o hagadaumee i Bashan,

Au ga laha mai labelaa digaula mai tua di moana,

23 gii mee goe di haele i lodo nia dodo digaula,

gii mee labelaa au paana di tobotobo nadau mee ala e hiihai ginai.”

24 Meenei God, do haele aali la guu mmada ginai digau huogodoo,

di hula dagi a God, go dogu king, gi lodo dono lohongo haga madagu.

25 Digau ala e huwa nadau daahili le e hula i mua,

digau ala e hai nadau gatangi e hula i muli,

mugi lodo la go nia dama ahina ala e haga tangitangi nadau ‘tambourine’.

26 “Goodou hagaamu ina a God i lodo nia dagabuli o ana daangada.

Hagaamu ina Dimaadua, goodou huogodoo go di hagadili ni Jacob!”

27 Matagidagi go Benjamin di madawaawa mulibee,

ga nomuli go nia dagi o Judah mo nadau hagabuulinga daangada,

ga nomuli go nia dagi Zebulun mo Naphtali.

28 Meenei God, hagamodongoohia ina aga o mogobuna,

nia mogobuna ala nogo hai Kooe i madau baahi,

29 mai i do Hale Daumaha i Jerusalem,

i di gowaa dela e gaamai ginai nia wanga dehuia o nia king gi di Goe.

30 Wou gi Egypt, go di manu llamu dauwa dela i lodo nia aalek.

Wou gi nia henua, ala go nia hagabuulinga kau daane mo nadau dama,

gaa dae loo gi digaula huogodoo gaa pala gi lala

mo di gowadu dehuia gi di Goe nadau silber.

Heia digau ala e hiihai bolo ginaadou e hai nadau dauwa gi lellele dagidahi!

31 Nia daangada oobidi ga lloomoi i Egypt.

Digau Ethiopia ga daahi aga nadau lima e dalodalo ang gi God.

32 Goodou go nia henua llauehe huogodoo o henuailala,

daahili ang gi God, daahili hagaamu ina di Tagi,

33 dela e noho i lala di langi, go di langi dela namua.

Hagalongo gi di lee o Maa dela e wolo ngoloolo.

34 Goodou hagadele ina nia mogobuna o God,

mo dono dagi be di king i hongo Israel, mo ono mogobuna ala i lala di langi.

35 E haga madagudagu dia huoloo go God i dono madagoaa ma ga hanimoi

i dono lohongo haga madagu, go di God o Israel!

Mee e wanga di maaloo mono mogobuna gi ana daangada.

Hagaamu ina a God!

69

Talodalo dangidangi i di hagamaamaa*

1 Meenei dogu God, haga dagaloaha ina au!

Nia wai gu honu aga guu dau i dogu uwa.

2 Au gu abulu gi lodo di gowaa gelegele waiwai llala,

deai di gowaa e togo ginai au ai.

Au gu dau mai gi di moana llala, gei nia beau ala gaa hai au gi melemu.

3 Au gu duadua gu maanuhia di gahigahi do hagamaamaa.

Dogu akii la guu mmae. Ogu golomada gu maanu di halahala do hagamaamaa.

4 Digau ala e hagadugina e ginaadou au gei dono hadinga ai,

le e dogologowaahee i nia ngaahulu o dogu libogo.

Ogu hagadaumee le e hai baahi mai gi di au i nadau helekai tilikai.

Digaula e maaloo huoloo ge e hiihai bolo ginaadou e daaligi au gii made.

Digaula e huuhuli mai au bolo au gi wanga agu goloo

ala hagalee nia mee ne gaiaa.*

5 Meenei God, ogu ihala la hagalee nngala i oo mua.

Goe e iloo hua dogu boiboi.

6 Meenei Tagi, go Yihowah di Gowaa Aamua,

Goe hudee heia au gi haga langaadia digau ala e hagadagadagagee adu gi di Goe.

Meenei di God o Israel, hudee heia au gi hagatee ina

digau ala e daumaha adu gi di Goe.

7 Au gu haganneennee go nia daangada mai i do ingoo,

malaa, au gu langaadia huoloo.

8 Au guu hai gadoo be tangada mai i daha i baahi ogu duaahina,

ge guu hai gadoo be tangada henua gee i baahi dogu madahaanau.

9 Dogu haa manawa i nia madamada o do Hale Daumaha

la guu gaa i ogu lodo gadoo be di ahi.

Nia haganneennee ala e hai adu gi di Goe le e dau labelaa i di au.*

10 Au e manawa hila gi lala i dogu noho hagaonge,

gei nia daangada e haganneennee au.

11 Au e ulu di gahu haga manawa gee, gei digaula e gadagada mai gi di au.

12 Digaula e leelee i di au i hongo nia ala.

Digau libaliba e dili nadau daahili i di au.

13 Gei au, au ga dalodalo adu gi di Goe, meenei Dimaadua.

Helekai mai gi di au i do madagoaa dela gu hiihai ginai, meenei God.

Helekai mai gi di au, mai i do aloho aamua,

ge idimaa Goe dela e dadaahi hua dau hagababa dela bolo Goe e hagamouli au.

14 Hagamaamaa ina au gi de abulu gi lodo di gelegele waiwai.

Haga dagaloaha ina au i ogu hagadaumee,

haga dagaloaha ina au gi daha mo di moana llala.

15 Hudee heia au gii gahu go nia wai mmidi.

Hudee heia au gi melemu gi tua di moana, be e abulu gi lodo taalunga.

16 Meenei Dimaadua, hagalongo mai mua gi di au

mai i tumaalia o do aloho dee odi.

Goe huli mai mua gi di au mai i do manawa dumaalia aamua.

17 Goe hudee hagammuni ina Goe i dau dangada hai hegau deenei.

Au guu noho i lodo di haingadaa damanaiee, hagamaamaa ina au dolomeenei!

18 Hanimoi gi di au, haga dagaloaha ina au.

Goe daawa au gi daha mo ogu hagadaumee.

19 Goe dela e iloo nia helekai haganneennee ala e hai mai gi di au

mo dogu haga balumee mo dogu haga langaadia.

Goe dela e gidee ogu hagadaumee huogodoo.

20 Nia haganneennee gu oho dogu manawa,

deai di mee e mee di hagamaamaa au ai.

Au gu hiihai huoloo bolo tangada gi hagamaamaa ina dogu manawa gee,

gei di maa hagalee.

Au ne halahala dagu dangada belee haga manawa lamalia au, gei au digi gidee.

21 Dogu madagoaa nogo hiigai, gei digaula ga gaamai gi di au nia poisin.

Au nogo hieinu, gei digaula ga gaamai gi di au nia ‘vinegar’.*

22 Nia hagamiami digaula la gi heia nia mee e hagahuaidu digaula.

Nia hagamiami digaula la gi heia nia mee haadanga balua ang gi ginaadou.

23 Hagabouli ina nia golomada digaula!

Heia nia dua digaula gi paagege i nia madagoaa huogodoo!*

24 Goe llingi iha do hagawelewele gi hongo digaula.

hagahuaidu ina digaula gi do hagawelewele.

25 Nia gowaa ala e noho ai digaula gi diagia gii hai nia gowaa lomo.

Hudee heia tangada e dahi gi mouli i lodo nadau hale laa.*

26 Digaula e hagahuaidu au daangada ala ne hagaduadua Kooe.

Digaula e helehelekai i di hagaduadua o au daangada

ala ne haga mmaemmae Kooe.

27 Hagailongo ina nia huaidu huogodoo digaula.

Hudee heia digaula gi hai mee gi dau hagamouli.

28 Nia ingoo digaula la gi tono ina gi daha

mo di beebaa ingoo o digau ala e haga mouli.

Hudee daulia digaula gi baahi au daangada donu.*

29 Malaa, au guu noho i lodo dogu mmae mo dogu manawa gee.

Dahi aga ina au, meenei God, haga dagaloaha ina au!

30 Au ga hagaamu di ingoo o God gi taahili.

Au ga hagadele nia humalia o Maa gi dagu hai danggee gi Mee.

31 Deenei di mee ga haga manawa lamalia a Dimaadua

i hongo nia tigidaumaha ala e hai gi nia kau,

koia i hongo di tigidaumaha dela e hai gi di kau daane damanaiee.

32 Digau ala e manawa daamaha gaa mmada gi di hai deenei,

ga manawa lamalia. Digau ala e daumaha ang gi God ga manawa maaloo.

33 Dimaadua e hagalongo ang gi digau ala gu deai nadau mee ai,

gei mee hagalee e de langahia ana daangada ala i lodo di hale galabudi.

34 Di langi mo henuailala mo di moana mono hagahonu huogodoo i no lodo,

goodou huogodoo hagaamuina a God.

35 Mee ga haga dagaloaha Jerusalem, gaa hau haga hoou nia waahale o Judah.

Nia daangada donu a Maa gaa noho i golo ga hai mee gi tenua deelaa.

36 Di hagadili ni ana gau hai hegau ga hai mee gi tenua deelaa,

mo digau ala e aloho i God gaa noho i di gowaa deelaa.

70

Talodalo i di hagamaamaa *

(Pisalem 40.13-17)

1 Meenei God, haga dagaloaha ina au!

Meenei Dimaadua, hagamaamaa ina mai au dolomeenei!

2 Heia digau ala e hagamada bolo ginaadou e daaligi au gii made,

la gi paagege mo di hinihini.

Heia digau ala e tenetene gi ogu haingadaa,

la gii hula gi muli gi langaadia.

3 Heia digau ala e haganneennee au

la gi uli nadau gai i nadau paagege.

4 Heia digau huogodoo ala e lloomoi gi di Goe

la gi manawa lamalia mo di tenetene.

Heia digau ala e danggee adu gi di Goe i dau hagamouli,

la gi helehelekai i nia madagoaa huogodoo boloo, “God la koia e aamua!”

5 Meenei God, au e bagege ge e hagaloale. Hanimoi gi di au hagalimalima.

Goe go Dimaadua, go dogu Dangada hagamouli.

Hagalimalima mai e hagamaamaa au!

71

Talodalo mai baahi tangada madumadua

1 Meenei Dimaadua, au e hanadu gi di Goe e abaaba Kooe.

Goe hudee heia au gi magedaa!

2 Idimaa Goe dela e donu, hagamaamaa ina au, haga dagaloaha ina au.

Hagalongo mai, daawa ina au gi daha mo di haingadaa!

3 Goe gii hai di hadugalaa bala hagammuni mau dangihi ni oogu,

mo di gowaa abaaba mau dangihi dela e abaaba au.

Goe go dogu gowaa e bala ginai au mo dogu haga dagaloaha.

4 Meenei dogu God, haga dagaloaha mai au gi daha mo digau huaidu,

mo nia mogobuna o digau huaidu ge hagamuamua.

5 Meenei dogu Dagi go Yihowah, ma Kooe hua dela e hagadagadagagee ginai au.

Ma Kooe hua dela nogo kana ginai au mai loo i dogu damagiigi.

6 Au nogo kana adu hua gi di Goe mai i lodo dogu mouli hagatau.

Goe nogo abaaba au mai loo dogu laangi ne haanau ai.

Au ga hagaamu Goe i nia madagoaa huogodoo!

7 Dogu mouli la guu hai di ada mee hagamodongoohia

e daudali go digau dogologo, idimaa Goe go dogu Dangada Daa maaloo.

8 Au e haga hagaamu Goe mai loo luada gaa dae loo gi di boo,

mo di hagadele di hai o madamada.

9 Goe hudee diagina au dela gu madumadua.

Goe hudee hudua au gi daha dolomeenei dela gu bagege beenei.

10 Ogu hagadaumee e hiihai bolo ginaadou e daaligi au gii made,

digaula e helehelekai i nadau mehanga

e haganohonoho di nadau hai dela belee hai baahi mai gi di au.

11 Digaula e helekai, “God gu diiagi a mee.

Gidaadou gaa hula i muli o mee e kumi a mee,

ma hagalee tangada e haga dagaloaha a mee ai.”

12 Meenei God, hudee haga mogowaa ina Goe gi daha mo au.

Meenei God, hagamaamaa ina au dolomeenei!

13 Digau ala e hiihai bolo ginaadou e heebagi mai gi di au,

la gi hagamagedaa ina gi daaligidia.

Digau ala e hagamada e haga mmaemmae au,

la gi langaadia gi haadanga balua.

14 Nia madagoaa huogodoo gei au ga hagadagadagagee adu gi di Goe,

au ga haga hagaamu Goe gi nonua loo.

15 Au ga hagadeledele di hai o do humalia,

au ga helehelekai i di hai o dau hagamouli, mai luada gaa dae loo gi di boo,

ma e aha maa au e dee dohu di modongoohia di maa.

16 Au ga hana i lodo nia mahi o dogu Dagi go Yihowah.

Au ga hagadele di hai o do humalia, go do humalia la hua.

17 Goe gu aago au mai dogu madagoaa nogo damagiigi,

gei au e hagadele hua igolo di hai o au hegau haga goboina.

18 Dolomeenei gei au gu madumadua mo dogu libogo gu hinaa,

meenei God, Goe hudee diiagia au!

Goe gi madalia au i dogu madagoaa dela e hagadele di hai o mogobuna

mo oo mahi ang gi nia adu daangada huogodoo ala ma ga lloomoi.

19 Meenei God, oo donu le e dau i nua loo.

Goe guu hai au hegau hagalabagau huoloo, ma deai tangada e hai be Goe ai.

20 Goe gu gaamai gi di au di haingadaa mo di dadaaligi,

gei Goe gaa hai labelaa au gi maaloo. Goe ga benebene au gi dee made.

21 Goe gaa hai au gi aamua gi nonua gaa hana hua beelaa.

Goe ga haga manawa lamalia labelaa au.

22 Au ga hagaamu Goe gi dagu ‘harp’,

meenei dogu God, au ga hagaamu do manawa dahi.

Au ga badubadu dagu ‘harp’ mo di daahili adu gi di goe i taahili hagaamu

adu gi di Goe go Tangada Haga madagu o Israel.

23 Au ga wolowolo mo di tenetene

i dogu madagoaa ma gaa hai agu gatangi adu gi di Goe.

Dogu huaidina hagatau ga daahili, idimaa Goe dela ne haga dagaloaha au.

24 Au ga hagadeledele di hai o oo donu mai luada gaa hana loo gi di boo,

idimaa digau ala bolo ginaadou e hagahuaidu au,

la gu magedaa gu hagalangaadia.

72

Talodalo i di king*

1 Meenei God, goe gi aago ina di king i dana hai ana gabunga,

gii donu gii hai be oo donu.

Goe gi dugua anga oo donu gi mee,

2 gii mee ai dana dagi au daangada gi di tonu,

mo digau ala e daamaha gii hai be di mee e dahi.

3 Di haadanga lamalia mo di noho i di aumaalia la gii noho i lodo tenua deenei,

gei nia donu o nnaganoho la gii dau ang gi digau huogodoo o tenua deenei.

4 Di king la gi gabunga ina digau ala e hagaloale gii donu,

gi hagamaamaa ina digau ala gu haadanga balua,

gei gi hagahuaidu ina digau ala e haga daamaha digaula.

5 Au daangada la gi daumaha adu gi di Goe, i di waalooloo o di laa e maalama,

mo di waalooloo o di malama dela e haga mamaalama ai tenua gaa hana hua beelaa.

6 Di king la gii hai gadoo be di uwa dela e doo gi hongo di gelegele,

gei gii hai gadoo be nia wai o di uwa ala ma gaa too gi hongo tenua.

7 Di tonu o nnaganoho la gii gila humalia i lodo dono madagoaa,

gei di haadanga lamalia gii noho beelaa i di waalooloo

o di malama dela e haga maalama ai tenua.

8 Di hagageinga o dono henua le e tugi

i di mada o di tai gaa tugi i di tai dela i golo,

mai di monowai go Euphrates gaa tugi i di mada o henuailala.*

9 Digau o lodo henua gaa pala gi lala i ono mua,

mo nia hagadaumee o maa gaa pala gi lala gi hongo di gelegele.

10 Nia king o Spain mo nia waa henua gaa wanga gi mee nadau wanga dehuia,

gei nia king o Sheba mo Seba† ga gaamai nadau mee tigidaumaha gi mee.

11 Nia king o nia henua huogodoo gaa pala gi lala i mua o mee,

mo nia henua huogodoo ga hai hegau gi mee.

12 Idimaa, mee e haga dagaloaha digau hagaloale ala e gahigahi a mee,

mo digau ala gu haadanga balua mo digau ala gu deai nadau hagamaamaa ai.

13 Mee e manawa dumaalia ang gi digau paagege mo digau hagaloale,

gei e abaaba nia mouli o digau ala gu haadanga balua.

14 Mee gaa daa digaula gi daha mo nadau hai hagahuaidu mo nadau dadaaligi.

Nadau mouli le e hagalabagau i dono baahi.

15 Di king gi mouli waalooloo!

Digau Sheba gi wanga ina gi mee nia goolo.

Nia daangada gii hai dalodalo i mee i nia madagoaa huogodoo.

Di haga maluagina mai baahi o God gi madalia ia, dolomeenei gaa hana hua beelaa!

16 Nia laagau hai palaawaa gii logo i lodo tenua deenei.

Nia hagadili ni tenua gii logo i tomo nia gonduu,

gei nia huwa o tenua gi dau logo gadoo be nia laagau o Lebanon,

Digau o nia waahale gi dogologowaahee gadoo be nia geinga o lodo henua.

17 Di ingoo di king gi noho hua beelaa dono hagaodi ai.

Ono humalia gii noho beelaa i di waalooloo o di laa dela e maahina.

Nia henua huogodoo gi tangi anga gi God gi hagahumalia ina ginaadou,

gii hai be dana hagahumalia di king.

18 Gidaadou gi hagaamuina a Yihowah-God‡, dela go di God o digau Israel,

idimaa ma go Mee dela e hai ana mee haga goboina aanei.

19 Gidaadou gi hagaamuina di madamada o dono ingoo gaa hana hua beelaa!

Dono madamada gi haga honu ina henuailala hagatau!§

Amen! Amen!

20  Deenei di hagaodi o nia dalodalo a David go di tama Jesse.

DI TOLU BEEBAA

(Pisalem 73—89)

73

Nia donu o God*

1 Ma e donu, God le e humalia ang gi digau Israel,

ang gi digau ala e madammaa nadau lodo.

2 Dogu hagadagadagagee gu hoohoo hua bolo ga hagalee.

Dogu hagadonu la di mee hua dulii bolo ga hagalee,

3 idimaa, au gu dubua gi digau hagamuamua

i dogu gidee au digau huaidu e noho manawa lamalia ang gi ginaadou.

4 Nia hagadilinga hagaduadua hagalee tale gi digaula.

Digaula e maaloo, hagalee magi.

5 Digaula hagalee haingadaa ang gi ginaadou be digau ala i golo.

Digaula hagalee tale gi nia haingadaa gadoo be digau ala i golo.

6 Di hagamuamua dela e laagei digaula le e hai gadoo be di hau uwa,

mo di hagahinihini le e hai gadoo be di gahu laa daha.

7 Nia manawa digaula e malingi mai nia huaidu,

gei lodo digaula e honu i nia hagabaubau huaidu.

8 Digaula e gadagada gi digau ala i golo gei e helehelekai i nia mee huaidu.

Digaula e hagamuamua e hagatataele nadau hai huaidu

belee haga daamaha digau ala i golo.

9 Digaula e helehelekai huaidu i God dela i di langi,

ge e hai nadau haganoho maaloo ang gi digau huogodoo i henuailala.

10 Malaa, nia daangada a God hogi ga daudali digaula,

ga hagadonu nia mee huogodoo ala e helehelekai ai digaula.

11 Digaula e helekai, “God le e de iloo ia!

Tangada di Gowaa Aamua la hagalee gidee ia!”

12 Deenei di hai o digau huaidu.

Digaula e maluagina, ge nadau maluagina e logo mai.

13 Malaa e hai behee?

E balumee hua go dogu mouli madammaa ge digi hai dagu huaidu?

14 Meenei God, au gu duadua i di laangi dogomaalia,

gei Goe gu hagaduadua au i nia luada huogodoo.

15 Maa au gu helekai nia hagadilinga mee beenei,

malaa, au gu hagalee hai be tangada ni au daangada.

16 Au gu hagamada gu hagabaubau di haingadaa deenei bolo gii donu ginai au,

gei di maa gu haingadaa huoloo mai gi di au,

17 gaa dae loo gi dogu madagoaa ne hana gi lodo do Hale Daumaha.

Gei au guu donu laa gi di mee dela gaa hai ang gi digau ala e huaidu.

18 Goe gaa dugu digaula gi di gowaa malali

e hai digaula gi monnono gii mmade!

19 Digaula ga daaligi hagalimalima,

digaula gaa mmade i di made hagamadagudagu dangada huoloo.

20 Meenei dogu Dagi, digaula e hai gadoo be di midi

dela ma gaa ngala i di luada.

Do madagoaa ma ga ala aga, gei digaula gu hagalee.

21 Di madagoaa hua o agu maanadu ne huaidu,

gei au gu manawa gee labelaa,

22 au gu dadaulia gadoo be di manu. Au gu hagalee modongoohia eau Goe.

23 Gei deeai. Au e noho i doo baahi i nia madagoaa huogodoo,

gei Goe e kumi dogu lima.

24 Au agoago e dagi au gi di ala o do manawa,

di laangi hagaodi, gei Goe ga benebene au gi lodo o madamada.

25 Au dogu dangada i di langi ai, deelaa hua Kooe.

Ma deai di mee i henuailala e hiihai ginai au i daha mo Goe ai.

26 Dogu hagamaanadu mo dogu huaidina e mee di paagege,

gei God dela go ogu mahi,

deelaa hua go Mee e hiihai ginai au gaa hana hua beelaa.

27 Au guu donu mai gi di au bolo digau ala ga diiagi Goe la ga hagalee.

Goe ga daaligi digau ala hagalee manawa dahi adu gi di Goe.

28 Gei mai gi di au: ma koia e humalia ma au ga hoohoo gi God,

e gida ai dogu hagaloohi gi baahi di Tagi go Yihowah,

ge e hagadele nia mee huogodoo a Mee ala ne hai!

74

Talodalo i di hagamehede tenua o Israel*

1 Meenei God, Goe gu diiagi gimaadou beenei beleiaha?

Goe ga hagawelewele hua beenaa gi au daangada donu

gaa hana hua beelaa dono hagaodi ai?

2 Goe gi langahia e Goe au daangada ala ne hilihili Kooe i mua loo

belee hai nia daangada ni aau, ala ne hagamehede Kooe

mai gi daha mo nadau noho hege belee hai do madawaawa.

Goe gi langahia di Gonduu Zion, dela nogo noho iei Goe i mua.

3 Hanimoi gii mmada Goe gi nia gowaa mooho aanei.

Madau hagadaumee gu oho nia mee huogodoo i lodo di Hale Daumaha.

4 O hagadaumee ne wwolowwolo i lodo do Hale Daumaha

bolo ginaadou gu aali.

Digaula guu hudi gi nua nadau hagallebe i golo, e hai ai di hagailongo ni di aali.

5 Digaula guu hai gadoo be digau hele laagau,

e duuduu nadau laagau gi nia dalai.

6 Digaula gu hahaahi nia haaligi laubaba gi nia dalai mono haamaa llauehe.

7 Digaula gu oho do Hale Daumaha, guu dudu di maa gii wele,

gu haga milimilia di gowaa dela e hagalaamua ai au daangada do ingoo.

8 Digaula gu hiihai bolo ginaadou e hai gimaadou hagahuaidu,

digaula guu dudu nia gowaa haga madagu huogodoo ala i lodo tenua deenei.

9 Tadau ada mee haga madagu huogodoo gu hagalee.

Nia soukohp gu hagalee labelaa,

gu deai hogi tangada e iloo ia be di hai deenei le e waalooloo behee ai.

10 Meenei God, e waalooloo behee go madau hagadaumee

di nadau haganneennee Goe?

Digaula e mee di haga balumee do ingoo gaa hana hua beelaa?

11 Goe e aha dela hagalee hagamaamaa gimaadou?

Oo lima e dugu gi doo dua eimaha?

12 Meenei God, Goe nogo hai di king ni gimaadou mai loo i taamada.

Goe nogo haga dagaloaha gimaadou i nia holongo e logowaahee.

13 Goe ne wwae di tai gi oo mahi aamua,

ga haga mamaawa nia libogo o di manu haga madagudagu dangada o lodo tai.*

14 Goe gu dagadagahi nia libogo o di manu dragon go ‘Leviathan’

ga haangai nia manu lodo henua gi tuaidina o maa.*

15 Goe ne hai nia wai gii mmidi, ge ne hai nia monowai llauehe gi maangoo.

16 Goe ne hai di aa mo di boo, ge ne haga noho di laa mo di malama gi nau lohongo.

17 Goe ne haga noho au madagoaa gi henuailala,

ge ne hai di madagoaa mahanahana mo di madagoaa magalillili.

18 Meenei Dimaadua, gi langahia bolo o hagadaumee le e gadagada adu gi di goe.

Digaula la digau huaidu gei digaula e hagawelewele adu gi di Goe.

19 Goe hudee diagia au daangada ala gu deai nadau hagamaamaa ai

gi nadau hagadaumee hagamuamua.

Goe hudee de langahia au daangada ala e hagaduadua!

20 Goe gi langahia dau hagababa dela ne hai mai gi gimaadou.

Ma iai taaligi dangada gii made e haihai i lodo nia gowaa bouli o tenua deenei.

21 Goe hudee heia digau ala guu noho i lodo nadau hagahuaidu gi langaadia.

Goe heia digau ala e hagaloale mo digau haadanga balua gi hagaamu ina Goe.

22 Meenei God, du gi nua, abaaba ina Goe!

Goe gi langahia bolo digau huaidu le e gadagada adu gi di goe

mai loo luada gaa hana loo gi di boo.

23 Hudee de langahia nia wwolowwolo hagawelewele o hagadaumee,

nia hagalongoaa ala e haihai go digaula la hagalee noho.

75

God Tangada Hai gabunga*

1 Meenei God, gimaadou e hai danggee adu gi di Goe,

gimaadou e danggee adu gi di Goe!

Gimaadou e hagadele di hai o do aamua

mo di hagadele au hegau haga goboina ala ne hai.

2 God e helekai, “Au gu haganoho dagu madagoaa belee hai dagu gabunga,

gei Au gaa hai dagu gabunga gi di hai dela e donu.

3 Ma e aha maa nia mee huogodoo i henuailala ga bolebole,

mo henuailala hagatau ga ngalungalua,

gei Au gaa hai di hagamau o henuailala gi mau dangihi.

4 Au e helekai gi digau huaidu bolo ginaadou gi hudee hagamuamua.

5 Au e helekai gi digaula bolo gi dugua nadau helehelekai hagapuu.”

6 Di gabunga la hagalee haneiha i dua, be e hanaga i dai,

be mai ngeia be mai ngaaga.

7 Ma go God dela go tangada hai gabunga,

gei i baahi o God hunu gau e hagi aga e dadaaligi, gei hunu gau e hagamehede.

8 Dimaadua e daahi dana ibu i lodo dono lima,

guu honu nia waini maaloo o dono hagawelewele.

Mee gaa llingi nia maa gi digau huaidu huogodoo gi inumia,

digaula ga inu nia maa gii odi.

9 Gei au hagalee loo e noho dagu helehelekai i di hai o di God a Jacob,

be e noho di dadaahili gi Mee e hagahagaamu a Mee.

10 Mee gaa oho nia mogobuna o digau huaidu,

gei nia mogobuna o digau ala e donu la gaa hai gi llauehe aga.

76

God di Aali*

1 Digau Judah e iloo e ginaadou a God,

di ingoo o Maa e hagalabagau huoloo i baahi digau Israel.

2 Di guongo o Maa la i Jerusalem,

Mee e noho i tomo di Gonduu Zion.

3 Nia amu maalei o nia hagadaumee la gu hadihadi go Mee i golo,

mo nadau mee abaaba mono hulumanu dauwa

mo nia goloo dauwa huogodoo ala i golo.

4 E madamada huoloo behee Kooe, meenei God!

E madamada huoloo behee go do hanimoi labelaa gi muli i tomo nia gonduu,

i di gowaa dela nogo haga magedaa ai o hagadaumee Kooe.

5 Nia goloo digau dauwa maaloo dangihi la guu aau huogodoo gi daha,

dolomeenei digaula guu kii di kii o digau mmade.

Nia maaloo digaula mono hai mee gu ono hadinga ai.

6 Meenei di God o Jacob, do madagoaa ne wou gi digaula,

gei nia hoodo digaula mo digau ala e hula nia maa

guu tinga gi lala gi hongo di gelegele guu mmade.

7 Malaa, nia daangada huogodoo la gu mmaadagu i di Goe, meenei Dimaadua.

Tangada e dahi e mee di duu i oo mua ai, i do madagoaa ma ga hagawelewele.

8 Goe guu hai dau hagi aga gi modongoohia mai i di langi,

malaa, henuailala la gu mmaadagu guu noho deemuu,

9 Do madagoaa ne duu aga, nogo haga modongoohia aga di tonu o dau gabunga,

belee haga dagaloaha digau huogodoo ala e noho daamaha ang gi ginaadou

i henuailala.

10 Di hagawelewele o nia daangada gaa huli ga hagaamu Goe.

Digau huogodoo ala ne dubu i tauwa ga daumaha adu gi di Goe.

11 Wanga ina gi Yihowah, go di godou God, godou mee ala ne hagababa gi Mee.

Goodou go nia henua llauehe ala e hoohoo mai,

goodou gaamai godou wanga dehuia gi Mee.

God e hai nia daangada gi mmaadagu i de Ia.

12 Mee e haga menege iha nia dagi ala e hagamuamua,

gaa hai nia king o henuailala gi mmaadagu.

77

Di haga manawa lamalia i di madagoaa haingadaa*

1 Au e dangi gi nua a God.

Au e gahigahi a Mee la gi nua, gei Mee gu longono Ia au.

2 I lodo di madagoaa haingadaa, gei au e dalodalo ang gi Tagi.

I di boo dogomaalia, gei au e daahi aga ogu lima gi nua e dalodalo,

gei au e deemee di manawa lamalia.

3 Dogu madagoaa ma ga hagamaanadu a God, gei au e manawa dogu uhi.

Dogu madagoaa ma ga hagamamaanadu, gei au e manawa bagege ogu lodo.

4 God guu hai au gii ala i di boo dogomaalia.

Au gu de nnoomaalia, gu deemee dagu helekai.

5 Au e maanadu nia laangi ala ne hula,

gei e langalangahia eau nia ngadau ala i mua.

6 I di waalooloo di boo, gei au e hagabaubau huoloo nia mee aanei i ogu lodo,

mo di hagamamaanadu mo di heheeu mai gi ogu lodo boloo,

7 “Dimaadua gaa mee hua di diiagi gidaadou beelaa?

Mee gu hagalee hua e tenetene labelaa mai gi gidaadou?

8 Mee gu hagalee hua e aloho i gidaadou?

Nia hagababa a Maa la gu hagalee haga kila aga?

9 Ma e aha, God la gu de langahia e Ia bolo Ia belee dumaalia huoloo?

Ma e aha, di hagawelewele la guu pono di lohongo di aloho o Maa?”

10 Malaa, gei au ga helekai, “Deenei di mee koia gu haga manawa gee au:

Di Gowaa Aamua la gu deai ono mogobuna ai.”

11 Meenei Dimaadua, au ga langahia eau au mee ala ne hai.

Au ga haawa eau au hagadilinga mee haga goboina ala ne hai i mua loo.

12 Au e hagamamaanadu au mee huogodoo ala ne hai.

Au e hagamamaanadu au hegau mogobuna huogodoo.

13 Meenei God, au mee huogodoo ala e hai le e dabu.

Ma di god i golo e aamua be Goe ai.

14 Ma kooe hua go di God dela e hai au mogobuna,

Goe gu hagamodongoohia aga o mogobuna ang gi nia daangada.

15 Goe ne haga dagaloaha au daangada gi o mogobuna,

ala go di hagadili ni Jacob mo Joseph.

16 Meenei God, di madagoaa nia wai ne mmada adu gi di Goe,

nia maa gu mmaadagu, di moana gu bolebole.

17 Nia gololangi gu malingi iha nia uwa,

nia atili gu haluihalulu mai i lala di langi,

nia ila gu dabadaba i nia madagoaa huogodoo.

18 Di lee o au atili gu haluihalulu,

gei henuailala gu maahina i au ila ala e dabadaba.

Henuailala gu bolebole gu ngalungalua.

19 Goe gu haele i lodo nia beau, Goe e hana laa lodo di moana llala,

gei o lohongo babaawae le e de gidee.

20 Goe ne dagi au daangada gadoo be tangada hagaloohi siibi

i lala nia madamada humalia o Moses mo Aaron.

78

God mo ana daangada*

1 Agu daangada, goodou hagalongo gi agu agoago,

hagalongo gi humalia gi agu mee ala ga helekai iei au.

2 Au ga helekai i nia ala agoago hagatautau,

ga hagamodongoohia gi digaula nia mee huogodoo

ala hagalee modongoohia mai loo i mua loo,*

3 nia mee ala gu longo ai gidaadou ge gu iloo ai,

nia mee ala gu hagi mai go tadau maadua mmaadua mai gi gidaadou.

4 Gidaadou hagalee haga mmuni nia maa i tadau dama.

Gidaadou e hagi anga nia maa gi nia adu daangada ala ga lloomoi i golo,

i di hai o nia mogobuna o Dimaadua mo nia mee llauehe a Mee ala ne hai,

mo nia hagadilinga mogobuna haga goboina ala ne hai go Mee.

5 Mee guu wanga ana haganoho gi digau Israel

mono haganoho ang gi di hagadili ni Jacob.

Mee gu hagamodongoohia gi tadau damana ala namua

bolo gi aago ina ana haganoho gi nadau dama,

6 bolo gi iloo ai nia adu daangada ala e loomoi maalia,

gei digaula ga aago labelaa nia maa gi nadau dama.

7 Maa gaa hai beenei gei digaula ga hagadagadagagee labelaa gi God,

ga hagalee de langahia nia mee a Mee ala ne hai,

gei digaula ga haga gila aga nia haganoho a Maa i nia madagoaa huogodoo.

8 Digaula ga hagalee hai be nadau maadua mmaadua,

ala gu hai baahi gei gu de hagalongo,

gei nadau hagadagadagagee gi God la gu hagalee maaloo,

gei gu hagalee manawa dahi gi Mee.

9 Digau Ephraim, e kae nadau maalei mono amu maalei,

guu hula guu llele gi daha i di laangi dela ne hai tauwa.

10 Digaula hagalee haga kila aga nadau hagababa ala ne hai ang gi God.

Digaula hagalee hiihai bolo ginaadou e daudali nia haganoho a Maa.

11 Digaula gu de langahia e ginaadou nia mee a Maa ala ne hai,

nia mogobuna ala nogo mmada ginai digaula nogo hai go Mee.

12 Di madagoaa nadau maadua mmaadua nogo mmada ginai,

God nogo hai ana mogobuna i di gowaa mehanga gonduu o Zoan i tenua go Egypt.*

13 Mee ne wwae di tai gaa lahi digaula laa lodo di maa.

Mee ne hai nia wai gii tuu gi nua gadoo be nia abaaba.*

14 I di aa, gei Mee e lahi digaula i lala di gololangi,

i di boo, gei Mee e lahi digaula i lala di maahina o di ahi.*

15 Mee ne haahi di hadugalaa i lodo di anggowaa,

gaa wanga nia wai gi digaula mai i lodo di maa.

16 Mee ne hai nia wai gi malingi mai gi daha mo di hadugalaa,

gaa hai nia wai gii mmidi be di monowai damana.*

17 Gei digaula gi mua hua i lodo nadau hai huaidu e hai baahi gi God,

gei digaula nogo hai baahi gi di Gowaa Aamua i lodo di anggowaa.

18 Digaula nogo hagamada a God gi nadau hiihai

e madamadau nadau meegai ala e hiihai ginai.

19 Digaula e helekai hai baahi gi God boloo,

“God e mee di gaamai gi gidaadou nia meegai i lodo di anggowaa deenei?

20 Ma e donu bolo Mee gu hagamaawa dana hadugalaa,

gei nia wai gu malingi mai i di hadugalaa.

Malaa, Mee e mee di gaamai hogi gi gidaadou nia palaawaa

mo di wanga gi ana daangada nia goneiga?”

21 Malaa, Dimaadua gu hagawelewele ne hagalongo gi nia helekai digaula,

gei Mee gu daaligi ana daangada gi di ahi,

gei di hagawelewele o Maa gi digaula la gi nonua mai,

22 idimaa digaula hagalee hagadagadagagee gi Mee,

ge hagalee hagadonu bolo ma go Mee dela e haga dagaloaha digaula.

23 Gei Mee ga helekai gi lala di langi i nua bolo nia bontai di langi la gi maahuge.

24 Mee gaa wanga gi digaula nia huwa palaawaa mai i di langi,

mai i dana goweia nia ‘manna’ gi digaula gi geina.*

25 Malaa, digaula gu miami nia meegai o digau di langi,

gei God guu wanga gi digaula nia mee huogodoo ala e hiihai ginai digaula.

26 Mee guu hai labelaa di madangi gii gono mai dua,

gu haga ngalungalua di madangi gii gono mai i bahi i ngaaga gi ono mogobuna,

27 gu hagau mai ana manu mamaangi e logowaahee

gadoo be nia gelegele o tongotai gi ana daangada.

28 Nia manu la gu monnono gi lodo di waahale mo i di gili nia hale laa.

29 Malaa, nia daangada gu miami gu maaluu.

God guu wanga gi digaula nia mee digaula ala e hiihai ginai.

30 Di madagoaa hua digaula digi mene i nadau mee ala e hiihai ginai,

e miami hua igolo,

31 gei God gu hagawelewele gi digaula, gu daaligi gii mmade nia daane digaula

ala e koia e maaloo, go nia dama daane humalia o Israel.*

32 Ma e aha maa Mee guu hai nia mee aanei,

gei nia daangada e hai hua igolo di huaidu.

Ma e aha maa digaula guu mmada gi nia mogobuna a Mee ala ne hai,

gei digaula hagalee hagadagadagagee gi Mee.

33 Malaa, Mee guu hai nia mouli digaula gi hagalee,

gadoo be di madangi ma gaa dogi go tangada, mo nia mouli digaula gi mada limalima.

34 Di madagoaa hua o Mee dela ne daaligi hunu gau i digaula gii mmade,

gei digau ala ne dubu igolo gaa huli ang gi Mee,

digaula gu maaliu nadau lodo gu dalodalo hagamahi gi Mee.

35 Digaula gu langahia bolo God la go di nadau abaaba,

gu langahia bolo di Gowaa Aamua dela ne hagamaamaa ginaadou.

36 Gei nia helekai huogodoo digaula le e tilikai hua,

di mee digaula ma ga helekai ai la hagalee donu.

37 Digaula hagalee manawa dahi gi Mee,

ge hagalee manawa dahi gi di nadau hagababa dela ne hai gi mee.

38 Malaa, God la gu dumaalia huoloo gi ana daangada.

Mee gu dumaalia gi nia huaidu digaula, digi daaligidia digaula gii mmade.

Nia holongo e logo gei Mee e hagakono hua dono hagawelewele gi dee gila aga.

39 Idimaa Mee e langahia e Ia bolo digaula la nia daangada hua dangada,

e hai gadoo be di madangi dela e angiangi ga hagalee.

40 E logowaahee behee go nia hai baahi o digaula gi Mee i lodo di anggowaa!

Nia holongo e hia digaula ne hai a Mee gi manawa gee!

41 Nia madagoaa e logo digaula e hagammada a God,

e haga manawa gee di God Dabuaahia o Israel.

42 Digaula gu de langahia e ginaadou ana mogobuna aamua,

mo di laangi dela ne haga dagaloaha ginaadou go Mee gi daha mo nadau hagadaumee,

43 gei nogo hai ana hegau hagagoboina mono mogobuna

i lodo di gowaa mehanga gonduu o Zoan i tenua go Egypt.

44 Mee guu huli nia monowai gii hai nia dodo,

gei digau Egypt gu deai nadau wai e inu ai.*

45 Mee gu hagau mai ana lamu belee haga mmaemmae digaula,

mono kailuu belee haga huaidu tenua.*

46 Mee gu hagau mai nia ‘locust’ belee gai nia huwa laagau digaula,

gei e haga huaidu nia gowaa digaula.*

47 Mee gu daaligi gii mmade nia laagau waini mo nia laagau ‘fig’

gi di uwa hadu magalillili.

48 Mee gu daaligi nia kau digaula gii mmade gi di uwa hadu magalillili,

mo nia hagabuulinga manu digaula gi di ila.*

49 Mee guu hai digaula gii tale gi di haingadaa,

mai dono daaligi digaula gi dono hagawelewele,

e hai gadoo be tangada kae hegau ne hanimoi belee daaligi nia daangada gii mmade.

50 Mee digi dugua dono hagawelewele, be e dugu hua digaula haga mouli,

gei Mee gu daaligi digaula gi taumagi.

51 Mee gu daaligi nia ulu mmaadua dama daane huogodoo

o nia madahaanau huogodoo o digau Egypt gii mmade.*

52 Nomuli, gei Mee gu laha mai ana dama gadoo be tangada hagaloohi siibi,

gaa dagi digaula laa lodo di anggowaa.*

53 Mee guu dagi digaula hagahumalia, gei digaula gu hagalee mmaadagu.

Gei di moana guu gahu nia hagadaumee digaula.*

54 Mee gu laha mai digaula gi dono henua haga madagu,

gi di gonduu dela ne kumi ko Ia.*

55 Mee gu hagabagi gi daha digau o nia guongo aalaa

i di madagoaa o ana daangada ala nogo hula.

Mee guu duwwe nia gowaa digau o tenua deelaa la i nia madawaawa Israel,

gaa wanga nia guongo digaula gi ana daangada.*

56 Gei digaula gu hai baahi gi God di Gowaa Aamua, ga hagamada a mee.

Digaula digi daudali nia helekai a maa,*

57 gei digaula e hai baahi, gei e de hagalongo gadoo be nadau maadua mmaadua,

gu hagalee kana ginai gadoo be di amu maalei biga.

58 Digaula guu hai a Mee gi hagawelewele

gi nadau gowaa hai daumaha o digau bouli, ngaadahi mo nadau balu god.

59 God gu hagawelewele huoloo dono mmada gi di hai deenei,

gaa hidi iei Mee guu kili gi daha ana daangada.

60 Mee gu diiagi dono lohongo dela i Shiloh,

di gowaa a mee nogo noho ai i tadau baahi i mua.*

61 Mee guu dugu anga gi tadau hagadaumee gi kaina Tebedebe o di Hagababa,

dela go di hagamodongoohia nia mogobuna o Maa mono madamada.*

62 Mee gu hagawelewele gi ana daangada donu,

guu hai digaula gi daaligidia go nadau hagadaumee gii mmade.

63 Nia dama daane gu daaligi guu mmade i lodo tauwa,

nia dama ahina gu nadau daangada e lodo ginai ai.

64 Digau hai mee dabu guu mmade i taaligi,

gei nia lodo digaula gu hagalee dumaalia ginai e hai nadau hangihangi.

65 Hagamuliagina, di Tagi guu ala aga be tangada nogo kii.

Mee guu hai gadoo be taane maaloo ne inu ana dagaao ga molongi.

66 Mee guu hai ono hagadaumee gi lellele dagidahi

mo di langaadia paagege, gaa hana hua beelaa.

67 Mee guu hudu gi daha di madawaawa Joseph.

Mee digi hilihilia di madawaawa Ephraim.

68 Gei Mee gu hilihili hua di madawaawa Judah,

mo di Gonduu Zion dela e koia e aloho iei Mee.

69 Di gowaa deelaa guu hau dono Hale Daumaha,

gadoo be dono lohongo dela i di langi.

Mee guu hai di maa gii mau gadoo be henuailala,

bolo gi mau dangihi gaa hana hua beelaa.

70 Mee gu hilihili dana dangada hai hegau go David,

gu laha mai a mee i di gowaa haangai manu,

71 i di gowaa a Mee nogo hagaloohi ana manu,

gaa hai a mee gii hai di king o Israel,

belee hai di hagaloohi siibi o nia daangada a God.*

72 David gu madamada humalia i digaula hagahumalia huoloo,

gaa dagi digaula gi di kabemee hai mee.

79

Talodalo hagamehede tenua*

1 Meenei God, digau o di bouli gu ulu mai gi lodo do henua.

Digaula gu haga milimilia doo hale haga madagu, gu oho Jerusalem gi mooho hagatau.*

2 Digaula guu wanga nia huaidina o au daangada gi nia manu mamaangi gi geina,

mo nia huaidina o au daangada hai hegau

gi nia manu llamu dauwa o lodo henua gi geina.

3 Digaula gu haga hali nia dodo o au daangada gadoo be nia wai.

Nia dodo guu mmidi gadoo be nia wai laa lodo Jerusalem hagatau,

tangada ne dubu i golo bolo e danu digau ala ne mmade ai.

4 Nia guongo ala i madau baahi e haga balumee gimaadou.

Digaula e gadagada mai gi gimaadou mo di haganneennee gimaadou.

5 Meenei Dimaadua, Goe deelaa hua ga hagawelewele mai gi gimaadou

gaa hana hua beelaa? Do hagawelewele la ga wele hua beelaa be di ahi?

6 Huluhia do hagawelewele la gi nia henua ala hagalee daumaha adu gi di Goe,

mo ang gi nia daangada ala hagalee dalodalo adu gi di Goe.

7 Idimaa digaula la ne daaligi au daangada. Digaula guu hai hagahuaidu do henua.

8 Hudee daaligidia gimaadou idimaa go nia huaidu o madau damana mmaadua.

Dumaalia mai gi gimaadou dolomeenei.

Madau hagadagadagagee huogodoo la gu hagalee.

9 Meenei God, hagamaamaa ina gimaadou, haga dagaloaha ina gimaadou.

Daawa mai gimaadou mo di dumaalia mai gi gimaadou madau huaidu,

e hagalaamua ai do ingoo.

10 Ma e aha dela nia daangada e heheeu mai gi gimaadou boloo,

“Di godou God la i hee?”

Heia gimaadou gi mmada adu gi di Goe e daaligi digau

ala ne haga hali nia dodo o au gau hai hegau.

11 Hagalongo gi nia nnguu manawa gee o digau galabudi,

hagamehede ina gi o mogobuna aamua digau ala belee daaligi gii mmade.

12 Meenei Tagi, heia di tala di hui nnolongo haga hidu

ang gi nia daangada o nia guongo ala e haganiga gimaadou

i nia helekai huaidu huogodoo digaula ala ne hai adu gi di Goe.

13 Gei gimaadou, ala go au daangada, ala go nia siibi o dau hagabuulinga siibi,

ga danggee adu gi di Goe, gaa hana hua beelaa,

mo di hagaamu Goe i nia madagoaa huogodoo i nia laangi ala gi maalia.

80

Talodalo e dangidangi i di haga duu aga hoou o tenua*

1 Meenei di Hagaloohi o Israel, hagalongo mai gi gimaadou.

Goe go Tagi o dau hagabuulinga siibi, hagalongo mai mua gi gimaadou.*

Goe dela e noho i hongo do lohongo king i hongo nia ada manu hai ono bakau.

2 Haga gida ina mai Goe gi nia madawaawa Ephraim, Benjamin mo Manasseh.

Haga modongoohia ina mai gi gimaadou oo mahi.

Hanimoi, haga dagaloaha ina gimaadou!

3  Meenei God, laha adu gimaadou gi muli!

Goe haga maalama ina gimaadou gi o hadumada, gei gimaadou ga mouli!

4 Meenei Yihowah go di God Koia e Aamua,

e waalooloo behee go do hagawelewele gi nia dalodalo o au daangada?

5 Goe ne gaamai gi gimaadou di manawa gee bolo gi geina,

mo di ibu damana dela e honu ai nia wai dangi bolo gi inumia.

6 Goe ne hai nia henua ala i madau daha gi heebagi i hongo madau henua.

Madau hagadaumee e haganneennee gimaadou.

7  Meenei di God Koia e Aamua, laha adu gimaadou gi muli!

Goe haga maalama ina gimaadou gi o hadumada, gei gimaadou ga mouli!

8 Goe ne gaamai dau laagau ‘grape’ i Egypt,

ga hagabagi gi daha digau ala i golo ala nogo noho i tenua,

gaa dogi di laagau deelaa i tenua digaula.

9 Goe ne haala dau madagowaa belee tomo aga ai di maa.

Nia aga o di maa gu hula loo gi lala gu modoho i lodo tenua gu haga honu tenua.

10 Nia gonduu guu gahu go di maa gi dono malu,

nia manga di maa guu gahu nia laagau ‘cedar’ lloowehaa.

11 Nia manga di maa gu lloo adu gi di tai go Mediterranean,

ga hanadu loo gi di monowai go Euphrates.

12 Goe ne oho di abaaba dela e haganiga di maa eimaha?

Nia daangada ma ga hula laalaa, le e mee hua di gaiaa nia huwa o di maa.

13 Nia biigi lodo geinga e dagadagahi di maa,

nia manu lodo geinga e miami mai i di maa.

14 Meenei di God Koia e Aamua, huli mai gi gimaadou!

Mmada iha i di langi i nua mai gi gimaadou.

Hanimoi, haga dagaloaha ina au daangada!

15 Hanimoi haga dagaloaha ina di laagau ‘grape’ deenei dela ne dogi Kooe,

tama laagau ‘grape’ dulii deenei ne hai Kooe gii tomo maaloo dangihi!

16 Madau hagadaumee guu dudu di maa guu hele di maa gi lala.

Hagawelewele gi digaula, daaligidia digaula!

17 Benabena ina mo di hagaloohi ina au daangada ala ne hilihili,

nia daangada ala ne hai Kooe gi maaloo.

18 Gimaadou hagalee huli labelaa gi daha mo Goe.

Haga maaloo ina aga gimaadou, gei gimaadou ga hagahagaamu do ingoo.

19  Meenei Yihowah go di God Koia e Aamua, laha adu gimaadou gi muli!

Goe haga maalama ina gimaadou gi o hadumada, gei gimaadou ga mouli!

81

Taahili tagamiami*

1 Goodou wwolowwolo tenetene ang gi God go tadau Daangada Daa.

Daahili hagaamu ina di God o Jacob!

2 Langia aga godou daahili mo di hagatangitangi godou ‘tambourine’.

Heia godou lee daahili humalia gi nia ‘harp’ mono ‘lyre’.

3 Ili hia di labaa ang gi tagamiami,

i di madagoaa di malama gila gi dai mo di malama honu.*

4 Deenei la taganoho o Israel, di mee ne haganoho mai baahi di God o Jacob.

5 Mee ne wanga gi nia daangada Israel taganoho deenei

i dono madagoaa nogo heebagi gi tenua go Egypt.

Au e hagalongo gi di lee e helekai, e de iloo eau be mee koai, e hai boloo,

6 “Au ne daa gi daha godou mee ala nogo aamo go goodou i goodou dua,

ga daa mai goodou gi daha mo godou ngalua kono.

7 Godou madagoaa ne huaidu adu gi goodou,

gei goodou gu gahigahi Au, gei Au gu haga dagaloaha goodou.

Au gu goou adu gi goodou mai i dogu gowaa dela e bala iei Au

i lodo di madangi maaloo.

Au gu hagamada goodou i di monowai uwa aga i Meribah.*

8 Agu daangada, hagalongo mai gi dagu hagailoo.

Digau Israel, Au e hiihai huoloo behee bolo goodou belee hagalongo mai gi di Au!

9 Goodou hudee daumaha loo gi nia god ala i golo.

10 Au go Yihowah, go di godou God, dela ne laha mai goodou gi daha mo Egypt.

Hanga ina godou ngudu gi daha, gei Au ga haangai goodou.*

11 “Gei agu daangada hagalee hiihai e hagalongo mai gi di Au.

Israel gu hagalee daudali agu helekai.

12 Gei Au gu diiagi hua digaula gi lodo nadau manawa de hagalongo

gi heia nadau mee ala e hiihai ginai.

13 Au bolo agu daangada la belee hagalongo mai gi di Au,

gei Au e hiihai bolo digaula belee daudali agu helekai,

14 gei Au ga hagalimalima ga haga magedaa nia hagadaumee digaula,

gaa kumi digau huogodoo ala e hai baahi gi digaula.

15 Digau ala e hudi nadau wou mai gi di Au

la ga mmaadagu gaa pala gi lala i ogu mua.

Nadau hagaduadua le e hana hua beelaa, hagalee lawa.

16 Gei Au ga haangai goodou gi nia palaawaa ala e koia e humalia,

gaa hai goodou gi maaluu gi nia mee maangala lamu llauehe!”

82

God Tagi Aamua Huoloo*

1 God e dagi nia dagabuli o di langi,

i lodo nia dagabuli o nia god, gei Mee e hai dana maanadu boloo,

2 “Goodou hudee heia godou gabunga hai gee,

goodou hudee hegeege ina digau huaidu!

3 Hagamaamaa ina nia donu o digau ala e hagaloale

mo nia dama ala gu deai nadau maadua ai.

Hai gabunga gi humalia gi digau ala nadau mee ai

mo digau ala nadau hagamaamaa ai.

4 Hagadagaloaha ina digaula gi daha mo nia mogobuna o digau huaidu.

5 “Goodou e de iloo beleiaha?

Goodou e de kabemee beleiaha!

Goodou e hala huoloo, deelaa di mee ne hidi ai nia donu gu hagalee

gi daha mo henuailala nei.

6 Gei Au guu hai bolo goodou la nia god,

goodou huogodoo la nia dama ni di Gowaa Aamua huoloo.*

7 Malaa, goodou la gaa mmade gadoo be nia daangada dangada.

Godou mouli la ga hagalee gadoo be nia mouli nia dama daane di king.”

8 Meenei God, hanimoi e dagi henuailala.

Nia henua llauehe huogodoo la nia mee ni aau.

83

Talodalo gi hagamagedaa ina nia hagadaumee o Israel*

1 Meenei God, goe hudee noho deemuu.

Goe hudee noho de ngalungalua be noho hagakila!

2 Mmada! O hagadaumee la gu hagalongoaa,

gei digau ala e hudi nadau wou adu gi di Goe le e hai baahi.

3 Digaula e haganohonoho hagammuni di nadau hai

dela belee hai baahi gi au daangada.

Digaula e hai baahi gi au daangada ala e abaaba Kooe.

4 Digaula e hai boloo, “Lloomoi, gidaadou gaa oho nia henua digaula,

gi de langahia Israel gaa hana hua beelaa.”

5 Digaula guu baba gi di nadau hai dela ne haganoho

guu buni ngaadahi bolo ginaadou e hai baahi adu gi di Goe.

6 Digau aanei la go digau Edom mo digau Ishmael, digau Moab mo digau Hagri,

7 digau Gebal, Ammon, mo Amalek, mo digau Philistia mo Tyre.

8 Assyria guu buni gi digaula labelaa, tenua maaloo

dela e hagamaamaa digau Ammon mo digau Moab, ala go nia hagadili o Lot.

9 Heia gi digaula be dau hai dela ne hai ang gi digau Midian,

mo ang gi Sisera mo Jabin i taalinga di Monowai Kishon.*

10 Goe gu haga magedaa digaula i Endor,

gei nia huaidina digaula guu pala i hongo di gelegele.

11 Heia ang gi nia dagi digaula be dau hai dela ne hai ang gi Oreb mo Zeeb.

Goe haga magedaa ina nia dagi digaula huogodoo

be dau hai dela ne hai ang gi Zebah mo Zalmunna,*

12 ala ne hai boloo, “Gidaua gaa kae tenua o God deelaa e hai tau henua.”

13 Meenei God, mmaga ina digaula gadoo be nia gelegele,

be nia geinga laagau ala ma ga ili go di madangi gi daha.

14-15 Hagabagia digaula gi daha gi dau madangi gono,

gadoo be di ahi ma gaa dudu nia laagau i lodo henua.

Haga madagudagu ina digaula gi dau madangi maaloo,

gadoo be di ulaula ma gaa dudu nia gonduu gii wele.

16 Meenei Dimaadua, heia digaula gi langaadia,

ge gi modongoohia e ginaadou bolo Goe e maaloo dangihi.

17 Heia digaula gi magedaa mo di mmaadagu huoloo gaa hana hua beelaa.

Heia digaula gii mmade i lodo nadau langaadia huoloo.

18 Heia digaula gi iloo bolo ma Kooe hua modo Gooe dela go Yihowah,

di Tagi aamua o nia mee huogodoo i henuailala.

84

Di hiihai e noho i lodo di Hale Daumaha o Dimaadua*

1 Au e aloho huoloo i do Hale Daumaha, meenei Yihowah Koia e Aamua.

2 Au gu hiihai huoloo bolo au gi i golo!

Au gu hidihidi bolo au e noho i lodo di Hale o Dimaadua.

Dogu huaidina hagatau e daahili tenetene ang gi di God mouli.

3 Nia hagabuulinga manu lligi hogi guu hai nadau waehongo,

ge guu hai nadau hale i golo.

Digaula e benebene nadau dama i baahi au gowaa hai tigidaumaha,

meenei Yihowah Koia e Aamua, go dogu king mo dogu God.

4 E tenetene huoloo go digau ala e noho i lodo doo Hale,

e dadaahili hagahagaamu Goe i nia madagoaa huogodoo.

5 E tenetene huoloo go digau ala ne wanga ginai oo mahi,

ala e hiihai huoloo e hula gi di Gonduu Zion.

6 I di nadau madagoaa e lloo adu laa lodo di gowaa maangoo baba i Baca,

gei di maa guu hai di gowaa e hali ai nia monowai.

Gei nia uwa o di madagoaa ga uwauwa guu nngolo huoloo

gu haga honu di gowaa deelaa.

7 Digaula gu tomo aga gei gu maaloo mai i di nadau lloo adu,

gei digaula ga gidee di God o nia god i hongo Zion.

8 Meenei Yihowah go di God Koia e Aamua, hagalongo mai gi agu dalodalo.

Meenei di God o Jacob, hagalongo mai!

9 Meenei God, goe gi hagahumalia ina di madau king,

di king dela ne hilihili Kooe.

10 Di laangi hua e dahi i lodo do Hale Daumaha,

la koia e humalia i nia laangi e mana (1,000) i nia madagoaa ala i golo.

Dogu duu i di ngudu di bontai di abaaba o di Hale o dogu God,

la koia e humalia i di noho i lodo nia hale o digau huaidu.

11 Yihowah-God† la go Mee hua go tadau duuli mo tadau king madamada,

dela e hagahumalia gidaadou i tumaalia mo di hagalabagau.

Mee e hiihai e wanga nia mee humalia ang gi digau ala e haihai di tonu.

12 Meenei Dimaadua Koia e Aamua,

e tenetene huoloo go digau ala e hagadagadagagee adu gi di Goe!

85

Talodalo hagamaamaa ang gi tenua*

1 Meenei Dimaadua, Goe nogo manawa dumaalia huoloo gi dau henua.

Goe ne hai Israel gi maluagina labelaa.

2 Goe gu dumaalia nia huaidu o au daangada,

mo di dumaalia gi digaula nia hala digaula huogodoo.

3 Goe gu hagalee hagawelewele gi digaula,

gu daahi hua do hagawelewele damanaiee.

4 Meenei God di madau Dangada Hagamouli,

laha mai gimaadou gi muli gi doo baahi,

dugua do manawa dee hiihai mai gi gimaadou!

5 Goe ga hagawelewele hua mai gi gimaadou gaa hana hua beelaa?

Do hagawelewele la hagalee dugu?

6 Heia gimaadou gi maaloo labelaa,

gei gimaadou, ala go au daangada, ga hagaamu Goe.

7 Meenei Dimaadua, hagamodongoohia ina mai gi gimaadou do manawa aloho,

dumaalia mai gi gimaadou do hagamouli.

8 Au e hagalongo gi nia mee a Yihowah go God ala e helekai ai.

Mee e hagababa mai gi gidaadou, ala go ana daangada, di aumaalia,

maa gidaadou hagalee hula labelaa gi muli gi tadau hangahaihai dadaulia.

9 Ma e donu bolo Mee ga hagamouli digau ala e hagalaamua Ia,

gei di madamada o dono hagamouli gaa noho i tadau henua.

10 Di aloho mo di manawa dahi gaa buni,

di tonu mo di aumaalia ga bulubulu mai.

11 Tadau manawa dahi gaa tugi i nua mai henuailala,

gei di tonu o God ga mmada iha i di langi.

12 Dimaadua gaa hai gidaadou gi haadanga lamalia,

gei tadau henua gaa huwa dau logo.

13 Di tonu la gaa hana i mua Dimaadua,

e hagatogomaalia di ala o Maa.

86

Talodalo e madau di hagamaamaa*

1 Meenei Dimaadua, hagalongo mai, helekai mai,

idimaa au gu bagege, gu deai dogu hagamaamaa ai.

2 Haga dagaloaha ina au gi daha mo di made,

idimaa au e manawa dahi adu gi di Goe.

Haga dagaloaha ina au, idimaa au tangada hai hegau ni aau,

gei au e hagadagadagagee adu gi di Goe.

3 Goe di God ni oogu, malaa, Goe gi manawa dumaalia mai gi di au.

Au e dalodalo adu gi di Goe mai i nia luada gaa hana gi di boo.

4 Meenei dogu Dagi, heia dau dangada hai hegau deenei gi tenetene,

idimaa au dela e hai aga agu dalodalo gi di Goe.

5 Goe e humalia mai gi gimaadou ge e manawa dumaalia,

gei e honu i di aloho dee modu ang gi digau huogodoo ala e dalodalo adu gi di Goe.

6 Meenei Dimaadua, hagalongo mai gi dagu dalodalo,

hagalongo mai gi dagu gahigahi i di hagamaamaa.

7 Au e gahigahi Goe i nia madagoaa haingadaa,

idimaa Goe dela e haga gila agu dalodalo.

8 Ma deai di god e hai be Goe ai, meenei Tagi,

ma tangada ne hai ana mee be au mee ala ne hai ai.

9 Nnenua llauehe huogodoo ala ne hai Kooe ga lloomoi, ga pala adu gi di Goe.

Digaula ga hagaamu do ingoo.*

10 Goe e mogobuna ge e hai au hagadilinga mee hagagoboina,

ma deelaa hua Kooe di God.

11 Aago ina au, meenei Dimaadua, gi au mee ala e hiihai ginai belee hai ko au,

gei au ga hagalongo adu gi di Goe mo di manawa dahi.

Aago ina au gi di hai dela e hai hegau adu gi di Goe

mai i lodo dogu manawa hagatau.

12 Meenei dogu Dagi go dogu God,

au ga hagaamu Goe mai i lodo dogu manawa hagatau.

Au ga hagalaamua do ingoo gaa hana hua beelaa.

13 Idimaa e damanaiee hualaa behee go do aloho deemodu i di au!

Goe ne haga dagaloaha au gi daha mo taalunga.

14 Meenei God, nia daangada hagamuamua gu lloomoi belee hai baahi mai gi di au.

Di buini gau huaidu e hagamada bolo ginaadou e daaligi au gii made,

ala go nia daangada ala hagalee hagalongo adu gi di Goe.

15 Gei goe, meenei dogu Dagi, Goe di God dumaalia huoloo ge aloho,

Goe e manawa hagakono ge humalia i nia madagoaa huogodoo mo di manawa dahi.

16 Huli mai gi di au, dumaalia mai gi di au.

Haga maaloo ina aga au mo di haga dagaloaha ina au,

idimaa au e hai hegau adu gi di Goe, gadoo be dogu dinana.

17 Meenei Dimaadua, haga modongoohia ina mai gi di au di hai o o humalia,

gei digau ala e hagadugina e ginaadou au la ga langaadia

ma ga mmada adu gi dau hai dela ma ga haga manawa lamalia au,

mo di hagamaamaa au.

87

Di hagaamu Jerusalem*

1 Dimaadua guu hau dana waahale damana i hongo di gonduu haga madagu.

2 Mee koia e aloho di waahale damana go Jerusalem

i nia waahale llauehe o Israel ala i golo.

3 Kooe go di waahale damana a God,

hagalongo gi nia mee humalia a God ala e helekai i di goe,

4 “Dogu madagoaa ma gaa hihi gi lala nia ingoo o nia henua

ala e hagalongo mai gi di Au, gei Au gaa dau Egypt mo Babylonia madalia.

Au gaa dau labelaa digau Philistia, mo Tyre mo Ethiopia gi baahi digau Jerusalem.”

5 Nia daangada huogodoo ga helekai i di gili o Zion,

bolo nia henua huogodoo la ne daamada mai i golo,

gei Tangada Aamua Muginua gaa hai a mee gi maaloo.

6 Dimaadua gaa hihi nia ingoo digau o nia henua ala i golo gi lodo dana beebaa,

gaa hai digaula huogodoo gii hai nia daangada donu o Jerusalem.

7 Digaula e gonigoni mo di dadaahili boloo,

“Zion deelaa di gowaa e daamada ai tadau hagahumalia!”

88

Tangidangi i di hagamaamaa*

1 Meenei Dimaadua, go dogu God mo dogu Dangada Hagamouli,

au e dangidangi mai luada gaa hana loo gi di boo,

ma gaa boo gei au ga hanimoi gi oo mua.

2 Hagalongo mai gi dagu dalodalo.

Hagalongo mai gi dagu dangidangi i di hagamaamaa!

3 Nia haingadaa e logowaahee guu tale mai gi di au, gei au gu hoohoo gaa made.

4 Au guu hai gadoo be digau huogodoo ala i golo ala gu hoohoo gaa mmade,

ogu mahi huogodoo la gu hagalee.

5 Au guu hudu gi daha gi baahi digau mmade.

Au guu hai gadoo be digau ala ne daaligi ala e mmoe i lodo nadau daalunga,

go digau ala gu haga de langahia Kooe,

ala gu deemee di kae nadau hagamaamaa mai i doo baahi.

6 Goe guu hudu au gi lodo di tua o taalunga,

gi lodo di luwa llala ge bouli dongoeho.

7 Do hagawelewele mai gi di au la gu daamaha huoloo i ogu nua,

gei au gu beehi gi lala nia beau o di hagawelewele deenei.

8 Goe ne hai ogu ihoo hagaaloho gi diiagi au.

Goe guu hai au gii hai di mee huaidu i baahi digaula.

Au guu tai gi lodo gu deemee di ulu gi daha.

9 Ogu golomada gu paagege idimaa au gu duadua.

Meenei Dimaadua, nia laangi huogodoo gei au e gahigahi Goe,

ge e daahi aga ogu lima gi di Goe e dalodalo.

10 E hai behee? Goe e hai au mogobuna ang gi digau ala guu mmade?

Digaula ga mouli aga ga hagaamu Goe?

11 Digau mmade ala i lodo nia daalunga

le e helehelekai i di hai o do aloho waalooloo ang gi ginaadou,

be e helehelekai i di hai o do manawa dahi ang gi ginaadou

i lodo tenua o digau mmade?

12 E hai behee, o mogobuna gu modongoohia i lodo di gowaa bouli,

be go do dumaalia i lodo tenua o digau ala gu haga de langahia?

13 Meenei Dimaadua, au e gahigahi Goe belee hagamaamaa au.

Nia luada huogodoo gei au e dalodalo adu gi di Goe.

14 Meenei Dimaadua, Goe guu hudu au gi daha beleiaha?

Goe guu huli gi daha mo au beleiaha?

15 Mai i dogu damagiigi, gei au nogo mmaemmae gu hoohoo bolo gaa made.

Au gu deai ogu mahi ai, gu deemee di hagakono mai i au hagaduadua.

16 Do hagawelewele damanaiee gu hagahuaidu au,

dau dadaaligi bolo gaa hai au gii made.

17 I di waalooloo di laangi dogomaalia,

gei nia maa e haganiga mai i dogu gili gadoo be di mmidi o di labagee.

Nia maa e haganiga mai i dogu gili i nia baahi huogodoo.

18 Goe guu hai hogi ogu ihoo hagaaloho gi diiagi au.

Malaa, di bouli dongoeho la deelaa hua go dogu ihoo.

89

Taahili i lodo di madagoaa haingadaa o tenua*

1 Meenei Dimaadua, au ga daahili i do aloho dee odi gaa hana hua beelaa.

Au ga hagadele di hai o do manawa dahi gaa hana hua beelaa.

2 Au e iloo bolo do aloho la deai dono hagaodi ai,

gei do manawa dahi le e hai hua beelaa,

hagalee hulihuli loo e hai gadoo be di langi.

3 Goe gu helekai, “Au guu hai dagu hagababa ang gi dagu dangada ne hilihili aga.

Au ne hagababa ang gi dagu dangada hai hegau go David boloo,

4 ‘Tangada mai i lodo do madawaawa gaa hai di king i nia madagoaa huogodoo.

Au ga madamada humalia do madawaawa king gi mau dangihi gaa hana hua beelaa.’ ”*

5 Meenei Dimaadua, digau o di langi e dadaahili i nia mee haga goboina ala e hai Kooe.

Digau ala e dabu e daahili e haga hagaamu do manawa dahi.

6 Meenei Dimaadua, ma deai tangada i di langi i nua e hai be Goe ai.

Ma deai tangada di langi e tungaadahi adu gi di Goe ai.

7 Tagabuulinga o digau ala e dabu le e mmaadagu i di Goe,

digaula huogodoo e hagalaamua Goe.

8 Meenei Yihowah go di God Koia e Aamua,

ma deai tangada ono mogobuna be Goe ai.

Meenei Dimaadua, ma Kooe hua dela e manawa dahi hua i nia mee huogodoo.

9 Ma Kooe dela e dagi di moana maaloo,

gei go Kooe dela e mee di hagakila nia beau llauehaa.

10 Kooe dela ne haga magedaa di manu hagamadagudagu dangada go Rahab,

ga daaligi a mee gii made.

Ma Kooe dela ne haga magedaa o hagadaumee i oo mahi aamua.

11 Di langi i nua la di mee ni aau, mo henuailala labelaa.

Ma Kooe dela ne hai henuailala mo ono haga honu huogodoo.

12 Kooe dela ne hai bahi i ngeia mo bahi i ngaaga.

Di Gonduu Tabor mo di Gonduu Hermon e dadaahili mo di tenetene adu gi di Goe.

13 E damanaiee go o mogobuna, gei e aamua huoloo go oo mahi!

14 Do henua e hagamau gi di tonu mo di hai hegau donu.

Di aloho mo di manawa dahi e modongoohia aga

i nia mee huogodoo ala guu lawa ai dau hai.

15 E maluagina go nia daangada ala e daumaha adu gi di Goe gi nia daahili,

ala e mouli i di maalama o do dumaalia!

16 Digaula e tenetene mai loo luada gaa dae loo gi di boo i di gili do ingoo,

ge e haga hagaamu do dumaalia damanaiee.

17 Goe gu gaamai gi gimaadou di mogobuna damanaiee

bolo gi aali i nia madagoaa huogodoo.

Ma go do aloho dela ne hidi mai ai gimaadou ga aali.

18 Meenei Dimaadua, ma Kooe dela ne dugu mai gi gimaadou di madau hagaloohi.

Go Kooe dela go di God Dabu o Israel dela ne dugu mai gi gimaadou di madau king.

Di hagababa a God ang gi David

19 I lodo hua di moe dela adu gi mua

gei Goe gu helekai gi au gau hai hegau manawa dahi boloo,

“Au gu hagamaamaa tangada dauwa e dau,

gei Au gu hilihili aga dagu dangada i lodo nia daangada,

gaa wanga gi mee dono lohongo king.

20 Au gu haga noho aga dagu dangada hai hegau go David

belee hai di king i dagu hagatulu a mee gi di lolo dabuaahia.*

21 Ogu mahi ga madalia a mee i nia madagoaa huogodoo,

gei ogu mogobuna ga hagamaaloo a mee.

22 Ono hagadaumee ga deemee loo di nadau hai baahi anga,

gei digau huaidu ga deemee di aali i mee.

23 Au ga dagadagahi gi lala ono hagadaumee,

gei e daaligi gi daha digau huogodoo ala e de hiihai gi mee.

24 Au e aloho i mee, gei e hagalaamua a mee,

gei Au gaa hai a mee gi aali i ono hagadaumee i nia madagoaa huogodoo.

25 Au ga haga damanaiee dono henua,

tugi i di Tai Mediterranean gaa tugi i di Monowai Euphrates.

26 Gei mee ga helekai mai gi di Au,

‘Kooe go dogu damana go dogu God.

Kooe go dogu hagaloohi mo dogu hagamouli.’

27 Gei Au gaa dugu a mee bolo dagu dama madua,

dela e aamua i nia king huogodoo.*

28 Gei Au e dadaahi hua dagu hagababa dela ne hai gi mee

i nia madagoaa huogodoo,

di hagababa deenei e hana hua beelaa, deai dono hagaodi ai.

29 Tangada mai i dono madawaawa gaa hai di king i nia madagoaa huogodoo,

dono henua le e noho hua beelaa i di waalooloo o di langi i nua.

30 “Gei maa dono madawaawa ga de hagalongo gi agu haganoho,

gei hagalee daudali agu mee ala ne haga noho,

31 gei maa digaula ga haga balumee hua agu helekai,

ge hagalee hogi e haga kila aga agu haganoho,

32 malaa, gei Au ga hagaduadua digaula i nadau huaidu.

Gei Au ga daaligi digaula i nadau ihala.

33 Gei Au hagalee modu dogu aloho i David,

be e haga hala dagu hagababa dela ne hai gi mee.

34 Au hagalee e oho dagu hagababa dela ne hai ang gi mee,

be e daa dahi mee i di hagababa dela ne hai ang gi mee.

35 “Au gu hagamodu hagadahi i dogu ingoo dabu boloo:

Au hagalee loo e hai kai tilikai ang gi David.

36 Dono madawaawa e hana hua beelaa i nia madagoaa huogodoo,

gei Au ga hagaloohi dono henua i di waalooloo o di maahina o di laa.

37 Dono lohongo king gaa noho mau hua beelaa be di malama,

dela e gila mai hua beelaa i lala di langi.”

Tangidangi manawa gee i di king dela gu haga magedaa

38 Meenei God, Goe e hagawelewele gi dau king dela ne hilihili aga,

Goe guu hudu a mee gi daha, guu dugu gi daha mo Goe.

39 Goe gu oho dau hagababa dela ne hai ang gi dau dangada hai hegau,

gei guu hudu gi lala dono hau king gi lodo di gelegele.

40 Goe gu oho gi lala di abaaba o dono waahale,

gei gu oho hogi dana gowaa hai dauwa.

41 Digau huogodoo ala ma ga hula laalaa,

digaula e gagaiaa nia goloo a maa,

gei digau ala i dono baahi e gadagada gi mee.

42 Gei Goe guu dugu ang gi ono hagadaumee di mogobuna o di aali,

gei guu hai digaula huogodoo gi tenetene.

43 Ma Kooe dela ne hai ana goloo dauwa gi deai ono hadinga ai,

gaa hai a mee gi magedaa i lodo tauwa.

44 Gei Goe dela ne daa dono dogodogo king,

gaa hudu di lohongo king o maa gi lodo nia gelegele.

45 Goe ne hai a mee gi madumadua i mua dono madagoaa,

gaa dugu anga di haadanga balua gi mee.

Tangidangi i di haga dagaloaha

46 Meenei Dimaadua, Goe ga haga ngala Goe gaa hana hua beelaa?

Malaa, e waalooloo behee go do hagawelewele dela ma ga ulaula gadoo be di ahi?

47 Goe gi langahia di bodobodo o dogu mouli.

Goe gi langahia bolo Goe ne hai gimaadou nia daangada hua dangada!

48 Ma koai dela e mee di mouli hagalee made?

Ma koai dela e mee di bida daa ia gi daha mo dono daalunga?

49 Meenei di madau Dagi, aahee nia haga modongoohia namua i di hai o do aloho?

Aahee au hagababa ala ne hai ang gi David?

50 Goe hudee de langahia digau ala ne haganneennee au, go dau dangada hai hegau,

mo dogu manawa hagakono gi nia haganneennee huogodoo o digau bouli.

51 Meenei Dimaadua, o hagadaumee e haganneennee dau king dela ne hilihili aga!

Digaula e haganneennee a mee i nia madagoaa huogodoo ala ma gaa hana ginai mee.

52 Hagaamuina Dimaadua gaa hana hua beelaa!

Amen! Amen!

DI HAA BEEBAA

(Pisalem 90—106)

90

Di hai o God mo nia daangada*

1 Meenei Tagi, Goe go di madau gowaa nogo noho ai i nia madagoaa huogodoo.

2 I mua dau hai nia gonduu mo dau hai henuailala, Goe go di God dee odi,

gei go di God e noho dono hagaodi ai, gaa hana hua beelaa.

3 Goe dela ne helekai mai gi gimaadou

bolo gii hula labelaa gi di gowaa dela nogo iei gimaadou.

Goe e huli gimaadou gii hai labelaa nia gelegele.

4 Nia ngadau e mana i doo baahi le e hai hua be di laangi e dahi,

e hai gadoo be anaahi, dela gu doo gi daha,

e hai gadoo be di aawaa bodobodo o di boo.*

5 Goe e haga mmaa gimaadou gi daha be di labagee,

di waalooloo o madau mouli le e bodobodo hua be di midi.

Di waalooloo o madau mouli e hai gadoo be nia geinga tolo ala e tomo aga i di luada,

6 gaa tomo, ga moholoholo gi daha, ga maangoo hiahi, gaa mmade.

7 Go do hagawelewele dela e kili iei gimaadou gi daha.

Gimaadou gu mmaadagu huoloo i do hagawelewele damanaiee mai gi gimaadou.

8 Goe guu dugu madau huaidu i oo mua,

madau huaidu ala e de gidee, gei Goe e gidee nia maa.

9 Madau mouli la gu podo mai i do hagawelewele,

gei e limalima dono maa gi daha, e hai gadoo be di lee haga moolee.

10 Di waalooloo o madau mouli la nia ngadau hua e mada hidu,

e mee di hana e tugi e huowalu maa gimaadou e mouli maaloo,

gei di waalooloo o madau mouli ga hidi mai iei gimaadou

gaa noho dee baba ge haingadaa.

Di mouli e limalima dono hagaodi gei gimaadou ga hagalee.

11 Koai gu hagalongo ia i deia di mahi o do hagawelewele?

Koai e iloo ia di madagu o do hagawelewele dela ma ga gaamai?

12 Aago ina mai gi gimaadou be dehee di bodobodo o madau mouli,

gei gimaadou ga kabemee.

13 Dehee di waalooloo o do hagawelewele?

Meenei Dimaadua, goe gi hila mai gi gimaadou, go au gau hai hegau!

14 Haga honu ina gimaadou gi do aloho dee odi i nia luada,

gii mee ai gimaadou di daahili mo di tenetene i di waalooloo o madau mouli.

15 Gaamai gi gimaadou di noho manawa lamalia,

gi tungaadahi gi dau hai dela ne hai gimaadou gi manawa gee

i di waalooloo o di madau madagoaa nogo noho i lodo di haingadaa.

16 Dugua mai gi gimaadou, ala go au gau hai hegau,

gi gidee gimaadou o hangahaihai mogobuna.

Heia madau hagadili gi gidee ginaadou do maaloo madamada.

17 Meenei Tagi go di madau God, dau hagahumalia gi madalia gimaadou.

Heia gimaadou gii gila i madau mee huogodoo ala e haihai!

91

Dimaadua la go tadau duuli

1 Be koai e dugu anga ia gi Dimaadua e benebene,

geia gaa noho i lala nia madamada humalia o Dimaadua Koia e Aamua.

2 Tangada deelaa e mee di helekai gi Mee,

“Goe go dogu Dangada Daa mo dogu Abaaba.

Goe go dogu God, dela e hagadagadagagee ginai au.”

3 Mee ga benebene mai goe gi daha mo nia mee hagalliga huogodoo ala e de gidee,

ge mai gi daha mo nia hagadilinga magi huogodoo ala ga hidi mai iei goe gaa made.

4 Mee gaa gahu goe gi ono bakau, gei Mee ga benebene goe hagahumalia.

Dono manawa dahi ga benebene mo di abaaba goe.

5 Gei goe ga hagalee madagu i nia mee balua i di boo,

be nia heebagi hagalimalima i di aa,

6 be nia hagadilinga magi ala e tale adu hagalimalima i lodo di bouli,

be go nia hagadilinga mee huaidu ala e daaligi dangada gii made

i lodo di maalama o di aa.

7 Dolomaa, nia daangada e mana gaa tinga gi lala i doo baahi guu mmade,

e madangaholu mana dangada guu mmade i doo gili hagatau, gei goe hagalee lauwa.

8 Goe gaa mmada ga gidee nia daangada huaidu ala ma ga hagaduadua.

9 Goe guu hai Dimaadua go doo duuli,

guu hai Dimaadua Aamua Muginua di abaaba ni oou.

10 Deai di haingadaa e tale adu gi di goe ai,

ge deai di hagaduadua e hanimoi gi hoohoo adu gi do guongo ai.

11 God ga dugu adu ana daangada di langi e madamada humalia i di goe,

e abaaba goe i oo ala huogodoo ala e haele iei goe.*

12 Digaula ga daahi goe gi nua gi nadau lima

gi dee tugi hua oo wae i nia hadugalaa.*

13 Goe ga dagadagahi nia laion mono gihaa,

nia laion llamu dauwa mono gihaa poisin.*

14 Dimaadua ga helekai, “Au ga benebene digau ala e aloho i di Au,

ge e abaaba digau ala e iloo ginaadou au bolo au go Yihowah.

15 Digaula ma gaa gahi Au, gei Au gaa hila ang gi digaula.

Digaula ma gaa tale gi di haingadaa, gei Au ga madalia digaula.

Au ga benebene digaula mai gi daha, ga hagalaamua digaula.

16 Au gaa dugu ang gi digaula gi mouli waalooloo. Au ga benebene digaula.”

92

Taahili hagaamu*

1 Ma e humalia behee ma ga danggee adu gi di Goe, meenei Dimaadua,

ge daahili e hagalaamua do ingoo, go di God di Gowaa Aamua,

2 gei e hagadele di hai o do aloho dee modu i nia luada huogodoo,

mo do manawa dahi i nia boo huogodoo,

3 ngaadahi mo nia lee o nia uga o nia mee hai daahili, mo di lee o di ‘harp’.

4 Meenei Dimaadua, au hegau maaloo dangihi guu hai au gi tenetene.

Idimaa go au mee ala ne hai, au e daahili tenetene.

5 Meenei Dimaadua, au mee ala ne hai le e humalia huoloo!

Au mee ala e hagamaanadu Kooe le e donu ngadaa ginai gimaadou!

6 Deenei di mee a digau dadaulia e deemee di iloo ai,

ge digau ala e de kabemee e deemee di modongoohia, dela boloo:

7 Digau huaidu le e mee di tomo be nia geinga,

ge digau ala e hai nadau mee hala le e mee di maluagina,

malaa digaula e daaligi gi daha,

8 idimaa Kooe, meenei Dimaadua, dela di tagi aamua ga hana hua dono hagaodi ai.

9 Meenei Dimaadua, gimaadou e iloo bolo o hagadaumee la gaa mmade,

gei digau huaidu huogodoo la ga magedaa.

10 Goe guu hai au gi maaloo gadoo be di kau llamu dauwa.

Goe gu haga humalia au gi di tenetene damanaiee.

11 Au gu gidee di hagamagedaa o ogu hagadaumee,

gei gu longono eau nia tangitangi o digau ala ne hai di huaidu mai gi di au.

12 Digau ala e haihai nia mee donu la gaa tomo hagadubuagina gadoo be nia niu.

Digaula gaa tomo gadoo be nia laagau ‘cedar’ o Lebanon.

13 Digaula e hai gadoo be nia laagau e dogi i lodo di hale a Dimaadua,

e tomo hagadubuagina i lodo di Hale Daumaha o tadau God.

14 Digaula gu mmaadua ge huwa daulogo hua igolo,

gei e tomo halatee i nia madagoaa huogodoo be nia laagau hoou dogo tomo aga.

15 Deenei le e hagamodongoohia bolo Dimaadua le e donu,

deai di mee e hala i baahi dogu Hagaloohi ai.

93

Dimaadua la di King

1 Dimaadua la di King.

Mee e laagei gi nia mahi mo nia madamada.

Henuailala gu mau dangihi gi dono lohongo, gu deemee di ngalungalua.

2 Meenei Dimaadua, do lohongo king la nogo mau dangihi mai loo i taamada,

gaa dae mai gi dangi nei, gei Goe nogo i golo mai taamada.

3 Meenei Dimaadua, di llala di moana e ngoloolo, digaula e ngoloolo loo gi nua.

4 Dimaadua e dagi di langi i ono mogobuna.

Ono mogobuna koia e mahi i di ngoloolo o di moana,

ge koia e maaloo i nia beau llauehaa o di moana.

5 Meenei Dimaadua, au haganoho le e waalooloo hua beelaa,

gei do Hale Daumaha la koia e dabuaahia huoloo, gaa hana hua beelaa.

94

God Tangada Hai Gabunga o nia daangada huogodoo

1 Meenei Dimaadua, Goe go di God dela e daaligi au daangada.

Hagamodongoohia ina aga do hagawelewele!

2 Goe Tangada Hai Gabunga o nia daangada huogodoo.

Du gi nua, wanga ina gi digau hagamuamua nia mee ala e tau ang gi digaula!

3 E waalooloo behee go digau huaidu ma ga manawa lamalia?

E waalooloo behee, meenei Dimaadua?

4 E waalooloo behee go digau hai mee hala ma ga hagamuamua,

mo di hagapuu gi nadau hai hai mee hala?

5 Meenei Dimaadua, digaula e hai haga huaidu au daangada,

e hagammaemmae au daangada.

6 Digaula gu daaligi gii mmade nia ahina ala guu mmade nadau lodo

mo nia dama ala nadau maadua ai,

gei e daaligi gii mmade digau mai i daha ala e noho i di madau henua.

7 Digaula e hai boloo, “Dimaadua hagalee mmada mai gi gimaadou.

Di God o Israel le e de gidee Ia gimaadou.”

8 Agu daangada, goodou e aha ala e longo buna gei e dadaulia?

Goodou e kabemee ma gaa hee?

9 God ne hai tadau dalinga, Mee e deemee di hagalongo?

Mee ne hai tadau golomada, Mee e deemee di mmada?

10 Mee e hagaoho hagawelewele gi nia daangada, Mee hagalee ga daaligi digaula?

Mee tangada agoago ni digau huogodoo, Mee ana kabemee ai?

11 Dimaadua e iloo Ia nadau mee ala e hagamaanadu.

Mee e iloo ia nia balu hagamaanadu ala i nadau lodo.*

12 Meenei Dimaadua, e tenetene hualaa behee go au daangada ala e aago,

digau ala e aago Kooe gi au haganoho!

13 Goe guu hai digaula gi hagamolooloo gi daha mo nia laangi haingadaa,

gaa dae loo gi di luwa dela guu geli belee hele ai digau huaidu.

14 Dimaadua la hagalee kili gi daha ana daangada.

Mee hagalee diiagi ana daangada.

15 Di tonu gaa gida labelaa i lodo nia gowaa hai gabunga,

gei digau huogodoo ala e humalia ga hagamaamaa di maa.

16 Ma koai dela gu duu aga e hagamaamaa au e hai baahi gi digau huaidu?

Ma koai dela gu madalia au e hai baahi gi digau ala e hai nadau mee huaidu?

17 Maa nei bolo Dimaadua la ne hagalee hagamaamaa au,

gei au gu limalima hua di hana gi tenua o digau mmade.

18 Au gu helekai, “Au gaa doo”,

gei do aloho dee modu gu daahi au, Meenei Dimaadua.

19 Dogu madagoaa ma ga de nnoomaalia ge hagabaubau e logo,

gei Goe e hai au gi manawa lamalia ge hai labelaa au gi tenetene.

20 Goe hagalee hiihai gi digau hai gabunga huaidu,

ala e hai nia mee ala e bule go taganoho bolo hudee heia,

21 go digau ala e haganohonoho nadau hai ala belee hai baahi gi digau humalia,

e hagi aga digaula e daaligi gii mmade.

22 Gei Dimaadua gu hagamaamaa au, dogu God gu abaaba au.

23 Mee ga daaligi digaula i digaula ala ne hai nadau hai huaidu,

ga haga mmaa digaula gi daha i nia hala digaula ala ne hai.

Dimaadua go tadau God ga daaligi la digaula gi hagalee.

95

Taahili hagaamu

1 Lloomoi, gidaadou e hagaamu a Dimaadua!

Gidaadou e daahili hagaamu a God dela e abaaba gidaadou!

2 Gidaadou gi lloomoi gi heia tadau danggee hagaamu i mua o Mee,

mo di tenetene dadaahili nia daahili hagaamu.

3 Idimaa, Dimaadua la di God mogobuna,

di King dela i nua nia god huogodoo.

4 Go Mee dela e dagi henuailala hagatau,

e tugi i di gowaa llala i henuailala gaa hana gi di ulu nia gonduu.

5 Go Mee dela e dagi di moana dela ne hai go Mee,

mono henua huogodoo ala ne hai go Mee.

6 Lloomoi, gidaadou e pala gi lala e daumaha gi Mee,

gidaadou e dogoduli i mua o Dimaadua dela ne hai gidaadou!

7 Mee go tadau God. Gidaadou ala go ana daangada e madamada humalia ai,

gidaadou go ana hagabuulinga siibi ala e hahaangai.

Hagalongo dangi nei gi ana helekai ala e helekai ai:*

8 “Goodou hudee hamaaloo godou lodo,

be di hai o godou maadua mmaadua i mua ala nogo i Meribah,

gadoo be nadau hai huaidu ala nogo haihai i di anggowaa i Massah.*

9 Digaula gu gidee ginaadou agu hegau mogobuna ala ne hai ko Au i nadau baahi,

gei digaula gu hagamada Au.*

10 Au nogo hagawelewele gi digau aalaa

i nia ngadau e mada haa, gei Au gaa hai:

‘Digaula e huli nadau manawa gi daha mo Au,

gei digaula hagalee hagalongo gi agu haganoho!’

11 Au gu hagawelewele guu hai dagu hagababa mau dangihi boloo:

‘Goodou hagalee loo e ulu gi lodo tenua dela ne hagababa ko Au

belee hagamolooloo ai goodou i no lodo.’ ”*

96

Dimaadua la go di King Aamua

(1-Chronicles 16.23-33)

1 Daahili ang gi Dimaadua i taahili hoou!

Goodou go digau huogodoo o henuailala, goodou daahili ang gi Dimaadua!

2 Goodou daahili ang gi Dimaadua mo di hagahagaamuina dono ingoo!

Goodou hagadele ina di longo humalia i nia laangi huogodoo

bolo Mee dela ne haga dagaloaha gidaadou.

3 Goodou hagadele ina ono madamada ang gi nia henua,

mo di hai o ana hegau haga goboina gi nia daangada huogodoo.

4 Dimaadua le e aamua ge e humalia belee hai loo gi hagaamu huoloo giibeni.

Mee belee hai gi hagalabagau laa hongo nia god huogodoo.

5 Nia god o nia guongo huogodoo ala i golo, la nia balu god hua.

Gei ogo Dimaadua la go Mee dela ne hai di langi.

6 Nia madamada mono mahi e haganiga i di gili o Maa.

Nia mogobuna mono madamada e haga honu dono Hale Daumaha.

7 Digau huogodoo i henuailala, goodou hagaamuina Dimaadua.

Goodou hagaamuina ono madamada mo ono mogobuna.

8 Goodou hagaamuina di ingoo madamada o Dimaadua.

Goodou gaamai godou tigidaumaha, lloomoi gi lodo dono Hale Daumaha.

9 Pala gi lala i mua o Mee dela e dabu, i dono madagoaa dela ma ga hanimoi.

Digau huogodoo i henuailala gi polepole i mua o Mee!*

10 Goodou hagi anga ina gi nia guongo huogodoo boloo,

“Dimaadua la go di King!

Henuailala la gu haga noho gi dono lohongo, gei e deemee di haga ngalua.

Dimaadua ga hagi aga nia daangada huogodoo i di tonu.”

11 Henuailala mo di langi, goolua tenetene!

Di moana mo ono mee huogodoo ala i no lodo, goodou ngoloolo.

12 Nia henua mo ono mee huogodoo ala i no lodo, goodou tenetene!

Nia laagau ala i lodo nia henua ga wwolowwolo tenetene

13 i di madagoaa o Dimaadua ma ga hanimoi e dagi henuailala.

Mee gaa dagi digau henuailala gi di tonu mo di humalia.

97

Dimaadua go Tagi Aamua Huoloo

1 Dimaadua la di king! Henuailala gi tenetene!

Tenetene, goodou go nia henua o di moana!

2 Nia gololangi mo di bouli dongoeho e haganiga i di gili o Maa.

Mee e dagi ana mee gii donu gi humalia.

3 Di ahi e hana i mua o Mee, e dudu nia hagadaumee o Maa ala i di gili o Maa.

4 Di ila a Maa gu inaina henuailala. Henuailala guu mmada gi di maa, gu bolebole.

5 Nia gonduu gu waiwai be nia kiliidi i mua Dimaadua,

i mua di Tagi o henuailala huogodoo.

6 Di langi i nua e hagamodongoohia nia humalia o Maa,

nia daangada huogodoo e mmada gi nia madamada o Maa.

7 Digau huogodoo ala e daumaha gi nia balu god gu haga langaadia.

Nia god huogodoo le e pala gi lala i mua Dimaadua.

8 Digau Zion gu manawa lamalia, nia waahale o Judah gu tenetene,

idimaa go dau hagi aga, meenei Dimaadua.

9 Meenei Yihowah, Di Gowaa Aamua, Goe dela e dagi henuailala hagatau,

Goe koia e aamua i nia god huogodoo.

10 Dimaadua e aloho i digau ala e hagadugina di huaidu.

Mee e abaaba nia mouli o ana daangada.

Mee e daa digaula gi daha mo nia mogobuna o digau huaidu.

11 Di maalama e daha i hongo digau ala e donu,

mo di manawa lamalia i hongo digau ala e humalia.

12 Goodou huogodoo ala guu donu la gi manawa lamalia

idimaa go di hai a Dimaadua dela ne hai adu gi goodou!

Goodou gi langahia di mee a God dabuaahia dela ne hai mo di danggee gi Mee.

98

Dimaadua la go Tagi henuailala*

1 Daahili i nia daahili hoou ang gi Dimaadua.

Mee ne hai ana mogobuna haga goboina!

Mee ne aali mai i ono mogobuna mo ono maaloo dabuaahia!

2 Dimaadua gu haga iloo dono aali,

Mee gu hagamodongoohia gi nia henua llauehe dono mogobuna hagamouli.

3 Mee gu daudali hua dana hagababa dela ne hai ang gi digau Israel

i di manawa dahi mo dono aloho dee odi ang gi digaula.

Nia daangada huogodoo i nia madagoaa huogodoo

gu gidee ginaadou di aali o tadau God.

4 Goodou huogodoo ala i henuailala,

daahili i nia daahili haga tenetene ang gi Dimaadua.

Hagaamu ina a Mee gi godou daahili mo di wwolowwolo tenetene!

5 Daahili hagahagaamu ina a Dimaadua! Daahili i godou harp!

6 Ili hia godou labaa mo godou labaa madaagoo manu,

mo di wwolowwolo tenetene ang gi Dimaadua go tadau king!

7 Gei goodou, go nia moana mo ono mee huogodoo ala i ono lodo, goodou gi ngoloolo.

Henuailala mo ono mee huogodoo ala i ono nua, goodou daahili!

8 Goodou go nia monowai llauehe, goodou paapaa godou lima.

Goodou go nia gonduu, goodou huogodoo daahili mo di tenetene

i mua o Dimaadua,

9 idimaa Mee gaa dagi nia daangada o henuailala gi di tonu mo di humalia.

99

Dimaadua la di King Aamua

1 Dimaadua la di king, malaa nia daangada ga bolebole mmaadagu.

Mee e noho i hongo dono lohongo king i hongo nia ada manu hai ono bakau,

malaa, henuailala ga lullulu.*

2 Dimaadua i Zion le e mogobuna huoloo.

Mee koia e aamua i hongo nia henua huogodoo.

3 Nia daangada huogodoo ga hagaamu di aamua mo di madamada

o di ingoo o Maa. Mee e dabuaahia!

4 Meenei di King Aamua, Goe e aloho i nia mee ala e donu.

Goe ne haganoho ang gi digau Israel gi mouli i di mouli dela e donu.

Goe ne gaamai di tonu mo di humalia.

5 Hagaamu ina Dimaadua, go tadau God,

mo di daumaha gi Mee i mua di lohongo king o Maa! Mee e dabuaahia!

6 Moses mo Aaron ala go ana daangada hai mee dabu aamua,

gei Samuel la go tangada dela ne dalodalo gi Mee.

Digaula ne gahigahi a Dimaadua, gei Mee gu helekai mai gi digaula.

7 Mee ne helekai gi digaula mai i di waduu gololangi.

Digaula gu haga kila aga nia haganoho mono helekai ala ne wanga go Mee gi digaula.*

8 Meenei Dimaadua, go di madau God, Goe gu helekai gi au daangada.

Goe gu hagamodongoohia gi digaula bolo Goe di God dela e dumaalia,

ma e aha maa Goe e dadaaligi digaula i nia huaidu digaula.

9 Hagaamu ina Dimaadua, go tadau God,

mo di daumaha i hongo di gonduu haga madagu!

Dimaadua, go tadau God le e dabuaahia huoloo!

100

Taahili danggee hagaamu

1 Nia daangada huogodoo o henuailala gi daahili ang gi Dimaadua!

2 Daumaha ang gi Dimaadua i di tenetene.

Lloomoi gi mua o Mee mo nia daahili tenetene!

3 Heia gi iloo bolo Dimaadua la go God.

Ma go Mee dela ne hai gidaadou, gei gidaadou la nia mee ni Mee.

Gidaadou la nia daangada ni Mee, gidaadou la di hagabuulinga siibi ni Mee.

4 Ulu adu gi lodo di Hale Daumaha mo di daahili i nia daahili danggee.

Ulu adu gi lodo di gowaa di Hale Dabu mo di daahili hagaamu.

Heia godou danggee ang gi Mee mo di hagaamu a Mee.

5 Dimaadua le e humalia, dono aloho e dee modu,

ge dono manawa dahi e waalooloo hua beelaa dono hagaodi ai.*

101

Di hagababa di king*

1 Au e daahili adu gi di Goe, meenei Dimaadua,

au e daahili i di hai o di manawa dahi mo di tonu.

2 Au ga hagamahi ga daudali di mouli madammaa.

Ma gaa hee gei Goe ga hanimoi gi di au?

Au ga mouli i di mouli madammaa i dogu hale,

3 ga hagalee dumaalia gi nia huaidu gii hai.

Au e de hiihai gi nia hegau o digau ala guu huli gi daha mo God,

au hagalee hagabuni gi digaula.

4 Au hagalee hai kai tilikai, gei au hagalee hagabuni ang gi digau hai mee huaidu.

5 Au gaa dugu tangada dela e leelee hagamoolee huaidu i digau ala i golo.

Au hagalee hagabuni ang gi tangada dela e hagamuamua ge e hagaamu ia.

6 Au gaa donu hua gi digau ala e manawa dahi ang gi God,

gei e hai digaula gii noho madalia au i lodo dogu hale king.

Digau ala e hai hegau humalia aalaa

la digau e mee di hai agu gau hai hegau.

7 Tangada hai kai tilikai e noho i lodo dogu hale ai.

Tangada halahalau dangada e mee di duu i ogu mua ai.

8 Nia laangi huogodoo gei au ga daaligi gii mmade digau hai mee huaidu

ala i lodo tadau henua.

Au ga hagabagi digau huaidu gi daha mo di waahale o Dimaadua.

102

Talodalo tama daane dono haingadaa i golo*

1 Meenei Dimaadua, hagalongo mai gi dagu dalodalo,

hagalongo mai gi dagu dangidangi i di hagamaamaa!

2 Dogu madagoaa ma ga haingadaa mai gi di au,

gei Goe hudee huli gi daha mo au! Hagalongo mai gi di au,

mo di helekai mai hagalimalima i dogu madagoaa ma ga gahigahi Goe.

3 Dogu mouli e ngudu mai gadoo be di huiahi,

dogu huaidina e wele gadoo be di ahi.

4 Au guu mae gadoo be nia geinga ne mae, au dogu hiihai bolo e miami ai.

5 Au e nnguu mmae huoloo, au gu hagalee hai be di mee,

aalaa hua go di gili mo nia iwi.

6 Au e hai gadoo be di manu mamaangi dela hagalee gaidala i lodo di anggowaa,

e hai gadoo be di ‘owl’ i lodo di hale mooho.

7 Au e moe e ala, au guu hai gadoo be di manu mamaangi

e dogo modogoia i tuatala.

8 Di laangi dogomaalia gei ogu hagadaumee e haganneennee au,

digau ala e gadagada hagabalumee au

le e haga hai hegau dogu ingoo gi haga halauwa nia mee.

9-10 Idimaa go do hagawelewele huoloo, nia luaahi la guu hai agu meegai,

ogu wai dangi gu unugi gi agu wai ala e inu. Goe ne dahiaga au gaa hudu au gi daha.

11 Dogu mouli le e hai gadoo be di malu o di hiahi.

Au guu hai gadoo be nia geinga tolo ne maangoo.

12 Gei Goe, meenei Dimaadua, la di king dono hagaodi ai.

Nia adu daangada huogodoo ga langalangahia Goe.

13 Goe ga du gi nua ga aloho i Zion.

Ma gu dau mai go do madagoaa dela belee hila gi mee,

malaa, deenei di madagoaa humalia.

14 Au daangada hai hegau e aloho i Zion, ma e aha maa mee gu mooho.

Digaula e aloho i mee, ma e aha maa mee gu meheuheu dagidahi.

15 Nia daangada nia henua huogodoo ga mmaadagu i Dimaadua,

nia king huogodoo henuailala ga mmaadagu i nia mogobuna o Maa.

16 Di madagoaa Dimaadua ma gaa hau labelaa Zion,

gei Mee ga hagamodongoohia aga ono mahi aamua.

17 Mee ga longono ia ana daangada ala ne kili gi daha,

ga hagalongo gi nia dalodalo digaula.

18 Hihia ang gi nia adu daangada ala e lloo aga maalia

di hai o nia mee a Dimaadua ala ne hai,

bolo nia daangada ala digi hagawoua di haanau la gi hagaamu a Mee.

19 Dimaadua gu mmada ia i dono lohongo haga madagu i nua loo,

Mee gu mmada ia i di langi i nua gi henuailala.

20 Mee gu longono ia nia dangi dangi manawa gee o digau galabudi

ga haga dagaloaha digau ala gu haganoho bolo e daaligi gii mmade.

21 Gei di ingoo o Maa ga hagadele i hongo Zion.

Mee ga hagaamu i Jerusalem,

22 i di madagoaa nia daangada nia henua mo nia king

ma ga dagabuli gi di gowaa e dahi, ga dadaumaha gi Dimaadua.

23 Dimaadua guu hai au gi bagege, gei au e dama daane hua.

Mee guu hai dogu mouli gi bodobodo.

24 Meenei God, Goe hudee daawa ina dogu mouli gi daha dolomeenei

i mua dogu madumadua.

Meenei Dimaadua, Goe e mouli hua beelaa ga hana hua dono hagaodi ai.

25 Namua loo gei Goe ne hai henuailala,

gei Goe ne hai di langi i nua gi oo lima donu.

26 Nia maa ga hagalee, gei Goe e noho hua igolo.

Nia maa gaa pobo gadoo be nia gahu.

Goe gaa kili nia maa gi daha gadoo be nia gahu, gei nia maa ga hagalee.

27 Gei Goe e noho hua beelaa i nia madagoaa huogodoo,

gei do mouli la dono hagaodi ai.*

28 Madau dama ga mouli i di aumaalia,

di hagadili digaula ga mouli mau dangihi i lala do madamada humalia.

103

Di aloho o Dimaadua*

1 Dogu mouli nei, hagaamuina Dimaadua!

Dogu huaidina nei, hagaamuina dono ingoo haga madagu!

2 Dogu mouli nei, hagaamuina Dimaadua, hudee de langahia dono dumaalia.

3 Mee gu haga madammaa ogu huaidu huogodoo,

ge e hagahili ogu magi huogodoo.

4 Mee e haga dagaloaha au gi daha mo taalunga,

ga hagahumalia au gi dono aloho mo tumaalia.

5 Mee e haga honu dogu mouli gi nia mee humalia

bolo gii noho au beelaa dama daane ge maaloo gadoo be di ‘eagle’.

6 Dimaadua la tangada hai gabunga e hagamaamaa digau ala gu haga daamaha,

gei e wanga gi digaula nadau donu.

7 Mee gu haga modongoohia gi Moses ana hagamamaanadu,

guu hai digau Israel gii mmada gi ana hegau mogobuna.

8 Dimaadua le e dumaalia ge e aloho, ge hagalee hagawelewele ngoohia

ge e honu i di aloho dee odi.*

9 Mee hagalee helekai hai baahi gi nia daangada i nia madagoaa huogodoo.

Mee hagalee hagawelewele gaa hana hua beelaa.

10 Mee hagalee hagaduadua gidaadou gii tau gi tadau mee hala ala ne hai,

be e hui gidaadou e hagatau gi tadau ihala mo tadau huaidu ala ne hai.

11 Tamanaiee o dono aloho i digau ala e hagalabagau Ia,

le e hai gadoo be di mogowaa gi nua o di langi mai i henuailala.

12 Dana hai dela ne haga mogowaa tadau huaidu gi daha mo gidaadou,

le e hai gadoo be di mogowaa i mehanga o dua mo dai.

13 Di hai o tamana dela e humalia gi ana dama,

la deelaa gadoo di hai o Dimaadua dela e humalia gi digau ala e hagalabagau Ia.

14 Mee e iloo Ia nia mee ala ne hai ai gidaadou.

Mee e langahia bolo gidaadou la nia gelegele hua.

15 Gei gidaadou la nia daangada hua dangada,

tadau mouli le e hai gadoo be nia geinga tolo.

Gidaadou e tomo ge e huwa gadoo be di akai lodo henua,

16 gei di madangi ga ili di maa, gei di maa gu hagalee,

tangada e mmada labelaa gi di maa ai.

17 Gei di aloho o Dimaadua i digau ala e hagalabagau Ia,

le e hai hua be di maa gaa hana hua beelaa.

Gei di humalia o Maa gaa hana hua beelaa ang gi nia adu daangada huogodoo

18 o digau ala e daudali ana hagababa ge e haga gila aga gii donu ana haganoho.

19 Dimaadua la gu haga noho dono lohongo king i di langi.

Mee di King o nia mee huogodoo.

20 Goodou hagaamuina Dimaadua,

goodou go digau di langi maaloo ge mogobuna

ala e daudali ana haganoho mo di hagalongo gi ana helekai.

21 Goodou hagaamuina Dimaadua,

goodou go nia mogobuna huogodoo o di langi,

goodou ala go ana gau hai hegau ala e hai dono manawa!

22 Goodou hagaamuina Dimaadua,

goodou go nia mee huogodoo a Mee ala ne hai,

ala i lodo nia gowaa huogodoo ala e dagi go Mee.

Dogu hagataalunga nei, hagaamuina Dimaadua!

104

Di hagaamu ang gi Tangada dela ne hai nia mee huogodoo

1 Dogu hagataalunga nei, hagaamuina Dimaadua!

Meenei Dimaadua go dogu God, Goe e aamua huoloo!

Goe e laagei gi nia mogobuna mo nia madamada.

2 Goe e gahu gi di maalama. Goe ne holo di langi be di hale laa,

3 gaa hau dau hale i nonua, i hongo nia wai i nua.

Doo waga la aalaa go nia gololangi,

gei Goe e hana i hongo di gololangi mo nia bakau o di madangi.

4 Goe e haga hai hegau nia madangi gadoo be nia daangada kae hegau ni aau,

mo di dabadaba o di ila e hai be nia hege ni aau.*

5 Goe ne haga noho henuailala gi mau dangihi gi hongo dono hagamau,

gei di maa hagalee loo e ngalungalua gaa hana hua beelaa.

6 Goe ne gahu henuailala gi di moana gadoo be di gahu laa daha,

gei nia wai guu gahu nia gonduu.

7 Do madagoaa ne hagabuhi gi nia wai, gei nia maa guu llele gi daha.

Digaula ne longono dau hagadaba dela ne hai, gaa llele gi daha.

8 Ma ne llele ia i tomo nia gonduu e llele gi nia gowaa baba,

gi di gowaa dela ne hagatogomaalia Kooe ang gi nia maa.

9 Goe guu dugu dau haga geinga dela e deemee di hula nia maa nonua,

e duuli nia maa gi dee gahu labelaa henuailala.

10 Goe ne hai nia monowai uwa aga gii hali gi lodo nia gowaa baba,

mo nia monowai e mmidi i mehanga nia gonduu.

11 Nia wai aanei le e haga inu nia manu ala i lodo henua,

deelaa di gowaa e hagahili nia hieinu o nia ‘donkey’-lodo geinga.

12 Nia manu mamaangi e hai nadau waehongo i tomo nia laagau

ala i taalinga nia monowai aalaa mo di dadaahili.

13 Goe e haga doo dau uwa mai i di langi gi hongo nia gonduu,

ga haga honu henuailala gi o maluagina.

14 Goe e haga tomo nia geinga tolo ang gi nia kau,

gei nia laagau ang gi nia daangada e hai hegau ai,

bolo gii mee ai di hagatomo aga di gai o tenua,

15 mo di huwa mai nia waini ala e haga tenetene gimaadou,

mo nia lolo olib ala e hagahumalia gimaadou,

mo nia palaawaa ala e hai gimaadou gi maaloo.

16 Nia laagau ‘cedar’ o Lebanon gu haga magalillili hagahumalia,

aalaa go nia laagau a Dimaadua ala ne bida dogi go Mee.

17 Nia manu mamaangi e hai nadau waehongo i lodo nia laagau aalaa,

gei nia maduge e hai nadau waehongo i tomo nia laagau ‘pine’.

18 Nia kuudi lodo geinga e noho i tomo nia gonduu i nua,

gei nia ‘rock badger’ e pala hagammuni i lodo nia hadugalaa.

19 Goe dela ne hai di malama belee hagailongo nia malama o di ngadau,

gei di laa e iloo ia di madagoaa e ulu ai.

20 Goe ne hai di boo, gei di madagoaa ma ga bouli,

nia manu lodo geinga huogodoo ga lloomoi gi daha.

21 Nia dama laion e nguunguu i nadau madagoaa ma ga gumigumi nadau mee e gai,

ala ne hagatogomaalia go God ang gi digaula.

22 Di madagoaa di laa gaa hobo,

gei digaula gaa hula gi nadau bongoo gaa mmoe gi lala.

23 Gei nia daangada gaa hula gaa hai nadau moomee, gaa dae loo gi di hiahi.

24 Meenei Dimaadua, au mee ala ne hai le e logowaahee huoloo!

Au mee huogodoo ala ne hai la ne hai gi di kabemee!

Henuailala guu honu i au manu ala ne hai.

25 Dau moana e damanaiee ge palaha,

di gowaa dela e noho ai nia hagadilinga manu mono iga ala e deemee di dau,

nia iga llauehe mono iga lligi.

26 Nia wagabaalii e deledele i hongo di maa,

deelaa hogi di gowaa e dadaagala ai di manu dragon go ‘Leviathan’,*

di manu hagamadagudagu dangada dela ne hai Kooe.*

27 Nia mee aalaa huogodoo e hagadagadagagee adu gi di Goe,

bolo e wanga nadau meegai i nadau madagoaa ma ga hiihai gi nia maa.

28 Goe e wanga nia maa gi digaula, gei digaula gaa gai nia maa.

Goe e hagatogomaalia nia meegai, gei digaula ga manawa lamalia.

29 Maa Goe gaa huli gi daha mo digaula, gei digaula ga mmaadagu.

Maa Goe ga daa gi daha do dogidogi† mo digaula,

gei digaula gaa mmade gaa hai labelaa nia gelegele ala ne hai ai digaula.

30 Malaa, maa Goe gaa wanga do dogidogi gi digaula, gei digaula ga mouli.

Goe dela e wanga gi henuailala di mouli hoou.

31 Nia madamada o Dimaadua gi waalooloo hua beelaa ga hana hua dee odi!

Dimaadua gi tenetene gi ana mee ala ne hai!

32 Mee e mmada hua gi henuailala, gei henuailala ga ngalungalua.

Mee e bili hua gi nia gonduu, gei nia gonduu gaa gohu.

33 Au ga daahili ang gi Dimaadua i di waalooloo o dogu mouli.

Au ga daahili e hagaamu dogu God i di waalooloo o dogu mouli.

34 Au e hiihai bolo God gi manawa tene gi dagu daahili,

idimaa, ma go Mee dela e haga manawa lamalia au.

35 Digau huaidu la gi daaligidia gi daha mo henuailala,

digau hai mee huaidu gi heia gi hagalee.

Dogu hagataalunga nei, hagaamuina Dimaadua!

Hagaamuina Dimaadua!

105

Dimaadua mo ana daangada

(1-Chronicles 16.8-22)

1 Goodou heia godou danggee gi Dimaadua, haga dele ina ono maaloo.

Hagi aga ina gi nia henua nia mee a Mee ala ne hai.

2 Daahili hagaamuina Dimaadua.

Hagi anga ina nia mee haga goboina a Mee ala ne hai.

3 Gidaadou gi hagalaamua di ingoo dabu o Maa.

Digau huogodoo ala e daumaha gi Mee gi tenetene.

4 Hula gi Dimaadua, e kae ai godou hagamaamaa,

mo di dadaumaha gi Mee i nia madagoaa huogodoo.

5-6 Goodou ala go di hagadili o Abraham, go dana dangada hai hegau,

goodou go di hagadili o Jacob, go taane dela ne hilihili go Mee,

goodou gi langahia nia mogobuna haga goboina a God ala ne hai,

mo nia hagamodu gabunga ala nogo hai go Mee.

7 Mee go Dimaadua go tadau God.

Nia helekai a Maa le e hai gi digau huogodoo ala i henuailala.

8 Mee ga dadaahi hua beelaa dana hagababa gaa hana hua beelaa,

gei nia hagababa a Maa le e hai ang gi nia adu daangada e mana (1,000).

9 Mee ga dadaahi hua di hagababa dela ne hai go Mee gi Abraham

mo di hagababa dela ne hai gi Isaac.*

10 Dimaadua la guu hai dana hagababa gi Jacob,

di hagababa dela hua e noho beelaa, dono hagaodi ai.

11 Mee ne helekai, “Au ga gowadu gi di goe tenua go Canaan, e hai tenua ni aau.”*

12 Nia daangada a God la nogo hogoohi, nogo noho i Canaan be digau henua gee.

13 Digaula nogo tataele i mehanga nia henua, i mehanga tenua nei mo tenua nei.

14 Malaa, Dimaadua la hagalee hai digaula gii hai hagahuaidu go tangada,

gei Mee gaa bule nia king aalaa bolo gi de hagahuaidu digaula,

15 ga helekai, “Goodou hudee hagahuaidu ina agu gau hai hegau ne hilihili aanei.

Hudee heia dahi mee huaidu gi agu soukohp.”*

16 Dimaadua e hagau mai dana dau magamaga gi nia henua digaula,

ga daa gi daha nia meegai huogodoo digaula.*

17 Gei Mee ga hagau dana daane i mua digaula,

go Joseph dela ne hui gi daha be di hege.*

18 Nia wae o maa guu nnoo gi nia daula baalanga,

di uwa o maa guu nnoo gi di baahi baalanga.

19 gaa dae loo gi di kila aga o ana kokohp ala ne hai.

Nia helekai o Dimaadua gu haga modongoohia bolo mee guu donu.*

20 Di king o Egypt gu daa gi daha a Joseph mo di hale galabudi,

di tagi o nia henua gu hagamehede a mee,*

21 ga haga menege aga a mee gaa dagi dono hale mo e dagi dono henua hagatau.*

22 Mee gu aamua i hongo nia dagi huogodoo a di king,

ge e aago nia gau hagamaamaa a di king.

23 Malaa, Jacob guu hana gi Egypt guu noho i tenua deelaa,*

24 Dimaadua guu hai digaula gi dogologowaahee,

guu hai digaula gi mada maaloo i nadau hagadaumee.

25 Mee guu hai digau Egypt gi hagadugina e ginaadou i ana daangada

mo di halahalau ana gau hai hegau.*

26 Malaa, Dimaadua gu hagau ana daangada hai hegau

go Moses mo Aaron ne hilihili ko Ia.*

27 Meemaa guu hai nia hegau maaloo dangihi a God,

guu hai nau mogobuna haga goboina i Egypt.

28 Dimaadua guu hai tenua deelaa gi bouli dongoeho,

gei digau Egypt digi hagalongo gi nia helekai a Maa.*

29 Mee guu huli nia wai o nia monowai digaula gii hai nia dodo,

gu daaligi huogodoo nia iga digaula gii mmade.*

30 Tenua digaula guu honu kailuu, mo i lodo hogi di hale o di king.*

31 God ne helekai hua, gei nia hagabae lamu

mono lamu gai dangada guu honu i hongo tenua.*

32 Mee ne hagau ia dana uwa hadu magalillili mo nia ila

gi hongo tenua digaula, hagalee di uwa wai.

33 Mee ne hunahuna nia laagau ‘grape’ mo nia laagau ‘fig’ digaula,

gu oho gi lala nia laagau huogodoo.*

34 Mee ne helekai hua gei nia ‘locust’ gu lloomoi,

e logowaahee huoloo e deemee di dau.

35 Digaula guu gai nia laagau huogodoo o tenua deelaa, mo nia huwa laagau.*

36 Mee gu daaligi nia ulu mmaadua dama daane

o nia madahaanau huogodoo o Egypt.*

37 Gei mee ne dagi mai digau Israel gi daha mo Egypt,

e gaamai nadau silber mono goolo,

digaula huogodoo e maaloo, deai tangada e magi ai.*

38 Digau Egypt gu tenetene gi digaula ala ne hula,

idimaa, digaula gu mmaadagu i digaula.

39 Dimaadua e holo dana gololangi gi hongo digaula,

gei di ahi e inaina digaula i di boo.*

40 Digaula ne dangi gi Mee,

gei Mee guu wanga gi digaula nia manu mamaangi ‘quail’

ge gu haangai digaula gi maaluu gi nia palaawaa mai i di langi.*

41 Mee ne huge di hadugalaa, gei nia wai gu malingi mai,

guu hali laa lodo di anggowaa be di monowai mmidi.*

42 Mee e langalangahia hua igolo dana hagababa haga madagu

dela ne hai ang gi dana dangada hai hegau go Abraham.

43 Malaa, Mee guu lahi ana daangada ala ne hilihili la gi daha,

gei digaula gu daahili mo di wwolowwolo tenetene.

44 Mee guu wanga gi digaula nia henua o digau ala i golo,

gaa dugu ang gi digaula gi hai mee ginai,*

45 bolo digaula gi hagalongo gi ana haganoho,

mo di haga kila aga ina ana helekai huogodoo.

Hagaamuina Dimaadua!

106

Di humalia o Dimaadua ang gi ana daangada

1 Hagaamuina Dimaadua!

Goodou danggee ang gi Dimaadua, i Mee dela e humalia,

di aloho o Maa e hana hua beelaa.*

2 Ma koai e mee di hagamodongoohia aga

nia hagadilinga mee hagagoboina huogodoo a Mee ala ne hai?

Ma koai e mee di hagaamu a Mee e dohu?

3 E hagamaluagina go digau ala e daudali ana haganoho,

digau ala e hagagila aga nia mee ala e donu i nia madagoaa huogodoo.

4 Meenei Dimaadua, Goe gi langahia e Goe au

i do madagoaa ma ga hagamaamaa au daangada.

Do madagoaa ma ga haga dagaloaha digaula, haga dagaloaha ina au labelaa.

5 Heia au gii mmada gi di haadanga lamalia o au daangada,

gei gi tenetene au madalia di tenetene o au daangada,

i di hagamadamada haga manawa lamalia o digau ala gu hai mee ginai Goe.

6 Gimaadou gu ihala gadoo be madau damana mmaadua.

Gimaadou gu huaidu gei gu ihala huoloo.

7 Tadau damana mmaadua nogo i Egypt,

digi donu gi nia hegau haga goboina a God ala nogo hai,

digaula gu de langahia nia holongo e logowaahee a Mee

ala ne hagamodongoohia dono aloho i ginaadou.

Digaula gu hai baahi gi di Gowaa Aamua i tongotai di Tai Mmee.*

8 Gei Mee gu haga dagaloaha digaula gii hai be dana hagababa dela ne hai,

belee hagamodongoohia ono mahi maaloo dangihi.

9 Mee ne helekai hua gi di Tai Mmee, gei di maa guu bagu,

gei Mee ne lahi ana daangada laa lodo di Tai Mmee i di gowaa maangoo.*

10 Mee ne haga dagaloaha digaula gi daha mo digau ala e hagawelewele gi digaula.

Mee ne daa mai digaula gi daha mo nadau hagadaumee.

11 Gei nia wai gu hagamaalemu nia hagadaumee digaula,

deai tangada i digaula ne dubu i golo ai.

12 Malaa, ana daangada gu hagadonu laa nia hagababa a Maa ga daahili hagaamu a Mee.*

13 Gei digaula gu limalima hua gu de langahia nia mee a Mee ala ne hai,

gei digaula digi tali bolo e hagalongo be Mee gaa hai bolo aha.

14 Digaula gu aumidi huoloo gi nia meegai i lodo di anggowaa ga hagamada a God.

15 Malaa, gei Mee guu wanga gi digaula nia mee digaula ala ne madau,

gei Mee gu hagau mai labelaa di magi huaidu gi digaula.*

16 Di madagoaa i lodo di anggowaa,

gei digaula ne dubua gi Moses mo ang gi Aaron,

go tangada hai hegau haga madagu a Dimaadua,

17 gei henuailala gu mahaa guu holo a Dathan,

gaa danu a Abiram mo dono madahaanau.

18 Di ahi ga haneia gi hongo nia hoo digaula,

gaa dudu digau huaidu aalaa.*

19 Digaula ne hai di nadau dama kau daane goolo i Sinai,

ga daumaha gi di balu god deelaa.

20 Digaula gu koodai nia madamada o God

gi di ada di manu dela e gai nia geinga tolo.

21 Digaula gu de langahia di God dela ne haga dagaloaha ginaadou

gi ono mogobuna mahi i Egypt,

22 mo nia hagadilinga mee hagagoboina huoloo

ala ne hai go Mee i tenua o di madawaawa Ham,

mono mee hagagoboina i di Tai Mmee!

23 Di madagoaa a God ne hai bolo Ia ga daaligi ana daangada gi daha,

gei tangada hai hegau a Maa ne hilihili, go Moses,

ga duu aga ga longilongi a God bolo gi dugua dono hagawelewele

dela belee daaligi digaula gii mmade.*

24 Malaa, digaula gu hagalee hiihai e ulu i tenua humalia deelaa

i di nadau de hagadonu nia hagababa a God.

25 Digaula e noho hua i lodo nadau hale laa,

gaa hai laa nadau tamu, hagalee hagalongo gi Dimaadua.

26 Malaa, Mee guu hai dana hagamodu

bolo Ia ga daaligi digaula gii mmade i lodo di anggowaa,*

27 ga hagamodoho nia hagadili digaula gi baahi digau tuadimee,

gaa hai digaula gii mmade i lodo nia henua mai i daha.*

28 Malaa, nia daangada a God gu daumaha gi di balu god Baal i Peor,

ge guu gai nia mee tigidaumaha ala ne tigidaumaha gi nia god ala nadau mouli ai.

29 Nia hagadilinga hai beenei digaula la guu hai a Dimaadua gi hagawelewele,

deelaa di mee ne hidi ai taumagi huaidu ne hai gi digaula.

30 Gei Phinehas ga du gi nua ga hagaduadua nia daangada ala ne hai nau mee hala,

gei di magi huaidu deelaa guu noho.

31 Tugi i di laangi deelaa gaa hana, gei di haga langalangahia o di mee

dela ne hai go Mee i di laangi deelaa le e haihai, gaa hana hua beelaa.*

32 I di monowai uwa aga i Meribah,

nia daangada guu hai a Dimaadua gi hagawelewele,

gei Moses gu haingadaa ang gi deia i di mee digaula dela ne hai.

33 Digaula guu hai a mee gi manawa gee huoloo,

dela di mee ne hidi ai iei mee ne helehelekai hua gi mua

digi noho bolo e hagabaubau.*

34 Digaula digi daaligidia gii mmade digau tuadimee,

be di hai a Dimaadua dela ne hai ang gi digaula bolo gi heia,

35 gei digaula ne hai nadau lodo gi digaula,

mo di hai nia hangaahai o di bouli ala e hai go digaula.

36 Nia daangada a God gu daumaha ang gi nia balu god,

deelaa di mee ne hidi ai gaa mmade iei digaula.*

37 Digaula guu wanga nadau dama daane mono dama ahina

belee hai tigidaumaha gi nia balu god o digau Canaan.*

38 Digaula gu daaligi gii mmade nia dama nadau huaidu ai,

nia gelegele o tenua gu haga milimilia go digau daaligi dangada gii mmade aalaa.*

39 Digaula guu hai ginaadou gi milimilia mai i nadau hai milimilia ala ne hai,

mo nadau de manawa dahi ang gi di nadau God.

40 Malaa, gei Dimaadua gu hagawelewele gi ana daangada,

gu de hiihai huoloo gi digaula.

41 Mee gu diiagi digaula gi lodo nia mogobuna o digau tuadimee,

nia hagadaumee digaula guu dagi digaula.

42 Nia hagadaumee digaula guu hai digaula hagahuaidu,

digaula guu noho i lala nia mogobuna digaula.

43 Nia holongo e logo a Dimaadua ne haga dagaloaha ana daangada,

gei digaula gu hilihili bolo ginaadou e hai baahi gi Mee,

gu hidi ai digaula gu mooho i nadau hai huaidu ala ne hai.

44 Malaa, Dimaadua gu hagalongo gi digaula ala ne gahigahi Ia,

gei Mee guu mmada gi di haingadaa digaula.

45 Idimaa go digaula, gei Mee gu langahia e Ia dana hagababa,

guu huli dono manawa gu hagamaamaa digaula, mai i dono aloho aamua.

46 Mee guu hai digau ala e hai hagahuaidu digaula la gi aloho i digaula.*

47 Haga dagaloaha ina gimaadou, meenei Dimaadua go di madau God,

laha mai gimaadou gi daha mo nia henua digau tuadimee,

gei gimaadou gaa mee di danggee adu gi di Goe mo di hagaamu do ingoo dabuaahia.*

48 Hagaamu ina Dimaadua, di God o Israel!

Hagaamu ina a Mee dolomeenei gaa hana hua beelaa dono hagaodi ai!

Digau huogodoo gi helekai bolo Amen!

Hagaamu ina Dimaadua!

DI LIMA BEEBAA

(Pisalem 107—150)

107

Di hagaamu nia humalia o Dimaadua

1 Danggee ang gi Dimaadua, i Mee dela e humalia,

dono aloho e waalooloo gaa hana hua beelaa!*

2 Goodou huogodoo ala gu haga mouli go Mee,

goodou tataanga ina nia helekai hagaamu a Dimaadua aanei.

Mee ne daa mai goodou gi daha mo godou hagadaumee,

3 ga laha mai labelaa goodou mai i nia henua mai i daha,

mai i di bahi i dua mo dai, mo ngeia mo ngaaga.

4 Hunu daangada gu heehee hua i lodo di anggowaa, di gowaa ono ala ai,

gu de gidee ginaadou di waahale belee noho ai ginaadou.

5 Digaula gu hiigai ge gu hieinu, gu deai nadau hagadagadagagee ai.

6 Digaula gu gahigahi Dimaadua i lodo nadau haingadaa,

gei Mee gu haga dagaloaha digaula mai i nadau haingadaa.

7 Mee ne dagi digaula i di ala huudonu gi di waahale dela belee noho ai digaula.

8 Digaula e hai loo gi danggee gi Dimaadua i dono aloho dee odi,

mo nia mogobuna haga goboina a Mee ala ne hai ang gi ginaadou.

9 Mee e haga inu digau ala e hieinu,

ge e haangai digau ala e hiigai gi nia meegai humalia.

10 Hunu daangada nogo noho hua i golo

i lodo nadau manawa gee mo i lodo di bouli.

Digaula nogo duadua ge lawalawa gi nia tiini baalanga,

11 idimaa, digaula ne hai baahi gi nia haganoho di God Koia e Aamua,

gu haga balumee nia agoago a Maa.

12 Digaula gu nadau mahi ai i nia moomee haingadaa ala e hai go digaula.

Digaula e tingatinga gi lala, tangada e hagamaamaa digaula ai.

13 Gei digaula gu gahigahi Dimaadua,

gei Mee gu haga dagaloaha digaula gi daha mo nadau hagaduadua.

14 Mee gu laha mai digaula gi daha mo nadau manawa gee mo di bouli,

gu oho gi mooho nia tiini baalanga ala nogo lawalawa digaula.

15 Digaula e hai loo gi danggee ang gi Dimaadua i dono aloho dee odi

mo nia mogobuna haga goboina a Mee ala ne hai ang gi ginaadou.

16 Mee e oho gi mooho nia bontai baalanga mmee, ge e oho nia dagigoo nia bontai.

17 Hunu daangada gu dadaulia, ge e hagaduadua i nadau ihala,

mo nadau haihai huaidu ala nogo hai.

18 Digaula gu manauwwou huoloo i nia meegai huogodoo, gu hoohoo hua gaa mmade.

19 Gei digaula gu gahigahi Dimaadua mai i lodo nadau haingadaa,

gei Mee gu haga dagaloaha digaula gi daha mo nadau hagaduadua.

20 Mee gu hagahumalia digaula gi ana helekai,

ge e daa mai digaula gi daha mo nadau daalunga.

21 Digaula e hai loo gi danggee ang gi Dimaadua i dono aloho dee odi,

mo nia mogobuna haga goboina a Mee ala ne hai ang gi ginaadou.

22 Digaula e hai loo gi danggee ang gi Mee gi nia tigidaumaha,

mo di hagadeledele nia mee a Mee ala ne hai gi nadau daahili tenetene.

23 Hunu daangada guu hula i nia wagabaalii e deledele i hongo di moana,

e halahala nadau hagahumalia i hongo tai.

24 Digaula gu gidee ginaadou nia mee a Dimaadua ala e mee di hai,

nia mee haga goboina ala ne hai go Mee i di moana.

25 Mee e helekai hua, gei di madangi damana guu hai, gu haga llauehe nia beau.

26 Nia wagabaalii gu dahi aga loo gi nua gi di ahiaalangi,

guu too iha gi lala gi lodo di moana.

I lodo di madagoaa hagalliga beenei,

gei nia daangada aalaa gu nadau hagadagadagagee ai.

27 Digaula gu tingatinga ge e heehee hagainaina be digau libaliba.

Di wouwou digaula i hongo di moana la gu deai dono hadinga ai.

28 Digaula gu gahigahi Dimaadua mai i lodo nadau haingadaa,

gei Mee gu haga dagaloaha digaula mai i nadau hagaduadua.

29 Mee ne hagakila di madangi damana, gei nia beau guu noho.

30 Digaula gu manawa lamalia i di madangi dela ne kila,

gei Mee gu laha mai digaula hagahumalia

gi di gowaa dela e hiihai e hula ginai digaula.

31 Digaula e hai loo gi danggee ang gi Dimaadua i dono aloho dee odi,

mo i nia mogobuna haga goboina a Mee ala ne hai ang gi ginaadou.

32 Digaula e hai loo gi hagadeledele nia humalia o Maa

i lodo nia hagabuulinga daangada,

mo di hagaamu a Mee i mua nia dagabuli o nia dagi.

33 Dimaadua ne hai nia monowai uwa aga gi maangoo,

gei guu hai nia monowai lligi gi hagalee hali nia wai.

34 Mee guu hai tenua gelegele humalia gii hai tenua toolo mmade,

idimaa go nia huaidu o digau ala e noho i golo.

35 Mee guu hai di anggowaa gii hai nia monowai mmidi,

ge guu hai tenua maangoo gi uwa aga nia wai.

36 Mee guu hai digau hiigai gii noho i golo,

gei digaula guu hau di nadau waahale e noho ai ginaadou.

37 Digaula gu hai mee gi di gowaa deelaa

ge guu dogi nadau waa laagau ‘grape’ ala e huwa humalia ge e logowaahee.

38 Mee gu haga maluagina ana daangada,

gei digaula gu dogologowaahee nadau dama.

Gei mee hagalee dugu nia manu digaula gi hogoohi mai.

39 Di madagoaa hua o nia dama a God ala ne paagege,

gu langaadia mai i nia haingadaa mo nia hagaduadua,

40 malaa, Mee gu haga modongoohia aga dono dee hiihai

ang gi nia dagi ala ne hai ana dama gii too gi lodo di haingadaa.

Deelaa di mee a Maa ne hai digaula gi heehee hua i lodo di anggowaa,

di gowaa ono ala ai.

41 Gei Mee gu daa mai gi daha digau hagaloale mo nadau haingadaa,

guu hai nadau madahaanau gi logowaahee gadoo be nia hagabuulinga manu.

42 Digau ala e haihai nia mee donu gaa mmada gi di hai deenei ga manawa lamalia,

gei digau ala e huaidu le e noho hua deemuu.

43 Digau ala e kabemee gi hagamamaanadu ina nia mee aanei,

ge gi hagamamaanadu ina labelaa di aloho dee odi o Dimaadua.

108

Talodalo di hagamaamaa e hai baahi gi nia hagadaumee

(Pisalem 57.7-11; 60.5-12)

1 Dogu hagadagadagagee la guu dohu, meenei Dimaadua!

Au ga daahili e hagaamu Goe! Ala aga, go dogu hagataalunga!

2 Ala aga dagu ‘harp’ mo dagu ‘lyre’! Au ga hangahanga di laa gii ala.

3 Au ga danggee adu gi di Goe i mehanga nia henua, meenei Dimaadua.

Au ga hagaamu Goe i baahi nia daangada.

4 Do aloho dee modu guu dau i nia madagowaa huogodoo i baahi i nua di langi.

Do manawa dahi guu tugi i lala di langi.

5 Hagamodongoohia ina oo mahi aamua i lala di langi, meenei God,

mo o madamada gi hongo henuailala hagatau.

6 Haga dagaloaha ina gimaadou gi oo mahi.

Helekai mai gi dagu dalodalo, gei au daangada ala e aloho ai gaa mee di dagaloaha.

7 God gu helekai mai i hongo dono lohongo haga madagu, ga helekai,

“Idimaa Au dela gu aali, Au ga hahaahi Shechem

gaa duwwe di gowaa mehanga gonduu o Sukkoth gi agu daangada.

8 Gilead la ni aagu, mo Manasseh labelaa.

Ephraim la go dogu goobai dauwa, gei Judah la go dagu dogodogo king.

9 Au ga haga hai hegau a Moab be dagu boolo gaugau,

gaa kili ogu suudi gi hongo Edom, e hagailongo di maa bolo ma di mee ni aagu.

Au ga wolowolo i di wolowolo o di aali i hongo digau Philistia.”

10 Meenei God, ma koai dela gaa lahi au gi lodo di waahale mau dangihi?

Ma koai dela gaa dagi au gi Edom?

11 Ma e donu bolo Goe dela hua gu diiagi gimaadou?

Goe hagalee hana madalia madau gau dauwa?

12 Hagamaamaa ina gimaadou e heebagi gi madau hagadaumee.

Nia hagamaamaa o nia daangada dangada le e balumee hua, ono hadinga ai.

13 Maa God ga madalia gidaadou, gidaadou ga aali.

Mee ga daaligi tadau hagadaumee.

109

Di tamu o tangada dela gu i lodo di haingadaa*

1 Meenei God, au e hagaamu Goe, Goe hudee noho deemuu!

2 Digau huaidu mo digau hai kai tilikai e hai baahi mai gi di au.

3 Digaula e helekai nia mee huaidu i di au,

gei e hai baahi mai gi di au dono hadinga ai.

4 Digaula e hai baahi mai gi di au ma e aha maa au e aloho i digaula,

gei e dalodalo i digaula.

5 Digaula e hai hui gi di huaidu i agu hegau humalia,

gei e hagadugina ginaadou i di au dela e aloho i ginaadou.

6 Dongo ina dau dangada hai gabunga huaidu e gabunga dogu hagadaumee.

Heia tangada i nia hagadaumee o maa e hai baahi gi mee.

7 Gabunga ina a mee gii gida bolo mee gu ihala.

Nia dalodalo a maa gii hai labelaa bolo nia huaidu llauehe!

8 Di mouli o maa gi hagaodia haga limalima.

Heia tuai dangada e kae tuhongo hegau a maa!*

9 Nia dama a maa gii hai nia dama nadau maadua ai,

di lodo o maa gii hai di ahina dono lodo ai!

10 Nia dama a maa gii hai nia gau madamadau mee, nadau hale ai,

digaula gi hagabagia gi daha mo nia hale mooho ala e noho ai digaula!

11 Digau ala e boibana ginai mee gi kaina nia goloo o maa huogodoo,

digau mai i daha gi kaina nia mee huogodoo a mee ala ne ngalua ginai.

12 Tangada gi hudee aloho i mee, be e benebene nia dama a maa ala ne diiagi.

13 Di hagadili o maa huogodoo gii mmade,

di ingoo o maa gi haga de langahia ina i nia adu daangada ala ma ga loomoi maalia.

14 Dimaadua gi langahia nia huaidu o nia damana mmaadua o maa,

gei gi hudee dumaalia gi nia huaidu o tinana o maa.

15 Dimaadua gi langahia nia huaidu digaula i nia madagoaa huogodoo,

digaula gi haga de langahia hagamuliagina!

16 Taane deelaa la ono hagamaanadu i ono lodo bolo ia e hai di humalia ai.

Mee e hagaduadua ge dadaaligi gii mmade digau hagaloale

mo digau ala e noho manawa gee mo digau ala e noho haingadaa ang gi ginaadou.

17 Mee gu hiihai e haga halauwa nia daangada, heia a mee gi halauwa!

Mee hagalee hiihai e hagamaluagina nia daangada,

tangada gi de hagamaluagina hua a mee!

18 Mee gu wouwou di haga halauwa nia daangada

gadoo be dana wouwou di ulu ono gahu.

Nia haga halauwa o maa gi ulu gi lodo dono huaidina gadoo be nia wai,

mo gi lodo ono iwi gadoo be nia lolo!

19 Nia haga halauwa o maa gi gahu ina a mee gadoo be nia gahu,

nia madagoaa e logo gei nia maa gi nnoo mau i di gili o maa gadoo be di tuu!

20 Meenei Dimaadua, daaligidia ogu hagadaumee gii hai be agu helekai ne hai,

aalaa go digau ala e helekai nia hagadilinga mee huaidu beelaa e hai baahi mai gi di au!

21 Meenei Yihowah dogu Dagi, hagamaamaa ina au e hagalaamua do ingoo,

haga dagaloaha ina au, idimaa go do aloho mo o humalia.

22 Au tangada hua hagaloale ge e haadanga balua. Dogu manawa guu mmae huoloo.

23 Au gu hoohoo bolo ga hagalee gadoo be di malu o di hiahi.

Au gu ili gi daha gadoo be di manu hongo geinga tolo.

24 Ogu duli gu paagege i nia meegai ne hagalee.

Au gu hagalee hai be di mee, gu hai hua nia gili mono iwi.

25 Nia daangada ma ga mmada mai gi di au, le e gadagada mai gi di au.

Digaula e gadagada mo di haga dahudahuli nadau libogo.*

26 Meenei Yihowah, go dogu God, hagamaamaa ina mai au.

Idimaa go do aloho waalooloo, Goe haga dagaloaha ina au!

27 Heia ogu hagadaumee gi iloo bolo ma Kooe dela e haga dagaloaha au.

28 Holongo digaula e haga halauwa au, gei Goe ga haga maluagina au.

Digaula ala e heebagi mai gi di au la heia gi magedaa,

gei au, go dau dangada hai hegau, la gi tenetene.

29 Ogu hagadaumee la heia gi langaadia huoloo.

Digaula la heia gii noho i lodo nadau hagalangaadia

gadoo be tangada ne ulu gi lodo dono gahu laa daha.

30 Au gaa hai dagu danggee gi nua loo gi Dimaadua.

Au ga hagaamu a Mee i lodo nia dagabuli daangada ma gaa hai,

31 idimaa mee dela gu haga dagaloaha ana daangada hagaloale

mo di daamai digaula gi daha mo digau ala gu hagi anga digaula belee daaligi gii mmade.

110

Dimaadua mo dana king dela ne hilihili*

1 Dimaadua gu helekai gi dogu dagi:

“Noho i ginei i dogu baahi gau donu gaa dae loo

gi dogu madagoaa ma gaa dugu o hagadaumee gi lala o babaawae.”*

2 Dimaadua ga haga palaha o mogobuna king e dagi nia henua e logo mai i Zion.

Mee e helekai, “Dagia o hagadaumee.

3 Doo laangi dela ma ga heebagi iei Goe gi o hagadaumee,

au daangada ga hiihai e heebagi madalia Goe.

Au dama daane ga lloomoi gi di Goe i hongo nia gonduu haga madagu,

gadoo be nia magalillili o di luada.”

4 Dimaadua guu hai dana hagababa hagamodu ge hagalee huli dono manawa:

“Goe gaa hai tangada hai mee dabu tugi dangi nei gaa hana hua beelaa,

i di ala o Melchizedek.”*

5 Tagi la i doo baahi gau donu.

Di madagoaa a Mee ma ga hagawelewele, gei Mee ga daaligi nia king gii mmade.

6 Mee ga hagi aga nia henua, ga haga honu nia gowaa hai dauwa gi nia gau mmade.

Mee ga haga magedaa nia king i henuailala hagatau.

7 Di king ga inu i tama monowai i taalinga di ala, gaa hai ono mahi,

ga duu aga i lodo dono aali.

111

Hagaamu ina Dimaadua

1 Hagaamu ina Dimaadua!

Au gaa hai dagu danggee ang gi Dimaadua mai i lodo dogu manawa hagatau

i lodo nia dagabuli o ana daangada.

2 E hagagoboina huoloo go nia hagadilinga mee ala e haihai go Dimaadua!

Digau huogodoo ala e tenetene gi nia maa le e hiihai gi iloo tadinga o nia maa.

3 Nia mee huogodoo a Maa ala e hai le e honu i di hagalaamua mo nia hagalabagau.

Nia donu o Maa e hana hua beelaa.

4 Dimaadua hagalee hai gidaadou gi de langahia ana hegau haga goboina.

Mee e humalia gei e dumaalia.

5 Mee e dahi aga ana meegai gi digau ala e hagalaamua Ia.

Mee hagalee loo e de langahia e Ia ana hagababa.

6 Mee gu haga modongoohia ana mogobuna gi ana daangada

i dana hai dela ne wanga gi digaula nia henua o digau tuadimee.

7 Mee e manawa dahi ge e donu i nia hagadilinga mee huogodoo a Maa ala e hai.

Nia helekai a Maa la hagalee huli.

8 Nia maa e waalooloo hua beelaa i nia madagoaa huogodoo.

Nia maa e hagamau mai di humalia mo di tonu.

9 Mee ne hagamehede ana daangada gaa hai dana hagababa dono hagaodi ai

gi digaula. Mee e dabuaahia ge mogobuna!

10 Di ala dela e hidi ai di kabemee la dela e hagalaamua Dimaadua.

Mee e kabemee di hai dana hagi aga dela e donu

ang gi digau huogodoo ala e daudali ana haganoho.

Mee belee hai gi hagaamu gaa hana hua beelaa dono hagaodi ai.*

112

Di hagamaluagina o tangada humalia.

1 Hagaamu ina Dimaadua!

E maluagina go tangada dela e hagalaamua a Dimaadua,

gei e tenetene di daudali ana haganoho.

2 Nia dama o taane humalia ga hai mee gi nia mogobuna i hongo tenua deelaa,

dono hagadili ga haga maluagina go God.

3 Dono madahaanau ga haadanga lamalia ga maluagina,

gei mee ga haadanga lamalia hua beelaa.

4 Di maalama e maahina i lodo di gowaa bouli ang gi digau ala e humalia,

ang gi digau ala e dumaalia huoloo, ge manawa humalia, ge donu.

5 E maluagina go tangada dela e dumaalia di wanga ana mee

gi nia daangada e hai hegau ai digaula i di madagoaa bodobodo,

ge e hai hegau donu i dana moomee huihui mee.

6 Tangada humalia la hagalee magedaa.

Nia daangada e langahia ginaadou a mee i nia madagoaa huogodoo.

7 Mee hagalee madagu ma ga hagalongo gi nia longo huaidu.

Di hagadonu o maa e maaloo,

gei mee e hagadagadagagee gi Dimaadua.

8 Mee hagalee e de nnoomaalia be e madagu,

mee e hagadagadagagee bolo ia gaa mmada gi ono hagadaumee ala ma ga magedaa.

9 Mee e wanga dehuia gi digau ala hagaloale,

gei dono dumaalia e hana hua beelaa.

Mee ga hai mee gi nia mogobuna mo nia hagalaamua.*

10 Digau huaidu gaa mmada gi di mee deenei mo di hagawelewele.

Nadau daumada ge hagadugina ga hagalee,

nia hagadagadagagee digaula gu hagalee gaa hana hua beelaa!

113

Di hagaamu tumaalia o Dimaadua

1 Hagaamu ina Yihowah!

Goodou ala go digau hai hegau a Dimaadua, goodou hagaamu ina di ingoo o Maa!

2 Hagaamu ina di ingoo o Maa, dolomeenei gaa hana hua beelaa.

3 Mai baahi gi dua gaa hana gi baahi gi dai,

goodou hagaamu ina di ingoo Dimaadua!

4 Dimaadua e dagi nia henua huogodoo,

nia madamada o Maa la i hongo di langi i nua.

5 Ma tangada e hai be Dimaadua go tadau God ai. Mee e noho i nua loo,

6 gei Mee e bala iha gi lala e mmada gi di langi mo henuailala.

7 Mee e dahi aga digau hagaloale mai i nia gelegele.

Mee e hagahumalia digau ala gu nadau hagamaamaa ai gi daha mo nadau haingadaa,

8 gaa hai digaula gii hai nia hoo ni digau aamua, go digau aamua ni ana daangada.

9 Mee e hagalaamua nia ahina hagalee huwa ala e noho i nadau hale,

gaa hai digaula gi tenetene e hai nadau dama.

Hagaamu ina Dimaadua!

114

Taahili di Pasoobaa

1 Di madagoaa digau Israel ne hula gi daha mo Egypt,

di madagoaa di hagadili o Jacob ne hagatanga gi daha mo tenua deelaa,*

2 gei Judah guu hai nia daangada haga madagu ni Tagi,

gei Israel guu hai nia mee ni Mee.

3 Di Tai Mmee ne mmada hua gaa lele gi daha,

di monowai Jordan guu noho hagalee mmidi.*

4 Nia gonduu gu hobohobo gadoo be nia kuudi,

nia gonduu lligi gu hobohobo haganiganiga be nia dama siibi.

5 Di Tai Mmee, goe ne lele gi daha eiaha?

Mo goe go Jordan, goe e aha dela ne noho hagalee mmidi?

6 Goodou go nia gonduu, goodou e hobohobo be nia kuudi beleiaha?

Mo goodou go nia gonduu lligi,

goodou e hobohobo haganiganiga be nia dama siibi beleiaha?

7 Gei goe, go henuailala, goe gi bolebole gi di hanimoi o Tagi,

goe gi bolebole i mua di God o Jacob,

8 dela ne huli di hadugalaa gii hai di monowai wai,

mo nia hadu hamaaloo gi hali mai nia wai.*

115

Di God hua e dahi dela e donu

1 Meenei Dimaadua, gimaadou e hai loo gi hagalabagau Goe dela hua Kooe,

idimaa Goe dela e manawa dahi ge e aloho i gimaadou i nia madagoaa huogodoo.

Gimaadou hagalee hai loo gi hagalabagau gimaadou.

2 Ma e aha dela nia daangada bouli e heheeu mai gi gimaadou boloo,

“Di godou God la i hee?”

3 Di madau God le e noho i di langi. Mee e hai hua ana mee ala e hiihai ginai.

4 Nia god digaula la ne hai gi nia silber mono goolo,

nia mee ne hai go nia daangada gi nadau lima.

5 Digaula nadau ngudu i golo, gei e deemee di leelee,

nadau golomada i golo, gei e de gidee nia mee.

6 Digaula nadau dalinga i golo, gei hagalee longono nia mee,

nadau uhi i golo, gei e deemee di hagadungu nia mee.

7 Digaula nadau lima i golo, gei e deemee di bili gi di mee,

nadau wae i golo, gei e deemee di haele.

Digaula nadau akii i golo, gei e deemee di leelee.

8 Digau huogodoo ala e hai nadau balu god beenei,

ge e hagadagadagagee gi nia maa, la gaa hai gadoo be nadau balu god ala ne hai.*

9 Goodou go digau Israel, goodou gi hagadagadagagee gi Dimaadua!

Ma go Mee dela e hagamaamaa ge e hagaloohi goodou.

10 Goodou go digau hai mee dabu a Dimaadua,

goodou gi hagadagadagagee gi Mee!

Ma go Mee dela e hagamaamaa ge e hagaloohi goodou.

11 Goodou go digau ala e hagalaamua a Dimaadua,

goodou gi hagadagadagagee gi Mee!

Ma go Mee dela e hagamaamaa ge e hagaloohi goodou.

12 Dimaadua le e langahia Ia gidaadou, gei Mee ga haga maluagina gidaadou.

Mee ga haga maluagina digau Israel mo ana gau hai mee dabu huogodoo.

13 Mee ga haga maluagina digau huogodoo ala e hagalaamua Ia,

nia dahida daangada mono balu daangada.*

14 Dimaadua gi gowadu gi goodou nia dama gii logo,

goodou mo godou hagadili gi muli!

15 Dimaadua dela ne hai di langi mo henuailala, gi haga maluagina ina goodou!

16 Ma go Dimaadua modogoia dela e hai mee gi di langi,

gei henuailala ne wanga go Mee gi nia daangada.

17 Digau ala guu mmade la hagalee hagaamu a Dimaadua,

go digau ala e hula gi lala gi tenua noho deemuu.*

18 Gei gidaadou, go digau ala e mouli,

gidaadou ga danggee gi Mee dolomeenei ga hana hua dee odi.

Hagaamuina Dimaadua!

116

Di hagaamu Dimaadua go tangada dela ne dagaloaha mai i di made

1 Au e aloho i Dimaadua, i Mee dela e longono Ia au.

Mee e longono Ia agu dalodalo.

2 Mee e hagalongo mai gi di au, malaa, gei au ga gahigahi a Mee

i di waalooloo o dogu mouli.

3 Di hagalliga o di made gu haganiga mai au,

di madagu o taalunga gu dau mai gi di au.

Di madagu mo te nnoomaalia guu honu i dogu baahi.

4 Gei au gu gahigahi Dimaadua, ga helekai,

“Meenei Dimaadua, au e dangi adu gi di Goe, haga dagaloaha ina au!”

5 Dimaadua le e manawa dumaalia ge e humalia, tadau God le e honu i tumaalia.

6 Dimaadua le e hagaloohi digau ala gu deai nadau hagamaamaa ai.

Mee gu haga dagaloaha au, i dogu madagoaa nogo i lodo di gowaa hagalliga.

7 Dogu hagataalunga nei, hagadagadagagee,

idimaa, Dimaadua la gu humalia mai gi di au.

8 Dimaadua la ne haga mouli au mai i di made.

Mee guu dugu ogu halidangi, guu hai au gi maaloo.

9 Malaa, au e heehee i mua o Dimaadua i lodo tenua digau mouli.

10 Dogu hagadonu le e hana hua beelaa, ma e aha maa au gu helekai boloo,

“Au guu noho i lodo di haingadaa damana,”*

11 mo dogu madagoaa ma ga madagu, ga helekai,

“Ma deai tangada e mee di hagadagadagagee ginai au ai.”

12 Ma di aha e mee di hui e tigidaumaha ko au gi Dimaadua,

i nia mee humalia huogodoo ala ne hai mai gi di au?

13 Au gaa hai dagu tigidaumaha waini gi Dimaadua,

e hai ai dagu danggee gi Mee dela ne haga dagaloaha au.

14 I lodo di hagabuulinga o ana daangada huogodoo,

gei au gaa wanga gi Mee agu mee ala ne hagababa.

15 Dimaadua le e manawa gee huoloo i tangada e dahi i ana dama dela ma gaa made!

16 Meenei Dimaadua, au tangada hai hegau ni aau.

Au e hai hegau adu gi di Goe gadoo be di hai dogu dinana.

Goe ne haga dagaloaha au gi daha mo di made.

17 Au ga tigidaumaha adu gi di Goe tigidaumaha o di danggee,

mo di dalodalo adu gi di Goe.

18-19 I mua di hagabuulinga o au daangada huogodoo,

i lodo di gowaa dabu o do Hale Daumaha dela i Jerusalem,

gei au ga gowadu gi di Goe agu mee ala ne hagababa.

Hagaamuina Dimaadua!

117

Nia daangada huogodoo gi hagaamuina Dimaadua

1 Goodou go nia henua llauehe huogodoo, hagaamu ina Dimaadua!

Nia daangada huogodoo, hagaamu ina a Mee!*

2 Idimaa di aloho o Maa i gidaadou le e maaloo,

mo di manawa dahi o Maa le e waalooloo.

Hagaamu ina Dimaadua!

118

Talodalo e danggee i di aali

1 Goodou danggee ang gi Dimaadua i Mee dela e humalia,

gei dono aloho e hana hua beelaa.*

2 Digau Israel gi helekai boloo,

“Dono aloho e hana hua beelaa.”

3 Digau hai mee dabu a Dimaadua gi helekai boloo,

“Dono aloho e hana hua beelaa.”

4 Digau huogodoo ala e daumaha gi Dimaadua gi helekai boloo,

“Dono aloho e hana hua beelaa.”

5 Au ne gahigahi Dimaadua mai i lodo dogu haingadaa,

gei Mee gu hila mai gi di au gu hagamehede au.

6 Dimaadua le e madalia au, au ga hagalee madagu.

Ma di aha dela e mee di hai go tangada mai gi di au?*

7 Ma go Dimaadua dela e hagamaamaa au,

au ga mmada hua gi ogu hagadaumee ala ga paagege.

8 Ma koia e humalia maa gidaadou ga kana hua gi Dimaadua

laa hongo tadau hagadagadagagee gi nia daangada.

9 Ma koia e humalia maa gidaadou ga kana hua gi Dimaadua

laa hongo tadau hagadagadagagee gi nia dagi o henuailala.

10 Nia hagadaumee dogologowaahee gu haganiga mai i dogu gili,

malaa, gei au gu daaligi digaula gi nia mogobuna o Dimaadua!

11 Digaula gu haganiga mai i dogu gili i nia baahi huogodoo,

malaa, gei au gu daaligi digaula gi nia mogobuna o Dimaadua!

12 Digaula gu hii mai i dogu gili gadoo be nia lamu,

malaa, digaula gu ulaula limalima guu mmade gadoo be di ahi geinga,

malaa, gei au gu daaligi digaula gi di ingoo o Yihowah!

13 Digaula gu heebagi mai maaloo dangihi,

gei au gu bagege, gei Dimaadua gu hagamaamaa au.

14 Dimaadua guu hai au gii mahi ge maaloo. Mee gu haga dagaloaha au.*

15 Goodou gi hagalongo malaa gi di lee wwolowwolo tenetene o di aali

mai i nia hale laa o nia daangada a God, dela boloo,

“Nia mogobuna mahi o Dimaadua ala ne hai di mee deenei!

16 Ma go nia mahi o Maa ala ne hai gidaadou gi aali,

nia mahi o Maa ne hai gidaadou gi aali i lodo tauwa!”

17 Au hagalee made, au ga mouli,

ga hagadele di hai o nia mee a Dimaadua ala ne hai.

18 Mee gu hagaduadua au gii kono, gei Mee hagalee hai au gii made.

19 Huge ina mai gi di au nia bontai di Hale Daumaha,

gi ulu au gi lodo e hai agu danggee gi Dimaadua!

20 Deenei di bontai o Dimaadua, ala hua go digau ala e donu e mee di ulu gi lodo.

21 Au e hagaamu Goe, Meenei Dimaadua, idimaa Goe dela gu longono e Goe au,

idimaa Goe dela ne hai au gi aali.

22 Di hadu dela ne hudu gi daha go digau hau hale bolo di balumee,

la guu hai di hadu e kaedahi e hagalabagau.*

23 Di mee deenei la ne hai mai baahi Dimaadua, e haga goboina mai gi gidaadou!*

24 Dangi nei la go di laangi o Dimaadua ne aali ai.

Gidaadou la gi tenetene mo di budu momoogo tenetene!

25 Haga dagaloaha ina gimaadou, Meenei Dimaadua, haga dagaloaha ina gimaadou!

Meenei Dimaadua, Goe gi hagamaamaa ina gimaadou gii gila humalia gimaadou!

26 God gi hagahumalia ina a mee dela e hanimoi i di ingoo o Dimaadua!

Gimaadou e hagaamu goodou mai i lodo di Hale Daumaha o Dimaadua.*

27 Dimaadua la go God, Mee gu humalia mai gi gidaadou.

Goodou kae ina godou manga laagau i godou lima,

daamada di budu mo di taele haganiga di gowaa dudu tigidaumaha.

28 Ma Kooe dela go dogu God, au e hai dagu danggee adu gi di Goe,

gei au ga hagadele do maaloo.

29 Goodou gi danggee ang gi Dimaadua, i Mee dela e humalia,

dono aloho e hana hua beelaa.

119

Nnaganoho Dimaadua *

xalephx - Aleph

1 E maluagina go digau ala e mouli madammaa,

ge e mouli gii hai be nia haganoho a Dimaadua.

2 E maluagina go digau ala e daudali ana helekai,

ge e hagalongo gi Mee mai i lodo nadau manawa hagatau.

3 Digaula hagalee hai nia mee hala, e heehee hua i di ala Dimaadua.

4 Meenei Dimaadua, Goe ne gaamai gi gimaadou au haganoho,

ga hai mai gi gimaadou bolo gi manawa dahi di hagalongo gi nia maa.

5 Au e hagadagadagagee bolo au ga manawa dahi ga dadaahi au helekai!

6 Maa au gaa mmada gii donu gi au haganoho huogodoo,

gei au ga hagalee langaadia.

7 Au ga hagaamu Goe i di manawa madammaa

i dogu madagoaa ma ga iloo eau di tonu o au haganoho.

8 Au ga haga gila aga au haganoho, hudee hudu ina au gi daha!

Haga gila aga Nnaganoho a Dimaadua

xbethx - Beth

9 Tama daane e mee di benebene dono mouli gi madammaa behee?

Mai i di daudali au haganoho.

10 Au e hagamahi e hai hegau adu gi di Goe mai i lodo dogu manawa hagatau.

Dugua au gi dee oho au haganoho.

11 Au e dadaahi au haganoho i lodo dogu manawa

bolo gi dee hai dagu mee hala adu gi di goe.

12 Au e hagaamu Goe, meenei Dimaadua. Aago ina mai gi di au oo ala.

13 Au ga tataanga au haganoho huogodoo ala ne goweia.

14 Au e tenetene di daudali au haganoho

laa hongo dogu hai mee gi nia maluagina e logowaahee.

15 Au e hagabaubau au haganoho, gei e hagadinadina au agoago.

16 Au e tenetene gi au haganoho, au hagalee e de langahia eau au helekai.

Nnaganoho a Dimaadua le e hai tangada gi tenetene

xgimelx - Gimel

17 Goe hila mai gi di au, go dau dangada hai hegau,

gi mouli au e haga gila aga au agoago.

18 Hugee ogu golomada,

gi gidee au nia hagadilinga mee hagagoboina ala i lodo au haganoho.

19 Au e noho hua i henuailala i tama madagoaa haga bodobodo.

Goe hudee hagammuni ina au haganoho i di au.

20 Dogu manawa e mmae i dogu hidihidi,

au e hiihai gi iloo eau au hagi aga i nia madagoaa huogodoo.

21 Goe e wou gi digau ala e hagamuamua.

Goe e haga halauwa digau ala e hagalee daudali au helekai.

22 Hagamehede ina au gi daha mo nia haganneennee

mo nia gadagada hagamuamua digaula, idimaa au gu haga gila aga au haganoho.

23 Digau aamua e dagabuli belee haganoho di nadau hai baahi mai,

e haga huaidu au, gei au e hagamaumau hua au agoago.

24 Au aago e hai au gi tenetene, aalaa go ogu hagamaamaa.

Di maanadu maaloo e hagagila aga Nnaganoho a Dimaadua

xdalethx - Daleth

25 Au gu magedaa guu moe i lodo nia gelegele.

Haga maaloo ina aga au, gii hai be dau hagababa dela ne hai.

26 Au ne haagi adu agu mee huogodoo ala ne hai, gei Goe gu helekai mai.

Aago ina mai gi di au oo ala.

27 Hagamaamaa ina au gi iloo eau au haganoho,

gei au ga hagamamaanadu di hai o au agoago hagagoboina.

28 Au e noho ge manawa gee.

Hagamaaloo ina aga au gii hai be au hagababa ala ne hai.

29 Hudee heia au gii hana i di ala hai gee,

gei Goe manawa dumaalia mai gi di au, aago ina au gi au haganoho!

30 Au gu hilihili bolo au ga hagalongo adu.

Au gu daudali au haganoho gii donu.

31 Meenei Dimaadua, au gu daudali au mee ala ne aago,

Goe hudee heia au gi langaadia.

32 Au ga haga limalima ga daudali au helekai,

idimaa Goe dela ga haga damana aga dogu kabemee.

Talodalo e madau di kabemee

xhex - He

33 Meenei Dimaadua, aago ina mai gi di au tadinga o au haganoho,

gei au ga daudali nia maa i nia madagoaa huogodoo.

34 Hagamodongoohia ina mai gi di au au haganoho,

gei au ga hagagila aga nia maa mai i lodo dogu manawa hagatau.

35 Dagia hua au i hongo nia ala o au haganoho,

idimaa aalaa nia mee e haga manawa lamalia au.

36 Gaamai gi di au di hiihai dela e hagagila aga au haganoho,

laa hongo dogu hiihai gi nia maluagina.

37 Heia au gi de hiihai gi nia balu mee.

Heia mai di humalia be dau hagababa dela ne hai.

38 Heia mai gi di au au mee ala gu hagababa

bolo e hai mai gi di au, go dau dangada hai hegau,

go di hagababa dela ne hai Kooe gi digau huogodoo ala e hagalongo adu gi di Goe.

39 Haga dagaloaha ina au gi daha mo nia haganneennee ala e madagu iei au.

Dau hagi aga le e hagagoboina huoloo!

40 Au e hiihai e daudali au helekai.

Gaamai gi di au di mouli hoou, idimaa Goe dela e donu.

Di hagadagadagagee gi Nnaganoho Dimaadua

xwawx - Waw

41 Meenei Dimaadua, hagamodongoohia ina mai gi di au dau hai dela e aloho i di au,

mo di haga dagaloaha au gii hai be dau hagababa dela ne hai.

42 Gei au gaa mee di helekai gi digau ala e haganneennee au,

idimaa au e hagadagadagagee gi au helekai.

43 Heia au gii mee di helekai donu i nia madagoaa huogodoo,

idimaa dogu hagadagadagagee la i lodo au haganoho.

44 Au ga hagagila aga au haganoho i nia madagoaa huogodoo,

dolomeenei ga hana hua dono hagaodi ai.

45 Au ga heehee moholo mai gi di au, idimaa au e hagamahi e daudali au agoago.

46 Au ga hagadele au helekai gi nia king, au hagalee langaadia.

47 Dogu madagoaa ma ga hagagila aga au helekai,

gei au e tenetene, idimaa au e haga dahidaamee nia maa.

48 Au e hagalaamua ge e haga dahidaamee au haganoho.

Au ga hagabaubau au helekai aago.

Di hagadagadagagee gi Nnaganoho Dimaadua

xzayinx - Zayin

49 Gi langahia e goe dau hagababa dela ne hai mai gi di au,

go dau dangada hai hegau, ma guu hai au gi hagadagadagagee huoloo.

50 Dogu noho i lodo ogu hagammaemmae, au gu manawa lamalia hua,

idimaa dau hagababa la gu benebene dogu mouli.

51 Digau hagamuamua le e hagabalumee au,

gei au digi huli gi daha mo au haganoho.

52 Meenei Dimaadua, au e langahia eau au haganoho ala i mua loo.

Malaa, aalaa nia mee e haga manawa lamalia au.

53 Au e hagawelewele huoloo ma gaa mmada

gi digau huaidu ma gaa oho au haganoho.

54 Au helekai la aalaa agu mee e dadaahili

i dogu mouli bodobodo i hongo henuailala nei.

55 Meenei Dimaadua, ma gaa boo gei au e langahia Goe,

mo di maanadu di hai o au haganoho.

56 Au e gida dogu tenetene mai i dogu daudali au haganoho.

Di dogi anga gi Nnaganoho Dimaadua

xhethx - Heth

57 Meenei Dimaadua, ma deelaa hua Kooe dela e hiihai ginai au.

Au gu hagababa bolo au e hagalongo gi au haganoho.

58 Au e madau adu gi di Goe mai i lodo dogu manawa hagatau

bolo Goe gi dumaalia mai gi di au, gii hai be dau hagababa dela ne hai.

59 Au gu daamada gu hagabaubau dagu hai dela e mouli iei au,

gei au gu hagababa bolo au ga daudali au helekai aago.

60 Au hagalee hagaduai, au ga hagalimalima ga daudali au helekai.

61 Digau huaidu guu dugu di nadau hele belee hele au,

gei au hagalee de langahia au haganoho.

62 I di madahidi waelua di boo,

gei au e ala aga e hagaamu Goe, idimaa Goe dela e gabunga au mee gii donu.

63 Au di hoo ni digau huogodoo ala e hai hegau adu gi di Goe,

go digau huogodoo ala e hagalongo ge e daudali au haganoho.

64 Meenei Dimaadua, henuailala e honu i do aloho dee modu,

aago ina au gi au haganoho.

Di hagalabagau o Nnaganoho Dimaadua

xtethx - Teth

65 Meenei Dimaadua, Goe gu hagagila aga dau hagababa,

gei Goe e humalia mai gi di au, go dau dangada hai hegau.

66 Gaamai gi di au di iloo nia mee mo di kabemee,

idimaa au e hagadonu au helekai.

67 I mua dau hagaduadua au, gei au nogo hai agu mee hala,

gei dolomeenei gei au gu daudali au helekai.

68 Goe e humalia, gei e hai au mee humalia! Aago ina au gi au helekai.

69 Digau hagamuamua guu hai nadau helekai tilikai i di au,

gei au e daudali hua au helekai mai i lodo dogu manawa hagatau.

70 Digaula nadau iloo ai,

gei au haganoho la aalaa nia mee e haga manawa lamalia au.

71 Ogu dadaaligi le e humalia mai gi di au,

idimaa nia maa e hai au gii kabe au helekai.

72 Au haganoho ala ne gaamai gi di au la koia e hagalabagau ko au

laa hongo nia bahihadu huogodoo o henuailala.

Nia donu o Nnaganoho Dimaadua

xyodhx - Yodh

73 Goe dela ne hai au, gei Goe dela e benebene au haga humalia.

Gaamai gi di au di kabemee, gi iloo eau au haganoho.

74 Digau ala e hagalaamua Goe la ga manawa lamalia ma ga mmada mai gi di au,

idimaa au dela e hagadonu au hagababa.

75 Meenei Dimaadua, au e iloo bolo Goe e hagi aga au mee gi di ala dela e donu,

gei Goe dela ne daaligi au idimaa goe dela e manawa dahi.

76 Heia do aloho waalooloo gi haga manawa lamalia ina au,

gii hai be dau hagababa dela ne hai mai gi di au, go dau dangada hai hegau.

77 Goe gi manawa dumaalia mai gi di au, gei au ga mouli,

idimaa au haganoho la aalaa nia mee e haga manawa lamalia au.

78 Heia digau ala e hagamuamua la gi langaadia,

idimaa digaula e hai baahi mai gi di au,

gei au, au ga mamaanadu hua au helekai aago.

79 Heia digau ala e hagalaamua Goe la gi lloomoi gi di au,

aalaa go digau huogodoo ala e iloo ginaadou au helekai.

80 Heia au gii dohu di daudali au haganoho gi de langaadia au i dogu magedaa.

Talodalo e madau di hagamouli

xkaphx - Kaph

81 Meenei Dimaadua, au gu dogono huoloo dagu talitali Goe belee hagamouli au,

gei au e hagadonu huoloo au helekai.

82 Ogu golomada guu pili di haga daumada au mee ala ne hagababa,

gei au ga heeu, “Goe e hagamaamaa au ma gaa hee?”

83 Au gu balumee gadoo be di peege gili manu bobo ne hudu gi daha,

malaa gei au hagalee de langahia eau au helekai.

84 Au belee hai loo gii tali waalooloo behee?

Ma gaa hee gei Goe ga daaligi digau ala e haihai au haga huaidu?

85 Digau hagamuamua ala hagalee hagagila aga au haganoho

la guu geli nadau luwa belee hele au.

86 Au haganoho huogodoo le e donu.

Hagamaamaa ina au, idimaa nia daangada e hagahuaidu au gi nadau helekai tilikai.

87 Digaula gu hoohoo hua bolo ga daaligi au gii made,

gei au hagalee huli gi daha mo au haganoho.

88 Idimaa go do aloho dee modu, Goe hila mai gi di au,

gii mee au di daudali au haganoho.

Hagadonu Nnaganoho Dimaadua

xlamedhx - Lamedh

89 Meenei Dimaadua, au helekai la ga waalooloo hua beelaa, dono hagaodi ai.

Nia maa e tuu mau i di langi.

90 Do manawa dahi le e waalooloo hua beelaa ang gi nia madawaawaa huogodoo.

Goe ne dugu henuailala gi dono lohongo, gei di maa gu noho hua beelaa.

91 Nia mee huogodoo e noho hua beelaa gi dangi nei idimaa go au helekai,

idimaa nia mee huogodoo le e hai hegau adu gi di Goe.

92 Maa nei bolo au haganoho la hagalee go nia mee ala e hagatenetene au,

malaa, au tangada hua guu made i lodo ogu hagammaemmae.

93 Au ga hagalee de langahia eau au aago,

idimaa Goe e dadaahi hua dogu mouli mai i nia maa.

94 Haga dagaloaha ina au, idimaa au di mee ni aau!

Au gu hagamahi bolo e daudali au haganoho.

95 Digau huaidu e talitali au belee daaligi gii made,

gei au gaa haa au haganoho gi ogu lodo.

96 Au gu iloo eau bolo nia mee huogodoo la ono hagaodi gi muli i golo,

gei au haganoho la ono hagaodi ai.

Di aloho i nia haganoho a Dimaadua

xmemx - Mem

97 E koia e damanaiee go dogu aloho i au haganoho!

Au e mamaanadu nia maa mai luada gaa dae loo gi di boo.

98 Au haganoho le e madalia au i nia madagoaa huogodoo,

e hai au gi kabemee gi hongo ogu hagadaumee.

99 Au gu kabemee i hongo ogu gau agoago huogodoo,

idimaa, au dela e hagamamaanadu au helekai aago.

100 Au e iloo nia mee i hongo digau ala mmaadua,

idimaa, au dela e haga gila aga au haganoho.

101 Au gu haga mogowaa au gi daha mo nia hagadilinga hangaahai huaidu huogodoo,

idimaa au dela e hiihai e hagalongo ang gi au helekai.

102 Au hagalee huli gi daha mo au haganoho,

idimaa, ma Kooe hua dela e aago mai nia maa gi di au.

103 E koia e maangala go au helekai!

Au helekai koia e maangala i hongo nia mee maangala ala e hai go nia lamu llauehe.

104 Au gu kabemee mai i di gili au haganoho, deelaa di mee e hidi iei au

e hagadugina huoloo gi nia hagadilinga hangaahai huaidu huogodoo.

Di maalama mai i nia haganoho Dimaadua

xnunx - Nun

105 Au helekai la go di malama dela e dagi au,

gei go di maalama dela e ina dogu ala.

106 Au ga hagagila aga dagu hagababa

dela bolo au ga hagalongo gi au haganoho e donu.

107 Meenei Dimaadua, ogu hagammaemmae la gu logowaahee!

Goe dadaahia hua beelaa dogu mouli, gii hai be dau hagababa dela ne hai.

108 Meenei Dimaadua, Goe hila mai gi dagu dalodalo danggee,

aago ina mai au gi au haganoho.

109 Au gu dee hagahuodia eau dogu mouli,

gei au digi de langahia eau au haganoho.

110 Digau huaidu guu hai nadau hele belee hele au,

gei au digi de hagalongo gi au haganoho.

111 Au haganoho la go dogu haga maluagina ga hana hua dee odi,

ma go nia maa ala e haga tene dogu manawa.

112 Au gu hagamaanadu i lodo dogu manawa bolo au ga hagalongo gi au haganoho

gaa dae loo gi dogu laangi dela e made iei au.

Di mouli humalia o tangada e daudali Nnaganoho Dimaadua

xsamekhx - Samekh

113 Au e hagadugina i digau ala hagalee manawa dahi adu gi di Goe,

gei au e aloho i au haganoho.

114 Goe go dogu duuli mo dogu hagaloohi, au e hagadagadagagee gi au hagababa.

115 Goodou go digau huaidu, goodou hula gi daha mo au.

Au ga daudali nia haganoho a dogu God.

116 Hagamaaloo ina aga au, gii hai be dau hagababa dela ne hai, gei au ga mouli.

Goe hudee heia au gi langaadia i lodo dogu hagadagadagagee!

117 Daahia au, gei au ga mouli humalia,

gei au ga daudali au haganoho i nia madagoaa huogodoo.

118 Goe e hagabalumee digau huogodoo ala hagalee e daudali au haganoho.

Nia hagamamaanadu tilikai digaula la ono hadinga ai.

119 Goe guu dugu digau huaidu huogodoo bolo digau hua balumee,

gei au e haga dahidamee au helekai.

120 Au gu madagu i di Goe, au gu madagu huoloo i dau gabunga.

Hagagila aga Nnaganoho Dimaadua

xayinx - Ayin

121 Au guu hai nia mee ala e donu ge humalia.

Goe hudee diagia au gi lodo nia mogobuna o ogu hagadaumee!

122 Heia dau hagababa mai gi di au bolo Goe ga hagamaamaa dau dangada hai hegau.

Goe hudee dugu ina au gi digau hagamuamua gi daaligidia.

123 Ogu golomada guu pili di haga daumada Goe

dela belee hanimoi e haga dagaloaha au, di haga dagaloaha dela ne hagababa Kooe.

124 Heia mai gi di au gii hai be do aloho dee modu,

mo di aago ina mai gi di au au haganoho.

125 Au go dau dangada hai hegau,

gaamai gi di au di kabemee, gi iloo eau au agoago.

126 Deenei la do madagoaa, meenei Dimaadua, belee daaligi digaula,

idimaa nia daangada la gu de hagalongo gi au haganoho.

127 Au e haga dahidamee au haganoho laa hongo nia goolo,

nia goolo ala e kaedahi e humalia.

128 Deelaa dagu mee e daudali au aago huogodoo,

gei e hagadugina eau nia ala huogodoo ala e hala.

Di manawa hiihai e haga kila aga Nnaganoho Dimaadua

xpex - Pe

129 Au agoago le e humalia huoloo.

Au e haga kila aga nia maa mai i lodo dogu manawa hagatau.

130 Di haga modongoohia o au agoago le e hidi mai ai di maalama,

ge e hai digau ala de kabemee gi kabemee.

131 Au e hanga dogu ngudu gi daha mo di dogidogi hagapodo

i dogu hiihai huoloo gi au helekai.

132 Huli mai gi di au mo di manawa dumaalia mai gi di au,

be dau hai dela e hai Kooe gi digau huogodoo ala e aaloho i di Goe.

133 Goe gumidia au gi dee doo, gii hai be dau hagababa dela ne hai.

Hudee heia au gii kumi go di huaidu.

134 Haga dagaloaha ina au gi daha mo digau ala e hagahuaidu au,

gii mee au di hagagila aga au haganoho.

135 O hadumada la gi haga maalama ina au, go dau dangada hai hegau,

aago ina au gi au haganoho.

136 Au e dangi huoloo ogu lodo,

idimaa nia daangada la hagalee hagalongo gi au haganoho.

Di tonu o Nnaganoho Dimaadua

xtsadhex - Tsadhe

137 Meenei Dimaadua, Goe e donu, gei au haganoho le e donu.

138 Nia haganoho ala ne gaamai Kooe

le e donu huoloo ge e humalia.

139 Dogu hagawelewele guu gaa i ogu lodo gadoo be di ahi,

idimaa go ogu hagadaumee ala e haga balumee au haganoho.

140 Au hagababa ala ne hai mai gi di au le e donu huoloo!

Au e aloho huoloo i nia maa!

141 Dogu huaidina la hagalee dahidamee, di balumee hua,

gei au hagalee de langahia eau au haganoho.

142 Oo donu le e donu gaa hana hua beelaa,

gei au haganoho le e donu i nia madagoaa huogodoo.

143 Au guu honu i nia haingadaa mo dee baba,

gei au haganoho e hai au gi tenetene.

144 Au aago mai gi di au le e donu i nia madagoaa huogodoo.

Gaamai gi di au di kabemee, gei au gaa mee di mouli.

Talodalo haga dagaloaha

xqophx - Qoph

145 Au e gahigahi Goe mai i lodo dogu manawa hagatau, meenei Dimaadua.

Helekai mai, gei au ga hagalongo gi au helekai!

146 Au e gahigahi Goe, haga dagaloaha ina au,

gei au ga hagagila aga au haganoho.

147 I mua di laa ma gaa hobo, gei au e gahigahi Goe i di hagamaamaa.

Au e hagadagadagagee huoloo gi au hagababa.

148 I di waalooloo di boo, gei au e moe hagaala hia e hagamamaanadu au aago.

149 Meenei Dimaadua, hagalongo mai gi di au, idimaa do aloho le e waalooloo,

hagamodongoohia ina mai gi di au do dumaalia, haga mouli ina au!

150 Ogu hagadaumee huaidu la gu lloomoi gu hoohoo mai,

go digau ala hagalee loo e hagagila aga au haganoho.

151 Gei goe e hoohoo mai gi dogu baahi, meenei Dimaadua,

gei au helekai huogodoo le e noho hua beelaa.

152 Mai loo i mua gei au gu iloo eau au aago.

Goe ne hai nia maa bolo gi noho hua waalooloo beelaa.

Di madau di hagamaamaa

xreshx - Resh

153 Mmada mai gi dogu hagammaemmae, haga dagaloaha ina au,

idimaa au digi huli gi daha mo au haganoho.

154 Hagamaamaa ina au i ogu donu, mo di haga dagaloaha ina au.

Benabena ina dogu mouli gii hai be dau hagababa dela ne hai.

155 Digau huaidu la hagalee mouli, i digaula ala hagalee daudali au haganoho.

156 Gei do aloho le e aamua huoloo, meenei Dimaadua,

hagamodongoohia ina mai do dumaalia mo di hagamouli ina au!

157 Ogu hagadaumee mo digau ala e dadaaligi au le e dogologowaahee,

gei au hagalee huli gi daha mo au haganoho.

158 Dogu madagoaa ma gaa mmada gi digau hagi aga dangada aalaa,

gei au e hagawelewele huoloo, idimaa digaula hagalee hagagila aga au haganoho.

159 Meenei Dimaadua, mmada mai gi di au dela e aloho i au aago.

Do aloho la hagalee huli, malaa goe haga dagaloaha ina au!

160 Di hagamau o au haganoho la go di tonu,

gei au gabunga huogodoo le e donu ge dono hagaodi ai.

Di manawa dahi gi Nnaganoho Dimaadua

xshinx - Sin ma Shin

161 Digau aamua e hai baahi mai gi di au dono hadinga ai,

gei au e hagalaamua au haganoho.

162 Au e tenetene huoloo gi au hagababa,

e tenetene gadoo be tangada ma gaa gida ana goloo hagalabagau.

163 Au e hudi dogu wou ge e hagadugina eau i nia helekai tilikai huogodoo,

gei au e haga dahidamee au haganoho.

164 Au e danggee adu gi di goe haga hidu i lodo di laangi e dahi,

idimaa go au gabunga ala e donu.

165 Digau ala e haga dahidamee au haganoho le e noho i di aumaalia,

gei dei dahi mee e mee di hai digaula gii tinga ai.

166 Meenei Dimaadua, au e talitali dau haga dagaloaha,

gei au e haga gila aga au helekai ala ne hai.

167 Au e hagagila aga au agoago,

au e aloho i nia maa mai i lodo dogu manawa hagatau.

168 Au e hagalongo ang gi au haganoho mo au helekai aago,

Goe e gidee agu mee huogodoo ala e hai.

Talodalo e madau di hagamaamaa

xtawx - Taw

169 Meenei Dimaadua, dagu dangidangi madau di hagamaamaa

la heia gii dau i di Goe!

Gaamai gi di au di kabemee, gii hai be dau hagababa dela ne hai.

170 Hagalongo mai gi dagu dalodalo,

mo di haga dagaloaha ina au gii hai be dau hagababa dela ne hai!

171 Au ga hagahagaamu Goe i nia madagoaa huogodoo,

idimaa Goe dela e aago au gi au haganoho.

172 Au ga daahili i au haganoho, idimaa au haganoho le e donu.

173 Goe e hagatogomaalia i nia madagoaa huogodoo belee hagamaamaa au,

idimaa au dela e daudali au haganoho.

174 Meenei Dimaadua, au e hidihidi huoloo i dau hagamaamaa o di haga dagaloaha!

Au haganoho la nia mee e haga manawa lamalia au.

175 Gaamai gi di au di mouli, gii mee au di hagaamu Goe.

Au helekai aago gi hagamaamaa ina au.

176 Au e heehee halaangaa gadoo be tama siibi ne ngala.

Hanimoi halahala ina au, go dau dangada hai hegau,

idimaa au digi huli gi daha mo au haganoho.

120

Talodalo e madau di hagamaamaa*

1 Dogu madagoaa ne haingadaa mai gi di au,

gei au ne gahigahi a Dimaadua, gei Mee gu helekai mai.

2 Meenei Dimaadua, haga dagaloaha ina au gi daha mo digau hai kai tilikai,

mo digau halahalau dangada.

3 Goodou go digau hai kai tilikai, ma di aha dela gaa hai go God adu gi goodou?

Mee ga daaligi goodou behee?

4 Mee ga daaligi goodou gi nia amu maalei gaa o tangada dauwa,

mo nia hadu wele mai i lodo di imu!

5 Dogu noho i godou baahi le e manawa gee

gadoo be dogu noho i Meshech be i baahi digau Kedar.†

6 Au guu noho waalooloo huoloo i baahi nia daangada

ala e de hiihai di noho i di aumaalia!

7 Dogu madagoaa ma ga helekai gi digaula i di noho i di aumaalia,

digaula e hiihai hua bolo e hai tauwa.

121

Dimaadua la go tadau Hagaloohi*

1 Au e hila aga gi tomo nia gonduu, dogu hagamaamaa la ga hanimoi i hee?

2 Dogu hagamaamaa la ga hanimoi i baahi o Dimaadua,

dela ne hai di langi mo henuailala.

3 Mee hagalee diiagi goe gii doo. Do Hagaloohi la hagalee kii.

4 Di Hagaloohi o Israel la hagalee molemoe be e kii!

5 Dimaadua ga hagaloohi la goe.

Mee e noho i doo baahi belee madamada humalia i di goe.

6 Di laa hagalee mmae ana mee adu gi di goe i di aa,

be go di malama ma gaa boo.

7 Dimaadua ga abaaba la goe gi daha mo nia hagadilinga haingadaa huogodoo,

Mee ga benebene goe hagahumalia.

8 Mee ga abaaba la goe i do hanimoi mo doo hana, dolomeenei gaa hana hua beelaa.

122

Di hagaamu o Jerusalem*

1 Ogu lodo gu manawa lamalia i di madagoaa digaula ne hai mai gi di au boloo,

“Gidaadou gaa hula gi di Hale o Dimaadua!”

2 Malaa, dolomeenei gimaadou gu i ginei, e tuu i lodo nia bontai o Jerusalem!

3 Jerusalem la di waahale ne haga hoou,

di waahale madamada gei gu haga noho hagahumalia.

4 Deenei di gowaa e lloomoi ginai nia madawaawa, go nia madawaawa Israel,

e hai nadau danggee ang gi Dimaadua gii hai be nia haganoho a Maa.

5 Deenei di gowaa e hai ai nia gabunga,

nia king o Israel e gabunga nadau daangada.

6 Goodou dalodalo ina Jerusalem gii noho i di aumaalia, boloo:

“Digau ala e aloho i di goe la gii noho manawa lamalia.

7 Di noho i di aumaalia gii gila i lodo o abaaba

mo di noho humalia la gii gila i lodo oo hale aamua.”

8 Au e helekai gi Jerusalem, “Di noho i di aumaalia gii noho i doo baahi”,

idimaa go ogu duaahina mo ogu ihoo hagaaloho.

9 Au e dalodalo i ono haadanga lamalia,

idimaa dela go di gowaa e iai di hale o Dimaadua go tadau God.

123

Talodalo e madau tumaalia*

1 Meenei Dimaadua, au e daumada aga Goe gi di langi i do gowaa dela e dagi.

2 E hai gadoo be tangada hai hegau daane be ahina dela e gana gi dono dagi,

deelaa gadoo di madau hai e gana adu gi di Goe, meenei Dimaadua,

gaa dae loo gi do dumaalia mai gi gimaadou.

3 Meenei Dimaadua, Goe dumaalia mai, dumaalia mai gi gimaadou.

Gimaadou guu hai haga huaidu huoloo.

4 Gimaadou gu waalooloo huoloo di madau haganneennee go digau maluagina,

mo di haga balumee go digau e hagaamu ginaadou ala e hai haga huaidu gimaadou.

124

Dimaadua la di Hagaloohi ni ana daangada*

1 Maa nei bolo Dimaadua digi huli mai i tadau baahi?

Digau Israel nei, helekai aga!

2 Maa nei bolo Dimaadua digi huli mai i tadau baahi

i di madagoaa o tadau hagadaumee ne heebagi mai gi gidaadou,

3 gei digaula gaa holo mouli gidaadou

i nadau hagawelewele huoloo mai gi gidaadou,

4 gei gidaadou ga daahee gi daha i di mmidi o di monowai,

nia wai guu gahu gidaadou.

5 Nia wai mmidi gu haga maalemu gidaadou!

6 Gidaadou e hai tadau danggee gi Dimaadua

i Mee dela digi dugua anga gidaadou gi tadau hagadaumee gi daaligidia.

7 Gidaadou guu too gi daha, gadoo be di manu mamaangi ne doo gi daha

mo di hele a tangada hele manu. Di hele la gu mooho, gei gidaadou gu maahede!

8 Tadau hagamaamaa le e hanimoi i baahi o Dimaadua

dela ne hai di langi mo henuailala.

125

Di noho humalia o nia daangada a God*

1 Digau ala e hagadagadagagee gi Dimaadua, le e hai gadoo be di Gonduu Zion,

dela e deemee di haga ngalungalua, gei e noho hua beelaa.

2 E hai be nia gonduu ala e daabui mai di waahale damana o Jerusalem,

deelaa gadoo di hai a God e daabui mai ana daangada dolomeenei,

ga hana hua dono hagaodi ai.

3 Digau huaidu la hagalee nnoo mau e dagi i hongo tenua o digau humalia,

maa nei bolo gaa hai beelaa, gei digau ala humalia holongo gaa hai nia mee huaidu.

4 Meenei Dimaadua, heia di humalia gi digau ala e humalia,

ala go digau ala e hagagila aga au haganoho.

5 Do madagoaa ma ga daaligi digau ala e hai nia mee huaidu,

daaligidia labelaa digau ala e huli gi daha mo oo ala.

Di aumaalia gi noho hua beelaa i baahi Israel!

126

Talodalo i di haga dagaloaha*

1 Di madagoaa hua Dimaadua dela ne laha mai gidaadou gi muli gi Jerusalem,

gidaadou nogo hai gadoo be digau ne hai nadau midi!

2 Gidaadou gu gadagada huoloo!

Gidaadou gu dadaahili mo di momoogo i tadau tenetene huoloo!

Gei nia henua ala i golo gu helekai boloo,

“Dimaadua guu hai ana mee humalia huoloo gi digaula.”

3 E donu, Mee guu hai ana mee humalia huoloo mai gi gidaadou,

gidaadou gu tenetene huoloo!

4 Meenei Dimaadua, heia gimaadou gi haadanga lamalia labelaa!

gadoo be di uwa ma ga gaamai ana wai gi nia anga monowai.

5 Digau ala e dogi nadau hagadili mo di tangitangi,

la gi haadia nia huwa o nadau gowaa mo di tenetene!

6 Digau ala e kae nadau lii laagau mo di tangitangi,

la ga lloomoi mo nia huwa o nadau gowaa mo di daahili momoogo tenetene.

127

Di hagaamu tumaalia o Dimaadua *

1 Maa Dimaadua la hagalee hau di hale,

malaa, nia moomee o digau hau hale le e balumee hua.

Maa Dimaadua la hagalee abaaba di waahale,

malaa, nia gau hagaloohi o di waahale deelaa, le e hagaloohi hua balumee.

2 Ma e balumee ma ga ngalua damana

bolo e halahala au mee e hagahumalia do mouli,

e ala aga loo hagaluada ga kii loo boo.

Idimaa, Dimaadua le e wanga nia meegai

gi ana daangada ala e aloho ai i di madagoaa digaula e kii.

3 Nia dama la nia wanga dehuia mai baahi o Dimaadua,

di haga maluagina mai i baahi o Mee.

4 Nia dama daane o dahi daane i dono madagoaa nogo dama daane,

le e hai gadoo be nia amu maalei i lodo di lima o tangada dauwa.

5 E maluagina go tangada dela e logo ana amu maalei beenei!

Mee e deemee loo di bagege i di madagoaa a mee ma ga heetugi

gi ono hagadaumee i lodo di gowaa hai gabunga.

128

Di hui tangada hagalongo gi Dimaadua*

1 E maluagina go digau ala e hagalongo gi Dimaadua, ge e daudali ana haganoho.

2 Goe gaa kae o hagahumalia mai i au hegau ala ne hai.

Goe ga tenetene ga humalia adu gi di goe.

3 Doo lodo gaa hai gadoo be di laagau ‘grape’ dela e huwa daulogo i lodo doo hale,

gei au dama daane gaa hai gadoo be nia dama laagau olib ala e haganiga dau deebele.

4 Taane dela e hagalongo gi Dimaadua le e hai loo gi haga maluagina gadoo beenei.

5 Dimaadua gi haga maluagina ina goe mai i Zion!

Goe gii mee hualaa di mmada gi di gila humalia o Jerusalem

i di waalooloo o do mouli!

6 Goe gi mouli hualaa gii mee goe di mmada gi nia dama o au dama!

Di aumaalia gi noho hua beelaa i baahi Israel!

129

Talodalo hai baahi gi nia hagadaumee o Israel*

1 Israel, hagia mai malaa gi gimaadou

be o hagadaumee nogo dadaaligi goe behee mai loo i do damagiigi.

2 “Mai i dogu madagoaa nogo damagiigi,

ogu hagadaumee nogo dadaaligi au haga huaidu, malaa digaula digi haga magedaa au.

3 Digaula guu tuu dogu dua, gu mahaa loo gi lodo,

guu hai gadoo be di gowaa ne geli belee dogi nia lii laagau.

4 Gei Dimaadua, dela koia e donu, gu hagamehede au gi daha mo di noho hege.”

5 Digau huogodoo ala e de hiihai gi Zion la gi magedaa,

gii llele gi muli mo di langaadia.

6 Digaula huogodoo gii hai gadoo be nia geinga tolo e tomo i tuatala di hale,

ala e maangoo hua i mua nia maa digi tomo llauehe.

7 Tangada e hagabudu nia maa be e kae nia maa ai.

8 Deai tangada e hana laa baahi nia maa e helekai boloo:

“Dimaadua gi haga maluagina goodou!

Gimaadou e haga maluagina goodou i di ingoo o Dimaadua.”

130

Talodalo dangidangi i di hagamaamaa*

1 Meenei Dimaadua, au e gahigahi Goe mai i lodo ogu haingadaa.

2 Meenei dogu Dagi, hagalongo mai gi dagu dangidangi,

Goe hagalongo mai gi dagu gahigahi bolo Goe gi hagamaamaa ina mai au!

3 Maa Goe gu hagailongo madau huaidu,

malaa, ma koai dela e mee di lele gi daha mo dau hagi aga?

4 Gei Goe gu dumaalia mai gi gimaadou, bolo gi mmaadagu gimaadou i di Goe.

5 Au e talitali huoloo di hagamaamaa a Dimaadua.

Au e hagadagadagagee gi nia helekai a Maa.

6 Dogu talitali Dimaadua la koia e damana i di talitali o digau hagaloohi boo

ma ga talitali di maalama o di luada.

Uaa, koia e damana i di talitali o digau hagaloohi boo

ma ga talitali di maalama o di luada.

7 Goodou go digau Israel, goodou gi hagadagadagagee gi Dimaadua,

idimaa dono aloho le e waalooloo,

gei Mee e hiihai e haga dagaloaha gidaadou i nia madagoaa huogodoo.

8 Mee ga haga dagaloaha ana daangada Israel gi daha mo nadau huaidu huogodoo.*

131

Talodalo hila gi lala mo di hagadagadagagee*

1 Meenei Dimaadua, au guu dugu dogu hagamuamua,

guu huli gi daha mo dogu hagapuu.

Au hagalee e de nnoomaalia gi nia mee hagalabagau,

be go nia mee ala e deemee dagu hai.

2 Gei au e humalia hua i dogu noho deemuu, mo di noho i di aumaalia.

E hai gadoo be di tama e moe deemuu i hongo nia lima o dono dinana,

deelaa gadoo dogu manawa dela e noho deemuu i ogu lodo.

3 Israel, goe gi hagadagadagagee hua gi Dimaadua dangi nei gaa hana hua beelaa!

132

Di hagaamu di Hale Daumaha*

1 Meenei Dimaadua, Goe hudee de langahia e Goe a David

mo nia hagadilinga haingadaa huogodoo ala ne hai ang gi Mee.

2 Meenei Dimaadua, Goe gi langahia e Goe di mee a mee dela ne hagababa,

di hagababa a mee dela ne hai adu gi di Goe, di Gowaa Aamua, di God o Jacob boloo:

3 “Au hagalee hana e ulu gi lodo dogu hale, be e kii i hongo dogu hada.

4 Au hagalee hagamolooloo be e kii

5 gaa dae loo gi dagu hagatogomaalia dagu gowaa ang gi Dimaadua,

di hale e noho ai di Gowaa Aamua, di God o Jacob.”

6 Gimaadou gu longono i Bethlehem i di hai o Tebedebe o di Hagababa,

gei gimaadou guu gida di maa i lodo di gowaa maalama i Jearim.

7 Gimaadou gu helekai, “Gidaadou gaa hula gi di Hale o Dimaadua,

gaa hai tadau daumaha i mua di lohongo o Maa.”

8 Meenei Dimaadua, hanimoi gi di Hale Daumaha,

madalia Tebedebe o di Hagababa, go di ada o mogobuna,

e noho i kinei ga hana hua dono hagaodi ai.

9 Au daangada hai mee dabu gi heia nia mee ala e donu

i nia madagoaa huogodoo, au daangada gi wwolowwolo tenetene!

10 Goe guu hai dau hagababa gi dau dangada hai hegau go David.

Meenei Dimaadua, Goe hudee hudua gi daha dau king dela ne hilihili.*

11 Goe guu hai dau hagababa mau dangihi gi David,

go di hagababa dela hagalee huli Kooe:

“Au gaa hai di tama e dahi i lodo au dama daane e hai di king,

mee gaa dagi i oo muli.*

12 Maa au dama daane la ga manawa dahi

gi dagu hagababa mo agu haganoho ala ne wanga gi digaula,

gei nia dama daane digaula gaa noho labelaa gi hongo do lohongo king.”

13 Dimaadua gu hilihili a Zion, Mee e hiihai e hai dono hale i di gowaa deelaa:

14 “Deenei di gowaa dela ga noho iei Au gaa hana hua beelaa,

go di gowaa deenei dela e hiihai ginai Au belee dagi.

15 Au ga haga maluagina a Zion gi nia hagadilinga hagahumalia huogodoo

ala e hiihai ginai mee.

Au gaa hai digau hagaloale a maa gi maaluu gi nia meegai.

16 Au ga haga maluagina digau hai mee dabu a maa

i nia mee huogodoo ala e hai go digaula,

gei nia daangada a maa ga daahili mo di wwolowwolo tenetene.

17 Go di gowaa deenei dela e hagagila aga ai

dagu dangada mai di hagadili o David e hai di king aamua,

gei Au ga duudagi adu hua beelaa gi muli nia mogobuna o dogu king dela ne hilihili.*

18 Au gaa hai nia hagadaumee o maa gi langaadia huoloo,

gei dono henua king gaa gila humalia ge haadanga lamalia.”

133

Di mouli hagadau buni*

1 E madamada hualaa behee ge haga manawa lamalia hualaa behee

go nia daangada a God ala e mouli hagadau buni!

2 E hai gadoo be nia lolo hagatulu hagalabagau ma gaa hali iha i di libogo o Aaron,

gaa hali iha gi nia ngaahulu o dono ngudu,

gaa hali iha gi hongo di kala o dono gahu lloo.

3 Ma e hai gadoo be nia magalillili i hongo di Gonduu o Hermon

e too gi hongo nia gonduu lligi o Zion,

idimaa deelaa di gowaa a Dimaadua ne hagababa

bolo e gaamai ginai dana haga maluagina, dela go di mouli dela dono hagaodi ai.

134

Di gahi e hagaamu a Dimaadua*

1 Lloomoi, hagaamu ina Dimaadua,

goodou ala go digau hai hegau a Maa huogodoo,

mo digau huogodoo ala e hai nadau hegau boo i lodo di Hale Daumaha a Maa.

2 Daahia godou lima gi nua mo di dalodalo i lodo dono Hale deelaa,

mo di hagaamu a Dimaadua!

3 Dimaadua dela ne hai di langi mo henuailala,

gi haga maluagina ina goodou mai i Zion!

135

Taahili hagaamu

1 Hagaamu ina Dimaadua!

Goodou ala go digau hai hegau a Dimaadua, hagaamu ina di ingoo o Maa,

2 go goodou ala e hai hegau i lodo di Hale o Dimaadua, go di Hale o tadau God.

3 Hagaamu ina Dimaadua, idimaa Mee e humalia.

Daahili hagaamu ina di ingoo o Maa, idimaa Mee e dumaalia.

4 Mee ne hilihili a Jacob mo digau Israel belee hai nia mee ni aana.

5 Au guu donu mai gi di au bolo Dimaadua le e aamua,

e koia e aamua i hongo nia god huogodoo.

6 Mee e hai ana mee huogodoo ala e hiihai ginai

i di langi i nua mo i henuailala, mo i lodo di moana mo i di gowaa llala.

7 Mee e gaamai nia gololangi madangi gono i nia mada o henuailala.

Mee e hai nia ila gi dabadaba i lodo di madangi gono,

ge e gaamai di madangi gi daha mo dono lohongo nogo benebene ai.

8 Mee gu daaligi gii mmade nia ulu mmaadua huogodoo o Egypt,

nia ulu mmaadua daangada mono manu.

9 Mee guu hai nia hagadilinga mogobuna haga goboina i di gowaa deelaa

belee hagaduadua di king mo ana gau hai hegau aamua.

10 Mee gu daaligi ana daangada dogologowaahee mono king maaloo:

11 ala go Sihon, di king o digau Amor, mo Og, di king o Bashan,

mo nia king huogodoo o Canaan.

12 Mee guu wanga nia henua digaula gi ana daangada,

guu wanga nia maa gi Israel.

13 Meenei Dimaadua, gimaadou guu dugu Goe

bolo di God ni gimaadou i nia madagoaa huogodoo.

Nia hagadili huogodoo ga langahia e ginaadou Goe.

14 Dimaadua ga haga dagaloaha ana daangada.

Mee ga manawa aloho i ana gau hai hegau.

15 Nia god o nia henua la nia mee ne hai gi nia silber mo nia goolo,

nia maa la ne hai gi nia lima dangada.

16 Nia god digaula nadau ngudu i golo, ge e deemee di leelee,

nadau golomada i golo, ge e deemee di mmada.

17 Digaula nadau dalinga i golo, ge e deemee di hagalongo,

digaula nadau ngudu i golo, ge e deemee labelaa di dogidogi.

18 Digau huogodoo ala ne hai nia maa gei e hagadagadagagee gi nia maa,

la gii hai be nia balu god ala ne hai go ginaadou!*

19 Hagaamu ina Dimaadua, goodou go nia daangada Israel,

hagaamu ina a Mee, goodou go digau hai mee dabu a God!

20 Hagaamu ina Dimaadua, goodou go digau Levi,

hagaamu ina a Mee, goodou huogodoo ala e daumaha gi Mee!

21 Hagaamu ina Dimaadua i Zion, i Jerusalem di guongo o Maa.

Hagaamu ina Dimaadua!

136

Taahili danggee

1 Danggee ang gi Dimaadua, idimaa Mee e humalia.

Di aloho o Maa hagalee modu.*

2 Danggee gi di God dela koia e aamua i nia god huogodoo.

Di aloho o Maa hagalee modu.

3 Danggee gi di Tagi dela koia e maaloo i hongo nia dagi huogodoo.

Di aloho o Maa hagalee modu.

4 Go Mee modogoia dela e hai ana mogobuna hagagoboina.

Di aloho o Maa hagalee modu.

5 Mee ne hai di langi gi dono kabemee.

Di aloho o Maa hagalee modu.*

6 Mee ne hai henuailala gi hongo nia wai llala.

Di aloho o Maa hagalee modu.*

7 Mee ne hai di laa mo di malama.

Di aloho o Maa hagalee modu.

8 Di laa e dagi di aa.

Di aloho o Maa hagalee modu.

9 Di malama mo nia heduu e dagi di boo.

Di aloho o Maa hagalee modu.*

10 Mee gu daaligi gii mmade nia ulu mmaadua dama daane digau Egypt.

Di aloho o Maa hagalee modu.*

11 Mee guu lahi digau Israel gi daha mo Egypt,

Di aloho o Maa hagalee modu.*

12 gi nia mahi mo nia mogobuna mahi o nia lima o Maa.

Di aloho o Maa hagalee modu.

13 Mee gu wwae lua di Tai Mmee.

Di aloho o Maa hagalee modu.

14 Mee guu lahi ana daangada laa lodo di tai deelaa.

Di aloho o Maa hagalee modu.

15 Mee guu hai di king o Egypt mo ana gau dauwa gi mmaalemu.

Di aloho o Maa hagalee modu.*

16 Mee guu lahi ana daangada laa lodo di anggowaa.

Di aloho o Maa hagalee modu.

17 Mee gu daaligi gii mmade nia king maaloo dangihi.

Di aloho o Maa hagalee modu.

18 Mee gu daaligi gii mmade nia king ala e dau,

Di aloho o Maa hagalee modu.

19 ala go Sihon, di king o digau Amor,

Di aloho o Maa hagalee modu.*

20 mo Og, di king o Bashan.

Di aloho o Maa hagalee modu.*

21 Mee guu wanga nia henua digaula gi ana daangada.

Di aloho o Maa hagalee modu.

22 Mee guu wanga nia maa gi Israel, go dana dangada hai hegau.

Di aloho o Maa hagalee modu.

23 Mee digi de langahia e Ia gidaadou i tadau madagoaa ne magedaa.

Di aloho o Maa hagalee modu.

24 Mee ne haga dagaloaha gidaadou gi daha mo tadau hagadaumee.

Di aloho o Maa hagalee modu.

25 Mee ne wanga nia meegai gi nia manu mouli huogodoo.

Di aloho o Maa hagalee modu.

26 Goodou danggee ang gi di God o di langi.

Di aloho o Maa hagalee modu.

137

Di tangitangi o digau Israel i lodo di nadau noho hege i Babylon

1 Gimaadou nogo noho i taalinga nia monowai i Babylon,

ga maanadu mai Zion, ga tangitangi.

2 Gimaadou gu daudau madau ‘harp’ gi tomo nia laagau ala i madau baahi.

3 Digau ala ne lahi gimaadou galabudi

e hai mai gi gimaadou bolo gimaadou gi daahili.

Digau ala e hagaduadua gimaadou

le e hai bolo gimaadou gi haga tenetene ina ginaadou:

“Daahili mai gi gimaadou i di hai o Zion.”

4 Gimaadou e deemee loo di daahili i lodo tenua o digau mai i daha!

5 Au bolo au gi deemee hua laa di dadaahili i di ‘harp’

maa au ga de langahia eau goe, Jerusalem!

6 Au bolo au gi deemee hua laa di daahili labelaa maa au digi langahia eau goe,

gei digi hagamaanadu ina goe bolo goe go dogu haga tenetene!

7 Meenei Dimaadua, Goe gi langahia di mee a digau Edom ne hai

i di laangi dela ne kumi ai Jerusalem go madau hagadaumee.

Goe gi langahia telekai digaula dela ne hai boloo, “Ohaa ina gi meheu gi lala!”

8 Babylon, goe ga mooho.

E maluagina go tangada dela e tala di hui adu gi di goe

i dau mee dela ne hai mai gi gimaadou.*

9 E maluagina go tangada dela e kae au ligiana,

ga haga mamaawa gi di gili tadugalaa.

138

Talodalo danggee*

1 Au e danggee adu gi di Goe, meenei Dimaadua, mai i lodo dogu manawa hagatau.

Au e daahili adu gi di Goe i taahili hagaamu i mua nia god.

2 Au e huli adu gi do Hale Daumaha haga madagu,

e bala gi lala mo di hagaamu do ingoo,

idimaa go do aloho dee modu mo do manawa dahi,

idimaa Goe gu hagamodongoohia di hai o do ingoo mo au haganoho

bolo e aamua huoloo.

3 Goe gu helekai mai dogu madagoaa ne gahigahi Goe.

Goe gu haga maaloo aga au gi oo mahi.

4 Meenei Dimaadua, nia king huogodoo ala i henuailala ga hagaamu Goe,

idimaa digaula gu longono ginaadou au hagababa.

5 Digaula ga daahili gi dau mee dela ne hai, mo do madamada aamua.

6 Ma e aha maa Goe e noho i di gowaa i nua loo,

gei Goe e madamada humalia i digau ala e lligi.

Gei digau ala e hagamuamua e deemee di nngala i oo mua.

7 Dogu madagoaa nogo haingadaa mai gi di au,

gei Goe gu benebene au haga humalia.

Goe gu hai baahi gi ogu hagadaumee hagawelewele,

ga haga dagaloaha au gi o mogobuna.

8 Goe gaa hai au mee huogodoo ala guu lawa dau hagababa.

Meenei Dimaadua, do aloho la hagalee modu.

Hagalawa ina au moomee ala guu lawa i dau daamada.

139

Di kabemee mo tumaalia o Dimaadua*

1 Meenei Dimaadua, Goe gu hagadina au, gei gu iloo e Goe au.

2 Goe e iloo nia mee huogodoo ala e hai ko au,

Goe e modongoohia agu hagamaanadu mai i di gowaa mogowaa.

3 Goe e mmada mai gi di au, be au e ngalua be e hagamolooloo.

Goe e iloo ogu hangahaihai huogodoo.

4 I mua dagu helekai, gei Goe gu iloo dagu helekai dela gaa hai.

5 Goe e haganiga au i nia baahi huogodoo, Goe e abaaba au gi oo mahi.

6 Do iloo e Goe au la koia e haga goboina huoloo mai gi di au,

e donu ngadaa huoloo ginai au.

7 Ma dehee di gowaa e mee di hana ginai au,

gei au gaa tanga gi daha mo do Hagataalunga?

Di gowaa i hee e mee di lele ginai au bolo gii ngala au i di Goe?

8 Maa nei bolo au ne hana gi nua gi di langi, gei Goe guu noho i golo.

Maa nei bolo au ne hana gi di gowaa o digau mmade, gei Goe gu i golo.

9 Maa nei bolo au ne maangi gi dua loo,

be ne noho i di gowaa dela koia e mogowaa loo gi dai,

10 gei Goe gu i golo i nia gowaa aalaa belee dagi au,

gei Goe gu i golo belee hagamaamaa au.

11 Maa nei bolo au ga helekai gi di bouli bolo gi gahu ina au,

be go di maalama dela e haganiga au gi bouli,

12 malaa, di bouli dongoeho le e deemee di haga bouli ana mee adu gi di Goe,

gei di boo le e maalama hua be di aa.

Di bouli dongoeho mo di maalama le e hai hua be di mee e dahi i doo baahi.

13 Goe ne hai nia mee huogodoo o dogu huaidina,

gei Goe ne haga noho au i lodo tinae o dogu dinana.

14 Au e hagaamu Goe i doo hai au hagahumalia ge haga goboina,

au mee huogodoo ala e hai le e haga goboina gei e humalia huoloo.

Au gu iloo eau di mee deenei mai i lodo dogu manawa hagatau.

15 Di madagoaa hua ogu iwi ne haga noho

hagahumalia gii donu i lodo tinae o dogu dinana,

ga tomo aga i di gowaa ngala, gei Goe gu iloo bolo au gu i golo.

16 I mua dogu haanau, gei Goe gu gidee au.

Nia laangi ala e mouli iei au la gu hagailongo huogodoo gi lodo dau beebaa,

mo i mua di daamada di laangi matagidagi o dogu mouli.

17 Meenei God, do manawa le e modongoohia ngadaa mai gi di au!

E logowaahee go au haga mamaanadu!

18 Maa au gaa hai bolo e dau nia maa,

ma koia e logowaahee i nia gelegele ala i tongotai!

Au ne ala aga, gei au i doo baahi hua igolo.

19 Meenei God, au e hiihai huoloo bolo Goe gi daaligidia gii mmade digau huaidu!

Au e hiihai huoloo bolo digau daaligi dangada la gii hula gi daha mo au!

20 Digaula e helehelekai huaidu i di Goe.

Digaula e helekai hagahuaidu do ingoo.

21 Meenei Dimaadua, au e hagadugina eau digau ala e hagadugina e ginaadou Goe!

Au e haga balumee digau ala e hai baahi adu gi di Goe.

22 Au e hagadugina huoloo i digaula.

Au guu dugu digaula bolo nia hagadaumee ni oogu.

23 Meenei God, hagadina ina au, gi iloo e Goe dogu manawa.

Hagamada ina au, gi iloo e Goe agu hagamaanadu.

24 Halahala ina be ma nia huaidu i dogu baahi,

mo di dagi au gi di ala o di mouli dee odi.

140

Talodalo duuli

1 Meenei Dimaadua, haga dagaloaha ina au gi daha mo digau huaidu.

Benebene ina au gi daha mo digau daaligi dangada.

2 Digaula e haga tataele nadau mee huaidu i nia madagoaa huogodoo,

e nnoo mau e hai nia daangada gi lagamaaloo.

3 Nia holole digaula e hai gadoo be nia holole gihaa daaligi dangada.

Nia helekai digaula e hai be nia poisin gihaa.*

4 Meenei Dimaadua, abaabalia au gi daha mo nia mogobuna o digau huaidu,

duulia au gi daha mo digau daaligi dangada ala bolo ginaadou e hai au gii doo.

5 Digau hagamuamua guu hai di nadau hele belee hele au.

Digaula guu dugu nadau hele i nia daalinga nia ala belee kumi au.

6 Gei au ga helekai gi Dimaadua, “Ma Kooe di God ni oogu.”

Meenei Dimaadua, hagalongo mai gi dagu gahigahi i di hagamaamaa!

7 Meenei dogu Dagi go Yihowah, dogu Dangada Hagamaamaa maaloo,

Goe ne duuli au i lodo teebagi.

8 Meenei Dimaadua,

Goe hudee wanga ina gi digau huaidu nia mee digaula ala e hiihai ginai,

hudee heia nia hagatataele huaidu digaula gii kila.

9 Goe hudee heia ogu hagadaumee gi aali.

Heia nia hagahuaidu digau ala e hai baahi mai gi di au la gii hula gi muli gi digaula.

10 Heia nia malala gaa gi monnono gi hongo digaula,

kilia digaula gi lodo di luwa llala, gi deemee di lloo aga.

11 Hudee heia digau ala e hai baahi tilikai gi nia daangada la gii gila.

Di huaidu la gi daaligidia gii mmade digau daaligi dangada.

12 Meenei Dimaadua, au e iloo bolo Goe e hagamaamaa nia donu o digau hagaloale,

mo nia donu o digau ala gu haadanga balua.

13 E donu, digau ala e haihai nia mee donu ga hagaamu Goe.

Digaula ga mouli i oo mua.

141

Talodalo hiahi*

1 Au e gahigahi Goe, meenei Dimaadua, hagamaamaa ina au dolomeenei!

Hagalongo mai gi di au i dogu madagoaa ma ga gahigahi Goe.

2 Daahia adu dagu dalodalo gadoo be nia ‘incense’,

daahia adu ogu lima ala e daahi gi nua e dalodalo,

gii hai be dau hai dela e daahi adu tigidaumaha o di hiahi.*

3 Meenei Dimaadua, dugua dau dangada e loohi dogu ngudu,

dugua dau dangada dauwa e hagaloohi di bontai o dogu ngudu.

4 Abaaba ina au gi hagalee hiihai e hai nia mee hala,

be e hagabuni gi digau huaidu i lodo nadau haihai huaidu.

Heia au gi hagalee hana i nia hagamiami digaula.

5 Tangada humalia e mee di hagaduadua au ge e aago au i di manawa humalia,

gei au hagalee tene gi digau huaidu e hagalaamua au,

idimaa agu dalodalo le e hai baahi gi nia hegau huaidu digaula

i nia madagoaa huogodoo.

6 Di madagoaa nia dagi digaula ma gaa kili ia gi lala

mai i hongo nia hadugalaa duuduu i nua,

deelaa di madagoaa o nia daangada ga hagadonu laa bolo agu helekai le e donu.

7 Nia iwi digaula ga malae i hongo nadau daalunga

gadoo be nia laagau ma ga hahaahi ga duuduu hagalligi.

8 Meenei dogu Dagi go Yihowah, au e hagadagadagagee adu gi di Goe.

Au e halahala doo duuli, hudee diagia au gii made!

9 Abaaba ina au gi daha mo nia hele digaula

ala ne hai belee hele au, mo nia hele o digau hai mee huaidu.

10 Digau huaidu la heia gi monnono gi lodo nadau hele donu,

gei au gii hana hagahumalia.

142

Talodalo Madau Hagamaamaa*

1 Au e gahigahi a Dimaadua belee hagamaamaa au, e madau hagamahi gi Mee.

2 Au e hagi anga gi Mee ogu dee donu huogodoo.

Au e hagi anga gi Mee ogu haingadaa huogodoo.

3 Dogu madagoaa hua ga bagege ogu lodo,

gei Mee e iloo Ia be ma di aha dela e humalia belee hai ko au.

Ogu hagadaumee guu dugu hagammuni nadau hele

belee hele au i lodo nia ala e haele iei au.

4 Dogu madagoaa ne mmada gi ogu daha,

gei au gu gidee bolo ma tangada i golo bolo e hagamaamaa au ai,

ge tangada e abaaba au ai, gei tangada hogi e hagadahidamee au ai.

5 Meenei Dimaadua, au e gahigahi Goe belee hagamaamaa au.

Kooe, meenei Dimaadua, ma dela hua Kooe dela go dogu abaaba,

ma dela hua Kooe dela e hiihai ginai au i lodo di mouli nei.

6 Hagalongo mai gi dagu gahigahi di hagamaamaa,

idimaa au gu abulu gi lodo di haingadaa.

Haga dagaloaha ina au gi daha mo ogu hagadaumee,

digaula e maaloo dangihi balua i di au.

7 Hagamehede ina au gi daha mo ogu haingadaa,

gei au ga hagaamu Goe i lodo nia dagadagabuli o au daangada,

idimaa Goe dela e dumaalia mai gi di au.

143

Talodalo e madau di hagamaamaa*

1 Meenei Dimaadua, hagalongo mai gi dagu dalodalo!

Hagalongo gi dagu dangidangi, idimaa Goe dela e donu.

Helekai mai gi di au, idimaa Goe e manawa dahi.

2 Goe hudee hagi aga ina au, go dau dangada hai hegau,

idimaa ma tangada e donu i oo mua ai.*

3 Ogu hagadaumee guu kumi au gu hagamagedaa.

Digaula guu dugu au gi lodo di hale galabudi bouli dongoeho,

au guu hai gadoo be tangada guu made i mua loo.

4 Ogu lodo gu bagege, gei au gu de nnoomaalia huoloo.

5 Au e langahia nia laangi ala ne too gi daha.

Au e hagabaubau i au mee huogodoo ala ne hai,

ge e hagalangahia mai gi di au au mee huogodoo ala ne hai.

6 Au e daahi aga ogu lima gi nua e dalodalo adu gi di Goe.

Dogu hiihai huoloo adu gi di Goe

le e hai gadoo be nia gelegele maangoo ala e hiihai huoloo gi di uwa.

7 Meenei Dimaadua, helekai mai gi di au dolomeenei!

Au gu dogu hagadagadagagee ai, Goe hudee hagammuni ina Goe i di au,

gi dee hana hua au madalia digau ala e hula gi lala gi tenua o digau mmade.

8 Hagalangahia ina mai gi di au i nia luada huogodoo

di hai o do aloho deemodu, idimaa au e hagadagadagagee adu gi di Goe.

Agu dalodalo e lloo aga gi di Goe. Hagia mai gi di au di ala dela belee haele iei au.

9 Meenei Dimaadua, au e hanadu gi di Goe belee abaaba Kooe.

Haga dagaloaha ina au gi daha mo ogu hagadaumee.

10 Goe go dogu God, aago ina au gi di hai dela e haga gila aga do manawa.

Goe gi manawa humalia mai gi di au, mo di dagi au gi lodo di ala dela e donu.

11 Haga dagaloaha ina au, meenei Dimaadua, e hagalaamua do ingoo.

Haga dagaloaha ina au gi daha mo ogu haingadaa gi do manawa humalia!

12 Idimaa go do aloho damanaiee i di au, daaligidia ogu hagadaumee gii mmade,

mo digau huogodoo ala e hagahuaidu au, idimaa, au tangada hai hegau ni aau.

144

Danggee ni di king gi God i dono aali*

1 Hagaamu ina Dimaadua, go dogu Abaaba!

Mee e aago au gi nia hegau o tauwa, ge e hagatogomaalia au gi tauwa.

2 Mee go dogu Abaaba mo dogu Dangada Daa,

go dogu gowaa e bala ginai au mo dogu Dangada Hagamouli

dela e hagadagadagagee huoloo ginai au.

Mee e dugu nia henua gi lala ogu mogobuna.

3 Meenei Dimaadua, tangada la di aha dela Goe e de nnoomaalia ai,

tangada hua dangada, gei Goe e hagalongo gi mee?*

4 Mee e hai gadoo be di oloolo madangi.

Di waalooloo o dono mouli le e hai gadoo be di malu dela e limalima hua di hagalee.

5 Meenei Dimaadua, hugee di langi gi mahuge mo di haneia gi lala.

Bili gi nia gonduu, gei nia maa gaa gohu mai nia huiahi.

6 Heia nia ila gi dabadaba, gi lellele dagidahi o hagadaumee.

Puugia au amu maalei e hagabagi digaula gii hula gii llele.

7 Daahia mai doo lima, daahi aga ina au gi daha mo nia wai llala,

haga dagaloaha ina au.

Haga dagaloaha ina au gi daha mo digau henua gee,

8 ala hagalee helekai donu

ge e hai nadau helekai tilikai i lodo nadau hagamodu ne hai.

9 Meenei Dimaadua, au ga daahili adu gi di Goe taahili hoou.

Au ga daahili i di ‘harp’ mo di daahili adu gi di Goe.

10 Goe e hai nia king gi aali i lodo nia dauwa,

ga haga dagaloaha dau dangada hai hegau go David.

11 Haga dagaloaha ina au gi daha mo ogu hagadaumee huaidu.

Daawa ina au gi daha mo nia mogobuna o digau henua gee,

ala hagalee helekai donu,

ge e hai nadau helekai tilikai i lodo nadau hagamodu ne hai.

12 Madau dama daane i nadau madagoaa ala e dama daane ai

gii hai gadoo be nia laagau ala e tomo maaloo.

Madau dama ahina gii hai be nia duludulu mmaadanga

ala e laagei nia madaaduge di hale di king.

13 Madau hale benebene meegai

la gii honu i nia hagadilinga huwa laagau huogodoo.

Nia siibi ala i lodo madau gowaa la gi hahaanau nadau dama e logowaahee.

14 Madau kau la gi hahaanau gi logowaahee,

di tama e haanau ge digi dohu be e ngala ai.

Nia lee haga manawa gee hudee heia gii hai i hongo nia ala o madau waahale.

15 E maluagina go nia daangada ala ma gaa hai ginai di hagamaluagina beenei!

E maluagina go nia daangada ala di nadau God go Dimaadua!

145

Taahili hagaamu*

1 Meenei dogu God dela go di King, au ga hagadele di hai oo mahi aamua,

gei au ga danggee adu gi di Goe i nia madagoaa huogodoo gaa hana hua beelaa.

2 Nia laangi huogodoo, gei au ga danggee adu gi di Goe,

gei au ga hagaamu Goe gaa hana hua beelaa.

3 Dimaadua e aamua ge humalia belee hagaamu giibeni,

tangada e iloo ia tamanaiee aamua o Maa ai.

4 Nia daangada ga haga modongoohia au mee huogodoo

ala ne hai ang gi di adu dangada nomuli, gei digaula ga hagaamu o mogobuna.

Digaula ga hagadele di hai o au hegau mogobuna.

5 Digaula ga helehelekai i di hai o do madamada mo do aamua dee odi.

Gei au ga hagabaubau huoloo i o hangaahai haga goboina huoloo.

6 Nia daangada huogodoo ga helehelekai

i di hai o nia mee huogodoo ala ne hai gi o mogobuna,

gei au ga hagadele di hai o do maaloo aamua.

7 Digaula ga helehelekai i do humalia, gei e dadaahili i di hai o do dumaalia.

8 Dimaadua le e koia e aloho huoloo gei e dumaalia,

e hagalee hagawelewele ngoohia, gei e honu i di aloho dee odi.

9 Mee e humalia ang gi nia daangada huogodoo,

gei e manawa dumaalia gi ana mee huogodoo ala ne hai.

10 Meenei Dimaadua, au mee huogodoo ala ne hai Kooe ga hagaamu Goe,

gei au daangada huogodoo ga danggee adu gi di Goe.

11 Digaula ga helehelekai i di mahi madamada oo dagi dau golohenua,

mo di hai o mogobuna,

12 bolo gi iloo ai nia daangada huogodoo di hai o mogobuna,

mo di hai o nia mahi madamada o do henua.

13 Di hai o di dagi dau golohenua la dono hagaodi ai,

gei Goe e king gaa hana hua beelaa.

Dimaadua le e manawa dahi hua gi ana hagababa,

gei e dumaalia i ana hangahaihai huogodoo.

14 Gei mee e hagamaamaa digau huogodoo ala guu noho i lodo di haingadaa,

gei e dahi aga digau huogodoo ala guu too gi lala.

15 Digau ala e mouli huogodoo,

ginaadou e mmada adu mo di hagadagadagagee adu gi di Goe,

gei Goe e haangai digaula gii hai be nadau hiihai.

16 Goe e wanga gi digaula nadau mee ala e dohu anga,

gei e hagahumalia digaula gi tau anga gi nadau hiihai.

17 Dimaadua le e donu i ana mee huogodoo ala e hai,

gei e dumaalia i ana hangahaihai huogodoo.

18 Mee e noho hoohoo gi digau huogodoo ala e gahigahi a Mee,

go digau ala e gahigahi a Mee i di tonu.

19 Mee e wanga gii dohu nia hiihai o digau huogodoo ala e hagalabagau Ia,

e hagalongo gi nadau dangidangi, gei e haga mouli digaula.

20 Mee e hagaloohi digau huogodoo ala e aloho i de Ia,

gei e daaligi gi daha digau huaidu huogodoo.

21 Au ga hagaamu Dimaadua i nia madagoaa huogodoo.

Ana mee huogodoo ala ne hai la gi hagaamuina dono ingoo dabuaahia

i nia madagoaa huogodoo gaa hana hua beelaa.

146

Hagaamuina Dimaadua go tadau Dangada Hagamouli

1 Goodou gi hagaamuina Dimaadua!

Dogu hagataalunga nei, hagaamuina Dimaadua!

2 Au ga hagahagaamu a God i di waalooloo o dogu mouli,

gei au ga daahili ang gi dogu God i di waalooloo o dogu mouli.

3 Goodou hudee hagadagadagagee gi digau aamua i henuailala,

be tei dangada hua dela e deemee di haga dagaloaha goodou.

4 Idimaa, digaula gaa mmade gei digaula guu hai hua nia gelegele,

gei nadau mee ala bolo gi heia hogi, gu hagaodi i di laangi hua deelaa.

5 E maluagina go tangada dela ma ga hagamaamaa go di God o Jacob.

E maluagina go tangada dela e hagadagadagagee gi Dimaadua dela go dono God,

6 dela ne hai di langi mo henuailala mo di moana mo nadau hagahonu huogodoo.

Mee e haga gila aga ana hagababa i nia madagoaa huogodoo.*

7 Mee e haga gila aga nia donu o digau huogodoo

ala guu noho i lala di hagaduadua, gei e haangai digau huogodoo ala gu hiigai.

Dimaadua e haga dagaloaha digau ala guu noho i lodo di lawalawa,

8 gei e huge nia golomada o digau ala gu dee gida.

Mee e haga mahi aga digau huogodoo ala gu delouaa.

Gei mee hogi e aloho i digau ala e donu.

9 Mee e madamada humalia i digau mai daha

ala e noho gainga i lodo tadau henua,

gei Mee e hagamaamaa nia ahina ala guu mmade nadau lodo

mo nia dama ala guu mmade nadau maadua,

gei e hagahuaidu nia hagatataele o digau huaidu.

10 Dimaadua la go di King gaa hana hua beelaa!

Zion, doo God dela gaa dagi gaa hana hua beelaa!

Hagaamuina Dimaadua!

147

Hagaamu di God Aamua

1 Hagaamu ina Dimaadua!

Ma e humalia ma ga daahili e hagaamu tadau God.

Ma koia e humalia gei e donu dela belee hagaamu a Mee.

2 Dimaadua e haga duu aga hoou Jerusalem.

Mee e laha mai labelaa digau Israel ala ne lahi galabudi.

3 Mee e hagahili nia daangada ala gu manawa gee,

gaa hii nia gowaa digaula ala e moholehole.

4 Go Mee dela ne haga noho di hulu heduu,

e gahi di ingoo di heduu nei mo di heduu nei.

5 Tadau Dagi le e aamua ge maaloo.

Di kabemee o Maa le e deemee di hagatau.

6 Mee e dahi aga digau ala e manawa hila gi lala,

ge e dagadagahi digau huaidu gi lodo nia gelegele.

7 Daahili i nia daahili hagaamu ang gi Dimaadua.

Daahili i godou ‘harp’ ang gi tadau God.

8 Mee e hagamodoho nia gololangi i lala di langi.

Mee e hai nia uwa gii too gi henuailala,

gaa hai nia geinga tolo gii tomo i tomo nia gonduu.

9 Mee e wanga nia meegai gi nia manu,

ga haangai nia manu mamaangi ‘raven’

i nadau madagoaa ma ga tangitangi hiigai.

10 Mee hagalee manawa tene gi nia hoodo maaloo,

be gi nia daane dauwa de mmaadagu.

11 Mee e manawa tene hua gi digau ala e hagalaamua Ia,

mo digau ala e hagadagadagagee gi dono aloho dee modu.

12 Jerusalem, hagaamuina Dimaadua! Zion, hagaamu ina doo God!

13 Mee e hagaloohi haga humalia nia ngudu nia bontai o dau abaaba.

Mee e haga maluagina au daangada.

14 Mee e madamada humalia tagageinga o do henua,

ga haangai goodou gi nia palaawaa ala koia e humalia.

15 Mee ga helekai gi henuailala,

gei di mee a Maa dela ne helekai ai le e gila hagalimalima.

16 Mee e holo nia ‘snow’ gadoo be di ‘blanket’,

ga haga nonnono nia magalillili gadoo be nia gelegele.

17 Mee e haga doo dana uwa hadu magalillili gadoo be nia giligili.

Deai tangada e mee di noho mahana

i lodo di magalillili ma ga hai mai go Mee ai!

18 Mee e helekai hua gei nia koolii gu waiwai.

Mee gaa hai di madangi gii gono, gei nia wai ga malingi.

19 Mee e wanga ana helekai gi ana daangada,

ana aago mo ana haganoho gi digau Israel.

20 Mee digi hai di mee deenei gi digau o nia henua ala i golo,

digaula e de iloo ginaadou ana haganoho.

Hagaamu ina Dimaadua!

148

Di langi mo henuailala gi hagaamuina Dimaadua

1 Goodou gi hagaamuina Dimaadua!

Goodou ala go digau ala e noho i nua,

goodou hagaamuina Dimaadua mai i di langi.

2 Goodou ala go ana gau di langi,

goodou huogodoo gi hagaamuina a Mee,

goodou go dana buini dauwa o di langi,

goodou huogodoo gi hagaamuina a Mee.

3 Goolua go di laa mo di malama, goolua hagaamuina a Mee.

Goodou go nia heduu madamada, goodou gi hagaamuina labelaa a Mee.

4 Goodou go di langi dela i nua loo mo nia wai ala i hongo di langi,

goodou gi hagaamuina a Mee.

5 Nia maa huogodoo gi hagaamuina di ingoo o Dimaadua!

Idimaa, Mee ne helekai hua, gei nia maa guu hai.

6 Mee ne helekai hua, gei nia mee guu noho gi nadau lohongo,

gaa hana hua beelaa, gei nia maa e deemee di de hagalongo.

7 Goodou hagaamuina Dimaadua mai i henuailala,

goodou ala go nia manu hagamadagudagu dangada

ala i lodo di moana mo ala i tua di moana,

8 mo goodou ala go di ila mo di uwa hadu magalillili, nia ‘snow’

mo nia gololangi, mo nia madangi llauehe ala e hagalongo gi ana helekai.

9 Goodou hagaamuina a Mee,

goodou ala go nia gowaa nnoonua mo nia gonduu,

nia laagau ala e huwa mo nia laagau o lodo henua,

10 mo nia manu huogodoo, nia manu gaidala mono manu lodo geinga,

nia manu dolodolo mono manu mamaangi.

11 Goodou hagaamuina a Mee, goodou ala go nia king mo digau huogodoo,

nia dagi aamua mo digau huogodoo aamua ala i golo,

12 mo goodou ala go nia dama daane mo nia dama ahina,

digau mmaadua mo nia dama lligi.

13 Digaula huogodoo gi hagaamuina di ingoo o Dimaadua!

Dono ingoo la koia e aamua huoloo i nia ingoo huogodoo ala i golo.

Dono madamada e noho i hongo di langi mo henuailala.

14 Mee dela gu hagamaaloo aga dono henua,

gei ana daangada huogodoo ga hagaamu a Mee,

aalaa go digau Israel ala e aloho huoloo iei Mee.

Goodou gi hagaamuina Dimaadua!

149

Taahili hagaamu

1 Hagaamu ina Dimaadua!

Goodou daahili ang gi Dimaadua i taahili hoou,

hagaamu ina a Mee i mua nia dagabuli o ana daangada manawa dahi!

2 Israel, goe gi manawa lamalia, idimaa go Mee dela ne hai goe.

Goodou, go nia daangada o Zion, goodou tenetene, idimaa go di godou king!

3 Goodou gaalege hagaamuina di ingoo o Maa.

Goodou daahili gi godou ‘drum’ mono ‘harp’ e hagahagaamu a Mee.

4 Dimaadua e manawa tene gi ana daangada.

Mee e hagalaamua digau ala e hila gi lala e hai digaula gi aali.

5 Nia daangada a God la gi tenetene idimaa ginaadou gu aali,

mo di dadaahili tenetene i di boo dogomaalia.

6 Digaula gii wwolo gi nua ma ga hagaamu a God,

mo nadau hulumanu dauwa gaa i nadau lima,

7 e hagamagedaa nia henua ge e daaligi nia daangada,

8 e lawalawa nia king digaula gi nia daula baalanga,

gei nia dagi digaula e lawalawa gi nia daula baalanga mau,

9 e daaligi nia henua llauehe gii hai be di hai dela gu haga noho go God.

Deenei di aali o nia daangada a God.

Hagaamuina Dimaadua!

150

Dadaahili hagaamuina Dimaadua!

1 Hagaamuina Dimaadua!

Hagaamuina God i lodo dono Hale Daumaha!

Hagaamuina a Mee i ono mahi i di langi.

2 Hagaamuina a Mee i ana mee haga goboina ala ne hai.

Hagaamuina ono mahi aamua.

3 Hagaamuina a Mee gi godou labaa.

Hagaamuina a Mee gi nia ‘harp’ mono ‘lyre’.

4 Hagaamuina a Mee gi nia ‘drum’ mo nia gagaalege.

Hagaamuina a Mee gi nia ‘harp’ mono mee ngiingii iliili.

5 Hagaamuina a Mee gi nia ‘cymbal’.

Hagaamuina a Mee gi nia lee maaloo o nia ‘cymbal’.

6 Nia manu mo nia daangada mouli huogodoo,

goodou hagaamuina Dimaadua!

Hagaamuina Dimaadua!

* 1.3: Jeremiah 17.8

* 2.2: Acts 4.25-26

* 2.7: Acts 13.33; Hebrews 1.5; 5.5

* 2.9: Revelation 2.26-27; 12.5; 19.15

* 3.: Taahili deenei ne huwa go David i dono madagoaa ne llele gi daha mo Absalom (2-Samuel 15.13—17.22)

* 4.: Taahili ni David

* 4.4: Ephesians 4.26

* 5.: Taahili ni David

* 5.9: Romans 3.1

* 6.: Taahili ni David

* 6.1: Pisalem 38.1

* 6.8: Matthew 7.23; Luke 13.27

* 7.: Taahili dela ne daahili go David i di hai o Cush, taane Benjamin

* 7.9: Revelation 2.23

* 8.: Taahili ni David

* 8.2: Matthew 21.16

* 8.4: Job 7.17-18; Pisalem 144.3; Hebrews 2.6-8

* 8.6: 1-Corinthians 15.27; Ephesians 1.22; Hebrews 2.8

* 9.: Taahili ni David

* 10.7: Romans 3.14

* 11.: Taahili ni David

* 12.: Taahili ni David

* 13.: Taahili ni David

* 14.: Taahili ni David

* 14.3: Romans 3.10-12

* 15.: Taahili ni David

* 16.: Taahili ni David

* 16.10: Acts 13.35

* 16.11: Acts 2.25-28

* 17.: Taahili ni David

* 18.: Nnelekai David ne daahili go mee ang gi Dimaadua i di laangi Dimaadua ne haga dagaloaha a mee gi daha mo Saul mo ana hagadaumee huogodoo ala i golo

* 18.33: Habakkuk 3.19

* 18.49: Romans 15.9

* 19.: Taahili ni David

* 19.4: Romans 10.18

* 20.: Taahili ni David

* 21.: Taahili ni David

* 22.: Taahili ni David

* 22.1: Matthew 27.46; Mark 15.34

* 22.7: Matthew 27.39; Mark 15.29; Luke 23.35

* 22.8: Matthew 27.43

* 22.18: Matthew 27.35; Mark 15.24; Luke 23.34; John 19.24

* 22.22: Hebrews 2.12

* 23.: Taahili ni David

* 23.2: Revelation 7.17

* 24.: Taahili ni David

* 24.1: 1-Corinthians 10.26

* 24.4: Matthew 5.8

* 25.: Taahili ni David

* 26.: Taahili ni David

* 27.: Taahili ni David

* 28.: Taahili ni David

* 28.4: Revelation 22.1

* 29.: Taahili ni David

* 29.2: Pisalem 96.7-9

* 30.: Taahili ang gi di haga dabu di Hale Daumaha. Taahili ni David

* 31.: Taahili ni David

* 31.5: Luke 23.46

* 32.: Taahili ni David

* 32.2: Romans 4.7-8

* 34.: Taahili ni David dela ne huwa go mee i muli dono madagoaa ne hai bolo ia tangada dadaulia i mua di king Abimelech (1-Samuel 21.13-15). Di pisalem deenei le e hai nia gubu e madalua maa lua, nia gubu dagi dahi e daamada i nia leder o di aiu Hebrew. Mmada labelaa gi Pisalem 119.

* 34.8: 1-Peter 2.3

* 34.16: 1-Peter 3.10-12

* 34.20: John 19.36

* 35.: Taahili ni David

* 35.19: Pisalem 69.4; John 15.25

* 36.: Taahili ni David, tangada hai hegau Dimaadua

* 36.1: Romans 3.18

* 37.: Taahili ni David

* 37.11: Matthew 5.5

* 38.: Taahili manawa gee ni David

* 39.: Taahili ni David

* 40.: Taahili ni David

* 40.8: Hebrews 10.5-7

* 41.: Taahili ni David

* 41.9: Matthew 26.23; Mark 14.18; Luke 22.21; John 13.18

* 41.13: Pisalem 106.48

* 42.: Taahili mai baahi di madahaanau Korah

* 43.: Di pisalem deenei e haga odi di Pisalem 42

* 44.: Taahili deenei ne huwa go di madahaanau Korah

* 44.22: Romans 8.36

* 45.: Taahili deenei ne huwa go di madahaanau Korah; Taahili Aaloho

* 45.7: Hebrews 1.8-9

* 46.: Taahili deenei ne huwa go di madahaanau Korah

* 47.: Taahili deenei ne huwa go di madahaanau Korah

* 48.: Taahili deenei ne huwa go di madahaanau Korah

* 48.2: Matthew 5.35

* 49.: Taahili deenei ne huwa go di madahaanau Korah

* 50.: Taahili ni Asaph

* 51.: Taahili ni David ne hai i muli soukohp Nathan ne helekai gi mee i dono hai di huaidu be di manu ang gi Bathsheba (2-Samuel 12.1-15)

* 51.4: Romans 3.4

* 52.: Taahili ni David, i muli Doeg, tangada Edom, ne hana gi hagamodongoohia ang gi Saul boloo, “David guu hana gi di hale o Ahimelech.” (1-Samuel 22.9-10)

* 53.: Taahili ni David

* 53.1: Romans 3.10-12

* 54.: Taahili ni David, ne huwa i muli digau Ziph guu hula gi Saul mo di hagamodongoohia ang gi mee bolo David la i nadau guongo. (1-Samuel 23.19, 26.1)

* 55.: Taahili ni David

* 56.: Taahili ni David, ne huwa i muli digau Philistia guu kae a mee i Gath. (1-Sam 21.13-15)

* 57.: Taahili ni David, ne huwa i muli dana lele gi daha mo Saul mai i di bongoo hadugalaa. (1-Samuel 22.1, 24.3)

* 58.: Taahili ni David

* 59.: Taahili ni David, ne huwa i muli o Saul ne hagau ana daane e dadaumada di hale o maa belee daaligi a mee gii made (1-Samuel 19.11)

* 60.: Taahili ni David. Taahili agoago deenei ne huwa i di madagoaa a mee gu heebagi gi digau Aram ala mai Naharaim mo Zobah, mo di madagoaa o Joab guu huli gi muli ga daaligi gii mmade digau e madangaholu maa lua mana (12,000) i lodo di Gowaa Baba Toolo (2-Samuel 8.13; 1-Chronicles 18.12)

* 61.: Taahili ni David

* 62.: Taahili ni David

* 62.12: Job 34.11; Jeremiah 17.10; Matthew 16.27; Romans 2.6; Revelation 2.23

* 63.: Taahili deenei ne huwa go David i dono madagoaa nogo i lodo di Anggowaa o Judah (1-Samuel 23.14)

* 64.: Taahili ni David.

* 65.: Taahili ni David

* 66.6: Exodus 14.21; Joshua 3.14-17

* 68.: Taahili ni David

* 68.8: Exodus 19.18

† 68.18: Di ingoo o God deenei le e hai dono hadinga bolo “Yihowah di God dela e noho i baahi ana daangada”

* 68.18: Ephesians 4.8

* 69.: Taahili ni David

* 69.4: Pisalem 35.19; John 15.25

* 69.9: John 2.17; Romans 15.3

* 69.21: Matthew 27.48; Mark 15.36; Luke 23.36; John 19.28-29

* 69.23: Romans 11.9-10

* 69.25: Acts 1.20

* 69.28: Exodus 32.32; Revelation 3.5; 13.8; 17.8

* 70.: Taahili manawa gee ni David

* 72.: Taahili ni Solomon

* 72.8: Zechariah 9.10

† 72.10: Sheba la go tenua i ngaaga i Arabia; Seba la go tenua i baahi gi dai di Tai Mmee, huli adu gi Sheba

‡ 72.18: Di ingoo o God deenei le e hai dono hadinga bolo “Yihowah di God dela e noho i baahi ana daangada”

§ 72.19: Pisalem 72.18,19 la di hagalawa di Lua Beebaa Pisalem dela ne daamada i Pisalem 42

* 73.: Di Pisalem mai baahi o Asaph

* 74.: Taahili ni Asaph

* 74.13: Exodus 14.21

* 74.14: Job 41.1; Pisalem 104.26; Isaiah 27.1

* 75.: Taahili ni Asaph

* 76.: Taahili ni Asaph

* 77.: Taahili ni Asaph

* 78.: Taahili ni Asaph

* 78.2: Matthew 13.35

* 78.12: Exodus 7.8—12.32

* 78.13: Exodus 14.21-22

* 78.14: Exodus 13.21-22

* 78.16: Exodus 17.1-7; Numbers 20.2-13

* 78.24: John 6.31

* 78.31: Exodus 16.2-15; Numbers 11.4-23,31-35

* 78.44: Exodus 7.17-21

* 78.45: Exodus 8.1-6,20-24

* 78.46: Exodus 10.12-15

* 78.48: Exodus 9.22-25

* 78.51: Exodus 12.29

* 78.52: Exodus 13.17-22

* 78.53: Exodus 14.26-28

* 78.54: Exodus 15.17; Joshua 3.14-17

* 78.55: Joshua 11.16-23

* 78.56: Gabunga 2.11-15

* 78.60: Joshua 18.1; Jeremiah 7.12-14; 26.6

* 78.61: 1-Samuel 4.4-22

* 78.71: 1-Samuel 16.11-12; 2-Samuel 7.8; 1-Chronicles 17.7

* 79.: Taahili ni Asaph

* 79.1: 2-Kings 25.8-10; 2-Chronicles 36.17-19; Jeremiah 52.12-14

* 80.: Taahili ni Asaph

* 80.1: Exodus 25.22

* 81.: Taahili ni Asaph

* 81.3: Numbers 10.10

* 81.7: Exodus 17.7; Numbers 20.13

* 81.10: Exodus 20.2-3; Deuteronomy 5.6-7

* 82.: Taahili ni Asaph

* 82.6: John 10.34

* 83.: Taahili ni Asaph

* 83.9: Gabunga 4.6-22; 7.1-23

* 83.11: Gabunga 7.25; 8.12

* 84.: Di pisalem mai baahi di madahaanau Korah

† 84.11: Di ingoo o God deenei le e hai dono hadinga bolo “Yihowah di God dela e noho i baahi ana daangada”

* 85.: Di pisalem mai baahi di madahaanau Korah

* 86.: Talodalo ni David

* 86.9: Revelation 15.4

* 87.: Di pisalem mai baahi di madahaanau Korah

* 88.: Di pisalem mai baahi di madahaanau Korah. Taahili ni Heman, tangada Ezrahite.

* 89.: Taahili deenei ne huwa go Ethan tangada Ezrahite (1-Kings 4.31)

* 89.4: 2-Samuel 7.12-16; 1-Chronicles 17.11-14; Pisalem 132.11; Acts 2.30

* 89.20: 1-Samuel 13.14; 16.12; Acts 13.22

* 89.27: Revelation 1.5

* 90.: Talodalo o Moses, tangada hai hegau ni God

* 90.4: 2-Peter 3.8

* 91.11: Matthew 4.6; Luke 4.10

* 91.12: Matthew 4.6; Luke 4.11

* 91.13: Luke 10.19

* 92.: Taahili ang gi di Laangi Sabad

* 94.11: 1-Corinthians 3.20

* 95.7: Hebrews 3.7-11

* 95.8: Hebrews 3.15; 4.7

* 95.9: Exodus 17.1-7; Numbers 20.2-13

* 95.11: Numbers 14.20-23; Deuteronomy 1.34-36; 12.9-10; Hebrews 4.3-5

* 96.9: Pisalem 29.1-2

* 98.: Di Pisalem

* 99.1: Exodus 25.22

* 99.7: Exodus 33.9

* 100.5: 1-Chronicles 16.34; 2-Chronicles 5.13; 7.3; Ezra 3.11; Pisalem 106.1; 107.1; 118.1; 136.1; Jeremiah 33.11

* 101.: Taahili ni David

* 102.: Talodalo tangada hagaduadua huoloo e dangidangi manawa gee ang gi Dimaadua

* 102.27: Hebrews 1.10-12

* 103.: Di pisalem deenei ne huwa go David

* 103.8: James 5.11

* 104.4: Hebrews 1.7

* 104.26: Job 41.1; Pisalem 74.14; Isaiah 27.1

* 104.26: ...dela ne hai Kooe be: ...dela ne hai Kooe e haga tenetene do manawa.

† 104.29: do dogidogi be: do hagataalunga

* 105.9: Genesis 12.7; 17.8; 26.3

* 105.11: Genesis 28.13

* 105.15: Genesis 20.3-7

* 105.16: Genesis 41.53-57

* 105.17: Genesis 37.28; 45.5

* 105.19: Genesis 39.20—40.23

* 105.20: Genesis 41.14

* 105.21: Genesis 41.39-41

* 105.23: Genesis 46.6; 47.11

* 105.25: Exodus 1.7-14

* 105.26: Exodus 3.1—4.17

* 105.28: Exodus 10.21-23

* 105.29: Exodus 7.17-21

* 105.30: Exodus 8.1-6

* 105.31: Exodus 8.16-17,20-24

* 105.33: Exodus 9.22-25

* 105.35: Exodus 10.12-15

* 105.36: Exodus 12.29

* 105.37: Exodus 12.33-36

* 105.39: Exodus 13.21-22

* 105.40: Exodus 16.2-15

* 105.41: Exodus 17.1-7; Numbers 20.2-13

* 105.44: Joshua 11.16-23

* 106.1: 1-Chronicles 16.34; 2-Chronicles 5.13; 7.3; Ezra 3.11; Pisalem 100.5; 107.1; 118.1; 136.1; Jeremiah 33.11

* 106.7: Exodus 14.10-12

* 106.9: Exodus 14.21-31

* 106.12: Exodus 15.1-21

* 106.15: Numbers 11.4-34

* 106.18: Numbers 16.1-35

* 106.23: Exodus 32.1-14

* 106.26: Numbers 14.1-35

* 106.27: Leviticus 26.33

* 106.31: Numbers 25.1-13

* 106.33: Numbers 20.2-13

* 106.36: Gabunga 2.1-3; 3.5-6

* 106.37: 2-Kings 17.17

* 106.38: Numbers 35.33

* 106.46: Gabunga 2.14-18

* 106.47: 1-Chronicles 16.35-36

* 107.1: 1-Chronicles 16.34; 2-Chronicles 5.13; 7.3; Ezra 3.11; Pisalem 100.5; 106.1; 118.1; 136.1; Jeremiah 33.11

* 109.: Taahili ni David

* 109.8: Acts 1.20

* 109.25: Matthew 27.39; Mark 15.29

* 110.: Di pisalem ni David

* 110.1: Matthew 22.44; Mark 12.36; Luke 20.42-43; Acts 2.34-35; 1-Corinthians 15.25; Ephesians 1.20-22; Colossians 3.1; Hebrews 1.13; 8.1; 10.12-13

* 110.4: Hebrews 5.6; 6.20; 7.17,21

* 111.10: Job 28.28; Proverbs 1.7; 9.10

* 112.9: 2-Corinthians 9.9

* 114.1: Exodus 12.51

* 114.3: Exodus 14.21; Joshua 3.16

* 114.8: Exodus 17.1-7; Numbers 20.2-13

* 115.8: Pisalem 135.15-18; Revelation 9.20

* 115.13: Revelation 11.18; 19.5

* 115.17: tenua noho deemuu, dela go tenua o digau mmade

* 116.10: 2-Corinthians 4.13

* 117.1: Romans 15.11

* 118.1: 1-Chronicles 16.34; 2-Chronicles 5.13; 7.3; Ezra 3.11; Pisalem 100.5; 106.1; 107.1; 136.1; Jeremiah 33.11

* 118.6: Hebrews 13.6

* 118.14: Exodus 15.2; Isaiah 12.2

* 118.22: Luke 20.17; Acts 4.11; 1-Peter 2.7

* 118.23: Matthew 21.42; Mark 12.10-11

* 118.26: Matthew 21.9; 23.39; Mark 11.9; Luke 13.35; 19.38; John 12.13

* 119.: Di pisalem deenei le e hai nia gubu lau madahidu maa ono (176), nia gubu e walu e daamada i di leder e dahi o di aiu Hebrew. Telekai Hebrew la nia leder e madalua maa lua. Tadinga o di mee deenei bolo gi haga modongoohia di pisalem deenei e hagi anga nia mee hagalabagau huogodoo i lodo nia haganoho

* 120.: Taahili dela e daahili go digau ala e hula gi Jerusalem belee daumaha i golo

† 120.5: Meshech mo Kedar la nia henua mogowaa loo i Canaan ala nogo noho ai digau bouli

* 121.: Taahili dela e daahili go digau ala e hula gi Jerusalem belee daumaha i golo

* 122.: Taahili dela e daahili go digau ala e hula gi Jerusalem belee daumaha i golo. Di pisalem mai baahi o David

* 123.: Taahili dela e daahili go digau ala e hula gi Jerusalem belee daumaha i golo

* 124.: Taahili dela e daahili go digau ala e hula gi Jerusalem belee daumaha i golo. Di pisalem mai baahi o David

* 125.: Taahili dela e daahili go digau ala e hula gi Jerusalem belee daumaha i golo

* 126.: Taahili dela e daahili go digau ala e hula gi Jerusalem belee daumaha i golo

* 127.: Taahili dela e daahili go digau ala e hula gi Jerusalem belee daumaha i golo. Di pisalem mai baahi o Solomon

* 128.: Taahili dela e daahili go digau ala e hula gi Jerusalem belee daumaha i golo

* 129.: Taahili dela e daahili go digau ala e hula gi Jerusalem belee daumaha i golo

* 130.: Taahili dela e daahili go digau ala e hula gi Jerusalem belee daumaha i golo

* 130.8: Matthew 1.21; Titus 2.14

* 131.: Taahili dela e daahili go digau ala e hula gi Jerusalem belee daumaha i golo. Di pisalem ni David

* 132.: Taahili dela e daahili go digau ala e hula gi Jerusalem belee daumaha i golo

* 132.10: 2-Chronicles 6.41-42

* 132.11: 2-Samuel 7.12-16; 1-Chronicles 17.11-14; Pisalem 89.3-4; Acts 2.30

* 132.17: 1-Kings 11.36

* 133.: Taahili dela e daahili go digau ala e hula gi Jerusalem belee daumaha i golo. Di pisalem ni David

* 134.: Taahili dela e daahili go digau ala e hula gi Jerusalem belee daumaha i golo

* 135.18: Pisalem 115.4-8; Revelation 9.20

* 136.1: 1-Chronicles 16.34; 2-Chronicles 5.13; 7.3; Ezra 3.11; Pisalem 100.5; 106.1; 107.1; 118.1; Jeremiah 33.11

* 136.5: Genesis 1.1

* 136.6: Genesis 1.2

* 136.9: Genesis 1.16

* 136.10: Exodus 12.29

* 136.11: Exodus 12.51

* 136.15: Exodus 14.21-29

* 136.19: Numbers 21.21-30

* 136.20: Numbers 21.31-35

* 137.8: Revelation 18.6

* 138.: Di pisalem ni David

* 139.: Di pisalem ni David

* 140.3: Romans 3.13

* 141.: Di pisalem ni David

* 141.2: Revelation 5.8

* 142.: Taahili ni David. Talodalo ne huwa i di madagoaa o maa nogo noho i lodo di bongoo hadugalaa (1-Samuel 22.1; 24.3)

* 143.: Di pisalem ni David

* 143.2: Romans 3.20; Galatians 2.16

* 144.: Taahili ni David

* 144.3: Job 7.17-18; Pisalem 8.4

* 145.: Taahili hagaamu deenei mai baahi o David

* 146.6: Acts 4.24; 14.15

Agoago Podo

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

PROVERBS

Di Beebaa Agoago Podo

Di haga modongoohia:

Di Beebaa Agoago Podo la di beebaa agoago daumaha mo nia agoago o di mouli humalia o tangada. Nia agoago aanei ne hihi gi nia helekai agoago mo nia helekai agoago podo. Di baahi damana e helekai i nia mouli o nia daangada ala e mouli ai. E daamada gi di haga langahia dela e hai boloo, “Di haga madagu o Dimaadua la go di hagamau o di kabemee.” (1.7) Nomuli ga helekai i di mouli daumaha, mo di hagamaanadu dela e tau anga, mo nia hangahaihai humalia. Nia agoago podo e logo aanei e hagi aga nia iloo o digau agoago o Israel, digaula e iloo di helekai i di mee tangada kabemee dela ma gaa hai i di gili nia haingadaa ala ma ga kila aga. Hunu helekai e helekai i di hagatau o di madahaanau, hunu helekai e helekai i di hai hegau donu gi nia bahihadu, hunu helekai e helekai i di buni o nia daangada, ge hunu helekai e helekai i di manawa hagakono o tangada. Nia helekai e logo e helekai i nia dahidamee o di manawa hila gi lala, manawa hagakono, helekai hagalabagau i di gili nia daangada ala e hagaloale, mo di manawa dahi gi o ehoo.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di hagalaamua o di kabemee (1.1—9.18)

Nia agoago podo o Solomon (10.1—29.27)

Nia helekai kabemee o Agur (30.1—30.33)

Nia hagadilinga helekai (31.1-31)

1

1 Nia agoago podo a Solomon, tama daane David, di king o digau Israel.* 2 Nia agoago podo aanei e hagamaamaa goodou gi modongoohia di kabemee mo nnelekai hagamaamaa, mo di iloo hagatau nnadinga o nia agoago haingadaa. 3 Nia agoago podo aanei e mee di aago goodou gii hai nia daangada e mouli kabemee, ge e mouli i lodo di tonu, di humalia mo di huudonu. 4 Nia agoago podo aanei e mee di hai tangada de kabemee gi kabemee, ge e mee di aago nia dama daane mo ahina gii hai digau e iloo nia mee. 5 Nia agoago podo aanei e mee di haga kabemee gi nonua digau ala gu kabemee, ge e mee di dagi digau ala guu lawa i nia kuulu, 6 gii mee ai digaula di modongoohia nia hadinga nngala o nia agoago podo, mo di iloo nia heeu ala e kila aga mai baahi digau kabemee.

Nnelekai hagamaamaa gi nia dama daane

7 Di haga madagu o Dimaadua la go di hagamau o di kabemee. Nia daangada ala e de iloo nia mee, ginaadou hagalee hagalabagau di kabemee, ge ginaadou e de hiihai di kabe nia mee.* 8 Dagu dama daane, hagalongo gi nnelekai do damana mo do dinana. 9 Nau agoago gaa hai goe gii hai tangada humalia, gadoo be tangada ma ga humu ia gi di hau libogo mo di hau uwa.

10 Dagu dama daane, digau hai mee huaidu ma ga hagamada goe, gei goe hudee hagalongo gi digaula. 11 Maa digaula ga helekai adu boloo, “Gaa hula e halahala tadau dangada e daaligi gii made. Gaa hula e heebagi gi nia daangada ala e noho hua i di aumaalia nadau ihala ai, e hai ai tadau tene. 12 Tadau madagoaa ma ga heetugi gi digaula, digaula e mouli ge maaloo, gei i muli tadau diiagi digaula, digaula la gaa mmade. 13 Gidaadou ga gidee nia hagadilinga maluagina e logo, gaa kae go gidaadou gaa haa tadau hale gii honu. 14 Hanimoi e hula gidaadou, e hai mee ngaadahi gi nia mee gaiaa!”

15 Dagu dama daane, hudee hana i muli digau beelaa. Goe hudee buni gi digaula. 16 Digaula e deemee di tali maalia di hai nia mee huaidu. Nia madagoaa huogodoo, digaula e hagatogomaalia e daaligi nadau daangada gii mmade. 17 E balumee maa goe gaa hudu dau hele belee kumi di manu dela e daumada goe. 18 Gei digau ala e hagatogomaalia e daaligi di nadau dangada, le e hagatogomaalia hua di nadau hele dela e hele ai ginaadou. 19 Di gaiaa le e hai beelaa. Di gaiaa e daa gi daha di mouli o tangada gaiaadanga, deelaa di hai e tale ang gi tangada ngalungalua huaidu.

Di gahigahi o di kabemee

20 Hagalongo, di kabemee le e gahigahi i hongo nia ala mo i nia gowaa huihui mee. 21 E wolowolo gi nua i di ngudu o nia bontai o di waahale mo i nia gowaa ala e dagabuli ai nia daangada, boloo:*

22 “Goodou ala e de iloo nia mee, e waalooloo behee di godou noho de iloo? E waalooloo behee di godou haga balumee di kabemee? Goodou e deemee di kabe nia mee? 23 Goodou hagalongo mai dogu madagoaa dela ma ga haga donu godou mee hai hala. Au e gowadu gi goodou nia helekai e hagamaamaa, ge e gowadu gi goodou ogu kabemee. 24 Au nogo gahigahi goodou bolo gi lloomoi, gei goodou hagalee hagalongo. Goodou hagalee hiihai e hagalongo mai. 25 Goodou nogo haga balumee agu helekai hagamaamaa huogodoo, gei goodou e de hiihai bolo au gi haga donu ina godou mee hai hala. 26 Malaa, di madagoaa dela ma ga haingadaa adu gi goodou, deelaa dogu madagoaa e gadagada iei au adu gi goodou. Au ga haganneennee goodou i di madagoaa di haingadaa damana ma ga tale adu gi goodou, 27 e hanimoi gi goodou gadoo be di madangi gaudogi dela e gaamai ana haingadaa, gei goodou gaa mmae mo di manawa gee. 28 Nomuli, goodou ga halahala ga gahigahi di kabemee, gei au hagalee goou. Goodou ga halahala au, gei goodou e deemee di gidee goodou au. 29 Goodou nogo haga balumee di kabemee, gei goodou nogo de hiihai bolo goodou e hagalaamua Dimaadua i nia madagoaa huogodoo. 30 Goodou nogo de hiihai gi agu helekai hagamaamaa, e de hiihai di hagalongo gi agu helekai ala e aago goodou i godou mee hala ala e hai. 31 Malaa deelaa laa, goodou gaa kae di hui o godou hangaahai, godou hangaahai gaa hai goodou gii magi. 32 Digau ala nogo de hiihai e hagalongo gaa mmade, idimaa digaula hagalee hiihai gi di kabemee. Digau ala e de kabemee, e hagahuaidu hua go nadau dee hiihai e hagabaubau donu. 33 Ma koai e hagalongo mai gi di au, geia e kae di hagamouli. Geia e noho i di hagadagadagagee, hagalee madagu i dahi mee.”

2

Di maluagina o di kabemee

1 Dagu dama daane, kabe ina agu mee ala e aago adu, hudee de langahia e goe agu mee ala bolo gi heia. 2 Hagalongo gi di kabemee, heia goe gi iloo. 3 Halahala ina gi iloo e goe, halahala ina gi modongoohia. 4 Halahala ina hagamahi be dau hai e halahala silber be di maluagina ngala. 5 Goe ma gaa hai nia mee aanei, gei goe ga iloo di hagalaamua Dimaadua, ga iloo di gida di kabemee o God. 6 Ma go Dimaadua hua dela e gaamai di kabemee. Di kabemee mo di iloo mee e lloomoi i dono baahi. 7 Mee e hagamaamaa, ge e duuli digau ala e donu gei e hai hegau donu. 8 Mee e duuli digau ala e benebene hagahumalia nia daangada ala i golo, ge e madamada humalia i digau ala e manawa dahi ang gi de Ia.

9 Maa goe ga hagalongo mai gi di au, gei goe ga iloo di tonu, di hai donu, mo di mee dela e humalia. Goe ga iloo labelaa au mee ala belee hai. 10 Goe gaa hai tangada kabemee, do iloo ga gowadu do manawa tene. 11 Do kabemee mo do iloo ga duuli goe, 12 ga duuli goe gi daha mo di haihai nia mee hai gee, ga benebene goe gi daha mo nia daangada ala e haga hinihini dangada mai nadau helehelekai, 13 go ginaadou ala ne diiagi nadau ala mouli o di tonu, ga mouli i lodo di ala bouli o di hala, 14 go ginaadou ala e manawa tene i lodo di hai nadau mee hala, mo di tenetene gi nnangahaihai huaidu. 15 Digaula la nia daangada e deemee di hagadagadagagee ginai, ge e halahalau dangada.

16 Goe gaa mee di haga deeai gi di ahina mouli be di manu dela e dagi goe gi ana helekai maangala, 17 dela e halahalau dono lodo donu, mo di haga de langahia dana hagababa ne hai i mua o God. 18 Maa goe gaa hana gi dono hale, goe e hana i hongo di ala dela e dau gi di made. Tangada ma gaa hana gi golo, le e hana gi tenua o digau mmade. 19 Tangada ma gaa hana gi baahi di ahina beelaa, ga hagalee hanimoi gi muli. Mee ga deemee di hana labelaa i di ala ang gi di mouli. 20 Goe e hai loo gi kawe nia hangaahai o digau humalia, e hai gi mouli di mouli dela e donu. 21 Idimaa, digau ala e donu ge e madammaa la gaa noho i lodo tenua deenei. 22 Gei Dimaadua ga hagabagi digau huaidu gi daha mo tenua deenei, ga daagi digaula gi daha, be nia laagau e daagi gi daha mo di gelegele.

3

Nnagadilinga helekai hagamaamaa gi nia dama daane mo nia dama ahina

1 Dagu dama daane, hudee de langahia e goe agu mee ala e aago adu. Nia madagoaa huogodoo gi langahia agu mee ala e hagi adu bolo gi heia. 2 Agu helekai aago ga gowadu gi di goe do mouli maluagina waalooloo. 3 Hudee diagia dau hagalaamua mo dau hagalabagau. Nnoo dia nia maa gi di gili o doo uwa. Hihia nia maa gi hongo do hadu manawa. 4 Maa goe gaa hai beenei, gei God mo nia daangada ga manawa tene adu gi di goe.*

5 Hagadonu ina Dimaadua aga i lodo do manawa hagatau. Hudee dugu ina goe gi au hagadilinga maanadu gi dagi ina goe. 6 Gi langahia e goe bolo Dimaadua la i lodo nia mee huogodoo ala e hai kooe, gei Mee e hagi adu gi di goe di ala dela e donu. 7 Goe hudee hagamaanadu bolo goe e koia e kabemee gi nonua. Hagalongo hua mo di daudali Dimaadua, ge hudee dugu ina goe gii hai nia mee huaidu.* 8 Maa goe gaa hai beenei, gei di maa gaa hai gadoo be di wanii humalia e haga hili o magi bala ge e haga hili goe do madagoaa ma gaa mmae. 9 Tigidaumaha ina au meegai ala e kaedahi e humalia mai lodo dau gowaa, e hagalaamua ai Dimaadua. 10 Maa goe gaa hai beenei, gei doo hale benebene meegai gaa haa gi nia meegai, gei goe ga logowaahee au waini, ga deemee dau benebene.

11 Dagu dama daane, di madagoaa Dimaadua ma ga haga donu goe, hagalongo gii donu, hudee huli gi daha mo ana agoago.* 12 Dimaadua le e hai digau ala e aloho ai gii donu, gadoo be tamana dela e hai dana dama daane dela e aloho ai ge e hagadagadagagee ginai.* 13 E maluagina go tangada dela e kabe nia mee, go tangada dela ga iloo nia mee. 14 Di kabemee le e damana dono maluagina i nia silber. E damana dono maluagina adu gi di goe i nia goolo. 15 Di kabemee le e damana dono maluagina i di maluagina o nia hadu madamada. Deai dahi mee e hiihai ginai goe e mee di hagatau gi di kabemee ai. 16 Di kabemee le e hagalaamua, haga maluagina, ge e haga waalooloo do mouli. 17 Di kabemee le e dagi goe, ge e abaaba goe gi mouli i di aumaalia. 18 Digau ala gaa hai digau kabemee le e tenetene, idimaa, di kabemee gaa wanga gi digaula di mouli.

19 Dimaadua ne hai henuailala gi ono kabemee. Ono iloo ne haga noho di langi gi dono lohongo. 20 Dono kabemee ne hai nia wai gii hali, ne hai nia gololangi gi haga doo di uwa gi henuailala.

21 Dagu dama daane, daahia hua do kabemee mo o iloo. Hudee diagia nia maa gi daha mo goe. 22 Ma go nia maa ala ga gowadu do mouli tenetene mo di manawa lamalia. 23 Goe e mee di haele haga humalia i doo ala, hagalee hinga. 24 Goe hagalee madagu i hee e kii iei goe, gei goe gaa kii danu mmoe i di boo dogomaalia. 25 Goe hagalee mamaanadu e logo i nia haingadaa llauehe ala e gila aga i di ingoo hua di madagoaa, gadoo be di madangi gono e tale gi digau huaidu. 26 Dimaadua ga madamada humalia i di goe. Mee hagalee hai goe gii doo gi lodo di hele.

27 Hagamaamaa ina digau ala e humalia e hagamaamaa i di ingoo hua di madagoaa. 28 Maa goe e mee di hagamaamaa dolomeenei, hudee helekai gi digau ala e noho i doo baahi bolo gi taalia maalia gi daiaa. 29 Hudee hai bilaan haga manawa gee ang gi digau ala e noho hoohoo adu. Digaula le e noho i doo baahi, e hagadagadagagee adu gi di goe. 30 Hudee lagamaaloo balumee maa digaula digi hai hala adu gi di goe. 31 Hudee manawa dubua i digau hagamuamua, ge hudee manawa hiihai e hai nia mee ala e hai go digaula. 32 Idimaa Dimaadua e de hiihai gi nia daangada ala e haihai di huaidu, gei Mee e haga modongoohia ana haga maanadu ang gi digau ala e hai hegau donu. 33 Dimaadua e hagahuaidu nia hale o digau haihai di huaidu, gei Mee e hagahumalia nia hale o digau ala e hai hegau donu. 34 Mee hagalee hila gi nia daangada ala e bida hagalaamua ginaadou, gei Mee e hagagila dono hiihai gi digau ala e hila gi lala.* 35 Nia daangada kabemee ga hagalaamua go nia daangada, gei nia daangada ala e dadaulia le e haga damana nadau langaadia.

4

Nia maluagina di kabemee

1 Hagalongo mai agu dama daane, daudalia nia agoago o godou damana. Hagalongo gii donu gei goodou ga iloo hagahumalia. 2 Agu mee ala e aago adu le e humalia, goodou la gi langahia nia maa huogodoo. 3 Dogu madagoaa nogo hai tama daane dulii, ko au hua dela di tama daane ni ogu maadua, 4 dogu damana e aago mai boloo, “Langahia agu helekai, hudee diagia. Hai hegau gii hai be agu helekai, gei goe ga mouli. 5 Hai mee gi di kabemee mo di iloo! Hudee haga de langahia ina be haga balumee ina agu helekai. 6 Hudee diagia di kabemee, gei di maa ga duuli goe. Aloho i di maa, gei di maa ga benebene goe. 7 Di mee kaedahi hagalabagau dela e mee dau hai le e hai mee gi di kabemee. Hai mee gi di kabemee laa hongo nia mee ala e hai mee ginai goe. 8 Aloho i di kabemee, gei di maa gaa hai goe gi aamua. Hagalabagau ina di maa, gei di maa ga gowadu do hagalaamua. 9 Mee gaa hai di hau madamada i hongo do libogo.”

10 Hagalongo mai dagu dama daane. Kaina agu helekai gii mau gi oo lodo, gei goe ga mouli waalooloo. 11 Au gu aago goe gi di kabemee mo di ala e donu e mouli iei goe. 12 Deai di mee i golo e mee di duuli doo ala ai, maa goe ga heehee i di kabemee, gei goe e deemee di hingahinga i di madagoaa e lellele iei goe. 13 Goe gi langahia i nia madagoaa huogodoo au mee ala ne kabe. Dau kuulu la go do mouli, benabena ina hagahumalia. 14 Hudee hana gi nia gowaa ala e hula ginai digau huaidu. Hudee daudalia nia hangaahai digaula. 15 Hudee heia di maa! Hagaligaliga i daha mo di huaidu. Hudee heia, hana hua i doo ala. 16 Nia daangada huaidu e deemee di kii, maa digaula digi hai nadau mee hala. Digaula e deemee di kii maa digaula digi hai di nadau mee huaidu gi tangada. 17 Nia hai huaidu mo nia hai hagawelewele dangada, aalaa go nia meegai mo nia mee inuinu digaula.

18 Di ala dela e hula ai digau donu le e hai gadoo be di laa ma gaa hobo, e maalama mai gaa dae loo gi di maahina o di laangi. 19 Di ala dela e hula ai digau huaidu le e bouli be di boo. Digaula e tingatinga gei e de gidee nia mee ala e haga tingatinga ginaadou.

20 Dagu dama daane, hagalongo gii donu. Hagalongo hagahumalia gi agu helekai. 21 Hudee diagia nia maa, langahia nia maa, gi daahia gi lodo do manawa. 22 Nia maa e wanga di mouli maaloo gi tangada dela e iloo ia nia maa. 23 Pula i au hagamaanadu, do mouli le e hau go o hagamaanadu. 24 Hagaligaliga i daha mo nia helekai huaidu, hudee helekai tilikai. 25 Mmada hagahuudonu gi mua mo di hagadagadagagee, mmada gi doo ala e haele iei goe. 26 Haganoho ina gii donu go au mee ala ma gaa hai, gei au mee ala e hai, gaa kila humalia.* 27 Hagaligaliga i daha mo di haihai huaidu, haele hagahuudonu gi mua. Hudee hana gee i di ala dela e donu.

5

Nnelekai haga iloo hagalliga i di hai o di hai be di manu

1 Dagu dama daane, hagalongo malaa mo di daudalia ogu kabemee mo ogu iloo. 2 Gei goe ga iloo laa nnangaahai humalia, gei au helekai ga haga modongoohia aga laa do kabemee. 3 Nia malaungudu o di ahina hai lodo o tuai daane e maangala be nia mee maangala lodo henua, dono ngudu koia e malali i nia lolo olib. 4 Malaa, i di hagaodi gi muli, deai dana mee e gowadu gi di goe ai, dela hua di lodo huaidu mo di hagammaemmae. 5 Mee gaa lahi goe gi tenua o digau mmade. Di ala e haele iei mee la go di ala dela e hana gi di made. 6 Mee hagalee haele i hongo di ala e hana gi di mouli, e haele hua laa daha gei e de iloo ia.

7 Hagalongo mai agu dama daane, hudee haga de langahia ina agu helekai. 8 Hudee haga hoohoo gi di ahina beelaa! Hudee hana gi hoohoo gi di bontai dono hale. 9 Maa goe e hana hua, goe guu wanga do hagalaamua gi digau ala i golo, gei digau hagamuamua ga daa gi daha do mouli do madagoaa e dama daane hua iei goe. 10 Digau hua gee gaa kae o maluagina huogodoo, digau i golo ga hai mee gi au mee ne ngalua ginai goe. 11 I di hagaodi, i di madagoaa do huaidina ma ga bagege, ga deai ono mahi ai, goe gaa moe ga nguunguu laa, 12 goe ga helekai boloo, “Ma ne aha au digi kaabe ina? Ma ne aha au digi dumaalia gi tangada gi heia au gii donu? 13 Au digi hagalongo gi nia daangada ala ne agoago au. Au digi hagalabagau ina digaula. 14 Au gu limalima hua dogu gidee au dogu haga langaadia i mua nia daangada.”

15 Manawa dahi hua gi doo lodo donu, aloho hua i mee modogoia. 16 Au dama ala ne gila mai i baahi nia ahina ala i golo la dono hadinga adu gi di goe ai. 17 Au dama gi tomo aga e hagamaamaa goe, hagalee go nia daangada mai i daha. 18 Tenetene gi doo lodo donu, halahala ina oo tene i baahi di ahina ne hai lodo ginai goe, 19 dela e madamada gadoo be di ee. Ono hangahaihai humalia gi hagatenetene ina goe. Dono aloho gi daabui ina goe. 20 Dagu dama daane, goe e aha dela e aloho i tuai ahina? Goe e aha dela e hiihai gi nia hangahaihai humalia mai baahi di lodo o tuai dangada? 21 Dimaadua e gidee Ia au mee huogodoo ala e hai. Mee e gidee Ia goe i nia gowaa huogodoo ala e hana ginai goe. 22 Nia hala o digau huaidu la go di hele. Digaula e kumi i lodo di hele o nadau ihala. 23 Digaula e mmademmade idimaa digaula e deemee di dugu nadau hiihai. Nadau helekai dadaulia huoloo e dagi digaula gi nadau daalunga.

6

Nnelekai hagailoo hagalliga labelaa

1 Dagu dama daane, e hai behee? Goe gu hagababa bolo e hui di boibana o tangada dela i golo? 2 E hai behee? Goe gu daahi go au helekai donu? Guu kumi go au hagababa ne hai? 3 Deenei laa, dagu dama nei, goe gu i lala nia mogobuna o tangada deelaa. Malaa, deenei dau hai e doo iei goe gi daha mo di maa: hana hagalellele gi mee, dangidangi gi mee gi hagamehede ina goe. 4 Goe hudee kii be hagamolooloo. 5 Lele gi daha mo di hele, lele be di ee dela e lele gi daha mo tangada puu manu.

6 Nia daangada hagatoo, kabe ina nia hangahaihai o nia loada ala e mouli ai! 7 Digaula di nadau dagi e dagi ginaadou ai. 8 Gei digaula e benebene nadau meegai i di madagoaa dela e mahanahana gi togomaalia gi di madagoaa magalillili ma gaa dae mai. 9 E waalooloo behee taane hagatoo dono kiikii hua? Mee e duu i nua ma gaa hee? 10 Ana helekai e hai boloo, “Au ga habini ogu lima ga kii laa, e haga molooloo haga dulii.” 11 Malaa, di madagoaa hua dela e kii iei mee, di hagaloale gaa tale ang gi mee, ga heebagi gi mee gadoo be tangada gaiaa.*

12 Balu daangada huaidu e helehelekai tilikai. 13 Digaula e gemugemu mo di haga hagailoo gi nadau wae mo nadau lima, e halahalau goe. 14 I nia madagoaa huogodoo, digaula e bilabilaan huaidu i lodo nadau hagamamaanadu, e haga logo nia haingadaa i nia madagoaa huogodoo. 15 Di haingadaa damana gaa tale ang gi digaula i di ingoo hua di madagoaa, gei digaula ga lauwa kono.

16-19 Aanei la nia mee e hidu Dimaadua e de hiihai ginai, hagalee hai gii hai: tangada e bida hagalaamua ia, tolole hai kai tilikai, nia lima ala e dadaaligi nia daangada nadau ihala ai, di libogo haga maanadu huaidu, nia wae ala e limalima di haele e hai nia mee huaidu, tangada hagadootonu e tataanga nia kai tilikai, mo tangada e hai nia daangada gi hagawelewele i nadau mehanga.

Nnelekai haga iloo hagalliga i di hai o di hai be di manu

20 Dagu dama daane, heia nia mee o do damana ne hagi adu, hudee de langahia nia mee o do dinana ne aago adu. 21 Benabena ina nau helekai gi oo lodo i nia madagoaa huogodoo, benebene ina gi lodo do manawa. 22 Nau aago gaa dagi do heehee, ga benebene goe i di boo, ga hagamaamaa goe i di aa. 23 Nau helekai aago la go di maahina maalama, e hagadonu au mee hala ge e aago do mouli e mouli ai goe. 24 E mee di duuli goe gi daha mo nia ahina huaidu, mo nia helekai maangala o nia lodo nia daane ala i golo. 25 Hudee heia goe gi halahalau go nadau huaidina madamada. Hudee heia goe gii kumi go nadau hadumada madadele. 26 Taane le e mee hua di hui dana ahina huihui dono huaidina gi di hui o di gunga palaawaa, malaa di mouli be di manu ga daa gi daha ana mee huogodoo ala e hai mee ginai.

27 E hai behee? Goe e mee di kae di ahi i do hadahada, gei oo gahu hagalee wwele? 28 E hai behee? Goe e mee di haele i hongo nia hadu wwele, gei oo wae hagalee wwele? 29 Dela gadoo di hagalliga di kii i baahi di lodo o tuai daane. Koai e hai di maa, gaa tale gi di haingadaa. 30 Nia daangada e hagalee hagawelewele gi tangada gaiaa, maa mee ne gaiaa ana meegai i dono hiigai. 31 Mee gaa gida, mee e hai loo gii hui nnolongo e hidu gi nonua. Mee e hai loo gi dahi aga ana mee huogodoo ala e hai mee ginai. 32 Malaa taane ne hai dana hala mouli be di manu, le e deai ono hagamaanadu ai. Mee e bida oho eia gi daha. 33 Mee ga haga balumee go nia daangada, ga dadaaligi, ga hagauwwou hua beelaa. 34 Di manawa dubua o taane hai lodo la koia e kono, e deemee di dugu. 35 Mee hagalee hiihai gi di hui, deai di wanga dehuia gaa mee di dugu di hagawelewele o maa ai.

7

1 Dagu dama daane, goe gi langahia agu helekai, goe hudee de langahia di hai agu mee ala bolo goe gi heia. 2 Heia agu mee ala bolo goe gi heia, gei goe ga mouli waalooloo. Gii pula i dau daudali agu agoago, gii hai be dau hai e benebene ai o golomada. 3 Benabena ina agu agoago i doo baahi i nia madagoaa huogodoo. Hihi ina nia maa gi hongo do hadu manawa. 4 Benabena ina di kabemee i doo baahi gii hai be dau benebene do duaahina ahina; benabena ina di iloo nia mee gii hai be dau benebene do ehoo hagaaloho. 5 Nia mee aanei ga duuli goe gi daha mo di lodo o tuai daane mo nia ahina ala e dagi nia daangada gi huaidu.

Di ahina huaidu

6 Dahi madagoaa hua, gei au nogo mmada ia i tama bontai o dogu hale, 7 gei au ga gidee nia dama daane de wouwou dogologowaahee, gei au ga gidee au taane e dahi i lodo digaula e dadaulia. 8 Taane deelaa la nogo haele i hongo di ala, i di buu ala dela e noho ai dahi ahina. Mee ne hoohoo mai gi di hale o di ahina deelaa, 9 gei di maa gu bouli. 10 Gei di ahina ga heetugi gi taane deelaa. Di ahina e ulu di gahu nia ahina huihui nadau huaidina, gei mee nogo hai ana bilaan huaidu. 11 Di ahina le e dee noho di hai ana mee, gei mee hagalee dono langaadia ai, e heehee i nia madagoaa huogodoo i hongo nia ala, 12 be e duu e kana i tei buu ala, hunu madagoaa e duu i hongo nia ala, ge hunu madagoaa gei mee e duu i di gowaa huihui mee. 13 Di ahina deelaa ga bulubulu adu taane deelaa, gaa hongi a mee, gaa mmada haga huudonu gi lodo nia golomada o maa, ga helekai, 14 “Au guu lawa di hai dagu tigidaumaha dangi nei, guu kae nia goneiga tigidaumaha deelaa gi dogu hale. 15 Malaa, au ne hanimoi belee halahala goe, e hiihai bolo au e heetugi adu, gei goe deenaa dogo gila mai! 16 Au guu gahu dogu hada kii gi nia tei madamada mai i Egypt. 17 Au gu haga kala dogu hada kii gi nia ‘myrrh’, ‘aloe’, mo ‘cinnamon’. 18 Hanimoi e hula gidaua e kii i hongo dogu hada kii gaa tugi loo gi di luada. E kii e dagadaga tene. 19 Dogu lodo la hagalee i di hale, guu hana haga mogowaa. 20 Mee guu kae ana bahihadu e logo dalia ia. Malaa, mee e duai nia tabu e lua ga hanimoi laa.” 21 Di ahina deelaa guu dagi taane deelaa gi dono hiihai i ana helekai hagamada aalaa, gei taane deelaa gu hagalongo gi nia hanga helekai o di ahina deelaa. 22 Digi duai, taane la gaa hana i muli di ahina, gadoo be di kau dela e hana gi di hale daaligi manu, e hai gadoo labelaa be dahi ee e hana gi di hele dela e kumi ia, 23 di gowaa dela e puu ai dono hadu manawa go di amu maalei. Mee e hai gadoo be di manu mamaangi dela e hana gi di hele dela e kumi ia, geia digi iloo loo bolo dono mouli la gu i lodo di halauwa.

24 Malaa, agu dama daane, hagalongo gi agu helekai. 25 Goodou hudee hiihai gi di hanga mouli o di ahina deenei, hudee taele gi hoohoo gi mee. 26 Mee gu hagahuaidu ana daane dogologo, gaa hidi ai digau dogologo ne mmade e deemee di dau. 27 Di hale o di ahina deelaa, deenei di ala dela e hana gi di gowaa o digau mmade, mo di ala bodobodo dela e hana gi di made.

8

Hagaamu di kabemee

1 Hagalongo! Di kabemee le e gahigahi.

Di iloo mee le e helekai gi daha.

2 Di kabemee le e duu i hongo

nia dama gonduu ala e hoohoo gi nia ala,

gei e duu i nia madagoaa o nia ala

e dagadagabuli ai nia daangada.

3 Di kabemee le e gahigahi i di ngudu

di ala dela e ulu ai nia daangada

gi lodo di waahale.

Mee e gahigahi hoohoo gi nia bontai

di waahale boloo,*

4 “Au e dangidangi adu gi goodou

go nia daangada.

Au e gahigahi nia daangada huogodoo

ala i hongo henuailala.

5 Goodou digi mmaadua?

Kuulu ina goodou gii hai digau e mmaadua.

Goodou e aha, e dadaulia?

Kuulu ina goodou gi iloo nia mee donu.

6 Hagalongo gi agu helekai,

nia helekai ala koia e humalia.

Agu helekai huogodoo ala e hagi adu

gi goodou le e donu.

7 Agu helekai la go di tonu.

Au e de hiihai gi nia helekai tilikai.

8 Agu helekai huogodoo la go di tonu.

Deai dahi mee e hai gee ai,

be e halahalau dangada ai.

9 Tangada dela e modongoohia eia

nia mee huogodoo le e madammaa ang gi deia.

Tangada dela guu lawa di haga iloo ginai,

ia gu iloo nia mee huogodoo.

10 Hilihili ina agu agoago,

hagalee go nia silber.

Hilihili ina di kabemee,

hagalee go nia goolo ala e kaedahi

e humalia.

11 Ko au dela go di kabemee,

gei au koia e humalia

i nia hadu hagalabagau!

Di godou mee e hiihai ginai

e mee di hagatau mai gi di au ai.

12 Ko au dela go di kabemee,

gei au e gidee nia mee.

Au e iloo nia mee,

e iloo nia mee ala e huaidu

mo nia mee ala e humalia.

13 Maa goe ga de hiihai gi nia haihai huaidu,

goe le e hagalaamua Dimaadua.

Au e de hiihai di bida hagaamu au,

mo di bida hagalaamua au,

nia haihai huaidu mo nia helekai tilikai.

14 Au e hau agu bilaan ge e hai hegau gii kila.

Au e iloo nia mee, gei au e maaloo.

15 Au e hagamaamaa nia king

i di nadau dagi, mo nia dagi tenua

gi heia nia haganoho ala e humalia.

16 Au e hagamaamaa digau huogodoo

ala e dagi henuailala,

digau huogodoo ala e aamua mo nia king.

17 Au e aloho i digau ala e aloho i di au:

Ma koai dela e halahala au,

geia e mee di gidee ia au.

18 Au ogu maluagina, di hagalaamua,

di haadanga lamalia mo di gila i golo

e wanga gi digaula.

19 Godou mee ala e kae i dogu baahi

le koia e humalia i nia goolo ala e kaedahi,

koia e humalia i nia silber

ala e madammaa huoloo.

20 Au e heehee di ala o di tonu.

Au e daudali nia ala e donu.

21 Au e haga maluagina digau

ala e aloho i di au,

gei au e haga honu nadau hale

gi nia maluagina.

22 “I mua loo, Dimaadua ne hai au

i mua i nia mee huogodoo,

i di matagidagi o ana mee ala ne hai.*

23 Au ne hai i di matagidagi loo,

i taamada, i mua henuailala ne daamada.

24 Au ne haanau i mua nia moana ne hai,

i di madagoaa o nia wai digi uwa aga.

25 Au ne haanau i mua nia gonduu ne hai,

i mua di haga noho o nia dama gonduu,

26 i mua o God ne hai henuailala

mo nia gowaa maalama o henuailala,

ge i mua hogi taamada o nia gelegele

o henuailala.

27 Au nogo i golo i dono madagoaa

ne dugu di ahiaalangi gi dono lohongo,

i dono madagoaa ne haga noho

o lala di langi gi hongo tai,

28 i dono madagoaa ne haga noho

nia gololangi gi di gili o di langi,

mo i dono madagoaa ne haga hali nia wai o tai,

29 ga helekai gi nia wai o tai bolo

gi honu aga hua gii tugi be ana helekai,

hudee honu aga gi nonua.

Au nogo i golo i dono madagoaa

ne haga noho di hagamau o henuailala.

30 Au nogo noho i dono baahi

gadoo be tangada hai bilaan hau hale.

Au nogo haga tenetene a Mee

i nia laangi huogodoo,

gei au nogo tenetene

i nia madagoaa huogodoo i dono baahi.

31 Au nogo tenetene gi henuailala

ge manawa lamalia

gi nia daangada o henuailala.

32 “Goodou ala go nia dama daane,

dolomeenei goodou la gi hagalongo

gi agu helekai.

Heia agu mee ala e hagi adu gi goodou

bolo goodou gi heia,

gei goodou ga maluagina.

33 Hagalongo gi nia mee ala gu aago adu

gi goodou.

Goodou gi kabe ina nia maa,

hudee kili ina gi daha.

34 Tangada dela ma ga hagalongo mai

gi di au, ia ga maluagina,

ia go taane dela e talitali au i di ngudu

dogu bontai i nia laangi huogodoo.

35 Idimaa, tangada dela ma ga gidee ia au,

ia gu gidee di mouli,

ge Dimaadua ga manawa tene gi mee.

36 Tangada dela ga de gidee ia au,

la ga haga mmaemmae hua ia.

Be koai dela e de hiihai mai gi di au,

le e aloho i di made.”

9

Kabemee mo dadaulia

1 Di kabemee guu hau dono hale, guu hai ono duludulu e hidu. 2 Mee gu daaligi dana manu e hai tagamiami, gu unugi ana mee hagakala meegai gi lodo nia waini, gu haga togomaalia dana teebele. 3 Mee gu hagau ana ahina hai hegau gi di gowaa nnoonua o di guongo gi gahigahia digaula, 4 gaa wolo, “Lloomoi, digau de hagalongo!” Gei mee ga helekai gi digau nadau hagamaanadu ai boloo, 5 “Lloomoi, miami mo di inuinu nia waini ne unugi ko au. 6 Hudee hai hoo gi digau ala e de hagalongo, gei goe ga mouli. Heehee i di ala o di kabemee.”

7 Digau bida hagaamu ginaadou la ga leelee huaidu i di goe, maa goe gaa hai digaula gii donu. Goe e haga mmaemmae hua goe, maa goe gaa hai digau huaidu gii donu. 8 Hudee heia digau hagaamu ginaadou gii donu. Digaula ga hagawelewele adu gi di goe. Maa goe gaa hai digau kabemee gii donu, digaula ga hagalaamua goe. 9 Au helekai e hagi anga gi digau kabemee e hai digaula gi mada kabemee. Au helekai e hagi anga gi digau ala e donu ga hagapuni ang gi nadau kabemee.

10 Goe e hai gi hagalaamua Dimaadua, gei goe ga kabemee. Maa goe e iloo a Mee dela e dabuaahia, goe la iai do kabemee i golo.* 11 Di kabemee ga hagapuni nia ngadau gi do mouli. 12 Maa goe do kabemee i golo, goe ga haga humalia go di kabemee. Maa goe ga de hiihai gi di kabemee, goe ga hagaduadua.

13 Dadaulia le e hai gadoo be di ahina hagalangaadia dangada, e leelee hua, e de heia nia daangada. 14 Mee e noho i di bontai o dono hale be i hongo di lohongo i di gowaa nnoonua o di guongo, 15 e gahigahi nia daangada ala e lloomoi laa laa, e gana hua gi nadau moomee, 16 ga helekai, “Lloomoi, digau de hagalongo!” Gei mee e helekai gi digau nadau hagamaanadu ai boloo, 17 “Nia wai gaiaa la koia e maangala. Palaawaa gaiaa la koia e kala.” 18 Ana daangada ala e haga huaidu le e de iloo ginaadou bolo ma koai dela ga ulu gi lodo di hale o maa la gaa mmade, digau ala ne ulu gi lodo dono hale, la i lodo di llala o tenua o digau mmade.

10

Nia agoago podo Solomon

1 Aanei nia agoago podo o Solomon:

Nia dama kabemee e haga manawa lamalia nadau damana, nia dama de kabemee e haga manawa gee nadau dinana.

2 Nia maluagina ala e kila mai i di haihai de donu le e hagalee humalia adu gi di goe. Di haihai donu e mee di benebene do mouli.

3 Dimaadua hagalee haga hiigai ana daangada humalia, gei Mee ga duuli digau huaidu gi daha mo nadau mee ala e hiihai ginai.

4 Di hagatoo e hai goe gi hagaloale. Di ngalua hagamadabouli e hai goe gi maluagina.

5 Tangada hagamadabouli ono hagabaubau i golo e hagabudu ana meegai i di madagoaa ne togomaalia ai, gei di maa e hagalangaadia di kii i di madagoaa e hagi ai nia meegai.

6 Nia daangada humalia gaa kae nadau hagahumalia. Nia helekai o digau huaidu e hagammuni nadau hangaahai huaidu.

7 Di langahia o digau ala e donu la go di hagamaluagina. Digau huaidu la ga haga de langahia.

8 Digau hagamadabouli nadau hagabaubau i golo e kae nia helekai hagamaamaa. Nia daangada e leelee balumee la ga mooho gi daha.

9 Digau ala e mouli i di tonu, ginaadou guu too gi lodo di noho o di aumaalia, gei digau ala e mouli i di hala, nadau ihala ga hagamodongoohia aga.

10 Tangada dela e beehi gi lala di tonu, le e daamada ana hagahuaidu, gei tangada dela e helekai hagamadammaa di mee hai gee, le e halahala di noho baba.

11 Nnelekai tangada humalia la go di hagamau o di mouli, gei nnelekai o tangada huaidu le e hagammuni nnangaahai huaidu.

12 Di manawa hai baahi le e hagamaaloo nia haingadaa, gei di aloho le e dumaalia gi nia hagahuaidu.*

13 Digau hagabaubau le e helehelekai iloo, gei digau dadaulia la ne belee hagaduadua.

14 Digau e iloo nia mee le e kae di kabemee dela e mee di nadau kae. Di madagoaa digau dadaulia ga leelee, nia haingadaa le e hoohoo mai.

15 Di maluagina le e benebene digau ala e maluagina. Di hagaloale le e oho digau ala e hagaloale.

16 Di hui o di haihai humalia la go di mouli, gei di huaidu le e dagi hua goe gi nia huaidu e logo.

17 Nia daangada ala e hagalongo gi nnelekai aago le e mouli, gei digau ala e hagammuni nadau ihala le e mee di tale gi di haingadaa.

18 Tangada dela e hagammuni dono dee hiihai gi tuai dangada la tangada kai tilikai. Tangada dela e hagadele dana hai tamu la tangada dadaulia.

19 Au leelee logo e hai goe gii hala. Maa goe e kabemee, goe e noho dee muu.

20 Nnelekai o tangada humalia le e hai gadoo be nia silber donu. Nia maanadu o tangada huaidu le e balumee hua.

21 Nnelekai tangada humalia ga hagamaamaa nia daangada dogologo, malaa goe e mee hua di bida daaligi goe i di gili tadaulia.

22 Ma go nia hagahumalia Dimaadua ala e haga maluagina goe. Do ngalua hagamadabouli e deemee di hai goe gi maluagina gi nonua.

23 E huaidu ma ga tenetene gi di hai nia mee huaidu. Digau hagabaubau e tenetene i di kabemee.

24 Digau ala e hai hegau donu le e kae nadau mee ala e hiihai ginai. Digau dadaulia gaa kae nia mee ala e kaedahi e mmaadagu ai.

25 Nia madangi maaloo ga lloomoi, ga ili gi daha digau huaidu, gei digau ala e donu ga benebene i nia madagoaa huogodoo.

26 Hudee haga ngalua ina dau dangada hagatoo, mee ga haga de noho maalia goe gadoo be nia ‘vinegar’ i di gili oo niha be nia huiahi i lodo o golomada.

27 Daudali ina Dimaadua, gei goe ga mouli waalooloo. Digau huaidu e mmade i mua di nadau madagoaa.

28 Nia hagadagadagagee o digau humalia e dagi gi di tenetene, gei digau huaidu le e hagalee nadau mee e tali ai.

29 Dimaadua e benebene digau ala e donu, gei mee e oho gi daha digau ala e hai nia mee huaidu.

30 Digau ala e hai hegau donu la iai nadau abaaba i golo i nia madagoaa huogodoo, gei digau huaidu le e hagalee mouli i lodo tenua.

31 Digau ala e hai hegau donu le e helehelekai i di kabemee, gei tolole dela e helekai huaidu la gaa dugu ga hagalee.

32 Digau ala e hai hegau donu e iloo di helekai nia mee haga manawa lamalia ala e tau anga, gei digau huaidu e helekai nia mee haga manawa gee dangada i nia madagoaa huogodoo.

11

1 Dimaadua e de hiihai gi nia daangada ala e hai hegau gi nia pauna hai gee. Mee e tenetene gi nia pauna ala e donu.

2 Nia daangada ala e hagapuu ga limalima hua di langaadia. E koia e humalia ma ga manawa hila gi lala.

3 Maa goe e humalia, goe e dagi go di manawa madammaa. Digau ala e deemee di hagadagadagagee ginai le e daaligi go nadau haihai hala.

4 Nia maluagina e balumee adu gi di goe i di laangi ma gaa made iei goe, gei di haihai donu e mee di daa goe gi daha mo di made.

5 Di hai hegau donu e haga haingoohia di mouli tangada humalia, gei digau huaidu le e bida haga monnono hua ginaadou.

6 Di haihai donu e benebene digau ala e donu, gei digau ala e deemee di hagadagadagagee ginai, gaa kumi go nadau hagagailaa.

7 Di madagoaa digau huaidu ma gaa mmade, nadau hagadagadagagee le e mmade dalia ginaadou. Di hagadagadagagee gi nia maluagina la dono hadinga ai.

8 Di haingadaa le e hagalee tale gi digau ala e hai hegau donu, e tale hua gi digau huaidu.

9 Nia helekai o digau bouli le e mee di hagahuaidu goe, gei di kabemee o digau ala e hai hegau donu le e mee di benebene goe.

10 Di waahale e tenetene i di haadanga lamalia ma gaa dau i nia daangada hai hegau donu, gei digau huaidu ma gaa mmade, nia daangada le e wwolowwolo tenetene.

11 Di waahale la ga humalia i di madagoaa digau hai hegau donu ga haga maluagina di maa, gei nnelekai o digau huaidu le e haga mooho di waahale.

12 E dadaulia ma ga helekai hagabalumee digau ala i golo. Maa goe e kabemee goe e noho hua dee muu.

13 Tangada dela e tamu dangada e deemee di hagadagadagagee ginai i di gili nia mee hagammuni, malaa, goe e mee di hagadagadagagee gi tangada dela e hagadonu kooe.

14 Tenua dono dagi ai la gaa doo ga hagalee. Digau hagamaamaa ma gaa dogologo, dono hadinga bolo tenua le e noho baba.

15 Maa goe ga hagababa bolo goe e hui di boibana o tangada mai i daha, goe ga lodo huaidu. Maa goe e noho hua dee muu, e koia e humalia.

16 Di ahina dumaalia le e hagalaamua, gei di ahina huaidu la go di hagauwwou.

Nia daangada hagatoo le e hagalee hai mee gi nia bahihadu, gei digau ala e hagamahi e ngalua ga maluagina.

17 Maa goe ga manawa dumaalia, goe ne bida hagagila do hiihai. Maa goe e hagammaemmae manawa dangada, goe ne bida hagammaemmae hua goe.

18 Nia daangada huaidu nadau wiini ai. Maa goe gaa hai di mee e donu, goe doo hui i golo.

19 Tangada manawa hai nia mee e donu la ga mouli, gei tangada e hiihai e hai nia mee hala le e hana gi di made.

20 Dimaadua e de hiihai gi nia daangada ala e hagamaanadu huaidu, gei Mee e aloho i digau ala e hagamaanadu humalia.

21 Goe e mee di iloo humalia bolo nia daangada huaidu la ga hagaduadua, gei digau e hai hegau donu le e hagalee tale gi di hagaduadua.

22 Di madamada o di ahina dela e de iloo ia be dehee di mee hai gee i di humalia mo di huaidu le e hai gadoo be di buulei goolo e daudau i di madauhi di biigi.

23 Nia mee e hiihai ginai nia daangada humalia le e gila mai haga humalia i nia madagoaa huogodoo, gei digau huaidu ma ga hai mee gi nadau mee hiihai ginai, le e hagawelewele ginai nia daangada huogodoo.

24 Hunu daangada e hagauwwou nadau bahihadu gei digaula e maluagina mai. Gei hunu daangada e haga doedoe, gei digaula e hagaloale mai.

25 Wanga ina dehuia, gei goe ga maluagina. Hagamaamaa ina digau ala i golo, gei nia daangada ga hagamaamaa goe.

26 Nia daangada e haga huaidu tangada dela e hagabudu ana huwa laagau gi logowaahee, ga benebene e tali di hui nia maa gi maanege aga. Gei nia daangada e hagaamu tangada dela e huihui nia maa i di hui ngoohia.

27 Goe ga hagalaamua maa au mee ala e ngalua ginai le e humalia, gei di huaidu e kae kooe maa goe e halahala di hagahuaidu.

28 Digau ala e hagadagadagagee gi nadau maluagina la ga monnono gadoo be nia lau laagau i di madagoaa welengina, gei digau ala e hai hegau donu la ga maluagina be nia lau laagau i di madagoaa e tomo aga.

29 Digau ala e hagahuaidu nadau madahaanau, ga deai nadau mee ai i di hagaodi.

Digau dadaulia gaa hai nia hege ni digau kabemee i nia madagoaa huogodoo.

30 Di haihai donu le e kae di mouli. Di haihai huaidu le e daa di mouli.

31 Nia daangada humalia le e kumi nadau hui i henuailala, gei goe gi iloo humalia bolo digau haihai hala la ga hagaduadua.*

12

1 Tangada dela e hiihai gi di kabemee le e tene gi tangada dela e aago ia gii donu i ana mee hala. Ma e dadaulia go tangada ma ga de hiihai gi tangada e aago ia.

2 Dimaadua e manawa lamalia gi nia daangada humalia, gei Mee e haga huaidu digau ala e haganohonoho nia huaidu.

3 Di haihai huaidu le e hagalee benebene di noho baba, gei digau ala e haihai di tonu le e tuu maaloo.

4 Di ahina hai lodo humalia le e hagalaamua ge e tenetene ginai dono lodo. Gei di ahina dela e hagalangaadia dono lodo le e hai gadoo be di magi dela e deemee di hagahili lodo ono iwi.

5 Digau ala e haihai di tonu ga benebene goe hagahumalia, gei digau huaidu e hiihai hua e halahalau goe.

6 Nnelekai digau huaidu le e haga halauwa goe, gei nnelekai o digau ala e hai hegau donu le e benebene digau ala e uli nadau gai.

7 Digau huaidu ga haga mmaa gi daha ga hagalee hagadili gi muli, gei nia hagadili o digau ala e hai hegau donu ga mouli gi muli.

8 Maa goe e hagamaanadu kabemee, nia daangada ga hagalaamua goe. Maa goe e dadaulia, nia daangada ga hagauwwou goe.

9 Ma koia e humalia ma gaa hai be togologo tangada e halahala hua dono mouli, i tangada dela e hai bolo ia tangada aamua gei mee ana meegai ai.

10 Nia daangada humalia e benebene haga humalia nadau manu, gei digau huaidu hagalee hila gi nadau manu.

11 Tangada hai hadagee hagamadabouli e logo ana meegai, gei tangada dadaulia e hagauwwou dono madagoaa gi nia moomee balumee.

12 Nia daangada huaidu e hiihai hua e hai nia mee huaidu, malaa digau ala e hai hegau donu e tuu maaloo.

13 Digau huaidu le e tai hua go nadau helekai donu, gei digau ala e donu hagalee tale gi di haingadaa.

14 Doo hui le e hanimoi i au helekai mo au hegau. Goe e kae au mee ala e tau anga.

15 Nia daangada dadaulia e hagamaanadu i nia madagoaa huogodoo bolo ginaadou le e donu, gei digau kabemee e hagalongo gi nia hagamaamaa.

16 Tangada dadaulia ma ga hagawelewele, e limalima dono hagamodongoohia aga. Digau kabemee e haga de iloo hua nia helekai haga lodo huaidu.

17 Tangada dela e helekai di tonu, e hagi aga nia hagamodongoohia o di tonu, gei nnelekai kai tilikai e dagi gi di halahalau.

18 Nia balu helekai e mee di haga mmaemmae kono be di hulumanu dauwa, gei nnelekai kabemee e hagahili.

19 Di mouli o tilikai le e bodobodo, gei di tonu le e mouli ga hana hua beelaa.

20 Di obolima la anga hua gi digau ala e haganohonoho nia huaidu, gei digau ala e ngalua gi di humalia ga gidee di tenetene.

21 Digau ala e hai hegau donu hagalee tale gi nia mee huaidu, gei digau huaidu nadau mee i golo ai, ala hua go nia haingadaa.

22 Dimaadua e de hiihai gi nia daangada hai kai tilikai, gei mee e manawa lamalia gi digau e daahi hua nadau hagababa.

23 Nia daangada kabemee hagalee leelee i nadau mee ala e iloo, gei digau dadaulia e hagamodongoohia nadau de iloo nia mee.

24 Di ngalua hagamadabouli ga gowadu oo mahi. Di hagatoo gaa hai goe gii hai di hege.

25 Nia mamaanadu e logo e mee di hagalodo huaidu goe, gei nnelekai humalia e haga manawa tenetene goe.

26 Tangada dela e hai hegau donu le e dagi dono ehoo gi di ala donu, gei di ala o digau huaidu e dagi digaula gi daha mo di ala donu.

27 Maa goe e hagatoo, goe e deemee di hai mee gi nia mee ala e hiihai ginai goe. Maa goe e hagamadabouli, gei goe ga hai mee gi di maluagina.

28 Di hai hegau donu la go di ala gi di mouli, gei di hai hegau huaidu la go di ala gi di made.

13

1 Tama daane dela e kabemee le e hagalongo gi dono damana ma ga haga donu ana mee ma ga hai gee. Gei tangada dela e bida hagalaamua ia, le e deemee di hagi aga ana mee ala ma ga hai gee.

2 Nia daangada ala e humalia, ginaadou nadau hui i golo e hui mai i nadau helekai ala nogo helekai ai, gei digau ala e halahalau dangada, ginaadou e hiihai hua e hai di hagahuaidu.

3 Gii pula i au helekai ala e helekai iei goe, mo di benebene do mouli. Tangada dela e leelee balumee, le e bida hunahuna ia.

4 Ma e aha maa tangada hagatoo ga hiihai gi nia mee, mee e deemee di kae nia maa. Gei ogo tangada hagamadabouli la ga hai mee gi nia mee huogodoo ala e hiihai ginai.

5 Nia daangada ala e hai hegau gi di tonu, ginaadou e de hiihai gi nia helekai tilikai, gei nia helekai o digau hai mee huaidu le e haga langaadia ge e haga balumee.

6 Di tonu le e benebene digau ala nadau ihala ai. Di huaidu le e hagahuaidu digau ala e hai di huaidu.

7 Hunu daangada e hai bolo ginaadou digau e maluagina, gei digaula nadau mee ai. Hunu daangada le e maluagina, gei digaula e hangaahai be nia daangada hagaloale.

8 Tangada maluagina e madagu i nia daangada daaligi dangada e kae ana bahihadu, malaa, deai dahi dangada e mee di hagamadagudagu tangada hagaloale ai.

9 Nia daangada ala e hai hegau donu, ginaadou e hai gadoo be di malama dela e maahina maaloo ge madamada. Nia daangada ala e haihai di huaidu, ginaadou e hai gadoo be di malama e dabadaba gaa made.

10 Di bida hagalaamua la hagalee di mee, dela hua e hai ana haingadaa. Di kabemee e gidee i baahi ginaadou ala e kae nia hagamaamaa.

11 E limalima do hagaloale, ma o maluagina la ne gila adu gi di goe ngoohia. Maa goe ga ngalua kono gi di bahihadu, gei goe e gidee nia bahihadu e logo.

12 Dau mee e hagamaanadu bolo gii gila, gei di maa digi gila, do manawa le e hadi hogi, gei dau hiihai la gaa gila, malaa, goe e tenetene huoloo.

13 Goe e halahala nia haingadaa maa goe e de hagalongo gi nnelekai hagamaamaa goe. Daudalia nnelekai hagamaamaa, gei goe gaa noho i di aumaalia.

14 Nia agoago o digau kabemee la go nia wai haga mouli. Nia agoago aanei ga hagamaamaa goe gi daha mo di haingadaa.

15 Digau ala e kabemee, ginaadou e hagalaamua go nia daangada. Digau ala e deemee di hagadagadagagee ginai, ginaadou e hula i di ala dela e hagahuaidu ginaadou.

16 Nia daangada kabemee le e hagabaubau i nia madagoaa huogodoo i mua di hai nadau mee. Digau ala e dadaulia, ginaadou e haga iloo nadau maanadu boiboi.

17 Tangada kae hegau dela hagalee gana ginai, le e hidi mai di haingadaa, gei tangada kae hegau dela e mee di hagadonu go nia daangada, ia e gaamai di noho i di aumaalia.

18 Tangada dela hagalee kabe ana mee, ia ga hagaloale ang gi deia, geia e hai di balu dangada. Gei tangada dela e hagalongo gi di haga donu o ana mee haihai hala, geia e hagalaamua go nia daangada.

19 E humalia maa goe gaa kae nia mee ala e hiihai ginai goe. Digau dadaulia e de hiihai di huli gi daha mo nadau mee huaidu.

20 Hai hoo gi digau ala e kabemee, gei goe ga kabemee. Maa goe ga hai hoo gi digau ala e dadaulia, goe e hagahuaidu hua goe.

21 Di haingadaa le e daudali digau huaidu i nia madagoaa huogodoo, gei digau ala e hai hegau donu gaa kae nadau hui humalia.

22 Nia maluagina o digau humalia gaa wanga gi nadau dama gi muli, gei nia maluagina o digau huaidu gaa wanga gi digau ala e hai hegau donu.

23 Nia anggowaa e mee hua di huwa nia meegai e logo gi digau hagaloale, gei digau huaidu e duuli digaula gi de dogia.

24 Maa goe hagalee aago gi di hagaduadua au dama, goe hagalee e aloho i digaula. Maa goe e aloho i digaula, goe e hai digaula gii donu.

25 Digau ala e hai hegau donu le e logo nadau meegai, gei digau huaidu e hiigai i nia madagoaa huogodoo.

14

1 Di ahina kabemee e hau dono hale, gei di ahina dadaulia e oho gi daha.

2 Digau ala e heehee i di tonu le e hagalaamua Dimaadua, digau ala e heehee i di hala e haga balumee a Mee.

3 Di hagamuamua o tangada dadaulia le e hidi ai ei mee e leelee logo, gei nnelekai o digau kabemee e duuli ginaadou.

4 Ma ga dei di kau ai belee haga maluu dana hadagee, gei dau hadagee la ga ono meegai ai, gei ma ga i golo, gei di hadagee la gaa logo ono meegai.

5 Tangada hagadootonu dela e hagadagadagagee ginai e hagi aga di tonu i nia madagoaa huogodoo, gei tangada hagadootonu dono hagadagadagagee ginai ai, hagalee ana mee e hagi aga ai, dela hua go nia kai tilikai.

6 Nia daangada ala e bida hagaamu ginaadou le e deemee di kabe nia mee, gei digau ala e hagamaanadu kabemee le e kabe ngoohia nadau mee.

7 Hudee haga hoohoo ina goe gi nia daangada dadaulia, digaula nadau mee e aago adu ai.

8 Tangada iloo le e aha dela e kabemee? Idimaa mee e iloo nia mee belee hai. Tangada de iloo le e aha dela e dadaulia? Idimaa mee e hagamaanadu bolo ia gu iloo.

9 Digau dadaulia e de heia ginaadou nadau mee hai hala ala e hai, gei digau humalia e hiihai gi di hagamehede.

10 Do haga tenetene la ni aau donu. Do manawa gee la ni aau donu. Tangada i golo e mee di buni adu i di gili nia mee aanei ai.

11 Di hale tangada humalia e duu hua igolo i muli di hale tangada huaidu ma ga mooho.

12 Di ala dela e hagamaanadu kooe bolo e donu, holongo e mee hua di dagi goe gi di made.*

13 Nia gadagada e mee hua di hagammuni di manawa gee. Di madagoaa di manawa tenetene ma ga hagalee, di lodo huaidu i golo hua.

14 Nia daangada huaidu e kae nadau mee ala e tau anga. Nia daangada humalia e kae nadau hagahumalia mai nadau hegau humalia.

15 Tangada dadaulia e hagadonu nia mee huogodoo, gei tangada kabemee e mmada hagahumalia gi dono ala.

16 Digau kabemee e hagapaa i nia haingadaa, gei digau dadaulia hagalee hagapaa i nia haingadaa, e limalima hua di haga hai hegau di haingadaa.

17 Nia daangada hagawelewele ngoohia e haihai nia mee dadaulia, gei digau iloo le e noho baba hua.

18 Digau de hagalongo e kae nadau mee ala e tau anga gi nadau dadaulia, gei digau e iloo e kae nadau hui kabemee.

19 Digau huaidu gaa pala gi lala i mua digau ala e hai hegau donu, e dangidangi i nadau hiihai.

20 Tangada hagaloale e de hiihai ginai digau ala i dono baahi, gei tangada maluagina e dogologo ono ehoo.

21 Maa goe e hiihai e tenetene, manawa dumaalia gi digau hagaloale. Di haga balumee digaula la di hala.

22 Maa goe ga ngalua i di moomee hagamaamaa, gei goe e kae do hagalabagau i baahi nia daangada. Goe ga ngalua i di moomee huaidu, goe e hai di hala.

23 Ngalua gei goe ga hai mee gi do mouli. Maa goe ga nohonoho hua, e hagabooboo, malaa, di hagaloale la ga gila adu gi di goe.

24 Nia daangada hagamaanadu kabemee le e kumi nadau hui maluagina, gei digau dadaulia le e hagamodongoohia aga hua go nadau dadaulia.

25 Tangada hagadootonu e haga mouli ana daangada i di madagoaa a mee ma ga helekai di tonu. Mee ga helekai tilikai, mee e halahalau ana daangada.

26 Di hagalaamua Dimaadua le e wanga di hagadagadagagee mo di noho baba gi tangada mo dono madahaanau.

27 Goe e hiihai gi dee tale gi di made? Di hagalaamua a Dimaadua la go di hagamau o di mouli.

28 Di aamua o di king e goweinga togologo o ana daangada e dagi. Maa nia daangada ai, gei mee gu hagalee hai di mee.

29 Maa goe gaa noho dee muu, goe e kabemee. Maa goe e hagawelewele ngoohia, goe e hagi aga hua do dadaulia.

30 Di libogo maanadu baba le e hai tuaidina gi maaloo, gei tubua le e hai be di magi e deemee di hagahili.

31 Maa goe ga hagaduadua digau hagaloale, goe ne hagahuaidu hua a God dela ne hai digaula. Di manawa dumaalia gi digau hagaloale la dela go di hai daumaha.

32 Nia haihai huaidu o digau huaidu le e bida hagahuaidu ginaadou, gei digau humalia le e duuli go nadau haihai donu.

33 Di kabemee la i lodo nia hagamaanadu huogodoo o digau ala e hagamamaanadu, gei digau huaidu e de iloo ginaadou di kabemee.

34 Di hai hegau donu le e haga damana mai tenua damana. Di hala la go di hagalangaadia gi tenua damana.

35 Nia king e manawa tene gi nadau gau dagi aamua ala e mee di hai nnegau, gei digaula e hagaduadua digau ala e deemee di hai hegau humalia.

15

1 Nia helekai haga balabala le e haga manawa lamalia, gei nia helekai haga daamaha le e hai tangada gi hagawelewele.

2 Digau kabemee ma ga leelee, nadau helekai le e hii hagalongo ginai, gei digau dadaulia le e leelee hua nia balu helekai.

3 Dimaadua e gidee Ia nia mee ala e hai i nia madagoaa huogodoo. Ge Ia e daumada tadau mee ala e hai, nia mee humalia mo nia mee huaidu.

4 Nnelekai ala e honu tumaalia le e gowadu do mouli, gei nia helekai huaidu le e daaligi do hagataalunga.

5 E dadaulia adu gi di goe maa goe ga de hagalongo gi nia helekai o maadua ala e aago goe, gei e kabemee maa goe gaa kae nia helekai o maadua ala e haga donu au mee ala e hai gee.

6 Digau ala e hai hegau donu, ginaadou e maluagina waalooloo, gei digau ala e hai di huaidu, ginaadou e hagaloale i di madagoaa di haingadaa ma gaa tale ang gi ginaadou.

7 Di kabemee le e hagadele go digau ala e kabemee, hagalee go digau ala e dadaulia.

8 Dimaadua le e tenetene gi nia daangada humalia ma gaa hai nadau dalodalo, ge Ia e de hiihai gi nia tigidaumaha o nia daangada ala e hai di huaidu ma ga tigidaumaha ang gi de Ia.

9 Dimaadua le e de hiihai gi nia haihai o nia daangada huaidu, ge Ia e aloho i digau ala e hai nia mee ala e donu.

10 Maa goe gaa hai nia mee hai gee, gei goe ga hagaduadua kono. Maa goe hagalee hai goe gii donu, gei goe gaa made.

11 Tenua digau mmade e deemee hogi di duuli ai Dimaadua gi iloo e Ia ma ni aha ala i golo. Dehee laa tadau hai e mee di hagammuni tadau hagamaanadu i God?

12 Nia daangada ala e bida hagaamu ginaadou e de hiihai e hai gii donu. Digaula hagalee e heeu nia hagamaamaa mai baahi digau ala koia e iloo.

13 Nia daangada ma ga tenetene, digaula e gadagada. Digaula ma ga lodo huaidu, nadau manawa e paagege.

14 Nia daangada hagamamaanadu kabemee e hiihai e kabe nia mee, gei digau dadaulia le e baba hua gi nadau de iloo.

15 Di mouli o digau hagaloale le e haingadaa i nia madagoaa huogodoo, gei digau ala e tenetene le e mouli tenetene i nia madagoaa huogodoo.

16 Di hagaloale mo di hagalaamua Dimaadua la koia e humalia i di maluagina mo di noho i lodo nia haingadaa.

17 Di gai nia huwa laagau i baahi digau e aloho iei goe, la koia e humalia i di gai nia goneiga kala i di gowaa dela e iai di hagadugina.

18 Di hagawelewele hagalimalima le e hidi ai di lagamaaloo, gei di noho baba le e hidi ai di noho i di aumaalia.

19 Maa goe e hagatoo, goe gaa tale gi nia haingadaa i nia madagowaa huogodoo. Maa o hangaahai le e donu, goe hagalee tale gi nia haingadaa.

20 Nia dama kabemee e haga tenetene nadau damana. Nia dama dadaulia le e haga balumee nadau dinana.

21 Nia daangada dadaulia e tenetene gi nadau dadaulia, gei digau kabemee e hai nia mee ala e donu.

22 Kaina nia helekai hagamaamaa huogodoo ala e mee dau kae, gei goe gaa gila humalia. Maa goe ga hagalee kae nnelekai hagamaamaa, goe hagalee gila humalia.

23 E haga tenetene ma ga gidee di bida helekai e dohu di haga hai hegau i di madagoaa donu dela e tau anga.

24 Nia daangada kabemee e heehee i di ala dela e hana gi nua gi di mouli, hagalee go di ala dela e hana gi lala gi di made.

25 Dimaadua gaa oho gi daha nia hale o nia daane e bida hagalaamua ginaadou, gei Mee ga benebene nia mee di ahina guu made dono lodo.

26 Dimaadua e de hiihai gi nia maanadu huaidu, gei mee e manawa lamalia gi nia helekai humalia.

27 Maa goe ga halahala di wiini i di ala dela hagalee donu, gei do madahaanau gaa tale gi di haingadaa. Hudee hai hegau nia hui hai gee, gei goe ga mouli mada waalooloo.

28 Nia daangada humalia e hagamaanadu i mua di helekai gi di heeu. Nia daangada huaidu le e helekai hagalimalima, gei e daamada nia haga haingadaa.

29 Dimaadua e longono nia dalodalo o digau humalia, ge Ia e haga de iloo digau ala e huaidu.

30 Di gadagada e haga tenetene goe, mo di longo humalia e hagamanawa lamalia goe.

31 Maa goe e hagalongo gi tangada e haga donu goe, goe tangada kabemee.

32 Maa goe hagalee hiihai gi di kabe nia mee, goe e hagammaemmae hua goe. Maa goe gaa kae di aago, gei do kabemee ga damana mai.

33 Di hagalaamua Dimaadua la di kuulu hua. Goe e hai loo gi manawa hila gi lala i mua dau hagalaamua.

16

1 Gidaadou e mee hua di hai tadau bilaan, malaa, ma go God hua dela e daahi nia helekai hagamodu.

2 Goe e mee hua di hagamaanadu bolo au mee huogodoo ala e hai le e hai donu, gei Dimaadua e pauna nia dahidamee o dau hai maanadu.

3 Tangi ang gi Dimaadua gi haga maluagina ina au bilaan, gei au bilaan la gaa kila humalia.

4 Nia mee huogodoo Dimaadua ne hai, la iai ono hagaodi i golo, gei di hagaodi o digau huaidu la go di mooho gi daha.

5 Dimaadua e de hiihai gi digau ala e bida hagalaamua ginaadou, Mee hagalee hai digaula gii tanga gi daha mo di hagaduadua.

6 Manawa dahi mo di hai hegau donu, gei God ga dumaalia adu gi o huaidu. Hagalongo gi Dimaadua gei di huaidu ga deemee di tale adu gi di goe.

7 Maa goe ga haga manawa lamalia Dimaadua, Mee e mee di hai o hagadaumee gii hai nia ihoo haga tenetene ni oou.

8 Ma koia e humalia ma gaa kumi doo hui dulii mai do ngalua donu, i di kumi di hui damana mai do ngalua hagalee donu.

9 Goe e mee hua di hai au bilaan, malaa ma go Dimaadua dela e dagi doo ala.

10 Di king e helehelekai i ono mogobuna donu mai baahi o Dimaadua. Ana haganoho e donu i nia madagoaa huogodoo.

11 Dimaadua e hiihai gi nia mee pauna mee gii donu, nia mee hagatau mee gii donu, mo nia hui gii donu.

12 Nia king e de hiihai gi di huaidu, idimaa ma go di tonu dela e haga maaloo di oobidi.

13 Di king e hiihai e hagalongo gi di tonu, gei mee e haga gila aga digau ala e leelee donu.

14 Nia daangada kabemee e hagamahi e haga tenetene di nadau king. Maa di king ga hagawelewele, holongo dahi dangada gaa made.

15 Di manawa lamalia o di king le e hai gadoo be nia gabua ala e haga uwauwa i di madagoaa haga hoou nia lau laagau mo tomo aga, di mouli la i golo.

16 E koia e humalia ma ga hai mee gi di kabemee mo di iloo mee, i di hai mee gi nia goolo mo nia silber.

17 Nia daangada humalia e taele i di ala dela hagalee hula gi di huaidu, malaa, mmada gii donu gi di ala dela e hana iei goe, be di maa e mee di hagamouli goe.

18 Bida hagalaamua goe e dagi gi di mooho, mo digau ala e bida hagaamu ginaadou hagalee kila.

19 Di manawa hila gi lala mo di noho hagaloale la koia e humalia i di hai goe gii hai be digau ala e bida hagalaamua ginaadou ge e hai mee gi nadau maluagina gaiaa.

20 Daudalia nia mee ala ne aago adu gi di goe, gei goe ga haadanga lamalia. Hagadonu ina Dimaadua, gei goe ga tenetene.

21 Nia daangada e iloo ginaadou be koai tangada kabemee ge madua, idimaa mee e iloo nia mee. Ana helekai lee humalia e hai nia daangada gi hiihai di hagalongo.

22 Di kabemee la di hagamau o di mouli ang gi digau hagamamaanadu kabemee, gei di haga kuulu digau dadaulia la go di hagauwwou o di madagoaa.

23 Nia daangada hagamamaanadu kabemee e hagamaanadu i mua nadau helekai. Nadau helekai e hai nia daangada gi hiihai di daudali gi nonua.

24 Nnelekai dumaalia e hai be nia meegai lodo henua maangala, e maangala ma gaa momi, e humalia gi do huaidina.

25 Di ala dela e hagamaanadu kooe bolo e donu, e mee hua di dagi goe gi di made.*

26 Di hihiigai e haga ngalua tangada ngalua gi nonua, idimaa mee e hiihai e hai gii dohu dono miami.

27 Nia daangada huaidu e halahala nadau ala e haga huaidu digau ala i golo. Nadau helekai e ulaula be di ahi wele.

28 Tamu dangada e hagadele go digau huaidu. Digaula e hagalogo nia hagahuaidu i mehanga nia hagadau ihoo.

29 Digau hagamuamua e halahalau nadau ihoo, mo di dagi digaula gi di hagahalauwa.

30 Gii pula i nia daangada ala e gadagada gi kila mai nadau niha mo di gemugemu adu gi di goe. Digaula la iai nadau hagamaanadu huaidu i golo.

31 Di hui o digau ala e hangaahai donu la go di mouli waalooloo. Di libogo hinaa la go di goobai aamua.

32 Di noho baba la koia e humalia i di maaloo. Di dagi au hagamaanadu la koia e humalia i di dagi nia waahale.

33 Nia daangada e hai nadau mee e manamana di hiihai a Dimaadua, gei di maa go God hua dela e dugu di mee dela gaa gila.

17

1 E gai dau palaawaa maangoo mo di noho baba i di aumaalia, la koia e humalia i tagamiami damanaiee i lodo di hale honu nia haingadaa.

2 Di hege hai hegau donu gaa dagi di balu dama dono dangada aamua, e kae hua hunu maluagina be ia tangada i nia duaahina daane ala i golo.

3 Nia maluagina o di goolo mo di silber le e haga madammaa go di ahi, gei di manawa o tangada le e haga madammaa go Dimaadua.

4 Digau huaidu le e hagalongo gi nia maanadu huaidu, gei digau hai kai tilikai le e hagalongo gi nia kai tilikai.

5 Maa goe e hagauwwou digau hagaloale, goe ne hagahuaidu a God dela ne hai digaula. Goe ga hagaduadua maa goe e tenetene gi tangada ma ga haingadaa ang gi deia.

6 Nia maadua mmaadua e manawa hagaamu nia dama o nadau dama, gadoo be nia dama ala e manawa hagaamu nadau maadua.

7 Digau aamua hagalee kai tilikai, gei digau dadaulia la hagalee nadau mee dahidamee e helekai ai.

8 Hunu daangada e hagamaanadu bolo di hui halahalau le e haga ngalua be nia mogobuna. Digaula e hagadonu bolo di maa e mee di hai nia mee.

9 Maa goe e hiihai gi nia daangada gi hiihai adu, dumaalia gi nadau mee hala ala ne hai adu gi di goe. Di daahi nia mee hai hala e mee hua di wwae nia hoo hagaaloho.

10 Tangada hagamaanadu kabemee e kabe nia mee e logo mai di aago hua e dahi, i tangada dadaulia dela e kabe ana mee mai dono dadaaligi nnolongo e lau (100).

11 Di made ga hanimoi be tangada huaidu giibeni dela e hagau gi nia daangada huaidu ala e haga hinihini i nia madagoaa huogodoo.

12 Di heetugi ang gi dahi manu ahina ‘bear’ dela gu gaiaa ono dama, la koia e humalia i di heetugi gi tangada dadaulia e daadaamee i dana balu moomee.

13 Maa goe gaa hui di humalia gi di huaidu, goe e deemee di hagabagi di huaidu gi daha mo doo hale.

14 Taamada o di lagamaaloo le e hai gadoo be di magala dulii o di simen matagidagi. Pono ina di maa gii noho i mua di maa ga damana mai.

15 Di hagahuaidu tangada dela ono hala ai, mo di hagamehede tangada huaidu, laa aanei nia mee e lua a Dimaadua hagalee hiihai ginai.

16 Tangada huaidu le e hagalee humalia di huihui dana kuulu, idimaa mee ana hagamaanadu ai.

17 Nia ihoo hagaaloho e modongoohia i nadau aloho i nia madagoaa huogodoo. Dehee tadinga o do ehoo hagaaloho maa mee ga deai dana hagamaamaa ai i do haingadaa?

18 Tangada hua dadaulia dela e hagababa bolo ia gaa hui laa di boibana o tangada dela i golo.

19 Di hiihai e hai di hala la di hiihai e hagahinihini.

Maa goe ga hagamuamua gi o maluagina i nia madagoaa huogodoo, goe e halahala do haingadaa.

20 Tangada dela e hagamaanadu mo di helekai huaidu, e de gidee ia nia mee humalia dela hua go di halauwa.

21 Nia maadua o nia dama ala e hai di huaidu e manawa gee gei e lodo huaidu.

22 Di manawa tenetene e haga maaloo goe. Di lodo huaidu i nia madagoaa huogodoo le e hidi mai iei goe gaa made.

23 Digau hai gabunga huaidu e kae di hui halahalau hagammuni, gei di tonu o di gabunga e deemee di gila.

24 Tangada hagamaanadu kabemee e hagahuudonu gi di ala dela e donu, gei tangada dadaulia e maliuliu hua i nia ala e logo.

25 Nia dama dadaulia e haga manawa gee nadau damana, e haga tilikai hualaa nadau dinana.

26 Ma hagalee donu di hai tangada ono hala ai gi hui ina ono hala. Di tonu la guu hana laa daha ma digau humalia le e hagaduadua.

27 Nia daangada ala e modongoohia ang gi ginaadou le e hagalee leelee i nia madagoaa huogodoo. Nia daangada ala e noho baba e iloo ginaadou nia mee.

28 Maa digau dadaulia gaa noho dee muu, gaa tai nadau ngudu, nia daangada ga hagamamaanadu bolo digaula la digau kabemee ge hagamaanadu iloo.

18

1 Nia daangada ala hagalee buni anga gi digau ala i golo le e hiihai hua gi nadau hiihai donu. Digaula hagalee donu gi nia mee o nia daangada huogodoo ala e modongoohia bolo e donu.

2 Tangada dadaulia e dehei eia be ia e iloo di mee be de iloo, dana mee e hiihai ginai le e hagi aga dono kabemee.

3 Di hala mo di langaadia e hula i di gowaa e dahi. Hudua gi daha do hagalaamua, gei di hagauwwou gaa pono dono lohongo.

4 Nnelekai o tangada e mee hua di hai di hagamau o di kabemee, e llala be di moana, e hoou be di monowai mmidi.

5 E hagalee donu ma ga hagamaamaa digau ihala mo e daa digau nadau ihala ai gi dee hai mee gi di tonu.

6 Tangada dadaulia ma ga daamada dana lagamaaloo, mee e halahala dana dadaaligi.

7 Tangada dadaulia ma ga helekai, le e hagahuaidu hua ia. Mee guu hele go ana helekai donu.

8 Tamu dangada le e kala, e hiihai ginai gidaadou di holo!

9 Tangada hagatoo le e huaidu be tangada hunahuna mee.

10 Dimaadua le e hai gadoo be di angulaa mau dangihi, e hula ginai nia daangada ala e hai hegau donu e hagamalu ai. 11 Gei digau maluagina e hagamaanadu bolo nadau maluagina ga duuli ginaadou gadoo be nia abaaba nnoonua ala e haganiga di waahale.

12 Tangada manawa hila gi lala ga hagalaamua, gei digau ala e bida hagaamu ginaadou gaa hula i di ala dela e hana gi di mooho.

13 Hagalongo gii donu i mua dau helekai gi di heeu. Maa goe hagalee hai beenei, goe e hagahuaidu goe.

14 Do hiihai gi di mouli e mee di daahi do mouli i do madagoaa ma gaa magi. Maa goe ga diiagi di mouli, do hagadagadagagee muliagina ga hagalee.

15 Nia daangada hagamamaanadu kabemee e hiihai gei e togomaalia di kabe nia mee i nia madagoaa huogodoo.

16 Goe e hiihai e heetugi gi tangada hagalabagau? Kaina dau kisakis, gei di maa ga haingoohia.

17 Tangada helekai matagidagi i lodo di gowaa hai gabunga le e hai be tangada e donu, gaa dae loo gi tangada i golo ga daamada gaa hai ana heeu gi mee.

18 Maa nia daangada maaloo dogolua ga hai baahi i lodo di gowaa hai gabunga, di halahala tangada dela e donu le e mee hua di manamana go di hudihudi.

19 Hagamaamaa ina oo gau gei oo gau ga duuli goe gadoo be di abaaba mau dangihi o di waahale. Maa goe ga lagamaaloo gi digaula, digaula gaa tai nadau bontai i di goe.

20 Goe e hai loo gi mouli i nia mee ala e gila mai i au mee huogodoo ala e helekai ai. 21 Au helekai ala e helekai ai e mee di benebene di mouli, be e daaligi di mouli. Malaa, goe e hai loo gii kae nia mee ala e gila mai i au helekai.

22 Halahala ina doo lodo, gei goe ga gidee di mee dela e humalia. Di mee e hagamodongoohia bolo Dimaadua le e humalia adu gi di goe.

23 Digau hagaloale ma ga leelee, digaula e manawa hila gi lala. Digau maluagina ma ga helekai gi di heeu, digaula e hagamuamua.

24 Hunu hagadau ihoo hagalee duai gu hagalee, gei hunu hagadau ihoo e koia e manawa dahi laa hongo di manawa dahi o tagahaanau daane.

19

1 Tangada hagaloale gei e donu, la koia e humalia i tangada dadaulia kai tilikai.

2 Di manawa hiihai maaloo ge de iloo le e hagalee humalia. Tee noho baba e dagi goe gi nia haingadaa.

3 Hunu daangada e hagahuaidu hua ginaadou mai i nadau hangahaihai dadaulia, ga nomuli ga hagaanga di maa gi Dimaadua.

4 Digau maluagina e gidee nadau ihoo hoou i nia madagoaa huogodoo, gei digau hagaloale le e deemee di benebene nadau ihoo hogoohi ala e hai mee ginai.

5 Maa goe ga hagi aga di kai tilikai i lodo di gowaa hai gabunga, goe ga hagaduadua, ga deemee di tanga gi daha.

6 Nia daangada huogodoo e halahala nnangaahai dumaalia o digau aamua. Nia daangada huogodoo e hai hoo gi digau ala e dugu anga nadau wanga dehuia.

7 Nia gau o tangada hagaloale hagalee hila ang gi mee. Deelaa laa mee deai ono ehoo ai. E duadua behee dono halaaheu, gei mee e deemee di gidee ono ehoo.

8 Aloho i di goe ge kabe nia mee huogodoo ala e mee di kabe. Hagalangahia laa nia mee ala guu kabe kooe, gei goe ga maluagina.

9 Tangada ma ga helekai tilikai i di gowaa hai gabunga le e deemee di tanga gi daha mo di hagi aga, ia guu doo gi lodo di hagaduadua.

10 Digau dadaulia hagalee belee mouli maluagina, gei nia hege hagalee belee dagi digau aamua.

11 Maa goe e hagabaubau humalia, goe hagalee hagawelewele ngoohia. Di madagoaa tangada ma gaa hai dana hala adu gi di goe, di haga de langahia di hala la di hangaahai humalia damanaiee.

12 Di hagawelewele o di king le e hai gadoo be di lee hamumu o di laion, gei dono manawa dumaalia le e hai gadoo be di uwa haga manawa lamalia.

13 Nia dama dadaulia e mee di hagahuaidu nadau maadua. Di ahina hai lodo wou le e hai gadoo be nia madaua e doodoo.

14 Taane e mee di hai mee gi di hale mo nia bahihadu o ono maadua, malaa, ma go Dimaadua hua dela e wanga gi mee dono lodo hagabaubau humalia.

15 Heia goe gi hagatoo, kii hua, gei goe ga hiigai.

16 Benebene ina nnaganoho a God, gei goe ga mouli waalooloo. Maa goe ga haga delangahia nia maa, gei goe gaa made.

17 Do madagoaa ma gaa wanga gi digau hagaloale, e hai be di mee ne wanga gi Dimaadua, gei Dimaadua gaa hui gi di goe.

18 Aago ina au dama i di madagoaa e lligi ai gei digaula e kabe nadau mee. Maa goe hagalee aago au dama, goe e hagamaamaa hua au dama gii bida hunahuna ina ginaadou.

19 Dugu ina ang gi tangada hagawelewele ngoohia gi kae ina dahidamee o dono hagawelewele. Maa goe ga hagamaamaa a mee hagadahi i ono haingadaa, goe e hai gi hagamaamaa a mee haga lua.

20 Maa goe e hagalongo gi nnelekai hagamaamaa, e hiihai di kabe, dahi laangi hua gei goe gaa hai tangada kabemee.

21 Nia daangada e mee di haganohonoho nia hagadilinga mee huogodoo, gei di maa go di hiihai o Dimaadua dela e gila.

22 E haga langaadia ma ga hagagailaa.

Digau hagaloale la koia e humalia i digau hai kai tilikai.

23 Hagalongo gi Dimaadua, gei goe ga mouli waalooloo, gaa baba hua gi au mee ala gu hai mee ginai, gei goe gaa tanga gi daha mo di haingadaa.

24 Hunu daangada e hagatoo di wanga nadau meegai gi lodo nadau ngudu.

25 Digau ala e bida hagaamu ginaadou la ne belee hagaduadua, gei nia daangada ala e de iloo di mee, gaa kabe di mee belee hai. Maa goe e kabemee, goe e kabe i di madagoaa dela e aago goe gii donu.

26 Tangada dela e hagahuaidu dono damana, be e hagabagi dono dinana gii hana gi daha mo dono hale, la go tangada hua dela e haga langaadia ge hagabalumee go nia daangada.

27 Dagu dama nei, maa goe ga diiagi di kabemee, goe ga haga balumee au mee ala guu lawa di iloo.

28 Di tonu le e de igolo i di madagoaa tangada hagadootonu ma ga hagamaanadu hua bolo ia e hagammaemmae dana dangada.

Nia daangada huaidu e hiihai gi di kala o di hagahuaidu.

29 Digau dadaulia ala e bida hagaamu ginaadou, le e hai loo gii kae di hagamamaawa.

20

1 Di libaliba le e haga dadaulia goe, ge e hai goe gi leelee llauehe. E dadaulia adu gi di goe maa goe ga libaliba.

2 Goe gi madagu i di hagawelewele o di king, be do madagu i di hagawelewele o di laion. Maa goe gaa hai a mee gi hagawelewele, le e bida mademade goe.

3 Tangada dadaulia e mee di daamada nia lagamaaloo. Di mee dela e kaedahi e humalia gi haga paa gi daha mo nia lagamaaloo.

4 Taane dogi hadagee ma ga hagatoo di haga maluu dana hadagee i di madagoaa donu e haga maluu ai, geia ana meegai e hadi ai.

5 Nia hagabaubau o tangada le e hai gadoo be nia wai i lodo di monowai geli llala. Malaa, tangada hua dela dono kabemee i golo, ia e mee dana huai ana wai.

6 Nia daangada dogologo e helehelekai bolo ginaadou le e humalia ge manawa dahi, malaa, ma koai e mee di gidee tangada dela e humalia ge manawa dahi?

7 Nia damagiigi le e humalia ang gi ginaadou, maa di nadau damana le e helekai donu ge e hai nia mee ala e donu.

8 Di king e noho i dono lohongo gabunga, e modongoohia di huaidu i di madagoaa mee ga gidee di huaidu.

9 E hai behee? Ma iai tangada i golo e mee di helekai bolo ia ono hala ai, ono hala la guu kili gi daha?

10 Dimaadua hagalee hiihai gi nia daangada ala e hai hegau gi nia mee pauna mee mo nia hagatau mee hai gee.

11 Nia dama hogi e haga modongoohia aga ginaadou mai i nadau mee ala e hai. Goe e mee di iloo be digaula e donu ge humalia.

12 Dimaadua gu gaamai tadau golomada e mmada ai, mo tadau dalinga e hagalongo ai.

13 Maa goe gaa dugu do madagoaa e hai di madagoaa e kiikii, goe ga hagaloale. Hagadaadaamee ina goe, gei au meegai la gaa logo.

14 Tangada hui goloo e leelee logo i nia madagoaa huogodoo bolo di hui le e hui ngadaa, gei mee gaa hana ga leelee hagaamu dono wiini dela ne kae.

15 Maa goe e iloo dau mee dela e helekai ai, goe dau mee i golo dela e koia e maluagina i nia goolo be nia hadu hagalabagau.

16 Tangada dadaulia dela e hagababa bolo ia gaa hui laa di boibana o tangada mai i daha, la ne belee daahi ana goloo e hai ai di haga modongoohia di hui.

17 Au mee ala ne kae kooe i di ala hai gee, e mee hua di kala adu gi di goe be nia meegai kala, malaa, nomuli gei di maa gaa hai be di ngudu hontula gelegele.

18 Hai mee gi nia helekai hagamaamaa humalia, gei goe ga humalia adu. Hudee hana gi tauwa laa daha mo di haganohonoho i mua.

19 Tamu dangada e deemee di hagammuni. Hagaligaliga i daha mo nia daangada ala e leelee logo.

20 Maa goe ga hagahuaidu o maadua, do mouli ga gila mai be di malama made i lodo di bouli.

21 Di haingoohia di gidee o maluagina, e haga dulii mai o humalia.

22 Hudee hagamaanadu bolo e hui gi muli di mee ne hai hala. Hagadonu ina Dimaadua, gei Mee gaa hai di maa gi hai donu.

23 Dimaadua hagalee hiihai gi digau ala e hai hegau gi nia mee pauna mee mo nia mee hagatau mee ala e hai gee.

24 Ma go Dimaadua dela ne hagadebene tadau ala. Dehee di hai o tangada e iloo di ala o dono mouli?

25 Hagabaubau gii donu i mua di hagababa dau tigidaumaha ang gi Dimaadua. Maa deeai, nomuli gei goe e mee hua di lodo huaidu i au hagababa ne hai.

26 Di king kabemee e iloo ma koai dela e hai hala, e hagaduadua a mee i dono dee dumaalia.

27 Dimaadua ne gaamai tadau hagamaanadu mo di iloo. Gidaadou e deemee di pala hagammuni i gidaadou.

28 Di king le e kae dono lohongo king i di madagoaa ono mogobuna dagi le e hai donu, e donu gei e humalia ang gi nia daangada huogodoo.

29 Gidaadou e hagaamu di maaloo o nia dama daane mo nia dama ahina, e hagalaamua nia hinaa o digau mmaadua.

30 Hunu madagoaa gidaadou e kae di hagammaemmae gii mee gidaadou di huli tadau hangahaihai.

21

1 Dimaadua e dagi di hagamamaanadu o di king, e dagi ngoohia be dana hai dela e dagi di mmidi di monowai.

2 Goe e hagamamaanadu bolo au mee huogodoo ala e hai le e hai donu, malaa, gi langahia bolo Dimaadua e hagi aga o hiihai.

3 Heia di mee donu e humalia, dela di mee e haga tenetene Dimaadua laa hongo di gaamai gi Mee nia wanga dehuia.

4 Digau huaidu e dagi go nadau bida hagaamu mo nadau bida hagalaamua ginaadou. Deenei la di hala.

5 Haganohonoho ina maalia i mua goe ma gaa hai au mee, gei goe ga logowaahee au mee. Maa goe ga hai hegau hagalimalima, goe ga dee dohu au mee i nia madagoaa huogodoo.

6 O maluagina mai i do haihai hala, e odi gi daha ngoohia, malaa hagalee i mua nia maluagina aalaa gaa dagi goe gi lodo di ngudu o di made.

7 Digau huaidu e hagaduadua go nadau huaidu ne hai. Digaula hagalee hiihai e hai nia mee donu.

8 Digau hala e taele di ala bigabiga, digau donu e hai go nia mee donu.

9 Di noho i tua di hale la koia e humalia i di noho i lodo di hale i baahi di ahina hai lodo wou leelee logo.

10 Digau huaidu le e hiigai gi nia mee huaidu i nia madagoaa huogodoo, digaula hagalee aloho i dahi dangada.

11 Tangada dadaulia hogi e kabe ana hagamaanadu mai di hagaduadua o tangada dela e bida hagaamu ia. Tangada kabemee e kabe ana mee mai di aago.

12 God hua e dahi dela e donu, e iloo nia mee ala e hai i lodo nia hale o digau huaidu, gei Mee ga hagahuaidu digaula.

13 Maa goe ga hagalee hiihai e hagalongo gi nia dangidangi o digau hagaloale, o dangidangi donu ang gi di hagamaamaa la ga hagalee longono labelaa.

14 Maa dahi dangada ga hagawelewele adu gi di goe, di kisakis hagammuni gi mee le e hagamanawa lamalia a mee.

15 I di lawa o di haga donudonu, nia daangada humalia le e tenetene, gei digau huaidu nadau hagadagadagagee ai.

16 Di made le e talitali nia daangada ala e hula gi daha mo di hagamaanadu humalia.

17 Maa goe e hiihai giibeni gi o goloo hui ngadaa, nia waini, mo nia meegai kala e hagalee loo e hai goe gi maluagina.

18 Digau huaidu gaa bida hagaduadua ginaadou gi di hagaduadua dela e hiihai ginai bolo e hagaduadua nia daangada humalia.

19 Di noho i lodo di anggowaa la koia e humalia i di noho i baahi doo lodo wou leelee logo.

20 Nia daangada kabemee e mouli maluagina haingoohia, gei digau dadaulia e hagauwwou nadau bahihadu, e limalima hua di kili gi daha nadau bahihadu i di madagoaa hua ne kumi nia maa.

21 Manawa dumaalia ge helekai donu, gei goe ga mouli di mouli waalooloo. Digau ala i golo ga hagalaamua goe, ga benebene goe hagahumalia.

22 Tagi hai dauwa la iai dono kabemee e mee di hagamagedaa di waahale dela e duuli go nia daangada maaloo, e oho gi daha nia abaaba ala e hagadagadagagee ginai digaula.

23 Pula i nia mee ala e helekai iei goe, maa goe hagalee hiihai gii tale gi nia haingadaa.

24 Hagia mai tangada bida hagaamu ia, gei au ga hagi adu tangada bida hagalaamua ia, e hagapuu gi ono hagahumalia, mo e dehei eia nia daangada.

25 Nia daangada hagatoo ala hagalee hiihai e ngalua, e bida daaligi ginaadou, 26 nadau mee huogodoo e hai, le e hagabaubau hua ma ni aha ala e hiihai e hai mee ginai. Gei digau ala e hai hegau donu, e mee di wanga i di manawa dumaalia.

27 Dimaadua e de hiihai gi digau huaidu ma gaa hai nadau tigidaumaha mai i nadau maanadu huaidu.

28 Di hagamodongoohia aga o tangada kai tilikai le e hagalee hagadonu go tangada, gei nnelekai o tangada hagamaanadu hagatau le e hagalongo ginai.

29 Digau hai hegau donu le e modongoohia ang gi ginaadou bolo ginaadou la digau humalia, gei digau huaidu le e hagi aga bolo ginaadou le e mee, e iloo, gei digaula le e de mee, e de iloo mai hua i lodo.

30 Di kabemee o tuaidina, di madamada mo di iloo, nia mee aanei la hagalee ono hagamaamaa ai, maa Dimaadua e hai baahi adu.

31 Goe e mee di hagatogomaalia au hoodo e hula gi tauwa, malaa, ma go Dimaadua dela e gowadu di aali.

22

1 Maa goe bolo goe e hilihili i mehanga di ingoo humalia mo nia maluagina, goe hilihilia di ingoo humalia.

2 Digau maluagina mo digau hagaloale le e hai hua be di mee e dahi, idimaa, Dimaadua ne hai digaula huogodoo.

3 Digau ala e iloo di haga maanadu, le e gidee di haingadaa ma gaa tale ang gi ginaadou, gei ginaadou e haga paa gi daha. Gei ogo tangada dela ono hagamaanadu ai, ia e haele hua hagahuudonu gi lodo di haingadaa deelaa, ga maanadu laa nomuli bolo ia gu ihala.

4 Hagalongo gi Dimaadua, mo di hila gi lala, gei goe ga maluagina, nia daangada ga hagalaamua goe, gei goe ga mouli waalooloo.

5 Maa goe e aloho i do mouli, goe hagapaa gi daha mo di ala o digau huaidu ala e hagamada belee kumi goe.

6 Aago ina tamagiigi gi di hai o dono mouli, gei mee ga langahia eia i lodo di waalooloo o dono mouli.

7 Digau hagaloale la nia hege ni digau maluagina. Kae au bahihadu boibana, gei goe gaa hai di hege ni tangada ana bahihadu.

8 Maa goe gaa dogi nia hagadili ni tee donu, nia lauwa llauehe ga kila aga, gei dau hagaduadua digau i golo la ga hagalee.

9 Manawa dumaalia, haangai ina digau hagaloale, gei goe ga hai mee gi di maluagina.

10 Diagia tangada bida hagalaamua ia, gei nia lagamaaloo, heheebagi, mo di haga balumee dangada la ga hagalee.

11 Maa goe e aloho i di manawa madammaa mo tumaalia o au agoago, di king la gaa hai do ehoo.

12 Dimaadua e daumada, e daahi di tonu mai dana haga dee gila nnelekai digau kai tilikai.

13 Digau hagatoo le e noho i lodo nadau hale. Digaula e helekai bolo maa nei bolo ginaadou ga ulu gi di malaelae, ginaadou gaa gai go nia laion.

14 Di mouli be di manu la di mee helehele dangada. Ma e kumi digau ala e hagawelewele ginai Dimaadua.

15 Nia dama le e haihai hua go nadau balu dadaagala, nia mee ala ne hagamaanadu ai, gei di paa le e aago digaula gi hagalongo.

16 Maa goe gaa hai au kisakis gi digau maluagina be e hagaduadua digau hagaloale gi haga maluagina ina goe, goe modo goe gaa hai tangada hagaloale.

Nnelekai kabemee motolu

17 Hagalongo gei au ga aago adu nnelekai digau kabemee. Hagamaumau ina nadau agoago, 18 gei goe ga manawa lamalia maa goe ga hagamaumau nia maa gi iloo gi lodo do libogo. 19 Au e hiihai goe gi hagadagadagagee gi Dimaadua, dela tadinga au ga hagi adu nia maa dolomeenei. 20 Au guu hihi gi lala nnelekai motolu adu gi di goe. Nnelekai aanei e honu di kabemee mo di hagamaamaa, 21 ga aago adu di hai o di tonu. Do madagoaa ma gaa hana e halahala di maa, goe ga gaamai nnelekai ala e donu.

1

22 Hudee kae ina nia haingadaa o digau hagaloale gi o haga haingoohia, idimaa ma kooe dela e mee. Hudee kae ina nia haingadaa o digau gu deemee di kae di hagamaamaa i lodo di gowaa hai gabunga gi o haga haingoohia. 23 Dimaadua ga huli mai i nadau baahi, ga hai baahi ang gi tangada dela e hai baahi ang gi digaula.

2

24 Hudee hai hoo ang gi nia daangada ala e hagamadagudagu dangada, gei e hagawelewele ngoohia. 25 Goe e mee hua di kabe nadau hangahaihai, ga deemee iei goe di huli.

3

26 Hudee hagababa bolo goe gaa hui laa di boibana o tuai dangada. 27 Maa goe ga deemee di hui di maa, digaula gaa kae hogi do hada kii.

4

28 Hudee negenege di hagageinga gowaa dela ne haga noho go au gau mmaadua.

5

29 Hagia mai dahi dangada ngalua humalia, gei au ga hagi adu gi di goe tangada dela e koia e humalia e tau ang gi di benebene di king.

23

6

1 Do madagoaa ma gaa noho gi lala e miami dalia tangada hagalabagau, hagamaanadu ina be mee la koai. 2 Maa goe e hiihai huoloo gi nia meegai, hagakono ina. 3 Hudee hagagailaa gi nia meegai a maa ala e gowadu gi di goe. Holongo mee e mee hua di halahalau goe.

7

4 Gi modongoohia e goe gi de duadua hua goe di hai goe gi maluagina. 5 Au bahihadu le e mee hua di odi i lodo tama madagoaa dulii loo, e limalima gadoo be di bahihadu ma gaa hai ono bakau, ga maangi gi daha mo goe be di ‘eagle’.

8

6 Hudee geina nia meegai tangada dumaanga. Hudee hiihai gi ana meegai humalia. 7 Mee ga helekai, “Miami labelaa”, gei ana helekai hagalee hai be dono manawa. Dono hagabaubau le e hagamodongoohia hua ia. 8 Goe ga lualua au mee ne gai. Au helekai hagalaamua huogodoo ga hagauwwou.

9

9 Hudee hagamada e leelee gi tangada dadaulia. Mee hagalee hiihai gi di kabemee o au helekai.

10

10 Hudee negenege ina di hagageinga gowaa, be hudee kae ina nia gowaa o digau ala nadau maadua ai. 11 Dimaadua la go di nadau abaaba, ga huli mai i nadau baahi e hai baahi adu.

11

12 Hagalongo gi do tintei, kabe ina au mee huogodoo ala e mee.

12

13 Hudee dugua di aago nia dama. Di paa aago hagalee e daaligi digaula. 14 Di paa aago e mee hua di daahi nadau mouli gi daha mo di made.

13

15 Dagu dama nei, maa goe ga kabemee, au ga tenetene huoloo. 16 Au e manawa hagaamu i dogu madagoaa ma ga longono eau goe e helehelekai nia helekai kabemee.

14

17 Hudee manawa dubua i digau haihai huaidu. Heia do hagalabagau i Dimaadua gi dagi ina do mouli. 18 Maa goe gaa hai beenei, goe ga hai mee gi di mouli madamada maalia.

15

19 Hagalongo mai dagu dama daane, hagamaanadu ina gii donu gi di ala dela e mouli iei goe. 20 Hudee buni anga gi digau gai dagaao, be digau ala e hagalugai. 21 Idimaa, digau libaliba mo digau hagalugai ga hagaloale. Maa deenei hua dau hai e miami gei e kii, goe ga limalima hua gaa gahu gi nia gahu popo.

16

22 Hagalongo gi do damana. Goe e deemee di i golo laa daha mo mee. Heia dau di mee bolo mee gi do dinana dono madagoaa ma ga madua ai.

23 Di tonu, kabemee, hagalongo, mo di hagamaanadu humalia, laa aanei nia mee iai ono maluagina ala belee hui kooe, gei nia maa le e hui ngadaa balua di hui kooe gi daha.

24 Tamana o tangada dela e hangaahai donu le e tenetene huoloo. Goe e mee di hagalabagau dau dama kabemee, e hagadagadagagee ginai mo di hagaamu ana mee ala e hai.

25 Heia do damana mo do dinana gii mee di hagaamu goe. Heia do dinana gi tenetene.

17

26 Hagalongo mai gi modongoohia, dagu dama daane, ge daudalia dogu mouli nogo mouli iei au. 27 Nia ahina ala e huihui nadau huaidina, mo nia ahina ala e mouli be di mouli o di manu, aalaa go ginaadou e lahi goe gi di made. 28 Digaula e tali goe gadoo be digau gaiaa, digaula e hai nia daane dogologo gi manawa logo.

18

29-30 Hagia mai tangada inu dagaao dela e hiihai bolo ia e hagamada e inu nia hagadilinga dagaao humalia e logo, gei au ga hagi adu gi di goe tangada lodo huaidu ge manawa gee, e hai baahi gi nia mee i nia madagoaa huogodoo. Nia golomada o maa e mmee agogo, gei ogo di gili o maa le e moholehole, dono hadinga ai. 31 Hudee dugua di waini gi hagamada ina goe, eimaha ma di waini le e mmee humalia ge e dabadaba i lodo di ibu, ge e inu ngoohia. 32 Luada hua dono daiaa, gei goe ga longono ia bolo goe ne hai be di mee ne kadi go di gihaa poisin. 33 Nia ada mee haga maehagi ga kila adu i mua o golomada, gei goe ga de iloo do hagabaubau mo do helekai gi madammaa. 34 Goe ga longono di mmae, e mmae gadoo be di mmae o do madagoaa dela ma ga hana iei goe i di moana, e magi moana, huduhudu go di wagabaalii ma ga hahaa gee. 35 Goe ga helekai boloo, “Au bolo au gu hagamaawa, gei au gu daaligi go tangada, gei au dela e de langahia eau. Au e aha dela e deemee di duu gi nua? Au e hiihai e inu labelaa.”

24

19

1 Hudee manawa dubua i digau haihai di huaidu, hudee hagamada e hai hoo gi digaula. 2 Nadau mee ala e hagamaanadu la nia hagahuaidu. I nia madagoaa huogodoo digaula ma gaa huge nadau ngudu, tangada i golo e tale gi di haingadaa.

20

3 Nia hale le e hau i hongo di hagamau o di iloo mo di modongoohia. 4 Nia goloo ala e maluagina ge madamada le e haga honu nia ruum ala iai di kabemee.

21

5 Di kabemee le e koia e humalia i di maaloo, uaa, di kabemee le e koia e hagalabagau i di maaloo. 6 Idimaa, goodou gi hagataele ina gi humalia di godou ala dela e heebagi iei goodou i mua di godou hula gi tauwa. Maa goodou gaa kae nia helekai hagamaamaa gi mada logo, goodou koia ga mada maaloo i lodo tauwa.

22

7 Nnelekai kabemee la koia e llala gi digau dadaulia di modongoohia. Nia mee hagalabagau ma ga helehelekai ai, digaula nadau helekai ai.

23

8 Maa goe e haganohonoho di hai nia mee huaidu i nia madagoaa huogodoo, do mouli gi muli e gila mai goe tangada haihai di huaidu. 9 Di ingoo hua di hagamaanadu o tangada dadaulia la di hala. Nia daangada e de hiihai gi tangada ana mee ai dela hua ana hagabalumee digau ala i golo.

24

10 Maa goe e bagege i lodo di haingadaa, e donu bolo goe tangada bagege.

25

11 Hudee duugia di hagamaamaa tangada dela e lahi e daaligi gii made, gei mee digi hai dana mee hala. 12 Holongo goe e helekai bolo goe hagalee dau, gei God e iloo, e gabunga o hagamaanadu. Mee e daumada goe, Mee e iloo Ia. Mee gaa hui goe gi au mee ala e hai.

26

13 Dagu dama nei, geina nia mee maangala lodo henua, ma e humalia gadoo be nia mee maangala mai di gowaa benebene mee maangala, e maangala i hongo do holole. 14 Goe gi modongoohia bolo di kabemee le e humalia adu gi do mouli. Hai mee gi di kabemee, gei goe ga hai mee gi di mouli madamada dela maalia.

27

15 Hudee heia goe gii hai be digau huaidu ala e hagatogomaalia e gaiaa nia daangada mouli donu, be e kae gi daha nadau hale. 16 Ma e aha digau ala e donu e tingatinga haga hia, gei digaula e tuu aga labelaa gi nua i nia madagoaa huogodoo, gei nia lauwa llauehe e oho gi daha digau ala e haihai di huaidu.

28

17 Hudee manawa lamalia gi do hagadaumee dono madagoaa ma gaa tale gi di haingadaa, ge hudee tenetene dono madagoaa ma gaa doo gi lodo di huaidu. 18 Dimaadua ga iloo Ia do madagoaa dela ma ga manawa beenei, ge Ia ga de hiihai, ga hagalee hagaduadua do hagadaumee.

29

19 Hudee heia nia daangada ala e hai di huaidu gii hai goe gi manawa gee. Hudee dubua gi digaula. 20 Tangada e hai di huaidu, la deai dono hagadagadagagee gi dono mouli ai. Mee ana mee e gana ginai ai.

30

21 Dagu dama nei, hagalabagau ina Dimaadua mo di hagalaamua ina di king. Hudee buni anga gi digau ala e hai baahi ang gi meemaa. 22 Nia daangada ala e hai beelaa, e mee hua di hagahuaidu i lodo tama madagoaa dulii. E hai behee? Goe e de iloo di haga halauwa a God be di king dela e mee nau hai?!

Nnelekai kabemee ala i golo

23 Nia daangada kabemee gu helekai labelaa nia mee aanei:

E hagalee humalia ang gi tangada hai gabunga ma gaa dugu geegee nia daangada. 24 Maa digaula ga haga iloo bolo tangada ono hala ai le e hala, nia daangada huogodoo ga de hiihai ga hagahuaidu digaula. 25 Digau hai gabunga ala e hagaduadua digau hai hala, digaula ga maluagina ang gi ginaadou, ga hagalabagau go nia daangada.

26 Di helekai donu gi di heeu la di hagamodongoohia o di hagadau ihoo donu.

27 Hudee hauhia mo di haga noho ina doo hale, gaa dae loo gi dau gowaa gu togomaalia, gei goe gu modongoohia bolo goe e mee di kae do mouli mai di gowaa deelaa.

28 Hudee hagadootonu kai tilikai balumee i digau ala i golo, be helekai halahalau i digaula. 29 Hudee helekai boloo, “Au gaa hai gi digaula di mee digaula ne hai mai! Au gaa hai au gi tongaadahi gi digaula!”

30 Au gu haele laa lodo nia gowaa dogi laagau o tangada hagatoo dadaulia. 31 Nia maa guu honu waa geinga duduia, guu buni geinga lloo. Di abaaba duuli nia maa gu mooho gi lala. 32 Au ne gidee di mee deenei, gu hagamaanadu ai, gei au guu kabe dagu hagamaanadu mai di maa: 33 Hagagemu gii kii goe. Habinia oo lima, kii hagamolooloo. 34 Malaa i di madagoaa e kii iei goe, di hagaloale ga heebagi adu gadoo be tangada gaiaa.*

25

Nnelekai kabemee Solomon labelaa

1 Aanei nia agoago podo labelaa a Solomon, ne hihi go digau hihi i di gowaa e noho ai King Hezekiah o Judah.

2 Gidaadou e hagalaamua a God i ana mee ala e hagammuni. Gidaadou e hagalaamua nia king i nadau hagamodongoohia.

3 Goe e de iloo nia mee di king e hagamaanadu; ana hagamaanadu e mogowaa loo i gidaadou, gadoo be tuutuu i nua o di langi be di llala o di moana.

4 Daa ina di milimilia gi daha mo di silber, gei tangada hai silber e mee di hai di maa gi madamada. 5 Daa ina digau hagamaamaa huaidu gi daha mo di king, gei nia daangada la ga iloo di haihai donu o di king mo dono oobidi.

6 Do madagoaa ma gaa duu i mua di king, hudee heia a mee gi hagaamu goe, hudee halahalau ina a mee bolo goe tangada hagalabagau. 7 Ma koia e humalia maa goe gaa gahi gii noho i di lohongo nonua, i di mee dela ma gaa hai bolo gi wanga ina do lohongo gi tei dangada mada hagalabagau.*

8 Hudee limalima di hana gi di gowaa hai gabunga i di gili dau mee ne gidee goe. Maa dahi dangada hagadootonu i golo ga hagamodongoohia aga bolo goe e ihala, gei goe gaa hai dau aha?

9 Maa goe mo tangada e noho i doo baahi hagalee donu i gulu mehanga, hudee hagi anga gi nia daangada nia mee ala e de iloo digaula, 10 gi de iloo nia daangada bolo goe e deemee di hagammuni nia mee de iloo, gaa hai goe gi langaadia, ga haga balumee go nia daangada i nia madagoaa huogodoo.

11 Di hagamaanadu dela gu haga modongoohia madammaa, le e hai gadoo be di ada ne hai gi nia goolo ne wanga gi lodo silber.

12 Di haga iloo hagalliga mai tangada wouwou gi tangada dela e hiihai e hagalongo, la koia e maluagina i nia hau goolo be nia hadu hagalabagau ala ne hai gi nia goolo madammaa.

13 Tangada hagau dela e hagadagadagagee ginai le e haga manawa lamalia tangada dela e hagau a mee, gadoo be nia wai magalillili e haga manawa lamalia tangada i lodo di welengina o di madagoaa hagi huwa laagau.

14 Nia daangada ala e hagababa gi nia mee ala hagalee wanga go ginaadou, le e hai gadoo be di madangi mo nia gololangi ala hagalee uwauwa.

15 Nnelekai baba ala e hai tangada gi hiihai gi do hiihai, e mee hua di oho gi daha di hai baahi e koia e maaloo, ge e mee hogi di haga manawa baba di hiihai o nia dagi.

16 Hudee geina nia mee maangala lodo henua gii logo laa hongo nia meegai ala e tau adu gi di goe. Logowaahee meegai e hai goe gi lualua. 17 Hudee tataanga gii logo do hanahana hagahidihidi gi digau ala e noho i doo baahi: digaula gaa buhi ga hagawelewele adu gi di goe.

18 Di hagahuaidu tangada i di ala hai gee le e hagalliga huoloo be tulumanu dauwa, nia goloo heebagi, be di amu maalei gaa.

19 Di hagadagadagagee gi tangada dela hagalee hagadagadagagee ginai i di madagoaa haingadaa, le e hai gadoo be tangada ono niha ai e mama ana meegai, be e hai be tangada e haele habehabe.

20 Di daahili gi tangada lodo huaidu le e hai be di daa gi daha di gahu i di laangi magalillili, be e hai be di hunuhunu di magibala gi nia toolo.

21 Maa do hagadaumee le e hiigai, haangai ina a mee. Maa do hagadaumee le e hieinu, haga inu mia a mee. 22 Goe gaa hai a mee gi langaadia huoloo, gei Dimaadua ga gowadu gi di goe do hagahumalia.*

23 Di tamu dangada e hidi ai di hagawelewele gadoo be di madangi o ngeia dela e gaamai dana uwa.

24 Di noho i tua di hale la koia e humalia i di noho i lodo di hale dalia di ahina hai lodo wou leelee logo.

25 Di hagalongo gi nia longo humalia mai tenua mogowaa, le e hai gadoo be di inu nia wai magalillili do madagoaa ma ga hieinu welengina.

26 Tangada humalia dela e dugu ia gi tangada huaidu, le e hagamilimilia dono mouli gadoo be nia wai uwa aga dogolia, be di monowai poisin.

27 Logowaahee nia mee maangala lodo henua le e huaidu adu gi di goe, dela gadoo di halahala gi logowaahee nia hagaamu hagalaamua.

28 Maa goe e deemee di benebene do hagawelewele, goe gu deai do hagamaamaa ai, gadoo be di waahale ono abaaba ai, e mahuge hua gi tauwa.

26

1 Di hagalaamua tangada dadaulia la gu hagalee donu, e dee tau gadoo be nia ‘snow’ i lodo di madagoaa mahanahana, be di uwa e doo i di madagoaa hagi huwa laagau.

2 Nia hagahuaidu e deemee di hagammae goe maa goe hagalee tau anga. Nia maa e hai gadoo be nia manu mamaangi ala e mmaangi laa laa gei hagalee tanga gi nua.

3 Goe e hai gi hagamaawa di hoodo, goe e hai gi wanga di baalanga gi lodo di ngudu di ‘donkey’, gadoo be goe dela e hai gi hagamaawa tangada dadaulia.

4 Maa goe ga helekai gi di balu heeu, goe guu hai be di balu dangada dela ne heeu dana heeu.

5 Di helekai balu helekai gi di balu heeu, gei tangada dela ne hai dana balu heeu la ga iloo bolo ia le e hagalee kabemee be dana hagamaanadu.

6 Maa nei bolo goe ga hagau tangada dadaulia gi kae ina dau lede, e humalia maa goe gaa tuu gi daha oo wae donu, goe e halahala hua nia haingadaa.

7 Tangada dadaulia e deemee loo di hai hegau gi nia helekai podo, gadoo be tangada deemee di heehee e deemee loo di hai hegau gi ono wae!

8 Di hagaamu tangada dadaulia le e hai gadoo be di nnoo di hadu puu gi dono hagabaeha.

9 Tangada dadaulia ma ga hai hegau gi nia helekai kabemee le e hai gadoo be tangada libaliba ma ga hudihudi nia mee duduia i dono lima.

10 Tangada haga ngalua dangada ma ga haga ngalua hua dana dangada dadaulia dela e haele laa laa, le e hagammaemmae hua digau huogodoo ala i golo.

11 Tangada dadaulia dela e taanga ana mee dadaulia, le e hai gadoo be di paana dela e hana gi muli gi ono lualua.

12 Tangada kaedahi dadaulia la koia e humalia i tangada dela e hagamaanadu bolo ia tangada kabemee gei mee hagalee kabemee.

13 Tangada hagatoo le e aha dela hagalee ulu gi daha mo dono hale? Ma di aha dela e madagu iei mee? Nia laion?

14 Tangada hagatoo le e hulihuli hua i hongo dono moenge, mee e deemee di hana gi mogowaa, gadoo be di bontai dela e hugehuge gi nia hinsis.

15 Hunu daangada e hagatoo di wanga nadau meegai gi lodo nadau ngudu.

16 Tangada dadaulia e hagamaanadu bolo ia la koia e kabemee i nia daane dogohidu ala e mee di hagamaanadu nnadinga o nadau hagabaubau.

17 Di daadaamee gi di lagamaaloo dela hagalee dau adu gi di goe, le e hai gadoo be di hana i hongo di ala mo di kumi talinga o di paana.

18-19 Tangada ma ga halahalau tangada, gaa lawa gaa hai bolo ia e hai hua ana daagala, le e hai gadoo be tangada dadaulia dela e hai ana dadaagala gi nia goloo dauwa hagalliga.

20 Ma nia dohomu ai, di ahi la gaa made. Di tamu dangada la ga hagalee, di heheebagi la ga hagalee.

21 Nia malala e daahi di ulaula di ahi gii gaa, nia dohomu e haga ula di ahi, e hai gadoo be digau haga hinihini dangada e daahi nia lagamaaloo gi i golo.

22 Tamu dangada le e kala! Gidaadou e hiihai e holo di maa!

23 Nnelekai tilikai ala e hagammuni do hagamaanadu donu, le e hai gadoo be di humu madamada e hii di baalanga hui ngoohia ne hai gi nia gelegele dogolia.

24 Tangada dela e mouli laa daha mo ana helekai le e hagammuni dono dee hiihai i tua o ana helekai haga hiihai. 25 Ana helekai e hagalongo ginai le e haga humalia, gei goe hudee hagadonu ina a mee, idimaa dono manawa le e honutulu dono hagadugina. 26 Mee e mee di hagammuni dono hagadugina, gei nia daangada huogodoo e gidee ana mee huaidu ala e hai.

27 Nia daangada ala e hagatogomaalia nadau mee helehele dangada, digaula e bida kumi hua ginaadou. Nia daangada ala e haga doloo nia gelegele tenua, la gaa beehi modo ginaadou.

28 Maa goe e de hiihai gi tangada gei goe ga hiihai e hagahuaidu a mee gi nia kai tilikai. Nnelekai balu hagaamu dangada la hagalee gaamai ana mee dela hua go di hagahuaidu.

27

1 Hudee hagaamuina i nia mee o daiaa. Goe e de iloo be nia ma ni aha ala ma gaa hai daiaa.*

2 Hudee bida hagaamuina goe. Heia nia daangada ala i golo mo digau ala e de iloo ginaadou goe, gi hagaamuina goe.

3 Taamaha o nia hadu mo nia gelegele la hagalee tau loo gi di haingadaa o tangada dadaulia ma ga haga gila aga.

4 Di hagawelewele le e haga mmaemmae, ge e hiihai e oho, gei di hagawelewele e hagalee tau loo gi di dubua.

5 Koia e humalia maa goe ga haga donu haga madammaa nia hai hala o tangada. Koia e humalia i mee ma ga hagamaanadu bolo goe hagalee hila ang gi deia.

6 Do ehoo e humalia hua, ma e aha maa mee ga hagahuaidu oo lodo. Gei do hagadaumee ma ga daabudi goe, pula i di goe!

7 Maa goe ga maaluu, goe hagalee hiihai gi nia meegai maangala, gei goe ma ga hiigai, nia meegai mmala e kala be nia meegai maangala.

8 Tangada dela e mogowaa i dono hale, le e hai gadoo be di manu dela e mogowaa i dono waehongo.

9 Di lolo kala mo nia ‘incense’ hagakala e haga manawa tenetene goe, malaa, nia haingadaa e oho gi daha di noho o di aumaalia o do hagabaubau.

10 Hudee haga de langahia ina o ehoo be nia hoo o do damana. Maa goe gaa tale gi di haingadaa, hudee halahala ina di hagamaamaa mai do duaahina. Tangada hoohoo mai e noho i doo baahi e mee di hagamaamaa goe laa hongo di hagamaamaa o do duaahina dela e mogowaa loo.

11 Dagu dama nei, heia goe gi kabemee, gei au ga tenetene. Agu helekai hagahonu i golo, e mee di helekai ai gi digau ala e helekai hai baahi mai gi di au.

12 Tangada hagabaubau ga gidee nia haingadaa e lloomoi, geia e hagapaa gi daha, gei tangada ono hagabaubau ai, e haele haga huudonu gi nia maa, nomuli ga tilikai hua laa.

13 Tangada dadaulia dela e hagababa bolo ia gaa hui laa di boibana o tangada mai i daha, le e humalia e daa dana gowaa donu e hai ai di hui modongoohia.

14 Di hagaaloho o ehoo hagaluada dela e hagalongoaa gi nua, le e hai gadoo be di haga huaidu halauwa digaula.

15 Di ahina hai lodo wou leelee logo, le e hai gadoo be nia mada wai doodoo madaua i di laangi uwauwa. 16 Dehee dau hai e hai a mee gii noho dee muu? Goe gu hagamada e hai di madangi gii noho gi hagalee gono, be goe gu hagamada e daahi doo lima honutulu oel?

17 Nia daangada e kabe mai baahi nia daangada, gadoo be tulumanu e olo dana hulumanu gii gaa.

18 Benabena ina di laagau ‘fig’, gei goe ga miami nia huwa ‘fig’. Di hege dela e benebene dono dagi aamua la ga hagalaamua.

19 Ma go o golomada donu ala e gidee goe i lodo di ada o nia wai, gei di maa go do mouli donu dela e gidee goe i lodo do hadu manawa.

20 Nia hiihai o tangada le e hai gadoo be tenua o digau mmade: I nia madagoaa huogodoo ma e hiihai gi nia mee ala i golo.

21 Di ahi e haga madammaa nia goolo mono silber. Nnangahaihai o tangada e mee di hagamodongoohia aga labelaa.

22 Ma e aha maa goe e daaligi tangada dadaulia gi hagalaumae, gei goe e deemee di daa dono dadaulia gi daha mo mee.

23 Benabena ina au siibi mo au kau hagahumalia gii dau hai dela e mee, 24 idimaa di maluagina hagalee noho mau. Nia henua llauehe hogi hagalee noho hua beelaa. 25 Goe gu haala gi daha nia geinga tolo, mo nia geinga i hongo nia gowaa nnoonua, gei di madagoaa hua deelaa, nia geinga tolo nomuli e tomo aga labelaa. 26 Goe e mee di hai au gahu mai nia gili siibi, goe e mee di hui dau gowaa gi nia bahihadu mai di huihui o hunu kuudi i au kuudi. 27 Nia kuudi ala i golo ga haangai goe mo do madahaanau mo au hege ahina gi nia milugu.

28

1 Tangada huaidu e lele, ma e aha maa tangada e waluwalu a mee ai. Gei ogo tangada e donu le e manawa haga mataane be di laion.

2 Di madagoaa tenua damana ma gaa hai di hala, nia dagi e koodai. Tenua damana dela e noho i lodo di maaloo la go tenua dela e dagi go tagi kabemee hagabaubau donu.

3 Tagi dela e hagaduadua digau hagaloale, le e hai gadoo be di uwa dela e daaligi gi daha nia hagadili meegai.

4 Maa goe hagalee hagalabagau nnaganoho, goe e dau gi baahi digau huaidu. Maa goe ga daudali nia maa, goe e hai baahi gi digau huaidu.

5 Digau mouli huaidu e de iloo di tonu la di aha. Malaa, digau ala e halahala Dimaadua, ginaadou e modongoohia huoloo.

6 Di hagaloale mo di mouli di tonu, la koia e humalia i di maluagina mo di mouli huaidu.

7 Tama daane dela e daudali nnaganoho le e kabemee. Gei tama daane dela e hai hoo gi nia balu daangada le e haga manawa gee dono damana.

8 Maa do maluagina ne gila mai i di wiini ne kae nia hagahumalia o nia daangada mai nadau dee dohu, o maluagina la gaa wanga gi tangada dela e manawa dumaalia gi digau hagaloale.

9 Maa goe hagalee daudali nnaganoho, Dimaadua ga de hiihai e hagalongo gi dau hai dalodalo.

10 Maa goe ga halahalau tangada e donu gi heia di mee huaidu, goe gaa doo gi lodo dau hele donu.

Digau nadau ihala ai le e kae nadau hui.

11 Digau maluagina e hagamaanadu i nia madagoaa huogodoo bolo ginaadou e kabemee, malaa, tangada hagaloale dela e iloo nia mouli o nia daangada, e iloo bolo digaula la hagalee kabemee.

12 Di madagoaa nia daane humalia ma gaa dagi, nia daangada huogodoo e budu. Maa nia daane huaidu gaa dagi, nia daangada e pala hagammuni.

13 Goe e hagalee haadanga lamalia i lodo do mouli maa goe e hagamada e hagammuni oo hala. Haagia oo hala, kilia nia maa gi daha, gei Dimaadua ga dumaalia adu.

14 Daudalia Dimaadua i nia madagoaa huogodoo, gei goe ga maluagina. Maa goe e haga hamaaloo do manawa, goe ga huaidu adu gi di goe.

15 Digau hagaloale nadau hagamaamaa ai mai baahi tagi huaidu. Mee e hagalliga be di laion hagawelewele, be di manu ‘bear’ hagamadagudagu dangada.

16 Tagi dela e hagalee hagabaubau humalia la di tagi huaidu hagamuamua. Tagi dela e de hiihai gi di mouli huaidu le e dagi waalooloo beelaa.

17 Tangada ne hala i dana daaligi tangada gii made, e geli hua dono luwa daalunga hagalimalima gi ono mahi. Hudee dugu ina a mee.

18 Heia nia mee e donu, gei goe ga mouli. Maa goe e haihai hua go nia mee huaidu, goe ga hinga hua.

19 Tangada ngalua hagamadabouli lodo henua e logowaahee ana meegai e gai. Nia daangada ala e hagauwwou nadau madagoaa ga hagaloale i nia madagoaa huogodoo.

20 Nia daangada e donu ga mouli di mouli maluagina, di mouli tenetene. Malaa, maa goe e hiihai e hagalimalima gi maluagina, goe ga hagaduadua.

21 Di dugu nia daangada geegee le e hai gee. Malaa, hunu gau hai gabunga ga hai hegau ihala gii kae nia hui hai gee, ma e aha maa nia hui halahalau le e lligi loo.

22 Nia daangada dumaanga e hagalimalima gi maluagina ginaadou, gei digaula e de iloo di madagoaa di hagaloale ma ga dau mai ai.

23 Heia tangada gii donu, nomuli gei mee ga danggee manawa hagaamu laa hongo nnelekai hagalaamua.

24 Tangada e hai bolo e humalia hua ma ga gaiaa i ono maadua, tangada deelaa la hagalee humalia i tangada gaiaa donu.

25 Manawa dumaanga le e gila mai nia haingadaa. E koia e humalia adu gi di goe maa goe ga gana gi Dimaadua.

26 E dadaulia ma ga daudali o hagabaubau donu. Noho baba, daudalia nia agoago o digau kabemee.

27 Wanga ina gi digau hagaloale, gei o hagahumalia huogodoo la gaa dohu. Maa goe gaa tai o golomada i digau hagaloale, nia halauwa e logo ga tale adu gi di goe.

28 Nia daangada e pala hagammuni i di madagoaa nia dagi huaidu ma gaa dagi. Malaa, di madagoaa digaula ga hagalee dagi, digau e hai hegau donu gaa dagi labelaa.

29

1 Maa goe hagalee hagalongo gi nia aago ala e hai adu gi di goe i nia madagoaa huogodoo, dahi laangi hua gei goe ga beehia ga deemee di hagahili.

2 Hagia mai tagi hai hegau donu, gei au ga hagi adu nia daangada tenetene. Hagia mai tagi huaidu, gei au ga hagi adu nia daangada lodo huaidu.

3 Maa goe e hiihai gi di kabemee, o maadua ga hagaamu goe.

Ma tadaulia dela e hagauwwou nia bahihadu gi nia ahina ala e huihui nadau huaidina.

4 Maa di king e hai hegau gi di tonu, dono henua la ga maaloo. Maa mee e hagamaanadu hua nia bahihadu, mee ga hagahuaidu dono henua.

5 Maa goe ga balu hagalaamua o ehoo, goe ne haga togomaalia doo hele e kumi iei goe.

6 Digau huaidu e kumi i lodo nadau hai hala, gei digau ala e hai hegau donu le e tenetene gei e noho baba.

7 Tangada humalia e iloo nia donu o digau hagaloale, gei digau huaidu e deemee di modongoohia nia mee beenei.

8 Nia daangada ala hagalee hagalabagau nia daangada le e mee di hai nia waahale hagatau gi hinihini gi de iloo nia mee. Digau kabemee e benebene nia mee gii noho i di aumaalia.

9 Di madagoaa tangada hagamaanadu kabemee ga lahi tangada dadaulia gi di gowaa hai gabunga, tangada dadaulia le e gadagada hua, e hagalongoaa i lodo dono halahalau.

10 Nia daangada ala e hiihai gi tadaaligi dangada la hagalee hiihai gi digau ala e donu, gei nia daangada hai hegau donu e benebene digau beenei.

11 Digau dadaulia le e haga modongoohia aga nadau hagawelewele, gei digau kabemee e noho baba gei e hagakono nadau hagawelewele.

12 Maa di tagi e hagalongo gi nia longo kai tilikai, ana daangada hai hegau oobidi hogi la gaa hai nia daangada kai tilikai.

13 Tangada hagaloale mo tangada hagaduadua dangada e hai mee ngaadahi gi di mee deenei: Dimaadua ne wanga gi meemaa nau golomada e mmada ai.

14 Maa di king gaa buni ga benebene nia donu o tangada hagaloale, mee gaa dagi waalooloo.

15 Di haga donu mo di aago le e humalia ang gi nia dama. Maa digaula gaa hai hua go nadau hiihai, digaula gaa hai nadau dinana gi langaadia i ginaadou.

16 Di madagoaa digau huaidu ma gaa dagi, nia hala e logo ga gila aga. Malaa, digau e hai hegau donu ga mouli ga gidee ginaadou di mmade o digau beelaa.

17 Aago ina au dama, gei goe ga tenetene hagaamu digaula i nia madagoaa huogodoo. Digaula e deemee loo di hai goe gi langaadia.

18 Tenua dela hagalee hai mee gi nia helekai a God, la tenua noho dee baba. Gei digau ala e daahi nnaganoho a Dimaadua le e maluagina!

19 Maa goe e helekai hua gi nia hege, goe e deemee di hai digaula gii donu. Holongo digaula e mee di modongoohia au helekai, malaa, digaula hagalee hagalongo adu.

20 Tangada kaedahi dadaulia la koia e humalia i tangada dela e helehelekai hua geia hagalee hagabaubau.

21 Maa goe gaa wanga nia mee huogodoo ala e hiihai ginai au hege mai taamada di madagoaa nogo damagiigi ai ginaadou, dahi laangi hua gei digaula gaa kae au mee donu huogodoo.

22 Nia daangada hagawelewele ngoohia e hidi mai nia lagamaaloo mo nia heebagi.

23 Di bida hagalaamua e kae goe e doo gi lala. Maa goe e manawa hila gi lala, goe ga hagalabagau go nia daangada.

24 Di hoo o tangada gaiaa la go dono hagadaumee kaedahi huaidu. Maa mee ga hagi aga di tonu i lodo di gowaa hai gabunga, mee e kae di hagaduadua, gei Dimaadua ga hagahuaidu a mee maa mee hagalee hagi aga di tonu.

25 E hagalliga maa goe gaa kae nnelekai o digau ala e hagadadaumada goe, malaa, maa goe ga gana gi Dimaadua, goe guu tanga gi daha mo nia haingadaa.

26 Nia daangada huogodoo e hiihai gi di manawa dumaalia o di nadau dagi, malaa, Dimaadua hua dela e mee di gowadu di tonu.

27 Digau hai hegau donu le e de hiihai gi digau huaidu, gei digau huaidu le e de hiihai gi digau e hai hegau donu.

30

Nnelekai podo Agur

1 Aanei la nia helekai hagalabagau a Agur, tama daane a Jakeh:

“God la hagalee i dogu baahi,

God la hagalee i dogu baahi,

au gu deai dogu hagamaamaa ai.

2 Au guu hai be di manu,

gu hagalee hai be tangada,

Au e hagalee modongoohia

be di hai o nia daangada.

3 Au digi kabee ina di kabemee,

gei au e de iloo a God dela e dabuaahia.

4 Ma tangada i golo gu iloo

di kabemee o di langi?

Ma tangada i golo guu kumi di madangi

gi lodo dono lima?

Be e hii ana wai gi lodo di mee gahu?

Be e haga noho nia hagageinga o henuailala?

Maa goe e iloo, tangada la koai?

Dana dama la koai?

5 “God e daahi ana hagababa huogodoo

ala e hai.

Mee e hai be di abaaba ang gi digau huogodoo

ala e halahala dono duuli.

6 Maa goe ga helekai

bolo Mee gu helekai dahi mee digi helekai ai,

Mee gaa hai goe gii donu,

ga hagamodongoohia adu

bolo goe tangada kai tilikai.”

Nnelekai podo labelaa

7 Meenei God, au e dangi adu gi dumaalia ina mai nia mee e lua i mua dogu made: 8 Daahia au gi daha mo nnelekai kai tilikai, heia au gi hagalee maluagina, ge gi hagalee hagaloale. Gaamai hua nia meegai ala e dohu mai. 9 Maa au gaa logo agu meegai, holongo au e helekai bolo au hagalee hiihai gi dahi mee mai doo baahi. Maa au ga hagaloale, holongo au ga gaiaa, ga haga balumee dogu God.

10 Hudee leelee hagahuaidu nia hege gi nadau dagi. Goe ga hagahuaidu mo di hagaduadua maa goe gaa hai beelaa.

11 Nia daangada i golo e hagahuaidu halauwa nadau damana, gei digaula hagalee haga maluagina nadau dinana.

12 Nia daangada i golo e hagamaanadu bolo ginaadou e madammaa giagia, gei digaula e dogolia hua giibeni.

13 Nia daangada i golo e hagamaanadu bolo ginaadou e humalia huoloo, uaa, e humalia behee go di nadau hagamaanadu bolo ginaadou e humalia!

14 Hunu daangada e hai hagahuaidu digau hagaloale mo digau nadau mee ai. Deelaa di nadau hai e mouli ai.

15 Tangada madamadau mee ana dama ahina dogolua, meemaa huogodoo e haga ingoo boloo, “Gaamai! Gaamai!”

Nia mee e haa aanei le e deemee di hagahonu:

16 - Tenua digau mmade.

- Di ahina ana dama ai.

- Tenua maangoo e hiihai gi di uwa.

- Di ahi ulaula deemee di diinai.

17 Maa goe e haga balumee do damana be e hagauwwou do dinana i di nau mmaadua, goe e humalia e wanga gi nia manu gi geina, be e wanga gi nia manu mamaangi lodo geinga gi kabe ina o golomada.

18 Nia mee e haa aanei le e de modongoohia eau di iloo:

19 - Di manu ‘eagle’ dela e maangi i di ahiaalangi.

- Di gihaa lodo geinga dela e tolo i hongo di hadu.

- Di wagabaalii dela e dele i di moana gi tenua.

- Di hai o taane mo di ahina e aaloho i nau mehanga.

20 Deenei di mouli hai be di manu o di ahina hai lodo dela e mouli hua i dono hiihai: Mee gaa hai di huaidu, ga gaugau, ga helekai boloo, “Au digi hai dagu mee hala!”

21 Nia mee e haa aanei le e hai henuailala gi bolebole:

22 - Di hege e hai di king.

- Tangada dadaulia e hai mee

gi nia meegai huogodoo ala e hiihai e gai.

23 - Di ahina hai lodo hagalee aloho ai dono lodo.

- Di hege ahina e kae di lohongo o dono dagi ahina.

24 Nia manu e haa aanei i hongo henuailala ala e lligi gei e koia e kabemee:

25 - Nia loada: digaula e paagege

gei digaula e benebene nadau meegai

i di madagoaa mahanahana.

26 - Nia manu lodo hadu: digaula e paagege labelaa,

gei digaula e hau nadau hale i lodo nia hadugalaa.

27 - Nia manu geinga tolo ‘locust’: digaula nadau king ai,

gei digaula e mmaanege haga madatau.

28 - Nia manu mogo: goe e mee di daahi

dau mogo e dahi i lodo doo lima,

gei goe e gidee digaula i lodo nia hale king.

29 Nia mee e haa aanei le e hagagoboina di mmada ginai i di nadau haele:

30 - Nia laion, nia manu kaedahi maaloo

gei hagalee mmaadagu i dahi manu.

31 - Nia kuudi.

- Nia deduu daane madamada.

- Nia king i mua nadau daangada.

32 Maa goe e tau gi tadaulia e bida hagalaamua goe mo di haganohonoho nia mee huaidu, dugu ina nia maa, gei goe gi hagabaubaulia! 33 Maa goe ga ununugi nia milugu, nia paadaa ga gila mai. Maa goe ga hagamaawa di uhi tangada, di uhi tangada le e dotodo. Maa goe gaa haga gila aga di hagawelewele, gei di hagahuaidu ga gila aga.

31

Nnelekai hagamaamaa ang gi di king

1 Aanei la nia helekai hagalabagau tinana o King Lemuel e helekai gi mee:

2 “Goe tama daane donu ni aagu, di haga honu o agu dangidangi. Ma di aha dela ga helekai iei au gi di goe? 3 Hudee hagauwwou ina oo mahi huogodoo gi di haihai huaidu mo nia ahina, hudee hagauwwou ina au bahihadu huogodoo gi nia ahina. Digaula la gu oho nia king. 4 Lemuel, hagalongo mai malaa. Nia king hagalee ne belee inu nia waini be hagalee hiihai gi nia dagaao. 5 Di madagoaa digaula ma ga libaliba, digaula e de langahia e ginaadou nia haganoho, e haga de langahia e ginaadou nia donu o nia daangada haingadaa. 6 Dagaao la anga hua gi digau ala e hagangaengae, be anga hua gi digau ala e lodo huaidu. 7 Dugu ina gi digaula gi libaliba e haga de langahia nadau hagaloale mo nadau lodo huaidu.

8 “Helekai aga i di baahi o digau ala e deemee di helekai i ginaadou. Abaabalia nia donu o nia daangada huogodoo ala gu deai nadau hagamaamaa ai. 9 Helekai i nadau baahi, gabunga digaula gii donu. Abaabalia nia donu o digau hagaloale mo haingadaa.”

Di lodo koia e humalia*

10 E haingadaa di gida di ahina dela e hagamadabouli! Mee koia e dahidamee i nia hadu hagalabagau madamada!

11 Dono lodo e gana gi mee, gei mee e maluagina.

12 Di ahina deelaa, le e benebene hagahumalia dono lodo i di waalooloo o dono mouli dela e mouli ai, deai di mee huaidu e tale gi mee ai.

13 Di ahina deelaa le e daadaamee e llanga ana gahu gi nia huluhulu siibi, ge e llanga ana gahu lenge.

14 Mee e gaamai ana meegai haga mogowaa gi di nau hale, e hai gadoo be nia wagabaalii dali goloo.

15 Mee e ala hagaluada loo e hagatogomaalia ana meegai, e haangai digau dono hale mo di hagi anga ana hegau gi ana dama ahina hege.

16 Mee ga gidee ia di gowaa, geia e hui di gowaa, e dogi dana hadagee waini gi ana bahihadu ala ne kumi koia i ana moomee ala ne hai.

17 Mee tangada ngalua hagamadabouli, e noho mau dono ngalua maaloo.

18 Mee e iloo ia nia dahidamee o nia mee huogodoo ala e hai koia, geia e ngalua gaa dae loo gi di boo loo.

19 Mee e bida dui hua ono gahu donu gi ono lima.

20 Mee e dumaalia ang gi nia daangada hagaloale, mo digau ala e haingadaa.

21 Mee hagalee maanadu e logo i di madagoaa ma ga magalillili, idimaa, digau dono hale gu togomaalia nadau gahu mahanahana.

22 Mee e dui ana gili moenge maluu, gei mee e ulu gi nia gahu madamada.

23 Di lodo o maa tangada hagalabagau i di waahale deelaa, gei nia daangada dogologo e iloo ginaadou a mee.

24 Mee e dui ana gahu mo di hai ana duu, e hui gi digau huihui mee.

25 Mee e maaloo, ge e hagalaamua go nia daangada, gei mee hagalee madagu i nia mee ala ma ga kila aga maalia.

26 Mee ga helekai, le e helekai balabala mo di kabemee.

27 Mee e daadaamee i nia madagoaa huogodoo, e benebene digau dono hale.

28 Nia dama a maa le e hagalaamua a mee, gei dono lodo le e hagaamu hogi a mee, 29 e helekai boloo, “Nia ahina dogologo la nia lodo humalia, gei goe le e kaedahi!”

30 Di madanga la dono hadinga ai, di madamada le e maa gi daha, gei ogo di ahina dela e hagalaamua Dimaadua la gi hagaamuina.

31 Haga laamua ina a mee gi ana mee huogodoo ala e hai. Nia daangada huogodoo belee hagalaamua a mee.

* 1.1: 1-Kings 4.32

* 1.7: Job 28.28; Pisalem 111.10; Proverbs 9.10

* 1.21: Proverbs 8.1-3

* 3.4: Luke 2.52

* 3.7: Romans 12.16

* 3.11: Job 5.17

* 3.12: Hebrews 12.5-6; Revelation 3.19

* 3.34: James 4.6; 1-Peter 5.5

* 4.26: Hebrews 12.13

* 6.11: Proverbs 24.33-34

* 8.3: Proverbs 1.20-21

* 8.22: Revelation 3.14

* 9.10: Job 28.28; Pisalem 111.10; Proverbs 1.7

* 10.12: James 5.20; 1-Peter 4.8

* 11.31: 1-Peter 4.18

* 14.12: Proverbs 16.25

* 16.25: Proverbs 14.12

* 24.34: Proverbs 6.10-11

* 25.7: Luke 14.8-10

* 25.22: Romans 12.20

* 27.1: James 4.13-16

* 31.9: Nia gubu 31.10-21 le e hai nia gubu madalua maa lua, di gubu e dahi e daamada i di leder e dahi o di aiu Hebrew. Telekai Hebrew la nia leder e madalua maa lua. Tadinga o di mee deenei e haga modongoohia bolo nia gubu aanei e hagi anga nia mee hagalabagau dogomaalia i di hai o di lodo koia e humalia

Ecclesiastes

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

ECCLESIASTES

Di Beebaa Ecclesiastes

Di haga modongoohia:

Di Beebaa Ecclesiastes e haga honu ai nia maanadu o dahi dangada hagabaubau maanadu, taane dela ne hagalongo ang gi deia i nia madagoaa huogodoo di bodobodo mo di hinihini o di mouli tangada. Mee gu helekai hagalawa bolo “di mouli le e maa gi daha” . Mee digi iloo ang gi deia nia ala a God ala e dagi ana daangada. Gei mee e helekai hagamaamaa gi nia daangada bolo ginaadou gi ngalua hagamahi, gei gi tenetene hua gi nia wanga dehuia ala mai baahi o God i di waalooloo o nadau madagoaa ala e mee.

Nia maanadu e logo o tangada hagabaubau maanadu deenei le e hai be nia mee ala hagalee donu, gei e haga manawa gee dangada. Malaa, di mee e donu dela ne hidi mai di beebaa deenei ga i lodo di Baibel, la go di haga modongoohia aga damana o di gila o di hagadonu dela bolo di Baibel, e mee hua di daabui mai nia helekai paagege mo nia helekai manawa logo. Nia daangada dogologo e manawa lamalia hua gi nadau mee ne gidee ginaadou i lodo di beebaa deenei, gei digaula gu modongoohia bolo di beebaa deenei e hagi aga labelaa nia maanadu ala e hidi mai di hagadagadagagee gi God, di hagadagadagagee dela e hagannee tadinga o di mouli.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di mouli la iai dono hadinga i golo? (1.1—2.26)

Nnelekai o di mouli (3.1—11.8)

Nnelekai hagaodi hagamaamaa (11.9—12.8)

Nnelekai llauehe (12.9-14)

1

Di mouli e maa gi daha

1 Aanei nnelekai tangada hagabaubau, tama daane David, dela nogo king i Jerusalem.

2 Tangada hagabaubau e helekai, “Ma e maa gi daha! Ma e maa gi daha! Di mouli le e maa gi daha! Nia mee huogodoo e maa gi daha!”

3 Dehee tahidamee di ngalua hagamahi gi do mouli? 4 Nia adu daangada e hagadau gi muli, gei henuailala le e hai hua be di maa. 5 Di laa le e hobo hua igolo, gei di maa e ulu hua igolo, e duadua e hana gi muli gi di gowaa e daamada labelaa. 6 Di madangi e gono gi lala, di madangi e gono gi nua, e haganiganiga ga daamada labelaa. 7 Nia monowai huogodoo e mmidi gi lodo di tai, gei di tai e deemee di honu. Nia wai e hula gi muli gi di gowaa ne daamada ai nia monowai, e daamada labelaa. 8 Nia mee huogodoo e haga maanuhia dangada. Di haga maanuhia dangada e damanaiee gi nia helekai. Tadau golomada e deemee di mmada gi dohu anga. Tadau dalinga e deemee di longono gi dohu anga. 9 Nia mee ala ne gila aga i mua ga gila aga labelaa. Nia mee ala ne hai i mua gaa hai labelaa. Deai di mee hoou i lodo henuailala ai. 10 Digaula e helekai, “Mmada, deenei di mee hoou!” Gei e deeai, nia mee huogodoo gu gila aga i mua loo, i mua di madagoaa ne haanau ai gidaadou. 11 Deai tangada e langahia eia nia mee ne gila aga i mua ai, gei tangada e gila mai maalia ai dela e langahia eia nia mee ala e gila aga dolomeenei mo maalia.

Di mouli tangada hagabaubau

12 Au go tangada hagabaubau, nogo hai di king o Israel i Jerusalem. 13 Au gu hagamaanadu bolo au ga halahala gi iloo, mo di hagamaumau nia mee huogodoo ala e hai i hongo henuailala.

God ne dugu mai gi gidaadou tegau damana daamaha! 14 Au gu gidee nia mee huogodoo ne hai i hongo henuailala, gei au e hagi adu gi di goe bolo nia maa huogodoo le e maa gi daha. Ma e hai be di mee e waluwalu di madangi. 15 Goe e deemee di haga huudonu di mee dela guu biga. Goe e deemee di dau nia mee ala e hagalee.

16 Au ga hagamaanadu mai gi di au, “Au guu hai tangada aamua, e koia e iloo i nia daangada huogodoo ala nogo dagi Jerusalem mai i ogu mua. Au e modongoohia di iloo mo di kabemee la ni aha.”* 17 Au gu hagamaanadu bolo au e kabe di hai geegee i mehanga di kabemee mo tadaulia, di iloo mo di boiboi. Malaa, au gu gidee bolo au e waluwalu hua igolo di madangi. 18 Di damana mai o do kabemee, e haga damana mai do de nnoomaalia. Di damana mai o do iloo, e haga damana mai do mmaemmae adu gi di goe.

2

1 Au gu hagamaanadu bolo au e haga tenetene dogu manawa, gi iloo be di tenetene la di aha. Malaa, au gu gidee bolo di mee deenei le e maa gi daha labelaa. 2 Au gu gidee bolo di gadagada le e dadaulia, di manawa tenetene le e hagalee humalia adu gi di goe. 3 Agu hagamaanadu e hiihai gi iloo nia mee, gei au gu hagamaanadu bolo au ga haga tenetene au gi nia waini. Au gu hagabaubau bolo holongo deenei di ala e kaedahi e humalia nia daangada e mouli ai i di mouli bodobodo i henuailala.

4 Au gu hagaduu aga agu mee llauehe, guu hau agu hale, guu dogi agu hadagee waini.* 5 Au guu dogi agu hadagee, guu hai agu gowaa dogi laagau meegai. Nia hagadilinga laagau meegai huogodoo gu i golo. 6 Au guu geli agu monowai belee hagatiutiu nia maa. 7 Au guu hui agu daangada hege dogologo, gei nia hege i golo ala ne haanau i dogu hale. Dogu hai mee gi nia manu haangai lodo henua la koia e logo i nia manu o tei dangada nogo noho mai mua i Jerusalem.* 8 Au gu hagabudu mai labelaa nia silber mo nia goolo mai nia maluagina o nia king o nia henua nogo dagi ko au. Nia daane mo nia ahina e dadaahili e hagatenetene au, gei au gu hai mee gi nia ahina huogodoo a taane e hiihai e hai mee ginai.*

9 Uaa, au nogo aamua, e koia e aamua i tei dangada aamua nogo noho mai mua i Jerusalem, gei dogu kabemee digi hagahala ina au.* 10 Au guu kae nia mee huogodoo e hiihai ginai au. Au digi hagakono ina ogu tenetene. Au gu hagaamu i agu mee huogodoo ne ngalua ginai, nia mee aanei huogodoo la go dogu hui. 11 Au gu hagamaanadu i agu mee huogodoo ne hai, di haingadaa i dagu hai nia maa, gei au gu gidee bolo ma e maa gi daha. Ma nogo hai be di waluwalu di madangi, dono hadinga ai. 12 I di hagaodi, di king e mee hua di hai nia mee nogo haihai go nia king mai mua.

Gei au ga daamada ga hagabaubau be dehee tadinga o di kabemee, tee buni, be dadaulia. 13 Au e iloo, “Di kabemee la koia e humalia i tadaulia, gadoo be di maalama e humalia i di bouli. 14 Tangada e kabemee, e gidee dono gowaa dela e hana ginai, gei digau dadaulia e de gidee.” Malaa, au gu iloo labelaa bolo di made la hua dela e talitali gidaadou huogodoo. 15 Au gu hagamaanadu bolo nia mee ne hai ang gi digau dadaulia la ga hai mai gi di au labelaa. Malaa, di hagahumalia aha ne kae ko au mai di iloo? Au gu helekai, “Huogodoo e maa gi daha.” 16 Deai tangada e langahia digau e kabemee ai, deai tangada e langahia digau dadaulia ai. Deai tangada e langahia gidaadou ai i lodo nia laangi ga lloomoi. Gidaadou huogodoo e hai gii mmade, digau kabemee mo digau e dadaulia e mmade hua be di mee e dahi. 17 Malaa, mai gi di au, di mouli la gu hagalee di mee, idimaa nia mee huogodoo ala guu hai ko au i di mouli nei la gu gila mai nia haingadaa la hua. Nia mee huogodoo e maa gi daha, au nogo waluwalu hua di madangi.

18 Nia mee ne ngalua ginai au ga hagahumalia au, e balumee mai gi di au, idimaa au gu iloo bolo nia mee aanei le e wanga ko au gi tangada i ogu muli. 19 Koai e iloo bolo mee gaa hai tangada e iloo nia mee, be tangada e de iloo nia mee? Gei di maa go mee dela ga hai mee gi nia mee huogodoo ala ne ngalua ginai au, nia mee huogodoo dogu kabemee ne hagahumalia au i henuailala. Huogodoo e maa gi daha. 20 Gei au gu tilikai hua laa gi di au dela gu ngalua kono. 21 Goe ne ngalua gi di mee mai do iloo mo do kabemee mo o hagamaanadu huogodoo, gaa dugu di maa gi tangada digi ngalua ginai di maa. Ma e maa gi daha ge hagalee donu! 22 Goe e ngalua, e mamaanadu e logo i doo ala e mouli iei goe, gei dehee dono dahidamee? 23 Do madagoaa e mouli iei goe, nia mee huogodoo e hai kooe e hagalee haga humalia goe, dela hua e hai goe gi hagamamaanadu e logo, e haga mmaemmae do libogo. Do libogo e deemee di molooloo i di boo. Huogodoo e maa gi daha.*

24 Di mee kaedahi e humalia e mee di hai go gidaadou la go di miamiami mo di inuinu, mo di manawa tenetene gi nia mee ala ne hai mee ginai gidaadou. Malaa, au gu modongoohia bolo di mee deenei le e hanimoi labelaa i baahi o God.* 25 Dehee dau hai i golo e mee di hai mee gi nia meegai mo di manawa tenetene? 26 God e wanga di iloo, di kabemee, mo di manawa tenetene ang gi digau ala e haga manawa lamalia Ia, gei Mee e hai digau huaidu gi ngalua, gi hai mee mo di benebene nadau hagahumalia, gii mee di wanga nadau hagahumalia gi digau ala e hagamanawa lamalia a Mee. Huogodoo e maa gi daha, ma e hai hua be di waluwalu di madangi.*

3

Di madagoaa e tau ang gi nia mee huogodoo

1 God guu dugu nia madagoaa e tau ang gi nia mee huogodoo ala e hai i lodo o henuailala.

2 God guu dugu di madagoaa e haanau ai,

mo di madagoaa e made ai,

di madagoaa e dogi ai,

mo di madagoaa e hagi ai,

3 di madagoaa e daaligi ai,

mo di madagoaa e haga hili ai,

di madagoaa e oho gi daha,

mo di madagoaa e hau ai.

4 God guu dugu

di madagoaa e manawa gee ai,

mo di madagoaa e manawa lamalia ai,

di madagoaa e lodo huaidu ai,

mo di madagoaa e gagaalege ai,

5 di madagoaa e heetugi ai

nnuaidina taane mo di ahina,

mo di madagoaa hagalee heetugi ai

nnuaidina taane mo di ahina,

di madagoaa e hongi ai,

mo di madagoaa hagalee hongi ai.

6 God guu dugu di madagoaa e gida ai nia mee,

mo di madagoaa e ngala ai nia mee,

di madagoaa e benebene,

mo di madagoaa e kili gi daha,

7 di madagoaa e haahi,

mo di madagoaa e dui,

di madagoaa e noho hua deemuu,

mo di madagoaa e leelee.

8 God guu dugu di madagoaa e aloho ai,

mo di madagoaa e de hiihai,

di madagoaa tauwa,

mo di madagoaa e noho i di aumaalia.

9 Ma ni aha ala e gaamai i tadau moomee? 10 Au e iloo nia mee daamaha a God ne haga uda mai gi gidaadou. 11 Mee ne haga noho nia madagoaa tau ang gi nia mee huogodoo. Mee ne gaamai gi gidaadou di hiihai gi iloo gidaadou nia mee ala ma ga kila aga maalia, gei mee digi gaamai gi gidaadou di iloo hagatau o ana mee ala e hai. 12 Gei au gu modongoohia mai gi di au bolo tadau mee dela e mee tadau hai, la gi tenetene hua mo di hagamahi i tadau madagoaa ala e mouli ai gidaadou. 13 Gidaadou huogodoo belee miami mo di inuinu mo di tenetene gi tadau mee ala ne ngalua ginai. Deenei la di wanga dehuia mai baahi o God.

14 Au e iloo bolo nia mee huogodoo a God ne hai le e noho hua beelaa, deai ono hagaodi ai. Goe e deemee di haga puni be e daa dau mee i nia mee a Maa. Di mee deenei dela e hai go God, le e hai gidaadou gi hagalaamua a Mee. 15 Nia mee huogodoo ala e kila mai be e mee di kila aga, huogodoo la guu lawa di kila aga i mua. God e hai nia mee gi kila aga i nia holongo e logo.

Nia huaidu i lodo o henuailala

16 Au gu modongoohia eau labelaa bolo i lodo henuailala nei, di manawa hai mee huaidu la guu pono di lohongo o di manawa hai mee donu mo di haihai di mee dela e donu. 17 Au e maanadu bolo nia daangada ala e donu mo nia daangada ala e hai di hala, la ga gabunga go God be di mee hua e dahi, idimaa, nia mee huogodoo mo nia hai huogodoo ga kila aga hua i nadau madagoaa donu ala guu lawa di dugu. 18 Au gu maanadu labelaa bolo God e haga madamada gidaadou, belee haga modongoohia mai gi gidaadou bolo gidaadou e hai hua be nia manu. 19 I di hagaodi, tangada mo di manu le e hula gi di gowaa e dahi, meemaa e mmade hua be di mee e dahi. Meemaa ne hai hua be di mee e dahi. Tangada le e deai ono humalia i di manu ai, idimaa, di mouli le e deai dono hadinga ai ang gi tei meemaa. 20 Meemaa dogolua le e hula gi di gowaa e dahi dela go di gelegele. Meemaa dogolua ne hai mai i di gelegele deelaa, gei meemaa dogolua e hula labelaa gi di gelegele. 21 Ma e modongoohia di aha bolo di hagataalunga o tangada le e hana gi nua, gei ogo di hagataalunga o di manu le e hana gi lodo di gelegele? 22 Gei au gu modongoohia bolo di mee e kaedahi e humalia dela belee hai go gidaadou: gidaadou gi haga tenetene ina gidaadou gi tadau mee ala ne ngalua ginai. Deai di mee i golo e mee tadau hai ai. Gidaadou e de iloo be gidaadou le e hai behee i muli o tadau mmade.

4

1 Gei au gaa mmada labelaa gi nia haihai hagalee donu ala e haga maanege i lodo o henuailala. Digau ala e haga daamaha e tangitangi, e deai dahi dangada e hagamaamaa digaula ai, idimaa digau hagaduadua digaula le e maaloo i digaula. 2 Au e manawa dubua i digau ala guu mmade gu hagalee. Digaula la koia humalia i digau ala e mouli hua igolo. 3 E koia e humalia i digau ala digi haanau, ala digi gidee ginaadou di haihai hagalee donu dela e haga maanege i henuailala.

4 Au gu iloo labelaa di mee dela e ngalua duadua ginai nia daangada, idimaa digaula e manawa dubua gi nia mee o nadau gau ala e noho i nadau baahi e hai mee ginai. Gei di maa e maa gi daha, ma e hai gadoo be di waluwalu di madangi. 5 Digaula e helekai bolo ma e dadaulia maa gidaadou gaa kumi tadau lima gi hongo tadau dinae ga haga hiigai gidaadou gii mmade. 6 Holongo e donu, gei di maa e koia e humalia maa gidaadou ga hai mee gi nia mee dulii, mo di hagabaubau gii baba, i di hagadaadaamee i nia madagoaa huogodoo gi nia mee e logo, e waluwalu di madangi.

7 Au gu gidee labelaa dahi mee i golo i lodo di mouli dela e maa gi daha. 8 Deenei dahi dangada e noho modogoia. Mee dana dama daane ai, dono duaahina ai, gei mee e ngalua i nia madagoaa huogodoo, e dee dohu ang gi ono maluagina. Ma koai e ngalua duadua ginai mee, e hagalodo huaidu ia? Deenei e maa gi daha labelaa, di ala huaidu e mouli ai.

9 Nia daangada dogolua e koia e humalia i tangada hua e dahi, idimaa meemaa e ngalua ngaadahi e lawa nau mee. 10 Ma tei meemaa gaa hinga, tangada i golo e mee di dahi aga a mee gi nua. Ma ga hai hua tangada e dahi gaa hinga, e huaidu, idimaa ma deai tangada i golo e mee di hagamaamaa a mee ai. 11 Nia daangada dogolua e mee di kii i di gowaa e dahi gi mahanahana ginaua i di madagoaa magalillili. Malaa dehee dau hai e haga mahanahana goe maa goe gaa kii modogoe?! 12 Nia daangada dogolua e mee di heebagi gi di heebagi dela e hagamagedaa tangada hua e dahi. Di loahi e daga gi nia uga e dolu e mooho ngadaa.

13-14 Tangada e mee di daamada i di hagaloale ga hanaga gaa hai di king dono henua, be e hagatanga i di hale galabudi gaa hana gi di lohongo king dono henua. Malaa, maa nei bolo mee hagalee hiihai di kae nnelekai hagamaamaa i dono madagoaa gu madua ge gu dadaulia, mee e hagalee tau ang gi tama daane dela e hagaloale gei e kabemee. 15 Au gu maanadu nia daangada huogodoo i henuailala, gei au gu modongoohia bolo i tei gowaa hua i lodo digaula tama daane i golo dela gaa pono di lohongo di king. 16 Togologo daangada e dagi go di king, gei di madagoaa di king ma ga hagalee, deai dahi dangada e hai bolo di mee bolo mee i ana mee ne hai ai. Ma e maa gi daha. Ma e hai be di waluwalu di madangi.

5

Hudee hagababa hagalellele balumee

1 Gii pula i doo hana gi di Hale Daumaha. E hana e kabe la koia e humalia i di hai tigidaumaha o digau dadaulia ala e de iloo di tonu mo di hai gee. 2 Hagabaubau i mua i dau helekai, hudee hai hagababa hagalellele balumee gi God. Mee e noho i di langi i nua, gei goe e noho i henuailala, malaa, hudee helekai gi nonua i au helekai belee helekai ai. 3 Mai do hagabaubau e logo, goe ga midimidi nia midi huaidu, mai do helehelekai e logo, goe ga helekai nnelekai dadaulia. 4 Malaa, do madagoaa ma gaa hai dau hagababa ang gi God, hagalimalima hai hegau ai. Mee e hagalee hiihai e haga hai hegau tangada dadaulia. Haga gila ina dau mee ne hagababa.* 5 Di hagalee hagababa la koia e humalia i di hagababa dela e hagalee haga gila. 6 Hudee dumaalia gi au helekai gi dagi ina goe gi lodo di huaidu, ga hidi mai iei goe ga helekai gi tangada hai mee dabu a God bolo goe digi hagamaanadu ina bolo ma gaa hai beelaa. Goe e hai a God gi hagawelewele adu gi di goe eiaha? Goe e hai a Mee gi oho ina gi daha au mee ne ngalua ginai eiaha? 7 Ma e aha maa goe e midimidi haga logowaahee, be e leelee logo; nia maa e maa gi daha, malaa, hagaamu ina a God.

Di mouli le e maa gi daha

8 Hudee homouli gi di gidee di oobidi e hagaduadua digau hagaloale, e hagabalumee nadau donu. Tangada oobidi e benebene go tangada dela i ono nua, gei meemaa dogolua le e benebene go tangada dela nogo i nua meemaa.

9 Di king hogi e goweinga i di hagi o nia huwa laagau.

10 Maa goe e hiihai gi nia bahihadu, goe e deemee di dohu anga. Maa goe e hiihai gi di maluagina, goe e deemee di hai mee gi nia mee huogodoo ala e hiihai ginai goe. Ma e maa gi daha. 11 Do maluagina gi nonua, di logo mai nia ngudu e haangai kooe. Di mee hua dela e wiini adu gi di goe la go di iloo hua bolo goe e maluagina. 12 Digau ngalua la iai nadau meegai e dohu be e dee dohu di gai, malaa, digaula e mee hua di kii i di boo. Digau maluagina e dee kii i di boo, e logo nadau mee e mamaanadu ai.

13 Deenei dahi mee huaidu ne gidee au i henuailala: Nia daangada e benebene nadau bahihadu gi di madagoaa haingadaa. 14 I di madagoaa digaula gaa tale gi di hagahinihini huaidu o di hai hegau gi nia bahihadu, nadau bahihadu la ga odi, nadau dama gi muli ga deai nadau meegai ai. 15 Gidaadou e hagatanga gi daha mo henuailala, gadoo be tadau hai ne ulu mai, e deai tadau mee ai. Ma e aha maa gidaadou e ngalua, gei gidaadou e deai tadau mee e kae dalia gidaadou ai.* 16 Ma e hagalee donu! Gidaadou e hula i di ala ne lloomoi ai gidaadou. Gidaadou e ngalua duadua, e waluwalu di madangi, e kumi tadau aha? 17 Gidaadou e mouli di mouli o di bouli, manawa gee, manawa logo, hagawelewele, ge e magimagi.

18 Deenei dagu mee humalia ne gidee au: Di mee kaedahi e humalia e hai go gidaadou, gidaadou gi miamiami, inuinu, gi tenetene ang gi nia mee ala ne ngalua ginai gidaadou i di mouli bodobodo a God ne dugu mai gi gidaadou. Deenei tadau duhongo. 19 Maa God e haga tenetene gidaadou gi ono maluagina, gidaadou belee danggee gi Mee mo di tenetene gi tadau mee ala ne ngalua ginai. Deenei di kisakis mai baahi o God. 20 Idimaa God gu haga tenetene gidaadou, gidaadou e hagalee mamaanadu e logo i di bodobodo o tadau mouli.

6

1 Au gu gidee bolo i lodo henuailala di mee hagalee donu guu hai: 2 God gaa wanga gi tangada di maluagina, di hagalaamua, nia gowaa, nia mee huogodoo ala e hiihai ginai ia, malaa Mee e hagalee dumaalia ang gi mee gii tene ginai. Tangada hua gee gaa pono dono lohongo ga tenetene i nia maa. Di mee deenei le e maa gi daha gei e hagalee donu. 3 Tangada e mee di hai mee gi nia dama dogologo e llau, mo e mouli duainau, malaa, maa mee e hagalee tene gi ono hagahumalia i di waalooloo o dono mouli, ge hagalee benebene hagahumalia i di madagoaa ma gaa made ai, au e helekai bolo di tama dela ga haanau mai made la koia e humalia i tangada deelaa. 4 Di haanau o tama deelaa la dono hadinga ai, mee ga hagangala ia gi lodo di bouli, gei dono ingoo e de langahia i lodo di bouli deelaa. 5 Tama deelaa hagalee gidee di maalama o di laangi, ge de iloo di mouli le e hai behee, dono hagamolooloo hua dela ne gidee ia. 6 E koia e humalia i tangada dela digi gidee ia dono haga tenetene, ma e aha maa mee e mouli i nia ngadau e lua mana. I di hagaodi meemaa dogolua e hula gi di gowaa e dahi.

7 Gidaadou e ngalua gii mee gidaadou di miami, malaa e dee dohu. 8 Dehee di hai o digau kabemee e humalia i digau dadaulia? Di hagahumalia behee e gila mai i baahi digau hagaloale maa digaula ga iloo di hagadau benebene ginaadou? 9 Ma e maa gi daha. Ma e hai be di waluwalu di madangi. Ma e koia e humalia ma gaa dohu anga hua gi au mee ala e hai mee ginai, i di hiihai gi nia mee ala i golo i nia madagoaa huogodoo.

10 Nia mee huogodoo ala e gila aga la guu lawa di haganoho mai i mua loo, gei gidaadou huogodoo gu iloo bolo tangada e deemee di lagamaaloo gi dahi dangada dela e maaloo i deia. 11 Di logo mai o au helehelekai, e haga hogoohi mai nia hadinga o au helekai. Dono humalia adu gi di goe ai. 12 Dehee di hai o dahi dangada i gidaadou e iloo di mee kaedahi e humalia mai gi gidaadou i lodo tadau mouli bodobodo nei dela e maa gi daha, di mouli dela e menege be di malu? Dehee tadau hai e iloo gidaadou nia mee ala ga gila aga i lodo o henuailala i muli tadau mmade?

7

Gidaadou gi mouli behee?

1 Di ingoo e humalia la koia e humalia i di lolo haga kala huingadaa.

Di laangi e made iei goe, la koia e humalia i di laangi dela ne haanau iei goe.*

2 Di hana gi di hale dela e manawa gee ai nia daangada, la koia e humalia i di hana gi di hale haga tenetene e hai nadau hagamiami, idimaa digau ala e mouli belee langahia e ginaadou i nia madagoaa huogodoo bolo di made le e tali ginaadou huogodoo.

3 Di manawa gee la koia e humalia i di gadagada. Ma e mee hua di hagammada o golomada hagahuaidu, gei di maa e haga kabemee goe.

4 Tangada dela e hagamaanadu di tenetene i nia madagoaa huogodoo la tangada dadaulia. Tangada kabemee e hagamaanadu di made.

5 Di haga aago o tangada kabemee la koia e humalia i di hagalongo gi di haga hagaamu o tangada dadaulia.

6 Tangada dadaulia ma ga gadagada le e hai gadoo be nia laagau geinga duduia ala e wwele mamaawa i lodo di ahi. Huogodoo e maa gi daha.

7 Holongo goe tangada kabemee, malaa, maa goe e halahalau dangada, goe e hai be tangada dadaulia. Maa goe e kae di hui halahalau, goe e hagahuaidu do mouli humalia.

8 Di hagaodi o di mee la koia e humalia i taamada.

Di noho baba la koia e humalia i di manawa hagaamu i ana mee.

9 Hudee hagawelewele ngoohia. Ma e dadaulia ma ga hagadugina.*

10 Hudee heeu boloo, “Ma ne aha dela i nia laangi namua nia mee la koia e humalia?” Ma e hagalee di heeu kabemee.

11 Digau huogodoo ala e mouli la ne belee hai gi kabemee. Ma e humalia gadoo be di kae nia maluagina gowaa mai baahi o maadua.

12 Di kabemee ga gowadu gi di goe di benebene do mouli, be nia bahihadu ala e mee di benebene do mouli. Di kabemee le e benebene goe gi daha mo nia haingadaa, deenei di humalia o di kabemee.

13 Hagamaanadu ina nia mee a God ala ne hai. Dehee di hai o dahi dangada e mee di hagahuudonu di mee a God dela ne hagabiga? 14 I di madagoaa nia mee gaa gila be do manawa, gi manawa lamalia, gei di madagoaa di haingadaa ma ga gila aga, gi langahia bolo God e gaamai di tenetene mo di haingadaa. Goe e de iloo ma di aha dela ga gila aga maalia.

15 Dogu mouli la nogo maa gi daha, gei i lodo di maa, au gu gidee nia mee huogodoo. Hunu daangada humalia e mmade, gei digau i golo e mouli gi muli, ma e aha maa digaula digau huaidu. 16 Malaa, hudee heia goe gi humalia giibeni, be e kabemee giibeni. Goe e daaligi goe eiaha? 17 Malaa, hudee heia goe gi huaidu giibeni, be e dadaulia giibeni. Goe e haga made goe i mua do madagoaa eiaha? 18 Hagaligaliga huoloo giibeni i daha mo nia mee e lua aalaa. Maa goe ga hagalabagau a God, goe gaa gila humalia i nia ala huogodoo.

19 Di kabemee la koia e hai ana mee e logo gi tangada hua e dahi i nia dagi dilongoholu ma gaa hai nadau mee gi di waahale.

20 Deai tangada i hongo o henuailala dela e hai ana mee e donu i nia madagoaa huogodoo, geia dana hala e hai ai.

21 Hudee hagalongo gi nia helekai huogodoo o nia daangada. Goe e mee hua di hagalongo gi nnelekai o dau hege e helekai huaidu i di goe. 22 Gei goe e iloo hua bolo goe gu leelee huaidu i digau ala i golo i nia holongo e logo.

23 Au gu hai hegau gi ogu kabemee belee hagamada nia mee huogodoo aanei. Au gu haga noho bolo au e hai gi kabemee, gei di maa e haingadaa. 24 Dehee di hai tangada e halahala tadinga o di mouli? Ma e llala balua mai gi gidaadou di modongoohia, gei e haingadaa. 25 Gei au gu hagamahi belee kabe di kabemee gii dohu. Au gu kuulu au gi iloo di kabemee mo nia helekai gi agu heeu, ge gi iloo tadinga o tadaulia la di mee huaidu ge balumee.

26 Au gu gidee dahi mee e koia e huaidu i di made: go di ahina dela e mouli be di gowaa hele mee. Dono aloho haganeene gaa kumi goe gadoo be di gubenge, ono lima i doo gili gaa kumi goe be taula baalanga. Taane dela e haga tenetene di manawa o God le e mee di tanga gi daha, gei di ahina la gaa kumi tangada haihai hala. 27 Tangada hagabaubau ne helekai, “Uaa, au gu gidee di mee deenei dulii, i dogu madagoaa nogo halahala nia helekai gi agu heeu. 28 Au gu halahala nia helekai gi agu heeu aalaa, gei au digi gidee dahi mee i golo. Au ne gidee taane hua e dahi i lodo nia daangada e mana dela e mee dagu hagalaamua, malaa, deai dahi ahina i digaula ai. 29 Deenei la go dagu mee dela ne kabe: God ne hai gidaadou gi madammaa gei e modongoohia, gei gidaadou gu haga hinihini gidaadou huoloo.”

8

1 Ma go digau kabemee le e iloo di hagamodongoohia o nia mee. Di kabemee e hai digaula gi gono gada, e haga ngala nadau golomada de hiihai.

Daudalia di king

2 Daudalia nia helekai o di king. Hudee hai balu hagababa ang gi God. 3 Hagatanga gi daha mo di gowaa dela e noho ai di king. Hudee noho i baahi o mee, idimaa, di king e mee di hai dana mee e hiihai ginai. 4 Di king e ngalua gi ono mogobuna, deai tangada i golo e mee di hai baahi gi ana mee ala e hai ai. 5 Goe e tanga gi daha mo nia haingadaa i di waalooloo o taudali ana helekai, gei tangada kabemee e iloo be ma gaa hee di madagoaa humalia e daudali a mee. 6 Di madagoaa donu i golo mo di ala e donu i golo belee hai nia mee huogodoo, di mee deenei le e donu, malaa, gidaadou e iloo dulii loo! 7 Tangada i golo ai e iloo nia mee ala e gila aga maalia, tangada i golo ai e mee di hagamodongoohia nia mee ala e gila aga maalia. 8 Tangada i golo ai e mee di hagatanga gi daha mo di made, be e mee di dugu gi daha di laangi o dono made. Teebagi deenei e deemee di tanga gi daha mo gidaadou. Gidaadou e deemee di tanga gi daha mo di made i tadau halahalau dangada.

Digau huaidu mo digau donu

9 Au gu gidee nia mee huogodoo aanei i dogu madagoaa nogo mamaanadu i nia mee ala e hai i henuailala. Hunu daangada la iai nadau mogobuna i golo i henuailala, hunu daangada e hai gi duadua i lala nia daangada ala i golo. 10 Au gu gidee digau huaidu e danu gi lodo nadau luwa. I di madagoaa nia daangada e hula gi daha mo di waa daalunga deelaa, digaula e hagahagaamu digau huaidu i lodo di waahale hua dela nogo hai di huaidu. Ma e maa gi daha.

11 Nia daangada le e aha ala e hai di huaidu ngoohia? Idimaa di huaidu la hagalee limalima dono hagaduadua. 12 Tangada huaidu e mee hua di hai ana hala haga lau gei mee e mouli hua igolo. Au e iloo nnelekai nia daangada e hai boloo: “Maa goe ga daudali a God, nia mee huogodoo gaa gila humalia, 13 malaa, ma e hagalee hagahumalia digau huaidu. Nadau mouli le e hai be di malu, gei digaula ga mmade hua i di madagoaa ginaadou e lligi, idimaa digaula e hagalee daudali nnelekai a God.” 14 Malaa, di mee deenei le e maa gi daha. Mmada malaa gi nia mee ala e gila aga i hongo o henuailala: Hunu madagoaa digau ala e donu le e kae di hagaduadua o digau huaidu, gei digau huaidu e kae nia hui o digau ala e donu. Au e hai bolo ma e maa gi daha.

15 Au gu modongoohia bolo deenei di mee belee hai go gidaadou: Gidaadou gi tenetene idimaa di tenetene hua e dahi dela e hai mee ginai gidaadou i lodo di mouli dolomeenei la go di miamiami, inuinu, tenetene. Deenei di mee e mee tadau hai i di madagoaa gidaadou e ngalua i lodo di mouli a God ne gaamai gi gidaadou i hongo o henuailala nei.

16 Dogu madagoaa nogo hagamada au e kabe mo di iloo nia mee ala e kila aga i henuailala, au gu modongoohia bolo goe e mee di haga ala i di boo mo di aa, 17 gei e deemee di iloo nia mee a God ala e hai. Ma e aha maa goe e duadua behee dau halahala, goe e deemee di gidee. Digau kabemee e hai bolo ginaadou e iloo, gei digaula e de iloo.

9

Nia daangada huogodoo le e mmade

1 Au gu hagabaubau gi iloo nia mee aanei, gei au gu gidee bolo ma go God dela e dagi nia hangahaihai o digau e iloo mee mo e donu, mo nadau aloho mo nadau dee hiihai labelaa. Tangada i golo ai e iloo nia mee ala e kila aga maalia. 2 Ma e hagalee hai geegee. Di haga odi hua e dahi dela e tale ang gi digau ala e donu mo digau hala, digau humalia mo digau huaidu, digau daumaha mo digau tuadimee, digau hai tigidaumaha mo digau hagalee hai tigidaumaha. Di mee e dahi hua e tale ang gi tangada humalia mo tangada hai hala, tangada dowangi mo tangada dela e hagalee dowangi. 3 Di haga odi e dahi e tale ang gi nia daangada huogodoo be di mee e dahi, deenei e hai gee gadoo be di ingoo hua di mee dela e gila aga i henuailala. I di waalooloo o di mouli o nia daangada, nadau hagabaubau e honu i nia hagamaanadu huaidu mo di hagawelewele, ga nomuli digaula e mmade ngoohia. 4 Nia daangada mouli o henuailala la iai nadau hagadagadagagee i golo. Di paana mouli la koia e humalia i di laion made! 5 Uaa, digau mouli e iloo ginaadou bolo ginaadou gaa mmade, gei digau mmade e de iloo nia mee. Digaula nadau hui nomuli ai, digaula gu haga de iloo hagatau. 6 Nadau aloho, nadau dee hiihai, nadau hiihai la guu mmade huogodoo dalia ginaadou. Digaula ga deemee labelaa di dau i nia mee ala e gila aga i hongo o henuailala.

7 Miami, geina au meegai gi manawa lamalia goe. Inumia au waini gi tenetene goe. Nia mee aanei le e humalia hua i baahi o God. 8 Manawa lamalia mo di tenetene i nia madagoaa huogodoo. 9 Mouli tenetene i baahi di ahina dela e aloho iei goe i di waalooloo o do mouli dela e maa gi daha, dela ne dugu adu go God gi di goe belee mouli iei goe i hongo o henuailala. Tenetene i nia laangi huogodoo ala e maa gi daha, idimaa, deenei hua do humalia dela e kumi kooe. 10 Ngalua hagamahi gi au mee huogodoo ala ma gaa hai, idimaa, i lodo tenua digau mmade, deai di mee e hai ai, nia hagabaubau e hai ai, nia iloo ai, nia kabemee ai. Tenua digau mmade, la deelaa di gowaa e hana ginai goe.

11 Au gu gidee di mee i golo i lodo o henuailala nei: nia daangada ala e koia e llele hagamahi hagalee e aali i nia hoiaa huogodoo, nia daangada ala e manawa maaloo hagalee mada maaloo i nia dauwa i nia madagoaa huogodoo. Nia daangada hai maanadu hagalee kumi nadau meegai i nia madagoaa huogodoo, nia daangada kabemee hagalee maluagina i nia madagoaa huogodoo, mo digau ala e mee, ginaadou hagalee mmaanege gi nia moomee llauehe i nia madagoaa huogodoo. Di haadanga balua e tale gi nia daangada huogodoo. 12 Goe e de iloo do madagoaa haingadaa e dau adu ai. E hai gadoo be nia manu ma gaa too gi lodo di hele manu, ge e hai gadoo be di iga ma ga bulou gi lodo di gubenge. Gidaadou gaa poo go di haingadaa i di madagoaa dela e de iloo gidaadou.

Nia hagabaubau o di kabemee mo tadaulia

13 Di mee e dahi labelaa ne gidee au, dela go di ala mee humalia i di hai o di kabemee e hagamaanadu ai i henuailala nei. 14 Dahi waahale i golo, e hagalee dogologo ono daangada. Di king maaloo ne heebagi gi di waahale deenei. Mee gu haganiga di maa, gu togomaalia bolo ia gaa oho di abaaba. 15 Dahi dangada hagaloale e noho i golo, e iloo dana benebene di waahale deelaa gi dee oho go digau dauwa aalaa. Malaa, nomuli, deai tangada ne hagamaanadu a mee ai. 16 I nia madagoaa huogodoo gei au e helehelekai bolo di kabemee la koia e humalia i di maaloo, malaa tangada i golo ai e hagamaanadu bolo digau hagaloale le e iloo nia mee, be e hagalongo gi nadau helekai. 17 E koia e humalia ma ga hagalongo gi nnelekai hagamoolee o tangada kabemee i di hagalongo gi nia hagahohooho o tagi o digau dadaulia. 18 Di kabemee le e hai ana mee humalia e logo i nia goloo heebagi, malaa, tangada hai hala e dahi e mee di oho nia mee humalia e logo.

10

1 Nia lamu mmade e mee di haga bilau di nadau loaabi lolo kala dogomaalia, gei tadaulia dulii loo e mee hua di hunahuna gi daha di kabemee kaedahi damanaiee. 2 Tangada kabemee e hai go di mee dela e donu, gei tangada dadaulia e hai go di mee dela e hagalee donu. 3 Tadaulia o maa le e hagamodongoohia hogi gi nia dangada hua gee ala e heetugi gi mee. Mee e hai nia daangada huogodoo gi iloo bolo ia le e dadaulia.

4 Maa doo dagi ga hagawelewele adu gi di goe, hudee hai beebaa hagamolooloo i dau moomee. Nia hala llauehe e mee di dumaalia ginai maa goe gaa noho deemuu.

5 Deenei di mee hala ne gidee au i henuailala, di mee hala ne hidi mai i nia dagi: 6 Digau dadaulia e wanga ginai nia lohongo dagi, gei digau maluagina e haga de iloo. 7 Au gu gidee nia hege e hula i hongo nia hoodo, gei digau aamua e haele i lala gadoo be nia hege.

8 Maa goe e geli dau luwa, goe e doo gi no lodo. Maa goe e oho e ulu laa lodo di abaaba, goe e kadi go di gihaa lodo geinga.* 9 Maa goe e ngalua i di gowaa mama hadugalaa, goe e dilidili go nia hadu. Maa goe e haahi au laagau, goe e lauwa mai dau ngalua. 10 Maa dau dalai le e malili gei goe e hagalee olo di maa, goe e ngalua damana gi hai hegau di maa. Ma e koia e humalia di bilaan i mua. 11 E balumee do iloo di haga gaidala di gihaa, maa goe e dugu goe gii kadi go di gihaa i mua do haga gaidala di maa. 12 Nia helekai o digau kabemee le e hai ginaadou gi haga laamua, gei digau dadaulia le e hagahuaidu go nadau helekai donu. 13 Digaula e daamada e helehelekai i nia balu helekai, gei di hagaodi gi muli go di hagadugina huoloo. 14 Tangada dadaulia e helehelekai e hagalee noho.

Deai tangada e iloo nia mee ala ma ga kila aga maalia ai, gei deai tangada e mee di hagi mai gi gidaadou nia mee ala e hai i muli tadau mmade ai.

15 Tangada dadaulia le e hagaduadua hua ia. Mee e de iloo ia di hana gi dono hale.

16 Di madagoaa tenua gaa dagi go di king dama daane, gei nia dagi e buni e haihai nadau hagamiami tenetene i di boo hagatau, gei tenua deelaa gaa tale gi di haingadaa. 17 Malaa, tenua haadanga lamalia la go tenua dela e dagi go di king gi ono hagamaanadu donu, mo nia dagi ala e miami i di madagoaa humalia e miami ai, e benebene humalia ginaadou, e hagalee libaliba.

18 Maa goe ga hagatoo huoloo di hau doo hale, doo hale la gaa tulu ga mooho.

19 Nia hagamiami llauehe e haga tenetene goe, gei nia waini e hagamanawa lamalia goe, malaa, ma go di bahihadu dela e hai nia mee aanei gii gila.

20 Hudee helekai hai baahi gi di king, ma e aha ma ga helekai deemuu, hudee helekai hai baahi gi digau maluagina, ma e aha maa goe e modogoe i lodo do ruum kii. Holongo dahi manu e kae au helekai e hagi anga gi digaula.

11

Nia haihai o tangada kabemee

1 Haga tomo ina au bahihadu i lodo nnegau huihui mee, gei tei laangi hua gei goe gaa kumi dau wiini. 2 Haga tomo ina au bahihadu i nia gowaa e logo, idimaa, goe e de iloo be nia maa nia haadanga balua behee ala ga tale adu gi di goe i henuailala nei.

3 Tei gowaa hua be di laagau le e hinga gi hee, gei di maa ga moe hua i di gowaa dela ne hinga ginai. Di madagoaa o nia gololangi ma gaa honu nia wai, di uwa gaa doo. 4 Maa goe ga tali loo di ahiaalangi gi humalia loo gi di dogi nia mee, gaa dogi laa au meegai, goe au meegai e hadi ai. 5 God ne hai nia mee huogodoo, gei goe e de iloo dana hai dela ne hai nia mee, gadoo be goe dela e de iloo di ala o di madangi, be go di tomo o di tama i lodo tinae o tinana. 6 Dogia au laagau i baahi gi di luada, mo i baahi gi di hiahi. Goe e de iloo be nia maa gaa tomo huogodoo, be hunu maa ga mmademmade.

7 E humalia ma ga tenetene i di hai mee gi di madamada o di maalama o di laangi. 8 Heia dau di mee bolo mee i nia ngadau huogodoo ala e mouli iei goe. Gi langahia bolo nia laangi o di made le e waalooloo. Nia mee huogodoo ala e lloomoi le e maa gi daha.

Nia aago ang gi digau lligi

9 Nia daangada lligi, goodou gi tenetene i di godou madagoaa e lligi. Goodou gii tene i di madagoaa e lligi iei goodou. Heia nia mee ala e hiihai ginai goodou, daudalia nia hiihai o godou manawa. Malaa, goodou gi langahia bolo God le e gabunga godou mee huogodoo ala e hai.

10 Hudee heia dahi mee gi heia goe gi hagabaubau e logo, be gi haga mmaemmae goe. Goe e hagalee waalooloo doo noho dama daane be dama ahina.

12

1 Gi langahia God dela ne hai goe, langahia a Mee i do madagoaa e dama daane be e dama ahina iei goe, i mua di haingadaa o nia laangi mo nia ngadau ma gaa dau adu gi di goe, i do madagoaa ma ga helekai boloo, “Au guu buhi i dogu mouli.” 2 I di madagoaa deelaa, di maahina o di laa, di maahina o di malama, mo di maahina o nia heduu la ga hagalamade adu gi di goe, ga bouli, gei nia gololangi ala e hai nadau uwa ga hagalee mmaanege gi daha, ga haga bouli. 3 Nomuli, oo lima ala nogo benebene haga humalia goe, ga bolebole, mo oo wae ala e maaloo dolomeenei, ga paagege mai. Oo niha ga monnono ga hogoohi di mama au meegai, gei o golomada ga dee gida di mmada. 4 O dalinga ga longoduli ga de longono e goe nia longoaa o di ala. Goe hagalee longono humalia di lee o nia hadugalaa mmili palaawaa, e de longono e goe taahili ma gaa huwa. Gei ogo di lee daahili o di manu le e hangahanga goe. 5 Goe ga lliga i nia gowaa ala e nnoo nua, gei goe ga hagalliga do haele. Do libogo ga hinaa, gei goe ga bagege di hai au mee ala e hiihai ginai goe e hai. Idimaa, gidaadou e hula gi di gowaa dela e hagamolooloo ai gidaadou i di hagaodi, ga nomuli, nia daangada ala i hongo nia ala la ga manawa gee. 6 Di taula silber gaa modu, di malama goolo gaa doo ga mahaa, di loahi dela i di monowai geli gaa modu, gei di loaabi wai ga mahaa. 7 Tadau huaidina gaa hula labelaa gi lodo di gelegele dela ne hai ai tadau huaidina, gei tadau hagataalunga gaa hula gi muli gi God dela ne gaamai tadau hagataalunga.

8 Taane hagabaubau maanadu e helekai, “Ma e maa gi daha! Ma e maa gi daha! Nia mee huogodoo le e maa gi daha.”

Nnelekai llauehe

9 Idimaa tangada hagabaubau maanadu le e kabemee, ia nogo agoago gi nia daangada ana mee ala e iloo ia. Mee gu kuulu ia gi nia agoago podo, gu halahala di tonu o nia helekai aanei. 10 Tangada hagabaubau maanadu gu hagamada e hai hegau gi nia helekai ala e tau anga, gei ana helekai ne hihi la nia helekai e donu. 11 Nia helekai o tangada kabemee le e hai gadoo be nia laagau gaa ono ngudu, ala nogo hai hegau ai nia daangada hagaloohi siibi e dagidagi nadau siibi. Nia agoago podo ala ne hagabudu le e mouli waalooloo be nia baalanga ala ne dogi gii mau. Nia maa ne gaamai go God, go di Hagaloohi o gidaadou huogodoo.

12 Dagu dama daane, di mee labelaa i golo bolo gi pula iei goe: Di hihi o nia beebaa la hagalee dono haga lawa ai, gei di kuulu giibeni le e hagaduadua hua goe.

13 I muli nia mee aanei huogodoo, di mee hua e dahi dela e helekai ai: Hagalaamua ina God i nia mee huogodoo mo di daudali ana haganoho, idimaa, deenei hua di mee ne hai ginai gidaadou. 14 God ga hagi aga tadau mee huogodoo ala nogo hai: Nia mee humalia, nia mee huaidu, mo nia mee huogodoo ala nogo hai go gidaadou hagammuni.

* 1.16: 1-Kings 4.29-31

* 2.4: 1-Kings 10.23-27; 2-Chronicles 9.22-27

* 2.7: 1-Kings 4.23

* 2.8: 1-Kings 10.10,14-22

* 2.9: 1-Chronicles 29.25

* 2.23: Job 5.7; 14.1

* 2.24: Ecclesiastes 3.13; 5.18; 9.7; Luke 12.19; 1-Corinthians 15.32

* 2.26: Job 32.8; Proverbs 2.6

* 5.4: Pisalem 66.13-14

* 5.15: Job 1.21; Pisalem 49.17; 1-Timothy 6.7

* 7.1: Proverbs 22.1

* 7.9: James 1.19

* 10.8: Pisalem 7.15; Proverbs 26.27

Daahili Aloho

1

2

3

4

5

6

7

8

SONG OF SONGS

Di Beebaa Daahili Aloho

Di haga modongoohia:

Di Beebaa Daahili Aloho la nia daahili aaloho. Di baahi damana o di beebaa la nia daahili ni taane ang gi di ahina, mo nia daahili di ahina ang gi taane. Hunu haga donudonu di beebaa deenei le e haga ingoo bolo “Nia Daahili Solomon”, idimaa di ingoo Solomon dela e hihi i hongo di Beebaa Dabu i nia helekai Hebrew.

Nnolongo e logo digau o Jew e haga donudonu nia daahili aanei bolo di ada i mehanga o God mo ana daangada. Gei nia dama Christ e hai bolo nia daahili aanei e haga modongoohia di ada i mehanga o Christ mo di Nohongo Dabu.

Di hagahonu o di beebaa deenei

Taahili matagidagi (1.1—2.7)

Di lua daahili (2.8—3.5)

Tolu daahili (3.6—5.1)

Di haa daahili (5.2—6.3)

Di lima daahili (6.4—8.4)

Di ono daahili (8.5-14)

1

1 Nia daahili koia e humalia i nia daahili a Solomon.*

Taahili matagidagi

Di ahina

2 O malaungudu e hongihongi au hagatau,

do aloho le e mada kala i nia waini.

3 Goe e haga langahia mai gi di au do hauiha kala,

e haga langahia go do ingoo.

Di ahina e mee di tuu dono aloho i di goe ai.

4 Lahia au madalia goe, gidaua gaa llele gi daha.

Goe gaa hai di king ni oogu, gaa lahi au gi lodo doo ruum.

Gidaua ga tenetene ngaadahi,

ga inu tau waini mo di dagadaga tene i tau aloho.

Deelaa di mee nia ahina huogodoo e aloho ai i di goe!

5 Nia ahina o Jerusalem, au e luuli gei au e madanga,

au e luuli gadoo be nia hale laa i di anggowaa o Kedar,

gei e madamada gadoo be nia mee dau hale ala i lodo di hale king o Solomon.

6 Hudee hagahuaidu ina au i tadunga o dogu gili,

idimaa dogu gili ne haga luuli go di laa.

Ogu duaahina daane ne hagawelewele mai gi di au,

guu hai au gi ngalua i lodo di hadagee waini.

Au dogu madagoaa e benebene dogu huaidina ai.

7 Dogu aloho, hagia mai be dehee di gowaa dela e lahi ginai au siibi?

Dehee di gowaa dela e hagamalu ai digaula gi daha mo di laa o di oodee?

Au e hai gi halahala goe

i lodo nia siibi o digau hagaloohi siibi ala i golo eiaha?

Taane

8 Di ahina kaedahi humalia, goe e de iloo di gowaa?

Daudalia adu nia lohongo wae o nia siibi

gi gidee goe di gowaa dela e humalia gi au kuudi,

i baahi nia hale laa o digau hagaloohi siibi.

9 Goe go dogu aloho,

nia daane e hidigaagaa huoloo nadau lodo adu gi di goe

gadoo be nia hoodo daane ala e hidigaagaa ang gi nia hoodo ahina

ala e dagidagi nia waga dauwa hongo henua di king o Egypt.

10 Nia ngaahulu o do libogo e mmaadanga i di gili o gauwae,

gei e daudau eia i di gili doo uwa gadoo be nia hadu hagalabagau.

11 Gimaadou gaa hai doo hau gi nia goolo, gaa humu gi nia silber.

Di ahina

12 Dogu king guu moe i hongo dono lohongo maluu.

Di ahiaalangi guu kala i di hauiha o dagu lolokala.

13 Dogu aloho e hauiha kala gadoo be di ‘myrrh’

i dono madagoaa e moe gi hongo ogu uu.

14 Dogu aloho le e hauiha gadoo be nia akai lodo henua

ala ma ga moholoholo i lodo nia hadagee waini o Engedi.

Taane

15 Dogu aloho, goe e madanga huoloo,

o golomada e maahina mo do aloho.

Di ahina

16 Dogu aloho hagalabagau,

goe e madanga huoloo, gei gu hai au gi tenetene huoloo!

Tau moenge la go nia geinga tolo aanei.

17 Nia tanga o tau hale la go nia laagau ‘cedar’,

gei di haaligi i nua la go nia laagau ‘cypress’.

2

1 Au di akai lodo henua o Sharon,

di akai o lodo di gowaa mehanga gonduu.

Taane

2 Dogu aloho ma ga i baahi nia ahina,

le e hai gadoo be taladala i baahi nia laagau duduia.

Di ahina

3 Dogu aloho i mehanga nia daane ala i golo

le e hai gadoo be di laagau aabele

i mehanga nia laagau lodo geinga.

Au e hiihai e nohonoho i lala dono malu,

gei ono huwa e maangala i lodo dogu ngudu.

4 Mee guu lahi au gi dono ruum hai hagamiami,

gaa hudi tagallebe o di aloho gi ogu nua.

5 Haga maaloo aga au gi nia golee ‘raisin’,

ga haangai au gi nia aabele bolo gii hai ogu mahi,

i di au gu bagege i lodo dogu aloho.

6 Di lima dau ihala o maa i lala dogu libogo,

di lima dau donu o maa e haga daledale au.

7 Nia ahina o Jerusalem, heia di godou hagababa mai gi di au,

doange mai gi di au i di ingoo o nia ee ala e llele huoloo mo nia manu ‘gazelle’

bolo goodou hagalee hagadeaadee di mau aloho.

Di lua daahili

Di ahina

8 Au e longono di lee o dogu aloho.

Mee e lele mai i tomo nia gonduu e hoiaa mai gi di au.

9 Dogu aloho le e hai gadoo be di manu ‘gazelle’,

gadoo be di ee daane digi madua.

Mee e duu i baahi di abaaba e haganuunuu laa lodo di bontai dulii,

e daumada laa lodo di ‘screen’ gi lodo di ruum.

10 Dogu aloho e leelee mai gi di au.

Taane

Hanimoi laa, dogu aloho, hanimoi i ogu muli.

11 Di madagoaa magalillili la gu doo gi daha.

Nia uwa gu hagalee doo.

12 Nia akai gu moholoholo i lodo henua.

Guu dae mai di madagoaa dadaahili:

taahili o nia mwuroi la gu longono mai i nia gowaa maalama.

13 Nia huwa ‘fig’ gu daamada gaa lleu.

Di ahiaalangi guu kala i di hauiha akai o nia laagau waini.

Hanimoi laa gi di au, dogu aloho, hanimoi i ogu muli.

14 Goe e hai gadoo be di mwuroi dela e balabala hagammuni

i lodo nia bongoo hadugalaa.

Au e hiihai e mmada gi o hadumada humalia,

ge e hagalongo gi doo lee humalia.

15 Gumidia nia manu ‘fox’ lodo geinga ala lligi gi dee lloomoi

e hunahuna tau hadagee waini dela e tomo.

Di ahina

16 Dogu aloho la di mee ni aagu, gei au di mee ni mee.

Mee e haangai ana siibi i mehanga nia daladala,

17 gaa dae loo gi di angiangi magalillili o di luada ga iliili mai,

gei di bouli ga ngudu mai ga hagalee.

Hanimoi gi muli go dogu aloho gadoo be di manu ‘gazelle’,

gadoo be tama ee daane i hongo nia gonduu Bether.

3

1 Di madagoaa au guu moe i hongo dogu moenge hagadau nia boo,

gei au e midi i dagu dangada dela e aloho ai.

Au nogo halahala a mee, gei digi gida.

2 Au gu hoologi laa lodo di waahale,

i hongo nia ala mo mehanga nia hale,

au gu halahala dagu dangada dela e aloho ai,

gei au gu deemee di gida a mee.

3 Digau hagaloohi o di waahale gu gidee ginaadou au.

Au ga heeu gi digaula, “Goodou gu gidee dogu aloho?”

4 Dogu hagatanga hua gi daha mo digaula,

gei au gu gidee a mee.

Au gaa kumi a mee, digi diiagi loo, gaa lahi a mee gi di ruum

dela ne haanau iei au i di hale dogu dinana.

5 Nia ahina o Jerusalem, hagababa mai gi di au,

doange mai gi di au i di ingoo o nia ee ala e llele huoloo mo nia manu ‘gazelle’

bolo goodou hagalee haga deaadee di mau aloho.

Tolu daahili

Di ahina

6 Ma di aha dela e hanimoi i lodo di anggowaa gadoo be tuludulu huiahi,

dela e hauiha lolokala gi nia ‘incense’ mo nia ‘myrrh’,

nia ‘incense’ ala e huihui go digau kokoodai mee?

7 Solomon e hanimoi, e laha mai i hongo dono lohongo king.

Digau dauwa e modoono e madaloohi a mee, ala go digau e kaedahi i Israel.

8 Digaula huogodoo koia e iloo di hai hegau gi tulumanu dauwa,

ala go digaula ala e aali i di hai dauwa.

Tangada nei mo tangada nei i digaula guu hau ginai tulumanu dauwa

ga madaloohi laa i di boo.

9 Solomon e dagidagi i hongo dono lohongo king

ne hau gi nia laagau koia e humalia.

10 Nia waduu o di maa le e hii ono gili gi nia silber.

Hongo di maa e gahu gi di gahu guu lili ginai nia goolo.

Laa lodo e hii gi nia gahu mmee uli

gu llanga go nia ahina o Jerusalem haga humalia huoloo.

11 Nia ahina o Zion, lloomoi e mmada gi King Solomon.

Mee e ulu dono goobai king dela ne hagauda go dono dinana

gi hongo di libogo o maa i di laangi o mee ne hai dono lodo,

go di laangi hagatenetene mo di manawa lamalia o maa.

4

Taane

1 Goe e madamada huoloo, go dogu aloho!

O golomada e mmada mai haga humalia

i lodo dau mee gahu golomada.

Nia ngaahulu o do libogo e dehedehee

gadoo be di hagabuulinga kuudi ma ga llele ia gi lala

i di gili nia dama gonduu o Gilead.

2 Oo niha e kene hila mmaa gadoo be nia siibi

ala hua dogo dahi nadau gili, gaa lawa ga gaugau.

Deai di niha ne doo ai, huogodoo e madatau hagahumalia.

3 O malaungudu e hai gadoo be taula gahu mmee,

koia e madanga i do madagoaa ma ga leelee.

O gauwae e maahina mai i lodo dau mee gahu golomada.

4 Doo uwa e labubudu ge malallali gadoo be di angulaa a David,

mo dono hau uwa e hai gadoo be nia mee duuli e mana.

5 Oo uu e hai gadoo be nia manu ‘gazelle’,

nia hagahaanau ee e lua e miami i lodo di waa daladala.

6 Au gaa noho i hongo di gonduu ‘myrrh’, di gonduu lolokala,

gaa dae loo gi di angiangi magalillili o di luada

ma ga iliili mai mo dono bouli e maa gi daha.

7 Dogu aloho, goe e madanga huoloo,

nia mee huogodoo i doo gili guu hai donu!

8 Dagu ahina hai lodo, hanimoi gi daha mo nia gonduu Lebanon,

gidaua gaa hula gi daha mo Lebanon.

Gidaua ga kaga ia gi daha mo nia ulu di Gonduu Amana,

mo di Gonduu Senir, mo di Gonduu Hermon

ala e noho ai nia laion mono ‘leopard’.

9 Dogu aloho mo dagu ahina hai lodo,

o golomada mo do hau uwa dela e hau iei goe

gu haga ngalungalua dogu manawa.

10 Dogu aloho mo dagu ahina hai lodo, do aloho e hagatenetene au,

do aloho e koia e kala i nia waini.

Dau lolokala koia e kala i nia lolokala ala i golo.

11 Di kala o nia mee maangala laagau la gu i di gili o malaungudu,

dogu aloho, do holole e hai gadoo be nia milugu

mono mee maangala laagau i lodo dogu ngudu.

O goloo gahu e llamu i di hauiha kala o Lebanon.

12 Dogu aloho mo dagu ahina hai lodo,

goe la di hadagee mo dono dama monowai gu abaaba,

gu duuli hagammuni gi daha mo nia daangada,

13 deelaa di gowaa e tomo humalia ai nia laagau lligi.

E tomo humalia gadoo be di waa laagau ‘pomegranate’

e huwa ono huwa humalia huoloo,

gadoo be nia laagau hauiha ‘henna’ mono ‘nard’,

14 nia laagau lolokala ‘saffron’, mo ‘calamus’, mo nia ‘cinnamon’,

mono hagadilinga mee hagakala guu logo i di gowaa deelaa.

Nia laagau ‘myrrh’ mono ‘aloe’ e tomo i golo

mono hagadilinga lolo kala ala i golo.

15 Nia monowai e haga magalillili tadagee deelaa,

nia dama monowai mmidi, mono dama aloalo e hali ia i nia Gonduu Lebanon.

Di ahina

16 Di madangi o ngeia, ala aga!

Di madangi o ngaaga, ilihia mai dagu hadagee, heia di ahiaalangi gii kala.

Dogu aloho gi hanimoi gi dana hadagee gi miami mai

i nia huwa laagau ala koia e humalia.

5

Taane

1 Dogu aloho mo dagu ahina hai lodo, au gu ulu gi lodo dagu hadagee.

Au e hagabudu agu mee hagakala mono ‘myrrh’.

Au e gai agu mee maangala laagau mo di inu agu waini mono milugu.

Nia ahina

Miami mo di inuinu, goolua ala e hagadau aaloho,

gaa dae loo gi di gulu madagoaa gu libaliba i di gulu aloho!

Di haa daahili

Di ahina

2 Dogu madagoaa nogo kii, dogu manawa la nogo ala hua.

Au guu midi bolo dogu aloho e dugidugi dogu bontai.

Taane

Haga ulu ina adu au, go dogu aloho, go dagu mwuroi.

Dogu libogo la guu tiu i nia magalillili,

gei nia ngaahulu dogu libogo la gu huungina i nia madaua honihoni.

Di ahina

3 Au gu liagi ogu goloo gi daha, gei au belee hai labelaa ogu goloo eiaha?

Ogu wae la guu tono, gei au belee haga dogolia labelaa nia maa eimaha?

4 Dogu aloho ne kumi di bontai,

gei au gu malali huli bolo mee gu hoohoo mai loo.

5 Au gu togomaalia ga haga ulu mai a mee gi lodo.

Ogu lima la guu hunu gi nia ‘myrrh’,

ogu madaalima la guu hunu gi nia wai ‘myrrh’

i dogu madagoaa dela e kumi di bontai.

6 Au ga huge adu di bontai gi dogu aloho, gei mee guu hana.

Au gu hiihai huoloo bolo au ga hagalongo gi di lee o maa!

Au gu halahala a mee, gei digi gida.

Au gu gahigahi a mee gei dono hui ai.

7 Digau hagaloohi di waahale gu gidee ginaadou au,

digaula gu hagamamaawa au gu hagahuaidu au.

Digau hagaloohi di ngudu di abaaba gu hahaahi dagu mee gahu golomada.

8 Goodou go nia ahina o Jerusalem, hagababa mai gi di au

bolo di madagoaa ma ga gidee goodou dogu aloho,

gei goodou ga hagi anga gi mee bolo au gu bagege huoloo i dogu aloho.

Nia ahina

9 Kooe go di ahina dela e kaedahi e humalia,

e hai behee, do aloho le e hai gee mo digau ala i golo?

Ma di aha dela e humalia iei mee gii hai di madau hagababa adu gi di goe?

Di ahina

10 Dogu aloho le e madanga ge maaloo.

Go mee hua e kaedahi i lodo digau e madangaholu mana.

11 Ono hadumada e maahina be nia baalanga mmee, gei guu mmili gi malali.

Nia ngaahulu o maa e beabeau ge luuli gadoo be di manu mamaangi ‘raven’.

12 Nia golomada o maa e mmaadanga

gadoo be nia mwuroi i baahi tama monowai mmidi,

e mmaadanga gadoo be nia mwuroi gu gaugau gi nia milugu

gaa noho laa i baahi tama monowai.

13 Nia gauwae o maa e mmaadanga gadoo be dahi hadagee

gu deeoo akai mono laagau hagakala mee.

Di gili ono malaungudu le e hai gadoo be nia madaladala

gu hagatiu gi nia wai ‘myrrh’.

14 Nia lima o maa gu haganoho haga humalia.

Nia madaalima o maa e ulu nia buulei

guu wanga ginai nia hadu hagalabagau dono gili.

Tuaidina o maa e malallali gadoo be di ‘ivory’ guu wanga ginai nia ‘sapphire’.

15 Nia gadawae o maa e hai gadoo be nia duludulu ‘alabaster’

ne hagatau gi hongo di hagamau ne hai gi nia goolo.

Tuaidina o maa e maaloo gadoo be nia Gonduu Lebanon

ala e tomo ai nia laagau ‘cedar’ lloo ehaa nonua.

16 Di ngudu o maa e kala ma gaa hongi.

Nia mee huogodoo i di gili o maa e haga manawa tenetene au.

Goodou go nia ahina o Jerusalem,

deenei di hagadilinga o maa, go dogu aloho.

6

Nia ahina

1 Di ahina kaedahi humalia, do aloho la guu hana gi hee?

Hagia mai be mee ne hana laa hee,

gei gimaadou ga hagamaamaa goe e halahala a mee.

Di ahina

2 Dogu aloho la guu hana gi dana hadagee

i di gowaa e tomo ai nia laagau ‘balsam’.

Mee e haangai ana siibi mo di hadihadi ana akai.

3 Dogu aloho la ni aagu, gei au ni mee.

Mee e haangai ana siibi i mehanga daladala.

Di lima daahili

Taane

4 Dogu aloho, do madanga e hai gadoo be Jerusalem,

e humalia gadoo be di waahale Tirzah,

mo do hagadilinga le e humalia gadoo be nia waahale llauehe aanei.

5 Huluhia o golomada gi daha mo au,

o golomada le e hai au gi magedaa.

Nia ngaahulu do libogo le e gagaalege gadoo be di buini kuudi

ala ma ga llele ia i di gili nia gonduu o Gilead.

6 Oo niha e kene gadoo be di buini siibi ala dogo lawa di gaugau.

E dahi niha ne doo ai, huogodoo e madatau hagahumalia.

7 O gauwae e maahina mai i tua doo mee gahu golomada.

8 Di king gi heia ono lodo e modoono,

ge huwowalu lodo hege, mo ana dama ahina dogologowaahee dono hulu ai!

9 Gei au dagu dangada hua e dahi dela e aloho iei au,

dela e madanga gadoo be di mwuroi.

Mee tama ahina hua e dahi o dono dinana,

tama ahina dela e mohoni ginai dono dinana.

Nia ahina huogodoo e mmada gi mee, e hagaamu a mee.

Nia lodo donu mo nia lodo hege o di king e dadaahili hagahagaamu a mee.

10 Tangada la koai deenei,

dela e daba mai ono golomada gadoo be di heniheni?

Mee e madanga ge maahina gadoo be di laa be di malama.

11 Au ne haneia gi lala i mehanga nia laagau ‘almond’

belee mmada nia laagau lligi ala e tomo i mehanga gonduu,

gi gidee labelaa nia lau laagau hoou ala e matilitili mai

i di gili nia laagau ‘grape’ mo nia akai laagau ‘pomegranate’ ala gu moholoholo.

12 Au gu bolebole mo di tenetene.

Goe guu hai au gi hagamahidi ogu lodo ang gi di aloho,

gadoo be tangada deledele waga dauwa hongo henua

ma ga hagamahidi gi tauwa.

Nia ahina

13 Gaalege, gaalege, go tama ahina o Shulam,

gi mmada adu gimaadou gi di goe dela e gaalege.

Di ahina

Goodou e aha ala e hiihai e daumada au

e gaalege i mehanga nia goolongo dangada ala e mmada?

7

Taane

1 Tama ahina goe e madanga hualaa behee!

Oo wae e humalia huoloo ma ga ulu nia hiiwae.

Nia mogogo o gadawae e hai gadoo be di moomee ni tangada hihi ada ne hai.

2 Di boolo i golo dela e deemee di odi ono waini gu hagakala.

Di uu ‘wheat’ i golo dela e haganiga dono gili gi nia akai daladala.

3 Oo uu le e hai be tagahaanau ee, e hai labelaa be nia manu ‘gazelle’ e lua.

4 Doo uwa e hai gadoo be di angulaa ne hai gi nia ‘ivory’.

O golomada e hai gadoo be nia monowai bungubungu o Heshbon,

ala e hoohoo gi di ngudu di bontai di waahale damana deelaa.

Doo uhi e madanga gadoo be di angulaa o Lebanon dela e hagaloohi Damascus.

5 Do libogo gu daahi gi nua guu hai be di Gonduu Carmel.

Nia ngaahulu do libogo ne bini, e dabadaba be di gahu tilig dela koia e humalia.

Di madanga o nia maa e mee hua di lawalawa di king gi dee hana.

6 Goe e madanga hualaa behee!

Goe gu dohu anga i di hagatenetene o di aloho.

7 Di ngalungalua o do huaidina e hai gadoo be di niu,

gei oo uu la go nia golooloo o di niu.

8 Au gaa gaga di niu, gaa hagi nia huwa o di maa.

Mai gi di au, oo uu le e hai gadoo be nia golooloo ‘grape’,

nia madangi o doo dogi e hauiha o di kala o nia aabele,

9 ge doo ngudu e kala gadoo be nia waini ala koia e kala.

Di ahina

Heia laa nia waini gii mmidi haga huudonu gi dogu aloho,

gii hali gi hongo ono malaungudu mo ono niha.

10 Au di mee ni dogu aloho, gei mee e hiihai mai gi di au.

11 Hanimoi, go dogu aloho, gidaua gaa hula gi lodo henua,

gaa noho boo i lodo nia waahale lligi ala i golo.

12 Gidaua gaa aala hagaluada loo ga madamada gi nia laagau ‘grape’

be nia maa gu daamada di tomo, be gu daamada di mahanga gi daha,

be nia laagau ‘pomegranate’ la gu mahangahanga.

Deelaa di gowaa e dugu adu ai dogu aloho gi di goe.

13 Goe ga hagadungu iha di hauiha kala o nia laagau ‘mandrake’,

mo nia hagadilinga huwa laagau ala e hoohoo mai gi tau bontai.

Dogu aloho, au gu benebene ogu hagatenetene pobo

mo ogu hagatenetene hoou adu gi di goe.

8

1 Au bolo goe gii hai hualaa tuaahina daane donu ni oogu,

dela ne haga uu go dogu dinana gi ono uu.

Maa nei bolo guu hai beelaa, dogu madagoaa ga heetugi adu gi di goe

i hongo di ala gaa hongi goe,

gei deai tangada ga haga balumee au gi di hai deenei ai.

2 Au gaa lahi goe gi di hale o dogu dinana,

gei goe ga aago au gi di hai o di aloho.

Au ga gowadu gi di goe nia waini ala gu haga kala,

mo nia waini o di laagau ‘pomegranate’ gi inumia.

3 Doo lima dau ihala i lala dogu libogo,

gei doo lima dau donu e haga daledale au.

4 Nia ahina o Jerusalem, heia mai di godou hagababa

bolo goodou hagalee haga deaadee di mau aloho.

Di ono daahili

Nia ahina

5 Ma goai dela e hanimoi mai di anggowaa,

e kumi nau lima mo dono aloho ga loomoi laa?

Di ahina

Au ne hangahanga goe i lala di laagau aabele,

i di gowaa dela ne haanau iei goe.

6 Hai dia do manawa gi daha mo digau ala i golo,

haga mahuge ina hua mai gi di au.

Goe hudee kumi dangada gee gi lodo oo lima i daha mo au.

Di aloho le e maaloo dangihi gadoo be di made.

Di haingadaa o di aloho le e maaloo dangihi gadoo be di made.

Ma e mee hua di daba e ulaula gaa wele gadoo be di ahi ga meheuheu.

7 Nia wai e deemee di diinai di maa.

Di labagee hogi e deemee di hagaholi di maa gii made.

Gei di maa tangada gaa hai bolo ia e hui di aloho gi ono maluagina,

go dono haga balumee go nia daangada la hua deelaa gaa kae koia.

Nia duaahina daane o di ahina

8 Gimaadou di madau duaahina ahina dulii i golo, nia uu o maa e lligi hua.

Dehee di madau hai e hai gi mee maa tama daane ga hanimoi

e dangi gi mee e lodo ginai?

9 Dolomaa mee e hai be di abaaba,

gei gimaadou gaa hau di angulaa silber ang gi mee.

Ge dolomaa mee e hai be di bontai o di waahale,

gei gimaadou ga duuli a mee gi nia laubaba laagau ‘cedar’.

Di ahina

10 Au go di abaaba, gei ogu uu go nia angulaa o di maa.

Dogu aloho le e iloo ia bolo di gowaa dela e gidee au dogu noho baba

mo di aumaalia la dela i dono baahi.

Taane

11 Solomon dana hadagee waini i lodo

di gowaa dela e hagaingoo bolo Baal-Hamon.

Digau hai hadagee i golo e hai hegau i di maa,

malaa tangada e dahi e hui gii mee nia bahihadu silber e mana.

12 Solomon la gi benebene ana bahihadu silber e mana,

gei digau hai hadagee la gi benebene nadau silber e lua lau,

deelaa di nadau duhongo.

Gei au dagu hadagee waini donu i golo!

13 Dogu aloho, au e hiihai e hagalongo gi doo lee e hanimoi i lodo di hadagee.

Ogu ihoo e hiihai e hagalongo gi doo lee e leelee.

Di ahina

14 Dogu aloho, hanimoi gi di au gadoo be di manu ‘gazelle’,

gadoo be di manu ee daane ma ga hanimoi i hongo nia gonduu

ala guu dogi gi nia laagau hagakala mee nonua.

* 1.1: 1-Kings 4.32

Isaiah

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

ISAIAH

Di Beebaa Isaiah

Di haga modongoohia:

Di Beebaa Isaiah ne haga ingoo gi soukohp aamua nogo noho i Jerusalem mai i nia ngadau e walu lau (800) i mua o Christ. Di beebaa deenei e wwae dolu ono mada:

1) Di mada 1 gaa hana gi di mada e 39 e helekai i di madagoaa Judah, dela go tenua i bahi i ngaaga, nogo hagaduadua go Assyria, tenua hoohoo gi digaula ge e maaloo dangihi. Isaiah ga gidee ia di mee e donu dela ga hagahuaidu a Judah, la hagalee go di maaloo o digau Assyria, gei di maa go nia huaidu o nadau guongo ala hagalee hagalongo ang gi God, mo di nadau de hagadonu a Mee. Mai i nia helekai maaloo mono hangaahai maaloo, di soukohp Isaiah e gahigahi nia daangada mo nadau dagi gi di mouli o di tonu dela e donu, ge e haga iloo gi digaula bolo maa digaula ga hagalee hagalongo ang gi God, gaa hai ginaadou digau e haadanga balua, gaa mmade. Isaiah e haga modongoohia labelaa di madagoaa o di aumaalia i hongo henuailala hagatau mo di hanimoi o tangada i di madawaawa David, gaa hai di nadau king humalia huoloo.

2) Di mada 40 gaa hana gi di mada e 55 e helekai i di madagoaa digau dogologo nogo noho i Babylon i daha mo nadau henua donu, i lodo di haingadaa, ge nadau hagadagadagagee ai. Di soukohp e haga modongoohia aga bolo God ga hagamehede ana daangada gaa lahi gi nadau henua gi Jerusalem, gi daamada ai nadau mouli hoou. Nia mada hagalabagau i lodo nia mada aanei, di hai a God dela e dagi nia mee huogodoo i henuailala, mo ana mee ne haga noho ang gi ana daangada Israel, bolo digaula gii hai di mee haga maalama mo e haga maluagina nia guongo i daha huogodoo.

3) Di mada 56 gaa hana gi di mada e 66. Di baahi damana o nia mada aanei e helekai i di madagoaa o digau ala guu huli gi muli gi Jerusalem, belee hai loo gi modongoohia di hai a God dela ga haga gila aga ana hagababa ang gi nadau guongo. Mee e haga modongoohia hagamahi i nia mada aanei di hai o Israel nadau madamada humalia di tonu mo di mee dela huudonu, mo di hai e madamada humalia di Laangi Sabad, nia tigidaumaha, mono dalodalo. Malaa, tama madagoaa i golo belee mmada ginai la deenei 61.1-2, idimaa, Jesus nogo hai hegau gi nia helekai aanei i dono daamada aga ana hegau dela e haga modongoohia Ia.

Di hagahonu o di beebaa deenei

Nia waalanga mono hagababa (1.1—12.6)

Nia hagaduadua o nia henua (13.1—23.18)

Di hagi aga a God o henuailala (24.1—27.13)

Nia haga iloo mono hagababa ala i golo (28.1—35.10)

Di king Hezekiah o Judah mo nia daangada o Assyria (36.1—39.8)

Nia helekai o di hagababa mo di hagadagadagagee (40.1—55.13)

Nia waalanga ala i golo mono hagababa (56.1—66.24)

1

1 Di beebaa deenei le e haga honu i nia helekai i di gili o Judah mo Jerusalem, dela ne hagagida go God gi Isaiah tama daane Amoz i di madagoaa o Uzziah, Jotham, Ahaz mo Hezekiah nogo king i Judah.*

Dimaadua gu hagadugineia ana daangada

2 Dimaadua ga helekai, “Henuailala mo di langi i nua gi longono e goolua agu mee ala e helekai iei Au. Nia dama ala ne madamada humalia iei Au la gu hai baahi mai gi di Au. 3 Nia kau e iloo ginaadou di nadau dangada, nia ‘donkey’ e iloo di gowaa dela e haangai ai ginaadou go nadau dagi. Gei agu daangada Israel e de iloo ginaadou. Digaula digi modongoohia ginaadou di mee.”

4 Digau Israel, goodou tenua hai mee huaidu, la ga hagahuaidu! Goodou e honu i di manawa huaidu ge e hai hala. Godou huaidu gaa hai goodou gii tale gi nia haingadaa. Goodou gu de hiihai gi Dimaadua, go di God dabuaahia o Israel, goodou guu huli godou dua gi Mee. 5 Ma e aha goodou e hai baahi? Goodou e hiihai gi di hagaduadua mada damana? Israel, do libogo la guu hii gi nia magibala, mo do manawa le e magi. 6 Mai i do libogo gaa tugi i oo wae hagalee di gowaa e madammaa i do huaidina ai. Doo gili gu gonogono uli hagatau gi nia moholehole, mo nia magibala. O magibala la digi haga madammaa ina be digi nnoo ina. Nia wanii ne wanga gi nia maa ai.

7 Digau Israel, godou gowaa gu ono mee no lodo ai, godou waahale guu wele, guu tugi i di gelegele. Goodou ga mmada hua gi digau hua gee gu hai mee gi godou gowaa, guu hai godou mee huogodoo gi mooho. 8 Jerusalem modogoia dela ne dubu, di guongo dono duuli hagalee loo e mau, be tama hale hagaloohi dela e duu i lodo di hadagee waini, be go tama gowaa haga malu i lodo di hadagee kiulii. 9 Dimaadua di Gowaa Aamua maa nei bolo Mee digi dugu hunu ana daangada gi mouli hua igolo i Jerusalem, gei Jerusalem la guu hai gi mooho hagatau, gadoo be di hai dela ne hai gi Sodom mo Gomorrah.*

10 Jerusalem, au gau dagi mo au daangada e hai gadoo be nia dagi o Sodom mo Gomorrah. Hagalongo gi nia mee Dimaadua e hagi adu gi di goe. Hagalongo gi nia mee tadau God e aago adu goe. 11 Mee e helekai, “Goodou e hagamaanadu bolo Au e hiihai gi godou hai tigidaumaha e logo ala e tigidaumaha mai gi di Au? Au agu mee e logo e dohu i nia siibi ala e dutudu, e hai di godou tigidaumaha, mono kiliidi o godou manu hagalabagau. Au guu buhi i nia dodo o nia kau daane, nia siibi mono kuudi. 12 Ma koai dela ne hai bolo gi gaamai nia mee aanei i di godou madagoaa e lloomoi e daumaha mai gi di Au? Ma koai dela ne hiihai bolo goodou gi dagadagahia dogu Hale Daumaha? 13 Di godou gaamai godou tigidaumaha la deai dono hadinga ai. Au e manauwwou nia hauiha ‘incense’ ala ne dudu. Au hagalee hila ang gi godou budu i di Malama Hoou, mo godou Laangi Sabad, mo godou hai daumaha haga puni gi di gowaa e dahi. Nia mee aanei la guu dagi go godou huaidu. 14 Au e ginagina godou Budu o di Malama Hoou, mo godou laangi dabu. Nia maa e hagaduadua Au, ge e haga daamaha Au.*

15 “Di godou madagoaa ma ga dahi aga godou lima i di dalodalo, gei Au hagalee mmada adu gi goodou. Tei mee hua be goodou e dalodalo behee, Au hagalee hagalongo, idimaa, godou lima le e buni dodo o nia daangada ala ne daaligi go goodou. 16 Haga madammaa ina godou huaidina gii mmaa. Dugu ina nia mee hala huogodoo ala nogo gidee Au nogo hai go goodou. Uaa, dugu ina godou hai hala, 17 mo di kabe nia haihai e donu. Hagamada e hai di mee dela e donu. Hagamaamaa ina digau ala gu haadanga balua. Heia di mee dela e donu ang gi nia dama nadau maadua ai mo di abaaba nia ahina guu mmade nadau lodo.”

18 Dimaadua e helekai boloo, “Dolomeenei gei gidaadou ga helehelekai i tadau mehanga di mee deenei gi noho baba. Ma e aha maa goodou gu angammee i godou huaidu, gei Au ga gaugau goodou gi madammaa giagia be nia ‘snow’. Ma e aha maa godou angammee la gu mmee agogo, gei goodou gaa kene be nia gadinga. 19 Maa goodou ga hagalongo mai gi di Au, gei goodou ga miami i nia huwa o nia laagau humalia o di guongo. 20 Maa goodou ga de hagalongo mai gi di Au, gei goodou ga daaligi go tulumanu dauwa gaa mmade. Ko Au go Dimaadua dela ne helekai.”

Di waahale huaidu

21 Di waahale dela nogo manawa dahi i mua, gu daumaha gi nia balu god, guu hai be di ahina hai mee huaidu gu hagalee manawa dahi! I mua digau hai mee donu nogo noho i golo, gei dolomeenei digau hai mee huaidu guu noho i golo! 22 Jerusalem, goe nogo hai be nia silber, gei dolomeenei goe gu balumee. Goe nogo hai be nia waini humalia, gei dolomeenei goe gu hai hua nia wai. 23 Oo dagi guu hai nia daangada de hagalongo, nia hoo ni digau gaiaadanga. Digaula e kae nadau wanga dehuia mo nadau hui halahalau mai baahi nia daangada ala i golo, ge digaula e tenetene hua e kae nia maa. Nadau madagoaa hai gabunga, digaula hagalee hagamaamaa nia dama nadau maadua ai, ge hagalee hagalongo gi nia ahina ala guu mmade nadau lodo.

24 Malaa, dolomeenei hagalongo malaa gi di mee di Tagi go Yihowah di Gowaa Aamua, go di God Mogobuna o Israel dela e helekai, “Au ga dugu adu dogu hagawelewele adu gi goodou, go ogu hagadaumee, gei goodou ga hagalee hai Au gi manawa gee labelaa. 25 Au ga hai baahi adu gi goodou. Au ga haga madammaa goodou be nia baalanga ala ma gaa dudu gi madammaa, dela e dudu gi daha nia dogolia. 26 Au ga gowadu gi goodou godou dagi mono gau ala e haganoho baba goodou gii hai be digau ala namua loo. Malaa, Jerusalem ga haga ingoo bolo di Waahale Hai donu mo di Waahale Manawa dahi.”

27 Idimaa Dimaadua dela e donu, Mee ga benebene Jerusalem mo ono gau huogodoo ala guu huli hoou. 28 Gei Mee ga hagahuaidu digau huogodoo ala e hai di huaidu ge e hai baahi ang gi Mee. Mee ga daaligi digau huogodoo ala e diiagi a Mee. 29 Gei goodou ga langaadia i di godou hai daumaha ang gi nia laagau ‘oak’ ala ne dogi go goodou i lodo godou hadagee dabu.* 30 Gei goodou gaa hai be di laagau ‘oak’ dela ma gaa mae ono lau, ge e hai be di hadagee deai dono dangada e haga nannanu ai. 31 Gadoo be di geinga dela ma ga ulaula i di mada gologolo, e hai be digau maaloo dangihi ala gaa wwele i nadau haihai huaidu, tangada e mee di diinai di wele deelaa ai.

2

Di aumaalia e de odi

(Micah 4.1-3)

1 Aanei nia helekai a God ala ne wanga gi Isaiah di tama a Amoz i di hai o Judah mo Jerusalem: 2 I nia laangi ala ga lloomoi, di gonduu dela e duu ai di Hale Daumaha gaa hai di gonduu kaedahi duuduu i nua i nia gonduu huogodoo. Nia henua logowaahee ga lloomoi gi di gonduu deelaa. 3 Gei nia daangada o nia henua aalaa ga helekai, “Gidaadou gii hula gi nua gi di gonduu Dimaadua, gi di Hale Daumaha o di God o Israel. Mee ga aago mai gi gidaadou ana mee ala e hiihai bolo gidaadou gi heia. Gidaadou ga taele i nia ala ne hilihili go Mee. Idimaa, nia agoago Dimaadua le e lloomoi i Jerusalem. Mee e helekai gi ana daangada mai i hongo di Gonduu Zion.”

4 Mee gaa dugu nia lagamaaloo i mehanga nia henua llauehe. Digaula gaa tugi nadau hulumanu dauwa, gii hai nia mee haga maluu gelegele, gaa tugi nadau daalo, gii hai nia hulumanu hai hadagee. Gei nia henua ga hagalee heheebagi labelaa, be e hagatogomaalia ang gi nia dauwa.*

5 Dolomeenei, goodou go di madawaawa Jacob, gidaadou ga taele i lodo di maalama dela ne gaamai go Dimaadua gi gidaadou!

Digau hagamuamua ga daaligi

6 Meenei God, Goe gu haga delangahia au daangada, di hagadili o Jacob! Tenua la guu honu i di hai buubuu mai i bahi i dua mo mai baahi Philistia. Nia daangada gu daudali nia hangaahai digau tuadimee. 7 Nadau henua gu baalahu silber mono goolo, gei nadau maluagina e de ngudu, nadau hoodo mono waga dauwa e hagalee odi. 8 Nadau henua e honu nia ada balu god, e daumaha gi nia ada mee ala ne hai gi nadau lima.

9 Digaula huogodoo ga hagatee, ga haga langaadia. Dimaadua, hudee dumaalia gi digaula!

10 Digaula gaa pala hagammuni gi lodo nia bagungoo i nia gonduu hadugalaa, be e geli nadau lua gi lodo di gelegele, e pala hagammuni gi daha mo di hagawelewele a Dimaadua, mo ono madamada ge pala hagammuni i nia mogobuna o Maa.* 11 Di laangi e dau mai, gei di hagalaamua ga hagalee, nia hagamuamua o nia daangada ga daaligi gi daha. Malaa, go Dimaadua hua dela e hai ginai di hagaamu. 12 I di laangi deelaa, Dimaadua di Gowaa Aamua ga dugu ia nia hagamuamua mo nia hagabalumee o nia daangada aalaa iai nadau mogobuna. 13 Mee ga hele gi lala nia laagau ‘cedar’ ala e tuu lloo i Lebanon mono laagau ‘oak’ huogodoo ala i Bashan, 14 ga haga bapaba nia gonduu mono gowaa nnoonua, 15 mono angulaa hagaloohi huogodoo ala e duuduu i nua, mo nia abaaba o nia waahale gau dauwa. 16 Mee ga haga abulu nia wagabaalii humalia ge llauehaa. 17-18 Nia haga aamua ga hagalee, nia hagamuamua o nia daangada ga daaligi gi daha. Nia ada balu god ga hagalee kila aga labelaa, Dimaadua modogoia ga gila aga i dono madamada i di laangi deelaa.

19 Nia daangada gaa pala hagammuni gi lodo nia bagungoo o nia dama gonduu hadugalaa, be e geli nadau bongoo gi lodo tenua belee pala hagammuni gi daha mo di hagawelewele o Dimaadua i ono mahi mo ono madamada, i dono madagoaa e hanimoi belee lulu henuailala. 20 Di laangi deelaa ma ga dau mai, digaula gaa kili gi daha nadau ada balu god ne hai gi nia goolo, mono silber, gi lodo di gowaa bouli e noho ai nia manu lodo gelegele mono koomoli. 21 Di madagoaa Dimaadua ga hanimoi belee lulu henuailala, nia daangada gaa pala hagammuni gi lodo nia bagungoo mo nia luwa dama gonduu hadugalaa, e hagamada e llele gi daha mo di hagawelewele o Maa, ge pala hagammuni i nia mahi o dono madamada.

22 Hudee hagadagadagagee gi nia daangada dangada. Digaula e dahidaamee adu?!

3

Hagahinihini i lodo Jerusalem

1 Tagi go Yihowah di Gowaa Aamua ga daa gi daha nia mee huogodoo ala i Jerusalem mo Judah ala e hagadagadagagee ginai nia daangada. Mee ga daa gi daha nadau meegai mo nadau wai, 2 nadau gau ala e dau, gau dauwa, gau hai gabunga, soukohp, gau hagiaga mee, nadau gau aamua, 3 nadau dagi dauwa, nia dagi o nia daangada, nadau dagi oobidi, mo huogodoo ala e hai hegau gi nia buubuu belee dagi nia mee ala e kila aga. 4 Dimaadua gaa wanga nia dama daane lligi gi dagia nia daangada. 5 Nia daangada huogodoo ga hagadau hai hegau gi nadau madagoaa haingoohia e kae nia hagahumalia digau ala gu deemee. Nia damagiigi ga hagalee hagalaamua digau mmaadua, gei nia balu daangada ga hagalee hagalaamua nadau dagi.

6 Dahi madagoaa e dau mai, gei dahi madahaanau ga hilihili dahi dangada i nadau lodo, ga helekai gi mee boloo, “Kooe dela o goloo i golo, goe gaa dagi gidaadou i lodo di madagoaa haingadaa dolomeenei.” 7 Gei mee ga helekai, “Deeai, au e deemee di hagamaamaa goodou. Agu meegai ai, ogu goloo ai. Hudee dugu mai gi di au gi dagia goodou!”

8 Uaa, Jerusalem la ga mooho! Judah la ga meeheu gi lala! Nadau helekai huogodoo mo nadau mee huogodoo ala e hai le e hai baahi gi Dimaadua. Digaula e helekai hagamadammaa e hagahuaidu a God. 9 Nadau haga maanadu hai gee gaa bida hagahuaidu ginaadou. Digaula e hai hala haga madammaa be di hai o nia daangada Sodom ne hai. Digaula gaa bida hagahuaidu ginaadou.

10 Digau ala e mouli donu ga tenetene, nia mee huogodoo gaa kila humalia i nadau baahi. Digaula ga tenetene gi nia huwa o nadau ngalua. 11 Digau huaidu ga mooho, nadau mee ala ne hai gi nia daangada ala i golo, gaa hai ang gi ginaadou.

12 Digau hai ‘loan’ le e haga daamaha agu daangada, digau hai boibana e halahalau digaula.

Agu daangada nei, godou dagi e dagi gee goodou, ga de iloo di godou ala dela belee hula ai.

Dimaadua e hagiaga ana daangada

13 Dimaadua gu hagatogomaalia e hagiaga ana daangada. 14 Dimaadua ga laha mai digau mmaadua, mo nia dagi o ana daangada gi di gowaa hai gabunga. Mee ga helekai hagiaga digaula, “Goodou gu gaiaa nia hadagee waini, gei godou hale guu honu nia mee digau hagaloale. 15 Godou donu ai bolo e hagaduadua agu daangada, e haga hai hegau digau hagaloale gi godou hiihai. Koau, go Tagi go Yihowah di Gowaa Aamua deenei e helekai.”

Di hagalliga gi nia ahina Jerusalem

16 Dimaadua ga helekai, “Mmada gi nia ahina Jerusalem ala e hagapuu huoloo! Digaula e heehee ge hila beelaa nua nadau golomada, e hagapuu i nia madagoaa huogodoo, e taele maalia loo, ge hagatangitangi nia hau o nadau wae. 17 Malaa, Au ga hagaduadua digaula, gaa dahi nadau libogo gi ngaadihole.”

18 Di laangi ga dau mai, gei Dimaadua ga daa gi daha nia mee huogodoo ala e hai nia ahina Jerusalem gi hagapuu, aalaa go nia hau ala e humu nadau wae, nadau libogo, nadau uwa, 19 mo nadau lima. Mee ga daa gi daha nadau gahu libogo, 20 nadau goobai, nia duu buubuu i di gili nadau lima mo nadau huaidina, 21 nia buulei ala e ulu i nadau madaalima mo nadau madauhi, 22 nadau gahu lloo humalia, gahu ahina, gahu laa tua, nadau gada dugu bahihadu, 23 nadau gahu humalia, angkadi linen, mono gahu lloo e gahu nadau libogo.

24 Digaula hagalee hagakala ginaadou, gaa tongo. Digaula hagalee hai hegau gi nia duu madamada, gaa nnoo nadau gahu wae gi nia loahi. Nia ngaahulu nadau libogo ga mmoonono, ga ngaadihole. Digaula ga hagalee ulu i nia gahu humalia, gaa hai nia mee gahu balumee. Nadau madamada gaa huli gaa hai di haga langaadia.

25 Nia daane o di waahale, mo digau maaloo gaa mmade i lodo tauwa. 26 Digau ala i di ngudu di abaaba di waahale ga tangitangi, gei di waahale gaa hai be di ahina ma gaa noho i hongo di gelegele, ono goloo ai.

4

1 Di madagoaa deelaa ma ga dau mai, gei nia ahina dogohidu gaa kumi di nadau daane e dahi ga helekai ginai, “Gimaadou e mee di bida haangai mo di haga gahu gimaadou, malaa, dumaalia mai gi gimaadou, helekai bolo goe di lodo ni gimaadou, gi dee haga langaadia gimaadou, idimaa gimaadou madau lodo ai.”

Jerusalem ga hagaduu aga hoou

2 Di madagoaa ga dau mai, Dimaadua ga hagatomo nia laagau lligi mo llauehe i lodo henua gi llauehaa gi madamada. Nia daangada huogodoo o Israel ala e mouli ga tenetene ge manawa lamalia gi nia laagau ala e huwa. 3 Digau huogodoo ala gaa dubu i Jerusalem, ala ne hilihili go God bolo e mouli, ga hagaingoo bolo digau dabuaahia. 4 Tagi ga hagiaga ge haga madammaa tenua deelaa mai i dono mogobuna, ge tono gi daha nia huaidu o Jerusalem mo nia dodo ala ne hali i di gowaa deelaa. 5 I hongo di gonduu Zion, mo i hongo digau huogodoo ala gu dagabuli i golo, Dimaadua ga hagau mai dana gololangi i di aa, di huiahi mo dono ahi maalama i di boo. Di madamada o Dimaadua gaa gahu ga duuli di waahale hagatau.* 6 Dono madamada ga haga malu di waahale gi de welengina i di aa, gaa hai di gowaa deelaa gii noho i di aumaalia, e malu i di uwa mono madangi.

5

Taahili o di hadagee waini

1 Hagalongo, gei Au ga daahili adu gi goodou taahili deenei, taahili ni dogu ihoo hagaaloho mo dana hadagee waini:

“Dogu ihoo hagaaloho laa dana hadagee waini

i hongo tama gonduu e humalia ono gelegele.

2 Mee e haga maluu nia gelegele,

gaa hili gi daha nia hadu,

gaa dogi ana laagau ‘grape’ ala koia e humalia,

gaa hau dana angulaa hagaloohi belee hagaloohi nia maa,

gaa geli dana luwa belee dagadagahi ana ‘grape’.

Gaa lawa, gei mee gaa tali ana ‘grape’ bolo gii lleu,

gei nia ‘grape’ huogodoo le e mmala.”*

3 Gei dolomeenei, gei dogu ihoo ga helekai, “Goodou ala go nia daangada ala e noho i Jerusalem mo Judah, goodou gi haga donu ina mau mehanga mo dagu hadagee waini. 4 Ma iai di mee i golo dela digi hai ko Au gi di maa? Deeai! Gei di maa le e aha dela e huwa ana ‘grape’ mmala, hagalee nia ‘grape’ humalia be dagu mee nogo talitali?

5 “Deenei di mee gaa hai ko Au gi dagu hadagee: Au ga daa gi daha di tuuli dela i di gili di hadagee, gaa oho gi daha di abaaba dela e abaaba di maa, ga diiagi di maa gi nia manu lodo geinga gi geina ge gi hunahuna ina. 6 Au ga diiagi di maa gii tomo nia geinga tolo no lodo. Au ga hagalee haga madammaa nia manga laagau ‘grape’, ge hagalee haga maluu di gelegele. Au gaa dugu nia geinga huaidu mono geinga duduia gii gahu di maa. Au gaa hai nia uwa gi dee too e haga magalillili di maa.”

7 Israel la go di hadagee waini Dimaadua di Gowaa Aamua, gei nia daangada o Judah la go nia laagau ‘grape’ ne dogi go Mee. Mee nogo talitali bolo digaula gaa hai laa nia mee humalia, gei di maa taaligi dangada dela ne hai. Mee nogo talitali bolo digaula gaa hai nia mee ala e donu, gei nia lee o digau haadanga balua e tangi, e hiihai gi nadau hagi aga donu gi i golo.

Di huaidu o nia daangada

8 E huaidu adu gi goodou ala e hui godou hale mo godou gowaa belee hagapuni ang gi nia mee ala gu i golo i godou baahi. Nomuli di gowaa i golo ai belee noho ai dahi dangada, kooe modo gooe dela gaa noho i golo. 9 Au gu longono Dimaadua di Gowaa Aamua e helekai, “Nia hale llauehe ge humalia huogodoo aanei gaa hai nia angaa hale ga mooho. 10 Nia laagau ‘grape’ e tomo i hongo nia gowaa nia ‘acre’ e lima e hai hua nadau galon waini e lima. Nia ulu mee lii madangaholu gaa huwa nadau ulu mee meegai hua e dahi.”

11 E huaidu adu gi goodou, ala e aala aga i nia luada ga daamada ga inuinu, ga libaliba loo gi di hiahi. 12 Goodou e hagadangidangi godou ‘harp’, ‘tambourine’ mono labaa, mo di inuinu godou waini i godou hagamiami, gei goodou e de iloo be Dimaadua le e hai dana aha. 13 Malaa, goodou gaa lahi gi daha be digau lawalawa. Godou dagi gaa mmade i nadau hiigai, gei digau ala i golo gaa mmade i nadau hieinu. 14 Di gowaa o digau mmade ga hiigai gi digaula, dono ngudu guu hanga gi daha belee holo digau aamua o Jerusalem mo digau huogodoo ala e hagalongoaa.

15 Digau huogodoo ga langaadia, digau hagamuamua gaa hila gi lala. 16 Gei Dimaadua go di Gowaa Aamua ga hagamodongoohia aga dono aamua i dana hai nia mee ala e donu, ga hagamodongoohia aga dono dabuaahia i dana hagiaga ana daangada. 17 I lodo nia gowaa mooho o nia waahale, nia dama siibi e gaigai nadau geinga tolo, gei nia kuudi lligi ga gidee nadau gowaa e miami ai.

18 E huaidu adu gi goodou! Goodou gu deemee di hagamaahede gi daha mo godou huaidu. 19 Goodou e helekai, “Dimaadua gi hagalimalima gi heia dana mee ne helekai ai belee hai, gii mmada gidaadou. Di God dabuaahia o Israel gi haga gila ina aga dana bilaan, gi gidee gidaadou be di maa di aha dela ne hagamaanadu go Mee.”

20 E huaidu adu gi goodou! Goodou e helekai bolo di huaidu la di humalia, gei di humalia la di huaidu. Goodou guu huli di bouli gi di maalama, gei di maalama gi di bouli. Goodou guu huli di mee mmala gi di mee maangala, di mee maangala gi di mee mmala.

21 E huaidu adu gi goodou! Goodou e hagabaubau bolo goodou e iloo ge kabemee huoloo.

22 E huaidu adu gi goodou! Goodou la digau hagamataane gi nia loaabi waini! Goodou e hagamataane gei e hagalee mmaadagu i di madagoaa ma ga unugi godou dagaao! 23 Malaa mai di hui halahalau, goodou gu haga dagaloaha digau huaidu, ge hagalee dumaalia anga gi di gau madammaa gii kae di tonu. 24 Malaa dolomeenei, godou aga gaa pala, godou akai ga maangoo ga angiangina gadoo be di geinga mangoo dela e wele i di ahi, idimaa goodou digi hagagila aga nia mee a Dimaadua, di Gowaa Aamua, di God dabuaahia o Israel ne aago mai gi gidaadou. 25 Dimaadua gu hagawelewele gi ana daangada, guu holo gi daha ono lima belee daaligi digaula. Nia gonduu ga ngalungalua, gei nia huaidina digau ne mmade ga mmoemmoe i hongo nia ala be nia geinga, malaa di hagawelewele o Dimaadua la hagalee ngudu, gei ono lima e holo gi daha e hagaduadua.

26 Dimaadua gaa hai dana hagailoo gi gahigahia mai nia henua mogowaa, mee gaa ngii gi digaula gi lloomoi mai nia mada o henuailala. Gei aanei digaula gu lloomoi hagalimalima. 27 Tangada i digaula ne duadua gei ne hinga ai. Digaula digi hagagemu, digi kii. Nadau duu digi maahede, nia uga doolii ne mmodu ai. 28 Nadau amu maalei e gaa huoloo, gei nadau maalei gu togomaalia gaa puu. Nia babaawae o nadau hoodo e hamaaloo dangihi be nia hadu. Nia duaadiga o nadau kulumaa hoodo e niga huoloo be di gawe uwa. 29 Digau dauwa e ngoloolo be nia laion ma ga daaligi nadau manu, gaa dagi gi di gowaa dela e deemee di lahi di maa go tangada.

30 Di laangi deelaa ma ga dau mai, digaula ga ngoloolo i hongo Israel, nadau lee e ngoloolo be nia lee beau o di moana. Mmada gi tenua deenei! Di bouli mo di haga manawagee! Di maalama gu hagabugu go di bouli dongoeho.

6

Dimaadua gu haga gahi Isaiah gii hai soukohp

1 I lodo di ngadau o di king go Uzziah ne made ai, au guu mmada gi Tagi dela nogo noho i hongo dono lohongo king i di gowaa aamua ge nnoo nua, gei dono gahu le e haga honu i lodo di Hale Daumaha.* 2 I di gili o Maa e tuu ai nia manu ulaula e haga daagoli a Mee, di manu e dahi e ono ono bakau. Nia manu aanei e gahu nadau golomada gi nadau bakau dagi lua, mo nadau huaidina e gahu gi nadau bakau dagi lua, ge e hai hegau gi nia bakau dagi lua ala i golo e maangi ai. 3 Nia maa e hagadau wwolowwolo i nadau mehanga boloo,

“E dabu, e dabu, e dabu!

Dimaadua go di Gowaa Aamua e dabu!

Dono madamada e haga honu henuailala.”*

4 Nia lee o nadau wwolowwolo la guu hai di hagamau o di Hale Daumaha gii bole, gei di Hale Daumaha gu haga honu gi nia huiahi.*

5 Au ga helekai, “Deai di hagadagadagagee mai gi di au ai! Au gu iai di haadanga balua idimaa nia helekai ala e lloomoi i dogu malau ngudu le e huaidu huoloo, gei au e noho i baahi nia daangada ala iai nia helekai huaidu, gei au guu mmada gi di King, go Dimaadua di Gowaa Aamua.”

6 Malaa, di manu e dahi i nia manu ulaula aalaa ga maangi ia gi di au, e dagidagi dana malala gaa dela ne kae go mee i di gowaa dudu tigidaumaha gi di mee kabi mee. 7 Mee ga hagatale mai di malala gaa deelaa gi ogu malau ngudu, ga helekai mai, “Di mee deenei guu tale i o malau ngudu, malaa, dolomeenei oo hala la gu hagalee, gei o huaidu la gu maahede.”

8 Gei au ga hagalongo gi Tagi e helekai, “Ma koai dela e hagau ko Au? Ma koai dela e hai tangada kae hegau?”

Gei au ga helekai, “Ko au dela gaa hana! Hagau ina au!”

9 Malaa, gei Mee ga hai mai gi di au gii hana gi nia daangada Israel, gi hagi anga ina nia helekai aanei boloo,

“Ma e aha maa goodou ga longono,

gei goodou hagalee modongoohia.

Ma e aha maa goodou ga gidee,

gei goodou hagalee iloo be nia maa ni aha ne hai.”

10 Gei Mee ga helekai mai gi di au, “Heia nia maanadu digau aanei gi hinihini, nadau dalinga gi longoduli, mo nadau golomada gi dee gida, bolo gi deemee di gidee be e longono be e modongoohia. Maa nei bolo digaula ne mee, gei digaula gu huli mai gi di Au gu haga hili ginaadou.”*

11 Au ga heeu, “Meenei Tagi, ma e duai behee go di mee beenei?”

Gei Mee ga helekai mai, “Gaa dae loo gi nia waahale ma ga mooho gaa hai di anga guongo, gaa dae loo gi nia hale ma ga diiagi, gaa dae loo gi nia gowaa ma gaa mmade. 12 Au ga hagau nia daangada gii hula gi daha loo mo di gowaa, gaa hai laa tenua hagatau gii mmade. 13 Be di maa dahi dangada i lodo digau dilongoholu e dubu i lodo di gowaa deelaa, le e daaligi hua, gei mee gaa hai hua be tono laagau ‘oak’ dela ne hele gi lala.”

(Di tono laagau la di ada mee o taamada hoou o nia daangada o God.)

7

Nia helekai gi di king go Ahaz

1 Di madagoaa di king go Ahaz, di tama ni Jotham mo di tama madua a Uzziah, nogo dagi Judah, gei tauwa ga daamada. Rezin di king o Syria, mo Pekah di tama ni Remaliah, di king o Israel, ne heebagi gi Jerusalem, malaa gu deemee di kumi di maa.*

2 Di madagoaa telekai ne dau i di king o Judah bolo nia gau dauwa o Syria guu dau i lodo nia guongo o Israel, gei mee mo ana daangada huogodoo gu mmaadagu huoloo, gu polepole be nia laagau ma ga haga hahaangi go di madangi.

3 Dimaadua ga helekai gi Isaiah, “Lahia dau dama daane dela go Shear-Jashub, hula heetugi gi di king go Ahaz. Goe ga gidee a mee i hongo di ala i di gowaa dela e ngalua ai digau hai gahu, i di hagaodi o di aloalo dela e lloo ia ai nia wai i di monowai geli dela i baahi i nua. 4 Helekai gi mee gi kanakana, gii haga kila, gi hudee madagu be uli nia gai. Di hagawelewele o di king Rezin mo ana gau Syria mo di king Pekah gu hagalee loo e hagamadagudagu i di huiahi o nia ngudu laagau e lua ala e gaa. 5 Syria e haga puni gi Israel mo di nadau king guu hai nadau hagababa, 6 bolo ginaadou e hula e hai baahi ang gi Judah, e hono digau Judah gii dau madalia ginaadou, gaa lawa gaa dugu di tama daane a Tabeel gi hongo di lohongo king.

7 “Malaa, gei Au go di Tagi go Yihowah e haga modongoohia bolo di mee deenei hagalee hai gii gila. 8 Kaiaha? Idimaa, Syria gu hagalee maaloo i Damascus, dela go dono waahale dagi, gei Damascus hagalee maaloo i di king go Rezin. I di gili o Israel, i lodo nia ngadau e modoono maa lima, gei di maa ga bagege ga hagalee hai di guongo. 9 Israel gu hagalee maaloo i Samaria dela go dono waahale dagi, gei Samaria le e hagalee maaloo i di king go Pekah.

“Maa goodou ga hagalee tuu maaloo i godou hagadonu, gei goodou hogi la ga deemee di tuu maaloo.”

Di haga modongoohia o Immanuel

10 Dimaadua ga hagau ana helekai labelaa gi Ahaz, e hai boloo, 11 “Dangi ang gi Dimaadua dela go doo God gi gowadu gi di goe di haga modongoohia, maa e mee hua di hanimoi i baahi digau ala guu mmade i di gowaa llala i henuailala, be i nua loo i di langi.”

12 Gei Ahaz ga helekai boloo, “Au hagalee dangi anga i di haga modongoohia. Au hagalee hiihai e hagamada Dimaadua.”

13 Gei Isaiah ga helekai gi di mee deenei boloo, “Hagalongo malaa, goe dela di hagadili ni di King David, ma e huaidu huoloo i di goe dela e haga de nnoomaalia nia daangada. Goe e haga de nnoomaalia a God labelaa? 14 Malaa, go Tagi lahua dela ga gowadu gi di goe di haga modongoohia: Dahi dama ahina madammaa ga hai dama, ga haanau dana dama daane, gaa gahi dono ingoo bolo Immanuel.* * 15 I di madagoaa hua dela e madua aga iei Mee, Mee ga hilihili di mee humalia gaa bae di huaidu gi daha, gei nia daangada ga inuinu nia milugu gaa gai nia mee maangala ‘honey’. 16 Gei i mua hua di madagoaa deelaa ma gaa dae mai, nia henua o nia king e lua ala e madagu iei goe, gaa hai nia anggowaa.

17 “Dimaadua ga hagaduadua goe mo au daangada, mo di madawaawa o di king hagatau gi nia laangi haingadaa huoloo, i hongo nia mee ala ne kila aga mai i di madagoaa tenua go Israel ne wwae gi daha mo Judah, gei Mee ga laha mai di king o Assyria.

18 “Di madagoaa deelaa, gei Dimaadua gaa ngii e hagadaba digau Egypt gi lloomoi i nia gowaa mogowaa loo di monowai Nile be nia lamu gulu, mo digau Assyria gi lloomoi i di nadau guongo be nia lamu maangala. 19 Digaula ga mmui mai gi di gowaa e dahi ga haga honu nia gowaa baba ala i lodo di guongo, i lodo nia bagungoo, i lodo nia bae hadu, gei digaula gaa gahu nia geinga mo nia gowaa haangai manu huogodoo.

20 “Di madagoaa deelaa ma ga dau mai, gei di Tagi ga hilihili aga dana dangada dahi libogo mai i digau ala e noho i di baahi dela i golo o di monowai go Euphrates, dela go di king aamua o Assyria, gaa dahi gi daha nia ngaahulu godou ngudu, mo nia ngaahulu o godou libogo mo godou gili.

21 “Di madagoaa deelaa ma ga dau mai, gei tangada haangai manu ga hahaangai hua dana kau e dahi mono kuudi e lua, 22 gei nia manu aanei gaa hai nadau milugu logowaahee e dohu gi di hiihai o tangada deelaa. Digau dulii ala ne dubu i lodo tenua, e dohu hua labelaa i di miami i nia milugu mono mee maangala ‘honey’.

23 “Di madagoaa deelaa ma ga dau mai, gei nia hadagee waini ala nogo huwa humalia i mua, di hadagee e dahi ono laagau ‘grape’ e mana, gei tahidamee o di maa la nia bahihadu silber e mana, gei nia maa la gaa gahu go nia geinga duduia mono laagau huaidu. 24 Nia daangada gaa hula gi golo e puu manu gi nia amu maalei mono maalei. Uaa, di guongo hagatau guu tomo i nia laagau duduia mono laagau huaidu. 25 Nia dama gonduu huogodoo i nia gowaa ala nogo dogi ai nia hagadili, la guu gahu hagatau go di geinga duduia, gei deai tangada e hana gi golo ai, di gowaa la gaa hai di gowaa e heehee ai nia kau mono siibi no lodo.”

8

Di tama Isaiah dela go di haga modongoohia gi nia daangada

1 Dimaadua e helekai mai gi di au, “Kae ina dau beebaa wini damanaiee, hihia gi hongo di maa nia helekai aanei haga llauehe boloo: ‘Limalima di kumi, ge limalima di kae.’ 2 Laha mai au daane dogolua hai mee donu: go tangada hai mee dabu go Uriah, mo Zechariah di tama a Jeberechiah e hai tadau daangada hagadoodonu.”

3 Muli hua tama madagoaa bodobodo, gei dogu lodo ga hai dama. I di madagoaa di mau dama ne haanau, gei Dimaadua ga helekai mai gi di au boloo, “Haga ingoo ina a mee boloo: ‘Limalima di kumi, ge limalima di kae’. 4 I mua tama daane deelaa ga iloo di helekai boloo: ‘Maamaa’ mo ‘Baabaa’, gei nia maluagina a Damascus mo Samaria gaa dada gaa kae go di king Assyria.”

Di king o Assyria e hanimoi

5 Dimaadua e helekai mai gi di au labelaa. 6 Mee ga helekai, “Idimaa nia daangada aanei gu haga balumee di monowai kila o Shiloah,* mo di polepole i mua di king o Assyria go Rezin mo King Pekah o Samaria, 7 Au dela go di Tagi ga laha mai di king o Assyria mo ana gau dauwa huogodoo gii hai tauwa gi Judah. Digaula ga lloomoi be di labagee e mmidi i di monowai Euphrates dela e mmidi huoloo. 8 Digaula gaa hula ga haga madammaa laa lodo o Judah be di labagee, e nnoo aga gi nua loo gaa tugi nia bakau, ga hagaholi nia mee huogodoo.”

God le e madalia gidaadou! Ono bakau gaa holo gi hongo tenua hagatau, ga abaaba di maa.

9 Goodou go nia henua llauehe, goodou haga dagabuli ina mai goodou gi di gowaa e dahi mo di mmaadagu. Goodou go nia gowaa mogowaa loo i henuailala, goodou hagalongo mai. Hagatogomaalia gi teebagi, mo di mmaadagu! Uaa, hagatogomaalia ge gi mmaadagu! 10 Heia godou hagamaanadu, gei nia maa hagalee kila. Helekai godou mee ala e hiihai ginai, gei nia maa e balumee, idimaa, God le e madalia gimaadou.

Dimaadua e helekai hagamahi gi soukohp

11 Mai i ono mahi aamua, Dimaadua ga helekai hagamahi mai gi di au bolo gi hudee daudalia di ala dela e daudali go nia daangada. Mee e helekai boloo, 12 “Hudee heia goe gii dau gi nia hagamamaanadu o nia daangada, ge hudee madagu i nia mee ala e mmaadagu ai digaula. 13 Gi langahia bolo ko Au, go Dimaadua di Gowaa Aamua, Au e dabu. Ma ko Au hua dela belee madagu iei goe.* 14 Idimaa Au dela e dabuaahia huoloo, Au e hai be tadugalaa dela e haga hingahinga nia daangada, gei Au e hai be di hele dela e kumi nia daangada o Judah mo Israel mo nia daangada o Jerusalem. 15 E dogologowaahee ga hingahinga gaa too gi lala ga lauwa llauehe. Digaula gaa kumi i lodo di hele.”*

Haga iloo hagalliga gi di halahala gi baahi digau mmade

16 Goodou go agu dama agoago, la digau belee madamada humalia ge daahi nia helekai a God ala ne gaamai gi di au. 17 Dimaadua e haga ngala Ia i ana daangada, gei au e hagadonu a Mee, ge e dugu dogu hagadagadagagee i baahi o Mee.*

18 Deenei au e madalia agu dama ala ne gaamai go Dimaadua gi di au. Dimaadua go di Gowaa Aamua, dela dono lohongo king i hongo di Gonduu Zion, ne hagau mai gimaadou e pono ana helekai mo ana haga modongoohia hagamouli gi digau Israel.*

19 Gei nia daangada ga helekai adu gi goodou bolo gi heheeu ina nia helekai gi digau hai buubuu, mono gau hai ieidu, ala e hai nadau balu helekai haga gadagada dangada. Digaula ga helekai boloo, “Nia daangada gi heheeu nadau helekai gi baahi nia hagataalunga mo di dangi ang gi digau mmade belee hagamaamaa digau ala e mouli.”

20 Gei goodou ga helekai gi digaula boloo, “Hagalongo malaa gi nia mee a Dimaadua e aago goodou! Hudee hagalongo gi nia hagataalunga, nia mee digaula ala e helekai ai le e deemee di daa di haingadaa deelaa gi daha.”

Di madagoaa haingadaa

21 Nia daangada Israel gaa hula laa lodo di gowaa deelaa, digaula ga manawa gee ge hiigai. Gei di madagoaa dela ga hiigai iei digaula mo nadau hagawelewele, gei digaula ga haga halauwa nadau king mo di nadau God. Holongo digaula ga mmada aga gi nua gi di langi, 22 be gaa mmada gi lala gi hongo di gelegele, gei digaula hagalee gidee ginaadou di mee, dela hua go nia haingadaa mo di bouli dongoeho dela e daudali go digaula.

9

1 Gei di maa gu deai di madagoaa e llele hagammuni gi daha mo nia haingadaa aanei ai.

Di King dela ga gila aga maalia

Tenua go Zebulun mo Naphtali la gu haga balumee, gei di madagoaa gaa dae mai ga hagalaamua labelaa go di gowaa deelaa, e tugi i di tai go Mediterranean gaa hana loo gi baahi i dua gi nia gowaa ala i baahi gi golo Jordan, ge tugi hogi i Galilee, go tenua ni digau tuadimee.*

2 Digau ala nogo noho i lodo di bouli,

gu gidee ginaadou di maalama aamua.

Di maalama gu haga maalama digau ala nogo noho i lodo di bouli o di made.*

3 Meenei Dimaadua, Goe guu wanga gi digaula di tenetene aamua. Goe guu hai digaula gi manawa tenetene. Digaula e tenetene gi au mee ala ne hai, e hai be digau e tenetene i di nadau madagoaa ma gaa hadi tau gai, be e duwweduwwe nadau goloo ala ne kumi i tauwa. 4 Digaula e tenetene, idimaa, Goe ne oho gi daha nadau mee aamo mee gi de haga daamaha digaula, mono baalanga ala nogo haga mamaawa nadau bakau. Goe gu haga magedaa tenua dela nogo hagahuaidu au daangada, e hai be dau haga magedaa digau dauwa o Midian namua loo. 5 Digaula ga tenetene, idimaa, nia suud huogodoo o nia gau dauwa ala ne dagadagahi di nadau henua, mo nadau goloo gahu ala gu bigibigi dodo ono gili, gaa kili gi lodo di ahi, gaa ngudu.

6 Di Tama e haanau mai gi gidaadou!

Di Tama e gaamai gi gidaadou!

Gei Mee gaa hai tadau Dagi.

Mee ga haga ingoo boloo,

“Tagi Manawa kabemee”,

“God Mogobuna”,

“Tamana dono Hagaodi ai”,

“Tagi o di Aumaalia”.

7 Dono mogobuna aamua ga tomo aga,

dono henua gaa noho i di aumaalia.

Mee gaa dagi be di king i di lohongo o David.

Dono mogobuna ga haga mau gi di tonu

mo di hagi aga e humalia ge donu,

tugi dolomeenei gaa dae loo gi di hagaodi o di madagoaa.

Dimaadua di Gowaa Aamua e hagamahi huoloo e hai nia mee aanei huogodoo gi kila aga.*

Dimaadua ga hagaduadua Israel

8 Dimaadua gu hagiaga Israel, di hagadili o Jacob. 9 Nia daangada Israel huogodoo mo digau ala e noho i lodo di waahale Samaria ga iloo bolo ma go Mee dela ne hai di mee deenei. Dolomeenei digaula gu hagamuamua, gu hagapuu, e helekai, 10 “Nia hale ne hai gi nia hadu gelegele gu hingahinga, gei gidaadou ga hagaduu aga nia maa gi nia hadugalaa. Nia tanga laagau ‘sycamore’ guu tuu gi lala, malaa, gidaadou ga koodai nia maa gi nia laagau ‘cedar’ humalia huoloo.”

11 Dimaadua gu haga ngalungalua nadau hagadaumee bolo gi heebagi gi digaula. 12 Syria i bahi i dua gei Philistia i bahi i dai guu huge nau ngudu belee holo Israel. Malaa, di hagawelewele Dimaadua la digi dugua, dono lima e holo hua igolo e hagahuaidu digau Israel.

13 Digau Israel digi huli hoou. Ma e aha maa Dimaadua go di Gowaa Aamua e hagahuaidu digaula, digaula digi huli gi muli gi Mee. 14 I lodo di laangi e dahi, Dimaadua ga hagahuaidu nia dagi Israel mo digau o di guongo. Mee ga duuduu gi daha nia libogo mo nia hugu digaula. 15 Digau mmaadua mo digau aamua la aalaa go di libogo, gei di hugu la go nia soukohp agoago tilikai, 16 ala e dagi nia daangada gi hula gee, gei e hagahinihini digaula giibeni. 17 Malaa Tagi ga hagalee dumaalia gi dahi dama daane gii lele gi daha, gei Mee ga hagalee aloho i nia ahina mmade nadau lodo mo nia damagiigi ala guu mmade nadau maadua, idimaa nia daangada huogodoo gu hagalee daumaha gi God gei gu huaidu huoloo. Nadau helehelekai huogodoo le e huaidu huoloo. Malaa, di hagawelewele Dimaadua la digi dugua, dono lima e holo hua igolo e hagahuaidu digaula.

18 Nia huaidu o nia daangada e ulaula be di ahi dela e dudu ana madageinga mono geinga duduia. E lalaula be di ahi lodo henua dela e hanaga dono huiahi gi nua. 19 Idimaa i di hagawelewele Dimaadua di Gowaa Aamua, dono hagaduadua le e lalaula be di ahi i lodo tenua hagatau, gaa dudu nia daangada. Tangada nei gii bida madamada humalia i dono huaidina. 20 I lodo nia madagoaa huogodoo i tenua deelaa, nia daangada e gumigumi ge gai nia hagadilinga mee huogodoo ala ma gaa kida, gei e hagalee maaluu ginai. Digaula gaa gai labelaa nadau dama donu! 21 Nia daangada o Manasseh mo nia daangada o Ephraim ga heebagi i nadau mehanga, ga huli ga heebagi gi Judah. Malaa, di hagawelewele o Dimaadua digi hagalawa ina, gei Mee ga dahi aga gaa holo dono lima belee hagaduadua digaula.

10

1 E huaidu huoloo adu gi goodou, i goodou ala e hai nia haganoho hai gee ala e haga haingadaa agu daangada. 2 Deenei di godou hai e duuli nia donu o digau hagaloale. Deenei di godou hai e kae nia goloo nia ahina nadau lodo ai mo nia damagiigi ala guu mmade nadau maadua. 3 Ma di aha gaa hai go goodou, maa God ga hagaduadua goodou? Ma di aha gaa hai go goodou, maa God ga hagau mai ana haingadaa mai tenua mogowaa loo? Goodou gaa llele gi hee e halahala di godou hagamaamaa? Di gowaa i hee ga daalo hagammuni godou maluagina? 4 Goodou gaa mmade i lodo tauwa, be e lahi go digaula be digau galabudi. Malaa, di hagawelewele Dimaadua la digi dugua, dono lima e holo hua igolo e hagahuaidu goodou.

Di king o Assyria go nia goloo heebagi a God

5 Dimaadua ga helekai, “Assyria! Au e haga hai hegau Assyria be nia goloo heebagi e hagahuaidu digau ala e hagawelewele ginai au.* 6 Au gu hagau Assyria belee heebagi gi di guongo dela hagalee daumaha gi God, go nia daangada ala guu hai au gi hagawelewele. Au gu hagau digaula belee kae ge gaiaa nia goloo nia daangada aalaa mo di dagadagahi digaula i hongo nia ala gadoo be nia gohu gelegele.”

7 Gei di king aamua o Assyria e hagamaanadu huaidu bolo ia ga daaligi nia henua llauehe e logowaahee. 8 I dono hagaamu ia, ia ga helekai boloo, “Tangada nei mo tangada nei i agu dagi dauwa aamua la di king! 9 Au gu hagamagedaa nia waahale o Calno mo Carchemish, nia waahale o Hamath mo Arpad. Au gu hagamagedaa Samaria mo Damascus. 10 Au guu dau i nia henua llauehe, gu hagaduadua digau ala e daumaha gi nia balu ieidu, go nia ada balu ieidu ala e logo i nia ada balu ieidu o Samaria mo Jerusalem. 11 Au gu oho gi daha Samaria mo ono balu ieidu huogodoo. Gei au gaa oho labelaa Jerusalem mo nia ada mee ala e daumaha ginai digaula i di gowaa deelaa.”

12 Gei Tagi ga helekai, “Dogu madagoaa ma gaa lawa di hai agu mee i hongo di Gonduu Zion mo i lodo Jerusalem, Au ga hagaduadua di king aamua o Assyria i ana helekai hagapuu ge hagamuamua.”

13 Di king aamua o Assyria e helekai hagaamu ia, “Koau ne hai nia mee huogodoo. Au e maaloo, kabemee, ge iloo di hai nia mee. Au gu hunahuna gi daha nia hagageinga mehanga nnenua llauehe, guu kae nia goloo ala nogo benebene go digaula. Au guu hai gadoo be di kau daane, gu dagadagahi digau ala e noho i golo. 14 Nia henua henuailala guu hai be di waahongo manu, au gu hagabudu ngoohia nia maluagina digaula be tangada ma ga hagabudu ana ngogo. Deai di bakau ne kabakaba ai belee hagamadagudagu au. Di ngudu ne huge ai belee wolo mai!”

15 Malaa Dimaadua e helekai, “Talai le e mee di hai bolo ia mada hagalabagau i tangada dela e hai hegau i di maa? Towaa le e mee di hai bolo ia e mada hagalabagau i tangada dela e hai hegau i di maa? Tugidugi e hagalee dahiaga dana dangada, go tangada dela e dahiaga tugidugi.”

16 Tagi, go Yihowah di Gowaa Aamua, ga hagau mai dana magi e hagaduadua digau ala e miami humalia. Di ahi e lalaula i lodo nadau huaidina hagalee noho loo. 17 God, go di maalama Israel, gaa huli gaa hai di ahi. Di God Dabuaahia o Israel gaa hai di ahi, gaa dudu nia mee huogodoo i lodo di laangi hua e dahi, hagapuni gi nia laagau lligi mono laagau duduia. 18 Lodo henua tomo mo nia gowaa dogi mee ga hagammaa huogodoo gi daha, gadoo be di magi pale e hagammade nia daangada. 19 Nia laagau hua dulii gaa dubu i golo, tama dulii e mee hua di dau nia maa.

Digau hogoohi ga lloomoi gi muli

20 Di madagoaa ga dau mai, gei nia daangada Israel ala ne mouli, ga hagalee hagadagadagagee gi tenua dela ne hoohoo di daaligi digaula gii mmade. Digaula ga manawa hagadagadagagee mo di manawa donu gi Dimaadua, di God Dabuaahia Israel. 21 Digau dulii i digau Israel ga lloomoi gi muli gi di nadau God aamua. 22 Ma e aha maa digau Israel dolomeenei e dogologowaahee be nia gelegele o tongotai, digau hua dulii ga lloomoi gi muli. Taaligi gu togomaalia ang gi nia daangada ala e tau anga. 23 Uaa, Tagi go Yihowah di Gowaa Aamua ga haga halauwa nia gowaa huogodoo o tenua, gii hai be ana helekai.*

Dimaadua ga hagaduadua Assyria

24 Tagi go Yihowah di Gowaa Aamua e helekai gi ana daangada ala e noho i lodo Zion, “Hudee mmaadagu i digau Assyria, ma e aha maa digaula e hai be digau Egypt i di nadau hagahuaidu goodou. 25 I lodo tama madagoaa dulii ma gaa lawa di hagahuaidu goodou, gei Au ga daaligi digaula gi daha. 26 Au, go Dimaadua di Gowaa Aamua, ga hagamamaawa digaula gi dagu bida hali be dagu hai ne hai gi nia daangada o Midian i di Hadu Oreb.* Au ga hagahuaidu Assyria be dagu hagahuaidu Egypt. 27 Di madagoaa dela ga dau mai, gei Au ga hagamaahede goodou gi daha mo nia mogobuna Assyria, gei nadau hagahuaidu ga hagalee daamaha i hongo godou bakau.”

Di hagadaumee e heebagi

28 Di buini dauwa hagadaumee ne hagamagedaa di waahale Ai! Digaula gu diiagi Migron! Digaula guu dugu nadau goloo i Michmash! 29 Digaula ne diiagi taalinga di gonduu gaa kii i Geba. Nia daangada di guongo Ramah gu mmaadagu, gei nia daangada i lodo di waahale o King Saul go Gibeah guu llele gi daha. 30 Wwolo, nia daangada o Gallim! Hagalongo, nia daangada Laishah! Helekai, nia daangada o Anathoth! 31 Nia daangada o Madmenah mo Gebim e llele halahala nadau mouli. 32 Dangi nei di hagadaumee la i lodo di waahale Nob, e lialiagi nadau lima gi di Gonduu Zion, go di waahale Jerusalem.

33 Tagi go Yihowah di Gowaa Aamua ga kili eia digaula gi lala ga mamaawa be nia manga ne dalai gi daha mo di laagau. Digau hagamuamua mo digau bida hagaamu ginaadou gaa dugu ia gi lala ga haga langaadia. 34 Dimaadua gaa hele digaula gi lala be nia laagau i tungaalodo di waa laagau, e tingatinga gadoo be nia laagau humalia o Lebanon.

11

Tenua noho i di aumaalia

1 Di hagatau o di madawaawa David le e hai be di laagau dela ne hele gi lala. Gei di maa e matilitili aga nia dama i di gili di tono di laagau deelaa, e hai be di King hoou dela ma ga gila aga i lodo di madawaawa David.*

2 Di Hagataalunga o Dimaadua gaa wanga gi Mee

di iloo mee mo di kabemee,

mo di hangaahai o di dagi ana daangada.

Gei Mee ga iloo Ia di manawa Dimaadua ga hagalaamua a Mee,

3 ga gidee Ia dono manawa tenetene

i dono hagalongo ang gi Mee.

Gei Mee hagalee hagi aga ana mee ala e gidee Ia,

be i ana mee ne longono ai.

4 Mee ga hagi aga digau ala e hagaloale

gi di mee dela e donu,

ge Ia ga hagamaamaa digau ala nadau hagamaamaa ai gii donu.

Gei Mee ga hagaduadua ge ga daaligi digau hai mee huaidu gii mmade gi ana helekai.*

5 Gei Mee gaa dagi ana daangada gi di tonu mo di manawa dahi.*

6 Nia paana lodo geinga mono siibi gaa noho tenetene i di gowaa e dahi,

nia manu ‘leopard’ ga kiikii dalia nia damaa kuudi,

nia damaa kau mono dama laion ga hahaangai i di gowaa e dahi,

gei nia damagiigi lligi ga benebene digaula.*

7 Nia kau mono ‘bear’ ga miami i di gowaa e dahi,

mo nia damaa kau mono dama ‘bear’ gaa kii i di gowaa e dahi i di aumaalia.

Nia laion gaa gai nia geinga ala e gaigai go nia kau.

8 Gei tama dulii la hagalee tale ang gi di haingadaa,

maa mee ga haihai ana dadaagala i baahi o nia gihaa poisin.

9 I hongo Zion, di gonduu haga madagu a God,

deai di mee e hagahuaidu be e daaligi i golo ai,

idimaa, henuailala gaa honu i di kabemee mai baahi Dimaadua,

gadoo be di moana dela e honu i nia wai.*

Nia daangada ga lloomoi gi muli

10 Dahi laangi ga dau mai, di madagoaa di King hoou i di hagadili o David gaa hai di ada hagamodongoohia ang gi nia henua llauehe ala i golo. Digaula ga dagabuli i dono waahale king, ga hagalaamua a Mee.* 11 Di laangi deelaa ma ga dau mai, gei Tagi ga hai hegau labelaa gi ono mogobuna e laha mai ana daangada ala ne dubu i Assyria mo Egypt, i lodo nnenua llauehe go Pathros, Ethiopia, Elam, Babylonia mo Hamath, mo i nia dongotai mo nia henua o di moana. 12 Dimaadua gaa hudi dana hagallebe hagailoo gi nnenua llauehe bolo Ia ga hagabudu labelaa digau Israel mo Judah ala ne hagabagi gii noho dagidahi gi lloomoi gi muli mai i nia mada e haa o henuailala. 13 Tenua Israel ga hagalee dubua hua igolo gi Judah, gei Judah ga hagalee hai di hagadaumee ni Israel. 14 Ngaadahi, digaula ga heebagi gi digau Philistia i bahi i dai, gaa kae nia goloo digau ala e noho i bahi i dua. Digaula ga hagamagedaa digau Edom mo Moab, gei digau Ammon ga hagalongo gi digaula. 15 Dimaadua ga hagabagu di madaawa o Suez, ga hagau mai dana madangi welengina e hagamaangoo Euphrates, ga hagahali hua nia dama monowai lligi e hidu, bolo gii mee nia daangada di hula laalaa.* 16 Di ala damana i golo mai Assyria, ang gi ana daangada Israel ala ne dubu, gadoo be di ala damana ang gi nadau maadua mmaadua i nadau madagoaa ne lloomoi i Egypt.

12

Taahili hagaamu tumaalia

1 Dahi laangi ga dau mai, gei nia daangada ga daahili,

“Gimaadou e hagaamu Goe, meenei Dimaadua,

Goe gu hagawelewele mai gi gimaadou,

gei dolomeenei Goe e haga manawa lamalia gimaadou,

gu hagalee hagawelewele mai.

2 God go dogu hagamouli,

au ga hagadagadagagee gi Mee

ga hagalee madagu.

Dimaadua e gaamai gi di au di mahi mo di mogobuna,

Mee go dogu hagamouli.*

3 Gadoo be nia wai magalillili ma ga hagamanawa lamalia tangada hieinu,

nia dama a God ga tenetene gi nadau hagamouli.”

4 Di laangi ga dau mai, gei nia daangada ga daahili,

“Di mee bolo mee gi Dimaadua!

Gahigahia a Mee gi hagamaamaa ina goe!

Hagamodongoohia ina gi henuailala ana mee ala ne hai.

Hagianga ina gi digaula di aamua o maa!

5 Daahili ang gi Dimaadua i ana mee humalia huogodoo ala ne hai.

Henuailala hagatau gi hagalongo gi nia longo.

6 Nia daangada huogodoo i Zion gi wwolowwolo dadaahili tenetene,

di God dabuaahia o Israel le e aamua,

e noho madalia ana daangada.”

13

God ga hagaduadua Babylon

1 Deenei telekai mai baahi o God i di hai o Babylon, dela ne mmada ginai Isaiah, tama Amoz.*

2 Huudia gi nua tagallebe dauwa i tomo di anga gonduu! Wwolowwolo gi digau dauwa, daahia godou lima gi nua, e hai di hagailoo gi digaula gi heebagi gi nia bontai di waahale hagaamu ia. 3 Dimaadua gu gahigahi ana gau dauwa maaloo ge hagadagadagagee ginai, gi heebagi tauwa dabuaahia, gei gi hagaduadua ina digau ala e hagawelewele ginai Ia.

4 Hagalongo gi di longoaa i hongo nia gonduu, di lee o di hagabuulinga dangada dogologo, go di lee o nnenua llauehe mo nia mogobuna dagi e hagapuni mai. Dimaadua di Gowaa Aamua gu hagatogomaalia ana gau dauwa e heebagi. 5 Digaula e lloomoi i nnenua mogowaa loo mai nia mada o henuailala. Dimaadua e hanimoi belee oho gi daha tenua hagatau i dono hagawelewele.

6 Wwolowwolo i godou mmae! Di laangi Dimaadua la gu hoohoo mai, di laangi dela God Mogobuna e hai dana daaligi.* 7 Nia lima nia daangada huogodoo ga maanuhia, nadau manawa maaloo ga paagege. 8 Digaula huogodoo ga mmaadagu huoloo, gaa mmae huoloo be di mmae o di ahina ma ga haanau. Digaula ga hilahila i nadau mehanga mmaadagu, nadau hadumada gaa mmee i nadau langaadia. 9 Di laangi Dimaadua le e dau mai, go di laangi huaidu o dono hagawelewele dela e deemee di dugu. Henuailala gaa hai di anggowaa, digau huaidu huogodoo ga daaligi gi daha. 10 Nia heduu huogodoo ga hagalee maahina, di laa ga bouli i di madagoaa ma gaa hobo, gei di malama ga bouli.*

11 Dimaadua ga helekai, “Au ga gaamai di haingadaa gi henuailala, ga daaligi nia daangada huaidu huogodoo i nadau hai hala. Au gaa dugu iha nia hagamuamua o nia daangada, ga daaligi digau hagamuamua ge manawa huaidu. 12 Digau ala gaa dubu la ga hogoohi i nia goolo. 13 Au gaa lulu di langi, gei henuailala gaa doo gi daha mo dono lohongo i di laangi deelaa, i di madagoaa Au, go Dimaadua di Gowaa Aamua ma ga hagawelewele.

14 “Digau henua gee ala e noho i Babylon gaa llele gi daha gi nadau henua donu, ga lellele dagidahi be nia ee ala e llele gi daha mo tangada puu ee, gadoo be siibi dono dangada hagaloohi ai. 15 Dahi dangada ma gaa kumi, le e daalo gii made. 16 Nadau dama lligi ga daaligi gii mmade i mua nadau golomada, nadau hale ga gaiaa, nadau lodo gaa kumi go nia daane gaa hai ginai nadau hiihai.”

17 Dimaadua ga helekai, “Au ga haga ngalua digau Media gi heebagi gi digau Babylon. Digaula ga hagalee hagalabagau nia silber, ge hagalee hagamada go nia goolo. 18 Digaula ga daaligi nia dama daane gi nadau maalei mono amu maalei. Digaula ga hagalee aloho i nia ligiana, hagalee dumaalia gi nia dama lligi. 19 Babylonia la tenua dela e kaedahi humalia huoloo i lodo nia henua huogodoo, gei digau tenua le e hagapuu ginai. Gei Au go Dimaadua gaa oho Babylon gadoo be dagu oho Sodom mo Gomorrah.* 20 Deai tangada e noho labelaa i golo ai, tangada Arab e haga duu aga dono hale i golo ai, deai tangada hagaloohi siibi e haangai ana siibi i di gowaa deelaa ai. 21 Ma gaa hai di gowaa e noho ai nia manu lodo henua, e hai nia hale ngogo o nia manu ‘owl’. Nia manu ‘ostrich’ gaa noho i golo, gei nia kuudi lodo henua ga hobohobo laa lodo nia gowaa mooho.* 22 Nia hagadilinga lee manu ‘hyena’ mo ‘jackal’ e longono mai i lodo nia hale angulaa hagaloohi mo nia hale di king. Di madagoaa Babylon la gu dau mai, ono laangi gu hoohoo ga hagaodi.”

14

Di lloomoi gi muli digau ne lahi

1 Dimaadua ga aloho labelaa i ana daangada Israel, ga hilihili aga digaula belee hai ana daangada. Mee ga dumaalia gi digaula gii noho labelaa i nadau lohongo, gei digau tuadimee ga lloomoi gaa noho i baahi digaula. 2 Nia henua llauehe e logo ga hagamaamaa digau Israel gi lloomoi gi muli gi tenua dela ne wanga go Dimaadua gi digaula. Nnenua aalaa gaa hai hege gi Israel. Di madagoaa deelaa gei Israel ga hagamagedaa nnenua ala ne hagamagedaa ia, ge nia daangada Israel gaa dagi digau ala nogo hagaduadua ginaadou.

Di king o Babylon i lodo di gowaa gau mmade

3 Dimaadua gaa wanga di molooloo gi digau Israel mai nadau mmaemmae, duadua, mo nadau moomee kono ne hono gi heia. 4 Di madagoaa a Mee gaa hai di mee deenei, digaula gi haga balumee ina di king o Babylon, gi helekai,

“Di king huaidu gu hagalee. Mee gu deemee di hagaduadua dana dangada labelaa! 5 Dimaadua gu hagalawa nia mogobuna o nia dagi huaidu 6 ala nogo hagaduadua nia daangada gi nadau hagawelewele, gei digi noho loo di nadau hagahuaidu nadau henua ala ne hagamagedaa. 7 Dolomeenei henuailala hagatau gu tenetene i nadau noho baba i di aumaalia. Digau huogodoo e dadaahili tenetene! 8 Nia laagau ‘cypress’, laagau ‘cedar’ gu tenetene gi di king ne hagalee, idimaa i mee dela guu hana, tangada e hele digaula ai!

9 “Tenua digau mmade gu togomaalia e hagaahi mai di king o Babylon. Nia ieidu o digau ala nogo mogobuna i henuailala e haga hinihini huoloo. Nia ieidu o nia king e tuu aga i nadau lohongo king. 10 Digaula huogodoo e gahigahi a mee boloo, ‘Goe e bagege be gimaadou, goe tangada ni gimaadou! 11 Goe nogo hagalaamua go nia taahili o nia ‘harp’, dolomeenei gei goe gu i lodo tenua o digau mmade. Goe e moe i hongo di moenge honu ila, ge gahu gi di ‘blanket’ e honu badubadu.’

12 “Di king o Babylon, di heduu maahina o di luada, goe guu doo iha gi daha mo di langi! I mua, goe nogo hagamagedaa nia guongo ala i golo, dolomeenei gei goe guu hudu gi lodo di gelegele.* 13 Goe gu hagamaanadu bolo goe gaa gaga gi di langi gi bahi i nua nia heduu mugi nua loo, gaa dugu do lohongo king. Goe gu hagamaanadu bolo goe gaa noho be di king i hongo di gonduu dela i bahi i ngeia, di gowaa e dagabuli ai nia god. 14 Goe gu helekai bolo goe gaa gaga gi hongo nia gololangi gii hai be di Gowaa Aamua. 15 Gei deeai, goe guu lahi gi di gowaa kaedahi llala o tenua digau mmade.*

16 “Digau mmade gaa hanga nadau ngudu, ga daumada goe i te iloo. Digaula ga heeu, ‘Ma go taane deenei dela ne hagangalua henuailala, ga haga bolebole nia henua? 17 Ma go taane deenei dela ne oho nia waahale gaa hai henuailala gii hai di anggowaa? Ma go mee deenei dela ne dugu digau lawalawa gi hudee hagamehede ina, be e hagau gi muli gi nadau hale?’

18 “Nia king huogodoo o henuailala guu mmoe i lodo nadau daalunga madamada, 19 gei goe do daalunga ai, do huaidina e hudu gi daha gii bala, gaa beehi go nia huaidina digau dauwa ne mmade i lodo tauwa, gaa hudu dalia digaula gi lodo di luwa hadugalaa, ga dagadagahi gi lala. 20 Idimaa goe ne hagahuaidu do henua, gaa bida daaligi o daangada, gei goe hagalee danu be nia king ala i golo. Tangada e dahi i do madahaanau huaidu e mouli ai. 21 Taaligi dangada la gi daamada ina. Nia dama daane di king deenei gaa mmade, idimaa go nia hala o nadau maadua mmaadua. Deai tangada i digaula e dagi henuailala be e gahu di maa gi nia waahale ai.”

Dimaadua ga oho Babylon

22 Dimaadua di Gowaa Aamua ga helekai, “Au ga heebagi gi Babylon, ga hagahuaidu digaula. Deai dahi mee e dugu ai, nia dama ai, tangada e dahi e mouli ai. Ko Au go Dimaadua ne helekai. 23 Au gaa hai Babylon gii hai tenua gelegele tiu, gei nia ‘owl’ gaa noho i golo. Au ga duidui Babylon gi di puluumu, e duidui nia mee huogodoo gi daha. Au go Dimaadua di Gowaa Aamua ne helekai.”

Dimaadua ga daaligi digau Assyria

24 Dimaadua di Gowaa Aamua gu hagamodu, “Di mee dela gu haganoho ko Au, e gila e hai. Dagu mee dela ne maanadu bolo e hai, e gila e hai. 25 Au ga daaligi digau Assyria i lodo dogu henua go Israel, ga dagadagahi digaula i hongo agu gonduu. Au ga hagamehede agu daangada mai digau Assyria ala ne haga daamaha digaula gi nadau mee aamo daamaha mo nadau mee nogo hagaduadua digaula. 26 Deenei dagu hagatogomaalia e hai gi henuailala hagatau, Au guu holo gi daha ogu lima belee hagahuaidu nia henua llauehe.” 27 Dimaadua di Gowaa Aamua gu hagatogomaalia e hai di mee deenei, guu holo gi daha ono lima belee hagahuaidu. Deai dahi dangada e mee di dugu a Mee ai.*

Dimaadua ga daaligi gi daha digau Philistia

28 Deenei telekai ne haga iloo i di ngadau di king Ahaz ne made:*

29 Digau Philistia, di laagau dela nogo hagamamaawa goodou, la guu hadi, gei deai dono hadinga ai ma goodou ga manawa lamalia. Di madagoaa di gihaa ma gaa made, gei di gihaa koia e mada huaidu e pono dono lohongo. Di ngogo gihaa ga haanau dana ‘dragon’ mamaangi. 30 Dimaadua gaa hai di hagaloohi o digau hagaloale o ana daangada, gaa hai digaula gi mouli i di aumaalia. Gei Mee ga hagau mai tau hiigai damana gi goodou go digau o Philistia, gei deai dahi dangada i goodou e mouli ai.

31 Wwolowwolo, dangidangi di hagamaamaa, goodou go nia waahale huogodoo o Philistia, goodou gi mmaadagu. Di gololangi gohu dogolia e hanimoi i ngeia, deenei di buini dauwa deai dahi dangada i digaula e madagu ai.*

32 Gidaadou ga helekai bolo aha gi digau kae hegau ala ne hagau mai i Philistia? Gidaadou ga helekai bolo Dimaadua gu hagaduu aga Zion, gei ana daangada ala nogo hagaduadua, ga gidee di aumaalia i di gowaa deelaa.

15

Dimaadua ga daaligi Moab

1 Deenei telekai di hai o Moab:*

Nia waahale Ar mo Kir gu daaligi i di boo hua e dahi, deai di hagalongoaa i Moab ai. 2 Digau Dibon e kaga gi hongo di gonduu e tangi i di nadau gowaa hai daumaha. Digau Moab e tangi manawa gee gi nia waahale Nebo mo Medeba, digaula guu dahi nadau libogo mo nadau ngudu i nadau manawa gee. 3 Nia daangada i hongo nia ala e ulu nia goloo manawa gee. Digaula e tangitangi i nia gowaa heheetugi ai nia daangada, mo i hongo nia duatala o nia hale. 4 Nia daangada Heshbon mo Elealeh gu tangitangi gi nua, gu longono haga mogowaa, gaa tugi loo i Jahaz. Digau dauwa hogi gu bolebole mmaadagu, gu manawa paagege. 5 Dogu manawa e dangi huoloo gi Moab! Nia daangada e hula gi di waahale Zoar mo Eglath-Shelishiya. Hunu daangada e kaga adu i di ala dela e hana gi Luhith, e hula ge tangitangi. Hunu daangada e llele gi Horonaim, mo di tangitangi gi nua. 6 Di monowai Nimrim gu maangoo, nia geinga tolo i taalinga di maa guu mae, di mee e tomo i dono gili ai. 7 Nia daangada e hagamada e llele gi daha mo nadau goloo huogodoo laa lodo di Gowaa Mehanga Gonduu o nia ‘Willow’. 8 I nia hagageinga huogodoo o Moab, di lee dangi e longono. E longono gi nia waahale o Eglaim mo Beer-Elim. 9 I di waahale o Dibon, di monowai guu mmee dodo, gei Dimaadua dana mee i golo e koia e huaidu e hagatogomaalia gi nia daangada ala i golo. Uaa, taaligi damana gaa hai gi nia daangada huogodoo ala gaa dubu i Moab.

16

Tee hagadagadagagee Moab

1 Mai di waahale Sela i lodo di anggowaa, nia daangada o Moab gu hagau di nadau siibi e kisakis gi tangada dela e dagi i Jerusalem. 2 Digaula ga talitali i taalinga di monowai Arnon, e heehee de noho baba gi mua mo gi muli, gadoo be nia manu ma ga hagabagi gi daha mo nadau waehongo.

3 Digaula e helekai gi nia daangada o Judah, “Hagia mai gi gimaadou nia mee ala belee hai. Abaabalia gimaadou, be dahi laagau dono malu magalillili i di oodee, hagamolooloo ina gimaadou gi lala godou malu. Gimaadou digau llele hagammuni, benabena ina gimaadou hagammuni. 4 Dumaalia mai gimaadou gii noho i di godou henua. Abaabalia gimaadou gi daha mo digau ala e hiihai e daaligi gimaadou.”

(Di hagaduadua mo taaligi la ga hagalawa, digau ala e oho tenua la ga hagalee. 5 Tangada e dahi i di hagadili o David gaa hai di king, gaa dagi nia daangada i di hagadonu mo di aloho. Mee ga limalima di hai di mee dela e donu, gaa hai gi modongoohia bolo di tonu e hai gii hai.)

6 Digau Judah ga helekai, “Gimaadou gu longono bolo digau Moab e bida hagalaamua ginaadou. Gimaadou e iloo di nadau hagamuamua mo halahalau, malaa, nadau hagaamu ginaadou la ono hadinga ai.”

7 Digau Moab ga tangitangi idimaa go nadau haingadaa ala e hagaduadua ginaadou. Digau huogodoo ga tangitangi i di nadau langahia nia meegai humalia nogo gai go ginaadou i lodo di waahale o Kir-Heres. Digaula gu deai nadau hagadagadagagee ai. 8 Nia hadagee hoohoo gi Heshbon mono hadagee waini o Sibmah la guu mmade, go nia hadagee ala nogo inuinu ai nia dagi o nnenua gi libaliba. Di madagoaa e dahi, nia laagau waini guu tomo gi daha guu dau di waahale Jazer, mo gi dua gi lodo di anggowaa, mo gi dai gi di baahi i golo di Tai Mmade. 9 Au e dangidangihia gi nia laagau waini o Sibmah gadoo be dogu dangihia gi Jazer. Au e halidangi gi Heshbon mo Elealeh, idimaa deai di hagi huwa laagau e hagatenetene nia daangada ai. 10 Tangada e tenetene i lodo di gowaa tomo humalia dolomeenei ai. Tangada e wolowolo be dadaahili i lodo nia hadagee waini ai. Tangada e dagadagahi ana ‘grape’ e hai nia waini ai. Nia wolowolo tenetene la gu hagaodi. 11 Ogu lodo gu manawa gee gi Moab, ge dangidangihia gi Kir-Heres. 12 Digau Moab e hagamahi huoloo e hulahula gi nadau gowaa daumaha i tomo nia gonduu, mo i lodo nadau hale daumaha, e dalodalo, gei dono hadinga ang gi digaula ai.

13 Aanei nnelekai Dimaadua ne helekai ai i Moab i mua. 14 Dolomeenei Dimaadua e helekai, “I lodo nia ngadau e dolu dogomaalia, di maluagina damana Moab ga hagalee. Digau hogoohi i ana daangada dogologo ga mouli, gei e paagege.”

17

God ga hagaduadua Syria mo Israel

1 Dimaadua e helekai, “Damascus ga hagalee, gaa hai hua di hagabae geinga. 2 Nia waahale o Syria ga ono daangada ai gaa hana hua beelaa, gaa hai nia gowaa miami siibi mono kau, deai tangada e hagabagi digaula gi daha ai. 3 Israel ga deemee di duuli ia, gei Damascus ga deemee di duu modogoia. Digau Syria ala ga mouli gaa hai digau haga langaadia gadoo be Israel. Ko Au go Dimaadua di Gowaa Aamua ne helekai.”*

4 Dimaadua e helekai, “Di laangi e dau mai, gei di aamua of Israel ga hagaodi, dono maluagina gaa hai di hagaloale. 5 Israel gaa hai gadoo be di gowaa ma gaa tuu ono laagau gaa hagi ono huwa, gaa hai di anggowaa be di gowaa mehanga gonduu i Rephaim dela ne hagi ono huwa hogoohi loo. 6 Digau hogoohi ga mouli, gei Israel gaa hai be di laagau olib dela ma gaa hagi ono huwa huogodoo, ga hagadubu nia golee e lua be e dolu i tahuhu, be hunu huwa dulii ala e daudau i hongo nia manga mugi lala. Ko Au go Yihowah, go di God o Israel ne helekai.”

7 Di laangi deelaa ma ga dau mai, nia daangada gaa huli gi God Dabuaahia o Israel, dela ne hai nia mee huogodoo, bolo gi hagamaamaa ina ginaadou. 8 Digaula gu hagalee gana gi nia gowaa hai tigidaumaha ala ne bida hai gi nadau lima, be e hagadonu di nadau mee dela ne hai gi nadau lima: ala go nia ada god ahina Asherah mo nia gowaa dudu tigidaumaha lolo kala.

9 Di laangi deelaa ma ga dau mai, gei nia waahale maaloo gaa hai nia angaa guongo, ga diiagi gi mooho be nia waahale ala ne diiagi go digau Hivite mo digau Amor i nadau llele hagammuni i digau Israel.

10 Israel, goe gu de langahia e goe di God dela e benebene ge duuli goe gadoo be di hadu maaloo dangihi. Gei goe guu dogi nia laagau i lodo au hadagee dabu belee daumaha iei goe gi nia god tuadimee. 11 Ma e aha ma ga matilitili gaa hai ono akai i di luada hua dela ne dogi nia maa kooe, gei nia maa hagalee huwa. Nia haingadaa hua, mono hagammaemmae deemee di hagahili.

Nnenua hagadaumee gu magedaa

12 Nnenua maaloo gu ngalungalua ngoloolo be di moana, gadoo be nia beau llauehe maaloo ma ga bagubaguu. 13 Nia henua llauehe e lloomoi be nia beau maaloo, gei God gaa dugu digaula, digaula gaa hula gi muli gaa llele gadoo be nia gelegele gohu dogolia i taalinga di gonduu, gadoo be di manga laagau e hahaangi i di madangi. 14 I nia hiahi, digaula e hagamadagudagu dangada, i nia luada gu hagalee. Deenei di mee gaa tale gi digau huogodoo ala e gaiaa tadau henua.

18

God ga hagaduadua Ethiopia

1 Tenua i golo e longono nia lee bakau e kabakaba, i baahi gi golo nia monowai Ethiopia, 2 Mai tenua deelaa, digau aamua kae hegau e llooia i lodo di monowai Nile i nia boodi ne hai gi nia laagau aalek. Digau hagau nei, hula gi muli gi godou henua. Kaina di longo deenei gi godou henua dela e waewae go nia monowai, gi godou daangada lloo ge malallali nadau gili, ala e mmaadagu ai nia daangada huogodoo henuailala.

3 Hagalongo, goodou huogodoo ala e noho i henuailala! Daumadalia tagallebe dela e hudi i tomo nia gonduu! Hagalongo gi di buu dela e ili! 4 Dimaadua gu helekai mai, “Au ga mmada ia i di langi deemuu gadoo be nia madaua magalillili o nia boo mahanahana i di madagoaa e hadi taugai, be tohaaina deemuu o di laa welengina o di laangi. 5 I mua nia ‘grape’ ma ga hagabudu, i di madagoaa nia akai ga monnono, nia ‘grape’ ga mmaadua, di hagadaumee ga daaligi ngoohia nia daangada Ethiopia be tulumanu ma gaa tuu ngoohia nia manga di laagau waini. 6 Nnuaidina nadau gau dauwa ga diiagi gi nia manu mamaangi, mono manu lodo geinga. I di madagoaa mahanahana nia manu mamaangi gaa gai nia maa, i di madagoaa magalillili nia manu lodo henua gaa gai nia maa.”

7 Di madagoaa e dau mai, gei Dimaadua di Gowaa Aamua gaa kumi ana wanga dehuia mai tenua deenei dela e waewae go nia monowai llauehe, ono daangada lloo, e malallali nadau gili, ala e mmaadagu ai nia daangada huogodoo henuailala. Digaula ga lloomoi gi di Gonduu Zion, di gowaa e hagalaamua ai di ingoo o Dimaadua di Gowaa Aamua.*

19

God ga hagaduadua Egypt

1 Deenei telekai di hai o Egypt.*

Dimaadua e hanimoi hagalellele i hongo di gololangi gi Egypt. Nia ada god Egypt gu bolebole i ono mua, nia daangada Egypt gu manawa paagege nadau lodo. 2 Dimaadua e helekai, “Au ga hagangalua nia manawa o nia daangada gi heheebagi, nia hagahaanau ga heheebagi, digau e noho hoohoo ginaadou ga heheebagi, nia waahale ala e hagamahi e dagi ga heheebagi, nia king ala bolo ginaadou e dagi ga heheebagi gi di lohongo be ma koai gaa dagi. 3 Au ga hunahuna nia haganohonoho digau Egypt, ga hagahuaidu nadau hagadagadagagee. Digaula ga halahala di hagamaamaa mai baahi nadau ada god, ga halahala digau ala e leelee gi di bouli gi heeu ina gi nia hagataalunga digau mmade nadau hagamaamaa. 4 Au gaa wanga digau Egypt gi di king huaidu hagamuamua gi dagi ina digaula. Ko Au, Dimaadua di Gowaa Aamua ne helekai.”

5 Nia wai ga hogoohi i lodo di monowai Nile, ga maangoo. 6 Nia madaawa di monowai ga bagu mai maalia ga bilau. Nia laagau mono geinga gaa mae ga maangoo. 7 Nia hagadili huogodoo ala e tomo i taalinga di monowai Nile ga maangoo ga angiangina gi daha. 8 Digau huogodoo ala e mouli mai i nadau wagadaha mai i lodo di monowai Nile ga manawa gee ga tangitangi, nadau goloo wagadaha ga balumee hua. 9 Digau ala e hai nadau gahu ‘linen’ ga deai nadau hagadagadagagee ai. 10 Digau llanga mee mo nia daane e iloo di ngalua ga manawa gee ge lodo huaidu.

11 Nia dagi o di waahale Zoan le e dadaulia! Digau kaedahi kabemee o Egypt e wanga nadau hagamaanadu hagamaamaa dadaulia! Digaula e helekai behee gi di king bolo ginaadou ala e daahi gi muli nia lohongo o nia king mo digau kabemee mai mua? 12 King o Egypt, aahee au gau hagamaamaa ala bolo e koia e iloo nia mee? Holongo digaula e mee di hagi adu nia mee a Dimaadua di Gowaa Aamua ala gu haganoho ang gi Egypt. 13 Nia dagi o Zoan mo Memphis le e dadaulia. Digaula belee dagi tenua, gei digaula gu dagi gee di maa. 14 Dimaadua gu haga hinihini nadau hai helekai hagamaamaa, gaa hidi ai Egypt gaa hai nia mee hai gee, ga hingahinga be tangada libaliba i hongo ono lualua. 15 Deai tangada i Egypt, tangada maluagina be hagaloale, hagalabagau be balu dangada, e mee di hagamaamaa ai.

Egypt ga daumaha gi Dimaadua

16 Di madagoaa e dau mai, gei digau Egypt ga mmaadagu ngoohia be nia ahina. Digaula ga bolebole mmaadagu i di nadau gidee Dimaadua di Gowaa Aamua e holo dono lima belee hagaduadua digaula. 17 Digau Egypt ga mmaadagu i Judah i nia madagoaa huogodoo digaula e maanadu di hagaodi gi muli o nadau mouli dela gu hagatogomaalia go Dimaadua di Gowaa Aamua.

18 Di madagoaa deelaa ma ga dau mai, gei nia helekai Hebrew ga hai hegau i lodo nia waahale e lima i lodo Egypt. Nia daangada i di gowaa deelaa ga hagamodu i di ingoo Dimaadua di Gowaa Aamua. Di waahale e dahi ga hagaingoo bolo “Di waahale o di Laa.”

19 Di madagoaa deelaa ma ga dau mai, gei di gowaa hai tigidaumaha ang gi Dimaadua gaa duu i lodo Egypt, tagabae hadu hagalangahia a Mee gaa duu i di hagageinga o Egypt mo Israel. 20 Nia maa gaa hai nia ada hagamodongoohia bolo Dimaadua di Gowaa Aamua la i lodo Egypt. Di madagoaa nia daangada ala e noho i golo ga hagaduadua, ga gahigahi Dimaadua i di hagamaamaa, gei Mee ga hagau dana dangada e haga dagaloaha digaula. 21 Dimaadua ga hagagida Ia gi nia daangada o Egypt, digaula ga hagalaamua, ga daumaha gi Mee, ga gaamai nadau kisakis mono tigidaumaha. Digaula gaa hai nadau hagababa gi Mee mo di hagagila aga nadau hagababa ne hai. 22 Dimaadua ga hagaduadua nia daangada Egypt, nomuli ga hagahili. Digaula gaa huli gi Mee, Mee ga longono nadau dangidangi ga hagahili digaula.

23 Di madagoaa deelaa ma ga dau mai, gei di ala damana gaa hai mehanga Egypt mo Assyria. Nia daangada o nia henua e lua aanei ga hagadau hulahula i mehanga nnenua, ga daumaha i di gowaa e dahi. 24 Di madagoaa deelaa ma ga dau mai, gei Israel ga aamua be Egypt mo Assyria, nia guongo e dolu aanei gaa hai nia haga maluagina ni henuailala hagatau. 25 Dimaadua di Gowaa Aamua ga hagamaluagina digaula, ga helekai, “Au ga hagamaluagina goe Egypt, go agu daangada, goe Assyria, go agu daangada ne hai, mo goe Israel, go agu daangada ne hilihili.”

20

Di hagamodongoohia soukohp ono goloo ai

1 Sargon di king aamua o Assyria ga hagau tagi dauwa aamua o Assyria gi heebagi gi di waahale Ashdod i Philistia. 2 Nia ngadau e dolu nomua, Dimaadua gu helekai gi Isaiah, di tama Amoz, gi daawa ina gi daha ono suudi mo dono gahu manawa gee. Gei mee gu hagagila nnelekai Dimaadua, gu heehee ono suudi ai, mo ono goloo ai.

3 Di madagoaa Ashdod ne kumi, Dimaadua ga helekai, “I lodo nia ngadau e dolu, dagu dangada hai hegau Isaiah nogo heehee ono suudi ai, mo ono goloo ai. Deenei la di hagamodongoohia dela gaa hai ang gi Egypt mo Ethiopia. 4 Di king o Assyria gaa dagi digau galabudi nadau goloo ai, ala ne kumi go mee i nnenua e lua aanei. Digau mmaadua mo nia dama daane ga heehee nadau suudi ai, nadau goloo ai, nadau malau dono, e hagalangaadia Egypt. 5 Digau ala e hagadagadagagee gi Ethiopia, ge hagaamu Egypt, gaa tee ga deai nadau hagadagadagagee, hagaamu ai. 6 Di madagoaa deelaa ma ga dau mai, gei nia daangada ala e noho i tongotai Philistia ga helekai, ‘Mmada gi digau ala nogo hagadagadagagee ginai gidaadou bolo ga hagamaamaa laa gidaadou gi daha mo di king Assyria! Gidaadou ga mouli behee?’ ”

21

Di moe i di doo o Babylon

1 Deenei telekai di hai o Babylon.

Gadoo be di niga o di madangi dela e hagamadammaa di anggowaa, di haingadaa damana ga hanimoi i tenua hagamadagudagu dangada. 2 Au guu hai dagu moe i nia mee huaidu e gila aga, e mmada gi tangada e wanga dono dangada donu e hagahuaidu, e mmada gi di taaligi.

Digau dauwa Elam, goodou heebagi! Digau dauwa Media, duuli ina nia waahale! God ga hagalawa di hagaduadua Babylon dela ne hai.

3 Dagu mee ne mmada ge ne longono eau i lodo di moe la gu hagamadagudagu au huoloo, ge gu hagammaemmae au, be di mmae o di ahina haidama. 4 Dogu libogo guu niga, gei au gu bolebole madagu. Au gu hiihai bolo di hiahi la gi dau mai, gei di maa digi hai ana mee, go di madagu hua.

5 I lodo di moe, di hagamiami gu hagatogomaalia, nia gahala guu holo e noho ai digaula. Digaula e miami ge inuinu, dahi hagailoo gaa hai boloo, “Nia dagi gi hagatogomaalia ina hagalimalima godou goloo abaaba heebagi!”

6 Di Tagi ga helekai mai, “Hana, hagaduu ina tangada hagaloohi, helekai gi mee gi haga iloo ina mai nia mee ala ma gaa mmada ginai eia. 7 Maa ia ga gidee nia daangada e lloomoi i hongo nia hoodo dau dogolua, mo nia daane e lloomoi i hongo nia ‘donkey’ mono ‘camel’, mee gii mmada gi humalia.”

8 Tangada hagaloohi gaa wolo gi nua, ga helekai, “Meenei, au nogo hagaloohi di gowaa deenei i di boo mo di aa.”

9 Digi duai, gei aanei digaula gu lloomoi i hongo nia hoodo dau dogolua. Tangada hagaloohi ga hagi mai di longo boloo, “Babylon la gu mooho! Nia ada mee ala nogo daumaha ginai digaula la gu momooho dagidahi gi hongo di gelegele.”*

10 Agu daangada Israel, goodou gu nogunogu be nia huwa laagau palaawaa, malaa dolomeenei, au e hagailoo adu di longo humalia dela ne hagalongo ginai au i baahi Dimaadua di Gowaa Aamua, di God o Israel.

Telekai di hai o Edom

11 Deenei telekai di hai o Edom.

Dahi dangada e wolo ia i Edom gi di au boloo, “Tangada hagaloohi, di boo le e lawa ma gaa hee? Hagia mai be ma e aa ma gaa hee.”

12 Au ga helekai gi mee, “Ma gu aa, gei di boo le e hanimoi labelaa. Maa goe e hiihai e heeu labelaa, hanimoi gi muli e heeu.”

Telekai di hai o Arabia

13 Deenei telekai di hai o Arabia.

Nia daangada o Dedan, goodou ala e heehee dagadagabuli i lodo di anggowaa i lodo tenua Arabia, 14 haga inumia digau hieinu ala e lloo adu. Goodou digau tenua Tema, haangai ina digau ala e llele gi daha gi mouli digaula. 15 Nia daangada e llele gi daha mo nia hulumanu dauwa ala gu togomaalia belee daaligi ginaadou, gi daha mo nia maalei ala gu togomaalia belee puupuu ginaadou, gi daha mo nia hagalliga o tauwa.

16 Di Tagi ga helekai mai, “I lodo hua di ngadau e dahi, di mogobuna di madawaawa Kedar ga hagaodi. 17 Digau puu maalei ala go digau kaedahi hagamataane o Kedar, digau hua dulii i digaula gaa dubu. Ko Au go Yihowah, di God o Israel, ne helekai.”

22

Telekai di hai o Jerusalem

1 Deenei telekai di hai o di Gowaa Mehanga Gonduu o di Moe.

Ma di aha ne hai? Nia daangada huogodoo le e aha ala e hai nadau hagamiami i tomo nadau hale? 2 Di waahale hagatau gu hinihini, gu longoaa.

Au daane ala ne mmade i tauwa, hagalee ne mmade heebagi. 3 Godou dagi dauwa huogodoo guu llele gi daha, guu kumi hua i mua, gei digaula digi puu nadau amu maalei e dahi. 4 Mmaanege gi daha mo au, gii dangi au gi agu daangada ala ne mmade. Hudee hagamada e haga manawa lamalia au. 5 Deenei di madagoaa e uli nia gai, hagamagedaa, hinihini i lodo di Gowaa Mehanga Gonduu o di Moe. Di Tagi, go Yihowah di Gowaa Aamua, ne hagau mai gi gidaadou di madagoaa deenei. Nia abaaba o tadau waahale gu mooho gi lala, nia lee dangidangi gi di hagamaamaa e longono eia i lodo nia gonduu.

6 Digau dauwa tenua o Elam gu llele mai i hongo nia hoodo, guu hau ginaadou gi nia maalei mono amu maalei. Digau dauwa tenua o Kir gu togomaalia nadau goloo abaaba. 7 Nia gowaa tomo bapaba o Judah guu honu waga dauwa hongo henua; digau dauwa hongo hoodo guu tuu i mua nia bontai o Jerusalem. 8 Nia duuli huogodoo o Judah gu tingatinga gi lala.

I di madagoaa deelaa, gei goodou guu kae nia goloo heebagi gi daha mo di gowaa dugu goloo dauwa. 9-10 Goodou guu gida nia gowaa mooho o di abaaba Jerusalem belee hau. Goodou gu hagadina nia hale huogodoo i lodo Jerusalem, gu oho hunu hale gi lala, guu kae nia hadu belee hau di abaaba di waahale. Idimaa goodou ala e hiihai e daahi nia wai, 11 goodou guu hau di gowaa dugu wai i lodo di waahale belee daahi nia wai e hali eia i di monowai namua. Gei goodou digi hagalongo gi Dimaadua dela ne haganoho di mee deenei i mua loo, gaa hai di maa gii gila.

12 Di Tagi, go Dimaadua di Gowaa Aamua, gu gahigahi goodou bolo gi tangitangi, gi manawa gee, gi dahia godou libogo, ge gi ulu nia goloo manawa gee. 13 Gei di godou mee ne hai, goodou ne gadagada gaa hai godou hagamiami. Goodou gu daaligi godou siibi mono kau gu miami, gu inu godou waini, gu helekai boloo, “Gidaadou belee miami mo di inuinu, idimaa daiaa gidaadou gaa mmade.”*

14 Dimaadua di Gowaa Aamua gaa bida helekai mai, “Di huaidu deenei ga deemee di dumaalia ginai i di madagoaa e mouli ginaadou. Au go Tagi, go Dimaadua di Gowaa Aamua, ne helekai.”

Hagailoo hagalliga gi Shebna

15 Di Tagi, go Yihowah di Gowaa Aamua, gu hagau au gi Shebna, di tagi madamada humalia di hale king, gi helekai gi mee, 16 “Goe e hagamaanadu bolo goe koai? O mogobuna i golo dela e geli dau daalunga gi lodo di gonduu hadugalaa? 17 Ma e aha maa goe e hagalabagau, gei Dimaadua ga dahi aga goe gaa hudu gi daha. 18 Mee ga dahi aga goe be di bale, gaa hudu gi lodo dahi guongo mada damana, gei goe gaa made i baahi nia waga dauwa hongo henua ala nogo hagaamu kooe. Goe guu hai di hagalangaadia gi di hale o doo dagi. 19 Dimaadua gaa daa goe gi daha mo di oobidi, gi daha mo do lohongo aamua.”

20 Dimaadua ga helekai gi Shebna, “Di madagoaa deelaa, gei Au ga gahigahi dagu hege Eliakim tama daane Hilkiah. 21 Au ga haga ulu a mee gi doo gahu aamua mo doo duu, gaa wanga gi mee o mogobuna ala nogo hai mee ginai. Mee gaa hai be tamana o nia daangada Jerusalem mo Judah. 22 Au gaa wanga gi mee nia mogobuna hagatau o di king deelaa, dela go tangada mai di hagadili o David. Mee ga hai mee gi nia gii o dono oobidi. Dana mee dela gaa huge, deai tangada e tai di maa ai, gei dana mee dela gaa tai, deai tangada e mee di huge di maa ai.* 23 Au gaa dogi a mee gii mau gi dono lohongo be di laagau dogi daahi mee, gei mee gaa hai di hagalaamua ni dono madahaanau.

24 “Malaa ono gau mo ana daangada ala e benebene gaa hai di hagadaamaha ni mee. Digaula gaa hai be nia boolo mo nia baalanga ala e daudau eia i di laagau, i di nadau daulagi gi mee. 25 Di madagoaa di mee deenei ga gila aga, di laagau daudau mee mau dangihi gaa hadi gaa doo. Deelaa hogi di hagaodi o nia mee huogodoo ala nogo daudau i di maa.” Aanei nnelekai Dimaadua.

23

Telekai di hai o Phoenicia

1 Deenei telekai di hai o Tyre.*

Goodou go nia seelaa o di moana, dangidangi manawa gee! Di godou gowaa daula wagabaalii go Tyre la gu oho gi daha, nia hale mo dono awa la gu mooho. Di madagoaa goodou ga lloomoi labelaa mai Cyprus, goodou ga iloo nia longo. 2 Wwolowwolo manawa gee, goodou go digau huihui mee o Sidon! Goodou gu hagau godou daangada 3 laa hongo di tai belee huihui nadau huwa laagau ala e tomo i lodo Egypt, gaa hui gi daha gi nia henua llauehe huogodoo.

4 Di waahale Sidon, goe gu haga langaadia! Tai mo di moana llala guu hudu goe gi daha, ga helekai, “Au digi hai agu dama, digi hagatomo aga agu dama daane mono dama ahina.”

5 Digau hogi o Egypt ga uli nadau gai, ga manawa gee i nadau longono bolo Tyre la gu mooho.

6 Goodou digau Phoenicia, wwolowwolo manawa gee, llele gi Spain! 7 Ma e donu bolo deenei di waahale tenetene o Tyre, dela ne haga duu aga namua loo? Ma deenei go di waahale dela ne hagau ana daangada gii hula laa hongo tai gi nia gowaa ala i baahi i golo o tai e haga duu aga nadau gowaa e noho ai? 8 Ma koai dela ne haganoho ana mee huogodoo aanei ala e hai ang gi Tyre, di waahale aamua, ono daangada dagi huihui mee e kaedahi e hagalaamua go henuailala? 9 Dimaadua go di Gowaa Aamua ne haganoho di mee deenei belee dugu nadau manawa hagamuamua i lodo nadau mee ala ne hai, ge belee dugu ia gi lala nadau gau ala e hagalaamua.

10 Goodou digau ala ne hula e noho i Spain, hula dogia godou gowaa! Ma deai tangada e abaaba goodou igolo ai. 11 Dimaadua guu holo gi daha dono lima laa hongo tai, guu dugu gi lala nia henua dagi. Mee gu helekai bolo nia gowaa huihui mee o Phoenicia la gi ohaa gi daha. 12 Di waahale Sidon, o hagatenetene la gu hagaodi, gei au daangada gu hagaduadua. Ma e aha maa digaula gaa llele gi Cyprus, gei digaula digi too gi daha mo di haingadaa.

13 (Ma go digau Babylon, hagalee go digau Assyria, ala ne hagau nadau manu lodo geinga gi ohaa Tyre. Ma go digau Babylon ala ne hagaduu nadau angulaa heebagi, ga oho gi daha di abaaba o Tyre, ga diiagi di waahale mooho.)

14 Goodou go nia seelaa i hongo di moana, wwolowwolo manawa gee. Di waahale dela nogo hagadagadagagee ginai goodou la gu oho gi daha.

15 Di madagoaa e dau mai, gei Tyre ga haga delangahia i lodo nia ngadau e madahidu, di madagoaa e mouli ai di king. I muli nia ngadau aalaa ma gaa lawa, Tyre gaa hai be dahi ahina huihui dono huaidina i lodo taahili:

16 Kaina dau ‘harp’, koe go di ahina huihui do huaidina

dela gu de langahia nia daangada!

Daahili labelaa i au daahili e laha mai labelaa nia daane.

17 I muli nia ngadau e madahidu aalaa, Dimaadua ga dumaalia gi Tyre gi huihui mee labelaa, gei mee ga haga hai hegau eia gi nia henua dagi huogodoo o henuailala. 18 Nia bahihadu ala gaa kumi go mee mai dana huihui ana goloo la gaa wanga go mee gi Dimaadua. Mee hagalee e daahi nia maa, gei digau ala e daumaha gi Dimaadua ga hai hegau gi nia bahihadu a maa e hui nadau meegai mo nia goloo ala e ulu ginaadou.

24

Dimaadua ga hagaduadua henuailala

1 Dimaadua ga daaligi gi daha henuailala gaa hai di anggowaa. Mee ga haga haagee di baba henuailala, gaa hai nia daangada gii noho dagidahi laa lodo henua. 2 Nia daangada huogodoo ga hagaodi be di mee e dahi: digau hai mee dabu mo nia daangada, nia hege mo nadau dagi, digau ala e hui nadau goloo mo digau ala e huihui gi daha nadau goloo, digau ala e wanga nadau bahihadu e boibana gi digau ala i golo mo digau ala e kae nia bahihadu mai digaula, digau maluagina mo digau hagaloale. 3 Henuailala ga meheu ga mooho. Dimaadua ne helekai, gei di maa gaa gila.

4 Henuailala ga maangoo gaa mae, henuailala hagatau ga bagege, henuailala mo di langi gaa pala. 5 Nia daangada gu haga gulugulua henuailala gi nadau oho nia haganoho a God, mo nadau hunahuna di hagababa deeodi dela ne hai go Mee. 6 Malaa, God gu haga halauwa henuailala. Ana daangada gu hagaduadua gi nadau mee ala ne hai. Nia daangada ala e mouli e hogoohi mai. 7 Nia laagau ‘grape’ guu mae, gei nia waini gu hogoohi. Nia daangada huogodoo nogo tenetene i mua gu manawa gee dolomeenei. 8 Nia lee hagatenetene daahili ‘harp’ mono ‘drum’ gu hagalee. 9 Nia daahili hagatenetene inu waini la gu hagalee, tangada e hiihai di inu nia waini ai. 10 Nia daangada huogodoo i lodo di waahale deelaa gu hinihini, guu tai ginaadou gi lodo nadau hale, gi daha mo di haingadaa deelaa. 11 Nia daangada gu wwolowwolo i hongo nia ala idimaa nia waini ai. Tenetene gu hagalee gaa hana hua beelaa, guu ngala i tenua deelaa. 12 Di waahale gu mooho, gei nia bontai nia abaaba gu monnono. 13 Deenei di mee gaa hai i lodo nia henua huogodoo i henuailala hagatau. Ma gaa hai be di hadi muligoo o nia huwa laagau, nia huwa olib ga lullulu gii odi i tomo nia laagau, nia huwa ‘grape’ muliagina gaa hagi gi lala.

14 Digau ala ga mouli ga daahili tenetene. Digau mai baahi dai ga helekai i di mahi mogobuna o Dimaadua. 15 Digau mai baahi dua ga hagaamu a Mee. Nia daangada ala e noho i nia tongotai ga hagaamu di ingoo o Yihowah, di God o Israel. 16 Mai nia gowaa mogowaa loo o henuailala, gidaadou ga longono nia daahili hagaamu Israel, go di golohenua dela e donu.

Gei au gu deai dogu hagadagadagagee ai, gu balumee hua! Digau hagahuaidu dangada e maaloo gi nadau hegau, nadau hagahuaidu dangada e damana mai i nia madagoaa huogodoo. 17 Huogodoo hagalongo mai gi di au! Nia mee hagamadagudagu dangada, nia luwa pogo llala, mo nia hele e talitali goodou. 18 Tangada ma gaa lele gi daha mo nia mee hagamadagudagu dangada, geia gaa doo gi lodo di luwa pogo llala. Maa tangada gaa tanga gi daha mo di luwa pogo llala, geia gaa kumi go di hele. Di uwa nngolo ga doo iha i di langi, gei di hagamau o henuailala ga ngalungalua. 19 Henuailala ga magalagala, ga lullulu ga mahaa. 20 Henuailala ga hahaagee be tangada libaliba, ga inaina be di hale i lodo di madangi gono. Henuailala gu daamaha i ono huaidu, ga mooho gi lala, ga deemee di duu aga labelaa.

21 Di madagoaa e dau mai, gei Dimaadua ga hagaduadua nia mogobuna baahi nua mo nia dagi o henuailala. 22 God ga hagabae nia king gi di gowaa e dahi, gadoo be digau galabudi i lodo di luwa pogo llala. Mee gaa haa digaula gi lodo di hale galabudi gaa dae loo gi nadau madagoaa gaa kae nadau hagaduadua. 23 Di malama ga bouli, di laa ga hagalee maahina, idimaa Dimaadua go di Gowaa Aamua gaa king. Mee gaa dagi i lodo Jerusalem, i hongo di Gonduu Zion, gei nia dagi o nia daangada ga gidee dono madamada.

25

Taahili hagaamu

1 Dimaadua, Kooe go dogu God,

au ga hagalaamua Goe, ge hagaamu do ingoo.

Goe ne hai au mee hagagoboina huoloo,

gu hagagila aga modudahi nia mee

ala ne haganoho Kooe mai taamada.

2 Goe guu hai nia waahale gi mooho,

gu oho nadau abaaba duuli.

Nia hale king ala ne hau go madau hagadaumee

gu hagalee gaa hana hua beelaa.

3 Digau o nnenua maaloo ga hagaamu Goe,

nia waahale o nia henua hagamuamua mouli huaidu ga mmaadagu i di Goe.

4 Digau hagaloale mo digau nadau hagamaamaa ai ga lloo adu gi di Goe

ga hai mee gi di aumaalia i di madagoaa haingadaa.

Goe e abaaba digaula gi daha mo di madangi gono,

e hagamalu digaula i di welengina.

Idimaa nia hagadaumee hagamuamua ga dauwa

be di madangi damana o di magalillili,

5 be di welengina maaloo i lodo henua maangoo.

Gei Goe, meenei Dimaadua,

gu hagakila nia wwolowwolo o madau hagadaumee,

guu hai digaula gii noho deemuu,

gadoo be di gololangi e hagamagalillili dana laangi welengina.

God e hagatogomaalia dana hagamiami

6 I kinei, i hongo di Gonduu Zion, Yihowah, di Gowaa Aamua, ga hagatogomaalia dana hagamiami gi nia henua llauehe huogodoo o henuailala, go tagamiami meegai kaedahi humalia mono waini kaedahi kala. 7 I hongo di gonduu deenei, Mee ga limalima di daa gi daha nia gololangi haga manawa gee ala e deheedehee i hongo nia henua huogodoo. 8 Tagi go Yihowah gaa oho di made gaa hana hua beelaa. Mee ga omo nia halidangi o nia daangada huogodoo, ga daa gi daha di haga langaadia o ana daangada i nia gowaa huogodoo henuailala. Aanei nnelekai Dimaadua.*

9 Di madagoaa nia mee aalaa ga kila aga, nia daangada huogodoo ga helekai, “Go Mee go tadau God! Gidaadou gu hagadagadagagee gi Mee, gei Mee gu haga dagaloaha gidaadou. Go Mee go Dimaadua. Gidaadou gu hagadagadagagee gi Mee, dolomeenei gidaadou gu tenetene huoloo idimaa Mee ne haga dagaloaha gidaadou.”

God ga hagaduadua Moab

10 Dimaadua ga benebene hagahumalia di Gonduu Zion, gei nia daangada o Moab ga dagadagahi gi lala, gadoo be nia geinga maangoo e dagadagahi gi lodo nia gulugulua hagauwwou. 11 Digaula e holoholo nadau lima gi daha be digau e hagamada e kau, gei God ga haga langaadia digaula, nadau lima ga maanu, ga abuabulu. 12 Mee gaa oho gi daha nia abaaba duuli o Moab ala e duuduu i nua, ga hagahinga gi lala gi hongo di gelegele.*

26

God guu wanga di aali gi ana daangada

1 Di laangi ga dau mai, gei nia daangada gaa huwa taahili deenei i lodo tenua go Judah:

Tadau waahale e maaloo!

Dimaadua hua modogoia dela e madamada humalia i ono abaaba!

2 Huge ina nia bontai di abaaba o di waahale,

haga ulu ina mai nia guongo manawa dahi,

go digau ala e hai nia mee e donu.

3 Meenei Dimaadua, Goe e wanga di aumaalia dohu

gi digau ala e manawa maaloo ge e hagadonu Goe.

4 Hagadonu ina Dimaadua gaa hana hua beelaa,

Mee ga benebene gidaadou i nia madagoaa huogodoo.

5 Mee guu dugu gi lala nia manawa

digau ala bolo ginaadou nadau mee.

Mee gu oho di waahale maaloo nogo noho ai digaula,

gu oho hagaligiligi nia abaaba duuli gii hai nia gohu gelegele.

6 Digau nogo hagaduadua i mua e taele i hongo di maa,

e dagadagahi di maa gi nadau wae.

7 Meenei Dimaadua, Goe gu hagamalallali di ala gi digau humalia.

Di ala dela e taele digaula le e baba.

8 Gimaadou e daudali do hiihai

ge hagadagadagagee hua adu gi di Goe.

Ma go do ingoo dela e hiihai e hagalaamua go gimaadou.

9 I di boo au e haa manawa i di Goe aga i lodo dogu manawa.

Do madagoaa ga hagiaga henuailala mo ana daangada,

digaula ga iloo di mee dela e donu.

10 Ma e aha maa Goe e manawa dumaalia gi digau huaidu,

gei digaula digi kabe di hai di mee dela e donu.

Ma e aha maa digaula e noho i lodo tenua digau e donu,

gei digaula e hai hala hua igolo.

Digaula e de hiihai e hagadahidamee do aamua.

11 O hagadaumee e de iloo bolo Goe ga hagaduadua ginaadou.

Dimaadua, gi hagalangaadia ina, hagaduadua ina digaula

gi di hagaduadua dela gu hagatogomaalia Kooe.

Hagamodongoohia ina gi digaula tamanaiee o do aloho i au daangada.*

12 Meenei Dimaadua, Goe ga gaamai gi gimaadou di haadanga lamalia.

Nia mee huogodoo ala e hai mee ginai gimaadou,

ne kila mai i au mee ala ne hai.

13 Meenei Dimaadua di madau God,

gimaadou guu dagi go nnenua gee,

gei go do ingoo la hua dela e hagalaamua go gimaadou.

14 Dolomeenei digaula guu mmade,

hagalee mouli labelaa.

Nadau mouli dangada hagalee mouli aga,

idimaa Goe gu hagaduadua digaula gu oho gi daha.

Tangada e langahia digaula ai.

15 Meenei Dimaadua, Goe gu hagatomo di madau henua,

gu haga damana nia baahi huogodoo.

Deenei guu hai Goe gi aamua.

16 Meenei Dimaadua, Goe gu hagaduadua au daangada,

gei i lodo nadau manawa gee,

digaula gu dalodalo adu gi di Goe.

17 Meenei Dimaadua, Goe guu hai gimaadou gi tangitangi

gadoo be di ahina ma gaa dangi mmae

i dono madagoaa ma ga haanau.

18 Gimaadou gu duadua mmae,

gei gimaadou digi haanau dahi mee.

Gimaadou digi aali tauwa i madau henua.

Gimaadou digi hau madau mee.

19 Ginaadou ala go madau daangada ala ne mmade, ga mouli labelaa!

Nadau huaidina ga mouli labelaa.

Huogodoo ala e kii i lodo nadau daalunga,

ga aala aga ga daahili tenetene.

Gadoo be di magalillili o di luada

dela e hagamagalillili henuailala,

deenei di hai a Dimaadua ga hagamouli aga digau ala guu mmade.*

Hagiaga mo hagaduu aga hoou

20 Agu daangada, ulu gi lodo godou hale, hai dia nia bontai. Pala hagammuni i lodo tama madagoaa dulii, gaa dae loo gi di hagawelewele a God gaa hili. 21 Dimaadua e hanimoi i dono henua di langi e hagaduadua nia daangada henuailala i nadau ihala. Digau daaligi dangada ala ne daaligi nadau daangada hagammuni i henuailala ga hagamodongoohia aga, gei di gelegele ga hagalee daahi di hagammuni digau ala ne daaligi gii mmade.

27

1 I di laangi deelaa, Dimaadua ga hai hegau gi ono mogobuna mo tulumanu dauwa daaligi dangada belee daaligi ‘Leviathan’, di manu dragon huaidu e hulihuli ge haga bigabiga, mo e daaligi di manu damanaiee dela e noho i lodo di moana.*

2 I di laangi deelaa, gei Dimaadua ga helekai i dana hadagee hagatenetene dangada boloo, 3 “Au e daumada ge haga magalillili di maa i nia madagoaa huogodoo. Au e hagaloohi di maa i di boo mo di aa, bolo gi de hagahuaidu di maa go tangada. 4 Au ga hagalee hagawelewele labelaa gi di hadagee waini. Maa nei bolo gu iai nia laagau duduia be nia geinga duduia e tomo aga i lodo, gei Au ga daagi gi daha gaa dudu nia maa. 5 Maa nia hagadaumee o agu daangada ga hiihai bolo au gi abaaba ina ginaadou, digaula gi heia nadau noho baba mai gi di Au. Uaa, heia nadau noho baba mai gi di Au.”

6 I nia laangi ga lloomoi, di madawaawa o Israel ala go di hagadili ni Jacob, ga hagatolo ono aga be di laagau, gaa huwa ga moholoholo, gei ono huwa ga hagahonu henuailala.

7 Dimaadua digi hagaduadua kono Israel be dana hai ne hagaduadua nia hagadaumee o Israel gii kono, be digi mmade dogologo nia daangada Israel be nia daangada o ono hagadaumee. 8 Dimaadua gu hagaduadua ana daangada mai dana hagau digaula gi daha mo nadau henua. Mee ne lahi digaula gi daha gi di madangi gono hagahalauwa mai baahi dua. 9 Gei nia hala o digau Israel ga dumaalia ginai i di madagoaa hua nia hadu o nia gowaa dudu tigidaumaha gaa mama gi ligiligi loo gii hai be nia gohu dogolia, nia gowaa dudu tigidaumaha lolo kala gaa hai gi daha, gei nia ada god Asherah ga hagalee.

10 Di waahale nogo duuli gu mooho gi lala, gu diiagi be di anggowaa lodo geinga. Guu hai di gowaa e noho ai nia kau, di gowaa e miami ge hagamolooloo ai digaula. 11 Nia manga o nia laagau guu mae gu hadihadi, gei nia ahina gu hagabudu nia maa e hai nia dohomu. Idimaa nia daangada gu de iloo nia mee, God dela ne hai digaula, hagalee aloho gei hagalee dumaalia gi digaula.

12 I di laangi deelaa, God ga hagabudu ana daangada dagidahi mai Euphrates gaa tugi loo i tagageinga o Egypt gadoo be di hili nia palaawaa gi daha mo ono gili.

13 Di laangi deelaa ma ga dau mai, di labaa ga iliili e gahigahi mai labelaa digau Israel huogodoo ala ne lahi gaa noho i Assyria mo Egypt. Digaula ga lloomoi ga daumaha ang gi Dimaadua i lodo Jerusalem i hongo di gonduu dabuaahia.

28

Di haga iloo ang gi Tenua go Israel i Ngeia

1 Tenua go Israel la gu hagahuaidu! Di madamada o maa la guu mae, guu hai be nia hau akai ala i hongo nia libogo o nadau dagi libaliba. Nadau libogo hagamuamua gu hagatulu gi di lolo kala, gei digaula e kiikii, gu libaliba balua. 2 Gei di Tagi dana dangada i golo e maaloo ge mahi huoloo, gu togomaalia di heebagi gi digaula. Mee e hanimoi be di madangi uwa hadu magalillili, ge e hai be di uwa pada, ge e hai be di labagee mmidi huoloo dela e hunahuna tenua deelaa gi mooho. 3 Di hagamuamua o nia dagi gai dagaao aalaa ga dagadagahi gi lala ono babaawae. 4 Di madamada mae o nia dagi hagamuamua aalaa ga hagalee, gaa hai be di huwa ‘fig’ i mua di taamada o di taugai, dela ma ga hagi hua gaa gai, gei nia maa ala dogo lleu hua.

5 Dahi laangi hua, gei Dimaadua di Gowaa Aamua gaa hai be di hau akai dela e madamada huoloo ang gi ana daangada ala nogo dubu i golo. 6 Mee gaa wanga gi digau hai gabunga di hai o di hagi aga i di tonu, gei Mee ga hagamaaloo aga digau ala e duuli nia abaaba o di waahale i tauwa.

Isaiah mo nia soukohp libaliba o Judah

7 Nia soukohp mono gau hai mee dabu hogi gu libaliba dela gaa hai ai digaula gi deemee di heehee hagahuudonu. Digaula gu inu nia waini mono dagaao maaloo gi logowaahee, ga hingahinga i lodo nadau hinihini. Nia soukohp la gu libaliba huoloo gu deemee di modongoohia nia moe a God ala ne hagau mai. Gei nia gau hai mee dabu gu libaliba huoloo, gu deemee di hai nia gabunga ala ne gaamai gi digaula. 8 Nia deebele ala nogo noho ai digaula la guu honu lualua, deai di gowaa e madammaa ai.

9 Digaula e hai nadau helekai hai baahi mai gi di au, e helekai boloo, “Ma koai dela e hagamaanadu go taane deelaa bolo e agoago koia? Ma koai dela bolo e hiihai e hagalongo gi ana helekai? Ana helekai e humalia hua gi nia dama ala lligi loo, dogo daa hua i di uu! 10 Mee bolo ia e aago gidaadou mai i nia aiu, mo di hii nia bida lain, mo nia bida agoago.”

11 Maa goodou ga hagalee hagalongo mai gi di au, gei God ga hai hegau laa gi nia daangada mai i daha ala e helekai i nadau helekai gee e aago goodou. 12 Mee e dumaalia adu gi goodou di hagamolooloo mo di noho manawa lamalia, gei goodou hagalee hiihai e hagalongo gi Mee.* 13 Deelaa laa di mee Dimaadua ga aago goodou gi nia aiu mono lain mono bida helekai, malaa, goodou ga hingahinga i godou heehee. Goodou ga lauwa, gaa hele i di hele, ge gaa lahi gi di hale galabudi.

Di hadu madaaduge ang gi Zion

14 Gei goodou, go digau hagamuamua ala e dagi nia daangada aanei i Jerusalem, hagalongo gi nia mee a Dimaadua ala e helekai ai. 15 Goodou e helehelekai hagaamu goodou, bolo ma go goodou ne hai godou hagababa gi digau ala guu mmade, gei guu hai godou hagamodu gi di gowaa o digau mmade. Goodou e hai bolo goodou hagalee tale ang gi di haingadaa dela ma ga hanimoi, idimaa, goodou nogo gana gi nia kai dilikai mo halahalau dangada belee benebene goodou. 16 Deenei di mee a Tagi go Yihowah e helekai ai dolomeenei, “Au gaa dugu i lodo Zion di hagamau dela e hamaaloo dangihi ge mau dangihi. I lodo di maa, Au gaa dugu di hadu madaaduge hamaaloo, dela e hihi ginai nia helekai aanei: ‘Di hagadonu dela e mau dangihi le e hagakono di manawa labelaa.’* 17 Di tonu la gaa hai i di lain dela e hagatau di hagamau, mo di hai mee e donu la gaa hai di lain dela e haga huudonu aga di hale.”

Nia madangi uwa hadu magalillili ga duidui gi daha nia hai kai tilikai huogodoo ala e hagadagadagagee ginai goodou, gei di labagee gaa oho gi daha di abaaba dela e noho hagammuni goodou. 18 Di hagababa dela ne hai go goodou gi di made la gaa hai gi daha, di godou hagababa dela ne hai gi tenua digau mmade gaa dugu hua. Di madagoaa haingadaa ma gaa dau adu gi goodou, goodou gaa too gi no lodo. 19 Nia maa ga tale adu gi goodou i nia luada huogodoo, ga hagaduadua goodou i di boo mo di aa. Nia helekai hoou mai baahi o God gaa hai goodou gi uli godou gai i godou mmaadagu. 20 Goodou gaa hai be dahi daane dela e helekai ai i lodo di Beebaa Agoago Podo bolo e hagamada e kii i hongo di moenge bodobodo e dee tau gii mee di kii humalia, di ‘blanket’ huukaa e deemee di gahu a mee hagatau. 21 Dimaadua ga heebagi be dana hai i di Gonduu Perazim* mo i lodo di gowaa mehanga gonduu o Gibeon, belee hagagila dana mee ne hagamaanadu belee hai, ma e aha maa ono hangahaihai le e hai be di mee hagagoboina dangada. Mee gaa hai gii lawa dana moomee, di moomee e de iloo tangada.

22 Hudee gadagada gi agu helekai hagailoo ala e gowadu koau gi goodou! Maa goodou ga gadagada, gei di maa ga haingadaa adu gi goodou di llele gi daha. Au gu longono di hilihili Yihowah, di Gowaa Aamua, bolo gaa oho tenua hagatau.

Di iloo a God

23 Hagalongo gi humalia gi agu helekai ala e hagi adu gi goodou. 24 Deai tangada dogi hadagee e hagamaluu dana hadagee i nia madagoaa huogodoo gei gu togomaalia belee dogi di maa. 25 I muli dana hagatogomaalia di gelegele, gei mee gaa dogi nia lii laagau ‘dill’ mo ‘cumin’. Mee e dogi nia ‘wheat’ mono ‘barley’ i nia goolongo, gei taalinga di hadagee, mee e dogi nia lii laagau ala i golo. 26 Mee gu iloo di hai dana moomee, idimaa God gu aago a mee. 27 Mee digi hai hegau gi nia goloo daamaha e hagamamaawa gi daha nia lii ‘dill’ be ‘cumin’, gei e hai hegau gi nia laagau maamaa ala e tau anga. 28 Mee hagalee haga huaidu nia palaawaa ‘wheat’ i dana hagamamaawa nia maa i di waalooloo, mee e iloo di haganiga dana kulumaa laa hongo nia maa ge hagalee hai nia hadu ‘wheat’ gi huaidu. 29 Nia iloo huogodoo aanei e lloomoi i baahi Yihowah, di Gowaa Aamua. Nia haganohonoho a God ala e hai le e honu i di kabemee, e gila i nia madagoaa huogodoo!

29

Di hagaodi gi muli o Jerusalem

1 Jerusalem di gowaa dudu tigidaumaha a God la ga mooho! Di waahale dela nogo noho ai David la ga mooho! Heia tuai ngadau e dahi be lua gi dau mai mo gii hana, mo ono hagamiami llauehe, 2 gei God ga hagau mai laa dana haingadaa damana gi hongo di waahale dela e hagaingoo bolo “Di Gowaa Dudu Tigidaumaha a God.” Tangidangi manawa gee gaa hai, gei di waahale dogomaalia gaa hai be di gowaa dudu tigidaumaha ne gahu gi nia dodo. 3 God ga heebagi gi di waahale deelaa, ga haganiga dono gili, ga duuli di maa. 4 Jerusalem gaa hai be di ieidu dela e duadua aga i lodo di gelegele bolo ia e leelee, tama lee e lee mai i lodo di gohu dogolia.

5 Jerusalem, digau mai daha huogodoo ala nogo heebagi adu gi di goe la ga ili gi daha be nia gohu dogolia, gei nadau gau dauwa hagamadagudagu dangada ga angiangina gi daha be nia geinga maangoo. Limalima hua gei e hagahomouli, 6 Yihowah, di Gowaa Aamua, ga haga dagaloaha goe i di hamuhamumu lee atili, mo di lullulu o tenua. Mee ga hagau mai dana madangi gono mo di ahi maaloo. 7 Nomuli, gei nia buini dauwa huogodoo o nia henua llauehe ga heebagi gi di waahale o di gowaa dudu tigidaumaha Dimaadua, nadau goloo heebagi, nadau goloo huogodoo ga de i golo gaa hai be di midi, gadoo be di mee ne hagamaanadu i di boo. 8 Nia henua llauehe huogodoo ala ga dagabuli belee heebagi gi Jerusalem, gaa hai gadoo be taane hiigai e midi bolo ia e miami, ga ala aga hiigai, be gaa hai be tangada hieinu e midi bolo ia e inu, ga ala aga dono akii le e maangoo.

Nia hagailoo hagalliga balumee

9 Heia goodou gi dadaulia! Heia goodou gi dee gida. Haga libaliba ina hua goodou, ma e aha maa nia waini ai! Haga hingahinga ina hua goodou, ma e aha maa di madaua dagaao ai. 10 Dimaadua guu hai goodou gi moloaa, bolo gii kii danu mmoe. Nia soukohp belee hai nia golomada o nia daangada, gei Dimaadua gu haga dee gida digaula.* 11 Nia hadinga o nia mee kokohp ga hagammuni i goodou, gaa hai be di beebaa dela ma gaa tai. Maa goe gaa kae di maa gi tangada e iloo di dau gi daulia, mee ga helekai hua bolo ia e deemee, idimaa ma e tai. 12 Maa goe gaa kae di maa gi tangada e de iloo di dau gi daulia, mee ga helekai hua bolo ia e de iloo di dau.

13 Dimaadua ga helekai, “Nia daangada aanei e hai bolo ginaadou e daumaha mai gi di Au, gei nadau helekai la ono hadinga ai, nadau manawa la i tuai gowaa hua. Nadau hai daumaha la hagalee di mee, la nia haganoho dangada hua mo nia hangaahai mouli o tenua ala ne hagamaumau ga daahi go digaula.* 14 Malaa, Au ga hagahomouli digaula gi dagu hagamamaawa hagagoboina. Ginaadou ala e kabemee la gaa huli gii hai digau dadaulia, nadau iloo ga ono hadinga ai.”*

Hagadagadagagee gi maalia

15 Digau ala e hagamada e hagammuni nadau haganohonoho i Dimaadua la ga halauwa! Digaula e hai nadau mee hagammuni, e hagamaanadu bolo ma tangada e gidee ginaadou ai, be e iloo nadau mee ala e hai ai. 16 Digaula guu huli nia mee huogodoo gi hai gee. Ma di aha dela koia e hagalabagau: go tangada dela e hai ana loaabi gi nia gelegele pigi, be go nia gelegele pigi ala e hai nia loaabi? Di mee tangada dela ne hai le e deemee di helekai gi tangada dela ne hai di maa boloo, “Goe digi heia au,” be e helekai boloo, “Goe e de iloo dau mee dela e hai!”*

17 Gadoo be telekai dela e hai boloo: ‘Hagalimalima hua, gei nia gowaa lodo henua geinga gaa hai nia gowaa dogi mee, gei nia gowaa dogi mee gaa hai labelaa nia gowaa geinga lodo henua.’

18 Di laangi deelaa ma ga dau mai, digau longoduli ga longono di beebaa e dau gi nua, gei digau dee gida ala nogo noho i lodo di bouli ga maahuge nadau golomada ga gidee. 19 Digau hagaloale mo digau hila gi lala ga gidee labelaa di hagatenetene dela e wanga go Dimaadua, di God Dabuaahia o Israel gi digaula. 20 Digau ala e hagaduadua nia daangada, ge hagabalumee a God ga hagalawa gi daha. Digau hai hala huogodoo ga daaligi gi daha. 21 God ga daaligi gi daha digau ala e hagahuaidu nia ingoo o nia daangada ala i golo, go digau ala e duuli di hagaduadua o digau hai huaidu, mo digau ala e helekai kai tilikai e duuli digau ala e donu belee kae di tonu.

22 Dolomeenei Dimaadua, di God of Israel dela ne benebene Abraham gi daha mo di haingadaa, e helekai, “Agu daangada, goodou ga hagalee hagabalumee hua igolo, ga hagalee hagalangaadia. 23 Di godou madagoaa ma ga gidee agu dama ala ma ga gowadu, gei goodou ga iloo laa bolo Au go di God Dabuaahia o Israel. Goodou ga hagalaamua dogu ingoo, ga hagamadagu Au. 24 Digau dadaulia gaa kabe di iloo mee, digau e helehelekai hai baahi ga tenetene di kae nadau aago.”

30

Di balu hagababa Judah mo Egypt

1 Dimaadua gu helekai, “Digau ala e dagi Judah la gu halauwa, idimaa, digaula nogo hai baahi mai gi di Au. Digaula e daudali nia hagabaubau ala hagalee ne hai ko Au, mo di sain nia hagababa ala e hai baahi gi dogu hiihai, dela e hagabudu nia huaidu gi hongo nia huaidu ala i golo. 2 Digaula e hula gi Egypt e halahala di nadau hagamaamaa, gei digaula digi tangi mai i dagu hagamaamaa. Digaula e hiihai bolo Egypt gi madamada humalia i ginaadou, malaa, digaula gu hagadagadagagee gi di king o Egypt. 3 Di king la ono mogobuna e hagamaamaa digaula ai, gei di hagamaamaa mai baahi o Egypt gaa huli gaa hai di haingadaa. 4 Ma e aha maa digau pono o digau Judah guu dau i Egypt i nia guongo go Zoan mo Hanes, 5 gei nia daangada o Judah ga haga langaadia i di nadau hagadagadagagee gi tenua dono hadinga gi digaula ai. Tenua deelaa le e deemee di hagamaamaa digaula i di nadau madagoaa e hiihai gi di hagamaamaa.”

6 Deenei go telekai a God i di gili nia manu ala i lodo di anggowaa dela i bahi i ngaaga o Israel: “Nia gau pono o Israel e hula i lodo tenua haingadaa mo di hagamadagudagu dangada, di gowaa dela e noho ai nia laion, mo nia gihaa poisin, ge e mamaangi ai nia manu ‘dragon’. Digaula ne haga uda nadau ‘donkey’ mono ‘camel’ gi nia kisakis hui ngadaa ang gi tenua dela e deemee di wanga gi digaula nadau hagamaamaa. 7 Di hagamaamaa dela e wanga go Egypt la dono hadinga ai, gei Au gu haga ingoo a Egypt bolo ‘Di dragon’ dono hagalliga ai.”

Tee hagalongo o nia daangada

8 God gu hagi mai gi di au, bolo au gi hihia gi lala nia hangahaihai o nia daangada, gii hai di mee e haga modongoohia be digaula e huaidu behee. 9 Digaula e hai baahi i nia madagoaa huogodoo ang gi Dimaadua, e hai kai tilikai, hagalee hiihai e hagalongo gi nia mee a Dimaadua ala e agoago ai. 10 Digaula e helekai gi nia soukohp bolo gii noho dee muu, e helekai boloo, “Hudee helekai mai gi gimaadou i di gili nia mee ala e donu. Helekai mai gi gimaadou madau mee e hiihai e hagalongo. Gimaadou gi hai mee hua gi madau hiihai. 11 Tuu gi daha mo di madau ala, hudee duulia di madau ala. Gimaadou hagalee hiihai e hagalongo i di hai o di God Dabu o Israel.”

12 Gei deenei di mee di God Dabu o Israel e helekai ai boloo, “Goodou gu haga angaa mee agu mee ala ne hagi adu, gei goodou e hagadagadagagee hua gi godou haihai huaidu mo godou halahalau dangada. 13 Goodou gu ihala, goodou e hagatau gi di abaaba duuduu i nua, e magala dono dungaalodo ga tugi i lala, dela e hoohoo hua ga meheu gi lala. 14 Goodou ga meheu dagidahi be di baalanga ne hai gi nia gelegele, ga mooho haga ligiligi, ge deai di mee e dubu ai e mee di hai hegau ai, e taa nia mee malala gaa, be e huai mai nia wai i di monowai geli.”

15 Di Tagi go Yihowah, go di God Dabu o Israel, e helekai gi nia daangada, “Lloomoi gi muli, hagadonu ina Au. Gei goodou ga maaloo, ge ga noho mau.”

Gei goodou ne de hiihai di hai di maa. 16 Di mee ne hai, goodou ne hagamaanadu bolo gaa llele hagammuni i godou hagadaumee i nia hoodo ala e kaedahi e llele giibeni. E donu, dela hua di mee bolo gi heia, llele hagammuni dela di mee e hai gii hai go goodou! Goodou e hagabau bolo godou hoodo le e llele giibeni, gei digau ala e waluwalu goodou le e llele hua e tanga i daha! 17 Goodou digau e mana gaa llele gi daha i di godou mmada gi tangada dauwa hagadaumee e dahi, mono gau dauwa dogolima e mee hua di haga lellele goodou huogodoo hagammuni. Deai di mee gaa dubu i godou gau dauwa ai, dela hua go di bou hua e dahi o tagallebe dela i di ulu tama gonduu. 18 Gei ogo Dimaadua e tali goodou e hiihai e aloho adu gi goodou. Mee gu togomaalia belee dumaalia adu gi goodou di aumaalia gi godou nua, idimaa, Mee e haihai nia mee ala e donu i nia madagoaa huogodoo. E maluagina go digau ala e hagadagadagagee gi Dimaadua.

God ga hagamaluagina ana daangada

19 Goodou ala e noho i Jerusalem, goodou ga hagalee tangitangi hua igolo. Dimaadua e manawa aloho, di godou madagoaa ma ga tangi gi Mee i di hagamaamaa, gei Mee ga hagamaamaa goodou. 20 Tagi gaa hai goodou gii tale gi nia madagoaa haingadaa, gei Mee ga i golo e aago goodou, gei goodou hagalee bolo ga halahala a Mee. 21 Maa goodou ga hula gee mo di ala, ga taele gi di baahi dau donu be dau ihala, goodou ga longono dono lee e helekai mai i muli boloo, “Deenei di ala. Daudalia di maa.” 22 Goodou ga gulugulua i godou ada balu ieidu ala ne hai gi nia silber mono goolo, gaa kili gi daha mo di wwolo, “Tuu gi daha mo madau mua!” 23 Di godou madagoaa ma gaa dogi godou meegai, Tagi ga hagadoo dana uwa ga hagatomo aga nia maa gii huwa humalia, ga gowadu di gowaa damana e miami ai godou manu. 24 Nia kau mono ‘donkey’ ala e hagamaluu godou hadagee ga miami nia geinga tolo koia e humalia. 25 I di laangi deelaa, gei nia gowaa duuli ala e noho ai godou hagadaumee gaa kumi, gei digaula gu daaligi gii mmade, gei nia wai gaa hali mai i nia gonduu huogodoo mono gowaa nnoonua huogodoo. 26 Di malama ga maahina huoloo be di laa, gei di laa ga maahina maaloo holongo hagahidu gi nonua i dono maahina donu, gadoo be di maahina o nia laangi e hidu ne hagapuni. Nia mee huogodoo aanei ga gila aga i di madagoaa Dimaadua gaa hii nia gowaa moholehole, ga hagahili nia magi bala ala ne wanga go Mee gi ana daangada.

God ga hagaduadua Assyria

27 Di mogobuna mo di madamada o Dimaadua e mee di gidee haga mogowaa. Di ahi mo dono huiahi e hagamodongoohia dono hagawelewele. Mee ga leelee gei ana helekai e ulaula be di ahi. 28 Mee e hagau di madangi i ono mua be toloo dela e kae nia mee huogodoo gi daha. Mee gaa oho nia henua huogodoo, ga hagalawa nadau haganohonoho huaidu. 29 Malaa, goodou go nia dama Dimaadua, ga tenetene ga dadaahili be di godou hai dela ma ga tene i di boo i di budu o di laangi dabu damana. Goodou ga tenetene be digau ala e taele ge daahili tenetene i di nadau hula gi di Hale Daumaha o Dimaadua, di tuuli of Israel.

30 Dimaadua ga dumaalia gi nia daangada huogodoo gi longono dono lee aamua, gi longono nia mahi o dono hagawelewele. Nia ulaula ahi, nia atili nia uwa hadu magalillili, mo di uwa pada gaa hai. 31 Digau Assyria ga mmaadagu i di nadau longono di lee Dimaadua, di nadau longono nia mahi o dono hagaduadua. 32 Di madagoaa Dimaadua ga hagaduadua digaula, gei ana daangada ga dadaahili gi nadau mee huwa daahili ‘harp’ mono ‘drum’. Ma go Dimaadua ga dauwa hai baahi gi digau Assyria. 33 Di gowaa la ne hagatogomaalia i mua loo belee hai di ahi e dudu di king aamua o Assyria. Di gowaa le e llala ge palaha, gu hagabae ginai nia laagau nonua. Dimaadua gaa dogi gi dono ngudu di ahi e dudu di maa gi lalaula.

31

Dimaadua ga duuli Jerusalem

1 Digau ala e hula gi Egypt e halahala di hagamaamaa la gu halauwa! Digaula e hagadagadagagee gi nia mee o digau dauwa o Egypt: nia hoodo, nia waga dauwa hongo henua, mono gau dauwa. Gei digaula hagalee hagadagadagagee gi Dimaadua, go di God Dabu o Israel, be e tangi gi Mee di hagamaamaa. 2 Mee e iloo Ia ana mee ala e hai! Mee ga hagau mai dana haingadaa, ga haga gila aga dana hagababa bolo Ia ga hagaduadua digau huaidu mo digau ala e hagamaamaa digaula. 3 Digau Egypt la hagalee nia god, digaula la nia daangada dangada hua. Nadau hoodo le e hai hua be nia hoodo ala i golo ala e mee di mmade. Di madagoaa Dimaadua ma ga haga ngalua dono manawa, gei ogo tenua dela nogo maaloo la ga mooho gi daha, gei tenua dela nogo bagege dela nogo hagamaamaa go digaula la gaa hinga gi lala. Nia henua e lua aanei la ga mooho ngaadahi.

4 Dimaadua ga helekai mai, “Tei mee hua be nia daangada hagaloohi siibi e haga hohooho ge e wwolowwolo gi nua, digaula e deemee di hai di laion gi madagu, gii lele gi daha mo dana manu dela ne daaligi. E hai labelaa be di maa, deai di mee e dahi e mee di dugu Au, dela go Dimaadua di Gowaa Aamua, i dagu benebene di Gonduu Zion ai. 5 Gadoo be di manu ma ga duuli ana dama i lodo dono hale ngogo, dela gadoo Au, go Dimaadua di Gowaa Aamua, e benebene ge e duuli Jerusalem gi daha mo di haingadaa.

6 “Nia daangada Israel, goodou guu hai godou huaidu mai gi di Au, ge gu hai baahi mai gi di Au. Dolomeenei, lloomoi gi muli gi di Au! 7 Di madagoaa e dau mai, gei goodou gaa kili gi daha godou ada balu god ala ne hai go goodou gi nia silber mono goolo. 8 Assyria la ga mooho i lodo tauwa dela hagalee mai nia mahi o nia daangada.* Digau Assyria gaa llele gi daha mo tauwa, gei nadau dama daane gaa hai digau e hege. 9 Di nadau king aamua gaa lele gi daha mo tauwa deelaa, gei ana dagi dauwa aamua ga mmaadagu huoloo, ga diiagi nadau hagallebe dauwa.” Aanei nnelekai Yihowah, go Dimaadua dela e daumaha ginai i Jerusalem, gei dana ahi e ulaula i Zion e dudu ai nia tigidaumaha.

32

Di king hai mee e donu

1 Dahi laangi hua, gei di maa gaa hai dahi king dela e dagi ana mee i di tonu, gei nia dagi o tenua gaa dagi i di ala dela e donu. 2 Tangada nei mo tangada nei i digaula gaa hai gadoo be di gowaa haga malu i di madangi damana. Digaula gaa hai be nia monowai ala e mmidi i lodo di anggowaa, gaa hai be di malu o di hadugalaa damanaiee dela i lodo di gowaa welengina. 3 Nadau golomada mo nadau dalinga ga maahuge gi nia hiihai o nia daangada. 4 Digaula gaa dugu nadau manawa de hagakono, gei digaula ga ngalungalua i lodo nadau iloo ginaadou, mo di helehelekai haga madammaa nadau maanadu. 5 Deai tangada e hagamaanadu bolo tangada dadaulia le e aamua ai, be e helekai bolo tangada haga magiaa le e donu hua. 6 Tangada dadaulia e helehelekai balumee, ge e hagamamaanadu ana mee huaidu belee hai. Ana mee ala e hai mo nia helekai ala e helekai ai, le e hagahuaidu Dimaadua, gei mee hagalee loo e haangai digau ala e hiigai, be e wanga ana mee gi digau ala e hieinu belee inu. 7 Tangada haga magiaa le e huaidu ge e hai ana mee huaidu. Mee e hagamamaanadu belee hagahuaidu digau ala e hagaloale gi nia helekai tilikai belee duuli digaula gi daha mo di hai mee gi nadau donu. 8 Gei tangada aamua e ngalungalua i nia mee ala e donu, ge e duu gii mau i lodo nia mee ala e donu.

Di hagi aga mo di haga duu aga

9 Goodou go nia ahina ala gu mouli haingoohia, ala hagalee de nnoomaalia, goodou hagalongo gi agu mee ala ga helekai iei au. 10 Dolomeenei gei goodou e manawa lamalia, malaa, di madagoaa beenei i di ngadau dela ga hanimoi, gei goodou ga polepole i di manawa gee, idimaa, ma ga hagalee nia ‘grape’ e hadi go goodou ai. 11 Goodou nogo noho i lodo di mouli haingoohia, hagalee de nnoomaalia, gei dolomeenei goodou gi polepole mo di mmaadagu! Daawa ina gi daha godou goloo gahu, noodia nia gahu lodo huaidu gi godou huaidina. 12 Dugidugia godou hadahada i godou lodo huaidu, idimaa, nia hadagee tomo mo nia hadagee waini la gu hagahuaidu, 13 mo nia geinga duduia mono geinga huaidu la guu tomo i lodo nia gowaa agu daangada. Goodou la gi tangi i nia hale huogodoo ala nogo noho ai digau ala e tenetene, mo di waahale dela nogo honu i nadau mouli tenetene. 14 Di hale o di king hogi ga deai ono gau no lodo ai, mo di waahale damana la gaa huli gaa hai di anggowaa. Nia hale noho mo nia angulaa hagaloohi ala nogo loohi digaula, la ga mooho gi daha gaa hana hua beelaa. Nia ‘donkey’-lodo geinga ga nohonoho i golo, gei nia siibi gaa hula ga miami i di gowaa deelaa.

15 Gaa dae loo gi di madagoaa a God ga hagau mai dana Hagataalunga. Di gelegele huaidu deelaa gaa hai di gelegele humalia, gei nia gowaa aalaa, gaa tomo gaa hai nadau huwa humalia huoloo. 16 Tenua hagatau la gaa honu i di tonu, gei di hagi aga donu la gaa hai, 17 idimaa nia daangada huogodoo gaa hai nia mee ala e donu, gei di aumaalia mo di noho haga molooloo ga i golo gaa hana hua beelaa. 18 Nia daangada a God ga hagalee de nnoomaalia, mo nadau hale gaa noho di aumaalia mo di noho humalia. 19 Ma e aha maa nia uwa hadu magalillili ga monnono i lodo di waa laagau, gei di waahale damana la ga mooho gi lala, 20 gei goodou ga haga maluagina huoloo gi godou wai logowaahee ang gi nia hagadili. Godou ‘donkey’ mo godou kau gaa mee di taele i di aumaalia i nadau gowaa haangai.

33

Talodalo i di hagamaamaa

1 Madau hagadaumee la gu halauwa! Digaula ne gaiaa ge ne hagahuaidu gimaadou, ma e aha maa hagalee tangada e dahi ne gaiaa digaula be ne hagahuaidu digaula ai. Nadau madagoaa e gaiaa be e hagahuaidu ga hagaodi, malaa, digaula gaa kae di hagaduadua o nadau gaiaadanga mo nadau hagahuaidu.

2 Meenei Dimaadua, dumaalia mai gi gimaadou! Gimaadou gu dugu adu di madau hagadagadagagee gi di Goe. Abaabalia gimaadou i nia laangi huogodoo, ge hagamaamaa ina gimaadou i lodo nia madagoaa haingadaa. 3 Do madagoaa dela e heebagi iei Goe i gimaadou, gei nia henua llauehe guu llele gi daha mo di lee ngoloolo o tauwa. 4 Gei nadau goloo guu daa, guu kae gadoo be nia goloo ne kumi i tauwa.

5 Dimaadua e aamua huoloo! Mee e dagi nia mee huogodoo, Mee ga haga honu Jerusalem gi ono donu huudonu. 6 Gei Mee gaa dugu anga ono mahi gi tenua deenei gii noho waalooloo. Mee e benebene ana daangada i nia madagoaa huogodoo, ge e wanga gi digaula di kabemee mo di iloo nia mee. Di maluagina kaedahi hagalabagau dela e hai mee ginai digaula, la go di nadau hagalaamua Dimaadua.

7 Nia daane maaloo e gahigahi nadau hagamaamaa. Nia dagi pono ala belee gaamai di aumaalia, le e tangi lodo huaidu huoloo. 8 Nia ala llauehe la gu haga lliga gu hagalee hula nia daangada nonua. Nia hagababa la gu mooho, gu hagalee daudali. Nia daangada huogodoo la guu hai bolo ginaadou gu balumee hua. 9 Tenua la gu balumee hua guu hai di anggowaa. Di waa laagau o Lebanon la guu mae, di gowaa tomo humalia go Sharon la guu hai be di anggowaa, ge i lodo tenua go Bashan mo i hongo di Gonduu Carmel nia lau o nia laagau la gu monnono.

Di haga iloo Dimaadua gi ono hagadaumee

10 Dimaadua e helekai gi nia henua llauehe, “Dolomeenei gei Au ga ngalua. Au ga haga modongoohia aga dogu maaloo. 11 Goodou e hai godou balu hagamaanadu, gei godou mee huogodoo ala e hai go goodou, le e balumee hua. Dogu hagataalunga le e hagatau gi di ahi dela gaa dudu goodou. 12 Goodou ga mooho gi daha be nia hadugalaa ne wwele gii hai nia lehu, gadoo be nia geinga duduia ne wwele gaa hai nia lehu. 13 Heia digau ala e hoohoo mai mo digau ala mogowaa loo gi longono agu mee ala ne hai, ge gi modongoohia ina agu mogobuna.”

14 Digau hai mee huaidu o Zion la gu polepole i nadau mmaadagu. Digaula e helekai boloo, “Di hagi aga o God le e hai be di ahi dela e ulaula gaa hana hua beelaa. Ma koai dela e mee di mouli i di ahi beelaa?” 15 Goodou e mee di mouli maa goodou ga helekai donu ge e hai nia mee ala e donu. Goodou hudee hai hegau gi godou mahi belee halahalau ai digau hagaloale, ge hudee hai mee gi nia hui halahalau ala e hai goodou gi huaidu. Hudee madalia digau ala e maanadu di daaligi dangada gii mmade, be ala e haihai nadau mee ihala. 16 Gei goodou gaa hai digau e benebene, gei goodou gaa hai digau e duuli gi mau dangihi. Goodou godou meegai mo godou wai inu i golo.

Di madamada dela ga hanimoi

17 Goodou gaa mmada labelaa gi di king i lodo dono madamada e dagi tenua damanaiee dela e moholo gi nia madagoaa huogodoo. 18 Godou mmaadagu i digau hagabudu dagitedi mo digau haganuunuu la ga hai hua di mee haga langahia. 19 Goodou ga hagalee mmada labelaa gi nia gau hagamuamua mai i daha, ala nogo helehelekai nia helekai e de iloo e goodou. 20 Goodou mmada gi Zion, di guongo dela e budu go gidaadou i tadau hagamiami taumaha. Goodou mmada gi Jerusalem, di waahale dela gaa noho ai gidaadou i di aumaalia. Ma gaa hai gadoo be di hale laa dela hagalee ngalungalua, dela e deemee di daagi aga ono duludulu, ono loahi e mau dangihi. 21 Dimaadua ga haga modongoohia mai gi gidaadou dono madamada. Gidaadou gaa noho i taalinga nia monowai palahaiee mono dama monowai, gei nia wagabaalii hagadaumee hagalee deledele laa lodo nia maa. 22-23 Nia goloo deledele huogodoo ala i hongo nia wagabaalii aalaa, ga balumee hua. Nadau laa le e deemee di moholo. Gidaadou gaa kumi nia goloo huogodoo o nia gau dauwa hagadaumee, gei nia goloo ga logowaahee, nia gau habehabe hogi gaa mee di hai mee gi nia maa. Ma go Dimaadua dela gaa hai tadau king. Mee gaa dagi gidaadou, ge e abaaba gidaadou. 24 Deai tangada e dahi e noho i lodo tadau henua gaa mee di hai labelaa bolo ia e magi ai, ge nia huaidu huogodoo la gu maahede.

34

God ga hagaduadua ono hagadaumee

1 Nia daangada o nia henua huogodoo, goodou lloomoi. Henuailala hagatau mo ono daangada huogodoo gi dagabuli mai gi kinei e hagalongo. 2 Dimaadua e hagawelewele gi nia henua huogodoo mo nadau buini dauwa. Mee gu haga halauwa digaula gii mmade. 3 Nia huaidina digaula ga hagalee danu, e mmoemmoe hua gaa pala ga bilau, gei nia gonduu ga mmee dodo. 4 Di laa, di malama mono heduu ga mooho hagaligiligi gaa hai gadoo be nia gohu gelegele. Di langi ga hagalee be di lau beebaa dela ne wini gi daha, gei nia heduu ga monnono be nia lau laagau ma ga monnono i di laagau ‘grape’ be di laagau ‘fig’.*

5 Dimaadua gu hagatogomaalia dana hulumanu dauwa i di langi, gei dolomeenei ga daaligi Edom, nia daangada ala ne haga halauwa go Mee bolo gii mmade.* 6 Dana hulumanu dauwa gaa gahu gi nia dodo mono kiliidi o digaula, gadoo be nia dodo mono kiliidi o nia siibi mono kuudi ala e tigidaumaha. Dimaadua gaa hai dana tigidaumaha i lodo di waahale o Bozrah, gaa hai taaligi dangada huaidu huoloo i lodo tenua go Edom. 7 Nia daangada ga tingatinga ga mmademmade be nia kau mono damaa kau daane, gei henuailala ga mmee i nia dodo gaa gahu gi nia kiliidi. 8 Deenei di madagoaa Dimaadua ga haga dagaloaha Zion ga hagamagedaa ono hagadaumee.

9 Nia monowai Edom gaa huli gaa hai nia ‘tar’, gei nia gelegele gaa huli gaa hai nia ‘sulfur’. Tenua hagatau ga ulaula be nia ‘tar’, 10 ga ulaula boo mo aa, gei di huiahi gaa gohu gaa hana hua beelaa. Tenua gaa hai di anggowaa ga hagadau gi muli, e deai tangada e hana labelaa laalaa ai. * 11 Nia manu ‘owl’ mono ‘raven’ gaa noho i lodo tenua. Dimaadua gaa hai di maa gi hai di anggowaa labelaa, be di maa i mua nia mee huogodoo ala ne hai. 12 Di king ga hagalee dagi dana henua, gei nia dagi ga hagalee. 13 Nia laagau duduia mono geinga gaa tomo i nia gowaa huogodoo mo i lodo nia waahale duuli, nia ‘jackal’ mono ‘owl’ gaa noho i golo. 14 Nia manu lodo geinga ga heehee i golo, gei nia ieidu ga hagadau gahigahi ginaadou. Di manu hagamadagudagu dangada o di boo ga hanimoi e halahala dana gowaa e hagamolooloo ai. 15 Nia manu ‘owl’ gaa hai nadau waehongo, gaa dugu nadau ngogo, gaa paa nia dama, ga benebene digaula hagahumalia i di gowaa deelaa. Nia manu ‘vulture’ ga dagabuli i golo ga hagadau gi muli.

16 Halahala ina gi lodo di beebaa Dimaadua nia manu mouli, daulia be nia helekai le e hai bolo aha. E deai dahi manu i nia manu aanei e hagalee ai, gei deai dahi manu i nia manu aanei gaa dono ihoo ai. Dimaadua gu helekai bolo ma e hai beenei, go Mee hua ga hagapuni digaula. 17 Dimaadua ga waewae tenua i ginaadou, gaa wanga nadau duhongo. Digaula gaa noho i lodo tenua ga hagadau gi muli, gei di maa gaa hai tenua ni digaula gaa hana hua beelaa.

35

Di Ala o di Dabuaahia

1 Di anggowaa ga tenetene,

gei nia akai laagau lodo geinga gaa tomo i nia balu gowaa.

2 Di anggowaa ga dadaahili ga wolowolo i dono tenetene,

gei di maa ga madamada be nia Gonduu o Lebanon,

gaa hai ono gelegele humalia be di gowaa go Carmel mo Sharon.

Nia daangada huogodoo ga gidee di madamada o Dimaadua,

gaa mmada labelaa gi ono mahi mo ono mogobuna aamua.

3 Haga maaloo ina nia lima o digau ala gu duadua,

mo nia wae o digau ala gu bolebole i nadau paagege.*

4 Hagi anga ina gi digau huogodoo

ala gu paagege nadau manawa boloo,

“Gi maaloo, hudee mmaadagu.

Di godou God ga hanimoi ga hagamaamaa goodou,

e hanimoi e hagaduadua godou hagadaumee.”

5 Digau dee gida gaa mee di gidee,

mo digau longoduli ga longono.

6 Digau habehabe la ga hobohobo ga gaalege,

mo digau ala e deemee di leelee ga wwolowwolo i nadau tenetene.

Nia aloalo o di monowai ga mmidi mai laa lodo di anggowaa.*

7 Gei nia gelegele wwele gaa huli gaa hai tama monowai,

gei nia gowaa ala maangoo ga haga honu gi nia monowai e uwa aga.

Nia gowaa ala nogo noho ai nia manu lodo geinga ‘jackal’ gaa hai nia wai,

ga tomo ai nia geinga tolo mono aalek.

8 Gei di maa gaa hai di ala looloo i golo

e haga ingoo bolo “Di Ala o di Dabuaahia”,

deai tangada huaidu e hana i di ala deelaa ai.

Deai digau dadaulia e mee di dagi gee digau ala e hula i hongo di maa ai.

9 Nia laion e noho i golo ai,

nia manu lodo geinga huaidu e heehee i golo ai.

Go digau ala ne haga dagaloaha go Dimaadua,

aalaa go digau ala ga taele gi hongo di ala deelaa.

10 Digaula gaa dau i Jerusalem i lodo nadau tenetene,

e dadaahili mo di wwolowwolo i nadau tenetene.

Digaula ga tenetene gaa hana hua beelaa,

gu maahede gi daha mo nia manawa gee

mono haga daamaha, gaa hana hua beelaa.

36

Digau Assyria e hagamadagudagu Jerusalem

(2-Kings 18.13-27; 2-Chronicles 32.1-19)

1 I lodo di madangaholu maa haa ngadau a Hezekiah nogo king i Judah, gei Sennacherib, di king aamua o Assyria ga heebagi gi nia waahale duuli maaloo o Judah gaa kumi digaula. 2 Mee ga hagau dana dangada dauwa aamua bolo gi hagatanga mo dana buini dauwa damana i Lachish gii hula gi Jerusalem gi helekai gi di King Hezekiah bolo mee gi hudee heebagi, gi dugu ina hua eia gi ginaadou. Tangada dauwa aamua gu duuli di ala dela e hana gi di gowaa e noho ai digau dui gahu, i baahi di aloalo dela e hali eia nia wai mai di monowai nonua. 3 Nia daangada o Judah dogodolu ne lloomoi belee heetugi gi mee: go tangada dela e dagi di hale king go Eliakim tama daane o Hilkiah, tangada hihi go Shebna, mo tangada dela e hagailongo nia mee gi lala go Joah, tama daane a Asaph. 4 Tangada dauwa dagi aamua o Assyria gu hagi anga gi digaula bolo di king aamua o Assyria e hiihai gi iloo ma di aha dela ne hidi ai di King Hezekiah gaa bida hagadagadagagee ang gi deia. 5 Mee ga heeu, “Goodou e hagamaanadu bolo nia helekai le e mee di pono nia kabemee dauwa mono mahi? Ma koai dela e hagamaanadu go koodou bolo ia ga hagamaamaa goodou e hai baahi gi Assyria? 6 Goodou e talitali Egypt gi hagamaamaa ina goodou, malaa, di hagamaamaa deelaa le e hai gadoo be di manga laagau e dogodogo iei goe gaa hadi ga daalo doo lima. Di king o Egypt le e hai gadoo beelaa i di madagoaa dahi dangada ma gaa gana gi mee.”*

7 Tangada dauwa aamua Assyria ga duudagi adu, “Be goodou ga hagi mai bolo goodou e gana gi Dimaadua di godou God? Ma go nia gowaa dugu mee dabuaahia mono gowaa dudu tigidaumaha a Dimaadua ala ne oho gi daha go Hezekiah i di madagoaa o mee ne hagi anga gi nia daangada o Judah mo Jerusalem bolo gi daumaha gi di gowaa dudu tigidaumaha hua e dahi. 8 Au gaa hai dagu hagababa adu gi di goe i di ingoo o di king aamua. Au ga gowadu gi di goe nia hoodo e lua mana, maa goe e mee di halahala nia daane dogologo beelaa e llele nia maa! 9 Goodou hagalee loo e tau anga gi dahi dangada, ma e aha maa tangada deelaa le e mugi lala loo digau aamua o Assyria, gei goodou e gana gi digau Egypt gi hagau adu godou waga dauwa mono daangada llele hoodo. 10 Goodou e hagamaanadu bolo au ne dauwa gi godou henua gaa oho di maa laa daha mo di hagamaamaa Dimaadua? Ma go Dimaadua hua ne helekai mai bolo gi heebagi gi ohoina di godou henua.”

11 Gei Eliakim, Shebna, mo Joah ga helekai gi tagi dauwa aamua, “Helekai mai i nnelekai Aram. Gimaadou e iloo hua. Hudee helekai Hebrew. Nia daangada huogodoo i hongo di abaaba le e hagalongo.”

12 Mee ga helekai, “Goodou e hagamaanadu bolo ma go goodou hua mo di king ala ne hidi ai di king aamua ga hagau mai au belee helekai ginai nia mee aanei? Deai, au e helekai labelaa gi nia daangada ala e noho i hongo di abaaba, ala gaa gai nadau mee hagauwwou, ga inu nadau mimi, gadoo be goodou.”

13 Gei tangada aamua dagi dauwa ga du gi nua gaa wolo i nnelekai Hebrew, “Hagalongo gi nnelekai di king aamua o Assyria e hagi adu. 14 Mee e helekai hagailoo adu gi goodou bolo gi hudee dumaalia gi Hezekiah gi halahalau ina goodou. Hezekiah e deemee di haga dagaloaha goodou. 15 Hudee dumaalia gi mee gi heia goodou gii gana gi Dimaadua. Hudee maanadu bolo Dimaadua ga haga dagaloaha goodou, gaa dugu di madau buini dauwa Assyria gi dee kumi di godou waahale. 16 Hudee hagalongo gi Hezekiah! Di king aamua o Assyria e helekai hiihai bolo goodou gi lloomoi gi daha mo di waahale, gi dugua goodou gi lala ogu mogobuna. Goodou ga dumaalia ginai gi miami nia ‘grape’ mai godou laagau ‘grape’ donu, nia ‘fig’ mai godou laagau ‘fig’ donu, ga inu nia wai mai godou monowai geli donu, 17 gaa dae loo gi di king aamua ga haganoho goodou labelaa gi lodo tenua dela e hai gadoo be di godou henua donu, di gowaa e tomo nia laagau waini e inu goodou, nia huwa laagau hai palaawaa. 18 Hudee dumaalia gi Hezekiah gi halahalau ina goodou gi hagamaanadu bolo Dimaadua ga haga dagaloaha goodou. Ma e donu bolo nia god o nia henua ala i golo gu haga dagaloaha nadau henua gi daha mo di king aamua o Assyria? 19 Aahee laa digaula dolomeenei: nia god o Hamath mo Arpad? Aahee nia god o Sepharvaim? Ma iai di god gu benebene a Samaria? 20 Ana hee dahi god o nia god o nia henua ne haga dagaloaha nadau henua gi daha mo di madau king aamua? Malaa, ma di aha dela e hai goodou gi hagamaanadu bolo Dimaadua e mee di haga dagaloaha Jerusalem?”

21 Nia daangada guu noho deemuu be nnelekai King Hezekiah ne hagi anga gi digaula, digaula digi helekai dahi helekai. 22 Gei Eliakim, Shebna mo Joah ga hahaahi nadau gahu i nadau lodo huaidu, gaa hula ga hagi anga gi di king nia helekai tagi dauwa aamua Assyria ne hai.

37

Di king e dangi gi Isaiah di hagamaamaa

(2-Kings 19.1-7)

1 Di madagoaa hua King Hezekiah ne longono nia helekai aanei, gei mee gu hahaahi ono gahu gu manawa gee, gu ulu ono gahu manawa gee, gaa hana gi di Hale Daumaha Dimaadua. 2 Mee ga hagau Eliakim, tagi madamada humalia di hale di king, Shebna, tangada hihi o di gowaa hai gabunga, mo digau hai mee dabu mmaadua gi soukohp Isaiah, tama daane o Amoz. Digaula nogo ulu labelaa nia gahu lodo huaidu. 3 Aanei nia helekai ne hagi anga go mee gi digaula bolo gi wanga ina gi soukohp Isaiah: “Dangi nei di laangi o di hagaduadua, gidaadou gu hagaduadua, gu haga langaadia. Gidaadou guu hai be di ahina ma ga hoohoo ga haanau, gei e bagege huoloo dono haanau. 4 Di king aamua o Assyria gu hagau mai dana dangada dauwa aamua belee helehelekai hagahuaidu di God dela e mouli. Dimaadua go doo God gi longono nia helekai hagahuaidu aanei, gei gi daaligidia digau ala ne helekai beenei. Dalodalo ang gi God i tadau daangada ala e mouli hua igolo.”

5 Di madagoaa soukohp Isaiah ne longono nnelekai King Hezekiah, 6 mee gu hagau gi muli ana helekai: “Dimaadua e helekai adu bolo hudee dugu ang gi digau Assyria gi hagamadagudagu ina goe i nadau helekai bolo Mee e deemee di haga dagaloaha goodou. 7 Dimaadua gaa hai di king aamua gi longono nia hagaboo ala e hai a mee gii hana gi muli gi dono henua donu, gei Dimaadua ga daaligi a mee gii made i golo.”

Digau Assyria gu hagau tuai hagamadagudagu

(2-Kings 19.8-19)

8 Tagi dauwa aamua gu longono bolo di king aamua gu hagatanga i Lachish, guu hana gu dauwa gi di waahale Libnah dela e hoohoo gi Lachish, gei mee gaa hana belee heetugi gi mee. 9 Nia helekai guu dau i digau Assyria bolo di buini dauwa Egypt dela e dagi go King Tirhakah o Ethiopia e hanimoi belee heebagi gi digaula. Di madagoaa di king aamua ne longono di mee deenei, mee gu hagau dana lede gi King Hezekiah o Judah, 10 e hagi anga gi mee boloo: “Di god dela e hagadagadagagee ginai goe guu hagi adu gi di goe bolo goe ga hagalee kumi ko au, malaa, hudee heia di mee deenei gi halahalau ina goe. 11 Goe gu longono di hai a di king aamua Assyria dela e hai gi tenua dela gu hilihili go mee belee oho. Goe e hagamaanadu bolo goe hagalee tale gi di mee deenei? 12 Ogu maadua mmaadua gu oho nia waahale Gozan, Haran, mo Rezeph, gu daaligi digau o Beth-Eden ala nogo noho i Telassar, ge deai di god o nia waahale aalaa ne haga dagaloaha digaula ai. 13 Nia king o nia waahale o Hamath, Arpad, Sepharvaim, Hena, mo Ivvah la i hee?”

14 King Hezekiah gaa daa di lede mai digau hagau gaa dau di maa, gei mee gaa hana gi di Hale Daumaha, gaa dugu di lede gi golo i mua o Dimaadua, 15 ga dalodalo, 16 “Yihowah, di Gowaa Aamua, di God o Israel dela e noho i hongo nia ada manu hai ono bakau, Kooe modo Gooe go di God, e dagi nia henua huogodoo o henuailala. Goe ne hai henuailala mo di langi.* 17 Meenei Dimaadua, hagalongo mai gi gimaadou, mmada gi di mee dela e hai mai gi gimaadou. Hagalongo gi nia mee huogodoo a Sennacherib ala e helekai ai e haga huaidu Goe, go di God mouli. 18 Dimaadua, gimaadou huogodoo e iloo bolo nia king aamua o Assyria gu oho gi daha nia henua e logo, guu hai nia anggowaa, 19 guu dudu nadau god, ala hagalee nia god donu, nia ada laagau hua mono hadu ne hai gi nia lima. 20 Dimaadua, go di madau God, dolomeenei abaabalia gimaadou gi daha mo digau Assyria, gii mee di iloo nia henua huogodoo o henuailala bolo ma Kooe hua dela go di God.”

Di hagailoo Isaiah ang gi di king

(2-Kings 19.20-37)

21 Isaiah ga hagailoo gi King Hezekiah bolo Dimaadua gu longono dana dalodalo, 22 gu helekai, “Sennacherib, di waahale Jerusalem ga gadagada adu gi di goe, ga haga balumee goe. 23 Ma koai dela e hagamaanadu kooe bolo e hagahuaidu ge haga balumee? Goe gu haga balumee Au, go di God Dabuaahia o Israel. 24 Goe ne hagau mai au gau kae hegau belee hagaamu goe mai gi di Au, bolo au waga dauwa hongo henua gu hagamagedaa nia gonduu kaedahi duuduu i nua o Lebanon. Goe gu helekai hagaamu bolo i di gowaa deelaa, goe guu hele gi lala nia laagau ‘cedar’ kaedahi lloowehaa, mo nia laagau ‘cypress’ kaedahi humalia, gei goe dela bolo goe guu dau i taluiha o di waa laagau dela i lodo henua. 25 Goe e hagaamu goe bolo goe guu geli nia monowai geli ge gu inu nia wai i lodo tenua digau mai i daha, gei nia wae o au gau dauwa gu dagahi di monowai Nile gi baguia.

26 “Goodou digi longono bolo Au ne haganoho nia mee huogodoo aanei i mua loo? Dolomeenei, gei Au guu hai nia maa gii gila. Au ne gowadu di mogobuna e huli nia waahale duuli maaloo gii hai nia hagabae hadu. 27 Nia daangada nogo noho i golo la nadau mahi ai, gu mmaadagu gu nadau hagamaanadu ai. Digaula guu hai be nia geinga tolo i lodo di gowaa, be nia geinga e tomo i tua di hale i di madagoaa di madangi welengina e hanimoi i dua, ga ili nia maa gi daha.

28 “Malaa, Au e iloo goe hagatau, au mee ala e hai, mo di gowaa dela e hana ginai goe. Au e iloo do hagawelewele maaloo hai baahi mai. 29 Au gu iloo di hagailoo o do hagawelewele mo do hagamuamua, gei dolomeenei gei Au gaa wanga dagu buulei gi doo uhi, mo di maadau gi doo ngudu, gaa dagi goe gi muli i di ala dela ne hanimoi iei goe.”

30 Gei Isaiah ga helekai gi King Hezekiah, “Deenei di hagamodongoohia o di mee dela gaa hai. Di ngadau deenei mo di ngadau nomuli, goodou e miami hua nia huwa laagau lodo henua, malaa, di ngadau nomuli goodou gaa mee di dogi godou meegai gaa hagi, gaa dogi godou laagau ‘grape’, gaa gai godou ‘grape’. 31 Digau ala ne dubu i Judah gaa tomo humalia gadoo be nia laagau ala e tomo llala nadau aga gi lodo di gelegele, gaa huwa mai ono meegai. 32 Nia daangada gaa noho i lodo Jerusalem mo i hongo di Gonduu Zion, digaula ga mouli, idimaa Yihowah, di Gowaa Aamua, gu haganoho bolo nia mee aanei e hai gii gila.

33 “Deenei telekai a Dimaadua ne helekai ai i di king aamua o Assyria: ‘Mee hagalee e ulu ge hagalee puu dana amu maalei e dahi gi di waahale deenei. Digau dauwa mo nadau duuli e lloomoi gi hoohoo gi di waahale ai, gei nia hagabae duuli e hau i di gili di maa ai. 34 Mee gaa hana gi muli i di ala dela ne hanimoi iei mee, hagalee ulu gi lodo di waahale deenei. Ko Au go Dimaadua dela ne helekai. 35 Au ga duuli di waahale deenei, ga benebene humalia di maa, e hagagila di hagalaamua o dogu ingoo mo dagu hagababa ne hai gi dagu dangada hai hegau go David.’ ”

36 Tangada di langi o Dimaadua guu hana gi di gowaa e noho digau dauwa Assyria, gu daaligi digau dauwa e lau mo huowalu maa lima mana (185,000). Heniheni loo luada dono daiaa, digaula guu mmade huogodoo, gu moemoe i golo. 37 Gei di king aamua Sennacherib o Assyria guu hana gi muli gi Nineveh. 38 Dahi laangi hua, i dono madagoaa nogo daumaha i lodo di hale daumaha o dono god Nisroch, dogolua dama daane i ana dama daane, go Adrammelech mo Sharezer, gu daalo a mee gii made gi nau hulumanu dauwa, gaa hula gaa llele hagammuni gi tenua go Ararat. Tuai dama daane i ana dama daane, go Esarhaddon guu pono di lohongo king aamua o dono damana.

38

Di magi o King Hezekiah mo dono maaloo aga

(2-Kings 20.1-11; 2-Chronicles 32.24-26)

1 Hoohoo gi di madagoaa deenei, King Hezekiah guu magi hoohoo hua bolo gaa made. Soukohp Isaiah, tama daane Amoz, guu hana belee mmada a mee, ga helekai gi mee, “Dimaadua e helekai adu bolo goe gi hagatogomaalia ina nia mee huogodoo, idimaa, doo magi la hagalee hili. Hagatogomaalia ina goe gaa made.”

2 Hezekiah ga huli adu gi di abaaba ga dalodalo, 3 “Dimaadua, Goe e langahia bolo au nogo hai hegau adu gi di Goe i di manawa dahi mo di tonu, ge hagamahi i nia madagoaa huogodoo e hagagila aga do manawa.” Gei mee ga daamada ga dangidangihia.

4 Dimaadua ga helekai gi Isaiah 5 gii hana gi muli gi Hezekiah, gi helekai gi mee, “Ko Au go Yihowah, di God o do damana madua David, Au gu longono au dalodalo gu gidee oo dangi. Au ga dumaalia adu nia ngadau e madangaholu maa lima gi mada waalooloo do mouli. 6 Au gaa daa goe mo di waahale deenei gi daha mo di king aamua o Assyria, ga benebene hagahumalia gi muli di waahale.”

7 Isaiah ga helekai, “Dimaadua ga gowadu gi di goe di hagamodongoohia e hagadootonu bolo Mee ga daahi dana hagababa. 8 I hongo di gaagenge dela ne hai go King Ahaz, Dimaadua gaa hai di malu gii hana gi muli nia habodo e madangaholu.” Gei e donu, di malu gu menege gi muli nia habodo e madangaholu.

9 I muli hua Hezekiah ne hili dono magi, mee gaa hihi dana daahili hagaamu deenei:

10 Au gu hagamaanadu bolo i di madagoaa maaloo o dogu mouli,

gei au guu hana gi di henua o digau mmade.

Hagalee loo e mouli dogu mouli.

11 Au e hagamaanadu bolo i lodo tenua o digau mouli,

au ga deemee labelaa di mmada gi Dimaadua go Yihowah,

be dahi dangada dela e mouli.

12 Dogu mouli guu tuu gi daha gu hagalawa,

gadoo be di hale laa dela e dugu gi lala,

gadoo be di gahu dela e tuu mai di masiini llanga gahu.

Au gu hagamaanadu bolo God gu hagalawa dogu mouli.

13 I di boo hagatau gei au gu dangidangi mo ogu mmae,

gadoo be di laion dela e hadihadi ogu iwi.

Au gu hagamaanadu bolo God gu hagalawa dogu mouli.

14 Dogu lee gu maeha gei gu bagege,

gei au gu nguunguu be di mwuroi.

Ogu golomada gu maanu di mmada gi di langi.

Meenei Tagi, haga dagaloaha ina au

gi daha mo nia haingadaa huogodoo aanei.

15 Gei au belee helekai bolo aha?

Dimaadua ne hai di mee deenei.

Au e manawa gee, ge deemee di kii.

16 Meenei Tagi, au ga mouli adu gi di Goe hua modo Gooe.

Hagahili ina au, heia au gi mouli.

17 Dogu manawa gee gaa huli gaa hai di aumaalia.

Goe gu haga dagaloaha dogu mouli gi daha mo nia haingadaa,

Goe gu dumaalia gi ogu huaidu huogodoo.

18 Tangada i lodo tenua o digau mmade e mee di hagaamu Goe ai.

Digau mmade e deemee di hagadonu do manawa dahi.

19 Ma go digau mouli ala e hagaamu Goe,

be dagu hagaamu Goe dolomeenei.

Nia damana e hagi anga gi nadau dama i dau hai dela e manawa dahi.

20 Dimaadua, Goe gu hagahili au.

Gimaadou ga daahili i nia ‘harp’ e hagaamu Goe.

Daahili hagaamu i lodo dau Hale Daumaha

i di waalooloo o madau mouli.

21 Isaiah ne hagi anga gi di king gi dugua di walee ne hai gi nia huwa ‘fig’ gi hongo dono magi buu, geia gaa hili. 22 King Hezekiah ga heeu, “Di hagamodongoohia aha e hagadootonu bolo au gaa mee di hana gi di Hale Daumaha Dimaadua?”

39

Digau kae hegau mai Babylon

(2-Kings 20.12-19)

1 I di madagoaa hua deelaa, gei di king o Babylonia go Merodach-Baladan, tama daane o Baladan, ne longono bolo King Hezekiah la guu magi, gei mee ga hagau gi mee dana lede mo dana kisakis. 2 Hezekiah gu hagahi mai digau hagau gu hagi anga gi digaula ono maluagina: ana silber mono goolo, ana mee hagakala meegai mono lolo hagakala, mo ono goloo dauwa huogodoo. E deai dahi mee i lodo ana gowaa benebene mee be i tuai gowaa i lodo dono henua king digi hagi anga go mee gi digaula ai.

3 Soukohp Isaiah gaa hana gi di King Hezekiah, ga heeu, “Nia daane aanei ne lloomoi i hee, ge ne helekai bolo aha adu gi di goe?”

Hezekiah ga helekai, “Digaula ne lloomoi i tenua mogowaa, ne lloomoi i Babylonia.”

4 “Ma di aha ne mmada ginai digaula i lodo di gowaa hale king?”

“Digaula gu gidee nia mee huogodoo. Deai dahi mee i lodo nia gowaa benebene mee digi hagi anga ko au gi digaula ai.”

5 Isaiah ga hagi anga gi di king, “Yihowah, di Gowaa Aamua, e helekai boloo, 6 ‘Di madagoaa e dau mai, gei nia mee huogodoo i lodo doo hale king, nia mee huogodoo o maadua mmaadua nogo benebene, gaa tugi mai gi dangi nei, la gaa kae gi daha gi Babylon. Deai dahi mee e dubu ai. 7 Hunu gau i o hagadili donu gaa lahi ga teletele nadau goloo, ga hai hege i lodo di gowaa hale king o Babylon.’ ”*

8 King Hezekiah ne modongoohia bolo tadinga le e hai bolo di aumaalia mo di noho baba i dono madagoaa e mouli ai, gei mee ga helekai, “Tegau dela ne gaamai kooe mai baahi Dimaadua le e humalia.”

40

Nia helekai o di hagadagadagagee

1 “Haga manawa lamalia ina agu daangada,” deenei la go tadau God e helehelekai, “Haga manawa lamalia ina digaula. 2 Haga maaloo ina aga nia daangada o Jerusalem, hagi anga ina gi digaula bolo gu duainau nadau hagaduadua, gei dolomeenei nadau huaidu la gu maahede. Au ne hagaduadua digaula i nadau huaidu huogodoo.”

3 Di lee e wolowolo boloo, “Hagatogomaalia ina di ala i lodo di anggowaa ang gi Dimaadua. Haga aadee ina di ala i lodo di anggowaa e haele ai tadau God.* 4 Haga honu ina nia mehanga gonduu, hagababa ina nia gonduu, nia dama gonduu la gi malallali, gei nia gowaa dungadunga la heia gii baba. 5 Gei di madamada o Dimaadua la ga modongoohia aga, gei nia daangada huogodoo ga gidee ginaadou di maa. Ma go Dimaadua dela ne hagababa dana mee deenei.”*

6 Di lee e wolowolo boloo, “Hagadele ina ana helekai!”

Gei au ga heeu, “Nia helekai bolo aha e hagadele ko au?”

“Hagadele ina bolo nia daangada huogodoo le e hai be nia geinga tolo, digaula hagalee mouli duai i nia akai lodo geinga. 7 Nia geinga mono akai e popo i di madagoaa Dimaadua ga ili nia maa gi dono madangi. Nia daangada le e hai gadoo beenei, hagalee maaloo i nia geinga. 8 Uaa, nia geinga mo ono akai le e popo, gei ogo nia helekai o tadau God e noho hua beelaa.”*

9 Jerusalem, hana gi tomo di gonduu duuduu i nua, hagadele ina di longo humalia! Zion, wolowolo gi nua i doo lee gahigahi! Hagadele ina di longo humalia ge hudee madagu. Hagi anga ina gi nia waahale o Judah bolo di nadau God ga hanimoi!

10 Di Tagi go Yihowah ga hanimoi gaa dagi gi nia mogobuna, e laha mai madalia Ia digau ala ne haga dagaloaha ko Ia.* 11 Mee ga benebene dana hagabuulinga siibi be tangada hagaloohi siibi. Mee ga hagabudu nia dama gi di gowaa e dahi, gaa lahi digaula i hongo ono lima, gei Mee ga dagi mai nia dinana digaula hagahumalia i ono muli.*

Di God o Israel hagalee hagatau gi dahi mee

12 Ma iai tangada i golo e mee di hagatau di moana gi lodo ono babaalima be e hagatau di langi i nua gi ono lima? Ma iai tangada i golo e mee di haa nia gelegele o henuailala gi lodo di ibu, be e pauna nia gonduu mono gowaa noho nua gi hongo di mee manamana mee? 13 Ma iai tangada i golo e mee di helekai gi Dimaadua bolo gi heia nia mee belee hai? Ma koai dela e mee di aago a Mee be e mee di helekai gi Mee bolo gi daudalia?* 14 Ma iai tangada i golo e mee di daudali dono manawa go Dimaadua, gaa kabe gi iloo ge gi modongoohia a Mee nia mee ala belee hai?

15 Nia henua llauehe la hagalee nia mee ang gi Dimaadua, e hai hua be nia madaua wai. Nia henua ala e mogowaa le e maamaa be nia gohu gelegele. 16 Nia manu huogodoo lodo geinga o Lebanon la hagalee dohu di tigidaumaha ang gi tadau God, gei nia laagau ala i golo la hagalee dohu di akaa di ahi e dudu nia tigidaumaha. 17 Nia henua la hagalee di mee gi Mee, nadau hadinga gi Mee ai.

18 Ma koai dela e hagatau ang gi God? Dehee dau hai e haga modongoohia a Mee? 19 Mee hagalee hai be di ada balu god dela ne hai go nia daangada, dela ne hai go digau hai baalanga i di nadau hii di maa gi nia goolo, ga haga noho i hongo di gowaa silber.* 20 Tangada dela e deemee di hui ana goolo be nia silber, geia e halahala ana laagau ala hagalee bala, geia ga halahala dana dangada paa mee dela e mee di paa di ada balu god, ga haga duu gii mau gi dee hinga.

21 Goe e de iloo e goe? Digi hagia adu gi di goe nia mee ne hai namua? Goe digi hagalongo gi di hai o henuailala ne daamada? 22 Maa ne hai go Mee dela e noho i hongo dono lohongo king i bahi i nua o henuailala mo i mugi nua di ahiaalangi, gei nia daangada ala i bahi i lala e mmada hagalligi loo ginai be nia loada. Mee ne holo gi daha di langi i nua gii hai gadoo be di gahu dela e hai be di hale laa dela e noho ai nia daangada.

23 Mee ga daa gi daha nia mogobuna o nia dagi o nia guongo, gaa hai digaula gi hagalee nia mee. 24 Digaula e hai gadoo be nia laagau ala dogo tomo aga lligi, ala hua dogo matilitili ono aga. Di madagoaa Dimaadua ga hagau mai dana madangi, gei nia maa ga maangoo ga angiangina be nia geinga maangoo.

25 Ma koai dela e hagatau gi God dabuaahia? Ma iai tangada i golo e hai be mee? 26 Mmada gi di gili di langi i nua. Ma koai dela ne hai nia heduu ala e mmada ginai goodou? Go Mee go tangada dela e dagi digaula be digau dauwa. Mee e iloo be nia heduu e hia aalaa, ge e haga ingoo digaula gi nadau ingoo! Deai di heduu e dahi e ngala ai, mai i ono mogobuna dela e maaloo huoloo!

27 Israel, goe e aha dela e hai oo donu gi Dimaadua bolo Mee e de iloo Ia o haingadaa be e dehei e Ia do madagoaa nia daangada ma ga hagahuaidu goe? 28 Goe e de iloo e goe? Goe digi hagalongo? Dimaadua dela go di God dono hagaodi ai. Mee ne hai henuailala hagatau, Mee hagalee duadua be e buhi. Deai tangada e iloo ana maanadu ai. 29 Mee e hagamaaloo aga digau ala e paagege ge e duadua. 30 Nia dama ala e lligi, ga paagege labelaa. Nia dama daane e mee di too i nadau paagege. 31 Gei digau ala e hagadonu Dimaadua i nadau hagamaamaa, ga gidee ginaadou di hagamaaloo aga hoou. Digaula ga maangi gi nua i hongo nadau bakau be nia manu ‘eagle’. Digaula gaa llele hagalee maanu, digaula ga haele hagalee paagege.

41

Di haga donudonu o di hagababa a Dimaadua gi Israel

1 God e helekai boloo, “Gii noho dee muu, hagalongo mai gi di Au, goodou go nia henua mogowaa loo! Hagatogomaalia e haga modongoohia godou baahi i di gowaa hai gabunga. Goodou godou madagoaa e helekai iei goodou. Lloomoi gi di gowaa e dahi e hilihili be koai dela e donu.

2 “Ma koai dela ne laha mai tagi dauwa mai i bahi i dua, mo di hai a mee gi aali i nia gowaa huogodoo ala e hana ginai mee? Ma koai dela ne wanga gi mee di aali i hongo nia king mono henua huogodoo? Dana hulumanu dauwa e daaligi digaula gi lala be nia gohu gelegele. Ana amu maalei gaa tale i digaula gaa hai digaula gi mamaangi be nia geinga popo e angiangina i di madangi. 3 Gei mee e waluwalu digaula hua beelaa, e haele i di aumaalia, dono lauwa ai, geia e limalima huoloo dela hagalee tale ono wae gi di gelegele. 4 Gei di ma koai dela ne hai di mee deenei gii gila? Ma koai dela ne hagamaanadu ana adu daangada i nadau hagangalungalua mai taamada? Ko Au go Dimaadua nogo i golo i taamada loo, gei Au go Dimaadua dela ga i golo i di madagoaa ga hagaodi.

5 “Nia daangada ala i nia henua mogowaa loo gu gidee ginaadou agu mee ala ne hai. Digaula gu mmaadagu gu polepole. Digaula ga dagabuli mai gi di gowaa e dahi ga lloomoi. 6 Nia daangada gu wouwou ginaadou di ngalua ga hagadau maamaa ge e hagadau hagamaaloo aga ginaadou. 7 Tangada paa mee e helekai gi tangada tugi goolo boloo, ‘Gu humalia huoloo go dau moomee!’ Taane dela e haluhalu dana ada mee ga hagamaaloo aga tangada dela e dogi di maa gi di gowaa e dahi gi nia baalanga. Meemaa ga helekai, ‘Di haga punipuni mai gu humalia!’ Meemaa gaa dogi di balu ada mee deelaa gi dono lohongo.

8 “Gei goe, go Israel, go dagu dangada hai hegau, goodou ala go agu daangada ala ne hilihili, go di madawaawa Abraham, go dogu ihoo hagaaloho.* 9 Au ne laha mai goodou i nia mada o henuailala, Au ne haga gahi goodou haga mogowaa loo i nia madaaduge, ga helekai adu gi goodou boloo, ‘Goodou go agu gau hai hegau.’ Au digi haga de iloo e Au goodou. Au ne hilihili goodou. 10 Hudee mmaadagu, Au e madalia goodou. Au go di godou God. Hudee uli godou gai, Au gaa hai goodou gi maaloo ge e hagamaamaa goodou. Au ga duuli goodou gi daha mo godou haingadaa, gei e benebene goodou.

11 “Digau huogodoo ala e hagawelewele adu gi goodou, ga iloo ginaadou di langaadia di nadau magedaa. Digau ala e heebagi adu gi goodou la gaa mmade. 12 Ma e aha maa goodou ga halahala godou hagadaumee, gei goodou ga deemee di gida digaula. Digau ala e hai tauwa adu gi goodou,* ga de i golo i henuailala. 13 Au go Dimaadua, go di godou God. Au e hagamaaloo aga goodou, ge e hagi adu gi goodou bolo gi hudee mmaadagu, Au ga hagamaamaa goodou.”

14 Dimaadua e helekai boloo, “Goodou go digau Israel, ma e aha maa goodou e lligi ge e paagege, goodou hudee mmaadagu, Au ga hagamaamaa goodou. Au go di God Dabu o Israel, ko Au dela e benebene goodou. 15 Au gaa hai goodou gii hai be di laubaba hili meegai, dela e gaa ono ngudu ge hoou. Goodou gaa olo nia gonduu ga mooho gi lala. Nia gowaa nnoonua gaa oho gi ligiligi loo gaa hai nia gohu gelegele. 16 Goodou ga mmaga aga nia maa gi di ahiaalangi, gei di madangi ga ili nia maa gi daha, gei di madangi damana gaa oho nia maa dagidahi loo. Gei goodou ga tenetene, idimaa Au dela go di godou God. Goodou ga hagaamu Au, dela go di God Dabuaahia o Israel.

17 “Di madagoaa agu daangada ala ga halahala nadau wai e inu, i nadau akii la gu maangoo i di nadau hieinu, gei Au go Dimaadua ga hagagila nadau dalodalo. Au di God o Israel ga hagalee loo di de langahia digaula. 18 Au gaa hai nia monowai gii mmidi laa lodo nia gonduu ala e maangoo, ga haga hali agu wai laa lodo nia gowaa mehanga nia gonduu. Au gaa hai di anggowaa gii hai nia monowai, gei nia henua ala maangoo gi hali eia nia wai no lodo. 19 Au gaa hai nia laagau ‘cedar’, mono laagau ‘acacia’, ‘myrtle’ mono laagau olib la gii tomo i lodo di anggowaa. Nia waa laagau gaa tomo i lodo nia henua maangoo, aalaa go nia laagau ‘pine’, ‘juniper’ mono ‘cypress’. 20 Nia daangada ga gidee ginaadou ga iloo ginaadou bolo ma ko Au, go Dimaadua dela ne hai nia maa. Digaula ga modongoohia ginaadou bolo di God Dabuaahia o Israel la ne hai nia mee aanei gii kila.”

Dimaadua e hai baahi gi nia balu god

21 Dimaadua, di king o Israel e helekai nia mee aanei boloo, “Goodou go nia god o nia henua llauehe, haga gila aga ina godou donu. Gaamai godou lagamaaloo ala i godou baahi. 22 Lloomoi gi kinei, haga modongoohia ina aga nia mee ala ga kila aga, gi iloo ai gidaadou be nia maa e kila aga ma gaa hee. Haga donudonu ina gi di gowaa hai gabunga i nia mee ala ne too gi daha, gei gi hagia mai gi gimaadou ono hadinga. 23 Hagia mai gi gimaadou nia mee ala ma ga lloomoi maalia, gei gimaadou ga iloo bolo goodou nia god! Heia mai nia mee humalia be heia di haingadaa mai gi gimaadou. Heia gimaadou gi uli madau gai gi mmaadagu! 24 Goodou mo godou mee huogodoo ala e hai la hagalee nia mee. Digau ala e daumaha adu gi goodou le e gulugulua huoloo!

25 “Au gu hilihili dagu daane dela e noho i di bahi i dua. Au gaa hai a mee gii hai dana dauwa adu gi goodou mai i bahi i ngeia. Mee dela e dagadagahi nia dagi gadoo be nia gelegele gulugulua, gadoo be tangada hai pileedi hadu e dagadagahi ana gelegele hai pileedi. 26 Ma koai i goodou gu haga modongoohia bolo di mee deenei e gila, gei gidaadou gaa mee di helekai bolo goodou e donu? Deai tangada i goodou ne helekai i di maa ai! 27 Au go Dimaadua dela ne hagi anga matagidagi loo gi Zion di longo deenei. Au gu hagau dagu dangada kae hegau gi Jerusalem gi helekai boloo, ‘Au daangada le e lloomoi! Digaula e lloomoi gi nadau guongo!’ 28 Gei Au gaa mmada gi hongo nia god aalaa, tangada e dahi i digaula e helekai ai, tangada e dahi ne helekai mai gi agu heeu ai. 29 Nia god aanei huogodoo le e balumee hua. Digaula e deemee di hai nadau mee, nia ada mee aanei la nadau mahi ai, nadau mogobuna ai!”

42

Tangada hai hegau Dimaadua

1 Dimaadua e helekai boloo, “Deenei go dagu Dangada Hai hegau dela e hagamaaloo aga ko Au, dagu Dangada dela ne hilihili aga gei e aloho iei Au gei e tene ginai Au. Mee gu haga honu ko Au gi dogu Hagataalunga, gei Mee gaa wanga gi nia henua llauehe huogodoo di hai o di tonu.* 2 Mee hagalee wolowolo be e haga hohooho, be e agoago gi nua i hongo nia ala. 3 Mee hagalee hadi gi daha di aalek dela e biga, be e diinai di malama dela ga hoohoo gaa made. Mee e wanga gi nia daangada di tonu dee odi. 4 Mee hagalee hudu gi daha dono hagadagadagagee be hagalee manawa bagege. Mee ga haga duu aga di tonu i henuailala. Nia henua ala e mogowaa loo e talitali gei e hidihidi gi nia agoago a Maa.”*

5 Dimaadua go God dela ne hai di langi gaa haa gi ono hagahonu. Mee dela ne hai henuailala mo nia mee ala e mouli huogodoo no lodo. Mee guu wanga nia mouli gi dogidogi nia daangada huogodoo. Gei dolomeenei gei ogo Dimaadua go God ga helekai gi dana Dangada Hai hegau boloo,* 6 “Au go Dimaadua ne gahi mai Goe, ga gowadu gi di Goe di mogobuna bolo di tonu la gii gila i hongo henuailala. Mai doo baahi, gei Au gaa hai dagu hagababa gi nia daangada huogodoo. Mai doo baahi, gei Au ga haga maalama nia henua llauehe.* 7 Goe gaa huge nia golomada o digau dee gida, ga haga maahede digau ala e noho i lodo di bouli o di hale galabudi.

8 “Ko Au modogo Au dela go Yihowah, deelaa go dogu ingoo. Deai di god i golo e hai mee ngaadahi gi dogu madamada ai. Au hagalee dumaalia gi dahi ada mee e hai mee ngaadahi gi dogu hagaamu. 9 Nia mee ala nogo haga modongoohia ko Au, la gu kila aga guu donu. Dolomeenei, gei Au e hagi adu nia mee hoou i mua nia maa ma ga kila mai.”

Taahili hagaamu

10 Huwa ina taahili hoou ang gi Dimaadua.

Daahili hagaamuina a Mee go henuailala hagatau.

Hagaamuina a Mee go goodou ala e deledele i di moana.

Hagaamuina a Mee go nia mee huogodoo ala e mouli i lodo tai!

Gi daahili ina go goodou go nia henua ala e mogowaa loo

mo goodou go digau ala e noho i golo!

11 Heia di anggowaa mo ono waahale gi hagaamuina a God.

Heia digau Kedar gi hagaamuina a Mee.

Heia digau ala e noho i lodo di waahale o Sela

gi wwolowwolo i di tenetene mai i tomo nia gonduu!

12 Heia digau ala e noho i nia henua haga mogowaa

gi haga hagaamuina mo di haga madamada Dimaadua.

13 Dimaadua e hana e hai dana dauwa gadoo be tangada dauwa.

Mee gu togomaalia ge e hagadaba di tauwa.

Mee gaa wolo gi nua, ga daamada tauwa.

Mee e haga modongoohia aga dono mogobuna

dela e hai baahi ang gi ono hagadaumee.

Dimaadua gu hagababa bolo e hagamaamaa ana daangada

14 Dimaadua e helekai boloo, “Gu waalooloo dagu noho dee muu, Au digi helekai gi agu daangada. Gei dolomeenei di madagoaa e haga ngalua guu dau mai, Au ga wolowolo gi nua be di ahina ma ga haanau. 15 Au gaa oho gi daha nia dama gonduu mono gonduu nnoonua, ga haga maangoo nia geinga mono laagau. Au gaa huli nia monowai gii hai nia anggowaa, gaa hai nia monowai gi maangoo.

16 “Au gaa dagi agu daangada ala e dee gida gi nia ala digi hula ai digaula mai i mua. Au gaa huli nadau bouli dongoeho gi di maalama, gaa hai nia gowaa dungadunga gi malallali i mua digaula. Aanei go agu hagababa ala e daahi beelaa ko Au. 17 Gei ogo digau huogodoo ala e hagadonu nia ada mee, ala e haga ingoo nia ada mee bolo nadau god, la ga haga langaadia, gaa tee.”

Tee hagalongo o Israel ang gi di kabe nia mee

18 Dimaadua e helekai boloo, “Goodou go digau ala e longoduli, hagalongo! Goodou ala e dee gida, mmada maalia! 19 Ma iai tangada i golo e mada dee gida i dagu dangada hai hegau, ge e mada longoduli i dagu dangada kae hegau dela ne hagau ko Au? 20 Israel, goodou gu gidee nia mee logowaahee, gei di maa e hai dono hadinga bolo aha adu gi goodou? Goodou la godou dalinga i golo belee hagalongo ai, gei nia maa ni aha ala ne longono ai goodou?”

21 Dimaadua la di God dela e manawa tene i di hagamouli, malaa Mee e haga duu aga ana haganoho mo ana agoago, gei Mee e hiihai gi ana daangada gi hagalaamua ina nia maa. 22 Gei dolomeenei ana daangada la guu kumi i tauwa. Digaula la guu tai i lodo nia hale galabudi i lodo di gelegele gei gu daalo hagammuni i lodo nia hale galabudi. Digaula guu hai digau guu kumi i tauwa, deai tangada e hanimoi gi digaula belee hagamaamaa digaula ai.

23 Ma iai tangada i goodou e hagalongo gi di mee deenei? E hai behee? Tugi dolomeenei gaa huli gi muli, goodou ga hagalongo hagahumalia? 24 Ma koai dela ne wanga a Israel gi digau gaiaa? Ma go tuaidina hua Dimaadua dela ne hai baahi ginai gidaadou i tadau haihai huaidu. Gidaadou hagalee nogo mouli be dana hiihai bolo gidaadou gi mouli ai. Gidaadou hagalee nogo daudali ana agoago ne gaamai gi gidaadou. 25 Gei Mee guu hai gidaadou gi longono di mahi o dono hagawelewele, ga hagaduadua gidaadou gi di duadua o di tauwa. Dono hagawelewele la gu ulaula gadoo be di ahi laa lodo Israel. Gei gidaadou gu de iloo be di maa di aha dela ne hai, gidaadou digi kabe di agoago deelaa.

43

Dimaadua e hagababa bolo Ia ga haga dagaloaha ana daangada

1 Israel, Dimaadua dela ne hai goodou, e helekai boloo, “Hudee mmaadagu, Au ga haga dagaloaha goodou. Au gu gahigahi goodou i godou ingoo bolo goodou nia daangada ni aagu. 2 Di madagoaa ma ga hula ai goodou laa lodo di moana, gei Au e madalia goodou, gei nia haingadaa hagalee haga aabulu goodou. Di madagoaa ma ga lloo adu ai goodou laa lodo di ahi, gei goodou hagalee wwele, gei godou haingadaa llauehe hagalee haga mmaemmae goodou. 3 Idimaa, Au go Dimaadua di godou God, di God Dabuaahia o Israel dela e benebene goodou. Au gaa hui gi daha Egypt gii mee di hagamehede goodou. Au gaa hui gi daha Ethiopia mo Seba labelaa. 4 Au gaa hui gi daha nia henua llauehe gi benebene ina godou mouli, idimaa, goodou e dahidamee mai gi di Au, dela e aloho i goodou, e gowadu gi goodou di aamua. 5 Hudee mmaadagu, Au e madalia goodou!

“Au ga laha mai godou daangada gi godou guongo, mai nia mada mogowaa o henuailala, i bahi i dua mo i bahi i dai. 6 Au ga helekai gi di bahi i ngeia gi hagau ina digaula, gei Au gaa hai gi di bahi i ngaaga gi hudee daahia digaula. Dugua agu daangada gi lloomoi mai nia henua mogowaa i nia mada o henuailala. 7 Digaula nia daangada ni aagu, Au ne hai digaula belee haga madamada Au.”

Israel la di hagadoodonu ni Dimaadua

8 Dimaadua e helekai boloo, “Agu daangada la gi lloomoi gi di gowaa hai gabunga! Nadau golomada i golo, gei digaula e dee gida. Nadau dalinga i golo, gei digaula e longoduli. 9 Haga gahi ina mai nia henua llauehe gi dagabuli mai gi di hagi aga. Ma di god dehee dela e mee di kokohp nia mee ala ma ga kila aga maalia? Ma di god koai i digaula dela ne haga modongoohia nia mee ala e kila aga dangi nei? Heia nia god aanei gi laha mai nadau hagadoodonu, gi hagadonu bolo ginaadou le e donu, mo di haga modongoohia bolo nadau helekai le e donu.

10 “Nia daangada Israel, goodou ala go ogu hagadoodonu. Au ne hilihili goodou belee hai agu gau hai hegau bolo gi iloo e goodou Au, ge e hagadonu Au, gi modongoohia goodou bolo ma ko Au dela go di God. Deai di god i daha mo Au ai, be nogo i golo, be ga i golo, hagalee loo!

11 “Au modogo Au go Dimaadua, dela hua ko Au modogo Au dela e mee di benebene goodou. 12 Au ne kokohp nia mee ala ga kila aga, gaa lawa, gei Au gu hanimoi e hagamaamaa goodou i godou haingadaa. Deai di god mai i daha ne hai beenei ai, goodou ala go ogu hagadoodonu. 13 Au go di God gaa hana hua beelaa. Deai tangada e lele gi daha mo ogu mogobuna ai. Deai tangada e mee di huli agu mee ala e hai ai.”

Llele gi daha mo Babylon

14 Di God Dabuaahia o Israel, go Yihowah dela e benebene goodou, e helekai boloo, “Au ga hagau dagu buini dauwa gi Babylon, belee haga dagaloaha goodou. Au gaa oho gi lala nia bontai di abaaba o di waahale deelaa, mono lee wwolowwolo o ana daangada gaa huli gi di lee dangidangi. 15 Au go Yihowah go di godou God Dabuaahia, Au ne hai goodou, go Israel, gei Au go di godou King.”

16 I mua loo Dimaadua ne hai dana ala laa lodo tai, ne hai dana ala i mehanga nia wai bagibagia. 17 Mee ne dagi mai di buini dauwa maaloo dangihi gi lodo di made, di buini dauwa mono waga hongo henua mono hoodo. Digaula gu monnono gi lala digi tuu aga gi nua, gu hagalee gadoo be di malama ma ga diinai dono ulaula.

18 Gei Dimaadua e helekai boloo, “Goodou hudee daahia nia haihai namua, be hudee mamaanadu ina nia hangaahai ala nogo hai namua loo. 19 Gii mmada gi di mee hoou dela gaa hai ko Au. Ma guu lawa di kila aga, gei goodou e gidee di maa dolomeenei! Au gaa hai dagu ala laa lodo di anggowaa, ga gowadu gi goodou nia monowai e mmidi laalaa. 20 Nia manu lodo geinga hogi ga hagalaamua nia manu ‘jackal’ mono ‘ostrich’ ga hagahagaamu Au i dogu madagoaa dela ma gaa hai ai agu monowai gii hali laa lodo di anggowaa e inu go agu gau ala ne hilihili. 21 Aalaa go digau ala ne hai ko Au belee hai agu daangada, digaula ga hagahagaamu Au gi nia daahili hagaamu!”

Di huaidu o Israel

22 Dimaadua e helekai boloo, “Goodou go digau Israel, goodou nogo buhi i di Au, goodou digi daumaha mai gi di Au. 23 Goodou digi gaamai gi di Au godou tigidaumaha siibi dudu, goodou digi hagalaamua ina Au gi godou hai tigidaumaha. Au digi haga daamaha ina goodou i godou hai tigidaumaha. Au digi hagaduadua ina goodou i dagu dangi adu gi goodou gi daumaha mai gi di Au gi godou ‘incense’. 24 Goodou digi huia godou ‘incense’ mai gi di Au, be e haga manawa lamalia Au gi nia kiliidi o godou manu. Goodou ne haga daamaha Au gi godou huaidu, gei goodou ne hai Au gi hagawelewele gi godou ihala. 25 Gei deenei laa, Au go Dimaadua dela e dumaalia adu gi godou huaidu, Au e hai di mee deenei, idimaa ma ko Au. Au ga haga de langahia godou huaidu.

26 “Gidaadou gaa hula gi di gowaa hai gabunga, gaamai di godou helekai hagahuaidu! Haga gila aga ina labelaa godou helekai bolo goodou godou ihala ai! 27 Di godou damana madua namua loo nogo hai di huaidu, gei godou dagi nogo hai hala mai gi di Au. 28 Godou dagi gu haga gulugulua dagu gowaa dabu. Gei Au guu hai a Israel gi mooho damana, guu hai agu daangada gii hai digau e tee ge langaadia.”

44

Dimaadua dela hua go God

1 Dimaadua e helekai boloo, “Israel dagu dangada hai hegau, hagalongo malaa, agu daangada ala ne hilihili, go di madawaawa Jacob. 2 Au go Dimaadua dela ne hai goodou. Daamada i di madagoaa dela ne haanau ai goodou, gei Au nogo hagamaamaa goodou. Hudee mmaadagu, goodou nia gau hai hegau ni aagu, agu daangada ne hilihili ala e aloho iei Au.

3 “Au gaa wanga nia wai gi nia henua ala e hieinu, gaa hai nia wai gii mmidi laa hongo di gelegele gowaa maangoo. Au gaa llingi dogu Hagataalunga gi hongo godou dama, mo dogu haga maluagina gi hongo do hagadili. 4 Digaula ga tomo aga hagahumalia be nia laagau ala e tomo i di magalillili o nia wai, e hai be nia laagau ‘willow’ ala e tomo i nia daalinga o nia monowai ala e mmidi ono wai.

5 “Tangada nei mo tangada nei, nia daangada ga helekai boloo, ‘Au tangada ni Dimaadua.’ Digaula ga lloomoi ga buni anga gi digau Israel. Tangada nei mo tangada nei gaa hihi di ingoo Dimaadua i di gili dono lima, ga haga ingoo ia bolo ia tangada Israel.”

6 Dimaadua dela e dagi ge e abaaba a Israel, Dimaadua di Gowaa Aamua e helekai ai boloo, “Au go Taamada mo di Hagaodi, go di God hua e dahi, deai di god labelaa i golo ai, dela hua ko Au.* 7 Ma iai tangada i golo e mee di hai agu mee ala ne hai? Ma koai e mee di haga modongoohia aga nia mee huogodoo ala ne belee hai mai taamada, gaa dae loo gi di hagaodi o di madagoaa? 8 Agu daangada nei, goodou hudee mmaadagu! Goodou gu iloo bolo mai i di madagoaa namua ga tugi mai gi dolomeenei, Au gu haga modongoohia aga nia mee ala ma ga kila aga, gei goodou ala go agu hagadoodonu. Ma di god i daha mo Au i golo? Ma di god e mogobuna i golo dela digi longono e Au?”

Taumaha gi nia ada mee la di balumee hua

9 Digau huogodoo ala e hai nadau ada mee la dono hadinga ai, mo nadau ada god ala e hai bolo nia mee hagalabagau, la nia balumee. Digau ala e daumaha gi nia god beenei, la digau deegida ge e de kabemee. Digaula ga haga langaadia. 10 E balumee go di hai di ada mee gi nia baalanga gii hai be dahi god e daumaha ginai. 11 Digau huogodoo ala e daumaha ang gi di maa la ga haga langaadia. Digau ala e hai nadau ada mee la nia daangada balumee hua. Heia digaula gi lloomoi gi mua digau hai gabunga. Digaula ga mmaadagu huoloo, ga langaadia.

12 Tangada hai baalanga gaa hai dana bida baalanga, gaa dunu go mee i hongo di ahi. Mee e dugidugi dana haamaa gi dono lima maaloo huoloo, e tugi di baalanga deelaa, gii hai be di ada dela e hiihai ginai. Mee e ngalua, gei mee gu hiigai, hieinu ge gu duadua.

13 Tangada paa mee e hagatau di laagau, mee ga maaga di laagau deelaa, gii hai di ada gi di mee hihi, ga daadaa go mee gi ana goloo paa mee, gaa hai di maa gii hai di ada daane, di ada dangada madanga, gaa dugu i lodo dono hale. 14 Holongo mee ne hele di laagau ‘cedar’ e hai hegau iei ia, be e hilihili di laagau ‘oak’, be go di laagau ‘cypress’ i lodo henua. Be holongo mee gaa dogi dana laagau ‘pine’, gaa tali nia uwa e hai di maa gii tomo. 15 Tangada e hai hegau gi di bida di laagau deenei, e hai ai nia dohomu, ge e hai hegau gi di bida dela i golo, e hai ai dana ada mee. Tangada e akaa dana ahi gi di bida o di laagau e haga mahanahana ia ge dunu ana palaawaa, ge di bida dela i golo e hai dana ada mee, e daumaha gineia. 16 Tei bida i di laagau deelaa e hai dana ahi e dunu ana goneiga gaa gai gi maaluu ia. Mee ne haga mahana eia ga helekai boloo, “E humalia huoloo go di mahana. Di ahi humalia huoloo giibeni!” 17 Di bida o di laagau dela ne dubu i golo, gaa hai di ada mee, gaa bala ginai ga daumaha ginai. Mee ga dalodalo gi di maa, e helekai boloo, “Goe dela go dogu god. Benabena ina au!”

18 Nia hagadilinga daangada beelaa le e dadaulia huoloo di iloo nadau mee ala e hai. Digaula e tai nadau golomada mo nadau hagamaanadu gi de iloo di tonu. 19 Tangada paa ada mee e deai dana hagamaanadu ai, bolo ia gaa hai boloo, “Hunu malala i di laagau ne dudu ko au, ne dunu agu palaawaa, ge ne lallala labelaa agu goneiga gaa gai ko au, gei nia mee ala ne dubu i di laagau deelaa, ne hai dagu ada mee. Gei deenei au e bala gi lala gi mua di bida laagau!”

20 Di hagadilinga beenei e hai be tangada e gaigai ana luaahi, dono hagamamaanadu dadaulia e koia e damana, dela gaa hidi ai dono hagamaamaa le e haingadaa huoloo, ge digi iloo ia bolo di ada mee dela e dadaahi ko ia, la hagalee di god donu.

Dimaadua go Tangada ne hai nia mee huogodoo, mo Tangada Hagamouli

21 Dimaadua e helekai boloo, “Israel, goe la gi langahia nia mee aanei. Langahia bolo goe tangada hai hegau ni aagu. Au ne hai goe belee hai tangada hai hegau ni aagu, gei Au e deemee loo di de langahia e Au goe. 22 Au gu duidui gi daha o huaidu be nia gololangi. Hanimoi gi muli gi dogu baahi, ma ko Au dela e hagamouli goe.”

23 Wwolo i di tenetene, goodou go di langi! Wwolowwolo, goodou go nia gowaa nnoo lala o henuailala! Wwolowwolo i di tenetene, goodou go nia gonduu mono laagau huogodoo ala i lodo henua! Idimaa, Dimaadua gu haga gida dono madamada, i dana hagamouli digau Israel.

24 “Ma ko Au go Yihowah go di godou Dangada Hagamouli. Ma ko Au dela ne hai goodou. Au go Dimaadua, go Tangada ne hai nia mee huogodoo. Ko Au modogo Au dela ne hai di langi i nua, gei deai tangada ne hagamaamaa Au i dogu madagoaa ne hai henuailala ai. 25 Ma ko Au e haga dadaulia nia soukohp agoago tilikai, ge e haga de gila nia agoago digau manamana lodo di ahiaalangi. Nia helekai o digau kabemee ne haga balumee ko Au gaa hai bolo nadau kabemee la nia de kabemee.* 26 Gei Au gaa hai nia agoago o dagu dangada hai hegau la gii kila gii donu. Dogu madagoaa ma ga hagau ai dagu dangada kae hegau e haga kila aga agu maanadu, malaa, Au e hai nia maanadu aalaa la gii kila gii donu. Au e helekai gi Jerusalem bolo nia daangada gaa noho i golo labelaa. Au e helekai gi nia waahale o Judah bolo nia waahale gaa hau labelaa. Nia waahale ala ne mooho, la ga haga duu aga labelaa. 27 Au e helekai hagadaba bolo Au ga haga maangoo di moana. 28 Au ga helekai gi Cyrus boloo, ‘Kooe dela gaa dagi, e pono dogu lohongo. Goe gaa hai nia mee ala e hiihai ginai Au bolo gi heia. Goe gaa hai bolo Jerusalem gi hauhia labelaa, gei ogo di haga mau o di Hale Daumaha la gi daamada ina.’ ”*

45

Dimaadua gu hilihili a Cyrus

1 Dimaadua gu hilihili a Cyrus belee hai di king. Mee ne dongo a mee belee haga magedaa nia henua llauehe, Mee ne hagau a mee belee daa nia mogobuna o nia king i di dagi. Dimaadua gaa huge nia bontai o nia abaaba o nia waahale aalaa gi mee. Dimaadua e helekai gi Cyrus boloo, 2 “Ko Au ga hagatogomaalia doo ala, ga haga bapaba nia gonduu mono gowaa nnoonua. Au gaa oho gi daha nia bontai baalanga mmee o nia abaaba, gaa oho gi daha nia baalanga o nia abaaba aalaa. 3 Au ga gowadu nia maluagina mai i nia gowaa bouli mo nia gowaa nngala, gei goe ga iloo laa bolo Au go Dimaadua, ko Au go di God o Israel dela ne gahi goe i do ingoo. 4 Au ne hilihili goe belee hagamaamaa agu gau hai hegau go Israel, go digau ala ne hilihili ko Au. Au gu gowadu gi di goe di aamua gei goe digi iloo Au.

5 “Au go Dimaadua, deai di god i golo ai. Au ga gowadu gi di goe di mahi e hai hegau ginai goe, gei goe e de iloo Au. 6 Au e hai di mee deenei bolo nia daangada huogodoo i henuailala, mai i di mada e dahi gaa tugi i di mada i golo, gi iloo ginaadou bolo ma ko Au dela go Dimaadua, ge hagalee di god labelaa i golo ai. 7 Au ne hai di maalama mo di bouli, Au e gaamai di maluagina mo di haadanga balua. Au go Dimaadua e hai nia mee huogodoo aanei. 8 Au ga hagau ia dagu mogobuna o di aali i di langi gadoo be di uwa. Gei henuailala ga mahuge belee kae di maa, gei di hagahonu o di mehede mo di tonu ga i nadau baahi. Au go Dimaadua dela gaa hai di mee deenei gii gila.”

Dimaadua ne hai henuailala mo nia daangada ala nonua

9 Ma iai di baalanga hadu e mee di hai ono donu gi tangada dela ne hai di maa? Di baalanga le e hai hua be nia baalanga ala i golo. Di baalanga e mee di heheeu gi tangada hai baalanga be ia e hai dana aha? Di baalanga e mee di hai ono donu gi tangada hai baalanga bolo mee digi iloo ia di hai di baalanga?*

10 Ma iai tangada i golo e mee di hai gi ono maadua bolo ia ne hai beelaa eiaha? Deeai loo! 11 Dimaadua go di God Dabuaahia o Israel dela ne hai a Israel, gaa hai nia mee gi kila aga maalia, e helekai boloo, “Goe deai oo donu ai belee hai au heeu i di gili agu dama, be e helekai mai gi di Au i agu mee ala belee hai! 12 Ma ko Au dela ne hai henuailala, ge ne hai nia daangada gi mouli no lodo. Ma ko Au dela ne hai di langi i nua mai i ogu mogobuna. Ko Au dela e huwahuwa di laa, di malama mo nia heduu. 13 Ma ko Au dela ne hagangalungalua a Cyrus gi haga gila ina aga agu mee, ge e dugu agu mee gii donu. Au ga haga huudonu nia ala huogodoo ala e haele iei mee. Mee gaa hau haga hoou dogu waahale go Jerusalem ga haga maahede agu daangada ala gu galabudi. Deai tangada ne haga ngalua a mee be e hui halahalau gi mee gi heia di mee deenei ai. Go Dimaadua go di Gowaa Aamua dela ne helekai.”

14 Dimaadua e helekai gi Israel, “Di maluagina o Egypt mo Ethiopia gaa hai nia mee ni aau, mono daane llauehaa o Seba gaa hai digau hai hegau ni aau. Digaula ga daudali goe i di nadau lawalawa gi nadau daula baalanga, gaa pala gi lala adu gi di goe, ga helekai boloo, ‘God le e madalia goe, go Mee modogo Ia dela go di God. 15 Di God o Israel dela e haga mouli ana daangada, la di God dela e mee di haga ngala dono huaidina gi de gidee gidaadou. 16 Digau huogodoo ala e hai nadau ada mee la gaa hai digau e tee ang gi ginaadou, digaula huogodoo ga langaadia. 17 Gei digau Israel la gu haga mouli go Dimaadua, gei dono aali gaa hana hua beelaa, gei ana daangada la ga hagalee langaadia.’ ”

18 Dimaadua ne hai di langi, ma go Mee dela go God! Go Mee dela ne hai henuailala gi i golo, ge ne hai henuailala gii mau dangihi gi noho hua beelaa. Mee hagalee ne hai di maa gii hai di anggowaa, Mee ne hai di maa belee noho ai nia daangada. Ma hogi go Mee dela e helekai boloo, “Au go Dimaadua, deai di god labelaa i golo ai. 19 Au hagalee helehelekai hagammuni be e daalo hagammuni dogu hagamaanadu. Au gu hagalee hai gi digau Israel gi halahala ina Au i lodo di anggowaa. Au go Dimaadua, Au e helekai i di tonu, Au e haga modongoohia di mee dela e donu.”

Di Tagi o henuailala mo nia ada mee o Babylon

20 Dimaadua e helekai boloo, “Lloomoi gi di gowaa e dahi, go nia daangada o nnenua llauehe, goodou huogodoo ala digi tale gi di mooho o tenua aamua. Haga modongoohia ina goodou gi di gowaa hai gabunga. Nia daangada ala e dagidagi nadau ada mee laagau, ge e hai dalodalo gi nia god ala e deemee di haga mouli ginaadou, nia daangada aalaa e de iloo ginaadou nia mee! 21 Lloomoi, hagi aga ina godou donu gi di gabunga. Digau ala gu hagi aga la gi helehelekai i nadau mehanga. Ma koai dela ne haga modongoohia aga ana mee namua loo bolo e kila aga? Ma hagalee ko Au, dela go Dimaadua go di God dela e haga mouli nia daangada? Deai di god labelaa i golo ai!

22 “Goodou go nia daangada huogodoo i hongo henuailala, huli mai gi di Au gi mouli goodou. Ko Au hua dela go di God, deai di god i golo ai. 23 Dagu hagababa le e donu, gei di maa hagalee huli loo. Au gu hagamodu dagu hagababa mai i di Au dogu huaidina. Digau huogodoo ga lloomoi ga dogoduli i ogu mua, ga hagababa bolo ginaadou ga hai hegau modudahi mai gi di au.*

24 “Digaula ga helekai bolo ginaadou e mee hua di gidee di aali mo di mogobuna mai dogu baahi la hua, gei ogo digau ala e ginagina i di Au, la ga langaadia. 25 Ko Au go Dimaadua dela ga haga dagaloaha digau o di madawaawa Jacob huogodoo, gei digaula ga hagahagaamu Au.

46

1 “Deenei di hagaodi o nia god o Babylon! Bel mo Nebo nogo daumaha ginai nia daangada, gei dolomeenei nia maa gu haga uda gi hongo nia dua o nia ‘donkey’, guu hai nia mee aamo mee daamaha ang gi nia manu ala e duadua. 2 Nia ada mee aanei e deemee di bida hagamouli ginaua. Nia maa guu kumi guu kae gi daha. Deenei di hagaodi o nia god o Babylon!

3 “Hagalongo mai gi di Au, go goodou go di madawaawa Jacob, goodou go agu daangada ala ne dubu. Au nogo madamada humalia i goodou mai di godou madagoaa ne haanau. 4 Au go di godou God dela ga madamada humalia i goodou, gaa dae loo gi godou mmaadua, ga hinaa godou libogo. Au ne hai goodou, ga madamada humalia i goodou. Au ga hagamaamaa goodou, ga haga dagaloaha goodou.”

5 Dimaadua e helekai boloo, “Ma koai dela e hagatau go goodou mai gi di Au? Ma iai tangada i golo e hai be Au? 6 Nia daangada gaa huge nadau budehede gaa dui gi lala nadau goolo, digaula ga manamana nadau silber gi hongo nia pauna. Digaula ga haga ngalua di nadau dangada tugi mee belee hai ai di nadau god, gaa lawa, ga dogoduli gi di maa, ga daumaha ginai. 7 Digaula ga dahi aga di maa, ga aamo, gaa dugu i dono lohongo gii duu i golo, e deemee di menege gi daha mo di gowaa deelaa. Maa tangada ma ga dalodalo gi mee, gei mee hagalee helekai gi mee, be e daa mai a mee gi daha mo nia haingadaa.

8 “Goodou ala go digau huaidu, goodou gi langahia agu mee ala ne hai gi ogu lima. 9 Goodou gi langahia nia mee ala ne hai i mua, goodou gi haga modongoohia ina bolo ma ko Au dela go God, gei di maa deai di god e hai be Au ai. 10 Mai loo i di matagidagi, Au gu haga modongoohia aga nia mee ala e kila aga maalia. I mua loo, Au gu haga modongoohia aga nia mee ala gaa hai. Au gu helekai bolo agu maanadu e hai loo gii kila, gei Au ga haga gila aga agu mee huogodoo ala ne belee hai. 11 Au e haga gahi mai taane i bahi i dua, mee ga maangi mai be di ‘hawk’, ga haga gila aga agu mee ala ne maanadu aga. Au ne helekai, gei di maa gaa gila.

12 “Goodou go digau hamaaloo godou manawa, goodou hagalongo mai gi di Au, go goodou ala e hagamaanadu bolo di aali le e mogowaa loo. 13 Au e hai di laangi o di aali gi hoohoo mai, maa hagalee mogowaa loo. Dogu aali madamada la hagalee haga duai. Au ga haga mouli a Jerusalem, ga hagalaamua a Israel i di gowaa deelaa.”

47

Hagiaga o Babylon

1 Dimaadua e helekai, “Babylon, doo gi lala mo do lohongo king, noho i lodo nia gohu gelegele. I mua gei goe nogo gili madammaa giagia be di waahale digi kumidia, malaa, dolomeenei gei goe gu hagalee gili madammaa balabala, gu gulugulua! Dolomeenei gei goe guu hai di hege!* 2 Haganiga ina di hadu hai palaawaa! Oloina nia palaawaa! Daa gi daha ina di gahu o golomada! Daawa ina gi daha oo gahu madamada! Dahi aga ina do heelua galagala gi nua gii hana goe laa lodo nia monowai lligi! 3 Nia daangada ga mmada adu gi di goe o goloo ai, ga mmada adu gi di goe e hila gi lala ge langaadia. Au gaa hui goe gi di hagaduadua, gei tangada e dugu au ai.”

4 Di God Dabuaahia o Israel e haga dagaloaha gidaadou, dono ingoo go Yihowah, di Gowaa Aamua.

5 Dimaadua e helekai gi Babylon, “Noho deemuu i lodo di bouli dongoeho. Digaula ga hagalee hagaingoo labelaa goe bolo di king ahina o nia henua! 6 Au gu hagawelewele gi agu daangada. Au guu dugu digaula be nia huai daangada: Au gu dugu adu digaula gi lodo o mogobuna, gei goe digi dumaalia gi digaula, digau hogi mmaadua guu hai kooe hagahuaidu. 7 Goe gu hagabaubau bolo goe gaa hai di king ahina i nia madagoaa huogodoo, gei goe digi hagamaanadu ina nia mee aanei mai i lodo do manawa, be e hagamaanadu be di maa ga hagalawa behee.

8 “Goe dela e aloho di mouli tenetene, hagalongo gi di mee deenei, goe e hagamaanadu bolo goe guu noho manawa lamalia ge hagalee tale gi nia haingadaa. Goe e hai bolo goe e aamua be God, bolo tangada i golo e hai be goe ai. Goe gu hagamaanadu bolo goe e deemee di noho hua modogoe, doo lodo ai, be hagalee manawa gee i di made o dau dama. 9 Malaa, i lodo di madagoaa bodobodo, i lodo di laangi hua e dahi, nia mee e lua aanei ga gila aga gaa hai. Doo lodo mo au dama gaa mmade ma e aha maa goe e hai hegau gi au mogobuna buubuu huogodoo.*

10 “Goe gu hagadagadagagee hua adu gi di goe i lodo dau haihai di huaidu. Goe ne hagamaanadu bolo tangada e gidee goe ai. O kabemee mo o iloo gu dagi gee goe gi daha, gei goe ga helekai adu gi di goe, ‘Au go God, tangada i golo e hai be au ai.’ 11 Di halauwa gaa tale adu gi di goe, au mogobuna buubuu e deemee di dugu di maa. Di mooho gaa tale adu gi di goe limalima, di mooho digi midi iei goe! 12 Daahia hua au mogobuna buubuu ala nogo hai hegau iei goe mai i do damagiigi. Holongo nia maa ga hagamaamaa goe. Holongo ma ga hagamadagudagu o hagadaumee. 13 Goe oo mahi ai ma e aha maa goe guu kae nia helekai hagamaamaa. Heia au gau kabemee gi lloomoi e haga dagaloaha goe, nia daangada ala e kuulu gi nia heduu, e hagatautau nia baahi ahiaalangi o di langi, e hagamodongoohia nia mee ala ma ga kila aga i lodo nia malama ala e hagadau.

14 “Digaula gaa hai be nia geinga maangoo, di ahi gaa dudu digaula gi wwele! Digaula ga deemee di haga dagaloaha ginaadou hogi, idimaa di lalaula le e wele huoloo ang gi digaula, hagalee di ahi haga mahanahana dangada. 15 Dela hua di mee humalia a digau e hai adu bolo ginaadou la digau kabemee, ala nogo hagadagadagagee ginai goe i lodo do mouli. Digaula huogodoo ga diiagi goe gaa hula nadau ala, tangada e dubu ai bolo e haga dagaloaha goe.”

48

God go Tagi o di madagoaa maalia

1 Nia daangada Israel, goodou go di hagadili mai i Judah, hagalongo gi di mee deenei: Goodou gu dowangi i di ingoo Dimaadua, guu hai bolo goodou e daumaha gi di God o Israel, malaa, godou helekai huogodoo la ono hadinga ai. 2 Goodou e helekai hagapuu bolo goodou nia daangada ni di waahale dabuaahia, ge bolo goodou e gana gi di God o Israel, dono ingoo go Yihowah, di Gowaa Aamua.

3 Dimaadua e helekai gi Israel, “I mua loo, Au gu hagamodongoohia nia mee ala ma ga gila aga maalia, gei gu limalima hua Au guu hai nia maa gi gila aga. 4 Au gu iloo bolo goodou ga hagamodongoohia bolo goodou digau e hamaaloo godou manawa, e hamaaloo be di baalanga ‘iron’ ge hagalee hagalongo be di baalanga mmee. 5 I mua loo, gei Au guu hagi adu di godou mouli maalia, gu hagamodongoohia nia mee ala ma gaa hai i mua nia maa ma ga kila aga, belee duuli goodou di helekai bolo godou balu ada god ala ne hai nia maa gi gila aga.

6 “Nia mee huogodoo ala ne hagi adu bolo ga kila aga, la gu kila aga dolomeenei. Goodou belee haga uaa bolo agu helekai ne haga dagu aga le e donu. Dolomeenei gei Au ga hagi adu nia mee hoou ala ma ga kila aga, nia mee digi hagamodongoohia ko Au i mua. 7 Dolomeenei hua Au e hai nia maa gi kila aga. Di mee beenei ne gila aga i mua ai. Maa nei bolo ne gila aga, gei goodou e hai bolo goodou gu iloo hagatau nia maa. 8 Au gu iloo bolo goodou hagalee ne belee hagadonu ko Au, i nia madagoaa huogodoo goodou nogo hagaingoo bolo digau hai baahi. Deelaa tadinga goodou digi longono loo di maa, ge dahi bida helekai ne longono goodou ai.

9 “Au e hagakono dogu hagawelewele, e hagalee daaligi goodou, gii mee nia daangada di hagaamu dogu ingoo. 10 Au gu hagamada goodou i lodo di ahi hagaduadua, be silber dela e hagamadammaa i lodo di ahi. Malaa, Au guu gida bolo goodou e balumee. 11 Agu mee ala e hai le e hai belee hagahumalia hua Au. Au e hagalee dumaalia gi dogu ingoo gi haga balumee ina, be gi tei dangada gi hai mee labelaa gi di madamada dela belee hai mee ginai Au modogo Au.”

Cyrus, di tagi ne hilihili go God

12 Dimaadua e helekai, “Israel, nia daangada ala ne gahigahi ko Au, hagalongo mai gi di Au! Au go Taamada mo di Hagaodi, go di God hua e dahi!* 13 Ogu lima ne hai nia hagamau o henuailala, ga hagamoholo di langi gi daha. Dogu madagoaa e hagagahi henuailala mo di langi, meemaa e limalima di lloomoi gii dau i di Au.

14 “Dagabuli mai goodou huogodoo, hagalongo! Deai dahi god e mee di kokohp bolo tangada dela ne hilihili ko Au, ga heebagi gi Babylon. Mee gaa hai dagu mee dela e hiihai ginai Au bolo gi heia. 15 Ma ko Au dela ne helekai ga gahigahi a mee. Au ne dagi a mee gi daha, gaa wanga gi mee di gila o ana mee huogodoo ala e hai.

16 “Lloomoi gi hoohoo mai dolomeenei, hagalongo gi agu helekai. Mai taamada Au nogo leelee hagamadammaa, ge haga gila agu helekai.”

(Dolomeenei, Tagi go Yihowah gu gaamai ono mogobuna gu hagau mai au.)

Di haganohonoho Dimaadua ang gi ana daangada

17 Di God Dabuaahia o Israel, Dimaadua dela e haga dagaloaha goodou ga helekai, “Au go Dimaadua, di godou God, e hiihai e aago goodou gi humalia adu, ge dagi goodou i di ala dela belee hula ai goodou.

18 “Maa nei bolo goodou ne hagalongo hua gi agu helekai! Gei nia maluagina guu hali adu gi goodou be di monowai dela e hagalee maangoo. Di aali ne belee lloo adu gi goodou be nia beau ala e nnoo mau e bagubaguu i tongotai. 19 Godou hagadili gi muli ne belee logowaahee be nia gelegele, gei Au guu hai bolo digaula e hagalee loo e daaligi gi daha.”

20 Hula gi daha mo Babylon i di aumaalia!* Tenetene wwolowwolo, hagadele ina di longo, heia di maa gi iloo i nia gowaa huogodoo, “Dimaadua gu haga dagaloaha ana daangada hai hegau Israel!”

21 Di madagoaa Dimaadua ne dagi ana daangada laa lodo di anggowaa welengina maangoo, digaula digi hieinu. Mee ne hagahali ana wai mai di hadugalaa gi digaula. Mee ne haahi lua di hadu gei nia wai ga malingi mai gi daha.

22 Dimaadua e helekai, “Deai di noho di aumaalia ang gi digau huaidu ai.”*

49

Israel go di maalama ang gi nia henua llauehe

1 Hagalongo mai malaa, goodou go nia daangada ala e noho i nia henua llauehe mogowaa loo! I mua dogu haanau, gei Dimaadua gu hilihili au, ge gu aalu mai au bolo au e hai dana dangada hai hegau.* 2 Mee guu hai agu helekai gii gaa be tulumanu dauwa, gei Mee gu abaaba au gi dono lima donu. Mee guu hai au gii hai be di amu maalei dela e gaa, ge gu togomaalia dono hai hegau.* 3 Mee gu helekai mai gi di au boloo, “Israel, kooe dela go dagu dangada hai hegau, idimaa kooe, gei nia daangada ga hagaamu Au.”

4 Au ga helekai boloo, “Au gu hagamadabouli, gei di maa dono hagadagadagagee ginai ai. Au gu hai hegau i ogu mahi hagatau, gei di maa digi hai ana mee.” Gei au e hagadagadagagee bolo Dimaadua ga hagamaamaa au, gei Mee gaa hui au i agu mee ala e hai.

5 I mua dogu haanau, gei Dimaadua gu dongo au belee hai dana dangada hai hegau e laha mai ana daangada gi muli, belee laha mai gi muli digau Israel ala e noho dagidahi. Dimaadua guu hai au gi aamua, ma go Mee dela di hagamau o ogu mahi. 6 Dimaadua e helekai mai gi di au boloo, “Dagu dangada hai hegau, Au ga gowadu gi di goe di moomee hagalabagau e mada aamua di mee deenei. Hagalee belee haga duu aga hua di madamada o agu daangada Israel ala ne dubu, gei Au gaa hai goe gii hai tangada e haga maalama nia henua llauehe, gii hai digau huogodoo henuailala gii mee di mouli.”*

7 Di God Dabuaahia o Israel mo Tangada Hagamouli e helekai gi mee dela e haga balumee go nia daangada, gei e de hiihai ginai nia henua llauehe, geia di hege ni digau dagi henua. Dimaadua e helekai gi mee boloo, “Nia king ga gidee ginaadou do mehede, gei digaula gaa tuu gi nua ga haga gila aga nadau hagalaamua goe. Nia dama king hogi ga gidee ginaadou di maa, gei digaula gaa pala gi lala e hagalaamua goe.”

Di mee deenei gaa gila, idimaa Dimaadua ne hilihili dana dangada hai hegau. Di God Dabuaahia o Israel e daudali hua ana hagababa ala ne hai.

Di hau hoou o Jerusalem

8 Dimaadua e helekai gi ana daangada boloo, “Di madagoaa hua dela gaa dae mai belee haga dagaloaha goodou, Au ga dumaalia adu gi goodou, gei Au ga haga gila aga godou mee ala e tangi i di hagamaamaa. Au ga madamada humalia ge duuli goodou, gei Au gaa hai di hagababa ang gi nia daangada huogodoo mai i godou baahi. Au gaa hai goodou gii noho labelaa i di godou guongo dela ne dugu balumee dolomeenei.* 9 Au ga helekai gi nia gau galabudi boloo, ‘Hula i lodo tagalohaa!’ ge ang gi digau ala e noho i lodo di bouli, ‘Lloomoi gi di maalama!’ Digaula gaa hai be nia siibi ala e miamiami i hongo nia dama gonduu. 10 Digaula hagalee hiigai be e hieinu. Di welengina o di laa mo di anggowaa ga hagalee haga mmaemmae digaula, idimaa, digaula gaa dagi go tangada dela e aloho i digaula. Mee gaa dagi digaula gi di gowaa dela e uwa aga ai nia wai.*

11 “Au gaa hai agu ala laa hongo nia gonduu, e hagatogomaalia agu ala gi agu daangada e hula nonua. 12 Agu daangada ga lloomoi i nia gowaa mogowaa loo, mai mada ngeia mo mada gi dai, mo mai i Aswan* i di mada ngaaga.”

13 Di langi i nua, goodou daahili mo di tenetene! Henuailala, goodou wwolowwolo tenetene! Heia nia gonduu gi hamuhamu gi nia daahili! Idimaa, Dimaadua ga haga manawa lamalia ana daangada. Mee ga dumaalia gi ana daangada ala e hagaduadua.

14 Gei digau Jerusalem gu helekai boloo, “Dimaadua guu kili gimaadou gi daha! Di Tagi gu de langahia Ia gimaadou!”

15 Gei Dimaadua ga helekai boloo, “Ma iai di ahina i golo e mee di de langahia dana dama ge hagalee e aloho di tama dela ne haanau koia? Ma e aha maa tinana ma ga de langahia dana dama, gei Au hagalee de langahia goodou! 16 Jerusalem, Au e deemee di de langahia goodou! Au guu hihi godou ingoo i hongo ogu babaalima.

17 “Jerusalem, digau ala ga haga duu aga goe labelaa, ga limalima hua ga lloomoi, gei digau ala ne oho goe gaa hula gi daha mo goe. 18 Madamada malaa be nia maa ni aha ala e kila aga: Au daangada e dagabuli mai, digaula e lloomoi gi muli gi nadau guongo. Go di maa Au dela go di God Mouli, deenei laa, goe ga manawa tene gi au daangada, goe ga manawa tene gadoo be di ahina hai lodo dela ma gaa tene gi ana mee ala e humu ia.

19 “Do henua la gu mooho guu hai di anggowaa, gei dolomeenei gei do henua gu dulii loo di noho digau ala e lloomoi gi golo. Gei digau ala ne diiagi goe gi mooho, la ga hagabagi gi daha mo goodou. 20 Au daangada ala ne haanau i daha mo do henua, ga helekai hua tei laangi adu gi di goe boloo, ‘Tenua deenei la gu dulii loo, gu dee oo, gimaadou e hiihai e noho i di gowaa e mada damana.’ 21 Gei goe ga helekai adu gi di goe boloo, ‘Ma koai dela ne haanau nia dama aanei mai gi di au? Agu dama la guu nngala, gei au gu deai agu dama ai. Au guu kumi, guu lahi gi daha. Ma koai ne laha mai nia dama aanei gi kinei? Au gu diiagi modogoau, gei nia dama aanei ne lloomoi i hee?’ ”

22 Di Tagi go Yihowah ga helekai gi ana daangada boloo, “Au gaa hai dagu haga gida gi nia henua llauehe, gei digaula ga laha mai au dama gi di nadau guongo. 23 Nia king gaa hai be nia damana ni oou, gei nia queen gaa hai be nia dinana. Digaula ga dogoduli gi lala i oo mua ga hagalaamua goe. Digaula ga haga modongoohia nadau hila gi lala i nadau hagalaamua goe, gei goe ga iloo bolo Au dela go Dimaadua, ge tangada dela ma ga hagadagadagagee mai gi di Au, ga hagalee loo e manawa gee.”

24 Ma iai tangada e mee di daa nia goloo ne kumi gi daha mo tangada dauwa? Ma iai tangada e mee di hagamehede nia daangada galabudi gi daha mo di mogobuna tagi hagamuamua?

25 Dimaadua ga helekai boloo, “Dela gadoo be di mee dela gaa hai. Digau galabudi o digau dauwa gaa lahi gi daha, gei nia goloo ala ne kumi i tauwa go tagi huaidu, gaa kae go nia daangada. Au ga heebagi gi digau ala e heebagi adu, gei Au ga hagamehede godou dama. 26 Au gaa hai o hagadaumee gii bida dadaaligidia hua ginaadou. Digaula ga dadaulia hua i di nadau hagawelewele, ga dadaaligi nia daangada. Nia daangada huogodoo ga iloo ginaadou bolo ma ko Au go Dimaadua, go Tangada dela e haga mouli goodou, gei e haga dagaloaha goodou. Digaula ga iloo ginaadou bolo ma ko Au go di God Koia e Mogobuna o Israel.”

50

1 Dimaadua e helekai boloo, “Goodou e hagamaanadu bolo Au ne hagau agu daangada gi daha, gadoo be taane ne hudu gi daha dono lodo? Ma e hai beelaa, dehee laa di beebaa hagadoodonu o di haga maewae taga hai lodo? Goodou e hagamaanadu bolo Au ne hui goodou gi daha, gadoo be taane e hui gi daha ana dama gii hai nia hege? Ge deeai, goodou ne hula hua gi daha i di godou hai huaidu, gei goodou ne hagau gi daha idimaa godou hai hala ala ne hai.

2 “Ma e aha dela agu dama la hagalee hagalongo mai gi di Au i dogu madagoaa ma gaa hana belee daa mai digaula gi daha? Gei digaula le e aha ala hagalee helekai mai gi di Au i dagu gahigahi mai digaula? E hai behee: Au e bagege di daa mai digaula? Au e mee hua di haga maangoo di moana gi agu helekai ge e haga bagu nia monowai gii hai nia anggowaa, gei nia iga ala nogo i lodo gaa mmade i nia wai ne hagalee. 3 Au e mee di hai di gololangi gi bouli gii hai be di bouli o di lodo huaidu o di made.”

Di hagalongo o Tangada Hai hegau Dimaadua

4 Di Tagi go Yihowah ne aago mai agu mee e helekai iei au gii mee au di hagamaaloo aga digau ala gu duadua. Nia luada huogodoo Mee e hai au gi haga mahi gi hagalongo au gi ana mee ala e aago mai au. 5 Di Tagi go Yihowah ne gaamai gi di au di modongoohia, gei au hagalee hai baahi gi Mee be e huli gi daha mo Mee. 6 Au guu wanga dogu dua gi digau ala e haga mamaawa au. Au digi dugu ina digaula i di nadau hagahuaidu au, i di nadau madagoaa dela ne hudihudi nia ngaahulu o dogu ngudu, ge e buibui haawale gi ogu golomada.*

7 Nadau hagahuaidu au le e deemee di haga mmaemmae au, idimaa go di Tagi go Yihowah dela e hagamaamaa au. Au nogo hagakono huoloo i dogu hagamahi i digaula. Au e iloo bolo au hagalee hai gii tee, 8 idimaa, Dimaadua la gu hoohoo mai, Mee ga hagi aga bolo ogu ihala ai. Ma iai tangada e hai bolo ia e hagahuaidu au? Heia a mee gii hula gimaadou gi di gowaa hai gabunga ngaadahi! Heia a mee gi hagahuaidu ina au i golo. 9 Di Tagi go Yihowah ga abaaba au i dono huaidina, ge koai dela e hagi aga au bolo au e ihala? Digau huogodoo nogo hagahuaidu au la ga hagalee, digaula ga hagalee, gadoo be di gahu dela guu gai go nia hogobinu.*

10 Goodou huogodoo ala e hagalaamua Dimaadua ge daudali nnelekai o dana hege, holongo di ala dela e taele ai goodou le e bouli, gei gi hagadonu Dimaadua, hagadagadagagee gi di godou God. 11 Goodou huogodoo ala e haganohonoho belee daaligi digau ala i golo, goodou gaa bida daaligi hua go godou haganohonoho. Koia hua go Dimaadua gaa hai di mee deenei gii gila, goodou ga duadua kono.

51

Nnelekai haga manawa lamalia gi Jerusalem

1 Dimaadua e helekai, “Hagalongo mai gi di Au, goodou ala e hiihai e hagamouli, ala e lloomoi e hiihai gi di hagamaamaa. Hagamaanadu ina di hadu dela ne lloomoi iai goodou, di gowaa mama hadu dela nogo mammama goodou. 2 Hagamaanadu ina di godou damana madua go Abraham, mo Sarah ala go di godou hagadili. Dogu madagoaa ne gahigahi Abraham, mee ana dama ai, malaa, Au gu haga maluagina a mee, guu wanga gi mee ana dama. Au guu hai dono hagadili gi logowaahee.

3 “Au ga hagamodongoohia aga dogu aloho gi Jerusalem, gi digau huogodoo ala e noho i lodo di guongo mooho deelaa. Ma e aha maa dono henua guu hai di anggowaa, gei Au gaa hai di maa gii hai di hadagee, be di hadagee ne dogi ko Au i Eden. Di manawa lamalia mo di tenetene ga i golo, mono daahili hagaamu mo di mee bolo mee mai gi di Au.

4 “Agu daangada, hagalongo mai gi agu helekai: Au e wanga agu agoago gi nia henua, agu haganoho ga hagamaalama digaula. 5 Au ga limalima dogu hanimoi e haga dagaloaha digaula. Di madagoaa o dogu aali gu hoohoo mai. Ko Au hua dela gaa dagi nia henua. Nia henua mogowaa e talitali Au gi hanimoi, digaula e talitali hagadagadagagee bolo Au ga haga dagaloaha ginaadou. 6 Mmada gi di langi i nua, mmada gi henuailala. Di langi ga hagalee be di huiahi, henuailala ga ngudu be di gahu bobo, gei ana daangada huogodoo gaa mmade be nia lamu. Gei di hagamouli dela ga gaamai ko Au, e noho hua beelaa, dono hagaodi ai, gei dogu aali ga hagalawa nia mee huogodoo.

7 “Goodou ala e iloo nia mee ala e donu ge gu hagamau nadau manawa gi agu agoago, hagalongo mai gi di Au. Goodou hudee mmaadagu i di madagoaa nia daangada ma ga hagahuaidu goodou, 8 idimaa digaula gaa hai be nia goloo ala e gai go hingodo! Gei di hagamouli dela ga gaamai ko Au le e noho hua beelaa, dono hagaodi ai, gei dogu aali ga i golo i nia madagoaa huogodoo.”

9 Dimaadua, ala aga, hagamaamaa ina gimaadou! Hai hegau gi o mogobuna, haga dagaloaha ina gimaadou; be o mogobuna nogo hai hegau ai namua loo. Ma kooe dela ne tuu di manu damanaiee o lodo di moana go Rahab gi ligilligi loo. 10 Ma Kooe labelaa dela ne hagamaangoo di tai, gaa hai di ala laa lodo nia wai, bolo gii hula digau ala e madamada humalia ai iei Goe nonua. 11 Digau ala ne haga dagaloaha Kooe i di haingadaa gaa dau loo i Jerusalem, ga manawa lamalia, ga dadaahili, ga wwolowwolo gi nua tenetene. Digaula ga tenetene gaa hana hua beelaa, ga hagalee lodo huaidu mo manawa gee.

12 Dimaadua e helekai, “Ma ko Au dela e hagamaaloo goodou. Goodou e aha ala e mmaadagu i tangada dela hua e mouli gaa made, dela dono hagadagadagagee ai be nia geinga tolo? 13 Goodou gu de langahia Dimaadua dela ne hai goodou, dela ne holo gi daha di langi, ga haganoho nia hagamau o henuailala? Goodou e aha ala e mmaadagu i di hagawelewele o digau ala e hagaduadua goodou, digau ala gu togomaalia belee daaligi goodou? Nadau hagawelewele e deemee di tale adu gi goodou. 14 Digau ala e lawalawa ga limalima di moholo maahede ang gi ginaadou, digaula ga mouli duainau ga maaluu ang gi ginaadou nia meegai i nia madagoaa huogodoo.

15 “Au go Dimaadua, go di godou God. Au e hagammidi di tai ge hagangoloolo nia beau. Dogu ingoo go Yihowah, di Gowaa Aamua! 16 Au ne hagamoholo gi daha di langi, ga haganoho nia hagamau o henuailala. Au e helekai gi Jerusalem, ‘Koe go agu daangada! Au gu gowadu gi di goe agu agoago, ge abaaba goe gi dogu lima.’ ”

Di hagalawa di duadua o Jerusalem

17 Jerusalem, ala aga, noho gi nua hagatogomaalia! Goe gu inu di ibu o di hagaduadua dela ne gowadu go Dimaadua i dono hagawelewele bolo gi inumia. Goe gu inu di maa, guu hai goe gi hingahinga.* 18 Tangada e dagi goe ai, tangada i lodo au daangada e kumi doo lima e lahi goe ai.

19 Nia halauwa e lua e tale adu i tolongo e dahi: Do henua ga oho go tauwa, gei au daangada ga hiigai. Deai tangada e aloho i di goe ai. 20 I nia madaaduge o nia ala huogodoo, au daangada ga hingahinga i nadau paagege. Digaula e hai gadoo be di ee ma gaa kumi i lodo di gubenge tangada puu manu. Digaula gu longono di maaloo o di hagawelewele o God.

21 Goodou go digau duadua o Jerusalem, goodou ala e hingahinga be digau libaliba, 22 Dimaadua di godou God e abaaba goodou, ge helekai, “Au e daa gi daha mo goodou di ibu dela ne gowadu i lodo dogu hagawelewele. Goodou ga hagalee inu nia waini e hai goodou gi hingahinga. 23 Au gaa wanga nia maa gi digau ala e hagaduadua goodou, gi digau ala ne hai goodou gi kiikii i hongo nia ala, mo dagadagahi goodou be nia dogolia.”

52

Dimaadua ga daa mai Jerusalem gi daha

1 Jerusalem, goe gi maaloo ge gi aamua labelaa! Di Waahale Dabuaahia o Dimaadua, haga ulu ina goe gi nia goloo ala madamada! Digau ala e noho i lodo di bouli hagalee e ulu gi lodo o bontai labelaa.* 2 Jerusalem, badubadu ina goe gi mehede! Duu gi nua gi daha mo nia gelegele, noho gi hongo do lohongo aamua! Wwede ina nia daula baalanga ala nogo lawalawa goodou, goodou go digau Zion ala guu kumi!

3 Di Tagi go Yihowah e helekai gi ana daangada, “Di godou madagoaa nogo hai nia hege, nia bahihadu e hui goodou ai, gei dela hogi di hai nia mee e hui goodou gi maahede ai. 4 Di godou madagoaa ne hula iei goodou gaa noho i Egypt be digau mai i daha, goodou ne bida hula hua i godou hiihai. Gei digau Assyria guu lahi goodou gi daha, deai nadau bahihadu ne hui goodou ai. 5 Gei i lodo Babylonia dolomeenei, goodou guu hai digau gu lawalawa labelaa, ge hagalee di mee ne hui adu gi goodou ai, gadoo be di hai dela nogo hai i mua. Digau ala e dagi goodou le e hagaamu ginaadou ge e helehelekai hagahuaidu, ge e haga balumee Au i nia madagoaa huogodoo.* 6 I lodo di madagoaa dela gaa dae mai, goodou ga haga modongoohia bolo Au go God dela nogo helekai adu gi goodou.”

7 E madamada huoloo i tadau gidee gidaadou tangada kae hegau i dono hanimoi laa hongo nia gonduu e gaamai dana longo humalia, di longo o di aumaalia. Mee e haga iloo di aali ge e helekai gi Zion boloo, “Di godou God la di king!”*

8 Digau ala e hagaloohi di waahale e wwolowwolo, e wwolowwolo i di gowaa e dahi i di tenetene. Digaula e gidee i nadau golomada di hanimoi gi muli o Dimaadua gi Zion.

9 Goodou gi wwolowwolo mo di tenetene, goodou go digau Jerusalem dela ne mooho! Dimaadua ga daa mai dono waahale, ga haga manawa lamalia ana daangada. 10 Dimaadua ga hai hegau gi ono mogobuna dabuaahia. Mee ga hagamouli ana daangada, gei henuailala hagatau ga gidee di mee deenei. 11 Heia goodou gi hagatanga gi daha mo Babylon, goodou huogodoo ala e dagidagi nia goloo daumaha o di Hale Daumaha. Hudee bilibili gi nia goloo haga milimilia. Heia goodou gii dabu ge gi hagatanga gi daha.* 12 Tolongo nei, gei goodou hudee hula hagalimalima, goodou hudee hagamada bolo e llele hagammuni. Dimaadua dela go di godou God gaa dagi goodou, ga madamada humalia i goodou i godou gili.

Di hagaduadua o Tangada Hai hegau

13 Dimaadua e helekai boloo, “Dagu Dangada Hai hegau gaa donu i ana hegau. Mee ga aamua huoloo. 14 Digau dogologowaahee gu homouli huoloo i di nadau mmada gi Mee. Mee gu hai gee dono huaidina dela gu hagalee mmada ginai be tangada. 15 Gei dolomeenei nia henua llauehe logowaahee ga goboina i di nadau gidee tangada deelaa. Gei nia king la ga deemee di leelee i di nadau gidee ginaadou a Mee. Digaula gaa mmada ga modongoohia ginaadou di mee dela digi iloo ginaadou.”*

53

Taahili i Tangada Hai hegau

1 Nia daangada ga helekai boloo,

“Ma koai dela belee hagadonu tadau longo

dela e hagi aga dolomeenei?

Ma koai dela gu gidee nia mee

Dimaadua ne hai gi ono lima?*

2 Di mee deenei la go di hiihai ni Dimaadua

bolo dana Dangada Hai hegau le e tomo be di laagau

dela e taa ono aga gi lodo di gelegele maangoo.

Deai di mee e hagamadamada a Mee ai,

e deai di mee e hai gidaadou gi hiihai gi Mee ai,

e deai di mee e haga hoohoo gidaadou gi Mee ai.

3 Gidaadou gu haga balumee a Mee,

ge gu haga de iloo gidaadou a Mee.

Mee gu duadua i dono hagaduadua ge mmae.

Deai tangada e dahi e mmada gi Mee ai.

Gidaadou gu haga de iloo a Mee

guu hai a Mee be di balumee.

4 “Gei Mee gu duadua i di hagaduadua

dela belee hai di mee ni gidaadou,

Mee guu kae di mmae dela belee kae go gidaadou.

Gei ogo gidaadou nogo haga mamaanadu

bolo di hagaduadua o Maa laa mai hua i baahi o God.*

5 Gei Mee gu haga mmaemmae mai i tadau huaidu,

gu dadaaligi i nia huaidu ala ne hai go gidaadou.

Gei gidaadou ne hai gii donu go dono hagaduadua,

ne haga hili go nia moholehole i dono gili.

6 Gidaadou huogodoo la guu hai gadoo be nia siibi ala ne nngala.

Tangada nei mo tangada nei i gidaadou

guu bida hana hua i de ia,

gei Dimaadua guu hai a Mee gii kae di hagaduadua,

di hagaduadua belee kae go gidaadou.*

7 “Mee nogo hai go digaula hagahuaidu huoloo,

gei Mee nogo dumaalia hua ang gi digaula,

ge digi helekai i dahi helekai.

Mee guu hai gadoo be tama siibi dela ma ga daaligi,

ge guu hai be di siibi ma gaa hole dono gili,

dela hagalee dangidangi.*

8 Mee gu lawalawa gu gabunga gu hai loo gii made,

ge deai tangada nogo hila ang gi Mee ai

i dono madagoaa nogo hai ginai nia mee digaula.

Mee gu daaligi gii made i di gili nia huaidu o tadau daangada.*

9 Mee guu dugu gi lodo taalunga dalia digau huaidu,

mee guu danu dalia digau maluagina,

gei Mee digi hai hala loo, be e helekai tilikai.”*

10 Dimaadua e helekai boloo,

“Ma go dogu hiihai bolo Mee e hagaduadua,

dono made la di tigidaumaha dela e hui ai nia huaidu.

Deelaa laa gei Mee gaa mee di mmada gi ono madawaawa,

Mee ga mouli waalooloo,

gei nia mee ala e hiihai ginai Au

la gaa kila mai dono baahi.

11 I muli hua di mouli o di hagaduadua,

gei Mee ga tenetene labelaa huoloo,

gei Mee ga iloo bolo Ia hagalee ne hagaduadua hua balumee.

Dagu Dangada Hai hegau manawa dahi dela e aloho iei Au,

gaa pono nia hagaduadua o digau dogologowaahee,

gei Au ga dumaalia gi digaula i di gili o Maa.

12 Malaa, gei Au gaa wanga gi Mee

di gowaa dela e aamua,

di gowaa dela i hongo nia gowaa

digau aamua ge mogobuna.

Mee guu wanga dono mouli,

ge e hai mee ngaadahi gi dono haadanga balua

madalia digau hai mee hala.

Mee guu pono di lohongo o digau huaidu dogologowaahee,

ga dalodalo labelaa bolo digaula gii hai digau e maahede.”*

54

Di aloho Dimaadua i digau Israel

1 Jerusalem, goe guu hai gadoo be di ahina deai ana dama ai, dolomeenei gei goe guu mee di dadaahili mo di wolowolo i do tenetene. Dolomeenei gei goe gaa hai au dama dogologowaahee e dogologo i di ahina dela hagalee diiagi go dono lodo.* 2 Haga damana ina di hale laa dela e noho iei goe no lodo, haga lloo ina ono loahi, haga mau dangihi ina ono mee daahi hale. 3 Idimaa, goe ga haga damana nia baahi huogodoo o do guongo. Au daangada la ga lloomoi labelaa gi muli gi nia gowaa ala ne kumi go nia henua llauehe. Nia anga waahale la ga haga honu gi nia daangada.

4 Goe hudee madagu, goe ga hagalee tee labelaa, goe ga hagalee langaadia. Goe ga de langahia do haga langaadia i do madagoaa nogo dama ahina iei goe, mo do lodo huaidu i do madagoaa nogo di ahina dela guu made dono lodo. 5 Gei Tangada dela ne hai goe, Ia gaa hai be di lodo ni oou, di ingoo o maa la go Yihowah di Gowaa Aamua. Di God Dabuaahia o Israel ga haga mouli goe, go Mee dela di Tagi o henuailala hagatau.

6 Israel, goe e hai gadoo be di lodo dama ahina, dela ne hudu gi daha go dono lodo, gei gu manawa gee huoloo. Malaa, Dimaadua e haga gahi mai goe labelaa gi de Ia, ga helekai boloo, 7 “Au ne diiagi goe i lodo tama madagoaa bodobodo, ge mai i dogu aloho huoloo, Au ga laha mai goe gi muli. 8 Au ne huli gi daha mo goe hagadulii i dogu hagawelewele, malaa, Au ga hagi adu dogu aloho adu gi di goe gaa hana hua beelaa.” Aanei la nnelekai mai baahi o Dimaadua, dela e benebene goe.

9 “I lodo di madagoaa o Noah, gei Au ne hagababa bolo di toloo la hagalee hai labelaa i henuailala. Dolomeenei, gei Au e hagababa bolo Au hagalee hagawelewele adu gi di goe labelaa, Au hagalee hagawelewele be e hagaduadua goe labelaa.* 10 Ma e aha maa nia gonduu mono gowaa nnoonua ga mooho haga ligiligi, gei dogu aloho i di goe, hagalee e odi. Au e dadaahi hua dagu hagababa i di aumaalia gaa hana hua beelaa.” Ma go Dimaadua dela e aloho i di goe deenei e helekai.

Jerusalem dagidilaangi

11 Dimaadua e helekai boloo, “Jerusalem, goe go di waahale hagaduadua dono hagamaamaa ai, deai dono dangada e haga manawa lamalia goe ai. Au gaa hau hoou labelaa do hagamau gi nia hagadilinga hadu hagalabagau. 12 Au gaa hau au angulaa gi nia hadu mmee hagalabagau dono ingoo bolo ‘ruby’, gei nia bontai di abaaba gaa hai gi nia hadu ala e pula be di ahi, gei nia abaaba ala e haganiga i doo gili e hai labelaa gi nia hadu hagalabagau.*

13 “Gei Au go dogu huaidina ga aago au daangada e wanga gi digaula di haadanga lamalia mo di aumaalia.* 14 Goe ga maaloo mai i di tonu mo di hai nia mee ala e donu, gei goe ga duuli gi daha mo digau haga dogolege mo digau hagamadagudagu dangada. 15 Ma iai tangada ga heebagi adu gi di goe, gei goe gi iloo bolo Au digi dumaalia anga. Be koai hua dela e heebagi adu gi di goe, geia gaa doo gi lala.

16 “Ma ko Au dela ne hai tangada tugi baalanga dela e akaa dana ahi, e dunu nia baalanga, e hai ana goloo hai dauwa. Ma ko Au labelaa dela ne hai tangada dauwa dela e hai hegau gi nia goloo dauwa aalaa belee daaligi dangada. 17 Gei di maa hagalee, deai di mee i nia goloo heebagi e mee di haga mmae goe ai, gei goe gaa mee di helekai gi digau huogodoo ala e hagahuaidu goe. Au ga duuli agu daangada hai hegau gaa hai digaula gi aali.”

Nia helekai ni Dimaadua aanei.

55

Taahili i tumaalia Dimaadua

1 Dimaadua e helekai boloo,

“Goodou huogodoo ala gu hieinu,

goodou lloomoi, e inu nia wai aanei!

Goodou ala godou bahihadu e hui godou meegai ai,

goodou lloomoi e hui godou palaawaa e gai!

Lloomoi e hui godou waini mono milugu,

ma deai ono hui ai.*

2 Goodou e aha ala e hai hegau gi godou bahihadu

gi nia mee ono hadinga adu gi goodou ai?

Goodou e aha ala e hai hegau gi godou hui,

gei goodou e hiigai hua igolo?

Goodou hagalongo mai gi di Au,

ge heia agu mee ala e helekai iei Au,

gei goodou ga tenetene

gi godou hagadilinga meegai humalia huogodoo.

3 “Agu daangada nei, goodou hagalongo mai gi di Au,

ge lloomoi gi di Au.

Lloomoi gi di Au gei goodou ga mouli!

Au gaa hai dagu hagababa dela e hana hua beelaa gi goodou,

ga gowadu gi goodou nia maluagina

ala ne hagababa ko Au gi David.*

4 Au ne hai a mee di tagi aamua o nia henua llauehe,

gei Au ne haga modongoohia ogu mahi ang gi digaula mai i mee.

5 Dolomeenei, gei goodou ga haga gahi mai

nia henua llauehe mai i daha

ala nogo de iloo ginaadou goodou,

gei dolomeenei gei digaula ga limalima hua ga lloomoi

bolo ginaadou gi madalia goe.

Au dela go Dimaadua di godou God,

go di God Dabuaahia o Israel,

gaa hai nia mee aanei huogodoo gii kila,

Au ga hagalaamua mo di haga madamada goodou.”

6 Huli ang gi Dimaadua,

dalodalo gi Mee i dono madagoaa e hoohoo mai hua igolo.

7 Digau huaidu gii huli gi daha mo nadau mouli huaidu,

gei gi huluhia nadau hagabaubau.

Digaula gii huli gi Dimaadua go tadau God,

Mee tangada aloho ge e limalima dana dumaalia.

8 Dimaadua e helekai boloo,

“Agu hagamamaanadu la hagalee hai be godou hagamamaanadu,

gei ogu hangaahai le e hai gee mo godou hangaahai.

9 Ogu hangaahai mo agu hagamamaanadu

le e mogowaa loo i bahi i nua i godou hagamamaanadu,

be di langi dela e mogowaa loo i bahi i nua i henuailala.

10 “Agu helekai le e hai be nia uwa mono ‘snow’

ala e lloo ia i di langi gi henuailala

belee haga magalillili nia hagadili

gii tomo gii huwa ono lii e dogi gii huwa labelaa e gai.*

11 Malaa, nia helekai ala e helekai iei Au,

la hagalee hai gee mo dagu hai dela ne haganoho ai.

Nia maa e kila huogodoo be agu mee ala ne helekai bolo e hai.

12 “Goodou ga hagatanga gi daha

mo Babylon i lodo di tenetene,

gei goodou gaa dagi gi daha

mo di waahale deelaa i di aumaalia.

Nia gonduu mono gowaa nnoonua

gaa moogo i nadau dadaahili,

gei nia laagau ga wwolowwolo i di nadau tenetene.

13 Nia laagau ‘pine’ ga tomo aga i nia gowaa

ala e tomo ai nia laagau huaidu dolomeenei,

gei nia laagau ‘myrtle’ ga tomo aga i nia gowaa

ala e tomo ai nia laagau duduia.

Deenei la go di haga modongoohia dono hagaodi ai,

ge e haga langahia agu mee ala ne hai ko Au,

dela go Dimaadua.”

56

Nia henua huogodoo gaa hai nia daangada ni God

1 Dimaadua e helekai gi ana daangada, “Heia hua go nia mee ala e donu ge hai donu, idimaa Au e limalima hua di haga dagaloaha goodou. 2 Au ga hagamaluagina digau ala e hagalabagau di Laangi Sabad i nia madagoaa huogodoo, ge hagalee hai hegau gee gi di maa. Au ga hagamaluagina digau ala hagalee haihai di huaidu.”

3 Tangada mai i daha dela gu buni anga gi nia daangada a Dimaadua, gi de helekai, “Dimaadua ga hagalee dumaalia mai gi di au gi daumaha dalia ana daangada.”

Taane dela guu tuu ono goloo, gi de hagamaanadu bolo ia e deemee di madalia nia daangada a God, idimaa ia e deemee di hai ana dama. 4 Dimaadua e helekai gi tangada beelaa, “Maa goe ga hagalaamua Au mai dau hagalabagau di Laangi Sabad, gaa hai nia mee ala e manawa lamalia ginai Au, ga daudali agu haganoho manawa dahi, 5 gei do ingoo ga langahia mada duai i lodo di Hale Daumaha mo i baahi nia daangada i di goe ma gaa hai au dama daane mono dama ahina. Goe ga deemee di de langahia.”

6 Gei Dimaadua e helekai gi digau mai i daha ala ne buni anga gi ana daangada, ala e aloho i Mee, ge hai hege gi Mee, e hagalabagau di Laangi Sabad, ge daudali manawa dahi dana hagababa: 7 “Au gaa lahi goodou gi Zion, dagu gowaa nnoonua dabuaahia, ga gowadu di tenetene i lodo dogu hale hai dalodalo, gaa hila ang gi godou hai tigidaumaha i hongo dogu gowaa dudu tigidaumaha. Dogu Hale Daumaha ga hagaingoo bolo di hale hai dalodalo ang gi nia daangada o nnenua huogodoo.”*

8 Di Tagi go Yihowah, dela ne laha mai ana daangada Israel gi nadau henua donu mai i daha, gu hagababa bolo Ia ga laha mai labelaa nia daangada ala i golo e hagapuni ang gi digaula.

Nia dagi Israel gu hagahuaidu

9 Dimaadua ne helekai ang gi nia henua mai i daha bolo gi lloomoi be nia manu lodo geinga gi holomia ana daangada. 10 Mee e helekai, “Nia dagi huogodoo ala belee hagailoo gi agu daangada le e dee gida! Digaula e de iloo nia mee. Digaula e hai be nia paana hagaloohi ala e hagalee wwouwwou, digaula e kiikii hua e haihai nadau midi. E hiihai huoloo di kii! 11 Digaula le e hai be nia paana hagagailaa ala e dee dohu i nia madagoaa huogodoo. Nia dagi aanei e de iloo di hagabaubau. Digaula huogodoo e hai go nadau mee ala e hiihai ginai, ge tei gi halahala dono hagahumalia. 12 Digau inu dagaao e helekai, ‘Gaa hula e gaamai tadau waini, e inu nia waini huogodoo ala e mee tadau inu! Daiaa ga koia humalia i di laangi go dangi nei!’ ”

57

Taumaha gi nia balu ada god Israel gu hagahuaidu

1 Nia daangada humalia e mmade, gei deai tangada e dahi e modongoohia ai be e haa manawa ai. Malaa, di madagoaa digaula gaa mmade, di lauwa damana e tale ang gi digaula ai. 2 Digau ala e mouli humalia, ga gidee di noho di aumaalia mo di molooloo i lodo di made.

3 Digau huaidu, goodou lloomoi gi hagiaga goodou! Goodou e hagalee humalia i digau hai buubuu, digau mouli hiihai be di manu, digau huihui nadau huaidina. 4 Ma koai ala e gadagada ginai goodou? Digau kai tilikai, ma koai ala e haganneennee go goodou? 5 Goodou e daumaha gi nia god hagadili dama mai di godou hai nnangaahai o taga hai lodo i lala godou laagau dabu. Goodou e tigidaumaha godou dama i lodo nia bagungoo hadu ala e hoohoo gi nia dama monowai. 6 Goodou e kae godou hadu malallali i golo, ga daumaha gi nia maa be nia god. Goodou e llingi godou waini e hai godou tigidaumaha, ge hai godou tigidaumaha huwa laagau gi nia maa. Goodou e hagamaanadu bolo Au e tenetene gi godou mee aanei huogodoo ala e hai? 7 Goodou e hula gi nia gonduu nnoonua e hai godou tigidaumaha mo e hai godou hiihai o taga hai lodo. 8 Goodou gu hagaduu godou ada god bouli i baahi gi lodo o godou bontai. Goodou gu diiagi Au, goodou e liagi godou goloo, guu kaga gi hongo godou moenge llauehe mo godou ihoo aaloho ala ne hui go goodou belee kii goodou. I di gowaa deelaa, goodou gu daudali hua godou hiihai huaidina. 9 Goodou gu hagakala, guu humu goodou, guu hula e daumaha gi di god Molech. Goodou gu hagau godou daangada kae hegau haga mogowaa, e dau hogi gi tenua digau mmade, belee halahala godou god e daumaha ginai. 10 Goodou gu duadua di halahala nia balu ieidu, gei hagalee noho loo. Goodou e hagamaanadu bolo godou balu god e hagamaaloo aga goodou, gaa hidi ai goodou hagalee paagege.

11 Dimaadua e helekai, “Nia god koai aanei ala e mmaadagu iai goodou, gaa hidi ai goodou ga helekai tilikai ga haga delangahia goodou Au hagatau? Goodou guu dugu di godou hagalaamua Au, idimaa Au gu waalooloo di noho deemuu? 12 Goodou e hagamaanadu bolo godou mee ala e hai le e donu, gei Au ga hagammada godou hangahaihai, gei godou balu god ga deemee di hagamaamaa goodou. 13 Di godou madagoaa ma gaa tangi di hagamaamaa, dugu anga gi godou balu god gi haga dagaloaha ina goodou! Tama oloolo madangi gaa lahi digaula gi daha! Gei digau ala e hagadonu au, gaa noho i lodo tenua, ga daumaha mai gi di Au i lodo dogu Hale Daumaha.”

Di hagababa a God o di hagamaamaa mo hagahili

14 Dimaadua e helekai, “Dugu anga gi agu daangada gi lloomoi labelaa gi di Au. Haga mmaa ina gi daha mo digaula nia haga deaadee huogodoo i hongo di ala! Hauhia di ala, hagatogomaalia ina!

15 “Au go di God aamua ge dabuaahia, dela e mouli gaa hana hua beelaa. Au e noho i lodo di gowaa nnoonua ge dabuaahia, gei Au e noho labelaa i baahi nia daangada ala e manawa hila gi lala ge gu huli hoou gi daha mo nadau ihala, gii mee ai dagu hagaahe mai nadau manawa maaloo mo nadau hagadagadagagee. 16 Au ne wanga di mouli gi agu daangada, gei Au ga hagalee dadaahi dogu hai baahi gi digaula, ge hagalee hagawelewele gi digaula gaa hana hua beelaa. 17 Au ne hagawelewele gi digaula i nadau ihala mo nadau hagagailaa, gei Au gu hagaduadua digaula, gu diiagi digaula. Gei digaula gu haga hamaaloo nadau manawa, gu hula hua i nadau hiihai.

18 “Au gu gidee di nadau hangahaihai, malaa, Au ga hagahili digaula. Au gaa dagi ga hagamaamaa digaula, ga hagamanawa lamalia digau ala e lodo huaidu. 19 Au guu dugu anga di noho di aumaalia gi digau huogodoo, digau hoohoo mai mo digau mogowaa! Au ga hagamaaloo aga agu daangada.* 20 Malaa, digau huaidu le e hai gadoo be di moana dela hagalee noho, ono beau e deemee di dugu, e gaamai ana dogolia mono geinga.” 21 Dimaadua e helekai boloo, “Di aumaalia ang gi digau huaidu ai.”*

58

Nia hai hegau daumaha ala e donu

1 Dimaadua e helekai boloo, “Wwolowwolo gi nua i godou mee ala e mee! Hagi anga ina gi agu daangada Israel nadau huaidu! 2 Digaula e daumaha mai gi di Au i nia laangi huogodoo, e haihai bolo ginaadou e hagamahi gi iloo ginaadou ogu hangaahai mo di haga gila aga agu haganoho. Digaula e helekai bolo Au gi wanga gi ginaadou nnaganoho ala e donu, gei bolo digaula e tenetene i di nadau daumaha mai gi di Au.”

3 Digaula e heheeu boloo, “Gidaadou belee hagaonge eiaha, be Dimaadua hagalee hila mai? Gidaadou e bida hila gi lala tadau meegai ai beleiaha, be Mee hagalee longono Ia gidaadou!”

Dimaadua e helekai gi digaula boloo, “Goodou gi iloo bolo di godou madagoaa ma ga hagaonge, gei goodou e bida hai hua godou hiihai, ge e haga daamaha godou gau ngalua. 4 Di godou hagaonge guu hai goodou gi hagamuamua, lagalagamaaloo ga heheebagi. E hai behee? Goodou e hagamamaanadu bolo tagadilinga hagaonge beenei gaa hai Au gi hagalongo adu gi godou dalodalo? 5 Di godou madagoaa ma ga hagaonge, goodou e bida hagahuaidu hua goodou, e pala iha godou libogo gi lala loo, gadoo be di aalek dela ma gaa biga, gei goodou gaa holo godou gahu lodo huaidu, ga haga nonnono godou luaahi gi no lodo, gaa lawa ga kiikii i lodo nia luaahi. E hai behee? Goodou e hagamaanadu bolo deelaa go di hai o di hagaonge? Goodou e hagamaanadu bolo Au e hiihai gi di hagadilinga dela beenei?

6 “Gei deeai! Di hagadilinga hagaonge dela e hiihai ginai Au, le e hai beenei: Haga mehede ina nia daula baalanga gi daha mo digau ala ne lawalawa, mo di mee dela e haga daamaha di mouli o digau ala e deemee di hai nadau donu, gei gi haga mehede ina digau ala e noho i lodo di haingadaa. 7 Duhaa ngaadahi au meegai i digau ala e hiigai, ge huge ina doo hale gi digau hagaloale ala nadau hale ai, wanga ina au goloo gi digau ala nadau goloo e ulu ai, gei goe hudee diagia dau hagamaamaa oo gau donu.*

8 “Malaa, gei dogu manawa lamalia ga haga maalama laa i oo nua be di laa o di luada, gei o lauwa ga limalima ono hili. Au ga madalia laa goe ga abaaba goe, gei Au ga madalia goe, ga abaaba goe i nia madagoaa huogodoo. 9 Do madagoaa ma ga dalodalo, gei Au ga helekai adu. Do madagoaa ma ga gahigahi mai Au, gei Au ga helekai boloo, ‘Deenei Au’.

“Maa goe ma gaa dugu o haga daamaha i digau ala i golo, mono haga ngalungalua balumee huogodoo, mono hagadilinga helekai huaidu, 10 maa goe gaa wanga nia meegai gi digau ala e hiigai, ge ga hagahumalia digau ala e dee dohu ang gi ginaadou, gei di bouli dela i doo gili, gaa huli gaa hai di maalama o di oodee o di laangi. 11 Gei Au gaa dagi goe i nia madagoaa huogodoo, gei e hagahumalia goe gi nia mee ala e humalia, gei Au gaa hai goe gi maaloo, hagalee magi. Goe gaa hai be di hadagee dela e iai nia wai e logo no lodo, be di monowai uwa aga dela hagalee maangoo. 12 Au daangada ga haga duu aga labelaa nia hale ala ne mooho namua, gaa hau labelaa gi hongo di hagamau dela guu lawa di hau i mua loo. Goe ga modongoohia bolo goe tangada dela e hau haga hoou nia abaaba mo nia hale ala ne mooho i mua.”

Di hui ang gi tangada dela e hagadabu di Laangi Sabad

13 Dimaadua e helekai boloo, “Maa goe ga hagadabu di Laangi Sabad gii dabu, ge hagalee halahala hua au mee ala e hiihai ginai goe i di laangi deelaa, maa goe gaa hai dagu laangi dabu gii hai di laangi haga tenetene ge e hagalaamua di maa, hagalee heehee gi daha, be e ngalua, be e helehelekai huaidu i lodo di laangi deelaa, 14 malaa, goe ga gidee di tenetene dela e gila mai i dogu baahi i dau hai hegau mai gi di Au. Au gaa hai goe gi aamua i hongo henuailala hagatau, gei goe ga manawa lamalia gi tenua dela ne wanga ko Au gi do damana madua go Jacob. Au go Dimaadua dela e helehelekai.”

59

Soukohp e hai baahi gi nia hala o nia daangada

1 Hudee hagabaubau bolo Dimaadua le e bagege di haga dagaloaha goodou, be e longoduli di hagalongo gi godou gahigahi di hagamaamaa! 2 Gei di maa go godou ihala ala e hai a Mee gi de longono goodou. Ma go godou ihala ala e wwae goodou gi daha mo God i di godou madagoaa ma ga hagamada e daumaha gi Mee. 3 Goodou e ihala i godou helekai tilikai, hai heebagi, ge daaligi dangada gii made.

4 Goodou e hula gi di gowaa hai gabunga, gei di tonu i godou baahi ai. Goodou e hagadagadagagee gi nia helekai tilikai bolo e hai goodou gii wiini. Goodou e haganohonoho di godou hai belee hagammaemae digau ala i golo. 5 Nia haganohonoho huaidu ala e hai go goodou le e haga halauwa huoloo be nia ngogo o di gihaa poisin. Di ngogo ga mahaa, gei di gihaa ga ulu mai gi daha! 6 Malaa, godou haganohonoho huaidu la ono humalia adu gi goodou ai. Nia maa e balumee gadoo be di gahu ne hai gi nia weleweleina bagaigee. 7 Goodou e haganohonoho godou mee huaidu i nia madagoaa huogodoo, ge deemee di hagakono maalia di hai nia maa. Goodou hagalee madugidugia di daaligi nia daangada nadau ihala ai. Goodou e oho ge hagamooho nia gowaa huogodoo ala e hula ginai goodou. 8 Nia daangada e hagalee noho baba i nia gowaa ala e hula ginai goodou. Godou mee huogodoo ala e hai le e hagalee donu. Goodou e daudali di ala bigabiga, gei deai tangada e haele di ala deelaa bolo ga humalia laa ai.*

Nia daangada gu hagiaga nadau ihala

9 Nia daangada e helekai, “Dolomeenei gimaadou gu iloo tadinga o God dela e hagalee haga dagaloaha gimaadou gi daha mo digau ala e haga huaidu gimaadou. Gimaadou e hagadagadagagee gi di maalama gi hanimoi laa nei, gei di maa go di bouli hua, 10 gei gimaadou e haahaa hua be digau e dee gida. Gimaadou e hingahinga i di oodee be digau e taele i di boo, e hai be digau i lodo tenua bouli o digau mmade. 11 Gimaadou e mmaadagu ge de nnoomaalia. Gimaadou e hiihai gi God gi haga dagaloaha gimaadou gi daha mo di hagaduadua mo nia hai gee, malaa di mee ne hai ai.

12 “Dimaadua, madau ihala hai baahi adu gi di Goe le e logowaahee. Madau ihala le e hagahuaidu gimaadou. Gimaadou e iloo nia maa huogodoo. 13 Gimaadou gu hai baahi adu gi di Goe, gu diiagi Goe, gu de hiihai di daudali Goe. Gimaadou gu hagahuaidu digau ala i golo, guu huli gi daha mo Goe. Madau hagabaubau le e haigee, madau helekai le e tilikai. 14 Di tonu gu hagalee, di mee dela e donu e deemee di hoohoo mai. Di tonu e hingahinga i hongo nia ala, gei di mouli hai donu gu deai dono gowaa e noho ai. 15 Di mouli hai donu la gu dulii loo, gei tangada dela e dugu di haihai di huaidu la ga gidee bolo ia tangada e tale ginai di huaidu mai baahi digau huaidu ala i golo.”

Dimaadua e hagatogomaalia e haga dagaloaha ana daangada

Dimaadua gu gidee di mee deenei, gei Mee gu manawa gee idimaa di tonu ai. 16 Mee gu goboina i dono gidee Ia bolo ma tangada e hagamaamaa digau ala e haingadaa ai. Mee ga haga hai hegau ono mogobuna e haga dagaloaha digaula gaa hai digaula gi aali.* 17 Mee ga ulu i di tonu be di gahu abaaba, mo di mogobuna haga dagaloaha be di goobai dauwa hamaaloo. Mee gaa gahu Ia gi di hiihai maaloo e haganoho nia mee gii donu, mo e hagaduadua mo e tala di hui nia hala ala e haga huaidu ai nia daangada.* 18 Mee ga hagaduadua ono hagadaumee gii hai be nadau mee ala ne hai, mo ono hagadaumee hogi ala e noho haga mogowaa. 19 Mai di bahi i dua gaa tugi di bahi i dai, nia daangada huogodoo ga mmaadagu i Mee mo ono mogobuna maaloo. Mee ga hanimoi be di labagee, be di madangi gono maaloo.

20 Dimaadua e helekai gi ana daangada, “Au ga hanimoi gi Jerusalem e duuli goodou ge haga dagaloaha goodou huogodoo ala e huli gi daha mo godou huaidu.* 21 Gei Au e hai dagu hagababa adu gi goodou: Au gu gowadu gi goodou ogu mogobuna mo agu agoago e hai mee ginai goodou gaa hana hua beelaa, gei dolomeenei gaa huli gi muli, goodou la gi hagalongo daudali mai Au, aago ina godou dama mo godou hagadili gi muli gi hagalongo, daudali ina Au i nia madagoaa huogodoo ala e lloomoi.”

60

Di madamada o Jerusalem dela ma gaa gila maalia

1 Jerusalem, goe duu gi nua, ge gi maahina gadoo be di laa. Di madamada o Dimaadua gu maahina gi oo nua! 2 Nia henua llauehe ala i golo la gaa gahu go di bouli dongoeho, gei di maalama o Dimaadua ga maahina gi oo nua, gei di madamada o Maa ga madalia goe. 3 Digau bouli ga hiihai bolo e hai mee gi do maalama, nia king ga hiihai e hai mee gi do madamada dela e hai be di laa dela ma gaa hobo.

4 Madamada malaa i oo daha be nia maa ni aha ala e hai: Au daangada la gu hagadagabuli ginaadou ga lloomoi gi nadau guongo! Au dama daane ga lloomoi haga mogowaa, gei au dama ahina la ga laha mai be nia dama lligi. 5 Goe ga gidee di mee deenei, gei goe gaa honu i di tenetene. Goe ga bolebole i dau homouli. Di maluagina o nia henua llauehe ga gowadu gi di goe, nadau maluagina ga lloomoi i hongo di moana.

6 Tagabuulinga dangada ala e heehee i nia ‘camel’ ga lloomoi i Midian mo Ephah. Digaula e lloomoi i Sheba, e gaamai nadau goolo mono ‘incense’. Nia daangada ga helehelekai i di longo humalia o nia mee Dimaadua ne hai. 7 Nia siibi huogodoo o Kedar mo Nebaioth la ga laha mai gi goodou be nia tigidaumaha, ga tigidaumaha gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha belee haga tenetene di manawa Dimaadua. Gei Dimaadua ga haga madamada dono Hale Daumaha gi madamada i di maa mai i mua.

8 Ma nia wagabaalii aha ala e mmaangi mai be nia gololangi, e hai be nia mwuroi ala e lloomoi gi nadau hale? 9 Ma go nia wagabaalii ala e lloomoi i nia henua mogowaa loo, e laha mai nia dama Dimaadua gi nadau guongo. Digaula e gaamai nadau silber mono goolo madalia ginaadou, belee hagalaamua di ingoo Dimaadua, go di God Dabuaahia o Israel, dela ne hai nia henua mai i daha huogodoo gi hagalaamua ana daangada.

10 Dimaadua e helekai gi Jerusalem boloo, “Digau mai i daha gaa hau haga hoou o abaaba, gei nia king ga hai hegau adu gi di goe. Dogu madagoaa nogo hagawelewele iei Au, gei Au gu hagaduadua goe, gei dolomeenei, gei Au ga haga modongoohia adu gi di goe dogu aloho mo dogu dumaalia. 11 Gei boo mo aa nia bontai dau abaaba e dugu maahuge, gii mee ai di gaamai nia maluagina o nia king o nia henua llauehe adu gi di goe.* 12 Gei nia henua llauehe ala hagalee hai hegau adu gi di goe, la ga oho gi daha hagatau.

13 “Nia laagau ‘pine’, nia ‘juniper’, mo nia ‘cypress’, aalaa go nia laagau ala e kaedahi mau dangihi o lodo henua o Lebanon, la ga gaamai ga haga hoou goe, go Jerusalem, e hai dogu Hale Daumaha gi madamada, gei gi haga madamada labelaa dogu waahale. 14 Gei nia dama o digau ala nogo hagahuaidu goe, ga lloomoi gaa pala gi lala, e haga modongoohia nadau hagalaamua goe. Digau huogodoo ala nogo haga balumee goe, la ga pala adu gi lala o babaawae. Digaula ga haga ingoo goe boloo: Di Waahale o Dimaadua, mo Zion, go di Waahale o di God Dabuaahia o Israel.*

15 “Goe ga hagalee hudu gi daha labelaa, gei e de hiihai ginai, di waahale dela gu ono daangada ai, gei gu mooho. Au gaa hai goe gi aamua ge gi madamada, di gowaa dela e hai di tenetene dee odi. 16 Nnenua llauehe mono king ga madamada humalia i di goe, gadoo be tinana dela e haga uu uu dana dama. Goe ga iloo bolo ma ko Au hua, go Dimaadua dela gu haga mouli goe, ge bolo ma go di God Mogobuna o Israel dela gu hagamehede goe.

17 “Au ga gowadu gi di goe nia goolo, e pono nia baalanga mmee. Gei Au ga gowadu gi di goe nia silber mono baalanga mmee, e pono nia baalanga mono laagau. Au ga gowadu gi di goe nia baalanga, e pono di hadugalaa. Oo dagi ga hagalee haga daamaha goe. Au gaa hai digaula gii dagi i di tonu mo di aumaalia. 18 Gei nia hadungaa lee o digau ala e dadaaligi dangada la ga hagalee. Di haga momooho dela nogo hai i lodo godou gowaa, ga hagalee gila labelaa, idimaa, Au ga hagamaamaa goe, gaa hai be di abaaba e duuli goe. Goe ga hagahagaamu Au, i di Au dela gu haga dagaloaha goe.

19 “Goe ga hagalee hai mee gi di maalama o di laa i di aa, be e hai mee gi di maalama o di malama i di boo, idimaa, Au go Dimaadua dela gaa hai do haga maalama dee odi. Di maalama o dogu madamada ga haga maalama goe.* 20 Au laangi manawa gee la ga hagaodi. Au go Dimaadua dela gaa hai do haga maalama dee odi dela e mada waalooloo i di maalama o di laa mo di malama. 21 Au daangada huogodoo gaa hai nia mee ala e donu, ga hai mee gi nadau henua gaa hana hua beelaa. Ko Au dela ne dogi digaula be nia laagau. Ko Au dela ne hai digaula belee haga modongoohia aga dogu mogobuna ang gi digau huogodoo. 22 Godou madahaanau ala lligi ge hila gi lala ga aamua labelaa, gaa hai gadoo be di aamua tenua mogobuna. Di madagoaa humalia gaa dae mai, gei Au ga haga gila di maa hagalimalima. Au go Dimaadua dela e helehelekai!”

61

Di Longo Humalia o di haga mouli

1 Di Tagi go Yihowah ne haga honu au gi dono Hagataalunga. Mee ne hilihili au ge ne hagau mai au belee hagadeledele di Longo Humalia gi digau hagaloale, ge haga manawa lamalia digau ala gu manawa haga daamaha, ge e hagadele ang gi digau ala nogo lawalawa bolo digaula la gi maahede, mo ang gi digau ala nogo i lodo nia hale galabudi bolo digaula la gi maahede.* 2 Mee ne hagau mai au belee haga modongoohia bolo di madagoaa dela ga haga mouli ai Dimaadua ana daangada la gu dae mai, gei Mee ga haga magedaa nia hagadaumee digaula. Mee ne hagau mai au belee haga manawa lamalia digau huogodoo ala e lodo huaidu,* 3 ge belee wanga gi digau ala e lodo huaidu i Zion di tenetene mo di manawa lamalia, ge e huli nadau manawa gee, e wanga gi digaula taahili hagaamu, e huli nadau lodo huaidu. Digaula gaa hai be nia laagau ala ne bida dogi hua go Dimaadua. Digaula huogodoo gaa hai nia mee ala e donu. Gei nia daangada ga hagaamu Dimaadua i ana mee ala ne hai. 4 Digaula gaa haga duu aga hoou di waahale dela ne mooho mai i mua loo.

5 Agu daangada nei, digau mai i daha ga hai hegau adu gi goodou. Digaula ga madamada humalia i au siibi, gaa dogi godou gowaa, ga huwahuwa i godou hadagee waini. 6 Gei goodou ga modongoohia bolo goodou nia daangada hai mee dabu ni Dimaadua, nia daangada hai hegau ni tadau God. Gei goodou gaa tene gi nia maluagina o nia henua llauehe, gaa bida hagaamu goodou bolo ma nia mee ni goodou. 7 Godou langaadia mo godou tee la ga haga lawa. Goodou gaa noho i lodo godou guongo donu, gei godou maluagina la gaa dua lua, gei godou tenetene ga waalooloo gaa hana hua beelaa.

8 Dimaadua e helekai boloo, “Au e aloho i di tonu, gei Au e hudi dogu wou gi di haga haingadaa mo nia hai huaidu. Au ga manawa dahi i dagu hui agu daangada, gaa hai dagu hagababa modudahi dee odi gi digaula. 9 Digaula gaa hai digau e dau i mehanga nia henua llauehe. Digau huogodoo ala ga gidee ginaadou digaula ga iloo bolo aalaa go agu daangada ala ne haga maluagina ko Au.”

10 Jerusalem e hagaamu Dimaadua i ana mee ala ne hai. Mee e ulu ono goloo be tama ahina ma gaa hai dono lodo. Dimaadua ne haga gahu a mee gi di hagamouli mo di aali.* 11 Di Tagi go Yihowah ga haga mouli ana daangada, gei nia henua llauehe huogodoo ga hagahagaamu a Mee, gadoo be di hai o nia lii laagau ala ga hagadili ga tomo aga.

62

1 Au ga helekai e hagamaaloo aga Jerusalem, au hagalee noho deemuu gaa dae loo gi di madagoaa a mee gu dagaloaha, dono aali ga dabadaba be di ulaula di malama i di boo. 2 Jerusalem, nia henua ga gidee doo aali! Nia king huogodoo ga gidee do madamada. Goe ga hagaingoo gi di ingoo hoou, di ingoo ne gowadu hua go Dimaadua. 3 Goe gaa hai be di hau king madamada ang gi Dimaadua. 4 Goe ga hagalee hagaingoo labelaa bolo “Di Anga Gowaa”, do henua ga hagalee hagaingoo bolo “Di Ahina Hai lodo ne Diiagi”. Do ingoo hoou gaa hai bolo “God e Manawa Tene gi Mee”. Do henua ga hagaingoo bolo “Tenetene Haga hai lodo”, idimaa, Dimaadua e tenetene adu gi di goe, gaa hai be taane hai lodo ni do henua. 5 Gadoo be tama daane e lahi tama ahina madammaa e hai lodo gi mee, Mee dela ne hai goe ga hai lodo adu gi di goe. Gadoo be taane hai lodo dela e tenetene gi dono lodo, gei doo God ga tenetene adu gi di goe. 6 Jerusalem, au ga haganoho digau dauwa hagaloohi i hongo au abaaba. Digaula e hagalee hai gii noho deemuu i di aa mo di boo. Digaula e hai loo gi haga langahia gi Dimaadua i ana hagababa, hudee dugu anga gi Mee gi de langahia nia maa. 7 Digaula gi hudee heia a Mee gi haga molooloo gaa dae loo gi dana hagahumalia labelaa Jerusalem, e hai di maa gii hai di waahale e hagaamu go henuailala hagatau.

8 Dimaadua guu hai dana hagababa aga i lodo dono manawa, mai ono mogobuna Mee ga hagagila di maa: “Godou huwa laagau ga hagalee hai nia meegai ni godou hagadaumee, gei digau nnenua mai i daha ga hagalee inu labelaa godou waini. 9 Malaa, goodou ala ne dogi gaa hagi nia huwa o godou laagau, goodou gaa gai godou palaawaa, ga hagaamu Dimaadua. Goodou ala nogo ngalua gaa hagi godou ‘grape’, goodou ga inu godou waini i lodo di abaaba o dogu Hale Daumaha.”

10 Nia daangada o Jerusalem, hula gi daha mo di waahale, hauhia di ala ang gi au daangada ala e lloomoi labelaa gi muli! Hagatogomaalia ina di ala damana, hagamadammaa ina nia hadu gi daha! Daudau ina gi nua di hagailoo gii iloo nia henua 11 bolo Dimaadua e haga iloo gi henuailala hagatau: “Hagi anga ina gi nia daangada o Jerusalem bolo Dimaadua e hanimoi, e haga dagaloaha goodou, e lahamai dalia eia ana daangada ne hagamouli.”* 12 Goodou ga hagaingoo bolo “Nia Daangada Dabuaahia ni God”, mo “Nia Daangada a Dimaadua ne Hagadagaloaha”. Jerusalem ga hagaingoo bolo “Di Waahale e Aloho ai a God”, mo “Di Waahale dela digi Diagia go Dimaadua.”

63

Di aali o Dimaadua i hongo nnenua llauehe

1 “Ma koai dela e hanimoi mai i di waahale go Bozrah i lodo Edom? Ma koai dela e ulu nia goloo madamada mmee agogo, dela e hanimoi i lodo ono mogobuna mo ono mahi?”

Ma go Dimaadua, dela e mogobuna di haga mouli, dela e hanimoi e haga iloo dono aali.*

2 “Nia goloo gahu o Maa le e aha ala e mmee agogo gadoo be tangada nogo dagadagahi ana ‘grape’?”

3 Dimaadua ga helekai, “Au nogo dagadagahi nia henua llauehe gadoo be nia ‘grape’, gei deai tangada ne hanimoi e hagamaamaa Au ai. Au ne dagadagahi digaula i lodo dogu hagawelewele, gei nadau dodo gu haga bigibigi ogu gahu.* 4 Au gu hagababa bolo di madagoaa dela belee haga mouli agu daangada la gu dae mai, deenei di madagoaa hogi belee hagaduadua nadau hagadaumee. 5 Au gu homouli i dogu gidee bolo ma deai tangada e hagamaamaa Au ai, gei dogu hagawelewele guu hai Au gi maaloo dangihi, gei Au gu maaloo.* 6 I lodo dogu hagawelewele, gei Au gu dagadagahi nia henua llauehe huogodoo gi mooho, Au guu llingi gi daha nadau dodo i hongo di gelegele.”

Di humalia o Dimaadua gi Israel

7 Au ga hagadele di hagahonu o di aloho o Dimaadua.

Au ga hagaamu a Mee i ana mee huogodoo

ala ne hai mai gi gidaadou.

Mee gu haga maluagina ana daangada Israel,

mai i dono dumaalia mo dono aloho

dela hagalee ngudu.

8 Dimaadua e helekai boloo, “Digaula la nia daangada ni aagu. Digaula ga hagalee halahalau Au.” Malaa, gei Mee gu haga dagaloaha digaula 9 gi daha mo nadau hagaduadua huogodoo. Hagalee go tangada di langi, ma go Dimaadua donu dela ne haga dagaloaha digaula. I lodo dono aloho mo dono manawa dumaalia, Mee gu haga dagaloaha digaula, gei Mee nogo madamada humalia huoloo i digaula mai loo i mua. 10 Gei digaula gu hai baahi gi Mee, ge e hai di Hagataalunga Dabu o maa gi manawa gee. Deelaa laa Dimaadua gaa hai di hagadaumee ni digaula, ga heebagi gi digaula.

11 Gei digaula ga langahia e ginaadou di madagoaa i mua, nia laangi o Moses go tangada hai hegau Dimaadua, gei digaula ga heeu boloo, “Dimaadua la i hee dela ne hagamouli nia dagi o ana daangada i lodo di moana? Dimaadua la i hee dela ne wanga dono Hagataalunga Dabu gi Moses? 12 Dimaadua la i hee dela ne wanga dono mogobuna aamua gi Moses, dela gu wwae lua nia wai o di moana gii mee di dagi ana daangada mai di gowaa nogo hontula wai, gu hai ai dono ingoo gi modongoohia i nia madagoaa huogodoo.”* 13 Dimaadua ne dagi digaula laa lodo di tai, gei digaula e haele be nia hoodo ala e maaloo nadau wae, digaula hagalee hingahinga. 14 Dimaadua gu haga molooloo ana daangada, gadoo be nia kau ala ma gaa dagi gi lodo di gowaa humalia ono geinga. Mee ne dagi mai ana daangada e haga aamua ai dono ingoo.

Talodalo i tumaalia mo di hagamaamaa

15 Meenei Dimaadua, hila mai gi gimaadou i do gowaa dela e noho iei Goe i di langi, di gowaa madamada ge dabuaahia. Do hagamaanadu aloho i gimaadou le e hai bolo aha? Do mogobuna la i hee? Do manawa dumaalia mo do aloho la i hee? Hudee haga de langahia ina gimaadou. 16 Kooe dela go di madau Damana. Madau damana mmaadua go Abraham mo Jacob digi haga modongoohia ina mai gi gimaadou. Meenei Dimaadua, ma Kooe dela go di madau Damana dela e haga dagaloaha gimaadou mai i mua loo. 17 Ma e aha dela Goe e hai gimaadou gii hula laa daha mo oo ala? Goe e aha dela e hai gimaadou gi lodo hamaaloo ga hula iei gimaadou gi daha mo Goe? Hanimoi labelaa gi gimaadou, mai i do aloho i digau ala e hai hegau adu gi di Goe, ge mai i do aloho i nia daangada ala nogo hai au daangada mai i taamada loo.

18 Gimaadou ala go au daangada dabuaahia, la ne hagabagi gi daha go madau hagadaumee i lodo tama madagoaa hagadulii, digaula gu dagadagahi gi lala do lohongo dabuaahia. 19 Goe e hai gimaadou gadoo be digau digi dagia Kooe, ge hagalee hai gimaadou be nia daangada ni aau.

64

1 Goe e aha dela hagalee haahi di ahiaalangi gi mahuge ga haneia? Nia gonduu ga gidee ginaadou Goe, ga polepole i di nadau mmaadagu. 2 Digaula ga polepole huoloo be nia wai ma ga kolokolo i hongo di ahi wele. Hanimoi haga gila aga ina do mogobuna ang gi o hagadaumee, gaa hai nia henua llauehe gi polepole i do hanimoi! 3 Di madagoaa i golo dela ne hanimoi iei Goe gaa hai au mee hagamadagudagu dangada ala digi iloo ai gimaadou bolo nia mee beelaa gaa hai, gei ogo nia gonduu gu gidee ginaadou goe, gu mmaadagu gu polepole. 4 Ma deai tangada ne longono be ne gidee ia di God be Goe ai, dela e hai au mee beenei ang gi digau ala e hagadagadagagee adu gi di Goe.* 5 Goe e hila ang gi digau ala e manawa tenetene i di nadau hai hegau gi di mee dela e donu, go digau ala e langahia e ginaadou i au mee ala e hiihai ginai Goe bolo ginaadou gi heia i lodo nadau mouli. Goe gu hagawelewele mai gi gimaadou, gei gimaadou e haihai hua madau huaidu. Ma e aha maa Goe nogo hagawelewele huoloo mai gi gimaadou, gei gimaadou nogo daudali hua madau hiihai hala mai loo namua. 6 Gimaadou huogodoo la guu hai digau gu huaidu, mo madau hangahaihai humalia le e koia e dogolia labelaa. Idimaa madau huaidu, gimaadou guu hai be nia lau laagau ala guu mae, ala e angiangina gi nia madagoaa e logo i di madangi. 7 Deai tangada e hai dalodalo adu gi di Goe ai, deai tangada e hanimoi e dangi dono hagamaamaa gi di Goe ai. Goe guu huli gi daha mo gimaadou, guu kili gimaadou gi daha i madau huaidu.

8 Gei Goe go Dimaadua, ma Kooe dela go di madau Damana. Gimaadou e hai be nia gelegele pigi, gei Goe go tangada dela e hai ana boolo gi nia gelegele aalaa. Goe ne hai gimaadou, 9 malaa, Goe hudee hagawelewele mai gi gimaadou be e langalangahia madau huaidu gaa hana hua beelaa. Gimaadou nia daangada ni aau, aloho mai gi gimaadou! 10 Au waahale dabuaahia la guu hai be di anggowaa, gei Jerusalem hogi la guu hai di anggowaa. 11 Di madau Hale Daumaha, di gowaa dabuaahia ge madamada dela nogo hagahagaamu iei Goe go madau maadua mmaadua, la gu haga mooho i di wele o di ahi, mono gowaa huogodoo ala e aloho ai gimaadou la gu mooho. 12 Meenei Dimaadua, Goe ga noho hua, dau mee e hai gi di mee deenei ai?! E hai behee? Goe ga diiagi gimaadou gii too gi lodo di hagaduadua dela koia e damanaiee, e deemee di madau kae?!

65

Di hagaduadua Dimaadua ang gi digau de hagalongo

1 Dimaadua ga helekai boloo, “Au gu togomaalia bolo ga helekai gi nia dalodalo o agu daangada, gei digaula digi dalodalo. Au gu togomaalia gii gida Au go digaula, gei digaula digi hagamada e halahala au. Di golohenua la digi dalodalo mai gi di Au, ma e aha maa Au gu togomaalia bolo ga helekai boloo, ‘Deenei Au, Au ga hagamaamaa goodou!’ 2 Au gu togomaalia i nia madagoaa huogodoo bolo e hila anga gi agu daangada ala e hamaaloo dangihi nadau manawa, ala e haihai nadau mee hala, ge e hai hua nadau hiihai.* 3 Digaula e haihai hua nadau mee haga langaadia gi hagawelewele au, e hai nadau tigidaumaha i nia tigidaumaha o digau ala e noho i lodo di bouli i lodo nadau hadagee dabu,* ge e dudu nadau ‘incense’ i hongo nia gowaa dudu tigidaumaha o digau bouli. 4 Digaula e hula gi nia bagungoo mono waa daalunga i di boo, bolo e dangidangi ang gi nia hagataalunga o digau mmade. Digaula e gai nia goneiga biigi, ge e inu nia wai o nia goneiga ala gu tigidaumaha ang gi nia balu ieidu. 5 Gei digaula ga helekai gi digau ala i golo boloo, ‘Goodou noho i daha mo gimaadou. Gimaadou le e dabu huoloo di taletale ginai goodou.’ Au go Dimaadua e deemee di hila anga gi digau ala e hai beelaa! Dogu hagawelewele la guu hai be di ahi dela e deemee di made loo.

6 “Au guu lawa di haganoho di nadau hagaduadua, guu hihi gi lala. Au ga hagalee de langahia nadau mee ala ne hai, gaa hui gi muli 7 nia huaidu digaula mo nia huaidu o nadau maadua mmaadua. Digaula gu dutudu nadau ‘incense’ i nadau gowaa tigidaumaha ang gi nia balu god i tomo nia gonduu, gu helekai huaidu i di Au. Malaa, Au ga hagaduadua digaula gii tau gi nadau hegau nogo hai.”

8 Dimaadua e helekai, “Tangada e hagammaa gi daha nia ‘grape’ humalia ai, deeai, digaula e hai nadau waini gi nia maa. Gei Au hogi ga hagammaa gi daha agu daangada huogodoo, ga hagamouli digau ala e hai hegau mai gi di Au. 9 Au ga hagamaluagina digau Israel ala e dau gi di madawaawa Judah, nadau hagadili ga hai gowaa gi dogu henua gonduu. Agu daangada ne hilihili ala e hai hegau mai gi di Au gaa noho i golo. 10 Digaula ga daumaha mai gi di Au gaa dagi nadau siibi mono kau gi di gowaa haangai manu bapaba o Sharon i bahi i dai, mo i lodo di ‘Gowaa Mehanga Gonduu di Haingadaa’† i bahi i dua.*

11 “Gei di maa ga hai gee adu gi goodou ala e diiagi Au, e haga de iloo Zion, dagu gonduu dabuaahia, ga daumaha gi Gad mo Meni, nia balu god haadanga lamalia mo haadanga balua. 12 Ma go di haadanga balua ga mmade iei goodou hagahuaidu, idimaa goodou digi helekai gi dagu gahigahi, gei digi hagalongo gi agu helekai. Goodou gu hilihili bolo goodou hagalee hagalongo mai gi di Au mo di hai di huaidu. 13 Malaa, Au e hagi adu gi goodou bolo digau ala e daumaha ge hagalongo mo di daudali Au, la ga logowaahee nadau meegai mo nadau wai inu, gei goodou ga hiigai ga hieinu. Digaula ga tenetene gei goodou ga haga langaadia. 14 Digaula ga daahili tenetene, gei goodou ga tangi manawa gee. 15 Agu daangada ne hilihili ga hai hegau gi godou ingoo e hai be di haga halauwa. Au, go di Tagi go Yihowah ga hagammade goodou. Gei Au gaa wanga di ingoo hoou gi digau ala e hagalongo mai gi di Au. 16 Be koai i lodo tenua dela e hiihai gi di hagamaluagina, geia ga halahala di hagamaluagina mai baahi di God Manawa dahi. Be koai dela e dowangi, geia ga dowangi i di ingoo di God Manawa dahi. Nia haingadaa o di madagoaa guu too gi daha gu haga de langahia.”

Di hau hoou o henuailala mo di langi

17 Dimaadua e helekai boloo, “Au gaa hai henuailala hoou mo di langi hoou. Nia mee huogodoo ala namua, ga haga de langahia huogodoo.* 18 Goodou la gi tenetene ge gi hagaamuina i agu mee ala gaa hai. Idimaa, Jerusalem hoou dela gaa hai ko au, la gaa honu i di tenetene, gei nia daangada di waahale deelaa gaa noho manawa lamalia. 19 Gei Au dogu huaidina gaa honu i di tenetene, idimaa go Jerusalem mo ana daangada. Deai di lee e dangi i di lodo huaidu i golo ai, deai tangada e dangi di hagamaamaa ai.* 20 Nia dama ga hagalee mmade gei digaula e ligiana, gei nia daangada huogodoo ga mouli i nadau mouli hua beelaa. Tangada dela gaa tugi ono ngadau e lau, gei mee digi made, e modongoohia bolo mee damagiigi hua, gei tangada dela digi tugi nia ngadau e lau, gei mee gaa made, e modongoohia bolo tangada deelaa la ne haga halauwa ko Au. 21-22 Nia daangada ga haga duu aga nadau hale ga noho ai ginaadou no lodo, ge deai tangada hua gee e hai hegau gi di maa ai. Digaula gaa dogi nadau hadagee waini ga humalia ang gi ginaadou i nia ‘grape’ aalaa, ge deai tangada hua gee e kae nia maa ai. Agu daangada ga mouli waalooloo gadoo be nia laagau. Digaula ga manawa lamalia huoloo gi nadau mee ala ne dogi. 23 Nadau moomee gaa kila humalia, gei nadau dama ga hagalee tale ang gi di haingadaa, idimaa, Au ga madamada humalia i digaula mo nadau hagadili la gi muli loo. 24 I mua hua digaula ma ga haga lawa ai nadau dalodalo mai gi di Au, gei Au ga haga gila aga nia mee huogodoo ala nogo tangi iei digaula. 25 Nia paana lodo geinga mono dama siibi ga miamiami i di gowaa e dahi, gei nia manu laion ga miami e gai tagangudu o nia kau. Nia gihaa ga hagalee hagamadagudagu dangada labelaa. Deai di mee huaidu be di mee e hagahuaidu i hongo dogu gonduu haga madagu ge dabuaahia go Zion ai.” Aanei la nnelekai mai baahi Dimaadua.*

66

Dimaadua e hagi aga nia henua llauehe

1 Dimaadua ga helekai boloo, “Di langi i nua la go dogu lohongo, gei henuailala go dagu mee haaligi wae. Ma di hale behee dela belee hau go goodou mai gi di Au? Ma di gowaa behee dela belee noho iei Au no lodo?* 2 Ma ko Au dogu huaidina dela ne hai henuailala mo di langi hagatau.* Au e tene ang gi digau ala e hila gi lala, ge e huli hoou nadau manawa, go digau ala e mmaadagu i di Au, ge e hagalongo mai gi di Au.

3 “Nia daangada e hai hua go nadau hiihai. Ma e hai be di mee e dahi ang gi digaula be ginaadou e tigidaumaha di nadau kau be tigidaumaha tangada, be ginaadou e tigidaumaha di nadau siibi be e hadi di uwa di paana, be ginaadou e tigidaumaha nadau huwa laagau be nia dodo biigi, be ginaadou e tigidaumaha gi nia ‘incense’ be e dalodalo gi di balu god. Digaula e tenetene i nadau hai daumaha gulugulua. 4 Gei Au ga gaamai digaula gi hongo di mooho dela koia e mmaadagu ai digaula, idimaa tangada ne helekai ai gi dagu gahigahi, be e hagalongo gi agu helekai. Digaula gu hilihili bolo ginaadou e hagalee hagalongo mai gi di Au gei e hai di huaidu.”

5 Goodou ala e mmaadagu ge hagalongo gi Dimaadua, hagalongo gi nnelekai a Maa, “Idimaa goodou ala e manawa dahi mai gi di Au, hunu daangada donu o au daangada e hai baahi adu gi goodou, e de hiihai e buni adu gi goodou. Digaula e hagahuaidu goodou ge helekai boloo, ‘Dugu anga gi Dimaadua gi hagamodongoohia dono aamua e haga dagaloaha goodou, gi gidee gimaadou goodou e tenetene.’ Malaa, digaula la ga haga langaadia! 6 Hagalongo! Di lee damana i lodo di waahale dela e hai mai i di Hale Daumaha, la di lee o Dimaadua e hagaduadua ono hagadaumee!

7 “Dogu waahale dabu le e hai gadoo be di ahina ma ga limalima dono haanau, gei hagalee mmae.* 8 Ma tangada gu gidee be longono di mee beenei i golo? Ma tagabae daangada e haanau i lodo di laangi e dahi? Zion ga hagalee hagaduadua duai i mua tagabae daangada ma ga haanau. 9 Goodou hudee hagamaanadu bolo Au gaa hai agu daangada gi hoohoo di nadau haanau, gei hagalee hai digaula gi haanau.” Dimaadua ne helekai.

10 Tenetene dalia Jerusalem;

manawa lamalia gi mee,

goodou huogodoo ala e aloho di waahale deenei!

Tenetene dalia a mee dolomeenei,

goodou huogodoo ala nogo manawa gee gi mee!

11 Goodou ga tenetene gi ono maluagina,

be tama dulii dela i nia uu o dono dinana.

12 Dimaadua e helekai, “Au ga gowadu gi goodou di maluagina dela e noho hua beelaa. Di maluagina o nia henua ga malingi adu gi goodou be di monowai dela e hagalee odi. Goodou gaa hai be tama dulii dela e haangai go dono dinana, ge dagidagi go mee i lodo ono lima, ge aloho huoloo iei mee. 13 Au ga haga manawa lamalia goodou i lodo Jerusalem, gadoo be tinana dela e haga manawa lamalia dana dama. 14 Di godou madagoaa ma ga gidee di mee deenei e hai, goodou ga manawa tenetene, gaa hai goodou gi maaloo, gi hagalee magi. Gei goodou ga iloo bolo ma ko Au go Dimaadua e hagamaamaa digau ala e hagalongo mai gi di Au, gei Au e hagamodongoohia dogu hagawelewele gi ogu hagadaumee.”

15 Dimaadua e hanimoi mo dana ahi. Mee gaa maangi mai i hongo nia bakau o di madangi gono maaloo, e hagaduadua digau ala e hagawelewele ginai Mee. 16 Mee ga hagaduadua nia daangada huogodoo o henuailala ala guu mmada ginai Mee bolo gu ihala, gi di ahi mo tulumanu dauwa, gei nia daangada dogologo gaa mmade.

17 Dimaadua e helekai, “Di hagaodi gi muli gu hoohoo mai ang gi digau ala gu haga madammaa ginaadou ang gi di hai daumaha gi nia balu god, ala e taele gi nia hadagee dabu, ge e gai nia goneiga biigi mono gimoo mo nia meegai gulugulua ala i golo. 18 Au gu iloo nadau hagamaanadu mo nadau hangahaihai. Au e hanimoi e hagabudu nia daangada o nia henua huogodoo. Di madagoaa digaula ga lloomoi gi di gowaa e dahi, digaula ga gidee di maaloo o ogu mogobuna, 19 ga iloo bolo ma ko Au dela e hagaduadua digaula.

“Malaa, gei Au gaa dugu hunu ginaadou gi daha, ga hagau digaula gi lodo nia guongo mo nnenua mogowaa loo ala digi longono ginaadou ogu longo, ge digi gidee ginaadou ogu mahi mo ogu mogobuna: Au ga hagau digaula gi Spain, Libya, Lydia mo ana daangada puu maalei, mo gi Tubal mo Greece. Digaula ga hagi aga dogu aamua i lodo nia henua aanei. 20 Digaula ga laha mai gi muli godou ihoo henua huogodoo be di kisakis mai gi di Au, mai i nia henua huogodoo. Digaula ga laha mai digaula i hongo nia hoodo, ‘donkey’, ‘camel’, mo i lodo nia waga hongo henua mono kulumaa, gi dagu gowaa nnoonua dabuaahia i lodo Jerusalem, gadoo be digau Israel ma ga gaamai nadau huwa laagau tigidaumaha gi di Hale Daumaha i lodo nia ulu mee gu hagammaa gi nadau haihai daumaha hagamadammaa. 21 Au gaa hai hunu ginaadou gii hai digau hai mee dabu mo digau Levi.

22 “Gadoo be di henuailala hoou mo di langi hoou gaa noho hua beelaa mai i ogu mogobuna, gei godou hagadili mo godou ingoo gaa noho hua beelaa.* 23 I nia laangi hagamiami huogodoo o di Malama Hoou mo nia Laangi Sabad huogodoo, nia daangada o nnenua huogodoo ga lloomoi e daumaha mai gi di Au i kinei i Jerusalem,” Dimaadua e helekai. 24 “Di madagoaa digaula ga hagatanga, digaula ga gidee nia huaidina gau mmade o digau ala nogo hai baahi mai gi di Au. Nia ila ala e gai digaula ga hagalee mmade, gei di ahi dela e dudu digaula ga hagalee made. Nia daangada huogodoo o henuailala ala ma ga mmada ginai, ga manawa huaidu huoloo.”*

* 1.1: 2-Kings 15.1-7; 15.32—16.20; 18.1—20.21; 2-Chronicles 26.1—32.33

* 1.9: Genesis 19.24; Romans 9.29

* 1.14: Amos 5.21-22

* 1.29: Nia hadagee dabu: Nia daangada ne hagadonu bolo maa ginaadou ga hagadabu di hadagee ang gi di god hagadili mee, gei mee ga hagahumalia nadau golee laagau

* 2.4: Joel 3.10

* 2.10: Revelation 6.15; 2-Thessalonians 1.9

* 4.5: Exodus 13.21; 24.16

* 5.2: Matthew 21.33; Mark 12.1; Luke 20.9

* 6.1: 2-Kings 15.7; 2-Chronicles 26.23

* 6.3: Revelation 4.8

* 6.4: Revelation 15.8

* 6.10: Matthew 13.14-15; Mark 4.12; Luke 8.10; John 12.40; Acts 28.26-27

* 7.1: 2-Kings 16.5; 2-Chronicles 28.5-6

* 7.14: Immanuel: di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “God le e madalia gidaadou”

* 7.14: Matthew 1.23

* 8.6: Shiloah: Di monowai deenei e hoohoo gi di waahale go Jerusalem

* 8.13: 1-Peter 3.14-15

* 8.15: 1-Peter 2.8

* 8.17: Hebrews 2.13

* 8.18: Hebrews 2.13

* 9.1: Matthew 4.15

* 9.2: Matthew 4.16; Luke 1.79

* 9.7: Luke 1.32-33

* 10.5: Isaiah 14.24-27; Nahum 1.1—3.19; Zephaniah 2.13-15

* 10.23: Romans 9.27

* 10.26: Gabunga 7.25

* 11.1: Revelation 5.5; 22.16

* 11.4: 2-Thessalonians 2.8

* 11.5: Ephesians 6.14

* 11.6: Isaiah 65.25

* 11.9: Habakkuk 2.14

* 11.10: Romans 15.12

* 11.15: Revelation 16.12

* 12.2: Exodus 15.2; Pisalem 118.14

* 13.1: Isaiah 47.1-15; Jeremiah 50.1—51.64

* 13.6: Joel 1.15

* 13.10: Ezekiel 32.7; Matthew 24.29; Mark 13.24-25; Luke 21.25; Revelation 6.12-13

* 13.19: Genesis 19.24

* 13.21: Isaiah 34.14; Zephaniah 2.14; Revelation 18.2

* 14.12: Revelation 8.10; 9.1

* 14.15: Matthew 11.23; Luke 10.15

* 14.27: Isaiah 10.5-34; Nahum 1.1—3.19; Zephaniah 2.13-15

* 14.28: 2-Kings 16.20; 2-Chronicles 28.27

* 14.31: Jeremiah 47.1-7; Ezekiel 25.15-17; Joel 3.4-8; Amos 1.6-8; Zephaniah 2.4-7; Zechariah 9.5-7

* 15.1: Isaiah 25.10-12; Jeremiah 48.1-47; Ezekiel 25.8-11; Amos 2.1-3; Zephaniah 2.8-11

* 17.3: Jeremiah 49.23-27; Amos 1.3-5; Zechariah 9.1

* 18.7: Zephaniah 2.12

* 19.1: Jeremiah 46.2-26; Ezekiel 29.1—32.32

* 21.9: Revelation 14.8; 18.2

* 22.13: 1-Corinthians 15.32

* 22.22: Revelation 3.7

* 23.1: Ezekiel 26.1—28.19; Joel 3.4-8; Amos 1.9-10; Zechariah 9.1-4; Matthew 11.21-22; Luke 10.13-14

* 25.8: 1-Corinthians 15.54; Revelation 7.17; 21.4

* 25.12: Isaiah 15.1—16.14; Jeremiah 48.1-47; Ezekiel 25.8-11; Amos 2.1-3; Zephaniah 2.8-11

* 26.11: Hebrews 10.27

* 26.19: Daniel 12.2

* 27.1: Job 41.1; Pisalem 74.14; 104.26

* 28.12: 1-Corinthians 14.21

* 28.16: Pisalem 118.22-23; Romans 9.33; 10.11; 1-Peter 2.6

* 28.21: 2-Samuel 5.20; 1-Chronicles 14.11

* 29.10: Romans 11.8

* 29.13: Matthew 15.8-9; Mark 7.6-7

* 29.14: 1-Corinthians 1.19

* 29.16: Isaiah 45.9

* 31.8: 2-Kings 19.35

* 34.4: Matthew 24.29; Mark 13.25; Luke 21.26; Revelation 6.13-14

* 34.5: Isaiah 63.1-6; Jeremiah 49.7-22; Ezekiel 25.12-14; 35.1-15; Amos 1.11-12; Obadiah 1-14; Malachi 1.2-5

* 34.10: Revelation 14.11; 19.3

* 35.3: Hebrews 12.12

* 35.6: Matthew 11.5; Luke 7.22

* 36.6: Ezekiel 29.6-7

* 37.16: Exodus 25.22

* 39.7: Daniel 1.1-7; 2-Kings 24.10-16; 2-Chronicles 36.10

* 40.3: Matthew 3.3; Mark 1.3; John 1.23

* 40.5: Luke 3.4-6

* 40.8: James 1.10-11; 1-Peter 1.24-25

* 40.10: Isaiah 62.11; Revelation 22.12

* 40.11: Ezekiel 34.15; John 10.11

* 40.13: Romans 11.34; 1-Corinthians 2.16

* 40.19: Acts 17.29

* 41.8: 2-Chronicles 20.7; James 2.23

* 41.12: Ma e aha maa goodou ga halahala godou hagadaumee, gei goodou ga deemee di gida digaula. Digau ala e hai tauwa adu gi goodou, Di gunga deenei la hagalee i lodo di Baibel Good News be di Baibel Pohnpei

* 42.1: Matthew 3.17; 17.5; Mark 1.11; Luke 3.22; 9.35

* 42.4: Matthew 12.18-21

* 42.5: Acts 17.24-25

* 42.6: Isaiah 49.6; Luke 2.32; Acts 13.47; 26.23

* 44.6: Isaiah 48.12; Revelation 1.17; 22.13

* 44.25: 1-Corinthians 1.20

* 44.28: 2-Chronicles 36.23; Ezra 1.2

* 45.9: Romans 9.20

* 45.23: Romans 14.11; Philippians 2.10-11

* 47.1: Isaiah 13.1—14.23; Jeremiah 50.1; 51.64

* 47.9: Revelation 18.7-8

* 48.12: Isaiah 44.6; Revelation 1.17; 22.13

* 48.20: Revelation 18.4

* 48.22: Isaiah 57.21

* 49.1: Jeremiah 1.5

* 49.2: Hebrews 4.12; Revelation 1.16

* 49.6: Isaiah 42.6; Luke 2.32; Acts 13.47; 26.23

* 49.8: 2-Corinthians 6.2

* 49.10: Revelation 7.16-17

* 49.12: Aswan: Di waahale dela i bahi i ngaaga i Egypt dela nogo noho ai nia daangada o Jew dogologo

* 50.6: Matthew 26.67; Mark 14.65

* 50.9: Romans 8.33-34

* 51.17: Revelation 14.10; 16.19

* 52.1: Revelation 21.2,27

* 52.5: Romans 2.24

* 52.7: Nahum 1.15; Romans 10.15; Ephesians 6.15

* 52.11: 2-Corinthians 6.17

* 52.15: Romans 15.21

* 53.1: John 12.38; Romans 10.16

* 53.4: Matthew 8.17

* 53.6: 1-Peter 2.24-25

* 53.7: Revelation 5.6

* 53.8: Acts 8.32-33

* 53.9: 1-Peter 2.22

* 53.12: Mark 15.28; Luke 22.37

* 54.1: Galatians 4.27

* 54.9: Genesis 9.8-17

* 54.12: Revelation 21.18-21

* 54.13: John 6.45

* 55.1: Revelation 21.6; 22.17

* 55.3: Acts 13.34

* 55.10: 2-Corinthians 9.10

* 56.7: Matthew 21.13; Mark 11.17; Luke 19.46

* 57.19: Ephesians 2.17

* 57.21: Isaiah 48.22

* 58.7: Matthew 25.35

* 59.8: Romans 3.15-17

* 59.16: Isaiah 63.5

* 59.17: Ephesians 6.14,17; 1-Thessalonians 5.8

* 59.20: Romans 11.26

* 60.11: Revelation 21.25-26

* 60.14: Revelation 3.9

* 60.19: Revelation 21.23; 22.5

* 61.1: Matthew 11.5; Luke 7.22

* 61.2: Luke 4.18-19

* 61.10: Revelation 21.2

* 62.11: Isaiah 40.10; Revelation 22.12

* 63.1: Isaiah 34.5-17; Jeremiah 49.7-22; Ezekiel 25.12-14; 35.1-15; Amos 1.11-12; Obadiah 1-14; Malachi 1.2-5

* 63.3: Revelation 14.20; 19.13,15

* 63.5: Isaiah 59.16

* 63.12: Exodus 14.21

* 64.4: 1-Corinthians 2.9

* 65.2: Romans 10.20-21

* 65.3: Nia hadagee dabu: Nia daangada ne hagadonu bolo maa ginaadou ga hagadabu di hadagee ang gi di god hagadili mee, gei mee ga hagahumalia nadau golee laagau.

† 65.10: di Gowaa Mehanga Gonduu di Haingadaa be di Gowaa Mehanga Gonduu o Achor

* 65.10: Joshua 7.24-26

* 65.17: Isaiah 66.22; 2-Peter 3.13; Revelation 21.1

* 65.19: Revelation 21.4

* 65.25: Isaiah 11.6-9

* 66.1: Matthew 5.34,35; 23.22

* 66.2: Acts 7.49-50

* 66.7: Revelation 12.5

* 66.22: Isaiah 65.17; 2-Peter 3.13; Revelation 21.1

* 66.24: Mark 9.44,46,48

Jeremiah

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

JEREMIAH

Di Beebaa Jeremiah

Di haga modongoohia:

Soukohp Jeremiah nogo mouli i lodo di hagaodi di hidu mo taamada di ono senturi i mua o Christ. Mee gu duainau huoloo di hai hegau i lodo dono duhongo hegau soukohp, nogo hagihagi anga gi nia daangada a God i di hai o nia hagaduadua llauehe ala gaa tale anga gi di nadau henua, idimaa di nadau daumaha ang gi nia balu ieidu mo nadau haihai huaidu. Gei mee nogo mouli hua gaa dae loo gi di gila aga o ana kokohp ala nogo hai, i di hai o Jerusalem dela gaa kumi go di King Nebuchadnezzar o Babylonia, dela gaa oho di waahale mo dono Hale Daumaha, mo di lahi digau dogologowaahee o Judah gi Babylonia madalia di king digaula. Gei mee gu helekai i dana kokohp i di hai o digau Israel ala ga loomoi labelaa mai i di nadau gowaa dela ne lahi ginai, ga loomoi ga haga duu aga hoou tenua go Israel.

Di Beebaa Jeremiah e mee di waewae ga kila mai ai nia waa helekai aanei: (1) Di gahigahi o Jeremiah. (2) Nnelekai kokohp mai baahi o God gi tenua go Judah, mo ang gi digau aamua i nia madagoaa Josiah, Jehoiakim, Jehoiachin mo Zedekiah nogo king. (3) Nia hagahonu o di beebaa hagalangahia o Baruch, tangada hihi a Jeremiah, mo hunu helekai kokohp dulii mo nia hangaahai hagalabagau mai di mouli o Jeremiah. (4) Nnelekai kokohp mai baahi o God i di hai o nia henua mai i daha. (5) Di kai o di hai o di mooho Jerusalem, mo di lahi digaula gi Babylonia.

Jeremiah go taane dela e limalima huoloo dono longono ia nia mee, dela e aloho huoloo i ana daangada, gei mee e huaidu ono lodo gi dana hagi aga digaula. I lodo nia hagadilinga gubu e logo, gei mee e helekai i dono lodo huaidu i dono kae di hagaduadua, idimaa God dela gu gahigahi ia belee hai soukohp. Nnelekai a God guu hai gadoo be di ahi i lodo dono huaidina, e deemee di dugu dono hagadele gi daha.

Hunu helekai hagalabagau i lodo di beebaa deenei, e helekai gi muli di madagoaa haingadaa o Jeremiah, bolo di hagababa hoou ga gila aga, di hagababa dela e daudali go nia dama a God, deai dono dangada agoago belee hagalangahia ang gi digaula ai, idimaa ma guu lawa ai di hihi gi lodo nia hadu manawa o digaula (31.31-34).

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di gahigahi o Jeremiah (1.1-19)

Nnelekai kokohp di madagoaa Josiah, Jehoiakim, Jehoiachin mo Zedekiah nogo king (2.1—25.38)

Nia hegau hagalabagau i di mouli o Jeremiah (26.1—45.5)

Nia kokohp ala e hai baahi ang gi nnenua (46.1—51.64)

Di mooho o Jerusalem (52.1-34)

1

1 Di beebaa deenei le e haga modongoohia di hai o nnelekai Jeremiah, tama ni Hilkiah tangada hai mee dabu mai di waahale Anathoth, dela i tenua go Benjamin. 2 Dimaadua ga helekai gi Jeremiah i di madangaholu maa dolu ngadau o Josiah, tama Amon, nogo king i Judah.* 3 Mee ga helekai labelaa gi Jeremiah i di madagoaa di King Jehoiakim, tama a Josiah. Muli mai hua, gei Dimaadua ga hagalee lawa dono helehelekai gi mee, gaa dae loo gi nia ngadau e madangaholu maa dahi i di madagoaa King Zedekiah tama a Josiah. I di lima malama o di ngadau deelaa, gei digau Jerusalem gaa lahi gi daha mo di nadau guongo.*

Di gahigahi o Jeremiah

4 Dimaadua ga helekai mai gi di au, 5 “Au guu dongo aga goe i mua dogu dugu adu gi di goe do mouli. Gei i mua do haanau, gei Au gu hili aga goe belee hai soukohp ang gi nia henua huogodoo.”

6 Gei au ga helekai gi Mee, “Meenei Tagi go Yihowah, e hai behee, au e de iloo di helehelekai, idimaa au tamagiigi hua.”

7 Gei Dimaadua ga helekai mai gi di au, “Goe hudee helekai bolo goe tamagiigi hua. Hana gi digau ala ga hagi adu ko Au gi di goe, hagi anga ina gi digaula nia mee huogodoo ala ga haga modongoohia adu ko Au gi di goe. 8 Hudee madagu i digaula, idimaa Au e madalia goe, gei e duuli goe. Ko Au go Dimaadua ne helekai!”

9 Malaa, Dimaadua ga dahi aga dono lima gaa bili gi ogu malaungudu, ga helekai, “Hagalongo, Au ga dugu adu gi di goe au helekai ala e leelee iei goe. 10 Dangi nei gei Au ga gowadu gi di goe di mogobuna laa hongo nia king mono guongo huogodoo, gei goe gaa mee di oho digaula mo di kili digaula gi daha, gei e mee di hau mo di dogi.”

Nia moe e lua

11 Dimaadua ga heeu, “Jeremiah, ma di aha dela e mmada ginai goe?”

Gei au ga helekai, “Meenei, di manga laagau ‘almond’ dela e daumada ko au.”

12 Dimaadua ga helekai, “E donu! Idimaa, Au e daumada bolo agu helekai la gaa kila.”*

13 Dimaadua ga heeu mai labelaa gi di au, “Ma di aha labelaa dela e mmada ginai goe?”

Gei au ga helekai, “Au e mmada gi di baalanga e kolokolo i di baahi gi ngeia, gei ogo nia mee ala e dunu la gu hoohoo ga malingi mai gi kinei.”

14 Mee ga helekai mai gi di au, “Digau ala e hai baahi la ga lloomoi i di bahi i ngeia, ga hagahuaidu digau huogodoo ala e noho i hongo tenua deenei. 15 Idimaa ko Au dela ga gahi mai nia guongo huogodoo ala i di baahi gi ngeia. Nadau king ga lloo ia ga haga duu aga nadau lohongo king i nia ngudu nia abaaba o Jerusalem, mo i di gili di waahale deelaa. Digaula ga haganiga labelaa nia waahale o Judah ala i golo. 16 Au ga hagaduadua agu daangada i nadau hangahaihai huaidu. Digaula gu haga de langahia ginaadou Au, guu hai nadau tigidaumaha ang gi nia balu ieidu, ge gu daumaha gi nadau ada mee ala ne hau go ginaadou. 17 Hagatogomaalia ina goe Jeremiah. Hana hagi anga ina gi digaula nia mee huogodoo ala e hagi adu ko Au gi di goe bolo gi haga modongoohia ina. Malaa, goe hudee madagu i digaula. Ma goe ga madagu, gei Au gaa hai goe gi madagu gi nonua i do madagoaa ma gaa dau adu gi nadau baahi. 18-19 Jeremiah, hagalongo mai! Digau huogodoo o tenua deenei: nia king o Judah, digau aamua, digau hai mee dabu, mo nia daangada, la ga hai baahi adu gi di goe. Gei dangi nei gei Au e hagamaaloo aga goe bolo goe gi hai baahi gi digaula. Goe gaa hai gadoo be di waahale dela ono duuli mau dangihi i golo, be di waduu baalanga, be di abaaba dela ne hai gi nia baalanga mmee. Digaula ga hagalee haga magedaa goe, idimaa, Au ga madalia goe, ga duuli goe. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

2

Dimaadua e benebene humalia a Israel

1 Dimaadua ga helekai mai 2 bolo au gi hagi anga ina gi digau Jerusalem telekai deenei, “Au e langahia e Au di hai o godou manawa dahi i di godou madagoaa nogo dama daane mo dama ahina, mo di godou hai nogo aloho i di Au i taamada o tadau haga hai lodo. Goodou nogo daudali mai Au laa lodo di anggowaa, ga lloo adu laa lodo tenua dela digi dogia. 3 Israel, goe ne hagadabu mai gi di Au, idimaa ma kooe dela tangada haga madagu ni aagu. Au e haga uda anga di hagaduadua mo di haingadaa gi digau huogodoo ala e haga mmaemmae goe. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

Nia hala o nia maadua mmaadua o digau Israel

4 Goodou go di hagadili Jacob, go nia madawaawa Israel, goodou gi hagalongo gi nnelekai Dimaadua. 5 Dimaadua e helekai, “Nia hagadilinga huaidu aha ala ne modongoohia iei godou maadua mmaadua ga hai baahi mai gi di Au? Ma di aha ne hai digaula gii huli gi daha mo Au? Digaula gu daumaha ang gi nia balu ada mee, gei guu hai nia balu daangada. 6 Digaula gu haga balumee Au, eimaha hogi ma Au ne haga maahede mai digaula gi daha mo Egypt, ga dagi mai digaula laa lodo di anggowaa, tenua maangoo gei e gelegele huaidu, deai ono daangada e noho nonua ai, gei di gowaa digi haele ai tangada. 7 Au gu laha mai digaula gi lodo tenua humalia, bolo digaula gii noho manawa lamalia ang gi nia huwa laagau mono hagadilinga mee humalia ala i golo. Gei digaula gu oho mo di haga gulugulua dogu henua dela ne dugu anga gi ginaadou. 8 Digau hai mee dabu digi heeu boloo, ‘Dimaadua la i hee?’ Agu gau hai mee dabu le e de iloo ginaadou Au. Nia dagi gu hai baahi mai gi di Au, gei ogo nia soukohp e helehelekai hua i di ingoo o Baal, mo di dadaumaha gi nia balu ada mee.

Di hagi aga dela e hai baahi Dimaadua gi ana daangada

9 “Malaa, Au go Dimaadua ga hagi aga agu daangada mo di hai ogu donu labelaa ang gi nadau hagadili. 10 Goodou hula gi bahi i dai gi tenua go Cyprus, gei goodou ga hagau di godou dangada gi bahi i dua gi di guongo go Kedar, gei goodou ga modongoohia bolo ma deai di mee ne gila aga beenei i mua ai. 11 Ma deai tenua ne huli ono balu ieidu ai, ma e aha maa digaula hagalee nia god e donu. Gei agu daangada guu huli gi daha mo Au, guu hudu gi daha di nadau God dela ne hagalaamua ginaadou i mua. Digaula gu haga duu aga nadau balu god ala e deemee di hagamaamaa ginaadou. 12 Malaa, Au ga helekai gi di langi gi bolebole huoloo, ge gi homouli mo di goboina, 13 idimaa, agu daangada guu hai nia hagadilinga huaidu e lua: Digaula guu huli gi daha mo Au dela go di monowai haga mouli. Gei digaula guu bida geli nadau monowai geli ala gu mooho, e deemee di haga hau ai nadau wai.

Di hagaodi gi muli o tee manawa dahi o digau Israel

14 “Israel la hagalee ne haga haanau mai belee hai di hege. Malaa, ono hagadaumee la ne aha ala e haga mmaemmae a mee? 15 Digaula gu wwolo loo gi nua loo gi mee gadoo be nia laion, guu hai dono henua gii hai di anggowaa. Ono waahale gu mooho gi lala, gu diiagi go nia daangada huogodoo. 16 E donu! Digau Memphis mo Tahpanhes* guu hai di hanga ibu di libogo o maa gi mahaa.† 17 Israel! Kooe dela ne bida hai di haingadaa deenei adu gi di goe! Idimaa goe dela ne hudu gi daha Au dela go Dimaadua go doo God i dogu madagoaa nogo dagi mai goe. 18 Di humalia aha dela e hagadagadagagee ginai goodou bolo goodou e hula gi Egypt, gei e inu labelaa nia wai mai i di monowai Nile? Goodou e aha ala bolo goodou e hula gi Assyria e inu nia wai mai i di monowai go Euphrates? 19 Ma go godou haihai huaidu ala ga hagaduadua ai goodou. Ma go godou huli gi daha mo Au dela ga hagi aga ai goodou. Goodou ga modongoohia di mmae mo di huaidu o di godou huli gi daha mo Au, mo di godou hagalee manawa dahi mai gi di Au dela go di godou God go Yihowah. Ko Au di godou Dagi, go Yihowah di Gowaa Aamua dela ne helekai.”

Israel gu hagalee hiihai e daumaha ang gi Dimaadua

20 Di Tagi go Yihowah ga helekai, “Israel, mai mua loo gaa tugi dolomeenei, gei goodou gu haga balumee ogu mogobuna, gu hagalee hiihai e hagalongo mo di daumaha mai gi di Au. I hongo nia gonduu nnoonua mo i lala nia laagau mangamanga huogodoo, goodou nogo daumaha ang gi nia balu ieidu ala e hagababa bolo goodou ga hagadili godou dama. 21 Au guu dogi goodou be di laagau ‘grape’ humalia mai i di golee koia e humalia. Gei goodou mmada adu gi goodou dolomeenei: Goodou guu hai gadoo be di laagau ‘grape’ guu bala, gu balumee hua. 22 Ma e aha maa goodou ga gaugau gi ‘soap’ dela koia e maaloo, gei Au e gidee hua nia dogolia o godou huaidina. 23 Dehee tadinga o di godou helekai bolo goodou hagalee milimilia, ala bolo goodou digi daumaha ang gi nia balu ieidu go Baal? Mmada gi di hai o godou huaidu ala nogo hai i lodo henua, gei goodou ga modongoohia e goodou. Goodou guu hai gadoo be di ‘camel’-ahina dela ma gaa dau i dono madagoaa e hagadili. Mee e heehee hua i lodo di anggowaa. 24 Dono madagoaa dela e heehee gi lodo di anggowaa, gei ma koai dela e mee di benebene a mee? Deai di ‘camel’-daane e hai bolo ia ga duadua ai, idimaa mee guu dau i dono madagoaa e hagadili. 25 Israel, goodou hudee haga pili ina godou wae be e hai godou akii gi maangoo i di daudali nia balu ieidu. Goodou gu helekai boloo, ‘Deeai! Gimaadou gu deemee di madau huli gi muli, idimaa, gimaadou gu aloho i nia balu god aalaa, gimaadou e daudali hua digaula.’ ”

Israel gii kae di hagaduadua

26 Dimaadua ga helekai, “Di hai o di langaadia o tangada gaiaa dela ma gaa gida, dela gadoo goodou, digau Israel di godou hai ma ga langaadia, godou king mo godou gau aamua, godou gau hai mee dabu mo godou soukohp. 27 Goodou huogodoo ga langaadia adu gi goodou, go goodou ala nogo haga ingoo di laagau bolo go di godou damana, mo ang gi di hadu bolo go di godou dinana. Di mee deenei la ga gila aga i di godou huli gi daha mo Au, mo di godou dee buni mai gi di Au. I di godou madagoaa haingadaa, gei goodou ga tangi mai gi di Au bolo Au gi hagamaamaa ina goodou. 28 Aahee nia god ne hai go goodou adu gi goodou? Maa goodou ga haingadaa, heia digaula gi benabena ina goodou be digaula e mee! Judah, godou balu god gu logowaahee gadoo be godou waahale. 29 Goodou e aha ala e leelee huaidu i di Au? Gei goodou e aha ala e hai baahi mai gi di Au? 30 Au gu hagaduadua goodou balumee? Goodou gu daaligi godou soukohp, guu hai gadoo be di laion hagamadagudagu dangada, gei goodou hagalee hiihai bolo Au gi haga donu ina goodou. 31 Goodou go digau Israel, hagalongo mai gi agu helekai. E hai behee? Au guu hai gadoo be di anggowaa bouli, gei hagalee humalia adu gi goodou? Ma e aha dela goodou e helekai bolo goodou gaa hai hua go godou hiihai, hagalee loo e lloomoi labelaa gi di Au? 32 Ma iai tama ahina e de langahieia ana hadu hagalabagau ala e haga madamada ieia? Ge ma iai di ahina hai lodo e de langahieia dono gahu haga hai lodo? Gei ogo agu daangada le e aha ala e de langahia e ginaadou Au i nia laangi e logowaahee ala e deemee di nadau dau? 33 Goodou e iloo di waluwalu godou daane e lodo ginai hagammuni. Nia ahina hogi ala e kaedahi e huaidu e mee di kabe nadau mee mai i godou baahi. 34 Godou gahu e dogolia i nia dodo o digau hagaloale mo digau nadau huaidu ai, gei hagalee go nia dodo o digau gaiaa!

“Ma e aha nia mee aanei e hai go goodou, 35 gei goodou e helekai boloo, ‘Dimaadua la hagalee hagawelewele mai gi gimaadou, idimaa, gimaadou e madammaa.’ Gei Au go Dimaadua ga hagaduadua goodou, idimaa, goodou e kai tilikai bolo goodou hagalee haihai godou mee hala. 36 Goodou gu haga balumee goodou i di godou huli gi nia balu god o nia guongo ala i golo. Goodou ga haga manawa gee go digau Egypt, gadoo be di godou hai go digau Assyria. 37 Goodou gaa huli gi daha mo Egypt, gaa noho i lodo godou langaadia. Au go Dimaadua gu haga balumee nia mee ala nogo gana ginai goodou, gei goodou deai di godou hagamaamaa mai nadau baahi ai.”

3

Tee manawa dahi o Israel

1 Dimaadua ga helekai, “Maa taane gaa hudu gi daha dono lodo, gei di ahina gaa lodo gi tuai daane, malaa taane ne lodo gi di ahina deelaa matagidagi la gu deemee di lodo gi mee labelaa. Di hai deenei e haga milimilia tenua deelaa.* Malaa, Israel, kooe dela koia e logo au gau ala guu hai ginai do aloho, malaa dolomeenei gei goe e hiihai e hanimoi labelaa gi di Au! 2 Mmada adu gi hongo nia gowaa nnoonua. Ma di gowaa i golo digi hai dau hai be di manu nonua i do huihui do huaidina? Goe e duu i taalinga di ala e tali au daane belee hai di manawa manu ginai, gadoo be tangada Arab dela e talitali digau ala e hula i lodo di anggowaa. Goe gu haga milimilia tenua i dau hai dela e huihui do huaidina. 3 Deelaa ne hidi ai di uwa gu hagalee doo, gei di uwa e doo i muli di madagoaa magalillili ai. Gei goe guu hai gadoo be di ahina huihui dono huaidina, gu do langaadia ai.

4 “Gei dolomeenei gei goe e helekai mai boloo, ‘Ma Kooe go dogu damana, gei Goe e aloho i di au mai i dogu damagiigi. 5 Do hagawelewele la hagalee e hana hua beelaa. Goe hagalee hagawelewele mai gi di au i nia madagoaa huogodoo.’ Israel, goe ne helekai beenei gei goe e hai hua nia huaidu huogodoo ala e mee dau hai.”

Israel mo Judah e hai loo gii huli hoou

6 I di madagoaa di King Josiah, gei Dimaadua ga helekai mai, “E hai behee? Goe gu gidee di hai o Israel, nia hai o di ahina dee manawa dahi ala ne hai go mee? Mee guu huli gi daha mo Au, guu hai gadoo be di ahina huihui dono huaidina i hongo nia gowaa nnoonua huogodoo, mo i lala nia laagau mangamanga huogodoo.* 7 Au gu hagamaanadu bolo holongo i muli dana hai nia mee aanei, gei mee gaa huli ga hanimoi gi di Au. Malaa, gei mee digi huli mai, gei dono duaahina ahina dee manawa dahi go Judah gu gidee ia nia mee huogodoo ala ne hai. 8 Gei Judah hogi gu gidee ia bolo Au gu diiagi Israel, gu hagau a mee gii hana, idimaa mee guu huli gi daha mo Au, gu hana hua guu hai di ahina huihui dono huaidina. Gei Judah, tuaahina ahina Israel dee manawa dahi, mee hagalee e madagu. Gei mee guu hai labelaa di ahina huihui dono huaidina, 9 gei mee hagalee langaadia. Mee gu haga milimilia tenua deelaa, guu hai di huaidu hai be di manu i dono hai daumaha gi nia hadugalaa mono laagau. 10 I muli hua nia mee aanei huogodoo, Judah, tuaahina ahina Israel dee manawa dahi, guu hai be di mee ga hanimoi gi di Au, gei ono lodo la digi donu humalia. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

11 Dimaadua ga helekai mai boloo, “Ma e aha maa Israel ne huli gi daha mo Au, gei e koia e humalia i Judah dela hagalee manawa dahi.” 12 Dimaadua ga helekai mai bolo au gii hana gi helekai gi Israel boloo, “Kooe go Israel dee manawa dahi, huli gi muli hanimoi gi di Au, i di Au e honu i tumaalia gei hagalee e hagawelewele. Au ga hagalee e hagawelewele adu gi di goe gaa hana hua beelaa. 13 Kooe hua gi hagi aga bolo goe guu hai di huaidu, gei gu de hagalongo ang gi Dimaadua, go doo God. Hagi aga ina bolo goe guu wanga do aloho gi nia god o digau tuadimee i lala nia laagau mangamanga huogodoo, gei goe gu dee haga gila aga agu haganoho. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.

14 “Goodou go digau dee manawa dahi, huli mai gi di Au, goodou nia mee donu ni aagu. Au gaa daa agu daangada dagidahi mai i lodo nia waahale, ge dogolua mai i nia madawaawa, gei Au gaa lahi goodou gi hongo di Gonduu Zion. 15 Au ga gowadu gi goodou nia dagi ala e hagalongo mai gi di Au, gei digaula gaa dagi goodou i di kabemee mo di iloo mee. 16 Di godou madagoaa ma ga dogologowaahee i lodo tenua deelaa, gei nia daangada ga hagalee e helehelekai di hai o dagu Debedebe o di Hagababa, digaula ga hagalee langahia e ginaadou, ga hagalee e hiihai, be hagalee e hai labelaa di nadau mee beelaa. 17 I di madagoaa ma ga dau mai, gei Jerusalem ga hagaingoo bolo ‘Di Lohongo o Dimaadua’, gei digau o nia henua huogodoo ga dagadagabuli mai gi golo e daumaha mai gi di Au. Digaula gaa lawa gi daha mo nadau manawa hamaaloo mo nadau manawa huaidu ala e hai digaula gii hai di huaidu. 18 Israel ga haga puni anga gi Judah, meemaa ga lloomoi gi daha mo nau gowaa ala ne lahi ginai i lodo tenua i bahi i ngeia, ga loomoi gi muli gi tenua dela ne wanga ko Au gi godou damana ala i mua bolo gi hai henua ginai gaa hana hua beelaa.”

Nia dama a God gu daumaha gi nia balu god

19 Dimaadua ga helekai, “Israel, Au ne hiihai bolo goe e hai di tama ni aagu, ga gowadu gi di goe tenua haga tenetene, e koia e humalia huoloo i henuailala. Au ne hiihai bolo goe gi hagaingoo ina Au bolo tamana ni oou, gei hudee huli labelaa gi daha mo Au. 20 Malaa, goe gu hagalee manawa dahi mai gi di Au, gadoo be di lodo ahina dela hagalee e manawa dahi. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

21 Nia lee e wwaa ia i tomo nia gonduu, ala go nia lee o digau Israel ala e tangitangi i di hagamaamaa, idimaa digaula guu noho i lodo di huaidu, gu de langahia e ginaadou Dimaadua, go di nadau God. 22 Lloomoi gi Dimaadua, goodou huogodoo ala ne huli gi daha mo Mee, gei Mee ga haga maaloo aga goodou, gaa hai goodou gi manawa dahi.

Goodou ga helekai boloo, “Uaa, gimaadou gaa huli gi Dimaadua, idimaa Mee go tadau God. 23 Gimaadou deai di madau hagamaamaa ne kae i madau hai daumaha ang gi nia god o digau bouli ala i tomo nia gonduu ai, di hagamaamaa o Israel le e hanimoi hua i baahi o Dimaadua go tadau God. 24 Gei di madau hai daumaha gi Baal, di god hagalangaadia dangada, dela ne hidi mai gu deai tadau siibi mono kau, dama daane, dama ahina ai, ala go nia mee huogodoo ala nogo ngalua ginai madau maadua mmaadua mai loo i mua gaa dae mai loo gi dangi nei. 25 Deenei laa, gidaadou gi langaadia e gidaadou, gi gahu dia gidaadou gi tadau langaadia. Gidaadou mo tadau damana mmaadua la nogo hai tadau huaidu ang gi Dimaadua go tadau God i nia madagoaa huogodoo, gei gidaadou digi daudalia ana helekai.”

4

Di gahigahi gii huli hoou

1 Dimaadua ga helekai boloo, “Digau Israel, maa goodou gu hiihai e huli mai, huli mai laa gi di Au. Maa goodou ga diiagi di hai daumaha gi nia balu god ala e de hiihai ginai Au, ga manawa dahi mai gi di Au, 2 e humalia bolo goodou gii hai godou hagamodu i dogu ingoo. Gei nia henua huogodoo ga dangidangi mai laa bolo Au gi hagamaluagina ina ginaadou, gei digaula ga hagaamu Au.”

3 Dimaadua ga helekai ang gi nia daangada o Judah mo Jerusalem, “Hagamaluu ina godou gowaa dogi mee ala digi hagamaluu ina. Hudee dogi lii laagau gi mehanga nia laagau duduia.* 4 Haga gila ina aga godou hagababa mai gi di Au, go Dimaadua, gei gi hagadabu ina goodou mai gi di Au, goodou go digau Judah mo Jerusalem. Maa goodou ga hagalee e hai beenei, gei dogu hagawelewele ga ulaula aga gadoo be di ahi, ga ulaula e deemee di diinai go tangada, idimaa i godou hangaahai huaidu.”

Tauwa ang gi digau Judah

5 Ilihia di buu ang gi nia gowaa huogodoo i lodo tenua! Wwolo gi nua gi longono! Helekai gi Judah mo Jerusalem gii llele gi lodo nia waahale ala gu abaaba gi mau dangihi. 6 Hagi anga ina di ala dela e hana gi Zion! Tei gii bida halahala ina dono mouli! Hudee heia goodou gi duai! Dimaadua gu hanimoi gu gaamai dana haingadaa mo di haadanga balua damana mai i bahi i ngeia. 7 Tangada dela e oho tenua la gu hanimoi e hai gadoo be di laion ma ga ulu aga i dono gowaa nogo moe ai. Mee e hanimoi e oho Judah. Nia waahale o Judah ga mooho gi lala, tangada e mee di noho i golo ai. 8 Deenei laa, goodou ulu godou goloo manawa gee ga tangitangi, idimaa di hagawelewele o Dimaadua la hagalee tanga gi daha mo Judah.

9 Dimaadua ga helekai, “I di laangi deelaa, gei nia king mo digau aamua ga manawa paagege mai. Digau hai mee dabu gaa lodo homouli, gei nia soukohp ga hilahila gi daha.” 10 Gei au ga helekai, “Meenei Tagi go Yihowah, e donu bolo Goe gu halahalau digau Jerusalem! Goe ne helekai bolo di noho i di aumaalia i golo, malaa tulumanu dauwa hua dela gu i nia uwa digaula.”

11 Di madagoaa ga dau mai, gei digau Jerusalem ga longono ginaadou di hagailoo o di madangi welengina dela e hanimoi gi digaula mai i lodo di anggowaa. Hagalee go di oloolo madangi dela e ili gi daha di huiahi. 12 Deeai, go di madangi dela e hanimoi i di hagawaalanga o Dimaadua e koia e maaloo dangihi i di mee deenei! Deenei di hai o Dimaadua e hagi aga ana daangada.

Nia hagadaumee gu hii mai i daha o Judah

13 Mmada, nia hagadaumee e lloomoi e hai gadoo be di gololangi, nadau waga dauwa hongo henua e hai gadoo be di gawe uwa, nadau hoodo e koia e llele i di manu ‘eagle’. Gidaadou digau hua gaa mmade, gidaadou ga mooho hua gi daha.

14 Jerusalem, hagammaa ina gi daha di huaidu dela i oo lodo gii mee ai goe di mouli. Dehee di waalooloo o do hagamaanadu nia mee huaidu?

15 Digau hagau mai di waahale o Dan* mo mai i hongo nia gonduu o Ephraim e hagailoo mai di longo haga lodo huaidu. 16 Digaula e lloomoi e hagailoo gi nia henua mo ang gi Jerusalem bolo ono hagadaumee gu lloomoi i tenua mogowaa loo. Nia hagadaumee aanei ga wwolowwolo, gaa hai baahi gi nia waahale i Judah, 17 mo di duuli Jerusalem e hai gadoo be nia daane e loloohi nadau hadagee, idimaa digau o di waahale la digau hagalee hagalongo ang gi Dimaadua. Dimaadua ne helekai.

18 Judah, kooe ne hidi ai di mee deenei adu gi di goe, mai i do mouli mo o hangaahai. Go o huaidu ala ne hidi ai di hagaduadua deenei, dela gu daalo adu gi lodo do hadu manawa.

Jeremiah e lodo huaidu gi ana daangada

19 E koia e haga mmae manawa! Au gu deemee di hagakono di mmae deenei! Dogu hadu manawa e haluihalulu huoloo! Au gu deemee di noho deemuu, idimaa au gu longono di lee o di buu e ili mo di lee o tauwa. 20 Di haingadaa e daudali adu hua i muli di haingadaa, tenua hagatau la gu mooho. Madau hale laa gu limalima hua di mooho. Nia gahu bontai la gu mahaahaa. 21 E waalooloo behee go dogu dadaumada di ngalungalua o tauwa, mo di longono eau nia lee buu? 22 Dimaadua ga helekai, “Agu daangada la gu dadaulia, e de iloo ginaadou Au. Digaula gu hai hua be nia dama dadaulia, digaula nadau mee e modongoohia ai. Digaula koia e aali i di hai mee huaidu, gei gu deemee di hai nadau hangaahai humalia.”

Di hai o di mooho dela ma ga dau mai

23 Au guu mmada gi henuailala guu huli guu hai di anggowaa. Au guu mmada gi lala di langi gu deai di maalama i golo ai. 24 Au guu mmada gi nia gonduu gei nia maa gu ngalungalua, mo nia gowaa nnoonua e hahaagee. 25 Au guu mmada, gei tangada ne gidee au ai. Nia manu guu hula gu mamaangi. 26 Tenua gelegele humalia guu hai di anggowaa, ono waahale gu mooho gi lala, idimaa i di hagawelewele huoloo o Dimaadua.

27 (Dimaadua ne helekai bolo tenua hagatau la gaa hai di anga henua, gei hagalee e oho gi daha hagatau).

28 Henuailala ga tangi, di langi ga bouli dongoeho. Dimaadua gu helekai, gei hagalee e huli loo dono manawa. Mee gu haganoho dana hai e hai, Mee hagalee loo e huli gi muli. 29 Nia lee o digau ala e llele nia hoodo mo digau puu maalei gaa hai digau huogodoo gii llele gi daha. Hunu gau gaa llele gi lodo geinga, hunu gau ga ulu adu gi lodo nia bongoo o nia hadugalaa. Nia waahale huogodoo ga ono gau no lodo ai, gei tangada e mee di noho labelaa i golo ai. 30 Jerusalem, e koia e huaidu adu gi di goe! Goe e aha dela e ulu i nia gahu angammee? Goe e aha dela e demedeme goe, bolo goe e hai goe gi madanga, e hai do huaidina bolo gi madanga, dono hadinga ai! O ehoo daane gu diiagi goe, gu hiihai e daaligi goe gii made. 31 Au gu longono di lee e wolowolo, e wolowolo be di ahina dela belee haanau, e wolowolo be di ahina dela e daamada dono haanau dana dama madua. Ma go Jerusalem dela e wolowolo i dono manawa dogi, gaa holo ono lima gi daha, ga helekai, “Au gu huaidu mai gi di au! Digaula e lloomoi e daaligi au gii made!”

5

Nia huaidu o Jerusalem

1 Digau Jerusalem, goodou gii llele i godou ala! Goodou gii bida halahala ina goodou, halahala ina i lodo godou gowaa huihui mee! E hai behee, goodou e mee di gida tangada e dahi dela e haihai ana mee e donu gei e hagamada e mouli manawa dahi ang gi God? Maa goodou gu gidee, gei Dimaadua ga dumaalia gi Jerusalem. 2 Ma e aha maa goodou e hai bolo goodou e daumaha ang gi Dimaadua, gei godou helekai le e tilikai. 3 Dimaadua e halahala hua di manawa dahi. Mee e hagaduadua goodou, gei goodou e haga de iloo. Mee ga haga huaidu goodou, gei goodou deai godou iloo ai. Goodou e haga hamaaloo goodou ge hagalee e hiihai e huli gi daha mo godou huaidu. 4 Gei au ga hagabaubau bolo holongo aanei hua go digau hagaloale mo de kabemee. Gei digaula e haihai hua go nia hai o tangada dadaulia, e de iloo ginaadou be dehee di hiihai o di nadau God, be dehee di hiihai o Dimaadua ang gi ginaadou. 5 Malaa, au gaa hana gi baahi digau aamua ga helekai gi digaula. Digaula koia e iloo be dehee di hiihai o di nadau God, be dehee di hiihai o Dimaadua ang gi ginaadou. Gei digaula huogodoo gu haga de hiihai gi nia mogobuna o Dimaadua, tangada ne hagalongo gi Mee ai. 6 Deenei laa ne hidi ai nia laion o lodo henua ga daaligi digaula, nia paana lodo geinga ga hagihagi digaula gi mooho gi daha, mono ‘leopard’ ga heehee i lodo nia waahale digaula e halahala nadau meegai. Maa tangada ma gaa hana i hongo di ala, gei nia maa ga hahaahi a mee, idimaa nia huaidu digaula gu logowaahee huoloo, gei digaula guu huli gi daha mo God. 7 Dimaadua ga heeu, “Au e dumaalia ang gi nia huaidu o agu daangada eiaha? Digaula gu diiagi Au, gu daumaha hua gi nadau balu god. Au gu haangai agu daangada gi maaluu, gei digaula gu haihai hua di huaidu hai be di manu, gu daudali hua di hiihai o di ahina huihui dono huaidina. 8 Digaula guu hai gadoo be nia hoodo daane ala gu haangai hagahumalia, taane nei mo taane nei gu moinaa ia di lodo o taane i golo. 9 E hai behee, Au hagalee belee hagaduadua digaula i nadau hai beenei, gei e tala di hui gi nia hai huaidu ang gi tenua i nia hai labelaa beenei? 10 Au ga hagau adu godou hagadaumee e haga huaidu godou hadagee waini, gei hagalee bolo ga oho loo gi hagalee. Au ga helekai gi digaula gi haadia gi daha nia manga, idimaa nia manga aalaa la hagalee nia mee ni aagu. 11 Digau Israel mo Judah gu de hagalongo mai gi di Au. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

Dimaadua gu diiagi Israel

12 Nia daangada Dimaadua gu diiagi a Mee gi daha, ga helekai, “Mee hagalee e hai dana mee. Gidaadou hagalee e tale gi di haingadaa, tauwa be tau magamaga i tadau baahi ai.” 13-14 Digaula e helekai bolo nia soukohp e helehelekai i lodo di ahiaalangi, gei deai nnelekai mai baahi o Dimaadua ai.

Dimaadua, di God di Gowaa Aamua, ga helekai mai gi di au, “Jeremiah, idimaa i di gau aanei ala guu hai nadau helekai beenaa, malaa gei Au gaa hai agu helekai aanei gii hai be di ahi mai i lodo doo ngudu, gei nia daangada gaa hai gadoo be nia dohomu, gei di ahi deelaa gaa dudu digaula.”

15 Goodou digau Israel, Dimaadua ga hagau mai ana gau dauwa i tenua mogowaa belee heebagi adu gi goodou. Tenua koia e maaloo dangihi nogo noho mai mua, dela e de iloo e goodou nadau helekai. 16 Ana gau puu maalei digau dauwa modo gologolo huoloo, ala e daaligi nadau daangada deai tumaalia ai. 17 Digaula gaa gai godou huwa laagau mo godou meegai huogodoo, ga daaligi godou dama daane mono dama ahina. Digaula ga daaligi godou manu, kau, ga haga huaidu godou laagau ‘grape’, mo godou laagau ‘fig’. Nadau buini dauwa gaa oho godou waahale ala guu hau gi mau dangihi ala e hagadagadagagee ginai goodou.

18 Dimaadua ga helekai, “I nia laangi aalaa, gei Au hagalee e daaligi agu daangada huogodoo. 19 Deenei laa, Jeremiah, maa digaula ga heeu be Au ne aha dela ne hai nia mee aanei beelaa, gei goe ga helekai gi digaula bolo gadoo be di hai dela ne huli digaula gi daha mo Au, ga daumaha gi nia balu god digau mai i daha ala i lodo di nadau henua, deenei di hai dela ga hege iei digaula i lala digau hua gee i lodo tenua dela hagalee tenua ni ginaadou.”

Dimaadua ga hagawaalanga gi ana daangada

20 Dimaadua ga helekai, “Helekai gi di madawaawa Jacob, mo di helekai gi digau Judah: 21 Goodou hagalongo, goodou digau dadaulia, godou golomada i golo, gei e deemee di gidee goodou, godou dalinga i golo, gei e de longono.* 22 Au go Dimaadua, gei goodou e aha ala hagalee e hagamadagudia Au? Ma e aha dela goodou hagalee e polepole i ogu mua? Au guu dugu agu gelegele belee hai ai di geinga o di tai, gei di tai e deemee di hana laa hongo di maa. Di tai e bagibagia gei e deemee di hana laa hongo. Nia beau e bagubaguu gei e deemee di oho ana mee.* 23 Gei goodou go nia daangada dadaulia! Goodou e de hagalongo ge lodo hamaaloo. Goodou gu diiagi Au, guu hudu Au gi daha. 24 Goodou hagalee hagamaanadu bolo e hagalaamua Au dela ne hai di uwa gii doo i mua mo i muli di madagoaa magalillili, be e gowadu gi goodou di madagoaa humalia e hadi ai godou huwa laagau i lodo nia ngadau dagidahi. 25 Gei ma go godou huaidu ala ne duuli goodou gi daha mo nia mee humalia aanei huogodoo.

26 “Digau huaidu le e noho i baahi agu daangada. Digaula e dogono e talitali e hai gadoo be digau ala ne dugu nadau gubenge ga talitali laa nia manu mamaangi, gei digaula gu hagatogomaalia nadau hele belee hele ai nia daangada. 27 Dela gadoo tangada puu manu ma gaa haa ana manu mamaangi gi lodo dana abaaba, dela gadoo di nadau hai dela e haa nadau hale gi nia goloo ala ne dada. Deelaa laa gaa hidi ai digaula gu mogobuna mo di maluagina, 28 dela ne pedi ai digaula i nadau miami humalia. Nadau hangaahai huaidu e deemee di lawa. Digaula hagalee hagamaamaa nia dama gu nadau maadua ai i nadau madagoaa e gabunga be e wanga di tonu gi digau ala guu noho i lala di haingadaa.

29 “Gei Au go Dimaadua, ga hagaduadua digaula i nia mee aanei huogodoo. Au ga lui adu dogu hagawelewele gi hongo tenua deenei. 30 Nnagadilinga mee hagagoboina mo di huaidu damanaiee gu kila aga i hongo tenua deenei: 31 Nia soukohp e hai nadau kokohp tilikai, digau hai mee dabu e daudali hua nia mee o nia soukohp ala ne helekai ai, gei agu daangada hagalee e haga donu digaula. Malaa, dehee laa di nadau hai gaa hai i di madagoaa nia mee aanei ga hagalawa?”

6

Jerusalem gu haganiga go ono hagadaumee

1 Goodou go digau Benjamin, llele gi mouli goodou! Llele gi daha mo Jerusalem! Ili hia di buu i Tekoa gei gi dahua di ahi i Beth-Haccherem e hai ai di hagailoo. Di haingadaa mo di mooho e hanimoi i ngeia 2 Di waahale go Zion madamada gaa oho gi daha. 3 Nia king mai i daha gaa noho i golo mo nadau gau dauwa. Digaula ga haga duu aga nadau hale laa e haganiga di waahale, tei gii bida haga duu aga dono hale i dana gowaa e hiihai ginai. 4 Digaula ga helekai, “Hagatogomaalia e heebagi gi Jerusalem! Gi togomaalia! Gidaadou ga heebagi i di oodee!” Gei digaula ga helekai, “Gu duai, di laangi la gu hoohoo ga haga odi, di malu o di hiahi gu dau mai. 5 Gidaadou ga hai tauwa ma gaa boo, gaa oho di abaaba o di waahale.”

6 Dimaadua di Gowaa Aamua gu helekai gi nia king gi hele ina nia laagau gi lala gi hagabae ina gi nua gii duuli Jerusalem. Mee gu helekai, “Au ga hagaduadua di waahale deenei, idimaa digau ala e haga haingadaa nia daangada la gu dogologo i lodo di waahale deenei. 7 E hai gadoo be di monowai geli dela e daahi ana wai gi madammaa, dela gadoo Jerusalem dela e benebene ana huaidu huogodoo. Au e longono e Au nia lee heebagi i lodo di waahale, agu mee ala e gidee Au la go digau magi mo digau ne lauwa. 8 Goodou digau Jerusalem, di haingadaa deenei la di mee e hagamodongoohia adu gi di goe. Goodou ma ga hagalee hagalongo mai, gei Au gaa kili goodou gi daha, gaa hai di godou waahale gii hai di anggowaa dela e deemee labelaa di noho ai tangada.”

Tee hagalongo o Israel

9 Dimaadua di Gowaa Aamua gu helekai mai gi di au, “Israel la ga deai ono goloo i dono gili ai, e hai gadoo be di hadagee waini ne hadi gei ono huwa e dubu ai. Goe haga dagaloaha ina nia daangada huogodoo ala e mee i di madagoaa bodobodo dela e dubu.”

10 Gei au ga helekai anga, “Koai e hagalongo maa au ga helekai gi digaula ge hagawaalanga gi digaula? Digaula e hagalongoduli ge e de hiihai di hagalongo gi au helekai. Digaula e gadagada hua gi au helekai ne hagi mai bolo gi heia gi digaula. 11 Meenei Dimaadua, o hagawelewele ala e hai baahi ang gi digaula la gu ulaula labelaa i ogu lodo. Au gu deemee di hagakono huoloo.”

Gei Dimaadua ga helekai mai, “Duia gi daha dogu hagawelewele gi hongo nia dama ala e heehee i hongo nia ala mo i hongo nia gowaa ala e nohonoho ai nia dama daane mono dama ahina. Nia daane hai lodo mo nia ahina hai lodo gaa lahi gi daha. Gei digau ala mmaadua hagalee e dumaalia ginai. 12 Nadau hale gaa wanga gi nnuai daangada ngaadahi mo nadau hadagee mo nadau lodo. Au ga hagaduadua digau o tenua deenei.* 13 Digau huogodoo, digau aamua mo digau lligi, le e hagamada e haga maluagina ginaadou gi nadau hai hegau gaiaa. Nia soukohp mo digau hai mee dabu hogi e halahalau nia daangada. 14 Digaula e hai bolo nia magibala o agu daangada la nia mee hua ne oloia, gei digaula ga helekai boloo, ‘Nia mee huogodoo gu humalia hua.’ Gei deeai, nia mee huogodoo la digi humalia.* 15 E hai behee, digaula hagalee e langaadia di hai nia mee aanei? Deeai, digaula hagalee e langaadia, gei digaula hogi e de iloo ginaadou di tee i di langaadia. Malaa, deenei gaa hidi ai digaula gaa too gadoo be digau ala i golo ala guu too. Dogu madagoaa ga hagaduadua digaula, deenei go di hagaodi o digau aanei. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

Israel gu hagalee hiihai gi di hai a God

16 Dimaadua ga helekai gi ana daangada, “Goodou hula, tuu i di gowaa dela e heetugi ai nia ala, gaa mmada. Heheeu be nia ala namua la i hee, ge dehee di ala koia e humalia. Taele i nonua, gei goodou ga mouli i di aumaalia.”

Gei digaula ga helekai, “Deeai, gimaadou hagalee hiihai e taele i di ala deelaa!” 17 Gei ogo Dimaadua gaa dongo ana gau hagaloohi belee hagalongo gi nia haga iloo mai di lee labaa. Digaula ga helekai, “Gimaadou ga hagalee hagalongo.”

18 Dimaadua ga helekai, “Goodou go nia henua llauehe, goodou hagalongo gei gi modongoohia be di maa di aha dela gaa hai ko Au gi agu daangada. 19 Henuailala, goe gi hagalongo! Au ga hagaduadua agu daangada gi di hagaduadua damana dela e tau anga gi digaula i di nadau haga balumee mo di nadau de hagalongo gi agu helekai. 20 Dono hadinga aha mai gi di Au go nadau ‘incense’ ala ne gaamai i Sheba mo nia mee haga kala meegai mai tenua mogowaa? Au hagalee manawa tene gi nadau tigidaumaha. 21 Malaa, Au gaa hai nia daangada aanei gii tinga ge gii too. Nia maadua mo nadau dama gaa mmade, ngaadahi mo nadau ihoo hagaaloho, mo digau ala e noho i nadau baahi.”

Tauwa mai i di bahi i ngeia

22 Dimaadua ga helekai, “Digau ga lloomoi i di guongo i bahi i ngeia, di guongo maaloo gei e mogowaa loo. Digaula e lloomoi e hagatogomaalia ang gi tauwa. 23 Digaula e lloomoi mo nadau amu maalei mo nadau hulumanu dauwa. Digaula digau hagamuamua gei hagalee manawa dumaalia. Nia lee o nadau waga hongo henua ala e lloomoi ai, e hai gadoo be di lee o di bagibagia o di tai. Digaula gu togomaalia ga heebagi gi Jerusalem.”

24 Digau Jerusalem ga helekai boloo, “Gimaadou gu longono di haga iloo deelaa. Madau lima gu maanuhia guu boo madau lodo, gei guu hai gadoo be di mmae o di ahina ma ga haanau. 25 Gimaadou gu deemee di hula laa lodo henua be i hongo nia ala, idimaa, madau hagadaumee gu lloomoi mo nadau goloo heebagi hagamadagudagu dangada, gu haganiga gimaadou.”

26 Dimaadua ga helekai gi ana daangada, “Goodou ulu i godou goloo manawa gee, gei gi llingia nia lehu gi hongo godou libogo. Goodou gi manawa gee gadoo be goodou ma ga manawa gee ang gi di godou dama daane hua e dahi dela guu made, idimaa, digau ala e lloomoi belee heebagi adu gi goodou, ga limalima hua gaa dae mai.

27 “Jeremiah, goe hagadina ina malaa agu daangada gadoo be dau hai dela ma ga hagadina au baalanga, gei goe ga modongoohia be digaula e hai behee. 28 Digaula huogodoo la digau dee hiihai mo di lodo hamaaloo, mo di hagadeledele nia helekai tilikai. Digaula e lodo hamaaloo gadoo be nia baalanga mmee, digaula huogodoo la digau hai kai tilikai. 29 Di ahi ga ulaula gaa gaa, gei ogo nia baalanga huaidu la hagalee ngudu gi daha. Ma deai dono hadinga ai bolo gaa hana labelaa e haga madammaa agu daangada, idimaa, digau ala nogo haihai nia huaidu la digi lahia gi daha. 30 Digaula ga haga ingoo bolo nia baalanga balumee, idimaa, Au go Dimaadua gu haga de iloo e Au digaula.”

7

Jeremiah e agoago i lodo di Hale Daumaha

1-3 Dimaadua gu hagau au gi di ngudu di bontai di abaaba o di Hale Daumaha, di gowaa digau Judah e ulu belee dadaumaha, bolo au gii duu i di gowaa deelaa gi haga iloo ina gi nia daangada huogodoo nia helekai Dimaadua di Gowaa Aamua, di God o Israel, e helekai ai gi digaula, “Goodou huluhia godou mouli mo godou hangahaihai, gei Au ga dumaalia adu gi goodou gii noho i ginei. 4 Goodou hudee hagadonu ina nia helekai halahalau dangada ala boloo, ‘Gidaadou guu noho i di aumaalia! Deenei la go di Hale Daumaha o Dimaadua! Deenei la go di Hale Daumaha o Dimaadua! Deenei la go di Hale Daumaha o Dimaadua!’

5 “Goodou huluhia godou hangahaihai. Kilia gi daha godou mee ala e haihai. Godou hangahaihai ang gi tangada nei mo tangada nei la gi heia gii donu. 6 Goodou hudee hagahuaidu ina digau mai i daha, nia dama nadau maadua ai, mo nia ahina ala guu mmade nadau lodo. Goodou hudee daaligidia gii mmade i hongo tenua deenei digau ala nadau huaidu ai. Goodou hudee daumaha ang gi nia balu ieidu, idimaa di hai deenei le e daaligi goodou gi daha. 7 Maa goodou gaa huli godou mouli, gei Au ga dumaalia adu gi goodou gii noho i hongo tenua dela ne wanga ko Au gi godou maadua mmaadua gi hai henua ginai gaa hana hua beelaa.

8 “Mmada, goodou e hagadonu nia agoago halahalau dangada. 9 Goodou e gaiaa, daaligi dangada, dili helekai tilikai, tigidaumaha ang gi Baal, mo di daumaha ang gi nia balu ieidu ala digi iloo e goodou mai mua. 10 Goodou e hai nia mee ala hagalee hiihai ginai Au, gei goodou e lloomoi e tuu i ogu mua i lodo dogu Hale Daumaha deenei, e helekai boloo, ‘Gidaadou guu noho i di aumaalia!’ 11 E hai behee, goodou e haga mamaanadu bolo dogu Hale Daumaha la di gowaa pala hagammuni ai digau gaiaa? Au gu gidee godou hangahaihai.* 12 Malaa, goodou hula gi Shiloh, di gowaa dela ne hilihili ko Au i di matagidagi belee hagalaamua ai dogu ingoo go goodou, gei goodou ga modongoohia be di ma di aha dela ne hai ko Au gi di gowaa deelaa, idimaa nia huaidu o agu daangada go digau Israel.* 13 Goodou guu hai nia huaidu aanei huogodoo, gei ma e aha maa Au gu tataanga agu agoago adu gi goodou, goodou hagalee hiihai e hagalongo, be hagalee helekai gi dagu gahigahi goodou. 14 Malaa, dagu hai dela ne hai gi Shiloh, la dela gadoo dagu hai dela gaa hai gi dogu Hale Daumaha dela e hagadagadagagee ginai goodou, go di gowaa dela ne wanga ko Au gi godou maadua mmaadua mo goodou. 15 Au ga hagau goodou gi daha mo ogu mua, gadoo be dagu hai dela ne hagau godou gau Israel gi daha mo ogu mua. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

Tee hagalongo o nia daangada

16 Dimaadua ga helekai, “Jeremiah, goe hudee hai dalodalo i digau aanei. Goe hudee gahigahia Au be e hai au dalodalo i digaula. Goe hudee dangidangi hagamahi i digaula mai gi di Au, idimaa, Au ga hagalee hagalongo adu gi di goe. 17 Goe e de gidee be nia maa ni aha ala e hai go digaula i lodo nia waahale o Judah mo i hongo nia ala i Jerusalem? 18 Nia damagiigi e hagabudu nadau dohomu, nia daane e akaa nadau gowaa dudu tigidaumaha, gei ogo nia ahina e unugi nadau palaawaa bolo e dunu nia mee ang gi di balu ieidu ahina dela e haga ingoo go digaula bolo di Tagi Ahina o di Langi. Digaula e tigidaumaha labelaa nadau waini gi nia balu ieidu ala i golo, bolo ginaadou e haga mmaemmae ogu lodo.* 19 Gei di maa e donu bolo ma ko Au dela e haga mmaemmae go digaula? Gei deeai, digaula e bida haga mmaemmae nadau huaidina, gei e bida haga langaadia hua ginaadou. 20 Malaa, Au go di Tagi go Yihowah gaa llingi iha dogu hagawelewele gi hongo di Hale Daumaha deenei, gi hongo nia daangada, gi hongo nia manu mo gi hongo nia laagau mono huwa laagau. Dogu hagawelewele le e hai gadoo be di ahi dela e deemee di diinai go tangada.

21 “Agu daangada nei, goodou e dudu hagatau hunu tigidaumaha i hongo di gowaa dudu tigidaumaha, gei goodou e mee di gai hunu tigidaumaha. Gei Au go Yihowah di Gowaa Aamua dela go di God o Israel e helekai boloo: E humalia hua maa goodou gaa gai nia maa huogodoo. 22 Idimaa di madagoaa Au ne laha mai godou maadua mmaadua gi daha mo Egypt, Au digi dugu anga agu haganoho gi digaula i di hai o nia tigidaumaha dudu, be go nnagadilinga tigidaumaha ala i golo. 23 Malaa, Au gu helekai gi digaula, bolo digaula gi hagalongo mai gi di Au, gei Au gaa hai di God ni digaula, gei digaula gaa hai nia dama ni aagu. Gei Au guu hai gi digaula bolo digaula gi mouli i di mouli dela ne helekai iei Au, gei nia mee huogodoo gaa kila humalia i nadau baahi. 24 Gei digaula gu hagalee daudali gei e hagalee hagalongo mai gi di Au, gaa hai nia mee huaidu huogodoo ala e hiihai ginai nadau manawa lodo hamaaloo. Nadau huaidu le e hagahuaidu ginaadou hagalee loo e humalia. 25 Daamada i di laangi o godou maadua mmaadua ne hagatanga mai gi daha mo Egypt, gaa dae mai gi dangi nei, Au nogo haga hagau adu agu hege ala go agu soukohp. 26 Gei goodou gu hagalee hiihai e daudali be e hagalongo gi digaula. Goodou guu lodo hamaaloo ge koia e de hagalongo gi nonua i godou maadua mmaadua.

27 “Malaa, Jeremiah, goe ga helekai i agu helekai aanei gi digaula, gei digaula ga hagalee hiihai e hagalongo. Goe ga gahigahi digaula, gei digaula ga hagalee helekai gi dau gahigahi. 28 Gei goe ga haga modongoohia gi digaula bolo nadau henua hagalee hagalongo mai gi di Au go Dimaadua go di nadau God, be e hagalee kabe mai di hagaduadua o nadau huaidu. Di manawa dahi i nadau baahi gu hagalee. Gei tangada i digaula e leelee i di maa ai.

Nnangahaihai huaidu i lodo di gowaa mehanga gonduu o Hinnom

29 “Goodou go digau Jerusalem, goodou gi manawa gee, gei gi tuudia nia ngaahulu o godou libogo, kilia gi daha. Goodou gi dadaahili nia daahili lodo huaidu o di made i tomo nia gonduu, idimaa Au go Dimaadua, Au gu hagawelewele, ga haga de iloo agu daangada.

30 “Digau Judah guu hai di nadau mee huaidu. Digaula guu dugu nadau ada mee ala hagalee hiihai ginai Au gi lodo dogu Hale Daumaha, gu haga milimilia dogu Hale Daumaha. 31 I lodo di Gowaa Mehanga Gonduu o Hinnom, digaula gu haga duu di nadau gowaa dudu tigidaumaha e haga ingoo bolo Topheth bolo e dudu ai nadau dama daane mo nadau dama ahina e hai ai nadau tigidaumaha. Gei Au digi wanga gi digaula taganoho bolo gi heia di mee deenei. Au digi maanadu di mee deenei.* 32 Malaa, di madagoaa i golo gaa dae mai gei ogo di gowaa deenei ga hagalee haga ingoo bolo Topheth, be di Gowaa Mehanga Gonduu o Hinnom, gei di gowaa deelaa ga haga ingoo bolo di Gowaa Baba Dadaaligi Dangada. Nia daangada gaa danu i golo, idimaa, deai di gowaa i golo e danu digaula ai. 33 Nnuaidina o digau mmade gaa hai nia mee e gai go nia manu mamaangi, mono manu lodo geinga, gei deai tangada i golo e hagabagi nia manu aanei gi daha ai. 34 Tenua deelaa ga deai ono daangada ai. Au gaa dugu nia lee o digau ala e tenetene hagahagaamu, mo nia lee haga tenetene ang gi nia hagamiami haga hai lodo i lodo nia waahale o Judah mo i hongo nia ala o Jerusalem, gei nia maa ga hagalee.*

8

1 “I di madagoaa deelaa, nia iwi o nia king mo digau aamua o Judah, mo nia iwi o digau hai mee dabu mono soukohp, mo nia iwi o digau huogodoo ala e noho i Jerusalem gaa geli aga gi daha mo nadau daalunga. 2 Gei digaula hagalee hagabudu mai nia maa gaa danu, nia iwi digaula gaa hai gadoo be nia duudae ala e malae i hongo nia gelegele. Nia iwi aalaa e mmoe hua beelaa gaa dii ginai di laa, di malama, mono heduu, nia hagadilinga mee aanei ala ne hiihai ginai ge ne hege ginai digaula, ala ne daudali go digaula ge ne daumaha ginai. 3 Gei digau o tenua huaidu deenei ala ga mouli, go digau ala gaa noho i nia gowaa ala ne haga bagi ginai digaula ko Au, gei digaula ga hiihai gi di made i hongo di nadau mouli. Ko au go Yihowah di Gowaa Aamua ne helekai.”

Di huaidu mo di hagaduadua

4 Dimaadua ga helekai mai bolo au gi hagi anga ina gi ana daangada boloo, “E hai behee, maa tangada gaa hinga gi lala, mee hagalee e duu i nua labelaa? Maa tangada gaa ngala dono ala dela e hana ai, mee hagalee e huli gi muli gi di ala e donu? 5 Malaa, e hai behee, goodou go agu daangada, goodou e aha ala guu huli gi daha mo Au, gu hagalee e huli mai? Goodou gu llawe gi godou balu ieidu, gu hagalee e hiihai di huli mai gi di Au. 6 Au gu hagalongo haga humalia, gei goodou hagalee e helekai donu. Tangada i goodou ne huli dono manawa i ana haihai huaidu ai. Deai tangada i goodou ne heeu, ‘Ma nia huaidu aha ala ne hai ko au?’ Huogodoo ala hua e hai go nadau hiihai, e hai gadoo be di hoodo dela e lele gi tauwa. 7 Di maduge e iloo ia di madagoaa dela e hana ieia gi dono gowaa. Nnagadilinga manu mamaangi aanei go nia mwuroi, lomilomi mo nia ‘thrush’ e iloo ginaadou di madagoaa dela e hula ai gi nadau gowaa nogo noho ai. Gei goodou go agu daangada, e de iloo e goodou agu haganoho ala ne dugu adu ko Au gi goodou. 8 Goodou e aha ala e helekai bolo goodou e kabemee ge e iloo e goodou agu haganoho? Goodou mmada, digau tilikai la ne huli nnaganoho. 9 Godou gau kabemee gu langaadia, nadau hagamaanadu gu hinihini, gei digaula gu paagege. Digaula guu kili gi daha agu helekai. Di kabemee behee dela i baahi digaula dolomeenei? 10 Deenei laa, Au gaa wanga nia hadagee digaula gi hai mee ginai nnuai daangada, mo nadau lodo gi nnuai daane. Digau huogodoo, aamua mo lligi, e hagamada e haga maluagina ginaadou gi nadau hai hegau gaiaa. Nia soukohp mo digau hai mee dabu hogi e halahalau nia daangada.* 11 Digaula e helekai bolo nia magibala o agu daangada la nia mee hua ne oloia. Gei digaula e helekai boloo, ‘Nia mee huogodoo gu humalia.’ Gei nia mee huogodoo la digi humalia.* 12 Goodou go agu daangada, e hai behee? Goodou hagalee e langaadia i di godou hai nia mee gulugulua aanei? Deeai, goodou hagalee e langaadia, gei goodou hogi e de iloo e goodou di tee. Malaa, deenei gaa hidi ai goodou gaa too gadoo be digau ala i golo guu too. I dogu madagoaa ma ga hagaduadua goodou, deenei dela go di godou hagaodi. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.

13 “Au ne hiihai e hagabudu mai agu daangada gadoo be tangada dela e hadi nia huwa o dana hadagee. Gei ogo digaula e ala gadoo be di laagau ‘grape’ dela ono huwa ai, mo di laagau ‘fig’ dela ono huwa ai, mo nia lau o nia maa guu mae gi lala, gaa hidi iei Au gaa wanga tenua la gi digau hua gee gi hai henua ginai.”

14 Nia daangada a God ga heeu, “Gidaadou e aha ala hagalee e ngalungalua? Gidaadou gaa llele gi lodo di waahale dela gu abaaba mau dangihi, ga mmade laa i golo. Dimaadua go tadau God gu haga halauwa gidaadou bolo gii mmade. Mee gu gaamai ana poisin gi inumia go gidaadou, idimaa gidaadou ne hai di huaidu e hai baahi gi Mee. 15 Gidaadou guu noho talitali di madagoaa di noho di aumaalia mo di madagoaa hagahili magi, malaa gu deai di hai ai. Di haingadaa hua damana deenei gu dau mai. 16 Tadau hagadaumee la gu dau mai i di guongo Dan. Gidaadou gu longono nia lee dogidogi o nia hoodo digaula. Tenua hagatau gu polepole i nia lee o nia hoodo digaula. Tadau hagadaumee la gu lloomoi e oho tadau henua mo ono hagahonu huogodoo, mo tadau waahale mo digau o di waahale.”

17 Dimaadua ga helekai, “Goodou mmada! Au ga hagau adu agu gihaa lodo geinga gi godou baahi, nia gihaa poisin ala e deemee di haga gaidala, ga gadigadi goodou.”

Jeremiah e manawa gee i ana daangada

18 Ogu manawa gee e deemee di hili. Dogu manawa gu bagege huoloo. 19 Hagalongo! Au gu longono eau nia lee o agu daangada ala e wwolowwolo i lodo tenua i nia gowaa huogodoo boloo, “E hai behee? Dimaadua la gu hagalee i Zion? Di King o Zion la gu hagalee noho i golo?” Dimaadua go di nadau King ga helekai, “Goodou e aha ala e hai Au gi hagawelewele gi godou hai daumaha gi godou balu ieidu, mo godou palapala gi lala i mua nia balu god o digau tuadimee ala ono hadinga ai?” 20 Nia daangada e wwolowwolo boloo, “Di madagoaa mahanahana gu doo gi daha, di madagoaa di hadi o taugai guu lawa, gei gidaadou digi hagamouli.”

21 Ogu lodo gu mooho, idimaa agu daangada la gu mooho. Au e dangi huoloo, au e manawa gee huoloo. 22 E hai behee, ma nia wanii i Gilead ai? Digau hagahili magi i golo ai? Ma e aha go agu daangada ala e magi gei digi haga hili ina?

9

1 Au bolo dogu libogo la gi hai hualaa di monowai, gei ogu golomada gii hai di gowaa e haga hali mai nia wai, bolo gii mee au di dangidangi i di boo mo di aa, e dangidangi i agu daangada ala gu daaligi guu mmade. 2 Au bolo gi iai hualaa dagu gowaa noho i lodo di anggowaa gii mee di hana ginai au, e noho i daha mo agu daangada. Digaula huogodoo la digau dee manawa dahi, digau huaidu de hagalongo. 3 Nia madagoaa huogodoo, gei digaula gu togomaalia e hai nadau kai tilikai. Tenua deenei hagalee e dagi go di tonu, e dagi hua go di huaidu.

Dimaadua ga helekai, “Agu daangada e haihai hua di huaidu i nia madagoaa huogodoo, gei hagalee e langahia e ginaadou bolo ma ko Au go di nadau God.”

4 Nia daangada huogodoo e noho kanakana e hai baahi gi nadau ihoo, gei tangada e mee di gana gi dono duaahina ai. Nia hagahaanau huogodoo guu hai digau halahalau dangada gadoo be Jacob, gei nia daangada huogodoo guu kai tilikai gi nadau ihoo hagaaloho. 5-6 Digaula huogodoo e dagi hala nadau ihoo, tangada e helekai donu ai. Digaula e aago nadau holole gi haihai tilikai, gei hagalee lawa i nadau hai huaidu. Digaula gu dee noho di haihai nia mee huaidu, e dee noho di halahalau dangada. Dimaadua e helekai bolo nia daangada aanei gu de hagalongo ang gi de Ia. 7 I di hai deenei, Dimaadua di Gowaa Aamua ga helekai, “Au ga hagamadammaa agu daangada gadoo be di baalanga ma ga hagamadammaa, ga hagamada digaula. Agu daangada guu hai nia mee huaidu, malaa di aha dela gaa mee di hai ko Au gi digaula? 8 Nia holole digaula e koia e gaa huoloo be di ngudu taalo, digaula e helekai tilikai i nia madagoaa huogodoo. Digau huogodoo e leelee haga humalia gi digau i nadau baahi, malaa, digaula e halahala di nadau hai dela e hele digaula. 9 E hai behee, Au hagalee ga hagaduadua digaula i nadau hai aanei? Au hagalee e tala di hui o nnangahaihai huaidu beenei ang gi tenua dela nogo hai nia mee beenei? Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

10 Jeremiah ga helekai, “Au ga manawa gee gi nia gonduu, gei ga dangidangi i dogu mmada gi nia gowaa haangai manu, idimaa ma gu maangoo, deai tangada e hana laalaa ai. Gu de longono labelaa nia lee o nia kau mono siibi; nia manu mamaangi mono manu hongo henua guu hula gi daha.”

11 Dimaadua ga helekai, “Au gaa hai di waahale o Jerusalem gi mooho gi lala, gaa hai di gowaa e noho ai nia manu lodo geinga ‘jackal’, gei nia waahale o Judah gaa hai di anggowaa, ga deai digau e noho i golo ai.”

12 Gei au ga heeu, “Meenei Dimaadua, ma e aha dela tenua deenei gu mooho, gei gu maangoo gadoo be di anggowaa, gei nia daangada e hula laalaa ai? Ma koai dela e kabemee di haga modongoohia aga di mee deenei? Ma koai dela ne helekai ginai Goe bolo gi haga modongoohia ina gi digau ala i golo?”

13 Dimaadua ga helekai, “Di mee deenei ne gila aga, idimaa, agu daangada guu kili gi daha agu helekai ala ne aago gi digaula. Digaula gu de hagalongo mai gi di Au ge hagalee haga kila aga agu helekai. 14 Digaula guu lodo hamaaloo nadau manawa ge gu daumaha ang gi nia balu ada o Baal, gadoo be di hai o nadau maadua mmaadua ne aago ang gi digaula. 15 Malaa, goodou gi hagalongo be di maa di aha dela gaa hai ko Au, go Yihowah di Gowaa Aamua, dela go di God o Israel. Au gaa wanga gi agu daangada nia laagau mmala gi geina mono wai poisin gi inumia. 16 Au gaa hai digaula gi lellele dagidahi gi nia guongo ala digi iloo ai e ginaadou mo nadau maadua mmaadua, gei Au ga hagau mai labelaa nia gau dauwa gi daaligidia digaula.”

Digau Jerusalem gu tangi i di hagamaamaa

17 Dimaadua di Gowaa Aamua ga helekai, “Goodou gi hagabaubau be di maa di aha dela e hai! Goodou gi gahia mai nia ahina ala koia e iloo di daahili i tangada made.”

18 Gei ogo nia daangada ga helekai, “Goodou helekai gi digaula gi hagalimalima gi lloomoi, e huwa nadau daahili i di manawa gee mai gi gimaadou, gaa dae loo gi madau golomada gaa honu wai dangi.”

19 Goodou gi hagalongo gi nia lee o digau ala e tangitangi i Zion, ala e hai boloo, “Gidaadou gu huaidu huoloo mai gi gidaadou! Gidaadou guu noho i lodo di haga langaadia damanaiee! Gidaadou e hai gi hagatanga gi daha mo tadau henua. Tadau hale gu mooho gi lala.”

20 Gei au ga helekai, “Goodou go nia ahina, goodou gi hagalongo gi humalia gi nia helekai Dimaadua ala gaa hai adu gi goodou. Aago ina godou dama ahina di hai o nadau manawa gee, gei aago ina labelaa gi godou ihoo hagaaloho nia daahili manawa gee. 21 Idimaa di made la gu ulu mai gi lodo tadau hale mai i nia bontai lligi, gei gu ulu mai gi tadau hale aamua. Di made gu daaligi gi daha nia damagiigi ala i hongo nia ala, mo nia dama daane mmaadua ala i lodo nia gowaa huihui mee. 22 Nnuaidina gau mmade gu mmoemmoe i nia gowaa huogodoo, gadoo be nia duudae manu i lodo di hadagee, gadoo be nia huwa laagau dubu ala gu diiagi go digau hadi huwa laagau. Aanei nnelekai Dimaadua dela ne hagi mai bolo au gi hagi adu gi goodou.”

23 Dimaadua ga helekai, “Goodou ala e kabemee, goodou hudee hai bolo goodou digau e iloo nia mee. Gei ogo digau ala e maaloo, goodou hudee hai bolo goodou digau e maaloo. Gei ogo digau ala e maluagina, goodou hudee hai bolo goodou digau e maluagina. 24 Maa iai tangada ga hagaamu ia gi di mee,* ia gi helekai bolo ia e iloo ia Au, gei e modongoohia ia Au, idimaa, dogu aloho le e hana hua beelaa, gei Au e hai go nia mee ala e madammaa gei e donu. Aanei agu mee ala e manawa tene ginai Au. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

25-26 Dimaadua ga helekai, “Di madagoaa ga dau mai, gei Au ga hagaduadua digau Egypt, Judah, Edom, Ammon, Moab, mo digau ala i lodo di anggowaa, ala go digau ala guu dahi gi daha nia ngaahulu o nadau libogo. Digau huogodoo aanei la guu lawa di sirkumsais, gei digaula hagalee e hagagila aga di hagababa dela e haga modongoohia aga go di hai deenei. Deai tangada i digau aanei ge deai hogi tangada i digau Israel dela ne hagagila aga di hagababa deenei ai.”

10

Di hai daumaha e donu mo di hai daumaha gi nia balu ieidu

1 Goodou go digau Israel, goodou hagalongo gi nnelekai mai baahi Dimaadua adu gi goodou. 2 Mee e helekai, “Goodou hudee daudalia nia hangahaihai o nia henua ala i golo. Ma e aha maa nia henua ala i golo ga mmaadagu huoloo, gei goodou hudee uli godou gai gi nia mee ala ga kila aga i lala di langi, nia mee ala digi heia mai i mua. 3 Nia god o digau aanei ala e daumaha ginai la dono hadinga ai. Di laagau ne hele gi lala i lodo henua, ga daadaa gi nia goloo o digau paa mee, 4 gaa humu gi nia silber mono goolo. Nomuli gaa dogi gi nia baalanga bolo gii mau gi dee hinga. 5 Nnagadilinga ieidu beenei le e hai gadoo be di ada dangada dela ne haga duu i lodo di hadagee tuigaa belee huiahi nia manu mamaangi. Nia maa e deemee di leelee. Nia daangada e kae di maa idimaa nia maa e deemee di heehee. Goodou hudee mmaadagu i nia maa, idimaa ma e deemee di haga huaidu goodou, gei e deemee labelaa di haga humalia goodou.”

6 Meenei Dimaadua, deai dahi dangada e hai be Goe ai, Goe dela e mahi gei do ingoo e aamua gei e mogobuna. 7 Ma koai dela ga hagalee e hagalaamua Goe, meenei di King o nia henua huogodoo?* Ma Kooe hua dela e tau anga belee hagalaamua, deai tangada e hai be Goe ai i baahi digau kabemee o nia henua huogodoo, be i baahi o nadau king. 8 Digaula huogodoo guu laba gu boiboi. Ma ni aha ala e mee di kabe go digaula mai i nia ada god ne hai gi nia laagau? 9 Nia ada god digaula la ne hii gi nia silber mai Spain mo nia goolo mai i Uphaz. Nia maa la ne hai hua go digau hihi ada. Nia maa e ulu nia gahu mmee mo e halatee luuli ala ne hai go digau dui gahu. 10 Meenei Dimaadua, ma Kooe hua go di God e donu, ma Kooe go di God mouli mo di King deeodi, dono hagaodi ai. Do madagoaa ma ga hagawelewele, gei henuailala ga ngalungalua. Nia henua e deemee loo di noho i lala i do hagawelewele.

11 (Goodou go nia daangada gi helekai gi digaula bolo nia ada god ala hagalee ne hai henuailala mo di langi le e oho gi daha. Nia maa ga hagalee i nia gowaa huogodoo i henuailala.)

Taahili hagaamu ang gi God

12 Dimaadua ne hai henuailala gi ono mogobuna,

dono iloo mee dela ne hai henuailala

ge ne holo gi daha di langi.

13 Mee e helekai hua,

gei nia wai ala i bahi i nua nia gololangi gu ngalungalua.

Mee e gaamai nia gololangi mai i nia mada henuailala.

Gei Mee e haganoho dana ila bolo e dabadaba i lodo di uwa,

ga gaamai dana madangi mai i lodo dana gowaa dugu mee.

14 Nia daangada ga gidee di mee deenei,

ga boiboi ga de longono ginaadou gi daha.

Digau ala ne hai nadau ada god ga langaadia huoloo,

idimaa nia ada god digaula le e hala,

gei hagalee ono mouli ai.

15 Nia maa ono hadinga ai,

ala hua go nia mee haga langaadia.

Digaula ga hagammaa gi daha

i di madagoaa Dimaadua ga hanimoi e hagi aga digaula.

16 Di God o Jacob la hagalee e hai be digaula,

idimaa go Mee dela ne hai nia mee huogodoo,

gei ne hili aga Israel belee hai ana daangada donu.

Yihowah di Gowaa Aamua, deenei dono ingoo.

Di lahi gi daha dela ga dau mai

17 Goodou go digau Jerusalem, goodou gu duuli! Kae ina godou goloo! 18 Dimaadua gaa kili goodou gi daha mo tenua deenei. Mee ga dagadagahi goodou gi deai tangada e dubu i golo ai. Dimaadua ne helekai.

19 Digau Jerusalem ga wwolowwolo e hai boloo, “Gu mooho hualaa behee go gidaadou! Tadau moholehole le e deemee di hagahili. Gidaadou e hagabaubau bolo deenei di mee dela e mee i tadau baahi! 20 Tadau hale laa gu mooho, nia loahi ala ne daahi nia maa la gu mooho. Tadau dama huogodoo la gu hagalee, tangada ne dubu bolo ga hagaduu aga tadau hale laa ai, gei tangada e daudau dana gahu duuli bontai i lodo ai.”

21 Gei au ga helekai, “Madau dagi le e boiboi, digaula digi tangi ang gi Dimaadua di nadau hagamaamaa, deelaa di hai e hala ai digaula, gei tadau daangada hogi la gu hagabagi gi daha. 22 Goodou hagalongo! Nia longo gu dau mai! Iei di hagalongoaa damana gu gila aga i dahi henua i baahi laa ngeia, ana gau dauwa gaa hai nia waahale o Judah gii hai di anggowaa, di gowaa e noho ai nia manu lodo geinga ‘jackal’.”

Talodalo Jeremiah

23 Meenei Dimaadua, au e iloo bolo tangada e mee di bida dagi dono mouli ai. Tangada la hagalee dagi dono mouli. 24 Meenei Dimaadua, haga donu ina au daangada, gei Goe hudee heia gimaadou gi haingadaa be e hagaduadua maa Goe ga hagawelewele, idimaa holongo deenei di hagaodi o madau mouli. 25 Heia do hagawelewele gii doo gi hongo nia henua ala i golo, ala hagalee e daumaha adu gi di Goe, mo digau huogodoo ala guu huli gi daha mo Goe. Digaula gu daaligi au daangada, gu hagammaa gi daha gimaadou, gei guu hai tenua deenei gi mooho ono hale.

11

Jeremiah mo di hagababa Dimaadua

1 Dimaadua ga helekai mai gi di au, 2 “Hagalongo gi di hai o di haganoho o di hagababa. Haga modongoohia ina gi digau Judah mo Jerusalem 3 bolo Au go Yihowah, di God o Israel, gu haganoho dagu haga halauwa gi digau huogodoo ala ga hagalee hagagila aga nia hangaahai o di hagababa deenei. 4 Deelaa go di hagababa ne hai gi godou maadua mmaadua i mua i dogu lahamai digaula i Egypt, tenua dela e hai gadoo be di ulaula o di ahi ang gi digaula. Au gu helekai gi digaula bolo gi hagalongo mai gi di Au gi haga gila ina aga agu helekai huogodoo. Au gu helekai gi digaula bolo maa digaula ga haga gila aga, gei digaula gaa hai nia daangada ni aagu, gei Au gaa hai di God ni digaula. 5 Deenei laa, Au ga hagagila aga dagu hagababa ne hai gi nadau maadua mmaadua i mua, bolo Au gaa wanga gi digaula tenua dela koia e logo ono goloo, ge e humalia ono gelegele dela gu noho iei digaula dangi nei.”

Gei au ga helekai anga, “Uaa, meenei Dimaadua.”

6 Dimaadua ga helekai mai, “Hana gi lodo nia waahale o Judah mo i hongo nia ala o Jerusalem. Hagadele ina agu helekai gi nia gowaa aalaa, hagi anga ina gi digaula gi hagalongo gi nia hai o di hagababa dela gu haganoho gi haga gila ina aga. 7 I dogu laha mai nadau maadua mmaadua i Egypt, gei Au gu boloagi maaloo dangihi gi digaula bolo gi hagalongo mai gi di Au, gei Au digi modu dagu boloboloagi gi digaula, gaa dae mai gi dangi nei. 8 Gei digaula digi hagalongo ge digi hagagila aga. Digaula huogodoo gu daudali hua go nadau manawa hamaaloo koia gu huaidu i di madagoaa i mua. Au gu hagi anga gi digaula gi haga gila ina aga di hagababa deelaa, gei digaula e buhi. Gei Au gu hagaduadua digaula gi dagu hai dela gu haganoho.”

9 Dimaadua ga helekai mai, “Digau Judah mo Jerusalem gu haganoho di nadau hai belee hai baahi mai gi di Au, 10 Digaula guu hai labelaa nnagadilinga huaidu nogo hai go nadau maadua mmaadua ala i mua, ala nogo hagalee e hiihai e hagagila aga agu helekai. Digaula gu daumaha gi nia balu ieidu. Digau Israel mo Judah gu oho dagu hagababa dela ne hai gi nadau maadua mmaadua i mua. 11 Deenei laa, Au go Dimaadua, e hai dagu boloagi ang gi digaula bolo Au ga haga huaidu digaula, gei digaula ga deemee di mehede. Maa digaula ga tangi mai gi di Au di hagamaamaa, gei Au hagalee hagalongo gi digaula. 12 Malaa, digau Judah mo Jerusalem gaa hula gi nadau god ala nogo tigidaumaha ginai, ga tangi anga nadau hagamaamaa. Malaa, nia god aanei e deemee di haga dagaloaha digaula i di madagoaa o taaligi deenei ga dau mai. 13 Di logowaahee o nia god o digau Judah le e logowaahee be nadau waahale, gei di logowaahee o nia gowaa dudu tigidaumaha o digau Jerusalem ne hagaduu aga belee hai nia gowaa dudu tigidaumaha ang gi Baal, di god huaidu huoloo, le e logowaahee be nia ala ala i lodo di waahale. 14 Jeremiah, goe hudee dalodalo be e dangi mai gi di Au di hagamaamaa i di ingoo o digau aanaa. I nadau madagoaa ala ma gaa tale gi di haingadaa ga tangi di hagamaamaa mai dogu baahi, gei Au hagalee e hagalongo gi digaula.”

15 Dimaadua ga helekai, “Nia daangada ala nogo haa manawa iei Au la guu hai di huaidu. Aahee la nadau donu ala e ulu ai ginaadou gi lodo dogu Hale Daumaha? E hai behee? Digaula e hagamaanadu bolo ginaadou e mee di dugu di haingadaa i di nadau hai hagababa mo di hai tigidaumaha manu? Digaula e tenetene ginai? 16 I mua Au nogo hagaingoo digaula bolo di laagau olib tomo humalia, ono huwa humalia e logo, gei dolomeenei, gei Au gaa dudu nia lau di maa mo di ngoloolo o di atili, ga hadihadi nia manga di maa.

17 “Ko Au go Yihowah, di Gowaa Aamua, dela ne dogi Israel mo Judah, gei dolomeenei gei Au gaa dugu anga gi digaula di haingadaa. Digaula ne bida hai di haingadaa deenei gii noho i nadau nua, idimaa digaula guu hai nia mee hala, guu hai Au gi hagawelewele i di nadau hai tigidaumaha gi Baal.”

Di haga huaidu hai baahi gi di mouli Jeremiah

18 Dimaadua ga helekai mai i nia haga huaidu o ogu hagadaumee ala e hai baahi mai gi di au. 19 Au guu hai gadoo be tama siibi humalia dela ga dagidagi e kae e daaligi, gei e de iloo bolo digaula gaa hai di nadau hai huaidu mai gi di au. Digaula e helehelekai, “Gidaadou gaa hele di laagau deelaa i dono tomo maaloo, gidaadou ga daaligi di maa gi hagalee langahia dono ingoo labelaa.”

20 Gei au ga dalodalo, “Meenei Dimaadua, di Gowaa Aamua, go Kooe go tangada hai gabunga donu. Go Kooe dela e hagamada nia daangada i nadau maanadu mo nadau hagalongono ia i ginaadou. Au gu dugu adu gi di Goe ogu donu. Malaa, heia au gii mmada gi dau hai dela gaa hai gi digau aanei.”

21 Digau Anathoth e hiihai e daaligi au gii made, gu helekai mai bolo ginaadou ga daaligi au maa au e hagadeledele hua igolo nia helekai a Dimaadua. 22 Dimaadua, go di Gowaa Aamua ga helekai, “Au ga hagaduadua digaula! Nadau dama daane gaa mmade i tauwa, nadau dama lligi gaa mmade i di hiigai. 23 Au guu lawa di haganoho di madagoaa dela e gaamai ai di haingadaa gi digau Anathoth, gei di madagoaa hua deelaa, tangada i digaula e mouli ai.”

12

Nia heeu a Jeremiah ang gi Dimaadua

1 Meenei Dimaadua, maa au ga lagamaaloo adu i ogu donu, gei Goe ga hagamodongoohia aga oo donu. Malaa, gei au ga heeu adu di hai o di tonu. Ma e aha go digau huaidu ala e maluagina? Ma e aha go digau huaidu ala e kila humalia? 2 Go Kooe ne dogi digaula, gei digaula gaa hai nadau aga. Digaula gaa tomo gaa huwa. Digaula e helehelekai humalia i di Goe i nia madagoaa huogodoo, gei digaula hagalee hagadahidamee Goe. 3 Goe e iloo e Goe au, meenei Dimaadua, Goe e iloo be au e hai dagu aha, mo dogu aloho i di Goe. Goe daangia gi daha nia daangada huaidu aanei gadoo be nia siibi ala e kae e daaligi. Loohia digaula gaa dae loo gi di madagoaa e daaligi ai digaula gii mmade. 4 Dehee laa di waalooloo o di maangoo tenua deenei, ge dehee laa di waalooloo o di mae gi lala nia geinga ala i lodo nia gowaa maalama huogodoo? Nia manu dolodolo mono manu mamaangi gu mmade mmade idimaa go nia huaidu o tadau daangada, go nia daangada ala e helehelekai boloo, “God e de iloo Ia be gidaadou e hai tadau aha.”

5 Dimaadua ga helekai, “Jeremiah, maa goe gu duadua di hoiaa gi nia daangada, malaa dehee dau hai e mee di hoiaa gi nia hoodo? Maa goe e deemee di duu aga i lodo tenua baba, malaa dehee dau hai e mee di duu aga i lodo geinga taalinga Jordan? 6 O duaahina mo oo gau gu hagiaga goe. Digaula e hai baahi adu gi di goe labelaa. Ma e aha maa digaula e helekai humalia, gei goe hudee hagadonu ina digaula.”

Di manawa gee o God i ana daangada

7 Dimaadua ga helekai, “Au gu diiagi Israel, Au guu bae gi daha dagu henua ne hilihili. Au guu wanga agu daangada ala e aloho iei Au gi lala nia mogobuna o nadau hagadaumee. 8 Agu daangada ne hilihili gu hai baahi mai gi di Au, digaula guu hai be nia laion o lodo henua ala e nnguu mai gi di Au, deenei laa, gei Au gu de hiihai gi digaula. 9 Agu daangada ne hilihili guu hai gadoo be di manu mamaangi dela e heebagi ginai nia manu ‘hawk’ i nia gowaa huogodoo. Gahigahia mai nia manu lodo geinga gi lloomoi gi tagamiami! 10 Nia dagi mai i daha dogologo gu haga huaidu dagu hadagee waini, gu dagadagahi gi lala dagu hadagee. Digaula guu hai dagu gowaa e haa manawa iei Au la gii hai di anggowaa. 11 Digaula guu hai di maa gii hai di anggowaa, ge di maa guu moe guu hai di anga henua i ogu mua. Tenua hagatau guu hai di anga henua, tangada e haa manawa i di maa ai. 12 Nia daangada e lloomoi laa nua i tomo nia gonduu o tenua deelaa, belee kae nia goloo. Au gu hagau tauwa e daaligi tenua deelaa hagatau, tangada e mouli i golo i di aumaalia ai. 13 Agu daangada e haga nonnono nadau lii ‘wheat’, gei digaula e daagi nia geinga tomo. Digaula e ngalua damana, gei di humalia mai i nadau ngalua ai. Idimaa go dogu hagawelewele huoloo gaa hidi ai nia huwa o tenua digaula gu mooho.”

Di hagababa Dimaadua gi nia henua e noho mai i daha o Israel

14 Dimaadua ga helekai, “Au dagu mee i golo e helekai iei Au i di hai o digau ala e noho mai i daha o Israel ala e haga huaidu dagu henua ne wanga gi digau Israel. Au gaa daa digau huaidu aanei gi daha mo nadau gowaa, gadoo be di laagau dela ma ga daagi aga i lala, gei Au ga haga dagaloaha Judah gi daha mo nadau mogobuna. 15 I muli hua dagu daa digaula gi daha, gei Au ga dumaalia gi digaula. Au ga laha mai nia henua llauehe huogodoo gi nadau henua donu. 16 Maa digaula gaa kawe mo di manawa hagatau di hai o agu daangada ala e daumaha mai gi di Au, mo di hagamodu beenei, ‘E donu gadoo be Dimaadua e mouli!’ be di hai nogo agoago gi agu daangada i mua bolo gi hagamodu i di ingoo Baal, malaa, digaula ga madalia agu daangada ga haadanga lamalia. 17 Gei maa tenua damana e dahi ga hagalee e hagagila aga, malaa, gei Au ga daagi a mee gaa oho gi daha. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

13

Nia bida gahu wae linen

1 Dimaadua ga helekai bolo au gi huia agu bida gahu wae linen gi ulu gi no lodo, ga helekai mai bolo au gi hudee hagatiu ina gi lodo nia wai. 2 Malaa, au gaa hui di maa ga ulu gi no lodo. 3 Dimaadua ga helekai mai labelaa, 4 “Hana gi di monowai Euphrates. Daaloo hagammuni nia bida gahu wae aalaa gi lodo di bongoo hadugalaa.” 5 Gei au gaa hana ga daalo hagammuni nia bida gahu wae linen aalaa i taalinga Euphrates.

6 Nia laangi gi nomuli, gei Dimaadua ga helekai mai, “Hana gi muli gi Euphrates, gaamai nia bida gahu wae aalaa.” 7 Gei au gaa hana gi muli, ga gidee au di gowaa ne dugu nia bida gahu wae aalaa, gei au ga gidee nia maa gu mooho gu hagalee humalia.

8 Dimaadua ga helekai mai labelaa gi di au, 9 “Deenei e hai gadoo be dagu hai dela ma gaa oho nia hagamuamua o digau Judah, mo di hagamuamua huoloo o Jerusalem. 10 Digau huaidu aanei e de hiihai e hagalongo mai gi di Au, e daudali hua nadau manawa hamaaloo mo nadau huaidu mai namua, gei e daumaha mo di hege gi nia balu ieidu. Deelaa laa, digaula gaa hai gadoo be di bida gahu wae mooho deenei. 11 I di hai o di bida gahu wae dela ma gaa tai i tuaidina o tangada, dela gadoo dogu hiihai bolo digau Israel mo Judah gi kumudia Au gi mau dangihi. Au ne hai di mee deenei bolo digaula gii hai nia daangada ni aagu, gaa hidi ai di hagaamu mo di hagalaamua ang gi dogu ingoo, gei digaula hagalee hagalongo mai gi di Au.”

Di mee dugu waini

12 Dimaadua, go di God o Israel, ga helekai mai, “Jeremiah, helekai gi digau Israel gi haga hau lia nia mee dugu waini huogodoo, gei digaula ga helekai bolo ginaadou e iloo hua bolo nia mee dugu waini huogodoo le e hai loo gi haga hau gi nia waini. 13 Gei goe ga helekai gi digaula bolo ko Au, go Dimaadua, ga haga inu digau huogodoo o tenua deenei gaa dae loo gi digaula ga libaliba: Nia king ala go di madawaawa David, digau hai mee dabu, nia soukohp, mo digau Jerusalem huogodoo. 14 Gei Au ga dugidugi digaula gadoo be nia ibu hadu. Digau mmaadua mo digau lligi e hai hua be di mee e dahi. Deai di aloho be tumaalia gaa mee di dugu agu hai belee daaligi digaula gii mmade ai.”

Jeremiah ga hagawaalanga gi digau Israel i di hagamuamua

15 Goodou go digau Israel, Dimaadua ne helekai! Hila gi lala, Hagalongo gi Mee. 16 Goodou hagalabagau ina Dimaadua, dela go di godou God, i mua dono gaamai di bouli, gei goodou ga hingahinga i hongo nia gonduu, i mua dana hai di maalama dela e hagadagadagagee ginai goodou la gi bouli dongoeho. 17 Maa goodou hagalee e hagalongo, gei au ga dangidangi hagammuni, idimaa go godou hagamuamua. Au ga dangidangi huoloo, nia wai ogu golomada gaa hali gi lala, idimaa nia daangada Dimaadua la guu lahi gi daha be digau galabudi.

18 Dimaadua ga helekai mai, “Helekai gi di king mo dono dinana gi too ia gi daha mo nau lohongo, idimaa nau hau king humalia la gu monnono gi daha mo nau libogo. 19 Nia hagadaumee gu duuli nia waahale bahi i ngaaga o Judah, deai tangada e mee di ulu gi lodo ai. Digau Judah huogodoo guu lahi gi daha.”

20 Jerusalem, mmada! O hagadaumee gu lloomoi i bahi i ngeia. Aahee digau ala belee hagaloohi goe, digau ala e hagadagadagagee ginai goe? 21 Dehee dau hai e helekai iei goe i di madagoaa nia daangada ala e hagamaanadu kooe bolo go o ehoo hagaaloho ga haga huaidu goe gaa dagi goe? Goe gaa mmae adu gi di goe gadoo be di ahina dela gaa mmae i di haanau. 22 Maa goe ga heeu be ma e aha dela guu mee di hai di huaidu adu gi di goe, ma e aha dela o goloo gu mahaahaa gi daha mo goe, ma e aha dela gu haga langaadia goe i di mee dela ne hai gi do huaidina. Di hai huaidu la gu hai adu gi di goe idimaa i o huaidu la koia gu huaidu huoloo giibeni. 23 E hai behee? Nia daangada luuli le e mee di huli di gono o nadau gili? Di manu ‘leopard’ e mee di daa gi daha nia dongo i dono gili? Maa nei bolo digaula gaa mee di hai di mee deenei, malaa, goodou ala e haihai nia mee huaidu gaa mee hogi di iloo di hai nia mee ala e donu. 24 Dimaadua ga hagabagi goodou dagidahi gadoo be nia geinga ala ma ga ili go di madangi i lodo di anggowaa. 25 Mee ne helekai bolo deenei di mee a Mee gu haganoho belee hai adu gi goodou, idimaa i di godou de langahia Ia, mo di godou hagadonu nia balu god tilikai. 26 Go Dimaadua la hua dela ga hahaahi godou goloo gi daha, ga haga langaadia goodou. 27 Mee gu gidee Ia goodou ala e hai nia mee ala e de hiihai ginai Mee. Mee gu gidee Ia goodou ala e hula dalia nia balu god i hongo nia gonduu mo i nia gowaa maalama, e hai gadoo be taane dela e hai ono manawa laba gi di lodo o tangada, gadoo be di hoodo daane dela guu hai ono manawa gi di hoodo ahina. E huaidu adu gi goodou, go digau Jerusalem! Ma gaa hee gei goodou ga madammaa?

14

Di haingadaa o nia wai

1 Dimaadua ga helekai mai gi di au i di haingadaa o nia wai: 2 “Judah guu honu i di manawa gee, ono waahale gu mooho gi lala. Nia daangada e heehee i di manawa gee mo digau Jerusalem e wwolowwolo gei e tangitangi i di hagamaamaa. 3 Digau maluagina gu gahigahi mai nadau hege bolo gi haga haulia mai nadau wai. Digaula guu hula gi nia monowai, gei digaula digi gidee nia wai. Nadau mee udu wai la gu gaamai labelaa digi haga haulia. Digaula gu maanuhia gu langaadia guu gahu nadau libogo. 4 Digau dogi mee gu lodo huaidu, digaula guu gahu nadau libogo, idimaa tenua gu maangoo gu deai nia uwa ai. 5 Tinana ee lodo henua gu didiiagi dana dama, idimaa gu deai nia geinga ai. 6 Nia ‘donkey’-lodo geinga guu tuu i taalinga nia gonduu, gu dogidogi hagapodo gadoo be nia manu lodo geinga ‘jackal’. Digaula ga de gidee ginaadou nia mee, idimaa digaula gu deai nadau mee gai ai. 7 Agu daangada ga gahigahi Au ga helekai, ‘Meenei Dimaadua, ma e aha maa go madau huaidu ala e hagahuaidu gimaadou, gei Goe hagamaamaa ina gimaadou, e hagalaamua ai do ingoo. Nnolongo e logowaahee, gimaadou guu huli gi daha mo Goe, gimaadou gu ihala i oo mua. 8 Ma Kooe hua dela go di hagadagadagagee o digau Israel, gei Kooe labelaa dela e haga maahede gimaadou gi daha mo madau haingadaa. Ma e aha dela Goe e hai be tangada mai i daha i tenua deenei, e hai be tangada dela e hanimoi belee hagamolooloo i di boo hua e dahi? 9 Ma e aha dela Goe e hai be tangada dela ne homouli gaa kumi, e hai be tangada dauwa e deemee di hagamaamaa? Malaa, meenei Dimaadua, e donu bolo goe e madalia gimaadou! Gimaadou go au daangada. Goe hudee kilia gimaadou gi daha!’ ”

10 Dimaadua ga helekai i di hai o digau aanei, “Digaula e hiihai bolo ginaadou e hula gi daha mo Au, gei digaula hagalee madamada humalia i ginaadou. Deenei di mee ne de hiihai iei Au gi digaula. Au ga langahia nadau haihai hala ala ne hai, gei Au ga hagaduadua digaula i nadau hangahaihai milimilia.”

11 Gei ogo Dimaadua ga helekai mai, “Goe hudee dangi mai gi di Au bolo Au gi hagamaamaa ina digaula. 12 Ma e aha maa digaula gu hagaonge, gei Au hagalee hagalongo gi nadau dangidangi. Gei ma e aha maa digaula ga tigidaumaha mai gi di Au nia tigidaumaha dudu be go nia tigidaumaha huwa laagau, gei Au hagalee manawa dumaalia ang gi digaula. Au ga daaligi digaula gii mmade i lodo tauwa, mo i lodo tau hiigai damana, mo i lodo nia magi.”

13 Gei au ga helekai, “Meenei Tagi go Yihowah, Goe e iloo hua bolo nia soukohp e hagadele ang gi nia daangada bolo ma deai tauwa be di haingadaa ga gila aga ai, idimaa dau hagababa ne hai bolo di aumaalia la hua e noho i lodo tenua deenei.”

14 Dimaadua ga helekai mai, “Nia soukohp tilikai aalaa e hagadele nia mee aanei i dogu ingoo, gei Au digi hagau ina digaula. Au digi hai dagu hagababa gi digaula i dahi mee, be e leelee gi digaula. Nia moe digaula ala e hagi adu gi goodou, la go nadau hagamamaanadu la hua, hagalee nia mee mai dogu baahi. Nia agoago hua tilikai mai nadau lodo. 15 Au go Dimaadua ga hagi adu gi di goe be di maa di aha dela gaa hai ko Au ang gi nia soukohp ala hagalee ne hagau adu ko Au bolo gi agoago ina i dogu ingoo, gei digaula e hai bolo ma deai tauwa be di haingadaa e dau i tenua deenei ai. Au ga daaligi digaula i tauwa mo i di hiigai damana. 16 Nia daangada ala ne hagi anga ginai nia agoago digaula, le e mmade hogi be digaula. Nadau huaidina ga magamaga gi hongo nia ala o Jerusalem, ga deai tangada e danu nadau huaidina ai. Di haingadaa deenei gaa tale ang gi digaula huogodoo, nadau lodo, nadau dama daane mo nadau dama ahina. Digaula e hai loo gii kae di hui o nadau huaidu.”

17 Dimaadua ga helekai mai bolo au gi hagi anga ina gi nia daangada di hai o dogu manawa gee, gi helekai boloo, “Nia wai dangi o ogu golomada gi malingilingi i di boo mo di aa. Au gi hudee dugua dogu dangi, idimaa, agu daangada la gu lauwa ge e mmaemmae kono. 18 Dogu madagoaa dela e hanadu gi nia gowaa maalama, au e gidee nnuaidina o nia daangada ala ne mmade i lodo tauwa, gei dogu madagoaa dela e hana gi lodo nia waahale, au e gidee nia daangada e noho hiigai hoohoo gaa mmade. Digau hai mee dabu mono soukohp e hai hua go nadau moomee, gei digaula e de iloo ginaadou be nadau maa ni aha ala e haihai.”

Tangidangi hagamahi o nia daangada ang gi Dimaadua

19 “Meenei Dimaadua, e hai behee, Goe gu haga de langahia Judah? Goe gu de hiihai gi digau Zion? Ma e aha dela Goe gu haga mmaemmae huoloo gimaadou ga hidi mai ai madau magi gu deemee di hili? Gimaadou gu halahala di noho i di aumaalia, gei di humalia ne gila mai gi gimaadou ai. Gimaadou gu hagadagadagagee bolo madau magi la gaa hili, gei di maa go di madagu damana dela ne tale mai gi gimaadou. 20 Meenei Dimaadua, gimaadou gu ihala i doo baahi. Gimaadou e haagi adu gi di Goe madau hangahaihai huaidu mo nnangahaihai huaidu o madau maadua mmaadua. 21 Goe gi langahia au hagababa, gei Goe gi hudee huli gi daha mo gimaadou, gei Goe hudee haga langaadia ina Jerusalem, di gowaa o do lohongo king aamua. Goe gi dadaahia hua beelaa dau hagababa mai gi gimaadou. 22 Ma deai di balu ieidu e dahi mai i nia henua mai i daha e mee di haga doo di uwa ai. Di ahiaalangi modogoia e deemee labelaa di haga doo di uwa. Meenei Dimaadua, go di madau God, gimaadou e hagadagadagagee adu gi di Goe, idimaa ma Kooe hua dela e haihai nia mee huogodoo aanei.”

15

Di hagaduadua o digau Judah

1 Dimaadua ga helekai mai, “Maa nei bolo Moses mo Samuel ne tuu gi nua, ga dangidangi i digaula hagamahi mai gi di Au, gei Au e hagalee manawa dumaalia ang gi nia daangada aanei. Heia digaula gii hula gi daha mo Au! Heia digaula gi hagalee i ogu mua!* 2 Maa digaula ga heeu adu be dehee di nadau gowaa e hula ginai, gei goe ga hagi anga gi digaula agu helekai aanei:

Digau ala belee mmade i lodo nia magi,

deelaa di nadau gowaa e hula ginai!

Digau ala belee mmade i lodo tauwa,

deelaa di nadau gowaa e hula ginai!

Digau ala belee mmade i di tau magamaga,

deelaa di nadau gowaa e hula ginai!

Digau ala belee kumi e lawalawa,

deelaa di nadau gowaa e hula ginai!*

3 Au go Dimaadua gu hagababa bolo nia hagadilinga hagaduadua e haa aanei gaa tale ang gi digaula: digaula gaa mmade i lodo tauwa, nadau huaidina ga datada go nia paana, nia manu mamaangi gaa gai nia maa, gei ogo nia manu lodo geinga ga lloomoi gaa gai nia mee ala e dubu. 4 Au gaa hai digau o henuailala hagatau gi de hiihai gi digaula, idimaa go di hai a Manasseh tama Hezekiah dela ne hai i Jerusalem, dono madagoaa nogo king i Judah.”*

5 Dimaadua ga helekai, “Ma koai dela e aloho i goodou, go digau Jerusalem, gei ma koai dela e manawa gee adu gi goodou? Ma koai dela ga duu adu gi goodou, e heeu be goodou e hai behee? 6 Goodou gu haga de langahia e goodou Au, guu huli gi muli gi daha mo Au. Deelaa laa, Au gu daahi adu dogu lima gu hagahuaidu goodou, idimaa, Au gu duadua di dadaahi dogu hagawelewele. 7 I lodo nia waahale huogodoo o tenua deenei, Au guu kili goodou gi lodo di ahiaalangi gadoo be nia lau laagau popo. Au gu hagahuaidu goodou, go agu daangada, Au gu daaligi godou dama i di godou dee dugu godou hangahaihai huaidu. 8 Nia ahina mmade nadau lodo i tenua deenei le e logowaahee i nia gelegele o tongotai. Au gu daaligi godou dama daane ala digi mmaadua, guu hai nadau dinana gi manawa gee. Au ga limalima hua gaa dugu ang gi digaula di manawa gee o di made mo di mmaadagu. 9 Di ahina ana dama dogohidu ne made, la gu hagalibeina gu deemee di dogi. Di maalama i dono baahi gu bouli, geia gu manawa gee ang gi deia, gu magi manawa. Au ga hagau mai godou hagadaumee gi daaligidia digau ala e mouli hua i golo. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

Jeremiah e helekai hai baahi gi Dimaadua

10 E manawa gee hualaa behee ko au! Dogu dinana la ne haanau mai au gi henuailala eiaha? Au gu hai baahi mo di lagamaaloo ang gi digau huogodoo o tenua deenei. Au digi wanga agu bahihadu e boibana, be e boibana agu bahihadu, gei ogo nia daangada huogodoo e haga halauwa au. 11 Meenei Dimaadua, nadau haga halauwa huogodoo gi kila aga, maa nei bolo au hagalee hai hegau donu adu gi di Goe, ge hagalee dalodalo maaloo i ogu hagadaumee i lodo di madagoaa o nadau haingadaa mo nadau lodo huaidu. 12 Ma deai tangada e mee di oho di baalanga ai, gei e donu go di baalanga dela ne gaamai i bahi i ngeia dela ne unugi gi nia baalanga mmee.

13 Dimaadua ga helekai mai, “Au ga hagau adu nadau hagadaumee gi kae ina gi daha nia goloo mo nia maluagina o agu daangada ala nogo benebene, belee hagaduadua digaula mai i nadau hangahaihai milimilia ala nogo haihai i hongo tenua deenei. 14 Au gaa hai digaula gii hai nia hege ni nadau hagadaumee i hongo tenua dela digi modongoohia iei digaula i mua, idimaa, dogu hagawelewele le e hai gadoo be di ahi dela e ulaula gaa hana hua beelaa e dee ngudu.”

15 Gei au ga helekai, “Meenei Dimaadua, Goe e modongoohia hua. Goe gi langahia au, gei gi hagamaamaa ina au. Goe gii tala di hui ang gi digau ala e hagahuaidu au. Goe gi hudee manawa baba gi digaula, gi de daaligi au go digaula. Goe gi langahia bolo ma Kooe dela ga hidi mai iei digaula ga haga balumee au. 16 Goe ne helekai mai gi di au, gei au gu hagalongo gii donu gi au helekai huogodoo. Ma Kooe hua dela e hai mee mai gi di au, meenei Yihowah go di God di Gowaa Aamua, au helekai gu haga honu i lodo dogu manawa i di manawa lamalia mo di tenetene. 17 Au hagalee nogo noho madalia digau ala e gadagada balumee mo di nohonoho tenetene. Au nogo haga kila aga au hegau ala ne dugu mai gi di au, gei au nogo noho modogoau i lodo dogu hagawelewele. 18 Au e aha dela e hagaduadua hua i golo? Ogu magi le e aha ala e llauehe mai hagalee hili? E hai behee, Goe e haga manawa gee au gadoo be di monowai dela ma ga maangoo i di madagoaa welengina?”

19 Malaa, Dimaadua ga helekai mai, “Maa goe gaa huli oo lodo ga hanimoi gi di Au, gei Au ga dahi mai goe labelaa gaa hai tangada hai hegau ni aagu. Maa goe ga hagalee leelee hua i golo i nia helekai balumee deai ono hadinga ai, gei goe gaa hai labelaa soukohp ni aagu. Nia daangada e hiihai e lloo adu labelaa gi di goe, gei goe hudee buni anga gi digaula. 20 Au gaa hai goe gii hai gadoo be di abaaba baalanga mmee dela e deemee di oho. Digaula ga hai baahi adu gi di goe, gei e deemee di nadau haga magedaa goe, idimaa, Au e madalia goe, e abaaba Goe, e hagamaamaa Goe. 21 Au ga duuli goe gi daha mo nia mogobuna o digau huaidu mo digau daaligi dangada. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

16

Di hiihai o Dimaadua ang gi di mouli o Jeremiah

1 Dimaadua ga helekai labelaa mai, 2 “Goe hudee hai doo lodo be e hai dau dama i lodo di gowaa dela guu hai beenei. 3 Au ga hagi adu gi di goe di hai dela gaa hai ang gi nia dama ala ga haanau i di gowaa deenei mo di hai dela gaa hai ang gi nadau damana mo nadau dinana. 4 Digaula ga mmademmade i nnagadilinga magi huaidu, gei deai tangada e dangidangi i digaula ai be e danu digaula. Digaula ga mmoemmoe i hongo di gelegele gadoo be nnaga mungamunga mee hagauwwou. Digaula gaa mmade i tauwa be e mmade i di hiigai, gei nia huaidina digaula gaa hai nia mee e gai go nia manu mamaangi mono manu lodo geinga.

5 “Goe hudee ulu gi lodo di hale dela iei tangihangi no lodo. Goe hudee dangi i dahi dangada de hilihili. Au gu hagalee hagahumalia agu daangada gii noho i di aumaalia, be e hagalee aloho i digaula be e dumaalia. 6 Digau maluagina mo digau hagaloale le e mmademmade i lodo tenua deenei, gei deai tangada e dangidangi i digaula be e danu digaula ai. Deai tangada e teletele dono gili be e dahi nia ngaahulu o dono libogo belee hagamodongoohia aga ono lodo huaidu ai. 7 Deai dahi dangada e gai dana mee be e inu i baahi o tangada dela e lodo huaidu bolo e hagamanawa lamalia a mee, idimaa go di made o dana dangada dela e aloho ai. Deai tangada e hagamodongoohia aga dono manawa gee gi dahi dangada ne made dono damana be dono dinana ai.

8 “Hudee ulu gi di hale o nia daangada ala e hai nadau hagamiami. Hudee noho gi lala i baahi digaula e miami be e inu. 9 Hagalongo mai gi di Au go Yihowah, di Gowaa Aamua, di God o Israel dela ga helekai. Au gaa dugu nia lee tenetene mo manawa lamalia mo nia lee hagatenetene o tagamiami haga hailodo. Nia daangada o lodo di madagoaa dolomeenei ga gidee ginaadou nia mee aanei ala ga kila aga.*

10 “Do madagoaa ga helekai gi digaula nia mee aanei, digaula ga heeu adu be dehee tadinga dagu dugu ang gi ginaadou di haingadaa damanaiee deenei. Digaula ga heeu be di huaidu aha, be di hala aha dela ne hai go ginaadou gi Dimaadua, go di nadau God. 11 Gei goe hagi anga ina gi digaula bolo Dimaadua gu helekai, ‘Godou maadua mmaadua i mua guu huli gi daha mo Au, gu hai daumaha mo di hege gi nia balu ieidu. Digaula gu diiagi Au gu hagalee daudali agu agoago. 12 Gei goodou koia guu hai nia mee huaidu gi hongo nia huaidu o godou maadua mmaadua ala ne hai. Goodou huogodoo digau lodo hamaaloo ge huaidu, gei goodou hagalee e hagalongo mai gi di Au. 13 Deenei tadinga o dagu kili goodou gi daha mo tenua deenei, gaa kili gi tuai henua dela digi iloo e goodou mo godou maadua mmaadua i mua loo, gei goodou ga daumaha ang gi nia balu ieidu i di boo mo di aa, gei Au ga deai dogu dumaalia adu gi goodou ai.’ ”

Di lloomoi o digau ne lahi gi daha

14 Dimaadua ga helekai, “Di madagoaa ga dau mai, gei nia daangada ga hagalee e hagamodu nadau mee i dogu ingoo, di ingoo o di God mouli, dela ne laha mai digau Israel gi daha mo tenua go Egypt. 15 Malaa, digaula ga hagamodu i dogu ingoo, di ingoo o di God mouli, dela ne laha mai digau Israel gi daha mo tenua i baahi ngeia mo i lodo nia henua huogodoo ala i golo, i agu gowaa ala ne hagabagi ginai digaula. Au ga laha mai digaula gi di nadau henua donu, go tenua dela ne wanga ko Au gi nadau maadua mmaadua. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

Di haingadaa dela ma ga dau mai

16 Dimaadua ga helekai, “Au ga hagau agu gau wagadaha dogologo e kumi digau aanei. Nomuli gei Au ga hagau agu gau puu manu, e halahala digaula i tomo nia gonduu mo nia gowaa nnoonua huogodoo mo i lodo nia bongoo. 17 Au gu gidee Au nia mee huogodoo ala e hai go digaula. Deai dahi mee e ngala i di Au ai. Nadau huaidu hagalee e nngala i di Au. 18 Gei Au gaa hui gi digaula tua lua i nadau huaidu mo nadau haihai huaidu, idimaa digaula gu haga milimilia tenua deenei gi nadau balu god nadau mouli ai, ala e hai gadoo be nia daangada mmade, gaa haa tenua deenei gi nadau god tilikai.”

Talodalo o Jeremiah

19 Meenei Dimaadua, ma Kooe dela e madamada humalia i di au mo di hagamaaloo aga au. Ma Kooe dela e hagamaamaa au i di madagoaa haingadaa. Nia gau mai i daha ga lloomoi i nia mada o henuailala, ga helekai, “Madau maadua mmaadua ala i mua la deai nadau god ai, ala hua nia balu god mo nia ada ieidu balumee. 20 Ma iai tangada e mee di bida hai dana god ang gi deia? Deeai, e deemee. Gei di maa gaa mee, malaa hagalee di god mouli.”

21 Dimaadua ga helekai, “Deenei laa, tugi dolomeenei gaa hana, gei Au ga hagamodongoohia ang gi nia henua gi iloo ginaadou haga humalia dogu maaloo mo ogu mogobuna, gei digaula ga iloo laa bolo Au dela go Dimaadua.”

17

Di huaidu mo di hagaduadua o Judah

1 Dimaadua ga helekai, “Goodou go digau Judah, di pen baalanga la ne hihi godou huaidu, mo di ngudu di pen hadu maaloo la guu lawa di hihi godou huaidu gi lodo godou manawa, ge guu paa gi di gili nia madaaduge o godou gowaa dudu tigidaumaha. 2 Godou daangada e hai nadau hai daumaha i nia gowaa dudu tigidaumaha mono ada mee ala ne haga duu aga gi di god ahina Asherah i baahi nia laagau mangamanga huogodoo mo i di ulu gi nua o nia gowaa nnoonua, 3 mo i hongo nia gonduu ala i lodo di gowaa maalama. Au ga dumaalia gi godou hagadaumee gi kaina godou goloo hagalabagau idimaa go godou huaidu huogodoo ala ne hai i lodo di godou henua. 4 Tenua dela ne gowadu ko Au gi goodou gaa kumi go godou hagadaumee, gei Au gaa hai goodou gii hai nia hege ni godou hagadaumee i lodo tenua dela digi iloo e goodou, idimaa go dogu hagawelewele e hai gadoo be di ahi, ga ulaula gaa hana hua beelaa.”

5 Dimaadua ga helekai, “Au ga haga halauwa nia daangada ala ne huli gi daha mo Au, ala e hagadagadagagee gi nia daangada dangada, di maaloo o tangada la di mee e made. 6 Nia hagadilinga daangada beenei le e hai gadoo be nia geinga i lodo di anggowaa, ala e tomo aga i di gowaa maangoo, i lodo nia gelegele mmala, i di gowaa dela hagalee tomo nia laagau. Deai di mee humalia e gila i baahi o digaula ai.

7 “Gei Au gaa hila ang gi nia daangada ala e hagadagadagagee mai gi di Au. 8 Digaula e hai gadoo be di laagau dela e tomo i taalinga di monowai,* ono aga e hula e tale i nia wai. Di laagau deelaa la hagalee e madagu i di welengina o di laa, idimaa ono lau la hagalee e mae, e hagalee e uli ono gai. I di madagoaa ma ga deai di uwa ai, ono huwa la hagalee e odi.

9 “Koai e mee di iloo ia di hagahonu o di manawa o tangada? Ma deai di mee e honu di halahalau be di maa ai, deai dono humalia e gila mai ai. 10 Ko Au go Dimaadua e halahala gei e hagadina nia hagamaanadu o nia daangada,* gei Au e hagamada nia manawa digaula. Au e hui gi tangada nei mo tangada nei gi di hai dela e tau ang gi dono mouli, gii hai be ana hangaahai.”

11 Tangada dela e kumi ana bahihadu i di hai huaidu, ia e hai gadoo be di manu dela e hagabaa di ngogo ge hagalee di mee ne dugu koia. I dono madagoaa e dama daane e maaloo, gei ono goloo ga hagalee, gaa dae gi di hagaodi o dono mouli, gei mee gaa hai hua tangada boiboi.

12 Tadau Hale Daumaha e hai gadoo be di lohongo king madamada, dela e duu i hongo di gonduu nnoonua mai hua namua.

13 Meenei Dimaadua go Kooe dela e hagadagadagagee ginai Israel. Digau huogodoo ala ma gaa hudu Goe gi daha gei ginaadou ga langaadia. Digaula ga hagalee, gadoo be nia ingoo ala ne hihi gi hongo nia gelegele, idimaa digaula ne diiagi Goe, go Dimaadua, dela go di monowai haga mouli.

Jeremiah e madau di hagamaamaa a God

14 Meenei Dimaadua, haga hili ina au, gei au ga humalia huoloo. Benebene ina au, gei au gaa doo gi daha mo di haingadaa. Ma Kooe hua dela e haga hagaamu ko au!

15 Nia daangada ga helekai mai gi di au, “Aahee nia helekai hagamadagudagu mai baahi o Dimaadua ne hai mai gi gimaadou? Haga kila aga ina nia maa dolomeenei!”

16 Meenei Dimaadua, au digi dangi hagamahi adu gi di Goe gi dugua mai di haingadaa gi hongo digaula. Au hagalee e hiihai bolo di haingadaa gii tale gi digaula. Meenei Dimaadua, Goe e iloo nia mee aanei, Goe e iloo hua agu helekai aanei. 17 Hudee heia nia mee haga madagudagu dangada gi tale mai gi di au. Go Kooe hua go dogu gowaa e bala ginai au i di madagoaa haingadaa. 18 Goe gi hagatee ina digau ala e dadaaligi au. Meenei Dimaadua, Goe gi haga dagaloaha ina au. Goe haga madagudagu ina digaula, gei hudee heia au gi madagu. Dugua di haingadaa la gi hongo digaula, gei gi daaligidia digaula gi hagalee.

Di hagalabagau di Laangi Sabad

19 Dimaadua ga helekai mai, “Jeremiah, hana hagailoo ina agu helekai gi nia daangada i di ngudu di Bontai o nia Daangada, i di gowaa dela e ulu gi lodo mo e ulu gi daha nia king o Judah i di waahale deelaa, nomuli gei goe gaa hana gi nia ngudu o nia bontai huogodoo ala i golo o Jerusalem. 20 Helekai gi nia king mo nia daangada huogodoo o Judah ala e noho i Jerusalem ala e ulu i nia bontai di waahale deenei, bolo ginaadou gi hagalongo gi humalia gi agu helekai. 21 Helekai gi digaula bolo maa digaula e hagalabagau nadau mouli, digaula la gi hudee aamo mee i di Laangi Sabad, gi hudee aamo mee ga ulu gi lodo nia bontai o Jerusalem i di Laangi Sabad,* 22 be e gaamai nadau mee gi daha mo nadau hale i di Laangi Sabad. Digaula gi hudee ngalua i di Laangi Sabad, gi heia di laangi la gii dabu be dagu hai ne haganoho gi nadau maadua mmaadua i mua.* 23 Nadau maadua mmaadua digi hagalongo be hagalee haga angadia e ginaadou agu haganoho, gei digaula gu haga hamaaloo hua nadau lodo, gu hagalee e hagalongo mai be e daudali agu agoago.

24 “Helekai gi nia daangada aanei bolo digaula belee hagalongo gi agu haganoho huogodoo. Digaula hagalee e kae nadau mee gaa hula ga ulu gi lodo nia bontai di waahale deenei i di Laangi Sabad. Digaula gi haga gila ina aga di Laangi Sabad gii hai be di laangi hagamadagu, digaula hudee hai gi ngalua. 25 Maa digaula gaa hai beelaa, gei nadau king mo nadau gau aamua ma ga ulu gi lodo nia bontai o Jerusalem, digaula ga hai mee gi nia mogobuna King David ala nogo hai mee ginai. Digaula ga madalia digau Judah mo Jerusalem e hula i nia waga hongo henua mono hoodo, gei di waahale o Jerusalem gaa honu dangada i nia madagoaa huogodoo. 26 Nia daangada ga loomoi i nia dama waahale i Judah, mo i nia guongo ala e haganiga mai daha Jerusalem. Digaula ga loomoi i tenua Benjamin, i tono nia dama gowaa nnoonua, mo tomo nia gonduu, mo i bahi i ngaaga o Judah. Digaula e lloomoi e gaamai nadau tigidaumaha gi dogu Hale Daumaha, nia tigidaumaha dudu, mo nnagadilinga tigidaumaha ala i golo, nia tigidaumaha golee laagau, nia tigidaumaha ‘incense’, mo nia tigidaumaha danggee. 27 Gei digaula gi hagalongo mai gi di Au mo di hagalabagau ina di Laangi Sabad gii hai be di laangi hagamadagu. Digaula hagalee e aamo nadau mee i di nadau ulu adu gi lodo nia bontai o Jerusalem i di laangi deelaa, gei maa digaula gaa hai hua nia mee aanei, gei Au gaa dudu nia bontai Jerusalem. Di ahi deelaa gaa dudu nia hale o Jerusalem, tangada e mee di diinai di maa ai.”

18

Jeremiah i baahi di hale tangada hai pileedi

1 Dimaadua ga helekai mai, 2 “Duu gi nua, hanadu gi baahi di hale o tangada hai pileedi, gei Au ga haga modongoohia adu gi di goe agu helekai.” 3 Malaa, au gaa hana gi golo, ga gidee au tangada hai pileedi dela e ngalua i lodo dono gowaa ngalua. 4 Nia madagoaa huogodoo di pileedi ma ga hai gee, gei mee gaa hai dana huai mee gi nia gelegele pigi aalaa, gii hai be dana hiihai.

5 Dimaadua ga helekai mai, 6 “E hai behee, Au e deemee dagu hai adu gi goodou go digau Israel, gadoo be di hai dela ne hai go tangada hai pileedi deenaa ang gi nia hagamunga gelegele? Goodou e daahi ko Au i lodo ogu lima, gadoo be di hagamunga gelegele dela e daahi i lodo nia lima o tangada hai mee deenaa. 7 Tei madagoaa gei Au ga helekai bolo Au ga hagabagi gi daha mo di oho gi lala, be e hagahuaidu dahi henua be di guongo o di king, 8 gei ogo tenua deelaa gaa huli gi daha mo ono huaidu, gei Au ga hagalee hai di maa be dagu helekai ne hai. 9 Maa Au ga helekai bolo Au gaa dogi be e haga duu aga dahi henua be di guongo o di king, 10 gei di guongo deelaa ga hagalee hagalongo mai gi di Au, ga haihai hua di huaidu, malaa, gei Au ga hagalee hai di maa be dagu helekai ne hai. 11 Malaa dolomeenei, gei goe ga hagi anga gi digau Judah mo digau Jerusalem dagu hai dela gu hagababa bolo Au ga hai baahi gi digaula, mo dagu hai dela gu hagatogomaalia bolo e hagaduadua digaula. Hai gi digaula bolo gii huli gi daha mo nadau mouli huaidu, gi huluhia nadau hangahaihai mo nadau hai milimilia ala e hai. 12 Gei ogo digaula ga helekai adu, ‘Ma deeai! Dono hadinga aha mai gi gimaadou? Gimaadou e hai hua go madau hiihai be gimaadou e lodo hamaaloo be e hai go madau hangaahai huaidu ala e hiihai ginai gimaadou.’ ”

Nia daangada gu haga de langahia e ginaadou Dimaadua

13 Dimaadua ga helekai, “Goodou heeu ina malaa gi nia guongo huogodoo ala i golo be maa iai di mee gu gila aga beenei i mua. Digau Israel guu hai di nadau ihala damana! 14 Nia ‘snow’ le e mee di odi ia gi daha mo tomo nia Gonduu o Lebanon? Nia dama monowai ala i mehanga nia Gonduu o Lebanon le e mee di maangoo? Deeai loo! 15 Gei ogo agu daangada gu de langahia e ginaadou Au. Digaula guu dudu nadau ‘incense’ ang gi nia balu ieidu bolo e hai ai nadau tigidaumaha. Digaula gu tingatinga hua i hongo di ala dela belee hula ai ginaadou. Digaula gu hagalee hula i hongo nia ala mai anadilaangi, e heehee hua i hongo nia ala digi modongoohia. 16 Digaula guu hai tenua deenei e haga ingoo bolo di guongo hagalliga dangada gaa hana hua beelaa. Nia daangada huogodoo ala ma ga hula laalaa gi di guongo deenei, le e homouli nadau lodo, gei e goboina huoloo e ginaadou gi di nadau mee dela guu mmada ginai. 17 Gei Au gaa hai agu daangada gi lellele dagidahi i mua nadau hagadaumee, gadoo be nia gohu dogolia ne ili go di madangi o dua. Au gaa huli gi daha ga hagalee hagamaamaa digaula i lodo nadau haingadaa.”

Di hagababa huaidu ang gi Jeremiah

18 Nia daangada ga helekai i nadau mehanga, “Gidaadou gaa hai tadau hai gi Jeremiah! Ma iai digau hai mee dabu i nia madagoaa huogodoo ga agoago mai laa gi gidaadou, ge iai digau kabemee labelaa i golo ga haga modongoohia mai gi gidaadou, mo nia soukohp labelaa i golo, ga hagadele mai labelaa gi gidaadou nnelekai a God. Gidaadou ga hai baahi ang gi Jeremiah ga hagalee hagalongo gi nnelekai a maa.”

19 Gei au ga dalodalo gaa hai, “Meenei Dimaadua, Goe gi hagalongo mai gi agu helekai mo nnelekai o ogu hagadaumee ala e hai. 20 E hai behee? Di huaidu la go di hui o nia hangahaihai humalia? Digaula guu geli di nadau luwa bolo gii doo au gi no lodo, gei Goe gi langahia dogu hanimoi gi doo baahi idimaa i digaula, mo di dangidangi hagamahi bolo Goe gi hudee hagaduadua ina digaula i lodo do hagawelewele. 21 Malaa, dolomeenei, meenei Dimaadua, Goe gi dugua ang gi nadau dama gii mmade i lodo tau magamaga, gei gi dugua ang gi ginaadou gii mmade i lodo tauwa. Nia ahina gii noho deai nadau lodo mo nadau dama ai. Nia daane gii mmade i lodo nia magi, mo nia dama daane gii mmade i lodo tauwa. 22 Goe hagau ina mai gi digaula di buini dauwa huaidu, bolo gi limalima gi ohaa nadau hale gi kae ina nadau goloo, gi mmaadagu digaula gi wwolowwolo! Idimaa, digaula guu geli di nadau luwa bolo gii doo au gi no lodo, gei guu hai di nadau hele belee kumi au. 23 Malaa, meenei Dimaadua, Goe gu iloo nadau hai ala bolo e daaligi au gii made. Goe hudee dumaalia anga nadau haihai huaidu be e dumaalia ang gi ginaadou nadau haihai huaidu. Goe gi kilia digaula gi lala, haga magedaa digaula, ge e hagahuaidu digaula i lodo do madagoaa hagawelewele.”

19

Di mee haa mee dela ne mooho

1 Dimaadua ga hai mai gi di au bolo gii hana gi huia di mee haa mee dela ne hai gi nia gelegele. Mee gaa hai labelaa mai gi di au bolo au gi laha mai agu daangada i digau mmaadua mono gau hai mee dabu gu mmaadua, 2 gii hula gi di gowaa mehanga gonduu o Hinnom dela i daha i di bontai dela e haga ingoo bolo di Bontai di Mee Haa mee Mooho. I di gowaa deelaa, gei au gi haga modongoohia ina aga ana helekai ala ga hagi mai gi di au.* 3 Dimaadua guu hai bolo au gi haga modongoohia ina aga nia mee aanei, “Goodou go nia king o Judah mo digau Jerusalem. Goodou hagalongo gi agu helekai ala e helekai iei Au, go Yihowah di Gowaa Aamua, di God o Israel. Au ga dugu adu gi goodou di hagaduadua i hongo di gowaa deenei, di hagaduadua dela koia e damana, gei digau huogodoo ala ga longono ginaadou, gei hagalee modongoohia. 4 Au gaa hai di mee deenei, idimaa, nia daangada guu hudu Au gi daha, gei gu haga milimilia di gowaa deenei i di hai tigidaumaha ang gi nia balu ieidu, nnagadilinga balu ieidu ala digi modongoohia iei digaula be nadau maadua mmaadua, be nia king o Judah. Digaula gu haga honu di gowaa deenei gi nia dodo o nia daangada ala nadau huaidu ai, 5 gei digaula gu haga duu aga nia gowaa dudu tigidaumaha ang gi Baal, bolo e dudu ai nadau dama gi hongo di ahi, e hai ai tigidaumaha. Au digi helekai gi digaula bolo gi heia di mee deenei, gei Au digi haga maanadu loo gi di mee deenei!* 6 Malaa, Au go Dimaadua gu hagababa bolo di madagoaa gaa dae mai, gei di gowaa deenei ga hagalee haga ingoo bolo Topheth, be bolo di gowaa mehanga gonduu o Hinnom, gei ga haga ingoo bolo di Gowaa Baba Dadaaligi dangada. 7 Di gowaa deenei dela ga hunahuna ai nia hagamamaanadu huogodoo o digau Judah mo digau Jerusalem ko Au. Au gaa dugu anga digaula gi nadau hagadaumee gi kumidia gi daaligidia i lodo tauwa. Au gaa dugu anga nadau huaidina gi nia manu mamaangi mono manu lodo geinga gi geina. 8 Au gaa dugu anga di hagaduadua damana gi lodo di waahale deenei, nia daangada huogodoo ala gaa hula i baahi di gowaa deenei, la ga goboina huoloo gi di hai deenei ne hai gi digaula. 9 Nia hagadaumee digaula ga duuli di waahale digaula, e hagamada e dadaaligi digaula. Di hai deenei ga haingadaa huoloo ang gi digau di waahale, gaa hidi ai digau ala e noho i lodo di waahale gii bida miami ginaadou, gaa gai labelaa nadau dama.”

10 Dimaadua gu hai mai gi di au bolo au gi oho ina di mee haa mee deelaa i mua nia golomada o digau ala ne hula madalia au, 11 gei gi hagi anga ina gi digaula nnelekai Dimaadua di Gowaa Aamua ala ne hai, “Au gaa oho di waahale deenei mono daangada, gii hai gadoo be dagu hai dela ne haga mooho di mee haa mee dela ne hai gi nia gelegele, gei e deemee labelaa di hau hoou. Nia daangada gaa danu nadau gau mmade i Topheth, idimaa, di gowaa belee danu ai nia daangada la ga deeoo. 12 Deenei dagu hai dela gaa hai ko Au gi di waahale deenei: Au gaa hai di waahale deenei gii hai be Topheth. Au go Dimaadua dela e helehelekai. 13 Nia hale o Jerusalem, nia hale o nia king o Judah, mo nia hale huogodoo ala gu dutudu nadau ‘incense’ i tomo nadau hale ang gi nia heduu, mo di llingi gi daha nadau waini, e hai ai nadau tigidaumaha gi nia balu ieidu, nia hale huogodoo aanei gu milimilia gadoo be Topheth.”

14 Nomuli, gei au ga hagatanga mai gi daha mo Topheth, dela di gowaa a Dimaadua ne hagau ginai au bolo au gi haga modongoohia ina ana helekai. Au gaa hana gaa duu i malaelae di Hale Daumaha, ga hagi anga gi nia daangada huogodoo 15 bolo nia helekai a Dimaadua di Gowaa Aamua, di God o Israel, dela e hai boloo, “Au gaa dugu ang gi di waahale deenei mo nia waahale huogodoo ala mai daha, nia hagadilinga hagaduadua huogodoo ala guu lawa i dagu hagababa, idimaa go godou lodo hamaaloo mo godou de hagalongo mai gi agu helekai.”

20

Di hagaduadua o Jeremiah mai baahi tangada hai mee dabu go Passhur

1 Passhur la tama ni Immer, gei mee tangada hai mee dabu gei e aamua i lodo di Hale Daumaha. Mee gu longo ia gi di au i dogu madagoaa nogo haga modongoohia nnelekai aanei, 2 gei mee gaa hai bolo au gi haga mamaawadia ga lawalawa gi nia daula baalanga i lodo di ruum galabudi i hongo di Bontai o Benjamin dela di bontai di Hale Daumaha. 3 Hagaluada dono daiaa, i muli Passhur dela ne wwede au gi daha mo nia daula baalanga, gei au ga helekai gi mee, “Dimaadua digi haga ingoo ina goe bolo Passhur. Di ingoo a Mee ne haga ingoo goe la go Magor-Missabib, dono hadinga bolo ‘Di lliga i nia gowaa huogodoo.’ 4 Ma go Dimaadua hua ne helekai boloo, ‘Au gaa hai goe gii lliga i do huaidina mo ang gi o ehoo hagaaloho. Gei goe gaa mmada gi di hai o digaula huogodoo ala ga dadaaligi go nia goloo heebagi o nadau hagadaumee. Au gaa dugu anga digau Judah gi lala nia mogobuna o di king o Babylonia, gi lahia hunu gau gi hagaduadua ina i lodo dono henua, gei hunu gau gi daaligidia gii mmade. 5 Au gaa dugu anga nadau hagadaumee gii hula i lodo di waahale deenei, gi hagabudu ina nia maluagina huogodoo ala i lodo, mono goloo hagalabagau o nia king o Judah gi kae ina nia mee aanei huogodoo gi Babylonia. 6 Gei goe go Passhur, goe mo digau doo hale huogodoo, gaa lahi gi Babylonia. Deelaa di gowaa ga made iei goe, gaa danu ngaadahi mo o ehoo hagaaloho huogodoo, ala ne hagadele ginai au kai dilikai logowaahee.’ ”

Jeremiah gu hai baahi gi Dimaadua

7 Meenei Dimaadua, Goe gu halahalau au, gei au gu haga totoolo. Kooe dela e koia e mahi i di au, gei koia e maaloo i di au. Nia daangada huogodoo gaa hai dadaagala i di au, gei guu hai au be di mee haga gadagada dangada i di laangi dogomaalia.

8 Dogu madagoaa ma ga helekai iei au, gei au e dangidangi hagalongoaa boloo, “Goodou ga manawa maaloo huaidu! Goodou gaa oho gi daha!” Meenei Dimaadua, nia madagoaa e logo gei au e tee, gei e hai hagahuaidu i dogu hagadele au helekai. 9 Dogu madagoaa ma ga helekai boloo, “Au ga haga de langahia eau Dimaadua, gei ga hagalee helekai i dono ingoo,” malaa, au helekai ga ulaula gadoo be di ahi i ogu lodo. Au ga hagamada belee noho dee muu, gei e deemee. 10 Au gu hagalongo gi nia lee o digau dogologo ala e helekai boloo, “Di hagamadagudagu dangada gu hagahonu i nia madagoaa huogodoo! Gidaadou ga hagahuaidu mo di hagi aga a mee gi digau aamua.” Ogu ihoo hagaaloho hogi e tali au bolo au gii doo gi lala, e helekai boloo, “Holongo gimaadou e mee hua di hai di madau halahalau a mee, gii kumi a mee gaa hai a mee hagahuaidu.” 11 Malaa, meenei Dimaadua, Goe e madalia au. Kooe dela e mahi gei e mogobuna, gei digau huogodoo ala e hagahuaidu au ga deemee di hai nadau mee. Digaula ga haga langaadia gaa hana hua beelaa, idimaa digaula e deemee di hai di nadau mee e hiihai ginai. Nadau langaadia ga langahia gaa hana hua beelaa. 12 Malaa, meenei Yihowah di Gowaa Aamua, ma Kooe dela e iloo nia donu o nia daangada. Goe e iloo nadau manawa mo nadau hagabaubau. Malaa, Goe gi dugua mai gi di au gii mmada adu gi di Goe dela gaa tala di hui ang gi ogu hagadaumee, idimaa, au gu dugu adu au gi lodo oo lima e madamada humalia ai.

13 Daahili gi Dimaadua! Hagaamuina a Mee! Mee dela e hagamehede mai digau ala e huaidu ang gi ginaadou gi daha mo nia mogobuna o digau haihai huaidu.

14 Hagahalauwa ina dogu laangi dela ne haanau iei au! Haga de langahia ina di laangi o dogu dinana ne haga haanau mai au.* 15 Hagahalauwa ina tangada dela ne gaamai dana longo bolo e haga tenetene ai dogu damana, “Ma tama daane! Go dau dama daane!” 16 Tangada deelaa la gii hai gadoo be nia waahale ala ne oho gi daha go Dimaadua i dono de dumaalia ai. Mee gi longono ia labelaa di dangidangi o di mmae i di luada, mo nia longo huaidu o tauwa oodee, 17 idimaa, mee digi daaligidia au gii made i mua dogu haanau. Maa nei bolo mee ne hai beelaa, gei ogo di gowaa dugu dama o dogu dinana guu hai dogu daalunga. 18 Au ne haanau mai gi henuailala belee hai dagu aha? E hai behee? Au ne haanau mai bolo gi noho hua i lodo di haingadaa mo di manawa gee, belee haga odi dogu mouli i lodo di langaadia?

21

Di hai o Jerusalem dela gaa kumu

1 Zedekiah, di king o Judah, ga hagau mai gi di au Passhur, tama ni Malchiah, mo tangada hai mee dabu go Zephaniah, tama ni Maaseiah. Meemaa ga helekai mai, 2 “Goe dumaalia mai gi heia di madau dangidangi deenei ang gi Dimaadua, idimaa Nebuchadnezzar, di king o Babylonia, mo dana llongo dauwa gu haganiga di waahale. Holongo gei Dimaadua ga hai mai dahi mogobuna gi gidaadou bolo gii mee di dugu Nebuchadnezzar.”*

3 Gei Dimaadua ga helekai mai bolo au gi helekai gi nia daangada ala ne hagau mai gi di au, 4 bolo gi helekai gi Zedekiah bolo Dimaadua, go di God o Israel, gu helekai, “Zedekiah, Au ga haga magedaa au gau dauwa ala e dauwa gi di king o Babylonia mo ana gau dauwa. Au ga hagabae gi nua nia goloo dauwa o au gau dauwa i tungaalodo di waahale. 5 Au gaa hai dagu dauwa adu gi di goe i ogu mahi huogodoo, mai i ogu hagawelewele huogodoo. 6 Au ga hagammaa gi daha nia mee huogodoo ala i lodo di waahale deenei, nia daangada mono manu ga mmade hua i di tau magi huaidu. 7 Gei goe mo au gau aamua mo digau ala gaa dubu i tauwa deelaa, mo i tau magamaga damana, mo i tau magi huaidu, Au gaa wanga goodou gi di King Nebuchadnezzar mo godou hagadaumee ala e hiihai e daaligi goodou. Nebuchadnezzar ga daaligi goodou, gei hagalee e dumaalia be e aloho gi dahi dangada i goodou. Ma ko au go Dimaadua ne helekai.”

8 Dimaadua ga helekai mai bolo au gi helekai gi nia daangada huogodoo, “Hagalongo! Ko Au go Dimaadua deenei e dugu adu gi goodou gi hilihilia di ala dela e hana gi di mouli mo di ala dela e hana gi di made. 9 Tangada dela gaa noho i lodo di waahale gaa made i tauwa, tau magamaga damana be tau magi huaidu. Gei tangada dela ga ulu gi daha gaa dangi tumaalia gi digau o Babylonia ala e hai di nadau dauwa gi di waahale, ia hagalee e made, mee ga dagaloaha ga mouli. 10 Au guu lawa i dagu haganoho i ogu lodo bolo Au gaa oho di waahale deenei, deai tumaalia e hai ai. Au ga dumaalia gi di king o Babylonia gi duungia huogodoo. Ma ko Au go Dimaadua deenei e helekai.”

Di hagiaga di madawaawa o nia king o Judah

11-12 Dimaadua ga helekai mai bolo au gi hagailoo ina gi di madawaawa o nia king o Judah ala go di madawaawa David. “Hagalongo, ko Au go Dimaadua deenei ga helekai. Goodou gi hagadina gi humalia, di tonu e hai gi i golo i nia laangi huogodoo. Goodou gi benabena ina nia daangada ala gu halahalau go nia daangada. Maa goodou ga hagalee e hai beenei, di hala dela e hai go goodou gaa hidi iei Au ga hagawelewele ga ulaula gadoo be di ahi dela e deemee di diinai.

13 “Kooe, Jerusalem, goe e noho i di gowaa mugi nua i hongo nia gowaa maalama, gadoo be di hadugalaa dela e duu aga i lodo di gowaa baba. Gei Au ga heebagi hai baahi adu gi di goe. Goe e hagababa bolo deai di mee e mee di heebagi adu gi di goe be e oho dau abaaba ai. 14 Gei Au ga hagaduadua goe, idimaa i o hangaahai. Au gaa dudu doo hale king, gei di ahi gaa dudu nia mee huogodoo ala i dono baahi. Ma ko Au go Dimaadua deenei e helekai.”

22

Di hagailoo Jeremiah ang gi di king o Judah

1-2 Dimaadua ga helekai mai bolo au gii hana gi di hale di king o Judah, tangada mai di madawaawa David, gi helekai gi di king deelaa, mo ana gau aamua, mo digau Jerusalem, bolo digaula gi hagalongo gi nia mee o Dimaadua ala guu lawa ai di helekai boloo, 3 “Ko Au go Dimaadua, Au gu haganoho adu gi goodou bolo goodou gi heia go nia mee ala e humalia gei e donu. Benabena ina digau ala gu halahalau go digau ala i golo. Hudee heia haga huaidu be e hai gi haingadaa digau tuadimee, digau guu mmade nadau maadua, nia ahina guu mmade nadau lodo, gei hudee daaligidia tangada ono hala ai i di gowaa dabu deenei. 4 Maa goodou ga hagagila aga nia haganoho aanei, malaa, gei di madawaawa David ga hagadau hua beelaa i di lohongo king. Digaula, mo nadau gau aamua mo nadau daangada huogodoo, ga duudagi adu hua di nadau uluulu gi lodo nia bontai di hale deenei, e hula i nia waga hongo henua mo nia hoodo. 5 Maa goodou ga hagalee e daudali dagu mee deenei ne haganoho, gei Au ga hagamodu bolo di hale king deenei gaa hinga ga mooho. Ma ko Au go Dimaadua deenei e helekai.*

6 “Mai gi di Au, di hale o di king o Judah e koia e madamada huoloo e hai gadoo be tenua go Gilead, mo e madamada labelaa be nia Gonduu o Lebanon, gei Au gaa hai di maa gii hai di anggowaa, di gowaa hagalee noho nia daangada. 7 Au ga hagau agu daangada belee oho di maa, digaula gu lloo adu e gowadu nadau dalai, gaa hele nia duludulu ala ne hai gi nia laagau ‘cedar’ humalia ala i lodo, gaa kili gi lodo di ahi.

8 “Nomuli gei digau tuadimee dogologo ga hula laalaa mo di hai di heeu deenei, ‘Dimaadua la ne aha dela ne hai dana hai deenei ang gi di waahale aamua deenei?’ 9 Gei digaula ga helekai anga bolo di mee deenei la ne hai, idimaa goodou gu oho goodou hagababa mai gi di Au, go di godou God, ga daumaha mo di hege ang gi nia balu ieidu.”

Di hagailoo a Jeremiah i di hai o Joahaz

10 Digau Judah, hudee tangitangi gi di king Josiah. Hudee tangi gi dono made, gei goodou gi tangitangi huoloo gi dana dama go Joahaz dela gaa lahi gi daha, gaa hana ga hagalee e hanimoi labelaa, ga hagalee e mmada labelaa gi dono henua dela ne haanau ai.

11 Dimaadua ga helekai i di hai o Joahaz, go tama daane Josiah dela ne pono di lohongo o dono damana, gaa hai di king o Judah, “Mee guu hana gi daha mo tenua deenei, gu hagalee e hanimoi labelaa gi kinei.* 12 Mee gaa made i lodo tenua dela ne lahi ginai mee, gu deemee di mmada labelaa gi tenua deenei.”

Di hagailoo a Jeremiah i di hai o Jehoiakim

13 Koia e huaidu ang gi tangada dela ma ga hagaduu dono hale i hongo nia donu hai gee, ga haga damana aga di maa gi di hai huaidu, ga haga ngalua digau i dono baahi gei hagalee e wanga nia hui o nadau ngalua. 14 Koia e huaidu gi tangada dela e helekai boloo, “Au ga hagaduu aga dagu hale damanaiee ala ono ruum llauehe i di hada muginua.” gaa wanga ono baba laagau ne hai gi nia laagau ‘cedar’, gaa hunu gii mmee. 15 E hai behee, goe e hagamaanadu bolo goe gaa hai di king humalia maa goe gaa hai doo hale gi nia laagau ‘cedar’, dela koia e humalia i nia hale o digau ala i golo? Do damana nogo donu gei e hai hegau humalia i nia madagoaa huogodoo, gei mee gu hai mee gi di mouli humalia, gei e gila humalia ana mee huogodoo ala ma gaa hai. 16 Mee nogo hai ang gi digau hagaloale di tonu ngaadahi, nia mee huogodoo e humalia i baahi o mee. Deenei tadinga o di mouli o tangada dela e iloo ia Dimaadua. 17 Gei goe e bida halahala hua dau humalia adu gi di goe. Goe e daaligi hua tangada ono hala ai, gaa hai au daangada gi haingadaa huoloo. Dimaadua ne helekai.

18 Dimaadua ga helekai di hai o Jehoiakim, di tama Josiah, di king o Judah,* “Tangada e dangidangi gi di made o maa ai be e helekai boloo, ‘Ii, au ga aloho, au ga aloho i dogu ihoo hagaaloho!’ Tangada e dangidangi gi mee ai boloo, ‘Dogu dagi, dogu king!’ 19 Di danu o maa le e danu hua be di ‘donkey’ dela gaa dada ia e kae e hudu gi daha i tua nia bontai Jerusalem.”

Di hagailoo Jeremiah i di hagaodi Jerusalem

20 Goodou go digau Jerusalem, hula gi Lebanon gi wwolowwolo, goodou hula gi tenua Bashan gi dangidangi. Goodou gi gahigahia i domo nia gonduu o Moab, idimaa godou ihoo hagaaloho huogodoo gu haga magedaa. 21 Dimaadua gu helekai adu gi goodou i di godou madagoaa nogo haadanga lamalia, gei goodou gu de hiihai di hagalongo. Deelaa di godou mee nogo haihai i di waalooloo o godou mouli, goodou nogo hagalee loo e hagalongo gi Dimaadua. 22 Di madangi ga ili gi daha godou dagi, gei godou ihoo hagaaloho gaa lahi gi daha gadoo be digau galabudi i tauwa, godou waahale gaa tee gaa noho haga langaadia, idimaa go nia haihai huaidu huogodoo ala ne hai go goodou. 23 Goodou ala e noho hagamolooloo i di aumaalia i lala nia laagau ‘cedar’ ala ne gaamai i Lebanon, malaa dehee laa di godou noho hidi gaagaa gi di mmae dela ga tale adu gi goodou, di mmae dela e hai be di mmae o di haanau.

Di hagiaga a God ang gi Jehoiachin

24 Dimaadua ga helekai gi di King Jehoiachin, go di tama daane a Jehoiakim, di king o Judah, “I di Au dela go di God mouli, agu helekai aanei le e donu bolo ma e aha maa goe go di buulei o dogu lima dau donu, Au gaa hudu goe gi daha,* 25 gaa wanga goe gi nia daangada ala e madagu iei goe, go digau ala e hiihai e daaligi goe gii made. Au gaa wanga goe gi Nebuchadnezzar, di king o Babylonia, mo ana gau dauwa. 26 Au gaa lahi goolua mo do dinana gi tenua dela hagalee ne haanau iei goolua nonua, goolua ga mmade hua i tenua deelaa. 27 Goodou ga hidihidi huoloo i tenua deenei, gei goolua hagalee e lloomoi labelaa gi kinei.”

28 Gei au ga helekai, “E hai behee, di King Jehoiachin la guu hai be di loaabi hadu gu mahaa dela gaa hudu gi daha gu de hiihai ginai tangada? Deelaa tadinga o mee mo ana dama ala ne lahi gi tenua dela e de iloo ginaadou?” 29 Ii tenua, tenua, tenua! Hagalongo gi Dimaadua dela ne helekai, 30 “Taane deenei guu noho i lodo di haga halauwa, gu deemee di hai dana dama, gu hagalee e gila humalia i dono mouli, gu deai dono madawaawa bolo gaa dagi Judah gadoo be tangada dela e pono di lohongo King David. Ma ko au go Dimaadua ne helekai.”

23

Di hai o di king hai donu gaa dagi maalia

1 “E huaidu ang gi nia dagi ala e hagabagi gi daha gei e dadaaligi agu daangada!” 2 Deenei di mee a Dimaadua, dela go di God o Israel e helekai ai i di hai o nia dagi ala belee benebene ana daangada, “Goodou ala gu hagabagi agu daangada la gi daha, gu duidui digaula gi daha loo. Goodou gu hagalee benebene digaula. Malaa, Au ga hagaduadua goodou i godou huaidu ala ne hai. 3 Gei Au ga haga dagabuli mai agu daangada ala ne hagabagi gi nia henua i daha, gi loomoi gi di nadau henua donu, gi hagadili i golo, gi dogologowaahee. 4 Gei Au gaa dugu agu dagi e dagi digaula, gei agu daangada ga hagalee lliga be e mmaadagu i dahi mee, gei deai hogi dahi dangada bolo gaa ngala ai. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

5 Dimaadua ga helekai, “Di madagoaa ga dau mai, gei Au ga hilihili aga dagu Dangada dela e hai donu mai di madawaawa David e hai di King. Di King deenei gaa dagi i di kabemee, gei Mee gaa hai go nia mee ala e donu gei e humalia i hongo tenua deenei.* 6 I dono madagoaa dela e king ai, gei digau Judah ga hagalee lliga i dahi mee, gei digau Israel gaa noho i di aumaalia. Digaula ga haga ingoo di King deenei bolo ‘Yihowah go tadau Hagamouli’.”

7 Dimaadua ga helekai, “Di madagoaa ga dau mai, gei nia daangada ga hagalee hagamodudahi i dogu ingoo, bolo Au go di God Mouli dela ne dagi mai digau Israel gi daha mo Egypt, 8 gei digaula ga hagamodu i dogu ingoo bolo Au go di God Mouli dela ne laha mai digau Israel mai i tenua dela i bahi i ngeia, mo mai i nia henua huogodoo ala ne hagabagi ginai, gei digaula gaa noho i lodo di nadau henua donu.”

Nnelekai Jeremiah e hai baahi gi nia soukohp tilikai

9 Ogu lodo gu manawa gee, gei gu bolebole huoloo i di hai o nia soukohp tilikai. Au guu hai be tangada gu libaliba huoloo, guu hai be tangada guu honu i nia waini no lodo, idimaa i Dimaadua mo ana helekai dabuaahia. 10 Tenua deenei la guu honu i digau ala hagalee manawa dahi ang gi Dimaadua. Digaula e mouli huaidu gei e ngalua huaidu gi nadau mogobuna. Idimaa i nia helekai haga halauwa a Dimaadua ala ne hidi mai ai tangihangi damana dela gu haga honu i lodo tenua deenei, gei nia hagadili i nia gowaa dogi mee gu mae ia gi lala.

11 Dimaadua ga helekai, “Nia soukohp mo digau hai mee dabu la di nadau god ai, gei Au gu gidee hogi digaula e hai nadau huaidu i lodo di Hale Daumaha. 12 Nia ala ala e hula ai digaula nonua, la ga malali ge e bouli. Au gaa hai digaula gi tibatiba ga tingatinga gi lala. Au gaa dugu digaula gi lodo nia haingadaa llauehe. Di madagoaa e hagaduadua ai digaula la gu dau mai. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.

13 “Au gu gidee nia huaidu o nia soukohp o Samaria, digaula e hai nadau kokohp i di ingoo o Baal, gaa hai agu daangada la gi hula gee. 14 Gei Au gu gidee nia huaidu o nia soukohp o Jerusalem, nia mee ala e haihai go digaula la koia e huaidu gi nonua loo.* Digaula e hai di huaidu hai be di manu, gei e kai tilikai. Digaula e hagamaamaa nia daangada gi heia di huaidu, malaa, deai tangada e mee di lawa gi daha mo di huaidu ai. Mai gi di Au, digaula guu hai digau huaidu gadoo be digau Sodom, guu hai digau huaidu gadoo be digau Gomorrah.” 15 Dimaadua di Gowaa Aamua ga helekai aga i di hai o nia soukohp o Jerusalem: “Deenei laa, Au gaa dugu ang gi digaula gi gaigai nadau laagau mmala, gei e inu nadau wai poisin, idimaa, digaula la gu hagadele nadau agoago huaidu laa lodo tenua hagatau.”

16 Dimaadua di Gowaa Aamua ga helekai gi digau Jerusalem, “Goodou hudee hagalongo gi nia helekai o nia soukohp ala e leelee ai, idimaa, digaula e haa goodou gi nia hagadagadagagee tilikai. Digaula e agoago adu gi goodou i nia mee hua mai i nadau hiihai, gei hagalee go agu mee ne helekai ai. 17 Digaula e haihai ang gi nia daangada ala hagalee hiihai e hagalongo mai gi di Au, bolo digaula ga humalia ang gi ginaadou, ga manawa lamalia ang gi ginaadou. Digaula e haihai labelaa gi digau ala gu hamaaloo nadau lodo, bolo deai di haingadaa e tale ang gi ginaadou ai.”

18 Gei au ga helekai, “Deai dahi soukohp i nia soukohp aalaa e iloo ia nia hagamaanadu ala i lodo di manawa o Dimaadua ai, gei deai dahi soukohp i digaula bolo gu longono ia be gu modongoohia ia ana helekai ai, be gu hagalongo hagahumalia gi ana helekai. 19 Dono hagawelewele la di madangi damana, go di madangi gawe uwa dela e haneia laa hongo nia libogo o digau huaidu, 20 e hagalee loo e lawa loo, gaa dae loo gi God gu haga gila aga nia mee huogodoo ala belee hai. Di madagoaa ma ga dau mai, gei ana daangada huogodoo ga gidee laa e ginaadou di hai o nia mee aanei.”

21 Dimaadua ga helekai, “Au digi hagau ina adu nia soukohp aanei, digaula ne bida lloo adu hua i ginaadou. Au hogi digi wanga dagu helekai e dahi gi digaula, gei digaula e helekai aga i dogu ingoo. 22 Maa nei bolo digaula gu iloo ginaadou nia hagamaanadu ala i lodo dogu manawa, gei digaula guu mee di hagadele agu helekai gi nia daangada, gaa dugu digaula gi daha mo nadau mouli huaidu mo nadau hangaahai huaidu ala nogo hai go digaula. 23 Au go di God dela e noho i nia madagowaa huogodoo, hagalee noho hua i di gowaa e dahi. 24 Deai tangada bolo ia gaa bala hagammuni gi di gowaa dela e deemee di gidee Au ia ai. Goodou digi iloo bolo Au e noho hua i nia madagowaa huogodoo i di langi mo henuailala? 25 Au e iloo nia mee ala gu helekai go nia soukohp aanei ala e bida dili hua nadau kai tilikai i dogu ingoo, ga haihai bolo ma ko Au ne wanga gi ginaadou agu helekai i lodo nadau midi. 26 E waalooloo loo behee go di hai o nia soukohp aanei ala e aago huaidu agu dama gi nadau helekai tilikai ala ne bida haga noho go ginaadou? 27 Digaula e hagamaanadu bolo nadau midi ala e kai ang gi agu daangada, bolo ga hidi mai ai digaula ga de langahia e ginaadou dogu ingoo, gadoo be nadau maadua mmaadua ala i mua i di nadau de langahia e ginaadou dogu ingoo gaa huli ang gi Baal. 28 Soukohp dela guu hai dana midi, geia gi hai hua bolo dana maa di midi hua dela ne hai, gei soukohp dela gu hagalongo gi agu helekai, geia gi hagadele ina agu helekai i di manawa dahi. Dehee laa di humalia o di geinga maangoo ma ga hagatau ang gi di laagau ‘wheat’ hai palaawaa? 29 Agu helekai le e hai gadoo be di ulaula o di ahi gei e hai gadoo be di haamaa dela e tugi haga ligiligi di hadugalaa. 30 Gei Au hogi e hai baahi ang gi soukohp dela e kae nnelekai o tuai soukohp ga hagadele bolo nia helekai mai dogu baahi. 31 Gei Au hogi e hai baahi ang gi nia soukohp ala e bida hau nadau helekai, ga hagadele ang gi nia daangada bolo nia helekai mai i dogu baahi. 32 Mmada, ko Au go Dimaadua deenei e helekai! Au e hai baahi gi nia soukohp ala e hagi aga nadau midi tilikai. Digaula e hagi aga nadau midi tilikai, e hai agu dama la gii hala i nadau hai kai tilikai mo nadau mee hagapuu. Au digi hagaulia adu be ne hai digaula gi loo adu. Deai di hagamaamaa ne hai go digaula ang gi nia daangada aanei ai. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

Di haga daamaha ang gi Dimaadua

33 Gei Dimaadua ga helekai mai, “Jeremiah, maa tangada mai i agu daangada, be soukohp, be tangada hai mee dabu, ga heeu adu gi di goe boloo, ‘Nia helekai mai baahi o Dimaadua la di aha?’ Malaa goe ga helekai gi mee boloo, ‘Kooe go di haga daamaha ang gi Dimaadua. Gei Mee gaa lawa i di goe.’ 34 Maa tangada i agu daangada be soukohp be tangada hai mee dabu ga helekai aga i telekai deenei, ‘Di haga daamaha ang gi Dimaadua,’ gei Au ga hagaduadua a mee mo dono madahaanau. 35 Malaa deenei di hai o tangada dela ga helekai i dana heeu ang gi ono ehoo hagatenetene mo ono duaahina, boloo, ‘Nnelekai bolo aha ala ne hai go Dimaadua? Dimaadua la ne helekai bolo aha?’ 36 Digaula gi de hai hegau gee gi telekai deenei, ‘Di haga daamaha ang gi Dimaadua.’ Maa tangada ma gaa hai di mee deenei, gei Au ga haga daamaha a mee gi agu agoago. Nia daangada gu gaui gee nia helekai o di nadau God, di God mouli deeodi, Yihowah di Gowaa Aamua. 37 Jeremiah, heeu ina gi nia soukohp boloo, ‘Dimaadua la ne helekai adu gi goodou bolo aha? Mee ne helekai bolo aha?’ 38 Maa digaula ga hagalee hagalongo gi agu helekai, ga helekai hua telekai deenei, ‘Di haga daamaha ang gi Dimaadua’, agoago ina gi digaula, bolo 39 Au gaa lahi digaula gaa kili gi tenua mogowaa loo gi daha mo Au, digaula mo di nadau waahale dela ne wanga ko Au gi digaula mo nadau maadua mmaadua ala i mua. 40 Au gaa wanga gi digaula di haga langaadia mo di haadanga balua deeodi dela e deemee di haga delangahia, gaa hana hua beelaa.”

24

Nia gada golee laagau ‘fig’ e lua

1 Dimaadua ga hagagida mai gi di au nia gada golee laagau ‘fig’ e lua ala i mua di Hale Daumaha. (Di mee deenei ne hai i muli Nebuchadnezzar di king o Babylonia ne lahi galabudi di King Jehoiachin, dela go tama daane Jehoiakim di king o Judah, gaa lahi gi daha mo Jerusalem, gaa lahi gi Babylonia, mo ana gau dagi o Judah, ana gau ngalua guu odi anga, mo ana gau gu wouwou di ngalua.)* 2 Di gada matagidagi guu haa ginai nia golee ‘fig’ humalia, ala e limalima dono bala, gei di gada nomuli guu haa ginai nia golee ‘fig’ huaidu, e huaidu dono gai. 3 Dimaadua ga helekai mai, “Jeremiah, goe e daumada dau aha?”

Gei au ga helekai anga, “Nia golee laagau ‘fig’. Nia golee humalia la koia gu humalia huoloo, gei nia mee ala huaidu la koia gu huaidu huoloo di gai.”

4 Dimaadua ga helekai mai, 5 “Ko Au go Yihowah, go di God o Israel, Au e hagamamaanadu bolo digau ala ne lahi gi Babylonia, digaula e hai gadoo be nia golee ‘fig’ humalia aanei, gei Au ga aloho i digaula ga benebene digaula. 6 Au ga hagaloohi digaula, ga laha mai digaula gi tenua deenei. Au ga hagamaamaa digaula ga hagalee e haga huaidu digaula. Au gaa dogi digaula gi lala, gei Au hagalee e daagi aga digaula. 7 Au gaa hai digaula gi iloo ginaadou Au bolo ko Au go Dimaadua. Digaula gaa hai nia daangada ni aagu, gei Au gaa hai di God ni digaula, idimaa digaula ga huli mai gi di Au i nadau manawa hagaodi anga.

8 “Gei di hai o Zedekiah, go di king o Judah, digau aamua, mo digau Jerusalem ala ne dubu i golo ala e noho i lodo tenua deenei, be guu hula gi Egypt, ko Au go Dimaadua, Au gaa hai dagu hai ang gi digaula gii hai digaula be nia huwa golee ‘fig’ aanei ala koia gu huaidu huoloo, gei gu huaidu dono gai. 9 Au gaa dugu anga di haingadaa damanaiee gi hongo digaula, gei nia henua huogodoo o henuailala ga mmaadagu huoloo. Nia daangada ga haga balumee digaula, ga haganneennee digaula, ga gabailogo digaula, ga haga ingoo digaula bolo ne haga halauwa i nia gowaa huogodoo ala ne hagabagi ginai digaula ko Au. 10 Au ga gaamai dagu dauwa, tau magamaga mo tau magi huaidu gi hongo digaula, gaa dae loo gi tangada e dahi e dubu i lodo tenua dela ne wanga ko Au gi nadau damana mmaadua ala i mua ai.”

25

Nia hagadaumee mai bahi i ngeia

1 I lodo di haa ngadau o Jehoiakim, tama daane Josiah, nogo king i Judah, gei au gu gaamai agu helekai mai baahi Dimaadua i di hai o digau huogodoo o Judah. (Di madagoaa deenei dela di tahi ngadau o Nebuchadnezzar ne king i Babylonia.)* 2 Au gu helekai gi digau huogodoo o Judah mo Jerusalem, 3 “Nia ngadau e madalua maa dolu, mai i di madangaholu maa dolu ngadau a Josiah, tama daane Amon nogo king i Judah, gaa dae mai loo gi di laangi dangi nei, gei Dimaadua gu helehelekai mai gi di au, gei au digi de langahia eau dagu hagi adu gi goodou ana mee ala ne helekai ai, gei goodou hagalee e hagalongo. 4 Goodou hagalee e hagalongo ge hagalee e mmada gii donu, ma e aha maa Dimaadua ga haga hagau mai ana gau hai hegau go nia soukohp. 5 Digaula e helehelekai adu gi goodou bolo goodou gii lawa gi daha mo godou mouli huaidu mo goodou haihai huaidu, gei goodou gaa mee di noho momouli i lodo tenua o Dimaadua dela ne wanga gi godou damana mmaadua belee hai henua ginai goodou, gaa hana hua beelaa. 6 Digaula ne helekai adu gi goodou bolo gi hudee daumaha ge hudee hege gi nia balu ieidu, ala ne bida hai go goodou gi godou lima. Maa nei bolo goodou gu hagalongo gi Dimaadua, malaa, Mee gu hagalee hagaduadua goodou. 7 Malaa, go Dimaadua la hua ne bida helekai bolo goodou hagalee e hagalongo, gei Mee gu hagawelewele adu gi godou balu god, ga gowadu gi goodou di hagaduadua.

8 “Idimaa goodou ala hagalee e hiihai e hagalongo, Dimaadua di Gowaa Aamua, ga helekai boloo, 9 ‘Au ga gahigahi mai digau huogodoo ala i bahi i ngeia mo dagu hege go Nebuchadnezzar, di king i Babylonia, bolo gi loomoi gi hai tauwa ang gi tenua o Judah mo ana daangada huogodoo mo nia henua ala e hoohoo mai gi mee. Au gaa oho tenua deenei mono henua ala e hoohoo mai gi mee, gaa hai gii hai di anga henua gaa hana hua beelaa, gaa hai di gowaa mmaadagu ai gei e hagahomouli ang gi digau huogodoo ala gaa mmada gi di maa. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai. 10 Au gaa dugu nadau hagalongoaa tenetene ge manawa lamalia, mo nia lee tenetene i nadau hagamiami haga hailodo, gei digaula ga deai nadau lolo gi nadau malama ai, ge ga deai nia huwa o nadau hagadili ai.* 11 Tenua deenei ga mooho gi daha loo, ga haga homouli ang gi digau ala ma gaa mmada ginai, gei nia henua ala e hoohoo mai gi mee, digaula gaa hege gi di king o Babylonia i di waalooloo o nia ngadau e madahidu (70).* 12 I muli nia mee aanei, gei Au ga hagaduadua Babylonia mo dono king, idimaa go nadau huaidu. Au gaa oho tenua deelaa gaa hai gii hai di anga henua gaa hana hua beelaa. 13 Au ga hagaduadua Babylonia gi nia hagaduadua huogodoo ala gu haganoho ko Au belee hagaduadua nia henua huogodoo i dogu madagoaa ne helekai gi Jeremiah. Nia hagaduadua huogodoo ala guu lawa di hihi gi lodo di beebaa deenei. 14 Au gaa hui ang gi digau o Babylonia nia mee huogodoo ala ne hai go digaula. Nia henua e logo mono king aamua gaa hai hege digaula.’ ”

Di hagiaga a God ang gi nia henua

15 Dimaadua, go di God o Israel, gu helekai mai, “Deenei di ibu waini dela gu hagahau ko Au gi dogu hagawelewele. Kaina, hana gi nia henua ala e hagau goe ko Au ginai, wanga ina gi digaula gi inumia. 16 Di madagoaa digaula ma ga inu di maa, gei digaula ga heehee tibatiba, gu deai nadau hagamaanadu ai, idimaa tauwa dela ga hagau ko Au gi digaula.”

17 Gei au gaa daa di ibu waini dela i di lima o Dimaadua, gaa hana gaa kae gi nia henua huogodoo ala ne hagau ginai au, gaa wanga gi digaula gi inumia. 18 Jerusalem mo nia dama waahale huogodoo o Judah, mo nadau king mo nia dagi digaula guu hai gi inu i di ibu waini deelaa, bolo nia waahale aalaa gi mooho gii hai di anggowaa, di gowaa e mmaadagu ai, ge haga homouli ang gi digau ala gaa mmada ginai, mo nia daangada ga hai hegau gi nia ingoo digaula e hai di mee haga halauwa, gei deelaa di mee e hai go digaula gaa dae mai loo gi dangi nei.

19-26 Deenei laa, aanei nia ingoo o digau ala i golo huogodoo ala belee dau e inu i di ibu waini deenei:

Di king o Egypt mo ana gau aamua mo ana dagi,

digau Egypt huogodoo, mo digau mai i daha ala e noho i Egypt,

nia king huogodoo ala i tenua Uz,

nia king huogodoo o nia waahale huogodoo Philistia go Ashkelon, Gaza, Ekron, mono gowaa ala ne dubu i Ashdod,

digau huogodoo Edom, Moab, mo Ammon,

nia king huogodoo o Tyre mo Sidon,

nia king huogodoo o nia henua i taalinga Tai Mediterranean,

nia waahale o Dedan, Tema, mo Buz,

digau huogodoo ala guu dahi gi daha nia ngaahulu o nadau libogo,

nia king huogodoo o Arabia,

nia king huogodoo o nia madawaawa o lodo henua,

nia king huogodoo o Zimri, Elam, mo Media,

nia king huogodoo o bahi i ngeia, digau ala e hoohoo mai mo ala e mogowaa, hagadau dagidahi.

Nia henua huogodoo o henuailala e hai loo gi inu di ibu waini deelaa. Gei di king o Babylonia dela ga inu i di ibu waini i di hagaodi gi muli huogodoo.

27 Dimaadua ga helekai mai, “Helekai ang gi nia daangada huogodoo bolo Au go Dimaadua, di Gowaa Aamua, di God o Israel, gu haganoho bolo digaula e inu gi libaliba gi lualua, gi tingatinga gi lala gi deemee di tuu i nua, idimaa tauwa dela gaa wanga ko Au gi digaula. 28 Maa digaula hagalee e hiihai e inu i di ibu waini dela i doo lima, malaa, goe hai gi digaula bolo Dimaadua, di Gowaa Aamua, gu helekai boloo, ‘Goodou hai loo gi inu.’ 29 Au ga daamada dagu moomee dela e daaligi gi daha digau o lodo dagu waahale. E hai behee, digaula e hagamaanadu bolo ginaadou hagalee e hagaduadua? Gei deeai, digaula e hai loo gi hagaduadua, idimaa Au ga hagau mai dagu dauwa gi hongo nia daangada huogodoo o henuailala. Ko au go Dimaadua, di Gowaa Aamua, ne helekai.

30 “Kooe, Jeremiah, gi hagadele ina nia mee huogodoo ala gu helekai iei Au. Goe helekai ang gi nia daangada aanei boloo, ‘Di lee Dimaadua ga ngoloolo ia i di langi, mo di atili i nia gowaa nnoonua o di langi. Dono lee ga ngoloolo ang gi ana daangada, Mee e wolowolo gadoo be taane e dagadagahi ana ‘grape’. Nia daangada huogodoo o henuailala ga longono dono lee, 31 gei di hadinga lee o dono lee guu dau adu loo gi nia mada o henuailala. Dimaadua ga hagiaga nia henua huogodoo. Mee ga haga dagabuli mai nia daangada huogodoo gi lodo dono lohongo hai gabunga ga hagaduadua digau ala nogo haihai di huaidu gi di made. Dimaadua ne helekai.’ ”

32 Dimaadua, go di Gowaa Aamua, guu lawa di helekai bolo di hagaduadua dela gaa tale ang gi tenua nei mo tenua nei, ga gila mai dahi madangi gaudogi damanaiee, ga daamada i di mada o henuailala. 33 I di laangi deelaa, gei nnuaidina o digau ala ne daaligi go Dimaadua ga mmoe mmoe dagidahi, daamada di mada o henuailala gaa dau adu gi di mada dela i golo. Tangada e dangi gi digaula ai, gei digaula hagalee hagabudu mai e danu. Digaula ga hagabae gi nua gadoo be nia hagamunga mee hagauwwou.

34 Goodou go nia dagi, goodou ala go nia hagaloohi o agu daangada, goodou tangitangi gi nua loo! Goodou gi hagadagadaga i lodo nia gelegele dogolia. Di madagoaa dela e daaligi ai goodou gu hoohoo mai, goodou ga hahaahi gadoo be nia siibi daane ala e hahaahi e hai tigidaumaha. 35 Dei di ala i golo e mee di haga dagaloaha goodou ai. 36-37 Goodou e tangitangi i godou manawa gee, idimaa Dimaadua dela guu oho di godou henua gi dono hagawelewele, ga haga huaidu di godou noho i di aumaalia. 38 Dimaadua gu diiagi ana daangada, e hai gadoo be di laion ma ga hagatanga gi daha mo dono bongoo. Di mmaadagu o tauwa mo di hagawelewele o Dimaadua gu hidi mai ai tenua deelaa, guu hai di anga henua.

26

Jeremiah i mua di gowaa hai gabunga

1 Taamada di madagoaa o Jehoiakim go tama a Josiah nogo king i tenua go Judah,* 2 Dimaadua ga helekai gi Jeremiah, “Hana, duu i lodo di abaaba o di Hale Daumaha, gi agoago ina ang gi digau o nia waahale o Judah ala e loomoi e dadaumaha i golo, i agu helekai huogodoo ala ne hagi adu gi di goe. Gei goe hudee hagammuni dahi mee i digaula. 3 Holongo digaula ga hagalongo adu gi di goe, gaa huli gi daha mo nadau haihai huaidu. Gei ma guu hai beelaa, malaa, gei Au gaa huli dogu manawa i di hagaduadua dela gu hagamaanadu belee hai ang gi digaula idimaa go nadau haihai huaidu.” 4 God ga helekai gi Jeremiah bolo gi helekai gi nia daangada huogodoo boloo, “Ko au go Dimaadua, Au guu dugu goodou bolo goodou gi hagalongo mai gi di Au i di godou daudali nia agoago ala ne gowadu gi goodou. 5 Goodou la gi hagalongo ang gi agu gau hai hegau, aalaa go nia soukohp ala ne hagau adu ko Au gi goodou. Goodou hagalee loo e haga gila aga nia agoago ala ne hai adu go digaula gi goodou. 6 Maa goodou ga hagalee haga gila aga nia mee aanei, gei Au gaa hai di waahale deenei gii hai be Shiloh. Nia henua huogodoo o henuailala ga hai hegau gi di ingoo o di waahale deenei bolo ‘Di waahale gu halauwa’.”*

7 Digau hai mee dabu, nia soukohp mo nia daangada huogodoo ga longono ginaadou Jeremiah dela e agoago i nia helekai aanei i lodo di Hale Daumaha. 8 Deenei laa i dono hagaodi nia mee a Dimaadua ala ne hai gi mee bolo gi agoago ina, gei digau hai mee dabu, nia soukohp mo nia daangada huogodoo ga kumi adu a mee mo di wwolowwolo, boloo, “Goe e humalia hua e daaligi gii made i di gili au helekai aanei ne hai. 9 Goe e aha dela e helekai i di ingoo o Dimaadua bolo di hale deenei la gaa hai be Shiloh, gei di waahale deenei la gaa oho gi daha, ga deai ono gau e noho ai?” Malaa, nia daangada gu hii mai i di gili o Jeremiah i lodo di Hale Daumaha.

10 Digau aamua o Judah ga longono ginaadou di mee dela guu hai, gei digaula ga hagalimalima ga hagatanga ia i di hale o di king, gaa hula gaa noho gi lala i nadau lohongo i di ngudu di Bontai Hoou o di Hale Daumaha. 11 Malaa, digau hai mee dabu mo nia soukohp ga haga iloo ang gi digau aamua aalaa mo nia daangada huogodoo boloo, “Tangada deenei e humalia hua e daaligi gii made, idimaa, mee ne hai dana kokohp e hai baahi ang gi di waahale deenei. Goodou guu bida hagalongo gi nnelekai a mee ala ne hai!”

12 Jeremiah ga helekai gi digau aamua mo nia daangada huogodoo, “Dimaadua ne hagau mai au bolo gi haga modongoohia ina aga nia mee huogodoo ala gu hagalongo ginai goodou ala bolo e hai baahi ang gi di Hale Daumaha deenei mo ang gi di waahale deenei. 13 Goodou e hai loo gii huli gi daha mo godou hagadilinga mouli mo godou hangahaihai huogodoo, gi hagalongo ang gi nnelekai o Dimaadua dela go di godou God. Maa goodou gaa huli godou lodo, malaa, gei Mee gaa huli dana hagamaanadu i di hagaduadua damanaiee dela belee gowadu gi goodou. 14 Gei au deenei, au gu i lodo godou mogobuna! Goodou heia mai gi di au di godou maanadu be dehee di mee dela e donu gei e humalia. 15 Gei goodou la gi iloo di mee deenei: Maa goodou ga daaligi au gii made, gei goodou mo digau hogi o di waahale deenei gaa dau ang gi taaligi o tangada deai ono huaidu ai. Idimaa go Dimaadua dela ne hagau mai au bolo au gi haga modongoohia ina adu gi goodou nia mee aanei huogodoo.”

16 Nia dagi mo nia daangada huogodoo ga helekai gi nia soukohp mo digau hai mee dabu, “Taane deenei hagalee humalia dono daaligi gii made, idimaa mee gu helehelekai mai gi gidaadou i di ingoo o Dimaadua dela go tadau God.”

17 Nomuli hua, gei hunu gau mai digau mmaadua ga tuu aga, ga agoago tagabuli dangada dogologowaahee boloo, 18 “I di madagoaa o Hezekiah nogo king i Judah, gei soukohp Micah tangada mai Moresheth gaa hai dana kokohp ga helekai ang gi digau huogodoo i nnelekai Dimaadua di Gowaa Aamua boloo, ‘Zion ga haga maluu ono gelegele gadoo be di gowaa dogi mee, Jerusalem gaa hai nia hagabae hadu bugubugu gi nua loo, gei di gonduu dela e duu ai di Hale Daumaha gaa hai di gonduu lodo henua geinga.’*

19 “Gei Hezekiah di king o Judah mo ana daangada huogodoo, la digi daaligidia a Micah. Malaa, deenei di mee a Hezekiah dela ne hai: Ia ne hagalaamua hua Dimaadua, gaa dangi ang gi Mee gi dumaalia ang gi deia, gei Dimaadua gaa huli dono manawa i di hagaduadua dela guu hai bolo gaa wanga gi digaula. Malaa, di mee deenei dela gaa bida gaamai di hagaduadua damanaiee la gi tadau nua.”

20 (Taane i golo dono ingoo go Uriah, di tama ni Shemaiah, tangada mai i di waahale go Kiriath-Jearim, tangada e agoago i di ingoo o Dimaadua, e hagi aga labelaa be nnelekai a Jeremiah dela e hai baahi gi di Hale Daumaha mo di waahale deenei. 21 Di madagoaa hua di King Jehoiakim mo ana gau dauwa, mo ana gau aamua ne longono ginaadou nia helekai a Uriah, gei di king gaa hai bolo mee e daaligi gii made. Uriah gu longono di mee deenei, gei mee gu madagu huoloo guu hana guu lele hagammuni gi Egypt. 22 Di King Jehoiakim ga hagau a Elnathan go tama a Achbor mo ono ehoo daane dulii bolo gii hula gi Egypt gi laha mai a Uriah. 23 Digaula ga laha mai a mee gi mua o Jehoiakim, gei di King Jehoiakim gaa hai bolo mee e daaligi, gei dono huaidina gaa hudu gi lodo di gowaa dela e danu ai nia balu daangada.)

24 Idimaa Jeremiah dela ne kae di hagamaamaa mai baahi o Ahikam di tama ni Shaphan, dela ga hidi mai iei mee digi hagi aga go nia daangada gei digi daaligidia.

27

Jeremiah e daahi aga dana mee aamo mee

1 I muli hua tama daane Josiah go Zedekiah ne hai di king o Judah, gei Dimaadua ga helekai mai* 2 bolo au gi heia dagu mee aamo mee dela ne hai gi nia gili kau mono laagau be di loobuu, gi daahi aga ina gi dogu uwa. 3 Dimaadua ga helekai mai bolo au gi heia di hagailoo ang gi nia king o Edom, Moab, Ammon, Tyre, mo Sidon. Di hagailoo gi heia ang gi digau pono o nia king aalaa ala ne lloomoi gi Jerusalem belee heetugi ang gi Zedekiah. 4 Dimaadua di Gowaa Aamua, dela go di God o Israel, gu helekai mai bolo au gi helekai gi digaula bolo digaula gi helekai ang gi nadau king bolo aanei nia mee Dimaadua ala e helekai ai, 5 “Mai ogu mahi aamua mo ogu maaloo, Au ne hai henuailala, nia daangada mono manu huogodoo ala i henuailala, gei Au e wanga di maa gi tangada dela gaa hili aga ko Au. 6 Deenei ko Au dela ne haganoho nia henua aanei huogodoo gi lala nia mogobuna o dagu hege, go Nebuchadnezzar, di king o Babylonia, gei au gu haganoho labelaa bolo nia manu lodo geinga gi hagamaamaa ina laa a mee. 7 Nia henua huogodoo gii hege gi mee, mo di hege labelaa gi dana dama daane mo tama daane o dana dama daane, gaa dae loo gi dahi madagoaa ga dau mai gei dono henua ga mooho. Di madagoaa deelaa, gei dono henua gaa hege ang gi nia henua llauehe mo nia king aamua.

8 “Maa tenua be dahi henua king ga hagalee e hege anga, deelaa laa, gei Au ga hagaduadua tenua deelaa gi tauwa, tau hiigai huoloo mo tau magi, gaa dae loo gi dogu dumaalia gi Nebuchadnezzar gi ohaa gi daha tenua deelaa. 9 Goodou hudee hagalongo gi godou soukohp, be tei dangada dela e helekai bolo ia e mee di haga dagu aga nia mee ala ga kila aga i nia madagoaa ala ga dau mai, mai i nadau midi, be i nia mouli dangada, be i nia mogobuna buubuu. Digaula huogodoo aanei guu hai adu gi goodou gi de hai hegau gi di king o Babylonia. 10 Digaula e halahalau goodou gaa hidi ai goodou ga hagau gi daha mo di godou henua. Au ga hagabagi goodou gi daha, gei goodou ga mmademmade. 11 Gei maa iai tenua gaa hege ang gi di king o Babylonia, ga hai hegau gi mee, malaa gei Au ga dumaalia gi mee gii noho i dono henua, e haihai ana hadagee mo di noho i golo. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

12 Au gu helekai labelaa beenei ang gi Zedekiah, di king o Judah boloo, “Goe gi hege anga gi di king o Babylonia, hai hegau gi mee mo ana daangada, gei goe ga mouli. 13 Dehee tadinga bolo goe mo au daangada ala ma gaa mmade i tauwa be i tau magamaga damana be i tau magi huaidu? Deenei di mee a Dimaadua bolo e hai ang gi tenua dela ga hagalee e hai hege ang gi di king o Babylonia. 14 Goe hudee hagalongo gi nia soukohp ala e helekai adu bolo goe hudee hege anga, digaula e halahalau hua goe. 15 Dimaadua gu helekai bolo ma hagalee ko Ia dela ne hagau mai digaula, digaula e halahalau goe i di ingoo o Maa, deelaa tadinga ga hagabagi ai goodou gi daha, ga dumaalia gi goodou gi dadaaligi gii mmade, go kooe mo au soukohp ala ne hai nadau kai tilikai i di ingoo o Maa.”

16 Gei au ga helekai gi digau hai mee dabu mo nia daangada di mee a Dimaadua dela ne helekai ai, “Goodou hudee hagalongo gi nia soukohp ala e helekai bolo nia goloo hagalabagau o di Hale Daumaha gu hoohoo ga gaamai labelaa gi muli mai i Babylonia, idimaa digaula e halahalau goodou. 17 Hudee hagalongo gi digaula! Goodou gi hege anga gi di king Babylonia, gei goodou ga mouli! Dehee tadinga bolo di waahale deenei la gi mooho? 18 Maa nei bolo digaula nia soukohp donu, gei digaula e dagidagi agu helekai, malaa digaula belee tangi mai gi di Au, Dimaadua di Gowaa Aamua, bolo Au gi hudee dumaalia gi nia goloo hagalabagau ala ne dubu i lodo di Hale Daumaha mo i lodo di hale o di king gi kae ina gi Babylonia.”

19-20 (Di madagoaa di King Nebuchadnezzar ne lahi gi Babylonia di king o Judah, go Jehoiachin tama a Jehoiakim, mo nia dagi o Judah mo Jerusalem, gei mee digi kae nia duludulu di Hale Daumaha, mo di monowai baalanga mmee damanaiee, mono kulumaa mono goloo ala i golo o di Hale Daumaha.)

21 “Goodou hagalongo mai be di aha dela ga helekai iei Au, go Dimaadua di Gowaa Aamua dela go di God o digau Israel, i di hai o nia goloo ala ne dubu i lodo di Hale Daumaha mo i lodo di hale o di king dela i Jerusalem: 22 Nia mee aanei le e kae labelaa gi Babylonia, gaa dugu i golo gaa dae loo gi dogu madagoaa gaa huli ang gi digaula. Gei au ga gaamai laa nia maa gaa dugu nia maa i di gowaa deenei. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

28

Jeremiah mo soukohp Hananiah

1 I lodo hua di ngadau deelaa, i di lima malama o di haa ngadau di madagoaa di King Zedekiah, Hananiah, tama daane Azzur, soukohp mai di waahale Gibeon, ne helekai mai gi di au i lodo di Hale Daumaha. Mee ne helekai mai gi di au i mua nia gau hai mee dabu mo digau dogologo* 2 bolo Dimaadua di Gowaa Aamua, dela go di God o Israel gu helekai boloo, “Au gu oho nia mogobuna o di king o Babylonia. 3 I lodo nia ngadau e lua, gei Au ga gaamai nia goloo hagalabagau huogodoo o di Hale Daumaha ala ne kae go di King Nebuchadnezzar gi Babylonia. 4 Gei Au ga laha mai labelaa di king o Judah go Jehoiachin, tama daane a Jehoiakim, mo digau huogodoo o Judah ala ne lahi gi Babylonia. Uaa, Au gaa oho nia mogobuna o di king o Babylonia. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

5 Gei au ga helekai adu gi Hananiah i mua digau hai mee dabu mo digau huogodoo ala e tuu mai i lodo di Hale Daumaha, 6 “E humalia! Au e hiihai bolo Dimaadua ga haga gila aga au helekai, ga gaamai gi muli nia goloo hagalabagau huogodoo ala ne kae gi Babylonia, mo nia daangada huogodoo ala ne lahi galabudi. 7 Hagalongo malaa gi agu helekai ala gaa hai adu gi di goe mo digau huogodoo aanei. 8 Nia soukohp ala nogo hai nadau helekai kokohp i mua, i mua tau madagoaa, digaula ne kokohp bolo tauwa, tau magamaga, mo tau magi huaidu ga dau mai gi nia henua e logo mo nnenua aamua ala i golo. 9 Gei gidaadou ga iloo bolo soukohp dela e kokohp di noho di aumaalia la soukohp e donu dela ne hagau mai i baahi o Dimaadua, maa nnelekai kokohp a maa la ga kila aga.”

10 Nomuli hua, gei Hananiah gaa daa di mee aamo dela i hongo dogu uwa, gaa oho gi daha. 11 Gei mee ga helekai aga i mua nia daangada huogodoo aalaa bolo Dimaadua gu helekai boloo, “Deenei dagu hai dela e oho ai di mee aamo a di King Nebuchadnezzar dela guu wanga gi hongo nia uwa o nia henua huogodoo. Gei Mee gaa hai di mee deenei i lodo nia ngadau e lua.” Gei au ga hagatanga gaa hana.

12 Dahi madagoaa hua i muli di mee deenei, Dimaadua ga helekai mai 13 bolo au gii hana gi helekai gi Hananiah, “Dimaadua gu helekai, holongo goe e mee di oho di mee aamo dela ne hai gi nia laagau, gei Mee gaa hai dana mee aamo e hai gi nia baalanga e pono di lohongo o di mee aamo laagau. 14 Dimaadua di Gowaa Aamua, dela go di God o Israel, gu helekai bolo Ia ga hagauda di mee aamo deenei gi hongo nia uwa o nia henua huogodoo, digaula gaa hege gi di King Nebuchadnezzar di king o Babylonia. Dimaadua gu hagamaanadu labelaa bolo nia manu lodo geinga gii hege labelaa gi Nebuchadnezzar.”

15 Gei au ga hagi anga gi Hananiah nia mee aanei, mo di helekai adu labelaa gi mee boloo, “Hananiah, hagalongo mai! Dimaadua digi hagau ina mai goe, gei goe guu hai nia daangada gi haga donu ina au helekai tilikai. 16 Malaa Dimaadua gu helekai bolo Ia gaa daa goe gi daha mo henuailala. I mua di hagaodi o di ngadau deenei, goe gaa made, idimaa goe gu agoago gi nia daangada gi de hagalongo ang gi Dimaadua.”

17 Hananiah guu made i di hidu malama o di ngadau hua deelaa.

29

Di lede Jeremiah gi digau o Jew ala i Babylonia

1 Au ne hihi di lede deenei ga hagau gi nia soukohp, digau hai mee dabu, nia dagi o nia daangada, mo digau huogodoo ala ne lahi galabudi go Nebuchadnezzar mai i Jerusalem e lahi gi Babylonia.* 2 Au ne hihi di lede deenei i muli hua di king go Jehoiachin mo dono dinana, mo digau aamua o di king deelaa, mo nia dagi o Judah mo Jerusalem, mo digau ngalua humalia, mo digau gu iloo di ngalua ala ne lahi gi daha. 3 Gei au gaa wanga di lede deenei gi Elasah, tama daane a Shaphan, mo Gemariah, tama daane Hilkiah, ala e hagau go Zedekiah di king o Judah gi Nebuchadnezzar go di king o Babylonia. Malaa aanei nnelekai o di lede deenei:

4 “Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, ne helekai ang gi digau huogodoo ala ne dumaalia gi Nebuchadnezzar bolo gi lahia digaula mai i Jerusalem e lahi gi Babylonia: 5 ‘Goodou hau hia godou hale gi noho ai no lodo. Heia godou hadagee, e miami ai goodou. 6 Goodou hai godou lodo gi hagadili godou dama. Nomuli, gei goodou gi heia godou dama gii hai nadau lodo gii hai labelaa nadau dama. Goodou hai gi hagadili, hagalee hogoohi mai. 7 Goodou ngalua gi haga humalia ina nia waahale ala ne lahi galabudi ginai goodou. Goodou gi dalodalo i digaula, gi haadanga lamalia digaula, gei goodou hogi ga haadanga lamalia. 8 Ko Au go Yihowah, di God o Israel, Au e boloagi adu gi goodou bolo goodou hudee hagalongo gi nia soukohp ala e noho i godou baahi gi halahalau ina goodou, ge hudee hagalongo hogi gi digau ala i golo ala e hai bolo ginaadou e mee di kokohp nia mee o lodo nia madagoaa ala ma ga dau mai. Goodou hudee hagalongo gi nia midi digaula. 9 Idimaa digaula e halahalau goodou i dogu ingoo. Digaula hagalee ni aagu ne hagau adu. Ko Au go Dimaadua, go di Gowaa Aamua, ne helekai.’

10 “Dimaadua ga helekai, ‘Di hagaodi o di madahidu ngadau o di godou noho i Babylonia, gei Au ga hanadu gi goodou ga laha mai goodou gi di godou henua donu, be dagu hagababa dela ne hai.* 11 Ko Au hua dela e iloo e Au dagu hai dela gaa hai adu gi goodou, nia haganoho ala e hagahumalia ai goodou, hagalee e hai gi haingadaa goodou, gei e gowadu gi goodou di hagadagadagagee o di madagoaa maalia. 12 Goodou la ga gahigahi mai Au, goodou ga dalodalo mai gi di Au, gei Au ga longono e Au goodou. 13 Goodou ga halahala mai Au, gei goodou ga gidee goodou Au, idimaa goodou ga halahala mai Au mai i lodo godou manawa hagatau.* 14 Uaa, Au gu helekai bolo goodou ga gidee goodou Au, gei Au ga laha mai goodou gi di godou henua donu. Au ga laha mai goodou mai i lodo nia henua huogodoo ala ne lahi ginai goodou gi noho ai, gei Au ga laha mai goodou gi di godou henua dela ne lahi ai goodou go digaula. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.’

15 “Goodou e helekai bolo Dimaadua gu gowadu gi goodou hunu soukohp i lodo tenua go Babylonia. 16 Goodou hagalongo gi di hai a Dimaadua dela e helekai ai i di hai o di king dela e dagi ai tenua a David dela nogo dagi, mo di hai o nia daangada o tenua deenei, aanei la go digau o hunu goodou ala digi lahia galabudi dalia goodou. 17 Dimaadua di Gowaa Aamua, e helekai boloo, ‘Au gaa wanga gi digaula tauwa, tau magamaga damana, mo tau magi huaidu, gaa hai digaula gii hai gadoo be nia golee laagau ‘fig’ ala guu bala guu wii ge deemee di gai go tangada. 18 Au ga waluwalu digaula gi tauwa mo tau magamaga damana mo tau magi huaidu, gei nia henua o henuailala huogodoo ga mmaadagu i di mee dela guu mmada ginai. Nia gowaa huogodoo ala ga hagabagi ginai digaula, gei nia daangada ga homouli huoloo ga mmaadagu huoloo i di mee dela ne hai ang gi digaula, gei ga gadagada gi digaula, ga haga ingoo digaula bolo gu haga halauwa. 19 Di hai deenei gaa hai ang gi digaula, idimaa digaula hagalee e hagagila aga agu helekai ala ne hai ang gi agu soukohp bolo gi hagi anga ina gi digaula, gei digaula hagalee hagalongo. 20 Gei goodou huogodoo ala ne lahi ko Au gi Babylonia, goodou hagalongo mai gi agu mee. Ko Au go Dimaadua dela e helekai.’

21 “Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, gu helekai i di hai o Ahab, di tama a Kolaiah, mo Zedekiah, di tama a Maaseiah, ala ne hagi adu gi goodou nia kai tilikai i dono ingoo. Mee gu helekai bolo Ia gaa wanga meemaa gi lala nia mogobuna o King Nebuchadnezzar o Babylonia, ga daaligi meemaa gii mmade i mua godou golomada. 22 Di madagoaa digau ala ne lahi galabudi mai Jerusalem gi Babylonia ga haga halauwa tangada, digaula ga helekai boloo, ‘Dimaadua gaa hai adu gi di goe be dana hai dela ne hai ang gi Zedekiah mo Ahab, ala ne dudu go di king o Babylonia, gei meemaa e mouli!’ 23 Deenei go di hagaodi o nau mouli, idimaa i nau hai huaidu huoloo ala ne hai ang gi Dimaadua. Meemaa guu hai di huaidu hai be di manu, ge gu helekai tilikai i di ingoo Dimaadua. Di mee deenei gu hai baahi ang gi Dimaadua, gei Mee e iloo Ia nia mee meemaa ala ne hai, gei go Mee hua dela tangada hagadootonu o nau hai ala nogo hai. Dimaadua ne helekai.”

Di lede a Shemaiah

24-25 Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, gu gaamai gi di au nia helekai ang gi Shemaiah, tangada o Nehelam, dela ne bida hagau dana lede i dono ingoo ang gi digau Jerusalem mo ang gi tangada hai mee dabu go Zephaniah, tama daane a Maaseiah, mo ang gi digau hai mee dabu huogodoo ala i golo. I lodo di lede deenei, Shemaiah la ne hihi beenei gi Zephaniah:

26 “Dimaadua la ne hai goe gii hai tangada hai mee dabu e pono di lohongo o Jehoiada, gei dolomeenei gei goe guu hai tangada aamua i lodo di Hale o Dimaadua. Au hegau belee nnoo di uwa o tangada dadaulia dela e hai bolo ia soukohp la gi taula baalanga. 27 Ma e aha dela goe digi heia di hai deenei ang gi Jeremiah, tangada Anathoth, dela e leelee ang gi nia daangada gadoo be soukohp? 28 E humalia belee dugu di hai a mee dela e hai, idimaa i mee guu hai ang gi digau ala i Babylonia bolo digaula e noho duainau loo be digau galabudi i tenua deelaa, bolo digaula gii noho gi hauhia nadau hale gi noho ai, gei gi heia nadau hadagee, ge gi miami i nadau hadagee.”

29 Gei ogo Zephaniah tangada hai mee dabu, gaa dau di lede deelaa mai gi di au, 30 nomuli hua, gei Dimaadua ga helekai mai 31-32 bolo au gi hagailoo ina ang gi digau huogodoo ala e noho galabudi i Babylonia i di hai o Shemaiah, “Ko Au go Dimaadua ga hagaduadua Shemaiah mo ono hagadili huogodoo. Hagalee ko Au dela ne hagau adu a mee, gei mee e helekai adu gi goodou bolo ia soukohp, dela gaa hidi ai goodou ga hagadonu ana helekai tilikai. Deai dahi dangada i ono hagadili gaa noho i godou lodo ai. Mee hagalee e mouli bolo gii mee ai di gidee ia nia humalia ala gaa hai ko Au ang gi agu daangada huogodoo, idimaa mee dela ne hai adu bolo goodou gi hudee hagalongo mai gi di Au. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

30

Nia hagababa a Dimaadua ang gi ana daangada

1 Dimaadua dela go di God o Israel, 2 ga helekai mai, “Hihia gi lodo di beebaa i agu mee huogodoo ala ga helekai iei Au adu gi di goe, 3 idimaa di madagoaa ga dau mai, gei Au ga haga hoou agu daangada, ala go digau Israel mo Judah. Au ga laha mai digaula gi lodo tenua dela ne wanga ko Au gi nadau damana mmaadua, gei digaula ga hai henua ginai labelaa. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

4 Dimaadua ga helekai ang gi digau Israel mo Judah, 5 “Au gu longono e Au nia hagadilinga lee dangada e wolowolo be di mee e mmaadagu huoloo, e wwolowwolo mmaadagu hagalee wwolowwolo tenetene. 6 Noho malaa, hagamaanadu ina! Taane le e mee di haanau mai dana dama? Ma e aha dela Au e mmada gi nia daane ala e poo nadau dinae be nia ahina ala guu mmae i di haanau? Ma e aha dela nia daangada huogodoo e uli nadau gai? 7 Di laangi haingadaa huaidu huoloo ga dau mai, deai di laangi e hai be di laangi deelaa ai, dela di madagoaa e haingadaa huoloo ang gi agu daangada, gei digaula e dagaloaha.”

8 Dimaadua di Gowaa Aamua, ga helekai, “Di laangi deelaa ma ga dau mai, gei Au gaa oho di mee aamo dela guu tai gi nia uwa digaula, gaa wwede nia daula baalanga ala e nnoo digaula, gei digaula ga hagalee e hege gi digau mai daha. 9 Gei digaula gaa hege mai gi di Au, go Yihowah, go di nadau God, mo di hege ang gi tangada i di madawaawa David, dela ga haganoho ko Au e hai di king.

10 “Goodou go agu daangada, goodou hudee mmaadagu.* Goodou go digau Israel, goodou hudee noho mmaadagu. Au ga haga dagaloaha goodou gi daha mo tenua mogowaa loo dela e noho galabudi ai goodou. Goodou ga lloomoi gi di godou henua donu, gaa noho i di aumaalia. Goodou gaa too gi daha mo di haingadaa, deai di mee e hagamadagudagu goodou ai. 11 Au ga hanimoi gi godou baahi ga haga dagaloaha goodou. Au ga daaligi nia henua huogodoo ala ne hagabagi ginai goodou nonua, gei Au hagalee e daaligi goodou. Au hagalee e dumaalia adu gi goodou gii hula gei deai di hagaduadua ne hai adu gi goodou ai, gei dogu madagoaa ma ga hagaduadua goodou, gei Au e hai hegau gi di mee dela e donu. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

12 Dimaadua ga helekai gi ana daangada, “Godou gowaa ala ne moholehole le e deemee di hili, godou gowaa mooho le e deemee loo di humalia. 13 Deai tangada e madamada humalia i goodou ai, deai di mee e mee di hagahili godou magibala ai, gei deai di godou hagadagadagagee e haga humalia goodou ai. 14 Godou ihoo hagadau aaloho huogodoo gu de langahia e ginaadou goodou, digaula gu hagalee haa manawa i goodou. Au gu hai baahi adu gi goodou gadoo be di hagadaumee, godou hagaduadua koia gu kono adu gi goodou, idimaa go godou huaidu la koia gu logowaahee, mo godou haihai huaidu koia gu llauehaa huoloo. 15 Goodou hudee wwou labelaa i godou magibala, deai dahi mee e mee di hagahili goodou ai. Au ne hagaduadua goodou beenei, idimaa go godou huaidu la koia gu logowaahee, mo godou haihai huaidu koia gu llauehaa huoloo. 16 Gei dolomeenei, Au gaa holo digau ala ne holo goodou, gei godou hagadaumee huogodoo gaa lahi gi daha gadoo be digau galabudi. Digau ala ne hai goodou gi haingadaa, digaula gaa noho labelaa i lodo di haingadaa. Digau huogodoo ala ne kae godou goloo, gei nadau goloo gaa kae labelaa. 17 Au ga haga humalia labelaa goodou, Au ga haga hili godou gowaa moholehole, ma e aha maa godou hagadaumee e haihai boloo, ‘Zion la guu hudu gi daha, tangada e haa manawa i di maa ai.’ Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

18 Dimaadua ga helekai, “Au ga laha mai agu daangada gi lodo di nadau henua, ga manawa dumaalia ang gi nia madahaanau huogodoo. Jerusalem ga haga hoou labelaa, mo di hale o di king ga haga hoou labelaa. 19 Nia daangada huogodoo ala e noho i golo ga daahili i nia daahili hagaamu. Digaula ga tenetene i nadau tene. Digaula ga dogologowaahee mai i lodo dogu dumaalia. Dogu manawa dumaalia gaa hai digaula gii hai digau hagalabagau. 20 Gei Au ga haga hoou aga nia mogobuna namua o tenua deenei, ga hagaduu aga gaa hai gi mau dangihi, gei Au ga hagaduadua digau ala e haga huaidu digaula. 21-22 Di nadau dagi e dahi aga hua i lodo di nadau henua, gei di nadau king e dahi aga hua i lodo nadau daangada. Mee e hanimoi gi di Au maa Au gaa gahi a mee. Koai dela e bida hanimoi hua i deia, maa au digi gahia a mee? Digaula gaa hai nia daangada ni aagu, gei Au gaa hai di God ni digaula. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

23-24 Di hagawelewele a Dimaadua la go di madangi gaudogi, go di oloolo madangi mahi e gono mai i hongo nia libogo o digau huaidu. Di oloolo madangi deenei hagalee loo e lawa gaa dae loo gi dana hagagila aga nia mee huogodoo ala e hiihai ginai belee hai. Ana daangada ga modongoohia haga humalia di hai o nia mee aanei i di madagoaa dela ma ga dau mai.

31

Di lloomoi o digau Israel gi di nadau henua donu

1 Dimaadua ga helekai, “Di madagoaa ga dau mai, gei Au gaa hai di God nia madawaawa huogodoo o Israel, gei digaula huogodoo gaa hai nia daangada ni aagu. 2 Au gu haga modongoohia dogu dumaalia ang gi digau ala digi mmade i lodo di anggowaa. I di madagoaa o digau Israel ala e halahala di nadau madagoaa belee haga molooloo ai, 3 Au gu haga gida ang gi digaula mai di gowaa mogowaa loo. Digau Israel nei, Au e aloho huoloo i goodou i nia madagoaa huogodoo, Au e daahi gi muli dogu aloho i nia madagoaa huogodoo i goodou. 4 Gei Au ga haga duu aga labelaa goodou. Goodou ga gaamai labelaa godou mee haga dangidangi gagaalege, gei goodou ga gagaalege mo di tenetene. 5 Goodou gaa dogi labelaa godou hadagee waini i hongo nia gonduu i Samaria. Digau ala ma gaa dogi nia hadagee aalaa gei ginaadou ga miami mai i nia laagau aalaa. 6 Uaa, di madagoaa ga dau mai, gei digau hagaloohi i tomo nia gonduu i Ephraim ga wwolo ia boloo, ‘Goodou lloomoi, gidaadou gaa hula gi Zion gi baahi o Dimaadua go tadau God!’ ”

7 Dimaadua ga helekai, “Goodou tenetene dadaahili idimaa i Israel, tenua dela koai e aamua i nia henua huogodoo. Goodou daahili di godou daahili hagaamu, gaa hai boloo, ‘Dimaadua gu haga dagaloaha ana daangada, gei ne hagamouli digau ala ne dubu i golo.’ 8 Gei Au ga laha mai digaula i bahi i ngeia, ga haga dagabuli mai digaula i nia mada o henuailala. Digau ala e dee gida mo digau ala e habehabe, nia ahina hai dama mo nia ahina ala e hoohoo ga haanau, digaula huogodoo e loomoi dalia digaula. Digaula ga dagabuli mai gaa hai tenua damana. 9 Gei agu daangada ga loomoi mo di tangitangi, gaa hai nadau dalodalo i dagu laha mai digaula. Au ga dagi ia digaula gi nia dama monowai, i hongo di ala dela e malali, tangada e hinga ai. Idimaa, Au e hai gadoo be tamana ni Israel, gei Ephraim deelaa dagu dama madua.”

10 Dimaadua ga helekai, “Goodou ala go digau o nia henua huogodoo, goodou hagalongo mai gi di Au, gi hagadele ina agu helekai gi nia henua mogowaa loo. Ko Au dela ne hagabagi digau Israel gi nnenua i daha. Malaa dolomeenei, gei Au ga haga dagabuli mai digaula, ga hagaloohi digaula gadoo be tangada hagaloohi dela e hagaloohi ana siibi. 11 Ko Au dela ne haga dagaloaha digau Israel, guu daa digaula gi daha mo tenua maaloo dangihi. 12 Digaula ga loomoi ga daahili mo di tenetene i hongo di Gonduu Zion. Digaula ga tenetene gi agu wanga dehuia, agu golee laagau, agu waini mo agu lolo olib, nia siibi mono kau. Digaula gaa hai gadoo be di hadagee dela gu haga magalillili hagahumalia. Digaula ga hai mee gi nia mee huogodoo ala e hiihai ginai ginaadou. 13 I di madagoaa deelaa, gei nia dama ahina ga gaalege mo di tenetene, gei nia daane mmaadua mono dama daane ga tenetene gi nadau tene. Gei Au ga haga manawa lamalia digaula, gaa huli nadau manawa gee gi di manawa lamalia, nadau lodo huaidu ang gi di tene. 14 Gei Au gaa hai digau hai mee dabu gi maaluu gi nia meegai ala koia e humalia, ga haga dohu nia hiihai o agu daangada huogodoo. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

Di aloho o Dimaadua i Israel

15 Dimaadua ga helekai,* “Di lee e hanimoi i lodo o Ramah. Di lee dangidangihia huoloo. Rachel e dangidangi i ana dama, gei gu deemee di manawa lamalia, idimaa ana dama la gu de i golo. 16 Guu lawa, hudee dangidangi, omaa ina oo dangi gi daha. Gei Au gaa hui goe gi nia mee huogodoo i au mee ala ne hai ang gi au dama. Digaula ga loomoi gi daha mo tenua o nadau hagadaumee. 17 Do hagadagadagagee i golo i lodo di madagoaa ma ga dau mai. Au dama ga loomoi gi lodo di nadau henua donu. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.

18 “Au e longono digau Israel ala e helehelekai lodo huaidu boloo, ‘Meenei Dimaadua, gimaadou la guu hai gadoo be di manu hagalee gaidala, gei Goe gu aago mai gi gimaadou di hai dela e hagalongo adu gi di Goe. Go Kooe gi haga dagabuli ina mai gimaadou, gei dolomeenei, gei gimaadou ga loo adu gi di Goe, go Kooe go Dimaadua, go di madau God. 19 Gimaadou gu huli hua gi daha mo Goe, gei gimaadou e hagalimalima e hiihai e lloo adu labelaa gi di Goe. I muli hua do hagaduadua gimaadou, gei gimaadou ga pala ia hua gi lala i madau lodo huaidu. Gimaadou guu tee, gei gu langaadia, idimaa i madau huaidu ala nogo haihai i madau damagiigi.’

20 “Israel, go kooe dela go dagu dama hagalabagau huoloo, di tama dela e aloho huoloo iei Au. I nia madagoaa huogodoo Au ma ga mamaanadu do ingoo, gei Au e hidihidi huoloo i di goe. Ogu lodo e ngalungalua huoloo i di goe, gei Au e manawa dumaalia adu gi di goe. 21 Haga duulia aga au hagailongo, e haga modongoohia ai di ala. Halahala ina labelaa di ala dela nogo heehee iei goe. Goodou go digau Israel, goodou lloomoi, goodou lloomoi labelaa gi godou waahale ala ne diiagi. 22 Goodou go agu gau manawa logo, dehee di waalooloo o godou de hagadonu? Au guu hai dagu mee hoou: di ahina e abaaba dana daane.”

Di maluagina ang gi nia dama a Dimaadua i di madagoaa maalia

23 Dimaadua di Gowaa Aamua, di God o digau Israel ga helekai, “I dagu haga noho haga hoou digau Israel i lodo di nadau henua, gei digaula gaa hai di hagaamu deenei i lodo tenua go Judah mo ono waahale, e hai boloo,

‘Dimaadua gi manawa lamalia

gi di gonduu dabu o Jerusalem,

di gowaa dabu dela e noho iei Mee.’

24 “Nia daangada gaa noho i Judah mo nia waahale huogodoo o Judah. Digau ala e dogi nadau gowaa, mo digau ala e hagaloohi nadau manu. 25 Gei Au ga hagamaaloo aga digau ala gu duadua, gei gaa hai digau ala gu paagege i nadau hiigai la gi maaluu. 26 Malaa, gei nia daangada ga helekai boloo, ‘Au ne kii ga ala aga maaloo.’

27 “Ko Au go Dimaadua deenei e helekai bolo di madagoaa ga dau mai, gei Au gaa hai nia guongo o Israel mo Judah gii honu dangada mono manu. 28 Gadoo be dagu hai dela guu hai gi digaula i dagu hudi aga digaula gi daha mo nadau gowaa, gaa hono digaula gi lala, gaa kili gi daha, ga hagahuaidu mo di daa digaula gi daha, deenei gadoo dagu hai dela gaa hai ang gi digaula, e dogi digaula, gei e haga duu aga digaula. 29 Di madagoaa deelaa gei nia daangada ga hagalee helekai boloo,*

‘Tamana mo tinana guu gai di nau golee gii,

gei nau dama guu gii labelaa i nia maa.’

30 “Gei tangada dela ma gaa gai dana golee gii, go ono niha la hua ala gaa gii i di maa. Tangada nei mo tangada nei e made hua i ono huaidu.”

31 Dimaadua ga helekai, “Di madagoaa ga dau mai, gei Au gaa hai dagu hagababa hoou ang gi digau Israel mo digau Judah.* 32 E hagalee hai be di hagababa namua dela ne hai ko Au ang gi nadau damana mmaadua, i dagu kumi nia lima digaula ga dagi mai i Egypt. Ma e aha maa Au guu hai gadoo be di lodo ni digaula, gei digaula gu hagalee manawa dahi ang gi di hagababa deelaa. 33 Di hagababa hoou dela belee hai ang gi digau Israel le e hai beenei: Au gaa dugu agu haganoho gi lodo digaula, gaa hihi gi lodo nia hadu manawa digaula. Au gaa hai di God ni digaula, gei digaula gaa hai nia daangada ni aagu.* 34 Deai tangada bolo ia e aago tangada dela i dono baahi bolo gi iloo Dimaadua ai, idimaa, huogodoo gu iloo ginaadou Au, mai i nia dama lligi gaa dae loo gi digau mmaadua. Gei Au ga dumaalia anga nia huaidu o digaula, ga haga de langahia eau nadau mee hala. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.” 35 Dimaadua ne dugu mai gi gidaadou di laa belee haga maalama di laangi, gei di malama mo nia heduu e haga maalama di boo. Mee e haga ngalua aga di moana bolo gi bagibagia, dono ingoo dela go Yihowah di Gowaa Aamua. 36 Mee gu hagababa bolo tenua o Israel le e noho hua beelaa e waalooloo, gaa dae loo gi ana mee ala ne haga noho gaa hai hua beelaa. 37 Maa iai tangada e mee di hagatau i lala di langi, ga modongoohia be nia maa ni aha ala i lala di hagamau o henuailala, deelaa di madagoaa o God ga diiagi digau Israel, idimaa i nadau mee huogodoo ala ne hai. Dimaadua ne helekai.

38 Dimaadua ga helekai, “Di madagoaa ga dau mai, gei Jerusalem ga haga duu aga hoou, gaa hai ai dogu waahale, e tugi i di angulaa i Hananel gaa hana gi bahi i dai, gaa tugi i di ngudu di Bontai Madaaduge. 39 Gei tagageinga dela e hagageinga ai di waahale deelaa ga daa gi daha mo di gowaa deelaa, gaa kae gi bahi i dai gi di Gonduu go Gareb, gaa huli gi Goah. 40 Di gowaa baba hagatau deelaa le e kili ginai nia huaidina mo nia lehu ahi, mo nia gowaa huogodoo ala i bahi i nua tama monowai Kidron gaa tugi di ngudu di Bontai Hoodo i bahi i dua, la ga haga dabu mai gi di Au. Gei di waahale deelaa ga hagalee loo e mooho be e daaligi gi daha labelaa.”

32

Jeremiah guu hui dana gowaa

1 Dimaadua gu helekai mai i di madangaholu ngadau o Zedekiah nogo king o Judah, i di madangaholu maa walu ngadau o di madagoaa o Nebuchadnezzar nogo king o Babylonia.* 2 I di madagoaa deelaa, gei di llongo dauwa a di king o Babylonia dela e heebagi gi Jerusalem, gei au gu galabudi i lodo di abaaba o di hale di king. 3 Di King Zedekiah ne lawalawa au i di gowaa deelaa, ne hagi aga au bolo au ne hai dagu helekai bolo Dimaadua gu helekai boloo, “Au ga dumaalia ang gi di king o Babylonia gi haga magedaa ina di waahale deenei, 4 gei di King Zedekiah ga deemee di lele gi daha. Mee gaa lahi gi di king o Babylonia, ga heetugi i nau hadumada, ga helekai gi mee i nau huaidina dangada. 5 Zedekiah gaa lahi gi Babylonia, gaa noho i golo gaa dae loo gi dagu hagamaanadu a mee be dehee di hai gaa hai gi mee. Ma e aha maa mee ga heebagi gi digau o Babylonia, mee hagalee e maaloo. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

6 Dimaadua ga helekai mai 7 bolo Hanamel, go tama daane a Shallum, tuaahina daane ni dogu damana, ga hanimoi gi di au bolo au gi huia di gowaa i lodo Anathoth i lodo tenua Benjamin, idimaa au tangada di madahaanau hoohoo dela e mogobuna di hui di maa mai gi di au. 8 Deenei laa, guu hai be nnelekai Dimaadua, Hanamel gu hanimoi gi di au nogo i lodo di abaaba o di hale di king, gaa hai mai gi di au bolo gi huia di gowaa deelaa, gei au gu iloo laa bolo ma go Dimaadua dela ne helekai mai gi di au. 9 Gei au gaa hui di gowaa deelaa mai Hanamel, ga hagabau nia bahihadu ala e wanga gi mee. Malaa di gowaa deelaa e hui nia silber e madangaholu maa hidu. 10 Gei au ga sain di maa ga stamp di beebaa deelaa, gaa wanga gi digau ala e hagadootonu di maa, ga pauna nia silber i hongo di mee pauna bahihadu. 11 Gei au gaa kae nia beebaa e lua aalaa, di beebaa dela guu lawa di stamp dela guu lawa ai di haga mogobuna di hai mee gi di gowaa deelaa mo ono haganoho, mo di beebaa dela digi tai ina, 12 gaa wanga nia beebaa aalaa gi Baruch, tama daane ni Neriah, dono damana madua go Mahseiah. Au ne wanga nia beebaa aalaa i mua Hanamel mo digau hagadootonu ala ne sain di beebaa deelaa, mo i mua nia daane ala nogo noho i di gowaa deelaa i lodo di abaaba o di hale di king. 13 Gei au ga helekai gi Baruch i mua digaula huogodoo, 14 “Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, guu dugu goe bolo goe gi kae ina nia beebaa aanaa, di mee dela gu stamp mo di mee dela digi stamp, gi dugua nia maa gi lodo di loaabi hadu, e benebene gi nia ngadau e logo ala ga dau mai. 15 Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, gu helekai bolo nia hale, nia gowaa maalama, nia hadagee waini ga huihui labelaa i tenua deenei.”

Talodalo o Jeremiah

16 I muli hua dagu wanga nia beebaa aalaa la gi Baruch, gei au ga dalodalo, ga hai, 17 “Meenei Tagi go Yihowah, Kooe dela ne hai di langi mo henuailala gi oo mahi mo o mogobuna, deai dahi mee haingadaa i doo baahi ai.” 18 Goe gu hagamodongoohia ang gi digau dogologowaahee do aloho deeodi, gei Goe gu hagaduadua labelaa nia daangada i nia huaidu o nadau damana mmaadua, Kooe go di God mogobuna, Kooe go di God e donu gei e mogobuna, do ingoo go Yihowah go di Gowaa Aamua. 19 Kooe dela e haganoho au mee gi di kabemee, gei e hai au mee hagagoboina, Kooe dela e gidee Goe nia mee huogodoo ala e hai go nia daangada, gei gaa hui digaula gii tau gi nadau mee ala ne hai. 20 I mua loo, Kooe ne hai au hagadilinga mogobuna haga goboina i Egypt, gei Goe e haihai hua au mogobuna gaa dae mai loo gi dangi nei. Kooe ne hai au mogobuna aanei i Israel mo i lodo nia henua ala i golo, malaa dolomeenei gei nia daangada huogodoo gu iloo ginaadou Goe. 21 Mai i nia hagadilinga mogobuna haga goboina ala ne hai madau hagadaumee gi mmaadagu huoloo, Goe dela ne hai hegau gi o mogobuna mo oo mahi dela ne daamai gi daha au daangada Israel gi daha mo Egypt. 22 Gei Goe gaa wanga di nadau henua humalia deenei gadoo be dau hagababa dela ne hai ang gi nadau damana mmaadua i mua. 23 I di nadau lloomoi gi lodo tenua deenei ga hai henua ginai, digaula digi haga gila aga au haganoho be e mouli gi au haganoho. Digaula digi haga gila ina aga au mee huogodoo ala ne haganoho gi digaula gi heia, deelaa guu too ai digaula gi lodo di haadanga balua deenei.

24 “Digau o Babylonia gu duuli di waahale deenei, guu hau nia hagabae duuli e haganiga di waahale belee kumi di maa. Tauwa, tau magamaga damana mo tau magi huaidu gaa hidi ai di waahale gaa kumi. Goe gi iloo bolo au mee nogo helekai iei Goe la gu kila aga. 25 Meenei Tagi go Yihowah, go Kooe dela ne dugu mai gi di au gii hui di gowaa deelaa i mua digau hagadootonu aanei, ma e aha maa di waahale la gu hoohoo gaa kumi go digau o Babylonia.”

26 Dimaadua ga helekai mai, 27 “Ko Au go Yihowah, go di God o digau huogodoo. Deai dahi mee e haingadaa i dogu baahi ai. 28 Au ga hagi anga di waahale deenei gi di king o Babylonia, go Nebuchadnezzar mo dana llongo dauwa. Digaula ga haga magedaa di waahale deenei,* 29 gaa dudu di maa gii wele. Digaula gaa dudu di maa mo nia hale ala ne hidi ai dogu hagawelewele, idimaa digaula la nogo dudu nadau ‘incense’ ang gi Baal, ga tigidaumaha nadau waini ang gi nia balu ieidu i hongo nia duatala o nadau hale. 30 Mai taamada o di kai o digau Israel mo digau Judah, nia daangada e haga hagahuaidu Au, gaa hai Au gi hagawelewele gi nadau hangaahai huaidu. 31 Digau o di waahale deenei gu haga manawa gee Au mai hua di laangi dela ne hagaduu ai di waahale deenei. Malaa, Au gu hagamaanadu i ogu lodo bolo Au gaa oho digaula, 32 idimaa nia hangaahai huaidu o digau Judah mo Jerusalem ala ne hai madalia hogi di nadau king, nadau dagi, nadau gau hai mee dabu, mo nadau soukohp. 33 Digaula gu diiagi Au. Ma e aha maa Au hagalee dugu dagu agoago digaula, gei digaula hagalee e hiihai e hagalongo ge kae nia agoago. 34 Digaula guu dugu labelaa nadau ada balu ieidu gulugulua gi lodo di Hale Daumaha dela ne hagaduu belee hagalaamua ai goodou dogu ingoo, digaula gu hagamilimilia di maa.* 35 Digaula gu hagaduu aga nadau gowaa dudu tigidaumaha ang gi Baal i di gowaa mehanga gonduu o Hinnom, belee tigidaumaha ai nadau dama daane mo nadau dama ahina ang gi di balu god go Molech. Au digi hai gi digaula gi heia di mee deelaa, gei Au digi hagamaanadu loo bolo digaula gi heia di hai deenei dela gaa hidi ai digau Judah gu i lodo di huaidu.”*

Di hagababa hagadagadagagee

36 Dimaadua, go di God o Israel, gu helekai mai, “Jeremiah, nia daangada e haihai bolo tauwa, tau magamaga mo tau magi dela e hidi ai di waahale gaa kumi go di king o Babylonia. Malaa hagalongo gi agu helekai i golo ala gaa hai. 37 Au ga haga dagabuli mai agu daangada mai i nia henua huogodoo ala ne hagabagi ginai digaula i lodo dogu hagawelewele huoloo, gei Au ga laha mai digaula gi di gowaa deenei, gaa hai digaula gi noho i di aumaalia. 38 Di madagoaa deelaa, gei digaula gaa hai agu daangada, gei Au gaa hai di God ni digaula. 39 Au gaa dugu ang gi digaula di hagamaanadu hua e dahi i lodo digaula, bolo digaula gi hagalaamua ina Au gi hana hua beelaa, gi hai ai di nadau hagahumalia mo di hagahumalia o di nadau hagadili. 40 Au gaa hai dagu hagababa deeodi gi digaula. Au hagalee modu dagu hai nia mee humalia gi digaula, mo dagu hai digaula gi mmaadagu i di Au i lodo nadau manawa hagatau, bolo gi dee huli digaula gi daha mo Au. 41 Dogu manawa ga tenetene gi di haihai nia mee humalia ang gi digaula, gei Au ga haganoho digaula gi noho i lodo tenua deenei gaa hana hua beelaa.

42 “Be dagu hai dela ne dugu anga di haingadaa ang gi nia daangada huogodoo, e hai gadoo be dagu hai dela gaa wanga gi digaula nia humalia huogodoo ala guu lawa ai dagu hagababa gi digaula. 43 Nia daangada e helekai bolo tenua deenei gaa hai di anggowaa, ge deai tangada be di manu e noho i kinei ai, ge e helekai labelaa bolo tenua deenei le e wanga gi digau o Babylonia, e hai di nadau henua. Gei deeai, nia gowaa maalama le e huihui labelaa i tenua deenei. 44 Nia daangada gaa hui nia maa, gei nia beebaa hai gowaa e hai gi sain, stamp mo digau hagadootonu gi i golo. Di mee deenei e hai hegau i tenua Benjamin, i lodo nia guongo ala e haganiga mai daha Jerusalem, i lodo nia dama waahale ala i Judah, i lodo nia dama waahale ala i lodo tenua gonduu, i tono nia gonduu mo i baahi ngaaga o Judah. Au ga laha mai nia daangada gi di nadau henua donu. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

33

Di hagababa hagadagadagagee dela i golo

1 I lodo hua di madagoaa nogo noho galabudi iei au i lodo di waahale deelaa, gei nnelekai Dimaadua gaa hai mai labelaa gi di au. 2 Dimaadua dela ne hai henuailala, gaa hai di maa gi humalia ga haganoho dono lohongo, ga helekai mai gi di au. Di ingoo o Maa go Yihowah. Mee ga helekai, 3 “Gahia mai Au, gei Au ga goou adu gi di goe. Au ga helekai adu gi di goe i nia mee hagagoboina mono mogobuna ala digi iloo e goe. 4 Au go Yihowah, go di God o Israel, ga helekai bolo nia hale huogodoo ala i Jerusalem mo di hale o di king o Judah la ga mooho mai i tuuli di waahale mo teebagi dela gaa hai. 5 Hunu gau i digau Judah ga heebagi gi digau o Babylonia, gaa haa nia hale la gii honu nnuaidina o digau ala ga daaligi ko Au i lodo dogu hagawelewele huoloo. Au guu huli gi daha mo di waahale deenei, idimaa i nia hangaahai huaidu o digau di waahale deenei.

6 “Malaa, gei Au ga hagahumalia di waahale deenei mo ana daangada huogodoo gaa dugu ang gi digaula gi maaloo nadau huaidina. Au gaa dugu ang gi digaula di noho moholo gaa hai digaula gii noho i di aumaalia. 7 Au ga haga maluagina Judah mo Israel, ga haga hoou aga labelaa gii hai be di madagoaa i mua. 8 Au ga haga madammaa nia huaidu o digaula ala ne hai mai gi di Au, gei Au ga dumaalia gi digaula nadau huaidu mo di nadau de hagalongo. 9 Jerusalem la gaa hai di gowaa haga tenetene, hagalabagau, mo di haga tenetene mai gi di Au, gei nia henua huogodoo o henuailala ga mmaadagu huoloo mo di polepole i di nadau hagalongo di hai o nia hagadilinga mee humalia ala gaa hai ko Au gi digau Jerusalem mo agu haga maluagina ala gaa hai ang gi di waahale deelaa.”

10 Dimaadua ga helekai, “Nia daangada e helehelekai bolo di gowaa deenei le e hai gadoo be di anggowaa, tangada be di manu e noho i no lodo ai. Uaa, digaula e donu, nia dama waahale i Judah mo i hongo nia ala i Jerusalem la gu dei tangada ai, be di manu e noho i golo ai. Gei goodou ga hagalongo labelaa i nia gowaa aanei 11 nnagadilinga lee tenetene gei e manawa lamalia mo nia daahili tenetene gi taga hailodo. Goodou ga hagalongo gi nia daangada ala e daahili i di nadau gaamai nadau wanga dehuia ang gi dogu Hale Daumaha. Digaula e daahili beenei,*

‘Goodou hagaamu ina tumaalia o

Dimaadua di Gowaa Aamua,

idimaa i Mee e humalia,

gei dono aloho e dee modu.’

“Au ga haga maluagina di waahale deenei gadoo be di madagoaa i mua. Au go Dimaadua ne helekai.”

12 Dimaadua di Gowaa Aamua, ga helekai, “I lodo tenua deenei dela e hai be di anggowaa gu deai tangada be di manu e noho ai, gei ga iai di gowaa haangai siibi e dau mai i golo, di gowaa o digau hagaloohi siibi e mee di dagi nadau siibi gi i golo. 13 I lodo nia waahale lligi ala i lodo nia gowaa gonduu, i tono ni gowaa nnoonua mo i baahi ngaaga o Judah, i lodo di gowaa o Benjamin, i lodo nia waahale ala mai i daha Jerusalem, mo i lodo nia waahale lligi o Judah, digau hagaloohi siibi gaa mee labelaa di dau di logowaahee o nadau siibi. Au go Dimaadua ne helekai.”

14 Dimaadua ga helekai, “Di madagoaa ga dau mai, gei Au ga haga gila aga dagu hagababa dela ne hai ang gi digau Israel mo Judah.* 15 Di madagoaa deelaa, gei Au gaa hili aga dagu king mai i di madawaawa David. Di king deenei gaa hai nia mee e donu gei e tongaadahi i nia gowaa huogodoo i lodo tenua deelaa. 16 Digau Jerusalem mo Judah ga hagamouli gaa noho i di aumaalia. Di waahale deenei ga haga ingoo boloo, ‘Dimaadua go di madau Hagamouli’. 17 Ko Au go Dimaadua e hai dagu hagababa bolo tangada i di madawaawa David ga hagadau gi di lohongo king o Israel gaa hana hua beelaa,* 18 mo nia daangada i di madawaawa Levi gaa hai digau hai mee dabu gaa hana hua beelaa, e hege mai gi di Au, ge e hai nadau tigidaumaha dudu, tigidaumaha o nia huwa laagau, mo nia tigidaumaha ala i golo.”*

19 Dimaadua ga helekai mai, 20 “Au ne hai dagu hagababa ang gi di aa mo di boo gei meemaa guu hai hegau donu gi di nau madagoaa. Di hagababa deenei e deemee loo di mooho. 21 Dela gadoo dagu hagababa dela ne hai ang gi David, dagu hege, bolo tangada i dono madawaawa gaa king gaa hana hua beelaa, gei e hai labelaa be dagu hagababa dela ne hai ang gi digau hai mee dabu mai i di madawaawa Levi, bolo digaula gi hege mai gi di Au gaa hana hua beelaa. Nia hagababa aanei e deemee di mooho. 22 Au ga hagadogologo di madawaawa dagu dangada hai hegau David mo digau hai mee dabu mai i di madawaawa Levi, bolo gi dogologowaahee gi deemee di dau, gadoo be nia heduu o di langi be go nia gelegele o tongotai ala e deemee di dau.”

23 Dimaadua ga helekai mai, 24 “Goe gu longono nia daangada ala e helekai bolo Au gu diiagi Israel mo Judah, nia madahaanau e lua ala ne hili aga ko Au? Malaa, digaula e haga balumee agu daangada, gei gu hagalee dugu digaula bolo tenua e donu. 25 Gei au, go Dimaadua, guu hai dagu hagababa gi di aa mo di boo, gei Au guu hai agu haganoho ala e haga ngalungalua ai henuailala mo di langi. 26 Deenei laa, i dagu hai nia mee aanei i di tonu, dela gadoo dagu hai dela e dadaahi dagu hagababa ang gi Jacob mo ang gi dagu hege go David. Au gaa hili aga dagu dangada e dahi mai i di madawaawa David belee dagi nia hagadili o Abraham, Isaac mo Jacob. Au ga dumaalia gi agu daangada ga haga maluagina digaula labelaa.”

34

Nnelekai ang gi King Zedekiah

1 Dimaadua ga helekai mai i di madagoaa o Nebuchadnezzar di king o Babylonia mo dana llongo dauwa madalia nia buini dauwa o nia henua huogodoo ala e noho i lala ono mogobuna le e heebagi hai baahi gi Jerusalem mo ono waahale lligi ala i dono baahi.* 2 Dimaadua, go di God o Israel, ga helekai mai bolo au gii hana gi helekai gi Zedekiah, di king o Judah, “Au, go Dimaadua, gaa wanga di waahale deenei gi di king o Babylonia, gei mee gaa dudu di maa. 3 Goe ga deemee di lele gi daha, goe gaa kumu gaa lahi gi mee. Goolua ga heetugi i gulu hadumada, ga helekai gi mee i gulu huaidina dangada, nomuli, gei goe gaa lahi gi Babylonia. 4 Zedekiah, hagalongo gi agu mee ala ga helekai i di goe. Goe hagalee e made i tauwa. 5 Goe gaa made i di aumaalia, gei di madagoaa ma ga danu iei goe, nia daangada gaa dudu nadau ‘incense’ adu gi di goe, gadoo be di nadau hai dela ne dudu nadau tigidaumaha kala i di danu o damana mmaadua ala nogo king i oo mua. Digaula ga tangitangi gi di goe mo di hai boloo, ‘Di madau king guu made!’ Au go Dimaadua ne helekai.”

6 Gei au ga helekai gi di King Zedekiah i di hagailoo deenei i lodo Jerusalem 7 i di madagoaa digau dauwa o Babylonia ala e heebagi gi di waahale deelaa. Digau dauwa e heebagi labelaa gi Lachish mo Azekah, nia waahale e lua ala gu abaaba gi mau dangihi ala ne dubu i golo i Judah.

Di hagababa e hagamehede digau hege digi gila

8 Di King Zedekiah mo digau Jerusalem gaa hai di nadau hagababa e hagamehede 9 nadau hege ala go digau Hebrew, nia daane mono ahina, bolo tangada gi de haga hege tangada i ana daangada Israel. 10 Nia daangada huogodoo mo nadau dagi guu baba ginai bolo e hagamehede nadau gau hege ga hagalee e haga hege labelaa digaula, gei digaula gu hagamehede digaula. 11 Nomuli hua, digaula gaa huli nadau hagamaanadu, ga laha mai labelaa digaula gaa hono digaula gii hai nia hege labelaa.

12 Deenei laa Dimaadua, 13 go di God o Israel, ga helekai mai bolo au gi helekai gi nia daangada aalaa, “Au gu hagababa ang gi godou damana mmaadua i dagu daa digaula gi daha mo Egypt, ga haga mehede digaula gi daha mo nadau mouli hege. Au gu helekai gi digaula 14 bolo i di waalooloo o nia ngadau dagi hidu huogodoo, gei digaula gi haga mehede ina nadau hege ala go digau Hebrew ala nogo haga hai hegau go digaula ang gi ginaadou i nia ngadau e ono. Gei godou damana mmaadua nogo hagalee hagadahidamee ge hagalee e hagalongo gi agu helekai.* 15 Nia laangi dulii guu too gi daha, goodou guu huli godou hagamaanadu, guu hai di mee dela e hagatenetene Au. Goodou huogodoo guu baba bolo e hagamehede godou hege ala go digau Israel, gei goodou ne hagababa beenei i mua ogu golomada i lodo di Hale Daumaha, i di gowaa dela e hai daumaha goodou mai gi di Au. 16 Gei goodou guu huli godou hagamaanadu labelaa, gu haga huaidu dogu hagalabagau. Goodou huogodoo gu laha mai labelaa nia hege ala ne hagamehede go goodou mai i nadau hiihai bolo e hagamehede, gei goodou gu hono adu digaula gi lodo di mouli hege. 17 Deenei laa, Au go Dimaadua, ga helekai bolo goodou huogodoo gu de hagalongo mai gi di Au. Goodou gu hagalee e dumaalia ang gi godou hege ala go digau Israel gi mehede. Deenei laa, e humalia, gei Au gaa hai goodou gii noho maahede, goodou gii noho maahede gii mmade i tauwa, tau magi mo tau magamaga. Au gaa hai digau o nia henua huogodoo o henuailala gi mmaadagu i dagu hai dela ma gaa hai adu gi goodou. 18-19 Digau aamua o Judah mo Jerusalem, mo digau aamua o lodo di hale di king, mo digau hai mee dabu, mo nia dagi huogodoo, la guu hai di nadau hagababa mai gi di Au i di nadau taele i mehanga nia baahi kau daane e lua ala ne haahi go digaula, gaa hai nia baahi e lua. Gei digaula gu oho di hagababa deelaa, gu hagalee e daudali nia haganoho o di maa. Malaa, gei Au gaa hai ang gi nia daangada gadoo be di nadau hai ne hai ang gi di kau daane deelaa. 20 Au ga hagi anga digaula gi nadau hagadaumee ala e hiihai e daaligi digaula, gei nia manu mamaangi mono manu lodo henua gaa gai nnuaidina digaula. 21 Au gaa wanga labelaa Zedekiah, di king o Judah, mo ana gau aamua gi digau ala e hiihai e daaligi digaula. Au gaa wanga digaula gi digau dauwa o Babylonia, ala guu dugu nadau hai dauwa adu gi goodou. 22 Gei Au ga haganoho dagu hai, digaula ga loomoi gi di waahale deenei, ga heebagi adu, ga hagamagedaa, gaa dudu di maa, gei Au gaa hai nia waahale o Judah gii hai be di anga henua, tangada e noho i golo ai. Au go Dimaadua ne helekai.”

35

Jeremiah mo digau Rechab

1 Di madagoaa Jehoiakim tama daane Josiah nogo king i Judah, Dimaadua ga helekai mai,* 2 “Hana gi digau i di madawaawa Rechab gi helekai gi digaula. Nomuli gei goe ga laha mai digaula gi lodo dahi gowaa o di Hale Daumaha, gaa wanga gi digaula nia waini gi inumia.” 3 Gei au ga laha mai digau huogodoo i di madawaawa Rechab ala go Jaazaniah (tama ni tuai daane dela e hagaingoo bolo Jeremiah, tama daane ni Habazziniah) mo ono duaahina daane mo ana dama daane huogodoo, 4 gaa lahi digaula gi lodo di Hale Daumaha, gaa lahi gi lodo di ruum kuulu o soukohp Hanan, tama daane Igdaliah. Di ruum deenei la i bahi i nua di ruum Maaseiah, tama daane ni Shallum, tangada aamua o di Hale Daumaha, gei e hoohoo labelaa gi baahi nia ruum o digau aamua ala i golo. 5 Gei au ga hagatogomaalia agu ibu mono boolo ala gu hagahau ginai nia waini gaa dugu i mua nia dama Rechab mo di helekai gi digaula boloo, “Goodou inumia nia mee dulii i nia waini aanei.”

6 Gei digaula ga helekai mai, “Gimaadou digau hagalee e inu nia waini. Di madau damana madua Jonadab*, tama daane Rechab, gu helekai mai bolo gimaadou mo madau madawaawa gi hudee inu nia waini. 7 Gu helekai mai labelaa bolo gimaadou gi hudee hagaduu aga nia hale be e dogi nia gowaa dogi mee i tenua deenei, gi hudee hai hadagee waini be e hui nia hadagee aalaa. Mee gu haganoho mai gi gimaadou bolo gimaadou gi noho hua i lodo nia hale laa i nia madagoaa huogodoo, gi noho hua i tenua deenei i di gowaa e mouli ai gimaadou gadoo be digau mai daha. 8 Malaa, gimaadou e daudali nia haganoho huogodoo a Jonadab ala ne helekai mai gi gimaadou. Gei gimaadou hagalee e inu nia waini, mo madau lodo mo madau dama mo madau dama ahina. 9-10 Gimaadou digi hau madau hale, gimaadou e noho hua i lodo nia hale laa, gei madau hadagee waini, nia gowaa maalama, be nia huwa henua ai. Gimaadou e daudali nia mee huogodoo o di madau damana madua Jonadab ala ne dugu mai gi gimaadou. 11 Malaa, i di madagoaa di King Nebuchadnezzar ne hai dana dauwa gi tenua deenei, gei gimaadou ga lloomoi gi Jerusalem belee llele gi daha mo nia buini dauwa o Babylonia mo Syria. Deenei laa e noho gimaadou i Jerusalem.”

12-13 Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, ga helekai mai gi di au bolo au gii hana gi helekai gi digau Judah mo Jerusalem, “Ko Au go Dimaadua e heeu adu gi goodou be goodou e aha ala hagalee e hagalongo mai gi di Au, gei e hagalee e hagagila aga agu haganoho. 14 Di madawaawa Jonadab e hagagila aga ana haganoho bolo digaula gi hudee inumia nia waini, gaa dae mai loo gi dangi nei, tangada e dahi i digaula ne inu di waini ai. Gei Au hagalee loo e modu dagu agoago adu gi goodou, gei goodou hagalee loo e hagalongo mai gi di Au. 15 Au hagalee e lawa dagu haga hagau adu agu gau hai hegau go nia soukohp e agoago adu gi goodou bolo goodou gi dugua di godou haihai di huaidu, gi heia nia mee ala e donu, gei e hagihagi ngudu adu gi goodou bolo goodou gi hudee daumaha be e hege gi nia balu ieidu. Goodou ga mouli beelaa, gei goodou gaa mee di noho hua i golo i lodo tenua dela ne gowadu ko Au gi goodou mo godou damana mmaadua. Gei goodou e buhi di hagagila aga be e hagalongo mai gi di Au. 16 Di madawaawa Jonadab gu hagagila aga nia haganoho huogodoo o di nadau damana madua ala ne wanga gi digaula, gei goodou hagalee e hagalongo mai gi di Au. 17 Deenei laa, Au go Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, gaa dugu anga gi hongo digau Judah mo Jerusalem nia hagaduadua huogodoo ala guu lawa dagu hagababa. Au e hai di mee deenei, idimaa i goodou ala hagalee e hagalongo gi agu helekai, gei goodou hogi hagalee e goou mai gi di Au i dagu gahigahi adu goodou.”

18 Gei au ga helekai gi digau i di madawaawa Rechab i nia helekai o Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, ala ne helekai ai, “Goodou gu hagagila aga nia haganoho huogodoo o di godou damana madua go Jonadab ala ne hai adu gi goodou. Goodou gu daudali ana helekai huogodoo, gei goodou gu hagagila aga nia mee huogodoo ala ne haganoho adu go mee. 19 Deenei laa, Au go Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, e helekai bolo Jonadab, tama daane Rechab, gaa hai tama daane i lodo dono madawaawa i nia madagoaa huogodoo e hege mai gi di Au.”

36

Baruch e dau di beebaa i lodo di Hale Daumaha

1 I di haa ngadau o Jehoiakim go tama a Josiah nogo king i tenua go Judah, gei Dimaadua ga helekai mai,* 2 “Gaamai dau beebaa wini, hihia gi no lodo agu mee huogodoo ala ne hagi adu gi di goe i di hai o Israel mo Judah mo nia henua huogodoo ala i golo. Hihia nia mee huogodoo ala ne hagi adu gi di goe, mai i taamada o agu helekai, mai i di madagoaa o Josiah nogo king, gaa dae mai loo gi dangi nei. 3 Holongo nia daangada o Judah ga longono ginaadou nia hagaduadua ala gu hagatogomaalia belee wanga gi digaula, holongo laa gei digaula gaa huli gi daha mo nadau haihai huaidu, gei Au la ga dumaalia gi digaula nadau ihala mo nadau huaidu.”

4 Malaa, au ga gahi mai a Baruch di tama Neriah, ga hagi anga gi mee nia mee huogodoo a Dimaadua ala ne helekai mai gi di au. Baruch gaa hihi gi lala nia mee huogodoo aalaa gi lodo di beebaa wini. 5 Gei au ga helekai gi Baruch, “Au gu hagalee dumaalia ginai gi ulu gi lodo di Hale Daumaha. 6 Au e hiihai bolo goe gii hana gi di gowaa deelaa i di laangi dela ma gaa noho hagaonge ai nia daangada gei gi daulia di beebaa deenaa gi nia daangada, gi hagalongo digaula gi nia mee a Dimaadua ala ne helekai mai gi di au, ala guu hagi adu ko au gi di goe. Goe gaa dau ang gi digau huogodoo, mo digau Judah ala ne loomoi i nadau waahale, gei goe heia di mee deenei i di gowaa dela e mee di hagalongo ginai digau huogodoo gi di goe. 7 Holongo laa gei digaula ga dalodalo ang gi Dimaadua gaa huli gi daha mo nadau huaidu, idimaa, Dimaadua dela guu hai digaula gi mmaadagu i dono hagawelewele.” 8 Malaa, Baruch gaa dau nia helekai a Dimaadua i lodo di Hale Daumaha be dagu hai ne hagi anga gi mee.

9 I di hiwa malama o di lima ngadau o Jehoiakim nogo king i Judah, gei nia daangada guu noho hagaonge bolo gi dumaalia a Dimaadua ang gi ginaadou. Digau Jerusalem huogodoo mo digau ala ne loomoi i Judah la guu dau i di hagaonge deenei. 10 Di madagoaa hua deelaa, gei nia daangada e hagalongolongo gi Baruch dela e dau nia helekai huogodoo ala ne hagi anga ko au gi mee. Mee ne dau nia mee aanei i lodo di Hale Daumaha, i di ruum o Gemariah go tama a Shaphan, tangada hihi di king. Dono ruum la i lodo di abaaba i nua, i baahi di Bontai Hoou o di Hale Daumaha.

Di beebaa wini guu dau ang gi digau aamua

11 Micaiah di tama a Gemariah dono damana madua go Shaphan ga hagalongo gi nnelekai Dimaadua ala e dau mai go Baruch i lodo di beebaa wini. 12 Gei mee gaa hana gi di hale di king gi lodo di ruum tangada hihi, i di gowaa dela e dagadagabuli digau aamua huogodoo. Aanei nia daangada aamua nogo i di gowaa deelaa: go Elishama go tangada hihi, Delaiah di tama a Shemaiah, Elnathan di tama a Achbor, Gemariah di tama a Shaphan, Zedekiah di tama a Hananiah, mo digau huogodoo aamua ala i golo. 13 Micaiah ga helekai gi digaula i nia mee huogodoo ala ne hagalongo ginai ia mai Baruch ala nogo dau go mee ang gi nia daangada. 14 Gei digau aamua aalaa ga hagau a Jehudi gi Baruch bolo mee gi daulia ang gi ginaadou ana mee ala nogo dau ang gi nia daangada, gei Baruch ga gaamai di beebaa wini la gi digaula. (Jehudi la di tama ni Nethaniah, Nethaniah di tama ni Shelemiah, di tama ni Cushi.) 15 Gei digaula ga helekai gi mee, “Noho gi lala, daulia mai gi gimaadou di beebaa deenaa.” Malaa, Baruch gaa dau dana beebaa. 16 I muli hua dana dau ang gi digaula nia mee huogodoo, gei digaula gu homouli nadau lodo mo di madamada i nadau mehanga, gei digaula ga helekai gi Baruch, “Gimaadou e hai loo gi haga iloo ang gi di king nia helekai aanei.” 17 Digaula ga heeu gi Baruch, “Dehee dau hai ne hihi ai nia mee aanei? Go Jeremiah ne hagi adu gi di goe? Hagia mai malaa gi gimaadou.”

18 Baruch ga helekai gi digaula, “Go Jeremiah ne hagi mai gi di au nia helekai huogodoo aanei, gei au gaa hihi gi nia ink gi lodo di beebaa wini deenei.”

19 Gei digaula ga helekai gi mee, “Goolua mo Jeremiah hula pala hagammuni. Hudee heia gi iloo dahi dangada di gowaa dela e noho ai goolua.”

Di king guu dudu di beebaa wini

20 Digau aamua aalaa gaa kae di beebaa wini gaa dugu i lodo di ruum o Elishama tangada hihi o di king, gei digaula gaa hula gaa noho i di gowaa dela e noho ai di king, ga haga iloo gi di king nia mee ala guu hai. 21 Di king ga hagau a Jehudi bolo gi gaamai di beebaa wini deelaa. Jehudi gaa hana ga gaamai di beebaa wini dela i lodo di ruum o Elishama, gaa dau ang gi di king mo digau aamua huogodoo ala e haganiga mai daha di king. 22 Di madagoaa hua deelaa, la di madagoaa magalillili, gei di king le e noho i baahi di ahi i lodo dono hale dela e noho ai i di madagoaa magalillili. 23 I di madagoaa hua a Jehudi gaa dau di hagaodi o di tolu be go di hagaodi o di haa lau beebaa, gei di king ga hahaahi di lau beebaa la gi tama hulumanu dulii, gaa hudu gi lodo di ahi, gaa dae loo gi di beebaa wini dogomaalia deelaa la guu wele guu odi. 24 Malaa, di king mo digau aamua ala ne hagalongo gi nia helekai huogodoo, gei digaula digi mmaadagu, be e hahaahi nadau gahu e haga modongoohia aga nadau manawa gee. 25 Elnathan, Delaiah mo Gemariah ga madamadau gi di king bolo mee gi hudee duungia di beebaa deelaa, gei di king digi hagalongo gi digaula. 26 Gei mee ga helekai gi dana dama daane go Jerahmeel, mo Seraiah di tama ni Azriel, mo Shelemiah di tama ni Abdeel, bolo gi lawalawahia gimaua mo Baruch dagu dangada hihi, gei Dimaadua gu haga ngala gimaua i digau aalaa.

Jeremiah guu hihi labelaa dana beebaa wini

27 I muli hua di King Jehoiakim dela ne dudu di beebaa wini dela ne wanga ko au gi Baruch gi hihia, gei Dimaadua ga helekai mai gi di au, 28 bolo au gi hihia labelaa tuai beebaa gi hihia gi no lodo nia mee huogodoo ala ne hihi gi lodo di beebaa wini dela ne dudu go di King Jehoiakim. 29 Gei Dimaadua ga helekai mai gi di au bolo gi helekai gi di king deelaa, “Goe dela ne dudu di beebaa wini deelaa, gei gu heeu ang gi Jeremiah tadinga dana mee dela ne hihi bolo di king o Babylonia ga hanimoi gaa oho tenua deenei, gei ga daaligi digau o tenua deenei mo nia manu huogodoo. 30 Deenei laa, ko Au go Dimaadua deenei e helekai adu gi di goe go di King Jehoiakim, bolo deai dahi dangada mai i lodo do hagadili gaa mee di dagi tenua o David ai. Do huaidina gaa hudu gi lodo di gowaa dela e welengina i di laa i di aa mo di magalillili o di boo. 31 Gei au ga hagaduadua goe mo do madawaawa mo au gau aamua huogodoo, i nia huaidu ala ne hai go goodou huogodoo. Kooe mo digau Jerusalem mo digau Judah la digi hagalongo gi agu helekai, deelaa dagu mee ga hagaduadua goodou gi di hagaduadua dela gu hagatogomaalia adu gi goodou.”

32 Gei au ga gaamai dagu huai beebaa wini gaa wanga gi Baruch dagu dangada hihi, gei Baruch gaa hihi gi no lodo agu mee huogodoo ala e hagi anga gi mee, gei mee guu hihi nia mee huogodoo ala nogo i lodo di beebaa wini dela ne dudu go di king, gei au gaa wanga labelaa hunu helekai gi baahi nia maa.

37

Tangidangi a Zedekiah gi Jeremiah

1 Nebuchadnezzar di king o Babylonia ga haga noho aga a Zedekiah di tama a Josiah belee hai di king o Judah, e pono di lohongo o Jehoiachin di tama a Jehoiakim.* 2 Gei Zedekiah mo ana gau aamua mo nia daangada huogodoo, digaula hagalee hagalongo gi nnelekai Dimaadua ala ne gaamai gi di au.

3 Di King Zedekiah ga hagau mai a Jehucal di tama a Shelemiah mo tangada hai mee dabu go Zephaniah di tama a Maaseiah bolo e dangi mai gi di au bolo au gi dalodalo ina i tadau henua ang gi Dimaadua go tadau God. 4 I di madagoaa hua deelaa, gei au digi galabudi, tangada hua moholo i baahi o digau huogodoo. 5 I di madagoaa deelaa, gei di buini dauwa o di king o Egypt gu hagatanga i di nadau henua, gei digau o Babylonia ala e heebagi gi Jerusalem gaa longo di longo deenei, gei digaula guu hula gi daha mo di waahale deelaa.

6 Dimaadua go di God o Israel ga helekai mai 7 bolo au gi helekai gi Zedekiah boloo, “Di buini dauwa di king o Egypt e hanimoi e hagamaamaa goe, malaa, digaula gaa hula labelaa gi Egypt. 8 Gei digau o Babylonia ga loomoi gi muli, ga heebagi gi di waahale deenei, gaa dudu di waahale. 9 Au go Dimaadua e agoago adu gi goodou bolo gi hudee halahalau ina goodou gi godou hagamaanadu ala bolo digau o Babylonia la gu hagalee loomoi labelaa. Idimaa, digaula e hai loo gi loomoi labelaa. 10 Ma e aha maa goodou ga haga magedaa di buini dauwa o Babylonia huogodoo, gei ogo digau ala ne lauwa ala ne dubu i golo e mmoemmoe i lodo nadau hale laa, nia daane aanei e mee hua di tuu aga gaa dudu di waahale deenei.”

Jeremiah gu lawalawa i lodo di hale galabudi

11 Digau dauwa o Babylonia guu hula gi daha mo di waahale Jerusalem, idimaa digau dauwa o Egypt la gu hoohoo mai gi di waahale deelaa. 12 Gei au ga hagatanga i Jerusalem, gaa hana gi tenua o Benjamin bolo gi hai mee gi dogu duhongo i di maluagina o di madau madahaanau. 13 I dogu dau adu gi di ngudu di abaaba dela e haga ingoo bolo di Bontai Benjamin, gei au ga heetugi gi tangada aamua o digau hagaloohi i di ngudu di ala deelaa, dono ingoo go Irijah di tama ni Shelemiah, dono damana madua go Hananiah. Tangada hagaloohi deelaa ga haga duu au, ga helekai mai, “Goe deenaa le e hana e hagamaamaa digau o Babylonia!”

14 Gei au ga helekai, “Deeai, au hagalee hagamaamaa digaula.” Gei mee hagalee hagalongo mai gi di au, gei mee ga lawalawa au, gaa dagi au gi baahi digau aamua. 15 Gei digau aamua gu hagawelewele huoloo, gaa hai bolo au gi haga mamaawadia gi hudua gi lodo di hale galabudi i lodo di hale o Jonathan, go tangada hihi o di king. Digaula guu hai di hale o maa be di hale galabudi. 16 Digaula gaa wanga au gi lodo di gowaa galabudi i lala di hale deelaa, gei au gaa noho i golo i di madagoaa waalooloo.

17 Nomuli hua, gei di King Zedekiah gaa hai dana hegau bolo au gi hanadu gi dono baahi, gei mee ga heeu mai ana mee hagammuni boloo, “Nnelekai i golo mai baahi o Dimaadua?”

Gei au ga helekai, “Uaa, i golo.” Gei au ga helekai adu labelaa, “Goe gaa lahi go digaula gi di king o Babylonia.” 18 Gei au ga heeu gi mee, “Di hala aha ne hai adu ko au gi di goe, be ang gi au gau aamua aalaa, be ang gi nia daangada aanei, dela ga hidi mai iei au gaa hudu go goodou gi lodo di hale galabudi? 19 Malaa aahee au soukohp ala ne hai adu nadau helekai bolo di king o Babylonia la hagalee hai dana heebagi adu gi di goe, be go tenua deenei? 20 Gei au e hai dagu dangidangi adu gi di goe, meenei di king, hagalongo gi dagu dangidangi, gei gi haga gila ina dagu dangidangi. Goe dumaalia mai hudee hagau ina au labelaa gi lodo di hale galabudi dela i di hale o Jonathan go dau dangada hihi. Maa au gaa hana labelaa gi di gowaa deelaa, gei au gaa made hua.”

21 Di King Zedekiah gaa hai bolo au gi galabudi ina hua i lodo di abaaba dono hale. Malaa, gei au ga noho hua i golo, e gaigai agu palaawaa ala e gaamai gi di au mai digau hai palaawaa, gaa dae loo gi nia palaawaa huogodoo guu odi i lodo di waahale deelaa.

38

Jeremiah i lodo di monowai geli maangoo

1 Shephatiah di tama a Mattan, Gedaliah di tama a Passhur, Jehucal di tama Shelemiah mo Passhur di tama a Malchiah, digaula gaa longo i agu mee ala ne agoago gi nia daangada 2 i nnelekai Dimaadua ala ne helekai ai boloo, “Tangada dela ma gaa noho i lodo di waahale deenei, geia gaa made i tauwa be i tau hiigai, be i tau magi. Gei tangada dela ma gaa hana gaa lele gi baahi digau o Babylonia, geia hagalee made, ia ga dagaloaha, ga mouli.” 3 Gei au guu hai labelaa gi digaula boloo, “Dimaadua gu helekai boloo, ‘Au gaa wanga di waahale deenei la gi digau Babylonia gi gumudia.’ ”

4 Gei digau aamua ga helekai gi di king, “Taane deenei e humalia e daaligi gi daha. I ana helekai beenei, mee dela e hai di buini dauwa i lodo di waahale deenei gi mmaadagu. Gei mee e tataanga ang gi nia daangada huogodoo ala e dubu i lodo di waahale. Mee hagalee hagamada e hagamaamaa nia daangada, mee e hiihai hua e hagahuaidu digaula.”

5 Gei di King Zedekiah ga helekai, “E humalia, heia go di godou hiihai. Au hagalee dugu goodou.” 6 Gei digaula gaa kumi au, ga haga hege au gi lala i lodo di monowai geli o Malchijah go tama daane di king. Di monowai la i lodo di abaaba o di hale di king, nia wai no lodo ai, aalaa hua go nia gohu gelegele dogolia no lodo ala ne llebu ginai au no lodo.

7 Gei ogo Ebed-Melech, taane ‘eunuch’ mai Ethiopia dela e hai hegau i lodo di hale di king ga longono bolo digaula guu hudu au gi lodo di monowai deelaa. I di madagoaa deelaa, gei di king e noho i di ngudu di abaaba dela e haga ingoo bolo di Bontai Benjamin e haihai ana gabunga. 8 Gei Ebed-Melech gaa hana gi golo ga helekai gi di king, 9 “Meenei di king aamua, e huaidu go di mee dela ne hai go digaula dela ne hudu a Jeremiah gi lodo di monowai, di gowaa dela ga hiigai iei mee gaa made, idimaa, ma gu deai nia meegai i lodo di waahale deenei ai.” 10 Di king ga helekai gi Ebed-Melech bolo mee gi lahia ana daane dogodolu gii hula gi hudi aga au gi daha mo di monowai deelaa, i mua dogu made. 11 Malaa, Ebed-Melech mo nia daane aalaa gaa hula gi di gowaa dugu goloo o di hale di king, ga gaamai nadau mee gahu gaa nnoo gi di gili di loahi ga haga hege ia gi di au i lodo di monowai deelaa. 12 Gei mee ga hai mai gi di au bolo gi wanga ina nia mee gahu aalaa la gi lala ogu lima gi de mohole au i nia loahi, gei au guu hai be di hai a maa. 13 Gei digaula ga hudi aga au gi daha mo di monowai deelaa. Muli hua di mee deenei, gei au gaa noho i lodo di abaaba o di hale di king.

Zedekiah e dangi di hagamaamaa mai Jeremiah

14 Di King Zedekiah ga gahi mai au gi lodo di tolu bontai di Hale Daumaha, ga helekai mai, “Au e hai dagu heeu, gei au e hiihai bolo goe gi hagia mai di tonu hagatau.”

15 Gei au ga helekai, “Maa au ga helekai donu adu gi di goe, gei goe ga daaligi au gii made, gei maa au ga aago adu goe, gei goe hagalee hagalongo ginai.”

16 Di King Zedekiah ga hagababa mai gi di au hagammuni boloo, “I di ingoo o Dimaadua mouli, dela ne gaamai gi gidaadou di mouli, au hagalee daaligi goe gii made, gei hagalee wanga goe gi digau ala e hiihai e daaligi goe gii made.”

17 Gei au ga helekai gi Zedekiah bolo Dimaadua, go di God di Gowaa Aamua, dela go di God o digau Israel la gu helekai boloo, “Maa goe gaa wanga goe gi digau aamua di king o Babylonia, gei goe gu haga dagaloaha do mouli, gei di waahale hogi deenei hagalee wele. Goe mo digau doo hale ga mouli. 18 Maa goe ga hagalee dugu anga goe gi digaula, gei di waahale deenei gaa wanga gi digau o Babylonia gi duungia, gei goe hogi hagalee mouli.”

19 King Zedekiah ga helekai, “Au e madagu i digau o Jew ala ne llele i tadau baahi gaa noho i baahi digau Babylonia. Au e lliga i digau o Babylonia gi dee wanga au gi digaula, gei digaula ga hagaduadua au huoloo.”

20 Gei au ga helekai gi mee, “Goe ga hagalee hagahuaidu i baahi digaula. Au e dangi adu gi di goe, meenei di King Zedekiah, bolo goe gi haga gila ina aga nia helekai a Dimaadua, gei nia mee huogodoo gaa kila humalia i doo baahi, gei do mouli ga dagaloaha. 21 Dimaadua gu haga modongoohia mai i lodo di midi di mee dela gaa hai maa goe ga hagalee dugu anga goe. 22 I lodo di midi, gei au ne mmada gi nia ahina huogodoo ala ne dubu i lodo di hale o di king o Judah, digaula guu hula guu dagi gi baahi digau dauwa aamua o di king o Babylonia. Goe hagalongo malaa gi nnelekai digaula i di nadau hula,

‘Nia hoo hagaaloho o di king

gu halahalau a mee,

digaula gu dagi gee a mee.

Dolomeenei gei ono wae gu llebu

gi lodo di gelegele waiwai,

malaa, digaula guu llele gi daha.’ ”

23 Gei au ga helekai labelaa gi mee, “Oo lodo mo au dama huogodoo gaa lahi gi Babylonia, gei goe e deemee loo di dagaloaha, ga lawalawa gaa dagi gi di king o Babylonia, gei di waahale deenei gaa wele gaa hai di lehu”.

24 King Zedekiah ga helekai, “Goe hudee hagi anga gi dahi dangada tau helekai deenei, gei goe ga mouli. 25 Maa digau aamua ga iloo ginaadou tau helekai aanei, gei digaula e hai loo gi heeu adu gi di goe tau helekai aanei. Digaula ga hagababa adu gi di goe bolo ginaadou hagalee daaligi goe maa goe ga hagi aga nia mee huogodoo. 26 Goe ga helekai gi digaula bolo goe ne hanimoi ne hai dau dangidangi mai gi di au bolo au gi hudee hagau ina goe gi lodo di hale galabudi, gi dee made i golo.”

27 Gei digau aamua aalaa ga loomoi gi di au, ga heeu mai gi di au nia mee huogodoo, gei au ga helekai be nnelekai a di king ne hagi mai bolo au gi helekai beenei ang gi digaula. Malaa, digaula gu deai di nadau hai e mee di hai ai, idimaa, tangada i digaula ne hagalongo gi mau helekai ai. 28 Malaa, gei au ga noho hua i lodo di abaaba di king, gaa dae loo gi di laangi dela e kumi ai Jerusalem.*

39

Di mooho o Jerusalem

1 I di madangaholu malama o di hiwa ngadau i di madagoaa Zedekiah nogo king i Judah, gei ogo Nebuchadnezzar, di king o Babylonia, ga haneia mo ana llongo dauwa huogodoo, ga heebagi gi Jerusalem. 2 I di hiwa laangi o di haa malama o di madangaholu maa dahi ngadau i di madagoaa Zedekiah nogo king, di abaaba o di waahale gu mooho.

3 Di madagoaa Jerusalem dela guu kumi, digau aamua Babylonia huogodoo ga lloomoi gaa noho i di ngudu di bontai dela e hagaingoo bolo di Bontai o Tungaalodo, malaa, aanei nia ingoo digaula: Nergal-Sharezer, Samgar-Nebo, Sarsechim, mo tangada e hagaingoo labelaa bolo Nergal-Sharezer.

4 Di madagoaa di King Zedekiah mo dana llongo dauwa ga gidee nia mee ala guu hai, digaula gaa hula gaa llele gi daha mo di waahale i di boo. Digaula gaa llele i di ala dela e hana i lodo di hadagee o di king, gaa hana i di ala dela e duudagi i mehanga nia abaaba e lua, gaa hana gi di gowaa mehanga gonduu o Jordan. 5 Gei digau dauwa o Babylonia ga waluwalu digaula, gaa kumi Zedekiah i lodo di gowaa maalama hoohoo adu gi Jericho. Digaula gaa lahi a mee gi di King Nebuchadnezzar, dela e noho i di waahale o Riblah i tenua o Hamath, gei Nebuchadnezzar ga haganoho di hai dela e hai gi mee. 6 Gei mee ga daaligi nia dama daane Zedekiah gii mmade i di guongo go Riblah, i mua nia golomada o Zedekiah, gei gu daaligi labelaa digau aamua huogodoo o Judah. 7 Nomuli hua, gei mee gaa hai bolo nia golomada o Zedekiah la gi kaabee gi daha, ga lawalawa a mee gi nia daula baalanga e lahi gi Babylonia. 8 I di madagoaa deelaa, gei digau o Babylonia gaa dudu di hale di king, mo nia hale o nia daangada, gaa oho gi daha nia abaaba o Jerusalem 9 Nomuli, Nebuzaradan, tagi o di llongo dauwa, ga lawalawa digau huogodoo ala ne dubu i golo i di waahale deelaa, gaa lahi gi Babylonia, madalia digau huogodoo ala ne halahala mouli gi baahi o mee, 10 gaa dugu digau ala koia e hagaloale i Judah, nadau gowaa ai, gaa wanga gi digaula nia hadagee waini mo nadau gowaa hai hadagee.

Jeremiah guu wwede gi daha mo di galabudi

11 Di King Nebuchadnezzar ga helekai gi Nebuzaradan, di tagi ana gau dauwa, gi helekai gi nia dagi o nia buini dauwa boloo, 12 “Hula, halahala ina Jeremiah, benabena ina a mee hagahumalia. Goe hudee hai gi mee dahi hai huaidu, gei gi heia dana mee dela e hiihai ginai.” 13 Malaa, gei Nebuzaradan, mo ana gau aamua ala go Nebushazban mo Nergal-Sharezer, mo digau aamua o di king Babylonia, 14 ga laha mai au gi daha mo di abaaba o di hale di king, gei digaula gaa dugu a Gedaliah e benebene au. Gedaliah, tama daane Ahikam, gei Ahikam tama daane Shaphan, gei mee e madamada humalia i di au bolo gii noho au i di aumaalia, gaa dae loo gi dogu dau i dogu hale. Gei au gu mehede guu noho i di aumaalia i baahi o nia daangada.

Nnelekai hagadagadagagee ang gi Ebed-Melech

15 I dogu madagoaa nogo noho galabudi i lodo di abaaba di hale di king, gei Dimaadua ga helekai mai, 16 bolo au gi helekai gi Ebed-Melech, tangada o Ethiopia, “Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, gu helekai, ‘Au ga gaamai di haadanga balua gi hongo di waahale deenei, hagalee go di haadanga lamalia, gadoo be di mee dela guu lawa ai dagu helekai. Di madagoaa o nia mee aanei ma ga kila aga, gei goe ga i di gowaa deelaa bolo gi gidee goe. 17 Gei Au, go Dimaadua, ga madamada humalia laa i di goe, gei goe hagalee e wanga gi digau ala e madagu iei goe. 18 Au ga madamada humalia i di goe bolo gii noho goe humalia, gei goe hagalee daaligi, goe ga dagaloaha ge mouli, idimaa i do hagadagadagagee mai gi di Au. Au go Dimaadua ne helekai.’ ”

40

Jeremiah e noho i baahi Gedaliah

1 Dimaadua ga helekai mai labelaa gi di au i muli Nebuzaradan, tagi o nia llongo dauwa, ne hagamehede au i Ramah. Au nogo lawalawa i dogu madagoaa ne lahi gi golo, madalia digau huogodoo ala ne laha mai i Jerusalem mo Judah ala ne lawalawa gaa lahi gi Babylonia.

2 Tagi dauwa ga laha mai au ga helekai mai, “Dimaadua, go doo God, gu helekai aga i nia haingadaa huaidu ala gaa tale gi tenua deenei, 3 malaa, dolomeenei, gei Mee gu hagagila aga ana mee ala ne helekai ai bolo gi heia. Nia mee aanei huogodoo ne hai, idimaa i godou daangada ala guu hai di huaidu ang gi Dimaadua, deai tangada ne hagalongo ai. 4 Dolomeenei, gei au gaa wwede nia daula baalanga ala i oo lima, ga haga mehede goe. Maa goe e hiihai e hana madalia au gi Babylonia, go kooe e iloo, gei au e madamada humalia i di goe. Gei maa goe hagalee e hiihai e hana gi golo, go kooe e iloo. Goe e mee hua di noho i nia gowaa huogodoo i lodo tenua deenei i dau gowaa dela e hiihai ginai goe.”

5 Gei di maa au digi helekai gi mee, Nebuzaradan ga helekai mai, “Hana gi muli gi baahi Gedaliah, tama daane Ahikam, go tama daane a Shaphan, dela ne haganoho go di king o Babylonia belee hai di gobinaa o nia waahale o Judah. Goe e mee di noho i baahi o mee mo digau ala i golo, be goe e mee di hana gi dau gowaa dela gu maanadu kooe belee hana ginai.” Gei mee ga gaamai dana kisakis gi di au mo nia meegai ala belee kae ko au, ga dumaalia mai gi di au gii hana. 6 Gei au gaa hana gaa noho i baahi Gedaliah i Mizpah gu moholo mai gi di au dogu noho i baahi o nia daangada ala ne dubu i tenua Israel.

Gedaliah di gobinaa o Judah

(2-Kings 25.22-24)

7 Hunu gau aamua o Judah mo di buini dauwa la digi hagau ina ginaadou gi Babylonia. Digaula gu longono bolo di king o Babylonia guu dugu Gedaliah e hai di gobinaa o Israel, mo di haganoho a mee gi madamada humalia i digau ala kaedahi e hagaloale i tenua deelaa.* 8 Deelaa laa, gei Ishmael, tama daane Nethaniah, Johanan tama daane Kareah, Seraiah tama daane Tanhumeth, nia dama daane ni Ephai, tangada o Netophah, mo Jezaniah, tangada mai i Maacah, gaa hula madalia nadau gau dauwa, e hula gi baahi Gedaliah i Mizpah. 9 Gedaliah ga helekai gi digaula, “Au e hagababa adu gi goodou bolo deai tadinga ai bolo goodou ga mmaadagu i digau o Babylonia. Goodou noho gii mau i tenua deenei, hai hegau gi di king o Babylonia, gei goodou ga mouli humalia. 10 Gei au gaa noho i kinei i Mizpah, gaa hai tangada e pono ai goodou gi digau o Babylonia ala ma ga loomoi gi kinei. Gei goodou e mee di benebene godou waini, golee laagau, mono lolo olib, gaa noho i tenua dela nogo noho ai goodou nonua.” 11 I di madagoaa deelaa, gei digau Israel ala nogo noho i tenua Moab, mo Ammon, mo Edom, mo nia gowaa labelaa ala i golo, gaa longo bolo di king o Babylonia la guu dugu ana gau gi noho hua i golo i Judah, mo di haganoho aga a Gedaliah e hai di gobinaa digaula. 12 Gei digaula ga hagatanga mai i nadau guongo ala nogo noho ai ginaadou, ga loomoi gi muli gi Judah. Digaula gaa hula gi baahi o Gedaliah i Mizpah, e hadi nadau hagabae waini mono golee laagau i di gowaa deelaa.

Gedaliah gu daaligi guu made

(2-Kings 25.25-26)

13 I muli hua di mee deenei, Johanan mo nia dagi o di llongo dauwa ala digi wanga ginaadou gi Babylonia, ga lloomoi gi baahi Gedaliah i Mizpah, 14 ga helekai gi mee, “Goe digi iloo bolo di king Baalis o Ammon gu hagau mai Ishmael belee daaligi goe?” Gei Gedaliah hagalee e hagadonu. 15 Johanan ga helekai hagammuni gi mee, “Dugua mai Ishmael gi di au e daaligi gii made hagammuni, deai tangada e iloo ai. Dehee tadinga bolo e dugu a mee e daaligi goe gii made? Di mee deenei dela gaa hidi ai digau o Jew ala nogo i doo baahi ga mooho gi daha, deenei ga hidi mai di haingadaa gi hongo nia daangada huogodoo ala e dubu i Judah.”

16 Gedaliah ga helekai gi mee, “Goe hudee heia di mee deenaa! Idimaa dau helekai i di hai o Ishmael la hagalee e donu!”

41

1 I di hidu malama o di ngadau deelaa, Ishmael, tama daane Nethaniah, dono damana madua go Elishama, tangada ni di madawaawa o di king, gei mee tangada labelaa aamua ni di king, gaa hana gi Mizpah mo ana daane dilongoholu bolo e heetugi gi gobinaa Gedaliah. I di madagoaa dela nogo miami iei digaula,* 2 gei Ishmael mo ana daane dilongoholu ga dahi aga nadau hulumanu, ga daaligi Gedaliah gii made. 3 Ishmael gu daaligi labelaa digau Israel huogodoo ala nogo noho i baahi o Gedalia i Mizpah mo digau dauwa o Babylonia labelaa ala nogo noho i golo.

4 Hooaga luada dono daiaa, i mua nia daangada digi iloo bolo Gedaliah la gu daaligi gii made, 5 nia daane e huowalu ga loomoi i Shechem, Shiloh, mo Samaria. Digaula guu dahi nadau ngudu, hahaahi nadau goloo, ge gu teletele nadau gili. Digaula e kae nadau golee laagau mo nadau ‘incense’ belee tigidaumaha i lodo di Hale Daumaha. 6 Ishmael ga dangidangi mo di hana gi daha mo Mizpah belee heetugi gi digaula. I dono dau adu gi digaula, gei mee ga helekai, “Goodou lloomoi gi gidee goodou Gedaliah.” 7 I di nadau dau adu gi lodo di waahale, Ishmael mo ana daane ga daaligi digaula, gaa kili nnuaidina digaula gi lodo di monowai geli.

8 Malaa, nia daane dilongoholu i lodo di hagabuulinga dangada deelaa, ga helekai gi Ishmael, “Hudee daaligidia gimaadou! Madau ‘barley’, lolo olib, mono mee maangala ‘honey’ e dugu hagammuni i lodo madau hadagee.” Gei mee digi daaligi digaula. 9 Di monowai geli dela ne kili ginai nnuaidina o digau ala ne daaligi go mee, deelaa di monowai damana dela ne geli go di king Asa, i di madagoaa Baasha, di king o Israel, nogo heebagi gi mee. Ishmael gaa haa di monowai deelaa gi nnuaidina o nia daane aalaa. 10 Gei mee ga lawalawa nia dama ahina o di king, mo nia daangada ala ne dubu i Mizpah ala ne dugu go tagi dauwa go Nebuzaradan gi lala di madamada humalia o Gedaliah. Ishmael ga lawalawa digaula gaa lahi gi tenua go Ammon.

11 Johanan mo nia dagi dauwa huogodoo ala e madalia a mee gaa longo di mee huaidu dela ne hai go Ishmael. 12 Digaula gaa hula ga waluwalu adu a mee mo ana gau dauwa, gaa kumu digaula i baahi di monowai damana i Gibeon. 13 Di madagoaa hua digau ala ne lawalawa go Ishmael ga gidee ginaadou Johanan mo ana gau dauwa, digaula gu tenetene huoloo, 14 gaa llele gi muli gi digaula. 15 Gei Ishmael mo ana gau dogowalu gaa llele gi daha mo Johanan, gaa llele gi tenua go Ammon.

16 Johanan mo ana dagi dauwa gaa lahi nia daangada ala ne lawalawa go Ishmael gi daha mo Mizpah i muli dana daaligi Gedaliah, ala go nia gau dauwa, nia ahina, nia dama mo nia daane ‘eunuch’. 17-18 Gei digaula gu mmaadagu huoloo i digau Babylonia, idimaa Ishmael gu daaligi Gedaliah, dela ne dugu go di king o Babylonia belee hai di gobinaa o tenua deelaa. Gei digaula gaa hula gi Egypt, belee llele gi daha mo digau o Babylonia. I di nadau hula, gei digaula ga hagamolooloo i Chimham dela e hoohoo gi Bethlehem.

42

Nia daangada ga tangi anga gi Jeremiah gi dalodalo ina i ginaadou

1 Nia dagi o nia buini dauwa huogodoo, mo Johanan, tama daane a Kareah, mo Azariah, tama daane Heshaiah, digaula ga lloomoi mo nia hagadilinga daangada huogodoo, 2 ga helekai mai, “Goe dumaalia mai, haga gila ina di madau mee dela ga tangi adu gi di goe! Goe dalodalo ina i gimaadou gi Dimaadua, go tadau God. Dalodalo ina i gimaadou huogodoo ala gu mouli. I mua gei gimaadou nogo dogologo, gei dolomeenei gu hogoohi loo be dau gidee. 3 Goe dalodalo gi Dimaadua go tadau God gi hagia mai gi gimaadou di ala dela belee hula ai gimaadou mo madau mee ala belee hai.”

4 Gei au ga helekai gi digaula, “E humalia, au ga dalodalo ang gi Dimaadua, go tadau God, gii hai be godou helekai, gei au ga hagi adu gi goodou di ingoo hua di mee dela ma ga helekai mai gi di au. Au hagalee e hagammuni dahi mee.”

5 Gei digaula ga helekai mai, “Dimaadua dela go di madau hagadootonu e donu mo di manawa dahi maa gimaadou ga hagalee e daudali nia haganoho huogodoo ala ma ga gowadu gi di goe go Dimaadua, tadau God, bolo goe gi hagia mai gi gimaadou. 6 Ma e aha maa gimaadou e hiihai be deeai, gimaadou ga hagalongo gi Dimaadua tadau God, dela e dangidangi iei gimaadou adu gi di goe gi dalodalo gi Mee. Nia mee huogodoo gaa kila humalia i madau baahi maa gimaadou ga hagalongo gi Mee.”

God gu hagagila aga tangidangi a Jeremiah

7 I muli hua nia laangi e madangaholu, gei Dimaadua ga helekai mai, 8 gei au ga gahi mai Johanan, mo nia dagi buini dauwa ala e madalia a mee, mo digau ala i golo huogodoo. 9 Gei au ga helekai gi digaula, “Dimaadua, di God o Israel, dela ne tangi goodou mai gi di au bolo au gi dangidangi gi Mee, gu helekai, 10 ‘Maa goodou ga noho hua i tenua deenei, gei Au ga haga hoou goodou, hagalee haga huaidu goodou. Au gaa dogi goodou gi lala, hagalee daagi goodou gi daha. Au gu lodo huaidu i dagu hagaduadua goodou. 11 Goodou hudee mmaadagu i di king o Babylonia. Au e madalia goodou, e abaaba goodou gi daha mo ono mogobuna. 12 Idimaa i dogu manawa dumaalia, Au gaa hai a mee gi dumaalia gi goodou gii hula gi di godou henua donu. Au go Dimaadua ne helekai.’

13-15 “Gei goodou ala ne dubu i Judah hudee de hagalongo gi Dimaadua di godou God, hudee dagalili di noho i lodo tenua deenei. Goodou hudee helekai boloo, ‘Deeai, gimaadou e hula e noho i Egypt, i di gowaa dela hagalee tale gi tauwa, be e longono di hagailoo o tauwa, be e hiigai.’ Maa goodou ga helekai beenei, gei Dimaadua di Gowaa Aamua, di God o Israel, ga helekai, ‘Maa goodou ga haga mahi bolo goodou e hula hua e noho i Egypt, 16 tauwa dela e mmaadagu ai goodou le e dau adu gi goodou, ge di hiigai dela hagalee e hiihai gi tale adu gi goodou, le e daudali hua goodou, gei goodou gaa mmade i Egypt. 17 Nia daangada huogodoo ala guu baba bolo e hula e noho i Egypt, digaula gaa mmade i tauwa, be di hiigai, be tau magi, tangada i digaula e mouli ai, gei dei tangada e hagalee tale gi dagu hagaduadua dela gaa dugu gi hongo digaula ai.’

18 “Dimaadua di God o Israel, ga helekai boloo, ‘Be dogu hagawelewele huoloo dela ne tale gi digau Jerusalem, dela gadoo e tale adu labelaa gi goodou maa goodou gaa hula gi Egypt. Goodou ga hagamadagudagu, ga gadagada ginai, ga haga halauwa go digaula. Goodou ga hagalee mmada labelaa gi tenua deenei.’ ”

19 Gei au ga duudagi agu helekai, “Dimaadua gu helekai adu gi goodou bolo nia daangada ala ne dubu i Judah gi hudee hula gi Egypt. Deenei laa dagu boloagi adu gi goodou dangi nei, 20 idimaa goodou digi helekai donu i godou hai au gii dangi gi Mee. Goodou ne helekai mai bolo au gi dalodalo gi Dimaadua go tadau God, gei goodou gu hagamodu bolo goodou ga haga kila aga nia mee huogodoo a Maa ala ma ga helekai ai. 21 Gei dolomeenei gei goodou hagalee daudali nia mee huogodoo a Dimaadua tadau God ne helekai mai bolo au gi hagia adu gi goodou. 22 Deenei laa, goodou gi langalangahia di mee deenei: Goodou gaa mmade i tauwa, be di hiigai, be taumagi i tenua dela e hiihai ginai goodou e hula e noho ai.”

43

Jeremiah guu lahi gi Egypt

1 Deenei di hagaodi o agu helekai ala ne helekai gi nia daangada huogodoo i nia mee a Dimaadua, go di nadau God ala ne helekai mai gi di au bolo au gi hagi anga gi digaula. 2 Azariah, tama daane Hoshaiah, mo Johanan tama daane Kareah, mo digau hagamuamua huogodoo ala i golo, ga helekai mai gi di au, “Goe e dilikai. Dimaadua, go tadau God, digi hagau ina mai goe gi helekai mai gi gimaadou bolo hudee hula gi Egypt. 3 Baruch, tama daane Neriah, ne aago goe bolo gi hai baahi mai gi gimaadou, bolo digau o Babylonia nadau mogobuna i madau nua, e mee di daaligi gimaadou, be e lahi gimaadou gi Babylonia.” 4 Johanan, nia dagi buini dauwa, mo nia daangada huogodoo ala i golo, gu hagalee e hiihai e haga gila aga nia helekai o Dimaadua bolo digaula gi noho hua i tenua go Judah. 5 Johanan mo nia dagi buini dauwa gaa lahi digau huogodoo ala ne dubu i Judah gi Egypt, mo digau hogi ala ne diiagi nadau henua ala ne hagabagi ginai digaula, ga lloomoi labelaa gi di nadau henua:* 6 ala go nia daane, nia ahina, nia dama giigi, mo nia dama ahina di king. Digaula guu lahi digau huogodoo ala ne dugu go Nebuzaradan, tagi di llongo dauwa Babylonia, gi baahi o Gedaliah, ngaadahi mo au mo Baruch. 7 Digaula digi hagalongo gi nia helekai a Dimaadua, gu hula hua gi Egypt, guu dau adu loo gi Tahpanhes.

8 Dimaadua ga helekai mai i di gowaa deelaa, 9 “Gaamai au hadugalaa llauehe, danu mia i lala di gowaa baba i mua di bontai dela e ulu adu gi di hale oobidi i lodo di waahale deenei. Heia hunu gau Israel gi gidee ginaadou dau mee dela e hai. 10 Gei goe ga helekai gi digaula bolo ko Au, go Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, ga laha mai dagu dangada hai hegau go Nebuchadnezzar, di king o Babylonia gi kinei i Egypt, ga haganoho dono lohongo king i hongo nia hadugalaa ala ne danu kooe, ga hagaduu aga dana hale laa aamua nonua. 11 Nebuchadnezzar ga haneia ga hagamagedaa Egypt. Digau ala bolo e mmade i di magi, la gaa mmade i di magi. Digau ala bolo e lawalawa gaa lahi, la ga lawalawa gaa lahi, mo digau ala bolo e mmade i tauwa, la gaa mmade i tauwa. 12 Au gaa dudu nia hale daumaha o nia balu god o Egypt, gei di king o Babylonia gaa dudu nia ada god digaula, be gaa kae nia maa gi daha mo tenua deenei. E hai gadoo be di hagaloohi siibi dela ma ga haga madammaa nia gudu gi daha mo dono gahu, dela gadoo di hai o di king Babylonia ma ga haga madammaa tenua Egypt, gaa lawa gaa hana i nia madamada o dono aali. 13 Gei mee gaa oho nia hadu hagamadagu hagalangahia ala i Heliopolis i Egypt, gaa dudu nia hale daumaha o nia balu god o Egypt.”

44

Nnelekai a God ang gi digau Israel i Egypt

1 Dimaadua ga helekai mai i digau Israel huogodoo ala e noho i Egypt, i lodo nia waahale ala i Migdol, Tahpanhes, mo Memphis, mo i bahi i ngaaga o tenua deelaa. 2 Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, gu helekai, “Goodou guu mmada gi di hagaduadua dela ne wanga ko Au gi Jerusalem, mo nia waahale labelaa ala i golo i Judah. Tugi mai gi dangi nei gei nia gowaa aalaa la nia lohongo hale hua, tangada e noho i golo ai, 3 idimaa nadau daangada nogo hai di huaidu, guu hai Au gi hagawelewele. Digaula nogo tigidaumaha ang gi nia balu ieidu, mo di hai hege ang gi nia balu god ala nogo hagalee daumaha ginai digaula, be goodou, be godou maadua mmaadua. 4 Au hagalee e lawa dagu haga hagau adu agu gau hai hegau go nia soukohp ala nogo agoago adu gi goodou gi hudee heia di huaidu dela e de hiihai ginai Au. 5 Gei goodou hagalee e hila ginai be e hagalongo, goodou hagalee e hiihai e lawa gi daha mo godou hai huaidu e tigidaumaha ang gi nia balu ieidu. 6 Deenei laa ne gaamai dogu hagawelewele gi hongo nia waahale o Judah, mo i hongo nia ala o Jerusalem, e dudu digaula. Digaula gu mooho, guu hai di gowaa hagamadagudagu dangada, gaa dae mai loo gi dangi nei.

7 “Deenei laa, Au go Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, e heeu adu gi goodou be ma e aha dela goodou e bida haga huaidu goodou. E hai behee, goodou e hiihai bolo Au gi hagauda ina labelaa di hagaduadua gi hongo nia daane, nia ahina, nia dama giigi mo nia ligiana bolo gi deai tangada e dahi e dubu ai? 8 Goodou e aha ala e hai Au gi hagawelewele i di godou hai daumaha gi nia ada god, mo di hai tigidaumaha gi nia balu ieidu i kinei i Egypt, i di gowaa dela ne lloomoi ginai goodou e noho ai? Goodou e haihai nia mee aanei gii bida haga huaidu goodou, bolo nia henua huogodoo o henuailala gi gadagada adu gi goodou, ga hagaingoo goodou bolo digau ne haga halauwa? 9 E hai behee, goodou gu de langahia e goodou nia hagadilinga huaidu ala nogo hai go godou maadua mmaadua i mua i lodo nia waahale o Judah, mo i hongo nia ala i Jerusalem, ala nogo hai go nia king o Judah, mo nadau lodo, goodou mo godou lodo? 10 Dae mai loo gi dangi nei, gei goodou digi hila gi lala. Goodou digi hagalaamua ina Au be e daudali agu haganoho ala ne gowadu gi goodou mo godou maadua mmaadua ala i mua.

11 “Deenei laa, Au go Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, ga hai baahi adu gi goodou, gaa oho Judah hagatau. 12 Gei ang gi digau ala ne dubu i Judah ge gu hagababa bolo ginaadou gaa hula gaa noho i Egypt, Au e hai loo gi modongoohia humalia bolo digaula e hai loo gi daaligi gii mmade. Digaula huogodoo, digau aamua mo digau lligi, gaa mmade i Egypt. Digaula e mmade i tauwa mo di hiigai. Digaula gaa hai di mee e hagamadagudagu dangada. Nia daangada ga gadagada gi digaula, ga hagaingoo digaula bolo gu haga halauwa. 13 Au ga hagaduadua digau ala e noho i Egypt, be dagu hai dela ne hagaduadua Jerusalem, i tauwa mo tau hiigai mo tau magi. 14 Deai tangada i digau ala ne dubu i Judah dela ne hana e halahala dono gowaa e noho i Egypt ga mouli laa ai. Deai tangada i digaula bolo ia gaa hana gi muli gi Judah, gi di gowaa e hiihai e mouli ia ai. Deai tangada e hana gi Judah ai, aalaa hua go digau hogoohi ala ne llele gi daha mo Egypt.”

15 Nia daane huogodoo ala e iloo bolo nadau lodo la nogo tigidaumaha ang gi nia balu ieidu, mo nia ahina ala nogo tuu i di gowaa deelaa, mo digau Israel ala nogo noho i bahi i ngaaga o Egypt, guu hai tagabuli dangada dogologo, ga helekai mai gi di au, 16 “Gimaadou e de hiihai e hagalongo gi au mee ala gu helekai mai gi gimaadou i di ingoo o Dimaadua. 17 Gimaadou e hai hua go madau mee huogodoo e hiihai e hai. Gimaadou e tigidaumaha ang gi di madau god ahina, di king ahina o di langi. Gimaadou e llingi madau tigidaumaha waini gi mee, gi hai be di hai o madau maadua mmaadua, madau king mo madau dagi ala nogo haihai i lodo nia waahale o Judah mo i hongo nia ala o Jerusalem. Malaa, i di madagoaa deelaa, madau meegai nogo logo gei digi tale gi di haingadaa. 18 I muli di madagoaa ne dugu di madau hai tigidaumaha ang gi di king ahina o di langi, mo di lawa di tigidaumaha madau waini gi mee, gei gimaadou gu madau mee ai, gei madau daangada guu mmade i tauwa mo tau hiigai damana.”

19 Gei nia ahina ga helekai aga, “Gimaadou ma gaa hai madau palaawaa be di ada o di king ahina o di langi, ga tigidaumaha gi mee, ga tigidaumaha madau waini gi mee, ge madau daane e hiihai gi madau mee e hai.”

20 Gei au ga helekai gi nia daane mono ahina huogodoo ala ne helekai mai, 21 “E hai behee, goodou e hagamaanadu bolo God e de iloo be gu de langahia godou tigidaumaha ala ne hai go goodou, mo godou maadua mmaadua i mua, mo godou king, mo godou gau aamua, mo digau o tenua, ala ne tigidaumaha i lodo nia waahale o Judah mo i hongo nia ala o Jerusalem? 22 Dae mai gi dangi nei, gei godou henua gu hai hua di anga henua, tangada e noho i golo ai, gu hai hua di gowaa e mmaadagu ai nia daangada ala ma gaa mmada ginai, gei nia daangada ga haga ingoo tenua deelaa bolo di mee gu haga halauwa, idimaa Dimaadua gu deemee di hagakono i godou haihai huaidu. 23 Di haingadaa o di madagoaa dolomeenei le e tale adu gi goodou, idimaa i godou hai tigidaumaha ang gi nia balu ieidu, mo di hai di huaidu ang gi Dimaadua i godou de hagalongo gi ana helekai huogodoo.”

24-25 Gei au ga helekai gi digau huogodoo, gei e donu ang gi nia ahina, i nia helekai a Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, e helekai gi digau Judah ala e noho i Egypt, “Goodou mo godou lodo huogodoo ala ne hai di godou hagababa ang gi di king ahina o di langi. Goodou ne hagababa bolo goodou e tigidaumaha mo di tigidaumaha godou waini gi mee, gei goodou gu hagagila aga di godou hagababa deelaa. Malaa, e humalia! Goodou haga gila ina godou hagababa! Goodou gi dadaahia hua beelaa godou hagababa! 26 Dolomeenei gei goodou hagalongo gi dagu hagababa dela ne hai i dogu ingoo mogobuna adu gi goodou, digau Israel huogodoo ala e noho i Egypt: Au hagalee e dumaalia anga gi tangada i goodou gii hai dana hagababa i dogu ingoo i dana helekai boloo, ‘Au e hagamodu i di ingoo di Tagi mouli, go Yihowah!’ 27 Au ga hagadina loo gi humalia gi de haadanga lamalia hua goodou, gei goodou ne belee hagammaa gi daha. Goodou huogodoo gaa mmade, e mmade i tauwa be i di magi, gaa hai loo gi tangada e dubu i goodou ai. 28 Digau hua hogoohi ga haadanga lamalia ga hagatanga i Egypt gaa hula gi Judah. Digau ala e dubu ga iloo laa be nnelekai aai ala e donu, agu helekai be go nadau helekai. 29 Au go Dimaadua ga hagamodongoohia dagu hagaduadua goodou i kinei mo dagu hagababa e oho goodou la ga gila aga. 30 Au ga hagi anga Hophra, di king o Egypt, gi ono hagadaumee ala e hiihai e daaligi a mee gii made, be dagu hai dela ne hagi anga Zedekiah, di king o Judah, gi Nebuchadnezzar, di king o Babylonia, dela guu hai dono hagadaumee dela e hiihai e daaligi a mee gii made.”*

45

Di hagababa a God ang gi Baruch

1 I di haa ngadau o Jehoiakim, tama daane Josiah, nogo king i Judah, Baruch gaa hihi gi lala agu mee ala ne hai gi mee bolo gi hihia. Gei au ga helekai gi mee* 2 bolo Dimaadua di God o Israel gu helekai, “Baruch, 3 goe e helekai boloo, ‘Au gu deemee! Dimaadua gu gaamai labelaa gi di au di manawa gee belee haga damana aga ogu haingadaa, gu deai ogu mahi ai, idimaa go ogu mmae, gei au gu deai dogu hagamolooloo ai!’

4 “Gei Au, go Dimaadua, gaa oho gi daha dagu mee ne hau, ga daagi gi daha dagu mee ne dogi gi lala. Deenei dagu hai e hai ang gi henuailala hagatau. 5 E hai behee, goe e halahala hua di haga humalia? Hudee heia di maa. Au ga gowadu di haingadaa gi hongo nia daangada henuailala huogodoo, gei goe gaa lele gi dagaloaha i tei gowaa hua dela ma gaa hana ginai goe. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai.”

46

Di kumi o digau Egypt i Carchemish

1 Dimaadua gu helekai mai i nia henua, 2 e daamada i Egypt. Deenei di mee a mee ne helekai ai i di hai o di buini dauwa o Neco, di king o Egypt, dela ne haga magedaa go Nebuchadnezzar, di king o Babylonia, i Carchemish i taalinga di monowai Euphrates, i di haa ngadau o Jehoiakim nogo king i Judah:* 3 “Nia dagi dauwa aamua o Egypt ga wwolowwolo, ‘Goodou hagatogomaalia ina godou goloo duuli gi taele adu gi tauwa! 4 Haga togomaalia ina godou hoodo e kaga ai gi nonua! Goodou gi haga goolongo, ulu gi godou goobai, olo ina godou daalo, gi ulu gi lodo godou goloo dauwa!’ ”

5 Dimaadua ga heeu, “Ma di aha dela e daumada ko Au? Digaula gu tugi mai gi muli i di nadau mmaadagu huoloo. Nadau gau dauwa gu magedaa, gu lloomoi gi muli, gu mmaadagu huoloo, guu llele halahala nadau mouli, gu hagalee hilahila gi nadau muli. 6 Digau ala koia e llele le e deemee di tanga gi daha. Digau dauwa e deemee di benebene nadau mouli. I bahi i ngeia, i taalinga di monowai Euphrates, gei digaula gu tibatiba gu tingatinga gi lala. 7 Ma koai deenei dela gu nnoo aga gadoo be di monowai Nile, guu hai gadoo be di monowai dela guu hai di labagee, dela guu mmidi ia gi daha? 8 Ma go Egypt deenei, dela gu nnoo aga gadoo be di monowai Nile, guu hai gadoo be di monowai dela guu hai di labagee mmidi. Gei Egypt ne helekai boloo, ‘Au ga nnoo aga gi nua gaa gahu henuailala, au ga hagahuaidu nia waahale mo ono daangada. 9 Goodou gi hagadaba ina nia hoodo gii llele digaula mo nia waga heebagi hongo henua gi haga mmaanege adu! Goodou hagau ina adu digau dauwa: Go nia daane o Ethiopia mo Libya, e kae nadau mee abaaba, mo digau puu amu maalei o Lydia ala koia e modogologolo huoloo.’ ”

10 Dangi nei go di laangi o Tagi go Yihowah di Gowaa Aamua: dangi nei gei Mee gaa tala di hui gi ono hagadaumee, dangi nei gei Mee ga hagaduadua ono hagadaumee. Dana hulumanu dauwa gaa gai digaula mo di inu nia dodo digaula, gaa dae loo gi dono maaluu. Dangi nei di Tagi go Yihowah ga daaligi nia daangada i bahi i ngeia i taalinga di monowai Euphrates. 11 Goodou go digau Egypt, goodou hula gi Gilead, halahala ina godou wanii! Godou wanii huogodoo gu ono hadinga ai, gu dei di mee e mee di hagahumalia goodou ai. 12 Nia henua gu longono i di godou langaadia. Nia daangada huogodoo gu iloo bolo goodou gu tangitangi. Tangada dauwa guu hinga gi hongo tangada, meemaa dogolua guu tinga gi hongo di gelegele.

Di haneia o Nebuchadnezzar

13 Di madagoaa o Nebuchadnezzar, di king o Babylonia, ne haneia belee heebagi gi Egypt, gei Dimaadua ga helekai mai,* 14 “Goodou hagailoo ina gi lodo nia waahale o Egypt, ala go Migdol, Memphis mo Tahpanhes: ‘Goodou hagatogomaalia gii bida abaabalia goodou, idimaa godou mee huogodoo gaa lawa i tauwa! 15 Di godou balu god go Apis la ne aha dela guu hinga gi lala? Dimaadua ne haga hinga di maa gi lala!’ 16 Godou gau dauwa gu tibatiba gu tingatinga gi lala, digaula e helehelekai i nadau mehanga boloo, ‘Hagalimalima! Gidaadou gaa llele gi daha mo nia hulumanu dauwa o tadau hagadaumee!’

17 “Goodou wanga ina di ingoo hoou gi di king Egypt, dela bolo ‘Tangada Hagalongoaa Hagamuamua, dela digi Kae dono Madagoaa Humalia’. 18 Au go Dimaadua di Gowaa Aamua, go di King. Au go di God e mouli. Be di hai o di Gonduu Tabor dela koia e nnoo nua i nia gonduu huogodoo, mo di Gonduu Carmel dela i nua loo di moana, dela gadoo nia mahi o tangada dela e heebagi adu gi goodou. 19 Goodou digau Egypt gi hagatogomaalia gi di lahi gi daha mo godou henua! Memphis gaa hai di anggowaa, gaa hai di lohongo nia hale mooho, tangada e mee di noho i golo ai. 20 Egypt e hai gadoo be tamaa kau humalia, dela gaa dogo ginai di lamu poisin mai baahi ngeia. 21 Ana gau dauwa ala ne hui ga deai nadau hagamaamaa ai, gadoo be nia damaa kau. Digaula digi heebagi gi nadau hagadaumee, huogodoo gu hagammuu gi tua guu hula guu llele. Di laangi e mmade ai digaula la gu dau mai, di laangi e kili ai digaula gi daha. 22 Egypt guu lele gi daha guu hai dono lee be di lee o di gihaa lodo geinga, i di madagoaa di buini dauwa o dono hagadaumee gaa dau mai. Digaula e heebagi i nia dalai gadoo be nia daane hele laagau, 23 e haga huaidu di waa laagau. Nadau gau dauwa e dogologowaahee e deemee di dau, e koia e logowaahee i nia lamu ‘locust’. 24 Digau Egypt guu tee, guu noho i lala nia mogobuna o digau baahi ngeia. Au go Dimaadua ne helekai.”

25 Dimaadua di Gowaa Aamua, di God o Israel, ga helekai, “Au ga hagaduadua Amon, di balu god o Thebes, mo Egypt mo ana balu god huogodoo mo ana king huogodoo. Au ga hagi anga di king Egypt mo digau huogodoo ala e hagadagadagagee gi mee, 26 gaa wanga gi digau ala e hiihai e daaligi digaula gii mmade, ang gi Nebuchadnezzar, di king o Babylonia mo ana gau dauwa.

“Malaa, nomuli hua di mee deenei, gei nia daangada gaa mee di noho labelaa i Egypt, gadoo be di madagoaa i mua. Au go Dimaadua ne helekai.

Dimaadua ga haga dagaloaha ana daangada

27 “Agu daangada nei, goodou hudee mmaadagu,* goodou go digau Israel huogodoo, goodou hudee noho mmaadagu. Au ga haga dagaloaha goodou gi daha mo tenua mogowaa, gi daha mo tenua nogo lawalawa iai goodou. Goodou ga lloomoi gi di godou henua donu, gaa noho i di aumaalia. Goodou gaa too gi daha mo nia haingadaa, tangada e haga madagudagu goodou ai. 28 Au ga hanadu gi goodou, ga haga dagaloaha goodou. Au ga haga huaidu nia henua huogodoo ala ne duwwe ginai goodou nonua, gei Au hagalee e daaligi goodou. Au hagalee e dumaalia adu gi goodou gii tanga gi daha mo di hagaduadua, gei dogu madagoaa ma ga hagaduadua goodou, gei Au e hai hegau gi di mee dela e donu. Au go Dimaadua ne helekai.”

47

Nnelekai a God i di hai o Philistia

1 I mua hua di king o Egypt dana dauwa gi Gaza, Dimaadua ga helekai mai gi di au i di hai o Philistia.* 2 Mee gu helekai, “Mmada, nia wai gu uwa aga i baahi la ngeia, gaa mmidi gadoo be di monowai ne hai di labagee, ga mmidi mai ga hagaholi nia mee huogodoo, nia waahale mo ono daangada no lodo. Nia daangada ga wwolowwolo di hagamaamaa, nia daangada huogodoo i henuailala ga tangitangi huoloo. 3 Digaula ga longono ginaadou nia lee llele o nia wae hoodo, nia lee kulumaa, nia lee o nia duaadiga ala e haluihalulu. Nia maadua gu hagalee lloomoi gi nadau dama, nadau lima gu maanuhia. 4 Di madagoaa e daaligi ai Philistia la gu dau mai. Di madagoaa gu dau mai belee daa gi daha mo Tyre mo Sidon nia hagamaamaa huogodoo ala e dubu i golo. Ko Au go Dimaadua, dela ga daaligi digau Philistia huogodoo, ala ne lloomoi i tongotai o Crete. 5 Di lodo huaidu huoloo guu tale ang gi digau Gaza, gei digau Ashkelon guu noho deemuu. E waalooloo behee tangitangi o digau Philistia ala ma gaa dubu i golo?

6 “Goodou e wwolowwolo boloo, ‘Tulumanu dauwa a Dimaadua! E waalooloo behee do hahaangi? Hana gi do lohongo, hagamolooloo i golo!’ 7 Malaa, dehee dana hai e hagamolooloo ai gi lala, i dagu wanga dagu moomee gi mee e hai? Au gu haganoho a mee bolo e heebagi gi Ashkelon mono daangada huogodoo ala e noho adu gi tongotai.”

48

Di hagammaa gi daha digau Moab

1 Aanei nia mee a Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, ne helekai i di hai o Moab,* “Hagaaloho dangada digau Nebo, di nadau waahale gu mooho! Kiriathaim guu kumi, dono waahale mau dangihi la gu meheu gi lala, ono daangada gu langaadia. 2 Di madamada o Moab la gu hagalee. Nia hagadaumee guu kumi Heshbon, gu haganoho di nadau hai huaidu belee hula e oho Moab. Di waahale go Madmen gaa noho deemuu, di llongo dauwa gaa hana ga heebagi gi digaula. 3 Digau Horonaim ga wwolowwolo, ‘Taaligi dangada! Di hagammaa gi daha!’

4 “Moab gu hagammaa gi daha. Goodou hagalongo gi nia lee dama ala e tangitangi. 5 Goodou gi longono digaula ala e wawwawe i taalinga di ala dela e hanadu gi nua gi Luhith, e tangitangi lodo huaidu i hongo di ala dela e haneia gi lala gi Horonaim. 6 Digaula ga helekai: ‘Llele hagalimalima gi daha gi mouli goodou! Goodou llele giibeni gadoo be nia ‘donkey’-lodo di anggowaa!’

7 “Moab, goe e hagadagadagagee hua gi do maaloo mo o maluagina, gei dolomeenei, gei Au gaa kumi goe. Dau balu god go Chemosh gaa kae gi daha ngaadahi mo ana gau aamua mo ana gau hai mee dabu. 8 Deai dahi waahale e mee di duuli ia gi daha mo di hagammaa deenei ai. Nia gowaa maalama mono henua bapaba ga mooho. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai. 9 Hagaduulia aga di hadu daalunga o Moab, mee gu hoohoo ga hagammaa gi daha. Ono waahale ga mooho gi daha, ga deai tangada e mee di noho i golo ai.”

10 (Di halauwa gii hai gi tangada dela ma ga hagalee hagagila aga tegau o Dimaadua mai i lodo dono manawa hagatau! Di halauwa gii hai gi tangada dela ga hagalee haga abo dana hulumanu e daaligi ai tangada!)

Nia waahale o Moab gu mooho

11 Dimaadua ga helekai, “Mai i mua gei Moab nogo moholo i daha mo nia haingadaa, gei hagalee e lahi gi daha. Moab le e hai gadoo be nia waini ala e dugu i lodo di loaabi dugu waini hagalee e dui gi lodo tuai loaabi dugu waini, gei ono kala la hagalee huli gee, e kala i nia madagoaa huogodoo.

12 “Malaa, di madagoaa ga dau mai belee hagau mai agu daangada e dui gi daha Moab, gadoo be nia waini. Digaula gaa dui nia waini gi daha mo nia loaabi dugu waini, ga hahaahi nia loaabi ala nogo dugu ai nia waini. 13 Gei digau Moab gu deai di nadau hagadagadagagee gi di nadau balu god Chemosh ai, gadoo be digau Israel ala gu hagalee gana gi Bethel, di balu god dela e hagadonu go digaula.

14 “Nia daane o Moab, goodou e aha ala e maanadu bolo goodou digau dauwa humalia, e maaloo i lodo tauwa? 15 Moab mo ono waahale gu mooho gi daha, ana dama daane ala koia e mmaadanga la gu daaligi gi daha. Ma ko Au go di king, go Dimaadua di Gowaa Aamua, dela ne helekai. 16 Di haadanga balua o Moab gu hoohoo mai, dono mooho gi daha la gu limalima hua dono daumai.

17 “Goodou manawa gee gi tenua deelaa, goodou ala e hoohoo gi di gowaa deelaa, goodou huogodoo ala gu iloo ono humalia. Goodou gi helekai, ‘Dono mogobuna e dagi ana mee la gu mooho, ono madamada mo ono mogobuna la gu hagalee!’ 18 Goodou ala e noho i Dibon, tooia gi lala mo godou lohongo aamua, noho gi hongo nia gelegele gohu. Tangada dela e oho Moab la gu i kinei, gaa oho gi lala godou abaaba hale dauwa. 19 Goodou ala e noho i Aroer, tuu i taalinga nia ala gi talitali. Heeu gi digau ala e llele gi daha, be di maa di aha dela guu hai. 20 Digaula ga helekai, ‘Moab la gu mooho, goodou gi manawa gee ginai. Mee gu haga langaadia. Hagadele ina i taalinga di Monowai Arnon bolo Moab la gu mooho!’

21 “Di hagiaga guu dae gi nia waahale ala i lodo nia gowaa baba aanei: Holon, Jahzah, Mephaath, 22 Dibon, Nebo, Beth-Diblathaim, 23 Kiriathaim, Beth-Gamul, Beth-Meon, 24 Kerioth, mo Bozrah. Di hagiaga gu dau mai gi lodo nia waahale huogodoo o Moab, nia waahale hoohoo mai mo mogowaa. 25 Di maaloo o Moab la gu mooho, dono mogobuna la gu hagalee. Au go Dimaadua ne helekai.”

Moab gaa hila gi lala

26 Dimaadua ga helekai, “Hagalibaliba ina Moab, idimaa mee gu de hagalongo mai gi di Au. Moab gaa bida hagadagadaga hua i lodo ono lualua, gei nia daangada ga gadagada gi mee. 27 Moab, goe e langahia do gadagada gi digau Israel? Goodou guu hai digaula haga huaidu gadoo be digau ala ne kumi madalia digau huaidu.

28 “Goodou ala e noho i Moab, hula gi daha mo godou waahale! Hula, noho i taalinga nia gonduu. Heia goodou be nia mwuroi ala e hai nadau waehongo i nia ngudu nia bongoo hadu. 29 Moab e hagalaamua ia! Au gu longono di nadau hagalaamua, mo di nadau hagamuamua, e helekai bolo ginaadou hua digau mugi nua. 30 Au go Dimaadua e iloo di nadau hagamuamua. Nadau leelee hagapuu la ono hadinga ai, mo nadau mee ne hai la hagalee waalooloo. 31 Deenei laa, au ga dangidangi huoloo gi digau huogodoo o Moab, mo digau ala i lodo Kir-Heres. 32 Au koia ga dangidangi gi digau Sibmah, laa hongo digau Jazer. Di waahale o Sibmah, goe e hai gadoo be di laagau ‘grape’ dela ono manga gu tomo adu laa hongo di Tai Mmade, guu dau adu loo gi Jazer. Gei dolomeenei o huwa laagau mo oo ‘grape’ o di madagoaa o di mahanahana la gu mooho. 33 Di manawa lamalia mo tenetene gu daa gi daha mo tenua gelegele humalia o Moab, gei Au guu tai nia waini ala e hali mai i di gowaa dela e dagadagahi ai nia waini, tangada e hai ana waini ai, be e wolowolo tenetene.

34 “Digau Heshbon mo Elealeh e wwolowwolo, nadau lee wolowolo guu dau adu loo gi Jahaz. Digau Zoar gu longono labelaa, gei gu longono adu labelaa gi Horonaim mo Eglath-Shelishiya. Gei ogo di monowai o Nimrim gu bagu ia labelaa. 35 Gei Au gaa dugu di hai tigidaumaha dudu o digau Moab ala e hai i lodo nadau gowaa hai daumaha, mo nadau tigidaumaha ang gi nadau balu god. Au go Dimaadua ne helekai.

36 “Ogu lodo e manawa gee huoloo gi Moab mo digau Kir-Heres, e hai gadoo be tangada dela e daahili nia daahili manawa gee, idimaa ana mee huogodoo ala e hai mee ginai la gu hagalee. 37 Digaula huogodoo guu dahi nia ngaahulu o nadau libogo, mo di dahi gi daha nia ngaahulu nadau ngudu, mo di teletele nadau lima, gei digaula huogodoo gu ulu nadau gahu lodo huaidu. 38 I hongo nia hale o digau Moab, mo i nia gowaa dagadagabuli ai nia daangada, nia mee i golo ai, deelaa hua go di tangi wawe, idimaa au gu haga mooho Moab gadoo be di loaabi hadu dela gu hagalee e hiihai ginai tangada. 39 Moab gu meheu gi daha! Goodou gi wwolowwolo! Moab gu langaadia. Mee gu mooho, nia henua huogodoo ala e hoohoo anga gu gadagada huoloo. Au go Dimaadua ne helekai.”

Moab e deemee di dagaloaha

40 Dimaadua guu hai dana hagababa bolo dahi henua ga haneia gi hongo o Moab, gadoo be di ‘eagle’ ma gaa holo ono bakau gi daha. 41 Nia waahale mono abaaba dauwa la gaa kumi. Di laangi deelaa, gei digau dauwa o Moab ga mmaadagu be di ahina dela gu dau mai di mmae o dono haanau. 42 Moab ga mooho gi daha, gu hagalee e dau bolo tenua, idimaa i mee dela nogo de hagalongo mai gi di Au. 43 Di mee hagamadagudagu dangada, nia luwa, mo nia hele gu talitali digau Moab. Dimaadua ne helekai. 44 Maa tangada ma ga madagu bolo ia gaa hana gaa lele le e doo gi lodo di luwa, gei tangada ma ga gaga aga gi daha mo di luwa deelaa, gei ia e hele gi nia hele, idimaa Dimaadua guu lawa ai di haganoho di madagoaa dela e haga huaidu Moab. 45 Digau ala gaa llele gi daha mo nia haingadaa e halahala nadau mouli gi Heshbon, di waahale dela nogo dagi go di king Sihon i mua, gei di waahale deelaa le e ulaula. Di ahi guu dudu nia gowaa mo i hongo nia gonduu, nia gowaa digau Moab, digau ala e hiihai huoloo gi tauwa. 46 E huaidu ang gi digau Moab! Digau ala e daumaha ang gi Chemosh la gu hagammaa gi daha, gei nadau dama daane mo dama ahina gu lawalawa guu lahi gi daha.

47 Gei nia laangi ala ma ga loomoi, Dimaadua ga hagagila aga labelaa Moab. Aanei nia mee ala nogo helekai ai Dimaadua bolo e hai ang gi Moab.

49

Di hagiaga Dimaadua ang gi digau Ammon

1 Deenei di mee a Dimaadua ne helekai ai i Ammon: “Aahee nia daane o Israel? E hai behee, gu deai tangada e dahi e duuli tenua digaula ai? Ma ne aha dela digaula gu dumaalia gi digau ala e daumaha gi Molech gi daangia tenua o di madawaawa Gad?* 2 Di madagoaa ga dau mai, gei Au gaa hai nia daangada o di waahale damana o Ammon go Rabbah gi longono di lee o tauwa, gei ga mooho mo ono guongo gaa wwele gaa tugi loo i lodo di gelegele, gei Israel gaa kae tenua deelaa mai i digau ala ne kae di maa. 3 Digau Heshbon, goodou gi wwolowwolo! Ai gu mooho gi daha! Nia ahina o Rabbah, goodou gi tangitangi. Goodou gi ulu godou gahu manawa gee mo di tangi wawwawe. Lellele hagaligiligi i godou uli godou gai. Di godou balu god Molech la gaa kae, mo ana gau hai mee dabu mo ana gau aamua. 4 Dehee tadinga o godou daangada dee manawa dahi ala e hagapuu? Godou mahi ga odi mai. Goodou e aha ala e hagadagadagagee gi godou mahi, gei e helekai bolo deai tangada e mee di heebagi adu gi goodou ai? 5 Au ga dugu adu gi godou nua di mee e haga mmaadagu goodou mai i nia baahi huogodoo. Goodou huogodoo ga lellele gi daha, tangada nei mo tangada nei gaa lele e halahala dono mouli, gei tangada e haga dagabuli mai godou gau dauwa ai.

6 “Nomuli, gei Au ga haga gila aga labelaa Ammon. Au go Dimaadua ne helekai.”

Di hagi aga Dimaadua ang gi digau Edom

7 Deenei di mee a Dimaadua di Gowaa Aamua, ne helekai ai i Edom: “E hai behee? Digau Edom gu de langahia e ginaadou nadau hagamaanadu humalia? Nadau dagi digi hagi anga gi digaula nadau mee ala belee hai? Nadau kabemee la guu odi gi daha?* 8 Digau o Dedan, goodou huli gi muli, llele, pala hagammuni. Au ga haga huaidu di madawaawa Esau, idimaa di madagoaa gu dau mai e hagaduadua digaula. 9 Di madagoaa hua nia daangada gaa hadi nadau huwa laagau, digaula gaa dugu nadau huwa dulii i di gili di laagau. Di madagoaa digau gaiaa ga lloomoi i di boo, digaula ga kae hua go nadau mee ala e hiihai ginai. 10 Gei Au gu hagadina hagatau di madawaawa Esau, ge gu gidee Au nia gowaa ala e pala ai digaula, gei digaula ga deemee di pala hagammuni labelaa. Nia daangada huogodoo o Edom la ga hagammaa gi daha, deai tangada e dubu ai. 11 Dugua mai godou dama nadau maadua ai la gi di Au, gei Au ga benebene digaula. Godou ahina nadau lodo ai e mee di gana mai gi di Au.

12 “Maa digau ala hagalee tau e hagaduadua e inu i di ibu o di hagaduadua, goodou e hagamaanadu bolo goodou hagalee e hagaduadua? Deeai, goodou e hai loo gi inu di ibu deelaa! 13 Au gaa hai dagu hagamodu bolo di waahale Bozrah gaa hai di anggowaa, gaa hai di gowaa e mmaadagu ai nia daangada, nia daangada ga gadagada ga haga ingoo di maa bolo di ingoo gu haga halauwa, gei nia guongo ala e hoohoo gi mee la ga mooho gaa hana hua beelaa. Au go Dimaadua ne helekai.”

14 Gei au ga helekai, “Edom, au gu gaamai dagu helekai i baahi o Dimaadua. Mee gu hagau mai dana dangada hagau belee hagi anga gi nia henua bolo gi haga dagabuli ina nadau llongo dauwa gi hagatogomaalia e heebagi adu gi di goe. 15 Dimaadua gaa hai goe gi bagege, deai tangada e hagalabagau goe ai. 16 Goe gu halahalau go do hagamuamua. Deai tangada e madagu i di goe ai, be dau hai dela e hagamaanadu. Goe e noho i lodo nia hadugalaa, i tomo nia gonduu nnoonua, gei ma e aha maa goe e noho i di gowaa i nua loo be i lodo nia hadugalaa gadoo be di ‘eagle’, Dimaadua ga laha ia goe gi lala. Dimaadua ne helekai.”

17 Dimaadua ga helekai, “Di mooho dela ma gaa tale gi Edom la koia e maaloo dangihi huoloo, dela gaa hidi ai digau ala ma ga taele i baahi di maa ga homouli huoloo, ga mmaadagu. 18 Be di hai dela ne hai ang gi Sodom mo Gomorrah i di madagoaa o meemaa mo nia waahale ala e hoohoo gi golo la gu mooho gi daha, deelaa di hai dela gaa hai ang gi Edom. Deai tangada e mee di noho i di gowaa deelaa ai. Au go Dimaadua ne helekai.* 19 Au ga haneia gadoo be di laion dela ma ga haneia gi daha mo di waa laagau i taalinga di Monowai Jordan, ga hanadu gi nua gi di gowaa geinga humalia, gei Au ga hanimoi gaa hai digau Edom gi limalima gii llele gi daha mo di nadau gowaa. Nomuli, gei Au ga hilihili aga dagu dangada e dagi tenua deelaa. Koai dela e mee di tau mai gi di Au?! Koai dela e hagamahi bolo e heebagi mai gi di au?! Di tagi koai dela e mee di hai baahi mai gi di Au?! 20 Deenei laa, goodou hagalongo gi dagu mee dela gu haganoho belee hai ang gi Edom, mo dagu hagamaanadu dela gaa hai gi nia daangada o di waahale Teman. Nadau dama ga dadaia gi daha, nia daangada huogodoo ga mmaadagu huoloo. 21 Di madagoaa o Edom ma gaa doo gi lala, e halulu loo gi nua ga hagangalua henuailala hagatau, gei nia daangada ga wwolowwolo, nia lee digaula ga longono adu loo gi di Malua o Aqaba. 22 Nia hagadaumee ga heebagi gi Bozrah gadoo be di ‘eagle’ ma gaa holo ono bakau gi daha, ga hagadaha ia gi lala gi hongo dana mee dela e gai. I di laangi deelaa, gei di llongo dauwa o Edom ga mmaadagu huoloo, gadoo be di ahina ma gaa mmae ga haanau.”

Di hagi aga Dimaadua ang gi digau Damascus

23 Aanei nnelekai Dimaadua i Damascus: “Nia daangada ala i lodo nia waahale Hamath mo Arpad guu noho dee baba mo di lodo huaidu, idimaa i di nadau longono di longo huaidu. Di noho dee baba huoloo guu tale gi digaula gadoo be di tai dela ga mmidi aga gi hongo digaula, ga deemee di noho i di aumaalia.* 24 Digau Damascus gu paagege ge gu mmaadagu huoloo, guu hula guu llele gi daha mo nadau hale. Digaula guu noho mmae gei gu haingadaa gadoo be di mmae o di ahina haanau. 25 Di waahale humalia gei e noho tenetene i nia madagoaa huogodoo la guu hai di anga henua, tangada e noho i golo ai. 26 I di laangi deelaa, gei ana dama daane ga daaligi gii mmade i hongo nia ala o di waahale deelaa, gei ana gau dauwa huogodoo gu hagammaa gi daha. 27 Gei Au gaa dudu nia abaaba o Damascus, gaa dudu labelaa nia hale king o Benhadad. Au go Dimaadua di Gowaa Aamua ne helekai.”

Di hagi aga anga gi di madawaawa Kedar mo di waahale o Hazor

28 Aanei nnelekai o Dimaadua i di madawaawa Kedar, mo nia dama henua ala e noho i lala nia mogobuna o Hazor, dela ne hagamagedaa go Nebuchadnezzar di king o Babylonia, “Heebagi ang gi digau Kedar gi hagammaa ina gi daha di madawaawa dela e noho i bahi i dua! 29 Goodou kae ina nadau hale laa, mo nadau buini manu, mo nia gahu bontai, mo nia mee huogodoo ala i lodo nadau hale laa. Kae ina nadau ‘camel’, helekai gi nia daangada boloo, ‘Di mee haga madagudagu dangada gu haganiga mai i godou daha!’

30 “Digau Hazor, Au go Dimaadua e hagailoo hagalliga adu gi goodou gii llele hagamogowaa gi daha, gii pala hagammuni. King Nebuchadnezzar o Babylonia gu haganoho dana hai adu gi goodou, malaa, aanei ana helekai, 31 ‘Lloomoi! Gidaadou ga heebagi gi digau ala bolo ginaadou e noho humalia deai di haingadaa ai! Di waahale digaula dono abaaba ai, gei hagalee e loogu, dono hagaloohi ai.’

32 “Goodou kae ina nia ‘camel’ mo nia hagabuulinga manu digaula! Gei au ga hagabagi digaula gi nia gowaa huogodoo, ala go digau ala ne tuu nia ngaahulu nadau libogo gii podo, gei gaa wanga di haingadaa gi hongo digaula mai i nia baahi huogodoo. 33 Hazor gaa hai di anggowaa gaa hana hua beelaa, gaa hai di gowaa e noho ai nia manu lodo geinga ‘jackal’. Tangada e mee di noho i golo ai. Au go Dimaadua ne helekai.”

Di hagi aga Dimaadua ang gi Elam

34 I muli hua Zedekiah ne hai di king i Judah, Dimaadua di Gowaa Aamua, ga helekai mai gi di au i Elam. 35 Mee ne helekai, “Au ga daaligi digau puu amu maalei huogodoo ala e hai Elam gi maaloo. 36 Au gaa hai dagu madangi gii gono gi Elam mai i nia gowaa huogodoo, Au ga hagabagi ana daangada gi nia henua huogodoo, gei deai tenua dela hagalee e hula ginai ana daangada ai. 37 Au gaa hai digau Elam gi mmaadagu i ono hagadaumee ala e hiihai e daaligi digaula. I lodo dogu hagawelewele, gei Au ga hagammaa gi daha digau Elam, ga hagau agu llongo dauwa gi heebagi gi digaula, gaa dae loo gi dagu hagammaa digaula gi daha. 38 Au ga daaligi nadau king mo nadau gau aamua, ga haganoho aga dogu lohongo king i di gowaa deelaa. 39 Ga nomuli, gei Au ga haga gila aga labelaa digau Elam. Au go Dimaadua ne helekai.”

50

Babylon guu kumi

1 Aanei nnelekai Dimaadua ne hagi mai gi di au i di waahale aamua go Babylon mo ono daangada:*

2 “Hagailoo ina ang gi nia henua di longo deenei! Gi hagadele ina! Ilihia di buu gi hagailoo ina di longo deenei! Hudee hagammuni ina! Babylon guu doo gi lala! Dana balu god Marduk gu meheu gi daha! Nia balu ieidu o Babylon gu haga langaadia, ono ada hagagulugulua gu meheu gi daha.

3 “Dahi henua mai baahi laa ngeia gu hanimoi e heebagi gi Babylonia, gaa hai di gowaa deelaa gii hai di anggowaa. Nia daangada mo nia manu gaa llele gi daha. Tangada gaa noho i golo ai.”

Di lloomoi o digau Israel

4 Dimaadua ga helekai, “Di madagoaa e dau mai, nia daangada Israel mo Judah ga lloomoi mo di tangitangi, e halahala mai Au, go di nadau God. 5 Digaula ga heheeu di ala dela e hana gi Zion, gei digaula gaa hula. Digaula gaa hai di nadau hagababa mai gi di Au, hagalee loo e oho.

6 “Agu daangada e hai gadoo be nia siibi ala e hagau go tangada hagaloohi gi nngalanngala i domo nia gonduu. Digaula gu heehee hua i lodo nia gonduu, gei digaula gu de iloo di nadau gowaa. 7 Digaula ga hai baahi ginai digau ala ma ga gidee digaula. Nadau hagadaumee ga helekai, ‘Digaula guu hai di huaidu ang gi Dimaadua, malaa, tadau mee ala ne hai la hagalee e hala. Nadau maadua mmaadua nogo hagadonu huoloo Dimaadua, digaula ne belee manawa dahi huoloo ang gi Mee.’

8 “Digau Israel, goodou llele gi daha mo digau Babylonia! Goodou hula gi daha mo tenua deenei! Goodou hula matagidagi gi daha!* 9 Au ga hagangalua aga nia henua maaloo ala i bahi i ngeia gi loomoi e heebagi gi Babylonia. Digaula ga hagagoolongo ga heebagi gi tenua deenei ga hagamagedaa. Digau puu amu maalei modogologolo hagalee loo e tiba gee. 10 Babylonia la gaa kae gi daha ono goloo, gei digau ala e kae nia goloo gaa kae nia goloo huogodoo ala e hiihai ginai. Au go Dimaadua ne helekai.”

Babylon guu doo

11 Dimaadua ga helekai, “Digau o Babylonia ala ne oho dogu henua, goodou e manawa lamalia gei e tenetene, e heehee be di kau dela e dagadagahi ana huwa laagau, e hai be di hoodo dela ma ga leelee. 12 Gei di godou waahale aamua gaa tee, ga haga langaadia. Babylonia gaa hai tenua dela kaedahi hagalee e dau i lodo nia henua huogodoo, gaa hai tenua maangoo, gaa hai di anggowaa dela ono wai no lodo ai. 13 Idimaa go dogu hagawelewele, tangada e mee di noho i Babylon ai. Ma ga mooho, gei nia daangada huogodoo ala ga taele i baahi di maa ga homouli huoloo, ge mmada haga goboina ginai.

14 “Goodou go digau puu amu maalei, goodou hagagoolongo gi heebagi gi Babylon, gi haganiga mai daha. Goodou gi puina godou amu maalei huogodoo gi Babylon, idimaa mee guu hai dana mee huaidu mai gi di Au, go Dimaadua. 15 Goodou gi wwolowwolo heebagi i di gili di waahale hagatau! Dolomeenei Babylon guu kumi. Dono abaaba gu mooho gu meheu gi lala. Au e tala di hui gi digau Babylon. Gii tala di hui gi digaula, gi heia gi digaula be di nadau hai dela ne hai gi digau ala i golo. 16 Hudee dumaalia gi nia lii laagau gi dogia i lodo tenua deelaa, gei hudee dumaalia gii hadi taugai i golo. Digau huogodoo mai i daha ala e noho i golo ga mmaadagu i nia llongo dauwa ala e heheebagi i golo, gei digaula gaa hula gi nadau guongo.”

Di lloomoi gi muli o digau Israel

17 Dimaadua gu helekai “Digau Israel guu hai gadoo be nia siibi, ala gu waluwalu go nia laion, gu lellele adu gi nia gowaa ala i golo. Matagidagi, digaula gu heebagi ginai di king o Assyria, nomuli di King Nebuchadnezzar o Babylonia ga gadigadi nia iwi digaula. 18 Idimaa go di hai deenei, Au go Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel, ga hagaduadua di King Nebuchadnezzar mo dono henua, gadoo be dagu hai ne hagaduadua di king o Assyria. 19 Au ga laha mai digau Israel gi di nadau henua donu. Digaula gaa gai nia meegai ala e tomo i di Gonduu Carmel mo nia gowaa ala i Bashan. Digaula gaa gai nia huwa laagau huogodoo i nadau hiihai mai i nia laagau ala e tomo aga i tenua go Ephraim mo Gilead. 20 I di madagoaa dela ga dau mai, deai di hala e gila aga i Israel ai, gei di huaidu i Judah ai, idimaa Au ga dumaalia gi digau ala ne wanga nadau mouli ko Au. Au go Dimaadua ne helekai.”

Di hagi aga a God ang gi Babylonia

21 Dimaadua ga helekai, “Heebagi ang gi digau Merathaim mo Pekod. Daaligidia gii mmade, ohaa digaula, heia agu mee huogodoo bolo gi heia. Au go Dimaadua ne helekai. 22 Di lee o tauwa gu longono i lodo tenua deelaa, digau gu lauwa dogologo i di gowaa deelaa. 23 Babylonia guu tugi henuailala gi di haamaa, gei dolomeenei gei dana haamaa gu mooho! Nia henua huogodoo gu homouli huoloo gi di mee dela ne hai gi tenua deelaa. 24 Babylonia, goe nogo heebagi mai gi di Au, gei goe guu doo gi lodo di hele dela ne hai ko Au adu gi di goe, ma e aha maa goe digi iloo. 25 Au guu huge di gowaa dela e dugu ai agu goloo heebagi, i lodo dogu hagawelewele gei Au ga daa gi daha nia maa. Idimaa, Au go Tagi go Dimaadua di Gowaa Aamua, dagu hegau e hai gii hai i Babylonia. 26 Heebagi ginai mai i nia baahi huogodoo, hugee nia gowaa ala e dugu ai nia golee laagau! Goodou hagabae ina gi nua nia goloo ala ne kumi go goodou, gii hai be di hagabae huwa laagau! Goodou hagammaa ina tenua deelaa, hudee dugu dahi mee i golo! 27 Goodou daaligidia digau dauwa digaula huogodoo! Daaligidia digaula gii mmade! E koia gu huaidu ang gi di gau o Babylonia! Di madagoaa e hagaduadua digaula la gu dau mai!”

28 (Nia daangada guu llele gi daha mo Babylonia guu llele gi Jerusalem gi mouli ginaadou, digaula ga helekai i di hai o Dimaadua, dela go tadau God, bolo Mee guu tala di hui gi digau Babylonia i nia mee digaula ala ne hai i lodo dana Hale Daumaha).

29 “Goodou helekai gi digau puu maalei gi heebagi gi Babylon. Hagau ina digau huogodoo ala gu iloo di hai hegau gi di maalei. Goodou haganiga ina di gili di waahale, hudee heia dahi dangada gii hana gi daha. Goodou heia gi digaula nia mee huogodoo be nadau hai ne hai gi digau ala i golo, idimaa nadau mee huaidu la ne hai mai gi di Au, go di God Dabu o Israel, i lodo nadau hagamuamua.* 30 Deenei laa, ana dama daane ga dadaaligi i hongo nia ala o di waahale, gei ana gau dauwa ga hagammaa gi daha i di laangi deelaa. Au go Dimaadua ne helekai.

31 “Babylonia, goe guu honu i di hagaamu goe, dela gaa hidi iei Au, go Tagi, go Dimaadua di Gowaa Aamua, ga hai baahi adu gi di goe! Dogu madagoaa belee hagaduadua goe la guu dau mai. 32 Do henua hagamuamua gaa tiba gaa hinga gi lala, gei tangada e hagamaamaa goe ai. Au gaa dudu o waahale mono mee huogodoo ala i lodo, mo nia mee ala i dono baahi la ga mooho.”

33 Dimaadua di Gowaa Aamua ga helekai, “Digau Israel mo Judah guu noho i lala di hagaduadua. Digau ala ne kumi digaula le e hagaloloohi digaula huoloo, hagalee dumaalia gi digaula gi maahede. 34 Gei tangada dela e mee di daa digaula le e mahi, dono ingoo go Yihowah di Gowaa Aamua. Go Mee hua dela e bida hagamodongoohia aga nadau donu, gaa dugu mai di noho moholo gi henuailala, ga haga haingadaa digau o Babylonia.”

35 Dimaadua ga helekai, “Babylonia gii made! Ana daangada la gii mmade, mo ana dagi huogodoo mo ana gau kabemee. 36 Ana soukohp tilikai huogodoo gii mmade, digaula guu laba huoloo! Ana gau dauwa gii mmade, digaula gu mmaadagu huoloo! 37 Goodou gi ohaa ina nadau hoodo mo nadau waga hongo henua huogodoo! Ana gau dauwa huogodoo ala ne hui la gii mmade, digaula gu paagege huoloo! Goodou gi ohaa nadau goloo hagalabagau huogodoo, goodou gi ohaa gi kae ina gi daha. 38 Di uwa gi hudee doo i tenua deelaa, gi haga maangoo ina nia monowai llauehe. Babylonia go tenua balu ieidu hagamadagudagu dangada, ala nogo halahalau nia daangada.

39 “Deenei laa, Babylon gaa hai di gowaa e noho ai nia paana lodo geinga mono buudii lodo geinga, gaa hai di lohongo o nia manu mamaangi ala e gulugulua. Nia daangada gu hagalee e noho i golo, gaa hana hua beelaa.* 40 Go di hai la hua be di hai dela ne hai gi Sodom mo Gomorrah, deelaa di hai gaa hai gi Babylon, i dagu haga huaidu digaula mo nia waahale ala nogo hoohoo mai gi meemaa. Nia daangada ga hagalee e noho i golo. Au go Dimaadua ne helekai.*

41 “Nia daangada ga loomoi i nia waahale i baahi ngeia, tenua maaloo dangihi mogowaa loo. Nia king e logo gu hagatogomaalia gi tauwa. 42 Digaula e gaamai nadau maalei mono hulumanu, digaula e hagamuamua, hagalee dumaalia. Nia lee digaula e hai gadoo be di lee bagibagia o di moana, i di nadau hula i nia hoodo. Nia llongo dauwa digaula gu togomaalia di heebagi gi Babylon. 43 Di king o Babylonia gu longono ia di longo, gei ono lima gu maanuhia, de nnoomaalia mo di mmae guu noho i ono lodo, gadoo be di mmae o di ahina ma ga haanau.

44 “Au ga haneia gadoo be di laion dela ma ga haneia gi daha mo di waa laagau i taalinga di Monowai Jordan, ga hanadu gi nua gi di gowaa geinga humalia, Au go Dimaadua ga hanimoi gaa hai digau o Babylon gii llele gi daha mo di nadau waahale. Gei dagu dagi dela ne hilihili gaa dagi tenua. Koai dela e mee di tongaadahi mai gi di Au?! Koai dela e mee di heebagi mai gi di Au?! Koai di tagi dela bolo ia e hai baahi mai gi di Au?! 45 Deenei laa, goodou hagalongo gi dagu hai dela gu haganoho e hai gi di waahale o Babylon mo dagu hagamaanadu dela e hai gi ana daangada. Nia dama digaula ga dadaia gi daha, gei nia daangada huogodoo ga mmaadagu huoloo. 46 Di madagoaa o Babylon ma gaa doo gi lala, le e halulu e hagangalua henuailala hagatau, gei nia lee o nia daangada e dele adu loo gi nia henua ala i golo.”

51

Di hagi aga labelaa Babylon

1 Dimaadua ga helekai, “Au ga hagau mai dagu madangi maaloo gi Babylon mo ono daangada. 2 Au ga hagau agu gau mai i daha e haga huaidu Babylon, gadoo be di madangi ma ga ili gi daha nia geinga maangoo. Di madagoaa di laangi deelaa ma ga dau mai, digaula ga heebagi i nia baahi huogodoo, gaa hai tenua deelaa gii hai di anggowaa. 3 Goodou hudee dumaalia gi digaula e puu nadau maalei, be e ulu nadau gahu dauwa. Goodou daaligidia nia dama daane digaula! Goodou hagammaa ina gi daha di llongo dauwa hagatau! 4 Digaula ga lauwa gaa mmade i hongo nia ala o di nadau waahale. 5 Au go Dimaadua, go di God di Gowaa Aamua, hagalee e kili gi daha Israel mo Judah, ma e aha maa meemaa guu hai di huaidu mai gi di Au, dela go di God Dabu o Israel. 6 Llele gi daha mo Babylon! Goodou llele halahala godou mouli! Goodou hudee heia gi daaligi i di huaidu o Babylon. Dolomeenei gei Au gaa tala di hui gi ono hangaahai, ga hagaduadua gi tau anga. 7 Babylon la guu hai gadoo be di ibu goolo i dogu lima, dela e haga libaliba henuailala hagatau. Nia henua gu inu di waini deenei, gei gu boiboi.* 8 Babylon gu limalima hua dono kumi, gu mooho! Goodou tangitangi gi mee! Halahala ina nia wanii ala e hagahili ono gowaa ne moholehole, holongo gei mee gaa hili. 9 Digau mai i daha ala nogo noho i golo ga helekai, ‘Gimaadou gu hagamada belee hagamaamaa Babylon, gei gu deai di madagoaa ai. Gidaadou ga hagatanga gaa hula gi tadau henua donu. Dimaadua gu hagaduadua Babylon gi ono mahi hagatau, gu hagammaa gi daha hagatau.’ ”*

10 Dimaadua gu helekai, “Agu daangada, goodou wwolowwolo boloo, ‘Dimaadua gu hagamodongoohia aga madau donu. Gidaadou gaa hula, ga hagi anga gi digau Jerusalem di mee a Dimaadua, go tadau God dela ne hai.’ ”

11 Dimaadua gu haga ngalua aga nia king o Media, idimaa go Mee e hiihai e hagammaa gi daha Babylonia. Deenei di hai dela e tala di hui di haga mooho o dana Hale Daumaha.

Nia dagi o nia buini dauwa ga hagadaba, “Goodou olohia godou daalo! Hagatogomaalia ina godou mee abaaba! 12 Heia di hagailoo e daamada tauwa gi nia abaaba o Babylon. Hagamaaloo ina aga digau ala e hagaloohi, hagaloohia gi humalia nia gowaa huogodoo! Haganoho ina gi humalia digau dauwa ala e pala hagammuni e kana nia hagadaumee!”

Dimaadua gu hagagila dana mee ne helekai ai bolo gaa hai gi digau Babylon. 13 Tenua deelaa le e logo ono monowai mo nia goloo hagalabagau, gei dono madagoaa gu hagaodi, dono uga mouli la guu tuu guu modu.* 14 Dimaadua di Gowaa Aamua, gu hagababa i dono mouli deeodi bolo Ia ga laha mai ana daangada dogologowaahee belee dauwa gi Babylonia, digaula e logo gadoo be nia lamu ‘locust’, digaula ga wwolowwolo i di nadau aali.

Taahili hagaamu ang gi Dimaadua

(Jeremiah 10.12-16)

15 Dimaadua ne hai henuailala gi ono mogobuna,

dono iloo mee dela ne hai henuailala,

ge ne haga moholo di langi.

16 Mee e helekai hua,

gei nia wai ala i baahi i nua nia gololangi gu ngoloolo,

Mee e gaamai nia gololangi mai i nia mada o henuailala,

gei Mee gu haganoho dana ila bolo e dabadaba i lodo di uwa,

ga hagau dana madangi mai i lodo dana gowaa dugu mee.

17 Di madagoaa nia daangada gaa mmada gi di mee deenei,

gei digaula guu hai be digau gu boiboi,

gu de longono gi daha.

Digau ala e hai nadau ada god

ga dei nadau hagadagadagagee ai,

idimaa nia balu god digaula ala e hai,

la nia mee tilikai, ge dei nadau mouli ai.

18 Digaula gu dei ono hadinga ai,

nia daangada gu ginagina huoloo i nia maa.

Nia maa ga hagammaa gi daha

i di madagoaa Dimaadua ga hanimoi e hagi aga digaula.

19 Di God o Jacob la hagalee e hai be digaula;

go Mee ne hai nia mee huogodoo,

gei ne hili aga Israel belee hai ana daangada donu.

Yihowah di Gowaa Aamua, deenei dono ingoo.

Babylonia go di haamaa a God

20 Dimaadua ga helekai, “Babylonia, koe go dagu haamaa, agu goloo dauwa. Au ne hai hegau goe belee oho nia waahale mono henua, 21 nia hoodo mo digau ala e llele nia maa, nia waga heebagi hongo henua mo digau ala e dele nia maa, 22 nia daane mono ahina, digau lligi mo digau mmaadua, nia dama daane mono dama ahina, 23 digau hagaloohi siibi mo nadau siibi huogodoo, digau dogi hadagee mo nadau hoodo haga maluu gelegele, nia dagi mo nadau gau aamua huogodoo.”

Di hagaduadua Babylonia

24 Dimaadua ga helekai, “Goodou gaa mmada gi dagu hai dela e hui gi Babylonia mo ana daangada huogodoo i nadau huaidu huogodoo ala ne hai gi Jerusalem. 25 Babylonia, goe e hai gadoo be di gonduu dela e oho henuailala hagatau, gei Au go Dimaadua go do hagadaumee. Au gaa kumi goe, gaa wanga gi lodo di gelegele, gaa hai goe gii hai nia lehu. 26 Deai dahi hadu i nia hadu o oo hale ala ne mooho e mee di hagaduu labelaa ai. Goe gaa hai di anggowaa gaa hana hua beelaa. Au go Dimaadua ne helekai.

27 “Heia di hagailoo e daamada tauwa! Ili hia di buu gi longono nia henua huogodoo! Hagatogomaalia ina nia henua e dauwa gi Babylonia! Hagailoo ina gi nia henua o Ararat, Minni, mo Ashkenaz gi heebagi anga. Goodou hilihilia di tagi gii hana i mua di llongo dauwa. Goodou gaamai godou hoodo gii hai be di llongo lamu ‘locust’. 28 Goodou hagatogomaalia ina nia henua huogodoo gi heebagi gi Babylonia. Hagailoo ina gi nia king o Media mo nadau dagi mo nadau gau aamua, mo nia llongo dauwa o nia henua huogodoo ala e dagi go digaula. 29 Henuailala gu ngalungalua ge gu bolebole, idimaa Dimaadua gu hagagila dana mee ne haganoho e hai Babylonia gii hai di anga henua, tangada e noho i golo ai. 30 Digau dauwa o Babylonia gu hagalawa di nadau hai heebagi, gu noho hua i lodo di nadau abaaba dauwa. Digaula gu mmaadagu huoloo, gu paagege be nia ahina. Nia bontai di abaaba o di waahale la gu mooho gi lala, gei nia hale la gu ulaula. 31 Digau kae hegau, tei gii hana e haga iloo gi di king o Babylonia bolo dana waahale la gu mooho mai i nia baahi huogodoo. 32 Nia hagadaumee guu kumi di monowai, gu lloomoi laa hongo, guu dudu nia gowaa dauwa. Digau dauwa guu boo nadau lodo i di nadau mmaadagu. 33 Digi duai, gei nia hagadaumee ga daaligi digaula, ga dagadagahi digaula gadoo be nia golee i hongo di gowaa dagadagahi ‘wheat’. Au go Dimaadua di Gowaa Aamua, go di God o Israel ne helekai.”

34 Di king o Babylonia gu tuu lua Jerusalem guu gai. Mee guu dui gi lala di waahale gadoo be di loaabi hadu, guu holo di maa gadoo be di manu gai dangada. Mee guu kae ana mee ala ne hiihai ginai, gaa kili gi daha nia mee ala ne dubu i golo. 35 Digau Zion gi helekai, “Babylonia gi kae ina di hagaduadua o taaligi dangada a mee dela ne hai mai gi gidaadou!” Digau Jerusalem gi helekai, “Babylonia gii dau ang gi di hagaduadua a mee dela ne hai mai gi gidaadou!”

Dimaadua ga hagamaamaa Israel

36 Gei Dimaadua ga helekai gi digau Jerusalem, “Au ga hegeege godou donu, gaa hai godou hagadaumee gii hui nadau mee ala ne hai adu gi goodou. Au ga hagabagu nia monowai o Babylonia, gaa hai nia monowai digaula gi maangoo. 37 Tenua deelaa ga hagabae goloo hale mooho, ga noho ai nia manu lodo henua, gaa hai di gowaa mmada ginai hagahomouli, tangada e mee di noho labelaa i golo ai, digau huogodoo ala gaa mmada gi di maa le e mmaadagu huoloo. 38 Digau o Babylonia gu wwolowwolo gadoo be nia laion, gei e nguunguu gadoo be nia dama laion lligi. 39 E hai behee, digaula e hagagailaa? Au gaa hai dagu hagamiami gi digaula, gaa hai digaula gi libaliba gi tenetene digaula, gei digaula gaa kii ga hagalee e aala aga. 40 Au gaa lahi digaula ga daaligi gadoo be nia dama siibi, nia kuudi, mono siibi daane. Au go Dimaadua ne helekai.”

Di hagaodi o Babylonia

41 Dimaadua ga helekai i Babylon, “Di waahale dela e hagahagaamu go henuailala hagatau guu kumu! Gu mmaadagu huoloo go digau Babylon i mua nia henua huogodoo! 42 Di moana guu gaga aga gi hongo Babylon, guu gahu tenua gi nia beau. 43 Nia waahale guu hai di gowaa e mmaadagu ai, gei guu hai be di anggowaa ono wai ai, tangada e mee di noho i golo ai, be e taele laalaa. 44 Au ga hagaduadua Bel go di balu god o Babylonia, gaa hai a mee gi huge aga nia goloo ne gaiaa. Nia henua ga hagalee e dadaumaha labelaa gi mee.

“Nia abaaba o Babylon gu mooho gi lala. 45 Digau Israel, goodou llele gi daha mo di gowaa deelaa! Llele gi daha mo dogu hagawelewele damana gi mouli goodou. 46 Goodou hudee lodo paagege be e mmaadagu i nia longo ala e longo ai goodou. I lodo nia ngadau huogodoo, gei nia longo e kila aga bolo taaligi dangada e hai i lodo tenua deelaa, be go nia king e heheebagi i nadau mehanga. 47 Di madagoaa ga dau mai, gei Au ga hagaduadua nia balu ieidu o digau o Babylonia gei tenua hagatau deelaa ga haga langaadia, gei ono daangada ga daaligi gi daha. 48 Nia mee huogodoo i henuailala mo i di langi ga wwolowwolo tenetene huoloo i di madagoaa Babylonia ma gaa kumu go digau ala ga lloomoi i baahi ngeia belee oho di maa.* 49 Babylonia dela ne hidi ai di mmade gi digau o henuailala hagatau, gei dolomeenei gei Babylonia gaa doo gi lala, idimaa dono daaligi digau Israel dogologowaahee. Au go Dimaadua ne helekai.”*

Nnelekai Dimaadua ang gi digau Israel i Babylonia

50 Dimaadua ga helekai gi ana daangada ala i Babylonia, “Goodou gu dagaloaha gi daha mo di made! Deenei laa, hula! Hudee duai! Ma e aha maa goodou e mogowaa loo i di godou henua donu, goodou gi maanadu ina Au, go Dimaadua, mo Jerusalem. 51 Goodou e helekai boloo, ‘Gimaadou gu langaadia gei guu tee, di madau hagamaamaa ai, idimaa digau tuadimee guu kae nia gowaa dabu ala i lodo di Hale Daumaha.’ 52 Deenei laa, di madagoaa ga dau mai, gei Au ga hagaduadua nia ada balu ieidu huogodoo o Babylonia, gei ogo nia lee mmae o digau ala ne lauwa ga longono gi nua i nia gowaa huogodoo i lodo tenua deelaa. 53 Ma e aha maa Babylonia guu mee di gaga gi nua gi di langi, ga haga duu aga dana abaaba dauwa i golo, gei Au ga hagau agu daangada gi ohaa ina di maa. Au go Dimaadua ne helekai.”

Di mooho o Babylonia

54 Dimaadua ga helekai, “Hagalongo gi nia lee dangada e tangitangi i Babylonia, e tangi i di mooho dela gu i lodo tenua. 55 Au gaa oho Babylonia, gaa hai a mee gii noho deemuu. Di llongo dauwa ga ulu mai gi lodo gadoo be nia beau, gei e heebagi mo di hagalongoaa loo gi nua. 56 Digaula ne lloomoi belee oho Babylonia, ono gau dauwa guu kumu, nadau maalei gu mooho. Au go di God dela e hagaduadua di huaidu, gei Au ga hagaduadua Babylonia gi tau anga gi ana hangaahai. 57 Au ga haga libaliba nia dagi aamua, digau kabemee, nia dagi mo digau dauwa. Digaula gaa kii ga hagalee loo e aala aga labelaa. Au go di King dela ne helekai, dogu ingoo go Yihowah, di Gowaa Aamua. 58 Nia abaaba mau dangihi o Babylon ga meheu gi lala gi hongo di gelegele. Ono abaaba ala e duuduu i nua guu dudu gii wwele. Nia moomee o nia henua gu ono hadinga ai. Nadau moomee llauehe ala nogo hai la ga hagalee. Au go Dimaadua ne helekai.”

Nia helekai mai baahi o Jeremiah e hagau gi Babylonia

59 Tangada hagamaamaa di King Zedekiah, dela go Seraiah, tama daane ni Neriah, dela dono damana madua go Mahseiah. I lodo di haa ngadau o Zedekiah nogo king i Judah, Seraiah gaa hana gi Babylonia madalia a mee, gei au gaa wanga gi mee agu helekai. 60 Au gaa hihi gi lodo di beebaa di hai o di mooho dela gaa dau gi Babylonia, mo nia mee huogodoo i Babylonia. 61 Au ga helekai gi Seraiah, “Do madagoaa ma gaa dau i Babylonia, gei goe daulia gi nua gi nia daangada nia mee huogodoo ala guu lawa di hihi gi kinei. 62 Nomuli, gei goe gi dalodalo boloo, ‘Meenei Dimaadua, Goe gu helekai bolo Goe gaa oho di gowaa deenei, gi deai di mee mouli e mee di noho i golo ai, de hilihili be tangada be di manu, gei di maa gaa hai hua di anggowaa gaa hana hua beelaa.’ 63 Seraiah, do madagoaa dela guu lawa ai di dau di beebaa deenei gi nia daangada, gei goe gi noodia di beebaa deenei gi di gili di hadugalaa, hudua gi lodo di Monowai Euphrates,* 64 mo di helekai, ‘Deenei di hai dela gaa hai gi Babylonia: mee ga abulu gi lala ga hagalee e manawa aga labelaa, idimaa go di hagaduadua dela ga dugu mai go Dimaadua gi hongo digaula.’ ”

Nnelekai Jeremiah guu odi i kinei.

52

Di magedaa o Jerusalem

(2-Kings 24.18—25.7)

1 Zedekiah gu madalua maa dahi ono ngadau i di madagoaa a mee ne hai di king o Judah, gei mee nogo dagi i Jerusalem i nia ngadau e madangaholu maa dahi. Tinana o maa go Hamutal, tama ahina ni Jeremiah tangada mai i di waahale go Libnah. 2 King Zedekiah guu hai ana mee huaidu ang gi Dimaadua, e hai gadoo be nia hai di king go Jehoiakim nogo hai. 3 Dimaadua gu hagawelewele gi digau Jerusalem mo Judah dela di mee a Mee gaa kili digaula gi daha mo ono mua.

Gei Zedekiah ga hai baahi gi Nebuchadnezzar di king aamua o Babylonia. 4 Malaa, gei Nebuchadnezzar mo ana gau dauwa huogodoo gu lloomoi, ga heebagi gi Jerusalem i di madangaholu laangi o di madangaholu malama o di hiwa ngadau nogo king ai Zedekiah. Digaula gaa hau nadau waahale laa i daha mo di waahale, gaa hau di nadau abaaba e duuli haganiga di maa,* 5 ge e hagaloohi di abaaba duuli gaa dae loo gi di madangaholu maa dahi ngadau o King Zedekiah. 6 I di hiwa laangi o di haa malama o di ngadau hua deelaa, gei tau hiigai damanaiee gu huaidu huoloo. Nia daangada gu nadau meegai ne dubu belee gai ai. 7 Di madagoaa deelaa, gei di abaaba o di waahale gu mooho. Ma e aha maa digau o Babylonia gu duuli di waahale, gei ogo digau dauwa o di waahale gu ulu gi daha guu llele i di boo deelaa. Digaula guu hula i taalinga di hadagee o di king, e ulu gi daha mo di waahale i di bontai i mehanga nia abaaba e lua, e llele adu hagammuni i di ala dela e hana gi di gowaa mehanga gonduu o Jordan.* 8 Gei digau dauwa o Babylonia gu waluwalu di King Zedekiah gaa kumi a mee i lodo di gowaa maalama dela e hoohoo gi Jericho, gei nia gau dauwa a maa huogodoo gu diiagi a mee guu hula guu llele. 9 Zedekiah gaa lahi gi mua di King Nebuchadnezzar dela i lodo di guongo go Riblah, i lodo tenua go Hamath, gei deelaa di gowaa Nebuchadnezzar ne gabunga a mee. 10 Gei deelaa di gowaa di king Nebuchadnezzar ne hai bolo nia dama daane Zedekiah e daaligi gii mmade i mua nia golomada o maa. Digau aamua o Judah gu daaligi labelaa i di gowaa deelaa. 11 Nomuli, gei Nebuchadnezzar ga helekai labelaa bolo gi kaabe ina nia golomada o Zedekiah gi daha, ga lawalawa a mee gi nia daula baalanga, gaa lahi gi Babylonia. Zedekiah gaa noho i lodo di hale galabudi gaa dae loo gi dono made.*

Di mooho o di Hale Daumaha

(2-Kings 25.8-17)

12 I di madangaholu laangi o di lima malama go di madangaholu maa hiwa ngadau nogo king ai go Nebuchadnezzar i Babylonia, gei ogo Nebuzaradan go tangada hagamaamaa o di king ge tagi dauwa aamua, ga ulu gi lodo o Jerusalem. 13 Mee gaa dudu di Hale Daumaha o Dimaadua, di hale o di king, mo nia hale digau aamua o Jerusalem.* 14 Gei ana gau dauwa gaa oho gi lala di abaaba di waahale deelaa. 15 Gei Nebuzaradan gaa lahi nia daangada ala ne dubu gi Babylonia, go digau ngalua dau donu, mo digau ala ne llele gi di king o Babylonia i mua. 16 Gei mee ga dumaalia gii hunu daangada hagaloale ala nadau gowaa ai, bolo gi noho hua i golo, gi ngalua i lodo nia hadagee waini mo nia gowaa maalama ala i golo.

17 Digau o Babylonia gaa oho hagaligiligi nia duludulu ne hai gi nia baalanga mmee o di Hale Daumaha, mo nia kulumaa baalanga mmee ala i lodo di Hale Daumaha, mo di monowai baalanga mmee damanaiee, gei digaula guu kae nia baalanga mmee huogodoo gi Babylonia.* 18 Digaula guu kae labelaa nia daawolo mono mee dugu lehu, go nia mee e haga madammaa ai di gowaa dudu tigidaumaha, mono goloo hai mee ala e hai hegau i nia malama, nia boolo ala e hai hegau e haga hau nia dodo hai tigidaumaha, nia boolo ala e dudu nia ‘incense’ i ono lodo, mo nia hagadilinga goloo ala ne hai gi nia baalanga mmee, ala nogo hai hegau i lodo di Hale Daumaha. 19 Digaula guu kae nia mee huogodoo ala ne hai gi nia goolo mo nia mee ala ne hai gi nia silber, ngaadahi mono boolo lligi mono baalanga dugu malala gaa no lodo, nia boolo e dugu ai nia dodo tigidaumaha, nia mee dugu lehu, nia lohongo nia malama, nia boolo ala e dugu ai ‘incense’ dela e dudu, mo nia boolo ala e hai hegau ai nia waini o tigidaumaha. 20 Nia goloo huogodoo ala ne hai gi nia baalanga mmee go di King Solomon ang gi di Hale Daumaha: go nia duludulu e lua, nia kulumaa mo di monowai damanaiee, mo nia kau daane e madangaholu maa lua ala e aamo di maa, la nogo daamaha huoloo, e deemee di pauna. 21-22 Nia duludulu e lua le e hai be di mee e dahi, di mee e dahi e madalua maa hidu piidi di looloo, gei e madangaholu maa walu piidi bungubungu. Di maadolu le e dolu ‘inch’, gei e bongoo no lodo. Di mada gi nua tuludulu le e iai di baalanga mmee i di ulu di maa, e looloo i nia piidi e hidu mo di baahi, di ulu gi nua tuludulu e humu gi nia ada golee ‘pomegranate’ e haganiga di ulu nia maa. Nia mee huogodoo aanei ne hai labelaa gi nia baalanga mmee. 23 Nia golee ‘pomegranate’ aanei la nia mee e lau, gei tangada ma ga mmada aga i lala la nia mee e matiwa maa ono.

Digau Judah guu lahi gi Babylonia

(2-Kings 25.18-21,27-30)

24 Nebuzaradan tagi dauwa aamua gaa lahi labelaa tagi aamua hai mee dabu go Seraiah, mo Zephaniah dela go togolua dagi hai mee dabu, mo digau aamua dogodolu o di Hale Daumaha. 25 Mai i lodo di waahale, mee guu lahi tagi aamua o digau dauwa o Judah, mo nia daangada hagamaamaa dogohidu a di king ala nogo noho hua i golo i lodo di waahale deelaa, mo togolua dagi dauwa dela e madamada humalia nia beebaa o digau dauwa aalaa, mo nia daane hagalabagau modoono. 26 Nebuzaradan gaa lahi digaula gi di king Babylonia dela e noho i lodo di waahale go Riblah, 27 i lodo tenua go Hamath. Deelaa di gowaa di king ne haga mamaawa digaula, ga daaligi gii mmade i golo.

Deenei di hai o digau Judah ala guu lahi haga mogowaa gi daha mo nadau guongo. 28 Deenei di hulu dangada di King Nebuchadnezzar o Babylonia ne lawalawa gaa lahi gi daha mo Judah: I di hidu ngadau o dono king, gei mee guu lahi ana gau mai Judah e dolu mana ge madalua maa dolu (3,023). 29 I di madangaholu maa walu ngadau o Nebuchadnezzar nogo king, gei mee guu lahi digau e walu lau motolu maa lua (832) mai Jerusalem, 30 gei di madalua maa dolu ngadau, gei Nebuzaradan guu lahi ana daangada e hidu lau madahaa maa lima (745), ga haga puni mai digau huogodoo ala ne lahi gi daha mo di nadau henua donu digau e haa mana ge ono lau (4,600).

Jehoiachin gu mehede mai di galabudi

(2-Kings 25.27-30)

31 I di ngadau dela ne hai a Evil-Merodach gi king i Babylonia, mee e dumaalia gi di king o Judah go Jehoiachin i dana haga mehede mai a mee i lodo dono galabudi. Di mee deenei ne hai i di madalua maa lima laangi o di madangaholu maa lua malama o di motolu maa hidu ngadau i muli di lahi o Jehoiachin gi Babylonia. 32 Evil-Merodach gu dumaalia gi Jehoiachin, ga haga noho aga a mee gi dana lohongo mada aamua i nia lohongo o nia king ala i golo ala ne hagabagi dalia a mee gi Babylonia. 33 Jehoiachin gu dumaalia ginai gi daa ina gi daha ono goloo galabudi, gaa noho gi teebele o di king i di waalooloo o dono mouli. 34 Nia laangi dagidahi huogodoo, gei mee guu hai dono hagamaamaa teenedi e hui ana mee ala e hiihai ginai, i di waalooloo o dono mouli.

* 1.2: 2-Kings 22.3—23.27; 2-Chronicles 34.8—35.19

* 1.3: 2-Kings 23.36—25.21; 2-Chronicles 36.5-21

* 1.12: I nnelekai Hebrew, di bida helekai ‘almond’ le e hai dono lee be di bida helekai daumada

* 2.16: Memphis mo Tahpanhes: aanei la nia waahale e lua i Egypt

† 2.16: guu hai di iwi di libogo o maa gi mahaa be: gu tuudia nia ngaahulu o godou libogo: di mee hagalangaadia huoloo ang gi digau o Jew

* 3.1: Deuteronomy 24.4

* 3.6: 2-Kings 22.1—23.30; 2-Chronicles 34.1—35.27

* 4.3: Hosea 10.12

* 4.15: Di waahale go Dan la i bahi i ngeia i Israel

* 5.21: Isaiah 6.9-10; Ezekiel 12.2; Mark 8.18

* 5.22: Job 38.8-11

* 6.12: Jeremiah 8.10-12

* 6.14: Ezekiel 13.10

* 7.11: Matthew 21.13; Mark 11.17; Luke 19.46

* 7.12: Joshua 18.1; Pisalem 78.60; Jeremiah 26.6

* 7.18: Jeremiah 44.7-19

* 7.31: Leviticus 18.21; 2-Kings 23.10; Jeremiah 32.35

* 7.34: Jeremiah 16.9; 25.10; Revelation 18.23

* 8.10: Jeremiah 6.12-15

* 8.11: Ezekiel 13.10

* 9.24: 1-Corinthians 1.31; 2-Corinthians 10.17

* 10.7: Revelation 15.4

* 15.1: Exodus 32.11-14; Numbers 14.13-19; 1-Samuel 7.5-9

* 15.2: Revelation 13.10

* 15.4: 2-Kings 21.1-16; 2-Chronicles 33.1-9

* 16.9: Jeremiah 7.34; 25.10; Revelation 18.23

* 17.8: Pisalem 1.3

* 17.10: Pisalem 62.12; Revelation 2.23

* 17.21: Nehemiah 13.15-22

* 17.22: Exodus 20.8-10; Deuteronomy 5.12-14

* 19.2: 2-Kings 23.10; Jeremiah 7.30-32; 32.34-35

* 19.5: Leviticus 18.21

* 20.14: Job 3.1-19

* 21.2: 2-Kings 25.1-11; 2-Chronicles 36.17-21

* 22.5: Matthew 23.38; Luke 13.35

* 22.11: 2-Kings 23.31-34; 2-Chronicles 36.1-4

* 22.18: 2-Kings 23.36—24.6; 2-Chronicles 36.5-7

* 22.24: 2-Kings 24.8-15; 2-Chronicles 36.9-10

* 23.5: Jeremiah 33.14-16

* 23.14: Genesis 18.20; Ezekiel 16.49

* 24.1: 2-Kings 24.12-16; 2-Chronicles 36.10

* 25.1: 2-Kings 24.1; 2-Chronicles 36.5-7; Daniel 1.1-2

* 25.10: Jeremiah 7.34; 16.9; Revelation 18.22-23

* 25.11: 2-Chronicles 36.21; Jeremiah 29.10; Daniel 9.2

* 26.1: 2-Kings 23.36—24.6; 2-Chronicles 36.5-7

* 26.6: Joshua 18.1; Pisalem 78.60; Jeremiah 7.12-14

* 26.18: Micah 3.12

* 27.1: 2-Kings 24.18-20; 2-Chronicles 36.11-13

* 28.1: 2-Kings 24.18-20; 2-Chronicles 36.11-13

* 29.1: 2-Kings 24.12-16; 2-Chronicles 36.10

* 29.10: 2-Chronicles 36.21; Jeremiah 25.11; Daniel 9.2

* 29.13: Deuteronomy 4.29

* 30.10: Jeremiah 46.27-28

* 31.15: Genesis 35.16-19; Matthew 2.18

* 31.29: Ezekiel 18.2

* 31.31: Matthew 26.28; Mark 14.24; Luke 22.20; 1-Corinthians 11.25; 2-Corinthians 3.6

* 31.33: Hebrews 10.16,17

* 32.1: 2-Kings 25.1-7

* 32.28: 2-Kings 25.1-11; 2-Chronicles 36.17-21

* 32.34: 2-Kings 23.10; Jeremiah 7.30-31; 19.1-6

* 32.35: Leviticus 18.21; 2-Kings 23.10; Jeremiah 7.31

* 33.11: 1-Chronicles 16.34; 2-Chronicles 5.13; 7.3; Ezra 3.11; Pisalem 100.5; 106.1; 107.1; 118.1; 136.1

* 33.14: Jeremiah 23.5-6

* 33.17: 2-Samuel 7.12-16; 1-Kings 2.4; 1-Chronicles 17.11-14

* 33.18: Numbers 3.5-10

* 34.1: 2-Kings 25.1-11; 2-Chronicles 36.17-21

* 34.14: Exodus 21.2; Deuteronomy 15.12

* 35.1: 2-Kings 23.36—24.6; 2-Chronicles 36.5-7

* 35.6: 2-Kings 10.15,23

* 36.1: 2-Kings 24.1; 2-Chronicles 36.5-7; Daniel 1.1-2

* 37.1: 2-Kings 24.17; 2-Chronicles 36.10

* 38.28: Ezekiel 33.21

* 40.7: 2-Kings 25.22-24

* 41.1: 2-Kings 25.25

* 43.5: 2-Kings 25.26

* 44.30: 2-Kings 25.1-7

* 45.1: 2-Kings 24.1; 2-Chronicles 36.5-7; Daniel 1.1-2

* 46.2: Isaiah 19.1-25; Ezekiel 29.1—32.32

* 46.13: Jeremiah 43.10-13

* 46.27: Jeremiah 30.10-11

* 47.1: Isaiah 14.29-31; Ezekiel 25.15-17; Joel 3.4-8; Amos 1.6-8; Zephaniah 2.4-7; Zechariah 9.5-7

* 48.1: Isaiah 15.1—16.14; 25.10-12; Ezekiel 25.8-11; Amos 2.1-3; Zephaniah 2.8-11

* 49.1: Ezekiel 21.28-32; 25.1-7; Amos 1.13-15; Zephaniah 2.8-11

* 49.7: Isaiah 34.5-17; 63.1-6; Ezekiel 25.12-14; 35.1-15; Amos 1.11-12; Obadiah 1-14; Malachi 1.2-5

* 49.18: Genesis 19.24-25

* 49.23: Isaiah 17.1-3; Amos 1.3-5; Zechariah 9.1

* 50.1: Isaiah 13.1—14.23; 47.1-15

* 50.8: Revelation 18.4

* 50.29: Revelation 18.6

* 50.39: Revelation 18.2

* 50.40: Genesis 19.24-25

* 51.7: Revelation 17.2-4; 18.3

* 51.9: Revelation 18.5

* 51.13: Revelation 17.1

* 51.48: Revelation 18.20

* 51.49: Revelation 18.24

* 51.63: Revelation 18.21

* 52.4: Ezekiel 24.2

* 52.7: Ezekiel 33.21

* 52.11: Ezekiel 12.13

* 52.13: 1-Kings 9.8

* 52.17: 1-Kings 7.15-47

Taahili Manawa gee

1

2

3

4

5

LAMENTATIONS

Taahili Manawagee Hagadagadagagee

Di haga modongoohia:

Taahili Manawagee Hagadagadagagee la nia daahili e lima ala e helekai manawa gee gi di mooho o Jerusalem i di ngadau 586 i mua o Christ, mo di haadanga balua o nia daangada ala mai i di mooho deelaa mo nadau hagabagi gi daha mo nadau henua. Di lodo huaidu huoloo dela ne haga honu di beebaa deenei, gei di mee mada hagalabagau la taahili hagadagadagagee ang gi Dimaadua i lodo di haingadaa (3.22-47), mo di hagadagadagagee gi di madagoaa dela e hanimoi.

Digau o Jew e hai hegau gi nia daahili aanei nia ngadau huogodoo i nadau daumaha i nadau laangi hagaonge mo di manawa gee e haga langahia ai di mooho o nadau guongo i di ngadau 586 i mua o Christ.

Taahili deenei le e hai nia gubu e madalua maa lua i lodo nia mada e 1, 2, 4, mo 5. Nia gubu dagi dahi i lodo nia mada e 1, 2, 4 e daamada i di leder e dahi o di aiu Hebrew. Nia gubu e dolu i di mada e 3 e daamada i nia leder o di aiu Hebrew. Telekai Hebrew la nia leder e madalua maa lua. Tadinga o di mee deenei bolo gi haga modongoohia taahili deenei le e hagi anga nia mee huogodoo ala e mee di daahili i di hai o di manawa gee mo di hagadagadagagee i lodo di haingadaa la i lodo nia mada e lima aanei.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Nia manawa gee o Jerusalem (1.1-22)

Di hagaduadua a Dimaadua ang gi Jerusalem (2.1-22)

Taahili manawa gee (3.1-21)

Taahili hagadagadagagee (3.22-42)

Taahili manawa gee (3.43-66)

Jerusalem i muli dono mooho (4.1-22)

Talodalo gi dumaalia (3.1-22)

1

Nia manawa gee o Jerusalem

xalephx-Aleph

1 E haga manawa gee idimaa gu deai digau i Jerusalem ai,

di waahale dela nogo dogologo ono daangada i mua!

Henuailala hagatau nogo hagalaamua a mee i mua,

dolomeenei guu hai gadoo be di ahina guu made dono lodo.

Di waahale dela koia e aamua guu hai di hege dolomeenei.

xbethx - Beth

2 Mee e dangidangi i di boo hagatau,

ono golomada e halidangi gi lala i dono gili.

Deai dono ehoo mai mua i dono baahi ai

belee haga manawa lamalia a mee.

Ono ihoo hagaaloho guu buhi gu hai baahi gi mee.

xgimelx - Gimel

3 Digau Judah guu hula gi daha mo nadau gowaa donu,

guu noho i lodo di haingadaa mo di mouli hege.

Digaula guu noho i nnuai gowaa, gu deai di gowaa e mee

di haga ingoo bolo di gowaa donu ni digaula ai.

Nadau hagadaumee gu daabui digaula,

gu deai di gowaa e mee di lellele hagammuni ginai ai.

xdalethx - Daleth

4 Digau e hula gi di Hale Daumaha ai

belee hai nadau daumaha i nia laangi dabu.

Nia dama ahina ala nogo dadaahili i mua

la guu noho i lodo nadau hagaduadua,

gei ogo digau hai mee dabu gu tangitangi mo di manawa gee.

Nia ngudu nia bontai o di waahale nadau daangada ai,

gei Zion guu noho i lodo di manawa hagammaemmae.

xhex - He

5 Ono hagadaumee gu aali,

gei mee guu noho i lala nadau mogobuna.

Dimaadua gu hagaduadua a mee,

idimaa mee guu hai ana hala e logo.

Nia dama a maa guu kumi guu lahi gi daha.

xwawx - Waw

6 Di madamada o Jerusalem gu hagalee.

Nia dagi o maa guu hai be nia ee ma ga hiigai ga paagege.

Nia mahi digaula gu hagalee i di madagoaa

digaula e llele gi daha mo digau puu manu.

xzayinx - Zayin

7 Jerusalem gu ongeonge dolomeenei,

gu hagalee madamada be di maa i mua,

gei mee gu langahia dono madamada

dela i mua dono kumi go ono hagadaumee,

deai tangada e hagamaamaa a mee ai,

ono hagadaumee gu gadagada gi dono doo.

xhethx - Heth

8 Dono hagalaamua gu hagalee,

gu ono goloo ai, gu haga huaidu.

Mee gu manawa gee, guu pono ono golomada idimaa mee gu langaadia.

Jerusalem guu bida haga gulugulua ia gi nia huaidu.

xtethx - Teth

9 Ono gulugulua gu modongoohia hagammaa,

gei mee e dehei eia nia mee ala gaa tale ang gi deia.

Dono doo gi lala e huaidu,

idimaa tangada e haga manawa lamalia a mee ai.

Ono hagadaumee gu aali,

gei mee gu dangidangi gi Dimaadua gi dumaalia ang gi deia.

xyodhx - Yodh

10 Ono hagadaumee gu gaiaa ono goloo hagalabagau huogodoo.

Mee gu gidee ia di nadau ulu gi lodo di Hale Daumaha,

di gowaa dela guu bule go Dimaadua

bolo digau tuadimee gi dee ulu gi lodo.

xkaphx - Kaph

11 Ana daangada gu tangitangi mo di manawa gee

i nadau madagoaa e halahala nadau mee e gai.

Digaula gu koodai nadau goloo hagalabagau

gi nia meegai bolo gi mouli ai ginaadou.

Di waahale e dangidangi boloo,

“Meenei Dimaadua, mmada mai gi di au,

gi gidee Goe dogu haingadaa.”

xlamedhx - Lamedh

12 Mee e dangidangi gi digau ala e hula laalaa i dono baahi boloo,

“Mmada mai gi di au, deai tangada guu mmae

be di mmae deenei i di au ai,

go di mmae a Dimaadua ne gaamai gi ogu nua

i di madagoaa o dono hagawelewele.

xmemx - Mem

13 “Mee ne hagau eia dana ahi i di langi,

di ahi dela ne dudu ogu lodo.

Mee ne gaamai dana hele i ogu mua

gi hinga au gi hongo di gelegele,

gei Mee gaa hudu au gi daha gi lodo di mmae dee odi.

xnunx - Nun

14 “Mee gu hagailongo ogu huaidu huogodoo,

guu nnoo gi di gowaa e dahi,

gu daudau gi dogu uwa,

gei au gu daamaha gu hagalongo gee.

Dimaadua guu wanga au gi ogu hagadaumee,

dela ga deemee iei au di duu aga

e hai baahi gi digaula.

xsamekhx - Samekh

15 “Dimaadua gu gadagada gi agu gau dauwa ala koia e maaloo,

gu hagau ana gau dauwa belee hagahuaidu agu dama daane,

gu dagadagahi agu daangada be nia ‘grape’ i di gowaa dagadagahi waini.

xayinx - Ayin

16 “Deenei tadinga ogu golomada ala e halidangi.

Tangada e haga manawa lamalia au ai,

tangada e hai au gii mahi ogu lodo ai.

Ogu hagadaumee gu aali i di au,

gei ogu daangada nadau mee e dubu ai.

xpex - Pe

17 “Au guu holo ogu lima gi daha,

gei tangada e hagamaamaa au ai.

Dimaadua gu gahigahi ogu hagadaumee

gi hai baahi mai gi di au mai i nia gowaa huogodoo.

Digaula guu hai au be di mee gulugulua.

xtsadhex - Tsadhe

18 “Gei Dimaadua le e donu,

gei di maa ko au dela gu de hagalongo gi Mee.

Hagalongo mai gi di au, goodou go nia henua huogodoo,

mmada mai gi dogu hagaduadua nei.

Agu dama daane mo agu dama ahina huogodoo

gu lawalawa, guu lahi gi daha.

xqophx - Qoph

19 “Au gu gahigahi ogu ihoo,

gei digaula hagalee hiihai e hagamaamaa au.

Digau hai mee dabu, mo nia dagi

guu mmade i hongo nia ala o di waahale

i di nadau halahala nadau meegai belee hagamouli ginaadou.

xreshx - Resh

20 “Meenei Dimaadua, mmada mai gi dogu mmae huoloo,

au gu huaidu ogu lodo!

Ogu lodo gu daamaha huoloo gi ogu huaidu.

Taaligi dangada guu hai i hongo nia ala,

di made hogi gu i golo i lodo nia hale.

xshinx - Sin ma Shin

21 “Hagalongo mai gi dogu lee manawa gee,

tangada e haga manawa lamalia au ai.

Ogu hagadaumee gu tenetene gi do gaamai di haingadaa deenei.

Gaamai gi di au di laangi dela gu hagababa Kooe,

hagaduadua ina ogu hagadaumee

be dau hai dela nogo hai mai gi di au.

xtawx - Taw

22 “Haga huaidu ina digaula

idimaa digaula ala nogo haihai nia mee huaidu.

Hagaduadua ina digaula be dau hai

nogo hagaduadua au i ogu huaidu.

Au gu manawa gee huoloo i lodo ogu haingadaa,

gei au guu magi i lodo dogu manawa.”

2

Di hagaduadua a Dimaadua ang gi Jerusalem

xalephx - Aleph

1 I lodo di hagawelewele o Dimaadua,

gei Mee guu gahu Zion gi bouli dongoeho,

gu oho gi daha dono madamada hagatau.

I di laangi o dono hagawelewele,

gei Mee guu hudu gi daha dono Hale Daumaha.

xbethx - Beth

2 Dimaadua gu oho gi daha nia dama waahale hagalligi huogodoo o Judah,

gei guu wweu gi daha di abaaba o digau dauwa

ala nogo hagaloohi nia guongo aalaa,

gu hagatee tenua deelaa mo nadau dagi.

xgimelx - Gimel

3 I lodo dono hagawelewele, gei Mee gu oho nia mahi o Israel.

Mee guu huli gi daha mo gidaadou, e de hiihai e hagamaamaa gidaadou

i di madagoaa tadau hagadaumee ne dau i tadau baahi.

Mee gu hagawelewele huoloo mai gi gidaadou

gadoo be di ahi ma gaa dudu nia mee huogodoo.

xdalethx - Daleth

4 Mee guu hai gadoo be tadau hagadaumee

ma ga lui mai ana amu mai gi gidaadou,

gei Mee gu daaligi digau huogodoo

ala nogo haga tenetene mo e haga manawa lamalia gidaadou.

Gidaadou gu longono dono hagawelewele damana i Jerusalem nei.

xhex - He

5 Dimaadua gu haga huaidu Israel gadoo be dahi hagadaumee,

gu oho gi daha nia gowaa hai dauwa mo nia waahale o nia king,

guu wanga gi Judah di manawa gee dela dono hagaodi ai.

xwawx - Waw

6 Mee gu oho haga ligiligi di Hale Daumaha,

di gowaa nogo daumaha ai gidaadou gi Mee,

gei Mee gu haga lawa nia laangi hagamadagu mono Laangi Sabad.

Nia king mo digau hai mee dabu gu longono e ginaadou

nia mahi o dono hagawelewele.

xzayinx - Zayin

7 Di Tagi guu huli gi daha mo dono gowaa hai tigidaumaha,

gu diiagi dono Hale Daumaha,

gu dumaalia gi nia hagadaumee gi ohaa nia abaaba.

Digaula guu wwolo gi nua i tadau gowaa nogo tenetene ai,

nogo haihai tadau daumaha i mua.

xhethx - Heth

8 Dimaadua guu hai bolo di abaaba o Zion la gi mooho gi lala.

Mee gu haganoho gii donu nia mee ala belee haga mooho hagatau.

Nia angulaa madaloohi mono abaaba ala i golo

guu tinga gi hongo di gelegele, gu mooho.

xtethx - Teth

9 Nia ngudu di abaaba la gu i hongo di gelegele,

nia bontai baalanga la gu mooho dagidahi.

Nia king mono gau aamua guu hula gi daha gi nnenua o digau tuadimee,

tangada e kuulu gi taganoho ai,

gei nia soukohp e kae nadau moe mai baahi o Dimaadua ai.

xyodhx - Yodh

10 Nia daane mmaadua o Jerusalem guu noho deemuu i hongo di gelegele.

Nia dogolia pigi gu i hongo nadau libogo,

digaula guu gahu gi nia gahu manawa gee.

Nia dama ahina guu pala nadau libogo gi hongo di gelegele.

xkaphx - Kaph

11 Nia ngogo ogu golomada guu mmae i dogu dangidangi.

Dogu hagataalunga gu huaidu, gu ogu mahi ai

i lodo dogu manawa gee gi agu daangada ala gu hagamooho.

Nia dama mono dama lligi gu bobouli nadau golomada

i hongo nia ala o di waahale deelaa.

xlamedhx - Lamedh

12 Digaula gu hiigai gei gu hieinu, e tangitangi gi nadau dinana.

Digaula guu tinga gi hongo nia ala, gadoo be digau gu moholehole,

gei gu mmade mai loo maalia i hongo nia lima o nadau dinana.

xmemx - Mem

13 Go Jerusalem, dogu ihoo hagaaloho Jerusalem,

au e mee di helekai bolo aha?

Dehee dagu hai e mee di haga manawa lamalia goe?

Tangada ne hagaduadua beenei ai.

O haingadaa e damanaiee be di moana,

deai dahi mee e mee di hagadagadagagee ginai ai.

xnunx - Nun

14 Au soukohp nadau mee e helekai adu gi di goe ai,

nia kai tilikai hua.

Nadau agoago gu halahalau goe,

i ginaadou digi hagamodongoohia adu o huaidu,

bolo goe gi hudee hai bolo goe e lui do manawa e huli hoou.

xsamekhx - Samekh

15 Nia daangada ala e hula taalinga di waahale

e dadaumada hagahuaidu goe,

gu lialiagi nadau libogo mo di gadagada gi di mooho Jerusalem,

e helekai boloo, “Ma deenei di waahale humalia?

Deenei di waahale e haga tenetene henuailala?”

xayinx - Ayin

16 O hagadaumee huogodoo e gadagada adu gi di goe

mo di haihai goe haga huaidu.

Digaula ga huli adu ga haganneennee boloo,

“Gimaadou gu haga mooho di maa!

Deenei di laangi nogo talitali go gimaadou!”

xpex - Pe

17 Dimaadua gu haga gila aga ana mee ala ne hiihai bolo e hai.

Mee gu hagahuaidu gidaadou i dono hagalee dumaalia,

be dana hai dela gu hagi mai gi gidaadou i mua,

gu dumaalia gi tadau hagadaumee gi aali i gidaadou

gei gi tenetene gi tadau tingatinga.

xtsadhex - Tsadhe

18 Jerusalem, dumaalia gi au abaaba gi tangi gi nua gi Tagi,

heia oo dangi gi malingi gadoo be di monowai i di boo mo di aa.

Hudee dugua au dangidangi i di manawa gee!

xqophx - Qoph

19 Goe gii ala haga logo i di boo,

gii hai au dangidangi ang gi Dimaadua.

Goe gi dangidangi hagamahi i lala dono manawa dumaalia ang gi au dama,

go nia dama ala e mmade i hongo nia ala huogodoo i nadau hiigai!

xreshx - Resh

20 Meenei Dimaadua, Goe e aha dela e hagaduadua gimaadou beenei?

Nia ahina guu gai nia huaidina o nadau dama ala nogo aloho ai!

Digau hai mee dabu mo nia soukohp gu daaligi gii mmade i lodo di Hale Daumaha.

xshinx - Sin ma Shin

21 Digau mmaadua mono gau ala e lligi e mmoe mmoe i hongo nia ala.

Nia hulumanu dauwa o nia hagadaumee gu dadaaligi nia dama daane mono dama ahina.

Goe gu dadaaligi digaula i lodo do hagawelewele hagalee manawa dumaalia.

xtawx - Taw

22 Goe gu gahi mai ogu hagadaumee bolo gi madagu au i nia baahi huogodoo,

e hai gadoo be dau hai ma gaa gahi digaula gi tagamiami,

hagalee tangada e lele gi daha mo do hagawelewele ai.

Digaula gu daaligi agu dama, ala nogo tomo aga ge aloho iei au labelaa.

3

Hagaduadua, huli hoou, mo di hagadagadagagee

xalephx - Aleph

1 Ma ko au dela e iloo di hai o di hagaduadua mai baahi o God.

2 Mee guu hono au gi lodo di bouli dongoeho,

3 gu hagamamaawa au hagalee manawa dumaalia.

xbethx - Beth

4 Mee guu huge ogu goneiga, gu oho ogu iwi.

5 Mee guu nnoo au gi lodo di haingadaa mo di haga mmaemmae.

6 Mee guu hono au gii noho i lodo di gowaa bouli dongoeho o di made.

xgimelx - Gimel

7 Mee guu nnoo au gi nia daula baalanga.

Au gu deai dogu hagadagadagagee ai bolo au e mee di dagaloaha.

8 Au gu dangidangi loo gi nua i di hagamaamaa,

gei God hagalee hiihai e hagalongo mai.

9 Au e hagadubedube i dogu heehee,

gu duuli go nia abaaba hadugalaa i nia gowaa huogodoo

ala e heehee iei au, be e hana ginai au.

xdalethx - Daleth

10 Mee gu talitali au gadoo be di ‘bear’,

guu hobo gi ogu nua gadoo be di laion.

11 Mee gu hagabagi au gi daha mo hongo di ala,

gu hahaahi ogu goloo, gu diiagi au i golo.

12 Mee gu taiaga dana maalei,

guu lui hagahuudonu dana amu maalei mai gi di au.

xhex - He

13 Mee guu puu dana amu gu ulu gi lodo dogu huaidina.

14 Nia daangada gu gadagada mai gi di au i lodo di laangi hagatau.

Au guu hai di mee hai dadaagala ni digaula.

15 Di haangai huaidu, mo di haga inu di hagammaemmae guu hai mai gi di au.

xwawx - Waw

16 Mee guu hono ogu golomada gi hongo di gelegele,

guu tugi ogu niha gi nia hadugalaa.

17 Au gu de langahia eau di mahi o dogu huaidina,

di noho i di aumaalia mo di manawa lamalia.

18 Dogu mouli gu haga bodobodo mai,

dogu hagadagadagagee gi Dimaadua gu hagalee.

xzayinx - Zayin

19 Di hagamamaanadu dogu mmae, dogu ongeonge guu hai di mee e mmala.

20 Au e hagamamaanadu beenei, gei e daadaamee ginai dogu hagataalunga.

21 Gei dogu hagadagadagagee gu gila mai i dogu langahia eau di mee deenei:

xhethx - Heth

22 Di aloho Dimaadua mo dono manawa dumaalia hagalee noho loo.

23 E haga manawa lamalia au gadoo be di haga manawa lamalia o di luada,

ge dee odi gadoo be di hobo aga o di laa.

24 Dimaadua modogoia ni aagu, deelaa laa Mee go dogu hagadagadagagee.

xtethx - Teth

25 Dimaadua e humalia huoloo gi digau huogodoo ala e hagadonu a Mee.

26 Mai i Mee e humalia, gidaadou huogodoo gi talitali mo di hagakono gi dono hagamouli gidaadou.

27 E humalia maa gidaadou e kabe tadau noho hagalongo i tadau lligi.

xyodhx - Yodh

28 Maa gidaadou gu manawa gee,

gei gidaadou gii noho mada gidaadou deemuu.

29 Gidaadou gii pala gi lala i lodo tadau manawa hila gi lala,

holongo tadau hagadagadagagee la i golo hua.

30 Ma e aha maa gidaadou gu dadaaligi gu lauwa,

gei gidaadou gi manawa balabala hua.

xkaphx - Kaph

31 Di Tagi e manawa dumaalia,

hagalee huli gi daha mo gidaadou, gaa hana hua beelaa.

32 Maa Mee ga gaamai di manawa gee,

gei dono aloho i gidaadou le e donu, ge e maaloo.

33 Mee hagalee tenetene gi dono gaamai gi gidaadou di manawa gee mo di mmae.

xlamedhx - Lamedh

34 Di Tagi e modongoohia e Ia di madagoaa tadau hagataalunga ala e manawa gee i lodo di hale galabudi.

35 Mee e iloo di madagoaa gidaadou hagalee hai mee gi di tonu o Maa ne gaamai gi gidaadou.

36 Gei Mee e iloo Ia di madagoaa di tonu gu hai gee i lodo di gowaa hai gabunga.

xmemx - Mem

37 Di manawa o Tagi le e gila i nia madagoaa huogodoo.

38 Nia mee humalia mo huaidu e gila aga i di gowaa a Mee gu haganoho.

39 Gidaadou e leelee logo eiaha i di madagoaa gidaadou ga hagaduadua i tadau huaidu?

xnunx - Nun

40 Gidaadou gii mmada gi tadau huaidu, gaa huli labelaa gi Dimaadua.

41 Gidaadou gii huge tadau lodo ang gi God i di langi, ga dalodalo gi Mee boloo,

42 “Meenei Dimaadua, gimaadou gu ihala,

gu de hagalongo adu gi di Goe,

gei Goe gu hagalee dumaalia mai gi gimaadou.

xsamekhx - Samekh

43 “Goe gu daudali mai gimaadou mo di dadaaligi gimaadou.

Do manawa dumaalia la guu ngala i lodo do hagawelewele,

44 guu ngala i lala di gololangi maadolu,

gaa hidi ai madau dangidangi e deemee di dau i di Goe.

45 Goe guu hai gimaadou be di gowaa dugu geinga o henuailala.

xayinx - Ayin

46 “Gimaadou guu hai haga huaidu go madau hagadaumee.

47 Gimaadou guu noho i lodo di haingadaa mo di hagaloale,

guu noho i lodo di mouli hagalliga mo e haga madagudagu dangada.

48 Nia dangi o ogu golomada guu hali gi lala,

i di gili di hagahuaidu o agu daangada.

xpex - Pe

49 “Nia wai o ogu golomada gaa hali gi lala, hagalee noho,

50 gaa dae loo gi Dimaadua ga helekai mai i di langi,

ga gidee Ia gimaadou.

51 Nia mee ala e mmada ginai au gu haga manawa gee au,

i dogu gidee nia mee ala ne hai gi nia ahina o dogu guongo.

xtsadhex - Tsadhe

52 “Ogu hagadaumee e helehele au gadoo be di manu,

gei dono hadinga belee hudi wou mai gi di au ai.

53 Digaula guu hudu au mouli gi lodo di luwa mo di tai di ngudu di luwa deelaa gi di hadu.

54 Nia wai gu hoohoo aga gi dogu libogo, gei au gu hagamaanadu bolo au gu hoohoo gaa made.

xqophx - Qoph

55 “Au gu gahigahi Goe, meenei Dimaadua, mai i lodo di luwa deelaa iei au no lodo.

56 Goe gu hagalongo gi dagu dangidangi bolo gi hudee taidia o dalinga i dagu dangidangi.

57 Goe gu helekai mai i di madagoaa au nogo gahigahi Goe,

gei Goe gu hagi mai boloo, ‘Hudee madagu.’

xreshx - Resh

58 “Meenei dogu Dagi, Goe gu haga dagaloaha au, gu hagamouli au.

59 Gabunga ina gi di tonu, idimaa Goe gu gidee Goe nia hai ala nogo hai mai gi di au, meenei Dimaadua.

60 Goe gu iloo Goe di hai o ogu hagadaumee ala e hudi wou mai gi di au, e hai baahi mai gi di au.

xshinx - Sin ma Shin

61 “Meenei Dimaadua goe gu longono e Goe di nadau haganneennee au, gu iloo nadau hai huaidu.

62 Di laangi hagatau, gei ogu hagadaumee e haganohonoho mai nadau huaidu.

63 Digaula e gadagada mai gi di au mai luada gaa dae gi di boo.

xtawx - Taw

64 “Meenei Dimaadua, hagaduadua ina digaula gi nadau haihai huaidu.

65 Haga huaidu ina digaula, mo di haga honu ina digaula gi nia hagabaubau e logo!

66 Gumudia digaula, mo di haga mmaa ina digaula gi daha mo henuailala.”

4

Jerusalem i muli dono mooho

xalephx - Aleph

1 Tadau goolo madamada gu bilau,

nia hadu hagalabagau o di Hale Daumaha gu meheu gi hongo nia ala.

xbethx - Beth

2 Nia dama daane o Zion nogo hagalabagau gadoo be nia goolo,

gei dolomeenei gu balumee gadoo be nia baalanga ne hai gi nia gelegele.

xgimelx - Gimel

3 Nia paana lodo geinga e haga uu nadau dama,

gei agu daangada e hai gadoo be nia manu ‘ostrich’ e hagamuamua gi nadau dama.

xdalethx - Daleth

4 Digaula e dugu hua nadau dama bolo gii mmade i di hiigai mo di hieinu.

Nia dama le e tangi bolo gii wanga nadau meegai,

gei di maa tangada e haangai digaula ai.

xhex - He

5 Nia daangada nogo gai nadau meegai humalia i mua,

gei dolomeenei digaula gaa mmade i nadau hiigai i hongo nia ala.

Digau ala nogo tomo aga humalia i mua,

gei dolomeenei digaula e heehee i lodo nia hagabae geinga,

e hai di nadau halahala meegai.

xwawx - Waw

6 Agu daangada guu kae di hagaduadua koia e huaidu i di hagaduadua digau Sodom,*

di hagaduadua ne tale ang gi ginaadou limalima mai i nia lima o God.

xzayinx - Zayin

7 Tadau gau aamua nogo madammaa ge kene be nia ‘snow’.

Nnuaidina digaula nogo humalia ge maaloo, nogo dabadaba ge mahi.

xhethx - Heth

8 Gei dolomeenei digaula e mmoe mmoe i hongo nia ala,

tangada e iloo digaula ai,

nadau hadumada gu luuli i nadau mmade,

nadau gili gu maangoo be di laagau,

gu haga wini i di gili nia iwi.

xtethx - Teth

9 Digau ala ne mmade i lodo tauwa e haadanga lamalia i digau ala ne mmade nomuli,

ala gu paagege gu mmade mai maalia i di hiigai,

idimaa nia meegai ai belee mouli ai digaula.

xyodhx - Yodh

10 Di haingadaa dela ne tale ang gi agu daangada

e haga madagudagu dangada huoloo,*

nia dinana ala e aloho i nadau dama, guu dunu nadau dama belee gai.

xkaphx - Kaph

11 Dimaadua gu taiaga dono hagawelewele,

guu dudu dana ahi i Zion, bolo gii wele di waahale deelaa gii odi.

xlamedhx - Lamedh

12 Gu deai tangada i golo,

ge gu deai hogi nia dagi o nnenua tuadimee

ne hagadonu ai bolo nia hagadaumee e mee di ulu

gi lodo nia ngudu o di abaaba Jerusalem.

xmemx - Mem

13 Nia mee aanei guu hai mai i ana soukohp mo ana gau hai mee dabu

la guu hai di huaidu di nadau haga hali nia dodo o nia daangada madammaa.

xnunx - Nun

14 Nia dagi digaula gu heehee i hongo nia ala

gadoo be digau deegida,

digaula gu gulugulua i nia dodo,

gei nia daangada gu hagalee hiihai e bili gi digaula.

xsamekhx - Samekh

15 Nia daangada gu wwolowwolo boloo,

“Goodou tuu i daha, goodou e gulugulua! Hudee bili mai!”

Malaa, digaula gu hagadau adu gi nnuai guongo,

tangada ne benebene digaula ai.

xayinx - Ayin

16 Dimaadua gu hagalee hila gi digaula,

Mee ne bida hai digaula gi heehee beelaa,

gu hagalee hila anga gi digau hai mee dabu mo nia dagi.

xpex - Pe

17 Gidaadou gu halahala di hagamaamaa dela digi hanimoi,

dela gu deemee di gidee.

Gidaadou gu talitali di hagamaamaa mai i tenua dela e deemee di hagamouli gidaadou.

xtsadhex - Tsadhe

18 Nia hagadaumee nogo talitali gidaadou,

gei gidaadou gu deemee di heehee i hongo nia ala.

Tadau madagoaa la guu lawa, di hagaodi la gu dae mai.

xqophx - Qoph

19 Di hai o tadau hagadaumee la guu hai be di ‘eagle’

e mamaangi ia i lala di langi.

Digaula gu hagabagibagi gidaadou,

gu aali i gidaadou i hongo nia dama gonduu,

guu kumi gidaadou haga homouli i lodo di anggowaa.

xreshx - Resh

20 Digaula guu kumi di hagamau o tadau mouli,

go di king dela ne hilihili go Dimaadua,

dela nogo hagadagadagagee ginai gidaadou

e haga dagaloaha gidaadou gi daha mo tadau hagadaumee huogodoo.

xshinx - Sin ma Shin

21 Goodou go digau Edom mo Uz, goodou gadagada.

Goodou tenetene i di godou madagoaa ala e mee.

Di haingadaa gaa dae mai gi goodou labelaa,

gei goodou ga heehee godou goloo ai, e haga langaadia dangada.

xtawx - Taw

22 Zion guu kae di hui o nadau huaidu.

Dimaadua ga hagalee daahi gidaadou i lodo di gowaa

dela e noho galabudi ai gidaadou i daha mo tadau gowaa donu.

Malaa, goe go Edom, Dimaadua ga hagaduadua goe,

ga hagi aga au haihai hala huogodoo.

5

Talodalo gi dumaalia

1 Meenei Dimaadua, gi langahia mai mua nia mee ala gu hai mai gi gimaadou.

Mmada mai gi gidee Goe di madau langaadia.

2 Madau goloo guu dada go digau mai i daha.

Digaula guu noho i lodo madau hale.

3 Madau damana gu daaligi go nia hagadaumee,

gei dolomeenei madau dinana guu hai nia ahina nadau lodo ai.

4 Gimaadou e hai gii hui madau wai e inu,

gei e hai gii hui labelaa madau laagau e hai madau dohomu.

5 Gimaadou guu dagi hagaduadua

gadoo be nia ‘donkey’ be nia ‘camel’,

gimaadou gu duadua,

gei di maa deai tangada e haga molooloo gimaadou ai.

6 Gimaadou e madamadau madau meegai gi digau Egypt mo Assyria

bolo gii mee ai gimaadou di mouli.

7 Madau damana mmaadua gu ihala,

gei dolomeenei digaula gu hagalee,

gei gimaadou gu hagaduadua mai i nadau huaidu ne hai.

8 Digau ala e dagi gimaadou le e hai gadoo be nia hege,

tangada e mee di haga dagaloaha gimaadou gi daha mo nadau mogobuna ai.

9 Digau daaligi dangada gu heehee i lodo nia gowaa maalama,

madau mouli gu i lodo di hagalliga di madagoaa e halahala madau meegai.

10 Madau hiigai gu hidi ai madau magi welengina huoloo.

Madau gili gu welengina gadoo be di gili o di baalanga wele.

11 Madau lodo guu kumi go digau hai huaidu i hongo di Gonduu Zion.

Madau dama ahina guu hono bolo gi wanga ina nadau huaidina

i lodo nia guongo o Judea hagatau.

12 Madau dagi guu lahi gu daudau i tomo nia laagau.

Madau daane mmaadua gu hagalee e hagalabagau.

13 Madau dama daane guu hai ginai

bolo gi holeholee nia gili meegai be digau hege,

nia damagiigi lligi guu wanga nadau laagau daamaha gi aamo.

14 Digau mmaadua gu hagalee noho hua igolo

i di ngudu di bontai o di abaaba,

gei digau lligi gu hagalee dadaahili.

15 Di tenetene gu hagalee, guu maa gi daha i lodo madau mouli,

di manawa gee guu pono nia gonigoni.

16 Nia mee ne dubu i lodo madau mee ala nogo hagapuu ginai ai.

Gimaadou gu ihala, gei dolomeenei gimaadou gaa mmade.

17 Madau manawa guu magi,

gei gimaadou gu deemee di mmada

i madau golomada guu honu dangi.

18 Idimaa di Gonduu Sinai guu duu modogoia, guu hai di anggowaa,

gei nia manu lodo geinga ‘jackal’ gu heehee i baahi nia gowaa ala gu mooho.

19 Gei Goe, meenei Dimaadua, Goe gaa king gaa hana hua beelaa,

gaa dagi gaa dae loo gi di hagaodi o di madagoaa.

20 Goe e aha dela ne haga de langahia e Goe gimaadou di madagoaa looloo ehaa?

Goe ga langahia e Goe gimaadou labelaa?

21 Dimaadua, daahia adu gimaadou labelaa gi di Goe!

Daahia adu gimaadou labelaa!

Dugu ina mai labelaa madau madamada mai mua.

22 Be Goe ga haga de langahia e Goe gimaadou gaa hana hua beelaa?

Do hagawelewele laa dono hagageinga i golo ai?

* 4.6: Genesis 19.24

* 4.10: Deuteronomy 28.57; Ezekiel 5.10

Ezekiel

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

EZEKIEL

Di Beebaa Ezekiel

Di haga modongoohia:

Soukohp Ezekiel ne lahi gi Babylon gaa noho i golo i mua mo i muli di mooho o Jerusalem di ngadau e 586 i mua o Christ. Ana helekai la ne hai gi digau ne lahi gi Babylon mo digau Jerusalem. Di Beebaa Ezekiel le e wwae ono: (1) Di haga gahi o Ezekiel go God e hai soukohp. (2) Nia haga iloo ang gi nia daangada i di hagi aga ginaadou go God, mo di mooho o Jerusalem dela ga dau mai. (3) Nnelekai mai Dimaadua i di gili dana hagi aga o nia henua llauehe ala ne hagahuaidu mo di dagi gee ana daangada. (4) Nnelekai haga manawa lamalia o Israel i muli di mooho o Jerusalem, mo di hagababa di madagoaa humalia o nia madagoaa ma ga dagidilaangi. (5) Nnelekai kokohp hai baahi gi Gog. (6) Di ada moe Ezekiel i di Hale Daumaha mo tenua ala gaa hau haga hoou.

Ezekiel la taane dela e maaloo dono hagadonu ge e kabe mee. Ana mee e logo ala ne mmada ginai mee, la mai baahi ana moe ala ne hai, ge ana helekai e logo la ne haga modongoohia i nia ada mee madammaa. Ezekiel e helekai maaloo i di haga hoou o di manawa mo di hagataalunga, mo di waawa o tangada i ono hala. Mee e haga iloo labelaa dono hagadagadagagee bolo di mouli o tenua la ga haga hoou. Mee tangada hai mee dabu ge di soukohp labelaa, e hiihai e haga hoou di Hale Daumaha ge e hiihai hogi bolo digau Israel gi dabuaahia.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga gahi o Ezekiel (1.1—3.27)

Di haga iloo di mooho o Jerusalem (4.1—24.27)

Di hagi aga o nnenua llauehe go God (25.1—32.32)

Di hagababa a God gi ana daangada (33.1—37.28)

Nnelekai kokohp hai baahi gi Gog (38.1—39.29)

Di haga modongoohia o di Hale Daumaha mo tenua dagidilaangi (40.1—48.35)

Di moe matagidagi Ezekiel

1

(1.1—7.27 )

Di Lohongo King o Dimaadua

1 Di lima laangi o di haa malama o di motolu ngadau, gei au go Ezekiel tangada hai mee dabu, go tama a Buzi, nogo noho i Babylonia i taalinga di Monowai Chebar madalia ogu duaahina digau o Jew ala ne lahi gi daha mo nadau henua. Di langi gu mahuge, gei au gu gidee a God i lodo di moe.* 2 Deenei la di lima ngadau mai di madagoaa King Jehoiachin ne lahi gi daha mo Israel gi Babylonia.* 3 Di gowaa deelaa la i Babylonia i baahi di Monowai Chebar, gei au gu longono di lee o Dimaadua e helekai mai. Gei au gu longono ia eau ono mogobuna.

4 Au gaa mmada gi nua, ga gidee au di madangi maaloo e hanimoi i bahi i ngeia mo dono baahi gabua damanaiee. Di ila gu dabadaba mai i lodo di gabua deenei. Di maalama madamada huoloo le e haganiga di maa i di langi. I di gowaa dela e dabadaba di ila la di mee e maahina gadoo be di baalanga mmee. 5 I tungaalodo di gabua deenei, gei au ne mmada gi nia mee e hai gadoo be nia manu mouli e haa, e haga haaeha gi tangada.* 6 Di manu e dahi la ono hadumada e haa, ge haa bakau. 7 Nia wae digaula e huudonu, nia madaawae digaula e hai be nia madaawae kau daane. Digaula e maahina gadoo be di madamada o di baalanga mmee ne haga dingidingia. 8 Madalia nadau hadumada dagi haa ge dagi haa bakau la nia lima dangada dagi haa dagidahi i lala nadau bakau. 9 Nia bakau e lua o di manu mouli e dahi e holo gi daha. Nia mada nadau bakau le e tale, guu hai di ada e haa ono madaaduge. Digaula ma ga ngaalua, e ngaalua ngaadahi, hagalee hulihuli nadau huaidina.

10 Di manu e dahi e hai ono hadumada hai geegee e haa: Di hadumada tangada i mua, di hadumada laion i di baahi gau donu, di hadumada kau daane i di baahi gau ihala, mo di hadumada ‘eagle’ i tua.* 11 Nia manu mouli aanei gaa holo gi daha nadau bakau dagi lua gii tale nia mada nadau bakau, gei nia hoo nadau bakau dagi lua e kumi nadau huaidina. 12 Nia manu mouli aanei e mmada gi nia baahi huogodoo, malaa, digaula e mee di hula gi nadau gowaa ala e hiihai e hula ginai. Digaula hagalee hulihuli i di nadau mmaanege adu.

13 Di mee be di lama ulaula e menege adu i mehanga nia manu mouli aalaa. Di mee deelaa e ulaula, e dabadaba mai di ila no lodo.* 14 Go nia manu mouli aalaa e hula ga lloomoi labelaa, e limalima be di haga ngalungalua o di ila.

15 Dagu mmada adu gi nia manu mouli e haa aalaa, gei au ga gidee nia duaadiga e haa e tale gi di gelegele. Nia mee aalaa e dagidahi i baahi o nia manu mouli aalaa.* 16 Nia duaadiga e haa aalaa e dingidingia gadoo be di hadu hagalabagau gei e hai be di mee e dahi. Tuaadiga e dahi iai dono duaadiga e pigi ginai. 17 Deelaa di mee gaa hidi ai nia duaadiga aalaa gaa mee di llele gi nia mada e haa o henuailala. 18 Di gili o nia duaadiga aalaa guu hii gi nia golomada.* 19 Nia madagoaa huogodoo nia manu mouli aalaa ga ngaalua, gei nia duaadiga aalaa e nngaalua labelaa, gei nia madagoaa huogodoo nia manu mouli aalaa ga mmaangi gi nua, gei nia duaadiga aalaa e mmaangi gi nua labelaa. 20 Nia manu mouli aalaa e hula gi nia gowaa huogodoo ala e hiihai e hula ginai digaula, gei nia duaadiga aalaa e hula i muli digaula, idimaa ma go nia manu mouli aalaa ala e dagi digaula. 21 Malaa, nia madagoaa huogodoo nia manu mouli aalaa ma ga ngaalua, be e noho, be e mmaangi gi nua, nia duaadiga aalaa e hai labelaa beelaa.

22 I hongo nia libogo o nia manu mouli aalaa e iai di mee e hai be di aholi dela ne hai gi nia kalaadi dingidingia.* 23 I lala di aholi deelaa le e tuu nia manu mouli aalaa ala e holo nadau bakau dagi lua gi daha gi nadau ihoo nia bakau ala i golo, e hii mai dono huaidina gi nadau bakau dagi lua ala i golo. 24 Au e longono eau di lee o nia bakau digaula ma ga mmaangi. E hai be di lee o di tai, e hai gadoo be di lee o digau dauwa dogologowaahee, e hai gadoo be di lee o God Koia e Aamua. Di madagoaa digaula ma ga hagalee mmaangi, gei digaula ga haga puni mai nadau bakau.* 25 Gei di lee dela e hanimoi i nadau nua mai i hongo di aholi dela i hongo nadau libogo.

26 I hongo di aholi deelaa la e iai di mee be di lohongo king dela ne hai gi nia hadu hagalabagau ‘sapphire’. I hongo di lohongo king deelaa le e noho di mee e hai be tangada.* 27 Di mee deelaa le e dingidingia gadoo be nia baalanga mmee ma ga i tungaalodo di ahi. E dingidingia hagatau be di maalama.* 28 E logo ono gono gadoo be nia gono o di umada. Deenei di maalama dela e haga modongoohia ai di madamada o Dimaadua i tadau baahi.

Dimaadua guu gahi Ezekiel e hai soukohp

Dogu madagoaa ne gidee nia mee aanei, gei au ga bala gi lala gi hongo di gelegele ga longono eau di lee,

2

1 dela e helekai, “Kooe go tangada dangada, duu gi nua, Au e hiihai e helekai adu.” 2 Di madagoaa di lee deelaa e leelee hua igolo, gei di Hagataalunga o Dimaadua gu hagahonu au, gu haga duu aga au gi nua, gei au e longono eau di lee e leelee hua igolo, e helekai, 3 “Kooe go tangada dangada, Au e hagau goe gi nia daangada Israel ala gu de hagalongo ge gu hai baahi mai gi di Au. Digaula gu de hagalongo be nadau maadua mmaadua namua loo gaa dae mai loo gi dangi nei. 4 Digaula gu hamaaloo dangihi, ge gu hagalee hagalabagau Au. Malaa, Au go Tagi go Yihowah e hagau goe e haga modongoohia gi digaula agu mee ala e hagi anga gi digaula. 5 Ma e aha maa digau de hagalongo aalaa ga hagalongo adu be deeai, go digaula gi iloo bolo ma dahi soukohp gu i golo i nadau baahi.

6 “Gei goe, go tangada dangada, goe hudee madagu i digaula, be e madagu i nia kai digaula. Digaula ga hai baahi adu ge gaa hudi nadau wou adu gi di goe. Goe gaa hai gadoo be tangada dela e noho i mehanga nia ‘scorpion’. Gei goe hudee madagu i digau de hagalongo aalaa, be e madagu i nia helekai digaula ala ga helekai adu. 7 Goe ga helekai gi digaula agu mee huogodoo ala ma ga hagi adu, ma e aha maa digaula ga hagalongo adu be deeai. Goe gi langahia bolo digaula digau de hagalongo.

8 “Goe go tangada dangada, hagalongo hagahumalia gi agu mee ala ga helekai ai. Goe hudee de hagalongo be digaula. Hanga ina doo ngudu gi daha, geina di mee dela ga gowadu ko Au gi di goe.”

9 Malaa, gei au ga mmada hua gi di lima e daahi mai gi di au, e daahi dana lau beebaa e wini.* 10 Di lima deelaa gaa huge di lau beebaa deelaa, gei au ga gidee bolo di lau beebaa deelaa le e hihi ono baahi e lua. Nnelekai o di beebaa la nia kai haga lodo huaidu mono kai haga manawa dangi mo haga manawa gee.

3

1 Dimaadua ga helekai mai, “Kooe go tangada dangada, geina di baahi lau beebaa deenei, ga hanadu ga helekai gi digau Israel.”*

2 Gei au gaa hanga dogu ngudu gi daha, gei Mee ga gaamai di baahi lau beebaa bolo au gi geina. 3 Gei Mee ga helekai, “Kooe go tangada dangada, geina di baahi lau beebaa deenei dela ne gowadu ko Au. Haga honu ina do dinae.” Gei au gaa gai di maa, ga modongoohia eau di kala o di maa dela e maangala be nia mee maangala.

4 Dimaadua ga helekai mai, “Kooe go tangada dangada, hanadu gi baahi digau Israel, haga modongoohia ina gi digaula nia mee huogodoo ala ga hagi adu ko Au. 5 Au hagalee hagau adu goe gi di guongo dela e helekai i nia kai mai i daha, go digau Israel la hua. 6 Maa nei bolo au ga hagau adu goe gi lodo nia guongo ala nadau helekai e haingadaa adu gi di goe, gei goe gi modongoohia, bolo digaula e hagalongo adu hua. 7 Gei dahi dangada i digau Israel e hiihai e hagalongo adu ai. Digaula hagalee hagalongo mai gi di Au hogi. Digaula huogodoo gu hamaaloo dangihi gu de hagalongo. 8 Dolomeenei gei Au gaa hai goe gi hamaaloo dangihi ge gi hagabaubau gadoo be digaula. 9 Au gaa hai goe gi hamaaloo dangihi be di hadu hamaaloo dela go di ‘diamond’. Goe hudee madagu i digau de hagalongo aalaa.”

10 Dimaadua ga helekai mai labelaa, “Kooe go tangada dangada, haga dina ina gi humalia ge gi langahia e goe nia mee huogodoo ala e hagi adu ko Au. 11 Hanadu gi o duaahina donu o do henua, haga modongoohia ina gi digaula agu mee ala e helekai iei Au, go Tagi go Yihowah, ma e aha maa digaula e hagalongo be hagalee hagalongo.”

12 Di Hagataalunga o Dimaadua ga dahi aga au, gei au ga hagalongo gi dogu dua di lee ngoloolo e helekai boloo, “Hagaamuina di madamada o Dimaadua dela i di langi i nua!” 13 Au ga longono labelaa di lee o nia bakau manu e taletale i lodo di ahiaalangi mo di lee o nia duaadiga llauehe be di ngalungalua o tenua. 14 Di mogobuna o Dimaadua gu haga honu au, gei di madagoaa hua deelaa gei di Hagataalunga o God ga dahi aga au. Gei au gu manawa gee, gu hagawelewele. 15 Gei au ne hanimoi gi Tel-Abib gi taalinga di Monowai Chebar di gowaa dela e noho ai digau ala ne lahi gi daha mo nadau henua. Gei au nogo noho i golo i nia laangi e hidu, gu manawa gee i nia mee ala ne mmada ge ne hagalongo ginai au.

Dimaadua gu hili aga a Ezekiel e hai di hagaloohi

(Ezekiel 33.1-9)

16 I muli nia laangi e hidu ne too gi daha, gei Dimaadua ga helekai mai, 17 “Kooe go tangada dangada, Au gaa hai goe gii hai di hagaloohi di guongo go Israel. Goe ga haga modongoohia gi digaula nia haganoho ala ga hagi adu ko Au. 18 Maa au ga haga iloo bolo tangada huaidu gaa made, gei goe digi haga iloo gi mee gi huluhia ana hangaahai gi mouli ia, malaa, mee gaa made i lodo ono huaidu, gei au ga dugu adu di made o maa e hai mee ginai goe. 19 Maa goe ga haga iloo gi tangada huaidu deelaa, gei mee digi dugu ana hai huaidu, malaa, mee gaa made hua i ono huaidu, gei goe gu mouli hua.

20 “Maa tangada humalia ga daamada gaa hai di huaidu, gei Au gaa wanga a mee gi lodo di haingadaa. Tangada deelaa la gaa made maa goe digi haga modongoohia gi mee gi dugua ana haihai huaidu. Mee gaa made mai i ana haihai huaidu, gei Au hagalee langahia nia haihai humalia a maa ala ne hai. Au e dugu adu gi di goe e hai mee gi di made o maa. 21 Maa goe gu haga modongoohia gi tangada humalia bolo gi hudee heia di huaidu, gei mee ga hagalongo adu ga hagalee hai di huaidu, malaa, mee ga mouli hua, gei do mouli hogi ga dagaloaha.”

Ezekiel ga deemee dana leelee

22 Gei au gu longono eau di mogobuna mahi o Dimaadua, gei Mee ga helekai mai, “Duu gi nua, hana gi di gowaa baba. Au ga helekai adu gi di goe i di gowaa deelaa.”

23 Malaa, au gaa hana gi di gowaa baba deelaa, gei au ga gidee di madamada o Dimaadua, gadoo be dagu gidee i taalinga di Monowai Chebar. Au gaa hinga gi lala e huli ogu golomada gi nia gelegele. 24 Gei ogo di Hagataalunga o God ga ulu gi ogu lodo ga haga duu aga au gi nua. Dimaadua ga helekai mai, “Hana gi doo hale, taidia goe gi lodo doo hale. 25 Kooe go tangada dangada, goe gaa nnoo gi nia loahi, gei goe ga deemee di hana gi malaelae gi di gowaa dela e dogologo nia daangada. 26 Au gaa hai do holole gi deemee di ngalungalua, gei gi deemee goe di hagamaamaa digau ala de hagalongo. 27 Malaa, dogu madagoaa ma ga helekai adu labelaa gi di goe, gaa hai goe gii mee di leelee labelaa, gei goe ga haga modongoohia gi digaula nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah. Hunu gau i digaula ga hagalongo, gei hunu gau e haga de iloo ginaadou goe, idimaa, digaula la tenua de hagalongo.”

4

Ezekiel e hai di ada o di duuli o Jerusalem

1 Dimaadua ga helekai mai, “Kooe go tangada dangada, gaamai dau hadu maluu, dugua i oo mua, maaga ina dau ala i nonua e hagamodongoohia di waahale Jerusalem. 2 Nomuli, heia di ada mee o di duuli di waahale i nia aloalo, hagamungamunga gelegele, hale laa digau dauwa, mo nia laagau haga mooho di abaaba e haganiga di maa belee hai di ada o di kumi di waahale deelaa. 3 Hagaduulia dau baalanga baabaa gii hai be di abaaba i mehanga o goe mo di waahale, gei goe gaa huli gi di waahale. Di waahale gu duuli, gei go kooe dela tangada e duuli di maa. Deenei e hai di ada mee ang gi Israel.

4-5 “Nomuli gei goe gaa moe gi lala gi doo baahi dau ihala, gei Au gaa dugu gi oo nua nia huaidu o digau Israel ala ne hai. Nia laangi e dolu lau matiwa (390) e noho iei goe i golo, e hagaduadua i nia huaidu digaula. Au e hagamodongoohia adu bolo di laangi e dahi e ala be di ngadau e dahi o nadau hagaduadua. 6 I doo lawa di hai di mee deenei, gei goe gaa huli gi doo baahi dau donu gaa kae labelaa nia huaidu o digau Judah i nia laangi e madahaa (40). Di laangi e dahi e ala be di ngadau e dahi ang gi di hagaduadua o nadau huaidu.

7 “O golomada la gi daumadalia di duuli o Jerusalem. Hagaabo ina oo lima gi di waahale deelaa, gei gi heia au helekai kokohp hai baahi gi mee. 8 Au ga lawalawa goe gi deemee di huli goe gi di baahi dela i golo gaa dae loo gi di lawa o tuuli deelaa.

9 “Gaamai au ‘wheat’, ‘barley’, ‘bean’, ‘pea’, ‘millet’ mono ‘spelt’. Unugia nia maa gi heia au palaawaa. Aanei la go au mee ala e gai kooe i nia laangi e dolu lau matiwa (390) i doo moe i doo baahi dau ihala. 10 Goe e gaigai au ‘ounce’ e walu palaawaa i di langi e dahi ga dau adu loo gi dono daiaa. 11 Au wai e inu di laangi e dahi nia ibu wai e lua. 12 Gei goe akaa ina dau ahi i hongo nia duudae dangada gu maangoo, dunaa ina au palaawaa i hongo di ahi deelaa, geina nia maa i mua digau ala e daumada goe.”

13 Dimaadua ga helekai, “Deelaa di hai digau ala gaa gai nia meegai ala guu bule go taganoho, i dogu madagoaa ma gaa lahi digaula gi nnenua mai i daha.”

14 Gei au ga helekai gi Mee, “Deeai, meenei Tagi go Yihowah! Au digi hagamilimilia ina au. Mai hua i dogu dulii, au digi geina nia goneiga manu ala ne mmade, be di manu ne daaligi go di manu lodo henua. Au digi gai nia goneiga o di manu dela guu hai tangada bolo ma di manu gulugulua.”

15 Dimaadua ga helekai, “E humalia, Au ga dugu adu gi di goe gi akaa ina dau ahi i hongo nia duudae kau, gaa dunu laa au palaawaa i hongo nia malala o di ahi.”

16 Gei mee ga duudagi ana helekai, “Kooe go tangada dangada, Au ga daa gi daha nia palaawaa ala i lodo Jerusalem, digau huogodoo ala i golo ga manawa gee huoloo gaa noho gologolo i di nadau papauna nadau meegai ala belee gai mo nia wai ala e inu ai ginaadou. 17 Digaula ga deai nadau meegai mo nadau wai e inu ginaadou ai; digaula ga lodo huaidu, ga hegehege ga mmademmade idimaa i nadau huaidu.”

5

Ezekiel guu dahi dono libogo

1 Dimaadua ga helekai, “Kooe go tangada dangada, gaamai dau hulumanu dauwa gaa, dahia nia huluhulu o doo ngudu mo nia ngaahulu huogodoo do libogo gi di maa, pauna ina nia ngaahulu i hongo di mee pauna mee, gi wwaaina dolu, 2 gei goe gaa dudu tahi baahi e dolu i lodo di waahale deelaa i di lawa tuuli dela nogo hai, kaina labelaa tahi baahi e dolu, duduudia hagalligi gi dau hulumanu dauwa i do heehee i daha mo di waahale deelaa. Gei goe ga magamaga gi daha tahi baahi e dolu gi lodo di madangi gei au ga waluwalu nia maa gi dagu hulumanu dauwa. 3 Goe gaa dugu au ngaahulu dulii, winia gi lodo di labalaba o doo gahu. 4 Nomuli, gei goe ga gaamai labelaa hunu au ngaahulu i nia maa gaa kili gi lodo di ahi gii wwele, gei di ahi ga ulaula gaa dudu tenua o Israel hagatau.”

5 Tagi go Yihowah ga helekai, “Mmada gi Jerusalem. Au ne dugu a mee gi tungaalodo henuailala, gei nia henua huogodoo e haganiga mai i ono daha. 6 Gei Jerusalem gu de hagalongo gi agu mee ala ne haganoho, ga hagamodongoohia aga bolo mee e koia e huaidu i nia henua ala i golo, gu de hagalongo i nia henua ala e hii mai i ono daha. Jerusalem guu bae gi daha agu mee ala ne haganoho ge gu hagalee e daudali agu haganoho. 7 Deenei laa, hagalongo Jerusalem, hagalongo gi nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah. Idimaa i do de hagalongo gi agu haganoho ge hagalee e daudali agu mee ala ne haganoho, goe koia guu hai di huaidu i nia waahale ala i doo baahi. Goe gu daudali hua nnangaahai o nia henua ala i golo. 8 Deenei laa, Au go Tagi go Yihowah, e helekai adu gi di goe bolo kooe go dogu hagadaumee, gei Au ga hagiaga goe i di gowaa dela e mee di mmada ginai nnenua huogodoo. 9 Idimaa nia mee huogodoo ala nogo hai kooe la hagalee e hiihai ginai Au, Au ga hagaduadua Jerusalem gi nonua i dagu hagaduadua a mee i mua, gei deai di hagaduadua e gila aga labelaa be di hagaduadua deenei ai. 10 Idimaa i di hai deenei, nia maadua ala i Jerusalem gaa gai nadau dama, gei nia dama gaa gai nadau maadua. Au ga hagaduadua goodou, ga haga modoho digau ala e dubu mouli gi nia gowaa huogodoo.*

11 “Deenei laa, aanei nnelekai o Tagi go Yihowah, go di God dela e mouli. Au gaa oho goodou, deai tumaalia ai, idimaa goodou gu hagamilimilia dogu Hale Daumaha gi nia huaidu mo nia hai gulugulu ala ne hai go goodou. 12 Dahi baahi e dolu o nia daangada e mmade i tau magi mo di hiigai i lodo di waahale, gei dahi baahi e dolu e mmade i tulumanu dauwa i daha mo di waahale; gei Au ga hagau tahi baahi e dolu dela i golo gi lodo di madangi ga waluwalu digaula gi tulumanu dauwa.

13 “Goe ga longono e goe nia mahi o dogu hagawelewele gaa dae loo gi dogu manawa lamalia. Nia mee aanei ga kila aga gei goe ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua dela ne helekai adu gi di goe, idimaa i dogu hagawelewele adu gi di goe dela hagalee manawa dahi. 14 Nia daangada huogodoo o nia henua llauehe ala i doo baahi ma ga lloomoi laa nei ga gadagada adu gi di goe gei hagalee hiihai gi hoohoo adu gi doo baahi.

15 “Dogu madagoaa ma ga hagawelewele adu gi di goe Au ga hagaduadua goe, gei nia henua llauehe huogodoo ala i oo daha ga mmaadagu huoloo. Digaula ga haga balumee goe mo di gadagada adu gi di goe. 16 Au ga daa gi daha au meegai, gaa hai goe gi hiigai, gei goe ga longono di mmae o di hiigai dela e hai gadoo be di amu maalei gaa dela e puu adu gi di goe e daaligi goe. 17 Au ga dugu adu tau hiigai mo nia manu lodo geinga e daaligi au dama, madalia hogi tau magi, taaligi dangada mo tauwa belee daaligi goe gii made. Ko Au go Dimaadua dela ne helekai.”*

6

Dimaadua e helekai hai baahi ang gi di hai daumaha gi nia balu ieidu

1 Dimaadua ga helekai mai, 2 “Tangada dangada, mmada gi nia gonduu o Israel, hagi anga ina ginai agu helekai. 3 Hagi anga ina gi nia gonduu o Israel bolo gi hagalongo gi nia mee ala e helekai iei Au, go Tagi go Yihowah, ang gi nia gonduu, gowaa nnonua, gowaa daahaa, mo nia gowaa mehanga gonduu: Au ga gaamai dagu hulumanu dauwa e oho nia gowaa ala e daumaha ai nia daangada gi nia ada balu ieidu. 4 Nia gowaa hai tigidaumaha gaa oho gi lala, nia gowaa hai tigidaumaha kala ga haga mooho, nia daangada huogodoo o nia gowaa aalaa la ga daaligi gi daha i mua nadau ada balu ieidu. 5 Au ga hagamodoho nnuaidina digau Israel ala guu mmade; Au ga hagamodoho nadau iwi huogodoo i baahi nia gowaa dudu tigidaumaha. 6 Gei nia waahale o Israel la gaa oho gi daha, gei nadau gowaa dudu tigidaumaha huogodoo mo nadau ada balu ieidu ga mooho hagaligiligi, nadau gowaa dudu tigidaumaha lolo kala ga mooho, nadau mee huogodoo ala ne hai la ga hagalee. 7 Taaligi dangada gaa hai i nia gowaa huogodoo, gei digau ala gaa dubu i golo ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua.

8 “Au ga dumaalia ang gi hunu gau gii too gi daha mo taaligi dangada, ga haga modoho digaula gi nia henua i daha, 9 go nia gowaa ala ga noho ai digaula. Gei digaula ga maanadu Au, ga iloo laa bolo ma ko Au dela ne hagaduadua ginaadou, ga hagatee ginaadou, idimaa i di nadau dee manawa dahi mo di nadau diiagi Au, ala hua gu hagalaamua go nadau ada balu ieidu la ogu mua. Digaula gaa bida hagauda anga gi ginaadou di hagawelewele, idimaa di huaidu mo nnangaahai hai gee ala ne hai go ginaadou. 10 Digaula ga iloo bolo ma ko Au go Dimaadua gei agu helekai bolo Au ga hagaduadua digaula la hagalee di mee balumee.”

11 Tagi go Yihowah ga helekai, “Lialiagia oo lima! Duiduia oo wae! Dangidangi manawa gee gi di hai huaidu mo nnangaahai gulugulua o digau Israel ala ne hai. Digaula gaa mmade i tauwa, di hiigai damana mo tau magi damana. 12 Digau ala gu mogowaa gaa mmade i tau magi, gei digau ala e hoohoo mai gaa mmade i tauwa, gei digau ala gaa dubu i golo gaa mmade i di hiigai. Digaula ga longono nia mahi o dogu hagawelewele. 13 Nnuaidina digau mmade ga modoho gi daha i baahi nadau ada balu ieidu ge e haganiga nadau gowaa dudu tigidaumaha, ga modoho adu gi tono nia gonduu mo i di ulu nia gonduu, mo gi lala nia laagau hoou, mo gi lala nia laagau ‘oak’ llauehe, mo gi hongo nia gowaa huogodoo ala e dudu ai nadau tigidaumaha gi nadau ada balu ieidu. Digau huogodoo ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua. 14 Uaa, Au ga holo adu ogu lima gaa oho nadau henua, gaa hai di anga henua mai baahi ngaaga gaa tugi i di waahale Riblah i baahi ngeia. Au ga hagalee e dumaalia ang gi dahi gowaa e noho ai digau Israel. Deenei laa, huogodoo ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua.”

7

Di hagaodi o Israel gu hoohoo mai

1 Dimaadua ga helekai mai, 2 “Tangada dangada, deenei la nia mee ala e helekai iei Au, go Tagi go Yihowah, ang gi tenua Israel: Deenei di hagaodi o tenua hagatau!

3 “Israel, di hagaodi la gu dau mai, goe ga longono dogu hagawelewele, idimaa Au ga hagi aga o hangaahai ala ne hai. Au gaa tala di hui adu gi di goe i au hangaahai gulugulua huogodoo. 4 Au ga hagalee e dugu goe be e dumaalia adu. Au ga hagaduadua goe i au hai gulugulua bolo gi iloo e goe bolo ma ko Au dela go Dimaadua.”

5 Malaa, aanei la nia mee ala e helekai ai Tagi go Yihowah, “Dahi haingadaa ga i muli dahi haingadaa labelaa ga tale adu gi di goe. 6 Ma guu lawa, deenei dela di hagaodi, kooe guu lawa. 7 Di hagaodi la guu dau adu gi au daangada ala e noho i tenua deelaa. Di madagoaa gu hoohoo mai ga deai nia daumaha e hai i nia gowaa hai daumaha i hongo nia gonduu ai, aalaa hua go nia hagahinihini ala gaa hai.

8 “Hoohoo mai gei goe ga longono nia mahi o dogu hagawelewele. Au ga hagi aga goe gi o hangaahai gulugulua huogodoo, mo o huaidu ala nogo hai. 9 Au hagalee e hagamaamaa goe be e dumaalia adu gi di goe. Au ga hagaduadua goe i o hangaahai gulugulua ala nogo hai, gei goe ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua, gei ko Au go Tangada dela e hagaduadua goe.”

10 Di laangi haingadaa ga dau mai. Taaligi dangada gaa hai hua giibeni. Nia hagamuamua guu hidi laa hongo nia mee huogodoo. 11 Taaligi dangada gaa hidi ai di huaidu gu damanaiee. Deai dahi mee i nia mee digaula e dubu ai. Deai nadau goloo hagalabagau, nadau goloo madamada, be go nadau madamada gaa dubu i golo ai.

12 Di madagoaa ga dau mai. Di laangi gu hoohoo mai, nia goloo huihui gu hagalee dono hadinga ai, idimaa di hagaduadua a Dimaadua gaa tale ang gi digau huogodoo. 13 Deai tangada hui goloo e mouli duai ai, bolo e mee di daahi aga ana mee ala ne luudi ieia, idimaa di hagawelewele o Dimaadua la gaa tale ang gi digau huogodoo. Digau huaidu e deemee loo di mouli. 14 Di buu gu iliili, digau huogodoo gu togomaalia gei tangada e mee di hana gi tauwa ai, idimaa di hagawelewele a God gaa tale ang gi digaula huogodoo.

Di hagaduadua Israel i ono huaidu

15 Teebagi damana e hai i hongo nia ala, tau magi mo tau hiigai i lodo nia hale. Tangada ma gaa hana gi daha mo di waahale le e made i lodo teebagi, gei tangada dela ma gaa noho i lodo di waahale le e lauwa i di magi mo di hiigai. 16 Hunu gau gaa llele gi lodo nia gonduu gadoo be di mwuroi ne madagu i di gowaa maalama. Digaula huogodoo e mmae huoloo ang gi nadau huaidu. 17 Nia lima o nia daangada huogodoo gu paagege mo nadau duli ga polepole. 18 Digaula ga ulu gi nadau goloo lodo huaidu, gei nadau huaidina hagatau ga polepole. Nadau libogo gaa dahi, gei digaula huogodoo ga haga langaadia. 19 Digaula gaa kili gi daha nadau goolo mono silber i hongo nia ala gadoo be nia geinga, idimaa nia goolo mo nia silber e deemee di haga dagaloaha digaula i di madagoaa Dimaadua ma ga llingi iha dono hagawelewele gi hongo digaula. Digaula e deemee di hai hegau gi nia maa belee hagadohu nadau hiigai, be e gai gi lodo nadau dinae. Nia goolo mono silber ne hidi ai digaula gi lodo di huaidu. 20 I mua gei digaula nogo hagapuu gi nadau hau laagei madamada, gei nogo hai hegau gi nia maa e laagei nadau ada balu ieidu gulugulua. Deenei di hai o Dimaadua ne hai digaula gi de hiihai gi nadau maluagina logowaahee.

21 Dimaadua ga helekai, “Au ga dumaalia gi digau mai i daha gi gaiaadia nia maluagina digaula, mo digau ala e oho nia haganoho gi kaina nia goloo digaula ga hagamilimilia. 22 Au hagalee e haga deaadee di madagoaa di Hale Daumaha dela e aloho iei Au ga haga gulugulua, i di madagoaa digau gaiaa ma ga ulu gi lodo ga hagamilimilia di maa.

23 “Nia mee huogodoo gu hinihini, tenua la guu honu i taaligi dangada, mo nia waahale la guu honu i taaligi. 24 Au ga laha mai nnenua llauehe ala koia e huaidu gi di gowaa deenei, gaa hai digaula gi kaina godou hale. Godou daane ala koia e maaloo huoloo gaa lodo paagege i dogu madagoaa ma ga dumaalia gi nia henua ala i golo gi hagahuaidu ina nia gowaa ala e daumaha ai goodou. 25 Tee hagadagadagagee ga dau mai. Goodou ga halahala di noho di aumaalia, gei goodou e deemee di gidee di maa. 26 Di haingadaa nei ga daudali di haingadaa nei, gei di longo hagamanawa gee ga damanaiee. Goodou ga tangi anga gi nia soukohp bolo digaula gi haga iloo ina aga nia mee ma ga gidee ginaadou. Deai dahi mee mai digau hai mee dabu e hagi anga gi nia daangada ai, gei digau mmaadua hogi gu deai nadau mee e mee di hagi aga ai. 27 Di king ga dangidangi, gei tama daane a maa gu deai dono hagadagadagagee ai. Nia daangada ga polepole i nadau mmaadagu. Au ga hagaduadua goodou gi godou hangaahai ala ne hai, gei ga hagi aga goodou gii hai be di godou hai dela ne hagi aga digau ala i golo. Deenei e hagamodongoohia adu gi goodou bolo ma ko Au go Dimaadua.”

Di hagalua moe Ezekiel i Dimaadua

8

(8.1—10.22)

Nia ada balu ieidu i Jerusalem

1 I di lima laangi o di ono malama i lodo di ono ngadau o madau lahi gi daha, gei nia dagi mai Judah ala nogo lahi gimaadou nogo noho i lodo dogu hale madalia au. I di madagoaa hua deelaa gei nia mahi o Tagi go Yihowah ga lloomoi gi di au. 2 Gei au ga mmada aga i lodo di moe gi nua ga gidee di mee e hai be di ada dangada. Tugi i tungaalodo gaa huli gi lala dono huaidina le e ulaula be di ahi. Tugi i tungaalodo gaa huli gi nua le e dingidingia gadoo be di baalanga mmee ma gaa hai gi dingidingia.* 3 Gei Mee gaa holo gi daha di mee be di lima gaa kumu nia ngaahulu dogu libogo. I lodo hua di moe deenei, di Hagataalunga Dimaadua ga dahi aga au gi lodo di ahiaalangi gaa lahi au gi Jerusalem, gaa lahi gi di bontai baahi gi lodo i baahi ngeia di abaaba o di Hale Daumaha, gi di gowaa dela e dugu ai di ada balu ieidu dela koia e hagawelewele huoloo ginai Dimaadua.

4 Gei au ga mmada hua gi di maahina madamada dela e hagamodongoohia di God o Israel, e hai gadoo be di mee ne mmada ginai au i dogu madagoaa nogo i di Monowai Chebar.* 5 Dimaadua ga helekai mai, “Tangada dangada, mmada adu gi baahi laa ngeia.” Au gaa mmada, ga gidee di gowaa dudu tigidaumaha i baahi di bontai dela e ulu adu gi lodo di abaaba, gei au ga gidee au di ada balu ieidu i golo, dela e koia e hagawelewele huoloo ginai Dimaadua.

6 God ga helekai mai, “Tangada dangada, goe gu gidee nia mee ala guu hai? Mmada gi nia hai gulugulua o nia daangada Israel ala ne hai i kinei, digaula gu hagabagi Au gi daha gi mogowaa loo i dogu hale hagamadagu. Gei goe gaa mmada labelaa gi nnagadilinga mee e koia e hagalangaadia i nia mee aanei.”

7 Gei mee gaa lahi au gi di bontai dela e ulu gi di malae i daha di Hale Daumaha, ga hagi mai di bongoo di abaaba deelaa. 8 Mee ga helekai mai, “Tangada dangada, owwaa di abaaba deenaa.” Gei au gaa oho di gowaa deelaa ga gidee di bontai. 9 Mee ga helekai mai, “Ulu gi lodo gi gidee goe nia hai huaidu, hagalangaadia dangada ala e hai go digaula i golo.” 10 Gei au ga ulu adu gaa mmada. I di gili di abaaba di hale guu buni di maaga ginai nia ada gihaa, mo nia ada manu huaidu huogodoo mo nnagadilinga mee gulugulua huogodoo ala e daumaha ginai digau Israel. 11 Nia dagi digau Israel madahidu nogo i golo dalia Jaazaniah di tama a Shaphan. Digaula huogodoo e daahi nadau mee dudu ‘incense’, ge di huiahi kala e hanaga gi hongo di gowaa tigidaumaha lolo kala.

12 Dimaadua ga heeu mai, “Tangada dangada, goe gu gidee nia dagi o Israel ala e hai nadau mee hagammuni? Digaula huogodoo e daumaha i lodo di ruum deenei dela e honu i nia ada balu ieidu. Digaula e hai nadau donu boloo: Dimaadua le e de gidee gidaadou, Mee gu diiagi dono henua.”

13 Gei Dimaadua ga helekai mai, “Hana, mmada gi digaula ala e hai nia mee koia e hagalangaadia e koia e huaidu i nia mee aalaa.” 14 Gei Mee gaa lahi au gi di bontai i baahi ngeia di abaaba o di Hale Daumaha, ga hagi mai gi di au nia ahina e dangidangi i di made di balu ieidu Tammuz.

15 Mee ga heeu mai, “Tangada dangada, goe gu gidee di mee deenei? Goe gaa mmada labelaa gi nia hagadilinga mee koia e huaidu gi nonua.” 16 Gei Mee gaa lahi au gi di malae i lodo di Hale Daumaha. I baahi di lohongo hagamadagu i mehanga di gowaa dudu tigidaumaha mo di gowaa maalama la di gowaa dela e iai nia daane e madalua maa lima (25) e huli nadau dua gi di lohongo hagamadagu e palapala loo gi lala gi baahi gi dua, e dadaumaha ang gi di hobo aga o di laa.

17 Dimaadua ga helekai mai, “Goe go tangada dangada, goe gu gidee di mee deenei? Digau Judah huogodoo digi hili i di nadau haihai nia mee hagagulugulua dangada ala guu mmada ginai goe i kinei mo taaligi dangada dela guu hai i lodo tenua deelaa. Deeai, digaula e lloomoi e haga gulugulua labelaa i kinei i lodo di Hale Daumaha deenei, gaa hai dogu hagawelewele la gi damana aga. Mmada gi nadau hagadilinga ala e hagahuaidu Au i nia hagadilinga mee ala koia e hagalodo huaidu! 18 Digaula ga longono nia mahi o dogu hagawelewele. Au hagalee loo e dumaalia gi digaula. Digaula ga wwolowwolo gi nua i nadau hai dalodalo mai gi di Au, gei Au ga hagalee hagalongo gi digaula.”

9

Dimaadua ga hagaduadua Jerusalem

1 Gei au ga hagalongo hua gi Dimaadua e helekai gi nua, “Lloomoi gi kinei, goodou ala belee hagaduadua di waahale deelaa. Gaamai godou goloo heebagi dalia goodou.” 2 I di madagoaa hua deelaa, nia daane dogo ono e lloomoi i di baahi gi tua i baahi ngeia di abaaba o di Hale Daumaha. Tangada nei mo tangada nei e bida kae ono goloo heebagi. Dahi daane e hana madalia digaula e gahu gi di gahu lenge, e kae dana mee belee hihi ana mee. Digaula huogodoo ga lloomoi gaa tuu i baahi di gowaa dudu tigidaumaha ne hai gi nia baalanga mmee.

3 Gei di madamada dingidingia o di God o Israel gaa daha aga i baahi nia manu mouli i di gowaa dela nogo noho iei Mee, ga hagamenege adu gi di ngudu di bontai di Hale Daumaha. Gei Dimaadua gaa gahi taane dela e gahu i di gahu lenge, 4 “Hana gi lodo di waahale Jerusalem hagatau, maaga ina dau maaga gi di gili nia lae o digau huogodoo ala gu lodo huaidu mo digau ala guu noho i lodo di haingadaa idimaa i nnangaahai gulugulua ala guu hai i lodo di waahale deenei.”*

5 Gei au ga hagalongo hua gi Dimaadua e helekai ang gi nia daane ala i golo, “Daudalia a mee gi lodo di waahale, daaligidia nia daangada huogodoo. Daaligidia huogodoo. Goodou hudee dumaalia gi tangada. 6 Goodou daaligidia nia daane mmaadua, nia dama daane, dama ahina, nia dinana, mo nia dama, gei goodou hudee tale gi tangada dela guu maaga dono lae. Goodou daamada i kinei i lodo dogu Hale Daumaha.” Malaa, digaula ga daamada ga daaligi nia dagi ala e tuutuu i lodo di Hale Daumaha.

7 Gei Dimaadua ga helekai gi digaula, “Hagamilimilia di Hale Daumaha! Haawa ina godou gau mmade gi lodo di abaaba deelaa. Daamada ngalua!” Malaa, digaula ga daamada ga daaligi nia daangada ala i lodo di waahale deelaa.

8 I di madagoaa hua taaligi dangada dela e hai, gei au gu modogoau hua, gei au gaa bala ia gi hongo di gelegele mo di wolo gi nua, “Meenei Tagi go Yihowah, Goe gu hagawelewele huoloo gi Jerusalem, dela ga daaligi digau huogodoo ala ne dubu i Israel?”

9 Dimaadua ga helekai mai, “Nia daangada Israel mo Judah guu hai di huaidu kaedahi huaidu huoloo, digaula gu daaligi nia daangada i nia gowaa huogodoo, guu haa Jerusalem gi nia huaidu. Digaula e helekai bolo ko Au go Dimaadua ne diiagi tenua digaula, gei Au e dee gidee digaula. 10 Gei Au hagalee e aloho i digaula, Au e tala di hui ang gi digaula i nadau mee ala ne hai ang gi digau ala i golo.”

11 Gei taane dela e ulu i di gahu lenge ga hanimoi ga hagailoo ang gi Dimaadua, “Au gu hai hegau gii hai be dau hai ne haganoho mai gi di au.”

10

Di madamada o Dimaadua gu diiagi di Hale Dimaadua

1 Au ga mmada adu gi di aholi laa hongo nia libogo o nia manu mouli, i hongo nia maa la di mee e hai gadoo be di lohongo king ne hai gi nia ‘sapphire’.* 2 Dimaadua ga helekai ang gi taane dela e ulu i di gahu lenge, “Hana i mehanga nia duaadiga i lala nia manu mouli gi haawa ina o babaalima gi nia malala gaa. Haga monnono ina nia maa gi hongo di waahale hagatau.”*

Gei au gaa mmada gi mee e hana. 3 Nia manu mouli le e tuu adu gi baahi ngaaga di Hale Daumaha i di madagoaa o taane ne ulu adu gi lodo, gei di gololangi gu hagahonu di malae i lodo di hale deelaa. 4 Di maahina madamada Dimaadua gaa daha aga i hongo nia manu mouli aalaa, ga menege adu gi di ngudu di bontai di Hale Daumaha. Di gololangi ga haga honu i lodo di Hale Daumaha, gei di gowaa mugi lodo ga madamada huoloo i di maalama. 5 Nia lee bakau o nia manu mouli gu longono hogi i di malae i daha. Dono lee le e hai gadoo be di lee o di God Mogobuna.

6 Di madagoaa Dimaadua ne helekai gi taane dela e ulu di gahu lenge gi gaamai dana ahi i mehanga nia duaadiga ala i lala nia manu mouli, gei taane deelaa gaa hana gaa duu i baahi tuaadiga e dahi. 7 Di manu mouli e dahi ga daalo dono lima gi lodo di ahi dela i mehanga digaula, ga dahi aga ana malala gaa gaa wanga gi hongo di lima o taane dela e ulu i di gahu lenge. Taane deelaa gaa kae nia malala gaa hana.

8 Gei au gaa mmada gi nia manu aalaa, guu hai nadau mee be nia lima dangada i lala nadau bakau. 9-10 Gei au gaa mmada labelaa bolo ma iai nia duaadiga e haa, e hai be di mee dahi, dagidahi i baahi nia manu mouli aalaa. Gei nia duaadiga aalaa la koia e dingidingia gadoo be nia hadu hagalabagau, digaula huogodoo nadau duaadiga labelaa e hagapigi gi nadau wae baahi dau donu.* 11 Di madagoaa nia manu aalaa ma ga hagammaanege, digaula e mee hua di hula gi di ingoo hua di gowaa, gei hagalee maliuliu. Digaula e hula i di gowaa e dahi gi di gowaa dela e hiihai ginai digaula gei hagalee maliuliu. 12 Nadau huaidina, nadau dua, nadau lima, nadau bakau, mo nia duaadiga la guu buni golomada.* 13 Gei au ga hagalongo gi di lee e wolo e gahigahi, “Nia duaadiga e niganiga.”

14 Nia manu e haa aanei nadau golomada dagi haa. Di manu matagidagi ono golomada kau daane, di manu nomuli ono golomada dangada, tolu manu ono golomada laion, gei di haa manu ono golomada ‘eagle’.* 15 (Nia manu aanei e hai gadoo be nia mee ala ne mmada ginai au i baahi di Monowai Chebar). I di madagoaa nia manu ala bolo ga maangi, 16 digaula ga mmaanege, gei nia duaadiga e hula dalia digaula. Di madagoaa digaula ala gaa holo nadau bakau belee maangi, gei nia duaadiga e hula dalia digaula. 17 Di madagoaa digaula gaa togo gei nia duaadiga e togo labelaa; di madagoaa nia manu gaa hula ga maangi, gei nia duaadiga e madalia digaula, idimaa nia manu aanei le e dagi nia maa.

18 Gei di madamada dingidingia Dimaadua ga hagamenege gi daha mo di bontai di Hale Daumaha, ga hagamenege gi di gowaa laa hongo nia manu aalaa. 19 Digaula gaa holo nadau bakau gi daha, ga mamaangi gi daha mo henuailala, gei au e daumada digaula, gei nia duaadiga guu hula dalia digaula. Gei digaula gaa togo i di bontai i baahi dua di abaaba o di Hale Daumaha, gei di madamada o di maalama gu i hongo digaula. 20 Gei au gaa mmada gii donu bolo ma go nia manu mouli la hua ala ne mmada ginai au e noho i lala di God o Israel i baahi di Monowai Chebar.

21 Di manu nei mo di manu nei nadau golomada dagi haa, nia bakau maangi e haa, mo nia mee be nia lima dangada ala i lala nadau bakau dagi dahi. 22 Nadau golomada le e hai gadoo be nia golomada ala ne mmada ginai au i taalinga di Monowai Chebar. Nia manu mouli aanei e lloo adu hua haga huudonu gi mua.

11

Jerusalem gu haga huaidu

1 Di Hagataalunga Dimaadua gu dahi aga au ge guu lahi au gi di bontai dela i di baahi dua di abaaba o di Hale Daumaha. Hoohoo gi di bontai deelaa, gei au ga gidee nia daane dogo madalua maa lima, ngaadahi mo Jaazaniah, tama daane Azzur, mo Pelatiah, tama daane Benaiah, nia dagi dogolua o tenua.

2 Dimaadua ga helekai mai, “Tangada dangada, nia daane aanei e haganoho di nau hai huaidu ga hagi anga di hai huaidu gi di waahale. 3 Digaula e helekai boloo, ‘Gu hoohoo mai gei gidaadou gaa hau aga nia hale labelaa. Di waahale le e hai gadoo be di baalanga dunudunu, gei gidaadou e hai gadoo be nia goneiga ala i lodo di maa, gei di baalanga deelaa le e abaaba gidaadou i di ahi!’ 4 Deenei laa, tangada dangada, goe haga halauwa ina digaula.”

5 Di Hagataalunga Dimaadua guu dagi au i ono mahi, gei Dimaadua ga helekai mai gi di au bolo au gi hagi anga ina nia helekai aanei la gi nia daangada, “Goodou go digau Israel, Au e iloo godou helehelekai mo godou haganohonoho. 6 Goodou gu daaligi godou gau dogologo i lodo di waahale deenei, gaa hidi ai nia ala guu honu i nia huaidina dangada mmade.

7 “Malaa, deenei la nia mee ala e helekai iei Au, go Tagi go Yihowah, adu gi goodou. E donu bolo di waahale deenei la go di baalanga dunudunu, gei aahee la nia goneiga? Aalaa go nia huaidina dangada ala ne daaligi go goodou! Goodou ga hagalee noho i kinei, Au gaa kili goodou gi daha mo di waahale deenei! 8 Goodou e mmaadagu i di hulumanu dauwa? Au ga laha mai agu daangada ala e gaamai nadau hulumanu dauwa e heebagi adu gi goodou. 9 Au gaa lahi goodou gi daha mo di waahale, gaa wanga goodou gi digau mai i daha. Au guu dugu goodou bolo ga daaligi gi daha. 10 Goodou ga daaligi i lodo teebagi e hai i lodo godou guongo, deelaa laa, gei nia daangada huogodoo ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua. 11 Di waahale deenei hagalee e abaaba goodou, gadoo be di baalanga dela e abaaba nia goneiga ala i lodo di baalanga. Au ga hagaduadua goodou i nia gowaa huogodoo ala e noho ai goodou i lodo tenua Israel. 12 Goodou ga iloo bolo ma ko Au go Dimaadua. Goodou gu hagalongo gi nia haganoho o nia henua ala e hoohoo adu gi goodou, goodou la gu oho agu haganoho ge gu dee hagalongo gi agu helekai.”

13 I dogu madagoaa dela e hai agu helekai kokohp, gei Pelatiah gaa hinga gaa made, gei au gaa bala ia gi hongo nia gelegele, ga wolowolo gi nua, “Deeai, meenei Tagi go Yihowah! E hai behee, goe ga daaligi digau huogodoo ala ne dubu i Israel?”

Di hagababa a God ang gi digau ala ne lahi gi daha

14 Dimaadua ga helekai mai, 15 “Kooe go tangada dangada, nia daangada ala e noho i Jerusalem e helehelekai i di goe mo digau ala e madalia goe ala ne lahi gi daha. Digaula e helekai boloo, ‘Digau ala ne lahi gi daha la koia gu mogowaa loo, gu deemee di hai daumaha ang gi Dimaadua. Mee gu gaamai gi gidaadou bolo gi hai henua gi tenua deenei.’

16 “Deenei laa, helekai gi o ehoo ala ne lahi gi daha i agu mee ala ne helekai iei Au. Ma ko Au dela ne hagau digaula bolo gii hula gii noho i di gowaa mogowaa, mo dagu hagabagi digaula gi nia henua ala i golo. Gei tama madagoaa bodobodo, gei Au ga madalia digaula i lodo nia henua ala ne hula ginai digaula.

17 “Helekai gi digaula i nia mee ala e helekai iei Au, go Tagi go Yihowah. Au ga laha mai digaula gi daha mo nia henua ala ne lahi ginai digaula, gaa wanga labelaa gi digaula tenua Israel. 18 Digaula ala ma ga lloomoi, gei digaula gaa kili gi daha nia ada balu ieidu gulugulua ge haga langaadia dangada ala ma ga gidee ginaadou. 19 Au gaa wanga gi digaula nia manawa hoou mo nia hagamaanadu hoou. Au ga daa gi daha nadau manawa hamaaloo gaa wanga gi digaula di manawa hagalongo.* 20 Deenei laa, gei digaula ga hagagila aga agu haganoho mo di daudali i di manawa dahi agu helekai huogodoo. Digaula gaa hai agu daangada, gei Au gaa hai di God ni digaula. 21 Au ga hagaduadua digau huogodoo ala e hiihai e daumaha ang gi nia ada balu ieidu gulugulua ge haga langaadia dangada. Au ga hagaduadua digaula i nadau mee huaidu ala ne hai.” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

Di madamada o God gu hagalee i Jerusalem

22 Nia manu mouli aalaa ga mmaangi aga mo nia duaadiga e madalia digaula, gei di maahina madamada o di God o Israel la i hongo digaula.* 23 Di maahina madamada deelaa gaa hana gi daha mo di waahale, gaa hana gi tomo di gonduu i bahi i dua di maa. 24 I lodo hua dagu moe dela ne hai, gei di Hagataalunga Dimaadua ga dahi aga au, ga laha mai au gi di gowaa dela ne lahi au gi daha i Babylon, gei dagu moe deenei gu hagalee. 25 Gei au ga hagi anga gi digau ala ne lahi gi daha mo tenua Israel nia mee huogodoo Dimaadua ne hagamodongoohia mai gi di au.

12

Soukohp e hai be tangada ulu gi daha

1 Dimaadua ga helekai mai, 2 “Tangada dangada, goe e noho i baahi digau dee hagalongo. Digaula nadau golomada ge e dee gidee, digaula nadau dalinga ge e dee longono, idimaa digaula e hai baahi mai gi di Au.*

3 “Deenei laa, tangada dangada, hiina dau hii goloo gadoo be tangada e ulu gi daha mo dono henua, hagatanga gii hana i mua di dae mai di bouli. Heia digau huogodoo gi gidee doo hana gi tuai gowaa. Holongo digau dee hagalongo ga mmada adu gi di goe. 4 I di madagoaa dela e aa hua igolo, hiina dau hii goloo ang gi doo ulu gi daha, gei digaula ga gidee ginaadou goe e hagatanga i di hiahi be tangada e ulu gi daha mo dono henua. 5 Di madagoaa hua digaula ala e daumada goe, hagabongo ina dau bongoo i di abaaba o doo hale, ga daa mai dau hii goloo la i lodo di bongoo deelaa. 6 Heia digaula gi gidee ginaadou dau hagauda dau hii goloo gi hongo do bakau gaa hana gi malaelae gi lodo di bouli, gahu ina o golomada gi de gidee goe be goe e hana gi hee. Dau hai gaa hai le e hai di hagailoo ang gi digau Israel.”

7 Gei au guu hai gii hai be di hai Dimaadua ne helekai mai bolo gi heia. I di laangi hua deelaa, gei au guu haa dagu hii goloo be tangada e ulu gi daha mo dono henua, gei i di hiahi ia di mee, gei au gaa geli dagu bongoo gi ogu lima i di abaaba dogu hale, ga ulu gi daha gaa hana. Nadau madagoaa e daumada au, gei au ga dahi aga dagu hii goloo gi hongo dogu bakau gaa hana.

8 Luada dono daiaa, gei Dimaadua ga helekai mai, 9 “Kooe go tangada dangada, dolomeenei gei digau dee hagalongo ga heeu adu gi di goe be goe e hai dau aha. 10 Hagi anga ina gi digaula i nia mee ala e helekai iei Au, go Tagi go Yihowah, ang gi digaula. Nia helekai aanei e hai ang gi tangada aamua dela e dagi i Jerusalem mo ang gi digau huogodoo ala e noho i di gowaa deelaa. 11 Hagi anga ina gi digaula i dau mee dela nogo hai la di ada mee e hagamodongoohia di mee dela gaa hai ang gi digaula: Digaula gaa hai digau ala e llele gi daha i lodo di haingadaa, gaa hai digau galabudi. 12 Tangada aamua dela e dagi digaula gaa kae dana hii goloo i di bouli ga ulu gi daha i di bongoo ne hai go digaula i di abaaba deelaa. Mee ga abaaba ana golomada gi de gidee di gowaa dela e hana ginai. 13 Gei Au gaa huge dagu gubenge gaa hele a mee gi lodo, gei Au gaa lahi a mee gi Babylon, i di gowaa dela e made ai, gei mee gu dee gidee tenua deelaa.* 14 Au ga hagabagi digau o dono hale huogodoo gi nia gowaa huogodoo, madalia hogi ana gau hagamaamaa mono gau hagaloohi, gei nia daangada ga halahala digaula belee daaligi.

15 “I dogu madagoaa hagabagi digaula adu gi lodo nia henua ala i golo mo i lodo nia henua o digau tuadimee, gei digaula ga iloo laa bolo ma ko Au dela go Dimaadua. 16 Gei Au ga dumaalia ang gi hunu gau hogoohi i digaula gii too gi daha mo tauwa, mo tau hiigai mo tau magi, gei digaula ga modongoohia i lodo hua nia henua aalaa i di hai o nadau hai gulugulua ala nogo hai, ga iloo laa bolo ma ko Au dela go Dimaadua.”

Di ala mee o soukohp e bolebole

17 Dimaadua ga helekai mai, 18 “Kooe go tangada dangada, bolebole i do madagoaa ma ga miami, bolebole gi do madagu i do madagoaa ma ga inu nia wai. 19 Hagailoo ina gi tenua hagatau bolo aanei la nia helekai mai baahi Tagi go Yihowah ang gi nia daangada Jerusalem ala e noho hua igolo i lodo nadau henua: Digaula ga polepole i di nadau madagoaa ma ga miami, mo di polepole gi di nadau mmaadagu i di nadau madagoaa ma ga inu nia wai. Nadau gowaa gaa hai nia anga gowaa, idimaa digau huogodoo ala e noho i tenua deelaa e oho agu haganoho. 20 Nia waahale ala e dogologo ono daangada dolomeenei gaa oho gi daha, gei tenua gaa hai di anga henua. Gei digaula ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua.”

Di agoago podo mo di longo haga manawagee

21 Dimaadua ga helekai mai, 22 “Kooe go tangada dangada, digau Israel le e aha ala e helehelekai aga di agoago podo deenei: ‘Nia laangi la gu hagaodi, gei nia helekai kokohp la digi kila aga?’ 23 Helekai ang gi digaula nia mee ala e helekai iei Au, go Tagi go Yihowah, gi di mee deenei. Au ga hagalawa di agoago podo deenei, deai tangada i lodo Israel e helekai labelaa di agoago deenei ai. Helekai gi digaula di mee deenei: ‘Di madagoaa ga dau mai, gei nia kokohp la ga kila aga!’

24 “Deai nia midi tilikai be nia helekai kokohp tilikai e kila aga i baahi digau Israel ai. 25 Au go Dimaadua ga helekai gi digaula, gei agu mee ala ga helekai iei Au la ga kila aga hua, hagalee hagaduai. I di waalooloo o godou mouli, Au ga hagagila aga agu helekai ala ne hai adu gi goodou, go digau e dee hagalongo, bolo e hai ko Au. Ko Au dela ne helekai.” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

26 Dimaadua ga helekai mai, 27 “Kooe go tangada dangada, digau Israel e hagamaanadu bolo dau moe mo au helekai kokohp digi hagawoua bolo ga dau mai. 28 Helekai gi digaula bolo ko Au go Tagi go Yihowah dela e helekai: ‘Agu mee ala ne helekai iei Au la ga kila aga, hagalee hagaduai.’ Ko Au go Tagi go Yihowah ne helekai!”

13

Nnelekai kokohp hai baahi ang gi nia soukohp tilikai

1 Dimaadua ga helekai mai, 2 “Kooe go tangada dangada, haga halauwa ina nia soukohp Israel ala e bida hai hua nadau kokohp. Helekai ang gi digaula bolo gi hagalongo gi nia helekai Dimaadua.”

3 Aanei nia mee Tagi go Yihowah e helekai, “E koia e huaidu ang gi nia soukohp dadaulia aanei! Digaula e bida hai hua go nadau hiihai i nadau lodo, gaa hai nadau moe tilikai. 4 Nia daangada Israel, godou soukohp la ono hadinga ai, e hai gadoo be nia paana lodo geinga ala e noho i lodo nia hale mooho. 5 Digaula hagalee hagaloohi nia gowaa ala gu mooho i di abaaba, digaula hagalee hogi e hau haga hoou di maa. Deenei laa, Israel e deemee di abaaba ia i di madagoaa tauwa dela gaa dae mai i di laangi o Dimaadua. 6 Nadau moe la hagalee e donu, gei nadau helekai kokohp la tilikai hua. Digaula e hai bolo ginaadou e helekai i agu helekai, gei Au digi hagau ina digaula. Gei digaula e hagamaanadu bolo nadau helekai la ga kila aga! 7 Au ga helekai gi digaula: Godou moe ala ne mmada ginai goodou le e hai gee, gei godou helekai ala ne hai le e tilikai. Goodou e helekai bolo nia helekai ni aagu, gei Au digi helekai adu gi goodou!”

8 Deelaa laa, Tagi go Yihowah, ga helekai gi digaula, “Godou helekai le e hala, gei godou moe le e hagalee e donu, Au ga hai baahi adu gi goodou. 9 Au ga hagaduadua goodou go nia soukohp ala e hai godou moe hagalee e donu, gei e hagadagu aga nia mee o di madagoaa dela ga dau mai, e dagi hala nia daangada. Goodou ga hagalee madalia digaula i di madagoaa ma ga dagabuli ai agu daangada e hagataele. Godou ingoo ga hagalee e dau madalia digau Israel, goodou ga hagalee loo e hula labelaa gi di godou henua donu. Gei goodou ga iloo laa bolo ma ko Au go Tagi go Yihowah.

10 “Nia soukohp e dagi hala agu daangada, ala e helekai boloo, ‘Nia mee huogodoo gu humalia.’ Gei deeai, nia mee huogodoo digi humalia! Agu daangada e hau aga di nadau abaaba gi nia hadu momooho, gei nia soukohp gaa hunu di maa gi nia mee hunu kene.* 11 Helekai gi nia soukohp bolo di nadau abaaba la ga mooho gi lala. Au ga hagau mai dagu uwa nngolo. Di uwa hadugalaa gaa doo gi hongo di maa, mo di madangi maaloo gaa gono mai gi di maa. 12 Di abaaba ga mooho, gei digau ga heeu adu be dehee tadinga o nia mee kene ala ne hunu ai di maa?”

13 Deenei laa, aanei nia mee Tagi go Yihowah e helekai ai, “I lodo dogu hagawelewele gei Au ga hagau mai dagu madangi maaloo, di uwa nngolo, di uwa hadugalaa belee oho di abaaba. 14 Au gu haganoho bolo Au gaa oho di abaaba dela ne hunu go digaula gi nia mee hunu kene; e oho gi lala gaa dugu di hagamau hadugalaa. Gei di maa ga meheu gi daha ga daaligi goodou huogodoo. Gei digau huogodoo ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua.

15 “Di abaaba mo digau ala ne hunu di maa gi nia mee hunu kene ga longono nia mahi o dogu hagawelewele. Gei Au ga hagi adu gi goodou bolo di abaaba la gu hagalee, mo digau ala ne hunu di maa gi nia mee hunu kene, 16 ala go nia soukohp ala ne helekai i Jerusalem bolo nia mee huogodoo la gu humalia, gei nia maa huogodoo la digi humalia!” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

Kokohp hai baahi gi nia soukohp ahina tilikai

17 Dimaadua ga helekai, “Deenei laa, kooe go tangada dangada, mmada gi nia ahina ala i lodo au daangada ala e hagadagu aga nia mee ala e kila aga maalia. Hagahalauwa ina digaula, 18 gei hagi anga ina gi digaula nia helekai mai baahi Tagi go Yihowah ala e helekai ang gi digaula:

“Koia e huaidu adu gi goodou go nia ahina. Goodou e hai godou loahi abaaba e wanga gi nia lima o nia daangada mo nia gahu libogo hagamadagu e wanga gi hongo nia libogo, bolo digaula gi hai mee gi nia mogobuna gi hongo nia mouli o digau ala i golo. Goodou e hiihai e hai mee gi di mogobuna dela e wanga di mouli mo di made gi agu daangada, e hai hegau ginai belee bida haga humalia ai goodou. 19 Goodou gu hagabalumee Au i mua agu daangada bolo gii mee di kae godou mee ‘barley’ mo godou palaawaa. Goodou gu daaligi nia daangada ala hagalee belee hai gii mmade, gei e daahi nia mouli o digau ala hagalee belee hai gi mouli. Goodou guu hai di godou kai tilikai gi agu daangada, gei digaula gu hagadonu goodou.”

20 Malaa, aanei nia mee Tagi go Yihowah e helekai, “Au hagalee hiihai gi nia bida loahi ala e hai hegau ai goodou bolo goodou gi hai mee gi di mogobuna ang gi di mouli mo di made. Au ga hagihagi nia maa gi daha mo godou lima, ga hagamehede nia daangada ala guu noho i lala godou mogobuna. 21 Au ga hahaahi godou gahu libogo ga haga dagaloaha agu daangada gi daha mo godou mogobuna, dolomeenei gaa hana hua beelaa, gei goodou ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua.

22 “Godou kai tilikai e hagadaamaha lodo o digau ala e humalia, aalaa go digau ala hagalee belee hagaduadua ko Au. Goodou e helekai gi digau huaidu bolo digaula gi hudee dugua nadau haihai huaidu mo di haga dagaloaha nadau mouli. 23 Deenei laa, godou moe tilikai mo di godou hagadagu aga di madagoaa dela gaa dae mai, mo nia mee ala e dagi huaidu nia daangada la ga hagaodi. Au ga haga dagaloaha agu daangada la gi daha mo godou mogobuna, bolo gi iloo e goodou bolo ma ko Au go Dimaadua.”

14

Dimaadua e helekai hai baahi gi taumaha ang gi nia balu ieidu

1 Hunu gau i nia dagi Israel ga lloomoi gi di au, bolo gi iloo mai dogu baahi di manawa Dimaadua. 2 Dimaadua ga helekai mai gi di au, 3 “Kooe go tangada dangada, nia daane aanaa guu dugu anga nadau manawa gi nia ada balu ieidu, ge gu dugu anga gi nia ada balu ieidu gi dagia ginaadou gi lodo di huaidu. Digaula e hagamaanadu bolo Au ga helekai gi nadau heeu?!

4 “Deenei laa, helekai gi digaula, aago ina gi digaula nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah, ‘Tangada Israel dela gaa dugu anga ono lodo gi nia ada balu ieidu gaa hidi ai ia gaa doo gi lodo di huaidu, ga nomuli gei mee ga hanimoi gi baahi soukohp e kae dono hagamaamaa, mee ne kae dono hagamaamaa mai dogu baahi, di hagamaamaa dela e tau anga gi ana ada balu ieidu e logo!’ 5 Nia ada balu ieidu huogodoo ala ne hidi ai digau Israel huogodoo ne huli gi daha mo Au, gei Au e hagadagadagagee bolo Au ga laha mai digaula gi lodo di manawa dahi mai i dogu helekai anga gi digaula.

6 “Deenei laa, helekai ang gi digau Israel i nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah, ‘Goodou lloomoi, kilia gi daha godou ada balu ieidu gulugulua!’

7 “Di madagoaa tangada Israel be tangada tuadimee dela e noho i baahi digau Israel ma gaa huli gi daha mo Au, ga daumaha gi nia ada balu ieidu ga nomuli gei mee gaa hana gi baahi soukohp belee kae dono hagamaamaa, ma ko Au go Dimaadua dele e wanga dono hagamaamaa! 8 Au ga hai baahi anga, gaa hai a mee gii hai di hagamodongoohia. Au gaa daa a mee gi daha mo agu daangada bolo gi iloo e goodou bolo ma ko Au go Dimaadua.

9 “Maa soukohp gaa hai ana kokohp tilikai, mee gaa hai beelaa, idimaa ko Au go Dimaadua dela ne halahalau a mee. Au gaa daa a mee gi daha mo agu daangada Israel. 10 Soukohp mo tangada dela ne kae dono hagamaamaa mai soukohp deelaa, meemaa dogolua gaa kae di hagaduadua be di mee e dahi. 11 Au e hai di mee deenei belee dadaahi ai digau Israel bolo gi dee huli digaula gi daha mo Au, ga hagamilimilia ginaadou gi nadau huaidu. Digaula la gii hai nia daangada ni aagu, gei Au gaa hai di nadau God.” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

Noah, Daniel, mo Job

12 Dimaadua ga helekai mai, 13 “Kooe go tangada dangada, maa tenua dela gaa hai dana huaidu ga hagalee e manawa dahi mai gi di Au, gei Au gaa holo ogu lima ga haga huaidu nia huwa o nadau gowaa. Au gaa dugu mai tau magamaga ga daaligi nia daangada mono manu ngaadahi. 14 Ma e aha maa nia daane dogodolu go Noah, Daniel mo Job e noho i di gowaa deelaa, nadau humalia gaa mee di dagaloaha hua nadau mouli.” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

15 “Be Au e hagau mai nia manu gai dangada e daaligi nia daangada, e hai tenua deenei gii noho i lodo di hagalliga, ga deemee di hana tangada laa lodo tenua deelaa. 16 Ma e aha maa nia daane dogodolu aalaa e noho i golo, digaula e deemee loo di hagamouli nadau dama, aalaa hua go nadau mouli donu, gei tenua la ga hai hua di anga henua. Di mee deenei le e donu idimaa ko Au go Tagi go Yihowah, go di God mouli.

17 “Be Au e gaamai tauwa gi hongo tenua deenei, e hagau mai agu goloo dauwa e hagammaa gi daha nia daangada mono manu ngaadahi. 18 Ma e aha maa nia daane dogodolu aalaa e noho i golo, digaula e deemee loo di hagamouli nadau dama, aalaa hua go nadau mouli donu. Di mee deenei le e donu idimaa ko Au go Tagi go Yihowah, go di God mouli. 19 Maa Au ga gaamai tau magi gi hongo tenua deenei gaa daa nia mouli digau dogologowaahee i dogu hagawelewele, ga daaligi nia daangada mono manu huogodoo, 20 ma e aha maa Noah, Daniel mo Job e noho i golo, digaula e deemee loo di hagamouli nadau dama, nadau humalia gaa mee di dagaloaha hua nadau mouli. Di mee deenei le e donu idimaa ko Au go Tagi go Yihowah, go di God mouli.”

21 Malaa, aanei la nia mee ala e helekai ai Tagi go Yihowah, “Au ga hagau mai agu hagaduadua e haa ala koia e huaidu huoloo gi hongo Jerusalem: tauwa, tau hiigai damana, manu lodo geinga, mo tau magi, belee daaligi nia daangada gii mmade mo nia manu digaula.* 22 Maa tangada ga dagaloaha ga hagamouli ana dama, mmada gi digaula i di nadau lloo adu gi godou baahi. Mmada gi nadau hagadilinga huaidu, gei goodou gi iloo be dagu hagaduadua dela ne gowadu gi hongo Jerusalem le e donu. 23 Gei goodou ga iloo laa bolo ma iai tadinga humalia i golo dela gaa hai ai agu mee aanei huogodoo.” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

15

Di ala kai o di laagau ‘grape’

1 Dimaadua ga helekai mai, 2 “Kooe go tangada dangada, dehee di hai o di laagau ‘grape’ dono hagatau ang gi tei laagau? Dehee tahidamee o nia manga o di laagau ‘grape’ ma ga hagatau ang gi nia laagau lodo henua? 3 Goe e mee di hai hegau di maa bolo e hai di mee? Goe e mee di hai dau mee gi di maa bolo e hai di mee e daudau ai nia mee? Deeai! 4 Di humalia o di maa dela hua e akaa di ahi, gei di maa ga ulaula ono mada, gei tuaidina o di maa gaa hai di malala, le e mee di hau di mee? 5 Di laagau deelaa dono hadinga ai i mua di dudu di maa gii wele. Dolomeenei di ahi guu dudu di maa gii hai di malala, gu dono hadinga ai.”

6 Malaa, deenei la di mee e helekai ai Tagi go Yihowah, “E hai gadoo be di manga laagau dela e goweia i lodo henua gaa dudu, dela gadoo dagu hai dela gaa lahi digau Jerusalem, 7 ga hagaduadua. Digaula ne llele gi daha mo di ahi e dahi, gei dolomeenei di ahi gaa dudu digaula. Dogu madagoaa ma ga hagaduadua digaula, gei goodou ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua. 8 Idimaa digaula gu hagalee manawa dahi mai gi di Au, deenei gaa hidi iei Au, gaa hai tenua digaula gii hai di anga henua.” Aanei la nnelekai mai baahi Tagi go Yihowah.

16

Jerusalem hagalee manawa dahi

1 Dimaadua ga helekai labelaa mai gi di au: 2 “Tangada dangada, hagi anga ina gi Jerusalem nia hagadilinga gulugulua ala ne hai go mee. 3 Helekai gi Jerusalem nia mee Tagi go Yihowah ala e helekai gi mee, Goe ne haanau i lodo tenua Canaan. Do damana la tangada o Amor gei do dinana la tangada Hittite. 4 I di madagoaa ne haanau iei goe, tangada ne tuu gi daha doo bida ai, be ne gaugau goe, be ne mmili goe gi nia toolo, be ne hii goe gi di mee gahu ai. 5 Tangada ne aloho i di goe ai bolo gaa hai nia mee aanei adu gi di goe. Do madagoaa ne haanau, tangada ne aloho adu ai, goe guu hudu gi lodo di anggowaa.

6 “Gei au gaa hana i di gowaa deelaa, ga mmada adu gi di goe e wolowolo i lodo oo dodo, gei goe guu hii do huaidina gi nia dodo, gei Au digi dumaalia adu gi di goe gii made. 7 Au gu haga tomo aga goe gadoo be tama laagau tomo hagadubuaagina, gei goe gu maaloo guu tomo looloo huoloo guu hai tama ahina. Oo uu e koia e humalia, nia ngaahulu do libogo guu lloo, gei goe o goloo ai.

8 “I dogu hana labelaa laalaa, gei Au gaa mmada bolo goe guu dau di madagoaa e hai ai do aloho, gei Au ga hagagahu goe gi dogu gahu, ga hagababa adu i dogu aloho i di goe. Uaa, Au guu hai dagu hagababa hai lodo gi di goe, goe guu hai di lodo ni oogu.” Aanei nia mee Tagi go Yihowah ne helekai.

9 “Gei Au ga gaamai agu wai, ga gaugau nia dodo gi daha mo goe, gaa mmili nia lolo olib gi doo gili. 10 Gei Au ga haga gahu goe gi nia gahu ala ne humu humalia, ga hagaulu goe gi nia suudi gili kau humalia, gahu libogo mo di gahu lenge madammaa. 11 Au gaa humu goe gi nia duu lima hagalabagau mo di hau i doo uwa. 12 Au gaa wanga dagu buulei gi doo uhi, mo nia akai dabadaba gi o dalinga, mo di goobai madamada gi hongo do libogo. 13 Goe gu hai mee gi nia goolo mono silber, gei e ulu i nia gahu lenge madammaa i nia madagoaa huogodoo. Gei goe e gai nia palaawaa mai i nia palaawaa ala koia e humalia, gei e gai nia mee maangala mono lolo olib. Do madanga le koia e madamada gei goe guu hai di queen. 14 Gei goe gaa dele oo longo i lodo nia henua huogodoo i do madanga, idimaa ko Au dela ne hai goe gi madanga.” Aanei nia mee Tagi go Yihowah ne helekai.

15 “Gei goe gu haga hai hegau do madanga mo di dele o do ingoo e wanga do huaidina ang gi nia daane huogodoo ala e lloo adu gi di goe. 16 Goe e hai hegau gii hunu goloo humalia belee humu ai o gowaa hai daumaha, goe e hai gadoo be di ahina huihui dono huaidina dela e wanga dono huaidina ang gi nia daane huogodoo. 17 Goe guu kae nia hadu hagalabagau, nia goolo mono silber ala ne gowadu ko Au gi di goe, e hai ai au balu ieidu daane, gaa hai di huaidu hai be di manu ang gi nia maa. 18 Goe gu hai hegau gi agu goloo madamada ne gowadu, ga hagaulu ai au ada god. Gei goe guu wanga agu lolo olib mono ‘incense’ ne gowadu ko Au gu tigidaumaha gi nia maa. 19 Au ne gowadu nia meegai palaawaa koia e humalia, nia lolo olib, mo nia mee maangala lamu, gei goe gaa hai dau tigidaumaha gi nia mee aanei ang gi nia ada balu ieidu belee hagahumalia goe i baahi digaula.” Aanei nia mee Tagi go Yihowah ne helekai.

20 “Goe guu lahi au dama daane mono dama ahina ne haanau mai gi di au gaa hai au tigidaumaha ang gi nia ada balu ieidu aalaa. Ma hagalee dohu humalia go do dee manawa dahi mai gi di Au, 21 ma ga hagalee guu lahi agu dama gaa hai dau tigidaumaha ang gi nia ada balu ieidu?! 22 I lodo doo noho mouli huaidu dela e hai be di ahina huihui dono huaidina, gei goe digi hagamaanadu ina do madagoaa nogo damagiigi iei goe, nogo o goloo ai, nogo wolowolo i lodo oo dodo.”

Di mouli Jerusalem i di hai e huihui dono huaidina

23 Tagi go Yihowah ga helekai, “E huaidu adu gi di goe. Koia e huaidu adu huoloo, goe guu hai nia mee huaidu aanei, ga nomuli, 24 gei goe guu hau au gowaa hai daumaha ang gi nia ada balu ieidu i taalinga nia ala huogodoo mo di hai e huihui do huaidina. 25 Goe gu datada do madamada i lodo nia gelegele dogolia. Goe gu dumaalia do huaidina ang gi digau huogodoo ala e lloo adu gi di goe. Gei do huihui do huaidina la gu damanaiee mai i lodo nia laangi huogodoo. 26 Goe gu dumaalia ang gi digau ala i doo baahi, go digau Egypt, i di hiihai huaidu bolo digaula gii hai di hai be di manu adu gi di goe, gei goe e haihai di huihui o do huaidina e hai Au gi hagawelewele.

27 “Deenei laa, dolomeenei gei Au ga dahi aga dogu lima ga hagaduadua goe, gaa daa do tuhongo i dogu maluagina dela ne gowadu gi di goe. Au gu hagi anga goe gi digau Philistia, gi digau ala e de hiihai adu gi di goe, gei e de hiihai huoloo gi o haihai huaidu.

28 “Idimaa i do dee dohu ang gi digau ala i golo, dela ga hidi mai iei goe ga lellele i muli nia daane Assyria. Goe guu hai di ahina e huihui dono huaidina ang gi digaula, gei digaula digi haga tenetene goe labelaa. 29 Goe guu hai labelaa di ahina huihui dono huaidina ang gi digau Babylonia, tenua dela ono daangada e huihui goloo, gei digaula digi hagatenetene ina goe labelaa.”

30 Aanei nia mee Tagi go Yihowah e helekai: “Goe guu hai nia mee huogodoo aanei gadoo be di ahina huihui dono huaidina dela e de iloo ia di langaadia. 31 Goe guu hai au gowaa hai daumaha i hongo nia ala huogodoo belee daumaha ang gi nia balu ieidu, gei e huihui do huaidina. Gei goe hagalee e halahala au bahihadu gadoo be nia ahina ala e huihui nadau huaidina. 32 Goe e hai gadoo be di ahina dela hagalee e aloho i dono lodo, dela hua e hai di huaidu hai be di manu ang gi digau tuadimee. 33 Nia ahina huihui nadau huaidina le e kae nia hui o nadau huaidina, gei goe e wanga au goloo gi au gau ala e aloho iei goe, e hui halahalau digaula gi lloomoi huogodoo e kii i doo baahi. 34 Goe e hai gee mo nia ahina ala e huihui nadau huaidina ala i golo. Tangada ne hai goe gii hai be nia ahina aalaa ai, goe e hui digaula, gei hagalee go digaula e hui adu gi di goe. Uaa, goe e hai gee mo digaula!”

Di hagiaga Dimaadua ang gi Jerusalem

35 Dolomeenei, kooe go Jerusalem go di ahina hangaahai huaidu! Hagalongo gi nnelekai Dimaadua.

36 Aanei nia mee ala e helekai ai Tagi go Yihowah, “Goe gu daa gi daha o goloo, guu hai gadoo be di ahina huihui dono huaidina, guu dugu anga do huaidina gi o ehoo hagatenetene mo ang gi au ada balu ieidu gulugulua, gei gu daaligi au dama e hai ai au tigidaumaha ang gi nia ada balu ieidu. 37 Idimaa i di hai deenei, gei Au ga laha mai o ehoo hagatenetene huogodoo ala mai i mua gi di gowaa e dahi, digau ala gu hiihai ginai goe mo digau ala gu de hiihai ginai goe. Au ga laha mai digaula gi doo baahi ga haganiga mai doo gili, gei Au ga daa gi daha o goloo gaa hai digaula gi mmada adu gi di goe dela e duu o goloo ai. 38 Au ga haga huaidu goe i doo hai be di manu mo taaligi dangada, malaa i lodo hua dogu hagawelewele huoloo gei Au ga hagaduadua goe gi di made. 39 Gei Au gaa wanga goe gi lala nadau mogobuna, gei digaula gaa oho gi lala nia gowaa ala nogo huihui do huaidina mo di hai daumaha ang gi nia ada balu ieidu. Digaula gaa kae o goloo mo au goloo humu iei goe ga diiagi goe gii moe o goloo ai.

40 “Gei au gaa wanga goe gi dahi hagabuulinga dangada gi dilidilia goe gi nia hadu mo di duuduu goe gi nadau hulumanu dauwa. 41 Digaula gaa dudu oo hale gaa hai tagabuulinga ahina gii mmada gi do hagaduadua. Au gaa hai goe gi hagalee huihui do huaidina ge e wanga au kisakis ang gi o ehoo hagatenetene. 42 Gei dogu hagawelewele la gaa lawa, gei Au gaa noho deemuu. Au ga hagalee manawa hagawelewele be e dubua. 43 Goe gu de langahia Au dela nogo benebene goe i do madagoaa nogo dulii, gei goe dela guu hai Au gi hagawelewele i au hai huogodoo ala ne hai, dela gaa hidi iei Au bolo goe e hai gii hui o hangaahai huogodoo. Ma e aha dela goe e hagapuni anga di hai be di manu ang gi oo hai gulugulua huogodoo ala i golo?” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

E hai be tinana, e hai be tama ahina

44 Dimaadua ga helekai, “Nia daangada e hai hegau gi di agoago podo deenei i di goe, Jerusalem, ‘E hai be tinana, e hai be tama ahina.’ 45 Goe tama ahina donu ni do dinana. Mee gu de hiihai gi dono lodo daane mo ana dama, goe e hai gadoo be o duaahina ahina ala e de hiihai gi nadau lodo mo nadau dama. Kooe mo o duaahina ahina waahale e hai dinana gi tangada mai Hittite, tamana la tangada Amor.

46 “Do duaahina ahina madua la go Samaria, i baahi ngeia mo ana dama waahale. Do duaahina ahina dulii la go Sodom i baahi ngaaga mo ana dama waahale. 47 E hai behee? Goe gu humalia adu gi di goe i do daudali nadau hangaahai mo doo kabe mai nadau hangaahai gulugulua? Deeai, tama madagoaa dulii, gei o hangaahai la koia gu huaidu i nadau hangaahai i nia mee huogodoo ala ne hai kooe!”

48 Tagi go Yihowah ga helekai, “Go di maa Au dela go di God mouli, deenei laa do duaahina ahina Sodom mo ono dama waahale digi hai di huaidu be nia huaidu ala ne hai kooe mo oo dama waahale. 49 Mee mo ana dama ahina guu noho hagapuu gi nadau meegai guu logo mo di noho moholo mo di aumaalia, gei digaula hagalee benebene digau hagaloale mo digau guu noho i lodo di haingadaa. 50 Digaula gu hagamuamua gei gu hamaaloo nadau lodo, guu hai nia mee ala hagalee e hiihai ginai Au, gei Au ne daaligi digaula, be do iloo.

51 “Nia huaidu o Samaria digi wae lua i o huaidu ala ne hai. O hangaahai la koia e huaidu huoloo i ana mee ala ne hai. O hangaahai huaidu gaa hidi ai o duaahina ahina gaa ala be digau nadau huaidu ai. 52 Gei dolomeenei gei goe gaa kae di haga langaadia, o huaidu la koia e huaidu i nia huaidu o duaahina ahina dela gaa ala be digaula nadau huaidu ai. Malaa, dolomeenei gei goe guu tee, gu lodo huaidu gi do langaadia idimaa goe dela ne hidi ai o duaahina ahina guu ala be digaula e noho madammaa.”

Sodom mo Samaria ga haga hoou

53 Dimaadua ga helekai ang gi Jerusalem, “Au ga haga maluagina labelaa Sodom mo ono dama waahale, Samaria mo ono dama waahale. Uaa, Au ga hagamaluagina labelaa goe. 54 Gei goe ga langaadia adu gi di goe. Do langaadia le e hagamodongoohia ai o duaahina ahina bolo digaula koia e humalia i di goe. 55 Digaula ga hagamaluagina labelaa, gei goe mo au dama waahale la ga haga hoou aga labelaa. 56 E hai behee? Goe digi helekai daagala gi Sodom i nia laangi nogo hagamuamua iei goe, 57 i mua o huaidu gu hagamodongoohia aga?! Dolomeenei gei goe e hai be mee, di mee daagala ang gi digau Edom, Philistia, mo digau ala mai i oo daha ala e de hiihai adu gi di goe. 58 Goe e hai loo gi hagaduadua gi nia hai huaidu gulugulua ala ne hai kooe.” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

Di hagababa dono hagaodi ai

59 Tagi go Yihowah ga helekai: “Au gaa hai adu gi di goe di mee dela e humalia adu, idimaa i dau haga de iloo e goe au hagababa mo dau oho di hagababa damana. 60 Gei Au e hagalabagau di hagababa dela ne hai adu gi di goe do madagoaa nogo dulii, gei Au gaa hai adu labelaa dagu hagababa dela e hana hua beelaa dono hagaodi ai. 61 Goe ga langahia i di hai o do mouli i mua, ge e haga langaadia goe i do madagoaa ma ga laha mai do duaahina ahina madua mo dulii. Gei Au gaa hai meemaa gii hai be nia dama ahina ni aau, ma e aha di mee deenei la hagalee i lodo di hagababa dela ne hai adu gi di goe. 62 Au ga haga hoou labelaa dagu hagababa adu gi di goe, gei goe ga iloo laa bolo ma ko Au dela go Dimaadua. 63 Au ga haga dee langahia o huaidu huogodoo ala ne hai, gei goe e langalangahia nia maa, gei e langaadia di hanga doo ngudu gi daha.” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

17

Nia ala kai o nia manu ‘eagle’ mo di laagau ‘grape’

1 Dimaadua ga helekai mai, 2 “Tangada dangada, heia dau ala hagatautau ang gi digau Israel. 3 Heia digaula gi iloo nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah, dela e leelee gi digaula: E iai di manu ‘eagle’ damanaiee i golo, ono ngaahulu la koia e madamada huoloo, ono bakau e koia e llauehe huoloo. Mee ga maangi laa hongo nia gonduu Lebanon, gaa hadi di ulu di laagau ‘cedar’. 4 Mee ga maangi, gaa kae di ulu laagau gi tenua dela e huihui, gaa dugu gi lodo di waahale o digau huihui mee. 5 Gei mee gaa kae labelaa dana dama laagau tomo mai i tenua Israel, gaa dogi i tenua humalia ono gelegele, di gowaa dela e iai nia wai i nia madagoaa huogodoo bolo gi tomo ai. 6 Tama laagau deelaa la gaa tomo aga gaa hai di laagau ‘grape’ dau logo. Nia manga o di laagau e tomo aga gaa lui gi di manu ‘eagle’ deelaa, gei nia aga di maa e ulu gi lodo di gelegele, gei di laagau ‘grape’ deelaa la guu tomo hagadubuaagina gu doube haa.

7 “Di manu ‘eagle’ damanaiee labelaa i golo, ono bakau le e llauehaa labelaa, ono ngaahulu la koia e maadolu huoloo. Dolomeenei gei nia aga o di laagau ‘grape’ deelaa ga matili ang gi mee gaa huli nia lau di maa gi mee, e hagadagadagagee bolo ia gaa kae ana wai i di manu ‘eagle’ deelaa e koia e logo i nia wai ala i lodo di gowaa dogi mee dela e tomo aga ai. 8 Gei di laagau ‘grape’ deelaa la guu dogi i lodo di gowaa dogi mee e humalia ono gelegele, ge honu nia wai, bolo gii tomo gi doube haa, gaa hai di laagau madamada huoloo.

9 “Deenei laa, ko Au go Tagi go Yihowah, ga heeu: E hai behee? Di laagau deenei e mee di mouli e tomo aga? Di manu ‘eagle’ matagidagi hagalee ga daagi gi daha nia aga o di maa, gaa kae nia huwa, gaa hadi gi daha nia manga, gaa hai di maa gii made? E haingoohia gi dahi henua maaloo e daagi di maa gi daha. 10 Uaa, di laagau guu lawa di dogi gi lala, gei di maa ga tomo aga ga mouli? E hagalee e mae maa di madangi mai i dua gaa dau i di maa? E hagalee e tomo diliwoi i di gowaa dela e tomo aga ai?”

Di hagadonu o di ala kai

11 Dimaadua ga helekai mai, 12 “Heeu ina gi digau dee hagalongo aanaa be digaula e iloo tadinga di ala kai deenei. Helekai gi digaula bolo di king o Babylonia ne hanimoi gi Jerusalem gaa lahi di king mo ana gau aamua gi Babylonia.* 13 Mee gaa lahi dana dangada i di madahaanau o di king deelaa, gaa hai dana hagababa damana ang gi mee, gaa hai gi mee bolo mee gi dowangi bolo ia ga manawa dahi, gei mee ga lawalawa hunu gau hagalabagau aalaa, gaa lahi gi daha 14 bolo gi de tomo aga labelaa tenua deelaa, gei gi hai hegau gii donu bolo di hagababa deelaa le e hai gii gila. 15 Gei di king o Judah gu dee hagalongo, ga hagau ana gau hagau gi Egypt e gaamai nadau hoodo mo di buini dauwa dogologowaahee. E hai behee, mee e mee di aali? Mee e mee di tanga gi daha mo di mee deenei? Deeai! Mee e deemee di oho di hagababa deelaa bolo ia ga hana hua i di aumaalia!”

16 Tagi go Yihowah ga helekai, “Go di maa Au dela go di God mouli, di king deenei le e made i Babylonia, idimaa mee dela digi daudali dana hagamodudahi mo dana hagababa dela ne hai ang gi di king o Babylonia, dela ne dugu a mee gi di lohongo king. 17 Ma e aha maa di buini dauwa di king o Egypt le e maaloo dangihi, digaula e deemee di hagamaamaa a mee e heebagi i di madagoaa di buini dauwa o Babylonia e geli nadau gelegele gei e geli nadau aloalo bolo e daaligi digau dogologo. 18 Mee gu oho dana hagamodudahi mo dana hagababa dela ne hai. Mee guu hai nia mee aanei huogodoo, malaa, dolomeenei gei mee gu deemee di dagaloaha.”

19 Tagi go Yihowah ga helekai, “Go di maa Au dela go di God mouli, Au ga hagaduadua a mee, idimaa mee gu oho dana hagababa dela ne hai dana hagamodudahi i dogu ingoo bolo ia e hai hegau ai. 20 Au gaa holo gi daha dagu gubenge e daabui a mee. Au gaa kumi a mee gaa lahi gi Babylonia ga hagaduadua a mee i golo, idimaa mee dela hagalee e manawa dahi mai gi di Au. 21 Ana gau dauwa maaloo gaa mmade i tauwa, gei digau ala ga mouli ga hagamodoho adu gi lodo nia henua ala i golo. Gei goodou ga iloo laa bolo ma ko Au Dimaadua dela ne helekai.”

Nnelekai hagadagadagagee mai baahi Dimaadua

22 Aanei nia mee Tagi go Yihowah e helekai, “Au gaa kae di ulu gi nua o di laagau ‘cedar’ dela e looloo gi nua, gaa hadi gi daha di manga dela dogo matili aga, gaa dogi i hongo di gonduu dela e duuduu i nua, 23 go di gonduu dela mugi nua loo i Israel. Au gaa dogi di manga deelaa gi huwa mai ono huwa, gaa hai di laagau ‘cedar’ humalia huoloo. Nia hagadilinga manu mamaangi huogodoo ga lloomoi gaa noho i golo e hai nadau gowaa e noho ginaadou i di malu di laagau. 24 Nia laagau huogodoo o tenua ga iloo laa bolo Au dela go Dimaadua. Au gaa hele gi daha nia laagau ala guu lloo gi nua gaa hai nia laagau lligi gii tomo gii lloo gi nua, gaa hai nia laagau ala nogo doube haa la gi tiliwoi, gei nia laagau ala nogo tiliwoi la gaa tomo ga doube haa.

“Ko Au go Dimaadua dela ne helekai. Au ga hagagila aga agu mee huogodoo ala ne helekai iei Au bolo e hai.”

18

Di waawa o tangada

1 Dimaadua ga helekai mai, 2 “Di agoago podo deenei le e hai bolo aha dela e tataanga go digaula i lodo tenua go Israel,

‘Nia damana ne gai nia ‘grape’ mmala,

gei ogo nia dama digaula guu mmala gi nia maa?’ ”*

3 Tagi go Yihowah ga helekai boloo, “Go di maa Au dela go di God Mouli, goodou guu lawa, hudee helehelekai labelaa i di agoago podo deenei i lodo Israel. 4 Nia mouli o nia daangada huogodoo, nia damana mo nia dama, la nia mee huogodoo ni aagu. Malaa, tangada dela gaa hala, go mee dela gaa made.

5 “Dolomaa tangada i golo dela e humalia gei e hai hegau donu mo di manawa dahi. 6 Mee hagalee daumaha gi nia ada balu ieidu o digau Israel, be e gaigai nia mee tigidaumaha ala i nia gowaa daumaha o nia balu god. Mee hagalee hai be di manu gi di lodo o tangada dela i dono baahi, be e hai di manawa taga hai lodo gi di ahina magi malama. 7 Mee hagalee halahalau be e gaiaa nia mee o nia daangada. Mee e wanga gi muli nia mee ala belee hai gi benebene humalia di boibana o tangada. Mee e haangai digau ala gu hiigai wawe, ge e haga gahu digau ala nadau goloo ai. 8 Mee hagalee wanga ana bahihadu bolo gii hai ono wiini. Mee e de hiihai di hai nia mee huaidu, ge e hai nia mee donu i lodo nia gabunga huogodoo. 9 Tagadilinga dangada beenei e hagalongo gi agu haganoho, ge e madamada humalia i dana daudali agu helekai. Tangada hai hegau donu, mee e haga mouli.” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.*

10 “Dolomaa tangada deenei dana dama daane gaiaadanga, ge e daaligi dangada gii made, be e hai nia mee ala i golo 11 ala hagalee loo e hai go dono damana. Mee e gai nia meegai tigidaumaha ala i nia gowaa hai daumaha o nia balu god, ge e hai be di manu gi di lodo o tangada i dono baahi. 12 Mee e halahalau digau hagaloale, ge e gaiaa nia goloo digaula. Mee e kumi nia mee digau boibana ala ma gaa wanga gi mee e hai ai dono hagadootonu. Mee e daumaha gi nia ada balu ieidu, ge e hai nia mee ala e haga langaadia dangada. 13 Mee e wanga ana hadu gi nia daangada bolo gii kumi dono wiini. Malaa e hai behee? Tangada deenei le e haga mouli? Deeai, mee hagalee haga mouli, idimaa, mee guu hai nia mee gulugulua aanei, gei mee gaa made. Mee gaa bida hai mee gi dono made.

14 “Gei dolomaa tangada huaidu deenei dana dama daane i golo. Gei tama daane deenei e gidee ia nia mee huaidu ala e hai go dono damana. Malaa ia hagalee kabe nia mee a maa huaidu ala e haihai. 15 Mee hagalee daumaha gi nia ada balu ieidu o digau Israel, be e gai nia meegai tigidaumaha ala i nia gowaa daumaha o nia balu god, be e hai be di manu gi di lodo o tangada dela i dono baahi, 16 be e halahalau nia daangada, be e gaiaa nia goloo nia daangada. Mee e wanga gi muli nia mee ala belee hai ai hagadootonu ala e pono di boibana o tangada. Mee e haangai digau ala gu hiigai, ge e haga gahu digau ala nadau goloo ai. 17 Mee e de hiihai di hai nia mee huaidu. Mee hagalee wanga ana bahihadu bolo gii hai dono wiini. Mee e haga kila aga agu haga noho, ge e hagalongo gi agu helekai. Mee hagalee made gi nia hala o dono damana, gei e haga mouli. 18 Gei ogo dono damana la nogo hai kai tilikai, ge e gaiaa nia goloo nia daangada, ge e haihai huaidu gi digau huogodoo i nia madagoaa huogodoo. Malaa, dono damana le e made hua gi ana huaidu ala ne hai koia.

19 “Malaa, goodou ga heeu boloo, ‘Ma e aha dela di tama hagalee hai mee gi nia hala o dono damana?’ Telekai gi di heeu deenei le e hai boloo, Idimaa, tama a maa la nogo hai nia mee ala e humalia ge e donu. Mee nogo haga kila aga agu haganoho ge nogo daudali hagahumalia agu helekai, deelaa laa e haga mouli iei mee. 20 Tangada dela e hai di huaidu, deenei go mee dela gaa made. Di tama hagalee hai mee gi nia hala o dono damana. Gei tamana hagalee hai mee gi nia hala o dana dama. Tangada humalia e kae di hui o ana haihai humalia. Tangada huaidu e kae di hagaduadua o ana haihai huaidu.*

21 “Maa tangada huaidu gaa lawa gi daha mo ana haihai huaidu, ga haga kila aga agu haganoho, ge gaa hai nia mee ala e humalia ge donu, gei mee ga hagalee made, mee ga haga mouli hua. 22 Nia hala o maa huogodoo gu maahede, geia ga haga mouli mai i dono haihai nia mee ala e donu.” 23 Tagi go Yihowah ga helekai, “Goodou hudee hagabau bolo Au e manawa lamalia hua gi tangada huaidu dela ma gaa made i lodo ono huaidu. Deeai, Au e manawa tenetene gi tangada huaidu dela ma gaa huli hoou gi di mouli humalia gii mee ai dana haga mouli.

24 “Maa tangada humalia gaa dugu ana haihai humalia, ga daamada gaa hai nia huaidu mono mee ala e haga langaadia dangada ala e hai go digau huaidu, le e hai behee? Mee ga haga mouli? Deeai! Ana haihai humalia huogodoo ala nogo hai i mua la ga balumee. Mee gaa made mai i dono de manawa dahi mo ana haihai huaidu.

25 “Gei ogo goodou e helekai boloo, ‘Nia mee ala e hai go Dimaadua la hagalee donu!’ Goodou go digau Israel, goodou hagalongo mai gi di Au. Goodou e hai bolo aha? Goodou e haga mamaanadu bolo Au e hai di huaidu? Deeai! Ma go goodou ala e haihai di huaidu. 26 Tangada humalia ma gaa lawa gi daha mo ana haihai humalia ga daamada gaa hai nia mee huaidu, gaa made. Mee e made hua gi ana mee huaidu ala ne hai. 27 Tangada huaidu ma gaa lawa mai gi daha mo ana haihai huaidu gaa hai nia mee humalia ge donu, mee ga mouli gi ana mee humalia ala ne hai. 28 Idimaa, mee e modongoohia eia ana huaidu ala e hai, ga lawa mai gi daha. Deenei di hai dela ga hagalee made iei mee, ga haga mouli. 29 Goodou go digau Israel, goodou e helekai boloo, ‘Nia mee ala e hai go Dimaadua la hagalee donu!’ E hai behee, goodou e hagabau bolo Au e hai agu mee huaidu? Ma go goodou ala e haihai di huaidu!

30 “Malaa, deenei Au go Tagi go Yihowah, deenei e helehelekai adu gi goodou go digau Israel, bolo Au ga hagi aga goodou i godou mee ala nogo haihai. Goodou lawa mai gi daha mo godou haihai huaidu huogodoo, ge hudee dugua goodou gi godou huaidu gi daaligidia goodou gii mmade. 31 Goodou kilia gi daha godou haihai huaidu huogodoo ala nogo haihai go goodou. Huli hoou ina godou lodo mo godou manawa. Goodou go digau Israel, goodou e aha ala e hiihai gi di made?”

32 Tagi go Yihowah e helekai, “Au e de hiihai gi tangada ma gaa made. Goodou lawa mai gi daha mo godou haihai huaidu, gei goodou ga mouli.”

19

Taahili haga manawa gee

1 Dimaadua ne helekai mai bolo au gi daahili i taahili haga manawa gee deenei ang gi nia dagi aamua dogolua o Israel:

2 Do dinana la di laion maaloo dangihi!

Mee nogo benebene ana dama i mehanga nia laion daane maaloo.

3 Mee e madamada humalia i dana dama,

e aago a mee gi iloo di halahala ana mee e gai;

mee e daaligi ge gai nia daangada.

4 Nia henua gu longono ginaadou a mee,

gaa hele a mee i lodo di lua,

ga hagalau a mee gi di maadau gaa dagi gi Egypt.

5 Tinana tama laion deelaa gaa noho talitali

gaa dae loo gi dono iloo

bolo gu deai di hagadagadagagee ai.

Gei tinana ga aago labelaa dana huai dama,

gei di tama laion deenei guu tomo

guu hai di laion maaloo dangihi.

6 Di laion deenei ga madua

gaa hana madalia nia laion ala i golo.

Mee gu iloo labelaa dana halahala dana mee dela e gai,

guu hai di laion gai dangada.

7 Mee guu mee di oho nia abaaba mau dangihi,

gu oho nia waahale.

Digau tenua e mmaadagu i dono madagoaa ma ga ngoloolo.

8 Nia henua ga dagabuli belee hai tauwa gi mee.

Nia daangada ga lloomoi mai i nia gowaa huogodoo.

Digaula gaa holo di nadau gubenge

gaa kumi a mee i lodo di nadau hele.

9 Digaula gaa haa a mee gi lodo di abaaba

gaa lahi a mee gi di king Babylonia.

Digaula e loloohi a mee,

bolo nia daangada gi de longono di lee o maa

ma ga ngoloolo i hongo nia dama gonduu Israel.

10 Do dinana e hai gadoo be di laagau ‘grape’

dela ne dogi i taalinga tama monowai.

Idimaa tama monowai deelaa le e honu wai,

di laagau ‘grape’ deelaa la guu tomo

hagadubuaagina gu doube haa.

11 Nia manga di maa koia e maaloo ga tomo aga

gaa hai nia dogodogo king.

Di laagau ‘grape’ deelaa guu tomo

gu looloo gi nua guu tugi i nia gololangi.

Nia daangada gu gidee ginaadou

di looloo mo tomo hagadubuaagina di laagau deenei.

12 Nia daangada hagawelewele ga lloomoi

ga daagi di maa gi daha gaa hudu gi hongo di gelegele.

Di madangi gono eia i dua

ga hagamaangoo nia huwa o di maa.

Nia manga hogi gu hadihadi,

gu maangoo guu wwele.

13 Gei dolomeenei gei di maa

guu dogi i lodo di anga henua,

i lodo tenua maangoo nia wai ai.

14 Tuaidina di laagau deelaa la gu ulaula

di ahi guu dudu nia manga mo ono golee.

Nia manga la gu deemee di maaloo labelaa,

gu deemee di hai nia dogodogo king labelaa.

Deenei laa taahili haga manawa gee, dela koia e dadaahili ai nia daangada.

20

Nia daangada gu dee hagalongo gi Dimaadua

1 I di madangaholu laangi o di lima malama i di hidu ngadau o di madau lahi galabudi, hunu gau i nia dagi o digau Israel ga lloomoi gi di au belee halahala nadau hagamaamaa mai baahi Dimaadua, gaa noho gi lala i ogu mua. 2 Dimaadua ga helekai mai, 3 “Kooe go tangada dangada, helekai gi nia daangada aanaa, hagi anga ina gi digaula nia helekai Tagi go Yihowah ala e helehelekai ai: Goodou ne lloomoi belee halahala dogu hagamaamaa? Go di maa Au dela go di God mouli, Au hagalee e dumaalia adu gi goodou gi heeu dahi mee mai gi di Au. Ko Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai.

4 “Kooe go tangada dangada, goe gu hagatogomaalia belee hagiaga digaula? Malaa, heia anga! Hagalangahia ina gi digaula nnangaahai milimilia ala nogo hai go nadau damana i mua. 5 Helekai gi digaula agu mee e helekai iei Au. I dagu hili aga Israel, Au guu hai dagu hagababa ang gi digaula. Au gu hagagida gi digaula i Egypt gu helekai gi digaula: Ko Au go Yihowah, di godou God.* 6 Deenei di madagoaa ne hai dagu hagababa ang gi digaula bolo Au gaa lahi digaula gi daha mo Egypt, gaa dagi digaula gi tenua dela ne hilihili ang gi digaula, go tenua gelegele humalia, tenua koia e humalia i nia henua huogodoo. 7 Au gu helekai gi digaula bolo gi kilia gi daha nadau ada balu ieidu ala e aloho ai, gei gi hudee hagamilimilia ina ginaadou gi nia god tilikai o Egypt, idimaa ko Au go Dimaadua go di nadau God. 8 Gei digaula gu hai baahi mai gi di Au, gu hagalee hagalongo gi agu helekai. Digaula digi kilia gi daha nadau ada balu ieidu huaidu, be e oho gi daha nia god o digau Egypt. Au gu hagatogomaalia bolo digaula gi longono nia mahi o dogu hagawelewele i lodo tenua Egypt. 9 Gei Au digi haga gila ina bolo gi de hagamilimilia hua dogu ingoo, idimaa Au gu hagailoo aga i mua gi nia daangada Israel bolo Au gaa lahi digaula gi daha mo Egypt.

10 “Deenei laa, Au guu lahi digaula gi daha mo Egypt guu hula gi lodo di anggowaa. 11 Au gu haganoho dagu hai ang gi digaula mo di agoago gi digaula agu haganoho, ala e wanga di mouli ang gi tangada dela e hagalongo.* 12 Au gu haganoho nia hai o di Laangi Sabad belee hai di ada di hagababa i mehanga Au mo digaula, belee hai di hagalangahia gi digaula bolo ma ko Au go Dimaadua dela e hagadabu digaula.* 13 Gei digaula digi hagalongo mai gi di Au i lodo di anggowaa, gaa oho agu haganoho ge gu hagalee daudali agu mee ne haganoho, go nia mee ala e wanga di mouli ang gi tangada dela e hagalongo. Digaula gu hagamilimilia huoloo di Laangi Sabad. Au gu hagatogomaalia belee hai digaula gi longono nia mahi o dogu hagawelewele i lodo di anggowaa ga daaligi digaula gii mmade. 14 Gei Au digi haga gila ina aga, idimaa bolo gi de hagamilimilia dogu ingoo i baahi nia henua huogodoo ala gu gidee dagu hai dela ne laha mai digau Israel gi daha mo Egypt. 15 Gei Au gaa hai dagu hagababa i lodo di anggowaa bolo Au ga hagalee dagi digaula gi tenua dela ne wanga ko Au gi digaula, go tenua humalia ono gelegele, tenua kaedahi e humalia i nia henua huogodoo.* 16 Au ne hai dagu hagababa beenei, idimaa i digaula ala digi daudali agu mee ala ne haganoho, e oho agu haganoho, mo di hagamilimilia di Laangi Sabad. Digaula gu hiihai hua e daumaha gi nadau ada balu ieidu.

17 “Gei Au ga aloho i digaula. Au gu haganoho bolo Au ga hagalee e daaligi digaula i lodo di anggowaa. 18 Au gu hagi ngudu ang gi digau lligi i digaula: Goodou gi hudee daudalia nia haganoho ala ne hai go godou damana mmaadua; goodou gi hudee daudalia nnangaahai digaula, be e hagamilimilia ina goodou gi nadau ada balu ieidu. 19 Ko Au go Yihowah, go di godou God. Goodou gi haga gila ina agu haganoho mo agu mee ala ne haganoho. 20 Heia di Laangi Sabad gii hai di laangi e dabu, belee hai di ada di hagababa dela ne hai go gidaadou, gei e hagalangahia adu gi goodou bolo ko Au go Yihowah, go di godou God.

21 “Gei di adu dangada deelaa la digau dee hagalongo mai gi di Au, digaula gu oho agu haganoho, gu hagalee daudali agu mee ala ne haganoho, go nia mee ala e wanga di mouli ang gi tangada dela ma ga hagalongo. Digaula gu hagamilimilia di Laangi Sabad. Au gu hagatogomaalia belee hai digaula gi longono nia mahi o dogu hagawelewele i lodo di anggowaa gei ga daaligi digaula huogodoo. 22 Gei Au digi haga gila ina, idimaa di mee deenei ga hagahuaidu dogu ingoo i baahi nia henua ala gu gidee dagu hai ne dagi mai digau Israel mai i Egypt. 23 Gei Au gaa hai dagu hagababa labelaa i lodo di anggowaa. Au guu hai dagu hagababa bolo Au ga hagabagi digaula gi nia henua huogodoo i henuailala.* 24 Au ne hai di mee deenei idimaa digaula guu bae gi daha agu mee ne haganoho mo di oho agu haganoho huogodoo, gu hagamilimilia di Laangi Sabad, mo di daumaha gi nnagadilinga ada balu ieidu ala nogo daumaha ginai nadau maadua mmaadua i mua.

25 “Gei Au gaa wanga agu balu haganoho hagalee humalia mo nia mee ne haganoho ala hagalee e mouli ai tangada. 26 Au guu dugu ang gi digaula gii bida hagamilimilia ina ginaadou gi nadau hai tigidaumaha, mo di hai digaula gii bida tigidaumaha nadau dama daane mmaadua. Au ne hai beenei belee hagaduadua digaula ge e hagamodongoohia gi digaula bolo ma ko Au go Dimaadua.

27 “Deenei laa, kooe go tangada dangada, helekai gi digau Israel i nia mee ala e helekai iei Au, go Tagi go Yihowah, ang gi digaula. Deenei di ala labelaa o nadau damana mmaadua ala nogo hagalee hagalaamua Au mai i nadau dee hagalongo. 28 Au ne laha mai digaula gi lodo tenua dela ne hagababa ko Au gi digaula bolo e wanga gi digaula. I di nadau mmada gi nia gonduu duuduu i nua mono laagau tomo hagadubuaagina, gei digaula gaa hai nadau tigidaumaha i nia gowaa huogodoo aalaa. Digaula guu hai Au gi hagawelewele gi nadau tigidaumaha dudu mono waini ala ne tigidaumaha go digaula. 29 Gei Au ga heeu gi digaula: Nia gowaa behee ala e duuduu i nua ala e hula ginai goodou? Deenei laa digaula ga hagaingoo nia gowaa aalaa bolo ‘Nia Gowaa e Duuduu i Nua’, gaa tugi loo gi dangi nei.* 30 Deenei laa, helekai gi digau Israel i nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah: Ma e aha dela goodou e daudali hua nia huaidu o godou damana mmaadua mo di daudali hua i muli nia ada balu ieidu digaula?! 31 Dae mai loo gi dangi nei, gei goodou e hai nnagadilinga tigidaumaha la hua ala e hagamilimilia goodou gi nia ada balu ieidu mai i di godou dudu godou dama bolo e hai di godou tigidaumaha ang gi nia maa. Nomuli, goodou digau Israel ga lloomoi e halahala mai dogu hagamaamaa. Gei Au dela ko Au go Tagi, go Yihowah, go di God mouli dee odi. Au hagalee e dumaalia adu gi goodou gi heeu dahi mee mai gi di Au. 32 Goodou gu haganoho di godou hiihai bolo goodou gaa hai be nia henua ala i golo, gii hai be nia daangada ala e noho i nia henua ala i golo ala e daumaha gi nia laagau mono hadugalaa, gei nia mee aanei hagalee belee hai gii hai.

God e hagaduadua ge dumaalia

33 “Gei Au dela ko Au go Tagi, go Yihowah, go di God mouli deeodi. Au e hagi adu gi goodou bolo i lodo dogu hagawelewele gei Au gaa dagi goodou i ogu mahi mo ogu mogobuna huogodoo. 34 Au ga hagamodongoohia adu gi goodou ogu mogobuna mo dogu hagawelewele i dogu madagoaa ma ga hagadagabuli mai goodou mo di laha mai goodou gi daha mo nia henua ala ne hagabagi ginai goodou. 35 Au ga laha mai goodou gi lodo di ‘Anggowaa o nia Henua’, gei Au ga hagiaga goodou i di gowaa deelaa, i mua godou golomada. 36 Au ga hagiaga goodou dolomeenei gadoo be dagu hai dela ne hagiaga godou damana mmaadua i lodo di Anggowaa o Sinai.” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

37 “Au gaa dagi goodou i ogu mahi gaa hai goodou gi hagalongo gi agu haganoho. 38 Au gaa daa digau ala e dee hagalongo mo digau huaidu gi daha mo goodou. Au ga daa gi daha digaula i nia henua ala e noho ai digaula dolomeenei, gei Au ga hagalee hai digaula gii mee di hula labelaa gi Israel. Gei goodou ga iloo laa bolo ko Au go Dimaadua.”

39 Tagi go Yihowah ga helekai, “Deenei laa, dolomeenei goodou ala go digau Israel huogodoo, hula daumaha gi godou ada balu ieidu. Au e helekai adu bolo i muli hua nia mee aanei, gei goodou gaa hai loo gi hagalongo mai gi di Au mo di lawa gi daha mo di godou de hagalabagau dogu ingoo dabu i di godou hai tigidaumaha gi godou ada balu ieidu. 40 Goodou digau Israel huogodoo ga daumaha mai gi di Au i hongo di gonduu hagamadagu dela go di gonduu duuduu i nua o Israel, gei Au ga tenetene adu gi goodou ga talitali godou tigidaumaha ala e gaamai go goodou gi di Au, godou tigidaumaha kaedahi humalia, mo godou tigidaumaha ala e dabu. 41 I muli hua dagu laha mai goodou gi daha mo nia henua ala ne lahi ginai goodou, ga hagadagabuli mai goodou, gei Au ga dumaalia gi godou tigidaumaha ala e dudu, gei nia henua gaa mmada ga iloo laa bolo Au e dabuaahia. 42 Dogu madagoaa ma ga laha mai goodou gi Israel, go tenua dela ne hagababa ang gi godou damana mmaadua, gei goodou ga iloo laa bolo ma ko Au dela go Dimaadua. 43 Gei goodou ga maanadu mai laa nia hagadilinga huaidu huogodoo ala nogo hai go goodou, mo di godou hai ne hagamilimilia goodou, gei goodou ga de hiihai adu gi goodou i godou hai huaidu ala nogo hai. 44 Dogu madagoaa ma ga nnooaga ga abaaba di aamua o dogu ingoo, goodou go digau Israel la ga iloo laa bolo ko Au go Dimaadua, idimaa i dogu de hagaduadua goodou e tau anga gi godou hangaahai gulugulua.” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

Di ahi i baahi ngaaga

45 Dimaadua ga helekai mai, 46 “Kooe go tangada dangada, mmada gi di baahi ngaaga. Helekai kokohp ang gi di baahi ngaaga, ge helekai hai baahi ang gi lodo henua o baahi la ngaaga. 47 Helekai ang gi lodo henua o di baahi la ngaaga gi hagalongo gi nnelekai Dimaadua ala e helekai ai: Mmada! Au gu akaa dagu ahi, e dudu au laagau huogodoo, nia mee gu maangoo be nia mee mouli. Deai dahi mee e mee di diinai di maa ai, ga ulaula mai ngaaga gaa hana loo gaa tugi i baahi ngeia, gei digau huogodoo ga longono nia mahi o di welengina o di ahi deelaa. 48 Digaula huogodoo gaa mmada ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua dela ne dudu di maa, gei tangada e mee di diinai di maa ai.”

49 Gei Au digi heia, ga helekai, “Meenei Tagi go Yihowah, goe hudee dugua mai gi di au gi heia di mee deenei. Nia daangada gu helehelekai bolo agu agoago le e haingadaa, e modongoohia ngadaa.”

21

Tulumanu dauwa Dimaadua

1 Dimaadua ga helekai mai, 2 “Kooe go tangada dangada, haga halauwa ina Jerusalem. Hagahalauwa ina nia gowaa ala e hai daumaha ai digaula. Hagianga ina gi tenua Israel 3 i agu mee ala e helehelekai iei Au go Dimaadua: Deenei ko Au go do hagadaumee. Au ga hagammuu dagu hulumanu ga daaligi goodou huogodoo ala e humalia mo digau huaidu. 4 Au ga hai hegau gi dagu hulumanu ang gi digau huogodoo ala i baahi ngaaga ga tugi adu loo gi baahi ngeia. 5 Gei nia daangada huogodoo ga iloo laa bolo ko Au go Dimaadua ne hagammuu aga dagu hulumanu, hagalee e daalo labelaa gi lodo dono hii.

6 “Tangada dangada, dangi be do manawa le e hidigaagaa i o hagahinihini. Dangidangi i doo lodo manawa gee i di gowaa nia daangada ala e mee di gidee ginaadou goe. 7 Maa digaula ga heeu adu be goe e aha dela e dangidangi, helekai gi digaula bolo idimaa nia longo ala ga dau mai. Di madagoaa nia longo ma gaa dae mai, nia manawa digaula gaa honu i di mmaadagu, nadau lima ga daudau maanuhia, nadau manawa maaloo ga paagege, mo nadau wae ga polepole. Di madagoaa guu dae mai, di mee deenei ga gila aga.” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

8 Dimaadua ga helekai mai, 9 “Tangada dangada, heia au helekai kokohp. Helekai ang gi nia daangada i agu mee ala e helehelekai iei Au. Tulumanu dauwa guu olo, tulumanu dauwa guu olo gii gaa gu haga dingidingia. 10 Guu olo gii gaa belee daaligi, gu hagadingidingia gii hai be di ila ma gaa daba. Deai di tene ai, idimaa agu daangada gu haga deiloo ginaadou agu helekai mo agu hagaduadua huogodoo. 11 Tulumanu dela gu dingidingia e hagatogomaalia e hai hegau. Guu olo gii gaa gu hagadingidingia e wanga gi lodo di lima o tangada daaligi dangada. 12 Dangi wawwawe, kooe tangada dangada, tulumanu deenei belee hai hegau gi agu daangada mo ang gi nia dagi o Israel. Digaula ga daaligi gii mmade madalia agu daangada huogodoo. Dugidugia do hadahada, di hagadagadagagee ai! 13 Au e hai agu mee e hagamada agu daangada, gei maa digaula ga hagalee huli hoou, gei nia mee huogodoo aanei gaa tale ang gi digaula.

14 “Deenei laa, kooe go tangada dangada, heia au helekai kokohp. Paapaa ina oo lima, gei tulumanu gaa hai taaligi dangada hagalee e noho. Tulumanu la di mee e daaligi ai nia daangada. Tulumanu la di mee e hai nia daangada gi mmaadagu ge e daaligi digaula. 15 E hai ai agu daangada gi manawa paagege, gi tingatinga. Au ga hagamadagudagu di waahale digaula gi tulumanu, go tulumanu dela e dabadaba gadoo be di ila gei e hagatogomaalia e hai taaligi dangada. 16 Kooe go tulumanu gaa, haahia mai baahi dau donu gaa tugi i di baahi dau ihala. Haahia dau gowaa dela guu huli ginai. 17 Gei Au ga paapaa ogu lima labelaa, gei dogu hagawelewele ga hagalee. Ko Au Dimaadua dela ne helekai adu.”

Tulumanu dauwa o di king Babylonia

18 Dimaadua ga helekai mai, 19 “Kooe go tangada dangada, hagamodongoohia ina au ala e lua ala e mee di hana ai di king Babylonia, e gaamai dana hulumanu dauwa. Nia ala e lua aanei le e daamada mai hua i tenua e dahi. Hagaduulia dau hagamodongoohia i di gowaa dela e manga lua. 20 E dahi e hagamodongoohia gi di king di ala dela e hana gi di waahale Rabbah i tenua digau Ammon, gei di hoo di ala dela e hana gi Judah gi Jerusalem, di waahale dela gu abaaba. 21 Di king o Babylonia e duu i baahi di hagamodongoohia dela i di gowaa e manga lua ai di ala deelaa. Gei mee ga lullulu ana amu maalei bolo gi iloo ia be dehee di ala e hana ieia, ga dangidangi gi ono ada balu ieidu bolo gii kae dana hagamaamaa mai baahi digaula, gei mee ga mmada hua gi di ade o di manu dela ne tigidaumaha. 22 Deenei laa, dono lima gau donu e kumi dana amu maalei dela e hagaingoo bolo Jerusalem! Gei di maa gu hagi anga gi mee bolo gii hana gi haga duulia aga ana laagau oho abaaba, gii wwolo di hagailoo o tauwa, gi kaina nia laagau oho abaaba gii tale gi nia bontai di abaaba, gi kilia aga nia gelegele, gei gi gelia nia aloalo. 23 Digau Jerusalem gu hagalee hagadonu di mee deenei idimaa i nia hagababa llauehe ala ne hai go digaula mo nia henua ala i golo. Di kokohp deenei e hai belee hagalangahia aga nia huaidu digaula ala ne hai, ge e boloagi gi digaula bolo ginaadou gaa kumi. 24 Malaa, deenei la nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah: Godou huaidu la gu modongoohia aga. Nia daangada huogodoo gu iloo di hai o godou ihala. Goodou e haga modongoohia aga godou huaidu mai i lodo godou hangaahai huogodoo. Goodou gu hagi aga, gei Au ga hagi anga goodou gi godou hagadaumee.

25 “Kooe go tagi o Israel, kooe tangada huaidu. Do laangi e hagaduadua iei goe la gu dau mai. 26 Ko Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai. Daawa gi daha doo hau mo do goobai king. Nia mee huogodoo ga hagalee e hai be nia mee i mua. Haga mmaanege ina aga digau hagaloale gii hai nia dagi! Kilia gi lala digau ala e dagi! 27 Mooho! Mooho! Au gaa hai di waahale deenaa gii hai di hagabae hale mooho. Di mee deenei ga hagalee hai gaa dae loo gi di hanimoi o tangada dela ne hilihili ko Au belee hagaduadua di waahale deelaa. Deenaa go mee dela Au gaa wanga ginai di waahale deelaa.

Tulumanu dauwa mo digau Ammon

28 “Kooe go tangada dangada, heia dau kokohp. Hagadele ina i nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah ang gi digau Ammon ala e haganneennee digau Israel. Hagailoo ina gi digaula,*

Tulumanu dauwa gu togomaalia

belee hai taaligi,

gu haga dingidingia ge dabadaba

gadoo be di ila.

29 “Nia hagadilinga moe ala ne mmada ginai goe la hagalee nia mee e donu, mo nia kokohp ala ne hai kooe la hagalee e donu. Goe tangada huaidu, do laangi la ga dau mai, di laangi o di hagaduadua. Tulumanu dauwa dela gaa tale i godou uwa.

30 “Daalo ina tulumanu gi lodo dono hii! Au ga hagiaga goe i di gowaa dela ne hai goe, i lodo tenua dela ne haanau mai goe. 31 Gei goe ga longono nia mahi o dogu hagawelewele i dogu madagoaa ma ga diiagi di ahi gi hanadu gi di goe, gei Au gaa wanga goe gi digau hagamuamua ala koia e iloo di taaligi. 32 Di ahi ga daaligi goe; oo dodo gaa hali gi lala gi lodo do henua, tangada e langahia goe ai.” Ko Au Dimaadua dela ne helekai adu.

22

Nia hala o Jerusalem

1 Dimaadua ga helekai mai, 2 “Tangada dangada, goe gu togomaalia e hai dau gabunga gi di waahale daaligi dangada? Hagamodongoohia ina gi madammaa gi mee ana hai gulugulua ala ne hai. 3 Hagianga ina gi di waahale i nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah: Idimaa i dau daaligi au daangada dogologo i au daangada donu mo di hagamilimilia do huaidina i di hai daumaha gi nia ada balu ieidu, do madagoaa gu dau mai. 4 Goe gu ihala i dau daaligi digau aanei mo di gulugulua i au ada balu ieidu ala ne hai, deenei laa, do madagoaa la ga dau mai, la gu hagaodi! Deenei tadinga dagu dugu anga gi nnenua ala i golo gi gadagada adu gi di goe, mo nia henua huogodoo gi haganneennee ina goe. 5 Nnenua hoohoo mai mo mogowaa loo gi haganneennee ina goe idimaa go do dee hagalongo gi nnaganoho. 6 Nia dagi o Israel huogodoo e hagadagadagagee gi nadau maaloo ala e daaligi nia daangada. 7 Deai tangada i lodo di waahale e hagalabagau dono damana mo dono dinana ai. Goe e halahalau digau tuadimee ge e haga haingadaa di ahina guu made dono lodo mo nia dama guu mmade nadau maadua. * 8 Goe hagalee e hagalabagau nia gowaa dabu, ge hagalee e hagagila aga di Laangi Sabad.* 9 Hunu gau i au daangada e dili nadau kai tilikai i nia daangada ala i golo belee hagahuaidu digaula e daaligi gii mmade. Hunu gau i digaula e gai nia meegai ala ne tigidaumaha gi nia ada balu ieidu. Hunu gau e hai di huaidu hai be di manu i nia madagoaa huogodoo. 10 Hunu gau e kii i baahi nia lodo o nadau damana. Hunu gau e kumi nia ahina e hai di huaidu ginai i lodo dono magi malama.* 11 Hunu gau e hai di huaidu manawa manu, hunu gau e hai di huaidu ang gi nia lodo o nadau dama daane mo nadau duaahina di nau damana be tinana e dahi. 12 Hunu gau i au daangada e hai nadau daaligi dangada bolo gii kumi nadau hui. Hunu gau e wanga nadau teenedi gi hongo teenedi o dono ehoo dangada Israel dela ne madau, bolo gi maluagina ginai. Digaula gu delangahia ginaadou Au.” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.*

13 “Au ga dugu ia dogu lima gi hongo au gau gaiaa ge daaligi dangada. 14 Goe e hagamaanadu bolo nia mahi ala i oo lodo ga i golo, be goe e maaloo di dahi aga oo lima i dogu madagoaa ma gaa lawa di hagaduadua goe? Ko Au Dimaadua dela ne helekai adu, gei Au e haga gila aga agu helekai. 15 Au gaa lahi au daangada gi nia henua llauehe mono waahale huogodoo, gaa hai do haihai huaidu gi hagalee. 16 Nia henua huogodoo ga hagalee hagalaamua goe, gei goe ga iloo laa bolo ko Au go Dimaadua.”

Di ahi gaa huoloo Dimaadua

17 Dimaadua ga helekai mai, 18 “Kooe go tangada dangada, Israel gu deai dono hadinga mai gi di Au ai. Digaula e hai gadoo be nia baalanga balumee, ala go nia baalanga mmee, baalanga kene, baalanga, mono ‘lead’, ala e dubu i muli di hagamadammaa nia silber i lodo di ahi. 19 Deenei laa, ko Au go Tagi go Yihowah, Au e hagi anga gi digaula bolo ginaadou gu hagalee e dahidamee gadoo be nia mee aanei. Au ga laha mai digaula huogodoo gi Jerusalem, 20 gadoo be nia hadu silber, baalanga mmee, baalanga, ‘lead’ mono baalanga kene gaa kili gi lodo di ahi gaa huoloo. Dogu hagawelewele dela ga hagawaiwai digaula gadoo be di ahi dela e hagawaiwai di hadu dela e iai nia baalanga no lodo. 21 Uaa, Au ga hagadagabuli mai digaula gi Jerusalem, ga akaa dagu ahi i lala digaula, ga hagawaiwai digaula gi dogu hagawelewele. 22 Digaula ga waiwai gi daha i lodo Jerusalem gadoo be nia silber dela ma ga waiwai i lodo di ahi, gei digaula ga longono laa ginaadou di hagawelewele Dimaadua.”

Nia huaidu o nia dagi Israel

23 Dimaadua ga helekai labelaa mai gi di au, 24 “Kooe go tangada dangada, helekai ang gi digau Israel bolo di nadau henua la gu hagalee dabu, gei Au ga hagaduadua di maa gi dogu hagawelewele. 25 Nia dagi e hai gadoo be nia laion ala ma ga wolowolo i hongo nia manu ala ne daaligi go digaula. Digaula e daaligi nia daangada, e kae nia bahihadu mono goloo ala e mee di kae go ginaadou. Nadau daaligi dangada dela ne hidi ai gu dogologo nia ahina gu nadau lodo ai. 26 Digau hai mee dabu gu oho agu haganoho, gu hagalee e hagalabagau nia mee dabu. Digaula hagalee e dugu geegee nia mee ala e dabu mo nia mee ala e hagalee dabu. Digaula hagalee agoago ang gi nia daangada di hai geegee i mehanga di madammaa mo di mee dela hagalee madammaa. Digaula hagalee e hagalabagau di Laangi Sabad. Di hai deenei dela e hagamodongoohia ai bolo digau Israel la hagalee e hagalabagau Au.* 27 Digau aamua o di oobidi le e hai gadoo be nia paana lodo henua ala e hahaahi di nadau manu e gai. Digaula e daaligi nia daangada bolo gi maluagina ai ginaadou. 28 Nia soukohp e daalo hagammuni di huaidu deenei, e hai gadoo be tangada dela e hunu dana abaaba gi di mee hunu kene. Digaula e mmada gi nia mee ala hagalee e donu, ge e hai nadau kokohp i di hai di madagoaa maalia. Digaula e helekai bolo ginaadou e hai nia helekai mai baahi Tagi go Yihowah, gei Au go Dimaadua digi helekai ang gi digaula. 29 Digau maluagina le e gaiaa gei hagadogolege. Digaula e hai hagahuaidu digau hagaloale, gei e hai digau tuadimee gi haingadaa. 30 Au ne halahala dagu dangada dela e mee di hagaduu aga di abaaba, dela e mee di duu i di gowaa dela ne mooho ai di abaaba e abaaba tenua deelaa i di madagoaa o dogu hagawelewele dela ne belee oho di maa, gei Au digi gida dagu dangada. 31 Gei Au ga hagamehede dogu hagawelewele gi digaula, ga daaligi digaula gadoo be di ahi, idimaa i nadau hangaahai huaidu ala ne hai.” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

23

Tagahaanau ahina huaidu

1 Dimaadua ga helekai mai, 2 “Tangada dangada, ma iai tagahaanau ahina dogolua i golo. 3 Meemaa nogo noho i Egypt nau madagoaa nogo lligi, gei meemaa gu oho di nau madagoaa nogo madammaa iei ginaua, guu hai nia ahina huihui nau huaidina dogolua. 4 Tangada madua e hagaingoo bolo Oholah* (mee e pono Samaria) gei tangada dulii e hagaingoo bolo Oholibah† (mee e pono Jerusalem). Au gu hai lodo gi meemaa dogolua, guu hai nau dama mai gi di Au. 5 Ma e aha maa mee ni aagu, Oholah e haihai hua di huihui dono huaidina, gaa hidi ai di hiihai huaidu ang gi ono ehoo hagatenetene mai Assyria, 6 go digau dauwa e ‘uniform’ nadau gahu hadunga halatee luuli, mo nia dagi o di buini dauwa, mo nia dagi oobidi. Digaula e dama daane ge e mmaadanga huoloo. 7 Mee di ahina hai be di manu ang gi digau aamua o Assyria huogodoo, i lodo hua dono haihai huaidu gaa hidi ai iei mee guu bida hagamilimilia ia i dana hai daumaha gi nia ada balu ieidu o Assyria. 8 Gei mee e haihai hua dono huihui dono huaidina ne daamada mai i Egypt, i di gowaa dela ne daamada gaa oho dono huaidina. Mai hua i dono dama ahina dulii, nia daane e kiikii i baahi o mee gaa hai a mee be di ahina huihui dono huaidina. 9 Gei Au guu wanga a mee gi ono ehoo hagatenetene Assyria ala e hiihai ginai mee huoloo. 10 Digaula gaa daa ono goloo gi daha, gaa lahi ana dama daane mono dama ahina be nia hege, ga daaligi gii made di ahina deelaa gi tulumanu dauwa. Nia ahina o nia gowaa huogodoo e helehelekai i di haadanga balua o di ahina deelaa.

11 “Ma e aha maa dono duaahina ahina Oholibah gu gidee di hai deenei, gei dono hai di huaidu koia gu damanaiee huoloo i di hai o dono duaahina Oholah ala ne hai. 12 Gei mee e hiihai huoloo e hai labelaa di huaidu ang gi digau aamua Assyria, digau dauwa ala e ulu nia gahu madammaa, mo nia dagi o di llongo dauwa, digaula huogodoo e dama daane ge e mmaadanga huoloo. 13 Au gu gidee di hai o dono mouli huaidu huoloo, gei togolua la koia e huaidu huoloo gadoo be di hai o tangada matagidagi.

14-15 “Mee gu mouli i di mouli koia e huaidu gei e hanadu hua i dono hai huaidu. Mee gu hiihai gi nia ada balu ieidu o digau aamua o Babylonia ala e hihi gi di abaaba hale, gaa hunu gi nia mee hunu mmee gono malama, gei e nnoo nadau huaidina gi nia duu nnoo gahu, ga haga ulu nadau libogo gi nadau heelua libogo. 16 I dono gidee ia nia ada mee aalaa, geia guu honu i di hiihai huaidu, ga hagau ana gau kae hegau gi digaula i Babylonia. 17 Gei digau Babylon ga lloomoi belee hai di hai o tagahailodo gi mee, gei digaula guu hai di huaidu gi mee ga hagamilimilia a mee huoloo, ga hidi mai ai di ahina deelaa guu buhi i digaula. 18 Mee ga hagamodongoohia aga dono huaidina i mua nia daangada, gaa hai digaula gi iloo bolo ia di ahina huihui dono huaidina. Au gu dee hiihai huoloo gi mee be dogu dee hiihai gi dono duaahina madua. 19 Dono hai di huaidu la koia gu damanaiee i mua, e haihai hua di hai nogo hai go mee i dono madagoaa nogo dama ahina ai, di hai dela nogo huihui dono huaidina i Egypt. 20 Mee koia gu hiihai huoloo bolo e hai di huaidu ang gi nia daane ala e maaloo nadau hiihai gadoo be nia ‘donkey’ be nia hoodo daane.” 21 (Oholibah, goe e hiihai e hai labelaa di mouli huaidu dela i mua, ala ne huaidu iei goe i do madagoaa nogo dama ahina iei goe i Egypt, i di madagoaa o nia daane ala nogo hai nadau dadaagala gi oo uu, gaa oho do huaidina.)

Di hagiaga a God ang gi tama ahina dulii

22 “Deenei laa, Oholibah, aanei la nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah adu gi di goe. Goe guu buhi i o ehoo hagatenetene aalaa, gei Au gaa hai digaula gi hagawelewele adu gi di goe, ga lloomoi ga hii mai goe. 23 Au ga laha mai digau Babylonia mo Chaldea, nia daane mai i Pekod, Shoa, mo Koa, mo digau Assyria huogodoo. Au ga hagadagabuli mai digau aamua mo digau aamua dama daane, digau aamua hagalabagau mo nia dagi dauwa. 24 Digaula ga heebagi adu gi di goe mai baahi ngeia. Digaula ga lloomoi di llongo dauwa damanaiee mo nadau waga dauwa, nadau kulumaa e logo. Digaula e abaaba ginaadou gi nia mee duuli mo nadau goobai baalanga, digaula ga haganiga mai oo daha. Gei Au gaa wanga goe gi digaula, gei digaula ga hagiaga goe gii hai be nadau haganoho. 25 Idimaa i dogu hagawelewele adu gi di goe, Au ga dumaalia ang gi digaula gi hagaduadua ina goe i lodo nadau hagawelewele. Digaula gaa tuu gi daha doo uhi mo o dalinga, ga daaligi au dama gii mmade. Uaa, digaula gaa kae au dama daane mo au dama ahina gi daha mo goe, gaa dudu digaula mouli. 26 Digaula ga hahaahi gi daha oo gahu gaa kae au hadu hagalabagau. 27 Au ga hagalawa di hiihai huaidu mo di haihai huaidu ala ne daamada di haihai kooe i Egypt. Goe ga hagalee e daudali nia ada balu ieidu, be e hagamamaanadu Egypt.”

28 Aanei nia mee Tagi go Yihowah e helekai: “Au gaa wanga goe gi digau ala e de hiihai ginai goe ge e buhi ai. 29 Idimaa i di nadau dee hiihai adu gi di goe, digaula gaa kae au mee huogodoo ala ne ngalua ginai goe, ga daa gi daha o goloo, gaa hai goe be di ahina huihui ia. Do hiihai huaidu mo do huihui do huaidina, 30 dela ga hidi mai ai nia mee aanei adu gi di goe. Goe guu hai di ahina huihui dono huaidina ang gi nia henua huogodoo, gu hagamilimilia goe gi nia ada balu ieidu digaula. 31 Goe guu kabe di hai o do duaahina deelaa, dela ne hidi ai gei Au ga gowadu gi di goe di ibu o di hagaduadua o do duaahina gi inumia kooe.”

32 Tagi go Yihowah ga helekai, “Goe ga inu i di ibu o do duaahina ahina, di ibu damana gei e mmala. Nia daangada huogodoo ga haga balumee goe ga haganneennee goe. Di ibu le e hontula, 33 gaa hai goe gi huaidu, ge gi libaliba, di ibu e honu di madagu mo di hagahuaidu, di ibu ni do duaahina ahina go Samaria. 34 Goe ga inu di maa gaa dui gii odi, gei goe ga hahaahi oo uu gi nia baahi mee ala ne mahaahaa. Ko Au go Tagi go Yihowah dela ne helekai.”

35 Malaa, aanei la nia mee ala e helekai ai Tagi go Yihowah, “Idimaa go do de langahia e goe Au mo di huli gi daha mo Au, goe ga hagaduadua i do hiihai huaidu, mo di hai dela e huihui do huaidina.”

Di hagi aga Dimaadua nia duaahina dogolua

36 Dimaadua ga helekai mai, “Kooe go tangada dangada, goe gu togomaalia e hagiaga Oholah mo Oholibah? Helekai hai baahi gi meemaa i nnagadilinga huaidu gulugulua ala ne hai go meemaa. 37 Meemaa guu hai di huaidu hai be di manu, taaligi dangada. Meemaa guu hai di hai be di manu ang gi nia ada balu ieidu, mo di daaligi nia dama ala ne haanau go meemaa mai gi di Au. Meemaa gu tigidaumaha agu dama daane ang gi nau balu ieidu aalaa. 38 Gei hagalee bolo aanei hua nau mee ala ne hai. Meemaa gu hagamilimilia di Hale Daumaha, mo di oho di Laangi Sabad dela guu lawa ai dagu haganoho. 39 I di laangi hua dela meemaa ne tigidaumaha agu dama daane ang gi nia ada balu ieidu, gei meemaa ga loomoi gi lodo di Hale Daumaha ga hagamilimilia di maa!

40 “Meemaa e hagahagau nau gau kae hegau i nia madagoaa huogodoo bolo gi gahi mai nia daane ala e noho mogowaa loo, gei nia daane aalaa la ne lloomoi. Gei tagahaanau aalaa ga gaugau mo di humu ginaua gi nia hadu hagalabagau. 41 Gei meemaa gaa noho gi lala gi hongo nau lohongo maluu, gaa dugu nau hagadilinga mee humalia gi hongo teebele i nau mua, ala go nia mee beenei: nia ‘incense’ mono lolo olib ala ne wanga ko Au gi meemaa. 42 Nia lee digau dogologo hagatenetene gu longono, di hagabuulinga daane gu laha mai i di anggowaa. Digaula gaa wanga nadau duu gi nia lima o nia ahina aalaa, mo nia hau hagalabagau gi hongo nia libogo meemaa. 43 Gei Au ga helekai mai gi di Au bolo digaula e hai hegau gi meemaa be nia ahina huihui nau huaidina, go nia ahina ne mmaadua aga i lodo nau mouli hai be di manu. 44 Digaula ga hulahula hagalogo gi baahi nia ahina huihui nau huaidina go Oholah mo Oholibah, nia ahina hai mee huaidu. 45 Digau ala e hai mee donu ga hagiaga meemaa i di huaidu hai be di manu mo taaligi dangada, idimaa meemaa la ne hai di huaidu hai be di manu, gei nau lima guu hii gi nia dodo.”

46 Aanei nia mee Tagi go Yihowah e helekai, “Laha mai dau hagabuulinga dangada dogologowaahee e hai meemaa gi mmaadagu, ga gaiaa meemaa. 47 Dugu anga gi digau aanei gi dilidilia meemaa gi nia hadu, gi heebagi gi meemaa gi nia hulumanu dauwa, daaligidia nia dama meemaa, mo duungia nia hale meemaa. 48 Au ga hagalawa nia haihai huaidu i nia gowaa huogodoo i lodo tenua hagatau, belee aago nia ahina huogodoo bolo ginaadou gi hudee heia di huaidu hai be di manu, gadoo be di hai nogo hai go meemaa. 49 Gei goolua tagahaanau aanaa, Au ga hagaduadua goolua i gulu hai huaidu mo di gulu hai daumaha gi nia ada balu ieidu. Gei goolua ga iloo laa bolo ma ko Au go Tagi go Yihowah.”

24

Di baalanga dunu mee tomo

1 I di madangaholu laangi o di madangaholu malama i di hiwa ngadau o di madau lahi gi daha, gei Dimaadua ga helekai mai, 2 “Tangada dangada, hihia gi lala, hagailongo ina di laangi dangi nei, idimaa deenei di laangi di king o Babylonia e daamada e duuli Jerusalem.* 3 Hagianga ina gi agu daangada dee hagalongo di ala kai deenei dela gaa hai ko Au, go Tagi go Yihowah, gi digaula: Dugua di baalanga dunu mee gi hongo di ahi, hagahaulia ginai nia wai no lodo. 4 wanga ina nia goneiga ala koia e humalia gi no lodo, nia goneiga o nia bana banaua, mo nia wae, wanga ina labelaa nia iwi ala koia e kala. 5 Hai hegau gi nia goneiga siibi ala koia e humalia, dahu ina dau ahi i lala di baalanga gi kolokolo nia wai, duna ina nia iwi mo nia goneiga.”

6 Malaa, aanei la nia mee ala e helekai ai Tagi go Yihowah: “Di waahale o digau dadaaligi dangada ga mooho! E hai gadoo be di baalanga dunu mee tomo dela digi hagamadammaa ina. Nia baahi goneiga o nia goneiga aalaa e daa gi daha, deai di mee dahi ne dubu i lodo ai. 7 Taaligi dangada ne hai i lodo di waahale, gei nia dodo hagalee e hali gi hongo di gowaa dela e iai nia gelegele belee danu ai nia maa, aalaa hua ne hali gi hongo di hadugalaa i di gowaa e deemee di hagammuni nia maa. 8 Au ga dumaalia gi nia dodo gi noho hua i di gowaa deelaa, di gowaa e deemee di hagammuni nia maa, di gowaa dela e tala di hui o taaligi ne hai.”

9 Malaa, aanei la nia mee ala e helekai ai Tagi go Yihowah: “Di waahale o digau daaligi dangada ga mooho! Ko Au gaa bida dahu dagu ahi gi di baalanga deelaa. 10 Goodou gi gaamai labelaa hunu dohomu! Goodou gi ilihia di ahi deenaa! Duna ina nia goneiga aanaa! Duna ina ‘soup’ deenaa gi maangoo! Duungia nia iwi! 11 Dolomeenei, dugua di anga baalanga gi hongo nia malala gaa di ahi, gi dugua gi mmee, gei di baalanga deelaa la ga madammaa i muli nia tomo ala ga hagalee, 12 gei nia tomo huogodoo hagalee e ngudu i lodo di ahi deelaa. 13 Jerusalem, o hangaahai la ne hagamilimilia goe. Ma e aha maa Au e hagamahi e hai goe gi madammaa, gei goe e milimilia hua igolo. Goe hagalee e madammaa labelaa gaa dae loo gi do longono nia mahi o dogu hagawelewele. 14 Ko Au go Tagi go Yihowah ne helekai. Gu dau mai dogu madagoaa dela gaa hai dagu hai. Au hagalee e dee langahia o huaidu be e aloho i di goe, be e dumaalia adu gi di goe. Goe gaa kae di hagaduadua o hangahaihai.” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

Di made di lodo soukohp

15 Dimaadua ga helekai mai, 16 “Kooe go tangada dangada, tama madagoaa dulii gei Au ga daa gi daha tangada dela koia e hiihai huoloo ginai goe, gei goe hagalee e logo helekai be e dangidangi be e hagahali nia wai o golomada. 17 Di lee o doo dangi gi de longono gi daha. Hudee hana gei do goobai ai, be o hiiwae ai belee hagamodongoohia bolo goe e manawa gee. Hudee gahudia o hadumada be e gai nia meegai o tangada manawa gee.”

18 I di luada o di laangi deelaa, gei au nogo helekai gi digau aalaa, gei di hiahi ia di mee, gei dogu lodo gaa made. I di laangi dono daiaa, gei au gaa hai di mee dela ne dugu mai gi di au bolo gi heia. 19 Nia daangada ga heeu mai, “Goe ne aha dela e hai di hai deenei?”

20 Gei au ga helekai ang gi digaula, “Dimaadua gu helekai mai gi di au 21 bolo gi helekai ang gi digau Israel i nia helekai aanei: Goodou e bida hagaamu di mau dangihi o di Hale Daumaha. Goodou e hiihai e hula e mmada ginai, gei Dimaadua gaa hai di maa gi gulugulua. Gei nia dama o godou hagadili ala go digau lligi ala gaa dubu i Jerusalem, gaa mmade i lodo tauwa. 22 Gei goodou gaa hai nia mee ala nogo hai ko au. Goodou hudee gahudia godou hadumada, be e gai nia meegai ala nogo gai go nia daangada manawa gee. 23 Goodou hudee heehee gei godou goobai ai, be godou hiiwae ai, be e lodo huaidu be tangitangi. Goodou ga paagege i godou huaidu, ga mmaemmae adu gi goodou. 24 Gei au gaa hai dagu ada mee adu gi goodou. Goodou gi heia nia mee huogodoo ala guu lawa dagu haganoho. Dimaadua ga helekai bolo i di madagoaa o nia mee aanei ala ma ga kila aga, gei goodou ga iloo laa bolo ko Ia go Tagi go Yihowah.”

25 Dimaadua ga helekai, “Kooe go tangada dangada, Au gaa daa di Hale Daumaha mau dangihi gi daha mo digaula ala e bida hagahagaamu gei e tenetene gi di maa ge e hiihai ginai digaula e hula e mmada ginai. Gei Au e daa gi daha nia dama daane mono dama ahina digaula. 26 I di laangi dela ga hagagila aga nia mee aanei, tangada dela ma ga dagaloaha i di haadanga balua, geia ga hanimoi hagailoo adu gi di goe di hai deelaa. 27 I di laangi lahua deelaa, gei goe gaa kae labelaa di mogobuna o di hai helekai dela gu hagalee i di goe i mua, gei goe ga helekai gi mee. Gei deenei di hai dela e hagamodongoohia ang gi digaula, gei digaula ga iloo laa bolo ma ko Au go Tagi go Yihowah.”

25

Nnelekai kokohp hai baahi gi Ammon

1 Dimaadua ga helekai mai,* 2 “Kooe go tangada dangada, haga halauwa ina tenua go Ammon. 3 Helekai ang gi digaula gi hagalongo mai gi nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah: Goodou gu tenetene huoloo gi di godou mmada gi dogu Hale Daumaha dela gu haga gulugulua, mo di godou mmada gi tenua Israel dela gu mooho, mo di godou gidee digau Judah ala guu lahi gi daha. 4 Idimaa i di godou tenetene, gei Au ga hagau ia nia madawaawa mai di anggowaa i bahi i dua gi llooia gi hagamagedaa ina goodou. Digaula ga lloo ia ga hagaduu aga nadau hale laa i lodo di godou henua gaa noho ai. Digaula gaa gai godou huwa laagau ga inu nia milugu ala go godou meegai donu. 5 Gei Au gaa hai di waahale Rabbah gii hai di nadau gowaa e dugu ai nadau ‘camel’, gei tenua go Ammon hagatau gii hai di nadau gowaa e noho ai nia siibi, bolo gi iloo e goodou bolo Au go Dimaadua.

6 “Malaa, aanei la nia mee ala e helekai ai Tagi go Yihowah: Goodou gu paapaa godou lima ge duhiduhi tenetene. Goodou ala gu de hiihai gi tenua go Israel. 7 Idimaa i di godou dee hiihai, gei Au gaa wanga goodou gi nia henua ala i golo gi gaiaa ina goodou, mo di kae godou goloo huogodoo. Au ga daaligi goodou gi daha, gaa hidi ai goodou ga deai di godou henua ai. Gei goodou ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua.”

Nnelekai kokohp hai baahi gi Moab

8 Aanei la nia mee ala e helekai ai Tagi go Yihowah, “Idimaa Moab gu helekai bolo Judah le e hai hua be nia henua ala i golo,* 9 gei Au gaa hai tauwa gii gila gii hai ang gi nia waahale huogodoo ala e loohi di geinga o Moab, mo nia waahale ala koia e humalia huoloo, go Beth-Jeshimoth, Baal-Meon, mo Kiriathaim. 10 Au ga dumaalia gi nia madawaawa mai di anggowaa dela i baahi dua o Jordan gi hagamagedaa ina Moab, gadoo be Ammon, bolo Moab gi hagalee e hai di weei. 11 Au ga hagaduadua Moab, gei digaula ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua.”

Nnelekai kokohp hai baahi gi Edom

12 Aanei la nia mee ala e helekai ai Tagi go Yihowah, “Digau Edom guu tala di hui gi Judah haga huaidu, gei di hai huaidu deenei dela ne hidi mai ai di huaidu damanaiee gi Edom.* 13 Malaa, deenei gei Au ga hagadele bolo Au ga hagaduadua Edom, ga daaligi nia daangada huogodoo mo nia manu huogodoo di gowaa deelaa. Gei Au gaa hai di gowaa gi hai hua di anga henua, tugi i di waahale Teman gaa hana gaa tugi i di waahale Dedan, gei nia daangada gaa mmade i tauwa. 14 Agu daangada Israel gaa pono dogu lohongo, gaa tala di hui ang gi Edom. Digaula gaa hai Edom gi longono nia mahi o dogu hagawelewele. Edom ga iloo laa be dogu hagawelewele la ne aha.” Aanei la nnelekai mai baahi Tagi go Yihowah.

Nnelekai kokohp hai baahi gi Philistia

15 Aanei la nia mee ala e helekai ai Tagi go Yihowah, “Digau Philistia guu hai di nadau huaidu e tala di hui haga huaidu ang gi nadau hagadaumee mai hua i mua, ga daaligi digaula i lodo di nadau hagadugina ginaadou.* 16 Deenei laa, Au e hagailoo bolo Au gaa hai tauwa gi Philistia, ga hagammaa digaula gi daha. Gei Au ga daaligi digau huogodoo ala gaa dubu i golo ala e noho i lodo di gowaa baba o Philistia. 17 Au ga hagaduadua digaula haga huaidu, gaa tala di hui gi digaula i nia mee huogodoo. Digaula ga longono nia mahi o dogu hagawelewele, gei digaula ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua.”

26

Nnelekai kokohp hai baahi gi Tyre

1 I di laangi matagidagi di malama i di madangaholu maa dahi ngadau o di madau lahi gi daha, Dimaadua ga helekai mai gi di au,* 2 “Kooe go tangada dangada, deenei di mee digau di waahale o Tyre e tenetene ginai, digaula e wwolowwolo boloo, ‘Jerusalem gu mooho! Dono maaloo dangihi, dono huihui goloo gu hagalee! Mee gu deemee dana hai baahi mai gi gidaadou labelaa!’

3 “Malaa, aanei la nia mee ala e helekai iei Au, go Tagi go Yihowah: Di waahale o Tyre, Au go do hagadaumee. Au ga gaamai agu henua llauehe e logo e heebagi adu gi di goe, digaula ga lloo adu gi di goe gadoo be nia beau o di moana. 4 Digaula gaa oho nia abaaba do waahale, ga hagameheu gi lala oo hale duuduu i nua, gei Au ga ili gi daha nia gelegele huogodoo, gaa dugu hua nia hadugalaa i golo. 5 Digau wagadaha e doho nadau gubenge i hongo di maa, i di gowaa dela e duu ai di maa i lodo di tai. Ko Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai. Nia henua gaa kae nia goloo huogodoo o Tyre. 6 Nadau hulumanu dauwa ga daaligi digau huogodoo ala e noho i lodo nadau waahale i lodo tenua Tyre. Tyre ga iloo laa bolo ma ko Au dela go Dimaadua.”

7 Tagi go Yihowah ga helekai, “Au ga laha mai di king dela e aamua i hongo nia king huogodoo, go King Nebuchadnezzar o Babylonia gi heebagi gi Tyre. Mee ga hanimoi i baahi laa ngeia mo dana llongo dauwa damana, nadau hoodo, waga dauwa hongo henua, mo ana gau dauwa hongo hoodo. 8 Digau ala e noho i nia waahale i lodo tenua deelaa gaa mmade i teebagi. Nia hagadaumee gaa hau di nadau gowaa e abaaba ginaadou, geli nadau aloalo, gaa bae nadau abaaba e abaaba ginaadou gi daha mo goe. 9 Digaula gaa tugi o abaaba gi di laagau damanaiee, gaa oho gi lala do waahale gi nia dagigoo. 10 Nia gohu o nadau hoodo ga duuli goe. Nia lee hoodo ala e dagidagi nadau kulumaa mo nadau waga dauwa hongo henua gaa lulu do waahale i di nadau ulu gi lodo nia bontai di waahale mooho. 11 Nadau gau dauwa hongo hoodo gaa llele i hongo au ala e dadaaligi au daangada gii mmade gi nadau hulumanu dauwa. Au duludulu mau dangihi gaa tinga gi lala gi hongo nia gelegele. 12 O hagadaumee ga hai mee gi o maluagina mo au goloo. Digaula gaa oho gi lala o abaaba gaa oho oo hale madamada. Digaula gaa kae nia hadu, laagau, geinga hale mooho, gaa kili gi lodo di moana. 13 Au ga hagalawa godou hai daahili, gaa dugu labelaa nia lee o godou ‘harp’.* 14 Gei Au gaa dugu di hadugalaa damana hua igolo e hai di gowaa e dohodoho ai nia gubenge o digau wagadaha. Di waahale deelaa hagalee e hagaduu aga labelaa. Ko Au go Tagi go Yihowah dela ne helekai.”

15 Deenei di mee Tagi go Yihowah ga helekai ang gi di waahale o Tyre, “I do madagoaa ma gaa kumi, gei digau huogodoo ala e noho i taalinga di tai ga mmaadagu huoloo i nia wwolowwolo digau ala ga daaligi. 16 Nia king o nia henua huogodoo ala nadau wagabaalii e logo la ga hagamenege ia gi daha mo nadau lohongo king. Digaula ga ulu gi daha mo nadau gahu lloo mo nadau gahu dui, gaa pala gi lala e polepole i hongo di gelegele. Digaula koia ga mmaadagu huoloo i di hagaodi o godou mouli dela ga hidi mai ai digaula gu deemee di dugu nadau polepole.* 17 Digaula ga daahili i taahili haga manawa gee deenei adu gi goodou:

Di waahale e dau dono humalia gu mooho gi daha!

Ana wagabaalii gu hagalee i hongo di moana.

Digau o di waahale deenei

ala e dagi baahi gi di moana,

gu haga mmaadagu digau huogodoo

ala e noho i taalinga tai.

18 I di laangi dela ne kumi ai,

gei nia henua lligi aalaa la gu ngalungalua,

gei digau o nia henua aanei

gu homouli huoloo gi di mooho deelaa.”

19 Tagi go Yihowah ga helekai, “Au gaa hai goe gii hai di anga henua gii hai be nia waahale mooho ala gu deai tangada e noho ai. Au gaa gahu goe gi nia wai o di moana. 20 Au ga hagau goe gi baahi digau ala ne mmade bolo gii noho goe i baahi digau ala namua loo. Gei Au guu hai bolo goe gaa noho i lodo di gelegele i baahi nia hale mooho deeodi ga madalia digau ala guu mmade. I di hagaodi o nia mee aanei, gei goe gu deemee di mouli labelaa i tenua digau mouli. 21 Au gaa hai goe gii hai di ada hagamadagudagu dangada, gei deelaa hogi di hagaodi gi muli do mouli. Nia daangada ga halahala goe, gei e deemee di gidee goe.” Aanei la nnelekai mai baahi Tagi go Yihowah. *

27

Taahili dangada made ang gi Tyre

1 Dimaadua ga helekai mai, 2 “Kooe go tangada dangada, daahili taahili dangada made ang gi Tyre, 3 di waahale dela i tongotai e hai ana huihui anga gi digau huogodoo ala e noho i taalinga di tai. Helekai gi mee i nia mee Tagi go Yihowah e helekai: Tyre, goe e hagapuu gi do madanga huoloo. 4 Do lohongo la go lodo tai. Nia daangada ala ne hau goe, ne hai goe be di wagabaalii dela e humalia huoloo. 5 Digaula ne hau goe gi nia laagau ‘pine’ mai di Gonduu Hermon mo di laagau ‘cedar’ mai Lebanon dela ne hai di bou. 6 Digaula ne gaamai nia laagau ‘oak’ mai i Bashan belee hai nia hoe. Digaula ne hai oo hada gi nia laagau ‘cypress’ mai i Cyprus mo di hagamadamada goe gi nia ‘ivory’. 7 Nia laa ne hai gi di gahu lenge, di gahu lenge dela ne hai i Egypt, e koia e mmada hagahumalia ginai mai di gowaa mogowaa loo. Au damaa hale hagamalu ne hai gi nia gahu humalia huoloo, ono gono halatee luuli mai tenua Cyprus. 8 Au gau ala e aalo la digau mai nia waahale Sidon mo Arvad. Au gau ngalua kabemee la go digau ngalua di waga. 9 Nia tegitanga o di waga la go nia daane gu aago, guu dohu anga, digaula la digau mai Byblos. Nia gau ngalua wagabaalii i hongo di moana la digau hai hegau i lodo au gowaa huihui mee.

10 “Digau dauwa mai Persia, Lydia, mo Libya, digaula e madalia dau llongo dauwa. Digaula e daudau nadau mee duuli mo nadau goobai dauwa i di godou gowaa dauwa. Go digau aanei la digau ala ne hai goe gi aali i tauwa. 11 Digau dauwa mai Arvad ala e hagaloohi di abaaba, gei digau dauwa mai Gamad e hagaloohi au hale hagaloohi. Digaula e daulagi nadau mee duuli i di gili dau abaaba. Go digau aanei la digau ala ne hai goe gi madamada.

12 “Goe ne hui au goloo gi digau Spain gaa kae au silber, baalanga, baalanga kene mono ‘lead’. 13 Goe ne hui au goloo gi digau Greece, Tubal mo Meshech ne koodai kooe gi nia hege mono goloo baalanga mmee. 14 Goe ne hui gi daha au goloo, ne hui mai au hoodo hai moomee, hoodo hai dauwa, mono hoodo ‘donkey’ mai i Beth-Togarmah. 15 Digau Rhodes gu waahei nadau goloo adu gi di goe, digau dogologo ala e noho i tongotai gu gowadu nadau ‘ivory’ mono laagau ‘ebony’ belee koodai gi au goloo. 16 Digau Syria guu hui au goloo mono meegai hadagee e logo. Digaula gu gowadu gi di goe nia ‘emerald’, nia gahu gono halatee luuli, gahu dui, gahu lenge humalia, mono dogo, mono ‘ruby’, nia hui ni au goloo. 17 Judah mo Israel guu hui au goloo gi nia ‘wheat’ mono mee maangala, lolo olib mono mee unugi meegai. 18-19 Digau Damascus guu hui au goloo mono huwa laagau. Digaula ne hui nia maa gi nia waini mai Helbon mono gahu ngaahulu siibi mai i Sahar. Digaula ne waahei au goloo gi nia baalanga hamaaloo mono mee unugi meegai. 20 Digau Dedan ne waahei au goloo gi nia ‘blanket’ lohongo hoodo. 21 Digau Arabia mo nia dagi tenua Kedar guu hui au goloo gi nia siibi mono dama siibi mono kuudi. 22 Digau huihui goloo o Sheba mo Raamah gu gowadu nadau hadu hagalabagau, goolo, mono mee unugi meegai humalia gu waahei gi au goloo. 23 Nia waahale o Haran, Canneh mo Eden, digau huihui goloo o Sheba, nia waahale o Asshur mo Chilmad, digaula huogodoo aanei gu waahei nadau mee gi au goloo. 24 Digaula gu hui adu gi di goe nia gahu humalia huoloo, gahu halatee luuli, gahu ne dui, gahala madamada, loahi dueehe mo dueeihi guu hai haga humalia. 25 Au goloo huogodoo la ne kae i hongo nia waga baalii llauehe kae goloo.* Goe guu hai gadoo be di waga baalii i hongo di moana, guu haa gi nia goloo daamaha nonua. 26 Di madagoaa o au gau ala gaa lahi goe i di moana, gei di madangi gaa gono ia i dua gaa oho goe i di gowaa dela gu mogowaa loo i daha mo tenua. 27 Au goloo huihui gi daha humalia huoloo, au gau ngalua wagabaalii huogodoo, au gau tegitanga i nia wagabaalii, mo au gau huihui mee, au gau dauwa huogodoo ala i hongo di waga, huogodoo gu aabulu i lodo di moana i di mooho o do wagabaalii. 28 Nia lee o au gau ngalua wagabaalii ala e wwolowwolo la gu longono aga gi tenua i uda.

29 “Nia wagabaalii la gu deai ono gau ai, nia gau ngalua wagabaalii guu hula gi lodo henua. 30 Digaula huogodoo e tangitangi huoloo i di goe, digaula guu wanga nadau lehu gi hongo nadau libogo mo di hagadagadaga i lodo nia lehu. 31 Digaula guu dahi nia ngaahulu nadau libogo mo di ulu nia gahu hagamanawa gee idimaa i di goe. Nadau manawa gu lodo huaidu huoloo, gu tangitangi wawwawe huoloo. 32 Digaula e daahili i nia daahili haga manawagee i di goe. Koai dela e mee di hai ia be Tyre? Tyre dolomeenei la guu noho deemuu i lodo di moana. 33 I di madagoaa hua au goloo huihui la ne kae gi nia henua huogodoo, gei goe gu hagadohu nia hiihai o nia henua huogodoo. Nia king gu maluagina huoloo gi au goloo. 34 Gei dolomeenei gei goe dela gu mooho i di moana, goe gu abulu gi tua di moana, au goloo mo au gau huogodoo ala nogo hege adu gi di goe gu madalia goe i lodo di moana.

35 “Nia daangada huogodoo ala e noho i taalinga di tai e noho gi di haadanga balua dela ne tale adu gi di goe. Nadau king hogi gu mmaadagu huoloo. Nadau mmaadagu huoloo gu hagamodongoohia humalia go nadau hadumada. 36 Goe gu hagalee, gaa hana hua beelaa, digau huihui goloo ala i henuailala hagatau la gu mmaadagu huoloo, digaula gu hagalliga bolo di haingadaa dela ne tale adu gi di goe gi dee tale ang gi ginaadou labelaa.”

28

Nnelekai kokohp hai baahi gi di king o Tyre

1 Dimaadua ga helekai mai, 2 “Kooe go tangada dangada, helekai ang gi di tagi o Tyre i nia mee ala e helekai iei Au, go Tagi go Yihowah, ang gi mee: Idimaa i do hagalaamua aga goe, gei goe gu hagamaanadu bolo goe guu hai be dahi god dela e noho i lodo dono lohongo e haganiga mai go di moana. Goe e hagamaanadu bolo goe di god, gei deeai, goe tangada hua dangada, hagalee e mouli deeodi. 3 Goe e hagamaanadu bolo goe koia e kabemee i Danel*, dela deai dahi mee dee gidee bolo gaa ngala i di goe ai. 4 Do iloo mee mo do hai mee la ne hai goe gi maluagina i nia goolo mono silber. 5 Goe guu hai au huihui goloo mo di kae au wiini mai i au huihui goloo aalaa. Goe gu hagapuu hualaa behee i o maluagina!

6 “Malaa, deenei la nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah: Idimaa i do hagamaanadu bolo goe e koia e kabemee i di god, 7 Au ga hagau mai dagu llongo dauwa hagamuamua e heebagi adu gi di goe. Digaula gaa oho nia mee huogodoo madamada ala ne hai kooe gi o hai mee mo do iloo mee. 8 Digaula ga daaligi goe, gaa hudu goe gi lodo di moana. 9 Di madagoaa digaula ga lloomoi belee daaligi goe, malaa, gei goe e hagamaanadu hua igolo bolo goe di god? Do madagoaa ma gaa duu i mua digau ala belee daaligi goe, gei goe gu hai hua be tangada dangada, gu deai do mouli waalooloo ai. 10 Goe gaa made gadoo be di paana i lodo nia lima o digau mai daha ala hagalee daumaha mai gi di Au. Ko Au go Tagi go Yihowah dela e hagawaalanga aga nia mee aanei.”

Di doo di king o Tyre

11 Dimaadua ga helekai labelaa mai gi di au, 12 “Kooe go tangada dangada, dangi wawwawe gi di hagaodi di mouli o di king o Tyre. Hagianga ina gi mee nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah: Goe guu hai dahi ala mee humalia e dohu dogomaalia, e honu di iloo mo di madamada huoloo! 13 Goe guu noho i Eden, di hadagee a God, goe gu ulu nia hagadilinga mee e logo: nia hadu hagalabagau go nia ‘ruby’, ‘diamond’, ‘topaz’, ‘beryl’, ‘onyx’, ‘jasper’, ‘sapphire’, ‘emerald’, mono hadu ‘garnet’. Goe guu hai doo hau goolo dela ne hai go digaula adu gi di goe i di laangi dela ne hai goe. 14 Gei Au ne dugu dagu dangada di langi maaloo dangihi e loloohi goe. Goe guu noho i hongo dagu gonduu dabuaahia gei e heehee i mehanga nia hadu madamada hagalabagau huoloo. 15 Goe nogo haihai nia mee humalia huogodoo mai i di laangi dela ne hai goe gaa dae mai loo gi doo hai di mee huaidu. 16 Goe nogo daadaamee di hui mai ge di hui gi daha. Aanei gaa hidi ai iei goe gaa hai tangada daaligi dangada ge guu hai di huaidu. Gei Au ga hagabagi goe gi daha mo dagu gonduu hagamadagu, gei tangada di langi dela nogo hagaloohi goe ga hagabagi goe gi daha mo nia hagadilinga mee madamada huoloo. 17 Goe gu hagapuu hua gi do madanga, gei goe gu hai hua be tangada dadaulia mai i doo longo guu dele humalia. I doo hai deenei, dela gaa hidi iei Au gaa hudu goe gi lala gi hongo di gelegele, gaa hudu goe gi daha belee hai dahi ala mee ang gi nia king ala i golo. 18 Dau hegau huihui mee la koia e huaidu huoloo dela ne hidi mai au gowaa hai daumaha la gu gulugulua. Deenei di mee ne hidi ai Au gaa dudu di waahale deelaa gi lala. Digau huogodoo ala ma gaa mmada adu gi di goe dolomeenei, gu iloo bolo goe guu hai nia lehu. 19 Goe gu hagalee, gaa hana hua beelaa, gei nia henua huogodoo ala gu iloo ginaadou goe ga mmaadagu ga uli nadau gai bolo di hagaodi nadau mouli gi dee hai hua be goe.”

Nnelekai kokohp hai baahi gi Sidon

20 Dimaadua ga helekai mai,* 21 “Tangada dangada, helekai kokohp hai baahi gi di waahale Sidon. 22 Hagianga ina gi digau ala e noho i golo i nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah i digaula: Sidon, ko Au go di godou hagadaumee. Nia daangada ga hagaamu Au idimaa i dagu hai dela e hai adu gi di goe. Digaula ga iloo bolo ma ko Au dela go Dimaadua i dogu madagoaa dela ma ga hagamodongoohia aga dogu dabuaahia i dogu hagaduadua digau huogodoo ala e noho i godou baahi. 23 Au ga hagau adu tau magi gi goodou, gaa hai nia dodo gii hali i hongo oo ala. Nia hagadaumee ga heebagi adu gi goodou mai nia baahi huogodoo, gei o daangada ga daaligi gaa mmade. Malaa, goodou ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua.”

Israel ga hagahumalia

24 Dimaadua ga helekai, “Deai dahi henua i nia henua ala e haganiga mai i daha Israel ala nogo hai hagahuaidu Israel gaa hai labelaa be di laagau duduia dela belee hagammae Israel ai. Deelaa di mee digaula ga iloo laa bolo ma ko Au go Tagi go Yihowah.”

25 Tagi go Yihowah ga helekai, “Au ga laha mai digau Israel huogodoo mai i nia henua ala ne hagau ginai digaula, gei nia henua huogodoo ga iloo bolo Au e dabuaahia. Digau huogodoo Israel gaa noho i di nadau henua donu, tenua dela ne wanga ko Au gi dagu dangada hai hegau go Jacob. 26 Digaula gaa noho i golo i di aumaalia, gaa hau nadau hale, gaa dogi nadau hadagee waini. Au ga hagaduadua digau ala i baahi o mee ala nogo hai hagahuaidu a mee, gei Israel gaa noho i di aumaalia. Digaula ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua go di nadau God.”

29

Nnelekai kokohp hai baahi gi Egypt

1 I di madangaholu maa lua laangi o di madangaholu malama o di madangaholu ngadau o di madau lahi gi daha, Dimaadua ga helekai mai gi di au,* 2 “Kooe go tangada dangada, haga halauwa ina di king o Egypt. Hagianga ina gi mee bolo ia mo tenua go Egypt gaa kae di hagaduadua. 3 Helekai ang gi mee bolo aanei nia mee Tagi go Yihowah e helekai ang gi di king o Egypt: Au go do hagadaumee, koe go di mogo damanaiee dela e moe i lodo di monowai. Goe e helekai bolo di Monowai Nile la di monowai ni aau, bolo ma go koe dela ne hai di maa. 4 Au gaa wanga dagu maadau gi doo ngudu, gaa hai nia iga i lodo dau monowai gii pigi i doo gili. Gei Au ga hudi aga goe gi daha mo di Monowai Nile, mo nia iga ala e pigi i doo gili. 5 Au gaa hudu goe mo nia iga ala i doo gili gi lodo di anga henua, gei do huaidina gaa doo gi hongo di gelegele ga moe hua i golo hagalee danu. Au gaa wanga di maa gi nia manu mamaangi mo nia manu lodo henua gi geina. 6 Gei digau Egypt huogodoo ga iloo laa bolo ma ko Au dela go Dimaadua.”*

Dimaadua ga helekai, “Digau Israel la ne hagadagadagagee gi digau Egypt e hagamaamaa ginaadou, gei goodou hagalee loo e humalia i di manga laagau dela gu bagege. 7 I di nadau hagapale adu gi goodou, gei goodou gu mooho, ga daalo i lala nadau lima ga hagamooho nadau dua. 8 Dolomeenei, ko Au go Tagi go Yihowah, Au e hagi adu gi goodou bolo Au ga hagau mai dagu llongo dauwa e heebagi adu gi goodou gi nadau hulumanu dauwa, ga daaligi godou daangada mo godou manu. 9 Egypt gaa hai di anga henua. Gei goodou ga iloo laa bolo Au go Dimaadua.

“Idimaa i do helekai dela e hai bolo di Monowai Nile la di mee ni aau, gei go kooe dela ne hai di maa, 10 dela ne hidi ai Au gaa hai di hagadaumee ni oou mo di hagadaumee ni dau Monowai Nile. Au gaa hai Egypt gii hai di anga henua mai i di waahale o Migdol i di baahi ngeia gaa hana gi di waahale Aswan i di baahi ngaaga, ga dau adu loo gi di geinga o Ethiopia. 11 Deai tangada be di manu e mee di hana laa laa ai. Nia ngadau e madahaa, gei deai tangada e mee di noho i golo ai. 12 Au gaa hai Egypt gii hai di anga henua i lodo nia henua huogodoo o henuailala. Nia ngadau e madahaa, gei nia waahale o Egypt e moe mooho hua beelaa. Di mooho deenei la koia gu iehe i nia mooho o nia waahale ala i golo. Au gaa hai digau Egypt gi hagaloale, digaula gaa hula gaa llele gi nia henua ala i golo, gaa noho i baahi digau ala i golo.”

13 Tagi go Yihowah ga helekai, “I muli nia ngadau e madahaa, gei Au ga laha mai digau Egypt mai i nia henua ala ne lahi ginai digaula. 14 Gei Au gaa hai digaula gii noho i baahi ngaaga o Egypt, i di gowaa dela nogo noho ai digaula mai i taamada, gei digaula gaa hai tenua bagege i di gowaa deelaa, 15 tenua dela koia e bagege i nia henua huogodoo, gei hagalee e mee di dagi labelaa dahi henua i daha. Au gaa hai digaula gi hagalee dahidamee, gei digaula ga deemee di huli dahi henua gi daudali nadau hiihai. 16 Israel gu deai nadau hagadagadagagee gi nia hagamaamaa digaula ai, gei di hagaodi gi muli o di huaidu o Egypt le e hagalangahia gi Israel di hai hala o di nadau hagadagadagagee ang gi digaula. Israel ga iloo laa bolo ko Au go Tagi go Yihowah.”

King Nebuchadnezzar ga hagamagedaa Egypt

17 Tahi laangi o tahi malama o di madalua maa hidu ngadau o di madau lahi gi daha, gei Dimaadua ga helekai mai, 18 “Tangada dangada, di King Nebuchadnezzar o Babylonia gu heebagi gi Tyre, guu hai ana gau dauwa gii kae nia goloo daamaha ga hidi mai nia libogo digaula guu hai nia ngadihole, gei nadau bakau gu moholehole, malaa, di king be go ana gau dauwa digi kae nadau mee ang gi nia haingadaa digaula. 19 Gei dolomeenei aanei la nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah: Au gaa wanga tenua go Egypt gi di King Nebuchadnezzar. Mee gaa oho tenua deelaa, gaa kae nia goloo hagalabagau huogodoo o Egypt e hai di hui o ana gau dauwa. 20 Au gaa wanga Egypt gi mee e hui a mee dela ne hai dagu hegau, idimaa ana gau dauwa ala nogo ngalua mai gi di Au. Ko Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai.

21 “Di madagoaa hua di mee deenei gaa hai, gei Au gaa hai digau Israel gi maaloo dangihi gaa hai goe go Ezekiel gi helekai gi nua gi longono digau huogodoo, gei digaula ga iloo laa bolo ko Au go Dimaadua.”

30

Dimaadua ga hagaduadua Egypt

1 Dimaadua ga helekai labelaa mai gi di au, 2 “Kooe go tangada dangada, helekai kokohp, hagadele ina nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah. Heia doo lee gi nua gi helekai nia mee aanei:

“Di laangi e haga uli ai tadau gai huoloo ga dau mai! 3 Di laangi deelaa la gu hoohoo mai loo, di laangi Dimaadua gaa hai dana hai, di laangi gabugabua huoloo ge e haingadaa ang gi nia henua huogodoo. 4 Tauwa gaa hai i Egypt. Di haingadaa damana ga gila aga i Ethiopia. Dogologowaahee e daaligi gii mmade i Egypt. Nia goloo o tenua deelaa la gaa kae, gei tenua gaa dugu mooho.

5 “Tauwa le e daaligi digau dauwa ala ne hui mai i Ethiopia, Lydia, Libya, Arabia, Kub, mo mai hogi i agu daangada.”

6 Dimaadua ga helekai, “Tugi i Migdol i baahi ngeia gaa tugi i Aswan i baahi ngaaga, nia hagaloohi huogodoo Egypt la gaa mmade i lodo tauwa. Di llongo dauwa hagamuamua o Egypt la ga daaligi gi daha. Ko Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai. 7 Tenua la gaa hai di anga henua i hongo nia henua huogodoo i henuailala, gei ono waahale la gaa dugu mooho huogodoo. 8 Dogu madagoaa ma gaa dudu Egypt mo ono gau hagalloohi gii mmade, digaula ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua.

9 “I di laangi deelaa ma ga dau mai, gei Egypt la ga mooho, Au ga hagau mai agu gau kae hegau e loomoi i hongo di wagabaalii belee hagangalua aga digau Ethiopia ala e hagabaubau bolo ginaadou hagalee haga huaidu go di mee, gei digaula ga mmaadagu huoloo. Di laangi deelaa la ga daumai!”

10 Tagi go Yihowah ga helekai, “Au ga haga hai hegau di king o Babylon go Nebuchadnezzar gi haga odia gi daha di maluagina o Egypt. 11 Mee mo ana gau dauwa maaloo ga loomoi e oho tenua deelaa. Digaula ga lloomoi ga heebagi gi Egypt gi nadau hulumanu, gei tenua deelaa la gaa honu nnuaidina digau mmade nonua. 12 Au ga hagabagu di Monowai Nile, gaa dugu eia Egypt gi lala nia mogobuna o digau huaidu. Digau tuadimee gaa oho tenua deelaa hagatau. Ko Au Dimaadua dela ne helekai.”

13 Tagi go Yihowah ga helekai, “Au gaa oho gi daha nia ada balu ieidu mo nia god tilikai huogodoo ala i Memphis. Ga deai tangada e dagi Egypt ai, gei Au gaa hai nia daangada huogodoo gi mmaadagu. 14 Au gaa hai di baahi ngaaga Egypt gii hai di anga henua, gaa dudu labelaa di waahale Zoan i baahi ngeia. Au ga hagaduadua di waahale damana go Thebes. 15 Au gaa hai di waahale Pelusium, di gowaa dela e noho ai digau hagaloohi maaloo, gi longono nia mahi o dogu hagawelewele. Au gaa oho nia maluagina o Thebes. 16 Au gaa dudu Egypt gei Pelusium gaa mmae huoloo. Di abaaba o di waahale Thebes ga haga mooho gi lala, gei di waahale la ga haga abulu. 17 Nia dama daane nia waahale o Heliopolis mo Bubastis gaa mmade i lodo tauwa, digau ala i golo gaa lahi galabudi. 18 Di bouli dongoeho ga doo iha gi hongo Tahpanhes i dogu madagoaa ma gaa oho nia mahi o Egypt, ga hagamodu nia maaloo dangihi digaula ala nogo hagapuu ai ginaadou. Di gololangi gaa gahu Egypt, gei nia daangada o ana waahale huogodoo gaa lahi galabudi. 19 Dogu madagoaa ma ga hagaduadua Egypt beenei, gei digaula ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua.”

Di mogobuna king Egypt gu mooho

20 I di hidu laangi o tahi malama i di madangaholu maa dahi ngadau o di madau lahi gi daha, gei Dimaadua ga helekai mai gi di au, 21 “Tangada dangada, Au guu hadi di lima di king Egypt. Deai tangada ne nnoo di maa ai, be e wanga gi lodo di gahu hagamaamaa di maa bolo gii mee di hagahili di maa, gii mee labelaa di daahi dana hulumanu dauwa ai. 22 Malaa, deenei la nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah: Ko Au go di hagadaumee o di king o Egypt. Au gaa oho nia lima o maa huogodoo, di baahi dela e humalia mo di baahi dela guu hadi, gei tulumanu gaa doo gi lala gi daha mo di lima o maa. 23 Au ga hagau digau Egypt gi modoho adu gi lodo nia henua huogodoo i henuailala. 24 Gei Au gaa hai nia lima di king Babylon gi maaloo, gaa wanga dagu hulumanu gi lodo nia lima o maa. Gei Au gaa hadi nia lima di king o Egypt, gei mee gaa mmae ang gi deia gaa made i mua ono hagadaumee. 25 Uaa, Au gaa hai a mee gi bagege, gei Au gaa hai di king o Babylon gi maaloo. Dogu madagoaa ma gaa wanga dagu hulumanu gi mee, gei mee ga lui adu di maa gi Egypt, malaa, digau huogodoo ga iloo bolo Au dela go Dimaadua. 26 Au ga hagau digau Egypt gi modoho adu gi lodo henuailala, gei digaula ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua.”

31

Egypt e hai be di laagau ‘cedar’

1 I di laangi matagidagi o di tolu malama i di madangaholu maa dahi ngadau o di madau lahi gi daha, gei Dimaadua ga helekai mai gi di au, 2 “Kooe go tangada dangada, helekai ang gi di king o Egypt mo ana daangada huogodoo:

“Goe e mogobuna hualaa behee! Ma di aha dela e hagatau ko Au adu gi di goe? 3 Goe e hai gadoo be di laagau ‘cedar’ i lodo Lebanon, dela e madamada ono lau ge ono manga le e malu, e tomo looloo gaa tugi i lodo nia gololangi. 4 Gei nia wai i golo e hagatomo aga di maa, mo di monowai i lala tenua di mee e hagamagalillili. Nia wai aanei e hagamagalillili di gowaa dela e tomo aga ai di laagau, ga hagahali nia monowai lligi gi nia laagau huogodoo ala i lodo henua. 5 Gu tomo aga koia gu looloo i nia laagau ala i golo, gei ono manga gu doubehaa gu lloowehaa idimaa ma gu magalillili humalia. 6 Nia manu huogodoo ga lloomoi gaa hai nadau waehongo i nia manga o di laagau deelaa. Nia manu dolodolo e hahaanau i lala di malu di laagau. Nia henua o henuailala e hagamalu i di malu o di laagau. 7 E madamada hualaa behee go di laagau deelaa! E koia e looloo i nua, ge koia e lloo ono manga. Ono aga guu tale gi di gowaa llala i nia monowai mmidi. 8 Deai di laagau ‘cedar’ i lodo di gowaa dogi mee Dimaadua e mee di hagatongaadahi gi di maa ai.* Deai di laagau ‘pine’ ono manga e hai be di laagau deenei ai, gei deai di laagau ‘plane’ ono manga beelaa ai. Deai di laagau i lodo di gowaa dogi mee Dimaadua e koia e madamada be di maa ai. 9 Ko Au ne hai di maa bolo gi madamada gei e mangamanga gi daha. Nia laagau huogodoo ala i lodo Eden i di hadagee o Dimaadua e dubua ang gi mee.

10 “Deenei laa, ko Au go Tagi go Yihowah ga helekai adu gi di goe be di maa di aha dela gaa hai ang gi di laagau deelaa, dela e tomo aga gaa tugi loo i nia gololangi, guu tomo gu looloo gi nua, gu hagamuamua. 11 Dela ne dee heia e Au gaa dugu ang gi tagi tuadimee gi hai mee gi di maa, gaa wanga gi di laagau deelaa nia mee ala e tau anga gi ono huaidu ala ne hai. 12 Digau tuadimee ala e hagawelewele gaa tuu di maa gi daha gaa kili gi daha. Nia manga mo nia manga ala gu mooho ga monnono gi hongo nia gonduu mono gowaa mehanga gonduu huogodoo i tenua deelaa. Nia henua huogodoo ala nogo noho i di malu di laagau deelaa la gaa hula gi daha. 13 Nia manu mamaangi ga mmaangi mai gaa togo i hongo di laagau dela guu hinga gi lala, gei nia manu lodo henua ga heehee i hongo nia manga o di maa. 14 Deenei laa, tugi dolomeenei gaa hana, deai dahi laagau e looloo be di laagau deenei ai, be e tugi loo i nia gololangi, ma e aha maa gu hagamagalillili humalia. Digaula huogodoo la guu dugu bolo e hai gii mmade gadoo be nia daangada dangada. Guu lawa i di haganoho bolo e dau madalia digau ala e hula gi lala gi tenua o digau mmade.”

15 Aanei nia mee Tagi go Yihowah e helekai ai, “I di laangi di laagau deelaa gaa hana gi lala gi tenua o digau mmade, gei Au gaa hai nia wai o lala tenua gi hagamelemu ina di maa bolo e hai ai di ada o di manawa gee. Au gaa dugu nia monowai mmidi gi dee mmidi, ga hagalee dumaalia gi nia monowai e logo gii mmidi. Idimaa di laagau deelaa la guu made, Au ga gaamai di bouli dongoehe gi hongo nia gonduu ala i Lebanon, gaa hai nia laagau huogodoo ala i lodo tenua gii mmade. 16 I dogu hagau di maa gi lodo tenua o digau mmade, di lee o di hinga di maa ga hagangalua nnenua llauehe. Nia laagau huogodoo ala i Eden, mo nia laagau hilihili huogodoo ala gu hagamagalillili i lodo Lebanon ala ne hula gi lala henuailala ga tenetene huoloo gi dono hinga. 17 Digaula ga madalia di maa gaa hula gi lala gi lodo tenua o digau mmade, bolo gi hagabuni ginaadou gi digau ala guu lawa di hinga gi lala, mo digau huogodoo ala nogo noho i lala di malu di maa.

18 “Di laagau deelaa la go di king o Egypt mo ana daangada huogodoo. Gei hagalee nia laagau i lodo Eden e looloo gei e madamada gadoo be di maa ai. Gei dolomeenei la gu hagalee e hai be nia laagau i Eden, gaa hana gi lala gi lodo tenua o digau mmade, ga madalia digau ala hagalee e hagalaamua God, mo digau ala ne mmade i tauwa. Aanei la nnelekai mai baahi Tagi go Yihowah.”

32

Di king Egypt e hai be di mogo haga madagudagu dangada

1 Tahi laangi o di madangaholu maa lua malama i di madangaholu maa lua ngadau o di madau lahi gi daha, Dimaadua ga helekai mai gi di au, 2 “Kooe go tangada dangada, heia dau boloagi maaloo gi di king Egypt. Wanga ina nia helekai aanei mai dogu baahi:

“Au hangahaihai le e hai gadoo be nnangaahai o di laion i lodo nia henua. Gei goe e hai gadoo be di mogo haga madagudagu dangada i lodo di monowai. Goe gu haga huaidu nia monowai gi o babaewae. 3 I di madagoaa nia henua ma ga dagabuli mai gi di gowaa e dahi, gei Au ga bulou goe gi dagu gubenge, gaa wanga goe gi digaula gi daangia di gubenge gi tongo tai. 4 Gei Au gaa hudu goe gi hongo di gelegele gaa hai nia manu mamaangi huogodoo mono manu lodo henua gi geina goe. 5 Au gaa hai di hauiha o doo made gi modoho adu gi tomo nia gonduu mo nia gowaa mehanga gonduu. 6 Au ga hagahali oo dodo gii honu i hongo nia gonduu ga hagahonu nia monowai. 7 Dogu madagoaa ma gaa oho goe, gei Au gaa gahu di langi mo di duuli nia heduu. Di laa gaa ngala i di gololangi, di malama ga hagalee e maahina.* 8 Au ga duuli nia maahina o di langi huogodoo, gaa dugu henuailala gi bouli dongoeho. Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai.

9 “Nia henua e logo ga homouli huoloo gi dagu hagiaga doo mooho, gu longono labelaa gi nia henua ala digi iloo e goe. 10 Dagu mee dela gaa hai adu gi di goe la koia e hagahomouli ang gi nia henua e logo. Dogu madagoaa ma ga hahaangi dagu hulumanu dauwa, nia king ga polepole huoloo i di nadau mmaadagu. I di laangi dela gaa doo iei goe, digaula huogodoo ga polepole i di nadau mmaadagu, idimaa e hagalliga huoloo gi nadau mouli.”

11 Tagi go Yihowah ga helekai ang gi di king o Egypt, “Tulumanu dauwa di king o Babylon gaa tale adu gi di goe. 12 Au ga dumaalia ang gi nia llongo dauwa hagamuamua o nia henua gi hai hegau gi nadau hulumanu gi daaligidia au daangada huogodoo. Au daangada huogodoo mo nia mee huogodoo ala e hagapuu ginai goe la ga hagammaa gi daha. 13 Au ga daaligi au manu huogodoo i lodo nia madapua wai huogodoo. Tangada be di kau e haga huaidu labelaa nia wai ai. 14 Au gaa hai au wai gii noho deemuu, gei gi madammaa, gei au monowai la gii mmidi i di aumaalia. Ko Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai. 15 I dogu madagoaa ma gaa hai Egypt gii hai di anga henua ga daaligi nia mee ala e mouli huogodoo i di gowaa deelaa, digaula ga iloo laa bolo Au dela go Dimaadua.

16 “Di boloagi maaloo deenei gaa hai ai taahili haga manawa gee. Nia ahina o nia henua huogodoo ga daahili taahili deenei, idimaa i di nadau tangitangi gi Egypt mo ono daangada huogodoo. Ko Au go Tagi go Yihowah dela ne helekai.”

Tenua o digau mmade

17 I di madangaholu maa lima laangi o tahi malama i di madangaholu maa lima ngadau o di madau lahi gi daha, gei Dimaadua ga helekai mai, 18 “Tangada dangada, dangi i digau dogologowaahee o Egypt. Gi hagau ina digaula gi lala, gi lodo tenua o digau mmade, madalia nia henua maaloo ala i golo. 19 Helekai gi digaula: E hai behee, goodou e hagamaanadu bolo goodou koia e humalia i digau ala i golo? Goodou gaa hula gi lala gi lodo tenua o digau mmade gaa mmoe i golo madalia digau ala hagalee e hagalaamua God. 20 Digau Egypt ga madalia digaula ala gu daaligi i lodo tauwa. Tulumanu dauwa gu togomaalia belee daaligi digaula huogodoo. 21 Digaula ala koia e maaloo dangihi i lodo tauwa mo digau ala e hagamaamaa digau Egypt i lodo tauwa ga hagahi mai digau Egypt gi lodo tenua o digau mmade. Digaula ga wwolowwolo gaa hai, ‘Digau ala hagalee e hagalaamua God ala ne mmade i lodo tauwa ga lloomoi gaa mmoe i di gowaa deenei!’

22 “Assyria la i di gowaa deelaa, e madalia nia daalunga o ana gau dauwa ala e haganiga a mee, digaula huogodoo ne mmade i lodo tauwa. 23 Nadau daalunga le e dugu i di gowaa kaedahi llala gi lala i lodo tenua o digau mmade. Ana gau dauwa huogodoo ala ne mmade i lodo tauwa, nadau daalunga e haganiga mai i daha dono daalunga. I mua gei digaula nogo mmaadagu iei tenua o digau ala e mouli.

24 “Elam la i di gowaa deelaa, e madalia nia daalunga o ana gau dauwa ala e haganiga a mee. Digaula huogodoo guu mmade i lodo tauwa, gei digaula la digi sirkumsais guu hula gi lala gi lodo tenua o digau mmade. I di nadau madagoaa nogo mouli, gei nia daangada e mmaadagu i digaula. Gei dolomeenei gei digaula guu mmade e mmoemmoe gu haga langaadia. 25 Elam e moe madalia digau ala guu mmade i tauwa, gei nia daalunga o ana gau dauwa e haganiga mai i ono daha. Digaula huogodoo digi sirkumsais, digaula guu mmade i lodo tauwa. Di madagoaa digaula nogo mouli, gei nia daangada e mmaadagu i digaula. Gei dolomeenei digaula guu mmade e mmoe ge gu haga langaadia, digaula guu kae labelaa di hai o digau ala ne mmade i tauwa.

26 “Meshech mo Tubal la i di gowaa deelaa, mo nia daalunga o nau gau dauwa ala e haganiga mai meemaa. Digaula huogodoo digi sirkumsais, digaula huogodoo guu mmade i lodo tauwa. I mua gei digaula nogo mmaadagu iei digau ala e mouli. 27 Deai di hagalaamua ne hai gi digaula ai i di nadau danu gi lala, be di hai dela nogo hai ang gi digau maaloo i mua, i di madagoaa ne hula digaula gi lala gi tenua o digau mmade, e kae nadau goloo dauwa, nadau hulumanu e dugu i lala nadau libogo, gei nadau mee duuli i hongo nadau huaidina. I mua gei digau dauwa maaloo aanei gu hai mee gi nia mogobuna, dela ne mee di hai nia daangada ala e mouli gi mmaadagu.

28 “Deenei di hai o digau Egypt ala e mmoe madalia digau ala digi sirkumsais ala ne mmade i tauwa.

29 “Edom la i di gowaa deelaa, mo dono king mo ana gau aamua. Digau aanei la digau dauwa maaloo, gei dolomeenei gei digaula guu mmoe i lodo tenua o digau mmade, madalia hogi digau digi sirkumsais ala ne mmade i tauwa.

30 “Digau aamua huogodoo ala i baahi ngeia la i di gowaa deelaa, mo digau hogi o Sidon. I mua gei nadau mogobuna guu hai nia henua gi mmaadagu, gei dolomeenei digaula gu nadau aamua ai, gu haga langaadia, guu hula gi lala madalia digau ala ne mmade i tauwa, guu danu gi lala gei digi sirkumsais, digaula gu haga langaadia gadoo be digau ala guu hula gi lala gi tenua o digau mmade.

31 “Di mmade o nia daangada huogodoo aanei ala ne daaligi i lodo tauwa le e haga manawa lamalia di king o Egypt mo ana gau dauwa.” Aanei la nnelekai mai baahi Tagi go Yihowah.

32 “Au ne hai di king o Egypt gi hagamadagudagu digau ala e mouli, gei mee mo ana gau dauwa gaa mmade gaa mmoe molooloo madalia digau ala digi sirkumsais ala ne mmade i tauwa.” Aanei la nnelekai mai baahi Tagi go Yihowah.

33

Dimaadua gu hili aga a Ezekiel e hai di hagaloohi

(Ezekiel 3.16-21)

1 Dimaadua ga helekai mai, 2 “Kooe go tangada dangada, goe haga modongoohia ina gi digau o do henua nia mee ala gaa hai dogu madagoaa ma ga hagau dagu dauwa gi dahi henua. Nia gau tenua deelaa e hili di nadau dangada e dahi, e hai di nadau dangada hagaloohi. 3 Malaa, di madagoaa di hagaloohi deelaa ma ga gidee ia nadau hagadaumee e lloomoi gi di guongo deelaa, geia ga ili dana buu gi—modongoohia digau o di guongo deelaa. 4 Maa e iai tangada ga longono ia, ge hagalee daudali, gei nia hagadaumee aalaa ga daaligi a mee gii made. Malaa, di made o maa le e hai mee hua ginai mee. 5 Dono made le e dau hua ginai mee, i mee dela hagalee daudali di haga iloo o di buu. Maa nei bolo mee ne daudali di haga iloo deelaa, gei mee guu mee hua di doo gi daha mo di made. 6 Maa di hagaloohi deelaa, i dono madagoaa ne gidee ia nia hagadaumee e lloomoi, gei mee digi ilihia dana buu belee haga iloo gi nia daangada, malaa, nia hagadaumee aalaa ga lloomoi ga daaligi digau huaidu la gii mmade. Au gaa dugu ang gi tangada hagaloohi deelaa e hai mee gi di mmade o digau aalaa.

7 “Kooe go tangada dangada, dolomeenei gei Au gaa hai goe di hagaloohi ni digau Israel. Goe ga haga modongoohia gi digaula nia hai aanei ala ga hagi adu ko Au. 8 Maa Au ga hagailoo bolo tangada huaidu gaa made, gei goe digi haga modongoohia gi mee bolo gii mee ai di huli dono mouli, gei mee gaa made hua i lodo ono huaidu. Gei au ga dugu adu gi di goe e hai mee gi di made o maa. 9 Gei goe ga haga modongoohia gi tangada huaidu, gei mee digi lawa mai gi daha, mee gaa made i lodo ono huaidu. Gei goe e haga mouli.”

Tangada nei mo tangada nei gi hai mee hua gi ono huaidu

10 Dimaadua ga helekai mai, “Kooe go tangada dangada, hagalangahia ina gi digau Israel nadau mee aanei ala nogo helehelekai ai: Gimaadou gu daamaha gi madau huaidu mono hala ala nogo haihai. Gimaadou gu mooho hua gi daha. Gimaadou e haga mouli behee? 11 Haga modongoohia ina gi digaula bolo Au go Tagi go Yihowah go di God mouli, Au hagalee manawa lamalia gi di made o tangada huaidu. Au bolo mee gii huli hoou gi daha mo ana haihai huaidu gi mouli ia. Goodou go digau Israel, goodou lawa mai gi daha mo godou haihai huaidu. Goodou e aha ala e hiihai gi di made?

12 “Dolomeenei, kooe go tangada dangada, haga modongoohia ina gi digau Israel bolo di madagoaa tangada humalia ma gaa hai di huaidu, ana haihai humalia ala ne hai e deemee di haga mouli ia. Maa tangada huaidu ga lawa mai gi daha mo ana haihai huaidu, mee hagalee hai mee gi di hagaduadua. Gei maa tangada humalia ga daamada gaa hai di huaidu, geia hagalee mouli. 13 Maa Au ga hagababa ang gi tangada humalia bolo ia ga mouli, gei mee ga hagabau bolo ana haihai humalia la guu dohu, gei mee ga daamada gaa hai di huaidu, malaa, Au hagalee langahia nia haihai humalia a maa ala ne hai. Mee gaa made gi ana hai huaidu ala e hai. 14 Maa Au ga hagi anga gi tangada huaidu bolo ia gaa made, gei mee ga lawa mai gi daha mo ana haihai huaidu, gaa hai nia mee humalia ge donu, 15 gei mee gaa wanga gi muli di mee dela belee hai ai tigagi dela e pono di boibana o tangada, be di mee dela ne gaiaa koia. Geia ga lawa mai gi daha mo di haihai huaidu, ga daudali nia haganoho ala e haga mouli ia, malaa, ia ga hagalee made, mee ga haga mouli. 16 Au ga dumaalia gi ana huaidu ala ne hai. Mee e haga mouli, idimaa mee guu hai nia mee humalia ge donu.

17 “Gei digau o do guongo e helehelekai mai bolo Au e hai nia mee hai gee! Gei deeai! Ma go nadau hangaahai ala e hai gee. 18 Tangada donu ma gaa lawa mai gi daha mo di humalia, ga daamada gaa hai nia mee huaidu, mee gaa made. 19 Gei tangada huaidu dela ma ga lawa mai gi daha mo di haihai huaidu, gaa hai nia mee humalia ge donu, malaa, ia ga mouli. 20 Gei ogo goodou go digau Israel, goodou e hai bolo Au e hai nia mee hai gee. Au ga hagi aga goodou gi godou hangahaihai.”

Di longo di mooho o Jerusalem

21 I di lima laangi o di madangaholu malama o di madangaholu maa lua ngadau o di madau lahi gi daha mo Israel, taane dela ne lele gi daha mo Jerusalem, ga hanimoi gi di au, ga hagi mai di mooho o Jerusalem.* 22 Hiahi i mua taane deelaa dono dau mai, au gu longono eau di mogobuna mahi o Dimaadua dela gu haga honu au hagatau. Di madagoaa taane deelaa ne dau mai luada, Dimaadua ga haga uda mai gi di au di mogobuna gii mee au di helekai. Gei au guu mee di helekai labelaa.

Nia hala o nia daangada

23 Dimaadua ga helekai mai, 24 “Kooe go tangada dangada, goe gi iloo bolo nia daangada ala e nohonoho i lodo nia waahale mooho o Israel le e helehelekai boloo: Abraham la tangada hua e dahi, gei tenua deenei hagatau la guu wanga gi mee. Gei gidaadou digau dogologowaahee, dolomeenei tenua deenei la tenua ni gidaadou. 25 Haga modongoohia ina gi digaula nia mee ala e helekai iei Au go Tagi go Yihowah: Goodou e gai nia goneiga ala e iai nia dodo. Goodou e daumaha gi nia ada balu ieidu. Goodou e daaligi tangada gii made. Ma di aha dela e hai goodou bolo tenua deelaa la tenua ni goodou? 26 Goodou e hagadagadagagee gi godou hulumanu dauwa. Godou hangahaihai la koia e huaidu. Goodou huogodoo e hai di huaidu be di manu. Ma di aha dela e hai goodou bolo tenua deelaa la tenua ni goodou?

27 “Haga modongoohia ina gi digaula bolo Au, go Tagi go Yihowah, go di God mouli, Au e haga iloo ang gi digaula bolo digau huogodoo ala e noho i lodo nia waahale mooho la ga dadaaligi gii mmade, ge digau ala e noho i lodo henua gaa gai go nia manu lodo geinga. Gei digau ala e pala hagammuni i tomo nia gonduu mo i lodo nia bongoo la gaa hai nadau magi gaa mmade. 28 Au gaa hai tenua deelaa gii hai di anggowaa, gei di mogobuna dela nogo hagadagadagagee mo di hagapuu ginai digaula la ga hagaodi. Nia gonduu o Israel gaa hai di lodo geinga ga deai tangada e haele laa laa ai. 29 Au ga hagaduadua nia daangada i nadau ihala, gaa huli tenua la gii hai di anga henua, deenei la di madagoaa digaula ga modongoohia ginaadou bolo ma ko Au dela go Dimaadua.”

Di hagaodi gi muli o nia agoago o soukohp

30 Dimaadua ga helekai mai, “Kooe go tangada dangada, goe gi iloo bolo nia daangada le e helehelekai i di goe i di nadau madagoaa ma ga dagabuli i nia daalinga nia waahale mo nia ngudu nia bontai o nadau hale. Digaula e helehelekai i nadau mehanga boloo, ‘Gidaadou gaa hula dolomeenei e hagalongo be nia maa nnelekai bolo aha ala e hai mai i baahi o Dimaadua.’ 31 Agu daangada le e dagabuli mai e hagalongo be nia maa ni aha ala e hagi anga kooe gi digaula, gei digaula hagalee e haga kila aga nia maa. Digaula e helehelekai hagahumalia mo di aloho, gei digaula e duudagi hua beelaa nadau mouli hagagailaa. 32 Digaula e hai goe be tangada dela e haihai ana daahili haga manawa lamalia dangada, be tangada e badubadu dana ‘harp’. Digaula gu longono ginaadou au helekai, gei digaula hagalee daudali nia maa. 33 Di madagoaa au helekai huogodoo ala ma ga kila aga, gaa donu e hai be nia maa, deelaa di madagoaa o nia daangada ga iloo bolo ma di soukohp gu i nadau baahi.”

34

Nia hagaloohi siibi o Israel

1 Dimaadua ga helekai mai, 2 “Kooe go tangada dangada, haga dadaulia ina nia dagi o Israel. Haga modongoohia ina gi digaula nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah: E huaidu adu gi goodou, go nia dagi o Israel! Goodou e madamada humalia hua i goodou, hagalee madamada humalia i nia siibi. 3 Goodou e inu nia weuu o nia siibi aanei, goodou e ulu nia gahu ne hai mai nia gili siibi, goodou e daaligi e gai nia goneiga o nia siibi ala e humalia. Gei goodou hagalee madamada humalia i nia siibi. 4 Goodou hagalee hagamaamaa digau ala gu paagege, be e hagahumalia digau ala e magi, ge hagalee hii nia gowaa moholehole i nia daangada. Goodou hagalee gahigahi mai digau ala e heehee balumee, be e halahala mai digau ala guu nngala. Gei ogo goodou e hai digaula hagahuaidu. 5 Mai i nia siibi la gu deai di nadau dangada hagaloohi siibi ai, digaula gu modoho dagi dahi i nia gowaa e logo, gei ogo nia manu lodo geinga gaa kumi digaula gaa gai.* 6 Malaa, agu siibi la nogo heehee hua balumee i tomo nia gonduu mono gowaa nnoonua. Digaula gu meheuiheu dagi dahi i nia gowaa huogodoo i henuailala, gei deai tangada e hagamaamaa digaula be e halahala mai digaula ai.

7 “Malaa, goodou go nia gau hagaloohi siibi, goodou hagalongo mai gi di Au, go Dimaadua dela e helekai adu gi goodou. 8 Go di maa Au, dela go Tagi go Yihowah, go di God mouli, deenei laa Au e hiihai bolo goodou gi hagalongo mai. Agu siibi guu kumi go nia manu lodo geinga gu dadaaligi digaula, ge guu gai digaula, idimaa, ma deai tangada e hagaloohi digaula ai. Agu gau hagaloohi hagalee halahala mai nia siibi. Digaula ne madamada humalia i nadau huaidina, hagalee haa manawa i agu siibi. 9 Malaa, goodou go nia gau hagaloohi, goodou hagalongo mai. 10 Goodou hai gi iloo bolo ma ko Au, go Tagi go Yihowah, Au e hai baahi adu gi goodou, ge guu hai di hagadaumee ni goodou. Au ga daa mai agu siibi gi daha mo goodou, gei goodou ga hagalee hai nia hagaloohi ni digaula, gei goodou ga deemee hogi di madamada humalia i goodou. Au ga laha mai agu siibi gi daha mo goodou, gi dee mee di gai go goodou.

Di hagaloohi siibi humalia

11 “Au go Tagi go Yihowah dela e helekai adu gi goodou bolo ma ko Au hua dela ga halahala agu siibi ga madamada humalia i digaula, 12 i di hai o tangada hagaloohi ma ga halahala mai ana siibi ala ne nngalanngala dagi dahi, ga haga dagabuli mai labelaa. Au ga laha mai digaula gi daha mo nia gowaa huogodoo ala ne hula ginai digaula i di laangi manawa gee ge e haadanga balua. 13 Au ga laha mai digaula gi daha mo nia guongo ala mai daha, ga haga dagabuli mai digaula ga laha mai gi di nadau henua donu. Au ga haangai digaula i hongo nia gonduu, mo i daalinga nia dama monowai o Israel, mo i nia gowaa huogodoo ala e noho iei nia daangada. 14 Au ga dumaalia gi digaula gi miami mo di noho i di aumaalia i nia gonduu ala e humalia, mo i lodo geinga o tenua go Israel. 15 Ko Au hua dela gaa bida hagaloohi agu siibi, mo di halahala di gowaa dela e haga molooloo ai digaula. Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai.

16 “Au ga halahala digau ala guu nngala, ga laha mai digau ala e heehee balumee, gaa hii nia gowaa moholehole o nia daangada, ge e hagahili nia magi digau ala e magi. Gei Au ga hagahuaidu digau ala e maaloo mo ala e pedi, idimaa, Au di hagaloohi humalia dela e hai nia mee donu.

17 “Malaa, dolomeenei, Au go Tagi go Yihowah, e helekai adu gi goodou, go agu siibi, bolo Au ga hagi aga goodou dagi dahi, gaa dugu gee digau huaidu mo digau humalia. Au gaa dugu gi daha nia siibi gi daha mo nia kuudi. 18 Hunu gau i goodou hagalee maaluu gi nia geinga humalia ala e gai go goodou. Ga nomuli gei goodou ga dagadagahi nia mee ala hagalee gai go goodou! Goodou e inu nia wai madammaa, gei goodou ga haga huaidu nia wai ala hagalee e inu go goodou! 19 Malaa agu siibi ala i golo e gai nia geinga ala gu dagadagahi go goodou, ge e inu nia wai ala gu haga huaidu go goodou.

20 “Malaa, dolomeenei, Au go Tagi go Yihowah, Au e helekai adu gi goodou bolo Au gaa hai dagu hagi aga i mehanga nia siibi maaloo mo nia siibi paagege, 21 idimaa, goodou guu bae gi daha nia siibi magi, gei guu hono digaula gi daha mo di hagabuulinga siibi. 22 Malaa, Au gaa daa agu siibi gi daha mo nadau haingadaa, hagalee diiagi digaula gi hagaduadua i godou lala. Au ga hagi aga dagi dahi i agu siibi, gaa dugu digau humalia gi daha mo digau huaidu. 23 Au gaa wanga gi digaula di King dela e hai gadoo be dagu dangada hai hegau go David, e hai di Hagaloohi ni digaula, gei Mee ga madamada humalia i digaula.* 24 Au go Dimaadua gaa hai di God ni digaula, gei dahi King dela e hai gadoo be dagu dangada hai hegau go David gaa dagi digaula. Aanei agu helekai.* 25 Au gaa hai dagu hagababa gi digaula dela e duuli mai digaula gi di gowaa e dahi. Au ga hagabagi gi daha nia manu huaidu huogodoo gi daha mo di nadau henua, gei agu siibi gaa noho i di aumaalia i lodo henua ge e kiikii hagahumalia i lodo nia gowaa huogodoo.

26 “Au ga haga maluagina digaula, ga dumaalia gi digaula gii noho haganiga dagu gonduu dabu. Au ga haga maluagina digaula gi nia uwa i nadau madagoaa ma ga hiihai gi nia uwa. 27 Nia laagau la gaa huwa, gei nia hadagee gaa kila humalia, malaa, digaula huogodoo gaa noho i di aumaalia i lodo nadau gowaa donu. Dogu madagoaa ma gaa wwede nia daula o agu daangada, mo di haga dagaloaha digaula gi daha mai digau ala nogo haga hai hege ginaadou, deenei di nadau madagoaa ga iloo ginaadou bolo ma dela ko Au go Dimaadua. 28 Nia guongo ala bouli ga hagalee lloomoi labelaa e kae nia goloo digaula. Nia manu lodo geinga hagalee dadaaligi digaula be e gai digaula. Digaula gaa noho i di aumaalia, ge hagalee mmaadagu i dahi mee. 29 Au gaa wanga gi digaula tenua gelegele humalia, deai di hiigai e hai ai. Nia guongo ala i golo ga hagalee hai hagauwwou digaula. 30 Nia daangada huogodoo ga modongoohia bolo ma ko Au dela e benebene digaula, gei go digau Israel ala go agu daangada. Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai.”

31 Tagi go Yihowah ga helekai, “Goodou go agu siibi ala e hahaangai ko Au, goodou go agu daangada, gei Au dela go di godou God.”

35

God e hagaduadua Edom

1 Dimaadua ga helekai mai,* 2 “Tangada dangada, haga halauwa ina tenua go Edom. 3 Hagianga ina gi nia daangada nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah:

“Di gonduu o Edom, ma ko Au go do hagadaumee! Au gaa hai goe gii hai di anga henua. 4 Au ga diiagi au waahale gi mooho, do henua gaa hai di anga henua. Gei goe ga iloo laa bolo Au go Dimaadua.

5 “Goe guu hai di hagadaumee ni Israel mai i mua loo, gu daaligi ana daangada i dono madagoaa ne haadanga balua, i di madagoaa ne hagaduadua hagaodi iei mee i ono huaidu. 6 Deenei laa, idimaa Au go Tagi go Yihowah, go di God mouli, Au e hagamodu bolo di made deelaa do hagaodi, goe e deemee di dagaloaha gi daha mo mee. Goe guu kae di huaidu daaligi dangada, gei taaligi dangada dela hua e daudali goe. 7 Au gaa hai tenua gonduu o Edom gii hai di anga henua ga daaligi digau huogodoo ala e hula laa lodo di gowaa deelaa. 8 Au gaa gahu nia gonduu gi nia huaidina gau mmade, gei nia huaidina digau ala ne mmade i tauwa gaa gahu i hongo nia gowaa nnoonua mono gowaa maalama. 9 Gei Au gaa hai goe gii hai di anga henua gaa hana hua beelaa, deai tangada e mee di noho i lodo o waahale ai. Gei goe ga iloo laa bolo Au go Dimaadua.

10 “Goe ne hai bolo nia waahale e lua go Judah mo Israel, meemaa ngaadahi mo nau waahale la nia mee ni aau, gei goe dela gu hai mee ginai, ma e aha maa Au go Dimaadua dela go di nau God. 11 Deenei laa, idimaa Au go Tagi go Yihowah, go di God mouli, Au gaa tala di hui adu gi di goe i do hagawelewele, do dubua mo do dee hiihai gi agu daangada. Gei digaula ga iloo bolo Au e hagaduadua goe i dau hai dela ne hai ang gi ginaadou. 12 Gei goe gaa donu laa bolo Au go Dimaadua gu longono e Au au helekai ne hai dela bolo nia gonduu o Israel la gaa hai nia anggowaa, gei gu dugu adu gi di goe gi geina. 13 Au gu longono au helekai hagabalumee ala e hai baahi mai gi di Au.”

14 Tagi go Yihowah ga helekai, “Au gaa hai goe gii hai di anga henua huoloo, gei henuailala hagatau ga tenetene huoloo gi do doo ia gi lala, 15 gadoo be do tenetene gi Israel dela ne mooho, go dogu henua donu. Nia gonduu o Seir, nia henua huogodoo o Edom gaa hai nia anga henua. Nia daangada huogodoo ga iloo laa bolo Au dela go Dimaadua.”

36

God ga haga maluagina Israel

1 Dimaadua ga helekai, “Kooe go tangada dangada, helekai gi nia gonduu o Israel, agoago ina gi digaula bolo gi hagalongo gi agu mee ala e helekai iei Au, 2 go Tagi go Yihowah, ang gi digaula: Nia hagadaumee o Israel gu tenetene huoloo ga helekai boloo, ‘Dolomeenei gei nia gonduu namua o Israel la guu hai tenua ni gidaadou!’

3 “Helekai kokohp, hagadele ina nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah. I di madagoaa o nia henua hoohoo ne hagamagedaa ge ne kae nia hagahonu o nia gonduu o Israel, nia daangada ga gadagada gi Israel. 4 Deenei laa, hagalongo gi nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah adu gi goodou, go nia gonduu mo nia gowaa nnoonua, mo adu gi goodou go nia monowai, nia gowaa maalama, mo adu gi goodou nia gowaa ala gu mooho, mo adu gi goodou go nia waahale ala ne kae ono goloo, guu hai hagahuaidu go nia henua ala e hii mai godou daha.

5 “Ko Au, go Tagi go Yihowah, gu helekai i lodo di welengina o dogu hagawelewele ang gi nia henua ala e hii mai i godou daha, gei e donu ang gi Edom. Digaula guu kae dogu henua gu hai henua ginai mo di nadau tenetene mo di hagabalumee.

6 “Deenei laa, kokohp gi Israel. Hagianga ina gi nia gonduu, nia gowaa nnoonua, nia monowai, mo nia gowaa mehanga gonduu, nia mee ala e helehelekai iei Au, go Tagi go Yihowah, i lodo dogu hagawelewele huoloo, idimaa di haganneennee mo di haga langaadia guu hai gi digaula mai nia henua ala i golo. 7 Ko Au, go Tagi go Yihowah, guu hai di hagababa maaloo dangihi, bolo nia henua huogodoo ala e hii mai daha o Israel la ga haga langaadia. 8 Gei nia laagau ala i hongo nia gonduu o Israel ga doubehaa labelaa, gaa huwa adu gi goodou, go agu daangada. Goodou gu hoohoo ga lloomoi gi di godou henua donu. 9 Au ga madalia goodou, ga hagaloohi goodou, ga hagahumalia goodou. Godou henua ga hagamaluu labelaa, gaa dogi ai godou hagadili no lodo. 10 Au ga hagadogologo goodou. Goodou gaa noho i nia waahale ga haga hoou nia mee huogodoo ala ne mooho. 11 Gei Au gaa hai nia daangada mono kau gi logowaahee. Goodou ga koia ga dogologowaahee i goodou i mua, ga haanau godou dama e logo. Au ga dumaalia adu gi goodou gi noho i di gowaa deelaa be di godou noho i golo i mua. Au ga hagamaluagina goodou i hongo godou maluagina i mua. Deenei laa, gei goodou ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua. 12 Au ga laha mai labelaa goodou, go agu daangada, bolo goodou gii noho labelaa i lodo di godou henua. Ma gaa hai tenua donu ni goodou, gei Au ga hagalee e hai godou dama gi hiigai.

13 “Ko Au, go Tagi go Yihowah, ga helekai: E donu bolo nia daangada e hagaingoo tenua deelaa bolo tenua le e gai dangada. Digaula e hai labelaa bolo tenua le e gaiaa nia dama o tenua deelaa. 14 Gei tugi dolomeenei gaa hana, gu hagalee hai tenua gai dangada dela e gagaiaa godou dama. Ko Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai. 15 Tenua deelaa la gu de longono labelaa gi nia gadagada o nia henua, be e mmada gi nia haganneennee o nia daangada. Tenua deelaa la gu hagalee gaiaa nia dama o tenua deelaa. Ko Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai.”

Di mouli hoou o Israel

16 Dimaadua ga helekai mai, 17 “Kooe go tangada dangada, di madagoaa digau Israel nogo noho i lodo nadau gowaa, digaula gu haga milimilia nadau henua i nadau mouli mo nadau hangahaihai. Au guu hai bolo di haihai huaidu digaula gu milimilia gadoo be di ahina dela e magi malama. 18 Au guu hai digaula gi modongoohia dogu hagawelewele i di nadau daaligi dangada i tenua deelaa, mo di nadau daumaha gi nia ada balu ieidu ala e haga milimilia tenua deelaa. 19 Au gu hagi aga digaula i nadau mouli mo nadau hangahaihai, ge gu hagau digaula gi daha gi lodo nia guongo ala i golo. 20 Nia gowaa huogodoo ala guu hula ginai digaula, digaula gu haga balumee dogu ingoo dabu, idimaa nia daangada ala i golo gu helekai boloo, ‘Nia dama a Yihowah aanei, gei digaula guu hai gii hula gi daha mo tenua o Maa.’ 21 Deenei le e haga manawa gee Au i di gili o dogu ingoo dabu, idimaa digau Israel gu haga balumee hua di maa i nia gowaa huogodoo ala e hula ginai digaula.

22 “Malaa, goe haga modongoohia ina gi digau Israel nnelekai aanei ala e wanga ko Au go Tagi go Yihowah gi digaula: Di mee dela gaa hai ko Au hagalee bolo adu gi goodou, go digau Israel, gei di mee hua anga gi dogu ingoo dabu, dela ne haga haga langaadia go goodou i nia guongo huogodoo ala ne hula ginai goodou. 23 I dogu madagoaa ma ga haga modongoohia gi nia guongo di haga madagudia o dogu ingoo dabu, go di ingoo dela nogo haga balumee go goodou i nadau mua, malaa, digaula ga modongoohia bolo ma dela ko Au go Dimaadua. Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai. Au gaa hai goodou e hai di mee e haga modongoohia gi nia guongo bolo Au dela e dabu. 24 Au ga laha mai goodou gi daha mo nia guongo huogodoo mo nia henua huogodoo, ga laha mai goodou gi di godou henua donu. 25 Au ga llingi adu gi goodou nia wai madammaa, ga haga madammaa goodou gi daha mo di haihai daumaha gi nia ada balu ieidu mo nia mee huogodoo ala nogo haga milimilia goodou. 26 Au ga gowadu gi goodou di manawa hoou mo di hagataalunga hoou. Au ga daa gi daha di manawa lodo hamaaloo dela i godou baahi ga gowadu gi godou di manawa hila gi lala.* 27 Au ga haga honu goodou gi dogu Hagataalunga, gaa hai goodou gi daudali agu haganoho mo di haga kila aga agu helekai huogodoo ala ne hagi adu ko Au gi goodou. 28 Malaa, goodou gaa noho i di gowaa dela ne wanga ko Au gi godou maadua mmaadua. Goodou gaa hai nia dama ni aagu, gei Au gaa hai di God ni goodou. 29 Au ga daa gi daha nia mee huogodoo ala e haga milimilia goodou. Au ga hagatogomaalia nia laagau ‘wheat’ gii huwa logowaahee, gi dee tale hua labelaa di tau hiigai adu gi goodou. 30 Au ga haga logo nia huwa o godou laagau mo godou gowaa, gi dee hai hua di tau hiigai adu gi goodou, ga haga langaadia goodou i baahi nia guongo ala i golo. 31 Goodou ga langahia godou hai huaidu mo godou ihala ala nogo haihai. Deelaa di mee ga haga langaadia adu gi goodou gaa huli hoou mai i godou hai huaidu mo godou haihai hala.

32 “Digau Israel nei, Au bolo goodou gi iloo, bolo ma hagalee go goodou ala e hai ginai agu mee aanei. Gei ne hai bolo goodou gi modongoohia di haga langaadia mo di hagahuaidu o godou hangahaihai. Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai.”

33 Tagi go Yihowah ga helekai, “Dogu madagoaa ma ga haga madammaa godou huaidu huogodoo, Au ga dugu adu gi goodou labelaa gii noho i lodo godou waahale, gei gi hauhia labelaa nia gowaa ala nogo mooho. 34 Digau huogodoo ala e haele laa lodo godou gowaa gu gidee ginaadou bolo godou gowaa la gu geinga, guu hai di lodo geinga. Gei Au gaa dugu adu labelaa gi goodou gi ngalua ginai. 35 Digau huogodoo ga hagabooboo i di hai o tenua deenei dela nogo hai di anggowaa i mua, malaa, dolomeenei gei di maa guu hai be di Hadagee o Eden, mo di hai o nia waahale ala nogo mooho ala gu gaiaa ono daangada, guu lomo, malaa, dolomeenei guu hau gu maaloo, ge guu noho nia daangada no lodo. 36 Malaa, nia guongo ala ne dubu ala e noho i godou baahi ga iloo ginaadou bolo ma ko Au go Dimaadua dela e hau nia waahale mooho gei e dogi labelaa nia gowaa lodo geinga. Ko Au go Dimaadua dela guu hai dagu hagababa bolo Au gaa hai di mee deenei, gei Au e hai gi haga gila aga!”

37 Tagi go Yihowah e helekai, “Au ga dumaalia labelaa gi digau Israel gi tangi mai i di hagamaamaa. Au ga dumaalia gi digaula gi logowaahee gadoo be nia siibi. 38 Malaa, di madagoaa deelaa nia daangada ga dogologowaahee gaa honu nia waahale aalaa, gadoo be Jerusalem nogo honu i nia siibi i mua, nia mee e hai ai nia tigidaumaha i nia laangi daumaha. Gei digaula ga iloo ginaadou bolo ma ko Au dela go Dimaadua.”

37

Di guongo o nia iwi maangoo

1 Au gu longono di mogobuna mahi o Dimaadua, gei dono Hagataalunga gaa dagi au gaa dugu au i di gowaa baba dela dono gelegele guu gahu go nia iwi. 2 Mee gaa dagi au gi nia gowaa huogodoo i di gowaa baba deelaa. Au gu gidee nia iwi logowaahee, gei nia maa gu maangooakii. 3 Mee ga helekai mai, “Kooe go tangada dangada, nia iwi aanei le e mee di mouli labelaa?”

Au ga helekai, “Meenei Tagi go Yihowah, Kooe hua dela e iloo di mee deenaa.”

4 Mee ga helekai mai, “Helekai gi nia iwi aanei. Hai gi nia iwi maangoo aanei bolo digaula gi hagalongo gi nnelekai Dimaadua. 5 Helekai gi digaula bolo Au, go Tagi go Yihowah, e helekai gi digaula boloo: Au gaa hai goodou gii mee di dogidogi, gaa hai goodou gi mouli labelaa. 6 Au ga gowadu gi goodou nia uga mono goneiga, gaa hii goodou gi di gili. Au ga dugu adu gi goodou di mouli gii mee goodou di dogidogi ge gi mouli labelaa, gei ogo goodou ga iloo laa bolo Au dela go Yihowah.”

7 Gei au gu hagi anga gi digaula nnelekai a Maa ne helekai mai. Dogu madagoaa nogo helehelekai iei au, au ga longono di lee o nia iwi ala gu haga punipuni mai. 8 Dogu madagoaa dela e mmada gi nia maa, nia uga mono goneiga ga kila aga i hongo nia iwi, ga nomuli hua gei nia gili o digaula ga kila mai. Gei deai di nadau mouli i nadau baahi ai.

9 Dimaadua ga helekai mai, “Kooe go tangada dangada, helekai gi di madangi.* Helekai bolo Au go Tagi go Yihowah, gu helekai bolo di madangi gi hanimoi i nia baahi e haa o henuailala, ge gi wanga ina di togi gi nia huaidina mmade aanei, ge gi haga mouli ina digaula.”

10 Gei au guu hai agu helekai ala ne hagi mai go Mee. Di madangi dogidogi gu ulu gi lodo nia huaidina aanei, gei digaula gu mouli guu tuu gi nua. Togologo o nia daangada aalaa le e logo, guu dohu di hagabuulinga dauwa.*

11 Dimaadua ga helekai mai, “Kooe go tangada dangada, goe gi iloo bolo digau Israel le e hai gadoo be nia iwi aanei. Digaula e helehelekai bolo ginaadou gu maangoo guu tugi i nia iwi, gu hagalee di nadau hagadagadagagee ai, gei ogo digaula gu deai nadau mouli maalia ai. 12 Malaa, helekai gi agu daangada go Israel bolo Au, go Tagi go Yihowah, Au gaa huge nadau daalunga, ga haga mouli aga digaula, ga laha mai gi di guongo go Israel. 13 Gei di madagoaa dela ga huge ai nia daalunga o agu daangada ala e danu, ga haga mouli aga digaula, gei digaula ga modongoohia bolo ma ko Au go Dimaadua. 14 Au gaa hai digaula gii dogi, gaa hai digaula gi mouli, ga haga noho digaula i nadau guongo donu. Gei digaula ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua. Au gu hagababa bolo Au gaa hai di mee deenei, gei Au e hai gi haga gila aga! Ko Au go Dimaadua dela ne helekai.”

Judah mo Israel gaa hai tenua e dahi

15 Dimaadua ga helekai mai, 16 “Kooe go tangada dangada, kae ina di laubaba, hihia gi nonua boloo: Di guongo go Judah. Nomuli kae ina labelaa tuai laubaba, hihia gi nonua boloo: Di guongo go Israel. 17 Daahia nia laubaba e lua aalaa gi di gowaa e dahi gii hai be di laubaba e dahi. 18 Di madagoaa digau o do guongo ga tangi adu bolo gi haga modongoohia ina gi ginaadou di hai deenei, 19 gei goe ga haga modongoohia gi digaula bolo ma ko Au, go Tagi go Yihowah, gaa daa di baahi laubaba dela e haga modongoohia bolo Israel, ga nneennagi gi di baahi laubaba dela e haga modongoohia bolo Judah. Malaa, nia baahi laubaba e lua aanei gaa kumi ko Au gi di gowaa e dahi, gaa hai di baahi laubaba hua e dahi, ga daahi ko Au gi dogu lima.

20 “Daahia aga nia baahi laubaba e lua ala ne hihi kooe nonua, heia nia daangada gi gidee nia maa. 21 Helekai gi digaula bolo ma ko Au, go Tagi go Yihowah, ga laha mai digau Israel gi daha mo nadau gowaa ala ne hula ginai. Au ga haga dagabuli mai digaula, gaa lahi digaula gi nadau gowaa donu. 22 Au gaa hai digaula gii hai tenua hua e dahi i lodo di nadau henua, mo i tomo nia gonduu o Israel. Digaula gaa hai hua di nadau king e dahi dela e dagi ginaadou. Digaula ga hagalee hai nia henua e lua. 23 Digaula ga hagalee haga gulugulua ginaadou gi nia ada balu ieidu, be e hagahuaidu ginaadou gi nia haihai huaidu, gei Au gaa daa digaula gi daha mo nia hagadilinga huaidu huogodoo mo nadau de hagalongo mai. Au ga haga madammaa digaula, gaa hai digaula nia daangada ni aagu, gei Au gaa hai di God ni digaula. 24 Dahi King dela e hai be dagu dangada hai hegau go David dela gaa hai di nadau king. Digaula huogodoo gaa buni i lala di nadau King hua e dahi, ga manawa dahi e hagalongo gi agu haganoho.* 25 Digaula gaa noho i lodo tenua dela ne wanga ko Au gi dagu hege go Jacob, di gowaa dela nogo noho ai nadau maadua mmaadua. Digaula gaa noho i di gowaa deelaa mo nadau dama mo nadau hagadili gi muli gaa hana hua beelaa. Di King dela e hai be dagu dangada hai hegau go David gaa dagi digaula gaa hana hua beelaa. 26 Au gaa hai dagu hagababa gi digaula, di mee dela e hai di hagamau o di nadau mouli i di aumaalia gaa hana hua beelaa. Au ga haga noho digaula, ge ga haga dogologowaahee digaula, ge ga haga duu dogu Hale Daumaha i lodo tenua digaula gaa hana hua beelaa. 27 Au gaa noho i golo madalia digaula, gaa hai di God ni digaula, gei digaula gaa hai nia daangada ni aagu.* 28 Di madagoaa dela ga haga duu ai dogu Hale Daumaha belee madalia digaula gaa hana hua beelaa, deenei di madagoaa nia guongo ala i golo ga iloo ginaadou bolo ma dela ko Au go Dimaadua, dela ne hili aga a Israel belee hai nia daangada ni aagu.”

38

Gog di mee hai hegau Dimaadua

1 Dimaadua ga helekai mai, 2 “Tangada dangada, haga halauwa ina Gog, tagi damana o nia henua go Meshech mo Tubal i lodo tenua Magog. Hagahalauwa ina a mee.* 3 Hagianga ina gi mee bolo Au go Tagi go Yihowah, Au dela go dono hagadaumee. 4 Au ga huli mai a mee, gaa wanga dagu maadau gi di ngudu o maa, gaa dada a mee mo dana llongo dauwa gi daha. E dogologowaahee ana gau dauwa mo nadau hoodo, mono gau dauwa hongo hoodo e hagagahu i nia ‘uniform’, huogodoo e kae nadau mee duuli gei e kae nadau hulumanu i nadau lima. 5 Llongo dauwa mai Persia, Ethiopia mo Libya e madalia a mee, digaula huogodoo nadau mee duuli mo nadau goobai dauwa. 6 Digau heebagi huogodoo mai nnenua Gomer mo Beth-Togarmah i baahi ngeia gu madalia a mee, mo nia daane mai nia henua e logo ala i golo. 7 Hagianga ina gi mee gi haga togomaalia ina dana llongo dauwa gi lala ono mogobuna. 8 I muli nia ngadau e logo, gei Au ga haganoho a mee gi heebagi gi tenua dela ono daangada ne laha mai gi muli mai nia henua e logo, gaa noho i di aumaalia, hagalee e hagalliga i tauwa. Mee ga heebagi gi nia gonduu o Israel, ala guu hai di anga henua i di madagoaa looloo gu deai digau e noho ai. Gei dolomeenei deenei di gowaa dela e noho ai nia daangada i di aumaalia. 9 Mee mo ana gau dauwa mo nia henua e logo e madalia a mee ga heebagi gadoo be di madangi maaloo, gaa gahu tenua gadoo be di baahi gololangi.”

10 Aanei nia mee Tagi go Yihowah e helekai ang gi Gog, “I di madagoaa dela ga dau mai, gei goe ga daamada ga hagamaanadu dau hai huaidu. 11 Goe ga haganoho dau hai e heebagi gi tenua dela deai dono hagamaamaa ai, ono gau ala e noho hua i di aumaalia gei e noho baba hua i lodo nia waahale ono abaaba ai mo ono duuli ai. 12 Goe gaa kae nia goloo o nia daangada ala e noho i lodo nia waahale ala nogo hai nia waahale mooho i mua. Digaula gu dagabuli mai i nia henua ala i golo, gu hai mee gi nia manu e logo mo di hai gowaa, guu noho i tungaalodo o nia henua huogodoo o henuailala. 13 Digau Sheba mo Dedan mo digau huihui goloo mai Spain ga heeu adu gi di goe, ‘Goe gu hagadagabuli mai dau llongo dauwa gaa hai gi digaula bolo goe gaa oho, gaa kae nia goloo digaula? Goe e hagamaanadu bolo goe gaa kae nia silber mono goolo, mono manu mo nadau gowaa, ga hagatanga gaa hana mo au goloo aalaa?’ ”

14 Deenei laa, Tagi go Yihowah ga hagau mai au belee hagi anga gi Gog ana helekai aanei ang gi mee, “Di madagoaa agu daangada Israel ala gaa noho i di aumaalia, gei goe ga daamada ga hagatanga gi daha 15 mo do henua dela i baahi laa ngeia, gaa lahi dau llongo dauwa dogologowaahee maaloo dangihi mai nia henua e logo, digaula huogodoo e hula i nia hoodo. 16 Goe ga heebagi gi agu daangada Israel gadoo be di madangi maaloo dela e haganiganiga i hongo tenua. Dahi madagoaa ma ga dau mai, gei Au ga hagau goe gi heebagi gi dagu henua belee hagamodongoohia ang gi nia henua be Au koai, belee hagamodongoohia aga dogu dabuaahia i agu mee ala ma gaa hai adu gi di goe gi heia. 17 Deenei goe dela nogo leelee iei Au mai loo i mua ang gi agu gau hege, ala go nia soukohp o Israel, bolo i nia laangi ala ma ga dau mai, gei Au ga gaamai dagu dangada belee heebagi gi Israel.” Aanei la nnelekai mai baahi Tagi go Yihowah.

Di hagaduadua ang gi Gog

18 Tagi go Yihowah ga helekai, “I di laangi o Gog dela ga heebagi gi Israel, gei Au ga hagawelewele huoloo. 19 Au e hai dagu hagailoo i dogu madagoaa e hagawelewele huoloo, bolo di laangi deelaa ga ngalungalua tenua i lodo tenua Israel. 20 Nia iga mono manu mamaangi, mono manu lligi, manu llauehe huogodoo mo digau huogodoo ala i henuailala ga polepole i di nadau mmaadagu i di Au. Nia gonduu ga monnono gi lala, nia hadugalaa ga mahaahaa ia gi lala, mo nia abaaba huogodoo ga meheu gi lala. 21 Au ga hagamadagudagu Gog gi nia hagadilinga haingadaa e logo. Ko Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai. Digau dauwa o Gog gaa bida heebagi gi ginaadou gi nadau hulumanu dauwa. 22 Au ga hagaduadua a mee gi di magi mo di hagahali nia dodo. Di uwa nngolo mo di uwa hadu madalia di ahi mono malala gaa ga too ia gi hongo o mee mo ana llongo dauwa mo gi hongo hogi nnenua e logo ala e madalia a mee. 23 Deenei di hai belee hagamodongoohia ang gi nia henua huogodoo bolo Au e aamua gei Au e dabuaahia huoloo, gei digaula ga iloo laa bolo Au go Dimaadua.”

39

Gog gu magedaa

1 Tagi go Yihowah ga helekai, “Kooe go tangada dangada, haga halauwa ina Gog, tagi damana o nia henua Meshech mo Tubal. Hagianga ina gi mee bolo Au go dono hagadaumee. 2 Au gaa huli a mee gi tuai ala hoou, gaa dagi a mee gi daha mo ngeia ga dau adu loo gi nia gonduu o Israel. 3 Gei Au gaa badu gi daha dana maalei i dono lima dau ihala mo ana daalo maalei gi daha mo dono lima dau donu. 4 Gog mo dana llongo dauwa mo ono ehoo gaa tinga gi lala gaa mmade i hongo nia gonduu o Israel, gei Au gaa dugu anga nadau huaidina gi nia manu mamaangi mono manu dolodolo e hai tagangudu ni digaula. 5 Digaula ga mmade hua i lodo di anggowaa maalama. Ko Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai. 6 Au gaa akaa dagu ahi i lodo tenua Magog mo i hongo taalinga di tai i di gowaa dela e noho ai digaula i di aumaalia, gei nia daangada huogodoo ga iloo bolo Au dela go Dimaadua. 7 Au gaa hai di mee deenei belee hai agu daangada Israel gi iloo dogu ingoo dabuaahia, gei Au ga hagalee dumaalia gi dogu ingoo gi heia hagahuaidu labelaa. Gei nia henua huogodoo ga iloo laa bolo Au go Dimaadua, Au go di God Dabuaahia o Israel.”

8 Tagi go Yihowah ga helekai, “Di laangi dela nogo helekai iei Au le e donu e hanimoi. 9 Nia daangada ala e noho i lodo nia waahale o Israel ga ulu mai gi daha ga hagabudu nia goloo dauwa ala ne kili gi daha, gaa hai dohomu gi nia maa. Digaula gaa akaa nadau ahi gi nia mee duuli, maalei, amu maalei, daalo, dugidugi, gu dohu hua i nia ngadau e hidu. 10 Digaula ga hagalee e hai dohomu i lodo henua be e hele nia laagau. Digaula gaa hai dohomu hua gi nia goloo dauwa ala ne kili gi daha. Digaula ga gaiaa ge e kae nia goloo o digau ala ne gaiaa ge ne kae nadau goloo i mua.” Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

Di danu o Gog

11 Dimaadua ga helekai, “Di madagoaa o nia mee aanei ala gaa kila, gei Au gaa wanga gi Gog di gowaa dela e danu iei mee i lodo Israel, i di gowaa maalama dela e hulahula ai nia daangada laa laa, i baahi dua di Tai Mmade. Gog mo ana gau dauwa huogodoo e danu i golo, gei di gowaa deelaa ga hagaingoo bolo ‘Di Gowaa o Digau Dauwa a Gog’. 12 Nia malama e hidu, deelaa di waalooloo digau Israel nogo danudanu nnuaidina digau mmade gaa lawa ga hagamadammaa tenua labelaa. 13 Digau huogodoo ala e noho i tenua deelaa ga hagamaamaa e danu digau mmade, gei digaula gaa kae di hagalaamua i tegau deenei i di laangi dela ga aali iei Au. Ko Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai. 14 I muli hua nia malama e hidu gaa too gi daha, gei digaula gaa hili aga nadau daane e hula laa lodo tenua deelaa belee mmada be di maa e iai tuaidina made i golo le e danu, gei digaula ga haga madammaa tenua. 15 Di nadau lloo adu gi nua mo di lloo ia gi lala, gei digaula gaa kida nia iwi dangada, gei digaula gaa hai di nadau hagailongo i baahi di maa, bolo digau geli luwa ga lloomoi gaa geli di luwa gaa danu di maa i lodo di Gowaa o Digau Dauwa a Gog. 16 (Tama waahale e hoohoo gi di gowaa deelaa ga hagaingoo gi di llongo dauwa deelaa.) Malaa, tenua deelaa le e hai gi madammaa labelaa.”

17 Tagi go Yihowah ga helekai mai, “Kooe go tangada dangada, gahia mai nia manu mamaangi mo nia manu huogodoo gi lloomoi mai i nia gowaa huogodoo e gai dagu tigidaumaha dela gu hagatogomaalia gi digaula. Deenei tagamiami damanaiee i hongo nia gonduu o Israel, nia gowaa ala e gai nia goneiga mo di inu nia dodo.* 18 Digaula gaa gai nia huaidina digau dauwa mo di inu nia dodo o nia dagi o henuailala. Digaula huogodoo ga daaligi gadoo be siibi daane be tama siibi be di kuudi be di kau be di kau daane bedi mai i Bashan. 19 I dagu daaligi nia daangada aanei gadoo be nia manu tigidaumaha, nia manu mamaangi mo nia manu huogodoo gaa gai nia kiliidi i nadau mee ala e mee, mo di inu nia dodo gaa dae loo gi di nadau libaliba. 20 Digaula ga miami mai i hongo dagu deebele i nadau mee ala e mee, nia hoodo mo nadau gau ala e llele ai, nia gau dauwa mo digau heebagi. Au go Tagi go Yihowah dela ne helekai.”

Di mouli haga hoou Israel

21 Dimaadua ga helekai, “Au gaa hai nia henua huogodoo gii mmada gi dogu madamada, gei ga hagamodongoohia gi digaula di hai o dogu mogobuna dela e hagagila aga agu mee ne haganoho. 22 Tugi dolomeenei, gei digau Israel ga iloo bolo Au go Dimaadua go di nadau God. 23 Gei nia henua ga iloo bolo digau Israel la ne lahi gi daha idimaa i nadau huaidu ala nogo hai baahi mai gi di Au. Au ne huli gi daha mo digaula, gaa hai digaula gi daaligi go nadau hagadaumee i lodo tauwa. 24 Au guu wanga gi digaula di mee dela e tau anga gi nadau milimilia mo nadau huaidu, gei Au guu kili digaula gi daha.”

25 Tagi go Yihowah ga helekai, “Dolomeenei gei Au ga manawa dumaalia ang gi di madawaawa Jacob, go digau Israel, gei Au ga hagamaluagina digaula labelaa. Au ga benebene haga humalia dogu ingoo dabuaahia. 26 I di nadau noho i lodo di nadau henua donu i di aumaalia, ge deai tangada e hagamadagudagu digaula ai, gei digaula gaa mee di de langahia ginaadou di langaadia dela ne kae go ginaadou idimaa i di nadau hagi anga Au. 27 Au ga laha mai agu daangada mai i nia henua huogodoo ala e noho ai nadau hagadaumee belee hagamodongoohia ang gi nia henua e logo bolo Au dela e dabuaahia. 28 Gei agu daangada ga iloo laa bolo Au dela go Dimaadua go di nadau God. Digaula ga iloo di mee deenei, idimaa Au ne hagau digaula i lodo nadau lawalawa, gei dolomeenei gei Au ga hagadagabuli mai digaula ga laha mai digaula gi di nadau henua donu, tangada e dahi ne hudu ko Au gi daha ai. 29 Au ga hagadoo iha dogu hagataalunga gi hongo nia daangada Israel, gei Au ga hagalee e huli labelaa gi daha mo digaula. Ko Au go Tagi go Yihowah dela ne helekai.”

Di moe i di Hale Daumaha maalia

40

40.1—48.35

Ezekiel e lahi gi Jerusalem

1 Di madangaholu laangi o di ngadau hoou, dela go di madalua maa lima ngadau i muli di madau lahi gi daha, mo di madangaholu maa haa ngadau i muli Jerusalem dela ne kumi. I di laangi hogi deelaa, gei au ga longono nia mahi mogobuna o Dimaadua, gei Mee gaa lahi au gi daha mo di gowaa deelaa. 2 I lodo hua di moe deelaa, Dimaadua gaa lahi au gi tenua go Israel gaa dugu au gi hongo di gonduu nnoonua. Gei au gaa mmada gi ogu mua, gaa mmada gi nia hale ala guu hai gadoo be di waahale damana.* 3 Gei Mee gaa lahi au gi hoohoo, gei au ga gidee au taane, e dingia gadoo be di baalanga mmee. Mee e daahi dana mee hagatau mee lenge, mo dana laagau hagatau mee e duu i taalinga di bontai di abaaba.*

4 Mee ga helekai mai, “Kooe go tangada dangada. Hagalongo gii donu gi nia mee huogodoo ala ga hagi adu gi di goe, idimaa deenei tadinga ne laha mai goe gi kinei. Goe agoago ina ang gi digau Israel nia mee huogodoo ala ma gaa mmada ginai goe.”

Di bontai i baahi dua

5 Di mee dela ne mmada ginai au la di Hale Daumaha, gei di maa di abaaba e haganiga mai i daha di maa. Gei taane gaa kae dana laagau hagatau mee dela e 10 piidi di looloo, ga hagatau di abaaba. Di abaaba le e 10 piidi tuuduu ge 10 piidi maadolu.* 6 Gei mee gaa hana gi di bontai dela e huli gi dua, gaa gaga gi di ulu gi nua di gaagenge, ga hagatau di gowaa dela e ulu ai nia daangada, e 10 piidi di looloo. 7 Baahi adu la di ala e hanadu gi lodo, e iai nia ruum e hagaloohi e dolu i nia baahi e lua o di ala. Nia ruum aanei le e hai dono hagatau e dahi, dagi 10 piidi di baahi e dahi, gei tuuli mehanga o nia maa e 8 piidi maadolu. I baahi adu nia ruum hagaloohi la di ala i golo e 10 piidi looloo dela e hana gi di gowaa e ulu gi di ruum dela e huli gi di Hale Daumaha. 8-9 Mee ga hagatau di ruum deenei ga iloo bolo e 14 piidi di palaha. E hai hua be di bontai di abaaba dela koia e hoohoo mai gi di Hale Daumaha, gei di mada di abaaba la nia piidi e 4 maadolu. 10 (Nia ruum hagaloohi aanei i nia baahi huogodoo o di gowaa dela e taele ai gi lodo e hai dono hagatau e dahi, mo nia duuli ala i mehanga nia maa e maadolu hua be di mee e dahi.)

11 Nomuli gei taane deelaa ga hagatau di palaha o di gowaa dela e ulu ai gi di bontai di abaaba. Di palaha o di bontai e 16 piidi, gei di gowaa i mehanga nia bontai la nia piidi e 22. 12 I mua nia ruum hagaloohi dagidahi e iai ono duuli bahi lala i golo, dagi 20 ‘inch’ tuuduu ge 20 ‘inch’ maadolu. (Nia ruum aanei le e dagi 10 piidi i di baahi e dahi.) 13 Gei mee ga hagatau di mogowaa i mehanga nia ruum aanei, tugi i tua di abaaba o dahi ruum gaa hana gi tua di abaaba di ruum i golo ala e tuu adu i hongo di gowaa dela e taele ai guu hai nia piidi e 42. 14 Di ruum dela i di mada loo le e ulu gi daha gi lodo di gowaa abaaba, gei mee ga hagatau di ruum deelaa gu iloo bolo nia piidi e 34 palaha. 15 Di looloo hagatau di bontai mai i tua tuuli o di abaaba gaa tugi i tua di ruum dela kaedahi mugimuli loo e 84 piidi. 16 Nia bontai lligi la i baahi gi tua nia abaaba o nia ruum huogodoo mo i baahi gi lodo di abaaba i mehanga nia ruum. Di ada laagau haabia gu hagamaga gi di baahi gi lodo nia abaaba ala e huli adu gi di gowaa e taele ai nia daangada.

Di malae i daha di Hale Daumaha

17 Taane gaa lahi au gi hongo di ala gi lodo di gowaa mugi daha. Iei nia ruum e 30 i golo ala guu hau gi di gili di abaaba baahi gi tua, gei i mua nia maa la di gowaa gu hagabapaba gi nia hadugalaa. 18 Go nia hadu hua aalaa e hau i lodo di gowaa abaaba hagatau. Di malae i daha le e balala i di malae i lodo.

19 Di ala i golo i nua dela e ulu adu gi lodo gi di malae i lodo. Taane ga hagatau i mehanga nia ala e lua aalaa gu 168 piidi.

Di bontai baahi ngeia

20 Gei taane deelaa ga hagatau di ala baahi ngeia dela e hana e ulu gi daha gi di malae i daha. 21 Di hagatau o nia ruum hagaloohi e dolu ala i nia baahi di ala, mo di hagatau o nia duuli ala i mehanga nia maa, mo di hagatau o di ruum dela e ulu gi lodo huogodoo e hai hua be di hagatau o di ala baahi dua. Di looloo le e 84 piidi gei di palaha e 42 piidi. 22 Di ruum dela e ulu adu gi lodo, nia bontai lligi, mo di ada laagau haabia dela ne daadaa, e hai be di mee i di abaaba i baahi dua. I di gowaa deelaa la e iai di gaagenge e hidu ono habodo, e hana gi nua gi di gowaa e ulu adu gi di ruum dela i di mada loo e huli adu gi di malae i daha. 23 Mai i di ala dela laa tua i di malae i daha dela i baahi ngeia la di ala labelaa dela e hanadu gi lodo gi di malae i lodo, e hai be di mee i baahi dua. Taane deelaa ga hagatau mehanga nia ala e lua aalaa, ga gila mai e 168 piidi mogowaa nau mehanga.

Di bontai baahi ngaaga

24 Nomuli, gei taane deelaa gaa lahi au gi di baahi ngaaga, gei gimaua gaa mmada labelaa gi di ala, gei mee ga hagatau baahi gi lodo tuuli deelaa mo di ruum dela e ulu gi lodo, e hai hua labelaa be nia mee ala i golo. 25 Nia bontai lligi i nia ruum o di ala deenei, e hai labelaa be nia mee ala i golo. Di hulu o di looloo i di ala deenei e 84 piidi gei di palaha e 42 piidi. 26 Nia habodo e hidu e gaga aga gi nua gi di maa, gei di ruum dela e ulu gi lodo la i di bida loo e huli adu gi di malae i lodo. Iei nia ada laagau haabia ala ne daadaa i di baahi gi lodo nia duuli ala e huli adu gi di gowaa e taele ai. 27 I kinei labelaa, e iai di ala dela e hana e ulu adu gi di malae i lodo. Taane deelaa ga hagatau i mehanga nia ngudu bontai e lua aalaa, ga gila mai bolo e 168 piidi mogowaa nau mehanga.

Di malae i lodo: di bontai baahi ngaaga

28 Taane gaa lahi au i hongo di ala e hana gi ngaaga gi lodo di malae i lodo. Mee ga hagatau di ala, gei di maa e hai hua be di hagatau o nia ala i tua di abaaba. 29-30 Ono ruum hagaloohi, di ruum e ulu adu gi lodo, mo nia duuli baahi gi lodo le e hai hua be di hagatau e dahi gadoo be nia mee ala i lodo di ala dela i golo. Nia dama bontai labelaa i lodo di ruum o di ala deenei. Di hulu o di looloo e 84 piidi mo di palaha e 42 piidi. 31 Di ruum dela e ulu gi lodo e huli gi di malae i daha. Nia ada laagau haabia gu hagamaga gi di gili di abaaba i taalinga di ala. Nia habodo e walu le e hula gi nua gi di bontai deelaa.

Di malae i lodo: Di bontai baahi dua

32 Taane deelaa gaa lahi au gi hongo di ala baahi gi dua gi lodo di malae i lodo. Mee ga hagatau di ala, gei di maa e hai dono hagatau be nia mee ala i golo. 33 Ono ruum hagaloohi, dono ruum ulu gi lodo, mo nia abaaba ala i lodo, ono hagatau le e hai hua be nia hagatau o nia mee ala i lodo nia ala i golo. Nia bontai lligi i nia baahi huogodoo, mo i lodo di ruum dela e ulu gi lodo. Ono hagatau le e 84 piidi di looloo, ge 42 piidi palaha. 34 Di ruum dela e ulu gi lodo le e huli adu gi tua di malae i daha. Nia ada laagau haabia la gu hagamaga gi di gili nia abaaba i taalinga di ala. Nia habodo e walu e gaga gi di ala deelaa.

Di malae i lodo: Di bontai baahi ngeia

35 Taane deelaa gaa lahi au gi di ala baahi ngeia. Mee ga hagatau di maa, gei di maa e hai hua dono hagatau be nia mee ala i golo. 36 E hai hua labelaa be nia maa, ono ruum hagaloohi guu humu i baahi gi lodo tuuli, mo di ruum dela e ulu gi lodo, nia bontai lligi i nia baahi huogodoo. Ono hagatau le e 84 piidi di looloo, ge e 42 piidi palaha. 37 Di ruum mugi lodo e huli gi di malae i daha. Nia ada laagau haabia la gu hagamaga gi di gili tuuli i taalinga di ala. Nia habodo e walu e gaga ai gi di ala deenei.

Nia hale i baahi di bontai baahi ngeia

38 Di malae i daha e iai di ruum damana e madalia hogi di ngudu di ala dela mugi lodo i baahi ngeia, e ulu adu gi lodo di ruum dela e huli adu gi di gowaa abaaba dela i mugi daha. Deelaa di gowaa digaula e hagamadammaa ai nia huaidina manu ala e dudu hagadogomaalia e hai tigidaumaha. 39 I lodo di ruum mugi lodo deenei la e iai nia deebele e haa, e lua i nia baahi o di ruum. I hongo nia deebele aanei ala e daaligi ai nadau manu e hai tigidaumaha. Tei mee hua be e dudu dogomaalia, be e hai tigidaumaha belee wwede nia huaidu, be e hai tigidaumaha haagi. 40 I tua di ruum deenei, la e iai nia deebele e haa e hai labelaa be nia deebele ala i lodo di ruum, e lua i taalinga di gowaa e ulu ai, e lua i nia baahi e lua di bontai baahi ngeia. 41 Nia deebele e haa i lodo di ruum ge e haa i malaelae. Nia deebele e walu aanei la nia deebele e daaligi ai nia manu tigidaumaha nonua. 42 Nia deebele e haa ala i lodo di ruum damana la nia deebele e hagatogomaalia ai nia tigidaumaha ala e dudu hagadogomaalia. Nia deebele la ne hai gi nia hadu ne daadaa. Teebele e dahi e 20 ‘inch’ tuuduu, di baba i hongo nia maa e dahi 10 ‘inch’ i nia baahi e haa. Nia goloo ala e daaligi ai nia manu tigidaumaha le e benebene i hongo nia deebele aanei. 43 I nia deebele aanei e haganiga ono daalinga gi nia dama laubaba palaha e 1 ‘inch’. Nia goneiga huogodoo ala belee hai tigidaumaha le e dugu huogodoo gi hongo nia deebele aanei.

44 Taane deelaa gaa dagi au gi lodo di malae i lodo. Iai nia ruum e lua i lodo e mahuge gi di malae i lodo, e dahi e huli gi ngaaga mai baahi di ala i ngeia, e dahi e huli gi ngeia mai baahi di ala i baahi ngaaga. 45 Taane deelaa ga helekai mai gi di au bolo di ruum dela e huli gi ngaaga la ang gi digau hai mee dabu ala e hai hegau i lodo di Hale Daumaha, 46 gei di ruum dela e huli adu gi ngeia la ang gi digau hai mee dabu ala e hai hegau i di gowaa dudu tigidaumaha. Digau hai mee dabu huogodoo aanei la digau mai di hagadili Zadok. Digaula aalaa go digau ni di madawaawa Levi ala gu mogobuna di ulu gi mua Dimaadua, e hai nadau hegau gi Mee.

Di malae i lodo mo di Hale Daumaha

47 Taane deelaa ga hagatau di malae i lodo, nia baahi e haa e 168 piidi. Di Hale Daumaha la i baahi dai, gei i mua di maa e iai di gowaa dudu tigidaumaha. 48 Gei mee gaa dagi au gi di gowaa dela e ulu adu gi lodo di Hale Daumaha, gei mee ga hagatau di gowaa dela e ulu ai: e 9 piidi di looloo, 24 piidi palaha ngaadahi mo di abaaba e 5 piidi di maadolu i nia baahi huogodoo. 49 Di gaagenge dela e gaga gi nua gi di gowaa dela e ulu gi lodo di ruum le e 34 piidi palaha, 20 piidi looloo. Nia duludulu e lua i golo, e tuu dagidahi i nia baahi e lua o di ala.

41

1  Nomuli gei taane deelaa gaa lahi au gi lodo di ruum dela i mugi lodo, di Gowaa Dabu. Gei mee ga hagatau di gowaa dela e ulu adu gi lodo, e 10 piidi looloo, 2 ge 18 piidi palaha, madalia hogi nia duuli ala e 8 piidi maadolu i nia baahi huogodoo. Gei mee ga hagatau i lodo di ruum deelaa e 68 piidi looloo, ge 34 piidi palaha.

3 Gei mee ga ulu gi lodo di ruum dela i tungaalodo loo. Mee ga hagatau di gowaa dela e ulu adu gi lodo e 3 piidi e looloo ge 10 piidi palaha, madalia hogi nia duuli i nia baahi huogodoo ala dagi 12 piidi maadolu. 4 Gei mee ga hagatau di ruum deelaa, nia baahi huogodoo le e dagi 34 piidi. Di ruum deenei la i baahi gi golo di ruum dela i tungaalodo loo. Gei mee ga helekai mai, “Deenei di Gowaa Dabuaahia Huoloo.”

Nia ruum ala e hau gi di gili di abaaba di Hale Daumaha

5 Taane deelaa ga hagatau di maadolu di abaaba baahi gi lodo di Hale Daumaha, e 10 piidi, e iai nia dama ruum hagalligi e hagapigi gi di abaaba di Hale Daumaha, e dagi 7 piidi palaha. 6 Nia ruum aanei la i hongo nia hada e dolu, di hada e dahi e motolu ono ruum. Di abaaba baahi gi daha di Hale Daumaha dono hada e koia e lahilahi i di hada dela i lala, bolo nia ruum aalaa la gii mee di haganoho ia gi lala gi hongo nia duuli aalaa, gei hagalee loo bolo e hai gii mau. 7 Di abaaba di Hale Daumaha ma gaa mmada mai i tua, guu mmada bolo ma gu maadolu hua be di mee e dahi, aga i lala gaa tugi i di ulu gi nua. Nia gaagenge llauehe e lua guu lawa di hai e pigi gi di abaaba di Hale Daumaha, i di gili nia ruum aalaa, bolo gi humalia ang gi digau ala e kaga gi nua gi di ruum dela i tungaalodo mo di kaga adu labelaa gi nonua. 8-11 Baahi gi tua nia ruum aalaa la dagi 8 piidi maadolu. Di bontai e dahi e ulu adu gi lodo di ruum i di baahi ngeia di Hale Daumaha, gei e dahi e ulu adu gi nia ruum ala i di baahi ngaaga. Gei au gaa mmada gi di balanda e 8 piidi palaha e haganiga di gili di Hale Daumaha, nia piidi e 10 e tanga i di gelegele e tungaadahi gi nia hagamau o nia ruum ala e pigi gi di abaaba di Hale Daumaha. I mehanga di balanda mo nia hale ala e hai hegau ai digau hai mee dabu, e iai di gowaa maalama i golo nia piidi e 34 palaha, di gowaa deenei la i taalinga hua di Hale Daumaha.

Di hale i baahi dai

12 I di bida gi muli loo di gowaa maalama i baahi dai di Hale Daumaha, e iai di hale i golo e 150 piidi dono looloo ge 116 palaha. Dono abaaba e 9 piidi maadolu e haganiga di hale deenei.

Nia hagatautau huogodoo o di Hale Daumaha

13 Taane deelaa ga hagatau baahi gi tua di Hale Daumaha, e 168 piidi di looloo. Tugi i tua di Hale Daumaha gaa hana gi di baahi i golo di gowaa maalama gaa tugi i di bida dela i golo loo o di hale deelaa ga haneia gi dai, dono looloo e 168 piidi labelaa. 14 Di mogowaa gi daha o mua di Hale Daumaha madalia nia gowaa maalama ala i nia baahi huogodoo e 168 piidi looloo. 15 Mee ne hagatau di looloo di hale deelaa gaa hana gi di baahi dai madalia nia balanda i nia baahi huogodoo e 168 piidi labelaa.

Di hai o di Hale Daumaha

Di ruum dela e ulu gi lodo, di Gowaa Dabu mo di Gowaa Dabuaahia Huoloo, 16 huogodoo ne abaaba gi nia laagau, aga i di baba gaa tugi i nia dama bontai. Nia dama bontai aanei e mee di gahugahu. 17 Baahi gi lodo o nia abaaba o di Hale Daumaha gaa tugi i hongo nia bontai, e iai nia ada mee ne daadaa, 18 di ada di haabia mo nia ada o nia manu ono bakau. Di laagau haabia nomuli nia manu hai ono bakau, ga hagatau beenei gi muli haganiga i lodo di ruum deenei hagatau. Nia manu bakau aanei le e dagi lua nadau golomada. 19 Di golomada dangada e huli adu gi di laagau haabia i di baahi e dahi, gei di golomada laion e huli adu gi di laagau haabia i di baahi dela i golo. Di mee deenei gaa hai beenei haganiga i lodo di abaaba hagatau, 20 mai i di baba gaa tugi i hongo nia bontai. 21 Nia duludulu nia bontai di Gowaa Dabu e haa ono madaaduge.

Di gowaa tigidaumaha ne hai gi nia laagau

I mua di gowaa e ulu gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo, di mee i golo e hai gadoo be 22 di gowaa hai tigidaumaha ne hai gi nia laagau, e 5 piidi tuuduu ge 4 piidi palaha. Nia waduu madaaduge, di baba mo nia daalinga ne hau huogodoo gi nia laagau. Taane deelaa ga helekai mai, “Deenei teebele dela e duu i mua Dimaadua.”

Nia bontai

23 Di Hale Daumaha mo di Gowaa Dabu dagidahi bontai dua lua. 24 Nia bontai e lua aanei le e huge baahi lua. 25 Di ada laagau haabia mo nia ada manu ono bakau ala ne daadaa i di gili nia bontai di Gowaa Dabu deelaa, e hai gadoo be nia mee ala i di gili nia abaaba. Iai di abaaba e duuli ne hai gi nia laagau e pono di baahi gi daha di ala dela e hana gi di ruum dela e ulu adu gi lodo. 26 I taalinga di ruum deenei, e iai nia bontai lligi i golo, mo tuuli dela e humu gi nia haabia.

42

Nia hale e lua i baahi di Hale Daumaha

1 Gei taane deelaa gaa lahi au gi lodo di malae i daha, gaa dagi au gi lodo di hale dela i baahi ngeia o di Hale Daumaha, hagalee mogowaa i di hale dela i di bida gi dai di Hale Daumaha. 2 Di hale deenei le e 150 piidi di looloo ge e 75 piidi di palaha. 3 Di baahi dela e huli gi di gowaa maalama le e 34 piidi di palaha, e pigi anga hua gi di baahi di Hale Daumaha, gei di baahi dela i golo e huli adu gi di abaaba hadu o di malae i daha. Di maa e dolu ono baba, nia maa e haganoho adu gi tua hagatau ia gi lala. 4 I di baahi gi ngeia o di hale deenei e iai di ala i golo e 16 piidi di palaha ge e 168 piidi di looloo, e iai nia bontai i di baahi deelaa. 5 Nia ruum ala i di hada mugi nua o di Hale deenei le e lligi i nia mee ala i mugi lodo mo nia mee ala i mugi lala, idimaa nia maa ala e haganoho adu gi tua. 6 Nia ruum o nia hada huogodoo aanei ono balanda gei deai ono duludulu e togo aga nia maa ai, be di hai o nia hale ala i lodo di gowaa maalama i tua. 7-8 Di hada dela i mugi lala i baahi gi tua di hale deenei le e maadolu e 84 piidi, di bida looloo; gei nia ruum labelaa i golo i lodo nia piidi 84 ala e dubu i golo. I di hada mugi nua di hale deenei e iai nia ruum i golo e hagatau adu e daudali hua di looloo o di hale. 9-10 I lala o nia ruum e lua aanei i di bida gi tua o di hale deenei, e iai di gowaa dela e daamada ai di abaaba o di gowaa daahaa, e iai di bontai e ulu adu gi tua gi lodo di malae i daha.

I di baahi ngaaga o di Hale Daumaha e iai di hale i golo e hai labelaa beelaa, e hagalee e mogowaa i di hale dela i di bida hagaodi gi dai o di Hale Daumaha. 11 I mua nia ruum aalaa e iai di gowaa haele ai i golo, e hai gadoo be di gowaa dela i baahi ngeia, dono hagatau e hai hua be di maa, dono hau e hai hua be di maa, mo ono bontai e ulu ai gi lodo e hai hua be di maa. 12 E iai nia bontai i baahi gi lala nia ruum aalaa i di baahi ngaaga o di hale deelaa, i di hagaodi gi dua di gowaa dela ne daamada ai di abaaba deelaa.

13 Taane deelaa ga helekai mai, “Nia hale e lua aanei huogodoo le e dabuaahia. Digau hai mee dabu e ulu gi lodo nia gowaa aanei i mua o Dimaadua e gai nia tigidaumaha ala koia e dabuaahia i golo. Idimaa nia ruum aalaa la koia e dabu, dela gei digau hai mee dabu e dugu nia tigidaumaha ala koia e dabuaahia gi nia gowaa aalaa: Nia tigidaumaha o nia huwa laagau, nia tigidaumaha di wwede di huaidu, mo nia tigidaumaha haagi. 14 Di madagoaa o digau hai mee dabu ala gu i lodo di Hale Daumaha gaa bolo e ulu ia gi lodo di malae i daha, gei digaula e hai gi liagi gi daha nadau gahu dabu ala nogo ulu ai nogo hai nadau hegau dabu ang gi Dimaadua, gaa dugu gi lodo nia ruum dabuaahia aanei. Digaula e hai gi ulu nadau huai goloo i mua di nadau ulu ia gi di gowaa dela e dagabuli ai digau dogologo.”

Di hagatau o di gowaa di Hale Daumaha

15 Di madagoaa taane ne lawa di hagatau i lodo di gowaa o di Hale Daumaha, gei mee gaa lahi au gi daha mo di bontai i baahi gi dua, ga hagatau i tua di gowaa deelaa. 16 Gei mee ga gaamai dana laagau hagatau mee, ga hagatau i di baahi gi dua, gei di maa e 840 piidi. 17-19 Gei mee ga hagatau i di baahi gi ngeia, di baahi gi ngaaga, mo di baahi gi dai, nia baahi huogodoo e lloo hua be di mee e dahi e dagi 840 piidi. 20 Malaa, di abaaba deelaa e daabui mai nia madaaduge huogodoo e 840 piidi i nia baahi dagidahi. Di abaaba le e duuli gi daha nia mee ala e dabu, gi daha mo nia mee ala hagalee e dabu.

43

Dimaadua gu hanimoi labelaa gi lodo di Hale Daumaha

1 Taane ga lahi mai au gi di bontai dela e huli gi dua, 2 gei au ga mmada hua gi di maahina madamada e haneia i baahi dua, go di maahina madamada di God o Israel. Gei di lee o Dimaadua gu ngoloolo gadoo be di ngoloolo o di moana, gei henuailala gu maahina i di maahina madamada deelaa.* 3 Di moe deenei e hai gadoo be dagu mee ne mmada ginai au i di madagoaa God ne haneia belee oho Jerusalem, mo di mee dela ne mmada ginai au labelaa i taalinga di Monowai Chebar. Gei au ga hagahinga au gi lala e huli gi lala i hongo di gelegele. 4 Di maahina madamada deelaa gu ulu ia i di bontai baahi dua guu hana gi lodo di Hale Daumaha.

5 Di Hagataalunga Dimaadua ga dahi aga au, gaa lahi au gi di malae i lodo di Hale Daumaha, gei au gaa mmada gi di Hale Daumaha dela guu honu i di madamada o Dimaadua. 6 Taane e duu i dogu baahi, gei au ga longono Dimaadua e helekai mai gi di au mai di Hale Daumaha, 7 “Tangada dangada, deenei dogu lohongo, Au gaa noho i kinei i baahi digau Israel gaa dagi digaula i di waalooloo. Tangada i digau Israel be go nadau king ga hagamilimilia labelaa dogu ingoo dabuaahia i nadau daumaha gi nia balu ieidu be e danu nia huaidina o nadau king mmade i di gowaa deenei ai. 8 Nia king ne hau nadau laagau ngudu bontai o nadau hale e tale anga hua gi di bontai mo nia laagau bontai o dogu Hale Daumaha, dela e iei hua tuuli i mau mehanga. Digaula gu hagalee e hagalabagau dogu ingoo dabu i nadau hangaahai gulugulua ala ne hai, gei Au gu daaligi digaula gi daha mai i dogu hagawelewele. 9 Malaa dolomeenei gei digaula e hai gii lawa mai gi daha mo di hai daumaha ang gi nia balu ieidu, gei e hai gi hagamenege gi daha nnuaidina mmade o nadau king. Maa digaula ma gaa hai beenei, gei Au ga madalia digaula gaa hana hua beelaa.”

10 Dimaadua ga duudagi adu hua ana helekai, “Tangada dangada, hagi anga ina gi digau Israel di hai o di Hale Daumaha, gi kaabe ina be di maa e haga noho behee. Heia digaula gi langaadia gi nadau haihai huaidu. 11 Maa digaula gu langaadia gi nadau hai nia mee huaidu, hagamodongoohia ang gi digaula di hai e haganoho ai di Hale Daumaha: di hai e hau ai, di hai o nia bontai e ulu gi lodo mo e ulu gi daha, dono hagadilinga, di haganoho be hagatau nia mee huogodoo mo ono haganoho huogodoo. Hihia nia mee huogodoo aanei ang gi digaula gii mmada digaula gi nia mee huogodoo ala guu lawa ai di haganoho mo di haga gila ina aga nia haganoho huogodoo. 12 Deenei taganoho di Hale Daumaha: nia gowaa huogodoo ala e haganiga mai daha di Hale Daumaha i hongo di ulu di gonduu le e hagamadagu ge e dabuaahia.”

Di gowaa dudu tigidaumaha

13 Deenei di hagatau o di gowaa dudu tigidaumaha, ne hai hegau hua gi di mee hagatau dela nogo hagatau ai di Hale Daumaha. Tama aloalo e haganiga mai i daha di gowaa dela e hagaduu ai di gowaa dudu tigidaumaha, dono llala e 20 ‘inch’ ge 20 ‘inch’ palaha, taalinga di aloalo deelaa e hai dono dama iga gi nua i nia ‘inch’ e 10.* 14 Di gowaa dela koia nnoo lala i di gowaa dudu tigidaumaha mai i tono i lala, e 4 piidi gi nua. Di gunga i muli di mee deenei ga nege mai gi tua mai i taalinga i nia ‘inch’ e 20 huogodoo haganiga di maa, ge 7 piidi aga gi nua. Gei di gunga i muli di mee dela i golo e nege mai labelaa gi tua i nia ‘inch’ e 20 mai i taalinga huogodoo haganiga di maa. 15 Di gunga dela i muginua, di gowaa dela e dudu ai nia tigidaumaha le e 7 piidi gi nua. I hongo nia madaaduge e 4 e iai nia madaagoo e koia e haa i nua i hongo nia mee ala i golo. 16 Di gowaa e dudu ai tigidaumaha ono hagatau e hai be di hagatau e dahi e 20 piidi i nia baahi huogodoo. 17 Di gunga dela i mugilodo e hai labelaa beelaa, e 24 piidi i nia baahi huogodoo, e iai dono dama iga i taalinga gi daha, e 10 ‘inch’ gi nua. (Tama aloalo e 20 ‘inch’ palaha). Di gaagenge dela e gaga gi di gowaa dudu tigidaumaha e dugu i baahi gi dua.

Di hagadabu di gowaa dudu tigidaumaha

18 Tagi go Yihowah ga helekai mai, “Kooe go tangada dangada, hagalongo gi agu mee ala ga helekai iei Au adu gi di goe. Di madagoaa di gowaa dudu tigidaumaha dela gaa hau, go kooe dela e hagadabu di maa e dudu tigidaumaha i hongo di maa mo di hagatiutiu di maa gi nia dodo o nia manu ala e hai tigidaumaha. 19 Digau hai mee dabu ala e dau gi di madahaanau o Levi ala go di madawaawa mai Zadok, aalaa go digaula ala belee loomoi gi ogu mua e hege mai gi di Au. Ko Au go Tagi go Yihowah dela e haganoho beenei. Goe gaa wanga gi digaula tama kau daane e hai ai tigidaumaha wwede hala. 20 Gei goe gaa kae au dodo o di manu deelaa gaa wanga gi hongo nia madaagoo e haa o di gowaa dudu tigidaumaha, mo gi hongo di gowaa i tungaalodo o di gowaa dudu tigidaumaha, mo gi hongo di gili di maa huogodoo. Di hai deenei goe ne hagamadammaa di gowaa dudu tigidaumaha ge ne hagadabu di maa. 21 Gei goe gaa kae di kau dela ne hai tigidaumaha o di huaidu, gaa dudu i di gowaa dela guu dugu bolo e hai nia mee beenei ala e hai malaelae di Hale Daumaha. 22 Di laangi nomuli, gei goe gaa kae dau kuudi daane ono milimilia dono gili ai, gei goe gaa dugu anga gaa hai tigidaumaha wwede hala. Hagamadammaa ina di gowaa dudu tigidaumaha gi nia dodo be dau hai dela ne hai gi tama kau daane. 23 Do madagoaa ma gaa lawa di hai di mee deenei, kae ina dau dama kau daane mo tama siibi daane, nia maa huogodoo nau milimilia ai, 24 gaamai nia maa gi di Au. Digau hai mee dabu gaa llingi nia toolo gi hongo nia maa, gaa dudu nia maa e hai ai tigidaumaha mai gi di Au. 25 I di laangi e dahi gei goe ga tigidaumaha dau kuudi, tamaa kau daane mo tama siibi daane i nia laangi e hidu, e hai ai nia tigidaumaha wwede nia huaidu. Nia maa huogodoo gi deai nadau milimilia ai. 26 I nia laangi e hidu huogodoo, gei digau hai mee dabu e hai gi hagadabu di gowaa dudu tigidaumaha, ge hagatogomaalia di maa e hai hegau ai. 27 Di tabu deelaa gaa doo gi daha, gei digau hai mee dabu ga daamada gaa hai nia tigidaumaha dudu mo nia tigidaumaha hagadaubuni ang gi nia daangada huogodoo i hongo di gowaa dudu tigidaumaha. Gei Au ga tenetene huoloo adu gi goodou huogodoo. Ko Au go Tagi go Yihowah deenei ne helekai.”*

44

Di haga hai hegau di ala baahi dua

1 Taane deelaa gaa dagi au gi di ala laa tua dela i baahi dua di Hale Daumaha, gei di ala le e tai. 2 Gei Dimaadua ga helekai mai, “Di ala deenei dela guu tai gu hagalee e mahuge labelaa. Tangada e dumaalia anga gi ulu ai, idimaa ko Au go Dimaadua go di God o Israel dela ne ulu gi lodo di maa, gei di maa gii tai hua. 3 Tangada aamua dela e dagi tenua e mee di hana gi golo belee gai di palaawaa hagamadagu i ogu mua. Mee e ulu gi lodo ge e ulu gi daha i di ala e hana gi di ruum dela e ulu ai gi daha i di bida dela i golo.”

Nnaganoho di hai e ulu gi di Hale Daumaha

4 Taane deelaa gaa dagi au gi di ala baahi ngeia gi mua di Hale Daumaha. Au ga mmada hua ga gidee di Hale Daumaha o Dimaadua guu honu i di maahina madamada mai i dono baahi, gei au gaa bala ia gi lala gi hongo di gelegele. 5 Gei Dimaadua ga helekai mai, “Tangada dangada, hagalongo gi humalia gi nia mee huogodoo ala e mmada ge e hagalongo ginai goe. Au ga hagamodongoohia adu gi di goe nia haganoho mo nia hai o di Hale Daumaha. Hagailongo ina gi humalia be di maa tangada koai dela e dumaalia ginai gi ulu gi lodo mo gi daha i di Hale Daumaha, be tangada koai dela hagalee e dumaalia ginai.

6 “Helekai gi digau Israel ala e de hagalongo bolo ko Au, go Tagi go Yihowah, ga hagalee e manawa hagakono labelaa gi nadau hai gulugulua. 7 Digaula gu hagamilimilia dogu Hale Dabu i di nadau dumaalia gi digau tuadimee ala digi sirkumsais, go digau ala hagalee e hagalongo mai gi di Au, bolo gi ulu gi lodo di Hale Daumaha i di madagoaa nia kiliidi mo nia dodo ala ma ga tigidaumaha mai. Deenei laa, agu daangada gu oho di hagababa mau dangihi dela i madau mehanga i nadau haihai gulugulua ala ne hai. 8 Digaula nadau hegau dabu e hai i lodo di Hale Daumaha ai, gei digaula guu wanga tegau deelaa gi digau tuadimee gi heia.

9 “Ko Au go Tagi go Yihowah e hai dagu hagailoo bolo deai tangada tuadimee dela digi sirkumsais be tangada dela e dee hagalongo mai gi di Au le e deemee di ulu gi lodo dogu Hale Dabu, be tangada hogi tuadimee dela e noho i baahi digau Israel.”

Digau Levi gu hagalee hai digau hai mee dabu

10 Dimaadua ga helekai mai, “Au ga hagaduadua digau Levi ala gu madalia digau Israel ala gu diiagi Au gu daumaha hua gi nia ada balu ieidu. 11 Digaula e mee di hege mai gi di Au i lodo di Hale Daumaha i di nadau madamada humalia nia ala o di Hale Daumaha, mo di hai nnegau o di Hale Daumaha. Digaula e mee di daaligi nia manu o nia daangada ala e gowaga belee hai tigidaumaha dudu mo nia tigidaumaha ala i golo, digaula e ngalua e hai tegau e hege ang gi nia daangada. 12 Gei idimaa digaula ala ne hai daumaha ang gi nia ada balu ieidu e pono nia daangada Israel, dela gaa hidi ai nia daangada gaa too gi lodo di huaidu, ko Au go Tagi go Yihowah, gu hagamodu maaloo bolo digaula e hai gii kae di hagaduadua. 13 Digaula hagalee e hege mai be di hai digau hai mee dabu, be e hai gi hoohoo gi baahi nia mee ala gu dabuaahia mai gi di Au, be e ulu adu gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo. Deenei di hagaduadua o nadau hai gulugulua ala ne hai. 14 Gei Au gaa dugu ang gi digaula gi heia hua go nnagadilinga hegau lligi ala ma gaa hai i lodo di Hale Daumaha.”

Digau hai mee dabu

15 Tagi go Yihowah ga helekai, “Digau hai mee dabu ala mai i di madawaawa Levi ala go di hagadili o Zadok mai i mua, digaula e daudali hua di nadau hai hege mai gi di Au i di manawa dahi i lodo di Hale Daumaha i di madagoaa digau Israel ala i golo ne huli gi daha mo Au. Gei dolomeenei, aalaa go digaula ala gaa hege mai gi di Au, ge e lloomoi gi ogu mua e hai nadau tigidaumaha mai gi di Au i nia kiliidi mo nia dodo o nia tigidaumaha. 16 Ma go digaula hua aanei ala e mee di ulu gi lodo di Hale Daumaha, e hai hegau i dogu gowaa dudu tigidaumaha, mo di hai daumaha i lodo di Hale Daumaha. 17 Di madagoaa digaula ala ma ga ulu adu gi lodo di ala dela e hana gi di malae i lodo di Hale Daumaha, gei digaula e ulu i nia gahu lenge. Digaula hagalee e ulu i nia gahu ala ne hai gi nia huluhulu siibi i di nadau madagoaa e hai nadau hegau i lodo di malae i lodo be i lodo hogi di Hale Daumaha.* 18 Digaula e goobai i di goobai gahu lenge mo di gahu wae gahu lenge hagalee hai di tuu, bolo gi dee hee digaula. 19 I mua di nadau ulu adu gi lodo di malae i daha i di gowaa dela e noho ai nia daangada, gei digaula e liagi gi daha nadau gahu ala nogo hai hegau ai ginaadou i lodo di Hale Daumaha, gaa dugu i lodo nia ruum dabu. Digaula e ulu hua i di ingoo di gahu bolo nadau gahu hagamadagu aalaa la gi de hagahuaidu nia daangada.*

20 “Digau hai mee dabu hagalee e dahi gi daha nia ngaahulu o nadau libogo be e dugu gii lloo. Digaula e dugu gii lloo humalia.* 21 Digau hai mee dabu hagalee e inu nia waini i mua di nadau ulu adu gi lodo di malae i lodo.* 22 Tangada hai mee dabu hagalee e hai dono lodo gi di ahina ne diiagi go dono lodo. Mee e lodo hua gi tama ahina madammaa o Israel be di ahina dela di lodo ni tangada hai mee dabu ne made.*

23 “Tangada hai mee dabu gi agoago agu daangada di hai geegee i mehanga di mee dela e dabu mo di mee dela hagalee e dabu, i mehanga di mee dela e madammaa mo di mee dela hagalee e madammaa.* 24 Di madagoaa di huhuudada ga gila aga, gei tangada hai mee dabu gi haga donu ina di mee deelaa e daudali hua gii hai be agu haganoho. Digaula gi haga gila ina aga di hai daumaha e daudali hua gii hai be agu haganoho mo agu mee ne haganoho, gei digaula gi hagalabagau ina di Laangi Sabad.

25 “Tangada hai mee dabu e milimilia i di hai daumaha maa ia gaa tale gi tangada made, dela hagalee tinana ni oono, be tamana, be ana dama, be dono duaahina daane be dono duaahina ahina dela digi hai dono lodo.* 26 I muli hua dono madammaa labelaa, gei mee e tali labelaa i muli nia laangi e hidu, 27 gei mee gaa hana gi lodo di malae i lodo di Hale Daumaha, gaa hai dana tigidaumaha gi dono hagamadammaa, nomuli gei mee gaa mee di hai hegau labelaa i lodo di Hale Daumaha. Ko Au go Tagi go Yihowah dela gu helehelekai.

28 “Digau hai mee dabu e hai di nadau moomee e hai ai tuhongo dela ne dugu ko Au ang gi Israel gi hagadaulia gi muli gi di adu dangada nei mo di adu dangada nomuli. Digaula hagalee e hai gowaa gi nia gowaa o Israel. Ko Au hua deenei dela e hai ginai nadau hiihai.* 29 Tigidaumaha huwa laagau, nia tigidaumaha wwede nia huaidu, mo tigidaumaha haga donu, aalaa nia meegai o digau hai mee dabu, gei digaula e hai mee gi nia mee huogodoo Israel ne dugu gi daha mai gi di Au.* 30 Digau hai mee dabu gi kae ina nia huwa laagau humalia huoloo mai taamada di hadi o tau gai, mo nia mee huogodoo ala gaa hai tigidaumaha mai gi di Au. Di madagoaa o tangada ma gaa daa ana palaawaa, gei mee e wanga di palaawaa dela ne mmoo matagidagi loo gi tangada hai mee dabu e hai dana tigidaumaha gi mee, gei dogu hagahumalia gaa noho i hongo dono hale. 31 Tangada hai mee dabu la hagalee e gai di manu mamaangi be di manu dela ne made i di magi be ne daaligi go di manu.”*

45

Tuhongo Dimaadua mai tenua deelaa

1 Di madagoaa tenua deelaa ma ga duwwe gi daha ang gi nia madawaawa, tama gowaa e dahi i golo e hagadabu ang gi Dimaadua. Tama gowaa deelaa la nia mael e 10 looloo, ge e 8 palaha. Di gowaa deelaa dogomaalia ga dabuaahia. 2 Di gowaa deenei e iai di gowaa i golo dela e haa ono madaaduge ang gi di Hale Daumaha, 840 piidi i nia baahi huogodoo, e iai di gowaa labelaa i golo dela e palaha i nia piidi 84 e haganiga di maa. 3 Di baahi di gowaa deenei e looloo i nia mael e 7 ge palaha nia mael e 3, ga hagatautau. Deelaa di gowaa e hagaduu aga ai di Hale Daumaha, deelaa di gowaa koia e dabuaahia huoloo. 4 Di gowaa deenei dela gaa hai di gowaa koia e dabu huoloo i lodo tenua deelaa, gaa dugu gi daha ang gi digau hai mee dabu ala e hege ang gi Dimaadua i lodo dono Hale Daumaha. Nadau hale gaa hau i lodo di gowaa deelaa, madalia di gowaa dela e hagaduu aga di Hale Daumaha. 5 Di baahi di gowaa deenei dela gaa dugu gi daha e hai ai di gowaa ni digau Levi ala e hai hegau i lodo di Hale Daumaha. Nia dama waahale i golo e noho ai digaula.

6 Di baahi gi golo di gowaa dabu deenei laa tama gowaa nia mael e walu looloo ge lua mael palaha, gaa dugu gi daha ang gi di waahale e noho ai digau Israel.

Tenua ang gi tagi aamua

7 Nia gowaa labelaa e dugu gi daha ang gi tagi aamua: Mai i di geinga i baahi dai di gowaa dabu deelaa ga hanadu gi baahi dai ang gi Tai Mediterranean, mo mai tagageinga i baahi gi dua di gowaa dabu deelaa ga hanadu gi baahi dua ang gi tagageinga baahi dua tenua deelaa. Nia gowaa e lloo gadoo be di looloo nia gowaa ala ne wanga gi di madawaawa Israel. 8 Tagi aamua dela e dagi tenua ga hai mee gi nia gowaa aanei i lodo tenua Israel, bolo ia gi de haga haingadaa nia daangada, gei e dumaalia hua nia gowaa ala i golo ang gi nia madawaawa Israel.

Nnaganoho ang gi nia dagi aamua

9 Tagi go Yihowah ga helekai, “Goodou go nia dagi Israel, gu waalooloo di godou hai di huaidu! Goodou dugua godou hai daaligi dangada mo godou hai nia daangada gi haingadaa. Heia di mee dela e humalia gei e donu. Goodou lawa hudee hagabagia agu daangada gi daha mo di nadau henua. Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

10 “Nia daangada huogodoo gi hai hegau gi di mee pauna mee di hagatau e donu.*

11 “Di ephah ang gi di hagatau nia mee maangoo e hai gi tungaadahi gi di bath dela go di hagatau nia mee ala e tiu. Di hagatau nia mee huogodoo la go di homer. Nia hagamodongoohia o nia hagatau nia mee, ala ga hagamodongoohia i lala:

1 homer = 10 ephah = 10 bath

12 “Di hagatau godou mee la deenei e hai beenei:

20 gerah = 1 shekel

60 shekel = 1 mina.

13-15 “Deenei di hai dela e hagatau ai godou mee ala e tigidaumaha:

‘Wheat’: 1/60 mai au huwa laagau huogodoo.

‘Barley’: 1/60 mai i au huwa laagau huogodoo.

Lolo olib: 1/100 mai i au huwa olib huogodoo.

“(Hagataulia nia mee aanei gi di bath: 10 bath = 1 homer = 1 kor)

Siibi: siibi e dahi mai i nia siibi e 200 mai i lodo nia guongo o tenua Israel.

“Gaamai godou tigidaumaha huwa laagau, mono manu ala e dudu hagadogomaalia, mo nia manu ala e hai tigidaumaha hagadaubuni, gei godou huaidu ga maahede. Aanei la nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah.

16 “Digau huogodoo tenua gi gaamai godou tigidaumaha aanei, kae ina gi tagi aamua o Israel. 17 Deenei tegau tagi aamua dela e dahiaga nia manu ala e dudu hagadogomaalia, tigidaumaha huwa laagau, mo tigidaumaha nia waini, e pono tenua go Israel hagatau i di budu o di Malama Hoou, Laangi Sabad, mo nia budu ala i golo. Go mee dela e hai gi dahi aga nia mee o tigidaumaha wwede nia huaidu, tigidaumaha huwa laagau, tigidaumaha dela e dudu hagadogomaalia, mo tigidaumaha hagadaubuni dela e wwede ai nia huaidu o Israel.”

Nia Daumaha Hagalabagau

(Exodus 12.1-20; Leviticus 23.33-43)

18 Tagi go Yihowah ga helekai: “I di laangi matagidagi o tahi malama, gei goodou gi tigidaumaha ina dahi kau daane, dela ono milimilia ai, mo di hagamadammaa ina di Hale Daumaha. 19 Tangada hai mee dabu ga gaamai nia dodo o tigidaumaha wwede nia huaidu deenei, gaa hunu gi nia duludulu di bontai di Hale Daumaha, mo gi hongo nia madaadugu e haa o di gowaa dudu tigidaumaha, mo gi hongo nia duludulu nia bontai ala e ulu ai gi di malae i lodo. 20 I di hidu laangi di malama, gei goodou gi heia labelaa di hai deenei, e pono hogi tangada dela ne dibaiaa hua ne hai dana huaidu, be ne hai dana huaidu gei e de iloo ia. Deenei di godou hai e dadaahi di Hale Daumaha gii dabu.

21 “I di 14 laangi o di malama matagidagi, gei goodou ga daamada gaa hai di hagadabu Tagamiami o di Pasoobaa. Nia laangi e hidu gei nia daangada e gaigai nadau palaawaa ala digi unugia gi nia ‘yeast’.* 22 I di laangi matagidagi o tagamiami, gei tangada aamua dela e dagi tenua ga gaamai dana kau daane, di mee e hai ai tigidaumaha ang gi ono huaidu mo nia huaidu o digau huogodoo. 23 I nia laangi dagidahi e hidu aanei ala nogo hai daumaha, gei mee e hai tigidaumaha gi Dimaadua nia kau daane e hidu mo nia siibi daane e hidu ala nadau milimilia ai, e dudu hua hagadogomaalia. Mee gi tigidaumaha labelaa ana kuudi daane i lodo nia laangi dagidahi aalaa e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu. 24 Ang gi nia kau daane dagidahi mo ang gi nia siibi daane dagidahi aanei ala ne tigidaumaha, e hoo labelaa dahi ephah golee laagau ‘wheat’ ge dolu baahi e haa galon lolo olib.

25 “Ang gi Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili dela e daamada i di madangaholu maa lima laangi o di hidu malama, tagi aamua deelaa ga dahi aga ana mee ang gi nia laangi e hidu dagi dahi aalaa, nia hagadilinga mee hai tigidaumaha la hua, tagadilinga tigidaumaha la hua dela e dudu dogomaalia, mo di logo o nia huwa laagau mo di logo o nia lolo olib.”*

46

Tagi aamua mo nia Hagamiami Daumaha

1 Tagi go Yihowah ga helekai, “Di ala dela e hana e ulu gi lodo di malae i lodo gaa tai i nia laangi ngalua e ono, gaa huge labelaa i di Laangi Sabad mo di Budu o di Malama Hoou. 2 Tangada aamua dela e dagi tenua gaa hana mai di malae i daha, ga ulu adu gi di ruum dela e ulu gi lodo, gaa duu i di ngudu di bontai i di gili nia duludulu o di bontai i di madagoaa o digau hai mee dabu ala e dutudu ana tigidaumaha ala e dudu hagadogomaalia mo ana tigidaumaha hagadaubuni. Mee gaa hai dana daumaha i golo, gaa lawa gaa hana labelaa gi daha. Gei di bontai la hagalee e tai gaa dae loo gi di hiahi ia di mee. 3 Nia Laangi Sabad mo nia Budu o di Malama Hoou, nia daangada huogodoo gi dogoduli gi lala e daumaha ang gi Dimaadua i mua di bontai deelaa.

4 “I di Laangi Sabad, gei tagi aamua ga gaamai gi Dimaadua ana tigidaumaha ala e dudu hagadogomaalia ala go nia dama siibi e ono, ge dahi siibi daane, ala nadau milimilia ai. 5 Ang gi siibi daane e hoo gi dahi ephah golee laagau ‘wheat’; ang gi dahi dama siibi e hoo gi dana mee dela e hiihai ginai. Ang gi di ephah golee laagau ‘wheat’ e dahi e hoo gi dolu baahi e haa o di galon lolo olib. 6 Di Budu o di Malama Hoou, gei mee e tigidaumaha tamaa kau daane e dahi, nia dama siibi e ono ge dahi siibi daane, huogodoo ala nadau milimilia ai. 7 Ang gi nia kau daane mo ang gi siibi daane dagi dahi, e hoo gi dahi ephah golee laagau ‘wheat’, gei ang gi nia dama siibi aalaa, tagi aamua gaa hai dana tigidaumaha dela e hiihai ginai. Dolu baahi e haa o di galon lolo olib ga tigidaumaha madalia hogi nia tigidaumaha golee laagau ‘wheat’ aalaa. 8 Tagi aamua deelaa ga ulu ia gi daha mo di ruum deelaa, gaa hana i di ala dela nogo hana ieia.

9 “Di madagoaa nia daangada ala ma ga lloomoi e daumaha ang gi Dimaadua i nia laangi hagamiami aalaa, digau ala e ulu i di bontai baahi ngeia le e ulu gi daha i di bontai baahi ngaaga i muli di nadau hai daumaha, gei digau ala ne ulu mai i di bontai baahi ngaaga le e ulu gi daha i di bontai baahi ngeia. Tangada e ulu gi daha i di ala dela ne ulu mai iei ai, mee e hai gi ulu gi daha i di ala i di baahi dela i golo. 10 Tagi aamua e hai gi ulu mai gi lodo i di madagoaa nia daangada ala e ulu gi lodo, ga ulu gi daha i di madagoaa nia daangada ala ga ulu gi daha. 11 I nia laangi hagamiami mo nia laangi dabu, tigidaumaha o nia huwa laagau e hai gii hai dahi ephah ang gi nia kau daane dagidahi be go nia siibi daane, be di ingoo hua di mee o digau ala e daumaha e hiihai ginai e dahiaga e madalia nia dama siibi dagidahi huogodoo. Dolu baahi e haa o di galon lolo olib e tigidaumaha madalia nia tigidaumaha golee laagau aalaa.

12 “I di madagoaa tangada aamua dela e dagi tenua ga hiihai e hai dana tigidaumaha ang gi Dimaadua, tigidaumaha dela e dudu hagadogomaalia be go tigidaumaha hagadaubuni, di bontai i baahi gi dua dela e ulu adu gi di malae i lodo le e huge ang gi mee. Mee gaa hai dana tigidaumaha e hai hua be dana hai dela e hai i nia Laangi Sabad, gei di bontai le e tai i muli dono ulu gi daha.”

Nia tigidaumaha o nia laangi huogodoo

13 Dimaadua ga helekai, “I nia luada huogodoo tama siibi dela e dahi dono ngadau, dono milimilia ai, e dudu hagadogomaalia e hai tigidaumaha ang gi Dimaadua. Tigidaumaha deenei e hai gii hai i nia luada huogodoo. 14 Nia luada huogodoo e hai gii hai labelaa tigidaumaha o nia pauna palaawaa e lima mo nia lolo olib e dahi baahi e haa o di galon, nia mee e unugi gi nia palaawaa. Taganoho i di hai o tigidaumaha deenei ang gi Dimaadua e haihai hua beenei gaa hana hua beelaa. 15 Tama siibi, palaawaa mo nia lolo olib e hai gi tigidaumaha ang gi Dimaadua i nia luada huogodoo gaa hana hua beelaa.”

Tangada aamua e dagi tenua mo tenua deelaa

16 Tagi go Yihowah ga helekai, “Maa tangada aamua dela e dagi tenua gaa wanga dehuia dana gowaa gi dana dama daane, di gowaa deenei gaa hai di gowaa ni di madahaanau o tama daane deelaa. 17 Gei tangada aamua dela e dagi tenua gaa wanga dana gowaa gi dahi dangada dela e ngalua ang gi deia, di gowaa deenei e gaamai gi muli gi tangada aamua deelaa i di ngadau dela e hagadonu ai nia mee. Di gowaa la di gowaa donu ni mee, go mee hua mo ana dama daane ala e mee di hai mee gi di gowaa deelaa gaa hana hua beelaa.* 18 Tangada aamua dela e dagi tenua la hagalee e daa di gowaa tangada. Di gowaa dela e wanga gi ana dama daane la di gowaa mai di gowaa dela guu hihi ginai dono ingoo nonua, bolo gi de haingadaa agu daangada i dana daa nia gowaa digaula.”

Nia ruum ala e dunu ai nia tigidaumaha

19 Taane deelaa gaa dagi au gi di gowaa e ulu ai gi lodo nia ruum ala e huli adu gi di baahi gi ngeia i taalinga di ala baahi ngaaga i di gili di malae i lodo. Aanei la go nia ruum o digau hai mee dabu, nia ruum e dabu. Gei mee ga hagi mai dahi gowaa i baahi dai nia ruum aalaa, 20 mo di helekai, “Deenei di gowaa o digau hai mee dabu ala e dunudunu nia goneiga e hai ai tigidaumaha wwede nia huaidu be go tigidaumaha haagi, ge e daa labelaa nia palaawaa tigidaumaha, idimaa di mee e dabu hagalee e kae gi lodo di malae i daha, i di gowaa dela e mee di hagahuaidu ai nia daangada.”

21-22 Gei mee gaa dagi au gi di malae i daha, ga hagi mai gi di au bolo i lodo nia madaaduge e haa e iai nia dama gowaa abaaba i golo, e dagi 68 piidi looloo ge 48 piidi palaha. 23 I taalinga nia maa dagidahi la nia abaaba e haganiga nia maa, nia lohongo hai ahi e hai i di gili di abaaba deelaa. 24 Taane deelaa ga helekai mai, “Deenei di gowaa o digau hai hegau i lodo di Hale Daumaha ala e dunu ai nia tigidaumaha o nia daangada ala ne gowaga.”

47

Di monowai e hali mai i di Hale Daumaha

1 Taane deelaa gaa dagi au gi di gowaa dela e ulu adu gi di Hale Daumaha. Nia wai e halihali mai i lala di gowaa dela e ulu gi lodo, ga mmidi adu gi dua, di gowaa dela e huli ginai di Hale Daumaha. Di maa e hali adu gi lala mai i lala di baahi ngaaga di Hale Daumaha ga hanadu laalaa baahi ngaaga o di gowaa dudu tigidaumaha.* 2 Taane deelaa gaa lahi au gi daha mo di gowaa di Hale Daumaha i di ala gi ngeia, ga haganiga mai gi di ala dela e huli adu gi baahi dua. Tama monowai e hali mai i baahi ngaaga di abaaba deelaa. 3 Taane deelaa ga hagatau di maa gi dana laagau hagatau mee, nia piidi e 1,500 e hana gi lala gi baahi dua, ga helekai mai bolo au gi haele i lodo nia wai. Nia wai le e tugi hua i ogu buguwae. 4 Gei mee ga hagatau labelaa nia piidi e 1,500, gei nia wai ga honu aga guu tugi i ogu duli. Mee ga hagatau labelaa nia piidi e 1,500 gei nia wai gu honu aga guu tugi i dogu dungaalodo. 5 Gei mee ga hagatau labelaa, nia piidi e 1,500, gei nia wai gu honu aga gu hontula, au gu deemee di hana no lodo. Tangada hua e mee di kau no lodo. 6 Gei mee ga helekai mai, “Kooe go tangada dangada, mmada gi humalia gi nia mee huogodoo aanei.”

Gei taane gaa lahi au gi muli gi taalinga di monowai. 7 I dogu dau adu gi golo, gei au gaa mmada gi nia laagau e logo ala guu tomo i taalinga di monowai i nia baahi e lua. 8 Mee ga helekai mai, “Nia wai aanei e mmidi i lodo henua gi dua mo gi lala gi lodo di gowaa mehanga gonduu o Jordan mo gi lodo di Tai Mmade. Ma ga dau adu gi lodo di Tai Mmade, nia wai dai gaa huli gaa hai nia wai maangala. 9 Nia gowaa ala ma gaa hali ginai di monowai, gei nia manu mono iga ga i golo. Di monowai mmidi deenei gaa hai nia wai o di Tai Mmade gi maangala, nia gowaa ala e mmidi ginai, e gaamai di hagamouli. 10 Mai di Monowai Uwa aga i Engedi gaa dau loo gi di Monowai Uwa aga i Eneglaim, digau hai wagadaha i tongotai gaa holo nadau gubenge i golo e hai gi maangoo. E logo nia hagadilinga iga i golo gadoo be nia iga ala i lodo Tai Mediterranean. 11 Gei nia wai ala i lodo nia gowaa tiutiu mono gowaa pogo ala e hoohoo gi taalinga tai la hagalee e maangala, nia maa ga noho hua i golo e hai di gowaa hai toolo. 12 I taalinga di monowai baahi e lua le e tomo ai nia laagau e hai nia meegai. Nia lau nia maa hagalee e mae, gei nia maa hagalee e modu di huwa mai nia golee. Digaula e huwa mai nia meegai i nia malama huogodoo, idimaa digaula e haga magalillili go nia wai ala e hali mai i di Hale Daumaha. Nia laagau e hai nadau meegai, gei nia lau e hagahili nia daangada.”*

Tagageinga tenua Israel

13 Tagi go Yihowah ga helekai, “Aanei nnagageinga tenua dela belee duwwe i nia madawaawa e madangaholu maa lua, gei di madawaawa Joseph e hai mee gi nia gowaa e lua. 14 Au guu hai dagu hagababa hagamodu ang gi godou maadua mmaadua gi hai mee gi tenua deenei, deenei laa, duwweina i goodou gi tongaadahi.

15 “Tagageinga i baahi ngeia e hana gi dua, mai Tai Mediterranean gaa hana gi di waahale Hethlon, gaa hana gi di Ala Nnoonua o Hamath, gaa hana gi di waahale Zedad, 16 gaa hana gi di waahale Berothah mo Sibraim (nia gowaa aanei la i mehanga tenua Damascus mo tenua Hamath), gaa hana gi Ticon dela i tagageinga i tenua Hauran. 17 Tagageinga i baahi ngeia e hanaga i baahi dua Mediterranean gaa hana gi di waahale Enon; gei nnenua o Damascus mo Hamath la i baahi ngeia tagageinga deelaa.

18 “Tagageinga i baahi dua e hanimoi i ngaaga mai tama gowaa i mehanga tenua Damascus mo tenua Hauran, gei di Monowai Jordan dela guu hai tagageinga gowaa i mehanga tenua Israel i baahi dai mo tenua Gilead i baahi dua, gaa hana gaa tugi i Tamar i Tai Mmade.

19 “Tagageinga i baahi ngaaga e hanaga i baahi dai a ngaaga mai i Tamar gaa hana gi di gowaa tiu o Kadesh-Meribah, nomuli gaa hana gi baahi dai a ngeia gaa hana madalia tagageinga Egypt gaa hana gi tai Mediterranean.

20 “Tagageinga i baahi dai la go di Tai Mediterranean, gaa hana gi baahi ngeia gi dahi gowaa i baahi dai o di Ala Nnoonua o Hamath.

21 “Goodou gi duwwe ina tenua deenei i godou madawaawa. 22 Goodou ga hai henua ginai gaa hana hua beelaa. Digau tuadimee ala e noho i godou baahi mo nadau dama hogi ala ga haanau i kinei e kae labelaa nadau duhongo mai i di gowaa deelaa i di godou madagoaa ma ga duwwe di maa. Goodou gi dugua digaula gii hai be digau donu o Israel, gei gi hai henua nadau duwwongo i tenua deelaa madalia nia madawaawa Israel. 23 Tangada nei mo tangada nei i digau tuadimee ala e noho i godou baahi le e kae dono duwwongo i baahi digau di madawaawa ala e noho ginai ginaadou. Aanei la nnelekai mai baahi Tagi go Yihowah.”

48

Nia gowaa o nia madawaawa Israel

1-7 Tagageinga dela i baahi ngeia tenua Israel e hanaga i baahi dua mai di Tai Mediterranean gaa hana gi di waahale Hethlon gaa hana gi di Ala Nnoonua o Hamath, gaa hana gi di waahale Enon, gaa hana gi tagageinga i mehanga Damascus mo Hamath. Di madawaawa e dahi e kae dana gowaa e dahi mai tenua deenei e daamada i tagageinga i baahi dua gaa hana gi dai, gi Tai Mediterranean. Deenei di hagatau mai i ngeia gaa hana gi ngaaga:

Dan

Asher

Naphtali

Manasseh

Ephraim

Reuben

Judah

Tama gowaa dulii tungaalodo tenua deelaa

8 Di gowaa e dahi e dugu gi daha go goodou, di mee e hai ai nnegau hagalabagau. E lahalaha nia mael e 8 mai baahi ngeia gaa hana gi ngaaga, gei dono looloo e hai hua be di lloo o nia duhongo ala guu wanga gi nia madawaawa. Di Hale Daumaha dela gaa dugu gi lodo di gowaa deelaa.

9 I tungaalodo di gowaa deenei, tama gowaa e looloo nia mael e 8 ge lahalaha e 6 mael e haga dabu ang gi Dimaadua. 10 Digau hai mee dabu e daa mai nadau duwwongo mai i di gowaa dela gu hagadabu. Mai i baahi dua gaa tugi i baahi dai, di nadau duwwongo e 8 mael, tugi i baahi ngeia gaa hana gi ngaaga i nia mael e 3. Di Hale Daumaha Dimaadua e dugu i tungaalodo di gowaa deenei. 11 Di gowaa dabu deenei le e wanga gi digau hai mee dabu ala go di madawaawa Zadok. Digaula nogo hai hegau manawa dahi mai gi di Au, ge hagalee e madalia digau Israel ala i golo ala e hai di huaidu, be di hai o di madawaawa Levi ala ne hai.

12 Deenei laa, digaula ga hai mee gi tama gowaa i baahi i golo di gowaa dela e wanga gi digau Levi, di gowaa deelaa gaa hai di gowaa koia e dabuaahia huoloo. 13 Digau Levi e kae labelaa di nadau dama gowaa, i baahi ngaaga di gowaa digau hai mee dabu. Di gowaa deenei e 8 mael mai i baahi dua gaa tugi i baahi dai, gei e 3 mael mai i baahi ngeia gaa tugi i baahi ngaaga. 14 Di gowaa dela ne haga dabu ang gi Dimaadua la go di gowaa kaedahi humalia huoloo i nia gowaa huogodoo, deai dahi gowaa i di maa e hui gi daha be e waahei be e wanga gi tangada ai. Di gowaa la gu dabuaahia guu hai di mee ni Dimaadua.

15 Di baahi di gowaa dela ne dugu gi daha dela guu dubu i golo, e looloo nia mael e 8 ge 2 mael lahalaha, la hagalee e dabu, gei ang gi nia hagadilinga mee e hai hegau ai nia daangada. Digaula e mee di noho i golo ge hai hegau i di gowaa. Di waahale la gi haganoho i tungaalodo di gowaa deelaa. 16 Di waahale le e tungaadahi ono baahi nia yard e dagi lua mana ge lima lau madalua (2,520). 17 Haganiga huogodoo di waahale deenei i nia baahi huogodoo e iai di gowaa e mahuge nia yard 140 dono lahalaha. 18 Di gowaa dela gaa dubu i golo i muli di waahale dela ma gaa hau i lodo di gowaa i baahi ngaaga, di gowaa dabu nia mael e 3 looloo ge e 2 mael lahalaha i di baahi gi dua, gei nia mael e 3 looloo ge e 2 mael i baahi i dai, e hai di gowaa dogi mee ni digau ala e noho i lodo di waahale. 19 Di ingoo hua tangada ma gaa noho i lodo di waahale, ma e aha be ia di madawaawa behee dela ne hanimoi ia, e mee di hai dana hadagee i di gowaa deelaa.

20 Hagapuni mai huogodoo tamanaiee o di gowaa deelaa i tungaalodo dela ne dugu gi daha le e 8 mael i nia baahi dagidahi, mo di waahale hogi i tungaalodo di gowaa deelaa.

21-22 Di gowaa dela e dubu la di gowaa tangada dela e dagi tenua. Di gowaa ni mee e hana gi dua gei e hana gi dai o di gowaa dela e dugu ai di Hale Daumaha, di gowaa digau hai mee dabu, di gowaa digau Levi, mo di waahale. Di gowaa ni mee e hana gi tua gaa dae gi tagageinga o baahi gi dua mo baahi gi dai gaa hana gi Tai Mediterranean, ga hagaodi gi baahi ngeia gi baahi di gowaa hai mee ginai Judah, mo adu gi ngaaga gi baahi di gowaa e hai mee ginai Benjamin.

Nia gowaa o nia madawaawa ala i golo

23-27 Baahi ngaaga o di gowaa hagalabagau deenei, e dahi mo dahi madawaawa e kae di gowaa dela e haneia i tagageinga dela i baahi dua gaa hana gi dai gi Tai Mediterranean. Daamada mai baahi ngeia gaa hana gi ngaaga, nia madawaawa le e hagatau beenei:

Benjamin

Simeon

Issachar

Zebulun

Gad

28 I di baahi ngaaga o di gowaa dela ne wanga gi di madawaawa Gad, tagageinga o dana gowaa e haneia i baahi dai a ngaaga mai i Tamar gaa hana gi di gowaa tiutiu o Kadesh, gaa hana i baahi dai a ngeia e hana madalia tagageinga Egypt gaa hana gi Tai Mediterranean.

29 Tagi go Yihowah ga helekai, “Deelaa di hai e duwwe ai tenua Israel i nia madawaawa Israel e hai gowaa ginai digaula.”

Nia bontai di abaaba Jerusalem

30-34 E iai nia bontai e 12 ala e ulu gi Jerusalem. Di abaaba nei mo di abaaba nei i nia abaaba e haa e dagi lua mana ge lima lau madalua (2,520) yard, gei nia abaaba dagidahi e dolu ono bontai i no lodo, di ingoo e dahi ang gi di madawaawa e dahi. Nia bontai i baahi ngeia o di abaaba e hagaingoo gi Reuben, Judah, mo Levi. Nia bontai i baahi dua o di abaaba ang gi Joseph, Benjamin, mo Dan. Nia bontai i baahi ngaaga di abaaba ang gi Simeon, Issachar, mo Zebulun. Nia bontai i baahi dai e hagaingoo gi Gad, Asher, mo Naphtali.* 35 Di hulu di hagatau di looloo di abaaba i nia baahi e haa o di waahale le e madangaholu mana ge huwowalu (10,080) yard. Di ingoo di waahale deelaa dangi nei gaa hana hua beelaa la go “Dimaadua la i kinei!”

* 1.1: Revelation 19.11

* 1.2: 2-Kings 24.10-16; 2-Chronicles 36.9-10

* 1.5: Revelation 4.6

* 1.10: Ezekiel 10.14; Revelation 4.7

* 1.13: Revelation 4.5

* 1.15: Ezekiel 10.9-13

* 1.18: Revelation 4.8

* 1.22: Revelation 4.6

* 1.24: Revelation 1.15; 19.6

* 1.26: Ezekiel 10.1; Revelation 4.2-3

* 1.27: Ezekiel 8.2

* 2.9: Revelation 5.1

* 3.1: Revelation 10.9-10

* 5.10: Lamentations 4.10

* 5.17: Revelation 6.8

* 8.2: Ezekiel 1.27

* 8.4: Ezekiel 1.28

* 9.4: Revelation 7.3; 9.4; 14.1

* 10.1: Ezekiel 1.26; Revelation 4.2

* 10.2: Revelation 8.5

* 10.9-10: Ezekiel 1.15-21

* 10.12: Revelation 4.8

* 10.14: Ezekiel 1.10; Revelation 4.7

* 11.19: Ezekiel 36.26-28

* 11.22: Ezekiel 43.2-5

* 12.2: Isaiah 6.9-10; Jeremiah 5.21; Mark 8.18

* 12.13: 2-Kings 25.7; Jeremiah 52.11

* 13.10: Jeremiah 6.14; 8.11

* 14.21: Revelation 6.8

* 17.12: 2-Kings 24.15-20; 2-Chronicles 36.10-13

* 18.2: Jeremiah 31.29

* 18.9: Leviticus 18.5

* 18.20: Deuteronomy 24.16

* 20.5: Exodus 6.2-8

* 20.11: Leviticus 18.5

* 20.12: Exodus 31.13-17

* 20.15: Numbers 14.26-35

* 20.23: Leviticus 26.33

* 20.29: Di lee “Nia Gowaa e Duuduu i Nua” i nnelekai Hebrew mo nnelekai “e hula ginai goodou” le e hai be di mee e dahi

* 21.28: Jeremiah 49.1-6; Ezekiel 25.1-7; Amos 1.13-15; Zephaniah 2.8-11

* 22.7: Exodus 20.12; 22.21-22; Deuteronomy 5.16; 24.17

* 22.8: Leviticus 19.30; 26.2

* 22.10: Leviticus 18.7-20

* 22.12: Exodus 22.25; 23.8; Leviticus 25.36-37; Deuteronomy 16.19; 23.19

* 22.26: Leviticus 10.10

* 23.4: Oholah: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “dono gowaa dabu”.

† 23.4: Oholibah: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “dogu gowaa dabu e i lodo o mee”.

* 24.2: 2-Kings 25.1; Jeremiah 52.4

* 25.1: Jeremiah 49.1-6; Ezekiel 21.28-32; Amos 1.13-15; Zephaniah 2.8-11

* 25.8: Isaiah 15.1—16.14; 25.10-12; Jeremiah 48.1-47; Amos 2.1-3; Zephaniah 2.8-11

* 25.12: Isaiah 34.5-17; 63.1-6; Jeremiah 49.7-22; Ezekiel 35.1-15; Amos 1.11-12; Obadiah 1-14; Malachi 1.2-5

* 25.15: Isaiah 14.29-31; Jeremiah 47.1-7; Joel 3.4-8; Amos 1.6-8; Zephaniah 2.4-7; Zechariah 9.5-7

* 26.1: Isaiah 23.1-18; Joel 3.4-8; Amos 1.9-10; Zechariah 9.1-4; Matthew 11.21-22; Luke 10.13-14

* 26.13: Revelation 18.22

* 26.16: Revelation 18.9-10

* 26.21: Revelation 18.21

* 27.25: Revelation 18.11-19

* 28.3: Danel be Daniel

* 28.20: Joel 3.4-8; Zechariah 9.1-2; Matthew 11.21-22; Luke 10.13-14

* 29.1: Isaiah 19.1-25; Jeremiah 46.2-26

* 29.6: Isaiah 36.6

* 31.8: Genesis 2.9

* 32.7: Isaiah 13.10; Matthew 24.29; Mark 13.24-25; Luke 21.25; Revelation 6.12-13; 8.12

* 33.21: 2-Kings 25.3-10; Jeremiah 39.2-8; 52.4-14

* 34.5: Numbers 27.17; 1-Kings 22.17; Matthew 9.36; Mark 6.34

* 34.23: Revelation 7.17

* 34.24: Ezekiel 37.24

* 35.1: Isaiah 34.5-17; 63.1-6; Jeremiah 49.7-22; Ezekiel 25.12-14; Amos 1.11-12; Obadiah 1-14; Malachi 1.2-5

* 36.26: Ezekiel 11.19-20

* 37.9: I nnelekai Hebrew di bida helekai madangi le e hai labelaa dono hadinga bolo di hagataalunga

* 37.10: Revelation 11.11

* 37.24: Ezekiel 34.24

* 37.27: 2-Corinthians 6.16; Revelation 21.3

* 38.2: Revelation 20.8

* 39.17: Revelation 19.17-18

* 40.2: Revelation 21.10

* 40.3: Revelation 11.1; 21.15

* 40.5: 1-Kings 6.1-38; 2-Chronicles 3.1-9

* 43.2: Ezekiel 10.3-4,18-19; 11.22-23; Revelation 1.15

* 43.13: Exodus 27.1-2; 2-Chronicles 4.1

* 43.27: Exodus 29.35-37

* 44.17: Exodus 28.39-43; Leviticus 16.4

* 44.19: Leviticus 16.23

* 44.20: Leviticus 21.5

* 44.21: Leviticus 10.9

* 44.22: Leviticus 21.7,13-14

* 44.23: Leviticus 10.10

* 44.25: Leviticus 21.1-4

* 44.28: Numbers 18.20

* 44.29: Numbers 18.8-19

* 44.31: Leviticus 22.8

* 45.10: Leviticus 19.36

* 45.21: Exodus 12.1-20; Numbers 28.16-25

* 45.25: Leviticus 23.33-36; Numbers 29.12-38

* 46.17: Leviticus 25.10

* 47.1: Zechariah 14.8; John 7.38; Revelation 22.1

* 47.12: Revelation 22.2

* 48.30-34: Revelation 21.12-13

Daniel

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

DANIEL

Di Beebaa Daniel

Di haga modongoohia:

Di Beebaa Daniel ne hihi i di madagoaa digau o Jew nogo hagaduadua i lala di king hagamuamua. Mai i nia kai mo nia haga modongoohia mai i lodo nia moe, tangada dela ne hihi di beebaa deenei e hagamahi ang gi nia daangada o di madagoaa deelaa bolo ginaadou gi hagadagadagagee gi di hai a God dela gaa dugu gi lala di nadau king hagamuamua deelaa, mo di hai a God dela ga haga duu aga labelaa nia donu o ana daangada.

Di beebaa deenei e wwae lua: (1) Nia kai o Daniel mo ono ehoo ala ne laha mai gi daha mo di nadau guongo. Mai i di nadau hagadonu mo di hagalongo gi God gu maaloo ai digaula i nadau hagadaumee. Nia kai aanei ne hai i di madagoaa nogo dagi go Babylonia mo Persia. (2) Nia moe ala ne mmada ginai a Daniel. Nia haga modongoohia o nia henua aamua ala e tomo gi nua mo ala e monnono gi lala, tugi i di madagoaa nogo dagi go Babylonia. Nia haga modongoohia aanei gu helekai labelaa i di hagahuaidu o di king hagamuamua, mo di madamada o di aali o nia daangada a God.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Daniel mo ono ehoo hagaaloho (1.1—6.28)

Daniel e haga modongoohia ana midi (7.1—12.13)

a. Nia manu hagamadagudagu dangada e haa (7.1-28)

b. Di siibi daane mo di kuudi (8.1—9.27)

c. Tangada di langi kae hegau (10.1—11.45)

d. Di madagoaa o di hagaodi o nia mee (12.1-13)

Daniel mo ono ehoo hagaaloho

1

(1.1—6.28)

Nia dama daane i di hale king o Nebuchadnezzar

1 Di tolu ngadau o Jehoiakim nogo king i Judah, gei di king o Babylonia go Nebuchadnezzar ga heebagi gi di waahale Jerusalem, ga duuli di gili di waahale deelaa.* 2 Di Tagi guu dugu anga gi mee gii kumi di King Jehoiakim, gaa kae labelaa nia goloo hagalabagau o di Hale Daumaha. Mee guu kumi labelaa ana daangada guu lahi dalia ia gi di hale daumaha o dono god dela i Babylon. Gei ana goloo hagalabagau ala ne kae, guu dugu gi lodo nia gowaa dugudugu mee o di hale daumaha. 3 Di king ga haga iloo gi tagi damana o digau hai hegau dono hale go Ashpenaz bolo mee gi hilihilia hunu dama daane mai i lodo digau ala ne laha mai i Israel, mai digau ala e dau gi nia waawa king o Israel, mo mai i digau dau. 4 Digaula gii hai digau mmaadanga, ge kabemee, gu aago gi humalia, gei e limalima di kabe nia mee, gei e maaloo nadau huaidina, e tau di hai hegau i lodo di hale di king. Ashpenaz gi aago ina digaula gi di hihi mo di dau nia helekai o Babylon.* 5 Di king gu helekai bolo digaula e miami ge e inu nia meegai ala e miami ai di king mo digau dono hale. Digaula e hagawouwou i nia ngadau e dolu, nomuli gaa mee laa di lloomoi gi baahi di king. 6 Digau i lodo digau ala ne hilihili aanei go Daniel, Hananiah, Mishael mo Azariah, digau mai di madawaawa Judah. 7 Tagi damana go Ashpenaz guu wanga ana ingoo hoou gi digaula: Daniel go Belteshazzar, Hananiah go Shadrach, Mishael go Meshach, mo Azariah go Abednego.

8 Daniel gu hagamaanadu bolo ia hagalee haga milimilia ia gi nia meegai mo di inu nia waini mai baahi di hale king. Gei mee ga dangidangi ang gi Ashpenaz bolo gi hagamaamaa ina ia. 9 God guu hai a Ashpenaz gi humalia ang gi Daniel. 10 Gei Ashpenaz ga helekai gi Daniel, “Au e madagu i di king, idimaa ma go di king donu hua dela e haganohonoho di godou hagangudu. Maa mee ga gidee ia bolo goodou e tomo gee mo godou ihoo ala i golo, gei mee ga daaligi au gii made.”

11 Malaa, Daniel ga helekai gi tangada hai hegau dela ne dongo go Ashpenaz bolo e madamada humalia i Daniel mo ono ehoo dogodolu, 12 “Hagamada ina malaa gimaadou i nia laangi e madangaholu: Haangai ina hua gimaadou gi nia huwa laagau mo nia wai. 13 Nomuli gei goe gaa mmada, ga hagatau gimaadou gi digau ala nogo miamiami i nia meegai di king, ga hai mai gi gimaadou dau mee dela e tau anga gi dau mee dela e mmada ginai goe i gimaadou.”

14 Mee gu hagalongo gi di hai a Daniel mo ono ehoo, gu hagamada digaula i nia laangi e madangaholu. 15 Muli nia laangi e madangaholu, gei gu gidee bolo digaula e mmada ginai hagahumalia, gei e koia e maaloo i digau huogodoo ala nogo miami i nia meegai di king. 16 Malaa, gei tangada dela e madamada humalia i digaula gu hagalee haangai digaula gi nia meegai mo nia waini mai baahi di king, gu haangai hua digaula gi nia huwa laagau.

17 God guu wanga nia kabemee mo nia hangaa kabe nia helekai mono hihi gi nia dama daane dogohaa aanei. Daniel gu iloo ia huoloo di haga modongoohia o nia moe mono haga modongoohia midi.

18 Gaa dae mai gi di hagaodi o tolu ngadau, gei ogo Ashpenaz ga laha mai nia dama daane huogodoo gi mua di King Nebuchadnezzar. 19 Di king ga helehelekai gi digaula, gei deai tangada i digau ala nogo tuu i mua di king e hai be Daniel, Hananiah, Mishael mo Azariah ai. Malaa, digaula guu hai digau hai hegau ni di king. 20 Di king gu hagatautau nia kabemee mo nia iloo digaula i di helehelekai gi ana heeu bolo digaula e kabemee i nia holongo e madangaholu i hongo ana gau hai mogobuna mo ana gau hai buubuu ala i lodo dono henua. 21 Daniel nogo ngalua hua igolo i lodo di hale di king, gaa dae mai loo gi di King Cyrus o Persia ne haga magedaa tenua go Babylonia.

2

Di midi o Nebuchadnezzar

1 Di lua ngadau o Nebuchadnezzar nogo king, geia guu hai dana midi. Di midi a maa guu hai a mee gi dee baba, gu deemee dana kii. 2 Mee guu hai dana hegau bolo digau hai mogobuna, digau hagamaamaa, digau hai buubuu, mo digau ala koia e iloo nia mee la gi loomoi e haga donu dana midi. Gei digaula gu loomoi, guu tuu i mua di king.* 3 Di king ga helekai, “Au guu noho dee baba i dagu midi dela ne hai. Au bolo gi iloo hua laa eau tadinga o dagu midi.”

4 Gei digaula ga helekai gi mee i nnelekai Aram, “Meenei di king gi mouli hua beelaa! Hagia mai dau midi, gei gimaadou ga haga donu adu.”

5 Di king ga helekai, “Deenei dagu hagamodu bolo maa goodou ga deemee di hagi mai dagu midi mo di haga donu di maa, gei au ga hagihagi godou dudaginga gi daha, gei godou hale la ga oho gi momooho. 6 Maa goodou gaa mee di hagi mai dagu midi mo di haga donu di maa, gei au gaa hui goodou gi nia wanga dehuia, gaa hai goodou gii hai digau e hagalaamua. Malaa, goodou hagia mai laa di midi mo dono hadinga.”

7 Digaula ga helekai labelaa hagalua boloo, “Meenei di king, hagia mai dau midi, gei gimaadou ga hagi adu dono hadinga.”

8 Di king ga helekai, “Au gu modongoohia bolo goodou e hagadaatagi bolo gi mada waalooloo mai di madagoaa, idimaa, goodou gu modongoohia bolo dagu kai le e donu dela bolo 9 maa goodou ga hagalee hagi mai dagu midi, gei au ga hagaduadua goodou huogodoo. Goodou guu buni ngaadahi bolo goodou e hai godou kai tilikai i ogu mua bolo gii dae mai di madagoaa e huli ai dagu maanadu. Malaa, dolomeenei goodou hagia mai dagu midi, gei au ga iloo laa bolo goodou e iloo labelaa tadinga o di maa.”

10 Gei digaula ga helekai, “Ma deai tangada i hongo henuailala e mee di hai dau mee deenaa e hiihai ginai goe ai. Gei di maa hogi deai di king aamua ge koia e maaloo ono mogobuna ne hai dana mee beenaa gi ana gau hai mogobuna, ana gau hai buubuu mo ana gau manamana lodo di ahiaalangi ai. 11 Gei dau mee dela e heeu le e haingadaa huoloo. Deai tangada e mee di haga modongoohia di maa ai, aalaa hua go nia god, gei digaula hagalee mouli i tadau baahi!”

12 Di mee deenei guu hai di king gi hagawelewele giibeni, gu helekai bolo digau hai buubuu mo digau hai mogobuna le e daaligi huogodoo gi daha mo Babylon. 13 Malaa, taganoho deenei la ne mogobuna bolo gi daaligidia digaula huogodoo gii mmade, ngaadahi mo Daniel mo ono ehoo.

God gu haga modongoohia tadinga di midi la gi Daniel

14 Malaa, Daniel gaa hana gi Arioch go di tagi o digau hagaloohi a di king, ga helekai hagahumalia gi mee, go tangada dela ne dongo bolo e daaligi digaula. 15 Daniel ga heeu gi Arioch be ma ne aha dela di king guu hai dana haganoho huaidu huoloo beelaa, gei Arioch ga haga modongoohia gi mee di mee dela ne hai.

16 Di madagoaa hua deelaa, gei Daniel guu hana gu dangidangi bolo gi dugu anga di madagoaa bodobodo, gii mee ia di haga donu di midi gi di king. 17 Daniel gaa hana gi dono hale ga hagi anga gi ono ehoo Hananiah, Mishael mo Azariah di mee deenei, 18 gu helekai gi digaula bolo gi dangidangi ang gi di God o di langi i di gili di midi hagammuni di king, gi dumaalia gi digaula, gi hagalee daaligi ginaadou dalia digau kabemee o Babylon ala i golo. 19 Malaa, di boo hua deelaa, gei God gu haga modongoohia di mee hagammuni deenei la gi Daniel i dono moe. Gei mee ga hagaamu di God o di langi, ga helekai,

20 “God e kabemee gei e mogobuna huoloo!

Hagaamuina a Mee gaa hana hua beelaa.

21 Ma go Mee dela e huwahuwa nia madagoaa

mo nia hagadilinga madagoaa e haa

ala i lodo di ngadau e dahi.

Ma go Mee dela e haga noho

ge e daa gi daha nia king,

gei go Mee dela e wanga nia kabemee

mo nia iloo gi nia daangada.

22 Go Mee dela e haga gida nia mee

ala e dugu hagammuni,

gei e iloo Ia nia mee ala e dugu i lodo di bouli,

dono gili e haganiga go di maalama.

23 Au e hagaamu ge e hagalaamua Goe,

go di God o ogu maadua mmaadua.

Goe ne gaamai gi di au dogu kabemee mo ogu mahi.

Goe gu hila mai gi agu dangidangi,

gu haga modongoohia mai gi gimaadou

madau mee ala e helekai ai gi di king.”

Daniel gu haga modongoohia di midi gi di king

24 Malaa, Daniel gaa hana gi Arioch, go tangada dela ne dongo bolo e daaligi digau kabemee o Babylon, ga helekai gi mee, “Hudee daaligidia digaula. Lahia au gi mua di king, gei au ga haga modongoohia di midi a maa gi mee.” 25 Arioch gaa lahi a Daniel hagalimalima gi mua di king ga helekai, “Au guu gida taane deenei, tangada mai i digau ala ne laha mai i Judah, go mee dela e mee di haga donu dau midi.”

26 Di king ga helekai gi Daniel dela gu haga ingoo bolo Belteshazzar boloo, “Goe e mee di hagi mai dagu midi mo dono hadinga?”

27 Gei Daniel ga helekai, “Meenei di king, deai tangada kabemee, be tangada hai buubuu, be tangada hai mogobuna, be tangada manamana lodo di ahiaalangi e mee di hagi adu nia mee aanaa ai, 28 deelaa hua go di God dela i di langi dela e mee di haga modongoohia nia hagadilinga mee nngala beenaa. Mee gu haga modongoohia adu gi di goe nia mee ala ma ga kila aga maalia. Malaa, dolomeenei gei au ga hagi adu gi di goe dau midi mo au moe ala ne mmada ginai goe i do madagoaa nogo kii.

29 “Meenei di king, do madagoaa nogo kii iei goe, gei goe guu hai dau midi i dagidilaangi, gei God dela e haga gila adu ana mee nngala, guu hagi adu nia mee ala ga kila aga maalia. 30 Malaa, dau midi dela ne hagagida mai gi di au la hagalee ne hai bolo au e kabemee i hongo digau ala i golo. Ne hai bolo gi iloo e goe tadinga o dau midi, gei gi iloo labelaa e goe au hagabaubau ala ne lloo adu gi di goe.

31 “Meenei di king, i lodo dau moe, goe ne mmada gi di ada dangada ne hau, e duu damanaiee i oo mua, e dingidingia ge dabadaba dono gili, ge e hagamadagudagu dangada. 32 Di libogo o di maa ne hai gi nia goolo madammaa. Tadahada mono lima la ne hai gi nia silber. Tuaidina mono gaba la ne hai gi nia baalanga mmee. 33 Nia wae la ne hai gi nia baalanga. Nia babaawae hunu gowaa la ne hai gi nia baalanga gei hunu gowaa la ne hai gi nia gelegele. 34 Do madagoaa hua dela e daumada di maa, gei di hadu damanaiee ga doo iha hua i deia i di gowaa helemodu, gaa nngenge gi hongo nia babaawae o maa, gu oho nia maa gi momooho hagaligiligi. 35 Di madagoaa hua deelaa, gei nia baalanga, nia gelegele, nia baalanga mmee, nia silber mono goolo gu momooho ngaadahi, guu hai be nia lehu ala ma ga angiangina i lodo di madagoaa o di laa. Nia lehu aalaa gu iliili huogodoo go di madangi gi daha gu hagalee nia mee ne dubu i di lohongo ai. Di mee i golo la go di hadu damanaiee hua deelaa, guu tomo guu hai di gonduu damanaiee dela guu gahu henuailala hagatau.

36 “Deenei dau midi. Dolomeenei gei au ga hagi adu tadinga o dau midi. 37 Kooe dela go di king e aamua i hongo nia king huogodoo. Di God dela i di langi guu hai goe gii dagi nia henua, gu gowadu gi di goe di mogobuna, nia mahi mo di hagalabagau. 38 Mee guu hai goe di tagi ni digau huogodoo ala e noho i henuailala, mono manu dolodolo, mono manu mamaangi. Kooe dela go di libogo goolo deelaa. 39 I oo muli, tuai henua aamua ga gila aga labelaa, malaa, hagalee maaloo be tenua dela nogo king iei goe, ga nomuli ga gila aga di tolu henua, go tenua baalanga mmee, dela gaa dagi henuailala hagatau. 40 Nomuli togohaa henua aamua ga gila aga, dela e maaloo gadoo be di baalanga, ga haga mooho mo di oho nia mee huogodoo. Go mee deelaa ga hunahuna nia henua aamua ala nomua. 41 Goe gu gidee labelaa bolo nia babaawae mono madaawae, hunu gowaa ne hai gi nia gelegele, hunu gowaa ne hai gi nia baalanga. Deenei dono hadinga bolo tenua aamua la ga duuduu i gunga. Gei di maa e hai ono mahi baalanga i golo, idimaa nia baalanga la ne unugi gi nia gelegele. 42 Nia madaawae ala hunu gowaa e baalanga, hunu gowaa e gelegele, dono hadinga bolo hunu madagowaa e maaloo hunu madagowaa e paagege. 43 Goe gu gidee labelaa bolo nia baalanga ne unugi gi nia gelegele. Dono hadinga bolo nia dagi o tenua aamua deelaa e haga haga hai lodo nadau dama bolo gii buni, gei digaula hagalee buni gadoo be nia baalanga ala e deemee di unugi gi nia gelegele. 44 Di madagoaa hua o nia king aalaa, gei di God di langi ga haga duu aga dana henua mo dono King dela dono hagaodi ai, gei e deemee di haga magedaa. Tenua deelaa gaa oho nia henua aamua huogodoo, gaa noho i golo gaa hana hua beelaa. 45 Goe gu gidee labelaa di hadu dela ne doo iha i di gowaa helemodu, ne doo iha hua i deia, ga nngenge i di ada dangada dela ne hai gi nia baalanga, baalanga mmee, nia gelegele, silber mo goolo. Malaa, di God Aamua gu haga modongoohia adu gi di goe nia mee ala gaa hai maalia. Malaa deelaa, au guu hagi adu gi di goe dau midi la hagatau mo dono hadinga.”

Di king guu hui Daniel

46 King Nebuchadnezzar gaa bala loo gi lala loo gi hongo di gelegele mo di hai bolo nia tigidaumaha mo nia kisakis gi heia ang gi Daniel. 47 Di king ga helekai, “Doo God koia e aamua i hongo nia god huogodoo, gei go Tagi i hongo nia king huogodoo. Go Mee dela e haga modongoohia nia mee ala e nngala. Au gu iloo di mee deenei, idimaa, goe dela guu mee di haga modongoohia aga di mee ngala deenei.” 48 Di king guu wanga gi Daniel di lohongo aamua, ge guu wanga gi mee nia wanga dehuia humalia huoloo e logowaahee, ge guu hai a mee gii dagi nia guongo o Babylon hagatau, gei e dagi labelaa digau hagamaamaa di king. 49 Di king guu hai di hiihai o Daniel bolo Shadrach, Meshach mo Abednego e dagi nia moomee o di guongo go Babylon. Malaa, Daniel nogo dagi hua igolo i lodo di hale di king.

3

Nebuchadnezzar ne haga iloo bolo gi daumaha gi di ada dangada goolo

1 King Nebuchadnezzar ne hau dana ada dangada goolo. Tuuduu i nua nia piidi e matiwa, mo di palaha nia piidi e hiwa. Mee gu haga duu di maa i hongo di gowaa mehanga gonduu o Dura, dela i di guongo go Babylon. 2 Di king gaa hai dana haga iloo bolo ana gau aamua huogodoo gi dagabuli mai, ala go nia dama di king, nia gobinaa, mo nadau togolua gobinaa, nia dagi llauehe o nia buini, digau benebene bahihadu, digau hai gabunga, mo nia dagi guongo. Digaula gi lloomoi gi di hagadabu o dana ada dangada dela ne haga duu. 3 Di madagoaa digaula huogodoo ne dagabuli mai gi mua di ada dangada deelaa, 4 di haga iloo gaa hai loo gi nua loo boloo, “Goodou go nia daangada o nia henua huogodoo, mo nia hagadilinga daangada mo nia hagadilinga helekai huogodoo! 5 Di godou madagoaa hua dela ma ga longono goodou nia hagadilinga lee labaa, mee ngiingii iliili, ‘zither’, ‘lyre’, ‘harp’ mo ‘pipe’, nomuli gei nia hagadilinga mee ala i golo ala ga nnoo aga nadau lee. Di madagoaa hua dela ga daamada ai di gatangi deelaa, gei goodou la gi pala gi lala, daumaha ang gi di ada dangada goolo a King Nebuchadnezzar dela ne haga duu aga. 6 Gei tangada dela ga hagalee bala e daumaha, le e hudu gi lodo di gowaa dela e iai di ahi ulaula no lodo.” 7 Malaa, di madagoaa hua digaula ne longono di lee o di gatangi deelaa, digau huogodoo guu pala gi lala, gu daumaha gi di ada dangada goolo dela ne haga duu aga go King Nebuchadnezzar.

Nia hoo dogodolu o Daniel e de hagalongo gi di king

8 Di madagoaa deelaa, gei hunu gau o Babylon belee hagahuaidu digau o Jew, 9 ga helekai gi di king boloo, “Meenei di king, gi mouli hua beelaa! 10 Meenei di king, goe guu hai dau haga iloo bolo di madagoaa hua di gatangi la ga daamada, gei digau huogodoo gii pala gi lala gi daumaha ang gi di ada dangada deelaa, 11 gei tangada dela ga hagalee bala gi lala e daumaha, le e hudu gi lodo di gowaa dela di ahi ulaula no lodo. 12 Gei iai digau o Jew ala ne hai kooe bolo e dagi di guongo go Babylon ala go Shadrach, Meshach mo Abednego, gei digaula digi daudali dau haga iloo, meenei di king. Digaula digi pala gi lala e daumaha gi dau god mo dau ada dangada dela ne haga duu aga kooe.”

13 Di King Nebuchadnezzar gu hagawelewele huoloo giibeni, ga helekai bolo Shadrach, Meshach mo Abednego gi laha mai, gei digaula gu laha mai gi mua di king. 14 Di king ga heeu gi digaula, “Ma e donu, go Shadrach, Meshach mo Abednego, bolo goodou hagalee daumaha gi dogu god, gei goodou digi pala gi lala gi dagu ada dangada goolo dela ne haga duu? 15 Malaa, di godou madagoaa ma ga longono goodou nia lee labaa, mee ngiingii iliili, ‘zither’, ‘lyre’, ‘harp’ mo ‘pipe’ mono mee ala i golo, goodou pala gi lala, daumaha ang gi di ada dangada deelaa. Maa goodou ga hagalee daudali, gei goodou dela hua e kili gi lodo di gowaa dela e iai di ahi ulaula no lodo. Malaa, goodou e hagabau bolo ma di god i golo e mee di benebene goodou gi daha mo lodo dogu lima?”

16 Gei Shadrach, Meshach mo Abednego ga helekai gi mee, “Meenei di king, gimaadou e deemee di duuli gimaadou. 17 Gei di maa bolo gaa hai hua beenaa, gei di God dela e hai hegau ginai gimaadou e mee di daa gimaadou gi daha mo di ahi. Go Mee labelaa dela gaa daa gimaadou gi daha mo lodo doo lima, meenei di king. 18 Gei maa Mee ga hagalee hai beelaa, gei goe gi iloo bolo gimaadou hagalee hai hegau gi au god, ge hagalee pala hogi gi dau ada mee goolo dela ne haga duu kooe, meenei di king.”

Nia hoo Daniel dogodolu ne hagamodu bolo e daaligi gii mmade

19 Di king koia gu hagawelewele huoloo, gei gu modongoohia ono hadumada ala gu angammee, gu hagawelewele huoloo ang gi Shadrach, Meshach mo Abednego, gaa hai dana haga iloo bolo di ahi la gi akaa ina gii gaa i nia holongo e hidu i dono gaa mai mua. 20 Gei mee ga haga iloo gi ana gau dauwa ala maaloo bolo gi lawalawahia Shadrach, Meshach mo Abednego, gi kilia gi lodo di ahi deelaa. 21 Digaula gu lawalawa mo nadau goloo huogodoo ala nogo ulu ai, guu kili digaula gi lodo di ahi deelaa. 22 Idimaa taganoho di king dela e maaloo dangihi huoloo, gei di ahi la gu akaa gii gaa maaloo huoloo, gu daaligi nia daane ala nogo lahi a Shadrach, Meshach mo Abednego la gii mmade. 23 Nia daane dogodolu aanei go Shadrach, Meshach mo Abednego la ne monnono gi lodo di ahi gei digaula e lawalawa.

24 Malaa, King Nebuchadnezzar ga homouli mo di duu gi nua hagalimalima, mo di heeu ang gi ana gau aamua, “Nia daane dogodolu la hagalee ne lawalawa gaa kili laa gi lodo di ahi?”

Digaula ga helekai, “Guu hai beenaa, meenei.”

25 Gei mee ga heeu, “Gei di maa la e aha dela au e gidee nia daane dogohaa ala e heehee hua hagahumalia i tungaalodo di ahi? Digaula hagalee lawalawa, ge digi wwele, gei di togohaa dangada le e hai be tangada di langi.”

Nia daane dogodolu gu hagamehede mo di haga maanege aga nadau waawa hegau

26 Malaa, di king ga hanadu gi hoohoo gi di ngudu di bontai di ahi deelaa, ga wolowolo boloo, “Shadrach, Meshach mo Abednego, go digau hai hegau a di God Aamua Muginua. Goodou lloomoi gi daha!” Gei digaula gu ulu mai gi daha mo di ahi deelaa. 27 Malaa, nia dama di king, nia gobinaa, mo nadau togolua gobinaa, mo digau aamua di king ala i golo gu dagabuli mai huogodoo, gu gidee bolo di ahi la digi hai dana mee gi nia huaidina digau aanei. Nia ngaahulu o nia libogo digaula digi wwele, nia goloo digaula digi wwele, ge deai di hauiha ahi i digaula ai.

28 Nebuchadnezzar ga helekai, “Hagaamuina di God o Shadrach, Meshach mo Abednego dela ne hagau mai dana dangada di langi dela ne haga dagaloaha ana dama hai hegau ala e hagadagadagagee gi de Ia. Digaula gu de hagahuodia nadau mouli gi lodo di hagaduadua i di nadau de haga gila aga taganoho di king, bolo ginaadou hagalee hai hegau anga be e pala gi di god gee, i daha mo di nadau God.

29 “Malaa, deenei ne hidi iei au, gaa hai dagu haga iloo deenei boloo: Be go ai i nia daangada mo nia henua mo nia hagadilinga helekai ala ma ga leelee haga balumee di God o Shadrach, Meshach mo Abednego, gei digaula ga hagihagi nadau dudaginga gi daha. Gei nadau hale le e ohooho labelaa gi lala, idimaa, deai di god i golo e mee di haga dagaloaha beenei ai!”

30 Nomuli gei di king ga haga menege aga Shadrach, Meshach mo Abednego i di guongo go Babylon.

4

Di lua midi a Nebuchadnezzar

1 Di king go Nebuchadnezzar ne haga iloo ang gi nia daangada o nia henua huogodoo, mo nia hagadilinga daangada, mo digau ala e helekai i nnagadilinga helekai i henuailala boloo:

“Di aumaalia gi madalia goodou. 2 Hagalongo mai gi di au dela e haga modongoohia nia mee haga goboina ala gu hagagida mai gi di au go di God Aamua Muginua.

3 E aali huoloo go ana haga modongoohia!

E aali huoloo go ana mee haga goboina!

God go di King gaa dagi hua beelaa,

gei dono mogobuna dagi e hagadau hua beelaa gi muli.

4 “Au nogo noho hua maluagina i dogu hale king. 5 Gei au gaa kii gaa hai dagu midi, e mmada gi nia hagadilinga ada hagamadagudagu dangada. 6 Deenei laa ne hai ai dagu haga iloo bolo digau kabemee o Babylon huogodoo gi laha mai gi ogu mua, gi hagia mai gi di au tadinga o dagu midi. 7 Gei digau hai mogobuna mo digau hai buubuu, mo digau manamana lodo di ahiaalangi gu loomoi, gei au ga hagi anga gi digaula dagu midi, gei digaula gu deemee di hagi mai tadinga o dagu midi. 8 Muliagina loo, gei ogo Daniel dela gu haga ingoo gi di ingoo o dogu god bolo Belteshazzar, ga hanimoi gi ogu mua. Go mee dela iai di Hagataalunga o nia god* dabuaahia. Au ga hagi anga dagu midi dela ne hai la gi mee, ga helekai, 9 Meenei Belteshazzar, di tagi o digau hai mogobuna. Au e iloo bolo di hagataalunga o nia god dabuaahia la i doo baahi, gei nia mee ala e de iloo nia daangada la hagalee haingadaa i doo baahi. Malaa, goe gi hagia mai malaa tadinga o dagu midi deenei:

10 “Dogu madagoaa nogo kii iei au gaa hai dagu moe, gei au guu mmada gi di laagau damanaiee e duu i tungaalodo o henuailala. 11 Di laagau deelaa guu tomo damanaiee huoloo, di ulu o di maa guu dau i di langi. Nia daangada o nia mada o henuailala e gidee ginaadou huogodoo di laagau deelaa. 12 Nia lau o di laagau deelaa e humalia, gei di maa guu huwa dau logo huoloo, nia huwa o di maa guu dohu ang gi nia daangada huogodoo. Nia manu dolodolo guu gida di nadau hagamalu i ono lala, gei nia manu mamaangi guu hai nadau waehongo i nia manga o di maa. Gei nia mee huogodoo ala e mouli gu miami humalia mai i di laagau deelaa.

13 “I lodo dagu moe gei au gaa mmada gi tangada di langi hagaloohi dabuaahia ga haneia i di langi i nua. 14 Mee ga haga iloo gi nua loo boloo, ‘Heelee di laagau deelaa la gi lala, duduudia nia manga la gi daha, magamaga ina nia lau mo nia huwa o di maa. Haga bagia nia manu dolodolo ala i lala di maa mo nia manu mamaangi ala i lodo nia manga la gi daha. 15 Dugua di tono di laagau la i golo, wanga ina dono duu baalanga mo baalanga mmee. Diagia i di gowaa maalama geinga tolo deelaa. Heia nia magalillili gi monnono ia gi hongo taane deenei. Diagia a mee gii noho madalia nia manu mo nia laagau. 16 I nia ngadau e hidu, gei mee hagalee hai ana maanadu dangada, nia maanadu hua manu. 17 Deenei go di hagailoo mai baahi digau di langi hagaloohi. Malaa, heia digau henuailala huogodoo gi iloo ginaadou bolo ma go di God Aamua Muginua dela e huwa nia madagoaa dagi o nia daangada. Mee e mogobuna di wanga nia maa gi digau ala e hiihai ginai, mo digau ala hagalee loo e hagalabagau.’ ”

18 King Nebuchadnezzar ga duudagi adu ana helekai, “Deenei dagu midi ne mmada ginai au. Gei goe go Belteshazzar, haga donu ina mai gi di au dono hadinga, idimaa, digau kabemee o dogu henua king le e deemee di haga donu dagu midi. Gei goe e mee, idimaa, di hagataalunga o nia god† dabuaahia la ala i doo baahi.”

Daniel gu haga modongoohia di midi

19 Malaa, gei Daniel, dela ne haga ingoo labelaa bolo Belteshazzar, gu homouli, guu noho dee muu. Gei di king ga helekai gi mee, “Belteshazzar, goe hudee heia goe gi maanadu e logo gi dagu midi, be go tadinga o di maa.”

Gei Belteshazzar ga helekai, “Meenei dogu king. Au bolo di midi deenei la gi heia hualaa gi o hagadaumee! Gei dono hadinga la gi heia labelaa ang gi o hagadaumee, gi hudee heia adu gi di goe! 20 Di laagau dela ne mmada ginai goe, dela e looloo e tugi nia gololangi, le e mee di mmada ginai digau o henuailala hagatau. 21 Nia lau o di maa e humalia huoloo, gei nia huwa gu logowaahee guu dohu ang gi digau henuailala huogodoo, nia manu dolodolo guu gida di nadau hagamalu i ono lala, gei nia manu mamaangi guu hai nadau waehongo i ono manga. 22 Meenei di king, goe la go di laagau deenei dela e looloowehaa ge maaloo. Goe guu tomo maaloo, dela gu dau iei goe i di langi, gei o mogobuna la guu dau gi nia mada o henuailala. 23 Nomuli gei goe gaa mmada gi tangada di langi hagaloohi dabuaahia dela ne haneia i di langi ga helekai boloo, ‘Heelee di laagau, hunahuna gi daha, dugua tono o di maa mo ono aga la i golo. Wanga ina dono duu baalanga mo baalanga mmee. Heia nia magalillili gi monnono gi hongo taane deenei, diagia a mee gi mouli i golo dalia nia manu dolodolo i nia ngadau e hidu.’

24 “Meenei di king, deenei la tadinga o dau midi, gei deenei la di haga iloo mai di God Aamua Muginua adu gi di goe i nia mee ala gaa hai adu gi di goe, meenei dogu dagi. 25 Goe ga hagabagi gi daha mo nia daangada, gei goe gaa hana gaa noho i baahi nia manu lodo geinga i nia gowaa maalama. I nia ngadau e hidu, gei goe gaa hai dau gai geinga tolo gadoo be nia kau mono siibi i di gowaa maalama, dela e iai di magalillili e doo gi oo nua. Gei goe gaa donu adu gi di goe bolo ma go di God Aamua Muginua la dela go Mee dela e huwa nia madagoaa dagi o nia daangada, gei e wanga nia maa gi digau ala e hilihili go Mee. 26 Tangada di langi dela ne haga iloo bolo di tono mono aga o di laagau deelaa la gi diagia hua igolo, le e hai dono hadinga bolo goe e mee di king labelaa i do madagoaa dela ga iloo e goe bolo ma go God dela e dagi henuailala hagatau. 27 Malaa, meenei di king, goe hagalongo gi dagu hagamaamaa. Huli gi daha mo o huaidu, heia nia mee ala e humalia ge e donu, gei gi dumaalia ang gi digau hagaloale, gei do mouli gaa kila humalia.”

28 Malaa, nia mee huogodoo aanei gu kila aga guu hai gi di King Nebuchadnezzar. 29 Nia malama e madangaholu maa lua nomuli, gei mee nogo heehee i tuatala dono hale king i Babylon, 30 mo di helekai boloo, “Mmada malaa gi Babylon gu aali huoloo! Ne hau ko au belee hai ai dogu guongo damana, e haga modongoohia ai dogu mogobuna mo ogu mahi, ogu madamada mo dogu aamua.”

31 Di madagoaa hua di king dela e leelee beenei, gei di lee ga haneia i di langi, ga helekai, “King Nebuchadnezzar, hagalongo gi agu helekai! Dolomeenei, gei Au gaa daa do mogobuna aamua la gi daha mo goe. 32 Gei goe ga hagabagi gi daha mo nia daangada, gaa noho madalia nia manu lodo geinga. Gei goe gaa gai au geinga tolo gadoo be nia kau i nia ngadau e hidu, gaa dae loo gi do madagoaa dela ga iloo e goe bolo ma go di God Aamua Muginua dela e huahua nia madagoaa dagi o nia daangada, gei go Mee dela e wanga di mogobuna deenei gi di ingoo hua tangada a Mee dela e hiihai e wanga ginai.”

33 Di madagoaa hua deelaa, gei nia mee aanei guu kila i baahi Nebuchadnezzar. Mee gu hagabagi gi daha mo nia daangada, gu gaigai ana geinga tolo gadoo be nia kau. Guu noho tiutiu i nia magalillili o di ahiaalangi, nia ngaahulu dono libogo gu lloowehaa gadoo be nia ngaahulu ‘eagle’. Nia madaniha o maa guu hai gadoo be nia madaniha manu mamaangi.

Nebuchadnezzar e haga hagaamu a God

34 “I muli nia ngadau e hidu, gei au go Nebuchadnezzar ga mmada aga gi di langi i nua, gei agu maanadu dangada la gu hanimoi labelaa gi di au. Gei au gu hagaamu di God Aamua Muginua mo di danggee gi Mee dela e mouli gaa hana hua beelaa.

Idimaa ma go Mee dela e dagi hua beelaa,

dono Henua King le e noho hua beelaa

dalia nia adu daangada gi muli.

35 Nia daangada huogodoo ala e haga honu henuailala

la hagalee nia mee i baahi o Mee.

Digau di langi mo digau henuailala huogodoo

e noho i lala ono mogobuna.

Deai tangada e mee di hai baahi gi Mee

be de hiihai gi nia hai a Mee ala e hai ai.

36 “Di madagoaa hua dela ne hanimoi ai dogu mouli hagalua gi di au, dogu hagalabagau mo dogu aamua mo nia madamada o dogu madagoaa king gu gaamai labelaa gi di au. Agu gau hai hegau gu hagaahi mai au, gei au guu hai labelaa di king o dogu henua, gei dogu hagalabagau koia gu i nonua i di mee anadilaangi.

37 “Malaa dolomeenei, gei au go Nebuchadnezzar e hagaamu gei e hagalaamua di King o di langi i nua i ana hegau donu mo ana ala huudonu. Mee dela e mee di haga manawa balabala digau ala e ngalua hagamuamua.”

5

Di hagamiami o King Belshazzar

1 King Belshazzar gaa hai dana hagamiami damana ang gi ana gau aamua e mana, gei digaula gu inuinu nadau waini. 2 Di madagoaa o digaula nogo inuinu nia waini, gei Belshazzar ga helekai bolo nia ibu mono boolo goolo mo silber ala ne gaamai go dono damana go Nebuchadnezzar i di Hale Daumaha i Jerusalem la gi gaamai e hai hegau ai ginaadou mo ana gau aamua, mo ono lodo mo ono lodo hege. 3 Malaa, digaula gu gaamai nia ibu mono boolo goolo, gei di king mo ana gau aamua mo ono lodo mo ono lodo hege gu inuinu ai, 4 mo di haga hagaamu nadau god ala ne hai gi nia goolo, silber, baalanga mmee, baalanga, laagau mono hadu. 5 Di madagoaa hua deelaa, di babaalima dangada ga gila mai, gaa hihi ana mee gi di gili di abaaba o di hale di king, di gowaa dela e maalama mai nia malama. Di king gu gidee ia di babaalima dela e hihi ana mee. 6 Mee gu madagu huoloo, gu maanuhia ang gi deia huoloo, gu hadu kene ono hadumada, gu bolebole ono wae. 7 Mee gaa wolo gi nua bolo gi laha mai digau hai mogobuna, digau hai buubuu mo digau manamana lodo di ahiaalangi. Di king ga helekai gi digaula, “Be koai hua i goodou dela gaa mee di dau nia helekai aanei, ga hagi mai ono hadinga, gei au ga haga gahu a mee gi nia gahu halatee luuli, gaa wanga di hau goolo gi di uwa o maa, gei mee gaa hai togodolu dagi i dogu henua.” 8 Digau kabemee a maa gu loomoi huogodoo, gei di maa tangada e mee di dau be e haga donu tadinga nia helekai aalaa gi di king ai. 9 Di king koia gu madagu huoloo, koia gu manawa gee, gei digau aamua a maa gu uli nadau gai. 10 Tinana di king ga longono ia nia mee aanei, ga hanimoi gi di gowaa dela e hai ai tagamiami digaula, ga helekai gi di king, “Meenei di king gi mouli hua beelaa! Goe hudee heia goe gi hagahuaidu go doo uli oo gai. 11 Taane i lodo do henua king iai di hagataalunga o nia god* dabuaahia i dono baahi. Di madagoaa do damana nogo king, gei mee tangada koia e iloo ia nia mee, gei e kabemee gadoo be di kabemee o nia god. Gei do damana, King Nebuchadnezzar guu hai a mee di tagi ni digau hai mogobuna, digau hai buubuu, digau kabemee, mo digau manamana lodo di ahiaalangi. 12 Mai i di hagataalunga donu mo di kabemee o maa, deenei ne hidi ai Daniel, dela gu haga ingoo go di king bolo Belteshazzar, e iloo ia di haga modongoohia nia hadinga o nia midi, mo di aau nia hagahinihini, mo di haga modongoohia nia mee ala e nngala. Malaa, goe gahia mai a Daniel gi haga modongoohia adu tadinga o dau mee deenaa.”

Daniel e haga donu nnelekai

13 Daniel ga laha mai gi mua di king, gei di king ga heeu gi mee, “Goe go Daniel, tangada i digau ala ne laha mai i Judah go dogu damana di king? 14 Au guu longo oo longo bolo di hagataalunga o nia god dabuaahia la i oo lodo, mo di maalama mo di iloo nia mee mo di kabemee la i doo baahi labelaa. 15 Digau kabemee mo digau hai buubuu gu laha mai belee dau mai gi di au nia helekai aalaa mo ono hadinga, gei digaula e de iloo ginaadou nnadinga o nia maa. 16 Gei au gu hagalongo bolo goe e mee di gida nia mee ala e nngala mo di haga modongoohia nadau hadinga. Maa goe e mee di dau nia helekai aanei, ga hagi mai ono hadinga gi di au, gei au ga haga gahu goe gi nia gahu aamua ala e halatee luuli, gaa wanga di hau goolo o di aamua gi doo uwa, gei goe gaa hai togodolu dagi i dogu henua.” 17 Gei Daniel ga helekai, “Dugua au wanga dehuia aanaa, be wanga gi tei dangada. Meenei di king, au gaa dau nia helekai aalaa, ga hagi adu gi di goe ono hadinga.

18 “Meenei di king, di God Aamua Muginua guu hai do damana, Nebuchadnezzar, di king e aali huoloo, guu hai a mee gi aamua ge hagalabagau. 19 Idimaa mee dela guu hai di king aamua huoloo, gei nia daangada o nia hagadilinga henua, nia daangada henua, mo nia hagadilinga helekai nogo polepole i di nadau mmaadagu i mee. Maa mee ga hiihai bolo ia e daaligi dana dangada gii made, gei mee e hai gii hai. Gei mee gaa hai bolo ia e dugu tangada la hagamouli, gei mee e dugu. Mee e hagalaamua be e hagahuaidu tangada gii hai be dono hiihai. 20 Gei di mee dela ne daa iei mee gi daha mo dono lohongo aamua gu deai dono haga madagu ai, la go dono hagamuamua, dono hamaaloo dono manawa, mo dono huaidu. 21 Mee gu daa gi daha mo nia daangada, gei nia maanadu a maa guu hai be nia maanadu manu. Mee guu hana guu noho i baahi nia ‘donkey’-lodo geinga, e gai ana geinga tolo gadoo be di kau, e kii i di langi aadee, deai dana mee e gahu ia i nia magalillili ai. Muli mai, gei mee gu iloo ia bolo ma go di God Aamua Muginua dela e huwa i nia madagoaa king o nia daangada, gei e wanga di mogobuna deenei gi di ingoo hua tangada a Mee dela e hiihai ginai.

22 “Gei goe, go tama a maa, goe gu iloo nia mee huogodoo aanei, gei goe hagalee haga balabala oo lodo. 23 Goe gu ngalua hai baahi gi Tagi dela i di langi, gu gaamai nia ibu mono boolo ala ne daa gi daha mo di Hale Daumaha a Maa. Goe mo au gau aamua, mo godou lodo, mo nia lodo hege gu inuinu godou waini i lodo nia maa, mo di haga hagaamu godou god ala ne hai gi nia goolo, silber, baalanga mmee, baalanga, laagau mono hadu. Nia god aanei le e dee gida ge de longono nia mee, gei e de iloo ginaadou dahi mee. Gei goe hagalee hagalabagau di God dela e hagamodu be goe e mouli be e made. Gei dela hogi e huwa i au mee huogodoo ala e hai. 24 Deenei di mee a God dela ne hagau mai dana babaalima gaa hihi nia helekai aalaa. 25 Malaa, aanei la nia helekai ala ne hihi:

Mene, mene, tekel, u farsin.

26 Aanei laa ono hadinga: Mene dono hadinga boloo: Nambaa: God guu dau nia laangi o do madagoaa gaa hai di king, guu wanga dono hagamodu. 27  Tekel, dono hadinga boloo: Pauna: Goe guu lawa di pauna i hongo di mee pauna mee, guu hai bolo goe e maamaa kii balua. 28  Farsin, dono hadinga boloo: Duwwe: Do henua gu haahi lua, guu duwwe i Persia mo Media.”

29 Di madagoaa hua deelaa, gei Belshazzar gaa hai gi ana gau hai hegau gi haga ulu ina a Daniel gi di gahu halatee luuli o digau aamua, ge gi wanga ina di hau goolo gi di uwa o maa. Gei mee guu hai a Daniel di togodolu dagi aamua i lodo dono henua.* 30 Di boo hua deelaa, gei di king o Babylonia go Belshazzar la gu daaligi guu made. 31 gei ogo Darius, tangada o Media, guu pono di lohongo o maa guu king. Mee gu modoono maa lua ono ngadau i di madagoaa deelaa.

6

Daniel i lodo di luwa laion

1 Darius ga hagamaanadu bolo ia e dongo ana gobinaa e lau madalua e dagi i hongo ana guongo. 2 Haga puni anga, mee gu hilihili labelaa bolo Daniel mo ono ehoo dogolua e madamada humalia i nia hegau nia gobinaa aalaa mo e benebene humalia nia maluagina o di king. 3 Digi duai, gei di maa gu modongoohia bolo Daniel koia e ngalua humalia i ono ehoo ga dagi aalaa mo nia gobinaa. Mee e tanga hua i daha mo digaula, gei di king guu hai dana maanadu bolo ia gaa dugu a mee e madamada humalia i ana guongo huogodoo. 4 Nia daangada madamada humalia ala i golo mo nia gobinaa gu hagamada e halahala di nadau ala dela e haga ihala a Daniel i di hai a mee dela e dagi tenua aamua deelaa. Gei di maa e deemee, idimaa, Daniel le e ngalua huudonu, gei mee digi hai ana mee hala be ana mee tilikai. 5 Malaa, digaula ga helehelekai i nadau mehanga, “Gidaadou e deemee di gida tadau mee belee hagahuaidu a mee, go di maa hua be di mee e dau ang gi taumaha o maa.”

6 Malaa, digaula gaa hula ga helekai gi Darius, “King Darius, goe gi mouli hua beelaa! 7 Gimaadou huogodoo ala e dagi au guongo, ala go nia daangada madamada humalia nia gobinaa, mo nadau togolua gobinaa, mono gau oobidi ala i golo, gimaadou guu buni ngaadahi bolo goe gi haga iloo ina di haga iloo deenei, gi haga mogobuna ina. Heia au haga iloo bolo i lodo nia laangi e motolu, deai tangada e dangi i dono hiihai gi tuai god gee ai, be ang gi tei dangada i daha mo di king ai. Tangada dela ga haga hai gee di haga iloo deenei, le e hudu gi lodo di luwa laion. 8 Malaa, meenei di king, heia di haga iloo deenei, wanga ina ginai do ingoo gi hai hegau, gaa hai taganoho mai baahi digau Media mo Persia dela e deemee loo di huli.” 9 Malaa, King Darius gu sain taganoho deenei.

10 Di madagoaa hua o Daniel ne iloo ia bolo taganoho deelaa la guu sain, gei mee gaa hana gi dono hale. Di hale o maa iai di ruum e huli adu beelaa gi Jerusalem. Mee gaa hana gi golo be dana hai dela e nnoo mau e haihai. E dogoduli gi lala i mua di bontai dulii mahuge, ga dalodalo ang gi dono God hagadolu i di laangi e dahi.

11 Di madagoaa hua nia hagadaumee o Daniel ne gidee ginaadou bolo mee e dalodalo gi dono God, 12 digaula guu hula gi di king, gu hagahuaidu a Daniel gi di king boloo, “Meenei di king, goe gu sain dau haganoho bolo i lodo nia laangi e motolu tangada dela gaa gida bolo e dangidangi i dana mee gi tei god be tei dangada laa daha mo goe, le e hudu gi lodo di luwa laion.”

Gei di king ga helekai, “Uaa, taganoho maaloo dangihi ni digau Media mo Persia deenaa, gei e deemee di huli.”

13 Digaula ga helekai gi di king, “Daniel dela go tangada dela ne laha mai i Judah la hagalee hagalaamua goe, be e daudali dau haganoho dela ne hai. Mee e hai dalodalo i nia laangi huogodoo, hagadolu di laangi e dahi.”

14 Di madagoaa di king ne longono ia di mee deenei, geia gu manawa gee. Mee ga hagamahi e halahala di ala dela e haga dagaloaha a Daniel, gaa hai loo, gaa hai loo go di laa ga ulu. 15 Nia hagadaumee o Daniel ga loomoi labelaa gi di king ga helekai, “Meenei, goe e iloo hua bolo nia haganoho o Media mo Persia i golo e hai boloo: Di haganoho di king dela ma gaa hai le e deemee di huli.”

16 Malaa, gei di king gaa hai dana haga iloo bolo Daniel le e hudu gi lodo di luwa laion. Mee ga helekai gi Daniel, “Daniel, doo God dela e hai hegau ginai goe hagahumalia, la gi haga dagaloaha ina goe.” 17 Di ngudu di luwa deelaa la guu pono gi di hadu. Di king guu wanga dono maaga aamua gi hongo di hadu deelaa bolo gi de hanimoi tangada e daa Daniel gi daha. 18 Di king gaa hana gi dono hale king, digi kii i di boo deelaa. Hagalee e miami ge hagalee labelaa nia mee haga tenetene ne hai ai.

19 Heniheni loo, gei di king gaa hana gi di luwa laion. 20 Mee gaa dau i golo, gaa wolo adu haahaa boloo, “Daniel, tangada hai hegau di God Mouli. E hai behee, doo God dela e hagalaamua kooe la guu mee di haga dagaloaha goe gi daha mo nia laion?”

21 Daniel ga helekai, “Meenei di king gi mouli hua beelaa! 22 Dogu God gu hagau mai dana dangada di langi guu tai nia ngudu o nia laion gi de haga mmaemmae au. Meenei di king, Mee ne hai di maa beenei, idimaa, Mee e iloo Ia bolo au e madammaa gei au dagu huaidu ne hai adu gi di goe ai.”

23 Di king gu tenetene huoloo, ga haga iloo bolo Daniel la gi dahi aga ina gi daha mo di luwa deelaa. Digaula ga dahi aga a mee, gu gidee bolo mee humalia hua, idimaa mee e hagadagadagagee gi dono God. 24 Nomuli gei di king ga haga iloo bolo digau ala nogo hagahuaidu Daniel le e hagaduadua. Digaula mo nadau lodo mo nadau dama la gi kilia gi lodo di luwa laion. Digaula ne kili digi dau i tua di luwa, gei nia laion gu tobo aga gi digaula gu hunahuna nadau iwi huogodoo.

25 King Darius gaa hihi ang gi digau huogodoo o nia hagadilinga henua, hagadilinga daangada, hagadilinga helekai o henuailala boloo:

“Tagaaloho! 26 Au e haga iloo bolo i lodo agu guongo huogodoo, nia daangada huogodoo gi hagalaamua ina gei gi hagalabagau ina di God o Daniel.

“Mee di God dela e mouli, ge e dagi gaa hana hua beelaa. Dono henua king le e deemee di oho, gei ono mogobuna deai ono hagaodi ai. 27 Mee e benebene ge e haga dagaloaha. Mee e hai ana mee de iloo gidaadou, mono mee haga goboina dangada i di langi i nua mo i henuailala. Mee ne haga dagaloaha a Daniel gi de daaligi go nia laion.”

28 Daniel guu kila ana hegau i di madagoaa o Darius nogo king mo di madagoaa labelaa o Cyrus tangada Persia nogo king.

Daniel e hagamodongoohia ana midi

7

(7.1—12.13)

Di midi Daniel i nia manu e haa

1 Di tahi ngadau o Belshazzar nogo king i Babylon, gei au ne hai dagu midi boo. Dagu midi deenei guu hihi ko au ono hagailongo 2 dagu mee dela ne mmada ginai au di boo deelaa:

Nia madangi e gono mai i nia baahi huogodoo gu haga bagibagia i hongo di moana. 3 Nia manu hagamadagudagu dangada llauehaa e haa ga loo aga i lodo di moana, digaula e hai geegee huogodoo.* 4 Di manu matagidagi le e hai gadoo be di laion, gei e hai ono bakau be di ‘eagle’. Au dela hua e daumada di maa, gei nia bakau o maa ga hagihagi gi daha mo mee. Di manu deelaa la gaa hai gii duu donu aga gi nua, gaa wanga ginai nia maanadu o tangada.

5 Togolua manu le e hai gadoo be di ‘bear’, e duu ono wae e lua ala i muli, e kadi ana iwi wogowogo e dolu. Gei di lee ga helekai gi mee, “Duu aga, geina au goneiga ala e mee dau gai!”

6 Dogu madagoaa dela e daumada hua i golo, tuai manu ga gila aga labelaa, e hai gadoo be di ‘leopard’, go di maa dela e hai ono bakau e haa i dono dua e hai be nia bakau manu mamaangi. Di manu deenei ono libogo e haa. Di mogobuna e dagi guu wanga gi mee.*

7 Nomuli, gei au gaa mmada gi togohaa manu, go di manu maaloo dangihi, gei e mmada ginai hagahuaidu, gei e hagamadagudagu dangada. E hai ono niha baalanga llauehaa e hunahuna ai ana daangada ala e hiihai ginai, ga nomuli ga dagadagahi gi lala ma nia aha ala guu dubu. Di manu deenei e hai gee mo nia manu ala i golo, e hai ono madaagoo e madangaholu.* 8 Au dela hua e daumada nia madaagoo o maa, gei di madaagoo labelaa dulii ga tomo aga i mehanga nia mee ala llauehe, gu hunahuna nia madaagoo e dolu mai nomua. Di madaagoo deenei ono golomada dangada, mo dono ngudu e leelee llauehaa hagapuu.*

Di moe o Tangada dela nogo mouli hua gaa hana hua beelaa

9 Dogu madagoaa hua dela e mmada, nia lohongo king gaa dugu gi nadau gowaa ala belee dugu ai, gei ogo Tangada dela nogo mouli mai anadilaangi gaa noho gi lodo di lohongo e dahi i nia maa. Nia goloo o maa e kene gadoo be nia ‘snow’, gei nia ngaahulu o maa e kene gadoo be nia ngaahulu siibi. Di lohongo dela e noho iei mee le e ulaula ge e hai ono duaadiga ulaula.* 10 Di monowai ulaula e hali mai i di gili di maa. Nia daangada dogo logowaahee e mana (1,000) duumaa e hai hegau gi mee, gei i mua o mee e tuu nia daangada e guli (1,000,000) duumaa. Di gowaa hai gabunga gu togomaalia gei nia beebaa guu dugu maahuge.*

11 Gei au e longono di madaagoo dulii dela e hagalongoaa hua igolo ge e leelee llauehaa hagamuamua. Dogu madagoaa hua dela e daumada, gei togohaa manu la gu daaligi guu made, guu hudu gi lodo di ulaula guu wele gu hagalee. 12 Gei nia manu ala i golo la gu daa gi daha nadau mogobuna, gei digaula e mee di mouli hua igolo i tama madagoaa bodobodo.

13 I lodo dagu mmada deenei, gei au ga gidee di mee be Tangada dangada e hanimoi e haganiga dono gili go nia gololangi, gaa hana gi mua Tangada dela nogo mouli mai namua.* 14 Di mogobuna dagi, nia hagalabagau, mo nia mogobuna aamua gu haga uda gi mee, bolo nia hagadilinga daangada, nia hagadilinga daangada henua, nia hagadilinga helekai o nia henua huogodoo gi hai hegau gi mee. Nia mogobuna o maa e noho hua beelaa, gei dono Henua King hagalee lawa.*

Di haga donu o di midi

15 Dagu midi dela ne hai, gu haga dee baba au, guu hai au gi uli ogu gai. 16 Gei au ga hanadu gi tangada e dahi i digau ala e tuu i golo bolo mee gi haga modongoohia ina malaa nia mee huogodoo. Gei mee ga haga modongoohia tadinga o nia mee aanei mai gi di au. 17 Mee ga helekai, “Nia manu llauehaa e haa, la go nia henua aamua e haa ala ga kila aga i henuailala. 18 Gei ogo nia dama o di God Aamua Muginua ga hai mee gi di mogobuna aamua o nia king, ga daahi hua go digaula beelaa, gaa hana hua beelaa.”*

19 Nomuli, gei au e hiihai labelaa bolo gi iloo eau togohaa manu dela e hai gee mo nia manu ala i golo. E hagamadagudagu dangada e hai ono niha baalanga llauehaa e hunahuna ai ana daangada ala e hiihai ginai gi ono madaniha baalanga mmee mo ono niha baalanga, ga nomuli ga dagadagahi digaula gi lala. 20 Au e hiihai labelaa gi iloo di hai o nia madaagoo e madangaholu ala i di libogo o maa, mo di madaagoo dulii dela ne tomo muliagi, gaa hai nia madaagoo e dolu aalaa gi mmoonono. Tama madaagoo deenei dela ono golomada, mo dono ngudu dela e leelee hagaamu ia. Tama madaagoo deenei le e mada hagamadagudagu dangada i nia mee ala i golo.

21 Au dela hua e daumada, gei ogo di madaagoo deelaa la gaa hai dana dauwa gi nia dama a God, gu maaloo i digaula.* 22 Gei ogo Tangada dela e mouli hua beelaa la ga haga iloo di hagi aga e hagamaamaa nia dama di God Aamua Muginua. Deelaa di madagoaa o nia dama a God gaa wanga ginai di mogobuna aamua o nia king.*

23 Deenei di haga modongoohia dela ne hagi mai gi di au: “Togohaa manu la dela go togohaa henua aamua dela ga gila aga i henuailala, e hai gee laa mo nia henua aamua ala i golo. Aalaa digau gaa oho henuailala ga dagadagahi gi lala. 24 Nia madaagoo e madangaholu la go nia king e madangaholu ala gaa dagi tenua aamua deelaa. Gei dahi king ga gila aga nomuli, e hai gee mo nia king ala nomua, ga daa gi daha ana king e dolu i nia king aalaa.* 25 Mee ga helehelekai hai baahi ang gi di God Aamua Muginua, ga hagahuaidu nia dama a God. Mee ga hagamada gaa hai nia dama a God gi hulihuli nadau haganoho mono hagamiami daumaha. Nia dama a God gaa noho i lala nia mogobuna o maa i nia ngadau e dolu mo di baahi.* 26 Gei ogo di gowaa hai gabunga o di langi gaa hai dana gabunga ga hagamodu ga daa gi daha nia mogobuna o maa, gaa hai a mee gi hagalee. 27 Nia mogobuna mo nia aali o nia henua mo nadau king o henuailala ga hagauda gi nia dama a God Aamua Muginua. Nia mogobuna o nia king digaula ono hagaodi ai, gei ogo nia dagi ala e dagi i henuailala ga hai hegau ge e hagalongo ang gi digaula.”*

28 Deenei di hagaodi o di haga modongoohia deenei. Au gu madagu huoloo, gu uli ogu gai, gu noho hua gu daahi nia mee aanei la i ogu lodo.

8

Di midi Daniel i di siibi daane mo di kuudi

1 I di tolu ngadau a Belshazzar nogo king, au ne mmada gi di lua hagagida. 2 I lodo di hagagida deenei, au ne limalima hua ga gidee bolo au gu i lodo di waahale gu duuli go Susa i lodo tenua go Elam. Au nogo duu i taalinga di Monowai Ulai. 3 Au gaa mmada gi di siibi daane i taalinga di monowai, ono madaagoo e lua, e dahi e mada looloo ge mada hoou i di hoo di maa. 4 Au ga daumada di siibi daane deelaa e haga deaadee bahi i dai, bahi i ngeia mo bahi i ngaaga gi ono madaagoo e lua. Deai di manu e mee di hagadautugi a mee be e lele gi daha mo ono mogobuna ai. Di manu deelaa gu daudali hua dono hiihai, gu hagamuamua.

5 Di madagoaa au gu gologolo hua be di maa di aha deenei, di kuudi ga lele mai i di baahi gi dai, nogo lele mai giibeni gei ono wae digi tale gi nia gelegele. Mee dono madaagoo damana e dahi i mehanga ono golomada. 6 Mee ga hanimoi haga huudonu gi di siibi daane dela nogo gidee au e duu i taalinga di monowai, gaa lele giibeni gi di siibi deelaa. 7 Au ga daumada a mee e heebagi gi di siibi daane. Mee gu hagawelewele huoloo gaa lele giibeni gaa tugi i di siibi daane ga hadihadi nia madaagoo e lua o maa. Di siibi daane gu ono mahi e heebagi gi mee ai, guu hudu gi hongo di gelegele gu dagadagahi, ge deai tangada e mee di hagamaamaa a mee ai.

8 Di kuudi gu mada hagamuamua mai, gaa dae loo gi dono madagoaa ne maaloo dangihi, ge dono madaagoo gaa hadi. Nia madaagoo e haa ga tomo aga i di lohongo di maa, e lui huogodoo nadau ngudu gi nia gowaa geegee. 9 Di madaagoo e dahi gu tomo aga dono dama madaagoo, ono mahi e dau adu gi baahi ngaaga mo gi baahi dua mo gi baahi Tenua o di Hagababa. 10 Tama madaagoo gu maaloo guu mee di heebagi gi digau dauwa di langi ala go nia heduu, guu kili hunu heduu gi hongo di gelegele, gu dagadagahi.* 11 Mee hogi gu hagalee gana gi Tama daane di King o digau dauwa di langi, guu dugu nia tigidaumaha ang gi Mee gi dee hai, gu haga huaidu di Hale Daumaha. 12 Nia daangada guu hai nia huaidu i golo, gu hagalee hai nia tigidaumaha, guu hudu taumaha e donu gi hongo di gelegele. Di madaagoo guu gila i ana mee huogodoo ala nogo hai.

13 Au ga longono tangada di langi e heeu gi dono ehoo, “E waalooloo behee go di haihai o nia mee ala ne mmada ginai i lodo di midi? E waalooloo behee go di huaidu dana pono di lohongo tigidaumaha o nia laangi? E waalooloo behee go di dagadagahi o digau dauwa o di langi mo di Hale Daumaha?”

14 Au ga hagalongo gi tangada di langi dela i golo e helekai, “Nia tigidaumaha la hagalee hai i nia luada mo nia hiahi e 2,300. Nomuli, gei di Hale Daumaha ga hagaduu aga haga hoou.”

Tangada di langi go Gabriel e haga modongoohia di midi

15 Au nogo hagamada belee hai gi modongoohia be di midi le e hai bolo aha, ga homouli hua tangada guu duu i ogu mua. 16 Au ga longono di lee e hanimoi i hongo di Monowai Ulai, “Gabriel, hagi anga ina di hadinga o dana mee ne mmada ginai.”* 17 Gabriel ga hanimoi gaa duu i dogu baahi, gei au gu madagu guu hinga gi hongo di gelegele.

Mee ga helekai mai, “Kooe go tangada dangada, iloo di hadinga. Di midi le e helekai di hagaodi henuailala.” 18 Dono madagoaa nogo helekai, au guu hinga gi hongo di gelegele, gu de iloo e au tenua. Mee gaa kumi au, ga hagaduu au gi ogu wae, 19 ga helekai, “Au e hagi adu di hai o di hagawelewele o God. Di midi le e helekai i di madagoaa o di hagaodi.

20 “Di siibi daane e lua ono madaagoo ne mmada ginai goe la go nnenua go Media mo Persia. 21 Di kuudi la go tenua king go Greece, ge di madaagoo i mehanga ono golomada la go di king matagidagi. 22 Nia madaagoo e haa ne tomo aga e pono di madaagoo ne hadi matagidagi la go nia henua king e haa i muli di haahi haa tenua deelaa, ala hagalee e maaloo be tenua matagidagi.

23 “Di hagalawa o nnenua king aanei ma ga hoohoo mai, gei digaula ga huaidu huoloo, digaula le e hai gi hagaduadua, ge di king dela ga i golo la di king e hamaaloo dono manawa, hinihini, ge halahalau dangada. 24 Mee ga maaloo, hagalee mai i ono mogobuna donu. Mee gaa oho ana mee, gaa gila ana mee huogodoo ala e hai. Mee ga haga huaidu digau maaloo mo nia daangada a God. 25 Dono iloo di hai nia mee, mee gaa gila i dana ala halahalau dangada. Mee ga hagaamu ia ga hagahuaidu nia daangada dogologo i di ingoo hua di madagoaa. Mee ga haga balumee hogi di King dela e aamua i nia king ala i golo, gei mee ga daaligi gi daha, hagalee ne daaligi go nia mahi o nia daangada. 26 Di midi o di tigidaumaha hiahi mo luada dela ne hagi adu le e gila aga. Dugua hagammuni di maa dolomeenei, idimaa maa e waalooloo i mua di maa gaa gila.”

27 Au nogo manawa gee ge nogo magi i nia laangi e logo. Nomuli, gei au gaa hana e hai di moomee di king ne hagaingoo mai bolo e hai, gei au nogo hinihini i di midi, nogo de iloo di maa.

9

Daniel e dalodalo i ana daangada

1 Darius tangada o Media, tama daane ni Xerxes, nogo king i Babylon. 2 I lodo tahi ngadau o maa nogo dagi, gei au nogo kuulu gi di Beebaa Dabu, mo di hagabaubau gi nia ngadau e mada hidu ala bolo e dugu ai Jerusalem mooho, be nia helekai a Dimaadua ala gu hagi anga gi soukohp Jeremiah.* 3 Au gu dalodalo hagamahi gi Tagi go God. Au e dangidangi hagamahi huoloo ge e noho hagaonge, ge e uluulu nia goloo lodo huaidu mo di nohonoho i lodo nia luaahi. 4 Au e dalodalo gi Dimaadua go dogu God, e dangidangi i nia huaidu o agu daangada, e helekai boloo, “Meenei Tagi go God, Goe e aamua i nia mee huogodoo. Gimaadou e hagalaamua Goe. Goe e manawa dahi ang gi au hagababa, gei e haga modongoohia do aloho dee odi ang gi digau ala e aloho i di Goe ge e haga gila aga do hiihai. 5 Gimaadou gu ihala, guu hai nia huaidu ge gu hai gee. Gimaadou gu de hagalongo ang gi au helekai. Gimaadou guu huli gi daha mo nia mee e donu ala ne hagi mai Kooe gi gimaadou. 6 Gimaadou gu hagalee hagalongo gi au soukohp ala go au gau hai hegau ala e haga modongoohia i do ingoo ang gi madau king, madau dagi, madau maadua mmaadua, mo mai gi madau henua hagatau.

7 “Meenei di madau Dagi, nia madagoaa huogodoo gei Goe e donu, gei gimaadou e haga langaadia hua gimaadou. E hai go gimaadou ala e noho i Judea, Jerusalem, mo i lodo Israel hagatau, go digau ala gu duwweduwwe Kooe i lodo nia henua mogowaa mo nia gowaa hoohoo, mai i nadau de manawa dahi adu gi di Goe.

8 “Meenei Dimaadua, madau king mo madau maadua mmaadua guu hai nia hai haga langaadia dangada, guu hai hala adu gi di Goe. 9 Goe e honu i di aloho mo tumaalia, ma e aha maa gimaadou gu hai baahi adu gi di Goe.

10 “Meenei Dimaadua go di madau God, gimaadou digi hagalongo gi au helekai ala ne hai mai bolo gimaadou gi daudalia au haganoho ala gu hagi mai go au gau hai hegau go nia soukohp gi gimaadou. 11 Digau Israel huogodoo gu hunahuna au haganoho, gu hagalee hagalongo gi au mee ne helekai ai. Gimaadou gu hala adu gi di Goe, deelaa laa gu dugu mai gi gimaadou di hagaduadua dela guu hihi i lodo Nnaganoho Moses, go dau dangada hai hegau. 12 Goe gu haga gila au mee ala gu helekai ai bolo e hai gii hai Kooe mai gi gimaadou mo madau dagi. Goe gu hagaduadua Jerusalem gi di hagaduadua koia e huaidu i nia hagaduadua o nia waahale ala i golo i henuailala. 13 Goe gu dugu mai nia hagaduadua huogodoo ala gu haga modongoohia i lodo Nnaganoho Moses.

“Meenei Dimaadua di madau God, dolomeenei hogi, gei gimaadou hagalee hagamahi e haga tenetene Goe i di madau huli gi daha mo madau huaidu be e daudali oo donu.

14 “Meenei Dimaadua go di madau God, goe gu hagatogomaalia e hagaduadua gimaadou, gei Goe guu hai gii gila, idimaa, Goe e hai nia mee ala e donu i nia madagoaa huogodoo. Gei gimaadou digi hagalongo adu gi di Goe.

15 “Meenei Tagi go di madau God, goe gu haga modongoohia o mogobuna i dau hai dela ne laha mai au dama gi daha mo Egypt. O mogobuna e langalangahia hua igolo. Gimaadou gu ihala. Gimaadou guu hai hala. 16 Goe nogo haga dagaloaha gimaadou anadilaangi, malaa, Goe hudee hagawelewele hua igolo gi Jerusalem, idimaa, ma di gonduu mo dono waahale haga madagu ni aau. Digau o nia guongo aanei i madau daha gu haga balumee Jerusalem, mo au daangada, idimaa go madau huaidu mo nia huaidu o madau maadua mmaadua ala ne hai.

17 “Meenei di madau God, hagalongo gi dagu dalodalo mo dagu dangidangi. Haga duu aga ina hoou dau Hale Daumaha dela gu mooho, gi gidee ai nia daangada huogodoo bolo Goe go Tagi. 18 Goe gi longono gimaadou, gii mmada gi nia haingadaa ala iai gimaadou no lodo, mo di hagaduadua o di waahale dela e haga ingoo adu gi di Goe. Gei gimaadou e tangi adu gi di Goe, idimaa, Goe e honu i di aloho, ma hagalee go gimaadou ala e donu.

19 “Meenei Tagi, Goe gi longono gimaadou. Meenei Tagi, dumaalia mai gi gimaadou. Meenei Tagi, Goe hagalongo mai gi gimaadou! Heia hua nia mee ala e hai digau huogodoo gi iloo bolo ma Kooe dela go God, hudee heia gi duai! Di waahale deenei mo nia daangada aanei la digau ni aau.”

Gabriel e haga modongoohia di kokohp

20 Au e hai dalodalo hua igolo, mo di haagi ogu huaidu mo nia huaidu digau Israel, gei e dangidangi labelaa gi Dimaadua go dogu God bolo gi haga duu aga ina hoou dono Hale Daumaha dabu. 21 Dogu madagoaa hua dela e dalodalo iei au, gei tangada di langi go Gabriel dela ne mmada ginai au i lodo dagu midi i di matagidagi, ga maangi mai gi di gowaa dela iei au. Di madagoaa deelaa la go di madagoaa hai tigidaumaha o di hiahi.* 22 Mee ga helekai mai gi di au, “Daniel, au ne hanimoi belee hagamaamaa goe, gi iloo e goe di kokohp. 23 Di madagoaa hua dela ne daamada iei goe belee dangi gi God, gei Mee guu lawa di hui dau dangidangi, idimaa, Mee e aloho i di goe. Malaa, deenei ne hanimoi iei au belee hagi adu. Hagalongo mai gi humalia gi dagu haga modongoohia dau midi deenei:

24 “Nia ngadau e mada hidu hagalagolago ina gi di hidu, deenei di waalooloo o di madagoaa dela e dugu adu go God gi di goe mo au daangada mo di godou waahale dabu, e lawa mai goodou gi daha mo godou hai huaidu. Nomuli, gei godou huaidu la ga maahede, gei ogo di tonu dee odi la dela ga haga duu aga. Gei dau midi mo di kokohp deenei la gaa gila. Di hagadabu hoou o di Hale Daumaha gaa hai. 25 Malaa, goe gi iloo ge gi modongoohia e goe: Tugi i di madagoaa dela gu hagawaalanga bolo e hau haga hoou ai Jerusalem, gaa dae gi di hanimoi ai di Tagi dela gu hilihili aga go God, gei ogo nia ngadau e hidu hagalagolago gi di hidu la gaa too gi daha. Jerusalem la ga haga duu aga hoou ngaadahi mo nia ala mono abaaba maaloo dangihi. Gaa duu i golo i nia ngadau e hidu hagalagolago gi di modoono maa lua ngadau. Deelaa hogi di madagoaa o nia haingadaa llauehe. 26 Di hagaodi gi muli o di madagoaa deelaa, di Tagi dela ne hilihili aga go God, la ga daaligi gii made gei di mee ne hai ai. Di waahale mo di Hale Daumaha la gaa oho go di buini dauwa o tagi aamua. Di hagaodi la gaa hai gadoo be toloo, ga gaamai tauwa mo nia hagadilinga haingadaa a God ala gu hagatogomaalia. 27 Di tagi aamua deelaa gaa hai dana hagababa maaloo dangihi gi digau dogologo, di hagababa e hai hegau i nia ngadau e hidu. Di wae lua di madagoaa deenei gaa doo gi daha, gei mee ga haga lawa nia tigidaumaha mo nia wanga dehuia. Mee gaa dugu di ada mee huaidu haga manawa gee dangada gi di gowaa dela e kaedahi i nua loo o di Hale Daumaha, gaa dugu beelaa, gaa dae loo gi di madagoaa a God dela e hagalawa ai tangada dela ne dugu di maa gi golo.”*

10

Di moe Daniel i taalinga di Monowai Tigris

1 I di tolu ngadau a Cyrus nogo hai tagi damana Persia, di hagailoo ga haga gida gi Daniel, dono ingoo labelaa go Belteshazzar. Deenei la telekai e donu, gei e haingadaa di iloo dono hadinga. Telekai deenei ne hagamodongoohia gi Daniel i lodo di moe.

2 Di madagoaa deelaa, au nogo manawa gee i lodo nia dabu e dolu. 3 Au digi gai agu meegai humalia be nia goneiga manu, be e inu nia waini, be e dala dogu libogo, gaa dae loo gi di hagaodi nia dabu e dolu.

4 Di madalua maa haa laangi o di malama matagidagi o di ngadau, au nogo duu i taalinga di Monowai Tigris. 5 Au gaa mmada gi nua ga gidee tangada e ulu nia gahu malali mo di tuu goolo. 6 Tuaidina o maa e maahina be di hadu haga laagei. Ono hadumada e maahina be di daba o di ila, gei ono golomada e hai ono gaagaa be di ahi. Ono lima mono wae e maahina be di baalanga mmee ne olo gi dingidingia, gei dono lee e hai be nia lee digau dogologo.*

7 Koau hua modogoau ne mmada gi di moe deenei. Digau i dogu baahi digi gidee, gei digaula gu mmaadagu guu llele gi daha, guu pala hagammuni. 8 Au nogo noho modo goau, e daumada di mee haga gologolo dangada deenei. Au ogu mahi ai, ogu golomada guu huli gu hagalee modongoohia tangada. 9 Dogu longono di lee o maa, au guu hinga gi hongo di gelegele gu de iloo e au tenua, gaa kii huli gi lala i golo. 10 Di lima o tangada gaa kumi au, ga dahi aga au gi ogu lima mo ogu duli, gei au nogo bolebole hua igolo.

11 Tangada di langi ga helekai mai, “Daniel, God e aloho i di goe. Duu gi nua, hagalongo hagahumalia gi dagu helekai. Au ne hagau mai gi di goe.” Mee ne helekai beenei, gei au gaa duu gi nua, gei e bolebole hua igolo.

12 Tangada di langi ga helekai, “Daniel, hudee madagu. God gu longono au dalodalo mai di laangi matagidagi ne maanadu iei goe bolo e manawa hila gi lala gii mee dau kae di iloo. Au ne hanimoi belee hui dau dalodalo. 13 Tangada di langi o tenua king go Persia gu hai baahi mai gi di au i nia laangi e madalua maa dahi. Gei tangada di langi go Michael tagi e dahi i digau di langi, ga hanimoi ga hagamaamaa au, idimaa au gu diiagi modogoau i Persia.* 14 Au ne hanimoi belee hai goe gi iloo be di maa di aha gaa hai gi au daangada i di madagoaa dela ga dau mai. Deenei la di hagamodongoohia.”

15 Dana helekai beenei, au guu mmada ia gi di gelegele, gu deemee dagu leelee. 16 Tangada di langi dela e hai be tangada, gaa bili mai gi ogu malaungudu. Au ga helekai gi mee, “Meenei, di hagamodongoohia deenei guu hai au gi bagege, gu hagalee noho go dogu bolebole. 17 Au e hai be di hege e duu i mua dono dagi. Au e mee di helekai adu behee? Au ogu mahi ai, ge ogu madangi dogidogi e dubu i ogu lodo ai.”

18 Mee ga dahi aga au labelaa, gei au gu maaloo aga. 19 Mee ga helekai, “God e aloho i di goe, hudee de nnoomaalia be e madagu.”

Mee ne helekai beenei, gei au gu mada maaloo, ga helekai, “Meenei, hagia mai dau mee belee helekai iei goe. Goe guu hai au gi manawa lamalia.” 20-21 Mee ga helekai, “Goe e iloo be au ne hanimoi gi di goe eiaha? Au ne hanimoi belee hagi adu di mee dela e hihi i lodo di Beebaa o di Tonu. Dolomeenei au e hai gii hana e heebagi gi tangada di langi Persia. Nomuli tangada di langi Greece ga gila aga. Deai tangada e hagamaamaa au ai, go Michael hua go tangada di langi Israel.

11

1 Ma go mee hua dela e hagamaamaa mo di abaaba au. 2 Dagu mee ga hagi adu dolomeenei le e donu.”

Nnenua Egypt mo Syria

Tangada di langi ga helekai, “Nia king dogodolu gaa dagi Persia, nomuli togohaa king le e maluagina i digaula huogodoo. Dono hai mee gi nia mogobuna dagi huogodoo, mee ga hai baahi gi tenua go Greece.

3 “Di king maaloo ga gila aga. Mee gaa dagi ana henua e logowaahee, gaa hai di ingoo hua di mee dela e hiihai ginai. 4 Dono madagoaa e hai mee gi ono mogobuna huogodoo, tenua dagi o maa ga mooho gaa hai nia baahi e haa. Nnuai king ala hagalee nia hagadili ni mee gaa pono di lohongo o maa, ge hagalee maaloo be mee.

5 “Di king o Egypt la ga maaloo. Tagi dauwa e dahi o maa ga maaloo i mee, gaa dagi tenua damana. 6 I muli hua hunu ngadau, di king o Egypt gaa hai dana hagababa gi di king o Syria, gaa wanga dana dama ahina e lodo ginai mee. Di hagababa la digi waalooloo. Di ahina, dono lodo, mo dana dama, mo ana gau hai hegau ne hula dalia di ahina deelaa, la gu daaligi huogodoo gii mmade.

7 “Digi duai nomuli, tangada o di ahina deelaa gaa hai di king. Mee ga heebagi gi digau dauwa o di king Syria, ga ulu gi lodo di abaaba digau dauwa, ga haga magedaa digaula. 8 Mee gaa kae nia ada o nadau god mo nia goolo mono silber ala ne haga ingoo gi nia god aalaa gi Egypt. I muli hua hunu ngadau o di noho di aumaalia, 9 di king o Syria belee heebagi gi Egypt, gei digi heebagi, guu hana gi muli.

10 “Nia dama daane o di king Syria ga hagatogomaalia e hai tauwa, guu hai nadau buini dauwa damana. Di buini dauwa e dahi ga hanadu be di labagee, e heebagi gi di abaaba gau dauwa o ono hagadaumee. 11 Di king o Egypt ga hagawelewele huoloo, ga heebagi gaa kumi di buini dauwa damana o Syria. 12 Mee ga hagaamu ia i dono maaloo mo dana daaligi ana gau dauwa dogologo, gei mee hagalee mamaaloo hua beelaa.

13 “Di king o Syria gaa hana gi muli ga hagabudu ana gau dauwa mada dogologo i ana gau i mua. Di madagoaa ma ga dau mai, gei mee ga hanimoi mo ana gau dauwa dogologo gu togomaalia humalia. 14 Digau dogologo ga hai baahi gi di king o Egypt. Digau llamu dauwa mai do henua, go Daniel, ga hai baahi gi mee, idimaa digaula ne mmada gi di moe, gei digaula ga haga magedaa. 15 Di king o Syria ga duuli di waahale dela gu abaaba maaloo, gaa kumi di maa. Digau dauwa Egypt ga hagalee heebagi, nadau gau dauwa ala e maaloo i digaula gu nadau mahi ai. 16 Di king o Syria gaa hai ana mee ala e hiihai ginai ang gi digaula, gei tangada e hai baahi gi mee ai. Mee gaa duu i lodo Tenua o di Hagababa, ga hai henua gi di maa hagatau i lala dono mogobuna.

17 “Di king o Syria gaa hai ana hagamaanadu e hai hegau gi ana gau dauwa huogodoo. Mee gaa hai dana hagababa gi di king Egypt, gaa dugu anga dana dama ahina e lodo ginai mee. Mee gaa hai beenei belee oho tenua o dono hagadaumee, ge di hagamaanadu a maa ga hagalee gila. 18 Nomuli gei mee ga heebagi gi nia henua i hongo di tai, gaa kumi ana henua e logo. Gei di tagi henua mai i daha ga haga magedaa a mee ga hagalawa di hagamuamua o maa. Mee gaa huli di hagamuamua di king o Syria gii hai di mee ni aana e hai. 19 Di king gaa hana gi muli gi dono henua donu, geia ga haga magedaa, ge deelaa go di hagalawa o dono mouli.

20 “Tuai king ga gila aga ga hagau dana dangada oobidi e hai nia daangada gi dagitedi e haga menege aga di maluagina o dono henua. I lodo di madagoaa bodobodo, di king deelaa ga daaligi gii made, hagalee i mua nia daangada be i lodo tauwa.”

Di king huaidu o Syria

21 Tangada di langi ga duudagi adu ana helekai, “Di king o Syria nomuli la tangada huaidu huoloo. Mee ono mogobuna belee hai di king ai, gei mee ga hanimoi ge tangada ne iloo ai, gaa kae dono mogobuna dagi mai di halahalau dangada. 22 Di ingoo hua tangada be go tagi aamua hai mee dabu Dimaadua ma ga hai baahi gi mee le e haga mmaa gi daha mo tenua. 23 Dana hai ana hagababa gi nia henua ala i golo, mee e halahalau nnenua aalaa, ma e aha maa mee e dagi hua dana henua dulii. 24 Mee ga heebagi gi nia guongo maluagina ge digi haga iloo, e hai nia mee hagalee nogo hai go ono maadua i mua, gaa duhe nia goloo ne kumi i lodo nia dauwa i ono ehoo. Mee ga hagamaanadu belee heebagi gi nnenua gu abaaba mau dangihi, ge dono madagoaa king la gu dee dohu.

25 “Mee gaa hai dana buini dauwa damana e heebagi gi di king o Egypt dela ga hagatogomaalia dana buini damana maaloo e heebagi. Gei di king o Egypt ga halahalau ga hagalee gila. 26 Ana gau hagamaamaa gaa hai a mee gi huaidu. Nia gau dauwa dogologo a maa ga daaligi gii mmade, ge di buini dauwa a maa ga hagalee. 27 Nia king dogolua aalaa gaa noho gi lala i teebele e dahi e miami, gei nau hiihai la nia maanadu huaidu, gaa hai nau kai dilikai i nau mehanga. Meemaa ga hagalee kae nau mee ala e hiihai ginai, idimaa di madagoaa e kae ai digi dau mai. 28 Di king o Syria gaa hana gi dono henua mo ana goloo ne kumi, e hagamaanadu maaloo bolo e oho gi daha taumaha o nia daangada a God. Mee gaa hai anga ma ni aha ala e hiihai ginai, gaa hana gi muli gi dono henua.

29 “Nomuli mai, gei mee ga heebagi gi Egypt labelaa, tolongo nei nia mee ga kila mai hai gee. 30 Digau Rome ga loomoi i nadau wagabaalii ga hai baahi gi mee, gei mee ga madagu.

“Mee ga hagawelewele huoloo, gaa huli belee oho taumaha nia daangada a God. Mee ga daudali nia helekai hagamaamaa digau ne diiagi taumaha deelaa. 31 Hunu gau i ana gau dauwa gaa hai di Hale Daumaha gi gulugulua ang gi taumaha. Digaula gaa dugu nia tigidaumaha o nia laangi gi de haihai, ga haga duu aga di ada mee huaidu haga manawa gee dangada.* 32 Di king ga wiini mai nia hagamaamaa digau ala ne diiagi nadau daumaha mai i ana halahalau dangada, ge digau ala e manawa dahi gi God ga hai baahi gi digaula. 33 Nia dagi kabemee o nia daangada ga dumaalia nadau kabemee gi digau dogologo. Di gowaa bodobodo hunu ginaadou gaa mmade i tauwa be e dudu gii mmade, ge hunu gau e gaiaa gaa hai digau galabudi. 34 Di madagoaa tauwa nogo hai, gei nia daangada a God gaa kae nadau hagamaamaa dulii, ma e aha maa digau dogologo la ne madalia digaula anga hua gi nadau hagahumalia. 35 Hunu dagi kabemee la ga daaligi gii mmade. Mai di hai deenei, nia daangada la ga madammaa ang gi taumaha. Di hai deenei e haihai hua beenei, gaa dae loo gi di hagaodi, go di madagoaa dela ne haganoho go God.

36 “Di king o Syria gaa hai dana hai dela e tene ginai. Mee ga hagaamu ia gaa hai bolo ia e aamua i di ingoo hua di god, bolo ia i hongo hogi di God Muginua. Mee gaa mee di hai beenei gaa dae loo gi dono hagaduadua go God. God gaa hai hua gii hai be dana hai dela gu hagamaanadu.* 37 Di king ga haga de iloo ia di god nogo hai hegau ginai ono maadua mmaadua, mo di god nia ahina nogo aloho ai. Mee ga haga de iloo nia god huogodoo, i mee e maanadu bolo ia e aamua i tei digaula. 38 Mee ga haga laamua hua di god dela e madamada humalia nia abaaba gowaa dauwa. Mee gaa wanga nia goolo, silber, nia hadu hagalaagei, mono wanga dehuia maluagina gi di god digi daumaha ginai ono maadua mmaadua. 39 Mee ga hai hegau gi nia daangada nogo daumaha gi di god mai i daha belee abaaba ana gowaa dauwa. Mee ga hagalaamua digau ala e hai bolo ia di tagi, ga haga ngalua digaula i nia moomee mugi nua, gaa wanga nadau gowaa.

40 “Di madagoaa hagamuliagina o di king o Syria ma ga hoohoo mai, di king o Egypt ga heebagi gi mee, gei di king o Syria ga heebagi, e hai hegau gi nia waga dauwa hongo henua, nia hoodo, mono wagabaalii e logo. Mee gaa kumi ana henua e logo, e hai be nia wai o di labagee. 41 Mee ga heebagi hogi gi Tenua o di Hagababa, ga daaligi nia madangaholu mana, gei nia henua go Edom, Moab mo nia guongo e dubu i Ammon gaa llele gi daha. 42 Mee ga heebagi gi nnenua huogodoo, Egypt hogi hagalee dugu. 43 Mee gaa kae nia goloo hagalabagau Egypt ala ne hai gi nia goolo mo silber, mo nia goloo hui ngadaa ala i golo. Mee gaa kumi Libya mo Ethiopia. 44 Nia longo ala e loomoi i dua mo ngaaga gaa hai a mee gi madagu, gei mee ga heebagi giibeni ga daaligi nia daangada dogologo. 45 Mee ga haga duu aga hogi ono hale laa llauehe i mehanga di tai mo di gonduu dela e duu di Hale Daumaha nonua. Mee gaa made, gei deai tangada e hagamaamaa a mee ai.”

12

Di madagoaa o di hagaodi

1 Tangada di langi e ulu nia gahu linen ga helekai, “Di madagoaa deelaa, tangada di langi aamua go Michael dela e hagaloohi au daangada ga gila aga. Nomuli, di madagoaa o nia haingadaa ga kila aga, di haingadaa koia e huaidu digi gila aga mai taamada nia henua ne hai. Di madagoaa deelaa ma ga dau mai, gei nia daangada huogodoo o do henua ala nadau ingoo guu hihi gi lodo di beebaa a God ga haga mouli.* 2 Di baahi dogologo o digau guu mmade la ga mouli labelaa: hunu gau e kae di mouli tenetene e dee odi, hunu gau e hagaduadua dono hagaodi ai.* 3 Nia dagi kabemee la ga maahina gi di maahina o lala di langi. Gei ginaadou ala ne aago nia daangada dogologo gii hai nia mee ala e donu la ga maalama be nia heduu gaa hana hua beelaa.”

4 Mee ga helekai mai gi di au, “Gei dolomeenei, Daniel, haidia di beebaa deenaa, wanga ina dono hagapigi gaa dae loo gi di hagaodi o henuailala. Di madagoaa nomuli, nia daangada dogologo ga hagauwwou nadau madagoaa i nadau hagamada bolo gi iloo be nia ma ni aha ala e hai.”*

5 Gei au gaa mmada gi nia daane dogolua e tuu i nia daalinga di monowai. 6 Taane e dahi ga heeu gi tangada di langi nogo duu adu gi baahi gi nua di monowai, “E waalooloo behee go di haihai o nia mee hagagoboina dangada aanei?”

7 Tangada di langi ga dahi aga ono lima gi di langi, gaa hai dana helekai hagamodu i di ingoo di God dela e noho beelaa gi muli. Au ga hagalongo gi mee e helekai, “E waalooloo nia ngadau e dolu mo di baahi. Di hagaduadua o nia daangada o God ma gaa lawa, gei nia mee huogodoo aanei la guu lawa di hai.”*

8 Au gu longono telekai a maa, gei au digi iloo di maa. Au ga heeu, “Meenei, nia mee aanei e hagalawa behee?”

9 Mee ga helekai, “Daniel, goe e hai gii hana dolomeenei, idimaa nnelekai aanei la belee dugu haga mmuni gaa dae loo gi di hagaodi. 10 Nia daangada dogologo ga haga madammaa. Digau huaidu ga hagalee iloo, ga haihai hua nadau mee huaidu. Go digau kabemee hua ala ga iloo.*

11 “Mai di laangi dela gaa dugu di haihai o nia tigidaumaha nia laangi, dela di madagoaa ne hagaduu aga di ada mee huaidu haga manawa gee dangada, gaa lawa ai nia laangi e 1,290.* 12 E maluagina go digau ala e manawa dahi gaa dae loo gi di lawa o nia laangi e 1,335!

13 “Gei goe, go Daniel, gi manawa dahi gaa dae loo gi di hagaodi. Nomuli, gei goe gaa made, gaa kumi doo hui i di hagaodi di madagoaa.”

* 1.1: 2-Kings 24.1; 2-Chronicles 36.5-7

* 1.4: 2-Kings 20.17-18; 24.10-16; 2-Chronicles 36.10; Isaiah 39.7-8

* 2.2: Genesis 41.8

* 4.8: nia god be: di God

† 4.18: nia god be: di God

* 5.11: nia god be: di God

* 5.29: Genesis 41.42

* 7.3: Revelation 13.1; 17.8

* 7.6: Revelation 13.2

* 7.7: Revelation 12.3; 13.1

* 7.8: Revelation 13.5-6

* 7.9: Revelation 20.4; 1.14

* 7.10: Revelation 5.11; 20.12

* 7.13: Matthew 24.30; 26.64; Mark 13.26; 14.62; Luke 21.27; Revelation 1.7,13; 14.14

* 7.14: Revelation 11.15

* 7.18: Revelation 22.5

* 7.21: Revelation 13.7

* 7.22: Revelation 20.4

* 7.24: Revelation 17.12

* 7.25: Revelation 12.14; 13.5-6

* 7.27: Revelation 20.4; 22.5

* 8.10: Revelation 12.4

* 8.16: Luke 1.19,26

* 9.2: Jeremiah 25.11; 29.10

* 9.21: Luke 1.19,26

* 9.27: Daniel 11.31; 12.11; Matthew 24.15; Mark 13.14

* 10.6: Revelation 1.13-15; 2.18; 19.12

* 10.13: Revelation 12.7

* 11.31: Daniel 9.27; 12.11; Matthew 24.15; Mark 13.14

* 11.36: 2-Thessalonians 2.3-4; Revelation 13.5-6

* 12.1: Matthew 24.21; Mark 13.19; Revelation 7.14; 12.7

* 12.2: Isaiah 26.19; Matthew 25.46; John 5.29

* 12.4: Revelation 22.10

* 12.7: Revelation 10.5; 12.14

* 12.10: Revelation 22.11

* 12.11: Daniel 9.27; 11.31; Matthew 24.15; Mark 13.14

Hosea

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

HOSEA

Di Beebaa Hosea

Di haga modongoohia:

Soukohp Hosea nogo hai ana agoago i Tenua i Bahi i Ngeia o Israel, i muli soukohp Amos nogo hai ana agoago, i lodo di madagoaa haingadaa i mua di mooho o Samaria, i di ngadau e hidu lau madalua maa dahi (721) i mua o Christ. Mee e hagadugineia huoloo, geia e manawa gee gi di hai o nia daangada e dadaumaha gi nia balu ieidu, ge hagalee manawa dahi gi God. Hosea gu haga modongoohia hagahumalia di hai o nia daangada i nadau hagalee manawa dahi ang gi God, mai i di hai o dono lodo go Gomer i dono de manawa dahi gi mee, deelaa di hai o nia daangada a God, di nadau hai dela ne huli gi daha mo Dimaadua. Idimaa go di hai deenei, dela gaa hidi ai di hagi aga gaa tale gi Israel. Malaa, di hagaodi gi muli, di aloho o God ang gi ana daangada le e gila aga, gei Mee ga hai mee labelaa gi tenua, ga humalia nadau mehanga. Nnelekai o di aloho deenei la guu hihi i di gubu deenei, “Israel nei, dehee dagu hai dela gaa mee ai Au di kili goodou gi daha? Dehee dagu hai dela gaa mee ai di diiagi goodou? ... Dogu manawa hagalee dugu mai gi heia nia mee aanei, i dogu aloho i goodou le e maaloo dangihi.” (11.8)

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di hai o Hosea ne hai dono lodo mo ana dama (1.1—3.5)

Nnelekai e hai baahi gi Israel (4.1—13.16)

Nnelekai o di huli hoou mo di hagababa (14.1-9)

1

1 Aanei nia helekai a Dimaadua ne wanga gi Hosea go tama a Beeri, i di madagoaa o Uzziah, Jotham, Ahaz, mo Hezekiah nogo hai nia king o Judah, gei ogo Jeroboam, go tama a Jehoash nogo hai di king o Israel.*

Di lodo o Hosea mo ana dama

2 Di madagoaa Dimaadua ne helekai matagidagi gi digau Israel mai i Hosea, Mee ne helekai gi Hosea boloo, “Hana, heia doo lodo. Doo lodo la ga hagalee manawa dahi adu gi di goe, gei au dama la gaa hai labelaa be mee. Nadau hangaahai gaa hai gadoo be agu daangada ala gu diiagi Au, guu hai digau hagalee manawa dahi mai gi di Au.”

3 Malaa, Hosea gaa hai dono lodo gi di ahina dono ingoo go Gomer, tama ahina ni Diblaim. Di ahina deelaa ga hai dama, ga haanau dana dama daane, 4 gei Dimaadua ga helekai gi Hosea, “Gahia di ingoo o maa bolo ‘Jezreel’*, idimaa, hagalee duai gei Au ga hagahuaidu di king o Israel mai i di huaidu o tamana madua o maa go Jehu dela ne hai dana daaligi dangada i Jezreel. Au ga haga lawa di madawaawa Jehu gi dee king i hongo Israel.* 5 Gei di madagoaa hua deelaa, gei Au ga hagahuaidu nia mahi o digau dauwa o Israel i di Gowaa Mehanga Gonduu o Jezreel.”

6 Gei Gomer ga hai dama labelaa, ga haanau tama ahina. Dimaadua ga helekai gi Hosea, “Wanga ina dono ingoo bolo ‘Lo-Ruchama’†, i di Au ga hagalee aloho hua igolo i digau Israel, be e dumaalia ang gi digaula. 7 Malaa, Au ga haga modongoohia dogu aloho gi digau Judah. Au, go Dimaadua go di nadau God, ga benebene digaula. Dagu benebene digaula e hagalee hai gi tauwa, nia hulumanu dauwa, nia maalei, nia amu maalei, be nia hoodo mono daane hongo hoodo.”

8 Muli hua dana dama ahina ne daa gi daha mo di uu, gei Gomer ga hai dama labelaa, ga haanau tama daane. 9 Dimaadua ga helekai gi Hosea “Wanga ina dono ingoo bolo ‘Lo-Ammi’‡, idimaa, nia daangada Israel gu hagalee hai nia daangada ni aagu, gei Au gu hagalee hai di God ni digaula.”

Israel ga haga noho aga labelaa

10 Nia daangada Israel ga dogologowaahee be nia gelegele o tongotai, gu logowaahee e deemee di dau be e hagatau. Malaa, dolomeenei gei God e helekai gi digaula, “Goodou hagalee nia daangada ni aagu,” gei di madagoaa ga dau mai i golo, gei Mee ga helekai gi digaula, “Goodou nia dama ni di God mouli.* 11 Nia daangada o Judah mo Israel ga buni mai labelaa gi di gowaa e dahi. Digaula ga hilihili di nadau dagi e dahi, gei digaula ga tomo aga, ga humalia ang gi ginaadou i lodo di nadau henua. Uaa, di laangi o Jezreel§ la gaa hai di laangi aamua!

2

1 “Gahia digau ala e dau gi Israel boloo, ‘Nia daangada ni God’ mo ‘Nia daangada a God e aloho ai’.

Tee manawa dahi o Gomer mo tee manawa dahi o Israel

2 “Agu dama nei, dangidangi haga mahi gi di godou dinana, ma e aha maa mee gu hagalee hai di lodo ni oogu, gei Au gu hagalee hai labelaa di lodo ni mee. Dangidangi gi mee bolo gi dugua dono mouli hai be di manu, mo dono mouli huihui dono huaidina. 3 Maa mee ga hagalee lawa i dana hai, gei Au gaa hai a mee gii noho beelaa ono goloo ai be dono laangi dela ne haanau mai ai. Au gaa hai a mee gii hai be di anggowaa maangoo, gei mee gaa made i dono hieinu. 4-5 Au ga hagalee dumaalia loo gi ana dama aanei, idimaa, digaula la nia dama ni di ahina mouli hai be di manu dono langaadia ai. Mee guu bida helekai ang gi deia boloo, ‘Au gaa hana gi baahi ogu ihoo daane, gei digaula ga gaamai agu meegai, mono wai, mono gahu gili siibi, mono gahu lenge, mono lolo olib, mono waini.’ 6 Malaa, Au ga duuli di ahina deelaa gi nia laagau duduia, gaa hau dagu abaaba e pono di ala o maa. 7 Mee gaa lele i muli ono ehoo daane, ge e deemee di kumi digaula. Mee ga halahala digaula ge hagalee gida. Gei mee ga helekai, ‘Au gaa hana gi muli gi dogu lodo donu, idimaa dogu noho i dono baahi la koia e humalia hua e tanga i dogu noho beenei.’

8 “Di ahina deelaa la de iloo ia bolo ma ko Au dela ne wanga ana meegai, mono waini, mono lolo olib, mo nia silber mono goolo ala e uluulu ieia e daumaha gi Baal. 9 I di madagoaa o tau gai, gei Au ga daa gi daha agu meegai mono waini mono gahu gili siibi mono gahu lenge ala ne wanga ko Au gi mee belee gahu ai. 10 Gei Au gaa hai a mee gii noho beelaa ono goloo ai i mua ono ehoo daane, deai tangada e mee di daa a mee gi daha mo ogu mogobuna aanei ai. 11 Gei Au gaa dugu ono tene balumee, aalaa go ana hagamiami ngadau, mono laangi llauehe o nia malama, mono tenetene e logo ala nogo hai i lodo nia Laangi Sabad, aalaa go ana hagadilinga daumaha huogodoo. 12 Au ga hunahuna ana laagau ‘grape’ mo ana laagau ‘fig’ ala nogo hai ei mee bolo nia mee ni ono ehoo daane ne haga ingoo ang gi deia belee hui dono huaidina gi digaula. Au gaa hai ana hadagee waini mono gowaa laagau gii hai be di anggowaa, gei nia manu lodo geinga ga hunahuna nia maa. 13 Au ga hagahuaidu a mee gii tau gi di madagoaa o mee dela ne de langahieia Au, dela nogo dudu ana ‘incense’ ang gi Baal, ge nogo humu ia gi nia hadu hagalabagau, ga waluwalu ono ehoo daane. Aanei la nnelekai mai baahi o Dimaadua.

Di aloho o Dimaadua i ana daangada

14 “Malaa, Au gaa lahi labelaa a mee gi lodo di anggowaa, gei Au ga leelee gi mee i golo gi nia helekai hagaaloho. 15 Au gaa wanga labelaa nia hadagee waini a maa mai i mua, gaa hai di Gowaa o di Haingadaa gii hai di Bontai o di Hagadagadagagee. Mee ga hagalongo mai gi di Au gadoo be dono hagalongo i dono madagoaa nogo dama ahina i di madagoaa o mee ne hanimoi ai i Egypt.* 16 Malaa, mee gaa gahi labelaa Au bolo dono lodo, ga hagalee gahi Au bolo dono Baal.* 17 Au ga hagalee dumaalia ang gi mee gi helekai di ingoo Baal labelaa.

18 “Deelaa dogu madagoaa ga hagababa ang gi nia manu lodo henua mono manu mamaangi bolo ginaadou gi hudee heia agu daangada gii tale gi di haingadaa. Gei Au ga haga mmaa gi daha mo tenua nia goloo dauwa, ala go nia hulumanu mono maalei huogodoo, gaa hai agu daangada la gi mouli i lodo di haingoohia mo di noho i di aumaalia.

19 “Israel, Au gaa dugu goe bolo di lodo ni oogu.

Au ga hai hegau donu gei e manawa dahi.

Au ga haga modongoohia adu gi di goe

di aloho mau dangihi mo tumaalia,

gaa hai goe gii hai di mee ni aagu,

gaa hana hua dee odi.

20 Au ga daahi dagu hagababa la gii donu,

dela bolo goe gaa hai di mee ni aagu,

gei goe la ga modongoohia bolo Au la go Dimaadua.

21-22 Di madagoaa hua deelaa,

gei Au ga hagagila nia dalodalo o agu daangada Israel.

Au ga haga doo iha dagu uwa gi hongo henuailala,

gei henuailala ga huwa aga nia meegai

mo nia waini mono olib.

23 Au ga haga noho agu daangada donu i tenua deelaa,

gaa hai digaula gi maluagina.

Au ga aloho i digau ala e haga ingoo bolo ‘Tee aloho’,

mo digau ala e haga ingoo bolo ‘Hagalee nia daangada ni aagu,’

gei Au ga helekai,

‘Goodou la nia daangada ni aagu.’*

Gei digaula ga helekai,

‘Goe go di madau God.’ ”

3

Hosea mo di ahina de manawa dahi

1 Dimaadua ga helekai mai, “Hana labelaa, hagi anga ina do aloho gi di ahina dela e mouli huaidu be di manu ang gi ono ehoo daane. Goe gi aloho i mee, gadoo be dagu hai dela e aloho hua igolo i digau Israel, ma e aha maa digaula la guu huli gi nia balu ieidu mo di hiihai e tigidaumaha nia huwa laagau haga maangoo ‘raisin’ ang gi nia ada balu ieidu.”

2 Malaa, au gaa hui di ahina deelaa gi nia bahihadu silber e madangaholu maa lima, ge e hidu peege ‘barley’. 3 Au gu helekai gi mee bolo mee gi noho hua talitali au di madagoaa looloowehaa gi hudee huihuia dono huaidina, be hudee hai be di manu, gei au ga talitali a mee i lodo hua di madagoaa deelaa. 4 Malaa, i di ala hua deenei, i di madagoaa looloo, gei digau Israel ga deai di nadau king ai mo di nadau dangada dagi ai, nadau tigidaumaha ai, ge nadau daumaha gi nia duludulu hadu haga madagu ai, ge nadau balu ieidu mo nadau mee e hai hegau dabu ai. 5 Di madagoaa gaa dae mai i golo, gei digau Israel gaa huli labelaa gi Dimaadua, go di nadau God, mo ang gi tangada i di hagadili o David gaa hai di nadau king. Digaula ga hagalaamua Dimaadua, gaa kumi hogi nia wanga dehuia humalia mai baahi o Mee.

4

Dimaadua e helekai hai baahi ang gi digau Israel

1 Dimaadua e helekai hai baahi ang gi digau ala e noho i tenua deenei. Hagalongo Israel, hagalongo gi ana helekai: “Di manawa dahi mo di aloho la hagalee i lodo tenua deenei, digaula hagalee dugu Au bolo Au go God. 2 Nia daangada e hai hua nadau hagababa, gaa lawa gaa oho. Digaula e hai nadau kai tilikai gei e daaligi tangada gii mmade, gei e gaiaa, gei e hai di huaidu hai be di manu. Nia huaidu ala e hai go digaula le e llauehe aga, digaula koia e daaligi nadau daangada gii mmade. 3 Deenei gaa hidi ai tenua deenei ga maangooakii, gei nia mee ala e mouli la gaa mmade, nia manu huogodoo mo nia manu mamaangi mo nia iga gaa mmade labelaa.”

Dimaadua e helekai hai baahi ang gi digau hai mee dabu

4 Dimaadua ga helekai, “Goodou hudee helekai hai baahi gi nia daangada, ge hudee wwou gi digaula, idimaa, ogu lodo huaidu le e hai adu gi goodou, go digau hai mee dabu. 5 Godou hai hegau i di aa mo di boo la ono hadinga ai, e hai hogi be nia hegau nia soukohp, malaa, gei Au gaa oho gi daha di godou dinana go Israel. 6 Agu daangada la gaa mmade i di nadau haga de iloo ginaadou Au. Goodou go digau hai mee dabu gu hagalee haga dahidamee Au, gei guu kili gi daha agu agoago, ga hidi mai iei Au gaa huli gi daha mo goodou mo di haga de iloo e Au godou dama daane bolo gi dee hai hua agu gau hai mee dabu.

7 “Di dogologo o digau hai mee dabu, dela hogi di logo o godou huaidu ala ne hai mai gi di Au. Au gaa huli godou aamua gii hai nia haga langaadia ni goodou. 8 Goodou guu hai digau maluagina i nia huaidu o agu daangada, gei goodou e hiihai labelaa bolo digaula gi heia nadau huaidu gi logowaahee gi nonua. 9 Malaa, di hagaduadua dela e tale gi digau aanei, le e tale adu labelaa gi goodou. Au ga haga duadua goodou, e hui godou huaidu ala e hai. 10 Goodou ma gaa gai di godou duhongo tigidaumaha, gei goodou e hiigai hua igolo. Goodou ga daumaha gi nia god hagadili, gei goodou hagalee huwa, idimaa, goodou guu huli gi daha mo Au, gu daudali hua nia balu ieidu.”

Dimaadua e haga halauwa nia daumaha o digau o di bouli

11 Dimaadua ga helekai, “Nia waini hoou mono waini pobo e haga nngala nia mamaanadu humalia o agu daangada! 12 Digaula e tangi ang gi di bida laagau gi heia di haga modongoohia ang gi ginaadou. Di bida laagau e hagi anga gi digaula nadau mee ala e hiihai gi iloo! Digaula guu hudu Au gi daha. Digaula guu wanga ginaadou gi nia balu ieidu, guu hai gadoo be di ahina huihui dono huaidina. 13 Digaula e haihai nadau tigidaumaha i nia gowaa dabu i tomo nia gonduu, ge e dudu nadau ‘incense’ i hongo nia dama gonduu, i lala nia hagadilinga laagau tomo lloo mangamanga ge e maluehe no lala.

“Nomuli mai hua, gei godou dama ahina guu hai nia ahina huihui nadau huaidina, gei nia lodo o godou dama daane guu hai di huaidu be di manu. 14 Gei Au hagalee hagaduadua digaula i nia mee aanei, idimaa, goodou hogi gu madalia nia ahina huihui nadau huaidina i lodo nia hale daumaha,* ge e madalia digaula e hai nadau tigidaumaha o di bouli. E hai be di haga honu o di agoago podo dela e hai boloo, ‘Digau nadau mamaanadu ai, ga hagahuaidu.’

15 “Ma e aha maa goodou go digau Israel ma ga hagalee manawa dahi mai gi di Au, gei Judah la gi hudee heia gii hai di huaidu deenei. Hudee daumaha i lodo o Gilgal be i lodo o Beth-Aven,† ge hudee hai hagababa i lodo nia waahale aalaa i di ingoo o Dimaadua dela e mouli. 16 Digau Israel gu hamaaloo nadau lodo gadoo be nia hoodo ‘donkey’. Ge dehee dagu hai ga haangai digaula be nia dama siibi lligi i lodo di gowaa maalama? 17 Digau Israel e noho hua i lala nia mogobuna o nia balu ieidu. Diagia hua digaula gii ala hua i ginaadou! 18 Muli nadau inu nadau waini e logo, gei digaula gu libaliba gu hiihai e huihui nadau huaidina, digaula e hiihai hua e kae di haga langaadia, hagalee go di nadau hagalabagau. 19 Digaula gaa lahi gi daha go di madangi, gei ga langaadia i nadau hai tigidaumaha o di bouli.

5

1 “Digau hai mee dabu, goodou hagalongo! Nia daangada Israel, goodou hagalongo hagahumalia! Digau ala e dau gi di madawaawa king, goodou hagalongo labelaa! Go goodou ala bolo e gabunga godou daangada gi di tonu, goodou ga hagi aga. Goodou guu hai di hele i lodo o Mizpah, di gubenge e holo gi hongo di Gonduu Tabor, 2 mo di bongoo llala i lodo di waahale go Acacia, gei Au ga hagaduadua goodou huogodoo. 3 Au gu iloo e Au nnangaahai o Israel, mee e deemee di bala hagammuni i di Au. Mee gu hagalee manawa dahi mai gi di Au, gei ana daangada la gu hagalee humalia di nadau daumaha mai gi di Au.”

Hosea e helekai hai baahi gi di hai daumaha gi nia balu ieidu

4 Nia huaidu o nia daangada ala ne hai, le e hidi ai ginaadou ga hagalee loomoi labelaa gi di nadau God. Di hai daumaha ang gi nia balu god gu haga mau dangihi digaula, gu haga de iloo ginaadou a Dimaadua. 5 Di hagamuamua o nia daangada Israel la guu hai di hagi aga ang gi ginaadou. Nadau huaidu gaa hai ginaadou gi dugidugi nadau wae, mo di hingahinga, gei digau Judah ga hingahinga dalia digaula. 6 Digaula e kae nadau siibi mo nadau kau belee hai nadau tigidaumaha ang gi Dimaadua, gei gu deai dono dahidamee ai. Digaula gu deemee di gidee ginaadou a Mee, idimaa, Mee gu hila hua gi daha mo digaula. 7 Digaula gu hagalee manawa dahi ang gi Dimaadua, gei nadau dama gu hagalee hai nia dama ni Mee. Deenei di mee ga mooho ai nia gowaa digaula hagalimalima.

Tauwa i mehanga Judah mo Israel

8 Goodou ilihia godou buu hai dauwa! Digau ala i lodo Gibeah, Ramah mo Beth-Aven* la gi longono ginaadou nia maa! Goodou go nia daane o Benjamin, goodou gi mua hua i lodo tauwa! 9 Di laangi hagaduadua gaa dae mai, gei Israel la ga mooho. Goodou go digau Israel, e donu bolo di mee ga gila aga! 10 Dimaadua ga helekai, “Au gu hagawelewele, idimaa, nia dagi o Judah gu heebagi gi Israel, guu kae tenua o maa. Malaa, gei Au ga llingi iha dagu hagaduadua gi hongo digaula gadoo be toloo ne hai. 11 Israel guu noho i lodo di haingadaa. Mee gu hagalee hai mee gi ana henua donu ala ne ngalua ginai, idimaa, mee ne halahala hua ono hagamaamaa go digau ala e deemee di hagamaamaa ia. 12 Au gaa dugu mai di mooho gi hongo digau Israel mo digau Judah.

13 “Di madagoaa o Israel ne gidee ia bolo ia guu magi huoloo, mo Judah guu mmada ang gi deia dela gu moholehole, Israel gaa hana gi Assyria, belee halahala dono hagamaamaa gi di king aamua i golo, gei mee gu deemee di hai digaula gi humalia be gii hili nadau moholehole. 14 Au ga heebagi gi nia daangada Israel mo Judah gadoo be di laion. Ko Au hua deenei dela ga duuduu digaula haga lligi, gaa kili gi daha. Dogu madagoaa dela ma gaa dada digaula gi daha, deai tangada e mee di daa digaula ai.

15 “Au ga diiagi agu daangada, gaa dae loo gi nadau hagaduadua la guu dohu di hui nadau huaidu, ga loomoi ga halahala mai Au. Idimaa go nadau hagaduadua, holongo gei digaula ga hagamada ga halahala mai Au.”

6

Di huli hoou o nia daangada ala hagalee donu

1 Nia daangada ga helekai, “Gidaadou gaa hula gi Dimaadua! Ma go Mee dela ne haga magibala gidaadou, gei go Mee dela belee haga hili gidaadou. Mee gu haga moholehole gidaadou, gei go Mee dela belee haga pikipiki tadau moholehole. 2 Muli nia laangi e lua be e dolu, gei Mee ga haga hili gidaadou, gei gidaadou ga mouli i ono mua. 3 Gidaadou ga hagamahi gi iloo Dimaadua. Mee ga hanimoi laa gi gidaadou, gadoo be di heni o nia laangi e hagadau, ge e hai gadoo be di uwa dela e doo gi hongo tenua.”

4 Gei Dimaadua ga helekai, “Israel mo Judah, ma di aha dela belee hai ko Au adu gi goolua? Di gulu aloho i di Au gaa maa hua gi daha hagalimalima, gadoo be di magalillili o di luada, e hai labelaa be nia wai magalillili ala hua e ngudu ngoohia i di luada. 5 Deelaa laa Au gu hagau adu agu soukohp guu hagi adu agu helekai hagi aga mono helekai ala e oho. Dagu mee dela e hiihai ginai Au i goodou le e modongoohia mai hua haga madammaa. 6 Au e hiihai gi godou aloho dee ngudu, hagalee go godou manu ala e tigidaumaha. Au e hiihai bolo agu daangada la gi iloo ginaadou Au, laa hongo tigidaumaha dela e dudu mai gi di Au.*

7 “I di nadau ulu adu gi tenua i Adam, digaula gu oho dagu hagababa gi digaula.* 8 Gilead la di waahale e honu digau huaidu mo daaligi dangada. 9 Digau hai mee dabu le e hai be di buini gau gaiaa dela e bala hagammuni e tali tangada. I hongo hogi di ala dela e hana gi di gowaa dabu i Shechem, digaula e daaligi dangada. Digaula e haihai nia mee huaidu aanei e daudali hua nadau hiihai. 10 Au guu mmada gi di mee huaidu huoloo i Israel: Agu daangada guu hai di huaidu e dadaumaha gi nia ada balu ieidu.

11 “Ge adu gi goodou, nia daangada o Judah, Au dagu madagoaa i golo e hagaduadua goodou labelaa i godou mee ala e haihai.

7

1 “Nia madagoaa huogodoo ala ma ga hiihai iei Au bolo e haga humalia agu daangada Israel mo di hai digaula gi haadanga lamalia labelaa, gei agu mee e gidee Au la go nadau hangahaihai huaidu ala e hai. Digaula e hagadau halahalau ginaadou, e oho ga ulu gi lodo nia hale, e gaiaa nia daangada i hongo nia ala. 2 Ma hagalee modongoohia ginaadou bolo Au ga hagamamaanadu nia mee aanei huogodoo. Nia hala digaula e haganiga digaula, gei Au e deemee di hagalee mmada gi nia maa.”

Taganoho hai huaidu i lodo di hale di king

3 Dimaadua ga helekai, “Nia daangada e halahalau di king mo ana gau aamua gi nadau haganoho hai mee huaidu. 4 Nia daangada huogodoo e hagi aga dangada ge hagalee manawa dahi. Nadau dee hiihai e ulaula be di ahi i lodo di mee dunu mee dela e hai haga humalia go tangada hai palaawaa gi togomaalia gi di dunu nia palaawaa. 5 Di laangi di budu o di king, digaula guu hai di king mo ana gau aamua gi libaliba huaidu i nia waini. 6 Uaa, digaula e ulaula be di mee dunu mee i nadau mamaanadu hai huaidu. Di waalooloo di boo nadau hagawelewele e buu, ge luada gu ulaula damana.

7 “I lodo hua di welengina o nadau hagawelewele, digaula gu daaligi nadau dagi gii mmade. Nadau king la gu hagadau dadaaligi ginaadou guu mmade, gei tangada e dahi ne dalodalo mai gi di Au i di hagamaamaa ai.”

Israel mo nnenua llauehe ala i golo

8 Dimaadua ga helekai, “Nia daangada Israel e hai be nia palaawaa ne dunu di baahi hua e dahi. Digaula e gana gi nnenua llauehe ala i nadau baahi, 9 ge de iloo bolo nadau gana gi digau henua gee guu hai ginaadou gi paagege. Nadau laangi la gu hoohoo ga odi ge digaula e de iloo. 10 Di hagamuamua digau Israel e hai baahi gi digaula. Ma e aha maa nia mee huogodoo la guu hai, gei digaula digi loomoi gi muli gi di Au, go Dimaadua go di nadau God. 11 Israel e heehee be di mwuroi boiboi: matagidagi digaula ne gahi Egypt bolo e hagamaamaa ginaadou, nomuli gaa llele gi Assyria! 12 Gei Au gaa holo dagu hele e kumi digaula be nia manu mamaangi. Au ga hagaduadua digaula gi nia hala ala ne hai go digaula.

13 “Digaula gu huaidu ang gi ginaadou! Digaula gu diiagi Au, gu hai baahi mai gi di Au. Digaula ga mooho gi daha. Au ne hiihai belee haga mouli digaula, ge nadau daumaha mai gi di Au la guu hala. 14 Digaula hagalee dalodalo aga i lodo nadau manawa hagatau, gei digaula ne haga hinga hinga ginaadou gi lala ga wwolowwolo gadoo be nia haihai digau bouli ala e hai. Digaula ma ga dalodalo i nia huwa laagau mono waini, digaula e duuduu nadau gili be digau bouli. Digaula la digau e hai baahi mai! 15 Ma e aha maa Au dela ne madamada humalia i digaula gi tomo aga gaa hai digaula gi maaloo, digaula ne hai baahi mai gi di Au. 16 Digaula e hulihuli gi daha mo Au gi di god dela ono mogobuna ai. Digaula hagalee hagadagadagagee ginai be di maalei biga. Idimaa nadau dagi e hagamuamua, digaula gaa mmade haga huaidu, ge digau Egypt ga gadagada gi digaula.”

8

Dimaadua e haga huaidu Israel i nadau daumaha dilikai

1 Dimaadua ga helekai, “Goodou ili hia di buu! Nia hagadaumee gu mmaangi mai gi dogu henua gadoo be nia manu ‘eagle’. Agu daangada gu haga hai gee di hagababa dela ne hai ko Au gi digaula, ge gu hai baahi gi agu agoago. 2 Ma e aha maa digaula e gahi Au bolo di nadau God, ge e hai bolo ginaadou nia daangada ni aagu, ge e iloo ginaadou Au, 3 digaula guu kili gi daha di mee dela e humalia. Mai i di nadau hai di mee deenei, gei nadau hagadaumee ga waluwalu digaula.

4 “Agu daangada gu hilihili nadau king, gei ne bida hai hua di hai deenei. Digaula guu dongo nadau dagi laa daha mo dagu haga mogobuna. Digaula ne kae nia silber mo nia goolo, gaa hai nia ada balu god e hai ginaadou gi mooho gi daha. 5 Au e de hiihai huoloo gi di kau daane goolo dela e daumaha ginai nia daangada di waahale Samaria. Au e hagawelewele huoloo gi digaula. E waalooloo behee go di nadau dadaumaha gi nia ada balu god? 6 Ma tangada Israel dela ne hai di ada god ge di maa hagalee loo di god donu! Di kau daane goolo dela e daumaha ginai i Samaria la ga haga mooho hagaligiligi! 7 Digaula ma gaa dogi di madangi, digaula gaa hadi di madangi gaudogi! Di gowaa dogi ‘wheat’ dela hagalee huwa, le e deemee di hai ana palaawaa. Ge di maa gaa huwa, digau mai daha gaa gai nia maa. 8 Israel guu hai be nnenua ala i golo, gu balumee be di baalanga mooho. 9 Nia daangada Israel guu bida haihai nadau hiihai, e hai gadoo be nia manu ‘donkey’ mmaadagu lodo geinga. Digaula e halahala nadau hagamaamaa mai Assyria, ge hui nia henua ala i golo belee abaaba ginaadou. 10 Dolomeenei gei Au ga hagabudu digaula gi di gowaa e dahi ga hagaduadua digaula. Hoohoo hua gei digaula gaa mmae ma ga hagahuaidu go di king o Assyria.

11 “Di logo mai nia gowaa dudu tigidaumaha e hai go digau Israel belee daa gi daha nia hala digaula, gei nia gowaa hai nia hala e logo mai labelaa! 12 Au e hihi gi lala nia agoago e logo ne hai gi nia daangada, gei digaula e de hiihai gi nia maa bolo ma e hai gee, bolo ma nia mee mai daha. 13 Digaula e hai mai nadau tigidaumaha ge e gai nia goneiga nia tigidaumaha. Gei Au go Dimaadua hagalee tenetene gi digaula, dolomeenei Au ga maanadu nadau ihala, ga hagaduadua digaula, ga hagau digaula gi muli gi Egypt!

14 “Digau Israel guu hau nadau hale king, gei digaula gu de langahia tangada dela ne hai ginaadou. Digau Judah guu hau nadau waahale mau. Gei Au ga hagau dagu ahi e dudu nia hale king mo nadau waahale.”

9

Hosea e haga iloo di hagaduadua digau Israel

1 Nia daangada Israel, dugua godou haihai hagamiami budubudu mee gadoo be digau bouli. Goodou guu huli gi daha mo di godou God, gu hagalee manawa dahi gi Mee. Nia madagoaa huogodoo i hongo tenua, goodou guu hui goodou gi di god Baal be nia ahina huihui nadau huaidina, ge gu aloho nia huwa laagau ala e hagabau gee ai goodou bolo ne hui goodou go mee. 2 Gei hoohoo hua, gei goodou ga hagalee dohu gi godou huwa laagau mo nia lolo olib, ge nia waini ga hagalee. 3 Nia daangada o Israel ga hagalee noho i hongo tenua Dimaadua, gaa hula gi muli gi Egypt, gaa gai nia meegai ala guu bule go tadau haganoho i lodo Assyria. 4 I lodo nnenua o nia daangada mai i daha aalaa, digaula ga deemee di hai nadau tigidaumaha waini gi Dimaadua, be e gaamai nadau tigidaumaha gi Mee. Nadau meegai ga haga gulugulua digau huogodoo ala e gai nia maa, e hai be nia meegai ala e gai i di madagoaa tangada made. Nia maa e hai hegau hua e haga humalia nadau hiigai, hagalee kae be nia tigidaumaha gi di Hale Daumaha Dimaadua. 5 Gei nia madagoaa ala guu dugu bolo e hai nia daumaha e hagalaamua Dimaadua ma ga dau mai, ma di aha dela gaa hai go digaula? 6 Di madagoaa haingadaa ma ga dau mai, gei nia daangada gu mamaawae gi daha, digau Egypt ga hagabudu mai digaula, e hagabudu digaula belee danu i Memphis*. Nadau maluagina silber mo nia gowaa nogo tuu ai nadau hale la gaa buni geinga mono laagau duduia.

7 Di madagoaa hagaduadua gu dau mai, go di madagoaa o nia daangada gaa kae nadau mee ala e tau belee kae go digaula. Di hai deenei ma gaa hai, digau Israel ga iloo di maa. Goodou e helekai boloo, “Soukohp deenei le e boiboi. Taane deenei dela gu haga maaloo go God le e dadaulia dono libogo.” Goodou e de hiihai huoloo mai gi di au, idimaa godou ihala la gu llauehe.* 8 God ne hagau mai au be soukohp belee hagamodongoohia di haga lliga gi ana daangada go digau Israel. Gei tei gowaa dela gaa hana ginai au, goodou e duuli au be di manu mamaangi. I lodo hogi di Hale Daumaha o God, nia daangada la nia hagadaumee ni soukohp. 9 Nadau mee ala e hai e huaidu huoloo, e hai be nadau mee nogo hai i Gibeah.* God ga mamaanadu nadau ihala, ga hagaduadua digaula.

Di hala Israel mo nia mee ala gaa tale gi digaula

10 Dimaadua ga helekai, “Dogu daamada ne gida Israel, e hai be dagu gida nia golee ‘grape’ e tomo i hongo di anggowaa. Dogu daamada ne mmada gi godou maadua mmaadua, e hai be dagu mmada gi di laagau ‘fig’ ne leu matagidagi. Di nadau loomoi gi di Gonduu Peor,* digaula gu daamada gu daumaha gi di god huaidu go Baal, gu limalima hua gu gulugulua be nia god ala e aloho ai ginaadou. 11 Di aamua o Israel la ga maangi gi daha be di manu, gei digaula ga hagalee haanau nadau dama, di ahina ga hagalee hai dama labelaa. 12 Maa nei bolo digaula guu hai nadau dama, Au gaa lahi digaula gi daha, hagalee dugu tangada e dahi gi mouli. Dogu madagoaa ma ga diiagi digau aanei, nia mee huaidu huoloo gaa tale ang gi digaula.”

13 Meenei Dimaadua, au e mee di mmada bolo nia dama digaula guu kumi gu daaligi gii mmade. 14 Ma di aha ga dangidangi adu ko au gi heia gi digau aanei? Heia nadau ahina gi deemee di hai nadau dama! Heia digaula gi deemee di haga uu nadau dama!

Dimaadua e hagi aga digau Israel

15 Dimaadua ga helekai, “Nadau haihai huaidu huogodoo ne daamada i Gilgal. Au ne daamada ne de hiihai gi digaula i golo. Idimaa digaula guu hai nia mee huaidu, Au ga hagabagi digaula gi daha mo dogu henua. Au ga hagalee aloho i digaula, nadau gau aamua huogodoo gu hai baahi mai gi di Au. 16 Digau Israel e hai be di laagau gu maangoo ono aga, ge hagalee huwa ono huwa laagau. Digaula ga hagalee hai nadau dama, gei maa nei bolo nia dama la ga i golo, gei Au ga daaligi nia dama ala e hiihai ginai digaula.”

Soukohp e helekai di hai o Israel

17 Di God e hai hegau ginai au, la gaa kili gi daha ana daangada, idimaa digaula digi hagalongo gi ana helekai. Digaula gaa hai hua digau e heehee i lodo nnenua.

10

1 Digau Israel nogo hai be di laagau ‘grape’ e honu i nia ‘grape’. Digaula ma gaa logo nadau maluagina, ge digaula ga haga tuu aga gi mada logo nadau gowaa dudu tigidaumaha. Nadau gowaa ma gaa logo ono meegai, ge digaula ga haga madamada gi mada humalia nia duludulu hagamadagu ala nogo daumaha ginai ginaadou. 2 Nia daangada ala nadau manawa huaidu e hai gi hagaduadua i nadau ihala dolomeenei. Dimaadua gaa oho nadau gowaa dudu tigidaumaha mo nadau duludulu haga madagu.

3 Digau aanei ga limalima hua ga helekai, “Gidaadou tadau king ai, idimaa gidaadou hagalee hagalaamua Dimaadua. Gei di king hogi e hai dana aha mai gi gidaadou?” 4 Digaula e haihai nadau balu helekai, e haihai nadau hagababa hai gee mo nia hagababa balumee gi nnenua ala i golo. Nia hegau hai donu guu hai nnegau hai gee, e tomo aga be nia geinga poisin i lodo di hadagee gu haga maluu.

5 Nia daangada e noho i lodo Samaria la ga mmaadagu mo di tangitangi gi di ngala o di nadau kau daane goolo i Beth-Aven.* Digaula mo digau hai mee dabu ala e hai hegau gi di ada mee deelaa la ga tangi i di maa. Digaula gaa wwolo gi nua i di hagalee o nia madamada o di maa. 6 Di ada balu god la gaa kae gi Assyria, e hai di kisakis ang gi di king aamua. Digau Israel la ga manawa paagege, ga haga langaadia i di helekai hagamaamaa dela ne daudali go digaula. 7 Di nadau king gaa lahi gi daha be di bida laagau i hongo nia wai. 8 Nia gowaa daumaha i hongo di gonduu Aven, di gowaa nogo daumaha digau Israel gi nia balu god, la gaa oho gi daha. Nia laagau duduia mo nia geinga ga tomo aga laa hongo nadau gowaa hai tigidaumaha. Nia daangada gaa wwolo gi nia gonduu, “Hagammuni ina gimaadou!” ge ang gi nia gonduu lligi, “Uhia gimaadou!”*

Dimaadua e hagi aga Israel

9 Dimaadua ga helekai, “Nia daangada Israel digi dugua nadau hai hala mai gi di Au daamada mai di nadau hai di hala i Gibeah, malaa, tauwa gaa hai gi digaula i Gibeah.* 10 Au ga heebagi gi digau huaidu aanei ga hagaduadua digaula. Nia henua llauehe gaa buni e hai baahi gi digaula, gei digaula ga hagaduadua i nadau ihala e logo.

11 “Israel la nogo hai be tamaa kau dela gu aago gi humalia, gu togomaalia ge hiihai e hagadagadaga ana huwa laagau palaawaa. Gei Au ne hagamaanadu bolo e wanga di mee aamo mee gi hongo di uwa madamada o maa, gaa hai a mee gi ngalua damana. Au guu hai Judah gi huudia di mee geli gelegele, ge guu hai Israel gi huudia di mee haga maluu gelegele. 12 Au gu helekai gi digaula, ‘Goodou gii bida hagamaluu ina godou gowaa gelegele hoou, dogi ina nia donu gaa hadi nia huwa ala gaa hai go di godou aloho mai gi di Au. Deenei di madagoaa e huli mai ai goodou gi di Au, go Dimaadua, gei Au ga hanimoi ga dui adu nia hagahumalia.’* 13 Gei goodou ne dogi hua godou mee huaidu, ga hadi ono huwa. Goodou guu gai nia huwa ne hai go godou kai dilikai.

“Idimaa goodou gu hagadagadagagee gi godou waga hongo henua hai dauwa mo godou gau dauwa dogologo, 14 tauwa la ga hanimoi gi godou daangada, gei godou waahale abaaba mau dangihi huogodoo ga mooho. E hai gadoo be di laangi di king Shalman ne oho di waahale Beth-Arbel, gei nia dinana mo nadau dama gu mmade mmade. 15 Deelaa di mee gaa hai adu gi goodou, nia daangada o Bethel, idimaa goodou guu hai nia mee huaidu giibeni. Tauwa ma ga daamada, gei di king o Israel gaa made.”

11

Di aloho Dimaadua i ana daangada ala e hai baahi

1 Dimaadua ga helekai,* “Di madagoaa o Israel nogo hai tamagiigi, gei Au nogo aloho i mee, ne gahi mai a mee i Egypt be dagu dama daane. 2 Di waalooloo o dogu gahigahi a mee, le e waalooloo gadoo be dana huli gi daha mo Au. Agu daangada gu tigidaumaha ang gi Baal, ginaadou e dudu nadau ‘incense’ gi nia balu god. 3 Ma ko Au dela ne hagawouwou digau Israel gi di haele, ma ko Au dela ne haabai aga digaula, gei digaula e haga de iloo ginaadou Au dela nogo benebene ginaadou. 4 Au ne dagi mai digaula gi di Au i di manawa dumaalia mo di manawa aloho. Au ne dahi aga digaula loo gi nua, gi tale loo i ogu gauwae, ga hagahaa ia loo gi lala, ga haangai digaula.

5 “Gei digaula e buhi hua igolo di nadau huli mai gi di Au, malaa, digaula e hai gii hula labelaa gi muli gi Egypt, gei ogo Assyria gaa dagi ginaadou. 6 Tauwa damana gaa dau i nadau waahale, gaa oho nia bontai o nadau abaaba, ge e daaligi agu daangada i di nadau daudali hua go nadau hiihai. 7 Digaula gu mau hua di nadau huli gi daha mo Au. Digaula gaa hai hua digau e noho tangitangi i nadau mee ala e aamo i nadau nua le e daamaha, gei deai tangada e daa di maa gi daha mo nadau nua ai.

8 “Israel, dehee dagu hai dela gaa mee ai Au di kili goodou gi daha? Dehee dagu hai dela gaa mee ai di diiagi goodou? E hai behee, Au e mee di daaligi goodou hagahuaidu, be dagu hai dela ne hai gi Admah? Be e hai adu gi goodou be dagu hai dela ne hai gi Zeboiim?* Dogu manawa hagalee dugu Au gi heia nia mee aanei, i dogu aloho i goodou le e damanaiee huoloo. 9 Au hagalee hagaduadua goodou ma ga hagawelewele iei Au, gei Au hagalee daaligi labelaa Israel, idimaa, Au go God, Au hagalee tangada dangada. Au go di God Hagamadagu dela e noho i godou baahi. Au hagalee haneia gi goodou mo dogu hagawelewele.

10 “Agu daangada la ga daudali Au i dogu madagoaa ma ga ngoloolo be di laion ang gi nadau hagadaumee. Digaula ga loomoi gi di Au hagalimalima mai baahi dai. 11 Digaula ga loomoi i Egypt, hagalimalima gadoo be nia manu mammaangi, ge mai i Assyria gadoo be nia mwuroi. Au ga laha mai labelaa digaula gi nadau guongo. Au, go Dimaadua ne helekai.”

Israel mo Judah e hagi aga

12 Dimaadua ga helekai, “Digau Israel gu daabui Au gi nadau dilikai mo nadau halahalau dangada, gei digau Judah e hai baahi hua igolo mai gi di Au, go di God manawa dahi ge haga madagu.

12

1 “Nia mee huogodoo digau Israel e hai mai luada gaa dae gi di boo e balumee hua ge haga mooho mee. Di hai mee huaidu mo di ngalungalua hagamuamua la gu llauehe mai i nadau baahi. Digaula e hai nadau hagababa gi Assyria mo di huihui mee gi Egypt.”

2 Dimaadua la dana hai e hai baahi gi Judah, Mee e hagaduadua digau Israel gi nadau hai ala e ngalungalua ai. Mee gaa tala di hui gi digaula i nadau mee ala ne hai. 3 Jacob go di nadau damana madua nogo ngalungalua haingadaa dalia dono duaahina go Esau nau madagoaa nogo i lodo tinae di nau dinana. Dono madagoaa ne tomo aga, gei mee gu heebagi gi God.* 4 Mee gu heebagi gi tangada di langi gu maaloo. Mee gaa dangi ga madau dono hagahumalia. God ne hanimoi gi tadau damana go Jacob i Bethel, ga helekai gi mee. 5 Deenei la go Dimaadua, go God di Gowaa Aamua, go Yihowah go di ingoo dela belee daumaha ginai. 6 Dolomeenei, goodou go nia hagadili o Jacob, hagadonu ina di godou God, lloomoi gi muli gi Mee. Goodou gi manawa dahi mo di hai mee donu, mo di tali maalia di godou God.

Nnelekai hagi aga ala i golo

7 Dimaadua ga helekai, “Nia daangada Israel la hagalee donu, e hai be digau Canaan. Digaula e aloho i di nadau halahalau nadau gau huihui mee gi nadau pauna hai gee. 8 Digaula e helekai boloo, ‘Gidaadou gu maluagina. Gidaadou guu hai tadau maluagina damanaiee. Gei deai tangada e hai bolo gidaadou ne maluagina hua hala.’ 9 Gei Au, go Dimaadua di godou God, dela ne laha mai goodou gi daha mo Egypt, Au gaa hai goodou gii noho labelaa i lodo nia hale laa, gadoo be dogu hanimoi gi goodou i lodo di anggowaa.*

10 “Au gu helekai gi agu soukohp, guu wanga nia hagagida e logo gi digaula; Au guu wanga agu hagailoo gi agu soukohp bolo gi haga iloo nnelekai hagalliga. 11 Gei nia ada balu god e daumaha ginai digaula i Gilead, ge digau ala e daumaha gi nia maa la gaa mmade. Nia kau daane e tigidaumaha ai i Gilgal, ge nia gowaa hai tigidaumaha i golo la gaa hai nia hagabae hadu i hongo nia gowaa maalama.”

12 Tadau damana madua go Jacob guu lele gi Mesopotamia. Mee gu ngalua gi tuai daane, gu madamada humalia i nia siibi a maa bolo e hai dono lodo. 13 Dimaadua gu hagau dana soukohp belee laha mai gi daha digau Israel mo di hai hege i Egypt, ge nogo madamada humalia i digaula.* 14 Digau Israel guu hai Dimaadua gi hagawelewele gu haga manawa gee a Mee. Digaula e humalia hua e mmade gii tau gi nadau ihala. Dimaadua ga hagaduadua digaula i di nadau haga manawa gee a Mee.

13

Di hagi aga muliagina digau Israel

1 I lodo di madagoaa gu doo gi daha, di madagoaa di madawaawa Ephraim ma ga helekai, gei nia madawaawa Israel ala i golo gu mmaadagu. Digaula e mmada gi Ephraim ga hagadagadagagee gi mee. Gei nia daangada di madawaawa deelaa gu ihala i di nadau daumaha gi di balu god go Baal, gei digaula gaa mmade i di nadau hai deenei. 2 Digaula ga haihai hua nadau ihala e hai nadau ada mee baalanga e daumaha ginai, nia ada mee silber ne hai go nia daangada gi nadau hagamaanadu mo nadau lima. Gei digaula ga helekai, “Heia nia tigidaumaha gi digaula!” Nia daangada e mee di hongi nia ada mee aalaa behee, go nia ada damaa kau! 3 Malaa, nia daangada aanei la ga nggala ga hagalee be nia wai ala e maa gi daha i di luada o di laangi. Digaula gaa nngala be nia geinga e ili gi daha go di madangi i di gowaa hili mee, e hai be nia huiahi e buu gi daha mai di bongoo di hale.

4 Dimaadua ga helekai, “Ma ko Au go Yihowah go di godou God, dela ne laha mai goodou gi daha mo Egypt, deai di godou God i daha mo Au ai. Ko Au modo go Au go di godou Dangada Hagamouli. 5 Au nogo madamada humalia i goodou nogo i lodo di anggowaa maangooakii.* 6 Gei di godou dau hua i lodo tenua humalia, goodou ga miami ga maaluu, gaa lawa ga hagamuamua, ga de langahia e goodou Au. 7 Malaa, gei Au ga heebagi adu gi goodou gadoo be di laion. Au gaa dogo hagammuni i taalinga o godou ala, e talitali goodou gadoo be di ‘leopard’. 8 Au ga daaligi goodou gadoo be di ‘bear’-ahina dela ne nngala ana dama, ga hahaahi goodou gi mahaahaa. Au gaa gai goodou i di gowaa hua dela ne kumi ai goodou gadoo be di laion, gaa oho goodou haga ligiligi gadoo be di manu lodo geinga.

9 “Digau Israel, Au gaa hai loo gi daaligi goodou, malaa, koai dela gaa mee di hagamaamaa goodou? 10 Goodou gu dangidangi e hiihai di godou king e dagi goodou mo ono ehoo hagamaamaa, malaa, dehee di hai digaula gaa mee di haga mouli di godou henua?* 11 Au gu gowadu godou king i lodo dogu hagawelewele, gei Au gaa daa digaula gi daha mo goodou i lodo dogu hagawelewele damanaiee.*

12 “Di huaidu o Israel mo nadau mee hala ala nogo hai la guu hihi gi lala, ge di beebaa deelaa di mee e benebene hagahumalia. 13 Digau Israel di nadau madagoaa humalia i golo belee haga mouli ginaadou, gei digaula hagalee kae di maa. Digaula e boiboi gadoo be di tama dela belee haanau mai gei e buhi di ulu mai gi daha mo tinae dono dinana. 14 Au hagalee daa mai nia daangada aanei gi daha mo di gowaa o digau mmade, be e duuli digaula gi daha mo di mogobuna o di made. Di made, gaamai au magi huaidu! Tenua o digau mmade nei, gaamai dau mee oho gowaa! Idimaa, Au gu deai dogu aloho i digau aanei ai.* 15 Au e de hei e Au ma Israel ma ga tomo aga gadoo be nia geinga o lodo henua, gei Au ga haga mmaa goodou gi daha, gadoo be di madangi welengina e gono ia i dua i di anggowaa, e haga maangoo nadau monowai uwa aga mono monowai geli, gei e haga mmaa gi daha nia mee huogodoo ala e hagalabagau. 16 Samaria* le e hai loo gii kae di hagaduadua, i mee dela gu hai baahi mai gi di Au. Ana daangada le e mmade hua i lodo tauwa, gei nadau dama ga kilikili go nadau hagadaumee gi hongo di gelegele, gei nia ahina hai dama ga hahaahi nadau dinae.”

14

Tangidangi Hosea ang gi digau Israel

1 Goodou go digau Israel, huli gi muli, lloomoi gi Dimaadua go di godou God. Godou huaidu la guu hai goodou gi dugidugi godou wae gi hingahinga. 2 Lloomoi gi muli gi Dimaadua, tigidaumaha gi Mee i talodalo deenei:

“Meenei Dimaadua, dumaalia mai

gi gimaadou i madau huaidu,

hagalongo gi di madau dalodalo,

gei gimaadou ga hagaamu do ingoo

be di madau hagababa dela guu hai.

3 Assyria e deemee loo di benebene gimaadou,

gei nia hoodo o tauwa le e deemee di duuli gimaadou.

Gimaadou ga hagalee helekai labelaa gi nia balu god

bolo digaula la go madau god.

Meenei Dimaadua, haga gila ina aga

do manawa aloho mai gi gimaadou,

ala e hai be nia dama nadau damana ai.”

Dimaadua e hagababa di mouli hoou ang gi Israel

4 Dimaadua ga helekai, “Au ga laha mai labelaa agu dama. Au ga aloho i digaula aga i lodo dogu manawa hagatau, gei ga hagalee hagawelewele gi digaula. 5 Au ga hagahumalia digau Israel, gadoo be di uwa dela ma gaa doo iha gi hongo tenua maangoo. Digaula ga moholoholo be nia akai, nia aga digaula ga mau dangihi gadoo be nia aga o nia laagau ‘cedar’ o Lebanon. 6 Digaula ga mouli i di mouli hoou, ga madamada gadoo be nia laagau olib. Digaula gaa kala hogi, gaa hai hogi labelaa be nia laagau ‘cedar’ o Lebanon. 7 Gei digaula gaa noho labelaa i lala ogu madamada humalia. Digaula gaa dogi nadau haga dili, gaa huwa logo gadoo be di gowaa dogi waini. Digaula gaa tomo, gaa dele ono longo gadoo be nia waini o Lebanon. 8 Digau Israel ga hagalee hai hegau labelaa gi nia balu god, gei Au ga hagagila nadau dalodalo ga benebene digaula. Au ga haga malu digaula, gadoo be di laagau ‘pine’ tomo e hai ono lau laagau humalia. Ma ko Au dela e hidi mai iei nadau maluagina huogodoo.”

Di haga odi o di beebaa

9 Digau kabemee le e hai gi iloo ginaadou nia mee aanei e hihi i ginei, mo di hagalabagau ina nia maa. Nia ala o Dimaadua le e donu, e hula ai digau ala e hai di tonu, gei digau huaidu le e hingahinga i nia maa gaa too gi lala, idimaa, digaula hagalee e daudali nia maa.

* 1.1: 2-Kings 14.23—15.7; 15.32—16.20; 18.1—20.21; 2-Chronicles 26.1—27.8; 28.1—32.33

* 1.4: Jezreel: Hoohoo adu gi di waahale deenei, gei Jehu gu daaligi gii made di king o Israel mo nia gau o di king huogodoo, ga daamada gaa hai di madawaawa king o Israel hoou

* 1.4: 2-Kings 10.11

† 1.6: Lo-Ruchama: Di ingoo deenei dono hadinga bolo, “Tee aloho”

‡ 1.9: Lo-Ammi: Di ingoo deenei dono hadinga bolo, “Hagalee nia daangada ni aagu”

* 1.10: Romans 9.26

§ 1.11: Jezreel: Di ingoo di waahale deenei la dono hadinga bolo “God e dogi mee”

* 2.15: Joshua 7.24-26

* 2.16: Baal: Di ingoo ni di god o digau Canaan, dono hadinga bolo “tagi”, dono hadinga labelaa bolo “di lodo di ahina”

* 2.23: Romans 9.25; 1-Peter 2.10

* 4.14: Nia ahina huihui nadau huaidina i lodo nia hale daumaha dono hadinga boloo: nia ahina beenei la nogo i lodo nia hale daumaha balu ieidu o digau Canaan. Digau Canaan e hagabaubau bolo tangada dela ma gaa hai di hai o di hiihai o taga hai lodo gi di ahina beenei, gei ana hadagee gaa huwa dau logo mo ana manu ga logowaahee

† 4.15: Beth-Aven: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Di hale o di huaidu”, be “Di hale daumaha gi nia balu ieidu”. I lodo hua di gubu deenei, di ingoo deenei e haga modongoohia gi Bethel, dono hadinga bolo “Di hale o God”.

* 5.8: Hosea 4.15

* 6.6: Matthew 9.13; 12.7

* 6.7: I di nadau ulu adu gi tenua i Adam, digaula guu oho dagu hagababa gi digaula. be: Digaula guu oho dagu hagababa gi digaula gadoo be di hai o Adam ne hai.

* 9.6: Memphis la di waahale i Egypt

* 9.7: Luke 21.22

* 9.9: Gabunga 19.1-30

* 9.10: Numbers 25.1-5

* 10.5: Hosea 4.15

* 10.8: Luke 23.30; Revelation 6.16

* 10.9: Gabunga 19.1-30

* 10.12: Jeremiah 4.3

* 11.1: Exodus 4.22; Matthew 2.15

* 11.8: Deuteronomy 29.23

* 12.3: Genesis 25.26; 28.10-22; 32.24-26

* 12.9: Leviticus 23.42-43

* 12.13: Exodus 12.50-51

* 13.5: Deuteronomy 8.11-17

* 13.10: 1-Samuel 8.5-6

* 13.11: 1-Samuel 10.17-24; 15.26

* 13.14: 1-Corinthians 15.55

* 13.16: Samaria, deenei la di waahale damana i lodo Israel, di gowaa dela e dagi nadau king. Nia king o digau Judah la nogo dagi i lodo Jerusalem

Joel

1

2

3

JOEL

Di Beebaa Joel

Di haga modongoohia:

Soukohp Joel le e modongoohia hua dulii i tadau baahi, ge gidaadou e de iloo be mee nogo mouli ana hee be waalooloo behee dono mouli. Joel e haga modongoohia di hai o nia manu ‘locust’ logowaahee ala e gai laagau ala e loomoi gi Israel, mo di haingadaa di welengina maangoo i Israel. I nia hai aanei, gei Joel guu mmada gi di ada o di Laangi o Dimaadua dela ga dau mai, di madagoaa Dimaadua dela ga hagaduadua digau ala e hai baahi gi dana hiihai. Soukohp Joel ga haga modongoohia gi nia daangada di gahigahi mai baahi o God bolo digaula gii huli hoou, mo dana hagababa bolo Ia ga hagahumalia labelaa digaula. Di mee humalia i lodo di beebaa deenei la go dana hagababa bolo God ga hagau mai dana Hagataalunga gi hongo nia daangada huogodoo, nia daane mono ahina, digau lligi mo digau mmaadua.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haingadaa o di manu ‘locust’ (1.1—2.17)

Di hagababa o di hagahumalia labelaa (2.18-27)

Di Laangi o Dimaadua (2.28—3.21)

1

1 Deenei telekai Dimaadua ne hai gi Joel, tama a Pethuel.

Manawa gee gi nia huwa laagau guu mmade

2 Goodou go digau gu mmaadua, goodou hagalongo. Goodou go digau huogodoo ala i lodo Judah, goodou hagalongo. E hai behee, ma di hai beenei guu hai i godou madagoaa be di madagoaa o godou maadua mmaadua? 3 Haga modongoohia ina gi godou dama i di hai deenei, gei ogo digaula ga haga modongoohia di maa gi nadau dama ala ga haga modongoohia gi di hagadili gi muli.

4 Nia manu ‘locust’ matagidagi guu gai nia huwa laagau, gei ogo nia ‘locust’ nomuli ga lloomoi, gaa gai nia mee ala ne dubu. 5 Goodou ala e libaliba, goodou la gi aala mo di tangitangi. Goodou ala e inuinu nia waini, goodou la gi tangi labelaa. Nia ‘grape’ belee hai nia waini hoou la gu mooho gi daha.

6 Tagabae manu ‘locust’ gu oho tadau gowaa. Digaula e maaloo ge logowaahee gu deemee di dau. Nia niha o digaula le e gaa huoloo be nia niha laion.* 7 Digaula gu oho gi daha tadau gowaa dogi waini, ge guu gai tadau laagau ‘fig’. Digaula guu hole gi daha nia gili nia laagau, guu kene nadau manga.

8 Malaa, goodou la gi tangitangi be di ahina ma gaa dangi gi taane dela belee hai ginai dono lodo ma gaa made. 9 Gu deai nia huwa laagau be nia waini belee hai nia tigidaumaha i lodo di Hale Daumaha ai. Digau hai mee dabu e tangi, idimaa, gu deai nadau mee belee tigidaumaha ang gi Dimaadua ai. 10 Nia gowaa dogi mee guu dugu ono mee nonua ai, di gelegele gu manawa gee i nia laagau ala guu mmade. Nia ‘grape’ gu maangooakii, gei nia huwa olib guu mae ia gi lala.

11 Goodou go digau dogi mee, goodou la gi manawa gee. Goodou ala e madamada humalia i nia hadagee waini, goodou tangitangi labelaa. Idimaa, nia ‘wheat’, nia ‘barley’ mono huwa laagau ala i golo la gu mooho gi daha. 12 Nia laagau ‘grape’ mono laagau ‘fig’ la guu mae labelaa. Nia laagau huogodoo ala e huwa la guu mae guu made. Di tene o nia daangada gu hagalee. 13 Goodou go digau hai mee dabu ala e hai godou tigidaumaha i hongo di gowaa hai tigidaumaha, goodou la gi ulu gi godou gahu manawa gee ga tangitangi. Goodou ulu gi lodo di Hale Daumaha mo di tangitangi di boo dogomaalia! Ma gu deai nia huwa laagau be nia waini e hai godou tigidaumaha ang gi di godou God ai. 14 Goodou hagatogomaalia ina nia daangada gii noho haga onge. Goodou haga dagabuli ina nia dagi mo nia daangada o Judah huogodoo gi lodo di Hale Daumaha o Dimaadua, go di godou God, ga gahigahi a Mee e hagamaamaa goodou! 15 Di Laangi o Dimaadua gu hoohoo mai, di laangi o Tangada Koia e Aamua ga hanimoi, ga haga mooho nia gowaa huogodoo.* Di laangi deelaa le e hagamadagudagu dangada hualaa behee!

16 Gidaadou e mmada ge e deemee di hai tadau mee gi nia huwa laagau ala gu hunahuna gi daha. Gu deai di tene i lodo di Hale o tadau God ai. 17 Nia lii laagau e mmade i lodo nia gelegele maangooakii. Gu deai nia lii laagau hai palaawaa e benebene ai, dela gaa hidi ai nia gowaa dugu mee ono mee ai, gei gu mooho. 18 Nia kau gu tangitangi i nadau manawa gee, idimaa gu deai nia geinga e gai go digaula ai. Gei ogo nia siibi hogi gu huaidu labelaa. 19 Meenei Dimaadua, au e gahigahi adu Goe, idimaa, nia laagau mono geinga la gu maangoo, guu hai gadoo be nia mee ala ne wwele i di ahi. 20 Nia manu lodo geinga hogi e gahigahi adu Goe labelaa, idimaa, nia monowai la gu maangoo.

2

Di Laangi o Dimaadua le e haga modongoohia go nia ‘locust’

1 Goodou ilihia nia buu la i hongo Zion, dela go di gonduu haga madagu o Dimaadua. Goodou go digau Judah, polepole, idimaa, di Laangi o Dimaadua la gu hoohoo mai. 2 Di laangi deelaa la ga bouli dongoeho ge haga manawa gee, e luuli ge gabugabua. Nia manu ‘locust’ logowaahee ala e hai gadoo be digau dauwa le e lloomoi. Di lloomoi digaula e hai gadoo be di bouli dela e gahu nia gonduu. Deai di mee ne hai beenei ai, ge hagalee hai labelaa nomuli.

3 Digaula e gai nia laagau e hai gadoo be di ahi e dudu nia maa. Di gowaa dela i mua digaula e hai gadoo be di hadagee Eden, gei di gowaa dela i muli digaula guu hai gadoo be di anggowaa, deai di mee e mouli i golo ai. Deai di mee e dugu go digaula mouli ai. 4 Digaula e hai gadoo be nia hoodo, e llele gadoo be nia hoodo hai dauwa. 5 Nia lee digaula ma ga hobohobo i hongo nia gonduu, le e hai gadoo be nia waga dauwa hongo henua, e hai gadoo be nia lee o nia geinga ma gaa wwele.* Digaula e goolongo gadoo be di buini dauwa e hagatogomaalia gi tauwa. 6 Nia daangada huogodoo gu mmaadagu huoloo gi di mmaanege mai o nia manu aalaa. Nia golomada digaula gu hadu kene. 7 Digaula e heebagi be nia gau dauwa, e gakaga di gili nia abaaba gadoo be nia gau dauwa. Digaula huogodoo e hula haga huudonu, hagalee hula gee. 8 Deai di lamu e haga deaadee di lamu i golo ai. Digaula e lloo adu hua e oho nia mee ala e abaaba digaula, deai di mee e mee di duuli digaula ai. 9 Digaula e llele gi di waahale, e lellele i hongo nia abaaba di waahale, e kaga gi hongo nia hale, ge e ulu gi lodo nia bontai lligi gadoo be nia gau gaiaa.

10 Henuailala e ngalungalua i mua i nadau lloomoi, mo digau i lala di langi e polepole hogi. Di laa mo di malama gu bouli, gei nia heduu gu nadau madamada ai.* 11 Di lee o Dimaadua e ngoloolo i dana helekai gi ana gau hai heebagi. Gei ogo digau dauwa ala e hagalongo gi Mee la digau dogologo gei e maaloo. Di laangi hagamadagudagu dangada go di Laangi o Dimaadua! Koai dela e mee di tanga gi daha?*

Dimaadua e gahigahi digaula gii huli hoou

12 Dimaadua ga helekai, “Dolomeenei, goodou gii huli hoou donu. Lloomoi gi di Au, i lodo godou haga onge, tangitangi mo di manawa gee. 13 Godou lodo huaidu la gi haga modongoohia aga godou manawa gee. Di godou hahaahi godou gahu la hagalee dohu.”

Goodou huli gi muli gi Dimaadua di godou God. Ma go Mee dela e honu i di aloho mo tumaalia. Mee e hila gi lala hagakono di manawa, ge e daahi ana hagababa. Nia madagoaa huogodoo, gei Mee e haga togomaalia e dumaalia, hagalee hagaduadua. 14 Holongo Dimaadua go di godou God, gaa huli dono manawa, ga hagahumalia goodou gi nia huwa laagau e logo. Gei goodou gaa mee laa di hai godou tigidaumaha gi nia huwa laagau mono waini.

15 Ilihia godou buu i tomo di Gonduu Zion. Haga dagabuli ina mai digau huogodoo e daumaha ge haga onge. 16 Haga dagabuli ina mai nia daangada huogodoo gi di gowaa e dahi, hagatogomaalia ina digaula ang gi tagabuli dabu. Laha mai digau mmaadua, haga dagabuli ina mai nia damagiigi mo nia dama ala lligi loo. Digau ala dogo haga hai lodo hoou la gi lloomoi gi daha mo nadau hale labelaa, ge e lloomoi gi di gowaa deenei. 17 Digau hai mee dabu ala e daumaha gi Dimaadua i mehanga di gowaa dudu tigidaumaha mo di bontai di Hale Daumaha, digaula gi tangi mo di dalodalo boloo,

“Meenei Dimaadua,

Goe manawa dumaalia gi au daangada aanei.

Goe hudee dumaalia gi nia guongo ala i golo

gi hagahuaidu ina gimaadou

gi nadau kai dela boloo,

‘Di godou God la i hee?’ ”

Dimaadua ga hagahumalia labelaa dono henua

18 Dimaadua ga haga modongoohia dono dumaalia gi dono henua, ga aloho i ana daangada. 19 Gei Mee ga helekai gi digaula, “Dolomeenei, gei Au ga gowadu gi goodou nia huwa laagau, mono waini, mono lolo olib, gei goodou ga maaluu i nia maa. Digau o nia guongo ala i golo ga hagalee haga balumee goodou. 20 Au ga daa gi daha di buini ‘locust’ dela ne lloomoi i bahi i ngeia, ga hagau hunu gau i digaula gi lodo di anggowaa. Di buini mugi mua e hagau gi di Tai Mmade, gei di buini dono dua e hagau gi lodo di Tai go Mediterranean. Nnuaidina mmade digaula ga bilau huoloo. Malaa, Au gaa oho digaula gi daha, i nadau hai huogodoo ala ne hai adu gi goodou.

21 “Goodou go nia hadagee, goodou hudee mmaadagu, goodou tenetene mo di manawa lamalia, i nia mee huogodoo o Dimaadua ala ne hai adu gi goodou.

22 “Goodou go nia manu, goodou hudee mmaadagu, idimaa, nia geinga la gu halatee, nia laagau la guu huwa, gu logowaahee nia huwa ‘fig’ mono ‘grape’.

23 “Goodou go digau Zion, goodou manawa lamalia, goodou tenetene gi nia mee ala ne hai go Dimaadua di godou God adu gi goodou. Mee guu hai dana uwa gii doo gii dohu i di madagoaa dela e hadi, gu haga doo labelaa dana uwa i di madagoaa magalillili, mo di madagoaa welengina, be nnolongo i mua. 24 Nia gowaa haga madammaa huwa laagau la ga hontula i nia huwa laagau! Nia bongoo ala i daalinga nia gowaa dagadagahi huwa laagau gaa honu waini mono lolo olib. 25 Au ga gowadu gi goodou labelaa nia mee ala ne hagalee i godou baahi i nia ngadau ala ne gai godou huwa laagau go nia ‘locust’, idimaa, ma ko Au dela ne hagau adu di buini deenei e hai baahi adu gi goodou. 26 Dolomeenei, gei di godou haga ngudu la guu dohu, gei goodou ga maaluu. Goodou ga hagaamu Dimaadua di godou God dela ne hai ana mogobuna haga goboina adu gi goodou. Agu daangada hagalee hai gi langaadia labelaa.

27 “Goodou, go digau Israel, goodou ga iloo laa bolo Au dela e noho i godou mehanga, gei Au, go Dimaadua, dela go di godou God, ge deai di god i golo ai. Agu daangada hagalee hai gi langaadia labelaa.

Di Laangi o Dimaadua

(Acts 2.17-21)

28 “I muli nia mee aanei,

gei Au ga llingi iha dogu Hagataalunga

gi hongo nia daangada huogodoo.

Godou dama daane mono dama ahina

ga hagadele agu helekai.

Godou gau mmaadua gaa hai nadau midi,

ge godou dama daane mo dama ahina

gaa hai nadau moe.*

29 Di madagoaa hua deelaa,

gei Au ga llingi iha dogu Hagataalunga labelaa

gi hongo digau hai hegau,

nia daane mo nia ahina.

30 “Au gaa hai agu hagailongo haga goboina

i di langi i nua mo i hongo henuailala.

Nia dodo mo di ahi,

mo di huiahi damanaiee

gadoo be nia gololangi ga kila aga.

31 Di laa ga bouli dongoeho,

ge di malama gaa huli gaa mmee be nia dodo

i mua di dau mai o di laangi aamua

ge hagamadagudagu dangada o Dimaadua.*

32 Gei digau huogodoo ala ma ga tangi anga

i di ingoo o Dimaadua le e haga mouli.

Gii hai be nia helekai a Dimaadua ala ne hai boloo,

‘Hunu gau i hongo di Gonduu Zion

mo i lodo o Jerusalem ga dagaloaha,

go digau ala e hili ko Au le e haga mouli.’ ”*

3

Dimaadua ga hagi aga nia henua llauehe

1 Dimaadua ga helekai, “Di madagoaa deelaa, gei Au gaa wanga gi muli di haadanga lamalia a Judah mo Jerusalem. 2 Au ga haga dagabuli mai nia henua ala i golo huogodoo, gaa lahi digaula gi di Gowaa Baba o di Hagi aga. Au ga hagi aga digaula i di gowaa deelaa i nadau hai huogodoo ala ne hai gi agu daangada. Digaula gu hagabagi digau Israel gi nia gowaa digau tuadimee, gaa duwwe nia gowaa o Israel, dela go dogu henua. 3 Digaula gu hilihili gi nadau bilei ‘dice’ be di ma koai dela ga hai mee gi digau ala ne kumi. Digaula guu hui gi daha nia dama daane mo dama ahina, belee hui nia hegau o nia ahina huaidu mo nia waini.

4 “Goodou go digau Tyre, Sidon, mo Philistia huogodoo, goodou belee hai di godou aha mai gi di Au? Goodou belee tala di hui mai gi di Au? Ma e hai beenei, malaa, Au ga limalima hua di tala di hui adu gi goodou. 5 Goodou guu kae agu silber, mono goolo, mo agu maluagina hagalabagau, gaa kae gi lodo godou gowaa hai daumaha. 6 Goodou guu lahi digau Judah mo Jerusalem, guu lahi gi di gowaa mogowaa loo mo nadau henua donu, guu hui digaula gi digau Greece. 7 Dolomeenei, gei Au ga laha mai digaula gi daha mo nadau gowaa ala ne hui ai go goodou. Gei Au gaa hai adu gi goodou di godou mee dela ne hai gi digaula. 8 Au ga dumaalia gi digau Judah gii hui godou dama daane mo dama ahina. Digaula gaa hui labelaa godou dama gi digau Sabea, gaa lahi digaula gi nadau henua mogowaa loo.* Au go Dimaadua dela gu helekai.

9 “Goodou haga iloo ina di haga iloo deenei i lodo nia henua ala i golo, ‘Goodou hagatogomaalia gi tauwa. Goodou gahigahia mai godou gau dauwa, haga dagabuli ina digaula gii hula gii dagi! 10 Goodou tuugia nia mada godou mee hai gelegele, gi huluhia gii hai nia hulumanu dauwa. Heia godou hulumanu hai hadagee gi huluhia gii hai nia daalo. Digau ala e paagege le e hai gi heebagi.* 11 Goodou go nia henua huogodoo ala e haganiga i di gili o Judah, goodou lloomoi haga limalima, goodou dagabuli mai gi di gowaa baba.’ ”

Meenei Dimaadua, Goe hagau ia dau buini dauwa di langi belee heebagi gi digaula!

12 “Nia henua huogodoo ala i golo gi hagatogomaalia, lloomoi gi di Gowaa Baba o di Hagi aga. Deenei dagu gowaa dela ga hagi aga ko Au, go Dimaadua, nia henua huogodoo ala e haganiga i di gili o Judah. 13 Digaula la digau huaidu huoloo. Goodou duduudia digaula gi lala gadoo be nia huwa laagau ala ma gaa dau gi dono laangi e hagi ai. Dagadagahi ina digaula gii hai be nia ‘grape’ ala ma ga dagadagahi i lodo di gowaa dagadagahi waini dela e hontula, gaa dae loo gi nia waini ga honu aga laa nua.”*

14 Nia daangada dogologowaahee huoloo guu noho i di Gowaa Baba o di Hagi aga. Deenei di gowaa dela ga hanimoi haga limalima ginai di Laangi Hagi aga o Dimaadua. 15 Di laa mo di malama ga bouli dongoeho, gei nia heduu gu deai nadau maahina ai.

Dimaadua ga haga dagaloaha ana daangada

16 Dimaadua ga ngoloolo ia i tomo di Gonduu Zion. Dono lee le e hanimoi i Jerusalem gadoo be di lee atili. Henuailala mo lala di langi i nua gu ngalungalua. Gei Mee ga duuli ana daangada.*

17 “Goodou go digau Israel, goodou ga iloo laa bolo ma ko Au go Dimaadua di godou God. Au e noho i tomo dagu gonduu dabu go Zion. Gei ogo Jerusalem gaa hai di waahale dabu. Digau mai i daha ga deemee labelaa di nadau haga magedaa a mee. 18 Di madagoaa deelaa, gei nia hadagee waini gaa gahu nia gonduu. Nia kau gaa logo labelaa i hongo nia gonduu huogodoo. Nia wai gaa dohu ang gi digau Judah huogodoo. Di monowai gaa hali mai i di Hale Daumaha o Dimaadua, di monowai deelaa ga haga magalillili laa di Gowaa Baba go Acacia.

19 “Egypt gaa hai di anggowaa, gei Edom ga mooho, idimaa, digaula gu heebagi gi Judah, ga daaligi nia daangada ala nadau ihala ai. 20-21 Au gaa tala di hui digau ala gu daaligi. Au hagalee dumaalia gi digau ala e huaidu. Judah mo Jerusalem gaa honu daangada gaa hana hua beelaa, gei Au go Dimaadua gaa noho i tomo di Gonduu Zion!”

* 1.6: Revelation 9.8

* 1.15: Isaiah 13.6

* 2.5: Revelation 9.7-9

* 2.10: Revelation 8.12

* 2.11: Revelation 6.17

* 2.28: Acts 2.17-21

* 2.31: Matthew 24.29; Mark 13.24-25; Luke 21.25; Revelation 6.12-13

* 2.32: Romans 10.13

* 3.8: Isaiah 14.29-31; 23.1-18; Jeremiah 47.1-7; Ezekiel 25.15—28.26; Amos 1.6-10; Zephaniah 2.4-7; Zechariah 9.1-7; Matthew 11.21-22; Luke 10.13-14

* 3.10: Isaiah 2.4; Micah 4.3

* 3.13: Revelation 14.14-16,19-20; 19.15

* 3.16: Amos 1.2

Amos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

AMOS

Di Beebaa Amos

Di haga modongoohia:

Amos la go soukohp matagidagi dela ne hihi ana helekai dogomaalia gi lodo di Beebaa Dabu. Mee tangada mai di waahale i Judah, gei nogo hai ana agoago ang gi digau ala i di bahi i ngeia o Israel i di ngadau e hidu lau madalima (750) i mua o Christ. Di madagoaa deelaa di madagoaa humalia i di hai daumaha, gei tenua e noho i di aumaalia. Gei ogo Amos gu modongoohia bolo ma go digau hua maluagina ala e humalia ang gi ginaadou, gei deenei hogi di hai dela gaa hidi ai di hala mo di hagaduadua ang gi digau hagaloale, mo di hai daumaha tilikai. Mee ga agoago gi digaula i di hai a God dela ga hagaduadua tenua deelaa, gei guu hai digaula gi hiihai bolo di tonu “gi hanadu hua beelaa, gadoo be tama monowai mmidi,” (5.24) mo di helekai boloo, “Holongo gei Dimaadua ga dumaalia anga gi digau o di guongo deenei ala e mouli hua igolo.” (5.15)

Di hagahonu o di beebaa deenei

Di hagi aga o nia henua ala i di gili o Israel (1.1—2.5)

Di hagi aga o Israel (2.6—6.14)

Nia moe e lima (7.1—9.15)

1

1 Aanei go nnelekai Amos, tangada hagaloohi siibi mai tama waahale go Tekoa. Nia ngadau e lua i mua tenua deelaa ne ngalungalua i di madagoaa Uzziah nogo king i Judah, gei Jeroboam, tama daane Joash, nogo king i Israel, gei God gu haga honu Amos gi nnelekai aanei mai di gili digau Israel.*

2 Amos ga helekai,

“Dimaadua e ngoloolo gi nua

mai i di Gonduu Zion,

gei dono lee e haluihalulu mai Jerusalem.

Nia gowaa haangai siibi guu mae,

gei nia geinga tolo

ala i hongo di Gonduu Carmel guu pobo.”*

Di hagi aga Dimaadua ang gi nia guongo ala i di gili o Israel

Syria

3 Dimaadua e helekai, “Digau Damascus gu haihai nadau huaidu e logowaahee, gei Au ga hagaduadua digaula. Digaula gu dadaaligi hagahuaidu digau Gilead, 4 deelaa di mee gaa hidi iei Au ga hagau ia dagu ahi gi hongo di hale damana o King Hazael dela ne haga duu aga, gaa dudu gi lala nia abaaba mau dangihi hai dauwa di King Benhadad. 5 Gei Au gaa oho nia bontai di abaaba o di waahale Damascus, gaa lahi gi daha digau ala i di Gowaa Baba o Aven mo di tagi o Beth-Eden. Gei digau Syria gaa lahi gi daha be digau galabudi gaa dugu i tenua go Kir.”*

Philistia

6 Dimaadua e helekai, “Nia daangada o Gaza gu haihai nadau huaidu e logowaahee, gei Au ga hagaduadua digaula. Digaula guu lahi nia daangada huogodoo o nia guongo, gaa hui gi digau Edom gii hai nadau hege. 7 Deelaa di mee ne hidi iei Au, ga hagau ia dagu ahi gi hongo nia abaaba o di waahale Gaza, gaa dudu nia abaaba mau dangihi hai dauwa ala e duuli di waahale deelaa. 8 Au gaa lahi gi daha nia dagi o nia waahale Ashdod mo Ashkelon. Au ga hagaduadua digau o di waahale go Ekron, gei ogo digau Philistia huogodoo ala gaa dubu la gaa mmade.”*

Tyre

9 Dimaadua e helekai, “Nia daangada o Tyre gu haihai nadau huaidu e logowaahee, gei Au ga hagaduadua digaula. Digaula guu lahi digau huogodoo o nia guongo, gaa dugu i tenua go Edom. Digaula hagalee haga gila aga di hagababa o di hagadaubuni dela ne hai go ginaadou. 10 Deelaa dagu mee ga hagau ia dagu ahi gi hongo nia abaaba o di waahale Tyre, gaa dudu nadau abaaba mau dangihi hai dauwa.”*

Edom

11 Dimaadua e helekai, “Nia daangada o Edom gu haihai nadau huaidu e logowaahee, gei Au ga hagaduadua digaula. Digaula gu daaligi nadau duaahina* o Israel gi nnulumanu dauwa, ge deai di nadau dumaalia gi digaula ai. E dadaahi hua beelaa nadau hagawelewele, dono haga odi ai. 12 Malaa, Au ga hagau ia dagu ahi gi hongo di waahale go Teman, gaa dudu nia abaaba mau dangihi maaloo hai dauwa o Bozrah.”*

Ammon

13 Dimaadua e helekai, “Nia daangada o Ammon gu haihai nadau huaidu e logowaahee, gei Au ga hagaduadua digaula. Digaula gu dauwa bolo gi damana di nadau henua, gei gu duuduu gi mahaahaa labelaa nia ahina hai dama o Gilead. 14 Deelaa di mee ne hidi iei Au, ga hagau ia dagu ahi gi hongo nia abaaba o di waahale go Rabbah, gaa dudu ono abaaba mau dangihi hai dauwa. Di laangi dela ma ga hai tauwa, digaula koia ga hagalongoaa, gei ogo di nadau dauwa ga huaidu huoloo gadoo be di madangi maaloo. 15 Di nadau king mo ana gau aamua gaa lahi galabudi, gaa dugu i tuai guongo.”*

2

Moab

1 Dimaadua e helekai, “Nia daangada o Moab gu haihai nadau huaidu e logowaahee, gei Au ga hagaduadua digaula. Digaula gu hagalee hagalaamua nia iwi o di king o Edom, guu dudu nia maa gii hai nia lehu. 2 Deelaa di mee ne hidi iei Au, ga hagau ia dagu ahi gi hongo tenua go Moab, gaa dudu nia abaaba mau dangihi hai dauwa o Kerioth. Digau Moab gaa mmade i di madagoaa digau dauwa ma ga wwolowwolo mo di iliili nadau labaa. 3 Au ga daaligi di tagi o Moab mo nia gau aamua o tenua deelaa.”*

Judah

4 Dimaadua e helekai, “Nia daangada o Judah gu haihai nadau huaidu e logowaahee, gei Au ga hagaduadua digaula. Digaula gu haga balumee agu agoago gu hagalee haga gila aga agu haganoho. Nia balu god o nadau maadua mmaadua ala nogo daumaha ginai i mua, la gu dagi gee digaula gi mogowaa loo. 5 Deelaa di hai ne hidi iei Au, ga hagau ia dagu ahi gi hongo Judah gaa dudu nia abaaba mau dangihi hai dauwa o Jerusalem.”

Di hagi aga Dimaadua ang gi digau Israel

6 Dimaadua e helekai, “Nia daangada Israel gu haihai nadau huaidu e logowaahee, gei Au ga hagaduadua digaula. Digaula e hui gi daha digau hai mee donu ala e deemee di hui nadau boibana, mo digau hagaloale ala e dee dohu di hui nadau hiiwae. 7 Digaula e dagadagahi gi lala digau paagege mo digau deai nadau hagamaamaa ai. Digaula e hono digau hagaloale gi daha mo nadau ala. Tama daane mo dono damana e hai nnangaahai o taga hai lodo ang gi di hege ahina e dahi, mo di haga milimilia dogu ingoo dabu i nau haihai beelaa. 8 Digaula e noho i nadau gowaa hai daumaha i lodo nadau gahu ala ne kae boibana i baahi digau hagaloale. I lodo di Hale Daumaha o di nadau God, gei digaula e inu nia waini ala ne gaamai i digau hagaloale ala gu boibana ang gi ginaadou.

9 “Agu daangada nei, ma go goodou dela ne hidi iei Au ne daaligi digau Amor huogodoo ala e lloowehaa gadoo be nia laagau ‘cedar’ gei e maaloo dangihi gadoo be nia laagau ‘oak’.* 10 Au gu daa mai goodou gi daha mo Egypt, gu dagi mai goodou i lodo di anggowaa i nia ngadau e madahaa, gu dugu adu gi goodou tenua o digau Amor bolo gi hai mee ginai goodou. 11 Au gu hili aga hunu dama daane i godou dama bolo e hai nia soukohp, mo hunu dama daane belee hai nia Nasarait.*

“Goodou, go nia daangada Israel, ma hagalee donu dagu hai beenei? Ko Au go Dimaadua deenei e helehelekai. 12 Gei goodou guu hai nia Nasarait gi inumia nia waini, gei gu hai anga gi nia soukohp bolo gi hudee haga dele ina agu helekai. 13 Malaa, Au gaa beehi goodou gi lodo di gelegele o godou guongo, gei goodou gaa dogi gi nua gadoo be di kulumaa dela ma gaa honu i nia lii palaawaa. 14 Digau ala e maamaa di llele la ga deemee labelaa di llele hagammuni, gei digau maaloo ga paagege, digau dauwa ga deemee di benebene nadau mouli. 15 Digau ala e hai hegau gi nia maalei ga deemee di tuu gii mau, digau ala e llele ga deemee di llele gi daha, gei ogo digau ala e llele i hongo nia hoodo ga deemee di llele hagammuni bolo gi mouli ginaadou. 16 I di laangi deelaa, digau dauwa ala koia e maaloo gaa kili gi daha nadau goloo dauwa, gaa hula gaa llele.” Aanei go nnelekai Dimaadua ala ne hai.

3

1 Goodou go digau Israel, goodou hagalongo malaa gi nnelekai Dimaadua ala ne helekai i goodou huogodoo, ala ne laha mai go Mee gi daha mo Egypt: 2 “Mai i nia henua huogodoo o henuailala, ma go goodou ala ne hilihili aga ko Au, ga madamada humalia ai. Malaa, mai i godou hangahaihai huaidu ala gu llauehaa, dela ne hidi iei Au ga hagahuaidu goodou.”

Tuhongo hegau a soukohp

3 Maa iai nia daangada dogolua ga hagatanga i di gowaa e dahi gaa hula, gei digi haga modongoohia aga di nau gowaa dela e heetugi ai?

4 Maa iai di laion e wolowolo i lodo henua, gei digi gidee ia dana mee dela belee kumi?

Maa iai di laion dulii e nnguunnguu i dono gowaa dela e duu ai, gei digi kumi dana mee?

5 Di manu maangi le e mee di kumi go di hele, maa di hele la ga deai ono mounu ai?

Di hele le e mee di badu gi nua, maa di mee ne tale gi di maa ai?

6 Di lee o di labaa gau dauwa ma ga ili i lodo di waahale, gei ogo nia daangada la hagalee ga mmaadagu?

Maa iai di haingadaa e tale ang gi di waahale, gei di maa hagalee di mee ne hai mai baahi o Dimaadua?

7 Di Tagi go Yihowah la hagalee hai dahi mee maa Mee digi haga modongoohia dono manawa ang gi ana hege, ala go nia soukohp.

8 Ma koai dela e hagalee madagu i di madagoaa o di laion ma ga wolowolo?

Maa Dimaadua ma ga helekai, ma koai dela e mee di hagalee hagadele nia helekai a Maa?

Di hagaduadua dela gaa tale gi Samaria

9 Heia di haga iloo deenei ang gi digau ala e noho i lodo nia hale humalia huoloo o Ashdod mo Egypt, “Goodou dagabuli mai gi hongo nia dama gonduu ala i di gili o Samaria, gi gidee goodou di hinihini damana mo nnangahaihai huaidu ala e kila aga i lodo di waahale deelaa.”

10 Dimaadua ga helekai, “Nia daangada aanei gu haga honu lodo nadau hale gi nia goloo mai di lagalagamaaloo mo di hai baahi. Digaula e de iloo di mee dela e donu i baahi nia daangada. 11 Deelaa di mee gaa hidi ai nadau hagadaumee ga lloomoi, ga haganiga di nadau guongo, gaa oho nadau abaaba, gaa kae nadau goloo.”

12 Dimaadua ga helekai, “E hai gadoo be tangada hagaloohi siibi dela ma ga daa gi daha nia wae e lua be di baahi talinga o di siibi i lodo di ngudu di laion, deenei gadoo di hai o digau hogoohi o Samaria, ala e noho tenetene dolomeenei i hongo nadau lohongo humalia huoloo.” 13 Gei di Tagi go Yihowah go di God Koia e Aamua ga helekai labelaa, “Goodou hagalongo, gei gi agoago ina gi nia madawaawa Jacob boloo: 14 ‘I di laangi dela Au ga hagaduadua digau Israel i nadau hangaahai huaidu, gei Au gaa oho nadau gowaa dudu tigidaumaha ala i Bethel. Nia madaagoo o nia gowaa dudu tigidaumaha la ga mooho ga monnono gi hongo di gelegele.* 15 Au gaa oho gi daha nia hale ala ne hau ang gi nia madagoaa magalillili mo nia hale ala ne hai ang gi nia madagoaa welengina. Gei nia hale ala e humu gi nia hadu ‘ivory’* ga monnono ga mooho, gei nia hale llauehe huogodoo ga haga mooho.’ ”

4

1 Hagalongo malaa gi di mee deenei, goodou go nia ahina o Samaria, ala guu pedi gadoo be nia kau moomono o Bashan, ala e hagahuaidu digau paagege, ge e haga haingadaa digau ala e hagaloale, ge e haihai gi godou lodo bolo gi gowadu nia dagaao maaloo gi goodou! 2 Idimaa di Tagi go Yihowah dela e dabu, Mee guu lawa di hagababa boloo, “Nia laangi ga loomoi, gei digaula gaa dada goodou gi nia daula baalanga. Goodou huogodoo gaa hai gadoo be di iga dela e hagalau gi di maadau. 3 Gei goodou gaa dada gi di bongoo i di abaaba dela e hoohoo mai, gaa kili gi daha mo di gowaa deelaa.”

Di lodo hamaaloo o Israel i nia agoago

4 Tagi go Yihowah ga helekai, “Goodou go nia daangada Israel, goodou hula gi di gowaa dabu i Bethel, gaa hai godou huaidu i golo. Goodou hula gi Gilgal, e haga llauehe godou huaidu i godou mee ala e mee! Goodou kae ina godou manu e hai godou mee tigidaumaha i nia luada huogodoo, gei goodou kae labelaa godou tigidaumaha dahi baahi e madangaholu i nia laangi dagi dolu. 5 Goodou heia godou tigidaumaha palaawaa e hai ai di hagaamu tumaalia ang gi Dimaadua, mo di hagapuu gi nia hai tigidaumaha labelaa i daha ala mai hua i godou hiihai! Idimaa, aalaa nia hagadilinga mee beenei ala e hiihai ginai goodou e hai.

6 “Ma ko Au dela ne dugu adu tau magamaga gi lodo godou waahale huogodoo, gei goodou digi huli bolo ga loomoi gi di Au. 7 Ma ko Au dela ne dugu di uwa i di madagoaa dela belee humalia ang gi nia huwa laagau. Au ne haga doo dagu uwa gi hongo dahi waahale, gei di waahale dela i golo hagalee. Au gu haga doo dagu uwa gi hongo dahi gowaa dogi mee, gei di gowaa dogi mee dela i golo hagalee gu maangoo. 8 Hunu daangada mai i nia waahale ala i golo ga loomoi gi lodo dahi waahale dela gu hagadagadagagee ginai bolo iei nia wai i golo, idimaa, digaula gu paagege huoloo i nadau hieinu, gei nia wai i di waahale deelaa le e dee dohu ang gi digaula. Gei goodou digi huli hoou belee loomoi gi di Au.

9 “Au gu hagau adu dagu madangi welengina belee haga mae godou huwa laagau. Nia ‘locust’ guu gai godou hadagee mo godou gowaa dogi waini mo nia huwa o godou laagau ‘fig’ mono laagau olib. Gei goodou digi huli hoou belee loomoi gi di Au.

10 “Au gu hagau adu dagu magi huaidu gi goodou be di mee dela ne hai anga gi digau Egypt. Au gu daaligi godou dama daane i lodo tauwa ne hai, mo di kae gi daha godou hoodo. Gei Au guu haa gi lodo godou uhi di bilau dangada made i lodo godou waa hale laa, gei goodou digi huli hoou belee loomoi gi di Au.

11 “Au gu daaligi hunu gau i goodou gadoo be dagu hai dela ne daaligi digau Sodom mo Gomorrah. Gei goodou ala guu llele gi daha, guu hai gadoo be tama bida laagau ulaula dela ne daa gi daha mo di ahi. Gei goodou digi huli hoou belee loomoi gi di Au.” Aanei la nnelekai mai baahi o Dimaadua.*

12 “Malaa deenei laa, goodou go digau Israel, goodou gi iloo bolo Au ga hagaduadua goodou. Idimaa Au gaa hai dagu hai deenei, gei goodou gi hagatogomaalia ina goodou gii tuu i mua dagu hagi aga!”

13 Dimaadua go Mee dela ne hai nia gonduu,

gei ne hai dana madangi.

Gei Mee e haga modongoohia ang gi nia daangada

gi iloo ginaadou dono manawa.

Ma go Mee dela e huli di aa gii hai di boo.

Ma go Mee dela e heehee i hongo nia gonduu o henuailala.

Dono ingoo dela boloo:

Yihowah go di God Koia e Aamua!

5

Di gahigahi gii huli hoou

1 Goodou go digau Israel, goodou hagalongo malaa gi taahili manawa gee dela gaa huwa ko au i godou gili:

2 Israel la di tama ahina madammaa guu doo,

gu deemee di duu aga labelaa!

Mee gu diiagi, guu moe i lodo nia gelegele,

deai tangada e hagamaamaa a mee

bolo gi duu aga ai.

3 Di Tagi go Yihowah ga helekai, “Dahi waahale o Israel ga hagau ana gau dauwa e mana, digau hua e lau ala ne loomoi labelaa. Dahi waahale ga hagau ana gau dauwa e lau, digau hua e madangaholu ala ne loomoi labelaa.”

4 Dimaadua ga helekai gi digau Israel, “Goodou lloomoi gi di Au, gei goodou ga mouli. 5 Goodou hudee hula e daumaha i Beersheba. Goodou hudee halahala ina Au i Bethel, idimaa Bethel la ga hagalee. Goodou hudee hula gi Gilgal, idimaa digau Gilgal la gaa lahi gi daha.”

6 Goodou hula gi Dimaadua, gei goodou ga mouli. Maa goodou ga hagalee hula, gei Mee ga haneia gadoo be di ahi gi hongo digau Israel. Di ahi deelaa gaa dudu digau o Bethel, deai tangada e mee di diinai di maa ai. 7 E huaidu adu gi goodou ala e huli nia haganoho, ga haga hala nia donu o nia daangada!

8 Ma go Dimaadua dela ne hai nia heduu,

nia heduu ala e haga ingoo bolo Madaligi mo Waga dogodolu.

Ma go Mee dela e huli di bouli gi di maalama

mo di aa gi di boo.

Ma go Mee dela e gahigahi mai nia wai o di moana,

ga haga doo gi hongo henuailala.*

Dono ingoo dela go Yihowah.

9 Mee e daaligi digau ala e maaloo,

gei e oho nadau abaaba ala e mau dangihi.

10 Goodou go digau Israel, goodou e de hiihai gi tangada dela e haga gila aga di tonu ge e helekai i di tonu i lodo di gowaa hai gabunga. 11 Goodou gu haga haingadaa digau ala e hagaloale, guu kae nia meegai digaula. Malaa, dela ga hidi ai goodou ga hagalee noho i lodo godou hale humalia ala ne hau go goodou gi nia hadu, be e inu nia waini mai i lodo godou hadagee waini humalia ala nogo ngalua ginai goodou. 12 Au gu iloo eau di hai o godou huaidu ala ne hai mo di logowaahee o godou mee hala ala ne hai. Goodou e hagahuaidu nia daangada humalia, goodou e kae nia hui halahalau o godou gau hagadootonu tilikai, gei goodou e dugu nia donu o digau hagaloale i lodo di gowaa hai gabunga. 13 Deenei laa, gii noho dee muu i lodo di madagoaa huaidu beenei, deenei di mee dela e kaedahi e humalia belee hai go tangada kabemee!

14 Goodou gi hagamahi heia nia mee humalia, hagalee go nia mee huaidu, bolo gi mouli ai goodou. Deenei laa, Yihowah go di God Koia e Aamua ga madalia goodou i di tonu, be di godou hagamaanadu. 15 Ginagina i nia mee ala e huaidu, aloho i nia mee ala e humalia. Goodou gi daudali hua di tonu i lodo nia gowaa hai gabunga. Holongo, gei Dimaadua ga dumaalia anga gi digau o di guongo deenei ala e mouli hua igolo.

16 Tagi go Yihowah go di God Koia e Aamua ga helekai, “Tangitangi wawwawe mo tangitangi manawa gee gaa hai i hongo nia ala huogodoo o di waahale deenei. Digau dogi hadagee ga gahi mai labelaa bolo gii dau dalia tangihangi gi digau mmade, madalia hogi digau ala e kumi nadau hui i nadau tangi. 17 Tangi wawwawe ga gila aga i lodo nia hadagee waini huogodoo. Nia mee huogodoo aanei ga kila aga, idimaa, Au ga hanimoi ga daaligi goodou.” Aanei la nia helekai a Dimaadua.

18 E haga manawa gee huoloo adu gi goodou ala e talitali di Laangi o Dimaadua! Di humalia aha dela e gaamai go di laangi deelaa adu gi goodou? Di laangi deelaa la di laangi hua e bouli dongoeho adu gi goodou, hagalee di laangi maahina. 19 E hai gadoo be tangada dela ma gaa lele gi daha mo di laion, ga heetugi gi di ‘bear’! Be e hai gadoo be tangada dela ma ga haneia gi lodo dono hale, gaa bili adu gi di abaaba dono hale, gei di gihaa lodo geinga gaa kadi a mee! 20 Di Laangi o Dimaadua la di laangi hua bouli dongoeho, hagalee maahina, di laangi hua haga manawa gee, deai di manawa lamalia i golo ai.

21 Dimaadua ga helekai, “Au e ginagina huoloo i godou hagamiami dabu: Au e deemee di hagakono ogu lodo! 22 Godou madagoaa ma ga gaamai gi di Au godou tigidaumaha dudu, mo godou tigidaumaha huwa laagau, e hagalee tene ginai Au. Gei Au hogi hagalee tenetene gi nia manu ala ma ga haangai go goodou gii pedi belee hai ai di godou tigidaumaha mai gi di Au.* 23 Goodou dugua godou huwa daahili hagalongoaa balumee aanaa, Au hagalee hiihai e hagalongo gi godou kasangi. 24 Gei di tonu gi hanadu hua beelaa, gadoo be tama monowai mmidi, gei nia donu gii hai gadoo be di monowai damana dela e deemee di odi.

25 “Nia daangada Israel, Au digi helekai adu gi goodou bolo gi heia godou tigidaumaha mo godou kisakis i lodo nia ngadau e mada haa ala nogo dagidagi goodou ko Au i lodo di anggowaa. 26 Gei dolomeenei, idimaa dela goodou gu daumaha gi di ada mee o Sakkuth bolo deelaa di godou god king, mo Kaiwan dela di godou god heduu, goodou gi aamo ina godou ada god aalaa 27 i di godou madagoaa dela ma gaa lahi goodou ko Au gi tenua dela i baahi adu o Damascus.” Aanei nia helekai a Dimaadua dela dono ingoo go God Koia e Aamua.*

6

Di mooho o Israel

1 E koia e huaidu adu gi goodou ala e mouli manawa lamalia i lodo Zion, mo goodou hogi ala e noho i di aumaalia i lodo Samaria, goodou ala go digau aamua o tenua aamua go Israel, go goodou ala e lloomoi ginai nia daangada belee kae nadau hagamaamaa! 2 Goodou hula, mmada gi di waahale Calneh, lloo adu gi di waahale aamua go Hamath. Nomuli, gei goodou ga lloo adu gi bahi i ngaaga gi Gath, dela go di waahale digau Philistia. Nia waahale aanei e hai behee, e koia e humalia i nia waahale o Judah mo Israel? Nadau henua le e damana i godou henua? 3 Goodou e hai bolo di laangi haga manawa gee le e mogowaa loo, gei godou hangahaihai, aalaa nia mee e haga limalima mai di laangi deelaa. 4 E koia e huaidu adu gi goodou ala e noho i hongo nia lohongo maluu, e haihai godou hagamiami gi nia goneiga siibi mo nia goneiga tamaa kau. 5 Goodou e hiihai e huwa godou daahili, gadoo be di hai o David dela nogo hai, mo di daahili nia maa gi godou mee hai daahili ‘harp’. 6 Goodou e inuinu godou waini i lodo nia ibu llauehe, gei e hagatulu goodou gi nia lolo ala koia e kala, gei goodou hagalee manawa gee i di mooho o Israel dela gu hoohoo mai. 7 Malaa, ma go goodou ala gaa lahi galabudi matagidagi. Godou hagamiami mo godou daga dagabuli hagalongoaa la ga hagalee.

8 Tagi go Yihowah go di God Koia e Aamua guu hai dana hagamodu i dono ingoo boloo: “Au e hagadugina huoloo i di hagamuamua o digau Israel. Au e de hiihai huoloo i nadau hale humalia. Au gaa wanga di nadau waahale aamua mono goloo huogodoo no lodo gi nadau hagadaumee.”

9 Maa nia daane dilongoholu gaa dubu i golo i di madahaanau e dahi, gei digaula gaa mmade labelaa. 10 Ma tangada i nia gau o taane dela ne made ga hanimoi belee lahi tangada made e kae e danu, gei mee ga heeu gi tangada dela ne dubu i lodo di hale deelaa, “Ma tangada labelaa i doo baahi?”

Gei tangada deelaa ga helekai, “Hagalee!”

Gei taane deelaa ga helekai, “Hudee leelee loo, gidaadou hudee helehelekai i di ingoo Dimaadua.”

11 Di madagoaa hua Dimaadua dela ma ga hagadaba, gei nia hale llauehe mo lligi ga mooho gi lala. 12 E hai behee, nia hoodo e mee di llele i hongo nia gowaa haduhadu? Nia daangada e mee di haga maluu di moana gi nia kau? Gei goodou gu hulihuli di tonu gi nia poisin, mo di huli nia donu gi hai gee.

13 Goodou e hagamuamua i di godou haga magedaa di waahale go Lo-Debar.* Goodou e hagapuu e helekai boloo, “Gimaadou ne kumi Karnaim idimaa gimaadou e maaloo.”†

14 Yihowah go di God Koia e Aamua ga helekai, “Goodou go digau Israel, Au ga hagau adu dagu buini dauwa mai i tenua i daha gaa noho i di godou henua, gaa dagi goodou hagahuaidu mai i di ala nnoonua go Hamath dela i bahi i ngeia, gaa hana loo gaa tugi i tama monowai i Arabah dela i bahi i ngaaga.”

7

Di moe i di hai o nia ‘locust’

1 Au guu hai dagu moe mai baahi o Tagi go Yihowah. I lodo hua di moe deenei, gei au guu mmada gi Mee dela e haga noho dana hagabuulinga ‘locust’ damana i muli hua di king ne haala gi daha dana duhongo o nia geinga tolo, gei nia geinga hoou ga matili aga labelaa. 2 I lodo hua dagu moe, gei au ga mmada hua gi nia ‘locust’ guu gai nia geinga hoou huogodoo ala i lodo tenua deelaa. Gei au ga helekai, “Meenei Tagi go Yihowah, Goe gi dumaalia anga gi au daangada aanei! Digaula ga mouli gi nia aha? Digaula e lligi loo gei e paagege!”

3 Dimaadua gaa huli dana hagamaanadu, ga helekai, “Malaa, nia mee ala guu mmada ginai goe, la hagalee gila.”

Di moe i di hai o di ahi

4 Au guu hai labelaa dagu moe mai baahi o Tagi go Yihowah. I lodo hua dagu moe deenei, gei au guu mmada gi Mee dela e hagatogomaalia belee daaligi ana daangada gi di ahi. Di ahi deelaa guu dudu di moana damana dela i lala henuailala, ga daamada ga wele aga gi tenua i uda. 5 Gei au ga helekai anga, “Meenei Tagi go Yihowah, guu lawa! Au daangada aanei ga mouli behee? Digaula e lligi loo gei e paagege!”

6 Dimaadua gaa huli dana hagamaanadu labelaa, ga helekai, “Di mee deenei la hagalee gila labelaa.”

Di moe i di hai o di uga hagatau mee

7 Au guu hai labelaa dagu moe mai baahi o Dimaadua. I lodo dagu moe deenei, gei au guu mmada gi Mee e duu i baahi di abaaba hadu dela ne bae, ge e hagatau gi di uga hagatau mee, gei Mee e daahi dana uga hagatau mee i dono lima, di mee e haga huudonu mee. 8 Gei Mee ga heeu mai, “Amos, ma di aha dela e daumada kooe?”

Gei au ga helekai anga, “Di uga hagatau mee gi huudonu.”

Gei Mee ga helekai, “Mmada, Au e hai hegau gi di uga hagatau mee deenei, belee haga modongoohia aga nia huaidu o agu dama ala guu hai gadoo be di abaaba dela guu biga. Au ga hagalee huli labelaa dogu manawa gi dagu hai dela belee daaligi digaula. 9 Nia gowaa ala e daumaha ai di hagadili o Isaac la gaa oho gi daha. Nia gowaa haga madagu o digau Israel ga mooho gi daha. Au ga heebagi gi di madawaawa di king go Jeroboam, ga haga mmaa digaula gi daha.”

Amos mo Amaziah

10 Amaziah, tangada hai mee dabu o Bethel, gaa hai dana haga iloo gi Jeroboam di king o Israel, boloo, “Amos e haganohonoho dana hai huaidu adu gi di goe i baahi nia daangada. Ana agoago ga hagahuaidu digau tenua deenei. 11 Malaa, aanei ana helekai, ‘Jeroboam gaa made i lodo tauwa, gei digau Israel gaa lahi gi daha mo di nadau henua.’ ”

12 Amaziah ga helekai gi Amos, “Guu lawa, soukohp! Hana gi daha mo di gowaa deenei. Hana gi tenua go Judah, gaa hai laa au agoago i golo, gei digaula gaa hui goe. 13 Goe hudee hai au agoago i ginei, i lodo Bethel, idimaa ma di gowaa hai daumaha ni di king, di hale daumaha ni digau huogodoo.”

14 Amos ga helekai gi mee, “Au hagalee hai be nia soukohp ala e hai nadau agoago bolo gii kae nadau hui. Au tangada hagaloohi siibi, ge e madamada humalia labelaa nia laagau ‘fig’. 15 Gei Dimaadua gaa daa au gi daha mo dagu moomee dela nogo hagaloohi agu siibi, gaa dugu au bolo au gi hanimoi gi hagadele ana helekai gi ana dama, aalaa go digau Israel. 16 Malaa, dolomeenei, gei goe ga hagalongo gi nnelekai Dimaadua ala e hai. Goe dela gu helekai mai gi di au bolo au gii lawa dagu hai agoago, bolo gii lawa labelaa i dagu hagahuaidu digau Israel. 17 Meenei Amaziah, idimaa goe dela gu helekai beenei, malaa, Dimaadua ga helekai adu gi di goe boloo, ‘Doo lodo gaa hai di ahina huaidu i lodo di waahale deenei, gei au dama gaa mmade i lodo tauwa. Dau gowaa ga duwweduwwe gi digau ala i golo, gei goe gaa made i lodo tenua i daha, gei digau Israel gaa lahi gi daha mo di nadau henua, gaa lahi gi tenua i daha.’ ”

8

Di moe i di gada golee laagau

1 Au guu hai dagu moe labelaa mai baahi o Tagi go Yihowah. I lodo hua di moe deenei, gei au guu mmada gi di gada golee laagau. 2 Dimaadua ga heeu, “Amos, ma di aha dela e daumada kooe?”

Gei au ga helekai, “Di gada golee laagau, Meenei.”

Dimaadua ga helekai, “Di hagaodi gi muli o agu daangada Israel la gu dau mai. Au hagalee huli dogu manawa labelaa gi dagu hai dela belee daaligi digaula. 3 I di laangi deelaa, gei nia lee daahili ala i lodo di hale di king gaa huli gaa hai nia lee tangitangi. Nnuaidina gau mmade e malae hua i nia gowaa huogodoo, digaula ga kili hua gi daha deemuu!”

Di hagaduadua dela e tale ang gi Israel

4 Goodou hagalongo gi di mee deenei, goodou ala e dagadagahi digau ala gu huaidu ang gi ginaadou, ge e hagamada labelaa bolo e hagahuaidu digau hagaloale o tenua deenei. 5 Goodou e helehelekai boloo, “Gimaadou gu dogono di talitali di lawa o nia laangi dabu, bolo gi huihui madau golee laagau gi daha. Di Laangi Sabad le e lawa ma gaa hee, gii mee di dahi aga madau golee laagau, e huihui gi daha? Gei gimaadou ga haga menege aga nia hui gi nonua, e hai hegau gi di mee hagatau mee hala, mo di halahalau nia daangada gi di mee pauna mee huaidu. 6 Gimaadou gaa hui nia golee laagau huaidu gi nia daangada i di hui damana. Gimaadou e halahala labelaa tangada hagaloale dela e deemee di hui dono boibana, gei e deemee di hui hogi ono hiiwae. Gimaadou gaa hui a mee e hai di madau hege.”

7 Dimaadua, go di God o digau Israel, guu hai dana hagamodu, “Au hagalee loo e de langahia e Au nadau hangahaihai huaidu. 8 Malaa, henuailala ga ngalungalua, gei digau huogodoo o tenua deelaa ga uli nadau gai. Tenua hagatau ga ngalungalua, ga nnoo aga gi nua ga nnoo ia gi lala e hai gadoo be di monowai Nile. 9 Di madagoaa ma ga dau mai, gei Au gaa hai di laa la gi ulu gi lala i di oodee, gei ogo henuailala ga bouli i di aa. Au go di Tagi go Yihowah deenei e helehelekai. 10 Au gaa huli godou hagamiami haga tenetene gi nia tangitangi o di mmade, gaa huli hogi godou daahili tenetene gi nia dangi manawa gee. Au ga haga ulu goodou gi nia goloo o di manawa gee, gaa dahi gi daha nia ngaahulu o godou libogo. Goodou gaa hai gadoo be tamana mo tinana ala e tangitangi gi di nau dama hua e dahi dela guu made. Di laangi deelaa la gaa hai di laangi koia e haga manawa gee huoloo, gaa dae loo gi dono hagaodi.

11 “Di madagoaa ma ga dau mai, gei Au ga haga doo iha dagu tau magamaga damana gi hongo tenua deenei. Nia daangada ga hiigai, hagalee hiigai bolo ginaadou e miami nia meegai. Digaula ga hieinu, hagalee hieinu bolo ginaadou e inu nia wai. Digaula ga hiigai ge hieinu bolo ginaadou e gai ge e inu nia helekai mai baahi Dimaadua. Au go Tagi go Yihowah deenei e helehelekai. 12 Nia daangada gaa hula ga heehee, ga lloomoi i Tai Mmade gaa hula gaa tugi i Tai go Mediterranean, ga lloo adu la ngeia gaa dau loo i bahi i dua. Digaula ga halahala nia helekai mai baahi Dimaadua i lodo nia gowaa huogodoo, gei digaula digi gidee ginaadou. 13 I di laangi deelaa, gei godou dama ahina mmaadanga mo godou dama daane maaloo ga hingahinga i di nadau hieinu huoloo. 14 Digau ala gu hagamodu ang gi nia balu ieidu o digau Samaria e helehelekai boloo, ‘I di ingoo di god o Dan’ be, ‘I di ingoo o di god o Beersheba,’ aanei digau gaa tinga gi lala, ga deemee di nnoo i nua labelaa.”

9

Nia hagi aga o Dimaadua

1 Au guu mmada gi Tagi e duu i baahi di gowaa dudu tigidaumaha. Gei Mee ga hagadaba au, ga helekai, “Haga mamaawadia nia ulu o nia duludulu o di Hale Dabu deenei gi ngalua di hagamau o di maa. Haga mooho ina nia maa gi lala, gii doo iha gi hongo nia libogo o nia daangada. Au ga daaligi digau huogodoo ala ne dubu i tauwa. Tangada e hai gi mouli ai, tangada e lele gi daha ai. 2 Ma e aha maa digaula gaa geli di nadau ala e hula ai ginaadou gi lala henuailala gi di gowaa o di made, gei Au gaa kumi digaula. Ma e aha maa digaula gaa kaga gi nua gi di langi, gei Au ga laha iha digaula gi lala. 3 Ma e aha maa digaula ga palapala hagammuni i tomo di Gonduu Carmel, gei Au ga halahala digaula, gaa kumi digaula. Ma e aha maa digaula gaa pala hagammuni i tua di moana, gei Au ga helekai gi di manu hagamadagudagu dangada o lodo di moana gi geina digaula. 4 Ma e aha maa digaula gaa lahi gi daha mo nadau henua gaa hege i lala nadau hagadaumee, gei Au gaa hai nadau hagadaumee gi daaligidia digaula gii mmade. Deenei dagu mee guu lawa ai di haganoho bolo Au e daaligi digaula, Au hagalee dumaalia gi digaula.”

5 Tagi go Yihowah Koia e Aamua ma gaa bili gi henuailala, gei henuailala ga ngalungalua. Digau huogodoo ala e noho i no lodo le e tangitangi. Henuailala hagatau e nnoo aga gi nua, ga nnoo ia gi lala, gadoo be di monowai Nile. 6 Dimaadua guu hai dono lohongo i di langi, gaa dugu mai di aholi o di langi gi hongo henuailala. Mee e gahigahi mai nia wai o di moana gi lloomoi, ga haga doo iha gi hongo henuailala. Dono ingoo dela go Yihowah!

7 Dimaadua ga helekai, “Nia daangada Israel, Au gu hagalabagau huoloo digau Ethiopia gadoo be dagu hagalabagau goodou. Ko Au dela ne laha mai digau Philistia i Crete, mo digau Syria i Kir, gadoo be dagu hai dela ne laha mai goodou i Egypt. 8 Au go Tagi go Yihowah dela e madamada humalia i tenua Israel huaidu deenei, gei Au ga haga mmaa di maa gi daha mo henuailala. Gei Au ga hagalee haga mmaa gi daha di madawaawa Jacob hagatau.

9 “Au ga hagadaba, ga haga madammaa digau Israel gadoo be nia golee laagau ala ma gaa lulu i lodo di mee hili mee. Au ga haga madammaa digaula i lodo nia henua huogodoo, belee haga madammaa gi daha digau ala nadau hadinga ai. 10 Digau huaidu ala i lodo agu daangada le e daaligi gii mmade i lodo tauwa, go digau huogodoo ala e helekai boloo, ‘Dimaadua hagalee dumaalia gi nia mee huaidu gi tale mai gi gidaadou.’ ”

Di haga hoou aga o Israel maalia

11 Dimaadua ga helekai, “Di laangi ga dau mai, gei Au ga haga hoou aga di lohongo king o David, dela e hai gadoo be di hale ne meheu gi daha. Au ga haga duu aga ono abaaba ga haga hoou nia mee huogodoo. Au ga haga duu aga di maa, ga ngalua ginai gii hai gadoo be di maa i mua. 12 Gei digau Israel ga haga magedaa nia henua ala e dubu i tenua go Edom, mo nia henua huogodoo ala nogo hai mee ginai Au i mua.” Aanei nnelekai mai baahi Dimaadua dela ga haga gila aga nia mee aanei.*

13 Dimaadua ga helekai, “Nia laangi ga dau mai, gei nia huwa laagau ga tomo aga hagalimalima, koia e limalima i di maa dela ma gaa hadi. Nia ‘grape’ ga tomo aga koia e tomo limalima i nia waini ala ma gaa hai. Nia gonduu ga haga hali iha nia waini kala, gei nia gowaa nnoonua ga haga hali mai nia waini. 14 Au ga laha mai agu daangada gi di nadau henua. Digaula ga haga hoou nadau hale ala ne mooho, gaa noho i lodo nia maa. Digaula gaa dogi nadau hadagee waini, ga inuinu nadau waini. Digaula gaa dogi nadau huwa laagau i lodo nadau hadagee, ga miami mai i nia huwa o nadau gowaa. 15 Au gaa dogi agu daangada gi lodo tenua dela ne wanga gi digaula, gei digaula ga hagalee loo e daa gi daha labelaa mo di nadau henua.”

Dimaadua dela go di godou God deenei e helehelekai.

* 1.1: 2-Kings 15.1-7; 2-Chronicles 26.1-23; 2-Kings 14.23-29

* 1.2: Joel 3.16

* 1.5: Isaiah 17.1-3; Jeremiah 49.23-27; Zechariah 9.1

* 1.8: Isaiah 14.29-31; Jeremiah 47.1-7; Ezekiel 25.15-17; Joel 3.4-8; Zephaniah 2.4-7; Zechariah 9.5-7

* 1.10: Isaiah 23.1-18; Ezekiel 26.1—28.19; Joel 3.4-8; Zechariah 9.1-4; Matthew 11.21-22; Luke 10.13-14

* 1.11: Nia daangada o Edom la di hagadili ni Esau, dela go duaahina daane o Jacob, dela go tamana madua o digau Israel

* 1.12: Isaiah 34.5-17; 63.1-6; Jeremiah 49.7-22; Ezekiel 25.12-14; 35.1-15; Obadiah 1-14; Malachi 1.2-5

* 1.15: Jeremiah 49.1-6; Ezekiel 21.28-32; 25.1-7; Zephaniah 2.8-11

* 2.3: Isaiah 15.1—16.14; 25.10-12; Jeremiah 48.1-47; Ezekiel 25.8-11; Zephaniah 2.8-11

* 2.9: Deuteronomy 3.8-11

* 2.11: Nasarait: tangada dela e hagamodu ang gi God bolo ia ga hagalee inu nia waini mo nia wai haga gii ala i golo, mo di tuu nia ngaahulu dono libogo, mo di bili gi tuaidina tangada made. (Numbers 6.1-8)

* 3.14: 2-Kings 23.15

* 3.15: nia hadu ‘ivory’ aanei la nia niha llauehe o nia ‘elephant’ ala e huingadaa huoloo.

* 4.11: Genesis 19.24

* 5.8: Job 9.9; 38.31

* 5.22: Isaiah 1.11-14

* 5.27: Acts 7.42-43

* 6.13: Lo-Debar: Di ingoo di waahale deenei la dono hadinga bolo “deai di mee”.

† 6.13: Karnaim: Di ingoo di waahale deenei la dono hadinga bolo “madaagoo” dono haga modongoohia bolo e maaloo.

* 9.12: Acts 15.16-18

Obadiah

OBADIAH

Di Beebaa Obadiah

Di haga modongoohia:

Di beebaa bodobodo deenei la ne hihi i di madagoaa e de modongoohia, gei i muli di mooho o Jerusalem i di ngadau e lima lau huowalu maa ono (586) i mua o Christ. Deelaa di madagoaa digau Edom, dela i baahi dai ngaaga o Judah, ala nogo hai di hagadaumee o Judah mai namua loo, gei digaula e tenetene hua gi di mooho o Jerusalem. Gei digaula gaa hai hua labelaa nadau hai i di malu o di haingadaa o Judah e gaiaa di waahale deelaa, gei e hagamaamaa digau mai i daha ala ne lloomoi e heebagi gi digau o Jew. Obadiah gu haga modongoohia aga bolo Edom gaa kae dono hagaduadua damana ge e haga magedaa, ngaadahi mo nia guongo i golo ala e hai baahi gi Israel.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di hagaduadua o Edom (1-14)

Di Laangi o Dimaadua (15-21)

1

1 Aanei nnelekai kokohp o Obadiah, nnelekai mai baahi o Tagi go Yihowah e helekai ai i tenua damana go Edom.

Dimaadua ga hagaduadua Edom

Dimaadua gu hagau ana daangada hagau gi nia henua llauehe, gei gidaadou gu longono ana helekai ala e hai boloo, “Hagatogomaalia! Gidaadou gaa hula e heebagi ang gi Edom!” 2 Dimaadua e helekai gi Edom boloo, “Au gaa hai goe gi bagege. Nia daangada huogodoo ga de hiihai adu gi di goe. 3 Do hagamuamua gu halahalau goe. Goe e noho i lodo di abaaba o nia hadugalaa. Doo hale e mogowaa i nua loo i tomo nia gonduu, gei goe e helekai boloo, ‘Ma koai e mee di hudi eia au gi lala?’ 4 Ma e aha maa goe gaa hau doo hale gi nua loo, gi mogowaa be di waehongo di ‘eagle’, e mmada ginai haga mogowaa gi i lodo nia heduu, gei Au e mee di hudi eia goe gi lala.

5 “Di madagoaa digau gaiaa ma ga lloomoi i di boo, digaula ga gaiaa hua nadau mee ala e hiihai e gaiaa. Dolomaa digau hagi huwa laagau ‘grape’ ga lloomoi gaa hagi nia huwa laagau ‘grape’, digaula ga hagabudu hua nadau huwa laagau ala e hiihai ginai, gei e dugu hunu maa. Malaa, o hagadaumee ga haga mmaa goe gii odi gi daha hagatau.

6 “Edom, goe dela go di hagadili o Esau, o maluagina ga daa gi daha mo goe. O maluagina nngala la ga hagalee, ga gaiaa! 7 Nia daangada hagamaamaa goe ga halahalau goe. Digaula gaa dagi goe gi daha mo do henua. Nia daangada ala nogo buni adu gi di goe dolomeenei, digaula ga haga magedaa goe. Nia daangada ala nogo miami buni dalia goe, ga hagatogomaalia nadau hele e hele iei goe. Digaula ga helekai i di goe boloo, ‘Aahee nia kabemee o maa?’

8 “I di laangi o di hagaduadua o Edom, gei Au ga daaligi gi daha nadau gau kabemee, ga haga mmaa gi daha nadau hagabaubau huogodoo. 9 Digau dauwa o Teman la ga mmaadagu huoloo giibeni, digau dauwa huogodoo o Edom ga daaligi gii mmade.

Nnadinga o di hagaduadua o Edom

10 “Goe ga haga mmaa gi daha, ga haga balumee gaa hana hua beelaa, idimaa goe ne gaiaa, ge ne dadaaligi o duaahina, go nia hagadili o Jacob.* 11 Goe nogo duuduu hua i daha i di laangi nia hagadaumee o Israel ne oho gi lala nia bontai di abaaba, gei goe gu huaidu gadoo be digau mai i daha ala ne kae nia maluagina o Jerusalem gaa duwwe i ginaadou. 12 Di madagoaa o duaahina i Judah nogo tale gi di haingadaa, gei goe hagalee belee tenetene gi di haadanga balua oo gau ala i Judah. Goe hagalee belee manawa lamalia gi di mooho o digaula i di laangi deelaa. Goe hagalee belee gadagada gi di hagahuaidu o digaula 13 Goe hagalee belee ulu gi lodo di waahale o agu daangada e tenetene gi nadau manawa gee, be e kae nadau maluagina i lodo di laangi digaula ne tale gi di haingadaa. 14 Goe hagalee belee duu i di gowaa e buni ai nia ala, e kumi digau ala e hagamada e llele gi daha. Goe hagalee belee wanga digaula gi nadau hagadaumee i di nadau madagoaa e tale gi di haingadaa.*

God ga gabunga nia henua llauehe

15 “Di laangi gu hoohoo mai, gei Au go Dimaadua ga gabunga nia henua llauehe huogodoo. Edom, au mee ala ne hai kooe, gaa hai adu gi di goe. Au mee ala ne wanga gi daha, ga gowadu gi di goe. 16 Agu daangada gu inu di ibu mmala o di hagaduadua i hongo dogu gonduu dabuaahia. Malaa, nia henua llauehe huogodoo ala e hoohoo mai ga inu di ibu dela e koia e mmala o di hagaduadua gi nonua. Digaula ga inu di ibu hagatau gaa nngala gi daha, ga hagalee.

Di aali o Israel

17 “Hunu daangada gaa llele gi daha gi hongo di Gonduu go Zion, gei di maa gaa hai di gowaa e dabuaahia. Nia daangada o Jacob ga hai mee gi tenua dela go di nadau henua donu. 18 Nia daangada a Jacob mo Joseph gaa hai be di ahi. Digaula ga daaligi nia daangada o Esau gadoo be di ahi dela e dudu nia geinga pobo. E deai di hagadili o Esau e mee di mouli gi muli ai. Au go Yihowah ne helekai.

19 “Nia daangada mai bahi i ngaaga o Judah gaa noho i Edom. Nia daangada mai baahi nia gonduu lligi ala i bahi i dai gaa kumi Philistia. Israel ga hai mee gi tenua o Ephraim mo Samaria. Nia daangada o Benjamin gaa kumi Gilead. 20 Di buini dauwa o digau mai bahi i ngeia o Israel ala ne llahi gi daha mo nadau henua donu, ga lloomoi labelaa, gaa kumi Phoenicia gaa tugi gi baahi ngeia i Zarephath. Digau mai Jerusalem ala nogo noho galabudi i Sardis, gaa kumi nia waahale i bahi i ngaaga o Judah. 21 Nia daangada dauwa maaloo o Jerusalem ga heebagi gi Edom, gaa dagi digau Edom.

“Gei Au go Dimaadua gaa hai di nadau king.”

* 1.10: o duaahina: Digau Edom la di hagadili ni Esau, go tuaahina o Jacob dela go tamana madua o Israel.

* 1.14: Isaiah 34.5-17; 63.1-6; Jeremiah 49.7-22; Ezekiel 25.12-14; 35.1-15; Amos 1.11-12; Malachi 1.2-5

Jonah

1

2

3

4

JONAH

Di Kai o Jonah

Di haga modongoohia:

Di Kai o Jonah hagalee e hai be nia beebaa o nia soukohp ala i golo i lodo di Beebaa Dabu. Di beebaa deenei le e helekai di kai o soukohp Jonah, ono hanga ngalungalua bolo ia ga de hagalongo gi nia helekai a God. God ne helekai gi mee bolo gii hana gi Nineveh, gi di waahale dagi tenua aamua go Assyria, dela e hagadaumee gi digau Israel. Gei Jonah digi hiihai bolo ia e hana e kae nia helekai a God gi golo, i ana maanadu bolo God la hagalee haga gila aga dono manawa dela bolo e oho gi daha di waahale deelaa. Nomuli mai hua nia mee aanei, gei Jonah gaa hana, gei di hagaodi gi muli geia ga hagagouaa mo di manawa gee, idimaa, ana helekai o di hagaduadua la digi kila.

Di beebaa deenei e haga modongoohia aga nia mogobuna a God i dana dagi nia mee huogodoo, i di langi i nua mo henuailala. Gei i mua nia mee huogodoo, di beebaa deenei e haga modongoohia aga di aloho God mo dono dumaalia. Idimaa, Mee e tenetene bolo Ia e dumaalia, gei Mee hagalee e manawa tene bolo Ia e hagaduadua be e haga mmaa gi daha nia hagadaumee o ana daangada.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di gahigahi a Jonah mo dono de hagalongo (1.1-17)

Di maalui Jonah mo dono huli hoou (2.1-10)

Di hagadele Jonah hai baahi gi Nineveh (3.1-10)

Tumaalia God ang gi Nineveh (4.1-11)

1

Tee hagalongo o Jonah

1 Dahi laangi hua, Dimaadua ga helekai gi Jonah, tama daane Amittai,* 2 “Hana gi Nineveh di waahale damana. Hagi anga gi digaula bolo Au gu longono e Au nia huaidu digau o di waahale deelaa.” 3 Gei ogo Jonah gaa hana gaa lele gi tuai gowaa hagammuni i Dimaadua. Mee gaa hana gi Joppa, ga gidee ia di wagabaalii i golo, dela belee hana gi Spain. Mee gaa hui dono paases, gaa hana i di wagabaalii belee lele hagammuni i Dimaadua.

4 Dimaadua ga hagabagibagia di moana, di madangi gu damanaiee, guu gono maaloo dangihi huoloo gaa hidi ai digau o di wagabaalii, guu hai bolo di wagabaalii la ga mooho. 5 Digau o di wagabaalii huogodoo gu mmaadagu huoloo, tangada nei mo tangada nei ga gahigahi dono god bolo gi hagamaamaa ina ginaadou. Digaula gaa kili gi daha nia goloo di wagabaalii bolo gi maamaa di waga. Di madagoaa nia mee aanei ne hai, Jonah guu hana gi lala guu kii danu mmoe i lodo di wagabaalii. 6 Di gaabinu di wagabaalii ga gidee ia a mee i golo, ga helekai gi mee, “E hai behee? Goe e mee di kii? Nnoinua, dangi anga gi doo God gi hagamaamaa ina gidaadou. Holongo Mee ga dumaalia mai gi gidaadou gi dee mmade.” 7 Digau o di wagabaalii ga helekai i nadau mehanga, “Gidaadou ga hudihudi i tadau mehanga be di ma koai dela ne hidi ai di haingadaa deenei.” Digaula ga hudihudi, gaa gida bolo ma go Jonah. 8 Digaula ga helekai gi mee, “Dumaalia, hagia mai gi gimaadou be di ma koai dela ne hidi ai di haingadaa deenei? Goe tangada e hai dau aha? Goe ne hanimoi i hee? Goe tangada o hee? Dehee do henua?”

9 Jonah ga helekai gi digaula, “Au tangada Hebrew. Au e daumaha gi Yihowah, go di God o di langi dela ne hai di moana mo nnenua.” 10 Gei mee ga haga modongoohia ang gi digaula dono lele hagammuni i Dimaadua.

Digau o di wagabaalii gu mmaadagu huoloo ga helekai gi mee, “E huaidu go dau hai dela ne hai!” 11 Di madangi gu damanaiee huoloo, malaa, digau o di wagabaalii ga heeu gi Jonah, “Ma di aha dela e hai go gimaadou adu gi di goe gei di madangi la gaa kila?”

12 Jonah ga helekai gi digaula, “Goodou taiaga ina au, hudua gi lodo di moana, gei di madangi gaa kila. Au gu iloo bolo ma ko au dela ne hidi ai goodou gaa tale gi di madangi deenei.”

13 Gei ogo digau di wagabaalii gu hagamahi belee aalo gi hoohoo gi tongo tai, gei di maa e deemee i di madangi e gono huoloo. 14 Gei digaula ga dangidangi gi Dimaadua, ga helekai, “Meenei Dimaadua, gimaadou e dangidangi adu bolo gi hudee hagaduadua ina gimaadou gii mmade i di madau daaligi taane deenei gii made! Ma Kooe hua, meenei Dimaadua, dela ne gaamai gi gimaadou di haingadaa deenei, ma Kooe dela ne hai nia hagadilinga mee aanei.”

15 Malaa, digaula ga taiaga a Jonah gaa hudu gi lodo tai, malaa, i di madagoaa hua deelaa, di tai gu limalima hua, gu bapaba. 16 Di mee deenei ne hai gaa hidi ai digau di wagabaalii gu mmaadagu huoloo i Dimaadua, gaa hai di nadau tigidaumaha, e hai di nadau hagababa bolo ginaadou ga hai hegau gi Mee.

17 Gei ogo Dimaadua ga hagau mai dana iga damanaiee, gaa holo a Jonah. Gei ogo Jonah guu noho i lodo tinae o di iga deelaa i nia laangi e dolu ge dolu boo.*

2

Talodalo a Jonah

1 Jonah ga dalodalo ang gi Dimaadua go dono God mai i lodo tinae o di iga deelaa, ga helekai:

2 “Meenei Dimaadua!

Mai i lodo dogu haingadaa,

au gu gahigahi adu Goe,

gei Goe gu helekai mai gi di au.

Au gu gahigahi adu Goe

mai i lodo di gowaa o digau mmade,

e dangidangi i dogu hagamaamaa,

gei Goe gu longono e Goe au.

3 Goe guu hudu au gi lodo di gowaa llala

i taluiha di moana,

di gowaa dela e haganiga iei au go di moana

mo au beau llauehaa gu haga holi i ogu nua.

4 Au gu hagamaanadu

bolo Goe gu hagabagi au,

gei au gu deemee hogi di mmada

gi di Hale Daumaha dabuaahia.

5 Di moana gu haga holi au,

gu hagamelemu au,

di tai gu hagaholi au,

gei nia geinga o lodo tai guu didi dogu libogo.

6 Gei au gu hana loo guu noho i tono nia gonduu,

i lodo tenua dela e tai dono abaaba

gaa hana hua beelaa.

Meenei Dimaadua go dogu God,

Goe gu hila mai gi di au,

gu laha aga au gi daha mo di gowaa llala.

7 Dogu hagalongo ia i di au

bolo dogu mouli la gu ngudu mai,

meenei Dimaadua,

malaa, au gu dalodalo adu gi di Goe,

gei Goe gu hila mai gi di au

i lodo do Hale Daumaha dabuaahia.

8 Digau ala e daumaha gi nia balu ieidu

gu diiagi nadau manawa dahi adu gi di Goe.

9 Gei au ga daahili adu gi di Goe

i taahili hagaamu.

Au gaa hai dagu tigidaumaha adu gi di Goe,

ga haga gila aga dagu mee

dela ne hagababa adu gi di Goe.

Meenei Dimaadua,

di hagamouli le e hanimoi i doo baahi!”

10 Malaa, Dimaadua ga helekai gi di iga bolo gi buia aga a Jonah, gei di iga deelaa gaa bui aga a Jonah gi tongotai.

3

Jonah gu hagalongo ang gi Dimaadua

1 Dimaadua ga helekai labelaa ang gi Jonah, ga helekai, 2 “Hana gi di waahale damana go Nineveh. Hagi anga ina gi digaula agu helekai ala ne hai adu gi di goe.” 3 Gei Jonah gu haga gila aga di manawa o Dimaadua, guu hana gi Nineveh. Nineveh la di waahale damanaiee. Nia daangada ma ga taele e waalooloo i nia laangi e dolu gaa dau laa i di baahi gi golo di waahale. 4 Jonah ga daamada gaa hana i lodo di waahale deelaa, malaa i muli hua dono hana i di laangi e dahi, geia ga daamada ga hagahaga iloo bolo i muli nia laangi e madahaa gei ogo di waahale Nineveh la ga haga mooho!

5 Digau o di waahale Nineveh gu hagadonu nnelekai a God, malaa, digaula guu donu ginai bolo nia daangada huogodoo gi haga hiigai ina ginaadou, mai digau aamua gaa tugi i digau ala lligi. Digaula huogodoo gii gahu i nia gahu haga manawa gee, e haga modongoohia aga di nadau huli hoou.*

6 Di madagoaa di king o Nineveh ga longono ia di mee deenei, geia ga du gi nua gi daha mo dono lohongo king, ga liagi dono gahu laa tua, gaa gahu gi nia gahu haga manawa gee, gaa hana gaa noho gi lodo nia lehu, 7 gaa hai dana haga iloo gi digau o di waahale Nineveh boloo, “Deenei di haganoho mai baahi di king mo ana gau aamua, bolo deai tangada e miami ai. Nia daangada huogodoo mono kau mono siibi hagalee e miami be e inu nia wai. 8 Nia daangada huogodoo mono manu huogodoo gi ulu nia gahu haga manawa gee, huogodoo gi dalodalo hagamahi ang gi God. Tangada nei mo tangada nei gi diagia ana hangahaihai huaidu ge e hala! 9 Holongo God gaa huli dono manawa, ga hagalee hagawelewele, gei gidaadou ga hagalee mmade!”

10 God gu iloo nia mee ala ne hai go digaula, gu iloo labelaa di nadau huli gi daha mo nadau ihala, gei Mee guu huli dono manawa gu hagalee wanga gi digaula di hagaduadua damana dela ne hagatogomaalia gi digaula.

4

Di hagawelewele o Jonah mo di manawa dumaalia o Dimaadua

1 Gei ogo Jonah gu manawa gee huoloo gi di mee deenei, geia gu hagawelewele, 2 ga dangi anga gi Dimaadua, “Meenei Dimaadua, ma hagalee deenei dagu mee dela ne helekai iei au adu gi di Goe i mua dogu hagatanga gi daha mo lodo dogu guongo?! Deelaa laa ne hidi ai iei au ga hagamahi gaa lele gi Spain. Au gu iloo eau bolo Goe go di God dumaalia ge aloho. Nia madagoaa huogodoo gei Goe e manawa hagakono ge dumaalia. Nia madagoaa huogodoo gei Goe e mee di huli do manawa, hagalee e hagaduadua nia daangada.* 3 Meenei Dimaadua, Goe daawa gi daha dogu mouli. Dogu made la koia e humalia i dogu mouli.”*

4 Dimaadua ga helekai gi mee, “E hai behee? Do hagawelewele le e donu?”

5 Jonah ga hagatanga gi daha mo di waahale deelaa, gaa hana gaa noho i di baahi gi dua di waahale, gaa hai dana dama hale e haga malu ieia di laa, gaa noho i lala di hale deelaa, e talitali di mee dela ga hai ang gi Nineveh. 6 Gei ogo Yihowah-God* ga haga tomo aga di laagau belee haga malu a Jonah gi manawa lamalia a mee. Jonah gu tenetene huoloo gi di laagau deenei. 7 Malaa, heniheni loo di laangi nomuli, gei ogo God ga hagau dana manu gai laagau e gai nia aga di laagau, gei di laagau deelaa guu made. 8 Malaa, i muli di laa ne hobo, God ga hagau mai dana madangi welengina mai bahi i dua, gei Jonah gu hagalibeina i di welengina o di laa gu dowwaina dono libogo, geia ga helekai, “Dogu made le e koia e humalia i dogu mouli.”

9 God ga helekai gi Jonah, “E hai behee? Do hagawelewele gi di laagau le e donu?”

Jonah ga helekai gi mee, “Uaa, Meenei, dogu hagawelewele deenei le e donu, gei dogu hagawelewele deenei le e mee hua di daaligi au!”

10 Dimaadua ga helekai, “Di laagau deenei ne tomo aga hua i di boo hua e dahi, gaa lawa gaa mmade hua luada di laangi deelaa, gei goe digi hai dau mee gi di laagau deenei, gei goe digi haga tomo ina aga di maa, gei goe e aloho ai! 11 Malaa, dehee laa tamanaiee o dogu aloho i digau o di waahale deenei go Nineveh, di waahale damanaiee huoloo. I lodo di waahale deenei, la nia dama nadau huaidu ai dogologowaahee i hongo di lau madalua mana (120,000), mo nia manu logowaahee labelaa!”

* 1.1: 2-Kings 14.25

* 1.17: Matthew 12.40

* 3.5: Matthew 12.41; Luke 11.32

* 4.2: Exodus 34.6

* 4.3: 1-Kings 19.4

* 4.6: Di ingoo o God deenei le e hai dono hadinga bolo “Yihowah di God dela e noho i baahi ana daangada”

Micah

1

2

3

4

5

6

7

MICAH

Di Beebaa Micah

Di haga modongoohia:

Soukohp Micah nogo mouli i di madagoaa o Isaiah, mee tangada mai i di waahale i Judah. Ana hagamaanadu e hai bolo tenua i bahi i ngaaga go Judah gaa tale gi di haingadaa gadoo be di haadanga balua dela ne haga modongoohia go soukohp Amos bolo gaa tale ang gi tenua go Israel i di baahi gi ngeia. Dimaadua ga hagaduadua nia daangada o Judah i tadinga la hua nadau huaidu. Gei i lodo nia helekai kokohp a Micah, mee e haga modongoohia humalia nia ada o di hagadagadagagee gi di madagoaa dela gaa dae mai.

Nia madagoaa hagalligi i golo ala belee hai gii mmada maalia ginai, e haga modongoohia di noho baba mo di aumaalia i lala di hiihai o Dimaadua (4.1-4), nia kokohp o di King aamua dela Tangada mai i di madawaawa David dela ga gaamai di noho baba gi tenua deelaa (5.2-5a), mo dahi gubu (6.8) e helekai haga damana i nia mee o nia soukohp o Israel ala belee helekai ai: “Deenei di mee Dimaadua e hiihai bolo gidaadou gi heia: Gidaadou gi heia di tonu, gi hai hegau gi di aloho donu, mo di haga puni anga gi tadau God i lodo di manawa hila gi lala.”

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di hagi aga digau Israel mo Judah (1.1—3.12)

Di haga hoou mo di aumaalia (4.1—5.15)

Di haga iloo o di bule mo di hagadagadagagee (6.1—7.20)

1

1 I lodo di madagoaa o Jotham, Ahaz, mo Hezekiah nogo king i Judah, Dimaadua gaa wanga ana haga iloo aanei gi Micah tangada mai i di waahale go Moresheth. Dimaadua ga haga modongoohia nia mee huogodoo aanei gi mee i di hai o Samaria mo Jerusalem.*

Taahili manawa gee i di hai o Samaria mo Jerusalem

2 Goodou go nia daangada o nia henua huogodoo,

goodou hagalongo.

Digau o henuailala huogodoo,

goodou hagalongo gi humalia.

Di Tagi go Yihowah ga helekai hai baahi adu gi goodou.

Goodou hagalongo!

Mee e helehelekai mai i dono hale daumaha i di langi.

3 Dimaadua le e hanimoi i dono lohongo dabu.

Mee ga haneia ga heehee i nia ulu

o nia gonduu o henuailala.

4 Nia gonduu ga waiwai i lala ono babaawae,

gadoo be nia kiliidi i lodo di ahi,

gaa hali gi lala gi mehanga gonduu,

gadoo be nia wai ala ma gaa llingi gi lala

i taalinga tama gonduu.

5 Nia mee aanei la gaa kila idimaa nia huaidu o digau Israel, mo nadau hai baahi ang gi God. Nia huaidu digau Israel le e dau gi di ai? Go Samaria, go di guongo dagi o Israel la hua! Gei di ma koai dela e daumaha ang gi nia balu ieidu i Judah? Go Jerusalem la hua! 6 Deelaa di mee a Dimaadua e helekai ai boloo, “Au gaa hai Samaria gii hai di hagabae geinga e dugu i lodo di anggowaa maalama, e hai di gowaa e dogi nia laagau ‘grape’. Au gaa hono nia hadu o di waahale deelaa gi lodo di gowaa i mehanga gonduu, ga diiagi di hagamau o di waahale labelaa, 7 gaa oho nia ada balu god huogodoo gi daha. Nia mee huogodoo ala ne wanga gi nia ahina huihui nadau huaidina i lodo nia hale daumaha i di waahale deelaa, la ga tuu huogodoo gi di ahi. Gei nia hagadilinga ada mee huogodoo gaa hai di hagabae geinga. Samaria ne kae nia mee aanei mai i dana hai daumaha o di hagadili ni nia daangada gi dogologo. Malaa, dolomeenei gei ono hagadaumee gaa kae nia mee aanei gi nia ahina ala e huihui nadau huaidina i lodo nia hale daumaha i nia gowaa ala i golo.”

8 Malaa, gei Micah ga helekai, “Deenei dagu mee dela e dangidangi iei au. Au e hiihai e haga modongoohia dogu manawa gee, gei au ga heehee deai ogu goloo ai, mo deai ogu suudi ai. Au ga heehee mo di wolowolo gadoo be di paana lodo geinga ‘jackal’, mo di dangidangi gadoo be di manu lodo geinga ‘ostrich’. 9 Nia magibala o Samaria le e deemee di hili, gei Judah le e hagaduadua labelaa beelaa. Di mooho guu dau i di ngudu di abaaba o Jerusalem, di gowaa dela e noho ai agu dama.”

Nia hagadaumee gu hoohoo mai gi Jerusalem

10 Goodou hudee heia tadau hagadaumee ala i Gath* gi iloo bolo gidaadou gu magedaa. Hudee heia digaula gi gidee bolo goodou e tangitangi.

Goodou go digau o Beth-Ophrah,† goodou gi haga dagadaga i lodo nia gelegele dogolia e haga modongoohia ai godou lodo huaidu.

11 Goodou go digau Shaphir,‡ goodou ga lahi gi daha mo di godou guongo deenaa, deai godou goloo i godou gili ai, gei goodou gi langaadia.

Gei goodou go digau ala e noho i Zaanan,§ goodou hudee hula gi daha mo di godou guongo.

Di godou madagoaa ma ga longono goodou a Beth-Ezel** e dangidangi, gei goodou gu iloo hua bolo ma di gowaa e pala ginai i golo ai.

12 Digau Maroth†† le e tali di haga dagaloaha o di nadau haga mmaemmae, idimaa, Dimaadua la gu haga hoohoo mai nia haingadaa la gi Jerusalem.

13 Goodou ala e noho i Lachish‡‡, goodou hagatogomaalia ina nia hoodo la gi di gili o nia waga dauwa hongo henua. Goodou guu kabe nia huaidu digau Israel, guu hai Jerusalem gii doo gi lodo di hala.

14 Goodou go digau Judah, goodou gi haga aloho haga maewae ang gi di guongo go Moresheth-Gath.

Nia king o Israel gu deai nadau hagamaamaa mai baahi di guongo go Achzib§§ ai.

15 Goodou go digau Mareshah,*** Dimaadua gaa wanga goodou gi lodo nia lima o godou hagadaumee ala gaa kumi di godou guongo.

Nia dagi o Israel gaa llele gaa pala hagammuni i lodo di luwa i Adullam.

16 Goodou go digau Judah, godou libogo la gi dahia e hai ai di mee e haga manawa gee ai goodou gi godou dama ala e aloho ai. Holee godou libogo la gi maalali gadoo be nia ngogo, idimaa, godou dama la gaa lahi gi daha mo goodou.

2

Di hagaduadua dela ma gaa tale ang gi digau ala e hagahuaidu digau hagaloale

1 E haingadaa huoloo ang gi digau ala e dee kii i di nadau hagabaubau nadau mee huaidu ala ma gaa hai! Hooaga luada, digaula ga hagalimalima gaa hai nadau maanadu huaidu ala belee hai. 2 Ma go nia gowaa ala e hiihai ginai digaula, gei digaula gaa kae nia maa. Ma go nia hale ala e hiihai ginai digaula, gei digaula gaa kae nia maa. Deai di madahaanau be nia goloo e mee di dugu i di aumaalia ai.

3 Deenei laa Dimaadua e helekai, “Au e hagatogomaalia e gowadu gi goodou di hagahuaidu, gei goodou e deemee di haga paa ai. Goodou gaa mmada di haingadaa, ga deemee di heehee i di aumaalia be di godou hai mai i mua. 4 Di madagoaa deelaa ma ga dau mai, gei nia daangada ga hai hegau i di godou kai e hagatau ang gi di haingadaa, gei digaula ga dadaahili taahili lodo huaidu beenei:

Gimaadou guu hai hagahuaidu!

Dimaadua guu kae madau gowaa gi daha,

guu wanga gi digau ala ne lahi gimaadou galabudi.”

5 Goodou ga deai godou duhongo ai i di madagoaa nia gowaa ma gaa wanga gi muli gi nia dama a Dimaadua.

6 Nia daangada e aago mai au boloo, “Hudee aago ina gimaadou. Hudee aago ina nia maa, idimaa God la hagalee hagahuaidu gimaadou. 7 Goe e hai bolo digau Israel le e noho i lodo di halauwa? Dimaadua la gu aha, gu deemee di tali maalia? Mee e mee di hai nia mee huaidu beelaa? Ma hagalee go mee dela e helekai hagahumalia ang gi digau ala e hai di tonu?”

8 Dimaadua ga helekai, “Goodou e hagahuaidu agu dama be nia hagadaumee. Nia daane dauwa e loomoi i tauwa mo nadau hagadagadagagee bolo ginaadou gaa noho i di aumaalia i nadau hale, gei goodou aanaa gu togomaalia belee gaiaa nadau goloo. 9 Goodou e hagabagi nia ahina o agu daangada Israel gi daha mo nadau hale ala e aloho ai. Goodou e gaiaa nia maluagina ala ne wanga ko Au gi nadau dama gaa hana hua beelaa. 10 Tuu gi nua, hula, ma di noho i di aumaalia adu gi goodou i ginei ai. Godou huaidu la guu hai di gowaa deenei gi mooho.

11 “Digau aanei e hiihai gi di hagadilinga soukohp hai kai tilikai dela e hai dana halahalau dangada boloo, ‘Au e kokohp bolo nia waini mono dagaao gaa haba i godou baahi.’

12 “Au ga gahi mai digau Israel huogodoo ala e dubu gi di gowaa e dahi. Au ga laha mai goodou gi di gowaa e dahi gadoo be nia siibi ma ga dagabuli mai gi di nadau gowaa noho. Godou gowaa ga dogologo ono daangada, gadoo be di gowaa honu siibi.”

13 Dimaadua gaa huge ang gi digaula di nadau ala, gaa dagi digaula gi daha mo di nadau hagaduadua i tenua o nadau hagadaumee. Digaula gaa hula gi daha mo nia bontai o di waahale, ga mahuge. Di nadau King, dela go Dimaadua, gaa dagi digaula gi daha.

3

Micah e helekai hai baahi ang gi nia dagi o Israel

1 Hagalongo, goodou go nia dagi o Israel! Goodou belee honu i di hagamamaanadu o di tonu. 2 Gei goodou ala e ginagina i di humalia, e aloho i di huaidu. Goodou e hole gi daha nia gili o agu daangada, ge e hahaahi nadau goneiga gi daha mo nadau iwi. 3 Goodou e gai agu daangada. Goodou e hole gi daha nadau gili, e oho nadau iwi, ge e duuduu digaula gadoo be nia mee e hagatogomaalia e dunu. 4 Di madagoaa gu hoohoo mai, gei goodou ga tangi gi Dimaadua, gei Mee ga hagalee hila adu gi goodou. Mee ga hagalee longono Ia godou dalodalo, idimaa goodou gu haihai nia mee huaidu.

5 Agu daangada la gu halahalau go nia soukohp ala e hagababa di aumaalia ang gi digau ala e hui digaula, ge e dauwa ang gi digau ala hagalee hui. Dimaadua e helekai gi nia soukohp aanei boloo, 6 “Soukohp, di godou laangi e hai godou moomee gu hoohoo gaa lawa, gei di godou laa la gu hoohoo ga ulu. I di godou halahalau agu daangada, goodou gaa noho bouli, ga deemee di iloo nia mee ala ga kila mai maalia.”

7 Digau ala e helekai nia mee ala gaa dae mai maalia ga langaadia i nia maa ala hagalee donu. Digaula ga langaadia huoloo, idimaa God hagalee hila ang gi digaula. 8 Gei mai gi di au, Dimaadua e haga honu ogu lodo gi dono Hagataalunga mono mahi, e gaamai di modongoohia di tonu mo di manawa maaloo e helekai iei au gi digau Israel i nadau ihala. 9 Goodou go nia dagi o Israel, hagalongo mai gi di au, go goodou ala e ginagina i di tonu, e huli di humalia la gi di huaidu. 10 Goodou e hau di waahale o God, go Jerusalem, i hongo di hagamau o taaligi dangada mo di ngalua hala. 11 Nia dagi o di waahale e dagi gi nia hui halahalau. Digau hai mee dabu e haga donudonu nia haganoho la gi humalia ang gi nadau hui. Nia soukohp e haga modongoohia nia mee ala ma ga kila aga maalia gi humalia ang gi nia bahihadu ala e hui ginaadou. Digaula huogodoo e helekai bolo Dimaadua le e madalia ginaadou, e hai boloo, “Deai di haadanga balua ga tale mai gi gimaadou ai, idimaa, Dimaadua i madau baahi.”

12 Deenei laa, mai i di godou haihai huaidu, Zion ga haga maluu be di gowaa hai hadagee, Jerusalem gaa hai di gowaa gu mooho, gei ogo di gonduu dela iai di Hale Daumaha gaa hai tenua geinga.*

4

Di madagoaa dagi o Dimaadua i henuailala hagatau

(Isaiah 2.2-4)

1 Nia laangi ala ga lloomoi, gei di gonduu dela e duu di Hale Daumaha a Dimaadua, gaa hai di gonduu e kaedahi e duuduu i nua i hongo nia gonduu huogodoo. Nia henua e logo ga dagabuli mai gi di maa. 2 Nadau daangada ga helekai boloo, “Gidaadou gaa hula gi di gonduu a Dimaadua go di Hale Daumaha o di God o Israel. Gei Mee ga hagi mai gi gidaadou ana mee ala e hiihai ginai bolo gidaadou gi heia. Gidaadou ga heehee i hongo ono ala. Idimaa, nia agoago a Dimaadua le e loomoi i Jerusalem. Mee e helehelekai gi ana daangada mai i Zion.”

3 Go Mee dela ga haga donu mehanga nia henua llauehe ala e hoohoo mai mo nnenua ala e mogowaa. Digaula gaa tugi nadau hulumanu dauwa, gaa hai nia mee hagamaluu gelegele, gaa tugi nadau daalo, gaa hai nia hulumanu hai hadagee. Nia henua llauehe ga hagalee heheebagi labelaa, be e hagatogomaalia ang gi tauwa.* 4 Nia daangada huogodoo gaa noho i di aumaalia, i lodo nadau hadagee waini mo i lala nadau laagau ‘fig’, tangada e haga madagudagu digaula ai. Deenei di hagababa mai baahi o Dimaadua Koia e Aamua.*

5 Nia henua huogodoo e daumaha mo di hagalongo gi nadau god donu, gei gidaadou ga hagalongo mo di daumaha ang gi Dimaadua go tadau God, gaa hana hua beelaa.

Israel ga hanimoi labelaa gi nadau henua donu

6 Dimaadua e helekai, “Di madagoaa gu hoohoo mai, gei Au ga hagabudu mai agu daangada gi di gowaa e dahi, go digau ala gu duadua i lodo di nadau lahi gi daha. 7 Digaula gu deloaa gei gu mogowaa i nadau guongo, gei Au ga daamada hoou digau ala ne dubu, gei digaula gaa hai tenua aamua. Gei Au gaa dagi digaula i hongo di Gonduu Zion i di madagoaa deelaa, gaa hana hua beelaa.”

8 Gei goe, go Jerusalem, go di gowaa a God e hagaloohi ana daangada gadoo be tangada hagaloohi siibi mai i di angulaa hagaloohi, goe gaa hai labelaa di guongo e dagi tenua dela nogo hai tenua ni aau. 9 Goe e dangi gi nua eiaha? Goe e aha dela e manawa gee be di ahina ma gaa mmae haanau? Goe e dangi i di goe gu doo king ai, gei oo gau hagamaamaa la guu mmade? 10 Goodou go digau Jerusalem, goodou hagapiga ina goodou, gadoo be di ahina dela ma ga haanau. Idimaa goodou gaa hula gi daha mo di waahale deelaa, gaa hula gaa noho i lodo tenua maalama. Goodou gaa lahi gi Babylon, gei Dimaadua ga daa mai goodou gi daha mo godou hagadaumee i di gowaa deelaa. 11 Nia henua llauehe e logo gu dagabuli, e heebagi adu gi di goe. Digaula e helekai, “Jerusalem le e hai gi mooho! Gidaadou e hai loo gii mmada gi di waahale deenei e mooho!” 12 Nia henua llauehe aanei le e de iloo ginaadou di maanadu a Dimaadua. Digaula e de iloo ginaadou bolo ginaadou la ne laha mai gi di gowaa e dahi belee hagahuaidu, gadoo be nia lii ala ma ga hagabudu e hole ono gili.

13 Dimaadua e helekai, “Goodou go digau Jerusalem, hula hagaduadua ina godou hagadaumee! Au gaa hai goodou gi maaloo, gadoo be di kau daane dela ono madaagoo baalanga mo ono wae baalanga mmee. Goodou ga daaligi godou henua llauehe e logo, gei nia maluagina ala ne kumi go digaula i nadau heheebagi, e gaamai go goodou gi di Au, di Tagi o henuailala hagatau.”

5

1 Digau Jerusalem, goodou haga dagabuli ina mai godou gau dauwa. Tadau hagadaumee gu duuli di waahale! Digaula ga heebagi gi di tagi o Israel!

Dimaadua ga hagababa dahi Dagi mai i Bethlehem

2 Dimaadua ga helekai,

“Goe go Bethlehem Ephrathah,

kooe dela e kaedahi e dulii loo

i lodo nia waahale o Judah.

Au ga dahi aga dahi Dangada

mai i doo baahi e dagi Israel.

Tangada deelaa dono hagadili

ne daamada mai i namua loo.”*

3 Malaa, Dimaadua ga diiagi ana dama i baahi o nadau hagadaumee gaa dae loo gi di ahina dela belee haanau dana dama ga haanau mai dana dama daane deelaa. Deenei di madagoaa o digau Israel ala ne lahi galabudi la ga loomoi labelaa gi muli gi baahi nadau daangada donu. 4 Mee ga hanimoi gaa dagi ana daangada gi nia mahi mo nia mogobuna o Dimaadua. Mee gaa dagi digaula gi nia madamada o Dimaadua, dela go dono God. Digaula gaa noho i di aumaalia, idimaa nia daangada o henuailala hagatau ga modongoohia bolo ma go Mee dela e aamua, 5 e wanga gi digaula di noho baba.

Di haga dagaloaha mo di hagaduadua

I di madagoaa digau Assyria ala ma ga ulu mai gi lodo tadau guongo mo di hunahuna tadau abaaba, gei gidaadou ga hagau tadau daane ala koia e maaloo e heebagi gi digaula. 6 Digaula ga haga magedaa Assyria, di guongo o Nimrod,* ga haga dagaloaha gidaadou gi daha mo digau Assyria ala ma ga loomoi gi lodo tadau guongo ga hagahuaidu tadau guongo.

7 Digau Israel ala ma ga mouli le e hai gadoo be nia madaua haga magalillili o di luada ala e hagau iha go Dimaadua gi nia henua e logo, le e hai gadoo be nia uwa i hongo nia laagau tomo. Digaula ga hagadagadagagee hua ang gi Dimaadua, hagalee hagadagadagagee ang gi nia daangada. 8 Digau Israel ala ma gaa dubu i lodo nia henua llauehe la gaa hai gadoo be di laion dela ma gaa hana e halahala ana meegai i lodo henua mo i hongo di gowaa maalama, gaa hula gi mehanga nia siibi, ga dadaaligi nia siibi, gei nia siibi gu di nadau haga dagaloaha ginaadou ai. 9 Digau Israel ga heebagi gi nadau hagadaumee, ga daaligi digaula huogodoo.

10 Dimaadua ga helekai, “Di madagoaa hua deelaa, gei Au gaa kae godou hoodo gi daha mo goodou, gaa oho godou waga dauwa hongo henua. 11 Au gaa oho nia waahale o di godou henua, gaa oho gi lala godou duuli. 12 Au gaa oho godou goloo hai buubuu, gaa hai goodou gi deai godou gau hai buubuu ai. 13 Au gaa oho godou ada god mo nia duludulu hadu haga madagu ala e daumaha ginai goodou, gei goodou ga hagalee dadaumaha labelaa gi nia mee ala ne hai go goodou gi godou lima. 14 Au ga hudi iha gi lala nia ada o di god ahina go Asherah i godou baahi, gaa oho godou waahale. 15 I lodo dogu hagawelewele huoloo, Au gaa tala di hui ang gi nia henua llauehe huogodoo ala nogo hagalee hagalongo mai gi di Au.”

6

Dimaadua e hai Israel gii donu

1 Hagalongo gi di hai o Dimaadua dela ga haga donu a Israel.

Meenei Dimaadua, duu gi nua, haga modongoohia ina dau hai dela ga haga donu a Israel. Nia gonduu llauehe mo nia gonduu lligi la gi hagalongo gi au mee ala ga helekai ai.

2 Goodou go nia gonduu, go di hagamau dee odi o henuailala, hagalongo gi di haga donu a Dimaadua! Dimaadua e hai baahi ang gi ana dama. Mee gaa hai dana hagahuaidu gi digau Israel.

3 Dimaadua e helekai, “Agu dama, Au guu hai dagu aha adu gi goodou? Dehee dagu hai ne haga uda gi goodou di hagaduadua? Helekai malaa gi agu heeu! 4 Au ne laha mai goodou gi daha mo Egypt. Au ne daa mai goodou gi daha mo di hai hege. Au ne hagau a Moses, Aaron mo Miriam gi dagia mai goodou.* 5 Agu dama nei, maanadu ina di hai a king Balak o Moab dela ne hagamaanadu bolo e hai adu gi goodou, mo di hai a Balaam go tama daane a Beor, dela ne helekai gi mee. Maanadu ina labelaa nia mee ala ne kila i di godou taele mai i Acacia gi Gilgal. Haga maanadu ina malaa nia mee aanei, gei goodou ga langahia agu mee ala ne hai belee benebene goodou.”*

Nia mee Dimaadua e hiihai bolo gi heia

6 Agu maa ni aha ala belee gaamai gi Dimaadua, go di God o di langi, i dogu madagoaa ma ga hanimoi, e daumaha ang gi Mee? Au bolo au e gaamai agu damaa kau ala e kaedahi e humalia, e tigidaumaha iei au gi Mee? 7 Dimaadua la ga tenetene mai gi di au ma ga gaamai agu siibi e mana, be nia monowai lolo olib ala hagalee odi? Be au ga tigidaumaha gi Mee dagu dama daane madua e hui ai ogu huaidu? 8 Deeai! Idimaa, Dimaadua guu lawa di hagi mai gi gidaadou di mee dela e humalia. Deenei di mee a Mee dela e hiihai bolo gidaadou gi heia: Gidaadou gi heia di tonu, gi hai hegau gi di aloho donu, mo di haga puni anga gi tadau God i lodo di manawa hila gi lala.

9 Ma di kabemee dela e madagu i Dimaadua. Mee gaa wolo gi di waahale, “Hagalongo go goodou ala e dagabuli i lodo di waahale! 10 I lodo nia hale o digau huaidu la nia goloo hagalabagau ala ne kae go digaula i di hai hagalee donu. Digaula ne hai hegau i di mee hagatau mee hai gee, di mee e de hiihai ginai Au. 11 Au e dumaalia behee gi digau ala ne hai hegau gi nia mee hagatau mee mono mee pauna mee dilikai? 12 Goodou go digau maluagina e haga haingadaa digau hagaloale gei goodou huogodoo la digau hai kai tilikai. 13 Malaa, Au gu daamada e haga huaidu ge e oho goodou i godou ihala. 14 Goodou ga miami ge hagalee dohu adu gi goodou, goodou ga hiigai hua igolo. Goodou gaa kae gi daha godou mee, gei e deemee di benebene hagahumalia nia maa. Di ingoo hua di mee ma ga benebene go goodou e oho ko Au i lodo tauwa. 15 Goodou ga haga nonnono godou golee laagau, gei e deemee di hadi nia maa. Goodou gaa hai godou lolo mai nia golee laagau olib, gei e deemee di hai hegau i nia maa. Goodou gaa hai godou waini, ge hagalee inu nia maa. 16 Di hui deenei la gaa hai beenei, idimaa goodou gu daudali nia haihai huaidu o di king Omri mo nia hai o dana dama daane go King Ahab. Goodou gu hai hegau hua beelaa i nadau haganoho, gei Au gaa hai goodou gi huaidu, gei nia daangada i nia gowaa huogodoo ga haga balumee goodou.”*

7

Di mouli huaidu Israel

1 Au gu dogu hagadagadagagee ai! Au e hai gadoo be tangada hiigai dela hagalee gida ana golee laagau e dubu i nia laagau, gei nia golee waini i nia laagau ‘grape’ ai. Nia laagau ‘grape’ mo nia laagau ‘fig’ la guu hagi huogodoo. 2 Tangada hai mee donu ne dubu i hongo tenua ai, tangada e manawa dahi gi God ai. Nia daangada huogodoo e talitali nadau madagoaa humalia e daaligi ai nadau daangada gii mmade. Nia daangada huogodoo e halahala nadau daangada donu belee haga huaidu. 3 Digaula huogodoo e iloo ginaadou di hai nia mee huaidu. Digau aamua mo digau hai gabunga e kumi nadau hui halahalau i di nadau haga huaidu nia daangada. Tangada dela ono mogobuna i golo e hagi anga gi digaula ana mee ala e hiihai ginai, gei digaula gaa buni ginai. 4 Tangada hogi dela e kaedahi e donu i digaula la hagalee dono dahidamee ai, e hai hua be nia geinga.

Di laangi gu dau mai ge God ga daaligi nia daangada be dana hai dela gu hagi anga gi ana gau hagaloohi go nia soukohp. Dolomeenei gei digaula gu hinihini. 5 Hudee hagadonu ina tangada i doo baahi be e hagadagadagagee gi do ehoo hagaaloho. Madamada humalia hogi gi dau hai e helekai gi doo lodo. 6 Nia madagoaa aanei nia dama daane e hai bolo nadau damana la digau dadaulia, nia dama ahina e hai baahi gi nadau dinana, ge nia ahina lligi e lagamaaloo gi nadau dinana dauaga. Godou hagadaumee la go nia daangada o godou madahaanau.*

7 Gei au e huli ang gi Dimaadua, au e tali i di manawa hagadonu gi God dela ga benebene au gi daha mo nia haingadaa. Dogu God la ga longono Ia au.

Dimaadua e gaamai di hagamouli

8 Tadau hagadaumee nadau hadinga ai bolo e haganneennee gidaadou. Gidaadou guu tinga gi lala, gei gidaadou ga tuu aga gi nua labelaa. Gidaadou i lodo di bouli dolomeenei, gei Dimaadua ga gaamai di maalama. 9 Gidaadou guu hai tadau ihala gi Dimaadua, gei dolomeenei gidaadou e hai gii tuu maaloo i lodo dono hagawelewele i di madagoaa bodobodo. Gei di hagaodi gi muli gei Mee ga abaaba gidaadou gaa hai gii donu nia mee haigee ala ne hai mai gi gidaadou. Mee ga laha mai gidaadou gi lodo di maalama. Gidaadou ga mouli ga gidee dana hagamouli gidaadou. 10 Gei tadau hagadaumee gaa mmada gi di hai deenei ga haga langaadia, go nia hagadaumee la hua ala nogo haganneennee gidaadou boloo, “Dehee Yihowah di godou God?” Gidaadou ga gidee digaula e magedaa gaa llele gi lala be nia gelegele pigi i hongo nia ala.

11 Goodou go nia daangada o Jerusalem, di madagoaa e hau ai haga hoou nia abaaba di waahale ga dau mai. Di madagoaa deelaa, godou gowaa la ga haga damana. 12 Godou daangada ga loomoi gi muli gi goodou mai nia gowaa huogodoo, mai Assyria i bahi i dua, mai Egypt i bahi i ngaaga, mo mai di monowai Euphrates. Digaula ga loomoi nia moana mogowaa mo nia gonduu mogowaa. 13 Gei henuailala la gaa hai di anggowaa mai i nia huaidu o digau ala e noho i hongo di maa.

Dimaadua e aloho i digau Israel

14 Meenei Dimaadua, Goe gi hai tangada benebene siibi ni au daangada ala ne hilihili Kooe. Ma e aha maa digaula e noho mogowaa nadau mehanga i lodo henua, ma iai tenua tomo i nadau baahi. Heia digaula gii hula e miami i lodo nia gowaa maluagina o Bashan mo Gilead be di nadau hai i mua loo.

15 Meenei Dimaadua, heia au mogobuna mai gi gimaadou be dau hai ne hai i nia laangi ala ne laha mai gimaadou Kooe gi daha mo Egypt. 16 Nia henua llauehe ga gidee nia mee aanei ga deai nadau mahi ai, eimaha hogi ma digaula e maaloo. Digaula ga lodo huaidu gaa tai nadau ngudu mo di pono nadau dalinga. 17 Digaula gaa tolo i lodo nia dogolia be nia gihaa. Digaula ga loomoi i nadau gowaa e noho ai, e polepole ge mmaadagu. Digaula gaa huli i nadau mmaadagu gi Dimaadua go di madau God.

Tumaalia o Dimaadua gi Israel

18 Meenei Dimaadua, ma hagalee di god be Goe i golo ai, Goe e dumaalia ang gi nia huaidu o au dama ala e mouli hua igolo. Goe hagalee daahi hua beelaa do hagawelewele, gei goe e manawa tenetene, e haga modongoohia do aloho i gimaadou. 19 Goe ga dumaalia mai labelaa gi gimaadou, gei Goe ga dagadagahi madau huaidu gi lala o babaawae, gaa lawa ga hagau nia maa gi tua di moana! 20 Goe ga haga modongoohia do manawa dahi mo do aloho donu ang gi au dama aalaa go di hagadili o Abraham, mo Jacob, gii hai be dau hagababa dela ne hai ang gi madau damana mmaadua i mua loo.

* 1.1: 2-Kings 15.32—16.20; 18.1—20.21; 2-Chronicles 27.1-7; 28.1—32.33

* 1.10: Gath: Di ingoo deenei le e hai dono lee i telekai Hebrew boloo, “haga iloo”

† 1.10: Beth-Ophrah: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “di hale o nia gelegele dogolia”

‡ 1.11: Shaphir: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “haadanga lamalia”

§ 1.11: Zaanan: Di ingoo deenei le e hai dono lee i telekai Hebrew boloo, “hula gi daha”

** 1.11: Beth-Ezel: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “di hale i dono baahi”

†† 1.12: Maroth: Di ingoo deenei le e hai dono lee i telekai Hebrew boloo, “mmala”

‡‡ 1.13: Lachish: Di ingoo deenei le e hai dono lee i telekai Hebrew boloo, “nia hoodo dogolua”

§§ 1.14: Achzib di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “halahalau”

*** 1.15: Mareshah di ingoo deenei le e hai dono lee i telekai Hebrew boloo, “kumi”

* 3.12: Jeremiah 26.18

* 4.3: Joel 3.10

* 4.4: Zechariah 3.10

* 5.2: Matthew 2.6; John 7.42

* 5.6: Genesis 10.8-11

* 6.4: Exodus 4.10-16; 12.50-51; 15.20

* 6.5: Numbers 22.2—24.25; Joshua 3.1—4.19

* 6.16: 1-Kings 16.23-34; 21.25-26

* 7.6: Matthew 10.35-36; Luke 12.53

Nahum

1

2

3

NAHUM

Di Beebaa Nahum

Di haga modongoohia:

Di Beebaa Nahum la telekai e budu di mooho o Nineveh i di hagaodi o nia ngadau e hidu lau (700) i mua o Christ. Di waahale deenei la go di gowaa di oobidi damana o tenua go Assyria dela e hai baahi gi Israel. Soukohp e hai bolo di mooho o Nineveh la ne hai dahi ada mee o di hagi aga a God ang gi di guongo manawa huaidu ge hagamuamua go Assyria, ala go nia hagadaumee o Israel mai mua loo.

Di hagahonu o di beebaa deenei

Di hagiaga Nineveh (1.1-15)

Di mooho o Nineveh (2.1—3.19)

1

1 Aanei nia helekai di hai o Nineveh, di moe ne gidee Nahum, tangada mai Elkosh.*

Di hagawelewele a God i Nineveh

2 Dimaadua la hagalee dugu anga gi digau ala e hagatongaadahi ang gi de Ia, gei e hagaduadua digau ala e hai baahi ang gi de Ia. I lodo dono hagawelewele, Mee e hui gi muli gi digaula. 3 Dimaadua la hagalee hagawelewele ngoohia, gei Mee e maaloo dangihi, hagalee dugu di hagaduadua digau gu ihala.

Di gowaa Dimaadua e haele ai, di madangi maaloo e hanaga, gei nia gololangi la nia dogolia buu gelegele o ono wae. 4 Mee e helekai hua gi di tai, gei di maa gu maangoo. Mee e hai nia monowai gi maangoo. Nia gowaa o Bashan guu mae, di Gonduu Carmel guu gono luuli, gei nia akai o Lebanon guu mmade. 5 Nia gonduu e ngalungalua, gei nia dama gonduu e waiwai i mua o Dimaadua. Henuailala e ngalungalua di madagoaa Dimaadua ga gila aga; henuailala mo ana daangada huogodoo ga mmaadagu. 6 Dono madagoaa ma ga hagawelewele, ma koai dela e mee di mouli? Ma koai dela e mee di mouli i dono hagawelewele mahi huaidu? Mee gaa llingi dono hagawelewele lalaula; nia hadugalaa gaa mama gi lligi loo gii hai nia gelegele dogolia i mua o Mee.

7 Dimaadua le e humalia; Mee e duuli ana daangada i nadau madagoaa haingadaa; e benebene digau ala gaa huli gi Mee. 8 Gadoo be di labagee damana maaloo, Mee e daaligi hagatau ono hagadaumee; Mee e hagammade digau ala e hai baahi ang gi de Ia. 9 Ma di aha ne haganoho kooe dela e hai baahi gi Dimaadua? Mee gaa oho goe. Deai tangada e hai baahi gi Mee hagalua ai. 10 Gadoo be nia laagau duduia geinga maangoo, goodou digau libaliba gaa tudu gii wwele gi daha!

11 Tangada e honu nia hagamamaanadu huaidu e hai baahi ang gi Dimaadua, la ne hanimoi i doo baahi, Nineveh. 12 Deenei di mee a Dimaadua e helekai gi ana daangada Israel, “Ma e aha digau Assyria le e maaloo ge dogologowaahee, digaula ga daaligi ga hagalee. Au gu hagaduadua agu daangada, gei Au hagalee hai di maa labelaa. 13 Au ga hagalawa nia mogobuna dagi digau Assyria i hongo goodou, gaa tuu gi daha nia daula baalanga ala e lawalawa goodou.”

14 Deenei telekai a Dimaadua i di hai o digau Assyria, “Digaula ga de hagadili, ga deemee di daahi nadau ingoo. Au gaa oho nia balu ada i lodo nia hale daumaha o nadau balu god. Au e hagatogomaalia dagu luwa daalunga gi digau Assyria: digaula e hagalee tau gi mouli!”

15 Mmada, tangada kae hegau e hanimoi i hongo nia gonduu mo dana longo humalia! Mee e hanimoi e haga iloo di hagamagedaa! Nia daangada Israel, budu ina godou laangi hagamiami, wanga ina gi Dimaadua godou mee ne hagababa gi Mee. Digau huaidu ga hagalee loo e kae godou henua labelaa. Digaula gu daaligi hagatau!*

2

Di mooho o Nineveh

1 Nineveh, goe ga heebagi ginai! Di mahi dela e oho goe la gu hanimoi. Hagatogomaalia ina doo duuli! Loohia di ala! Hagatogomaalia gi tauwa!

( 2 Dimaadua gu togomaalia e hagagila aga labelaa di madamada o Israel, dela nogo hai mee ginai i mua ono hagadaumee ne lahi haga huaidu a mee.)

3 Digau dauwa hagadaumee e dagidagi nadau duuli mmee, gei e ulu nia gahu mmee be di mee e dahi. Digaula gu togomaalia e heebagi! Nadau waga dauwa e dabadaba be di ahi! Nadau hoodo gu togomaalia!

4 Nia waga dauwa gu lellele giibeni i hongo nia ala, e limalima gi dua mo dai i lodo di waahale, e maahina be nia malama, ge e dabadaba be di ila. 5 Nia dagi dauwa guu gahi gi di gowaa e dahi, gei e tingatinga i di nadau hula.

Digau dauwa ala e heebagi gi di waahale gu limalima hua di nadau lellele gi di abaaba, ga haga duu aga di nadau mee haga mooho di abaaba. 6 Nia bontai i baahi di monowai gu maahuge, di hale king aamua ga hoohoo ga mooho. 7 Di lodo di king la guu lahi galabudi; ana hege e nguunguu be nia mwuroi, gei e paapaa nadau hadahada manawa gee. 8 Gadoo be nia wai e hali mai di mee duuli wai mooho, nia daangada e lloomoi hagalellele i Nineveh! Nia daangada e tangitangi boloo, “Noho! Noho!” malaa deai tangada e hana gi muli ai.

9 Kaina nia silber! Kaina nia goolo! Di waahale le e honu maluagina! 10 Nineveh gu oho gi daha, gu diiagi, guu dugu modogoia! Nia manawa gu unihagi gi di madagu; nia duli gu bolebole, nia mahi gu hagalee; nia hadumada guu huli.

11 Di gowaa deenei nogo hagaingoo bolo Nineveh, di gowaa nogo noho ai nia laion, nogo haangai ai nia dama laion, di gowaa nogo heehee moholo ai di laion daane mo di laion ahina, nogo hagalee mmaadagu ai nia dama digaula. 12 Di laion gu daaligi dana manu, ga hahaahi hagaligiligi gi dono ihoo mo nau dama; gaa haa di nau gowaa e noho ai gi nia goneiga ne hahaahi.

13 Dimaadua di Gowaa Aamua ga helekai, “Au go do hagadaumee! Au gaa dudu au waga dauwa. Au gau dauwa gaa mmade i lodo tauwa, gei Au gaa kae au mee huogodoo ala ne kae i baahi digau ala i golo. Di hiihai o au daangada kae hegau la ga deai tangada e longono ai.”

3

1 E manawa gee huoloo Nineveh, di waahale daaligi dangada, ge kai tilikai, e honu maluagina ala ne kae gi daha. 2 Hagalongo gi di lee daaligi o di hali hagamamaawa, di lee mamaawa o nia wae waga dauwa e llele, nia lee nia hoodo ma gaa hobo, mo nia haluihalulu o nia waga dauwa! 3 Nia daangada hongo hoodo gu llele adu, nia hulumanu dauwa gu dabadaba, nia daalo gu dingidingia! Nnuaidina digau mmade gu hagabae gi nua, e de iloo be e dogohia, nia daangada e tingatinga i hongo digaula! 4 Nineveh go di ahina mouli be di manu la gu hagaduadua. I ono ala halahalau hagalliga, mee guu dagi nia henua llauehe, gu hagaduadua digaula, guu hai digaula gii hai nia hege ni aana.

5 Dimaadua di Gowaa Aamua e helekai, “Au ga hagaduadua goe, Nineveh! Au gaa daa o goloo, ga hagammada goe gi nnenua llauehe, gi langaadia goe. 6 Au ga hagahuaidu goe, ga haga balumee goe, gaa gahu goe gi nia dogolia. Nia daangada ga daumada goe ga uli nadau gai. 7 Huogodoo ma ga mmada adu gi di goe ga hagammuu gi muli. Digaula ga helekai, ‘Nineveh gu mooho! Koai e aloho i mee? Koai e hiihai e hagamanawa lamalia a mee?’ ”

8 Nineveh, goe e mada humalia i Thebes, di guongo dagi o Egypt? Mee hogi dana monowai i golo e duuli ia be di abaaba, di monowai Nile dela go dono abaaba. 9 Mee e dagi Sudan mo Egypt, ono mogobuna deai ono hagageinga ai. Libya e buni gi mee ge e hagamaamaa a mee. 10 Malaa nia daangada o Thebes guu lahi gi daha mo nadau henua. Nadau dama gu daaligi gi mmademmade i nia madaaduge o nia ala huogodoo o di waahale deelaa. Nadau dagi guu lahi gi daha gu lawalawa gi nia daula baalanga, gu duwweduwwe i digau ala ne kumi digaula.

11 Nineveh, goe gaa doo gi lodo di libaliba dadaulia deenei! Goe ga hagamada labelaa e lele gi daha mo o hagadaumee. 12 O gowaa abaaba huogodoo gaa hai be nia laagau ‘fig’ guu lleu ono huwa: Lullulu di laagau gei nia huwa ga monnono gi lodo doo ngudu. 13 Au gau dauwa e hai be nia ahina, do henua ga deai dono duuli ai i mua o hagadaumee. Di ahi gaa dudu nia baalanga laa lodo au bontai. 14 Hagatogomaalia ina godou wai ang gi tuuli di waahale, hagamau ina godou abaaba dauwa! Unugi ina nia gelegele gii hai nia hadu hau hale, ge hagatogomaalia ina nia mee hai hadu. 15 E de hei eia be di aha e hai kooe, gei goe e dudu hua gii made be e made i lodo tauwa. Goodou ga hagammaa gi daha be nia laagau meegai ma gaa gai go nia ‘locust’.

Goodou e hagadili be nia ‘locust’! 16 Goodou guu hai godou gau huihui goloo gii logo i nia heduu di langi! Malaa dolomeenei digaula gu hagalee, digaula e hai gadoo be nia ‘locust’ ma gaa holo nadau bakau, ga mmaangi gi daha. 17 Godou gau oobidi e hai gadoo be nia ‘locust’ ala e noho i lodo nia laagau i di laangi magalillili. Malaa, di madagoaa di laa ma ga welengina, digaula ga mmaangi gi daha, tangada e iloo di gowaa ne mmaangi ginai digaula ai.

18 Goe, go Tagi aamua o Assyria, o gobinaa la guu mmade, au gau aamua gu kii hua hagadahi! Au daangada gu duwweduwwe i hongo nia gonduu, gei tangada e lahaia digaula gi nadau hale labelaa ai. 19 Godou magi la ono wanii ai, e deemee di hagahili. Huogodoo ala ga longono doo mooho ga tenetene ga paapaa nadau lima. Ma tangada i golo guu tanga gi daha mo do haihai huaidu e dee odi?

* 1.1: Isaiah 10.5-34; 14.24-27; Zephaniah 2.13-15

* 1.15: Isaiah 52.7

Habakkuk

1

2

3

HABAKKUK

Di Beebaa Habakkuk

Di haga modongoohia:

Nia helekai soukohp Habakkuk ne hai i nia ngadau e ono lau (600) i mua o Christ, i di madagoaa digau o Babylon nogo dagi digau Israel. Habakkuk gu lodo huaidu huoloo gi nia manawa huaidu o digau huaidu aanei. Dela ga hidi mai iei mee ga heeu gi God, boloo, “Goe e aha dela e noho deemuu i di madagoaa digaula ala e hagahuaidu nia daangada ala koia e donu i digaula?” (1.13) Dimaadua ga helekai gi di heeu deenei bolo Ia gaa hai hua nia mee ala e hiihai gineia i lodo dono madagoaa humalia, gei dolomeenei “...digau ala e humalia le e mouli, idimaa digaula e manawa dahi ang gi Dimaadua.” (2.4)

Nia mee ala i golo i lodo di beebaa deenei, la nia kokohp o di halauwa o digau huaidu, mo taahili hagaamu dela e haga lawa di beebaa deenei, e haga hagaamu nia mahi o God, mo di haga modongoohia o Habakkuk dela ne hai dana daahili i dono hagadonu huoloo mo dono manawa maaloo.

Di hagahonu o di beebaa deenei

Di hai tamu Habakkuk mo nia helekai mai baahi Dimaadua (1.1—2.4)

Di hagaduadua dela ga tale ang gi digau ala e huaidu (2.5-20)

Talodalo Habakkuk (3.1-19)

1

1 Aanei nia helekai ala ne hagagida go Dimaadua gi soukohp Habakkuk.

Habakkuk e hai tamu i di hai hagahuaidu

2 Meenei Dimaadua, e waalooloo behee go dogu gahigahi Goe i nia hagamaamaa i mua do longono e Goe, i mua do haga dagaloaha gimaadou gi daha mo madau haingadaa? 3 Goe e aha dela e hai au gii mmada gi nia hagadilinga huaidu aanei? Goe e aha dela e mee di manawa hagakono i doo mmada gi nia hagadilinga haihai huaidu aanei? Di haingadaa damanaiee mo di haga huaidu gu haganiga au, nia lagalagamaaloo mono heebagi guu hai i nia gowaa huogodoo. 4 Nia haganoho gu paagege ge gu balumee hua, gei ogo nia donu o nia gabunga la hagalee kila. Digau huaidu gu duuli digau ala e humalia, dela di mee e hidi mai ai nia donu o nia gabunga gu huaidu.

Nia helekai Dimaadua

5 Dimaadua ga helekai gi ana daangada, “Goodou mmada malaa gi nnenua ala i godou baahi, gei goodou ga goboina huoloo gi nia mee ala gaa mmada ginai goodou. Au gaa hai dagu mee dela hagalee hagadonu go goodou i di godou madagoaa ma ga longono goodou di maa.* 6 Au ga hagamaaloo aga digau o Babylon, digau hagamuamua ge daaligi dangada. Digaula gu modoho gi daha i lodo henuailala hagatau, gu haga magedaa nia henua ala i golo.* 7 Digaula digau hagamadagudagu dangada ge hagalliga. Digaula hagalee hagalongo gi nnaganoho ala i golo, gei go nadau haganoho la hua.

8 “Nia hoodo digaula koia e llele i nia ‘leopard’, ge hagalee mmaadagu i nia paana lodo geinga ala e hiigai. Digau dauwa llele hoodo digaula e llele mai i nia henua ala mogowaa, nia hoodo digaula e geligeli nia gelegele. Digaula koia e llele, e hai gadoo be di ‘eagle’ ma ga maangi hagalimalima gi dana mee dela belee kumi e gai.

9 “Nia buini dauwa digaula e lloomoi e heebagi, gei nia daangada huogodoo e mmaadagu huoloo i digaula. Digau ala ne kumi le e dogologo gadoo be nia gelegele o tongotai. 10 Digaula e hai nia king hagahuaidu, ge e gadagada gi nia dagi aamua. Deai di abaaba dauwa e mee di dugu digaula ai; digaula e haga bae nia gelegele gii tale gi di abaaba, gaa kaga gi nua gaa kumi di guongo deelaa. 11 Nomuli, gei digaula gaa hula, e hai gadoo be di madangi. Digau aanei e hai bolo nadau maaloo la go di nadau god.”

Habakkuk e hai labelaa ono donu gi Dimaadua

12 Meenei Dimaadua, Goe gu noho hua mai taamada. Kooe dela go dogu God dela e dabu ge dono hagaodi ai. Meenei Dimaadua, go dogu God mo dogu Dangada Hagaloohi, Kooe dela ne hilihili digau o Babylon, ga hagamaaloo digaula belee hagaduadua gimaadou. 13 Malaa, Goe e aha dela e mee di manawa hagakono gi digau huaidu aanei? Goe e dee mee di mmada gi nia mee huaidu ala e hai go nia daangada aanei, idimaa Goe dela e dabu. Gei Goe e aha dela e noho deemuu i di madagoaa digaula ala e hagahuaidu nia daangada ala koia e donu i digaula?

14 Dehee dau hai dela e hai gi nia daangada ala e hai be nia iga, be e hai be nia lamu ala nadau dagi e dagi digaula ai? 15 Digau o Babylon le e kumi nia daangada gi nia maadau, gadoo be nia iga. E dagi digaula gi daha i lodo di gubenge mo di wwolowwolo tenetene gi nadau mee ne kumi! 16 Digaula e daumaha gi di nadau gubenge mo di hai nadau tigidaumaha ang gi nadau gubenge, idimaa nia gubenge digaula la guu wanga gi digaula nia mee e koia e humalia.

17 E hai behee? Digaula ga hai hegau gi nadau hulumanu dauwa gaa hana hua beelaa? Digaula ga hagahuaidu nia guongo ala i golo hagalee dumaalia ginai?

2

Nia helekai Dimaadua ang gi Habakkuk

1 Au gaa gaga gi tomo dogu hale hagaloohi, ga talitali nia mee a Dimaadua ala ma ga hagi mai gi di au belee helekai iei au, mo nia helekai a Maa mai gi agu helekai hagahuaidu.

2 Dimaadua ga helekai mai gi di au, “Hihia haga madammaa gi hongo nia baahi hadu agu mee ala ga hagi adu gi di goe, gi dau ngoohia go nia daangada. 3 Hihia gi lala, idimaa ma digi dae mai di madagoaa e kila ai nia maa. Gei di madagoaa e limalima hua di dae mai, gei agu mee ala ga hagi adu gi di goe la ga kila aga. Ma e aha ma ga duai, taalia hua, idimaa maa e kila aga gii hai be di mee dela gu haga noho, gei hagalee duai.* 4 Aanei nia helekai, ‘Digau huaidu la hagalee haga mouli, gei digau ala e humalia le e mouli, idimaa digaula e manawa dahi ang gi Dimaadua.’ ”*

Di hagaduadua ang gi digau ala e huaidu

5 Di maluagina la di mee halahalau dangada. Digau ala e hagagailaa le e hagamuamua, hagalee noho deemuu. Di hagagailaa e huge dono ngudu gadoo be taalunga, gei digi dohu ang gi deia be di made. Deenei di mee e heheebagi iei digaula gi nia henua e haga magemagedaa digaula. 6 Digau ala ne magedaa ga haganneennee digau ala ne haga magedaa ginaadou, ga hagahuaidu digaula, ga helekai, “Goodou e kae nia goloo ala hagalee nia mee ni goodou, gei goodou gaa kae di hagaduadua! E waalooloo behee go di godou haga maluagina goodou i di godou hono digau ala e boibana adu gi goodou bolo digaula gi huia adu gi goodou nadau boibana?”

7 I mua di godou donu adu gi goodou, gei goodou ala ne kumi digau ala i golo, la gaa dau gi lodo di boibana, gaa hono bolo gi huia gii hana laa hongo godou boibana. Godou hagadaumee ga lloomoi gaa hai goodou gi uli godou gai. Digaula gaa kae godou goloo. 8 Goodou gu gaiaa nia mee digau o nia guongo e logowaahee, gei dolomeenei, digau ala ne dubu i nia guongo aalaa, gaa kae labelaa godou mee, idimaa goodou digau daaligi dangada ge e hagahuaidu digau henuailala mo nadau waahale.

9 E huaidu adu gi goodou! Goodou ne haga maluagina godou madahaanau gi nia goloo gaiaa, gaa hai bolo goodou e duuli godou hale gi dee oho go nia daangada! 10 Gei ogo godou madahaanau le e langaadia i godou hangahaihai, i di godou oho nia guongo e logowaahee, malaa, goodou ne bida gowadu hua gi goodou di mooho. 11 Nia hadu hogi o di abaaba di waahale e wwolowwolo e hai baahi adu gi goodou, gei nia ogo o di hale ga wwolowwolo labelaa di lee deelaa.

12 E huaidu adu gi goodou! Goodou ne hagamau di godou waahale gi di huaidu, ga haga duu aga di maa gi taaligi nia daangada gii mmade. 13 Digau nia guongo ala ne kumi go goodou gu huaidu ang gi ginaadou i di nadau ngalua deai ono hadinga ai, gei ogo di ahi gaa dudu nia mee huogodoo ala ne haga duu go digaula. Ma go Yihowah Koia e Aamua dela ne hai nia mee aanei. 14 Malaa, gei ogo henuailala gaa honu i di kabemee o di madamada o Dimaadua, gadoo be di moana dela e honu i nia wai.*

15 E huaidu adu gi goodou! Di godou hagawelewele gu haga balumee ge hagalangaadia digau ala i godou baahi. Goodou guu hai digaula gi heehee tibatiba be digau libaliba. 16 Gei di langaadia ga haga holi goodou, hagalee go di hagalaamua. Goodou gaa bida inu gi libaliba ga heehee tibatiba. Dimaadua gaa hai goodou gii bida inu mia di ibu o di hagaduadua, gei Mee gaa huli di godou hagalabagau ang gi di hagalangaadia. 17 Goodou guu hele gi daha nia waa laagau o Lebanon, gei dolomeenei, go goodou ala gaa hele gi daha. Goodou gu daaligi nia manu o di gowaa deelaa, gei dolomeenei nia manu ga hagamadagudagu goodou. Nia mee aanei la gaa hai, idimaa, goodou gu daaligi godou daangada gii mmade, gei goodou gu haga huaidu digau henuailala mo nadau waahale.

18 Dehee tahidamee o di ada balu ieidu? Ma di mee hua ne hai gi nia lima o nia daangada, gei di maa e deemee di hagi adu gi goodou nia mee donu. Ma nia humalia aha ala ne hai gi digau ala ne hai eia, ga hidi mai iei digaula, ga hagadagadagagee gi di maa, go di god dela e deemee di leelee!

19 E huaidu adu gi goodou! Goodou e leelee gi di bida laagau boloo, “Ala!” be e helekai gi di hadu boloo, “Du gi nua!” E hai behee? Di ada balu ieidu e mee di haga modongoohia adu gi di goe dahi mee? Maa e hii dono gili gi nia goolo mo nia silber, gei di maa di mouli i lodo di maa ai.

20 Dimaadua le e noho i lodo dono Hale Daumaha dabu. Digau o henuailala huogodoo gii noho deemuu i mua ono hadumada.

3

Talodalo Habakkuk

1 Deenei talodalo soukohp Habakkuk:

2 Meenei Dimaadua,

au gu longono eau au mee ala ne hai,

gei au gu hagalabagau Goe huoloo.

Gei Goe heia labelaa i lodo di madau madagoaa

nia mogobuna haga goboina ala ne hai Kooe i mua.

Goe gi manawa dumaalia

i lodo do madagoaa ma ga hagawelewele.

3 God le e hanimoi labelaa i Edom.

Di God dabu le e hanimoi i nia gonduu o Paran.

Ono madamada gu haga honu lodo di ahiaalangi,

gei ogo dono hagaamu gu haga honu henuailala.

4 Mee e hanimoi dalia di maalama o di ila.

Di maahina le e dabadaba mai i ono lima,

di gowaa dela e dugu hagammuni ai ono mogobuna.

5 Mee e hagau dana dau magi i ono mua,

gaa hai gi di made bolo gi hanimoi i ono muli.

6 Dono madagoaa ma gaa duu,

gei henuailala ga ngalungalua.

Mee gaa mmada ang gi digaula,

gei ogo henuailala ga bolebole.

Nia gonduu llauehe ala ono hagaodi ai,

la gu mooho.

Nia gonduu lligi ala mai i mua

gu aabulu gi lala, go nia gonduu lligi

ala nogo heehee iei Mee nonua i mua loo.

7 Au gu gidee di mmaadagu o digau Cushan,

mo di uli nia gai o digau Midian.

8 Meenei Dimaadua, ma go nia monowai llauehe

ala ne hai Goe gi hagawelewele?

Ma go di moana dela ne hai Goe gi hagawelewele huoloo?

Goe ne hanimoi i hongo nia gololangi.

Di gabua o di madangi dela go do waga hai dauwa

i do madagoaa ne gaamai di aali gi au daangada.

9 Goe gu togomaalia e hai hegau dau maalei,

gu togomaalia e puu au amu maalei.

Au ila gu haahi lua henuailala.

10 Di madagoaa nia gonduu ne gidee ginaadou Goe,

gei digaula gu polepole.

Nia wai gu malingi ia i di langi.

Nia wai ala i baahi i lala henuailala gu ngoloolo,

gei ogo nia beau gu llauehe mai.

11 Di daba o au maalei ala e llele

mo di maahina o dau daalo dingidingia,

la ne hai di laa mo di malama gii noho de ngalungalua.

12 Goe gu hagawelewele guu hana laa lodo henuailala,

i lodo do hagawelewele huoloo,

gei Goe gu dagadagahi nia henua.

13 Goe ne hana belee haga dagaloaha au daangada,

e haga dagaloaha dau king dela ne hilihili.

Goe gu haga magedaa di tagi digau huaidu,

gu hagahuaidu ono ehoo.

14 Au amu maalei gu daalo di tagi o di buini dauwa digaula

i di nadau madagoaa nogo lloomoi

be di madangi damana

e waluwalu gimaadou gi lellele dagidahi.

Digaula gu hagapuu gadoo be digau

ala e hagaduadua hagammuni digau hagaloale.

15 Au hoodo guu llele i hongo di tai,

gei di tai la gu bagibagia.

16 Au ne longono nia mee aanei,

gei au gu uli ogu gai,

ogu malau ngudu gu bolebole i dogu madagu.

17 Ma e aha maa nia laagau ‘fig’ la ono huwa ai,

gei di maa nia ‘grape’ e tomo i nia hadagee waini ai,

gei nia laagau olib ga hagalee huwa,

nia gowaa gu ono huwa ai,

gei di maa hogi nia siibi huogodoo guu mmade,

gei nia gowaa haangai kau gu ono kau ai,

18 malaa, au e tenetene hua ge e manawa lamalia,

idimaa, Dimaadua go God

dela go dogu Dangada Hagamouli.

19 Tagi go Yihowah dela e hagamaaloo au.

Mee dela e hai au gii lele maaloo gadoo be di ee,

gaa hai au gi hagalee madagu i dahi mee

mo di benebene dogu mouli i hongo nia gonduu.*

* 1.5: Acts 13.41

* 1.6: 2-Kings 24.2

* 2.3: Hebrews 10.37

* 2.4: Romans 1.17; Galatians 3.11; Hebrews 10.38

* 2.14: Isaiah 11.9

* 3.19: 2-Samuel 22.34; Pisalem 18.33

Zephaniah

1

2

3

ZEPHANIAH

Di Beebaa Zephaniah

Di haga modongoohia:

Soukohp Zephaniah nogo agoago i di hagaodi gi muli nia ngadau e ono lau (600) i mua o Christ, i mua di king Josiah ne haga hoou aga di mouli daumaha i di ngadau e ono lau madalua maa dahi (621) i mua o Christ. I lodo di beebaa deenei, gidaadou e mee di dau nia hagadilinga haga modongoohia ala gu iloo iei gidaadou, gadoo be di haga modongoohia o di laangi haga halauwa, i di madagoaa Judah ma gaa kae dono hagaduadua mai i dono daumaha ang gi nia god ala i golo, hagalee go Dimaadua. Nia henua ala i golo la gaa kae labelaa nadau hagaduadua mai i baahi Dimaadua. Eimaha ma Jerusalem la ga haga mmaa gi daha, gei di waahale le e haga hoou aga labelaa i dahi madagoaa, gei ogo nia daangada hagalongo mo digau humalia la gaa noho labelaa i golo.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di laangi di hagiaga Dimaadua (1.1—2.3)

Di hagahuaidu nnenua llauehe i baahi Israel (2.4-15)

Di hagahuaidu mo di haga dagaloaha Jerusalem (3.1-20)

1

1 Aanei nnelekai mai baahi Dimaadua ne wanga gi Zephaniah i di madagoaa Josiah tama daane Amon nogo king i Judah. (Zephaniah la di hagadili ni di king Hezekiah mai Amariah, Gedaliah mo Cushi).*

Di laangi hagi aga Dimaadua

2 Dimaadua ga helekai, “Au gaa oho gi daha nia mee huogodoo i henuailala, 3 nia daangada mono manu, nia manu mamaangi, mo nia iga. Au gaa hai digau huaidu gi hagalee. Au ga daaligi nia daangada huogodoo, tangada e dubu ai. Au go Dimaadua ne helekai.

4 “Au ga hagaduadua digau Jerusalem mo Judah huogodoo. Au gaa oho digau haga muliagina ala e daumaha gi di balu god go Baal, ge deai tangada e langahia ia digau hai mee dabu tuadimee ala nogo hai hegau gi mee ai. 5 Au ga daaligi tangada ma gaa hana gi hongo di hale e daumaha gi di laa, di malama mo nia heduu. Au ga daaligi labelaa digau ala e daumaha mai gi di Au ge e dowangi i dogu ingoo, ge e dowangi labelaa i di ingoo o di god go Molech. 6 Au ga daaligi digau ala guu huli gi muli gu hagalee daudali Au, digau ala hagalee loomoi gi di Au ge dangi mai bolo gi dagia ginaadou.”

7 Goodou gii noho deemuu, idimaa di madagoaa gu hoohoo mai gei di Tagi go Yihowah gaa noho gi dono lohongo hagi aga. Dimaadua gu hagatogomaalia e tigidaumaha ana daangada, gei gu gahi mai nia hagadaumee gi ohaa ina Judah. 8 Dimaadua ga helekai, “Di laangi daaligi dangada deelaa, gei Au ga hagaduadua digau aamua, nia dama daane di king, mo digau huogodoo ala e hai hegau i nia hangahaihai o digau henua gee. 9 Au ga hagaduadua digau huogodoo ala e daumaha be digau o di bouli, gei e gaiaa mo di dadaaligi dangada belee haa di hale di nadau dagi* gi nia goloo gaiaa.”

10 Dimaadua ga helekai, “Di laangi deelaa, gei goodou ga longono nia lee hangihangi i di bontai e haga ingoo di Bontai Iga i Jerusalem. Goodou ga longono nia lee tangitangi i di baahi hoou o di waahale mo nia lee llauehe i hongo nia dama gonduu. 11 Goodou ala e noho di baahi gi lala di waahale, goodou gi tangitangi mo di lodo huaidu i di godou longono di mee deenei, idimaa digau huihui mee huogodoo la gaa mmade!

12 “Di madagoaa deelaa, gei Au gaa kae dagu malama, ga hoologi daangada i Jerusalem. Au ga hagaduadua digau ala e bida hagadagadagagee i ginaadou, gaa bida helekai ang gi ginaadou boloo, ‘Dimaadua hagalee e hai dana mee humalia be huaidu!’ 13 Nadau maluagina gaa kae gi daha ge nadau hale ga mooho. Digaula ga hagalee noho i nia hale ala e hau go ginaadou be e inu nia waini mai nadau hadagee ala e dogi.

14 “Di laangi aamua o Dimaadua gu hoohoo mai, e hoohoo mai huoloo ge e dau mai hagalimalima! Di laangi deelaa ga haga manawa gee huoloo, digau dauwa haga mataane la ga tangitangi hagauwwou. 15 Di laangi deelaa gaa hai di laangi haingadaa ge haga lodo huaidu, di laangi e mooho, bouli, luuli ge malumalu, 16 di laangi e honu i nia lee labaa dauwa, nia lee o digau dauwa ala e heebagi gi nia waahale mono hale hagaloohi.

17 “Au ga gaamai nia haingadaa llauehe gi nia daangada huogodoo, gei digaula ga heehee be tangada deegida. Digaula gu ihala mai gi di Au, gei dolomeenei nadau dodo ga haga hali gi daha be nia wai, gei nadau huaidina mmade ga mmoemmoe gaa pala i hongo di gelegele.”

18 Di laangi o Dimaadua ma ga hagi mai dono hagawelewele, gei nadau silber mono goolo e deemee di benebene ginaadou gi daha mo nadau haingadaa. Henuailala hagatau ga haga mooho go di ahi o dono hagawelewele. Mee ga hagalawa gi daha hagalimalima nia daangada huogodoo ala e noho i henuailala.

2

Tangidangi i di huli hoou

1 Goodou go di golohenua nadau langaadia ai, huli mai gi muli gi godou hagabaubau humalia, 2 i mua godou hagabagi gi daha be di lau laagau ne ili go di madangi, i mua di hagawelewele a Dimaadua ma ga hanadu gi goodou, i mua di laangi e gila ai dono hagawelewele. 3 Huli gi Dimaadua, goodou huogodoo go nia daangada humalia o tenua, ala e daudali ana haganoho. Heia nia mee e donu, manawa hila gi lala i mua Dimaadua. Holongo goodou ga hagalee kae di haga huaidu i di laangi e gila ai di hagawelewele Dimaadua.

Nnagahuaidu nnenua hoohoo gi Israel

4 Tangada e dubu i lodo di waahale Gaza ai. Ashkelon ga ono daangada ai. Nia daangada o Ashdod ga hagabagi gi daha i lodo di baahi laangi, nia daangada o Ekron ga hagabagi gi daha mo di nadau waahale. 5 Goodou digau Philistia ala e noho i tongotai, goodou ga haga huaidu huoloo. Dimaadua guu hai dana helekai i goodou bolo Ia ga hagammaa goodou, tangada e dahi i goodou e dubu ai. 6 Godou henua i baahi di tai gaa hai tenua maalama, gei digau benebene siibi ga haga duu aga nadau hale mo nia abaaba siibi i di gowaa deelaa.

7 Digau Judah ala e mouli hua igolo gaa noho i hongo godou henua. Digaula ga haangai nadau siibi i golo, mo di kii i lodo nia hale digau Ashkelon. Yihowah, di nadau God, gaa noho i baahi digaula, gaa hai digaula gi maluagina labelaa.*

8 Yihowah di Gowaa Aamua ga helekai, “Au gu longono digau Moab mo Ammon e haga huaidu ge e haganneennee agu daangada, ge e helekai hagaamu ginaadou bolo ginaadou gaa kumi nia henua digaula. 9 Au dela e donu bolo Au go Yihowah, go di God mouli o digau Israel, Au e hagamodu bolo digau Moab mo Ammon la ga haga mooho gi daha be Sodom mo Gomorrah.* Nadau gowaa gaa hai nia gowaa toolo, ga mooho gaa hana hua beelaa gi muli, gaa tomo nia geinga tolo. Agu daangada ala e mouli hua igolo i di madagoaa deelaa gaa hai digaula hagahuaidu, ga kae nadau henua.”

10 Deenei di hai e hagaduadua digau Moab mo Ammon i nadau hagamuamua mo di haga haga huaidu nia daangada Dimaadua di Gowaa Aamua. 11 Dimaadua gaa hai digaula gi mmaadagu huoloo. Dimaadua ga hai nia god o henuailala gi hagalee hai nia mee, gei nia henua huogodoo ga daumaha ang gi Mee i lodo nadau henua donu.*

12 Dimaadua ga daaligi labelaa digau Ethiopia gi tulumanu dauwa.*

13 Dimaadua ga hai hegau gi ono mogobuna e haga mooho Assyria. Mee gaa hai Nineveh gii hai di waahale ono daangada ai, di anggowaa ono wai ai. 14 Nineveh gaa hai di gowaa e noho nia hagabuulinga manu, gei nia hagadilinga manu gaa noho i golo. Nia manu ‘owl’ gaa noho i lodo nia hale mooho aalaa, ga tangitangi mai i hongo nia bontai lligi. Nia manu moeho ga dolodolo i nia ngudu nia bontai. Nia laagau ‘cedar’ ala ne hau ai nia hale gaa kae gi daha. 15 Deelaa di hai gaa hai gi di waahale dela e bida hagaamu ono maaloo ge e hagabaubau bolo ia hagalee haga huaidu go di mee. Nia daangada di waahale deelaa e hagabaubau bolo di nadau waahale e kaedahi e aamua i henuailala. Di gowaa deenei gaa hai di gowaa e mooho gi daha ga hagamolooloo nia manu lodo geinga! Nia daangada huogodoo ala ma ga lloomoi laa nei le e homouli ge mmaadagu.*

3

Nia hala Jerusalem mo di hui hagamouli

1 Jerusalem la gu haga huaidu, di waahale de hagalongo dela e haga huaidu ana daangada. 2 Jerusalem digi hagalongo gi Dimaadua be e kae ana aago. Digi hagadagadagagee gi Dimaadua be e dangi anga di hagamaamaa. 3 Digau aamua Jerusalem e hai be nia laion ala e wwolowwolo, ana gau hai gabunga e hai gadoo be nia paana lodo geinga hiigai, e dumaanga di dugu di iwi e dahi gi hooaga luada. 4 Nia soukohp la hagalee hai nadau hegau, ge e halahalau dangada; digau hai mee dabu le e haga balumee hua nadau hegau dabu, ge e huli nnaganoho a God gi hai hua be nadau hiihai. 5 Gei Dimaadua e noho hua igolo i lodo di waahale deelaa, Mee e hai di mee donu, hagalee e hai di mee hala. Nia luada huogodoo, gei Mee e hai di tonu gi ana daangada. Gei digau huaidu ala i golo e unu hua i lodo nadau huaidu hua igolo, ge hagalee langaadia i nadau mee ala e haihai. 6 Dimaadua ga helekai, “Au gu daa gi daha nia henua hagatau, Au gu oho nadau waahale, guu dugu nadau abaaba hale mo nia hale hagaloohi haga mooho. Nia waahale gu ono daangada ai, nia ala gu ono daangada ai, tangada e dahi ne dubu ai. 7 Au ne hai bolo agu daangada la ga haga madagu Au, gaa kae agu waalanga, ga hagalee de langahia agu agoago ang gi ginaadou. Gei digaula gu limalima hua gu huaidu hua be ginaadou anadilaangi.”

8 Dimaadua ga helekai, “Taalia hua, dogu laangi dela ga du gi nua ga helekai hai baahi gi nia henua llauehe. Au gu hagamaanadu bolo e hagabudu mai digaula gi longono nia mahi o dogu hagawelewele. Henuailala hagatau gaa oho gi daha go di ahi o dogu hagawelewele.

9 “Nomuli gei Au gaa huli nia daangada o nia henua, gei digaula ga dalodalo mai gi di Au modo go Au, hagalee dalodalo gi nia balu ieidu. Digaula huogodoo ga hagalongo mai gi di Au. 10 Agu daangada ala ne modoho gi daha, ga tigidaumaha gi di Au hogi mai i di gowaa mogowaa go Ethiopia. 11 Di madagoaa deelaa, goodou go agu daangada ga hagalee langaadia bolo goodou gu hai baahi mai gi di Au. Au ga daa gi daha nia daangada hagamuamua huogodoo, gei goodou ga hagalee hai baahi mai gi di Au labelaa i hongo dagu Gonduu Dabu. 12 Au gaa dugu i golo nia daangada ala e manawa hila gi lala ge e haga lligi ginaadou, ala e loomoi gi di Au i di hagamaamaa. 13 Digau Israel ala e dubu la ga hagalee hai nadau mee hai gee gi dahi dangada, hagalee hai kai tilikai be halahalau dangada. Digaula ga maluagina, ga noho baba, hagalee mmaadagu i di ingoo hua tangada.”*

Taahili tenetene

14 Nia daangada Israel,

daahili wwolowwolo gi nua tenetene.

Jerusalem, tenetene mai i godou manawa hagatau.

15 Dimaadua guu dugu godou hagaduadua,

gu daa gi daha godou hagadaumee huogodoo.

Yihowah, go di king o Israel, e madalia goodou,

deai godou hadinga bolo goodou ga mmaadagu ai.

16 Di madagoaa ga hanimoi,

gei digaula ga helekai gi Jerusalem,

“Di waahale Zion, hudee madagu!

Hudee diagia godou lima gi lala

be nia lima gu paagege!

17 Yihowah, di godou God, e madalia goodou,

ono mogobuna e gowadu gi goodou di aali.

Dimaadua ga tenetene i goodou.

Mai i dono aloho,

Mee ga gowadu gi goodou di mouli hoou.

Mee ga daahili tenetene i goodou,

18 e tenetene gadoo be nia daangada i tagamiami.”

Dimaadua ga helekai,

“Au guu dugu dagu hai dela belee haga huaidu goodou,

gu daa gi daha godou langaadia.

19 Di madagoaa e hanimoi,

gei Au ga hagaduadua digau ala e haga huaidu goodou.

Au ga haga dagaloaha digau habehabe,

ga laha mai gi nadau henua digau ne lahi gi daha.

Au gaa huli nadau langaadia gii hai nia hagalaamua,

gei henuailala hagatau ga hagaamu digaula.

20 “Di madagoaa e hanimoi!

Au ga laha mai nia daangada gi nadau guongo,

go nia daangada ala ne modoho gi daha.

Au gaa hai digaula gii hai nia daangada e dau

i henuailala hagatau,

gaa hai digaula gi maluagina labelaa!”

Aanei nnelekai mai baahi o Dimaadua.

* 1.1: 2-Kings 22.1—23.30; 2-Chronicles 34.1—35.27

* 1.9: di hale di nadau dagi be: di hale di nadau god

* 2.7: Isaiah 14.29-31; Jeremiah 47.1-7; Ezekiel 25.15-17; Joel 3.4-8; Amos 1.6-8; Zechariah 9.5-7

* 2.9: Genesis 19.24

* 2.11: Isaiah 15.1—16.14; 25.10-12; Jeremiah 48.1—49.6; Ezekiel 21.28-32; 25.1-11; Amos 1.13-15

* 2.12: Isaiah 18.1-7

* 2.15: Isaiah 10.5-34; 14.24-27; Nahum 1.1—3.19

* 3.13: Revelation 14.5

Haggai

1

2

HAGGAI

Di Beebaa Haggai

Di haga modongoohia:

Di Beebaa Haggai la nia agoago podo ala ne dugu mai i baahi Dimaadua ang gi soukohp Haggai i di ngadau e lima lau madalua (520) i mua o Christ. Digau Israel gu lloomoi gi di nadau henua donu mai tenua dela ne lahi ginai digaula, gei guu noho i nia ngadau dulii i lodo Jerusalem, gei di Hale Daumaha la nogo mooho hua igolo. Nia agoago soukohp e helekai hagamahi gi nia dagi o nia daangada belee haga duu aga labelaa di Hale Daumaha, gei Dimaadua e hagababa bolo Ia ga gaamai di haadanga lamalia mo di tenetene i di madagoaa dela ga hanimoi ang gi nia daangada ala guu huli hoou gei gu madammaa.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Nnelekai gi hauhia di Hale Daumaha (1.1-15)

Nnelekai hagamanawa lamalia mo e hagadagadagagee (2.1-23)

1

Nnelekai Dimaadua gi haga duu aga labelaa di Hale Daumaha

1 I lodo di lua ngadau di madagoaa Darius nogo hai di king aamua o Persia, i tahi laangi o di ono malama, Dimaadua gu helekai mai i soukohp Haggai. Nia helekai aanei la ang gi di gobinaa o Judah, go Zerubbabel tama ni Shealtiel, mo ang gi tagi aamua hai mee dabu go Joshua tama a Jehozadak.*

2 Dimaadua di Gowaa Aamua ne helekai gi Haggai, “Nia daangada aanei e helekai bolo di madagoaa dolomeenei la hagalee di madagoaa humalia e hagaduu aga labelaa di Hale Daumaha.” 3 Nomuli, gei Dimaadua gaa wanga nia helekai aanei gi nia daangada mai i soukohp Haggai: 4 “Agu daangada nei, goodou e aha ala e noho i lodo nia hale humalia, gei dogu Hale Daumaha dela hua e dugu mooho? 5 E hai behee? Goodou le e de iloo be di maa di aha dela gu hai adu gi goodou? 6 Goodou guu dogi godou meegai e logo gei goodou e hagi hua dulii. Godou meegai i golo e gai go goodou, gei e hagalee dohu di maaluu. Godou waini i golo e inu go goodou, gei e hagalee dohu di hagatenetene goodou. Godou gahu i golo, gei e hagalee dohu di haga mahanahana goodou. Di hui tangada ngalua i golo, gei e hagalee dohu di mouli ai goodou. 7 Goodou e de gidee ma ne aha ala guu hai beenei? 8 Dolomeenei goodou hula gi tomo nia gonduu, goweia godou laagau hau hale, hauhia di Hale Daumaha; gei Au ga manawa lamalia, ga hagalaamua.” Aanei nnelekai mai baahi o Dimaadua.

9 “Goodou nogo hagadagadagagee gi nia hagi huwa laagau e logo, gei nia maa gu hogoohi. Di madagoaa goodou ne gaamai nia maa gi godou hale, gei Au gu ili nia maa gi daha. Ma ne aha dela ne hai ko Au beenei? Idimaa dogu Hale Daumaha dela e moe mooho i di madagoaa nia daangada huogodoo e daadaamee e hauhau nadau hale. 10 Deenei tadinga nia uwa ala hagalee monnono, nia meegai ala guu dogi e hagalee tomo. 11 Au gu gaamai di madagoaa welengina maangoo gi hongo tenua, gi hongo nia gonduu, gi nia gowaa dogi meegai, gi nia gowaa dogi laagau, mo nia gowaa laagau olib. Au gu gaamai di madagoaa welengina maangoo gi hongo nia laagau huogodoo ala e mee di huwa nadau meegai mai di gelegele, gi hongo nia daangada mono manu, mo gi hongo nia mee huogodoo ala e hiihai e tomo.”

Nia daangada gu daudali nnelekai Dimaadua

12 Zerubbabel mo Joshua mo nia daangada huogodoo ala ne lloomoi gi daha mo di nadau noho hege i Babylonia, guu hai nia mee Dimaadua, go di nadau God, ne hagi anga gi digaula bolo gi heia. Digaula gu mmaadagu gu daudali nnelekai soukohp Haggai, tangada kae hegau Dimaadua. 13 Haggai ga hagi anga nnelekai mai baahi Dimaadua gi nia daangada boloo, “Au gaa noho madalia goodou, dela go dagu hagababa.” 14 Dimaadua gu hagamahimahi nia daangada huogodoo aanei gi hauhia di Hale Daumaha, ala go Zerubbabel, di gobinaa o Judah, Joshua tagi aamua hai mee dabu, mo nia daangada huogodoo ala ne lloomoi gi daha mo di gowaa nogo hege iei ginaadou. Digaula ga daamada gaa hau di Hale Daumaha o Yihowah di Gowaa Aamua, dela go di nadau God 15 i di madalua maa haa laangi o di ono malama o di lua ngadau Darius nogo hai di king aamua.

2

Di madamada o di Hale Daumaha Hoou

1 I di madalua maa dahi laangi o di hidu malama o di ngadau hua deelaa, Dimaadua gu helekai labelaa mai i soukohp Haggai. 2 Mee ne hagi anga gi Haggai bolo gi helekai gi Zerubbabel, di gobinaa o Judah, gi Joshua, tagi aamua hai mee dabu, mo ang gi nia daangada boloo: 3 “Ma tangada i golo i godou lodo e mee di langahia di madamada o di Hale Daumaha i mua? Gei di maa guu mmada behee ginai goodou dolomeenei? Di maa gu mmada hua ginai be hagalee di mee.* 4 Malaa, dolomeenei goodou hudee manawa paagege. Goodou ngalua hagamahi idimaa Au go Yihowah di Gowaa Aamua, e madalia goodou. 5 I di madagoaa goodou ne lloomoi gi daha mo Egypt, au gu hagababa bolo Au ga madalia godou i nia madagoaa huogodoo. Dolomeenei gei Au e madalia goodou hua igolo, goodou hudee mmaadagu.*

6 “Hoohoo mai hua, gei Au ga haga ngalungalua di langi i nua mo henuailala, tenua mo tai.* 7 Au ga haga magedaa nia henua llauehe huogodoo, nadau maluagina ga gaamai gi kinei, gei di Hale Daumaha gaa haa gi nia maluagina. 8 Nia silber mono goolo huogodoo o henuailala la nia mee ni aagu. 9 Di Hale Daumaha hoou la koia ga madamada i di Hale Daumaha namua, gei Au ga hagauda di maluagina mo di noho baba gi agu daangada i di gowaa deelaa.” Aanei nnelekai mai baahi o Dimaadua, go di Gowaa Aamua.

Soukohp e heeu gi digau hai mee dabu

10 I di madalua maa haa laangi o di hiwa malama o di lua ngadau Darius nogo hai di king aamua, Yihowah, di Gowaa Aamua, ga helekai labelaa gi soukohp Haggai, 11 “Heeu ina gi digau hai mee dabu di haganoho i di gili di heeu deenei: 12 Dolomaa dahi dangada gaa kae dana baahi goneiga guu lawa di hagadabu mai tigidaumaha, gaa kae di maa i lodo dono gahu. Dolomaa mee ga hagatale dono gahu gi di ingoo hua di palaawaa, be nia meegai mmoo, nia waini, nia lolo olib, be tei mee hua i nia mee ala e gai, di tale o di gahu deenei e mee di hai nia meegai aanei gii dabu labelaa?”

Di madagoaa di heeu deenei ne heeu, digau hai mee dabu ga helekai boloo, “Deeai.”

13 Gei Haggai ga heeu, “Dolomaa dahi dangada gaa bili gi tuaidina tangada made, gei mee gu milimilia. Gei nomuli, gei mee gaa bili gi nia meegai aanei, nia meegai aanei e milimilia labelaa?”*

Digau hai mee dabu ga helekai, “Uaa.”

14 Gei Haggai ga helekai, “Dimaadua e helekai bolo e hai be di mee deenei dela e hai hegau gi tenua deenei, mo e hai hegau gi nia mee huogodoo ala e hai go digaula. Malaa, nia mee huogodoo ala e tigidaumaha ai ginaadou i hongo di gowaa dudu tigidaumaha le e milimilia.”

Dimaadua e hagababa bolo Ia ga haga humalia digaula

15 Dimaadua e helekai, “Goodou e de gidee nia mee ala ne hai adu? I mua di godou hau di Hale Daumaha, 16 goodou guu hula gi di hagabae meegai golee laagau e maanadu bolo gi gidee nia ulu mee honu meegai e madalua, gei nia maa nia mee hua e madangaholu. Goodou e hula e mamaanadu bolo gi huai mai godou galon waini madalima mai di mee dugu wai, gei goodou gu huai hua nia galon e madalua. 17 Au gu hagau dagu madangi welengina, mo di madangi gono huoloo belee hagammade gi daha godou mee belee hagatomo huogodoo, gei goodou digi huli gi daha mo godou huaidu. 18 Dangi nei di madalua maa haa laangi o di hiwa malama, di laangi ne lawa di hau di hagamau o di Hale Daumaha. Goodou mmada ma ni aha ala ga gila aga nomuli. 19 Idimaa, ma e aha maa nia huwa laagau meegai ne dubu ai, gei nia laagau ‘grape’, nia laagau ‘fig’, nia laagau ‘pomegranate’, mo nia laagau olib digi huwa nadau meegai, gei dolomeenei gaa huli gi muli, gei Au ga hagahumalia goodou.”

Di hagababa Dimaadua ne hai ang gi Zerubbabel

20 I di laangi la hua, di madalua maa haa laangi o di malama deelaa, Dimaadua guu wanga dana lua hagailoo gi Haggai, 21 bolo gi wanga ina gi Zerubbabel, di gobinaa o Judah, “Au gu togomaalia belee haga ngalungalua di langi i nua mo henuailala, 22 ga haga magedaa nia henua king, ga haga lawa nadau mogobuna. Au ga haga hingahinga nia waga hongo henua digaula mo digau dele waga. Nia hoodo la gaa mmade, gei digau ala e llele nia maa la ga hagadau daaligi ginaadou. 23 I di laangi deelaa, gei Au gaa lahi goe, Zerubbabel, dagu dangada hai hegau, gaa dugu goe e dagi i dogu ingoo. Ma kooe dela ne hilihili ko Au.” Aanei nnelekai mai baahi o Dimaadua, go di Gowaa Aamua.

* 1.1: Ezra 4.24—5.2; 6.14

* 2.3: Ezra 3.12

* 2.5: Exodus 29.45-46

* 2.6: Hebrews 12.26

* 2.13: Numbers 19.11-22

Zechariah

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

ZECHARIAH

Di Beebaa Zechariah

Di haga modongoohia:

Di Beebaa Zechariah e wwae lua:

1) Di mada e 1 gaa hana gi di mada e 8. Nia helekai kokohp mai baahi o soukohp Zechariah la ne hai go mee i mehanga di ngadau e 520 gaa tugi 518 i mua o Christ. Di baahi damana o nia kokohp aanei la nia hagagida haga modongoohia di hau hoou Jerusalem mo di Hale Daumaha, di haga madammaa o nia daangada a God, mo di madagoaa dela e hanimoi ai di Mesaia.

2) Di mada e 9 gaa hana gi di mada e 14. Nia helekai kokohp ala e haga modongoohia di hai o di Mesaia, mo di hagi aga haga muliagina.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Nnelekai haga lliga mo di hagadagadagagee (1.1—8.23)

Di hagi aga o nia henua ala e hoohoo gi Israel (9.1-8)

Di maluagina mo di aumaalia o di madagoaa dela ga hanimoi (9.9—14.21)

1

Dimaadua e gahigahi ana daangada gi lloomoi gi muli gi de Ia

1 I lodo di walu malama o di lua ngadau Darius nogo hai di tagi damana o Persia, Dimaadua guu wanga ana helekai gi soukohp Zechariah, tama daane a Berechiah, dono damana madua go Iddo.* 2 Dimaadua di Gowaa Aamua gu hagi anga gi Zechariah bolo gi helekai gi nia daangada, “Au go Dimaadua gu hagawelewele huoloo gi godou maadua mmaadua, 3 malaa dolomeenei Au e helekai adu gi goodou ‘Lloomoi gi muli gi di Au, gei Au ga hanadu labelaa gi goodou. 4 Hudee hai be godou maadua mmaadua. I mua loo, nia soukohp guu wanga agu helekai gi digaula bolo gi hudee mouli huaidu, gi dugua di nadau mouli huaidu. Gei digaula digi hagalongo be digi daudali agu helekai. 5 Godou maadua mmaadua mo nia soukohp aalaa la guu mmade gu hagalee. 6 Agu daangada hai hegau go nia soukohp guu wanga gi digaula agu helekai mo nia hagailoo hagalliga, gei digaula digi hagalongo, guu kae di hagaduadua o nadau de hagalongo. Nomuli gei digaula guu huli nadau mouli gu iloo ginaadou bolo Au go Dimaadua di Gowaa Aamua ne hagaduadua ginaadou gii tau gi nadau de hagalongo, mo dagu hai ne haganoho bolo e hai ang gi digaula.’ ”

Di moe soukohp i nia hoodo

7 Di madagoaa Darius nogo hai di tagi damana o Persia, i lodo di lua ngadau i di madalua maa haa laangi o di madangaholu maa dahi malama (di malama go Shebat), Dimaadua gu hagadae mai ana helekai i lodo di midi i di boo. 8 Au guu mmada gi tangada di langi e lele i hongo di hoodo mmee. Mee mo dana hoodo gaa togo i lodo nia laagau ‘myrtle’ i lodo di gowaa bapaba, nia hoodo labelaa i muli o mee, nia hoodo mmee, habuihabula, mo nia hoodo kene e tuu i golo.* 9 Au ga heeu gi taane deelaa, “Meenei, tadinga o nia hoodo aanei le e hai bolo aha?”

Mee ga helekai, “Au ga hagi adu gi di goe tadinga o nia hoodo aanei. 10 Dimaadua gu hagau digaula belee hagadina henuailala.”

11 Digaula ga hagamodongoohia gi tangada di langi nadau mee ne gidee, “Gimaadou guu hula laa lodo henuailala, gu gidee bolo henuailala hagatau gu deai dono hagamaamaa ai gu bagege.”

12 Tangada di langi ga helekai, “Dimaadua di Gowaa Aamua, Goe gu hagawelewele gi Jerusalem mo nia waahale o Judah i lodo nia ngadau e madahidu dolomeenei. E waalooloo behee i mua dau hagamodongoohia do dumaalia dehuia?”

13 Dimaadua ga helekai gi di heeu tangada di langi i nia helekai hagamanawa lamalia, 14 gei tangada di langi ga hai mai gi di au bolo gi haga gila ina nia helekai Dimaadua ne helekai ai boloo, “Au e aloho huoloo, ge e haamanawa i dogu waahale dabuaahia go Jerusalem. 15 Au e hagawelewele huoloo gi nia henua ala e noho i di aumaalia. Idimaa dogu madagoaa nogo hagakono dogu hagawelewele nogo hai baahi gi agu daangada, gei nia henua aalaa gu hagaduadua kono huoloo agu daangada. 16 Malaa, Au gu hanimoi labelaa gi Jerusalem e hagamodongoohia dogu dumaalia dehuia gi di waahale. Dogu Hale Daumaha ga haga hoou, gei di waahale gaa hau labelaa.”

17 Tangada di langi gu hai mai labelaa bolo gi hagamodongoohia aga ina boloo, “Dimaadua di Gowaa Aamua e helekai bolo ono waahale ga humalia labelaa, gei Mee ga hagamaamaa labelaa Jerusalem ga hagaingoo di waahale bolo ni aana.”

Di moe o nia madaagoo

18 I lodo tuai midi au guu mmada gi nia madaagoo kau e haa. 19 Au ga heeu gi tangada di langi dela nogo leelee mai gi di au, “Tadinga o nia madaagoo aanei le e hai bolo aha?”

Mee ga helekai gi dagu heeu, “Nia maa le e hai di hagamodongoohia bolo nia mogobuna o henuailala ala ne hai nia daangada o Judah, Israel, mo Jerusalem gi modoho.”

20 Dimaadua ga hagagidee au nia daane ngalua dogohaa mo nadau haamaa. 21 Au ga heeu, “Nia daane aanei ne lloomoi belee hai nadau aha?”

Mee ga helekai, “Digaula ne lloomoi belee hagamadagudagu ge daa gi daha nia henua ala ne hagahuaidu di guongo go Judah hagatau guu hai nia daangada gi modoho gi daha.”

2

Di moe o di uga hagatau mee

1 I lodo tuai midi au guu mmada gi taane e daahi dana uga hagatau mee i lodo dono lima. 2 Au ga heeu, “Goe hana gi hee?”

Mee ga helekai gi dagu heeu, “E hagatau Jerusalem, gi iloo di palaha mo di looloo di maa.” 3 Nomuli gei au gaa mmada gi tangada di langi dela nogo leelee mai gi di au nomua, gaa duu gi mua, ge tuai dangada di langi ga hanimoi gi baahi o mee. 4 Tangada di langi matagidagi ga helekai gi tangada di langi dela i golo, “Lele hagi anga ina gi tama daane dela e daahi dana uga hagatau mee bolo nia daangada mono manu ga dogologowaahee i lodo Jerusalem ga deloaa di duuli go nia abaaba. 5 Dimaadua gu hagababa bolo Ia go di abaaba ahi e haganiga di waahale e duuli di maa, Mee gaa noho i golo mo ono madamada huogodoo.”

Digau ne hagabagi gi daha mo nadau henua guu gahi gi lloomoi gi nadau henua donu

6-7 Dimaadua gu helekai gi ana daangada, “Au gu haga modoho goodou gii noho dagidahi i lodo nia gowaa huogodoo. Malaa, dolomeenei goodou ala e noho i nnenua mai i daha, goodou llele gi daha mo Babylonia, hula gi muli gi Jerusalem. 8 Tangada dela ma ga daaligi goodou, mee e daaligi hua di mee dela e kaedahi e hagalabagau mai gi di Au.”

Dimaadua di Gowaa Aamua ne hagau mai au mo ana helekai ang gi nia henua ala ne kae nia goloo o ana daangada, 9 “Ma go Dimaadua modo go Ia dela ga heebagi hai baahi adu gi goodou, gei digau ala nogo hai hege adu gi goodou i mua, gaa kae godou goloo.”

Di madagoaa di mee deenei ma ga gila aga, nia daangada huogodoo ga iloo bolo ma go Dimaadua di Gowaa Aamua ne hagau mai au.

10 Dimaadua ga helekai, “Nia daangada Jerusalem, daahili tenetene! Au gaa noho i godou baahi!”

11 I di madagoaa deelaa, nia henua e logo ga lloomoi gi Dimaadua gaa hai nia daangada ni Mee. Mee gaa noho i godou baahi, gei goodou ga iloo bolo Mee ne hagau mai au gi goodou. 12 Judah gaa hai tenua hagalabagau labelaa ni Dimaadua i lodo dono henua dabu, gei Jerusalem gaa hai di waahale dela e kaedahi e aloho iei Mee.

13 Noho deemuu huogodoo i mua o Dimaadua, idimaa Mee e haneia i dono Gowaa Dabuaahia.

3

Di moe o soukohp i tagi aamua hai mee dabu

1 I lodo tuai midi, Dimaadua e haga gidee mai tagi hai mee dabu go Joshua e duu i mua tangada di langi o Dimaadua. I baahi Joshua, Setan e duu i golo gu togomaalia e hagahuaidu a mee.* 2 Tangada di langi o Dimaadua ga helekai gi Setan, “Dimaadua gi hagahuaidu ina goe, Setan! Dimaadua dela e aloho i Jerusalem gi hagahuaidu ina goe. Taane deenei le e hai gadoo be di laagau dela ne daa gi daha mo di ahi.”*

3 Joshua nogo duu i golo, e ulu ono gahu dogolia. 4 Tangada di langi ga helekai gi ana gau hai hegau di langi, “Daawa ina gi daha nia gahu dogolia ala e ulu taane deenei.” Nomuli ga helekai gi Joshua, “Au gu daa gi daha oo hala, ga gowadu nia gahu hoou e ulu iei goe.”

5 Mee ga helekai gi digau hai hegau gi gahu dia di libogo Joshua gi di gahu libogo madammaa. Digaula guu gahu di libogo o maa ga haga ulu a mee gi nia gahu hoou, ge tangada di langi e duu i golo.

6 Tangada di langi ga hagi anga gi Joshua bolo 7 Dimaadua di Gowaa Aamua gu helekai, “Maa goe ga daudali agu haganoho gaa hai agu hegau ne gowadu, gei goe gaa dagi hua igolo gi muli dagu Hale Daumaha mo nia gowaa di Hale Daumaha, Au ga longono au dalodalo be dagu longono nia dalodalo o digau di langi ala i ogu mua. 8 Joshua, hagalongo, ma kooe di tagi aamua hai mee dabu. Goodou go nia hoo gau hai mee dabu a maa, hagalongo, goodou la go di hagamodongoohia o tenua humalia maalia: Au gaa hai goodou gi gidee dagu dangada hai hegau dela e haga ingoo bolo Di Manga!* 9 Au e dugu dagu hadu e dahi e hidu ono madaaduge gi mua Joshua. Au ga maaga nia helekai gi hongo di maa, malaa, i lodo di laangi e dahi Au ga daa gi daha di hala o tenua deenei. 10 Di madagoaa di laangi deelaa ma ga dau mai, dahi mo dahi i goodou ga hagagahi dono dangada mai i daha gi hanimoi gi di gowaa dela e noho baba mo di aumaalia, e daabui go godou hadagee waini mono laagau ‘fig’.”*

4

Di moe o di lohongo malama

1 Tangada di langi dela nogo leelee mai gi di au gu hanimoi labelaa gu hangahanga au be tangada nogo kii. 2 Mee ga heeu, “Ma di aha dela e mmada ginai goe?”

Au ga helekai gi di heeu a maa, “Di lohongo malama ne hai gi nia goolo. I di ulu gi nua, iai di boolo i golo, di maa e dugu nia lolo. I hongo di lohongo malama deelaa, iai nia malama e hidu, di malama e dahi iai nia gowaa e hidu e dugu ai nia uga malama. 3 Nia laagau olib e lua i baahi di lohongo malama deelaa, e dahi i di baahi e dahi.”* 4 Au ga heeu gi tangada di langi, “Meenei, nia mee aanei le e hagamodongoohia nadau aha?”

5 Mee ga heeu mai, “Goe e deiloo?”

Au ga helekai, “Meenei au e deiloo.”

6 Tangada di langi ga hai mai bolo gi wanga ina gi Zerubbabel nia helekai a Dimaadua aanei: “Goe gaa gila, hagalee mai baahi o maaloo dauwa, be mai oo mahi donu, gei mai hua i baahi dogu hagataalunga.* 7 Nia hagadeaadee llauehe gadoo be nia gonduu ga hagalee i oo mua. Goe gaa hau labelaa di Hale Daumaha, i do madagoaa ma ga haganoho di hadu muliagi loo gi dono lohongo, gei nia daangada gaa wwolo, ‘E madamada, e madamada!’ ”

8 Nia helekai labelaa gu lloomoi gi di au mai i baahi Dimaadua. 9 Mee ne helekai, “Zerubbabel gu haganoho di hagamau di Hale Daumaha, gei mee ga hagalawa di hale. Di madagoaa di mee deenei ga gila aga, gei agu daangada ga iloo bolo ma ko Au dela ne hagau goe gi digaula. 10 Digaula e lodo huaidu idimaa di Hale Daumaha le e duainau. Malaa, digaula ga gidee Zerubbabel e hauhau di Hale Daumaha e hagalee noho, gei digaula ga tenetene.”

Tadinga o di moe

Tangada di langi ga helekai mai gi di au, “Nia malama e hidu la go nia golomada e hidu o Dimaadua, e gidee henuailala hagatau.”*

11 Gei au ga heeu gi mee, “Nia laagau olib e lua ala i nia baahi dagidahi o di lohongo malama le e hai dono hadinga bolo aha?* 12 Tadinga o nia manga laagau olib e lua ala i baahi nia paip goolo e lua ala e halihali ai nia lolo olib le e hai bolo aha?”

13 Mee ga heeu mai gi di au, “Goe e deiloo?”

Au ga helekai gi mee, “Meenei, au e deiloo.”

14 Mee ga helekai, “Aanei la go nia daane dogolua ala ne hilihili, ge gu hagatulu go Dimaadua belee hege ang gi de Ia, go di Tagi o henuailala hagatau.”

5

Di moe o di beebaa wini maangi

1 Au gaa mmada labelaa, tolongo deenei gei au ne mmada gi di beebaa wini e maangi i lodo di ahiaalangi. 2 Tangada di langi ga heeu mai be di maa di aha ne mmada ginai au. Au ga helekai gi mee, “Di beebaa wini e maangi i lodo di ahiaalangi; di maa e looloo nia piidi motolu ge palaha nia piidi madangaholu maa lima.”

3 Gei mee ga helekai mai, “I hongo di maa le e hihi nia helekai haga halauwa ala belee hagau gi hongo tenua hagatau. I hongo di baahi e dahi o di beebaa wini e helekai bolo digau gaiaa huogodoo ga daa gi daha mo tenua; ge i hongo di baahi dela i golo e helekai bolo nia daangada huogodoo ala e helekai tilikai i lodo di hagamodu le e lahi labelaa gi daha. 4 Dimaadua di Gowaa Aamua e helekai bolo Ia ga hagau di haga halauwa deenei gi daha, ge di maa ga ulu gi lodo nia hale o digau gaiaa huogodoo mo nia hale digau huogodoo ala e helekai tilikai i lodo di hagamodu. Di maa gaa noho i lodo nadau hale gaa oho nia hale digaula.”

Di moe o di ahina i lodo di gada

5 Tangada di langi ga gila mai labelaa ga helekai, “Mmada! Di mee labelaa i golo e hanimoi!”

6 Au ga heeu, “Ma di aha?”

Mee ga helekai gi dagu heeu, “Ma di gada, di hagamodongoohia o nia hala o tenua hagatau.”

7 Di uhi di gada la ne hai gi nia leed. Au gaa mmada hua gei di uhi guu tanga gi nua, gei di ahina e noho i lodo di gada deelaa!

8 Tangada di langi ga helekai, “Di ahina deenei la di hagamodongoohia o di mouli huaidu.” Mee gaa hono a mee gi lodo di gada, gaa pono di gada gi dono uhi.

9 Au gaa mmada gi nua ga gidee nia ahina dogolua e mmaangi mai gi di au, nia bakau meemaa e maaloo dangihi gadoo be nia bakau o nia ‘stork’. Meemaa ga dahi aga di gada deelaa, ga mmaangi gi daha mo di nau gada.

10 Au ga heeu gi tangada di langi, “Meemaa e kae di maa gi hee?”

11 Mee ga helekai, “Gi Babylonia, di gowaa dela e hau ai meemaa di hale daumaha gi di maa. Di madagoaa di hale daumaha deelaa la gaa lawa, gei di gada deelaa gaa dugu i golo e daumaha ginai.”

6

Di moe o nia waga dauwa e haa

1 Au guu mmada gi di moe labelaa. Tolongo deenei au ne mmada gi nia waga dauwa hongo henua e haa e ulu mai gi daha mo mehanga nia gonduu baalanga mmee e lua. 2 Di waga dauwa matagidagi e hudi go nia hoodo mmee, di lua waga dauwa e hudi go nia hoodo luuli,* 3 togodolu waga dauwa e hudi go nia hoodo kene, di haa waga dauwa e hudi go nia hoodo habuihabula.* 4 Au ga heeu gi tangada di langi, “Meenei, nia waga dauwa aanei la ono hadinga bolo aha?”

5 Mee ga helekai gi dagu heeu, “Aanei la nia madangi e haa nogo lloomoi hua i baahi o di Tagi o henuailala hagatau.”*

6 Di waga dauwa dela e hudi go nia hoodo luuli le e hana gi ngeia gi Babylonia, nia hoodo kene e hula gi dai, gei nia hoodo habuihabula e hula gi lodo henua gi baahi ngaaga. 7 Di madagoaa nia hoodo habuihabula ne lloomoi gi daha, digaula nogo dee baba di hula e hagadina henuailala. Tangada di langi ga helekai, “Hula hagadinaina henuailala!” gei digaula gaa hula. 8 Gei tangada di langi gaa wolo mai gi di au, “Nia hoodo ala ne hula gi ngeia gi Babylonia guu dugu di hagawelewele o Dimaadua.”

Nnelekai e wanga di hau king gi hongo di libogo Joshua

9 Dimaadua gu gaamai nia helekai aanei. 10 Mee ne helekai, “Kaina nia kisakis ala ne gaamai go Heldai, Tobijah, mo Jedaiah, hula hagalimalima gi di hale o Josiah tama daane a Zephaniah. Nia daane huogodoo aanei la ne lloomoi gi daha mo di nadau noho i lodo tenua go Babylonia. 11 Heia di hau king gi nia silber mono goolo ala ne wanga gi digaula, wanga ina gi hongo di libogo o tagi hai mee dabu go Joshua, tama daane a Jehozadak. 12 Hagi anga ina gi mee bolo Dimaadua di Gowaa Aamua e helekai, ‘Taane dela e hagaingoo bolo “Di Manga” ga humalia ang gi deia i di gowaa dela iei mee, ga haga hoou di Hale Daumaha Dimaadua.* 13 Go mee dela gaa hau di maa gaa kae di hagalaamua o di king, gaa dagi ana daangada. Tangada hai mee dabu ga i golo i baahi dono lohongo king, gei meemaa ga ngalua ngaadahi i di aumaalia mo di buni.’ 14 Di hau king gaa hai di hagalangahia i lodo di Hale Daumaha Dimaadua e hagalaamua Heldai, Tobijah, Jedaiah, mo Josiah.”

15 Nia daane ala e noho hagamogowaa ga lloomoi ga hagamaamaa e hau di Hale Daumaha a Dimaadua. Di madagoaa di maa ma gaa lawa di haga hoou, goodou ga iloo bolo Dimaadua di Gowaa Aamua ne hagau mai au gi goodou. Di mee deenei gaa gila hagatau maa goodou ga daudali gii tugi nia helekai a Dimaadua di godou God.

7

Dimaadua e dehiihai gi di hagaonge de haamanawa

1 I di haa laangi o di hiwa malama (di malama go Kislev), i lodo di haa ngadau Darius nogo hai di tagi o Persia, Dimaadua gu gaamai ana helekai.

2 Nia daangada o Bethel gu hagau a Sharezer mo Regemmelech mo nadau daane gi di Hale Daumaha a Dimaadua di Gowaa Aamua belee dalodalo i di hagahumalia Dimaadua 3 mo e heeu gi digau hai mee dabu mo nia soukohp di heeu deenei: “Gimaadou ne belee hagaonge i lodo di lima malama e duudagi di madau manawa gee idimaa go di mooho o di Hale Daumaha, gii hai be di madau hai nogo hai i lodo nia ngadau e logo gaa dae mai loo gi dolomeenei?”

4 Aanei nnelekai Dimaadua ala ne lloomoi gi di au. 5 Mee ne helekai, “Hagi anga ina gi nia daangada o tenua deenei mo digau hai mee dabu bolo i di nadau madagoaa nogo hagaonge mo di haga manawa gee i lodo di lima malama mo di hidu malama i lodo nia ngadau e madahidu aanei, la hagalee di mee ne hagalaamua Au. 6 Di madagoaa digaula ne miami mo di inuinu, di mee deenei ne hai belee hagamanawa lamalia hua ginaadou.”

7 Aanei nia helekai Dimaadua ne helekai ai mai baahi nia soukohp adu gi mua i di madagoaa Jerusalem nogo mouli humalia nogo honu nia daangada, i di madagoaa nia daangada dogologo nogo noho i lodo nia guongo i di gili di waahale mo e noho labelaa i lodo tenua baahi ngaaga mo tono nia dama gonduu i baahi dai.

Tee hagalongo la ne hidi ai di hula gi daha

8 Dimaadua guu wanga nia helekai aanei gi Zechariah, 9 “I mua loo Au guu wanga nia helekai aanei gi agu daangada gi daudalia, ‘Goodou e hai loo gi gidee bolo di hagamodongoohia di mee dela e donu la guu lawa di hai, gei goodou e hai loo gi hagadau manawa dumaalia, ge manawa humalia. 10 Hudee hagahuaidu ina nia ahina guu mmade nadau lodo, nia dama guu mmade nadau maadua, digau mai i daha ala e noho i godou baahi, be tei dangada dela e hiihai gi di hagamaamaa. Hudee hai hagamaanadu bolo e hagahuaidu dahi mo dahi i goodou.’

11 “Gei agu daangada gu de hiihai di hagalongo mai. Digaula guu tai nadau maanadu, 12 gu haga hamaaloo nadau manawa be di hadugalaa. Idimaa digaula digi hagalongo gi agu helekai agoago ala ne hagadae go agu soukohp nogo mouli i mua loo gi digaula, gei au gu hagawelewele. 13 Idimaa digaula digi hagalongo i di madagoaa Au ne helekai, gei Au digi helekai gi nia dangidangi digaula. 14 Gadoo be di madangi maaloo, Au gu duidui gi daha digaula gi noho i lodo nia henua i daha. Tenua humalia deenei guu hai di anga henua, digau e noho i hongo di maa ai.”

8

Dimaadua e hagababa e hau labelaa Jerusalem

1 Dimaadua di Gowaa Aamua guu wanga nia helekai aanei gi Zechariah, 2 “Au nogo hiihai huoloo di hagamaamaa Jerusalem idimaa i dogu aloho damanaiee i ana daangada, di aloho dela ne hai Au gi hagawelewele gi ono hagadaumee. 3 Au ga hanimoi labelaa gi dogu waahale dabuaahia go Jerusalem, gaa noho i golo. Di waahale la ga modongoohia bolo di waahale manawa dahi, gei di gowaa nnoonua a Dimaadua di Gowaa Aamua ga hagaingoo bolo di gowaa nnoonua hagamadagu. 4 Nia daane mo nia ahina mmaadua ala e heehee gi nia dogodogo, digaula gaa noho labelaa i hongo nia gowaa nohonoho i lodo di waahale. 5 Nia ala laa lodo di guongo ga deeoo nia dama daane mo nia dama ahina e dadaagala.

6 “Di mee deenei e hai be di mee e deemee di hai i baahi digau o tenua ala e dubu dolomeenei, gei di maa di mee e mee i dogu baahi. 7 Au ga laha mai agu daangada i nia henua ala ne lahi ginai agu daangada, 8 ga laha mai digaula mai dua mo dai, gaa noho i Jerusalem. Digaula gaa hai agu daangada, gei Au gaa hai di God ni digaula, gaa dagi digaula i di manawa dahi mo di tonu.

9 “Goodou gi maaloo! Dolomeenei gei goodou e hagalongo gi nia helekai la hua ala nogo helehelekai ai nia soukohp i di madagoaa di baba hagamau ne haganoho belee haga hoou labelaa dogu Hale Daumaha. 10 I mua di madagoaa deelaa, e deai dahi dangada e mee di hui dana dangada, be di manu e ngalua, e deai tangada e mee di moholo i ono hagadaumee. Au guu hai nia daangada gii bida hai baahi i nadau mehanga. 11 Malaa, dolomeenei, gei dagu hai ang gi digau ala ne dubu i lodo tenua deenei le e hagalee hai be dagu hai i mua. 12 Digaula gaa dogi nadau laagau meegai i lodo di aumaalia. Nadau laagau waini gaa huwa nia golee, nia gelegele gaa huwa ono laagau, tenua ga uwauwa, nia wai ga logowaahee. Au ga hagahumalia nia daangada o dogu henua ala ne dubu gi nia maluagina aanei. 13 Nia daangada o Judah mo Israel! Digau mai i daha i mua nogo hagadau haga halauwa ginaadou, boloo, ‘Di lauwa dela ne tale gi Judah mo Israel, gi hagalauwa ina goe!’ Malaa, Au ga benebene goodou, gei digau mai i daha ga hagadau helekai i nadau mehanga, ‘Nia hagahumalia ala ne wanga gi Judah mo Israel gi hai mee ginai goe!’ Malaa, goodou gi maaloo, hudee mmaadagu.”

14 Dimaadua di Gowaa Aamua e helekai, “Di madagoaa godou maadua mmaadua ne hai Au gi hagawelewele, Au gu hagamamaanadu belee hagahuaidu digaula, gei Au hagalee huli dagu hagamaanadu, gaa hai gii gila. 15 Malaa, dolomeenei gei Au e hagamamaanadu belee hagahumalia nia daangada o Jerusalem mo Judah. Malaa, goodou hudee mmaadagu. 16 Aanei nia mee belee hai go goodou: Hagadau helekai di tonu i godou mehanga. I lodo nia gowaa hai gabunga, hagamodongoohia aga di tonu, go di tonu dela e gaamai di noho di aumaalia.* 17 Hudee hai bilaan e bida hagahuaidu goodou. Hudee hagi aga tilikai i lala di hagamodu. Au e hagadugina gi nia helekai tilikai, hai baahi gi di tonu, mo taaligi dangada.”

18 Dimaadua di Gowaa Aamua guu wanga nnelekai aanei gi Zechariah, 19 “Nia hagaonge ala ne hai i lodo di haa, di lima, di hidu mo di madangaholu malama gaa huli gaa hai nia laangi budu hagatenetene mo manawa lamalia ang gi nia daangada o Judah. Goodou e hai loo gi aloho di tonu mo di aumaalia.”

20 Dimaadua di Gowaa Aamua e helekai, “Di madagoaa i golo e dau mai gei nia daangada mai nia waahale e logo ga lloomoi gi Jerusalem. 21 Nia daangada mai di waahale e dahi ga helekai gi nia daangada mai di waahale dela i golo, ‘Gimaadou ga daumaha gi Dimaadua di Gowaa Aamua, ga dalodalo gi ono hagahumalia. Lloomoi madalia gimaadou!’ 22 Nia daangada dogologo mo nia henua maaloo ga lloomoi gi Jerusalem e daumaha gi Dimaadua di Gowaa Aamua mo di dalodalo gi Mee gi hagahumalia ina ginaadou. 23 I lodo nia laangi aalaa, digau dogo madangaholu mai nia henua i daha ga lloomoi gi dahi dangada o Jew, ga helekai, ‘Gimaadou e hiihai e buni adu gi lodo di godou gowaa dela e hula ginai, idimaa gimaadou gu hagalongo bolo God e madalia goodou.’ ”

9

Di hagiaga o nia hoo henua

1 Aanei nnelekai Dimaadua:*

Mee guu hai ana haganoho hagaduadua ang gi tenua o Hadrach mo di waahale Damascus. Hagalee go nia madawaawa la hua o Israel, gei di waahale dagi o Syria labelaa di mee ni Dimaadua. 2 Hamath dela e tale gi Hadrach, tenua labelaa ni Mee, mo nia waahale o Tyre mo Sidon, dalia nadau iloo hai mee. 3 Tyre gu duuli abaaba eia gu hagabae gi nua nia silber mono goolo gu logowaahee hua be nia gelegele! 4 Malaa, Dimaadua ga daa gi daha mo mee nia mee huogodoo ala e hai mee ginai. Mee gaa kili nia maluagina o maa gi lodo tai, gei di waahale gaa wele gaa tugi di gelegele.*

5 Di waahale o Ashkelon ga gidee di mee deenei ga madagu. Di waahale o Gaza gaa mmada gi di maa ga duadua mmaemmae huoloo. Ekron dela gadoo, ono hagadagadagagee ga hagalee. Gaza ga deai dono king ai, ge Ashkelon ga diiagi gaa hai di anga gowaa.* 6 Nia daangada unugi baahi lua gaa noho i lodo Ashdod. Dimaadua e helekai, “Au ga hagamanawa hila gi lala digau Philistia hagapuu huogodoo aanei. 7 Digaula ga hagalee e gai nia goneiga mono dodo i nolodo, be nia meegai ala i golo ala guu bule. Huogodoo ala ne mouli ga buni anga gi agu daangada gaa hai be di madahaanau i lodo di madawaawa Judah. Ekron ga buni anga gi agu daangada, gadoo be digau Jebusite. 8 Au ga hagaloohi dogu henua ga duuli digau dauwa gi dee hula laalaa. Au ga hagalee dumaalia gi nia dagi hagamuamua gi hagahuaidu ina agu daangada labelaa. Au gu gidee di hagaduadua balua o agu daangada.”

Di King dela gaa gila maalia

9 Goodou go digau Zion,

goodou gi wwolowwolo gi nua mo di tenetene!

Goodou go digau Jerusalem,

goodou momoogo tenetene.

Mmada, di godou king ga hanimoi gi goodou!

Mee e hanimoi i di mahi aamua

mo di mogobuna o di aali,

gei mee e hila gi lala,

e hanimoi i hongo di ‘donkey’-ahina,

go tama ‘donkey’.*

10 Dimaadua ga helekai,* “Au ga daa gi daha mo Israel nia waga dauwa, gaa kae nia hoodo ala i Jerusalem, gei nia maalei dauwa ala nogo hai hegau i lodo nia dauwa la gaa oho gi daha. Di godou king gaa hai di aumaalia i mehanga nia henua llauehe, Mee gaa dagi di tai nei gaa dau loo gi di tai dela i golo, mai i di monowai Euphrates gaa hana gi nia mada o henuailala.”

Dimaadua ga benebene ana daangada

11 Dimaadua ga helekai,* “Au ga hagamehede godou gau galabudi gi daha mo di luwa dela ono wai ai, idimaa i dagu hagababa dela ne hai adu gi goodou, dela ne maaga gi nia dodo tigidaumaha. 12 Hula gi muli, goodou go digau ala ne lahi gi daha, aalaa godou hagadagadagagee i golo dolomeenei. Hula gi muli gi di guongo dela e noho humalia goodou. Dolomeenei gei Au e hagi adu gi goodou bolo Au gaa hui goodou dualua gi nonua mo e haga maluagina goodou i godou hagaduadua huogodoo ala ne kae. 13 Au ga hai hegau gi Judah gadoo be di maalei, gei ga hai hegau gi Israel be nia amu maalei. Au ga hai hegau gi nia daane o Zion be tulumanu dauwa, e heebagi gi nia daane o Greece.”

14 Dimaadua ga hagagida Ia gi ana daangada, Mee gaa puu dana amu maalei gadoo be di ila. Di Tagi go Yihowah ga ili dana buu, Mee ga hanaga i lodo di madangi maaloo mai ngaaga. 15 Yihowah di Gowaa Aamua ga abaaba ana daangada, gei digaula ga daaligi nadau hagadaumee gi hagalee. Digaula ga hagalongoaa i lodo tauwa be digau libaliba, ga hagahali nia dodo o nadau hagadaumee. Nia dodo digaula gaa hali gadoo be nia dodo tigidaumaha i lodo di boolo ala ma gaa llingi gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha.

16 Di laangi deelaa ma ga dau mai, gei Dimaadua ga benebene ana daangada gadoo be tangada hagaloohi siibi dela e benebene ana siibi gi daha mo nia haingadaa. Digaula ga maahina i lodo dono henua, gadoo be nia hadu hagalabagau o di hau king. 17 E humalia ge madamada hualaa behee go tenua deelaa! Digau ala lligi ga tomo aga ga maaloo i nia huwa ‘wheat’ mono waini o tenua.

10

Dimaadua e hagababa di dagaloaha

1 Dalodalo gi Dimaadua gi hagadoo ina di uwa i lodo di madagoaa e tomo nia laagau hoou. Ma go Dimaadua dela e hagau ana gololangi uwa mono uwa, e hagatomo aga nia hadagee o nia daangada huogodoo. 2 Nia daangada e halahala di longo mai baahi nia ada god mo digau hagailoo maluagina, gei nadau mee ala e kae i baahi digaula la nia tilikai mono balumee. Hunu ginaadou e hagamodongoohia nia moe, malaa e halahalau hua goodou; di nadau haga manawa tenetene goodou le e balumee hua. Malaa, nia daangada e heehee gadoo be nia siibi ne nngala. Digaula gu huaidu ang gi ginaadou idimaa digaula nadau dagi ai.

3 Dimaadua e helekai, “Au e hagawelewele gi digau mai i daha ala e dagi agu daangada, gei Au ga hagaduadua digaula. Nia daangada o Judah la digau ni aagu. Au, go Dimaadua di Gowaa Aamua, ga benebene digaula. Digaula gaa hai be nia hoodo dauwa maaloo ni aagu. 4 Mai i lodo digaula e lloomoi digau hau haganoho, digau e dagi, mo nia dagi dauwa e dagi agu daangada. 5 Nia daangada o Judah ga maaloo be digau dauwa ala e dagadagahi nadau hagadaumee gi lodo nia gowaa gulugulua i hongo nia ala hagalligi. Digaula ga heebagi idimaa Dimaadua e madalia ginaadou, digaula ga hagamagedaa hogi nadau hagadaumee ala e llele hoodo.

6 “Au gaa hai nia daangada o Judah gi maaloo; Au ga haga dagaloaha nia daangada Israel. Au ga aloho i digaula, ga laha mai labelaa digaula gi nadau henua. Digaula gaa hai be nia daangada digi diiagi ko Au. Au go Dimaadua go di nadau God. Au ga hagagila nadau dalodalo. 7 Nia daangada Israel ga maaloo be digau dauwa, ga tenetene be nia daane ala ne inuinu nadau waini. Nadau hagadili ga langahia di maaloo deenei, ga manawa lamalia idimaa di mee ni Dimaadua ne hai.

8 “Au ga gahigahi agu daangada, ga haga dagabuli digaula. Au ga haga dagaloaha digaula, gaa hai digaula gi logowaahee be di hai digaula nogo dogologo. 9 Ma e aha maa Au gu duwweduwwe digaula laa lodo nia henua mogowaa, digaula ga langahia Au. Digaula mo nadau dama ga mouli ga lloomoi ngaadahi gi muli gi nadau henua donu. 10 Au ga laha mai digaula gi daha mo Egypt mo Assyria gi nadau henua ga haganoho digaula gi lodo nadau henua donu. Au ga haganoho digaula gi lodo Gilead mo Lebanon labelaa; tenua hagatau gaa honu dangada. 11 Di madagoaa digaula gaa hula laa lodo di tai o nadau haingadaa, Au, go Dimaadua, ga hagamaawa nia beau, gei nia llala o di Nile ga maangoo. Assyria tenua hagapuu gaa hila gi lala, Egypt tenua maaloo gaa hai gi bagege. 12 Au gaa hai agu daangada gi maaloo. Digaula ga daumaha ga hagalongo mai.”

Dimaadua ne helekai.

11

Di hinga o digau hagamuamua

1 Hugee o bontai Lebanon,

gii mee di ahi di dudu gi lala au laagau ‘cedar’!

2 Goodou go nia laagau ‘cypress’,

manawa gee mo di dangidangi,

nia laagau ‘cedar’ gu hingahinga;

nia laagau madamada aalaa la gu oho gi daha!

Nia laagau ‘oak’ o Bashan,

manawa gee mo di dangidangi,

di waa laagau lodo henua maadolu guu hele gi lala!

3 Nia dagi e dangidangi manawa gee,

nadau madamada gu hagalee!

Hagalongo gi di lee ngoloolo o nia laion,

nadau gowaa lodo henua i taalinga Jordan gu mooho!

Nia daangada hagaloohi siibi dogolua

4 Dimaadua go dogu God ne helekai mai gi di au, “Heia tegau tangada hagaloohi siibi o nia siibi ala ga daaligi gii mmade. 5 Digau ala e hai mee gi nia siibi la gu daaligi nadau siibi gii mmade gei digi hagaduadua ina. Digaula guu hui gi daha nia goneiga nia maa ga helekai, ‘Hagaamu ina a Dimaadua! Gidaadou gu maluagina!’ Nia hagaloohi donu o nia siibi hogi deai nadau aloho i nia siibi aalaa ai.”

6 (Dimaadua ga helekai, “Au ga hagalee aloho dahi dangada i henuailala. Ko Au hua gaa wanga nia daangada huogodoo gi lodo nia mogobuna o nadau dagi. Nia dagi aanei gaa oho henuailala, gei Au hagalee duuli di maa gi dee oho go digaula.”)

7 Digau ala ne hui mo di huihui gi daha nia siibi gu hagangalua au, gei au guu hai tangada hagaloohi siibi o nia siibi ala ne belee daaligi. Au gaa kae agu bida laagau e lua: E dahi e hagaingoo koau bolo “Hiihai” gei di hoo di maa e hagaingoo bolo “Buni dahi”. Gei au gu benebene nia siibi aalaa. 8 Au gu hagawelewele gi digau hagaloohi siibi dogodolu ala i golo nogo hai baahi mai, gei au gu daaligi digaula huogodoo gii mmade i lodo di malama hua e dahi. 9 Gei au ga helekai gi nia siibi, “Au ga hagalee hai di godou dangada hagaloohi. Dugu ang gi digau ala belee mmade gii mmade. Dugu ang gi digau ala belee oho gi daha gi mooho. Digau ala ma gaa dubu ga hagadau daaligi ginaadou.” 10 Gei au ga dahi aga di bida laagau dela e hagaingoo bolo “Hiihai” gaa hadi di maa, e oho di hagababa Dimaadua ne hai gi nia henua huogodoo. 11 Malaa, di hagababa gu hagalee mogobuna i di laangi deelaa. Digau ala ne hui ga huihui gi daha nia siibi, nogo daumada au, gei digaula gu iloo bolo Dimaadua ne leelee mai i lodo agu mee ala ne hai. 12 Au ga helekai gi digaula, “Maa goodou e hiihai, huina au. Maa goodou e hagalee hiihai, duguina hua.” Digaula gaa hui au gi nia silber motolu bolo dela dogu hui.*

13 Dimaadua ga helekai mai gi di au, “Duguina nia maa gi lodo di gowaa dugu bahihadu di Hale Daumaha.” Au gaa kae nia silber monnono motolu ala ne hagamaanadu go digaula bolo di hui damanaiee ne hui au, gaa wanga nia maa gi lodo di gowaa dugu bahihadu di Hale Daumaha.* 14 Gei au gaa hadi di lua laagau dela e hagaingoo bolo “Buni dahi”, gei di buni dahi o Judah mo Israel gu mooho.

15 Gei Dimaadua ga helekai mai gi di au, “Heia labelaa tegau o tangada hagaloohi siibi, tolongo deenei heia be di balu dangada hagaloohi siibi. 16 Au guu dugu dagu dangada e hagaloohi agu siibi, gei mee e hagalee hagamaamaa nia siibi ala e mmaadagu bolo ginaadou gaa mmade, gei mee hogi e hagalee halahala nia siibi ala ma gaa nngala, hagalee hagahili nia siibi ala ma gaa mmae, be e haangai nia siibi ala e maaloo. Malaa, di mee a maa ne hai, mee ne gai nia goneiga o nia siibi ala e kaedahi e pedi mo di hagihagi gi daha nia madaawae digaula. 17 Di balu dangada hagaloohi siibi deelaa la gu lauwa! Mee gu diiagi ana siibi. Tauwa gaa oho ono mahi hagatau. Dono lima ga ono mahi ai, dono golomada gau donu ga dee gida.”

12

Tagaloaha Jerusalem maalia

1 Aanei nnelekai i di gili o Israel mai baahi Dimaadua, go Yihowah dela ne hagamoholo di langi, gaa hai henuailala, gaa wanga di mouli gi tangada. Mee e helekai, 2 “Au gaa hai Jerusalem gii hai be di ibu waini; nia henua ala i dono baahi ga inu ga hingahinga be digau libaliba. Di madagoaa digaula ga duuli Jerusalem, nia waahale i golo ala i lodo Judah ga duuli labelaa. 3 Di madagoaa deelaa ma ga dau mai, gei Au gaa hai Jerusalem gii hai be di hadu daamaha; tei henua dela e hagamada bolo e dahi aga di maa la gaa mmae. Nia henua huogodoo o henuailala gaa buni i lodo tauwa ga heebagi gi mee. 4 I di madagoaa deelaa, gei Au ga hagamadagudagu nadau hoodo huogodoo ga hagaboiboi digau ala e llele nia maa. Au ga loohi nia daangada o Judah, gei Au ga haga deegida nia hoodo o nadau hagadaumee. 5 Gei nia madahaanau o Judah gaa bida helekai anga hua gi ginaadou, ‘Dimaadua go di madau God di Gowaa Aamua gu hagamaaloo ana daangada ala e noho i lodo Jerusalem.’

6 “I di madagoaa deelaa, gei Au gaa hai nia madahaanau o Judah gii hai be di ahi i lodo henua be i lodo tadagee guu leu ono huwa, digaula gaa oho gi daha nia henua ala e haganiga mai i daha. Nia daangada o Jerusalem gaa noho i di aumaalia i lodo di waahale.

7 “Ko Au go Dimaadua ga hagamaaloo di buini dauwa Judah matagidagi, bolo di hagalaamua o nia hagadili o David mo nia daangada o Jerusalem ala gaa kae la hagalee damana i di hagalaamua o digau o Judah hagatau. 8 I di madagoaa deelaa, Au go Dimaadua ga hagaloohi digau ala e noho i Jerusalem, gei digau ala e kaedahi e paagege i lodo digaula ga maaloo be David. Nia hagadili o David gaa dagi digaula gadoo be tangada di langi o Dimaadua, e hai be koia go God. 9 I di madagoaa deelaa, gei Au gaa oho nia henua huogodoo ala e hagamada bolo ginaadou e heebagi gi Jerusalem.

10 “Au ga hagahonu nia hagadili o David mo nia daangada i golo i Jerusalem gi di hagataalunga o tumaalia mo di hagataalunga o talodalo. Digaula gaa mmada gi Tangada ne daaligi go ginaadou gii made, gaa hai tangihangi gi Mee be tangada ma ga dangidangi gi dana dama hua e dahi. Digaula ga dangidangihia, gadoo be tangada ne made dana dama madua.* 11 I di madagoaa deelaa, tangihangi i lodo Jerusalem ga damana be tangihangi gi Hadad Rimmon i lodo di gowaa baba o Megiddo. 12-14 Nia madahaanau huogodoo i lodo tenua gaa bida hai hangihangi ginaadou: di madahaanau o nia hagadili o David, di madahaanau o nia hagadili o Nathan, di madahaanau o nia hagadili o Levi, di madahaanau o nia hagadili o Shimei; mo nia madahaanau huogodoo ala i golo. Di madahaanau e dahi gaa bida dangidangi hua i ginaadou, gei nia daane o nia madahaanau dagidahi ga dangidangi mada ginaadou i daha mo nia ahina.”*

13

1 Dimaadua di Gowaa Aamua e helekai, “I di madagoaa deelaa ma ga dau mai, di monowai ga mahuge e hagamadammaa nia hala mo nia balu daumaha o nia hagadili o David mo nia daangada o Jerusalem. 2 I di madagoaa deelaa, gei Au ga daa gi daha mo tenua nia ingoo o nia ada god, gei deai tangada ga langahia nia maa ai. Au ga hagabagi digau ala e helekai bolo ginaadou la nia soukohp, gaa hai digaula gi de hiihai di daumaha gi nia ada god. 3 Maa dahi dangada gaa hai hua igolo bolo ia e helekai hua kokohp, dono damana mo dono dinana donu ga hagi anga gi mee bolo mee e hai loo gi daaligi gii made, idimaa mee guu hai bolo ia e helekai nia helekai Dimaadua, gei mee ne helekai tilikai. Di madagoaa a mee ma ga helekai kokohp, dono damana mo dono dinana donu ga daalo a mee gii made. 4 I di madagoaa deelaa ma ga dau mai, deai dahi soukohp e hagapuu gi ana moe, be e hai ana hangaahai be soukohp be e gahu eia gi di gahu soukohp e halahalau nia daangada ai. 5 Malaa, mee ga helekai, ‘Au hagalee soukohp. Au tangada dogi mee, nogo dogidogi agu mee i lodo tenua i lodo dogu mouli hagatau.’ 6 Maa dahi dangada ga heeu gi mee, ‘Do hadahada la ne lauwa di aha?’ gei mee ga helekai, ‘Au ne lauwa i di hale dogu ihoo hagaaloho.’ ”

Telekai e daaligi tangada hagaloohi siibi a God

7 Dimaadua di Gowaa Aamua e helekai, “Tulumanu dauwa, duu gi nua, heebagi gi tangada hagaloohi siibi dela e ngalua mai gi di Au! Daaligidia a mee, gei nia siibi ga lellele dagidahi. Au ga heebagi gi agu daangada.* 8 Laa lodo tenua, lua baahi e dolu o nia daangada gaa mmade. 9 Au ga haahaa di mouli o dahi baahi e dolu daangada ala e mouli, ga haga madammaa digaula gadoo be di silber dela e haga madammaa go di ahi. Au ga halahala di mouli digaula be di hai e haahaa nia goolo gi di ahi. Gei digaula ga dalodalo mai gi di Au, gei Au ga helekai gi nia dangidangi digaula. Au ga hagamodongoohia gi digaula bolo ginaadou la nia daangada ni aagu, ge digaula ga hagamodongoohia aga bolo Au go di nadau God.”

14

Jerusalem mo nia henua

1 Di laangi dela ma gaa noho ai Dimaadua i hongo dono lohongo gabunga gu hoohoo mai. Gei Jerusalem ga gaiaa ono goloo, gei nia maa ga waewae i mua godou golomada. 2 Dimaadua ga haga dagabuli mai nia henua huogodoo ga heebagi gi Jerusalem. Di waahale gaa kae, nia hale ga gaiaa ono goloo, nia ahina gaa hai ginai di hai be di manu. Dahi baahi e lua o nia daangada gaa hula gi daha mo nadau henua, malaa, digau ala e dubu i golo ga hagalee lahi gi daha mo di waahale. 3 Gei Dimaadua gaa hana ga heebagi gi nia henua aalaa, be dana hai nogo heebagi i mua. 4 I di madagoaa deelaa, gei Mee gaa duu i hongo di Gonduu Olib, gi baahi dua o Jerusalem. Gei di Gonduu Olib ga haahi lua go di gowaa baba damana e mahaa mai dua gaa tugi i dai. Dahi baahi e lua o di gonduu ga menege gi ngeia, gei di baahi dela i golo ga menege gi ngaaga. 5 Goodou gaa llele gi daha laa lodo di gowaa baba deenei dela e wwae lua di gonduu. Goodou gaa llele gi daha gadoo be godou maadua mmaadua ne llele gi daha mo di ngalungalua tenua i lodo di madagoaa di King Uzziah o Judah. Dimaadua go dogu God ga hanimoi ga laha mai digau di langi huogodoo dalia Ia.

6 Di madagoaa deelaa ma ga dau mai, gei di magalillili ga hagalee, 7 di bouli ai labelaa. Di laangi ga i golo i nia madagoaa huogodoo, ma e aha di madagoaa belee bouli ai. Dimaadua hua e iloo Ia di madagoaa behee gei di mee deenei ga gila aga.

8 I di laangi deelaa ma ga dau mai, nia wai haga mouli gaa hali mai i Jerusalem, di baahi nia wai e hali gi Tai Mmade, di baahi dela i golo e hali gi Mediterranean, gaa hali i lodo di ngadau hagatau, i lodo di madagoaa maangoo mo i lodo di madagoaa tiutiu.* 9 Gei Dimaadua gaa king henuailala hagatau; nia daangada huogodoo ga daumaha gi Mee be di nadau God, ga iloo a Mee i dono ingoo la hua.

10 Di gowaa hagatau, mai Geba i baahi ngeia gaa tugi i Rimmon i baahi ngaaga, gaa hai gi malallali. Jerusalem ga duuduu i nua i hongo tenua dela i di gili di maa; di waahale ga daamada i di Bontai Benjamin gaa tugi i di Bontai Madaaduge, di gowaa nogo iai di bontai mai i mua, mo mai di Angulaa o Hananel gaa tugi i di gowaa e dagadagahi waini di king. 11 Nia daangada gaa noho i golo i di aumaalia, ga hagalee mmaadagu di mooho.*

12 Dimaadua ga hagau mai dana magi huaidu huoloo gi hongo nia henua huogodoo ala e dauwa gi Jerusalem. Nadau huaidina gaa pala gi daha gei digaula e mouli hua igolo; nadau golomada mo nadau holole gaa pala.

13 I di madagoaa deelaa, Dimaadua ga hagahinihini digaula, gaa hai digaula gi mmaadagu huogodoo, tei gii kumi tangada dela i dono baahi ga heebagi gi mee. 14 Nia daane o Judah ga heebagi e duuli Jerusalem. Digaula gaa kae nia goloo maluagina o nia henua huogodoo, nia goolo, silber, mono gahu e logowaahee giibeni.

15 Di magi pale gaa tale gi nia hoodo, nia dama hoodo, nia ‘camel’ mono hoodo ‘donkey’, gaa tale gi nia manu huogodoo i lodo nia gowaa nohonoho ai nia hagadaumee.

16 Gei digau huogodoo ala e mouli hua igolo mai nia henua ala nogo heebagi gi Jerusalem, gaa hula gi golo i nia ngadau huogodoo e daumaha gi Dimaadua di Gowaa Aamua be di nadau hai ma ga daumaha gi di king ge e budu Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili.* 17 Maa dahi henua ga hagalee hana e daumaha gi Dimaadua di Gowaa Aamua be di nadau king, gei di uwa ga hagalee doo gi hongo nadau henua. 18 Maa digau Egypt ga hagalee budu Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili, gei digaula gaa tale gi di magi dela e hagau mai go God gi hongo nia henua huogodoo ala e hagalee hiihai di hula. 19 Deenei di hagaduadua dela gaa tale ang gi digau Egypt mo nia henua huogodoo ala i golo, maa ginaadou e hagalee budu Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili.

20 I di madagoaa deelaa, nia beele o nia uga dagi hoodo gaa hihi nia helekai i nadau gili boloo, “Hagadabu ang gi Dimaadua.” Nia baalanga dunu meegai i lodo di Hale Daumaha ga dabuaahia be nia boolo ala i mua di gowaa dudu tigidaumaha. 21 Nia baalanga dunu meegai huogodoo i lodo Jerusalem mo i lodo Judah ga hagadabu e hai hegau i lodo di hai daumaha o Dimaadua di Gowaa Aamua. Nia daangada ala e hai nadau tigidaumaha ga hai hegau nia maa e dunu nia goneiga o nia tigidaumaha. Di madagoaa deelaa ma ga dau mai, gei deai tangada huihui mee ga i lodo di Hale Daumaha o Dimaadua di Gowaa Aamua ai.

* 1.1: Ezra 4.24—5.1; 6.14

* 1.8: Revelation 6.2-8

* 3.1: Ezra 5.2; Revelation 12.10

* 3.2: Jude 9

* 3.8: Jeremiah 23.5; 33.15; Zechariah 6.12

* 3.10: Micah 4.4

* 4.3: Revelation 11.4

* 4.6: Ezra 5.2

* 4.10: Revelation 5.6

* 4.11: Revelation 11.4

* 6.2: Revelation 6.4,5

* 6.3: Revelation 6.2

* 6.5: Revelation 7.1

* 6.12: Jeremiah 23.5; 33.15; Zechariah 3.8

* 8.16: Ephesians 4.25

* 9.1: Isaiah 17.1-3; Jeremiah 49.23-27; Amos 1.3-5

* 9.4: Isaiah 23.1-18; Ezekiel 26.1—28.26; Joel 3.4-8; Amos 1.9-10; Matthew 11.21-22; Luke 10.13-14

* 9.5: Isaiah 14.29-31; Jeremiah 47.1-7; Ezekiel 25.15-17; Joel 3.4-8; Amos 1.6-8; Zephaniah 2.4-7

* 9.9: Matthew 21.5; John 12.15

* 9.10: Pisalem 72.8

* 9.11: Exodus 24.8

* 11.12: Matthew 26.15

* 11.13: Matthew 27.9-10

* 12.10: John 19.37; Revelation 1.7

* 12.12-14: Matthew 24.30; Revelation 1.7

* 13.7: Matthew 26.31; Mark 14.27

* 14.8: Ezekiel 47.1; John 7.38; Revelation 22.1

* 14.11: Revelation 22.3

* 14.16: Leviticus 23.39-43

Malachi

1

2

3

4

MALACHI

Di Beebaa Malachi

Di haga modongoohia:

Di Beebaa go Malachi ne hai i di madagoaa i muli di hau aga labelaa di Hale Daumaha i Jerusalem i di ngadau e haa lau motolu maa dolu (433) i mua o Christ. Di soukohp gu mamaanadu e logo gi lodo di beebaa deenei, ga hagamahi gi nia gau hai mee dabu mo nia daangada gi manawa dahi gi di nadau hagababa mau dangihi ang gi God. Di soukohp gu modongoohia humalia tee hagalongo mo di huaidu o nia daangada a God i nadau mouli mo nadau daumaha. Digau hai mee dabu mo nia daangada gu halahalau a God i di nadau tee hai di wanga dehuia mo tigidaumaha dela koia e humalia ang gi God, mo te daudali ana agoago. Malaa, di Tagi ga hanimoi e hagi aga mo di haga madammaa ana daangada, gei ga hagau mai dana dangada kae hegau i ono mua e hagatogomaalia di ala mo di hagadele dana hagababa.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Nia huaidu o digau Israel (1.1—2.16)

Di hagi aga a God mo dono dumaalia (2.17—4.6)

1

1 Nnelekai a Dimaadua ne hai gi Malachi bolo gi agoago ina ang gi digau Israel.

Di manawa aloho Dimaadua ang gi Israel

(Isaiah 63.1-6; Amos 1.11,12)

2 Dimaadua ga helekai gi ana daangada, “Au nogo aloho i goodou i nia madagoaa huogodoo.”

Digaula ga helekai, “Dehee dau hai ne haga modongoohia do aloho i gimaadou?”

Dimaadua ga helekai, “Esau mo Jacob tagahaanau, malaa, go Jacob mo dono madawaawa dela gu aloho iei Au. 3 Gei Esau mo dono madawaawa, Au gu de hiihai ginai. Au gu oho nia gowaa gonduu a Esau ge gu diiagi di gowaa deelaa ang gi nia manu lodo geinga ‘jackal’.”*

4 Dolomaa di madawaawa Esau, ala go digau Edom, ga helekai, “Madau waahale la gu mooho, gei gimaadou ga haga duu aga labelaa.” Gei Dimaadua Koia e Aamua ga helekai, “Dumaalia anga gi digaula e haga duu aga labelaa nadau waahale, gei Au gaa oho labelaa. Digau o di guongo Edom ga haga ingoo boloo, ‘Di guongo huaidu,’ gei ga haga ingoo labelaa boloo, ‘Tenua gu noho hua beelaa i lala di hagawelewele o Dimaadua.’ ”

5 Nia daangada Israel gaa bida mmada hua di mee deenei gi nadau golomada, ga helekai, “Dimaadua le e mogobuna huoloo, e mogobuna hogi i nia henua ala i daha mo Israel!”*

Dimaadua e haga donu digau hai mee dabu

6 Dimaadua Koia e Aamua ga helekai gi digau hai mee dabu, “Nia dama e hagalabagau nadau maadua, gei nia daangada hai hegau e hagalabagau nadau dagi. Malaa, Au go di godou Damana, ma e aha goodou hagalee hagalabagau Au? Au go di godou dagi, ma e aha goodou hagalee hagalaamua Au? Goodou e haga balumee Au, gei goodou e heeu, ‘Dehee di madau haga balumee Goe?’ 7 Goodou e haga balumee Au, mai di godou hai tigidaumaha gi nia meegai deai dono dahidamee ai i hongo dagu gowaa dudu tigidaumaha. Gei goodou e heheeu, ‘Dehee di madau hai dela hagalee hagalaamua Goe?’ Au ga helekai adu, ‘Mai di godou haga balumee dagu gowaa hai tigidaumaha.’ 8 I di godou gaamai godou manu deegida, be di manu magi, be di manu habehabe belee tigidaumaha mai gi di Au, e hai behee, goodou e hagamaanadu bolo deenei le e donu? Maa goodou ma gaa wanga gi di godou gobinaa nia hagadilinga manu beenei, e hai behee, mee e tenetene gaa hai adu gi goodou dana hagahumalia?”*

9 Goodou digau hai mee dabu, goodou tangi anga gi God gi hila mai gi gidaadou. Mee ga hagalee hila adu gi goodou, idimaa, goodou e hala. 10 Dimaadua Koia e Aamua ga helekai, “Au bolo dahi dangada i goodou gi taidia di bontai di Hale Daumaha, e duuli goodou gi daha gi dee dudu di ahi dono dahidamee ai i hongo dagu gowaa dudu tigidaumaha. Au hagalee e manawa tene gi goodou, gei Au hagalee e manawa tene e kae di godou tigidaumaha ma ga gaamai gi di Au. 11 Nia daangada huogodoo i nia madagoaa huogodoo i henuailala e hagalabagau Au. Nia madagoaa huogodoo e dudu nadau ‘incense’ mai gi di Au, mo di hai nadau tigidaumaha ala e tau anga. Digaula huogodoo e hagalabagau Au! 12 Gei goodou hagalee hagalabagau Au, i godou helekai bolo dagu gowaa hai tigidaumaha la hagalee dahidamee, mo di godou haga balumee labelaa nia meegai ala e tigidaumaha go goodou i di gowaa deelaa. 13 Goodou e helekai boloo, ‘Gimaadou gu duadua di hai nia mee aanei!’ Gei goodou e haga modongoohia aga di godou de hiihai mai gi di Au. Goodou e tigidaumaha mai gi di Au di manu gaiaa be di manu habehabe be di manu magi. E hai behee, goodou e maanadu bolo Au e manawa tene di kae di godou hagadilinga tigidaumaha deenei? 14 Tangada halahalau dangada dela ne hagababa bolo ia ga tigidaumaha dana manu humalia mai gi di Au, gei mee ga tigidaumaha dana manu deai dono dahidamee ai. Mee gu halauwa, idimaa, Au go Dimaadua Koia e Aamua, Au go di King aamua, gei ogo nia daangada huogodoo o nia henua e mmaadagu i di Au.”

2

1 Dimaadua Koia e Aamua ga helekai gi digau hai mee dabu, “Deenei taganoho adu gi goodou: 2 Godou hangahaihai gii hai di mee e haga modongoohia aga di godou hagalabagau Au. Maa goodou hagalee hagalongo mai gi dagu mee dela e hai adu gi goodou, gei Au ga haga halauwa goodou. Au ga dugu anga di halauwa gi hongo nia hagadilinga mee ala e kae go goodou i di godou hai di moomee o digau hai mee dabu. Au guu lawa di haga halauwa nia maa, idimaa, goodou digi hagalabagau agu haganoho. 3 Au ga hagaduadua godou dama, mo di mmili godou golomada gi nia duudae manu o godou manu ala e tigidaumaha. Au gaa kili goodou gi hongo di hagabae duudae manu. 4 Goodou ga iloo laa bolo ma ko Au dela ne gowadu gi goodou taganoho deenei. Gei di hagababa ang gi digau hai mee dabu o di madawaawa Levi la hagalee mooho.*

5 “I lodo dagu hagababa, Au ne hagababa ang gi digaula di mouli mo di aumaalia humalia. Au guu wanga gi digaula nia mee huogodoo aanei, bolo gii mee di nadau hagalabagau Au. Malaa, di madagoaa hua deelaa, gei digaula gu hagalabagau Au mo di mmaadagu i di Au.* 6 Digaula gu agoago digau ala i golo di hai o nia mee donu, hagalee go nia mee hala. Nadau hangahaihai i ogu mua le e humalia, hagalee bolo anga hua gi ginaadou e haihai nia mee donu, gei e hagamaamaa digau dogologo gi dugua gi daha nadau haihai huaidu. 7 Deenei tegau o digau hai mee dabu, bolo gi aago ina digau ala i golo bolo gi iloo ginaadou di tonu o God. Nia daangada e hai gii hula gi baahi digaula gi iloo ai di hai o dogu manawa, idimaa, aanei go digau kae hegau ni Dimaadua Koia e Aamua.

8 “Dolomeenei, goodou digau hai mee dabu, goodou guu nngala i di ala dela e donu. Godou agoago ne hidi ai digau dogologo gaa hai nia mee hala. Goodou gu haga hala di hagababa dela ne hai adu gi goodou. 9 Malaa, godou haihai aanei ne hidi iei Au, gaa hai digau Israel gi haga balumee ina goodou, idimaa, goodou hagalee hagalongo mai gi dogu manawa, mo di godou hilihili dangada i di godou haihai agoago ang gi digaula.”

Te manawa dahi o nia daangada ang gi Dimaadua

10 E hai behee? Gidaadou huogodoo hagalee tadau Damana hua e dahi? E hagalee donu bolo ma di God hua e dahi dela ne hai gidaadou? Ma e aha gidaadou e oho tadau hagababa i tadau mehanga? Ma e aha gidaadou e haga balumee di hagababa a God dela gu hai anga gi tadau maadua mmaadua? 11 Digau Judah guu oho di nadau hagababa ang gi God, ge guu hai di huaidu huoloo i lodo Jerusalem mo i lodo Israel hagatau. Digaula gu haga milimilia di Hale Daumaha o Dimaadua dela e aloho ai. Nia daane gu hai lodo gi nia ahina ala e daumaha gi nia god tuadimee. 12 Dimaadua gi daawa ina gi daha mo digau Israel digau ala ne hai di mee deenei, hagalee dumaalia anga gi digaula gii buni gi di madau hai tigidaumaha o di madau guongo dela e hai anga gi Dimaadua Koia e Aamua.

13 Deenei di mee e hai labelaa go goodou: Nia wai o godou golomada gu haga hontula di gowaa hai tigidaumaha o Dimaadua i tangitangi, idimaa, Mee gu hagalee hila adu gi godou haihai tigidaumaha ang gi de Ia. 14 Goodou e heheeu be di maa e aha Mee dela hagalee manawa tenetene gi godou haihai tigidaumaha. Idimaa, Mee e iloo Ia bolo goodou guu oho di godou hagababa ne hai gi godou lodo i di godou madagoaa nogo dama daane. Di ahina deenei la di hoo ni oou, gei goe dela guu oho dau hagababa dela ne hai gi mee, ma e aha maa goe gu hagababa i mua o God bolo goe ga manawa dahi ang gi Mee. 15 God guu hai bolo goolua guu hai hua tuaidina mo di hagataalunga hua e dahi. Dehee di hai a Maa ne hai di mee deenei? Idimaa, goodou gi hagadili godou dama ala go nia daangada donu a God. Gei goodou gii pula i goodou, gi dee oho di godou hagababa ang gi godou lodo. 16 Dimaadua Koia e Aamua dela go di God o Israel ga helekai, “Au e de hiihai huoloo gi di maewae taga hai lodo! Au e de hiihai huoloo gi dahi dangada i goodou e hai tagadilinga huaidu deenei ang gi dono lodo. Malaa, goodou gii bida hagadina ina goodou gi humalia gi dee oho hua di godou hagababa dee odi ang gi godou lodo.”

Di Laangi Hagi aga gu hoohoo mai

17 Dimaadua gu duadua i godou helekai! Goodou e heheeu, “Dehee tadau hai ne hai gaa hidi iei Mee ga duadua?” Mai i godou helehelekai boloo, “Dimaadua e hagamaanadu bolo nia daangada huogodoo ala guu hai di huaidu, aanei go digau ala e humalia, gei e donu, Mee e hila anga gi digaula.” Be mai i godou heheeu boloo, “Dehee di God dela bolo Ia e donu?”

3

1 Dimaadua Koia e Aamua ga helekai, “Au ga hagau dagu dangada kae hegau e hagatogomaalia dogu ala i ogu mua. Malaa, di Tagi dela e talitali go goodou ga limalima hua ga hanimoi gi lodo di Hale Daumaha. Tangada kae hegau dela e talitali go goodou bolo e mmada ginai, ga hanimoi ga hagadele dagu hagababa.”*

2 Ma koai dela e mee di manawa maaloo, e duu aga i di laangi dela e hanimoi iei Mee? Koai dela e mee di mouli i di madagoaa dela ma ga gila mai iei Mee? Mee gaa hai gadoo be di ‘soap’ dela koia e maaloo, gadoo labelaa be di ahi dela e haga madammaa nia baalanga.* 3 Mee ga hanimoi e hai dana gabunga, gadoo be tangada dudu baalanga, e haga madammaa ana silber. Tangada kae hegau a Dimaadua ga haga madammaa digau hai mee dabu, gadoo be tangada ngalua baalanga dela e haga madammaa ana silber mono goolo, gei digau hai mee dabu aalaa ga gaamai gi Dimaadua nia hagadilinga tigidaumaha ala e donu. 4 Malaa, nia tigidaumaha digau Judah mo Jerusalem ga gaamai gi Dimaadua, la ga haga tenetene dono manawa, gadoo be di hai dela ne hai i mua.

5 Dimaadua Koia e Aamua ga helekai, “Au ga hanimoi ga gabunga goodou. Au gaa hai di haga modongoohia dela e hai baahi ang gi digau ala e hai nadau buubuu, mo digau ala e hai be nia manu, mo digau ala e hai kai tilikai, mo digau ala e halahalau nadau gau hai hegau, mo e halahalau nia ahina guu mmade nadau lodo, mo nia dama guu mmade nadau maadua, mo digau tuadimee. Au ga hai baahi ang gi digau huogodoo ala hagalee hagalabagau Au.

Tigidaumaha dahi baahi e madangaholu

6 “Au go Dimaadua, Au hagalee huli. Deenei di hai ne hidi ai goodou, go di madawaawa Jacob digi odi gi daha. 7 Goodou e hai gadoo be godou maadua mmaadua ala ne kili gi daha agu haganoho hagalee haga gila aga. Malaa, goodou huli mai gi di Au, gei Au ga huli adu gi goodou. Malaa, goodou ga heeu, ‘Dehee di madau mee e hai gii hai, gei gimaadou gaa huli adu gi di Goe?’ 8 Au ga heeu labelaa, ‘E hai behee, ma e donu bolo tangada e mee di halahalau a God?’ Deeai! Gei goodou e halahalau Au! Malaa, goodou ga heeu, ‘Dehee di madau hai dela e halahalau Goe?’ Mai i nia hangaahai o godou tigidaumaha, go dahi baahi e madangaholu i godou maluagina mo godou tigidaumaha ala i golo. 9 Goodou huogodoo gu halauwa, idimaa, digau o tenua deenei huogodoo gu halahalau Au. 10 Goodou gi gaamai gi lodo di Hale Daumaha dahi baahi e madangaholu o godou goloo huogodoo, gi dohu ai nia meegai i di gowaa deelaa. Goodou gi hagamada ina Au i di hai o ogu mogobuna, gei goodou ga gidee bolo Au ga huge adu gi goodou nia bontai llauehe o di langi, mo di llingi adu gi goodou nia hagadilinga hagahumalia ala llauehe.* 11 Au hagalee dumaalia anga gi nia manu gai laagau gi hunahuna ina godou laagau. Godou laagau ‘grape’ gaa huwa huoloo. 12 Digau nnenua huogodoo ga haga ingoo goodou bolo digau maluagina, idimaa, di godou henua gaa hai di gowaa noho humalia.”

Di hagababa Dimaadua i dono dumaalia

13 Dimaadua ga helekai, “Goodou e helekai huaidu i di Au, gei goodou e heeu, ‘Ma di aha gu helekai iei gimaadou i di Goe?’ 14 Goodou gu helekai, ‘Hagalee dahidamee go tadau hai hegau ang gi God. Dehee tahidamee tadau haga gila aga ana helekai, be e hagamada e haga modongoohia ang gi Dimaadua Koia e Aamua bolo gidaadou e lodo huaidu gi nia mee ala ne hai go gidaadou? 15 Tadau hai e mmada gi digau ala e hagapuu, aanei go digau ala e manawa lamalia. Digau huaidu e kila humalia, gei digaula e hagamada di manawa hagakono a God gi nadau haihai huaidu, gei digaula digi kae di nadau hagaduadua.’ ”

16 Gei ogo digau ala e mmaadagu i Dimaadua e hagadau leelee i nadau mehanga, gei Dimaadua gu hagalongo mo di hila anga gi nadau helekai. Nia ingoo o digau ala e mmaadagu i Dimaadua mo di hagalaamua di ingoo o Maa la guu hihi gi lodo di beebaa i mua nia golomada o Maa. 17 Dimaadua Koia e Aamua ga helekai, “Digau aanei gaa hai agu daangada. Di laangi ma ga ngalua iei Au, gei digaula gaa hai nia daangada donu ni aagu. Gei Au ga manawa dumaalia anga gi digaula, gadoo be tamana dela e manawa dumaalia ang gi dana dama dela e hai hegau ang gi deia. 18 Goodou gaa mmada labelaa gi di hai geegee o digau ala e donu mo digau ala e huaidu, digau ala e hai hegau mai gi di Au, mo digau ala hagalee hai hegau mai gi di Au.”

4

Di Laangi o Dimaadua e hanimoi

1 Dimaadua Koia e Aamua ga helekai, “Dahi laangi ga hanimoi, gei ogo nia daangada huogodoo ala e hagamuamua mo di haihai huaidu gaa dudu gadoo be nia geinga maangoo. Di laangi deelaa digaula huogodoo gaa wwele, deai tangada e dubu i digaula ai. 2 Gei goodou ala e hagalongo mai gi di Au, goodou gaa noho i lala agu mogobuna haga mouli, dela e hai gadoo be di laa dela e hobo i godou nua, dela e hagahumalia godou mouli. Goodou ga maahede mo di tenetene, gadoo be tamaa kau dela ma gaa ulu gi daha mo di abaaba. 3 Dogu laangi ma ga ngalua, goodou ga aali i digau huaidu, gei digaula gaa hai gadoo be nia gelegele dogolia ala i lala godou babaawae.

4 “Goodou gi langahia nnaganoho dagu dangada hai hegau go Moses, nia haganoho mono mee ne haga noho ala ne wanga ko Au gi mee i hongo di Gonduu Sinai, bolo digau Israel huogodoo gi hagalongo ginai.

5 “Gei Au ga hagau adu gi goodou dagu soukohp Elijah i mua di laangi aamua ge haga madagudia o Dimaadua dela gaa dae mai.* 6 Mee ga hagabudu mai labelaa ga hagahumalia mehanga nia damana mo nadau dama. Maa deeai, ko Au hua ga hanadu ga hagahuaidu di godou henua.”

* 1.3: Romans 9.13

* 1.5: Isaiah 34.5-17; 63.1-6; Jeremiah 49.7-22; Ezekiel 25.12-14; 35.1-15; Amos 1.11-12; Obadiah 1-14

* 1.8: Deuteronomy 15.21

* 2.4: Numbers 3.11-13

* 2.5: Numbers 25.12

* 3.1: Matthew 11.10; Mark 1.2; Luke 1.76; 7.27

* 3.2: Joel 2.11; Revelation 6.17

* 3.10: Leviticus 27.30; Numbers 18.21-24; Deuteronomy 12.6; 14.22-29; Nehemiah 13.12

* 4.5: Matthew 11.14; 17.10-13; Mark 9.11-13; Luke 1.17; John 1.21

Matthew

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

MATTHEW

Di Longo Humalia Matthew

Di haga modongoohia:

Di Longo Humalia Matthew e helekai i Jesus Christ, Tangada Hagamouli guu lawa di hagababa gi ana daangada mai i lodo di Beebaa Namua. Di hai a God ne haga gila aga dana hagababa ang gi ana daangada, hagalee anga hua gi digau o Jew i di madagoaa Jesus nogo i nadau baahi, gei anga labelaa gi digau henuailala huogodoo.

Di kai o Di Longo Humalia Matthew gu haga noho hagahumalia e daamada i di kai o di haanau o Jesus, nomuli e haga modongoohia dono babdais, dono kae di hagamada i baahi o Setan, ana hegau i Galilee, e hagadele di Longo Humalia, e hai ana agoago gi nia daangada huogodoo, gei e haga hili ana magi.

Muli nia mee aanei, Matthew e helehelekai di hai o Jesus dela ne hagatanga i Galilee e hana gi Jerusalem mo nia mee ala ne kila i di tabu haga muliagina o dono mouli i henuailala, di hagaodi gi muli dono hagaduadua, gaa made, ga mouli aga.

Di Longo Humalia Matthew e haga modongoohia aga hagahumalia bolo Jesus Tangada Agoago Aamua, dela iai ono mogobuna e haga donudonu nia haganoho a God, gei e agoago di hai o Teenua King o God di Langi. I lodo di beebaa deenei, nia agoago a Maa gu waewae, guu hai nia gunga e lima aanei laa: (1) nia agoago i hongo di gonduu, e haga modongoohia aga di mouli digau donu o Teenua King o God di Langi, mo nadau waawa, nia haga maluagina, mo di hai o nadau mouli (dela i di mada e 5 gaa hana gi di mada e 7); (2) nia hegau o nia dama hai hegau dilongoholu maa lua ang gi ana hegau ala e hagau ginai digaula (i di mada e 10); (3) nia ala kai i di hai o Teenua King o God di Langi (i di mada e 13); (4) nia agoago di hai e hai tama agoago a Jesus (i di mada e 18); (5) nia agoago o di hagaodi o di madagoaa, mo di dae mai Teenua King o God (i nia mada 24 mo 25).

Di hagahonu di beebaa deenei:

Nia maadua mmaadua mo di haanau o Jesus Christ (1.1—2.23)

Nia agoago John Babdais (3.1-12)

Di babdais mo di hagamada o Jesus (3.13—4.11)

Nia hegau a Jesus i Galilee (4.12—18.35)

Jesus e hagatanga i Galilee e hana gi Jerusalem (19.1—20.34)

Tabu haga muliagina i Jerusalem mo nia madagowaa ala e hoohoo gi Jerusalem (21.1—27.66)

Di mouli aga mo nia haga gidagida o Tagi (28.1-20)

1

Nia maadua mmaadua o Jesus Christ

(Luke 3.23-38)

1 Deenei di hagatau o nia maadua mmaadua o Jesus Christ, di hagadili o David, di hagadili mai Abraham. 2 Deenei di hagatau o nia maadua mmaadua mai Abraham, gaa dae gi King David:

Abraham tamana o Isaac,

Isaac tamana o Jacob,

Jacob tamana o Judah mo ono duaahina daane,

3 Judah tamana o Perez mo Zerah (di nau dinana go Tamar),

Perez tamana o Hezron,

Hezron tamana o Ram,

4 Ram tamana o Amminadab,

Amminadab tamana o Nahshon,

Nahshon tamana o Salmon,

5 Salmon tamana o Boaz (dono dinana go Rahab),

Boaz tamana o Obed (dono dinana go Ruth),

Obed tamana o Jesse,

6 Jesse tamana o King David.

Di hagatau o nia maadua mmaadua i muli King David gaa dae loo gi digau Israel ala ne lahi gi Babylon:

David tamana o Solomon mai di lodo Uriah,

7 Solomon tamana o Rehoboam,

Rehoboam tamana o Abijah,

Abijah tamana o Asa,

8 Asa tamana o Jehoshaphat,

Jehoshaphat tamana o Jehoram,

Jehoram tamana o Uzziah,

9 Uzziah tamana o Jotham,

Jotham tamana o Ahaz,

Ahaz tamana o Hezekiah,

10 Hezekiah tamana o Manasseh,

Manasseh tamana o Amon,

Amon tamana o Josiah,

11 Josiah tamana o Jehoiachin mo ono duaahina daane, i di madagoaa digau Israel ne lahi gi Babylon.*

12 Di hagatau o nia maadua mmaadua i muli di nadau lahi gi Babylon, gaa dae gi di haanau o Jesus Christ:

Jehoiachin tamana o Shealtiel,

Shealtiel tamana o Zerubbabel,

13 Zerubbabel tamana o Abiud,

Abiud tamana o Eliakim,

Eliakim tamana o Azor,

14 Azor tamana o Zadok,

Zadok tamana o Achim,

Achim tamana o Eliud,

15 Eliud tamana o Eleazar,

Eleazar tamana o Matthan,

Matthan tamana o Jacob,

16 Jacob tamana o Joseph.

Joseph ne hai lodo gi Mary,

go tinana o Jesus, Jesus dela e haga ingoo bolo Mesaia.

17 Malaa, nia adu daangada i muli o Abraham gaa dae gi David le e madangaholu maa haa. Nia adu daangada i muli o David gaa dae gi di lahi gi Babylon e madangaholu maa haa. Nia adu daangada i muli di lahi gi Babylon gaa dae gi di haanau o Mesaia e madangaholu maa haa.

Di haanau o Jesus Christ

(Luke 2.1-7)

18 Deenei di hai o di haanau o Jesus Christ. Dono dinana go Mary ne hagababa ang gi Joseph, gei meemaa digi haga hai lodo. Mary gu iloo bolo ia gu hai dama i di Hagataalunga Dabu.* 19 Joseph taane hai hegau donu, hagalee hiihai e haga langaadia Mary i mua nia daangada, ga hagamaanadu bolo ia ga haga lawa hagammuni hua di nau hagababa. 20 I dono hagamamaanadu hua beenei, tangada di langi o Dimaadua ga hanimoi i lodo di moe, ga helekai, “Joseph, tangada mai di hagadili o David, goe hudee madagu di lahi a Mary e hai doo lodo, idimaa, mee e hai dama i di Hagataalunga Dabu. 21 Mee ga haanau dana dama daane, gei goe gi wanga ina dono ingoo go Jesus*, dono hadinga bolo Mee ga haga dagaloaha ana daangada gi daha mo nadau huaidu.”* 22 Nia mee huogodoo aanei ne belee haga kila aga nia helekai Dimaadua ang gi soukohp bolo gi haga iloo ina,

23 “Tama ahina madammaa ga hai dama,

ga haanau dana dama daane,

ga haga ingoo bolo Immanuel,

dono hadinga boloo, God e madalia gidaadou.”*

24 Joseph ga ala aga, gaa lodo gi Mary gii hai be nia helekai tangada di langi o Dimaadua. 25 Malaa, Joseph digi haga gila ina di hiihai mouli o taga hai lodo ang gi Mary i mua di haanau di tama. Joseph gaa wanga di ingoo o Maa go Jesus.*

2

Digau kabemee mai bahi i dua

1 Jesus ne haanau i lodo di waahale Bethlehem i Judea, i lodo di madagoaa di King Herod. Hunu daane halahala hagailongo mee gi nia heduu, ne llooia i bahi i dua, gaa dau i Jerusalem, 2 ga heheeu, “Dehee di Tama dela ne haanau belee hai di king digau o Jew? Gimaadou gu gidee di heduu o Maa dela ne gila aga i bahi i dua, gimaadou ga lloo ia belee daumaha gi Mee.”

3 Di madagoaa King Herod ne longono di mee deenei, geia mo digau Jerusalem huogodoo gu lodo huaidu huoloo. 4 Mee ga gahi mai nia dagi hai mee dabu mono gau haga donudonu haganoho huogodoo, ga heeu gi digaula, “Di Mesaia la bolo e haanau i hee?”

5 Digaula ga helekai, “I lodo di waahale Bethlehem i Judea, be nnelekai ala guu lawa di hihi mai baahi soukohp:

6 ‘Bethlehem, goe dela i lodo Judea.

Hudee hai bolo goe e koia e dulii

i nia waahale aamua i Judea,

idimaa, Tagi dela e dagi agu daangada Israel,

le e gila aga i do baahi.’ ”*

7 Herod ga haga dagabuli mai hagammuni digau ala ne lloo ia i bahi i dua, ga heeu gi digaula di madagoaa ne gila aga di heduu deelaa, 8 ga hagau digaula gi Bethlehem, ga helekai, “Goodou hula halahala ina hagahumalia di Tama dulii deelaa. Goodou gu gidee, haga iloo ina mai, au e hanadu labelaa e daumaha gi Mee.” 9 Muli hua di nadau hagalongo gi nnelekai aanei, digaula gaa hula, gaa mmada gi di heduu la hua dela ne mmada ginai ginaadou i bahi i dua, e hana i nadau mua e dagi ginaadou, gaa hana loo, ga haga huudonu ia gi hongo di gowaa dela e noho ai Tama dulii deelaa. 10 Digaula gu tenetene huoloo i di nadau gidee labelaa di heduu deelaa. 11 Digaula ga ulu adu gi lodo di hale, ga gidee Tama dulii mo dono dinana go Mary, gei digaula ga dogoduli ga daumaha ang gi Mee, ga dahi aga nadau goloo hagalabagau aanei: nia goolo, nia ‘frankincense’ mono ‘myrrh’, ga dugu adu gi Mee.

12 God gu helekai gi digaula i lodo di moe, bolo gi hudee hula labelaa gi Herod, gei digaula gaa hula i tuai ala gi nadau henua.

Di hula hagammuni gi Egypt

13 I muli digaula ne hula, tangada di langi o Dimaadua ga haga gida gi Joseph i lodo di midi, ga helekai, “Herod e halahala di Tama deenaa belee daaligi gii made. Nnoinua, lahia di Tama deenaa mo dono dinana, hula hagammuni gi Egypt, noho i golo gaa dae loo gi di madagoaa au ga helekai bolo gi hagatanga.”

14 Joseph ga du gi nua, ga hagatanga i di boo hua deelaa, gaa lahi Tama deelaa mo dono dinana, gaa hula gi Egypt, 15 gaa noho i golo, gaa dae loo gi di made o Herod. Di mee deenei ne hai bolo gi kila ai nia helekai a Dimaadua mai i baahi soukohp,

“Au ne gahi dagu Dama daane

gi daha mo Egypt.”*

Taaligi dama

16 Herod gu modongoohia bolo digaula gu halahalau eia, gu hagawelewele huoloo, ga helekai bolo nia dama daane huogodoo ala i lodo Bethlehem mo i lodo nia guongo ala i nodaha la gi daaligidia gii mmade, nia dama daane huogodoo ala gu dagi lua nadau ngadau gaa huli gi lala. Mee ne hai di mee deenei idimaa mee gu iloo mai baahi digau hagailongo mee gi nia heduu, di madagoaa ne gila ai di heduu deelaa. 17 Di mee deenei ne hai guu gila be di haga modongoohia soukohp Jeremiah, dela ne hihi boloo:

18 “Dahi lee e hanimoi i Ramah,

di lee dangidangihia.

Rachel e dangidangi i ana dama,

gu deemee di manawa lamalia,

i digaula guu odi di mmade.”*

Di lloomoi i Egypt

19 Muli di made o Herod, tangada di langi o Dimaadua ga hagagida gi Joseph i lodo di moe, 20 ga helekai gi mee, “Nnoinua, lahia di Tama mo dono dinana, hula gi Israel, idimaa, digau ala ne belee daaligi di Tama deenaa, la guu mmade.” 21 Joseph ga du gi nua, gaa lahi Tama deelaa mo tinana o maa, gaa hula gi muli gi Israel.

22 Gei Joseph ga longono bolo Archelaus guu hai di king o Judea i muli dono damana go Herod, geia guu lliga huoloo di hana gi golo. Dimaadua ga haga modongoohia gi mee i lodo di moe, gei mee gaa hana gi Galilee, 23 gaa noho i lodo tama waahale go Nazareth. Malaa, nia helekai soukohp la guu kila boloo,

“Mee e haga ingoo bolo tangada o Nazareth.”*

3

Nia agoago John Babdais

(Mark 1.1-8; Luke 3.1-18; John 1.19-28)

1 Di madagoaa deelaa, John Babdais gu hanimoi gi lodo di anggowaa i Judea, ga daamada ga agoago, 2 “Goodou huli gi daha mo godou huaidu, idimaa, Teenua King o God di Langi la gu hoohoo mai!”* 3 John la go taane dela nogo helekai ai soukohp Isaiah:

“Tangada e wolowolo i lodo di anggowaa boloo:

‘Haga adee ina di ala o Dimaadua gi togomaalia gi Mee.

Haga huudonu ina di ala e hana iei Mee!’ ”*

4 Nia gahu o maa ne hai gi nia ngaahulu ‘camel’, dono tuu ne hai gi di gili kau, ana meegai la nia manu ‘locust’ mo nia mee maangala lodo henua.* 5 Digau Jerusalem, digau mai nia madagowaa e logo i Judea, mo nia guongo ala i di gili di monowai Jordan ne lloomoi gi baahi o mee. 6 Digaula ga haagi nadau huaidu, gei mee ga babdais digaula i lodo di monowai Jordan. 7 Di madagoaa John ne gidee nia Pharisee mono Sadduccee dogologo ne lloomoi bolo e babdais, gei mee ga helekai gi digaula, “Goodou e hai be nia gihaa. Ma koai ne hagi adu bolo goodou e mee di tanga gi daha mo di hagaduadua a God dela ga dau mai? * 8 Goodou haga kila aga ina godou hangaahai gi modongoohia bolo goodou guu huli gi daha mo godou ihala. 9 Hudee hagamaanadu, bolo goodou e mee hua di tanga gi daha mo di hagaduadua a God, i goodou e helekai bolo goodou nia dama ni Abraham. Au e hagi adu gi goodou bolo God le e mee hua di huli nia hadu aanei gii hai nia dama ni Abraham!* 10 Talai la gu togomaalia i tono nia laagau. Malaa, nia laagau ala hagalee huwa humalia, le e hele gi daha, e kili gi lodo di ahi.* 11 Au e babdais goodou gi nia wai, e haga modongoohia bolo goodou guu huli godou lodo, gei Tangada dela e gila aga i ogu muli, go Mee dela e babdais goodou gi di Hagataalunga Dabu, mo di ahi. Mee koia e aamua i di au, gei au e dee tau loo bolo e dagidagi nia suudi o Maa. 12 Dana daawolo hili mee gu i dono lima, e hili ana palaawaa ‘wheat’, ga hagabudu mai nia lii ala e hai nia palaawaa gi lodo dono hale benebene mee, gei nia geinga le e dudu i lodo di ahi ga dee ngudu.”

Di babdais o Jesus

(Mark 1.9-11; Luke 3.21-22)

13 I di madagoaa deelaa, gei Jesus ne hanimoi i Galilee gi Jordan, belee babdais go John. 14 Gei John belee hai a Jesus gii huli ana maanadu, ga helekai gi Mee, “Ma ko au dela belee babdais Kooe, gei Goe e hanimoi bolo au gi babdais ina Goe!”

15 Jesus ga helekai, “Heia hua gii hai beelaa dolomeenei, idimaa, deenei di hai gaa mee gidaua di haga gila aga di manawa o God.” Gei John guu baba ginai.

16 Jesus ne lawa di babdais, geia ga manawa aga gi daha mo nia wai, di langi gu mahuge, gei Jesus ga gidee Ia di Hagataalunga o God e haneia be di mwuroi, gaa dogo gi hongo o Mee. 17 Gei di lee ga helekai ieia i di langi, “Deenei dagu Dama dela e aloho ge e tene ginai Au.”*

4

Di hagamada o Jesus

(Mark 1.12-13; Luke 4.1-13)

1 Nomuli, gei di Hagataalunga gaa lahi a Jesus gi di anggowaa belee hagamada go Setan.* 2 I muli nia laangi madahaa ge madahaa boo, gei Mee digi miami, gu hiigai. 3 Gei Setan ga hanimoi gi Mee, ga helekai, “Maa goe di Tama a God, helekai gi nia hadu aanei gii hai nia palaawaa.”

4 Jesus ga helekai, “Ma guu lawa di hihi i lodo di Beebaa Dabu boloo:

‘Tangada la hagalee mouli hua mai di palaawaa,

gei e mouli i nia helekai huogodoo

ala e lloomoi i baahi o God.’ ”*

5 Setan gaa lahi Jesus gi Jerusalem, go di Waahale Hagamadagu, gaa dugu a Mee gi di ulu di Hale Daumaha, 6 ga helekai gi Mee, “Maa goe di Tama a God, hobo ia gi daha, gii hai be nnelekai di Beebaa Dabu boloo:

‘God ga helekai gi ana gau di langi i di Goe,

digaula ga daahi Goe gi dee tugi oo wae gi nia hadu.’ ”*

7 Jesus ga helekai, “Ma guu lawa di hihi labelaa i lodo di Beebaa Dabu boloo:

‘Gi hudee haga mada ina Dimaadua go doo God.’ ”*

8 Setan gaa lahi labelaa a Mee gi tomo di gonduu duuduu i nua ga hagi anga gi Mee nia henua huogodoo o henuailala mo nadau madamada, 9 ga helekai, “Au ga gowadu gi di Goe nia mee huogodoo aanei, maa Goe ga dogoduli, ga daumaha mai gi di au.”

10 Jesus ga helekai, “Tuu i daha mo Au, Setan! Di Beebaa Dabu e helekai boloo:

‘Daumaha ang gi Dimaadua go doo God,

gei deelaa hua go Mee gi hai hegau ginai goe!’ ”*

11 Setan guu hana gi daha mo Jesus. Gei digau di langi ga lloomoi, ga hagamaamaa a Mee.

Jesus e daamada ana hegau i Galilee

(Mark 1.14-15; Luke 4.14-15)

12 Di madagoaa Jesus ne longono bolo John la guu lahi gi lodo di hale galabudi, ge Ia gaa hana gi Galilee.* 13 Gei Mee digi noho i Nazareth, gaa hana, gaa noho i Capernaum, tama waahale i tongotai di Tai o Galilee, i lodo nnenua Zebulun mo Naphtali.* 14 Di mee deenei ne hai bolo gi kila ai nia helekai ala ne hai go soukohp Isaiah:

15 “Tenua go Zebulun mo Naphtali,

i taalinga di ala dela e hana gi di tai

dela i baahi i golo o Jordan,

Galilee go tenua digau tuadimee. *

16 Nia daangada ala nogo noho i lodo di bouli,

ga gidee di maalama aamua.

Di maalama ga haga maalama digau

ala nogo noho i lodo tenua bouli o di made.”

17 Daamada i di madagoaa deelaa, gei Jesus ga agoago, “Huli gi daha mo godou huaidu, idimaa, Teenua King o God di Langi la gu hoohoo mai!”*

Jesus e gahi nia daangada hai waga daha dogohaa

(Mark 1.16-20; Luke 5.1-11)

18 Jesus nogo haele i tongotai di Tai o Galilee, ga gidee tagahaanau daane hai waga daha dogolua, go Simon e haga ingoo bolo Peter, mo Andrew, e wagadaha i di gubenge i lodo di monowai. 19 Jesus ga helekai gi meemaa, “Lloomoi i ogu muli, gei Au ga aago goolua di haangodo gi nia daangada.” 20 Di madagoaa hua deelaa, meemaa ga diiagi nau gubenge, gaa hula i muli o Jesus.

21 Mee ga hanadu, ga gidee labelaa tagahaanau dogolua go James mo John, nia dama daane ni Zebedee. Meemaa i hongo di boodi i baahi di nau damana Zebedee, e hagatogomaalia nadau gubenge. Jesus gaa gahi meemaa. 22 Di madagoaa hua deelaa, meemaa ga diiagi di nau boodi mo tamana, gaa hula i muli o Jesus.

Jesus e aago, e agoago, e hagahili ana magi

(Luke 6.17-19)

23 Jesus gaa hana gi lodo Galilee hagatau, ga agoago i lodo nia synagogee digaula, e agoago di Longo Humalia Teenua King o God, gei e hagahili ana hagadilinga magi e logo.* 24 Di longo o Maa guu dele gi nia gowaa huogodoo i Syria, gei nia daangada ga laha mai gi Jesus nadau gau magi huogodoo i nia hagadilinga magi e logo: digau gu iai di hagataalunga huaidu, hai hoodube, mo digau mmade nadau huaidina, gei Jesus gu haga hili nia magi digaula huogodoo. 25 Nia daangada dogologowaahee nogo daudali a Mee mai i Galilee, Decapolis*, Jerusalem, Judea, mo tenua i bahi i dua di monowai Jordan.

5

Di agoago i hongo di gonduu

1 Jesus gaa mmada gi tagabuulinga dangada deelaa, ge Ia gaa hana gi tomo di gonduu, gaa noho gi lala, ana dama agoago ga lloomoi gi baahi o Mee, 2 gei Mee ga daamada ga agoago gi digaula:

Nia maluagina e donu

(Luke 6.20-23)

3 “E maluagina go digau ala bolo nadau hagataalunga le e dee dohu, idimaa digaula e hai henua gi Teenua King o God di Langi.

4 “E maluagina go digau ala e tangitangi lodo huaidu, idimaa, God ga haga manawa lamalia laa ginaadou. *

5 “E maluagina go digau ala e manawa hila gi lala, idimaa, ginaadou ga hai mee gi henuailala.*

6 “E maluagina go digau ala e hagamahi huoloo e haga gila aga di manawa o God, idimaa, God gaa hai laa ginaadou gii dohu.

7 “E maluagina go digau ala e dumaalia ang gi digau ala i golo, idimaa, ginaadou gaa kae tumaalia mai baahi o God.

8 “E maluagina go digau ala e madammaa nadau lodo, idimaa, ginaadou ga gidee a God.*

9 “E maluagina go digau ala e hagahumalia mehanga daangada, idimaa, God gaa hai digaula nia dama donu ni aana!

10 “E maluagina go digau ala e hagaduadua i di nadau haga gila aga di manawa o God, idimaa, digaula e hai henua gi Teenua King o God di Langi.

11 “E maluagina go goodou, maa nia daangada ga helekai huaidu i goodou, ga hagaduadua ge hagahuaidu goodou i nia hagadilinga dilikai huaidu huogodoo, idimaa goodou nia daangada ni aagu.* 12 Goodou gi manawa lamalia hua mo di tenetene, idimaa, di godou hui i di langi le e damanaiee. Dela gadoo di nadau hai dela nogo hagahuaidu nia soukohp ala i godou mua.*

Toolo mo di maalama

(Mark 9.50; Luke 14.34-35)

13 “Goodou go nia toolo o henuailala. Malaa, nia toolo ga ono mmala ai, dehee di hai e hai nia maa gii mmala labelaa? Nia maa gu balumee hua, e mee hua di kili gi daha, ga dagadagahi go nia daangada.*

14 “Goodou go di haga maalama o henuailala hagatau. Di waahale dela i hongo di gonduu, e deemee di ngala.* 15 Ma tangada e dudu dana malama gaa dugu gi lala di boolo ai. Mee e dugu di maa gi hongo dono lohongo donu, e inaina nia daangada huogodoo ala i lodo di hale.* 16 E hai gadoo be goodou: godou maalama la heia gi maahina i mua nia daangada gi gidee ginaadou godou hangahaihai humalia, gei digaula ga hagaamu di godou Damana dela i di langi.*

Di agoago o nia haganoho

17 “Goodou hudee hai bolo Au ne hanimoi belee daa gi daha Nnaganoho Moses mo nia Agoago o nia Soukohp. Au hagalee ne hanimoi belee daa gi daha nia maa, Au ne hanimoi belee haga kila aga nia maa gii dohu. 18 Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo di madagoaa di langi mo henuailala e noho hua i golo, deai di mee dulii loo i di gili nia haganoho aalaa e hagalee ai, gaa dae loo gi di haga lawa o nia mee huogodoo.* 19 Tangada dela hagalee daudali taganoho e dahi, ma e aha maa taganoho koia e dulii loo i lodo nia haganoho, ga aago gi nia daangada bolo gi hudee daudalia, deelaa tangada e koia i mugi lala loo i Teenua King o God di Langi. Gei tangada dela ma ga daudali nnaganoho ge aago gi nia daangada bolo gi heia beelaa, le e hai tangada aamua i Teenua King o God di Langi. 20 Au e hagi adu gi goodou bolo goodou e mee hua di ulu i Teenua King o God di Langi maa godou mouli hai donu ga llauehe laa hongo di mouli o nia Pharisee mo digau haga donudonu haganoho.

Di agoago o di hagawelewele

21 “Goodou gu longono di agoago dela guu hai gi digau namua boloo:

‘Hudee daaligidia tangada gii made.

Tangada dela ma ga daaligi dana dangada gii made,

le e lahi gi di gowaa hai gabunga.’*

22 “Gei Au e hagi adu gi goodou bolo tangada dela ma ga hagawelewele gi dono duaahina, le e lahi gi di gowaa hai gabunga. Gei tangada dela ma ga helekai gi dono duaahina boloo: ‘Di balu dangada!’ le e lahi gi di gowaa hai gabunga aamua. Gei tangada dela ma ga helekai gi tei ono duaahina, boloo, ‘Dadaulia!’ le e kae dono hagaduadua i lodo di ahi i di gowaa hagaduadua. 23 Deenei laa, do madagoaa ma ga tigidaumaha ang gi God i hongo di gowaa hai tigidaumaha, gei goe ga langahia bolo do duaahina i golo e huaidu adu gi di goe, 24 dugua dau tigidaumaha i mua di gowaa hai tigidaumaha, hana hagahumalia ina gulu mehanga i mua, gaa lawa, ga hanimoi laa, gaa hai dau tigidaumaha ang gi God. 25 Maa tangada bolo ia e kae goe gi di gowaa hai gabunga, hagahumalia ina gulu mehanga i mua gi dee lahi goe go mee gi di gabunga, gei tangada hai gabunga gaa wanga goe gi nia tinggee, ga galabudi. 26 Au e hagi adu di tonu, goe ga galabudi gaa dae loo gi doo hui oo hala huogodoo ala gu haga anga adu gi di goe.

Di agoago o di mouli be di manu

27 “Goodou gu longono di agoago dela e hai boloo:

‘Hudee mouli i di mouli hai be di manu.’*

28 “Gei Au e hagi adu gi goodou, tangada ma gaa mmada gi di ahina ga maanadu huaidu i ono lodo, geia gu ihala i di mouli hai be di manu i lodo dono manawa. 29 Maa do golomada gau donu e hai goe gii hala, gaabee gi daha. Ma e koia e humalia i do huaidina dogomaalia dela gaa hudu gi lodo di ahi. * 30 Maa doo lima gau donu e hai goe gii hala, duudia gi daha. Ma e koia e humalia i do huaidina dogomaalia dela gaa hudu gi lodo di ahi.*

Di agoago o di maewae

(Matthew 19.9; Mark 10.11-12; Luke 16.18)

31 “Goodou gu longono di agoago boloo:

‘Taane ma gaa hudu gi daha dono lodo,

geia e hai gii wanga gi dono lodo

di beebaa hagadootonu o di haga maewae.’*

32 “Gei Au e hagi adu gi goodou, tangada ma gaa hudu gi daha dono lodo i nnadinga i daha mo di mouli hai be di manu o dono lodo, gei taane deelaa la gu ihala guu hai di ahina deelaa gii hai di hala o di hai be di manu maa di ahina deelaa la guu hai labelaa dono lodo. Gei taane ma gaa hai dono lodo gi di ahina dela ne hudu gi daha, mee guu hai labelaa di hala o di hai be di manu.*

Di agoago o di hagamodudahi

33 “Goodou gu longono labelaa bolo ma guu lawa di helekai gi digau namua loo boloo:

‘Hudee ohaa dau hagababa ang gi God,

gi hagagila aga ina au mee

ala ne hagamodu ang gi Dimaadua bolo e hai kooe.’*

34 “Gei Au e hagi adu gi goodou dolomeenei bolo hudee hai loo hagamodu. Goodou hudee hai hagamodu gi di langi, idimaa, di langi la di lohongo king ni God. * 35 Hudee hai hagamodu gi henuailala, idimaa, ma di gowaa e hagamolooloo ai ono babaawae. Hudee hai hagamodu gi Jerusalem, idimaa, ma di waahale damana ni di King Aamua. * 36 Hudee hai hagamodu gi godou libogo, idimaa, goodou e deemee di hai di ngaahulu e dahi i godou libogo gii kene be gi luuli. 37 Goodou gi helekai hua boloo: ‘Uaa’ be ‘Deeai’, idimaa, nia mee ala i tua nia mee aanei, la ne lloomoi i baahi tangada huaidu.

Di agoago tala di hui

(Luke 6.29-30)

38 “Goodou gu longono di agoago boloo:

‘Di golomada le e hui gi di golomada,

gei di niha le e hui gi di niha.’*

39 “Gei Au e hagi adu gi goodou bolo hudee hai hui gi tangada dela ma gaa hai dana huaidu adu gi goodou. Maa tangada gaa paa do gauwae gau donu, gei goe huluhia di baahi dela i golo gi mee. 40 Maa tangada gaa lahi goe gi di gowaa hai gabunga belee daa doo gahu uluulu, gei goe wanga ina labelaa gi mee doo gahu mahaa. 41 Maa tangada gaa hono goe gi kae ina dana budehede goloo i di maele e dahi, gei goe hana i muli o mee i nia maele e lua. 42 Maa tangada ga dangi adu gi di goe i dahi mee, gei goe wanga ina. Gei maa tangada ga madau dana mee bolo ga gowadu laa nomuli, gei goe gi dumaalia gi mee.

Aloho i do hagadaumee

(Luke 6.27-28,32-36)

43 “Goodou gu longono di agoago boloo:

‘Goe gi aloho i tangada dela i do baahi,

gei gi hagadugina i do hagadaumee.’*

44 “Gei Au e hagi adu gi goodou bolo gi aaloho i godou hagadaumee, gei gi dalodalo i digau ala e hagahuaidu goodou, 45 gii hai goodou nia dama ni Tamana dela i di langi, dela e haga hobo dana laa gi hongo digau huaidu mo digau humalia, gei e haga doo dana uwa gi hongo digau ala e hai nia mee humalia mo digau ala e hai nia mee huaidu. 46 Maa goodou e aaloho hua i digau ala e aaloho i goodou, malaa, God e hagahumalia goodou behee? Digau hagabudu dagitedi le e hai labelaa beenei! 47 Maa goodou ga manawa humalia hua gi godou duaahina, di hai geegee behee ang gi digau ala i golo, digau tuadimee le e hai labelaa beenei! 48 Malaa, godou mouli la heia gii dohu dogomaalia, gii hai be di godou Damana di langi dela e dohu i nia mee huogodoo.*

6

Di agoago o di hagamaamaa

1 “Goodou hudee hai hegau daumaha ngudu golomada. Maa goodou gaa hai beenei, gei goodou e deemee di kae godou hui mai baahi Tamana i di langi.* 2 Maa goe gaa wanga dau mee gi tangada hagaloale, hudee haga iloo ina be digau hai hegau ngudu golomada i lodo nia hale daumaha mo i hongo nia ala, bolo gi hagaamu ginaadou go nia daangada. Au e hagi adu gi goodou bolo digau beenei la guu lawa di kae nadau hui. 3 Malaa, do madagoaa ma ga hagamaamaa tangada hagaloale, hagamaamaa ina gi di hai dela e de iloo tangada. 4 Dau hagamaamaa la gi heia hagammuni. Tamana i di langi e iloo nia mee ala e hai hagammuni, ga dugu adu laa doo hui.

Di agoago di hai dalodalo

(Luke 11.2-4)

5 “Maa goe ga dalodalo, hudee hai be digau hai hegau ngudu golomada ala e hiihai e tuu aga, e dalodalo i lodo nia hale daumaha, be i nia buu nia ala, bolo gii mmada ginai digau dogologo. Gei au e hagi adu gi goodou di tonu, bolo digaula la guu lawa di kae nadau hui.* 6 Do madagoaa ma ga dalodalo, hana gi lodo doo ruum, haidia di bontai, dalodalo ang gi do Damana i di gowaa de gidee, gei Mee e gidee au mee ala e hai modogoe, ga dugu adu laa doo hui. 7 Maa goe ga dalodalo, hudee hai hegau i nia balu helekai e logo, be digau ala digi maalama, ala e hagamamaanadu bolo God ga hila anga laa gi ginaadou i nadau dalodalo lloowehaa. 8 Goodou hudee hai be digaula. Tamana i di langi gu iloo nia mee ala hagalee dohu i godou baahi i mua di godou tangi ang gi Mee. 9 Malaa, e hai beenei go di godou hai e dalodalo ai:

‘Di madau Damana dela i di langi,

do ingoo gi dabuaahia,

10 do Heenua King gi gila mai,

do manawa gii gila i henuailala,

gii hai be doo hai i di langi.

11 Gaamai madau meegai gi humalia

mai gi gimaadou dangi nei.

12 Weedee madau ihala la gi daha,

gii hai be gimaadou ala e dumaalia gi nia hala

o digau ala ne hai mai gi gimaadou.

13 Hudee dugu anga gimaadou gi nia hagamada.

Dahia adu gimaadou gi daha mo nia huaidu.

[Idimaa, ni aau go do Heenua,

di mogobuna, mo di madamada,

gaa hana hua beelaa. Amen.’]

14 “Maa goodou ga dumaalia gi nia hala o digau ala ne hai adu gi goodou, Tamana di langi ga dumaalia labelaa adu gi goodou.* 15 Maa goodou hagalee dumaalia ang gi digau ala i golo i nadau hai hala, gei Tamana hagalee dumaalia adu gi godou hai hala.

Di agoago o di hagaonge

16 “Di madagoaa e hagaonge ai goodou, hudee golomada lodo huaidu be digau hai hegau ngudu golomada ala e hai nia daangada gi iloo bolo ginaadou e hagaonge. Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo digaula guu lawa di kae nadau hui. 17 Maa goe ga hagaonge, gaugaulia o golomada, dala ina do libogo, 18 gei nia daangada ga de iloo bolo goe e hagaonge, gei do Damana dela i di gowaa de gidee e iloo Ia. Tamana e iloo au hegau huogodoo hagammuni, ga dugu adu laa doo hui.

Nia maluagina di langi

(Luke 12.33-34)

19 “Hudee benabena ina godou maluagina henuailala ala e tomo, gei e gai go hingodo, gei digau gaiaa e loomoi e oho nia hale, e gaiaa.* 20 Hagamahi benebene ina godou maluagina i di langi, di gowaa hagalee ngudu, hagalee gai go hingodo, gei digau gaiaa e deemee di oho nia hale, e gaiaa. 21 Idimaa, di gowaa dela iai o maluagina, deelaa di gowaa e haa manawa iei goe.

Di haga maalama tuaidina

(Luke 11.34-36)

22 “Nia golomada le e hai be di malama e haga maalama tuaidina. Maa o golomada le e humalia, gei do huaidina le e honu di maalama. 23 Gei o golomada ga hagalee humalia, gei do huaidina le e honu di bouli. Maa di maalama i oo lodo le e bouli, gei di maa e koia e bouli dongoeho!

God mo nia goloo henuailala

(Luke 16.13; 12.22-31)

24 “Tangada e mee di hai hege gi nia dagi dogolua ai. Mee ga de hiihai gi tagi e dahi, ga hiihai gi tagi dela i golo. Mee ga manawa dahi gi tangada e dahi, tangada dela i golo la ga haga balumee. Deenei laa, goodou e deemee di hai hegau gi God mo nia bahihadu.

25 “Deelaa laa, Au e hagi adu gi goodou gi hudee boo godou lodo gi nia meegai mo nia wai ang gi godou mouli, be goodou e gahu gi di aha. E hai behee: di mouli la hagalee koia e hagalabagau i nia meegai? Tuaidina la hagalee koia e hagalabagau i nia gahu? 26 Mmada gi nia manu mamaangi. Digaula hagalee dogi nadau lii, hagalee hadi nadau meegai, hagalee benebene nadau mee. Tamana di langi e benebene digaula. Malaa e hai behee: goodou hagalee koia e hagalabagau i nia manu? 27 Ma koai e mee di mouli waalooloo i dono de nnoomaalia?

28 “Goodou e aha ala e de nnoomaalia e hagamamaanadu nia gahu? Goodou mmada gi nia daladala lodo henua ala e tomo. Nia maa hagalee ngalua be e bida hai nadau gahu. 29 Au e hagi adu gi goodou bolo Solomon i dono madagoaa nogo maluagina ai, mee digi ulu ono gahu madamada be nia daladala aanei.* 30 Ma go God dela e haga madamada nia geinga lodo henua dangi nei, gei daiaa nia maa gaa kili gi lodo di ahi. Malaa e hai behee: Mee hagalee ga haga gahu goodou hagahumalia i dana benebene nia mee aanei? Godou hagadonu le e lligi loo!

31 “Hudee de nnoomaalia be goodou ga gaamai godou meegai, godou wai, be godou gahu i hee. 32 Digau digi maalama e haa manawa, e halahala nia mee aanei huogodoo. Di godou Damana di langi e iloo Ia nia mee huogodoo ala e dee dohu i godou baahi. 33 Malaa, goodou halahala ina i mua Teenua King o God mo dono hiihai, gei nia mee huogodoo ala i golo, ga dugu adu gi goodou. 34 Deenei laa, goodou hudee manawa gee, hudee maanadu ina daiaa, idimaa, daiaa mo ono haingadaa. Nia laangi huogodoo mo nadau haingadaa.

7

Di hagi aga digau ala i golo

(Luke 6.37-38,41-42)

1 “Hudee hagi aga ina tangada gi de hagi aga hua goe go God, 2 idimaa, God ga hagi aga goodou be di godou hai e hagi aga nia daangada, gei Mee ga hai hegau gi nnaganoho nogo hai hegau ai goodou gi nia daangada.* 3 Goe e aha dela e daumada di madageinga dela i lodo di golomada o do duaahina, gei e de hei e goe di bida laagau dela i lodo do golomada? 4 Dehee dau hai e helekai gi do duaahina boloo: ‘Dumaalia mai daawa ina di madageinga dela i lodo do golomada,’ gei di maa di bida laagau dela i lodo do golomada? 5 Goe tangada hai hegau ngudu golomada! Daawa ina i mua di bida laagau dela i lodo do golomada, gei goe ga gidee di daa gi daha di madageinga dela i lodo di golomada o do duaahina.

6 “Hudee wanga ina nia mee dabu gi nia paana, digaula ga huli adu, ga gadigadi goodou. Hudee kilia godou hadu hagalabagau gi mua nia biigi, digaula ga dagadagahi hua nia maa.

Tangi anga, halahala, dugidugi

(Luke 11.9-13)

7 “Tangi anga, gei goodou ga hai mee ginai. Halahala ina, gei goodou ga gidee. Dugidugi, gei di bontai la ga huge adu gi goodou. 8 Idimaa, digau ala ga tangi anga, e hai mee ginai, digau ala e halahala, ga gidee, digau ala e dugidugi, di bontai ga huge anga. 9 Ma iai tamana i godou lodo e wanga dana hadugalaa gi di tama dela e dangi anga dana palaawaa? 10 Be e wanga di gihaa lodo geinga gi tama dela e dangi anga dana iga? 11 Goodou nia daangada huaidu ge e iloo di wanga gi godou dama nia mee ala e humalia. Malaa, Tamana di langi gaa wanga gi digau ala e tangi ang gi de Ia nia mee ala koia e humalia!

12 “Goodou gi heia ang gi nia daangada godou mee ala e hiihai digaula gi heia adu gi goodou. Deenei tadinga Nnaganoho Moses mo nia Agoago o nia Soukohp.*

Di bontai mada giigi

(Luke 13.24)

13 “Goodou gi ulu i di bontai mada giigi, idimaa, di bontai gi di gowaa hagaduadua le e mada laaniu, gei di ala dela e hula ai le e haingoohia, digau dogologo e taele ai. 14 Gei di bontai dela e ulu gi di mouli le e mada giigi, gei di ala deelaa le e haingadaa, digau hua hogoohi e gidee di maa.

Di laagau mo ono huwa

(Luke 6.43-44)

15 “Goodou gi haga ligaliga i nia soukohp dilikai ala e lloo adu gadoo be nia siibi, gei lodo digaula e hai be nia paana lodo geinga. 16 Goodou ga iloo digaula mai i nadau hegau ala e hai. Nia laagau geinga duduia e deemee di huwa nia ‘grape’, gei nia laagau akai duduia e deemee di huwa nia ‘fig’. 17 Di laagau tomo maaloo e huwa humalia, di laagau tomo bagege e huwa huaidu. 18 Di laagau tomo maaloo e deemee di huwa huaidu, di laagau tomo bagege e deemee di huwa humalia. 19 Di laagau dela hagalee huwa humalia, le e hele gi lala, e hudu gi lodo di ahi.* 20 Malaa, goodou ga iloo nia soukohp dilikai mai i nadau hegau ala e hai.*

Au e de iloo e Au goodou

(Luke 13.25-27)

21 “Hagalee go digau huogodoo ala e gahigahi Au boloo, ‘Meenei dogu Dagi’, e ulu i Teenua King o God di Langi, ma go digau hua ala e hai di manawa o dogu Damana dela i di langi. 22 Di madagoaa di Laangi Hagi aga, gei nia daangada dogologo ga helekai mai boloo, ‘Meenei di madau Dagi, Meenei di madau Dagi, gimaadou nogo agoago nia helekai a God, gu hagabagi nia hagataalunga huaidu, guu hai madau mogobuna e logo i do ingoo!’ 23 Gei Au ga helekai gi digaula boloo, ‘Au e de iloo e Au goodou. Tuu i daha mo Au, goodou digau huaidu!’*

Nia daangada hau hale dogolua

(Luke 6.47-49)

24 “Maa tangada gu longono agu helekai aanei, ge kawe ai, mee e hai be taane kabemee dela ne hau dono hale i hongo tadugalaa. 25 Di uwa gaa doo, di monowai gu hontula guu mmidi, di madangi gaa gono maaloo gi di hale deelaa, gei di hale digi hinga, idimaa ne hau i hongo tadugalaa.

26 “Maa tangada e longono agu helekai aanei, geia hagalee kawe ai, mee e hai be taane dadaulia ne hau dono hale i hongo di gelegele. 27 Di uwa gaa doo, di monowai gu hontula guu mmidi, di madangi gaa gono maaloo gi di hale deenei, gei di hale guu hinga, gu mooho!”

Di mogobuna o Jesus

28 Di madagoaa Jesus ne haga lawa ana helekai i nia mee aanei, digau dogologo gu goboina huoloo i dana hai agoago.* 29 Mee nogo agoago i dono mogobuna dagi, hagalee agoago be digau haga donudonu haganoho.

8

Jesus e hagahili taane magi genegene

(Mark 1.40-45; Luke 5.12-16)

1 Di haneia o Jesus i tomo di gonduu, digau dogologo nogo daudali a Mee. 2 Taane magi genegene ga hanimoi gi Mee, ga dogoduli i mua o Mee, ga helekai, “Meenei, maa Goe e hiihai, Goe e mee di haga madammaa au.”

3 Jesus ga daahi adu dono lima gaa bili gi mee, ga helekai, “Uaa, Au e hiihai. Madammaa!” Di madagoaa hua deelaa, gei di magi o maa guu hili. 4 Jesus ga helekai gi mee, “Hagalongo! Hudee hagi ang gi dahi dangada. Hana haga huudonu gi tangada hai mee dabu gi haga dina ina goe, wanga ina tigidaumaha dela guu lawa di haga noho go Moses gi nia daangada bolo tigidaumaha e hagamodongoohia bolo goe gu madammaa.” *

Jesus e hagahili di magi di hege tagi dauwa Rome

(Luke 7.1-10)

5 Di ulu adu o Jesus gi Capernaum, tagi dauwa o Rome ga heetugi gi Mee, ga dangi anga i di hagamaamaa, 6 “Meenei, dagu dangada hai hegau e moe i dogu hale e magi pale, e mmae huoloo.”

7 Jesus ga helekai gi mee, “Au gaa hana, ga hagahili laa a mee.”

8 Tagi dauwa ga helekai, “Deeai, Meenei. Au e de tau loo di hagaulu Goe gi lodo dogu hale. Helekai hua, gei dagu dangada hai hegau la gaa hili. 9 Au tangada labelaa e noho i lala nia mogobuna dogu dagi, gei au e dagi labelaa agu gau dauwa. Au ga helekai gi tangada i digaula boloo, ‘Hana!’ gei mee e hana. Gei au ga helekai gi tangada boloo, ‘Hanimoi!’ gei mee e hanimoi. Gei au ga helekai gi dagu hege boloo, ‘Heia di mee deenei!’ gei mee e hai.”

10 Jesus gu goboina huoloo dono hagalongo gi di mee deenei, ga helekai gi digau ala nogo daudali Ia, “Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo au digi gidee loo tangada hagadonu beenei i Israel. 11 Au e hagi adu gi goodou bolo digau dogologo e lloomoi i bahi i dua mo i bahi i dai, gaa noho dalia a Abraham, Isaac mo Jacob i tagamiami i Teenua King o God di Langi.* 12 Gei digau ala belee dau gi Teenua King o God, la gaa kili gi daha gi lodo di bouli dongoeho, di gowaa dela e tangitangi ai, ge gadigadi nadau niha.” * 13 Jesus ga helekai gi tagi dauwa, “Hana laa gi doo hale, dau mee dela e hagadonu kooe ga dugu adu laa gi di goe.”

Di madagoaa hua deelaa, gei tangada hai hegau a maa guu hili.

Jesus e hagahili nia magi digau dogologo

(Mark 1.29-34; Luke 4.38-41)

14 Jesus gaa hana gi di hale o Peter, ga gidee Ia tinana di lodo o Peter e moe magi welengina. 15 Jesus gaa bili gi di lima o maa, gei di welengina o maa gu hagalee. Di ahina deelaa ga nnoinua, ga daamada ga benebene Jesus.

16 Hiahi ia di mee, gei nia daangada gu laha mai nadau gau magi hagataalunga huaidu dogologo. Jesus gu hagabagi nia hagataalunga huaidu gi telekai, gu hagahili digau huogodoo ala guu magi. 17 Mee ne hai nia mee aanei bolo gii gila di mee a soukohp Isaiah ne haga modongoohia aga,

“Mee ne kae tadau magi

ga hagahili tadau magi huogodoo.”*

Nia daangada ala belee daudali a Jesus

(Luke 9.57-62)

18 Jesus gaa mmada gi digau dogologo ala e haganiga dono gili, ge Ia ga helekai gi ana dama agoago bolo gii hula gi di baahi dela i golo di monowai. 19 Gei tangada haga donudonu haganoho ga hanimoi gi dono baahi, ga helekai, “Meenei Tangada Agoago, deenei au gu togomaalia e daudali goe gi nia gowaa huogodoo ala e hana ginai Goe.”

20 Jesus ga helekai, “Nia manu ‘fox’ iai nadau bongoo, nia manu mamaangi iai nadau waehongo. Gei Tama Tangada dana gowaa e hagamolooloo ia ai.”

21 Tangada labelaa i nia dama agoago a maa ga helekai, “Meenei, dugu ina mai gi di au e hana e danu dogu damana.”

22 Jesus ga helekai, “Daudalia mai Au, dugu ina anga gi digau mmade gi danumia nadau gau mmade.”

Jesus e haga kila di madangi gono

(Mark 4.35-41; Luke 8.22-25)

23 Jesus gaa gaga gi hongo di boodi, ana dama agoago gaa hula madalia a Mee. 24 Di madagoaa deelaa, di madangi guu gono huoloo, di boodi gu hahaawaa gu hoohoo ga abulu. Jesus nogo kii. 25 Ana dama agoago ga lloo adu gi Mee, ga hangahanga, ga helekai, “Meenei Tagi, hagamaamaa ina gimaadou, gidaadou gaa mmade hua!”

26 Jesus ga heeu, “Goodou e mmaadagu di aha? Godou hagadonu le e lligi!” Gei Mee ga duu aga, ga helekai gi di madangi mono beau gii noho, gei gu kila loo!

27 Huogodoo gu goboina huoloo, ga helekai, “Tangada behee deenei? Di madangi mono beau hogi e hagalongo gi Mee!”

Jesus e hagahili nia daane dogolua iai di hagataalunga huaidu

(Mark 5.1-20; Luke 8.26-39)

28 Jesus ne dau adu gi tenua go Gadara i baahi i golo di monowai. Gei nia daane dogolua ala iai di hagataalunga huaidu ga heetugi gi Jesus. Meemaa ne lloomoi i baahi nia daalunga gau mmade, meemaa e llamu dauwa huoloo, nia daangada e de hiihai di hula di ala dela e hana gi golo. 29 Di madagoaa deelaa, meemaa ga wwolowwolo gi Mee, “Goe go Tama a God, Goe e hiihai gi di aha i mau baahi? Goe ne hanimoi belee hagaduadua gimaua i mua di madagoaa donu belee hagaduadua ai gimaua?”

30 Nia biigi e logo nogo miami i di gowaa hoohoo gi golo. 31 Nia hagataalunga huaidu aalaa ga tangi anga gi Jesus, “Maa Goe ga hagabagi gimaadou gi daha, hagau ina gimaadou gi lodo nia biigi aalaa.”

32 Jesus ga helekai, “Hula!” Nia hagataalunga huaidu ga ulu gi daha mo nia daane aalaa, ga ulu gi lodo nia biigi. Gei nia biigi aalaa huogodoo ga llele ia gi lala i di laungudu gi lodo di monowai, gu mmaalemu.

33 Digau madamada humalia i nia biigi aalaa gaa llele gi lodo di waahale, ga haga iloo nia mee huogodoo ala ne hai, mo nia mee ne hai gi nia daane dogolua ala nogo iai nia hagataalunga huaidu. 34 Digau o di waahale ga lloomoi huogodoo, ga heetugi gi Jesus, ga tangi gi Mee gii hana gi daha mo di nadau gowaa.

9

Jesus e hagahili taane made dono huaidina

(Mark 2.1-12; Luke 5.17-26)

1 Jesus ne gaga gi hongo di boodi, gaa hana gi baahi i golo di tai gi dono guongo donu. 2 Gei nia daangada ga laha mai di nadau dangada made dono huaidina dela e moe i hongo dono hada. Jesus e iloo hua nia hagadonu digau aanei, ga helekai gi tangada magi, “Dagu dama daane, hagadagadagagee, o huaidu la gu maahede.”

3 Hunu gau haga donudonu haganoho ga helehelekai i nadau mehanga, “Taane deenei le e haga balumee a God.”

4 Jesus gu iloo hua nia hagamaanadu digaula, ga helekai, “Goodou e aha ala e maanadu huaidu? 5 Dehee di mee e haingoohia, e helekai boloo, ‘O huaidu la gu maahede,’ be e helekai boloo, ‘Duu i nua, haele’? 6 Au ga haga modongoohia adu gi goodou bolo Tama Tangada iai ono mogobuna e wwede nia huaidu i henuailala.” Gei mee ga helekai gi taane made dono huaidina, “Duu i nua, dahi aga ina do moenge, hana gi doo hale.”

7 Taane magi deelaa ga duu i nua, gaa hana gi dono hale. 8 Digau dogologo gu gidee di mee deenei, gu mmaadagu huoloo, gu hagaamu a God i ana helekai mogobuna ala ne wanga gi nia daangada.

Jesus e gahi Matthew

(Mark 2.13-17; Luke 5.27-32)

9 Jesus ga hagatanga i di gowaa deelaa, ga gidee Ia tangada hagabudu dagitedi, go Matthew, e noho i lodo dono oobidi. Jesus ga helekai, “Daudali mai Au.”

Matthew gaa duu gi nua, ga daudali Jesus.

10 Di madagoaa Jesus nogo noho miami i di hale o Matthew, gei digau hagabudu dagitedi dogologo, mo digau huaidu gaa noho adu dalia a Jesus mo ana dama agoago gi teebele deelaa.* 11 Hunu Pharisee ga gidee di hai deenei, ga heheeu ang gi nia dama agoago a Maa, “Di godou Dangada Agoago e aha dela e miami dalia digau hagabudu dagitedi mo digau huaidu?”

12 Jesus ga longono digaula, ga helekai, “Ma hagalee go digau maaloo e heetugi gi togidaa, go digau hua ala e magi. 13 Goodou halahala ina tadinga o nia helekai di Beebaa Dabu ala e helekai boloo, ‘Au hagalee hiihai gi nia tigidaumaha ala ne hai gi nia manu, gei go tumaalia hua.’ Au hagalee ne hanimoi belee gahigahi digau humalia, gei go digau ala e huaidu.”*

Di heeu o di hagaonge

(Mark 2.18-22; Luke 5.33-39)

14 Nia dama agoago a John Babdais ga lloomoi gi Jesus, ga heeu, “Ma e aha gimaadou mono Pharisee e hagaonge, gei au dama agoago hagalee loo e hagaonge?”

15 Jesus ga helekai, “Goodou bolo nia daangada ala ne gahi gi tagamiami haga hai lodo, la gii noho lodo huaidu i di madagoaa taane hai lodo e noho i nadau baahi? Deeai! Di laangi ga dau mai, gei taane hai lodo la gaa lahi gi daha mo digaula, deelaa di madagoaa digaula gaa noho laa hagaonge.

16 “Tangada e pono dana gahu bobo gi di mee gahu hoou ai, idimaa, di mee gahu hoou la ga mmuni mai, ga haga damana di bongoo di gahu.

17 “Gei tangada e haga hau ana waini hoou gi lodo di mee dugu waini bobo ai. Ma gaa hai beenei, di mee dugu waini la ga mahaa, nia waini la ga maalingi, gei di mee dugu waini la ga mooho. Tangada le e haga hau hua ana waini hoou gi lodo di mee dugu waini hoou, gei nia maa huogodoo la ga benebene hagahumalia.”

Tama ahina tagi dauwa mo di ahina ne bili gi di gahu o Jesus

(Mark 5.21-43; Luke 8.40-56)

18 Di madagoaa hua Jesus nogo helehelekai gi digaula i nia mee aanei, gei tangada aamua o Jew ga hanimoi gi Mee, ga dogoduli, ga helekai, “Meenei, dagu dama ahina dela hua dogo made. Hanimoi, e dugu oo lima gi hongo o mee, gei mee ga mouli.”

19 Gei Jesus ga duu aga, gaa hana dalia a mee mo ana dama agoago.

20 Di ahina magi halihali dodo i nia ngadau e madangaholu maa lua ga hanimoi laa tua o Jesus, gaa bili gi taalinga di gahu o Maa. 21 Mee ga daalo ang gi ono lodo boloo, “Koau hua gii bili gi di gahu o Maa, gei au guu hili.”

22 Jesus gaa huli gi muli, ga gidee Ia di ahina, ga helekai, “Dagu dama ahina, hagadagadagagee. Do hagadonu deelaa ne hagahili doo magi.” Digi duai hua, gei di magi o maa guu hili.

23 Jesus gaa hana gi lodo di hale tangada aamua. Dono gidee Ia hua digau hai daahili mo digau dogologo ala e hagalongoaa i di gowaa deelaa, 24 ge Ia ga helekai, “Goodou huogodoo ulu gi daha. Tama ahina le e kii, mee digi made!” Digau huogodoo gu gadagada haga balumee a Mee. 25 I muli hua digaula ne ulu gi daha, Jesus ga ulu gi lodo di ruum tama ahina, ga dahi aga di lima o maa, gei tama ahina ga duu i nua. 26 Malaa, di longo deenei la guu dele gi nia guongo huogodoo o tenua.

Jesus e hagahili nia daane deegida dogolua

27 Jesus ne hagatanga i di gowaa deelaa, gei nia daane deegida dogolua ga daudali a Mee, ga wwolowwolo gi nua boloo, “Meenei, tama daane a David, hila mai gi gimaua.”

28 Jesus ga ulu adu gi lodo di hale, gei meemaa ga lloo adu gi Mee, gei Mee ga heeu, “Goolua e hagadonu bolo Au e mee di hagahili gulu magi?”

Meemaa ga helekai, “Uaa, meenei Tagi.”

29 Jesus gaa bili gi nia golomada meemaa, ga helekai, “Gi heia adu gi goolua gii hai be di gulu hagadonu.” 30 Nia golomada o meemaa gu aala, gei Jesus ga helekai, “Hudee hagi anga ina di mee deenei gi dahi dangada.”

31 Gei meemaa gaa hula hua, ga hagadele di longo o Jesus gi nia guongo huogodoo o tenua deelaa.

Jesus e hagahili taane e de leelee

32 Di madagoaa meemaa ne hula, gei nia daangada ga laha mai gi Jesus taane e de leelee, idimaa, di hagataalunga huaidu gu i dono baahi. 33 Di madagoaa hua di hagataalunga huaidu ne hagabagi gi daha, gei mee gu leelee. Digau huogodoo gu goboina, ga helekai, “Di mee beenei ne gidee gidaadou i Israel ai!”

34 Gei nia Pharisee ga helekai, “Di tagi o nia hagataalunga huaidu dela ne wanga gi Mee di mogobuna e hagabagi nia hagataalunga huaidu i baahi nia daangada.”*

Jesus e mmada haga aloho gi nia daangada

35 Jesus ga hagadau i baahi nia guongo mono waahale huogodoo, ga agoago i lodo nia synagogee, e hagadele di Longo Humalia Teenua King o God, gei e hagahili nia hagadilinga magi huogodoo.* 36 Dono gidee digau dogologowaahee, ge Ia gu aloho huoloo i digaula, idimaa, digaula e de nnoomaalia, tangada e benebene ginaadou ai. Digaula guu hai be nia siibi, deai nadau hagaloohi ai.* 37 Deenei dana mee ne hagi ang gi ana dama agoago, “E donu bolo taugai e damanaiee, gei digau ngalua le e hogoohi.* 38 Goodou hai dangidangi ang gi tagi o taugai gi hagau ina mai ana gau ngalua e ngalua gi taugai.”

10

Digau agoago hagau dilongoholu maa lua

(Mark 3.13-19; Luke 6.12-16)

1 Jesus ne haga dagabuli ana dama agoago dilongoholu maa lua, gaa wanga gi digaula di mogobuna e hagabagi nia hagataalunga huaidu ge hagahili nia hagadilinga magi huogodoo. 2 Aanei nia ingoo digau agoago hagau: Simon e haga ingoo bolo Peter, dono duaahina daane go Andrew, James mo dono duaahina daane go John, nia dama daane Zebedee, 3 Philip mo Bartholomew, Thomas mo Matthew go tangada hagabudu dagitedi, James tama Alphaeus, mo Thaddaeus, 4 Simon di ‘Patriot’*, mo Judas Iscariot, taane e wanga a Jesus.

Di hagau o digau agoago hagau dilongoholu maa lua

(Mark 6.7-13; Luke 9.1-6)

5 Jesus ne hagau ana gau dilongoholu maa lua aanei, ga helekai, “Goodou hudee hula gi nia gowaa digau tuadimee, be gi nia waahale digau Samaria. 6 Goodou hula gi baahi nia siibi ala ne nngala, go nia madawaawa Israel. 7 Hula agoago boloo, ‘Teenua King o God di Langi la gu hoohoo mai!’* 8 Hagahili ina digau magi, haga mouli aga ina digau mmade, haga madammaa ina nia magi genegene, hagabagia nia hagataalunga huaidu. Wanga ina be godou mee ala ne hai mee ginai dehuia. 9 Hudee kae goolo, silber, be nia bahihadu i lodo godou budehede.* 10 Hudee kae gada goloo be nia gahu mono suudi digagi, be togodogo, idimaa, tangada hai hegau le e wanga ginai nia mee ala e hagalee i dono baahi.*

11 “Di godou dau adu gi lodo dahi waahale, be i lodo dahi guongo, halahala ina i mua tangada dela e tau di benebene goodou, noho hua i baahi o mee, gaa dae loo gi di godou hagatanga. 12 Di godou ulu adu gi lodo dahi hale, gi hagaaloho beenei, ‘Di aumaalia gi madalia goodou.’ 13 Maa digau di hale deelaa ga hagaahi mai goodou, heia di aumaalia dela i godou baahi gii noho i baahi digaula. Maa digaula ga hagalee benebene goodou, gaamai gi muli di godou hagaaloho. 14 Maa di hale, be di waahale ga hagalee hila adu gi goodou, be hagalee hagalongo adu gi godou agoago, hagatanga gi daha, duiduia ginai nia gelegele o godou babaawae.* 15 Au e hagi adu gi iloo goodou, bolo di Laangi Hagi aga, God la ga koia dumaalia gi digau Sodom mo Gomorrah i digau di waahale deelaa!*

Nia hagahuaidu ala ga dau mai

(Mark 13.9-13; Luke 21.12-17)

16 “Hagalongo! Au ga hagau goodou be nia siibi gi nia paana lodo geinga. Gii pula i goodou gadoo be nia gihaa, hila gi lala be nia mwuroi.* 17 Pula i goodou, idimaa, nia daangada ga lawalawa goodou, gaa lahi gi nia hale gabunga, ga dadaaligi goodou i lodo nia synagogee.* 18 Goodou gaa lahi gi mua nia dagi mo nia king i di Au, e haga modongoohia gi digaula mo digau tuadimee di Longo Humalia. 19 Di madagoaa digaula gaa lahi goodou gi di gabunga, hudee de nnoomaalia be goodou ga helekai bolo aha. Idimaa, di madagoaa hua deelaa ga dugu adu nnelekai ala e helekai ai goodou. 20 Godou helekai ala ga helekai ai, la hagalee mai i godou baahi, e lloomoi i baahi di Hagataalunga o Tamana, e helekai i godou baahi.

21 “Nia daangada gaa wanga nadau duaahina gi daaligidia gii mmade, gei nia damana gaa hai gadoo beelaa ang gi nadau dama. Nia dama ga hai baahi gi nadau maadua, gaa hai digaula gi daaligi gii mmade.* 22 Nia daangada huogodoo ga hudiou adu gi goodou i di Au. Gei tangada dela ga daahi dono hagadonu gaa dae loo gi di hagaodi, deelaa go mee ga hagamouli.* 23 Maa goodou ga hagahuaidu go dahi waahale, hula gi di waahale dela i golo. Goodou gi iloo bolo goodou e deemee di hagalawa godou hegau i lodo nia waahale Israel, i mua di hanimoi Tama Tangada.

24 “Tamagiigi kuulu e aamua i dono tintei ai, di hege e aamua i dono dagi ai.* 25 Malaa, tamagiigi kuulu gii donu bolo ia gaa hai be dono tintei. Gei di hege gii donu bolo ia gaa hai be dono dagi. Maa tagi o di hale e haga ingoo bolo Beelzebul, digau o dono hale la ga haga ingoo gi nia ingoo koia e huaidu gi nonua!*

Koai e madagu ai

(Luke 12.2-7)

26 “Malaa, goodou hudee mmaadagu i nia daangada. Nia mee ala e hagammuni, la ga haga kila aga, gei nia mee ala e de modongoohia huogodoo, la ga haga modongoohia aga.* 27 Agu mee ala ne helekai adu gi goodou i lodo di bouli, goodou e hai gi helekai nia maa i lodo di laangi maalama. Gei agu mee ala ne helekai haga moolee adu gi goodou, hagadele ina i nia dahuhu o nia hale. 28 Hudee mmaadagu i digau ala e daaligi tuaidina, gei e deemee di daaligi di mouli. Gei goodou gi mmaadagu i God dela e mee di daaligi tuaidina mo di mouli i lodo di gowaa hagaduadua dee odi. 29 Nia manu mamaangi e lua e mee di hui gi teenedi hua e dahi, gei dahi manu i nia maa e doo gi hongo di gelegele ai maa di godou Damana digi dumaalia anga gii doo. 30 Gei adu gi goodou, nia ngaahulu o godou libogo la guu lawa di dau. 31 Malaa, hudee mmaadagu, idimaa, goodou koia e hagalabagau i nia manu huogodoo.

Haga modongoohia mo di hai baahi gi Christ

(Luke 12.8-9)

32 “Tangada dela ga haga modongoohia aga i mua nia daangada bolo ia tangada ni aagu, gei Au ga haga modongoohia aga a mee labelaa i mua dogu Damana dela i di langi. 33 Maa tangada ga hai baahi mai gi di Au i mua nia daangada, gei Au e hai baahi gi mee i mua dogu Damana i di langi.*

Di aumaalia ai, gei di hulumanu dauwa

(Luke 12.51-53; 14.26-27)

34 “Goodou hudee hagamaanadu bolo Au ne hanimoi belee gaamai di aumaalia gi henuailala. Deeai, Au hagalee ne hanimoi belee gaamai di aumaalia, gei di hulumanu dauwa. 35 Au ne hanimoi belee hagangalua aga i lodo nia dama daane gi hai baahi gi nadau damana, nia dama ahina gi hai baahi gi nadau dinana, nia ahina dau aga gi hai baahi gi nadau dinana dau aga. * 36 Nia hagadaumee o tangada ala koia e huaidu, la go digau dono hale.

37 “Tangada dela e aloho i dono damana mo dono dinana la ogu nua, la hagalee e tau bolo e hai dagu dama agoago. Tangada dela e aloho i dana dama daane mo dana dama ahina la ogu nua, la hagalee e tau bolo e hai dagu dama agoago. 38 Tangada dela hagalee kae dono loobuu ga daudali mai Au, geia hagalee e tau bolo e hai dagu dama agoago.* 39 Tangada dela e daahi hua dono mouli, geia ga de gidee dono mouli, gei tangada dela ga de hagahuodia eia dono mouli i di au, ia ga gidee dono mouli.*

Nia hui hagahumalia dangada

(Mark 9.41)

40 “Tangada dela ga benebene goodou, ko Au hua dela ne benebene go mee. Gei tangada dela e benebene Au, geia ne benebene hua Tangada dela ne hagau mai Au.* 41 Tangada dela ga benebene tangada kae hegau a God, idimaa mee tangada kae hegau ni God, tangada dela ne benebene a mee e kae dono hui duhongo i di hui o tangada kae hegau. Gei tangada dela ga benebene dana dangada hai donu, idimaa mee tangada hai donu, tangada dela ne benebene a mee e kae dono duhongo hui i tuhongo o tangada hai donu. 42 Au e hagi adu gi goodou di tonu, tangada ma gaa wanga dana ibu wai magalillili gi dogu ihoo dulii i agu daangada aanei, idimaa mee tama agoago ni aagu, geia e kae dono hui.”

11

Digau kae hegau a John Babdais

(Luke 7.18-35)

1 I muli hua Jesus ne lawa ana helekai gi ana dama agoago dilongoholu maa lua, ge Ia gaa hana ga aago mo di agoago gi nia waahale ala e hoohoo mai.

2 Di madagoaa John Babdais nogo i lodo di hale galabudi ne longono ia nia mee a Christ ala ne hai, geia ga hagau hunu gau i ana dama agoago gi Mee. 3 Meemaa ga heeu gi Jesus, “Ma kooe dela nogo helekai iai a John bolo e hanimoi, be gimaadou e talitali tangada i golo?”

4 Jesus ga helekai, “Hula hagi anga ina gi John gulu mee ala ne longono ai ge ne gidee: 5 Digau deegida gu gidee, digau mmade nadau dudaginga gu heehee, digau magi genegene gu madammaa, digau longoduli gu longono, digau mmade gu haga mouli aga, mo di Longo Humalia la gu agoago gi digau hagaloale.* 6 E maluagina go digau ala hagalee manawa lua i di Au.”

7 Nia dama agoago a John gaa hula, gei Jesus ga helekai gi digau dogologowaahee di hai o John, “Di godou hula gi baahi o John i lodo di anggowaa, ma di aha ne belee mmada ginai goodou? Di aalek dela e hahaangi i di madangi? 8 Ma di aha dela ne hula ginai goodou belee mmada ginai? Taane dela e ulu nia gahu madamada? Digau ala e ulu nia goloo beelaa, le e noho i lodo nia hale king! 9 Hagia mai ma di aha dela ne hula ginai goodou belee mmada ginai? Di soukohp? Uaa, e donu, gei goodou ne mmada gi tangada dela e aamua i nia soukohp. 10 Idimaa John lago mee dela e helekai ai di Beebaa Dabu boloo:

‘God gu helekai bolo Au ga hagau dagu dangada kae hegau i oo mua,

e hagatogomaalia doo ala.’*

11 “Au e hagi adu gi goodou di tonu, bolo tangada ne haanau i henuailala e aamua i John Babdais ai. Gei tangada dela koia e mugi lala loo i Teenua King o God di Langi le e mada aamua i John. 12 Di madagoaa o John nogo agoago di Longo Humalia gaa dae mai gi dangi nei, Teenua King o God di Langi la gu duadua i nia heebagi maaloo, gei digau huaidu e hagamada belee kumi di maa.* 13 Nia Beebaa o nia Soukohp huogodoo mo Nnaganoho Moses gu haga modongoohia di hai Teenua King o God di Langi, mai i mua gaa dae mai gi di madagoaa John. 14 Maa goodou e hiihai e hagadonu nia agoago digaula, goodou gi iloo bolo John la go Elijah, dela ne haga modongoohia bolo e hai loo gi hanimoi.* 15 Tangada ono dalinga i golo, gi hagalongo!

16 “Gei Au e hagatau nia daangada dolomeenei gi di aha? Digaula e hai be nia damagiigi ala e noho i lodo nia gowaa huihui mee. Di buini e dahi e wwolowwolo gi di buini dela i golo boloo, 17 ‘Gimaadou guu hai madau daahili haga hai lodo gi nia mee hai daahili adu gi goodou, gei goodou digi gaalege. Gimaadou gu daahili nia daahili tangada made, gei goodou digi tangitangi!’ 18 Di madagoaa John ne hanimoi, geia gu hagaonge, digi inu nia waini, gei nia daangada e hai bolo mee tangada gu iai di hagataalunga huaidu i ono lodo. 19 Di madagoaa Tama Tangada ne hanimoi, ge Ia gu miami, gu inu, gei digaula e helekai boloo, ‘Mmada gi tangada hagalugai, e inu nia waini, Mee di hoo ni digau hagabudu dagitedi mo digau huaidu.’ Di iloo mee o God le e donu ge hagamodongoohia go ana hegau.”

Nia waahale de hagadonu

(Luke 10.13-15)

20 Jesus gu hagadugina gi nia daangada o nia waahale ala nogo hai ana mogobuna, gei digaula digi huli hoou, ga helekai, 21 “E huaidu adu gi di goe Chorazin! E huaidu adu gi di goe, Bethsaida! Maa nei bolo nia mogobuna ala ne hai adu gi goolua la ne hai gi digau Tyre mo Sidon, digaula gu ulu gi lodo nadau goloo lodo huaidu, guu wanga nadau luaahi gi hongo nadau libogo mai i mua loo, e haga modongoohia aga nadau maalui mo di huli hoou.* 22 Malaa, Au bolo goolua gi iloo bolo i di Laangi Hagi aga a God, God ga mada dumaalia gi digau o Tyre mo Sidon i goolua! 23 Goe go Capernaum, goe e bida dahi aga goe gi di langi? Goe gaa hudu gi lodo di gowaa hagaduadua dee odi! Maa nei bolo nia mogobuna ala ne hai adu gi di goe la ne hai gi Sodom, gei Sodom la i golo hua dangi nei.* 24 Gi iloo e goe bolo i di Laangi Hagi aga, God ga koia ga damana dono dumaalia gi Sodom i di goe!”*

Lloomoi gi di au, e hagamolooloo

(Luke 10.21-22)

25 Di madagoaa deelaa, Jesus ga helekai, “Tamana, Tagi o di langi mo henuailala! Au e danggee i dau haga modongoohia ang gi digau de kabemee i au mee ala e daalo hagammuni i digau kabemee mo digau e iloo nia mee. 26 Uaa, Tamana, di mee deenei ne hai mai i do hiihai.

27 “Dogu Damana gu dugu mai nia mee huogodoo. Tangada e iloo Tama ai, go Tamana hua, tangada e iloo Tamana ai, go Tama hua e iloo Ia mo digau ala ne hilihili go Tama belee haga modongoohia aga a Mee.*

28 “Lloomoi gi di Au, goodou huogodoo ala gu daamaha i godou mee aamo, gei Au ga gowadu di molooloo! 29 Goodou kae ina dagu mee aamo mee, dugu ina gi godou nua, ge kaape ina mai i di Au, idimaa, Au e manawa balabala ge hila gi lala i di hagataalunga, gei goodou ga gidee di godou hagamolooloo.* 30 Idimaa, dagu mee aamo mee dela ga gowadu le e haingoohia, gei agu mee ala e hagauda adu le e maamaa.”

12

Di heeu i di Laangi Sabad

(Mark 2.23-28; Luke 6.1-5)

1 Digi duai, Jesus gaa hana laa lodo di gowaa dogi laagau ‘wheat’ i di Laangi Sabad, gei ana dama agoago gu hiigai, gaa hagi nadau huwa laagau ‘wheat’ gaa gai.* 2 Nia Pharisee ga gidee, ga helekai gi Jesus, “Meenei, mmada, au dama agoago e hai baahi gi tadau haganoho Laangi Sabad!”

3 Jesus ga helekai, “Goodou digi daulia di hai a David i di madagoaa o mee mo ono ehoo ne hiigai?* 4 Mee mo ono ehoo ne ulu gi lodo di hale o God, gaa gai nia palaawaa ala gu tigidaumaha gi God, gei di maa e hai baahi gi taganoho maa digaula gaa gai nia palaawaa aalaa. Go digau hai mee dabu la hua ala e mee di gai nia maa.* 5 Goodou digi daulia nia haganoho Moses i di hai o digau hai mee dabu o di Hale Daumaha ala e oho nia haganoho o di Laangi Sabad, i di nadau ngalua i lodo nia Laangi Sabad huogodoo, gei digaula hagalee hala?* 6 Goodou gi iloo bolo ma di mee i ginei e koia e aamua i di Hale Daumaha! 7 Di Beebaa Dabu e helekai boloo,

‘Au e hiihai hua gi nnangaahai humalia,

gei hagalee go tigidaumaha manu.’

“Maa goodou ga iloo tadinga di mee deenei, gei goodou ga deemee di hagahuaidu nia daangada ala digi hai nadau mee hala.* 8 Idimaa, Tama Tangada la go di Tagi o di Laangi Sabad.”

Taane made dono lima

(Mark 3.1-6; Luke 6.6-11)

9 Jesus ga hagatanga i di gowaa deelaa, gaa hana gi lodo synagogee. 10 Taane made dono lima i golo. Hunu daangada e hiihai e haga huaidu a Jesus gii ihala ga heeu gi Mee, “Maa hagalee e hai baahi gi tadau haganoho maa tangada ga hagahili dana dangada magi i di Laangi Sabad?”

11 Jesus ga helekai, “Dolomaa tangada i goodou gaa doo dana siibi gi lodo di luwa llala i di Laangi Sabad, mee hagalee ga dahi aga a mee hagalimalima gi daha mo di luwa deelaa?* 12 Tangada la koia e hagalabagau i di siibi! Deenei di mee Nnaganoho e dumaalia mai gi gidaadou gi hagamaamaa ina tangada i di Laangi Sabad.” 13 Jesus ga helekai gi taane made dono lima, “Holohia doo lima gi daha.”

Gei taane deelaa gaa holo dono lima, gei di lima o maa gu humalia, guu hai be dono lima dela i golo. 14 Gei nia Pharisee gaa hula, ga haga noho di nadau hai belee daaligi a Jesus gii made.

Tangada hai hegau a God ne hili aga

15 Jesus ga longono ia di hai baahi deenei, gaa hana gi daha mo di gowaa deelaa. Digau dogologo gaa hula dalia a Mee, ge Ia ga hagahili nia magi huogodoo digaula. 16 Gei Mee gaa bule gi digaula bolo gi hude hagi anga ina Ia gi nia daangada. 17 Mee ne helekai beenei bolo gi gila ai nia helekai a God mai baahi soukohp Isaiah, boloo,

18 “Deenei dagu dangada hai hegau ne hilihili

dela e aloho iei Au, gei e tene ginai Au.

Gei Au ga haga uda dogu Hagataalunga gi Mee,

gei Mee ga haga iloo ang gi nia henua huogodoo

di hai o dagu hagi aga.*

19 Mee hagalee lagamaaloo,

be wolowolo, be haga hohooho i hongo nia ala.

20 Mee hagalee hadi gi daha di aalek dela guu biga,

be e diinai di malama dela gu dabadaba,

gaa dae loo gi dana hagagila aga di tonu gi aali.

21 Nia daangada nnenua huogodoo

ga hagadagadagagee gi dono ingoo.”

Jesus mo Beelzebul

(Mark 3.20-30; Luke 11.14-23)

22 Hunu daangada ne laha mai di nadau daane deegida ge e deemee di leelee gi Jesus, idimaa, di hagataalunga huaidu gu i ono lodo. Jesus ga hagahili di magi o maa, guu mee di leelee, gu gidee. 23 Digau dogologo gu goboina huoloo, ga heheeu, “Mee go Tama a David?”

24 Nia Pharisee ga longono di mee deenei, ga helekai, “Mee e hagabagi nia hagataalunga huaidu idimaa nadau dagi go Beelzebul ne dugu ang gi Mee di mogobuna e hai nia mee aanei.”*

25 Gei Jesus gu iloo nia hagamamaanadu digaula, ga helekai, “Tenua dela e dee buni ono daangada ge e heheebagi, la hagalee mouli waalooloo! Di waahale be di madahaanau dela e dee buni ge e heheebagi, la ga mooho gi daha! 26 Maa nia hagabuulinga Setan ga heheebagi i nadau mehanga, malaa tenua o Setan la ga wwae lua, ga limalima dono mooho. 27 Goodou e hai bolo Au e hagabagi nia hagataalunga huaidu, idimaa Beelzebul ne dugu mai gi di Au di mogobuna di hagabagi. Malaa, koai dela ne wanga gi godou gau agoago di mogobuna e hagabagi nia hagataalunga huaidu? Nia mee ala e hai go digaula, le e haga modongoohia bolo goodou e hai gee. 28 Deeai, ma hagalee go Beelzebul, ma go di Hagataalunga o God dela ne dugu mai gi di Au di mogobuna e hagabagi nia hagataalunga huaidu i baahi nia daangada. Deenei le e haga modongoohia aga bolo Teenua King o God la gu i godou baahi.

29 “Deai tangada e mee di oho di hale o taane maaloo ga gaiaa nia goloo o maa ai, maa ia digi lawalawa ina a mee i mua, ga nomuli geia gaa mee laa di kae nia goloo o di hale o maa.

30 “Tangada dela hagalee madalia Au, le e hai baahi mai gi di Au. Tangada dela hagalee hagabudu madalia Au, geia e wweu gi daha nia maa.* 31 Deelaa laa, Au e hagi adu gi goodou bolo nia hala huogodoo mo nnelekai huaidu huogodoo e mee di dumaalia ginai, gei di hala o di helekai huaidu hai baahi gi di Hagataalunga Dabu, e deemee di dumaalia ginai. 32 Tangada dela ga helekai huaidu i Tama Tangada, e mee di dumaalia ginai. Tangada dela ga helekai huaidu i di Hagataalunga Dabu, e deemee di dumaalia ginai, dolomeenei gaa hana hua beelaa.*

Di laagau mo ono huwa

(Luke 6.43-45)

33 “Maa goodou gaa dogi di laagau tomo hagadubuagina, gei di maa gaa huwa humalia. Maa goodou gaa dogi di laagau tomo diliwoi, gei di maa gaa huwa huaidu. Goodou e iloo di laagau mai i ono huwa.* 34 Goodou e hai be nia gihaa. Goodou e helekai humalia, gei godou lodo le e huaidu! Idimaa, di ngudu o tangada le e helekai nia mee ala e honu i lodo dono manawa.* 35 Tangada humalia e haga gila aga ana mee humalia, i mee e honu i nia mee humalia. Tangada huaidu e haga gila aga ana mee huaidu, i mee e honu i nia mee huaidu.

36 “Au e hagi adu gi goodou bolo i di Laangi Hagi aga, nia daangada huogodoo e hai gi haga modongoohia aga nadau balu helekai huogodoo ala ne hai. 37 Godou helekai le e hagi aga goodou, be goodou e donu, be e hala.”

Hiihai gi di mogobuna

(Mark 8.11-12; Luke 11.29-32)

38 Digau haga donudonu haganoho mono Pharisee ga helekai gi Jesus, “Tangada agoago, gimaadou e hiihai e mmada gi au mogobuna.”*

39 Jesus ga helekai, “Nia daangada dolomeenei gu huaidu huoloo gei gu hagalee manawa dahi! Goodou bolo Au gi heia dagu mogobuna? Di mogobuna e hai adu gi goodou ai, dela hua go di mogobuna ne hai gi soukohp Jonah.* 40 Di hai o Jonah nogo noho i lodo tinae o di iga damanaiee i nia laangi e dolu ge dolu boo, e hai be Tama Tangada, gaa noho i lodo di gelegele i nia laangi e dolu ge dolu boo.* 41 Di Laangi Hagi aga, digau o Nineveh ga tuu aga ga hagahuaidu goodou, idimaa, digaula guu huli gi daha mo nadau huaidu i di nadau longono ginaadou nia agoago a Jonah. Gei Au e hagi adu gi goodou bolo ma tangada i kinei koia e aamua i Jonah!* 42 Di Laangi Hagi aga, di king ahina o Sheba ga duu aga ga hagahuaidu goodou, idimaa, mee ne hanimoi hagamogowaa i dono henua, gaa hana loo gi longono ia nia agoago kabemee King Solomon. Gei Au e hagi adu gi goodou bolo tangada i kinei e koia e aamua i Solomon!*

Di hanimoi gi muli di hagataalunga huaidu

(Luke 11.24-26)

43 “Di madagoaa di hagataalunga huaidu ga ulu gi daha mo tangada, mee e heehee i lodo di anggowaa e halahala dana madagowaa e hagamolooloo ai, gei digi gidee, 44 gei mee ga maanadu i ono lodo boloo, ‘Au gaa hana gi di gowaa dela ne hanimoi iei au.’ Gei mee gaa hana ga ulu gi lodo ga gidee ia di gowaa la gu aadee, gu madammaa, gei gu benebene gi humalia. 45 Mee ga ulu gi daha, ga laha mai ana hagataalunga e hidu ala e huaidu gi nonua, gaa noho i lodo. Nomuli, tangada deenei koia ne huaidu i di matagidagi. Deenei di mee gaa hai gi digau huaidu dolomeenei.”

Tinana mo nia duaahina o Jesus

(Mark 3.31-35; Luke 8.19-21)

46 Jesus nogo helehelekai hua igolo gi nia daangada, gei tinana mo nia duaahina o maa ga dau mai gi tua di hale, e hiihai e heetugi gi Mee. 47 Tangada ga helekai gi Jesus, “Meenei, do dinana mo o duaahina i tua di hale e hiihai e heetugi adu.”

48 Jesus ga helekai anga, “Koai go dogu dinana? Koai go ogu duaahina?” 49 Gei Mee gaa hihi dono lima gi ana dama agoago, ga helekai, “Mmada! Aanei go dogu dinana mo ogu duaahina! 50 Tangada dela e haga gila aga di manawa o dogu Damana dela i di langi, deelaa go dogu duaahina daane, duaahina ahina, mo dogu dinana.”

13

Di ala kai o tangada haga nonnono

(Mark 4.1-9; Luke 8.4-8)

1 Di laangi la hua, Jesus ne hagatanga i di hale, gaa hana, gaa noho i tongotai belee hai ana agoago. 2 Digau dogologowaahee gu haganiga i dono gili, gaa hidi iei Mee, gaa gaga gi hongo di boodi, gaa noho i lodo, gei nia daangada e tuu i tongotai.* 3 Mee nogo agoago i nia ala kai, e hagi ang gi digaula nia mee e logo boloo,

“Dahi daane ne hana ga haga nonnono ana lii. 4 Dana haga nonnono i lodo di hadagee deelaa, hunu lii guu too gi hongo di ala dulii, gei nia manu gu mmaangi mai, guu gai nia maa. 5 Hunu maa ne monnono gi lodo di gowaa haduhadu, di gowaa dela e hogoohi ono gelegele, gei guu tomo limalima, idimaa, nia gelegele la hagalee llala. 6 Di madagoaa di laa ne dii, gei nia lii ala ne tomo, la guu mae, idimaa, nia aga o nia maa digi tomo gi di gowaa llala. 7 Hunu lii ne monnono gi lodo nia geinga duduia. Di madagoaa nia geinga duduia ne tomo aga, gu hagadeaadee nia lii gi dee tomo. 8 Hunu lii ne monnono gi hongo nia gelegele humalia, guu tomo, guu huwa dagi llau, dagi modoono, dagi motolu.”

9 Jesus ga hagaodi dana agoago, ga helekai, “Tangada ono dalinga i golo, gi hagalongo!”

Tadinga o nia ala kai

(Mark 4.10-12; Luke 8.9-10)

10 Ana dama agoago ne lloomoi gi Jesus, ga heeu gi Mee, “Goe e aha dela e hai hegau i nia ala kai ang gi nia daangada?”

11 Jesus ga helekai, “Idimaa, ma gu dumaalia adu gi goodou gi iloo nia mee ngala huogodoo o Teenua King o God di Langi, gei hagalee ang gi digaula. 12 Tangada dela iai dana mee, geia e haga uda anga ginai nia mee e logo gii dohu gi nonua. Gei tangada dela dana mee ai, dana mee dulii dela i dono baahi, le e daa gi daha.* 13 Deenei tadinga o agu ala kai agoago: digaula e mmada, gei e de gidee, e hagalongo gei e de longono be e de modongoohia. 14 Deenei laa di kokohp o Isaiah e helekai i digaula boloo,

‘Digau aanei ga hagalongo, ga hagalongo,

gei e de iloo,

digaula gaa mmada, gaa mmada,

gei e de gidee.*

15 Idimaa, nia hagamaanadu digaula gu hamaaloo,

nia dalinga digaula gu bonodia,

nia golomada digaula gu dee gida.

Gei di maa hagalee hai beenei,

nadau golomada e mee hua di mmada,

nadau dalinga e mee di hagalongo,

gei nadau hagamaanadu le e modongoohia,

gei digaula ga lloomoi gi muli gi di Au,

gei Au ga hagahili digaula.

Aanei nnelekai a God.’

16 “Gei goodou gu maluagina, idimaa, godou golomada e gidee, godou dalinga e longono.* 17 Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo nia soukohp dogologo mo nia daangada a God dogologo e hiihai huoloo e mmada gi nia mee ala ne mmada ginai goodou, gei digaula e deemee. Digaula e hiihai e hagalongo gi nia mee ala ne hagalongo ginai goodou, gei digaula e deemee.

Jesus e haga modongoohia di ala kai o tangada haga nonnono mee

(Mark 4.13-20; Luke 8.11-15)

18 “Hagalongo, kaabee ina tadinga di ala kai o tangada haga nonnono lii: 19 Digau ala gu longono nia helekai o Teenua King o God, gei e de iloo, le e hai gadoo be nia lii ala ne monnono gi hongo di ala dulii. Di hagataalunga huaidu ga hanimoi, gaa kae nia mee ne haga monnono gi nadau lodo. 20 Nia lii ala ne monnono gi hongo di gowaa haduhadu, aalaa go digau e hagalongo gi nia agoago, ga limalima ga tenetene i di nadau longono nia maa. 21 Gei hagalee mau i nadau baahi, i di madagoaa di haingadaa be taaligi gaa tale gi digaula i di gili nia agoago aanei, digaula ga limalima hua di kili gi daha nadau hagadonu. 22 Gei nia lii ala ne monnono gi mehanga nia geinga duduia, go digau ala ne longono nia agoago, gei te nnoomaalia o di mouli nei, mo di hiihai gi nia maluagina gu haga deaadee nia agoago aalaa, gaa hidi ai digaula ga dee huwa. 23 Gei nia lii ala ne monnono gi hongo nia gelegele humalia, go digau ala ne longono nia helekai ga iloo, gaa huwa dagi llau, dagi modoono, dagi motolu.”

Di ala kai o nia geinga huaidu

24 Jesus ne hagi ang gi digaula tuai ala kai:

“Teenua King o God di Langi e hai beenei: Dahi daane hai hadagee ne haga nonnono ana lii humalia i lodo dana hadagee. 25 Dahi boo hua, di madagoaa nia daangada guu kii, tangada hagadaumee ga hanimoi, ga haga nonnono ana lii huaidu i mehanga nia lii humalia aalaa, gaa hana. 26 Nia lii humalia gaa tomo, gu daamada gaa huwa, gei nia geinga huaidu gu tomo aga labelaa. 27 Digau hai hegau ga lloomoi gi mee, ga helekai boloo, ‘Meenei, nia lii humalia ne haga nonnono kooe gi lodo dau hadagee, ma nia geinga huaidu ne lloomoi i hee?’ 28 Tangada dana hadagee ga helekai boloo, ‘Tangada hagadaumee dela ne hai di mee deenei.’ Digaula ga heeu, ‘Goe e hiihai bolo gimaadou gi daagia nia geinga huaidu aalaa?’ 29 Mee ga helekai, ‘Deeai. Maa goodou ga daagi nia geinga huaidu, gei goodou ga daagi labelaa nia laagau humalia dalia nia geinga huaidu aalaa. 30 Goodou heia nia geinga huaidu mono laagau humalia gii tomo ngaadahi, gii dae gi di laangi dela e hadi ai nia maa. Gei au ga helekai gi digau hadi huwa laagau gi daagia nia geinga huaidu i mua, gi nnoodia gii hai nia uu mee e dudu, gei nia huwa laagau humalia la ga hagabudu, gaa dugu gi lodo dogu hale benebene mee.’ ”

Di ala kai o di lii laagau ‘mustard’

(Mark 4.30-32; Luke 13.18-19)

31 Jesus ne helekai gi digaula i tuai ala kai: “Teenua King o God di Langi le e hai be di lii laagau ‘mustard’. Tangada ne kae di maa, gaa dogi i lodo dana gowaa dogi mee. 32 Di lii deenei, dela koia e dulii loo i nia lii huogodoo, ga tomo aga gaa hai di laagau damanaiee i nia laagau huogodoo. Gei nia manu ga mmaangi mai gaa hai nadau waehongo i hongo nia manga.”

Di ala kai o nia ‘yeast’

(Luke 13.20-21)

33 Jesus ne helekai ang gi digaula i tuai ala kai: “Teenua King o God di Langi le e hai beenei. Di ahina ne kae ana ‘yeast’, ga unugi gi nia palaawaa, gei nia palaawaa aalaa la guu tanga huogodoo.”

Jesus e hai hegau i nia ala kai

(Mark 4.33-34)

34 Jesus e agoago nia mee huogodoo aanei gi digau dogologo i nia ala kai. Mee e agoago hua i nia ala kai gi digaula. 35 Mee ne hai beenei bolo gi gila ai nia helekai soukohp boloo,

“Au e hai hegau i nia ala kai

i dogu madagoaa e helekai gi digaula.

Au ga haga modongoohia gi digaula

nia mee huogodoo ala e dee modongoohia

mai taamada henuailala.”*

Jesus e haga modongoohia aga di ala kai o nia geinga huaidu

36 Jesus ga hagatanga gi daha mo digau dogologo, ga ulu gi lodo di hale. Ana dama agoago ga lloomoi gi Mee, ga helekai, “Hagamodongoohia ina di ala kai o nia geinga huaidu ala i lodo di hadagee le e hai bolo aha?”

37 Jesus ga helekai, “Tangada ne haga nonnono ana lii humalia, la go Tama Tangada. 38 Di hadagee la go henuailala. Nia lii humalia la go digau Teenua King o God. Nia geinga huaidu la go nia hoo o Setan. 39 Di hagadaumee dela ne haga nonnono ana lii geinga huaidu, la go Setan. Di madagoaa e hadi nia huwa laagau la go di hagaodi o di madagoaa. Digau hadi huwa laagau, la go digau di langi. 40 Di hai o nia geinga huaidu ala e hagabudu mai gi di gowaa e dahi e kae e dudu i lodo di ahi, e hai gadoo be di hai dela gaa hai i di laangi hagaodi. 41 Tama Tangada ga hagau ana gau di langi gi daawaa gi daha mo dono Heenua King digau huogodoo ala e hai nia daangada gii too gi lodo di huaidu, mo nia daangada ala e haihai nia mee huaidu huogodoo ala i golo, 42 bolo gi kilia digaula gi lodo di ahi maaloo, di gowaa e tangitangi ai, ge e gadigadi nadau niha. 43 Gei nia dama a God ga maahina gadoo be di laa i lodo Teenua King o di nadau Damana. Tangada ono dalinga i golo, gi hagalongo!

Di ala kai o di maluagina ngala

44 “Teenua King o God di Langi e hai beenei: Taane gaa gida di maluagina dela e ngala i lodo di gelegele. Gei taane gaa danu labelaa di maa, gu tenetene huoloo, gaa hana gaa hui gi daha ana mee huogodoo ala e hai mee ginai, gaa hana gaa hui di gowaa.

Di ala kai o di hadu lodo baehua

45 “Teenua King o God di Langi e hai beenei: Tangada e halahala ana hadu lodo baehua humalia. 46 Geia ga gidee ia di hadu kaedahi hagalabagau, geia gaa hana, gaa hui gi daha ana mee huogodoo, gaa hui di hadu lodo baehua deelaa.

Di ala kai o di gubenge

47 “Teenua King o God di Langi le e hai labelaa beenei: Digau hai iga ne hudu nadau gubenge gi lodo di monowai belee kumi nnagadilinga iga huogodoo. 48 Gei di gubenge la guu honu, digaula ga hudi aga gi tongotai, gaa noho gi lala belee hili nia iga. Nia iga humalia gaa haa gi lodo nia begedu, nia iga huaidu gaa kili gi daha. 49 Deenei di mee gaa hai i di hagaodi o di madagoaa. Digau di langi ga hagau e hili digau huaidu huogodoo gi daha mo digau humalia, 50 gaa kili digau huaidu gi lodo di ahi maaloo i di gowaa e tangitangi ai digaula, gei e gadigadi nadau niha.”

Nia agoago hoou mo pobo

51 Jesus ga heeu gi digaula, “Goodou gu iloo nia mee aanei?”

Digaula ga helekai, “Uaa.”

52 Ge Ia ga helekai gi digaula, “Malaa, tangada haga donudonu haganoho dela ma gaa hai tama agoago i lodo Teenua King o God di Langi, le e hai be tagi o di hale dela e daa ono maluagina hoou mo pobo gi daha mo dono hale benebene mee.”

Jesus e haga balumee go digau Nazareth

(Mark 6.1-6; Luke 4.16-30)

53 Jesus ga haga lawa ana ala kai nogo agoago gi digaula, ga hagatanga gi daha mo di gowaa deelaa, 54 gaa hana gi dono guongo, ga agoago i lodo synagogee, gei digaula gu goboina huoloo, ga heeu boloo, “Di kabemee mono haga goboina a maa ne gaamai i hee? 55 Mee hagalee go tama a taane hau hale? Tinana o Maa hagalee go Mary, ono duaahina go James, Joseph, Simon mo Judas? 56 Gei ono duaahina ahina la hagalee aanei i tadau baahi? Malaa, nia mee a Maa ne gaamai i hee?” 57 Gei digaula gu haga balumee a Mee.

Jesus ga helekai gi digaula, “Nia soukohp e hagalaamua i nia gowaa huogodoo, gei hagalee hagalaamua go dono guongo donu mo ono gau donu.”* 58 Jesus digi hai ana mogobuna e logo i golo, idimaa, digaula hagalee hagadonu.

14

Di made o John Babdais

(Mark 6.14-29; Luke 9.7-9)

1 Di madagoaa deelaa, Herod di tagi o Galilee ga longono ia di hai o Jesus. 2 Mee ga helekai gi ana daane hai hegau, “Ma go John Babdais hua dela ne mouli aga, i Mee ono mogobuna e hai ana mee haga goboina dangada.”

3 Idimaa, Herod ne hai dana haga iloo bolo gi kumidia John, gei digaula gaa nnoo nia lima o maa, gaa haa a mee gi lodo di hale galabudi. Mee ne hai di mee deenei idimaa go Herodias, go di lodo o dono duaahina daane go Philip.* 4 John ne helekai gi Herod boloo, “Ma hagalee donu di hai doo lodo gi Herodias!”* 5 Herod gu hiihai bolo ia ga daaligi a John, geia e lliga huoloo i digau o Jew ala e hai bolo John la di soukohp.

6 I di laangi haanau o Herod, tama ahina a Herodias ne duu aga, gaa hai ana gaalege i mua digau dogologo. Gei Herod gu tenetene huoloo, 7 gaa hai dana hagababa, “Au e hagamodu bolo au ga gowadu gi di goe di ingoo hua di mee dela e hiihai ginai goe!”

8 Tama ahina ga hagi anga telekai dono dinana, ga dangi anga gi Herod, “Gaamai gi di au di libogo o John Babdais i hongo di pileedi!” 9 Di king gu manawa gee huoloo i nnelekai tama ahina deelaa, idimaa mee gu hagababa i mua digau tagamiami dogologo bolo ia e hagagila di hiihai o tama ahina. 10 Mee ga helekai gi digaula bolo gi tuudia di uwa o John dela i lodo di hale galabudi. 11 Digaula ga gaamai di libogo o maa i hongo di pileedi gi tama ahina, geia gaa kae gi dono dinana. 12 Nia dama agoago a John ga lloomoi gaa kae tuaidina o maa, gaa danu, gaa hula ga haga iloo gi Jesus.

Jesus e haangai ana daane e lima mana (5,000)

(Mark 6.30-44; Luke 9.10-17; John 6.1-14)

13 Jesus ne longono di longo deenei, ge Ia ga hagatanga i di gowaa deelaa, gaa hana i di boodi gi di gowaa lomo modogoia. Gei nia daangada ne longono ginaadou dono hana, ga hagatanga i nadau waahale ga daudali a Mee laa uda. 14 I dono doo aga i di boodi, ge Ia ga gidee digau dogologowaahee, Mee gu aloho huoloo i digaula, ga hagahili nadau magi. 15 Ga hiahi ia di mee, ana dama agoago ga mmaanege adu gi Mee, ga helekai, “Ma guu boo, gei di maa di anggowaa lomo deenei, hagau ina digaula gii hula, e hui nadau meegai i lodo nia waahale lligi aalaa.”

16 Jesus ga helekai, “Digaula hagalee hagau. Wanga ina nia mee digaula e gai!”

17 Digaula ga helekai gi Mee, “Ma nia palaawaa hua e lima ge lua dama iga ala i madau baahi.”

18 Jesus ga helekai, “Gaamai nia maa gi di Au.” 19 Gei mee ga helekai gi nia daangada gii noho gi hongo nia geinga tolo, gei Mee ga dahi aga nia palaawaa e lima ge lua dama iga, gaa hila gi di langi, ga danggee gi God, ga ginigini nia palaawaa aalaa, gaa wanga gi ana dama agoago gi duwwee gi nia daangada. 20 Digaula huogodoo gu miami gu maaluu. Gei nia dama agoago gaa haa nia mee ala ne dubu, guu hai nia gada e madangaholu maa lua. 21 Togologo daane ala ne miami, digau e lima mana (5,000), nia ahina mono dama digi daulia.

Jesus e haele i hongo tai

(Mark 6.45-52; John 6.15-21)

22 Jesus ga helekai gi ana dama agoago gii kaga gi hongo di boodi gii hula i ono mua gi di baahi i golo tai deelaa, gei Mee ga hagau digau dogologo aalaa gii hula. 23 I muli dana hagau nia daangada gii hula, gei Mee gaa hana gi hongo tama gowaa nnoonua belee dalodalo. Gaa dae loo gi di hiahi, Mee nogo modogoia hua. 24 Di madagoaa deelaa, gei di boodi la gu i tungaalodo di tai deelaa, gu huduhudu go nia beau, idimaa, di madangi la guu gono mai i mua.

25 Gaa dae loo gi di boo, mehanga di laa e dolu mo di laa e ono luada, Jesus ga haele adu gi digaula i hongo tai. 26 Nia dama agoago a Maa gaa mmada gi Mee e haele i hongo tai, gei gu wwolowwolo mmaadagu bolo ma di ieidu.

27 Di madagoaa hua deelaa, Jesus ga helekai gi digaula, “Goodou hagadagadagagee. Ma ko Au deenei. Goodou hudee mmaadagu!”

28 Peter ga helekai, “Meenei Tagi. E donu ma Kooe deenaa, helekai mai gi di au gi haele adu au gi di Goe i hongo tai.”

29 Jesus ga helekai, “Hanimoi laa!” Gei Peter ga doo iha gi daha mo di boodi, gaa duu gi hongo tai ga haele gi Jesus. 30 Di madagoaa hua Peter ne longono ia nia mahi o di madangi, geia gu madagu ga daamada ga abulu gi lala. Geia gaa wolo boloo, “Meenei! Hila mai!”

31 Di madagoaa hua deelaa, Jesus ga daahi adu dono lima ga dahi aga a mee, ga helekai, “Do hagadonu le e dulii, goe e aha dela e manawa lua?”

32 Meemaa gaa kaga gi hongo di boodi, gei di madangi guu kila. 33 Ana dama agoago ga pala ang gi Jesus i hongo di boodi, ga helekai, “Ma e donu hua bolo Goe go Tama a God!”

Jesus e hagahili ana magi i Gennesaret

(Mark 6.53-56)

34 Digaula ga dele adu, ga dau aga i Gennesaret. 35 Digau o di guongo deelaa ga modongoohia Jesus, ga haga iloo gi digau magi o di gowaa deelaa mono gowaa ala e hoohoo mai gi laha mai nadau gau magi gi Jesus. 36 Digaula ga tangi gi Mee gi dumaalia ang gi digau magi gii pili hua gi di bida o dono gahu, malaa, digau magi huogodoo ala ne pili gi dono gahu la guu hili nadau magi.

15

Nia agoago o nia maadua mmaadua

(Mark 7.1-13)

1 Nia Pharisee mono gau haga donudonu haganoho ne lloomoi i Jerusalem, ga heeu gi Jesus, 2 “Au dama agoago le e aha ala e haga balumee nia haganoho tadau maadua mmaadua mai i mua? Digaula hagalee tono nadau lima i mua nadau miami!”

3 Jesus ga helekai, “Gei goodou e aha ala e hagalee daudali nia haganoho a God, e daudali hua godou hangaahai? 4 God gu helekai bolo goe gi hagalabagau ina do damana mo do dinana. Maa tangada gaa hai hagahuaidu dono damana be go dono dinana e humalia hua e daaligi gii made.* 5 Gei goodou gu agoago bolo maa tangada dana mee i golo e mee di hagamaamaa dono damana mo dono dinana, geia e hai boloo, ‘Di mee deenei la di mee ni God,’ 6 gei mee hagalee hai gi hagalaamua dono damana. Malaa, deenei di godou hai ne haga balumee nia helekai a God, mai i godou daudali hua godou agoago. 7 Goodou digau hai hegau ngudu golomada! Ma e donu hua go nia haga modongoohia soukohp Isaiah i goodou boloo,

8 ‘God gu helekai bolo digau aanei

e hagalaamua hua Au mai i lodo nadau helekai,

gei nadau manawa e mogowaa loo i di Au.*

9 Malaa, nadau hai daumaha mai gi di Au

le e balumee hua,

idimaa, digaula e agoago nia haganoho dangada

bolo ma go agu haganoho.’ ”

Nia mee ala e hai tangada gi hagalee madammaa

(Mark 7.14-23)

10 Jesus ga gahi mai nia daangada dogologo, ga helekai, “Goodou hagalongo gi modongoohia humalia. 11 Ma hagalee go di mee dela e ulu gi lodo di ngudu dela e haga dogolia tangada, ma go di mee dela e hanaga i lodo di ngudu dela e hai tangada gi hagalee madammaa.”

12 Nia dama agoago a maa ga mmaanege adu gi Mee, ga helekai, “Goe e iloo bolo nia Pharisee la gu hagawelewele gi dau agoago?”

13 Jesus ga helekai, “Nia laagau huogodoo ala hagalee ne dogi go dogu Damana i di langi, le e daagi gi daha. 14 E hai di aha, digaula nia dagi deegida o digau deegida. Maa tagi deegida gaa dagi dono ehoo deegida, meemaa huogodoo la gaa too gi lodo di lua.”*

15 Peter ga helekai, “Meenei, haga modongoohia ina mai gi gimaadou dau ala kai deenaa.”

16 Jesus ga helekai, “Ma e aha goodou digi modongoohia labelaa? 17 Goodou e de iloo bolo nia mee ala e wanga gi lodo di ngudu tangada e hula gi lodo tinae, gaa lawa ga lloomoi gi daha mo tuaidina? 18 Gei nia mee ala e lloomoi i lodo di ngudu o tangada, ne daamada i lodo di manawa, e haga dogolia tangada.* 19 Idimaa, nia maanadu huaidu e daamada i lodo di manawa o tangada, daaligi dangada, mouli hai be di manu, gaiaa, hai kai tilikai, mo tamu dangada. 20 Aanei nia mee ala e haga dogolia tangada. Gei di miami, hagalee tono ono lima, la hagalee hai tangada gi dogolia.”

Di hagadonu o di ahina

(Mark 7.24-30)

21 Jesus ne hagatanga i di gowaa deelaa, gaa hana gi di gowaa e hoohoo gi nia waahale Tyre mo Sidon. 22 Di ahina Canaan e noho i di gowaa deelaa, ga hanimoi, ga helekai gi Mee, “Meenei, Tama a David, hila mai gi di au. Dagu dama ahina gu iai di hagataalunga huaidu i dono baahi. Mee gu duadua huoloo.”

23 Jesus digi helekai gi mee. Nia dama agoago a maa ne mmaanege adu, ga helekai, “Meenei, hagabagia di ahina deenaa, dela e haga deaadee gidaadou. Mee dela hua e hagalongoaa mai tadau muli!”

24 Jesus ga helekai, “Au ne hagau mai hua gi nia siibi o Israel ala ne hula gee.”

25 Di ahina deelaa ga hanimoi hua, gaa bala ang gi Mee, ga helekai, “Meenei, hagamaamaa ina mai au.”

26 Jesus ga helekai gi mee, “Ma hagalee donu bolo e daa nia meegai nia dama, gaa kili gi nia paana.”

27 Di ahina deelaa ga helekai, “Meenei, e donu huoloo, gei nia paana e gai nia mee dubu ala e monnono i lala teebele o nadau gau aamua.”

28 Jesus ga helekai gi mee, “Goe di ahina maaloo do hagadonu. Dau mee dela e hiihai ginai ga gila adu.” Di madagoaa hua deelaa gei tama ahina a maa guu hili dono magi.

Jesus e hagahili nia magi digau dogologo

29 Jesus ne hagatanga i golo, ga hanadu i tongotai Tai o Galilee, gaa gaga adu gi hongo tama gonduu, gaa noho i golo. 30 Digau dogologowaahee ga laha mai nadau gau mmade nadau dudaginga, deegida, dumaaloo, deemee di leelee, mono hagadilinga magi e logo, ga laha mai gi mua o Mee, gei Mee ga hagahili nia magi digaula. 31 Digau dogologowaahee aalaa gu goboina di nadau gidee digau deemee di leelee gu leelee, digau magi dumaaloo gu humalia, digau mmade nadau dudaginga gu taele, gei digau deegida gu gidee. Digaula gu haga hagaamu huoloo di God o Israel.

Jesus e haangai ana daane e haa mana (4,000)

(Mark 8.1-10)

32 Jesus ga gahi mai ana dama agoago, ga helekai gi digaula, “Au gu aloho huoloo i digau dogologo aanei, idimaa, nia laangi guu dolu nogo noho iei digaula i dogu baahi. Dolomeenei digaula gu nadau meegai ai. Gei Au hagalee hagau digaula, idimaa, digaula digi miami, gi de hagalibelibeina hua i di nadau hula.”

33 Ana dama agoago ga helekai, “Ma di anggowaa deenei, gimaadou e gaamai madau meegai i hee gii dohu ang gi digau dogologowaahee aanei?”

34 Jesus ga heeu gi digaula, “Nia palaawaa e hia i godou baahi?”

Digaula ga helekai, “E hidu mono dama iga.”

35 Jesus ga helekai gi digau dogologowaahee aalaa gii noho gi lala gi hongo di gelegele. 36 Gei Mee ga daahi aga nia palaawaa e hidu mono iga, ga dalodalo, ga ginigini nia palaawaa, gaa wanga gi ana dama agoago, gei digaula gaa duwwe nia maa gi digau dogologowaahee aalaa. 37 Digau huogodoo gu miami gu maaluu. Nia dama agoago a Jesus gaa haa nia meegai ala ne dubu, guu hai nia gada e hidu. 38 Togologo daane ala ne miami digau e haa mana (4,000), nia ahina mono dama digi daulia.

39 Gei Jesus ga hagau digaula, gaa gaga gi hongo di boodi gaa hana gi tenua go Magadan.

16

Hiihai gi dahi mogobuna

(Mark 8.11-13; Luke 12.54-56)

1 Nia Pharisee mono Sadduccee ne lloomoi gi Jesus belee hai a Mee gii hala. Ne helekai gi Mee gi heia dana mogobuna gi gidee ginaadou bolo God le e madalia Ia.* 2 Jesus ga helekai gi digaula, “Di madagoaa di laa ga ulu, gei goodou e helekai boloo, ‘Daiaa le e humalia, idimaa, di langi le e mmee.’ 3 Gei luada loo goodou e helekai boloo, ‘Dangi nei la ga uwauwa, idimaa, di langi le e mmee gei e haga bouli.’ Malaa, goodou e mee di iloo nia hagamodongoohia i di gili di langi, gei e deemee di iloo nia haga modongoohia o nia laangi aanei!

4 “Digau dolomeenei la gu huaidu huoloo, gei gu hagalee manawa dahi! Goodou e tangi mai gi di Au i di mogobuna? Deeai, delaa hua go di mogobuna ne hai gi Jonah gaa hai ko Au adu gi goodou.”*

Gei Mee ga diiagi digaula gaa hana.

Nia ‘yeast’ o nia Pharisee mono Sadduccee

(Mark 8.14-21)

5 Nia dama agoago a Jesus ne dau adu gi di baahi i golo o tai, ga langahia bolo ginaadou digi kae nadau palaawaa. 6 Jesus ga helekai gi digaula, “Goodou gii pula i nia ‘yeast’ o nia Pharisee mono Sadduccee.”*

7 Digaula ga daamada ga helehelekai i nadau mehanga, “Mee e helekai beenei, idimaa, gidaadou digi gaamai tadau palaawaa.”

8 Jesus gu iloo Ia hua nia helekai digaula, ga heeu, “Goodou e aha ala e helehelekai bolo ma nia palaawaa ai? Godou hagadonu le e lligi! 9 Goodou digi donu? Goodou e hagalee langahia nia palaawaa e lima ala ne ginigini gaa duwwe gi nia daane e lima mana (5,000)? Nia gada e hia ala ne haa go goodou?* 10 Gei nia palaawaa e hidu ang gi nia daane e haa mana (4,000), nia gada e hia ne haa go goodou?* 11 Goodou e aha ala hagalee modongoohia bolo Au hagalee e helehelekai adu gi goodou i nia palaawaa? Goodou pula i goodou i nia ‘yeast’ o nia Pharisee mo nia Sadduccee!”

12 Ana dama agoago gu modongoohia laa bolo ma hagalee go nia ‘yeast’ ala i lodo di palaawaa e haga ligaliga iei ginaadou, ma go nia agoago o nia Pharisee mo nia Sadduccee.

Peter e haga modongoohia aga di hai o Jesus

(Mark 8.27-30; Luke 9.18-21)

13 Jesus ne hana gi di gowaa hoohoo gi di waahale Caesarea Philippi, ge Ia ga heeu gi ana dama agoago, “Nia daangada le e helehelekai bolo Tama Tangada la koai?”

14 Digaula ga helekai, “Hunu daangada e hai bolo Goe go John Babdais, hunu daangada bolo go Elijah, hunu daangada bolo go Jeremiah be tei dangada i nia soukohp.”*

15 Gei Mee ga heeu gi digaula, “Goodou e hai bolo Au koai?”

16 Simon Peter ga helekai, “Goe go di Mesaia, go Tama di God Mouli!”*

17 Jesus ga helekai gi mee, “Gu humalia adu gi di goe, Simon, tama a John. Ma hagalee tangada ne haga modongoohia adu gi di goe di tonu o di mee deenei, ma go dogu Damana dela i di langi. 18 Malaa, Au e hagi adu gi di goe Peter: goe go di hadugalaa, gei Au ga haga duu dagu nohongo dabu i hongo di hagamau hadugalaa deenei, gei di made e deemee di hagahuaidu di maa. 19 Au ga gowadu nia gii Teenua King o God di Langi. Nia mee huogodoo ala ma gaa tai kooe i henuailala, e tai labelaa i di langi. Au mee ala ma gaa huge i henuailala, e huge labelaa i di langi.”*

20 Jesus ga helekai gi ana dama agoago bolo gi hudee hagi aga ina bolo Ia go di Mesaia.

Jesus e haga modongoohia aga dono hagaduadua mo dono made

(Mark 8.31—9.1; Luke 9.22-27)

21 Daamada i di madagoaa deenei, Jesus ga helekai hagammaa ang gi ana dama agoago, “Au e hai loo gii hana gi Jerusalem e kae dogu hagaduadua damanaiee mai baahi nia dagi mmaadua, mo nia dagi hai mee dabu, mo nia gau haga donudonu haganoho. Au ga daaligi gii made, gei i muli nia laangi e dolu gei Au ga haga mouli aga.”

22 Peter gaa lahi Jesus gi mada ginaua, gaa hai ono ngudu gi mee, “Meenei dogu Dagi, Dimaadua gi bule ina di mee deenei gi de tale adu gi di Goe!”

23 Jesus gaa huli gi daha mo Peter ga helekai, “Setan, hana gi daha mo Au! Goe e haga deaadee Au, idimaa, au maanadu la nia maanadu hua dangada, hagalee nia maanadu mai baahi o God.”

24 Jesus ga helekai gi ana dama agoago, “Maa dahi dangada bolo ia e hanimoi gi di Au, geia gi wanga ina dehuia dono huaidina, aamo ina dono loobuu, daudalia mai Au.* 25 Idimaa, tangada dela e hiihai e benebene dono mouli, geia e deemee di gidee di mouli, gei tangada dela ga deheia dono mouli i di Au, geia ga gidee di mouli.* 26 Di humalia aha e kae go tangada maa ia ga hai mee gi henuailala hagatau, nomuli ga de gidee dono mouli? Hagalee, ma di mee i golo e dahidamee i do mouli? 27 Tama Tangada ga hoohoo dono hanimoi i lodo nia madamada o dono Damana, ana gau di langi e madalia. Ge Ia gaa hui tangada nei mo tangada nei gi di hagatau o nadau hegau.* 28 Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo hunu gau i ginei ga hagalee mmade, gaa dae loo gi nadau gidee gi Tama Tangada dela ga hanimoi gadoo be dahi king.”

17

Jesus guu huli gu madamada

(Mark 9.2-13; Luke 9.28-36)

1 I muli nia laangi e ono, Jesus gaa lahi a Peter mo tagahaanau go James mo John gi tomo dahi gonduu nnoonua, ga mada ginaadou i golo.* 2 Gei Mee gu dina gee i nadau mua, ono hadumada gu maahina iaa be di laa, gei ono gahu guu kene gu madamada. 3 Ana dama agoago dogodolu guu mmada gi Moses mo Elijah e helehelekai gi Jesus. 4 Peter ga helekai, “Meenei dogu Dagi, ma koia e humalia go tadau noho i ginei! Maa Goe e hiihai, gei au gaa hau nia damaa hale e dolu i ginei: e dahi ni oou, e dahi ni Moses, ge dahi ni Elijah.”

5 Di madagoaa hua a mee nogo helehelekai beenei, di gololangi maahina gaa gahu digaula, gei di lee ga hanimoi i lodo di gololangi, ga helekai, “Deenei dagu Dama dela e aloho iei Au. Goodou hagalongo gi Mee!”*

6 Ana dama agoago ne longono di lee deenei, digaula gaa pala ia gi lala i nadau mmaadagu huoloo. 7 Jesus ga hanimoi gaa bili gi digaula, ga helekai, “Tuu i nua, goodou hudee mmaadagu!” 8 Gei digaula ga mmada aga, go Jesus hua modogoia i golo.

9 Di nadau lloo ia i tomo di gonduu, gei Jesus ga helekai gi digaula, gi hudee hagi anga ina Ia gi dahi dangada nadau mee ne mmada ginai, gaa dae loo gi Tama Tangada ga mouli aga mai i di made.

10 Ana dama agoago ga heeu gi Jesus, “Ma e aha digau haga donudonu haganoho ala e helekai bolo Elijah e hanimoi i mua Tama Tangada?”*

11 Jesus ga helekai, “E donu, Elijah le e hanimoi i mua, e hagatogomaalia nia mee huogodoo. 12 Gei Au e hagi adu bolo Elijah la gu hanimoi, gei nia daangada la digi modongoohia a mee, nogo hai hua a mee be nadau hiihai. Deelaa hogi di hai digaula ga hagaduadua Tama Tangada.”*

13 Ana dama agoago gu iloo laa bolo mee e helehelekai i di hai o John Babdais.

Jesus e hagahili tama daane

(Mark 9.14-29; Luke 9.37-43a)

14 I di nadau dau adu gi baahi nia daangada, taane ga hanimoi ga dogoduli adu gi mua o Jesus, 15 ga helekai, “Meenei, hila mai mua gi dagu dama daane. Mee e magi bolebole. Dono madagoaa gaa magi, gei mee dela hua e hinga gi lodo di ahi, be e doo gi lodo nia wai, holongo e logo e hai beenei. 16 Au ne laha mai a mee gi au dama agoago, gei digaula e deemee di hagahili a mee.”

17 Jesus ga helekai, “Goodou digau de hagadonu ge e hai gee. Au e hai loo gii noho waalooloo behee i godou baahi? E waalooloo behee dogu hagakono dogu manawa i goodou? Laha mai tama daane gi di Au!” 18 Jesus ga helekai haga huudonu gi di hagataalunga huaidu dela i lodo tama daane, gei di hagataalunga huaidu gu ulu mai gi daha i di madagoaa hua deelaa, gei tama daane la guu hili.

19 Gei nia dama agoago a Jesus ga mmaanege adu gi Jesus, ga heeu, “Meenei, gimaadou ne aha ala ne deemee di hagabagi di hagataalunga huaidu gi daha mo tama daane deelaa?”

20 Jesus ga helekai, “Idimaa, godou hagadonu le e lligi. Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo maa godou hagadonu ga llauehe be di lii laagau ‘mustard’, goodou e mee di helekai gi di gonduu boloo, ‘Hana gi golo!’ gei di maa e hana. Goodou e mee di hai nia mee huogodoo.* 21 [Di hagaonge mo talodalo lahua e mee di hagabagi nnagadilinga hagataalunga huaidu beenei.”]

Jesus e helekai labelaa i dono made

(Mark 9.30-32; Luke 9.43b 45)

22 Nia dama agoago a Jesus ne dagabuli mai gi Galilee, gei Jesus ga helekai gi digaula, “Tama Tangada gu hoohoo gaa wanga gi lodo nia lima o nia daangada. 23 Digaula ga daaligi a Mee, gei i muli nia laangi e dolu, ga haga mouli aga.”

Ana dama agoago gu lodo huaidu huoloo gi telekai deenei.

Di hui dagitedi o di Hale Daumaha

24 Jesus mo ana dama agoago gaa dau adu gi Capernaum. Taane hagabudu dagitedi o di Hale Daumaha ga hanimoi gi Peter, ga heeu, “Dau dangada agoago guu hui dagitedi di Hale Daumaha?”*

25 Peter ga helekai, “Uaa.”

Peter ga ulu adu gi lodo di hale, gei Jesus ga helekai matagidagi, “Simon, goe e hagamaanadu bolo aha? Ma koai dela belee hui nadau dagitedi gi nia king o henuailala: go digau donu o tenua, be go digau mai i daha?”

26 Peter ga helekai, “Go digau mai i daha.”

Jesus ga helekai, “Maa e hai beenaa, malaa, digau donu tenua la hagalee hui nadau dagitedi. 27 Malaa, gidaadou hagalee hai baahi gi digaula, gei goe hana gi di monowai, hudua dau uga. Di iga dela gaa hudi kooe matagidagi, gei goe ga gidee di bahihadu hamaaloo i lodo dono ngudu, e dohu hua di hui dogu dagitedi daumaha mo do dagitedi. Kae ina, huia tau dagitedi gi digaula.”

18

Koai e kaedahi e aamua?

(Mark 9.33-37; Luke 9.46-48)

1 Di madagoaa deelaa, gei ana dama agoago ga mmaanege adu gi Jesus, ga heeu, “Ma koai dela e kaedahi e aamua i Teenua King o God di Langi?”*

2 Jesus ne gahi mai tamagiigi dulii ga haga duu i mua digaula, 3 ga helekai, “Au e hagi adu di tonu bolo maa goodou hagalee huli gii hai be nia dama lligi, goodou e deemee di ulu i Teenua King o God di Langi.* 4 Tangada dela e kaedahi e aamua i Teenua King o God di Langi la go tangada dela e dugu eia gi lala gii hai be tama deenei.” 5 Gei tangada dela ga benebene di tama dulii beenei i dogu ingoo, geia ne benebene hua Au.

Nia hagamada haga huaidu

(Mark 9.42-48; Luke 17.1-2)

6 “Tangada dela ma ga hagahuaidu tama e dahi dela e hagadonu Au i nia dama lligi beenei, gii doo a mee gi lodo di huaidu, e humalia hua e lawalawa dono uwa ginai di hadu damanaiee ga haga abulu gi lodo di moana. 7 E huaidu ang gi henuailala, idimaa nia mee aanei e hai nia daangada gii kili gi daha nadau hagadonu! Nia mee aanei ala koia e hai, gei e huaidu huoloo ang gi tangada dela e hai nia mee aanei gii kila.

8 “Maa doo lima, be go doo wae, e hai goe gii doo gi lodo di huaidu, duudia gi daha. Ma koia e humalia adu gi di goe di ulu gi lodo di mouli dee odi mo doo lima be doo wae hua e dahi, koia e humalia i di goe ma gaa hudu gi lodo di ahi dee odi mo oo lima mo oo wae dogomaalia.*

9 “Maa do golomada e hai goe gi huaidu, kabee ina gi daha. Ma koia e humalia adu gi di goe di ulu i di mouli dee odi mo do golomada hua e dahi, i do benebene o golomada e lua gaa hudu gi lodo di ahi dee odi.*

Di ala kai o siibi ne ngala

(Luke 15.3-7)

10 “Goodou hudee haga balumee ina tangada e dahi i digau ala e lligi beenei, gei gi iloo bolo nadau gau di langi e noho i baahi dogu Damana dela i di langi. 11 [Idimaa, Tama Tangada ne hanimoi belee haga mouli digau ala guu nngala.]*

12 “Goodou e hagamaanadu bolo aha: Taane ana siibi e lau, gei e dahi gaa ngala, mee gaa hai dana aha? Mee gaa dugu nia siibi e matiwa maa hiwa gi miami i hongo di gonduu, gaa hana ga halahala dana siibi dela ne ngala. 13 Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo di madagoaa a mee ga gidee ia di maa, dono tene gi siibi deenei la koia e damana i dono tene ang gi nia siibi e matiwa maa hiwa ala digi nngala. 14 E hai gadoo be di godou Damana i di langi e de hiihai gi tangada e dahi i digau ala e lligi gii ngala.

Tuaahina daane ne hai dana huaidu

15 “Maa do duaahina guu hai dana mee huaidu adu gi di goe, hana gi baahi o mee, hagi anga ina dana mee huaidu dela ne hai, malaa heia mada goolua. Maa mee guu donu adu gi di goe, goe ne haga heaga a mee.* 16 Maa mee hagalee hagalongo adu gi di goe, lahia dau dangada e dahi be dogolua madalia goe, gii hai be nia helekai di Beebaa Dabu e hai boloo: ‘Nia daangada dogolua be dogodolu e hai ai nia haga modongoohia nia mee huogodoo.’* 17 Maa mee hagalee hagalongo gi digaula, hagi anga ina gi di nohongo dabu. Maa mee hagalee hagalongo gi di nohongo dabu, dugu ina hua a mee be tangada tuadimee be tangada hagabudu dagitedi.

Di tai mo di huge

18 “Au e hagi adu gi goodou bolo godou mee huogodoo ala ma gaa tai i henuailala le e tai labelaa i di langi, godou mee huogodoo ala ma gaa huge i henuailala, le e huge labelaa i di langi.*

19 “Gei Au e hagi adu labelaa gi goodou bolo maa dogolua gaa buni i dahi mee i di nau dalodalo i henuailala, gei dogu Damana i di langi e dugu anga di nau mee dela e tangi ai. 20 Idimaa, di madagoaa dela e buni ai nia daangada dogolua be dogodolu i dogu ingoo, gei Au e madalia ginaadou.”

Di ala kai tangada hai hegau hagalee dumaalia

21 Peter ga menege mai gi baahi o Jesus ga heeu, “Meenei Tagi, nia holongo e hia e dumaalia iei au gi dogu duaahina ma ga hai hala mai gi di au? Nia holongo e hidu?”*

22 Gei Jesus ga helekai, “Deeai, nia holongo e hidu e haga lagolago gi di madahidu.* 23 Idimaa, Teenua King o God di Langi le e hai gadoo be di king dela ne maanadu bolo ia ga haga dina nia boibana ana gau hai hegau. 24 Mee ga daamada dana hagadina deenei, gei tangada e dahi ga dagi mai gi ono mua, tangada deenei e boibana gi mee nia pauna bahihadu silber e guli (1,000,000). 25 Tangada deenei ana bahihadu ai e dohu di hui dono boibana, gei di king ga helekai bolo mee e hui be di hege gi daha mo dono lodo mo ana dama, mo ana mee huogodoo ala e hai mee ginai, e hui ai dono boibana. 26 Tangada hai hegau deelaa ga dogoduli gi mua o mee, ga helekai, ‘Meenei, goe manawa dumaalia mai gi di au, au gaa hui laa dogu boibana.’ 27 Di king deelaa la gu aloho, gu dumaalia gi mee i dono boibana, ga hagau a mee gii hana. 28 Gei taane deelaa ga hagatanga, gaa hana ga heetugi gi dono ehoo hai hegau dela ne boibana gi mee ana bahihadu silber e lau, gei mee gaa kumi a mee gaa llomi dono akii, ga helekai, ‘Huia do boibana!’ 29 Di hoo hai hegau o maa ga dogoduli gi mua o mee ga dangidangi gi mee, ‘Meenei, goe manawa dumaalia mai gi di au, au gaa hui laa dogu boibana adu gi di goe.’ 30 Gei mee digi hagalongo, gaa lahi a mee, gaa hudu gi lodo di hale galabudi, ga galabudi gaa dae loo gi di madagoaa a mee ma gaa hui dono boibana. 31 Gei nia hoo hai hegau o maa ala i golo gaa mmada gi di mee dela ne hai, gu lodo huaidu huoloo, gaa hula, ga hagi anga gi di king nia mee huogodoo ala ne hai. 32 Gei di king ga gahi mai tangada hai hegau deelaa, ga helekai gi mee, ‘Goe tangada hai hegau huaidu, idimaa, au gu dumaalia adu gi di goe do boibana hagatau, i doo dangi mai gi di au. 33 Gei goe ne aha dela digi dumaalia gi do ehoo hai hegau, be au dela ne dumaalia adu gi di goe?’ 34 Di king deelaa gu hagawelewele huoloo, gaa hudu a mee gi lodo di hale galabudi, e hagaduadua gaa dae loo gi di madagoaa a mee ma gaa hui dono boibana hagatau.”

35 Gei Jesus ga helekai, “Dela gadoo di hai o dogu Damana i di langi gaa hai adu gi goodou, tangada nei mo tangada nei, maa goodou ga hagalee dumaalia ang gi godou duaahina aga i lodo godou manawa.”

19

Di agoago di maewae

(Mark 10.1-12)

1 Di madagoaa Jesus ne haga lawa ana helekai, gei Mee ga hagatanga i Galilee, gaa hana gi Judea i di baahi i golo di monowai Jordan. 2 Digau dogologowaahee ga daudali a Mee, Mee ga hagahili nia magi digaula.

3 Hunu Pharisee ga lloomoi gi Jesus ga heeu gi Mee belee haga ihala a Mee, “Ma e hai donu go tadau haganoho dela e dumaalia gi tei daane gi diagia dono lodo i di ingoo hua tadinga dela e hiihai ginai eia?”

4 Jesus ga helekai, “Goodou digi daulia i lodo di Beebaa Dabu dela e helekai boloo,

‘I taamada loo, Mee dela ne hai nia mee huogodoo,

la ne hai taane mo di ahina.’*

5 “God ne helekai boloo,

‘Deenei tadinga taane gaa tanga gi daha

mo dono damana mo dono dinana,

ga buni anga gi dono lodo,

gei meemaa dogolua guu hai tuaidina e dahi.’*

6 “Meemaa gu hagalee hai nia huaidina e lua, guu hai hua tuaidina e dahi, malaa, tangada e wwae di mee dela gu haga puni go God gi di gowaa e dahi ai.”

7 Gei nia Pharisee ga heeu gi Mee, “Moses e aha dela gu haganoho bolo taane la gi heia dana beebaa haga maewae, geia gaa mee di maewae gi daha mo dono lodo?”*

8 Jesus ga helekai, “Moses ne dumaalia adu gi goodou gi maewae, idimaa, goodou e aago ngadaa, gei mai i taamada di mee deenei hagalee nogo hai. 9 Gei Au e hagi adu gi goodou bolo maa taane ga diiagi dono lodo i tei hadinga i daha mo tee manawa dahi o di ahina, ga hai lodo labelaa gi tuai ahina, mee gu ihala, guu hai di huaidu hai be di manu.”*

10 Nia dama agoago a Jesus ga helekai, “Maa dela e hai beenei i mehanga taane mo di ahina hai lodo, e humalia hua hagalee hai go di lodo.”

11 Jesus ga helekai, “Ma hagalee bolo huogodoo e mee di daudali di agoago deenei, go digau hua ala gu dumaalia ginai mai baahi o God. 12 Idimaa, nia hagadilinga hadinga e logo gaa hidi ai tangada ga deemee di hai dono lodo. Hunu gau ne haanau i di ala deelaa. Hunu gau, idimaa nia daangada ne hai digaula beelaa. Hunu gau hagalee hai lodo idimaa go Teenua King o God di Langi. Tangada dela e mee di kae di agoago deenei, geia gi hagagila aga ina.”

Jesus e haga maluagina nia dama lligi

(Mark 10.13-16; Luke 18.15-17)

13 Nia daangada ne laha mai nadau dama gi Jesus bolo gi haga uda ina ginai ono lima gi dalodalo i digaula, gei nia dama agoago a Maa gaa wwou gi digaula. 14 Gei Jesus ga helekai, “Dumaalia ang gi nia dama gi lloomoi gi di Au. Hudee daahia digaula, idimaa Teenua King o God di Langi la ni digau beenei.”

15 Gei Mee ga haga uda ono lima gi hongo nia dama, nomuli ga hagatanga gaa hana.

Tama daane maluagina

(Mark 10.17-31; Luke 18.18-30)

16 Dahi daane ne hanimoi gi Jesus ga heeu, “Meenei, tangada agoago, di humalia behee e hai loo gii hai ko au, gei au gaa mee di hai mee gi di mouli dee odi?”

17 Jesus ga helekai, “Goe e aha dela e heeu mai gi di Au be dehee di mee dela e humalia? Tangada hua e dahi dela e humalia. Maa goe e hiihai gi di mouli dee odi, haga kila ina aga ana haganoho.”

18 Gei mee ga heeu, “Nia haganoho behee?”

Gei Jesus ga helekai,

“Hudee daaligi tangada gii made,

hudee mouli hai be di manu,

hudee gaiaa, hudee hai kai tilikai,*

19 hagalaamua ina do damana mo do dinana,

aloho i tangada i do baahi gii hai be do aloho i di goe.”*

20 Tama daane deelaa ga helekai gi Jesus, “Nia haganoho huogodoo aanaa la guu lawa di hai ko au. Ma di mee labelaa i golo e hai loo gii hai ko au?”

21 Jesus ga helekai, “Ma bolo goe e hai loo gi odi anga, hana, huia gi daha o goloo huogodoo. Wanga ina nia bahihadu gi digau hagaloale, gei goe ga maluagina i di langi, gei goe hanimoi, daudalia mai Au.”

22 Di madagoaa tama daane ne longono ia nia helekai aanei, geia gaa hana manawa gee huoloo, idimaa, mee tangada maluagina.

23 Jesus ga helekai gi ana dama agoago, “Goodou gi iloo bolo e haingadaa huoloo ang gi tangada maluagina di ulu i Teenua King o God di Langi. 24 Au e hagi adu labelaa gi goodou bolo ma koia e mada haingadaa ang gi tangada maluagina di ulu i Teenua King o God, i di manu ‘camel’ ma ga ulu laa lodo di bongoo di iwi dui mee.”

25 Ana dama agoago ala ne longono di mee deenei, gu homouli huoloo, ga heeu, “Malaa, koai dela e mee di haga mouli?”

26 Jesus ga huli adu gi digaula, ga helekai, “I baahi o nia daangada di mee deenei e deemee di gila, gei i baahi o God nia mee huogodoo e mee di kila!”

27 Gei Peter ga helekai gi mee, “Meenei, gimaadou guu kili gi daha madau mee huogodoo, gu daudali adu Goe. Dehee laa di madau hui?”

28 Jesus ga helekai, “Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo goodou ala ne daudali mai Au la gaa noho gi hongo nia lohongo aamua e madangaholu maa lua, gaa dagi nia madawaawa madangaholu maa lua o Israel, i di madagoaa Tama Tangada gaa noho i hongo dono lohongo king madamada, i di madagoaa e haga hoou ai nia mee huogodoo.* 29 Digau huogodoo ala guu kili gi daha nadau hale, nadau duaahina, nadau damana, nadau dinana, nadau dama be go nadau gowaa idimaa go dogu ingoo, digaula gaa kae dagi llau gi nonua, ga hai mee gi di mouli e dee odi. 30 Malaa, digau dogologo ala i mugi mua dolomeenei, la ga i muli, gei digau dogologo ala i mugi muli dolomeenei, la ga i mua.*

20

Digau ngalua i lodo di hadagee waini

1 “Teenua King o God di Langi e hai gadoo be taane hai hadagee ne hana haga luada loo belee halahala ana daangada e ngalua i dana hadagee waini. 2 Mee ga hagababa ang gi digaula bolo ia gaa hui laa ginaadou gi di hui donu ngalua, silber e dahi i di laangi e dahi, mee ga hagau digaula e ngalua i lodo dana hadagee waini. 3 Di laa e hiwa, gei mee gaa hana labelaa gi di gowaa huihui mee, ga gidee nia daangada nadau moomee ai. 4 Mee ga helekai gi digaula, ‘Goodou hula labelaa ngalua i lodo dagu hadagee waini. Au gaa hui laa goodou gi di hui dela e donu.’ 5 Digaula gaa hula, gei mee gaa hana labelaa di laa e madangaholu maa lua mo di laa e dolu, gaa hai go dana hai lahua nogo hai luada. 6 Di laa e lima, gei mee gaa hana labelaa gi di gowaa huihui mee, ga gidee ia labelaa digau i golo nadau moomee ai. Mee ga heeu gi digaula, ‘Goodou e nohonoho beleiaha di madagoaa waalooloo di mee ne hai ai?’ 7 Digaula ga helekai gi mee boloo, ‘Idimaa tangada e haga ngalua gimaadou ai.’ Gei mee ga helekai gi digaula boloo, ‘Goodou hula labelaa ngalua i lodo dagu hadagee waini.’

8 “Ga hiahi ia di mee, tangada dana hadagee ga gahi mai tagi o di moomee gi gahigahia mai digau ngalua, huia digaula, daamada gi digau ala ne ngalua muliagi ga hagalawa gi digau ala ne ngalua matagidagi.* 9 Digau ala ne daamada ne ngalua di laa e lima guu hui, tangada e dahi e hui gi di bahihadu silber e dahi. 10 Digau ala ne daamada ne ngalua mai luada le e hagamaanadu bolo ginaadou gaa hui damana i digau ala ne ngalua muliagi, gei deeai, tangada e dahi e hui gi di bahihadu silber e dahi. 11 Digaula ne kumi nadau bahihadu, ga helekai tamu i tangada dana hadagee, 12 boloo, ‘Digau aanei ne ngalua hua i di aawaa hua e dahi, gei gimaadou gu duadua i di laangi dogomaalia i di laa, gei goe ne hui gimaadou be di mee e dahi.’ 13 Tangada dana hadagee ga helekai gi tangada e dahi i digaula boloo, ‘Dogu ihoo hagaaloho nei, au digi halahalau ina goe. Gidaua guu donu ngaadahi bolo ma di bahihadu silber hua e dahi i di laangi e dahi. 14 Kae ina doo hui, hana gi doo hale. Deenei dogu hiihai belee hui digau ala ne gahi mai muliagi, gadoo be doo hui dela ne gowadu gi di goe. 15 Au hagalee donu i dagu haga hai hegau agu bahihadu donu aanei gi dogu hiihai? Be goe e dubua gi dogu dumaalia ne hai?’ ”

16 Gei Jesus ga helekai, “Digau ala muliagi, gaa hula laa mua, gei digau mugi mua, gaa hula laa muli.”*

Tolu holongo o Jesus ne hagi aga dono made

(Mark 10.32-34; Luke 18.31-34)

17 Di madagoaa Jesus ne hana gi Jerusalem, ge Ia ga haga dagabuli mai ana dama agoago dilongoholu maa lua gi mada ginaadou, 18 ga helekai gi digaula, “Goodou hagalongo, gidaadou gaa hula gi Jerusalem gi di gowaa dela e wanga ai Tama Tangada, gaa lahi gi baahi digau dagi hai mee dabu mono gau haga donudonu haganoho, ga hagi aga, ga daaligi gii made. 19 Digaula gaa wanga a Mee gi digau tuadimee, e hai ginai nadau tene gi haga mamaawa ina, gi daudau ina gi di loobuu, gei i muli nia laangi e dolu, gei Mee ga hagamouli aga!”

Tangidangi tinana James mo John

(Mark 10.35-45)

20 Di lodo Zebedee ne hanimoi gi Jesus mo ana dama daane dogolua, ga dogoduli gi mua o Jesus, gaa dangi gi Mee.

21 Jesus ga heeu, “Ma di aha dela e hiihai ginai goe?”

Di ahina deelaa ga helekai, “Meenei, heia dau hagababa mai gi di au, bolo Goe ga haga noho agu dama daane dogolua aanei, e dahi i do baahi gau donu, gei e dahi i do baahi gau ihala i do madagoaa ma gaa king iei Goe.”

22 Jesus ga helekai gi nia dama daane aalaa, “Goolua e de iloo di gulu mee dela e tangi ai. Goolua e mee di inu di ibu o di hagaduadua dela ga inu iei Au?”

Meemaa ga helekai, “Gimaua e mee.”

23 Jesus ga helekai labelaa gi meemaa, “E donu bolo goolua e mee di inu dagu ibu, gei au ogu donu ai e hilihili be koai e noho i dogu baahi gau donu, be i dogu baahi gau ihala, idimaa, go digau hua ala gu hagatogomaalia go Tamana e hai mee gi nia lohongo aalaa.”

24 Nia dama agoago dilongoholu ne longono ginaadou, gu hagawelewele huoloo gi tagahaanau deenei. 25 Jesus ga gahi mai digaula huogodoo gi di gowaa e dahi, ga helekai gi digaula, “Goodou e iloo bolo nia dagi o digau tuadimee e mogobuna di benebene digau o nadau henua, gei digau aamua e dagi nia daangada.* 26 Gei e hagalee hai beenei i godou mehanga. Maa iai tangada i goodou bolo ia gi aamua, geia gii hai tangada hai hegau ni goodou.* 27 Maa iai tangada i goodou e hiihai e hai di tagi aamua, geia gii hai di hege. 28 E hai gadoo be Tama Tangada dela ne hanimoi, hagalee bolo nia daangada gi hege anga gi de Ia, gei e hege gi nia daangada, ge e wanga dono mouli belee haga dagaloaha digau dogologo.”

Jesus e haga gidee nia daane deegida dogolua

(Mark 10.46-52; Luke 18.35-43)

29 Di madagoaa Jesus mo ana dama agoago ne hagatanga i Jericho, digau dogologowaahee gu daudali digaula. 30 Nia daane deegida dogolua e noho i taalinga di ala, ga longono bolo Jesus e hanadu laalaa, meemaa ga daamada ga wwolowwolo, “Meenei, Tama a David! Aloho mai gi gimaua!”

31 Digau dogologo aalaa gaa wwou gi meemaa gi hudee hagalongoaa. Gei meemaa koia ne wwolowwolo gi nonua, “Meenei, Tama a David! Aloho mai gi gimaua!”

32 Jesus gaa duu, ga gahigahi meemaa ga heeu, “Ma di aha dela e hiihai ginai goolua bolo Au gi heia adu?”

33 Meemaa ga helekai, “Meenei, gimaua e hiihai bolo mau golomada gi gidee labelaa!”

34 Jesus gu aloho i meemaa, gaa bili gi nau golomada, gei di madagoaa hua deelaa, ginaua gu gidee, ga daudali a Jesus.

21

Jesus e ulu i Jerusalem i dono aali

(Mark 11.1-11; Luke 19.28-40; John 12.12-19)

1 Di madagoaa Jesus mo ana dama agoago ne hoohoo adu gi Jerusalem, digaula gaa dau i Bethphage i di Gonduu Olib. Jesus ga hagau ana dama agoago dogolua gii hula i mua, 2 ga helekai, “Hula gi lodo tama waahale dela i gulu mua. Goolua ga gidee di ‘donkey’ e lawalawa mo dana dama ‘donkey’ i dono baahi. Wwedee ina, laha mai gi di Au. 3 Maa tangada ga heeu adu, goolua helekai gi mee boloo, ‘Tagi e hiihai e hai hegau ai’, gei mee ga limalima ga dumaalia adu nia maa.”

4 Nia mee aanei ne hai bolo gi kila ai nia helekai soukohp boloo:

5 “Haga iloo ang gi di waahale Zion boloo,

Mmada, di godou king e hanadu gi goodou!

Mee e manawa hila gi lala

ge e hanimoi i hongo di ‘donkey’-ahina mo dana dama ‘donkey’.”*

6 Nia dama agoago dogolua gaa hula gaa hai gii hai be nia helekai Jesus ne hai ang gi ginaua. 7 Meemaa ga laha mai di ‘donkey’ mo dana dama, gaa wanga nau gahu gi hongo nia maa, gei Jesus gaa gaga gi hongo tama ‘donkey’. 8 Digau dogologowaahee guu holo nadau gahu laa hongo di ala. Hunu gau ne hele mai nadau manga laagau gaa holo labelaa laa hongo di ala. 9 Digau dogologo ala e taele i mua o Jesus mo digau ala e lloomoi i muli e dadaahili hagaamu,

“Hagaamuina Tama a David!

God gi hagahumalia ina a Mee

dela e hanimoi i di ingoo o Dimaadua.

Hagaamuina God!”*

10 Di madagoaa Jesus ne ulu gi Jerusalem, digau o di waahale hagatau ga hagalongoaa, ga heheeu, “Taane la koai deenei?”

11 Digau dogologowaahee ga helekai, “Soukohp Jesus deenei, mai Nazareth i Galilee.”

Jesus e ulu gi lodo di Hale Daumaha

(Mark 11.15-19; Luke 19.45-48; John 2.13-22)

12 Jesus ne ulu gi lodo di Hale Daumaha, ga hagabagi nia daangada huogodoo huihui mee, mono daangada e huihui gi daha nadau goloo. Mee ga hulihuli gi lala nia deebele digau waahei bahihadu mo nia lohongo digau huihui mwuroi. 13 Mee ga helekai gi digaula boloo, “Ma guu hihi i lodo di Beebaa Dabu boloo,

‘Dogu Hale Daumaha e haga ingoo

bolo di hale hai dalodalo,’

“gei goodou guu hai di maa be di hale gaiaa!”*

14 Digau deegida mono gau mmade nadau dudaginga gu lloomoi gi Jesus i lodo di Hale Daumaha, gei Mee ga hagahili nia magi digaula. 15 Nia dagi hai mee dabu mono gau haga donudonu haganoho gu hagawelewele i di nadau gidee ana hegau humalia ala ne hai, mo di nadau gidee nia damagiigi e wwolowwolo i lodo di Hale Daumaha boloo, “Hagaamuina Tama a David!” 16 Digaula ga heeu gi Jesus, “Goe e longono nia mee digaula ala e helekai ai?”

Jesus ga helekai, “Uaa, au e longono. Goodou digi daulia i lodo di Beebaa Dabu dela e helekai boloo,

‘Goe gu aago di hagaamu gi nia damagiigi,

mo nia dama lligi.’ ”*

17 Jesus ga hagatanga i baahi digaula gaa hana gi daha mo di waahale damana deelaa, gaa hana gi Bethany, di gowaa e hagamolooloo iei Mee i di boo.

Jesus e haga halauwa di laagau ‘fig’

(Mark 11.12-14,20-24)

18 Hagaluada loo dono daiaa, Jesus gaa hana labelaa gi di waahale damana deelaa, gei Mee gu hiigai. 19 Ge Ia ga gidee di laagau ‘fig’ i taalinga di ala, ga hanadu gi di maa, gei digi gidee nia huwa, nia lau hua. Gei Mee ga helekai gi di laagau deelaa, “Goe hudee huwa labelaa!” Di madagoaa hua deelaa, gei di laagau la guu mae.

20 Ana dama agoago ne gidee di mee deenei, gei gu goboina huoloo, ga heheeu, “Di laagau ‘fig’ la ne hai behee dela gu limalima dono mae!”

21 Jesus ga helekai gi digaula, “Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo maa goodou ga hagadonu, hagalee manawa lua, goodou gaa mee di hai be dagu mee dela ne hai gi di laagau deelaa. Gei hagalee deenei hua, goodou e mee di helekai gi di gonduu deenei boloo, ‘Menege gi daha, hudu ina goe gi lodo di tai,’ gei di maa e hai.* 22 Maa goodou ga hagadonu, gei goodou ga hai mee gi nia mee huogodoo ala e tangi ai i lodo talodalo.”

Di heeu nia donu o Jesus i ana mogobuna

(Mark 11.27-33; Luke 20.1-8)

23 Jesus ne hanimoi labelaa gi lodo di Hale Daumaha, ga agoago. Nia dagi hai mee dabu mo nia dagi mmaadua ga lloomoi gi Mee, ga heeu, “Di tonu mai i hee dela e hai au mee aanei? Di mogobuna ni ooi ne gowadu gi di Goe?”

24 Jesus ga helekai gi digaula, “Au dagu heeu e dahi. Maa goodou ga helekai gi dagu heeu, gei Au ga hagi adu gi goodou di mogobuna dela e hai ai agu hegau. 25 John Babdais ne gaamai i hee ono mogobuna e babdais ana daangada: mai baahi o God, be mai baahi nia daangada?”

Digaula ga daamada ga lagalagamaaloo i nadau mehanga, ga helekai, “Maa gidaadou ga helekai boloo, ‘Mai baahi o God’ gei Mee ga heeu boloo, ‘Goodou la e aha ala digi hagadonu ina a John?’ 26 Maa gidaadou ga helekai boloo, ‘Mai baahi nia daangada’ gidaadou e mmaadagu i nia daangada gi dee hai mai nadau hai, idimaa, digaula e iloo bolo John la soukohp.” 27 Malaa, digaula ga helekai gi Jesus, “Gimaadou e de iloo.”

Jesus ga helekai gi digaula, “Malaa, Au hagalee hagi adu labelaa di mogobuna ni ooi dela e hai hegau iei Au.”

Di ala kai o nia dama daane dogolua

28 Jesus ga helekai, “Goodou e hagamaanadu bolo aha? Tamana ana dama daane dogolua. Tamana ga helekai gi tama daane madua, ‘Dagu dama, hana ngalua i lodo di hadagee waini dangi nei.’ 29 Tama daane ga helekai boloo, ‘Au hagalee hiihai e hana.’ Gei nomuli mee gaa huli dana maanadu, gaa hana. 30 Nomuli, gei tamana gaa hana gi tama dulii, ga helekai gi mee go telekai la hua. Tama dulii ga helekai boloo, ‘Uaa meenei, au gaa hana.’ Gei mee digi hana. 31 Malaa, koai i nia dama daane dogolua aanei dela ne haga gila di hiihai o di nau damana?”

Digaula ga helekai, “Go tama daane madua.”

Jesus ga helekai, “Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo digau hagabudu dagitedi mono ahina huihui nadau huaidina gaa hula i godou mua, ga ulu i Teenua King o God di Langi. 32 Idimaa, John Babdais gu hanadu gi goodou gu haga modongoohia adu di ala hagamouli, gei goodou digi hagadonu a mee, gei digau hagabudu dagitedi mono ahina huihui nadau huaidina gu hagadonu a mee. Gei goodou gu gidee gei digi huli godou maanadu, digi hagadonu a mee.”*

Di ala kai o digau ngalua o di hadagee waini

(Mark 12.1-12; Luke 20.9-19)

33 Jesus ga helekai, “Hagalongo gi di ala kai labelaa: Tangada dana gowaa gaa dogi dana hadagee waini, ga abaaba, gaa geli di lohongo di mee dagadagahi waini, gaa hai dana angulaa hagaloohi, gaa wanga dana hadagee gi digau ngalua gi benabena ina, gaa hana.* 34 Di madagoaa e hadi ai nia huwa o di hadagee ne dau mai, gei mee ga hagau ana daangada hai hegau gi digau ngalua bolo gi gaamai dono duhongo i dana hadagee. 35 Digau ngalua gaa kumi digaula, tangada e dahi ne haga mamaawa, tangada e dahi ne daaligi gii made, tangada e dahi ne dilidili gi nia hadu. 36 Tangada dana hadagee ga hagau labelaa ana gau hai hegau gi dogologo. Digau ngalua ga hai hua go di nadau hai dela ne hai gi digau i mua. 37 Di hagaodi gi muli, taane deenei ne hagau hua dana dama daane donu gi digaula, ne hagamaanadu bolo digaula ga hagalabagau laa dana dama daane. 38 Di madagoaa digau ngalua ne mmada gi tama a maa, digaula ga helehelekai i nadau mehanga boloo, ‘Deenei la go tama tangada dana hadagee. Gidaadou ga daaligi a mee gii made, ga hai mee gi nia maluagina o maa!’ 39 Digaula gaa kumi a mee, gaa hudu gi daha mo di hadagee waini, ga daaligi a mee gii made.”

40 Jesus ga heeu, “Malaa, di madagoaa tangada dana hadagee waini ga dau mai, dehee dana hai gaa hai gi digau ngalua?”

41 Digaula ga helekai, “Mee ga daaligi digau huaidu aalaa, gaa wanga dana hadagee waini gi nnuai gau ngalua gi benabena ina, aalaa digau gaa wanga gi deia dono duhongo mai i di hadagee i dono madagoaa donu e hadi ai.”

42 Jesus ga helekai, “Goodou digi daulia i lodo di Beebaa Dabu nia helekai aanei e hai boloo,

‘Di hadu dela ne hudu gi daha go digau hau hale

bolo di balu hadu,

la guu hai di hadu dela e kaedahi e hagalabagau.

Di mee deenei la ne hai mai baahi Dimaadua,

e haga goboina mai gi gidaadou!’ ”*

43 Jesus ga helekai, “Deelaa dagu mee e hagi adu gi goodou bolo Teenua King o God la ga daa gi daha mo goodou, gaa wanga gi nia daangada ala e haga kila aga nia huwa ala e donu. 44 [Tangada dela gaa doo gi hongo di hadu deenei, le e momooho dagidahi, gei di maa go di hadu la ne doo gi hongo tangada, le e nnogu hua guu made.”]

45 Nia dagi hai mee dabu mono Pharisee ne longono nia ala kai ala e hai go Jesus, digaula gu iloo hua bolo Mee e helekai i ginaadou. 46 Digaula ga halahala di nadau madagoaa humalia e kumi a Mee, gei digaula e mmaadagu i digau dogologo ala e hai bolo Jesus la di soukohp.

22

Di ala kai o tagamiami haga hai lodo

(Luke 14.15-24)

1 Jesus ne helekai labelaa gi nia daangada i nia ala kai boloo, 2 “Teenua King o God di Langi e hai beenei: Dahi king ne hagatogomaalia dana hagamiami haga hai lodo gi dana dama daane. 3 Gei mee ga hagau ana gau hai hegau gi gahia mai nia daangada gi tagamiami, gei nia daangada hagalee hiihai e lloomoi. 4 Gei mee ga hagau ana huai gau hai hegau gii hula, haga iloo gi digau ala ne gahi boloo: ‘Dagu hagamiami la gu togomaalia, agu kau daane mono manu moomono la gu daaligi, nia mee huogodoo la gu togomaalia. Goodou lloomoi gi tagamiami!’ 5 Digau ala ne haga gahi digi haga dahidamee ina di gahigahi a maa, e hai hua go nadau mee ala ne belee hai: tangada guu hana gi dana gowaa dogi mee, e dahi gi dana hale goloo. 6 Hunu gau ne kumi digau hai hegau, ga daaligi gii mmade. 7 Di king gu hagawelewele huoloo, ga hagau ana gau dauwa gi daaligidia digau daaligi dangada aalaa, duungia nadau waahale gii odi. 8 Gei mee ne gahi mai ana gau hai hegau ga helekai gi digaula boloo: ‘Dagu hagamiami haga hai lodo la gu togomaalia, malaa, agu daangada ala ne gahi mai e hagalee tau ang gi tagamiami deelaa. 9 Goodou hula gi hongo nia ala llauehe, laha mai digau huogodoo ala ga gidee goodou.’ 10 Gei digau hai hegau gaa hula gi hongo nia ala, ga haga dagabuli mai digau huogodoo ala ne gidee ginaadou, digau humalia mono gau huaidu, gei di gowaa dela e hai tagamiami la gu dogologo dangada. 11 Di king gaa hana bolo gi gidee ia digau ala ne lloomoi, ga gidee ia taane hagalee e ulu nia gahu hagamiami haga hai lodo. 12 Di king ga heeu gi mee, ‘Dogu ihoo, goe ne ulu mai gi lodo behee, be goe oo gahu haga hai lodo ai?’ Taane deelaa digi helekai. 13 Di king ga helekai gi ana gau hai hegau boloo, ‘Nnoodia nia lima o maa mono wae, hudua a mee gi malaelae, gi di gowaa bouli dela e dangidangi iei mee mo di gadigadi ono niha.’ ”*

14 Di hagaodi dana ala kai, Jesus ga helekai, “Dogologo ne haga gahi, gei digau hua dulii ala ne hili aga.”

Di heeu di hui dagitedi

(Mark 12.13-17; Luke 20.20-26)

15 Nia Pharisee ga dagabuli gi di gowaa e dahi, e hagamaanadu nadau heeu gi Jesus belee hai a mee gii hala. 16 Digaula ga hagau hunu dama agoago mono gau hagamaamaa Herod gi Jesus, belee heeu gi Mee, “Meenei tangada agoago, gimaadou gu iloo bolo Goe e helekai i di tonu, e agoago i di tonu o di manawa o God ang gi nia daangada. Goe e de hei e Goe nia maanadu nia daangada, idimaa, Goe hagalee dugu geegee nia daangada. 17 Helekai malaa gi di heeu deenei: Di hui dagitedi gi di king o Rome le e hai baahi gi tadau haganoho be deeai?”

18 Jesus gu iloo hua nia maanadu huaidu digaula, ga helekai, “Goodou digau hai hegau ngudu golomada. Ma e aha dela goodou e hagamada Au? 19 Hagia mai di bahihadu dela e hui dagitedi.”

Gei digaula ga gaamai gi mee di bahihadu silber.

20 Gei Mee ga heeu gi digaula boloo, “Ma di ada ni ooi gei di ingoo ni ooi aanei?”

21 Digaula ga helekai, “Ni di king o Rome.”

Gei Jesus ga helekai gi digaula, “Malaa, huia ang gi di king o Rome nia mee a di king, gei huia ang gi God nia mee a God.”

22 Digaula ne longono hua nnelekai aanei, gu homouli huoloo, ga diiagi hua a Mee i golo, gaa hula.

Di heeu o di mouli aga

(Mark 12.18-27; Luke 20.27-40)

23 Di laangi hua deelaa, hunu Sadduccee ala e agoago bolo nia daangada la hagalee mouli aga, ga lloomoi gi Jesus,* 24 ga helekai, “Tangada Agoago, Moses guu hai bolo maa taane la guu made gei ana dama ai, tuaahina daane o maa gii lodo gi di lodo o maa, gi gila mai ai nia dama ni taane dela ne made.* 25 Malaa, tagahaanau daane dogohidu nogo noho i ginei. Tangada madua gaa lodo ang gi di ahina, gei guu made digi hai di nau dama, ga diiagi di ahina deelaa gi dono duaahina daane. 26 Togolua daane ne hai labelaa beenei, mo togodolu, gaa dae gi togohidu daane. 27 Di hagaodi gi muli, gei di ahina guu made hogi. 28 Malaa, di laangi dela ga hagamouli aga digau mmade, di ahina deelaa la gaa hai di lodo donu ni ooi i digaula? Idimaa, digaula huogodoo la guu lodo gi mee!”

29 Jesus ga helekai, “Goodou e hai gee huoloo, idimaa, goodou e de iloo nia helekai di Beebaa Dabu, mo nia mogobuna o God. 30 Di madagoaa digau mmade ga mouli aga, digaula gaa hai be digau di langi ala nadau lodo ai. 31 Ang gi di hai o di mouli aga o digau mmade, goodou digi daulia be God ne helekai bolo aha adu gi goodou:

32 ‘Au go di God o Abraham,

di God o Isaac, di God o Jacob.’

“Mee di God ni digau ala e mouli, hagalee ni digau ala guu mmade.”*

33 Digau dogologo ala ne longono ginaadou dana agoago, gu homouli huoloo.

Taganoho koia e aamua

(Mark 12.28-34; Luke 10.25-28)

34 Nia Pharisee ne longono ginaadou bolo Jesus guu hai nia Sadduccee gi deemee di hai labelaa nadau heeu, gei digaula ga dagabuli mai. 35 Tangada e dahi i digaula, tangada haga donudonu haganoho, ga heeu belee haga hala a Jesus,* 36 “Meenei, tangada agoago, dehee taganoho koia e hagalabagau i lodo nia haganoho?”

37 Jesus ga helekai,

“ ‘Aloho i Dimaadua, go doo God,

aga i lodo do manawa hagatau,

mo do mouli hagatau,

mo au hagamaanadu huogodoo.’ *

38 “Deenei taganoho kaedahi e aamua, ge e hagalabagau. 39 Gei di lua haganoho e hai be di maa:

‘Aloho i tangada i do baahi,

be do aloho i di goe.’*

40 “Nia haganoho e lua aanei, aalaa go di hagamau o Nnaganoho Moses mo nia Agoago o nia soukohp.”

Di heeu di hai o di Mesaia

(Mark 12.35-37; Luke 20.41-44)

41 Nia Pharisee ga dagabuli mai gi di gowaa e dahi, gei Jesus ga heeu gi digaula, 42 “Goodou e hagamaanadu bolo di Mesaia la koai? Mee di hagadili ni ooi?”

Digaula ga helekai, “Di hagadili ni David.”

43 Jesus ga heeu gi digaula, “Malaa, di Hagataalunga o God la ne aha, dela ne hai a David gi helekai bolo ‘dogu Dagi’? Deenei telekai David ne hai:

44 ‘Dimaadua gu helekai gi dogu Dagi:

Noho i dogu baahi gau donu,

gaa dae loo gi dogu madagoaa ma gaa dugu

o hagadaumee gi lala o babaawae.’*

45 “Maa David ne gahi di Mesaia bolo dono Dagi, malaa di Mesaia la ne hai behee, dela gaa hai di hagadili ni David?”

46 Tangada e mee di helekai gi nia heeu a Jesus ai. Daamada i di laangi deelaa, tangada ne heeu dana mee gi Mee ai.

23

Jesus e helekai hagalliga i digau haga donudonu haganoho mo nia Pharisee

(Mark 12.38-39; Luke 11.43-46; Luke 20.45-46)

1 Jesus ga helekai gi digau dogologo mo ana dama agoago, 2 “Digau haga donudonu haganoho mono Pharisee e mogobuna di haga donudonu Nnaganoho Moses. 3 Goodou e hai loo gi hagalongo, gi hagagila aga ina nadau agoago. Gei goodou hudee hagagila aga ina nadau hangaahai, idimaa, digaula hagalee daudali nadau mee ala e agoago ai. 4 Digaula e hagabudu nia mee daamaha di aamo ga lawalawa gi hongo nia bakau o nia daangada, gei digaula hagalee loo e haga ngalua di madaalima hua e dahi e hagamaamaa digaula, e aamo nia mee daamaha aalaa. 5 Digaula e hai nia mee huogodoo bolo gii mmada ginai nia daangada. Digaula e ulu nia tuu gahu lloo madamada ge palaha e tai gi nadau huaidina ala e hihi ginai nia helekai di Beebaa Dabu, e nnoo gi nadau lae mono lima, gei e hai gi llauehaa ge gi palaha huoloo nia labalaba o nadau gahu.* 6 Digaula e hiihai e noho i nia lohongo mugi mua i teebele hagamiami, gei e noho i nia lohongo o digau aamua i lodo nia synagogee. 7 Digaula e hiihai bolo nia daangada gi hagalabagau ina ginaadou i lodo nia gowaa huihui mee, gei gi gahia ginaadou bolo ‘Tangada Agoago.’ 8 Goodou hudee hai bolo nia daangada la gi gahia goodou bolo ‘Tangada Agoago’, idimaa, goodou di godou Dangada Agoago hua e dahi, goodou guu hai tagahaanau e dahi. 9 Goodou hudee gahia dahi dangada i henuailala bolo ‘Tamana’, idimaa, di godou Damana hua e dahi dela e noho i di langi. 10 Goodou gi hudee hiihai bolo nia daangada gi gahia goodou bolo nia ‘Dagi’, idimaa, di godou Dagi dela hua e dahi go di Mesaia. 11 Tangada dela koia e aamua i godou lodo, la go mee dela go di godou dangada hai hegau.* 12 Idimaa, tangada dela gaa bida hagalaamua ia, geia gaa hai tangada i muli loo, gei tangada dela ga dugu eia gi lala loo, geia gaa hai tangada aamua.*

Jesus e haga halauwa nnegau ngudu golomada

(Mark 12.40; Luke 11.39-42,44,52; 20.47)

13 “E huaidu adu gi goodou digau haga donudonu haganoho mono Pharisee! Goodou digau hai hegau ngudu golomada! Goodou guu tai di bontai Teenua King o God di Langi gi nia daangada, gei goodou hagalee e ulu ai, ge hagalee dumaalia gi nia daangada ala e hagamahi bolo ginaadou e ulu i Teenua deelaa.

14 [“E huaidu adu gi goodou digau haga donudonu haganoho mono Pharisee! Goodou digau hai hegau ngudu golomada! Goodou e daa nia hale nia ahina guu mmade nadau lodo, gei e hai godou dalodalo gii lloo. Malaa e donu, goodou e hai loo gii kae di hagaduadua damana i godou hai huaidu beenei.]

15 “E huaidu adu gi goodou digau haga donudonu haganoho mono Pharisee! Goodou digau hai hegau ngudu golomada! Goodou e deledele i hongo di moana, e hula gi nia madagowaa e logo i henuailala, belee huli nia daangada gi daudali goodou. Maa gaa hai beenei, gei goodou ne hai digaula gi ulu gi lodo di ahi dee odi holongo lua gi godou nua.

16 “E huaidu adu gi goodou nia dagi deegida! Goodou e agoago bolo maa tangada ga hagamodu ang gi di Hale Daumaha, la hagalee lawalawa go dana hagamodu ne hai. Gei tangada ma ga hagamodu gi nia goolo ala i lodo di Hale Daumaha, deelaa tangada e lawalawa go dana hagamodu. 17 Goodou nia daangada deegida ge dadaulia! Dehee di mee e mada hagalabagau: go nia goolo, be go di Hale Daumaha dela e hai nia goolo gii dabu? 18 Goodou e agoago labelaa boloo, ‘Maa tangada ga hagamodu gi di gowaa hai tigidaumaha, la hagalee e lawalawa go dana hagamodu. Gei tangada ma ga hagamodu gi di mee dela i hongo di gowaa tigidaumaha, deelaa tangada e lawalawa go dana hagamodu dela ne hai.’ 19 Goodou e dee gida huoloo! Dehee di mee e hagalabagau: go di mee dela e hai tigidaumaha, be go di gowaa hai tigidaumaha dela e hai tigidaumaha gii dabu? 20 Malaa, tangada ga hagamodu ang gi di gowaa hai tigidaumaha, la ne hagamodu ang gi di gowaa tigidaumaha mono mee huogodoo ala i nonua. 21 Gei tangada ma ga hagamodu gi di Hale Daumaha, la ne hai dana hagamodudahi gi di Hale Daumaha mo God dela e noho i no lodo. 22 Gei tangada ma ga hagamodu gi di langi, la ne hagamodu ang gi di lohongo king o God, mo Mee dela e noho i no nua.*

23 “E huaidu adu gi goodou go digau haga donudonu haganoho mono Pharisee! Goodou digau hai hegau ngudu golomada e tigidaumaha ang gi God dahi baahi e madangaholu o godou goloo, haga puni ang gi nia mee hai suub, go nia ‘mint’, ‘dill’, mo ‘cumin’, gei goodou hagalee hagamadabouli e hagalongo gi nia agoago hagalabagau o nia haganoho aanei: tonu, aloho, mo manawa dahi. Aanei e hai loo gi haga kila aga i daha mo nia mee ala i golo!* 24 Nia dagi deegida go goodou! Goodou e daa gi daha di lamu dela i lodo godou wai inuinu, gei goodou e holo di manu ‘camel’!

25 “E huaidu adu gi goodou go digau haga donudonu haganoho mono Pharisee! Goodou digau hai hegau ngudu golomada! Goodou e haga madammaa di gili godou ibu mono pileedi, gei i lodo e honu i nia goloo gaiaa, ge ne hagagailaa ginai! 26 Goodou go nia Pharisee deegida! Tono ina i lodo i mua, gei i tua la ga madammaa!

27 “E huaidu adu gi goodou go digau haga donudonu haganoho mono Pharisee! Goodou digau hai hegau ngudu golomada! Goodou e hai be taalunga ne tono ga humalia dono gili, gei e honu i nia iwi dangada made mo nia hagadilinga bilau.* 28 E hai gadoo beenei, i mua nia daangada goodou e humalia, gei godou lodo e honu haihai huaidu mo nia haga magiaa.

Jesus e haga modongoohia di hai o nadau hagaduadua

(Luke 11.47-51)

29 “E huaidu adu gi goodou go digau haga donudonu haganoho mono Pharisee! Goodou digau hai hegau ngudu golomada! Goodou e hai nia daalunga o nia soukohp gi humalia, gei e humu nia daalunga digau hai hegau donu. 30 Gei goodou e helekai bolo maa goodou ne mouli i di madagoaa o godou maadua mmaadua, gei goodou digi dau gi digau ala ne daaligi nia soukohp. 31 Malaa, goodou guu bida haga modongoohia aga, bolo goodou digau ni di hagadili dela ne daaligi nia soukohp. 32 Malaa, goodou dudagia di moomee o godou maadua mmaadua ne hai! 33 Goodou la nia gihaa ge nia dama ni digaula. Goodou e mee di llele gi daha behee mo di gowaa hagaduadua?* 34 Goodou gi iloo, bolo Au ga hagau adu agu soukohp, gau kabemee mono gau agoago. Hunu gau i digaula ga daaligi go goodou, ga daudau, ga haga mamaawa i lodo nia synagogee, ge ga waluwalu i lodo nia waahale. 35 Di hagaduadua o di haga hali nia dodo o digau nadau ihala ai, la gaa dau adu gi goodou, daamada mai Abel gaa dae gi Zechariah, tama ni Berekiah, taane dela ne daaligi go goodou i mehanga di Hale Daumaha mo di gowaa hai tigidaumaha.* 36 Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo nia hagaduadua o nia mee huaidu aanei huogodoo gaa dau ang gi nia daangada dolomeenei!

Di aloho Jesus i Jerusalem

(Luke 13.34-35)

37 “Jerusalem, Jerusalem! Goe e daaligi nia soukohp, ge e dilidili digau kae hegau a God ala ne hagau adu! Holongo e hia Au nogo hiihai belee bulubulu mai au daangada huogodoo, gadoo be teduu ahina dela e bulubulu ana dama gudugudu gi lala ono bakau, gei goe digi dumaalia mai. 38 Gei di Hale Daumaha la ga diiagi go ono daangada.* 39 Au e hagi adu bolo daamada dangi nei, goodou ga de gidee Au, gaa dae loo gi goodou ga helekai boloo, ‘God gi hagahumalia ina a Mee dela e hanimoi i di ingoo o Dimaadua.’ ”*

24

Jesus e helekai di mooho di Hale Daumaha

(Mark 13.1-2; Luke 21.5-6)

1 Jesus ne hagatanga i di Hale Daumaha, gei ana dama agoago ga lloomoi, ga helekai gi Mee bolo gii mmada gi nia hale o di Hale Daumaha! 2 Gei Mee ga helekai, “Uaa, goodou mmada gi humalia gi nia hale huogodoo. Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo dahi hadu gaa dubu dono lohongo ai. Nia hadu huogodoo ga meheu gi lala.”

Nia haingadaa mono hagaduadua

(Mark 13.3-13; Luke 21.7-19)

3 Jesus nogo noho i hongo di Gonduu Olib, ana dama agoago ga lloomoi gi Mee mada ginaadou, ga heeu, “Hagia mai di madagoaa behee dela ga gila aga nia mee aanei, gei nia haga modongoohia behee ala ga haga modongoohia do hanimoi mo di hagaodi o di madagoaa.”

4 Jesus ga helekai, “Pula i goodou, hudee dugu anga goodou gi halahalau ina go dahi dangada. 5 Nia daangada dogologo ga lloomoi i dogu ingoo, ga helekai boloo: ‘Au go di Mesaia!’ gei digaula ga halahalau nia daangada dogologo. 6 Goodou ga longono nia lee dauwa hoohoo mai mono longo dauwa mogowaa, gei goodou hudee mmaadagu i nia mee aanei e hai. Nia mee aanei e hai loo gii hai, malaa, deenei la hagalee go di hagaodi o henuailala. 7 Nia henua llauehe ga heheebagi i nadau mehanga, gei nia henua king ga heheebagi ginaadou. Nia dau magamaga, ngalungalua tenua ga kila aga i nia gowaa huogodoo i henuailala. 8 Nia mee aanei huogodoo le e hai be di mmae matagidagi o di ahina ma ga haanau.

9 “Nia daangada ga lawalawa goodou, gaa lahi ga hagaduadua ge e dadaaligi gi mmademmade. Nia henua ga de hiihai adu gi goodou mai i dogu ingoo.* 10 Di madagoaa deelaa, digau dogologo gaa kili gi daha nadau hagadonu, ga hagadau hagi aga ginaadou, ga hudiou i nadau mehanga. 11 Nia soukohp dilikai dogologo ga kila aga, ga halahalau nia daangada dogologo. 12 Nia aloho o nia daangada dogologo gaa maa gi daha, idimaa nia huaidu ga llauehe mai. 13 Tangada dela ga daahi hua beelaa dono hagadonu gaa dae loo gi di hagaodi, la ga hagamouli.* 14 Di Longo Humalia o Teenua King o God ga hagadele ang gi nia gowaa huogodoo i henuailala, e hai di haga modongoohia gi nia daangada huogodoo. Nomuli laa, gei di hagaodi o henuailala la gaa hai.

Di ada mee huaidu e haga madagudagu dangada

(Mark 13.14-23; Luke 21.20-24)

15 “Goodou gaa mmada gi di ada mee huaidu e haga madagudagu dangada e duu i lodo di gowaa dabuaahia, dela ne helekai ai soukohp Daniel.” (Tangada dela gaa dau di mee deenei, gi modongoohia dono hadinga!)* 16 “Malaa, digau ala e noho i Judea, gii llele gi tomo nia gonduu lligi. 17 Tangada dela i tomo dono hale, hudee hai bolo ia e gaga gi lala e gowaga ana mee i lodo dono hale.* 18 Tangada dela i lodo dana gowaa, gi hudee hanimoi bolo e kae dono gahu. 19 E haingadaa ang gi nia ahina hai dama, mono gau ala nadau dama lligi. 20 Dalodalo ang gi God bolo goodou gi hagalee llele gi daha i di madagoaa magalillili, be i di Laangi Sabad. 21 Idimaa, di haingadaa o di madagoaa deelaa, koia e huaidu i nia haingadaa mai taamada o henuailala, gaa dae mai gi dangi nei. Di mee beenei e gila aga maalia ai.* 22 God gu haga hogoohi nia laangi aalaa. Maa nei bolo Mee digi haga hogoohi nia laangi aalaa, tangada e mouli ai. Gei God ga haga hogoohi nia laangi aalaa ang gi ana daangada ala ne hilihili.

23 “Maa tangada ga helekai adu gi goodou boloo, ‘Mmada, deenei di Mesaia!’ be, ‘Deelaa a Mee!’ hudee hagadonu ina a mee. 24 Idimaa, nia mesaia mono soukohp dilikai ga kila aga, gaa hai nadau ada mee haga goboina mono mogobuna belee halahalau nia dama a God ala ne hilihili, be di maa e mee. 25 Hagalongo gi humalia, Au gu haga iloo adu gi goodou i mua nia mee aanei ma gaa hai.

26 “Maa digaula ga helekai adu gi goodou boloo, ‘Mmada, mee dela i lodo di anggowaa!’ hudee hula gi golo. Gei digaula ma ga helekai boloo, ‘Mee dela e bala hagammuni i kinei!’ Hudee hagadonu ina.* 27 Idimaa, di hanimoi Tama Tangada le e hai gadoo be di ila dela e daba i di bahi i dua, gaa dae gi di bahi i dai o di langi hagatau.

28 “Di gowaa dela iai tuaidina dangada made, deelaa di gowaa e hula ginai nia manu ‘vulture’.*

Di hanimoi o Tama Tangada

(Mark 13.24-27; Luke 21.25-28)

29 “I muli nia haingadaa llauehe o nia laangi aalaa, di laa ga bouli, di malama ga hagalee maahina, nia heduu ga monnono, nia mogobuna o lodo di ahiaalangi ga mmaanege gee mo nadau lohongo.* 30 Deenei di madagoaa o di haga modongoohia Tama Tangada gaa gila i di gili di langi, gei nia daangada huogodoo i henuailala ga tangitangi i di nadau gidee Tama Tangada e hanimoi i hongo nia gololangi i ono mahi mo ono madamada aamua.* 31 Di lee labaa damana ga ili, gei Mee ga hagau ana gau di langi gi nia mada e haa o henuailala, ga haga dagabuli ana gau ala guu lawa di hili, daamada i di mada o henuailala, gaa dae gi di mada dela i golo.

Di agoago di laagau ‘fig’

(Mark 13.28-31; Luke 21.29-33)

32 “Goodou kae ina di agoago o di laagau ‘fig’. Di madagoaa nia manga ma ga balabala, gei nia lau ga daamada ga matilitili mai, gei goodou gu iloo hua bolo di madagoaa mahanahana la gu hoohoo mai. 33 Gei e hai labelaa beenei, maa goodou ga gidee nia mee huogodoo aanei, goodou ga iloo bolo di madagoaa la gu hoohoo mai. 34 Gi langahia goodou bolo nia mee aanei huogodoo ga kila aga i mua digau huogodoo ala e mouli dangi nei ma gaa mmade. 35 Di langi mo henuailala ga hagalee, gei agu helekai e deemee di hagalee.

Tangada e iloo ia di laangi mo di aawaa ai

(Mark 13.32-37; Luke 17.26-30,34-36)

36 “Deai tangada e iloo di laangi be di aawaa dela ma gaa dae mai ai. Digau di langi i nua mo Tama e de iloo labelaa, go Tamana lahua e iloo. 37 Di hanimoi o Tama Tangada le e hai gadoo be tolongo Noah.* 38 Nia laangi i mua toloo, nia daangada e haihai nadau hagamiami ge inuinu, nia daane mono ahina guu bida haga hai lodo ginaadou, gaa dae gi di laangi ne ulu Noah gi lodo dono waga. 39 Gei nia daangada digi modongoohia loo bolo di mee deenei gaa hai, gaa dae loo gi toloo deelaa ne hai, gu hagammaa gi daha digaula huogodoo. Gei deenei hogi di hai gaa hai i di madagoaa ga hanimoi Tama Tangada.* 40 Di madagoaa deelaa, nia daane dogolua e ngalua i lodo henua, tangada e dahi gaa lahi gei di hoo o maa la gaa dubu i golo. 41 Nia ahina dogolua e mmili nau palaawaa, di ahina e dahi gaa lahi, gei di hoo o maa la gaa dubu i golo. 42 Goodou la gii noho kanakana, idimaa, goodou e de iloo di laangi dela ma ga hanimoi ai di godou Dagi. 43 Maa tangada donu o dono hale ga iloo di madagoaa tangada gaiaa e hanimoi ai, goodou gii donu humalia, bolo mee ga haga ala hua e hagalee dugu ang gi tangada gaiaa gi ohaa dono hale.* 44 Malaa, nia madagoaa huogodoo gi togomaalia, idimaa, Tama Tangada le e hanimoi i di aawaa dela hagalee talitali goodou a mee.

Di hege manawa dahi be hagalee manawa dahi

(Luke 12.41-48)

45 “Di hege behee dela koia e manawa dahi, gei e kabemee? Deenei tangada dela ne haga menege aga go dono dagi belee dagi nia daangada hai hegau ala i golo, geia e haangai digaula i di madagoaa belee haangai ai. 46 E maluagina behee go di hege i di madagoaa dono dagi ga hanimoi gi di hale, ga gidee ia bolo mee e hai dana hegau deenei. 47 Au e hagi adu gi goodou bolo di tagi ga haga menege aga di hege deelaa, e dagi ana mee huogodoo. 48 Maa mee di hege huaidu, geia ga hagamaanadu bolo dono dagi le e duai nau dono hanimoi. 49 Geia ga daamada ga dadaaligi digau hai hegau ala i golo, ga miami ge e inuinu madalia digau libaliba. 50 Tagi o di hege deenei ga hanimoi i di laangi mo di madagoaa hagalee kana go mee. 51 Mee ga hanimoi ga duuduu a mee, gaa bae a mee gi baahi digau hai hegau ngudu golomada i di gowaa dela e dangidangi, gei e gadigadi ono niha.

25

Di ala kai o nia ahina dilongoholu

1 “Di madagoaa deelaa, Teenua King o God di Langi le e hai gadoo be nia ahina dilongoholu ala ne kae nadau malama, gaa hula e haga heetugi gi taane hai lodo.* 2 Dogolima e de kabemee, ge dogolima e kabemee. 3 Digau de kabemee ne kae hua nadau malama, gei digi kae nadau lolo digagi. 4 Gei digau kabemee ne kae nadau mee dugu lolo honu belee digagi nadau malama. 5 Taane hai lodo e duai dono hanimoi, gei nia ahina huogodoo gu molemoe, gu haga inaina, guu kii danu mmoe.

6 “I di madahidi waelua di boo, di lee e wolo gi nua boloo, ‘Deenei taane hai lodo. Lloomoi e heetugi gi mee!’ 7 Nia ahina dilongoholu aalaa ga aala aga ga hagatogomaalia nadau malama. 8 Nia ahina de kabemee ga helekai gi nia ahina kabemee boloo, ‘Gaamai hunu lolo dulii, i madau malama la guu odi.’ 9 Nia ahina kabemee ga helekai boloo, ‘Deeai, ma e dee dohu i gidaadou. Hula gi di hale goloo, huia mai godou lolo malama.’ 10 Nia ahina de kabemee gaa hula belee hui mai nadau lolo malama. I muli di nadau hula gei taane hai lodo gaa dau, gei nia ahina dogolima ala gu togomaalia, ga ulu dalia a mee gi tagamiami haga hai lodo, gei di bontai di hale la guu tai.

11 “Nomuli, gei nia ahina de kabemee gaa dau, ga tangitangi mai i tua boloo, ‘Meenei, meenei, haga ulu ina adu gimaadou!’* 12 Taane hai lodo ga helekai gi digaula boloo, ‘Deeai, au e de iloo eau goodou.’ ”

13 Jesus ga hagaodi dana ala kai deenei, “Gii pula i goodou, idimaa, goodou e de iloo di laangi be di aawaa.

Di ala kai o nia hege dogodolu

(Luke 19.11-27)

14 “Teenua King o God di Langi le e hai gadoo be taane dela ne hagatogomaalia bolo e hana gi tenua mogowaa. Geia ga haga dagabuli mai ana hege, gaa wanga ginai ana bahihadu gi haga hai hegau ina. 15 Mee ne wanga gi digaula nadau mee ala e mee di haga hai hegau: ne wanga gi tangada e dahi nia bahihadu e lima mana (5,000), di hoo tangada e lua mana (2,000), gei tangada dela i golo e mana (1,000), gei mee gaa hana. 16 Di hege dela ne kae ana bahihadu e lima mana (5,000), ga haga hai hegau ana bahihadu aalaa, ga gila mai labelaa nia bahihadu e lima mana (5,000) gi nonua. 17 E hai gadoo be di hege dela ne kae ana bahihadu e lua mana (2,000). Mee ga haga hai hegau ana bahihadu aalaa, ga gila mai labelaa nia bahihadu e lua mana (2,000) gi nonua. 18 Gei di hege dela ne kae ana bahihadu e mana (1,000), ne hana hua, gaa geli dana lua, gaa danu hagammuni nia bahihadu dono dagi.

19 “Nomuli loo, gei di tagi nia hege ga hanimoi, ga hagadina di nadau hai hegau nadau bahihadu. 20 Di hege dela ne kae ana bahihadu e lima mana (5,000), ga hanimoi ga gaamai nia bahihadu e lima mana (5,000) labelaa gi nonua, ga helekai gi dono dagi, ‘Meenei, goe ne gaamai nia bahihadu e lima mana (5,000), gei deenei labelaa e lima mana (5,000) ne gila mai gi nonua.’ 21 Tagi o maa ga helekai gi mee bolo koia e humalia, ‘Goe tangada hai hegau donu. Goe guu donu i dau haga hai hegau di mee dulii, malaa, au ga haga uda adu di mee damana e madamada humalia iei goe. Hanimoi laa gi tenetene goe madalia au!’ 22 Di hege dela ne kae ana bahihadu e lua mana (2,000) ga hanimoi labelaa, ga helekai gi mee, ‘Meenei, goe ne gaamai gi di au nia bahihadu e lua mana (2,000), gei deenei e lua mana (2,000) labelaa ne gila mai gi nonua.’ 23 Tagi o maa ga helekai gi mee bolo koia e humalia, ‘Goe di hege hai hegau donu, goe gu manawa dahi i dau haga hai hegau nia hulu bahihadu lligi, deelaa laa gei au ga gowadu di hulu bahihadu damana e madamada humalia iei goe. Hanimoi laa gi tenetene goe madalia au!’ 24 Di hege dela ne kae ana bahihadu e mana (1,000) ga hanimoi, ga helekai, ‘Meenei, au e iloo bolo goe tangada hagalee dumaalia, gei e hadi au mee i di gowaa hagalee ne dogi kooe, gei e hagabudu au mee i di gowaa dela digi haga nonnono ginai au lii. 25 Au gu madagu huoloo i di goe, au ne hana hua, gaa danu hagammuni au bahihadu gi lodo di gelegele. Malaa, aanei go au bahihadu la hua.’ 26 Tagi o maa ga helekai, ‘Goe di hege huaidu gei e hagatoo. Goe gu iloo hua bolo au e hadi agu mee i di gowaa digi dogi ginai agu mee, gei au e hagabudu agu mee i di gowaa digi haga nonnono ginai agu lii. 27 Gei goe ne aha, dela digi dugu agu bahihadu gi lodo di ‘bank’, ga hanimoi laa ginai au, gaa kae nia maa huogodoo mono wiini. 28 Daawa ina nia bahihadu ala i mee, wanga ina gi tangada dela ana bahihadu e madangaholu mana (10,000). 29 Tangada dana mee i golo, e wanga labelaa gi nonua gii logo ana mee. Gei tangada dela dana mee i dono baahi ai, di mee dulii dela i dono baahi le e daa gi daha.* 30 Gei di balu hege la hudua gi malaelae, gi di gowaa bouli dongoeho, e dangidangi ge e gadigadi ono niha.’*

Di hagi aga haga muliagina

31 “Di madagoaa ma ga hanimoi ai Tama Tangada be di King mo ana gau di langi huogodoo, Mee gaa noho gi hongo dono lohongo king.* 32 Gei digau henuailala huogodoo ga dagabuli mai gi ono mua, gei Mee ga wwae lua nia daangada gii hai nia hagabuulinga e lua, e hai be tangada hagaloohi siibi dela e wwae ana siibi gi daha mo nia kuudi. 33 Gei Mee gaa dugu digau ala e donu gi dono baahi gau donu, gaa dugu gi dono baahi gau ihala digau ala i golo. 34 Di King ga helekai gi nia daangada ala i dono baahi gau donu, ‘Lloomoi, goodou gu hagahumalia go dogu Damana! Lloomoi, hai mee gi Teenua King o God dela guu lawa di hagatogomaalia adu gi goodou, mai i taamada o henuailala. 35 Au nogo hiigai, goodou gu haangai Au. Au nogo hieinu, goodou gu haga inu Au. Au tangada mai i daha, goodou gu benebene Au gi lodo godou hale. 36 Au nogo ogu goloo ai, goodou gu haga gahu Au. Au nogo magi, goodou gu benebene Au. Au nogo galabudi, goodou gu lloomoi haga hidihidi.’ 37 Digau ala e donu ga helekai gi Mee boloo, ‘Meenei, ana hee gimaadou ne gidee Goe e hiigai, ga haangai Goe, nogo hieinu, ga haga inu Goe? 38 Ana hee gimaadou ne gidee bolo Goe tangada mai i daha, ga benebene Goe gi lodo madau hale, be o goloo ai, ga haga gahu Goe? 39 Ana hee gimaadou ne gidee Goe e magi, be e galabudi, gei gimaadou gu lloo adu haga hidihidi?’ 40 Di King ga helekai, ‘Au e hagi adu bolo godou mee huogodoo ala ne hai gi ogu duaahina lligi aanei, la ne hai hua mai gi di Au!’

41 “Di King ga helekai gi digau dono baahi dau ihala, ‘Tuu gi daha mo Au. Goodou gu haga halauwa go God! Hula gi lodo di ahi dee odi dela gu hagatogomaalia gi Setan mo ana gau di langi! 42 Au nogo hiigai, goodou digi haangai ina Au. Nogo hieinu, digi gaamai agu wai e inu. 43 Au tangada mai i daha, goodou digi benebene Au gi lodo godou hale. Ogu goloo ai, goodou digi haga gahu Au. Nogo magi, nogo galabudi, gei goodou digi benebene Au.’ 44 Digaula ga helekai gi Mee, ‘Meenei, ana hee gimaadou ne gidee Goe e hiigai, be e hieinu, tangada mai i daha, o goloo ai, e magi, e galabudi, gei gimaadou digi hagamaamaa ina Goe?’ 45 Di King ga helekai, ‘Au e hagi adu bolo maa goodou e de hiihai di hagamaamaa ogu duaahina lligi aanei, goodou ne de hiihai di hagamaamaa Au.’

46 “Malaa digau huogodoo beenei ga hagau gi di gowaa hagaduadua dee odi, gei digau ala e donu gaa hula gi di mouli dee odi.”*

26

Di haga taele taaligi a Jesus

(Mark 14.1-2; Luke 22.1-2; John 11.45-53)

1 Jesus ne lawa di agoago i nia mee aanei huogodoo, gei Mee ga helekai gi ana dama agoago, 2 “Goodou gu iloo bolo i muli nia laangi e lua Tagamiami Pasoobaa gaa hai, gei Tama Tangada gaa wanga gi daudau ina gi di loobuu.”*

3 Di madagoaa deelaa, gei nia dagi hai mee dabu mo nia dagi mmaadua ne dagabuli gi di hale o Caiaphas, di tagi aamua hai mee dabu, 4 ga hagataele belee kumi a Jesus hagammuni, e daaligi gii made. 5 Digaula ga helekai, “Gidaadou hagalee hai di mee deenei i nia laangi Hagamiami Pasoobaa, gi dee wwaa hua hai baahi ginai nia daangada.”

Jesus e hagatulu i Bethany

(Mark 14.3-9; John 12.1-8)

6 Jesus nogo i di hale o Simon, taane nogo magi genegene i mua, e noho i Bethany. 7 Jesus nogo miami i teebele, gei di ahina ga hanimoi mo dana loaabi ‘alabaster’ e honu lolo kala gei e hui ngadaa, gaa llingi gi hongo di libogo o maa.* 8 Ana dama agoago ga gidee di mee deenei, gu hagawelewele, ga heeu, “Ma e hagauwwou beleimaha? 9 Di lolo deenaa ne bolo ne hui gi daha la gu gila mai teenedi damana, gu hagamaamaa digau hagaloale!”

10 Jesus gu iloo nia helekai digaula, ga helekai, “Goodou e haga deaadee di ahina deenei eiaha? Ma di mee humalia huoloo dela ne hai go mee mai gi di Au. 11 Digau hagaloale la i godou baahi i nia madagoaa huogodoo, gei Au ga hagalee madalia goodou gi muli.* 12 Di hai o di ahina deenei ne llingi dana lolo kala gi dogu huaidina, ne hagatogomaalia Au gi dogu danu. 13 Au e hagi adu bolo nia madagoaa huogodoo o di Longo Humalia e dele i henuailala, di mee di ahina deenei ne hai, e dele labelaa, e haga langahia di ahina deenei.”

Judas guu baba di hagi aga Jesus

(Mark 14.10-11; Luke 22.3-6)

14 Tangada e dahi i nia dama agoago dilongoholu maa lua, dono ingoo go Judas Iscariot, gaa hana gi nia dagi hai mee dabu, 15 ga heeu, “Maa au ga gowadu a Jesus, gei goodou ga gaamai di godou aha?” Digaula gaa wanga nia bahihadu silber e motolu.* 16 I muli di madagoaa deelaa, gei Judas ga halahala dana madagoaa humalia e wanga a Jesus gi digaula.

Jesus mo ana dama agoago e miami Tagamiami Pasoobaa

(Mark 14.12-21; Luke 22.7-13,21-23; John 13.21-30)

17 Di laangi matagidagi Tagamiami di Palaawaa Digi Hagatanga, gei nia dama agoago a Jesus ga lloomoi gi Mee, ga heeu, “Dehee dau gowaa e hiihai bolo gimaadou gi hagatogomaalia ina e hai Tagamiami Pasoobaa?” 18 Gei Mee ga helekai, “Hula gi taane i lodo di waahale damana, helekai gi mee boloo, ‘Di madau Dangada Agoago e helekai boloo, Dogu madagoaa gu dau mai. Au mo agu dama agoago e hai di madau Hagamiami Pasoobaa i doo hale.’ ”

19 Nia dama agoago a Maa gaa hai gii hai be nia helekai a Jesus ne hai, ga hagatogomaalia Tagamiami Pasoobaa.

20 Hiahi ia di mee, Jesus mo ana dama agoago dilongoholu maa lua gaa noho gi lala e miami. 21 Di madagoaa digaula e miami, gei Jesus ga helekai, “Au e hagi adu bolo tangada e dahi i goodou gaa wanga Au e hagahuaidu.”

22 Ana dama agoago gu manawa gee huoloo gi telekai deenei, ga daamada hagadau dagidahi ga heheeu gi Mee, “Meenei, ma ko au?”

23 Jesus ga helekai, “Tangada dela ga hagatiu dana palaawaa gi lodo di ibu dalia Au, go mee dela gaa wanga Au.* 24 Tama Tangada gaa made gii hai be nia helekai di Beebaa Dabu, gei e huaidu ang gi tangada dela e wanga Tama Tangada. E humalia tangada deenei hagalee belee hai gi haanau!”

25 Judas dela gaa wanga a Mee gi ono hagadaumee, ga helekai, “Meenei, dagu Dangada Agoago, ma ko au?”

Jesus ga helekai, “Koe dela ne helekai.”

Tagamiami o Tagi

(Mark 14.22-26; Luke 22.14-20; 1-Corinthians 11.23-25)

26 I di nadau miami, Jesus ga dahi aga dana palaawaa, ga hagadabu, ga ginigini, gaa wanga gi ana dama agoago, ga helekai, “Kae ina, geina, deenei go dogu huaidina.”

27 Gei Mee ga dahi aga dana ibu waini, ga danggee gi God, gaa wanga gi digaula, ga helekai, “Goodou huogodoo, inumia. 28 Deenei go ogu dodo o di hagababa a God. Ogu dodo ne haga hali ang gi digau dogologo belee wwede ai nia huaidu.* 29 Au e hagi adu gi goodou bolo Au hagalee e inu labelaa di waini deenei, gaa dae loo gi di laangi dela e inu gidaadou ngaadahi di waini hoou i Tenua o dogu Damana.”

30 Digaula ga daahili dahi daahili, nomuli gaa hula gi di Gonduu Olib.

Jesus e hagi aga di haga de iloo a Peter i mua

(Mark 14.27-31; Luke 22.31-34; John 13.36-38)

31 Jesus ga helekai gi digaula, “Boo nei, goodou huogodoo gaa llele, ga diiagi Au, idimaa, di Beebaa Dabu e helekai boloo,

‘God ga daaligi tangada hagaloohi siibi,

gei nia siibi la ga lellele dagidahi.’*

32 “Gei i muli dogu mouli aga, Au gaa hana i godou mua gi Galilee.”*

33 Peter ga helekai gi Jesus, “Meenei, ma e aha maa digaula huogodoo ga lellele, ga diiagi Goe, gei au hagalee loo e diiagi Goe!”

34 Jesus ga helekai gi mee, “Au e hagi adu di tonu bolo boo nei, i mua teduu gaa wolo, gei goe ga helekai haga de iloo Au haga dolu.”

35 Peter ga helekai gi mee, “Ma e aha maa au gaa made madalia Goe, gei au hagalee loo e haga de iloo Goe!”

Nia dama agoago huogodoo ala i golo gu helekai labelaa beenei.

Jesus e dalodalo i Gethsemane

(Mark 14.32-42; Luke 22.39-46)

36 Jesus ne hana mo ana dama agoago gi Gethsemane, ga helekai gi digaula, “Noho i ginei, Au e hana, e dalodalo i golo.” 37 Mee gaa lahi Peter mo nia dama daane dogolua a Zebedee. Ono lodo gu huaidu huoloo gu dee baba. 38 Gei Mee ga helekai gi digaula, “Ogu lodo gu daamaha huoloo, guu honu i di lodo huaidu. Au guu hai be tangada gaa made. Goodou noho i ginei e haga aala dalia Au.”

39 Gei Mee gaa hana gi daha mo digaula, ga dogoduli gi lala, ga dalodalo, “Dogu Damana, be di maa e mee, daawaa gi daha mo Au di ibu o di hagaduadua deenei, gei hagalee go dogu hiihai, gei go do hiihai dela e hai.”

40 Gei Mee gaa hana gi baahi ana dama agoago dogodolu, ga gidee Ia digaula e kii, ga helekai gi Peter, “Ma e hai behee? Goodou e deemee di haga aala madalia Au i di aawaa hua e dahi? 41 Goodou aala, hai dalodalo, gi dee too goodou gi lodo nia hagamada. Di hagataalunga e hiihai, gei tuaidina le e bagege.”

42 Jesus gaa hana haga lua ga dalodalo, “Tamana, maa di ibu o di hagaduadua deenei e deemee di daa gi daha, e hai loo gi inu ko Au, gei deeai, go do hiihai la hua gii gila.” 43 Mee ga hanimoi labelaa, ga gidee Ia ana dama agoago e kii. Digaula gu molemoe huoloo, gu deemee di haga aala.

44 Jesus gaa hana labelaa e dalodalo i tolu holongo go talodalo la hua. 45 Mee ga hanimoi gi ana dama agoago, ga helekai, “Goodou e kii baba hua? Mmada! Gu dae mai di madagoaa Tama Tangada gaa wanga gi lodo nia lima o digau huaidu! 46 Tuu i nua, gaa hula. Mmada, deenei taane dela gaa wanga Au!”

Di kumi o Jesus

(Mark 14.43-50; Luke 22.47-53; John 18.3-12)

47 Jesus nogo helehelekai hua igolo, gei Judas, tangada e dahi i nia dama agoago a Maa gu dau mai mo digau dogologo dalia a mee. Digaula ne lloomoi mo nadau hulumanu dauwa, mono mee haga mamaawa dangada. Digaula ne hagau mai go nia dagi hai mee dabu mo nia dagi mmaadua. 48 Judas ne helekai gi digaula boloo, ‘Tangada dela gaa hongi ko au, deelaa go Mee. Kumidia!’

49 Gei mee ga hanadu haga huudonu gi Jesus, ga helekai, “Meenei dagu dangada agoago. Di aumaalia gi madalia Goe,” ga hongi adu a Mee.

50 Jesus ga helekai, “Dogu ihoo hagaaloho, heia gi limalima dau mee dela belee hai.”

Nomuli, gei digaula ga lloomoi gaa kumi Jesus, ga lawalawa. 51 Tangada e dahi i digau ala nogo madalia a Jesus ne dahi aga dana hulumanu dauwa, gaa tuu talinga di hege o tagi aamua hai mee dabu. 52 Jesus ga helekai, “Dugua dau hulumanu dauwa gi dono lohongo. Digau huogodoo ala e hai hegau gi nadau hulumanu dauwa, le e mmade i tulumanu dauwa. 53 Goe e de iloo bolo Au e mee di gahigahi dogu Damana gi hagamaamaa, gei Mee ga hagau mai gi baahi i nua nia buini dauwa e madangaholu maa lua gau di langi? 54 Malaa, ma gaa hai beenei, dehee di hai gaa mee di kila nia helekai o di Beebaa Dabu ala e helekai bolo deenei le e hai loo gii gila?”

55 Nomuli, gei Jesus ga helekai gi digau dogologo, “E hai behee? Au tangada dagahi haganoho dela goodou e lloomoi e kumi Au, ge gaamai godou hulumanu dauwa, mono mee haga mamaawa dangada? Nia laangi huogodoo Au nogo noho i lodo di Hale Daumaha, e haihai agu agoago, gei goodou digi kumidia Au.* 56 Malaa, nia mee huogodoo aanei ne hai gii gila e hagahonu nia helekai soukohp gii donu i lodo di Beebaa Dabu.”

Nomuli, gei nia dama agoago a Maa ga diiagi a Jesus, gaa llele gi daha.

Jesus i mua di gowaa hai gabunga aamua

(Mark 14.53-65; Luke 22.54-55,63-71; John 18.13-14,19-24)

57 Digaula ne kumi a Jesus, gaa lahi a Mee gi di hale Caiaphas, di tagi aamua hai mee dabu, di gowaa dela e dagabuli ai digau haga donudonu haganoho mo nia dagi mmaadua. 58 Peter ga daudali a Jesus, gei e mada tanga i daha, ga ulu adu gi lodo di abaaba di hale tagi aamua hai mee dabu, gaa noho i baahi nia daangada hagaloohi, bolo gi gidee ia di hagaodi gi muli o nia mee aanei huogodoo. 59 Nia dagi hai mee dabu mo digau hai gabunga aamua huogodoo gu hagamahi, e hagataele di nadau haga modongoohia dilikai, belee hagahuaidu a Jesus gi daaligi a Mee gii made. 60 Gei digaula digi gida di nadau hai, digau dogologo ne lloomoi gi mua digaula, ga helekai tilikai i Jesus. Muliagi, gei nia daane dogolua ga tuu aga, 61 ga helekai, “Taane deenei guu hai bolo Ia e mee di oho di Hale Daumaha o God, gei i muli nia laangi e dolu, ge Ia ga haga duu aga labelaa.”*

62 Tagi aamua hai mee dabu ga duu i nua, ga helekai gi Jesus, “Dau helekai gi di hagahuaidu deenei adu gi di goe ai?” 63 Gei Jesus digi helekai. Tagi aamua hai mee dabu ga helekai labelaa gi Mee, “I di ingoo o di God Mouli, au ga dugu adu gi helekai hagamodu: Hagia mai gi gimaadou be maa Koe go di Mesaia, go Tama a God?”

64 Jesus ga helekai gi mee, “Deenaa gu helekai iei goe. Gei Au e hagi adu gi goodou bolo di madagoaa e dau mai maalia, gei goodou ga gidee Tama Tangada e noho i di baahi gau donu o God Mogobuna, e hanimoi i hongo nia gololangi!”*

65 Dana hagalongo gi di mee deenei, tagi aamua hai mee dabu gu hahaahi dono gahu, ga helekai, “Mee e helekai e hagahuaidu a God! Gidaadou hagalee hiihai gi tuai dangada haga modongoohia! Goodou gu longono hua ana helekai hagahuaidu a God!* 66 Goodou e hagamaanadu bolo aha?”

Digaula ga helekai, “Mee gu ihala e hai loo gii made!”

67 Digaula ga buibui nadau haawale gi nia golomada o maa, ga dadaaligi a Mee, gei digau ala ne paapaa a Mee* 68 ga helekai, “Mesaia, hagia mai be di maa koai dela ne paapaa Goe!”

Peter e haga de iloo Jesus

(Mark 14.66-72; Luke 22.56-62; John 18.15-18,25-27)

69 Peter e noho i lodo di abaaba o di hale, gei tama ahina hai hegau o tagi aamua hai mee dabu ga hanimoi gi mee, ga helekai, “Goe nogo madalia labelaa a Jesus o Nazareth!”

70 Gei mee ga haga de iloo ia i mua digau huogodoo aalaa boloo, “Au e de iloo eau di mee deenaa e helekai iei goe!” 71 Gei mee gaa hana gi di ngudu di bontai, gei tuai dama ahina ga gidee ia a mee, ga helekai gi nia daane ala i golo, “Taane deenei nogo madalia a Jesus o Nazareth!”

72 Peter ga haga de iloo ia ga helekai, “Au e helekai hagamodu bolo au e de iloo taane deenaa!”

73 Nomuli, nia daane nogo tuu i golo, ga lloomoi gi Peter, ga helekai, “Ma e donu hua bolo goe tangada i digaula, idimaa, o hanga leelee la ne hagi aga goe!”

74 Gei Peter ga helekai, “Au e hai dagu hagamodu bolo au ga hagi aga di tonu! God gi hagaduadua ina au maa au ga helekai hai gee! Au e de iloo taane deenaa!”

Di madagoaa hua deelaa, gei teduu gaa wolo. 75 Peter gu langahia nia helekai a Jesus ne hai ang gi deia boloo, “I mua teduu ma gaa wolo, gei goe ga haga de iloo Au haga dolu.” Gei mee gaa hana gi daha ge dangi wawwawe aga i ono lodo.

27

Jesus guu lahi gi Pilate

(Mark 15.1; Luke 23.1-2; John 18.28-32)

1 Luada loo, nia dagi hai mee dabu huogodoo mo nia dagi mmaadua ne haga noho di nadau hai belee daaligi a Jesus gii made. 2 Digaula ga lawalawa a Mee, gaa lahi e gabunga go Pilate, di gobinaa o Rome.

Di made o Judas

(Acts 1.18-19)

3 Di madagoaa Judas dela ne wanga a Jesus, ne iloo ia bolo Jesus gu hagi aga, gu daaligi gii made, gei mee gu manawa gee, guu huli ono lodo i dana mee dela ne hai, gaa kae gi muli nia bahihadu silber e motolu gi nia dagi hai mee dabu mo nia dagi mmaadua,* 4 ga helekai, “Au gu hai hala i dagu wanga tangada ono hala ai e daaligi gii made!”

Gei digaula ga helekai, “E de hei e gimaadou! Ma di hala ni oou!”

5 Judas gaa kili nia bahihadu gi lala i lodo di Hale Daumaha, gaa hana ga daudau eia.

6 Nia dagi hai mee dabu ga dahi aga nia bahihadu, ga helekai, “Nia bahihadu aanei la guu lawa di hui nia dodo o tangada. E hagalee donu di wanga labelaa gi lodo di gowaa benebene mee o di Hale Daumaha.” 7 Nomuli, gei digaula gaa hai di nadau haganoho gi nia bahihadu aalaa, gaa hai bolo e haga hai hegau e hui di gowaa dela e haga ingoo boloo, “Di Gowaa Tangada Hai pileed”, e hai di waa daalunga digau tuadimee. 8 Deenei di hai di gowaa deelaa e haga ingoo boloo, “Di Gowaa Dodo”, gaa dae mai loo gi dangi nei.

9 Malaa, nia helekai a soukohp Jeremiah guu kila, ala ne helekai:

“Digaula ne kae nia bahihadu silber e motolu

dela di hulu digau Israel ne donu ginai bolo e hui a Mee,

10 gei digaula gaa hui “Di Gowaa Tangada Hai pileed”,

gadoo be nia helekai a God mai gi di au.”*

Pilate e heheeu gi Jesus

(Mark 15.2-5; Luke 23.3-5; John 18.33-38)

11 Jesus e duu i mua di gobinaa o Rome dela e hai ana heeu gi Mee, “Ma Koe go di king o Jew?”

Jesus ga helekai, “Kooe dela e helekai.” 12 Gei Mee digi helekai i nia hagahuaidu ala mai baahi nia dagi hai mee dabu mo nia dagi mmaadua.

13 Nomuli, gei Pilate ga helekai, “Digaula e helehelekai hagahuaidu Goe i nia mee huaidu e logo. Goe e de longono?”

14 Jesus digi helekai gi di heeu a maa, gei di gobinaa la gu goboina huoloo.

Jesus e hagi aga e daaligi gii made

(Mark 15.6-15; Luke 23.13-25; John 18.39—19.16)

15 Nia madagoaa huogodoo ma gaa hai Tagamiami Pasoobaa, di gobinaa o Rome e nnoo mau e hagamehede dahi dangada galabudi dela e donu ginai digau dogologo. 16 Di madagoaa deelaa, tangada dono ingoo go Jesus Barabbas, koia e iloo ai nia daangada, i lodo di hale galabudi. 17 Pilate ga heeu gi digau dogologo ala ne dagabuli mai boloo, “Koai i meemaa e hiihai ginai goodou bolo au gi hagamehede ina adu gi goodou: Jesus Barabbas be go Jesus dela e haga ingoo bolo Mesaia?” 18 Mee e iloo bolo digau o Jew ne laha mai a Jesus i di nadau hagadugina e ginaadou a Mee.

19 Di madagoaa Pilate nogo noho i hongo dono lohongo hai gabunga, di lodo o maa ne dau dana haga iloo, “Hudee hai dau mee gi taane ono hala ai, idimaa, au gu duadua huoloo i dagu midi i Mee anaboo.”

20 Nia dagi hai mee dabu mo nia dagi mmaadua gu hagamahi ang gi nia daangada dogologo bolo digaula gi helekai gi Pilate gi hagamehede ina a Barabbas, gei gi daaligidia Jesus gii made. 21 Pilate ga heeu gi digau dogologo aalaa, “Koai i meemaa e hiihai ginai goodou bolo au gi hagamehede ina adu gi goodou?”

Gei digaula ga helekai, “Go Barabbas!”

22 Pilate ga heeu gi digaula, “Malaa dehee dagu hai gaa hai gi Jesus dela e haga ingoo bolo Mesaia?”

Digau huogodoo ga helekai maaloo, “Daudaulia a mee gi nua!”

23 Pilate ga heeu labelaa, “Ma di hala behee dela ne hai go Mee?”

Gei digaula ga daamada ga wwolowwolo loo gi nua loo, “Daudaulia a Mee!”

24 Di madagoaa Pilate ne gidee bolo ia gu deemee di dugu digaula, digaula e mee hua di hai baahi, gei mee ga gaamai ana wai gaa tono ono lima i mua digau dogologo aalaa ga helekai boloo, “Au hagalee dau gi di made o taane deenei. Di mee deenei ni goodou ne hai.”*

25 Digau huogodoo aalaa guu wwolo boloo, “Nia dodo o taane deenaa la gi duguina mai gi gimaadou mo madau dama!”

26 Malaa, Pilate gu hagamehede a Barabbas gi digaula, nomuli digaula gaa lahi Jesus, ga haga mamaawa, ga daudau a Mee.

Digau dauwa e haganneennee Jesus

(Mark 15.16-20; John 19.2-3)

27 Digau dauwa a Pilate ne lahi Jesus gi lodo di hale di gobinaa, gei digau dauwa huogodoo ga haganiga a Mee. 28 Digaula ga hahaahi nia gahu o Maa, ga haga ulu a Mee gi di gahu mmee uli. 29 Nomuli gaa hai di nadau hau manga laagau duduia, gaa wanga gi hongo di libogo o Maa, gaa wanga labelaa di nadau laagau gi di lima gau donu o Maa ga helekai bolo nia goloo o di king. Nomuli, gei digaula ga dogoduli gi mua o Mee, ga haganneennee a Mee, “Di king o digau o Jew gi mouli waalooloo!” 30 Digaula ga buibui nadau haawale gi Mee, gaa daa di laagau ga haga mamaawa di libogo o Maa. 31 I muli hua di nadau haganneennee a Mee, digaula ga daa gi daha di gahu mmee uli, ga haga ulu a Mee gi ono gahu donu. Gei digaula gaa lahi a Mee gi malaelae belee daudau.

Di daudau o Jesus

(Mark 15.21-32; Luke 23.26-43; John 19.17-27)

32 Digaula ga ulu gi daha mo di waahale, ga heetugi gi taane mai Cyrene dono ingoo go Simon. Digau dauwa gaa hono a mee gi aamo ina di loobuu a Jesus. 33 Digaula gaa dau i di gowaa dela e haga ingoo bolo Golgotha dono hadinga boloo, “Di Gowaa Hangaibu Libogo.” 34 Di madagoaa deelaa, digaula gaa wanga gi Jesus nadau waini gu unugi gi nia mee mmala. I muli dana momi nia maa, gei Mee gu de hiihai di inu.*

35 Digaula ga daudau a Mee, nomuli ga hudihudi nadau ‘dice’, e duwwe nia gahu o Maa i ginaadou.* 36 Nomuli, digaula gaa noho i golo e hagaloohi Jesus. 37 I hongo di libogo o Maa, nia helekai hagahuaidu a Mee, e hihi boloo, “Deenei go Jesus, di king digau o Jew.” 38 Digaula ne daudau labelaa nia daangada dogolua gaiaa dalia Jesus, e dahi i di baahi gau donu, ge dahi i di baahi gau ihala.

39 Nia daangada ma ga lloomoi laa laa, e lialiagi nadau libogo mo di haganneennee a Jesus,* 40 “Ma Goe bolo e oho di Hale Daumaha, ga haga duu aga labelaa i muli nia laangi e dolu, daawa ina laa goe gi daha mo di loobuu maa goe di Tama ni God! Doo iha gi daha mo di loobuu!”*

41 Go di hai la hua, nia dagi hai mee dabu, mono gau haga donudonu haganoho, mo nia dagi mmaadua, ga gadagada haganneennee a Mee ga helekai, 42 “Mee ne haga dagaloaha hua nia daangada, gei Mee e deemee di haga dagaloaha e Ia! Hagalee go Mee go di king o Israel? Maa nei bolo Mee ne gaga ia gi daha mo di loobuu dolomeenei, gei gidaadou ga hagadonu laa a Mee! 43 Mee e hagadonu a God, nogo helekai bolo Ia di Tama ni God. Malaa, dugu ang gi God e daa a Mee gi daha mo di loobuu dolomeenei!”*

44 Gei nia daangada huaidu ala ne daudau dalia a Mee, gu helekai labelaa hagahuaidu i Mee.

Di made o Jesus

(Mark 15.33-41; Luke 23.44-49; John 19.28-30)

45 Oodee, gei tenua hagatau la gu bouli, gaa dae loo gi di laa e dolu. 46 Ne hoohoo gi di laa e dolu, gei Jesus gaa dangi gi nua, “Eli, Eli, Lema Sabaktani?” dono hadinga boloo, “Dogu God, dogu God, Goe e diiagi Au eiaha?”*

47 Hunu daangada nogo tuu i golo ne longono ginaadou a Mee, ga helekai, “Mee e gahigahi a Elijah!” 48 Tangada e dahi i digaula gaa lele hagalimalima, ga dahi aga dana liimi, ga hagatiu gi lodo nia waini hui ngoohia, ga daalo gi di mada di laagau, ga dahi aga gi Mee gi inumia.*

49 Hunu gau ga helekai, “Nnoo malaa, gii mmada gidaadou be Elijah e hanimoi e hagamaamaa a Mee!”

50 Jesus gaa dangi labelaa gi nua ga hagaodi ono madangi.

51 Di gahu dela e duuli i lodo di Hale Daumaha gu mahaa lua, daamada eia i nua, ga tugi i lala. Tenua gu ngalungalua, nia hadu gu mahaahaa,* 52 nia daalunga gu maahuge, gei nia daangada dogologo a God ala ne mmade la gu mmouli aga. 53 Digaula gu diiagi nadau daalunga, gei i muli hua di mouli aga Jesus, digaula guu hula gi lodo di Waahale Hagamadagu go Jerusalem, gei digau dogologo guu mmada gi digaula.

54 Di madagoaa di tagi dauwa mono gau dauwa ala nogo hagaloohi a Jesus, gaa mmada gi tenua gu ngalungalua mono mee huogodoo ala ne hai, digaula gu uli nadau gai huoloo, ga helekai, “Ma e donu hua bolo Mee go Tama a God.”

55 Nia ahina dogologo nogo daudali Jesus mai i Galilee, nogo hagamaamaa a Mee, digaula nogo mmada mai hagamogowaa.* 56 Mary mai Magdala mo Mary tinana James mo Joseph mo tinana o nia dama daane a Zebedee nogo noho i baahi nia ahina aalaa.

Di danu o Jesus

(Mark 15.42-47; Luke 23.50-56; John 19.38-42)

57 Hiahi ia di mee, gei taane maluagina mai Arimathea gaa dau i golo, dono ingoo go Joseph. Mee nogo madalia nia dama agoago a Jesus. 58 Mee gaa hana gi Pilate ga madau gi mee tuaidina o Jesus. Pilate ga haga iloo bolo tuaidina la gii wanga ina gi Joseph. 59 Joseph gaa kae tuaidina o maa, gaa didi gi di gahu lenge hoou, 60 gaa dugu gi lodo dana daalunga dogo hai hua gi lodo di hadugalaa hamaaloo. Gei mee ga haga daga mai dana hadu damana e pono di ngudu taalunga, gaa hana. 61 Mary mai Magdala mo Mary dela i golo, nogo noho i golo, e huli adu gi taalunga.

Nia madaloohi i taalunga

62 Dono daiaa go di Laangi Sabad, gei nia dagi hai mee dabu mono Pharisee ga dagabuli gi baahi o Pilate, 63 ga helekai, “Meenei, gimaadou gu langahia telekai taane kai tilikai ne hai i dono madagoaa nogo mouli ai, boloo, ‘I muli nia laangi e dolu, gei Au ga mouli aga.’* 64 Heia au helekai gi hagaloohia taalunga, gaa dae loo gi nia laangi e dolu, gi deemee di lloomoi nia dama agoago a Maa, e gaiaa tuaidina o Maa, ga helekai gi nia daangada bolo Mee gu mouli aga i di made. Di kai tilikai muliagi deenei la koia e huaidu i di kai tilikai matagidagi.”

65 Pilate ga helekai gi digaula boloo, “Lahia digau dauwa aanaa, hagaloohia. Hula loohia taalunga i godou mee ala e mee.”

66 Malaa, digaula gaa hula, ga haga noho gii mau di hadu, gaa dugu di nadau maaga gi di hadu deelaa, gaa dugu digau dauwa e hagaloohi.

28

Di mouli aga

(Mark 16.1-10; Luke 24.1-12; John 20.1-10)

1 I muli di Laangi Sabad, luada loo di laangi tabu, Mary mai Magdala, mo Mary dela i golo, gaa hula belee mmada taalunga. 2 Di madagoaa hua deelaa, gei tenua gu ngalungalua, tangada di langi o Dimaadua gu haneia i di langi, ga haga daga gi daha di hadu, gaa noho i nonua. 3 Mee e madamada huoloo gadoo be di ila, ono gahu e kene gadoo be ‘snow’. 4 Digau hagaloohi gu uli nadau gai huoloo, gu polepole i nadau mmaadagu, guu hai be digau ne mmade.

5 Tangada di langi ga helekai gi nia ahina aalaa, “Goolua hudee mmaadagu. Au e iloo bolo goolua e halahala a Jesus dela ne daudau i di loobuu. 6 Mee gu hagalee i ginei, gu haga mouli aga be ana helekai. Lloomoi mmada gi di gowaa nogo moe iei Mee. 7 Hula hagalimalima, hagi anga ina gi ana dama agoago boloo, ‘Mee gu haga mouli aga, guu hana gi Galilee i godou mua, deelaa di gowaa ga gidee goodou a Mee!’ Gi langahia agu helekai ala ne hagi adu gi goolua!”

8 Meemaa ga hagatanga haga llebullebu, gu mmaadagu gei gu tenetene huoloo, gaa llele ga haga iloo gi ana dama agoago.

9 Di madagoaa deelaa, Jesus ga duu adu i mua meemaa ga helekai, “Di aumaalia gi madalia goolua.” Meemaa ga lloomoi gi Mee, gaa kumi adu nia wae o maa, ga daumaha ang gi Mee. 10 Jesus ga helekai, “Goolua hudee mmaadagu, hula haga iloo ina gi ogu duaahina bolo gii hula gi Galilee, deelaa di gowaa ga gidee ginaadou Au.”

Di haga iloo mai baahi digau hagaloohi

11 Di madagoaa nia ahina ala ne hula ne haga iloo, hunu daangada i digau dauwa ala nogo hagaloohi taalunga deelaa, gaa hula gi di waahale, ga hagi anga gi nia dagi hai mee dabu nia mee huogodoo ala ne hai. 12 Nia dagi hai mee dabu ga heetugi gi nia dagi mmaadua ga haga noho di nadau mee dela e hai. Digaula gaa wanga di nadau hulu bahihadu damana gi digau dauwa, 13 ga helekai, “Goodou helekai bolo ana dama agoago ne lloomoi boo, ga gaiaa tuaidina o Maa, gei goodou nogo kii. 14 Maa di gobinaa ga longono ia, gei gimaadou ga haga modongoohia laa gi mee bolo goodou digi hala. Goodou hudee lliga i dahi mee.”

15 Digau hagaloohi gaa kae nia bahihadu gaa hai be nnelekai ala ne hagi anga gi ginaadou. Di longo deenei guu dele i baahi digau o Jew, gaa dae mai loo gi dangi nei.

Jesus e haga gida gi ana dama agoago

(Mark 16.14-18; Luke 24.36-49; John 20.19-23; Acts 1.6-8)

16 Nia dama agoago dilongoholu maa dahi ne hula gi di gonduu i Galilee dela ne hagi anga go Jesus gi digaula bolo gii hula ginai.* 17 Di madagoaa hua dela ne gidee ginaadou a Mee, digaula ga daumaha ang gi Mee, gei hunu gau e manawa logo. 18 Jesus ga hanadu gi digaula, ga helekai, “Nia mogobuna huogodoo o di langi mo henuailala la gu dugu mai gi di Au. 19 Malaa, goodou hula gi nia daangada i nia henua huogodoo, heia digaula gii hai nia dama agoago ni aagu. Babdais ina digaula gi di ingoo o Tamana, Tama, mo di Hagataalunga Dabu.* 20 Agoago gi digaula gi daudalia nia mee huogodoo ala ne hagi adu gi goodou. Malaa, goodou gi iloo bolo Au e madalia goodou i nia madagoaa huogodoo, gaa dae loo gi di hagaodi o di madagoaa.”

* 1.11: 2-Kings 24.14-15; 2-Chronicles 36.10; Jeremiah 27.20

* 1.18: Luke 1.27

* 1.21: Jesus: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Hebrew boloo, “Yihowah e haga mouli”

* 1.21: Luke 1.31

* 1.23: Isaiah 7.1

* 1.25: Luke 2.21

* 2.6: Micah 5.2

* 2.15: Hosea 11.1

* 2.18: Genesis 35.16-19; Jeremiah 31.15

* 2.23: Mark 1.24; Luke 2.39; John 1.45

* 3.2: Matthew 4.17; Mark 1.15

* 3.3: Isaiah 40.3

* 3.4: 2-Kings 1.8

* 3.7: Matthew 12.34; 23.33

* 3.9: John 8.33

* 3.10: Matthew 7.19

* 3.17: Genesis 22.2; Pisalem 2.7; Isaiah 42.1; Matthew 12.18; 17.5; Mark 1.11; Luke 9.35

* 4.1: Hebrews 2.18; 4.15

* 4.4: Deuteronomy 8.3

* 4.6: Pisalem 91.11-12

* 4.7: Deuteronomy 6.16

* 4.10: Deuteronomy 6.13

* 4.12: Matthew 14.3; Mark 6.17; Luke 3.19-20

* 4.13: John 2.12

* 4.15: Isaiah 9.1-2

* 4.17: Matthew 3.2

* 4.23: Matthew 9.35; Mark 1.39

* 4.25: Decapolis: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Greek boloo, “nia waahale e madangaholu”

* 5.4: Isaiah 61.2

* 5.5: ga hai mee gi henuailala be: ga hai mee gi nia mee a God ala ne hagababa ang gi ginaadou.

* 5.8: Pisalem 24.3-4

* 5.11: 1-Peter 4.14

* 5.12: 2-Chronicles 36.16; Acts 7.52

* 5.13: Mark 9.50; Luke 14.34-35

* 5.14: John 8.12; 9.5

* 5.15: Mark 4.21; Luke 8.16; 11.33

* 5.16: 1-Peter 2.12

* 5.18: Luke 16.17

* 5.21: Exodus 20.13; Deuteronomy 5.17

* 5.27: Exodus 20.14; Deuteronomy 5.18

* 5.29: Matthew 18.9; Mark 9.47

* 5.30: Matthew 18.8; Mark 9.43

* 5.31: Deuteronomy 24.1-4; Matthew 19.7; Mark 10.4

* 5.32: Matthew 19.9; Mark 10.11-12; Luke 16.18; 1-Corinthians 7.10-11

* 5.33: Leviticus 19.12; Numbers 30.2; Deuteronomy 23.21

* 5.34: James 5.12; Isaiah 66.1; Matthew 23.22

* 5.35: Isaiah 66.1; Pisalem 48.2

* 5.38: Exodus 21.24; Leviticus 24.20; Deuteronomy 19.21

* 5.43: Leviticus 19.18

* 5.48: Leviticus 19.2; Deuteronomy 18.13

* 6.1: Matthew 23.5

* 6.5: Luke 18.10-14

* 6.14: Mark 11.25-26

* 6.19: James 5.2-3

* 6.29: 1-Kings 10.4-7; 2-Chronicles 9.3-6

* 7.2: Mark 4.24

* 7.12: Luke 6.31

* 7.19: Matthew 3.10; Luke 3.9

* 7.20: Matthew 12.33

* 7.23: Pisalem 6.8

* 7.28: Mark 1.22; Luke 4.32

* 8.4: Leviticus 14.1-32

* 8.11: Luke 13.29

* 8.12: Matthew 22.13; 25.30; Luke 13.28

* 8.17: Isaiah 53.4

* 9.10: Luke 15.1-2

* 9.13: Matthew 12.7; Hosea 6.6

* 9.34: Matthew 10.25; 12.24; Mark 3.22; Luke 11.15

* 9.35: Matthew 4.23; Mark 1.39; Luke 4.44

* 9.36: Numbers 27.17; 1-Kings 22.17; 2-Chronicles 18.16; Ezekiel 34.5; Mark 6.34

* 9.37: Luke 10.2

* 10.4: ‘Patriot’ Di hagabuulinga dangada ala e hai baahi hagammuni gi digau Rome

* 10.7: Luke 10.4-12

* 10.9: Luke 10.4

* 10.10: 1-Corinthians 9.14; 1-Timothy 5.18

* 10.14: Acts 13.51

* 10.15: Matthew 11.24; Genesis 19.24-28

* 10.16: Luke 10.3

* 10.17: Mark 13.9-11; Luke 12.11-12; 21.12-15

* 10.21: Mark 13.12; Luke 21.16

* 10.22: Matthew 24.9-13; Mark 13.13; Luke 21.17

* 10.24: Luke 6.40; John 13.16; 15.20

* 10.25: Matthew 9.34; 12.24; Mark 3.22; Luke 11.15

* 10.26: Mark 4.22; Luke 8.17

* 10.33: 2-Timothy 2.12

* 10.35: Micah 7.6

* 10.38: Matthew 16.24; Mark 8.34; Luke 9.23

* 10.39: Matthew 16.25; Mark 8.35; Luke 9.24; 17.33; John 12.25

* 10.40: Mark 9.37; Luke 9.48; 10.16; John 13.20

* 11.5: Isaiah 35.5-6; 61.1

* 11.10: Malachi 3.1

* 11.12: Luke 16.16

* 11.14: Malachi 4.5; Matthew 17.10-13; Mark 9.11-13

* 11.21: Isaiah 23.1-18; Ezekiel 26.1—28.26; Joel 3.4-8; Amos 1.9-10; Zechariah 9.2-4

* 11.23: Isaiah 14.13-15; Genesis 19.24-28

* 11.24: Matthew 10.15; Luke 10.12

* 11.27: John 3.35; 1.18; 10.15

* 11.29: Jeremiah 6.16

* 12.1: Deuteronomy 23.25

* 12.3: 1-Samuel 21.1-6

* 12.4: Leviticus 24.9

* 12.5: Numbers 28.9-10

* 12.7: Matthew 9.13; Hosea 6.6

* 12.11: Luke 14.5

* 12.18: Isaiah 42.1-4

* 12.24: Matthew 9.34; 10.25

* 12.30: Mark 9.40

* 12.32: Luke 12.10

* 12.33: Matthew 7.20; Luke 6.44

* 12.34: Matthew 3.7; 23.33; 15.18; Luke 3.7; 6.45

* 12.38: Matthew 16.1; Mark 8.11; Luke 11.16

* 12.39: Matthew 16.4; Mark 8.12

* 12.40: Jonah 1.17

* 12.41: Jonah 3.5

* 12.42: 1-Kings 10.1-10; 2-Chronicles 9.1-12

* 13.2: Luke 5.1-3

* 13.12: Matthew 25.29; Mark 4.25; Luke 8.18; 19.26

* 13.14: Isaiah 6.9-10

* 13.16: Luke 10.23-24

* 13.35: Pisalem 78.2

* 13.57: John 4.44

* 14.3: Luke 3.19-20

* 14.4: Leviticus 18.16; 20.21

* 15.4: Exodus 20.12; 21.17; Deuteronomy 5.16; Leviticus 20.9

* 15.8: Isaiah 29.13

* 15.14: Luke 6.39

* 15.18: Matthew 12.34

* 16.1: Matthew 12.38; Luke 11.16

* 16.4: Matthew 12.39; Luke 11.29

* 16.6: Luke 12.1

* 16.9: Matthew 14.17-21

* 16.10: Matthew 15.34-38

* 16.14: Matthew 14.1-2; Mark 6.14-15; Luke 9.7-8

* 16.16: John 6.68-69

* 16.19: Matthew 18.18; John 20.23

* 16.24: Matthew 10.38; Luke 14.27

* 16.25: Matthew 10.39; Luke 17.33; John 12.25

* 16.27: Matthew 25.31; Pisalem 62.12; Romans 2.6

* 17.1: 2-Peter 1.17-18

* 17.5: Genesis 22.2; Deuteronomy 18.15; Pisalem 2.7; Isaiah 42.1; Matthew 3.17; 12.18; Mark 1.11; Luke 3.22

* 17.10: Malachi 4.5

* 17.12: Matthew 11.14

* 17.20: Matthew 21.21; Mark 11.23; 1-Corinthians 13.2

* 17.24: Exodus 30.13; 38.26

* 18.1: Luke 22.24

* 18.3: Mark 10.15; Luke 18.17

* 18.8: Matthew 5.30

* 18.9: Matthew 5.29

* 18.11: Luke 19.10

* 18.15: Luke 17.3

* 18.16: Deuteronomy 19.15

* 18.18: Matthew 16.19; John 20.23

* 18.21: Luke 17.3-4

* 18.22: Genesis 4.24

* 19.4: Genesis 1.27; 5.2

* 19.5: Genesis 2.24

* 19.7: Deuteronomy 24.1-4; Matthew 5.31

* 19.9: Matthew 5.32; 1-Corinthians 7.10-11

* 19.18: Exodus 20.13-16; Deuteronomy 5.17-20

* 19.19: Exodus 20.12; Deuteronomy 5.16; Leviticus 19.18

* 19.28: Matthew 25.31; Luke 22.30

* 19.30: Matthew 20.16; Luke 13.30

* 20.8: Leviticus 19.13; Deuteronomy 24.15

* 20.16: Matthew 19.30; Mark 10.31; Luke 13.30

* 20.25: Luke 22.25-26

* 20.26: Matthew 23.11; Mark 9.35; Luke 22.26

* 21.5: Zechariah 9.9

* 21.9: Pisalem 118.25-26

* 21.13: Isaiah 56.7; Jeremiah 7.11

* 21.16: Pisalem 8.2

* 21.21: Matthew 17.20; 1-Corinthians 13.2

* 21.32: Luke 3.12; 7.29-30

* 21.33: Isaiah 5.1-2

* 21.42: Pisalem 118.22-23

* 22.13: Matthew 8.12; 25.30; Luke 13.28

* 22.23: Acts 23.8

* 22.24: Deuteronomy 25.5

* 22.32: Exodus 3.6

* 22.35: Luke 10.25-28

* 22.37: Deuteronomy 6.5

* 22.39: Leviticus 19.18

* 22.44: Pisalem 110.1

* 23.5: Matthew 6.1; Numbers 15.38; Deuteronomy 6.8

* 23.11: Matthew 20.26-27; Mark 9.35; 10.43-44; Luke 22.26

* 23.12: Luke 14.11; 18.14

* 23.22: Isaiah 66.1; Matthew 5.34

* 23.23: Leviticus 27.30

* 23.27: Acts 23.3

* 23.33: Matthew 3.7; 12.34; Luke 3.7

* 23.35: Genesis 4.8; 2-Chronicles 24.20-21

* 23.38: Jeremiah 22.5

* 23.39: Pisalem 118.26

* 24.9: Matthew 10.22

* 24.13: Matthew 10.22

* 24.15: Daniel 9.27; 11.31; 12.11

* 24.17: Luke 17.31

* 24.21: Daniel 12.1; Revelation 7.14

* 24.26: Luke 17.23-24

* 24.28: Luke 17.37

* 24.29: Isaiah 13.10; 34.4; Ezekiel 32.7; Joel 2.10-31; 3.15; Revelation 6.12-13

* 24.30: Daniel 7.13; Zechariah 12.10-14; Revelation 1.7

* 24.37: Genesis 6.5-8

* 24.39: Genesis 7.6-24

* 24.43: Luke 12.39-40

* 25.1: Luke 12.35

* 25.11: Luke 13.25

* 25.29: Matthew 13.12; Mark 4.25; Luke 8.18

* 25.30: Matthew 8.12; 22.13; Luke 13.28

* 25.31: Matthew 16.27; 19.28

* 25.46: Daniel 12.2

* 26.2: Exodus 12.1-27

* 26.7: Luke 7.37-38

* 26.11: Deuteronomy 15.11

* 26.15: Zechariah 11.12

* 26.23: Pisalem 41.9

* 26.28: Exodus 24.8; Jeremiah 31.31-34

* 26.31: Zechariah 13.7

* 26.32: Matthew 28.16

* 26.55: Luke 19.47; 21.37

* 26.61: John 2.19

* 26.64: Daniel 7.13

* 26.65: Leviticus 24.16

* 26.67: Isaiah 50.6

* 27.3: Acts 1.18-19

* 27.10: Zechariah 11.12-13

* 27.24: Deuteronomy 21.6-9

* 27.34: Pisalem 69.21

* 27.35: Pisalem 22.18

* 27.39: Pisalem 22.7; 109.25

* 27.40: Matthew 26.61; John 2.19

* 27.43: Pisalem 22.8

* 27.46: Pisalem 22.1

* 27.48: Pisalem 69.21

* 27.51: Exodus 26.31-33

* 27.55: Luke 8.2-3

* 27.63: Matthew 16.21; 17.23; 20.19; Mark 8.31; 9.31; 10.33-34; Luke 9.22; 18.31-33

* 28.16: Matthew 26.32; Mark 14.28

* 28.19: Acts 1.8

Mark

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

MARK

Di Longo Humalia Mark

Di haga modongoohia:

Di Longo Humalia Mark la ne hihi go John Mark*, e daamada boloo, “Deenei di Longo Humalia o Jesus Christ, go Tama a God.” Jesus guu hai tangada e ngalua mo e dagi. Ono mogobuna dagi e kila mai i lodo ana agoago, i lodo ono mogobuna maaloo e dagi nia hagataalunga huaidu, mo i lodo tumaalia o nia huaidu nia daangada. Jesus e helekai bolo ko Ia go Tama Tangada, ne hanimoi belee wanga dono mouli e hagamaahede nia daangada i nadau ihala.

Mark e helekai maaloo di kai o Jesus i ana mee ne hai, hagalee go ana helekai mo ana agoago. Mark guu kai labelaa di hai o Jesus ne babdais go John Babdais, ge ne kae di haga mada. Nomuli gaa kai nnegau a Jesus nogo haga hili ana gau magi, mo ana agoago. Di waalooloo di madagoaa, nia dama agoago a Maa guu donu ge gu modongoohia a Mee gi nonua. Gei ono hagadaumee gu ginagina huoloo i Mee. Nia mada ala e hagaodi, le e kai nia mee ala ne hai i tabu muliagina a Jesus nogo mouli ai i henuailala, gei e donu go dono made i hongo di loobuu, mo dono mouli aga.

Di hagaodi o di Longo Humalia deenei, dela i lodo nia maaga aanei [Mark 16.9-20], la ne hihi go tuai dangada, hagalee go Mark.

Di Hagahonu di beebaa deenei:

Taamada di Longo Humalia (1.1-13)

Nnegau a Jesus i Galilee (1.14—9.50)

Mai Galilee gi Jerusalem (10.1-52)

Tabu muliagina i lodo mo hoohoo gi Jerusalem (11.1—15.47)

Di mouli aga o Jesus (16.1-8)

Nia haga gida a Jesus mo dono hana gi di langi (16.9-20)

1

Di agoago a John Babdais

(Matthew 3.1-12; Luke 3.1-18; John 1.19-28)

1 Deenei di Longo Humalia o Jesus Christ, Tama a God. 2 E daamada be di hai a soukohp Isaiah dela guu hihi,

“God ne helekai boloo:

Au ga hagau dagu dangada kae hegau i oo mua

e hagatogomaalia doo ala!*

3 Tangada e wolowolo i lodo di anggowaa boloo:

‘Hagatogomaalia ina di ala o Dimaadua.

Haga huudonu ina di ala dela e hana iei Mee.’ ”*

4 Malaa, John ga gila mai i lodo di anggowaa, e hai ana babdais mo di agoago, “Huli gi daha mo godou huaidu, gi babdais, gei God ga dumaalia gi godou huaidu.” 5 Dogologowaahee mai Judea mo di waahale Jerusalem, ne hula belee hagalongo gi nia agoago a John. Digaula ne haagi nadau ihala, gei mee ga babdais digaula i lodo di monowai Jordan.

6 John e gahu i nia gahu ngaahulu ‘camel’, e hai dono duu gili kau i dono huaidina, ana meegai la nia manu ‘locust’, mo nia meegai maangala o lodo henua.* 7 Mee ga haga iloo gi nia daangada, “Taane dela ma ga hanimoi i ogu muli, la koia e aamua i di au. Gei au hogi hagalee tau di bala gi lala e wwede nia suudi o Maa. 8 Au e babdais goodou gi nia wai, gei Mee ga babdais goodou gi di Hagataalunga Dabu.”

Di babdais mo di hagamada o Jesus

(Matthew 3.13—4.11; Luke 3.21,22; 4.1-13)

9 Di madagoaa hua deelaa, gei Jesus ga hanimoi i Nazareth, tama waahale i tenua Galilee, ga babdais go John i di monowai Jordan. 10 Di madagoaa hua Jesus ne hanaga gi daha mo nia wai, Mee gaa mmada gi di langi gu mahuge, di Hagataalunga Dabu e haneia i ono nua, e dina gi di mwuroi. 11 Gei di lee ga lee eia i di langi, “Goe go dagu Dama daane dela e aloho iei Au. Au e tenetene adu gi di Goe.”*

12 Di madagoaa hua deelaa, gei di Hagataalunga Dabu gaa hai a Jesus gii hana gi di anggowaa, 13 gaa noho i golo nia laangi e madahaa, nogo hagamadamada go Setan. Gei nia manu o lodo henua e noho labelaa i golo, gei nia daangada di langi e loomoi e hagamaamaa a Mee.

Jesus e gahi ana gau wagadaha dogohaa

(Matthew 4.12-22; Luke 4.14,15; 5.1-11)

14 I muli John ne haga ulu gi lodo di hale galabudi, gei Jesus gaa hana gi Galilee, ga hagadele di Longo Humalia o God. 15 Mee ga helekai, “Di madagoaa gu dau mai! Teenua King o God gu hoohoo mai! Huli gi daha mo godou huaidu, hagadonu ina di Longo Humalia!”*

16 Di hanadu hua o Jesus la taalinga Tai o Galilee, ga gidee ia nia daangada wagadaga dogolua, Simon mo dono duaahina daane Andrew, e dadaabui nau iga gi di gubenge. 17 Jesus ga helekai gi meemaa, “Lloomoi, daudali mai Au, gei Au ga aago goolua gi di haangodo gi nia daangada.” 18 Meemaa gu limalima gu diiagi nau gubenge, guu hula i muli o Mee.

19 Jesus ga hanadu hua haga balua, ga gidee labelaa tagahaanau daane dogolua, James mo John, nia dama daane ni Zebedee. Meemaa e bonobono di nau gubenge i hongo di nau boodi. 20 Di madagoaa hua Jesus ne gidee meemaa, ga gahigahi meemaa, gei meemaa ga diiagi di nau damana Zebedee mo ana gau ngalua i hongo di boodi, gaa hula i muli o Jesus.

Taane iai di hagataalunga huaidu

(Luke 4.31-37)

21 Jesus mo ana dama agoago e hula gi di waahale o Capernaum, ga dau mai di Laangi Sabad, gei Jesus ga ulu gi lodo synagogee, ga daamada ga agoago. 22 Digau ala ne longono, la gu goboina huoloo i nia agoago a Maa, i Mee hagalee e agoago be digau haga donudonu haganoho. Ana agoago le e mogobuna.*

23 Nomuli hua, gei taane dela iai di hagataalunga huaidu i ono lodo, ga hanimoi gi lodo synagogee, ga wolowolo, 24 “Ma di aha dela gaa hai Kooe mai gi gimaadou, Jesus o Nazareth? Goe ne hanimoi gi kinei belee hagahuaidu gimaadou? Au e iloo eau Goe: Goe go Tangada Dabuaahia a God dela ne hagau mai!”

25 Jesus ga helekai, “Hudee leelee, ulu gi daha mo taane deenaa!”

26 Di hagataalunga huaidu ga haga bolebole taane deelaa, ga wolowolo, ga ulu mai gi daha mo mee. 27 Nia daangada huogodoo gu goboina huoloo, ga leelee i nadau mehanga, “Ma di aha deenei? Ma di agoago hoou deenei? Taane deenei le e mogobuna, Mee e helekai hua gi nia hagataalunga huaidu, gei digaula e hagalongo gi Mee!”

28 Di longo o Jesus gu limalima hua guu dele i nia guongo o Galilee hagatau.

Jesus e hagahili ana gau magi dogologo

(Matthew 8.14-17; Luke 4.38-41)

29 Jesus mo ana dama agoago e hagatanga i synagogee, e hula ginaadou mo James mo John, gi di hale o Simon mo Andrew. 30 Tinana di lodo o Simon e moe magi welengina i hongo dono moenge. Di dau hua o Jesus i golo, gei digaula ga hagi anga di ahina gi Mee. 31 Gei Jesus ga hanadu gi mee, gaa kumi di lima o maa, ga haga duu gi nua a mee, dono magi guu hili, gei mee ga daamada ga hai hegau gi digaula.

32 Ga hiahi ia di mee, nia daangada ga laha mai nadau gau magi, mono gau iai nia hagataalunga huaidu gi Jesus. 33 Digau huogodoo mai di waahale deelaa ga dagabuli mai gi mua di hale deelaa. 34 Gei Jesus ga hagahili digau dogologo ala e magi i nia hagadilinga magi, gei gu hagabagi nia hagataalunga huaidu e logo. Mee gaa bule nia hagataalunga huaidu aalaa, bolo gi hudee leelee, idimaa, digaula e iloo a Mee.

Jesus e hagadele di Longo Humalia i lodo o Galilee

(Luke 4.42-44)

35 Heniheni dono daiaa, Jesus ga ala aga, ga ulu gi daha mo di hale. Ge Ia gaa hana gi daha mo tama waahale deelaa, gaa hana gi di gowaa e lomo, e dalodalo. 36 Gei Simon mo ono ehoo gaa hula, ga halahala a Mee. 37 I di nadau gidee a Mee, ga helekai, “Digau huogodoo e halahala Goe.”

38 Jesus ga helekai gi digaula, “Gidaadou e hula labelaa gi nia waahale ala e hoohoo mai. Au belee hai agu agoago labelaa i golo, idimaa, deelaa dagu mee ne hanimoi belee hai.”

39 Malaa, Mee gaa hana laa lodo Galilee, e agoago i lodo nia synagogee, mo di hagabagibagi nia hagataalunga huaidu.*

Jesus e hagahili taane

(Matthew 8.1-4; Luke 5.12-16)

40 Taane magi genegene ga hanimoi gi Jesus, ga bala gi lala i mua o Mee, gaa dangi i di hagamaamaa, “Maa Goe e hiihai, heia mua au gi madammaa.”

41 Jesus gu aloho i mee, gaa bili gi mee, ga helekai, “Au e hiihai. Madammaa!” 42 Di madagoaa hua deelaa, gei di magi guu hili i taane deelaa, gei mee gu madammaa. 43-44 Gei Jesus ga hagau a mee gaa bule gi mee, “Hagalongo, goe hudee hagi anga ina gi tangada di mee deenei ne hai. Hana hua haga huudonu gi tangada hai mee dabu gi haga dina ina goe. Nomuli, gei goe heia tigidaumaha a Moses bolo gi heia, gi iloo ai nia daangada, bolo goe gu madammaa.” Gei mee ga hagau taane deelaa gii hana.*

45 Gei taane deelaa gaa hana hua ga hagadele di longo gi nia madagowaa huogodoo, gaa hidi ai Jesus ga deemee di hana i lodo nia waahale. Gei Mee ga nohonoho hua i nia gowaa lomo, gei nia daangada o nia gowaa huogodoo gu lloomoi gi Mee.

2

Jesus e hagahili taane mmade ono dudaginga

(Matthew 9.1-8; Luke 5.17-26)

1 Nia laangi dulii nomuli, Jesus gaa hana labelaa gi Capernaum, gei di longo guu dele bolo Mee gu i dono hale. 2 Nia daangada dogologowaahee ga lloomoi, gu deeoo i lodo di hale, gu deeoo mai gi di ngudu di bontai. Jesus ga agoago i nnelekai a God gi digaula. 3 Dono madagoaa dela e agoago, gei nia daane dogohaa ga taga mai di nadau dangada mmade ono dudaginga gi Jesus. 4 Digaula gu deemee di lahi a mee gi Jesus, idimaa gu deeoo daangada i baahi o Jesus. Malaa, digaula ga haga bongoo tuatala, gi huudonu ia gi Jesus, ga haga hege ia taane magi deelaa i hongo dono hada gi baahi o Jesus. 5 Jesus ga gidee ia hua nia hagadonu maaloo digaula, ga helekai gi taane mmade ono dudaginga, “Dagu dama daane, o huaidu la gu maahede.”

6 Hunu gau haga donudonu haganoho e noho i golo, e hagamamaanadu boloo, 7 “Taane deenei la gaa mee di helekai beenei beleiaha? Mee e helekai e hagahuaidu hua a God! Ma go God hua modogoia dela e mee di wwede nia huaidu!”

8 Jesus gu iloo hua nadau hagabaubau, ga helekai gi digaula, “Goodou e hagabaubau di mee deenei eiaha? 9 Dehee di mee e helekai ngoohia gi taane mmade ono dudaginga, e helekai boloo, ‘O huaidu gu maahede’, be e helekai boloo, ‘Duu i nua, dahia aga ina do moenge, haele’? 10 Au e haga modongoohia adu gi goodou, bolo ma go Tama Tangada dela e mogobuna di hagamehede nia huaidu i henuailala.”

Nomuli, gei Mee ga helekai gi taane mmade ono dudaginga, 11 “Au e helekai adu gi du gi nua, dahia aga ina do moenge, hana gi doo hale.”

12 Digaula e daumada taane magi deelaa e duu i nua, ga dahi aga dono moenge, gaa hana. Digaula huogodoo gu goboina huoloo, ga hagaamu a God, ga helekai, “Gidaadou digi gidee di mee beelaa.”

Jesus e gahi a Levi

(Matthew 9.9-13; Luke 5.27-32)

13 Jesus gaa hana labelaa gi muli gi tongotai Tai o Galilee. Nia daangada dogologowaahee ga dagabuli mai, gei Mee gaa hai ana agoago gi digaula. 14 I dono haele, gei Mee ga gidee tangada hagabudu dagitedi, go Levi, tama daane a Alphaeus, e noho i lodo dono oobidi. Jesus ga helekai gi mee, “Daudali mai Au.” Gei Levi ga du gi nua, ga daudali a Mee.

15 Nomuli, gei Jesus nogo miami i di hale o Levi. Dogologo digau hagabudu dagitedi mono gau huaidu nogo daudali a Mee, gei digau dogologo i digaula e miami dalia a Jesus mo ana dama agoago. 16 Hunu gau haga donudonu haganoho ala e dau gi nia Pharisee, ga gidee bolo Jesus e miami i baahi digau huaidu, mono gau hagabudu dagitedi, gei digaula ga heeu gi nia dama agoago a Maa, “Mee e miami i baahi digaula beelaa eiaha?”

17 Jesus ga longono, ga helekai, “Digau nadau magi ai e hagalee hiihai e hula gi togidaa, aalaa hua go digau magi. Au hagalee ne hanimoi belee gahi mai digau ala e donu, gei go digau hua ala gu huaidu!”

Di heeu di noho hagaonge

(Matthew 9.14-17; Luke 5.33-39)

18 Tolongo e dahi, gei nia dama kuulu a John Babdais mo nia dama kuulu a nia Pharisee e noho hagaonge. Gei hunu gau ga lloomoi, ga heeu gi Jesus boloo, “Ma e aha dela nia dama kuulu a John Babdais mo nia dama kuulu a nia Pharisee e noho hagaonge, gei au dama e hagalee hagaonge?”

19 Jesus ga helekai, “Goodou e hai bolo nia daangada ala i di hagamiami haga hai lodo la gii noho hagaonge? Deeai! Di madagoaa taane hai lodo ma gaa noho i nadau baahi gei digau ala i tagamiami deelaa la hagalee noho hagaonge. 20 Tei laangi hua, gei taane hai lodo ga hagatanga gi daha mo digaula, deelaa di nadau madagoaa gaa noho hagaonge.

21 “Deai tangada e pono dana gahu bobo gi di mee gahu hoou ai, idimaa di mee gahu hoou la ga haahi di gahu bobo, koia gaa hai di bongoo gi damana. 22 Gei deai tangada hogi e haga hau ana waini hoou gi lodo di ulu mee gili manu bobo ai, idimaa, nia waini hoou la ga haahi di ulu mee gili manu bobo deelaa, ga malingi. Nia waini hoou la belee haga hau hua gi lodo di ulu mee gili manu hoou.”

Di heeu i di Laangi Sabad

(Matthew 12.1-8; Luke 6.1-5)

23 Jesus e hana laa lodo di waa laagau meegai ‘wheat’ i di Laangi Sabad. Ana dama agoago e hula madalia a Mee, e hagihagi nia huwa o nia laagau ‘wheat’.* 24 Gei nia Pharisee ga helekai gi Jesus, “Mmada gi au dama agoago ala e hai nia mee ala e bule go tadau haganoho bolo hagalee hai i di Laangi Sabad.”

25 Jesus ga helekai gi digaula, “Goodou digi daulia di mee a David ne hai i di madagoaa mee mo ono ehoo ne hiigai?* 26 Digaula ne ulu gi lodo di hale o God, gaa gai nia palaawaa dabu ala ne hagadabu ang gi God, i di madagoaa tagi aamua hai mee dabu go Abiathar. Tadau haganoho le e hai bolo go digau hai mee dabu hua ala e mee di gai nia palaawaa aalaa, gei David guu gai nia maa, guu wanga labelaa gi ono ehoo gi geina.”*

27 Jesus ga helekai, “Di Laangi Sabad la ne hai belee hagahumalia ai tangada, gei tangada la hagalee ne hai ang gi di Laangi Sabad. 28 Malaa, Tama Tangada le e dagi labelaa di Laangi Sabad.”

3

Taane made dono lima

(Matthew 12.9-14; Luke 6.6-11)

1 Jesus ga hanimoi gi muli gi di synagogee, gei taane made dono lima i golo. 2 Hunu gau i golo e dadaumada a Jesus, bolo gii gida di nadau hala i Mee. Digaula ga mmada adu gii donu be mee ga hagahili taane deelaa i di Laangi Sabad. 3 Jesus ga helekai gi taane, “Hanaga gi mua.” 4 Gei Mee ga heeu gi digaula, “Tadau haganoho le e dumaalia gi ni aha e hai go gidaadou i di Laangi Sabad? Di humalia be di huaidu? E benebene di mouli o tangada, be e hagahuaidu?”

Gei digaula digi helekai loo. 5 Jesus gu hagawelewele gi digaula, gei di madagoaa la hua Mee gu tilikai hua laa i digaula, idimaa i nadau lodo hamaaloo mo nadau hagabaubau ihala. Gei Mee ga helekai gi taane deelaa, “Holohia doo lima gi daha.” Gei mee gaa holo dono lima gi daha, guu hili. 6 Nia Pharisee ga ulu gi daha mo synagogee, ga dagabuli ginaadou mo digau ala e huli mai i Herod, e haga noho di nadau hai belee daaligi a Jesus.

Digau dogologo i baahi di tai

7 Jesus mo ana dama agoago ne lloo adu gi tongotai di Tai o Galilee, gei digau dogologowaahee ne daudali a Mee. Digau aanei digau mai Galilee, Judea, 8 Jerusalem, nnenua o Idumea, i baahi i dua o Jordan, mo mai i nia gowaa i di gili nia waahale o Tyre mo Sidon. Digau huogodoo aanei ne lloomoi gi Jesus i di nadau longono i nia mee a Jesus ala ne hai. 9 Tagabuulinga dangada deelaa gu dogologowaahee, gaa hidi ai Jesus, ga helekai gi ana dama agoago gi hagatogomaalia ina di boodi e gaga ieia, gi aadee eia.* 10 Mee ne hagahili ana gau magi dogologo, gei digau magi e hagadau honohono, bolo gii bili ginaadou gi Mee. 11 Digau ala iai nia hagataalunga huaidu ga gidee ginaadou a Mee, gaa pala gi lala loo i mua o Mee, gaa wwolo, “Goe go Tama a God!”

12 Jesus gaa bule nia hagataalunga huaidu aalaa, bolo gi hudee hagi anga ina Ia gi nia daangada.

Jesus e hili digau agoago dilongoholu maa lua

(Matthew 10.1-4; Luke 6.12-16)

13 Jesus ne hana gi hongo dahi gonduu, gaa gahi ana gau ala e hiihai ginai, gei digaula guu hula gi Mee. 14 Gei Mee ga hilihili aga dilongoholu maa lua, ga haga ingoo go Mee bolo digau agoago hagau. Mee ga helekai, “Au ne hili goodou belee madalia Au, e hagau goodou e hagadele di Longo Humalia. 15 Goodou ga mogobuna di hagabagi nia hagataalunga huaidu.”

16 Aanei digau dilongoholu maa lua a Mee ne hilihili: Simon (Jesus gu hagaingoo a mee bolo Peter), 17 James, mo dono duaahina go John, nia dama daane Zebedee (Jesus gu haga ingoo meemaa bolo Boanerges, dono hadinga boloo, “Nia Dama daane ni di Atili”), 18 Andrew, Philip, Bartholomew, Matthew, Thomas, James go tama daane a Alphaeus, Thaddaeus, Simon di ‘Patriot’*, 19 mo Judas Iscariot, dela ga hagi anga Jesus.

Jesus mo Beelzebul

(Matthew 12.22-32; Luke 11.14-23; 12.10)

20 Jesus ne hana gi dono hale, gei digau dogologo ga mmui mai gi Mee, gei Mee mo ana dama agoago gu de aadee di nadau miami. 21 Nia gau o Maa gaa longo, gaa hula belee benebene a Mee, idimaa, nia daangada e helekai bolo Mee gu dadaulia.

22 Digau haga donudonu haganoho ne lloomoi i Jerusalem, ga helekai, “Beelzebul la gu i lodo o Mee, di tagi o nia hagataalunga huaidu ne hai a Mee gi mogobuna di hagabagi digaula.”*

23 Jesus ga gahi mai digaula, ga helekai i nia ala kai, “Setan e mee di hagabagi Setan? 24 Tenua ma ga waewae hagabuulinga, la ga heheebagi, ga mooho gi daha. 25 Maa di madahaanau ma ga waewae, ga heheebagi, di madahaanau deelaa la ga mooho. 26 Maa nei bolo nia daangada o Setan la ga waewae hagabuulinga, la hagalee duai, ga hagalee.

27 “Deai tangada e mee di ulu gi lodo di hale o taane maaloo belee kae nia goloo o maa. Go mee hua gu lawalawa taane maaloo deelaa, gei mee gaa mee laa di kae nia goloo o di hale o maa.

28 “Au e hagi adu di tonu bolo nia huaidu huogodoo o nia daangada mo nadau helekai huaidu i God, e mee hua di dumaalia ginai. 29 Gei tangada dela ma ga helekai huaidu i di Hagataalunga Dabu le e deemee di dumaalia ginai, idimaa, mee guu doo gi lodo di hala dela e deemee di mehede.”* 30 Jesus e helekai beenei, idimaa, hunu daangada ne helekai, “Mee iai di hagataalunga huaidu i ono lodo.”

Tinana o Jesus mo ono duaahina

(Matthew 12.46-50; Luke 8.19-21)

31 Nia duaahina daane o Jesus mo tinana o maa ne dau mai. Digaula e tuu i malaelae di hale, ga hagau di nadau hagailoo, belee gahi mai a Mee. 32 Digau dogologo i baahi o Jesus, ga helekai gi Mee, “Mmada, do dinana, o duaahina daane, o duaahina ahina i malaelae, e hiihai e heetugi adu.”

33 Gei Jesus ga helekai gi digaula, “Dogu dinana la koai? Ogu duaahina la koai?” 34 Mee ga mmada adu hua gi digau ala e noho i dono baahi, ga helekai, “Mmada! Aanei ogu dinana mo ogu duaahina! 35 Be ko ai hua dela e hai nia mee a God bolo gi heia, deelaa go dogu duaahina daane, dogu duaahina ahina, mo dogu dinana.”

4

Di ala kai o tangada dogi mee

(Matthew 13.1-9; Luke 8.4-8)

1 Jesus ga daamada labelaa ga agoago i tongotai Galilee. Digau dogologowaahee ga dagabuli i di gili o Maa, ga hidi mai iei Mee gaa gaga gi hongo di boodi gaa noho, gei tagabuli dangada deelaa le e tuu i tongotai.* 2 Mee e agoago gi digaula i nia mee e logo i nia ala kai, ga helekai gi digaula, 3 “Hagalongo. Dahi daane ne hana e haga nonnono ana lii gi matilitili. 4 Dono haga nonnono hua ana lii, hunu lii guu too gi taalinga di ala, gei nia manu ga mmaangi mai gaa gai nia maa. 5 Hunu lii ne too gi hongo di gowaa haduhadu, e dee dohu ono gelegele, gei nia lii gu matilitili hua hagalimalima, i nia gelegele la hagalee llala. 6 Di laa gaa dii, gaa dudu nia maa gii mae, idimaa nia aga digi tomo humalia, nia laagau ga limalima hua di maangoo. 7 Hunu lii guu too gi lodo nia geinga duduia, gei nia geinga duduia la ga tomo aga, ga haga deaadee nia laagau aalaa, ga dee huwa. 8 Hunu lii ne too gi hongo nia gelegele humalia, ga matili, gaa tomo haga dubuagina, gaa huwa. Hunu maa ne huwa dagi motolu, dagi modoono, dagi llau.”

9 Gei Jesus ga helekai, “Tangada ono dalinga i golo, gi hagalongo!”

Tadinga o nia ala kai

(Matthew 13.10-17; Luke 8.9,10)

10 Di madagoaa hua Jesus nogo modogoia, gei nia dama agoago dilongoholu maa lua mono gau ala nogo hagalongo, ga lloomoi, ga helekai gi Mee gi hagi anga ina nia hadinga o nia ala kai aalaa. 11 Jesus ga helekai, “Go goodou hua ala ne dumaalia anga ginai gi iloo nia mee hagammuni o Teenua King o God, gei digau ala e noho i tua, le e hagalongo hua gi nia mee huogodoo mai nia ala kai. 12 Deelaa laa,

‘Digaula gaa mmada, gei e de gidee.

Digaula ga hagalongolongo,

gei hagalee modongoohia!

Maa nei bolo digaula ne gidee,

gu modongoohia,

digaula guu huli ang gi God,

gei Mee ga dumaalia gi nadau huaidu.’ ”*

Jesus e haga modongoohia di ala kai o tangada dogi mee

(Matthew 13.18-23; Luke 8.11-15)

13 Jesus ga heeu gi digaula, “Goodou digi modongoohia di ala kai deenei? Malaa, dehee di godou hai e iloo nia ala kai ala i golo? 14 Tangada haga nonnono lii, deenei la go tangada dela e hagadele nnelekai a God. 15 Hunu daangada e hai be nia lii ne too gi taalinga di ala. I di nadau longono hua nia agoago, gei Setan ga hanimoi, gaa kae nia maa. 16 Hunu daangada le e hai be nia lii ne too gi hongo nia gowaa haduhadu. I di nadau longono nia agoago, gei digaula guu tene ginai, guu kabe. 17 Gei hagalee mau i nadau lodo, ge hagalee noho duai. Di haingadaa, be taaligi ne hidi mai i di Longo Humalia ma ga kila aga, gei digaula gu limalima di diiagi nadau hegau. 18 Hunu gau le e hai be nia lii ne too gi lodo nia geinga duduia. Aanei go digau ala ne hagalongo gi nia agoago, 19 gei e manawa i di mouli dolomeenei, mono hagagailaa gi nia mee, mo nia hiihai gi nia hagadilinga mee ala i golo, ga haga deaadee nia agoago gi deai ono huwa ai. 20 Hunu daangada le e hai be nia lii ne too gi lodo di gelegele humalia. Aanei go digau ala ne longono nia agoago, ga hai hegau ginai, gaa huwa dau logo: hunu gau ne huwa dagi motolu, dagi modoono, dagi llau.”

Di malama i lala di boolo

(Luke 8.16-18)

21 Jesus e helehelekai hua igolo gi digaula, “Ma iai tangada i golo e dugu dana malama gi lala di boolo, be gi lala di hada kiikii? Ma hagalee belee dugu gi hongo dono lohongo donu?* 22 Di mee dela e ngala le e haga gila mai, gei di mee dela e dugu hagammuni, le e huge aga.* 23 Tangada ono dalinga i golo, gi hagalongo!”

24 Jesus gu helekai labelaa gi digaula, “Heia goodou gii donu gi nia mee ala ga hagalongo ginai goodou. Di godou hai e hagi aga digau ala i golo, dela hogi di hai a God e hagi aga goodou, malaa koia ne huaidu gi nonua.* 25 Idimaa, tangada dela ana mee i golo, le e wanga labelaa ana mee gi nonua. Tangada dela ana mee ai, nia mee dulii ala i dono baahi, le e daa gi daha.”*

Di ala kai o di tomo o di lii

26 Jesus ga helekai, “Teenua King o God le e hai be nia lii e haga nonnono go tangada i dana gowaa. 27 Mee e kii i di boo, ge e ala i di aa, gei dela di madagoaa ne matili ai nia lii, gaa tomo, gei mee e de iloo be nia maa ne hai behee. 28 Nia gelegele hua ala ne haga tomo nia laagau, gaa hai nia maa gii huwa. Matagidagi di tila, nomuli di laagau, nomuli gaa huwa, nia huwa e honu lii. 29 Di madagoaa ma ga mmaadua ai nia huwa, gei tangada gaa hagi nia maa, idimaa, guu dau gi taugai.”*

Di ala kai o tama lii laagau ‘mustard’

(Matthew 13.31,32,34; Luke 13.18,19)

30 Jesus ga heeu, “Gidaadou e hai bolo Teenua King o God le e hai be di aha? Di ala kai behee e hai hegau e haga modongoohia di maa? 31 Ma e hai be tangada ma gaa kae dana lii ‘mustard’ dela e dulii loo i nia lii i henuailala, gaa dogi gi lodo di gelegele. 32 Nomuli ga matili, gaa tomo, gaa hai di laagau damanaiee i nia laagau huogodoo, ga mangamanga gi daha, gei nia manu ga mmaangi mai, gaa hai nadau waehongo i dono malu.”

33 Jesus e agoago gi nia daangada i nia ala kai beenei e logo, ala e tau ang gi nadau iloo. 34 Mee e helekai hua gi nia daangada i nia ala kai. Dono madagoaa hua ga madalia ana dama agoago, mee ga haga modongoohia nia hadinga o nia ala kai aalaa gi iloo digaula.

Jesus e haga kila di madangi gono

(Matthew 8.23-27; Luke 8.22-25)

35 Hiahi hua di laangi deelaa, gei Jesus ga helekai gi ana dama agoago, “Gidaadou gaa hula gi di baahi i golo o tai.” 36 Gei digaula ga hagatanga gi daha mo tagabuulinga dangada deelaa, gei nia dama agoago gaa kaga gi di boodi dela e noho Jesus nonua, gaa hula ginaadou. Nia boodi labelaa nogo i golo. 37 Gei di madangi guu gono huoloo, di moana gu bagibagia huoloo, di boodi gu hahaawa, gu hoohoo ga abulu. 38 Jesus e kii i muli waga di boodi, e ulungi i di ulungi. Nia dama agoago ga hangahanga a Mee, ga helekai, “Tangada Agoago, Goe e de hei e Goe bolo gidaadou gaa mmade?”

39 Jesus ga duu i nua, ga helekai gi di madangi, “Kila!” ga helekai labelaa gi nia beau, “Bapaba!” Gei di madangi guu kila, di moana gu bapaba.

40 Gei Jesus ga helekai gi ana dama agoago, “Goodou e mmaadagu di aha? Goodou digi hagadonu hegau?”

41 Digaula gu mmaadagu huoloo, ga leelee i nadau mehanga, “Taane deenei la koai, dela e hagalongo ginai di madangi mo nia beau?”

5

Jesus e hagahili taane iai nia hagataalunga huaidu i ono lodo

(Matthew 8.28-34; Luke 8.26-39)

1 Jesus mo ana dama agoago ne dau i di baahi i golo di Tai o Galilee, tenua go Gerasa. 2 Di doo aga Jesus i di boodi, gei Mee ga heetugi gi taane ne haneia i di gowaa daalunga. Taane deelaa la iai di hagataalunga huaidu i ono lodo. 3 Mee e noho i di waa daalunga deelaa, deai tangada e mee di lawalawa a mee gi taula baalanga ai. 4 Nia holongo e logo, ono wae mo ono lima e lawalawa gi nia tiini baalanga, gei mee e haga mmodummodu hua nia maa. Mee maaloo dangihi i digau huogodoo ala belee kumi a mee. 5 Di boo mo di aa, gei mee e hana i mehanga waa daalunga mo i hongo nia gonduu, e wolowolo ge e haga moholehole ia gi nia hadugalaa.

6 Dono mmada gi Jesus haga mogowaa, geia gaa lele gi Mee, ga dogoduli i mua o Mee, 7 gaa wolo gi nua loo, “Jesus, Tama a God Aamua Huoloo. Ma di aha dela e hiihai ginai Goe i di au? Au e dangi adu i di ingoo o God, hudee hagahuaidu ina au!” 8 Mee e helekai beenei, idimaa, Jesus ne helekai, “Di hagataalunga huaidu nei, hanimoi gi daha mo taane deenaa!”

9 Gei Jesus ga heeu gi mee, “Do ingoo la koai?”

Gei taane ga helekai, “Dogu ingoo go di hagabuulinga dangada dogologo, i gimaadou e dogologo!” 10 Gei mee ga dangidangi gi Jesus, gi hudee hagau ina nia hagataalunga huaidu gi daha mo tenua deelaa.

11 Nia biigi e logo i golo, e miami i taalinga di gonduu. 12 Gei nia hagataalunga ga tangi gi Jesus gi hagau ina ginaadou gi lodo nia biigi aalaa. 13 Gei Mee ga hagau digaula, gei nia hagataalunga huaidu ga ulu gi daha, ga ulu gi lodo nia biigi. Nia biigi aalaa, holongo e lua mana (2,000), ga gabadaa ngaadahi, ga llele ia gi lala i di laungudu mololo gi lodo di monowai, gu mmaalemu huogodoo.

14 Nia daane nogo benebene nia biigi, gaa llele, ga hagadele di longo nia mee ne hai gi lodo di waahale mo nia gowaa benebene manu. Nia daangada huogodoo ga lloomoi gi gidee ginaadou di mee dela ne hai. 15 Di nadau dau gi baahi o Jesus, ga gidee ginaadou taane dela nogo iai nia hagataalunga huaidu i ono lodo, e noho hagahumalia, e ulu ono gahu. Gei digaula gu mmaadagu. 16 Digau ala ne gidee di mogobuna ne hai, gaa kai gi nia daangada di mee dela ne hai gi taane deelaa mono biigi.

17 Gei digaula ga tangi gi Jesus, gii hana gi daha mo di nadau guongo.

18 I di gaga hua o Jesus gi hongo di boodi, gei taane dela nogo iai nia hagataalunga huaidu, gaa dangi gi Mee, “Au e hana dalia Goe.”

19 Jesus digi dumaalia gi mee, ga helekai hua gi mee, “Hana gi doo hale, gi baahi o duaahina. Hagi anga ina nia mee a Dimaadua ala ne hai adu, mo tumaalia o God ne hai adu gi di goe.”

20 Malaa, taane deelaa ga hagatanga, gaa hana laa lodo nnenua o Decapolis*, ga hagadele nia mee a Jesus huogodoo ne hai, gei digau huogodoo ala ne longono, gu goboina huoloo.

Tama ahina a Jairus mo di ahina ne bili gi di gahu o Jesus

(Matthew 9.18-26; Luke 8.40-56)

21 Jesus ne hana labelaa gi muli gi di baahi i golo o tai. Gei digau dogologo ga dagabuli mai gi Mee i tongotai. 22 Jairus, tangada aamua synagogee ga dau mai, ga gidee a Jesus, ga dogoduli gi lala gi baahi o nia babaawae o Maa, 23 ga dangidangi hagamahi gi Jesus, “Dagu dama ahina e magi huoloo, hoohoo gaa made. Dumaalia mai mua, hana, dugu ina oo lima gi hongo o mee, gi mouli a mee.”

24 Gei Jesus ga hagatanga, gaa hana dalia a mee. Malaa, nia daangada dogologo gaa hula dalia a Jesus, e buni hua i dono gili.

25 Di ahina i golo e magi halihali dodo i nia ngadau e madangaholu maa lua. 26 Di magi o maa ne hai go nia dogidaa dogologowaahee, gei gu hagaodi ginai ana bahihadu huogodoo, gei digi hili, e huaidu hua mai i nia madagoaa huogodoo. 27 Mee ne longono Jesus, gei mee ga hanadu i lodo nia daangada i muli o Mee, 28 ga hagamaanadu, “Maa au gaa bili hua gi di gahu o Maa, gei au gaa hili.”

29 Gei mee gaa bili gi di gahu o Maa, gei dono magi guu hili i di madagoaa hua deelaa. Mee gu longono bolo ia gu maaloo, dono magi guu hili. 30 Di madagoaa hua deelaa, gei Jesus gu hagalongo ia i deia, bolo nia mogobuna guu hula gi daha mo Ia. Gei Mee gaa huli gi muli i lodo digau dogologowaahee, ga heeu, “Ma koai dela ne bili gi dogu gahu?”

31 Ana dama agoago ga helekai gi Mee, “Goe e gidee nia daangada dogologo gu buni hua i doo gili, gei Goe e heeu ma koai ne bili adu?”

32 Jesus ga halahala tangada dela ne bili gi dono gahu. 33 Gei di ahina deelaa gu modongoohia di mee dela ne hai ang gi deia, gei mee gu madagu gu bolebole, ga hanadu gi hoohoo gi Mee, ga dogoduli i mua o Mee, ga hagi aga haga huudonu gi Jesus nia mee huogodoo. 34 Jesus ga helekai gi di ahina, “Dagu dama ahina, ma go do hagadonu dela ne hai doo magi gii hili. Hana i di tenetene i doo magi dela guu hili.”

35 Di madagoaa Jesus nogo helehelekai, gei digau kae hegau ne loomoi i di hale o Jairus, ga helekai gi mee, “Dau dama ahina la guu made, gei goe hudee haga daadaamee ina Tangada Agoago deenaa.”

36 Gei Jesus digi hagalongo gi nnelekai digaula, ga helekai gi Jairus, “Hudee madagu, hagadonu hua.” 37 Gei Mee digi dumaalia gi tangada e dahi e hana dalia Ia, ala hua go Peter mo James mo dono duaahina go John. 38 I di nadau dau i di hale o Jairus, Jesus gaa mmada hua gi nia daangada gu heehee hinihini nadau modongoohia, ga longono di hagalongoaa mo tangihangi i golo. 39 Mee ga ulu adu, ga helekai gi digaula, “Ma di aha dela e hagalongoaa iei goodou, gei e dangidangi di aha? Tama deenaa la digi made, mee e kii hua.”

40 Gei digaula ga gadagada haga kai tilikai a Mee, gei Mee gaa hai digaula gii hula gi malaelae, gaa lahi tamana mo tinana di tama mo ana dama agoago dogodolu, ga ulu gi lodo di ruum dela e moe ai di tama. 41 Mee gaa kumi di lima o di tama, ga helekai adu, “Talitha koum”, dono hadinga boloo, “Tama ahina, Au e helekai adu gi duu i nua.”

42 Tama ahina ga ala aga ga heehee. (Mee gu madangaholu maa lua ono ngadau). Di mee deenei ne hai la gu haga goboina huoloo nia daangada. 43 Gei Jesus gaa bule maaloo gi digaula, bolo gi hudee hagi anga ina gi dahi dangada, ga helekai labelaa boloo, “Haangai ina a mee.”

6

Di haga balumee o Jesus i Nazareth

(Matthew 13.53-58; Luke 4.16-30)

1 Jesus ga hagatanga, gaa hana gi muli gi dono waahale donu, gei ana dama agoago ga daudali a Mee. 2 Mee ga daamada ga agoago i lodo synagogee i di Laangi Sabad. Digau dogologo gu goboina gi nia agoago a Maa, ga heheeu, “Nia agoago a Maa ne gaamai i hee? Ma di kabemee aha dela i Mee? Gei Mee e hai ana mogobuna behee? 3 Ma hagalee go Mee tangada hau hale, go tama daane a Mary, tuaahina daane o James, Joseph, Judas mo Simon? Gei ono duaahina ahina hagalee e noho hua i ginei?” Gei digaula ga haga balumee a Mee.

4 Jesus ga helekai gi digaula, “Nia soukohp le e hagalabagau i nia gowaa huogodoo, gei digaula nadau hagalabagau ai i lodo nadau waahale donu, i baahi nadau gau, mo nadau madahaanau.”*

5 Mee gu deemee di hai ana mogobuna i golo, e dugu hua ono lima gi hongo digau magi dulii, gei digaula guu hili. 6 Mee gu homouli huoloo i digaula nadau hagadonu ai.

Jesus e hagau ana dama agoago dilongoholu maa lua

(Matthew 10.5-15; Luke 9.1-6)

Gei Jesus gaa hana gi nia waahale lligi ala i golo, ga agoago gi nia daangada. 7 Mee ga gahi mai ana dama agoago dilongoholu maa lua, ga hagau digaula dau dogolua. Gei Mee gaa wanga gi digaula di mogobuna gi maaloo i nia hagataalunga huaidu, 8 ga boloagi gi digaula, “Hudee kae mee, dela hua go togodogo, hudee kae meegai, mee dugu goloo, mo teenedi i lodo godou budehede.* 9 Gahu ina goodou gi nia suudi, hudee kae gahu digagi. 10 Digau ala ma ga benebene goodou, goodou noho i golo, gaa dae loo gi di godou hagatanga gi daha mo di gowaa deelaa. 11 Maa di waahale ga hagalee hagaahi mai goodou, be hagalee hagalongo adu, diagia, hula, duiduia nia gelegele godou babaawae, gi iloo digaula di nadau hagabalumee di mouli daumaha.”*

12 Malaa digaula gaa hula, ga agoago gi nia daangada, bolo gii huli gi daha mo nadau huaidu. 13 Digaula ga hagabagi nia hagataalunga huaidu e logo, ga hagatulu digau magi dogologo gi nia lolo olib, gei nadau magi guu hili.*

Di made o John Babdais

(Matthew 14.1-12; Luke 9.7-9)

14 King Herod ne longono ia nia mee huogodoo, idimaa, di longo o Jesus gu baalahu. Hunu daangada e helekai boloo, “John Babdais gu mouli aga i mee dela e mee di hai ana mogobuna.”*

15 Hunu gau e helekai bolo Mee go Elijah, gei hunu gau e helekai bolo Mee dahi soukohp i nia soukohp namua.

16 Gei Herod ga longono ia, ga helekai, “Mee go John Babdais, ne tuu dono uwa ko au, dela gu mouli labelaa.” 17 Herod ne helekai bolo gi kumidia John Babdais gi lawalawa ina, gi hudua gi lodo di hale galabudi. Herod ne hai di mee deenei, idimaa go Herodias, dela e lodo ginai eia, gei di ahina la di lodo donu ni dono duaahina daane go Philip.* 18 John Babdais nogo helehelekai gi Herod, “Ma hagalee donu bolo goe e lodo gi di lodo o do duaahina.”

19 Deelaa di mee a Herodias e dugineia huoloo i John, ga hiihai e daaligi a mee gii made, gei e deemee, idimaa go Herod. 20 Herod nogo madagu i John, i mee dela e iloo ia bolo John tangada e donu ge haga madagu, malaa, mee e benebene a mee gi de daaligi go tangada. Herod e hiihai e hagalongo gi ana helekai, ma e aha maa mee e lodo huaidu i nia madagoaa huogodoo ma ga hagalongo gi John.

21 Nomuli, Herodias gaa gida dana madagoaa humalia. Di laangi haanau Herod, gei Herod guu hai dana hagamiami gi ana gau aamua mugi nua, nia dagi dauwa, mo nia dagi huogodoo Galilee. 22 Tama ahina a Herodias ga ulu mai, ga gagaalege, gu haga tenetene Herod mo digau tagamiami. Di king ga helekai gi tama ahina, “Goe e hiihai gi di aha? Au ga gowadu di ingoo hua di mee dela e hiihai ginai goe.” 23 Mee gaa hai dana hagamodu gi tama ahina, “Au e doangi bolo au e gowadu di ingoo hua di mee dela e hiihai ginai goe. E de hei eau be di maa go di baahi o dogu henua king.”

24 Tama ahina deelaa gaa hana gi baahi dono dinana, ga heeu, “Ma di aha dela ga madau ko au gi mee?”

Gei dono dinana ga helekai, “Go di libogo o John Babdais.”

25 Tama ahina gaa hana hagalimalima gi di king, ga helekai, “Au e hiihai goe gi gaamai gi di au di libogo o John Babdais i hongo di pileedi dolomeenei.”

26 Telekai deenei la guu hai di king gi lodo huaidu, gei gu deemee di haga deeai gi mee idimaa dana hagamodu dela ne hai i mua digau dogologo tagamiami. 27 Di madagoaa deelaa, gei mee ga hagau tangada dauwa haga lellele, gi gaamai di libogo o John. Gei tangada dauwa gaa hana gi di hale galabudi, gaa tuu di uwa o John. 28 Mee ga gaamai di libogo o maa i hongo di pileedi, gaa wanga gi tama ahina, gei tama ahina gaa kae gi dono dinana. 29 Nia dama agoago a John la ga longono, ga lloomoi, gaa kae tuaidina o maa, gaa danu.

Jesus e haangai ana daane e lima mana (5,000)

(Matthew 14.13-21; Luke 9.10-17; John 6.1-14)

30 Digau agoago hagau ga lloomoi labelaa gi baahi o Jesus, ga hagi anga nadau mee huogodoo ala ne hai ge ne agoago ai. 31 Jesus mo ana dama agoago gu de iloo di miami, i digau dogologo ne mmui mai. Deenei di mee a Jesus ne hidi ai ga helekai gi digaula, “Gidaadou gaa hula mada gidaadou gi tei gowaa e lomo gi hagamolooloo goodou.” 32 Gei digaula gaa hula mada ginaadou i di boodi gi di gowaa e lomo.

33 Digau dogologo gaa mmada gi digau ala e hagatanga, ga iloo hua bolo ma go digaula. Digau huogodoo mai nia waahale gaa hula lauda, gaa dau i di gowaa dela e hula ginai, i mua Jesus mo ana dama agoago ne dau i golo. 34 Di madagoaa o Jesus ne doo aga i di boodi, ga gidee Ia digau dogologowaahee, gei Mee guu lodo aloho i digaula, i digaula guu hai gadoo be nia siibi, deai di nadau dangada hagaloohi ai. Gei Mee ga daamada ga agoago e logo gi digaula.* 35 Gaa dae gi di hiahi ia di mee, ana dama agoago ga lloo adu gi Mee, ga helekai, “Ma gaa boo ia di mee, gei di gowaa deenei la di gowaa lomo. 36 Haga maaheu ina digaula gii hula gii hui nadau meegai i nia adu hale mono gowaa ala e hoohoo mai.”

37 Jesus ga helekai, “Goodou haangai ina digaula.”

Gei digaula ga heeu, “Goe e hiihai gimaadou gii hula gi huia mai madau meegai gi nia silber e lua lau e haangai digaula?”

38 Jesus ga heeu, “Ma nia palaawaa e hia i godou baahi? Hula, mmada.”

Digaula ga iloo, ga hagi anga gi Mee, “Nia palaawaa e lima, ge lua iga.”

39 Jesus ga helekai gi ana dama agoago, “Waewae ina digaula gii noho i hagabuulinga gi hongo nia geinga tolo.” 40 Digaula gaa noho gi lala i nia hagabuulinga dangada, hagabuulinga nei e lau dangada, hagabuulinga nei e madalima dangada. 41 Jesus ga dahi aga nia palaawaa e lima, ge lua iga, gaa mmada gi di langi, ga danggee ang gi God, ga ginigini nia palaawaa, gaa wanga gi ana dama agoago bolo gi duwwaa gi digaula. Gei Mee gaa duwwe labelaa nia iga e lua gi digaula huogodoo. 42 Digaula huogodoo gu miami, gu maaluu. 43 Nia dama agoago gaa haa nadau gada e madangaholu maa lua, guu honu i nia mee ala ne dubu i nia palaawaa e lima ge lua iga. 44 Di hulu daane ala nogo miami le e lima mana (5,000).

Jesus e haele i hongo tai

(Matthew 14.22-33; John 6.15-21)

45 Jesus ga helekai i di madagoaa deelaa gi ana dama agoago bolo gii kaga gi di boodi, gii hula i ono mua gi Bethsaida, gi di baahi i golo o tai. Gei mee ga haga maaheu tagabuli dangada deelaa. 46 Gei muli dana hagau digaula, Mee gaa hana gi hongo di gonduu belee dalodalo. 47 Hiahi ia di mee, gei di boodi la gu tungaalodo di monowai, gei Jesus modogoia hua i hongo tenua. 48 Mee gu gidee ana dama agoago e maaloo gi nadau hoe, idimaa, digaula e aalo gi di madangi gono gaa dae loo gi mehanga di laa e dolu mo di laa e ono luada, gei mee ga haele adu i hongo tai. Mee ne haele belee hai eia gii haa gi mua digaula, 49 gei digaula ga gidee a Mee e haele i hongo tai. Digaula ga hagabau bolo ma di ieidu, mo di wwolo gi nua. 50 Digaula gu uli nadau gai i di nadau mmada gi Mee, gei Jesus ga limalima ga helekai adu, “Hagadagadagagee, ma ko Au deenei. Hudee mmaadagu!” 51 Geia gaa gaga gi baahi digaula i hongo di boodi, gei di madangi guu kila. Nia dama agoago gu goboina huoloo, 52 idimaa, digaula digi donu gi di haangai o digau lima mana (5,000), i nadau lodo e bouli hua igolo.

Jesus e hagahili ana magi i Gennesaret

(Matthew 14.34-36)

53 Digaula ga aalo adu gi di baahi i golo di tai, gaa dau aga i Gennesaret, ga daula di boodi. 54 Di nadau too aga hua i di boodi, gei nia daangada gu limalima hua gu iloo bolo ma go Jesus, 55 gaa llele laa lodo tenua hagatau, ga laha mai nadau gau magi ala i nadau moenge. Digaula ga laha mai digau magi gi di gowaa ne longono ginaadou bolo mee i golo. 56 Nia gowaa huogodoo a Jesus e hana ginai, nia waahale lligi mo llauehe, nia daangada e lahi nadau gau magi gi nia gowaa huihui mee, e tangi gi Mee gi dumaalia gi nadau gau magi gii bili gi taalinga dono gahu. Malaa, huogodoo ala ne bili gi di gahu o Maa la guu hili.

7

Nia agoago o digau namua

(Matthew 15.1-9)

1 Nia Pharisee mono gau haga donudonu haganoho ne lloomoi i Jerusalem, ga dagabuli mai gi baahi o Jesus, 2 ga gidee bolo hunu gau i ana dama agoago e miami hagalee tono nadau lima, di hai deenei le e hagalee hiihai ginai nia Pharisee bolo nia daangada gi heia. 3 (Idimaa, nia Pharisee mo digau o Jew ala i golo, le e daudali nia agoago o nadau maadua mai i mua. Digaula hagalee miami, go di maa hua digaula guu tono nadau lima gi humalia. 4 Digaula hagalee gai nia mee ala e gaamai i nia gowaa huihui mee maa nia maa digi gaugau lia. Gei digaula e daudali nadau haganoho e logo ala ne daahi mai i mua, be di hai dela e tono ai nia ibu, mono baalanga miami, mono boolo mmee, mo nadau hada kiikii.)

5 Malaa, nia Pharisee mo digau haga donudonu haganoho ga heeu gi Jesus, “Meenei, au dama agoago le e aha, ala hagalee daudali di hai o tadau maadua mai i mua i di nadau miami ge hagalee tono nadau lima i mua?”

6 Jesus ga helekai gi digaula, “E donu hua go nia mee a Isaiah ala ne hagi aga godou huaidu, ge ala guu hihi boloo,

‘God gu helekai: Digau aanei le hagalaamua hua Au

i nadau helekai,

gei nadau lodo le e mogowaa loo i di Au.*

7 E balumee go di nadau hai daumaha mai gi di Au,

i ginaadou e agoago hua nia haganoho o nia daangada

bolo nia mee mai dogu baahi.’

8 “Goodou guu kili gi daha nia haganoho a God, gu haga dahidamee hua nia agoago o nia daangada.”

9 Jesus ga duudagi adu hua, “E donu, idimaa, goodou e oho nia haganoho a God, gei goodou e hagalabagau hua go godou agoago. 10 Idimaa, Moses gu helekai boloo,

‘Gi hagalabagau ina do damana mo do dinana,

gei tangada ma ga hagauwwou dono damana be go dono dinana,

le e daaligi gii made.’*

11 “Gei goodou e agoago bolo maa tangada dana mee i golo belee hagamaamaa dono damana be go dono dinana, gei mee gu helekai bolo di mee deelaa la di Corban (dono hadinga boloo, di mee ni God), 12 gei mee e humalia hua ma ga hagalee hagamaamaa dono damana be dono dinana. 13 Godou agoago beenei ala e hagadele gi nia daangada le e tono gi daha nia helekai a God. E logo nia mee beenei i golo e hai go goodou.”

Nia mee ala e haga milimilia tangada

(Matthew 15.10-20)

14 Jesus ga gahi mai labelaa digau dogologo aalaa, ga helekai, “Goodou huogodoo, hagalongo gii donu. 15 Deai dahi mee i daha e ulu gi lodo tangada, ga haga milimilia a mee ai. Go nia mee hua ala e loomoi i lodo o mee ala e haga milimilia a mee. 16 [Tangada ono dalinga i golo, gi hagalongo.”]

17 Gei Jesus ga hagatanga gi daha mo digau dogologo, ga ulu gi lodo di hale, ana dama agoago ga heeu gi Jesus tadinga di ala kai deelaa.

18 Jesus ga helekai gi digaula, “Goodou e de kabemee i digau ala i golo! Goodou digi iloo? Di mee e hana gi oo lodo e haga milimilia goe ai. 19 Idimaa, di mee deenei hagalee hana gi lodo do manawa, e hana hua gi lodo do dinae, gaa lawa, ga ulu gi daha mo do huaidina.” (Telekai deenei, Jesus gu haga modongoohia bolo nia meegai huogodoo le e humalia dono gai.)

20 Gei Mee ga helekai, “Di mee dela e hanimoi gi daha mo lodo tangada, deelaa di mee e haga milimilia tangada. 21 Idimaa, mai di manawa o tangada e loomoi ai nia maanadu huaidu, e dagi a mee gi nia mee huaidu, gaiaa, daaligi dangada gii made, 22 hai be di manu, hagagailaa, mono huaidu ala i golo, halahalau, hagalee langaadia i di huaidu, dubua, maanga, hagamuamua mo tee hagalongo. 23 Aanei nia mee huaidu e daamada aga i lodo tangada ala e haga milimilia tangada.”

Di hagadonu o di ahina

(Matthew 15.21-28)

24 Jesus ga hagatanga, gaa hana gi tenua hoohoo gi di waahale Tyre. Gei Mee ga hanadu, ga ulu adu gi lodo di hale, e de hiihai bolo nia daangada gi iloo bolo Ia gu i golo, gei e deemee di ngala. 25 Di ahina dana dama ahina iai di hagataalunga huaidu i ono lodo ga iloo bolo Jesus i di gowaa deelaa, ga limalima dono hanadu, gaa bala ia gi lala gi nia babaewae Jesus. 26 Mee di ahina tuadimee, ne haanau i Phoenicia i Syria. Gei mee gaa dangi gi Jesus gi haga bagia di hagataalunga huaidu gi daha mo dana dama ahina. 27 Gei Jesus ga helekai, “Gidaadou e haangai nia dama i mua, hagalee humalia di kili tagangudu o nia dama gi nia paana.”

28 Gei di ahina ga helekai, “Meenei, e donu, gei nia paana i lala teebele e gai nia mee dubu i nia dama.”

29 Jesus ga helekai, “Idimaa goe gu helekai beenaa, hana gi doo hale, di hagataalunga huaidu la guu hana gi daha mo dau dama ahina.”

30 Di ahina gaa hana hua gi dono hale, ga gidee ia dana dama ahina e moe i hongo di hada kii, di hagataalunga huaidu gu de igolo.

Jesus e hagahili taane longoduli ge deemee di leelee

31 Jesus ga hagatanga i nia henua o Tyre, e hana laa lodo Sidon gi di Tai o Galilee, mo laa lodo tenua go Decapolis.* 32 Gei nia daangada ga laha mai gi Mee di nadau daane longoduli ge deemee di leelee, gaa dangi gi Jesus gi dugu ina dono lima gi hongo o mee. 33 Gei Jesus gaa lahi a mee gi daha mo nia daangada, gaa wanga ono madaalima gi lodo nia dalinga o maa, gaa bui ana haawale, gaa bili gi tolole o taane deelaa. 34 Gei mee gaa mmada gi di langi, gaa dogi gi nua mo di helekai adu gi taane deelaa, “Ephphatha”, dono hadinga bolo “Maahuge!”

35 Gei nia dalinga o maa gu maahuge, gu longono, gei dono holole guu mee di leelee. 36 Gei Jesus gaa bule gi digaula, bolo hudee hagi anga ina di mee deenei gi nia daangada. Gei digaula koia ne maaloo dangihi di nadau hagadele di maa. 37 Gei digau ala ne longono, gu goboina huoloo, ga helekai, “Ana mee huogodoo ala ne hai, guu gila humalia huoloo! Mee ne hai tangada longoduli ge deemee di leelee gi longono, gi leelee!”

8

Jesus ne haangai ana gau e haa mana (4,000)

(Matthew 15.32-39)

1 Digi duai, tuai hagabuulinga dangada dogologo gu dagabuli mai gi di gowaa e dahi, guu odi nadau meegai, gei Jesus ga gahi mai ana dama agoago gi dono baahi, ga helekai, 2 “Au gu aloho i tagabuulinga dangada dogologo deenei, guu dolu nadau laangi i dogu baahi, gu nadau mee e gai dolomeenei ai. 3 Maa Au ga hagau digaula hiigai, gei digaula ga hagalibelibeina i di nadau hula, idimaa, hunu ginaadou ne loomoi haga mogowaa.”

4 Ana dama agoago ga heeu, “Di anggowaa beenei le e mee di gida nia meegai e dohu di haangai nia daangada huogodoo aanei?”

5 Jesus ga heeu, “Nia palaawaa e hia i godou baahi?”

Digaula ga helekai, “Nia palaawaa e hidu.”

6 Mee ga helekai gi tagabuulinga daangada gii noho gi lala. Gei Mee ga dahi aga nia palaawaa e hidu, ga danggee gi God, ga ginigini, gaa wanga gi ana dama agoago gi duwwaa gi digaula, gei ana dama agoago gaa duwwe nia maa. 7 Digaula nadau dama iga labelaa i golo, gei Jesus ga danggee i nia maa, ga helekai gi ana dama agoago gi duwwaa ina labelaa gi digaula. 8-9 Digaula ga miami, gu maaluu. Holongo digaula huogodoo le e haa mana (4,000). Nia dama agoago gaa haa nia gada e hidu gi nia mee ala ne dubu. Gei Jesus ga haga maaheu digaula. 10 Di madagoaa hua deelaa, gei Jesus mo ana dama agoago gaa kaga gi hongo di boodi, gaa hula gi nia henua o Dalmanutha.

Nia Pharisee e dangi gi Jesus gi heia di mogobuna

(Matthew 15.32-39)

11 Hunu Pharisee ne lloomoi, gaa hai nadau donu gi Jesus, e hiihai e haga hala a Mee, ga helekai gi Mee, “Heia dau mogobuna gi modongoohia bolo God la i do baahi.”* 12 Jesus gaa dogi aga loo i ono lodo ga helekai, “Nia daangada dolomeenei, le e aha ala e hiihai gi di mogobuna? Goodou gi iloo bolo di mogobuna e wanga gi di adu dangada dolomeenei ai.”*

13 Mee ga hagatanga, gaa hana i di boodi gi di baahi i golo o tai.

Nia agoago o nia Pharisee mo Herod

(Matthew 16.5-12)

14 Nia dama agoago a maa gu de haawa di gaamai nadau palaawaa gii dohu, di palaawaa hua e dahi dela i baahi digaula i hongo di boodi. 15 Jesus ga helekai, “Goodou haga ligaliga i nia ‘yeast’ o nia Pharisee mo nia ‘yeast’ o Herod.”*

16 Digaula ga leelee i nadau mehanga, “Mee e helekai beelaa, idimaa, gidaadou tadau palaawaa ai.”

17 Jesus ga iloo nadau helekai, ga heeu, “Ma e aha goodou e helekai bolo godou palaawaa ai? Goodou digi donu, gei digi iloo nia mee aanei? Goodou e noho boo godou lodo? 18 Godou golomada i golo gei e dee gida? Godou dalinga i golo, gei e dee longono? Goodou gu de langahia* 19 di madagoaa ne ginigini agu palaawaa e lima, gaa duwwe gi digau e lima mana (5,000)? Nia gada e hia ala ne haa go goodou gii honu i nia mee ala ne dubu?”

Digaula ga helekai, “E madangaholu maa lua.”

20 Gei Jesus ga heeu, “Di madagoaa ne ginigini agu palaawaa e hidu ang gi digau e haa mana (4,000), nia gada e hia ala ne haa go goodou gii honu i nia mee ala ne dubu?”

Gei digaula ga helekai, “E hidu.”

21 Jesus ga heeu, “Malaa goodou digi donu beleiaha?”

Jesus e haga hili tangada deegida i Bethsaida

22 Di nadau dau i Bethsaida, gei nia daangada ga laha mai di nadau dangada deegida gi Jesus, gaa dangi gi Mee gii bili gi di nadau dangada. 23 Jesus gaa kumi di lima o maa, gaa dagi gi daha mo di waahale. I muli di bui ana haawale gi nia golomada o maa, ga daahi ono lima gi hongo o mee, ga heeu, “Goe gu gidee?”

24 Gei mee ga ala aga ga helekai, “Uaa, au gu gidee nia daangada, e hai be nia laagau e heehee.”

25 Jesus gaa dugu labelaa ono lima gi hongo nia golomada o maa. Gei mee gaa mmada laa haga madammaa gi nia mee huogodoo. 26 Jesus ga hagau a mee gi dono hale ga helekai gi mee, “Goe hudee hana labelaa laa lodo di waahale deelaa.”

Peter e haga modongoohia aga a Jesus

(Matthew 16.13-20; Luke 9.18-21)

27 Gei Jesus mo ana dama agoago gaa hula gi nia waahale e hoohoo gi Caesarea Philippi. I di nadau hula, gei Jesus ga heeu, “Hagia mai malaa, nia daangada le e helekai bolo Au koai?”

28 Gei digaula ga helekai, “Hunu gau e helekai bolo Goe go John Babdais, gei hunu gau e helekai bolo Goe go Elijah, hunu gau e helekai bolo Goe tangada i nia soukohp.”*

29 Gei Jesus ga heeu, “Gei goodou bolo Au koai?”*

Peter ga helekai, “Goe go di Mesaia.”

30 Gei Jesus ga helekai bule gi digaula, “Goodou hudee hagi anga ina Au gi nia daangada.”

Jesus e helekai i dono hagaduadua mo dono made

(Matthew 16.21-28; Luke 9.22-27)

31 Jesus ga daamada ga agoago gi ana dama agoago, “Tama Tangada le e hai loo gi hagaduadua, ge e haga balumee go nia dagi mmaadua, mo nia dagi aamua hai mee dabu, mo digau haga donudonu haganoho. Gei Au ga daaligi gii made, gei i muli nia laangi e dolu, ga mouli aga.” 32 Mee gu helekai haga mmaa gi modongoohia digaula. Malaa, Peter gaa lahi a Mee gi mada ginaua, gaa hai ono ngudu gi Mee. 33 Gei Jesus gaa huli gi daha mo Peter, gaa mmada gi ana dama agoago, ga haga donu adu Peter, “Tuu i daha mo Au, Setan. Au maanadu la hagalee mai baahi o God, nia hagamaanadu hua dangada dangada.”

34 Gei Jesus ga haga dagabuli mai digau dogologo, mo ana dama agoago, ga helekai, “Maa tangada e hiihai e daudali Au, gi haga balumee ina ia, aamoo dono loobuu, daudali mai Au.* 35 Maa goe e hiihai e bida benebene do mouli, gei goe ga de gidee do mouli. Maa goe ga diiagi do mouli i di Au mo di Longo Humalia, goe ga gidee do mouli.* 36 Di humalia aha e gila adu gi di goe maa goe ga hai mee gi henuailala hagatau, gei e deemee di hai mee gi do mouli donu? Hagalee! 37 Di mee i golo ai bolo e wanga gei goe ga hai mee labelaa gi do mouli! 38 Tangada dela e langaadia i di au, mo agu agoago i lodo nia laangi mouli huaidu dolomeenei, gei Tama Tangada le e langaadia labelaa i mee, i dono hanimoi i nia madamada o dono Damana, mo digau di langi haga madagu.”

9

1 Jesus ga helekai, “Au e hagi adu gi goodou bolo hunu gau i ginei la hagalee mmade, gaa dae loo gi di nadau gidee Teenua King o God e dau mai mo ono mogobuna.”

Jesus gu madamada

(Matthew 17.1-13; Luke 9.28-36)

2 I muli nia laangi e ono, Jesus gaa lahi a Peter, James mo John gi hongo di gonduu duuduu i nua mada ginaadou. Gei Mee gu dina gee i mua digaula.* 3 Dono gahu gu madamada, gu kene hila mmaa, deai tangada i henuailala e mee di haga mmaa ono gahu beelaa ai. 4 Nia dama agoago dogodolu aalaa gaa mmada gi Elijah mo Moses e leelee ginaadou mo Jesus. 5 Peter ga helekai gi Jesus, “Meenei, koia e humalia go tadau noho i ginei. Gimaadou ga haga duu aga madau damaa hale e dolu, e dahi ni aau, ge e dahi ni Moses, ge e dahi ni Elijah.” 6 Peter gu de iloo ia di helekai, idimaa mee mo ono ehoo e uli nadau gai.

7 Gei di gololangi ga dehee mai laa nua, ga haga malu digaula, gei di lee ga lee mai i lodo di gololangi, “Deenei dagu Dama dela e aloho iei Au, goodou hagalongo gi Mee!”* 8 Digaula ga mmada adu hua, go Jesus hua modogoia i nadau baahi.

9 I di nadau lloo ia i di gonduu, gei Jesus gaa bule digaula, “Hudee hagi anga ina godou mee ala ne gidee goodou gi tei dangada, gaa dae loo gi Tama Tangada ma ga mouli aga i di made.” 10 Digaula gu daudali ana helekai, gei digaula ga daamada ga heheeu i nadau mehanga tadinga telekai, “di mouli aga i di made”, le e hai bolo aha? 11 Digaula ga heeu gi Jesus, “Digau haga donudonu haganoho le e aha ala e helekai bolo Elijah le e hai loo gi hanimoi matagidagi?”*

12 Gei Jesus ga helekai, “E donu, Elijah le e hanimoi i mua, e hagatogomaalia nia mee huogodoo. Di Beebaa Dabu le e aha dela e helekai bolo Tama Tangada le e hagaduadua kono, ge haga balumee? 13 Au e hagi adu gi goodou bolo Elijah la gu hanimoi, gei nia daangada ne hai anga go nadau mee ala e hiihai ginai, be nnelekai ala guu hihi gi lodo di Beebaa Dabu.”

Jesus e hagabagi di hagataalunga huaidu tama daane

(Matthew 17.14-21; Luke 9.37-43a)

14 Di nadau dau adu hua gi ana dama agoago ala i golo, ginaadou gaa mmada gi digau dogologo guu hii digaula gi lodo, mo digau haga donudonu haganoho e lagalagamaaloo gi digaula. 15 Di madagoaa o nia daangada ne gidee a Jesus, gei ginaadou gu homouli huoloo, ga llele adu ga hagaaloho gi Mee. 16 Jesus ga heeu gi ana dama agoago, “Ma di aha dela e lagalagamaaloo ai goodou gi digaula?”

17 Taane i tagabuli deelaa ga helekai, “Tangada Agoago, au gu laha mai dagu dama daane gi di Goe, idimaa di hagataalunga huaidu la gu i ono lodo, mee e deemee di leelee. 18 Di madagoaa di hagataalunga huaidu ma ga ulu gi lodo o mee, geia gu hinga hua gi lala, guu puu biabi dono ngudu, ge e kadi ono niha, gei dono huaidina gu dumaaloo. Gei au ne wanga a mee gi au dama agoago, gi haga bagia di hagataalunga huaidu deelaa, gei digaula e deemee.”

19 Jesus ga helekai, “Goodou digau de hagadonu huoloo! E waalooloo behee Au e hai gii noho i godou baahi? Ge waalooloo behee dogu hagakono ogu lodo i goodou? Laha mai tama daane deenaa!” 20 Digaula ga laha mai a mee gi Jesus.

Di madagoaa hua di hagataalunga huaidu ne gidee ia a Jesus, gaa hai tama daane deelaa gi bolebole, gaa hinga gi lala, ga gaehagaeha i hongo di gelegele, gaa puu biabi dono ngudu. 21 Jesus ga heeu gi tamana di tama, “Gu waalooloo behee i dana hai beenei?”

Gei tamana ga helekai, “Mai hua i tama. 22 Nia holongo e logo, gei di hagataalunga huaidu belee daaligi a mee gii made, i dana huduhudu a mee gi lodo di ahi, mo lodo nia monowai. Aloho mai, hagamaamaa ina mai gimaua, maa Goe e mee!”

23 Jesus ga helekai, “Uaa, maa goe e mee di hagadonu. Nia mee huogodoo le e mee i baahi digau ala nadau hagadonu i golo.”

24 Di madagoaa hua deelaa, tamana o tamagiigi daane la gaa wolo gi nua, “Au e hagadonu, gei au e dee dohu loo. Hagamaamaa ina au i dogu hagadonu gi maaloo!”

25 Jesus gaa mmada gi tagabuulinga daangada deelaa, gu honodia hua guu hii ginaadou gi lodo, geia ga helekai gi di hagataalunga huaidu deelaa, “Goe go di hagataalunga longoduli ge hagalee leelee, Au e helekai adu gi ulu mai gi daha mo tamagiigi daane deenaa, hudee ulu labelaa gi lodo o mee.”

26 Gei di hagataalunga deelaa gaa dangi, ga haga hinga tama daane gi hongo di gelegele, ga ulu mai gi daha, gei tama daane la guu hai be tangada ne made, gei hunu gau gu helekai bolo mee guu made. 27 Gei Jesus gaa kumi di lima o maa, ga hagamaamaa aga a mee gi du gi nua.

28 I muli Jesus mo ana dama agoago ne mada ginaadou i lodo di hale, digaula ga heeu gi Mee, “Gimaadou e aha ala ne deemee di hagabagi di hagataalunga huaidu deelaa?”

29 Gei Jesus ga helekai, “Tagadilinga deenei le e hai hua gi talodalo, di mee e mee i golo ai.”

Jesus e helekai labelaa i dono made

(Matthew 17.22-23; Luke 9.43b 45)

30 Jesus mo ana dama agoago ga hagatanga, gaa hula laa lodo o Galilee. Jesus hagalee hiihai nia daangada gi iloo di gowaa dela iei Ia. 31 Idimaa, Mee e aago gi ana dama agoago boloo, “Tama Tangada la gaa wanga gi digau ala belee daaligi a Mee gii made. Nia laangi e dolu nomuli, gei Mee ga mouli aga.”

32 Malaa, digaula digi donu gi di agoago deenei, digaula hogi e mmaadagu di heeu gi Mee.

Ma koai dela e kaedahi e aamua?

(Matthew 18.1-5; Luke 9.46-48)

33 Di nadau dau i Capernaum, ga ulu gi lodo di hale, gei Jesus ga heeu gi ana dama agoago, “Ma di aha dela nogo lagamaaloo ai goodou i tadau lloomoi i hongo di ala?”

34 Gei digaula digi leelee, idimaa, digaula nogo lagamaaloo i nadau mehanga be di ma koai dela koia e aamua.* 35 Jesus gaa noho gi lala, ga gahi mai ana dama agoago dilongoholu maa lua, ga helekai, “Tangada i goodou e hiihai gi togodahi, geia gi dugu eia gi mugi muli loo gii hege gi digau huogodoo.”* 36 Gei Mee ga gahi mai dana damagiigi, ga haga duu i nadau mua, ga bulubulu mai a mee gi ono lima, ga helekai, 37 “Be koai hua dela e benebene tamagiigi beenei i dogu ingoo, ia ne benebene hua Au, gei tangada dela ne benebene Au, ia ne benebene Au mo Mee dela ne hagau mai Au.”*

Tangada dela hagalee hai baahi mai gi gidaadou la di hoo ni gidaadou

(Luke 9.49-50)

38 John ga helekai gi Mee, “Tangada Agoago, gimaadou guu mmada gi tangada e hagabagi ana hagataalunga huaidu i do ingoo, gei gimaadou guu bule gi mee bolo gi hudee heia, idimaa, mee hagalee tangada i tadau hagabuulinga.”

39 Jesus ga helekai, “Hudee buleina a mee, idimaa, ma deai tangada e hai ana mee haga goboina i dogu ingoo, ga nomuli ga helekai huaidu i di Au ai. 40 Be koai hua dela hagalee hai baahi mai gi gidaadou, la di hoo ni gidaadou.* 41 Be koai hua dela ma ga gowadu dana ibu wai gi inumia go goodou, idimaa, goodou digau ni aagu, mee e hai loo gii kumi dono hui.*

Di hagamada gi di huaidu

(Matthew 18.6-9; Luke 17.1,2)

42 “Tangada dela ma gaa hai dana mee gi tamagiigi beenei, gaa hidi iei mee, gaa hudu gi daha dono hagadonu, tangada beenei le e humalia e nnoo dono uwa ginai di hadu mmili palaawaa damanaiee, e hudu gi lodo di moana. 43 Maa doo lima e hagabagege do hagadonu, la duudia gi daha, ma koia e humalia di ulu gi di mouli mo doo lima hua e dahi, i doo hana mo oo lima e lua gi lodo di gowaa hagaduadua, di ahi e deemee di made.* 44 [Nia ila ala e gai digaula, e deemee di mmade, gei di ahi dela e dudu digaula, e deemee di made.]

45 “Maa doo wae e hagabagege do hagadonu, la duudia gi daha, idimaa, e koia e humalia di ulu gi di mouli mo doo wae e dahi, i doo hana mo oo wae e lua gi lodo di gowaa hagaduadua. 46 [Nia ila ala e gai digaula, e deemee di mmade, gei di ahi dela e dudu digaula, e deemee di made.]

47 “Maa do golomada e hagabagege do hagadonu, kabee ina gi daha. Ma koia e humalia doo ulu gi Teenua King o God mo do golomada e dahi, i di goe dela gaa hudu gi lodo di gowaa hagaduadua mo o golomada e lua.* 48 Nia ila ala e gai digaula, e deemee di mmade, gei di ahi dela e dudu digaula, e deemee di made.*

49 “Nia daangada le e haga madammaa gi di ahi, gadoo be tigidaumaha dela e haga madammaa gi nia toolo.

50 “Nia toolo la nia mee humalia, gei dolomaa nia toolo aalaa la ga ono mmala ai, dehee tadau hai e mee di hai nia maa gii mmala labelaa?*

“Godou mouli gi humalia be nia toolo, goodou gi hagadaubuni mo di noho i di aumaalia.”

10

Jesus e agoago di maewae taga hai lodo

(Matthew 19.1-12; Luke 16.18)

1 Jesus ga hagatanga i di gowaa deelaa, gaa hana gi lodo di gowaa Judea, e hana laa lodo di monowai Jordan. Digau dogologowaahee gu dagabuli labelaa gi baahi o Mee, gei Mee ga agoago gi digaula be dana hai.

2 Nia Pharisee ga lloomoi belee hai a Mee gii hala, ga heeu gi Mee, “Hagia mai be tadau haganoho le e dumaalia gi taane di hudu dono lodo gi daha?”

3 Gei Jesus ga heeu, “Nnaganoho Moses ne gowadu gi goodou le e hai bolo aha?”

4 Digaula ga helekai, “Moses guu wanga di mogobuna gi taane e hai di beebaa haga maewae, gei taane la gaa mee di diiagi dono lodo.”*

5 Jesus ga helekai gi digaula, “Moses ne hihi taganoho deenei, idimaa, goodou ala e aago ngadaa. 6 Mai taamada i di madagoaa nia mee ne hai, di Beebaa Dabu gu helekai boloo,

‘God ne hai taane mo di ahina.*

7 Deenei tadinga taane gaa tanga gi daha

mo dono damana mo dono dinana,

gaa buni gi dono lodo.*

8 Meemaa dogolua guu hai hua tuaidina e dahi.’

“Meemaa gu hagalee dogolua, guu dahi. 9 Di mee a God dela ne haga puni, gi hudee wwae ina go tangada.”

10 Di nadau ulu labelaa gi lodo di hale, gei ana dama agoago ga heeu gi Mee i di agoago deenei.

11 Mee ga helekai gi digaula, “Taane ga diiagi dono lodo, gaa lodo gi tuai ahina, mee guu hai di huaidu hai be di manu, gu hai baahi gi dono lodo donu.* 12 E hai be di ahina ma ga diiagi dono lodo, gaa lodo gi tuai daane, mee guu hai di huaidu hai be di manu labelaa.”

Jesus e haga maluagina nia damagiigi lligi

(Matthew 19.13-15; Luke 18.15-17)

13 Digau ne laha mai nadau damagiigi gi Jesus, bolo Mee gi hagadau dugu ina ono lima gi hongo digaula, gei ana dama agoago gaa wwou gi digaula. 14 Jesus ga iloo, gei Mee gu de hiihai, ga helekai gi ana dama agoago, “Heia nia damagiigi gi lloomoi gi di Au, hudee bule ina digaula, idimaa Teenua King o God la ni digau beenei. 15 Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo tangada dela hagalee kae Teenua King o God be di hai o nia damagiigi, la deemee dana ulu i Teenua King o God.”* 16 Gei mee ga dahi mai nia damagiigi gi lodo ono lima, ga hagadau dugu ono lima gi hongo digaula, ga haga maluagina digaula.

Taane maluagina

(Matthew 19.16-30; Luke 18.18-30)

17 Di madagoaa Jesus e hana labelaa i hongo di ala, taane ga lele mai, ga dogoduli i ono mua, ga heeu gi Mee, “Tangada Agoago humalia, au e hai dagu aha, gei au ga hai mee gi di mouli dee odi?”

18 Jesus ga helekai, “Goe e aha dela e gahi Au bolo tangada agoago humalia? Deai tangada e humalia, dela hua go God modogoia. 19 Goe e iloo nia haganoho:

‘Hudee daaligidia tangada gii made,

hudee hai be di manu,

hudee gaiaa,

hudee dilikai,

hudee halahalau ina nia daangada,

hagalabagau ina do damana mo do dinana.’ ”*

20 Taane deelaa ga helekai, “Nia mee aanaa la guu hai huogodoo ko au mai i dogu mouli damagiigi.”

21 Jesus ga daumada adu a mee i dono aloho, ga helekai, “Di mee e dahi i golo digi heia kooe: Hana, huia o goloo gi daha, wanga ina nia bahi hadu gi digau hagaloale, gei goe gaa kae o maluagina i di langi. Nomuli, hanimoi, daudali mai Au.” 22 Taane deelaa ga longono eia, gei mee guu mmada hagadugina, guu hana manawa gee, idimaa, mee taane maluagina.

23 Jesus gaa mmada gi ana dama agoago, ga helekai gi digaula, “E haingadaa huoloo gi digau maluagina di ulu i Teenua King o God.”

24 Nia dama agoago a Maa gu gologolo gi ana helekai. Jesus ga helekai, “Agu dama, e haingadaa huoloo di ulu i Teenua King o God! 25 Tangada maluagina ma ga ulu i Teenua King o God le e koia e haingadaa i di manu ‘camel’ ma ga ulu laa lodo di bongoo di iwi dui mee.”

26 Gei nia dama agoago gu gologolo huoloo, ga leelee boloo, “Malaa, koai dela gaa mee di mouli?”

27 Jesus ga mmada adu gi digaula, ga helekai, “Di mee deenei e deemee i baahi tangada, gei e mee hua i baahi o God. Nia mee huogodoo e mee i baahi o God.”

28 Gei Peter ga helekai, “Mmada, gimaadou guu dugu madau mee huogodoo, gu daudali hua Goe.”

29 Jesus ga helekai, “Uaa, e donu, gei Au e hagi adu gi goodou bolo be koai ma ga diiagi dono hale, be ono duaahina daane mo ahina, be dono dinana be dono damana, be ana dama, be ana gowaa, i dogu gili mo di Longo Humalia, 30 mee gaa kae ana mee logowaahee i lodo di mouli deenei. Mee ga hai mee haga lau holongo gi nonua i ono hale, mono duaahina daane mo ahina, mono dinana, mono dama, mono gowaa, ge e kae di hagaduadua labelaa. Gei di madagoaa dela ma gaa dae mai, gei mee ga hai mee gi di mouli dee odi. 31 E dogologo digau ala i mugi mua dolomeenei, gaa hula laa muli, gei e dogologo digau ala i mugi muli dolomeenei, gaa hula laa mua.”*

Tolu holongo a Jesus e hagi aga dono made

(Matthew 20.17-19; Luke 18.31-34)

32 Jesus mo ana dama agoago e hula i hongo di ala gi Jerusalem, gei Jesus e hana i mua. Digaula e hula uli nadau gai, gei nia daangada ala e lloo adu i nadau muli le e mmaadagu. Gei Jesus ga haga dagabuli ana dama agoago gi mada ginaadou, ga hagi anga gi digaula nia mee ala gaa hai ang gi de Ia. 33 Ge Ia ga helekai, “Mmada, gidaadou e hula gi Jerusalem, dela di gowaa Tama Tangada gaa wanga gi nia lima o nia dagi aamua hai mee dabu, mo digau haga donudonu haganoho. Digaula ga haga balumee a Mee belee daaligi gii made, gaa wanga a Mee gi digau tuadimee. 34 Digaula gaa hai hagahuaidu a Mee mo di buibui nadau haawale gi Mee, ge e haga mamaawa a Mee, ga daaligi a Mee gii made, gei i muli nia laangi e dolu, ge Ia ga mouli aga.”

Tangidangi o James mo John

(Matthew 20.20-28)

35 Gei James mo John, go nia dama daane a Zebedee, ga lloomoi gi Jesus, ga helekai, “Tangada Agoago, di mee i golo gimaua e hiihai bolo Goe gi heia mai gi gimaua.”

36 Jesus ga heeu gi meemaa, “Ma di aha dela e hiihai ginai goolua?”

37 Gei meemaa ga helekai anga, “Do madagoaa dela ma gaa noho i hongo do lohongo king, gimaua e hiihai bolo Goe gi haga noho ina gimaua i do baahi, e dahi i do baahi gau donu, ge e dahi i do baahi gau ihala.”

38 Gei Jesus ga helekai gi meemaa, “Goolua e de iloo di gulu mee dela e tangi ai. Goolua e mee di inu di ibu o di hagaduadua dela ga inu iei Au? Goolua e mee di babdais i di babdais dela ga babdais iei Au?”*

39 Gei meemaa ga helekai, “Gimaua e mee.”

Jesus ga helekai, “E donu bolo goolua ga inu di ibu dela ga inu iei Au, ge ga babdais i di babdais dela ga babdais iei Au. 40 Gei Au ogu donu ai e hili tangada e noho i dogu baahi gau donu mo gau ihala. Ma go God hua dela gaa wanga nia lohongo aanei gi ana gau ala gu hagatogomaalia ginai nia maa.”

41 Nia dama agoago dilongoholu ala i golo ne longono ginaadou di mee deenei, gu hagawelewele gi James mo John. 42 Gei Jesus ga haga dagabuli digaula, ga helekai, “Goodou e iloo bolo nia dagi o digau tuadimee le e mogobuna di dagi digau tuadimee. Gei nia dagi le e hai mee gi nia mogobuna dagi huogodoo.* 43 Di hai deenei la hagalee go di godou hai dela e hai hegau ai. Tangada i godou baahi dela bolo ia gi aamua, geia gii hai tangada hai hegau ni goodou.* 44 Tangada dela bolo ia gii hai tangada aamua, geia gii hai di hege ni digau huogodoo. 45 Tama Tangada hogi la hagalee ne hanimoi bolo nia daangada gi hai hegau ang gi de Ia, ge Ia ne haneia belee hai hegau gi digau huogodoo, gaa wanga dehuia dono mouli gi mouli ai digau dogologo.”

Jesus e haga gidee a Bartimaeus

(Matthew 20.29-34; Luke 18.35-43)

46 Digaula ne dau i Jericho. Di madagoaa Jesus mo ana dama agoago, mo tagabuli damana ga hagatanga gi daha mo di waahale deelaa, taane deegida dono ingoo go Bartimaeus, tama ni Timaeus, e noho i taalinga di ala e madamadau ana mee. 47 Dono longono hua bolo ma go Jesus o Nazareth, geia gaa wolo gi nua, “Jesus, tama a David, dumaalia mai gi di au!”

48 Digau dogologo guu wwou gi mee gi hudee leelee, geia koia ne wolo gi nonua, “Goe go Tama a David, Goe dumaalia mai gi di au!”

49 Gei Jesus gaa duu, ga helekai, “Goodou laha mai a mee gi di Au.”

Gei digaula ga helekai gi taane deelaa, “Tenetene laa, duu i nua, Mee dela e gahigahi goe.”

50 Gei mee gaa hobo gi nua, gaa hudu gi daha dono gahu laa daha, gaa hana gi Jesus.

51 Gei Jesus ga heeu gi mee, “Ma di aha dela e hiihai ginai goe bolo Au gi heia adu gi di goe?”

Gei taane deegida ga helekai, “Tangada Agoago, heia au gii mee di gidee labelaa.”

52 Gei Jesus ga helekai, “Hana. Ma go do hagadonu dela ne hagahumalia goe.”

Di madagoaa hua deelaa, gei mee guu mee di mmada, ga daudali a Jesus i hongo di ala.

11

Jesus e ulu i Jerusalem i dono aali

(Matthew 21.1-11; Luke 19.28-40; John 12.12-19)

1 I di nadau lloo adu gi Jerusalem, hoohoo gi nia waahale Bethphage mo Bethany, digaula ne dau i di Gonduu Olib, gei Jesus ga hagau ana dama agoago dogolua gii hula gi mua, 2 ga helekai gi meemaa, “Hula gi di waahale dela i golo i gulu mua. Goolua ma gaa dau i golo, ga gidee tama ‘donkey’, digi hana tangada nonua, e daula i golo. Wwedee ina, dagia mai. 3 Maa tangada ga heeu boloo, ‘Goolua e hai di gulu aha?’ Gei goolua helekai boloo, ‘Tagi e hiihai e hai hegau ai di maa, ga laha mai laa hagalee duai.’ ”

4 Gei meemaa gaa hula, ga gidee di ‘donkey’ digi madua loo e daula i di ngudu di bontai di hale i taalinga di ala, gaa wwede di maa. 5 Hunu daangada i digaula nogo tuu i golo ga heeu gi meemaa, “Goolua e wwede di ‘donkey’ eimaha?”

6 Gei meemaa ga helekai nia helekai a Jesus ne hai, gei nia daane aalaa ga dumaalia gi meemaa gii hula ginaadou. 7 Gei meemaa gaa dagi tama ‘donkey’ gi Jesus, gaa gahu di manu gi di gahu, gei Jesus gaa gaga gi hongo di maa. 8 Digau dogologo gaa holo nadau gahu gi hongo di ala, gei hunu daangada e duuduu mai nadau manga laagau, e magamaga laa hongo di ala, e haaligi di ala. 9 Digau ala e hula i mua mono gau ala e dagi mai muli, ga momoogo,

“Hagaamuina a God,

God gi hagahumalia ina tangada

dela e hanimoi i di ingoo o Dimaadua.*

10 God gi hagahumalia ina

tenua o tadau damana go David dela ga dau mai.

Hagaamuina a God!”

11 Jesus ga ulu gi lodo Jerusalem, gaa hana gi lodo di Hale Daumaha, ga madamada gi nia mee huogodoo ala i lodo. Ga hiahi ia di mee, gei Mee gaa hana gi daha mo di gowaa deelaa, gaa hana gi Bethany mo ana dama agoago dilongoholu maa lua.

Jesus e haga halauwa di laagau ‘fig’

(Matthew 21.18-19)

12 Dono daiaa, gei digaula ga hagatanga labelaa i Bethany, gei Jesus gu hiigai. 13 Gei Mee ga gidee di laagau ‘fig’ haga mogowaa, e dau logo ono lau, ga hanadu ginai belee mmada be Ia e gida ana golee i di maa. Gei dono dau adu, nia lau hua ala i golo, idimaa, ma hagalee di madagoaa e huwa ai nia ‘fig’. 14 Jesus ga helekai gi di laagau ‘fig’, “Tangada e gai labelaa dana golee mai i di goe ai.”

Gei ana dama agoago gu longono ginaadou a Mee.

Jesus e hana gi di Hale Daumaha

(Matthew 21.12-17; Luke 19.45-48; John 2.13-22)

15 I di nadau dau adu hua gi Jerusalem, gei Jesus gaa hana gi lodo di Hale Daumaha, ga hagabagi digau huogodoo ala e huihui mo di huihui gi daha nadau mee. Mee ga hulihuli gi lala nia deebele digau wawaaheei bahihadu, mo nia lohongo o digau huihui mwuroi. 16 Gei Mee gu hagalee dumaalia gi tei dangada gi dagidagia ana mee i lodo di Hale Daumaha. 17 Mee ga agoago gi digaula, “Ma guu hihi i lodo di Beebaa Dabu bolo God gu helekai,

‘Dogu Hale Daumaha le e haga ingoo

bolo di hale hai dalodalo ni digau henuailala huogodoo.’

“Gei goodou guu hai di maa di lohongo hai gaiaa!”*

18 Nia dagi hai mee dabu, mono gau haga donudonu haganoho ga longono ginaadou nnelekai aanei, gei digaula ga daamada ga halahala di nadau hai belee daaligi a Jesus. Gei digaula e mmaadagu, idimaa, nia daangada dogologo e hagalabagau huoloo nia agoago a Maa.

19 Ga hiahi ia di mee, Jesus mo ana dama agoago ga hagatanga gi daha mo di waahale.

Di agoago e hagatau gi di laagau ‘fig’

(Matthew 21.20-22)

20 Hagaluada loo dono daiaa, i di nadau hula i hongo di ala, ga gidee di laagau ‘fig’ deelaa, la guu mae aga i lala. 21 Peter ga langahia ga helekai gi Jesus, “Tangada Agoago, mmada gi di laagau dela ne haga halauwa Kooe, guu mae!”

22 Jesus ga helekai, “Hagadonu ina a God. 23 Au e hagi adu gii donu goodou bolo tangada ma ga helekai gi di gonduu deenei boloo, ‘Hana, doo gi lodo di moana,’ geia hagalee manawa logo, e haga donu hua bolo ma gaa hai hua be ana helekai, gei di maa gaa gila.* 24 Deenei laa, Au e hagi adu bolo goodou ma ga dalodalo e madau di godou mee, hagadonu ina bolo goodou ga hai mee gi di mee dela e madau ai, gei di maa ga dugu adu gi goodou. 25 Malaa, goodou ma gaa tuu ga dalodalo, dumaalia gi nia hala o tangada ne hai adu. Gei di godou Damana i di langi ga dumaalia adu gi godou ihala.* 26 [Maa goodou hagalee dumaalia gi nia hala digau ala i golo, di godou Damana dela i di langi hagalee dumaalia gi godou ihala.”]

Di heeu di mogobuna dagi o Jesus

(Matthew 21.23-27; Luke 20.1-8)

27 Digaula gaa dau adu labelaa gi Jerusalem. Di madagoaa hua o Jesus e hanadu gi lodo di Hale Daumaha, gei nia dagi aamua hai mee dabu, mo digau haga donudonu haganoho, mo nia dagi mmaadua ga lloomoi, 28 ga heeu, “Ma di mogobuna dagi mai hee dela e hai ai au mee aanei? Ma koai ne dugu adu di mogobuna deenei?”

29 Jesus ga helekai, “Au gaa hai dagu heeu hua e dahi, maa goodou ga hagi mai, gei Au ga hagi adu di mogobuna dagi ni ooi dela e hai ai agu mee aanei: 30 Hagia mai, di mogobuna a John dela e hai ana babdais, la mai baahi o God, be mai baahi nia daangada?”

31 Digaula ga daamada ga lagamaaloo i nadau mehanga boloo, “Gidaadou la ga helekai bolo aha? Maa gidaadou ga helekai, ‘Mai baahi o God’, gei Mee ga helekai, ‘Malaa e aha goodou hagalee hagadonu a John?’ 32 Maa gidaadou ga helekai boloo, ‘Mai hua nia daangada...’ ” (Digaula e mmaadagu i nia daangada, idimaa, e dogologo e hagadonu bolo John la di soukohp e donu.) 33 Malaa, digaula ga helekai gi Jesus, “Gimaadou e de iloo.”

Jesus ga helekai gi digaula, “Au hogi hagalee hagi adu di mogobuna mai hee dela e hai ai agu mee aanei.”

12

Di agoago e hagatau gi digau dogi mee

(Matthew 21.33-46; Luke 20.9-19)

1 Jesus ga agoago i nia ala kai, “Tangada gaa dogi dana hadagee waini, ga abaaba, gaa hai dana gowaa tau waini, ga haga duu dana angulaa hagaloohi. Mee gaa wanga gi ana gau dogi mee gi ngalua ai, gaa hana haga mogowaa.* 2 Di madagoaa taugai, gei mee ga hagau dana dangada hai hegau gi digau dogi mee aalaa, gi gaamai dono duhongo i di hadagee waini deelaa. 3 Gei digau dogi mee gaa kumi tangada hai hegau deelaa, ga daaligi, ga hagau gii hana, dana mee ne kae ai. 4 Gei tangada dana hadagee waini ga hagau labelaa dana huai dangada hai hegau. Digau dogi mee ga hagamaawa di libogo o maa, gaa hai di nadau hai e haga langaadia a mee. 5 Gei tangada dana hadagee ga hagau labelaa dana huai dangada, gei digaula ga daaligi a mee. E dogologo ne hagau nomuli, gei guu tale huogodoo gi di haingadaa deelaa, hunu gau gu hagamamaawa, ge hunu gau gu daaligi gii mmade. 6 Tangada dela ne dubu i golo, la go tama daane donu o tangada dana hadagee waini. Muliagi loo gei mee ga hagau hua go dana dama daane donu gi digau dogi mee aalaa. Ga helekai, ‘Au e iloo bolo digaula ga hagalabagau laa dagu dama daane.’ 7 Gei digau dogi mee aalaa ga leelee i nadau mehanga boloo, ‘Deenei la go tama donu a maa. Lloomoi, gidaadou ga daaligi a mee gii made, gei gidaadou ga hai mee gi nia mee a maa ala belee hai mee ginai.’ 8 Malaa, digaula gaa kumi tama daane deelaa, ga daaligi, gaa hudu tuaidina o maa gi daha mo di hadagee waini.”

9 Jesus ga heeu, “Malaa, tangada dana hadagee waini la gaa hai dana aha? Mee ga hanimoi, ga dadaaligi nia daane aalaa, gaa wanga di hadagee waini gi nnuai daangada gi benabena ina. 10 Goodou digi daulia di Beebaa Dabu dela e helekai boloo,

‘Di hadu dela ne hudu gi daha go digau hau hale

bolo di balu hadu,

la guu hai di hadu dela e kaedahi e hagalabagau.*

11 Di mee deenei la ne hai go Dimaadua,

e haga goboina dangada.’ ”

12 Nia dagi o digau o Jew, gu hagamada belee lawalawa a Jesus, i digaula e iloo bolo di ala kai a Maa le e hagatau ang gi ginaadou. I di nadau mmaadagu i digau dogologo aalaa, ga diiagi a Mee, gaa hula.

Di heeu o di hui dagitedi

(Matthew 22.15-22; Luke 20.20-26)

13 Nia Pharisee mo digau hagamaamaa Herod ne hagau gi Jesus, belee haga ihala a mee gi nia heeu. 14 Digaula ga lloomoi gi Mee ga heeu, “Tangada Agoago, gimaadou e iloo bolo Goe e helekai donu, e haga balumee nia hagabaubau dangada, ge hagalee hilihili dangada, ge e agoago di tonu i di hiihai a God gi nia daangada. Hagia mai be di maa e hai baahi gi tadau haganoho di hui tadau dagitedi gi di king o Rome? Gidaadou e hui be deeai?”

15 Gei Jesus gu gidee i lodo nadau helekai halahalau, ga helekai, “Goodou belee haga ihala au eiaha? Gaamai teenedi silber gii mmada au.”

16 Digaula gaa wanga di nadau teenedi, gei Mee ga heeu, “Ma di ada ni ooi, ge di ingoo ni ooi aanei?”

Gei digaula ga helekai, “Ni di king o Rome.”

17 Gei Jesus ga helekai, “Malaa, wanga ina gi di king nia mee a di king, ge wanga ina gi God nia mee a God.”

Gei digaula gu goboina e ginaadou a Jesus.

Di heeu di mouli aga mai di made

(Matthew 22.23-33; Luke 20.27-40)

18 Nia Sadduccee, ala e agoago bolo nia daangada e hagalee mouli aga i di made, ga lloomoi gi Jesus ga heeu,* 19 “Tangada Agoago, Moses guu hihi taganoho deenei,

‘Taane ma gaa made, gei dono lodo gaa noho i golo,

dana dama ai,

gei tuaahina daane o taane dela ne made

gaa lodo gi di ahina deelaa,

gi gila mai di tama e ala be di tama ni taane dela ne made.’*

20 “Dolomaa, tagahaanau daane dogohidu, di ulu madua gaa hai dono lodo, nomuli gaa made, di nau dama ai. 21 Gei togolua daane la gaa lodo labelaa gi di ahina deelaa, geia gaa made labelaa, di nau dama ai, gei togodolu daane la go di hai la hua. 22 Taga haanau daane dogohidu aalaa guu lodo huogodoo gi di ahina deelaa, gei ginaadou guu mmade huogodoo, nadau dama ai. Muliagina loo gei di ahina la gaa made. 23 Di madagoaa digau mmade ma ga mouli aga i di laangi o di mouli aga, di ahina deelaa la gaa hai di lodo ni ooi? Idimaa, digau dogohidu aalaa ne lodo huogodoo gi mee.”

24 Jesus ga helekai, “Goodou gu ihala, idimaa goodou e de iloo nia helekai o di Beebaa Dabu mo di mogobuna o God. 25 Digau mmade ma ga mouli aga, la hagalee hai nadau lodo, gadoo be digau di langi. 26 Deenei di agoago o di mouli aga i di made: goodou digi daulia di Beebaa Moses di kai o di laagau e ulaula? Ma guu hihi bolo God e helekai gi Moses boloo,

‘Au go di God o Abraham,

di God o Isaac,

mo di God o Jacob.’*

27 “Mee go di God o digau mouli, hagalee ni digau mmade. Goodou digau gu ihala!”

Taganoho Aamua

(Matthew 22.34-40; Luke 10.25-28)

28 Tangada haga donudonu haganoho i golo, e hagalongo gi nia helekai aanei. Mee gu iloo bolo nia helekai a Jesus ala ne hai gi di heeu o nia Sadduccee, le e humalia. Geia ga hanimoi gi Jesus, ga heeu, “Dehee taganoho koia e hagalabagau i nia haganoho huogodoo?”

29 Gei Jesus ga helekai, “Deenei taganoho koia e aamua:

‘Israel, gi hagalongo!

Dimaadua dela go tadau God,

go Mee hua dela go God.*

30 Goe gi aloho i Dimaadua, go doo God,

aga i lodo do manawa hagatau, mo do hagataalunga hagatau,

mo au hagabaubau huogodoo, mo oo mahi huogodoo.’

31 “Gei di lua haganoho le e hai hua be di maa, boloo,

‘Goe gi aloho i tangada dela i do baahi,

gii hai be do aloho i di goe.’

“E deai taganoho labelaa i golo, e aamua laa hongo nia haganoho e lua aanei ai.”*

32 Tangada haga donudonu haganoho ga helekai gi Jesus, “Tangada Agoago, gu hai donu go au helekai ala ne hai boloo: ‘Tagi la dela hua go God, deai di god labelaa i golo ai, dela hua go Mee.* 33 Tangada la gi aloho i dono God, mai i lodo dono manawa, mo ana hagabaubau mo ono mahi, gei gi aloho i tangada dela i dono baahi be dono aloho i deia.’ Koia e hagalabagau go di hai hegau gi nia haganoho e lua aanei, i tadau hai dela e wanga dehuia tadau manu gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha, mono tigidaumaha huogodoo ala e hai ang gi God.”*

34 Jesus ga iloo Ia, bolo nia helekai a maa gu hai donu, ge Ia ga helekai gi mee, “Goe hagalee mogowaa i Teenua King o God.”

Gei nomuli, gu deai tangada e heeu dana mee gi Mee ai.

Di heeu di hai o Mesaia

(Matthew 22.41-46; Luke 20.41-44)

35 Di madagoaa Jesus e hai ana agoago i lodo di Hale Daumaha, ge Ia ga heeu, “Digau haga donudonu haganoho le e aha ala e hai bolo di Mesaia la di hagadili ni David? 36 Idimaa, di Hagataalunga Dabu gu haga helekai a David:

‘Dimaadua gu helekai gi dogu Dagi:

Goe noho i dogu baahi gau donu,

gaa dae loo gi dogu madagoaa ma gaa dugu

o hagadaumee gi lala o babaawae.’*

37 “David donu e gahi a mee bolo dono Dagi, malaa di Mesaia la di hagadili behee ni David?”

Jesus e haga iloo hagalliga gi digau haga donudonu haganoho

(Matthew 23.1-36; Luke 20.45-47)

Nia daangada dogologo nogo hagalongo tenetene gi nia agoago a Jesus. 38 Mee ga agoago gi digaula, “Goodou hudee kawe i digau haga donudonu haganoho ala e ulu i nia gahu lloo, ga heehee laa, gei e hiihai bolo nia daangada gi hagaaloho mo hagalaamua ina ginaadou i lodo nia gowaa huihui mee, 39 ge e hilihili nadau lohongo aamua i lodo nia synagogee mo lodo nia hagamiami. 40 Aanei go digaula ala e mada maaloo e kae nia goloo o nia hale nia ahina guu mmade nadau lodo, ge e hai nadau dalodalo lloowehaa i mua nia golomada o nia daangada. Malaa, nadau hagaduadua la koia e huaidu.”

Tigidaumaha o di ahina guu made dono lodo

(Luke 21.1-4)

41 Jesus e noho i lodo di Hale Daumaha, hoohoo gi di gowaa dela e dugu ginai nia tigidaumaha, ge Ia e daumada digau ala e dugu nadau teenedi. E dogologo digau maluagina e tigidaumaha nadau teenedi e logo. 42 Di ahina hagaloale guu made dono lodo ga hanimoi nomuli, gaa dugu ana teenedi e lua. 43 Gei Jesus ga gahi mai ana dama agoago gi dono baahi, ga helekai, “Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo tigidaumaha di ahina hagaloale deenei ne hai, la koia gu damanaiee i nia tigidaumaha digaula huogodoo. 44 Digau ala i golo ne dugu hunu teenedi gi lodo di gowaa tigidaumaha mai nadau maluagina, gei di ahina hagaloale deenei gu hagaodi anga ana teenedi huogodoo ala belee hagahumalia ieia.”

13

Jesus e hagi aga di mooho o di Hale Daumaha

(Matthew 24.1-2; Luke 21.5-6)

1 Di madagoaa Jesus ne hagatanga i di Hale Daumaha, tangada i ana dama agoago ga helekai, “Tangada Agoago, mmada gi nia hadu mono hale ala e humalia!”

2 Jesus ga helekai anga, “Goe e gidee nia hale humalia aanei? Di hadu e dahi gaa dubu i dono lohongo ai. Nia hadu huogodoo ga meheu gi lala.”

Nia haingadaa mono haga huaidu

(Matthew 24.3-14; Luke 21.7-19)

3 Jesus nogo noho i hongo di Gonduu Olib, i di baahi adu gi di Hale Daumaha, gei Peter, James, John mo Andrew ga mmaanege adu gi baahi o Mee, ga heeu gi Mee mada ginaadou, 4 “Meenei, hagia mai be nia mee aanei le e hai ma gaa hee, ge hagailongo gi di aha, bolo ma gu hoohoo gaa hai?”

5 Jesus ga helekai, “Goodou pula i goodou, gi de halahalau hua go tangada. 6 Idimaa, dogologo e lloomoi i dogu ingoo, ga hagi adu, ‘Au go mee!’ Gei nia daangada dogologo ga halahalau go digaula. 7 Di madagoaa goodou ma ga longono nia lee dauwa ala e hai hoohoo mai mono longo dauwa ala e mogowaa, goodou hudee uli godou gai. Nia mee aanei le e hai loo gii kila, gei hagalee haga modongoohia bolo di hagaodi gu dau mai. 8 Nia henua ga heheebagi, nia king ga heheebagi, nia madagowaa huogodoo i henuailala ga ngalungalua, nia dau hiigai ga i golo. Nia mee aanei le e hai gadoo be di mmae matagidagi o di ahina ma ga haanau.

9 “Goodou gii noho kanakana, idimaa, goodou ga lawalawa go nia daangada gaa lahi gi di gowaa hai gabunga. Goodou ga haga mamaawa i lodo nia synagogee gaa lahi gi mua nia king i dogu gili, bolo goodou gi haga modongoohia ina gi digaula di hai o di Longo Humalia.* 10 I mua di hagaodi ga dau mai, di Longo Humalia e hai gii dele gii dau gi nia henua huogodoo. 11 Malaa, goodou ma ga lawalawa, gaa lahi gi di gowaa hai gabunga, gei goodou hudee maanadu e logo be goodou ga helekai bolo aha i mua digaula. Goodou helekai hua nia mee ala ga gowadu gi goodou i di madagoaa deelaa. Idimaa, nia helekai ala ga helekai ai goodou, la hagalee mai godou baahi, nia helekai mai baahi di Hagataalunga Dabu. 12 Nia daane gaa wanga nadau duaahina daane gi daaligidia gii mmade. Nia damana hogi gaa wanga nadau dama gi daaligidia gii mmade, gei nia dama ga hai baahi gi nadau maadua, gaa wanga digaula gi daaligidia gii mmade. 13 Digau huogodoo ga de hiihai adu gi goodou i dogu gili. Be koai hua dela e dadaahi dono hagadonu gaa dae loo gi di hagaodi ga mouli.*

Di ada mee haga manawa gee dangada

(Matthew 24.15-28; Luke 21.20-24)

14 “Goodou ga gidee di ada mee haga manawa gee dangada e duu i lodo di gowaa e dee duudanga belee duu ai.” (Tangada dela e dau di haga iloo deenei, la gi iloo ia tadinga o di maa!) “Di madagoaa hua deelaa, digau ala e noho i Judea la gii llele gi daha gi tomo nia dama gonduu.* 15 Tangada dela i tomo dono hale, la hudee hai bolo ia e haneia gi lala e ulu gi lodo dono hale e kae ana mee.* 16 Tangada dela i lodo henua, la hudee haneia bolo e kae dono gahu. 17 Koia e huaidu ang gi nia ahina hai dama, mo nia ahina nadau dama lligi i nia laangi aalaa ma ga dau mai! 18 Goodou dalodalo bolo nia mee aanei gi hudee heia adu i di madagoaa magalillili! 19 Idimaa, nia haingadaa o nia laangi aalaa, la koia e huaidu huoloo i nia haingadaa mai taamada di madagoaa ne hai henuailala go God, gaa dae mai loo gi dolomeenei. Nia huaidu beenei e kila aga labelaa maalia ai.* 20 Malaa, Dimaadua e haga hogoohi nia laangi aalaa; maa Mee ga hagalee hai beelaa, deai tangada e mouli ai. Mee e haga hogoohi mai nia laangi aalaa, ne hidi mai i ana dama ala ne hilihili.

21 “Tangada ma ga helekai adu gi goodou, boloo, ‘Deenei di Mesaia!’ be, ‘Deelaa a Mee!’ goodou hudee hagadonu ina a mee. 22 Idimaa, nia mesaia dilikai mono soukohp dilikai ga kila aga i golo. Digaula gaa hai nadau hagailongo haga goboina mono mogobuna, belee halahalau nia dama a God ala gu hilihili, be di maa e mee. 23 Gii pula i goodou. Au e hagi adu nia mee aanei huogodoo i mua di madagoaa.

Di hanimoi o Tama Tangada

(Matthew 24.29-31; Luke 21.25-28)

24 “Nia laangi ala i muli di haingadaa damana, di laa la ga bouli, gei di malama ga hagalee maahina.* 25 Nia heduu o di langi ga monnono, gei nia mogobuna o di ahiaalangi ga ngalungalua gi daha mo nadau lohongo.* 26 Gei goodou gaa mmada gi Tama Tangada e haneia i lodo nia gololangi, i nia mahi mono madamada aamua.* 27 Gei Mee ga hagau ana gau di langi gi nia mada e haa o henuailala, belee haga dagabuli mai digau a God ala gu hilihili, e loomoi i nia mada huogodoo o henuailala.

Di agoago e hagatau gi di laagau ‘fig’

(Matthew 24.32-35; Luke 21.29-33)

28 “Goodou gaabee di mee deenei e hagatau gi di laagau ‘fig’. Nia manga o di maa ala ma ga matilitili, gaa tomo ono lau, goodou gu iloo bolo di madagoaa mahanahana la gu hoohoo mai. 29 E hai gadoo beelaa, be goodou ala ma ga gidee nia mee aanei ala ma ga kila aga, gei goodou gu iloo hua, bolo di madagoaa gu hoohoo mai, gu togomaalia ga daamada. 30 Gi langahia bolo nia mee aanei le e kila, e hai i mua di adu dangada dela e mouli dolomeenei ma gaa mmade huogodoo. 31 Di langi mo henuailala le e odi, gei agu helekai la hagalee e odi.

Tangada e iloo ia di laangi mo di aawaa ai

(Matthew 24.36-44)

32 “Deai tangada e iloo di laangi deelaa be di aawaa ai; digau di langi e de iloo hogi, mo Tama daane hogi e de iloo Ia labelaa, dela hua go Tamana modogoia e iloo. 33 Noho kanakana, i goodou e de iloo di dae mai di madagoaa. 34 E hai gadoo be taane ma gaa hai dono ala e hana haga mogowaa, gaa dugu ana gau hai hegau belee benebene dono hale, gaa wanga nadau moomee e hai. Geia ga helekai gi di hagaloohi o di bontai, bolo gii noho hilahila gi daha.* 35 Malaa, goodou gii noho kanakana, i di hanimoi o tagi di hale la de iloo goodou, be ma hiahi, be i di waelua di boo, be i mua di ada, be i mua di laa e hobo. 36 Maa mee ga limalima dono hanimoi, mee gi de boogia hua goodou e kii. 37 Agu helekai adu gi goodou, le e helekai gi digau huogodoo, bolo goodou gii noho kanakana.”

14

Di hagataele hagammuni a taaligi Jesus

(Matthew 26.1-5; Luke 22.1-2; John 11.45-53)

1 Nia laangi e lua i mua Tagamiami Pasoobaa mo Tagamiami Palaawaa Digi Hagatanga, nia dagi aamua hai mee dabu, mo digau haga donudonu haganoho e halahala di nadau ala hagammuni e kumi a Jesus e daaligi gii made.* 2 Digaula ga helekai, “Gidaadou hagalee hai di mee deenei i lodo di laangi Pasoobaa, gi dee wwaa hua nia daangada.”

Jesus e hagatulu i Bethany

(Matthew 26.6-13; John 12.1-8)

3 Jesus nogo i Bethany i di hale o Simon, taane nogo magi genegene i mua. Di madagoaa hua a Jesus e miami, gei di ahina ga hanimoi mo dana loaabi ‘alabaster’ e honu lolo kala hui ngadaa ne hai gi nia ‘nard’, gaa huge, ga hagatulutulu di libogo o Jesus.* 4 Digau ala nogo i golo la gu hagawelewele, ga helekai i nadau mehanga, “Ma e aha dela gu hagauwwou di lolo kala deenei? 5 Maa bolo ne hui gi daha e mee hua di kila mai nia silber i hongo dolu lau, gaa wanga gi digau hagaloale!” Gei digaula ga helekai tamu i di ahina deelaa.

6 Gei Jesus ga helekai, “Diagia hua a mee. Goodou e haga madugidugia a mee eiaha? E humalia ge madamada go dana hai dela ne hai mai gi di Au. 7 Digau hagaloale le e noho i godou baahi i nia madagoaa huogodoo, e mee hua di godou hagamaamaa i di ingoo hua di madagoaa dela e hiihai ginai goodou. Gei Au e hagalee waalooloo i godou baahi.* 8 Gei di ahina deenei ne hai go dana mee dela e mee. Mee ne hagatulutulu dana lolo kala gi dogu huaidina, belee hagatogomaalia Au i mua dogu danu. 9 Au e hagi adu gii donu goodou bolo nia gowaa huogodoo i henuailala hagatau ala e dele ginai di Longo Humalia, dana mee dela ne hai, le e dele hogi, e haga langalangahia a mee.”

Judas guu baba bolo ia ga hagi anga a Jesus

(Matthew 26.14-16; Luke 22.3-6)

10 Judas Iscariot, tangada i nia dama agoago dilongoholu maa lua, gaa hana gi nia dagi aamua hai mee dabu, belee odi a Jesus gi digaula. 11 Digaula gu tenetene huoloo gi telekai a Judas dela ne hai ang gi ginaadou, ga hagababa bolo ginaadou e wanga nadau teenedi gi mee. Malaa, Judas ga daamada ga halahala dana madagoaa humalia belee wanga a Jesus gi digaula.

Jesus mo ana dama agoago e miami i Tagamiami Pasoobaa

(Matthew 26.17-25; Luke 22.7-14,21-23; John 13.21-30)

12 Di laangi matagidagi o nia laangi llauehe o Tagamiami Palaawaa Digi Hagatanga, dela go di laangi e daaligi ai nia siibi o Tagamiami Pasoobaa, gei nia dama agoago a Jesus ga heeu gi Mee, “Dehee dau gowaa e hiihai gimaadou gi hagatogomaalia ina dau Hagamiami Pasoobaa?”

13 Jesus ga hagau ana dama agoago dogolua, ga helekai, “Hula gi di waahale damana deelaa, taane i golo ga heetugi adu, e kae dana mee hagahau wai, daudalia a mee. 14 Gei goolua ga helekai gi tangada donu di hale dela ga ulu ginai mee, boloo, ‘Tangada Agoago e helekai bolo dehee di ruum e humalia ang gi de Ia mo ana dama agoago, e hai di nadau Hagamiami Pasoobaa?’ 15 Gei mee ga hagi adu dana ruum damana i nua, gu togomaalia. Deelaa di gowaa e hagatogomaalia gulu mee mai gi gidaadou.”

16 Nia dama agoago a Maa gaa hula gi di waahale damana, ga gidee nia mee huogodoo e hai be nnelekai a Jesus, gei meemaa ga hagatogomaalia Tagamiami Pasoobaa.

17 Hiahi ia di mee, Jesus mo ana dama agoago dilongoholu maa lua gaa hula gi Jerusalem. 18 Di nadau noho miami, gei Jesus ga helekai, “Au e hagi adu gi goodou bolo tangada e dahi i goodou la gaa wanga Au, mee e miami dalia Au dolomeenei.”*

19 Gei nia dama agoago gu de nnoomaalia gi telekai deelaa, ga hagadau dagidahi, e hai nadau heeu gi Mee boloo, “Meenei, ma ko au dela e helekai iei Goe?”

20 Gei Jesus ga helekai, “Tangada e dahi i goodou dilongoholu maa lua dela gaa hagatiu dana palaawaa gi lodo di ibu dalia Au, deelaa go mee. 21 Tama Tangada le e made be nnelekai di Beebaa Dabu. Gei e huaidu huoloo ang gi tangada dela ma ga hagi anga Tama Tangada. E humalia hua maa tangada deelaa hagalee belee haanau!”

Tagamiami o Tagi

(Matthew 26.26-30; Luke 22.14-20; 1-Corinthians 11.23-25)

22 I di nadau miami hua, gei Jesus ga dahi aga dana palaawaa, ga danggee, ga ginigini, gaa duwwe gi ana dama agoago, ga helekai, “Geina, deenei la go dogu huaidina.”

23 Nomuli ga dahi aga dana ibu waini, ga danggee ang gi God, gaa wanga gi digaula, huogodoo gu inu di maa. 24 Jesus ga helekai, “Aanei la go ogu dodo ala e hali gi digau dogologo. Ogu dodo la di hagababa hoou a God.* 25 Au e hagi adu gi goodou bolo Au hagalee e inu di ibu waini deenei labelaa, gaa dae loo gi di laangi Au ma ga inu nia waini hoou i Teenua King o God.”

26 Nomuli hua di nadau daahili, digaula gaa hula gi di Gonduu Olib.

Jesus e kokohp di haga de iloo a Peter

(Matthew 26.31-35; Luke 22.31-34; John 13.36-38)

27 Jesus ga helekai gi digaula, “Goodou huogodoo gaa llele dagidahi, ga diiagi Au, i di Beebaa Dabu e helekai boloo,

‘God ga daaligi tangada hagaloohi siibi,

gei nia siibi la ga lellele dagidahi.’*

28 “Gei i muli dogu mouli aga, gei Au gaa hana i godou mua gi Galilee.”*

29 Peter ga helekai gi Mee, “Ma e aha maa digaula ga diiagi Goe, gei au la hagalee loo e diiagi Goe!”

30 Jesus ga helekai gi Peter, “Au e hagi adu bolo i mua teduu daane ma gaa wolo haga lua boo nei, gei goe ga helekai haga dolu bolo goe e de iloo e goe Au.”

31 Peter ga helekai maaloo, “Au hagalee loo e helekai bolo au e de iloo eau Goe, ma e aha maa au e hai gii made dalia Goe!”

Nia dama agoago huogodoo ala i golo e helekai go telekai la hua.

Jesus e dalodalo i Gethsemane

(Matthew 26.36-46; Luke 22.39-46)

32 Digaula gaa dau i Gethsemane, gei Jesus ga helekai gi ana dama agoago, “Noho i ginei i dogu madagoaa e hai agu dalodalo.” 33 Mee gaa lahi a Peter, James mo John. Di manawa gee guu dau hogi i ono lodo, 34 ge Ia ga helekai gi digaula, “Ogu lodo gu manawa gee huoloo, be di mee ga hagahuaidu Au gii made. Goodou noho i ginei mo di madamada gi daha.”

35 Gei Mee gaa hana gi mada tanga i digaula, gaa bala ia gi hongo di gelegele, ga dalodalo be di madagoaa o di hagaduadua le e mee di daa gi daha mo Ia, be di maa e mee. 36 Mee ga helekai, “Abba, dogu Damana, Goe e mee i nia mee huogodoo. Daawa ina di ibu o di hagaduadua gi daha mo Au. Gei hagalee go dogu hiihai, go do hiihai le e hai.”

37 Gei Mee ga hanimoi gi baahi ana dama agoago dogodolu, ga gidee digaula e kii. Gei Mee ga helekai gi Peter, “Simon, goe e kii hua? Goe e deemee di haga aala i di aawaa hua e dahi?” 38 Mee ga helekai gi digaula, “Noho loloohi, dalodalo gi dee too goodou gi lodo di hagamada. Di hagataalunga le e hiihai, gei tuaidina le e bagege.”

39 Gei Mee gaa hana labelaa, ga dalodalo, go nnelekai la hua nogo dalodalo ai i mua. 40 Ga hanimoi labelaa gi nia dama agoago, gei digaula guu kii, gu deemee di haga aala. Digaula gu de iloo di nadau helekai gi Mee.

41 Tolu holongo ne hanimoi iei Mee gi digaula, ga helekai, “Goodou e kii hua molooloo? Guu dohu di godou molooloo! Di aawaa la gu dau mai! Mmada, Tama Tangada la gaa wanga gi lodo nia lima digau huaidu. 42 Goodou tuu i nua, hula. Mmada, tangada dela e wanga Au, la deenei gu hanimoi!”

Di lawalawa o Jesus

(Matthew 26.47-56; Luke 22.47-53; John 18.3-12)

43 Jesus nogo leelee hua igolo, gei Judas, tangada i nia dama agoago dilongoholu maa lua a Maa, gu dau mai mo digau dogologo mo nadau hulumanu dauwa mono goloo heebagi. Digaula ne hagau mai go nia dagi hai mee dabu mo digau haga donudonu haganoho mo nia dagi mmaadua. 44 Tangada dela e hagi aga a Mee gu haga modongoohia gi tagabuulinga dangada deelaa, “Taane dela gaa hongi ko au, deelaa go Mee. Lawalawa ina, lahia, hagaloohia gi humalia.”

45 Di dau mai hua Judas, mee ga hanadu gi Jesus, ga helekai, “Tangada Agoago”, ga hongi adu a Mee. 46 Gei digaula ga lawalawa a Jesus gi mau dangihi. 47 Tangada i digau ala e tuu i golo ga haga mmuu dana hulumanu dauwa, gaa tuu talinga di hege a tagi aamua hai mee dabu. 48 Jesus ga helekai, “Goodou e aha, ala e lloomoi mo godou goloo heebagi belee lawalawa Au, guu hai Au be tangada gu ihala? 49 Nia laangi huogodoo, gei Au nogo agoago i lodo di Hale Daumaha, goodou nogo i golo, digi kumidia Au. Gei nnelekai di Beebaa Dabu le e hai gi kila aga.”*

50 Nomuli, gei ana dama agoago huogodoo ga diiagi a Mee, gaa llele gi daha.

51 Tama daane e ulu hua di gahu malali, nogo daudali a Jesus, gei digaula belee lawalawa a mee, 52 gei mee gaa lele, gu diiagi ono goloo nogo ulu ai.

Jesus i mua di gowaa hai gabunga aamua

(Matthew 26.57-68; Luke 22.54-55,63-71; John 18.13-14,19-24)

53 Digaula gaa lahi a Jesus gi di hale o tagi aamua hai mee dabu, di gowaa e dagabuli nia dagi aamua hai mee dabu huogodoo, nia dagi mmaadua, mo digau haga donudonu haganoho. 54 Peter e daudali a Jesus haga mogowaa, ga dau loo gi lodo di abaaba o di hale o tagi aamua hai mee dabu. Geia gaa noho gi lala i baahi digau hagaloohi e haga mahanahana. 55 Nia dagi hai mee dabu, mo digau hai gabunga aamua e hagamahi e halahala nadau hagamodongoohia hai baahi belee daaligi Jesus gii made, gei e deemee di gida di nadau mee. 56 E dogologo digau haga modongoohia dilikai e hagahuaidu a Jesus, gei nia haga modongoohia digaula hagalee buni.

57 Gei hunu daane ga tuu i nua, ga helekai tilikai e hagahuaidu a Jesus, 58 “Gimaadou gu hagalongo gi Mee e helekai boloo, ‘Au ga oho di Hale Daumaha dela ne hau go nia daangada, gei i muli hua nia laangi e dolu, gei Au ga haga duu aga di maa, hagalee e hau go nia daangada.’ ”* 59 Gei digaula hogi hagalee buni gi di kai e dahi.

60 Tagi aamua hai mee dabu ga duu i nua i mua digaula huogodoo, ga heeu gi Jesus, “Au helekai i golo ai gi nia hagahuaidu digaula ala e hai adu?”

61 Gei Jesus e noho hua dee muu. Tagi aamua hai mee dabu ga heeu labelaa, “Goe go di Mesaia, Tama daane a God Aamua?”

62 Jesus ga helekai, “Ko Au go Mee. Goodou huogodoo gaa mmada laa gi Tama Tangada gaa noho i di baahi gau donu o God Mogobuna, ga hanimoi i hongo nia gololangi.”*

63 Tagi aamua hai mee dabu ga duu i nua, ga haahi dono gahu ga helekai, “Gidaadou hagalee halahala tadau gau haga modongoohia! 64 Goodou gu longono nia hagahuaidu a maa. Dehee di godou hiihai?”

Gei digaula ga helekai hai baahi, “Mee guu doo gi di hala, gu humalia hua dono hagamaehamaeha.”*

65 Hunu gau i digaula e buibui nadau haawale gi Mee, gaa gahu nia golomada o maa, ga hagamamaawa a Mee, ga helekai, “Ma koai dela ne hagamaawa goe?” Gei digau hagaloohi gaa lahi a mee mo di paapaa.

Peter e haga de iloo ia Jesus

(Matthew 26.69-75; Luke 22.56-62; John 18.15-18,25-27)

66 Peter nogo i lodo di abaaba, gei di ahina hai hegau a tagi aamua hai mee dabu ga hanimoi laa dono baahi. 67 Di madagoaa di ahina ne gidee a Peter e haga mahanahana, geia gaa mmada haga huudonu gi mee, ga helekai, “Kooe nogo madalia labelaa a Jesus o Nazareth.”

68 Peter ga haga de iloo ia ga helekai, “Au e de iloo di mee dela e helekai iei goe,” gei mee ga hanadu gi di bontai, [gei teduu gaa wolo.]

69 Tama ahina gaa mmada gi mee i golo, ga helekai labelaa gi digaula, “Mee tangada i digaula.” 70 Gei Peter ga haga de iloo labelaa.

Nomuli hua, gei digau ala nogo tuu i golo ga helekai, “Goe e deemee di hagammuni goe, i di goe tangada i digaula, tangada mai Galilee.”

71 Gei Peter ga helekai, “Au e helekai i di tonu bolo God gi hagahuaidu ina au, be au e helekai tilikai. Au e de iloo eau Taane dela e helekai iei goodou!”

72 Nomuli hua, gei teduu gaa wolo i di lua wolo, gei Peter ga langahia nia helekai a Jesus ne hai, “I mua teduu gaa wolo haga lua, gei goe ga helekai haga dolu bolo goe e de iloo e goe Au.” Nomuli hua, gei mee gu lodo huaidu huoloo, gu dangidangi manawa gee.

15

Jesus i mua o Pilate

(Matthew 27.1-2,11-14; Luke 23.1-5; John 18.28-38)

1 Luada loo, gei tagi aamua hai mee dabu gu limalima di heetugi gi nia dagi mmaadua, digau haga donudonu haganoho, digau hai gabunga aamua huogodoo, ga haga taele di nadau hai. Digaula ga lawalawa a Jesus gi tiini baalanga, gaa lahi gi Pilate. 2 Gei Pilate ga heeu gi mee, “Ma Kooe dela go di king o digau o Jew?”

Gei Jesus ga helekai, “Dela gu helekai iei goe.”

3 Nia dagi hai mee dabu gu hagahuaidu a Jesus i nia mee e logo. 4 Malaa, Pilate ga heeu labelaa gi Mee, “Goe hagalee helekai gi nia helekai digaula? Hagalongo gi nia hagahuaidu huogodoo digaula i di Goe!”

5 Jesus e noho hua dee muu, gei Pilate gu gologolo huoloo.

Jesus gu hagamodu bolo e hagamaehamaeha

(Matthew 27.15-26; Luke 23.13-25; John 18.39—19.16)

6 Nia Hagamiami Pasoobaa huogodoo, gei Pilate e nnoo mau e hai gi hagamehede dana dangada galabudi dela e hiihai ginai nia daangada. 7 Taane go Barabbas nogo galabudi madalia digau hai baahi ala ne daaligi nia daangada gii mmade i lodo nneebagi. 8 Digau dogologo ne dagabuli mai, ga daamada ga huuhuli a Pilate gi heia go dana hai dela nogo hai ang gi ginaadou. 9 Mee ga heeu, “Goodou e hiihai bolo au gi haga mehede ina adu di king o digau o Jew?” 10 Mee gu iloo humalia, bolo nia dagi hai mee dabu la ne wanga a Jesus gi deia, i di nadau dubua i Mee.

11 Gei nia dagi hai mee dabu ga huuhuli digau dogologo aalaa gi helekai gi Pilate gi hagamehede ina a Barabbas. 12 Pilate ga helekai labelaa gi digaula, “Malaa di aha dela e hiihai ginai goodou bolo au gi heia gi taane dela e hagaingoo go goodou bolo di king o digau o Jew?”

13 Gei digaula gaa wwolo, “Daudaulia a Mee!”

14 Pilate ga heeu, “Malaa, di huaidu aha, dela ne hai go Mee?”

Gei digaula gaa wwolo labelaa gi nonua, “Daudaulia a Mee!”

15 Pilate e hiihai e haga manawa lamalia lodo digau dogologo aalaa, dela ga hagamehede a Barabbas gi digaula, nomuli geia gaa dugu ang gi digaula gi haga mamaawa dia Jesus, gi daudau ina a Mee.

Digau dauwa e haga balumee Jesus

(Matthew 27.27-31; John 19.2-3)

16 Digau dauwa gaa lahi a Jesus gi lodo di abaaba di hale gobinaa, ga gahigahi mai nadau ihoo gau dauwa huogodoo. 17 Digaula ga haga ulu a Jesus gi di gahu mmee uli, gaa bini di nadau hau laagau duduia, gaa wanga gi di libogo o Maa. 18 Gei digaula gaa pala ga hagaaloho gi Mee ga helekai, “Di king o digau o Jew gi mouli waalooloo!” 19 Gei digaula ga haga mamaawa dono libogo gi di laagau, ga buibui nadau haawale gi Mee, ga dogoduli, ga palapala gi Mee. 20 Gaa lawa loo di nadau hagahuaidu a Mee, gaa daa gi daha di gahu mmee uli, ga haga ulu a Mee labelaa gi ono gahu donu, gaa dagi a Mee gi tua di waahale belee daudau gi di loobuu.

Taudau o Jesus

(Matthew 27.32-44; Luke 23.26-43; John 19.17-27)

21 Digaula ga heetugi gi taane dono ingoo go Simon, tangada o Cyrene, tamana o Alexander mo Rufus. Mee ne haneia i tenua gi di waahale deelaa, gei digau dauwa gaa hai a mee gi aamo ina di loobuu a Jesus.* 22 Digaula gaa lahi a Jesus gi di gowaa dela e haga ingoo bolo Golgotha, dela dono hadinga boloo, “Di Gowaa Hangaibu Libogo”. 23 Digaula ga hagamada gaa wanga nadau waini gu unugi gi nia ‘myrrh’, gei Jesus digi inu mia nia maa. 24 Gei digaula ga daudau a Mee, gaa duwwe nia gahu o Maa i ginaadou. Ga huduhudu nadau ‘dice’ belee halahala be dehee di mee gahu gaa kae ko ai.* 25 Di laa e hiwa luada dela ne daudau iei Mee. 26 Di haga modongoohia taudau o Maa, guu hihi gi hongo di loobuu e hai boloo, “Di king o digau o Jew.” 27 Digaula gu daudau labelaa nia daane huaidu dogolua i baahi o Mee, e dahi i dono baahi gau donu, ge dahi i dono baahi gau ihala. 28 [Di Beebaa Dabu e hai donu i telekai deenei,

“Mee guu dau dalia digau huaidu.”]*

29 Nia daangada ma ga lloomoi laa laa, le e lialiagi nadau libogo mo di haganneennee a Jesus, ga helehelekai, “Hahaa! Ma kooe dela belee oho di Hale Daumaha, ga haga duu aga labelaa i lodo nia laangi e dolu!* 30 Doo iha laa gi daha, heia Goe gi mouli!”

31 Nia dagi hai mee dabu, mo digau haga donudonu haganoho, e haganneennee labelaa a Jesus, ga helehelekai, “Mee e mee di haga mouli nia daangada, gei e deemee di haga mouli Ia! 32 Heia gimaadou gi gidee di Mesaia, di king o digau Israel, e doo iha gi lala mo di loobuu dolomeenei, gei gimaadou ga hagadonu laa Goe!”

Nia daane ala ne daudau dalia a Mee e haganneennee labelaa a Jesus.

Di made o Jesus

(Matthew 27.45-56; Luke 23.44-49; John 19.28-30)

33 I di oodee, gei tenua hagatau gu bouli dongoeho, gaa dae loo gi di laa e dolu. 34 I di laa e dolu, gei Jesus gaa dangi gi nua, “Eloi, Eloi, Lama, Sabaktani?” dono hadinga boloo, “Dogu God, dogu God, Goe gu diiagi Au beleiaha?”*

35 Hunu gau ala e tuu i golo gu longono, ga helekai, “Hagalongo, Mee e gahigahi a Elijah!” 36 Tangada i digaula gaa lele, gaa kae dana liimi, ga hagatiu gi lodo nia waini hui ngoohia, gaa dui gi di ngudu di laagau, gaa togo gi nia malau ngudu o Jesus, ga helekai, “Daalia, gii mmada gidaadou be Elijah e hanimoi e dugu ia a Mee!”*

37 Jesus gaa dangi gi nua, ga hagaodi ono madangi.

38 Di gahu duuli nogo dau i lodo di Hale Daumaha, gu mahaa lua eia i nua, guu modu gi lala.* 39 Tagi dauwa nogo duu i mua di loobuu, ne gidee ia di made o Jesus, ga helekai, “Taane deenei la go Tama donu a God.”

40 Nia ahina nogo i golo, e mmada mai i daha. Mary mai Magdala, mo Mary tinana o James dulii mo Joseph, mo Salome, nogo i baahi digaula.* 41 Aanei go digaula nogo madalia a Jesus i Galilee, nogo hagamaamaa a Mee. Gei nia ahina dogologowaahee ala i golo, ne lloomoi labelaa dalia a Mee gi Jerusalem.

Di danu o Jesus

(Matthew 27.57-61; Luke 23.50-56; John 19.38-42)

42 Hiahi ia di mee, gei Joseph tangada o Arimathea ga dau mai. 43 Mee tangada hagalabagau i lodo digau hai gabunga aamua, ge e talitali hogi Teenua King o God. Di laangi deelaa la di Laangi Hagatogomaalia, dela di laangi i mua di Laangi Sabad, malaa, Joseph gaa hana hagamahi gi mua o Pilate belee madau tuaidina o Jesus. 44 Pilate gu homouli huoloo i dana longono bolo Jesus la guu made, geia ga gahi mai tagi dauwa belee heeu be di maa e donu, bolo Jesus la guu made. 45 Dono modongoohia di made o Jesus mai tagi dauwa, gei mee ga hagi anga gi Joseph gi kae ina tuaidina o Jesus. 46 Joseph gaa hui dana gahu lenge, ga dugu ia tuaidina o Maa gi lala, gaa hii a Mee gi di gahu deelaa, gaa dugu gi lodo taalunga dela ne hodo gi lodo tadugalaa. Gaa lawa ga haga daga mai tadugalaa damana, gaa pono di bontai taalunga. 47 Mary mai Magdala, mo Mary tinana o Joseph nogo i golo, gu gidee di gowaa dela e dugu ai tuaidina o Jesus.

16

Di mouli aga o Jesus

(Matthew 28.1-8; Luke 24.1-12; John 20.1-10)

1 I muli di Laangi Sabad, Mary mai Magdala, mo Mary tinana o James, mo Salome gaa hui nadau lolo kala, belee hula e hagatulu tuaidina o Jesus. 2 Luada loo di laangi tabu, digaula gaa dau i taalunga i di madagoaa di laa e hobo, 3 ge heheeu i nadau mehanga, “Ma koai dela ga hagamaamaa gidaadou e hagadaga tadugalaa gi daha mo di bontai o taalunga?” Idimaa tadugalaa le e damanaiee. 4 Digaula ga mmada adu, gei di maa guu lawa di hagadaga gi daha. 5 Gei digaula ga ulu adu gi lodo taalunga, gaa mmada gi tama daane e ulu ono gahu kene hila mmaa, e noho i di baahi gau donu taalunga, gei digaula gu homouli gu mmaadagu.

6 Mee ga helekai, “Goodou hudee mmaadagu, au e iloo bolo goodou e halahala a Jesus o Nazareth dela ne daudau. Mee hagalee i ginei, gu mouli aga. Mmada, deenei di gowaa nogo dugu iei Mee. 7 Hula, haga iloo ina gi ana dama agoago mo Peter boloo, ‘Mee guu hana gi Galilee i godou mua, deelaa di gowaa e heetugi iai goodou gi Mee be ana helekai ala ne hai adu.’ ”*

8 Digaula ga ulu mai gi daha mo taalunga, ga llele hua i lodo di nadau mmaadagu, digi leelee gi tei dangada.

Jesus gu haga gida gi Mary mai Magdala

(Matthew 28.9-10; John 20.11-18)

9 [I muli di mouli aga o Jesus luada loo di laangi tabu, mee ne haga gida eia gi Mary mai Magdala matagidagi, di ahina a Mee ne hagabagi ono hagataalunga huaidu e hidu. 10 Mary gaa hana ga odi gi nia hoo o Jesus ala e manawa gee ge e tangitangi. 11 Gei digaula digi hagadonu a mee ne helekai bolo Jesus gu mouli aga, gei guu mmada gi Mee.

Jesus gu haga gida gi ana dama agoago dogolua

(Luke 24.13-35)

12 Nomuli hua, gei Jesus ga haga gida eia i nia ala geegee gi ana dama agoago dogolua, i nau hula gi di nau guongo i tua di waahale. 13 Meemaa ga lloomoi labelaa ga hagi anga gi nau ihoo aalaa, gei digaula hagalee hagadonu.

Jesus gu haga gida gi ana dama agoago dilongoholu maa dahi

(Matthew 28.16-20; Luke 24.36-49; John 20.19-23; Acts 1.6-8)

14 I di hagaodi nia mee huogodoo, Jesus ne haga gida gi nia dama agoago dilongoholu maa dahi, i di nadau madagoaa nogo miami. Ge Ia ga haga buhi gi digaula i digaula nadau hagadonu ai, ge e hagadonu ngadaa digau ala ne mmada gi de Ia ne mouli aga. 15 Mee ga helekai gi digaula, “Hula gi nia madagowaa huogodoo ala i henuailala, hagadele ina di Longo Humalia gii dau i nia daangada huogodoo.* 16 Tangada dela ga hagadonu, ga babdais, geia gu hagamouli. Tangada ma ga de hagadonu, le e hudu gi daha. 17 Digau hagadonu le e wanga ginai di mogobuna gii mee ai di hagabagi nia hagataalunga huaidu i dogu ingoo. Digaula ga leelee i nia helekai henua gee. 18 Maa digaula ma ga dahi aga nia gihaa, ga inu nia poisin, la hagalee mmade. Digaula ma ga daahi nadau lima gi hongo digau magi, nia magi le e hili.”

Jesus guu lahi gi di langi

(Luke 24.50-53; Acts 1.9-11)

19 Tagi Jesus i muli ana helekai gi digaula, gei Mee gaa lahi gi di langi, gaa noho i di baahi gau donu o God.* 20 Gei nia dama agoago gaa hula, ga agoago i nia madagowaa huogodoo, gei Tagi le e madalia digaula, e hagamaaloo nia agoago digaula bolo e donu, mai i nadau mogobuna haga goboina ala e hai.]

* .: John Mark: Acts 12.12, 25; 15.37, 39; Colossians 4.10; 2-Timothy 4.11; Philemon 24; 1-Peter 5.13;

* 1.2: Malachi 3.1

* 1.3: Isaiah 40.3

* 1.6: 2-Kings 1.8

* 1.11: Genesis 22.2; Pisalem 2.7; Isaiah 42.1; Matthew 3.17; 12.18; Mark 9.7; Luke 3.22

* 1.15: Matthew 3.2

* 1.22: Matthew 7.28-29

* 1.39: Matthew 4.23; 9.35

* 1.43-44: Leviticus 14.1-32

* 2.23: Deuteronomy 23.25

* 2.25: 1-Samuel 21.1-6

* 2.26: Leviticus 24.9

* 3.9: Mark 4.1; Luke 5.1-3

* 3.18: ‘Patriot’ Di hagabuulinga dangada ala e hai baahi hagammuni gi digau Rome

* 3.22: Matthew 9.34; 10.25

* 3.29: Luke 12.10

* 4.1: Luke 5.1-3

* 4.12: Isaiah 6.9-10

* 4.21: Matthew 5.15; Luke 11.33

* 4.22: Matthew 10.26; Luke 12.2

* 4.24: Matthew 7.2; Luke 6.38

* 4.25: Matthew 13.12; 25.29; Luke 19.26

* 4.29: Joel 3.13

* 5.20: Decapolis: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Greek boloo, “nia waahale e madangaholu”

* 6.4: John 4.44

* 6.8: Luke 10.4-11

* 6.11: Acts 13.51

* 6.13: James 5.14

* 6.14: Matthew 16.14; Mark 8.28; Luke 9.19

* 6.17: Luke 3.19-20

* 6.34: Numbers 27.17; 1-Kings 22.17; 2-Chronicles 18.16; Ezekiel 34.5; Matthew 9.36

* 7.6: Isaiah 29.13

* 7.10: Exodus 20.12; 21.17; Leviticus 20.9; Deuteronomy 5.16

* 7.31: Decapolis: Di ingoo deenei dono hadinga i nnelekai Greek boloo, “nia waahale e madangaholu”

* 8.11: Matthew 12.38; Luke 11.16

* 8.12: Matthew 12.39; Luke 11.29

* 8.15: Luke 12.1

* 8.18: Jeremiah 5.21; Ezekiel 12.2; Mark 4.12

* 8.28: Mark 6.14-15; Luke 9.7-8

* 8.29: John 6.68-69

* 8.34: Matthew 10.38; Luke 14.27

* 8.35: Matthew 10.39; Luke 17.33; John 12.25

* 9.2: 2-Peter 1.17-18

* 9.7: Matthew 3.17; Mark 1.11; Luke 3.22

* 9.11: Malachi 4.5; Matthew 11.14

* 9.34: Luke 22.24

* 9.35: Matthew 20.26-27; 23.11; Mark 10.43-44; Luke 22.26

* 9.37: Matthew 10.40; Luke 10.16; John 13.20

* 9.40: Matthew 12.30; Luke 11.23

* 9.41: Matthew 10.42

* 9.43: Matthew 5.30

* 9.47: Matthew 5.29

* 9.48: Isaiah 66.24

* 9.50: Matthew 5.13; Luke 14.34-35

* 10.4: Deuteronomy 24.1-4; Matthew 5.31

* 10.6: Genesis 1.27; 5.2

* 10.7: Genesis 2.24

* 10.11: Matthew 5.32; 1-Corinthians 7.10-11

* 10.15: Matthew 18.3

* 10.19: Exodus 20.12-16; Deuteronomy 5.16-20

* 10.31: Matthew 20.16; Luke 13.30

* 10.38: Luke 12.50

* 10.42: Luke 22.25-26

* 10.43: Matthew 23.11; Mark 9.35; Luke 22.26

* 11.9: Pisalem 118.25-26

* 11.17: Isaiah 56.7; Jeremiah 7.11

* 11.23: Matthew 17.20; 1-Corinthians 13.2

* 11.25: Matthew 6.14-15

* 12.1: Isaiah 5.1-2

* 12.10: Pisalem 118.22-23

* 12.18: Acts 23.8

* 12.19: Deuteronomy 25.5

* 12.26: Exodus 3.6

* 12.29: Deuteronomy 6.4-5

* 12.31: Leviticus 19.18

* 12.32: Deuteronomy 4.35

* 12.33: 1-Samuel 15.22; Pisalem 40.6-8; Isaiah 1.11-15; Hosea 6.6; Micah 6.6-8

* 12.36: Pisalem 110.1

* 13.9: Matthew 10.17-20; Luke 12.11-12

* 13.13: Matthew 10.22

* 13.14: Daniel 9.27; 11.31; 12.11

* 13.15: Luke 17.31

* 13.19: Daniel 12.1; Revelation 7.14

* 13.24: Isaiah 13.10; Ezekiel 32.7; Joel 2.10,31; 3.15; Revelation 6.12

* 13.25: Isaiah 34.4; Joel 2.10; Revelation 6.13

* 13.26: Daniel 7.13; Revelation 1.7

* 13.34: Luke 12.36-38

* 14.1: Exodus 12.1-27

* 14.3: Luke 7.37-38

* 14.7: Deuteronomy 15.11

* 14.18: Pisalem 41.9

* 14.24: Exodus 24.8; Jeremiah 31.31-34

* 14.27: Zechariah 13.7

* 14.28: Matthew 28.16

* 14.49: Luke 19.47; 21.37

* 14.58: John 2.19

* 14.62: Daniel 7.13

* 14.64: Leviticus 24.16

* 15.21: Romans 16.13

* 15.24: Pisalem 22.18

* 15.28: Isaiah 53.12

* 15.29: Pisalem 22.7; 109.25; Mark 14.58; John 2.19

* 15.34: Pisalem 22.1

* 15.36: Pisalem 69.21

* 15.38: Exodus 26.31-33

* 15.40: Luke 8.2-3

* 16.7: Matthew 26.32; Mark 14.28

* 16.15: Acts 1.8

* 16.19: Acts 1.9-11

Luke

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

LUKE

Di Longo Humalia Luke

Di haga modongoohia:

Di Longo Humalia Luke e haga modongoohia Jesus bolo Mee go Tangada Hagamouli ne hagababa ang gi digau Israel, ge Tangada Hagamouli ni digau huogodoo. Luke e hihi bolo Jesus ne gahi go di Hagataalunga o Dimaadua bolo Mee gi “agoago ina di Longo Humalia gi digau hagaloale”, gei di Longo Humalia deenei la guu honu te nnoomaalia gi nia daangada ala e logo nadau haingadaa. Di tenetene e damana i lodo Di Longo Humalia Luke, e helekai i nia mada i taamada di beebaa deenei e haga iloo di hanimoi o Jesus, mo nia mada hagaodi e haga iloo di hana o Jesus gi di langi. Di kai o digau hagadonu mo di hagadele di Longo Humalia i muli di hana Jesus gi di langi, la guu kai go Luke i lodo di beebaa Nnegau o digau agoago hagau.

Nia mee hagalabagau ala i lodo di Longo Humalia deenei, la go di kai o taahili o digau di langi, di haga heetugi o digau hagaloohi siibi gi Jesus, di noho o Jesus i lodo di Hale Daumaha, gei mee tama daane, mo di ala kai o tangada Samaria humalia, mo di ala kai o tama daane ne ngala. Lodo di Longo Humalia deenei nia helekai hagamaamaa e helekai hagamahi i di hai dalodalo, di Hagataalunga Dabu mo di waawa hegau o nia ahina i lodo nnegau a Jesus, mo di hai a God e dumaalia ang gi nia huaidu gi maahede.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1-4)

Di haanau o John Babdais mo Jesus (1.5—2.52)

Nnegau a John Babdais (3.1-20)

Di babdais mo di hagamada Jesus (3.21—4.13)

Nnegau a Jesus i Galilee (4.14—9.50)

Di hana Jesus mai Galilee gi Jerusalem (9.51—23.56)

Di mouli aga, di haga gidagida, mo di lahi Jesus gi di langi (24.1-53)

1

1 Dogu ihoo hagaaloho Theophilus. Digau dogologo ne hagamahi e hihi nnelekai o nia mee ala gu kila aga i tadau baahi. 2 Digaula ne hihi nia mee ala gu modongoohia gidaadou mai i baahi ginaadou ala ne mmada gi nia mee aanei i taamada, gei gu agoago nia maa gi nia daangada. 3 Meenei Theophilus, dogu mmada gi humalia gi nia mee haga lligi huogodoo mai taamada, gei au gu maanadu bolo ma koia e humalia, maa au gaa hihi nnelekai haga modongoohia adu gi di goe i nia mee ala ne hai. 4 Au e hai di mee deenei, gi modongoohia e goe di tonu dogomaalia o nia mee huogodoo ala guu lawa dau iloo.

Di haga iloo di haanau John Babdais

5 Di madagoaa Herod nogo king i Judea, tangada hai mee dabu i golo dono ingoo go Zechariah, tangada ni di hagabuulinga gau hai mee dabu a Abijah. Dono lodo go Elizabeth, tangada labelaa ni di madawaawa digau hai mee dabu.* 6 Meemaa e mouli humalia i mua o God, e haga kila aga nia helekai mo nia haganoho huogodoo Dimaadua. 7 Meemaa nau dama ai, idimaa, Elizabeth di ahina e dee huwa, meemaa gu mmaadua.

8 Dahi laangi hua, Zechariah nogo hai ana hegau dabu i lodo di Hale Daumaha. 9 I di hagatau dela nogo daudali go digau hai mee dabu, mee ne hilihili belee dudu ana ‘incense’ i hongo di gowaa dudu tigidaumaha lolo kala, mee ga ulu gi lodo di Hale Daumaha Dimaadua. 10 Di hagabuulinga dangada i malaelae, e dalodalo i di madagoaa tigidaumaha ‘incense’ e dudu. 11 Tangada di langi Dimaadua ga haga gida eia gi Zechariah, e duu i di baahi gau donu, di gowaa dudu tigidaumaha. 12 Di madagoaa Zechariah ne gidee tangada di langi deelaa, geia gu homouli, gu madagu huoloo. 13 Gei tangada di langi ga helekai, “Zechariah, hudee madagu! Au dalodalo la guu kila i baahi o God. Doo lodo go Elizabeth ga haanau dana dama daane, gei goe wanga ina dono ingoo go John. 14 Goe ga tenetene ge noho i di aumaalia, gei digau dogologo ga tenetene gi di haanau o maa. 15 Mee ga aamua i mua o God. Mee hagalee hai gii tale gi nia waini be gi nia dagaao maaloo. Taamada mai di haanau o maa, mee gaa honu i di Hagataalunga Dabu.* 16 Mee ga laha mai labelaa digau Israel dogologo gi Dimaadua, go di nadau God. 17 Mee gaa hana i mua o Mee, e maaloo gei e mahi be soukohp Elijah. Mee ga hagahumalia mehanga nia damana mo nadau dama, gaa huli digau de hagalongo gi di tonu, mee gaa hai nia daangada o Dimaadua gi togomaalia gi Mee.”*

18 Zechariah ga helekai gi tangada di langi, “Dehee dagu hai e iloo bolo nia helekai aanei le e donu e kila aga i dogu baahi, gimaua mo dogu lodo la gu mmaadua?”

19 Tangada di langi ga helekai, “Au go Gabriel. Au e duu i mua nnadumada o God. Au ne hagau mai belee haga iloo adu di longo humalia deenei.* 20 Gei goe dela hagalee hagadonu dagu haga iloo dela ga gila aga i di madagoaa hai donu. Idimaa goe digi hagadonu, gei goe ga deemee di leelee, gaa dae loo gi di laangi dela e gila aga dagu hagababa deenei adu gi di goe.”

21 Di madagoaa deelaa, gei digau dogologo e talitali Zechariah, e gologolo be mee e aha dela e duai mai i lodo. 22 Di madagoaa a mee ne ulu mai gi daha mo di Hale Daumaha, gei mee gu deemee di leelee. Digaula gu iloo hua bolo mee guu mmada gi di mee i lodo di Hale Daumaha. Gei mee e duu i mua digaula e aau ono lima bolo ia e helekai, gei mee gu deemee di helekai.

23 Di madagoaa ne lawa ana hegau i lodo di Hale Daumaha, gei Zechariah gaa hana gi dono guongo. 24 Muli mai hua, dono lodo go Elizabeth gu hai dama, gaa noho hua i lodo dono hale i nia malama e lima. 25 Mee ga helekai, “Deenei di hai o Dimaadua ne hagamaamaa au dolomeenei, i dono daa gi daha dogu haga langaadia i baahi nia daangada!”

Di haga iloo di haanau o Jesus

26 Di madagoaa Elizabeth ne hai dama nia malama e ono, gei God ga hagau mai tangada di langi Gabriel gi tama waahale Nazareth i Galilee, 27 gi baahi tama ahina madammaa, dono ingoo go Mary, dela gu hagababa ang gi Joseph, tangada di madawaawa David.* 28 Tangada di langi gaa hana gi baahi o mee, ga helekai, “Mary, di aumaalia gi madalia goe! Dimaadua e noho i do baahi gei e haga maluagina goe!”

29 Mary gu homouli gi nia helekai a maa, gei gu gologolo be nnadinga ana helekai le e hai bolo aha. 30 Tangada di langi ga helekai, “Mary, hudee madagu, idimaa, tumaalia o God guu honu i do baahi. 31 Goe ga hai dama, ga haanau tama daane, gei goe wanga ina dono ingoo go Jesus.* 32 Mee ga aamua, ga haga ingoo bolo Tama ni di God Aamua Huoloo. Dimaadua go God ga haga menege aga a Mee gii hai di king be dono damana go David.* 33 Mee gaa hai di king ni di hagadili o Jacob, gaa hana hua beelaa, gei dono henua king la hagalee haga odi!”

34 Mary ga helekai gi tangada di langi, “Nia mee aanei e mee di kila aga behee i dogu baahi, i di au di ahina hua e noho madammaa?”

35 Tangada di langi ga helekai, “Di Hagataalunga Dabu ga hanadu gi di goe, gei nia mahi o God Aamua Huoloo ga haga holi goe, deenei tadinga Tama dabuaahia ga haga ingoo bolo Tama a God. 36 Maanadu ina do dangada go Elizabeth, dela e dugu go nia daangada bolo di ahina e dee huwa, gei dolomeenei gei mee gu hai dama, guu ono (6) ono malama, gei mee di ahina gu madumadua. 37 Idimaa, deai di mee e deemee di hai go God ai!”*

38 Mary ga helekai, “Au di hege ni Dimaadua. Heia au gii hai be au helekai.” Tangada di langi ga hagatanga gaa hana.

Mary e haga hidihidi gi baahi o Elizabeth

39 Muli hua nia mee aanei, gei Mary ga hagalimalima gaa hana gi tama waahale i tenua gonduu o Judea.

40 Mee ga ulu gi lodo di hale o Zechariah, ga hagaaloho gi Elizabeth. 41 Di madagoaa Elizabeth ne longono ia Mary e hai dana hagaaloho, gei di tama i lodo o mee gu ngalungalua. Gei Elizabeth guu honu i di Hagataalunga Dabu, 42 gaa wolo gi nua, “Mary, goe gu maluagina i baahi nia ahina huogodoo, ge gu maluagina go di Tama dela ga haanau kooe! 43 Di mee haga goboina deenei e aha dela e hai mai gi di au, tinana o dogu Dagi e hanimoi e haga hidihidi gi dogu baahi? 44 Do madagoaa ne hagaaloho mai, gei di tama dela i ogu lodo gu ngalungalua i dono tenetene. 45 E maluagina go di ahina dela e hagadonu bolo nia helekai Dimaadua ga kila aga i dono baahi!”

Taahili hagaamu a Mary

(1-Samuel 2.1-10)

46 Mary ga helekai,*

“Dogu manawa e hagaamu Dimaadua.

47 Dogu mouli e tenetene gi God,

dogu Dangada Hagamouli,

48 i Mee dela ne langahia dana hege dulii loo deenei!

Dolomeenei gaa huli gi muli,

nia daangada huogodoo ga haga hagaamu au,*

49 mai i nia hagadilinga mee haga goboina

ala ne hai go God Aamua mai gi di au.

Dono ingoo koia e dabuaahia.

50 Mee e haga modongoohia dono dumaalia

ang gi digau ala e hagalaamua Ia,

di adu dangada nei mo di adu dangada nei.

51 Mee ne holo dono lima mogobuna gi daha,

ga hagahuaidu nia hiihai digau huogodoo

ala e hagamuamua.

52 Mee ne daa nia king ala e hagamuamua

gi daha mo nadau lohongo,

ga haga mmaanege aga digau lligi.*

53 Mee ne haga maaluu digau ala e hiigai

gi nia meegai humalia,

ga hagau gi daha digau maluagina

gii hula nadau mee e kae ai.

54 Mee e dadaahi dana hagababa

ang gi tadau maadua mmaadua,

ne hanimoi belee hagamaamaa dana hege go Israel.

55 Mee e langahia dono dumaalia

ne hai ang gi Abraham mo ono hagadili huogodoo

gaa hana hua beelaa.”*

56 Mary nogo noho i baahi Elizabeth nia malama e dolu. Nomuli, gei mee gaa hana gi dono hale.

Di haanau o John Babdais

57 Guu dae mai di madagoaa Elizabeth e haanau ai, gei mee ga haanau dana dama daane. 58 Digau ala i baahi o mee mo ono gau gu longono tumaalia o Dimaadua ang gi mee, gei digaula huogodoo gu tenetene huoloo madalia a mee.

59 Nia laangi e walu i muli di haanau di tama, gei digaula ga lloomoi belee sirkumsais di tama, ge wanga di ingoo o maa bolo Zechariah, e haga ingoo gi dono damana.* 60 Tinana o maa ga helekai gi digaula, “Deeai, di ingoo o maa go John.”

61 Digaula ga helekai gi mee, “E hai behee? John la hagalee di ingoo dahi dangada i lodo oo gau.” 62 Digaula ga aau nadau lima gi tamana o tama, dehee di ingoo dela e hiihai ginai eia e haga ingoo di tama.

63 Zechariah ga aau ono lima gi gaamai di lau beebaa, gaa hihi, “Di ingoo o maa go John.” Gei digaula huogodoo gu goboina huoloo. 64 Di madagoaa hua deelaa, gei Zechariah guu mee di leelee labelaa, geia ga daamada ga hagaamu a God. 65 Digau o di gowaa deelaa huogodoo gu uli nadau gai huoloo, gei nia longo o nia mee aanei guu dele gi nia madagowaa huogodoo i hongo tenua gonduu o Judea. 66 Digau huogodoo ala ne longono nia mee aanei gu hagabaubau mo di heheeu be di tama deenei la gaa hai dana aha? Idimaa, gu modongoohia bolo nia mogobuna o Dimaadua la gu i baahi di tama deenei.

Nnelekai kokohp Zechariah

67 Zechariah tamana o John guu honu i di Hagataalunga Dabu, ga hagi aga nnelekai a God:

68 “Gidaadou e hagaamu Dimaadua,

di God o Israel!

Mee gu hanimoi belee hagamaamaa ana dama,

ge e haga dagaloaha digaula.

69 Mee ne dugu mai gi gidaadou

Tangada Daa Hagamouli aamua o di hagadili David,

go dana dangada hai hegau.

70 Mee gu hagababa ang gi ana soukohp dabuaahia namua,

71 bolo Ia gaa daa gidaadou gi daha mo tadau hagadaumee,

mo nia mahi o digau ala e de hiihai mai gi gidaadou.

72 Mee gu helekai bolo Ia ga dumaalia ang gi tadau maadua mmaadua,

ge e langahia dana hagababa dabu.

73-74 Mee guu hai dana hagamodu gi tadau damana go Abraham,

gei gu hagababa bolo Ia e daa mai gidaadou

gi daha mo tadau hagadaumee,

ge e dumaalia mai gi gidaadou

gi hai hegau ang gi de Ia i tee madagu,

75 bolo gi dabuaahia gidaadou,

gei gii donu i ono mua i nia laangi huogodoo

i di waalooloo o tadau mouli.

76 Goe go dagu dama ga haga ingoo bolo

di soukohp ni God Aamua Huoloo,

idimaa, goe gaa hana i mua Dimaadua,

e hagatogomaalia dono ala,*

77 bolo goe gi agoago gi ana daangada

di hai dela e mouli ai digaula,

mai tumaalia o nadau huaidu.

78 Tadau God le e manawa dumaalia ge e humalia.

Mee e haga maalama gidaadou gi di maalama haga mouli.

79 E ina digau huogodoo

ala e noho i lodo di malu bouli o di made

gi di maalama mai di langi,

e dagi gidaadou i lodo di ala o di aumaalia.”*

80 Di tama deelaa guu tomo aga dono mouli mo dono hagataalunga. Geia e noho i lodo di anggowaa gaa dae loo gi dono haga gida ia gi digau Israel.

2

Di haanau o Jesus

(Matthew 1.18-25)

1 Di madagoaa deelaa, gei di king Caesar Augustus ne dugu dana haganoho bolo nia daangada huogodoo dono henua le e hihi nadau ingoo. 2 Deenei di hihi dangada matagidagi i di madagoaa Quirinius nogo hai di gobinaa o Syria. 3 Digau huogodoo gu haga mmaanege gi nadau gowaa donu, bolo gii hihi nadau ingoo.

4 Joseph, tangada di hagadili o David, gu hagatanga i di waahale Nazareth i Galilee, gaa hana gi Bethlehem, di waahale o David i lodo Judea, 5 bolo gii dau ia e hihi ngaadahi mo Mary dela belee lodo gineia. Mary gu hai dama i di madagoaa deelaa. 6 Di madagoaa meemaa e noho i Bethlehem, gei Mary guu dae gi dono madagoaa e haanau ai, 7 gei mee ga haanau dana dama daane madua, gaa hii a Mee gi di gahu hii dama, gaa dugu gi lodo di mee haangai manu, idimaa, di hale noho dangada la gu deeoo.

Digau hagaloohi siibi mo digau di langi

8 Digau hagaloohi siibi nogo hagaloohi nadau siibi i di boo i lodo henua. 9 Tangada di langi Dimaadua ga haga gida ia gi digaula, gei di maahina o Dimaadua ga ina digaula. Digaula gu uli nadau gai huoloo. 10 Gei tangada di langi ga helekai gi digaula, “Goodou hudee mmaadagu, au e gowadu gi goodou di Longo Humalia e haga tenetene ai digau huogodoo. 11 Idimaa, Tangada Hagamouli gu haanau adu gi goodou boo nei i lodo di waahale o David. Mee go Christ go Tagi! 12 Deenei dono haga modongoohia: Goodou ga gidee di tama dulii e hii gi di gahu hii dama e moe i lodo di mee haangai manu.”

13 Di madagoaa hua deelaa, digau di langi dogologowaahee ga lloomoi gi baahi tangada di langi deelaa, ga haga hagaamu a God, ga daahili:

14 “Hagaamuina God i di langi i nua loo,

gei di aumaalia i henuailala

ang gi digau ala e manawa lamalia ginai Mee!”

15 Di madagoaa digau di langi ne hagatanga, gaa hula gi di langi, gei digau hagaloohi siibi aalaa ga helehelekai i nadau mehanga, “Gidaadou gaa hula gi Bethlehem, gi gidee gidaadou di mee dela ne hai, dela ne hagi mai go Dimaadua.”

16 Digaula ga limalima gaa hula, ga gidee Mary mo Joseph, mo tama dulii e moe i lodo di mee haangai manu. 17 Digau hagaloohi siibi ne gidee ginaadou di tama dulii deelaa, gei digaula ga hagamodongoohia gi Joseph mo Mary nia helekai a tangada di langi ala ne hai ang gi ginaadou i di hai o tama dulii deelaa. 18 Digau huogodoo ala ne longono nia helekai digau hagaloohi siibi, la gu goboina huoloo. 19 Mary ga langahia nia mee huogodoo, ga mamaanadu hua i ono lodo. 20 Digau hagaloohi siibi gaa hula gi muli, e dadaahili hagaamu a God i nia mee huogodoo ala ne longono ginaadou, gei guu mmada ginai, guu kila be nnelekai tangada di langi ala ne helekai ai.

Di wanga di ingoo Jesus

21 Muli nia laangi e walu, gei di tama gu sirkumsais, gei digaula gaa gahi di ingoo o Maa bolo Jesus, gii hai be di ingoo tangada di langi dela ne hagaingoo a Mee i mua, gei Mary digi hai dama.*

Di hagadabu Jesus

22 I muli di nau haga madammaa be di hai Nnaganoho Moses, gei Joseph mo Mary gaa lahi di tama gi Jerusalem belee hagadabu ang gi Dimaadua,* 23 gadoo be nnelekai ala ne hihi i lodo Nnaganoho Dimaadua,

“Nia ulu mmaadua daane huogodoo

le e hagadabu ang gi Dimaadua.”*

24 Gei meemaa guu kae labelaa nau mee e tigidaumaha gii hai be di mee dela gu haganoho mai baahi Dimaadua,

“Nia mwuroi e lua

be nia damaa manu ‘pigeon’ e lua.”

25 Di madagoaa deelaa, gei taane dono ingoo go Simeon e noho i Jerusalem. Mee tangada hai mee donu, ge e hagalaamua a God, nogo talitali di haga mouli o Israel, gei di Hagataalunga Dabu gu i dono baahi. 26 Di Hagataalunga Dabu la gu haga donu gi mee bolo mee hagalee made i mua dono gidee ia di Mesaia dela ne hagababa go Dimaadua. 27 Go di Hagataalunga hua deelaa ne dagi a mee gi di Hale Daumaha. Di madagoaa tamana mo tinana o Jesus ne laha mai a Mee gi lodo di Hale Daumaha gii hai be nnelekai o Nnaganoho, 28 Simeon gaa daa di tama, ga daahi, ga danggee ang gi God boloo,

29 “Meenei Dimaadua,

dolomeenei Goe gu daahi dau hagababa,

gei Goe guu mee hua di dugu anga dau hege

gii hana i di aumaalia.

30 Au guu mmada donu gi ogu golomada

gi dau haga mouli,

31 dela gu hagatogomaalia Kooe

i mua nia daangada huogodoo.

32 Di maalama e haga modongoohia do hiihai gi digau tuadimee,

ge e gaamai do madamada gi au dama Israel.”*

33 Tamana mo tinana o tama gu goboina i nia helekai a Simeon ala nogo helekai i Mee. 34 Simeon ga haga maluagina meemaa, ga helekai gi Mary, go tinana o Tama, “Tama deenei ne hilihili go God belee hagahuaidu gei e haga mouli digau dogologo o Israel. Mee gaa hai di haga modongoohia mai baahi o God dela ga helekai hai baahi ginai digau dogologo, 35 ga haga modongoohia aga nadau maanadu hagammuni. Di manawa gee le e hai gadoo be tulumanu dauwa ma ga daalo do hadu manawa.”

36 Soukohp ahina Anna, tama ahina a Phanuel, tangada di madawaawa Asher nogo i golo. Mee di ahina gu madumadua, ne hai dono lodo i lodo nia ngadau e hidu. 37 Muli di made dono lodo, gei mee nogo noho hua dono dina. Mee gu huowalu maa haa (84) ono ngadau, gei mee digi hagatanga gi daha mo di Hale Daumaha. Boo mo aa, e daumaha ang gi God, e noho hagaonge mo di hai dalodalo. 38 Di aawaa hua deelaa, gei mee gaa dau, ga danggee ang gi God, mo di helekai i di Tama ang gi digau huogodoo ala e tali gi God bolo gi haga mehede ina Jerusalem.

Hula gi Nazareth

39 Meemaa gaa lawa loo i di nau hai nia hegau gii hai be Nnaganoho Dimaadua, meemaa gaa hula gi muli gi Galilee gi di nau guongo go Nazareth.* 40 Di tama ne madua aga gu maaloo, guu honu i di kabemee, gei tumaalia dehuia a God gu madalia a Mee.

Tama Daane go Jesus i lodo di Hale Daumaha

41 Nia ngadau huogodoo nia maadua Jesus e hulahula gi Tagamiami Pasoobaa i Jerusalem.* 42 Jesus gu madangaholu maa lua ono ngadau, gei digaula gaa hula gi Tagamiami deelaa, be nadau hai nogo hulahula. 43 I muli Tagamiami ne lawa, gei digaula gaa hula gi nadau guongo, gei tama daane go Jesus guu noho hua i Jerusalem, gei nia maadua o Maa digi iloo. 44 Meemaa e hagabau bolo Mee i lodo digau dogologo ala e hula, gei meemaa gaa hula i di laangi dogomaalia, ga daamada ga halahala a Mee gi baahi nau gau mo nau ihoo. 45 Meemaa digi gidee a Mee, gaa hula gi muli gi Jerusalem, e halahala a Mee. 46 I muli nia laangi e dolu, meemaa ga gidee a Mee i lodo di Hale Daumaha, e noho i baahi digau agoago o Jew, e hagalongolongo gi nia helekai digaula mo di heheeu ana mee. 47 Digau huogodoo ne longono nia helekai kabemee a Maa ne helekai gi nia heeu digaula, digaula gu goboina huoloo. 48 Nia maadua o Maa gu goboina di nau gidee a Mee, gei tinana o Maa ga helekai, “Dagu dama daane, ma di aha ne hai Kooe? Gimaua gu uli mau gai i di mau halahala Goe!”

49 Jesus ga helekai, “Goolua e halahala Au eiaha? Goolua e de iloo bolo Au belee hai loo gii noho i lodo di hale o dogu Damana?” 50 Meemaa digi modongoohia nnelekai a Maa.

51 Jesus gaa hana i muli meemaa gi Nazareth, di gowaa nogo hagalongo iei Mee gi meemaa. Tinana o Maa e daahi hagahumalia nia mee huogodoo aanei i ono lodo. 52 Jesus gu tomo aga dono huaidina mo dono iloo mee, gu hiihai ginai a God mo nia daangada.*

3

Di agoago John Babdais

(Matthew 3.1-12; Mark 1.1-8; John 1.19-28)

1 Di madangaholu maa lima ngadau o Caesar Tiberius nogo dagi, Pontius Pilate nogo gobinaa i Judea, gei Herod nogo dagi Galilee, dono duaahina go Philip nogo dagi Iturea mo Trachonitis, Lysanias nogo dagi a Abilene, 2 gei Annas mo Caiaphas la nia dagi aamua hai mee dabu. Deenei di madagoaa nia helekai a God ne dau i John, go tama Zechariah, i lodo di anggowaa. 3 Gei John gaa hana laa lodo di guongo dela iai di monowai Jordan, ga agoago, “Huli gi daha mo godou haihai huaidu ge gi babdais, gei God ga dumaalia adu gi godou huaidu!” 4 Gadoo be di mee dela guu hihi i lodo di beebaa soukohp Isaiah,

“Tangada e wolowolo i lodo di anggowaa, boloo,

‘Haga adee ina di ala o Dimaadua gi togomaalia,

haga huudonu ina di ala e hana iei Mee.*

5 Nia gowaa bogobogo la gi haawa gii honu,

nia gonduu llauehe mono gonduu lligi la gi hagabapaba ina.

Nia ala pigapiga la gi haga huudonu ina,

gei nia ala dungadungaa gi heia gi malallali.

6 Nia daangada huogodoo ga gidee di Hagamouli a God!’ ”

7 Nia daangada dogologo ne lloomoi gi John belee babdais. Gei mee ga helekai, “Goodou e hai be nia gihaa! Ma koai ne helekai bolo goodou e mee di llele gi daha mo di hagawelewele o God dela ga dau mai?* 8 Heia nia mee ala e haga modongoohia bolo goodou guu huli gi daha mo godou huaidu, gei hudee daamada e helehelekai boloo, ‘Tadau damana la go Abraham.’ Au e hagi adu gi goodou bolo God le e mee hua di huli nia hadugalaa aanei gii hai nia dama ni Abraham!* 9 Talai gu togomaalia belee hele gi daha nia laagau ala hagalee huwa humalia, e dudu.”*

10 Nia daangada ga heeu gi John, “Gimaadou gaa hai di madau aha?”

11 Gei mee ga helekai, “Be koai hua e lua ono gahu, geia gi wanga ina di gahu e dahi gi tangada dela dono gahu ai. Koai ana meegai i golo, geia gi haga loholoho ngaadahi gi digau ala e hiigai.”

12 Hunu gau hagabudu dagitedi ne lloomoi belee babdais, ga heeu gi mee, “Tangada agoago, gimaadou e hai di madau aha?”*

13 Mee ga helekai, “Hudee hagabudu mee laa hongo godou mee ala e donu belee hagabudu.”

14 Hunu gau dauwa ga heeu gi mee, “Gei gimaadou e hai di madau aha?”

Mee ga helekai, “Hudee kaina nia bahihadu nia daangada, be e hagahuaidu tangada i di kai tilikai. Gii dohu hua gi godou hui donu.”

15 Nia daangada gu iai nadau hagadagadagagee e hidihidi be John la go di Mesaia. 16 Gei John ga helekai gi digaula huogodoo, “Au e babdais goodou gi nia wai, gei Tangada dela koia e aamua i di au, le e hanimoi i golo. Au e dee tau loo bolo e wwede nia uga o nia suudi o maa. Mee ga babdais goodou gi di Hagataalunga Dabu mo di ahi. 17 Mee dana daawolo hili mee, e wanga nia lii palaawaa gi lodo di hale benebene mee, gei nia gili gaa kili gi lodo di ahi e deemee di made.”

18 Nia ala kai e logo nogo agoago ai a John gi nia daangada i di Longo Humalia bolo gii huli nadau hangahaihai. 19 John nogo helekai hai baahi gi gobinaa Herod, idimaa Herod ne hai dono lodo gi Herodias, di lodo dono duaahina daane, guu hai labelaa ana mee huaidu e logo.* 20 Gei Herod gaa hai dana hai koia e huaidu, gaa hudu a John gi lodo di hale galabudi.

Di babdais o Jesus

(Matthew 3.13-17; Mark 1.9-11)

21 Muli hua nia daangada huogodoo ne babdais go John, gei Jesus gu babdais labelaa. Dono madagoaa nogo dalodalo, gei di langi gu mahuge, 22 di Hagataalunga Dabu ga haneia gi hongo o Mee, e dina gi di mwuroi. Gei di lee ga haneia i di langi, “Goe go dagu Dama donu hagalabagau. Au e manawa lamalia adu gi di Goe.”*

Nia maadua mmaadua o Jesus

(Matthew 1.1-17)

23 Di madagoaa Jesus ne daamada ana hegau, gei mee gu motolu ono ngadau. Nia daangada e hai bolo Mee tama ni Joseph, go tama daane Heli, 24 Heli go tama daane a Matthat, Matthat go tama daane Levi, Levi go tama daane a Melchi, Melchi go tama daane a Jannai, Jannai go tama daane a Joseph, 25 Joseph go tama daane a Mattathias, Mattathias go tama daane a Amos, Amos go tama daane Nahum, Nahum go tama daane a Esli, Esli go tama daane a Naggai, 26 Naggai go tama daane a Maath, Maath go tama daane a Mattathias, Mattathias go tama daane a Semein, Semein go tama daane a Sosek, Sosek go tama daane a Soda, 27 Soda go tama daane a Joanan, Joanan go tama daane a Rhesa, Rhesa go tama daane a Zerubbabel, Zerubbabel go tama daane a Shealtiel, Shealtiel go tama daane a Neri, 28 Neri go tama daane a Melchi, Melchi go tama daane a Addi, Addi go tama daane a Cosam, Cosam go tama daane a Elmadam, Elmadam go tama daane a Er, 29 Er go tama daane a Joshua, Joshua go tama daane a Eliezer, Eliezer go tama daane a Jorim, Jorim go tama daane a Matthat, Matthat go tama daane a Levi, 30 Levi go tama daane a Simeon, Simeon go tama daane a Judah, Judah go tama daane a Joseph, Joseph go tama daane a Jonam, Jonam go tama daane a Eliakim, 31 Eliakim go tama daane a Melea, Melea go tama daane a Menna, Menna go tama daane a Mattatha, Mattatha go tama daane a Nathan, Nathan go tama daane a David, 32 David go tama daane a Jesse, Jesse go tama daane a Obed, Obed go tama daane a Boaz, Boaz go tama daane a Salmon, Salmon go tama daane a Nahshon, 33 Nahshon go tama daane a Amminadab, Amminadab go tama daane a Admin, Admin go tama daane a Arni, Arni go tama daane a Hezron, Hezron go tama daane a Perez, Perez go tama daane a Judah, 34 Judah go tama daane a Jacob, Jacob go tama daane a Isaac, Isaac go tama daane a Abraham, Abraham go tama daane a Terah, Terah go tama daane a Nahor, 35 Nahor go tama daane a Serug, Serug go tama daane a Reu, Reu go tama daane a Peleg, Peleg go tama daane a Eber, Eber go tama daane a Shelah, 36 Shelah go tama daane a Cainan, Cainan go tama daane a Arphaxad, Arphaxad go tama daane a Shem, Shem go tama daane a Noah, Noah go tama daane a Lamech, 37 Lamech go tama daane a Methuselah, Methuselah go tama daane a Enoch, Enoch go tama daane a Jared, Jared go tama daane a Mahalaleel, Mahalaleel go tama daane a Cainan, 38 Cainan go tama daane a Enosh, Enosh go tama daane a Seth, Seth go tama daane a Adam, Adam go tama daane a God.

4

Di hagamada o Jesus

(Matthew 4.1-11; Mark 1.12,13)

1 Jesus ga hagatanga i Jordan, geia guu honu i di Hagataalunga Dabu dela ne lahi a Mee gi lodo di anggowaa. 2 Gei Mee gaa noho i lodo di anggowaa i nia laangi e madahaa, ga hagamada go Setan. I lodo nia laangi aalaa, gei Mee digi miami, gu hiigai huoloo.

3 Setan ga helekai gi Mee, “Maa Goe di Tama ni God, helekai gi di hadugalaa deenei gii hai di palaawaa.”

4 Jesus ga helekai, “Ma guu lawa di hihi i lodo di Beebaa Dabu boloo,

‘Ma hagalee go nia palaawaa la hua

ala e mee di haga mouli tangada.’ ”*

5 Setan gaa lahi labelaa a Mee gi di gowaa nnoonua, ga haga mmada a Mee gi nia henua huogodoo i henuailala i tama madagoaa bodobodo, 6 ga helekai gi mee, “Au ga gowadu gi di Goe nia mogobuna mahi huogodoo aanei mo nia maluagina huogodoo. Huogodoo gu dugu mai gi di au, gei au e mee hua di wanga nia maa gi tangada dela e hiihai ginai au. 7 Nia mee aanei huogodoo ga gowadu gi di Goe, maa Goe ga daumaha mai.”

8 Jesus ga helekai, “Ma guu lawa di hihi i lodo di Beebaa Dabu boloo,

‘Daumaha ang gi Dimaadua go doo God,

go Mee hua dela e hai hegau ginai goe!’ ”*

9 Setan gaa lahi labelaa a Mee gi Jerusalem, gaa dugu a Mee gi hongo tahuhu o di Hale Daumaha, ga helekai gi Mee, “Maa goe di Tama ni God, hobo ia gi daha mo di gowaa deenaa. 10 Idimaa, ma guu lawa di hihi i lodo di Beebaa Dabu boloo,

‘God ga helekai gi ana gau di langi

gi benabena ina Goe gi humalia.’*

11 “Guu hai labelaa boloo,

‘Digaula gaa kumi laa Goe

gi dee tale oo wae gi nia hadu.’ ”*

12 Jesus ga helekai, “Ma guu lawa di hihi boloo,

‘Goe hudee hagamada ina Dimaadua,

go doo God.’ ”*

13 Di madagoaa Setan ne lawa di hagamadamada Jesus, gei mee ga hagatanga gi daha mo Mee i tama madagoaa bodobodo.

Jesus e daamada ana hegau i Galilee

(Matthew 4.12-17; Mark 1.14-15)

14 Jesus gu maaloo mai i di Hagataalunga Dabu, ge Ia gaa hana gi muli gi Galilee. Dono longo guu dele i nia madagowaa huogodoo ala i golo. 15 Gei Mee e hai ana agoago i lodo nia synagogee digaula, huogodoo gu haga hagaamu a Mee.

Jesus hagalee hagalabagau i baahi digau Nazareth

(Matthew 13.53-58; Mark 6.1-6)

16 Jesus gaa hana gi Nazareth, di gowaa dela ne tomo aga ieia, ga ulu gi lodo synagogee i di Laangi Sabad be dana hai nogo haihai. Gei Mee ga duu aga belee dau dana Beebaa Dabu. 17 Gei digaula ga gaamai di beebaa soukohp Isaiah gi Mee, ge Ia gaa huge di beebaa deelaa, gaa dau di gowaa dela e hihi boloo,

18 “Di Hagataalunga o Dimaadua la gu i dogu baahi.

Mee gu hagatulu Au gi agoago ina

di Longo Humalia ang gi digau hagaloale.

Mee ne hagau mai Au gi hagadele ina

gi digau ala e lawalawa gi maahede,

mo digau ala e dee gida gi gidee,

gi haga maahede ina digau

ala e noho i lodo di haingadaa,*

19 gi hagadele ina bolo di madagoaa gu dae mai,

go di madagoaa Dimaadua e haga dagaloaha ana daangada.”

20 Jesus gaa wini di beebaa deelaa, gaa wanga gi tangada hai hegau, gaa noho gi hongo dono lohongo. Huogodoo ala i lodo synagogee, e daumada a Mee, 21 gei Mee ga daamada ga helekai, “Digau nei, dangi nei nia helekai di Beebaa Dabu ala gu longono goodou, la gu kila aga i tadau baahi!”

22 Digaula huogodoo guu tene gi Mee huoloo, gei gu goboina i nia helekai humalia aalaa, ala ne loomoi i baahi o Mee. Digaula ga helekai, “Mee hagalee go tama daane Joseph?”

23 Jesus ga helekai gi digaula, “Au e iloo bolo goodou ga helekai nia helekai podo mai gi di Au boloo, ‘Togidaa, hagahili ina goe!’ Gei goodou ga helekai mai labelaa boloo, ‘Gi heia i lodo do guongo donu nia mee haga goboina ala ne longono ai gimaadou bolo ne hai Kooe i Capernaum.’ ” 24 Gei Mee ga duudagi adu hua, ga helekai, “Goodou gi iloo, bolo ma soukohp e hagalabagau i lodo dono guongo donu ai.*

25 “E donu bolo nia ahina guu mmade nadau lodo e dogologowaahee i Israel i di madagoaa soukohp Elijah, i di madagoaa di uwa digi doo i lodo nia ngadau e dolu mo di baahi, mo tau magamaga damana guu gahu tenua deelaa.* 26 Gei Elijah digi hagau ina gi dahi dangada i lodo Israel, gei ne hagau hua gi di ahina tuadimee gu made dono lodo dela e noho i Zarephath i lodo tenua go Sidon.* 27 Gadoo be di madagoaa soukohp Elisha, nogo iai di magi genegene i Israel, gei deai tangada i digaula ne hili ga madammaa ai, dela hua go Naaman, tangada o Syria.”*

28 Digau huogodoo nogo i lodo synagogee gu hagawelewele huoloo i di nadau longono nia helekai aanei. 29 Digaula gaa lahi a Jesus gi daha mo di waahale gi tomo di gonduu dela ne hau ai di nadau waahale, belee bale a Mee gii doo gi di gowaa helemodu. 30 Gei Jesus gaa hana laa lodo digaula, gaa hana gi daha mo digaula.

Taane iai di hagataalunga huaidu

(Mark 1.21-28)

31 Nomuli, Jesus gaa hana gi Capernaum, di waahale i Galilee, ga agoago gi nia daangada i di Laangi Sabad. 32 Nia daangada huogodoo gu goboina i nia agoago a Maa, i Mee e agoago i di mogobuna.* 33 Taane i lodo synagogee, iai di hagataalunga huaidu i ono lodo, mee gaa wolo gi nua, 34 “Jesus o Nazareth, ma di aha e hiihai ginai Goe i gimaadou? Goe ne hanimoi belee hagahuaidu gimaadou? Aahaa, au e iloo eau Goe tangada dabuaahia kae hegau a God!”

35 Jesus ga hagabuhi gi di hagataalunga huaidu, “Noho dee muu, ulu mai gi daha mo taane deenaa!”

Gei di hagataalunga huaidu ga hagahinga taane gi lala i mua digaula, ga ulu gi daha mo mee ge digi hai dana huaidu gi mee.

36 Nia daangada huogodoo gu goboina ga helehelekai, “Ma nia helekai aha aanei? Mee e mogobuna di helekai gi nia hagataalunga huaidu, gei digaula e ulu mai gi daha!” 37 Di longo o Jesus guu dele i nia madagowaa huogodoo i lodo tenua deelaa.

Jesus e hagahili ana gau dogologo

(Matthew 8.14-17; Mark 1.29-34)

38 Jesus ga hagatanga gi daha mo synagogee, gaa hana gi di hale o Simon. Tinana di lodo Simon e magi welengina huoloo. Digaula ga helekai gi Jesus i di ahina deelaa. 39 Jesus ga menege adu gi mee, ga helekai gi di magi welengina gi ulu mai gi daha. Di magi welengina gu ulu mai gi daha, mee ga ala aga, ga nnoo i nua, ga hagamaamaa digaula.

40 Hiahi ia di mee, digau huogodoo ala nadau ihoo magi i nia hagadilinga magi e logo, ga laha mai digaula gi Jesus. Mee gaa dugu ono lima gi hongo digaula huogodoo, e hagadau dagidahi, ga hagahili digaula. 41 Nia hagataalunga huaidu ala e ulu gi daha mo digau dogologo e wwolowwolo, “Goe go Tama a God!”

Jesus gu bule digaula, digi dumaalia gi digaula gi helekai, i digaula gu iloo bolo Mee go di Mesaia.

Jesus e agoago i lodo synagogee

(Mark 1.35-39)

42 Hooaga haga luada loo, Jesus gaa hana gi daha mo di waahale gi di gowaa lomo modogoia. Gei nia daangada ga daamada ga halahala a Mee, ga gidee a Mee, ga tangi gi Mee bolo gi hudee hagatanga gi daha mo ginaadou. 43 Mee ga helekai gi digaula, “Au e hai loo gi agoago di Longo Humalia o Teenua King o God gi nia waahale labelaa ala i golo, idimaa, deelaa di mee a God ne hagau mai ginai Au belee hai.”

44 Mee ga agoago i lodo nia synagogee i lodo tenua hagatau deelaa.

5

Jesus e gahi ana dama agoago matagidagi

(Matthew 4.18-22; Mark 1.16-20)

1 Dahi laangi hua Jesus nogo duu i taalinga Tai Gennesaret, nia daangada nogo honohono ginaadou i nadau lloo adu gi Jesus belee hagalongo gi nia helekai a God.* 2 Mee ga gidee nia boodi e lua e haga pale aga i tongotai. Digau hai iga guu hula gu gaugau nadau kau. 3 Jesus gaa gaga gi hongo di boodi a Simon, ga helekai gi mee gi hologia dulii gi daha mo tongotai. Jesus gaa noho i hongo di boodi, ga agoago gi digau dogologo aalaa.

4 Mee ga haga lawa ana agoago, ga helekai gi Simon, “Hologia di boodi gi di gowaa honu, dugu ina gi lala nia kau gubenge.”

5 Simon ga helekai, “Meenei Tagi, gimaua gu gubenge mai loo boo, gu duadua, gei digi kumi mau iga. Gei Goe bolo gi dugua nia kau, au gaa dugu laa nia kau.”* 6 Meemaa gaa dugu nia kau gi lala, gu bulou nau iga logowaahee. Nia kau la bolo ga mahaahaa.* 7 Gei meemaa ga lialiagi gi di nau ihoo boodi gi lloomoi e hagamaamaa ginaua. Digaula ga lloomoi, gaa haa nadau boodi e lua gu hontula bolo ga abulu. 8 Simon Peter ne mmada gi nia mee ala ne hai beenei, gei mee ga dogoduli gi lala i mua o Jesus, ga helekai, “Meenei Tagi, hana gi daha mo au! Au tangada huaidu!”

9 Mee mo ono ehoo gu goboina tagabae iga ala ne kumi go ginaadou. 10 Nia hoo Simon, James mo John go nia dama daane Zebedee, la gu goboina labelaa ginaua. Jesus ga helekai gi Simon, “Goe hudee madagu, tugi dolomeenei gaa hana, gei goe ga haangodo gi nia daangada.”

11 Digaula ga hudi aga nia boodi gi tongotai, ga diiagi nia mee huogodoo, ga daudali a Jesus.

Jesus e hagahili taane magi genegene

(Matthew 8.1-4; Mark 1.40-45)

12 Nomuli, gei Jesus nogo i lodo di waahale dela nogo iai taane e hai dono magi genegene. Taane deelaa ne mmada gi Jesus, ga bala gi lala ga dangidangi, “Meenei, maa Goe e hiihai, heia au gi madammaa!”*

13 Jesus ga hagadau dae adu, gaa bili gi mee, ga helekai, “Uaa, Au e hiihai. Madammaa!” Di madagoaa hua deelaa, gei di magi genegene guu hili. 14 Jesus gaa bule gi mee, “Hudee hagi anga ina di mee deenei gi tei dangada, hana haga huudonu gi tangada hai mee dabu, gi haga dina ina goe, gaa lawa, heia dau tigidaumaha dela gu haganoho go Moses, bolo e hai di haga modongoohia gi digaula bolo goe gu madammaa.”*

15 Di longo o Jesus guu dele labelaa koia gi nonua, gu modoho gi daha, gei digau dogologo ne loomoi belee hagalongo gi Mee, ge e hagahili nadau magi. 16 Gei Mee gaa hana gi di gowaa lomo e dalodalo.

Jesus e hagahili taane mmade ono dudaginga

(Matthew 9.1-8; Mark 2.1-12)

17 Dahi laangi hua, Jesus nogo agoago, gei nia Pharisee mono gau haga donudonu haganoho e noho i golo. Digaula ne lloomoi mai nia waahale huogodoo Galilee, Judea, mo mai Jerusalem. Di mogobuna o Dimaadua gu i baahi o Jesus e hagahili nia magi. 18 Hunu daane ne lloomoi e aamo mai di nadau daane mmade ono wae i hongo di hada. Digaula e hagamahi belee laha mai taane deenei gi mua o Jesus i lodo di hale. 19 Idimaa gu dogologowaahee, gu deeoo di lahi a mee gi lodo, gei digaula gaa lahi a mee gi tuatala o di hale, ga haga bongoo di gowaa e haga hege ia a mee i hongo dono moenge gi lodo digau dogologo i mua o Jesus. 20 Jesus ga gidee Ia nia hagadonu digaula, Mee ga helekai gi taane deelaa, “Dogu ihoo hagaaloho, o huaidu gu maahede.”

21 Digau hagadonudonu haganoho mo nia Pharisee ga daamada ga helehelekai i nadau mehanga, “Taane deenei la koai, dela e helekai hai baahi gi God? Tangada e mee di wwede nia huaidu ai, dela hua go God modogoia!”

22 Jesus gu iloo nia maanadu digaula, ga helekai, “Goodou e aha ala e hagabaubau beenaa? 23 Dehee di mee e haingoohia belee helekai boloo, ‘O huaidu la gu maahede,’ be e helekai boloo, ‘Duu i nua, haele?’ 24 Au ga haga modongoohia adu gi goodou bolo Tama Tangada le e mogobuna i henuailala, e mee di wwede nia huaidu.”

Gei mee ga helekai gi tangada mmade ono wae, “Au e helekai adu gi duu i nua, dahi aga ina do moenge, hana gi doo hale.”

25 Di madagoaa hua deelaa, gei taane ga duu i nua i mua digaula huogodoo, ga dahi aga dono moenge, gaa hana gi dono hale mo di hagaamu a God. 26 Digaula gu goboina, gu mmaadagu, gu hagaamu a God, ga helekai, “Gidaadou guu mmada gi nia mee haga goboina dangi nei!”

Jesus e gahi a Levi

(Matthew 9.9-13; Mark 2.13-17)

27 Muli di mee deenei, Jesus gaa hana ga gidee ia tangada hagabudu dagitedi go Levi, e noho i lodo dono oobidi. Jesus ga helekai, “Daudalia mai Au.” 28 Levi ga du gi nua ga diiagi ana mee huogodoo, ga daudali a Mee.

29 Levi guu hai dana hagamiami damana i dono hale gi Jesus, digau hagabudu dagitedi mono daangada labelaa nogo i baahi digau dogologo aalaa. 30 Hunu Pharisee mono gau haga donudonu haganoho o nadau buini, e helekai haga de hiihai gi nia dama agoago a Jesus boloo, “Ma e aha dela goodou e miami ge e inu i baahi digau hagabudu dagitedi mono balu daangada?”*

31 Jesus ga helekai gi digaula, “Digau ala hagalee magi la hagalee halahala togidaa, go digau magi hua. 32 Au hagalee ne hanimoi belee gahigahi digau ala e donu, gei ne hanimoi gi digau ala huaidu, gi daahuli nadau lodo.”

Di heeu di noho hagaonge

(Matthew 9.14-17; Mark 2.18-22)

33 Hunu gau ne helekai gi Jesus, “Nia dama agoago John nogo noho hagaonge i nia madagoaa e logo ge e hai dalodalo. Nia dama agoago nia Pharisee nogo hai labelaa beelaa, gei au dama agoago e miami ge e inu.”

34 Jesus ga helekai, “Goodou e hagamaanadu bolo goodou e mee di hai digau tagamiami haga hai lodo gii noho hagaonge i di madagoaa taane hai lodo la i baahi digaula? E deemee di hai beelaa! 35 Gei di madagoaa i golo, taane hai lodo la gaa lahi gi daha mo digaula, gei digaula gaa noho laa hagaonge.”

36 Jesus ga helekai labelaa gi digaula di ala kai deenei, “Deai tangada e haahi dana mee gahu i di gahu hoou e pono di gahu bobo ai. Maa gaa hai beelaa, gei mee ga haga mahaa di gahu hoou, gei di mee gahu hoou la hagalee tongaadahi gi di mee gahu bobo.

37 “Deai tangada hogi e hagahau ana waini hoou gi lodo nia mee dugu waini pobo ai, idimaa, nia waini hoou la ga hahaahi nia mee dugu waini pobo, gei nia waini la ga mmaalingi, gei nia mee dugu waini la ga mooho. 38 Gei deeai, nia waini hoou le e hai gi hagahau gi lodo nia mee dugu waini hoou. 39 Tangada e hiihai gi nia waini hoou ai i muli dono inu nia waini gu duai. Mee ga helekai bolo nia waini ala gu duai la koia e kala.”

6

Di heeu o di Laangi Sabad

(Matthew 12.1-8; Mark 2.23-28)

1 Jesus nogo hana i lodo nia gowaa dogi laagau ‘wheat’ i di Laangi Sabad. Nia dama agoago a Maa ga daamada gaa hagi nadau huwa laagau ‘wheat’, ga milimili i lodo nadau lima, gaa gai nia lii nia maa.* 2 Hunu Pharisee ga helekai, “Goodou e aha ala e hai nia mee ala guu bule go tadau haganoho bolo hagalee hai i di Laangi Sabad?”

3 Jesus ga helekai gi digaula, “Goodou digi daulia di mee a David ne hai i tolongo o mee mo ono ehoo ne hiigai?* 4 Mee ne hana gi lodo di Hale o God, gaa kae nia palaawaa ala gu hagadabu gi God, gaa gai, gaa wanga gi ono ehoo. Gei di maa e hai baahi gi tadau haganoho ma gaa gai nia maa, ala hua go digau hai mee dabu.”*

5 Jesus ga helekai, “Tama Tangada la go di Tagi o di Laangi Sabad.”

Taane made dono lima

(Matthew 12.9-14; Mark 3.1-6)

6 Di Laangi Sabad nomuli, gei Jesus ga ulu gi lodo synagogee, ga agoago, gei di maa taane i golo guu made dono lima gau donu. 7 Digau haga donudonu haganoho mono Pharisee e golomada a Mee be Mee e hagahili ana magi i di Laangi Sabad, gei digaula guu mee hua di hagahuaidu a Mee ga hai baahi gi Mee. 8 Gei Jesus gu iloo Ia nia maanadu digaula, ga helekai gi taane deelaa, “Duu i nua, duu mai gi mua.” Gei mee ga duu aga gaa duu gi mua digaula. 9 Gei Jesus ga helekai gi digaula, “Au e heeu adu gi goodou: Ma ni aha ala e dugu mai go tadau haganoho bolo gi heia i di Laangi Sabad? E hagamaamaa be e hagahuaidu? E benebene di mouli tangada, be e daaligi di mouli?” 10 Mee gaa mmada gi digaula huogodoo, ga helekai gi taane deelaa, “Holohia doo lima gi daha.” Gei mee gaa holo dono lima, gei guu hili.

11 Gei digaula gu hagawelewele, gu helehelekai i nadau mehanga be dehee di nadau hai gaa hai gi Jesus.

Jesus e hilihili ana gau agoago hagau dilongoholu maa lua

(Matthew 10.1-4; Mark 3.13-19)

12 Muli mai hua, gei Jesus gaa hana gi tomo di gonduu belee dalodalo, guu noho i golo i di boo deelaa, e hai ana dalodalo ang gi God. 13 Dono luada, gei Mee ga gahigahi mai ana dama agoago, ga hilihili ana gau dilongoholu maa lua, ga haga ingoo bolo digau agoago hagau: 14 Simon (dela e haga ingoo labelaa go Mee bolo Peter) mo dono duaahina go Andrew, James mo John, Philip mo Bartholomew, 15 Matthew mo Thomas, James tama daane a Alphaeus, mo Simon (dela e haga ingoo bolo di ‘Patriot’*), 16 Judas tama daane James, mo Judas Iscariot tangada dela e wanga a Jesus.

Jesus e agoago mo di hagahili ana magi

(Matthew 4.23-25)

17 Dono haneia i tomo di gonduu ginaadou mo ana gau agoago hagau, gei Jesus gaa duu i hongo di gowaa bapaba mo ana dama agoago dogologo. Gei nia hagabuulinga gau dogologo i golo ne loomoi i Judea mo Jerusalem, mo i nia waahale o Tyre mo Sidon ala i tongotai. 18 Digaula ne lloomoi belee hagalongo gi nia agoago a Maa, e hagahili nadau magi. Gei digau ala nogo hagahuaidu go nia hagataalunga huaidu gu lloomoi labelaa, gu hagahili. 19 Digau huogodoo e hagamada belee bili gi Mee, idimaa nia mogobuna ala e loomoi i baahi o Mee e hagahili ginaadou huogodoo.

Di maluagina mo di manawa gee

(Matthew 5.1-12)

20 Jesus gaa mmada gi ana dama agoago, ga helekai,

“E maluagina go goodou ala e hagaloale,

idimaa, Teenua King o God la ni goodou!

21 E maluagina go goodou ala e hiigai dolomeenei,

goodou ga haangai gi maaluu.

E maluagina go goodou ala e tangi dolomeenei,

goodou ga gadagada.

22 E maluagina go goodou maa nia daangada ga hudiou adu,

gaa bae goodou gi daha, e haga teetee goodou,

gei e helekai bolo goodou digau hai mee huaidu,

idimaa go Tama Tangada!*

23 Gi tenetene gi nia mee aanei ma ga kila aga,

gei gi gaalege tenetene, idimaa,

di hui damanaiee gu hagatogomaalia adu gi goodou i di langi.

Idimaa, nadau maadua mmaadua nogo hai nadau hai beenei gi nia soukohp.*

24 E huaidu huoloo adu gi goodou ala e maluagina dolomeenei,

idimaa, goodou gu mouli humalia.

25 E huaidu huoloo adu gi goodou ala e maaluu dolomeenei,

idimaa, goodou ga hiigai!

E huaidu huoloo adu gi goodou ala e gadagada dolomeenei,

idimaa, goodou ga tangitangi manawa gee!

26 E huaidu huoloo maa nia daangada ga helekai humalia i goodou,

idimaa, nia maadua mmaadua nogo helehelekai labelaa beenei i nia soukohp dilikai.

Aloho i godou hagadaumee

(Matthew 5.38-48; 7.12a)

27 “Au e hagi adu gi goodou ala e longono goodou Au: Aloho i godou hagadaumee, heia nia humalia ang gi digau ala e hudiou adu gi goodou. 28 Hagahumalia ina digau ala e haga halauwa goodou, dalodalo i digau ala e hagammaemmae goodou. 29 Maa tangada gaa paa do gauwae, wanga ina di baahi dela i golo. Maa tangada gaa kae do gahu mahaa, wanga ina labelaa doo gahu uluulu. 30 Wanga gi digau huogodoo ala e tangi adu nadau mee gi goodou. Maa tangada guu kae dau mee, gei goe hudee daawa ina. 31 Heia gi nia daangada nia mee ala e hiihai ginai goodou bolo nia daangada gi heia adu gi goodou.*

32 “Maa goodou e aloho hua i digau ala e aloho i goodou, malaa, di hagahumalia le e kae go goodou eimaha? Digau huaidu hogi le e aloho i digau ala e aloho i ginaadou. 33 Maa goodou gaa hai hua nia humalia gi digau ala e hai nia humalia adu gi goodou, malaa, di hagahumalia le e kae go goodou eimaha? Idimaa, digau huaidu le e hai labelaa beelaa. 34 Maa goodou e wanga hua godou mee gi digau ala e hagamaanadu go goodou bolo digaula ga gowadu labelaa nadau mee gi goodou, di hagahumalia le e kae go goodou eimaha? Digau huaidu hogi e wanga nadau mee gi digau huaidu, i di nadau maanadu bolo ma e loomoi labelaa ono haga humalia. 35 Deeai! Aloho i godou hagadaumee, heia nia humalia gi digaula. Wanga ina godou mee gi digaula, hudee maanadu bolo ma ga lloo adu ono haga humalia gi goodou, gei godou hui ga llauehaa, gaa hai nia dama ni di God Aamua Huoloo. Idimaa, Mee e humalia gi digau ala hagalee danggee mo digau hai mee huaidu. 36 Goodou gi dumaalia be di godou Damana dela e dumaalia.

Di hagi aga digau ala i golo

(Matthew 7.1-5)

37 “Hudee hagi aga ina nia daangada, gei God ga hagalee hagi aga goodou. Hudee hagahuaidu ina nia daangada, gei God ga hagalee hagahuaidu goodou. Dumaalia gi nia daangada, gei God ga dumaalia adu gi goodou. 38 Wanga gi digau ala i golo, gei God ga gowadu gi goodou. E donu, goodou gaa kae nia mee logo, hagamaamaa humalia ga dui adu gi lodo godou lima i godou mee ala e mee di daahi. Idimaa, godou mee e hai gi nia daangada, aalaa nia mee a God gaa hai adu gi goodou.”

39 Jesus gaa kai dana ala kai deenei: “Tangada deegida le e deemee di dagi dana dangada deegida. Maa gaa hai beelaa, meemaa dogolua gaa too gi lodo di aloalo.* 40 Tamagiigi kuulu e aamua i dono tintei ai, gei tamagiigi dela gaa lawa dana kuulu la gaa hai be dono tintei.*

41 “Goe e aha dela e hei e goe di madageinga dela i lodo di golomada o do duaahina, gei goe e de hei e goe di bida laagau dela i lodo do golomada? 42 Goe e aha dela e helekai gi do duaahina boloo, ‘Dumaalia mai e daa gi daha di madageinga dela i lodo do golomada,’ gei goe e de hei e goe di bida laagau dela i lodo do golomada? Goe tangada hai hegau ngudu golomada! Daawa ina gi daha i mua di bida laagau dela i lodo do golomada, gei goe ga gidee hagahumalia di daa di madageinga dela i lodo di golomada o do duaahina.

Di laagau mo ono huwa

(Matthew 7.16-20; 12.33-35)

43 “Di laagau tomo humalia le e hagalee huwa huaidu, gei di laagau tomo huaidu le e hagalee huwa humalia. 44 Nia laagau huogodoo le e haga modongoohia go nadau huwa. Goe e deemee di hagi au huwa ‘fig’ i di laagau duduia, be e hagi au ‘grape’ i di laagau huaidu.* 45 Tangada humalia le e hai nia mee humalia mai di maluagina humalia i lodo dono manawa. Tangada huaidu le e hai nia mee huaidu mai di maluagina huaidu i lodo dono manawa. Idimaa, di ngudu o tangada le e helekai aga i nia mee ala e honu i lodo dono manawa.*

Nia daangada hau hale dogolua

(Matthew 7.24-27)

46 “Ma e aha goodou e gahi Au boloo ‘Meenei Tagi’, gei goodou hagalee hai agu mee bolo gi heia? 47 Tangada dela ga hanimoi e hagalongo ge e daudali agu helekai, deelaa tangada ga hagi adu ko Au be mee tangada e hai behee. 48 Mee e hai be tangada dela ma gaa hau dono hale, e geli di lohongo di maa gii llala, ga haga duu di hagamau gi hongo tadugalaa. Di labagee gaa mmidi gi di hale deelaa, gei di hale e deemee di ngalungalua, idimaa ma guu haga duu gii mau. 49 Tangada dela ma ga hagalongo gi agu helekai, gei hagalee daudali ai, geia e hai be tangada dela ma gaa hau dono hale i hongo di gelegele, dono hagamau ai. Di madagoaa di labagee gaa mmidi gi di hale deelaa, gei di hale la gaa hinga, ga mooho hagahuaidu!”

7

Jesus e hagahili di magi o di hege o tagi dauwa o Rome

(Matthew 8.5-13)

1 Jesus ne lawa di helekai gi nia daangada, gei Mee gaa hana gi Capernaum. 2 Di hege o tagi dauwa o Rome la guu hai dono magi, bolo gaa made. Mee tangada hagalabagau ni dono dagi. 3 Di madagoaa tagi dauwa ne longono ia Jesus, geia ga hagau ana dagi mmaadua o Jew gi Mee, gi hanimoi e hagahili di magi o dana hege. 4 Digau o Jew ga lloomoi gi Jesus, ga dangidangi hagamahi gi Mee, “Taane deenei e tau gi dau hagamaamaa, 5 idimaa, mee e aloho i digau tadau henua, gei mee ne bida hau di madau synagogee.”

6 Gei Jesus gaa hana i muli digaula. Mee ne hoohoo adu gi di hale, gei tagi dauwa ga hagau hunu gau i ono ehoo belee helekai gi Jesus, “Goe hudee hai loo bolo Goe e hanimoi, idimaa, au e dee tau loo bolo Goe e ulu gi lodo dogu hale, 7 gei au e dee tau loo dogu hanadu gi di Goe. Helekai hua, gei dagu dangada hai hegau la gaa hili dono magi. 8 Au tangada e noho i lala ogu dagi aamua labelaa, e dagi agu gau dauwa. Au ga hagadaba boloo, ‘Hana!’ gei mee e hana. Au ga hagadaba boloo, ‘Hanimoi!’ gei mee e hanimoi. Gei au ga hagadaba gi dogu ihege boloo, ‘Heia di mee deenei!’ gei mee e hai.”

9 Jesus gu goboina dono hagalongo gi nia helekai aanei. Mee ga huli adu, ga helekai gi di hagabuulinga dangada dela e daudali Ia, “Au e hagi adu gi goodou, bolo Au digi gidee di hagadonu beenei, hagalee hogi i Israel!”

10 Digau kae hegau gaa hula gi di hale o tagi dauwa deelaa, gaa mmada, gei di hege la guu hili dono magi.

Jesus e haga mouli tama daane di ahina guu made dono lodo

11 Muli mai hua, gei Jesus mo ana dama agoago mo digau dogologo ala i golo gaa hula gi di waahale go Nain. 12 Di madagoaa hua ne dau iei Mee i di ngudu di bontai di waahale, tangada made e lahi gi daha mo di waahale. Tama daane dela ne made la tama hua e dahi ni di ahina ne made dono lodo, gei di hagabuulinga gau dogologo o di waahale deelaa nogo madalia a mee. 13 Di madagoaa Tagi ne mmada gi di ahina deelaa, Mee gu aloho i mee, ga helekai, “Hudee dangi.” 14 Gei mee ga hanadu, gaa bili gi tebedebe, gei digau nogo taga a mee gaa tuu. Gei Jesus ga helekai, “Tama daane, Au e helekai adu, nnoo i nua!” 15 Taane made deelaa gaa nnoo i nua, ga daamada ga leelee, gei Jesus gaa wanga a mee gi dono dinana.

16 Digaula huogodoo gu mmaadagu huoloo mo di hagaamu a God boloo, “Soukohp aamua gu gila aga i tadau baahi. God gu hanimoi e haga mouli ana daangada!”

17 Di longo o Jesus guu dele gi lodo nia henua huogodoo o Judea mo nia guongo mai i daha.

Digau kae hegau John Babdais

(Matthew 11.2-19)

18 Nia dama agoago a John ga hagi anga gi mee nia mee huogodoo aanei, gei mee ga gahi mai ana dama agoago dogolua, 19 ga hagau meemaa gi Tagi belee heeu gi Mee, “Maa Kooe dela nogo helekai iei John bolo e hanimoi, be gimaadou e tali di madau dangada i golo?”

20 Di madagoaa meemaa ne dau i baahi o Jesus, meemaa ga helekai, “Meenei, John Babdais ne hagau mai gimaua belee heeu adu, be maa Kooe dela nogo helekai iei mee bolo e hanimoi, be gimaadou e tali di madau dangada i golo?”

21 Di madagoaa hua deelaa, Jesus e hagahili ana gau magi dogologo, mono gau iai nia hagataalunga huaidu, gei e haga gidee ana gau deegida. 22 Mee ga helekai gi nia daangada kae hegau a John boloo, “Hula, hagi anga ina gi John gulu mee ala ne gidee ge ne longono:

Digau deegida gu gidee,

digau habehabe guu mee di taele,

digau longoduli gu longono,

digau mmade gu mouli aga,

gei di Longo Humalia gu agoago gi digau hagaloale.*

23 “E maluagina go tangada dela hagalee manawa lua i di Au.”

24 Muli hua digau kae hegau a John ne hula, gei Jesus ga daamada ga helekai i John gi digau dogologo, “Di godou madagoaa ne hula gi John i lodo di anggowaa, ma ni aha nogo maanadu go goodou bolo e mmada ginai? Di laagau aalek e hahaangi i di madangi? 25 Ma di aha ne hula ginai goodou belee mmada ginai? Tangada e ulu nia gahu madamada? Deeai. Digau ala e ulu nia goloo beenei ge mouli maluagina e gidee gidaadou i lodo nia hale king. 26 Hagia mai ma di aha dela ne hula ginai goodou belee mmada ginai? Di soukohp? Uaa e donu, gei Au e hagi adu gi goodou bolo goodou ne mmada gi tangada koia e aamua i soukohp. 27 John la go tangada dela gu helekai ai di Beebaa Dabu boloo:

‘God e helekai,

Au ga hagau dagu dangada kae hegau i oo mua,

e huge di ala adu gi di Goe!’ ”*

28 Jesus ga duudagi adu ana helekai, “John le e aamua i nia daangada huogodoo ala nogo mouli, gei tangada dela koia i mugi lala loo i lodo Teenua King o God, le e mada aamua i John.”

29 Digau huogodoo gu longono Jesus, gei e donu go digau hagabudu dagitedi, aalaa go digau gu daudali nnelekai donu a God, idimaa, digaula gu babdais go John.* 30 Gei nia Pharisee mo digau haga donudonu haganoho e haga balumee tadinga hagalabagau a God, idimaa, digaula ne de hiihai di babdais go John.

31 Jesus ga duudagi adu ana helekai, “Nia daangada dangi nei le e mee di hagatau ko Au gi di aha? Digaula e hai be ni aha? 32 Digaula e hai be nia damagiigi ala e noho i di gowaa huihui mee. Di hagabuulinga nei e wwolo gi di hagabuulinga dela i golo boloo, ‘Gimaadou ne daahili nia daahili haga hai lodo, gei goodou hagalee gaalege! Gei gimaadou ne daahili nia daahili dangada made, gei goodou hagalee tangitangi!’ 33 John ne hanimoi gaa noho hagaonge, hagalee nogo inu nia waini, gei goodou nogo hai boloo, ‘Di hagataalunga huaidu i lodo o mee!’ 34 Tama Tangada ne hanimoi gu miami, gu inu, gei goodou nogo helekai boloo, ‘Mmada gi Taane deelaa! E hagalugai ge inu waini, gei Mee di hoo ni digau hagabudu dagitedi mo nia balu daangada!’ 35 Di kabemee o God e gila mai bolo e donu i baahi digau ala guu kae di maa.”

Jesus i di hale o Simon di Pharisee

36 Dahi Pharisee ne gahi a Jesus belee miami ginaua hiahi, gei Jesus gaa hana gi di hale o maa, gaa noho gi lala ga miami. 37 Lodo di waahale deelaa, iai di ahina e mouli huaidu. Mee guu longo bolo Jesus e miami i di hale o di Pharisee, gei mee ga gaamai dana loloaabi ne hai gi nia ‘albaster’ e honu lolo kala,* 38 mee gaa duu i tua Jesus ga bala gi lala gi baahi nia babaawae o Maa, ga dangidangi mo di haga tiu nia babaawae o Maa gi ono dangi, ga omo nia babaawae o Maa gi ono ngaahulu, gaa hongi, ga hagatulu gi di lolo kala. 39 Di Pharisee gaa mmada gi di mee deenei, ga daalo ang gi ono lodo, “Maa nei boloo Taane deenei la soukohp donu, gei Mee e iloo Ia di ahina dela ne bili ang gi de Ia, e iloo Ia di mouli huaidu o maa!”

40 Jesus ga helekai, “Simon, dagu mee i golo e hagi adu gi di goe.”

Simon ga helekai, “Uaa, Tangada agoago, hagia mai.”

41 Jesus ga helekai, “Nia daane dogolua e boibana nau bahihadu gi taane ana bahihadu. Tangada e dahi e lima lau silber, ge di hoo o maa e madalima. 42 Meemaa gu deemee di hui nau boibana, gei tangada ana bahihadu ga dumaalia gi nia boibana meemaa. Koai i meemaa e mada damana dono aloho i mee?”

43 Simon ga helekai, “Au e hagabau bolo go tangada dela ne wanga ginai nia mee mada logo.”

Jesus ga helekai, “Goe e donu.” 44 Mee gaa huli gi di ahina, ga helekai gi Simon, “Goe e gidee di ahina deenei? Au ne hanimoi gi doo hale, gei goe digi gaamai au wai belee tono ogu wae, gei di ahina deenei guu tono ogu wae gi ono dangi, ga omo gi ono ngaahulu. 45 Gei goe digi hagalabagau ina Au gi di hongi, gei taamada dogu hanimoi, mee digi noho i dono hongihongi ogu babaawae. 46 Goe digi gaamai au lolo olib belee haga maluu dogu libogo, gei mee gu hagatulu ogu babaawae gi di lolo kala. 47 Gei Au e helekai adu bolo di aloho damanaiee ne haga modongoohia go mee, e haga modongoohia bolo ono huaidu logowaahee la gu maahede, gei tangada dela ne maahede ono huaidu hogoohi, e haga modongoohia hua go dono aloho dulii.”

48 Gei Jesus ga helekai gi di ahina, “O huaidu la gu maahede.”

49 Digau ala e noho gi teebele ga daamada ga leelee i nadau mehanga boloo, “Ma koai deenei bolo Ia e mee di wwede nia huaidu?”

50 Gei Jesus ga helekai gi di ahina, “Go do hagadonu dela ne daa mai goe gi daha mo di made. Hana i di aumaalia.”

8

Nia ahina nogo madalia Jesus

1 Nomuli, gei Jesus gaa hana laa lodo nia waahale llauehe mo lligi, e agoago di Longo Humalia o Teenua King o God. Nia dama agoago a Maa gu madalia a Mee, 2 mo nia ahina ala ne haga hili nadau magi mo nia hagataalunga huaidu go Mee: Mary (e haga ingoo bolo Mary mai Magdala) dela ne hagabagi ono hagataalunga huaidu e hidu,* 3 Joanna dono lodo go Chuza, tangada oobidi o Herod, mo Susanna, mo nia ahina dogologo i golo ala nogo hagamaamaa a Jesus mo ana dama agoago gi nadau maluagina.

Di ala kai o tangada haga nonnono lii laagau

(Matthew 13.1-9; Mark 4.1-9)

4 Nia daangada mai nia waahale e dagadagabuli gi baahi o Jesus, ga dogologo mai, gei Mee ga hagi anga dana ala kai deenei:

5 “Taane ne hana ne haga nonnono ana lii. Dono haga nonnono hua ana lii gi lodo di gowaa dogi mee, hunu lii ne monnono gi taalinga di ala, di gowaa dela e dagadagahi go nia daangada, ge e gai go manu. 6 Hunu lii ne monnono gi hongo di gowaa haduhadu, gei nia lii la ga matili aga, ga maangoo, idimaa, nia gelegele la hagalee tiu. 7 Hunu lii ne monnono gi lodo nia geinga duduia ala e tomo aga dalia nia lii, gei nia maa gaa mmade, idimaa, nia geinga duduia la gu hagadeaadee nia maa. 8 Hunu lii ne monnono gi hongo di gelegele humalia. Nia laagau gu tomo aga guu huwa dagi llau.”

Gei Jesus ga helekai haga muliagina boloo, “Tangada ono dalinga i golo, gi hagalongo!”

Tadinga nia ala kai

(Matthew 13.10-17; Mark 4.10-12)

9 Nia dama agoago a Jesus ga heeu, “Dehee tadinga di ala kai deenei?” 10 Gei Mee ga helekai, “Ma gu dumaalia adu gi goodou gi iloo nia mee ngala huogodoo o Teenua King o God, gei Au e agoago gi digau ala i golo i nia ala kai, gei digaula ga halahala nia maa gei e de gidee, ga hagalongo gei e de iloo.*

Jesus e haga modongoohia di ala kai o tangada haga nonnono

(Matthew 13.18-23; Mark 4.13-20)

11 “Deenei tadinga o di ala kai deenei: Nia lii la go nnelekai a God. 12 Nia lii ala ne monnono gi taalinga di ala, la go digau ala ne longono nia helekai a God, gei Setan ga hanimoi gaa daa nia helekai aalaa gi daha mo nadau manawa, gi de hagadonu digaula ga mouli. 13 Nia lii ala ne monnono gi hongo di gowaa haduhadu, la go digau ala ne longono ginaadou nia helekai, gaa kae nia maa i di tenetene, gei nia maa digi mau i nadau lodo. Digaula e hagadonu hua i tama madagoaa bodobodo, gaa dau gi di hagamada, gei digaula gaa too. 14 Gei nia lii ala ne monnono gi lodo nia geinga duduia, la go digau ala ne longono nia helekai, gei nia maanadu e logo, nia maluagina, nia haga tenetene o di mouli deenei la guu honu i nadau lodo, gu beehi nnelekai aalaa, gaa hidi ai nia huwa o nia maa gu deemee di mmaadua. 15 Nia lii ala ne monnono gi hongo di gelegele humalia, la go digau ala ne longono nia helekai, ga daahi nia maa i lodo nadau manawa humalia ge e hagalongo, gaa noho maaloo, gaa dae loo gi ginaadou ma gaa huwa.

Di malama i lala di boolo

(Mark 4.21-25)

16 “Tangada e dudu dana malama, ga haga holi gi lala di boolo, be e dugu gi lala di hada ai, ma belee dugu gi hongo di mee dugu malama, gii mmada ginai nia daangada i di nadau ulu mai.*

17 “Nia mee hagammuni la ga haga kila aga, gei nia mee ala e de gidee, la ga gidee, be e gaamai gi di gowaa maalama.*

18 “Goodou hagalongo gii donu, idimaa, tangada dela ana mee i dono baahi, le e wanga gi mada logo. Gei tangada dela ana mee ai, le e daa gi daha mo mee, ma e aha maa mee e hagamaanadu bolo ia ana mee dulii i dono baahi.”*

Tinana mo nia duaahina daane o Jesus

(Matthew 12.46-50; Mark 3.31-35)

19 Tinana mo nia duaahina daane o Jesus ga lloomoi gi Jesus, gei digaula gu deemee di heetugi gi Mee idimaa nia daangada gu dogologowaahee. 20 Tangada ga helekai gi Jesus, “Do dinana mo o duaahina daane e tuu i malaelae, e hiihai e heetugi adu.”

21 Jesus ga helekai gi digaula, “Dogu dinana mo ogu duaahina daane la go digau ala e hagalongo ge e haga gila aga nia helekai a God.”

Jesus e haga kila di madangi gono

(Matthew 8.23-27; Mark 4.35-41)

22 Di laangi nomuli, Jesus mo ana dama agoago gaa kaga gi di boodi, gei Mee ga helekai gi digaula, “Gidaadou gaa hula gi di baahi i golo o tai.” Malaa, digaula ga hagatanga, gaa hula. 23 Digaula ga dele adu, gei Jesus guu kii. Digi duai di madangi gaa gono ia i hongo di monowai, gei di boodi gu daamada gu hahaawa, digaula gu i lodo di haingadaa damana. 24 Nia dama agoago a Maa ga hangahanga a Jesus, ga helekai, “Meenei Tagi, gidaadou gaa mmade hua!”

Jesus ga ala aga, ga helekai gi di madangi mono beau bagibagia gii kila, gei gu kila loo. 25 Gei Mee ga helekai gi ana dama agoago, “Godou hagadonu la i hee?”

Digaula gu goboina, gu mmaadagu, ga helehelekai i nadau mehanga boloo, “Taane deenei la koai? Mee ne helekai hua, gei di madangi mono beau gu hagalongo gi Mee!”

Jesus e hagahili taane ono hagataalunga huaidu

(Matthew 8.28-34; Mark 5.1-20)

26 Jesus mo ana dama agoago ga dele adu gi tenua go Gerasa, deelaa i di baahi i golo Tai o Galilee. 27 Di madagoaa Jesus ne doo aga i tongotai, Ia ga heetugi gi taane iai nia hagataalunga huaidu i ono lodo mai di waahale deelaa. Gu waalooloo taane deenei dono heehee ono goloo ai, hagalee noho i dono hale, gei e nohonoho hua i di gowaa waa daalunga. 28 Mee ne gidee ia a Jesus ga haga hinga ia gi baahi nia wae o Maa, gaa wolo gi nua, “Jesus, Tama a God Aamua Huoloo, Goe e hiihai gi di aha i dogu baahi? Au e dangi adu, bolo Goe gi hudee hagaduadua ina au!” 29 Mee ne helekai beenei, idimaa, Jesus la ne helekai gi di hagataalunga huaidu bolo gii hana gi daha mo mee. Nia holongo e logo gei di hagataalunga huaidu e ulu gi lodo o mee, ma e aha maa mee e lawalawa, ge e nnoo ono lima mo ono wae gi nia daula baalanga, gei mee e haga mmodummodu hua nia maa, gei di hagataalunga huaidu e lahi a mee gi lodo di anggowaa.

30 Jesus ga heeu gi mee, “Do ingoo la koai?”

Gei mee ga helekai, “Dogu ingoo go ‘Dogologo,’ ” idimaa, nia hagataalunga huaidu e logo i lodo o mee. 31 Nia hagataalunga huaidu ga dangidangi gi Jesus bolo gi hudee hagau ina ginaadou gi lodo di luwa dono dua ai.

32 Di hagabuulinga biigi e hoohoo mai, e miami i taalinga di gonduu, gei nia hagataalunga huaidu ga tangi anga gi Jesus, bolo gi dumaalia ang gi ginaadou gii hula gi lodo nia biigi, gei Jesus gu dumaalia gi digaula. 33 Gei digaula ga ulu gi daha mo taane, ga ulu gi lodo nia biigi. Gei di hagabuulinga biigi deelaa gu llele ia gi lala i di laungudu mololo gi lodo di monowai, gu mmaalemu.

34 Nia daane ala nogo benebene nadau biigi ga gidee di mee dela ne hai, digaula gaa llele, ga hagadele di longo deenei gi lodo di waahale mo nia gowaa dogi mee. 35 Nia daangada gaa hula belee mmada gi di mee dela ne hai. Di madagoaa digaula ne lloomoi gi Jesus, ga gidee tangada dela ne hagabagi ono hagataalunga huaidu e noho i baahi o Jesus, ono goloo humalia, gei mee guu hai tangada humalia, huogodoo gu mmaadagu. 36 Digau ala ne gidee ginaadou nia mee aanei, ga hagi anga gi digau o di waahale deelaa di hai o taane dela ne haga hili dono magi. 37 Gei digau huogodoo o di guongo deelaa ga tangi anga gi Jesus gii hana, idimaa, digaula gu mmaadagu i Mee. Gei Jesus gaa gaga gi di boodi, ga hagatanga. 38 Taane dela ne ulu mai gi daha ono hagataalunga huaidu, gaa dangi gi Jesus, “Dumaalia mai au e hana i oo muli.”

Gei Jesus ga hagau a mee gii hana, ga helekai, 39 “Hana gi doo hale, hagia anga ina di mee a God ne hai adu gi di goe.”

Gei taane deelaa gaa hana laa lodo di waahale, ga hagi anga gi digaula di mee a Jesus ne hai ang gi deia.

Tama ahina Jairus mo di ahina ne bili gi di gahu o Jesus

(Matthew 9.18-26; Mark 5.21-43)

40 Di madagoaa Jesus ne hanimoi labelaa gi di baahi i golo o tai, nia daangada gu benebene a Mee, idimaa, huogodoo nogo talitali a Mee. 41 Taane dono ingoo go Jairus, tagi di oobidi synagogee, gaa dau i baahi o Mee, ga dogoduli iha gi baahi nia wae o Jesus, gaa dangi gi Mee bolo ginaua e hula gi dono hale, 42 idimaa, dana dama ahina hua e dahi e madangaholu maa lua ono ngadau, gu hoohoo gaa made.

Gei Jesus gaa hana gi golo, gei digau dogologo gu taele i di gili o Maa i nia baahi huogodoo. 43 I lodo digau aanei la di ahina nogo halihali ono dodo i nia ngadau e madangaholu maa lua, gei mee gu hagawodi ana teenedi huogodoo gi nia dogidaa, gei tangada ne mee di hagahili dono magi ai. 44 Di ahina deelaa ga hanimoi laa tua Jesus, gaa bili gi taalinga di gahu o Maa, gei di magi o maa guu hili. 45 Jesus ga heeu, “Ma koai dela ne bili mai gi di Au?”

Digau huogodoo bolo hagalee go ginaadou, gei Peter ga helekai, “Meenei Tagi, nia daangada dogologo gu haganiga i doo gili.”

46 Gei Jesus ga helekai, “Tangada gu bili mai, idimaa, Au gu hagalongono eia i di Au bolo ogu mahi la guu daa.” 47 Di ahina gu modongoohia bolo ia guu gida, geia ga hanimoi mo dono bolebole, ga hagahinga adu gi nia wae o Jesus. I mua digau dogologo, mee ga hagi anga gi Jesus tadinga dela ne bili eia gi Mee, mo di hili limalima dono magi. 48 Jesus ga helekai gi mee, “Dagu dama ahina, do hagadonu ne hai goe gii hili. Hana i di aumaalia.”

49 Di madagoaa Jesus nogo helekai ai, gei tangada kae hegau ga hanimoi i di hale o Jairus, ga helekai gi Jairus, “Dau dama ahina la guu made, goe hudee haga deaadee ina Tangada Agoago.”

50 Jesus ga longono Ia, ga helekai gi Jairus, “Goe hudee madagu, hagadonu, gei dau dama ahina ga humalia.”

51 Di madagoaa mee ne dau i di hale, Mee hagalee dumaalia gi tangada gi ulu i ono muli gi lodo di hale, ala hua go Peter, John, James, tamana mo tinana o tama ahina. 52 Digau huogodoo ala i golo e tangitangi lodo huaidu i di tama, gei Jesus ga helekai, “Hudee tangitangi, di tama la digi made. Mee e kii hua!”

53 Digaula huogodoo ga gadagada, ga haga balumee a Mee, i digaula gu iloo bolo di tama la guu made. 54 Gei Jesus gaa kumi di lima o maa, gaa wolo, “Dagu dama, nnoi nua!” 55 Gei tama ahina gu mouli, gu nnoi nua, gei Jesus ga helekai gi haangai ina a mee. 56 Nia maadua o maa gu homouli, gei Jesus ga helekai gi meemaa gi hudee hagi anga gi dahi dangada di mee dela ne hai.

9

Jesus e hagau nia dama agoago dilongoholu maa lua

(Matthew 10.5-15; Mark 6.7-13)

1 Jesus ga haga dagabuli ana dama agoago dilongoholu maa lua, gaa wanga gi digaula nia mogobuna mo nia mahi e hagabagi nia hagataalunga huaidu mo di hagahili nia magi huogodoo. 2 Gei Mee ga hagau digaula bolo gi agoago ina Teenua King o God, gei gi hagahili ina nia magi. 3 Mee ga helekai gi digaula, “Hudee kae mee digagi i godou hula, hudee kae dogodogo, budehede, meegai, palaawaa, bahihadu, be nia gahu.* 4 Maa di hale ga hagaahi mai goodou, ulu gi lodo di hale deelaa, noho i golo, gaa dae loo gi di godou hagatanga i di waahale deelaa. 5 Maa digau o di gowaa deelaa ga hagalee benebene goodou, ulu gi daha mo di waahale deelaa, duduia godou babaawae, e hai di haga modongoohia gi digaula.” *

6 Nia dama agoago ga hagatanga, gaa hula gi lodo nia waahale lligi huogodoo, ga hagadele di Longo Humalia mo di hagahili nia magi i nia gowaa huogodoo.

Di hinihini Herod

(Matthew 14.1-12; Mark 6.14-29)

7 Herod di tagi o Galilee ne longono ia nia mee huogodoo ala ne hai, gei mee guu lodo hinihini huoloo, idimaa, hunu daangada e helekai bolo John Babdais la ne mouli aga.* 8 Hunu gau e helekai bolo ma go Elijah ne gila aga, gei hunu gau e helekai bolo mee soukohp i nia soukohp namua ne mouli aga. 9 Gei Herod ga helekai, “Au gu tuu di libogo o John gi daha, gei ma koai taane deenei dela ono longo aanei?” Gei mee e hagamahi bolo ia e mmada gi Jesus.

Jesus e haangai ana daane e lima mana (5,000)

(Matthew 14.13-21; Mark 6.30-44; John 6.1-14)

10 Digau agoago hagau ga lloomoi, ga hagi anga gi Jesus nadau mee huogodoo ala ne hai, gei Mee gaa lahi digaula mada ginaadou gi di waahale Bethsaida. 11 Digau dogologo ala ne longono gaa hula i muli o Mee. Mee ga benebene digaula, ga helehelekai gi digaula i di hai o Teenua King o God, ga hagahili nia magi.

12 Hiahi ia di mee, gei ana dama agoago dilongoholu maa lua ga lloomoi gi Mee ga helekai, “Hagau ina digau aanei gii hula gi nia waahale lligi mono gowaa dogi mee, gi halahala nadau mee e gai mono gowaa e noho ai, idimaa, di gowaa deenei le e lomo.”

13 Gei Jesus ga helekai, “Goodou bida haangai ina digaula.”

Gei digaula ga helekai, “Nia palaawaa hua e lima ge lua iga ala i golo. Goe e hiihai gimaadou gii hula e hui mai madau meegai gi di hagabuulinga dangada dogologo deenei?” 14 Nia daane e lima mana (5,000) ala nogo i golo.

Jesus ga helekai gi ana dama agoago, “Haganoho ina digaula gi nia hagabuulinga daangada dagi madalima.”

15 Muli hua nia dama agoago a Maa ne haga noho digaula, 16 Jesus ga dahi mai nia palaawaa e lima ge lua iga, gaa mmada gi di langi, ga danggee ang gi God, ga ginigini, gaa wanga gi ana dama agoago gi duwwaa gi digaula. 17 Digaula gu miami huogodoo gu maaluu, gei ana dama agoago gaa haa nadau meegai ne dubu gi nia gada e madangaholu maa lua.

Peter e haga modongoohia Jesus

(Matthew 16.13-19; Mark 8.27-29)

18 Dahi laangi hua, gei Jesus e dalodalo modogoia, ana dama agoago ga lloomoi gi Mee, gei Mee ga heeu gi digaula, “Nia daangada le e hai bolo Au koai?”

19 Digaula ga helekai, “Hunu gau e helekai bolo Goe go John Babdais, gei hunu gau e helekai bolo Goe go Elijah, gei hunu gau i lodo digaula e helekai bolo Goe la di soukohp i nia soukohp namua dela ne mouli aga.”*

20 Gei Mee ga heeu gi digaula, “Gei goodou e hai bolo Au koai?”*

Peter ga helekai, “Goe go di Mesaia a God.”

Jesus e helekai i dono hagaduadua mo dono made

(Matthew 16.20-28; Mark 8.30—9.1)

21 Jesus ga helekai maaloo gi digaula bolo gi hudee hagi anga ina di mee deenei gi tei dangada. 22 Mee ga helekai labelaa, “Tama Tangada e hai loo gi hagaduadua, ge e hai gi haga balumee go nia dagi mmaadua, digau aamua hai mee dabu mo digau haga donudonu haganoho. Mee ga daaligi gii made, nia laangi e dolu nomuli ga hagamouli aga.”

23 Mee ga helekai gi digaula huogodoo, “Maa tangada e hiihai e daudali mai Au, geia gi haga de langahia ina dono mouli, gi dahi aga ina dono loobuu i nia laangi huogodoo, daudali mai Au.* 24 Idimaa, tangada dela e hiihai e benebene dono mouli, ga de gidee dono mouli. Gei tangada dela gaa hudu gi daha dono mouli i di Au, ga benebene dono mouli.* 25 Di humalia aha e kae go tangada dela ma ga hai mee gi henuailala hagatau, nomuli gei mee ga de gidee ia dono mouli? Hagalee! 26 Maa tangada ga langaadia i di Au mo agu agoago, gei Tama Tangada le e langaadia labelaa i tangada deelaa, i dono madagoaa ma ga hanimoi ai i nia madamada o Tamana mo digau di langi haga madagu. 27 Au e hagi adu gi goodou di tonu, bolo hunu gau i ginei hagalee mmade, gaa dae loo gi di nadau gidee Teenua King o God.”

Di huli o Jesus

(Matthew 17.1-8; Mark 9.2-8)

28 Hoohoo gi di tabu e dahi i muli ana helekai i nia mee aanei, gei Jesus gaa lahi a Peter, John mo James gi tomo di gonduu e dalodalo.* 29 Dono madagoaa hua e dalodalo ai, gei ono hadumada gu dina gee, gei ono gahu gu kene hila mmaa. 30 Nomuli hua gei nia daane dogolua, go Moses mo Elijah, e helehelekai gi Mee. 31 Meemaa ne kila mai i lodo nia madamada o di langi, ga helekai gi Jesus i dana hai dela gaa hai hoohoo mai, e haga honu di mee a God dela bolo Ia e made i Jerusalem. 32 Peter mo ono ehoo guu kii danu mmoe, ga aala aga, gaa mmada gi di madamada o Jesus mo nia daane dogolua ala e tuu i baahi o mee. 33 Di hagatanga hua nia daane dogolua i baahi o Jesus, gei Peter ga helekai, “Tagi, gidaadou gu humalia huoloo ala gu i ginei! Gimaadou gaa hau madau damaa hale e dolu, e dahi ni aau, e dahi ni Moses, gei e dahi ni Elijah.” (Gei mee digi iloo humalia ana helekai ne hai.)

34 Di madagoaa hua a mee dela e leelee, di gololangi ga haneia, gaa gahu digaula. Ana dama agoago gu mmaadagu i di madagoaa di gololangi deelaa ne gahu digaula. 35 Di lee ga helekai mai i lodo di gololangi, “Deenei dagu Dama daane dela gu hilihili ko Au. Hagalongo gi Mee!”*

36 Di madagoaa di lee ne noho, gei Jesus gu modogoia. Ana dama agoago guu noho dee muu, gei digi hagi anga gi tangada i nadau mee ala ne mmada ginai.

Jesus e hagahili tama daane iai di hagataalunga huaidu i ono lodo

(Matthew 17.14-18; Mark 9.14-27)

37 Di laangi nomuli, gei Jesus mo ana dama agoago dogodolu ga lloo ia i tomo di gonduu, gei di hagabuulinga dangada dogologo ga heetugi gi Jesus. 38 Tangada gaa wolo mai i baahi digau dogologo aalaa boloo, “Tangada Agoago, au e dangi adu gii mmada gi dagu dama daane hua e dahi! 39 Di hagataalunga huaidu gu hagahuaidu a mee, guu hai a mee gi wolowolo, gi gaehagaeha, gii puu biabi dono ngudu, dela hua dana hai e haga mmaemmae a mee, hagalee hagatanga gi daha mo mee. 40 Au ne dangi anga gi au dama agoago bolo gi haga bagia di maa gi daha, gei digaula ne deemee.”

41 Jesus ga helekai, “Goodou digau de hagadonu gei e hala! Au e hai gii noho waalooloo behee i godou baahi? E waalooloo behee dagu hagamaamaa goodou?” Gei mee ga helekai gi taane, “Laha mai dau dama daane gi kinei.”

42 Tama daane la ga hanimoi, gei di hagataalunga huaidu gaa hudu a mee gi hongo di gelegele, gaa hai a mee gi gaehagaeha. Gei Jesus ga hagabagi di hagataalunga huaidu, ga hagahili a mee, gaa wanga a mee gi dono damana.

43 Digau huogodoo gu goboina di mogobuna mahi o God.

Jesus e helekai labelaa i dono made

(Matthew 17.22-23; Mark 9.30-32)

Nia daangada e goboina hua igolo i nia mee huogodoo ala ne hai go Jesus, gei Mee ga helekai gi ana dama agoago, 44 “Goodou hudee de langahia dagu mee dela ga hagi adu: Tama Tangada le e wanga gi lodo nia mogobuna o nia daangada.” 45 Nia dama agoago a maa digi modongoohia ginaadou telekai deenei. Idimaa, ma ne dugu hagammuni i digaula bolo gi de iloo di maa, gei digaula hogi nogo mmaadagu di heeu gi Mee.

Koai e kaedahi e aamua?

(Matthew 18.1-5; Mark 9.33-37)

46 Di lagamaaloo guu hai i mehanga nia dama agoago a Jesus, be di maa koai i ginaadou dela e aamua.* 47 Jesus gu iloo nia maanadu digaula, ga gahi mai dana damagiigi, ga haga duu i dono baahi, 48 ga helekai gi digaula, “Be koai hua dela ga benebene di tama deenei i dogu ingoo, la ne benebene hua Au, gei tangada dela e benebene Au, la ne benebene hua Tangada dela ne hagau mai Au. Tangada dela i mugi lala loo i goodou, deelaa tangada e aamua i goodou huogodoo.”*

Be koai hua dela hagalee hai baahi adu gi goodou, la di hoo ni goodou

(Mark 9.38-40)

49 John ga helekai aga, “Tagi Aamua, gimaadou guu mmada gi tangada e hagabagi ana hagataalunga huaidu i do ingoo, gei gimaadou guu bule a mee, idimaa mee hagalee tangada ni tadau buini.”

50 Jesus ga helekai gi mee mo ana dama agoago ala i golo, “Goodou hudee bule ina a mee, idimaa, tangada dela hagalee hai baahi adu gi goodou, la di hoo ni goodou.”

Di waahale Samaria hagalee benebene Jesus

51 Jesus ne hoohoo di lahi gi di langi, gei Mee ga maanadu, gaa hana gi Jerusalem. 52 Mee ga hagau ana gau kae hegau gii hula i ono mua gi di waahale dulii i Samaria e hagatogomaalia nia mee huogodoo ang gi de Ia. 53 Gei digau i di gowaa deelaa la hagalee benebene Jesus, idimaa, gu modongoohia bolo Mee e hana gi Jerusalem. 54 Di madagoaa nia dama agoago a Maa go James mo John ne iloo di mee dela ne hai, meemaa ga heeu, “Meenei Tagi, Goe e hiihai bolo gimaua gi gahigahia di ahi gi haneia i di langi e hagahuaidu digaula?”*

55 Jesus ga huli adu, ga hagabuhi gi meemaa. 56 Nomuli, gei Jesus mo ana dama agoago gaa hula gi tuai waahale.

Digau ala ga daudali a Jesus

(Matthew 8.19-22)

57 Di nadau hula i hongo di ala, taane ga helekai gi Jesus, “Au ga daudali Goe gi nia gowaa huogodoo ala e hana ginai Goe.”

58 Jesus ga helekai, “Nia manu ‘fox’ la nadau bongoo i golo, nia manu mamaangi nadau waehongo i golo, gei Tama Tangada la dono madagowaa e kii ge e hagamolooloo Ia ai.”

59 Gei Mee ga helekai gi tuai daane, “Daudali mai i ogu muli.”

Gei taane ga helekai, “Meenei, dumaalia mai, au e hana e danu dogu damana i mua.”

60 Jesus ga helekai, “Dugu anga gi digau mmade gi danumia nadau gau mmade. Gei goe hana, hagadele ina Teenua King o God.”

61 Tuai dangada ga helekai, “Au e daudali adu Goe, gei i mua dumaalia mai gi di au e hana, e hai dagu hagaaloho gi digau dogu hale.”*

62 Gei Jesus ga helekai gi mee, “Tangada ma ga daamada e haga maluu dana hadagee, ge e mmada gi muli, le e balumee gi Teenua King o God.”

10

Jesus e hagau digau madahidu maa lua

1 Muli nia mee aanei, Tagi gaa hili ana gau agoago e madahidu maa lua, ga hagau dau dogolua i mua dono hana gi nia waahale mono gowaa ala e hana ginai. 2 Mee ga helekai, “Taugai gu damana, gei digau ngalua le e hogoohi. Dalodalo ang gi Tagi o taugai deenei gi hagau ina mai digau ngalua e hagi taugai.* 3 Hula! Au e hagau goodou gadoo be nia dama siibi laa lodo nia paana lodo geinga.* 4 Goodou hudee kae mee dugu hadu, budehede dagidagi mee, be nia suudi. Hudee tuu bolo e hagaaloho gi tangada i hongo di ala.* 5 Godou madagoaa gaa dau i di hale, gei goodou gi helekai i mua boloo, ‘Di aumaalia gii noho i baahi di hale deenei.’ 6 Maa tangada e aloho i di aumaalia e noho i golo, heia godou hagaaloho di noho di aumaalia gii noho i dono baahi. Maa ga hagalee, kaina godou hagaaloho di aumaalia gi muli. 7 Noho i di hale deelaa, inu ge miami nia mee ala ma ga gowadu gi goodou, idimaa, digau hai hegau le e wanga nadau hui. Hudee hula gi di hale nei mo di hale nei.* 8 Goodou ma gaa hula gi lodo di waahale, ga benebene go digaula, geina nia mee ala ma ga dugu adu gi godou mua. 9 Goodou hagamaaloo ina aga digau magi ala i di waahale deelaa, mo di agoago gi digaula boloo, ‘Teenua King o God la gu hanimoi gu hoohoo adu gi goodou.’ 10 Goodou ma gaa hula gi dahi waahale, ga hagalee benebene go digaula, goodou hula gi hongo nia ala o di waahale deelaa, helekai boloo,* 11 ‘Nia gelegele o godou waahale ala e pigi gi madau babaawae, ga duidui e hai baahi adu gi goodou. Gei goodou gi iloo bolo Teenua King o God la gu hanimoi, gu hoohoo adu gi goodou!’ 12 Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo di Laangi Hagi aga, God koia e dumaalia gi Sodom i di waahale deelaa!*

Nia waahale de hagadonu

(Matthew 11.20-24)

13 “E huaidu adu gi di goe Chorazin, ge e huaidu labelaa gi Bethsaida! Maa nei boloo nia mogobuna ala ne hai i gulu baahi, la ne hai i Tyre mo Sidon, digaula la guu noho gi lala hua i mua, gu ulu gi nia gahu manawa gee mo di haga dogolia nadau gili gi nia luaahi, e haga modongoohia bolo ginaadou gu maaliu gi daha mo nadau huaidu.* 14 I di Laangi Hagi aga, God e mada dumaalia gi Tyre mo Sidon i goolua. 15 Capernaum, goe e bida hiihai e haga menege aga goe gi di langi i nua? Goe gaa hudu gi lodo di gowaa hagaduadua!”*

16 Jesus ga helekai gi ana dama agoago, “Be koai e hagalongo adu gi goodou, ia ne hagalongo mai gi di Au. Be koai hagalee hagalongo adu gi goodou, ia digi hagalongo mai gi di Au. Be koai hagalee hagalongo mai gi di Au, ia digi hagalongo gi Tangada dela ne hagau mai Au.”*

Di lloomoi gi muli digau madahidu maa lua

17 Digau agoago madahidu maa lua ne lloomoi gi muli ge e tenetene huoloo, ga helekai gi Jesus, “Meenei Tagi, nia hagataalunga huaidu gu hagalongo mai gi gimaadou ne hagabagi digaula gi daha mo nia daangada i do ingoo!”

18 Jesus ga helekai, “Au guu mmada gi Setan e doo iha i di langi, e maahina be di ila. 19 Hagalongo! Au gu gowadu gi goodou di mogobuna gii mee goodou di taele i hongo nia gihaa mono ‘scorpion’, gei gi aali goodou laa hongo nia mogobuna o di hagadaumee, deai di mee e hagahuaidu goodou ai.* 20 Hudee tenetene bolo nia hagataalunga huaidu la gu hagalongo adu gi goodou, gei gii tene hua gi godou ingoo ala guu hihi i di langi.”

Tenetene o Jesus

(Matthew 11.25-27; 13.16-17)

21 Di madagoaa hua deelaa, gei Jesus guu honu i di tene mai di Hagataalunga Dabu, Mee ga helekai, “Tamana, Tagi o di langi mo henuailala. Au e danggee idimaa i dau haga modongoohia ang gi digau ala e de modongoohia ginaadou nia mee ala ne hagammuni Kooe i digau ala bolo ginaadou e kabemee mo di iloo nia mee. Uaa, Tamana, deenei di mee e manawa tene ginai Goe gi heia gii gila.

22 “Dogu Damana ne gaamai gi di Au nia mee huogodoo. Tangada e iloo Tama ai, dela hua go Tamana. Gei deai tangada e iloo Tamana ai, dela hua go Tama mo ana daangada ne hilihili belee haga modongoohia aga Ia.”*

23 Gei Jesus gaa huli gi ana dama agoago ga helekai mada ginaadou, “Goodou gu haadanga lamalia, i goodou ga gidee nia mee ala e mmada ginai goodou. 24 Au e hagi adu gi goodou, bolo e logo nia soukohp mono king nogo hiihai huoloo bolo ginaadou e mmada gi nia mee ala e mmada ginai goodou, gei digaula ne deemee. Digaula nogo hiihai gi longono nia mee ala e longono goodou, gei digaula digi longono.”

Di ala kai tangada Samaria humalia

25 Tangada haga donudonu haganoho ne hanimoi belee hagamada a Jesus, ga helekai, “Tangada agoago, au e hai dagu aha, gei au ga hai mee gi di mouli dee odi?”*

26 Jesus ga helekai gi mee, “Di Beebaa Dabu e helekai bolo aha? Dehee dau haga modongoohia nia maa?”

27 Gei taane ga helekai, “Aloho i Dimaadua go doo God aga i lodo do manawa hagatau, mo do hagataalunga hagatau, mo oo mahi hagatau, mo au maanadu hagatau, gei gi aloho i tangada dela i do baahi, gii hai be do aloho i di goe.”*

28 Gei Jesus ga helekai, “E hai donu. Heia nia maa, gei goe ga mouli.”*

29 Gei tangada haga donudonu haganoho e hiihai gii donu humalia, ga heeu gi Jesus, “Tangada dela i dogu baahi la koai?”

30 Jesus ga helekai, “Dahi daane e hagatanga i Jerusalem e hana gi Jericho, gaa kumi go digau haga dogolege, gaa dada ono goloo, ga daaligi a mee, gu hoohoo gaa made, ga diiagi i golo. 31 Tangada hai mee dabu ga haneia i hongo di ala deelaa, gaa mmada gi taane deelaa, gei mee gaa hana hua i di baahi i golo o di ala. 32 Tangada Levi ga hanimoi labelaa i di ala deelaa, gaa mmada gi taane deelaa, geia gaa hana labelaa i di baahi i golo o di ala. 33 Gei tangada Samaria ga heehee mai i di ala deelaa, ga gidee taane deelaa, geia gu aloho huoloo i mee.* 34 Mee ga hanadu gi mee gaa dui ana lolo mono waini gi nia gowaa moholehole, ga haga pigipigi, ga hagauda a mee gi hongo dana manu, gaa lahi gi di hale noho dangada, ga madamada humalia ai. 35 Ga hooaga luada, gei mee gaa wanga ana bahihadu silber e lua gi tagi o di hale deelaa, ga helekai, ‘Benabena ina mua taane deenei. Au gaa hana, ga hanimoi laa, gaa hui nia mee huogodoo ala ne hai hegau iei goe gi mee.’ ”

36 Gei Jesus ga haga lawa dana ala kai deenei, ga heeu, “Goe e maanadu ma koai i nia daangada dogodolu aanei la ne hai be tangada hoohoo gi tangada dela ne daaligi go digau gaiaa?”

37 Tangada haga donudonu haganoho ga helekai, “Go tangada dela ne hagamaamaa a mee.”

Gei Jesus ga helekai, “Hana laa, heia beelaa.”

Jesus e heetugi gi Martha mo Mary

38 Di hana o Jesus mo ana dama agoago i hongo di ala, Mee ga hanimoi gi di waahale, gei di ahina go Martha ga benebene a Mee.* 39 Mee dono duaahina ahina i golo, go Mary, nogo noho hua i baahi nia wae o Tagi, e hagalongo gi nia agoago a maa. 40 Martha gu lodo huaidu i ana moomee huogodoo ala e hai, ga hanadu gi Jesus, ga helekai, “Meenei Tagi, Goe e de hei e Goe dogu duaahina deelaa guu hai au gii hai nia hegau huogodoo? Helekai gi mee gi hanimoi, e hagamaamaa au.”

41 Tagi ga helekai, “Martha, Martha, goe e de nnoomaalia i nia mee e logo. 42 Di mee donu belee hai, la dela guu hai go Mary, gei e deemee di daa gi daha mo mee.”

11

Jesus e agoago talodalo

(Matthew 6.9-13; 7.7-11)

1 Dahi laangi hua, gei Jesus nogo dalodalo i dahi gowaa. Dono madagoaa ne lawa, gei tangada i ana dama agoago ga helekai gi Mee, “Tagi, aago ina mai gimaadou di hai talodalo be John dela ne aago gi ana dama agoago.”

2 Jesus ga helekai gi digaula, “Di godou madagoaa ma ga dalodalo, dalodalo beenei:

‘Tamana, do ingoo gi dabuaahia.

Do henua gi dau mai.

3 Gaamai madau meegai

gi humalia mai gi gimaadou i nia laangi huogodoo.

4 Weedee madau ihala la gi daha,

idimaa, gimaadou e dumaalia gi nia hala o nia daangada huogodoo

ala ne hai mai gi gimaadou.

Hudee dugu anga gimaadou

gi nia hagamada haingadaa.’ ”

5 Jesus ga helekai, “Dolomaa, tei goodou gaa hana gi di hale o dono ehoo i di madahidi waelua di boo, ga helekai boloo, ‘Dogu ihoo hagaaloho, dumaalia mai, gaamai hunu palaawaa e dolu, 6 idimaa, dogu ihoo ne hanimoi gi dogu hale, gei agu meegai belee haangai a mee ai.’ 7 Dolomaa, do ehoo la ga helekai mai i lodo dono hale boloo, ‘Hudee haga daadaamee ina au! Di bontai la guu tai, gei au mo agu dama la guu kii. Au e deemee di duu i nua e gowadu au mee.’ 8 Malaa, e hai behee? Au e hagi adu gi goodou bolo maa mee ga hagalee e duu i nua e gowadu di palaawaa idimaa goe di hoo ni oono, gei mee gaa duu i nua hua ga gowadu au mee huogodoo ala e hiihai ginai goe, idimaa go do de langaadia di dangidangi hagamahi.

9 “Malaa, Au e hagi adu gi goodou: Goodou dangidangi, gei goodou ga hai mee ginai. Halahala ina, gei goodou ga gidee goodou. Dugidugi, gei di bontai la ga huge adu gi goodou. 10 Idimaa, digau ala e dangidangi, le e hai mee ginai. Gei digau ala e halahala, la ga gidee. Gei di bontai le e huge ang gi tangada ma ga dugidugi.

11 “Ma tamana koai i godou lodo e wanga dana gihaa lodo geinga gi dana dama daane ma ga dangi ang gi deia di iga? 12 Mee ga hiihai gi di ngogo, gei goe e wanga gi mee di ‘scorpion’? 13 Goodou digau huaidu, gei goodou e iloo di wanga nia mee ala e humalia gi godou dama. Nia holongo e hia gi nonua a Tamana i di langi e wanga di Hagataalunga Dabu gi digau ala e dangidangi ang gi de Ia?”

Jesus mo Beelzebul

(Matthew 12.22-30; Mark 3.20-27)

14 Jesus e hagabagi dana hagataalunga huaidu e deemee di leelee, gei di madagoaa di maa dela ne ulu gi daha, taane deelaa ga daamada ga leelee. Digau dogologowaahee gu goboina huoloo. 15 Gei hunu gau e helekai boloo, “Ma go Beelzebul, di tagi o nia hagataalunga huaidu, dela ne wanga gi Mee di mogobuna e hagabagi digaula gi daha.”*

16 Hunu gau e hiihai e haga hala a Jesus, gei digaula ga helekai gi Mee gi heia ana mogobuna e haga modongoohia bolo go God dela ne haga mogobuna Ia.* 17 Gei Jesus gu iloo Ia nia maanadu digaula, ga helekai, “Tei henua ma gaa wwae hagabuulinga ga heheebagi i nadau mehanga, la hagalee waalooloo. Gei digau di hale ma ga dee buni, le e meheuheu dagidahi. 18 Malaa, tenua o Setan ma gaa hai ono buini, ga heheebagi i nadau mehanga, ga mooho, ga hagalee. Goodou e hai bolo Au gu hagabagi dagu hagataalunga huaidu, idimaa, Beelzebul ne gaamai nia mogobuna ala ne hai hegau iei Au. 19 Maa e hai beenaa go dagu hai ne hagabagi digaula, gei digau ala e daudali goodou, le e hagabagi nadau hagataalunga huaidu behee? Digau ala e daudali goodou, la gu haga modongoohia bolo goodou e hala. 20 Gei deeai, ma go di mogobuna o God dela ne hagabagi ai agu hagataalunga huaidu, gei di maa e haga modongoohia bolo Teenua King o God la gu hanimoi gi goodou.

21 “Ma ga iai taane maaloo i golo gu togomaalia ono goloo heebagi, e hagaloohi dono hale, gei ono goloo huogodoo e benebene humalia. 22 Maa taane maaloo gi nonua ga heebagi, ga haga magedaa a mee, gei taane maaloo deenei gaa kae nia goloo heebagi ala nogo gana ginai tangada dono hale, gaa duwwe nia mee ala ne gaiaa.

23 “Tangada dela hagalee dau mai gi di Au, le e hai baahi mai gi di Au, gei tangada dela hagalee hagamaamaa Au e hagabudu agu mee, le e wweuwweu nia maa dagidahi.*

Di hanimoi gi muli o di hagataalunga huaidu

(Matthew 12.43-45)

24 “Di hagataalunga huaidu ma ga ulu gi daha mo tangada, geia gaa hana i hongo tenua damana maangoo, e halahala dana gowaa e hagamolooloo ai, gei digi gida dana gowaa, geia ga hagamaanadu boloo, ‘Au gaa hana gi muli gi dogu hale.’ 25 Geia gaa hana gi muli, gaa mmada gi dono hale gu madammaa, gei gu benebene hagahumalia. 26 Gei mee gaa hana labelaa, ga laha mai ana hagataalunga e hidu ala koia e huaidu gi nonua i deia, gaa noho i golo. I di lawa, gei tangada deelaa la koia gu huaidu gi nonua i mee matagidagi.”

Tenetene e donu

27 Jesus nogo helekai nia mee aanei, gei di ahina ga helekai aga i lodo digau dogologo, boloo, “E maluagina go tinana dela ne haanau Goe ge ne haga uu Goe!”

28 Gei Jesus ga helekai, “Deeai, digau ala e maluagina la go digau ala e hagalongo gi nia helekai a God, mo di daudali nia maa!”

Di hiihai gi nia mogobuna bolo gi heia

(Matthew 12.38-42)

29 Di lloomoi hua digau dogologo ga haganiga a Jesus, gei Mee ga helekai, “E huaidu huoloo go digau dolomeenei! Digaula e hiihai gi di mogobuna, gei di mogobuna e hai gi digaula ai, dela hua go di mogobuna ne hai gi Jonah.* 30 Soukohp Jonah la ne hai di haga modongoohia ang gi digau Nineveh, gadoo be Tama Tangada e hai di haga modongoohia ang gi digau dolomeenei.* 31 I di Laangi Hagi aga, di king ahina o Sheba gaa duu i nua, ga hagahuaidu digau ala dolomeenei, idimaa, mee ne hanimoi haga mogowaa loo belee hagalongo gi nia agoago kabemee a King Solomon. Gei Au e hagi adu gi goodou bolo ma iai Tangada i ginei, e koia e mada aamua i Solomon.* 32 I di Laangi Hagi aga, gei digau Nineveh gaa tuu gi nua, ga hagahuaidu goodou, idimaa, digaula guu huli gi daha mo nadau huaidu i di nadau madagoaa ne hagalongo gi nia agoago Jonah. Gei Au e hagi adu gi goodou bolo ma iai Tangada i ginei e koia e mada aamua i Jonah!*

Di maalama o tuaidina

(Matthew 5.15; 6.22-23)

33 “Deai tangada e dudu dana malama ga haga mmuni di maa be haga holi gi di boolo ai, dela hua e dugu gi hongo di gowaa dugu malama, gei nia daangada gaa mee di gidee di maalama i di nadau lloomoi.* 34 O golomada le e hai be di malama ni do huaidina. O golomada la ga humalia, ge do huaidina hagatau la ga maalama huoloo. Gei o golomada la ga huaidu, ge do huaidina hagatau la ga bouli dongoeho. 35 Malaa, heia gii donu bolo di maalama dela i oo lodo la hagalee di bouli. 36 Maa do huaidina hagatau la guu honu i di maahina, di bouli ai, di maa ga maahina hagatau, gadoo be di maahina o di malama ma ga maahina ia i oo nua.”

Jesus e hagahuaidu nia Pharisee mo digau haga donudonu haganoho

(Matthew 23.1-36; Mark 12.38-40)

37 Jesus ne lawa dana helehelekai, gei dahi Pharisee gaa gahi a Mee e miami ginaua, gei Mee gaa hana gaa noho gi lala belee miami. 38 Di Pharisee deelaa ga homouli gi Jesus dela digi tono ono lima i mua dono miami. 39 Gei Tagi ga helekai gi mee, “Goodou go nia Pharisee e haga madammaa hua nia gili godou ibu mono pileedi, gei godou lodo le e honu i nia lagamaaloo mono hai mee huaidu. 40 Goodou e dadaulia! Ma hagalee go God dela ne hai di gili laa daha mo lodo? 41 Wanga ina nia mee ala i lodo godou ibu mo godou pileedi gi digau hagaloale, gei nia mee huogodoo la ga madammaa adu gi goodou.

42 “E huaidu huoloo adu gi goodou nia Pharisee. Goodou e wanga gi God dahi baahi e madangaholu o godou manga laagau hai suub e haga ingoo bolo ‘mint’ mono ‘rue’ mono manga laagau huogodoo ala i golo, gei hagalee haga dahidamee di tonu mo di aloho o God. Goodou heia di tonu mo di aloho i mua, ga nomuli gaa hai laa nia mee ala i golo.*

43 “E huaidu huoloo adu gi goodou nia Pharisee. Goodou e hiihai gi nia lohongo ala e aamua i lodo nia synagogee, gei e hiihai bolo nia daangada gi hagaaloho ge gi hagalabagau ina goodou i nia gowaa huihui mee. 44 E huaidu huoloo adu gi goodou! Goodou e hai gadoo be nia daalunga ala digi hihia ginai nia ingoo gi nonua, ala e heehee ai nia daangada nonua, gei e de iloo ginaadou nia maa.”

45 Tangada e dahi i digau haga donudonu haganoho ga helekai gi Mee, “Tangada Agoago, dau helekai ne hai, la gu hagahuaidu labelaa gimaadou!”

46 Jesus ga helekai, “E huaidu huoloo labelaa go goodou go digau haga donudonu haganoho. Goodou e hagauda godou mee daamaha gi hongo nia daangada, gei godou madaalima ne holo belee hagamaamaa digau ala e aamo nia maa ai. 47 E huaidu huoloo adu gi goodou! Goodou e hau nia daalunga humalia ang gi nia soukohp, aalaa go nia soukohp ne daaligi go godou maadua mmaadua. 48 Di godou hai deenei e haga modongoohia bolo goodou e donu hua gi nia hai godou maadua mmaadua ne hai. Digaula gu daaligi nia soukohp, gei goodou guu hau nia daalunga digaula. 49 Di kabemee o God e helekai boloo, ‘Au e hagau agu soukohp mono gau kae hegau gi digaula, gei digaula ga daaligi hunu ginaadou ge e hagaduadua hunu ginaadou.’ 50 Gei digau dolomeenei le e hagaduadua i tadaaligi o nia soukohp ala ne mmade mai taamada di hai o henuailala, 51 mai taaligi o Abel gaa tugi loo gi taaligi o Zechariah dela ne daaligi i mehanga di gowaa hai tigidaumaha mo di Gowaa Dabu. Uaa, Au e hagi adu gi goodou bolo digau ala dolomeenei, le e hagaduadua i nia mee ala ne hai go digaula huogodoo!*

52 “E huaidu huoloo adu gi goodou go digau haga donudonu haganoho! Goodou nogo daahi di gii dela belee huge di bontai di hale o di iloo nia mee. Goodou digi hula gi lodo, gei goodou nogo tai digau ala bolo ginaadou e ulu gi lodo!”

53 Di madagoaa Jesus ne hagatanga i di gowaa deelaa, gei digau haga donudonu haganoho mo nia Pharisee ga daamada ga hagahuaidu a Mee, ga heheeu gi Mee nia mee e logo, 54 e hagamada belee haga hala a Mee, bolo gi hagalongo ginaadou gi Mee ma ga helekai hala.

12

Di haga iloo hai baahi gi nnegau ngudu golomada

(Matthew 10.26-27)

1 Dogologowaahee ne lloomoi gi di gowaa e dahi, gu deeoo di heehee. Jesus ga helekai matagidagi gi ana dama agoago, “Goodou hagaligaliga i daha mo nia ‘yeast’ o nia Pharisee, aalaa go nia hegau ngudu golomada digaula.* 2 Nia mee ala guu gahu gii nngala, le e huge aga. Gei nia mee huogodoo ala gu hagammuni, le e haga modongoohia gi iloo.* 3 Gei godou mee ala ne helekai ai i lodo di bouli, la ga longono i lodo di maalama. Gei godou mee ala ma ga helekai haga moolee i lodo di ruum tai, la ga longono mai i nia dahuhu o nia hale.

Ma koai belee madagu ai

(Matthew 10.28-31)

4 “Au e hagi adu gi goodou, ogu ihoo hagaaloho, hudee mmaadagu i digau ala e daaligi tuaidina, ga nomuli ga deemee di hai di mee dela koia e mada huaidu. 5 Au ga haga modongoohia adu gi goodou, be di maa ko ai belee madagu ai. Madagu i God, dela ono mogobuna e hudu goe gi lodo di ahi dee odi, i muli do daaligi gii made. Au e helekai adu, goodou gi mmaadagu i Mee.

6 “Nia lomilomi e lima le e hui hua gi nia teenedi e lua, gei God e hagalee de langahia dahi lomilomi. 7 Nia ngaahulu o godou libogo hogi la guu lawa di dau. Deelaa laa, hudee mmaadagu, goodou koia e mada hagalabagau laa hongo nia lomilomi e logo!

Di haga modongoohia mo di hudu gi daha Christ

(Matthew 10.32-33; 12.32; 10.19-20)

8 “Au e hagi adu gi goodou bolo digau ala e haga modongoohia ginaadou i mua digau dogologo bolo ginaadou nia dama ni aagu, gei Tama Tangada e haga modongoohia aga digaula labelaa i mua digau di langi a God. 9 Gei digau ala e haga de iloo ginaadou Au i mua digau dogologo, gei Tama Tangada ga haga de iloo digaula labelaa i mua digau di langi a God.

10 “Tangada dela ga helekai hai baahi gi Tama Tangada le e mee hua di dumaalia ginai, gei tangada dela ga helekai hai baahi gi di Hagataalunga Dabu, le e deemee di dumaalia ginai.*

11 “Di madagoaa digaula gaa lahi goodou e gabunga i lodo nia synagogee, be i mua nia gobinaa mo nia dagi, goodou hudee mamaanadu e logo be goodou ga duuli goodou behee, be goodou ga helekai bolo aha.* 12 Idimaa, di Hagataalunga Dabu ga aago laa goodou i di madagoaa deelaa, be goodou e helekai bolo aha.”

Di ala kai o tangada maluagina dadaulia

13 Taane i lodo digau dogologo ga helekai gi Jesus, “Tangada Agoago, helekai gi dogu duaahina gi duwwaa i gimaua nia mee di mau damana.”

14 Jesus ga helekai, “Dogu ihoo hagaaloho, ma koai ne gaamai gi di Au di tonu e haga donu goolua, be e duwwe di maluagina i goolua?”

15 Gei Mee ga helekai gi digaula huogodoo, “Gii pula i goodou i nia hagagailaa huogodoo, idimaa, di mouli hagatau o tangada la hagalee go nia mee ala e hai mee ginai, eimaha hogi ma mee tangada maluagina behee.”

16 Jesus ga helekai gi digaula di ala kai deenei: “Tangada maluagina dana gowaa dela koia e huwa nia huwa laagau humalia. 17 Gei mee ga hagabaubau boloo, ‘Dagu gowaa ai e benebene agu huwa laagau huogodoo. Au gaa hai dagu aha?’ 18 Mee gaa bida hagamaanadu boloo, ‘Deenei dagu hai gaa hai: Au ga oho gi lala agu doogoo, gaa hau gi mada llauehe gi oo, e dugu agu huwa laagau huogodoo, mo ogu goloo ala i golo. 19 Gei au ga hagamaanadu mai gi di au boloo: Goe taane haadanga lamalia, goe guu hai au mee humalia huogodoo ala ga hai hegau iei goe nia ngadau e logo. Mouli haingoohia, miami, inu mo di tenetene adu gi di goe.’ 20 Gei God ga helekai gi mee, ‘Goe tangada dadaulia! Di boo hua deenei gei goe ga diiagi do mouli, gei di maa koai dela ga hai mee gi nia mee huogodoo nogo benebene kooe?’ ”

21 Jesus ga helekai haga muliagina, “Deenei di hai e hai gi digau ala e haga bae nadau maluagina anga hua gi ginaadou, gei digaula la hagalee maluagina i mua o God.”

Hagadagadagagee gi God

(Matthew 6.25-34)

22 Jesus ga helekai gi ana dama agoago, “Deelaa laa Au e helekai adu bolo gi hudee hei e goodou nia meegai ala e hiihai ginai belee mouli ai, be go nia goloo ala e gahu ai goodou. 23 Di mouli le e mada hagalabagau i nia meegai, ge tuaidina le e mada hagalabagau i nia goloo gahu. 24 Mmada gi nia manu mamaangi: digaula hagalee dogi nadau lii laagau, be e hadi taugai. Digaula nadau hale dugu mee ai, gei God e haangai digaula! Goodou le e mada hagalabagau i nia manu mamaangi! 25 Ma tangada i goodou e mee di mouli mada waalooloo i dana hagabaubau e logo? 26 Maa goodou e deemee di hai di mee dulii loo deenei, gei goodou e hagabaubau e logo i nia mee ala i golo eimaha? 27 Mmada gi nia akai lodo geinga ala e tomo. Digaula hagalee ngalua e gahu ginaadou. Gei Au e hagi adu gi goodou bolo di King Solomon mo ono maluagina la hagalee madamada i tei akai aanei.* 28 Go God dela e haga gahu nia geinga lodo henua, nia geinga ala e tomo dangi nei, daiaa gu hagalee, guu dudu i lodo di mee dudu geinga, malaa, Mee hagalee ga haga gahu labelaa goodou? Godou hagadonu le e lligi!

29 “Goodou hudee manawa gee i nia madagoaa e logo, be goodou gaa gai be e inu godou aha. 30 Idimaa, digau e noho i lodo di bouli henuailala e hagabaubau nia mee beenei. Di godou Damana le e iloo di godou dee dohu. 31 Gei goodou gi haa manawa hua i dono Henua, gei Mee ga hagahumalia goodou gi nia mee aanei.

Nia maluagina i di langi

(Matthew 6.19-21)

32 “Hudee mmaadagu dagu hagabuulinga siibi dulii nei, i di godou Damana le e manawa tenetene di gowadu gi goodou Teenua King o God. 33 Huia gi daha godou mee huogodoo, wanga ina nia bahihadu gi digau hagaloale. Heia godou mee dugu hadu hagalee mooho, mo di benebene godou maluagina i di langi i di gowaa dela hagalee ngudu ai, idimaa, digau gaiaa e kae nia maa ai, ge hagalee gai go manu. 34 Idimaa, di gowaa dela iai godou maluagina, deelaa di gowaa e haa manawa ai goodou.

Digau hagaloohi hagamadabouli

35 “Gi togomaalia gi tei mee ga hanimoi, gi ulu i nia goloo hai hegau, ge godou malama gi ula,* 36 gadoo be digau hai hegau e tali nadau dagi e hanimoi gi muli i tagamiami haga hai lodo. Mee ga hanimoi ga dugidugi, gei digaula ga hagalimalima gaa huge di bontai gi mee.* 37 E maluagina go digau hai hegau ala gaa mmada ginai di nadau dagi e aala, gu togomaalia gi dono hanimoi. Au e hagi adu gi goodou di tonu, mee ga daa gi daha dono gahu mahaa, gaa hai digaula gii noho gi lala, ga ngalua gi digaula. 38 E maluagina go digau ala ma gaa mmada ginai mee gu togomaalia, ma e aha maa mee ga hanimoi i di madahidi waelua di boo, be no muli! 39 Gei goodou guu mee hua di iloo bolo maa tangada dono hale ga iloo di madagoaa tangada gaiaa ga hanimoi, gei mee hagalee hai a mee gi ulu gi lodo dono hale.* 40 Goodou gi togomaalia labelaa, idimaa, Tama Tangada le e hanimoi i di aawaa dela hagalee e kana go goodou.”

Tangada hai hegau manawa dahi mo tangada hai hegau manawa logo

(Matthew 24.45-51)

41 Peter ga helekai, “Meenei Tagi, di ala kai deenei laa mai gi gimaadou, be gi digau huogodoo?”

42 Gei Tagi ga helekai, “Ma koai tangada hai hegau manawa dahi ge kabemee? Tangada beenei gaa dugu go dono dagi e dagi di hale mono hegau, ge e wanga nia duhongo meegai gi digau hai hegau i di madagoaa e tau anga. 43 E maluagina huoloo go tangada hai hegau ma gaa mmada ginai dono dagi e hai nia mee aanei i dono hanimoi gi dono hale! 44 Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo tangada dono hale, la gaa dugu a mee e dagi ono goloo huogodoo. 45 Maa tangada hai hegau ga maanadu bolo dono dagi le e duai nau ga hanimoi laa, gei mee ga daamada ga dadaaligi nia daane mono ahina huogodoo, geia ga miami ga inuinu gi libaliba. 46 Dahi laangi hua di tagi ga hanimoi, gei tangada hai hegau deelaa e hagalee talitali a mee, e de iloo ia di madagoaa dela e hanimoi iei mee. Di tagi ga duuduu a mee haga ligiligi, gaa hai a mee gii dau gi di hagaduadua o digau de hagalongo.

47 “Tangada hai hegau dela e iloo nia mee o dono dagi ala bolo gi heia, geia hagalee hai nia maa, tangada deelaa le e hagaduadua kono. 48 Gei tangada hai hegau dela e de iloo nia mee o dono dagi ala bolo gi heia, geia gu hai hala, tangada deelaa le e hagaduadua maamaa.

“Nia mee e logo e hai gii hai go tangada dela ne wanga ginai nia mee e logo, gei nia mee e mada logo gi nonua le e hai gii hai go tangada dela ne wanga ginai nia mee mada logo.

Di waewae ne hidi mai i Jesus

(Matthew 10.34-36)

49 “Au ne hanimoi belee dudu henuailala, gei dogu hiihai le e hai bolo ma gii lawa di gaa! 50 Au belee kae di babdais, gei Au gu lodo huaidu huoloo gaa dae loo gi di kae di maa.* 51 Goodou e hagabau bolo Au ne hanimoi belee gaamai di aumaalia gi henuailala? Deeai, hagalee di aumaalia, gei go di waewae. 52 Dangi nei gaa hana, gei digau o di hale dogolima ga dee buni, dogodolu ga hai baahi gi dogolua, gei dogolua ga hai baahi gi dogodolu.

53 “Nia damana ga hai baahi ang gi nadau dama daane, gei nia dama daane ang gi nadau damana. Nia dinana ga hai baahi ang gi nadau dama ahina, gei nia dama ahina ang gi nadau dinana. Nia dinana dau aga ga hai baahi ang gi nadau dama ahina dau aga, gei nia dama ahina dau aga ga hai baahi ang gi nadau dinana dau aga.”*

Di iloo di madagoaa

(Matthew 16.2,3)

54 Jesus e helekai labelaa gi nia daangada, “Goodou ma gaa mmada gi di gololangi e hanaga i dai, gei goodou ga helekai bolo di uwa gaa doo, gei di maa gaa doo. 55 Goodou ga hagalongoia di madangi e hanimoi i ngaaga, gei goodou e helekai bolo ma ga welengina, gei di maa ga welengina. 56 Goodou digau hai hegau ngudu golomada! Goodou e iloo nia hagamodongoohia i di gili di langi mo henuailala, malaa, goodou le e aha ala e de iloo nia hagamodongoohia o di madagoaa dolomeenei?

Hagahumalia ina goe gi do hagadaumee

(Matthew 5.25-26)

57 “Goodou e aha ala e hagalee halahala gii donu goodou di hai di mee dela e hai donu? 58 Maa tangada ga hai baahi adu gi di goe i nnaganoho, gaa lahi goe gi di gabunga, hagahumalia ina gulu mehanga i mua doo hana gi di gabunga. Maa goe ga hagalee hai beenei, mee gaa dagi goe gi mua tangada hai gabunga, gaa wanga goe gi tinggee, gaa haa gi lodo di hale galabudi. 59 Au e hagi adu gi di goe bolo goe gaa noho i golo gaa dae loo gi di madagoaa ma gaa hui do boibana gii odi!”

13

Huli gi daha mo o huaidu gi dee made goe

1 Di madagoaa deelaa, hunu gau nogo i golo ga helekai gi Jesus i digau Galilee ala ne daaligi go Pilate i di nadau madagoaa nogo hai nadau tigidaumaha ang gi God. 2 Jesus ga helekai, “Idimaa digau Galilee ala ne daaligi beelaa, gei goodou e hagabau bolo nadau huaidu le e huaidu laa hongo nia huaidu digau Galilee ala i golo? 3 Gei deeai! Au e hagi adu gi goodou bolo maa goodou ga hagalee huli gi daha mo godou huaidu, goodou huogodoo le e mmade be digaula. 4 E hai behee go digau dilongoholu maa walu nogo i Siloam* ala ne mmade i di angulaa ne hinga gi hongo digaula? Goodou e hagabau bolo digaula koia e huaidu i digau huogodoo ala i Jerusalem? 5 Gei deeai! Au e helekai adu bolo maa goodou hagalee huli gi daha mo godou huaidu, gei goodou huogodoo le e mmade gadoo be digaula.”

Di ala kai o di laagau ‘fig’ dee huwa

6 Jesus ga helekai gi digaula i di ala kai deenei, “Taane dana laagau ‘fig’ e tomo i lodo dana gowaa dogi waini. Mee e haga dinadina di ‘fig’ be di maa guu huwa, gei digi huwa. 7 Gei mee ga helekai gi dana dangada hai hadagee boloo, ‘Nia ngadau e dolu nogo hani hanimoi iei au belee mmada be di maa guu huwa, gei au digi gidee nia huwa. Hele ina di maa gi lala. Ma e aha dela e haga hai hegau balumee nia gelegele.’ 8 Gei tangada hai hadagee ga helekai, ‘Meenei, dugua gii hai dono ngadau e dahi i golo, gei au gaa geli di gili di maa, ga haga oho di maa. 9 Hila hua di laagau ‘fig’ deenei gaa huwa humalia i lodo di ngadau e dahi, gei di maa gu humalia, maa ga hagalee, gei goe gaa hele laa di maa gi lala.’ ”

Jesus e hagahili di ahina habehabe i di Laangi Sabad

10 Dahi Laangi Sabad, gei Jesus nogo agoago i lodo synagogee. 11 Di ahina i golo iai di hagataalunga huaidu i ono lodo dela ne hai a mee gii magi nia ngadau e madangaholu maa walu. Mee guu biga gi mua, gu deemee di duu donu gi nua. 12 Di madagoaa Jesus ne gidee Ia, ga gahi mai a mee, “Di ahina, goe gu mehede gi daha mo doo magi!” 13 Jesus gaa dugu ono lima gi hongo o mee. Di madagoaa hua deelaa, di ahina deelaa gu duu donu gi nua mo di hagaamu a God.

14 Gei tagi synagogee gu hagawelewele gi Jesus dela ne haga hili dana magi i di Laangi Sabad, ga helekai gi nia daangada, “Nia laangi e ono ala e ngalua ai gidaadou, goodou hagahili ina godou magi i nia laangi aalaa, hagalee i di Laangi Sabad.”*

15 Gei Tagi ga helekai gi mee, “Goodou digau hai hegau ngudu golomada! Goodou e hagamaahede godou kau mo godou ‘donkey’ i nadau lohongo, e dagi gi daha belee haga inu i di Laangi Sabad. 16 Deenei la tangada ni di hagadili o Abraham dela nogo lawalawa go Setan i nia ngadau e madangaholu maa walu. Mee hagalee belee hagamehede i di Laangi Sabad?” 17 Telekai a Mee deenei la gu haga langaadia ono hagadaumee, gei nia daangada dogologo le e tenetene gi nia mee haga goboina huogodoo ala nogo hai go Mee.

Di ala kai o di lii laagau ‘mustard’

(Matthew 13.31-32; Mark 4.30-32)

18 Jesus ga heeu, “Teenua King o God le e hai be di aha? Ma e hagatau ko Au gi di aha? 19 Ma e hai beenei: Dahi daane ne kae ana lii laagau ‘mustard’, gaa dogi i dana gowaa. Di laagau gaa tomo, ga damana, gei nia manu gaa hai nadau waehongo i nia manga o di maa.”

Di ala kai o nia ‘yeast’

(Matthew 13.33)

20 Jesus ga heeu labelaa, “Au ga hagatau Teenua King o God gi di aha? 21 Ma e hai beenei: Di ahina ne kae ana ‘yeast’, ga unugi dana haga munga palaawaa, gei di palaawaa la gaa tanga.”

Di bontai mada giigi

(Matthew 7.13-14,21-23)

22 Jesus guu hana laa lodo nia waahale llauehe mo lligi e agoago i dono ala adu gi Jerusalem. 23 Tangada ga heeu gi Mee, “Meenei, ma digau hua dulii ala ga mouli?”

Jesus ga helekai gi digaula, 24 “Heia godou mee ala e mee gi ulu goodou i di bontai mada giigi, idimaa, digau dogologo e hagamahi bolo ginaadou e ulu, gei e deemee. 25 Di tagi o di hale gaa tai di bontai, gei goodou gaa tuu i malaelae ga daamada ga dugidugi di bontai mo di helekai boloo, ‘Meenei, hugea mai di bontai gi gimaadou.’ Gei mee ga helekai adu gi goodou boloo, ‘Au e de iloo be goodou ne lloomoi i hee!’ 26 Gei goodou ga helekai boloo, ‘Gimaadou nogo miami, nogo inu madalia goe, gei goe nogo agoago i di madau waahale!’ 27 Gei mee ga helekai labelaa, ‘Au e de iloo be goodou ne lloomoi i hee. Tuu i daha mo au, goodou huogodoo digau huaidu!’* 28 Goodou ga tangitangi ga gadigadi godou niha i di godou madagoaa ma gaa mmada gi Abraham, Isaac mo Jacob, mo nia soukohp huogodoo i lodo Teenua King o God, i di madagoaa dela e kili goodou gi daha.* 29 Nia daangada ga lloo ia i dua ge e lloo aga i dai, ga lloomoi i ngeia ge e lloomoi i ngaaga, gaa noho gi lala i tagamiami i lodo Teenua King o God.* 30 Gei digau ala mugi muli dolomeenei gaa hula laa mua, gei digau ala e mugi mua dolomeenei gaa hula laa muli.”*

Jesus e aloho i Jerusalem

(Matthew 23.37-39)

31 Di madagoaa hua deelaa, hunu Pharisee ne loomoi gi Jesus, ga helekai gi Mee, “Hana gi daha gi tuai gowaa, idimaa, Herod e hiihai e daaligi Goe.”

32 Gei Jesus ga helekai gi digaula, “Hula, haga iloo gi di manu ‘fox’ deelaa, bolo Au e hagabagi agu hagataalunga huaidu, gei e hagahili agu magi dangi nei mo daiaa, gei au gaa lawa agu hegau i tolu laangi. 33 Au gaa hana i dogu ala dangi nei, daiaa mo dono daiaa. Ma hagalee donu bolo soukohp e daaligi i tuai gowaa, dela hua i Jerusalem.

34 “Jerusalem, Jerusalem! Goe gu daaligi nia soukohp mo di dilidili digau kae hegau a God ala ne hagau adu gi di goe. Nia holongo e hia Au ne hiihai di holo ogu lima, e daabui mai goodou huogodoo, gadoo be teduu ahina ma ga daabui mai ana dama gi lala ono bakau, gei goe digi dumaalia mai gi di Au! 35 Gei dau Hale Daumaha la ga diiagi. Au e haga modongoohia adu gi di goe, bolo goe ga deemee di mmada mai gi di Au, gaa dae loo gi do madagoaa ma ga helekai boloo, ‘God gu haga maluagina Tangada dela ga hanimoi i di ingoo o Dimaadua.’ ”*

14

Jesus e hagahili taane magi

1 Dahi Laangi Sabad, gei Jesus ne hana ga miami i di hale o di Pharisee aamua, gei nia daangada e madamadaagi a Mee hagatau. 2 Dahi daane e haga hula ono wae mo ono lima, gaa hana gi Jesus. 3 Gei Jesus ga huli adu gi digau haga donudonu haganoho mo nia Pharisee, ga heeu, “Tadau haganoho le e mahuge ang gi di hagahili di magi i di Laangi Sabad be deeai?”

4 Gei digaula digi helekai. Jesus ga dahi mai taane deelaa, ga hagahili, ga hagau gi dono hale. 5 Nomuli, gei Mee ga helekai gi digaula, “Dolomaa tei goodou ga iai dana dama daane be dana kau gaa doo gi lodo di monowai i di Laangi Sabad, mee hagalee ga dahi aga di maa hagalimalima i di Laangi Sabad deelaa?”*

6 Gei digaula gu deemee di helekai gi telekai a Maa.

Di manawa hila gi lala mo tumaalia o tangada

7 Jesus gu modongoohia digau ala ne gahi mai gi tagamiami e hilihili nia gowaa koia e humalia e noho ginaadou, gei Mee gaa kai dana ala kai deenei gi digaula: 8 “Maa tangada gaa gahi goe gi tagamiami haga hai lodo, hudee noho i di gowaa dela koia e humalia. Goe gaa noho i golo, gei tangada e mada hagalabagau i oo nua, ga gahi aga labelaa,* 9 gei tangada dela ne gahi goolua, ga helekai adu gi di goe bolo goe gi wanga ina di lohongo gi mee e noho ai. Gei goe ga langaadia, gaa noho gi lala i di gowaa mugi lala loo. 10 Maa goe gaa gahi go tangada gi hanaga gi tagamiami haga hai lodo, noho i di gowaa dela i mugi lala loo, gei tangada dela ne gahi goe ga helekai adu boloo, ‘Dogu ihoo hagaaloho, hanaga laa nei gi di gowaa e humalia.’ Ma gaa hai beenei, le e hai goe gi hagalabagau i mua o ehoo ala ne gahi aga dalia goe. 11 Idimaa, digau ala e hagalaamua ginaadou, le e hai gi mugi lala, gei digau ala e hai ginaadou gi mugi lala loo, le e hai gi hagalaamua.”*

12 Gei Jesus ga helekai gi tagi di hale, “Goe ma gaa hai dau hagamiami oodee be hiahi, hudee gahia o ehoo, be o duaahina, be oo gau, be go digau maluagina ala i do baahi, idimaa, digau aanei gaa gahi labelaa goe. Ma gaa hai beenei, digaula gaa hui adu labelaa do humalia. 13 Goe ma gaa hai dau hagamiami damana, gahia digau hagaloale, digau mooho nadau huaidina, digau habehabe, mo digau deegida, 14 gei goe ga haga maluagina, idimaa, digaula e deemee di hui goe gi muli labelaa. God e hui labelaa goe i di laangi dela e mouli aga digau humalia.”

Di ala kai tagamiami aamua

(Matthew 22.1-10)

15 Tangada e dahi i digau ne gahi aga nogo noho i teebele, ne longono ia nia helekai aanei, ga helekai gi Jesus, “E maluagina go digau ala ma gaa noho i tagamiami aamua i Teenua King o God!”

16 Gei Jesus ga helekai gi mee, “Tangada ne hai dana hagamiami damana, gei mee gaa gahi ana gau dogologo, 17 gaa dae mai di madagoaa tagamiami, gei mee ga hagau dana dangada hai hegau gi ana gau ala ne gahi boloo, ‘Lloomoi, nia mee huogodoo gu togomaalia!’ 18 Gei tangada nei mo tangada nei i digaula gaa hai nadau dangidangi. Tangada matagidagi ga helekai gi tangada hai hegau boloo, ‘Au guu hui dagu gowaa, gei au belee hai gii mmada gi di gowaa. Dumaalia mai mua gi dagu dangidangi.’ 19 Tangada i golo boloo, ‘Au guu hui agu kau madangaholu, gei au belee hana, e hagadina nia maa. Dumaalia mai gi di au.’ 20 Gei tangada i golo e helekai boloo, ‘Au dogo hai hua dogu lodo, gu deemee di hanadu.’

21 “Gei tangada hai hegau gaa hana gi muli, ga hagi anga gi dono dangada aamua nia mee huogodoo ala ne hai. Gei tangada aamua gu hagawelewele huoloo, ga helekai boloo, ‘Hana gi hongo nia ala llauehe mo lligi o di waahale, laha mai digau hagaloale, digau mooho nadau huaidina, digau deegida, mo digau habehabe.’ 22 Tangada hai hegau ga helekai gi dono dagi boloo, ‘Dau hegau la guu hai, gei di maa e oo hua igolo.’ 23 Gei tangada aamua ga helekai gi tangada hai hegau boloo, ‘Hana gi nia ala llauehe mo lligi o tenua. Laha mai digau huogodoo gii honu i lodo dogu hale. 24 Gei au e hagi adu gi goodou bolo tangada e dahi i digau ala ne haga gahi le e momi dana mee i dagu hagamiami ai!’ ”

Daudali Jesus

(Matthew 10.37-38)

25 Dahi madagoaa, digau dogologo nogo hula i muli o Jesus, gei Mee ga huli adu, ga helekai, 26 “Tangada dela e hanimoi gi di Au, le e deemee di hai tama agoago ni aagu, maa ia hagalee e aloho i di Au laa hongo dono damana mo dono dinana, dono lodo mo ana dama, ono duaahina daane mo ahina, mo dono huaidina.* 27 Tangada dela hagalee kae dono loobuu donu ga hanimoi i ogu muli, le e deemee di hai tama agoago ni aagu.*

28 “Maa tei goodou ga maanadu bolo e haga duu dana angulaa, geia gii noho gi lala i mua, gi hagabaulia di hui di maa, be ana bahihadu le e dohu e mee di hau di maa gii lawa. 29 Maa mee hagalee hai beenei, geia e deemee di hau di angulaa gii lawa i muli di hau di baba, gei nia daangada gaa mmada gi dana moomee, ga gadagada, ga hagahuaidu a mee boloo, 30 ‘Mee ne daamada ne hau dana angulaa, geia e deemee di haga lawa di maa.’

31 “Maa dahi king gaa hana mo ana gau dauwa e madangaholu mana (10,000) belee heebagi gi di king dela e hanimoi mo ana gau dauwa e madalua mana (20,000), mee gaa noho gi lala i mua, e hagamaanadu be ia e maaloo di heebagi gi di king deelaa. 32 Maa mee ga deemee, geia ga hagau ana gau kae hegau e heetugi gi di king dela i golo i dono madagoaa e mogowaa ai, e dangidangi anga bolo hagalee hai tauwa.”

33 Jesus ga duudagi ana helekai, “E hai gadoo be goodou. Tangada i goodou ai e mee di hai dagu dama agoago, maa ia digi lawa gi daha mo nia mee huogodoo ala e hai mee ginai.

Nia toolo ono hadinga ai

(Matthew 5.13; Mark 9.50)

34 “Nia toolo le e humalia, gei nia mmala o nia maa ma ga hagalee, di hai i golo ai e haga mmala nia maa labelaa. 35 Gei nia maa hagalee dahidamee labelaa gi nia gelegele, gi di haga oho nia laagau, ala hua e kili gi daha. Tangada ono dalinga i golo, gi hagalongo!”

15

Di ala kai siibi ne ngala

(Matthew 18.12-14)

1 Dahi laangi hua, gei digau hagabudu dagitedi dogologo mo digau huaidu ne lloomoi gi baahi o Jesus e hagalongo gi Mee.* 2 Nia Pharisee mono gau haga donudonu haganoho ga daamada, ga helehelekai huaidu boloo, “Taane deenei e hagaahi mai digau huaidu, gei e miami i baahi digaula!” 3 Gei Jesus ga helekai di ala kai deenei:

4 “Dolomaa tangada i goodou ana siibi e lau, gei siibi e dahi gaa ngala, gei mee gaa hai dana aha? Mee gaa dugu ana siibi e matiwa maa hiwa gi lodo di abaaba, gaa hana, ga halahala di siibi e dahi dela ne ngala gaa dae loo gi dono gidee ia a mee. 5 Dono madagoaa ga gidee ia a mee, geia gu tenetene huoloo, ga dahi aga a mee gi hongo ono bakau, 6 ga aamo gi dono hale, mee ga gahi mai ono ehoo hagaaloho, mo digau ala i dono baahi, ga helekai gi digaula boloo, ‘Au gu tenetene. Au gu gidee au dagu siibi dela ne ngala. Gidaadou gaa budu di maa!’

7 “Au e hagi adu gi goodou bolo di tenetene mada damana i di langi ang gi tangada huaidu e dahi ma ga maliu dono manawa, laa hongo di tenetene ang gi digau matiwa maa hiwa ala e noho humalia, hagalee loo bolo e huli nadau manawa.

Bahihadu silber ne ngala

8 “Dolomaa di ahina ana teenedi silber e madangaholu, gaa ngala e dahi, gei mee gaa hai dana aha? Mee gaa dudu dana malama, ga duidui dono hale, ga madamada hagatau i nia madagowaa huogodoo i lodo dono hale gaa dae loo gi dono gidee ia di maa. 9 Dono madagoaa ne gidee ia di maa, mee ga gahi mai ono ehoo hagaaloho mo digau ala i dono baahi gi di gowaa e dahi, ga helekai gi digaula boloo, ‘Au gu tenetene, idimaa, au gu gidee dagu teenedi silber dela ne ngala. Gidaadou gaa budu di maa.’

10 “Au e hagi adu gi goodou bolo digau di langi a God le e tenetene labelaa gi tangada huaidu e dahi ma gaa huli hoou dono manawa.”

Nia dama daane dogolua ne nngala

11 Jesus ga helekai, “Taane ana dama daane dogolua. 12 Tama dulii ga helekai gi tamana boloo, ‘Gaamai dogu duhongo i o maluagina dolomeenei.’ Gei tamana gaa duwwe ono maluagina i ana dama dogolua. 13 Muli hua nia laangi dulii, tama daane dulii gaa hui gi daha di baahi dono maluagina, gaa hana mo ana bahihadu gi tenua mogowaa loo, ga hagauwwou ana bahihadu gi di balu mouli. 14 Mee gu haga haihegau ana mee huogodoo ala ne hai mee ginai gii odi. Gei tau magamaga damana guu hai i hongo tenua deelaa, gei mee gu daamada gu hiigai. 15 Mee gaa hana ga ngalua i baahi tangada donu o tenua deelaa ne hagau a mee gi lodo dana gowaa dugu biigi belee madamada humalia ai. 16 Mee gu hiihai huoloo bolo ia ga miami dalia nia biigi, gei tangada e wanga nia meegai gi mee ai. 17 Muliagi loo, gei mee gaa donu ang gi deia, gaa huli dono manawa, ga helekai boloo, ‘Digau ngalua dogu damana e logo nadau meegai e deemee di gai, gei au deenei hua e hiigai, gaa made! 18 Au gaa duu i nua, gaa hana gi dogu damana, ga helekai gi mee boloo, Tamana, au gu ihala ang gi God mo adu gi di goe. 19 Au e dee tau loo di hagaingoo bolo tama ni aau. Duguina hua au be tangada e dahi i au gau ngalua.’ 20 Gei mee ga du gi nua, gaa hana gi muli gi dono damana.

“Mee dela hua e mogowaa i di hale, gei tamana gu gidee ia a mee, gu aloho huoloo, gaa lele, ga bulubulu mai a mee, ga hongihongi. 21 Tama ga helekai boloo, ‘Tamana, au gu ihala ang gi God, gei gu ihala adu gi di goe. Au hagalee tau loo di haga ingoo bolo tama ni aau.’ 22 Gei tamana ga gahi mai ana gau hai hegau, ga helekai gi digaula boloo, ‘Hagalimalima, gaamai di gahu ulu laa tua dela koia e humalia, haga ulu ina a mee. Haga ulu ina di buulei, mono suudi. 23 Gaa lawa, goodou daaligidia tamaa kau dela e kaedahi e humalia, e hai tadau hagamiami hagaamu. 24 Idimaa, mee tama ni aagu guu made, gei dolomeenei gei mee gu mouli. Mee guu ngala, gei dolomeenei gu gila mai labelaa.’ Gei tagamiami ga daamada.

25 “Di madagoaa hua deelaa, tama daane madua nogo i lodo henua. Dono haneia, ga hoohoo gi di hale, gei mee ga longono nia lee daahili mono gaalege. 26 Mee ga gahigahi tangada hai hegau, ga heeu boloo, ‘Ma di aha dela e hai?’ 27 Tangada hai hegau ga helekai, ‘Do duaahina daane la gu hanimoi, gei do damana gu daaligi tamaa kau dela e kaedahi e humalia huoloo, idimaa, mee gu gidee ia a mee labelaa.’

28 “Tuaahina daane madua gu hagawelewele huoloo, gu hagalee hana gi lodo di hale. Gei tamana o maa ga hanimoi gi malaelae, ga dangidangi gi mee bolo gi ulu gi lodo. 29 Gei mee ga helekai manawa gee gi dono damana boloo, ‘Mmada, nia ngadau huogodoo aanei, gei au nogo ngalua adu gi di goe gadoo be di hege, gei au digi de hagalongo loo gi au helekai, gei dau maa di aha ne gaamai gi di au? Di kuudi hogi ne gaamai kooe belee hai dagu hagamiami gi ogu ihoo hagaaloho ai! 30 Gei dau dama daane deenei nogo hagauwwou o maluagina i dono mouli be di manu, gei dono hanimoi, goe gu daaligi tamaa kau dela e kaedahi e humalia gi mee.’ 31 Tamana ga helekai, ‘Dagu dama, nia madagoaa huogodoo gei goe i ginei i dogu baahi, gei agu mee huogodoo la nia mee ni aau. 32 Gei gidaadou belee budu ge tenetene, idimaa, do duaahina la guu made, dolomeenei gei mee gu mouli. Mee guu ngala, dolomeenei gei mee guu gida.’ ”

16

Tangada huaidu benebene mee

1 Jesus ga helekai gi ana dama agoago, “Taane maluagina dana dangada hai hegau igolo e benebene ono goloo. Dono dagi gu hagailoo ginai bolo dana dangada hai hegau le e hagauwwou ono maluagina. 2 Tagi ga gahi mai dana dangada haihegau ga helekai boloo, ‘Ma di aha dela ne longono eau? Gaamai di beebaa haga modongoohia agu mee nogo benebene kooe, idimaa, goe gu hagalee hai dagu dangada benebene mee.’ 3 Tangada benebene mee ga hagamaanadu boloo, ‘Dogu dagi la gaa daa au gi daha mo dagu moomee. Au gaa hai dagu aha? Au e bagege di geli agu aloalo, gei au e langaadia di madamadau agu mee. 4 Au e iloo dagu mee dela gaa hai, di madagoaa dagu moomee ga daa gi daha mo au, gei au ne belee hai ogu ihoo, gii mee di benebene au i nadau guongo.’

5 “Mee ga gahi mai digau huogodoo ala e boibana gi dono dagi. Mee ga heeu gi tangada matagidagi boloo, ‘Do boibana gi dogu dagi le e hia?’ 6 Gei mee ga helekai, ‘Nia ulu mee lolo olib e lau.’ Tangada benebene mee ga helekai gi mee, ‘Noho gi lala, hihia gi madalima.’ 7 Gei mee ga helekai labelaa gi tangada i golo boloo, ‘Goe e boibana e hia?’ Gei mee ga helekai boloo, ‘Nia ulu mee ‘wheat’ e mana (1,000).’ Tangada benebene mee ga helekai gi mee, ‘Deenei do boibana, hihia gi walu lau (800).’

8 “Gei di mee ne gila mai, tagi o tangada benebene mee tilikai deenei ga hagaamu a mee dela ne hai ana mee kabemee, idimaa, digau henuailala la koia e kabemee di hai nia mee ang gi ginaadou laa hongo digau ala guu hai nia daangada ni di maalama.”

9 Jesus ga helekai, “Au e hagi adu gi goodou gi hai hegau i godou goloo o henuailala ang gi nia daangada, gei digaula gaa hai nia hoo hagaaloho ni goodou i di madagoaa nia goloo ma ga hagalee, gei God ga benebene goodou gi lodo tenua dono hagaodi ai. 10 Be koai e hai hegau donu i nia mee lligi, geia e hai hegau donu i nia mee llauehe. Be koai e hai hegau ihala i nia mee lligi, geia e hai hegau ihala i nia mee llauehe. 11 Maa goodou hagalee hai hegau donu i nia maluagina henuailala, ma koai dela ga dugu adu nia maluagina ala e donu gi hai hegau ai goodou? 12 Maa goodou ga hagalee hai hegau donu gi nia mee o tuai dangada, ma koai ga gowadu au mee donu?

13 “Tangada hai hegau e deemee di hege gi nia dagi dogolua, i mee ga dee hiihai gi tagi e dahi, ga aloho i tagi dela i golo. Mee ga hagalaamua tangada e dahi, ga haga balumee tangada dela i golo.* Goodou e deemee di hai nia hege ni God mo nia bahihadu.”

Hunu helekai mai baahi o Jesus

(Matthew 11.12-13; 5.31-32; Mark 10.11-12)

14 Nia Pharisee ne longono nia mee aanei, ga helekai gadagada i Jesus, idimaa, digaula e hiihai huoloo gi nia bahihadu. 15 Jesus ga helekai, “Goodou e hai goodou bolo gii mmada hagahumalia ginai nia daangada, gei God e iloo Ia godou manawa. Idimaa, nia mee ala e haga dahidamee go nia daangada, la nia balumee i mua o God.

16 “Nnaganoho Moses mo nia Beebaa o nia Soukohp, nogo mogobuna hua dono hai hegau ai gaa dae loo gi di madagoaa o John Babdais. Nomuli, go di Longo Humalia o Teenua King o God guu dele, gei digau huogodoo e hagamahi gii dau ginaadou.* 17 Ma e mada haingoohia go di langi mo henuailala ma ga hagalee, i di mee dela koia e dulii loo i nnaganoho ma ga hagalee.*

18 “Taane dela ma gaa hudu gi daha dono lodo, gaa hai dono lodo gi tuai ahina, geia gu ihala i di hala o di mouli hai be di manu. Gei taane dela ma gaa lodo gi di ahina dela ne diiagi go dono lodo, le e hala labelaa i di hala mouli hai be di manu.*

Taane maluagina mo Lazarus

19 “Taane maluagina e ulu i nia gahu koia e hui ngadaa, ge e mouli baagawa i nia laangi huogodoo, 20 gei tangada hagaloale i golo, dono ingoo go Lazarus, guu buni magibala dono gili, e nnoo mau e laha mai gi di ngudu di bontai o tangada maluagina deenei, 21 e noho belee gai nia meegai ligiligi monnono i teebele tangada maluagina, gei nia paana e loomoi e tobotobo nia magibala o maa.

22 “Taane hagaloale gaa made, gaa lahi go digau di langi gi baahi o Abraham gaa noho i tagamiami i di langi. Taane maluagina gaa made labelaa, gaa danu. 23 I lodo di gowaa digau mmade mee guu mmae ang gi deia huoloo, gei mee gaa mmada gi Abraham e gila mai hagamogowaa, gei Lazarus i dono baahi. 24 Mee ga wolo adu, ‘Tamana Abraham! Aloho mai gi di au! Hagau ina mai a Lazarus e haga tiu dono madaalima e haga tiu dogu holole gi magalillili, i di au guu mmae huoloo i lodo di ahi deenei!’

25 “Abraham ga helekai, ‘Dagu dama daane, goe e langahia e goe do madagoaa nogo mouli, gei goe nogo hai mee gi nia mee humalia, gei Lazarus nogo hai mee gi nia mee huaidu. Dolomeenei gei mee e tenetene, gei goe e mmaemmae i lodo di ahi. 26 Gei di maa di lua llala i tadau mehanga, digau ala e hiihai e lloo adu be loomoi la gu deemee.’ 27 Taane maluagina ga helekai, ‘Au e dangidangi adu, tamana Abraham, hagau ina a Lazarus gi di hale dogu damana, 28 di gowaa dela iei ogu duaahina daane dogolima. Hagauina a mee gi haga iloo gi digaula gi de lloo aga hua digaula gi di gowaa haga mmaemmae deenei.’

29 “Gei Abraham ga helekai, ‘O duaahina nadau gau haga iloo i golo: go Moses mo nia Soukohp, gei ginaadou gi hagalongo gi digaula.’ 30 Taane maluagina ga helekai, ‘Tamana Abraham, deenaa la hagalee dohu! Maa tangada ne mouli aga i di made gaa hana gi digaula, gei digaula ga maalui mai gi daha mo nadau huaidu.’ 31 Gei Abraham ga helekai, ‘Digaula ma ga hagalee hagalongo gi Moses mo nia soukohp, ginaadou le e deemee hogi di maalui nadau manawa, ma e aha maa tangada dela ne made ga mouli aga, gaa hana gi digaula.’ ”

17

Di huaidu

(Matthew 18.6-7,21-22; Mark 9.42)

1 Jesus ga helekai gi ana dama agoago, “Nia mee ala e hai nia daangada gii too gi lodo di huaidu e mee di kila aga, malaa e huaidu huoloo gi tangada dela e hai nia maa gi kila aga! 2 E humalia hua di nnoo ginai di hadu damana gi dono uwa, ga hagabubulu, e koia e humalia i dana hai digau lligi aanei gii hala! 3 Gii pula i godou mee ala e hai!*

“Do duaahina daane ma ga hai hala, gei goe heia a mee gii donu. Mee gu maliu ono lodo, goe dumaalia gi mee. 4 Gei mee ga hai hala adu gi di goe haga hidu i di laangi e dahi, ga hanaga haga hidu gi di goe, ga helekai bolo ia gu maliu ono lodo, gei goe gi dumaalia gi mee.”

Di hagadonu

5 Ana dama agoago ga helekai boloo, “Meenei Tagi, hagamaaloo ina aga madau hagadonu!”

6 Tagi ga helekai, “Maa godou hagadonu la gaa lligi be di lii o di laagau ‘mustard’, gei goodou e mee hua di helekai gi di laagau damana deenei boloo, ‘Daagia goe, hana, dogia goe gi lodo di moana!’ Gei di maa ga hagalongo adu gi goodou.

Tegau o tangada hai hegau

7 “Dolomaa tei goodou dana hege e taa ana geinga i lodo dau hadagee, be e haangai au siibi i lodo henua. E hai behee? Dono madagoaa ma ga hanadu gi di goe, goe ga helekai gi mee bolo aha: ‘Hagalimalima, noho gi lala, miami?’ 8 Deeai! Goe ga helekai gi mee boloo: ‘Hagatogomaalia ina dogu hagangudu hiahi, ulu gi lodo o goloo dunu meegai e hai hegau mai gi di au. I muli dogu miami mo di inu, gei goe ga miami laa.’ 9 Di hege dela ne haga gila aga nnelekai o dono dagi le e tau di danggee ginai, be deeai? 10 E hai gadoo be goodou. Di godou haga kila aga nia mee huogodoo ala belee hai, goodou la gi helekai hua boloo, ‘Gimaadou nia balu hege hua, ne hai hua madau duhongo hegau.’ ”

Jesus e hagahili digau magi dilongoholu

11 Nomuli, gei Jesus ga hanadu i mehanga Samaria mo Galilee gi Jerusalem. 12 Dono ulu adu gi lodo di waahale dulii, Mee ga heetugi gi nia daane magi genegene dilongoholu e tuu mai haga mogowaa. 13 Gei digaula gaa wwolo gi Mee, “Meenei Jesus! Tagi aamua! Aloho mai gi gimaadou!”

14 Gei Jesus ga gidee digaula, ga helekai, “Hula gi baahi digau hai mee dabu, e haga dina goodou.”

I di nadau hula, gei digaula gu madammaa nadau gili.* 15 Di madagoaa tangada e dahi i digaula ne gidee dono gili gu madammaa, geia ga hanimoi gi muli gi Jesus, gaa wolo gi nua ga hagaamu a God.

16 Mee gaa bala ia gi mua nia wae o Jesus ga hagaamu a Mee. Mee taane Samaria. 17 Jesus ga heeu, “Ma hagalee digau dilongoholu ala ne hili nadau gili? Aahee digau dogohiwa? 18 Ma e aha tangada tuadimee hua ne hagaamu a God?” 19 Gei Jesus ga helekai gi taane, “Duu i nua, hana, do hagadonu dela ne hagahili goe.”

Di dau mai Teenua King o God

(Matthew 24.23-28,37-41)

20 Hunu Pharisee ga heeu gi Jesus be Teenua King o God le e dau mai ma gaa hee.

Mee ga helekai, “Teenua King o God hagalee dau mai i di hai e gidee. 21 E deai tangada e hai boloo, ‘Mmada, ma deenei!’ be e hai boloo, ‘Ma deelaa!’ idimaa, Teenua King o God la dela hua i godou baahi.”

22 Gei mee ga helekai gi ana dama agoago, “Di madagoaa ga dau mai, gei goodou ga hiihai e mmada gi di laangi e dahi i nia laangi o Tama Tangada, gei goodou e de gidee di maa. 23 Digau i golo ga helekai adu gi goodou boloo, ‘Mmada, Mee deelaa!’ be ga helekai boloo, ‘Mee deenei!’ Gei goodou hudee hula gi malaelae e mmada. 24 Di hai o di laangi o Tama Tangada e hai gadoo be di ila dela e daba i di baahi o di langi, ga ina loo gi di baahi dela i golo. 25 Matagidagi gei Mee e hai loo gi hagaduadua ge e haga balumee go nia daangada o di madagoaa dolomeenei.

26 “Nia mee ala ne hai i tolongo o Noah, aalaa nia mee gaa hai i nia laangi o Tama Tangada.* 27 Nia daangada huogodoo nogo miamiami ge inuinu, nia daane mono ahina nogo haga haga hai lodo, gaa dae loo gi di laangi o Noah ne ulu gi lodo dono waga, gei toloo gaa hai, ga daaligi digaula huogodoo gii mmade.*

28 “Nogo hai labelaa be tolongo Lot. Digau huogodoo nogo miamiami hua mo di inuinu, nogo huihui nadau mee mo di hui gi daha, nogo dogi nadau gowaa ge haga duu aga nadau hale.* 29 Gei di laangi dela ne hagatanga ai a Lot i Sodom, di ulaula mo dono uwa hadu ‘sulfur’ gaa too ia i di langi, ga daaligi digaula huogodoo. 30 Deelaa di hai gaa hai i di laangi o Tama Tangada ma ga hagagila mai.

31 “Di laangi deelaa, maa tangada i tua tala di hale, gi hudee haneia gi lodo di hale bolo e kae ono goloo. E hai gadoo be tangada i lodo henua, hudee hai bolo e hana gi dono hale.* 32 Goodou gi langahia di lodo o Lot!* 33 Digau ala e hagamahi e benebene nadau mouli, nadau mouli la ga hagalee. Gei digau ala e wanga dehuia nadau mouli, ga hai mee gi di mouli.* 34 Au e hagi adu gi goodou bolo di boo deelaa, nia daangada dogolua e kii di hada e dahi, tangada e dahi gaa lahi, gei e dahi gaa dubu i golo. 35 Nia ahina dogolua e mmili nau lii ‘wheat’ i di gowaa e dahi, di ahina e dahi gaa lahi, gei e dahi gaa dubu i golo. 36 [Nia daangada dogolua i lodo henua, tangada e dahi gaa lahi, gei e dahi gaa dubu i golo.”]

37 Nia dama agoago a maa ga heeu gi Mee boloo, “Tagi, di gowaa ihee?”

Gei Jesus ga helekai, “Di gowaa dela iai tuaidina dangada made, nia manu mamaangi gai dangada ga dagabuli mai gi golo!” *

18

Di ala kai o di ahina guu made dono lodo mo tangada hai gabunga

1 Jesus gaa kai dana ala kai gi ana dama agoago belee aago digaula gi di hai dalodalo i nia madagoaa huogodoo, gi de paagege digaula. 2 Mee ga helekai, “I lodo dahi waahale nogo iai tangada hai gabunga, dela hagalee madagu i God, ge hagalee hagabau nia daangada. 3 Di ahina guu made dono lodo i lodo di waahale deelaa, ga hanimoi gi mee, e dangidangi i di tonu, bolo gi hagamaamaa ina eia, e hai gii donu tangada dela e hai baahi ang gi deia. 4 Gu waalooloo gei tangada hai gabunga deelaa digi haga gila ina tangidangi a maa. Muli mai hua, gei tangada hai gabunga gaa bida hagamaanadu i ono lodo boloo, ‘Au tangada hagalee madagu i God, ge hagalee hagabau nia daangada, 5 gei di maa nia haingadaa huogodoo di ahina deenei e haga deaadee au, au ga wanga gi mee di tonu, gi de hani hanimoi hua a mee, ga hagabuhi au!’ ”

6 Gei Tagi ga helekai, “Hagalongo gi nnelekai tangada hai gabunga huaidu deelaa. 7 E hai behee? God la ga hagalee gabunga hagamaamaa ana daangada donu ala e tangi ang gi de Ia i nia hagamaamaa i di boo mo di aa? Mee ga hagalee duai dana hagamaamaa digaula! 8 Au e hagi adu gi goodou bolo Mee ga gabunga gii hai be nia hiihai digaula, ge e hai hogi gi limalima. Malaa, Tama Tangada la ga gidee di hagadonu i henuailala i dono hanimoi?”

Di ala kai o di Pharisee mo tangada hagabudu dagitedi

9 Jesus ne kai labelaa dana ala kai i digau ala e hai bolo ginaadou e donu ge humalia, ge mmada hagahuaidu gi digau huogodoo ala i golo. 10 Mee ga helekai, “Nia daane dogolua ne hula gi di Hale Daumaha belee dalodalo. Tangada e dahi di Pharisee, gei di hoo o maa la tangada hagabudu dagitedi.

11 “Di Pharisee le e duu madatanga i daha modogoia, ga dalodalo boloo, ‘Au e danggee adu gi di Goe, meenei God, au hagalee hagagailaa, hagalee hai mee hala, be e hai be di manu be digau ala i golo. Au e danggee adu gi di Goe, au hagalee hai be tangada hagabudu dagitedi deelaa. 12 Au e noho haga onge i nia laangi e lua i lodo tabu e dahi, gei au e gowadu gi di goe dahi baahi madangaholu o agu bahihadu ala e ulu mai.’

13 “Tangada hagabudu dagitedi le e duu madatanga i daha, ge hagalee hila gi di langi, geia ga paapaa dono hadahada, ga helekai boloo, ‘God, aloho mai gi di au, tangada huaidu!’ ”

14 Jesus ga helekai, “Au e hagi adu gi goodou bolo tangada hagabudu dagitedi la ne donu i baahi o God i mua dono hana gi dono hale, hagalee go di Pharisee. Idimaa, digau ala bolo ginaadou digau aamua, le e hai gii hila gi lala, gei digau ala e hila gi lala, le e hai gi aamua.”*

Jesus e hagahumalia nia dama lligi

(Matthew 19.13-15; Mark 10.13-16)

15 Nia daangada ne laha mai nadau dama gi Jesus belee dugu ono lima gi nadau nua. Nia dama agoago a Maa ga gidee, gaa wwou gi digaula. 16 Gei Jesus ga gahi mai nia dama, ga helekai, “Duguina mai nia dama gi lloomoi gi di Au. Hudee abaabalia digaula, idimaa, Teenua King o God la ni digau ala e lligi beenei. 17 Au e hagi adu di tonu bolo tangada dela hagalee kae Teenua King o God be di tama dulii, geia e deemee di ulu i Teenua King o God.”

Tangada maluagina

(Matthew 19.16-30; Mark 10.17-31)

18 Tangada aamua o Judea ga heeu gi Jesus, “Tangada Agoago humalia, au e hai dagu aha, gei au ga hai mee gi di mouli dee odi?”

19 Jesus ga helekai, “Goe e hai bolo Au tangada humalia eiaha? Ma tangada e humalia ai, go God hua modogoia e humalia. 20 Goe e iloo nia haganoho boloo,

‘Goe hudee hai be di manu,

hudee daaligidia tangada gii made,

hudee gaiaa,

ge hudee helekai kai tilikai,

gi hagalabagau ina do damana mo do dinana.’ ”*

21 Gei taane deelaa ga helekai, “Au gu daudali nnaganoho aanei huogodoo, aga i dogu damagiigi.”

22 Jesus ga longono ia nia mee aanei, ga helekai gi mee, “Di mee e dahi i golo e hai gii hai kooe: Huia gi daha au mee huogodoo ala e hai mee ginai. Wanga ina nia bahihadu gi digau hagaloale, gei goe ga hai mee gi nia maluagina ala i di langi, hanimoi, daudalia mai au.” 23 Taane deenei ne longono, gei mee gu manawa gee huoloo, i mee tangada maluagina huoloo.

24 Jesus gaa mmada gi mee dela gu lodo huaidu, ga helekai, “E haingadaa huoloo go digau maluagina i di nadau ulu i Teenua King o God. 25 E mada haingadaa go tangada maluagina i dono ulu i Teenua King o God, i di ‘camel’ ma ga ulu i di bongoo di iwi dui mee.”

26 Digau ala ne longono telekai a maa, ga heeu gi Mee, “Malaa, koai dela e mee di mouli?”

27 Jesus ga helekai, “Nia mee ala e haingadaa i baahi nia daangada, le e haingoohia hua i baahi o God.”

28 Gei Peter ga helekai, “Mmada, gimaadou gu diiagi madau hale belee daudali Goe.”

29 Jesus ga helekai, “Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo tangada ma ga diiagi dono hale, dono lodo, ono duaahina daane, ono maadua, ana dama idimaa go Teenua King o God, 30 geia e hai mee gi nia mee e logo i di mouli dolomeenei mo di mouli e dee odi dela ga hanimoi.”

Di tolu helekai a Jesus i dono made

(Matthew 20.17-19; Mark 10.32-34)

31 Jesus gaa lahi ana dama agoago dilongoholu maa lua gi mada ginaadou, ga helekai gi digaula, “Hagalongo, gidaadou e hula gi Jerusalem, di gowaa dela ga kila aga nia helekai huogodoo nia soukohp i di gili Tama Tangada. 32 Mee gaa wanga gi digau tuadimee ga haganneennee, ga hagahuaidu, ga buibui ginai nia haawale. 33 Digaula ga haga mamaawa a Mee, ga daaligi a Mee gii made, gei muli nia laangi e dolu, Mee ga mouli aga.”

34 Gei nia dama agoago a Maa e de iloo ana helekai, idimaa nia hadinga o ana helekai la gu hagammuni i digaula, gei digaula e de iloo be Jesus e helehelekai i di aha.

Jesus e hagahili tangada hagaloale deegida

(Matthew 20.29-34; Mark 10.46-52)

35 Jesus ne hanimoi ga hoohoo gi Jericho, gei tangada deegida e noho i taalinga di ala, e madamadau ana mee. 36 Taane deenei ga longono di longoaa digau dogologo ala e hula dalia a Mee, ga heeu, “Ma di aha deenei?”

37 Digaula ga helekai, “Jesus o Nazareth deenei e hana.”

38 Mee gaa wolo gi nua, “Jesus! Tama a David! Aloho mai gi di au!” 39 Digau ala e hula i mua o Jesus gaa wwou gi mee, ga helekai bolo gi hudee leelee, gei mee koia ne wolowolo gi nonua, “Tama a David, aloho mai gi di au!”

40 Gei Jesus gaa duu, ga helekai bolo gi laha mai taane deegida gi de Ia. Jesus ga heeu gi mee, 41 “Ma di aha dela e hiihai ginai goe bolo Au gi heia adu?”

Mee ga helekai, “Meenei, au e hiihai gi gidee labelaa.”

42 Jesus ga helekai gi mee, “Mmada! Do hagadonu guu hai goe gi humalia.”

43 Di madagoaa hua deelaa, taane gu gidee tangada, ga daudali a Jesus mo di danggee ang gi God. Digau huogodoo ala ne mmada gi di mee deenei, la gu hagaamu a God.

19

Jesus mo Zacchaeus

1 Jesus ga ulu adu gi Jericho, gaa hana laa lodo di waahale. 2 Tagi hagabudu dagitedi i golo, dono ingoo go Zacchaeus, tangada maluagina. 3 Mee e hiihai gi gidee ia a Jesus, be Mee tangada e hai behee. Gei Zacchaeus tama dangada hua dulii e deaadee di mmada gi Jesus, idimaa digau dogologowaahee. 4 Gei mee gaa lele gi mua digau dogologo aalaa, gaa gaga gi tomo di laagau ‘sycamore’ bolo gi gidee ia Jesus dela ga hanimoi laa laa. 5 Di madagoaa Jesus ne dau i golo, ge Ia ga mmada aga gi nua, ga helekai, “Zacchaeus, hagalimalima, gaga ia gi lala, Au e hai loo gii noho i doo hale dangi nei.”

6 Zacchaeus ga gaga ia hagalimalima gi lala, ga haga ulu a Mee gi lodo dono hale i di tenetene huoloo. 7 Digau huogodoo ala ne mmada gi di mee deenei, ga daamada ga helehelekai tamu, “Taane deenei gu ulu gi lodo di hale tangada huaidu!”

8 Zacchaeus ga duu i nua ga helekai gi Tagi, “Hagalongo meenei, au gaa wanga di baahi ogu goloo gi digau hagaloale, hila hua au gu halahalau dagu dangada, gei au gaa hui gi mee nnolongo e haa gi nonua.”

9 Gei Jesus ga helekai, “Dangi nei di haga mouli guu dau i di hale deenei, i taane deenei hogi la tangada ni di madawaawa o Abraham. 10 Tama Tangada ne hanimoi belee halahala ge e haga mouli digau ala guu nngala.”*

Di ala kai o nia bahihadu goolo

(Matthew 25.14-30)

11 Di madagoaa hua digaula nogo hagalongo, gei Jesus gaa kai labelaa dana ala kai, idimaa, Mee gu hoohoo adu gi Jerusalem, gei digaula e hagabau bolo Teenua King o God la gu hoohoo ga gila aga. 12 Gei Jesus ga helekai, “Tangada aamua ne hana gi tenua mogowaa belee hai di king. Nomuli, geia ga hanimoi labelaa gi dono hale. 13 I mua dono hagatanga, gei mee ga gahi mai ana gau hai hegau dilongoholu, gaa wanga ginai ana bahihadu goolo dagidahi, ga helekai boloo, ‘Goodou mmada be dehee di godou hai e haga hai hegau nia bahihadu aanei i dogu madagoaa ma ga de igolo i godou baahi.’ 14 Gei nia daangada donu o maa gu de hiihai gi mee, gu hagau nadau gau hai hegau i muli o mee, ga helekai, ‘Gimaadou e de hiihai gi taane deenei e hai di madau king.’

15 “Taane deelaa la gaa hai di king, nomuli mee ga hanimoi, ga haga iloo gi ana gau hai hegau, bolo gi lloomoi gi ono mua, e hagadina nia bahihadu e hia ne wiini. 16 Tangada matagidagi ga hanimoi ga helekai boloo, ‘Agu bahihadu goolo ne kila mai e madangaholu mai i di bahihadu e dahi dela ne gaamai kooe.’ 17 Tangada aamua deelaa ga helekai, ‘Gu humalia, goe tangada hai hegau humalia. Idimaa goe dela ne hai hegau huudonu i nia mee lligi, au gaa dugu goe e dagi au waahale llauehe madangaholu.’ 18 Togolua dangada hai hegau ga hanimoi, ga helekai, ‘Meenei, au gu kila mai agu bahihadu goolo e lima mai i di bahihadu e dahi dela ne gaamai kooe.’ 19 Taane aamua ga helekai gi tangada hai hegau deenei, ‘Goe gaa dagi au waahale llauehe e lima.’

20 “Tangada hai hegau labelaa i golo ga hanimoi, ga helekai, ‘Meenei, deenei dau bahihadu. Au nogo dugu hagammuni di maa i lodo di angkadi. 21 Au nogo madagu i di goe, idimaa, goe tangada de daawa i o waalanga. Goe e kae nia mee ala hagalee ni aau, gei e hadi nia mee ala hagalee ni aau ne dogi.’ 22 Taane aamua deelaa ga helekai gi mee, ‘Goe tangada hai hegau huaidu. Au ga hagi aga goe i au helekai, e hagahuaidu goe. Goe e iloo bolo au tangada de daawa i ogu waalanga, e kae nia mee ala hagalee nia mee ni aagu, gei e hagi nia mee hagalee ni aagu ne dogi. 23 Malaa, e aha dela goe digi duguina agu bahihadu gi lodo di bank? Gei au gaa kumi nia maa mo dono wiini i dogu hanimoi.’

24 “Gei taane aamua ga helekai gi digau ala e tuu i golo, ‘Daawa di bahihadu goolo dela i mee, wanga ina gi tangada dela ana bahihadu goolo e madangaholu.’ 25 Gei digaula ga helekai gi mee, ‘Meenei, mee ana bahihadu goolo e madangaholu!’ 26 Gei mee ga helekai, ‘Au e hagi adu gi goodou bolo digau ala nadau mee i golo, gei e wanga labelaa ginai gii logo gi nonua. Gei digau ala nadau mee ai, nia mee hua dulii ala i nadau baahi, le e daa gi daha mo digaula.* 27 Gei ogu hagadaumee ala e de hiihai bolo au e hai di nadau king, laha mai digaula, daaligidia i ogu mua gii mmade.’ ”

Jesus e ulu i Jerusalem i dono aali

(Matthew 21.1-11; Mark 11.1-11; John 12.12-19)

28 Muli Jesus ne helekai nia mee aanei, gei Mee gaa hana i mua digaula gi Jerusalem. 29 Dono dau hua gi Bethphage mo Bethany i di Gonduu Olib, gei Mee ga hagau ana dama agoago dogolua gi mua mo ana helekai boloo, 30 “Hula gi tama waahale dela i gulu mua. Goolua ga ulu gi lodo, ga gidee tama ‘donkey’ e daula, gei digi hana ai tangada nonua. Weedee, dagia mai gi kinei. 31 Maa tangada ga heeu adu be goolua e wwede di maa eimaha, gei goolua helekai boloo, ‘Di Tagi e hiihai e hai hegau ai di maa.’ ”

32 Meemaa gaa hula ga gidee nia mee huogodoo ala nogo helekai ai a Jesus. 33 Di madagoaa hua meemaa e wwede tama ‘donkey’, gei digau di nadau manu, ga heeu gi meemaa, “Goolua e wwede di maa eimaha?”

34 Meemaa ga helekai, “Tagi e hiihai e hai hegau i di maa.” 35 Meemaa gaa dagi tama ‘donkey’ gi Jesus, gaa kili nau gahu gi hongo di manu, ga hagamaamaa a Jesus e gaga gi hongo di maa. 36 Di gaga o Mee gaa hana, gei nia daangada gaa holo nadau gahu gi hongo di ala.

37 Dono hoohoo gi Jerusalem, i di gowaa dela iei di ala e hana gi lala i di Gonduu Olib, ana dama agoago huogodoo ga daamada ga dadaahili mo di haga hagaamu a God i nadau lee moogo gi nua i nia mee haga goboina huogodoo ala ne mmada ginai ginaadou, 38 ga wwolowwolo boloo,

“God gi haga maluagina ina di King

dela e hanimoi i di ingoo o Dimaadua!

Di aumaalia i di langi,

mo di madamada ang gi God!”*

39 Gei hunu Pharisee nogo i lodo digau dogologo ga helekai gi Jesus, “Tangada Agoago, helekai gi au dama agoago bolo gii noho dee muu!”

40 Jesus ga helekai, “Au e hagi adu gi goodou bolo maa digaula gaa noho dee muu, gei nia hadugalaa ga daamada ga wwolowwolo gi nua loo.”

Jesus e madatangi i Jerusalem

41 Jesus ne hoohoo adu ga gidee Ia di waahale Jerusalem, ga madatangi, 42 ga helekai, “Maa nei boloo goe ne iloo dangi nei be di maa di aha dela e humalia gi di noho i di aumaalia! Gei goe e de gidee di maa dolomeenei. 43 Di madagoaa ga dau mai, gei o hagadaumee ga haganiga goe mo nadau mee abaaba, ga duuli goe gi lodo, ga mmaanege mai i nia baahi huogodoo. 44 Digaula ga oho goe hagatau mo digau ala i lodo do abaaba, ga deai di hadu e dahi e dubu ai, idimaa, goe digi modongoohia di madagoaa a God ne hanimoi belee haga dagaloaha goe gi daha mo di made!”

Jesus e hana gi di Hale Daumaha

(Matthew 21.12-17; Mark 11.15-19; John 2.13-22)

45 Jesus ne hana gi lodo i di Hale Daumaha, ga hagabagi digau huihui mee, 46 ga helekai, “Ma guu hihi i lodo di Beebaa Dabu boloo,

‘Dogu Hale Daumaha la di hale dalodalo’,

“gei goodou guu hai di maa be

‘di gowaa pala hagammuni ni digau gaiaa!’ ”*

47 Nia laangi huogodoo Jesus e hai ana agoago i lodo di Hale Daumaha. Gei nia dagi aamua hai mee dabu, digau haga donudonu haganoho, mo nia dagi o nia daangada gu hiihai belee daaligi a Mee gii made.* 48 Gei digaula digi gida di nadau hai belee daaligi a Mee, idimaa, digau huogodoo e hiihai e hagalongo, ge hagalee hiihai e diiagi telekai e dahi i ana helekai.

20

Di heeu di mogobuna dagi o Jesus

(Matthew 21.23-27; Mark 11.27-33)

1 Dahi laangi hua, Jesus nogo agoago gi nia daangada i lodo di Hale Daumaha i di Longo Humalia, gei nia dagi hai mee dabu mo digau haga donudonu haganoho ngaadahi mo nia dagi mmaadua ga lloomoi, 2 ga helekai gi Mee, “Hagia mai gi gimaadou be nia mogobuna dagi mai ihee ala e hai ai au mee aanei? Ma koai dela ne gowadu di mogobuna dagi e hai au mee aanei?”

3 Jesus ga helekai gi digaula, “Dolomeenei gei Au e heeu adu dagu mee: Hagia mai, 4 nia mogobuna a John nogo hai ana babdais, la ne lloomoi i baahi o God, be mai i baahi nia daangada?”

5 Gei digaula ga helehelekai i nadau mehanga, “Gidaadou la ga helekai bolo aha? Maa gidaadou ga helekai boloo: ‘Ne loomoi i baahi o God,’ gei Mee ga helekai boloo, ‘Malaa e aha goodou hagalee hagadonu John?’ 6 Gei gidaadou ma ga helekai boloo, ‘Ne loomoi i baahi nia daangada,’ gei digau dogologo aanei ga dilidili gidaadou, idimaa digaula e hai bolo John la di soukohp.” 7 Gei digaula ga helekai, “Gimaadou e de iloo be nia mogobuna a maa ne gaamai i hee.”

8 Gei Jesus ga helekai gi digaula, “Au hagalee hagi adu hogi be nia mogobuna dagi ni ooi ala e hai ai agu mee aanei.”

Di ala kai o digau benebene hadagee waini

(Matthew 21.33-46; Mark 12.1-12)

9 Jesus gaa kai dana ala kai gi digaula, “Taane ne dogi dana hadagee waini, gaa wanga gi ana gau benebene hadagee, geia gaa hana haga mogowaa gu duai nau.* 10 Gaa dae mai di madagoaa dela e hadi ai nia huwa o di hadagee, gei mee ga hagau dana hege belee kumi dono duhongo i nia huwa o di hadagee waini deelaa. Gei digau benebene hadagee ga daaligi di hege deelaa, ga hagau a mee gii hana ana mee ne kae ai. 11 Gei mee ga hagau labelaa dana huai hege, gei digaula ga daaligi labelaa a mee, gaa hai a mee hagahuaidu, ga hagau a mee gii hana ana mee ne kae ai. 12 Gei mee ga hagau togodolu hege, gei digaula ga daaligi a mee gi moholehole labelaa, gaa hudu a mee gi daha. 13 Gei tangada dana hadagee waini deelaa, ga helekai, ‘Au gaa hai dagu aha? Au ga hagau hua go dagu dama daane donu hagalabagau. Holongo digaula ga hagalaamua laa a mee!’ 14 Malaa, digau benebene di hadagee deelaa ne mmada gi mee, ga helekai i nadau mehanga, ‘Deenei la go tama daane donu tangada dana hadagee waini. Gidaadou ga daaligi a mee gii made, gei ono maluagina gaa hai nia mee ni gidaadou.’ 15 Gei digaula gaa hudu a mee gi daha mo di hadagee waini, ga daaligi a mee gii made.”

Gei Jesus ga heeu, “Malaa, dehee laa di hai o tangada dana hadagee waini gaa hai ang gi digau benebene hadagee aalaa? 16 Mee ga hanimoi, ga daaligi digau benebene hadagee aalaa, gaa wanga di hadagee gi nnuai gau benebene hadagee.”

Gei digaula ala ne hagalongo gi di mee deenei ga helekai aga, “Hagalee loo e hai beenaa!”

17 Jesus gaa mmada gi digaula ga helekai, “Malaa, di Beebaa Dabu deenei le e hai bolo aha,

‘Di hadu dela ne haga balumee go digau hau hale,

la guu hai di hadu e kaedahi e hagalabagau!’*

18 “Digau huogodoo ala ga hingahinga gi hongo di hadu deelaa, la ga mooho haga ligiligi, gei di hadu deelaa ma gaa doo gi hongo tangada, gei tangada deelaa la ga mooho haga ligiligi, guu hai hua nia gelegele.”

Di heeu di hai o di hui dagitedi

(Matthew 22.15-22; Mark 12.13-17)

19 Digau haga donudonu haganoho mo nia dagi aamua hai mee dabu ne hagamada belee galabudi Jesus i di madagoaa hua deelaa, idimaa digaula gu iloo bolo di ala kai a Mee ne hai, le e hai baahi ang gi ginaadou, gei digaula e mmaadagu i nia daangada. 20 Digaula ga halahala di madagoaa humalia, ga hagau nia daane ala e haga maanadu bolo ginaadou le e donu, e hagalongo hagammuni gi nnelekai a Jesus gii mee ginaadou di haga hala a Jesus e lahi a Mee gi nia mogobuna gabunga o di gobinaa o Rome. 21 Digau madamada gaiaa aanei ga helekai gi Jesus, “Tangada Agoago, gimaadou gu iloo bolo au mee ala nogo agoago ai le e donu. Gimaadou e iloo labelaa bolo Goe hagalee haga dahidamee nia haganoho nia daangada, ge e agoago hua di tonu a God mo dono hiihai gi nia daangada. 22 Hagia mai be di maa e hai baahi gi tadau haganoho maa gidaadou gaa hui dagitedi gi di king o Rome be deeai?”

23 Gei Jesus gu iloo Ia di hai haga magiaa digaula, ga helekai, 24 “Gaamai tei bahihadu silber. Di ada mo di ingoo ni ooi aanei i hongo di maa?”

Digaula ga helekai, “Ni di king o Rome.”

25 Gei Jesus ga helekai, “Malaa, huia gi di king o Rome nia mee a di king, ge huia gi God nia mee a God.”

26 Digaula gu deemee di haga hala a Mee i mua nia daangada, guu noho dee muu, gu goboina i ana helekai.

Di heeu di mouli aga

(Matthew 22.23-33; Mark 12.18-27)

27 Hunu Sadduccee, ala e hai bolo nia daangada le hagalee mouli aga, ne lloomoi gi Jesus ga helekai,* 28 “Meenei, Tangada Agoago, Moses ne hihi taganoho deenei, bolo taane ma gaa made, ga diiagi dono lodo nau dama ai, gei tuaahina daane o maa e hai gii lodo gi di ahina deelaa, gaa hai nau dama, ga hagaingoo bolo nia dama ni taane dela ne made.* 29 Taga haanau daane dogohidu i golo. Tama daane madua gaa hai dono lodo gi di ahina deelaa, gaa made, gei digi hai dana dama. 30 Nomuli, gei togolua duaahina daane o maa gaa lodo gi di ahina deelaa. 31 Nomuli go togodolu duaahina daane. Taga haanau dogohidu huogodoo guu mmade, nadau dama gi di ahina deelaa ai. 32 Haga muliagina, gei di ahina deelaa la gaa made. 33 Malaa, i di laangi dela e mouli aga nia daangada, di ahina deelaa la gaa hai di lodo ni ooi? Idimaa, tagahaanau dogohidu huogodoo guu lodo gi di ahina deelaa!”

34 Gei Jesus ga helekai gi digaula, “Nia daane mono ahina dolomeenei e haga hai lodo, 35 gei nia daane mono ahina ala e tau ang gi di mouli aga mai di made mo e mouli i di madagoaa dela e hanimoi, la hagalee haga hai lodo. 36 Digaula gaa hai be digau di langi, ga deemee di mmade. Digaula nia dama ni God, idimaa, digaula ne mouli aga mai i di made. 37 Gei Moses gu haga modongoohia haga madammaa bolo digau ala ne mmade le e mouli aga. Di kai o di laagau duduia dela ne ulaula, Moses ne helekai i Dimaadua bolo Mee go di God o Abraham, di God Isaac, mo di God Jacob.* 38 Mee di God ni digau mouli, hagalee ni digau mmade, idimaa digau huogodoo le e mouli ang gi Mee.”

39 Hunu gau haga donudonu haganoho ga helekai aga, “Meenei Tangada Agoago, e donu go dau helekai deenaa!” 40 Idimaa, digaula gu mmaadagu di heeu labelaa nadau mee gi Mee.

Di heeu di Mesaia

(Matthew 22.41-46; Mark 12.35-37)

41 Jesus ga heeu gi digaula, “Ma e hai behee dela digaula e helekai bolo di Mesaia la di hagadili ni David? 42 Idimaa, David gu helekai i lodo di Beebaa Pisalem, boloo,

‘Dimaadua gu helekai gi dogu Dagi:

Noho i ginei i dogu baahi gau donu,*

43 gaa dae loo gi dagu dugu o hagadaumee

gi lala o babaawae be di mee dugu wae.’

44 “David ne gahi a Mee bolo dono Dagi, malaa, e hai behee di Mesaia gaa hai di hagadili ni David?”

Jesus e haga iloo hagalliga i digau haga donudonu haganoho

(Matthew 23.1-36; Mark 12.38-40)

45 I di madagoaa digau huogodoo nogo hagalongo gi Mee, gei Jesus ga helekai gi ana dama agoago, 46 “Gii pula i goodou gi dee hai be digau haga donudonu haganoho ala e hiihai e heehee i lodo nadau gahu lloo, e hiihai bolo nia daangada gi hai nadau hagaaloho ge hagalaamua ginaadou i lodo nia gowaa huihui mee. Digaula e hilihili nia lohongo aamua i lodo nia synagogee mo nia gowaa ala koia e humalia i lodo nia hagamiami. 47 Digaula e kae nia haga humalia o nia ahina guu mmade nadau lodo ge gaiaa digaula i nadau hale, gei e dalodalo lloo! Di hagaduadua digaula la koia e huaidu huoloo!”

21

Tigidaumaha o di ahina guu made dono lodo

(Mark 12.41-44)

1 Jesus ga gidee Ia digau maluagina e dugu nadau tigidaumaha gi lodo di gowaa dugu hadu o di Hale Daumaha. 2 Ge Ia gu gidee labelaa di ahina hagaloale ne made dono lodo e dugu ana teenedi mmee e lua. 3 Mee ga helekai, “Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo di ahina hagaloale ne made dono lodo, la ne dugu ana mee koia e logo i nia mee digau huogodoo ala i golo. 4 Idimaa, digau ala i golo la ne tigidaumaha hunu maluagina o nadau maluagina, gei di ahina hagaloale la ne wanga go ana mee huogodoo ala belee mouli ai.”

Jesus e helekai di mooho di Hale Daumaha

(Matthew 24.1-2; Mark 13.1-2)

5 Hunu dama agoago a Maa e helehelekai i di Hale Daumaha, bolo ma e madamada ge humalia ono hadu, mo ono tigidaumaha ala ne wanga gi God. Gei Jesus ga helekai, 6 “Godou mee huogodoo ala e mmada ginai, di madagoaa ga dau mai di hadu e dahi e dubu i dono lohongo ai. Nia mee huogodoo ga meheu gi lala.”

Haingadaa mo nia hagahuaidu dangada

(Matthew 24.3-14; Mark 13.3-13)

7 Digaula ga heeu gi Mee, “Tangada Agoago, di mee deenei le e hai ma gaa hee? Ma di aha gaa hai e haga modongoohia bolo deelaa di madagoaa ga gila aga di maa?”

8 Jesus ga helekai, “Gii pula i goodou gi de halahalau go nia daangada. E logo digau e helekai i dogu ingoo boloo, ‘Au go Mee,’ gei e helekai labelaa boloo, ‘Di madagoaa gu dau mai!’ Goodou hudee kawe i digaula. 9 Goodou hudee mmaadagu i di godou longono bolo nia dauwa mono hai baahi i golo. Nia mee aanei le e hai loo gii kila i mua, gei hagalee haga modongoohia bolo di hagaodi la gu hoohoo mai.”

10 Gei Mee ga helekai labelaa boloo, “Nia henua llauehe ga heheebagi. Nia henua ala e dagi go nia king ga hagadau dadaaligi ginaadou. 11 Henuailala ga ngalungalua. Nia dau magamaga mono dau magi gaa logo i nia madagoaa huogodoo. Nia mee haga maehagi ge hagamadagudagu dangada ga kila mai i di gili di langi. 12 I mua nia mee aanei gaa hai, gei goodou e lawalawa e dadaaligi, e wanga gi nia gabunga e gabunga i lodo nia synagogee, ge e kili gi lodo nia hale galabudi, ge e lahi laa mua nia king mo nia dagi, idimaa goodou e hagalaamua dogu ingoo. 13 Deenei hua di godou madagoaa humalia e hagadele di Longo Humalia. 14 Hagabaubau gi humalia i mua di madagoaa, ge hudee hagabaubau e logo be goodou ga helekai bolo aha gi digaula,* 15 idimaa, Au ga gowadu gi goodou nia helekai mo di iloo, gei tei i godou hagadaumee e mee di hai baahi be e hagahuaidu goodou ai. 16 Goodou gaa wanga go godou maadua, godou duaahina daane, godou gau mo godou ihoo, gei hunu goodou e daaligi go digaula gii mmade. 17 Digau huogodoo ga hudiou adu gi goodou idimaa go dogu ingoo. 18 Gei deai di ngaahulu e dahi i godou libogo e ngala ai. 19 Tuu gii mau, gei goodou gaa kae di mouli.

Jesus e helekai di mooho o Jerusalem

(Matthew 24.15-21; Mark 13.14-19)

20 “Di madagoaa goodou gaa mmada gi Jerusalem e hii go nia buini dauwa, gei goodou gu iloo hua bolo ma gu hoohoo hua ga mooho. 21 Gei digau ala i Judea e hai gii llele gi daha gi nia gonduu, gei digau ala i lodo di waahale damana Jerusalem e hai gi hagatanga gi daha, gei digau ala i lodo henua, hagalee hula gi lodo di waahale damana deelaa. 22 Idimaa, nia laangi aalaa la go nia laangi o di hagaduadua, e hai gii kila nia helekai huogodoo ala guu hihi gi lodo di Beebaa Dabu.* 23 E huaidu huoloo ang gi nia ahina ala e hai dama, mono ahina ala nadau dama lligi i nia laangi aalaa, idimaa, di haingadaa damana ga dau mai gi hongo tenua nei, gei di hagaduadua a God ga haneia gi hongo digau tenua deenei. 24 Hunu gau ga daaligi gi nia hulumanu dauwa, gei hunu gau gaa lahi be digau galabudi gi nia henua llauehe huogodoo, gei digau o di bouli ga dagadagahi Jerusalem gaa dae loo gi nadau madagoaa ma gaa lawa.

Di hanimoi o Tama Tangada

(Matthew 24.29-31; Mark 13.24-27)

25 “Nia haga modongoohia gaa hai gi di laa mo di malama mo nia heduu i di langi. Nia henua huogodoo henuailala ga nadau hagadagadagagee ai, ga mmaadagu i di ngoloolo mo di bagibagia o di moana.* 26 Nia daangada ga hagalibelibeina i nadau mmaadagu di tali di mee dela gaa hai gi hongo henuailala, idimaa, nia mogobuna o lodo di ahiaalangi la ga hagalee i nadau lohongo. 27 Di madagoaa hua deelaa, gei Tama Tangada ga gila mai, e hanimoi i lodo di gololangi mono mogobuna maaloo dangihi ge madamada.* 28 Di madagoaa nia mee aanei ga daamada ga kila aga, tuu i nua, mmada gi nua, i di godou haga mouli la gu hoohoo mai.”

Di agoago o di laagau ‘fig’

(Matthew 24.32-35; Mark 13.28-31)

29 Jesus gaa kai di ala kai deenei, “Haga maanadu ina di laagau ‘fig’ mono laagau huogodoo ala i golo. 30 Goodou mmada gi nia lau ga daamada ga matilitili i di gili nia manga, gei goodou gu iloo bolo di madagoaa mahanahana la gu hoohoo mai. 31 E hai gadoo beenei, goodou gaa mmada gi nia mee aanei ga kila aga, gei goodou gu iloo bolo Teenua King o God la gu hoohoo ga hanimoi.

32 “Goodou gi langahia bolo nia mee aanei huogodoo la gaa hai i mua di mmade o digau huogodoo ala e mouli dolomeenei. 33 Di langi mo henuailala la ga hagalee, gei agu helekai le e noho hua beelaa.

Noho kanakana

34 “Gii pula i goodou. Hudee hagadaadaamee ina goodou gi nia haihai hagamiami, mo di inuinu nia dagaao, mo di mamaanadu di mouli dolomeenei, idimaa, di laangi deelaa le e limalima hua di tale adu gi goodou. 35 Di laangi deelaa, le e hai be di hele dela e hanimoi gi hongo digau huogodoo ala e noho i nia gowaa huogodoo i henuailala. 36 Gii noho kanakana, hai dalodalo i nia madagoaa huogodoo gii mee goodou di llele gi daha mo nia mee huogodoo ala gaa hai, gii mee goodou di tuu i mua Tama Tangada.”

37 Jesus e hai ana agoago i nia laangi aalaa i lodo di Hale Daumaha. Hiahi ia di mee, gei Mee gaa hana gaa noho i di boo i hongo di Gonduu Olib.* 38 Hagaluada loo i nia laangi aalaa, digau huogodoo e hula gi di Hale Daumaha belee hagalongo gi Mee.

22

Di haganohonoho taaligi o Jesus

(Matthew 26.1-5; Mark 14.1-2; John 11.45-53)

1 Tagamiami di Palaawaa Digi Hagatanga, dela e haga ingoo bolo di Pasoobaa, gu hoohoo mai,* 2 gei nia dagi hai mee dabu, mo digau haga donudonu haganoho e mmaadagu i nia daangada, gei digaula ga halahala di nadau ala hagammuni belee daaligi Jesus gii made.

Judas guu baba bolo e hagi anga a Jesus

(Matthew 26.14-16; Mark 14.10-11)

3 Setan ga ulu gi lodo Judas, dela e haga ingoo bolo Iscariot, tangada e dahi i nia dama agoago dilongoholu maa lua a Jesus. 4 Judas gaa hana gi daha mo digaula, ga helekai ginaadou mo nia dagi hai mee dabu, mo digau aamua ala e hagaloohi di Hale Daumaha i dana hai dela ga hagi anga a Jesus gi digaula. 5 Digaula gu tenetene bolo ginaadou e hui a mee gi nia bahihadu. 6 Gei Judas guu baba, ga daamada ga halahala dana madagoaa humalia dela e hagi anga a Jesus gi digaula gei nia daangada e de iloo.

Jesus e hagatogomaalia e miami Tagamiami Pasoobaa

(Matthew 26.17-25; Mark 14.12-21; John 13.21-30)

7 Di laangi Tagamiami o di Palaawaa Digi Hagatanga ne dae mai, dela di madagoaa e daaligi ai nia dama siibi o di Pasoobaa. 8 Jesus ga hagau a Peter mo John ga helekai, “Hula hagatogomaalia ina Tagamiami Pasoobaa e miami gidaadou.”

9 Meemaa ga heeu, “Di gowaa dehee e hiihai ginai Goe belee hagatogomaalia?”

10 Gei Mee ga helekai, “Hula gi lodo di waahale Jerusalem, taane e kae dana loaabi wai ga heetugi adu gi goolua. Daudalia adu a mee gi lodo di hale dela e ulu ginai mee, 11 helekai gi tangada dono hale boloo, ‘Tangada Agoago ne helekai boloo, Dehee di ruum e miami iei gimaadou mo agu dama agoago i Tagamiami Pasoobaa?’ 12 Gei mee ga hagi adu gi goolua di ruum damana i nua gu togomaalia, deelaa di gulu gowaa e hagatogomaalia gulu mee huogodoo.”

13 Meemaa gaa hula, gaa mmada gi nia mee huogodoo guu hai be nia helekai a Jesus, gei meemaa ga hagatogomaalia Tagamiami Pasoobaa.

Tagamiami haga muliagina o Tagi

(Matthew 26.26-30; Mark 14.22-26; 1-Corinthians 11.23-25)

14 Di aawaa ne dae mai, gei Jesus gaa noho i dono lohongo i teebele mo ana dama agoago. 15 Mee ga helekai, “Au nogo hiihai huoloo bolo e miami Tagamiami Pasoobaa madalia goodou i mua dogu hagaduadua. 16 Idimaa, Au e hagi adu gi goodou, bolo Au e hagalee miami labelaa tagamiami deenei, gaa dae loo gi di haga honu tadinga di maa i Teenua King o God.”

17 Jesus ga dahi aga dana ibu, ga danggee ang gi God, ga helekai, “Dahia adu di ibu deenei, hagadau ina i goodou. 18 Au e hagi adu gi goodou bolo dolomeenei gaa huli gi muli, gei Au hagalee e inu nia waini aanei, gaa dae loo gi Teenua King o God ga dau mai.”

19 Gei Mee ga dahi aga dana palaawaa, ga danggee ang gi God, ga ginigini gaa wanga gi digaula, ga helekai, “Deenei la go dogu huaidina dela e gowadu gi goodou. Heia di mee deenei e haga langalangahia iei Au i godou baahi.” 20 Muli tagamiami hiahi, gei mee gaa wanga di ibu gi digaula, ga helekai, “Di ibu waini deenei la go di hagababa hoou a God, ne haga mogobuna gi ogu dodo, ala ga llingi adu gi goodou.*

21 “Mmada, tangada dela e wanga au, la i ginei i teebele dalia Au!* 22 Tama Tangada la gaa made gii hai be di manawa o God, gei e huaidu huoloo ang gi tangada dela ma gaa wanga a Mee!”

23 Digaula ga daamada ga heheeu i nadau mehanga, ma koai i ginaadou dela gaa hai di mee deenei.

Di lagamaaloo be koai dela e aamua

(Matthew 18.1; Mark 9.34; Luke 9.46)

24 Di lagamaaloo guu hai i mehanga ana dama agoago be koai e kaedahi e aamua.* 25 Jesus ga helekai, “Nia king o digau ala e bouli le e mogobuna i hongo nadau daangada, gei digau ala e dagi, le e hai bolo ginaadou la go nia hoo hagaaloho o nia daangada.* 26 Hagalee deenei go di hai e donu e hai go goodou. Tangada dela koia e aamua i goodou e hai gii hai be tangada dela e dulii loo i goodou. Gei di tagi le e hai gii hai be di hege ni goodou.* 27 Koai tangada dela e aamua: go tangada dela e noho i lala e miami, be go tangada dela e hai ana hegau? Ma go tangada dela e noho i lala! Malaa, Au dela i godou baahi, le e hai be tangada dela e hai ana hegau.*

28 “Goodou nogo noho i dogu baahi i ogu madagoaa nogo haingadaa. 29 Gei Au ga gowadu gi goodou di mogobuna e dagi, gadoo be dogu Damana dela ne gaamai di mogobuna deelaa gi di Au. 30 Goodou ga miami ge inu i dagu deebele i dogu Henua, goodou gaa noho i hongo nia lohongo king, e dagi nia madawaawa Israel madangaholu maa lua.*

Jesus e haga modongoohia aga di haga de iloo a Peter

(Matthew 26.31-35; Mark 14.27-31; John 13.36-38)

31 “Simon! Simon! Hagalongo! Setan la guu kae dana hagadootonu bolo ia e hagamada goodou, e hili digau humalia mo digau huaidu, gadoo be tangada hai hadagee dela e hili nia lii ‘wheat’ gi daha mo ono gili. 32 Gei Au gu dalodalo i di goe, Simon, bolo do hagadonu gi hagalee bagege. Do madagoaa ma ga huli mai labelaa gi di Au, gei goe gi hagamaaloo ina aga o duaahina ala i golo.”

33 Gei Peter ga helekai, “Meenei Tagi, au gu togomaalia e hana madalia Goe gi di hale galabudi, ge e made madalia Goe!”

34 Jesus ga helekai, “Peter, Au e hagi adu gi di goe bolo i mua teduu ma gaa wolo boo nei, gei goe ga helekai haga dolu, bolo goe e de iloo Au.”

Di mee dugu hadu, peege, mo tulumanu dauwa

35 Gei Jesus ga heeu gi ana dama agoago, “Dogu madagoaa ne hagau goodou gei digi kae godou mee dugu hadu, nia peege be nia suudi, goodou la gu huaidu adu gi goodou?”*

Digaula ga helekai, “Deeai, Meenei.”

36 Jesus ga helekai, “Gei dolomeenei, tangada dela dana mee dugu hadu, be di peege, la gi kae ina. Tangada dela dana hulumanu dauwa ai, geia gi huia dono gahu mahaa gi daha, e hui dana hulumanu. 37 Di Beebaa Dabu e helekai boloo,

‘Mee e dau dalia digau huaidu.’

“Au e hagi adu gi goodou bolo nia helekai aanei le e hai loo gii kila, idimaa, nia mee ala ne hihi i di Au, le e hai loo gii dohu dono hagahonu.”*

38 Nia dama agoago ga helekai, “Mmada, meenei Tagi, nia hulumanu e lua aanei.”

Gei Jesus ga helekai, “Guu dohu!”

Jesus e dalodalo i di Gonduu Olib

(Matthew 26.36-46; Mark 14.32-42)

39 Jesus ga hagatanga i di waahale Jerusalem, gaa hana gi di Gonduu Olib be dana hai nogo hai, gei ana dama agoago guu hula madalia a Mee. 40 Mee ne dau i di gowaa deelaa, ga helekai gi digaula, “Dalodalo, gi dee too hua goodou gi lodo nia hagamada.”

41 Gei Mee gaa hana gii tanga gi daha mo digaula, gi mada mogowaa be di mogowaa di hudu di hadu, ga dogoduli ga dalodalo. 42 Mee ga helekai, “Tamana, be di maa e baba ginai Goe, daawa ina di ibu o di hagaduadua deenei la gi daha mo Au. Gei hagalee go dogu hiihai, go do hiihai le e hai gii hai.” 43 Tangada di langi ga haga gida gi Mee, ga haga maaloo aga a Mee. 44 Mee guu lodo daamaha ge gu dalodalo hagamahi huoloo. Nia hee o maa guu hai be nia madaua dodo e monnono gi hongo di gelegele.

45 Mee ga duu aga i dana hai dalodalo, gaa hana gi baahi ana dama agoago, gaa mmada, gei digaula e kii, gu paagege i nadau lodo huaidu. 46 Mee ga helekai gi digaula, “Goodou e kii beleiaha? Noho gi nua, dalodalo, gi dee too hua goodou gi lodo di hagamada!”

Di kumi o Jesus

(Matthew 26.47-56; Mark 14.43-50; John 18.3-11)

47 Jesus nogo helehelekai hua igolo gei digau dogologo gu dau mai, e dagi mai go Judas, tangada i dilongoholu maa lua a Jesus. Mee ne hanadu gi Jesus gaa hongi a Mee. 48 Gei Jesus ga helekai, “Judas, ma di hongi dela e wanga ai Tama Tangada?”

49 Nia dama agoago ala nogo i baahi o Jesus gaa mmada gi di mee dela e hai, ga heeu, “Meenei Tagi, gimaadou ga hai hegau gi madau hulumanu dauwa?” 50 Gei tangada e dahi digaula gaa tuu gi daha talinga di baahi gau donu o di hege tagi aamua hai mee dabu.

51 Jesus ga helekai, “Deelaa hua, guu lawa go di mee deenei!” Mee gaa bili gi talinga o taane deelaa, guu hai gii hili gi dono lohongo.

52 Gei Jesus ga helekai gi nia dagi hai mee dabu, nia dagi aamua hagaloohi di Hale Daumaha, mo nia dagi mmaadua ala ne lloomoi belee kumi a Mee, “Goodou ne lloomoi mo godou hulumanu dauwa mono goloo daaligi dangada be di mee bolo Au tangada hai hala! 53 Au nogo i godou baahi i lodo di Hale Daumaha i nia laangi huogodoo, gei goodou digi hai bolo e kumi Au e galabudi. Deenei di godou aawaa belee hai hegau ai, i di madagoaa dela e dagi go di mogobuna o di bouli.”

Peter e haga de iloo Jesus

(Matthew 26.57-58,69-75; Mark 14.53-54,66-72; John 18.12-18,25-27)

54 Digaula gaa kumi a Jesus, gaa lahi gi di hale tagi aamua hai mee dabu, gei Peter ga daudali digaula, e madatanga i daha. 55 Di ahi gu akaa i tungaalodo di gowaa daahaa hai gabunga, gei Peter gu madalia digau ala e noho i golo e haganiga di ahi. 56 Tama ahina hai hegau ga gidee ia a mee e noho i golo, geia gaa mmada haga huudonu gi mee, ga helekai, “Taane deenei nogo madalia a Jesus labelaa!”

57 Peter ga haga de iloo ia, ga helekai, “Di ahina nei, au e de iloo a Mee!”

58 Nomuli hua, tuai dangada ga modongoohia eia a Peter, ga helekai, “Goe tangada e dahi i digaula labelaa.”

Gei Peter ga helekai, “Tangada nei, ma hagalee ko au!”

59 Holongo di aawaa e dahi nomuli, gei tuai daane ga helekai hagamahi boloo, “E donu bolo taane deenei la nogo madalia a Jesus, idimaa, mee tangada o Galilee labelaa!”

60 Gei Peter ga helekai, “Taane nei, au e de iloo be goe e helehelekai bolo aha!”

Di madagoaa hua dela e helehelekai iei mee, gei teduu daane gaa wolo. 61 Tagi ga huli mai gi muli, gaa mmada haga huudonu gi Peter, gei Peter ga langahia nia mee a Tagi nogo helekai ang gi deia boloo, “I mua hua teduu ma gaa wolo boo nei, gei goe ga helekai haga dolu bolo goe e de iloo Au.” 62 Peter gaa hana gi malaelae, mo di dangidangi wawwawe.

Jesus guu hai hagahuaidu ge dadaaligi

(Matthew 26.67-68; Mark 14.65)

63 Nia daane nogo hagaloohi a Jesus gu haganneennee Jesus mo di dadaaligi a Mee. 64 Digaula guu nnoo nia golomada o Maa, ga heeu gi Mee, “Ma koai dela ne hagamaawa Goe!” 65 Digaula guu hai nadau helekai e logo ala i golo e hagahuaidu a Mee.

Jesus i mua digau hai gabunga aamua

(Matthew 26.59-66; Mark 14.55-64; John 18.19-24)

66 Ga hooaga luada, gei nia dagi mmaadua mo nia dagi hai mee dabu, mo digau haga donudonu haganoho la ne heetugi i di gowaa e dahi, ga laha mai a Jesus gi mua digau hai gabunga aamua. 67 Digaula ga helekai, “Hagia mai, Goe go di Mesaia?”

Jesus ga helekai, “Maa au ga helekai adu bolo Au go di Mesaia, gei goodou hagalee hagadonu. 68 Gei Au ga heeu adu dagu heeu, gei goodou hagalee helekai gi dagu heeu. 69 Dolomeenei gaa huli gi muli, Tama Tangada gaa noho i baahi gau donu o God Aamua Huoloo.”

70 Gei digaula huogodoo ga helekai, “Goe go Tama a God?”

Gei Mee ga helekai, “Goodou ala gu helekai bolo ma ko Au.”

71 Gei digaula ga helekai, “Gidaadou hagalee bolo gii hai tadau gau haga modongoohia. Gidaadou gu longono ana helekai!”

23

Jesus i mua o Pilate

(Matthew 27.1-2,11-14; Mark 15.1-5; John 18.28-38)

1 Tagabuulinga dangada ga tuu gi nua, gaa lahi a Jesus gi mua o Pilate. 2 Digaula ga daamada ga hagahuaidu a Mee, ga helekai, “Gimaadou ne kumi Taane deenei dela ne dagi gee madau daangada. E helekai gi digaula bolo gi hudee hui dagitedi gi di king o Rome, gei e hai bolo Ia go di Mesaia, di king.”

3 Pilate ga heeu, “Goe go di king digau o Jew?”

Jesus ga helekai, “Kooe dela e helekai.”

4 Pilate ga helekai gi nia dagi hai mee dabu, mo digau dogologo, “Au digi gida dagu ihala belee hagahuaidu Taane deenei.”

5 Gei digaula ga helekai aga mada maaloo, “Mee ne hai digau i nia gowaa huogodoo i Judea gi leelee logo i ana agoago. Mee ne daamada i Galilee, ga dau mai loo gi kinei.”

Jesus i mua Herod

6 Pilate ne longono ia nia mee aanei, ga heeu, “Taane Galilee deenei?” 7 Di madagoaa Pilate ne iloo ia bolo Jesus la tangada tenua dela e dagi go Herod, geia ga hagau a Mee gi Herod dela nogo i Jerusalem i di madagoaa hua deelaa. 8 Herod gu tenetene huoloo dono mmada gi Jesus, i mee gu longono ia nia longo o Maa, gu waalooloo dono tali bolo ia e mmada gi Mee. Mee nogo talitali bolo ia e mmada gi Jesus e hai ana mogobuna. 9 Herod gaa hai ana heeu e logo gi Jesus, gei Jesus digi helekai gi nia heeu a maa. 10 Nia dagi hai mee dabu mo digau haga donudonu haganoho gaa tuu gi mua ga helekai maaloo hagahuaidu a Jesus. 11 Herod mo ana gau dauwa ga haganneennee haga balumee a Jesus, ga haga ulu a mee gi di gahu madamada, ga hagau gi muli gi Pilate. 12 Di laangi hua deelaa, gei Pilate mo Herod guu hai di hagadau ihoo, mai i mua gei meemaa nogo hagadaumee.

Jesus gu hagi aga e daaligi gii made

(Matthew 27.15-26; Mark 15.6-15; John 18.39—19.16)

13 Pilate ga haga dagabuli mai digau aamua hai mee dabu, nia dagi, mo nia daangada, 14 ga helekai, “Goodou gu laha mai Taane deenei bolo Mee ne haga hala nia daangada. Gei dolomeenei, au gu haga dina a Mee i godou mua, gei au digi gida dagu mee hala i nia hagahuaidu ala nogo helekai iei goodou. 15 Gei Herod digi gida bolo Mee e hala labelaa, dela ga hagau mai labelaa Taane deenei gi gidaadou. Goodou gi iloo bolo Taane deenei digi hai dana hala bolo gaa hidi iei Mee e daaligi gii made. 16 Malaa, au gaa wanga a Mee e haga mamaawa go agu gau dauwa, nomuli gei au ga hagamehede a Mee gii hana.” 17 [Nia madagoaa nia Hagamiami Pasoobaa huogodoo, gei Pilate e hai gi hagamehede ang gi digau o Jew dahi dangada galabudi.]

18 Digau huogodoo gaa wwolo gi nua boloo, “Tangada deenaa la daaligidia gii made, gei Barabbas la gi hagamehede ina mai gi gimaadou!” 19 (Gei Barabbas la tangada huaidu ne hudu gi lodo di hale galabudi i di ngongooaa nogo hai i lodo di waahale damana, gei mee ne daaligi dana dangada gii made.) *

20 Pilate le e hiihai hua e hagamehede a Jesus, deelaa laa gei mee ga helekai labelaa gi di hagabuulinga dangada deelaa. 21 Gei digaula gaa wwolo gi mee, “Daudaulia a Mee! Daudaulia a Mee!”

22 Pilate ga helekai tolu holongo, “Di hala aha ne hai go Mee? Au digi gida dagu mee bolo e daaligi a Mee gii made! Au gaa hai a Mee gi haga mamaawa, gaa lawa, ga hagamehede a Mee.”

23 Gei digaula ga wwolo aga hua maaloo gi nadau lee mugi nua bolo Jesus le e daudau. Muli hua nia wwolowwolo digaula, gei di maa guu hai be di hai digaula. 24 Gei Pilate ga hagamodu di hagi aga o Jesus gii hai be di hiihai digaula. 25 Gei mee ga hagamehede tangada dela nogo hiihai ginai digaula, dela nogo i lodo di hale galabudi i di ngongooaa mo dana daaligi tangada gii made, gei mee gaa wanga a Jesus gi digaula, gii hai ginai nadau hiihai.

Di daudau o Jesus

(Matthew 27.32-44; Mark 15.21-32; John 19.17-27)

26 Di madagoaa digau dauwa ne lahi a Jesus gi daha, digaula ga heetugi gi taane mai Cyrene go Simon, e hanimoi gi di waahale. Digaula gaa kumi a mee, ga hagauda di loobuu gi hongo o mee, gi aamo ina i muli o Jesus.

27 Di hagabuulinga gau dogologo e daudali a Mee. Nia ahina i lodo digaula, e tangitangi i Mee. 28 Jesus gaa huli gi digaula, ga helekai, “Nia ahina o Jerusalem! Hudee tangitangi mai gi di Au. Tangitangi adu gi goodou mo godou dama. 29 Idimaa, nia laangi e loomoi i golo, gei nia daangada ga helekai boloo, ‘Gu haadanga lamalia go nia ahina ala digi hai nadau dama, gei digi haanau be hagalee haga uu nadau dama.’ 30 Deelaa di madagoaa

‘nia daangada ga helekai gi nia gonduu boloo:

Hinga mai gi madau nua!

Gei e helekai gi nia gonduu lligi:

Gahu ina gimaadou gii nngala!’*

31 “Maa nia mee aanei la gaa hai i di madagoaa di laagau le e mouli, ma di aha gaa hai i di madagoaa di laagau ga maangoo?”

32 Nia daane dogolua gu haga ulu mai labelaa gi daha belee daaligi gii mmade dalia a Jesus. Meemaa nia daangada dagahi haganoho. 33 Di nadau dau mai gi di gowaa e haga ingoo bolo “Di Gowaa Hangaibu Libogo”, digaula ga daudau a Jesus i golo, mo nia daangada huaidu dogolua, tangada e dahi i dono baahi gau donu, ge dahi i dono baahi gau ihala. 34 Jesus ga helekai, “Tamana, Goe dumaalia ang gi digaula, idimaa digaula e de iloo nadau mee ala e hai.”

Gei digaula gaa duwwe nia gahu o Maa i ginaadou i di nadau bilei ‘dice’ ne hai.*

35 Nia daangada e tuu i golo e daumada nia mee aanei, gei nia dagi digau o Jew e haganneennee a Mee, ga helekai, “Mee e mee hua di haga mouli nia daangada ala i golo. Dugu anga gi Mee gii bida haga mouli Ia, maa Ia go di Mesaia dela ne hilihili go God.”*

36 Digau dauwa gu haganneennee a Mee labelaa, ga lloomoi mo nadau waini hui ngoohia, gaa wanga gi Mee,* 37 ga helekai, “Goe gii bida haga mouli ina hua Goe, maa Goe go di king o digau o Jew!”

38 I hongo di libogo Jesus i hongo di loobuu, e hihi nia helekai aanei: “Deenei di king digau o Jew.”

39 Tangada e dahi i nia daangada huaidu ala ne daudau dalia a Mee, ga helekai hagabuhi gi Mee, “Goe hagalee go di Mesaia? Daawaa ina Goe, mo gimaua!”

40 Di hoo o maa ga helekai haga buhi gi dono ehoo, “Goe hagalee madagu i God? Goe guu kae di hagaduadua be Mee. 41 Gidaua e tau hua di kae di hagaduadua deenei, idimaa, gidaua e kae di hui o tau mee hala ala ne hai, gei Mee digi hai dana hala.”

42 Gei mee ga helekai, “Meenei Jesus, gi langahia e Goe au i do madagoaa ma gaa king iei Goe!”

43 Jesus ga helekai, “Au e hagi adu gi di goe di tonu bolo dangi nei hua, gei goe ga madalia Au i Paradais.”

Di made o Jesus

(Matthew 27.45-56; Mark 15.33-41; John 19.28-30)

44 Holongo di laa e madangaholu maa lua, gei di bouli la guu gahu tenua hagatau gaa dae loo gi di laa e dolu, 45 idimaa, di laa gu hagalee maahina. Gei di gahu dela e dau i lodo di Hale Daumaha la gu mahaa lua.* 46 Gei Jesus gaa wolo gi nua, ga helekai, “Tamana! Au e dugu adu dogu hagataalunga gi lodo oo lima.” Mee ne helekai hua beenei, nomuli gaa made.*

47 Gei tangada dauwa aamua dela ne gidee ia nia mee aanei, ga hagaamu a God, ga helekai, “E donu hua bolo Tangada deenei la Taane humalia!”

48 Digau dogologo ala ne dagabuli belee mmada gi nia mee aanei, ga gidee nia mee ala ne hai, gei digaula gaa hula gi nadau hale mo di dugidugi nadau hadahada i nadau lodo huaidu. 49 Digau huogodoo ala gu iloo Jesus, mo nia ahina ala nogo daudali a Mee mai i Galilee, e tuu mai haga mogowaa e daumada nia mee ala e hai.*

Di danu o Jesus

(Matthew 27.57-61; Mark 15.42-47; John 19.38-42)

50-51 Taane dono ingoo go Joseph, mai Arimathea di waahale i Judea, mee tangada humalia ge hagalaamua go nia daangada, gei mee nogo talitali Teenua King o God. Ma e aha maa mee tangada i digau aamua hai gabunga, gei mee hagalee hiihai gi nadau hangaahai maanadu mo nadau hangahaihai. 52 Mee gaa hana gi mua o Pilate, ga madau tuaidina o Jesus. 53 Mee ga dugu ia tuaidina o Maa gi lala, gaa hii gi di gahu lenge, gaa dugu gi lodo taalunga dela ne hodo gi lodo tadugalaa, digi hai hegau ai. 54 Ma di lima laangi, gei di Laangi Sabad gu hoohoo ga daamada.

55 Nia ahina ala nogo daudali a Jesus mai loo i Galilee, ne hula i muli o Joseph belee mmada gi taalunga, mo di hai dela ne dugu a Jesus gi lodo taalunga. 56 Nomuli, gei digaula gaa hula gi nadau hale, e hagatogomaalia nadau mee haga kala mee mono lolo kala ang gi tuaidina o Maa.

Di Laangi Sabad, digaula ga hagamolooloo gii hai be taganoho.*

24

Di mouli aga

(Matthew 28.1-10; Mark 16.1-8; John 20.1-10)

1 Hagaluada loo di laangi tabu, nia ahina ne hula gi taalunga, e kae nadau lolo hagakala ala ne hagatogomaalia. 2 Digaula gu gidee bolo di hadu la gu haga daga gi daha mo di bongoo taalunga, 3 gei digaula ga ulu adu gi lodo, digi gidee tuaidina Tagi Jesus. 4 Digaula gaa tuu hua igolo gu gologolo i di mee dela ne hai, i di madagoaa hua deelaa, nia daane dogolua e gahu i nia gahu maahina ge dabadaba, e tuu i nadau baahi. 5 Nia ahina gu mmaadagu huoloo, gaa pala gi lala loo gi hongo di gelegele, gei nia daane ga helekai, “Goodou e aha ala e halahala tangada e mouli gi lodo digau guu mmade? 6 Mee hagalee i ginei, Mee gu haga mouli aga. Goodou gi langahia ana helekai ne hai i Galilee boloo,* 7 ‘Tama Tangada le e hai gii wanga loo gi digau huaidu, e hai gi daudau gi di loobuu, i muli nia laangi e dolu, ga mouli aga.’ ”

8 Gei nia ahina ga langahia nia helekai a Maa, 9 gaa hula ga hagi anga nia mee aanei huogodoo gi nia dama agoago dilongoholu maa dahi a Jesus, mo digau ala i golo. 10 Nia ahina aanei la go Mary mai Magdala, Joanna, mo Mary tinana James. Digau aanei mo nia hoo digaula gu hagi anga gi digau agoago hagau. 11 Gei digau agoago hagau digi hagadonu nia helekai nia ahina aalaa, idimaa digaula e hagamaanadu bolo nnelekai digaula la ono hadinga ai. 12 Gei Peter ga duu i nua, gaa lele gi taalunga, ga bala gi lala, gaa mmada gi lodo taalunga, ga gidee ia di gahu daalunga, deai di mee labelaa i dono baahi ai. Gei mee gaa hana gi dono hale, gu gologolo be ma di aha dela ne hai.

Di hula gi Emmaus

(Mark 16.12-13)

13 Di laangi hua deelaa, gei nia daangada dogolua i digau ala nogo daudali a Jesus e hula gi di waahale Emmaus, holongo nia maele e hidu mai Jerusalem. 14 Gei meemaa e ngudungudu kai i nia mee ala ne hai. 15 I di nau hula mo di ngudungudu kai, gei Jesus ga menege adu ga haele i baahi meemaa. 16 Meemaa gaa mmada gi Mee, gei digi modongoohia ginaua a Mee. 17 Jesus ga helekai adu gi meemaa, “Goolua e helehelekai i di aha, dela e helehelekai mo di hula?”

Gei meemaa gaa tuu de ngalungalua loo mo nau golomada guu mmada lodo huaidu. 18 Tangada e dahi i meemaa dono ingoo go Cleopas, ga heeu gi Mee, “Goe tangada dogo hanimoi hua madamada gi Jerusalem dela e de iloo nia mee ala ne hai i nia laangi dulii ala guu too gi daha?”

19 Jesus ga heeu, “Nia mee aha?”

Meemaa ga helekai, “Go nia mee ala ne hai gi Jesus o Nazareth. Tangada deenei la soukohp dela guu dugu go God mo digau dogologowaahee, bolo Mee e mogobuna i ana mee nogo helehelekai ai mo ana mee ala nogo hai. 20 Tadau dagi hai mee dabu mo tadau dagi aamua guu wanga a Mee gi di gabunga e hagamodu e daaligi gii made, gei Mee gu daudau i di loobuu. 21 Gei gimaadou nogo noho hagadagadagagee bolo ma go Mee dela ga haga dagaloaha Israel! Gei dangi nei la go di tolu laangi i muli di laangi ne hai di mee deenei. 22 Hunu ahina o tadau hagabuulinga gu haga homouli gimaadou. Digaula ne hula heniheni gi taalunga, 23 gei digaula digi gidee ginaadou tuaidina o Maa, ga lloomoi hua, ga helekai bolo ginaadou guu mmada gi nia daangada di langi, ne helekai ang gi ginaadou, bolo Mee gu mouli aga. 24 Hunu gau i di madau hagabuulinga guu hula gi taalunga, gu gidee ginaadou nia mee huogodoo e hai be nia helekai nia ahina, malaa digaula digi gidee ginaadou a Mee.”

25 Gei Jesus ga helekai gi meemaa, “Goolua e de kabemee! E buna huoloo di gulu hagadonu nia mee huogodoo ala gu helekai ai nia soukohp! 26 Ma hagalee e donu bolo di Mesaia le e hai loo gi hagaduadua i nia mee aanei, ga ulu gi lodo ono madamada?” 27 Gei Jesus ga haga donu gi meemaa nia mee ala ne helekai i de Ia i lodo nia helekai beebaa dabu huogodoo, e daamada i Nnaganoho Moses mo nia Beebaa o nia Soukohp.

28 Digaula ga hoohoo gi di waahale dela e hula ginai meemaa, gei Jesus gaa hai be di mee bolo Ia e hana hua igolo. 29 Gei meemaa ga helekai maaloo gi Mee bolo gii noho hua i nau baahi ma gu hoohoo ga bouli. Gei Mee guu noho i baahi meemaa. 30 Mee gaa noho gi lala i baahi meemaa belee miami, ga dahi aga di palaawaa, ga danggee ang gi God, ga ginigini di palaawaa, gaa wanga gi meemaa. 31 Gei nau golomada gu gidee, gu modongoohia a Mee, gei Mee gu haga ngala e Ia i meemaa. 32 Meemaa ga helekai i nau mehanga, “Ma hagalee guu hai be di ahi nogo ulaula i tau lodo i di madagoaa nogo helekai iei Mee i hongo di ala, mo di haga donu mai nia helekai di Beebaa Dabu?”

33 Meemaa ga tuu i nua, gaa hula gi muli gi Jerusalem, ga gidee nia dama agoago dilongoholu maa dahi a Jesus la gu dagabuli mo nadau ihoo ala i golo. 34 Digaula ga helekai gi meemaa, “Tagi le e donu hua bolo gu haga mouli aga! Mee gu haga gida gi Simon!”

35 Gei nia daangada dogolua aanei ga haga modongoohia gi digaula nia mee ala ne hai i hongo di ala, mo di nau modongoohia ginaua di Tagi i di madagoaa Mee nogo ginigini dana palaawaa.

Jesus e haga gida gi ana dama agoago

(Matthew 28.16-20; Mark 16.14-18; John 20.19-23; Acts 1.6-8)

36 Di madagoaa hua meemaa nogo helekai nia mee aanei, gei Tagi ga gila aga i nadau lodo, ga helekai, “Di aumaalia gi madalia goodou.”

37 Gei digaula gu homouli nadau lodo, bolo ginaadou ne mmada hua gi di ieidu. 38 Gei Mee ga helekai, “Goodou e homouli beleiaha? Ma e aha nia manawa logo e kila aga i lodo godou hagamaanadu? 39 Mmada gi ogu lima mo ogu babaawae gi modongoohia bolo ma ko Au. Bili mai gei goodou ga iloo bolo ma ko Au, idimaa, di ieidu la ono goneiga mo ono iwi ai, gei Au ogu goneiga mo ogu iwi i golo.”

40 Mee ne lawa di helekai beenei, ga haga gida ono lima mo ono babaawae gi digaula. 41 Gei digaula digi hagadonu hua igolo, ginaadou gu tenetene huoloo mo di goboina, gei Mee ga heeu, “Godou meegai i ginei?” 42 Digaula gaa wanga di iga mmoo gi Mee, 43 ga dahi mai, gaa gai i mua digaula.

44 Mee ga helekai, “Aanei nia mee dahidamee ala ne hagi adu ko Au gi goodou i dogu madagoaa dela nogo i godou baahi: Nia mee huogodoo ala ne hihi i di Au i lodo Nnaganoho Moses mo nia Beebaa o nia Soukohp mono Pisalem ne belee hai gii kila.”

45 Gei Mee gaa huge nadau libogo gi iloo ginaadou nia helekai di Beebaa Dabu, 46 ga helekai, “Deenei di hai ne hihi nia mee aanei: di Mesaia le e hai loo gi hagaduadua, ga mouli aga mai di made i muli nia laangi e dolu. 47 Di Longo Humalia o di maliu o di manawa mo tumaalia gi nia huaidu, le e hai gi agoago i dono ingoo ang gi nia henua huogodoo, e daamada i Jerusalem. 48 Goodou lago digau haga modongoohia nia mee ala ne mmada ginai goodou. 49 Ma ko Au dela ga hagau adu gi goodou di mee dela ne hagababa go dogu Damana. Goodou gi taalia i lodo di waahale deenei, gaa dae loo gi nia mogobuna mai i di langi ga dugu ia gi godou nua.”*

Jesus guu lahi gi di langi

(Mark 16.19-20; Acts 1.9-11)

50 Gei Mee gaa dagi digaula gi daha mo Jerusalem gaa dau adu gi Bethany, gei Mee ga dahi aga ono lima ga haga maluagina digaula.* 51 Di madagoaa o Mee ne haga maluagina digaula, Mee ga hagatanga i baahi digaula gaa lahi gi di langi. 52 Digaula ga daumaha ang gi Mee, gaa hula gi muli gi Jerusalem mo di tenetene huoloo, 53 gaa noho hua i lodo di Hale Daumaha mo di hagahagaamu a God.

* 1.5: 1-Chronicles 24.10

* 1.15: Numbers 6.3

* 1.17: Malachi 4.5-6

* 1.19: Daniel 8.16; 9.21

* 1.27: Matthew 1.18

* 1.31: Matthew 1.21

* 1.32: 2-Samuel 7.12,13,16; Isaiah 9.7

* 1.37: Genesis 18.14

* 1.46: 1-Samuel 2.1-10

* 1.48: 1-Samuel 1.11

* 1.52: Job 5.11; 12.19

* 1.55: Genesis 17.7

* 1.59: Leviticus 12.3

* 1.76: Malachi 3.1

* 1.79: Isaiah 9.2

* 2.21: Leviticus 12.3; Luke 1.31

* 2.22: Leviticus 12.6-8

* 2.23: Exodus 13.2,12

* 2.32: Isaiah 42.6; 49.6; 52.10

* 2.39: Matthew 2.23

* 2.41: Exodus 12.1-27; Deuteronomy 16.1-8

* 2.52: 1-Samuel 2.26; Proverbs 3.4

* 3.4: Isaiah 40.3-5

* 3.7: Matthew 12.34; 23.33

* 3.8: John 8.33

* 3.9: Matthew 7.19

* 3.12: Luke 7.29

* 3.19: Matthew 14.3-4; Mark 6.17-18

* 3.22: Genesis 22.2; Pisalem 2.7; Isaiah 42.1; Matthew 3.17; Mark 1.11; Luke 9.35

* 4.4: Deuteronomy 8.3

* 4.8: Deuteronomy 6.13

* 4.10: Pisalem 91.11

* 4.11: Pisalem 91.12

* 4.12: Deuteronomy 6.16

* 4.18: Isaiah 61.1-2

* 4.24: John 4.44

* 4.25: 1-Kings 17.1

* 4.26: 1-Kings 17.8-16

* 4.27: 2-Kings 5.1-14

* 4.32: Matthew 7.28-29

* 5.1: Matthew 13.1-2; Mark 3.9-10; 4.1

* 5.5: John 21.3

* 5.6: John 21.6

* 5.12: heia au gi madammaa: Digau o Jew e hai bolo di magi deenei le e haga dogolia dangada.

* 5.14: Leviticus 14.1-32

* 5.30: Luke 15.1-2

* 6.1: Deuteronomy 23.25

* 6.3: 1-Samuel 21.1-6

* 6.4: Leviticus 24.9

* 6.15: ‘Patriot’: Di hagabuulinga dangada ala e hai baahi hagammuni gi digau Rome

* 6.22: 1-Peter 4.14

* 6.23: 2-Chronicles 36.16; Acts 7.52

* 6.31: Matthew 7.12

* 6.39: Matthew 15.14

* 6.40: Matthew 10.24-25; John 13.16; 15.20

* 6.44: Matthew 12.33

* 6.45: Matthew 12.34

* 7.22: Isaiah 35.5-6; 61.1

* 7.27: Malachi 3.1

* 7.29: Matthew 21.32; Luke 3.12

* 7.37: Matthew 26.7; Mark 14.3; John 12.3

* 8.2: Matthew 27.55-56; Mark 15.40-41; Luke 23.49

* 8.10: Isaiah 6.9-10

* 8.16: Matthew 5.15; Luke 11.33

* 8.17: Matthew 10.26; Luke 12.2

* 8.18: Matthew 25.29; Luke 19.26

* 9.3: Luke 10.4-11; Acts 13.51

* 9.5: Acts 13.51

* 9.7: Matthew 16.14; Mark 8.28; Luke 9.19

* 9.19: Matthew 14.1-2; Mark 6.14-15; Luke 9.7-8

* 9.20: John 6.68-69

* 9.23: Matthew 10.38; Luke 14.27

* 9.24: Matthew 10.39; Luke 17.33; John 12.25

* 9.28: 2-Peter 1.17-18

* 9.35: Isaiah 42.1; Matthew 3.17; 12.18; Mark 1.11; Luke 3.22

* 9.46: Luke 22.24

* 9.48: Matthew 10.40; Luke 10.16; John 13.20

* 9.54: 2-Kings 1.9-16

* 9.61: 1-Kings 19.20

* 10.2: Matthew 9.37-38

* 10.3: Matthew 10.16

* 10.4: Matthew 10.7-14; Mark 6.8-11; Luke 9.3-5

* 10.7: 1-Corinthians 9.14; 1-Timothy 5.18

* 10.10: Acts 13.51

* 10.12: Genesis 19.24-28; Matthew 11.24; 10.15

* 10.13: Isaiah 23.1-18; Ezekiel 26.1—28.26; Joel 3.4-8; Amos 1.9-10; Zechariah 9.2-4

* 10.15: Isaiah 14.13-15

* 10.16: Matthew 10.40; Mark 9.37; Luke 9.48; John 13.20

* 10.19: Pisalem 91.13

* 10.22: John 3.35; 10.15

* 10.25: Matthew 22.35-40; Mark 12.28-34

* 10.27: Leviticus 19.18; Deuteronomy 6.5

* 10.28: Leviticus 18.5

* 10.33: 2-Chronicles 28.15

* 10.38: John 11.1

* 11.15: Matthew 9.34; 10.25

* 11.16: Matthew 12.38; 16.1; Mark 8.11

* 11.23: Mark 9.40

* 11.29: Matthew 16.4; Mark 8.12

* 11.30: Jonah 3.4

* 11.31: 1-Kings 10.1-10; 2-Chronicles 9.1-12

* 11.32: Jonah 3.5

* 11.33: Matthew 5.15; Mark 4.21; Luke 8.16

* 11.42: Leviticus 27.30

* 11.51: Genesis 4.8; 2-Chronicles 24.20-21

* 12.1: Matthew 16.6; Mark 8.15

* 12.2: Mark 4.22; Luke 8.17

* 12.10: Matthew 12.32; Mark 3.29

* 12.11: Matthew 10.19-20; Mark 13.11; Luke 21.14-15

* 12.27: 1-Kings 10.4-7; 2-Chronicles 9.3-6

* 12.35: Matthew 25.1-13

* 12.36: Mark 13.34-36

* 12.39: Matthew 24.43-44

* 12.50: Mark 10.38

* 12.53: Micah 7.6

* 13.4: “Siloam” di gowaa i lodo Jerusalem.

* 13.14: Exodus 20.9-10; Deuteronomy 5.13-14

* 13.27: Pisalem 6.8

* 13.28: Matthew 22.13; 25.30

* 13.29: Matthew 8.11-12

* 13.30: Matthew 19.30; 20.16; Mark 10.31

* 13.35: Pisalem 118.26; Jeremiah 22.5

* 14.5: Matthew 12.11

* 14.8: Proverbs 25.6-7

* 14.11: Matthew 23.12; Luke 18.14

* 14.26: Matthew 10.37

* 14.27: Matthew 10.38; 16.24; Mark 8.34; Luke 9.23

* 15.1: Luke 5.29-30

* 16.13: Matthew 6.24

* 16.16: Matthew 11.12-13

* 16.17: Matthew 5.18

* 16.18: Matthew 5.32; 1-Corinthians 7.10-11

* 17.3: Matthew 18.15

* 17.14: Leviticus 14.1-32

* 17.26: Genesis 6.5-8

* 17.27: Genesis 7.6-24

* 17.28: Genesis 18.20—19.25

* 17.31: Matthew 24.17-18; Mark 13.15-16

* 17.32: Genesis 19.26

* 17.33: Matthew 10.39; 16.25; Mark 8.35; Luke 9.24; John 12.25

* 17.37: Matthew 24.28

* 18.14: Matthew 23.12; Luke 14.11

* 18.20: Exodus 20.12-16; Deuteronomy 5.16-20

* 19.10: Matthew 18.11

* 19.26: Matthew 13.12; Mark 4.25; Luke 8.18

* 19.38: Pisalem 118.26

* 19.46: Isaiah 56.7; Jeremiah 7.11

* 19.47: Luke 21.37

* 20.9: Isaiah 5.1

* 20.17: Pisalem 118.22

* 20.27: Acts 23.8

* 20.28: Deuteronomy 25.5

* 20.37: Exodus 3.6

* 20.42: Pisalem 110.1

* 21.14: Luke 12.11-12

* 21.22: Hosea 9.7

* 21.25: Isaiah 13.10; Ezekiel 32.7; Joel 2.31; Revelation 6.12-13

* 21.27: Daniel 7.13; Revelation 1.7

* 21.37: Luke 19.47

* 22.1: Exodus 12.1-27

* 22.20: Jeremiah 31.31-34

* 22.21: Pisalem 41.9

* 22.24: Matthew 18.1; Mark 9.34; Luke 9.46

* 22.25: Matthew 20.25-27; Mark 10.42-44

* 22.26: Matthew 23.11; Mark 9.35

* 22.27: John 13.12-15

* 22.30: Matthew 19.28

* 22.35: Matthew 10.9-10; Mark 6.8-9; Luke 9.3; 10.4

* 22.37: Isaiah 53.12

* 23.19: Di waahale damana la go Jerusalem

* 23.30: Hosea 10.8; Revelation 6.16

* 23.34: Pisalem 22.18

* 23.35: Pisalem 22.7

* 23.36: Pisalem 69.21

* 23.45: Exodus 26.31-33

* 23.46: Pisalem 31.5

* 23.49: Luke 8.2-3

* 23.56: Exodus 20.10; Deuteronomy 5.14

* 24.6: Matthew 16.21; 17.22-23; 20.18-19; Mark 8.31; 9.31; 10.33-34; Luke 9.22; 18.31-33

* 24.49: Acts 1.4

* 24.50: Acts 1.9-11

John

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

JOHN

Di Longo Humalia John

Di haga modongoohia:

Di Longo Humalia John e haga modongoohia bolo Jesus la go Nnelekai a God e dee odi, gu hai tangada guu noho i tadau baahi. Di beebaa deenei e helekai bolo di Longo Humalia deenei ne hihi bolo digau ala gaa dau di maa, ga hagadonu bolo Jesus la go di Mesaia, go Tama a God, dela guu lawa di hagababa. Mai nadau hagadonu a Mee, digaula ga hai mee gi di mouli. (20.31)

Taamada di beebaa deenei e haga modongoohia bolo Jesus go Nnelekai a God e dee odi. Di Longo Humalia deenei e helekai nia hagadilinga mogobuna ala e haga modongoohia bolo Jesus go Tama Hagamouli a God dela guu lawa di hagababa i mua loo. Nia agoago ala e hai nomuli, le e haga modongoohia hua di mouli o nia mogobuna aalaa. Di mada e 1 gaa hana gi di mada e 12 le e haga modongoohia aga hunu gau ala gu hagadonu a Mee. Di mada e 13 gaa hana gi di mada e 17 le e helehelekai di hagadaubuni o Jesus mo ana dama agoago i di boo dela ne kumi iei Mee, mo ana helekai hagatogomaalia ge hagamahimahi digaula i mua dono daudau gi di loobuu. Gei nia mada ala muliagi di beebaa deenei, la go di haga modongoohia Jesus ne galabudi, ga gabunga i di gowaa hai gabunga, ga daudau, ga mouli aga, mo ono haga gida gi ana dama agoago i muli dono mouli aga.

Di Longo Humalia John le e haga modongoohia di wanga dehuia o di mouli dee odi mai i Christ, di wanga dehuia dela e daamada dolomeenei, gei e wanga gi digau ala e hagadonu bolo Jesus la go di ala, go di tonu mo di mouli (14.6). John ne hai ana mee haingoohia e logo ala gu wouwou iei nia daangada huogodoo i nia ada o nia agoago baahi gi di hagataalunga, be di hai o nia wai, palaawaa, di maalama, di hagaloohi siibi mo ana siibi, mo di laagau ‘grape’ mo ono huwa.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Taamada di beebaa deenei (1.1-18)

John Babdais mo nia dama agoago a Jesus matagidagi (1.19-51)

Nnegau a Jesus i baahi digau dogologo (2.1—12.50)

Nia laangi haga muliagina o di mouli o Jesus (13.1—19.42)

Di mouli aga mo di haga gidagida o Tagi (20.1-31)

Di hagaodi o di beebaa deenei Jesus gu haga gida i Galilee (21.1-25)

1

“Nnelekai” o di mouli

1 “Nnelekai” la gu i golo i taamada. “Nnelekai” la gu i baahi o God, gei “Nnelekai” la go God. 2 “Nnelekai” gu i baahi o God mai loo i taamada. 3 God ne hai nia mee huogodoo mai i Mee, di mee e dahi ne hai laa daha mo Mee ai. 4 “Nnelekai” lago taamada di mouli, gei di mouli deenei la gu haga maalama nia daangada. 5 Di maalama e maahina i lodo di bouli, gei di bouli le e deemee di haga bouli di maalama.

6 God ne hagau mai dana daane kae hegau, dono ingoo go John.* 7 Mee ne hanimoi belee haga modongoohia gi nia daangada di maalama, bolo digaula ga longono ga hagadonu. 8 Mee hagalee go di maalama, gei Mee ne hanimoi belee haga modongoohia di maalama. 9 Di maalama deenei le e donu, dela e hanimoi gi henuailala e haga maalama nia daangada huogodoo.

10 “Nnelekai” gu i henuailala. God ne hai henuailala mai i Mee, gei digau henuailala e de iloo a Mee. 11 Mee ne hanimoi gi dono henua donu, gei ana daangada donu digi benebene a Mee. 12 Gei hunu ginaadou gu hagadonu, gu benebene a Mee, gei Mee gu dugu ang gi ginaadou di tonu bolo gii hai nia dama ni God. 13 Digaula hagalee ne hai nia dama ni God mai nadau haanau be mai di hiihai o tangada, gei mai baahi o God. 14 “Nnelekai” la guu hai tangada, guu noho i tadau baahi, gidaadou gu gidee ono madamada e honu i tumaalia mo di tonu, di madamada ne kae go Mee, go Tama hua e dahi, mai baahi dono Damana.

15 John e haga modongoohia aga a Mee, e wolowolo, “Deenei Taane dela nogo helehelekai iei au bolo e hanimoi i ogu muli, e koia e aamua i di au, idimaa Mee guu i golo i mua dogu haanau.”

16 Mai di honu o dono dumaalia, Mee gu hagahumalia gidaadou huogodoo gi muli. 17 God ne wanga gi Moses Nnaganoho, gei tumaalia mo di tonu ne lloomoi i baahi o Jesus Christ. 18 Tangada ne mmada gi God ai. Tama a God hua e dahi dela e hai be God, e noho i baahi o Tamana, e haga modongoohia aga a God gi iloo nia daangada.

Nia agoago a John Babdais

(Matthew 3.1-12; Mark 1.1-8; Luke 3.1-18)

19 Digau aamua o Jew i Jerusalem ga hagau nadau gau hai mee dabu, mono gau Levi gi John belee heeu gi mee, “Goe koai?”

20 John digi de hiihai di helekai gi nia heeu digaula. Mee ga helekai haga madammaa, “Au hagalee go di Mesaia.”

21 Digaula ga heeu labelaa, “Malaa, goe koai? Go Elijah?”

John ga helekai gi digaula, “Deeai, au hagalee go mee.”

Digaula ga heeu, “Goe di Soukohp*?”

Gei mee ga helekai, “Deeai.”

22 Digaula ga helekai gi mee, “Hagia mai goe koai, gimaadou belee hai gii kae madau helekai gi muli gi digau ala ne hagau mai gimaadou. Malaa goe la ga helekai bolo aha i di goe?”

23 John ga helekai i telekai soukohp Isaiah,

“Au go di lee o tangada dela e wolowolo

i lodo di anggowaa boloo:

Haga huudonu ina di ala o Dimaadua e haele ai!”*

24 Digau kae hegau aanei la ne hagau mai go nia Pharisee, 25 ga heeu gi John, “Maa goe hagalee go di Mesaia, be go Elijah, be go di Soukohp, malaa goe e aha dela e haihai au babdais?”

26 John ga helekai, “Au e hai agu babdais gi nia wai. Tangada i golo i godou lodo, goodou e de iloo. 27 Mee e hanimoi i ogu muli, gei au hagalee tau loo bolo e wwede nia suudi o Maa.”

28 Nia mee huogodoo aanei la ne hai i Bethany i di baahi gi dua di monowai Jordan, di gowaa nogo hai nia babdais a John.

Tama siibi a God

29 Di laangi nomuli, gei John gaa mmada gi Jesus e hanimoi, geia ga helekai, “Deenei Tama siibi a God, dela e daa gi daha nia huaidu o digau henuailala. 30 Deenei Tangada nogo helehelekai iei au boloo, ‘Tangada dela e hanimoi i ogu muli, le koia e aamua i di au, idimaa, Mee gu i golo i mua dogu haanau.’ 31 Au digi iloo a Mee, gei au ne hanimoi belee hai agu babdais gi nia wai, belee haga modongoohia a Mee gi digau Israel.”

32 Deenei di haga modongoohia a John ne hai, “Au guu mmada gi di Hagataalunga e haneia i di langi gadoo be di mwuroi gi hongo o Mee. 33 Gei au digi modongoohia bolo ma go Mee. Malaa God, dela ne hagau mai au belee hai agu babdais gi nia wai, la ne helekai mai boloo, ‘Goe gaa mmada gi di Hagataalunga ga haneia gi hongo Taane, deelaa go Mee e hai ana babdais gi di Hagataalunga Dabu.’ ” 34 John ga helekai, “Au gu gidee au, au e hagi adu gi goodou, Mee go Tama a God.”

Nia dama agoago a Jesus matagidagi

35 Di laangi nomuli, John nogo duu labelaa i golo mo ana dama agoago dogolua. 36 Di madagoaa hua a mee ne gidee Jesus e haele i golo, gei mee ga helekai, “Deelaa Tama siibi a God.”

37 Nia dama agoago dogolua ne longono a mee ne helekai beenei, gaa hula i muli o Jesus. 38 Jesus gaa huli gi muli, ga gidee meemaa e daudalia Ia, ga heeu, “Goolua e halahala di gulu aha?”

Meemaa ga helekai, “Rabai, Goe e noho i hee?” (Telekai “Rabai” dono hadinga bolo “Tangada Agoago”)

39 Gei Mee ga helekai, “Lloomoi, mmada.” Gei meemaa gaa hula i muli o Mee, ga gidee di gowaa dela e noho iei Mee, gaa noho di laangi deelaa i baahi o Mee (di madagoaa deelaa, la i muli di oodee, holongo di laa e haa).

40 Tangada e dahi i meemaa go Andrew, tuaahina daane o Simon Peter. 41 Andrew ga limalima di gidee dono duaahina go Simon Peter, ga helekai gi mee, “Gimaua gu gidee di Mesaia.” (Telekai deenei dono hadinga bolo “Christ.”) 42 Gei mee gaa lahi a Simon gi Jesus.

Jesus ga mmada adu gi mee, ga helekai, “Do ingoo go Simon, tama a John. Goe ga haga ingoo bolo Cephas.” (Di ingoo bolo Peter, dono hadinga bolo “Di hadugalaa.”)

Jesus e gahi a Philip mo Nathanael

43 Di laangi nomuli, gei Jesus gu maanadu, bolo Ia gaa hana gi Galilee. Mee ga gidee ia Philip, ga helekai gi Mee, “Hanimoi i ogu muli.” 44 (Philip tangada Bethsaida, di waahale dela e noho ai a Andrew mo Peter). 45 Philip ga gidee ia Nathanael, ga helekai gi mee, “Gimaadou gu gidee Tangada a Moses dela ne hihi ono helekai gi lodo di Beebaa Haganoho, nia soukohp labelaa guu hihi i Mee. Mee go Jesus, go di tama a Joseph tangada o Nazareth.”

46 Nathanael ga heeu, “Ma di mee humalia i golo e mee di gila aga i baahi Nazareth?”

Philip ga helekai, “Hanimoi, mmada.”

47 Di madagoaa Jesus ne gidee Nathanael e hanimoi, ge Ia ga helekai i mee, “Deenei tangada donu o Israel, ono hala ai!”

48 Nathanael ga heeu gi Mee, “Goe e iloo au di aha?”

Jesus ga helekai gi mee, “Au gu gidee goe nogo i lala di laagau ‘fig’ i mua Philip ne gahigahi goe.”

49 Nathanael ga helekai, “Tangada Agoago, Goe go Tama a God, di King o Israel!”

50 Jesus ga helekai, “Goe ne hagadonu i di Au ne helekai adu bolo Au gu gidee goe i lala di laagau ‘fig’? Goe ga gidee nia mee mada humalia i di mee deenei!” 51 Mee ga helekai gi digaula, “Au e hagi adu gi goodou di tonu, bolo goodou ga gidee di langi ga mahuge, gei nia gau di langi a God gaa hula gi nua ge e lloo ia gi lala i hongo Tama Tangada.”*

2

Tagamiami haga hai lodo i Cana

1 Nia laangi e lua nomuli, tagamiami haga hai lodo gaa hai i lodo di waahale Cana i Galilee. Tinana o Jesus nogo i golo. 2 Jesus mo ana dama agoago gu gahi mai labelaa gi tagamiami deelaa. 3 I muli nia waini ne odi, gei tinana o Jesus ga helekai gi Mee, “Nia waini digaula la guu odi.”

4 Jesus ga helekai, “Dogu dinana, hudee hagia mai dagu mee belee hai. Dogu madagoaa la digi dau mai.”

5 Tinana o Jesus ga helekai gi digau hai hegau, “Heia nia mee a Mee ala bolo gi heia.”

6 Digau o Jew nadau haganoho daumaha i golo i di hai o di haga madammaa, aalaa ono ulu mee hadu llauehe e ono e dugu i golo, di ulu mee e dahi e mee di haga hau nia galon wai madalua gaa tugi nia galon e motolu. 7 Jesus ga helekai gi digau hai hegau, “Hagahau ina nia ulu mee aanei gi nia wai.” Digaula ga hagahau nia maa gi hontula. 8 Jesus ga helekai gi digaula, “Dolomeenei llingia gi daha dulii, kaina gi tagi o tagamiami.” Digaula gaa kae nia wai gi mee. 9 Nia wai aalaa guu huli guu hai nia waini, gei mee gaa momi nia maa. Mee e de iloo be nia waini ne gaamai i hee, gei digau ala ne haga hau mai nadau wai, la gu iloo. Gei mee ga gahigahi mai taane hai lodo, 10 ga helekai gi mee, “Nia daangada huogodoo le e taiaga nia waini humalia i mua, e inuinu go digau tagamiami gi libaliba, gei nomuli ga taiaga laa nia waini ala hagalee loo e humalia. Gei goe nogo benebene au waini humalia, gaa tugi loo gi dolomeenei!”

11 Deenei di mogobuna matagidagi a Jesus ne hai i Cana i Galilee. Deelaa di gowaa ne haga modongoohia aga dono madamada, nia dama agoago a Maa gu hagadonu a Mee.

12 Nomuli, Jesus mo dono dinana, ono duaahina daane, mo ana dama agoago gaa hula gi Capernaum, gaa noho i golo i nia laangi dulii.*

Jesus e hana gi di Hale Daumaha

(Matthew 21.12-13; Mark 11.15-17; Luke 19.45-46)

13 Hoohoo gi di madagoaa Tagamiami Pasoobaa, Jesus gaa hana gi Jerusalem. * 14 Mee ga gidee nia daangada i lodo di Hale Daumaha e huihui nadau kau, nia siibi mono mwuroi, gei digau koodai bahihadu e noho i nadau deebele. 15 Mee gaa hai dana bida hali haga mamaawa, ga hagabagi nia manu huogodoo, nia siibi mono kau gi daha mo di Hale Daumaha. Mee ga hulihuli gi lala nia deebele digau koodai bahihadu, ga magamaga nia bahihadu digaula. 16 Mee ga helekai adu gi nia daangada ala e huihui nadau mwuroi, “Kae ina godou mwuroi gi daha mo kinei! Hudee heia di hale dogu Damana be di hale huihui mee!” 17 Ana dama agoago gu langahia nnelekai di Beebaa Dabu e helekai boloo,

“Meenei God, dogu haa manawa i doo hale,

le e ulaula i ogu lodo be di ahi.”*

18 Digau aamua o Jew ga lloomoi gi Mee ga heeu, “Di mogobuna behee e mee di hai Kooe e haga modongoohia oo donu di hai nia mee aanei?”

19 Jesus ga helekai gi digaula, “Owwaa ina gi daha di Hale Daumaha deenei, gei Au ga haga duu aga labelaa di maa i lodo nia laangi e dolu.”*

20 Digaula ga heeu gi Mee, “Goe bolo ga haga duu aga di maa i lodo nia laangi e dolu? Ma nia ngadau e madahaa maa ono ne hau di Hale Daumaha deenei!”

21 Gei di hale daumaha dela e helekai iei Jesus, la go dono huaidina. 22 Dono madagoaa ne mouli aga, gei ana dama agoago gu langahia bolo Mee gu helekai beelaa. Digaula gu hagadonu di Beebaa Dabu, mo nnelekai Jesus nogo helehelekai ai.

Di iloo Jesus di manawa

23 Jesus nogo i Jerusalem i di madagoaa Tagamiami Pasoobaa, gei digau dogologowaahee gu hagadonu i di nadau gidee nia mogobuna haga goboina a Mee ne hai. 24 Gei Jesus hagalee hagadonu digaula, idimaa, Mee e iloo Ia nia manawa digaula huogodoo. 25 Dono hadinga ai ma ga haga modongoohia digaula gi Mee, idimaa, Mee e iloo ia hua nia manawa digaula.

3

Jesus mo Nicodemus

1 Tagi i golo, tangada o Jew, dono ingoo go Nicodemus, tangada i nia Pharisee. 2 Di boo e dahi, gei mee ga hanimoi gi Jesus, ga helekai, “Rabbai, gimaadou e iloo bolo Goe tangada agoago ne hagau mai go God, idimaa, tangada e mee di hai ana mogobuna be Goe ai, maa God la hagalee i dono baahi.”

3 Jesus ga helekai, “Au e hagi adu gi di goe di tonu: Tangada e mee di gidee Teenua King o God ai, maa ia digi haanau labelaa.”

4 Nicodemus ga heeu, “Tangada dela gu madua, le e haanau labelaa behee? Mee e deemee di ulu gi lodo tinae dono dinana ga haanau hagalua!”

5 Gei Jesus ga helekai gi mee, “Au e hagi adu gi di goe di tonu: Ma tangada e ulu i Teenua King o God ai, maa ia digi haanau i nia wai mo di Hagataalunga. 6 Tuaidina dangada goneiga ne haanau mai baahi nia maadua, gei di hagataalunga la ne haanau mai i di Hagataalunga. 7 Goe hudee homouli gi agu helekai, ala bolo goodou gi haanau labelaa. 8 Di madangi e gono gi di gowaa dela e hiihai ginai, gei goe e longono dono lee, goe e de iloo be di maa e gono mai i hee, be e gono gi hee. E hai gadoo be digau huogodoo ala ne haanau i di Hagataalunga.”

9 Nicodemus ga heeu, “Dehee dono hai?”

10 Jesus ga helekai gi mee, “Goe tangada agoago aamua o Israel, gei goe e de iloo di mee deenei? 11 Au e hagi adu gi di goe di tonu, bolo gimaadou e helekai nia mee ala gu iloo gimaadou, gei gimaadou e haga modongoohia nia mee ala gu gidee gimaadou, gei tangada i goodou ne hagadonu madau agoago ai. 12 Au gu hagi adu gi goodou nia mee o henuailala, gei goodou hagalee hagadonu. Gei nia mee o di langi ma ga hagi adu ko Au gi goodou, le e hagadonu go koodou behee? 13 Deai tangada ne hana gi di langi ai, dela hua go Tama Tangada, go Mee ne haneia i di langi.”

14 Moses ne daudau dana gihaa baalanga mmee i hongo di laagau i lodo di anggowaa, e hai gadoo be di hai a Tama Tangada dela e hai loo gi daudau gi nua,* 15 bolo digau huogodoo ala e hagadonu a Mee, la ga hai mee gi di mouli e dee odi. 16 Idimaa God ne aloho huoloo i henuailala dela ne hagau mai dana Dama daane hua e dahi, bolo digau huogodoo ala e hagadonu a Mee, la hagalee mmade, ga hai mee gi di mouli e dee odi. 17 Idimaa, God hagalee ne hagau mai dana Dama belee hagi aga henuailala. Mee ne hagau mai dana Dama belee hai di haga mouli ni henuailala.

18 Be koai e hagadonu dana Dama, geia e hagalee hagi aga. Be koai e hagalee hagadonu dana Dama, eia guu lawa di hagi aga, idimaa ia digi hagadonu di Tama hua e dahi a God. 19 Deenei di hai o di hagi aga: Di maalama gu hanimoi gi henuailala, gei nia daangada le aloho hua i di bouli laa hongo di maalama, idimaa, nadau hangahaihai le e huaidu. 20 Nia daangada ala e hai nia huaidu, hagalee hiihai gi di maalama, ginaadou hagalee lloomoi gi di maalama, idimaa digaula hagalee hiihai nadau haihai huaidu gi modongoohia aga. 21 Nia daangada ala e hai nia mee donu, le e lloomoi gi di maalama, bolo di maalama ga haga modongoohia aga nadau hegau ala nogo hai, mai nadau hagalongo ang gi God.

Jesus mo John

22 Nomuli, gei Jesus mo ana dama agoago gaa hula gi Judea, gaa noho haga dulii i baahi digau i golo, e hai ana babdais. 23 John nogo babdais labelaa ana daangada i Aenon, hoohoo gi Salim, idimaa, di gowaa deelaa e logo ono wai. Nia daangada e hula e babdais go mee. 24 (Di mee deenei la ne hai i mua di galabudi o John.)*

25 Hunu daangada i nia dama agoago a John ga daamada ga lagalagamaaloo ang gi tangada o Jew i di hai o di hagahemeheme daumaha. 26 Digaula gaa hula gi John, ga helekai gi mee, “Tangada agoago, goe e langahia Taane nogo goolua i baahi i dua di monowai Jordan dela nogo helekai iei goe? Mee e hai ana babdais dolomeenei, gei digau huogodoo e hula gi Mee.”

27 John ga helekai, “Tangada e mee di hai ana mee ai, maa God la digi dugu anga gi mee. 28 Goodou la go ogu gau hagadootonu bolo au ne helekai: Ma hagalee ko au go di Mesaia. Au ne hagau mai i mua o Mee.* 29 Di ahina hai lodo la di ahina donu ni taane hai lodo, gei di hoo taane hai lodo dela e duu i baahi o mee e hagalongo, gu tenetene i dono hagalongo gi di lee o taane hai lodo. Deenei di hai o di hagahonu o dogu tene. 30 Mee e hai loo gi mada hagalabagau, gei au gi mada dulii dogu hagalabagau.”

Mee dela ne haneia i di langi

31 “Mee dela ne haneia i di langi e aamua i nia mee huogodoo. Gei tangada henuailala e dau gi henuailala, e helehelekai i nia mee o henuailala. Gei Mee dela ne haneia i di langi, la i hongo nia mee huogodoo. 32 Mee e haga modongoohia aga ana mee ne gidee ge ne hagalongo gineia, gei tangada e dahi ne hagadonu ana haga modongoohia ai. 33 Tangada dela e hagadonu ana haga modongoohia, la gu haga modongoohia bolo God le e donu. 34 Tangada dela ne hagau mai baahi o God, le e helehelekai nia helekai a God, idimaa, God gu haga honu a Mee gi dono Hagataalunga Dabu. 35 Tamana e aloho i dana Dama, gei gu dugu anga nia mee huogodoo gi Mee.* 36 Be koai hua dela e hagadonu Tama deelaa, geia e hai mee gi di mouli dee odi. Be koai hua dela e de hagalongo gi Tama deelaa, geia e de gidee di mouli, idimaa mee e noho hua i lala di hagawelewele o God.”

4

Jesus mo di ahina Samaria

1 Nia Pharisee gu longono bolo digau agoago ala ne babdais go Jesus le e dogologo i nia gau agoago ala ne babdais go John. 2 (Gei di tonu, Jesus la digi babdais dana dangada e dahi, ala hua go ana dama agoago.) 3 Di madagoaa Jesus ne longono nnelekai digaula, Mee ga hagatanga i Judea, gaa hana gi muli gi Galilee, 4 gei Mee e hai loo gii hana laa lodo Samaria.

5 Mee gaa dau adu gi Sychar i Samaria, dela e hagalee mogowaa i di gowaa a Jacob ne wanga gi dana dama daane go Joseph.* 6 Di monowai geli Jacob la i golo. Jesus gu duadua i dono heehee, ge Ia gaa noho i baahi di monowai geli, gei gu oodee.

7 Di ahina Samaria ga hanimoi, belee udu ana wai, Jesus ga helekai gi mee, “Gaamai hunu wai e inu.” 8 (Nia dama agoago a maa guu hula gi lodo di waahale e hui mai nadau meegai.)

9 Di ahina ga helekai, “Goe tangada o Jew, gei au tangada Samaria, malaa Goe e madau au wai mai gi di au behee?” (Digau o Jew hagalee hai hegau gi nia ibu mo nia boolo o digau Samaria ala e hai hegau ai.)*

10 Jesus ga helekai gi mee, “Maa goe e iloo di mee a God dela e wanga, ge e iloo ma koai dela e madau ana wai, goe gaa dangi gi Mee, gei Mee ga gowadu nia wai haga mouli.”

11 Di ahina deelaa ga helekai, “Meenei, dau begedu ai, gei di monowai geli le e llala. Gei nia wai haga mouli le e gaamai Kooe i hee? 12 Ma go di madau damana i mua, go Jacob dela ne gaamai gi gidaadou di monowai geli deenei. Mee mo ana dama mo ana manu huogodoo nogo inu mai i di maa. Malaa, Goe e koia e aamua i Jacob?”

13 Jesus ga helekai gi mee, “Digau ma ga inu nia wai aanei, e hieinu labelaa. 14 Gei digau ala ga inu nia wai gaa wanga ko Au, ginaadou hagalee hieinu labelaa. Nia wai ala gaa wanga ko Au, gaa hai di monowai mouli i nadau lodo, e wanga gi digaula di mouli dee odi.”

15 Di ahina ga helekai, “Meenei, gaamai laa nia wai aalaa! Gi dee hieinu hua au, ga hanimoi labelaa gi kinei e udu agu wai.”

16 Jesus ga helekai gi mee, “Hana, gahigahia mai doo lodo, lloomoi.”

17 Di ahina ga helekai, “Dogu lodo ai.”

Jesus ga helekai, “E donu go dau helekai bolo goe doo lodo ai. 18 Gei goe gu hai lodo gi nia daane dogolima, gei taane dela e noho goolua dolomeenei, la hagalee di lodo donu ni oou. E donu go au helekai.”

19 Di ahina deelaa ga helekai, “Meenei, au gu modongoohia bolo Goe di soukohp. 20 Madau maadua Samaria i mua nogo daumaha ang gi God i tomo di gonduu deenei, gei goodou digau o Jew e hai bolo Jerusalem la hua go di gowaa belee daumaha ai nia daangada ang gi God.”

21 Jesus ga helekai gi mee, “Di ahina nei, hagadonu ina Au, di madagoaa ga dau mai, gei nia daangada ga hagalee daumaha ang gi Tamana i tomo di gonduu deenei, be i lodo Jerusalem. 22 Goodou digau Samaria la digi modongoohia loo be goodou e daumaha gi di ai, gei gimaadou digau o Jew e iloo be di ma koai dela e daumaha ginai gimaadou, idimaa, di hagamouli le e hanimoi i baahi digau o Jew. 23 Di madagoaa ga dau mai, gei gu i kinei, di madagoaa nia daangada ga daumaha ang gi Tamana i di hagataalunga mo di tonu. Idimaa, deenei taumaha e donu dela e hiihai ginai Tamana bolo gidaadou gi daumaha ang gi de Ia. 24 God la di hagataalunga, gei digau ala e daumaha ang gi Mee, la gi daumaha mai i di hagataalunga mo di tonu.”

25 Di ahina ga helekai gi Mee, “Au e iloo bolo di Mesaia le e hanimoi. Mee ga hanimoi, le e hagamodongoohia nia mee huogodoo.”

26 Gei Jesus ga helekai, “Deenei Au go Mee, dela e helehelekai adu.”

27 Di madagoaa hua deelaa, nia dama agoago a Jesus gu lloomoi labelaa, digaula gu homouli huoloo i di nadau gidee a Jesus e hagabooboo gi di ahina deelaa. Gei tangada i digaula ne heeu gi di ahina deelaa ai, boloo, “Ma di aha e hiihai ginai goe?” be e heeu gi Jesus, “Goe e aha, dela e hagabooboo gi mee?”

28 Di ahina deelaa gaa dugu dana mee udu wai, gaa hana gi muli gi di waahale deelaa, ga odi gi nia daangada, 29 “Lloomoi, mmada gi Taane dela ne hagi mai agu mee huogodoo ala nogo hai. Mee hagalee go di Mesaia?” 30 Digaula ga hagatanga i di waahale, gaa hula gi Jesus.

31 Di madagoaa hua deelaa, gei nia dama agoago a Jesus ga helekai gi Mee, “Tangada Agoago, miami!”

32 Gei Mee ga helekai gi digaula, “Agu meegai i golo ala digi iloo goodou.”

33 Gei nia dama agoago a Maa ga daamada ga heheeu i nadau mehanga, “Ma tangada gu gaamai ana meegai gi Mee?”

34 Jesus ga helekai, “Agu meegai la go di daudali di hiihai o Tangada dela ne hagau mai Au, ge e haga lawa ana hegau bolo gi heia. 35 Goodou di godou kai i golo: ‘Nia malama e haa i golo, gei taugai gaa hagi.’ Malaa, au e helekai adu gi goodou: Mmada gi humalia gi di hadagee, nia huwa laagau la gu mmaadua, gu humalia di hagi. 36 Tangada dela e hagi, le e kae dono hui i dana moomee, geia e hagi gi di mouli dee odi. Deenei laa, tangada dela e dogi mo tangada dela e hagi, meemaa huogodoo e tenetene. 37 Di kai deenei le e donu, boloo: ‘Tangada e dahi e dogi, ge dahi e hagi.’ 38 Au ne hagau goodou, belee hagi di hadagee digi ngalua ginai goodou. Nia daangada ne ngalua gi di maa, gei goodou ga hagahumalia mai nadau ngalua.”

39 Digau Samaria dogologo i lodo di waahale deelaa ne hagadonu a Jesus i nnelekai di ahina dela ne hai: “Mee gu hagi mai agu mee huogodoo nogo hai.” 40 Gei di madagoaa digau o Samaria ne lloomoi gi Mee, digaula gu tangi gi Mee, bolo gii noho i nadau baahi, gei Jesus gaa noho i golo nia laangi e lua.

41 Digau dogologo gu hagadonu a Mee mai i ana agoago. 42 Gei digaula ga helekai gi di ahina, “Gimaadou gu hagadonu dolomeenei, hagalee mai i au helekai, go gimaadou hua ne bida hagalongo gi Mee. Gimaadou gu iloo bolo ma go Mee go tahida o di Hagamouli o henuailala.”

Jesus e hagahili di magi di tama daane tangada aamua

43 I muli dono noho i golo i nia laangi e lua, Jesus ga hagatanga, gaa hana gi Galilee. 44 Idimaa, Mee gu helekai, “Soukohp la hagalee hagalaamua i lodo dono guongo donu.”* 45 Dono dau i Galilee, nia daangada gu hagaahi mai a Mee, idimaa, digaula ne hula gi Tagamiami Pasoobaa i Jerusalem, gu gidee ana mee huogodoo nogo hai i Tagamiami.*

46 Jesus gaa hana labelaa gi Cana i Galilee, di gowaa a Mee ne huli nia wai gii hai nia waini. Tangada aamua oobidi i golo, dana dama daane e magi i Capernaum.* 47 Dono longono hua bolo Jesus gu hanimoi i Judea gi Galilee, mee gaa hana gi Mee, gaa dangi gi Mee gii hana gi Capernaum, e hagahili dana dama gu hoohoo gaa made. 48 Jesus ga helekai gi mee, “Tangada i goodou e hagadonu ai, maa goodou digi mmada gi nia mogobuna mono mee haga goboina dangada.”

49 Tangada aamua ga helekai, “Meenei, hanimoi dalia au i mua di made dagu dama.”

50 Jesus ga helekai gi mee, “Hana, dau dama la ga mouli.”

Taane deelaa gu hagadonu nnelekai a Jesus, gaa hana. 51 I dono hanadu hua gi dono hale, nia hege a maa ga heetugi gi mee mo nadau longo, “Dau dama la gu mouli!”

52 Mee ga heeu gi digaula di madagoaa behee dela ne humalia ai dana dama. Gei digaula ga helekai, “Di laa e dahi muli di oodee anaahi ne hili ai di magi o maa.” 53 Tamana gu langahia bolo deelaa di aawaa ne helekai Jesus boloo, “Dau dama la ga mouli.” Malaa, mee mo digau o dono hale huogodoo gu hagadonu. 54 Deenei di lua mogobuna Jesus ne hai i muli dono hanimoi i Judea gi Galilee.

5

Di hagahili i baahi di monowai

1 Nomuli, Jesus gaa hana gi Jerusalem gi tagamiami daumaha. 2 Di monowai i nnelekai Hebrew bolo Bethzatha, e hoohoo gi di Bontai Siibi i Jerusalem, e tuu ai nia balanda e lima i dono gili. 3 Digau magi dogologo e kiikii i hongo nia balanda aalaa, digau deegida, digau mmade nadau wae, mo digau deemee di ngalungalua. [Digaula e talitali hua nia wai di monowai gi milamila, 4 idimaa, hunu madagoaa hua tangada di langi o Dimaadua e haneia gi di monowai deelaa, e haga milamila nia wai. Tangada magi dela ga ulu matagidagi gi lodo nia wai ala gu ngalungalua, guu hili hua dono magi e de hilihili.]

5 Taane i golo, nogo magi i lodo nia ngadau e motolu maa walu. 6 Jesus gu gidee a mee e moe i golo, ge Ia gu iloo bolo mee nogo magi mai i mua loo, gei Mee ga heeu, “Goe e hiihai e hagahili?”

7 Taane magi ga helekai, “Meenei, dagu dangada e hagamaamaa au ai gi lodo di monowai ma ga ngalungalua. Au ga menege adu gi lodo, gei tangada gu i golo i ogu mua.”

8 Jesus ga helekai, “Duu i nua, dahi aga ina do moenge, haele!” 9 Gei taane deelaa gu limalima guu hili, ga dahi aga dono moenge, ga haele.

Di laangi ne hai di mee deenei, la di Laangi Sabad. 10 Gei digau aamua o Jew ga helekai gi tangada dela ne hagahili, “Dangi nei la di Laangi Sabad, e hai baahi gi tadau haganoho i dau dagidagi do moenge.”*

11 Gei mee ga helekai, “Tangada dela ne haga hili au, ne helekai mai bolo au gi dahi aga ina dogu moenge gi haele.”

12 Digaula ga heeu gi mee, “Taane la koai, dela ne helekai adu bolo goe gi heia di mee deenei?”

13 Gei taane dela ne haga hili le e de iloo ia Jesus. Idimaa, nia daangada dogologowaahee i di gowaa deelaa, gei Jesus guu ngala i mee.

14 Nomuli, Jesus ga gidee a mee i lodo di Hale Daumaha, ga helekai, “Hagalongo, goe gu humalia, malaa, hudee heia labelaa di huaidu gi dee tale adu labelaa di mee koia e huaidu.”

15 Taane deelaa gaa hana ga hagi anga gi digau aamua o Jew, bolo ma go Jesus dela ne haga hili ia. 16 Malaa, digaula ga daamada ga hagahuaidu a Jesus, i Mee dela ne haga hili dana dangada i di Laangi Sabad. 17 Jesus ga helekai, “Dogu Damana le e ngalua i nia madagoaa huogodoo, gei Au hogi e hai gi ngalua.”

18 Nnelekai aanei guu hai digau aamua o Jew gi hiihai huoloo bolo e daaligi Jesus gii made. Hagalee bolo Mee ne oho taganoho o di Laangi Sabad la hua, mo dana helekai dela bolo God la go dono Damana. Ana helekai la guu hai Ia gi tongaadahi gi God.

Di mogobuna a Tama

19 Malaa, Jesus ga helekai, “Au e hagi adu gi goodou di tonu bolo di Tama e deemee di bida hai ana mee hua i de Ia. Mee e hai hua nia mee ala e gidee Ia e hai go dono Damana. Nia mee ala e hai go Tamana, aalaa nia mee a Tama e hai. 20 Idimaa, Tamana e aloho i dana Dama ge e haga modongoohia ana mee ala e hai huogodoo gi dana Dama. Gei Mee ga haga modongoohia gi Mee nia mee humalia gi nonua, gei goodou huogodoo ga goboina. 21 Gadoo be Tamana dela e haga mouli aga digau mmade, ge e wanga di mouli gi digaula, di Tama hogi e wanga di mouli gi ginaadou ala e hiihai ginai e Ia. 22 Tamana la hagalee hai dana hagi aga. Mee guu wanga gi dana Dama di tonu e dohu di hagi aga, 23 bolo huogodoo gi hagalaamua ina Tama, be di godou hagalaamua Tamana. Be koai hua dela hagalee hagalaamua Tama, geia digi hagalaamua Tamana, dela ne hagau mai a Mee.

24 “Au e hagi adu gi goodou di tonu: Digau ala e longono agu helekai ga hagadonu a Mee dela ne hagau mai Au, e hai mee gi di mouli dee odi. Digaula hagalee hagi aga, guu too gi daha mo di made, guu hula gi di mouli. 25 Au e hagi adu gi goodou di tonu: Di madagoaa e dau mai, gei gu i kinei, di madagoaa digau mmade ga longono di lee o Tama a God, gei digau ala ne longono, ga mouli aga. 26 Gadoo be Tamana dela go taamada o di mouli, i di ala la hua, Mee ne hai dana Dama gii hai taamada o di mouli. 27 God guu wanga di mogobuna o di hagi aga gi Tama, idimaa, Mee go Tama Tangada. 28 Hudee goboina gi nia mee aanei. Di madagoaa ga dau mai, digau mmade huogodoo ga longono dono lee, 29 ga lloomoi gi daha mo nadau daalunga. Digau ala nogo haihai nia humalia, ga aala aga, ga mouli, gei digau ala nogo haihai nia huaidu, ga aala aga, ga hagaduadua.*

Nia hagadootonu o Jesus

30 “Au e deemee di hai agu mee i dogu hiihai. Au e hagamodongoohia aga gii hai be nnelekai a God, malaa, dagu hagamodongoohia aga le e donu, idimaa, Au hagalee hai agu mee ala e hiihai ginai. E hai hua go nia mee ala e hiihai ginai a Mee dela ne hagau mai Au.

31 “Maa Au ga hagamodongoohia aga hua Au, gei dagu hagamodongoohia ga hagalee gila bolo e donu.

32 “Malaa, tangada i golo e hagamodongoohia aga Au, gei Au e iloo bolo ana helekai i di Au le e donu. 33 Ma go John dela ne hagau ginai godou gau kae hegau, ana haga modongoohia i di Au le e donu.* 34 Ma hagalee hai bolo Au e hai gii hai dogu dangada haga modongoohia. Au e helekai hua i nia mee aanei, bolo gi mouli ai goodou. 35 John le e hai be di malama dela e ulaula ge e maahina, gei goodou gu hiihai gu tenetene hagabalua i dono maalama.

36 “Malaa, agu hagamodongoohia i golo, i baahi nua di hagamodongoohia ne hai go John: Nia mee Tamana bolo Au gi heia, aanei e hai ko Au, e haga modongoohia aga bolo Tamana la ne hagau mai Au.

37 “Tamana ne hagau mai Au gu haga modongoohia aga Au labelaa. Goodou digi longono dono lee, ge digi mmada gi ono golomada.* 38 Goodou digi daahia nnelekai a Maa i lodo godou manawa, i godou de hagadonu Tangada dela ne hagau mai go Mee. 39 Goodou e halahala gi lodo di Beebaa Dabu, idimaa, goodou e hagamaanadu bolo goodou ga gidee di mouli dee odi i lodo di maa, gei di Beebaa Dabu deenei le e helehelekai i di Au! 40 Gei goodou hagalee hiihai e loomoi e hai mee gi di mouli.

41 “Au hagalee hiihai gi di hagaamu o nia daangada. 42 Au e iloo bolo goodou nnagadilinga daangada, godou manawa aloho i God ai. 43 Au ne hanimoi i di mogobuna o dogu Damana, gei goodou digi hila mai gi di Au. Maa tangada ma gaa bida hanimoi hua i ono mogobuna, gei goodou e hila ang gi mee. 44 Goodou e hiihai hua e haga hagaamu i godou mehanga, gei goodou hagalee hiihai e halahala di hagaamu mai baahi o God. Malaa e hai behee, goodou e mee di hagadonu Au? 45 Hudee hagabaubau bolo ma ko Au dela e haga huaidu goodou gi dogu Damana. Moses, go mee dela go di godou hagadagadagagee, go mee dela e hagi aga godou huaidu. 46 Maa nei bolo goodou ne hagadonu huoloo a Moses, gei goodou belee hagadonu Au labelaa, idimaa, nia mee a mee ne hihi la ne hihi i di Au. 47 Gei maa goodou hagalee hagadonu nia mee a maa ala ne hihi, gei goodou le e hagadonu agu helekai behee?”

6

Jesus e haangai ana daane lima mana (5,000)

(Matthew 14.13-21; Mark 6.30-44; Luke 9.10-17)

1 Nomuli, Jesus ga duu adu laa lodo Tai o Galilee (dela e haga ingoo bolo Tiberias). 2 Dogologowaahee e daudali a Mee, i di nadau gidee ana mee haga goboina haga hili digau magi. 3 Jesus gaa hana gi di gowaa nnoonua, gaa noho i baahi ana dama agoago. 4 Tagamiami Pasoobaa la gu hoohoo mai. 5 Jesus gaa mmada gi digau dogologowaahee e lloomoi gi de Ia, gei Mee ga heeu gi Philip, “Dehee di gowaa e mee di hui mai tadau meegai e dohu di haangai nia daangada aanei?” 6 Mee ne helekai beenei belee hagamada Philip. Gei Mee e iloo hua dana mee belee hai.

7 Philip ga helekai, “Nia meegai ginigini dee bau gi digau aanei le hui gi nia bahihadu silber e logo i di lua lau.”

8 Tama agoago i golo dono ingoo go Andrew, tuaahina o Simon Peter, ga helekai gi Mee, 9 “Tama daane i ginei ana palaawaa e lima ge lua iga. Malaa, e dee dohu gi nia daangada huogodoo aanei!”

10 Jesus ga helekai gi digaula, “Haganoho ina digaula gii noho gi lala.” (Di gowaa deelaa e logo geinga tolo) Malaa, digau huogodoo guu noho gi lala. Nia daane holongo e lima mana (5,000). 11 Jesus ga dahi aga nia palaawaa, ga danggee gi God, ga duwwe gi digaula. Mee gaa hai nia iga labelaa beelaa, gei digaula huogodoo gu miami baagawa. 12 Di madagoaa digaula ne maaluu, Mee ga helekai gi ana dama agoago, “Hagabudu ina nia mee ala ne dubu, hudee hagauwwou ina.” 13 Gei digaula gu hagabudu nia maa huogodoo, guu haa nia gada e madangaholu maa lua ne dubu i nia palaawaa e lima, ala ne gai go nia daangada.

14 Nia daangada huogodoo ne gidee nia mee haga goboina a Jesus ne hai, ga helekai, “E donu huoloo, deenei soukohp dela belee hanimoi gi henuailala!” 15 Jesus gu iloo Ia bolo digaula ga lloomoi, ga huuhuuli Ia gii king, gei Mee gaa hana labelaa gi daha modogoia gi nia gonduu.

Jesus e haele i hongo nia wai

(Matthew 14.22-33; Mark 6.45-52)

16 Hiahi ia di mee, gei ana dama agoago ga lloo ia gi di tai, 17 gaa kaga gi hongo di boodi, gaa hula laa lodo di tai gi muli gi Capernaum. Gu booia di mee, gei Jesus digi hanimoi. 18 Di madangi guu gono maaloo, guu hai di tai gi bagibagia. 19 Nia dama agoago gu aalo di nadau boodi, holongo nia maele e dolu be e haa, gaa mmada gi Jesus e haele mai i hongo tai, gei digaula gu uli nadau gai, gu mmaadagu huoloo. 20 Jesus ga helekai, “Goodou hudee mmaadagu, ma ko Au.” 21 Digaula gu tenetene huoloo gu haga uda a Mee gi lodo di boodi, gei di boodi guu dau i di gowaa dela belee hula ginai digaula.

Nia daangada e halahala Jesus

22 Dono daiaa, gei digau dogologowaahee ala nogo noho i tongotai, gu gidee bolo ma di boodi hua e dahi dela nogo i golo. Digaula gu iloo, bolo Jesus digi hana dalia ana dama agoago, digaula ne hula hua mada ginaadou. 23 Nia boodi mai Tiberias ga lloomoi gi tongotai, hoohoo gi di gowaa digau dogologowaahee nogo gai nadau palaawaa, i muli hua Tagi ne hai dana danggee ang gi God. 24 Di madagoaa digau dogologowaahee ne gidee bolo Jesus gu hagalee i golo mo ana dama agoago, digaula gaa kaga gi nia boodi, gaa hula gi Capernaum, e halahala a Mee.

Jesus go di palaawaa haga mouli

25 Di madagoaa nia daangada ne gidee a Jesus i baahi i golo di tai, digaula ga helekai gi Mee, “Tangada Agoago, Goe ne dau i kinei ana hee?”

26 Jesus ga helekai, “Au e hagi adu gi goodou di tonu: Goodou e halahala Au, i godou maaluu di gai nia palaawaa, gei hagalee i godou modongoohia agu mogobuna. 27 Hudee ngalua gi nia meegai ala e mee di mooho. Ngaalua gi nia meegai ala iai di mouli dono hagaodi ai, ala e gowadu go Tama Tangada, idimaa, Tamana go God la guu wanga di maaga haga mogobuna gi hongo o Mee.”

28 Digaula ga heeu gi Mee, “Gimaadou e hai di madau aha, gii mee ai gimaadou di hai nia mee a God ala e hiihai ginai bolo gi heia?”

29 Jesus ga helekai, “Di mee a God e hiihai ginai gi heia bolo goodou gi hagadonu ina dana Dama dela ne hagau mai.”

30 Digaula ga heeu, “Di mogobuna behee dela e hai Kooe gaa mmada ginai gimaadou, ga hagadonu Goe? Goe gaa hai dau aha? 31 Madau maadua namua ne gai nadau ‘manna’ i lodo di anggowaa, be nia helekai di Beebaa Dabu e helekai boloo:

Mee ne wanga gi digaula

nia palaawaa mai di langi gi geina.”*

32 Jesus ga helekai, “Au e hagi adu gi goodou di tonu: Hagalee go Moses dela ne gowadu gi goodou nia palaawaa mai i di langi. Ma go dogu Damana dela e gowadu nia palaawaa donu mai i di langi. 33 Di palaawaa a God dela e gowadu, la go Mee dela ne haneia i di langi gaa wanga di mouli gi henuailala.”

34 Digaula ga tangi gi Mee, “Meenei, gaamai di palaawaa deenei i nia madagoaa huogodoo.”

35 Jesus ga helekai, “Au go di palaawaa haga mouli. Be koai hua dela ga hanimoi gi di Au, geia hagalee hiigai. Be koai hua dela e hagadonu Au, geia hagalee hieinu. 36 Au gu hagi adu gi goodou bolo goodou gu gidee Au, gei digi hagadonu. 37 Digau huogodoo ala ga gaamai go dogu Damana, ga lloomoi gi di Au. Gei Au hagalee kili digaula gi daha, 38 idimaa Au ne haneia i di langi belee hai di hiihai o Mee dela ne hagau mai Au, hagalee go dogu hiihai. 39 Deenei di hiihai o Maa dela ne hagau mai Au, bolo Au gi hudee diagia tei dangada i ginaadou ala ne gaamai go Mee, bolo gi haga mouli ina digaula huogodoo i di laangi hagaodi. 40 Idimaa, di hiihai dogu Damana le e hai bolo digau huogodoo ala ma gaa mmada gi Tama, ga hagadonu a Mee, ga hai mee gi di mouli dee odi. Gei Au ga haga mouli aga digaula i di laangi hagaodi.”

41 Digau o Jew ga daamada ga leelee hagamuhimuhi i Mee, idimaa, Mee ne helekai boloo, ‘Au go di palaawaa dela ne haneia i di langi.’ 42 Digaula ga helekai, “Taane deenei go Jesus, la hagalee go tama daane a Joseph? Gidaadou e iloo tamana mo tinana o Maa. Mee e helekai behee dela bolo Ia ne haneia i di langi?”

43 Jesus ga helekai, “Hudee leelee hagamuhimuhi i godou mehanga. 44 Tangada e mee di hanimoi gi di Au ai, maa Tamana dela ne hagau mai Au, digi dugu mai a mee, gei Au ga haga mouli aga a mee i di laangi hagaodi. 45 Ma guu lawa di hihi ai nia soukohp boloo,

‘Nia daangada huogodoo

le e kabe nadau mee mai God.’

“Digau huogodoo ala gu longono, guu kabe mai Mee, le e loomoi gi di Au.*

46 “Deenei la hagalee hai bolo tangada la guu mmada gi Tamana. Go Mee mai baahi o God, deelaa hua go Mee ne mmada gi Tamana. 47 Au e hagi adu di tonu: Koai e hagadonu Au, geia e hai mee gi di mouli dee odi.

48 “Au go di palaawaa o di mouli. 49 Godou maadua mmaadua nogo gai nadau ‘manna’ i lodo di anggowaa, gei digaula guu mmade. 50 Deenei di hai o di palaawaa dela ne haneia i di langi: Be koai hua dela gaa gai di maa, geia hagalee made. 51 Au go di palaawaa mouli dela ne haneia i di langi. Be koai hua ma gaa gai di palaawaa deenei, ia e mouli gaa hana hua beelaa. Di palaawaa dela e wanga ko Au gi mee, la go ogu goneiga bolo gi mouli ai henuailala.”

52 Deenei di mee ne hidi ai digau o Jew ne daamada ga lagalagamaaloo i nadau mehanga, ga heheeu, “Dehee di hai Taane deenei e mee di gaamai ono goneiga e gai go gidaadou?”

53 Jesus ga helekai, “Au e hagi adu di tonu: Maa goodou hagalee gai nia goneiga ge hagalee e inu nia dodo o Tama Tangada, goodou di godou mouli ai. 54 Be koai hua dela e gai ogu goneiga mo e inu ogu dodo, ia e hai mee gi di mouli dee odi, gei Au ga haga mouli aga a mee i di laangi hagaodi. 55 Idimaa, ogu goneiga la go nia meegai donu, gei ogu dodo la go nia wai inu donu. 56 Be koai hua gaa gai ogu goneiga, ga inu ogu dodo, ia e noho i ogu lodo, Au e noho i ono lodo. 57 Tamana dela e mouli ne hagau mai Au, gei Au e mouli mai i Mee. E hai gadoo be tangada dela ma gaa gai ogu goneiga, ia e mouli mai i di Au. 58 Deenei la go di palaawaa dela ne haneia i di langi. Di palaawaa deenei la hagalee hai be nia palaawaa o godou maadua mmaadua ne gai i mua, nomuli digaula gaa mmade. Tangada dela gaa gai di palaawaa deenei, e mouli gaa hana hua beelaa.”

59 Jesus ne hai ana helekai aanei i dono madagoaa nogo agoago i lodo synagogee i Capernaum.

Nnelekai o di mouli dee odi

60 Dogologo i ana dama agoago ne longono nnelekai aanei, ga helekai, “Di agoago deenei le e haingadaa. Ma koai e mee di hagalongo gi di maa?”

61 Jesus gu modongoohia nadau leelee logo, ga helekai gi digaula, “Nia helekai aanei gu haga paagege goodou? 62 E hai behee maa goodou gaa mmada gi Tama Tangada ma gaa hana gi nua gi di gowaa nogo noho iei Mee i mua? 63 Di Hagataalunga o God dela e dugu mai di mouli, gei nia mogobuna dangada le e balumee. Agu helekai le e gaamai di Hagataalunga haga mouli a God. 64 Gei hunu goodou hagalee hagadonu.” (Jesus gu modongoohia hua mai i di matagidagi digau ala hagalee hagadonu, mo tangada dela ga hagi anga Ia.) 65 Gei Mee ga duudagi adu boloo, “Deenei tadinga dagu mee ne hagi adu gi goodou boloo: Tangada e mee di hanimoi gi di Au ai, maa Tamana digi dumaalia anga.”

66 Mai i nia helekai aanei, digau dogologo i digau nogo daudali a Mee guu huli gi muli, gu diiagi a Mee. 67 Gei Jesus ga helekai gi ana dama agoago dilongoholu maa lua, “Gei goodou, goodou e hiihai e hula labelaa?”

68 Simon Peter ga helekai gi Mee, “Meenei Tagi, ma koai dela belee hula ginai gimaadou? Nia helekai ala e iai di mouli dee odi, la aalaa hua i do baahi.* 69 Gimaadou gu hagadonu ge gu iloo bolo Goe go di Tama Dabuaahia dela ne hanimoi i baahi o God.”

70 Jesus ga helekai, “Au ne hili goodou dilongoholu maa lua, gei tangada e dahi i goodou la tangada huaidu!” 71 Mee nogo leelee i Judas, tama daane Simon Iscariot. Ma e aha maa mee tangada e dahi i ana dama agoago, gei go mee dela ga hagi anga a Jesus.

7

Jesus mo ono duaahina daane

1 Nomuli, gei Jesus gaa hana laa lodo Galilee. Mee e de hiihai di hana gi Judea, idimaa, digau aamua o Jew e hiihai e daaligi a Mee gii made. 2 Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili o digau o Jew gu hoohoo gaa hai.* 3 Gei nia duaahina daane o Jesus ga helekai gi Mee, “Hana gi daha mo di gowaa deenei, hana gi Judea gi gidee au dama agoago au mee ala e haihai. 4 Deai tangada e hagammuni ana mee ala e haihai ai, maa ia e hiihai bolo nia daangada gi iloo e ginaadou eia. Heia henuailala hagatau gi modongoohia ginaadou Goe!” 5 Ono duaahina daane hogi hagalee hagadonu a Mee.

6 Jesus ga helekai gi digaula, “Di madagoaa dela e daudonu mai gi di Au, la digi dau mai. Nia madagoaa huogodoo e daudonu adu gi goodou. 7 Henuailala e hiihai adu gi goodou, gei e de hiihai mai, idimaa, Au e haga modongoohia i nia madagoaa huogodoo bolo ono hangaahai le e huaidu. 8 Goodou hula gi Tagamiami. Au hagalee hana, idimaa, di madagoaa dela e daudonu mai gi di Au, la digi dau mai.” 9 Mee ne helekai beenei, gaa noho hua i Galilee.

Jesus i Tagamiami o nia Damaa hale Hagaabili

10 I muli hua ono duaahina daane ne hula gi Tagamiami, gei Jesus guu hana labelaa, malaa, Mee ne hana hagammuni. 11 Digau aamua o Jew nogo halahala a Mee i Tagamiami deelaa. Digaula ga heheeu, “Mee i hee?”

12 Nia daangada dogologo e leelee haga moolee i Mee i nadau mehanga. Hunu daangada e helekai, “Mee tangada humalia.” Hunu daangada e helekai, “Deeai, Mee e halahalau nia daangada.” 13 Gei deai tangada e hagabooboo hagammaa ai, idimaa, digaula e mmaadagu i digau aamua o Jew.

14 Tagamiami ne hoohoo gaa lawa, gei Jesus gaa hana gi di Hale Daumaha, ga daamada ga agoago. 15 Digau aamua o Jew gu homouli, ga helekai, “Tangada deenei digi kuulu, gei Mee e iloo nia mee logo mai ihee?”

16 Jesus ga helekai gi digaula, “Agu agoago, la hagalee ni aagu, gei ne lloomoi i baahi o God, dela ne hagau mai Au. 17 Be koai hua dela e hiihai e hai nia mee a God ala e hiihai ginai, ia e iloo be agu agoago la ne lloomoi i baahi o God, be Au e helekai i ogu mogobuna. 18 Tangada dela ma ga helehelekai i deia, le e hiihai bolo ia e kae dono hagalaamua. Gei tangada dela e ngalua e hagalaamua Tangada dela ne hagau mai Ia, go Mee dela e donu, gei di kai tilikai i dono baahi ai. 19 E donu bolo Moses la gu gowadu gi goodou nia haganoho. Malaa, tangada i goodou ne daudali nia haganoho aalaa ai. Gei goodou e aha ala e hiihai bolo goodou e daaligi Au gii made?”

20 Digau dogologowaahee ga helekai, “Di hagataalunga huaidu i oo lodo! Ma koai belee daaligi Goe gii made?”

21 Jesus ga helekai, “Di mogobuna haga goboina e dahi ne hai ko Au, gei goodou huogodoo gu goboina huoloo. 22 Moses ne hai dana haganoho bolo gi sirkumsais ina godou dama daane (ma hagalee go Moses gei go godou maadua mmaadua ne daamada di maa), malaa, goodou e sirkumsais tama daane i di Laangi Sabad.* 23 Maa tama daane ga sirkumsais i di Laangi Sabad gi de mooho taganoho Moses, malaa goodou e hagawelewele mai gi di Au eiaha, be Au ne hai dagu dangada gi humalia i di Laangi Sabad?* 24 Hudee heia godou hagi aga laa daha. Hagi aga ina hua gi di mee dela e donu!”

Jesus go di Mesaia?

25 Hunu gau i digau Jerusalem e helekai, “Ma hagalee go Taane deenei dela e halahala go digau aamua belee daaligi gii made? 26 Mmada! Mee e agoago hua i mua digau dogologo, gei digaula hagalee helekai hai baahi gi Mee! Malaa, digaula gu iloo bolo Mee go di Mesaia? 27 Di madagoaa Mesaia ga hanimoi, tangada e iloo ai be Mee ne hanimoi i hee, gei gidaadou huogodoo e iloo be Mee deenei ne hanimoi i hee.”

28 Di madagoaa Jesus nogo agoago i lodo di Hale Daumaha, Mee ne helekai gi nua, “Goodou gu iloo donu Au, be Au tangada mai hee? Gei Au hagalee ne hanimoi hua i ogu mogobuna. Ma go Mee dela ne hagau mai Au le e donu. Gei goodou e de iloo a Mee, 29 gei Au e iloo a Mee, idimaa, Au ne hanimoi i baahi o Mee, go Mee ne hagau mai Au.”

30 Digaula belee kumi a Mee, gei tangada e dahi ne bili gi Mee ai, idimaa, dono aawaa la digi dau mai. 31 E dogologo digau i lodo digau dogologowaahee aanei ne hagadonu a Mee. Digaula ga helekai boloo, “Di Mesaia ga hanimoi, le e hai behee? Mee gaa hai ana mogobuna e mada logo i nia mogobuna a Taane deenei?”

Digau hagaloohi e hagau e kumi Jesus

32 Nia Pharisee gu longono nia leelee haga moolee digau dogologo i di gili o Jesus, gei digaula mo nia dagi hai mee dabu, ga hagau nadau gau hagaloohi e kumi a Jesus. 33 Jesus ga helekai, “Au e noho hua i godou baahi i di madagoaa bodobodo, nomuli gei Au gaa hana gi Mee dela ne hagau mai Au. 34 Goodou ga halahala Au, gei e dee gidee, idimaa, goodou e deemee di hula gi di gowaa dela ga iei Au.”

35 Nia dagi aamua o Jew ga helehelekai i nadau mehanga, “Mee gaa hana gi hee, dela ga deemee di gidee gidaadou? Mee gaa hana gi lodo nia waahale digau o Greece ala e noho tadau daangada, gaa hai ana agoago gi digau o Greece? 36 Mee ne helekai bolo gidaadou ga halahala Ia, gei e dee gidee, gei gidaadou e deemee di hula gi di gowaa dela gaa noho eia. Dono hadinga bolo aha?”

Nia wai haga mouli

37 Di laangi haga muliagina Tagamiami deelaa la di laangi koia e hagalabagau, gei Jesus gaa duu gi nua, ga helekai gi nua loo, “Be koai hua gu hieinu, geia gi hanimoi gi di Au.* 38 Be koai hua dela ga hagadonu Au, geia gi inumia. Idimaa di Beebaa Dabu e helekai boloo,

‘Nia wai haga mouli

ga hali mai i dono baahi.’ ”*

39 Jesus ne helekai i di gili di Hagataalunga dela ga hai mee ginai digau ala ga hagadonu Ia. Di madagoaa deelaa, gei di Hagataalunga digi haneia, idimaa, Jesus digi haga uda ginai di madamada.

Di hinihini mehanga nia daangada

40 Hunu gau i lodo digau dogologowaahee aanei, gu longono a Mee ne helekai beenei. Digaula ga helekai, “Taane deenei la soukohp donu.”

41 Hunu gau e helekai, “Mee go di Mesaia.”

Gei hunu gau e helekai, “Di Mesaia la hagalee hanimoi i Galilee. 42 Di Beebaa Dabu e helekai bolo di Mesaia le e gila mai i di madawaawa o King David, e haanau mai i Bethlehem di waahale a David.”* 43 Digau dogologowaahee aalaa guu noho hagabuulinga dagidahi i di gili o Jesus. 44 Hunu gau bolo ginaadou e kumi a Mee, ge tangada ne bili gi Mee ai.

Tee hagadonu digau aamua o Jew

45 Digau hagaloohi gaa hula gi muli, gei nia dagi hai mee dabu, mo nia Pharisee ga heeu, “Goodou e aha digi laha mai a Mee?”

46 Nia gau hagaloohi ga helekai, “Ma deai tangada e helehelekai be Tangada deenei ai!”

47 Gei nia Pharisee ga helekai, “Mee gu halahalau goodou labelaa? 48 Goodou gu iloo be di maa tangada aamua be di Pharisee i golo gu hagadonu a Mee? 49 Digau dogologowaahee aanei e de iloo nia haganoho Moses, gaa hidi ai digaula gaa noho i lala di hagahalauwa a God!”

50 Di Pharisee e dahi, go Nicodemus, taane dela ne hana ga heetugi gi Jesus i mua, ga helekai gi digaula,* 51 “Di tonu o tadau haganoho le e hai bolo gidaadou e deemee di haga huaidu nia daangada i mua di iloo di mee dela ne hai.”

52 Gei digaula ga helekai, “Goe tangada Galilee labelaa? Daulia di Beebaa Dabu, gei goe ga iloo bolo ma soukohp ne hanimoi i Galilee ai!”

8

Di ahina ne boogia di hai be di manu

[ 1 Gei digaula huogodoo gaa hula dagidahi gi nadau hale, gei Jesus gaa hana gi di Gonduu Olib. 2 Luada loo dono daiaa, Mee gaa hana gi muli gi di Hale Daumaha. Digaula huogodoo ga dagabuli mai gi baahi o Mee, ge Ia gaa noho gi lala, ga daamada ga aago digaula. 3 Digau haga donudonu haganoho mo nia Pharisee ga laha mai di ahina ne kumi nogo hai di huaidu hai be di manu, ga haga duu a mee i mua digaula huogodoo. 4 Digaula ga helekai gi Jesus, “Tangada Agoago, di ahina deenei ne kumi i dana hai di huaidu hai be di manu. 5 I lodo tadau haganoho, Moses e helekai bolo di ahina beenei, le e dilidili gii made. Malaa, Goe ga helekai bolo aha?”* 6 Digaula ne hai nadau heeu belee hagahala a Jesus. Gei Mee ga hagahaa gi mua, gaa hihi gi hongo di gelegele gi dono madaalima. 7 Di madagoaa digaula e tuu i golo, e haihai nadau heeu gi Mee, gei Mee ga duu aga gi nua, ga helekai gi digaula, “Be koai hua i goodou digi hai dana hala, daamada dilidilia a mee.” 8 Gei Mee ga hagahaa labelaa gi mua, gaa hihi gi hongo di gelegele. 9 Di madagoaa hua digaula ne longono nia mee aanei, digaula huogodoo ga hagadau dagidahi gaa hula, digau mmaadua i mua. Jesus gaa dubu modogoia, gei di ahina deelaa e duu hua i golo. 10 Jesus ga duu aga, ga helekai gi mee, “Aahee digaula? Ma tangada ne dubu i golo ai belee hagahuaidu goe?”

11 Di ahina deelaa ga helekai, “Meenei, ma tangada ai.”

Jesus ga helekai, “E humalia, Au hogi hagalee hagahuaidu goe. Hana, hudee heia labelaa di huaidu!”]

Jesus go di maalama o henuailala

12 Jesus ga helekai labelaa gi nia Pharisee, “Au go di maalama o henuailala. Be koai hua dela e daudali Au, geia e hai mee gi di maalama o di mouli, ge hagalee e haele i lodo di bouli.”*

13 Nia Pharisee ga helekai gi Mee, “Dolomeenei gei Goe e haga modongoohia hua Goe. Au helekai nogo helekai iei Goe, la ono hagahonu ai.”*

14 Jesus ga helekai, “Deeai. Ma e aha maa Au ne haga modongoohia hua Au, gei agu helekai le e donu, idimaa, Au e iloo be Au ne hanimoi i hee ge e hana gi hee. Goodou e de iloo be Au ne hanimoi i hee ge e hana gi hee. 15 Goodou e hagi aga tangada i di iloo o tangada. Gei Au e hagalee hagi aga tangada. 16 Maa bolo Au gaa hai dagu hagi aga, dagu hagi aga le e donu, idimaa, Au hagalee modogoau hua. Tamana dela ne hagau mai Au, le e madalia Au. 17 Ma e hihi i lodo di godou haganoho bolo nia daangada hagadootonu dogolua ma gaa donu gi di mee e dahi, nnelekai meemaa le e donu.* 18 Au dela e haga modongoohia aga dagu baahi, gei Tamana dela ne hagau mai Au, le e haga modongoohia aga labelaa i di Au.”

19 Digaula ga heeu gi Mee, “Do damana la i hee?”

Jesus ga helekai, “Goodou e de iloo Au mo dogu Damana. Maa goodou bolo ne iloo goodou Au, gei goodou gu iloo labelaa dogu Damana.”

20 Jesus ne helehelekai nia mee aanei huogodoo, i dono madagoaa nogo agoago i di Hale Daumaha i di gowaa dela e dugu ai tebedebe hai tigidaumaha. Gei tangada ne kumi a Mee ai, idimaa, di madagoaa o Maa digi dau mai.

Goodou e deemee di hula gi di gowaa dela e hana ginai Au

21 Jesus ga helekai labelaa gi digaula, “Au gaa hana gi daha, goodou ga halahala Au, gei goodou gaa mmade i lodo godou huaidu. Goodou e deemee di hula gi di gowaa dela e hana ginai Au.”

22 Gei digau aamua o Jew ga helekai, “Mee e helekai bolo gidaadou e deemee di hula gi di gowaa dela e hana ginai e Ia. Deenei le e hai dono hadinga bolo Mee ga daaligi Ia gii made?”

23 Jesus ga helekai, “Goodou digau ni henuailala, gei Au ne haneia i nua. Goodou digau henuailala, gei Au hagalee tangada o henuailala. 24 Deelaa laa Au e hagi adu gi goodou, bolo goodou gaa mmade i lodo godou huaidu. Maa goodou hagalee hagadonu bolo Au Dela Ko Au, gei goodou gaa mmade i lodo godou huaidu.”

25 Digaula ga heeu gi Mee, “Goe koai?”

Jesus ga helekai, “Guu lawa di hagi adu ko Au i taamada loo! 26 Nia mee logowaahee belee helekai iei Au i goodou. Nia mee logowaahee belee haga huaidu ai goodou. Tangada ne hagau mai Au, go Mee dela e donu huoloo, gei Au ne hagi ang gi henuailala nia mee ala ne longono iei au mai baahi o Mee.”

27 Digaula digi modongoohia bolo Jesus nogo helehelekai gi ginaadou i Tamana. 28 Gei Mee ga helekai gi digaula, “Di godou madagoaa ma ga daudau gi nua Tama Tangada, goodou ga iloo laa, bolo Au Dela Ko Au. Gei goodou ga iloo labelaa, bolo Au hagalee hai agu mee hua i di Au. Au e helekai hua i nia mee o dogu Damana bolo gi helekai ai. 29 Mee dela ne hagau mai Au, le e madalia Au. Mee digi diagia Au gi modogoau, idimaa, Au e hai nia mee ala e hiihai ginai Mee i nia madagoaa huogodoo.”

30 Digau dogologo ala ne longono nia mee a Jesus nogo helehelekai ai, gu hagadonu a Mee.

Di tonu e haga dagaloaha

31 Jesus ga helekai gi digau ala gu hagadonu Ia, “Maa goodou ma ga daudali agu agoago, goodou guu hai nia dama agoago donu ni aagu. 32 Goodou ga iloo di tonu, gei di tonu ga haga mehede goodou.”

33 Digaula ga helekai, “Gimaadou nia hagadili ni Abraham. Gimaadou digi hai hege gi nia daangada. Goe e helekai bolo gimaadou ga haga maahede behee?”*

34 Jesus ga helekai, “Au e hagi adu gi goodou di tonu: Digau huogodoo ala e huaidu, la nia hege ni di huaidu. 35 Di hege la hagalee tangada donu ni di madahaanau. Gei tama daane la tangada donu ni di madahaanau gaa hana hua beelaa. 36 Maa di Tama ga haga mehede goodou, gei goodou gu maahede donu. 37 Au e iloo bolo goodou nia hagadili ni Abraham, gei goodou e hagamada belee daaligi Au gii made, idimaa, goodou ala hagalee daudali agu agoago. 38 Au e helehelekai i nia mee o dogu Damana ne hagi mai, gei goodou e hai nia mee di godou damana ne hagi adu.”

39 Digaula ga helekai, “Di madau damana la go Abraham!”

Jesus ga helekai, “Maa nei bolo e donu bolo goodou nia dama ni Abraham, goodou belee hai nia mee a maa nogo hai. 40 Agu mee huogodoo ala nogo hai, le e hagi adu gi goodou di tonu, dela ne hagalongo ginai Au mai baahi o God. Dolomeenei, gei goodou e hagamada belee daaligi Au gii made. Abraham digi hai dana mee beenei! 41 Goodou e hai nia mee di godou damana nogo hai.”

Gei digaula ga helekai, “Ma go God dela go di madau damana. Gimaadou nia dama donu ni Mee.”

42 Jesus ga helekai gi digaula, “Maa nei bolo God la Tamana donu ni goodou, goodou la belee aloho i di Au, idimaa, Au ne hanimoi i baahi o God, gei dolomeenei Au gu i ginei. Au hagalee ne hanimoi hua i di Au, go Mee ne hagau mai Au. 43 Goodou e aha ala digi modongoohia agu helekai? Goodou hagalee modongoohia, idimaa, goodou e deemee di hagalongo gi agu helekai. 44 Goodou nia dama ni Setan, di godou damana, gei goodou e hiihai e daudali di hiihai di godou damana. Mai loo i taamada, gei mee tangada daaligi dangada gii made. Mee digi madalia loo di baahi dela e donu, idimaa, ma deai di tonu i ono lodo ai. Di madagoaa mee ma ga helekai kai tilikai, mee e hai hua go dono iloo mai ono lodo, idimaa, mee tangada hai kai tilikai, gei mee la go tamana o nia kai tilikai huogodoo. 45 Gei Au e helekai nia helekai ala e donu, deelaa di godou mee ne de hagadonu Au. 46 Ma koai i goodou e mee di haga modongoohia aga bolo Au gu ihala, guu hai di huaidu? Maa Au e helekai i di tonu, goodou e aha ala hagalee hagadonu Au? 47 Tangada dela ne hanimoi i baahi o God, e hagalongo gi nia helekai a God. Go goodou hua ala hagalee mai baahi o God, deelaa di mee e de hagalongo ai goodou.”

Jesus mo Abraham

48 Digaula ga heeu adu gi Jesus, “Madau helekai la hagalee donu di helekai bolo goe tangada Samaria, di hagataalunga huaidu i oo lodo?”

49 Jesus ga helekai, “Dogu hagataalunga huaidu ai. Au e hagalaamua dogu Damana, gei goodou e haga balumee Au. 50 Au hagalee halahala dogu hagalaamua. Tangada i golo dela e halahala di maa, gei go Mee dela e donu dana hagi aga. 51 Au e hagi adu gi goodou di tonu: Be koai hua dela ga daudali agu helekai, geia hagalee loo e made.”

52 Digau o Jew ga helekai gi Mee, “Dolomeenei, gei gimaadou guu donu bolo di hagataalunga huaidu i oo lodo. Abraham guu made, nia soukohp guu mmade, gei Goe e helekai bolo be koai hua dela ga daudali au agoago, geia hagalee loo e made. 53 Madau damana Abraham guu made. Goe e helekai bolo Goe e mada aamua i mee? Nia soukohp e mmade labelaa. Goe e hai bolo Goe koai?”

54 Jesus ga helekai gi digaula, “Maa Au gaa bida hagalaamua Au, dogu hagalaamua dono hadinga ai. Tangada dela e hagalaamua Au, la dela go dogu Damana, go Mee dela e helekai ai goodou bolo go di godou God. 55 Goodou digi iloo a Mee, gei Au e iloo a Mee. Maa Au ne helekai bolo Au e de iloo e Au a Mee, Au tangada hai kai tilikai be goodou. Au e iloo a Mee, ge e daudali ana helekai. 56 Di godou damana go Abraham guu tene gi dono mmada gi dogu hanimoi. Mee guu mmada gu tenetene.”

57 Digaula ga helekai, “O ngadau digi madalima, gei Goe bolo Goe gu gidee Abraham?”

58 Jesus ga helekai, “Au e hagi adu gi goodou di tonu: I mua Abraham ne haanau, gei Au Dela Ko Au gu i golo.”

59 Digaula belee dilidili a Mee gi nia hadu, gei Jesus ga haga ngala Ia, ga hagatanga gi daha mo di Hale Daumaha.

9

Jesus e hagahili taane ne haanau deegida

1 Di madagoaa Jesus ne heehee adu, Mee ga gidee taane deegida mai i dono haanau. 2 Ana dama agoago ga helekai adu gi Mee, “Meenei Tangada Agoago, di huaidu ni ooi dela ne hidi ei mee ga haanau deegida? Di huaidu ni mee, be di huaidu ni ono maadua?”

3 Jesus ga helekai, “Dono deegida la hagalee ne hidi mai i ono huaidu be nia huaidu o ono maadua. Hagalee nia huaidu ni mee, be ni tamana, be ni tinana ala ne hidi iei mee ga dee gida. Mee e dee gida belee haga kila aga nia mogobuna o God i baahi o mee. 4 I di aa, gidaadou e hai gii hai nnegau a Tangada dela ne hagau mai Au, idimaa, di boo ga dau mai, tangada e mee di ngalua ai. 5 Dogu noho i henuailala, ko Au go di maalama o henuailala.”*

6 I muli dana helehelekai nia mee aanei, Jesus gaa bui ana haawale, ga unugi gi nia gelegele pigi, gaa hunu gi nia golomada o taane deelaa, 7 ga helekai gi mee, “Hana gaugaulia o golomada i di monowai Siloam. (Telekai deenei la dono hadinga bolo “Hagau”), gei taane deelaa gaa hana, ga gaugau ono golomada, ga hanimoi, gu gidee ia.

8 Digau nogo noho hoohoo gi mee, mo digau ala nogo gidee a mee nogo hai ana madamadau mee i mua, ga heheeu, “Ma hagalee go taane deenei dela nogo madamadau ana mee?”

9 Hunu gau e helekai, “Go mee deenaa.”

Hunu gau e helekai, “Deeai, hagalee go mee, mee e dina gi mee.”

Gei taane deelaa ga helekai aga, “Au go mee.”

10 Digaula ga heeu gi mee, “O golomada la ne hai behee ga gidee?”

11 Mee ga helekai, “Taane dela e haga ingoo bolo Jesus, ne hai ana gelegele pigi, gaa hunu gi ogu golomada, ga helekai mai bolo gii hana gi Siloam, gaugaulia ogu golomada, gei au gaa hana. Di madagoaa hua dela ne gaugau ogu golomada, gei au gu gidee.”

12 Digaula ga heeu labelaa, “Mee i hee?”

Mee ga helekai, “Au e de iloo.”

Nia Pharisee e halahala di hai o di haga hili

13 Gei digaula gaa lahi taane deelaa nogo deegida gi baahi nia Pharisee. 14 Di laangi Jesus ne hai ana gelegele pigi ga hagahili nia golomada o taane deelaa, la di Laangi Sabad. 15 Nia Pharisee ga heeu labelaa gi taane deelaa di hai ne gidee ia. Gei mee ga hagi anga gi digaula, “Mee ne wanga ana gelegele pigi gi ogu golomada, gei au ga gaugau ogu golomada, dolomeenei gei au gu gidee.”

16 Hunu Pharisee ga helekai, “Taane dela ne hai di mee deenei, hagalee ne hanimoi i baahi o God, idimaa, Mee hagalee haga kila aga nia haganoho o di Laangi Sabad.”

Gei hunu ginaadou e helekai, “Tangada huaidu le e mee di hai nia hagadilinga mogobuna beenei?” Digaula gu waewae ginaadou guu noho geegee.

17 Nia Pharisee ga heeu labelaa gi taane deelaa, “Goe e helekai bolo taane ne hai o golomada gi gidee, e haga ingoo kooe bolo aha?”

Mee ga helekai, “Mee go soukohp.”

18 Digau aamua o Jew hagalee hiihai e hagadonu bolo mee nogo deegida i mua ga nomuli ga gidee. Gei digaula ga gahigahi mai nia maadua o maa, 19 ga heeu gi meemaa, “Tama daane ni goolua deenei? Goolua e helekai bolo mee ne haanau deegida? Malaa, mee e aha dela gu gidee dolomeenei?”

20 Nia maadua o maa ga helekai, “Gimaua e iloo di mau dama daane, gimaua e iloo bolo mee ne haanau deegida. 21 Gei gimaua e de iloo be mee ne aha dela gaa mee di gidee dolomeenei, koai ne hai nia golomada o maa gi aala. Heeu gi mee, mee gu madua, guu mee hua dana helekai.” 22 Nia maadua o maa ne helekai beenei i di nau mmaadagu i digau aamua o Jew, idimaa, digaula guu buni bolo tangada dela ga haga modongoohia a Mee bolo Jesus go di Mesaia, digaula ga hagabagi tangada gi daha mo synagogee. 23 Dela di mee nia maadua o maa ne helekai, “Mee gu madua, heeu gi mee.”

24 Digaula ga gahi mai haga lua taane dela ne haanau mai deegida, ga helekai adu gi mee, “Hagamodu i mua o God, bolo goe e helekai i di tonu. Gimaadou e iloo bolo taane dela ne hagahumalia goe, la taane hai mee hala.”

25 Taane deelaa ga helekai, “Au e de iloo be Mee taane hai mee hala be deeai, gei au e iloo bolo au nogo deegida, dolomeenei gei au gu gidee.”

26 Digaula ga heeu, “Mee ne hai dana aha adu gi di goe? Mee ne hai o golomada gi gidee behee?”

27 Mee ga helekai, “Au guu lawa dagu hagi adu gi goodou, gei goodou hagalee hagalongo. Goodou e aha ala e hiihai e hagalongo labelaa? Holongo goodou e hiihai labelaa e hai nia dama agoago ni Mee?”

28 Digaula ga haganneennee a mee ga helekai, “Goe di tama agoago ni Mee, gimaadou nia dama agoago ni Moses. 29 Gimaadou e iloo bolo God gu helekai gi Moses, gei Tangada deelaa, gimaadou e de iloo di gowaa dela ne hanimoi iei Mee.”

30 Taane ga helekai, “Di mee haga goboina deelaa! Goodou e de iloo di gowaa dela ne hanimoi Taane deelaa, gei Mee ne haga hili ogu golomada! 31 Gidaadou e iloo bolo God la hagalee hagalongo gi digau hai mee hala, Mee e hagalongo hua gi digau ala e hagalaamua Ia mo di haga gila aga dono hiihai. 32 Mai taamada o henuailala, deai tangada ne longono bolo tangada i golo ne haga gidee nia golomada tangada deegida mai i dono haanau. 33 Maa taane deenei la hagalee mai baahi o God, Mee e deemee di hai ana mee!”

34 Digaula ga helekai, “Goe ne haanau, ga madua aga i lodo di huaidu, goe bolo e agoago mai gimaadou?” Gei digaula ga hagabagi a mee gi daha mo synagogee.

Tee gida di baahi gi di hagataalunga

35 Jesus ne longono bolo digaula gu hagabagi taane deelaa gi daha mo synagogee, ga gidee Ia a mee, ga heeu, “Goe e hagadonu Tama Tangada?”

36 Taane ga helekai, “Meenei, hagia mai Taane deenei, gii mee au di hagadonu a Mee!”

37 Jesus ga helekai gi mee, “Goe gu gidee a Mee, go Mee dela e leelee adu gi di goe dolomeenei.”

38 Taane deelaa ga helekai, “Meenei dogu Dagi, au gu hagadonu!” ga dogoduli ia i mua o Jesus.

39 Jesus ga helekai, “Au ne hanimoi gi henuailala belee hai dagu hagi aga. Digau deegida ga gidee, gei digau ala e gidee ga dee gida.”

40 Hunu Pharisee ala i di gowaa deelaa gu longono ana helekai, ga heeu, “Ma e hai be au helekai bolo gimaadou gu dee gida labelaa?”

41 Jesus ga helekai, “Maa goodou e dee gida, gei godou huaidu ai. Gei goodou e helekai bolo goodou e gidee, dono hadinga bolo godou huaidu la i golo hua.”

10

Di ala kai o tangada hagaloohi siibi

1 Jesus ga helekai, “Au e hagi adu gi goodou di tonu: Tangada dela hagalee e ulu i di bontai di abaaba siibi, gei e gaga gi lodo i tuai gowaa, la tangada gaiaa. 2 Tangada dela e ulu i di bontai, deelaa tangada hagaloohi siibi donu. 3 Tangada dela e madamada humalia di bontai, le e huge di bontai gi mee. Nia siibi e longono dono lee ma ga gahigahi nadau ingoo, gaa dagi ginaadou gi malaelae. 4 Mee gaa dagi digaula gi malaelae, gaa hana i mua digaula, nia siibi ga daudali a mee, idimaa, digaula e iloo dono lee. 5 Digaula hagalee daudali tangada gee, e llele hua gi daha mo mee, idimaa, digaula e de iloo dono lee.”

6 Jesus ne hagi anga dana ala kai deenei gi digaula, gei digaula digi modongoohia be Mee ne helekai bolo aha.

Jesus tangada hagaloohi siibi humalia

7 Jesus ga helekai labelaa, “Au e hagi adu gi goodou di tonu: Au go di bontai di abaaba siibi. 8 Digau huogodoo ala ne lloomoi i ogu mua, la digau gaiaa mo digau dada mee, gei nia siibi digi hagalongo gi digaula. 9 Au go di bontai. Be koai hua dela ga ulu i di Au, le e haga mouli. Mee ga ulu gi lodo, ga ulu gi daha, e gidee ia ana meegai. 10 Tangada gaiaa e hanimoi hua belee gaiaa, e daaligi gii made mo di oho gi daha. Gei Au ne hanimoi bolo gi mouli goodou i di mouli hagatau.

11 “Au go tangada hagaloohi siibi humalia, tangada hagaloohi siibi humalia le e wanga dehuia dono mouli gi ana siibi. 12 Tangada ngalua, dela hagalee tangada hagaloohi siibi donu, ge hagalee hai mee gi nia siibi, dono madagoaa ma gaa mmada gi di paana lodo geinga e hanimoi, gei mee ga diiagi nia siibi gaa lele, gei di paana lodo geinga ga waluwalu nia siibi gi lellele dagidahi. 13 Tangada ngalua le e lele hua gi daha, idimaa, mee tangada ngalua, ge hagalee haa manawa i nia siibi. 14 Au tangada hagaloohi siibi humalia. Au e iloo e Au agu siibi, gei agu siibi e iloo e ginaadou Au. 15 E hai be Tamana dela e iloo Au, gadoo be Au dela e iloo Tamana. Au e wanga dehuia dogu mouli i agu siibi.* 16 Nia siibi labelaa i golo ni aagu, gei digaula hagalee i lodo di abaaba siibi deenei. Gei Au e hai gi laha mai digaula labelaa. Digaula ga longono dogu lee, gei digaula gaa hai di hagabuulinga siibi hua e dahi, e hai di nadau dangada hagaloohi siibi hua e dahi.

17 “Tamana le e aloho i di Au, idimaa, Au dela e wanga dogu mouli, bolo gi hai mee labelaa ginai. 18 Deai tangada e daa dogu mouli gi daha mo Au ai. Ko Au hua e bida wanga dogu mouli. Au ogu donu e wanga dogu mouli, gei Au ogu donu e daa di maa labelaa. Deenei di mee dogu Damana ne hai mai bolo Au gi heia.”

19 Nnelekai aanei la guu hai nia daangada gii noho waewae geegee. 20 Digau dogologo i digaula e helekai boloo, “Di hagataalunga huaidu la guu noho i baahi o Mee, Mee gu boiboi. Goodou e hagalongo gi Mee eiaha?”

21 Gei hunu gau e helekai, “Tangada iai di hagataalunga huaidu, hagalee leelee beenei! Di hagataalunga huaidu e mee di haga gidee tangada deegida behee?!”

Digau o Jew e haga balumee a Jesus

22 Di madagoaa gu dau mai e hai ai Tagamiami e hagadabu di Hale Daumaha i Jerusalem i lodo di madagoaa magalillili. 23 Jesus e heehee i hongo di “Balanda Solomon” i lodo di Hale Daumaha, 24 gei digau o Jew ga haganiga mai a Mee ga helekai, “E waalooloo behee go dau haga gologolo gimaadou beenei? Hagia mai haga huudonu, be ma Kooe go di Mesaia?”

25 Jesus ga helekai, “Au guu lawa di hagi adu gi goodou, gei goodou hagalee hagadonu Au. Nia hegau haga goboina ala nogo hai ko Au i di mogobuna dogu Damana, ne haga modongoohia aga Au. 26 Goodou hagalee hagadonu, idimaa, goodou hagalee nia siibi ni aagu. 27 Agu siibi e hagalongo gi dogu lee. Au e iloo digaula, gei digaula e daudali Au. 28 Au e wanga di mouli dee odi gi digaula, digaula hagalee mmade, ge tangada e daa digaula gi daha mo Au ai. 29 Nia mee Tamana ne gaamai gi di Au le koia e aamua i nia mee huogodoo, tangada e mee di kae nia maa gi daha mo dogu Damana ai. 30 Tamana mo Au le e dahi.”

31 Gei nia daangada ga ogo labelaa nadau hadu belee dilidili a Mee. 32 Jesus ga helekai gi digaula, “Au guu hai agu hegau haga goboina humalia e logo i godou mua, aalaa nia mee ni Tamana ne gaamai bolo gi heia. Malaa, di mogobuna dehee i nia maa dela belee dilidili iei Au go goodou?”

33 Digaula ga helekai, “Gimaadou hagalee dilidili Goe i au hegau humalia ne hai. Gimaadou e dilidili Goe, idimaa, Goe e hagahuaidu a God. Goe tangada hua, gei Goe e helekai bolo Goe go God.”*

34 Jesus ga helekai, “Ma guu lawa di hihi i lodo godou haganoho donu bolo God gu helekai bolo goodou la nia god.* 35 Gidaadou gu iloo bolo nnelekai di Beebaa Dabu le e donu gaa hana hua beelaa, gei God ne hagaingoo digau ala ne wanga ginai ana helekai bolo nia god. 36 Gei mai gi di Au, Tamana ne hilihili Au ga hagau mai gi henuailala. Malaa, e hai behee go di godou helekai bolo Au e hagahuaidu a God, idimaa, Au dela ne helekai bolo Au go Tama a God? 37 Hudee hagadonu ina Au maa Au hagalee hai nia mee o dogu Damana e hiihai ginai gi heia. 38 Maa agu mee ala e hai la go nnegau o dogu Damana, e aha dela goodou hagalee hagadonu Au, goodou belee hagadonu hua agu hegau haga goboina, gei goodou ga iloo mo di modongoohia bolo Tamana le e noho i ogu lodo, gei Au e noho i ono lodo.”

39 Digaula belee kumi a Mee labelaa, gei Mee gu haga ngala eia gi daha mo digaula.

40 Gei Jesus gaa hana labelaa gi muli gi di baahi dela i golo di monowai Jordan i di gowaa John nogo hai ana babdais, gaa noho i golo.* 41 Digau dogologo ne loomoi gi Mee, ga helehelekai, “John digi hai ana mogobuna haga goboina, gei ana helekai huogodoo i di gili Tangada deenei, le e donu.” 42 Digau dogologo nogo i golo gu hagadonu a Mee.

11

Di made o Lazarus

1 Taane magi dono ingoo go Lazarus, e noho i Bethany. Bethany la go di guongo dela e noho ai a Mary mo dono duaahina ahina go Martha.* 2 (Mary deenei la go Mary ne llingi dana lolo kala gi nia wae o Tagi, ga omo gi nia ngaahulu o dono libogo, dono duaahina go Lazarus nogo magi.)* 3 Taga haanau ahina deelaa gaa hai di nau hegau gi Jesus boloo, “Meenei Tagi, do ehoo hagaaloho la guu magi.”

4 Di madagoaa Jesus ne longono, geia ga helekai, “Di hagaodi o di magi deenei la hagalee go di made o Lazarus. Di mee deenei ne hai belee haga madamada a God, ne hai labelaa di mee e haga madamada Tama a God.”

5 Jesus e aloho i Martha, mo dono duaahina ahina, mo Lazarus. 6 Jesus gu longono bolo Lazarus guu magi, malaa, Mee guu noho hua i di gowaa deelaa i nia laangi e lua. 7 Nomuli, gei Mee ga helekai gi ana dama agoago, “Gidaadou gaa hula gi muli gi Judea.”

8 Ana dama agoago ga helekai, “Meenei, Tangada Agoago, nia laangi dulii ne too gi daha, gei nia daangada nogo hiihai e dilidili Goe, gei Goe e helekai bolo Goe e hana labelaa gi muli?”

9 Jesus ga helekai, “Di laangi e dahi e madangaholu maa lua ono aawaa, hagalee hai beelaa? Digau ma ga heehee i di aa, la hagalee tingatinga, idimaa, digaula e gidee di maalama o henuailala. 10 Maa digaula ga taele i di boo, le e tingatinga, idimaa, di maalama la hagalee i nadau baahi.” 11 Jesus ne helekai nia mee aanei, ga duudagi adu, “Tadau ihoo Lazarus la guu kii. Au e hana, e hangahanga a mee.”

12 Ana dama agoago ga helekai gi Mee, “Meenei, maa mee e kii, mee ga humalia hua.”

13 Nnelekai a Jesus le e hai bolo Lazarus la guu made, gei digaula e hagamamaanadu bolo Mee ne helekai bolo Lazarus e kii hua. 14 Jesus ga haga modongoohia haga madammaa gi digaula, “Lazarus la guu made. 15 Gei Au e tenetene i goodou, i di Au hagalee nogo madalia a mee, bolo gi hagadonu goodou. Gidaadou gaa hula gi mee.”

16 Thomas (dela e haga ingoo bolo Didymus) ga helekai ang gi ono ehoo dama agoago, “Gidaadou gaa hula dalia Tangada Agoago, gii mmade gidaadou dalia a Mee.”

Jesus la go di haga mouli aga mo di mouli

17 Di madagoaa Jesus ne dau i golo, gei Mee ga iloo bolo Lazarus la guu danu i nia laangi e haa ne too gi daha. 18 Bethany le e hoohoo gi Jerusalem, e mogowaa baahi lala nia maele e lua. 19 Digau o Jew dogologo ne loomoi belee haga tenetene Martha mo Mary i di made di nau duaahina daane.

20 Di madagoaa Martha ne longono ia bolo Jesus la gu hanimoi, mee gaa hana belee haga heetugi gi Mee, gei Mary le e noho hua i lodo di hale. 21 Martha ga helekai gi Jesus, “Meenei dogu Dagi, maa Goe ne i ginei, gei dogu duaahina daane la digi made. 22 Gei au e iloo bolo dolomeenei God ga dumaalia adu gi di Goe tei mee ma gaa dangi iei Goe gi Mee.”

23 Jesus ga helekai gi mee, “Do duaahina ga mouli aga.”

24 Martha ga helekai gi Jesus, “Au e iloo bolo dogu duaahina le e mouli aga i di laangi hagaodi.”

25 Jesus ga helekai gi mee, “Au go di haga mouli aga, mo di mouli. Digau ala ga hagadonu Au, ga mouli, ma e aha maa ginaadou gaa mmade. 26 Digau ala e mouli ge e hagadonu Au, e hagalee loo e mmade gaa hana hua beelaa. Goe e hagadonu di mee deenei?”

27 Gei Martha ga helekai gi Mee, “Uaa, Meenei, au e hagadonu bolo Goe go di Mesaia, go Tama a God dela belee hanimoi gi henuailala.”

Jesus gu madatangi

28 Muli hua Martha ne helekai, geia gaa hana, ga gahigahi hagammuni dono duaahina ahina Mary, ga helekai gi mee, “Tangada Agoago gu i ginei, Mee e heheeu goe.” 29 Di madagoaa Mary ne longono ia, ga duu i nua, ga hagalimalima gaa hana ga heetugi gi Mee. 30 Jesus digi dau i di guongo deelaa, nogo i di gowaa hua ne heetugi e Ia gi Martha. 31 Digau ala nogo haga manawa lamalia Mary i lodo di hale, ga gidee a mee ne ulu hagalimalima gi malaelae. Digaula ne haga bau bolo mee e hana gi taalunga, e dangi i golo. Gei digaula ga daudali a mee.

32 Mary guu dau i di gowaa dela e noho ai a Jesus. Dono madagoaa ne gidee ia a Mee, geia ga dogoduli, ga helekai, “Meenei Tagi, maa Goe ne i ginei, gei dogu duaahina daane la digi made.”

33 Jesus ga gidee Ia a mee mo digau labelaa i golo e tangitangi, gei dono manawa gu ngalungalua huoloo. 34 Gei Mee ga heeu, “Goodou ne danu a mee i hee?”

Digaula ga helekai gi Mee, “Meenei, hanimoi, mmada.”

35 Jesus gu madatangi. 36 Digaula ga helekai, “Mmada malaa, di aloho o Maa la gu damanaiee huoloo i mee.”

37 Malaa, hunu gau i digaula ga helekai, “Mee gu haga gida dana dangada deegida. Malaa e hai behee, Mee e deemee di daa a Lazarus gi daha mo di made?!”

Lazarus gu hagamouli

38 Jesus gu ngalungalua labelaa dono manawa, gaa hana gi taalunga. Taalunga la di bagungoo, gei di bontai di maa e pono gi di hadu. 39 Jesus ga helekai, “Daawa ina gi daha di hadu.”

Martha, tuaahina o tangada dela ne made, ga helekai gi Mee, “Meenei, ma gu bilau huoloo, idimaa, mee ne made gei guu haa ono laangi.”

40 Jesus ga helekai gi mee, “Au digi helekai bolo goe ga gidee di madamada o God, maa goe ga hagadonu?” 41 Digaula ga daa gi daha di hadu, Jesus gaa mmada gi nua, ga helekai, “Di mee bolo Goe, Tamana, i do hagalongo mai gi di Au. 42 Au e iloo bolo Goe e hagalongo mai i nia madagoaa huogodoo, gei Au ne helekai beenei bolo gi hagadonu digau aanei, bolo ma Kooe dela ne hagau mai Au.” 43 I muli hua ana helekai aanei, ge Ia ga helekai gi nua, “Lazarus, ulu mai gi daha!” 44 Mee ga ulu mai. Nia lima o maa mono wae e didi gi di gahu lodo daalunga, gei nia hadumada o maa e gahu gi di gahu. Jesus ga helekai gi digaula, “Wweedee a mee. Hagau ina a mee gii hana.”

Di haganohonoho taaligi a Jesus

(Matthew 26.1-5; Mark 14.1-2; Luke 22.1-2)

45 E dogologo digau ne lloomoi gi Mary, ne mmada gi nia mee ala ne hai go Jesus, gu hagadonu a Mee. 46 Hunu gau guu hula gi muli gi nia Pharisee, ga hagi anga gi digaula nia mee a Jesus ne hai. 47 Nia Pharisee mo nia dagi hai mee dabu, ga gahi mai di hagabuulinga gau hai gabunga aamua, ga helekai, “Gidaadou gaa hai tadau aha? Mmada gi nia mogobuna huogodoo Taane deenei ala e haihai! 48 Maa gidaadou ga dumaalia gi Mee gi heia nia mee aanei, gei digau huogodoo ga hagadonu a Mee, gei digau aamua o Rome ga lloomoi, ga oho gi daha tadau Hale Daumaha mo tadau henua hagatau!”

49 Tangada e dahi i digaula, dono ingoo go Caiaphas, di tagi aamua hai mee dabu di ngadau deelaa, ga helekai, “Goodou e de iloo nia mee! 50 Goodou digi modongoohia bolo maa tangada e dahi e made gi nia daangada, la koia e humalia i di haga huaidu tenua huogodoo?” 51 (Caiaphas digi helekai hua i deia, gei mee ne helekai beenei, idimaa, mee tagi aamua hai mee dabu i di ngadau deelaa, gei mee ne haga modongoohia, bolo Jesus le e made gi digau o Jew, 52 malaa, hagalee go digaula la hua. E hagabuni mai labelaa nia dama a God huogodoo ala gu mamaaheu dagidahi.)

53 Daamada di laangi deelaa gaa huli gi muli, gei digau aamua o Jew ga haga maanadu bolo e daaligi a Jesus gii made. 54 Malaa, Jesus gu hagalee heehee haga mmaa i lodo Judea, gu hagatanga, guu hana gi di gowaa hoohoo gi di anggowaa e hana gi tama guongo go Ephraim, di gowaa dela e noho iei Mee mo ana dama agoago.

55 Tagamiami Pasoobaa digau o Jew la gu hoohoo mai, gei digau dogologo gu lloo aga i nadau gowaa gi Jerusalem belee haga kila aga di nadau hai haga madammaa i mua Tagamiami ga daamada. 56 Digaula e halahala a Jesus, ga dagabuli i lodo di Hale Daumaha, ga heheeu, “Goodou le e hai bolo aha? Taane deelaa le e hanimoi gi Tagamiami be deeai?” 57 Nia dagi hai mee dabu mo nia Pharisee guu hai di nadau haga iloo, bolo tangada ga gidee ia Jesus, gi haga iloo gi galabudi a Mee.

12

Jesus e hagatulu i Bethany

(Matthew 26.6-13; Mark 14.3-9)

1 Nia laangi e ono i mua Tagamiami Pasoobaa, Jesus gaa hana gi Bethany, di guongo o Lazarus, taane dela ne haga mouli go Mee. 2 Digaula ga hagatogomaalia di nadau hagamiami hiahi, gei Martha e hagamaamaa e duwwe nia meegai. Lazarus tangada e dahi i digau ala e noho i baahi o Jesus i teebele. 3 Mary ga gaamai dana loaabi lolo kala, dela koia e hui ngadaa huoloo, ne hai gi nia ‘nard’, gaa llingi gi nia wae o Jesus, ga omo gi nia ngaahulu o dono libogo. Di lolo kala guu kala hagatau i lodo di hale deelaa.* 4 Tama agoago Jesus go Judas Iscariot, dela ga hagi anga a Mee, ga helekai, 5 “Ma e aha dela di lolo kala deenei digi hui ina gi daha gi nia bahihadu silber e dolu lau, nia bahihadu ga gila mai gaa wanga gi digau hagaloale?” 6 Mee ne helekai beenei, idimaa hagalee go dono manawa i digau hagaloale, gei idimaa, mee tangada gaiaa. Go mee dela e benebene di budehede hadu ge e daadaa ana mee i di maa.

7 Jesus ga helekai, “Hudee heia a mee, diagia hua gi mee dana mee i dono baahi gi di laangi dela e danu iei Au. 8 Godou gau hagaloale ga i godou baahi i di waalooloo, gei goodou ga hagalee gidee Au i nia madagoaa huogodoo.”*

Di haga taele taaligi a Lazarus

9 Digau dogologowaahee ne longono bolo Jesus la i Bethany, digaula gaa hula gi golo. Hagalee go Jesus hua dela ne hula ginai ginaadou, e hula labelaa e mmada gi Lazarus ne haga mouli aga go Jesus. 10 Malaa, nia dagi hai mee dabu gu hagamaanadu bolo e daaligi a Lazarus gii made labelaa, 11 idimaa, go mee ne hai digau o Jew dogologowaahee gi diiagi digaula, ga hagadonu a Jesus.

Jesus e ulu i Jerusalem i dono aali

(Matthew 21.1-11; Mark 11.1-11; Luke 19.28-40)

12 Hooaga dono daiaa, digau dogologowaahee ne lloomoi gi Tagamiami Pasoobaa, ga longono bolo Jesus e hanimoi gi Jerusalem. 13 Digaula gaa kae nadau manga laagau be nia louniu, gaa hula belee hagaheetugi gi Mee, ga wwolowwolo,

“Hagaamuina God!

God gi hagahumalia ina a Mee

dela e hanimoi i di ingoo o Dimaadua!

God gi hagahumalia ina di King o Israel!”*

14 Jesus ga gidee Ia tama ‘donkey’, gaa gaga gi nonua, gaa hana i hongo di maa, gii hai be nnelekai di Beebaa Dabu gu helekai:

15 “Di waahale o Zion, goe hudee madagu!

Di godou king deenei e hanadu i hongo tama ‘donkey’.”*

16 I di matagidagi, gei nia dama agoago a Maa digi modongoohia nia mee aanei, gei i muli Jesus ne aali, gei digaula ga langahia laa bolo di Beebaa Dabu gu helekai beenei, gei digaula la guu hai nia mee aanei gi Mee.

17 Nia daangada nogo i baahi o Jesus i dono madagoaa ne gahigahi a Lazarus gi daha mo taalunga, ga haga mouli a mee mai di made, gu haga iloo di mee dela ne hai. 18 Digau dogologowaahee gu heetugi gi Jesus, idimaa, digaula gu longono di mogobuna a Maa dela ne hai. 19 Nia Pharisee ga helehelekai i nadau mehanga, “Goodou mmada, gidaadou hagalee loo e gila! Mmada, digau henuailala hagatau la gu daudali hua a Mee!”

Hunu gau Greece e halahala a Jesus

20 Hunu gau Greece i lodo digau ala e hula gi Jerusalem belee daumaha i di laangi Tagamiami Pasoobaa. 21 Digaula gaa hula gi Philip (tangada mai Bethsaida i lodo Galilee), ga helekai, “Meenei, gimaadou e hiihai e heetugi gi Jesus.”

22 Philip gaa hana, ga hagi anga gi Andrew, gei meemaa dogolua gaa hula, ga haga iloo gi Jesus. 23 Jesus ga helekai gi meemaa, “Di madagoaa la gu dau mai ang gi Tama Tangada e hai mee gi dono madamada aamua. 24 Au e hagi adu di tonu: Di lii ‘wheat’ la hagalee tomo, maa digi doo gi lodo di gelegele, gii made. Ma gaa made, gei di maa gaa huwa logowaahee. 25 Maa tangada ga aloho i dono mouli, ga hagalee mouli. Maa tangada ga de hiihai gi dono mouli henuailala, la ga hai mee hua gi di mouli, gaa hana hua beelaa.* 26 Be koai e hiihai e hai hegau mai, geia e hai gi daudali Au, geia ga madalia Au i di gowaa dela iei Au. Gei dogu Damana le e hagalaamua tangada dela e hai hegau mai gi di Au.

Jesus e helekai i dono made

27 “Dolomeenei, Au gu manawa gee. Au ga helekai bolo aha? Au belee helekai boloo: ‘Tamana, Goe hudee dugu mai di madagoaa deenei’? Gei deelaa tadinga dogu hanimoi, bolo gii dau Au gi di hagaduadua deenei! 28 Tamana, haga madamada ina do ingoo!”

Di lee e haneia i di langi, “Au gu haga madamada dogu ingoo, gei Au ga haga madamada labelaa di maa.”

29 Digau dogologo e tuu i golo gu longono di lee deelaa, gei hunu ginaadou e hai bolo ma di lee atili, ge hunu ginaadou e hai bolo ma tangada di langi e leelee gi Mee!

30 Jesus ga helekai, “Di lee hagalee ne hai mai gi di Au, gei ne hai adu gi goodou. 31 Dolomeenei la di madagoaa e hagi aga ai henuailala. Dolomeenei di tagi o henuailala gaa hudu gi daha. 32 Dogu madagoaa ma ga daudau gi nua i henuailala, gei Au ga dahi mai gi di Au nia daangada huogodoo.” 33 Mee e helekai i nia mee aanei, belee haga modongoohia aga tagadilinga made dela e made ieia.

34 Digau dogologo ga helekai, “Madau haganoho e hagi mai bolo di Mesaia le e mouli gaa hana hua beelaa. E hai behee, goe dela e helekai bolo Tama Tangada le e daudau gi nua? Tama Tangada deenei la koai?”*

35 Jesus ga helekai gi digaula, “Di maalama la gaa noho i godou baahi i di madagoaa dulii. Llooadu hua beelaa i di godou ala, i di madagoaa goodou e hai mee gi di maalama, gi deemee di hanadu di bouli gi goodou. Tangada dela e heehee i lodo di bouli, le e de gidee dono gowaa e hana ginai. 36 Hagadonu ina di maalama i di madagoaa goodou e hai mee gi di maa, gii hai goodou nia daangada ni di maalama.”

Tee hagadonu o nia daangada

Muli Jesus ne helekai, gei Mee gaa hana hagammuni gi daha mo digaula. 37 Ma e aha Mee ne hai ana mogobuna haga goboina huogodoo aanei i mua nadau golomada, gei digaula hagalee hagadonu a Mee, 38 bolo gi kila ai nia helekai soukohp Isaiah boloo,

“Meenei Tagi,

ma koai dela e hagadonu tadau mee ala gu haga modongoohia?

God ne haga modongoohia ana mogobuna la gi di ai?”*

39 Deenei tadinga di nadau tee hagadonu, idimaa, Isaiah gu helekai labelaa boloo,

40 “God la gu haga bouli nia golomada digaula,

ge guu tai nadau hagabaubau,

bolo nadau golomada gi de gidee,

gei nadau hagabaubau gi de modongoohia,

gei digaula ga hagalee huli mai gi di Au,

bolo gei Au ga hagahili digaula.

Aanei nia helekai a God.”*

41 Isaiah ne helekai beenei, idimaa, mee gu gidee di madamada o Jesus, mee e helekai i Mee.

42 Gei deeai, dogologowaahee nia dagi o digau o Jew ne hagadonu a Jesus, gei digaula hagalee haga modongoohia aga nadau hagadonu, idimaa, digaula e mmaadagu i nia Pharisee gi dee kili ginaadou gi daha mo synagogee. 43 Digaula gu hiihai e haga gila aga nia hiihai o nia daangada, laa hongo di hiihai o God.

Di hagi aga mai nnelekai a Jesus

44 Jesus ga helekai dono lee gi nua, “Be koai hua dela e hagadonu Au, geia ne hagadonu labelaa a Mee dela ne hagau mai Au. 45 Be koai hua e gidee ia Au, e gidee labelaa a Mee dela ne hagau mai Au. 46 Au go di maalama ne hanimoi gi henuailala, bolo digau ala e hagadonu Au, ga hagalee noho i lodo di bouli. 47 Au hagalee hagi aga digau ala e longono agu agoago, ge hagalee daudali nia maa. Au hagalee ne hanimoi belee hagi aga henuailala, Au ne hanimoi belee haga dagaloaha henuailala. 48 Tangada dela gaa hudu Au gi daha, ge hagalee daudali agu agoago, gei nia helekai ala ne helekai iei Au e hagi aga a mee i di laangi hagaodi. 49 Idimaa, hagalee nnelekai ni aagu. Tamana dela ne hagau mai Au, go Mee hua dela ne dugu mai nia mee ala belee helekai mo di leelee iei Au. 50 Gei Au e iloo bolo dana haganoho deenei le e gaamai di mouli dee odi. Agu mee ala e helekai ai, la go nia mee a Tamana ne hagi mai bolo gi helekai ai.”

13

Jesus e tono nia babaawae ana dama agoago

1 Di laangi i mua Tagamiami Pasoobaa, Jesus gu modongoohia dono madagoaa e hagatanga i henuailala, e hana gi baahi Tamana la gu dau mai. Mee e aloho i ana daangada donu henuailala. Mee e aloho i digaula gaa dae loo gi di hagaodi. 2 Jesus mo ana dama agoago e miami hiahi. Gei Setan guu wanga gi lodo Judas, tama daane Simon Iscariot, di hagamaanadu e wanga a Jesus gi digau huaidu. 3 Jesus e iloo Tamana guu wanga gi de Ia nia mogobuna huogodoo. Mee gu iloo bolo Ia ne hanimoi i baahi o God, gaa hana labelaa gi baahi o God. 4 Jesus ga du gi nua, ga daa gi daha dono gahu laa daha, ga dahi aga dana daaole, gaa nnoo gi dono huaidina, 5 gaa llingi ana wai gi lodo di baisin, ga daamada gaa tono nia babaawae o ana dama agoago, ga omo gi taaole dela i dono huaidina. 6 Mee gaa dau adu gi Simon Peter, gei Peter ga helekai gi Mee, “Meenei, dogu Dagi, Goe gaa tono ogu babaawae?”

7 Jesus ga helekai gi mee, “Goe e de iloo agu mee ala e hai dolomeenei. Maalia, gei goe ga modongoohia laa.”

8 Peter ga helekai, “Goe hagalee loo e tono ogu babaawae.”

Gei Jesus ga helekai, “Maa Au ga hagalee tono oo wae, gei goe e deemee di hai tama agoago ni aagu.”

9 Simon Peter ga helekai, “Meenei Tagi, hagalee go ogu babaawae la hua. Tono ina labelaa ogu lima mo dogu libogo!”

10 Jesus ga helekai, “Digau ala gu gaugau, la gu madammaa, hagalee humalia di gaugau labelaa, e tono hua nadau babaawae. Malaa, goodou huogodoo la gu madammaa, tangada hua e dahi digi madammaa.” 11 Jesus gu iloo ma koai dela ga hagi anga Ia, deelaa di mee a Mee ne helekai ai bolo digau huogodoo gu madammaa, tangada hua e dahi digi madammaa.

12 I muli hua Jesus ne tono nia babaawae digaula, gei Mee ga ulu gi lodo dono gahu laa daha, gaa hana gi dono lohongo dela i teebele, ga heeu, “Goodou gu modongoohia dagu mee nogo hai adu gi goodou?* 13 Goodou e haga ingoo Au bolo Au Tangada Agoago, mo Tagi. E donu go di godou haga ingoo Au beelaa, idimaa, ma ko Au. 14 Au go di godou Dagi mo di godou Dangada Agoago dela guu tono godou babaawae, malaa, goodou e hai gi hagadau tono labelaa godou babaawae. 15 Au ne hai dagu haga modongoohia adu gi goodou, bolo goodou gi heia be dagu hai dela ne hai adu gi goodou. 16 Au e hagi adu gi goodou di tonu: Ma di hege e mada aamua i dono dagi ai. Deai tangada kae hegau e mada aamua i dono dangada ne hagau ia ai.* 17 Idimaa goodou gu iloo di tonu deenei, goodou e tenetene huoloo behee maa goodou ga haga hai hegau di maa!

18 “Au hagalee helekai i goodou huogodoo. Au e iloo agu gau ala gu hilihili. Malaa, nia helekai di Beebaa Dabu, le e hai gii kila boloo,

‘Tangada dela e miami madalia Au,

go mee dela e hai baahi mai gi di Au.’*

19 “Dolomeenei Au e hagi adu gi goodou i mua di maa ga gila aga, gei goodou gu hagadonu bolo Au dela Ko Au. 20 Au e hagi adu gi goodou di tonu: Be koai hua e benebene dagu dangada hagau, geia ne benebene hua Au. Be koai hua e benebene Au, geia ne benebene hua a Mee dela ne hagau mai Au.”*

Jesus e haga modongoohia dono wanga

(Matthew 26.20-25; Mark 14.17-21; Luke 22.21-23)

21 I muli Jesus ne helekai nia mee aanei, gei Mee gu lodo huaidu, ga helekai aga, “Au e hagi adu gi goodou di tonu: tangada e dahi i goodou, e wanga Au gi ogu hagadaumee.”

22 Nia dama agoago a Maa guu boo huoloo nadau lodo, gu madamada i nadau mehanga be di maa koai dela e helekai iei Mee. 23 Tangada agoago e dahi i lodo nia dama agoago aanei dela e baa iei a Jesus, e noho i baahi o Jesus. 24 Simon Peter ga menege adu gi mee, ga helekai be ma koai dela e helekai iei Mee.

25 Tama agoago deelaa ga menege gi Jesus, ga heeu gi Mee, “Tagi, ma koai go tangada?”

26 Jesus ga helekai gi mee, “Au ga haga tiu dagu palaawaa gi lodo di ibu deenei, gaa wanga gi mee, deelaa go taane.” Gei Mee ga dahi aga dana palaawaa, ga haga tiu, gaa wanga gi Judas, go tama daane a Simon Iscariot. 27 Di madagoaa Judas ne kumi di palaawaa, Setan gu ulu gi lodo o mee. Gei Jesus ga helekai gi mee, “Hagalimalima, heia dau mee dela belee hai gii hai!” 28 Deai tangada i teebele e modongoohia be Jesus la ne aha ga helekai beelaa gi Judas. 29 Idimaa, Judas dela e madamada humalia i di budehede bahihadu digaula, gei hunu dama agoago e hagamaanadu, bolo holongo Jesus ne helekai gi mee bolo gii hana gi huia mai ana mee ala e hai tagamiami, be e wanga ana mee gi digau hagaloale.

30 Judas ne kumi di palaawaa deelaa, ga hagalimalima, ga ulu gi malaelae, gei di maa guu boo.

Taganoho hoou

31 Muli hua Judas ne hana, Jesus ga helekai, “Dolomeenei gei nia madamada o Tama Tangada la gu modongoohia aga. Dolomeenei nia madamada o God gu modongoohia aga mai i Mee. 32 Maa Tama Tangada ga haga modongoohia aga di madamada o God, malaa, God ga haga modongoohia aga di madamada o Tama Tangada mai dono baahi, gei Mee ga limalima gaa hai di mee deenei. 33 Agu dama, Au hagalee noho duai i godou baahi. Goodou ga halahala Au, gei dolomeenei Au ga hagi adu gi goodou dagu mee dela ne hagi ang gi digau aamua o Jew: Goodou e deemee di hula gi di gowaa dela e hana ginai Au.*

34 “Au e gowadu gi goodou taganoho hoou: Hagadau aaloho i goodou. Be dagu hai dela ne aloho i goodou, goodou e hai loo gi hagadau aaloho i goodou.* 35 Maa goodou ga hagadau aaloho, gei nia daangada huogodoo ga modongoohia bolo goodou nia dama agoago ni aagu.”

Jesus e hagi aga di haga de iloo a Peter

(Matthew 26.31-35; Mark 14.27-31; Luke 22.31-34)

36 Simon Peter ga heeu gi Mee, “Meenei dogu Dagi, dehee di gowaa e hana ginai Goe?”

Jesus ga helekai, “Goe e deemee di daudali Au gi di gowaa dela e hana ginai Au. Maalia, gei goe gaa mee di daudali Au.”

37 Peter ga heeu, “Meenei Tagi, au e aha, dela e deemee di daudali Goe dolomeenei? Au gu togomaalia e made adu gi di Goe!”

38 Jesus ga helekai, “Goe gu togomaalia bolo goe gaa made mai gi di Au? Au e hagi adu gi di goe di tonu: Goe ga haga de iloo goe Au haga dolu i mua teduu ma gaa wolo.”

14

Jesus go di ala gi Tamana

1 Jesus ga helekai gi digaula, “Goodou hudee de nnoomaalia ge lodo huaidu. Hagadonu ina God ge gi hagadonu ina Au labelaa. 2 Nia ruum e logo i lodo di hale dogu Damana, gei Au e hana e hagatogomaalia di godou lohongo. Maa nei bolo maa hagalee, gei Au e hagalee hagi adu gi goodou. 3 I muli dagu hagatogomaalia di godou lohongo, gei Au ga hanimoi labelaa, gaa lahi goodou gi di gowaa dela e noho iei Au, ga madalia Au. 4 Goodou gu iloo di ala dela e hana gi di gowaa dela e hana ginai Au.”

5 Thomas ga helekai gi Mee, “Meenei Tagi, gimaadou e de iloo di gowaa dela e hana ginai Goe. Dehee di madau hai gaa mee di iloo di ala dela e hana gi golo?”

6 Jesus ga helekai gi mee, “Au go di ala, go di tonu, go di mouli. Tangada e hana laa daha mo Au gi Tamana ai. 7 Maa goodou gu iloo Au, goodou gu iloo labelaa dogu Damana. Tugi dolomeenei gaa hana gi muli, goodou gu iloo a Mee, gu gidee a Mee.”

8 Philip ga helekai gi Mee, “Meenei Tagi, haga modongoohia ina Tamana mai gi gimaadou, dela hua di madau mee e hiihai ginai.”

9 Jesus ga helekai, “Gu waalooloo dogu madalia goodou. Philip, goe digi iloo Au? Tangada dela gu gidee Au, geia gu gidee labelaa Tamana. Ma e aha goe dela e helekai boloo: Haga modongoohia ina Tamana mai gi gimaadou? 10 Philip, goe hagalee hagadonu bolo Au i lodo Tamana, ge Tamana la i ogu lodo?”

Gei Jesus ga helekai gi ana dama agoago, “Nia helekai ala ne hai adu ko Au gi goodou, hagalee ne lloomoi i dogu baahi. Tamana dela e noho i ogu lodo e hai ana hegau. 11 Hagadonu ina Au, bolo Au e noho i lodo o Tamana, ge Tamana le e noho i ogu lodo. Maa deeai, hagadonu ina hua idimaa go agu mee ala ne hai. 12 Au e hagi adu gi goodou di tonu: Digau ala ga hagadonu Au, gaa hai agu mee ala nogo hai, gei digaula gaa hai nia maa gi nonua, idimaa, Au gaa hana gi baahi o Tamana. 13 Gei Au ga haga kila aga godou mee huogodoo ala ma ga tangi iei goodou i dogu ingoo, bolo gi modongoohia aga di madamada o Tamana mai i baahi dana Dama. 14 Maa goodou ga tangi mai dahi mee i dogu ingoo, gei Au ga hagagila di maa.

Di hagababa o di hanimoi di Hagataalunga Dabu

15 “Maa goodou e aloho i di Au, goodou ga daudali agu haganoho. 16 Au gaa dangi gi Tamana, gei Mee ga gowadu gi goodou di Hagamaamaa, gaa noho i godou baahi gaa hana hua beelaa. 17 Mee go di Hagataalunga dela e hagi aga di tonu a God. Henuailala e deemee di hai mee gi Mee, idimaa, digaula e deemee di mmada gi Mee, be e iloo a Mee. Gei goodou e iloo a Mee, i Mee e noho i godou baahi mo i godou lodo.

18 “Au ma gaa hana, gei goodou hagalee noho mada goodou. Au ga hanimoi labelaa gi goodou. 19 Tama madagoaa dulii i golo, gei digau henuailala ga de gidee ginaadou Au, gei goodou ga gidee Au. Idimaa, Au e mouli, gei goodou e mouli labelaa. 20 Di laangi deelaa ma ga dau mai, gei goodou gu iloo bolo Au e noho i lodo dogu Damana, gei goodou le e noho i ogu lodo, gadoo be Au dela e noho i godou lodo.

21 “Be koai hua e hai mee gi agu haganoho ge daudali ai, go mee e aloho i di Au. Dogu Damana e aloho i mee dela e aloho i di Au. Gei Au hogi e aloho i tangada mo di haga modongoohia Au gi mee.”

22 Judas (hagalee go Judas Iscariot) ga helekai, “Meenei Tagi, ma e hai behee go dau haga modongoohia Goe mai gi gimaadou, ge hagalee ang gi henuailala?”

23 Jesus ga helekai gi mee, “Digau ala e aloho i di Au, le e daudali agu agoago. Gei dogu Damana ga aloho i digaula, Au mo dogu Damana ga lloomoi gi digaula, gaa noho i nadau baahi. 24 Digau ala hagalee aloho i di Au, ginaadou hagalee haga gila aga agu helekai. Nia agoago ala ne longono goodou, la hagalee ni aagu, gei ne loomoi i baahi o Tamana dela ne hagau mai Au.

25 “Au ne helekai adu nia mee aanei i dogu madagoaa e noho i godou baahi. 26 Di Hagamaamaa, go di Hagataalunga Dabu ga hagau mai go Tamana i dogu ingoo, ga agoago adu laa gi goodou nia mee huogodoo, gaa hai goodou gi mamaanadu agu mee ala ne hagi adu gi goodou.

27 “Au e gowadu gi goodou di noho i di aumaalia. Di aumaalia deenei la di mee donu ni aagu e gowadu gi goodou. Au hagalee gowadu gi goodou be di hai o henuailala. Goodou hudee de nnoomaalia, hudee lodo huaidu, hudee mmaadagu. 28 Goodou gu longono agu helekai bolo Au e hana, gei Au ga hanimoi labelaa gi goodou. Maa goodou e aloho i di Au, goodou e tenetene gi dogu hana gi Tamana, idimaa, Mee koia e aamua i di Au. 29 Au gu hagi adu gi goodou dolomeenei i mua di maa ma ga gila aga. Malaa, di madagoaa di maa ma ga gila aga, gei goodou ga hagadonu. 30 Au hagalee hagabooboo adu gi goodou gi waalooloo, idimaa, di tagi o henuailala le e hanimoi. Mee ono mogobuna i dogu gili ai, 31 gei henuailala la gi iloo bolo Au e aloho i Tamana, ga hidi mai iei Au, gaa hai nia mee a Maa huogodoo ala bolo gi heia.

“Lloomoi, gidaadou gaa hula gi daha mo di gowaa deenei.

15

Jesus di laagau donu

1 “Au go di laagau donu, gei dogu Damana tangada hai hadagee. 2 Mee e haala nia manga huogodoo ala hagalee huwa mai i di Au. Mee e haga madammaa nia manga ala e huwa, gii huwa dau logo. 3 Goodou gu haga madammaa go agu agoago adu gi goodou. 4 Goodou gi buni mai gi di Au, gei Au ga buni adu gi goodou. Di manga le e deemee di huwa modogoia. Maa ia gaa buni gi tuaidina donu o di laagau, ia gaa mee di huwa. E hai gadoo be goodou: Goodou e deemee di huwa, maa goodou hagalee buni mai gi di Au.

5 “Au go tuaidina o di laagau, gei goodou go nia manga. Be koai hua dela e buni mai gi di Au, gei Au e buni ang gi deia, geia gaa huwa dau logo, idimaa, goodou e deemee di hai godou mee laa daha mo Au. 6 Be koai hua hagalee buni mai gi di Au, gaa hudu gi daha be di manga laagau, ga maangoo. Nia manga laagau beelaa la ga hagabudu mai, gaa kili gi lodo di ahi, di gowaa dela e dudu ai. 7 Maa goodou ga buni mai gi di Au, agu helekai gaa noho i godou lodo, gei goodou ga dangi mai di ingoo hua di mee dela e hiihai ginai, malaa, goodou ga hai mee ginai. 8 Di madamada o dogu Damana le e haga gila aga go di godou huwa dau logo. Di hai beenei, goodou gaa hai nia dama agoago ni aagu. 9 Au e aloho i goodou, gadoo be Tamana dela e aloho i di Au. Goodou gi dogi ang gi dogu aloho. 10 Maa goodou ga daudali agu helekai, goodou gu dogi ang gi dogu aloho, gadoo be Au dela ne daudali nnelekai dogu Damana, gei au gu dogi ang gi dono aloho.

11 “Au ne hagi adu gi goodou nia mee aanei, bolo dogu tene la gi i godou lodo, gei godou tene la gi dogomaalia. 12 Deenei dagu haganoho: Hagadau aaloho i goodou, be Au dela e aloho i goodou.* 13 Di aloho kaedahi damanaiee dela e mee di hai go tangada, le e wanga dono mouli gi ono ehoo. 14 Gei goodou nia hoo ni oogu, maa goodou ga daudali agu helekai. 15 Au hagalee haga ingoo goodou bolo nia hege, idimaa, di hege le e de iloo nia mee o dono dagi ala e hai. Au ga haga ingoo goodou bolo nia hoo ni oogu, idimaa, Au gu hagi adu gi goodou nia mee huogodoo ala ne hagi mai go dogu Damana. 16 Goodou digi hilihili Au, ko Au ne hilihili goodou, ge ne dongo goodou belee hagau e huwa dau logo, nia hagadilinga huwa ala e hana hua beelaa. Gei Tamana ga gowadu di ingoo hua di mee dela gaa dangi ei goodou gi Mee i dogu ingoo. 17 Deenei dagu haganoho e hai adu gi goodou: Hagadau aaloho.

Tee hiihai o henuailala

18 “Maa henuailala le e de hiihai adu gi goodou, goodou gi langahia bolo digaula ne de hiihai mai gi di Au i mua. 19 Maa nei boloo goodou digau ni henuailala, ge henuailala e aloho i goodou be nia dama o henuailala. Gei au ne hilihili aga goodou mai i henuailala, gei goodou gu hagalee hai nia daangada ni henuailala. Deelaa laa, henuailala le e de hiihai adu gi goodou. 20 Gi langahia agu mee ala ne hagi adu gi goodou: Di hege e aamua i dono dagi ai. Maa digaula gu hagahuaidu Au, digaula ga hagahuaidu labelaa goodou. Maa digaula gu daudali agu agoago, gei digaula ga daudali labelaa godou agoago.* 21 Digaula gaa hai nia mee huogodoo aanei adu gi goodou, idimaa, goodou nia dama ni aagu. Gei digaula e de iloo a Mee ne hagau mai Au. 22 Maa nei bolo Au digi hanimoi e hagi ang gi digaula, gei digaula nadau huaidu ai. Dolomeenei digaula gu deai nadau helekai hagahumalia nadau huaidu ai. 23 Be koai dela e de hiihai mai gi di Au, geia e de hiihai labelaa gi dogu Damana. 24 Maa nei bolo Au digi hai nia hagadilinga mee digi hai loo go tangada mai i mua i nadau baahi, digaula nadau huaidu ai. Dolomeenei digaula gu gidee agu mee haga goboina ne hai, gei digaula e de hiihai mai gi di Au mo dogu Damana. 25 Deenei ne hai loo gii gila, belee haga gila nia mee ala guu hihi gi lodo di nadau haganoho boloo,

‘Te hiihai digaula mai gi di Au

la dono hadinga ai.’*

26 “Di Hagamaamaa ga hanimoi, go di Hagataalunga e haga modongoohia di tonu o God, e hanimoi i baahi o Tamana. Au ga hagau mai a Mee i baahi Tamana, gei Mee ga haga modongoohia aga Au. 27 Goodou ga haga modongoohia aga Au labelaa, idimaa, goodou nogo madalia Au mai loo i taamada.

16

1 “Au ne hagi adu nia mee aanei bolo gi dee kili gi daha godou hagadonu. 2 Digaula ga hagabagi goodou gi daha mo nia synagogee, gei di madagoaa ga dau mai, digau huogodoo ala e daaligi goodou gii mmade, ga hagamaanadu bolo di hai deenei le e hai nnegau a God. 3 Digaula gaa hai nia mee aanei adu gi goodou, i digaula e de iloo Tamana mo Au. 4 Malaa, Au gu hagi adu nia mee aanei, bolo goodou gi langahia agu helekai i di madagoaa digaula gaa hai nia mee aanei adu gi goodou.

Tegau o di Hagataalunga Dabu

“Au digi hagi adu nia mee aanei i taamada, idimaa, Au nogo i godou baahi. 5 Malaa, dolomeenei gei Au gaa hana gi Mee dela ne hagau mai Au, gei tangada i goodou e heeu be Au e hana gi hee ai. 6 Di manawa gee gu haga honu godou lodo i di Au ne hagi adu gi goodou nia mee aanei. 7 Au e hagi adu di tonu: Dogu hana le e humalia adu gi goodou, idimaa, maa Au ga hagalee hana, gei di Hagamaamaa la hagalee hanimoi gi goodou. Maa Au gaa hana, gei Au ga hagau mai a Mee gi goodou. 8 Mee ga hanimoi, ga hagamodongoohia gi henuailala bolo ginaadou e hai gee i di huaidu, i di mee dela e donu, mo i di hagi aga a God. 9 Digaula e hai gee i di huaidu, idimaa, digaula e de hagadonu Au. 10 Digaula e hai gee i di hai di mee dela e donu, idimaa, Au gaa hana gi Tamana, gei goodou ga de gidee Au labelaa. 11 Digaula e hai gee i di hagi aga, idimaa, di tagi o henuailala la gu hagi aga.

12 “Nia mee logowaahee i golo belee helekai iei Au adu gi goodou, gei e haingadaa huoloo di donu ginai goodou dolomeenei. 13 Gei di Hagataalunga dela e donu ga hanimoi, gaa dagi goodou gi nia mee huogodoo ala e donu. Mee hagalee helekai aga hua i de Ia. Mee e haga modongoohia aga hua ana mee ala ne hagalongo ginai, ga hagi adu gi goodou nia mee ala ga lloomoi. 14 Mee ga gaamai di madamada idimaa, Mee gaa kae agu helekai, ga hagi adu gi goodou. 15 Nia mee huogodoo ala e hai mee ginai Tamana, la nia mee ni aagu. Dela ne helekai iei Au bolo di Hagataalunga gaa kae agu mee ala e wanga gi Mee, ga hagi adu gi goodou.

Di manawa gee mo di tenetene

16 “Di madagoaa bodobodo, gei goodou ga de gidee Au, gei i muli di madagoaa bodobodo, gei goodou ga gidee Au.”

17 Hunu daangada i ana dama agoago ga heheeu i nadau mehanga, “Di mee hai bolo aha deenei? Mee gu helekai bolo i muli di madagoaa bodobodo, gei gidaadou ga de gidee Ia, gei i muli di madagoaa bodobodo, gei gidaadou ga gidee a Mee. Mee gu helekai labelaa boloo, ‘Idimaa, Au gaa hana gi Tamana.’ 18 Di madagoaa bodobodo deenei le e hai bolo aha? Gidaadou e de iloo be mee e helekai bolo aha!”

19 Jesus gu modongoohia bolo digaula belee hai nadau heeu, malaa, gei Mee ga helekai adu gi digaula, “Au ne helekai boloo, ‘Di madagoaa bodobodo, gei goodou ga de gidee Au, gei i muli di madagoaa bodobodo, gei goodou ga gidee Au.’ Deenei di mee e heheeu i godou mehanga? 20 Au e hagi adu gi goodou di tonu: Goodou ga tangitangi ge manawa gee, gei henuailala ga tenetene. Goodou ga lodo huaidu, gei godou lodo huaidu gaa huli ga tenetene. 21 Di madagoaa di ahina ma ga hoohoo ga haanau, mee e manawa gee, idimaa, dono madagoaa haga mmaemmae la gu dau mai. Gei di madagoaa di tama gaa lawa di haanau, mee gu de langahia dono mmaemmae, idimaa, mee gu tenetene, bolo di tama la gu haanau mai gi henuailala. 22 E hai labelaa be goodou. Dolomeenei gei goodou e lodo huaidu, gei Au ga heetugi adu labelaa gi goodou, gei godou manawa gaa honu i di tenetene. Tangada e mee di daa gi daha di godou tenetene ai.

23 “Di laangi dela ma gaa dae mai, goodou hagalee dangi mai i dahi mee. Au e hagi adu gi goodou di tonu: Tamana ga dugu adu gi goodou di godou mee ga tangi ai i dogu ingoo. 24 Gaa dae mai gi dolomeenei, goodou digi tangi mai i dahi mee i dogu ingoo. Dangidangi, gei goodou ga hai mee ginai, godou tenetene la gaa dohu.

Jesus gu aali i henuailala

25 “Au gu hai hegau gi nia ala kai belee hagi adu gi goodou nia mee aanei, gei di madagoaa ga dau mai, gei Au ga hagalee hai hegau gi nia ala kai. Au ga helekai adu gi goodou haga madammaa i Tamana. 26 Di laangi ga dau mai, gei goodou ga tangi gi Mee i dogu ingoo. Au hagalee helekai bolo Au gaa dangi gi Mee i goodou, 27 idimaa, ma go Tamana dela e aloho i goodou. Mee e aloho i goodou, idimaa, goodou e aloho i di Au, gei goodou ne hagadonu bolo Au ne hanimoi i baahi o God. 28 Au ne hanimoi i baahi Tamana gi henuailala. Gei dolomeenei Au ga hagatanga i henuailala, gaa hana gi baahi Tamana.”

29 Gei ana dama agoago ga helekai gi mee, “Dolomeenei Goe gu helekai madammaa, hagalee hai hegau gi nia ala kai. 30 Dolomeenei gimaadou gu iloo, bolo Goe e iloo nia mee huogodoo. Dono hadinga gi di Goe ai bolo tangada e hai adu ana heeu. Di mee deenei e hai gimaadou gi hagadonu bolo Goe ne hanimoi i baahi o God.”

31 Jesus ga helekai gi digaula, “Goodou gu hagadonu laa dolomeenei? 32 Di madagoaa ga dau mai, gei gu i kinei, gei goodou huogodoo ga maaheu, tangada nei mo tangada nei gaa hana gi dono hale donu. Gei Au gaa dubu modogoau. Au hagalee modogoau hua, idimaa, Tamana le e madalia Au. 33 Au ne hagi adu gi goodou nia mee aanei, bolo gii noho goodou i di aumaalia, i di godou buni mai gi di Au. Henuailala ga hagaduadua goodou, malaa goodou gi manawa maaloo! Au gu aali i henuailala!”

17

Jesus e dalodalo i de Ia

1 I muli ana helekai aanei, Jesus gaa mmada gi di langi, ga helekai, “Tamana, di madagoaa gu dau mai. Haga uda ina di madamada gi Tama, gei Tama ga haga madamada Goe. 2 I do haga uda ang gi de Ia di mogobuna e dagi nia daangada huogodoo, bolo gii mee ai dana wanga di mouli dee odi gi digau huogodoo ala ne wanga Kooe gi de Ia. 3 Gei di mouli e dee odi, dono hadinga e hai bolo gi iloo ginaadou Goe, go di God e donu hua e dahi, gi iloo labelaa Jesus Christ dela ne hagau mai Kooe. 4 Au gu haga modongoohia do madamada gi henuailala. Au gu haga lawa dagu hegau dela ne gaamai Kooe bolo gi heia. 5 Tamana! Haga madamada ina Au i mua o hadumada dolomeenei, gi di madamada dela nogo i dogu baahi i mua henuailala ne hai.

Jesus e dalodalo i ana dama agoago

6 “Au gu haga modongoohia Goe gi au daangada ala ne gaamai Koe gi di Au i henuailala. Nia daangada ni aau, gei Goe ne dugu mai digaula gi di Au. Digaula gu daudali au helekai, 7 gei dolomeenei digaula gu iloo bolo nia mee huogodoo ala ne gaamai Kooe, la ne lloomoi i do baahi. 8 Au guu wanga gi digaula nia agoago ala ne gaamai Kooe gi di Au, gei digaula guu kae nia maa. Digaula gu iloo bolo ma e donu bolo Au ne hanimoi i do baahi, gei gu hagadonu bolo Goe ne hagau mai Au.

9 “Au e dalodalo i digaula. Au hagalee dalodalo i digau henuailala hagatau, gei Au e dalodalo hua i digau ala ne gaamai Kooe gi di Au, i digaula nia dama ni aau. 10 Agu mee huogodoo nia mee ni aau, gei au mee huogodoo la nia mee ni aagu. Gei dogu madamada gu modongoohia aga mai i nadau baahi. 11 Dolomeenei, gei Au ga hanadu gi di Goe. Au ga hagalee noho i henuailala, gei digaula e noho i henuailala. Meenei dogu Damana Dabu! Benabena ina digaula i nia mahi o do ingoo, di ingoo dela ne gaamai Kooe gi di Au, gii hai digaula gii dahi, gadoo be Goe mo Au ala e dahi. 12 Dogu madagoaa nogo i baahi digaula, Au nogo benebene digaula i nia mahi o do ingoo, go di ingoo dela ne gaamai Kooe gi di Au. Au nogo madamada humalia i digaula, tangada digaula ne ngala ai, dela hua go tangada dela gu haga ingoo bolo e ngala, gii donu ai nia helekai o di Beebaa Dabu.* 13 Dolomeenei gei Au ga hanadu, gei Au e helekai nia mee aanei i henuailala, bolo gii honu dogu tene i lodo nadau manawa. 14 Au guu wanga gi digaula au agoago, gei digau henuailala e de hiihai gi digaula, idimaa, ma digaula la hagalee digau ni henuailala, gadoo be Au dela hagalee tangada ni henuailala. 15 Au hagalee dangi adu bolo Goe gi daawa digaula gi daha mo henuailala, gei Au e dangi adu bolo Goe gi benabena ina digaula gi daha mo tangada haga magiaa. 16 Digaula hagalee digau ni henuailala, gadoo be Au dela hagalee tangada ni henuailala. 17 Hagadabu ina digaula adu gi di Goe gi di tonu. Au helekai la go di tonu. 18 Au ne hagau digaula gi lodo henuailala, gadoo be dau hagau mai Au gi lodo henuailala. 19 Au e hagadabu Au adu gi di Goe i digaula, bolo gii donu di hagadabu digaula adu gi di Goe.

Jesus e dalodalo i nia daangada huogodoo ala e hagadonu

20 “Au hagalee dalodalo hua i agu dama agoago, gei Au e dalodalo labelaa i digau ala e hagadonu Au mai nadau agoago. 21 Au e dalodalo i digaula huogodoo gii hai be di mee e dahi. Meenei Tamana, digaula belee hai gii noho i tau lodo, be Goe dela i ogu lodo, gei Au i oo lodo. Digaula belee hai gii hai be di mee e dahi, gei digau henuailala ga hagadonu bolo ma Kooe dela ne hagau mai Au. 22 Au ne wanga gi digaula di madamada dela ne gaamai Kooe gi di Au, bolo gii hai digaula gii dahi, be Gidaua ala e dahi. 23 Au i nadau lodo, gei Goe i ogu lodo, gei digaula gi hai hua be di mee e dahi, gii hai digau henuailala gi iloo bolo ma Kooe dela ne hagau mai Au, ge e aloho i digaula, be do aloho i di Au.

24 “Meenei Tamana, Goe ne dugu mai digaula gi di Au. Au e hiihai bolo digaula gi madalia Au i di gowaa dela e noho iei Au, gi gidee ginaadou ogu madamada, go nia madamada ala ne dugu mai Kooe gi di Au, i do aloho i di Au i mua di hai o henuailala.

25 “Meenei Tamana dela e donu, digau henuailala e de iloo e ginaadou Goe, gei Au e iloo e Au Goe. Gei digau aanei gu iloo bolo ma Kooe dela ne hagau mai Au. 26 Au ne haga modongoohia aga Goe gi digaula, gei Au ga duudagi hua beelaa, bolo di aloho dela ne gaamai Kooe gi di Au, la gii noho i nadau lodo, gei Au gii noho labelaa i nadau lodo.”

18

Di lawalawa o Jesus

(Matthew 26.47-56; Mark 14.43-50; Luke 22.47-53)

1 I muli ana dalodalo aanei, Jesus mo ana dama agoago gaa hula gi di baahi dela i golo tama monowai Kidron. Gei di maa di hadagee i di gowaa deelaa, Jesus mo ana dama agoago gaa hula gi golo. 2 Malaa, Judas, dela ga hagi anga a Jesus, e iloo ia di gowaa deelaa, idimaa, nia madagoaa e logo Jesus mo ana dama agoago e nnoo mau e heheetugi i di gowaa deelaa. 3 Malaa, Judas gaa hana gi di hadagee deelaa, e lahi ana gau dauwa o Rome, mono gau hagaloohi di Hale Daumaha ala ne hagau go nia dagi hai mee dabu mo nia Pharisee. Digaula gu ulu nadau goloo dauwa, e kae nadau malama mono ahi ulaula. 4 Jesus le e iloo nia mee huogodoo ala gaa hai ang gi de Ia, ge Ia ga duu mai gi digaula, ga helekai, “Ma koai dela e halahala go koodou?”

5 Digaula ga helekai gi Mee, “Jesus o Nazareth.”

Jesus ga helekai, “Au go Mee.”

Gei Judas dela ga hagi anga a Mee, le e duu i baahi digaula. 6 Di madagoaa Jesus ne helekai gi digaula boloo, “Au go Mee,” digaula ga mmaanege gi muli, gaa tinga gi lala. 7 Jesus ga heeu labelaa gi digaula, “Ma koai dela e halahala go goodou?”

Digaula ga helekai, “Jesus o Nazareth.”

8 Jesus ga helekai, “Au guu lawa di hagi adu gi goodou bolo Au go Mee. Maa goodou e halahala Au, hagau ina digau aanei gii hula.” 9 Mee ne helekai beenei, bolo gii donu ana helekai ala ne hai, “Tamana, tangada e dahi i au daangada ala ne gaamai gi di Au e ngala ai.”

10 Simon Peter dana hulumanu dauwa, ga dahi aga di maa, gaa tuu talinga gau donu o di hege tagi hai mee dabu. Di ingoo di hege deelaa, la go Malchus. 11 Jesus ga helekai gi Peter, “Duguina dau hulumanu gi dono lohongo! Goe e hagabau bolo Au hagalee belee inu di ibu o di hagaduadua Tamana dela e gaamai gi di Au?”*

Jesus i mua o Annas

12 Nia gau dauwa o Rome mo nadau dagi dauwa, mo digau hagaloohi o Jew gaa kumi Jesus, ga lawalawa, 13 gaa lahi a Mee matagidagi gi Annas. Go Mee dela tamana dauaga a Caiaphas, di tagi aamua hai mee dabu i di ngadau deelaa. 14 Ma go Caiaphas dela ne helekai hagamaamaa gi digau o Jew bolo ma koia e humalia maa tangada hua e dahi e made ang gi nia daangada huogodoo.*

Peter e haga de iloo Jesus

(Matthew 26.69-70; Mark 14.66-68; Luke 22.55-57)

15 Simon Peter mo tama agoago dela i golo ga lloo adu i muli o Jesus. Di tagi aamua hai mee dabu e modongoohia tama agoago dela i golo. Tama agoago deelaa guu hana madalia a Jesus gi lodo di abaaba di hale tagi aamua hai mee dabu. 16 Peter le e duu hua i malaelae i baahi di bontai, gei tama agoago dela e iloo di tagi hai mee dabu, gaa hana gi muli ga helekai gi di ahina dela i di bontai, gi hagaulu mai a Peter. 17 Tama ahina nogo i di ngudu di bontai ga heeu gi Peter, “Ma kooe tangada e dahi i nia dama agoago a Taane deelaa!”

Peter ga helekai, “Deeai, hagalee ko au!”

18 Di madagoaa gu magalillili huoloo, gei nia hege mono gau hagaloohi ne akaa di nadau ahi belee haga mahanahana ginaadou, gei Peter ga hanadu, gaa duu i baahi digaula belee haga mahana.

Tagi aamua hai mee dabu e heheeu gi Jesus

(Matthew 26.59-66; Mark 14.55-64; Luke 22.66-71)

19 Tagi aamua hai mee dabu e heheeu gi Jesus i di gili nia dama agoago a Maa mo nia agoago a Maa.

20 Jesus ga helekai gi mee, “Au nogo helehelekai hua haga mmaa gi digau huogodoo. Au nogo agoago i lodo nia synagogee mo i lodo di Hale Daumaha i nia gowaa ala e lloomoi nia daangada gi di gowaa e dahi. Au digi helekai hagammuni. 21 Malaa, au heeu le e hai mai eimaha? Heeu gi nia daangada ala ne longono ginaadou Au. Heeu gi digaula be Au ne helekai gi digaula bolo aha. Digaula e iloo agu helekai.”

22 Di madagoaa Jesus ne helekai beenei, tangada hagaloohi dela e duu i baahi o Mee gaa paa a Jesus, ga helekai, “Deenaa hua dau helekai e helekai gi tangada aamua hai mee dabu?!”

23 Jesus ga helekai gi mee, “Maa Au gu helekai hala, haga modongoohia ina gi digau huogodoo aanei di hala deelaa. Maa Au e donu hua, malaa goe ne paa Au eiaha?”

24 Annas gaa lahi a Mee gi Caiaphas, go tagi aamua hai mee dabu, ga lawalawa hua igolo.

Peter e haga de iloo Jesus labelaa

(Matthew 26.71-75; Mark 14.69-72; Luke 22.58-62)

25 Peter le e duu hua i golo, e haga mahanahana, gei digau ala i golo ga helekai gi mee, “Kooe tangada labelaa e dahi i nia dama agoago Taane deelaa!”

Gei Peter ga haga de iloo ia, ga helekai, “Deeai, hagalee ko au!”

26 Tangada e dahi i nia hege tagi aamua hai mee dabu, e hai dangada gi taane dela ne tuu dono dalinga go Peter, ga helekai aga, “Au gu mmada adu gi di goe nogo madalia a Mee i lodo di hadagee!”

27 Peter ga helekai labelaa, “Deeai!” Di madagoaa hua deelaa, teduu gaa wolo.

Jesus i mua o Pilate

(Matthew 27.1-2,11-14; Mark 15.1-5; Luke 23.1-5)

28 Heniheni loo, gei digaula gaa lahi a Jesus gi daha mo di hale o Caiaphas gi di hale o di gobinaa o Rome. Gei digau o Jew la digi ulu gi lodo di gowaa deelaa, idimaa, digaula e hiihai bolo ginaadou belee noho madammaa gii mee ginaadou di miami Tagamiami Pasoobaa. 29 Pilate ga ulu gi malaelae, ga heeu, “Goodou e hai bolo taane deenei le e hala di aha?”

30 Digaula ga helekai gi mee, “Gimaadou e hagalee laha mai a Mee gi di goe, maa Mee digi hai dana hala.”

31 Pilate ga helekai gi digaula, “Lahia a Mee, gabunga ina gii hai be godou haganoho donu.”

Digaula ga helekai gi mee, “Gimaadou digi dumaalia ginai e daaligi tangada gii made.” 32 (Di hai deenei ne hai bolo gii donu ai telekai a Jesus dono haga modongoohia aga di hagadilinga made dela gaa made ieia.)*

33 Pilate ga ulu gi lodo dono hale, ga gahigahi a Jesus, ga heeu gi Mee, “Ma Kooe dela go di king o digau o Jew?”

34 Jesus ga heeu, “Di heeu deenaa ne hanimoi i do baahi, be hunu daangada ne hagi adu Au gi di goe?”

35 Pilate ga helekai, “Goe hagabau bolo au tangada o Jew? O daangada donu mo nia dagi hai mee dabu ala ne laha mai Goe gi di au. Goe ne hai dau aha?”

36 Jesus ga helekai, “Dogu henua la hagalee ni henuailala. Maa nei bolo dogu henua la ni henuailala, digau ala e daudali Au, gu heebagi gi dee lahi Au gi digau aamua o Jew. Dogu henua dagi la hagalee ni henuailala.”

37 Gei Pilate ga heeu gi Mee, “Malaa Goe di king?”

Jesus ga helekai gi mee, “Goe dela e helekai bolo Au di king. Au ne haanau ge ne hanimoi gi henuailala gi tadinga hua e dahi belee haga modongoohia di tonu. Be koai hua tangada ni di tonu, geia e hagalongo mai gi di Au.”

38 Pilate ga heeu, “Di tonu la di aha?”

Jesus e hagi aga bolo e daaligi gii made

(Matthew 27.15-31; Mark 15.6-20; Luke 23.13-25)

Pilate gaa hana gi malaelae gi baahi digau o Jew, ga helekai gi digaula, “Au digi gida dagu mee e hagahuaidu iei Mee. 39 Nnangaahai godou mouli, au e hagamehede tangada e dahi i digau lawalawa i di madagoaa di Pasoobaa. Goodou e hiihai bolo au gi haga mehede ina adu gi goodou di King o digau o Jew?”

40 Digaula gaa wwolo gi nua gi telekai a maa, ga helekai, “Deeai! Hagalee go Mee! Gimaadou e hiihai gi Barabbas!” (Barabbas la tangada huaidu).

19

1 Gei Pilate gaa lahi a Jesus belee haga mamaawa. 2 Nia gau dauwa gaa hai di nadau hau king gi di manga laagau duduia, gaa dugu gi hongo di libogo o Maa, ga haga ulu a Mee gi di gahu mmee uli, 3 ga mmaanege mai ga helekai gi Mee, “Di King o digau o Jew, Goe gi mouli gaa hana hua beelaa!” Digaula ga paapaa a Mee.

4 Pilate ga ulu labelaa gi malaelae, ga helekai gi digau dogologo, “Mmada, au ga laha mai a Mee gi kinei gi gidee goodou bolo au e deemee di gida dagu mee belee haga huaidu iei Mee.” 5 Gei Jesus ga ulu mai gi malaelae e ulu di hau duduia mo di gahu mmee uli, Pilate ga helekai gi digaula, “Mmada! Deenei Taane!”

6 Di madagoaa nia dagi hai mee dabu mono gau hagaloohi di Hale Daumaha ne gidee a Mee, digaula ga wwolo, “Daudaulia a Mee! Daudaulia a Mee!”

Pilate ga helekai gi digaula, “Goodou bida lahia a Mee, daudaulia. Au digi gida dagu mee belee haga huaidu iei Mee.”

7 Digau o Jew ga helekai, “Di madau haganoho i golo, bolo Taane deenaa le e hai gii made, idimaa, Mee e helekai bolo Ia di Tama ni God.”

8 Di madagoaa Pilate ne hagalongo gi nia helekai aanei, geia gu madagu huoloo, 9 ga ulu labelaa gi lodo dono hale, ga heeu labelaa gi Jesus, “Goe tangada mai hee?”

Gei Jesus digi helekai.

10 Pilate ga helekai gi Mee, “Goe hagalee helekai mai gi di au? Goe hagalee hagamaanadu bolo ogu mogobuna i golo e mee di wwede Goe, mo e daudau Goe?”

11 Jesus ga helekai, “Goe o mogobuna i ogu nua ai maa God digi dugu adu gi di goe. Gei tangada dela ne gowadu Au gi di goe, la koia gu ihala gi nonua.”

12 Di madagoaa Pilate ne longono ia nia helekai aanei, geia ga hagamaanadu dana hai belee hagamehede a Jesus, gei digau o Jew ga wwolowwolo ga helekai, “Maa goe ga hagamehede a Mee, le e haga modongoohia bolo goe hagalee di hoo ni di king damana o Rome, go Caesar. Tangada dela e helekai bolo ia di king, le e hai baahi gi di king o Rome!”

13 Di madagoaa Pilate ne longono ia nia helekai aanei, geia gaa lahi a Jesus gi malaelae, gaa noho gi lala gi hongo di lohongo tangada hai gabunga, i di gowaa dela e haga ingoo bolo di “Baba Hadu” (e haga ingoo i telekai Hebrew bolo “Gabbatha”). 14 Di laangi deelaa la di laangi i mua di Pasoobaa, i mua di oodee. Pilate ga helekai gi digau o Jew, “Deenei di godou King!”

15 Digaula gaa wwolo gi mee, “Daaligidia a Mee gii made! Daaligidia a Mee gii made! Daudaulia a Mee!”

Pilate ga heeu gi digaula, “Goodou e hiihai bolo au gi daudaulia di godou King?”

Gei nia dagi hai mee dabu ga helekai gi mee, “Di madau king le e dahi hua, go di king damana o Rome!”

16 Gei Pilate gaa wanga Jesus gi digaula bolo gi daudaulia gi nua.

Jesus gu daudau gi nua

(Matthew 27.32-44; Mark 15.21-32; Luke 23.26-43)

Digau dauwa gaa lahi a Jesus. 17 Mee gaa hana, e aamo dono loobuu, gaa dau adu gi di gowaa dela e haga ingoo bolo “Di Gowaa Hangaibu Libogo” (e haga ingoo i telekai Hebrew bolo “Golgotha”). 18 Deelaa di gowaa ne daudau iei Mee mono daane dogolua, tangada e dahi i di baahi gau donu, tangada e dahi i di baahi gau ihala, gei Jesus i mehanga meemaa. 19 Pilate ne hihi dana haga iloo, gaa dogi gi hongo di loobuu, “Jesus o Nazareth, di King o digau o Jew.” 20 Digau o Jew dogologowaahee guu dau di hagailoo, idimaa, di gowaa dela e daudau ai Jesus, la hagalee mogowaa i di waahale. Di haga iloo le e hihi i nia helekai Hebrew, Latin mo Greek. 21 Nia dagi hai mee dabu ga helekai gi Pilate, “Hudee hihia bolo Di king o digau o Jew. Hihia bolo ‘Taane deenei ne bida helekai boloo, Au go di king o digau o Jew.’ ”

22 Pilate ga helekai gi digaula, “Agu mee ala guu lawa di hihi, le e dugu hua beelaa.”

23 I muli hua digau dauwa ne daudau a Jesus, gei digaula gaa kae nia goloo o Maa, gaa wwae haa, tuhongo e dahi ni tangada dauwa e dahi. Digaula gaa daa di gahu laa tua o Maa. Di gahu dela ne hai hua gi di gahu e dahi dogomaalia, ono duudagi ai. 24 Digau dauwa ga helehelekai i nadau mehanga, “Gidaadou hagalee hahaahi di maa. Gidaadou e hudihudi be di maa koai dela e hai mee gi di maa.” Deenei la ne hai bolo gii kila nia helekai di Beebaa Dabu,

“Digaula gu duwwe ogu goloo i ginaadou,

ge gu bilei dais i dogu gahu laa tua.”

Gei deenei di mee ne hai go digau dauwa.*

25 Nia daangada ala e tuu hoohoo gi di loobuu o Jesus, la go tinana o Maa, tuaahina ahina tinana o Maa, mo Mary di lodo o Clopas, mo Mary mai Magdala. 26 Jesus gu gidee Ia dono dinana mo dana dama agoago dela e baa ai e tuu i golo, ga helekai gi dono dinana, “Mee go dau dama daane.”

27 Nomuli, gei Mee ga helekai gi dana dama agoago, “Deenaa do dinana.” Di madagoaa deelaa, gei tama agoago deelaa gaa lahi tinana o Jesus gi dono hale belee noho i dono baahi.

Di made o Jesus

(Matthew 27.45-56; Mark 15.33-41; Luke 23.44-49)

28 Jesus gu modongoohia Ia bolo nia mee huogodoo guu lawa, gei Mee ga helekai, “Au gu hieinu,” bolo gii gila nia helekai di Beebaa Dabu.*

29 Di boolo nogo i golo e honu i nia waini hui ngoohia. Digaula ga daalo di nadau liimi gi lodo, gaa nnoo gi di ngudu di laagau ‘hyssop’, ga hagatale gi nia malau ngudu o Maa. 30 Jesus ga inu nia waini aalaa, ga helekai, “Ma guu lawa!”

Ge Ia gaa bala dono libogo gi mua, gaa made.

Di baahi o Jesus la gu daalo

31 Nia dagi o digau o Jew gaa dangi gi Pilate, bolo gi dumaalia ang gi ginaadou gi hadihadia nia wae o digau ala ne daudau gi nua, gi dugu ia labelaa nia huaidina digaula gi daha mo nia loobuu. Digaula ne tangi gi mee, idimaa, di laangi deenei la di lima laangi, gei digaula e de hiihai bolo nia huaidina digaula e daudau hua igolo i lodo di Laangi Sabad, idimaa, di Laangi Sabad deelaa la di laangi koia e dabu. 32 Digau dauwa gaa hula, ga hadihadi nia wae o tangada dela ne daudau matagidagi mo nia wae taane i golo dela ne daudau madalia a Jesus. 33 Malaa digaula ga lloomoi gi Jesus ga modongoohia bolo Mee guu made, gei digaula digi hadihadia nia wae o Maa. 34 Dahi dangada dauwa ga daalo di baahi o Jesus gi taalo, gei nia dodo mono wai gu hali mai.

35 (Taane dela ne gidee ia nia mee aanei, gu haga modongoohia nia maa bolo gi hagadonu goodou. Nia helekai a maa le e donu, gei mee e iloo ia bolo ia e helekai donu.)

36 Nia mee aanei la ne hai belee haga kila aga nia helekai di Beebaa Dabu,

“Di iwi e dahi i ono iwi e mooho ai.”*

37 Di gubu labelaa e dahi i golo, e helekai:

“Nia daangada gaa mmada gi Mee

dela ne daalo go digaula.”*

Di danu o Jesus

(Matthew 27.57-61; Mark 15.42-47; Luke 23.50-56)

38 I muli nia mee aanei, Joseph, tangada mai di guongo o Arimathea, ga helekai gi Pilate, be ia e mee di kae tuaidina o Jesus. (Joseph la tangada hai hegau ni Jesus, malaa mee hagammuni ia, idimaa, mee e madagu i nia dagi o digau o Jew.) Pilate ga helekai gi mee, bolo mee e mee di kae tuaidina o Maa, malaa Joseph gaa hana gaa kae tuaidina o Maa. 39 Nicodemus, taane dela ne hana gi baahi o Jesus dahi boo, gaa hana madalia a Joseph, e kae ana pauna lolo kala e mada hidu maa lima madalia ia. Nia lolo ala ne unugi gi nia ‘myrrh’ mo nia ‘aloe’.* 40 Nia daane dogolua aanei gaa kae tuaidina Jesus, gaa didi gi di gahu lenge mono lolo kala, gii hai be di hai o digau o Jew e hagatogomaalia tuaidina tangada e danu. 41 Di hadagee i golo i di gowaa ne daudau ai Jesus gi di loobuu, gei taalunga i lodo tadagee deelaa digi dugu loo tangada no lodo. 42 Idimaa di laangi deelaa la i mua di Laangi Sabad, gei di lua deelaa le e hoohoo, meemaa gaa dugu tuaidina o Maa gi golo.

20

Di anga daalunga

(Matthew 28.1-8; Mark 16.1-8; Luke 24.1-12)

1 Luada loo di laangi tabu, gei di maa e bouli hua igolo, gei Mary mai Magdala ne hana gi taalunga, ga gidee ia di hadu o taalunga la gu hagadaga gi daha. 2 Gei mee gaa lele gi Simon Peter mo dono ehoo dama agoago dela e baa iei Jesus, ga helekai gi meemaa, “Digaula guu lahi Tagi gi daha mo taalunga, gei gimaadou e de iloo di gowaa digaula ne dugu iei Mee!”

3 Gei Peter mo tangada agoago dela i golo gaa hula gi taalunga. 4 Meemaa ne llele, gei di hoo dama agoago a Peter le koia e lele i Peter, guu dau i taalunga i mua. 5 Mee ga bala gi lala, gaa mmada gi di gahu lenge, gei mee digi ulu gi lodo taalunga. 6 Simon Peter dela ne daudali mai a mee, gaa dau adu gi taalunga deelaa, ga ulu gi lodo, gaa mmada gi di gahu lenge dela e moe i lodo, 7 gei di gahu dela nogo didi di libogo o Jesus la hagalee i baahi di gahu lenge deelaa, e wini e dugu i tuai gowaa. 8 Gei tama agoago dela ne dau i taalunga i mua, ga ulu gi lodo labelaa, guu mmada, gu hagadonu. 9 (Meemaa digi modongoohia nia helekai di Beebaa Dabu ala e helekai bolo Mee e hai loo gi mouli aga i di made.) 10 Gei nia dama agoago aalaa gaa hula gi muli gi nau hale.

Jesus e haga gida gi Mary mai Magdala

(Matthew 28.9-10; Mark 16.9-11)

11 Mary e duu i tua taalunga e dangidangi. Di madagoaa hua dela e dangidangi iei mee, gei mee ga bala gi lala, ga mmada adu gi lodo taalunga, 12 ga gidee nia daangada di langi dogolua e ulu nau goloo kene, e noho i di gowaa dela nogo dugu tuaidina Jesus. Tangada e dahi i libogo, gei di hoo o maa i wae.

13 Meemaa ga heeu gi Mary, “Di ahina nei, goe e dangidangi di aha?”

Gei Mary ga helekai gi meemaa, “Digaula guu lahi dogu Dagi gi daha, gei au e de iloo eau be digaula ne dugu a Mee i hee!” 14 Mee ne helekai beenei, gaa huli, gaa mmada gi Jesus e duu i dono baahi, digi iloo bolo ma go Jesus.

15 Jesus ga heeu gi mee, “Di ahina nei, goe e dangidangi di aha? Ma koai dela e halahala kooe?”

Gei Mary e hagabau bolo Mee go tangada hai hadagee, geia ga helekai gi Mee, “Meenei, ma Kooe dela ne lahi a Mee? Hagia mai di gowaa dela ne dugu a Mee, au gaa hana e lahi a Mee.”

16 Jesus gaa gahi a mee, “Mary.”

Gei Mary ga huli adu gi Mee, ga helekai gi Mee i telekai Hebrew, “Raboni!” (Dono hadinga bolo “Tangada Agoago.”)

17 Jesus ga helekai gi mee, “Hudee dogi mai, idimaa, Au digi hana gi baahi dogu Damana. Hana gi baahi ogu duaahina, hagi anga ina gi digaula, bolo Au gaa hana gi baahi o Mee dela go dogu Damana, mo di nadau Damana, go dogu God, mo di nadau God.”

18 Mary mai Magdala gaa hana, ga hagi anga gi nia dama agoago a Maa bolo ia gu gidee Tagi, gei mee ga hagi anga gi digaula nnelekai a Maa ala ne hai ang gi deia.

Jesus e haga gida gi ana dama agoago

(Matthew 28.16-20; Mark 16.14-18; Luke 24.36-49)

19 Hiahi hua di laangi tabu deelaa, gei nia dama agoago a Jesus ga dagabuli mai gi lodo di hale tai, idimaa, digaula e mmaadagu i digau aamua o Jew. Gei Jesus ga hanimoi, gaa duu i nadau lodo, ga helekai, “Di aumaalia gi madalia goodou.” 20 I muli hua dana helekai, gei Mee ga haga mmada digaula gi ono lima mo dono baahi. Gei nia dama agoago a Maa gu tenetene huoloo i di nadau gidee ginaadou Tagi.

21 Jesus ga helekai labelaa gi digaula, “Di aumaalia gi madalia goodou. Gadoo be dogu Damana dela ne hagau mai Au, gei Au e hagau labelaa goodou.” 22 Mee gaa dogi gi hongo digaula, ga helekai, “Goodou kae ina di Hagataalunga Dabu. 23 Maa goodou ga dumaalia gi nia huaidu o nia daangada, gei nadau huaidu la gu maahede. Maa goodou hagalee dumaalia gi nia huaidu digaula, gei nia huaidu digaula la hagalee maahede.”*

Jesus mo Thomas

24 Tangada e dahi i nia dama agoago dilongoholu maa lua, go Thomas (dela e haga ingoo bolo Didymus), nogo hagalee i baahi digaula i di madagoaa Jesus ne hanimoi. 25 Nia dama agoago ala i golo ga helekai gi mee, “Gimaadou guu mmada gi Tagi.”

Thomas ga helekai gi digaula, “Maa au digi mmada gi nia lohongo baalanga, be e daalo dogu madaalima gi nia lohongo baalanga i ono lima mo dono baahi, au hagalee hagadonu.”

26 Muli di tabu e dahi, ana dama agoago ne dagabuli labelaa gi lodo di hale deelaa, gei Thomas gu madalia digaula. Nia bontai guu tai, gei Jesus gaa duu gi baahi digaula, ga helekai, “Di aumaalia gi madalia goodou.” 27 Gei Mee ga helekai gi Thomas, “Dugua mai do madaalima, mmada gi ogu lima. Holo ina mai doo lima, daalo ina gi lodo dogu baahi. Hudee maanadu logo, hagadonu hua!”

28 Thomas ga helekai gi Mee, “Dogu Dagi mo dogu God!”

29 Jesus ga helekai gi mee, “Goe ne hagadonu idimaa goe dela ne gidee? E maluagina go digau ala e hagadonu, gei digi gidee.”

Tadinga o di beebaa deenei

30 Jesus ne hai ana mogobuna haga goboina e logo i mua ana dama agoago gei digi hihia gi lodo di beebaa deenei. 31 Gei nia mee aanei la ne hihi, bolo gi hagadonu goodou bolo Jesus la go di Mesaia, go Tama a God. Mai godou hagadonu a Mee, goodou ga hai mee gi di mouli.

21

Jesus e haga gida gi digau agoago dogohidu

1 I muli hua di mee deenei, Jesus ga haga gida e Ia gi ana dama agoago labelaa i di tai go Tiberias. Deenei dono hai: 2 Simon Peter, Thomas (dela e haga ingoo bolo Didymus), Nathanael (tangada mai Cana o Galilee), nia dama Zebedee, mo nia dama agoago dogolua ala i golo, nogo i di gowaa e dahi. 3 Simon Peter ga helekai gi digaula, “Au e hana e wagadaha.”

Digaula ga helekai, “Gimaadou e hula dalia goe.” Malaa, digaula gaa hula i di boodi, gei di boo deelaa, digi kumi nadau iga.*

4 Di madagoaa di laa ne hobo, Jesus e duu i tongotai, gei nia dama agoago a Maa digi iloo bolo ma go Jesus. 5 Gei Jesus ga heeu gi digaula, “Digau nei, goodou digi kumi godou iga?”

Digaula ga helekai, “Hagalee loo.”

6 Gei Mee ga helekai gi digaula, “Hudua di godou kau gi lala i di baahi gau donu o di boodi, gei goodou gaa kumi godou iga.” Malaa, digaula gaa hudu di nadau kau gi lala, gu deemee di hudi aga, i di maa gu hontula iga.*

7 Tama agoago dela e aloho iei Jesus, ga helekai gi Peter, “Ma go Tagi!” Di madagoaa a Peter ne longono ia bolo ma go Tagi, geia gaa didi dono gahu laa daha gi dono gili (idimaa, mee gu liagi gi daha ono goloo), gaa hobo gi lodo tai. 8 Nia dama agoago ala i golo, ga aalo aga di nadau boodi gi tongotai, ga hudi aga di kau honu iga. Digaula hagalee mogowaa i tenua, holongo nia loho e madalima mogowaa. 9 Di nadau dau i tongotai, digaula gaa mmada gi di ahi e gaa e dunu nia iga nonua, mono palaawaa labelaa.

10 Jesus ga helekai gi digaula, “Gaamai hunu iga i godou iga ala ne kumi.”

11 Simon Peter gaa hana gi hongo di boodi, ga hudi aga dana kau honu iga llauehaa, e lau madalima maa dolu, gi tongotai. Gei di kau deelaa la gu honu iga huoloo, gei di maa digi mahaa. 12 Jesus ga helekai, “Lloomoi, miami.”

Tangada i ana dama agoago ai ne heeu gi Mee be Ia la koai, idimaa, digaula gu iloo bolo Mee go Tagi. 13 Jesus ga hanadu, ga dahi aga nia palaawaa, gaa wanga gi digaula, gaa duwwe labelaa nia iga.

14 Deenei la di tolu holongo a Jesus ne haga gida gi ana dama agoago i muli dono haga mouli aga.

Jesus mo Peter

15 I muli hua di nadau miami, gei Jesus ga helekai gi Simon Peter, “Simon, tama a John, goe e aloho i di Au laa hongo digau aanei?”

Gei mee ga helekai, “Uaa, meenei Tagi, Goe e iloo hua bolo au e aloho i di Goe.”

Jesus ga helekai gi mee, “Madamada humalia i agu dama siibi.”

16 Mee ga heeu haga lua, “Simon, tama a John, goe e aloho i di Au?”

Gei mee ga helekai gi Jesus, “Uaa, meenei Tagi, Goe e iloo hua bolo au e aloho i di Goe.”

Jesus ga helekai gi mee, “Madamada humalia i agu siibi.”

17 Jesus ga heeu haga dolu, “Simon, tama a John, goe e aloho i di Au?”

Peter gu manawa gee, idimaa, Jesus gu heeu haga dolu gi mee bolo mee e aloho i deia. Gei mee ga helekai gi Jesus, “Meenei Tagi, Goe e iloo nia mee huogodoo. Goe e iloo hua bolo au e aloho i di Goe.”

Jesus ga helekai gi mee, “Madamada humalia i agu siibi. 18 Au e hagi adu gi di goe di tonu: Do madagoaa nogo dulii, goe e hagatogomaalia goe e hana gi di gowaa dela e hiihai ginai goe. Do madagoaa ma ga madua, gei goe gaa holo oo lima gi daha, gei tangada gaa nnoo oo lima, gaa dagi goe gi di gowaa dela e de hiihai di hana ginai goe.” 19 (Jesus e helekai i nnelekai aanei e haga modongoohia di made a Peter belee gaamai di madamada gi God.) Nomuli, gei Jesus ga helekai, “Daudalia mai Au.”

Jesus mo tama agoago dela i golo

20 Peter gaa huli gi muli ga gidee ia tama agoago a Jesus dela e baa ai e daudali ginaua, go mee dela ne menege adu gi Jesus i di madagoaa digaula nogo miami ga heeu, “Meenei Tagi, ma koai dela ga hagi aga Goe?”* 21 Di madagoaa Peter ne gidee ia a mee, ga heeu gi Jesus, “Meenei Tagi, taane deenei le e hai behee?”

22 Jesus ga helekai, “Maa au ga hiihai bolo mee gi mouli hua beelaa, gaa dae loo gi dogu hanimoi, e hai dana aha adu gi di goe? Goe daudalia mai Au.”

23 Malaa, di longo guu dele gi digau ala e hagadonu a Jesus, bolo tama agoago Jesus deenei, la ga hagalee made. Jesus la digi helekai bolo mee hagalee made. Mee ne helekai hua boloo, “Maa au ga hiihai bolo mee gi mouli hua beelaa, gaa dae loo gi dogu hanimoi, e hai dana aha adu gi di goe?”

24 Mee go tama agoago Jesus dela nogo helehelekai nia mee aanei. Go mee dela ne hihi nia maa gi lala, gei gidaadou gu iloo hua bolo ana helekai le e donu.

Di hagaodi gi muli

25 Jesus guu hai ana mee logowaahee i golo. Maa nei bolo ne hihi gi lala hagatau, gei au bolo henuailala hagatau e deemee di daahi nia beebaa ala ma ga hihi ginai nia maa.

* 1.6: Matthew 3.1; Mark 1.4; Luke 3.1-2

* 1.21: di Soukohp: Digau o Jew e hagadonu bolo dahi soukohp ga hanimoi e haga iloo di Mesaia ga hoohoo ga hanimoi (Deuteronomy 18.15,18; Malachi 4.5)

* 1.23: Isaiah 40.3

* 1.51: Genesis 28.12

* 2.12: Matthew 4.13

* 2.13: Exodus 12.1-27

* 2.17: Pisalem 69.9

* 2.19: Matthew 26.61; 27.40; Mark 14.58; 15.29

* 3.14: Numbers 21.9

* 3.24: Matthew 14.3; Mark 6.17; Luke 3.19-20

* 3.28: John 1.20

* 3.35: Matthew 11.27; Luke 10.22

* 4.5: Genesis 33.19; Joshua 24.32

* 4.9: Ezra 4.1-5; Nehemiah 4.1-2

* 4.44: Matthew 13.57; Mark 6.4; Luke 4.24

* 4.45: John 2.23

* 4.46: John 2.1-11

* 5.10: Nehemiah 13.19; Jeremiah 17.21

* 5.29: Daniel 12.2

* 5.33: John 1.19-27; 3.27-30

* 5.37: Matthew 3.17; Mark 1.11; Luke 3.22

* 6.31: Exodus 16.4,15; Pisalem 78.24

* 6.45: Isaiah 54.13

* 6.68: Matthew 16.16; Mark 8.29; Luke 9.20

* 7.2: Leviticus 23.33-34

* 7.22: Genesis 17.10; Leviticus 12.3

* 7.23: John 5.9

* 7.37: Leviticus 23.36

* 7.38: Ezekiel 47.1; Zechariah 14.8

* 7.42: 2-Samuel 7.12; Micah 5.2

* 7.50: John 3.1-2

* 8.5: Leviticus 20.10; Deuteronomy 22.22-24

* 8.12: Matthew 5.14; John 9.5

* 8.13: John 5.31

* 8.17: Deuteronomy 19.15

* 8.33: Matthew 3.9; Luke 3.8

* 9.5: Matthew 5.14; John 8.12

* 10.15: Matthew 11.27; Luke 10.22

* 10.33: Leviticus 24.16

* 10.34: Pisalem 82.6

* 10.40: John 1.28

* 11.1: Luke 10.38-39

* 11.2: John 12.3

* 12.3: Luke 7.37-38

* 12.8: Deuteronomy 15.11

* 12.13: Pisalem 118.25-26

* 12.15: Zechariah 9.9

* 12.25: Matthew 10.39; 16.25; Mark 8.35; Luke 9.24; 17.33

* 12.34: Pisalem 110.4; Isaiah 9.7; Ezekiel 37.25; Daniel 7.14

* 12.38: Isaiah 53.1

* 12.40: Isaiah 6.10

* 13.12: Luke 22.27

* 13.16: Matthew 10.24; Luke 6.40; John 15.20

* 13.18: Pisalem 41.9

* 13.20: Matthew 10.40; Mark 9.37; Luke 9.48; 10.16

* 13.33: John 7.34

* 13.34: John 15.12,17; 1-John 3.23; 2-John 5

* 15.12: John 13.34; 15.17; 1-John 3.23; 2-John 5

* 15.20: Matthew 10.24; Luke 6.40; John 13.16

* 15.25: Pisalem 35.19; 69.4

* 17.12: Pisalem 41.9; John 13.18

* 18.11: Matthew 26.39; Mark 14.36; Luke 22.42

* 18.14: John 11.49-50

* 18.32: John 3.14; 12.32

* 19.24: Pisalem 22.18

* 19.28: Pisalem 69.21; 22.15

* 19.36: Exodus 12.46; Numbers 9.12; Pisalem 34.20

* 19.37: Zechariah 12.10; Revelation 1.7

* 19.39: John 3.1-2

* 20.23: Matthew 16.19; 18.18

* 21.3: Luke 5.5

* 21.6: Luke 5.6

* 21.20: John 13.25

Nnegau

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

ACTS

Nnegau o Digau Agoago Hagau

Di haga modongoohia:

Nnegau o digau agoago hagau e duudagi mai Di Longo Humalia Luke. Tadinga hagalabagau o di beebaa deenei la go di Hagataalunga Dabu dela ne hagamaamaa nia dama agoago a Jesus i nadau hagadele di Longo Humalia i Jerusalem, mo lodo Judea hagatau mo Samaria gaa tugi loo i nia mada o henuailala (1.8). Deenei di kai o taamada di moomee nia dama a Christ ne daamada mai baahi digau o Jew, ga hagadonu labelaa go henuailala hagatau. Tangada hihi go Luke la gu hagamahi bolo nia daangada ala gaa dau di beebaa deenei, la gii donu humalia bolo nia dama a Christ hagalee hai baahi gi Rome, gei di hagadonu o nia dama a Christ la go di haga honu di hai daumaha o digau o Jew.

Nnegau o digau agoago hagau e wwae dolu, be di hai o nadau haga damana gi daha di Longo Humalia o Jesus, mo di haga duu aga di Nohongo Dabu: (1) Taamada nia hegau o nia gau hagadonu i Jerusalem i muli o Jesus ne hana gi di langi; (2) ga menege adu loo gi nia madagoaa i Palestine; (3) gaa dau adu loo gi Mediterranean gaa tugi i Rome.

Di mee hagalabagau huoloo i di beebaa go Nnegau o digau agoago hagau la go nia hegau di Hagataalunga Dabu dela ne haneia mo dono mogobuna gi hongo digau hagadonu i Jerusalem i di laangi Pentekos. Nomuli, gei Mee gaa dagi mo di hagamaaloo di Nohongo Dabu mo nia dagi daumaha i nia madagoaa huogodoo ala gu haga modongoohia i lodo di beebaa deenei. Taamada nia dama a Christ mo nadau helekai gu i golo, gu modongoohia i lodo nia mee llauehe i hunu agoago. Nia mee ala guu hihi i lodo di beebaa go Nnegau o digau agoago hagau gu hagi mai nia mogobuna o nia agoago aanei i di mouli o nia gau hagadonu mo di nadau buni i di Nohongo Dabu.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di hagatogomaalia e hagadele di Longo Humalia (1.1-26)

a. Nia helekai hagaodi a Jesus mo dana hagababa (1.1-14)

b. Di pono o Judas (1.15-26)

Taamada di Nohongo Dabu i Jerusalem (2.1—8.3)

Taamada di Nohongo Dabu i Judea mo Samaria (8.4—12.25)

Taamada di Nohongo Dabu i henuailala hagatau; nia hegau a Paul (13.1—28.31)

a. Tahi hana hagadele di Longo Humalia (13.1—14.28)

b. Tagabuli i Jerusalem (15.1-35)

c. Di lua hana hagadele di Longo Humalia (15.36—18.22)

d. Di tolu hana hagadele di Longo Humalia (18.23—21.16)

e. Paul e lawalawa i Jerusalem, Caesarea mo Rome (21.17—28.31)

1

1 Meenei Theophilus,

I lodo dagu beebaa matagidagi au guu hihi nia mee huogodoo a Jesus ne hai, mo ana agoago, mai taamada ana hegau,* 2 gaa dae loo gi di laangi a Mee ne lahi gi di langi. Gei i mua dono lahi gi di langi, Mee guu hai ana boloagi i di mogobuna o di Hagataalunga Dabu ang gi nia daane ala ne hilihili go Mee belee hai ana gau agoago hagau. 3 I lodo nia laangi madahaa i muli o Jesus ne made, nnolongo e logo gei Mee guu bida haga gidagida Ia gi digaula, ge gu haga modongoohia hagahumalia bolo Ia gu mouli. Digaula guu mmada gi Mee, gei Mee gu helehelekai gi digaula di hai o Teenua King o God. 4 Di madagoaa digaula ne dagabuli gi di gowaa e dahi, gei Mee ga helekai gi digaula, “Goodou hudee hula gi daha mo Jerusalem, taalia hua di wanga dehuia dela guu lawa di hagababa go dogu Damana, dela guu lawa dagu hagamodongoohia adu gi goodou.* 5 John gu babdais goodou gi nia wai, gei muli hua nia laangi dulii, gei goodou ga babdais gi di Hagataalunga Dabu.”*

Jesus guu lahi gi di langi

6 Di madagoaa digau agoago hagau ne dagabuli mai gi baahi o Jesus, digaula ga heheeu gi Mee, “Meenei Tagi, e hai behee, deenei la go do madagoaa dela e haga menege aga Tenua Israel labelaa?”

7 Gei Jesus ga helekai gi digaula, “Nia madagoaa mono mee huogodoo guu lawa di haganoho mai baahi dogu Damana i ana mogobuna, gei Mee hagalee dumaalia adu gi goodou gi iloo nia madagoaa ala e kila aga ai nia mee aanei. 8 Gei goodou ga haga honu gi di mogobuna i di madagoaa di Hagataalunga Dabu ma ga hanadu gi goodou, gei goodou ga haga modomodongoohia Au i Jerusalem, mo lodo Judea hagatau, mo Samaria, gaa dae loo gi nia mada o henuailala.”* 9 I muli o Mee ne helekai beenei, gei Mee gaa lahi gi di langi. I di nadau daumada hua adu a Mee, gei di baahi gololangi gaa gahu a Mee gi de gidee digaula.*

10 I di nadau hagadaumada adu i lodo di ahiaalangi dela e hana ai Jesus gi nua, nia daane dogolua e ulu i nia gahu kene, e tuu i baahi digaula, 11 ga helekai, “Goodou digau Galilee, goodou e aha ala e tuu i gono e mmada gi di langi i nua? Ma go Jesus dela guu lahi gi di langi gi daha mo goodou, gei Mee ga hanimoi labelaa, be dono hai dela ne mmada ginai goodou e hana gi di langi.”

Tangada e pono di lohongo Judas

12 Malaa, digau agoago hagau aalaa, ga hagatanga i di Gonduu Olib, gaa hula gi muli gi Jerusalem. Di gonduu deelaa e mogowaa di baahi maele mai di waahale deelaa. 13 Digaula ga ulu adu gi Jerusalem, gaa hula gi di ruum dela mugi nua, di gowaa dela e noho ai digaula: Peter, John, James mo Andrew, Philip mo Thomas, Bartholomew mo Matthew, James tama Alphaeus, Simon di ‘Patriot’*, mo Judas tama James.* 14 Nia madagoaa e logo, digaula huogodoo e buni e hai dalodalo, ginaadou mo nia ahina, mo Mary tinana o Jesus, mo nia duaahina daane o Jesus.

15 Muli hua nia laangi dulii, digau ala ne hagadonu gu dagabuli gi di gowaa e dahi, huogodoo holongo digau e lau madalua. Peter ga du gi nua, ga helekai, 16 “Ogu duaahina nei, nnelekai di Beebaa Dabu le e hai loo gii kila, dela ne helekai ai di Hagataalunga Dabu mai di ngudu o David e haga modongoohia Judas dela ne dagi digau ala ne kumi a Jesus. 17 Judas nogo hai di hoo ni gidaadou, i mee dela gu hilihili e hai dana hegau i tadau hegau.” 18 (Nia bahihadu a Judas ne kumi i dana hegau huaidu, la guu hui dana gowaa. Di gowaa dela ne doo iei mee gaa made, ga mooho dagidahi, gei nia mee huogodoo i lodo dono dinae gu mmaalingi mai gi daha.* 19 Digau huogodoo ala e noho i Jerusalem, gu longono di mee deenei. Digaula gu haga ingoo di gowaa deenei gi nadau helekai donu bolo “Akeldama”, dono hadinga bolo “Di Gowaa Dodo.”) 20 Idimaa, ma guu lawa di hihi i lodo di Beebaa Pisalem boloo,

‘Dono hale gii hai di angaa hale, hudee dumaalia gi dahi dangada gii noho nolodo.’

“Guu lawa di hihi labelaa,

‘Wanga ina gi tuai dangada e kae tuhongo hegau a maa.’*

21-22 “Malaa, e humalia belee hilihili taane e dahi, e haga puni mai gi gidaadou e haga modongoohia aga di hai o di mouli aga Jesus. Malaa, taane deenei, e hai gii hai taane mai i lodo digau nogo madalia a Jesus i di madagoaa Jesus nogo i tadau baahi, daamada i di madagoaa John nogo babdais ana daangada, gaa dae gi di lahi o Jesus gi di langi gi daha mo gidaadou.”*

23 Digaula ga dahi aga nia ingoo nia daane dogolua: Joseph dela e haga ingoo bolo Barsabbas, e haga ingoo labelaa boloo Justus, mo Matthias. 24 Gei digaula ga dalodalo, “Meenei Tagi, Goe dela e iloo nia manawa o nia daangada huogodoo. Hagamodongoohia aga ina ma koai i meemaa dela gu hilihili Kooe, 25 belee hai tangada agoago hagau e pono di lohongo o Judas dela gu hagatanga, guu hana gi di gowaa dela e tau ginai mee.” 26 Nomuli, gei digaula gaa kili nia ‘dice’ belee hilihili di nadau dangada e dahi i meemaa. Tangada dela ne gila la go Matthias, ga haga puni ang gi digau agoago hagau dilongoholu maa dahi.

2

Di hanimoi o di Hagataalunga Dabu

1 Di dae mai di laangi Pentekos, digau hagadonu huogodoo gu dagabuli mai gi di gowaa e dahi.* 2 Di madagoaa deelaa, gei di lee mai i di langi e hai be di lee madangi maaloo, gu haga honu i lodo di hale hagatau dela e noho ai digaula. 3 Digaula gaa mmada gi nia ulaula ahi i nadau nua, e tale gi tangada nei mo tangada nei ala ne dagabuli i di gowaa deelaa. 4 Gei digaula huogodoo guu honu i di Hagataalunga Dabu, ga daamada ga leelee i nia helekai o nnuai henua, dela di hai o di Hagataalunga Dabu ne haga helehelekai digaula. 5 Hunu gau o Jew e noho i Jerusalem, digaula digau daumaha ala ne loomoi i nia henua huogodoo o henuailala. 6 I di nadau longono di longoaa deenei, digau dogologo ga mmui mai gi di gowaa deelaa. Digaula gu homouli, idimaa, tangada nei mo tangada nei gu longono nadau helekai donu ala e helehelekai ai digau hagadonu aalaa. 7 Malaa, i di nadau goboina huoloo, gei digaula ga helehelekai, “Digau aanei ala e leelee beenei, la digau o Galilee! 8 Ma e hai behee go tadau hagalongo gi digau aalaa, e leelee i nia helekai o tadau henua donu?! 9 Gidaadou digau mai Parthia, Media, Elam, Mesopotamia, Judea, Cappadocia, Pontus, Asia, 10 Phrygia, Pamphylia, Egypt, mo mai nia waa henua o Libya ala e hoohoo gi Cyrene. Gei hunu gidaadou digau mai Rome: 11 digau o Jew mo digau tuadimee ala guu dau gi taumaha o digau o Jew. Gei hunu gau i gidaadou la mai Crete mo Arabia, gidaadou huogodoo guu bida hagalongo hua gi digaula ala e leelee i tadau helekai donu, e haga modongoohia aga nia mogobuna haga goboina o God!” 12 Digaula gu goboina, ga heheeu i nadau mehanga, “Ma e hai bolo aha dono hadinga?”

13 Hunu ginaadou ga haga balumee digaula ga helekai, “Digau hagadonu aalaa le e libaliba!”

Nia agoago a Peter

14 Peter ga duu aga ngaadahi mo digau agoago hagau dilongoholu maa dahi, ga helekai gi nua, ga daamada ga agoago gi digau dogologo aalaa, “Ogu ihoo digau o Jew mo goodou huogodoo ala e noho i Jerusalem. Goodou hagalongo gi humalia gi agu helekai, au ga hagi adu tadinga di mee deenei. 15 Nia daangada aanei la hagalee libaliba be godou hagamamaanadu. Dolomeenei di laa le e hiwa luada. 16 Malaa, deenei di mee a soukohp Joel ne helekai ai,

17 ‘God ne helekai boloo:

Deenei dagu mee gaa hai i nia laangi muliagi:

Au ga llingi ia dogu Hagataalunga gi hongo digau huogodoo.

Godou dama daane mono dama ahina ga hagadele agu helekai.

Nia dama daane mo digau mmaadua gaa hai nadau moe.*

18 I nia laangi aalaa,

gei Au ga llingi ia dogu Hagataalunga

gi hongo agu gau hai hegau,

nia daane mo nia ahina,

gei digaula ga hagadele agu helekai.

19 Au gaa hai agu mogobuna i di langi,

mono hagailongo haga goboina i henuailala.

Nia dodo, mo di ahi, mo di huiahi gohu huoloo ga kila aga.

20 Di laa ga bouli dongoeho,

di malama gaa huli gaa mmee be nia dodo,

i mua di laangi aamua madamada dela e hanimoi ai Dimaadua.

21 Be koai hua dela ga gahigahi di ingoo o Dimaadua i di hagamaamaa,

geia ga hagamouli.’

22 “Nia daane o Israel! Hagalongo gi agu helekai aanei: Jesus o Nazareth, dela ne hai mee gi di mogobuna o God, dela gu haga modongoohia aga go nia mogobuna mono mee hagagoboina huogodoo ala ne hai go God mai dono baahi. Tangada nei mo tangada nei i goodou gu iloo nia mee aanei, idimaa, nia mee aanei ne hai i godou mua. 23 Taane deenei dela ne gowadu go God gi goodou la di hagahonu o dana bilaan, gei goodou ne daaligi a Mee i di wanga a Mee gi digau huaidu, e daudau gi di loobuu.* 24 Gei God gu haga mouli aga a Mee, gu hagamehede a Mee gi daha mo di mogobuna o di made, idimaa, di made le e deemee di galabudi a Mee.* 25 Deenei di mee David ne helekai ai di hai o maa:

‘Au gu gidee Dimaadua e noho i ogu mua

i nia madagoaa huogodoo.

Mee e hoohoo mai gi di au,

gei au e deemee di tale gi di haingadaa.*

26 Malaa, ogu lodo e tenetene huoloo,

agu helekai e honu i di tenetene.

Ma e aha maa dogu huaidina le e mooho gi daha,

gei au dogu hagadagadagagee i golo,

27 idimaa, Goe hagalee diiagi au

gi lodo di gowaa o digau mmade,

gei Goe hagalee diiagi tuaidina dau dangada hai hegau dabu

gii bala i lodo taalunga.

28 Goe gu haga modongoohia mai

nia ala e dagi gi di mouli,

gei doo noho i dogu baahi ga haga honu au gi di tenetene.’

29 “Ogu duaahina nei, au e hai loo gi helekai adu gi goodou haga madammaa di hai o tadau damana King David. Mee ne made, gaa danu, gei dono daalunga la i ginei i tadau baahi, gaa dae mai loo gi dolomeenei. 30 Mee di soukohp, gei mee e iloo di hagababa a God ne hai gi mee: God ne hagamodu ang gi mee bolo Ia gaa dugu Tangada mai di madawaawa o David, gii king gadoo be David.* 31 David gu gidee di hai a God dela gaa hai maalia, gei mee ga helekai i di mouli aga o di Mesaia boloo,

‘Di mouli o Maa la hagalee diiagi

gi lodo di gowaa o digau mmade,

gei dono huaidina hagalee bala i lodo taalunga.’

32 “God ne haga mouli aga a Jesus mai i di made, gei gimaadou huogodoo ala go digau haga modongoohia ni di mee deenei. 33 Mee gu haga menege aga gi di baahi gau donu o God, go dono Damana, gei gu hai mee gi di Hagataalunga Dabu be dana hagababa. Gei di godou mee dela e gidee ge e longono dolomeenei, la go dana wanga dehuia dela ne dugu mai gi gimaadou. 34 Idimaa, hagalee go David dela ne hana gi di langi. Mee ne helekai boloo,

‘Dimaadua gu helekai gi dogu Dagi:

Noho i dogu baahi gau donu,*

35 gaa dae loo gi dogu madagoaa ma gaa dugu

o hagadaumee gi lala o babaawae.’

36 “Digau Israel huogodoo la gi iloo humalia bolo ma go Jesus dela ne daudau go goodou gi di loobuu, go Mee dela ne haga gila aga go God gaa hai di Tagi mo di Mesaia.”

37 Digaula ga longono gei digaula gu manawa gee huoloo, ga helekai gi Peter mono gau agoago hagau, “Madau duaahina nei, malaa dehee di madau hai gaa hai?”

38 Peter ga helekai, “Tangada nei mo tangada nei i goodou gii bida maliu gi daha mo ono huaidu, gi babdais i di ingoo o Jesus Christ, gei godou huaidu ga maahede, gei goodou ga hai mee gi di wanga dehuia a God, go di Hagataalunga Dabu. 39 Idimaa, di hagababa a God la ne hai adu gi goodou mo godou dama mo digau huogodoo ala e noho mogowaa, digau huogodoo ala gaa gahi Dimaadua go tadau God ang gi de Ia.”

40 Peter gaa hai dana hagamaamaa gi digaula, ga agoago hagamaaloo ge hagamahi, ga helekai, “Goodou hula gi daha mo di hagaduadua dela gaa wanga gi digau huaidu aanei!” 41 Nia daangada dogologo gu hagadonu ana agoago, gu babdais, holongo e dolu mana (3,000) daangada ne haga puni gi di buini deelaa i di laangi hua deelaa. 42 Digaula guu noho madalia digau agoago hagau, e kabe nadau mee gi digaula, gei gu hai hegau madalia digaula i nia hagamiami mo nia hai dalodalo.

Di mouli mehanga digau hagadonu

43 E logo nia mee haga goboina ne hai go digau agoago hagau, gei digau huogodoo gu goboina huoloo. 44 Digau ala e hagadonu, guu buni ge gu hagadau maamaa i nadau goloo ngaadahi.* 45 Digaula guu hui nadau goloo mo nadau gowaa gi daha, gu duwweduwwe nia bahihadu i nadau mehanga, gii tau gi nadau hagaloale. 46 Nia laangi huogodoo, digaula e dagadagabuli i lodo di Hale Daumaha, gei e hagadau miami i di gowaa e dahi i nadau hale, mo nadau manawa tenetene mo di hila gi lala, 47 e haga hagaamu a God, ge tenetene i nadau mehanga, guu hai nia daangada ala i golo gii buni ang gi ginaadou. Nia laangi huogodoo, Dimaadua gu hagauda labelaa gi baahi digaula ginaadou ala e haga mouli go Mee.

3

Di hagahili taane mmade ono wae

1 Dahi laangi hua, Peter mo John ne hula gi di Hale Daumaha, di laa e dolu i muli di oodee, i di aawaa hai dalodalo. 2 Taane mmade ono wae mai i dono haanau e lahalaha mai gi di ngudu di bontai di Hale Daumaha dela e haga ingoo bolo di “Bontai Madamada”, belee madamadau ana teenedi gi nia daangada ala ma ga ulu gi lodo di Hale Daumaha deelaa. 3 Taane deelaa ga gidee ia Peter mo John e ulu gi lodo, gei mee ga madau ana bahihadu gi meemaa. 4 Meemaa ga gidee a mee, gei Peter ga helekai, “Mmada mai gi gimaua!” 5 Taane deelaa ga huli adu gi meemaa, e haga maanadu bolo meemaa gaa wanga nau bahihadu gi deia. 6 Peter ga helekai gi mee, “Agu teenedi be agu goolo ai, gei au ga gowadu gi di goe di mee dela i dogu baahi. Au e helekai adu gi di goe i di ingoo o Jesus Christ o Nazareth: Duu gi nua, haele!” 7 Malaa, Peter gaa kumi di lima gau donu o taane, ga hagamaamaa aga a mee gii du gi nua. Di madagoaa hua deelaa, gei nia wae o maa mo ono dudaginga gu maaloo. 8 Mee gaa hobo gi nua, gaa duu gi ono wae, ga daamada ga heehee, ga ulu adu madalia meemaa gi lodo di Hale Daumaha, e hobohobo haga hagaamu a God. 9 Digau dogologowaahee gu gidee taane e heehee mo di haga hagaamu a God. 10 Di madagoaa hua digaula ne modongoohia bolo ma go taane nogo nohonoho taalinga di “Bontai Madamada” nogo madamadau ana teenedi, gei digaula huogodoo gu goboina huoloo di hai dela ne hai gi taane mmade ono wae deelaa.

Di agoago Peter i lodo di Hale Daumaha

11 I dono pigi adu gi Peter mo John i lodo di “Balandaa Solomon”, nia daangada huogodoo gu goboina huoloo, ga llele adu gi digaula. 12 Malaa, di madagoaa Peter ne gidee digaula, mee ga helekai, “Nia daangada o Israel huogodoo! Goodou e aha ala e goboina huoloo nia mee aanei, ge dadaumada gimaadou? Goodou e hagamamaanadu bolo ma go mau mogobuna mo mau humalia ala ne hai taane deenei gi heehee? 13 Di God o Abraham, Isaac mo Jacob, di God o tadau maadua mmaadua ne wanga ono mogobuna madamada gi dana hege go Jesus. Gei goodou guu wanga a Mee gi digau aamua, gu hagahuaidu a Mee i mua o Pilate, ma e aha maa mee bolo ia e hagamehede a Mee.* 14 Go Mee dela e dabuaahia ge humalia, gei goodou gu haga de iloo a Mee, ga tangi gi Pilate gi haga mehede ina taane daaligi dangada.* 15 Goodou ne daaligi a Mee dela e dagi nia daangada gi di haga mouli, gei God ne haga mouli aga a Mee mai i di made. Gimaua aalaa go digau haga modongoohia o nia mee aanei. 16 Nia mogobuna o di ingoo o Jesus, aalaa ne hagamaaloo taane mmade ono wae deenei. Di mee dela guu mmada ginai goodou gei gu iloo, la ne hai mai i di hagadonu i di ingoo o Jesus. Dono hagadonu a Jesus dela ne hai a mee gii hili be di hai dela ne mmada ginai goodou huogodoo.

17 “Ogu duaahina nei, au gu iloo bolo nia mee ala ne hai go goodou mo godou dagi ang gi Jesus, la ne hai idimaa goodou e haga de iloo. 18 Namua loo, God gu haga modongoohia i nnelekai soukohp bolo dana Mesaia le e hai loo gi hagaduadua, ge guu gila. 19 Malaa, goodou huluhia godou manawa, huli hoou ang gi God, gi haga madammaa ina godou huaidu. Maa goodou gaa hai beelaa, 20 gei di madagoaa e hagamaaloo aga godou hagataalunga le e dugu mai baahi o Dimaadua. Gei Mee ga hagau mai a Jesus, di Mesaia, dela guu lawa di hilihili adu gi goodou. 21 Mee e hai loo gii noho i di langi, gaa dae loo gi di madagoaa dela ga haga hoou nia mee huogodoo, be di hai a God ne hagi ang gi ana soukohp haga madagu i mua. 22 Idimaa, Moses gu helekai,

‘Dimaadua di godou God,

ga hagau adu gi goodou soukohp,

be dana hai ne hagau mai au.

Soukohp le e hanimoi i godou baahi.

Goodou e hai loo gi hagalongo

gi nia mee huogodoo a maa ala ma ga aago adu gi goodou.*

23 Maa tangada ga hagalee hagalongo gi soukohp deelaa,

le e dugu gee gi daha mo nia daangada a God,

e haga mmaa gi daha.’*

24 “Malaa nia soukohp huogodoo nogo kokohp mai mua, mo Samuel mono soukohp nomuli, gu hagadele nia mee huogodoo ala e hai i nia laangi aanei. 25 Nia hagababa a God ala ne wanga gi nia soukohp, la aanei adu gi goodou, gei goodou e hai mee labelaa gi di hagababa a God ne hai gi godou maadua mmaadua. Be ana helekai gi Abraham boloo,

‘Au ga haga maluagina nia daangada huogodoo

i henuailala mai do hagadili.’*

26 “God gu hilihili dana dangada hai hegau, gu hagau mai i mua gi godou baahi, belee haga maluagina goodou, gii mee goodou di lawa gi daha mo godou haihai huaidu huogodoo.”

4

Peter mo John i mua digau hai gabunga aamua

1 Di madagoaa Peter mo John e helehelekai gi nia daangada aalaa, hunu gau hai mee dabu, tagi o digau hagaloohi di Hale Daumaha, mo hunu Sadduccee ga dau mai gi baahi meemaa. 2 Digaula guu boo huoloo nadau lodo i nia agoago nia daangada agoago hagau dogolua aanei bolo Jesus la gu mouli aga mai i di made, idimaa, di agoago deenei e haga modongoohia bolo digau ala ne mmade la ga mouli aga labelaa. 3 Digaula gaa kumi meemaa, gaa kili gi lodo di hale galabudi, gaa noho i golo gaa dae loo gi di luada, idimaa, di madagoaa deelaa la gu hiahi. 4 Gei digau dogologo ne longono nnelekai aanei, la gu hagadonu. Digaula gu dogologo mai, guu tugi di lima mana (5,000).

5 Dono daiaa, nia dagi o digau o Jew, nia dagi mmaadua, mo digau hagadonudonu haganoho ga dagabuli gi Jerusalem. 6 Digaula ga dagabuli ginaadou mo di tagi aamua hai mee dabu Annas, dalia Caiaphas, John, Alexander mo ginaadou nia gau o di tagi aamua hai mee dabu deelaa. 7 Digaula ga laha mai nia daangada agoago hagau dogolua aalaa gi nadau mua, ga heeu gi meemaa, “Di mee deenei la ne hai go goolua behee? Nia hagadilinga mogobuna behee ala i gulu baahi? Di ingoo ni ooi dela e hai hegau ai goolua?”

8 Peter guu honu i di Hagataalunga Dabu, ga helekai gi digaula, “Digau nei, nia dagi o nia daangada huogodoo mo nia dagi mmaadua: 9 Maa goodou e heeu mai dangi nei tegau humalia dela ne hai go gimaua gi taane mmade ono wae, ge ne hagamaaloo aga a mee behee, 10 malaa, goodou huogodoo mo digau Israel huogodoo, gi iloo bolo taane deenei e duu i godou mua dolomeenei la guu hili, gu humalia mai i di mogobuna o di ingoo o Jesus Christ, tangada o Nazareth dela ne daudau go goodou, gei God gu haga mouli aga a Mee mai i di made. 11 Deelaa go Mee e helehelekai ai di Beebaa Dabu boloo,

‘Di hadu dela ne haga balumee go digau hau hale,

la guu hai di hadu e kaedahi hagalabagau.’*

12 “Di hagamouli le e gila mai hua i baahi o Mee modogoia. Idimaa, deenei hua di ingoo ne wanga go God gi nia daangada huogodoo i henuailala, belee haga mouli gidaadou.”

13 Digau hai gabunga aamua gu goboina huoloo i Peter mo John i di nau manawa maaloo, gei gu modongoohia ginaadou bolo meemaa hagalee dau, digi kae nau kuulu llauehe. Digaula gu iloo bolo meemaa nia daangada nogo heehee dalia a Jesus i mua. 14 Digaula nadau helekai e hai gi meemaa ai, idimaa, digaula gu gidee taane dela guu hili dono magi, e duu madalia Peter mo John i golo. 15 Digaula ga helekai gi meemaa gi ulu gi daha mo di gowaa hai gabunga aamua deelaa, ga daamada ga helehelekai i nadau mehanga, 16 ga heheeu, “Gidaadou gaa hai tadau aha gi nia daane dogolua aanei? Nia daangada huogodoo ala e noho i Jerusalem gu modongoohia bolo meemaa guu hai di nau mogobuna haga goboina deenei, gei gidaadou e deemee di haga de iloo di mogobuna meemaa ne hai. 17 Malaa, nia mee aanei e hagalee hai gi iloo digau ala i golo. Gidaadou gaa hai gi meemaa bolo guu lawa, hudee helehelekai gi nia daangada di hai o di ingoo o Jesus.”

18 Gei digaula ga gahigahi mai meemaa gi lodo, ga aago meemaa boloo, “Goolua hudee helehelekai labelaa be e agoago i di ingoo o Jesus.”

19 Gei Peter mo John ga helekai gi digaula, “Goodou haga donu ina di mee dela e donu i mua nia hadumada o God: gimaua e hagalongo adu gi goodou, be e hagalongo gi God. 20 Idimaa, gimaua hagalee lawa loo di helehelekai i mau mee ala ne mmada ginai gimaua, be ne hagalongo ginai gimaua.”

21 Di buini aamua deelaa, ga hagamaaloo aga di nadau aago meemaa, ga haga maahede meemaa. Digaula digi gida di nadau hadinga humalia belee hagaduadua meemaa, idimaa, nia daangada huogodoo gu haga hagaamu a God, i di nadau gidee ginaadou di mee dela ne hai. 22 Idimaa, taane dela ne hai ginai di mogobuna deenei la gu madua, ono ngadau la gu i baahi nua nia ngadau e mada haa.

Digau hagadonu e dalodalo bolo gi manawa maaloo

23 Meemaa gu maahede, gaa hula gi baahi nau daangada donu, ga helekai gi digaula nia mee nia dagi hai mee dabu mo nia dagi mmaadua aalaa ne hagi ang gi ginaua. 24 I di nadau longono ginaadou nia mee aanei, digaula huogodoo gu dalodalo gi nua gi God, boloo, “Meenei Tagi, Kooe ne hai di langi mo henuailala, di moana mono hagahonu huogodoo.* 25 Di Hagataalunga Dabu gu helekai mai gi gimaadou mai dau dangada hai hegau go David, go di madau damana madua, boloo,

‘Digau tuadimee nogo hagawelewele di aha?

Gei nia daangada le e aha ala e hai nadau bilaan hagamagiaa ono hadinga ai?*

26 Nia king o henuailala gu hagatogomaalia ginaadou,

gei nia dagi gu dagabuli gi di gowaa e dahi

belee hai baahi gi Dimaadua mo dana Mesaia.’

27 “E donu, Herod mo Pontius Pilate, mo digau tuadimee huogodoo, mo nia daangada o Israel huogodoo, gu dagabuli mai gi lodo di waahale deenei, gu hai baahi gi Jesus, dau dangada hai hegau dabuaahia dela ne haga menege aga Kooe guu hai di Mesaia.* 28 Digaula gu dagabuli gi di gowaa e dahi, belee hai nia mee huogodoo ala guu lawa dau hagatau mai i mua, mai i o mogobuna mo do manawa. 29 Meenei di madau Dagi, Goe gi modongoohia di hagahuaidu dela ne hai go digaula mai gi gimaadou; gi dumaalia mai gi gimaadou, au gau hai hegau aanei, gi helehelekai maaloo i au agoago. 30 Holohia oo lima gi daha, gi haga hili ina nia magi ge gi heia nia mogobuna haga goboina huogodoo, mai i di ingoo o dau Dangada hai hegau dabuaahia go Jesus.”

31 I di haga lawa di nadau dalodalo, gei di gowaa dela e dagabuli iei digaula gu ngalungalua. Digaula huogodoo guu honu i di Hagataalunga Dabu, ga daamada ga agoago nia helekai a God i di manawa maaloo.

Digau hagadonu e hai mee ngaadahi gi nadau goloo

32 Nia manawa mo nia hagabaubau o digau huogodoo ala ne hagadonu, guu hai hua be di mee e dahi. Tangada e helekai bolo ana goloo la nia mee ni aana ai. Gei digaula huogodoo gu hai mee ngaadahi gi nia mee huogodoo.* 33 I nia mogobuna maaloo, digau agoago hagau gu haga modongoohia di hai o di mouli aga o Tagi Jesus, gei God gu haga maluagina digaula. 34 Deai tangada ne haingadaa i dahi mee ai, idimaa, digau ala e hai mee gi nia gowaa mono hale, la guu hui gi daha nia maa, gu gaamai nia bahihadu o nia goloo ala ne hui, 35 gaa wanga gi digau agoago hagau. Malaa, nia bahihadu aalaa, la guu duwwe ngaadahi gii tau gi di hagaloale o tangada.

36 Malaa, deelaa di hai a Joseph ne hai. Mee tangada Levi ne haanau i Cyprus, dela e haga ingoo go digau agoago hagau bolo Barnabas (dono hadinga bolo “Tangada Hagamaaloo aga”). 37 Mee guu hui dana gowaa, gu gaamai di hui di gowaa gi digau agoago hagau.

5

Ananias mo Sapphira

1 Taane dono ingoo go Ananias, dono lodo go Sapphira, meemaa ne hui gi daha di nau gowaa donu. 2 Taane deelaa ne daa di baahi nia bahihadu ne gila mai i di nau gowaa e hai ana mee. Di hai deenei la guu donu ginai labelaa dono lodo, gaa kae nia bahihadu ala ne dubu gi digau agoago hagau.

3 Peter ga heeu gi mee, “Ananias, goe e aha dela ne hai Setan gi dagia goe ga halahalau di Hagataalunga Dabu, i dau daa di baahi au bahihadu ala ne kumi kooe mai di hui dau gowaa? 4 I mua di hui dau gowaa gi daha, gei di maa nogo hai di gowaa ni aau. I muli dau hui di maa gi daha, gei nia bahihadu la nia bahihadu ni aau. Malaa goe ne aha dela ne hagamaanadu beelaa? Goe hagalee ne halahalau nia daangada, gei ne halahalau hua a God!”

5 Ananias ne longono hua telekai deenei, geia gaa hinga gi lala, guu made. Digau huogodoo ala ne longono di kai deenei, la gu mmaadagu huoloo. 6 Nia dama daane ga lloomoi, gaa hii tuaidina o maa, gaa lahi gi daha, gaa danu.

7 Hoohoo nia aawaa e dolu nomuli, gei dono lodo ga ulu mai gi lodo, e de iloo di mee dela ne hai. 8 Peter ga heeu gi mee, “Hagia mai be maa deenei go di hulu bahihadu huogodoo dela ne kumi go goolua mai di gulu gowaa?”

Di ahina deelaa ga helekai, “Uaa, aanei huogodoo.”

9 Peter ga helekai gi mee, “Ma e aha dela goolua mo doo lodo ne hagamaanadu bolo e hagamada di Hagataalunga o Dimaadua? Nia daane ala ne danu doo lodo, la aalaa i di ngudu di bontai dolomeenei, gaa lahi goe gi daha!” 10 Di madagoaa hua deelaa, di ahina deelaa gaa hinga gi lala i mua o Peter, gaa made. Nia dama daane ga lloomoi gi lodo, ga gidee bolo mee guu made, gaa lahi a mee gi daha, gaa danu i baahi dono lodo. 11 Di nohongodabu hagatau mo nia daangada huogodoo ala ne longono di kai deenei, la gu mmaadagu huoloo.

Nia mogobuna mono mee haga goboina

12 Digau agoago hagau e hai nadau mogobuna e logowaahee i baahi nia daangada huogodoo. Digau ala ne hagadonu guu buni gi di gowaa e dahi i di “Balanda Solomon” i di Hale Daumaha. 13 Nia daangada huogodoo e hagaamu digau ala ne hagadonu, gei digau ala i tua e mmaadagu di hagabuni gi digaula. 14 Gei deeai, e dogologo gu madalia di buini deelaa, nia daane mono ahina dogologo gu hagadonu Dimaadua. 15 Idimaa nia hegau digau agoago hagau ala ne hai, digau magi guu lahi gi hongo nia ala, guu dugu gi hongo nia mee taga dangada mono gahala, bolo gii tale ginaadou gi di malu o Peter i dono madagoaa ma ga haele laa laa. 16 Digau dogologowaahee ne loomoi i nia waahale i daha o Jerusalem, e laha mai nadau gau magi, mo digau iai nia hagataalunga huaidu nadau lodo, gei digau huogodoo guu hili, gu maaloo.

Tadaaligi o digau agoago hagau

17 Tagi aamua hai mee dabu, mo ono ehoo huogodoo ala e buni ang gi di buini Sadduccee, gu de hiihai huoloo gi digau agoago hagau, gaa hai nadau mee gi digaula. 18 Digaula gaa kumi digau agoago hagau aalaa, gaa kili gi lodo di hale galabudi. 19 Di boo hua deelaa, tangada di langi o Dimaadua gaa huge nia bontai o di hale galabudi deelaa, ga haga ulu gi daha digau agoago hagau, ga helekai gi digaula, 20 “Hula, tuu i lodo di Hale Daumaha, agoago gi nia daangada nia helekai hagatau o di mouli hoou.”

21 Digau agoago hagau aalaa gu hagalongo, hooaga heniheni loo, ga ulu adu gi lodo di Hale Daumaha, ga daamada ga agoago.

Tagi aamua hai mee dabu mo ono ehoo ga gahi mai nia dagi digau o Jew huogodoo gi baahi digau hai gabunga aamua huogodoo. Digaula ga haga iloo gi di hale galabudi bolo gi laha mai digau agoago hagau gi nadau mua. 22 Di madagoaa digau dauwa ne dau i di hale galabudi, gei digau agoago hagau la gu hagalee i lodo di hale galabudi deelaa. Digaula gaa huli gi muli, gaa hula gi baahi digau aamua hai gabunga, ga helekai gi digaula, 23 “Di madau dau adu hua gi di hale galabudi, gimaadou gu gidee bolo nia bontai huogodoo le e tai, gei digau e hagaloohi hua i nia ngudu nia bontai aalaa. Di madau huge adu nia bontai aalaa, ga gidee bolo ma tangada i lodo ai!” 24 Di madagoaa tagi digau hagaloohi di Hale Daumaha mo digau aamua hai mee dabu ne longono nnelekai aanei, digaula gu gologolo huoloo be digau agoago hagau aalaa la ne hai behee.

25 Malaa, di madagoaa deelaa, tangada ga ulu adu gi lodo, ga helekai ang gi digaula, “Goodou hagalongo! Nia daane ala ne kili go goodou gi lodo di hale galabudi, le e hai nadau agoago gi nia daangada i lodo di Hale Daumaha!” 26 Malaa, di tagi o digau hagaloohi gaa hana mo ana hege belee laha mai digau agoago hagau aalaa. Digaula e laha mai haga humalia digau agoago hagau, idimaa, digaula e mmaadagu bolo nia daangada la ga dilidili ginaadou.

27 Digaula ga laha mai digau agoago hagau gi lodo, ga haga tuu digaula i mua digau hai gabunga aamua, ga daamada ga hagi aga digaula, ga helekai, 28 “Gimaadou gu gowadu madau haganoho maaloo dangihi bolo goodou hudee agoago labelaa i di ingoo o Taane deenei, mmada gi godou mee ala ne hai! Goodou gu hagadele godou agoago laa lodo Jerusalem hagatau, ge e hagaanga mai labelaa gi gimaadou di made o Taane deenei!”*

29 Gei Peter mono gau agoago hagau ala i golo ga helekai, “Gimaadou e hai loo gi hagalongo gi God, hagalee hagalongo gi nia daangada. 30 Di God o tadau maadua mmaadua ne haga mouli aga a Jesus mai i di made i muli dono daaligi go goodou, i di godou dogi a Mee gi di loobuu. 31 God gu haga menege aga a Mee gi dono baahi gau donu, belee hai di Tagi mo Tangada Hagamouli, belee wanga gi digau Israel di madagoaa humalia e lui ai nadau manawa, e huli hoou ge e kae di maahede o nadau huaidu. 32 Gimaadou la go digau haga modongoohia o nia mee aanei. Gimaadou mo di Hagataalunga Dabu a God la di wanga dehuia gi digau ala e hagalongo ang gi Mee.”

33 Di madagoaa digau aamua hai gabunga ne longono nia mee aanei, ginaadou gu hagawelewele huoloo, gu hiihai bolo digau agoago hagau aalaa le e daaligi gii mmade. 34 Tangada e dahi i digaula la di Pharisee, dono ingoo go Gamaliel, tangada hagadonudonu haganoho ge e hagalabagau labelaa i baahi nia daangada huogodoo, ga du gi nua i di gowaa hai gabunga aamua deelaa, ga hagadaba bolo digau agoago hagau aalaa gi lahia gi malaelae. 35 Gei mee ga helekai gi digau aamua hai gabunga aalaa, “Nia daane o Israel! Goodou pula i goodou i godou mee ala gaa hai gi nia daane aanei. 36 Di madagoaa dulii gu doo gi daha, taane go Theudas ne hanimoi labelaa, e hai bolo ia tangada aamua. Holongo nia daangada e haa lau nogo ginaadou. Taane deenei la gu daaligi, guu made, gei digau ala nogo daudali a mee la gu lellele dagidahi, gei nia mee ala nogo hai go mee, la gu hagalee. 37 Ga nomuli, Judas, tangada Galilee ga hanimoi labelaa i di madagoaa dela e hihi nia madahaanau, gei nia daangada gu daudali a mee, gei mee gu daaligi labelaa, guu made, gei digau nogo daudali a mee gu lellele dagidahi labelaa. 38 Dolomeenei, au e aago adu gi goodou bolo goodou hudee hai dahi mee e hai baahi ang gi nia daane aanei. Maa nei bolo nadau hagamamaanadu mo nadau hegau la ne daamada mai baahi nia daangada, gei nia maa la gu hagalee. 39 Gei nia maa ne hai mai baahi o God, goodou e deemee di aali i nia maa. Goodou pula i goodou. Hudee hai dahi mee belee hai baahi ang gi di manawa o God!”

Gei digau aamua hai gabunga aalaa gu daudali di aago a Gamaliel. 40 Digaula ga gahigahi mai digau agoago hagau gi lodo, ga haga mamaawa digaula, ga hagamodu gi digaula bolo gi hudee agoago labelaa i di ingoo o Jesus, ga haga maahede digaula. 41 Digau agoago hagau aalaa ga hagatanga gi daha mo digau hai gabunga aamua aalaa. Digaula gu tenetene huoloo gi di hai a God dono hila ang gi ginaadou, e hiihai labelaa bolo ginaadou e tau hua gi nadau hagaduadua haga langaadia i di gili di ingoo o Jesus. 42 Nia laangi huogodoo i lodo di Hale Daumaha, mo lodo nia hale o nia daangada, digaula gi mua hua i lodo nadau hai agoago mo di haga modomodongoohia di Longo Humalia o Jesus, bolo Mee go di Mesaia.

6

Digau hagamaamaa dogohidu

1 Muli tama madagoaa bodobodo, di madagoaa nia dama agoago ne dogologo mai, di lagalagamaaloo guu hai i mehanga digau o Jew ala e leelee Greek, mo digau donu o Jew. Digau ala e leelee Greek e hai bolo nia ahina guu mmade nadau lodo ala i nadau baahi, la digi kae nadau duhongo bahihadu ala e duwweduwwe i nia laangi huogodoo. 2 Gei digau agoago hagau dilongoholu maa lua ga gahi mai digau ala gu hagadonu gi di gowaa e dahi, ga helekai gi digaula, “Ma hagalee haidonu maa gidaadou ga haga de iloo di agoago nnelekai a God, gei e hagalabagau di duwweduwwe nia bahihadu. 3 Malaa, madau duaahina nei, goodou hilihili ina godou daane dogohidu i godou lodo ala e iloo bolo ginaadou e honu i di Hagataalunga Dabu mo di kabemee, gei gimaadou ga dumaalia gi digaula e hai di moomee deenei. 4 Gimaadou ala hua guu wanga madau madagoaa huogodoo e hai dalodalo mo di hai agoago.”

5 Di hagabuulinga dangada hagatau gu tenetene huoloo gi di hai o digau agoago hagau ne haga modongoohia. Digaula gu hilihili Stephen, taane dela e honu i di hagadonu mo di Hagataalunga Dabu, Philip, Prochorus, Nicanor, Timon, Parmenas mo Nicolaus tangada tuadimee mai Antioch dela ne huli guu hai tangada daumaha o Jew. 6 Digaula gaa lahi nia daangada aanei gi baahi digau agoago hagau aalaa, gei digau agoago hagau ga dalodalo gaa dugu nadau lima gi hongo digaula.

7 Nia helekai a God gu hagadele hagatau. Nia dama agoago ala i Jerusalem gu dogologo mai, gei digau dogologo labelaa i digau hai mee dabu gu hagadonu.

Di kumi o Stephen

8 Stephen gu haga honu go God gi tumaalia mo di mogobuna, gu haihai ana mogobuna haga goboina huoloo i baahi nia daangada. 9 Hunu daangada e hai baahi gi Stephen, digau aanei digau ni synagogee dela e haga ingoo bolo “Nia Daangada Maahede”, ala go digau o Jew mai Cyrene mo Alexandria. Digau aanei mo hunu gau o Jew mai Cilicia mo Asia gu daamada, gu lagalagamaaloo gi Stephen. 10 Gei di Hagataalunga Dabu gaa wanga gi Stephen di kabemee, gei digaula gu deemee di hai baahi gi mee. 11 Digaula gu haganeene hagammuni hunu daangada gi helekai tilikai boloo, “Gimaadou gu longono bolo Stephen e helekai hai baahi gi nia mee a Moses mo God!” 12 Nia helekai aanei e haga hinihini nia daangada mo nia dagi mmaadua, mo digau haga donudonu haganoho. Nia daangada aanei ga lloomoi gi Stephen, gaa kumi a mee, gaa lahi gi mua digau hai gabunga aamua. 13 Digaula ga haga ulu nia daane gi lodo di gowaa hai gabunga deelaa, belee hai nadau kai tilikai e hagahuaidu a Stephen, boloo, “Taane deenei koia e helehelekai hai baahi gi tadau Hale Daumaha mo Nnaganoho Moses 14 Gimaadou gu hagalongo labelaa gi mee e helekai boloo, ‘Jesus tangada o Nazareth ga oho di Hale Daumaha, gaa huli nia mee huogodoo ala ne gaamai gi gidaadou mai baahi o Moses bolo gi hai hegau ai!’ ”

15 Digau huogodoo ala i lodo di gowaa hai gabunga aamua deelaa, ga haga daumada a Stephen, ga gidee ginaadou bolo nia golomada o maa guu hai gadoo be nia golomada tangada di langi.

7

Di agoago a Stephen

1 Tagi aamua hai mee dabu ga heeu gi Stephen, “Ma e donu go nia mee aanei?”

2 Stephen ga helekai, “Ogu duaahina nei mo ogu damana nei, hagalongo mai! I mua tadau damana madua go Abraham nogo noho i Haran, di God Madamada ga haga gida gi mee i Mesopotamia,* 3 ga helekai gi mee boloo, ‘Hagatanga gi daha mo oo gau mo do henua, hana gi tenua dela ga hagi adu ko Au gi di goe.’

4 “Gei mee ga hagatanga, gaa hana gaa noho i Haran. I muli tamana o Abraham ne made, gei God gaa hai a mee gi hanimoi gi tenua dela e noho iei goodou dolomeenei.* 5 God digi wanga ina gi Abraham dahi gowaa be tama madagowaa gi hai mee ginai i di madagoaa deelaa. Gei God guu hai dana hagababa bolo Ia gaa wanga gi mee mo dono hagadili gi muli di gowaa e hai mee ginai. I di madagoaa a God ne hai dana hagababa, gei Abraham la ana dama ai.* 6 Deenei telekai a God ne hai gi mee, ‘Do hagadili gi muli gaa noho i tenua i daha, i di gowaa dela e hai hege ai, ge e hagahuaidu i lodo nia ngadau e haa lau.* 7 Gei Au ga hagaduadua digau ala ga haga hai hege digaula, nomuli, gei digaula ga lloomoi gi daha mo tenua deelaa, ga daumaha mai gi di Au i kinei.’* 8 Gei God gaa wanga gi Abraham di hagadabu o di sirkumsais, e hai di haga modongoohia o di hagababa deelaa. Abraham ga sirkumsais Isaac nia laangi e walu i muli dono haanau, gei Isaac ga sirkumsais dana dama daane go Jacob, gei Jacob ga sirkumsais ana dama daane dilongoholu maa lua, ala go tadau maadua mmaadua.*

9 “Nia dama a Jacob e hudi wou gi di nadau duaahina go Joseph, gei digaula gaa hui a mee gi daha, gaa hai di hege i Egypt. Gei God gu madalia a mee,* 10 gu daa mai a mee gi daha mo ono haingadaa huogodoo. I di madagoaa a Joseph ne hanimoi gi baahi di king o Egypt, God guu wanga gi mee di dau donu mo di kabemee. Di king ga haga menege aga a Joseph gii hai di gobinaa Egypt ge e dagi dono hale.*

11 “Malaa, i di madagoaa deelaa, gei tau magamaga guu hai i hongo Egypt hagatau mo Canaan, ga hidi mai ai di haingadaa damana. Tadau maadua mmaadua gu deemee di halahala nadau meegai.* 12 Jacob ga longono bolo nia palaawaa i Egypt, gei mee ga hagau ana dama daane, ala go tadau maadua mmaadua, dela di nadau hula matagidagi gi golo. 13 Di lua holongo ne hula digaula gi golo, Joseph ga haga modongoohia ia gi ono duaahina, gei di king gu iloo labelaa nia gau o Joseph.* 14 Gei Joseph ga haga iloo gi dono damana Jacob, mo ono gau huogodoo gi lloomoi gi Egypt, digaula huogodoo e madahidu maa lima.* 15 Jacob gaa hana gi Egypt, di gowaa dela ne made iei mee mo tadau maadua mmaadua.* 16 Nia huaidina Jacob mo Joseph guu kae gi Shechem, di gowaa dela ne danu ai meemaa i taalunga dela ne hui go Abraham gi nia bahihadu silber mai di madahaanau o Hamor.*

17 “Ne hoohoo gi di madagoaa a God e haga gila aga dana hagababa dela ne hai gi Abraham, gei di hulu dangada i Egypt gu dogologowaahee.* 18 Nomuli, tuai king dela e de iloo ia Joseph, ga daamada gaa dagi Egypt. 19 Mee gu halahalau tadau maadua mmaadua ge hagamuamua gi digaula, ge hono digaula gi dugu ina nadau dama lligi gi malaelae nadau hale bolo gii mmade digaula.*

20 “Malaa, deenei di madagoaa Moses ne haanau ai, di tama humalia huoloo. Mee ne tomo aga i lodo dono hale nia malama e dolu.* 21 Dono madagoaa ne daa gi daha mo dono hale, gei tama ahina di king o Egypt ga daahi a mee, ga benebene a mee be di tama donu ni aana.* 22 Moses gu aago ginai nia kabemee hagatau o digau o Egypt, guu hai tangada e dau i nia helekai mo nia hai hegau.

23 “Malaa, Moses ne madahaa ono ngadau, geia gu maanadu bolo ia e hana gi baahi ono gau Israel.* 24 Mee ga gidee tangada i ginaadou e hai hagahuaidu go tangada Egypt, gei mee ga hanadu hua gi meemaa, ga hagamaamaa tangada o Israel, ga daaligi tangada Egypt gii made. 25 (Moses e hai bolo ono gau donu belee iloo bolo God ga haga hai hegau laa ia, e haga dagaloaha ginaadou, gei digaula digi iloo.) 26 Di laangi nomuli, gei mee ga gidee nia daane Israel dogolua e heebagi, gei mee ga hagamada belee hagahumalia mehanga meemaa, ga helekai, ‘Nia daane nei, hagalongo mai! Goolua tagahaanau, gei goolua e heebagi di aha?’

27 “Gei tangada dela e hai hagahuaidu dono ehoo, gaa hono a Moses gi daha, ga heeu, ‘Koai ne dugu goe belee dagi gimaua ge hagi aga gimaua? 28 Goe e hiihai bolo goe e daaligi au gii made, gadoo be dau dangada Egypt dela ne daaligi gii made anaahi?’ 29 Moses ga longono di mee deenei, geia gaa lele gi daha mo Egypt, gaa hana gaa noho i Midian, gaa hai ana dama daane dogolua i golo.*

30 “I muli nia ngadau e madahaa, tangada di langi ga haga gida gi Moses i lodo di ulaula di laagau geinga i lodo di anggowaa, e hoohoo gi di Gonduu Sinai.* 31 Moses gu goboina huoloo gi dana mee dela ne mmada ginai, ga hanadu gi hoohoo gi di laagau geinga deelaa gii mmada ia hagahumalia. Mee ga longono di lee o God, e helekai boloo, 32 ‘Au go di God o godou maadua mmaadua, di God o Abraham, Isaac mo Jacob!’ Gei Moses gu madagu, gu bolebole, gu de hiihai di mmada gi di gowaa deelaa.

33 “Dimaadua ga helekai gi mee, ‘Daawaa gi daha o hiiwae. Di gowaa deenaa e duu iei goe la di gowaa dabuaahia. 34 Au gu gidee di hagaduadua huaidu o agu daangada ala e noho i Egypt. Au gu longono di lee o nadau haga mmaemmae, gei Au ne hanimoi belee haga dagaloaha digaula. Malaa, dolomeenei gei Au ga hagau goe gi Egypt.’

35 “Moses la go mee dela ne de hagalongo ginai digau Israel i nadau heeu boloo, ‘Koai ne dugu goe belee dagi gimaua ge e hagi aga gimaua?’ Go mee dela ne hagau mai go God belee hai di tagi o nia daangada mo di haga dagaloaha digaula mai di hagamaamaa o tangada di langi dela ne haga gila gi mee i lodo di ulaula di laagau geinga.* 36 Mee ne dagi mai digaula gi daha mo Egypt, mee guu hai ana mogobuna mono mee haga goboina i Egypt, mo i Tai Mmee, mo i lodo di anggowaa i nia ngadau e madahaa.*

37 “Ma go Moses deenei dela ne helekai gi digau Israel boloo, ‘God ga hagau adu gi goodou dahi soukohp, e hai gadoo be dana hagau mai au, gei soukohp deenei la tangada mai godou baahi.* 38 Moses deenei nogo madalia digau Israel ala nogo dagabuli i lodo di anggowaa. Go mee nogo madalia tadau maadua mmaadua ge nogo madalia tangada di langi dela ne helekai gi mee i hongo di gonduu Sinai. Go mee ne gaamai nia helekai haga mouli a God belee hagadae mai gi gidaadou.*

39 “Gei tadau maadua mmaadua ne de hiihai di hagalongo gi mee. Digaula ne hono a mee gi daha ge ne hiihai bolo ginaadou e hula gi muli gi Egypt. 40 Gei digaula ga helekai gi Aaron boloo, ‘Heia dau god e dagi gidaadou. Gidaadou e de iloo ma di aha ne hai gi Moses dela ne laha mai gidaadou gi daha mo Egypt.’* 41 Gei digaula gaa hai di nadau ada damaa kau dulii, ga tigidaumaha ginai, mo di hai nadau hagamiami e budu ai di maa dela ne hai go nadau lima.* 42 God guu huli gi daha mo digaula, gu diiagi digaula gi daumaha ang gi nia heduu ala i di langi, gii hai be nnelekai i lodo di beebaa nia soukohp, ala e hai boloo,

‘Digau Israel!

Ma hagalee ko Au dela ne daaligi ginai godou manu,

ge ne tigidaumaha ginai godou manu

i lodo nia ngadau e madahaa i lodo di anggowaa!*

43 Ma go di hale laa o di balu god Molech

dela e dagidagi go goodou,

mo di heduu balu god Rephan.

Aanei nia balu god ne hai go goodou belee dadaumaha ginai.

Malaa, Au gaa hai goodou gii lahi gi Babylon.’

44 “I lodo di anggowaa, gei tadau maadua mmaadua nogo hai mee gi di hale laa dela nogo noho ai Dimaadua i nadau baahi i lodo di anggowaa. Moses ne hau di hale laa deelaa gi di hiihai a God dela ne hagi anga gi Moses.* 45 Nomuli mai, gei tadau maadua mmaadua ala ne hai mee gi di hale laa deelaa mai baahi o nadau damana, guu kae di maa madalia ginaadou i di nadau hula dalia a Joshua gaa kae tenua a God dela ne hagabagi gi daha ono daangada i di nadau madagoaa ne ulu gi lodo nnenua llauehe. Di hale laa deelaa nogo i golo, gaa dae loo gi di madagoaa David.* 46 Mee ne aali i baahi o God, ga dangi anga gi God bolo ia e mee di hagatogomaalia di hale gi di God o Jacob.* 47 Ma go Solomon dela ne hau di hale o Maa.*

48 “Gei di God Aamua Huoloo la hagalee noho i lodo di hale dela ne hau go nia daangada, gii hai be nnelekai soukohp,

49 ‘Di Maadua e helekai boloo,

Di langi la go dogu lohongo king,

gei henuailala la di lohongo ni ogu wae.

Ma di hale behee dela e hau go goodou mai gi di Au?

Au e noho i di gowaa dehee?*

50 Ma hagalee ko Au dela ne hai nia mee aanei huogodoo?’ ”

51 Stephen ga duudagi adu hua ana helekai, “Goodou gu hamaaloo dangihi godou lodo! Gei godou manawa e bouli dongoeho! Gei godou dalinga e longoduli, e de longono nia helekai a God! Goodou e hai gadoo be godou maadua mmaadua. Goodou e hai baahi labelaa ang gi di Hagataalunga Dabu!* 52 Ma di soukohp i golo digi hagahuaidu ina go godou maadua mmaadua? Digaula ne dadaaligi gii mmade nia daangada ala nogo haga iloo i mua loo bolo dana Dangada hai hegau donu le e hanimoi. Dolomeenei, gei goodou guu wanga a Mee, gu daaligi a Mee gii made. 53 Ma go goodou ala ne kae nnaganoho a God ala ne gaweia go nia daangada di langi, gei goodou hagalee hagalongo ginai!”

Di dilidili o Stephen

54 Digau hai gabunga aamua gu hagalongo gi nnelekai a Stephen, gu hagawelewele huoloo mo di gadigadi nadau niha. 55 Gei Stephen guu honu i di Hagataalunga Dabu, guu mmada gi di langi i nua, gu gidee ia di madamada o God, gei Jesus dela e duu i dono baahi gau donu. 56 Gei mee ga helekai, “Mmada! Au gu gidee au di langi gu mahuge, gei Tama Tangada e duu i di baahi gau donu o God!”

57 Digau hai gabunga aamua gaa wwolo gi nua loo, gaa pono nadau dalinga gi nadau lima, ga hagalimalima, gaa llele adu gi mee, 58 gaa hudu a mee gi tua di waahale, ga dilidili a mee gi nia hadu.

Digau hagadootonu ne wanga nadau gahu laa daha gi tama daane dono ingoo go Saul bolo gi benebene ina.

59 Digaula ga dilidili a Stephen, gei mee ga dangidangi gi Tagi i lodo dono dilidili boloo, “Meenei dogu Dagi Jesus, benebene ina adu dogu hagataalunga!” 60 Mee ga dogoduli, ga helekai dono lee gi nua, “Meenei Dimaadua! Goe haga de langahia ina di huaidu digau aanei!” Mee ne helekai beenei, gaa made.

8

1 Saul e donu hua gi taaligi o Stephen gii made.

Saul e hagahuaidu di nohongo dabu

Malaa, di laangi hua deelaa, di nohongo dabu dela i Jerusalem guu kae tadaaligi damana. Digau huogodoo ala ne hagadonu, i daha mo nia gau agoago hagau, gaa llele dagidahi gi lodo Judea mo Samaria. 2 Hunu daangada daumaha maaloo guu hai nadau hangihangi gi Stephen, gaa danu a mee.

3 Saul ga hagamada belee oho di nohongo dabu. Mee ga hagadau i nia adu hale, ga datada mai nia daangada ala e hagadonu, nia daane mo nia ahina, gaa kili digaula gi lodo di gowaa galabudi.*

Di Longo Humalia e hagadele i lodo Samaria

4 Digau hagadonu ala ne llele gi daha, guu dau i nia guongo huogodoo, ga agoago di Longo Humalia. 5 Philip gaa hana gi di waahale i lodo Samaria, ga agoago gi digaula di hai o di Mesaia. 6 Digau dogologo gu hagalongo hagahumalia gi nia agoago a Philip, ge gu gidee ginaadou nia mogobuna a maa ala ne hai. 7 Nia hagataalunga huaidu gu lloomoi gi daha mo digau dogologo, ginaadou e tangitangi gi nua loo. Gei digau dogologo ala e mmade nadau huaidina, e mmade nadau wae ge deemee di heehee, la gu humalia. 8 Malaa, di tenetene damanaiee gu haga honu di waahale deelaa.

9 Taane dono ingoo go Simon e noho i lodo di waahale deelaa, gei digau Samaria nogo goboina huoloo i ana buubuu, gei mee e hai bolo ia tangada aamua. 10 Gei digau huogodoo ala e noho i lodo di waahale deelaa, digau lligi mo digau aamua, e hagalongo huoloo gi mee, mo di helekai boloo, “Go mee dela go di mogobuna o God, dela e dugu go gidaadou boloo, ‘Di Mogobuna Aamua’.” 11 Digaula gu hagalongo huoloo gi mee, idimaa, nia buubuu a maa gu haga goboina digaula i di madagoaa waalooloo. 12 Gei di madagoaa digaula ne hagadonu nia agoago a Philip, di hai o di Longo Humalia o Teenua King o God, mo di ingoo o Jesus Christ, digaula huogodoo, nia daane mo nia ahina, la gu babdais. 13 Simon gu hagadonu labelaa, gu babdais, gei mee gu madalia Philip, gu goboina huoloo i dana mmada gi nia mogobuna haga goboina ala ne hai.

14 Gei digau agoago hagau ala e noho i Jerusalem ga longono bolo digau Samaria guu kae nia helekai a God, malaa, digaula ga hagau a Peter mo John gi baahi digaula. 15 Di dau o Peter mo John i Samaria, meemaa ga dalodalo i digau ala ne hagadonu, bolo digaula gii kae di Hagataalunga Dabu. 16 Idimaa, di Hagataalunga Dabu la digi haneia gi baahi o dahi dangada i digaula, gei digaula ne babdais hua i di ingoo o Tagi go Jesus. 17 Peter mo John ne dugu nau lima gi hongo digaula, gei digaula guu kae di Hagataalunga Dabu. 18 Malaa, Simon ga gidee ia bolo digaula guu kae di Hagataalunga i di dugu nia lima o digau agoago hagau gi hongo digaula, gei mee gaa wanga gi Peter mo John nia bahihadu, 19 ga dangi anga gi meemaa, “Goolua gaamai gi di au gulu mogobuna aanaa, gei nia daangada huogodoo ala ma gaa dugu ginai ogu lima gi nonua, gaa kae di Hagataalunga Dabu.”

20 Peter ga helekai gi mee, “Goe mo au bahihadu gaa kili gi lodo di ahi, idimaa, goe e hagamamaanadu bolo goe e mee di hui di wanga dehuia a God gi nia bahihadu! 21 Goe do duhongo hegau ai ge hagalee dau i lodo madau hegau, idimaa, do manawa la hagalee donu i mua nia hadumada o God. 22 Huli gi daha mo dau maanadu huaidu deenaa. Dangidangi ang gi Dimaadua gi dumaalia adu i au hagadilinga maanadu huaidu aanaa. 23 Idimaa, au gu iloo bolo goe e honu i di manawa dubua, ge gu lawalawa go di huaidu!”

24 Simon ga helekai gi Peter mo John, “Dumaalia mai, dalodalo ang gi Dimaadua i nia mee ala gu helekai ai goolua gi dee hai mai gi di au.”

25 Malaa, i muli hua di hai nau haga modongoohia mo di agoago i nia helekai a Tagi, Peter mo John gaa hula labelaa gi Jerusalem. I di nau lloo adu, meemaa gu hagadele di Longo Humalia i nia guongo e logo i Samaria.

Philip mo tangada aamua Ethiopia

26 Tangada di langi o Dimaadua ga helekai gi Philip, “Hagatogomaalia ina goe, hana gi ngaaga gi di ala dela e hanimoi i Jerusalem e hana gi Gaza.” (Di ala deenei la gu hagalee hai hegau i nia laangi aanei.) 27-28 Gei Philip ga hagatogomaalia gaa hana. Di madagoaa hua deelaa, gei taane ‘eunuch’ mai Ethiopia e hana labelaa gi dono guongo i dono waga hongo henua. Taane deenei la di tagi hagalabagau e benebene nia bahihadu a Candace, di king ahina o Ethiopia. Mee nogo i Jerusalem nogo daumaha ang gi God. I dono hana, gei mee nogo dau di Beebaa Isaiah. 29 Di Hagataalunga Dabu ga helekai gi Philip, “Hana gi baahi di waga hongo henua deelaa gi hoohoo goe gi di maa.” 30 Philip gaa lele, ga hagalongo gi mee e dau di beebaa soukohp Isaiah, ga heeu, “Goe e iloo au mee aanaa e dau?”

31 Taane deelaa ga helekai gi mee, “Dehee dagu hai e iloo eau maa tangada ne haga modongoohia mai gi di au ai?” Mee gaa gahi a Philip gi gaga aga, gii noho i dono baahi i hongo dono waga hongo henua. 32 Di gowaa dela nogo dau go mee i lodo di Beebaa Dabu la deenei:

“Mee e hai gadoo be siibi dela ma gaa dagi,

e daaligi gii made,

ge hagalee dangi i dono madagoaa ma gaa dahi ono ngaahulu,

gei mee e noho hua dee muu.

33 Gei mee ne haga langaadia,

gei digau hai gabunga ne haga de iloo ginaadou a Mee.

Deai tangada e mee di helekai i dono madahaanau ai,

idimaa, dono mouli i henuailala nei la gu hagalawa.”*

34 Taane deelaa ga heeu gi Philip, “Hagia mai, ma koai dela e helekai ai soukohp? Mee e helekai i deia, be tangada i golo?” 35 Philip ga daamada ga helekai mai i nia gubu aanei i lodo di Beebaa Dabu, ga hagi anga gi mee di Longo Humalia o Jesus. 36 I di nau llele adu i hongo di ala, gei meemaa guu dau i di gowaa nia wai, gei taane deelaa ga helekai, “Aanei nia wai, ma di aha dela e haga deaadee au gi di babdais?” 37 [Philip ga helekai gi mee, “Goe e mee di babdais maa goe ga hagadonu aga i lodo do manawa hagatau.”

Taane deelaa ga helekai, “Au e hagadonu bolo Jesus Christ la go Tama a God.”]

38 Gei taane deelaa ga haga dogo di nau waga hongo henua, meemaa gaa too gi lala, gaa hula gi lodo di monowai, gei Philip ga babdais taane deelaa. 39 I di nau tuu aga gi daha mo di monowai, gei di Hagataalunga o Dimaadua, gaa lahi a Philip gi daha, gei taane deelaa gu de gidee ia a mee, ga hanadu hua i dono ala mo di tenetene huoloo. 40 Gei Philip guu dau i Azotus, gaa hana, ga hagadele di Longo Humalia i lodo nia waahale huogodoo, gaa dau loo i Caesarea.

9

Saul e huli dono mouli

(Acts 22.6-16; 26.12-18)

1 Di madagoaa deelaa, Saul e hagamahi huoloo bolo ia e dadaaligi nia dama agoago Tagi. Mee gaa hana gi tagi aamua hai mee dabu, 2 gaa dangi gi mee bolo gi heia ana beebaa e ulu eia gi lodo nia synagogee o digau o Jew ala i Damascus, gii mee ia di lawalawa di ingoo hua tangada, taane be di ahina dela e daudali di Ala o Tagi, e laha mai digaula gi muli gi Jerusalem.

3 Malaa, di madagoaa Saul ne hana ga hoohoo adu gi di waahale Damascus, di maahina mai di langi ga inaina a mee, ga haganiga di gili o maa. 4 Mee gaa doo gi hongo di gelegele, ga hagalongo gi di lee e helekai boloo, “Saul, Saul, goe e aha dela e hagahuaidu Au?”

5 Saul ga helekai, “Meenei, Goe koai?”

Di lee deelaa ga helekai, “Ko Au go Jesus dela e hagahuaidu kooe. 6 Duu gi nua, hana gi lodo di waahale, gei goe ga longono nia mee ala e hai loo gii hai koe.”

7 Digau ala nogo hula madalia a Saul, e tuu dee muu, gu longono di lee, gei digaula e de gidee tangada. 8 Saul ga du gi nua, gei mee gu dee gida. Digaula gaa kumi di lima o maa, gaa dagi gi lodo Damascus. 9 Mee gu dee gida i lodo nia laangi e dolu, digi miami be e inu.

10 Tangada hagadonu e noho i Damascus, dono ingoo go Ananias, mee ne helekai ginai a Tagi i lodo dana moe boloo, “Ananias!”

Mee ga helekai, “Deenei au, Meenei dogu Dagi.”

11 Tagi ga helekai, “Hagatogomaalia ina goe, hana gi di ala dela e haga ingoo bolo di “Ala Huudonu”, halahala ina taane dono ingoo go Saul mai Tarsus i lodo di hale o Judas, i mee e hai ana dalodalo. 12 I lodo dana moe, mee guu mmada gi taane dono ingoo go Ananias, e hanimoi, gaa dugu ono lima gi hongo o mee, gii mee a mee di gidee labelaa.”

13 Ananias ga helekai, “Meenei Tagi, nia daangada dogologo e helehelekai i nnagadilinga mee huaidu huogodoo ala nogo hai go mee ang gi au daangada i Jerusalem. 14 Dolomeenei, gei mee gu hanimoi gi Damascus i ono mogobuna ala guu lawa dana kae mai baahi nia dagi hai mee dabu gi kumidia nia daangada huogodoo ala e daumaha adu gi di Goe!”

15 Tagi ga helekai gi Ananias, “Hana, Au gu hilihili taane deelaa belee hai hegau mai gi di Au, ge e hagi anga dogu ingoo gi digau tuadimee, mono king, mo digau Israel. 16 Au gaa bida hagi anga gi mee tuadua damana behee dela e hai loo gii kae koia i di gili dogu ingoo.”

17 Ananias gaa hana, ga ulu gi lodo di hale deelaa, gaa dugu ono lima gi hongo Saul, ga helekai, “Saul, dogu duaahina daane, Tagi Jesus gu hagau mai au, go Mee dela ne mmada ginai goe i do hanimoi i hongo di ala. Mee ne hagau mai au bolo gii mee goe di gidee, gei gii honu i di Hagataalunga Dabu.” 18 Di madagoaa hua deelaa, gei nia mee be nia una iga ga too mai gi daha mo nia golomada o Saul, gei mee gu gidee, ga du gi nua, ga babdais. 19 I muli hua o mee ne miami, gei mee gu maaloo labelaa.

Saul e hai ana agoago i Damascus

Saul guu noho i Damascus i nia laangi dulii, madalia digau ala ne hagadonu. 20 Gei mee guu hana haga huudonu gi nia synagogee o digau o Jew, ga daamada ga agoago bolo Jesus la go Tama a God.

21 Digau huogodoo ala nogo hagalongo gi mee, gu homouli huoloo, ga heheeu, “Ma hagalee go taane dela nogo dadaaligi digau daumaha gi Jesus i Jerusalem? Mee hagalee ne hanimoi gi kinei belee kumi digaula, e wanga gi nia dagi hai mee dabu?”

22 Saul gu agoago maaloo, gei dana hagamodongoohia bolo Jesus la go di Mesaia la guu hai digaula gi hagadonu, guu hai digau o Jew ala e noho i lodo Damascus gi deemee di hai baahi gi ana agoago.

23 I muli hua nia laangi e logo, gei digau o Jew ga dagabuli gi di gowaa e dahi belee helehelekai, e daaligi a Saul gii made.* 24 Tangada i golo gu hagi anga gi Saul nia mee digaula ala nogo helehelekai ai. I di boo mo di aa, digaula e haga loohi nia ngudu nia bontai o di waahale deelaa belee daaligi a Saul gii made. 25 Dahi boo hua, nia dama agoago a Saul gaa lahi a mee, gaa wanga a mee gi lodo di gada, ga haga hege ia a mee laa lodo di bongoo di abaaba gi daha mo di abaaba deelaa.

Saul i Jerusalem

26 Saul gaa hana gi Jerusalem, ga hagamada belee buni ang gi nia dama agoago ala i golo, gei digaula hagalee hagadonu bolo mee tangada i nia dama agoago a Christ, digaula gu mmaadagu huoloo i mee. 27 Gei Barnabas ga hagamaamaa a mee, ga laha mai a mee gi nia gau agoago hagau. Barnabas ga haga modongoohia gi digaula di hai o Saul, dono gidee gi Tagi i hongo di ala, mo di hai o Tagi ne helekai gi mee. Geia ga hagi anga labelaa gi digaula di hai o Saul i dono agoago maaloo i di ingoo o Jesus i Damascus. 28 Malaa, Saul guu noho i baahi digaula, e heehee i lodo Jerusalem, e agoago maaloo i di ingoo o Tagi. 29 Mee e helehelekai mo di lagalagamaaloo ang gi digau o Jew ala e leelee Greek, gei digaula gu hagamada bolo e daaligi a mee gii made. 30 Di madagoaa hua digau ala gu hagadonu ne longono di mee deenei, digaula gaa lahi Saul gi Caesarea, ga hagau a mee gi Tarsus.

31 Malaa, nia nohongo dabu o nia gowaa huogodoo i Judea, Galilee mo Samaria, guu noho i di aumaalia, gu tomo aga, gu dogologowaahee, mai i di hagamaamaa o di Hagataalunga Dabu mo di nadau momouli hagalaamua Dimaadua.

Peter i lodo Lydda mo Joppa

32 Peter ne hana ga hagadau i nia waahale huogodoo, geia ne hana labelaa gi di waahale go Lydda, belee heetugi gi nia daangada a God ala e noho i golo. 33 Mee ne heetugi gi taane, dono ingoo go Aeneas e magi deemee di heehee, guu moe waalooloo, nogo deemee di duu i nua gi daha mo dono moenge i lodo nia ngadau e walu. 34 Peter ga helekai gi mee, “Aeneas, Jesus Christ gaa hai goe gii hili. Duu i nua, winia do moenge.” Gei Aeneas ga limalima hua, ga du gi nua. 35 Nia daangada huogodoo ala e noho i Lydda mo Sharon ne mmada gi mee, gei digaula guu huli ang gi Tagi.

36 Di ahina hagadonu, dono ingoo go Tabitha, i lodo di waahale go Joppa. Dono ingoo i nnelekai Greek la go Dorcas.* I nia madagoaa huogodoo mee e haihai nia mee humalia, gei e hagamaamaa digau hagaloale. 37 Di madagoaa hua deelaa, gei mee guu hai dono magi, guu made. Gei muli dono huaidina ne lawa di gaugau, ga haga moe i lodo di ruum i nua. 38 Joppa la hagalee mogowaa i Lydda. Digau hagadonu ala i Joppa gu iloo bolo Peter la i lodo o Lydda, ga hagau nadau daane dogolua, e kae di nau dangidangi gi mee boloo, “Dumaalia, doodoo mai laa gi madau baahi.” 39 Gei Peter ga hagatogomaalia, gaa hana dalia meemaa. I di nadau dau, digaula gaa hai a mee gii gaga gi di ruum i nua. Nia ahina huogodoo ala guu mmade nadau lodo, e mmui haganiga a mee, e tangitangi, ga hagi anga gi Peter nadau gahu mo nadau gahu laa daha ala ne dui go Dorcas i dono madagoaa nogo mouli ai. 40 Peter ga haga ulu digaula gi daha, ga dogoduli, ga dalodalo, ga huli adu gi tuaidina o maa, ga helekai, “Tabitha, aala aga!” Di ahina ga aala aga, ga gidee ia Peter, gaa noho gi nua. 41 Peter ga kumi adu di lima o maa, ga haga duu gi nua, nomuli ga gahigahi digau hagadonu aalaa, mono ahina guu mmade nadau lodo, ga helekai gi digaula bolo di ahina la gu mouli. 42 Di longo deenei guu dele i lodo Joppa hagatau, gei digau dogologowaahee gu hagadonu Tagi. 43 Peter guu logo ono laangi nogo noho i Joppa, i baahi taane dono ingoo go Simon, tangada moomee hai gili kau.

10

Peter mo Cornelius

1 Taane i Caesarea dono ingoo go Cornelius, di tagi ni di hagabuulinga dauwa e haga ingoo bolo “Di Hagabuulinga dauwa o Italy.” 2 Mee mo digau o dono hale huogodoo e hai daumaha ge e hagalaamua a God. Mee e logo ono holongo e hagamaamaa digau o Jew ala e hagaloale, gei mee hagalee noho loo dono hai dalodalo ang gi God. 3 Muli di oodee holongo di laa e dolu, mee gaa hai dana moe. I lodo dana moe, gei mee gu gidee ia haga madammaa tangada di langi o God, e helekai boloo, “Cornelius!”

4 Mee ga mmada adu gi tangada di langi deelaa, gu madagu huoloo, ga helekai boloo, “Meenei, goe e hiihai gi di aha?”

Tangada di langi ga helekai, “God gu longono au dalodalo, gu gidee labelaa au wanga dehuia ang gi digau hagaloale, Mee ga hagagila aga au dalodalo. 5 Malaa dolomeenei, goe hagau ina hunu daane gii hula gi Joppa, e laha mai taane dono ingoo go Simon Peter. 6 Mee e noho i di hale o taane dono ingoo go Simon, tangada moomee gili kau, e noho hoohoo gi tongotai.” 7 Malaa, tangada di langi gaa hana, gei Cornelius ga gahigahi mai ana hege dogolua, mo tangada dauwa e dahi dela e nnoo mau e daumaha, tangada i nia daangada hai hegau Cornelius. 8 Mee ga hagi anga gi digaula nia mee ala ne hai, ga hagau digaula gi Joppa.

9 Dono daiaa hua, i di nadau hoohoo adu gi Joppa, holongo oodee, gei Peter gaa gaga aga gi tua di hale deelaa belee hai ana dalodalo. 10 Gei mee gu hiigai huoloo, gei di madagoaa nia meegai ala e haga togomaalia, gei mee gaa hai dana moe. 11 Mee gu gidee ia di langi gu mahuge. Dahi mee e haneia, e hai gadoo be di tei damana, e hai ono madaaduge e haa, e haga hege ia i nia madaaduge e haa gi henuailala. 12 I lodo di tei deelaa, nia hagadilinga manu, nia manu dolodolo, mo nia manu mamaangi. 13 Di lee ga helekai gi mee, “Peter, duu gi nua, daaligidia, geina!”

14 Peter ga helekai, “Meenei dogu Dagi, au e deemee! Au digi gai nia mee gulugulua ge hagalee madammaa.”

15 Di lee deelaa ga helekai labelaa, “Goe hudee hai bolo nia mee a God ala gu helekai ai bolo e madammaa le e hagalee madammaa.” 16 Di mee deenei ne hai haga dolu, ga nomuli gei di mee deenei gaa hudi labelaa gi di langi.

17 Peter gu hagabaubau huoloo be dehee tadinga di moe deenei dela ne mmada ginai eia. Di madagoaa hua deelaa, nia daane a Cornelius ala ne hagau mai, gu gidee di hale o Simon. Meemaa ga tuu adu gi baahi di bontai, 18 ga gahigahi mo di heheeu, “Ma taane mai i daha i ginei, dono ingoo go Simon Peter?”

19 Di madagoaa hua Peter e hagamamaanadu hua igolo tadinga o dana moe, gei di Hagataalunga Dabu ga helekai, “Nia daane dogodolu e halahala goe. 20 Malaa, hagatogomaalia gii gaga goe gi lala. Goe hudee dagalili i doo hana i muli digaula, idimaa, ma ko Au dela ne hagau mai digaula.” 21 Gei Peter ga gaga ia gi lala, ga helekai gi nia daane aalaa, “Ko au go taane dela e halahala go goodou. Goodou ne lloomoi eiaha?”

22 Gei digaula ga helekai, “Tagi dauwa go Cornelius ne hagau mai gimaadou. Mee taane humalia, e hai daumaha ang gi God, gei digau o Jew e hagalaamua a mee huoloo. Malaa, tangada di langi o God ne helekai gi mee bolo gi gahigahia goe gi dono hale, bolo gi hagalongo ia gi au helekai.” 23 Peter gu benebene nia daane aalaa, digaula gaa kii i baahi o mee i di boo deelaa.

Ga hooaga luada, Peter ga hagatogomaalia, gaa hana i muli digaula, gei hunu gau ala ne hagadonu i Joppa, gaa hula dalia digaula. 24 Dono daiaa hua, gei digaula gaa dau i Caesarea, di gowaa dela e noho ai a Cornelius, e talitali a Peter ginaadou mo ono gau, mo hunu ginaadou i ono ehoo hagaaloho ala ne gahi mai go mee. 25 Peter bolo ga ulu adu, gei Cornelius ga hanimoi, ga heetugi gi mee, ga dogoduli i mua o mee. 26 Peter ga haga duu aga a mee, ga helekai, “Duu gi nua, au tangada hua be goe.” 27 Gei mee e helehelekai gi Cornelius i dono ulu adu gi lodo di hale, gi di gowaa dela e noho ai digau dogologo. 28 Mee ga helekai gi digaula, “Goodou e iloo humalia bolo ma hagalee dumaalia gi tangada o Jew gi hagabuni ang gi digau tuadimee. Gei God gu hagi mai gi di au, bolo au gi hudee hai bolo nia daangada le e milimilia be hagalee madammaa. 29 Deenei dagu mee ne hanimoi iei au, hagalee manawa logo i di godou gahi mai au. Malaa, au e hiihai e heeu adu gi goodou be di maa di aha dela ne hidi ai goodou gaa hai bolo au gi hanimoi?”

30 Cornelius ga helekai, “Nia laangi e dolu guu too gi daha, i dogu hai dalodalo i dogu hale, holongo di laa e dolu i muli di oodee, gei di madagoaa hua deelaa, taane dela e ulu i nia gahu dingidingia ga duu mai gi ogu mua, 31 ga helekai, ‘Cornelius, God gu longono Ia au dalodalo, gei Mee hagalee de langahia Ia au wanga dehuia ang gi digau hagaloale. 32 Goe hagau ina dau dangada gi Joppa, e laha mai taane dono ingoo go Simon Peter, mee e noho i di hale o Simon, taane hai gili kau, dela e noho i tongotai.’ 33 Gei au ga hagalimalima hua, ga hagau adu gi di goe. Ma go do manawa humalia dela ne hanimoi iei goe. Malaa dolomeenei, gimaadou huogodoo guu noho talitali i mua o God, e hagalongo gi nnelekai a Dimaadua ala e dugu adu gi di goe.”

Di agoago a Peter

34 Peter ga daamada ga agoago, “Dolomeenei, gei au gu modongoohia bolo God la hagalee hilihili dangada.* 35 Mee e manawa tene huoloo gi tangada dela e hagalaamua Ia ge e haihai nia mee ala e donu, hagalee hilihili be mee tangada mai hee. 36 Goodou gu iloo di Longo Humalia dela ne hagau go God gi digau Israel dela e haga modongoohia di noho o di aumaalia mai baahi o Jesus Christ, dela go Tagi o nia daangada huogodoo. 37 Goodou gu iloo nia hagadilinga mee haga goboina ala nogo hai i tenua go Israel hagatau, ne daamada i Galilee i muli di agoago a John i di hai o di babdais. 38 Goodou gu iloo labelaa di hai o Jesus o Nazareth, mo di hai a God dana haga uda gi hongo o Mee di Hagataalunga Dabu mo di mogobuna. Mee guu hana gi nia gowaa huogodoo, e hai nia mee ala e humalia ge e hagamodongoohia gi digau huogodoo ala e noho i lala nia mogobuna o Setan, idimaa, God le e madalia a Mee. 39 Go gimaadou go digau haga modongoohia nia hagadilinga mee huogodoo a Maa ala ne hai i lodo tenua digau o Jew mo i lodo Jerusalem. Digaula gu daaligi a Mee gii made, guu dogi a Mee gi di loobuu. 40 Nia laangi e dolu nomuli, God gu haga mouli aga a Mee, gaa hai a Mee gii mmada ginai nia daangada, 41 hagalee go digau huogodoo ala ne mmada gi Mee. Ma go digau haga modongoohia a God ne hilihili, aanei go gimaadou ala ne madalia a Mee gu miami mo di inu i muli dono mouli aga mai i di made. 42 Gei mee gu helekai mai gi gimaadou bolo gimaadou gi hagadele ina di Longo Humalia ang gi nia daangada huogodoo, mo di haga modongoohia aga ina bolo ma go Mee dela ne hilihili go God belee hai tangada e gabunga nia daangada ala e mouli mo nia daangada ala guu mmade. 43 Nia soukohp huogodoo ne helekai i di hai o Jesus, bolo tangada dela ma ga hagadonu a Mee, le e mehede ono huaidu mai i di mogobuna o dono ingoo.”

Digau tuadimee e kae di Hagataalunga Dabu

44 Di madagoaa Peter dela e helehelekai, di Hagataalunga Dabu ga haneia gi hongo digau huogodoo ala e hagalongo gi nia helekai a maa. 45 Digau hagadonu o Jew ala ne lloomoi madalia a Peter i Joppa, gu goboina e ginaadou huoloo di hai a God dela ne wanga dana Hagataalunga Dabu gi hongo digau tuadimee. 46 Idimaa, digaula gu longono ginaadou bolo digaula gu daamada gu helehelekai nia hagadilinga helekai henua gee, ge gu haga hagaamu nia mahi aamua o God. Gei Peter ga helekai boloo, 47 “Nia daangada aanei guu kae di Hagataalunga Dabu, be tadau hai ne kae di maa. Ma tangada i golo e mee di duuli digaula gi de babdais gi nia wai?” 48 Gei mee ga helekai bolo digaula le e babdais gi di ingoo o Jesus Christ. Gei digaula ga tangi gi mee bolo mee gii noho i nadau baahi nia laangi dulii.

11

Di haga iloo a Peter ang gi di nohongo dabu i Jerusalem

1 Nia gau agoago hagau mo digau hagadonu ala i lodo Judea hagatau, gu longono bolo digau tuadimee guu kae nia helekai a God. 2 Di madagoaa Peter ne hana gi Jerusalem, digau hagadonu ala e hiihai bolo digau tuadimee le e hai loo gi sirkumsais, gu hai tamu i mee boloo, 3 “Goe gu ulu gi lodo di hale digau tuadimee ala digi sirkumsais, gu miami dalia digaula!” 4 Peter ga agoago haga madammaa gi digaula nia mee ala ne hai mai i taamada:

5 “Au nogo dalodalo i lodo di waahale i Joppa, gei au ne hai dagu moe. I lodo dagu moe ne hai, au ne mmada gi di mee be di tei damana e daudau i nia madaaduge e haa, e haga hege ia i di langi ga daudau i dogu baahi. 6 Au gaa mmada hagahumalia gi lodo di tei, gei au gu gidee nia manu gaidala, manu lodo geinga, manu dolodolo, mono manu mamaangi. 7 Gei au ga hagalongo gi di lee e helekai mai boloo, ‘Peter, duu gi nua, daaligidia gii mmade, geina!’ 8 Gei au ga helekai boloo, ‘Meenei Tagi, au e deemee! Deai dahi mee gulugulua be hagalee madammaa ne ulu gi lodo dogu ngudu ai!’ 9 Di lee deelaa ga helekai labelaa mai i di langi, boloo, ‘Nia mee a God ala guu hai bolo e madammaa, gei goe gi hudee hai bolo ma nia mee e gulugulua.’ 10 Di mee deenei ne hai nia holongo e dolu. Nomuli, gei di maa guu hudi gi nua gi di langi.

11 “Di madagoaa hua deelaa, nia daane dogodolu ala ne hagau mai gi di au mai Caesarea gaa dau i di hale dela nogo noho iei au. 12 Gei di Hagataalunga Dabu ga helekai mai gi di au, bolo au gii hana i muli digaula, hudee manawa logo. Gei nia daane hagadonu dogo ono aanei guu hula gimaadou gi Caesarea. Gimaadou huogodoo ga ulu gi lodo di hale o Cornelius. 13 Gei mee ga hagaahi mai gi gimaadou i dana hai ne mmada gi tangada di langi nogo duu i lodo dono hale, ne helekai boloo, ‘Hagau ina dau dangada gi Joppa gi baahi taane dono ingoo go Simon Peter. 14 Mee ga agoago adu gi di goe nia helekai huogodoo ala e haga mouli iei goe mo digau doo hale huogodoo.’ 15 Dogu madagoaa ne daamada ne helekai, di Hagataalunga Dabu gu doo ia gi hongo digaula, be di hai dela ne doo ia gi gidaadou i taamada loo. 16 Malaa, gei au ga langahia nia mee a Tagi nogo helekai ai boloo: ‘John nogo babdais gi nia wai, gei goodou ga babdais gi di Hagataalunga Dabu.’* 17 Malaa, gu modongoohia humalia bolo God ne wanga labelaa gi digau tuadimee di kisakis dela ne gaamai go Mee gi gidaadou i tadau madagoaa ne hagadonu tadau Dagi Jesus Christ. Malaa, au koai dela bolo e mee di dugu a God?!”

18 I di nadau longono hua nia mee aanei, digaula guu dugu nadau tamu, gu haga hagaamu a God, ga helekai, “God guu wanga gi digau tuadimee di madagoaa humalia gi huli hoou ang gi di mouli!”

Di nohongo dabu i Antioch

19 Malaa, digau ala gu hagadonu gu mamaaheu dagidahi gi nia gowaa ala i golo, mai i tadaaligi dela ne daamada i di madagoaa Stephen ne daaligi gii made. Hunu gau i digaula guu hula gi Phoenicia, Cyprus mo Antioch, e hagadele nnelekai aalaa anga hua gi digau o Jew.* 20 Gei hunu gau ala gu hagadonu, nia daane mai Cyprus mo Cyrene, guu hula gi Antioch, gu agoago labelaa ang gi digau tuadimee di Longo Humalia o Tagi go Jesus. 21 Di mogobuna o Dimaadua ne madalia digaula, gei digau dogologowaahee gu hagadonu, guu huli nadau manawa ang gi Tagi.

22 Di longo deenei guu dau i di nohongo dabu i Jerusalem, gei digaula ga hagau a Barnabas gi Antioch. 23 Dono madagoaa ne dau i golo, gei mee gu gidee ia di hai a God ne haga maluagina nia daangada, gei mee gu tenetene huoloo, gu hagi anga hagamahi gi digaula huogodoo bolo digaula gi hagadonu manawa dahi, gei gii donu ang gi Tagi mai i lodo nadau manawa hagatau. 24 Barnabas taane humalia, e honu i di Hagataalunga Dabu, geia e hagadonu maaloo, malaa, digau dogologowaahee guu huli nadau manawa ang gi Tagi.

25 Nomuli hua, gei Barnabas gaa hana gi Tarsus belee halahala a Saul. 26 Dono gidee ia a mee, geia ga laha mai a mee gi Antioch. I lodo di ngadau e dahi, meemaa e heheetugi gi digau di nohongo dabu mo di agoago gi nia daangada dogologowaahee. Di gowaa Antioch dela ne daamada ne gahi digau hagadonu bolo nia “Dama Christ”.

27 Malaa, nia laangi aalaa, hunu soukohp ne loomoi i Jerusalem, e hula gi Antioch. 28 Tangada e dahi i digaula, dono ingoo go Agabus, ga du gi nua, gei di Hagataalunga Dabu la gu i lodo o mee e haga modongoohia bolo tau hiigai gu hoohoo gaa hai gi henuailala hagatau. (Malaa, tau hiigai deenei ne hai i di madagoaa Claudius nogo hai di king aamua o Rome.)* 29 Malaa, nia dama agoago ga haga noho di nadau mee bolo tangada nei mo tangada nei i ginaadou e hagau ana mee ala e mee, e hagamaamaa digau ala gu hagadonu i Judea. 30 Malaa, digaula gu haga gila aga di mee deenei, ga hagau nadau bahihadu ang gi digau mmaadua daumaha o di nohongo dabu, gaa kae go Barnabas mo Saul.

12

Tadaaligi

1 Deenei di madagoaa di king Herod ne daamada ga dadaaligi hunu daangada o di nohongo dabu. 2 Mee ne daaligi a James, tuaahina o John gi tulumanu dauwa. 3 Mee ne gidee ia bolo digau o Jew e tenetene gi di hai deenei, gei mee gaa kumi labelaa a Peter. Di mee deenei ne hai i di madagoaa Tagamiami o di Palaawaa Digi Hagatanga. 4 Muli dana kumi a Peter, gei mee gaa hudu a mee gi lodo di hale galabudi, e hagaloohi go nia hagabuulinga dauwa e haa, dau dogo haa. Herod e hiihai e wanga a Peter gi di gowaa hai gabunga i mua nia daangada dogologo, i muli Tagamiami Pasoobaa.* 5 Malaa, Peter e noho i lodo di hale galabudi, gei digau di nohongo dabu e dalodalo hagamahi i mee ang gi God.

Peter e mehede mai gi daha mo di hale galabudi

6 Di boo i mua di laangi Herod dela belee laha mai a Peter gi mua nia daangada, Peter nogo kii i mehanga nia daane hagaloohi dogolua, e lawalawa gi nia daula baalanga e lua, gei nia daane hagaloohi e madamada humalia i di ngudu di bontai di hale galabudi. 7 Di madagoaa hua deelaa, tangada di langi o Dimaadua e duu i golo, gei di maalama ga ina i lodo di hale galabudi deelaa. Tangada di langi deelaa gaa kumi di bakau o Peter, ga hangahanga a mee, ga helekai, “Hagalimalima! Duu i nua!” Di madagoaa hua deelaa, nia daula baalanga la gu maahede gi daha mo nia lima o maa. 8 Tangada di langi ga helekai, “Nnoodia doo duu gii mau, ulu o suudi labelaa.” Gei Peter gaa hai gii hai be nnelekai tangada di langi ne helekai ai. Gei tangada di langi ga helekai, “Ulu ina do gahu laa daha, daudalia mai au.” 9 Peter ga daudali a mee gi malaelae, gei digi modongoohia loo bolo ma tangada di langi dela e hai nia mee aanei, mee ne maanadu hua bolo ma di moe. 10 Meemaa ga diiagi tahi buini hagaloohi, ga nomuli ga diiagi di lua buini hagaloohi, ga nomuli meemaa gaa dau adu gi di ngudu di bontai baalanga dela e huudonu gi di waahale, gei di bontai deelaa ga mahuge hua i deia ang gi meemaa. Meemaa ga ulu gi daha, ga taele i hongo di ala, gei di madagoaa hua deelaa, tangada di langi gaa ngala gi daha mo Peter.

11 Malaa, Peter la gu modongoohia nia mee ala ne hai ang gi deia, gei mee ga helekai boloo, “Au gu modongoohia bolo ma e donu hua go nia mee aanei. Dimaadua ne hagau mai dana dangada di langi, gu hagamehede au gi daha mo nia mogobuna o Herod, mo nia mee huogodoo digau o Jew ala e kana belee hai mai gi di au.”

12 Dono modongoohia hua nia mee aanei, gei mee gaa hana gi di hale o Mary, tinana o John Mark. Nia daangada dogologowaahee ne dagabuli gi golo e hai nadau dalodalo. 13 Peter ga dugidugi di bontai dela i malaelae, gei tama ahina dela e ngalua i golo, dono ingoo go Rhoda, ga hanadu belee huge di bontai. 14 Tama ahina deelaa gu modongoohia ia di lee o Peter, gu tenetene huoloo, digi huge ina di bontai, guu lele labelaa gi muli gi lodo di hale, ga hagi anga gi digau ala i lodo di hale bolo Peter la i malaelae. 15 Digaula ga helekai gi tama ahina deelaa boloo, “Goe e laba!”

Gei mee e maaloo adu hua gi digaula boloo, “E donu!”

Gei digaula ga helekai gi mee, “Holongo mee go dana dangada di langi.”

16 Peter e dugidugi hua igolo di bontai, gei digaula gaa huge di bontai. Di nadau gidee hua e ginaadou a Peter, digaula gu goboina huoloo. 17 Peter ga boliboli dono ngudu bolo gi haga kila, gei mee ga haga modongoohia gi digaula di hai o Dimaadua dela ne dagi mai ia gi daha mo di hale galabudi. Gei mee ga helekai gi digaula boloo, “Goodou hagi anga ina di hai deenei gi James mo tadau duaahina ala i golo.” Gei mee ga hagatanga, gaa hana gi tuai gowaa.

18 Di mee guu aa, digau hagaloohi gu gologolo huoloo be di maa di aha dela ne hai gi Peter. 19 Herod gaa hai bolo digaula gi halahala ina a mee, gei digaula e deemee di gidee a mee. Herod gaa hai ana heeu gi digau hagaloohi aalaa, gaa hai bolo digaula e dadaaligi gi mmademmade. Muli nia mee aanei, gei Herod ga hagatanga gaa hana gi daha mo Judea, gaa hana gi Caesarea, gaa noho i golo.

Di made o Herod

20 Herod gu hagawelewele huoloo gi digau Tyre mo Sidon, malaa, digaula guu hai di nadau buini, gaa hula belee heetugi gi Herod. Matagidagi, digaula ne tangi ang gi Blastus dela e dagi di hale o di king, bolo mee e hana madalia ginaadou. Digaula gaa hula gi baahi o Herod, ga tangi gi mee i di noho i di aumaalia, idimaa, nadau meegai le e gaamai i di gowaa di king.

21 I lodo di laangi digaula dela ne hagatogomaalia, Herod gu ulu ono goloo king, gaa noho i hongo dono lohongo king, gaa hai ana agoago gi nia daangada. 22 Digaula ga wwolo loo gi nua boloo, “Ma hagalee tangada dela e helekai, ma di god hua!” 23 Di madagoaa hua deelaa, tangada di langi o Dimaadua ga haga hinga Herod gi lala, idimaa, mee hagalee hagalaamua a God. Mee guu gai go nia ila, guu made.

24 Gei nia helekai a God gu baalahu, guu kila humalia. 25 Barnabas mo Saul ne haga lawa nau hegau, ga hagatanga i Jerusalem, ginaadou mo John Mark.

13

Barnabas mo Saul gu hilihili belee hagau

1 I lodo di nohongo dabu Antioch iai nia soukohp mono gau agoago, ala go Barnabas, Simeon (dela e haga ingoo bolo Luuli), Lucius (mai Cyrene), Manaen (dela ne tomo aga i baahi di gobinaa go Herod), mo Saul. 2 Di nadau madagoaa nogo hai hegau gi Dimaadua mo di hagaonge, di Hagataalunga Dabu ga helekai gi digaula, “Goodou duguina mai Barnabas mo Saul, e hai agu hegau ala ne haga gahi ginai meemaa bolo gi heia.”

3 Digaula ga hagaonge ge e dalodalo, gaa dugu nadau lima gi hongo meemaa, ga hagau meemaa.

I lodo Cyprus

4 Di Hagataalunga Dabu ne hagau Barnabas mo Saul gi Seleucia, nomuli gaa dele di boodi gi tenua go Cyprus. 5 I di nau dau i di waahale Salamis, meemaa ga agoago nia helekai a God i lodo nia synagogee. John Mark e madalia meemaa e hagamaamaa meemaa.

6 Digaula ga lloo adu laa lodo tenua deelaa gi Paphos, ga heetugi gi tangada hai mogobuna, dono ingoo go Bar-Jesus, tangada o Jew e helehelekai bolo ia di soukohp. 7 Taane deenei e hai bolo ia di hoo hagaaloho ni Sergius Paulus, di gobinaa o tenua deelaa, mee taane kabemee huoloo. Di gobinaa ga gahi mai Barnabas mo Saul gi ono mua, idimaa, mee e hiihai bolo ia e hagalongo gi nnelekai a God. 8 Tangada hai mee hagagoboina go Elymas (dela di ingoo o Bar-Jesus i nnelekai Greek) ga hai baahi gi meemaa, e hagamada di gobinaa gii huli gi daha mo di hagadonu. 9 Gei Saul dela e haga ingoo labelaa bolo Paul, guu honu i di Hagataalunga Dabu, gaa mmada haga huudonu gi tangada hai mee hagagoboina, 10 ga helekai, “Goe tama daane ni Setan! Goe lago di hagadaumee o nia mee huogodoo ala e humalia. Goe e honu i nia hagadilinga kai tilikai huaidu huogodoo, gei goe e hagamahi huoloo belee huli di tonu o Dimaadua gii hai nia kai tilikai i nia madagoaa huogodoo! 11 Di lima o Dimaadua la ga hagaduadua goe dolomeenei, gei goe ga dee gida, ga deemee di gidee di maalama o di laangi i lodo tama madagoaa bodobodo.”

Di madagoaa hua deelaa, Elymas gu dee gida, gei e heehee hagamahi, e halahala dana dangada belee dagi ia i dono lima. 12 Di gobinaa gu hagadonu i dono gidee ia di mee dela ne hai, i mee gu goboina huoloo gi nia agoago i di hai o Tagi.

I lodo Antioch dela i lodo tenua go Pisidia

13 Paul mo ono ehoo ne dele di boodi mai i Paphos, gaa dau i Perga, di waahale damana i lodo tenua go Pamphylia, gei John Mark ga hagatanga i nau baahi, gaa hana gi muli gi Jerusalem. 14 Gei meemaa ga hagatanga i Perga, gaa hula gi Antioch i lodo tenua go Pisidia. Gei i lodo di Laangi Sabad, meemaa gaa hula gi lodo synagogee, gaa noho gi lala. 15 I muli hua di dau Nnaganoho Moses mo nia Beebaa o nia Soukohp, digau aamua o synagogee ga helekai gi meemaa, “Madau ihoo hagaaloho, gimaadou e hiihai bolo goolua gi helekai gi nia daangada aanei, be di maa di agoago i golo e mee di gulu haga maaloo aga digaula.” 16 Paul ga du gi nua, ga aau ono lima gi digaula, ga helekai,

“Nia daane o Israel, mo digau tuadimee huogodoo ala e daumaha ang gi God, hagalongo mai gi di au: 17 Di God o digau Israel gu hilihili aga tadau maadua mmaadua, ge gu haga dogologowaahee i di madagoaa digaula nogo noho be digau mai i daha i Egypt. Nomuli, gei God ga laha mai digaula i ono mahi mogobuna gi daha mo Egypt.* 18 Nia ngadau e madahaa, gei Mee nogo benebene hagahumalia digaula i lodo di anggowaa,* 19 gei Mee gu hagahuaidu nia guongo llauehe e hidu i lodo tenua go Canaan, ge guu hai ana daangada gi hai mee gi nia guongo digaula.* 20 Nia mee huogodoo aanei, holongo ne hai i lodo nia ngadau e haa lau madalima.

“I muli di mee deenei, gei Mee gaa dugu ang gi digaula hunu gau hai gabunga, gaa dae loo gi di madagoaa soukohp Samuel.* 21 Gei digaula e hiihai belee hai di nadau king. God guu wanga a Saul gi digaula, tama daane a Kish, mai i di madawaawa o Benjamin, guu hai di nadau king i nia ngadau e madahaa.* 22 I muli hua di daa gi daha a Saul, gei God ga haga gila aga a David di nadau king. Deenei laa di mee a God ne helekai ai i mee: ‘Au gu gidee bolo David tama daane a Jesse, la go tagadilinga daane dela e hiihai ginai Au, taane dela e hai nia mee huogodoo ala e hiihai ginai Au.’* 23 Jesus tangada di madawaawa o David, ne haga gila aga go God belee hai Tangada Hagamouli digau Israel, be dana hagababa dela ne hai. 24 I mua Jesus ne daamada ana hegau, John gu agoago gi nia daangada o Israel huogodoo, bolo digaula gi lloomoi gi daha mo nadau huaidu, gi babdais.* 25 Di madagoaa John ne hoohoo ga haga lawa ana hegau, mee ga helekai gi nia daangada boloo, ‘Goodou e hagabau bolo au koai? Ma hagalee ko au dela e talitali go goodou. Hagalongo! Mee e hanimoi i ogu muli, gei au la hagalee tau loo bolo e daa gi daha nia suudi o Maa!’*

26 “Ogu ihoo digau Israel, di madawaawa o Abraham, mo goodou digau tuadimee ala e daumaha ang gi God: aalaa go gidaadou ne gaamai ginai di longo hagamouli deenei! 27 Idimaa, nia daangada ala e noho i Jerusalem mo nadau dagi digi modongoohia ginaadou bolo Mee go Tangada Hagamouli, gei digi modongoohia labelaa nia helekai nia soukohp ala e daudau i nia Laangi Sabad huogodoo, gei digaula gu hagahonu nnelekai nia soukohp i di nadau hagi aga a Jesus. 28 Ma e aha maa digaula nadau hadinga ai bolo e daaligi a Mee gii made, gei digaula ne helekai gi Pilate, bolo Mee e daaligi gii made.* 29 I muli hua nadau hegau huogodoo ala ne hai gi Mee, ala guu lawa di haga modongoohia mai i lodo di Beebaa Dabu, digaula ga dugu ia a Mee gi daha mo di loobuu, gaa dugu gi lodo taalunga.* 30 Gei God gu haga mouli aga a Mee. 31 Nia laangi e logo gei Mee ne haga gidagida e Ia gi digau ala ne lloomoi madalia a Mee mai Galilee gi Jerusalem, aanei go digau ala e haga modomodongoohia a Mee ang gi digau Israel dolomeenei.* 32 Gei aanei gimaua ala e gowadu gi goodou di Longo Humalia deenei: Di mee dela ne hagababa go God gi tadau maadua mmaadua bolo e hai, 33 la gu hai mai gi gidaadou, ala go nia hagadili digaula, mai i dana haga mouli aga a Jesus, be di mee dela guu lawa i di hihi i lodo Pisalem di mada e lua,

‘Goe go dagu Dama daane,

dangi nei gei Au guu hai Tamana ni oou.’*

34 “Deenei di mee a God dela ne helekai ai i dana haga mouli aga a Mee mai i di made, bolo tuaidina o Maa la ga hagalee bala i lodo taalunga:*

‘Au ga gowadu gi di goe nia hagahumalia dabu ge donu

ala ne hagababa ko Au gi David.’

35 “Gii hai be dana hai dela ne helekai ai i tuai gowaa:

‘Goe ga hagalee dumaalia gi dau dangada hai hegau dabu

gi mooho i lodo taalunga.’*

36 “David, i lodo dono madagoaa, la nogo hai hegau gi nia haganoho a God, gei mee guu made, guu danu i baahi ono maadua mmaadua, gei dono huaidina la guu bala i lodo taalunga. 37 Malaa di mee deenei la digi heia gi Tangada dela ne haga mouli aga go God mai i di made.

38-39 “Ogu ihoo hagaaloho digau Israel, au bolo goodou huogodoo gi iloo donu bolo ma go Jesus dela ne hidi ai di agoago o di wwede o nia huaidu dela e agoago ai gimaadou adu gi goodou. Goodou gi iloo bolo tangada ma ga hagadonu a Mee, geia gu mehede mai gi daha mo ono huaidu huogodoo. Nnaganoho Moses le e deemee di haga maahede goodou gi daha mo nia huaidu. 40 Goodou gii pula i goodou gi de gila aga hua i godou baahi nia helekai nia soukohp ala e hai boloo:

41 ‘Mmada, goodou ala e haganneennee!

Goodou gi hagamaanadu ge gii mmade,

idimaa agu mee ala gaa hai ko Au dangi nei,

la go nia mee ala hagalee hagadonu go goodou,

ma e aha maa tangada ga hagamodongoohia nia maa

adu gi goodou!’ ”*

42 Di hagatanga a Paul mo Barnabas mai synagogee, gei nia daangada ga helekai gi meemaa bolo gi loomoi labelaa i di Laangi Sabad dela i golo, e agoago gi ginaadou labelaa gi nonua, i nia mee ala i golo. 43 I muli hua nia daangada ne hula gi daha mo synagogee, Paul mo Barnabas gu daudali go digau o Jew dogologo mo digau tuadimee dogologo ala ne hagadonu gaa huli ga daumaha gi taumaha digau o Jew. Meemaa ga helekai gi digaula, gu haga maaloo digaula bolo ginaadou gi mouli hua i lodo tumaalia dehuia a God.

44 Di Laangi Sabad nomuli, nia daangada dogologowaahee hoohoo digau huogodoo di waahale gu lloomoi belee hagalongo gi nnelekai a Dimaadua. 45 Di madagoaa digau o Jew ne gidee ginaadou digau dogologowaahee, digaula gu de hiihai huoloo, gu dubua. Digaula ga hai baahi ang gi nia helekai a Paul ge e haga balumee a mee. 46 Gei Paul mo Barnabas ga helekai manawa maaloo ang gi digaula boloo, “Koia e humalia di gowadu i mua nnelekai a God gi goodou. Gei di maa goodou ala e de hiihai gi di mouli dee odi, gei gimaua ga diiagi goodou, gaa hula gi digau tuadimee. 47 Deenei taganoho a God dela ne gaamai gi gimaua,

‘Au ne hilihili aga goe

belee hai di maalama ang gi digau tuadimee

bolo gii mee ai di haga mouli digau huogodoo ala i henuailala.’ ”*

48 Di nadau longono hua nia mee aanei, gei digau tuadimee gu tenetene, gei gu hagaamu nia helekai a Dimaadua. Digau ala ne hilihili ang gi di mouli dee odi, la gu hagadonu.

49 Nia helekai a Dimaadua la guu dele gi nia madagowaa huogodoo i lodo tenua deelaa. 50 Malaa digau o Jew la gu haga hinihini nia dagi di waahale deelaa, mo nia ahina tuadimee aamua ala e daumaha ang gi God, ga hagahuaidu Paul mo Barnabas, ga hagabagi meemaa gi daha mo di nadau guongo. 51 Nia daangada agoago hagau dogolua aalaa ga duidui nia dogolia o nau wae, e hai baahi ang gi digaula, ga lloo adu gi Iconium.* 52 Gei digau hagadonu ala i Antioch guu honu i di tenetene mo di Hagataalunga Dabu.

14

I lodo Iconium

1 Di hai la hua beenei dela ne hai i Iconium: Paul mo Barnabas ne hula gi di synagogee, ga agoago labelaa go nau agoago nogo hai, gei digau dogologo o Jew mo digau tuadimee gu hagadonu. 2 Gei digau o Jew ala hagalee hagadonu, la gu haga hinihini digau tuadimee, gaa hai digaula gi hai baahi ang gi digau ala gu hagadonu 3 Paul mo Barnabas gaa noho i golo i di madagoaa waalooloo, e agoago maaloo i di hai o Tagi, dela ne haga gila aga nnelekai o dono dumaalia dehuia mai dana hai meemaa gii mee di hai nau mogobuna hagagoboina. 4 Nia daangada o di guongo deelaa la gu wwae lua: hunu gau gu madalia digau o Jew, gei hunu gau gu madalia digau agoago hagau.

5 Gei hunu gau tuadimee mono gau o Jew, ngaadahi mo nadau dagi, gu hagababa bolo e hagahuaidu digau agoago hagau, ga dilidili meemaa. 6 Digau agoago hagau ga iloo di mee deenei, gaa llele gi daha gi nia waahale o Lystra mo Derbe ala i lodo tenua Lycaonia, mo gi nia gowaa ala e hoohoo gi tenua deelaa. 7 Meemaa ga agoago, e hagadele di Longo Humalia i golo.

I lodo Lystra mo Derbe

8 Taane i lodo Lystra e mmade ono wae mai i dono haanau, e deemee di heehee. 9 Mee e noho i golo, e hagalongo gi nia agoago a Paul. Gei Paul gu gidee bolo mee dono hagadonu i golo, e mee hua di hagahili, gei mee gaa mmada haga huudonu gi mee, 10 ga helekai gi nua, “Du gi nua hagahuudonu gi hongo oo wae!” Gei taane deelaa gaa hobo gi nua, ga daamada ga heehee.

11 Di madagoaa hua digau dogologowaahee ne gidee ginaadou di mee a Paul dela ne hai, digaula ga daamada ga wwolowwolo gi nua i nadau helekai donu o Lycaonia boloo, “Nia god la guu hai be nia daangada, gu lloo ia gi tadau baahi!” 12 Digaula gaa wanga di ingoo o Barnabas go Zeus, gei di ingoo o Paul go Hermes, idimaa, ma go mee dela e dagi di helehelekai. 13 Tangada hai mee dabu o di god Zeus, dono hale hai daumaha e duu i taalinga gi daha di waahale, gu gaamai ana kau daane, mono akai gi di ngudu di bontai, idimaa, mee mo digau dogologo aalaa e hiihai bolo e hai nadau tigidaumaha ang gi digau agoago hagau aalaa.

14 Di madagoaa Paul mo Barnabas ne iloo ginaua nia mee digaula ala belee hai ang gi ginaua, meemaa ga hahaahi nau gahu, gaa llele gi lodo digau dogologo aalaa, ga wwolowwolo boloo, 15 “Nia daane nei, goodou e aha ala e hai nia mee aanei? Gimaua nia daangada hua be goodou! Gimaua ne lloomoi gi kinei belee hagadele di Longo Humalia bolo gii huli goodou gi daha mo nia mee balumee aanei, gei gii huli goodou gi di God Mouli dela ne hai di langi mo henuailala, di moana, mono hagahonu huogodoo.* 16 I mua, gei Mee gu dumaalia ang gi nia daangada huogodoo gii hai nadau manawa ala e hiihai ginai, 17 gei nia madagoaa huogodoo, Mee ne haga modongoohia aga Ia i ana haihai humalia ala nogo hai. Mee ne dugu adu gi goodou di uwa mai di langi, mo di madagoaa humalia dela e huwa nia huwa laagau. Mee gu gowadu gi goodou nia meegai mo di haga honu godou manawa i di tenetene.” 18 Digau agoago hagau la guu hai nau helekai beenei, gei meemaa e haingadaa di dugu nia daangada gi dee hai nadau tigidaumaha ang gi ginaua.

19 Hunu gau o Jew ne lloomoi i Antioch i lodo tenua go Pisidia, mo mai i Iconium. Digaula guu hai digau dogologo aalaa gi hai baahi gi meemaa ga dilidili a Paul, gaa dada mai a mee gi daha mo di waahale. Digaula guu hai bolo mee guu made. 20 Di madagoaa digau hagadonu ne dagabuli mai, ga haganiga a mee gi lodo, gei mee ga duu aga, gaa hana gi lodo di waahale. Dono daiaa gei mee mo Barnabas gaa hula gi Derbe.

Di hula gi muli gi Antioch i lodo tenua go Syria

21 Paul mo Barnabas ne hagadele di Longo Humalia i lodo Derbe. Dogologowaahee gu hagadonu, gei meemaa gaa hula labelaa gi muli gi Lystra, adu gi Iconium, mo adu gi Antioch i lodo tenua go Pisidia. 22 Meemaa ga hagamaaloo aga digau ala ne hagadonu, ga helekai maaloo ang gi digaula bolo gi manawa dahi hua beelaa i nadau hagadonu. Meemaa ga helekai, “Gidaadou e lloo adu i lodo nia haingadaa e logo, gi ulu gidaadou gi lodo Teenua King o God.” 23 I lodo nia nohongo dabu huogodoo, meemaa guu dongo nau gau mmaadua daumaha. Mai talodalo mo di hagaonge, meemaa gu hagadabu digaula gi Dimaadua dela ne hagadagadagagee ginai digaula.

24 I muli hua di nau ulu gi lodo tenua go Pisidia, meemaa guu dau i tenua go Pamphylia. 25 Meemaa ga agoago i Perga, gaa lawa, gaa hula gi Attalia, 26 ga hagatanga mai i golo, gaa dele labelaa gi muli gi Antioch, di gowaa dela ne haga dabu iei meemaa gi tumaalia dehuia o God, i di gili nau moomee ala guu lawa di hai gu dogomaalia.

27 I di dau meemaa i Antioch, gei meemaa ga haga dagabuli mai nia daangada huogodoo gi di gowaa e dahi, ga helekai gi digaula i nia mee a God ala ne haga kila aga i nau baahi, mo dana hai ne huge di bontai ang gi digau tuadimee gi hagadonu. 28 Gei meemaa guu noho waalooloo i baahi nia dama agoago i golo.

15

Tagabuli i Jerusalem

1 Hunu daane ne lloomoi i Judea gi Antioch, ga daamada ga agoago ang gi digau ala gu hagadonu boloo, “Goodou e deemee di haga mouli, maa goodou digi sirkumsais be di hai o taganoho a Moses.”* 2 Paul mo Barnabas ga maaloo dangihi di lagamaaloo gi digaula i di mee deenei, ga hidi mai ai digaula gaa hai bolo Paul mo Barnabas mo hunu gau mai Antioch e hula gi Jerusalem, e heetugi gi digau agoago hagau mono gau mmaadua daumaha i di mee deenei.

3 Muli di hagau digaula go di nohongo dabu deelaa, digaula ga lloo adu laa lodo Phoenicia mo Samaria, ga hagadele di hai o digau tuadimee ala guu huli gi God. Di longo deenei dela ne hidi mai ai digau huogodoo ala gu hagadonu, gu tenetene huoloo. 4 Nadau dau adu gi Jerusalem, digaula ga benebene go digau o di nohongo dabu deelaa, digau agoago hagau, mo digau mmaadua daumaha. Digaula gaa kai nia mee huogodoo a God ala ne hai i nadau baahi. 5 Gei hunu gau hagadonu, ala nia daangada di buini Pharisee, gaa tuu gi nua, ga helekai, “Digau tuadimee e hai loo gi sirkumsais, ge e hai loo gi daudali Nnaganoho Moses.”

6 Digau agoago hagau mo digau mmaadua daumaha ga dagabuli mai belee leelee i di heeu deenei. 7 Muli hua di nadau helehelekai haga donudonu waalooloo, gei Peter ga du gi nua, ga helekai, “Ogu duaahina, goodou e iloo bolo i mua loo God guu hili au mai i godou lodo, belee hagadele di Longo Humalia ang gi digau tuadimee, bolo gi longono digaula gi hagadonu.* 8 God dela e iloo nia manawa o nia daangada huogodoo, ge Ia gu haga modongoohia bolo digau tuadimee e mee labelaa di hagadonu i dana dugu ang gi ginaadou di Hagataalunga Dabu, be dana hai dela ne dugu mai gi gidaadou.* 9 Mee e hai bolo deai di mee e hai gee i mehanga digaula mo gidaadou ai. Mee gu dumaalia ang gi digaula i nadau huaidu, idimaa, digaula ne hagadonu. 10 Malaa goodou e aha ala e haga mada a God dolomeenei, i di godou haga uda di mee daamaha gi hongo digau ala gu hagadonu, nia mee ala ne deemee di aamo go tadau maadua mmaadua be go gidaadou? 11 Gei deeai! Gidaadou e hagadonu ge e mouli mai i tumaalia dehuia o Tagi go Jesus, gadoo be digau tuadimee.”

12 Digau dogologo aalaa la guu noho dee muu i di nadau hagalongo gi Barnabas mo Paul ala e helehelekai nia mogobuna haga goboina huogodoo a God ne hai mai baahi meemaa i baahi digau tuadimee. 13 Di madagoaa meemaa ne lawa nau helekai, gei James ga helekai aga, “Ogu duaahina nei! Hagalongo mai gi di au! 14 Simon nogo lawa hua di haga modongoohia di hai a God dela ne daamada ne benebene digau tuadimee, mai dana kae hunu ginaadou e hai ana daangada. 15 Nia helekai nia soukohp la koia guu donu huoloo gi di mee deenei, be nia helekai di Beebaa Dabu, e helekai boloo,

16 ‘Di Maadua e helekai,

I muli nia mee aanei, gei Au ga hanimoi labelaa,

ga haga duu aga labelaa teenua king o David.

Au ga haga duu aga labelaa nia mee ala ne mooho

gi nadau lohongo.*

17 Gei nia daangada huogodoo ga lloomoi gi di Au,

mo digau tuadimee huogodoo ala guu gahi ko Au

bolo nia dama ni aagu.

18 Deenei di mee Dimaadua ne helekai ai,

dela ne haga modongoohia aga i mua loo.’ ”

19 James ga duudagi adu, ga helekai, “Deenei dagu hagamaanadu, bolo gidaadou e hagalee hagaduadua digau tuadimee ala guu huli gi God.

20 “Malaa, gidaadou belee hihi tadau lede gi digaula gi hudee geina nia meegai ala gu hagamilimilia go nia balu god, gi hagaligaliga i daha mo di mouli hai be di manu, gi hudee geina nia goneiga be inu nia dodo o nia manu ala ne lauwa hua i ginaadou.* 21 Idimaa, Nnaganoho Moses gu longono mai loo i mua i lodo nia synagogee i nia Laangi Sabad huogodoo gei ana helekai guu dele i lodo nia waahale huogodoo.”

Di lede ang gi digau tuadimee ala ne hagadonu

22 Digau agoago hagau mo digau mmaadua daumaha, ngaadahi mo digau huogodoo di nohongo dabu, gu hagamaanadu bolo e hilihili hunu daane i nadau lodo e hagau gi Antioch, dalia a Paul mo Barnabas. Digaula ne hilihili nia daane dogolua ala koia e hagalabagau huoloo i baahi digau ala ne hagadonu, go Judas dela e haga ingoo bolo Barsabbas, mo Silas. 23 Gei digaula gaa wanga di lede deenei gi meemaa gi kae ina:

“Gimaadou digau agoago hagau mo digau mmaadua daumaha ala go godou duaahina, gimaadou e hagau adu di madau hagaaloho adu gi goodou, madau duaahina huogodoo ala go digau tuadimee ala e noho i Antioch, Syria mo Cilicia. 24 Gimaadou gu longono bolo hunu gau mai madau baahi ne lloo adu ga haga deaadee ge e haga hinihini goodou mai i nadau helehelekai. Gei e donu, digaula digi kae nadau helekai mai madau baahi. 25 Gei dolomeenei, gimaadou huogodoo gu heetugi, guu donu ngaadahi bolo gimaadou e hilihili madau daangada dogolua kae hegau, ga hagau adu gi goodou. Meemaa ga lloo adu dalia tadau ihoo hagaaloho go Barnabas mo Paul, 26 ala gu dee hagahuodia nau mouli i lodo nnegau tadau Tagi go Jesus Christ. 27 Gimaadou e hagau adu a Judas mo Silas gii bida hagi adu madau mee ala ne hihi adu gi goodou. 28 Di Hagataalunga Dabu mo gimaadou guu donu ngaadahi bolo gimaadou hagalee haga daamaha goodou gi dahi mee i daha mo nia haganoho aanei, ala e tau anga: 29 Hudee geina nia meegai ala gu tigidaumaha ang gi nia balu god, hudee inu nia dodo, hudee geina nia manu ala ne lauwa, gei goodou gi haga ligaliga i daha i di mouli hai be di manu. Goodou gaa gila humalia maa goodou ga haga gila aga nia mee aanei. Di laangi humalia adu gi goodou.”

30 Digau kae hegau aanei ga hagau gi Antioch, gaa dau i golo, ga haga dagabuli digau huogodoo ala ne hagadonu, gaa wanga gi digaula di lede deelaa. 31 Di madagoaa nia daangada ne longono di lede deelaa, digaula gu tenetene huoloo gi nia helekai hagamaaloo aga. 32 Judas mo Silas, meemaa la nia soukohp dogolua, ga helehelekai gi digau ala ne hagadonu i di madagoaa waalooloo, e hagamahi ge e hagamaaloo aga digaula. 33 I muli di nau noho haga dulii i di gowaa deelaa, gei digau hagadonu aalaa ga hagau meemaa i lodo di aumaalia gii hula gi muli gi digau ala ne hagau mai meemaa. 34 [Gei Silas gu hagamaanadu bolo ia e noho hua igolo.]

35 Paul mo Barnabas guu noho haga dulii i Antioch, ngaadahi mo digau hagadonu dogologo ala e agoago mo di hagadele nia helekai a Dimaadua.

Paul mo Barnabas guu hula dagidahi

36 Di madagoaa nomuli, Paul ga helekai gi Barnabas, “Gidaua gaa hula gi muli e heetugi gi digau ala gu hagadonu, ala i lodo nia waahale huogodoo ala ne agoago ginai nia helekai Dimaadua, gi gidee gidaua be digaula guu hai behee.” 37 Barnabas e hiihai bolo John Mark e hula ginaadou, 38 gei Paul digi hagamaanadu bolo ma e humalia di lahi a mee, idimaa, Mark gu diiagi meemaa i lodo Pamphylia gei digi hagalawa ina di nadau moomee belee hai.* 39 Di lagamaaloo ne hai i mehanga Paul mo Barnabas, gei meemaa guu hula dagidahi. Barnabas gaa lahi a Mark gaa dele gi Cyprus. 40 Gei Paul ga hili aga a Silas, meemaa gaa hula gei digau ala gu hagadonu ga hagau meemaa i lodo tumaalia o Dimaadua. 41 Meemaa gaa hula laa lodo Syria mo Cilicia, e hagamaaloo aga digau o nia nohongo dabu aalaa.

16

Timothy e hana madalia a Paul mo Silas

1 Paul ne hana gi Derbe mo Lystra, di gowaa dela e noho ai tama daane hagadonu, dono ingoo go Timothy, dono dinana tangada o Jew e hagadonu labelaa, dono damana tangada o Greece. 2 Timothy le e hagalabagau i baahi digau hagadonu huogodoo ala i Lystra mo Iconium. 3 Paul e hiihai bolo Timothy le e hana i ono muli, gei mee ga sirkumsais a mee. Mee ne hai di mee deenei, idimaa, digau huogodoo o Jew ala e noho i lodo nia gowaa aalaa, e iloo bolo tamana Timothy la tangada Greece. 4 I di hula digaula laa lodo nia waahale aalaa, gei digaula gu hagi anga gi digau hagadonu di hai o nnaganoho ala guu lawa di haga noho go di gau agoago hagau mono gau mmaadua daumaha i Jerusalem, ge gu agoago gi digaula bolo gi daudalia nnaganoho aanei. 5 Nia nohongo dabu la koia gu maaloo aga nadau hagadonu, gei gu dogologo mai i nia laangi huogodoo.

Di moe a Paul i Troas

6 Digaula ne hula laa lodo tenua go Phrygia mo Galatia, idimaa, di Hagataalunga Dabu la digi dumaalia gi digaula gi agoago nia helekai i lodo tenua go Asia. 7 Digaula ne dau i tenua go Mysia, ga hagamada belee ulu gi lodo tenua go Bithynia, gei di Hagataalunga o Jesus digi dumaalia gi digaula. 8 Gei digaula gu lloo adu hua laa lodo Mysia gi Troas. 9 Di boo deelaa, gei Paul guu hai dana moe, e mmada gi taane Macedonia e duu e dangi ang gi deia, boloo “Hanimoi gi Macedonia, e hagamaamaa gimaadou!” 10 I muli a Paul ne hai dana moe deenei, gimaadou ga hagatogomaalia, belee hula gi Macedonia, i madau iloo bolo God ne gahi gimaadou bolo gi hagadele ina di Longo Humalia ang gi digau ala i golo.

Di huli o Lydia i Philippi

11 Gimaadou ne hula i di wagabaalii, ne hagatanga i Troas, ga dele adu haga huudonu gi Samothrace. Dono daiaa ga lloo adu gi Neapolis, 12 nomuli, gei gimaadou ga lloo adu laa lodo henua gi Philippi, di waahale damana o tenua go Macedonia. Di waahale deenei e dau gi Rome. Gimaadou guu noho i golo nia laangi dulii. 13 Di Laangi Sabad, gei gimaadou gaa hula gi daha mo di waahale gi taalinga di monowai. Gimaadou ne maanadu bolo ma deelaa di gowaa o digau o Jew e haihai nadau dalodalo. Gimaadou gaa noho gi lala i golo, ga helehelekai gi nia ahina ala gu dagabuli gi golo. 14 Tangada e dahi i digaula dela ne longono gimaadou la go Lydia mai Thyatira, dana moomee e huihui gi daha ana gahu angauli. Mee di ahina e dadaumaha ang gi God, gei Dimaadua gu hagamahuge ono lodo gi hagalongo hagahumalia gi nia mee a Paul ala e helekai ai. 15 Muli o mee mo digau o dono hale ne babdais, mee ga hagagahi gimaadou, “Lloomoi, noho i dogu hale, maa goodou e hai bolo dogu hagadonu a Dimaadua la guu donu.” Gei mee gaa hai gimaadou gii hula gi dono hale.

I lodo di hale galabudi i Philippi

16 Di laangi e dahi, gei gimaadou ne hula gi di gowaa hai dalodalo, gei gimaadou gu heetugi gi di hege ahina iai di hagataalunga huaidu i ono lodo, dela e mee di haga modongoohia nia mee ala e gila aga maalia. Gei mee e kumi ana bahihadu e logo ang gi ono dagi aamua i dana haga modomodongoohia aga nia mee beenei. 17 Mee ga daudali gimaadou mo Paul, ga wolowolo gi nua, “Nia daane aanei la nia hege ni di God Aamua Huoloo! Digaula e hagi adu gi goodou di ala dela e mee di hula iei goodou gi di mouli!” 18 Nia laangi e logo, gei mee e haihai beenei, gaa dae loo gi di madagoaa Paul gu hagalongo haga de hiihai gi mee, ga huli adu gi mee, ga helekai gi di hagataalunga huaidu boloo, “I di ingoo o Jesus Christ, au e helekai adu bolo goe gi hanimoi gi daha mo mee.” Di madagoaa hua deelaa, gei di hagataalunga huaidu ga ulu mai gi daha mo mee. 19 Di madagoaa nia daangada ala e hai mee gi di ahina hege deelaa ne modongoohia ginaadou bolo di nadau madagoaa humalia e kumi nadau bahihadu la gu hagalee, gei digaula gaa kumi Paul mo Silas, gaa dada meemaa gi baahi digau aamua o di waahale i lodo di gowaa huihui mee. 20 Digaula gaa lahi meemaa gi mua digau aamua o Rome, ga helekai boloo, “Nia daane dogolua aanei la nia daangada o Jew, meemaa guu hai di nau mee huaidu i lodo tadau waahale deenei. 21 Meemaa e haihai nau agoago i nia hangaahai ala e hai baahi mai gi tadau haganoho. Gidaadou digau o Rome e deemee di daudali nia hangahaihai mouli aanei.” 22 Digau dogologowaahee gu madalia digau ala gu hai baahi gi Paul mo Silas.

Digau aamua o Rome gu hahaahi nia gahu meemaa, ga helekai bolo gi haga mamaawadia meemaa. 23 I muli di nadau haga mamaawa meemaa, digaula gaa kili meemaa gi lodo di hale galabudi, gaa hai gi tangada hagaloohi gi lawalawa ina meemaa gii mau. 24 I muli dana kae nia helekai aanei, gei tangada hagaloohi gaa kili meemaa gi lodo di abaaba mugi lodo loo, ga lawalawa nia wae meemaa i mehanga nia laagau daamaha.

25 I di madahidi waelua di boo, gei Paul mo Silas e hai nau dalodalo mo di dadaahili ang gi God, gei nia daangada galabudi ala i golo la gu longono meemaa. 26 Di madagoaa hua deelaa, gei tenua gu ngalungalua, gu hagangalungalua di baba di hale galabudi deelaa. Nia bontai huogodoo di hale galabudi deelaa la gu maahuge, gei nia daula baalanga nogo lawalawa digau galabudi la gu maahede. 27 Gei tangada hagaloohi ga ala aga, ga gidee ia nia bontai di hale galabudi la gu maahuge huogodoo, gei mee ga hagabau hua i ono lodo, bolo digau galabudi la guu llele hagammuni, gei mee ga haga mmuu dana hulumanu dauwa belee mademade ia. 28 Gei Paul gaa wolo gi nua, “Hudee mademade ina goe. Gimaadou aanei huogodoo i ginei.”

29 Tangada hagaloohi ga wolowolo gi gaamai di malama, gaa lele gi lodo, ga dogoduli i mua o Paul mo Silas. 30 Gei mee gaa lahi meemaa gi malaelae, ga heeu gi meemaa, “Goolua nei, au e hai dagu aha, gei au ga mouli?”

31 Gei meemaa ga helekai gi mee, “Hagadonu ina Tagi go Jesus, gei goe mo digau doo hale huogodoo ga mouli.” 32 Gei meemaa ga agoago nia helekai Dimaadua gi mee mo digau dono hale. 33 Di boo hua deelaa, gei tangada hagaloohi gaa lahi meemaa ga gaugau nau gowaa moholehole, gei mee mo digau o dono hale huogodoo gu babdais i di madagoaa hua deelaa. 34 Gei mee gaa lahi a Paul mo Silas gi dono hale, ga haangai meemaa. Gei mee mo digau o dono hale gu tenetene huoloo, idimaa, digaula gu hagadonu a God.

35 Luada dono daiaa, digau aamua o Rome ga hagau nadau tinggee, ga haga iloo hagamodu, “Haga maahede ina nia daane aanaa gii hula.”

36 Tangada hagaloohi o di hale galabudi ga helekai gi Paul, “Nia dagi aamua gu haga iloo mai bolo goe mo Silas gi haga maahede ina. Goolua gii hula i lodo di aumaalia.”

37 Gei Paul ga helekai gi nia tinggee, “Gimaua digi hai di mau mee hala, gei digaula gu haga mamaawa gimaua i mua digau dogologo, gei gimaua nia daangada donu o Rome. Digaula guu kili gimaua gi lodo di hale galabudi, gei dolomeenei digaula e hiihai bolo e haga ulu gimaua gi daha hagammuni. E deemee di hai beenei! Nia dagi aamua o Rome aalaa belee lloomoi gi kinei, e haga ulu gimaua gi daha!”

38 Nia tinggee ga haga iloo nia helekai aanei gi nia gau aamua o Rome. I di nadau longono hua bolo Paul mo Silas nia daangada donu o Rome, digaula gu mmaadagu. 39 Gei digaula gaa hula, ga dangidangi gi meemaa, ga haga ulu mai meemaa gi daha mo di hale galabudi, ga helekai gi meemaa bolo gii hula gi daha mo di waahale. 40 Paul mo Silas ga hagatanga i di hale galabudi, gaa hula gi di hale o Lydia, ga heetugi labelaa gi digau hagadonu i golo, gaa hai nau helekai haga maaloo aga digaula, nomuli gei meemaa gaa hula.

17

I lodo Thessalonica

1 Paul mo Silas ga lloo adu laa lodo nia henua go Amphipolis mo Apollonia, gaa dau adu gi Thessalonica, di waahale dela iei synagogee o digau o Jew. 2 Di hai a Paul dela e nnoo mau e haihai, mee gaa hana gi di synagogee deelaa. Nia Laangi Sabad e dolu, Paul nogo helehelekai gi digau ala i golo i di Beebaa Dabu, 3 e haga donudonu ang gi digaula di Beebaa Dabu, e haga modongoohia aga bolo di Mesaia le e hai loo gi hagaduadua, gaa lawa ga mouli aga mai i di made. Paul e helekai labelaa boloo, “Jesus dela e haga modongoohia ko au adu gi goodou, Mee go di Mesaia.” 4 Hunu daangada i digaula la gu hagadonu, gu madalia Paul mo Silas, ngaadahi mo di buini dangada Greece dogologowaahee mo nia ahina aamua dogologo ala e daumaha ang gi God.

5 Gei digau o Jew gu dubua, gu haga dagabuli nia daane heehee balumee hongo ala, guu hai di nadau buini huaidu. Digaula guu hai digau o di waahale gi hinihini huogodoo, gaa hula gi di hale o Jason, e halahala a Paul mo Silas belee laha mai gi nia daangada. 6 Digaula digi gidee meemaa, ga dada mai Jason mono gau ala gu hagadonu gi mua digau aamua o di waahale. Gei digaula ga wwolowwolo boloo, “Nia daane aanei gu haga hinihini nia gowaa huogodoo! Gei meemaa gu lloomoi labelaa gi lodo tadau waahale deenei, 7 gei Jason guu dugu hagammuni meemaa i lodo dono hale. Digaula huogodoo e hagahuaidu nia haganoho a di king o Rome, e helehelekai bolo ma iai tuai king labelaa i golo, dono ingoo go Jesus.” 8 Nia helekai aanei la guu hai digau dogologo mo digau aamua gi hinihini mo di hagalongoaa gi nua. 9 Digau aamua guu hai Jason mo digau hagadonu aalaa bolo gi huina di hulu hadu dela e hagamehede, gei digau aamua ga hagau digaula.

I lodo Berea

10 Hiahi ia di mee, gei digau hagadonu ga hagau a Paul mo Silas gi Berea. Meemaa gaa dau i golo, gaa hula gi di synagogee o digau o Jew. 11 Nia daangada o Jew ala i Berea la koia e hiihai e hagalongo gi meemaa i digau o Thessalonica. Digaula e hiihai huoloo e hagalongo gi nia helekai aalaa, gei nia laangi huogodoo digaula e hagamaumau di Beebaa Dabu bolo gi modongoohia be nia helekai a Paul le e donu be deeai. 12 Digau dogologo i digaula gu hagadonu. Nia ahina aamua o Greece mono daane Greece dogologo la gu hagadonu labelaa. 13 Gei di madagoaa o digau o Jew ala i Thessalonica ne longono ginaadou bolo Paul e hagadele nia helekai a God i lodo Berea, digaula ga lloomoi gi di gowaa deelaa, ga daamada ga haga hinihini nia daangada o di guongo deelaa, ge e hai digaula gi leelee logo. 14 Gei digau ala gu hagadonu ga hagalimalima, ga hagau a Paul gi tongotai o tenua deelaa, gei Silas mo Timothy e noho hua i Berea. 15 Nia daane ala ne lahi a Paul la guu hula dalia a mee gi Athens, ga nomuli ga lloomoi labelaa gi Berea, e kae di nadau hegau mai baahi o Paul bolo Silas mo Timothy bolo gi hagalimalima gi lloo adu gi dono baahi.

I lodo Athens

16 Di madagoaa Paul nogo noho i Athens, nogo talitali a Silas mo Timothy, mee gu manawa gee huoloo i dono gidee ia nia ada balu god e logo i lodo di waahale deelaa. 17 I lodo synagogee, mee ga leelee e hai ono donu ang gi digau o Jew mo digau tuadimee ala e daumaha ang gi God, gei mee e hai ono donu i nia laangi huogodoo ang gi digau ala e lloomoi gi golo i lodo nia gowaa dagadagabuli. 18 Digau o Epicurus mo hunu gau agoago o Stoic e hai nadau donu labelaa gi Paul. Hunu ginaadou e helekai boloo, “Ma di aha dela e hiihai e helekai iei di balu dangada deenei?”

Hunu ginaadou ga helekai boloo, “Mee e hai be di mee e helehelekai i di gili nia god hua gee.” Digaula e helekai beenei, idimaa, Paul e agoago gi nia daangada i di hai o Jesus, mo di hai o di mouli aga. 19 Gei digaula gaa lahi a Paul gi Areopagus gaa lahi gi digau aamua o di waahale deelaa, ga helekai, “Gimaadou e hiihai bolo gi iloo au agoago hoou ala e agoago iei goe gi nia daangada. 20 Hunu gimaadou ne hagalongo mai i do baahi di lee hoou mai gi gimaadou. Gimaadou e hiihai gi iloo be nia maa le e hai bolo aha ono hadinga.” 21 (Idimaa, nia daangada huogodoo o Athens, mo digau o nia henua mai i daha ala e noho i golo, e hiihai e hagauwwou nadau madagoaa e helehelekai ge e hagalongolongo gi nia hagadilinga mee hoou.)

22 Paul ga du gi nua i mua digau aamua o di waahale, ga helekai, “Nia daane o Athens! Au gu gidee bolo goodou digau daumaha maaloo i nia hagadilinga daumaha huogodoo. 23 I dogu heehee i lodo di godou waahale, au gu gidee godou gowaa daumaha. Au gu gidee labelaa di gowaa hai tigidaumaha dela e hihi nia mee aanei: Ang gi dahi god dela e de iloo nia daangada. Goodou e de iloo di mee dela e daumaha ginai goodou, gei deenei a Mee dela ga hagi adu ko au gi goodou dolomeenei. 24 God dela ne hai henuailala mono mee huogodoo i ono lodo, go Mee go Tagi o di langi mo henuailala. Mee hagalee noho i lodo nia hale daumaha ala ne hai go tangada.* 25 Gei mee hagalee hiihai gi nia mee ala ne ngalua ginai gidaadou bolo e wanga gi Mee, idimaa, go Mee dela e wanga di mouli, mo togidogi, mo nia mee ala i golo gi nia daangada huogodoo. 26 Mee ne hai nia hagadili o nia daangada huogodoo mai hua i taane e dahi, gaa dugu ang gi digaula gii noho i hongo henuailala hagatau. Mee guu lawa di haga noho hua mai i mua nia madagoaa e donu mo nia geinga o nadau gowaa ala belee noho ai. 27 Mee ne hai nia mee aanei bolo digaula gi halahala ina Ia, holongo digaula e gidee a Mee maa digaula ga halahala a Mee. God la hagalee mogowaa i gidaadou, 28 idimaa,

‘Gidaadou e mouli ge e ngalungalua

ge e noho mai i mee.’

“E hai hogi be di hai o hunu godou gau huwa daahili ala ne helekai ai,

‘Gidaadou nia dama ni mee labelaa.’

29 “Idimaa gidaadou ala guu hai nia dama ni Mee, gei gidaadou gi hudee maanadu bolo ono hangahaihai le e hai be di ada goolo, silber, be di hadu, dela ne haganoho go di kabemee o tangada. 30 I mua gei God gu haga de iloo di madagoaa digaula nogo de iloo ginaadou a Mee, gei dolomeenei, gei Mee gu hiihai bolo nia daangada huogodoo i nia gowaa huogodoo la gii huli gi daha mo nadau huaidu. 31 Gei Mee gu hagatogomaalia dana laangi dela belee hagi aga henuailala hagatau gi di tonu, mai baahi Taane dela ne hilihili go Mee. Mee ne haga modongoohia di mee deenei ang gi nia daangada huogodoo i dana hai dela ne haga mouli aga Taane deelaa mai i di made!”

32 Di madagoaa digaula ne hagalongo gi Paul e helehelekai i di hai o di mouli aga mai i di made, gei hunu gau e hagabalumee a mee, gei hunu gau e helekai boloo, “Gimaadou e hiihai e hagalongo adu gi di goe ma ga helekai labelaa beenei.” 33 Gei Paul gaa hana gi daha mo digaula. 34 Hunu gau ala gu donu anga, gu hagadonu. I lodo digau ala ne hagadonu la go Dionysius, tangada di buini a Areopagus, di ahina labelaa dono ingoo go Damaris, mo hunu gau labelaa i golo.

18

I lodo Corinth

1 I muli nia mee aanei, Paul ga hagatanga i Athens gaa hana gi Corinth. 2 Mee ga heetugi gi tangada o Jew dono ingoo go Aquila i di gowaa deelaa. Aquila ne haanau i Pontus. Mee nogo hanimoi hua i Italy dalia dono lodo go Priscilla, idimaa, Caesar Claudius gu hagababa bolo digau o Jew huogodoo le e hagabagi gi daha mo Rome. Gei Paul gaa hana belee heetugi gi meemaa, 3 gaa noho i baahi meemaa, ga ngalua dalia meemaa, idimaa, mee tangada hai hale laa be meemaa. 4 Mee e helehelekai gi digau o Jew mo digau o Greece i lodo synagogee i nia Laangi Sabad huogodoo bolo gii huli digaula. 5 Di madagoaa a Silas mo Timothy ne loomoi i Macedonia, Paul ga dugu anga ono madagoaa huogodoo ang gi di hagadele nia helekai, e haga modongoohia gi digau o Jew bolo Jesus la go di Mesaia. 6 Di madagoaa digaula ne hai baahi gi mee, gaa hai nadau helekai huaidu i mee, gei mee ga hai baahi ga duidui nia dogolia ono gahu, ga helekai gi digaula, “Maa goodou ga ihala, goodou hua ne bida haga ihala goodou, gei au e hagalee dau gi di godou haga ihala goodou. Tugi dolomeenei gaa hana gi muli, gei au gaa hana gi baahi digau tuadimee.”

7 Paul ga hagatanga i baahi digaula, gaa hana, gaa noho i di hale o tangada tuadimee dela e haga ingoo bolo Titius Justus, e daumaha ang gi God. Di hale o taane deenei le e duu i baahi synagogee o digau o Jew. 8 Crispus, di tagi synagogee deelaa, gu hagadonu Tagi, ngaadahi mo digau o dono hale huogodoo. Digau dogologowaahee i lodo Corinth ne hagalongo gi di Longo Humalia, gu hagadonu, gu babdais.

9 I di boo e dahi, Tagi ne helekai gi Paul i lodo di moe, “Hudee madagu, hagamahi hua beelaa i au hai agoago, hudee lodo bagege, 10 idimaa, Au e madalia goe. Deai tangada e hagahuaidu goe ai, idimaa, agu daangada e dogologo i lodo di waahale deenei.” 11 Gei Paul guu noho i golo i di ngadau e dahi mo di baahi, e agoago nia helekai a God ang gi nia daangada.

12 I di madagoaa a Gallio nogo hai di gobinaa Rome i Achaia, gei digau o Jew ga dagabuli mai, gaa kumi a Paul, gaa lahi a mee gi di hale hai gabunga. 13 Gei digaula ga helekai boloo, “Taane deenei e hagamahi, e aago gi nia daangada bolo gi daumaha ang gi God i di ala dela e hai baahi ang gi nnaganoho!”

14 Paul ga daamada belee helekai, gei Gallio ga helekai gi digau o Jew, “Maa nei bolo tangada deenei la ne hai dana hala damana, gei e humalia au e hagakono maalia, e hagalongo adu gi goodou digau o Jew. 15 Gei di maa dela e hidi mai di lagalagamaaloo i nia bida helekai mono ingoo mo nnaganoho mai godou baahi, goodou heia di hai dela e hai gii donu ai, gei au hagalee gabunga nia mee beenei!” 16 Gei mee ga hagabagi digaula gi daha mo di hale hai gabunga deelaa. 17 Gei digaula gaa kumi Sosthenes, di tagi synagogee deelaa, ga daaligi a mee i mua di hale hai gabunga, gei Gallio hagalee haga dahidamee di mee deenei.

Di loomoi gi muli gi Antioch i Syria

18 Paul guu noho i baahi digau hagadonu ala i Corinth i nia laangi e logo, gei nomuli ga hagatanga i baahi digaula, gaa dele gi Syria dalia a Priscilla mo Aquila. I mua dono hagatanga, gei mee guu dahi dono libogo i Cenchreae be dana hagababa dela ne hai.* 19 Digaula gaa dau i Ephesus, di gowaa Paul gaa dugu a Priscilla mo Aquila, geia ga ulu gi lodo synagogee o digau o Jew, ga helehelekai gi digaula. 20 Digaula ga tangi gi mee bolo gii noho gi waalooloo i nadau baahi, gei mee hagalee baba ginai. 21 Dono madagoaa ga hagatanga, gei mee ga helekai gi digaula, “Maa deenei di manawa o God, gei au e hanimoi labelaa gi goodou.” Gei mee ga hagatanga i Ephesus.

22 I dono dau i Caesarea, geia gaa hana gi Jerusalem, gaa hai dana hagaaloho gi di nohongo dabu, gaa hana gi Antioch. 23 Muli hua dono noho haga dulii i golo, mee gaa hana laa lodo nnenua go Galatia mo Phrygia, e hagamaaloo aga digau ala ne hagadonu.

Apollos i lodo Ephesus mo Corinth

24 Di madagoaa deelaa, gei tangada o Jew dono ingoo go Apollos ne hanimoi gi Ephesus. Mee ne haanau i Alexandria, gei mee taane hai agoago humalia, gei mee e kabemee i di Beebaa Dabu. 25 Mee gu kuulu gi di ala o Tagi, gei mee e hagamadabouli di helehelekai mo di agoago i nia donu o di mouli Jesus i dono manawa tene. Gei mee e modongoohia hua di babdais a John. 26 Apollos ga daamada ga agoago maaloo i lodo synagogee. Di madagoaa o Priscilla mo Aquila ne hagalongo gi ana agoago, meemaa gaa lahi a mee gi di nau hale, ga haga donu ang gi mee hagatau di hai o di tonu o di ala o God. 27 Gei Apollos gu hagamaanadu bolo ia e hana gi tenua go Achaia, gei digau hagadonu ala i Ephesus gu hagamaamaa a mee, gaa hihi nadau lede gi digau hagadonu ala i Achaia, bolo digaula gi hagamahi gi benebene ina Apollos i nadau baahi. I dono dau hua gi golo, gei mee guu hai dana hagamaamaa damana ang gi digau ala gu hagadonu mai i tumaalia o God. 28 I dono lagamaaloo maaloo, mee gu aali i digau o Jew i mua nia daangada tenua i dana haga donudonu mai di Beebaa Dabu bolo Jesus la go di Mesaia.

19

Paul i Ephesus

1 Di madagoaa Apollos nogo noho i Corinth, Paul guu hana laa lodo henua gaa dau i Ephesus, ga gidee ia hunu dama agoago i golo, 2 ga heeu gi digaula, “Goodou guu kae di Hagataalunga Dabu i di godou madagoaa ne hagadonu?”

Digaula ga helekai, “Gimaadou digi longono bolo di Hagataalunga Dabu i golo.”

3 Paul ga heeu, “Di babdais behee ne kae go goodou?”

Gei digaula ga helekai, “Di babdais a John.”

4 Paul ga helekai, “Di babdais a John la anga hua gi digau ala ne huli gi daha mo nadau huaidu. Gei John gu helekai labelaa gi nia daangada o Israel bolo digaula e hai loo gi hagadonu Tangada dela ma ga hanimoi i ono muli, dela go Jesus.”*

5 Digaula ne longono di mee deenei, digaula gu babdais gi di ingoo o Tagi go Jesus. 6 Paul gaa dugu dono lima gi hongo digaula, gei di Hagataalunga Dabu gu hanimoi gi lodo digaula, gei digaula ga helehelekai nia hagadilinga helekai geegee, gei e hagadele nia agoago a God. 7 Digaula huogodoo nia daane holongo dilongoholu maa lua.

8 Paul ga ulu gi lodo synagogee digau o Jew, gei i lodo nia malama e dolu, gei mee e agoago gi nia daangada i di gowaa deelaa, gei e hagamahi huoloo belee huli digaula gi Teenua King o God. 9 Hunu gau i digaula gu lodo hamaaloo huoloo, hagalee hiihai e hagadonu, gei digaula e hagahuaidu di Ala o Tagi, i mua digau dogologo. Malaa, Paul ga hagatanga i baahi digaula, gaa lahi ana dama agoago, gaa hai ana agoago i lodo di hale hai agoago o Tyrannus i nia laangi huogodoo. 10 Di mee deenei la ne hai i nia ngadau e lua, delaa laa nia daangada huogodoo ala e noho i lodo tenua go Asia, digau o Jew mo digau tuadimee, gu longono ginaadou nia helekai a Dimaadua.

Nia dama daane a Sceva

11 God gu haga hai hegau a Paul i ana mogobuna haga goboina. 12 Nia angkadi mono gahu haaligi ala nogo hai hegau iei mee, ne kae gi baahi digau magi, gei nia magi digaula guu hili, nia hagataalunga huaidu hogi gu ulu mai gi daha mo digaula. 13 Hunu daangada o Jew e heehee ge haga bagibagi nia hagataalunga huaidu gi daha, gei digaula e hagamada e hai hegau i di ingoo Tagi go Jesus i di nadau hagabagi nia hagataalunga huaidu aalaa. Digaula e helekai gi nia hagataalunga huaidu aalaa, “Au e helekai goe gi ulu mai gi daha i di ingoo o Jesus dela e agoago iei Paul!” 14 Taga haanau dogohidu, nia dama ni di tagi aamua hai mee dabu o Jew dono ingoo go Sceva, le e hai di moomee deenei.

15 Gei di hagataalunga huaidu ga helekai gi digaula, “Au e iloo Jesus, gei au e iloo di hai o Paul, gei goodou la koai?”

16 Taane dono hagataalunga huaidu i ono lodo ga heebagi ang gi digaula. Mee gu maaloo i digaula huogodoo, gei digaula guu llele gi daha mo di hale o taane deelaa, gu lauwa, nadau gahu gu mahaahaa. 17 Digau o Jew huogodoo, mo digau tuadimee ala e noho i Ephesus, la gu longono di mee deenei. Digaula huogodoo gu mmaadagu, gu hagalaamua huoloo di ingoo Tagi go Jesus. 18 Digau dogologowaahee i digau ala ne hagadonu ga lloomoi, ga hagi aga ge e haga modongoohia nadau mee ala ne hai. 19 Dogologo i digau hai buubuu, ga hagabudu mai nadau beebaa gi di gowaa e dahi, gaa dudu nia maa i mua nia daangada. Digaula gu hagabuni nia hui o nia beebaa aalaa, ono hui huogodoo e madalima mana (50,000) bahihadu silber. 20 I nia hagadilinga mogobuna beenei, nia helekai o Dimaadua la koia gu maaloo aga dono hagadele.

Di hinihini i Ephesus

21 I muli hua nia mee aanei ne hai, Paul gu hagamaanadu bolo ia e hana gi Macedonia mo Achaia, ga hanadu gi Jerusalem. Mee ga helekai boloo, “Muli o dogu hana gi Jerusalem, gei au e hai gi gidee Rome.” 22 Gei mee ga hagau ana daangada hagamaamaa go Timothy mo Erastus gii hula gi Macedonia, gei mee guu noho mada duai i tenua go Asia.

23 Deenei di madagoaa dela ne hai di hinihini damana i Ephesus i di Ala o Tagi. 24 Tangada tugi baalanga, dono ingoo go Demetrius, e haihai ana ada hale daumaha silber o di god ahina go Artemis e huihui. Dana moomee e kumi ana bahihadu e logo ang gi digau ngalua. 25 Gei mee e gahigahi mai ono ehoo ngaadahi mo digau huogodoo ala nogo hai nadau moomee beenei, ga helekai gi digaula, “Nia daane nei, goodou e iloo bolo tadau maluagina la ne gila mai i di gili tadau moomee deenei. 26 Goodou gu gidee ge gu longono nia mee a Paul ala e haihai. Mee e hai bolo nia god ala ne hai go nia lima dangada, la hagalee nia god e donu, gei mee guu gila humalia huoloo i dono hagamahi huoloo gi nia daangada dogologo aanei, aalaa i Ephesus mo aalaa e noho i tenua go Asia hagatau. 27 E hagalliga huoloo go tadau moomee deenei dela gaa hai dono ingoo huaidu. Gei hagalee deelaa hua, e hagalliga hogi gi di hale daumaha o di god ahina go Artemis, dela gaa hai di balumee, gei dono aamua ga mooho gi daha, di aamua o di god ahina dela e daumaha ginai nia daangada huogodoo ala i Asia mo i hongo henuailala hagatau!”

28 Digau dogologo aalaa ne longono nia helekai aanei, gei digaula gu hagawelewele huoloo, ga daamada ga wwolowwolo, ga helekai, “Go Artemis o Ephesus, koia e aamua!” 29 Di hagalongoaa gu modoho gi daha gi lodo di waahale hagatau. Digaula gaa kumi Gaius mo Aristarchus, meemaa nia daangada o Macedonia nogo heehee madalia a Paul, gei digaula gaa lahi a meemaa gi lodo di gowaa dagadagabuli dangada. 30 Paul e hiihai bolo ia e hana gi mua digau dogologo aalaa, gei digau ala ne hagadonu hagalee dumaalia gi mee. 31 Hunu daangada aamua o di gowaa deelaa, nia hoo hagaaloho a Paul, gaa hai labelaa di nadau hegau gi mee, e tangi gi mee bolo gi hudee hana gi di gowaa dagadagabuli dangada. 32 Di madagoaa hua deelaa, digau ala nogo dagabuli mai gi di gowaa deelaa, la gu hinihini huoloo. Nia daangada gu wwolowwolo i nia hagadilinga wwolowwolo, idimaa, e dogologo e de iloo be di maa di aha dela belee dagabuli ginai ginaadou. 33 Hunu gau e hai bolo ma di mee ni Alexander ne hai, idimaa, digau o Jew ne hono a mee gii hana gi mua tagabuli dogologo deelaa. Alexander ga liagi dono lima gi digau dogologo aalaa bolo gi haga kila, gei mee ga hagamada ga haga donu dana agoago hai baahi gi digaula. 34 Di madagoaa digaula ne iloo bolo Alexander la tangada o Jew, digau huogodoo ngaadahi ga wwolowwolo i nia aawaa e lua, “Go Artemis o Ephesus, koia e aamua!”

35 Tangada hihi mai i di waahale deelaa, ga hagakila di hagalongoaa o digau dogologo, ga helekai, “Nia daane o Ephesus. Nia daangada huogodoo gu iloo bolo digau o Ephesus la go digau hagaloohi di hale daumaha o Artemis mo di hadu dabu dela ne doo ia i di langi. 36 Deai tangada e haga tilikai nia mee aanei ai. Goodou gii noho i di aumaalia, hudee hai mee hala. 37 Goodou ne laha mai nia daane aanei gi kinei, gei meemaa digi gaiaa nia hale daumaha, be digi leelee huaidu i tadau god ahina deelaa. 38 Maa Demetrius mo ana gau ngalua bolo ginaadou e hagahuaidu dahi dangada, ma iai digau aamua mono laangi gabunga i golo. Nia gabunga e mee di hai i golo. 39 Maa nia mee labelaa i golo e hiihai ginai goodou, nia mee aanei e mee di haga noho i lodo tagabuli hai gabunga ma gaa hai go digau o di guongo deenei. 40 I muli hua nia mee aanei ne hai dangi nei, e hagalliga gi de hagi aga hua gidaadou i di haga hinihini deenei. Gidaadou e deemee di helekai dahi hadinga humalia i di mee dela ne hai.” 41 I muli hua dana helekai nia mee aanei, gei mee ga haga maaheu digaula.

20

Paul e hana gi Macedonia mo Achaia

1 I muli hua di hinihini ne lawa, Paul ga gahi mai digau hagadonu gi di gowaa e dahi, ga helekai hagamaaloo aga nadau manawa, gaa hai dana hagaaloho gi digaula. Gei mee gaa hana gi Macedonia. 2 Mee gaa hana laa lodo nia guongo, gaa hai ana agoago e logo e hagamaaloo aga nia manawa o nia daangada. Nomuli, gei mee gaa dau i Achaia, 3 gaa noho i golo nia malama e dolu. Mee gu hagatogomaalia belee hana gi Syria, gei di madagoaa hua deelaa, mee gu modongoohia bolo digau o Jew belee lawalawa ia, mee gu maanadu bolo ia gaa hana gi muli laa lodo Macedonia. 4 Sopater, tama daane Pyrrhus, tangada mai Berea, guu hana madalia a mee, ngaadahi mo Aristarchus mo Secundus, nia daangada o Thessalonica, mo Gaius mai Derbe, Tychicus mo Trophimus mai tenua go Asia, mo Timothy. 5 Digaula huogodoo guu hula i mua, ga talitali laa gimaadou i Troas. 6 Gimaadou ne dele mai i Philippi i muli Tagamiami o di Palaawaa Digi Hagatanga ne lawa, gei i muli nia laangi e lima, gimaadou ga heetugi gi digaula i Troas, gaa noho i golo tabu e dahi.

Di hana a Paul hagamuliagina gi Troas

7 Hiahi di ono laangi, gimaadou gu dagabuli gi di gowaa e dahi belee miami di palaawaa i di hagadau ihoo. Gei Paul ga helehelekai gi nia daangada gaa dae loo gi di madahidi waelua di boo, idimaa, mee ga hagatanga hua luada dono daiaa.* 8 Nia malama e logo e haula i lodo di ruum i nua, i di gowaa dela e dagabuli ai gimaadou. 9 Tama daane, dono ingoo go Eutychus e noho i di bontai i nua, gei i di waalooloo di helehelekai a Paul, Eutychus la gu molemoe, guu kii danu mmoe, gu doo ia i di tolu baba, gi hongo di gelegele. Gei digaula ga dahi aga a mee, gei mee guu made. 10 Paul ga haneia gi lala, gaa kii gi hongo o mee, ga dahi mai a mee, ga bulubulu, ga helekai, “Goodou hudee lodo huaidu, mee e mouli hua igolo!” 11 Paul ga hanaga labelaa gi nua, ga ginigini dana palaawaa, gaa gai. Gei mee ga helehelekai gi digaula gaa dae loo gi di luada. Nomuli, gei mee ga hagatanga i nadau baahi. 12 Gei digaula gaa lahi tama daane dela ne mouli gi dono hale, gei digaula gu manawa lamalia.

Mai Troas gi Miletus

13 Gimaadou gaa hula hua gi di wagabaalii, gaa dele gi Assos, di gowaa dela belee gaga mai a Paul gi gimaadou. Mee ne helekai mai gi gimaadou bolo gi heia di mee deenei, idimaa, mee gaa hana hua i lala gi golo. 14 Di madagoaa a mee ne heetugi mai gi gimaadou i Assos, gimaadou ga haga uda a mee, gaa dele gi Mitylene. 15 Gimaadou ne hagatanga i golo, gaa dau i Chios dono daiaa. Di laangi e dahi nomuli, gei gimaadou ga lloomoi gi Samos. Muli di laangi deelaa, gimaadou gaa dau i Miletus. 16 Paul guu baba bolo ia e dele hua gi mua, e diiagi Ephesus, i mee e de hiihai di hagauwwou dono madagoaa i lodo tenua Asia. Mee e hagalimalima huoloo bolo gii dau eia i Jerusalem, be di maa e mee i mua di laangi Pentekos.

Di agoago haga maewae a Paul ang gi digau mmaadua daumaha Ephesus

17 Paul ne hai dana hegau gi digau mmaadua daumaha o di nohongo dabu Ephesus gi lloomoi e heetugi ang gi deia i Miletus. 18 Di madagoaa digaula ne dau i baahi o mee, gei mee ga helekai gi digaula, “Goodou gu iloo di hai o dogu hai hegau gi di madagoaa dogomaalia i godou baahi, mai taamada di laangi ne dau iei au i lodo tenua Asia. 19 Au nogo hai agu hegau manawa hila gi lala ge e dangidangi i nia madagoaa haingadaa ala ne tale mai gi di au mai i baahi digau o Jew, i nadau hai baahi mai gi di au i agu hegau ang gi Tagi. 20 Goodou e iloo bolo au digi hagammuni agu mee i goodou, nia mee ala e iloo eau bolo e mee di hagamaamaa goodou i agu agoago mo agu aago goodou, i lodo nia gowaa digau dogologo mo i lodo godou hale. 21 Au ne aago digau o Jew mo digau tuadimee bolo digaula gii huli gi daha mo nadau huaidu, gii huli ang gi God, gei gi hagadonu ina Tagi go Jesus. 22 Dolomeenei gei au gaa hana gi Jerusalem, i dogu hagalongo gi di Hagataalunga Dabu. Au e de iloo be di maa di aha dela gaa hai mai gi di au i di gowaa deelaa. 23 Dela hua dagu mee e iloo eau bolo i lodo nia waahale huogodoo ala ne hana ginai au, di Hagataalunga Dabu e haga modongoohia mai bolo di lawalawa mo di haingadaa le e tale mai. 24 Au e hagalee haga dahidamee dogu mouli, dela hua go dogu duhongo hegau belee hai gii lawa, dela ne dugu mai go Tagi Jesus bolo gi hagadele ina di Longo Humalia o tumaalia dehuia o God.*

25 “Au gu hagadele i godou lodo huogodoo mo di aago adu gi goodou di hai o Teenua King o God. Gei dolomeenei, au e iloo bolo deai tangada i goodou ga gidee au labelaa ai. 26 Au e hai dagu boloagi adu gi goodou dangi nei, maa tangada i goodou gaa ngala, la hagalee dau mai gi di au, 27 idimaa, au digi dugu hagammuni dahi mee i goodou. Au gu hagi adu gi goodou di manawa o God hagatau. 28 Goodou madamada humalia i goodou mo nia hagabuulinga siibi ala ne dugu adu go di Hagataalunga Dabu gi goodou bolo gi benabena ina. Goodou gii hai digau hagaloohi ni di nohongo dabu a God ne hai mee ginai Ia mai i nia dodo o dana Dama daane. 29 Au e iloo bolo i muli dogu hagatanga, nia paana lodo geinga ga lloomoi gi godou lodo, ga hagalee dumaalia gi di hagabuulinga siibi gi humalia nadau mouli. 30 Di madagoaa ga dau mai, gei hunu daangada i godou baahi ga helekai tilikai belee dagi digau hagadonu gii hula i nadau muli. 31 Gii pula i goodou, gei gi langahia bolo au nogo dangidangi i dagu agoago goodou huogodoo i di boo mo di aa, i lodo nia ngadau e dolu.

32 “Gei dolomeenei, au e dugu adu gi goodou di madamada humalia o God mo nnelekai o dono dumaalia. Go Mee dela e mee di haga gila aga goodou, ge e gowadu gi goodou ono maluagina ala e benebene ang gi ana daangada huogodoo. 33 Au hagalee moinaa eau nia silber be nia goolo be nia goloo. 34 Goodou e iloo bolo au e ngalua gi ogu lima, e hagatogomaalia nia mee huogodoo ala e manawa iei au mo ogu ihoo. 35 Au gu haga modongoohia adu gi goodou bolo i lodo nia mee huogodoo ala ne hai koau, au guu hai di hagamodongoohia bolo di ngalua hagamahi beenei, gidaadou e hai gi hagamaamaa digau ala e paagege. Gidaadou gi langahia labelaa nnelekai a Tagi Jesus boloo, ‘Di wanga le e mada haga maluagina i di kae.’ ”

36 Di madagoaa a Paul ne haga lawa ana helekai, mee mo digau ala nogo madalia a mee ga dogoduli gi lala, ga dalodalo. 37 Digaula huogodoo gu bulubulu mai a Paul, gu tangi, gu hongihongi a mee. 38 Digaula gu lodo huaidu gi telekai a maa dela bolo ginaadou ga de gidee ia labelaa. Gei digaula gaa hula i muli o mee gi di wagabaalii.

21

Paul e hana gi Jerusalem

1 Gimaadou ga hagaaloho gi digaula, ga hagatanga. I muli di madau dele adu haga huudonu, gimaadou gaa dau i Cos. Di laangi nomuli, gimaadou gaa dau i Rhodes, mai i golo gimaadou ga lloo adu gi Patara. 2 Gimaadou ga iloo bolo di wagabaalii i golo e hana gi tenua go Phoenicia, gei gimaadou gaa kaga, gaa hula gi golo. 3 Gimaadou ga dele adu gi di gowaa dela e mee di gidee tenua go Cyprus, gaa dele laa lala o Cyprus gi Syria. Gimaadou gaa dau i Tyre di gowaa dela belee dugu ia nia goloo di wagabaalii. 4 Gimaadou ga gidee hunu daangada hagadonu i di gowaa deelaa, gaa noho i baahi digaula i di tabu e dahi. Mai i nia mogobuna o di Hagataalunga Dabu, digaula ga helekai gi Paul gi hudee hana gi Jerusalem. 5 Gaa dae gi di madau madagoaa belee maaheu ai, gimaadou ga hagatanga gaa hula. Digaula huogodoo, mo nadau lodo, mo nadau dama gaa hula madalia gimaadou gi daha mo di waahale gi tongotai, gimaadou huogodoo ga dogoduli gi lala, ga dalodalo. 6 Gimaadou ga hagadau hagaaloho i madau mehanga, gimaadou gaa hula, gaa kaga gi di wagabaalii, gei digaula gaa hula gi nadau guongo.

7 Gimaadou ga duudagi adu di madau ala, gaa dele mai Tyre gaa dau i Ptolemais, di gowaa dela ne haga aloho iei gimaadou gi madau ihoo hagaaloho hagadonu, gaa noho i baahi digaula i di laangi e dahi. 8 Dono daiaa, gimaadou gaa hula gaa dau i Caesarea, gaa noho i golo i di hale o Philip tangada hagadele di Longo Humalia. Mee tangada e dahi i nia daangada hagamaamaa dogohidu i Jerusalem.* 9 Gei mee ana dama ahina dogohaa, nadau lodo ai, e hagadele nnelekai a God. 10 Gimaadou ne noho i golo i nia laangi dulii, gei soukohp dono ingoo go Agabus gaa dau gi madau baahi mai Judea.* 11 Mee ne hanimoi gi gimaadou, gaa daa di tuu a Paul, gaa bida lawalawa ono wae mo ono lima, ga helekai, “Deenei telekai di Hagataalunga Dabu ne helekai bolo tangada donu dono tuu deenei la ga lawalawa beenei go digau o Jew i Jerusalem, gaa wanga a mee gi digau tuadimee.”

12 Di madau longono di mee deenei, gimaadou mo digau ala e noho i golo, ga tangi anga gi Paul gi hudee hana gi Jerusalem. 13 Gei mee ga helekai, “Goodou e tangitangi di aha, dela e hagahuaidu ogu lodo? Au gu togomaalia, hagalee anga hua gi di lawalawa i Jerusalem, gei anga labelaa gi di made, idimaa i di ingoo o Tagi go Jesus!”

14 Gimaadou gu deemee di hai a mee gii huli dono manawa, gei gimaadou ga helekai, “Go di manawa o Dimaadua la gii gila.”

15 I muli hua di madau nohonoho haga dulii i golo, gei gimaadou ga hagatogomaalia madau mee, ga hagatanga, gaa hula gi Jerusalem. 16 Hunu dama agoago mai Caesarea guu hula madalia gimaadou, guu lahi gimaadou gi di hale o taane dela belee noho iei gimaadou i dono baahi, dono ingoo go Mnason, tangada mai Cyprus, tangada hagadonu mai i mua.

Paul e haga heetugi gi James

17 Gimaadou ne dau i Jerusalem, gei digau hagadonu gu hagaahi mai gimaadou hagahumalia. 18 Dono daiaa, gei Paul gaa hula gimaadou belee heetugi gi James. Gei digau mmaadua daumaha huogodoo o di nohongo dabu deelaa la gu i golo. 19 Paul ga hagaaloho ga helekai gi digaula nia mee huogodoo a God ala ne hai i lodo digau tuadimee mai dana hegau i nadau baahi. 20 I muli hua digaula ne longono a mee, digaula gu hagaamu a God ga helekai, “Paul, di madau duaahina nei, goe gu gidee bolo nia daangada o Jew dogologowaahee ala ne hagadonu, gei digaula huogodoo e hagamahi e hai hegau gi nnaganoho. 21 Digaula gu longono bolo goe e hai au agoago gi digau o Jew huogodoo ala e noho i lodo nia guongo o digau tuadimee bolo gi kilia gi daha Nnaganoho Moses, e hai gi digaula bolo gi hudee sirkumsais nadau dama, be e daudali nnangaahai mouli o digau o Jew. 22 Digaula gu longono bolo goe guu dau mai. Malaa di aha dela gaa hai? 23 Deenei di madau mee e hiihai bolo goe gi heia: Nia daane dogohaa i ginei ala guu hai nadau hagababa.* 24 Goe hana dalia digaula e hai di hagadabu o di haga madammaa, huia digaula, gei digaula gaa mee di hole nadau libogo. Ma gaa hai beenei, nia daangada huogodoo ga iloo laa bolo nadau mee ala ne longono iei ginaadou i di goe, le e dilikai, gei goe e daudali hua Nnaganoho Moses. 25 Gei ang gi digau tuadimee ala ne hagadonu, gimaadou gu hagau di lede bolo gimaadou gu hagamaanadu bolo ginaadou gi hudee geina nia meegai ala gu tigidaumaha ang gi nia balu god, hudee inu nia dodo, be e gai nia manu ala ne lauwa gaa mmade, gi haga ligaliga i daha i di mouli hai be di manu.”*

26 Dono daiaa, gei Paul gaa lahi nia daane, gaa hai di nadau daumaha haga madammaa. Gei mee gaa hana gi lodo di Hale Daumaha, gaa hai gi iloo be nia maa nia laangi e hia o nadau madagoaa haga madammaa, mo di madagoaa tangada nei mo tangada nei e hai ana tigidaumaha.

Di kumi o Paul i lodo di Hale Daumaha

27 Di hagaodi gi muli nia laangi e hidu o di haga madammaa, gei hunu gau o Jew mai i tenua go Asia gu gidee ginaadou a Paul i lodo di Hale Daumaha. Digaula gaa hai digau dogologo aalaa gi hagalongoaa, gaa kumi a Paul. 28 Digaula ga wwolowwolo, “Nia daane o Israel! Goodou hagamaamaa ina gimaadou! Deenei taane dela e heehee i nia madagowaa huogodoo, e agoago gi nia daangada huogodoo, e hai baahi gi digau Israel mo Nnaganoho Moses, mo di Hale Daumaha deenei. Gei dolomeenei mee gu laha mai ana gau tuadimee gi lodo di Hale Daumaha, gei gu hagahuaidu di gowaa haga madagu deenei!” 29 (Digaula ne helekai di mee deenei, idimaa, digaula gu gidee Trophimus mai Ephesus e madalia Paul i lodo di waahale deelaa. Digaula e hagamaanadu bolo mee ne lahi go Paul gi lodo di Hale Daumaha.)*

30 Di hinihini damana guu hai i lodo di waahale hagatau, nia daangada gu llele mai, gaa kumi a Paul, ga dada mai a mee gi daha mo di Hale Daumaha. Di madagoaa hua deelaa, digaula gaa tai nia bontai o di Hale Daumaha. 31 I di madagoaa di buini deelaa bolo ginaadou e daaligi a Paul gii made, nia longo guu dau i tagi dauwa aamua o Rome bolo di hinihini guu hai i lodo Jerusalem hagatau. 32 Gei tagi dauwa aamua deelaa ga limalima hua gaa lahi ana dagi dauwa mono gau dauwa, ga hagalimalima gi lala gi di gowaa dela iei digau dogologo. Di madagoaa nia daangada ne gidee di tagi dauwa aamua i baahi digau dauwa, digaula guu noho, digi bili gi Paul. 33 Tagi dauwa aamua ga hanimoi gi Paul, gaa kumi a mee, ga helekai bolo gi nnoodia a mee gi nia daula baalanga e lua, ga heeu, “Taane deenei la koai? Mee ne hai dana aha?” 34 Hunu gau mai i lodo digau dogologo ga wwolowwolo i di mee e dahi, gei hunu gau ga wwolowwolo i nnuai mee. Gei di maa go di hinihini dela ne hidi mai ai, tagi dauwa aamua deelaa gu deemee di modongoohia ma di aha dela ne hai. Gei mee ga helekai gi ana gau dauwa bolo gi lahia a Paul gi lodo di abaaba digau dauwa. 35 Digaula gaa lahi a mee gii tugi i di gaagenge o di abaaba deelaa, gei digau dauwa ga aamo a mee idimaa, digau dogologowaahee le e hagawelewele huoloo gi mee. 36 Digau dogologowaahee ga lloomoi i muli o mee, ge wwolowwolo, “Daaligidia a mee gii made!”

Paul e abaaba ia

37 Digau dauwa ne hoohoo adu di ulu gi lodo di abaaba deelaa, gei Paul ga helekai gi tagi dauwa aamua, “Au e mee di helekai dagu mee adu gi di goe?”

Tagi dauwa aamua ga heeu, “Goe e iloo nnelekai Greek? 38 Malaa, ma hagalee koe go taane Egypt dela ne daamada dana hagahinihini damana, gaa dagi ana gau daaligi dangada e haa mana (4,000) gi lodo di anggowaa?”

39 Paul ga helekai, “Au tangada o Jew, ne haanau i Tarsus i lodo Cilicia, tangada donu ni di waahale hagalabagau. Dumaalia mai gi di au e helekai gi digau aanei.”

40 Tagi dauwa aamua ga dumaalia gi mee, gei Paul ga du gi nua i hongo di gaagenge, ga lialiagi dono lima gi nia daangada bolo gi haga kila. Di madagoaa hua digaula ne noho haga kila, gei Paul ga helekai gi digaula i nia helekai Hebrew.

22

1 “Ogu ihoo digau Israel. Goodou hagalongo mai i dagu haga modongoohia au i godou mua.” 2 Digaula ne hagalongo gi mee e helekai i nia helekai Hebrew, gei digaula guu noho haga kila.

Paul ga helekai adu, 3 “Au tangada o Jew, ne haanau i Tarsus i lodo tenua go Cilicia, ne tomo aga i ginei i Jerusalem, gaa hai tangada kuulu ni Gamaliel. Au guu kae dogu duhongo hegau maaloo mai i lodo nia haganoho o tadau maadua mmaadua, nogo dogi ang gi God, gadoo be goodou huogodoo ala i ginei dangi nei.* 4 Au nogo hagahuaidu digau ala nogo daudali di Ala deenei, gu dadaaligi digaula gi mmademmade. Au gu lawalawa nia daane mono ahina, guu kili digaula gi lodo nia hale galabudi.* 5 Tagi aamua hai mee dabu mo digau hai gabunga aamua huogodoo e mee di haga modongoohia bolo agu helekai aanei le e donu. Au guu kae hunu lede ala ne hihi ang gi nadau duaahina ala i Damascus, guu hana gi golo belee lawalawa digau aalaa, e laha mai gi Jerusalem, e galabudi.

Paul e helekai i dono huli

(Acts 9.1-19; 26.12-18)

6 “I dogu hanadu hua i hongo di ala, ga hoohoo adu gi Damascus, holongo oodee, gei di maalama ga maahina eia i di langi, ga haganiga i dogu gili. 7 Gei au gaa doo gi hongo di gelegele, ga longono di lee e helekai boloo, ‘Saul! Saul! Goe e aha dela e hagahuaidu Au?’ 8 Gei au ga heeu, ‘Goe koai, meenei dogu Dagi?’ Di lee deelaa ga helekai, ‘Au go Jesus, tangada o Nazareth, dela e hagahuaidu kooe.’ 9 Gei nia daane ala nogo hula gimaadou gu gidee ginaadou di maalama deelaa, gei digaula e de longono ginaadou di lee dela e leelee mai gi di au. 10 Gei au ga heeu, ‘Au e hai dagu aha, Meenei dogu Dagi?’ Gei di Tagi ga helekai mai gi di au, ‘Duu gi nua, hanadu gi Damascus, gi di gowaa dela ga haga modongoohia adu gi di goe nia mee huogodoo a God ala ne hagatogomaalia adu belee hai kooe.’ 11 Gei au gu dee gida i di maahina o di maalama deelaa. Gei digau ala nogo hula gimaadou, gaa kumi ogu lima, gaa dagi au gi Damascus. 12 I lodo di waahale deelaa, taane dono ingoo go Ananias, taane daumaha donu, ge e hagalongo ang gi tadau haganoho, taane e hagalabagau i baahi digau o Jew ala e noho i golo. 13 Mee ne hanimoi gi di au, gaa duu i dogu baahi, ga helekai, ‘Dogu duaahina Saul, goe gi gidee labelaa!’ Di madagoaa hua deelaa, gei au gu gidee, ga mmada adu gi mee. 14 Mee ga helekai boloo, ‘Di God o tadau maadua mmaadua ne hilihili goe bolo gi iloo e goe dono manawa, gi gidee e goe dana Dangada Hai hegau Donu, gi longono e goe a Mee e helekai gi dono lee donu. 15 Idimaa, goe gaa hai tangada haga modongoohia ni Mee, e hagi anga gi nia daangada huogodoo nia mee ala ne gidee e goe ge ne longono. 16 Gei dolomeenei, goe e tali dau aha? Duu gi nua, gi babdais goe, gei o huaidu la ga madammaa gi daha, mai i dau dangidangi ang gi Mee.’

Di haga gahi a Paul e agoago gi digau tuadimee

17 “Gei au guu hana labelaa gi Jerusalem. I dogu madagoaa nogo dalodalo iei au i lodo di Hale Daumaha, gei au guu hai dagu moe. 18 I lodo dagu moe, gei au guu mmada gi Tagi dela ne helekai mai gi di au boloo, ‘Hagalimalima, hana gi daha mo Jerusalem, idimaa, nia daangada o di guongo deenei e hagalee hagadonu goe dela e haga modomodongoohia Au gi ginaadou.’ 19 Gei au ga helekai, ‘Meenei Tagi, digaula e iloo humalia bolo au ne hana gi nia synagogee, belee kumi ge e dadaaligi digau ala gu hagadonu Goe. 20 Di madagoaa dau dangada haga modongoohia go Stephen ne daaligi gii made, gei au nogo i golo, gei au guu donu bolo mee e daaligi gii made, au nogo madamada humalia i nia gahu laa daha o digaula ala nogo daaligi a mee gii made.’* 21 Tagi ga helekai mai gi di au, ‘Hana, Au ga hagau goe haga mogowaa gi digau tuadimee.’ ”

22 Nia daangada nogo hagalongo gi Paul gaa dae loo gi mee ne helekai beenei, gei digaula ga daamada ga wwolowwolo gi nua loo, boloo, “Haga bagia a mee gi daha mo kinei! E daaligi gii made! Mee hagalee humalia belee mouli!” 23 Digaula ga wwolowwolo, ga lialiagi nadau goloo, ga kilikili nadau gelegele gohu gi lodo di ahiaalangi. 24 Tagi dauwa aamua o Rome ga helekai gi ana gau dauwa bolo gi lahia a Paul gi lodo di abaaba o digau dauwa, ga helekai gi digaula bolo gi haga mamaawadia, belee halahala be ma ne aha dela digau o Jew e wwolowwolo ge e hai baahi gi mee. 25 Digaula ga lawalawa a mee belee haga mamaawa, gei Paul ga helekai ang gi tagi dauwa dela e duu i golo, “Ma e donu go di godou haga mamaawa tangada o Rome donu, dela digi hagiaga gi di huaidu?”

26 Di madagoaa tagi dauwa ne longono ia di mee deenei, gei mee gaa hana gi tagi dauwa aamua, ga helekai gi mee, “Goe e hai dau aha? Paul la tangada donu o Rome!”

27 Tagi dauwa aamua gaa hana gi baahi o Paul, ga heeu gi mee, “Helekai mai gi di au, be di maa e donu bolo goe tangada donu o Rome?”

Paul ga helekai, “Uaa.”

28 Tagi dauwa aamua ga helekai gi mee, “Au ne hai tangada donu o Rome, idimaa au ne hui dagu bahihadu damana gaa hai au tangada o Rome.”

Paul ga helekai, “Gei au mai i dogu haanau.”

29 Di madagoaa hua deelaa, gei nia daane ala belee heheeu gi Paul gaa hula gi daha mo mee. Gei tagi dauwa aamua deelaa, la gu madagu huoloo i dono iloo bolo ia gu lawalawa a Paul tangada donu o Rome gi taula baalanga.

Paul i mua digau hai gabunga aamua

30 Ga hooaga luada, tagi dauwa aamua e hiihai huoloo bolo gi iloo di mee digau o Jew dela ne hagi aga ai a Paul, gei mee gaa hai bolo nia daula baalanga gi wwedee gi daha, gei mee ga haga dagabuli mai nia dagi hai mee dabu, mo digau aamua hai gabunga huogodoo. Gei mee gaa lahi a Paul ga haga duu i mua digaula huogodoo.

23

1 Paul ga mmada adu haga huudonu gi digau hai gabunga aamua, ga helekai, “Ogu ihoo hagaaloho digau Israel! Dogu manawa e madammaa huoloo i di hai o dogu mouli hagatau, i mua nnadumada o God gaa dae mai loo gi dangi nei.” 2 Di tagi aamua hai mee dabu go Ananias ga hai ang gi digau ala e tuu hoohoo gi Paul bolo gi paagia di ngudu o maa.

3 Paul ga helekai gi mee, “Maa God gaa paa goe, goe tangada hai hegau dilikai i mua nia daangada! Goe e noho i di lohongo hai gabunga belee hagi aga au gii hai be nnaganoho, gei goe dela e oho nnaganoho i dau helekai gi digau aanei bolo gi paagia au!”*

4 Nia daane ala e hoohoo gi Paul, ga helekai gi mee, “Goe e haganneennee di tagi aamua hai mee dabu a God!”

5 Paul ga helekai, “Ogu ihoo digau Israel, au digi iloo bolo mee di tagi aamua hai mee dabu. Di Beebaa Dabu e helekai boloo, ‘Goe hudee hagahuaidu ina di tagi o au daangada.’ ”*

6 Di madagoaa hua Paul ne gidee ia bolo hunu gau i digaula la nia Sadduccee, ge hunu gau la nia Pharisee, gei mee ga haga damana dono lee gi nua ang gi digau hai gabunga aamua aalaa, ga helekai, “Ogu ihoo digau Israel! Au di Pharisee, di tama ni di Pharisee. Au e hagi aga i ginei, idimaa, dogu hagadagadagagee bolo digau ala ne mmade la ga mouli aga labelaa ga mouli!”*

7 Di madagoaa a mee ne helekai beenei, nia Pharisee mono Sadduccee ga daamada ga lagalagamaaloo i nadau mehanga. Gei digaula ga nohonoho i hagabuulinga. 8 (Nia Sadduccee e hai bolo nia daangada la hagalee mouli aga, digau di langi ai, di hagataalunga ai, gei nia Pharisee e hagadonu nia mee e dolu aanei.)* 9 Gei di wwolowwolo la koia gi nonua, gei hunu gau i ginaadou la nia gau haga donudonu haganoho ala digau ni di hagabuulinga Pharisee gaa tuu gi nua, ga helekai aga hagamahi, “Gimaadou digi gidee nia mee hala mai baahi taane deenei! Holongo e donu bolo di hagataalunga, be tangada di langi ne helekai gi mee!”

10 Di lagalagamaaloo la koia gi nonua, gei tagi dauwa aamua la gu madagu bolo Paul la ga hagihagi hua go digaula. Gei mee ga helekai gi ana gau dauwa bolo gii hula gi lala gi lodo digau dogologo aalaa, daawaa gi daha a Paul mo digaula, lahia gi lodo di abaaba gau dauwa.

11 Di boo hua deelaa, Tagi gaa duu i baahi o Paul ga helekai gi mee, “Goe hudee madagu! Goe gu haga modongoohia Au i lodo Jerusalem, malaa, gei goe e hai gi hagamodongoohia labelaa Au i Rome.”

Di hagabuulinga dangada belee daaligi a Paul gii made

12 Di luada dono daiaa, hunu gau o Jew ga dagabuli mai gi di gowaa e dahi, e haganoho di nadau hagahuaidu. Digaula ga hagababa bolo ginaadou e hagalee miami loo be e inu, gaa dae loo gi di nadau daaligi a Paul gii made. 13 Digau dogologo i baahi nua digau madahaa, la ne hagababa bolo e haga noho di nadau hai deenei. 14 Digaula gaa hula gi baahi nia dagi hai mee dabu mo nia dagi mmaadua, ga helekai, “Gimaadou guu hai di madau hagababa maaloo bolo gimaadou hagalee miami be e inu loo gaa dae loo gi di madau daaligi a Paul gii made. 15 Goodou mo digau hai gabunga aamua, heia godou hegau gi tagi dauwa aamua o Rome, gi laha mai a Paul gi goodou. Halahalau ina digaula bolo goodou e hiihai e kabe godou helekai mai i baahi o mee. Gei gimaadou gu togomaalia di daaligi a mee gii made, i mua o mee ma ga dau i ginei.”

16 Gei tama daane o tuaahina ahina o Paul gu longono ia nia helekai di hagabuulinga deelaa, gaa hana, ga ulu gi lodo di abaaba digau dauwa, ga hagi anga gi Paul. 17 Gei Paul ga gahigahi mai dahi dagi dauwa, ga helekai gi mee, “Lahia tama daane deenei gi di tagi dauwa aamua. Mee ana mee belee hagi ang gi mee.” 18 Gei tagi dauwa gaa lahi tama daane deenei gi di tagi dauwa aamua, ga helekai, “Tangada galabudi go Paul ne gahigahi au, ga helekai mai gi di au bolo gi laha mai tama daane deenei gi di goe, idimaa, mee ana mee belee hagi adu gi di goe.”

19 Tagi dauwa aamua gaa kumi di lima o tama daane, gaa hula ginaua gi daha, ga heeu gi mee, “Ma di aha dela belee hagi mai kooe gi di au?”

20 Gei tama daane ga helekai, “Digau o Jew gu hagababa ngaadahi bolo daiaa, ginaadou ga heeu adu gi di goe bolo gi lahia a Paul gi digau hai gabunga aamua. Digaula e hai di nadau kai tilikai bolo digau hai gabunga e hiihai bolo ginaadou e kae nadau haga modongoohia humalia mai i mee. 21 Gei goe hudee hagalongo gi digaula, idimaa, digaula e dogologo i di madahaa duumaa ala e pala hagammuni, e talitali a mee. Gei digaula huogodoo guu hai di nadau hagababa bolo ginaadou hagalee miami be e inu loo, gaa dae loo gi taaligi a mee gii made. Digaula dolomeenei gu togomaalia, e tali hua dau hagamodu.”

22 Gei di tagi dauwa aamua ga helekai, “Goe hudee hagi anga gi dahi dangada bolo goe gu odi mai gi di au di mee deenei.” Gei mee ga hagau a mee gii hana.

Paul e hagau gi di gobinaa go Felix

23 Di tagi dauwa aamua ga gahi mai ana dagi dauwa dogolua, ga helekai, “Hagatogomaalia ina digau dauwa e lua lau e hula gi Caesarea, dalia nia daane llele hoodo e madahidu, ge lua lau daane hudu daalo, gi togomaalia gi di laa e hiwa boo nei. 24 Haga togomaalia ina hunu hoodo e hana iei Paul, gei gi madamada humalia i mee gii dau a mee gi di gobinaa go Felix. 25 Tagi dauwa aamua guu hihi dana lede, e hai boloo:

26 “Mai Claudius Lysias, ang gi di gobinaa go Felix. Humalia goe. 27 Digau o Jew guu kumi taane deenei belee daaligi gii made. Gei au gu modongoohia bolo mee tangada donu o Rome, gei au guu hana i muli agu gau dauwa, gu daa mai a mee gi daha. 28 Au ne hiihai gi iloo eau be di maa di aha dela ne hagahuaidu iei mee, gei au guu lahi a mee gi nadau gau hai gabunga aamua. 29 Gei dolomeenei, gei au gu iloo bolo mee digi hai dana mee ga hidi mai iei mee ga daaligi gii made, be e galabudi. Gei di mee digaula dela ne belee hagahuaidu hai baahi gi mee, la mai hua i di gili nadau haganoho. 30 Dogu iloo hua bolo digau o Jew gu haganoho di nadau mee belee daaligi a mee, gei au guu hai bolo au ga hagau adu taane deenei gi do baahi. Au guu hai gi digaula bolo digaula gi heia di nadau hai dela belee hai baahi gi mee i oo mua.”

31 Digau dauwa guu hai nadau hegau. Digaula gaa lahi a Paul i di boo deelaa, gaa dau i Antipatris. 32 Dono daiaa digau dauwa ala e taele i lala, guu hula gi muli gi di nadau abaaba gau dauwa, gei digau ala e llele i nia hoodo, la guu hula i muli o Paul. 33 Digaula gaa lahi a mee gi Caesarea, gaa kae di lede gi di gobinaa, gaa wanga a Paul gi mee. 34 Di gobinaa gaa dau di lede, ga heeu gi Paul, “Goe tangada mai tenua dehee?” Di madagoaa a mee ne iloo ia bolo mee tangada mai tenua go Cilicia, 35 mee ga helekai, “Au ga hagalongo adu laa gi di goe, i di madagoaa digau ala e hagahuaidu goe ma ga dau mai.” Gei mee ga helekai anga bolo gi hagaloohia a mee i lodo di hale oobidi o gobinaa.

24

Digau o Jew e hagi aga Paul

1 Muli nia laangi e lima, gei tagi aamua hai mee dabu go Ananias gaa hana gi Caesarea dalia nia dagi mmaadua mo tangada hagamaamaa dono ingoo go Tertullus. Digaula gaa hula gi mua o Felix, ga haga donudonu e hai baahi ang gi Paul. 2 Gei Paul ga gahi mai gi lodo, gei Tertullus ga daamada ga hagahuaidu hai baahi boloo:

“Meenei Felix. Goe di tagi kabemee ne dugu mai gi gimaadou di madagoaa looloo di noho i di aumaalia, gei e logo nia mee humalia guu hai belee huli tadau henua gi humalia. 3 Gimaadou e tenetene huoloo i nia mee aanei, i nia gowaa huogodoo mo nia madagoaa huogodoo, gei gimaadou e hagaamu huoloo goe. 4 Au hagalee hiihai e hagauwwou do madagoaa, deenei laa au e dangi adu gi di goe bolo goe gi manawa balabala gi hagalongo gi madau helekai dulii. 5 Gimaadou gu gidee bolo taane deenei le e haga lliga huoloo, ge e haga deaadee, gu daamada dana haga hinihini i lodo digau o Jew i hongo henuailala hagatau, gei mee guu hai labelaa tangada dagi ni di hagabuulinga kai tilikai o digau o Nazareth. 6 Gei mee gu hagamada labelaa belee hagahuaidu di Hale Daumaha, gei gimaadou gu galabudi a mee. [Gimaadou gu maanadu bolo mee e gabunga gii hai be madau haganoho, 7 gei di tagi dauwa aamua go Lysias mo ana gau dauwa dogologo ga lloomoi, gaa lahi a mee i madau baahi. 8 Lysias gaa hai dana hagababa bolo digau ala e hai baahi gi mee gi lloomoi gi oo mua.] Maa goe gaa hai au heeu gi taane deenei, gei goe gaa mee di modongoohia nia mee huogodoo ala e hagahuaidu a mee go gimaadou.” 9 Digau o Jew gu madalia di hagahuaidu deenei, guu hai bolo nia helekai aanei le e donu.

Tuuli o Paul i mua o Felix

10 Di gobinaa gu lialiagi dono lima gi Paul bolo gi helekai, gei Paul ga helekai,

“Au e iloo bolo goe guu hai tangada hai gabunga o tenua deenei i nia ngadau e logo, gei au e tenetene huoloo bolo au e duuli au i oo mua. 11 Goe e mee di gidee bolo ma digi hai nia laangi e madangaholu maa lua ne too gi daha dela ne hana iei au gi Jerusalem belee daumaha. 12 Digau o Jew digi gidee bolo au gu lagamaaloo gi nia daangada i lodo di Hale Daumaha, be digi iloo bolo au gu haga hinihini nia daangada i lodo nia synagogee, be tei madagowaa i daha i lodo di waahale. 13 Digaula e deemee labelaa di haga modongoohia adu gi di goe di nadau hai dela e hagahuaidu hai baahi mai gi di au dolomeenei. 14 Au e haga modongoohia adu gi di goe, bolo au e daumaha ang gi di God o madau maadua mmaadua, i dagu daudali di Ala, dela e helekai iei digaula bolo di hagabuulinga hai kai tilikai. Gei au e hagadonu nia mee huogodoo ala guu hihi i lodo Nnaganoho Moses mo nia Beebaa o nia Soukohp. 15 Au e hagadagadagagee gi God, gadoo be nia daane aanei ala e hagadagadagagee ginai, bolo nia daangada huogodoo ala e humalia ge e huaidu, le e mouli aga mai di made. 16 Au e hagamahi huoloo e hai agu mee ala e mee di hai i nia madagoaa huogodoo bolo au e hai mee gi di manawa madammaa i mua o God mo nia daangada.

17 “I muli dogu noho i daha mo Jerusalem i nia ngadau dulii, gei au guu hana labelaa gi golo, belee kae nia bahihadu gi agu daangada donu, ge e hai labelaa agu tigidaumaha.* 18 Di madagoaa nogo hai agu mee aanei, gei digaula gu gidee au i lodo di Hale Daumaha, i muli hua dogu hagadabu gi di haga madammaa. Gei digau dogologo nogo madalia au ai, di haga hinihini ai. 19 Gei digau o Jew mai Asia nogo i golo. Ma go digaula ala belee lloomoi gi oo mua e haga modongoohia aga, be di maa nia mee i nadau baahi, e hai baahi mai gi di au. 20 Be dumaalia ang gi nia daane aanei gi hagi aga ina nia huaidu ala ne gidee ginaadou bolo ne hala iei au i di madagoaa au nogo noho i mua digau hai gabunga aamua. 21 Dagu mee dela ne hai i di madagoaa au nogo i mua digaula, au ne helekai boloo, ‘Goodou e hagi aga au dangi nei, idimaa, au dela e hagadonu bolo digau ala ne mmade la ga mouli aga.’ ”*

22 Gei Felix la gu modongoohia hagahumalia di Ala deelaa, ga haga lawa di haga donudonu, ga helekai gi digaula, “Au ga haga noho di godou hai deenei, i di madagoaa di tagi dauwa aamua go Lysias ma ga dau mai.” 23 Gei mee ga helekai gi tagi dauwa bolo gi hagaloohia hua a Paul i golo, gei gi dumaalia ang gi mee gii mee di lloomoi nia hoo hagaaloho o maa, e gaamai nadau mee ala e hiihai ginai mee.

Paul i mua o Felix mo Drusilla

24 I muli hua nia laangi dulii, Felix gu hanimoi mo dono lodo go Drusilla, tangada o Jew. Mee ne hagau tangada gi laha mai a Paul, gi hagalongo ginaua gi ana helekai i di hagadonu a Jesus Christ. 25 Gei Paul ga duudagi adu hua, e helekai i di haihai humalia, di benebene tuaidina, mo di Laangi Hagi aga dela ga hanimoi. Felix gu madagu, ga helekai, “Goe guu mee dau hana dolomeenei. Au ga gahi mai laa goe labelaa i dogu madagoaa ma ga aadee.” 26 Gei mee gu hagamaanadu labelaa bolo Paul gaa wanga ana bahihadu gi deia, deelaa di mee a mee e gahigahi ai a Paul i nia madagoaa huogodoo e helehelekai ginaua.

27 I muli hua nia ngadau e lua ne too gi daha, Porcius Festus ga gobinaa i di lohongo Felix. Felix e hiihai bolo ia gii gila humalia i baahi digau o Jew, dela ne dugu a Paul hua igolo i lodo di hale galabudi.

25

Paul e hiihai e gabunga labelaa i baahi o Caesar

1 Nia laangi e dolu i muli, Festus ne dau i di guongo deelaa, gei mee ga hagatanga i Caesarea, gaa hana gi Jerusalem. 2 Nia dagi hai mee dabu mo nia dagi o digau o Jew ne hai baahi gi Paul i di gowaa deelaa, ga tangi gi Festus 3 bolo gi heia nadau manawa gi hagau ina a Paul gi Jerusalem, idimaa, digaula gu hagatogomaalia di nadau buini belee daaligi a mee gii made i hongo di ala. 4 Festus ga helekai, “Paul la i lodo di hale galabudi i Caesarea, hoohoo mai hua gei au gaa hana gi golo. 5 Gei godou dagi gii hula madalia au gi Caesarea, e hagi aga taane deelaa, be mee guu hai ana mee hala.”

6 Festus guu noho i nia laangi e walu be e madangaholu i baahi digaula, ga nomuli gaa hana gi Caesarea. Dono daiaa, gei mee gaa noho i di gowaa hai gabunga, ga helekai bolo gi laha mai a Paul. 7 Di madagoaa Paul ne dau, digau o Jew ala ne loomoi i Jerusalem, gaa tuu gi nua ga haganiga a mee, gaa hai nadau hagi aga i nia huaidu llauehaa hai baahi gi mee, gei digaula nadau haga modongoohia donu ai.

8 Paul gaa bida abaaba ia: “Au digi hai dagu ihala hai baahi gi nia haganoho digau o Jew, be e hai baahi gi di Hale Daumaha, be e hai baahi gi di king o Rome.”

9 Festus e hiihai e hai eia gi humalia i baahi digau o Jew, dela ne hidi iei mee ga heeu gi Paul, “Goe e hiihai e hana gi Jerusalem, e hagi aga goe i ogu mua i golo, i nia mee ala e hagahuaidu iei goe?”

10 Paul ga helekai, “Au e duu i mua di gowaa gabunga o Caesar, deelaa di gowaa donu belee hagi aga au. Au digi hai dagu mee hala ang gi digau o Jew, be dau iloo. 11 Maa au gu oho taganoho, guu hai dagu mee ga hidi mai iei au gaa kae di hagaduadua o di made, au hagalee hai bolo au ga mehede gi daha. Maa nadau hagahuaidu au le e dilikai, malaa, deai tangada e mee di wanga au gi digaula ai. Au e hiihai e gabunga labelaa i baahi o Caesar.”

12 I muli hua Festus ne helehelekai gi ana gau hagamaamaa, gei mee ga helekai, “Maa goe e hiihai bolo e gabunga labelaa i baahi o Caesar, gei goe hana gi mee!”

Paul i mua o Agrippa mo Bernice

13 Mai gi nomuli, king Agrippa mo dono duaahina ahina go Bernice ga lloomoi gi Caesarea belee haga heetugi gi Festus. 14 I muli hua nia laangi dulii i di nau noho i golo, gei Festus ga haga modongoohia a Paul gi di king boloo: “Taane galabudi i ginei ne dugu go Felix. 15 Gei dogu hana gi Jerusalem, nia dagi hai mee dabu mo nia dagi mmaadua o Jew ga hagahuaidu a mee mai gi di au, ga tangi mai bolo mee e daaligi gii made. 16 Gei au ne helekai gi digaula bolo gimaadou digau o Rome e hagalee e hagahuaidu tangada i mua dono heetugi gi tangada ne hagahuaidu ia, gei gu duuli ia gi daha mo nia hagahuaidu ala e hai baahi ang gi deia. 17 I di nadau lloomoi gi kinei, gei au ga hagalimalima gaa noho gi dogu lohongo gabunga, gaa hai dagu hegau gi taane deelaa gi laha mai. 18 Gei digau ala ne hagahuaidu a mee gaa tuu gi nua, gei digaula digi hagahuaidu ina a mee gi di hagadilinga hala huaidu dela ne hagamaanadu ko au bolo gaa hai go digaula. 19 Gei di mee digaula ne hai, ne lagamaaloo gi mee i di gili nadau daumaha donu mo taane dono ingoo go Jesus dela ne made, gei Paul e hai bolo mee gu mouli aga. 20 Au gu deemee di haga noho be dehee dagu hai e mee di kae dagu haga modongoohia o nia mee beenei, gei au ga heeu gi Paul be mee e hiihai e hana gi Jerusalem e hagi aga i di hai o di hagahuaidu deenei. 21 Gei Paul e hai bolo ia e gabunga labelaa. Mee e hiihai bolo ia e galabudi hua igolo, gi dugu ang gi Caesar e hagabaubau dana gabunga. Gei au gu hagababa bolo mee e galabudi hua, gaa dae loo gi di madagoaa dela e mee di hagau a mee gi Caesar.”

22 Agrippa ga helekai gi Festus, “Au e hiihai bolo ma ko au hua donu belee hagalongo gi taane deenei.”

Festus ga helekai, “Daiaa gei goe ga hagalongo gi mee.”

23 Dono daiaa, gei Agrippa mo Bernice ga lloomoi gu madamada huoloo, ga ulu dalia nia dagi dauwa aamua, mo nia dagi di guongo deelaa gi lodo di gowaa hai gabunga. Festus gaa hai dana hegau gi laha mai a Paul, gei gu laha mai. 24 Festus ga helekai, “King Agrippa mo goodou huogodoo ala i madau baahi i ginei. Goodou gu iloo taane deenei e hai baahi ginai digau o Jew huogodoo, digau ala i ginei mo i Jerusalem. Digaula ne hagahuaidu a mee mai gi di au mo di wwolowwolo bolo mee e daaligi gii made. 25 Gei au digi gidee bolo mee guu hai dana mee gaa hidi ai iei mee belee daaligi gii made, gei di maa go mee hua dela ne hai bolo dana gabunga le e wanga gi Caesar, gei au gu hagamaanadu bolo e hagau a mee gi Caesar. 26 Dagu mee ne hagatogomaalia i di gili o maa ai bolo gaa hihi ai dagu beebaa gi di tagi go Caesar. Deelaa laa, au gu laha mai a mee gi godou mua, gei e hagalabagau i oo mua, meenei king Agrippa! Gei i muli dagu iloo nia hangaahai o maa, gei au gu dagu mee i golo e hihi ai i mee. 27 Idimaa, ma dono hadinga ai, maa au ga hagau dagu dangada galabudi, gei digi haga modongoohia gi madammaa nia hagahuaidu ala e hai baahi gi mee!”

26

Paul e duuli eia i mua o Agrippa

1 Agrippa ga helekai gi Paul, “Au gu dugu adu bolo goe gi helekai i di goe.” Paul gaa holo dono lima gi daha, ga duuli eia ga helekai,

2 “King Agrippa! Au gu haadanga lamalia dangi nei i oo mua, idimaa, au guu mee di duuli au gi daha mo nia hagahuaidu huogodoo o digau o Jew ala e hai baahi mai gi di au. 3 Deenei la koia e donu huoloo, idimaa, goe e iloo hagahumalia nia hangaahai mouli o digau o Jew mo nadau hai lagamaaloo. Deelaa laa, au e dangi adu gi di goe bolo gi manawa hagakono gi hagalongo mai.

4 “Digau o Jew huogodoo gu iloo ginaadou dogu mouli mai i dogu tomo aga damagiigi. Digaula e iloo dogu mouli mai i taamada, i di au nogo noho i lodo dogu guongo donu, mo i lodo o Jerusalem. 5 Maa nei bolo digaula e hiihai e haga modongoohia, gei digaula ga haga modongoohia bolo ginaadou gu iloo mai taamada loo bolo au tangada ni di hagabuulinga Pharisee ala e hai hegau maaloo i nnegau daumaha.* 6 Gei dolomeenei, au e duu i ginei belee hagi aga, idimaa, au e hagadagadagagee gi di hagababa a God dela ne hai gi tadau maadua mmaadua i mua. 7 Gei deenei di hagababa dela e hagadagadagagee ginai nia madawaawa madangaholu maa lua belee kae mai i di nadau hai daumaha ang gi God i di boo mo di aa. Meenei di king, di hagadagadagagee deenei, dela e hala iei au i baahi digau o Jew! 8 Goodou e aha hagalee hagadonu bolo God e mee di haga mouli aga digau ala guu mmade?

9 “Dogu huaidina oogu gu hagamamaanadu bolo au e hai loo gii hai nia mee huogodoo ala e hai baahi gi di ingoo o Jesus tangada o Nazareth.* 10 Deelaa dagu mee ne hai i Jerusalem. Au guu kae dogu hagadootonu mai baahi nia dagi hai mee dabu, gi kilia nia daangada a God gi lodo nia hale galabudi belee daaligi gii mmade, gei au guu donu ginai. 11 Nia madagoaa e logo, au nogo hagaduadua digaula i lodo nia synagogee bolo digaula gi de langahia nadau hagadonu. Au gu hagawelewele huoloo gi digaula, dela ne hana iei au gi lodo nia waahale o digau tuadimee belee hagahuaidu digaula.

Paul e haga modongoohia dono huli

(Acts 9.1-19; 22.6-16)

12 “Deenei tadinga dela ne hana iei au gi Damascus i lodo nia mogobuna mo nia helekai mai baahi nia dagi hai mee dabu. 13 Meenei di king, i hongo di ala, i di oodee, dela ne gidee au di maahina koia e maahina i di laa, e maahina mai i di langi, e haganiga au mo nia daane ala nogo lloomoi i ogu muli. 14 Gimaadou huogodoo guu tinga gi hongo di gelegele, gei au gu hagalongo gi di lee e helekai mai i nnelekai Hebrew boloo, ‘Saul! Saul! Goe e aha dela e hagahuaidu au? Goe gu haga mmaemmae goe i dau hai be di kau e badubadu hai baahi gi di laagau o dono dagi.’ 15 Au ga heeu, ‘Gooe koai, Tagi?’ Gei Tagi ga helekai, ‘Au go Jesus, dela e hagahuaidu kooe! 16 Du gi nua gi hongo oo wae. Au gu hagagidee goe Au, gu hilihili goe belee hai dagu hege. Goe gaa hai di haga modongoohia gi nia daangada i nia mee ala ne gidee goe dangi nei, mo nia mee ala ga gidee goe maalia. 17 Au ga daa mai goe gi daha mo digau Israel, mo digau tuadimee. Au e hagau goe gi digaula 18 bolo gi maahuge nadau golomada, gii huli gi daha mo di bouli ang gi di maalama, gei gi lawa mai gi daha mo nia mahi o Setan gii huli ang gi God, gii mee ginaadou di kae tumaalia o nadau ihala, gii kae nadau lohongo i baahi nia dama a God ala guu lawa di hilihili.’

Paul e helekai i di hai o dana moomee

19 “Meenei king Agrippa, au digi haga balumee ina dagu ada dela ne mmada ginai au i di langi. 20 Kaedahi i Damascus, mo i Jerusalem, mo i lodo nia waahale o Israel, mo i baahi digau tuadimee, au gu agoago gi digaula bolo gi huli hoou, gii huli ang gi God, gi heia nia mee ala e haga modongoohia bolo ginaadou guu huli hoou.* 21 Deenei tadinga di mee digau o Jew ne kumi iei au i lodo di Hale Daumaha belee daaligi au gii made. 22 Gaa dae mai loo gi dangi nei, gei au ne hagamaamaa go God, deelaa gaa duu iei au i ginei, e haga modongoohia adu gi goodou huogodoo, aalaa lligi mo aamua. Gei dagu mee dela e helekai iei au, e hai hua be di mee dela guu lawa di helekai iei nia soukohp mo Moses bolo e kila aga, boloo:

23 ‘Di Mesaia le e hai loo gi hagaduadua,

gei go Mee dela e mouli aga i di matagidagi i di made,

belee haga iloo di maalama o di haga mouli

ang gi digau o Jew mo digau tuadimee.’ ”*

24 I di hai a Paul dela e bida duuli eia gi daha i ana helekai aanei, Festus gaa wolo gi mee, “Goe gu hagawelewele Paul! I dau kae di kuulu damana dela guu hai goe gi hagawelewele!”

25 Paul ga helekai, “Au hagalee helekai huaidu, meenei! Au e helekai hua i nia mee ala e donu ge e humalia. 26 Meenei king Agrippa, au e mee di helekai haga huudonu adu gi di goe, idimaa, goe e iloo nia mee aanei. Au e donu mai gi di au bolo goe e iloo nia mee aanei huogodoo, idimaa, di mee deenei la hagalee ne hai hagammuni. 27 Meenei king Agrippa, goe e hagadonu nia soukohp? Au e iloo bolo goe e hagadonu nia soukohp!”

28 Agrippa ga helekai gi Paul, “I lodo di madagoaa bodobodo deenei, goe e hagamamaanadu bolo goe e hai au gii hai di tama ni Christ?”

29 Paul ga helekai, “Ma e aha maa di madagoaa bodobodo be looloo, deenei dagu dalodalo ang gi God bolo goe mo o ehoo huogodoo ala e hagalongo mai gi di au dangi nei, gi hai mee gi dogu mouli, gei hagalee go nia daula baalanga aanei!”

30 Gei di king, di gobinaa, Bernice, mo digaula huogodoo gaa tuu i nua, 31 gei i muli nadau hagatanga, digaula ga helehelekai i nadau mehanga, “Taane deenei digi hai dana mee hala bolo gaa hidi iei mee ga lawalawa, be e daaligi gii made.” 32 Agrippa ga helekai gi Festus, “Taane deenei belee hagamehede, maa ia digi hiihai bolo e hai dana gabunga labelaa i baahi o Caesar.”

27

Paul e dele gi Rome

1 Di madagoaa ne hagamaanadu bolo gimaadou e dele gi Italy, digaula guu wanga a Paul mo ono ehoo galabudi gi Julius, di tagi dauwa o di buini gau dauwa o Rome dela e haga ingoo bolo “Di Buini Gau dauwa ni Caesar.” 2 Gimaadou gaa kaga gi hongo di wagabaalii mai Adramyttium dela gu hagatogomaalia belee hagatanga, e hula gi nia waahale o Asia ala i tongotai, gei gimaadou ga hagatanga. Aristarchus, tangada Macedonia mai Thessalonica guu hana i madau muli. 3 Di laangi nomuli, gimaadou gaa dau i Sidon. Julius nogo humalia gi Paul e dumaalia gi mee gii hana e heetugi gi ono ehoo hagaaloho e gaamai ana mee ala e hiihai ginai mai nadau baahi. 4 Gimaadou ga dele adu hua gi mua. Di madangi le e dau gee, gei gimaadou guu dele i di malu tenua go Cyprus. 5 Gimaadou gaa dele laa lodo di tai gi nia henua go Cilicia mo Pamphylia, ga loomoi gi Myra i lodo tenua go Lycia. 6 Di madagoaa deelaa, tagi dauwa ne gidee ia di wagabaalii mai Alexandria e hana gi Italy, gei mee gaa lahi gimaadou gi di wagabaalii deelaa, gaa kaga gi di maa.

7 Gimaadou guu dele maalia loo i nia laangi dulii i lodo nia haingadaa llauehe, gaa dau loo gi di waahale Cnidus. Di madangi le e dau gee, gu deemee di dele adu gi mogowaa gi nomua, gei gimaadou guu dele gi lala i di malu tenua go Crete, ga diiagi gi muli di udua o Salmone. 8 Gei gimaadou gu dele hoohoo gi tongotai, gu haingadaa huoloo di dele, gaa dau gi di gowaa e hagaingoo boloo “Di Malua Humalia”, hagalee mogowaa i di waahale o Lasea.

9 Gimaadou guu noho i golo gu duai, gaa dae loo gi di madagoaa la gu haingadaa belee hagatanga labelaa gimaadou e lloo adu i madau ala, idimaa, dolomeenei di Laangi Haga madammaa nia Huaidu* la gu doo gi daha. Gei Paul ga helekai hagamaamaa gi digaula, 10 “Nia daane nei, au e iloo bolo tadau ala e hula ai, la ga haingadaa huoloo, ga mooho nia mee llauehe, ga mooho nia goloo mo di wagabaalii, gei hunu gau i gidaadou gaa mmade.”

11 Gei di tagi dauwa le e hagadagadagagee huoloo gi nnelekai di gaabinu mo tangada donu di wagabaalii ala ne hai, gei hagalee go nnelekai a Paul ne hai. 12 Di gowaa daula wagabaalii deelaa, la hagalee humalia bolo di wagabaalii e noho i golo i di madagoaa magalillili. Di baahi dogologo e hiihai bolo e hagamada e hagatanga e hula gii dau i Phoenix, e noho i golo i lodo di madagoaa magalillili. Phoenix la di malua i Crete e huli gi baahi dai ngeia mo bahi i dua ngeia.

Di madangi damana i di moana

13 Tama madangi dulii ne daamada, gu angiangi aga i ngaaga, gei nia daane o di wagabaalii e hagamaanadu bolo ginaadou e mee hua di hula, gei digaula ga hudi aga taula, ga dele adu hoohoo gi tongotai o Crete. 14 Digi duai gei di madangi maaloo dela e hai dono ingoo bolo “Baahi dua ngeia”, e gono eia mai i tenua, 15 guu dau i di wagabaalii, gei gu deemee di dele haga huudonu gi di madangi. Gimaadou gu deemee, gu diiagi hua gi dehee dalia di madangi. 16 Gimaadou gu nuunagi i di malu i baahi ngaaga o tama henua go Cauda. Gimaadou gu ngalua damana di lawalawa gii mau di boodi di waga. 17 Digaula ga hudi aga di boodi gi hongo di wagabaalii, gaa tai gi di wagabaalii gi mau dangihi. Digaula e mmaadagu gi dee lawe hua ginaadou i hongo nia gowaa gelege bagu ala e hoohoo gi tongotai o Libya, gei digaula gu dugu ia di laa, gu diiagi hua di wagabaalii gi dehee dalia di madangi. 18 Di madangi le e maaloo hua igolo, hooaga dono daiaa gei digaula ga daamada gaa kili gi daha nia goloo ala i lodo di wagabaalii. 19 Gei dono daiaa, digaula gaa kili gi daha nia goloo donu o di wagabaalii. 20 Nia laangi e logo, gimaadou digi gidee di laa mo nia heduu, gei di madangi le e maaloo dangihi hua igolo, gei gimaadou gu deai madau hagadagadagagee ai bolo gimaadou ga mouli. 21 I muli hua di madau noho waalooloo digi miami, gei Paul ga du gi nua i mua digaula, ga helekai, “Nia daane nei, maa nei bolo goodou ne hagalongo mai gi di au bolo gidaadou hagalee hagatanga i Crete, gei gidaadou hagalee tale gi nia haingadaa huogodoo aanei mo di kilikili gi daha tadau mee. 22 Gei dolomeenei au e dangi adu gi goodou bolo gi hagadagadagagee! Deai tangada i goodou e made ai, go di wagabaalii la hua e mooho. 23 Tangada di langi o dogu God dela e daumaha ginai au ge dagi au, la nogo i dogu baahi anaboo, 24 ne helekai mai boloo, ‘Paul, goe hudee madagu! Goe e hai loo gi duu i mua o Caesar. God ga benebene nia mouli o digau huogodoo ala e hula madalia goe.’ 25 Nia daane nei, goodou gi hagadagadagagee! Au e hagadonu a God, bolo nia mee aanei le e kila hua be nia mee ala ne helekai mai gi di au. 26 Gei gidaadou ga baagia aga gi tongotai o tei henua.”

27 Nia boo e madangaholu maa haa, di madangi maaloo deenei nogo deheedehee iei gimaadou no lodo i lodo tai go Mediterranean. Holongo hoohoo gi di madahidi waelua di boo, digau ngalua di waga ga hagabau bolo gimaadou gu hoohoo gi tenua. 28 Digaula ga haga hege di nadau uga gi lala, di baalanga e nnoo i dono mada, ga iloo bolo di llala o di moana deelaa le e lau madalua (120) piidi. Digi duai nomuli, gei digaula ga hagamada labelaa, ga iloo bolo ma nia piidi e matiwa (90) e llala. 29 Digaula gu mmaadagu bolo di wagabaalii la gaa gaga gi hongo talaadogo. Digaula gaa kili nadau daula e haa gi lala i muli di wagabaalii, ga dalodalo bolo ma gi maalama mai. 30 Digau ngalua di waga bolo ginaadou e hagamada, e hula gi daha mo di wagabaalii. Digaula gu haga hege ia di boodi gi hongo tai, ga ngalua hangaahai bolo ginaadou e hula e dugu gi lala nia daula ala i di ngudu di wagabaalii. 31 Gei Paul ga helekai gi tagi dauwa, mo nia gau dauwa, “Maa digau ngalua ga hagalee noho i hongo di wagabaalii deenei, goodou hagalee mouli.” 32 Nia gau dauwa gaa tuu nia daula di boodi, ga diiagi gi dehee.

33 Heniheni, gei Paul gaa dangi gi digaula bolo gi miami, ga helekai boloo, “Goodou gu talitali i nia laangi e madangaholu maa haa (14), gei digi miami. 34 Gei au e helekai adu gi goodou bolo goodou miami, gii mee ai di mouli goodou. Deai dahi ngaahulu i godou libogo e ngala ai.” 35 I muli hua Paul ne helekai beenei, geia ga dahi aga dana palaawaa, ga danggee ang gi God i mua digau huogodoo, ga haahi di maa, ga daamada ga miami. 36 Gei digaula huogodoo gu manawa maaloo, gu miami. 37 Gimaadou digau e lua lau madahidu maa ono (276) ala i hongo di wagabaalii. 38 I muli digau huogodoo ne maaluu, digaula gaa kili gi daha nia peege palaawaa bolo gi maamaa di wagabaalii.

Di wagabaalii gu hudu aga

39 Di madagoaa ne maalama mai, gei nia gau ngalua di waga digi modongoohia be tenua behee deelaa, gei digaula gu gidee di gowaa malu dono tongotai gelegele i golo, ga hagamaanadu, be di maa e mee di dele di wagabaalii gii lawe i golo. 40 Gei digaula gaa tuu gii mmodu nia daula, gaa wwede nia hali di hoe ulungi ala nogo tai di maa, gaa hudi gi nua di laa dela i mugimua i hongo di wagabaalii, gaa dele haga huudonu gi tongotai. 41 Di wagabaalii gaa gaga gi hongo tuagimee. Di ngudu di wagabaalii guu lawe, gu deemee di ngalungalua, gei di tono di waga la gu mooho haga ligiligi i nia beau llauehe.

42 Digau dauwa gu maanadu bolo digau galabudi le e daaligi gii mmade, gi dee kau digaula gi tongotai, ga llele hagammuni. 43 Gei tagi dauwa e hiihai e benebene a Paul, mee hagalee dumaalia gi di maanadu digaula, geia ga helekai gi digau huogodoo ala e mee di kau, gi tobo gi daha mo di wagabaalii, gii kau gi tenua. 44 Gei digau ala e de iloo di kau, gu hai hegau gi nia laubaba be nia baahi mee wanuwanu ne mooho mai i di wagabaalii. Deenei di hai dela ne hai, gei gimaadou huogodoo guu dau i tenua.

28

I lodo Malta

1 I di madau dau aga hagahumalia gi tongotai, gimaadou ga modongoohia bolo di ingoo tenua deelaa la go Malta. 2 Nia daangada o tenua deelaa nogo buni mai gi gimaadou. Digaula ga akaa di nadau ahi, ga gahi mai gimaadou huogodoo, idimaa, nogo uwaua ge nogo magalillili. 3 Gei Paul ga gaamai dana uu dohomu, gei di madagoaa mee e wangawanga ana dohomu gi lodo di ahi, di gihaa ga ulu mai gi daha mo di uu dohomu deelaa, idimaa, mee gu welengina, gaa kadi di lima o maa. 4 Nia daangada o tenua deelaa gu gidee ginaadou di gihaa dela e daudau i di lima o Paul, ga helehelekai i nadau mehanga, “Taane deenei holongo tangada daaligi dangada, di ahiaalangi hagalee dumaalia gi mee gi mouli, ma e aha maa mee guu mee di tanga gi daha mo di haingadaa o di moana.” 5 Gei Paul gaa badu gi daha di gihaa deelaa gi lodo di ahi, gei mee digi longono ia di mmae. 6 Digaula guu tali bolo mee ga haga hula be ga hinga gi lala gaa made. Di nadau talitali mai gi nomuli, gei digaula digi gidee di mee ne hai gi mee, digaula guu huli nadau maanadu, ga helekai, “Mee di god!”

7 Hoohoo mai gi di gowaa dela nogo iei gimaadou, tagi tenua delaa, dono ingoo go Publius ana gowaa i golo. Mee gu hagagahi gimaadou, gu benebene hagahumalia i nia laangi e dolu. 8 Tamana o Publius e moe i hongo di hada kii, e magi welengina ge e magi halangina. Paul gaa hana gi lodo di ruum o maa, ga dalodalo, gaa dugu dono lima gi hongo o mee, ga dalodalo, ga hagahili di magi o maa. 9 I muli hua di mee deenei ne hai, nia daangada huogodoo ala e magi i hongo tenua deelaa, ga lloomoi gi mee, e hagahili nadau magi. 10 I di madau hagatanga, digaula gu gaamai nadau kisakis e logo, gei gu gaamai madau mee ala e hai hegau ai i hongo di waga.

Mai Malta gi Rome

11 I muli nia malama e dolu, gei gimaadou gaa dele i di wagabaalii dono ingoo bolo Dioscurii* mai Alexandria. Di wagabaalii deenei nogo noho i tenua deelaa i nia malama magalillili. 12 Gimaadou gaa dau i lodo di waahale go Syracuse, gaa noho i golo i nia laangi e dolu. 13 Gei gimaadou ga hagatanga gaa dau i di waahale go Rhegium. Dono daiaa, gei di madangi gu angiangi aga i ngaaga, gei muli nia laangi e lua, gei gimaadou gaa dau i di waahale go Puteoli. 14 Gei gimaadou gu heetugi gi digau hagadonu i golo, ala ne helekai mai gi gimaadou bolo gii noho i nadau baahi i tabu e dahi, nomuli gei gimaadou gaa hula gi Rome. 15 Digau hagadonu ala i Rome, ne longo bolo gimaadou i golo, ga lloomoi loo haga mogowaa gi nia waahale e lua go “Di Gowaa Huihui mee o Appius” mo “Nia Hale e Dolu”, belee heetugi mai gi gimaadou. Di madagoaa Paul ne gidee digaula, gei mee gu hai dana danggee ang gi God, gei gu damana mai dono hagadagadagagee.

I Rome

16 Di madau dau i Rome, digaula gu dumaalia gi Paul gii noho modogoia, e hagaloohi go tangada dauwa.

17 Nia laangi e dolu nomuli, gei Paul gu haga dagabuli mai nia dagi digau o Jew. Di madagoaa ne dagabuli mai digaula gi di gowaa e dahi, gei mee ga helekai, “Ogu ihoo digau Israel! Au digi hai dahi mee e hai baahi ang gi nia daangada o tadau henua, be ang gi nia hangaahai mouli o tadau maadua mmaadua i mua, gei au ne galabudi i Jerusalem, gaa wanga gi digau o Rome. 18 I muli nadau heheeu nadau mee mai gi di au, gei digau o Rome guu hai belee hagamehede au, idimaa, digaula gu modongoohia bolo au digi hai dagu mee hala, gaa hidi iei au belee daaligi. 19 Digau o Jew hagalee donu gi di mee deenei, gei digaula guu hono au bolo e gabunga labelaa i baahi o Caesar, gei au dagu mee i golo ai bolo au ga hai baahi ang gi digau o Jew.* 20 Deelaa laa, au e gahi mai goodou belee heetugi gidaadou e helehelekai. Deenei laa au gu lawalawa gi taula baalanga beenei, i di gili o Tangada dela e hagadagadagagee ginai digau Israel.”

21 Gei digaula ga helekai gi mee, “Gimaadou digi dau di madau lede mai Judea e helekai i di goe, be deai tangada mai i gimaadou ne hanimoi i golo mo ana longo huaidu e helehelekai i di goe ai. 22 Gei gimaadou e hiihai belee hagalongo mai i do baahi mai i lodo au maanadu, idimaa, gimaadou e iloo bolo i nia madagoaa huogodoo nia daangada e leelee hai baahi ang gi di hagabuulinga dela e dau ginai goe.”

23 Digaula gaa dugu di nadau laangi gi Paul, gei dogologowaahee ne lloomoi i di laangi deelaa gi di gowaa dela e noho iei Paul. Mai luada gaa dae loo gi di boo, mee nogo agoago gi digaula i di hai o Teenua King o God. E hagamada belee haga modongoohia gi digaula di hai o Jesus mai lodo Nnaganoho Moses mo lodo nia Beebaa o nia Soukohp. 24 Hunu gau i digaula gu hagadonu ana helekai, gei hunu gau digi hagadonu. 25 Digaula ga hagatanga hua, gei digi donu nadau mehanga, i muli hua Paul ne helekai di mee e dahi deenei, “E humalia huoloo di hai o di Hagataalunga Dabu dela ne helekai mai soukohp Isaiah gi godou maadua mmaadua namua, 26 boloo,

‘Hana, helekai gi nia daangada aanei:

Goodou ga hagalongo, ga hagalongo,

ge hagalee modongoohia.

Goodou gaa mmada, gaa mmada,

gei e de gidee.*

27 Idimaa, nia daangada aanei la gu haga hamaaloo nadau lodo.

Digaula guu pono nadau dalinga,

gei guu gahu nadau golomada.

Maa nei bolo hagalee hai beenei,

gei nadau golomada le e gidee,

nadau dalinga le e longono,

nadau hagamaanadu gaa donu ang gi ginaadou

ga lloomoi gi di Au,

gei Au ga hagahili digaula.

God ne helekai beenei.’ ”

28 Gei Paul ga helekai hagalawa dana agoago, “Goodou gi iloo bolo nnelekai o di haga mouli a God la gu hagau gi digau tuadimee, gei digaula gu hagalongo!” 29 [Muli hua Paul ne helekai nia mee aanei, digau o Jew gaa hula, ga lagalagamaaloo i nadau mehanga.]

30 Nia ngadau e lua, Paul nogo noho i lodo di hale huihui mee, deelaa di gowaa a mee ne hagamolooloo mai nia daangada ala bolo ginaadou e heetugi gi mee. 31 Gei mee ga agoago di hai o Teenua King o God mo di agoago i di hai o Tagi go Jesus Christ, gei mee e helekai manawa maaloo, ge deai tangada e hai baahi gi mee ai.

* 1.1: Luke 1.1-4

* 1.4: Luke 24.49

* 1.5: Matthew 3.11; Mark 1.8; Luke 3.16; John 1.33

* 1.8: Matthew 28.19; Mark 16.15; Luke 24.47-48

* 1.9: Mark 16.19; Luke 24.50-51

* 1.13: ‘Patriot’: Di hagabuulinga dangada ala e hai baahi hagammuni gi digau Rome

* 1.13: Matthew 10.2-4; Mark 3.16-19; Luke 6.14-16

* 1.18: Matthew 27.3-8

* 1.20: Pisalem 69.25; 109.8

* 1.21-22: Matthew 3.16; Mark 1.9; 16.19; Luke 3.21; 24.51

* 2.1: Leviticus 23.15-21; Deuteronomy 16.9-11

* 2.17: Joel 2.28-32

* 2.23: Matthew 27.35; Mark 15.24; Luke 23.33; John 19.18

* 2.24: Matthew 28.5-6; Mark 16.6; Luke 24.5

* 2.25: Pisalem 16.8-11

* 2.30: Pisalem 132.11; 2-Samuel 7.12-13

* 2.34: Pisalem 110.1

* 2.44: Acts 4.32-35

* 3.13: Exodus 3.15

* 3.14: Matthew 27.15-23; Mark 15.6-14; Luke 23.13-23; John 19.12-15

* 3.22: Deuteronomy 18.15,18

* 3.23: Deuteronomy 18.19

* 3.25: Genesis 22.18

* 4.11: Pisalem 118.22

* 4.24: Exodus 20.11; Nehemiah 9.6; Pisalem 146.6

* 4.25: Pisalem 2.1-2

* 4.27: Matthew 27.1-2; Mark 15.1; Luke 23.1,7-11; John 18.28-29

* 4.32: Acts 2.44-45

* 5.28: Matthew 27.25

* 7.2: Genesis 12.1

* 7.4: Genesis 11.31; 12.4

* 7.5: Genesis 12.7; 13.15; 15.18; 17.8

* 7.6: Genesis 15.13-14

* 7.7: Exodus 3.12

* 7.8: Genesis 17.10-14; 21.2-4; 25.26; 29.31; 35.18

* 7.9: Genesis 37.11; 37.28; 39.2; 39.21

* 7.10: Genesis 41.39-41

* 7.11: Genesis 42.1-2

* 7.13: Genesis 45.1,16

* 7.14: Genesis 45.9-10,17-18; 46.27

* 7.15: Genesis 46.1-7; 49.33

* 7.16: Genesis 23.3-16; 33.19; 50.7-13; Joshua 24.32

* 7.17: Exodus 1.7-8

* 7.19: Exodus 1.10-11,22

* 7.20: Exodus 2.2

* 7.21: Exodus 2.3-10

* 7.23: Exodus 2.11-15

* 7.29: Exodus 18.3-4

* 7.30: Exodus 3.1-10

* 7.35: Exodus 2.14

* 7.36: Exodus 7.5; 14.21; Numbers 14.33

* 7.37: Deuteronomy 18.15,18

* 7.38: Exodus 19.1—20.17; Deuteronomy 5.1-33

* 7.40: Exodus 32.1

* 7.41: Exodus 32.2-6

* 7.42: Amos 5.25-27

* 7.44: Exodus 25.9,40

* 7.45: Joshua 3.14-17

* 7.46: 2-Samuel 7.1-16; 1-Chronicles 17.1-14

* 7.47: 1-Kings 6.1-38; 2-Chronicles 3.1-17

* 7.49: Isaiah 66.1-2

* 7.51: Isaiah 63.10

* 8.3: Acts 22.4-5; 26.9-11

* 8.33: Isaiah 53.7-8

* 9.23: 2-Corinthians 11.32-33

* 9.36: Tadinga di ingoo Dorcas bolo “Di ee”

* 10.34: Deuteronomy 10.17

* 11.16: Acts 1.5

* 11.19: Acts 8.1-4

* 11.28: Acts 21.10

* 12.4: Exodus 12.1-27

* 13.17: Exodus 1.7; 12.51

* 13.18: Numbers 14.34; Deuteronomy 1.31

* 13.19: Deuteronomy 7.1; Joshua 14.1

* 13.20: Gabunga 2.16; 1-Samuel 3.20

* 13.21: 1-Samuel 8.5; 10.21

* 13.22: 1-Samuel 13.14; 16.12; Pisalem 89.20

* 13.24: Mark 1.4; Luke 3.3

* 13.25: Matthew 3.11; Mark 1.7; Luke 3.16; John 1.20,27

* 13.28: Matthew 27.22-23; Mark 15.13-14; Luke 23.21-23; John 19.15

* 13.29: Matthew 27.57-61; Mark 15.42-47; Luke 23.50-56; John 19.38-42

* 13.31: Acts 1.3

* 13.33: Pisalem 2.7

* 13.34: Isaiah 55.3

* 13.35: Pisalem 16.10

* 13.41: Habakkuk 1.5

* 13.47: Isaiah 42.6; 49.6

* 13.51: Matthew 10.14; Mark 6.11; Luke 9.5; 10.11

* 14.15: Exodus 20.11; Pisalem 146.6

* 15.1: Leviticus 12.3

* 15.7: Acts 10.1-43

* 15.8: Acts 2.4; 10.44

* 15.16: Amos 9.11-12

* 15.20: Exodus 34.15-17; Leviticus 17.10-16; 18.6-23

* 15.38: Acts 13.13

* 17.24: 1-Kings 8.27; Isaiah 42.5; Acts 7.48

* 18.18: Numbers 6.18

* 19.4: Matthew 3.11; Mark 1.4,7-8; Luke 3.4,16; John 1.26-27

* 20.7: Di hiahi di ono laangi la go taamada o tahi laangi o di tabu o digau o Jew

* 20.24: 2-Timothy 4.7

* 21.8: Acts 6.5; 8.5

* 21.10: Acts 11.28

* 21.23: Numbers 6.13-21

* 21.25: Acts 15.29

* 21.29: Acts 20.4

* 22.3: Acts 5.34-39

* 22.4: Acts 8.3; 26.9-11

* 22.20: Acts 7.58

* 23.3: Matthew 23.27-28

* 23.5: Exodus 22.28

* 23.6: Acts 26.5; Philippians 3.5

* 23.8: Matthew 22.23; Mark 12.18; Luke 20.27

* 24.17: Acts 21.17-28

* 24.21: Acts 23.6

* 26.5: Acts 23.6; Philippians 3.5

* 26.9: Acts 8.3; 22.4-5

* 26.20: Acts 9.20,28-29

* 26.23: Isaiah 42.6; 49.6; 1-Corinthians 15.20

* 27.9: Di Laangi Haga madammaa nia Huaidu la di laangi koia e hagalabagau i nia laangi haga madagu o digau Israel. Tagi aamua hai mee dabu e hai tigidaumaha, e hui nia huaidu o digau Israel. Daamada di laangi deenei la di madagoaa madangi gaudogi (Leviticus 16).

* 28.11: Dioscurii: Di ingoo deenei dono hadinga boloo, “nia god dogolua” ala go Castor mo Pollux, ala go nia ingoo o nia heduu e lua i di langi.

* 28.19: Acts 25.11

* 28.26: Isaiah 6.9-10

Romans

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

ROMANS

Di Lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Rome

Di haga modongoohia:

Di lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Rome la ne hihi belee hagatogomaalia dono ala hagahidihidi ne bilaan e haga heetugi gi di Nohongo Dabu Rome. Dana bilaan bolo ia e ngalua dalia nia dama a Christ ala i Rome i lodo tama madagoaa bodobodo, ga nomuli gaa hana gi Spain mai di nadau hagamaamaa. Mee ne hihi di beebaa deenei belee haga modongoohia di hagadonu o nia dama a Christ, mo di haga hai hegau di hagadonu gi di mouli o nia dama a Christ. Di beebaa deenei gu haga honu gii dohu dogomaalia gi ana helekai o di Longo Humalia.

I muli taga aloho a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Rome, mee ga hagi anga gi digaula dana hai dalodalo i digaula. Nomuli, gei mee ga hagi aga nia mee llauehe i lodo dana lede boloo: Di Longo Humalia e haga modongoohia di hai a God e hai nia daangada gii donu labelaa i dono baahi, mai i nadau hagadonu, mai taamada gaa tugi gi di hagaodi. (1.17)

Paul e haganoho di hai deenei. Nia daangada huogodoo o Jew mo digau tuadimee e hai gii donu i mua nia hadu mada o God, idimaa, digaula huogodoo la i lala di mogobuna o di huaidu. Nia daangada la gaa donu i baahi o God i di nadau hagadonu Jesus Christ. Ga nomuli, Paul e haga modongoohia di mouli hoou ne hidi mai di nadau buni anga gi Christ. Digau ala gu hagadonu a Christ, gu hai mee gi di aumaalia i baahi o God, ge gu haga dagaloaha gi daha mo di mogobuna o di huaidu mo di made, mai i di Hagataalunga o God. I lodo di mada e 5 gaa hana gi di mada e 8, Paul e helekai di hadinga o nnaganoho a God, mo di mogobuna o di Hagataalunga o God i lodo di mouli o nia dama a Christ. Nomuli, Paul e hagi aga dana hagamamaanadu i di hai o digau o Jew mo digau tuadimee ala e tau ang gi lodo di bilaan a God ang gi henuailala. Gei mee ga haga lawa ana helekai beenei bolo digau o Jew gu haga de iloo a Jesus, deenei di bilaan ni God e hagapuni mai nia daangada huogodoo i lodo dono dumaalia i baahi o Jesus Christ, gei mee e hagadonu bolo digau o Jew ga hagalee haga de langahia Jesus i nia madagoaa huogodoo. Malaa, i di hagaodi, Paul ga helekai di mouli o nia dama a Christ mo nadau hagadau aaloho, gei e helekai labelaa di nadau hai hegau gi God, mo nia hegau nia dama a Christ ang gi nadau guongo, mo nia hegau i nadau mehanga, mo nia heeu nadau mouli humalia mo huaidu. Gei mee ga haga lawa dana lede deenei gi ana helekai aana mono helekai hagaamu a God.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia mo nia mee llauehe (1.1-17)

Nia daangada huogodoo gi manawa i di haga mouli (1.18—3.20)

Di ala hagamouli a God (3.21—4.25)

Di mouli hoou i baahi o Christ (5.1—8.39)

Israel i lodo di haganohonoho a God (9.1—11.36)

Di hai o di mouli o nia dama a Christ (12.1—15.13)

Di hagaodi mo tagaaloho (15.14—16.27)

1

1 Mai baahi o Paul, tangada hai hegau a Jesus Christ, tangada agoago hagau ne hilihili go God belee hagadele dono Longo Humalia.

2 Di Longo Humalia la ne hagababa i mua loo go God mai i ana soukohp i lodo di Beebaa Dabu. 3 Deenei go di Longo Humalia o dana Dama daane go tadau Dagi Jesus Christ: I dono huaidina, Mee tangada di madawaawa o David. 4 I dono mogobuna dabuaahia, dono mouli aga i di made gu haga modongoohia aga bolo Mee go Tama donu a God, e mahi aamua. 5 Mai i Mee, gei God gu dugu mai tumaalia gii hai au tangada agoago hagau ni Mee, bolo gi laha mai nia daangada o nia henua huogodoo gi lodo di mouli hagadonu mo di daudali. 6 Goodou ala e noho i Rome, goodou e dau gi digaula, idimaa, God guu gahi goodou belee hai nia daangada ni Jesus Christ.

7 Malaa, gei au e hihi adu gi goodou huogodoo ala i Rome, God e aloho i goodou ge ne haga gahi goodou belee hai ana daangada donu.

Tadau Damana go God, tadau Dagi go Jesus Christ, gi dugu adu tumaalia mo di noho di aumaalia.

Talodalo danggee

8 Matagidagi, gei au e danggee gi dogu God mai i Jesus Christ, i goodou huogodoo, i di godou hagadonu gu longono humalia i nia madagowaa huogodoo i henuailala. 9 God la di haga modongoohia bolo agu helekai ala e helekai iei au le e donu, di God dela e hai hegau ginai au aga i lodo dogu manawa hagatau i dagu hagadele di Longo Humalia o dana Dama daane. God e iloo bolo au e langahia goodou 10 i lodo agu dalodalo i nia madagoaa huogodoo. Au e dangi gi God gi manawa dumaalia, gi haga haingoohia ina au gii mee dagu heetugi adu gi goodou dolomeenei. 11 Idimaa, au e hiihai huoloo bolo au e hanadu gi godou baahi, gii mee au di gowadu gi goodou di maluagina mai baahi di Hagataalunga, e hagamaaloo aga goodou. 12 Malaa, e hai bolo gidaadou ga hagadau hagamaamaa i tolongo e dahi, dogu hagadonu ga hagamaamaa goodou, ge godou hagadonu ga hagamaamaa au.

13 Ogu duaahina nei, au e hiihai bolo goodou gi iloo bolo i nia madagoaa e logo, gei au ne haga togotogomaalia belee hanadu e heetugi adu, gei di maa di mee i golo e haga deaadee dogu hanadu. Au e hiihai e haga huli hoou nia daangada i godou lodo be dagu hai ne hai gi digau tuadimee ala i golo.* 14 Idimaa, dogu waawa i golo ang gi nia daangada huogodoo, digau ala gu maalama, mo digau ala e noho i lodo di bouli, digau kabemee, mo digau e de kabemee. 15 Deelaa ne hidi iei au ga hiihai mahimahi di hagadele di Longo Humalia adu gi goodou ala e noho i Rome.

Di mogobuna o di Longo Humalia

16 Au e hagadagadagagee huoloo gi di Longo Humalia, idimaa, ma go di mogobuna o God, dela e haga mouli digau huogodoo ala e hagadonu, digau o Jew i mua, mo digau tuadimee labelaa.* 17 Idimaa, di Longo Humalia le e haga modongoohia aga di hai a God e dugu nia daangada gii donu i dono baahi mai i nadau hagadonu, mai taamada gaa tugi gi di hagaodi. Gii hai be di Beebaa Dabu dela e helekai,

“Tangada dela e donu i baahi o God,

le e mouli mai i dono hagadonu!”*

Nia huaidu o nia daangada

18 Di hagawelewele o God e modongoohia mai i di langi, e hai baahi ang gi di hala mo di huaidu o nia daangada. Nia hangahaihai huaidu digaula, la gu duuli di tonu gi deemee di modongoohia aga. 19 God e hagaduadua digaula, idimaa, digaula gu iloo nia mee belee hai ginaadou gi iloo a God, idimaa, God guu lawa di haga modongoohia madammaa gi digaula. 20 Mai taamada di madagoaa God ne hai henuailala, gei nia daangada gu gidee madammaa ono mogobuna mo dono dabuaahia e dee odi. Nia mee aanei le e modongoohia humalia mai i di gili ana mee ala ne hai, malaa, gu deai tumaalia ang gi digaula ai. 21 Digaula e iloo a God, gei digaula hagalee hagalaamua a Mee gii tau gi dono aamua, ge hagalee danggee gi Mee. Digaula guu honu i nia hagabaubau balumee, guu honu i di bouli dongoeho.* 22 Digaula e helekai bolo ginaadou e kabemee, gei digaula e dadaulia. 23 Digaula hagalee daumaha ang gi di God mouli, gei e daumaha ang gi nia ada balu god ono mouli ai, be gi nia ada manu mamaangi, be gi nia ada manu dolodolo, be gi nia manu mouli hongo henua mo lodo tai.*

24 Malaa, God gu diiagi nia daangada dadaulia beenei gii bida heia go nadau haihai gulugulua ala e hiihai ginai, mo nia mee haga langaadia dangada i nadau huaidina. 25 Digaula e huli nia donu a God gii hai nia tilikai. Gei digaula e daumaha mo di hai hegau gi nia mee ne hai go God, ge hagalee daumaha ang gi di God dela ne hai ana mee huogodoo, go Mee dela belee haga hagaamu go nia daangada gaa hana hua beelaa. Amen!

26 Mai i nadau haihai beelaa, God gu diiagi digaula gi heia go nadau haihai haga langaadia. Nia ahina gu hagalee hiihai e hai hoo gi nia daane, e haihai hua di huaidu i nadau mehanga aahina. 27 Nia daane dela gadoo, digaula gu hagalee hiihai gi nia ahina, e hiihai e hai hoo gi nia daane. Digaula guu hai di huaidu haga langaadia i nadau mehanga daane. Di hagaodi gi muli, digaula e kae di hagaduadua dela e tau ang gi nadau haihai hala.

28 Idimaa nia daangada gu hagalee hiihai e hagamamaanadu di tonu a God, gei God gu dugu ang gi ginaadou nia hagabaubau ihala, ga hidi mai digaula gaa hai nia mee hagalee belee hai. 29 Digaula guu honu i nia haihai huaidu huogodoo, hagagailaa, tee aloho, dubua, maanga dangada, daaligi tangada gii made, heheebagi, hagahuaidu digau ala i golo, tamu dangada, 30 mo helekai tilikai e hagahuaidu digau ala i golo. Digaula e de hiihai gi God, e buhi, e hagamuamua, e bida hagalaamua ginaadou, nadau hagabaubau e haga damana aga nadau haihai huaidu. Digaula hagalee hagalongo ang gi nadau damana mo nadau dinana. 31 Digaula nadau modongoohia ai, hagalee daahi nadau hagababa. Digaula hagalee e aloho be e dumaalia gi digau ala i golo. 32 Ma e aha maa digaula gu iloo nia haganoho a God ala e hai boloo, “Nia daangada ala e momouli i lodo di mouli beenei, le e mmade,” digaula e haihai hua nia mee huaidu aanei, gei e donu ginai digau ala i golo ma gaa hai nia mee aanei.

2

Di hagi aga a God

1 Dogu ihoo hagaaloho, goe e hagi aga digau ala i golo? Malaa, e de hilihili be goe koai, tumaalia adu gi di goe ai. Goe e bida haga huaidu goe maa goe ga hagi aga digaula, gei e hai nia mee ala e hai go digaula.* 2 Gidaadou gu iloo bolo God e donu i dana hagi aga nia daangada ala e hai beenei. 3 Gei goe, dogu ihoo hagaaloho, goe e hai nia mee aanei, e hagi aga digau ala i golo! Goe e hagamamaanadu bolo goe gaa tanga laa gi daha mo di hagi aga a God? 4 Holongo goe e hagabalumee dono dumaalia damanaiee, mo dono aloho mo dono manawa hagakono? Goe e modongoohia dono manawa dumaalia, i Mee dela e dagi goe gi huli hoou. 5 Gei do manawa hamaaloo gaa bida haga damanaiee do hagaduadua i di laangi ma ga gila aga di hagawelewele a God mo dana hagi aga dela e donu. 6 Idimaa, God gaa wanga gi tangada nei mo tangada nei di hui dela e tau ang gi ana hegau nogo hai.* 7 Hunu daangada e hai nia mee ala e humalia, ge e halahala di madamada, di aamua, mo di mouli hagalee odi, gei God gaa wanga gi digaula di mouli e dee odi. 8 Hunu daangada e hagagailaa ge e haga balumee di mee dela e donu, bolo gii mee di daudali di mee dela hagalee donu, gei God gaa dugu gi hongo digaula dono manawa daamaha mo dono hagawelewele. 9 Di hagaduadua mo di haga mmaemmae gaa noho i baahi digau huogodoo ala e haihai di huaidu, digau o Jew i mua mo digau tuadimee labelaa. 10 God gaa wanga di madamada, di aamua, mo di aumaalia, gi digau huogodoo ala e haihai di humalia, digau o Jew i mua mo digau tuadimee labelaa. 11 Idimaa, God e hagi aga nia daangada huogodoo gi di hagatau hua e dahi.*

12 Digau tuadimee hagalee hai mee gi Nnaganoho a Moses. Digaula gu ihala, guu nngala, gu hagalee hagi aga go nnaganoho. Digau o Jew e hai mee gi nnaganoho, malaa, digaula gaa hai di huaidu, e hagi aga go nnaganoho. 13 Ma hagalee go di hagalongo hua gi nnaganoho dela e hai nia daangada gii donu i baahi o God, gei mai di nadau hai hegau gi nnaganoho aalaa. 14 Digau tuadimee nadau haganoho ai, gei di nadau haga gila aga nnaganoho mai nadau modongoohia iloo, digaula la go nadau haganoho, ma e aha maa digaula le e hagalee hai mee gi Nnaganoho a Moses. 15 Nia hangaahai digaula e haga modongoohia aga di hagahonu o nnaganoho la guu hihi gi lodo nadau manawa. Di nadau iloo di humalia mo di huaidu e haga modongoohia bolo di mee deenei le e donu, idimaa nadau hagamaanadu e haga huaidu ginaadou hunu madagoaa, gei hunu madagoaa e duuli digaula. 16 Malaa, di Longo Humalia dela e hagadele ko au e hai bolo deenei di hai gaa hai i di laangi deelaa, i di madagoaa a God mai Jesus Christ ga hagi aga nia hagamaanadu hagammuni o digau huogodoo.

Digau o Jew mo Nnaganoho

17 Gei goe? Goe e hai bolo goe tangada o Jew, gei goe e hagadagadagagee gi nnaganoho, gei e bida hagaamu goe i do buni anga gi God. 18 Goe gu iloo di mee a God e hiihai bolo goe gi heia, gei guu kabe mai nnaganoho di hilihili di mee dela e donu. 19 Goe guu donu bolo goe tangada e dagi digau deegida, ge di maalama ni digau ala e noho i lodo di bouli, 20 tangada e aago digau ala e dadaulia, mo tangada agoago ni digau e de kabemee. Goe guu donu bolo i lodo nnaganoho, goe gu hagahonu go di kabemee mo di tonu. 21 Goe e aago digau ala i golo, gei goe e aha dela hagalee aago goe? Goe e agoago boloo, “Hudee gaiaa,” gei goe e gaiaa! 22 Gei goe e helekai boloo, “Hudee hai be di manu,” gei goe e hai be di manu! Goe e de hiihai gi nia balu god, gei goe e gaiaa nia mee i lodo nia hale daumaha! 23 Goe e bida hagaamu goe i nnaganoho a God, gei goe e haga langaadia a God i dau oho ana haganoho. 24 Di Beebaa Dabu e helekai,

“Idimaa go digau o Jew,

digau tuadimee e helekai huaidu i God.”*

25 Maa goe ga haga gila aga nnaganoho, gei do sirkumsais ga dono hadinga i golo. Maa goe ga hagalee haga gila aga nnaganoho, goe e hai gadoo be tangada digi sirkumsais. 26 Maa tangada tuadimee dela digi sirkumsais, ga haga gila aga nnaganoho, malaa, God hagalee gaa dugu tangada deenei be tangada dela gu sirkumsais?! 27 Goodou digau o Jew gaa hai digau e hagahuaidu go digau tuadimee, idimaa, goodou e dagadagahi nnaganoho, ma e aha maa ne hihi adu gi goodou ala gu sirkumsais. Gei digau tuadimee le e haga gila aga nnaganoho, ma e aha maa digaula digi sirkumsais nadau huaidina. 28 Koai tangada donu o Jew gu sirkumsais gii donu? Hagalee go tangada Jew dela ne sirkumsais gi di sirkumsais tuaidina modongoohia. 29 Tangada donu o Jew la tangada o Jew i ono lodo, dono manawa la gu sirkumsais, deenei tegau ni di Hagataalunga o God, hagalee tegau ni nnaganoho. Gei tangada beenei, e kae dono hagaamu mai baahi o God, hagalee mai baahi nia daangada.*

3

1 Malaa digau o Jew le e humalia ang gi ginaadou laa hongo digau tuadimee? Be dono dahidamee i golo go nadau sirkumsais? 2 Uaa, i nia mee huogodoo. Kaedahi, God gu hagadagadagagee gi digau o Jew bolo gi daahia ana helekai. 3 E hai behee, maa hunu gau i digaula ga hagalee manawa dahi, deenei le e hai bolo God ga hagalee manawa dahi? 4 Gei deeai! God le e donu, ma e aha maa digau dogologo e helekai tilikai. Di Beebaa Dabu e helekai boloo,

“Oo donu gi modongoohia mai i au helekai.

Goe gi aali i dau gabunga.”*

5 Malaa e hai behee? Maa tadau haihai hala le e haga modongoohia aga di tonu o God, gidaadou le e mee di helekai boloo, “God le e hai gee i dana hagaduadua gidaadou”? (Deenei di heeu belee heeu.) 6 Gei deeai! Maa God le e hala, Mee e deemee di hagi aga henuailala!

7 Maa dogu hai kai tilikai le e haga maaloo aga di madamada o God gi gidee humalia, malaa au e aha dela e hagahuaidu be tangada huaidu? 8 Malaa, gidaadou de ga helekai boloo, “Gidaadou gi heia di huaidu, gei di humalia ga gila aga”? Malaa e donu, hunu gau i golo e hagahuaidu dogu ingoo i nadau helekai bolo au e agoago beelaa. Digaula ga hagahalaua, gii tau anga.

Tangada e donu ai

9 E hai behee go gidaadou digau o Jew, gidaadou e mada humalia i digau tuadimee? Hagalee hai beelaa! Au gu haga modongoohia bolo digau o Jew mo digau tuadimee le e hai hua be di mee e dahi i lala di mogobuna o di huaidu. 10 Di Beebaa Dabu e helekai,

“Tangada e donu ai,*

11 Hagalee tangada e iloo ai,

be e daumaha gi God ai.

12 Nia daangada huogodoo guu huli gi daha mo God.

Digau huogodoo gu ihala.

Deai tangada e hai nia mee donu ai.

13 Nia ngudu digaula e hai be nia daalunga ala gu maahuge.

Nia helekai tilikai e lloomoi i nia holole digaula,

nia lee lagalagamaaloo e hai be nia poisin o nia gihaa,

e lloomoi i nadau malau ngudu.*

14 Gei nadau ngudu le e honu i di haga halauwa mmala.*

15 Digaula e limalima di haga mmaemmae

mo di dadaaligi nia daangada gii mmade.*

16 Digaula e oho mo di hagahuaidu

nia gowaa huogodoo ala e hula ginai.

17 Digaula e de iloo di ala o di aumaalia.

18 Digaula e de iloo di haga madagudia a God.”*

19 Malaa, gidaadou gu iloo bolo di haga honu o nnaganoho la anga hua gi digau ala e noho i lala nnaganoho bolo gi deemee nia daangada di helekai hagaanga, ge gi gaamai henuailala hagatau gi lala di hagi aga a God. 20 Idimaa, tangada e mee di donu i baahi o God ai, mai i dana haga gila aga nnaganoho. Nnaganoho le hai gidaadou gi iloo bolo gidaadou digau gu ihala.*

God e hai nia daangada gii donu i dono baahi

21 Gei dolomeenei God gu haga modongoohia dana ala e hai nia daangada gii donu i dono baahi, ge hagalee mai nnaganoho. Nnaganoho Moses mo nia Beebaa o nia Soukohp le e haga modongoohia hua di maa. 22 God e hai nia daangada gii donu i dono baahi mai i di nadau hagadonu a Jesus Christ. God e hai di mee deenei ang gi digau huogodoo ala e hagadonu a Christ, idimaa, nia hai geegee dangada ai.* 23 Nia daangada huogodoo la guu hai di huaidu, gei digaula huogodoo gu mogowaa loo, gu hagalee tau anga gi di hagamouli a God. 24 Mai tumaalia dehuia o God, digaula huogodoo guu donu i baahi o God mai i Jesus Christ ne hagamehede digaula. 25-26 God guu wanga a Mee bolo mai dono made kisakis, Mee guu hai di ala e wwede ai nia hala o nia daangada mai i nadau hagadonu a Mee. God ne hai di mee deenei belee haga modongoohia bolo ma ko Ia dela e donu. I mua, gei Mee nogo hagakono, nogo haga de iloo nia huaidu o nia daangada, gei dolomeenei, Mee e haga dina loo nia huaidu o nia daangada belee haga gila ono donu. Mai i di mee deenei, God e haga modongoohia bolo ma ko Ia dela e donu, gei e hai nia daangada huogodoo ala e hagadonu a Jesus gii donu i dono baahi.

27 Malaa, ma di aha dela e mee di hagaamu go gidaadou? Di mee ai! Ge tadinga di maa le e hai bolo aha? Go tadau haga gila aga nnaganoho? Deeai, ma go tadau hagadonu! 28 Idimaa, gidaadou gu iloo bolo tangada la ne donu i baahi o God mai i di hagadonu la hua, ge hagalee mai i dono haga gila aga nnaganoho. 29 God la di God hua ni digau o Jew? Mee hagalee di God ni digau tuadimee labelaa? Uaa, Mee di God ni digau tuadimee labelaa. 30 God le e dahi hua. Mee e hai digau o Jew mo digau tuadimee gii donu i dono baahi mai i nadau hagadonu.* 31 Malaa, deenei le hai bolo mai di hagadonu deenei, gidaadou gi kilia gi daha nia haganoho? Deeai, gidaadou hagalee kili gi daha nnaganoho, gidaadou e daahi nia maa.

4

Hagatau gi Abraham

1 Gei gidaadou ga helekai bolo aha i Abraham, tamana o tadau hagadili? Ma di aha ne iloo a mee? 2 Maa mee ne donu i baahi o God i ana mee ala ne hai, gei mee gu hagaamu eia i ana mee ala ne hai, malaa hagalee i mua o God. 3 Di Beebaa Dabu e helekai,

“Abraham ne hagadonu a God,

gei God guu hai a mee gii donu i dono baahi

mai i dono hagadonu.”*

4 Tangada ngalua e kae dono hui, gei di hui o maa la hagalee di wanga dehuia, di hui ne ngalua ginai. 5 Tangada dela hagalee hagadagadagagee gi dono ngalua, gei e hagadagadagagee hua gi dono hagadonu a God dela e haga donu nia daangada ala gu hai hala, deelaa tangada gaa hila ginai a God, gaa donu i dono baahi. 6 Deenei tadinga di haga modongoohia nnelekai a David ne helekai i di maluagina o tangada a God dela e hai bolo e donu i dono baahi, i daha mo dono ngalua,

7 “E maluagina go digau

ala guu kae tumaalia o nadau ihala i baahi o God,

go digau ala gu maahede nadau huaidu!*

8 E maluagina go tangada

dela hagalee daahi ono hala go Dimaadua!”

9 Malaa, di maluagina deenei dela e helekai ai David, la anga hua gi digau ala gu sirkumsais? Deeai, anga labelaa gi digau digi sirkumsais. Idimaa, gimaadou guu dau nia helekai di Beebaa Dabu e helekai,

“Abraham ne hagadonu a God,

gei God guu hai a mee gii donu i dono baahi

mai i dono hagadonu.”

10 Ana hee ne hai ai di mee deenei? I mua Abraham ne sirkumsais, be i muli? I mua, hagalee i muli! 11 Mee ne sirkumsais nomuli, gei dono sirkumsais ne hai dahi ada haga modongoohia bolo idimaa go dono hagadonu, God guu hai a mee gii donu, i mua dono kae di sirkumsais. Deelaa laa, Abraham guu hai tamana ni digau huogodoo ala e hagadonu a God, mo digau ala guu hai go Mee gii donu, ma e aha maa digaula digi sirkumsais.* 12 Gei mee guu hai labelaa tamana ni digau ala gu sirkumsais, ana dama gu mouli i di mouli hagadonu dela nogo mouli ai tadau damana Abraham i mua dono sirkumsais.

Nia daangada e kae di hagababa a God mai di hagadonu

13 God ne hagababa gi Abraham mo dono hagadili bolo Abraham ga hai mee gi henuailala. Dana hagababa ne hai idimaa Abraham dela ne hagadonu, ge guu donu i baahi o God. Mee hagalee ne hai dana hagababa idimaa Abraham ne haga gila nnaganoho.* 14 Maa di hagababa a God la anga hua gi digau ala e haga gila aga nnaganoho, malaa di hagadonu o tangada la dono hadinga ai, gei di hagababa a God le e balumee hua.* 15 Nnaganoho e gaamai di hagawelewele o God, gei di gowaa ono haganoho ai, tee hagalongo gi nnaganoho le hagalee.

16 Di hagababa ne hagamau mai i di hagadonu, belee hai di hagababa gii hai di wanga dehuia a God dela e hagadagadagagee ginai nia hagadili huogodoo o Abraham, hagalee anga hua gi digau ala e haga gila aga nnaganoho, ge anga labelaa gi digau ala e hagadonu be Abraham. Idimaa, Abraham la tamana ni gidaadou huogodoo.* 17 Di Beebaa Dabu gu helekai,

“Au ne dugu goe

e hai tamana o nia henua e logo.”

Malaa, di hagababa le humalia i mua nnadumada o God dela e hagadonu go Abraham, di God e haga mouli digau mmade, e helekai hua gei nia mee ala nogo hagalee, ga i golo. 18 Abraham tangada hagadonu gei dono hagadagadagagee i golo, ma e aha dono hagadagadagagee la ono hadinga ai, gei mee guu hai tamana o nia henua e logo. Di Beebaa Dabu e helekai,

“Do hagadili ga dogologowaahee

be nia heduu.”*

19 Ono ngadau gu hoohoo gaa lau, gei di hagadonu o maa e maaloo hua igolo i lodo dono hagamamaanadu i dono huaidina dela gu bagege, mo di hagamamaanadu Sarah dela hagalee huwa.* 20 Di hagadonu o maa digi diagia a mee, gei mee digi manawa lua gi di hagababa a God. Di hagadonu o maa e haga honu a mee gii mahi, gei mee e haga hagaamu a God. 21 Gei mee e donu ang gi deia bolo God e hai loo gi haga gila aga dana hagababa dela ne hai. 22 Deelaa di mee a God ne helekai ai bolo Abraham ne donu mai i dono hagadonu. 23 Telekai bolo mee guu hai tangada e donu, la hagalee ne hihi hua ang gi mee modogoia, 24 ne hihi labelaa mai gi gidaadou ala guu hai digau e donu, go digau ala e hagadonu a Mee dela ne haga mouli aga a Jesus tadau Dagi mai i dono made. 25 God gu dugu ang gi Jesus gii made mai i tadau huaidu, gaa lawa ga haga mouli aga a Mee belee hai gidaadou gii donu i dono baahi.*

5

Guu donu i baahi o God

1 Gidaadou ala guu donu i baahi o God mai i tadau hagadonu, gidaadou guu noho i di aumaalia i baahi o God mai i tadau Dagi go Jesus Christ. 2 Mee ne laha mai gidaadou i tadau hagadonu gi lodo tumaalia o God dela e mouli ai gidaadou. Malaa, gidaadou gi tenetene i lodo tadau hagadagadagagee idimaa gidaadou ga hai mee gi di madamada o God! 3 Gidaadou gi tenetene labelaa i lodo tadau madagoaa haingadaa, idimaa, gidaadou e iloo bolo di haingadaa e hai gidaadou gii tuu maaloo, 4 gei di tuu maaloo la di mee a God dela e hila mai ai gi gidaadou, gei dono hila mai le e hidi ai tadau hagadagadagagee. 5 Gei di hagadagadagagee deenei hagalee hai gidaadou gi manawa gee, idimaa, God ne hagahonu dono aloho gi lodo tadau manawa mai i di Hagataalunga Dabu dela ne gaamai gi gidaadou.

6 Idimaa, i lodo tadau madagoaa nogo tadau hagamaamaa ai, Christ guu made gi digau huaidu, i di madagoaa ne haga noho go God. 7 Di mee e haingadaa dono hai, maa tangada gaa made gi tangada dela e donu. Holongo, tangada i golo e hiihai e made gi tangada humalia. 8 Gei God gu haga modongoohia dono aloho damanaiee i gidaadou, idimaa, i di madagoaa gidaadou nogo noho i lodo di huaidu, gei Christ guu made i tadau lohongo! 9 Malaa, gidaadou la guu hai digau e donu i baahi o God dolomeenei mai i nia dodo o Christ, deenei laa, Mee ga haga dagaloaha gidaadou labelaa gi daha mo di hagawelewele o God! 10 Gidaadou nogo hai nia hagadaumee ni God i mua, gei dolomeenei gei gidaadou guu hai nia hoo hagaaloho ni Mee mai i di made o dana Dama daane. Dolomeenei gidaadou guu hai nia hoo hagaaloho ni God, ga hagamouli hogi i di mouli o Jesus Christ! 11 Gei hagalee bolo deenei hua: gidaadou gu tenetene gi nia mee a God ne hai mai i tadau Dagi go Jesus Christ, i Mee dela ne hai gidaadou gii hai nia hoo hagaaloho ni God!

Adam mo Christ

12 Di huaidu ne hanimoi gi henuailala mai i tangada e dahi, ono hala gu gaamai di made. Di hagaodi gi muli, di made guu tale ang gi digau huogodoo, idimaa, nia daangada huogodoo la gu ihala.* 13 Di huaidu nogo i henuailala i mua nnaganoho ne gaamai. I nia gowaa ono haganoho ai, di huaidu digi tale gi tangada. 14 Mai di madagoaa Adam gaa tugi gi di madagoaa Moses, di made nogo dagi nia daangada huogodoo, dalia digau ala digi hai di huaidu a Adam ne hai i dono de hagalongo gi nnelekai a God.

Adam la di haga modongoohia o tangada dela ga hanimoi maalia. 15 Gei meemaa dogolua la hagalee hai be di mee e dahi, idimaa, tumaalia o God la hagalee hai be di huaidu o Adam. Gei e donu bolo digau dogologo guu mmade mai i di huaidu o tangada e dahi. Gei tumaalia dehuia o God le koia damanaiee huoloo, dono wanga dehuia e damanaiee gi nia daangada dogologo mai i tumaalia o tangada e dahi, go Jesus Christ. 16 E hai geegee huoloo i mehanga tumaalia o God mo di huaidu a tangada e dahi ne hai. I muli di huaidu e dahi ne hai, gei di hagi aga gu gila aga, dela e helekai boloo, “Gu ihala.” Gei i muli nia hala ne logowaahee, gei tumaalia dehuia ga gila aga labelaa, e helekai boloo, “Hagalee e hala!” 17 E donu bolo di huaidu o tangada e dahi ne hidi ai di made ga daamada gaa dagi. Gei e damanaiee go di hai o tangada dela i golo ne hai, deenei go Jesus Christ: Nia daangada huogodoo ala ne kae tumaalia damanaiee, guu donu i dono baahi, gaa dagi i lodo di mouli mai i baahi o Christ.

18 Malaa, di huaidu e dahi dela ne hagahuaidu nia daangada huogodoo, i di ala la hua, di haihai donu e dahi ga haga mehede nia daangada huogodoo, gaa wanga gi digaula di mouli. 19 Tee hagalongo o tangada e dahi ne hai nia daangada huogodoo gii hala, gadoo be di hagalongo o tangada e dahi gaa hai nia daangada dogologo gii donu i baahi o God.

20 Nnaganoho ne hai belee haga damana nia haihai huaidu. Di madagoaa di huaidu ga damana mai, gei tumaalia o God la koia ga damana gi nonua. 21 Di huaidu e dagi nia daangada gi di made, dela gadoo be tumaalia dehuia o God dela e dagi nia daangada mai i di tonu, e dagi gi lodo di mouli dee odi mai i Jesus Christ, go tadau Dagi.

6

Made gi di huaidu, mouli i baahi o Christ

1 Malaa, gidaadou la ga helekai bolo aha? Gidaadou gii noho hua i lodo tadau huaidu, gei tumaalia o God la ga damana mai? 2 Deeai! Gidaadou ne mmade gi daha mo di huaidu, malaa gidaadou e noho i lodo di huaidu behee? 3 E donu goodou gu iloo bolo di madagoaa gidaadou ne babdais buni anga gi Jesus Christ, gidaadou ne babdais buni anga gi lodo dono made. 4 Malaa, mai i tadau babdais, gei gidaadou gu buni anga gi dono made mo dono danu. Christ ne mouli aga mai i dono made i di madamada mo nia mahi o dono Damana, bolo gii noho gidaadou labelaa i lodo di mouli hoou.*

5 Idimaa gidaadou ala gu buni anga gi Mee i dono made, gidaadou guu buni labelaa gi Mee i dono mouli aga. 6 Gidaadou gu modongoohia bolo tadau mouli namua la guu mmade dalia a Jesus Christ i dono made i di loobuu belee daaligi gi daha di mogobuna huaidu i tadau baahi, gei gidaadou gu hagalee hai nia hege ni di huaidu. 7 Idimaa, di madagoaa tangada ma gaa made, geia gu dagaloaha gi daha mo di mogobuna o di huaidu. 8 Maa gidaadou ne madalia a Christ i dono made, gidaadou e hagadonu bolo gidaadou ga mouli aga labelaa dalia a Mee. 9 Gidaadou gu modongoohia bolo Christ gu haga mouli aga mai i di made, gei Mee hagalee made labelaa. Mee hagalee noho i lala nia mogobuna o di made. 10 Idimaa Mee ne made, di huaidu gu ono mogobuna i hongo o Mee ai, gei dolomeenei Mee e mouli dono mouli buni anga gi God. 11 Malaa dela di godou hagamaanadu bolo goodou digau e mmade i baahi di mouli huaidu, gei e mouli i baahi di mouli o God mai i Jesus Christ.

12 Gei goodou hudee dugu anga di huaidu gi dagia godou huaidina, gi de daudali nia hiihai huaidu o godou huaidina. 13 Goodou hudee dugu anga gi nia manga o godou huaidina gii hai di huaidu. Goodou wanga ina goodou gi God, be nia daangada ala ne mouli aga i di made ang gi di mouli, gei wanga ina godou huaidina hagatau gi hai hegau gi di tonu o God. 14 Di huaidu gi hudee dagi ina goodou, idimaa goodou hagalee e mouli i lala nnaganoho, goodou e mouli i lala tumaalia o God.

Nia hege ni di tonu

15 Gei gidaadou la ga helekai bolo aha? Gidaadou gaa hai nia huaidu, idimaa, gidaadou hagalee noho i lala nnaganoho, gei e noho i lala tumaalia o God? Deeai! 16 Goodou gu iloo bolo maa goodou ga hai hege ge hagalongo gi dahi dangada, goodou guu hai nia hege ni tangada dela e hagalongo ginai goodou. Goodou ma gaa hai nia hege ni di huaidu, goodou gaa hai digau e mmade. Gei goodou ma gaa hai nia hege ni di tonu, goodou gaa donu i baahi o God. 17 Gi danggee gi God, idimaa, i mua gei goodou nogo hai nia hege ni di huaidu, gei dolomeenei goodou guu hai digau e hagalongo i lodo godou manawa hagatau ang gi di tonu dela gu gidee goodou i lodo nia agoago ala ne kae go goodou. 18 Goodou gu haga maahede gi daha mo di huaidu, guu hai nia hege ni di tonu. 19 (Au e hai hegau gi nia bida helekai haingoohia, idimaa, goodou e paagege godou huaidina.) I mua, gei goodou ne wanga goodou gii hai nia hege ni di mouli gulugulua mo di huaidu, mo di haga gila aga di manawa huaidu. Gei dolomeenei goodou wanga ina goodou gii hai nia hege ni di tonu gii gila di mouli dabuaahia.

20 I lodo di godou madagoaa nogo hai hege gi di huaidu, goodou nogo maahede gi daha mo di tonu. 21 Ma di humalia aha dela ne gila adu gi goodou i di godou haihai nia mee ala e langaadia ai goodou dolomeenei? Di hagaodi gi muli o nia mee aanei, la go di made! 22 Gei dolomeenei, gei goodou gu haga maahede gi daha mo di huaidu, guu hai nia hege ni God, gei di mee dela e kae go goodou la di mouli dela e hagadabu ang gi God, mo di hagaodi gi muli la di mouli dee odi. 23 Idimaa, di hui o di huaidu la go di made, gei di wanga dehuia a God la go di mouli e dee odi, dela i baahi o Jesus Christ, go tadau Dagi.

7

Di ala hagatautau o taga hai lodo

1 Ogu duaahina nei, goodou gu iloo agu mee ala ga helekai ai, idimaa, goodou gu iloo di hai o nia haganoho. Nnaganoho le e dagi hua nia daangada i di madagoaa dela e mouli ai digaula. 2 Deenei dono ala: Di ahina hai lodo e noho i lala taganoho hagamau gi dono lodo i di waalooloo o dono lodo e mouli ai. Maa dono lodo gaa made, gei mee gu mehede gi daha mo taganoho hagamau deelaa. 3 Malaa, mee gaa lodo gi tuai daane, gei di lodo o maa le e mouli hua igolo, gei mee e haga ingoo bolo di ahina mouli hai be di manu. Maa di lodo o maa la guu made, gei mee gu mehede, hagalee haga ingoo bolo di ahina mouli be di manu maa mee ga hai lodo gi tuai daane labelaa.

4 Ogu duaahina nei, deelaa di hai i godou baahi: I di hai o Nnaganoho Moses, goodou guu mmade labelaa, idimaa, goodou gu hagadaubuni ang gi tuaidina o Christ. Gei dolomeenei, goodou guu hai nia dama ni Mee dela ne haga mouli aga i di made, dela e hai gidaadou gii hai nnegau a God. 5 Tadau madagoaa nogo mouli i tadau manawa, gei nia hiihai huaidu ala nogo hagangalungalua go nnaganoho i lodo tadau huaidina, la ne hai gidaadou gii hai nnegau o di made. 6 Gei dolomeenei, gidaadou gu maahede gi daha mo nnaganoho, idimaa, gidaadou guu mmade gi nnaganoho dela nogo daahi gidaadou be digau galabudi, gei gidaadou gu hagalee hai hegau gi nnaganoho namua ala ne hihi, gei gu hai hegau hua gi di ala hoou o di Hagataalunga Dabu.

Nnaganoho mo di huaidu

7 Gidaadou ga helekai bolo aha, ma go nnaganoho ala e huaidu? Deeai! Nnaganoho ala ne hai au gi iloo di hai o di huaidu. Maa taganoho digi helekai boloo, “Hudee hagagailaa,” gei au e de iloo di hagagailaa.* 8 Malaa, di huaidu dela ne hagangalua aga nia hagadilinga maanadu dumaanga i ogu lodo mai i taganoho. Gei di maa bolo nnaganoho ai, di huaidu la dono hadinga ai. 9 Au nogo mouli gi di mouli i daha mo nnaganoho. Di madagoaa taganoho ne gila aga, gei di huaidu gu gila aga labelaa, 10 gei au guu hai tangada e made. Malaa, taganoho dela belee hai au gi mouli, la ne hai au gii made. 11 Di huaidu ne gidee dono madagoaa humalia mai i taganoho, gu halahalau au, gu daaligi au gii made.*

12 Malaa, nnaganoho le e dabu, nia helekai o nnaganoho le e dabu, e donu ge e humalia. 13 E hai behee? Di mee deenei le e haga modongoohia bolo di mee humalia la guu hai au gii made? Deeai! Di huaidu dela ne hidi ai di maa. Di huaidu ne hai au gii hai tangada e made, i dana haga hai hegau di mee humalia bolo gi modongoohia aga di huaidu. Idimaa, nia helekai o nnaganoho gu haga modongoohia bolo di huaidu la di huaidu damanaiee.

Di hai baahi i lodo nia daangada

14 Gidaadou gu iloo bolo nnaganoho la mai baahi o God, gei au tangada dangada, guu hui be di hege ang gi di huaidu. 15 Au e de iloo agu mee ala e hai, idimaa, au hagalee hai nia mee ala e hiihai ginai au, gei au e hai hua go nia mee ala e de hiihai ginai au.* 16 Idimaa au e hai di mee dela e de hiihai ginai au, le e haga modongoohia bolo au e donu hua bolo nnaganoho le e donu. 17 Hagalee ko au deenei dela e hai di maa, go di huaidu dela i ogu lodo. 18 Au e iloo bolo di haihai humalia la hagalee i lodo dogu huaidina dangada. Idimaa, dogu hiihai e hai di mee humalia la i ogu lodo, gei di maa e deemee di hai ko au. 19 Au hagalee hai di mee humalia belee hai, gei au e hai di mee huaidu, go di mee dela e de hiihai ginai au le e hai koau. 20 Maa au gaa hai di mee dela e de hiihai ginai au belee hai, malaa, hagalee ko au dela ne hai di maa, di huaidu dela i ogu lodo ne hai di maa.

21 Malaa, au gu gidee bolo taga noho deenei le e ngalua: Dogu madagoaa dela e hiihai belee hai di humalia, gei di maa go di huaidu hua dela ne hilihili aga ko au. 22 Ogu lodo e tenetene gi nnaganoho a God, 23 gei au gu gidee tuai haganoho dela e ngalua i lodo dogu huaidina, go taganoho dela e hai baahi gi taganoho dela e donu ginai agu hagamamaanadu, gei au gu galabudi go taganoho o di huaidu dela e ngalua i dogu huaidina. 24 Au tangada hua e lodo huaidu! Ma koai dela ga haga dagaloaha au gi daha mo tuaidina deenei, dela e dagi au gi lodo di made? 25 Di mee bolo mee ang gi God dela e haga gila aga di mee deenei, mai baahi tadau Dagi go Jesus Christ!

Malaa deenei dagu hai: Au e hai hegau gi nnaganoho God i lodo agu hagamamaanadu, gei dogu huaidina dangada e hai hegau gi taganoho o di huaidu.

8

Di mouli i di Hagataalunga Dabu

1 Digau ala e mouli buni anga gi Jesus Christ la hagalee halauwa, 2 idimaa, taganoho o di Hagataalunga Dabu dela e haga mouli gidaadou i tadau buni anga gi Jesus Christ, gu hagamehede au gi daha mo taganoho o di huaidu mo di made. 3 Di mee Nnaganoho Moses ne deemee di hai idimaa tuaidina dangada le e bagege, gei God guu hai di maa. Mee gu hunahuna di huaidu i baahi tuaidina dangada i dana hagau mai dana Dama donu gii hai tuaidina dangada huaidu belee hagamadammaa di huaidu. 4 God ne hai di mee deenei belee haga gila aga nia helekai donu o nnaganoho i tadau baahi ala e mouli i di Hagataalunga, hagalee mouli i di hiihai dangada. 5 Digau ala e mouli i nadau hiihai, nadau hagamamaanadu e dagi go nadau hiihai o naadou. Digau ala e mouli i di Hagataalunga, digaula e dagi go di hiihai o di Hagataalunga Dabu. 6 Di hagaodi gi muli o digau ala e dagi go nadau manawa hiihai, la go di made. Di hagaodi gi muli o digau ala e dagi go di Hagataalunga, la go di mouli mo di aumaalia. 7 Tangada dela e dagi go dono manawa hiihai oono, guu hai di hagadaumee ni God, idimaa, mee hagalee haga gila aga nnaganoho a God, gei e donu, mee e deemee di haga gila aga nia maa. 8 Digau ala e dagi go nadau manawa hiihai o naadou, le e deemee di haga tenetene a God.

9 Goodou hagalee dagi go godou manawa hiihai, gei goodou e dagi go di Hagataalunga, maa e donu bolo di Hagataalunga o God le e noho i godou lodo. Maa di Hagataalunga o Christ ga hagalee i baahi tangada, gei mee hagalee di tama ni Christ. 10 Maa Christ e noho i godou lodo, gei di Hagataalunga Dabu la guu hai di godou mouli,* idimaa, goodou guu donu i baahi o God, ma e aha maa godou huaidina le e mmade i di huaidu. 11 Idimaa, maa di Hagataalunga o God dela ne haga mouli aga a Christ mai i dono made, le e noho i godou lodo, malaa Mee dela ne haga mouli aga a Christ mai i dono made, la ga gowadu labelaa di mouli gi godou huaidina dangada dangada, mai i dono Hagataalunga dela i godou lodo.*

12 Gei deelaa laa, ogu duaahina nei, tadau hegau i golo belee hai, hagalee belee mouli i di mouli o tadau hiihai. 13 Maa goodou e mouli i godou manawa hiihai, gei goodou gaa mmade. Maa goodou ga mouli i di Hagataalunga Dabu, goodou e haga mmade gi daha godou haihai hala, gaa hai digau e mouli. 14 Idimaa, digau ala e dagi go di Hagataalunga o God, la nia dama ni God. 15 Di Hagataalunga dela ne gowadu go God gi goodou, e hagalee haga hai hege goodou, gei hagalee hai goodou gi mmaadagu, gei e hai goodou gii hai nia dama ni God mai di mahi o di Hagataalunga dela e hai gidaadou gi tangi ang gi God, boloo, “Tamana, dogu Damana!”* 16 Di Hagataalunga o God e haga puni anga gi tadau hagataalunga e haga modongoohia bolo gidaadou nia dama ni God. 17 Idimaa gidaadou guu hai nia dama ni Mee, gei gidaadou ga hai mee gi nia mee a Maa nogo benebene ang gi ana dama, gei gidaadou ga madalia a Christ e hai mee labelaa gi di maluagina a God dela ne benebene ang gi Christ. Idimaa, maa gidaadou ga madalia a Christ e hagaduadua, gei gidaadou ga hai mee labelaa gi dono madamada.

Di madamada dagidilaangi

18 Au e hagamaanadu bolo di hagaduadua dela e tale mai gi gidaadou dolomeenei, la hagalee tau gi di madamada dela ga gila mai gi gidaadou. 19 Nia mee huogodoo ala ne hai go God le e talitali nia dama a God gi kila aga. 20 Nia mee huogodoo ala ne hai go God guu mee hua di maa gi daha, gu deai ono hadinga ai, hagalee mai nadau hiihai, gei mai di hiihai o God bolo ma e hai beelaa, i di hagadagadagagee* 21 bolo dahi laangi hua, nia mee ne hai go God ga dagaloaha gi daha mo di mouli hege ang gi di made, ga madalia nia dama a God i lodo nadau dagaloaha madamada. 22 Gidaadou gu iloo bolo nia mee ne hai go God le e mmaemmae gaa dae mai gi dangi nei gadoo be di mmae o di ahina ma ga haanau. 23 Ma hagalee go nia mee ala ne hai e mmaemmae hua, gei gidaadou labelaa ala ne kae di Hagataalunga Dabu matagidagi i tumaalia i baahi o God, e mmaemmae labelaa tadau lodo i tadau talitali di madagoaa a God ma gaa hai gidaadou nia dama ni aana ge e haga dagaloaha tadau huaidina hagatau.* 24 Ma go tadau hagadagadagagee dela ne haga mouli ai gidaadou. Maa gidaadou e gidee tadau mee ala e hagadagadagagee ginai, gei tadau hagadagadagagee la hagalee di hagadagadagagee e donu. Idimaa, deai tangada e hagadagadagagee gi di mee dela e gidee ia ai! 25 Maa gidaadou ga hagadagadagagee gi nia mee ala e de gidee, gei gidaadou e talitali ge hagakono di manawa.

26 I di ala la hua, di Hagataalunga Dabu e hanimoi e hagamaamaa gidaadou i lodo tadau paagege. Idimaa, gidaadou e de iloo di hai dalodalo, gei di Hagataalunga e dalodalo i gidaadou ang gi God i nia lee ala e deemee di haga modongoohia go nnelekai. 27 Gei God dela e gidee i lodo di manawa tangada, le e iloo di hagamaanadu o di Hagataalunga, idimaa, di Hagataalunga Dabu e dalodalo ang gi God i gidaadou i dono hiihai.

28 Gidaadou gu iloo bolo God gaa hai nia mee huogodoo gii kila humalia ang gi digau ala e aloho i de Ia, go digau ala ne gahi go Mee gii hai be dono manawa. 29 Digau ala ne hilihili go God, guu hili gi daha go Mee gii hai be dana Dama go Christ, bolo gii hai dana Dama di ulumadua o nia duaahina dogologo. 30 Gei God gaa gahi digau ala ne hili gi daha, gaa hai digaula gii donu i dono baahi, gaa hai digaula gi hai mee gi dono madamada.

Di aloho o God i lodo Jesus Christ

31 Gidaadou ga helekai bolo aha gi nia mee aanei? Maa God e madalia gidaadou, koai e mee di hai baahi mai gi gidaadou? 32 God digi duulia dana Dama go Jesus Christ gi daha, Mee ne dumaalia mai a Mee gi gidaadou huogodoo belee hai ai tigidaumaha! Malaa e hai behee, Mee hagalee ga gaamai dehuia gi gidaadou nia mee huogodoo labelaa? 33 Koai dela e haga hala nia daangada a God ne hilihili? God guu lawa di helekai bolo digaula gu hagalee hala! 34 Malaa, koai dela ga hagahuaidu digaula? Hagalee go Jesus Christ dela ne made gei e donu ga mouli aga, gaa noho i di baahi gau donu o God, e dalodalo ang gi God i gidaadou. 35 Gei di maa koai dela e mee di wwae gidaadou gi daha mo di aloho o Christ? Hagalee go di hagamada, di haingadaa, tadaaligi, di hiigai, di hagaloale, di mee haga lliga, be go di made! 36 Idimaa, di Beebaa Dabu e helekai,

“Idimaa Kooe, dela gaa noho ai gimaadou

i lodo di haingadaa o di made

i lodo nia madagoaa huogodoo.

Gimaadou e hai gadoo be nia siibi

ala ga daaligi gii mmade.”*

37 Gei deeai, i lodo nia mee huogodoo aanei, gidaadou guu dohu i di aali, mai dono aloho i gidaadou! 38 Au e hagadagadagagee bolo ma deai di mee e mee di wwae gidaadou gi daha mo di aloho o God ai: Hagalee go di made be go di mouli, hagalee go digau di langi be go nia dagi o di langi be go nia mogobuna o di langi, hagalee go di madagoaa dolomeenei be go di madagoaa maalia, 39 hagalee go bahi i nua henuailala be go bahi i lala o henuailala. Deai di mee i lodo ana mee ala ne hai e mee di wwae gidaadou gi daha mo di aloho o God ai, go di aloho dela ne hai mee ginai gidaadou mai tadau Dagi go Jesus Christ.

9

God mo ana daangada

1 Au e helekai i di tonu, au di tama ni Christ, au hagalee helekai tilikai. Dogu modongoohia di tonu dela e dagi go di Hagataalunga Dabu e haga modongoohia mai labelaa bolo au hagalee helekai tilikai, 2 i dogu helekai bolo dogu manawa gee la gu damanaiee, gei di mmae o dogu manawa e dee odi 3 ang gi agu daangada donu, gi ogu goneiga donu, mo ogu dodo. Dogu hiihai bolo God ne belee haga halauwa hua au, gi daawa au gi daha mo Christ e haga humalia ogu duaahina ala go ogu gau donu. 4 Digaula la nia daangada ni God. Mee ne hai digaula gii hai ana dama, ga hagi anga gi digaula dono madamada, gaa hai dana boloagi gi digaula, gaa wanga gi digaula nnaganoho. Digaula gu daumaha donu, ge digaula guu kae nia hagababa a God.* 5 Digaula la nia hagadili ni madau maadua mmaadua. Christ dono huaidina dangada e dau ang gi nadau hagadili. Gi haga hagaamuina a God go Tagi o nia mee huogodoo, gaa hana hua beelaa. Amen.

6 Au hagalee helekai bolo di hagababa a God la digi gila, idimaa, hagalee go digau Israel huogodoo la nia daangada ni God. 7 Ge hagalee nia daangada huogodoo o di hagadili o Abraham la nia dama ni God. God ne helekai gi Abraham,

“Ma go di hagadili hua o Isaac

aalaa go digau e dau.”*

8 Gei nia dama ala e haanau mai i daha mo di hagababa, la hagalee nia dama ni God. Ma go nia dama ala ne haanau i lodo di hagababa a God, aalaa go nia dama o di hagadili e dau. 9 Idimaa, di hagababa a God la ne hai gi nia helekai aanei,

“Dahi madagoaa e tau anga,

gei Au ga hanimoi,

gei Sarah ga haanau dana dama daane.”*

10 Ge hagalee deenei hua. Nia dama daane Rebecca le e dogolua, di nau damana e dahi dela go di madau damana madua go Isaac. 11-12 God ne helekai gi Rebecca bolo gi gila ai dono manawa i dana hilihili dana dama daane e dahi i meemaa, boloo,

“Tangada madua la ga hai hegau

gi tangada dulii.”

Nia helekai aanei ne hai i mua di haanau meemaa, ge i mua di nau hai di huaidu be di humalia, gei God ne hai dana hilihili mai dono hiihai gahigahi meemaa, hagalee mai i nau mee ala ne hai.* 13 Idimaa, di Beebaa Dabu e helekai,

“Au ne aloho i Jacob,

gei Au ne de hiihai gi Esau.”*

14 Malaa, gidaadou la ga helekai bolo aha, God le e hai gee? Deeai, hagalee hai gee. 15 Idimaa, Mee gu helekai ang gi Moses,

“Au e dumaalia gi di ingoo hua tangada

dela e hiihai ginai Au,

gei Au e aloho i di ingoo hua tangada

dela e hiihai ginai Au.”*

16 Deenei laa, nia mee huogodoo hagalee hai mai i di hiihai be go di hai mee o tangada, gei mai tumaalia o God. 17 Di Beebaa Dabu e helekai bolo God ne helekai gi di king o Egypt boloo,

“Au ne hai goe gii king

belee haga modongoohia ogu mogobuna,

ge hagadele dogu ingoo gi modongoohia

i hongo henuailala hagatau.”*

18 Deelaa laa, God e dumaalia ang gi tangada dela e hiihai ginai Ia, gei e haga hamaaloo tangada dela e hiihai ginai Ia e haga hamaaloo.

Di hagawelewele mo tumaalia o God

19 Tangada i goodou ga helekai mai gi di au, “Ma gaa hai beenei, dehee di hai a God e gidee di hala o tangada? Gei di maa koai dela e mee di hai baahi gi di manawa o God?” 20 Dogu ihoo hagaaloho nei, goe koai dela e helekai hai baahi ang gi God? Di boolo hadu e deemee di heeu gi tangada dela ne hai eia boloo, “Goe e aha dela ne hai au beenei?”* 21 Taane hai boolo ono donu e hai hegau gi nia hagadilinga gelegele, e hai ana boolo e lua mai di hagamunga gelegele e dahi. E dahi ang gi di madagoaa hagalabagau, ge dahi e nnoo mau e hai hegau ai.

22 Malaa e hai be di hai a God. Mee ne hiihai e haga modongoohia aga dono hagawelewele mo e hai nia daangada gi iloo ono mogobuna. Gei Mee nogo hagakono dono manawa ang gi digau ala i lala dono hagawelewele, guu hai digau ala belee kili gi daha. 23 Gei Mee ne hiihai e haga modongoohia aga labelaa dono madamada aamua dela ne dugu mai gi gidaadou i lala dono dumaalia, go gidaadou ala gu hagatogomaalia go Mee e wanga ginai dono madamada. 24 Go gidaadou ala gu haga gahi go Mee, digau o Jew mo digau tuadimee labelaa. 25 Dela gu helekai iei Mee i lodo di Beebaa Hosea,

“Nia daangada la hagalee nia daangada ni aagu,

gei Au ga haga ingoo digaula boloo, ‘Agu daangada’.

Tenua dela digi aloho iei Au,

gei Au ga haga ingoo digaula boloo,

‘Ogu ihoo hagaaloho.’*

26 Gei i lodo hua di gowaa dela ne hai telekai gi digaula boloo,

‘Goodou hagalee nia daangada ni aagu,’

deelaa di gowaa digaula ga haga ingoo boloo,

‘Nia dama ni di God Mouli.’ ”*

27 Gei Isaiah e haga modongoohia digau Israel, boloo,

“Ma e aha maa digau Israel ga dogologowaahee

be nia gelegele tongotai,

gei digau hua dulii ga hagamouli,

28 idimaa, Dimaadua ga limalima hua

dana hagi aga digau ala i hongo henuailala.”*

29 Malaa, e hai be nnelekai Isaiah i mua, boloo,

“Maa nei bolo Dimaadua Aamua Huoloo

digi dugu mai tadau hagadili,

gei gidaadou guu hai gadoo be Sodom mo Gomorrah.”*

Israel mo di Longo Humalia

30 Malaa, gidaadou la ga helekai bolo aha? Gidaadou ga helekai bolo digau tuadimee hagalee hagamahi gii donu i baahi o God, gei guu donu mai i nadau hagadonu a God. 31 Gei digau Israel nogo halahala nadau haganoho bolo gii donu ginaadou i baahi o God, gei digi gidee ginaadou. 32 Malaa dehee tadinga di mee deenei? Idimaa, digaula e hagamaanadu bolo ginaadou e mee hua di donu mai i nadau hangaahai, hagalee go di hagadonu. Digaula gu tingatinga i di hadu haga hinga dangada, 33 dela e helekai ai di Beebaa Dabu,

“Goodou mmada!

Au gaa dugu dagu hadu gi lodo Zion,

e hai di hadu haga hingahinga dangada.

Be koai hua dela e hagadonu a Mee,

geia e hagalee manawa gee.”*

10

1 Ogu duaahina nei, au e hiihai huoloo aga i lodo dogu manawa hagatau bolo agu daangada donu huogodoo gi hagamouli. Au e hagamahi e dalodalo gi God i digaula! 2 Au e mee di haga modongoohia adu gi goodou bolo digaula gu dogi ang gi God. Gei nadau dogi anga la hagalee daudali di kabemee dela e donu. 3 Idimaa, digaula digi iloo di ala dela e hai ginaadou gii donu i baahi o God, e haihai hua nadau huai ala i ginaadou, malaa, digaula digi daudalia di ala a God dela e hai ginaadou gii donu i dono baahi. 4 Idimaa, Christ gu haga modongoohia di hagalawa o nnaganoho, gei digau huogodoo ala gu hagadonu la guu hai digau e donu i baahi o God.

Di haga mouli ang gi digau huogodoo

5 Deenei di mee Moses ne hihi bolo gii hai nia daangada gii donu i baahi o God i di nadau hagalongo ang gi nnaganoho,

“Be koai hua dela e hagalongo

ge e daudali nnaganoho, geia ga mouli.”*

6 Di mee di Beebaa Dabu e haga modongoohia tangada dela e donu i baahi o God mai i dono hagadonu la deenei,

“Goe hudee heeu adu boloo,

‘Ma koai dela gaa hana gi di langi?’ ”

(belee laha ia a Christ).*

7 “Hudee heeu labelaa boloo,

‘Ma koai dela gaa hana gi bahi i lala henuailala?’ ”

(belee laha aga a Christ mai di made).

8 Deenei di mee e helekai ai boloo,

“Nia helekai a God le e hoohoo adu gi di goe,

i lodo doo ngudu, i lodo do manawa.”

Aalaa go nia helekai o di hagadonu ala e agoago go gimaadou. 9 Maa goe ga haga modongoohia gi doo ngudu bolo Jesus la go Tagi, ga hagadonu i lodo do manawa bolo God ne haga mouli aga a Mee mai di made, gei goe ga hagamouli. 10 Idimaa, ma go tadau hagadonu dela e hai gidaadou gii donu i baahi o God, gei tadau haga modongoohia a Mee gi tadau ngudu dela e hai gidaadou gi mouli. 11 Di Beebaa Dabu e helekai boloo,

“Be koai hua dela ga hagadonu a Mee,

geia hagalee haga langaadia.”*

12 Nnelekai aanei la ang gi digau huogodoo, idimaa, di hai geegee i mehanga digau o Jew mo digau tuadimee ai. God e dahi hua, di Tagi ni digaula huogodoo, gei e haga maluagina digau huogodoo ala e tangi ang gi de Ia. 13 Di Beebaa Dabu e helekai,

“Digau ala ma ga tangi anga

i di ingoo o Dimaadua i di hagamaamaa,

le e hagamouli.”*

14 Malaa, digaula e tangi ang gi Mee behee maa ginaadou digi hagadonu? Gei digaula e hagadonu behee maa ginaadou digi longono nia helekai? Gei digaula e longono behee, maa nia helekai la digi agoago ina gi digaula? 15 Gei nnelekai le e agoago behee maa digau agoago la digi hagau ina gi daha? Di Beebaa Dabu e helekai,

“E madamada huoloo go di lloomoi o digau

ala e gaamai di Longo Humalia!”*

16 Hagalee go digaula huogodoo ne kae di Longo Humalia. Isaiah gu helekai,

“Meenei Dimaadua, ma koai e hagadonu madau helekai?”*

17 Malaa, di hagadonu le e hidi mai i di longono nia helekai, gei nia helekai ne lloomoi i nia agoago o Christ.

18 Gei au ga heeu be di maa e donu digau Israel digi longono nia helekai agoago? Deeai, digaula gu longono, i di Beebaa Dabu e helekai:

“Di lee o nadau helekai gu modoho gi hongo henuailala hagatau,

gei nadau helekai guu dau i nia mada o henuailala.”*

19 Malaa, au ga heeu labelaa be di maa e donu digau Israel digi modongoohia di mee deenei? Ma go Moses modogoia dela ne helekai gi di maa matagidagi,

“Au ga haga hai hegau tenua damana balumee

gi heia agu daangada gi dubua;

Au gaa hai tenua de kabemee

gi heia agu daangada gi hagawelewele.”*

20 Gei Isaiah e helekai haga madammaa,

“Au ne gida go digau ala hagalee nogo halahala Au.

Au ne haga gida Au gi digau ala hagalee nogo heheeu Au.”*

21 Mee gu helekai i di hai o Israel,

“Di laangi hagatau Au nogo holo gi daha ogu lima

belee hagagahi mai digau de hagalongo

ge e hai baahi mai gi di Au.”

11

Tumaalia God gi Israel

1 Gei au ga heeu, God la gu de hiihai gi ana daangada donu? Deeai! Au tangada o Israel donu, di hagadili o Abraham, di madawaawa o Benjamin.* 2 God digi de hiihai gi ana daangada ne hilihili matagidagi. Goodou gu iloo di Beebaa Dabu e haga modongoohia bolo Elijah ne dangi ang gi God e hai baahi ang gi digau Israel, boloo,

3 “Meenei Dimaadua,

digaula gu dadaaligi gii mmade au soukohp,

gu oho gi daha au gowaa hai tigidaumaha,

ko au hua ne dubu i golo,

gei digaula belee daaligi au gii made.”*

4 God ne helekai bolo aha gi mee? Ne helekai boloo,

“Au ne benebene agu daangada e hidu mana (7,000)

ala digi daumaha ang gi di balu god go Baal.”*

5 Gei dolomeenei le e hai beelaa: Digau hogoohi loo e dubu i digau ala ne hilihili go God i dono dumaalia. 6 Di hilihili a Maa la ne hai i dono dumaalia dehuia, hagalee mai i nadau mee ala ne hai. Maa di hilihili a God la ne hai mai i nadau mee ala ne hai, gei tumaalia o Maa la hagalee tumaalia e donu.

7 Malaa e hai behee? Digau Israel la digi gidee nadau mee nogo halahala. Digau hua hogoohi ala ne hilihili go God ne gidee. Gei digau ala i golo la gu haga longoduli gi di gahigahi a God. 8 Di Beebaa Dabu e helekai,

“God gu haga bagege digaula.

Nadau golomada gu de gidee,

nadau dalinga gu de longono,

gaa dae mai loo gi dangi nei.”*

9 Gei David gu helekai,

“Nadau hagamiami gii hai di mee e hele ge kumi digaula.

Digaula gii too gi lala ge gii kae nadau hagaduadua!*

10 Nadau golomada gi dee gida,

gei digaula gii piga i lodo nadau haingadaa

i nia madagoaa huogodoo.”

11 Au ga heeu: Di madagoaa digau o Jew ne tingatinga, digaula guu too gu hagalee? Deeai! Idimaa digaula guu hai di huaidu, gei di haga mouli guu hana gi digau tuadimee belee hai digau o Jew gi dubua. 12 Di hala o digau o Jew la gu haga maluagina henuailala. Di hagaloale o digau o Jew i baahi di Hagataalunga, la guu hai digau tuadimee gi maluagina huoloo. Malaa, di maluagina la koia ga damana i di madagoaa di hulu o digau o Jew ma ga dogomaalia!

Di haga mouli o digau tuadimee

13 Dolomeenei gei au e helekai adu gi goodou digau tuadimee. I lodo hua dogu madagoaa e hai tangada agoago hagau ang gi digau tuadimee, gei au e hagaamu i dogu ngalua. 14 Holongo au e mee di hai agu daangada donu o Jew gi dubua gii mee di mouli hunu ginaadou. 15 Idimaa, di madagoaa dela ne kili digaula gi daha, nia hagadaumee a God la guu huli guu hai nia hoo hagaaloho ni Mee. Malaa, gaa hai behee go di madagoaa dela ga haga heaga ai digaula? Gaa hai be di mouli ang gi digau mmade!

16 Maa di baahi palaawaa matagidagi la gaa wanga gi God, gei di palaawaa hagatau la ni Mee. Maa nia aga laagau la ga tigidaumaha ang gi God, gei nia manga laagau labelaa ni Mee. 17 Hunu manga o di laagau olib hagalabagau la gu hadihadi gi daha, gei nia manga laagau olib lodo geinga gu hagapuni ang gi tuaidina o di laagau hagalabagau deelaa. Goodou digau tuadimee e hai be nia manga o di laagau lodo geinga, ge dolomeenei, goodou gu buni anga gi digau o Jew, gu hai mee gi di mouli hagataalunga maaloo o digau o Jew. 18 Deelaa laa, goodou hudee haga balumee ina nia daangada ne hadihadi gi daha be nia manga laagau. Goodou e deemee di hagaamu goodou. Goodou e hai be di manga laagau, deenei laa, goodou e deemee di haga mouli nia aga o di laagau. Nia aga laagau ala e haga mouli ana manga, aalaa go goodou.

19 Malaa, goodou ga helekai boloo, “Uaa, nia manga la ne hadihadi belee haga aadee au.” 20 Di mee deenei le e donu, digaula ne hadihadi gi daha, idimaa, digaula e de hagadonu, gei goodou e noho hua igolo i di godou hagadonu. Malaa, goodou hudee hagaamuina goodou, goodou gi mmaadagu. 21 God digi dumaalia ang gi digau o Jew ala e hai be nia manga laagau donu. Gei goodou e hagamaanadu bolo God ga dumaalia adu gi goodou? 22 Mmada gi di aloho mo di hagawelewele o God. Mee e hagawelewele gi digau ala gu ihala, gei e aloho i goodou, maa goodou ga mouli gi muli i lodo dono manawa dumaalia. Maa goodou ga hagalee mouli beenei, gei goodou gaa hadi gi daha labelaa. 23 Maa digau o Jew gaa kili gi daha nadau de hagadonu, digaula gaa dugu labelaa gi nadau lohongo i mua, idimaa, God e mee di hai di mee deelaa. 24 Goodou digau tuadimee e hai be di manga laagau olib lodo geinga dela ne hadi gi daha, ga hai baahi ang gi di haganohonoho a God dela e hagatomo ana mee, ga haga puni ang gi di laagau olib hagalabagau ne hagatomo. Digau o Jew e hai be di laagau olib hagalabagau, e haingoohia huoloo gi God di haga puni labelaa digaula gi nadau lohongo ala ne hadihadi ai.

Tumaalia o God ang gi nia daangada huogodoo

25 Ogu duaahina nei, di tonu e de iloo tangada i golo, au e hiihai bolo goodou gi iloo, gi de maanadu goodou bolo goodou e kabemee. Di manawa hamaaloo digau Israel la hagalee noho waalooloo, e noho hua haga balua gaa dae loo gi di hulu digau tuadimee ga dogomaalia, gaa hai nia dama ni God. 26 Deenei di hai o digau Israel ga mouli ai, be di Beebaa Dabu e helekai,

“Tangada Haga mouli ga hanimoi i Zion,

ga daa gi daha nia hagadilinga huaidu huogodoo

i baahi nia hagadili o Jacob.*

27 Au gaa hai dagu hagababa gi digaula

i dogu madagoaa ma ga wwede nadau huaidu.”*

28 Idimaa digau o Jew e de hiihai gi di Longo Humalia, digaula guu hai nia hagadaumee ni God, mai i goodou go digau tuadimee. Idimaa digaula ne hilihili go God, digaula guu hai nia hoo hagaaloho ni Mee, mai i nadau maadua mmaadua. 29 Idimaa, God hagalee huli dono manawa i ana daangada ne hilihili mo ne haga maluagina. 30 Gei goodou digau tuadimee, goodou nogo de hagalongo gi God i mua, gei dolomeenei goodou guu kae tumaalia o God, i tee hagalongo o digau o Jew. 31 Gei dela gadoo, idimaa mai tumaalia dehuia dela ne kae go goodou, digau o Jew gu de hagalongo gi God dolomeenei, bolo gii mee ginaadou di kae labelaa tumaalia dehuia o God. 32 God gu lawalawa nia daangada huogodoo mai i nadau de hagalongo, bolo gii mee di haga maahede digaula huogodoo i dono dumaalia.

Hagaamuina a God

33 Nia maluagina llauehe huoloo go nia maluagina a God! E llala huoloo go dono kabemee mo dono iloo! Ma koai e mee di haga modongoohia ana maanadu hilihili, ma koai e modongoohia ono ala?* 34 Di Beebaa Dabu e helekai,

“Ma koai e iloo di hagamaanadu Dimaadua?

Ma koai e mee di wanga ana helekai hagamaamaa gi Mee?*

35 Ma koai ne wanga gi God dahi mee

belee hai a God gii hui gi muli gi de Ia?”*

36 Idimaa, nia mee huogodoo la ne hai go Mee, ge ne hai mai i Mee, ge ne hai ang gi Mee.*

Di madamada ang gi God gii hana hua beelaa. Amen.

12

Di mouli i lodo nnegau a God

1 Deenei laa, ogu duaahina nei, idimaa tumaalia o God e damanaiee mai gi gidaadou, gei au e dangidangi adu gi goodou gi wanga ina godou huaidina e hai tigidaumaha mouli, ge dabu, ge e haga tenetene di manawa o God, deenei di hai daumaha e donu belee hai go goodou. 2 Goodou hudee kawee nia haihai henuailala, gei goodou dugu ang gi God gi huluhia godou lodo hagatau, gei goodou gaa mee di iloo di hiihai o God, di mee dela e humalia, gei e tene ginai Mee, gei e donu huoloo.

3 Idimaa, mai i tumaalia dehuia o God dela ne gaamai gi di au, au e helekai adu gi goodou huogodoo gi hudee hagabaubau bolo goodou e aamua. Goodou hagabaubau gii donu, tangada nei mo tangada nei, gii bida hagadina eia gii tau anga gi di hagadonu dela ne wanga go God gi deia. 4 Tuaidina e dahi e logo ono dudaginga, gei nia dudaginga aanei le e hai nadau hegau geegee.* 5 E hai gadoo be gidaadou: gidaadou e dogologo, gei gidaadou la tuaidina e dahi i tadau buni anga gi Christ, gei gidaadou huogodoo e haga puni, e hai be nia dudaginga dagidahi o tuaidina e dahi. 6 Gidaadou gi haga gila ina aga tadau duhongo hegau dagidahi ala e tau anga gi tumaalia dehuia o God mai gi gidaadou. Maa goe dau duhongo hegau e helekai nnelekai a God, gei goe gi heia gi tau anga gi di hagadonu dela e hai mee ginai goe.* 7 Maa goe dau duhongo hegau e hagamaamaa, goe e hai gi hagamaamaa. Maa goe tangada agoago, goe e hai gi agoago. 8 Maa goe dau duhongo hegau e hagamaaloo aga lodo nia daangada, gei goe gi heia. Maa goe e wanga au mee donu gi nia daangada, gei goe gi heia gii logo. Maa goe o mogobuna dagi, gei goe gi ngalua giibeni. Maa goe e hai di humalia gi digau ala i golo, gei goe gi heia i di tenetene.

9 Di aloho le e hai gi hai donu hagatau. Ginagina i di huaidu. Haga mau ang gi di humalia. 10 Goodou gi hagadau aaloho be nia dama a Christ, gei gi hagamahi e hagadau hagalaamua i godou mehanga. 11 Ngaalua hagamahi, gei hudee hagatoo. Hai hegau manawa dahi ang gi Tagi. 12 Heia godou hagadagadagagee gi haga tenetene goodou. Noho i di aumaalia i lodo godou haingadaa, gei gi dalodalo i nia madagoaa huogodoo. 13 Wanga ina godou mee gi godou duaahina dama a Christ ala e hagaloale, gei gi benebene ina nia daangada gee gi godou hale.

14 Dangi gi God gi hagahumalia ina digau ala e hagahuaidu goodou. Uaa, dangi gi Mee gi hagahumalia ina, hagalee hagahuaidu.* 15 Tenetene dalia digau ala e tenetene, dangidangi dalia digau ala e tangitangi. 16 Haga dahidaamee ina nia daangada huogodoo be di mee e dahi. Hudee duguina goodou laa hongo nia daangada. Heia nnegau o di hila gi lala. Hudee hagabaubau bolo goodou digau kabemee.* 17 Maa tangada gu hai adu gi goodou di huaidu, hudee huia gi di huaidu. Heia go di mee dela e hai go nia daangada huogodoo bolo e humalia. 18 Heia nia mee huogodoo ala e mee di godou hai, gii noho goodou i di aumaalia i baahi nia daangada huogodoo.

19 Ogu ihoo hagaaloho, goodou hudee tala di hui gi di huaidu, duguina gaa hai laa go di hagawelewele o God. Idimaa, di Beebaa Dabu e helekai,

“Dimaadua e helekai boloo,

‘Ko au dela e hui di huaidu,

Au gaa hui laa gi muli gi tangada.’ ”*

20 Heia di hai dela e helekai di Beebaa Dabu boloo,

“Maa do hagadaumee le e hiigai,

haangai ina a mee.

Maa mee e hieinu,

haga inumia a mee,

idimaa, ma gaa hai kooe beenei,

gei goe ne hai a mee gi langaadia huoloo.”*

21 Hudee duguina gi di huaidu gi haga magedaa ina goe. Haga magedaa ina di huaidu gi di humalia.

13

Tuhongo hegau nia dagi tenua

1 Nia daangada huogodoo e hai gi daudali nia dagi tenua, idimaa, nia mogobuna dagi laa daha mo tumaalia o God ai. Gei nia dagi dolomeenei, la nia dagi ni God ne dugu gi golo. 2 Be koai e hai baahi gi tagi tenua, geia e hai baahi gi di mee a God ne haga noho. Gei digau ala e hai baahi gi tagi tenua, e bida hagi aga nadau ihala. 3 Digau ala e hai di humalia, la hagalee mmaadagu i tagi, gei digau ala e hai di huaidu le e mmaadagu. Maa goe e hiihai bolo gi de madagu i di tagi, heia nia mee ala e humalia, gei mee ga hagaamu goe, 4 idimaa, mee tangada hai hegau ni God belee hagahumalia goe. Malaa, maa goe gaa hai di huaidu, goe gi madagu i mee, idimaa, ono mogobuna hagaduadua dangada le e donu. Mee tangada hai hegau ni God, gei ono mogobuna i golo e hagaduadua digau ala e hai di huaidu. 5 Deenei tadinga goodou e hai loo gi hagalongo gi tagi tenua, idimaa hagalee mai di hagaduadua a God, gei mai i godou manawa madammaa.

6 Deenei tadinga labelaa di godou hui nia dagitedi, idimaa, nia waawa o nia dagi le e ngalua gi God.* 7 Huia laa godou boibana gi digaula. Huia gi digaula godou dagitedi donu mono dagitedi goloo, hagalabagau ina mo di hagalaamua digaula huogodoo.

Nnegau mehanga daangada

8 Hudee hai boibana ang gi dahi dangada, di boibana hua e dahi dela gi heia, gi hagadau aaloho i godou mehanga. Be koai e hai beenei, la gu daudali nnaganoho. 9 Nia haganoho e helekai boloo,

“Hudee mouli hai be di manu,

hudee daaligi tangada gii made,

hudee gaiaa,

hudee hagagailaa.”

Nnaganoho huogodoo aanei mono haganoho ala i golo, le e daabui mai go taganoho e dahi:

“Aloho i tangada dela i do baahi,

gii hai be do aloho i di goe.”*

10 Maa goe e aloho i tangada, dau hala e hai gi mee ai. Tangada ma ga aloho, la gu daudali nnaganoho hagatau.

11 Goodou e hai gii hai di mee deenei, idimaa, goodou e iloo bolo di madagoaa belee aala aga iei goodou, la deenei gu dau mai. Idimaa, dolomeenei tadau haga mouli la gu mada hoohoo mai i tadau hagadonu matagidagi. 12 Di boo gu hoohoo gaa lawa, di aa la gu hoohoo mai. Gidaadou gaa dugu nia mee o di bouli, ga dahi aga nia goloo e heebagi ai gidaadou i lodo di maalama. 13 Heia gidaadou gi ngalungalua humalia, gadoo be nia daangada e noho i lodo di maalama o di aa, hagalee gai tagaao, hagalee mouli huaidu be di mouli hai be di manu, hagalee heheebagi, be e dubua. 14 Gei goodou dahi aga ina nia goloo heebagi o tadau Dagi go Jesus Christ, dugu ina godou manawa huaidu i di godou daudali di hiihai o tuaidina.

14

Hudee hagi aga ina do duaahina

1 Benebene ina tangada dela e bagege dono hagadonu. Hudee hai baahi gi nia maanadu a maa.* 2 Di hagadonu o tangada e hai a mee gi miami noo, gei tangada dela e bagege dono hagadonu, le e gai hua nia huwa laagau. 3 Tangada dela e miami noo, hudee de hiihai gi tangada dela e hilihili ana mee gai. Tangada dela e gai hua nia huwa laagau, hudee hagi aga ina tangada dela e miami hua noo idimaa, God e donu hua gi mee. 4 Goe koai dela bolo goe e hagi aga di hege o tuai dangada? Di tagi donu o maa dela e iloo be mee e gila be hagalee gila. Gei mee ga gila laa, idimaa, Tagi le e mee di hai a mee gii gila.

5 Dahi dangada e hagamaanadu bolo di laangi i golo e mada hagalabagau i hunu laangi. Tuai dangada i golo e hagamaanadu bolo nia laangi huogodoo le e hai be di mee e dahi. Tangada nei mo tangada nei gii bida hagamaanadu ina di mee dela e humalia, ga daudali. 6 Tangada dela e hagalabagau di laangi e dahi laa hongo nia laangi ala i golo, le e hagalaamua Tagi. Tangada dela e miami hua noo, le e hagalaamua Tagi, idimaa, mee e danggee ang gi God i nia meegai. Tangada dela e hilihili meegai, le e hagalaamua Tagi, mee e danggee ang gi God. 7 Deai tangada i gidaadou e bida mouli i deia ai, ge deai tangada i gidaadou e bida made hua ang gi deia ai. 8 Maa gidaadou e mouli, go Tagi dela e mouli ginai gidaadou. Maa gidaadou e mmade, go Tagi dela e mmade ginai gidaadou. Maa gidaadou e mouli be e mmade, gidaadou nia daangada ni Tagi. 9 Idimaa, Christ ne made, ga mouli aga belee hai di Tagi ni digau mouli mo digau mmade. 10 Goodou ala e gai hua nia huwa laagau, goodou e aha ala e hagi aga godou duaahina? Gei goodou ala e gai nia mee huogodoo, goodou e aha ala e hagahuaidu godou duaahina? Gidaadou huogodoo la gaa tuu i mua o God e hagi aga go Mee.* 11 Idimaa, di Beebaa Dabu e helekai,

“Dimaadua e helekai boloo:

‘Au go di God Mouli,

nia daangada huogodoo ga dogoduli i ogu mua,

ga haga modongoohia aga bolo Au go God.’ ”*

12 Deenei laa, tangada nei mo tangada nei i gidaadou le e hai gi hagi aga gi God di hai o dono mouli.

Hudee heia godou duaahina gii tinga

13 Malaa gidaadou gaa dugu tadau hagadau hagi aga gidaadou. Goodou hilihilia di mee dela e hagalee hai godou duaahina gii tinga, be gii too gi lodo di huaidu. 14 Dogu buni anga gi tadau Dagi go Jesus Christ, le e hai au gi iloo bolo nia meegai e gulugulua ai, gei maa iai tangada i golo e hai bolo nia meegai aanei e gulugulua, nia meegai aanei le e gulugulua hua ang gi tangada deelaa. 15 Maa goe ga haga manawa gee do duaahina i au mee ala e gai, malaa, goe guu hai be tangada do aloho ai. Goe hudee dumaalia gi au mee ala e gai gi hagahuaidu ina tangada dela ne made ginai a Christ. 16 Goodou hudee haga ingoo ina di humalia gi di huaidu. 17 Idimaa, Teenua King o God la hagalee go nia mee e gai mono mee ala e inu, gei go di tonu, di aumaalia mo di tenetene mai di Hagataalunga Dabu. 18 Maa tangada e hai hegau gi Christ i di ala beenei, geia e haga tenetene di manawa o God, gei e donu ginai nia daangada ala i golo.

19 Malaa, gidaadou gi hagamahi i nia madagoaa huogodoo gi nia mee ala e hai gidaadou gii noho i di aumaalia, gei e hagadau hagamaaloo aga gidaadou. 20 Goodou hudee oho ina nia mee a God ne hai i di gili nia meegai. Gidaadou e humalia e gai nia mee huogodoo, malaa e huaidu go tangada dela ma gaa gai nia mee ala e hai ono ehoo gii too gi lodo di hala. 21 Di mee dela e donu di hai le hagalee gai nia goneiga, hagalee inu nia waini, hagalee hai di ingoo hua di mee dela e hai godou duaahina gii too gi lodo di huaidu. 22 Daahia hua au mee ala ne hagadonu i di gili nia mee aanei i gulu mehanga mo God. E maluagina go tangada dela hagalee hagahuaidu ia gi ana mee ala e hai bolo e donu. 23 Maa tangada e manawa lua i ana mee e gai, God ga hagi aga a mee, idimaa, di haihai o tangada deelaa la hagalee ne mau mai i di hagadonu. Nia mee huogodoo ala hagalee mau mai i di hagadonu, la di huaidu.

15

Haga tenetene digau ala i golo, hagalee go goodou hua

1 Gidaadou ala e maaloo tadau hagadonu, gidaadou e hai loo gi hagamaamaa digau ala e paagege e aamo nadau mee daamaha. Gidaadou hudee haga tenetene ina hua gidaadou. 2 Gei gidaadou huogodoo gi heia nia mee humalia ang gi tadau duaahina, e haga tomo aga digaula i lodo nadau hagadonu. 3 Idimaa, Christ hagalee ne haga tenetene Ia. Di Beebaa Dabu e helekai,

“Ma ko Au dela ne hagahuaidu go nia daangada

ala ne hagahuaidu goe.”*

4 Idimaa, nia mee huogodoo ala guu lawa di hihi gi lodo di Beebaa Dabu, la ne hihi belee aago gidaadou gi hai mee gi di hagadagadagagee mai i tadau hagakono mo di hagamaaloo aga tadau lodo mai i di Beebaa Dabu. 5 God go taamada o di manawa hagakono, mo di hagamaaloo di manawa, gi gowadu gi goodou di manawa buni i godou daudali a Jesus Christ, 6 gei goodou gii dahi i di hagaamu a God Tamana o tadau Dagi go Jesus Christ mai i di lee e dahi.

Di Longo Humalia ang gi digau tuadimee

7 Goodou hagadau hila anga i goodou bolo gi gila ai di madamada o God, gadoo be Christ dela ne hila adu gi goodou. 8 Idimaa, au e hagi adu gi goodou bolo Christ guu hai di hege ni digau o Jew belee haga modongoohia di tonu o God, gei e haga gila aga nia hagababa a God ala ne hai gi nadau maadua mmaadua, 9 gei e hai digau tuadimee gii mee di hagaamu tumaalia o God labelaa. Be di Beebaa Dabu dela e helekai,

“Au ga haga hagaamu Goe i lodo digau tuadimee,

au ga dadaahili mo di hagaamu do ingoo.”*

10 Di Beebaa Dabu e helekai labelaa,

“Goodou digau tuadimee,

goodou madalia nia dama a God,

tenetene haga hagaamuina.”*

11 Gei e helekai labelaa,

“Goodou go digau tuadimee huogodoo,

goodou hagaamuina Dimaadua.

Goodou huogodoo, hagaamuina a Mee.”*

12 Isaiah gu helekai,

“Tangada i di hagadili o Jesse ga gila aga,

e dagi digau tuadimee,

gei digaula ga hagadagadagagee gi Mee.”*

13 Malaa, God dela go taamada o nia hagadagadagagee huogodoo, gi haga honu ina goodou gi nia hagadilinga tenetene huogodoo mo di aumaalia mai i di godou hagadonu a Mee, bolo gi tomo aga di godou hagadagadagagee i nia mahi o di Hagataalunga Dabu.

Tadinga di hagamahi o Paul i lodo dana lede

14 Ogu duaahina nei, au gu iloo bolo goodou gu haga honu gi nia hagadilinga humalia huogodoo, gu hai mee gi nia kabemee huogodoo, gei guu mee di hagadau aago i goodou. 15 Gei i lodo di lede deenei, au gu hagamahi e haga madammaa nia mee ala ne haga langahia adu gi goodou. Au e hagamahi adu gi goodou i tumaalia o God dela ne gaamai gi di au, 16 gaa hai iei au tangada hai hegau ni Jesus Christ e hai ana hegau i baahi digau tuadimee. Au e hai hegau gi Mee be tangada hai mee dabu, i dagu hai agoago i di Longo Humalia mai baahi o God bolo gii mee ai digau tuadimee di hai tigidaumaha dela e tene ginai di manawa a God, go digau ala ne hagadabu go di Hagataalunga Dabu gi Mee. 17 I dogu buni anga gi Jesus Christ, au e helekai hagaamu au bolo au tangada hai hegau ni God. 18 Au e hagamahi, e helekai hua nia mee a Christ ne hagagila aga i dogu baahi belee dagi mai digau tuadimee gii hai digau e hagalongo gi God, mai i agu agoago mo di hai hegau gi nia maa, 19 mai baahi nia mogobuna mono mee haga goboina, mo mai baahi di mogobuna o di Hagataalunga o God. Daamada mai i dogu heehee mai i Jerusalem, gaa tugi i Illyricum, au gu hagadele di Longo Humalia a Jesus Christ gi nia gowaa huogodoo. 20 Au gu hagamahi i nia madagoaa huogodoo bolo gii mee au di hagadele di Longo Humalia gi nia gowaa huogodoo ala digi longono ginaadou a Christ, bolo gi de haga duu aga hua di Longo Humalia i hongo di hagamau dela ne hai go tuai dangada. 21 Di Beebaa Dabu e helekai,

“Digau ala digi hagi anga ginai di hai o Maa ga gidee,

digau ala digi longono, ga modongoohia.”*

Di hagatogomaalia a Paul e heetugi gi Rome

22 Di mee deenei dela e haga deaadee au i nia madagoaa e logo belee heetugi adu gi goodou,* 23 gei dolomeenei dagu moomee i nia gowaa aanei la guu lawa. I lodo nia ngadau e logo, au nogo hiihai bolo e hanadu gi godou baahi. 24 Gei au e hagadagadagagee bolo au ga hanadu gi godou baahi dolomeenei, i dogu hana gi Spain. Au e hiihai e heetugi adu gi goodou, gei i muli dogu noho i godou baahi, gei au e hiihai bolo goodou gi hagamaamaa ina au i dogu hagatanga i godou baahi e hana gi Spain. 25 Dolomeenei, gei au e hana gi Jerusalem, e hagamaamaa nia daangada a God ala i golo.* 26 Idimaa, nia nohongo dabu ala i Macedonia mo Achaia guu bida hiihai bolo e hai tigidaumaha, e hagamaamaa digau hagaloale ala i lodo nia daangada a God i Jerusalem. 27 Digaula hua ne hiihai gi tigidaumaha deenei, gei nadau hegau la ne belee hagamaamaa digaula. Idimaa digau o Jew gu hagamaamaa digau tuadimee gi nia maluagina mai i baahi di Hagataalunga, deelaa laa, digau tuadimee gi hagamaamaa ina digau o Jew mai i nadau maluagina o henuailala.* 28 I dogu madagoaa ga haga lawa dagu moomee gaa wanga gi digaula nia bahihadu huogodoo ala ne hagabudu, gei au ga hagatanga, gaa hana gi Spain, ga heetugi adu gi goodou i dogu hana. 29 Malaa, i dogu madagoaa ma ga hanadu gi godou baahi, gei au e iloo bolo au e hanadu mo nia haga maluagina logowaahee a Christ.

30 Ogu duaahina nei, au e dangi adu gi goodou, hagamahi i di ingoo o Jesus Christ, tadau Dagi, mo mai i di aloho dela mai baahi o di Hagataalunga, bolo goodou gi hagamahi hai dalodalo gi God i di au. 31 Goodou dalodalo i di au gi benebene ina au gi daha mo digau de hagadonu ala i Judea, gii hai dagu moomee dela i Jerusalem di mee e haga tenetene nia dama a God. 32 Maa God ga dumaalia mai gi gidaadou, gei au ga hanadu gi godou baahi i lodo di tenetene, ga hagamolooloo i godou baahi i di madagoaa dulii. 33 God dela go taamada o di aumaalia gii noho i godou baahi huogodoo. Amen.

16

Taga aloho a Paul

1 Au e haga modongoohia adu gi goodou tadau duaahina ahina go Phoebe dela e hai hegau i di nohongo dabu i Cenchreae. 2 Benebene ina a mee i di ingoo o Tagi, be di hai o nia dama a God, gei gi hagamaamaa ina a mee i ana mee ala e hiihai ginai, idimaa, mee tangada e humalia ang gi ono ehoo dogologo dalia au.

3 Heia laa dagu hagaaloho gi Priscilla mo Aquila, go ogu ihoo hai hegau gi Jesus Christ,* 4 ala gu de hagahuodia nau mouli i di au. Au e danggee gi meemaa, hagalee ko au hua, gei nia nohongo dabu digau tuadimee huogodoo ala i golo labelaa.

5 Dagu hagaaloho labelaa ang gi nia gau daumaha ala e dagadagabuli i di nau hale.

Dagu hagaaloho ang gi dogu ihoo hagaaloho go Epaenetus, tangada ne daamada ne hagadonu a Christ i Asia.

6 Dagu hagaaloho ang gi Mary dela nogo ngalua hagamahi adu gi goodou.

7 Dagu hagaaloho labelaa ang gi Andronicus mo Junias, nia daangada o Jew ala nogo i gimaadou i lodo di hale galabudi. Meemaa guu hai nia daangada e modongoohia ai digau agoago hagau, gei meemaa guu hai nia dama a Christ mai hua i ogu mua.

8 Dagu hagaaloho ang gi Ampliatus, dogu ihoo i mau hagadaubuni ang gi Tagi.

9 Dagu hagaaloho ang gi Urbanus, tadau ihoo hai hegau gi Christ, mo Stachys, go dogu ihoo hagaaloho.

10 Dagu hagaaloho ang gi Appeles dela guu donu dono hai hegau gi Christ.

Dagu hagaaloho ang gi digau di hale o Aristobulus.

11 Dagu hagaaloho ang gi Herodion, tangada o Jew labelaa mo nia dama a Christ i di hale o Narcissus.

12 Dagu hagaaloho ang gi Tryphaena mo Tryphosa nia ahina ala nogo hai hegau i nia hegau a Tagi, mo ang gi dogu ihoo hagaaloho go Persis dela gu ngalua hagamahi i nau buni anga gi Tagi.

13 Dagu hagaaloho ang gi Rufus, tangada hai hegau humalia huoloo ang gi Tagi, mo dono dinana dela nogo benebene au be tama daane donu ni aana.*

14 Dagu hagaaloho ang gi Asyncritus, Phlegon, Hermes, Patrobas, Hermas mo tadau duaahina huogodoo ala i nadau baahi.

15 Dagu hagaaloho ang gi Philologus mo Julia, mo ang gi Nereus mo dono duaahina ahina, mo ang gi Olympas mo nia dama huogodoo a God ala i nadau baahi.

16 Goodou gi hagadau hagaaloho i godou mehanga gi di hagaaloho o nia dama a Christ. Nia nohongo dabu huogodoo a Christ e hagau adu nadau hagaaloho.

Nia aago haga muliagina

17 Ogu duaahina nei, au e hagamaaloo aga goodou bolo gii pula i digau ala e hai goodou gi waewae, e hagahuaidu nia hagadonu o nia daangada, ge e hai baahi gi godou mee ala gu agoago ai. Haga ligaliga i daha mo digaula! 18 Digau ala e hai hegau beenei, la hagalee hai hegau donu gi Jesus Christ tadau Dagi, e hai hua go nadau hiihai. Digaula e halahalau nia hagamaanadu o digau ala e hai di tonu gi nadau helekai humalia mo nadau helekai tilikai. 19 Digau huogodoo gu longono di godou maaloo di haga gila aga di Longo Humalia, dela gaa hidi ai iei au ga tenetene adu gi goodou. Au e hiihai bolo goodou gi kabemee gi nia mee humalia, ge hudee kabemee gi nia mee huaidu. 20 Gei God dela go taamada o di aumaalia, ga limalima di dugu eia Setan gi lala godou babaawae gi dagadagahia.

Tumaalia o tadau Dagi go Jesus gi madalia goodou.

21 Timothy go dogu ihoo hai hegau, mo Lucius, Jason, mo Sosipater aalaa go digau o Jew, e hagau adu nadau hagaaloho.*

22 Au, go Tertius, tangada dela ne hihi di lede deenei, e hagau adu gi goodou dagu hagaaloho dama a Christ.

23 Dogu ihoo go Gaius, dela e noho iei au i dono baahi, dono hale dela e dagadagabuli ai gimaadou, e hai labelaa dana hagaaloho adu gi goodou.*

Erastus, go tangada benebene mee di guongo deenei, mo tadau ihoo hagaaloho go Quartus, meemaa e hai nau hagaaloho adu gi goodou.

24 [Tumaalia o tadau Dagi go Jesus Christ gi madalia goodou huogodoo gaa hana hua beelaa. Amen]

Talodalo hagaamu haga muliagina

25 Gidaadou huogodoo gi hagaamuina a God. Ma go Mee hua dela e mogobuna i dana haga mau goodou i lodo godou hagadonu, e haga modongoohia go di Longo Humalia dela e agoago ko au i di hai o Jesus Christ, mo di haga modongoohia di tonu de iloo dela nogo ngala waalooloo mai mua. 26 Gei dolomeenei di tonu deelaa la gu dugu mai gi di maalama mai nia beebaa o nia soukohp, ge mai nia helekai a God. Di tonu deenei la gu haga modongoohia gi nia henua llauehe huogodoo, bolo huogodoo gi hagadonu gi daudalia.

27 Gidaadou gi hagaamuina a God, go Mee hua modogoia e kabemee, ono madamada mai i Jesus Christ gii hana hua beelaa. Amen.

* 1.13: Acts 19.21

* 1.16: Mark 8.38

* 1.17: Habakkuk 2.4

* 1.21: Ephesians 4.17-18

* 1.23: Deuteronomy 4.16-18

* 2.1: Matthew 7.1; Luke 6.37

* 2.6: Pisalem 62.12; Proverbs 24.12

* 2.11: Deuteronomy 10.17

* 2.24: Isaiah 52.5

* 2.29: Deuteronomy 30.6

* 3.4: Pisalem 51.4

* 3.10: Pisalem 14.1-3; 53.1-3

* 3.13: Pisalem 5.9; 140.3

* 3.14: Pisalem 10.7

* 3.15: Isaiah 59.7-8

* 3.18: Pisalem 36.1

* 3.20: Pisalem 143.2; Galatians 2.16

* 3.22: Galatians 2.16

* 3.30: Deuteronomy 6.4; Galatians 3.20

* 4.3: Genesis 15.6; Galatians 3.6

* 4.7: Pisalem 32.1-2

* 4.11: Genesis 17.10

* 4.13: Genesis 17.4-6; 22.17-18; Galatians 3.29

* 4.14: Galatians 3.18

* 4.16: Galatians 3.7

* 4.18: Genesis 15.5

* 4.19: Genesis 17.17

* 4.25: Isaiah 53.4-5

* 5.12: Genesis 3.6

* 6.4: Colossians 2.12

* 7.7: Exodus 20.17; Deuteronomy 5.21

* 7.11: Genesis 3.13

* 7.15: Galatians 5.17

* 8.10: gei di Hagataalunga Dabu la guu hai di godou mouli, be godou hagataalunga la gu mouli,

* 8.11: 1-Corinthians 3.16

* 8.15: Mark 14.36; Galatians 4.5-7

* 8.20: Genesis 3.17-19

* 8.23: 2-Corinthians 5.2-4

* 8.36: Pisalem 44.22

* 9.4: Exodus 4.22

* 9.7: Genesis 21.12

* 9.9: Genesis 18.10

* 9.11-12: Genesis 25.23

* 9.13: Malachi 1.2-3

* 9.15: Exodus 33.19

* 9.17: Exodus 9.16

* 9.20: Isaiah 29.16; 45.9

* 9.25: Hosea 2.23

* 9.26: Hosea 1.10

* 9.28: Isaiah 10.22-23

* 9.29: Isaiah 1.9

* 9.33: Isaiah 28.16

* 10.5: Leviticus 18.5

* 10.6: Deuteronomy 30.12-14

* 10.11: Isaiah 28.16

* 10.13: Joel 2.32

* 10.15: Isaiah 52.7

* 10.16: Isaiah 53.1

* 10.18: Pisalem 19.4

* 10.19: Deuteronomy 32.21

* 10.20: Isaiah 65.1-2

* 11.1: Philippians 3.5

* 11.3: 1-Kings 19.10,14

* 11.4: 1-Kings 19.18

* 11.8: Deuteronomy 29.4; Isaiah 29.10

* 11.9: Pisalem 69.22-23

* 11.26: Isaiah 59.20

* 11.27: Jeremiah 31.33-34

* 11.33: Isaiah 55.8

* 11.34: Isaiah 40.13

* 11.35: Job 41.11

* 11.36: 1-Corinthians 8.6

* 12.4: 1-Corinthians 12.12

* 12.6: 1-Corinthians 12.4-11

* 12.14: Matthew 5.44; Luke 6.28

* 12.16: Proverbs 3.7

* 12.19: Deuteronomy 32.35

* 12.20: Proverbs 25.21-22

* 13.6: Matthew 22.21; Mark 12.17; Luke 20.25

* 13.9: Exodus 20.13-15,17; Deuteronomy 5.17-19,21; Leviticus 19.18

* 14.1: Colossians 2.16

* 14.10: 2-Corinthians 5.10

* 14.11: Isaiah 45.23

* 15.3: Pisalem 69.9

* 15.9: 2-Samuel 22.50; Pisalem 18.49

* 15.10: Deuteronomy 32.43

* 15.11: Pisalem 117.1

* 15.12: Isaiah 11.10

* 15.21: Isaiah 52.15

* 15.22: Romans 1.13

* 15.25: 1-Corinthians 16.1-4

* 15.27: 1-Corinthians 9.11

* 16.3: Acts 18.2

* 16.13: Mark 15.21

* 16.21: Acts 16.1

* 16.23: Acts 19.29; 1-Corinthians 1.14; 2-Timothy 4.20

1 Corinthians

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

1 CORINTHIANS

Tahi Lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Corinth

Di haga modongoohia:

Tahi lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Corinth la ne hihi belee agoago gi nia dama a Christ ala i Corinth i nia haingadaa i di gili di mouli dama a Christ. Nia haingadaa ala ne kila aga i lodo di nohongo dabu a Paul ne haga duu aga i di gowaa deelaa.

I di madagoaa deelaa, gei Corinth nogo hai di waahale ni Greece, go di waahale damana o Achaia, tenua dela e dagi go digau o Rome. E dele humalia gei e gila humalia nadau huihui goloo, mo nadau hangaahai e humalia, mo di mouli huaidu e damanaiee i nadau mehanga, mo nadau haga dilinga daumaha e logo.

Gei Paul gu maanadu e logo i di gili nia mee ala beenei: tee buni mo di mouli huaidu i lodo di nohongo dabu, mo di huaidu i mehanga taane mo di ahina, mo di hagi aga i lodo tangada, mo di haganohonoho o di nohongo dabu, nia wanga dehuia o di Hagataalunga Dabu, mo di mouli aga o digau mmade. Paul gu helekai aga i di kabemee e donu bolo nia mee aanei le e kila mai i lodo di Longo Humalia.

Di mada e 13 e helekai i di aloho dela koia e humalia i nia wanga dehuia a God ang gi ana daangada. Holongo deenei di mada dela koia e modongoohia humalia i lodo di beebaa deenei.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1-9)

Tee buni i lodo di nohongo dabu (1.10—4.21)

Di mouli huaidu mo di mouli o di mada haanau (5.1—7.40)

Nia dama a Christ mo di hai daumaha gi nia balu god (8.1—11.1)

Di mouli o di nohongo dabu mo di hai daumaha (11.2—14.40)

Di mouli aga o Christ mo di mouli aga o digau hagadonu (15.1-58)

Tigidaumaha ang gi nia dama a Christ i Judea (16.1-4)

Nia mee mai i Paul mo di hagaodi o di lede deenei (16.5-24)

1

1 Mai baahi o Paul dela ne gahi go God i dono hiihai, belee hai tangada agoago hagau ni Jesus Christ, mo mai baahi tadau duaahina go Sosthenes.

2 Ang gi di nohongo dabu a God i Corinth, mo ang gi digau huogodoo ala guu gahi belee hai nia dama dabuaahia a God, ala guu hai nia dama ni Mee i di nadau buni anga gi Jesus Christ, mo nia daangada huogodoo ala e noho i nia gowaa huogodoo, ala e daumaha ang gi Jesus Christ, go di nadau Dagi mo tadau Dagi.*

3 God tadau Damana mo Jesus Christ tadau Dagi gi dugu adu gi goodou tumaalia mo di noho i di aumaalia.

Nia hagahumalia mai Christ

4 Au e danggee ang gi God i nia madagoaa huogodoo i goodou, i Mee dela ne dugu adu gi goodou tumaalia mai i Jesus Christ. 5 I di godou buni anga gi Christ, goodou gu maluagina i nia mee huogodoo, dalia di hai agoago mo di kabemee. 6 Di haga modongoohia i di hai o Christ gu mau dangihi i godou baahi, 7 ga hidi mai goodou, gaa kae nia hagahumalia huogodoo mai God, i di godou noho talitali di gila mai tadau Dagi go Jesus Christ. 8 Go Mee dela e daahi maaloo goodou gaa dae loo gi di hagaodi, bolo gi de gila aga hua dahi huaidu i godou baahi i di Laangi o tadau Dagi Jesus Christ. 9 Gi hagadagadagagee gi God, go di God manawa dahi dela ne gahi goodou gi buni anga gi dana Dama go Jesus Christ, tadau Dagi.

Tee buni i lodo di nohongo dabu

10 I di ingoo o tadau Dagi go Jesus Christ, au e dangi adu hagamahi gi goodou huogodoo, ogu duaahina nei, bolo goodou huogodoo gi buni anga gi telekai e dahi, gi hudee dumaalia gi tee buni gi gila aga i godou baahi, gei gi hagadaubuni i godou mehanga i di hagamaanadu hua e dahi mo di hagabaubau e dahi. 11 Au gu iloo eau mai baahi hunu gau i di hale o Chloe, bolo goodou e lagalagamaaloo i godou mehanga. 12 Au ga helekai adu beenei: Goodou e helekai geegee, tangada e helekai, “Au e daudali a Paul”, tangada e helekai, “Au e daudali a Apollos”, tangada e helekai, “Au e daudali a Peter”, gei tangada e helekai bolo ia e daudalia a Christ.* 13 Christ la gu waewae i nia hagabuulinga! Ma go Paul dela ne daudau i di loobuu belee haga mouli goodou? Goodou ne babdais gi di ingoo o Paul?

14 Au e danggee ang gi God, au digi babdais dagu dangada i goodou, i daha mo Crispus mo Gaius.* 15 Tangada e mee di helekai ai bolo goodou ne babdais gi dogu ingoo. 16 (E donu, au gu babdais labelaa Stephanas mo digau o dono hale, gei au digi langahia bolo au gu babdais labelaa dagu dangada i golo.)* 17 Christ hagalee ne hagau mai au belee babdais agu daangada. Mee ne hagau mai au belee agoago di Longo Humalia, hagalee belee agoago mai i di kabemee o nia daangada, gi de haga balumee hua di mogobuna di loobuu o Christ.

Christ di mogobuna mo di iloo mee o God

18 Idimaa, nnelekai o di made o Christ i hongo di loobuu la di mee balumee i baahi digau ala bolo e nngala. Gei i baahi gidaadou ala bolo e hagamouli, nnelekai aanei la nia mogobuna hua ni God. 19 Di Beebaa Dabu e helekai boloo,

“Au e hagahuaidu di iloo mee o digau kabemee,

gei Au e dugu gi daha di kabemee

o digau ala e iloo nia mee.”*

20 Malaa, aahee digau kabemee? Be go digau ala gu maalama? Be go digau ala e dohu di haga modongoohia aga di iloo di mogobuna o henuailala? God gu haga modongoohia aga bolo di kabemee o henuailala la di balumee hua!* 21 Idimaa, mai i dono iloo, God guu hai nia daangada gi deemee di modongoohia Ia mai i nadau iloo donu. God guu hai bolo Ia e haga mouli hua digau ala e hagadonu di Longo Humalia dela e haga balumee go digau huaidu. 22 Digau o Jew e hiihai e mmada gi nia mogobuna ga hagadonu laa, gei digau o Greece e halahala di kabemee. 23 Gei gimaadou e agoago hua i di hai o Christ dela ne daudau i di loobuu. Di longo deenei la dela di mee e hagawelewele huoloo ginai digau o Jew, gei digau tuadimee hogi e haga balumee di maa. 24 Gei i baahi digau ala guu gahi go God, digau o Jew mo digau tuadimee, nia helekai aanei i di hai o Christ la go di mogobuna o God mo di iloo mee a God. 25 Idimaa, te kabemee a God le koia e kabemee i di iloo tangada, gei di bagege o God le koia e maaloo i nia mahi o tangada.

26 Ogu duaahina nei, goodou gi langahia godou mouli i di madagoaa a God ne gahi mai goodou: digau hua dulii i godou lodo nogo kabemee, be nogo mogobuna, be nogo aamua i di hai o henuailala. 27 God gu hili aga digau dee kabemee i henuailala, belee hagatee digau kabemee, gei gu hili aga digau paagege i henuailala, belee hagatee digau ala e maaloo. 28 Gei Mee gu hili aga labelaa digau ala e balumee i di hai o henuailala, mo digau huaidu, mo digau hagaloale, belee hagahuaidu ai digau hagalabagau. 29 Malaa, di mee deenei gu modongoohia bolo ma deai tangada e hagapuu i mua o God ai. 30 Deelaa di mee a God ne hila adu ai gi goodou, bolo goodou e hai nia dama ni aana mai i di godou buni anga gi Jesus Christ. Gei God guu hai a Christ di iloo mee ni gidaadou, gei gidaadou guu donu i mua o God mai i Christ, gei guu hai digau dabu ni God, gei gu dagaloaha. 31 Di Beebaa Dabu e helekai,

“Maa iai tangada bolo ia e hagapuu i dahi mee,

gi hagapuu i nia mee a Dimaadua ne hai.”*

2

Di agoago o Christ dela ne daudau

1 Ogu ihoo duaahina nei, dogu gila adu gi goodou la ne belee agoago adu nia mee donu a God ala e de iloo nia daangada. Au digi agoago i nia helekai llauehe mo kabemee. 2 Gei dogu madagoaa nogo i godou baahi, au gu hagamaanadu bolo au ga haga de langahia nia mee huogodoo, ga hagamamaanadu hua di hai a Jesus Christ gei e donu go di daudau o Maa i hongo di loobuu. 3 Au ne dau adu gi godou baahi, gei au nogo bagege, nogo bolebole huoloo i dogu madagu,* 4 gei agu agoago mono helekai la hagalee ne hai i di kabemee mo nnelekai haamanawa, gei ne hai adu i di tonu mai di mogobuna o di Hagataalunga o God. 5 Godou hagadonu la hagalee ne hidi mai i di kabemee o tangada, gei mai di mahi o God.

Di iloo mee a God

6 Au e agoago nnelekai o di iloo mee ang gi digau ala gu maaloo duai nadau hagataalunga. Di iloo mee deenei la hagalee ni henuailala be nia mogobuna ala e dagi henuailala ala ga hagalee. 7 Di iloo mee dela e agoago iei au, la go di iloo mee ngala a God dela gu hilihili go Mee i mua henuailala ne hai belee haga madamada ai gidaadou. 8 Deai dahi dagi o henuailala ne modongoohia di maa ai. Maa nei bolo digaula ne iloo di maa, digaula digi daudaulia di Tagi o di madamada. 9 Gei di Beebaa Dabu e helekai,

“Nia mee ala e de gidee, be digi longono ai,

be digi hagamaanadu ina bolo e mee di hai,

aalaa nia mee a God ne hagatogomaalia

gi digau huogodoo ala e aloho i de Ia.”*

10 Mai di Hagataalunga Dabu, God gu hagamodongoohia mai gi gidaadou ana mee huogodoo ala e de iloo gidaadou. Di Hagataalunga le e halahala nia mee huogodoo, mo nia llala te modongoohia o nnadinga a God. 11 Ma go di hagataalunga i tadau lodo dela e iloo gidaadou hagatau. I di ala la hua, go di Hagataalunga hua o God, dela e iloo nia mee huogodoo a God. 12 Gidaadou hagalee ne hai mee gi di hagataalunga o henuailala, gei ne hai mee gi di Hagataalunga o God, dela ne hagau mai belee hai gidaadou gi iloo nia mee huogodoo a God ne dugu mai gi gidaadou.

13 Malaa, gimaadou hagalee helekai i nnelekai ne aago go di iloo mee dangada, gei e helekai i nnelekai ne aago go di Hagataalunga, e haga modongoohia nia donu Hagataalunga ala e tau anga gi nnelekai Hagataalunga. 14 Tangada dela dono Hagataalunga ai, e deemee di hai mee gi nia wanga dehuia mai i di Hagataalunga o God, mee e de iloo nia mee aanei, e balumee hua ang gi deia, idimaa tahidamee o nia maa le e hagamodongoohia hua go di Hagataalunga. 15 Tangada dela dono Hagataalunga i golo, le e mee di hagiaga nia dahidamee o nia mee huogodoo, gei deai tangada e mee di hagiaga a mee ai. 16 Di Beebaa Dabu e helekai,

“Koai dela e iloo di maanadu o Dimaadua?

Koai e mee di aago a Mee?”*

Gei gimaadou gu iloo nia maanadu a Christ.

3

Digau hai hegau a God

1 Ogu ihoo duaahina nei, au digi helekai adu gi goodou be tangada e helekai gi digau gu iai nadau Hagataalunga, gei au ne helekai be tangada ne helekai gi digau henuailala, ala e hai be nia dama lligi nadau hagadonu Christ. 2 Au ne haangai goodou gi nia milugu, hagalee nia meegai hamaaloo, idimaa goodou digi togomaalia gi nia maa, gei dolomeenei, goodou digi togomaalia hua igolo gi nia maa,* 3 idimaa, goodou e mouli hua igolo i di mouli o henuailala. Ma ga gila aga tubua i godou mehanga, ga hai baahi ang gi tangada nei mo tangada nei, nia mee aanei la hagalee haga modongoohia bolo goodou digau ni henuailala, e daudali nia hai o henuailala? 4 Tangada i goodou ga helekai boloo, “Au e daudali a Paul,” gei tangada i golo e helekai boloo, “Au e daudali a Apollos” malaa, godou hangaahai la go nnangaahai o digau henuailala!*

5 Apollos la koai? Paul la koai? Gimaua nia daangada hua hai hegau ni God ala ne laha mai goodou gi lodo di hagadonu. Gimaua tei gii hai dana duhongo hegau dela ne gaamai go Tagi bolo gi heia. 6 Au e haga nonnono agu lii laagau, gei Apollos e haga magalillili nia maa gi nia wai, ma go God dela e haga tomo aga nia laagau.* 7 Tangada dela e haga nonnono, be tangada dela e haga magalillili di laagau deelaa, la hagalee hagalabagau. Tangada e hagalabagau la deelaa go God, idimaa, go Mee dela e haga tomo aga di laagau. 8 Tangada dela e haga nonnono mo tangada dela e haga magalillili, la hagalee hai geegee. Gei God gaa hui meemaa gi di hui dela e tau anga gi nau ngalua ala nogo hai. 9 Idimaa, gimaua la tagadau ihoo hai hegau ni God, goodou go di gowaa dogi mee ni God, di hale a God.

10 Au gu hai hegau gi dogu duhongo hegau dela ne dugu mai go God, gu ngalua iei au gadoo be tangada e iloo di hau hale, ne haga noho di hagamau o di maa. Gei tuai dangada ga haga duu aga dono hale i hongo di hagamau deelaa. Tangada nei mo tangada nei i goodou gii mmada gi humalia i dana hau di hale. 11 Idimaa God guu lawa di haganoho a Jesus Christ bolo go Mee hua dela go di hagamau, di hagamau e hagaduu aga i golo ai. 12 Hunu gau ga haga duu aga nadau hale i hongo di hagamau deenei, e hai hegau gi nia goolo, be nia silber, be nia hadu hagalabagau. Hunu gau e hai hegau gi nia laagau, be nia geinga, be nia lau laagau mae. 13 Malaa, tahidamee o nnegau digau hau hale ga haga modongoohia aga i di Laangi o Christ, idimaa, i di laangi deelaa, di ahi e haga modongoohia aga tahidamee nia ngalua o digau hau hale. 14 Maa nia moomee o digau hau hale la ne hau i hongo di hagamau deenei, la ga hagalee wwele i di ahi deelaa, digaula e kae nadau hui. 15 Maa nia moomee o tangada ma gaa wwele, geia gu luudi nia mee huogodoo. Gei mee ga mouli be tangada dela ma ga ulu mai gi daha mo di ahi deelaa.

16 Goodou digi iloo bolo goodou la di hale daumaha ni God, gei di Hagataalunga o God le e noho i godou lodo?!* 17 Tangada ma ga oho di hale daumaha o God, gei God ga oho a mee, idimaa, di hale o God le e dabuaahia, malaa ma go goodou ala go di hale daumaha a God.

18 Hudee halahalau ina goodou. Maa tangada i goodou bolo ia tangada kabemee i henuailala nei, geia gii hai tangada dadaulia, gei dono kabemee la gaa donu. 19 Idimaa, nia mee ala bolo nia kabemee o henuailala nei, le e balumee i mua o God. Di Beebaa Dabu e helekai,

“God ga daahi digau kabemee

i lodo nadau balu kabemee.”*

20 Di Beebaa Dabu gu helekai labelaa,

“Dimaadua e iloo Ia

bolo nia hagamaanadu o digau kabemee

la ono hadinga ai.”*

21 Deenei laa, hudee hagaamu ina nia mee tangada ala e mee di hai! Nia mee aanei huogodoo la ni goodou: 22 Paul, Apollos mo Peter, henuailala nei, di mouli mo di made, di madagoaa dolomeenei mo di madagoaa ga dau mai, nia mee aanei huogodoo ni goodou. 23 Gei goodou nia dama ni Christ, gei Christ ni God.

4

Digau agoago hagau a Christ

1 Goodou duguina gimaadou be digau hai hegau ni Christ, ala e hai mee gi nia agoago nngala a God. 2 Deenei di mee humalia e hai gii hai go digau hai hegau: digaula e hai gi manawa dahi ang gi nadau dagi. 3 Au e de hei eau maa goodou be di gowaa hai gabunga ga hagi aga au, gei au hogi hagalee hagi aga au. 4 Dagu maanadu le e madammaa, gei di mee deenei hagalee hagamodongoohia bolo au ogu huaidu ai, go Dimaadua hua dela e hagi aga au. 5 Malaa, goodou hudee hagi aga ina tangada i mua di madagoaa donu o di hagi aga. Di madagoaa o Tagi ma ga hanimoi, deelaa di madagoaa e huge nia mee huogodoo ala e nngala i lodo di bouli, mo di haga modongoohia aga nia hagamaanadu nngala ala i lodo nia daangada. Deelaa hogi di madagoaa o tangada nei mo tangada nei e kae dono hagaamu mai baahi o God.

6 Ogu duaahina nei, gimaua mo Apollos gu hai hegau i nia mee aanei bolo gi iloo goodou tadinga nia helekai aanei: “Daudalia nnaganoho ala e donu.” Goodou hudee hilihili dangada, bolo ga hagahumalia tangada e dahi, ge e hagahuaidu tangada dela i golo. 7 Ma koai ne hai goe gi aamua i digau ala i golo? Ma hagalee go God dela ne gowadu gi di goe nia mee huogodoo? Goe e mee di hagapuu gi nia mee ala ne gowadu dehuia behee?

8 Goodou gu hai mee gi godou mee ala nogo hiihai ginai? Goodou gu maluagina? Goodou guu hai nia king, ma e aha maa gimaadou digi hai nia king? Au bolo goodou gii hai nia king donu, gii mee labelaa gimaadou di hai nia king dalia goodou! 9 Au e hagamaanadu bolo God guu dugu gimaadou digau agoago hagau gi mugi muli loo, gadoo be digau gu hagahuaidu belee daaligi gii mmade i mua nia daangada, belee hai di mee haga mmada i mua digau di langi mo henuailala huogodoo. 10 Nia daangada bolo gimaadou digau gu dadaulia idimaa, go Christ, gei goodou digau kabemee i baahi o Christ! Gimaadou digau paagege, gei goodou e maaloo! Gimaadou nia balu daangada hua, gei goodou digau hagalabagau! 11 Gaa dae mai gi dolomeenei, gei gimaadou e hihiigai gei e hieinu, e gahu i nia goloo mahaahaa, e dadaaligi, madau gowaa e noho gimaadou ai. 12 Gimaadou e ngalua hagamahi gi madau lima ge e duadua. Di madagoaa gimaadou ma ga hagahuaidu, gei gimaadou e hagahumalia digaula. Digaula ma ga dadaaligi gimaadou, gei gimaadou e hagakono madau manawa.* 13 Gimaadou ma ga hagatee, gei gimaadou e helekai humalia gi digaula. Dangi nei gei gimaadou guu hai gadoo be tagabae geinga dela koia e huaidu i hongo henuailala, mo nia mee huogodoo o nia daangada ala e ginagina ai.

14 Au e hihi adu nia mee aanei, hagalee bolo e haga langaadia goodou. Au e hiihai hua e aago goodou be agu dama hagaaloho. 15 Ma e aha maa goodou godou gau madangaholu mana (10,000) e madamada humalia godou mouli ang gi Christ, di godou damana le e dahi hua. Idimaa i lodo godou mouli buni anga gi Jesus Christ, au guu hai di godou damana i dagu dugu adu di Longo Humalia. 16 Deenei laa, au e dangi adu gi goodou bolo goodou gi kawe i di au.* 17 I di hadinga deenei, au e hagau adu a Timothy gi godou baahi. Mee go dagu dama hagaaloho, gei e manawa dahi gi Christ. Go mee dela ga haga langahia adu gi goodou dogu ala mouli buni anga gi Jesus Christ dela e hai be agu agoago i lodo nia nohongo dabu huogodoo.

18 Hunu gau i godou baahi guu hai digau hagamuamua, idimaa goodou gu hagamaanadu bolo au e hagalee gila adu. 19 Maa Dimaadua ga hiihai, gei au ga limalima dogu hanadu, e halahala be ma nia mogobuna aha, ala e hai mee ginai digaula, mo nia helekai digaula ala e helekai ai. 20 Idimaa, Teenua King o God la hagalee go nnelekai, gei go nia mogobuna maaloo. 21 Dehee di godou mee dela e hiihai ginai? Au ne belee hanadu gi goodou mo dagu mee daaligi dangada, be hanadu i di hagataalunga o di aloho mo di hila gi lala?

5

Nnangaahai huaidu i lodo di Nohongo dabu

1 Di longo e helekai bolo goodou e mouli haihai noo i di godou mouli hiihai mouli be di manu, di hagadilinga mouli dela e hagalee gila aga i baahi nia daangada, ma e aha maa digaula le e noho i lodo di bouli: Taane e kii i baahi di lodo o dono damana!* 2 Malaa e hai behee, goodou e mee di hagapuu? Goodou hagalee ne belee lodo huaidu, gei tangada dela e mouli beenei la hagalee ne belee hagabagi gi daha mo goodou, gei hagalee buni ginai? 3 Ma e aha maa dogu huaidina le e mogowaa loo i goodou, au i godou baahi i di hagataalunga. Au nei bolo e noho hua i godou baahi, au gu hagiaga tangada ne hai di huaidu deelaa. 4 Godou madagoaa ala ma ga mmuimmui gi di gowaa e dahi i di ingoo tadau Dagi go Jesus, gei au e madalia goodou i dogu hagataalunga, mai di mogobuna o tadau Dagi go Jesus dela e madalia gidaadou, 5 goodou wanga ina tangada deenei gi Setan, dono huaidina ga hunahuna gi daha, gii mee dono hagataalunga gi mouli i di Laangi o tadau Dagi.

6 E hai gee go di godou hagamuamua. Goodou e iloo telekai boloo, “Nia mee ‘yeast’ dulii loo e mee di hai di haga munga palaawaa gi haga hula.”* 7 Dawaa gi daha nia ‘yeast’ pobo o nia huaidu gi madammaa goodou. Goodou gaa hai be di palaawaa hoou ono ‘yeast’ ai, be dagu iloo bolo goodou e madammaa. Idimaa Tagamiami o di Pasoobaa la gu togomaalia, idimaa Christ go tadau dama siibi o di Pasoobaa gu tigidaumaha.* 8 Deenei laa, gidaadou gaa budu tadau Hagamiami Pasoobaa, hagalee ne hai gi nia palaawaa ne hagatanga gi nia ‘yeast’ pobo, nia ‘yeast’ o di huaidu mo nia haihai milimilia, gei ne hai gi nia palaawaa ala digi unugia gi nia ‘yeast’, nia palaawaa ala e madammaa gei e donu.*

9 I lodo dagu lede dela ne hihi adu gi goodou, au ne helekai bolo gi hudee hai hoo gi digau hai mee huaidu. 10 Au hagalee helekai i digau bouli ala e haihai nia mee huaidu, hagagailaa, gaiaa, be daumaha ang gi nia balu god. Maa goodou e hiihai e hagapaa gi daha mo digaula, goodou e hai loo gi tanga gi daha mo henuailala. 11 Malaa, dolomeenei, au e helekai i di hai o tangada dela bolo ia tuaahina ni goodou, gei mee e mouli huaidu be di manu, hagagailaa, daumaha ang gi nia balu god, kai tilikai, hiigeina tagaao, gaiaa. Goodou hudee buni anga gi mee ge hudee miami i baahi o mee.

12-13 Ogu donu ai e hagi aga digau ala i tua di nohongo dabu, go God hua dela e hagi aga digaula. Malaa goodou hagalee belee hagi aga digau o di godou nohongo dabu? Be di hai o di Beebaa Dabu dela e helekai boloo,

“Goodou gi hudua gi daha tangada huaidu

dela i godou baahi.”*

6

Halahala di tonu

1 Maa tangada bolo ia e halahala ono donu i baahi dono duaahina dama a Christ, e aha dela e hana loo e dau i di gowaa hai gabunga o digau bouli, de ga halahala hua ono donu gi baahi nia dama a God? 2 Goodou e de iloo bolo nia daangada a God ga hagi aga henuailala? Maa goodou ne belee hagi aga henuailala, malaa goodou hagalee gaa mee di hagi aga nia mee hagalligi? 3 Goodou e de iloo bolo gidaadou ga hagi aga digau di langi? Ma e hai beenei, gidaadou e mee hua di hagi aga nia mee o di mouli nei. 4 Maa nia mee beelaa ga kila aga, goodou e mee di wanga nia gabunga aanei e hagamodu go digau ala hagalee dau i lodo di nohongo dabu?! 5 Haga langaadia dangada! Ma tangada kabemee i godou lodo ai dela e mee di hagahumalia di lagamaaloo mehanga nia dama a Christ? 6 Gei dolomeenei, tama a Christ e kae dono duaahina gi di gowaa hai gabunga, e gabunga i baahi digau hagalee hagadonu.

7 Maa goodou ga halahala godou donu i godou mehanga, e haga modongoohia aga bolo di hala i godou mehanga. Ma hagalee e humalia adu gi goodou, maa goodou ga diiagi hua godou donu, ga haga balumee? Ma hagalee e humalia adu gi goodou maa tangada ma ga gaiaa goodou? 8 Gei deeai, goodou e haihai hua nia mee hala i godou mehanga, goodou e gaiaa i godou mehanga, e gaiaa labelaa nia dama a Christ! 9 Goodou e de iloo bolo digau huaidu le e deemee di hai mee gi Teenua King o God? Goodou hudee bida halahalau ina goodou: digau ala e hai be di manu, be e daumaha ang gi nia balu god, be e manawa hai be di manu, be e hai di huaidu taane gi taane, 10 be e gaiaa, be e hagagailaa gi nia goloo, be e hiigeina tagaao, be e hai kai tilikai, be e lobodi mee, digau huogodoo aanei hagalee loo e hai mee gi Teenua King o God. 11 Hunu gau i goodou nogo hai be digau aanei i mua, gei dolomeenei, gei goodou gu madammaa gi daha mo godou huaidu, gu hagadabu ang gi God, gei guu donu i baahi o God i di ingoo o tadau Dagi go Jesus Christ mo di Hagataalunga o tadau God.

Hai hegau gi godou huaidina e hagamadamada a God

12 Tangada ga helekai, “Gu dumaalia mai gi heia di ingoo hua di mee.” Uaa, malaa nia mee huogodoo la hagalee humalia adu gi di goe. Au e mee di helekai bolo au gu dumaalia ginai gi heia di ingoo hua di mee, gei au hagalee dumaalia gi dahi mee gi heia au di hege ni di maa.* 13 Gei tangada e mee di helekai labelaa, “Nia meegai la anga hua gi tinae, gei tinae la anga hua gi nia meegai.” E donu, malaa, God ga hagalawa nia mee e lua aanei. Tuaidina la hagalee belee hai hegau gi di mouli hai be di manu, gei belee hai hegau gi Tagi, gei Tagi e madamada humalia i tuaidina. 14 God ne haga mouli aga Tagi mai i di made, gei go Mee ga haga mouli aga gidaadou labelaa gi ono mogobuna.

15 Goodou e iloo bolo godou huaidina la nia manga ni tuaidina o Christ? Malaa, au e mee di kae di baahi tuaidina o Christ ga hagapuni gi tuaidina o di ahina huihui dono huaidina! Deeai! E deemee loo! 16 Goodou e de iloo bolo taane ma ga hagabuni dono huaidina gi tuaidina o di ahina huihui dono huaidina, la gaa hai tuaidina hua e dahi? Di Beebaa Dabu e helekai madammaa,

“Meemaa dogolua guu hai tuaidina hua e dahi.”*

17 Gei tangada dela e hagabuni ang gi Tagi, geia gu madalia a Mee guu hai di hagataalunga hua e dahi.

18 Goodou haga mogowaa ina goodou gi daha mo di haihai be di manu. Nia huaidu huogodoo ala e hai go tangada, le e hai hua laa daha mo tuaidina, gei tangada dela e hai di huaidu mouli be di manu, ia e hai hua di huaidu ang gi dono huaidina. 19 Goe e de iloo bolo do huaidina la di hale daumaha ni di Hagataalunga Dabu dela e noho i oo lodo, ne gowadu go God gi di goe? Goodou hagalee ni godou huaidina, goodou ni God.* 20 Go Mee dela ne hui goodou gi di hui damanaiee. Deenei laa, goodou gi hai hegau gi godou huaidina, e haga madamada ai God.

7

Nia heeu o taga hai lodo

1 Aanei agu helekai gi godou lede:

Ma e humalia go taane ma ga hagalee hai dono lodo. 2 Idimaa nia hangaahai huaidu ala e gila aga dolomeenei, taane le e humalia hua di hai dono lodo, di ahina gi heia dono lodo labelaa. 3 Taane gi haga gila aga ina dono duhongo hegau ang gi dono lodo, gei di ahina gi heia labelaa beelaa gi dono lodo. 4 Di ahina hai lodo hagalee bida dagi dono huaidina, go dono lodo e dagi. Dela gadoo taane hai lodo hagalee bida dagi dono huaidina, go dono lodo e dagi. 5 Taga hai lodo gi hudee dagalili nau huaidina i di hiihai o taga hai lodo, go di maa hua be meemaa guu buni ngaadahi e hagamolooloo, e dalodalo i tama madagoaa, nomuli, gei meemaa guu mee di haga gila aga di hiihai o taga hai lodo, bolo gi de paagege hua ginaua gaa too gi lodo di hagamada o Setan.

6 Deenei la hagalee taganoho adu gi goodou, nia helekai hua aago. 7 Au bolo goodou huogodoo gii hai be au, malaa God guu wanga nnagadilinga kisakis gi nia daangada, tangada nei dana kisakis duhongo hegau, tangada nei dana kisakis duhongo hegau.

8 Ang gi digau ala digi hai nadau lodo mo digau guu mmade nadau lodo, au e helekai boloo: Ma koia e humalia di noho hua be au, dogu lodo ai. 9 Maa digaula e deemee di hagakono, digaula gii hai nadau lodo, idimaa, di hai lodo la koia e humalia i di noho i lodo di hiihai wele.

10 Ang gi digau ala guu lawa di hai nadau lodo, taganoho i golo, hagalee taganoho ni aagu, gei taganoho mai baahi o Tagi: Di ahina hai lodo gi hudee diagia dono lodo.* 11 Maa di ahina gaa hudu gi daha dono lodo, geia e deemee di hai labelaa dono huai lodo, e hai eia gii donu i mua dono lodo. Taane hai lodo e hagalee hai loo gi diagia dono lodo.

12 Gei ang gi digau ala i golo, deenei dagu haganoho, taganoho ni aagu, hagalee ni Tagi: maa taane i nia dama a Christ guu lodo gi di ahina hagalee hagadonu, gei di ahina deelaa la gu hagababa bolo ia gaa lodo gi taane i di waalooloo o dono mouli, gei taane deelaa gi hudee diagia a mee. 13 Maa di ahina dama a Christ guu lodo gi taane hagalee hagadonu, gei taane deelaa la gu hagababa bolo ia e lodo gi di ahina deelaa i di waalooloo o dono mouli, gei di ahina gi hudee diagia taane deelaa. 14 Taane dono hagadonu ai, la guu dabu i dono hai lodo ang gi di ahina hagadonu, gei di ahina dela dono hagadonu ai, la guu dabu labelaa, i mee dela guu hai lodo ang gi taane hagadonu. Ma ga hai beelaa, nia dama meemaa e dabu i baahi o God. Gei di maa ga hagalee hai beelaa, nia dama meemaa e hai be nia dama ni di bouli. 15 Maa tangada hagalee hagadonu ga diiagi dono lodo, heia a mee gii hana. Taane be di ahina dela gu hagadonu le hagalee dau gi di mee beenei. God ne gahi mai gidaadou gi mouli noho manawa lamalia. 16 Di ahina dama a Christ, goe e iloo di aha bolo goe hagalee haga mouli doo lodo? Goe go taane dama a Christ, goe e iloo di aha bolo goe hagalee haga mouli doo lodo?

Mouli be doo gahi go God

17 Tangada nei mo tangada nei gi mouli hua be di kisakis dumaalia a God ang gi deia, ge gi mouli hua be dono mouli i dono madagoaa dela ne gahi go God. Deenei taganoho dela e agoago ko au i lodo nia nohongo dabu huogodoo. 18 Maa taane ne sirkumsais guu kae di gahigahi a God, geia gi hudee hagamada e daa gi daha nia maaka o di sirkumsais; maa taane digi sirkumsais guu kae di gahigahi a God, gei mee gi hudee sirkumsais ina eia. 19 Maa taane gu sirkumsais be digi sirkumsais la dono hadinga ai. Di mee dono hadinga la go di haga gila aga nnaganoho a God. 20 Tangada nei mo tangada nei gii noho hua beelaa be dono mouli i dono madagoaa ne gahi go God. 21 Goe nogo hai di hege i do madagoaa ne gahi mai go God? E humalia, goe hudee manawa gee. Maa goe gu iai do madagoaa humalia e dagaloaha, e humalia, hai hegau ginai. 22 Di hege ma gaa gahi go Tagi, la gu dagaloaha i baahi o Tagi, dela gadoo tangada dagaloaha ma ga gahi mai go Christ, mee guu hai di hege ni Christ. 23 God guu lawa di hui goodou gi di hui aamua, malaa goodou gi hudee hege gi nia daangada. 24 Ogu duaahina nei, tangada nei mo tangada nei gii noho hua beelaa i lodo dono mouli buni anga gi God, gadoo be dono mouli i dono madagoaa ne gahi go God.

Nia heeu i digau digi hai lodo mo digau guu mmade nadau lodo

25 Deenei di hai o digau digi hai nadau lodo, dagu haganoho mai i baahi o Tagi ai, gei deenei la di hagamaanadu hua ni aagu ang gi digau beenei, idimaa, au tangada e mee di hagadonu go goodou mai i tumaalia o Tagi.

26 Deenei dagu hagamaanadu: idimaa di haingadaa o lodo di madagoaa dolomeenei, ma koia e humalia maa goodou gaa noho hua be goodou e noho dolomeenei. 27 Goe do lodo ahina i golo hudee hudua a mee gi daha. Goe digi hai doo lodo, hudee hai doo lodo. 28 Maa goe gaa hai doo lodo, la dono huaidu ai. Maa di ahina gaa hai dono lodo, la dono huaidu ai. Gei digau hai lodo gaa tale gi nia haingadaa i lodo di mouli deenei, gei au bolo nia hagadilinga haingadaa beenei, la hagalee hai gii tale adu gi goodou.

29 Ogu ihoo duaahina nei, deenei dagu mee e hiihai e helekai iei au adu gi goodou: di madagoaa gu bodobodo loo, deenei di mee dela e humalia bolo nia daane ala guu hai nadau lodo, la gi mouli be digau nadau lodo ai. 30 Digau ala e tangitangi, la gii hai be digau hagalee lodo huaidu. Digau ala e tenetene, la gii hai be digau nadau tene ai. Digau ala e hui nadau goloo, la gii hai bolo nadau mee ai. 31 Digau ala e hai hegau gi nia goloo o henuailala, la hudee hai bolo ne bau hua mo nia maa, idimaa, nia mee o henuailala nei le e limalima hua dono hagalee.

32 Au e hiihai bolo goodou gi hudee hagamaanadu ina nia haga daadaamee. Tangada dela dono lodo ai, le e hagabaubau hua dana hai dela e hai nnegau a Tagi, idimaa, mee e hiihai e haga tenetene di manawa o Tagi. 33 Gei tangada dela guu hai dono lodo, le e hagabaubau nia mee o henuailala, be dehee dana hai dela e mee di haga tenetene ai dono lodo. 34 Deenei laa, i lodo hua ana hagamaanadu la gu manga lua. Di ahina be go tama ahina madammaa le e hagabaubau hua nia mee o Tagi, idimaa, mee e hiihai huoloo bolo dono huaidina mo dono hagataalunga le e hagadabu ang gi Tagi. Gei di ahina guu hai dono lodo, le e daadaamee gi nia mee o henuailala, idimaa, mee e hiihai e haga tenetene dono lodo.

35 Au e helekai nia mee aanei, idimaa, au e hiihai belee hagamaamaa goodou. Au hagalee bule goodou. Au e hiihai bolo goodou gi heia nia mee ala e humalia mo nia mee ala e donu, gei goodou gaa hai hege ang gi Tagi i di manawa madammaa, gei e odi anga. 36 Maa taane mo di ahina gu hagababa bolo e haga hai lodo, nomuli gei meemaa gu hagamaanadu bolo ginaua hagalee noho, gei di ahina le e mouli humalia i lodo nia ngadau aalaa, gei taane gu hiihai huoloo bolo e lodo gi mee, taane le e hai gi hagagila dono hiihai. Deenei la hagalee di mee hala. Meemaa belee haga hai lodo. 37 Maa taane ga hagamaanadu hai donu, ga hagalee hono go dahi maanadu, e hagamaanadu madammaa bolo ia e hagalee hai lodo gi di tama ahina deelaa, taane deenei la guu hai di mee hai donu. 38 Deenei laa, taane ma gaa hai dono lodo, le e humalia hua, gei taane dela bolo ia hagalee hai dono lodo, la koia e humalia.

39 Di ahina guu hai dono lodo e deemee di hai labelaa dono huai lodo maa dono lodo donu le e mouli hua igolo. Maa dono lodo la guu made, geia guu mee hua di hai dono lodo gi taane dela e hiihai gineia, malaa gii hai di tama ni Christ. 40 Mee koia ga tenetene ma gaa hai bolo ia e noho hua beelaa, hagalee hai dono lodo. Deenei di hai o dagu hagamaanadu, gei au e hagadagadagagee bolo ma go di Hagataalunga o God dela ne haga honu au gi nia mee aanei.

8

Meegai tigidaumaha gi nia balu god

1 Deenei di agoago i nia meegai ala ne tigidaumaha ang gi nia balu god: E donu bolo gidaadou huogodoo e iloo nia mee. Di iloo e hai gidaadou gi maanadu bolo gidaadou digau hagalabagau, gei di aloho e haga maaloo aga. 2 Tangada dela bolo ia gu iloo nia mee, ia digi iloo nia mee ala belee hai gi iloo ia. 3 Gei tangada dela e aloho i God, deelaa tangada a God e iloo ai.

4 Malaa, di gai o nia meegai ala e tigidaumaha ang gi nia balu god, gidaadou gu iloo bolo di balu god la di balu mee ni henuailala, gei gidaadou gu iloo bolo ma di God hua e dahi. 5 Ma e aha maa nia god e logo i di langi be i henuailala e haga ingoo bolo nia “god” mono dagi, 6 gei tadau God la di God hua e dahi, go Tamana dela ne hai nia mee huogodoo, gei dela hogi e mouli ginai gidaadou. Gei Tagi hua e dahi, go Jesus Christ. Nia mee huogodoo ne hai mai i Mee, gei dela hogi gidaadou e mouli mai i Mee.

7 Hagalee huogodoo e iloo di tonu deenei. Hunu daangada gu hoohoo gi nia balu god, delaa laa, di madagoaa digaula ma gaa gai nia meegai beenei, digaula e maanadu bolo ginaadou ne tigidaumaha gi di balu god, idimaa nadau hagamaanadu le e paagege, digaula e hai bolo ginaadou gu hagamilimilia go nia meegai. 8 Nia meegai le hagalee hagamaaloo tadau buni anga gi God. Gidaadou e hagalee kili gi daha tadau mee maa gidaadou ga hagalee miami, gei e hagalee kae tadau mee maa gidaadou ga miami.

9 Pula i godou hangaahai, godou hegau dagaloaha gi hudee heia digau paagege gii too gi lodo di huaidu. 10 Maa tangada dela e bagege dono hagadonu i nia mee aanei, ga mmada adu gi goodou ala gu maalama e miamiami i lodo di hale daumaha balu god, malaa, dono gidee di mee deenei, la hagalee gaa hai a mee gi hiihai di gai nia meegai ala gu tigidaumaha ang gi nia balu god? 11 Malaa, di godou duaahina bagege dono hagadonu dela ne made ginai a Christ, la gaa made, ne hidi mai i godou iloo mee. 12 Di hai deenei, goodou guu hai di huaidu ang gi Christ i di godou hai di huaidu ang gi godou duaahina, mo di haga huaidu nia manawa o digau paagege nadau hagadonu. 13 Malaa, maa e donu bolo ma go agu meegai e hidi dogu duaahina gaa doo gi lodo di huaidu, malaa, au ga hagalee gai nia goneiga labelaa, gi dee doo dogu duaahina gi lodo di huaidu.

9

Mogobuna o tangada agoago hagau

1 Au hagalee tangada moholo? Au hagalee tangada agoago hagau? Au digi mmada gi Jesus tadau Dagi? Goodou hagalee go nia huwa o agu hegau ang gi Tagi? 2 Ma e aha maa nia daangada e hagalee hai bolo au tangada agoago hagau, gei goodou e hai bolo au tangada agoago hagau donu, idimaa, godou mouli buni anga gi Tagi e haga modongoohia aga agu hegau dangada agoago hagau.

3 Deenei dagu hai e duuli au gi daha, i di madagoaa nia daangada ma ga helekai hai baahi mai. 4 Ma e donu bolo ogu donu ai di miami ge e inu? 5 Ma e hagalee ogu donu ai bolo au e daudali di hai digau agoago hagau ala i golo mo nia duaahina o Tagi mo Peter i dagu lahi di ahina hai lodo dama a Christ dalia au i dogu hana e hagadele di Longo Humalia? 6 Be go gimaua mo Barnabas la hua ala e hai loo gi ngalua gi mau mouli? 7 Tangada dauwa koai dela gaa bida hui hua dono ngalua i tauwa? Tangada dogi waini koai dela hagalee gai nia huwa o dana gowaa dogi waini? Tangada hagaloohi siibi koai dela hagalee e inu nia weuu o ana siibi?

8 Ma hagalee bolo aanei hua nia ala mee ala belee hai hegau iei au. Nnaganoho le e helekai labelaa i nia maa. 9 Gidaadou guu dau i Nnaganoho Moses:

“Goe hudee noodia di ngudu o di kau

dela e dagadagahi ana lii ‘wheat’.”

Ma go di kau dela e haamanawa ai a God?* 10 Ma hagalee go gidaadou ala ne helekai iei Mee? E donu ma ne hihi mai gi gidaadou. Tangada dela e dogi, mo tangada dela e hadi, meemaa gi ngalua i di hagadagadagagee bolo ginaua e hagahumalia ngaadahi mai nia huwa o di gowaa. 11 Gimaadou guu lawa di dogi nia lii hagataalunga i godou baahi. Ma gu iehe maa gimaadou gaa hagi nia hagahumalia mai goodou?* 12 Maa digau ala i golo ga hai donu gi di hai mee o di hagamaamaa mai godou baahi, malaa gimaadou la hagalee ga hai mee gi nia mee mada gi nonua?

Gimaadou digi hai hegau gi madau donu. Gimaadou e hagakono i nia haingadaa huogodoo bolo gi de hagahuaidu hua di Longo Humalia o Jesus Christ. 13 Goodou gu iloo bolo digau ala e hai nadau hegau i lodo di Hale Daumaha, le e miamiami mai di Hale Daumaha, gei digau ala e hai nadau tigidaumaha i hongo di gowaa hai tigidaumaha, digaula e miami ngaadahi i nia mee ne tigidaumaha.* 14 Dela gadoo di hai dela guu lawa di haganoho go Tagi, bolo digau ala e hula e hagadele di Longo Humalia, digaula e mouli hua mai i nia hegau o di Longo Humalia.*

15 Gei au digi hai hegau gi nia donu aanei, gei au hagalee hihi adu gi goodou bolo gi heia mai nia mee aanei. Au bolo gii made hua i mua tangada ma gaa huli agu helekai donu gii hai nia helekai ono hadinga ai. 16 Au ogu donu ai bolo e hagaamu dagu hai agoago i di Longo Humalia, au guu lawa di dugu bolo e hai tegau deenei. E huaidu mai gi di au, maa au digi agoago ina di Longo Humalia. 17 Maa au gaa bida hiihai e hai tegau deenei, gei au e kae dogu hui. Tegau deenei la tegau ni God ne dugu mai gi di au bolo au gi haga gila aga ina. 18 Di hui aha dela e kae ko au? Dogu hui la go di madagoaa humalia o di agoago di Longo Humalia dono hui ai, hagalee halahala ogu donu gi lodo di moomee di Longo Humalia.

19 Au tangada moholo, hagalee di hege ni tangada. Au guu hai au be di hege ni digau huogodoo, gi aali au di laha mai agu gau dogologo gi Christ. 20 Au guu hai be tangada o Jew i dogu madagoaa e ngalua i baahi digaula, belee laha mai digaula gi di mouli. Ma e aha maa au hagalee noho i lala Nnaganoho Moses, gei au guu hai hua au be tangada e noho i lala nnaganoho aanei belee laha mai gi di mouli digau ala e noho i lala nnaganoho. 21 I di ala la hua, dogu madagoaa e ngalua dalia digau tuadimee, au e mouli be digau tuadimee i daha mo nnaganoho digau o Jew belee laha mai digau tuadimee gi di mouli. Deenei la hagalee hai bolo au hagalee haga gila aga nnaganoho a God, gei au e noho i lala nnaganoho a Christ. 22 I baahi digau ala e paagege nadau hagadonu, gei au guu hai au gi bagege gadoo be digaula, belee laha mai digaula gi di mouli. Deenei laa, nia mee huogodoo guu hai ko au ang gi digau huogodoo, belee laha mai ai hunu gau i digaula gi di mouli, be di hai dela e mee mai i dogu baahi.

23 Au e haihai nia mee huogodoo aanei i di gili di Longo Humalia bolo gi hai mee au gi nia hagahumalia o di maa. 24 Goodou gu iloo bolo digau dogologo le e llele i di hoiaa, malaa tangada hua e dahi dela e kae dono hui. Goodou llele hagamahi gii kae godou hui. 25 Digau hai dadaagala huogodoo e haga wouwou i mua di nadau dadaagala gii mee di kae nadau hui. Di hui deenei la di mee hua e odi gi daha, gei gidaadou hagamahi gi heia go di mee dono hagaodi ai. 26 Deenei di hai e lele huudonu iei au bolo gii tugi i di laini, e hai gadoo be tangada hai dongodongo dela hagalee dongodongo balumee. 27 Au e hagamahi e agoago dogu huaidina be tangada hai dadaagala, e aago di maa gi heia go nia mee belee hai. Gi dee hidi mai hua au e hagalee dau i muli agu agoago gi digau ala i golo gi heia be agu mee e haihai.

10

Hudee daumaha ang gi nia balu god

1 Ogu duaahina nei, au e hiihai bolo goodou gi maanadu ina nia mee ala ne hai ang gi tadau maadua mmaadua ala nogo daudali a Moses. Digaula huogodoo nogo hula i lala di gololangi dela nogo duuli digaula. Digaula huogodoo gu lloo adu hagahumalia laa lodo Tai Mmee.* 2 I lala di gololangi mo i lodo di tai, digaula gu babdais guu hai nia daangada a Moses. 3 Huogodoo nogo miami i tagadilinga meegai hua e dahi mai i di hagataalunga,* 4 gei nogo inu i nia wai o di hagataalunga, idimaa, digaula nogo inu mai i di hadugalaa o di hagataalunga. Di hadugalaa la go Christ dela nogo hana madalia digaula. * 5 Malaa God ne de hiihai gi di baahi dogologo digaula, gei nadau huaidina gu mmoemmoe dagidahi i lodo di anggowaa.*

6 Deenei laa, di mee deenei ne hai belee aago gidaadou, bolo gi hudee hiihai di hai nia mee huaidu digaula nogo hai,* 7 be e daumaha ang gi nia balu god, gadoo be hunu gau i digaula. Di Beebaa Dabu e helekai,

“Digaula guu hai nadau hagamiami,

gu libaliba, gu gagaalege,

guu hai nia huaidu ala i golo.” *

8 Gidaadou hudee hai di huaidu o di manawa manu, gadoo be hunu gau i digaula, dela ne hidi ai nia daangada e madalua maa dolu mana (23,000) ne mmade i di laangi e dahi.* 9 Gidaadou hudee hagamada ina Dimaadua, be hunu gau i digaula, ne hidi ai digaula ga daaligi go nia gihaa lodo henua.* 10 Gidaadou hudee hai tamu, be hunu gau i digaula ala ne hai beenei, ga hidi ai digaula gaa mmade i taaligi a tangada di langi.*

11 Nia mee aanei huogodoo ne hai ang gi tadau maadua mmaadua belee hai dahi ala mee ang gi digau ala i golo, gei ne hihi gi lala belee hai di mee e haga langahia mai gi gidaadou, idimaa, gidaadou e noho i nia laangi hoohoo gi di hagaodi.

12 Maa goodou gu hagamaanadu bolo goodou guu mau di tuu, goodou gii pula i goodou gi dee tinga. 13 Nia hagamada huogodoo ala gu tale adu gi goodou, le e tale anga labelaa gi digau huogodoo. God le e daahi dana hagababa, Mee e hagalee dumaalia adu gi goodou gi nia hagamada ala e deemee di haga magedaa go goodou. Di madagoaa di hagamada, gei Mee ga gowadu gi goodou di mahi i nia hagamada mo di ala dela e tanga goodou gi daha.

14 Ogu ihoo hagaaloho, haga mogowaa ina goodou i di hai daumaha ang gi nia balu god. 15 Au e helehelekai adu gi goodou digau maalama, hagadina ina be maa di aha dela e helekai iei au. 16 Di ibu dela e danggee ai ge e hai hegau ai gidaadou i lodo Tagamiami Dabu, e inu gidaadou ngaadahi i nia dodo o Christ. Di madagoaa ma gaa gai di palaawaa ginigini, gidaadou ne miami ngaadahi i tuaidina o Christ.* 17 Di palaawaa hua e dahi deenei, gei gidaadou e dogologo, gidaadou guu hai hua tuaidina e dahi, idimaa, gidaadou ne miami mai i di palaawaa e dahi.

18 Haga maanadu ina digau Israel: hunu gau e miami i nia meegai tigidaumaha, gei digaula e buni anga gi di hai daumaha o di gowaa hai tigidaumaha.* 19 Dagu mee dela e helekai iei au, le e hai dono hadinga bolo di hai daumaha ang gi nia balu god mo nia meegai ala e tigidaumaha ang gi nia maa la dono dahidamee i golo? 20 Deeai! Nia tigidaumaha ala e hai i hongo di gowaa hai tigidaumaha digau o di bouli, la nia mee hua e hai ang gi nia hagataalunga huaidu, hagalee hai ang gi God. Au hagalee hiihai bolo goodou gi buni anga gi nia hagataalunga huaidu.* 21 Goodou e deemee di inu i di ibu a Tagi, mo di ibu o nia hagataalunga huaidu. Goodou e deemee di miami i teebele o Tagi, mo teebele o nia hagataalunga huaidu. 22 E hai behee, gidaadou e hiihai e hai tadau Dagi gi dubua? Gidaadou e hai bolo gidaadou e maaloo i Mee?*

23 Hunu gau e helekai boloo, “Gu dugu mai gi gimaadou gi heia nia mee huogodoo.” E donu, gei nia mee huogodoo la hagalee humalia. “Gu dugu mai gi heia nia mee huogodoo,” gei nia mee huogodoo la ono hagamaamaa humalia ai.* 24 Goodou hudee halahala ina nia mee ala e bida hagahumalia goodou, tangada nei mo tangada nei gi halahala ina nia mee ala e mee di hagahumalia digau ala i golo.

25 Goodou e mee di gai di ingoo hua di mee ala e huihui i di gowaa huihui goneiga, hudee heheeu e logo, ma deai dono hala adu gi godou lodo ai. 26 Idimaa di Beebaa Dabu e helekai,

“Dimaadua e hai mee gi henuailala hagatau

mo ono haga honu huogodoo.”*

27 Maa tangada e de hagadonu, ga hagagahi goodou e miami i dono hale, goodou hula, miami nia meegai a maa ala ga gowadu gi goodou, gei goodou hudee heheeu ina nia meegai aalaa, ma deai dono hala adu gi godou lodo ai. 28 Maa tangada ga helekai adu boloo, “Nia meegai aanei ne tigidaumaha ang gi nia balu god,” malaa, goodou hudee geina nia meegai aalaa, e hagagila di maanadu o tangada dela ne hagi adu gi goodou mo di hagagila di hagamaanadu dela e donu. 29 E hai boloo, ma hagalee go godou iloo, gei go di hagamaanadu o tangada dela ne hagi adu gi goodou.

Tangada ga heeu, “Malaa e hai behee, ogu donu belee hai agu mee le e aha ala e mee di duuli go nia maanadu o tuai dangada? 30 Maa au ga danggee ang gi God i agu meegai, malaa tangada le e aha dela e leelee hagahuaidu i agu meegai ala guu lawa di hai dagu danggee?”

31 Malaa, di mee dela gaa gai, be e inu, be nia mee huogodoo ala ma gaa hai go goodou, heia huogodoo e haga madamada ai a God. 32 I lodo godou mouli, hudee hai dahi mee dela gaa hidi ai di huaidu i baahi digau o Jew, be i baahi digau tuadimee, be i baahi digau o di nohongo dabu a God. 33 Kawe i di au. Au e hagamahi e haga manawa lamalia nia daangada huogodoo i nia mee huogodoo ala e hai ko au, hagalee hagamaanadu agu mee ala belee hagahumalia au, gei nia mee ala e hagahumalia nia daangada huogodoo, bolo gi mouli ai digaula.

11

1 Goodou gi kawe i di au, gadoo be au dela e kawe i Christ.*

Di gahu di libogo i taumaha

2 Au e hagaamu goodou i di godou langahia au i nia madagoaa huogodoo, mo di daudali agu agoago adu gi goodou. 3 Au bolo goodou gi iloo: Christ laa i mugi nua nia daangada, taane hai lodo laa i mugi nua dono lodo, gei God laa i mugi nua o Christ. 4 Taane dela ma ga dalodalo be agoago i nnelekai a God i taumaha, ge e gahu i di goobai, e haga balumee hua a Christ. 5 Di ahina dela ma ga dalodalo be agoago nnelekai a God i lodo digau dogologo, gei digi gahudia dono libogo, geia e hagabalumee dono lodo. Mee e hai hua be di ahina ne dahi dono libogo gi di ngadihole. 6 Maa di ahina ga hagalee gahu dono libogo, e humalia hua di dahi dono libogo. Idimaa ma e haga langaadia ang gi di ahina di dahi dono libogo, gei mee gi gahu ina dono libogo. 7 Hagalee e humalia bolo taane e gahu dono libogo, idimaa, go mee go di ada hagamodongoohia madamada o God, gei di ahina la di ada hagamodongoohia madamada o taane.* 8 Taane la hagalee ne hai mai i di ahina, di ahina ne hai mai i taane.* 9 Gei taane la hagalee ne hai ang gi di ahina, di ahina ne hai ang gi taane. 10 Mai tadinga deenei, idimaa go digau di langi, di ahina e hai loo gii gahu dono libogo gi modongoohia bolo ia i lala nia mogobuna o dono lodo. 11 I lodo tadau mouli buni anga gi Tagi, di ahina la hagalee mouli hua i daha mo taane, gei taane hagalee mouli labelaa i daha mo di ahina. 12 Idimaa, di ahina ne hai mai i taane, dela gadoo taane le e haanau mai go di ahina, gei nia mee huogodoo e hai mai i baahi o God.

13 Goodou hagamaanadu ina be di maa e humalia go di ahina ma gaa hai ana dalodalo i lodo di hai daumaha digau dogologo gei digi gahu dono libogo. 14 I lodo godou maanadu le e aago adu gi goodou bolo ma di mee haga langaadia daane ma gaa lloo nadau libogo. 15 Gei nia ngaahulu i hongo di libogo di ahina la di hagamadamada, ne haga lloo belee gahu dono libogo. 16 Maa tangada ga hai baahi ang gi di mee dela gu haga noho, geia gi iloo bolo deenei di mee dela gu haga noho, e hai hegau ai gimaadou mo nia nohongo dabu a God e daudali i di madagoaa hai daumaha.

Tagamiami Dabu o Tagi

(Matthew 26.26-29; Mark 14.22-25; Luke 22.14-20)

17 I lodo hua nia mee ala e haga noho dolomeenei, au hagalee hagaamu goodou, idimaa, godou dagabuli hai daumaha la dono hadinga ai, gei ne hagahuaidu hua goodou. 18 Kaedahi, au gu longono bolo goodou e dugudugu gee goodou, i di godou dagabuli nohongo dabu, malaa gei au e hagadonu di mee deenei. 19 Gei e donu, tee buni e hai gi i golo i godou mehanga bolo gi haga modongoohia be koai i goodou dela e donu. 20 Di godou dagabuli mai, goodou hagalee e miami Tagamiami o Tagi. 21 Di godou miami, tangada nei mo tangada nei guu bida miami hua digi taalia digau huogodoo ala i golo, gei hunu gau e noho hiigai, hunu gau gu libaliba. 22 Godou hale e miami be e inu goodou ai? Be goodou e hagabalumee di nohongo dabu a God ge haga langaadia digau ala hagaloale? Ma di aha dela belee helekai iei au adu gi goodou? Au belee hagaamu goodou? Deeai loo!

23 Agu agoago adu gi goodou ne gaamai i baahi o Tagi boloo: Tagi go Jesus, i di boo ne hagi anga a Mee, ne dahi aga dana palaawaa, 24 ga danggee ang gi God, ga ginigini, ga helekai, “Deenei la go dogu huaidina, dela e gowadu gi goodou. Heia di mee deenei, e haga langalangahia Au.” 25 Muli hua di nadau miami, Mee ga dahi aga dana ibu waini, ga helekai, “Di ibu waini deenei la di hagababa hoou a God dela ne hai gii donu gi ogu dodo. Goodou ga inu di maa, heia di mee e haga langahia Au.”*

26 Nia madagoaa huogodoo goodou ma gaa gai di palaawaa deenei, gei e inu di ibu deenei, goodou ga hagadele di made o Tagi, gaa dae loo gi dono hanimoi. 27 Maa tangada gaa gai di palaawaa, mo di inu i di ibu o Tagi i di ala dela hagalee hagalaamua a Mee, geia gu ihala i di huaidu hai baahi gi tuaidina o Tagi mo ono dodo. 28 Malaa, goodou tei gii bida hagadina ina ia i mua, gaa gai laa di palaawaa mo di inu i di ibu. 29 Maa tangada gaa gai di palaawaa mo di inu di ibu gei e hagalee modongoohia tadinga o tuaidina o Tagi, geia e bida hagahuaidu ia i dono gai di palaawaa mo di inu di ibu. 30 Deelaa ne hidi mai goodou dogologo e magi mo e paagege, gei hunu gau guu mmade. 31 Maa gidaadou ga haga dina gidaadou i mua, gidaadou hagalee hagi aga go God. 32 Tadau hagi aga mai baahi o Dimaadua le e aago mai gidaadou, gi dee kili gidaadou gi daha dalia digau henuailala.

33 Ogu duaahina nei, di madagoaa goodou ma ga dagabuli mai belee miami Tagamiami o Tagi, hagadau taalia godou ihoo. 34 Maa tangada gu hiigai, geia gi miami i dono hale, gi dee dau hua goodou gi di hagi aga a God i di godou dagabuli gi di gowaa e dahi.

Gei nia mee ala i golo ga haga donu laa ko au i dogu madagoaa ma gaa dau i godou baahi.

12

Nia wanga dehuia mai di Hagataalunga Dabu

1 Ogu duaahina daane mo ahina, gidaadou e helekai i nia kisakis mai di Hagataalunga Dabu ala ne hihi ai godou lede. Au e hiihai bolo goodou gi iloo di tonu o nia maa. 2 Goodou e iloo bolo i di godou madagoaa nogo noho i lodo di bouli, goodou nogo dagi gee go nia hagadilinga ala daumaha ang gi nia ada god ono mouli ai. 3 Au e hagi adu gi iloo goodou bolo maa tangada ma gaa dagi go di Hagataalunga Dabu geia e deemee di helekai hagahuaidu a Jesus. Gei tangada e deemee di helekai bolo Jesus la go Tagi, maa ia le hagalee dagi go di Hagataalunga Dabu.

4 Nia hagadilinga wanga dehuia hagataalunga i golo, gei di Hagataalunga lahua e wanga nia maa.* 5 Nia hagadilinga ala hai hegau i golo, gei Tagi hua e dahi dela e ngalua ginai. 6 Nia hagadilinga iloo i golo e hai nnegau, gei di God hua e dahi dela e wanga di iloo gi nia daangada huogodoo di hai nadau hegau. 7 Tangada nei mo tangada nei e kae di hagamodongoohia mai di Hagataalunga Dabu, e hagahumalia nia daangada huogodoo. 8 Di Hagataalunga e wanga gi tangada nei nia helekai kabemee, di Hagataalunga la hua e wanga gi tangada dela i golo nia helekai iloo. 9 Di Hagataalunga la hua e wanga di hagadonu gi tangada e dahi, gei ang gi tuai dangada, Mee e wanga di mogobuna hagahili magi. 10 Di Hagataalunga la hua dela e wanga gi tangada di mogobuna e hai nia mee hagagoboina, ang gi tangada dela i golo di agoago nia helekai a God, gei ang gi tuai dangada di modongoohia nnegau mai i di Hagataalunga Dabu mo nnegau ala hagalee mai i di Hagataalunga Dabu. Anga labelaa gi tangada i golo di iloo di helekai nia helekai henua gee, gei anga labelaa gi tangada i golo di iloo di haga modongoohia nia mee ne helekai ai. 11 Malaa, di Hagataalunga hua e dahi dela e hai nia mee huogodoo aanei, e wanga gi tangada nei mo tangada nei dono duhongo hegau kisakis, gii hai be dono hiihai.

Tuaidina e dahi e logo ono dudaginga

12 Christ le e hai be tuaidina e dahi dela e logo ono dudaginga. Tuaidina hua e dahi, ne hai gi nia dudaginga e logo.* 13 Gidaadou huogodoo gu babdais i di hagataalunga e dahi gi lodo tuaidina e dahi. Gidaadou digau o Jew be digau tuadimee, hege be dagaloaha, gidaadou huogodoo gu inu i di Hagataalunga e dahi.

14 Tuaidina la hagalee tudaginga hua e dahi, nia dudaginga e logo. 15 Maa di wae ga helekai boloo, “Idimaa au hagalee di lima, gei au hagalee di mee ni tuaidina,” nnelekai aanei e deemee di daa di wae gi daha mo tuaidina. 16 Maa talinga ga helekai boloo, “Au hagalee di golomada, au hagalee di mee ni tuaidina,” nnelekai aanei e deemee di daa talinga gi daha mo tuaidina. 17 Maa tuaidina hagatau la gaa hai di golomada, malaa gei mee e hagalongo behee? Gei tuaidina hagatau la gaa hai talinga, gei mee e hagadungu ana mee gi di aha? 18 Gei God ne haganohonoho nia dudaginga huogodoo i lodo tuaidina tangada, gii hai be dana hiihai. 19 Ma e deemee di hai tuaidina, maa huogodoo gaa hai tudaginga hua e dahi! 20 Gei dolomeenei nia dudaginga la guu logo, gei tuaidina hua e dahi.

21 Di golomada e deemee di helekai ang gi di babaalima, “Au hagalee e angaanga gi do hagamaamaa.” E hai labelaa be di libogo ang gi nia babaawae, “Au hagalee e angaanga adu gi goolua.” 22 Gei hunu dudaginga e paagege, gei nia maa e hagalabagau huoloo di hai hegau. 23 Gei nia dudaginga ala e dugu go gidaadou bolo hagalee dahidamee, aalaa tadau mee koia e benebene. Gei nia dudaginga ala e huaidu dono mmada ginai, le e benebene hagalabagau, 24 ala hagalee hai mee ginai nia dudaginga madamada. Gei God gu haga noho tadau huaidina, guu wanga dono aamua damana gi nia dudaginga ala nadau madamada ai, 25 bolo tee buni gi hudee heia gi i golo i lodo tadau huaidina, gei nia dudaginga huogodoo gi buni anga gi di hagadau maamaa. 26 Maa tudaginga e dahi ma ga mmae, nia dudaginga huogodoo e mmae dalia di maa. Maa tudaginga e dahi gaa kae dono hagahumalia, nia dudaginga huogodoo e tenetene labelaa.

27 Goodou huogodoo la tuaidina ni Christ, tangada nei mo tangada nei nia dudaginga ni tuaidina deenei. 28 God ne haga noho nia lohongo huogodoo o lodo di nohongo dabu: di tahi go nia daangada agoago hagau, di lua go nia soukohp, di tolu go nia daangada aago, nomuli go digau ala e hai nadau mogobuna haga goboina, nomuli go digau ala guu wanga ginai di mogobuna hagahili magi, be e hagamaamaa digau ala i golo, be e dagi digaula, be go digau ala e mee di helekai i nnelekai henua gee.* 29 Hagalee huogodoo e hai digau agoago hagau, be nia soukohp, be digau aago. Hagalee huogodoo nadau mogobuna e hai nia mee hagagoboina, 30 be e hagahili nia magi o digau magi, be e helekai i nia helekai henua gee, be e haga modongoohia nia helekai aanei. 31 Gi haa manawa i nia kisakis hagalabagau.

Kaedahi go di ala deenei.

13

Di aloho

1 Maa au ga iloo nnelekai o nia daangada, mo nnelekai o digau di langi, gei di aloho la hagalee i dogu baahi, malaa, agu helekai le e hai gadoo be di lee baalanga balumee, be di beele dela e tangitangi balumee. 2 Maa au gaa kae di wanga dehuia o nia agoago hagamaaloo a God, gei gu iloo mo di modongoohia nia mee huogodoo ala e nngala, gei au guu honu i di hagadonu maaloo dela e mee di haga menegenege nia gonduu, gei di aloho la hagalee i dogu baahi, malaa, au la hagalee di mee.* 3 Maa au gaa wanga agu mee huogodoo gi daha, gaa dudu dogu huaidina gii wele, gei di aloho la hagalee i dogu baahi, malaa, nia mee aanei ono hadinga humalia mai gi di au ai.

4 Di aloho le e manawa hila gi lala, humalia, hagalee dubua, hagalee hagamuamua, ge hagalee hagapuu. 5 Di aloho la hagalee hagagouwa, ge hagalee manawa hagagailaa, be limalima di hagawelewele, be daahi nia mee huaidu. 6 Di aloho la hagalee tene gi nia mee huaidu, gei e tene hua gi nia mee ala e donu. 7 Di aloho le e benebene humalia i nia madagoaa huogodoo, e hagadonu i nia madagoaa huogodoo, e hagadagadagagee i nia madagoaa huogodoo, e hagakono i nia madagoaa huogodoo.

8 Di aloho le e hana hua beelaa, dono hagaodi ai. Nia helekai kokohp la iai ono hagalawa i golo. Nia hagadilinga helekai henua gee i golo dela ga hagalee. Di kabemee la ga mmaa gi daha. 9 Idimaa tadau kabemee le e dee dohu, mo tadau helekai kokohp le e dee dohu. 10 Di madagoaa humalia ga dau mai, gei nia mee ala e dee dohu la ga hagalee.

11 Dogu madagoaa nogo hai di tama, agu helekai, hagamaanadu mo agu hagabaubau la nia mee huogodoo dama. Gei dogu madagoaa ne madua, gei au guu dugu gi daha nia hegau o tama dulii. 12 Dolomeenei gei gidaadou e mmada gi di ada nehu i lodo di kalaadi, ga nomuli gaa mmada haga madammaa. Dolomeenei gei au gu iloo dulii, gei nomuli ga iloo hagatau, gadoo be God dela e iloo Ia au.

13 Nia hagadilinga mee e dolu aanei e noho hua beelaa: di hagadonu, di hagadagadagagee, mo di aloho, gei di mee dela koia e aamua i nia maa, la go di aloho.

14

Nia wanga dehuia mai di Hagataalunga Dabu

1 Ma go di aloho dela belee hagamahi ginai goodou. Gi haamanawa i nia wanga dehuia o di Hagataalunga, kaedahi la go di hagadele nnelekai kokohp a God. 2 Digau ala e helekai i nia helekai henua gee, la hagalee helekai gi nia daangada, gei e helekai hua ang gi God, idimaa, ma tangada e iloo ia nia helekai digaula ai. Go di Hagataalunga dela ne haga helekai a mee gi nia mee ala e de iloo nia daangada. 3 Gei digau ala e hagadele nnelekai kokohp a God, le e hagi ang gi nia daangada, belee hagahumalia ge e haga manawa maaloo ge e haga tenetene digaula. 4 Digau ala e leelee i nia helekai henua gee, le e hagamaamaa hua ginaadou. Gei digau ala e hagadele nnelekai a God, le e hagamaaloo di nohongo dabu hagatau.

5 Au bolo goodou huogodoo gii mee di helehelekai i nia helekai henua gee, gei di mee dela koia e humalia la go goodou gi hagadele nia helekai kokohp a God. Idimaa, tangada dela e hagadele nnelekai a God, la koia e aamua i tangada dela e leelee i nia hagadilinga helekai henua gee, go di maa hua be tangada i golo e mee di hagamodongoohia nia helekai tangada dela ne helekai ai, e hagamaaloo di nohongo dabu hagatau. 6 Ogu duaahina nei, dogu hanadu gi godou baahi la dono hadinga aha maa au ga helehelekai hua i nnelekai henua gee? Hagalee, be di maa koau hua ga gowadu gi goodou nia hagamodongoohia mai baahi o God, be nia iloo helekai Beebaa Dabu, be nia helekai agoago.

7 E hai gadoo be nia mee hai daahili nadau mouli ai, be di mee ngiingii mo di ‘harp’. Maa nia lee o nia maa ga hagalee tongaadahi, dehee di hai o tangada ga iloo ia be di maa di lee daahili behee dela e hai go nia mee aanei? 8 Di labaa dauwa ma ga ili de modongoohia dono lee, malaa koai dela e mee di hagatogomaalia ia gi tauwa? 9 E hai gadoo be goodou ma ga leelee i nia helekai henua gee, gei hagalee haga donu gii donu humalia, malaa koai dela ga iloo ia? Malaa godou helekai ala e hai, le e leelee hua balumee. 10 Nia hagadilinga helekai e logowaahee i henuailala, gei nia helekai huogodoo la ono hadinga i golo. 11 Maa au ga de iloo nnelekai henua ala ne helekai ai, digau ala ne helekai nia maa guu hai digau henua gee ni aagu, gei au hogi guu hai tangada henua gee ni digaula. 12 Idimaa goodou e hagamahi e hai mee gi nia wanga dehuia mai di Hagataalunga, goodou hagamahi laa hongo nia mee huogodoo ala i golo e hai hegau gi nia wanga dehuia ala e hagamaaloo di nohongo dabu.

13 Maa tangada e helekai i nia helekai henua gee, geia gi dalodalo i di hagamaamaa bolo gii mee di hagamodongoohia ana helekai. 14 Maa au ga dalodalo i nia helekai henua gee, go dogu hagataalunga la hua ne dalodalo, gei agu maanadu la hagalee i golo. 15 Dehee laa dagu mee gaa hai? Au ga dalodalo i dogu hagataalunga, gei au ga dalodalo labelaa i agu maanadu. Au ga daahili i dogu hagataalunga, gei au ga daahili labelaa i agu maanadu. 16 Ma go do hagataalunga la hua dela e danggee ang gi God, gei digau ala i golo le e hai bolo “Amen”* behee gi dau dalodalo danggee? Idimaa, digaula e de iloo au helekai. 17 Ma e aha maa dau dalodalo hagaamu a God le e humalia, gei hagalee hagamaamaa digau ala i golo.

18 Au e danggee ang gi God i dogu mada iloo eau i goodou huogodoo di leelee i nia helekai henua gee. 19 I lodo taumaha gei au gu hiihai huoloo bolo au e helekai hua i nia bida helekai e lima, ala koia e donu ginai nia daangada i lodo agu agoago, laa hongo nia bida helekai e mana (1,000) e logo, i nia helekai henua gee.

20 Ogu duaahina nei, godou hagamaanadu gi hudee heia be nia maanadu dama. Goodou gi heia hua goodou be nia dama lligi i nia mee huaidu. Gei godou hagamaanadu gi heia be nia hagamaanadu daangada gu mmaadua. 21 I lodo di Beebaa Dabu la guu hihi boloo,

“Dimaadua ga helekai boloo,

‘Au ga helekai gi agu daangada aanei

i nia helekai henua gee.

Gei Au ga helekai gi digaula

mai i lodo nia malau ngudu o digau nnenua mai i daha,

gei agu daangada ga hagalee hagalongo mai gi di Au.’ ”*

22 Di wanga dehuia o di helehelekai henua gee, lago di haga modongoohia ang gi digau de hagadonu, hagalee digau hagadonu. Gei di hagadele nnelekai kokohp a God, la di haga modongoohia ang gi digau hagadonu, hagalee digau de hagadonu.

23 Maa di nohongo dabu ga dagabuli gi di gowaa e dahi, ga daamada ga helehelekai i nia helekai henua gee, gei nia daangada ala digi longono di agoago be digau e de hagadonu ga ulu mai, digaula ga hagalee helekai bolo goodou huogodoo e boiboi? 24 Gei di maa huogodoo ga helekai i nia helekai kokohp a God, gei tangada dela dono hagadonu ai, be tangada dela digi longono di agoago, ma ga ulu mai ga modongoohia ang gi deia i ono huaidu, mai i ana mee huogodoo ala ne longono. Geia ga hagi aga gi ana mee huogodoo ala ne longono ia, 25 gei ana hagamaanadu nngala ala i ono lodo, la ga modongoohia aga, geia ga dogoduli gi lala, gaa bala ga daumaha gi God, ga helekai boloo, “E donu bolo God le e noho i godou lodo.”

Di haganohonoho di hai daumaha

26 Ogu duaahina nei, deenei di mee e helekai iei au, goodou ma ga dagabuli mai belee hai daumaha, tangada e daahili, tangada e agoago, tangada e hagadele nnelekai kokohp mai baahi o God, gei tangada e helekai i nnelekai henua gee, gei tangada e haga modongoohia nia helekai ne helekai ai. Malaa, nia mee huogodoo aanei e hai belee hagamaaloo di nohongo dabu. 27 Maa tangada ga helekai i nia helekai henua gee, dogolua be hagalee gi dogologo baahi nua dogodolu e hagadau dagidahi e helekai, gei tangada i golo labelaa e hai loo gi hagamodongoohia nia helekai ala ne helekai ai. 28 Maa tangada e haga modongoohia nnelekai ai, malaa tangada dela e helehelekai nia helekai henua gee, la gii noho hua dee muu, gii bida helekai hua ang gi deia mo ang gi God. 29 Nia daangada dogolua be dogodolu i digau ala ne kae nadau helekai kokohp mai baahi o God, la gii hai nadau agoago, gei digau ala i golo gi hagadina ina be digaula ne helekai bolo aha. 30 Maa tangada e noho i lodo di hale daumaha, guu kae nia helekai mai baahi o God, gei tangada dela e agoago la gii lawa, gii noho dee muu. 31 Goodou huogodoo e mee di hagadele nia helekai a God, hagadau dagidahi, bolo huogodoo gii donu ginai gii kae nadau hagamaamaa. 32 Di wanga dehuia o di hagadele nia helekai a God le e huwahuwa go tangada dela e agoago nia maa. 33 Idimaa, God la hagalee hiihai gidaadou gii noho i lodo di hinihini, gei gii noho hagadau buni mo i di aumaalia.

I lodo nia nohongo dabu huogodoo o nia dama a God, 34 nia ahina gii noho deemuu i lodo nia miiting dagabuli o nia nohongo dabu. Digaula hagalee dumaalia ginai gi helekai, gii hai be nnaganoho o digau o Jew bolo digaula hagalee dagi. 35 Maa digaula e hiihai gi iloo, gi heeu ina gi nadau lodo i di hale, idimaa, e haga langaadia go di ahina ma ga helekai i lodo tagabuli di nohongo dabu.

36 Nia helekai a God la ne daamada mai i godou baahi, be ne gowadu hua gi goodou? 37 Maa iai tangada gu hagamaanadu bolo ia tangada kae hegau ni God, be tangada guu kae di wanga dehuia o di Hagataalunga Dabu, mee gii donu ginai bolo nia mee ala guu lawa dagu hihi adu gi goodou, la nia haganoho ni Tagi. 38 Maa mee ga haga de iloo ia nia helekai aanei, goodou haga de iloo ina a mee.

39 Ogu duaahina nei, goodou gi haga dahidamee ina, hagadele ina nia helekai kokohp a God, gei goodou hudee bule ina nia helehelekai henua gee. 40 Nia mee huogodoo e hai gii lawa i di ala e tau anga, gei e haga noho gi humalia.

15

Di mouli aga o Christ

1 Ogu duaahina nei, au e haga langahia adu di Longo Humalia dela ne agoago ko au adu gi goodou, guu kae go goodou, gu hagamaaloo aga godou hagadonu. 2 Di Longo Humalia le e haga dagaloaha goodou maa goodou ga daudali hua agu agoago. Maa goodou ga hagalee daudali, gei godou hagadonu le e balumee.

3 Au ne hagadae adu gi goodou di mee hagalabagau dela guu lawa dagu kae, bolo Christ ne made i tadau huaidu gii hai be nnelekai di Beebaa Dabu.* 4 Mee ne danu, ga hagamouli aga i nia laangi e dolu nomuli gii hai be nnelekai di Beebaa Dabu.* 5 Gei Mee ne haga gida gi Peter, nomuli gi ana dama agoago dilongoholu maa lua,* 6 nomuli, gi ana dama ne hagadonu eia e lima lau duumaa i tolongo hua e dahi, baahi dogologo e mouli hua igolo, gei hunu gau guu mmade. 7 Nomuli ga haga gida gi James, nomuli, gi digau agoago hagau huogodoo.

8 Haga odi gi muli, Mee ne haga gida mai gi di au, gei au guu hai gadoo be di tama ne haanau i di madagoaa hai gee.* 9 Idimaa, au go di mugi lala loo o nia daangada agoago hagau huogodoo. Au e dee tau bolo au e haga ingoo bolo tangada agoago hagau, idimaa, au nogo hagahuaidu di nohongo dabu a God.* 10 Go tumaalia o God dela ne hai au gii hai tangada agoago hagau, gei dono dumaalia deenei la hagalee balumee mai gi di au, idimaa, au gu ngalua damanaiee laa hongo digaula huogodoo, gei hagalee ne hai ko au, go tumaalia o God dela i dogu baahi. 11 Deelaa laa, ma ko au be go digaula, gei aanei madau agoago adu gi goodou ala guu lawa di godou hagadonu.

Tadau haga mouli aga

12 Di hai o Christ, dela ne haga mouli aga mai i di made, deenei di haga honu o madau agoago, malaa e aha hunu goodou e helekai bolo digau mmade le hagalee haga mouli aga? 13 Maa nei bolo di mouli aga mai i di made ai, malaa Christ la digi haga mouli aga! 14 Maa nei bolo Christ la digi mouli aga, gei madau agoago le e balumee hua, gei godou hagadonu la nia hagadonu hua balumee. 15 Nia daangada ga gidee bolo gimaadou digau e agoago tilikai i God, idimaa, gimaadou la gu hagadele bolo God gu haga mouli aga a Christ. Maa nei bolo e donu digau mmade le deemee di haga mouli aga, malaa, Mee digi haga mouli aga a Christ. 16 Maa digau mmade le e deemee di haga mouli aga, malaa Christ la digi haga mouli aga. 17 Maa Christ la digi haga mouli aga, malaa godou hagadonu le e balumee hua, gei goodou e noho hua i lodo godou huaidu. 18 Digau hagadonu hogi ala ne mmade i lodo nadau hagadonu, la gu balumee hua. 19 Maa nei bolo tadau hagadagadagagee gi Christ la anga hua gi di mouli henuailala, malaa, nia daangada huogodoo henuailala e tau di mmada hagaaloho mai gi gidaadou.

20 Gei di tonu, Christ la gu haga mouli aga i di made, guu hai di hagadagadagagee ni digau ala guu mmade bolo ginaadou e haga mouli aga labelaa. 21 Di made ne hidi mai i baahi tangada, i di ala la hua, di mouli aga mai di made la ne hidi mai i baahi tangada. 22 Nia daangada huogodoo e mmade i di hai a Adam, go di ala la hua nia daangada huogodoo e hai gi haga mouli aga i di hai a Christ. 23 Gei nia daangada ga haga mouli aga be di hagatau dela guu lawa di haganoho: Christ matagidagi; nomuli go nia dama a Maa i dono madagoaa ga hanimoi ai. 24 Nomuli go di hagaodi, i di madagoaa a Christ gaa wanga Teenua King gi God Tamana i muli dana daaligi gi daha nia dagi hagataalunga huogodoo, nia mogobuna dagi, mo nia mahi. 25 Gei Christ gaa dagi gaa dae loo gi God gaa dugu ono hagadaumee huogodoo gi lala ono babaawae.* 26 Di hagadaumee dela e hagamagedaa muliagi loo, la go di made. 27 Di Beebaa Dabu e helekai,

“God e dugu nia mee huogodoo

gi lala ono babaawae.”

Ma e modongoohia bolo “nia mee huogodoo,” la hagalee helekai bolo God e dau eia, dela ne dugu nia mee huogodoo gi lala nia babaawae o Christ.* 28 Di madagoaa nia mee huogodoo ma ga dugu gi lala di mogobuna o Christ, gei Tama gaa dugu eia gi lala o God, dela ne wanga gi dana Dama di mogobuna e dagi nia mee huogodoo. Nomuli gei God gaa dagi nia mee huogodoo hagatau.

29 Dehee di hai o digau ala e babdais ang gi digau ala guu mmade? Ma di aha dela ne hagamaanadu go digaula belee hagagila? Maa gaa donu bolo digau mmade la hagalee haga mouli aga, malaa e aha nia daangada e babdais ang gi digau mmade? 30 Gei gimaadou le e aha ala e wanga madau mouli gi di haingadaa i nia aawaa huogodoo? 31 Ogu duaahina nei, au e mmada gi di made i nia laangi huogodoo. Au e helekai beenei i dogu hagalaamua goodou i tadau mouli hagadaubuni ang gi Jesus Christ, tadau Dagi. 32 Maa au ne heebagi i nnadinga dangada gi nia manu hagamadagudagu dangada i kinei i lodo Ephesus, ma di wiini aha ne kae koau? Maa e donu bolo digau mmade le hagalee haga mouli aga, malaa gidaadou gii hai hua be di agoago dela e hai boloo:

“Gidaadou gi miami hua mo di inuinu.

Idimaa, daiaa, gei gidaadou gaa mmade.”*

33 Gii pula i digau halahalau dangada! Idimaa, di hai hoo ang gi digau huaidu, le e hagahuaidu nia hangaahai humalia. 34 Goodou heia nia mee ala e donu, gii lawa gi daha mo godou haihai hala, idimaa, hunu goodou digi iloo a God. Au e hagi adu gi goodou nia mee aanei bolo gi langaadia ai goodou.

Tuaidina dela ma ga mouli aga

35 Tangada ga heeu: Digau ala guu mmade le e hagamouli aga behee? Nia huaidina behee ala ga mouli aga ai digaula? 36 Goe tangada dadaulia! Goe e de iloo bolo dau lii dela gaa dogi gi lodo di gelegele, la hagalee tomo aga maa di lii deelaa la digi made i mua? 37 Di mee dela e dogi kooe gi lodo di gelegele, la hagalee go tuaidina o di laagau, go di lii la hua dela gaa tomo gaa hai di laagau ‘wheat’, be tuai laagau. 38 Go God hua dela e dugu anga gi nia laagau gii tomo gii hai be dono hiihai. Gei e dugu ang gi di lii nei mo di lii nei tuaidina donu di lii.

39 Nia goneiga o nia huaidina huogodoo la hagalee hai be di mee e dahi: nia daangada, nia manu, nia manu mamaangi, mo nia iga e hai geegee nadau goneiga.

40 Nia hagadilinga huaidina labelaa i golo: Nia huaidina di langi mo nia huaidina henuailala. Nia madamada o nia huaidina di langi le e hai gee mo nia madamada o nia huaidina henuailala. 41 Di laa, di malama, mo nia heduu e hai geegee nadau madamada. Gei mehanga nia heduu nadau madamada e hai geegee.

42 Deenei di hai digau mmade ma ga haga mouli aga. Tuaidina tangada ma gaa danu, le e mooho gi daha. Ma ga hagamouli aga, le hagalee mooho. 43 Dono danu, geia gu huaidu, gu bagege. Dono mouli aga, geia gu madamada huoloo, gu maaloo dangihi. 44 Dono danu, geia tuaidina dangada. Dono mouli aga, geia guu hai tuaidina hagataalunga. Maa tuaidina henuailala i golo, malaa, tuaidina hagataalunga i golo. 45 Di Beebaa Dabu guu lawa di hihi boloo,

“Taane matagidagi la go Adam

guu hai tangada mouli.”

Gei Adam muliagi e gaamai di hagataalunga hagamouli. * 46 Hagalee go tuaidina hagataalunga ne hai i mua, go tuaidina gelegele, ga nomuli la go tuaidina hagataalunga. 47 Adam matagidagi la ne hai gi nia gelegele o henuailala gei togolua Adam ne haneia i di langi. 48 Digau henuailala e hai be tangada ne hai gi nia gelegele. Digau mai di langi e hai be Mee dela ne haneia i di langi. 49 Maa gidaadou gaa dina gi tangada dela ne hai gi nia gelegele, gei gidaadou hogi e dina labelaa gi Mee dela mai i di langi.

50 Ogu duaahina nei, dagu mee dela e helekai iei au, bolo tuaidina goneiga mono dodo, le e deemee di hai mee gi Teenua King o God. Nia mee hogi ala e mmade, le e deemee di hai mee gi di mouli dee odi.

51-52 Au e hagi adu di mee dela e donu, e de iloo nia daangada: Gidaadou huogodoo hagalee mmade, gidaadou huogodoo le e huli tadau huaidina hagalimalima gadoo be di gemu o di golomada, i di madagoaa di buu haga muliagina ma ga iliili. Di madagoaa di buu ma ga ili, gei digau ala ne mmade ga haga mouli aga ga deemee di mmade labelaa, gei gidaadou huogodoo gaa huli.* 53 Idimaa, nia mee ala e mooho, le e hai gii huli, gaa hai nia mee hagalee mooho, gei nia mee ala e mmade, le e hai gii huli, gaa hai nia mee ala e mouli hua beelaa. 54 Di madagoaa o di hai deenei ga gila aga, gei nia mee ala e mee di mmade la gaa huli ga deemee di mmade, malaa, nnelekai di Beebaa Dabu gaa donu,

“Di made gu daaligi gi daha,

di aali guu dohu dogomaalia!*

55 Di made, dehee doo aali?

Di made, dehee do mogobuna haga mmae dangada?”*

56 Di mogobuna o di made e hidi mai i di huaidu, gei di mogobuna o di huaidu e hidi mai i nnaganoho. 57 Di mee bolo God i dana hai gidaadou gi aali mai i tadau Dagi go Jesus Christ.

58 Deenei laa, ogu duaahina hagaaloho nei, tuu maaloo, hudee maliuliu. Dugu anga goodou i nia madagoaa huogodoo ang gi nnegau a Tagi, i goodou e iloo godou hegau ala e hai ang gi Tagi, la hagalee balumee.

16

Tigidaumaha hagamaamaa ang gi digau hagadonu

1 Dolomeenei gei au e helekai i di bahihadu dela ne hagabudu belee hagamaamaa nia dama a God ala i Judea: Goodou e hai gii hai dagu mee ne haganoho ang gi nia nohongo dabu ala i Galatia gi heia.* 2 Nia laangi tabu huogodoo, tangada nei mo tangada nei i goodou gi dugu gi daha dana bahihadu, e hagabau gi di baahi o ana bahihadu ala e kumi, benabena ina, gi de haga budu labelaa godou bahihadu i dogu madagoaa ma gaa dau adu gi godou baahi. 3 I muli hua dogu dau adu, gei au gaa wanga nia lede haga modongoohia gi godou gau ala ne hagamogobuna belee kae di godou wanga dehuia gi digau o Jerusalem. 4 Maa ga humalia go dogu hana, gei digaula gaa hula madalia au.

Nia hagataele a Paul

5 Au ga gila adu i muli dogu hana laa lodo Macedonia, idimaa, au e hai gii hana laa lodo Macedonia.* 6 Holongo au gaa noho i godou baahi, holongo di madagoaa magalillili dogomaalia. Gei goodou e mee di hagamaamaa au, gii mee dagu hana gi nia gowaa ala belee hana ginai au. 7 Au e hiihai bolo dogu heetugi adu gi mada duai i dogu madagoaa ma ga hanadu laalaa. Tagi gi dumaalia mai gii noho au duai i godou baahi.

8 Gei au gaa noho hua i Ephesus gaa dae loo gi di laangi Pentekos.* 9 Au guu gida dagu madagoaa humalia e hai agu hegau i ginei, gei e humalia huoloo, ma e aha maa digau hagadaumee le e dogologo.*

10 Maa Timothy gaa dau adu gi godou baahi, gei goodou gi hagaahi ange a mee, gii noho a mee manawa lamalia i godou baahi, idimaa, mee tangada e hai nia hegau a Tagi Jesus gadoo be au.* 11 Goodou hudee haga balumee, gi hagamaamaa ina a mee, gi hanimoi labelaa a mee i lodo di aumaalia, gii dau i dogu baahi, idimaa, au e noho ge e talitali a mee mo nia duaahina hagadonu labelaa ala i golo.

12 Gei tadau duaahina go Apollos: Au gu helehelekai hagamahi gi mee gi hanadu madalia tadau duaahina hagadonu dama a Christ ala i golo. Mee digi baba dolomeenei. Hila hua mee gu iai dono madagoaa i golo, gei mee ga hanadu.

Nia helekai hagaodi

13 Goodou gii noho kanakana, tuu maaloo i lodo godou hagadonu. Gi haga mataane gi maaloo. 14 Godou hegau huogodoo gi heia i di aloho.

15 Goodou gu iloo humalia a Stephanas mo dono beneinei. Digaula ne huli nadau lodo i di matagidagi i Achaia gaa dugu anga ginaadou gi nnegau o nia daangada a God. Au e dangi adu gi goodou, ogu ihoo hagaaloho,* 16 bolo goodou gi daudalia nia hangaahai dagi beenei, mo digau huogodoo ala guu buni gi digau aanei ala e hai nadau hegau ang gi God.

17 Au e tene gi Stephanas, Fortunatus mo Achaicus ala ne lloomoi. Digaula e pono goodou ala hagalee i ginei. 18 Digaula gu haga manawa lamalia au, e hai gadoo be di nadau haga manawa lamalia goodou. Hagalaamua ina nia daane ala e hai beenei.

19 Nia nohongo dabu ala i Asia e hai di nadau hagaaloho adu gi goodou. Aquila, Priscilla mo digau ala e dagadagabuli ge e dadaumaha i di hale meemaa, e hai di nadau hagaaloho gi goodou i di ingoo o Tagi.* 20 Tadau duaahina huogodoo ala e noho i ginei, e hai di nadau hagaaloho adu gi goodou.

Goodou gi hagadau hagaaloho i godou mehanga gi di hagaaloho o nia dama a Christ.

21 Au e hihi di mee deenei gi dogu lima donu: Nia hagaaloho mai Paul.

22 Tangada dela ma ga hagalee e aloho i Tagi, le e halauwa.

Maranatha — Tadau Dagi gi hanimoi!

23 Tumaalia o tadau Dagi go Jesus gi madalia goodou.

24 Dogu aloho gi madalia goodou huogodoo, i di ingoo o Jesus Christ.

* 1.2: Acts 18.1

* 1.12: Acts 18.24

* 1.14: Acts 18.8; 19.29; Romans 16.23

* 1.16: 1-Corinthians 16.15

* 1.19: Isaiah 29.14

* 1.20: Job 12.17; Isaiah 19.12; 33.18; 44.25

* 1.31: Jeremiah 9.24

* 2.3: Acts 18.9

* 2.9: Isaiah 64.4

* 2.16: Isaiah 40.13

* 3.2: Hebrews 5.12-13

* 3.4: 1-Corinthians 1.12

* 3.6: Acts 18.4-11,24-28

* 3.16: 1-Corinthians 6.19; 2-Corinthians 6.16

* 3.19: Job 5.13

* 3.20: Pisalem 94.11

* 4.12: Acts 18.3

* 4.16: 1-Corinthians 11.1; Philippians 3.17

* 5.1: Deuteronomy 22.30

* 5.6: Galatians 5.9

* 5.7: Exodus 12.5

* 5.8: Exodus 13.7; Deuteronomy 16.3

* 5.12-13: Deuteronomy 13.5; 17.7

* 6.12: 1-Corinthians 10.23

* 6.16: Genesis 2.24

* 6.19: 1-Corinthians 3.16; 2-Corinthians 6.16

* 7.10: Matthew 5.32; 19.9; Mark 10.11-12; Luke 16.18

* 9.9: Deuteronomy 25.4; 1-Timothy 5.18

* 9.11: Romans 15.27

* 9.13: Deuteronomy 18.1

* 9.14: Matthew 10.10; Luke 10.7

* 10.1: Exodus 13.21-22; 14.22-29

* 10.3: Exodus 16.35

* 10.4: Exodus 17.6; Numbers 20.11

* 10.5: Numbers 14.29-30

* 10.6: Numbers 11.4

* 10.7: Exodus 32.6

* 10.8: Numbers 25.1-18

* 10.9: Numbers 21.5-6

* 10.10: Numbers 16.41-49

* 10.16: Matthew 26.26-28; Mark 14.22-24; Luke 22.19-20

* 10.18: Leviticus 7.6

* 10.20: Deuteronomy 32.17

* 10.22: Deuteronomy 32.21

* 10.23: 1-Corinthians 6.12

* 10.26: Pisalem 24.1

* 11.1: 1-Corinthians 4.16; Philippians 3.17

* 11.7: Genesis 1.26-27

* 11.8: Genesis 2.18-23

* 11.25: Exodus 24.6-8; Jeremiah 31.31-34

* 12.4: Romans 12.6-8

* 12.12: Romans 12.4-5

* 12.28: Ephesians 4.11

* 13.2: Matthew 17.20; 21.21; Mark 11.23

* 14.16: Tadinga di bida helekai amen le e hai bolo “e donu”

* 14.21: Isaiah 28.11-12

* 15.3: Isaiah 53.5-12

* 15.4: Pisalem 16.8-10; Matthew 12.40; Acts 2.24-32

* 15.5: Matthew 28.16-17; Mark 16.14; Luke 24.34,36; John 20.19

* 15.8: Acts 9.3-6

* 15.9: Acts 8.3

* 15.25: Pisalem 110.1

* 15.27: Pisalem 8.6

* 15.32: Isaiah 22.13

* 15.45: Genesis 2.7

* 15.51-52: 1-Thessalonians 4.15-17

* 15.54: Isaiah 25.8

* 15.55: Hosea 13.14

* 16.1: Romans 15.25-26

* 16.5: Acts 19.21

* 16.8: Leviticus 23.15-21; Deuteronomy 16.9-11

* 16.9: Acts 19.8-10

* 16.10: 1-Corinthians 4.17

* 16.15: 1-Corinthians 1.16

* 16.19: Acts 18.2

2 Corinthians

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

2 CORINTHIANS

Di Lua Lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Corinth

Di haga modongoohia:

Di lua lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Corinth la ne hihi i lodo di madagoaa haingadaa huoloo i mehanga ia mo di nohongo dabu deelaa. Hunu gau mai i di nohongo dabu i Corinth e hai baahi maaloo dangihi ang gi Paul, gei mee e haga modongoohia aga hagamahi bolo ginaadou e hai gi humalia nadau mehanga mo di noho tenetene, gei mee e haga modongoohia aga dono tenetene ma gaa gila humalia i nia mee aanei.

I lodo taamada o di lede deenei, Paul e helekai aga nia hai i mehanga ia mo di nohongo dabu i Corinth. Paul e haga donudonu dono hai baahi i dana lede i mua i tee buni dela ne gila aga i di nohongo dabu, mo dono tenetene huoloo ang gi nadau huli hoou, mo di noho manawa lamalia i nadau mehanga. Gei nomuli, gei mee gaa dangi hagamahi ang gi di nohongo dabu bolo digaula gi hagamahi gi di nadau hai tigidaumaha e hagamaamaa nia dama a Christ ala i Judea.

I lodo nia mada hagaodi o di lede deenei, gei Paul e hagamahi e duuli eia i dono duhongo hegau dangada agoago hagau, idimaa, hunu gau i lodo Corinth e hai bolo ginaadou ala go digau agoago hagau donu, gei Paul la tangada agoago hagau tilikai.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1-11)

Paul mo di nohongo dabu i Corinth (1.12—7.16)

Tigidaumaha e hagamaamaa nia dama a Christ i Judea (8.1—9.15)

Paul e abaaba ia mo dono duhongo dangada agoago hagau (10.1—13.10)

Di hagaodi o di lede deenei (13.11-13)

1

1 Mai baahi o Paul, tangada agoago hagau a Jesus Christ i di hiihai o God, mo mai tadau duaahina go Timothy, ang gi di nohongo dabu a God i Corinth, mo ang gi nia dama a God huogodoo ala i Achaia.* 2 God tadau Damana mo tadau Dagi go Jesus Christ gi gowadu gi goodou tumaalia mo di noho i di aumaalia.

Tanggee a Paul ang gi God

3 Hagaamuina a God, Tamana o tadau Dagi go Jesus Christ, go Tamana dela e honu tumaalia, go di God dela e lloomoi ai nia hagamaamaa huogodoo. 4 Go Mee e hagamaamaa gidaadou i tadau haingadaa huogodoo, bolo gidaadou gii mee di hagamaamaa labelaa ginaadou ala guu noho i lodo nia haingadaa huogodoo, e hai hegau gi nia hagamaamaa huogodoo ala ne kae go gidaadou mai baahi o God. 5 Gadoo be tadau dau ang gi nia hagaduadua o Christ, gei gidaadou e dau labelaa gi di hagamaamaa a God mai i Christ. 6 Maa gimaua e hagaduadua, le duadua gii noho goodou manawa lamalia, gi mouli goodou; maa gimaua e kae di hagamaamaa, goodou e kae di hagamaamaa labelaa, guu kae nia mahi e tuu goodou maaloo i lodo tuadua dela e kae go gimaua gei gimaua e tuu maaloo. 7 Gei di mau hagadagadagagee adu gi goodou la koia e maaloo dangihi, idimaa, gimaua e iloo bolo goodou e hai mee dalia gimaua gi nia hagaduadua aalaa, gei goodou e hai mee dalia gimaua labelaa gi di hagamaamaa dela e kae go gimaua.

8 Au e haga langahia adu gi goodou, ogu duaahina nei, i nia haingadaa ala ne tale mai gi gimaua i Asia. Nnagadilinga haingadaa kono gu hagahuaidu huoloo gimaua, gu deai di mau hagadagadagagee ai bolo gimaua ga mouli.* 9 Gimaua guu hai hua bolo gimaua gaa mmade, gei nia mee aanei ne hai mai gi gimaua bolo gimaua gi hudee bida hagadagadagagee i gimaua, gei gi hagadagadagagee hua gi God dela e haga mouli aga digau mmade. 10 Go Mee dela ne haga dagaloaha gimaua gi daha mo nia haingadaa o di made beenei, gei gimaua e hagadagadagagee bolo Mee ga haga dagaloaha labelaa gimaua, 11 i di godou hagamaamaa gimaua i godou hai dalodalo. Nia dalodalo o digau dogologo le e kila humalia, gei God ga hila mai gi gimaua, gei digau dogologo ga haga hagaamu a God i dana hai dela ne haga dagaloaha gimaua.

Di huli nia hagataele a Paul

12 Gimaua e tenetene, idimaa, mau hagamaanadu gu haga modongoohia aga bolo gimaua e heehee hua i mua nia hadumada o God i henuailala nei, gei e donu go mau hegau adu gi goodou, hagalee mai i nia kabemee o henuailala, gei mai i tumaalia o God. 13 Gimaua e hihi hua adu gi goodou nia mee ala e mee di godou dau ge donu ginai, gei au e hagadagadagagee bolo goodou gaa donu humalia ginai. 14 Ma e aha maa goodou digi modongoohia humalia gimaua dolomeenei, au e hagadagadagagee bolo maalia gei goodou ga modongoohia humalia gimaua, bolo goodou gaa mee di godou tenetene i gimaua, gadoo be di mau tene adu gi goodou i di Laangi o tadau Dagi go Jesus. 15 Di hagadagadagagee deenei, gei au gu hagababa bolo au e hanadu gi godou baahi, bolo goodou gii kae di godou haga maluagina haga lua. 16 Au gu hagababa bolo au e hanadu gi godou baahi i mua dogu hana gi Macedonia, mo dogu hanimoi labelaa i Macedonia, e kae dogu hagamaamaa mai i godou baahi i dogu ala dela belee hana gi Judea.* 17 I dagu hagataele deenei, gei au guu hai be tangada e logo manawa? Dogu madagoaa ma gaa hai agu hagataele, e donu au e hai nia maa mai dogu hiihai oogu, gu togomaalia di helekai bolo “Uaa, Uaa” mo “Deeai, Deeai” i tolongo hua e dahi? 18 Gadoo be God dela e helekai donu, dagu hagababa adu gi goodou la hagalee go di “Uaa” mo di “Deeai”. 19 Idimaa, Jesus Christ go Tama daane a God dela gu agoago ai a Timothy, Silas mo au, adu gi goodou, la hagalee go di “Uaa” mo di “Deeai,” gei go Mee dela go di “Uaa” donu a God.* 20 Idimaa, go Mee dela go di “Uaa” i nia hagababa huogodoo a God. Deenei laa tadinga o tadau helekai i di ingoo o tadau Dagi go Jesus Christ, e hai bolo “Amen”, e haga madamada a God.* 21 Ma go God donu hua dela ne hai gidaadou ngaadahi gi modongoohia di mouli buni anga gi Christ. Gei go God la hua dela ne dugu gidaadou dagidahi, 22 gei gu maaga gidaadou gii hai nia dama ni aana, ge gu haga ulu di Hagataalunga Dabu gi tadau lodo, e hai ai di hagadootonu o nia mee huogodoo ala gu hagatogomaalia mai gi gidaadou.

23 Au gu gahigahi a God e hai dogu hagadootonu, idimaa, Mee e iloo Ia bolo au hagalee hanadu gi godou baahi i Corinth bolo gi de haga lodo huaidu hua goodou. 24 Gimaua hagalee dagi goodou gi nia mee ala e hai loo gi hagadonu go goodou; gimaua e iloo bolo goodou e maaloo i lodo godou hagadonu. Gei gimaua e ngalua madalia goodou gi tenetene goodou.

2

1 Au gu hagamaanadu bolo au e hagalee gila adu gi godou baahi labelaa, gi de manawa gee goodou. 2 Maa au ga haga lodo huaidu goodou, malaa, koai gaa mee di haga tenetene au? Go ginaadou hua ala ne hagalodo huaidu ko au! 3 Deenei di mee ne hihi adu gi goodou dagu lede deelaa. Au nogo hagalee hiihai e hanadu gi goodou, bolo au ga lodo huaidu gi di mee i godou baahi, idimaa go goodou ala go agu gau e maanadu bolo e haga tenetene au. Au e iloo bolo au ma ga manawa lamalia, gei goodou hogi e manawa lamalia. 4 Deenei laa, au gu hihi adu gi goodou dagu lede i lodo dogu manawa gee, gei e dangi ogu lodo, hagalee bolo au e hagahuaidu goodou, gei bolo goodou gi hagalongoia i godou lodo dogu aloho i goodou.

Dumaalia ang gi tangada dela gu ihala

5 Malaa, maa iai tangada gu haga manawa gee dahi dangada i goodou, mee hagalee ne haga manawa gee au, gei ne haga manawa gee goodou huogodoo, malaa e maamaa hagalee daamaha. (Au e helekai beenei, idimaa au e de hiihai e hai a mee gi daamaha.) 6 Gei dono hagaduadua dela ne kae mai godou baahi dogologo, la guu dohu hua gi mee. 7 Deenei laa, goodou gi dumaalia gi hagamaamaa ina a mee, gi de damana hua ono lodo huaidu, gaa lodo bagege. 8 Au e dangidangi hagamahi adu gi goodou bolo goodou gi heia a mee gi iloo bolo goodou e aloho i deia. 9 Idimaa, deenei tadinga dela ne hihi ai dagu lede, ga hagau adu gi goodou, bolo gi iloo eau be goodou guu tuu maaloo ge daudali agu agoago i nia madagoaa huogodoo. 10 Maa goodou ga dumaalia gi tangada i dana mee ne hai, gei au e dumaalia labelaa gi mee. Maa au ga dumaalia, be di maa di mee i golo belee dumaalia ai, au e hai di maa i mua o Christ idimaa go goodou, 11 bolo gi de maaloo hua Setan i gidaadou, idimaa, gidaadou e iloo hua ana hagamaanadu huaidu.

Paul e dee nnoomaalia i Troas

12 I dogu dau adu gi Troas belee hana e agoago di Longo Humalia o Christ, gei au gu gidee bolo Tagi gu huge mai di ala humalia belee hai agu hegau i golo.* 13 Gei au e de nnoomaalia, i di au e de gidee tadau duaahina go Titus i di gowaa deelaa, gei au ne hagaaloho hua gi digaula gaa hana gi Macedonia.

Gu aali mai i Christ

14 Gidaadou gi danggee ang gi God, go Mee dela e dagidagi gidaadou i tadau aali i baahi o Christ, gaa hai gidaadou gi iloo dono maalama, gi hagadele ina ang gi nia daangada huogodoo di modongoohia iloo o Mee dela e manongi gadoo be di lolo kala, dela e modoho gi nia gowaa huogodoo. 15 Idimaa, gidaadou gu manongi ang gi God i di manongi o Christ. Di kala deenei ga modoho ang gi digau ala ga dagaloaha, mo ang gi digau ala gaa kili gi daha. 16 Gidaadou e hai gadoo be di bilau o tangada made ang gi digau ala gaa kili gi daha, gei gidaadou e hai gadoo be di lolo kala o di mouli ang gi digau ala ga dagaloaha. Malaa, koai dela e mee di hai tegau deenei?! 17 Gimaua hagalee hai be digau dogologo ala e hai hegau gi nnelekai a God be nia balumee. Gei gimaua e agoago gii donu i mua o God dela ne hagau mai gimaua, gadoo be nia hege ni Christ.

3

Digau hai hegau o di hagababa hoou

1 Malaa e hai behee, gimaua guu hai be nia daangada e bida hagaamu gimaua? Be gimaua guu hai be digau ala i golo ala e hiihai gi di lede haga modongoohia adu gi goodou, be di lede mai godou baahi? 2 Ma go goodou ala go mau lede haga modongoohia, ala guu hihi gi lodo mau manawa, gu iloo ge guu mee di dau go nia daangada huogodoo. 3 Ma gu modongoohia hua bolo ma go Christ dela ne hihi di lede deenei, ga gowadu go gimaua. Di lede deenei hagalee ne hihi gi nia ink, gei ne hihi go di Hagataalunga o God Mouli. Hagalee ne hihi gi hongo nia baahi hadu, gei ne hihi gi lodo nia hadu manawa o nia daangada.* 4 Gimaua e helehelekai beenei, i mau hagadagadagagee huoloo gi God mai i Christ. 5 Gimaua di mau mee ai bolo e hai gimaua gi helekai bolo gimaua e mee di hai di moomee deenei. Gei di mau iloo di hai di moomee deenei, la ne gaamai go God. 6 Go Mee dela ne hai gimaua gii mee di hagadele di hagababa hoou, dela ne hai gi di Hagataalunga, gei hagalee ne hai gi nnaganoho ala ne hihi. Nnaganoho ne hihi le e gaamai di made, gei di Hagataalunga e wanga di mouli.* 7 Nnaganoho ne hihi gi hongo nia baahi hadu e lua, gei di madagoaa nnaganoho ne wanga gi digau Israel, di madamada o God gu gila aga dalia nnaganoho. Ma e aha maa di madamada o nia golomada o Moses ne ngudu mai, gei e maaloo dangihi hua igolo, gei nia daangada o Israel gu dee mee di mmada gi nia golomada o Moses. Maa nnaganoho ma ga hai hegau le e gaamai di made, ne hanimoi i di madamada beelaa,* 8 malaa e maaloo behee go nia madamada o nnegau o di Hagataalunga? 9 Maa nnegau o di hagi aga le e madamada, di madamada o nnegau ala e gaamai di mouli, la koia e madamada huoloo gi nonua. 10 Idimaa, di madamada o lodo di madagoaa i mua, la hagalee tau ang gi di madamada o di madagoaa dolomeenei. 11 Maa nia mee ala ne ngudu gi daha ne gila mai dalia nia madamada, malaa di madamada o nia mee ala hagalee e odi gi daha, la hagalee koia ga madamada huoloo gi nonua!

12 Idimaa gimaua e hai mee gi di hagadagadagagee, gimaua e maaloo. 13 Gimaua hagalee hai be Moses dela ne gahu dono libogo gi di gahu libogo, bolo gi dee mmada nia dama o Israel gi di madamada deelaa, dela e odi gi daha, ga hagalee.* 14 Nadau lodo gu haga hamaaloo dangihi, gaa dae mai loo gi dangi nei. Di gahu libogo deelaa, le e duuli hua igolo nadau maanadu i di madagoaa ma gaa dau di hagababa namua. Go Christ hua dela e mee di daa gi daha di gahu libogo deelaa. 15 Dangi nei, gei di gahu libogo la i golo hua, dela e duuli nadau maanadu i di nadau madagoaa ma gaa dau Nnaganoho Moses. 16 Gei di gahu e mee di daa gi daha, be di hai o di beebaa dela e helekai i Moses,

“Dono gahu hii libogo e daa gi daha

i di madagoaa mee gaa huli ang gi Dimaadua.”*

17 Dimaadua deenei la go di Hagataalunga Dabu. Di gowaa dela iai di Hagataalunga o Dimaadua, deelaa di gowaa iai di aumaalia. 18 Malaa, gidaadou huogodoo gu haga maahina gi di madamada o Dimaadua i tadau dee gahu tadau hadumada, gei di madamada lahua deelaa e hanimoi i baahi o Dimaadua, deelaa go di Hagataalunga e huli gidaadou gii hai be Dimaadua i di madamada dela e damana gi nonua.

4

Di maluagina hagataalunga i lodo di loaabi hadu

1 I lodo tumaalia o God, Mee gu dugu mai gi gimaua di moomee deenei, malaa, gimaua hagalee paagege. 2 Gimaua guu kili gi daha mau mee hagammuni mono mee haga langaadia huogodoo. Gimaua hagalee hai hegau hogi gi di hai kai tilikai, ge hagalee huli gee nnelekai a God. Gei gimaua e noho i lodo di maalama o di tonu i mua nia hadumada o God, e hagamahi e hai gimaua gi humalia gi nia maanadu o nia daangada huogodoo. 3 Maa e donu bolo di Longo Humalia dela e agoago go gimaua le e de modongoohia, malaa, e de modongoohia hua ang gi digau ala guu nngala. 4 Digaula hagalee hagadonu, idimaa, di god huaidu o henuailala la gu daahi nadau hagabaubau gi lodo di bouli. Mee e hai digaula gi deemee di gidee di maalama dela e inaina ginaadou, di maalama o di Longo Humalia o di madamada o Christ dela e hai gadoo be God. 5 Gimaua hagalee bida haga modongoohia aga gimaua, gei e haga modongoohia hua Jesus Christ, dela go Tagi, gei gimaua la nia hege ni goodou mai di ingoo o Jesus. 6 God ne helekai, “Mai i lodo di bouli, di maalama gi maahina.” Ma go God nei la hua dela ne haga maalama tadau lodo, bolo gi iloo gidaadou di madamada o God dela e maahina i di gili nia hadumada o Christ.* 7 Gimaua e dadaahi di maluagina hagataalunga deenei i lodo di loaabi hadu dee mau, belee haga modongoohia ai bolo di mogobuna aamua la di mee hua ni God, hagalee ni gimaua. 8 Nnagadilinga haingadaa e logowaahee e dau i gimaua, gei deai dono lauwa i gimaua ai. Gimaua gu manawa logo i hunu madagoaa, gei gimaua iei di mau hagadagadagagee i golo. 9 Mau hagadaumee e logowaahee i golo, gei gimaua hagalee bolo gu mada gimaua hua. Hunu madagoaa gei gimaua e lauwa, gei digi lauwa kono. 10 Nia madagoaa huogodoo gei gimaua e dagidagi di hagaduadua o Christ mo dono made i lodo gimaua, bolo dono mouli hogi gi gila aga i mau baahi. 11 I lodo mau mouli, gei gimaua e noho i lodo di haga lliga o di made i nia madagoaa huogodoo i nnegau a Jesus, bolo dono mouli gi gila aga i mau baahi. 12 Malaa, deenei le e hai bolo di made la dela e ngalua i mau baahi, ge di mouli la dela e ngalua i godou baahi. 13 Di Beebaa Dabu e helekai boloo,

“Au gu hagadonu,

dela dagu mee e helekai iei au.”

Go di hagadonu deelaa, dela e helehelekai iei gimaua, idimaa, mau hagadonu i golo.* 14 Gimaua e iloo bolo God dela ne haga mouli aga tadau Dagi go Jesus, Mee ga haga mouli aga labelaa gimaua madalia Jesus, gaa hai gidaadou gii tuu i ono mua. 15 Nia mee huogodoo ala ne hai i mau baahi la ne hai i godou baahi, bolo tumaalia o God la gi damanaiee gii dae ang gi digau dogologo, e haga gila ai di hagaamu tumaalia e hai ai di madamada mo tanggee gi God.

Mouli i di hagadonu

16 Deenei di mau mee digi paagege ai. Mau huaidina la ga paagege, gei mau hagataalunga le e haga hoou i nia laangi huogodoo. 17 Nia haingadaa hagalligi ala e duadua ai gimaua ga gaamai nia madamada llauehe ge noho hua beelaa, e koia e humalia huoloo i nia haingadaa. 18 Gimaua hagalee daumada nia mee ala e gidee, gei gimaua e daumada nia mee ala e de gidee. Idimaa, nia mee ala e gidee, e noho hua i di madagoaa bodobodo, gei nia mee ala e de gidee e noho hua beelaa, hagalee e odi.

5

1 Gidaadou gu iloo bolo di hale henuailala dela e noho ai gidaadou no lodo le e mooho, God e gaamai gi gidaadou di hale i di langi e noho ai gidaadou, di hale ni Mee ne hau dela e noho hua beelaa. 2 I hongo henuailala nei gidaadou e hiihai huoloo bolo gidaadou e ulu gi tadau hale dela i di langi, 3 idimaa, ma e aha maa gidaadou gaa gahu gi di maa, gidaadou gu hagalee noho tadau goloo ai. 4 Tadau madagoaa e mouli i lodo di hale laa henuailala, gidaadou e nguunguu gei e longono tuadua, gei di maa hagalee go tadau hiihai bolo e kili gi daha tadau huaidina henuailala, gei gidaadou e hiihai e gahu gi nnuaidina di langi, bolo nia mee ala e mmade gaa huli go di mouli. 5 Go God dela ne hagatogomaalia gidaadou gi di huli deenei, go Mee dela ne gaamai gi gidaadou dono Hagataalunga belee hai ai di hagadagadagagee o nia mee huogodoo ala ne benebene go Mee mai gi gidaadou. 6 Deenei di mee e maaloo ai tadau lodo i nia madagoaa huogodoo. Gidaadou e iloo bolo maa gidaadou ma gaa noho hua i lodo tuaidina o henuailala, gidaadou la i daha hua mo di hale Dimaadua. 7 Idimaa, gidaadou le e mouli i di hagadonu, gei hagalee i nia mee ala e gidee gidaadou. 8 Tadau lodo e maaloo hua, gei gu hiihai bolo gidaadou e ulu gi daha mo tuaidina nei, gii hula gidaadou e noho i tadau lohongo dela i baahi o Tagi. 9 Tadau mee dela e waluwalu le e haga tenetene di manawa o Tagi, ma e aha maa gidaadou e noho i lodo tadau hale i henuailala nei, be e noho i tei gowaa. 10 Idimaa, gidaadou huogodoo e hai gii hula gi di hagi aga i mua o Christ, tangada nei mo tangada nei e kae dono hui gii tau gi ana hangaahai humalia be huaidu ala nogo hai i dono madagoaa nogo mouli i henuailala.*

Di hagadau ihoo gi God mai i Christ

11 Gimaua e iloo tadinga o di madagu i Tagi, gei gimaua e hagamahi e helekai gi nia daangada gi hiihai gi di hai deenei. God e iloo Ia gimaua, gei au e hagadagadagagee bolo goodou hogi e iloo gimaua i lodo godou manawa. 12 Gimaua hagalee hai bolo e hagi adu gimaua gi goodou labelaa, gei e gowadu gi goodou di madagoaa humalia e hagaamu gimaua, gii mee goodou di helekai gi ginaadou ala e hagaamu nia mee ala e gidee, gei hagalee go nia hangahaihai. 13 Maa nei bolo gimaua guu hai nia daangada dadaulia, go God dela ne dadaulia ginai gimaua. Maa gimaua gu kabemee, go goodou ala ne kabemee ginai gimaua. 14 Ma go di aloho o Christ dela e haga ngalungalua gimaua, i di mau modongoohia di agoago deenei: Tangada e dahi ne made ang gi digau huogodoo, deenei dono hadinga bolo nia daangada huogodoo le e hai mee gi dono made. 15 Mee ne made gi nia daangada huogodoo, bolo nia daangada huogodoo ala e mouli gi hudee bida mouli hua ang gi ginaadou, gei gi mouli ang gi Tangada dela ne made ga mouli bolo gii mee ginaadou di mouli.

16 Geinga dolomeenei gaa hana, gei gidaadou ga hagalee hagi aga tangada be go nia hagamaanadu o tangada. Ma e aha maa i mua gidaadou gu hagi aga a Christ gi nia hagamaanadu o tangada, gei dolomeenei gidaadou e hagalee hagi aga a Mee. 17 Tangada dela guu hai di tama ni Christ, geia guu hai tangada hoou. Nia mee namua gu hagalee i dono baahi, gei nia mee hoou gu kila aga. 18 God ne hai nia mee aanei huogodoo, ne huli gidaadou ala nogo hai nia hagadaumee, gii hai ono ehoo hagaaloho mai i Christ, gei gu dugu mai labelaa tadau duhongo hegau e hai nia daangada ala i golo gii hai labelaa nia hoo hagaaloho ni oono. 19 Mau agoago le e hai bolo God ne hai nia daangada huogodoo gii hai nia hoo hagaaloho ni oono mai i Christ. Gei Mee hagalee hagailongo nadau huaidu ne hai. Mee gu dugu mai gi gimaua nnelekai ala e haga modongoohia dana hai ne hai digaula gii hai ono ehoo hagaaloho.

20 Deenei laa, aanei gimaua e agoago mai i Christ, e hai be di mee bolo God e hagi adu dono hiihai gi goodou mai mau agoago. Gimaua e tangi hagamahi i di ingoo o Christ adu gi goodou bolo goodou gii huli gii hai nia hoo hagaaloho ni God. 21 Christ la ono huaidu ai, gei God guu hai a Mee gii hai mee gi tadau huaidu, bolo gii mee ai gidaadou di hai mee gi di tonu o God i tadau buni anga gi Christ.

6

1 Gidaadou nogo hai hegau madalia a God, deenei laa, gimaua e dangidangi adu bolo goodou gi hudee haga balumee ina dono dumaalia, dela guu lawa di godou kae. 2 Hagalongo gi nia helekai a God,

“Dogu madagoaa dela belee dumaalia adu gi di goe,

gei Au gu longono e Au goe.

Dogu laangi dela belee hagamouli goe,

gei Au gu hagamaamaa goe.”*

Hagalongo mai: deenei la di madagoaa belee kae tumaalia o God, dangi nei la di laangi belee haga mouli goe!

3 Gimaua hagalee hiihai gi tangada gii gida dana mee hala i mau moomee, gimaua e hagalee haga deaadee di ala o dahi dangada. 4 Gei gimaua gu haga modongoohia aga bolo gimaua nia daangada hai hegau ni God i nia mee huogodoo aanei: e manawa hagakono i mau hagaduadua, mo mau haingadaa, mo e boo mau lodo. 5 Gimaua gu haga mamaawa, gu galabudi, gu dadaaligi go digau dogologo, gu ngalua kono, gu haga aala i di boo, ge guu noho mau meegai ai.* 6 Gimaua gu haga modongoohia aga gimaua, bolo gimaua nia daangada hai hegau ni God mai i mau mouli madammaa, iloo nia mee, hagakono, humalia, mai di Hagataalunga Dabu, mai mau aloho donu, 7 mai i di mau hagadele nnelekai ala e donu, mo mai baahi nia mogobuna o God. Gimaua e hai mee gi di tonu dela go mau goloo heebagi, e heebagi ge duuli gimaua. 8 Gimaua e kae di hagalabagau, gei e kae di haga langaadia, e kae nnelekai huaidu mo di hagaamu labelaa. Nia daangada e hai bolo gimaua e hagadele tilikai, gei gimaua e helekai donu. 9 Digaula e hai bolo gimaua nia balu daangada, gei gimaua e dahidamee i baahi nia daangada huogodoo. Gimaua e hai gadoo be nia daangada guu mmade, gei deeai, gimaua e mouli hua. Ma e aha maa gimaua guu kae di hagaduadua, gei gimaua digi mmade. 10 Ma e aha maa gimaua e lodo huaidu, gei gimaua e tenetene hua i nia madagoaa huogodoo. Gimaua e hai be digau hagaloale, gei gimaua e haga maluagina digau dogologowaahee. Gimaua e hai be digau nadau goloo ai, gei gimaua e hai mee gi nia mee huogodoo. 11 Goodou go digau Corinth, gimaua e helekai donu adu gi goodou i di tonu, gimaua gu haga mahuge adu gi goodou nia haga honu o mau manawa. 12 Ma hagalee go gimaua ala guu tai mau manawa i goodou, go goodou hua ala ne tai godou manawa i gimaua. 13 Au e helekai adu gi goodou be nia dama ni aagu. Goodou labelaa gi heia be di mau hai adu gi goodou gi haga mahuge ina gi daha godou manawa!

Hudee haga puni ang gi digau o di bouli

14 Goodou hudee haga puni ang gi digau ala hagalee hagadonu, idimaa, e deemee di hai beenei. Di tonu e deemee di haga puni ang gi di haihai hala. Di maalama e deemee di haga puni ang gi di bouli. 15 Christ mo Setan e deemee di donu gi dahi mee. Tangada hagadonu mo tangada de hagadonu e deemee di hai mee gi di mee e dahi. 16 Di Hale Daumaha o God mo nia balu god e deemee di haga puni. Idimaa, aanei go gidaadou di hale daumaha a God Mouli, be di hai a God dela ne helekai boloo,*

“Au gaa hai dogu hale i nadau baahi,

gei Au gaa noho i baahi digaula.

Au gaa hai di God ni digaula,

gei digaula gaa hai nia daangada ni aagu.”

17 Dimaadua gu helekai boloo,

“Goodou gii huli gi daha mo digaula,

gei gi maewae gi daha mo digaula.

Goodou hudee tale gi nia mee gulugulua i baahi digaula,

gei Au ga hai mee gi goodou.*

18 Au gaa hai di godou Damana,

gei goodou gaa hai nia dama daane

mo nia dama ahina ni aagu,

be di hai o Dimaadua Aamua Huoloo ne helehelekai ai.”*

7

1 Ogu ihoo hagaaloho, nia hagababa huogodoo aanei ne hai mai gi gidaadou. Deenei laa, gidaadou la gi haga madammaa ina gidaadou gi daha mo nia mee huogodoo ala e haga milimilia tadau huaidina mo tadau hagataalunga. Gidaadou la gii noho dabu mo di hagalaamua ina a God.

Di tene o Paul

2 Goodou gi mamaanadu ina gimaua. Gimaua digi hai di mau mee huaidu, haga hala be halahalau dahi dangada. 3 Au hagalee ne helekai beenei belee hagahuaidu goodou. Idimaa, i mua au gu helekai bolo goodou e i lodo dogu manawa, deelaa laa e buni ai gidaadou i lodo tadau mouli be i lodo tadau mmade. 4 Dogu hagadagadagagee adu gi goodou, la koia e damanaiee, gei au e hagaamu goodou. I lodo mau hagaduadua huogodoo, gei au nogo duu maaloo, gei au gu tenetene huoloo. 5 Di mau dau adu gi Macedonia, gimaua digi hagamolooloo. Nia madagoaa huogodoo e haingadaa, e lagalagamaaloo gimaadou mo nia daangada, gei di madagu i mau lodo.* 6 Go God dela e hagamaaloo aga digau huogodoo ala e daamaha nadau lodo, geia gu haga tenetene labelaa gimaua i di dau mai Titus gi mau baahi. 7 Gei hagalee go dono dau mai la hua dela ne haga tenetene gimaua, mo dono haga iloo hogi di godou hai ne hagamaaloo aga ia. Mee gu hagi mai gi gimaua di godou hidihidi huoloo i di au, mo di godou manawa gee, mo di godou hiihai e haga dagaloaha au. Aanei nia mee ne haga damana dogu tene.

8 Maa dagu lede dela ne hagau adu gi goodou la gu haga manawa gee goodou, gei au hagalee tilikai hualaa i dagu hai di lede deenei. Au nogo tilikai hualaa i matagidagi idimaa dagu lede la gu haga mmaemmae goodou i tama madagoaa dulii. 9 Dolomeenei gei au gu tenetene, hagalee bolo e tene gi dagu hai goodou gi manawa gee, au e tene gi di godou manawa gee, dela ga hidi mai ai goodou gaa oongo godou lodo, gaa huli hoou. God dela ne hai hegau gi di godou manawa gee deelaa, deelaa laa, gimaua di mau mee huaidu ne hai adu gi goodou ai. 10 Di manawa gee mai baahi o God, le e hidi ai di huli hoou o tangada, gaa hidi ai di haga mouli, gei deai tilikai hualaa i lodo di manawa gee beenei ai. Gei di manawa gee o henuailala le e hidi ai di made. 11 Goodou mmada gi God i dana haga manawa gee godou lodo. Dana haga manawa gee goodou, guu hai goodou gi manawa maaloo, manawa hagamahi bolo goodou gi madammaa. Goodou gu lodo huaidu gi di mee huaidu, goodou gu haga lligalliga, goodou gu hidihidi, goodou gu maanadu mai au, gei goodou gu togomaalia e hagaduadua digau ala e hai di huaidu. Goodou gu haga modongoohia aga bolo goodou guu hai nia mee huogodoo ala e hai nia mee gii donu. 12 Gei au ne hihi adu di lede deelaa gi goodou, hagalee ne hidi mai tangada dela guu hai dana mee hala, be tangada dela gu ihala. Au ne hihi di lede deelaa bolo gi gidee ai goodou di godou haa manawa i gimaua, i mua nia hadumada o God. 13 Deelaa di mee ne maaloo dangihi ai mau lodo.

Mau lodo gu maaloo aga, gei gimaua hogi gu tenetene huoloo gi di godou hai dela ne haga tenetene a Titus i dono madagoaa nogo i godou baahi. 14 Au gu hagaamu goodou ang gi Titus, gei au hagalee langaadia dogu hagaamu goodou. Gimaua nogo helehelekai adu gi goodou i nia mee ala e donu i nia madagoaa huogodoo, dela gadoo di mau hagaamu goodou ang gi Titus gu modongoohia aga bolo e donu. 15 Malaa, dono aloho i goodou gu damana aga i dono mamaanadu godou manawa hagalongo, mo di godou benebene ia hagalabagau huoloo. 16 Deelaa laa, au e tenetene huoloo, idimaa, au e mee di hagadagadagagee adu gi goodou i nia mee huogodoo.

8

Wanga dehuia nia dama a Christ

1 Mau duaahina nei, gimaua e hiihai bolo goodou gi iloo di hai o tumaalia o God, dela ne hai gi nia nohongo dabu ala i Macedonia.* 2 Digaula guu noho i lodo nia hagamada haingadaa llauehe, gei digaula gu tenetene huoloo, dela gaa hai di nadau wanga dehuia, mai i lodo nadau hagaloale. 3 Au e hagi adu bolo digaula ne dahi aga nadau mee ala ne mee ge guu logo gi nonua. Mai nadau hiihai, 4 digaula e tangi mai gi gimaua bolo gi kae ina nadau hagamaamaa, e hagamaamaa nia dama a God ala i Judea. 5 Digaula ne hai nia mee aanei guu hidi laa hongo mau mee ala ne hagamaanadu bolo aalaa nadau mee e mee di hai. Matagidagi, gei digaula ne dugu anga ginaadou gi Tagi, nomuli, ga dugu mai ginaadou gi gimaua labelaa mai di manawa o God. 6 Deenei di mau mee e hagamaaloo ai Titus dela ne daamada aga tegau deenei, bolo ia gi hagamaamaa ina goodou e haga lawa ai tegau o di aloho deelaa. 7 Goodou gu maluagina huoloo i nia mee huogodoo ala i godou baahi: di hagadonu, nia helekai, di kabemee, di hagamadabouli, di hagamaamaa, mo di godou aaloho i gimaua. Goodou gi heia hua beelaa tegau o di aloho deelaa.

8 Ma hagalee taganoho dela e gowadu ko au gi goodou. Go dogu hiihai hua belee haga modongoohia adu nia hagamadabouli o digau ala i golo i di hagamaamaa, deenei dagu mee dela e halahala be di godou aloho le e donu. 9 Goodou e iloo tumaalia o tadau Dagi go Jesus Christ: i dono maluagina huoloo, ge Ia guu hai Ia gii hai be tangada hagaloale i goodou, bolo gi maluagina goodou mai dono hagaloale. 10 Dagu maanadu hagamaamaa e hai bolo ma e humalia maa goodou ga haga lawa di godou mee dela ne daamada i di ngadau ne hana. I di ngadau ne hana, goodou ne daamada ne hiihai di wanga, go goodou ala ne daamada di maa. 11 Deelaa laa, goodou gi heia gei gi haga lawa ina, goodou hagamahi heia gii lawa di godou mee dela guu lawa di haganoho i mua, mai i godou mee ala e mee di hai mai i lodo godou maluagina. 12 Maa goodou gaa tene gi di wanga gi daha, gei God e tene gi godou mee ala e mee di godou wanga gi daha, gei hagalee i godou mee ala e deemee di wanga gi daha. 13-14 Au hagalee hai digau ala i golo gi maamaa i dagu dugu nia mee daamaha gi godou nua, ma e humalia bolo goodou e hagamaamaa digau ala e dee dohu nadau mee, idimaa goodou e logo godou mee dolomeenei. Gei digaula ga hagamaamaa goodou i di godou madagoaa ma ga dee dohu godou mee, gei digaula e logo nadau mee. Deenei di hai e hagatongaadahi goodou mo digaula. 15 Be di Beebaa Dabu e helekai boloo,

“Tangada dela ne hagabudu ana mee e logo,

la hagalee logowaahee,

gei tangada dela ne hagabudu ana mee hogoohi,

la hagalee hogoohi loo.”*

Titus mo ono ehoo

16 Gimaua e danggee ang gi God i dana haga honu Titus gi di manawa hiihai huoloo e hagamaamaa goodou, gadoo be gimaua. 17 Gei hagalee bolo go di mau dangidangi ang gi mee dela ne hai a mee gii hai nia mee aanei, gei go dono hiihai hua bolo ia e hagamaamaa goodou, gei dela ne hanadu iei mee gi godou baahi, go mee hua bolo ia e hanadu. 18 Gei gimaua e hagau adu di mau duaahina dela e hagalabagau go nia nohongo dabu huogodoo i dana agoago di Longo Humalia. 19 Gei hagalee bolo deenei hua, gei nia nohongo dabu gu hilihili aga a mee, bolo gii hana madalia gimaua e dagidagi nnegau o di aloho deenei dela e haga madamada ai Tagi, gei e haga modongoohia ai di mau hiihai e hagamaamaa.

20 Gimaua e hagamahi e hai hegau gii donu, bolo gi de leelee logo nia daangada i di gili di hagamaamaa dumaalia, dela e benebene i mau baahi. 21 Deenei di mau hagamaanadu bolo e hai gii donu nia mee huogodoo, hagalee bolo i mua hua nia golomada o Dimaadua, gei i mua labelaa nia golomada o nia daangada.*

22 Gimaua e hagau adu labelaa di mau duaahina dalia meemaa. Gimaua gu hagadina haga logowaahee dono modo gologolo mo dono hagamadabouli gi nnegau e logo, gei gimaua gu iloo bolo mee e hiihai huoloo e hagamaamaa. Dolomeenei gei mee e hiihai huoloo e hagamaamaa goodou, i dono hagadagadagagee huoloo adu gi goodou. 23 Gei Titus, go dogu ihoo mo dogu hagamaamaa dela nogo madalia au nogo ngalua e hagamaamaa goodou. Meemaa ala i golo, ga lloo adu labelaa, aalaa meemaa e hagau go nia nohongo dabu belee haga madamada a Christ. 24 Deenei laa, goodou gi haga modongoohia aga ina godou aaloho gi digaula bolo gi modongoohia ai nia nohongo dabu huogodoo, gei gi iloo bolo di mau hagaamu goodou le e donu.

9

Hagamaamaa gi digau hagadonu

1 Ma e hagalee bolo au e hai loo gi hagi adu gi goodou di hagamaamaa dela ne hagau gi nia dama a God ala i Judea. 2 Au e iloo bolo goodou e hiihai e hagamaamaa, gei au gu hagaamu goodou gi digau Macedonia, i dagu helekai gi digaula boloo, “Tadau duaahina ala i Achaia gu hagatogomaalia mai di ngadau ne hana e hai di nadau hagamaamaa.” Malaa, di ala mee deenei gu haga ngalua aga digau dogologo i lodo digaula.* 3 Au e hagau adu tadau duaahina aanei bolo gi iloo goodou bolo mau hagaamu i goodou i nia mee aanei, la gi de dilikai, i dagu helekai dela ne hai bolo goodou gu hagatogomaalia di godou hagamaamaa. 4 Maa nei bolo digau o Macedonia ga lloo adu madalia au, la ga gidee bolo goodou digi hagatogomaalia godou mee, malaa, gei gimaua la ga langaadia huoloo, idimaa, di mau hagadagadagagee la gu damanaiee huoloo adu gi goodou, gei goodou hogi ga langaadia labelaa. 5 Deenei laa au ne hagamaanadu bolo e humalia e hai dagu dangidangi ang gi tadau duaahina aanei bolo digaula gi lloo adu gi goodou i ogu mua e hagatogomaalia di godou hagamaamaa dela guu lawa di godou hagababa, gei nia mee huogodoo ga togomaalia i dogu madagoaa dela ma gaa dau adu gi godou baahi. Deelaa di madagoaa e kila aga ai godou mee ala ne dahi aga, ala ne hai mai i lodo godou manawa humalia, hagalee ne hai hagakono. 6 Goodou gi langahia tangada dela e dogi ana lii laagau hogoohi, ia e hadi ana huwa laagau hogoohi. Gei tangada dela e dogi ana lii laagau e logo, ia e hadi ana huwa laagau e logo. 7 Tangada nei mo tangada nei gi dahi aga ina ana mee ala guu lawa di hagababa mai i ono lodo, hagalee bolo e hai hua tegau bolo gi heia, gei God le e aloho i tangada dela e tene di wanga ana mee gi daha. 8 God e mee di gowadu gi goodou ana mee gii logo i godou mee ala e hiihai ginai, bolo goodou la gii dohu i nia madagoaa huogodoo, mo anga labelaa gi nia hegau humalia ala i golo, 9 be di mee dela guu lawa ai di hihi i lodo di Beebaa Dabu boloo,

“Mee e wanga dehuia gi digau ala hagaloale,

gei dono dumaalia e hana hua beelaa.”*

10 God e wanga gi digau hai hadagee nadau lii laagau e dogi mo nadau palaawaa e gai, gei go Mee hogi dela e gowadu gi goodou nia lii laagau huogodoo ala e hiihai ginai goodou, ga haga tomo aga nia maa, bolo gii hai nia huwa laagau e logowaahee mai i godou dumaalia.* 11 Gei Mee gaa hai goodou gi maluagina huoloo i nia madagoaa huogodoo, bolo goodou gii mee di wanga gi daha i nia madagoaa huogodoo ga hidi mai digau dogologo ga danggee gi God i godou wanga dehuia ala gaa kae go digaula mai tadau baahi. 12 Idimaa, tegau o di hagamaamaa deenei dela e hai go goodou, hagalee bolo e hagamaamaa hua nia dama a God, gei e hidi mai di hai danggee ang gi God mai i digau dogologo. 13 I di nadau gidee donu tegau o di hagamaamaa deenei, digau dogologowaahee ga haga hagaamu a God i di godou hagamahi gi di Longo Humalia o Christ dela gu haga modongoohia go goodou, mo godou dumaalia i di godou wanga dehuia ang gi digaula mo digau ala i golo. 14 Gei digaula ga dalodalo i goodou mai i lodo nadau manawa aloho, i tumaalia damanaiee dela ne gowadu dehuia go God gi goodou. 15 Gidaadou gi hagaamuina a God i dana wanga dehuia kisakis deenei.

10

Paul e duuli ana hegau

1 Au go Paul, e hiihai e hai dagu dangidangi adu gi goodou. Hunu daangada e hai bolo au tangada e balabala dogu manawa ge e hila gi lala i dogu noho i godou baahi, gei e hagamuamua i dogu madagoaa ma ga mogowaa i goodou. Au e dangi hagamahi adu gi goodou i di manawa aloho mo tumaalia o Christ, 2 bolo gi hudee heia au gii daamaha adu gi goodou i dogu madagoaa ma gaa dau i godou baahi. E donu, au e daamaha ang gi digau ala e haihai bolo mau hangahaihai la go nnangaahai o henuailala. 3 E donu bolo gimaua e noho i henuailala, gei gimaua hagalee e heebagi be nia hangaahai o henuailala. 4 Nia goloo heebagi ala e heebagi ai gimaua, la hagalee nia goloo ni henuailala, go nia goloo mogobuna o God ala e oho ai nia duuli mau dangihi, gei aalaa hogi e oho ai nia helehelekai lagalagamaaloo hala. 5 Gimaua e dugudugu ia gi lala nia hagamuamua huogodoo ala e hai baahi gi di kabemee a God. Gimaua e lawalawa nia hagamaanadu huogodoo gii mee di hagalongo ang gi Christ. 6 Goodou ga dogomaalia di godou hagalongo, gei gimaua ga hagaduadua digau huogodoo ala hagalee hagalongo.

7 Goodou e mmada hua gi nia mee ala e kila mai i mua godou golomada. Maa tangada gaa hai bolo ia di tama ni Christ, geia gi maanadu ina labelaa bolo gimaua nia dama ni Christ labelaa gadoo be ia. 8 Au hagalee langaadia, ma e aha maa au gu iehe dagu hagaamu nia mogobuna o Tagi ala ne dugu mai gi gimaua, go nia mogobuna ala e hagahumalia ai goodou, hagalee go nia mogobuna ala e hagahuaidu goodou. 9 Au hagalee hiihai bolo goodou gi hagamaanadu bolo au e hagamadagudagu goodou gi agu lede. 10 Holongo tangada ga helekai aga boloo, “Nia lede a Paul la gu maaloo dangihi balua, gei mee ma ga i tadau baahi, mee tangada hua bagege, ana helekai le e paagege.” 11 Tangada dela e hai beenei la gi iloo ia bolo ma hagalee hai geegee i mehanga mau mee ala e hihi adu gi goodou i di mau mogowaa loo i goodou, mo mau mee ala e hai adu gi goodou i mau madagoaa ma gaa noho i godou baahi.

12 E donu bolo gimaua hagalee hagatautau gimaua gi digau ala e bida hagaamu ginaadou. Digau hua dadaulia ala e bida hagatautau ginaadou mo di hagadau hagi aga ginaadou gi nadau haganoho. 13 Gei gimaua hagalee bida hagaamu gimaua laa hongo di mau duhongo hegau dela gu dugu mai go God, mo mau hegau i godou baahi. 14 Di mau madagoaa ne lloo adu gi godou baahi, goodou e noho i lodo tegau deenei dela guu lawa di haga noho, gei gimaua hagalee ne hula laa hongo tegau deenei, dela bolo e gowadu di Longo Humalia i di hai o Christ. 15 Gimaua hagalee hagaamu nia hegau ala ne hai go digau ala i golo, i tua nia hegau a God ala ne haga noho ga gaamai gi gimaua. Gei gimaua e hagadagadagagee bolo godou hagadonu le e maaloo aga mo mau hegau ala e hai i godou baahi ga tomo aga labelaa, be di hai o nnegau a God ala gu dugu mai gi gimaua. 16 Gei gimaua gaa mee di hula e agoago di Longo Humalia gi lodo nia henua ala i golo i daha mo goodou, gei gimaua hagalee hagaamu tegau o tuai dangada dela ne hai i lodo nia henua aalaa. 17 Di Beebaa Dabu e helekai boloo,

“Maa tangada bolo ia e hagaamu i dahi mee,

geia gi hagaamuina di mee a Tagi dela ne hai.”*

18 Hagalee go tangada dela e bida hagaamu ia dela e hagahumalia i baahi o Tagi, gei go tangada hua dela gu hagaamu go Tagi.

11

Paul mo nia daangada agoago hagau dilikai

1 Au e hiihai bolo goodou gi dumaalia mai gi di au, maa au e leelee be tangada dadaulia. 2 Au e dubua adu gi goodou e hai gadoo be God dela e dubua adu gi goodou. Goodou e hai gadoo be tama ahina madammaa dela ne hagababa ang gi taane hai lodo hua e dahi, deelaa go Christ. 3 Au e lliga bolo godou hagamaanadu gi dee hai hala hua, gaa kili gi daha godou haa manawa madammaa i Christ, gadoo be Eve dela ne halahalau go di kabemee tilikai o di gihaa.* 4 Idimaa, goodou e dumaalia hua ang gi tei dangada dela ma ga hanadu gi godou baahi, e agoago adu tuai Jesus i daha mo di mau mee dela guu lawa di agoago adu gi goodou. Goodou guu kae tuai hagataalunga mo tuai longo humalia ala e hai gee huoloo mo di Hagataalunga mo di Longo Humalia ala ne kae go goodou i mau baahi!

5 Au digi maanadu loo bolo au i bahi i lala digau ala e hai bolo ginaadou digau agoago hagau aamua. 6 Holongo au tangada e dee dohu i di helekai, gei hagalee bolo au e de kabemee. Gimaua gu haga modongoohia adu gi goodou nia mee aanei, i lodo nia madagoaa huogodoo i nia ala huogodoo.

7 Au gu agoago adu de huia gi goodou di Longo Humalia a God. Au guu dugu au gi lala belee hagalaamua goodou. Ma e hala go dagu hai beenei? 8 I dogu ngalua i godou baahi, gei nia nohongo dabu ala i golo e hui au. E ala be au e gaiaa mai nia bahihadu digaula, e hagamaamaa goodou. 9 Gei dogu noho i godou baahi, gei au digi haga daadaamee ina goodou i nia teenedi belee hai ai dagu hagamaamaa. Aalaa hua go tadau duaahina ala ne loomoi i Macedonia ne gaamai nia mee huogodoo ala e manawa ginai au. I lodo hua nia madagoaa ala guu too gi daha, gei au digi hai goodou gi lodo daamaha. Dangi nei gaa hana, au hagalee hai goodou gii lodo daamaha!* 10 Mai i di tonu o Christ dela i ogu lodo, au e hagababa adu gi goodou bolo deai tangada i lodo tenua go Achaia e mee di dugu dogu hagaamu deenei ai. 11 E hai behee? Au e helekai beenei, idimaa au hagalee e aloho i goodou? God e iloo bolo au e aloho i goodou! 12 Agu hegau aanei e hai, aalaa go agu mee e hai gi muli bolo “digau agoago hagau” ala i golo gi deemee di hagaamu ginaadou ge e hai hua bolo nadau hegau le e hai gadoo be mau hegau. 13 Digau aanei la hagalee digau agoago hagau e donu, digau agoago hagau hua dilikai e bida haga kila aga ginaadou gii hai be digau agoago hagau ni Christ. 14 Gei hagalee di mee e haga goboina deenei, idimaa, Setan e mee hua di bida haga gila aga ia gii hai be tangada di langi o di maalama. 15 Deenei laa, e hagalee haga goboina maa ana gau hai hegau gaa bida haga kila aga ginaadou gii hai be digau ala e hai hegau gi di tonu. Gei di hagaodi ginaadou e kae nadau hui gii tau ang gi nadau hegau.

Nia hagaduadua Paul

16 Au e helekai adu labelaa gi goodou bolo goodou hudee hai bolo au e dadaulia. Maa goodou gaa dugu au bolo au e dadaulia gei goodou gi benebene ina hua au gi godou baahi be di godou benebene tangada dadaulia, gii iai dagu mee dulii e haga hagaamu ko au. 17 Agu helekai aanei e helehelekai iei au, la hagalee go nnelekai a God bolo gi helekai ai. I dogu helekai hagaamu, au e leelee be tangada dadaulia. 18 Idimaa e dogologo ala e bida haga hagaamu ginaadou i nia ala o henuailala, gei au hogi e hagaamu be digaula. 19 Goodou e iloo nia mee, gei goodou e dugu anga goodou gi digau dadaulia! 20 Goodou e manawa hagakono labelaa gi digau ala e hai goodou be nia hege, gei e hiihai e hai nadau huaidu adu gi goodou, e kae godou goloo, be e haga balumee goodou, be e paapaa godou gauwae. 21 Au e langaadia di hai bolo gimaua ne deemee di hai nia maa!

Maa iai tangada e bida hagaamu ia i di mee, gei au e hagaamu au labelaa! Au e helekai gadoo be tangada dadaulia. 22 Malaa e hai behee? Digaula la digau Hebrew? Gei au hogi tangada Hebrew. Digaula la digau Israel? Gei au hogi tangada Israel. Digaula la digau ni di madawaawa Abraham? Au hogi tangada ni di madawaawa Abraham. 23 Digaula la nia hege ni Christ? Au e helekai be tangada hagawelewele, gei au di hege koia e humalia i digaula, idimaa, au gu ngalua damana i digaula. Au gu lawalawa haga logo i digaula, guu logo ogu holongo ne hagamamaawa, guu logo dogu dadaaligi hagahuaidu i digaula, hoohoo bolo gaa made.* 24 Nnolongo e lima gei digau o Jew ne haga mamaawa au haga motolu maa hiwa.* 25 Nnolongo e dolu, gei digau o Rome ne haga mamaawa au, tolongo e dahi gei au ne dilidili gi nia hadu. Nnolongo e dolu, gei au gu abulu i hongo nia wagabaalii. Tolongo e dahi, gei au nogo wanuwanu i di moana i di boo e dahi ge dahi aa.* 26 Au guu tale gi nia haingadaa e logo i lodo dogu heehee i lodo nia monowai, i baahi digau gaiaa, i baahi ogu gau o Jew, mo i baahi digau tuadimee. Au guu tale gi nia haingadaa i lodo nia gowaa huogodoo i lodo nia waahale, lodo henua, lodo di moana, mo i baahi ogu ihoo hai gee.* 27 Ogu ngalua llauehe ge haingadaa i golo, nnolongo e logo gei au ne haga aala i di boo, gu hiigai, gu hieinu, agu meegai ai, dogu gowaa e moe iei au ai, ge ogu goloo ai. 28 Gei i daha mo nia mee aanei ala e tale mai gi di au, i nia laangi huogodoo gei au guu lodo daamaha i dogu mamaanadu i nia nohongo dabu huogodoo. 29 Maa iai tangada e bagege, gei au hogi e lodo bagege. Maa iai tangada e doo gi lodo di hala, gei au e manawa gee gi mee.

30 Maa au belee hagaamu au gi dahi mee, gei au ga hagaamu hua au i nia mee ala e haga modongoohia aga dogu bagege. 31 God, Tamana o tadau Dagi go Jesus Christ, gi hagaamu ina dono ingoo gaa hana hua beelaa, go Mee dela e iloo Ia bolo au hagalee kai tilikai. 32 Dogu noho i Damascus, gei di gobinaa o di king go Aretas gu hagaloohi nia bontai huogodoo o di waahale deelaa belee kumi au.* 33 Gei au gu haga hege ia i lodo di gada laa lodo di bongoo di abaaba, guu lele hagammuni i di king.

12

Nia moe a Paul mo ana haga modongoohia

1 Au e hai gi hagaamu au, ma e aha maa deai ono humalia ai, gei au e haga modongoohia aga agu moe mo nia mee ala ne haga modongoohia mai go Tagi. 2 Au e iloo taane hagadonu a Christ ne lahi gi nua, gi di langi mugi nua loo i nia ngadau e madangaholu maa haa ne too gi daha. (Au e de iloo be di maa di mee guu hai, be di maa di moe, ma go God hua dela e iloo Ia.) 3-4 Au ga helekai labelaa. Au e iloo bolo tangada deenei la ne hana gi nua gi Paradais. (Gei au e de iloo be di maa di mee ne hai, be di maa di moe hua, ma go God hua dela e iloo Ia.) I di gowaa deelaa, mee ne longono nia mee ala e deemee di helekai ai, go nia mee ala e deemee di helekai go nia malau ngudu o tangada. 5 Gei au e hagaamu tangada deenei, hagalee hagaamu au, go nia mee hua ala e haga modongoohia aga dogu bagege. 6 Maa au ga hiihai di hagaamu au, gei au ga hagalee hai tangada boiboi, idimaa, agu helekai le e donu. Malaa, au hagalee hagaamu au idimaa au hagalee hiihai gi dahi dangada gi hagamaanadu au laa hongo dana iloo i ana mee ala ne gidee nogo hai koau, be ne longono i agu helekai.

7 Au guu kae di hagammaemmae o tuduia o ogu goneiga, e hai gadoo be tangada kae hegau a Setan dela e dadaaligi au mo e duuli dogu hagaamu au, bolo au gi hudee hagaamuina au i nia mee haga goboina ala ne mmada ginai au. 8 Nnolongo e dolu, gei au ne dangidangi ang gi Tagi bolo gi daawa gi daha di ngudu mee duduia dela e daalo au. 9 Gei Mee ga helekai mai, “Dogu dumaalia la guu dohu adu gi di goe, idimaa, ogu mogobuna gu kila aga i baahi digau paagege.” Deenei dagu mee gu tenetene huoloo ginai au i dogu hagaamu dogu bagege, bolo au gi hagalongoia i ogu lodo nia mogobuna o Christ i dogu baahi. 10 Deenei di mee e tenetene huoloo iei au, i lodo dogu madagoaa bagege, ogu hagahuaidu, ogu haingadaa, dadaaligi, mo ogu hagaduadua i di gili o Christ. Dogu madagoaa ma ga bagege iei au, deelaa di madagoaa e maaloo iei au.

Di mamaanadu Paul i digau Corinth

11 Au guu hai gadoo be tangada dadaulia. Go goodou dela ne hidi ei au beenei. Ma go goodou ala digau ne belee haga modongoohia aga di godou hiihai mai gi di au, idimaa, ma e aha maa au hagalee di mee, gei au hagalee i bahi i lala godou “gau agoago hagau”. 12 Nnagadilinga mogobuna mono mee haga goboina huoloo la guu lawa di hai ko au i godou baahi i di manawa hagakono, bolo gi modongoohia ai goodou bolo au tangada agoago hagau donu. 13 Goodou gu haingadaa i baahi nia nohongo dabu ala i golo, gei au digi hagadaadaamee ina goodou gi nia bahihadu e hagamaamaa au! Goodou dumaalia mai gi dagu hai hagalee hai donu!

14 Deenei tolu holongo belee hanadu iei au gi godou baahi, gei au hagalee hanadu belee haga daamaha goodou. Hagalee go godou bahihadu ala e hiihai ginai au, gei go goodou. Hagalee go nia dama ala e hagahumalia nadau maadua, gei go nia maadua ala e hagahumalia nadau dama. 15 Au e tenetene bolo au e gowadu ogu goloo huogodoo mo dogu huaidina bolo au e hagamaamaa goodou. Malaa, e hai behee? Godou aloho i di au la ga dulii mai, i di au dela e damana dogu aloho i goodou?

16 Malaa, goodou e baba hua bolo au hagalee ne haga daamaha goodou. Holongo iai tangada gaa hai bolo au tangada huaidu, e halahalau goodou. 17 E hai behee? Au guu kae dagu mee i goodou mai i agu gau kae hegau ala ne hagau adu gi godou baahi? 18 Au ne dangi anga hagamahi gi Titus bolo gi hanadu, ga dangi anga labelaa gi tadau duaahina dela i golo gi hanadu dalia a mee. Malaa, goodou e hai bolo aha, ma go Titus dela ne kae ana mee i goodou? Gimaua mo Titus la hagalee e ala be di hagataalunga e dahi, be nnangaahai hua e dahi?

19 Holongo goodou e hagamaanadu bolo gimaua e abaaba gimaua i godou mua. Deeai, gimaua e helehelekai hua i mua nia golomada o God, be di hiihai o Christ i nia mee huogodoo ala nogo helekai ai gimaua adu gi goodou. Ogu ihoo hagaaloho, nia mee huogodoo ala e hai go gimaua, e hai belee hagamaamaa goodou. 20 Au e lliga i dogu hanadu gi goodou gi dee mmada adu gi goodou e hai gee godou mouli be dagu hai e hagamaanadu ai, gei goodou ga gidee bolo au e hagalee hai be di godou hagamaanadu. Au e lliga bolo au ga gidee goodou e lagamaaloo, manawa dubua, hagawelewele ngoohia, tumaanga, hagahuaidu, tamu dangada, hagapuu mo tee hagalongo. 21 Au e lliga bolo dogu madagoaa ga hanadu labelaa gi godou baahi, God gi de haga langaadia ina au i godou mua, gei au e manawa gee i digau ala guu hai di huaidu i mua, gei digi huli nadau lodo i nadau hai di huaidu, manawa manu, mo di mouli hai be di manu.

13

Hagaaloho hagamuliagina

1 Deenei tolu holongo ga hanadu iei au gi godou baahi. Di Beebaa Dabu e helekai boloo,

“Nia mee huogodoo e hai gi haga modongoohia gii donu

mai i baahi nia daangada dogolua be dogodolu.”*

2 Au guu hai adu gi goodou nia mee aanei i mua dogu lua holongo ne hanadu iei au gi godou baahi. Gei au e haga langahia labelaa adu gi goodou i dogu madagoaa dela e de igolo i godou baahi, bolo dogu madagoaa dela ma ga hanadu labelaa gi godou baahi, deai tangada i digau ala ne hai nadau ihala i mua e mee di tanga gi daha mo di hagaduadua ai. 3 Goodou ga iloo bolo Christ le e helekai mai ogu lodo, ge Ia hagalee bagege dono hai hegau i godou baahi, ge Ia e hagi aga ono mahi adu gi goodou. 4 Mee ne daudau i di loobuu i dono bagege, gei Mee gu mouli i nia mogobuna o God. Gimaua hogi e paagege madalia a Mee, gei gimaua hogi e mouli madalia a Mee i nia mogobuna o God i di mau hai hegau adu gi goodou.

5 Hagadina ina goodou be goodou digau e noho i di mouli hagadonu. Goodou gu iloo bolo Christ le e noho i godou lodo? Maa goodou ga de iloo goodou, e hai be di mee goodou gu magedaa di hagadina goodou. 6 Gei au e hagadagadagagee huoloo bolo goodou e iloo hua bolo gimaua hagalee kili gi daha mau hagadonu. 7 Gimaua e dangi ang gi God bolo goodou gi hudee heia nia mee huaidu, gei hagalee bolo gi humalia gimaua i mua nia daangada, gei bolo goodou gi heia nia mee ala e donu, ma e aha maa gimaua e hai be digau hai gee. 8 Idimaa, gimaua e deemee di hai mau mee ala e hai baahi gi di tonu, e hai hua mau mee ang gi di tonu. 9 Gimaua e tenetene huoloo i di mau paagege, gei goodou e maaloo! Gei deenei di mau mee e tangi ai gi God bolo gi heia goodou gii dohu anga. 10 Au e hihi adu nia mee aanei i dogu madagoaa dela e mogowaa i goodou, bolo di madagoaa au gaa dau adu gi godou baahi, gei au gi de leelee daamaha adu gi goodou i dogu hai hegau gi nia mogobuna o Tagi ala ne dugu mai gi di au belee hagamaaloo aga goodou gei hagalee oho gi daha.

Nia hagaaloho hagaodi

11 Ogu duaahina nei, au e hai dagu hagaaloho adu gi goodou. Goodou gi hagamahi huoloo. Goodou hagalongo gi agu mee aanei ala ne hagi adu gi goodou. Goodou gii buni di manawa e dahi, noho i di aumaalia, gei di aloho mo di noho i di aumaalia o God gaa noho i godou baahi.

12 Goodou gi hagadau hagaaloho i godou mehanga gi di hagaaloho o nia dama a Christ.

Nia dama a God huogodoo e hai di nadau hagaaloho adu gi goodou.

13 Tumaalia o tadau Dagi go Jesus Christ, mo di aloho o God, mo di hagadaubuni o di Hagataalunga Dabu gi madalia goodou huogodoo.

* 1.1: Acts 18.1

* 1.8: 1-Corinthians 15.32

* 1.16: Acts 19.21

* 1.19: Acts 18.5

* 1.20: Tadinga di bida helekai amen le e hai bolo “e donu”

* 2.12: Acts 20.1

* 3.3: Exodus 24.12; Jeremiah 31.33; Ezekiel 11.19; 36.26

* 3.6: Jeremiah 31.31

* 3.7: Exodus 34.29

* 3.13: Exodus 34.33

* 3.16: Exodus 34.34

* 4.6: Genesis 1.3

* 4.13: Pisalem 116.10

* 5.10: Romans 14.10

* 6.2: Isaiah 49.8

* 6.5: Acts 16.23

* 6.16: Leviticus 26.12; Ezekiel 37.27; 1-Corinthians 3.16; 6.19

* 6.17: Isaiah 52.11

* 6.18: 2-Samuel 7.14; 1-Chronicles 17.13; Isaiah 43.6; Jeremiah 31.9

* 7.5: 2-Corinthians 2.13

* 8.1: Romans 15.26

* 8.15: Exodus 16.18

* 8.21: Proverbs 3.4

* 9.2: Di waahale go Corinth la i lodo tenua go Achaia

* 9.9: Pisalem 112.9

* 9.10: Isaiah 55.10

* 10.17: Jeremiah 9.24

* 11.3: Genesis 3.1-5,13

* 11.9: Philippians 4.15-18

* 11.23: Acts 16.23

* 11.24: Deuteronomy 25.3

* 11.25: Acts 16.22; 14.19

* 11.26: Acts 9.23; 14.15

* 11.32: Acts 9.23-25

* 13.1: Deuteronomy 17.6; 19.15

Galatians

1

2

3

4

5

6

GALATIANS

Di Lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Galatia

Di haga modongoohia:

Di madagoaa di longo humalia ne dele, guu gila i baahi nia daangada i daha mo digau o Jew, gei di heeu ga gila aga be tangada le e hai loo gi daudali Nnaganoho Moses, geia gaa hai tama donu ni Christ. Paul gu hai baahi bolo di mee deenei hagalee humalia, di haga mau e donu gi di mouli i baahi Jesus Christ, la deenei go di hagadonu Christ dela gaa donu iei nia daangada huogodoo i baahi o God. Gei hunu daangada i lodo nia nohongo dabu o Galatia e hai baahi gi Paul, e hai bolo nia daangada le e hai loo gi haga gila aga Nnaganoho Moses, gei ginaadou gaa donu i baahi o God.

Di lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Galatia la ne hihi belee laha mai labelaa digau ala gu daudali nia agoago hai gee gi lodo di hagadonu e donu mo di mouli e donu. Paul ne daamada ne abaaba ia. Mee e helekai bolo ia ne gahigahi go God belee hai tangada kae hegau, hagalee ne gahigahi go nia mogobuna o nia daangada. Gei dana hegau dela e donu, e hagadele di Longo Humalia gi digau tuadimee. Nomuli geia ga haga modongoohia bolo di hagadonu modogoia dela e hai nia daangada gii donu i baahi o God. Gei di hagaodi gi muli o di lede deenei, Paul e haga modongoohia di mouli dama Christ dela e daamada mai i di aloho, mai di hagadonu a Christ.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1-10)

Nia mogobuna a Paul tangada agoago hagau (1.11—2.21)

Di Longo Humalia o tumaalia God (3.1—4.31)

Di moholo nia dama a Christ mo nadau hegau (5.1—6.10)

Di hagaodi gi muli o di lede (6.11-18)

1

1 Mai baahi o Paul dela ne hagagahi belee hai tangada agoago hagau, hagalee ne gahi go tangada, gei ne gahi go Jesus Christ mo God Tamana dela ne haga mouli aga a Jesus mai i di made. 2 Tadau duaahina huogodoo ala e noho i ginei e hai labelaa di nadau hagaaloho ang gi nia nohongo dabu ala i Galatia.

3 Tadau Damana go God mo Tagi go Jesus Christ gi dugu adu gi goodou tumaalia mo di noho i di aumaalia.

4 Christ ne bida tigidaumaha Ia i tadau huaidu, bolo gi maahede gidaadou gi daha mo di huaidu dolomeenei, mai i dono hagalongo ang gi di manawa tadau God mo Tamana. 5 God gi madamada, dolomeenei gaa hana hua beelaa! Amen.

Di Longo Humalia e dahi

6 Au gu homouli huoloo i di godou limalima di diiagi Tamana dela ne gahi goodou mai tumaalia o Christ, gaa kae tuai longo humalia. 7 Gei e donu, ma dei di longo humalia i golo ai. Au e helekai beenei, idimaa digau i golo e haga hinihini goodou, e hiihai bolo ginaadou e huli di Longo Humalia o Christ. 8 Ma e aha maa gimaadou be tangada di langi ga haneia ga agoago adu gi goodou di longo humalia i daha mo di Longo Humalia dela guu lawa di madau hagi adu gi goodou, tangada beelaa, le e humalia hua dono haga halauwa ge e hagaduadua i di ahi dee odi! 9 Nia mee aanei guu lawa di helehelekai ai gimaadou i mua, dolomeenei gei au e helekai labelaa nia maa: Maa tangada ga agoago adu gi goodou di longo humalia i daha mo di godou longono, tangada deelaa le e humalia e haga halauwa ge e hagaduadua i di ahi dee odi!

10 Agu helekai le e hai be di mee bolo au e hai nia daangada gi hiihai mai? Deeai! Di mee dela e hiihai ginai au la go di hiihai o God! Au e hai nia daangada dogologo gi iloo humalia ginaadou au? Maa nei bolo au ne hai beenei, gei au hagalee tangada hai hegau ni Christ.

Paul tangada agoago hagau

11 Ogu duaahina nei, au e hagi adu bolo di Longo Humalia dela e agoago ko au, la hagalee mai baahi nia daangada. 12 Hagalee ne gaamai, be ne hagi mai go tangada. Go Jesus Christ hua ne haga modongoohia mai gi di au dono Longo Humalia.

13 Goodou gu longono ogu longo i dogu madagoaa nogo hai hegau hagamahi i baahi digau o Jew, nogo dadaaligi ge e hagahuaidu kono nia nohongo dabu a God, nogo hagamahi belee oho gi daha nia maa.* 14 Gei au nogo kaedahi i baahi ogu ihoo digau o Jew ala e mmaadua be au, i lodo nia hegau daumaha o digau o Jew, nogo hagalabagau labelaa di hangaahai mouli o madau maadua mmaadua!*

15 I dono dumaalia, God ne hilihili aga au i mua dogu haanau, gaa gahi au belee hai hegau gi de Ia. Di madagoaa a Mee ne maanadu bolo 16 e haga gida mai dana Dama daane bolo au gi hagadele ina ang gi digau tuadimee di Longo Humalia o Maa, gei au hogi digi hana gi baahi tei dangada e halahala di hagamaamaa.* 17 Di madagoaa hua deelaa, gei au digi hana labelaa gi Jerusalem bolo e haga heetugi gi digau agoago hagau mai mua, gei au ne hana hua gi Arabia, nomuli gei au ga hanimoi labelaa gi Damascus. 18 Gei i muli nia ngadau e dolu, gei au ga hanaga gi Jerusalem bolo gi heetugi au gi Peter, gaa noho i baahi o mee i nia dabu e lua.* 19 Au digi heetugi gi nia gau agoago hagau ala i golo, go James hua go tuaahina o Tagi.

20 Agu helekai ala e hihi le e donu. God e iloo Ia bolo au e hagalee helekai tilikai.

21 Nomuli gei au gaa hana gi nnenua go Syria mo Cilicia. 22 Di madagoaa deelaa, nia daangada o nia nohongo dabu a Christ ala i Judea digi iloo ginaadou au. 23 Di mee digaula e iloo ai, dela hua go di nadau longono i digau ala i golo, boloo, “Taane nogo dadaaligi gidaadou i mua, la go mee deenei dela e agoago i di hagadonu dela ne hagamada go mee belee oho gi daha i mua!” 24 Gei digaula gu haga hagaamu a God i di au.

2

Paul mo digau agoago hagau ala i golo

1 Muli nia ngadau e madangaholu maa haa, gei gimaua mo Barnabas ne hula labelaa gi Jerusalem, guu lahi labelaa a Titus.* 2 God ne haga modongoohia mai gi di au bolo au gii hana gi golo. I lodo tagabuli mada gimaadou mo nia dagi, au gu haga modongoohia gi digaula di Longo Humalia dela e agoago ko au gi digau tuadimee. Au e hagalee hiihai bolo agu hegau i mua be dolomeenei, gi hagalee kila. 3 Dogu ihoo go Titus, ma e aha maa mee tangada Greece digi hono gi mee gi sirkumsais, 4 gei hunu gau i digaula e hiihai bolo mee gi sirkumsais. Nadau hangaahai bolo ginaadou nia hoo hagadonu ni gimaadou, gei ne ulu mai be digau gaiaa, bolo gi iloo ginaadou di madau moholo i di madau buni anga gi Jesus Christ. Digaula e hiihai bolo gimaadou e hai nia hege, 5 gei gimaadou digi dumaalia gi digaula, bolo di tonu di Longo Humalia la gii noho hua i godou baahi.

6 Digaula e hai be nia dagi. (Au e helekai beenei, idimaa, au hagalee dugu geegee digaula. God e hagalee mmada gi tuaidina tangada.) Au e helekai bolo nia dagi aalaa digi gaamai nadau maanadu hagamaamaa hoou.* 7 Gei deeai, digaula gu gidee bolo God gu gaamai dogu duhongo hegau e agoago gi digau tuadimee di Longo Humalia, gadoo be di hai a Mee dela ne wanga gi Peter bolo mee gi agoago ina gi digau o Jew di Longo Humalia. 8 God ne hai au gii hai tangada agoago hagau ang gi digau tuadimee, gadoo be Peter dela ne hai tangada agoago hagau ang gi digau o Jew. 9 James, Peter mo John ala e hai be nia dagi ni digaula, la gu modongoohia bolo God gu dugu mai dogu duhongo hegau deenei. Digaula guu lulu mau lima mo Barnabas belee haga modongoohia bolo gimaadou huogodoo guu buni ngaadahi. Gimaadou guu baba bolo gimaua mo Barnabas e ngalua i baahi digau tuadimee, gei digaula ga ngalua i baahi digau o Jew. 10 Gei di mee hua e dahi digaula e hiihai gimaua gi heia, bolo gi langahia laa digau hagaloale ala i nadau baahi, deenei hogi dagu mee e ngalua damanaiee ginai belee haga gila aga.

Paul e hai baahi gi Peter i Antioch

11 Di madagoaa Peter ne hanimoi gi Antioch, gei au gu hai baahi gi mee i mua digau dogologowaahee, i nia mee hai gee a maa ne modongoohia. 12 I mua di dau mai nia daane ala ne hagau mai go James, gei Peter nogo miami i baahi digau tuadimee ala guu hai nia dama ni Christ. Muli hua nia daane ne dau mai, gei mee gu hagalee miami i baahi digau tuadimee, idimaa, mee gu madagu i digau ala e hiihai bolo digau tuadimee le e hai loo gi sirkumsais. 13 Nia duaahina gau o Jew labelaa gu madalia a Peter gu mmaadagu, gei Barnabas gu madagu labelaa. 14 Dogu gidee bolo digaula hagalee taele i di ala e donu, be di tonu o di Longo Humalia, gei au ga helekai gi Peter i mua digaula huogodoo, “Goe tangada donu o Jew, gei goe e mouli di mouli o tangada tuadimee, hagalee mouli i di mouli tangada o Jew. Malaa, e hai behee go dau hai dela e mahimahi ang gi digau tuadimee bolo gii hai be digau o Jew?”

Digau o Jew mo digau tuadimee gu mouli mai di hagadonu

15 Gimaadou digau o Jew mai i madau haanau, la hagalee “Digau tuadimee huaidu”. 16 Malaa, gidaadou gu iloo bolo tangada le e donu i mua o God mai i dono hagadonu hua a Jesus Christ, hagalee mai i dono haga gila aga Nnaganoho. Gidaadou labelaa gu hagadonu a Jesus Christ, guu hai digau e donu i mua o God, mai i tadau hagadonu a Christ, hagalee mai i tadau haga gila aga Nnaganoho! Tangada e mee di donu i mua o God ai mai i dana haga gila aga Nnaganoho.* 17 Maa gidaadou ala guu hai digau e donu i mua o God mai tadau hagadonu a Christ, gaa gida bolo gidaadou digau e huaidu be digau tuadimee, deenei la dono hadinga bolo Christ le e hai hegau gi di huaidu? Deeai loo! 18 Maa au ga haga duu aga labelaa Nnaganoho ala guu lawa di oho gi daha i mua, deenei le e haga modongoohia bolo au tangada dagadagahi Nnaganoho. 19 I baahi Nnaganoho au guu made, ne daaligi go Nnaganoho, bolo gi mouli au ang gi God. Au guu dau madalia a Christ i dono made i hongo di loobuu, 20 deenei laa, hagalee ko au dela e mouli, gei go Christ dela e mouli i ogu lodo. Gei di mouli deenei e mouli iei au dolomeenei, di mouli mai i lodo dogu hagadonu Tama a God dela ne aloho i di au ga tigidaumaha Ia gi God i di au. 21 Au hagalee bae gi daha tumaalia dehuia o God, idimaa, maa nei bolo tangada le e donu i baahi o God mai Nnaganoho, gei di made o Christ la dono hadinga ai!

3

Nnaganoho be hagadonu

1 Digau Galatia! Ma koai dela ne haga dadaulia goodou? Goodou gu modongoohia humalia di made o Jesus Christ i di loobuu! 2 Hagia mai be goodou ne kae di Hagataalunga o God mai di godou haga kila aga Nnaganoho, be mai di godou hagalongo gi di Longo Humalia, ga hagadonu di maa. 3 E hai behee go di godou dadaulia? Goodou ne daamada mai i di Hagataalunga o God, gei dolomeenei goodou e hagalawa gi godou mahi? 4 Goodou e hagamaanadu bolo nia mee ala ne tale adu gi goodou la ono hadinga ai? Deeai, ono hadinga i golo! 5 God la ne gowadu gi goodou di Hagataalunga ge hai ana mogobuna i godou baahi, idimaa go di godou haga kila aga Nnaganoho, be go di godou longono mo hagadonu di Longo Humalia?

6 E hai gadoo be di Beebaa Dabu dela e helekai i Abraham,

“Mee ne hagadonu a God,

gei God guu hila gi mee,

idimaa go dono hagadonu.”*

7 Goodou gi iloo humalia bolo digau ala gu hagadonu, aanei go di hagadili donu o Abraham.* 8 Di Beebaa Dabu ne helekai kokohp bolo God gaa hai digau tuadimee gii donu i dono baahi mai nadau hagadonu. Malaa di Beebaa Dabu ne hagi anga di Longo Humalia gi Abraham boloo,

“Mai i di goe,

God ga haga maluagina digau huogodoo i henuailala.”*

9 Abraham gu hagadonu, gei God gu haga maluagina a mee, malaa digau huogodoo ala ma ga hagadonu, God e haga maluagina digaula be Abraham.

10 Digau huogodoo ala e hagadagadagagee gi nadau haga gila aga Nnaganoho, le e noho i lodo di halauwa. Di Beebaa Dabu e helekai,

“Tangada dela hagalee haga gila aga

nia mee huogodoo ala guu hihi

gi lodo di Beebaa Haganoho le e halauwa!”*

11 Malaa, gu modongoohia humalia bolo tangada e dahi e donu i baahi o God mai Nnaganoho ai, idimaa, di Beebaa Dabu e helekai,

“Tangada dela e donu i baahi o God

la ga mouli mai i dono hagadonu!”* *

12 Malaa Nnaganoho la hagalee hagamau mai di hagadonu. Gei di Beebaa Dabu e helekai,

“Be goai hua e daudali Nnaganoho

la ga mouli.”*

13 Malaa, Christ gu haga dagaloaha gidaadou gi daha mo di halauwa o Nnaganoho, guu hai di halauwa ni gidaadou, idimaa, di Beebaa Dabu e helekai, “Tangada dela e daudau i tomo di laagau, la gu i lala di halauwa a God.”* 14 Christ ne hai di mee deenei bolo di maluagina a God dela ne hagababa ang gi Abraham, e kae labelaa go digau tuadimee mai Jesus Christ, bolo gidaadou e mee di kae mai tadau hagadonu di Hagataalunga Dabu dela guu lawa di hagababa go God.

Nnaganoho mo di hagababa

15 Ogu duaahina nei, au e helekai i di ala haga tautau: Maa nia daangada dogolua gaa hai di nau hagababa i dahi mee, ga sain di hagababa deelaa, malaa, tei meemaa e mee di oho di hagababa deelaa ai, be e haga puni anga dana mee gi di maa ai. 16 Malaa, God ne hai ana hagababa gi Abraham mo dono hagadili. Nnelekai dabu hagalee ne helekai bolo “o” hagadili, dono hadinga bolo digau dogologo. Mee ne helekai bolo “do” hagadili, dono hadinga bolo tangada hua e dahi dela go Christ.* 17 Au e helekai bolo God guu hai dana hagababa gi Abraham, gu hagababa bolo Ia ga daahi di maa. Malaa Nnaganoho ala ne wanga i muli nia ngadau e haa lau motolu, e deemee di oho di hagababa aamua a God deelaa.* 18 Maa nei bolo di wanga dehuia a God le e huwahuwa go Nnaganoho, gei di maa gu hagalee huwahuwa go dana hagababa. Malaa, idimaa go dana hagababa, God ne wanga di wanga dehuia deelaa gi Abraham.*

19 Malaa, Nnaganoho la ne hai eimaha? Nnaganoho ne haga puni ang gi di hagababa deelaa belee haga modongoohia aga di hala, gaa dae loo gi di dau mai di hagadili o Abraham dela ne hai ginai di hagababa deenei. God ne wanga gi digau di langi Nnaganoho aanei bolo gi wanga ina gi Moses, tangada dela e hagadae di hiihai a God gi nia daangada. 20 Malaa, God le modogoia hua,† hagalee hiihai gi tangada hagadae.

Tadinga o Nnaganoho

21 Deenei le e hagamodongoohia bolo Nnaganoho le e hai baahi gi nia hagababa a God? Deeai! Maa nei bolo taganoho i golo e mee di haga mouli tangada, nia daangada e mee di donu i baahi o God mai nadau haga gila aga taganoho deelaa. 22 Di Beebaa Dabu e helekai bolo henuailala hagatau la gu i lala di mogobuna o di hala. Gei digau ala gu hagadonu gaa wanga ginai di maluagina dela ne hagababa gi digaula mai i di nadau hagadonu a Jesus Christ. 23 Malaa i mua di hagadonu ne dae mai, Nnaganoho nogo lawalawa gidaadou huogodoo, be digau galabudi, gaa dae loo gi di hagadonu deenei ne modongoohia aga. 24 Nnaganoho nogo dagi gidaadou gaa dae loo gi di hanimoi o Christ, bolo gii donu gidaadou i baahi o God mai i di hagadonu. 25 Dolomeenei di hagadonu guu dae mai, gei Nnaganoho gu hagalee dagi gidaadou. 26 Goodou huogodoo guu hai nia dama ni God mo di hagadaubuni ang gi Jesus Christ, mai i godou hagadonu. 27 Goodou ala gu babdais gu buni anga gi Christ, guu kae di mouli o Christ gi godou baahi. 28 Deelaa tadinga di hai geegee ai i mehanga digau o Jew mo digau tuadimee, mehanga digau lawalawa mo digau moholo, mehanga nia daane mo nia ahina. Goodou huogodoo guu dahi i di godou buni anga gi Jesus Christ. 29 Maa goodou nia dama ni Christ, goodou di hagadili ni Abraham, gaa kae nia mee a God ala guu lawa di hagababa.*

4

1 Gei au ga duudagi adu hua di mee deenei: Tama daane dela gaa kae di maluagina o dono damana, dono madagoaa nogo dulii, geia e dugu be di hege, ma e aha maa ia ga hai mee gi nia mee huogodoo. 2 Dono madagoaa nogo dulii, digau i golo nogo benebene a mee mo ono maluagina, gaa dae loo gi di madagoaa o dono damana gaa wanga gi mee ono maluagina gi hai mee ginai. 3 E hai gadoo be gidaadou, tadau madagoaa digi mmaadua, gidaadou nogo hai nia hege ni di hagataalunga o di ahiaalangi dela e dagi henuailala. 4 Di madagoaa donu ne dau mai, gei God ne hagau mai dana Dama daane, ga haanau mai i baahi di ahina, gaa noho i lala Nnaganoho o digau o Jew, 5 belee haga maahede digau ala e noho i lala Nnaganoho, gii hai gidaadou nia dama ni God.*

6 God ne hagau mai di Hagataalunga o dana Dama daane gi lodo tadau manawa, belee haga modongoohia bolo goodou digau tuadimee guu hai nia dama ni God. Di Hagataalunga deelaa e dangi boloo, “Tamana, dogu Damana!” 7 Malaa, goe hagalee di hege, guu hai di tama donu ni God. Gei idimaa goe dela guu hai di tama donu ni Mee, God ga dugu adu gi di goe ana mee huogodoo ala ne benebene go Mee ang gi ana dama.

Di haa manawa Paul i digau Galatia

8 I mua loo gei goodou nogo de iloo a God, goodou nogo hai hua nia hege o nia hagataalunga hagalee nia god donu. 9 Dolomeenei, gei goodou e iloo a God, gei God e iloo goodou, malaa, goodou le e aha ala e hiihai e huli labelaa gi muli gi nia hagataalunga huaidu gei e paagege? Goodou le e aha ala e hiihai e hai hege labelaa gi digaula? 10 Goodou e hagalaamua nia laangi, nia malama, nia madagoaa o di ngadau, mono ngadau ala e hagalabagau. 11 Au e de nnoomaalia i goodou, be di maa go agu hegau huogodoo adu gi goodou le e balumee.

12 Ogu duaahina nei, au e dangi hagamahi bolo goodou gii hai be au, idimaa, au e hai be goodou. Goodou digi hai di godou mee hala mai gi di au. 13 Goodou e langahia bolo au nogo magi i dogu madagoaa nogo hagadele adu gi goodou di Longo Humalia i di matagidagi. 14 Gei goodou digi heia au hagahuaidu, be e hudu au gi daha, ma e aha maa dogu huaidina la guu mmada ginai hagahuaidu. Gei deeai, goodou ne benebene hua au, gadoo be tangada di langi, dela di godou hai e benebene a Jesus Christ. 15 Goodou i mua nogo tenetene huoloo! Malaa di aha guu hai dolomeenei? Au e mee di hagi adu bolo i mua, goodou gu hiihai di kabe godou golomada, e gaamai gi di au be di maa e mee. 16 Malaa, au guu hai di hagadaumee ni goodou i dagu hagi adu gi goodou di tonu?

17 Nia daangada ala i golo e hiihai adu gi goodou, gei nadau hiihai la hagalee humalia. Digaula e hiihai hua belee wwae goodou gi daha mo au, gi hiihai goodou ang gi ginaadou gadoo be nadau hiihai adu gi goodou. 18 Gei di maa koia e humalia huoloo maa goodou ga haga dahidamee di mee dela e humalia i nia madagoaa huogodoo, gei hagalee go di madagoaa hua dela e noho iei au i godou baahi. 19 Agu dama hagaaloho, au guu mmae labelaa adu gi goodou i nia mmae o di haanau, gaa dae loo gi di mouli o Christ ga mau dangihi i godou lodo. 20 Au e hiihai huoloo bolo au gi godou baahi dolomeenei, e dagi goodou gi di hai dela e humalia, idimaa, au gu de nnoomaalia huoloo i goodou.

Di kai o Hagar mo Sarah

21 Au e heeu adu gi goodou ala e hiihai e noho i lala Nnaganoho: goodou e de longono Nnaganoho? 22 E hai bolo Abraham ana dama dogolua, e dahi mai baahi di hege ahina, ge e dahi mai baahi dono lodo donu.* 23 Dana dama mai baahi di hege ahina ne haanau mai tangada, gei dana dama mai baahi dono lodo donu ne haanau mai di hagababa a God. 24 Nia mee ala e modongoohia i di kai o nia ahina dogolua aanei la go nia hagababa e lua. Di ahina dela ne haanau ana dama gaa hai nia hege la go Hagar, mee go di haga modongoohia o di hagababa dela ne hai i di Gonduu Sinai. 25 Hagar la di haga modongoohia ni di Gonduu Sinai i lodo Arabia, di ada o di waahale Jerusalem dolomeenei, ono daangada huogodoo e noho i lodo di hai hege. 26 Malaa, Jerusalem di langi le e moholo, go mee go tadau dinana donu. 27 Di Beebaa Dabu e helekai,

“Tenetene, go di ahina dana dama ai.

Wolowolo tenetene,

goe dela digi longono di mmae o di haanau,

idimaa, di ahina dela ne hudu gi daha go dono lodo,

gaa hai ana dama dogologo

i nia dama di ahina dela digi diagia go dono lodo.”*

28 Ogu duaahina nei, goodou go nia dama a God i dana hagababa, gadoo be Isaac. 29 I di madagoaa deelaa, di tama dela ne haanau i di haanau o tangada, gu hagahuaidu di tama dela ne haanau i di Hagataalunga o God, e hai gadoo beenei dolomeenei.* 30 Di Beebaa Dabu le e helekai bolo aha? E helekai boloo,

“Hagau ina di hege ahina mo dana dama gi daha,

idimaa, di tama o di hege ahina

la hagalee hai mee gi nia mee o dono damana

dalia di tama o dono lodo donu.”*

31 Ogu duaahina nei, gidaadou hagalee nia dama ni di hege ahina, gidaadou nia dama ni di ahina moholo.

5

Daahia godou dagaloaha

1 Christ dela ne haga mehede gidaadou, malaa, goodou tuu gii mau i lodo godou dagaloaha, hudee dugu anga gii hai nia hege labelaa.

2 Ko au go Paul, e hagi adu bolo maa goodou ga sirkumsais, dono hadinga bolo Christ le e balumee hua adu gi goodou. 3 Au e haga iloo labelaa ang gi tangada nei mo tangada nei, dela ga sirkumsais, bolo ia e hai loo gi haga gila aga Nnaganoho hagatau. 4 Digau ala e hagamada bolo ginaadou e hai gii donu i baahi o God mai i nadau haga gila aga Nnaganoho, digaula ne daa ginaadou gi daha mo Christ, guu noho i daha mo tumaalia dehuia o God. 5 Gei gidaadou e hagadagadagagee gi God dela gaa hai gidaadou gii donu i dono baahi. Deenei tadau mee dela e talitali, mai di mogobuna o di Hagataalunga dela e hai hegau i tadau hagadonu. 6 Gei gidaadou ala gu buni anga gi Jesus Christ, tadau sirkumsais guu dono hadinga ai. Gei di mee dela dono hadinga, la go tadau hagadonu dela e hai hegau i di aloho. 7 Goodou nogo mouli humalia! Ma koai ne dugu goodou di daudali di tonu? Dehee dana hai ne hai goodou gi hagalee daudali di tonu? 8 Hagalee ne hai mai baahi o God, dela ne gahigahi goodou. 9 Nia ‘yeast’ hua dulii loo e mee di hai di palaawaa hagatau gii tanga.* 10 Au e hagadagadagagee adu gi goodou mai i tadau hagadaubuni ang gi Tagi, bolo godou hagamamaanadu la hagalee hai gee mo agu maanadu. Gei tangada, de hilihili be koai, dela e haga hinihini godou mehanga, e kae dono hagaduadua mai i baahi o God.

11 Ogu duaahina nei, maa nei bolo au ga agoago hua igolo bolo sirkumsais le e hagalabagau, malaa, nia daangada le e hagahuaidu au eiaha? Maa di mee deenei le e donu, malaa, dagu agoago i di loobuu o Christ la hagalee di mee e hagawelewele ginai. 12 Au bolo digau ala e haga hinihini goodou la gii hula gii tugi, heia digaula gii hula gii bida teletele ina ginaadou!

13 Gei goodou, go ogu duaahina nei, goodou ne gahigahi bolo gi maahede. Malaa, goodou ala gu dagaloaha, hudee haga haingoohia ina goodou gi nia hiihai o tuaidina gi dagi ina goodou. Gei goodou gi hagadau maamaa i godou mehanga i di aloho. 14 Idimaa, Nnaganoho hagatau le e daabui mai go taganoho hua e dahi boloo,

“Aloho i tangada dela i do baahi,

gii hai be do aloho i di goe.”*

15 Maa goodou gaa hai be nia manu lodo geinga, ala e haga huaidu, ge haga mmaemmae ginaadou, malaa, goodou gii pula i goodou, gi de hagadau daaligi goodou gi daha.

Di Hagataalunga mo di mouli o tangada

16 Deenei dagu mee ga helekai iei au: dugu ang gi di Hagataalunga gi dagia goodou, hudee haga kila aga ina nia hiihai o tuaidina. 17 Idimaa, di hiihai o tuaidina le e hai baahi gi di hiihai o di Hagataalunga, gei di hiihai o di Hagataalunga le e hai baahi gi di hiihai o tuaidina. Nia hiihai e lua aanei le e hagadaumee i nau mehanga. Gei di mee deenei e hai dono hadinga bolo goodou e deemee di hai godou hiihai.* 18 Maa di Hagataalunga e dagi goodou, goodou la hagalee noho i lala Nnaganoho. 19 Nia hangahaihai o tuaidina la aanei: di hai be di manu, di manawa manu i mehanga taane mo di ahina, nnangaahai milimilia, 20 daumaha ang gi nia balu god, hai buubuu, hagadugina, tee donu, tubua, hagawelewele, lagamaaloo, tee buni, 21 hagagailaa, libaliba, mono mee beenei ala i golo. Au e helekai adu gi goodou be agu helekai i mua: Digau ala e hai nia mee aanei, la hagalee e ulu i Teenua King o God.

22 Aanei laa go nia huwa o di Hagataalunga: aloho, manawa tenetene, noho i di aumaalia, hagakono di manawa, dumaalia, humalia, manawa dahi, 23 hila gi lala mo di haga ligaliga i daha mo di huaidu. Taganoho i golo e hai baahi gi nia mee aanei ai. 24 Nia dama a Jesus Christ gu daaligi gi daha nnagadilinga hiihai huaidu huogodoo o nadau huaidina. 25 Di Hagataalunga gu dugu mai gi gidaadou di mouli, malaa, e hai gii dagi tadau mouli labelaa. 26 Gidaadou hudee hagamuamua, hagawelewele, be hagadau dubua i tadau mehanga.

6

Hagadau maamaa di aamo nia mee daamaha

1 Ogu duaahina nei, maa tangada guu doo gi lodo di hala, gei goodou ala guu honu di Hagataalunga, heia a mee gii donu, helekai maamaa gi mee, gei gii pula i goodou, gi dee too gi lodo nia hagamada labelaa. 2 Goodou gi hagadau maamaa i godou mee daamaha ala e kae. Deenei di godou hai e haga kila aga taganoho a Christ. 3 Maa tangada ga hagamaanadu bolo ia la di mee, gei mee la hagalee di mee, ia ne bida halahalau hua ia. 4 Tangada nei mo tangada nei gii bida hagadina ina ono hangaahai. Maa ono hangaahai le e humalia, geia e mee di tenetene ginai. Hudee hagataulia gi nia mee o tuai dangada ne hai. 5 Idimaa tangada nei mo tangada nei le e bida kae ono hagadaamaha.

6 Tangada dela ne agoago ginai di Longo Humalia, gi hagadau bale gi dana dangada agoago i ono maluagina.

7 Goodou hudee bida halahalau ina goodou. Deai tangada e halahalau a God ai. Tangada ma gaa dogi dana mee, deelaa hua dana mee e hadi. 8 Maa ia gaa dogi gi lodo di hadagee dono hiihai, geia e hadi di made. Maa ia gaa dogi gi lodo di gowaa dogi mee di Hagataalunga, geia e hadi di mouli dee odi mai di Hagataalunga. 9 Gidaadou hudee buhi i tadau hai di humalia. Idimaa, maa gidaadou ga hagalee buhi, di madagoaa e dau mai, gei gidaadou gaa hadi nia huwa humalia. 10 Di madagoaa gidaadou ga iai tadau madagoaa humalia, gidaadou gi heia di humalia ang gi nia daangada huogodoo, gei e donu ang gi digau ala go tadau ihoo hagadonu.

Hagailoo hagalliga mo tagaaloho muliagina

11 Goodou mmada gi agu helekai ala ne hihi haga llauehe adu gi goodou gi dogu lima donu.

12 Digau ala e hiihai e hono goodou gi sirkumsais, aalaa go digau e hagaamu ginaadou mo e helehelekai llauehe i nia mee i tua. E hai nadau mee beenei, bolo gi dee dau ginaadou gi taaligi i di gili di loobuu o Christ. 13 Gei digau ala gu sirkumsais, hagalee haga kila aga Nnaganoho. Digaula e hiihai huoloo bolo goodou gi sirkumsais, bolo gi iai di nadau helekai hagaamu bolo goodou guu hai di mee deenei. 14 Gei au, au e hagaamu di loobuu o tadau Dagi go Jesus Christ, idimaa, di loobuu deenei la dono hadinga bolo henuailala guu made gi di au, gei au guu made gi henuailala. 15 Di sirkumsais tangada la dono hadinga ai. Go di huli hoou hua, dela dono hadinga i golo. 16 Di noho i di aumaalia mo tumaalia gi madalia digau ala e daudali nia agoago aanei, mo nia dama a God huogodoo.

17 Di haga lawa agu helekai: Tangada e haga haingadaa au ai, idimaa, nia lohongo magibala ala i dogu gili e haga modongoohia bolo au tangada hai hegau ni Jesus.

18 Ogu duaahina nei, tumaalia o tadau Dagi go Jesus Christ gi madalia goodou. Amen.

* 1.13: Acts 8.3; 22.4-5; 26.9-11

* 1.14: Acts 22.3

* 1.16: Acts 9.3-6; 22.6-10; 26.13-18

* 1.18: Acts 9.26-30

* 2.1: Acts 11.30; 15.2

* 2.6: Deuteronomy 10.17

* 2.16: Pisalem 143.2; Romans 3.20,22

* 3.6: Genesis 15.6; Romans 4.3

* 3.7: Romans 4.16

* 3.8: Genesis 12.3

* 3.10: Deuteronomy 27.26

* 3.11: Habakkuk 2.4

* 3.11: “Tangada dela e donu i baahi o God la ga mouli mai i dono hagadonu!” be: “Tangada dela e donu i baahi o God mai i dono hagadonu, go mee dela e mouli!”

* 3.12: Leviticus 18.5

* 3.13: Deuteronomy 21.23

* 3.16: Genesis 12.7

* 3.17: Exodus 12.40

* 3.18: Romans 4.14

† 3.20: God le modogoia, be God e hai ana hegau modogoia,

* 3.29: Romans 4.13

* 4.5: Romans 8.15-17

* 4.22: Genesis 16.15; 21.2

* 4.27: Isaiah 54.1

* 4.29: Genesis 21.9

* 4.30: Genesis 21.10

* 5.9: 1-Corinthians 5.6

* 5.14: Leviticus 19.18

* 5.17: Romans 7.15-23

Ephesians

1

2

3

4

5

6

EPHESIANS

Di Lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Ephesus

Di haga modongoohia:

Di lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Ephesus e helekai matagidagi i di hagamaanadu a God bolo e hagabudu mai ana mee huogodoo ala ne hai gi di gowaa e dahi, go nia mee huogodoo ala i di langi mo i henuailala ala e dagi go Christ (1.10). Gei di maa gu hagi anga gi nia daangada a God bolo digaula gi mouli i tadinga o di hagamaanadu hagalabagau, bolo digau huogodoo ala gu hagadonu la gii dahi hua i baahi o Jesus Christ.

I taamada Di lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Ephesus, Paul gu haga modongoohia di ala a God Tamana ne hili ana daangada, mo dana hai dela ne wwede nadau huaidu ga dagaloaha i ginaadou mai i dana Dama Daane go Jesus Christ, mo di hai o di hagamaanadu hagalabagau a God modudahi mai i di Hagataalunga Dabu. Gei di lua baahi o di lede deenei, mee ne hagi anga gi digau ala e dau di maa bolo digau ala e mouli i baahi o Christ, la gi mouli madammaa i di gowaa e dahi.

I lodo di lede deenei iai nia hagadilinga helekai ala e haga modongoohia aga di haga puni nia daangada a God gii dahi hua i baahi o Christ: di Nohongo Dabu le e hai be tuaidina, gei Christ la go di libogo, be e hai be di hale, Christ la go di hadu o di madaaduge, be e hai be di ahina hai lodo, Christ la go dono lodo. Di lede deenei iai nia helekai hagaamu mai baahi tangada dela ne hihi di maa, i dono hagamamaanadu tumaalia o God mai i Christ. Nia mee huogodoo gu gidee haga madammaa i di maalama o di aloho o Christ, dono wanga dehuia, dono wwede nia huaidu, dono dumaalia aamua mo dono mouli madammaa.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1-2)

Christ mo di Nohongo Dabu (1.3—3.21)

Di mouli hoou i baahi o Christ (4.1—6.20)

Di hagaodi gi muli (6.21-24)

1

1 Mai baahi o Paul, tangada agoago hagau a Jesus Christ mai di hiihai o God, ang gi nia daangada a God ala i Ephesus, ala e buni manawa dahi ang gi Jesus Christ.* 2 God tadau Damana, mo tadau Dagi go Jesus Christ gi gowadu gi goodou tumaalia mo di noho i di aumaalia.

Nia maluagina hagataalunga i lodo Christ

3 Gidaadou gi danggee ang gi God Tamana o tadau Dagi go Jesus Christ! I tadau buni anga gi Christ, gei Mee gu haga maluagina gidaadou i dana gaamai nia maluagina o di Hagataalunga mai i di langi. 4 I mua di hai o henuailala, gei God guu lawa dana hili gidaadou belee hai nia dama ni aana i tadau buni anga gi Christ, bolo gidaadou gii dabu gi madammaa i ono mua.

Idimaa go dono aloho, 5 God guu lawa di hagamaanadu bolo gidaadou gaa hai nia dama ni aana, mai i Christ. Di mee deenei la di tene hua ni Mee mo dono hiihai. 6 Gidaadou gi hagaamuina a God i dono dumaalia madamada, i dana gaamai gi gidaadou dana wanga dehuia, go dana Dama daane dela e aloho ai. 7 Idimaa, nia dodo o Christ la ne haga dagaloaha gidaadou, gei tadau huaidu la gu dumaalia ginai. Tumaalia o God le e damanaiee huoloo,* 8 dela ne gaamai dehuia gi gidaadou haga damana!

Mai ono kabemee mo iloo mee huogodoo,

9 God ne hai hua dana mee dela ne hagababa i ono lodo, gaa hai gidaadou gi iloo dana hagamaanadu hagammuni, dela gu maanadu go Mee bolo e hai go Christ. 10 Di hagamaanadu deenei ga haga lawa go God i di madagoaa e donu ma ga dau mai, dela bolo e hagabudu mai ana mee huogodoo ala ne hai gi di gowaa e dahi, go nia mee huogodoo ala i di langi mo i henuailala, belee dagi go Christ. 11 Nia mee huogodoo le e hai gii hai be di hagamaanadu a God mo dono hiihai, gei God guu hili gidaadou belee hai ana dama i tadau buni anga gi Christ, gii hai be dana hagamaanadu dela gu dugu mai loo i taamada. 12 Deelaa laa, gidaadou ala ne hagadagadagagee gi Christ matagidagi, gi hagaamuina di madamada o God! 13 Gei goodou guu hai labelaa nia daangada ni God i di godou longono nnelekai e donu, go di Longo Humalia ne gowadu gi goodou di haga mouli. Goodou ne hagadonu a Christ, gei God gaa dugu dono maaga gi godou nua e hagamodongoohia bolo goodou la nia dama ni aana, i dana gowadu gi goodou di Hagataalunga Dabu dela ne hagababa adu. 14 Di Hagataalunga la di hagadootonu bolo gidaadou e hai mee gi nia mee a God ala ne hagababa ang gi ana daangada, gei e hai gidaadou gii donu bolo God gaa wanga di mehede hagatau gi digau ala guu hai nia dama ni aana. Gidaadou gi hagaamuina dono madamada!

Talodalo Paul

15 Mai i di hadinga deenei, i muli dogu madagoaa ne longono di godou hagadonu Tagi go Jesus, mo di godou aaloho i nia daangada a God huogodoo, 16 au digi dugua dagu danggee gi God i lodo agu dalodalo, 17 gei au e dangi ang gi di God o tadau Dagi go Jesus Christ, dela go Tamana madamada bolo gi gowadu di Hagataalunga dela e hai goodou gi maalama, gei e hagi adu a God bolo gi iloo goodou hagahumalia a Mee. 18 Au e dangi gi Mee bolo gi hugee godou maanadu, gi gidee goodou dono maalama, gei goodou ga iloo di hagadagadagagee dela ne gahi mai ginai goodou. E maluagina behee go nia maluagina humalia ala ne hagababa go Mee gi ana daangada. 19 Gei e aali huoloo go dono mogobuna dela e ngalua i tadau lodo ala e hagadonu. Di mogobuna dela e ngalua i tadau lodo, la di mogobuna maaloo 20 dela nogo hai hegau iei Mee i dono madagoaa ne haga mouli aga a Christ gi daha mo di made, ga haga noho a Mee i dono baahi gau donu i tenua dela i di langi.* 21 Christ guu dagi i hongo nia dagi o digau di langi huogodoo, digau aamua, digau mogobuna, mo nia dagi aamua. Mee dono ingoo damana i hongo nia ingoo huogodoo ala llauehe i henuailala dolomeenei, mo di madagoaa nomuli. 22 God guu dugu nia mee huogodoo gi lala nia babaawae o Christ, gei guu dugu a Mee gi dagia nia mee huogodoo o di nohongo dabu, bolo go Mee dela go Tagi damana.* 23 Di nohongo dabu la go tuaidina o Christ, go Mee dela di haga honu o nia mee huogodoo i nia madagoaa huogodoo.

2

Mai i di made gi di mouli

1 Lodo di madagoaa gu doo gi daha, gei goodou digau guu mmade i di hagataalunga, i di godou de hagalongo mo godou ihala.* 2 I di madagoaa deelaa, gei goodou nogo daudali nia hai huaidu o henuailala. Goodou nogo hagalongo gi di tagi mogobuna huaidu dela i lodo di ahiaalangi, di hagataalunga dela e huwahuwa digau ala hagalee hagalongo gi God. 3 Gidaadou huogodoo nogo hai labelaa be digaula, nogo dagi go tadau hiihai, nogo hai hua nia hiihai o tadau huaidina mo tadau maanadu huaidu. Lodo tadau mouli beelaa, gidaadou nogo hai hua be digau dogologo ala guu noho i lodo di hagawelewele a God. 4 Gei tumaalia o God gu i lodo nia gowaa huogodoo, gei dono aloho i gidaadou le e damanaiee, 5 Mee gu dahi aga gidaadou gi mouli dalia a Christ i di madagoaa gidaadou nogo mmade i baahi tadau hagataalunga i tadau de hagalongo. Ma go tumaalia dehuia o God dela ne haga mouli goodou. 6 Tadau buni anga gi Jesus Christ, God gu haga mouli aga gidaadou madalia a Mee, e dagi madalia a Mee i tenua dela i di langi. 7 God ne hai di mee deenei belee haga modongoohia i nia madagoaa huogodoo ala ga dau mai, tamanaiee o dono dumaalia, i lodo di aloho ne hagamodongoohia mai i Jesus Christ. 8-9 Idimaa, ma go tumaalia dehuia o God dela ne haga mouli goodou mai di hagadonu. Hagalee mai godou hegau, gei mai tumaalia o di wanga dehuia a God. Deelaa laa, tangada e mee di bida hagaamu eia ai. 10 God ne hai gidaadou gii hai beenei, gei i lodo tadau buni anga gi Jesus Christ, Mee ne hai gidaadou gi hai mee gi di mouli e hai nnegau humalia ala guu lawa dana hagatogomaalia mai gi gidaadou gi heia.

Gii dahi i Christ

11 Goodou ala ne haanau digau tuadimee, ala e haga ingoo go digau o Jew bolo “Digau Digi Sirkumsais”, gei ginaadou e haga ingoo ginaadou bolo “Digau Gu Sirkumsais”, (di mee e hai go nia daane gi nadau huaidina), gi langahia goodou bolo goodou nogo hai behee i lodo di madagoaa dela gu doo gi daha. 12 Di madagoaa deelaa, goodou nogo i daha mo Christ, hagalee nia dama ni God ne hilihili. Goodou hagalee nogo dau gi nia hagababa a God ala ne hai ang gi ana daangada, gei goodou nogo mouli henuailala, di godou hagadagadagagee gi di godou God ai. 13 Gei dolomeenei, i di godou buni anga gi Jesus Christ, goodou ala nogo mogowaa i daha, gu haga hoohoo mai go nia dodo o Christ. 14 Ma go Christ hua dela ne gaamai gi gidaadou di aumaalia, i dana hagabuni digau o Jew mo digau tuadimee gii dahi hua. Ma go dono huaidina dela ne oho di tuuli dela nogo hai digaula nia hagadaumee. 15 Mee gu hagalawa gi daha nia haganoho digau o Jew ngaadahi mo nia manga haganoho hagalligi, belee hai nia hagadili henua e lua aanei gii dahi i di nadau buni anga gi de Ia, gii mee di noho i di aumaalia.* 16 Christ gu oho gi daha te noho baba i nau mehanga i dono made i hongo di loobuu; i di hai o di loobuu, Mee gu haga puni mai nia hagadili henua e lua aanei, gii hai tuaidina e dahi ga laha mai labelaa gi God.* 17 Malaa, Christ gu hanimoi, gu agoago di Longo Humalia o di aumaalia ang gi digau huogodoo: gi digau tuadimee ala nogo mogowaa i God, ngaadahi mo digau o Jew ala nogo hoohoo gi Mee.* 18 Ma go Christ hua dela ne haga puni gidaadou huogodoo, digau o Jew mo digau tuadimee, gaa mee di lloomoi gi mua Tamana i di Hagataalunga e dahi.

19 Malaa, goodou digau tuadimee gu hagalee hai digau mai i daha be digau hua gee dolomeenei, gei guu hai digau donu ngaadahi dalia nia daangada a God, guu hai di beneinei God. 20 Goodou guu hau gi hongo di hagamau dela ne dugu go digau agoago hagau mo nia soukohp, gei di hadu di madaaduge la go Christ hua modogoia. 21 Ma go Mee hua dela e daahi di hale hagatau gi di gowaa e dahi, gei e hai di maa gii tomo, gii hai di hale daumaha e dabu ang gi Dimaadua. 22 Di godou buni anga gi Mee, goodou ngaadahi mo digau huogodoo ala i golo gu buni mai gi di gowaa e dahi, di gowaa dela e noho ai a God mai i dono Hagataalunga.

3

Tegau a Paul ang gi digau tuadimee

1 Deenei tadinga, au go Paul tangada galabudi a Jesus Christ idimaa go goodou digau tuadimee, e dalodalo gi God. 2 Goodou gu longono bolo God i dono dumaalia ne dugu mai tegau deenei bolo gi heia e hagahumalia goodou. 3 God gu haga gila aga dana hagamaanadu hagammuni gi di au. (Gei au ne hihi hua haga bodobodo di mee deenei, 4 gei maa goodou gaa dau agu mee ala ne hihi, goodou ga iloo laa dogu modongoohia di hagamaanadu hagammuni o Christ.)* 5 I lodo di madagoaa gu doo gi daha, gei nia daangada digi iloo di hagamaanadu hagammuni deenei, gei God gu haga gida di maa dolomeenei, mai i di Hagataalunga ang gi ana gau agoago hagau haga madagu mo ana soukohp. 6 Malaa, deenei di hagamaanadu hagammuni a God: mai di Longo Humalia, digau tuadimee mo digau o Jew gu hai mee ngaadahi gi nia maluagina o God, guu hai nia manga o tuaidina hua e dahi, gu hai mee ngaadahi gi di hagababa a God ne hai mai i Jesus Christ.

7 Au ne hai tangada hai hegau ni di Longo Humalia mai di wanga dehuia a God dela ne gaamai i ono mogobuna. 8 Au tangada i bahi i lala tangada dela mugi lala loo nia daangada a God, malaa, God gu gaamai gi di au di madagoaa humalia, e kae di Longo Humalia o di maluagina dee odi o Christ ang gi digau tuadimee, 9 gei e hai digau huogodoo gi gidee ginaadou di hagamaanadu hagammuni a God dela gu haga hai hegau. God dela ne hai nia mee huogodoo, nogo benebene dana hagamaanadu hagammuni mai loo i mua, 10 bolo i di madagoaa dolomeenei, mai di nohongo dabu, nia dagi o digau di langi mo nia mogobuna tenua o di langi gi kabee dono iloo i nia hagadilinga ala. 11 God ne hai di mee deenei bolo gii tau gi dana hadinga dee odi dela ne hagahonu koia mai Jesus Christ go tadau Dagi. 12 I tadau buni anga gi Christ mo tadau hagadonu a Mee, gidaadou gu maaloo di hula laa mua o God i di hagadagadagagee. 13 Au e dangi adu gi goodou, bolo goodou hudee madugia i di au dela e hagaduadua i godou gili. Nia mee huogodoo aanei la nia hagahumalia ni goodou.

Di aloho o Christ

14 I tadinga deenei, au e dogoduli i mua Tamana, 15 go Mee dela ne wanga nia ingoo donu o nia madahaanau huogodoo ala i di langi mo henuailala. 16 Au e dangi ang gi God mai di maluagina o ono madamada gi gowadu nia mahi, mai i dono Hagataalunga, e hagamaaloo aga godou lodo. 17 Au e dalodalo bolo Christ gii noho i godou lodo mai godou hagadonu. Au e dalodalo bolo goodou gi hagamau mai di aloho. 18 Gei goodou ngaadahi mo nia daangada a God huogodoo gi kae ina di mogobuna maaloo di iloo di palaha, looloo, tuuduu, mo di llala o di aloho o Christ. 19 Uaa, goodou gi iloo di aloho o Christ, ma e aha maa gidaadou e deemee di iloo di maa hagatau. Gei goodou gaa honu laa i di hagahonu o God.

20 Hagaamuina a God i ono mogobuna e ngalua i tadau lodo, e mee di hagagila nia mee laa hongo tadau mee ala e mee di tangi ge hagamaanadu ai. 21 Di madamada dela i lodo di nohongo dabu mo lodo Jesus Christ gi heia ang gi God i nia madagoaa huogodoo, gaa hana hua beelaa! Amen.

4

Di hagadaubuni o tuaidina

1 Au tangada galabudi idimaa au e hai hegau gi Tagi, au e hagamahimahi goodou gi mouli i di mouli dela ne dugu adu go God i dono madagoaa ne gahi mai goodou. 2 Nia madagoaa huogodoo goodou gi manawa balabala, hila gi lala, mo di hagakono di manawa. Haga modongoohia ina godou aloho i di godou hagadau buni. * 3 Hagamahi daahia hua beelaa di hagadaubuni dela e gowadu go di Hagataalunga mai i di aumaalia dela e hagabuni goodou gi di gowaa e dahi. 4 Ma tuaidina hua e dahi, di Hagataalunga hua e dahi, gadoo be di hagadagadagagee hua e dahi dela ne gahi ginai goodou go God. 5 Tagi hua e dahi, di hagadonu hua e dahi, mo di babdais hua e dahi, 6 di God hua e dahi, Tamana o nia daangada huogodoo, Tagi o nia daangada huogodoo, e hagangalua i lodo nia daangada huogodoo, gei e noho i lodo nia daangada huogodoo.

7 Tangada nei mo tangada nei la guu kae di wanga dehuia gii tau ang gi di mee a Christ ne dugu anga, 8 gii hai be nia helekai di Beebaa Dabu dela e helekai,

“Di madagoaa o Mee ne hana gi di gowaa dela i nua loo,

Mee ne lahi ana gau galabudi dogologo madalia Ia,

gaa wanga nia wanga dehuia gi nia daangada.”*

9 “Mee ne hana gi nua” e hai dono hadinga bolo aha? E hai dono hadinga boloo: matagidagi Mee ne haneia gi di gowaa koia mugi lala loo i henuailala. 10 Deelaa laa, Tangada dela ne haneia gi lala, la go Mee hua dela ne hana gi baahi nua nia langi, belee haga honu di langi hagatau. 11 Ma go Mee dela “ne wanga ana wanga dehuia gi nia daangada,” gaa dongo hunu gau belee hai digau agoago hagau, nia soukohp, digau kae di Longo Humalia, digau agoago, mo nia tintei. 12 Mee ne hai di mee deenei belee hagatogomaalia nia daangada a God huogodoo gi nia hegau daumaha, gii mee di haga duu aga tuaidina o Christ. 13 Gei gidaadou huogodoo ga buni mai gi lodo di hagadonu e dahi, mo di iloo di Tama a God. Gidaadou gaa hai digau e mmaadua i lodo tadau hagadonu, gaa dohu be Christ. 14 Gei gidaadou ga hagalee hai be nia damagiigi lligi, ma ga daahee i nia beau, ge iliili go di madangi hulihuli o nadau agoago halahalau dangada, ala e dagi digau ala i golo gi nadau haihai gee mo nadau halahalau dangada ala e hai. 15 Malaa, gidaadou gi tomo aga i nia ala huogodoo gii hai be Christ, dela go di libogo, mai i tadau helehelekai i di tonu mo di aloho. 16 I lala ono mogobuna dagi, nia dudaginga huogodoo o tuaidina guu tau gi di gowaa dahi, gei tuaidina hagatau le e daahi go nia dudaginga huogodoo o tuaidina. Maa tudaginga nei mo tudaginga nei gaa hai dana hegau, gei tuaidina hagatau ga tomo aga, gaa bida haga duu aga ia mai i di aloho.*

Di mouli hoou i baahi o Christ

17 Au e bule goodou i di ingoo o Tagi, gi hudee mouli i di bouli, gadoo be digau ala e balumee nadau maanadu, ono hadinga ai, 18 nadau hagabaubau la i lodo di bouli. Digaula hagalee dau gi di mouli o God, i nadau noho hua i di haga longoduli mo di hiinoho. 19 Digaula gu de longono nia manuu o di langaadia, guu bida wanga nadau huaidina gi heia nia huaidu, gei e hai nadau hangaahai huaidu huogodoo.

20 Hagalee deelaa di godou mee ne kabe i Christ! 21 E donu goodou gu longono a Mee, gu daudali a Mee, gu aago ginai di tonu dela i baahi o Jesus. 22 Kilia gi daha godou mouli namua. Di mouli namua la gu hagahuaidu go nia hiihai haga boiboi dangada.* 23 Godou manawa, mo godou hagabaubau gi haga hoou ina hagatau. 24 Goodou e hai loo gi huli hoou gii hai be di ada o God, dela gu haga modongoohia aga bolo di mouli e donu, hai donu ge e dabuaahia.*

25 Deelaa laa, hudee helekai kai tilikai. Huogodoo gi helekai donu i godou mehanga, idimaa, gidaadou huogodoo guu dahi i tuaidina o Christ.* 26 Maa goodou ga hagawelewele, hudee heia di hagawelewele gi dagi ina goodou gi lodo di huaidu, ge hudee noho hagawelewele i di laangi dogomaalia.* 27 Hudee dugu anga gi Setan dono madagoaa humalia e hai ana hai adu gi goodou. 28 Maa goodou e gaiaa, gii lawa gi daha, daamada ngalua e hagahumalia goodou, gii mee goodou di hagamaamaa digau hagaloale. 29 Hudee helehelekai i nia helekai haga huaidu daangada, gei helehelekai hua nia helekai hagamaamaa humalia, nia helekai haga tomo aga, ge haga haingoohia nadau mee ala e hiihai bolo gi i golo. Gei godou helekai ga hagahumalia digau ala e longono godou helekai. 30 Goodou hudee heia di Hagataalunga Dabu a God gi manawa gee, idimaa, di Hagataalunga la di maaga ni God i godou nua, dono hadinga bolo goodou ni aana, gei e haga modongoohia bolo di laangi gaa dae mai, ge Ia ga haga mehede goodou. 31 Kilia gi daha nia hagadugina, hiihai huaidu ge hagawelewele. Gii lawa gi daha mo nia haga hooho, mo di helekai hai baahi i godou mehanga, nia hagadugina lodo huaidu hagadilinga e logo. 32 Gei gi dumaalia, manawa balabala, ge hagadau wwede i godou mehanga, gadoo be God dela ne dumaalia adu gi goodou mai i Christ.*

5

Mouli i lodo di maalama

1 Idimaa goodou guu hai nia dama hagalabagau ni God, goodou hagamahi gii hai be Mee. 2 Godou mouli gi dagia go di aloho, gii hai be Christ dela ne aloho i gidaadou, ga gaamai dono mouli be tigidaumaha kala mo di wanga dehuia dela e haga tenetene a God.* 3 Nia haihai huaidu be di manu, mouli milimilia, mo di mouli hagagailaa la hagalee humalia ma ga helehelekai ai i godou mehanga, idimaa, goodou la nia daangada ni God. 4 Gei e dee duudanga bolo goodou e hai hegau gi nia helekai huaidu, helekai dadaagala huaidu, be nia helekai dadaulia. Goodou belee danggee ang gi God. 5 Goodou gi iloo bolo tangada dela e mouli be di manu, mouli milimilia, be e hagagailaa la hagalee kae dono duhongo i Teenua King o Christ mo God, idimaa, di hagagailaa la tagadilinga hai daumaha ang gi nia balu god.

6 Goodou gi de halahalau hua go dahi dangada gi nia balu helekai, idimaa, nia mee aanei le e hai a God gi hagawelewele ang gi digau ala e de hagalongo ang gi de Ia. 7 Malaa, goodou hudee buni anga gi digau beelaa. 8 Goodou digau nogo noho i lodo di bouli i mua, malaa, goodou guu hai nia daangada ni Tagi, gei goodou gu i lodo di maalama. Malaa, goodou gi mouli be digau ni di maalama. 9 Idimaa, di maalama dela e hidi mai ai nia humalia, nia mee hai donu mo nia donu huogodoo. 10 Goodou hagamahi gi kaabee nia mee ala e haga tene di manawa o Tagi. 11 Hudee heia nia balumee o di bouli ala e hai go nia daangada. Gaamai nia maa gi lodo di maalama. 12 (Gei di maa e haga langaadia huoloo ma ga helehelekai nia mee ala e hai hagammuni go digaula.) 13 Di madagoaa nia mee huogodoo ga haga modongoohia go di maalama, gei nadau hangaahai donu la ga kila mai. 14 Di maalama dela e hai nia mee huogodoo gi kila mai, dela gu helekai ai boloo,

“Aala aga go tangada dela e kii,

duu i nua gi daha mo di made,

gei Christ ga haga maalama goe.”

15 Deelaa laa, goodou gii pula i godou mouli. Hudee mouli be digau de kabemee, gei gi mouli be digau kabemee. 16 Heia gi dahidamee nia madagoaa huogodoo ala gu dugu adu gi goodou, idimaa, aanei la nia laangi huaidu.* 17 Goodou hudee dadaulia, hagamahi halahala ina nia mee a Tagi ala e hiihai ginai bolo gi heia.

18 Hudee heia goodou gi libaliba i nia waini ala e hagahuaidu goodou, haga honu ina goodou gi di Hagataalunga. 19 Helehelekai i godou mehanga i nia helekai o nia daahili Pisalem, nia daahili hagaamu, mo nia daahili ang gi God. Daahili i nia daahili hagaamu mono Pisalem ang gi Tagi mo di hagaamu i lodo godou manawa.* 20 Danggee i nia mee huogodoo gi God Tamana i di ingoo tadau Dagi go Jesus Christ i nia madagoaa huogodoo.

Nia ahina mono daane hai lodo

(Colossians 3.18-19; 1-Peter 3.1-7)

21 Goodou gi hagadau dugu anga i goodou, idimaa, goodou e hagalaamua a Christ.

22 Nia ahina, dugu anga goodou gi godou lodo, gii hai be di godou hai ang gi Tagi.* 23 Idimaa, go taane dela e mogobuna di dagi dono lodo, gadoo be Christ dela e mogobuna di dagi di nohongo dabu. Mee Tangada Hagamouli ni di nohongo dabu dela go dono huaidina. 24 Malaa, nia ahina gi dugu anga ginaadou hagatau gi nadau lodo, be di nohongo dabu dela e dugu anga ia gi Christ.

25 Nia daane, aloho i godou lodo, gadoo be Christ dela ne aloho i di nohongo dabu ge ne dugu anga dono mouli ginai.* 26 Mee ne hai di mee deenei belee hagadabu di nohongo dabu ang gi God gi ana helekai, i muli dana haga madammaa di maa gi nia wai, 27 bolo gi dugu anga gi de Ia dana nohongo dabu madamada, gei e madammaa, deai ono mee hala ai, ono gowaa dogolia ai, be ono gowaa huaidu ai.

28 Nia daane gi aloho i nadau lodo be nadau aloho i nadau huaidina. Taane dela e aloho i dono lodo, le e aloho i dono huaidina. 29 (Gidaadou hagalee de hiihai gi tadau huaidina. Gei gidaadou e haangai di maa ge e benebene, gadoo be di hai a Christ dela e hai gi di nohongo dabu, 30 idimaa, gidaadou nia dudaginga ni tuaidina o Maa.) 31 E hai gadoo be nia helekai di Beebaa Dabu e helekai boloo,

“Tadinga deenei dela taane gaa tanga gi daha

mo dono damana mo dono dinana,

ga buni anga gi dono lodo,

gaa hai tuaidina e dahi.”*

32 Tadinga hagalabagau hagammuni gei e donu dela gu haga modongoohia mai go nia helekai aanei, ala gu iloo eau bolo e helekai i Christ mo di nohongo dabu. 33 Gei di maa e dau adu labelaa gi goodou: nia daane huogodoo gi aloho i godou lodo, be godou aloho i godou huaidina, gei nia ahina gi hagalabagau ina nadau lodo.

6

Nia dama mo nia maadua

(Colossians 3.20-21)

1 Nia damagiigi, di godou waawa hegau dama Christ belee hagalongo gi godou maadua, idimaa, deenei di mee donu e hai.

2 “Hagalaamua ina do damana mo do dinana,”

deenei taganoho matagidagi dela iai dono hagababa boloo,*

3 “Nia mee huogodoo la ga humalia i godou baahi,

gei goodou gaa mee di mouli waalooloo

i hongo henuailala.”

4 Nia maadua, hudee heia godou dama gi hagawelewele balumee, aago ina digaula gi nia agoago dama a Christ mono agoago hagamaamaa.

Nia hege mo nia dagi

(Colossians 3.22—4.1)

5 Nia hege, hagalongo gi godou dagi henuailala i di hagalaamua, gi heia i di manawa balabala, gii hai be di godou hai hegau gi Christ. 6 Nia mee aanei hagalee ne belee hai hua i di madagoaa digaula e mmada adu gi goodou, bolo gi humalia goodou i nadau baahi, gei gi heia be nia hege a Christ ala e hai di hiihai a God aga i lodo nadau manawa hagatau. 7 Goodou go nia hege, heia godou hegau i di tene, be nia hegau e hai gi Tagi, hagalee gi nia daangada. 8 Goodou gi iloo bolo di Tagi e hui tangada nei mo tangada nei i nadau hegau humalia, e de hilihili be digau moholo be nia hege.

9 Nia dagi, heia hua go di hai deenei gi godou hege, hudee hagamadagudagu ina digaula gi nia helekai. Gi iloo bolo goodou mo godou hege la nia daangada ni Tagi hua e dahi dela i di langi, e hagi aga digau huogodoo i di ala hua e dahi.*

Nia goloo heebagi a God

10 Haga muliagina, hagamaaloo ina goodou i di godou buni anga gi Tagi i ono mahi maaloo. 11 Ulu i nia goloo heebagi huogodoo a God ala e gowadu, gei goodou gaa mee di tuu gii mau i di heebagi gi Setan mo ana halahalau. 12 Idimaa, gidaadou hagalee heebagi gi nia daangada dangada, gei e heebagi gi nia dagi, mogobuna dagi mo nia mahi bouli o henuailala mo e heebagi gi nia hagataalunga mahi huaidu o di ahiaalangi. 13 Deelaa laa, goodou ulu i nia goloo heebagi a God dolomeenei, gei goodou gaa mee di duuli gi daha nia heebagi o di hagadaumee i di madagoaa huaidu ma gaa dae mai, gei muli teebagi, goodou e maaloo hua igolo.

14 Goodou tuu maaloo gi di tuu o di tonu dela e nnoo tuaidina, tuu maaloo gi di mee haaligi hadahada o di mouli hai donu dela guu tai gi dono lohongo,* 15 mo di togomaalia di hagadele di Longo Humalia o di aumaalia, be goodou ma ga ulu godou suudi gii mau.* 16 Daahia di hagadonu i godou baahi i nia madagoaa huogodoo, e hai di duuli, gei goodou gaa mee di diinai nia amu maalei ulaula ala e puu mai go tangada huaidu. 17 Goodou gii gahu i di goobai di hagamouli, mo di kae Nnelekai a God ala go tulumanu dauwa e gowadu go di Hagataalunga Dabu.*

18 Heia nia mee huogodoo aanei i talodalo, dangidangi di hagamaamaa gi God. Hai dalodalo i nia madagoaa huogodoo i di Hagataalunga. Dono hadinga bolo goodou gi noho kanakana, gi hudee dugua di godou hai dalodalo i nia madagoaa huogodoo i nia daangada a God huogodoo. 19 Dalodalo labelaa i di au gi God gi gaamai nia helekai i dogu madagoaa ma ga helekai ai, gii mee au di haga modongoohia maaloo nia mee ala e de modongoohia i lodo di Longo Humalia. 20 Au tangada hagau hagadele di Longo Humalia, mae aha maa au e galabudi. Dalodalo gi maaloo au di helehelekai i di Longo Humalia, be dagu hai dela belee hai.

Nia hagaaloho haga muliagina

21 Tychicus, go tadau duaahina daane hagaaloho ge tangada hai hegau manawa dahi i nia hegau o Tagi, ga hagi adu laa ogu longo gi iloo goodou dogu mouli dolomeenei.* 22 Deelaa di mee ne hagau ai adu a mee belee hagi adu di madau noho mo di mouli dolomeenei, gei e hai goodou gi manawa maaloo.

23 God Tamana mo Tagi go Jesus Christ gi dugu anga di aumaalia mo di aloho i di hagadonu gi nia duaahina dama a Christ huogodoo. 24 Tumaalia o God gi madalia digau huogodoo ala e aloho i Tagi go Jesus Christ i di aloho e dee odi.

* 1.1: Acts 18.19-21; 19.1

* 1.7: Colossians 1.14

* 1.20: Pisalem 110.1

* 1.22: Colossians 1.18; Pisalem 8.6

* 2.1: Colossians 2.13

* 2.15: Colossians 2.14

* 2.16: Colossians 1.20

* 2.17: Isaiah 57.19

* 3.4: Colossians 1.26-27

* 4.2: Colossians 3.12-13

* 4.8: Pisalem 68.18

* 4.16: Colossians 2.19

* 4.22: Colossians 3.9

* 4.24: Genesis 1.26; Colossians 3.10

* 4.25: Zechariah 8.16

* 4.26: Pisalem 4.4

* 4.32: Colossians 3.13

* 5.2: Exodus 29.18; Pisalem 40.6

* 5.16: Colossians 4.5

* 5.19: Colossians 3.16-17

* 5.22: Colossians 3.18; 1-Peter 3.1

* 5.25: Colossians 3.19; 1-Peter 3.7

* 5.31: Genesis 2.24

* 6.2: Exodus 20.12; Deuteronomy 5.16

* 6.9: Deuteronomy 10.17

* 6.14: Isaiah 11.5; 59.17

* 6.15: Isaiah 52.7

* 6.17: Isaiah 59.17

* 6.21: Acts 20.4; 2-Timothy 4.12; Colossians 4.7-8

Philippians

1

2

3

4

PHILIPPIANS

Di Lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Philippi

Di haga modongoohia:

Di lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Philippi la ne hihi ang gi di nohongo dabu a Paul ne haga duu aga matagidagi i tenua go Macedonia, tenua e dau gi Rome.

Di lede deenei ne hihi go Paul. Mee e noho i lodo di hale galabudi, i dono madagoaa i lodo di haingadaa mai i hunu gau hai hegau di nohongo dabu e hai baahi gi mee, gei mee e manawa gee gi nia agoago tilikai ala e kila aga i lodo di nohongo dabu i Philippi. Di tenetene mo di hagadagadagagee i lodo di lede deenei, e modongoohia humalia mai i di hagadonu o Paul a Jesus Christ.

Tadinga a Paul ne hihi haga lellele di lede deenei, la ne hai dana danggee gi nia dama a Christ ala i Philippi i nia hagamaamaa ala ne hagau mai gi deia i dono madagoaa nogo hiihai gi di hagamaamaa. Mee e haga langahia gi digaula bolo gi hudee haga maluu ge hudee manawa paagege i deia dela guu noho i lodo di haingadaa, be nadau haingadaa. Mee e hagamahi ang gi digaula bolo gi mouli hila gi lala gii hai be Christ, gi hudee bida mouli anga hua gi ginaadou be e hagamuamua.

Mee e haga langahia labelaa gi digaula di nadau mouli hagadaubuni gi Christ la di wanga dehuia mai i tumaalia o God dela ne hai mee ginai ginaadou, mai i nadau hagadonu, hagalee mai i nadau daudali Nnaganoho Moses. Mee e helekai di tenetene mo di aumaalia dela e wanga go God gi digau ala e hagadaubuni ang gi Christ i lodo nadau mouli.

Di mee koia e modongoohia i lodo di lede deenei, di madagoaa tenetene, hagadagadagagee, hagadaubuni, daudali i di hagadonu mo di mouli o nia dama a Christ. Di aloho mo di haga dahidamee a Paul i di nohongo dabu i Philippi e modongoohia huoloo i lodo di lede deenei.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1-11)

Di mouli o Paul (1.12-26)

Tadau mouli i Christ (1.27—2.18)

Di haganohonoho a Paul ang gi Timothy mo Epaphroditus (2.19-30)

Di haga lliga i nia hagadaumee mo nia mee balua (3.1—4.9)

Paul mo ono ehoo Philippi (4.10-20)

Di hagaodi di lede deenei (4.21-23)

1

1 Mai baahi o Paul mo Timothy, nia daangada hai hegau a Jesus Christ, ang gi nia daangada huogodoo a God ala e noho i Philippi, ala gu buni anga gi Jesus Christ mo nia dagi di nohongo dabu mono gau hai hegau.*

2 Tadau Damana go God, tadau Dagi go Jesus Christ gi gowadu gi goodou tumaalia mo di aumaalia.

Talodalo a Paul i digau ala ma gaa dau di lede deenei

3 Au e danggee ang gi dogu God i goodou i nia madagoaa huogodoo ma ga maanadu goodou. 4 Nia madagoaa huogodoo ala nogo dalodalo iei au i goodou, gei au e dalodalo i di tenetene, 5 idimaa, goodou nogo hagamaamaa au i lodo di moomee di Longo Humalia, mai i mua gaa dae mai gi dangi nei. 6 Au e hagadagadagagee huoloo, bolo God ne daamada aga nnegau humalia aanei i godou lodo, gi daahia hua beelaa, gaa dae loo gi di haga lawa i di Laangi o Jesus Christ. 7 Au e manawa i goodou i nia madagoaa huogodoo! Malaa, e humalia bolo au gi longono ia i di au i goodou. Idimaa, goodou huogodoo gu hai mee madalia au gi tumaalia dela ne dugu mai go God, i dogu noho i lodo di hale galabudi, mo i dogu madagoaa nogo mehede mai gi di au nogo hagamaamaa di Longo Humalia, ge haga maaloo aga. 8 God go dogu haga modongoohia bolo agu helekai le e donu, ala e helekai bolo dogu hidihidi i goodou le e hidi mai i di manawa o Jesus Christ.

9 Au e dalodalo bolo godou aaloho la gi tomo aga, gi maalama goodou gi nia mee ala e donu mo di hagi aga dela e donu, 10 gii mee goodou di hilihili nia mee ala e kaedahi e humalia. Gei goodou ga maahede mai gi daha mo nia hagadilinga mee gulugulua mono mee hai hala huogodoo i di laangi o Christ. 11 Gei godou mouli gaa honu i nia mee humalia huogodoo mai baahi o Jesus Christ, ang gi di haga madamada mo di hagaamu a God.

Christ go tadau mouli

12 Ogu duaahina nei, au e hiihai bolo goodou gi iloo humalia bolo nia hagadilinga mee ala ne hai mai gi di au, la gu hagamaamaa huoloo di Longo Humalia gii gila. 13 Di hai deenei ne hidi ai digau hagaloohi di hale deenei, mo digau labelaa ala i ginei, ne iloo bolo au gu lawalawa, idimaa au tangada hai hegau ni Christ.* 14 Dogu noho i lodo di hale galabudi deenei, la guu hai di baahi damana o tadau duaahina gi llauehe aga nadau hagadagadagagee gi Tagi. Digaula huogodoo gu hagalee mmaadagu di agoago maaloo nia helekai a God.

15 E donu bolo hunu daangada e agoago di hai o Christ mai i lodo nadau dubua mo nadau lagamaaloo, gei hunu daangada e agoago mai i lodo nadau manawa humalia. 16 Digau aanei le e agoago mai i di aloho, idimaa, digaula e iloo bolo God gu gaamai dogu duhongo hegau gi hagamaamaa ina di Longo Humalia. 17 Gei digau ala i golo la hagalee hiihai e hagadele Christ mai i nadau manawa donu, e bida hai go nadau mee ala e hiihai ginai. Digaula e hagamamaanadu belee hai au gi haingadaa i lodo di hale galabudi.

18 Eimaha hogi! Au e tenetene hua, ma go nia agoago a Christ bolo gi hagadele. Ma e aha maa e hai mai i lodo di manawa huaidu be humalia, gei au e tenetene hua. 19 Idimaa, au e iloo bolo au ga mehede mai i godou dalodalo mo nia hagamaamaa mai baahi di Hagataalunga o Jesus Christ. 20 Deenei dogu hiihai mo dogu hagadagadagagee: Au e hagamahi gi dogu duhongo hegau gi gila humalia, gei au e hai gi manawa maaloo i lodo dogu mouli hagatau e haga modongoohia aga di aamua o Christ i nia madagoaa huogodoo gei e donu go di madagoaa deenei, ma e aha maa au e mouli be gaa made. 21 Di mouli la di aha? Mai gi di au, di mouli la go Christ! Dogu made le e hidi ai di mee koia e humalia. 22 Maa au ga mouli gi muli, gei au e mee di hai agu hegau hagalabagau, gei au e de iloo dagu mee e hilihili. 23 Au gu hilihili ngadaa i nia mee e lua aanei. Au e hiihai huoloo bolo au gii made gi daha mo di mouli nei, gii noho au madalia a Christ, deelaa di mee koia e humalia. 24 Gei deeai, ma go goodou ala e hagalabagau ginai dogu mouli. 25 Idimaa au guu donu gi di mee deenei, gu iloo bolo au e mouli hua igolo. Au gaa noho i godou baahi huogodoo, e haga damana ai di godou tomo aga mo di tene i lodo godou hagadonu. 26 Au ma ga hanadu labelaa gi goodou, gei goodou koia ga haga hagaamu au mai i di godou mouli hagadaubuni ang gi Jesus Christ.

27 Deenei di mee e kaedahi e hagalabagau: Godou mouli belee hai gi mouli be di Longo Humalia a Christ. Ma e aha maa au e mee be e deemee di haga heetugi adu gi goodou, au ga longono laa bolo goodou e tuu mau dangihi gi di hadinga hua e dahi mo di hiihai hua e dahi, gei goodou e buni hagamahi e heebagi gii donu di tonu o di Longo Humalia. 28 Hudee mmaadagu i godou hagadaumee. Goodou gi manawa maaloo i nia madagoaa huogodoo. Di hai beenei le e haga modongoohia gi digaula bolo ginaadou ga paagege, gei goodou ga aali, idimaa go God dela e hai goodou gi aali. 29 God gu dumaalia adu gi hai hege ang gi Christ, hagalee mai hua i di godou hagadonu a Mee, ge mai labelaa i di godou duadua i Mee. 30 Dolomeenei gei goodou guu mee di heebagi dalia au, deenei go tagadilinga heebagi dela ne gidee goodou nogo heebagi iei au i mua, goodou gu longono teebagi deenei le e hai ko au dolomeenei.*

2

Di hila gi lala o Christ mo dono aamua

1 Godou mouli ang gi Christ le e hagamaaloo aga goodou, gei dono aloho le e haga manawa lamalia goodou. Goodou gu hagadaubuni ang gi di Hagataalunga Dabu, gei goodou gu manawa humalia mo di hagadau aaloho i godou mehanga. 2 Deenei laa, au e hagamahi adu bolo goodou gi haga dohu ina dogu tene gii tugi, mai godou hagamaanadu hua e dahi, mo di aloho hua e dahi, di hagadaubuni hua e dahi, di mouli mo di hagamaanadu hua e dahi. 3 Goodou hudee heia godou mee mai i godou maanadu bida hagahumalia hua goodou, be mai godou hiihai bolo goodou e hagaamu goodou, gei goodou gi hagadau hila gi lala, duguina digau ala i golo bolo e humalia i goodou. 4 Goodou gii mmada gi nia hiihai o digau ala i golo, hagalee go godou hiihai la hua. 5 Goodou e hai loo gi hai mee gi nnagadilinga haihai ala gu hai mee ginai a Jesus Christ:

6 Mee e hai mee gi nia mahi o God

i nia madagoaa huogodoo,

ge hagalee haga tungaadahi Ia gi God.

7 Mee gu manawa hila gi lala,

gu haga angaa mee ana mee huogodoo,

guu hai di hege.

Mee gu haneia gi henuailala guu hai tangada.

8 Mee guu hai tangada hagalongo,

gu daudali nia mee humalia gaa dae loo

gi dono made i hongo di loobuu.

9 Malaa, deelaa di mee a God

ne haga menege aga ai a Mee

gi di gowaa dela mugi nua loo,

gaa wanga dono ingoo dela koia e aamua

i nia ingoo huogodoo.

10 Nia mee huogodoo ala e mouli i di langi,

mo henuailala, mo i bahi i lala o henuailala,

ga dogoduli, e hagalaamua di ingoo o Jesus.*

11 Nia daangada huogodoo ga hagamodongoohia aga

bolo Jesus Christ la go Tagi,

ang gi di madamada o God Tamana.

Maahina be nia maalama i henuailala

12 Ogu ihoo hagaaloho nei, goodou nogo hagalongo mai gi di au i nia madagoaa huogodoo ala nogo noho iei au i godou baahi. Ma koia e humalia maa goodou ga hagalongo mai gi di au dolomeenei i dogu madagoaa dela e mogowaa loo i goodou. Goodou ngalua hagamahi i lodo godou mmaadagu mo di bolebole, e haga dohu ai godou haga mouli. 13 Idimaa, God le e ngalua i godou lodo i nia madagoaa huogodoo belee hai goodou gi hiihai ge daudali dono manawa.

14 Goodou hudee hai tamu be e lagamaaloo i godou mee huogodoo ala ma gaa hai, 15 gei goodou gaa hai digau e madammaa gadoo be nia dama a God ala koia e humalia, ala e noho i baahi digau huaidu mo digau hai mee hala i henuailala. Goodou gi maahina i baahi digaula, gadoo be nia heduu ala e hagamaahina i di langi* 16 i di godou madagoaa ma gaa wanga gi digaula nia helekai haga mouli. Maa goodou gaa hai beenei, gei au ga hagaamu goodou i di laangi o Christ, idimaa, di mee deenei e haga modongoohia bolo dogu hagamahi mo agu hegau huogodoo la digi balumee.

17 Maa ogu dodo ne belee hali gadoo be nia wai tigidaumaha i hongo di gowaa hai tigidaumaha dela e hai godou tigidaumaha mai godou hagadonu ang gi God, ma gaa hai beenei, gei au e tenetene madalia goodou huogodoo. 18 Goodou gi heia labelaa beelaa, goodou e hai gi tenetene madalia au.

Timothy mo Epaphroditus

19 Maa di manawa ni God deenei, gei au e hagadagadagagee bolo au e mee di hagau adu a Timothy hagalimalima, gi maaloo ogu lodo i godou longo. 20 Ma go mee hua dela e hai gadoo be au, dela e haga dahidamee goodou. 21 Digau huogodoo ala i golo le e bida haga dahidamee hua go nadau mee ala e hai, ge hagalee go nnegau a Jesus Christ. 22 Goodou e iloo be ana hegau le e dahidamee behee, idimaa, gimaua e hai hegau ngaadahi i di gili di Longo Humalia gadoo be tamana mo dana dama. 23 Au e hagadagadagagee bolo au ga hagau adu a mee hagalimalima gi goodou i dogu madagoaa ma ga iloo be dehee di mee gaa hai mai. 24 Au e hagadagadagagee labelaa gi Tagi, bolo au e mee labelaa di hanadu gi godou baahi hoohoo mai.

25 Au gu hagamaanadu bolo ma e humalia e hagau adu tadau duaahina go Epaphroditus gi godou baahi. Go mee dela nogo ngalua, ge heebagi i dagu baahi ge nogo madalia au, ge dela hogi go di godou dangada kae hegau dela ne hanimoi belee hagamaamaa au. 26 Mee e hidihidi huoloo bolo ia e mmada adu gi goodou huogodoo, gei mee gu manawa gee i dono longono bolo goodou gu longo bolo ia e magi. 27 E donu bolo mee nogo magi, gu hoohoo gaa made, gei God gu aloho i mee, mo au labelaa, dela ne haga dagaloaha au gi daha mo tagadilinga manawa gee damana. 28 Gei au gu hiihai huoloo bolo au e hagau adu a mee, gii mmada goodou gi mee, gi tenetene labelaa goodou, gei dogu manawa gee hogi gaa ngala. 29 Goodou gi benebene ina a mee i di manawa tene, gii hai be tuaahina ni goodou i di hagadaubuni ang gi Tagi. Goodou hagalabagau ina digau ala e hai be mee, 30 idimaa, mee e de hagahuodia dono mouli, mee gu hoohoo gaa made, i di gili nnegau a Christ, belee hagamaamaa au i godou mee ala ne deemee di hai.

3

Tonu hai donu

1 Ogu duaahina nei, di hagaodi gi muli agu helekai: goodou gi tenetene i di godou hagadaubuni ang gi Tagi. Ma hagalee haingadaa mai gi di au go dagu tataanga agu mee ala ne hihi i mua, idimaa, ma e hai goodou gi mouli. 2 Pula i digau ala e hai nia mee huaidu, ala e hai be nia paana. Digaula e maaloo dangihi gi di mee dela bolo e tuu di gili tuaidina. 3 Ma go gidaadou ala ne kae di sirkumsais dela e donu, hagalee go digaula. Idimaa, gidaadou e daumaha ang gi God mai i dono Hagataalunga, gei gidaadou e tenetene i lodo tadau mouli buni anga gi Jesus Christ. Gidaadou hagalee hagadagadagagee gi nia haihai o di tuu gi daha di gili tuaidina. 4 Gei au ogu hadinga i golo e hagadagadagagee gi nia mee aanei. Maa tangada i golo e hagadagadagagee gi nia hangahaihai beenei, gei au ogu hadinga gi nonua i golo i dogu hagadagadagagee gi nia mee aanei. 5 Au ne sirkumsais gei au gu madua guu walu ogu laangi. Au tangada donu o Israel mai i dogu haanau, tangada mai i di madawaawa o Benjamin, gei au tangada donu o Hebrew. I dogu haga gila aga nia haganoho o digau o Jew, au di Pharisee.* 6 Gei au nogo hegeege huoloo nia haganoho aalaa, gaa hidi iei au ga hagahuaidu nia nohongo dabu. Gei au hagalee hala i lodo dogu daudali nnaganoho gii donu.* 7 Nia hagadilinga mee beelaa huogodoo ala nogo haga dahidamee ko au, dolomeenei, gei au guu dugu bolo ma nia balumee, idimaa, go Christ. 8 Hagalee bolo go nia hagadilinga mee hua ala beenei. Au guu dugu hua nia mee huogodoo bolo nia balumee, di mee hua e dahi dela koia e dahidamee, ge hagalabagau, dela go di iloo a Jesus Christ, go dogu Dagi. Nia mee huogodoo guu kili ko au gi daha, idimaa, go Christ. Au guu dugu nia mee aanei bolo ma nia balumee, bolo gii mee au di kae a Christ, 9 mo di buni gi Mee i nia mee huogodoo. Au ogu donu ai, tagadilinga donu dela e hai tangada gii donu i baahi nia haganoho. Malaa, dolomeenei, gei au gu hai mee gi di tonu dela ne gaamai go God i dogu hagadonu a Christ, di tonu dela e hanimoi i baahi o God idimaa go di hagadonu. 10 Dagu mee dela e hiihai ginai, la ko au belee hai gi iloo eau a Christ, ge gi longono mai gi ogu lodo nia mogobuna o dono hagamouli aga, mo di buni gi dono hagaduadua, gei au gii made gadoo be Mee, 11 mo di hagadagadagagee bolo au e mouli aga mai di made.

Lele gi tagageinga

12 Au hagalee hai bolo au guu gila be guu dohu. Au e hagamahi gii kumi di kisakis deelaa, idimaa, Jesus Christ guu hai au di mee ni aana gii mee au di kae di kisakis deelaa. 13 E donu, ogu duaahina nei, au hagalee loo e maanadu bolo au guu kumi di kisakis deelaa. Ma di mee hua e dahi dela e hai ko au, au e haga de langahia nia mee ala i ogu muli, e hai go agu mee ala e mee, gii mee au di dae gi nia mee ala i ogu mua. 14 Malaa, au e lele gii dae gi tagageinga, gii kumi di kisakis deelaa, dela go di gahigahi a God mai baahi o Jesus Christ ang gi di mouli dela i nua. 15 Malaa, gidaadou huogodoo ala guu mau i di hagataalunga, la gi hagamaanadu beenei. Maa iai digau i godou lodo e hagamaanadu hai gee mo di mee deenei, God ga haga modongoohia adu gi goodou di mee deelaa. 16 Malaa, gidaadou gi hagamahi hua gi mua e daudali nnangahaihai ala gu daudali mai i mua gaa tugi loo gi dolomeenei.

17 Goodou huogodoo go ogu duaahina, goodou gi kawe i agu hangaahai. Gimaadou guu hai di ada humalia belee daudali go goodou. Goodou la gii mmada gi digau ala e daudali nia mee ala e donu.* 18 Nia mee aanei la guu lawa i dagu agoago haga logowaahee adu gi goodou mai i mua, gei dolomeenei, gei au e taanga labelaa nia maa mo ogu dangi. Digau dogologo guu dagi go nadau mouli gii hai ginaadou nia hagadaumee ni di made o Christ i hongo di loobuu. 19 Di hagaodi gi muli o nadau mouli, la go nadau hagaduadua idimaa, di god digaula la go nia hiihai o nadau huaidina. Digaula e haga hagaamu nia mee ala belee langaadia ai ginaadou. Digaula e manawa hua gi nia mee o henuailala. 20 Gei gidaadou digau donu o di langi, gidaadou e talitali di hanimoi o tadau Dangada Hagamouli, go Tagi go Jesus Christ. 21 I ono mogobuna dagi nia mee huogodoo, Mee gaa huli tadau huaidina ala e paagege ge e mee hua di mmade, gii hai be dono huaidina madamada.

4

Nia agoago

1 Malaa, ogu duaahina nei, au e hagalabagau huoloo goodou, gei au gu hidihidi huoloo i goodou! Goodou guu hai au gi tenetene, gei au e hagaamu huoloo goodou. Ogu ihoo hagaaloho, deelaa di godou hai e hagamau ai godou mouli i di godou buni anga gi Tagi.

2 Euodia mo Syntyche, goolua dumaalia, au e dangidangi adu gi hagadaubuni i gulu mehanga, gii hai be tagahaanau ni Tagi. 3 Mo goe labelaa, go dogu ihoo hai hegau manawa dahi, au e hiihai bolo goe gi hagamaamaa ina nia ahina dogolua aanei, idimaa, meemaa nogo ngalua hagamahi madalia au, nogo hagadele di Longo Humalia, ginaadou mo Clement mo ogu ihoo gau ngalua huogodoo, aalaa nadau ingoo gu i lodo di beebaa a God, dela e hihi ginai nia ingoo o digau ala e hagamouli.

4 Goodou gi tenetene i nia madagoaa huogodoo i lodo di godou hagadaubuni ang gi Tagi. Au e helekai labelaa: goodou gi tenetene! 5 Goodou manawa dumaalia ang gi digau huogodoo. Tagi la hoohoo ga hanimoi. 6 Goodou hudee de nnoomaalia i dahi mee, tangi ang gi God i godou mee ala e hiihai ginai mo di danggee aga i lodo godou manawa, 7 gei di aumaalia o God, dela koia e damanaiee e de modongoohia nia daangada, ga benebene humalia laa godou manawa mo godou maanadu i di godou buni anga gi Jesus Christ.

8 Ogu duaahina nei, deenei di hagaodi o agu helekai. Haga honu ina godou lodo gi nia mee ala e humalia ge iai ono hagaamu i golo, aalaa go nia mee ala e hai donu, hagalabagau, donu, madammaa, madamada, ge aamua. 9 Goodou hai hegau gi godou mee ala ne kabe, gei ne kae i dogu baahi, mai i agu helekai mo agu mee ala e hai. Gei di God dela e gaamai gi gidaadou di aumaalia, ga madalia goodou.

Tanggee di wanga dehuia

10 Lodo dogu mouli hagadaubuni ang gi Tagi, gei au gu tenetene huoloo i goodou i dogu iloo bolo goodou gu iai di madagoaa humalia i muli di madagoaa looloo e haga modongoohia bolo goodou e hiihai e benebene au. Au hagalee helekai bolo goodou gu diiagi au, gei au e helekai bolo goodou nogo dei di godou madagoaa e mee di hagamaamaa au ai. 11 Au hagalee helekai beenei bolo au gu diiagi go goodou, idimaa, au e dohu hua gi nia mee ala i dogu baahi. 12 Au gu modongoohia di mouli dela e dee dohu, mo di madagoaa e logo agu mee. Au guu kabe di hagamaanadu hagammuni deenei, bolo au guu dohu i nia gowaa huogodoo, i nia madagoaa huogodoo, ma e aha maa au e maaluu be e hiigai, ma e aha maa au e hai mee gi nia mee e logo be e hogoohi. 13 Au e maaloo di duuli au gi dee tale gi nia haingadaa huogodoo, mai di mogobuna a Christ dela ne gaamai gi di au.

14 Malaa, e humalia huoloo go goodou ne hagamaamaa au i lodo ogu haingadaa. 15 Goodou digau Philippi gu iloo bolo godou nohongo dabu hua nogo hagamaamaa au i dogu hagatanga i Macedonia, i taamada di hagadele di Longo Humalia. Goodou hua nogo hagamaamaa au, gu hai mee ngaadahi gi di haadanga lamalia mo di haadanga balua.* 16 Hunu madagoaa, au nogo i Thessalonica, gei goodou gu hagamaamaa mai au i agu mee nogo hiihai ginai.* 17 Hagalee go dogu hiihai hua gi godou wanga dehuia, au e hiihai e mmada gi godou maluagina gi tomo aga. 18 Malaa, deenei di beebaa hagadootonu o godou mee huogodoo nogo hagamaamaa au, guu dohu huoloo di godou hagamaamaa, ma gu i golo huogodoo go agu mee ala e hiihai ginai au, i muli Epaphroditus ne gaamai godou wanga dehuia huogodoo. Di wanga dehuia deenei e hai be tigidaumaha dela e kala ang gi God, e hiihai ge tenetene ginai.* 19 Malaa, dogu God ga gowadu godou mee huogodoo ala e hiihai ginai, mai nia maluagina madamada dee odi o Jesus Christ. 20 Di madamada ang gi tadau God, go tadau Damana, dolomeenei gaa hana hua beelaa. Amen.

Tagaaloho haga muliagina

21 Di madau hagaaloho ang gi nia daangada a God huogodoo, aalaa go nia dama a Jesus Christ. Tadau duaahina aanei e madalia au i ginei, e gowadu labelaa nadau hagaaloho gi goodou. 22 Nia dama a God huogodoo aanei i ginei, gei e donu go digau di hale o Caesar, e gowadu labelaa nadau hagaaloho.

23 Tumaalia o tadau Dagi go Jesus Christ gi madalia goodou.

* 1.1: Acts 16.12

* 1.13: Acts 28.30

* 1.30: Acts 16.19-40

* 2.10: Isaiah 45.23

* 2.15: Deuteronomy 32.5

* 3.5: Acts 23.6; 26.5; Romans 11.1

* 3.6: Acts 8.3; 22.4; 26.9-11

* 3.17: 1-Corinthians 4.16; 11.1

* 4.15: 2-Corinthians 11.9

* 4.16: Acts 17.1

* 4.18: Exodus 29.18

Colossians

1

2

3

4

COLOSSIANS

Di Lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Colosse

Di haga modongoohia:

Di lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Colosse la ne hihi gi nia daangada daumaha i Colosse, di waahale i tenua go Asia-Dulii, i baahi gi dua di guongo go Ephesus. Di nohongo dabu deenei la hagalee ni Paul ne haga duu, gei di maa i lodo tenua dela gu haga ingoo gi Paul belee ngalua ai, i mee ne hagau ana gau hai hegau mai Ephesus, dela di guongo dagi o Rome, i tenua go Asia. Paul gu longono ia bolo ma iai digau agoago kai tilikai i lodo di nohongo dabu i Colosse ala e agoago maaloo gi nia daangada ala e hiihai gi iloo a God mo di hai mee gi di mouli, bolo digaula gi daumaha ang gi nia hagataalunga huaidu ala e aamua ge e mogobuna. Digau agoago hai kai tilikai aanei guu hai bolo digaula gi heia nia mee aanei: gi daudali di agoago o di sirkumsais, mo di daudali nia haganoho o nia meegai, mo nia mee ala i golo.

Paul e hihi di hai o nia agoago e donu o nia dama a God i lodo di lede deenei, belee hai baahi gi digau agoago hai kai tilikai aalaa. Di hagamau o nia helekai a maa, la go di hai o Jesus Christ dela e mee di haga mouli gidaadou, gei nia hagadilinga daumaha ala i golo e haga mogowaa gidaadou gi daha mo Christ. God ne hai nia mee huogodoo mai i Christ, go Mee dela e gaamai nia mee huogodoo gi God. Maa gidaadou ga buni anga hua gi Christ, gei gidaadou ga hagamouli. Paul e haga modongoohia gi digaula nia hadinga o di agoago humalia deenei ang gi nia mouli o digau ala gu hagadonu.

E humalia gi iloo bolo Tychicus dela ne kae di lede a Paul gi Colosse la ne hula ginaua mo Onesimus, di hege dela ne hidi ai a Paul gaa hihi dana lede ang gi Philemon.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1-8)

Di hai mo nnegau a Christ (1.9—2.19)

Di mouli hoou i baahi o Christ (2.20—4.6)

Di hagaodi gi muli o di lede deenei (4.7-18)

1

1 Mai baahi o Paul, ne hili go God belee hai tangada agoago hagau ni Jesus Christ, mo mai baahi o tadau duaahina Timothy, 2 ang gi nia dama a God ala i Colosse, ala go madau duaahina manawa dahi i lodo tadau hagadaubuni ang gi Christ.

God tadau Damana gi dugu adu gi goodou tumaalia mo di noho i di aumaalia.

Talodalo danggee

3 I nia laangi huogodoo, gimaadou e danggee ang gi God, Tamana o tadau Dagi go Jesus Christ, i madau madagoaa ma ga dalodalo i goodou. 4 Idimaa, gimaadou gu longono di godou hagadonu a Jesus Christ, mo di godou aaloho i nia dama a God huogodoo. 5 Di madagoaa o di Longo Humalia dela e donu, ne dae adu gi goodou, goodou gu longono di hai o di hagadagadagagee. Malaa, godou hagadonu mo godou aaloho gu hagamau goodou gi godou mee ala e hagadagadagagee ginai, ala guu lawa di benebene adu gi goodou i di langi. 6 Di Longo Humalia e gaamai nia maluagina ge e dele gi nia madagoaa huogodoo i henuailala, dela hogi di hai di maa nogo gila i godou baahi, i taamada di godou longono matagidagi tumaalia dehuia o God, gei goodou guu donu humalia ginai. 7 Goodou guu lawa di iloo di hai o tumaalia o God mai baahi o Epaphras, di hoo hagaaloho ni gidaadou, tangada hai hegau manawa dahi dela ne hagamaamaa goodou i nia hegau a Christ.* 8 Ma go mee dela ne hagi mai gi gimaadou di aloho dela ne dugu adu go di Hagataalunga Dabu.

9 Deenei laa gaa hidi ai gimaadou gaa hai dalodalo i goodou i nia laangi huogodoo, mai taamada di madau longono i goodou. Gimaadou e hai dangidangi ang gi God gi haga honu ina goodou gi ono hiihai mo ono kabemee huogodoo ala e gaamai i baahi dono Hagataalunga. 10 Gei goodou gaa mee di mouli be di hiihai o Tagi, ge e hai nia mee ala e haga tenetene dono manawa. Gei nia hagadilinga hegau humalia huogodoo ga kila aga i godou baahi, gei di godou iloo a God ga tomo aga. 11-12 Gimaadou e dangidangi bolo goodou gi hai mee gi nia hagadilinga maaloo huogodoo, ala e loomoi i ono mahi madamada, gii mee ai goodou di hai hegau hagamahi i lodo nia haingadaa huogodoo i di hagakono o di manawa mo di tenetene. Danggee gi Tamana i di manawa tene, i Mee dela ne haga honu goodou bolo gii mee di hai mee gi ana mee ala gu dugu anga gi ana dama i lodo tenua maalama. 13 Mee ne haga dagaloaha gidaadou gi daha mo di mogobuna o di bouli, gu dagi mai gidaadou gi lodo tenua o dana Dama dela e aloho ai. 14 Deenei go Mee ne haga dagaloaha gidaadou, dono hadinga bolo ne wwede tadau huaidu huogodoo.*

Tangada mo nnegau a Christ

15 Christ la go di ada o God dela e de gidee. Gei Mee la go Tama madua dela e aamua i nia mee huogodoo ala ne hai. 16 Idimaa, God ne hai nia mee huogodoo mai i Mee, nia mee ala i di langi mo i henuailala, nia mee ala e gidee mo e de gidee, digau di langi mogobuna, mo nia dagi di langi, mo digau aamua di langi mo henuailala. God ne hai nia mee huogodoo mai i Christ, ge ne hai ang gi Mee. 17 Christ guu i golo i mua nia mee huogodoo ne hai. I di buni gi Mee, nia mee huogodoo la gu haga noho hagahumalia gi nadau lohongo. 18 Mee go di libogo o dono huaidina, go di nohongo dabu. Di mouli o tuaidina le e hanimoi i dono baahi. Mee go di ulumadua dela ne hagamouli aga mai i di made, bolo gi i mua a Mee i nia mee huogodoo.* 19 Idimaa, ma di manawa donu ni God bolo dana Dama daane la gi hai hua be Ia i nia mee huogodoo. 20 God ne hagamaanadu bolo Ia gaa hai nia mee huogodoo gi buni anga gi de Ia mai i dana Dama, nia mee i di langi mo i henuailala. Mai i nia dodo o dana Dama i hongo di loobuu, God guu hai gidaadou gii noho i di aumaalia.*

21 I mua, gei goodou nogo mogowaa i daha mo God, gei goodou nogo hai nia hagadaumee ni Mee, idimaa goodou nogo maanadu huaidu mo di haihai nia mee huaidu. 22 Malaa dolomeenei, God guu hai goodou nia hoo hagaaloho ni oono mai i di made o dana Dama daane, belee hai goodou gii dabu, gi madammaa, gii donu i ono mua. 23 Goodou gi haga mau dangihi ina godou hagadonu gi muli, hudee kilia gi daha godou hagadagadagagee mai di Longo Humalia. Deenei di Longo Humalia dela gu agoago gi nia daangada huogodoo i henuailala. Gei au go Paul, tangada hai hegau ni di Longo Humalia deenei.

Tegau a Paul gi di nohongo dabu

24 Dolomeenei, gei au e tenetene huoloo i dogu hagaduadua i goodou, idimaa, mai dogu duadua deenei, au e hagamaamaa e hagangudu tuadua o Christ ang gi di nohongo dabu dela go dono huaidina. 25 God ne hai au tangada hai hegau ni di nohongo dabu, ne gaamai tegau deenei belee hai ko au e hagahumalia ai goodou. Tegau deenei le e hagadele ana helekai huogodoo. 26 Nnelekai aanei nogo de iloo nia daangada huogodoo, nogo hagammuni hua go Mee mai namua, malaa, dolomeenei, gu haga modongoohia gi ana dama. 27 God dana hagamaanadu bolo ana daangada le e hai gi iloo ginaadou di mee dela nogo de iloo. Di mee hagammuni deenei le e honu i nia maluagina, gei e madamada huoloo dela ne hagatogomaalia go Mee gi nia daangada huogodoo. Di mee hagammuni deenei le e hai boloo, “Christ e noho i godou lodo,” dono hadinga e hai bolo goodou digau tuadimee e hai mee labelaa gi nia madamada o God. 28 Malaa, gimaadou e hagadele di Longo Humalia o Christ gi nia daangada huogodoo. Gimaadou e hagi anga ge agoago gi digaula i madau kabemee huogodoo ala e mee, gi iloo ginaadou di buni anga gi Christ, mo di lloomoi gi mua o God. 29 Au e hai hegau gi ogu mahi hagatau gii gila di mee deenei. Au e mee di hai nia mee aanei, idimaa, Christ ne dugu mai ono mahi e hai hegau iei au.

2

1 Au e hiihai bolo goodou gi iloo dogu hai hegau hagamahi adu gi goodou mo nia daangada o Laodicea, mo huogodoo ala e de iloo ginaadou au. 2 Au e hai hegau beenei belee hagamaaloo aga nia manawa digaula, gii buni digaula gi di hagadau aaloho, gi modongoohia nia mee huogodoo mai di iloo dela e donu. Maa gaa hai beenei, gei digaula ga iloo di mee hagammuni i baahi o God, deelaa go Mee go Christ. 3 Go Mee go di gii dela e huge nia maluagina nngala huogodoo o di kabemee mo di iloo mee a God.

4 Malaa, au e helekai adu gi goodou, bolo gii pula i goodou gi de halahalau hua go nia daangada i nadau lagalagamaaloo dilikai, ma e aha maa nadau helekai le e hai bolo ginaadou le e humalia. 5 Ma e aha maa au e de igolo i godou baahi, gei au e madalia goodou i di hagataalunga, gei au e tenetene huoloo i dogu longono bolo goodou e manawa maaloo i lodo godou hagadaubuni hagadonu a Christ.

Di mouli hagatau o Christ

6 Idimaa goodou guu kae Jesus Christ di Tagi ni goodou, goodou gi mouli buni anga gi Mee. 7 Haga mau ina goodou gi Mee, gi tomo aga i di ala o dono mouli. Haga maaloo aga ina godou hagadonu, gii hai be di hai dela ne aago adu gi goodou. Gi haga honu ina goodou gi tanggee. 8 Gii pula i goodou gi de haga hai hege hua go digau ala e halahalau goodou gi nadau iloo balumee, ala nogo hagadau mai baahi nia adu daangada mai i mua, mo i nia hagataalunga o di ahiaalangi ala e dagi henuailala, ge hagalee mai baahi o Christ. 9 Di mouli hagatau o God le e noho i lodo o Christ i dono madagoaa ne hai tangada. 10 Di mouli hagatau la guu lawa di gowadu gi goodou i di godou buni anga gi Mee. Go Mee e aamua i nia dagi o digau di langi mo nia mogobuna huogodoo.

11 Goodou guu lawa di sirkumsais mai i di godou buni anga gi Christ, hagalee ne sirkumsais mai baahi o nia daangada, gei ne sirkumsais mai baahi o Christ, di sirkumsais dela e haga maahede ai goodou gi daha mo di mogobuna o godou haihai huaidu. 12 Idimaa, goodou ala gu babdais, guu danu madalia a Christ. Malaa, goodou ala gu babdais, gu mouli aga labelaa madalia a Christ mai di godou hagadonu di mogobuna o God dela ne haga mouli aga a Mee gi daha mo di made.* 13 I mua gei goodou digau guu mmade, idimaa, goodou nogo hai digau tuadimee, nogo haihai nia mee hala, godou haganoho ai. Malaa dolomeenei, gei God guu hai goodou gi mouli madalia a Christ. God gu dumaalia mai gi gidaadou i tadau huaidu huogodoo.* 14 Mee guu tono gi daha tadau boibana mo nia haganoho ala nogo lawalawa gidaadou. Mee guu kili nia maa huogodoo gi daha i di daudau o Christ i di loobuu.* 15 I hongo di loobuu deelaa, Christ gu hagamehede Ia gi daha mo nia mogobuna o nia dagi hagataalunga mono dagi aamua, gei Mee gu hagammada digaula i mua digau dogologo, i dana hai ne dagi digaula be digau lawalawa i lodo dono aali mai di loobuu.

16 Malaa, hudee dugu anga gi tangada e dahi gi heia ana haganoho be nia maa nia aha ala e gai be e inu, be nia laangi llauehe behee ala e budu, be nia daumaha o di Malama Hoou, be di Laangi Sabad.* 17 Nia haganoho huogodoo beenei, la nia ada mee hua o nia mee ala e kila mai maalia. Di mee dela e donu, la go Christ. 18 Goodou gii pula i goodou gi de halahalau hua go tangada, dela bolo ia e aamua mai i ana moe, gei e hila gi lala tilikai, ge e daumaha ang gi digau di langi. Tagadilinga dangada beenei, le e bida hagalaamua ia mai i ana hagamaanadu oono. 19 Gei mee gu hagalee dogi ang gi Christ, dela go di libogo o tuaidina. I lala nia mogobuna o Christ, tuaidina hagatau le e mouli gei e daahi go nia dudaginga mo nia galawa gi di gowaa e dahi, ge tuaidina le e tomo aga be di hiihai a God.*

Di made mo di mouli madalia a Christ

20 Goodou guu mmade dalia a Christ, gu maahede gi daha mo nia hagataalunga ala e dagi henuailala. Gei goodou e aha ala e mouli hua igolo be digau henuailala? Goodou e aha ala e daudali hua igolo nia haganoho beenei: 21 “Hudee heia di mee deenei, hudee momia, be hudee bili gi di mee dela i golo”? 22 Huogodoo la nia mee hua balumee ma ga hai hegau ai; nia maa la nia haganoho mo nia agoago mai baahi nia daangada. 23 Nia haganoho beenei le hai be nia haganoho ala ne hau go nadau iloo kabemee i lodo nadau hagamaaloo aga nia daumaha ang gi digau di langi ne bida hai go ginaadou, nadau hagahuaidu tilikai, mo nadau hagammaemmae nadau huaidina. Malaa, nia haganoho beenei e deemee di duuli tangada gi daha mo di hiihai huaidu.

3

1 Goodou gu mouli aga dalia a Christ, malaa, goodou gi haa manawa i nia mee o di langi i nua, di gowaa dela e noho ai a Christ i hongo dono lohongo king i baahi gau donu o God.* 2 Goodou gi hagamaanadu ina hua nia mee o di langi, hagalee go nia mee o henuailala. 3 Idimaa, goodou guu mmade gi di mouli dolomeenei, gei godou mouli la guu dugu hagammuni dalia a Christ i baahi o God. 4 Di godou mouli donu la go Christ. Dono madagoaa ma ga hanimoi, goodou ga madalia a Mee labelaa, e hai mee gi ono madamada.

Di mouli namua mo di mouli hoou

5 Haga mmaa ina gi daha nia hiihai o henuailala ala i godou lodo: di mouli hai be di manu, hangaahai gulugulua, hiihai huaidu, hagamaanadu huaidu mo hagagailaa, idimaa di hagagailaa la di hai daumaha ang gi nia balu god. 6 Idimaa go nia mee beenei, di hagawelewele a God gaa tale ang gi digau ala e de hagalongo. 7 I mua, gei goodou nogo hai hegau gi nia hiihai beenei, i di madagoaa nogo mouli ai goodou i lodo nia huaidu beenei.

8 Gei dolomeenei, goodou e hai gii kili gi daha nia mee huogodoo aanei: Di hagawelewele, ahi ibu, mo di mouli hai baahi. Tamu tangada mo nnelekai huaidu gi de lloomoi i godou ngudu. 9 Hudee hai kai tilikai i godou mehanga, idimaa, goodou guu kili gi daha di mouli namua mo ono hangahaihai huaidu,* 10 gu hai tangada hoou. Deenei tangada hoou dela ne hai go God e haga hohoou go Mee i nia madagoaa huogodoo gii hai be Ia, gi iloo humalia goodou Ia.* 11 Deelaa laa, dei di hai geegee i mehanga digau tuadimee mo digau o Jew ai, be i mehanga nia daane gu sirkumsais mo digi sirkumsais, mouli llamu dauwa de iloo namua mo mouli iloo madammaa dolomeenei, digau hege mo digau moholo, gei Christ la hua go nia mee huogodoo. Christ la i lodo nia mee huogodoo.

12 Goodou nia daangada ni God. Mee ne aloho i goodou ge ne hili belee hai ana dama donu. Malaa, gi gahu ina goodou gi di aloho, tumaalia, hila gi lala, manawa balabala, mo manawa hagakono.* 13 Goodou gi hagadau dumaalia i godou mehanga, gi dumaalia ang gi tangada dela ma ga helekai hagahuaidu i tangada. Gi dumaalia ang gi tangada be di hai a Tagi dela ne dumaalia adu gi goodou.* 14 Goodou gi haga punia nia mee aanei gi di aloho, dela e daabui nia mee huogodoo gi di gowaa e dahi gii dahi hua. 15 Di noho i di aumaalia mai Christ gi dagia godou hai maanadu, idimaa, God ne gahigahi goodou gi di noho i di aumaalia deenei, gii hai tuaidina e dahi. Gi danggee ang gi Mee. 16 Di maluagina o nia helekai a Christ gii noho i godou lodo. Gi hagadau agoago ina goodou gi nia iloo mee huogodoo. Dadaahili ang gi God i nia daahili Pisalem, nia daahili hagaamu mo nia daahili mai di Hagataalunga i lodo godou manawa danggee.* 17 Nia mee huogodoo ala e hai go goodou be e helekai ai, gi heia i di ingoo o Tagi go Jesus, gi hagaamuina God Tamana mai i Jesus.

Gi hagadaubuni i lodo di mouli hoou

18 Nia ahina, dugu anga goodou gi godou lodo, idimaa, deelaa di mee e tau anga e hai go nia dama a Christ.*

19 Nia daane, aaloho i godou lodo, gi manawa balabala ang gi digaula.*

20 Nia damagiigi, goodou gi hagalongo gi godou maadua i nia madagoaa huogodoo, idimaa, deenei di hiihai a God.*

21 Nia maadua, goodou hudee heia godou damagiigi gi hagawelewele, gi de duugia hua nadau manawa.*

22 Nia hege, goodou gi hagalongo gi godou dagi henuailala i nia mee huogodoo, hagalee go di madagoaa hua digaula e daumada goodou, bolo gi humalia goodou i baahi digaula, malaa, ngalua hua i lodo godou manawa donu, mai i godou hagalaamua Tagi.* 23 Nia mee ma gaa hai go goodou, ngalua ginai aga i lodo godou manawa hagatau, be goodou e ngalua ang gi Tagi, hagalee ang gi tangada. 24 Gi langahia goodou bolo Tagi la ga gowadu dana hui dela ne hagatogomaalia ang gi ana dama, idimaa Christ la go Tagi donu dela e hai hegau ginai goodou. 25 Tangada dela e haihai nia mee huaidu e kae dono hui i ana huaidu ala nogo hai, idimaa, God e hagi aga nia daangada huogodoo i di ala hua e dahi.*

4

1 Nia dagi, haga hai hegau ina godou hege gi di mee dela e donu ge humalia. Gi langahia labelaa di godou Dagi i di langi.*

Nnelekai aago

2 Gii noho mau di hai dalodalo, gii noho kanakana mo di hagaamu a God i lodo godou dalodalo. 3 Di madagoaa hua deelaa, dalodalo labelaa i gimaadou, bolo God gi dugu mai di madagoaa humalia e agoago ai ana helekai, i nia mee ala e de iloo nia daangada i baahi o Christ, deelaa di mee ne lawalawa iei au. 4 Gi dalodalo i di au, gii mee au di helekai madammaa i di ala dela belee helekai ai.

5 Gii pula i godou hangaahai i mua digau de hagadonu. Hagamahi hai hegau gi godou madagoaa humalia.* 6 Godou helekai gi heia nnelekai dahidamee ge e haga tenetene. Heia gi iloo di helekai gii donu gi nia heeu o nia daangada.

Nia hagaaloho haga muliagina

7 Tadau duaahina go Tychicus, e hai hegau manawa dahi, e hai hegau madalia gimaadou ang gi Tagi, ga hagadae adu laa ogu longo.* 8 Deelaa dagu mee e hagau adu a mee, belee haga tenetene godou lodo mai i di godou longono bolo gimaadou huogodoo le e humalia hua.* 9 Onesimus, tadau tuaahina hagaaloho ge e hai hegau manawa dahi, tangada ni goodou dela ga lloo adu ginaua, ga hagi adu laa nia mee huogodoo ala e hai i ginei.*

10 Aristarchus, e lawalawa dalia au, mo Mark tangada ni Barnabas, e hai di nau hagaaloho adu gi goodou. (Goodou guu kae di haga iloo bolo gi benebene ina Mark i dono madagoaa ma gaa dau adu).* 11 Joshua, e haga ingoo labelaa bolo Justus, e hai dana hagaaloho labelaa. Digau hagadonu o Jew dogodolu aanei e hai hegau madalia au gi Teenua King o God, gu hagamaamaa au huoloo.

12 Tagaaloho mai baahi o Epaphras adu gi goodou. Mee tangada labelaa ni godou buini, tangada hai hegau ni Jesus Christ, e hagamahi e dalodalo i goodou i nia madagoaa huogodoo bolo God gi heia goodou gii tuu maaloo gii dohu godou hagadonu, i lodo di godou daudali hagatau di manawa o God.* 13 Au e mee di hagi adu dono hai hegau hagamahi adu gi goodou mo nia daangada o Laodicea mo Hierapolis. 14 Luke tadau ihoo dogidaa hagaaloho, mo Demas e hai di nau hagaaloho adu gi goodou.*

15 Hagadae ina madau hagaaloho gi tadau duaahina ala i Laodicea. Madau hagaaloho labelaa gi Nympha mo di nohongo dabu dela e dagadagabuli i lodo dono hale. 16 I muli hua di godou dau di lede deenei, goodou hagau ina di lede deenei gii dau labelaa go digau di nohongo dabu o Laodicea. I di madagoaa hua deelaa, goodou gaa dau labelaa di lede mai i di nohongo dabu o Laodicea dela ga hagau adu. 17 Hagadae ina gi Archippus bolo gi haga lawa ina dana hegau ne kae koia i lodo nnegau o Tagi.*

18 Au e hihi nia helekai aanei gi ogu lima donu: Taga aloho mai Paul. Gi langahia ogu siini. Tumaalia a God gii noho madalia goodou.

* 1.7: Colossians 4.12; Philemon 23

* 1.14: Ephesians 1.7

* 1.18: Ephesians 1.22-23

* 1.20: Ephesians 2.16

* 2.12: Romans 6.4

* 2.13: Ephesians 2.1-5

* 2.14: Ephesians 2.15

* 2.16: Romans 14.1-6

* 2.19: Ephesians 4.16

* 3.1: Pisalem 110.1

* 3.9: Ephesians 4.22

* 3.10: Genesis 1.26; Ephesians 4.24

* 3.12: Ephesians 4.2

* 3.13: Ephesians 4.32

* 3.16: Ephesians 5.19-20

* 3.18: Ephesians 5.22; 1-Peter 3.1

* 3.19: Ephesians 5.25; 1-Peter 3.7

* 3.20: Ephesians 6.1

* 3.21: Ephesians 6.4

* 3.22: Ephesians 6.5-8

* 3.25: Deuteronomy 10.17; Ephesians 6.9

* 4.1: Ephesians 6.9

* 4.5: Ephesians 5.16

* 4.7: Acts 20.4; 2-Timothy 4.12

* 4.8: Ephesians 6.21-22

* 4.9: Philemon 10-12

* 4.10: Acts 19.29; 27.2; Philemon 24; Acts 12.12,25; 13.13; 15.37-39

* 4.12: Colossians 1.7; Philemon 23

* 4.14: 2-Timothy 4.10,11; Philemon 24

* 4.17: Philemon 2

1 Thessalonians

1

2

3

4

5

1 THESSALONIANS

Tahi Lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Thessalonica

Di haga modongoohia:

Thessalonica la di waahale dagi o Macedonia, tenua e dau gi Rome. Paul gu haga duu dana nohongo dabu i di gowaa deelaa, i muli dono hagatanga i Philippi. Digau o Jew i golo ne hai tamu a Paul i nia hegau a maa ala e kila huoloo i baahi digau tuadimee ala e hiihai e daumaha i baahi digau o Jew. Deelaa di mee digaula ne hagabagi a Paul gi daha mo Thessalonica, gaa hana gi Berea. I muli o mee ne dau i Corinth, mee ga longono nia longo o di nohongo dabu i Thessalonica mai i baahi dono ehoo hai hegau go Timothy.

Tahi lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Thessalonica la ne hihi belee hagamaaloo aga ge e hai gii donu nia dama a Christ ala i golo. Gei mee guu hai dana danggee i dono longono nia hagadonu digaula mo nadau aaloho. Mee e haga langahia gi digaula tagadilinga mouli dela nogo hai koia i dono madagoaa nogo noho i nadau baahi, gei e helekai gi nia heeu ala ne kila aga i lodo di nohongo dabu i di lua hanimoi o Christ, dela bolo tangada hagadonu dela ne made i mua di hanimoi o Christ, be mee e dau e kae di mouli dee odi dela e gaamai go Christ i dono hanimoi? Gei di heeu i golo bolo Christ e hanimoi labelaa ma gaa hee? Paul gu hagi anga gi digaula bolo gi ngalua hua gi mua i lodo nadau hegau o di hagadonu, mo di talitali hagadagadagagee gi di hanimoi o Christ.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1)

Di danggee mo di hagaamu (1.2—3.13)

Di aago di hai o di mouli o nia dama a Christ (4.1-12)

Di agoago o di hanimoi o Christ (4.13—5.11)

Di hagaodi gi muli o nia bule (5.12-22)

Di hagaodi o di lede deenei (5.23-28)

1

1 Mai baahi o Paul, Silas mo Timothy, ang gi di nohongo dabu i Thessalonica dela gu hai mee ginai God Tamana mo Tagi go Jesus Christ.*

Tumaalia mo di noho i di aumaalia gi madalia goodou.

Di mouli mo di hagadonu o digau o Thessalonica

2 Gimaadou e danggee hagaamu tumaalia ang gi God i nia madagoaa huogodoo, ge dee modu di madau haga langahia labelaa goodou i lodo madau dalodalo. 3 Gimaadou e langahia i mua nnadumada o tadau Damana go God i di godou hai hegau gi godou hagadonu, mo di aloho dela gaa hidi ai goodou ga ngalua damana, mo di godou hagamau dangihi i lodo di godou hagadagadagagee gi tadau Dagi go Jesus Christ.

4 Madau duaahina nei, gimaadou gu iloo bolo God e aloho i goodou, gei gu hilihili goodou e hai nia dama ni aana. 5 Gimaadou gu hagadele adu gi goodou di Longo Humalia, hagalee go nnelekai la hua, mo nia mogobuna o di Hagataalunga Dabu, mo di madau hagadonu dela guu donu humalia. Goodou gu iloo madau mouli i di madau madagoaa nogo noho i godou baahi belee hagahumalia goodou. 6 Goodou gu daudali hua gimaadou mo Tagi. Ma e aha maa goodou guu tale ang gi di hagaduadua damana, gei goodou guu kae nnelekai aalaa, mo di tene mai baahi di Hagataalunga Dabu.* 7 Gei goodou guu hai di ada hagamodongoohia ang gi digau hagadonu huogodoo o Macedonia mo Achaia. 8 Hagalee go nnelekai di Longo Humalia lahua ala ne agoago go goodou gi lodo Macedonia mo Achaia, gei di longo o di godou hagadonu a God guu dele labelaa gi nia gowaa huogodoo. Malaa, gimaadou gu dei madau mee e helekai ai. 9 Nia daangada huogodoo gu hagabooboo i di godou hagalaamua gimaadou i di madau lloo adu gi godou baahi, mo di godou huli gi daha mo nia balu god ang gi God, bolo goodou e daumaha hua gi God Mouli dela e donu, 10 mo di godou talitali di hanimoi o dana Dama madua i di langi. Dana Dama madua go Jesus dela ne haga mouli aga go Mee mai i dono made, gei dela e haga dagaloaha gidaadou gi daha mo di hagawelewele a God dela ga dau mai.

2

Nnegau a Paul i Thessalonica

(Acts 17.1-9)

1 Madau duaahina nei, goodou gu iloo di madau lloo adu gi godou baahi guu gila humalia huoloo. 2 Gei goodou gu iloo di madau hagahuaidu mo haga balumee i lodo Philippi, i mua di madau lloo adu gi godou baahi i Thessalonica. Ma e aha maa gimaadou guu dau gi lodo di hai baahi damana, gei tadau God gu hagamaaloo aga gimaadou bolo gi agoago adu gi goodou di Longo Humalia dela mai dono baahi.* 3 Gei madau agoago adu gi goodou, la hagalee ne gaamai i nia kai tilikai, be di maanadu huaidu, be di halahalau dangada. 4 Gei gimaadou e agoago i nia madagoaa huogodoo be di hiihai a God, idimaa, Mee gu dugu mai gi gimaadou gi hagadele di Longo Humalia. Gimaadou hagalee hagamada bolo e haga manawa lamalia nia daangada, gei e haga manawa lamalia a God dela e hagadina tadau hagabaubau. 5 Goodou gu iloo humalia bolo gimaadou hagalee ne lloo adu mo madau helekai halahalau, be gimaadou ne helekai i nia helekai ala e hagammuni di hagagailaa. God go di madau haga dootonu. 6 Gimaadou digi hagamada bolo e halahala di madau hagaamu mai baahi digau ala i golo, be mai godou baahi, 7 ma e aha maa gimaadou e mee di hai goodou gi heia madau hiihai, idimaa gimaadou la nia dama agoago hagau ni Christ. Gei gimaadou nogo manawa balabala i di madau madagoaa nogo noho i godou baahi, nogo hai gadoo be tinana e benebene ana dama. 8 Idimaa i di madau aaloho i goodou, gimaadou gu togomaalia e gowadu gi goodou di Longo Humalia mai baahi o God, gei hagalee go di Longo Humalia la hua, mo madau mouli labelaa, idimaa, goodou guu hai nia hoo hagaaloho ni gimaadou. 9 Madau duaahina nei, goodou e langahia di madau ngalua duadua. Gimaadou nogo ngalua boo mo aa bolo gi aadee gimaadou, i di madau hagi adu di Longo Humalia mai baahi o God.

10 Madau gau hagadootonu la go goodou mo God, bolo madau hangaahai adu gi goodou ala gu hagadonu, la nogo madammaa ge donu, hagalee hala. 11 Goodou e iloo bolo di madau benebene tangada nei mo tangada nei i goodou, le e hai be nia maadua e benebene nau dama donu. 12 Gimaadou gu hagamaaloo aga goodou ge e haga tenetene goodou, gu hagamahi adu gi goodou bolo gi mouli i di mouli dela e manawa tene ginai a God, dela e gahigahi mai goodou gi hai mee goodou gi dono henua mo ono madamada.

13 Tadinga labelaa i golo dela e danggee ai gimaadou gi God i nia madagoaa huogodoo. Di madau madagoaa ne gowadu gi goodou nia helekai a God, gei goodou gu longono guu kae nia maa, hagalee ne kae bolo nia helekai mai baahi nia daangada, gei ne kae bolo nia helekai mai baahi o God, gei di maa e donu. Idimaa, God le e hai hegau i baahi goodou ala gu hagadonu. 14 Madau duaahina nei, nia mee ala ne hai adu gi goodou, la guu hai labelaa gi nia nohongo dabu a God ala i lodo Judea, gi nia daangada ala gu hai mee ginai Jesus Christ. Goodou guu kae di hagaduadua mai baahi godou daangada donu, dela ne kae go digaula mai baahi digau o Jew. * 15 Aalaa go ginaadou ala ne daaligi Tagi Jesus mo nia soukohp, guu hai hagahuaidu gimaadou. Digaula gu haga manawa gee huoloo a God, mo di hai baahi gi nia daangada huogodoo!* 16 Digaula gu hagamada e bule gimaadou gi hudee agoago gi digau tuadimee i nnelekai ala e mee di haga mouli digaula. Deenei tamanaiee o nadau huaidu ala nogo haihai i nia madagoaa huogodoo. Dolomeenei gei di hagawelewele o God la guu dau i digaula!

Di hiihai o Paul bolo e haga heetugi labelaa gi digaula

17 Madau duaahina nei, gimaadou nogo mogowaa i goodou i di madagoaa bodobodo, hagalee mogowaa i baahi tadau hagamamaanadu, gei e mogowaa hua i tadau huaidina. Gimaadou gu hidihidi huoloo i goodou, gu hagamahi belee haga heetugi adu gi goodou! 18 Gimaadou gu hiihai e lloo adu labelaa. Au go Paul gu hagamada belee hanadu labelaa gi godou baahi hagalee hagadahi hua, gei Setan digi diagia gimaadou gi lloo adu. 19 Go goodou hua go di madau hagadagadagagee mo di madau tene, mo di madau hadinga e hagaamu ai madau aali i mua tadau Dagi go Jesus i dono madagoaa ma ga hanimoi ai. 20 E donu, ma go goodou ala go madau hagaamu mo madau tene!

3

1 Gimaadou gu deemee di hagakono di noho mogowaa i goodou, gei gimaadou ga hagamaanadu bolo gimaadou gaa noho hua mada gimaadou i Athens* 2 i di madagoaa gimaadou ne hagau adu tadau duaahina go Timothy dela nogo hai hegau dalia gimaadou gi God e agoago di Longo Humalia di hai o Christ. Gimaadou ne hagau adu a mee belee hagamaaloo aga goodou, ge e hagamaamaa godou hagadonu, 3 bolo tangada e dahi i goodou gi dee huli gi muli idimaa go nia hagaduadua aanei. Goodou gu iloo hua bolo nia hagaduadua aanei la di mee ni God mai gi gidaadou. 4 Di madau madagoaa nogo i godou baahi, gimaadou gu hagi adu i mua di madagoaa bolo gidaadou gaa tale gi nia hagaduadua, gei goodou gu modongoohia bolo guu hai. 5 Deelaa tadinga dagu hagau adu Timothy. Au gu deemee di talitali, ga hagau adu laa a mee, bolo gi iloo eau di godou hagadonu. E deemee di hai bolo Setan gu hagamada goodou, gei madau hegau ala nogo hai i godou baahi, la gu balumee hua.

6 Dolomeenei, gei Timothy gu gaamai di longo haga tenetene o godou hagadonu mo aaloho. Mee gu helekai bolo goodou e mamaanadu huoloo i gimaadou, gei goodou e hiihai huoloo bolo goodou e heetugi mai gi gimaadou, gadoo be di madau hiihai.* 7 Malaa, madau duaahina nei, i lodo madau haingadaa mo madau hagaduadua huogodoo, gimaadou e maaloo huoloo, idimaa, ma go godou hagadonu ne hagamaaloo aga gimaadou. 8 Dolomeenei gimaadou e mouli, idimaa goodou e hagamau dangihi godou mouli buni anga gi tadau Dagi. 9 Dolomeenei gimaadou guu mee di danggee ang gi God i goodou. Gimaadou e danggee gi Mee, idimaa gimaadou gu tenetene i mua o God, idimaa go goodou. 10 Boo mo aa, gei gimaadou e dangidangi ang gi Mee gi dugu mai tadau madagoaa e heetugi, gei e hagamaamaa goodou i nia mee ala e dee dohu i godou hagadonu.

11 Tadau Damana go God mo tadau Dagi go Jesus gi hagatogomaalia ina di ala dela e lloo adu ai gimaadou gi goodou! 12 Tagi gi hagatomo aga ina di godou aloho i godou mehanga gi honutulu be madau aloho i goodou. 13 I di ala deenei, Mee ga hagamaaloo aga godou manawa gii dohu dogomaalia ge e dabuaahia i baahi tadau Damana go God, i di madagoaa tadau Dagi Jesus ma ga hanimoi mo ana daangada huogodoo.

4

Di mouli e tene ginai God

1 Madau duaahina nei, goodou gu iloo mai madau baahi di mouli dela e haga tenetene ai a God. E donu, deenei di godou mouli e mouli ai, gei dolomeenei gimaadou e tangi adu hagamahi i di ingoo o tadau Dagi go Jesus, bolo goodou gi heia hua beelaa gi tomo aga i lodo di mouli deenei. 2 Goodou gu iloo nia agoago ala gu hagi adu go gimaadou mai di mogobuna o tadau Dagi go Jesus. 3 Malaa, deenei di manawa o God adu gi goodou, bolo gi heia goodou gii dabu, gei gi lawa mai gi daha mo di hai be di manu. 4 Tangada nei mo tangada nei gi iloo ia di noho i baahi dono lodo i tabuaahia mo di hagalaamua. 5 Hudee hiihai gi di manawa hai be di manu, gadoo be nia daangada ala e noho i lodo di bouli ala e de iloo ginaadou a God. 6 Malaa, di mee deenei, gi dee hai hala go tangada gi dono duaahina daumaha, be e hagahuaidu nia donu o maa. Gimaadou gu hagi adu nia mee aanei i mua, gei gimaadou gu haga modongoohia adu gi goodou di hai a God dela e hagaduadua digau ala e hai nadau mee hala beenei. 7 God hagalee ne gahigahi mai gidaadou gi lodo di mouli milimilia, gei ne gahigahi mai gi lodo di mouli dabuaahia. 8 Maa tangada ga haga balumee nia agoago aanei, la hagalee ne haga balumee tangada, ne haga balumee hua a God dela ne gowadu gi goodou dana Hagataalunga Dabu.

9 Au hagalee bolo e hai loo gi hihi adu gi goodou di godou hai dela e aloho i godou duaahina hagadonu aalaa, idimaa, God guu lawa dana hagi adu di hai o di hagadau aaloho i godou mehanga. 10 Goodou guu hai nia mee aanei gi godou duaahina ala i lodo Macedonia hagatau. Malaa, madau duaahina nei, gimaadou e tangi adu bolo gi hagamahi gi haga damana ina aga di aloho deenei. 11 Goodou hagamahi gi di mouli dela e noho i di aumaalia gii bida madamada humalia i goodou. Gi ngalua gi godou mouli, be di madau hai ne hagi adu i mua. 12 Goodou ma gaa hai beenei, gei goodou ga hagalaamua go digau ala e de hagadonu, gei goodou ga hagalee gana gi digau ala i golo.

Di hanimoi o Tagi

13 Madau duaahina nei, gimaadou e hiihai bolo goodou gi iloo di tonu di hai o digau mmade, bolo gi de lodo huaidu goodou gadoo be digau ala nadau hagadagadagagee ai. 14 Gidaadou gu hagadonu bolo Jesus guu made, gu mouli aga, malaa, gidaadou gu hagadonu bolo God ga laha mai dalia a Jesus digau ala guu mmade i lodo nadau hagadonu a Mee.

15 Malaa, aanei nia agoago a Tagi ala e agoago go gimaadou adu gi goodou bolo gidaadou ala e mouli i di laangi o Tagi ma ga hanimoi ai, gidaadou hagalee bolo gaa hula i mua digau ala guu mmade.* 16 Tagi ga haneia i di langi, gei di lee hagadaba gaa hai, deenei di lee o tangada di langi aamua, mo di lee o di buu a God ga ili, gei digau ala ne mmade i lodo nadau hagadonu a Christ ga mouli aga matagidagi. 17 Nomuli, gei gidaadou huogodoo ala e mouli i di madagoaa deelaa, ga haga puni gi digaula i lodo nia gololangi e heetugi gi Tagi i lodo di ahiaalangi. Deelaa di hai o tadau noho madalia a Tagi gaa hana hua beelaa. 18 Malaa, hagadau hagamaaloo aga ina goodou gi nnelekai aanei.

5

Hagatogomaalia gi di hanimoi o Tagi

1 Madau duaahina nei, nia madagoaa mo nia laangi nia mee aanei ma ga kila aga e hagalee e hai loo gi hihi adu gi goodou. 2 Idimaa, goodou gu iloo humalia di Laangi o Tagi dela e hanimoi ai le e hai be tangada gaiaa dela e hanimoi i di boo.* 3 Deelaa di madagoaa nia daangada ga helekai boloo, “Nia mee huogodoo gu humalia, guu noho baba,” gei dela hogi di madagoaa di mooho damana ga limalima gaa tale ang gi digaula, gadoo be di mmae o di ahina ma ga haanau, gei nia daangada huogodoo ga deemee di llele gi daha. 4 Madau duaahina, goodou hagalee e noho i lodo di bouli, malaa, di laangi deelaa gi hudee haga homouli ina goodou be tangada gaiaa. 5 Goodou huogodoo la nia daangada ni di maalama, nia daangada ni di aa. Gidaadou hagalee ni di boo be ni di bouli. 6 Malaa, gidaadou hudee kii be digau ala i golo, gi aala, gi madammaa. 7 Digau ala e kii, le e kii i di boo, gei digau ala e libaliba, le e libaliba i di boo. 8 Malaa, gidaadou la nia daangada ni di laangi, gidaadou gi madammaa, gi ulu di hagadonu mo di aloho, e hai tuuli o tadau hadahada, gi ulu di goobai dauwa, dela go di hagadagadagagee o di mouli dee odi.* 9 God hagalee ne hilihili gidaadou bolo gi duadua i dono hagawelewele, gei gi hai mee gi di mouli dee odi mai i tadau Dagi go Jesus Christ, 10 dela ne made mai gi gidaadou bolo gi mouli gidaadou dalia a Mee, ma e aha maa gidaadou e mouli be e mmade i dono madagoaa ma ga hanimoi ai. 11 Deenei laa, goodou hagadau hagamaaloo ina aga goodou, hagadau hagamaamaa i goodou be di godou hai dela e hai dolomeenei.

Nia aago mono hagaaloho haga muliagina

12 Madau duaahina nei, gimaadou e tangi adu gi hagalabagau ina digau ala e hai nadau hegau i godou baahi, ala e dagi ge aago goodou gi di mouli o Christ. 13 Gi hagalaamua ina, aaloho i digaula, idimaa go nadau hegau ala e hai. Goodou gii noho i lodo di aumaalia.

14 Madau duaahina nei, gimaadou e helekai hagamahi adu gi goodou, gi hagailoo gi digau ala e hagatoo, gei gi hagamaaloo aga ina digau ala e lligi nadau hagadonu, mo di hagamaamaa digau ala e paagege, mo di hagakono di manawa ang gi nia daangada huogodoo. 15 Goodou mmada gi humalia gi dee hui di huaidu gi di huaidu, gei nia madagoaa huogodoo goodou gi dugu anga gi heia nia mee humalia i godou mehanga mo i baahi nia daangada huogodoo.

16 Goodou gi tenetene i nia madagoaa huogodoo, 17 gii hai dalodalo i nia madagoaa huogodoo. 18 Goodou gi danggee ang gi God i nia mee huogodoo, deenei di mee a God e haa manawa ai bolo goodou gi heia i lodo godou mouli buni anga gi Jesus Christ.

19 Goodou hudee dugua di moomee o di Hagataalunga Dabu dela i godou baahi, 20 gei goodou hudee haga balumee ina nia helekai mai baahi o God. 21 Hagadina ina nia mee huogodoo, daahia go nia mee ala e humalia, 22 gei gi hagapaa gi daha mo nia mee huaidu huogodoo.

23 God dela ne gaamai gi gidaadou di aumaalia, gi heia goodou gi dabuaahia i nia ala huogodoo, ge gi benebene ina goodou hagatau, godou hagataalunga, godou mouli, mo godou huaidina, gi daha mo nia mee hai hala huogodoo i di madagoaa o tadau Dagi Jesus Christ ma ga hanimoi. 24 Mee dela e gahigahi goodou, ga haga gila aga di mee deenei, idimaa, Mee e manawa dahi.

25 Madau duaahina nei, goodou dalodalo i gimaadou.

26 Goodou gi hagaaloho gi digau hagadonu huogodoo gi di hagaaloho o nia dama a Christ.

27 Au e hagamaaloo goodou i di mogobuna o Tagi bolo goodou gi daulia di lede deenei gi tadau duaahina daumaha huogodoo.

28 Tumaalia o tadau Dagi go Jesus Christ gi madalia goodou.

* 1.1: Acts 17.1

* 1.6: Acts 17.5-9

* 2.2: Acts 16.19-24; 17.1-9

* 2.14: Acts 17.5

* 2.15: Acts 9.23,29; 13.45,50; 14.2,5,19; 17.5,13; 18.12

* 3.1: Acts 17.15

* 3.6: Acts 18.5

* 4.15: 1-Corinthians 15.51-52

* 5.2: Matthew 24.43; Luke 12.39; 2-Peter 3.10

* 5.8: Isaiah 59.17; Ephesians 6.13-17

2 Thessalonians

1

2

3

2 THESSALONIANS

Di Lua Lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Thessalonica

Di haga modongoohia:

Tee donu gi di lua hanimoi o Christ le e hana hua i golo i lodo di nohongo dabu i Thessalonica, gu haga hinihini nia daangada.

Di lua lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Thessalonica le e helekai i di hagadonu o nia daangada o di nohongo dabu, ala e hai bolo di laangi dela e hanimoi ai Christ la guu lawa di hanimoi. Paul gu hagadonu gii donu di maanadu deenei, bolo i mua di lua hanimoi o Christ, gei nia huaidu o nia daangada, la koia ga huaidu huoloo, e dagi go tangada dela e haga ingoo bolo “Di Hagadaumee o God”, dela e hai baahi gi Christ.

Paul e agoago maaloo ang gi di nohongo dabu i Thessalonica bolo digaula gi mau dangihi gi nadau hagadonu, ma e aha maa digaula gaa tale gi nia haingadaa be nia hagaduadua. Digaula gi hai hegau hua be Paul mo ono ehoo gau hai hegau, digaula gi daudali hua beelaa nadau hegau humalia.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1-2)

Di hagaamu mo nia haga modongoohia (1.3-12)

Di haga modongoohia di hanimoi o Christ (2.1-17)

Di aago di hai o di mouli o nia dama a Christ (3.1-15)

Di hagaodi di lede deenei (3.16-18)

1

1 Mai baahi o Paul, Silas, mo Timothy, ang gi di nohongo dabu i Thessalonica, dela gu hai mee ginai tadau Damana go God, mo tadau Dagi go Jesus Christ:*

2 God Tamana mo tadau Dagi go Jesus Christ gi gowadu gi goodou tumaalia mo di noho i di aumaalia.

Di hagi aga i di hanimoi o Christ

3 Madau duaahina nei, gimaadou e hai loo gi danggee gi God i nia madagoaa huogodoo i goodou. E donu belee hai go gimaadou beelaa, idimaa, godou hagadonu mo hagadau aaloho la gu tomo aga. 4 Deelaa di mee e hagaamu ai goodou go gimaadou i lodo nia nohongo dabu a God. Gimaadou e hagaamu godou manawa hagakono, hagadonu, mo hagaduadua mono haga mmaemmae huogodoo ala ne tale adu gi goodou.

5 Nia mee huogodoo aanei, le e haga modongoohia bolo di hagi aga a God le e donu, idimaa, di hagaodi gi muli o nia mee aanei, gei goodou gaa tau di ulu i Teenua King o God, dela e duadua ginai goodou. 6 God gaa hai laa di mee dela e donu, e hagaduadua digau ala e hagaduadua goodou. 7 Mee ga haga dagaloaha goodou ala e noho i lodo nia hagaduadua, mo gimaadou. Mee gaa hai di mee deenei i di madagoaa Jesus ma ga haneia i di langi mo* ana gau di langi maaloo dangihi, 8 mo di ulaula di ahi, e hagaduadua digau ala e haga de iloo a God, mo digau ala hagalee daudali di Longo Humalia o tadau Dagi Jesus. 9 Digaula ga hagaduadua gi di hagaduadua e dee odi, gaa wwae gi daha mo Tagi mo nia madamada ono mahi,* 10 i di laangi ma ga hanimoi iei Mee belee hagamadamada go ana daangada huogodoo, mo di hagalaamua go digau huogodoo ala gu hagadonu. Goodou ga madalia digaula, idimaa, goodou gu hagadonu madau helekai ala ne hagi adu gi goodou.

11 Deelaa di mee e dalodalo ai gimaadou i nia madagoaa huogodoo i goodou. Gimaadou e dangi ang gi God gi haga dohu ina goodou ang gi dono mouli dela ne gahi ginai goodou gi mouli ai. God gi heia goodou gii mee di haga kila aga godou hiihai humalia mai i ono mahi, ge gi hagangudu ina gi muli godou hegau i di hagadonu. 12 Deenei di godou hai e haga madamada ai di ingoo o tadau Dagi go Jesus, gei Mee e haga madamada labelaa goodou, mai i tumaalia o tadau God mo tadau Dagi go Jesus Christ.

2

Tangada hai mee hala

1 Ogu duaahina nei, di hai o di hanimoi o tadau Dagi go Jesus Christ, mo tadau dagabuli mai gi dono baahi: au e dangi adu gi goodou bolo* 2 hudee hagahinihini ina godou hagabaubau be manawa gee gi nia helekai ala e hai bolo di Laangi o Tagi la gu dau mai. Holongo hunu daangada e hagamaanadu bolo ma nia helekai ni gimaadou ne hai i lodo madau agoago be madau hagadele nnelekai a God, be ne hihi i lodo di lede. 3 Goodou hudee dumaalia gi nia daangada gi halahalau ina goodou gi nia helekai beenei, idimaa, di laangi deelaa la hagalee dau mai gaa dae loo gi di hai baahi haga muliagina gaa hai, mo di gila aga tangada hai mee hala dela belee hudu gi lodo di gowaa hagaduadua. 4 Mee ga hai baahi gi nia mee huogodoo ala e hagaingoo bolo nia god ala e daumaha ginai nia daangada, mo nia mee huogodoo ala e dugu go nia daangada bolo nia mee haga madagu. Mee gaa bida haga menege aga ia gi hongo nia mee huogodoo, gaa hana ga ulu gi lodo di Hale Daumaha o God, gaa noho i golo, gaa hai bolo ia di God.*

5 Goodou gu de langahia? Au gu hagi adu di mee deenei i dogu madagoaa nogo i godou baahi. 6 Ma di mee i golo dela e duuli di mee deenei bolo gi de gila aga dolomeenei. Goodou e iloo hua be di maa di aha. Malaa, dono madagoaa humalia, gei di Hagadaumee o God ga gila mai laa. 7 Nia huaidu ala e nngala le e ngalua dolomeenei, gei di mee dela bolo e hai gii hai, ga hagalee hai, gaa dae loo gi di madagoaa o tangada dela e duuli di mee deelaa, la ga daa gi daha. 8 Deelaa di madagoaa o tangada hai hala ga gila mai, malaa, Tagi Jesus ga hanimoi ga daaligi a mee gi nia madangi mai i dono ngudu, ga oho a mee gi nia gaagaa o dono hanimoi.* 9 Tangada hai hala ga hanimoi mo nia mogobuna o Setan, gaa hai ana hagadilinga mogobuna huogodoo mono mee haga goboina tilikai,* 10 ga hai hegau i nia hagadilinga mee huaidu huogodoo belee halahalau digau ala belee kili gi daha. Digaula gaa kili gi daha, idimaa, digaula digi hai mee gi di tonu mo di aloho, bolo gi mouli ginaadou. 11 Deenei laa, God ga hagau mai dana mogobuna haga hinihini e hagangalua nadau lodo bolo gi hagadonu digaula nia mee ala e hala. 12 Malaa, di hagaodi gi muli o digau huogodoo ala hagalee hagadonu di mee dela e donu, ge tenetene gi di huaidu, la go di hagahuaidu.

Goodou ne hilihili ang gi di hagamouli

13 Madau duaahina nei, gimaadou e hai loo gi danggee ang gi God i nia madagoaa huogodoo i goodou go digau ala e aloho ai di Tagi, idimaa, God ne hilihili goodou belee haga mouli matagidagi mai i di mogobuna o di Hagataalunga belee hai goodou gi dabuaahia, mo mai i godou hagadonu di tonu. 14 God ne gahigahi mai goodou gi lodo tumaalia deenei mai i di Longo Humalia dela ne agoago go gimaadou adu gi goodou. Mee ne gahi mai goodou bolo gi hai mee gi di madamada o tadau Dagi go Jesus Christ.

15 Madau duaahina nei, tuu gii mau ge gi daahia nia donu ala gu agoago adu go gimaadou mo i lodo di madau lede.

16 Tadau Dagi go Jesus Christ, mo tadau Damana go God e aloho i gidaadou, e gaamai di manawa maaloo e noho hua beelaa mo di hagadagadagagee maaloo, 17 gi haga maaloo ina aga goodou gii mahi, gii mee goodou di leelee mo di hai nia mee humalia i nia madagoaa huogodoo.

3

Dalodalo i gimaadou

1 Madau duaahina nei, dalodalo i gimaadou, bolo madau helekai mai baahi o tadau Dagi la gii dele limalima, gei nia daangada gi hagalabagau ina nnelekai aanei, gadoo be di dele nnelekai i godou baahi. 2 Dalodalo ina labelaa gi God gi daawa gimaadou gi daha mo digau huaidu, idimaa, digau huogodoo la digi hagadonu nia helekai aalaa.

3 Dimaadua le e manawa dahi, gei e hagamaaloo ge e abaaba goodou gi daha mo Tangada Huaidu deelaa. 4 Gimaadou di madau hagadagadagagee mai baahi Dimaadua bolo goodou e hagamahi, e hai madau mee ala ne agoago adu gi goodou, gei ga duudagi hua beelaa gi muli. 5 Tagi gi heia goodou gi iloo di aloho o God, ge gi hagamahi gii kae di manawa hagakono dela ne dugu mai go Christ.

Tuhongo hegau

6 Madau duaahina nei, gimaadou e hagi ngudu adu i di ingoo o tadau Dagi go Jesus Christ, bolo hudee buni anga gi nia duaahina daumaha huogodoo ala e hagatoo ge hagalee daudali madau agoago. 7 Goodou gu iloo humalia di godou mee belee hai, e daudali madau hangaahai. Gimaadou hagalee nogo hagatoo i godou baahi. 8 Gimaadou digi kae nia hagamaamaa mai dahi dangada, maa digi huia. Gei gimaadou e ngalua i di boo mo di aa, bolo gi de haga daamaha tei dangada i goodou. 9 Gimaadou ne hai beenei, hagalee bolo madau donu ai e kae madau hagamaamaa mai i godou baahi, gimaadou ne hai di ala mee belee daudali go goodou. 10 Di madau madagoaa nogo noho i godou baahi, gimaadou gu helekai adu, “Tangada dela hagalee hiihai e ngalua, geia hudee miami.”

11 Gimaadou e helekai beenei, idimaa, gimaadou gu longono bolo ma nia daangada i godou baahi e nohonoho hua balumee, nadau mee e hai ai, e haga deaadee nia moomee nia daangada. 12 Gimaadou e helekai gi digau aanei i di ingoo o tadau Dagi go Jesus Christ, bolo gi ngalua, e hagahumalia ginaadou.

13 Gei goodou, go madau duaahina, hudee buhi di hai nia mee ala e humalia. 14 Holongo tangada i golo i godou baahi e hagalee daudali nia haganoho aanei ala ne hihi adu go gimaadou i lodo di madau lede deenei. Maa tangada beenei i golo, gei goodou hagailongo ina, hudee buni anga gi mee, gei mee ga langaadia. 15 Hudee heia a mee bolo di hagadaumee ni goodou. Aago ina a mee be tuaahina daumaha ni goodou.

Nnelekai haga muliagina

16 Tagi la go taamada o di aumaalia, gi gowadu gi goodou di noho i di aumaalia i nia madagoaa huogodoo mo i nia ala huogodoo. Tagi gii noho i godou baahi huogodoo.

17 Au go Paul e hihi gi dogu lima donu boloo: Taga aloho mai baahi o Paul Deenei dagu hai e haga ingoo agu lede huogodoo, deenei dagu hai e hihi agu mee.

18 Tumaalia o tadau Dagi go Jesus Christ gi madalia goodou huogodoo.

* 1.1: Acts 17.1

* 1.7: mo be: madalia

* 1.9: Isaiah 2.10

* 2.1: 1-Thessalonians 4.15-17

* 2.4: Daniel 11.36; Ezekiel 28.2

* 2.8: Isaiah 11.4

* 2.9: Matthew 24.24

1 Timothy

1

2

3

4

5

6

1 TIMOTHY

Tahi Lede a Paul ang gi Timothy

Di haga modongoohia:

Timothy, tangada daumaha, gei mee e dama daane, dono dinana tangada o Jew, dono damana, tangada o Greece. Mee di hoo hagamaamaa ni Paul i lodo di Longo Humalia. Tahi lede a Paul ang gi Timothy iai nia mee hagalabagau e dolu i no lodo:

1) Di lede e daamada gi nia helekai e hai baahi gi nia agoago tilikai ala e agoago i lodo di nohongo dabu. Di agoago tilikai deenei le e hagahinihini nia hagabaubau digau o Jew mo digau tuadimee, e hai bolo henuailala nei le e huaidu, gei tangada le e mee hua di kae di mouli dee odi mai di kabemee e de iloo nia daangada, ge hagalee gai nia meegai guu bule, ge hagalee hai lodo.

2) Di lede e helekai labelaa i di gili di benebene taumaha mo di hai daumaha, ge e haga modongoohia di hai o digau ala e hai nia dagi mo digau ala e hagamaamaa nia nohongo dabu.

3) Muliagina loo, Paul ne aago a Timothy gii hai tangada hai hegau humalia ni Christ, mo ana hegau belee hai gi nia hagabuulinga dangada ala gu hagadonu.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1-2)

Di agoago di hai o di nohongo dabu mo digau hai hegau (1.3—3.16)

Di haga iloo ang gi Timothy di hai o ana hegau (4.1—6.21)

1

1 Mai baahi o Paul, tangada agoago hagau a Jesus Christ i tegau a God go tadau Hagamouli, mo Jesus Christ go tadau hagadagadagagee, 2 ang gi Timothy, dagu dama daane donu mai di hagadonu.

God tadau Damana mo Jesus Christ tadau Dagi, gi dugu adu gi di goe tumaalia, di aloho, mo di noho i di aumaalia.*

Hai baahi gi nia agoago tilikai

3 Au e hiihai bolo goe gii noho hua i Ephesus be agu helekai ala ne hai adu gi di goe i dogu hana gi Macedonia. Digau hai agoago tilikai i gono, gei goe e hai loo gii dugu digaula. 4 Helekai gi digaula gi dugua nadau kai namua, mo nia hihi nia ingoo e logowaahee o nia maadua namua, ala e hidi ai nia lagalagamaaloo, ge deai ono dahidamee gi di hagatau pilaan a God ai, dela gu modongoohia mai i di hagadonu. 5 Deenei tadinga o di hagatau deenei: e haga tomo aga di aloho mai i lodo di manawa madammaa, mo di mamaanadu humalia, mo di hagadonu dela e donu. 6 Hunu gau guu huli gi daha mo nia mee aanei, gu hagabooboo hua balumee. 7 Digaula e hiihai e hai digau agoago o nnaganoho, gei e de iloo ginaadou nia mee ala e helekai ai, mo nia mee ala e maaloo di helekai ai ginaadou.

8 Gidaadou e iloo bolo nnaganoho la koia e humalia ma ga hai hegau ginai gii donu. 9 Gidaadou e iloo bolo nia haganoho la hagalee ne hai ang gi digau humalia, gei ne hai ang gi digau dagadagahi haganoho ge e hai nia mee huaidu, ge hagalee mmaadagu i God, digau o di bouli, digau hagalee daumaha, digau ala e daaligi nadau damana mo nadau dinana gii mmade, digau daaligi dangada, 10 mo ang gi digau ala e manawa manu, di hiihai taane ang gi taane, digau gaiaa dangada, mo digau dilikai ge e hai nadau hagamodu dilikai, ge e hai baahi gi nia agoago ala e donu. 11 Aanei nia agoago gu kila mai i lodo di Longo Humalia, dela ne dugu mai gi di au belee haga iloo, di Longo Humalia madamada o God dumaalia.

Tanggee gi tumaalia o God

12 Au e danggee ang gi Jesus Christ tadau Dagi, dela ne hagamaaloo au i lodo agu hegau. Au e danggee ang gi Mee dela ne hai bolo ma ko au dela e humalia gi di gowaa, gei ne hilihili au belee hai ana hegau. 13 Mee gu haga balumee hua agu helekai huaidu nogo hai i Mee i mua, nogo hagaduadua, nogo hagahuaidu a Mee. Gei God gu dumaalia mai, idimaa, au nogo dogu hagadonu ai, gei e de iloo agu mee ala nogo hai.* 14 Gei tadau Dagi gu llingi ia dono dumaalia dee odi gi ogu nua, ga dugu mai di hagadonu mo di aloho, dela e hai mee ginai gidaadou i tadau buni anga gi Jesus Christ. 15 Aanei nnelekai e donu belee hagadonu go gidaadou, bolo Jesus Christ la ne haneia gi henuailala belee haga mouli digau huaidu. Ko au dela koia e huaidu i digaula huogodoo. 16 Gei God ne dumaalia mai gi di au belee hagi aga di manawa hagakono o Jesus i di au, gei au koia e huaidu i digau huaidu huogodoo, bolo au e hai tangada e daudali go digau dogologo ala ga hagadonu a Christ nomuli gaa kae di mouli dee odi. 17 God e dahi hua, di King dono hagaodi ai dela hagalee made, ge de gidee. Nia madamada, mo di aamua gi heia ang gi Mee, gaa hana hua beelaa dono hagaodi ai. Amen.

18 Timothy, dagu dama, au e dugu adu di agoago deenei e tau ang gi nia helekai kokohp ala guu hai i doo gili i mua. Nnelekai aanei la heia nia goloo dauwa ni oou gi heebagi maaloo. 19 Daahia do hagadonu mo do manawa madammaa, idimaa, hunu gau gu hagalee hai nia mee aanei, guu kili gi daha nadau hagadonu. 20 Hymenaeus mo Alexander nia daangada i digaula ala guu wanga ko au gi lala o nia mogobuna o Setan belee hagaduadua gi de helekai huaidu i God.

2

Di hai daumaha

1 I mua nia mee huogodoo, au e hagamaaloo adu gi di goe bolo nia hiihai, nia dalodalo, nia dangidangi mo nia danggee la gi wanga ina gi God i digau huogodoo, 2 i nia king labelaa, mo digau aamua huogodoo, gii mee di mouli gidaadou i di noho i di aumaalia mo di tenetene, i tadau daumaha ang gi God mo di mouli madammaa. 3 Di mee deenei la di mee humalia e haga tenetene di manawa o God, go tadau Hagamouli, 4 dela e hiihai bolo digau huogodoo gii kae di mouli, ge gi kabemee ginaadou gi nia mee ala e donu. 5 Idimaa, God le e dahi hua, ge tangada e dahi labelaa i golo e haga buni mai a God mo nia daangada, deenei go Mee go Jesus Christ, 6 dela ne tigidaumaha Ia gi God, e haga dagaloaha nia daangada huogodoo. Deenei di haga modongoohia i di madagoaa donu mai baahi o God bolo Ia e hiihai bolo nia daangada huogodoo la gi mouli. 7 Deelaa laa ne hagau mai au gadoo be tangada agoago hagau, be go tangada agoago gi digau tuadimee e hagadele ana helekai i di gili di hagadonu mo di tonu. Au hagalee helekai nia kai tilikai, au e helekai i di tonu.*

8 Au e hiihai bolo nia daane ala gu hagadabu ang gi God, gi dahi aga ina nadau lima ga dalodalo laa i nia gowaa huogodoo, ge hudee hagawelewele be e lagamaaloo. 9 Au e hiihai bolo nia ahina la gi ulu i nia gahu e duudanga ge humalia dono ulu ai ginaadou, gi hudee binia nia ngaahulu nadau libogo, ge hudee humu ina ginaadou gi nia goolo be nia hadu lodo baehua* be nia gahu hui ngadaa.* 10 Gei gi hai hegau humalia gii donu, be nia ahina ala e hai bolo ginaadou e daumaha ang gi God. 11 Nia ahina gi kaabee ina di agoago i di noho deemuu mo di hila gi lala. 12 Au hagalee dugu anga nia ahina gi agoago, be e dagi nia daane, digaula gii noho dee muu. 13 Idimaa, Adam dela ne hai matagidagi, ga nomuli go Eve.* 14 Hagalee go Adam dela ne halahalau, go di ahina dela ne halahalau, ga oho taganoho a God.* 15 Gei nia ahina le e hagamouli mai nadau haanau nadau dama, maa ginaadou ga daahi hagamahi nadau hagadonu, aaloho, mo di mouli dabu mo nia hangaahai humalia.

3

Nia dagi di nohongo dabu

(Titus 1.6-9)

1 Telekai e donu deenei: Maa tangada e hiihai e dagi di nohongo dabu, mee e hiihai gi di moomee humalia hai donu huoloo. 2 Tagi di nohongo dabu le e hai gii hai tangada e donu, e lodo hua gi di ahina e dahi, e modongoohia ana mee ala e hai, e mee di dagi ia, mo ana hegau belee hai, e benebene nia daangada mai i daha gi lodo dono hale, gei e iloo di aago. 3 Geia hagalee hiigeina tagaao be e noho llamu dauwa, gei ia gii hai tangada manawa hila gi lala mo di tenetene, hagalee e aloho i nia bahihadu. 4 Geia e dagi hagahumalia digau dono hale, ge e hai ana dama gi hagalongo ang gi deia, gi hagalabagau ia. 5 Idimaa, taane i golo e de iloo di dagi digau dono hale, malaa dehee dana hai gaa mee di benebene di nohongo dabu a God? 6 Mee e hai gi manawa madua i di hagadonu, gi de hagamuamua hua a mee, gaa doo gi lodo di halauwa gadoo be Setan. 7 Geia gii hai tangada e hagalabagau go digau ala i daha mo taumaha, gi dee doo hua ia gi lodo di hele a Setan ga bagege.

Nia sounkowah

8 Nia sounkowah labelaa la gi mouli madammaa, ge gi hai hegau donu, ge gi hudee hiigeina tagaao, be e hagagailaa gi nia teenedi. 9 Digaula gi hai hegau gi di tonu o nadau hagadonu mai i nadau manawa madammaa. 10 Digaula e hai gi haga dina i mua, digaula guu kila, gei digaula gaa mee di kae laa nnegau. 11 Nadau lodo hogi la gi mouli madammaa, ge hagalee hai tamu, ge e modongoohia nadau mee ala e hai, ge gii donu i nia mee huogodoo.* 12 Sounkowah le e hai hua dono lodo e dahi, ge e mee di dagi ana dama mo digau o dono hale hagahumalia. 13 Nia sounkowah ala e ngalua humalia, le e hagalabagau go digau dogologo, gei digaula gaa mee di nadau agoago maaloo i nadau hagadonu a Jesus Christ.

Di mee hagalabagau hagammuni

14 Au e hihi hua di lede deenei, gei au e hagadagadagagee bolo ma gu hoohoo mai hua dogu madagoaa e heetugi adu. 15 Gei au ma ga duai, gei di lede deenei ga hagamodongoohia tadau hegau dela belee hai i mehanga nia dama a God, deenei go di nohongo dabu a God Mouli, deelaa go tuludulu hagamau o di tonu. 16 Dei tangada e mee di haga deiloo di lahalaha o di hagammuni o tadau hai daumaha ai:

Mee gu gila mai guu hai tangada,

gei di Hagataalunga gu hagamodongoohia

bolo Mee e donu,

gei guu mmada ginai digau di langi.

Di longo o Maa guu dele gi nia henua huogodoo,

gu hagadonu go digau henuailala,

ge guu lahi gi nua i nia madamada.

4

Digau agoago tilikai

1 Di Hagataalunga gu helekai haga madammaa, bolo hunu gau gaa kili gi daha nadau hagadonu i nia laangi muliagina. Digaula ga daudali nia mee o nia hagataalunga dilikai, ga daudali go nia agoago o nia hagataalunga huaidu. 2 Nia agoago tilikai aanei ne lloomoi i baahi nia halahalau o digau hai kai tilikai. Digau aanei digau hua e noho gei lodo digaula la guu mmade, be nia mee ala ne dudu gi di baalanga wele. 3 Digau ala beenei e agoago bolo tangada le e hagalee hai dono lodo, ge hagalee gai hunu meegai. Gei nia meegai aalaa, la nia mee ala ne hai go God belee gai go ginaadou i tanggee, ginaadou ala e hagadonu ge e iloo di tonu. 4 Nia mee huogodoo a God ne hai, le e humalia, deai dahi mee e hudu gi daha ai, maa di maa ne kae i talodalo o tanggee. 5 Idimaa, go nnelekai a God mo talodalo danggee, la ne hai nia maa gi humalia gi God.

Di hege humalia ni Jesus Christ

6 Maa goe ga hagadae nia boloagi aanei gi o duaahina daumaha, gei goe gaa hai di hege humalia ni Jesus Christ, e ala be goe e bida haangai hua goe gi di hagadonu mo nia agoago hai donu ala nogo daudali kooe. 7 Haga ligaliga i daha mo nia ala kai ala e hai baahi gi God, ala hagalee humalia dono leelee ai. Heia hua go do hagawouwou do mouli dama a Christ gi humalia. 8 Di hagawouwou o tuaidina la ono dahidamee dulii i golo, gei di hagawouwou gi di baahi o di hagataalunga, la koia e dahidamee huoloo ang gi nia mee huogodoo, e hai dana hagababa ang gi tadau mouli dolomeenei mo di madagoaa dela ga hanimoi. 9 Telekai deenei le e donu, e hai gii donu ginai gi hagadonu. 10 Malaa, deelaa laa e hai hegau hagamahi ai gidaadou, idimaa, gidaadou gu hagadagadagagee gi di God Mouli, go di Hagamouli o nia daangada huogodoo, gei e donu go digau ala e hagadonu.

11 Hagi anga ina gi digaula nia boloagi mo nia agoago aanei. 12 Hudee heia tangada e dahi gi haga balumee ina goe idimaa, goe e damagiigi, gei goe heia di ada humalia gi digau hagadonu mai au helekai, do mouli, do aloho, do hagadonu mo i lodo do mouli madammaa. 13 Haga mahi daulia di Beebaa Dabu gi digau dogologo, mo di agoago, mo di hagi anga nia helekai a God, gaa dae loo gi dogu hanadu gi do baahi. 14 Hudee haga balumee ina di kisakis hagataalunga dela i oo lodo dela ne gowadu gi di goe i di madagoaa nia soukohp ne helekai mo digau mmaadua ne daahi nadau lima gi oo nua. 15 Haga madabouli mo di hagamahi gi nnegau aanei, gi gidee nia daangada huogodoo gi do menege aga. 16 Gii pula i di goe, au agoago heia labelaa gi humalia. Heia hagamahi nia mee aanei, idimaa, ma gaa hai kooe beenei, goe gaa bida haga mouli hua goe, mo digau ala e hagalongo gi au agoago.

5

Waawa hegau ang gi digau hagadonu

1 Goe hudee helekai daamaha gi nia daane mmaadua, leelee haga balabala be do helehelekai gi do damana donu. Duguina nia dama daane be nia duaahina ni oou. 2 Duguina nia ahina mmaadua be nia dinana ni oou, ge nia dama ahina be nia duaahina ahina ni oou gi nia hangaahai madammaa.

3 Hagalabagau ina nia ahina guu mmade nadau lodo ala e noho nadau dina. 4 Maa di ahina guu made dono lodo, ana dama be nia dama o ana dama i golo, digaula gi kabee ina i mua di nadau hai e hagagila aga nadau duhongo hegau daumaha ang gi nadau beneinei, ma gaa hai beenei, digaula ne hui gi muli gi nadau maadua mo nadau maadua mmaadua, idimaa deenei di mee a God e manawa tene ginai. 5 Di ahina guu made dono lodo, e noho dono dina, deai dana dama belee hagamaamaa ia ai, gei ia gu hagadagadagagee hua gi God, gei e hai dalodalo ang gi God i di hagamaamaa i di boo mo di aa. 6 Gei di ahina guu made dono lodo gaa hai hua go dono tenetene huaidu, ma e aha mee mouli, gei mee guu lawa di made. 7 Hagi anga ina nia agoago aanei gi digaula, gi de hagahuaidu hua ginaadou go tangada. 8 Maa tangada ga hagalee madamada humalia i ono gau, gei e donu go digau o dono hale donu, mee ne haga deiloo di hagadonu, gu koia ne huaidu laa hongo digau ala e de hagadonu.

9 Hudee hihia di ingoo o di ahina dela guu made dono lodo gi lodo di beebaa o nia ahina guu mmade nadau lodo, maa mee digi modoono ono ngadau. Mee e mee hua di hihi dono ingoo, maa mee ne hai hua dono lodo hagadahi, 10 be guu dele humalia dono ingoo i ana hegau humalia beenei: mee ne aago humalia ana dama, ge e benebene digau mai i daha gi lodo dono hale, ge e tono nia wae nia dama a God, mo di hagamaamaa digau ala e haingadaa, gei ana hegau ala e hai la go nia mee huogodoo ala e humalia. 11 Hudee hihia nia ingoo nia dama ahina ne mmade nadau lodo; idimaa maa digaula ga hiihai bolo ginaadou e hai lodo, digaula gaa huli gi daha mo Christ, 12 gaa hai ginaadou gii hala, gaa oho nadau hagababa ala guu lawa di hai gi Mee i mua. 13 Digaula guu kabe di hagauwwou di madagoaa i nadau hagadau i nia hale, di mee mada huaidu, digaula guu kabe di hai tamu, haga deaadee mee, ge hagabooboo i nia mee hagalee humalia belee helehelekai ai. 14 Deelaa laa, gei au e hiihai gi nia dama ahina ala guu mmade nadau lodo, bolo digaula gii hai nadau lodo, gii hai nadau dama, benebene nadau hale, gi dee dugu anga hua di madagoaa humalia gi tadau hagadaumee e helekai huaidu i gidaadou. 15 Idimaa, hunu ahina beelaa guu kili nadau hagadonu gi daha, gu daudali a Setan. 16 Maa di ahina hagadonu ga iai ana ahina guu mmade nadau lodo i dono baahi, gei ia gi benabena ina digaula, gi de haga daadaamee hua di nohongo dabu, e madamada humalia nia ahina ala e noho nadau dina.

17 Digau mmaadua daumaha ala e hai nadau hegau humalia di dagi di nohongo dabu, e hai loo gii kumi nia hui koia e llauehe, gei e donu la go digau ala e ngalua hagamahi di nadau helehelekai ge e agoago. 18 Idimaa, di Beebaa Dabu e helekai boloo,

“Goe hudee noodia di ngudu o di kau

dela e dagadagahi ana lii ‘wheat’.”*

gei e helekai labelaa boloo,

“Tangada hai hegau e hai loo gii kumi dono hui.”

19 Goe hudee hagalongo gi nia hagahuaidu ala e hai i di gili tangada madua daumaha, be go di maa hua ne hagamodongoohia go nia daangada hagadootonu dogolua be dogodolu.* 20 Wou hua haga mmaa gi digau ala e hai nia huaidu, gi mmaadagu digau ala i golo.

21 Au e hagamahi e haga modongoohia adu gi di goe i mua nnadumada o God mo Jesus Christ, mo digau di langi haga madagu, bolo goe gi hagalongo gi nia agoago aanei, gei goe hudee hilihili dangada i au hegau ala e hai. 22 Goe hudee haga lellele di hagadabu dau dangada gi nia hegau o Tagi, hudee heia nia huaidu nia daangada ala e hai. Gei goe gii bida mouli madammaa.

23 Hudee inu hua nia wai, inu dulii nia waini labelaa, e hagahumalia do huaidina, i di goe dela e magimagi.

24 Nia huaidu hunu gau e kila mai, nadau huaidu e hula i nadau mua, e hagi aga ginaadou. Nia huaidu hunu gau e kila aga maalia. 25 E hai gadoo be nia hegau humalia ala koia e kila mai haga mmaa, ge nia hegau humalia ala hagalee loo e modongoohia, la deemee di nngala.

6

1 Nia hege huogodoo la gi hagalabagau ina nadau dagi, gi de helekai huaidu tangada i di ingoo o God mo tadau agoago. 2 Nia hege o nia dagi dama Christ, le hagalee haga balumee nadau dagi, idimaa, digaula la nia duaahina daumaha ni ginaadou. Malaa, digaula belee hai hegau gi nadau dagi gi humalia gi nonua, idimaa, digau ala ma ga hagahumalia go nadau hegau, la digau hagadonu ala e aloho iei ginaadou.

Nia agoago tilikai mo nia maluagina e donu

Goe hai loo gi aago mo di agoago nia mee aanei. 3 Tangada dela gaa hai ana huai agoago laa daha mo nia helekai donu o tadau Dagi go Jesus Christ mo nia agoago o tadau daumaha, 4 la tangada hagamuamua, ge deai dana mee e iloo ia ai. Mee ono hiihai huaidu e lagamaaloo i nia helekai ala e hidi ai tubua, mo tee buni, mo di hagahuaidu mee, mo di maanadu huaidu, 5 mo di lagalagamaaloo i nia madagoaa huogodoo i baahi digau ala gu deai nadau hagabaubau humalia ai, ge deai di tonu i nadau baahi ai. Digaula e hagamaanadu bolo di hai daumaha le e haga maluagina dangada.

6 Gei e donu, di hai daumaha le e haga maluagina gidaadou, maa gidaadou e dohu hua gi nia mee ala gu i golo i tadau baahi. 7 Gidaadou tadau mee ne gaamai gi henuailala ai, gei gidaadou tadau mee e kae i henuailala ai! 8 Deelaa laa, maa gidaadou gu iai tadau meegai, goloo, aalaa hua guu dohu mai gi gidaadou. 9 Digau ala bolo ginaadou e hai gii logo nadau mee, le e too gi lodo nia hagamada mo nia boiboi huogodoo, mo nia haingadaa e logo ala e hagahuaidu ginaadou. 10 Idimaa, di aloho i nia bahihadu, la go taamada o nia huaidu huogodoo. Digau i golo e hiihai huoloo bolo gii logo nadau bahihadu, digau ala beenei le e mmaanege gi daha mo nadau hagadonu, ge e haga mmae nadau lodo i nadau manawa gee logo.

Boloagi adu gi di goe

11 Goe go taane a God, haga ligaliga i daha mo nia mee aanei. Hagamahi halahala ina di tonu, mouli daumaha gi God, hagadonu, aloho, manawa hagakono i lodo nia haingadaa, mo manawa balabala. 12 Lele giibeni i di hoiaa di hagadonu, gii mee dau kumi di mouli dee odi, go di mouli a God ne gahi mai ginai goe i do haga modongoohia humalia do hagadonu i mua digau haga modongoohia dogologo. 13 Au e helekai adu gi di goe i mua nnadumada o God, dela e wanga di mouli gi nia mee huogodoo, mo i mua nnadumada o Jesus Christ dela ne haga modongoohia humalia dono hagadonu i mua o Pontus Pilate, * 14 bolo goe gi daudalia agu waalanga ala e dugu adu gi di goe, gei gi daahia hua beelaa gii mau gaa dae loo gi di Laangi tadau Dagi go Jesus Christ ga gila aga. 15 God ga hagau mai a Mee i di madagoaa dela gu haga noho go Mee, di God maluagina, di Tagi hua e dahi, ge di King o nia king huogodoo, mo di Tagi o nia dagi huogodoo. 16 Go Mee hua dela dono hagaodi ai, Mee e noho i lodo di maahina dela e madamada huoloo, e deemee di hoohoo ginai tangada. Tangada ne mmada gi Mee ai, gei e deemee di mmada ginai tangada. Di hagalaamua mo di mogobuna dee odi la nia mee ni Mee, gaa hana hua beelaa.

17 Aago ina digau ala e maluagina i lodo di mouli deenei, bolo gi hudee hagamuamua ginaadou, ge hudee gana gi nia maluagina aanei ala hagalee mau. Digaula gii gana hua gi God dela e dumaalia, e gaamai dehuia nia mee huogodoo ala e haga tenetene ai gidaadou. 18 Agoago ina gi digaula gi heia go nia mee ala e humalia, gi maluagina ginaadou i nadau hegau humalia, ge gii wanga dehuia mo di tene gi di hagamaamaa digau ala i golo. 19 Deenei di nadau hai dela e hagatogomaalia go ginaadou ang gi di nadau maluagina hagalabagau dela e hai di hagamau ang gi di madagoaa dela ga hanimoi, gii mee ai ginaadou di hai mee gi di mouli donu.

20 Timothy, goe benebene ina gi humalia nia mee ala ne dugu adu gi di goe. Haga ligaliga i daha mo nia helekai ala e hai baahi ang gi God, mo nia lagalagamaaloo balumee ala e helekai kai tilikai go hunu gau bolo ma di “kabemee”. 21 Gei hunu gau i golo e hai bolo di “kabemee” deenei la i ginaadou, gei di hagaodi gi muli, gei digaula gaa hai digau guu hula gee mo di ala o di hagadonu.

Tumaalia o God gi madalia goodou.

* 1.2: Acts 16.1

* 1.13: Acts 8.3; 9.4-5

* 2.7: 2-Timothy 1.11

* 2.9: nia hadu lodo baehua la nia ‘pearl’

* 2.9: 1-Peter 3.3

* 2.13: Genesis 2.7,21-22

* 2.14: Genesis 3.1-6

* 3.11: Nadau lodo be: Nia sounkowah ahina

* 5.18: Deuteronomy 25.4; Matthew 10.10; Luke 10.7

* 5.19: Deuteronomy 17.6; 19.15

* 6.13: John 18.37

2 Timothy

1

2

3

4

2 TIMOTHY

Di Lua Lede a Paul ang gi Timothy

Di haga modongoohia:

Hunu mee hagalabagau i lodo Di lua lede a Paul ang gi Timothy e boloagi gi Timothy, dono ehoo hai hegau, bolo mee gi hagamahi hua i nia madagoaa haingadaa, gi maaloo gi nia agoago ala e donu, gi haga modongoohia di Longo Humalia, gei gi hagapaa gi daha mo nia lagamaaloo boiboi, gi manawa hagakono, mo di aloho i dono madagoaa ma ga hagaduadua, gadoo be Paul dela nogo hai hegau.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1-2)

Di hagaamu mo di aago (1.3—2.13)

Di agoago hagamaamaa mo di bule (2.14—4.5)

Di hai o Paul (4.6-18)

Di hagaaloho hagaodi (4.19-22)

1

1 Mai baahi o Paul, tangada agoago hagau ni Jesus Christ mai i di hiihai o God, ne hagau belee hagadele di mouli dela gu hagababa mai gi gidaadou, dela i tadau baahi i tadau buni anga gi Jesus Christ, 2 ang gi Timothy, dagu dama daane hagalabagau.

God tadau Damana mo Jesus Christ tadau Dagi, gi dugu adu gi di goe tumaalia, di aloho, mo di noho i di aumaalia.*

Di danggee mo nia helekai hagamaaloo

3 Au e danggee ang gi God dela e hai hegau ginai au i di manawa madammaa, gadoo be ogu damana mmaadua. Au e danggee ang gi Mee i nia madagoaa huogodoo i dogu maanadu mai goe i lodo agu dalodalo i di boo mo di aa. 4 Au e langahia eau o halidangi, gei au e hiihai huoloo belee heetugi adu gi di goe, gii dohu dogu tene. 5 Au e mamaanadu di hagadonu e donu dela i do baahi, e hai be di hagadonu o do dinana madua go Lois, mo do dinana go Eunice. Au e donu bolo ma go di hagadonu hua dela i do baahi. 6 Go di mee deenei, dela e haga langahia ko au adu gi di goe bolo goe gi benabena ina di wanga dehuia dela ne dugu adu go God i dogu madagoaa ne dugu ogu lima gi oo nua. 7 Idimaa, di Hagataalunga o God dela ne dugu mai gi gidaadou, la hagalee belee hai gidaadou gi mmaadagu. Dono Hagataalunga la ne haga honu gidaadou gi nia mogobuna, mo di aloho, mo di hagakono di manawa.

8 Goe hudee langaadia di haga modongoohia aga tadau Dagi, be e langaadia i di au dela e galabudi i di gili o Christ. Heia hua goe gi hagaduadua i di gili di Longo Humalia, gei God gaa hai goe gi maaloo oo lodo i di hagaduadua deelaa. 9 Mee ne haga mouli gidaadou, ge ne gahi mai gidaadou gii hai nia dama ni aana donu, ge hagalee ne hidi mai nia mee ala ne hai go gidaadou, gei mai hua i dana hai dela gu haga noho mo dono dumaalia dehuia. Mee gu dugu mai tumaalia deenei mai i Jesus Christ i mua taamada o nia mee huogodoo. 10 Gei dolomeenei tumaalia deenei gu gila mai i di hanimoi o tadau Dangada Hagamouli go Jesus Christ. Mee gu hagalawa di mogobuna o di made, gei gu haga modongoohia mai di mouli dee odi mai i di Longo Humalia.

11 Malaa, God ne hilihili au belee hai tangada agoago hagau, mo tangada agoago e hagadele di Longo Humalia.* 12 Gei di maa go di mee deenei dela e hagaduadua iei au, gei au e daahi hua go dogu hagadagadagagee, i di au e iloo dagu Dangada dela e hagadonu, gei au e donu bolo ma go Mee dela e mee di benebene ana mee ala ne haga ingoo mai gi di au, gaa dae loo gi di laangi deelaa. 13 Haga mau dangihi ina goe gi nia helekai e donu ala guu lawa dagu hagi adu gi di goe gi kawe ai. Gei gii mau hogi ang gi di hagadonu mo di aloho dela gu i gidaadou i tadau buni anga gi Jesus Christ. 14 Goe benabena ina tuhongo humalia dela gu dugu adu gi di goe mai i di mogobuna o di Hagataalunga Dabu, dela e mouli i tadau lodo.

15 Goe gu iloo bolo digau ala e noho i Asia, digau huogodoo mo Phygelus mo Hermogenes, la gu diiagi au. 16 Dimaadua gi dumaalia ang gi digau di hale o Onesiphorus, i mee e logo ono madagoaa nogo haga tenetene au. Mee hagalee langaadia i dogu noho i lodo di hale galabudi. 17 Dono dau i Rome, geia ga daamada ga halahala au, gaa dae loo gi dono gidee Ia au. 18 Dimaadua gi dumaalia ang gi mee i di Laangi Aamua deelaa. Goe hogi gu iloo hua nia hai humalia huoloo a mee nogo hai mai gi di au i Ephesus.

2

Tangada dauwa manawa dahi a Jesus Christ

1 Gei adu gi di goe dagu dama daane, hagamahi i lodo tumaalia dela gu hai mee ngaadahi ginai gidaadou i tadau buni anga gi Jesus Christ. 2 Kae ina nia helekai ala ne hagalongo ginai goe, ala nogo hagadele ko au i mua digau haga modongoohia dogologo, wanga ina gi nia daangada ala e hagadagadagagee ginai goe, ala e mee di agoago digau ala i golo.

3 Kae ina do duhongo hagaduadua, be di hai o tangada dauwa humalia ni Jesus Christ. 4 Tangada dauwa le e hiihai e haga tenetene dono dagi dauwa, ge hagalee e unihagi ana hegau gi nia hegau digau ala hagalee digau dauwa. 5 Tangada dela ma gaa lele i di hoiaa, la hagalee kae di hui o di aali maa ia ga hagalee daudali nnaganoho o di hoiaa. 6 Tangada hai hadagee dela koia e ngalua damana, le e kae dono duhongo matagidagi i di madagoaa e hadi ai nia huwa o di hadagee. 7 Goe hagabaubau ina agu mee ala e helekai ai, idimaa, Dimaadua ga hagamaamaa goe gii donu gi nia mee aanei huogodoo.

8 Gi langahia egoe Jesus Christ dela ne mouli aga mai i di made, Mee tangada mai di madawaawa o David, gadoo be di haga modongoohia i lodo di Longo Humalia dela e hagadele ko au. 9 Au e dadaaligi i dogu hagadele di Longo Humalia deenei, gei au e lawalawa gi taula baalanga be tangada guu hai dana mee huaidu, e galabudi. Gei nia helekai a God le e deemee di lawalawa. 10 Deenei laa au e hagamahi adu hua beelaa i nia mee aanei huogodoo, i di gili nia daangada a God ne hilihili aga, bolo gii kae nadau haga mouli i di mouli dee odi mai Jesus Christ mo di madamada dee odi. 11 Telekai e donu deenei boloo,

“Gidaadou ma gaa mmade madalia a Christ,

gei gidaadou e mouli aga labelaa madalia a Mee.

12 Maa gidaadou ga hagamahi adu hua beelaa,

gei gidaadou gaa dagi madalia a Mee.

Gei gidaadou ma ga haga de iloo a Mee,

gei Mee ga haga de iloo ia labelaa gidaadou.*

13 Maa gidaadou ga hagalee manawa dahi gi Mee,

gei Mee e manawa dahi hua mai gi gidaadou,

i Mee e deemee di hai hala i ana helekai.”

Tangada hai hegau donu

14 Haga langahia ina nia mee aanei gi au daangada. Hagi anga ina gi maaloo digaula i mua o God bolo gi hudee lagalagamaaloo i nadau mehanga i di hai o nia bida helekai, idimaa, nia lagamaaloo la deai ono humalia ai, e hagahuaidu hua digau ala e hagalongo. 15 Heia au hegau gi humalia i mua o God, gii hai be tangada ngalua, e ngalua hagalee langaadia, dela e agoago nia daangada nia helekai donu a God. 16 Haga paa gi daha mo nia balu kai ala e hai baahi gi God, ala hogi e haga mogowaa nia daangada gi daha mo God. 17 Nia agoago aalaa, le e hai gadoo be di magibala dela e gai nia goneiga. Nia agoago aanei le e hai go nia daane dogolua go Hymenaeus mo Philetus. 18 Meemaa gu diiagi di ala dela e donu, gei gu haga hala nia hagadonu digau ala gu hagadonu, i nau helekai bolo di haga mouli aga o digau mmade la guu lawa di hai. 19 Di hagamau dela ne haga noho go God, la e deemee di ngalungalua, gei guu hihi i hongo di maa boloo,

“God e iloo Ia ana dama”

ge guu hihi labelaa boloo,

“Maa iai tangada e hai bolo ia tama ni Dimaadua,

geia gi diagia ana haihai huaidu.”*

20 I lodo di hale damana iai nia hagadilinga pileedi miami i no lodo: hunu maa ne hai gi nia silber mono goolo, hunu maa ne hai gi nia laagau mono gelegele. Hunu maa e hai hegau anga hua i nia madagoaa hagalabagau, gei hunu maa e hai hegau i nia laangi huogodoo. 21 Tangada dela ma ga haga madammaa ia gi daha mo nia huaidu huogodoo, geia ga hai hegau i nia mee ala koia e hagalabagau, idimaa, mee guu dugu eia gi nia hegau o dono Dagi, ge gu togomaalia ang gi nia hegau humalia huogodoo.

22 Hudee heia goe gi hiihai gi nia hiihai o nia mouli o nia dama daane mo dama ahina. Haga mahi heia goe gii donu, gi hagadonu, gi aloho, ge gi noho tenetene, goodou mo digau ala e manawa madammaa, ala e gahigahi Dimaadua i di hagamaamaa. 23 Hagapaa gi daha mo nia daangada ala e lagamaaloo boiboi ge hagalee donu nadau mehanga, idimaa, goe e iloo hua bolo digaula e hagaodi gi di hagadau heebagi. 24 Tama hai hegau a Tagi gi hudee lagamaaloo. Mee e dumaalia gi digau huogodoo, tangada agoago humalia ge hila gi lala. 25 Mee e daudonu dana agoago digau ala e hai baahi gi ana agoago, gei God gaa dugu anga di madagoaa e huli ai digaula gi daha mo di huaidu, ga iloo ginaadou di tonu. 26 Gei digaula gaa donu ang gi ginaadou, gaa llele gi daha mo di hele a Setan dela ne kumi digaula bolo gi hagalongo gi deia.

3

Nia laangi muliagina

1 Goe gi langahia bolo nia haingadaa ga i golo i lodo nia laangi muliagi. 2 Nia daangada gaa hai bolo ma go ginaadou lahua, ga dumaanga, bida hagaamu hua ginaadou, halahalau dangada. Digaula gaa hai nia mee hagawelewele dangada, ga de hagalongo gi nadau maadua, digaula hagalee hai nadau danggee, ge hagalee hai digau daumaha. 3 Digaula ga hagalee aloho, ga hagalee dumaalia, hagahuaidu dangada, ge llamu dauwa, hagamuamua, de hiihai gi nia mee ala e humalia. 4 Digaula gaa wanga nadau ihoo gi nia gabunga, haga balumee, ge haga llauehaa nadau hagaamu ginaadou, digaula ga hiihai di hai go nadau mee ala e tene ginai laa hongo di manawa o God. 5 Digaula la gaa hai digau daumaha hua laa daha, ga de hiihai gi taumaha dono mogobuna i golo. Hagaligaliga i daha mo digau beenei. 6 Hunu ginaadou e ulu gi lodo nia hale, ga dagi nia ahina paagege ala e noho daamaha i nadau huaidu ala ne hai i mua gei e daudali hua nadau hagadilinga hiihai huaidu. 7 Aalaa go nia ahina ala bolo ginaadou e kabe nadau mee, ge deemee di iloo nia mee donu. 8 Nia daane aanei le e hai baahi gi nia mee donu, gadoo be Jannes mo Jambres ala ne hai baahi gi Moses. Nia maanadu digaula la deai ono humalia i no lodo ai, ge hagalee kila go nadau hagadonu.* 9 Nadau hegau hagalee kila, idimaa, nia daangada huogodoo la ga gidee nadau dadaulia, gadoo be di hai ne hai gi Jannes mo Jambres.

Nia agoago haga muliagina

10 Malaa, goe gu daudali agu agoago, mo agu hegau, mo tadinga dogu mouli dela e mouli iei au dolomeenei. Goe dela hua gu gidee dogu hagadonu, mo dogu hagakono di manawa, mo dogu aloho, mo dogu duu maaloo i lodo nia haingadaa, 11 mo ogu dadaaligi, mo ogu hagaduadua. Goe e iloo nia mee aanei ala guu hai mai gi di au i Antioch, Iconium, mo Lystra, mo nia dadaaligi llauehe ala ne hai mai gi di au, gei Tagi guu daa au gi daha mo nia mee huogodoo aanei.* 12 Nia daangada huogodoo ala e hiihai e mouli humalia i di nadau buni anga gi Jesus Christ, le e hai gi dadaaligi ge hagahuaidu. 13 Digau huaidu mo digau hagadele tilikai, le e hula hua gi mua i lodo di huaidu gi di mee koia e huaidu huoloo. Digaula e halahalau nia daangada ala i golo ge e bida halahalau hua ginaadou. 14 Gei goe la gi mua hua i nia mee ala e donu ala gu iloo e goe, ge gu hagadonu kooe. Goe guu bida iloo hua be o dangada agoago la koai. 15 Gei goe e iloo labelaa bolo goe nogo iloo di Beebaa Dabu, daamada do madagoaa nogo dulii, di Beebaa Dabu dela ne hagi adu di kabemee o God, dela e dagi goe gi di mouli dee odi mai di hagadonu a Jesus Christ. 16 Nia helekai huogodoo ala i lodo di Beebaa Dabu, la mai baahi o God, e dahidamee dono hagi ang gi nia daangada di tonu, mo di bule di haihai hala, mo di hai gii donu nia mee ala e hai gee, mo di aago di hai o di mouli dela e donu,* 17 belee hai digau ala e hai nia hegau a God gii honu di iloo di hai nnagadilinga hegau humalia huogodoo.

4

1 I mua nnadumada o God mo Jesus Christ dela ga hagi aga digau ala e mouli mo digau mmade, idimaa Mee e hanimoi e dagi be di king, gei au e gowadu do duhongo hegau bolo 2 gi hagadele ina nnelekai a God. Hagamahi agoago, ma e aha ma gaa hai i lodo nia madagoaa haingoohia be haingadaa. Agoago ina hagamahi gi digaula i nia helekai aalaa, bule ina nia agoago hai gee, hagamaaloo ina aga digaula gi au agoago haga balabala. 3 Idimaa, di madagoaa i golo gaa dae mai, gei nia daangada la ga de hiihai di hagalongo gi nia agoago humalia, ga daudali hua go nadau hiihai. Digaula gaa bida haga kila aga nadau gau agoago ala e hai nadau agoago ala e hiihai ginai digaula. 4 Digaula gaa huli gi daha, ga hagalee hiihai e hagalongo gi di mee dela e donu, ga haga dahidamee nia kai balumee namua. 5 Gei goe gi maaloo di dagi goe i lodo nia madagoaa huogodoo, hagamahi i lodo o hagaduadua, heia do waawa hagadele di Longo Humalia, ge gi heia au hegau huogodoo be tangada hai hegau ni God.

6 Gei mai gi di au, dogu madagoaa dela e tigidaumaha iei au la gu hoohoo mai, go di madagoaa dela ga hagatanga iei au gi daha mo di mouli nei. 7 Au guu hai agu mee ala e mee i lodo di hoiaa, ge guu lele loo gu haga lawa di hoiaa, gei au gu daahi hua igolo dogu hagadonu. 8 Dolomeenei di hui o di aali o di tonu o dogu mouli e talitali au. Di hui deelaa la ga gaamai go Tagi, Tangada hai gabunga e donu i di Laangi deelaa, ge hagalee koau hua dela e gaamai ginai di maa, gei anga labelaa gi digau huogodoo ala e noho talitali i di aloho ang gi di gila mai o Maa.

Ana helekai

9 Haga mahi gi limalima goe do hanimoi gi di au. 10 Demas gu aloho i henuailala nei, gu diiagi au guu hana gi Thessalonica, gei Crescens guu hana gi Galatia, Titus ne hana gi Dalmatia.* 11 Go Luke la hua deenei i dogu baahi. Mark gi lloomoi goolua. Go mee dela e mee di hagamaamaa au i nia hegau aanei.* 12 Au gu hagau a Tychicus gi Ephesus.* 13 Do madagoaa ma ga hanimoi, gaamai laa dogu gahu laa daha dela ne dugu ko au i baahi o Carpus i Troas, mo nia beebaa, gei kaedahi go nia beebaa ala ne hai gi nia gili manu.*

14 Alexander tangada tugi baalanga, gu hagahuaidu huoloo au, Dimaadua gaa hui laa gi mee ana hegau ala ne hai.* 15 Goe pula i di goe i taane deelaa, i mee e hudi dono wou huoloo gi tadau agoago.

16 Deai tangada ne hagamaamaa au i dogu duuli au matagidagi ai. Digaula huogodoo gu diiagi au. God gi hudee haga huaidu ina digaula i di mee deenei! 17 Gei Tagi la nogo i dogu baahi, nogo hagamaaloo au, deelaa gaa mee iei au di hagadele di Longo Humalia ang gi digau tuadimee gi longono ginaadou huogodoo, gei au gu dagaloaha mai gi daha mo di hagaduadua o di made. 18 Gei Tagi gaa daa au gi daha mo nia mee huaidu huogodoo, gaa lahi au gi dono Heenua King di langi. Nia madamada gi wanga gi Mee, gaa hana hua beelaa! Amen.

Nia hagaaloho hagaodi

19 Au e hagau dagu hagaaloho gi Priscilla mo Aquila mo digau di hale o Onesiphorus.* 20 Erastus nogo noho hua igolo i Corinth, gei au ne dugu a Trophimus i Miletus, i mee nogo magi.* 21 Haga mahi gii dae mai goe i mua di madagoaa magalillili.

Eubulus, Pudens, Linus mo Claudia e hagau adu labelaa nadau hagaaloho, mo nia duaahina dama a Christ huogodoo ala i golo.

22 Dimaadua gi madalia do hagataalunga.

Tumaalia o God gi madalia goodou.

* 1.2: Acts 16.1

* 1.11: 1-Timothy 2.7

* 2.12: Matthew 10.33; Luke 12.9

* 2.19: Numbers 16.5

* 3.8: Exodus 7.11

* 3.11: Acts 13.14-52; 14.1-7; 14.8-20

* 3.16: 2-Peter 1.20-21

* 4.10: Colossians 4.14; Philemon 24; 2-Corinthians 8.23; Galatians 2.3; Titus 1.4

* 4.11: Colossians 4.14; Philemon 24; Acts 12.12,25; 13.13; 15.37-39; Colossians 4.10

* 4.12: Acts 20.4; Ephesians 6.21-22; Colossians 4.7-8

* 4.13: Acts 20.6

* 4.14: 1-Timothy 1.20; Pisalem 62.12; Romans 2.6

* 4.19: Acts 18.2; 2-Timothy 1.16-17

* 4.20: Acts 19.22; Romans 16.23; Acts 20.4; 21.29

Titus

1

2

3

TITUS

Di Lede a Paul ang gi Titus

Di haga modongoohia:

Titus, tama daane tuadimee, guu hai di tama a Christ, guu hai di hoo ni Paul, geia e hagamaamaa a mee i di hagadele di Longo Humalia. Di lede a Paul ang gi Titus ne hagau go mee gi Crete, di gowaa Paul ne haga modongoohia gi Titus bolo gii noho ai, e haga donu nia mee ala ne belee hai i golo. Nia agoago e dolu e haga modongoohia go di lede deenei:

1) Paul e haga langahia gi Titus tagadilinga dangada behee dela e mee di kae tuhongo hegau dela e madamada humalia di nohongo dabu, gei e donu, idimaa, digau Crete dogologo e mouli i di mouli huaidu.

2) Paul e aago a Titus dana hai e agoago gi nnagadilinga hagabuulinga daangada, be nia daane mmaadua, nia ahina mmaadua, nia dama daane, mo nia hege.

3) Paul e aago a Titus di hai o di mouli nia dama a Christ, gei e donu di hai o di hagalabagau o di noho i di aumaalia mo di hila gi lala, di hai o di lawa mai gi daha mo di hai baahi lagamaaloo, mo tee hagadaubuni i mehanga digau o di nohongo dabu.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1-4)

Nia dagi o di nohongo dabu (1.5-16)

Nnegau o nia hagabuulinga daangada i lodo di nohongo dabu (2.1-15)

Nia aago mo nia bule (3.1-11)

Di hagaodi o di lede deenei (3.12-15)

1

1 Mai baahi o Paul, tangada hai hegau a God, ge tangada agoago hagau ni Jesus Christ.

Au ne hilihili aga ge ne hagau belee hagamaamaa nia hagadonu o nia dama a God ala gu hilihili, ge dagi digaula gi di tonu dela e haga modongoohia mai go tadau hai daumaha, 2 dela e hagamau mai i di hagadagadagagee gi di mouli dee odi. God hagalee dilikai, gu hagababa mai gi gidaadou di mouli deenei, i mua taamada henuailala. 3 Dono madagoaa humalia, gei Mee gu haga modongoohia ana helekai. Mee gu higi mai gi di au nnelekai aanei,

malaa, au e hagadele nia maa mai di hagatau a God, tadau Hagamouli.

4 Au e hihi adu gi di goe Titus, dagu dama daane donu mai i di hagadonu dela e hai mee ginai gidaua.*

God tadau Damana, mo Jesus Christ go tadau Dangada Hagamouli gi dugu adu tumaalia mo di aumaalia.

Di moomee a Titus i Crete

5 Au ne dugu goe i Crete belee hai gii donu nia mee ala belee hai gii hai, ge e hilihili aga nia daangada mmaadua daumaha o nia guongo huogodoo. Goe gi langahia agu helekai aanei ne hagi adu: 6 Tangada madua daumaha le e hai tangada deai dahi mee hala i dono baahi ai, mee e hai lodo gi di ahina hua e dahi, gei ana dama e hai gii hai nia dama hagadonu, hagalee hai gii hai nia dama huaidu be de hagalongo.* 7 Idimaa di tagi taumaha dela e madamada humalia i nnegau a God, geia e hai gii hai tangada deai dahi mee hala i dono baahi ai. Mee hagalee hagalaamua ia, be e hagawelewele hagalimalima, be e inuinu nia dagaao, be e heebagi, be e hagagailaa gi nia bahihadu. 8 Mee gi benebene ina nia daangada huogodoo, geia gi aloho i nia mee huogodoo ala e humalia. Mee e hai gii mee di dagi dono huaidina, gii donu, gii dabu, ge gii pula i deia. 9 Mee gii mau dangihi gi nnelekai e donu, ala guu lawa di agoago, gii mee ia di hagamaaloo aga nia daangada i nia agoago ala e donu, mo di haga modongoohia nia hala o digau ala e hai baahi gi di agoago deenei.

10 E dogologo digau ne huli gi daha mo nia hai daumaha digau o Jew, ala e agoago gi nia daangada nia agoago hai baahi gi nia agoago ala e donu mo di halahalau digaula gi nadau balu helekai. 11 Gei e humalia gi dugua nia agoago digaula, idimaa, digaula gu hagahinihini nia beneinei e logo gi nadau agoago e dee tau, go nia agoago haga langaadia dangada bolo gii kumi nadau bahihadu. 12 Dahi soukohp mai digau o Crete ne helekai boloo, “Digau o Crete la digau hai kai tilikai i nia madagoaa e logo. Digaula e huaidu be nia manu lodo geinga, digaula e hagatoo ge hagalugai.” 13 Nia helekai aanei le e donu, dela e hidi mai iei goe, belee wou gi digaula, gii mee ai ginaadou di hai mee gi di hagadonu maaloo, 14 mo di dugu di nadau hagadagadagagee gi nia kai namua o digau o Jew, mo nia haganoho nia daangada ala ne gaamai hua i baahi digau ala guu kili gi daha di tonu. 15 Nia mee huogodoo e madammaa anga hua gi digau ala e madammaa, gei deai di mee madammaa ang gi digau huaidu ge de hagadonu ai, idimaa, nadau hagamamaanadu mo di hagi aga nadau manawa la gu huaidu. 16 Digaula e helekai bolo ginaadou e iloo a God, gei nadau hangahaihai hagalee tau gi nadau helekai. Digaula e hagadugina ge de hagalongo, e deemee di hai dahi mee humalia.

2

Di agoago dela e donu

1 Malaa, agoago ina nia mee ala mai di agoago dela e donu. 2 Agoago gi nia daane mmaadua gi madammaa nadau mouli, gi dagia nadau huaidina i di tonu, mo di pula i ginaadou. Digaula gi maaloo i di nadau hagadonu, mo di aloho, mo di hagamahi i lodo nadau haingadaa. 3 Nia ahina mmaadua gii hai hua be di maa, agoago ina bolo digaula gi mouli be nia ahina ala e mouli madammaa. Digaula gi hudee dili helekai tilikai, be e hege gi nia dagaao. Digaula gi agoago ina nia agoago ala e humalia, 4 gii mee ai ginaadou di aago nia dama ahina gi aloho i nadau lodo, mo nadau dama, 5 gii pula i ginaadou, ge gi madammaa nadau mouli. Digaula gii hai nia ahina hai hegau humalia i nadau hale, mo di dugu anga ginaadou gi nadau lodo, gi de helekai hua huaidu digau ala i golo i nnelekai a God.

6 Agoago gi nia dama daane hogi gii bida pula i ginaadou. 7 Goe gii hai tangada e kawe go nia daangada i o hangahaihai humalia i nia mee huogodoo. Goe gi manawa dahi labelaa mo di donu gi au agoago. 8 Goe hai hegau gi nnelekai ala e donu, ala hagalee ono huaidu ai, bolo o hagadaumee aalaa la gi langaadia ginaadou, i di nadau deemee di helekai hagahuaidu gidaadou.

9 Nia hege gi daudalia nadau dagi, mo di haga tenetene ina digaula i nia hagadilinga mee huogodoo, gi hudee helekai hai baahi ang gi digaula, 10 hudee gaiaa nadau mee i digaula. Digaula gi haga modongoohia aga ina nadau mouli humalia mo di manawa dahi i nia madagoaa huogodoo, gi gidee nia daangada nadau hangahaihai, ga hagaamu nia agoago i di hai o God, go tadau Dangada Hagamouli.

11 Idimaa, God gu haga modongoohia dono dumaalia belee haga mouli ai nia daangada huogodoo. 12 Tumaalia deenei e agoago mai gi gidaadou gi kilia gi daha tadau mouli de hagadonu a God, mo nia hiihai huaidu o henuailala, gei gi iloo di bida benebene humalia tadau mouli, mo di mouli hai donu ge dabu i henuailala nei, 13 i tadau talitali di Laangi Aamua dela e kanakana go gidaadou, go di madagoaa dela ma ga gila mai ai di madamada o tadau God Aamua mo tadau Dangada Hagamouli go Jesus Christ. 14 Mee guu wanga dehuia dono huaidina i gidaadou, belee daa mai gidaadou gi daha mo nia mee huaidu huogodoo, mo di haga madammaa gidaadou, bolo gii hai gidaadou nia dama donu ni aana ala e hiihai hua e hai nia mee humalia.*

15 Agoago ina nia mee aanei, mo di hai hegau i o mogobuna i do hagamaaloo aga, mo di helekai gii donu digau ala e hagalongolongo gi au helekai. Goe hudee heia digaula gi haga balumee ina goe.

3

Nnangahaihai o nia dama a Christ

1 Haga langahia ina gi nia daangada gi daudalia nadau dagi mo nadau gau aamua, ge gi hagalongo gi digaula, ge gi haga kila aga ina nia mee huogodoo ala e humalia. 2 Agoago ina gi digaula gi hudee hagahuaidu ina nia daangada, gei gii noho baba mo di hagadau aaloho. Nia madagoaa huogodoo, digaula gi haga modongoohia ina di nadau hila gi lala gi nia daangada huogodoo. 3 Di madagoaa i mua, gei gidaadou nogo dadaulia, de hagalongo, ge hala. Gidaadou nogo hai nia hege ni di hiihai huaidu, mo nnagadilinga balu tene huogodoo. Gidaadou nogo mouli labelaa mo di hiihai e hagahuaidu digau ala i golo, mo di hudiou. Digau ala i golo nogo de hiihai mai gi gidaadou, gei gidaadou nogo de hiihai labelaa gi digaula. 4 Gei di madagoaa tumaalia o God tadau Dangada Hagamouli mo dono aloho ne gila mai, 5 Mee ne haga mouli gidaadou. Hagalee mai i tadau hegau humalia ala ne hai go gidaadou, gei mai hua i dono manawa dumaalia ne aloho i gidaadou, ga haga mouli gidaadou mai di Hagataalunga Dabu, dela e haga haanau hoou gidaadou, e dugu mai di mouli hoou mo dana haga madammaa gidaadou. 6 God gu dugu ia di Hagataalunga Dabu gi tadau nua gu dohu hua, mai i Jesus Christ, tadau Dangada Hagamouli, 7 bolo gii mee ai gidaadou di donu i baahi o God mai i dono dumaalia, mo di kae di mouli dee odi dela e hagadagadagagee ginai gidaadou. 8 Aanei la nnelekai e donu.

Au e hiihai huoloo bolo goe gi agoago ina hagamahi i nia mee aanei ang gi digau ala gu hagadonu a God, gi hiihai ginaadou di dugu anga nadau madagoaa e hai nadau hegau humalia. Nia mee aanei e humalia, gei ono hadinga i golo ang gi nia daangada huogodoo. 9 Haga paa gi daha mo nia haga donudonu balumee, mo di hagatau nia ingoo o tadau maadua mmaadua, mo nia lagamaaloo mo di heheebagi i di gili nnaganoho. Nia mee ala beenei, hagalee ono hadinga ai. 10 Goe aago ina haga lua digau ala e hidi mai ai tee buni, ga nomuli, diagia digaula. 11 Goe gu iloo bolo digau beenei, digau hua gu huaidu. Gei nadau huaidu e haga modongoohia bolo digaula e hai gee.

Nia aago haga muliagina

12 Dogu madagoaa ma ga hagau adu a Artemas be go Tychicus gi di goe, gei goe hagamahi, hanimoi gi di au i Nicopolis, idimaa, au gu hagamaanadu bolo au e noho i golo i di madagoaa magalillili.* 13 Goe hagamahi labelaa hagamaamaa ina a Zenas, tangada gabunga haganoho, mo Apollos, gii mee ai meemaa di nau hagatanga e hula, gei goe gii mmada be nia mee ala e hiihai ginai meemaa la gu i golo.* 14 Heia tadau daangada gi iloo di dugu anga nadau madagoaa e hai nadau hegau humalia, gei gi hagatogomaalia gi nia mee ala e hiihai ge donu ginai digaula, gi dee mouli hua ginaadou i di mouli balumee.

15 Digau huogodoo aanei i dogu baahi e hagau adu nadau hagaaloho. Hagadae ina madau hagaaloho gi tadau ihoo hagaaloho ala e aaloho i gidaadou i lodo di hagadonu.

Tumaalia o God gi madalia goodou huogodoo.

* 1.4: 2-Corinthians 8.23; Galatians 2.3; 2-Timothy 4.10

* 1.6: 1-Timothy 3.2-7

* 2.14: Pisalem 130.8; Exodus 19.5; Deuteronomy 4.20; 7.6; 14.2; 1-Peter 2.9

* 3.12: Acts 20.4; Ephesians 6.21-22; Colossians 4.7-8; 2-Timothy 4.12

* 3.13: Acts 18.24; 1-Corinthians 16.12

Philemon

PHILEMON

Di Lede a Paul ang gi Philemon

Di haga modongoohia:

Philemon tangada aamua i di nohongo dabu i Colosse, dana hege go Onesimus. Di hege deenei ne lele gi daha mo mee, gei nomuli ga heetugi gi Paul i di madagoaa Paul nogo noho i lodo di hale galabudi. Paul ne hidi ai Onesimus gaa hai di tama Christ.

Di lede a Paul ang gi Philemon, Paul e hagamahi gi Philemon gi manawa lamalia mo di dumaalia ang gi Onesimus, dela ne hagau go Paul gi mee, gaa hai bolo mee gi benebene ina a mee, hagalee bolo mee dela di hege e kae di wwede ono hala, gei i mee dela tuaahina dama a Christ.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1-3)

Paul e hagaamu a Philemon (4-7)

Tangidangi hagamahi i Onesimus (8-22)

Di hagaodi o di lede (23-25)

1

1 Mai baahi o Paul, tangada galabudi i di gili o Jesus Christ, mo mai tadau duaahina go Timothy, ang gi di goe di mau ihoo hagaaloho hai hegau go Philemon, 2 mo ang gi di nohongo dabu dela e dagadagabuli i lodo doo hale, mo tadau duaahina ahina go Apphia, mo anga labelaa gi tadau ihoo dauwa go Archippus.*

3 God tadau Damana mo tadau Dagi go Jesus Christ, gi dugu adu gi goodou tumaalia mo di aumaalia.

Di aloho mo di hagadonu Philemon

4 Dogu duaahina go Philemon, nia madagoaa huogodoo au e dalodalo ge e haga langahia goe, e danggee ang gi God, 5 idimaa, au gu longono eau do aloho i nia daangada a God huogodoo, mo do hagadonu tadau Dagi go Jesus. 6 Au e hai dalodalo i tadau hagadaubuni i di hagadonu, gaa hidi ai gidaadou ga modongoohia nia hagahumalia huogodoo, ala gu hai mee ginai gidaadou i tadau mouli buni anga gi Christ. 7 Dogu ihoo hagaaloho, do aloho gu hidi mai iei au gu tenetene huoloo, gei gu hagamaaloo aga ogu lodo. Goe gu haga tenetene nia manawa o nia dama a God huogodoo.

Tangidangi i Onesimus

8 Idimaa goe tuaahina ni oogu mai Christ, gei au guu mee di helekai adu gi di goe bolo goe gi heia di mee dela e humalia di hai kooe. 9 Gei di maa au e aloho i di goe, gei au ga dangidangi adu gi di goe. Au e hai di mee deenei, ma e aha maa au go Paul, e pono a Jesus Christ, gei dolomeenei au e galabudi i di gili o Christ. 10 Au e pono Onesimus, e hai tangidangi deenei adu gi di goe. Mee guu hai tama daane donu ni aagu mai i Christ, idimaa, au guu hai tamana ni mee i dogu madagoaa e noho i lodo di hale galabudi.* 11 Di madagoaa i mua, gei mee nogo deai dono hadinga adu gi di goe ai, gei dolomeenei gu dahidamee ngaadahi mai gi gidaua.

12 Au e hagau adu Onesimus gi muli, gei dogu manawa e hanadu madalia a mee. 13 Au e hiihai bolo mee belee noho dalia au i ginei i dogu madagoaa e galabudi iei au i di gili di Longo Humalia, e pono do lohongo, e hagamaamaa au. 14 Au hagalee hono adu gi di goe bolo gi hagamaamaa ina au. Au e hiihai bolo goe gi heia aga hua i lodo do manawa. Au hagalee hai di mee dela hagalee donu ginai goe.

15 Holongo Onesimus gu mogowaa i di goe i tama madagoaa bodobodo, gei goe belee gahigahi adu a mee gi doo baahi labelaa i nia madagoaa huogodoo. 16 Dolomeenei gei mee hagalee di hege, mee guu hai tuaahina hagaaloho dama a Christ. Mee gu dahidamee huoloo mai gi di au, gei mee ga dahidamee adu gi di goe huoloo, i mee hagalee di hege hua, gei mee tuaahina ni oou i di gulu buni anga gi Tagi.

17 Maa goe e hagamaanadu bolo au di hoo ni oou, benebene ina a mee, gadoo be goe ma ga benebene au. 18 Maa mee guu hai dana hala adu gi di goe, be e boibana dana mee adu gi di goe, gei goe duguina mai nia mee aanei e hagadonu koau. 19 Au e hihi nia mee aanei gi dogu lima donu: Au go Paul ga hui adu laa gi di goe. Au hagalee belee haga langahia adu i o boibana mai gi di au i do mouli. 20 Deenei laa, dogu duaahina nei, dumaalia haga gila ina di mee deenei i di ingoo o Tagi. Goe haga tenetene ina dogu manawa be di hoo ni oogu i di ingoo o Christ.

21 Au e iloo i dagu hihi adu nia mee aanei, bolo goe ga haga gila dagu dangidangi deenei, gei e donu, au e iloo bolo goe gaa hai labelaa gi nonua. 22 I di madagoaa la hua, gei goe gi hagatogomaalia ina dagu gowaa e noho ai, idimaa, au e hagadagadagagee bolo God ga hui adu laa godou hai dalodalo, ga lahadu au gi goodou.

Nia hagaaloho hagaodi

23 Epaphras dela e galabudi madalia au i di gili di ingoo o Jesus Christ, e hagau adu dana hagaaloho,* 24 mo ogu ihoo hai hegau aanei, go Mark, Aristarchus, Demas mo Luke e hagadae adu di nadau hagaaloho.*

25 Tumaalia o tadau Dagi go Jesus Christ gi madalia goodou.

* 1.2: Colossians 4.17

* 1.10: Colossians 4.9

* 1.23: Colossians 1.7; 4.12

* 1.24: Acts 12.12,25; 13.13; 15.37-39; 19.29; 27.2; Colossians 4.10,14; 2-Timothy 4.10,11

Hebrews

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

HEBREWS

Di Lede ang gi Digau o Hebrew

Di haga modongoohia:

Di lede ang gi digau o Hebrew la ne hihi ang gi di hagabuulinga dama a Christ ala guu tale gi di haingadaa, idimaa digaula nia dama ni Christ, gei digaula bolo gaa kili gi daha nadau hagadonu. Tangada dela ne hihi di lede deenei e hagamaaloo aga nadau hagadonu. Mee e agoago gi digaula bolo Jesus Christ la go di hagagida hagaodi ge donu ni God. Tangada hihi e haga modongoohia nia donu e dolu (3):

1) Jesus go Tama a God, dono hagaodi ai, ne hagalongo huoloo gi dono Damana i dana kae di hagaduadua. Malaa, deenei di hai o Tama a God, Jesus e aamua i nia soukohp ala i lodo di Beebaa Namua, i digau di langi, mo Moses.

2) God gu haga modomodongoohia di hai o Jesus ne hai tangada hai mee dabu dono hagaodi ai, e koia e aamua i digau hai mee dabu mai namua.

3) Tangada dela ma ga hagadonu a Jesus, geia gu mehede gi daha mo ono huaidu, di made, mo di madagu. Jesus, Tagi Aamua Hai mee dabu e wanga gi nia daangada di hagamouli e donu, dela nogo hai dono ada go nnagadilinga haihai daumaha mo nia tigidaumaha manu o digau o Jew.

Tangada hihi e hagamaaloo aga digau ala ma gaa dau di lede deenei, bolo gi daudalia hua beelaa, gi manawa dahi gi nadau hagadonu, gei i lodo di mada e 11, mee e haga langahia labelaa digau ala ne kila humalia nadau hagadonu i lodo di kai digau Israel. Gei mee e hagamahi gi digaula i lodo di mada e 12 bolo gi daudalia i di manawa dahi gaa dae loo gi di hagaodi, gii mmada gi Jesus, ge gii tuu maaloo i lodo di hagaduadua mo nia dadaaligi huogodoo ala e tale ang gi digaula.

Mee ne haga lawa dana lede deenei gi nia helekai hagamaaloo.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Christ di haga modongoohia dogomaalia o God (1.1-3)

Christ koia e aamua i digau di langi (1.4—2.18)

Christ koia e aamua i Moses mo Joshua (3.1—4.13)

Nnegau hai mee dabu a Christ koia e aamua i nia hegau digau hai mee dabu (4.14—7.28)

Di hagababa a Christ koia e aamua i nia hagababa huogodoo (8.1—9.22)

Tigidaumaha a Christ koia e aamua i nia tigidaumaha ala i golo (9.23—10.39)

Di hagalabagau o di hagadonu (11.1—12.29)

Di hagaodi o di lede deenei (13.1-25)

1

Nnelekai a God mai baahi dana Dama

1 I mua loo gei God ne helekai gi tadau maadua mmaadua mai baahi nia soukohp i nia hagadilinga ala i nia holongo e logo. 2 Gei i lodo nia laangi muliagi aanei, God ne helekai mai gi gidaadou mai baahi dana Dama. God ne hai di langi mo henuailala mai i dana Dama, gei God gu hilihili a Mee e hai mee gi nia mee huogodoo i di hagaodi. 3 Mee e maahina be di madamada o God, e hai gadoo be God. Mee e daahi di langi mo henuailala gi ana helekai mogobuna. I muli dono haga madammaa nia huaidu o nia daangada huogodoo, Mee guu noho i di baahi gau donu o God, go di Mogobuna Muginua.

Di aamua Tama a God

4 Tama a God la ne hai gi mada aamua i digau di langi, gadoo be dono ingoo dela ne wanga gi de Ia le e mada aamua i nadau ingoo. 5 Idimaa, God la digi helekai gi tei ana gau di langi boloo,

“Goe go dagu Dama daane,

dangi nei gei Au guu hai Tamana ni oou.”*

Gei God digi helekai labelaa i tei ana gau di langi boloo,

“Au gaa hai Tamana ni mee,

gei Mee gaa hai Tama daane ni aagu.” *

6 I mua di madagoaa God ne hagau mai dana Dama gi henuailala, Mee gu helekai boloo,

“Digau di langi a God huogodoo

e hai loo gi daumaha gi Mee.”*

7 Deenei di mee a God ne helekai ai i digau di langi boloo,

“God e hagau ana gau di langi be nia madangi,

ga hagau ana gau hai hegau be nia ulaula o di ahi.”*

8 Gei God gu helekai i di Tama boloo,

“Meenei God, do lohongo king

gaa noho hua beelaa!

Goe e dagi au daangada gi di tonu.*

9 Goe e aloho i nia mee ala e donu,

ge e de hiihai gi nia mee hai gee.

Delaa laa, doo God guu dugu Goe

gi baahi nua o ehoo

i dana hagatulu Goe gi di lolo o di tenetene.”

10 Mee gu helekai labelaa,

“Goe go Tagi, ne hai henuailala i taamada,

oo lima ne hai nia haga honu nia langi i nua.*

11 Nia mee huogodoo aanei ga hagalee,

gei Goe e noho hua beelaa.

Nia mee huogodoo ga hagalee,

gadoo be nia gahu ala e ngudu.

12 Goe gaa wini nia maa be di gahu ulu laa daha,

ga waahei be nia gahu uluulu,

gei Goe e noho hua be Goe,

e mouli gaa hana hua beelaa.”

13 God digi helekai gi tangada i ana gau di langi boloo,

“Noho i dogu baahi gau donu,

gaa dae loo gi dogu madagoaa gaa dugu o hagadaumee

gi lala o babaawae.”*

14 Digau di langi la nia aha? Digaula la nia hagataalunga e hai hegau gi God, ge ne hagau mai belee hagamaamaa digau ala ga hai mee gi di hagamouli.

2

Di Hagamouli aamua

1 Deenei tadinga gidaadou e hai loo gi daahi gii mau di tonu dela gu longono gidaadou, gi deemee di lahi gidaadou gi daha. 2 Nnelekai ala ne hagadele go digau di langi ang gi tadau maadua mmaadua, la nia helekai e donu. Gei digau ala digi daudali be hagalongo gi nia maa, e kae di hagaduadua dela e tau anga. 3 Malaa e hai behee? Gidaadou e mee di tanga gi daha mo di hagaduadua deenei, maa gidaadou ga haga balumee di haga mouli aamua deenei? Matagidagi, Tagi ne hagailoo di haga mouli deenei, ga nomuli, go digau ala ne longono mai i Mee ala ne haga modongoohia mai gi gidaadou bolo ma e donu. 4 I di madagoaa la hua, God gu haga puni anga ana haga modongoohia gi nia haga modongoohia digaula bolo ma e donu i dana hai nnagadilinga haga goboina, mo dana dugu mai gi gidaadou nia wanga dehuia o di Hagataalunga Dabu, gii hai be dono manawa.

Tangada dela e dagi gidaadou gi di haga mouli

5 God la digi dugu ang gi digau di langi gi dagia henuailala hoou dela e hanimoi, henuailala hoou deenei dela e helehelekai ai gidaadou. 6 Tama madagoaa dulii i lodo di Beebaa Dabu e haga modongoohia boloo,

“Meenei God, tangada la di aha,

dela e haa manawa iei Goe?

Tangada le e balumee hua,

dela e benebene Kooe?*

7 Goe guu kae a mee laa lala digau di langi

i lodo tama madagoaa dulii,

gei Goe gu haga uda gi Mee di madamada mo di aamua.

8 ge gu haga menege aga a Mee

e dagi nia mee huogodoo.”

E helekai boloo, “God gu haga menege aga a Mee e dagi nia mee huogodoo,” e hai dono hadinga, bolo deai dahi mee i golo digi dagia go Mee. Gei gidaadou digi mmada gi tangada e dagi ana mee huogodoo dolomeenei. 9 Gei tadau mee dela e gidee gidaadou la go Jesus! Di madagoaa bodobodo, gei Mee gu haga menege gi lala o digau di langi, gei dolomeenei, Mee gu haga uda ginai di madamada mo di aamua, idimaa, Mee guu kae di hagaduadua, guu made. Deenei go tumaalia o God mai dana Dama go Jesus, dela ne made gi digau huogodoo. 10 God dela ne hai ana mee huogodoo, gei e haga mouli ana mee huogodoo, e donu hua go dana hai a Jesus gii dohu dogomaalia mai dono hagaduadua, belee laha mai nia dama dogologo gi dono madamada. Idimaa, go Jesus dela e dagi digaula gi di haga mouli.

11 Mee e haga madammaa gi daha nia huaidu o nia daangada, gei digau ala gu madammaa nadau huaidu, gu madalia Jesus guu hai damana gi Tamana hua e dahi. Jesus hagalee langaadia i dana haga ingoo digaula bolo nia duaahina ni oono. 12 Mee ga helekai,

“Meenei God, Au ga hagi anga

gi ogu duaahina au mee ala ne hai,

ga hagaamu Goe i lodo nadau dagadagabuli!”*

13 Mee e helekai labelaa,

“Au ga hagadagadagagee gi God.”

Mee e helekai labelaa,

“Deenei au, e noho madalia nia dama

ala ne dugu mai go God gi di Au.”*

14 Nia daangada aanei le e haga ingoo go Mee bolo nia dama, aalaa go nia daangada nadau dodo mo nadau goneiga; Jesus guu bida hai e Ia gii hai be digaula guu hai tangada. Mee ne hai di mee deenei bolo Ia gaa made, ga hunahuna gi daha a Setan, dela e dagi di made. 15 Mee ne haga dagaloaha digau ala nogo hai nia hege i di waalooloo o nadau mouli, idimaa, digaula nogo mmaadagu i di made. 16 Di mee deenei guu donu bolo ma hagalee go digau di langi ala e hagamaamaa go Mee, gei go di hagadili Abraham.* 17 Malaa, di mee deenei guu donu bolo Mee guu hai be ono duaahina i nia hagadilinga ala huogodoo, gei mee guu hai di nadau Dangada Aamua Hai mee dabu dela e dumaalia ge manawa dahi i dana hai hegau gi God, belee dumaalia gi nia huaidu o nia daangada. 18 Malaa, Mee e mee di hagamaamaa digau ala e tale gi di hagamada, idimaa, Mee guu kae labelaa di hagamada mo di hagaduadua.

3

Jesus koia e aamua i Moses

1 Ogu duaahina dama Christ ala ne hilihili go God, mmada gi humalia gi di hai o Jesus dela ne hagau mai go God gi gidaadou, belee hai tadau Dagi Aamua Hai mee dabu o di hagadonu dela e hagadele go gidaadou. 2 Mee nogo manawa dahi ang gi God dela ne hilihili Ia belee hai tegau deenei, gadoo be Moses dela nogo manawa dahi ang gi dana hegau dela ne hai ang gi di madawaawa a God.* 3 Tangada dela e hau dono hale, koia e kae dono hagalabagau laa hongo di hale dela ne hau go mee. E hai gadoo be Jesus, dela koia e tau anga di kae nia madamada laa hongo Moses. 4 Nia daangada le e hau nia hale, gei God e hau nia mee huogodoo. 5 Moses e manawa dahi i lodo di madawaawa a God, gei mee tangada hai hegau ni God, e haga iloo nia mee ala ma ga kila aga maalia. 6 Gei Christ go Tama a God e manawa dahi, idimaa, go Mee dela e dagi di madawaawa a God, aalaa go gidaadou, maa gidaadou gaa lodo hagamahi mo di hagadagadagagee, gaa dae loo gi di hagaodi.

Di hagamolooloo nia dama a God

7 Di Hagataalunga Dabu e helekai,

“Maa goodou gu longono di lee o God dangi nei,*

8 gei hudee haga hamaaloo ina godou lodo hai baahi gi God,

be godou maadua mmaadua

i di madagoaa dela nogo hai baahi gi God

i lodo di anggowaa i dahi laangi

ne hagamada a Mee.

9 God gu helekai boloo,

‘Ma e aha maa godou maadua mmaadua

guu mmada gi agu mee ala nogo hai

i lodo nia ngadau e madahaa,

gei digaula e hagamada hua Au.’

10 Gei Au gu hagawelewele gi digaula,

ga helekai,

‘Digaula e huli gi daha mo Au

i nia madagoaa huogodoo,

gei e hagalee hagalongo gi agu haganoho.’

11 Au gu hagawelewele,

guu hai dagu hagababa mau dangihi boloo,

‘Digaula hagalee loo e ulu gi lodo tenua

dela ne hagababa ko Au

belee hagamolooloo ai ginaadou.’ ”

12 Ogu duaahina nei, gii pula i goodou gi de hai gee hua dahi dangada, ga hagalee hagadonu, gaa hidi iei mee gaa huli gi daha mo di God Mouli. 13 Goodou gi hagadau hagamaamaa i nia laangi huogodoo, i di waalooloo telekai bolo go “dangi nei” i lodo di Beebaa Dabu e hai mai gi gidaadou, gi de halahalau hua goodou go nia huaidu gaa hidi ai goodou ga hamaaloo godou manawa. 14 Maa gidaadou ga haga mau dangihi tadau hagadagadagagee dela ne hai mee ginai gidaadou mai loo i taamada, gaa dae loo gi di hagaodi, malaa, gidaadou gaa dau madalia a Christ. 15 Di Beebaa Dabu gu helekai,

“Maa goodou gu longono di lee o God dangi nei,

hudee haga hamaaloo ina godou lodo,

be godou maadua mmaadua

i di madagoaa dela nogo hai baahi gi God.”*

16 Ma koai ne longono di lee o God, gei e hai baahi gi Mee? Go nia daangada huogodoo ala ne dagi mai go Moses gi daha mo Egypt.* 17 Ma koai ne hagawelewele ginai a God i lodo nia ngadau e madahaa? Mee ne hagawelewele gi nia daangada ne hai di huaidu, ala ne mmade i lodo di anggowaa. 18 God guu hai dana hagababa mau dangihi,

“Digaula hagalee loo e ulu gi lodo tenua

dela ne hagababa ko Au belee hagamolooloo ai digaula!”

Ma koai ala e helehelekai iei Mee? Go digau de hagalongo. 19 Gidaadou e mmada gi digaula ala gu deemee di ulu i tenua deelaa, idimaa, digaula hagalee hagadonu.

4

1 God la gu hagababa bolo gidaadou e mee di kae di hagamolooloo dela ne helekai iei Mee. Gidaadou la gi hagamahi gii pula i gidaadou, gi dee doo tangada i goodou ga deemee di kae di hagamolooloo. 2 Idimaa gidaadou gu longono di Longo Humalia be digaula. Gei di maa dono dahidamee gi digaula ai, idimaa digaula ne longono hua, gei digi hagadonu. 3 Gei gidaadou ala gu hagadonu, e kae di hagamolooloo be di hai o dana hagababa mai gi gidaadou, dela gu helekai,

“Au gu hagawelewele guu hai dagu hagamodu

bolo digaula hagalee loo e ulu gi lodo tenua

dela ne hagababa ko Au

belee hagamolooloo ai digaula!”*

Mee ne helekai beenei, ma e aha maa dana hegau la guu lawa di hai i di madagoaa ne hai henuailala. 4 Idimaa, di gowaa dulii i lodo di Beebaa Dabu e helekai i di hidu laangi,

“Di hidu laangi, gei God ne hagamolooloo

i ana hegau huogodoo ala ne hai.”*

5 Nia helehelekai aanei e helekai labelaa i di gowaa i golo, boloo,

“Digaula hagalee loo e ulu gi lodo tenua

dela ne hagababa ko Au belee hagamolooloo ai digaula.”*

6 Digau ala ne longono di Longo Humalia matagidagi, digi kae di hagamolooloo, idimaa, digaula digi hagadonu. Malaa, gei hunu gau i golo gu dumaalia anga gii kae di hagamolooloo. 7 Di mee deenei la gu haga modongoohia aga go di haganohonoho a God bolo di laangi labelaa e dahi i golo e haga ingoo bolo “dangi nei”. I muli hua nia ngadau e logowaahee, gei God la gu helekai di maa gi David, i lodo nia helekai agoago guu lawa di hihi boloo,

“Maa goodou gu longono di lee o God dangi nei,

hudee haga hamaaloo ina godou lodo.”*

8 Maa nei bolo Joshua la guu wanga gi nia daangada di hagamolooloo gii hai be di hagababa a God, gei God la hagalee helekai labelaa i tuai laangi.* 9 God la dana laangi hua igolo e hagamolooloo ana dama, be di laangi a God e hagamolooloo i di hidu laangi. 10 Tangada dela ma gaa kae di hagamolooloo ne hagababa go God, geia e hagamolooloo i dana moomee, be God dela ne hagamolooloo i ana moomee.* 11 Gidaadou hagamahi gii kae di hagamolooloo deelaa, gi dee doo hua dahi dangada be digau de hagadonu.

12 Idimaa nnelekai a God le e mouli ge mogobuna, ge koia e gaa i tulumanu dauwa baahi lua, e tuu gi lodo loo gi di gowaa dela e heetugi ai di mouli mo di hagataalunga, gi di gowaa dela e duudagi ai nia dudaginga mo nia uga, ge e hagi aga di hiihai o di manawa tangada. 13 Dahi mee e ngala i mua o God ai. Nia mee huogodoo ala i di langi i nua mo henuailala, le e modongoohia i mua o God, go Mee dela belee hagianga ginai tadau hangahaihai.

Jesus Tagi Aamua Hai mee dabu

14 Gidaadou gi daahia gii mau dangihi tadau hagadonu, dela e haga modongoohia aga go gidaadou, idimaa, tadau Dagi Aamua Hai mee dabu go Jesus Tama a God dela guu hana gi mua o God. 15 Tadau Dagi Aamua Hai mee dabu, hagalee dau gi tadau paagege, deeai, gidaadou tadau Dangada Hai mee dabu i golo, gu hagamada i nia ala huogodoo, gadoo be gidaadou, gei Mee ono huaidu ai. 16 Malaa, gidaadou gi hagadagadagagee, gi mmaanege gi di lohongo king o God, di gowaa iai tumaalia, e kae di aloho mo tumaalia e hagamaamaa gidaadou i di madagoaa ma ga manawa hiihai ai.

5

1 Nia dagi aamua hai mee dabu le e hilihili mai i baahi nia daangada, gaa wanga nadau hegau e pono nia daangada ang gi God, e hai nadau wanga dehuia mono tigidaumaha e wwede nia hala digaula i baahi o God. 2 Mee e bagege, e de loaa i nia ala e logo, deenei laa mee e manawa balabala i baahi digau manawa hamaaloo mo digau hai hala. 3 Idimaa mee e bagege, mee e hai loo gi tigidaumaha, hagalee anga hua gi nia huaidu o nia daangada, gei gi ono huaidu labelaa.* 4 Deai tangada e bida hilihili ia gi di aamua dela e hai mee ginai tagi aamua hai mee dabu ai, ma go God hua dela e hilihili tangada e hai tagi aamua hai mee dabu, gadoo be Aaron.*

5 E hai gadoo be Christ: Christ digi bida hilihili aga Ia, bolo Ia e hagadabu e hai tangada aamua hai mee dabu. Go God dela ne hilihili aga a Mee, ga helekai,

“Goe go dagu Dama daane,

dangi nei gei Au guu hai Tamana ni oou.”*

6 Gei mee gu helekai labelaa i lodo nia gowaa i golo boloo,

“Goe gaa hai tangada hai mee dabu,

gaa hana hua beelaa,

gadoo be di ala o Melchizedek.”*

7 I lodo di mouli o Jesus nogo i henuailala, gei Mee nogo dalodalo gi nua mo ono halidangi gi God, dela e mee di daa Ia gi daha mo di made. Idimaa Mee e manawa hila gi lala ge e donu, God gu longono nia dangidangi a Maa.* 8 Ma e aha maa Mee Tama ni God, gei Mee guu kabe di daudali mai dono hagaduadua. 9 Dono madagoaa ne aali, gei Mee guu hai taamada o di haga mouli dee odi ang gi digau huogodoo ala e daudali a Mee. 10 God gu haga menege aga a Mee belee hai tagi aamua hai mee dabu, i di ala hai mee dabu o Melchizedek.

Hudee hudua gi daha di hagadonu

11 Gimaadou belee helekai nia hagadilinga mee e logo i di mee deenei, gei di maa e haingadaa di haga donu adu, idimaa, goodou e buna di donu ginai. 12 Di madagoaa gu waalooloo belee hai goodou digau agoago, gei deeai, goodou e hiihai hua igolo gi tangada e aago goodou gi nia agoago matagidagi o nia helekai a God. Goodou belee gai nia meegai hamaaloo, gei goodou e gai hua nia meegai balabala.* 13 Tangada dela e miami i nia meegai balabala, la di tama hua igolo, e de iloo di tonu mo di hala. 14 Nia meegai hamaaloo le e humalia e gai go digau mmaadua, ala gu wouwou ge gu iloo di dugu geegee di huaidu mo di humalia.

6

1 Gidaadou gi dugua nia agoago matagidagi o di Longo Humalia, gi kae ina nia agoago mmaadua. Gidaadou hagalee belee hagaduu labelaa di hagamau o di huli gi daha o nnegau balumee mo di hagadonu a God, 2 di hagamau o di agoago di babdais, mo di dugu o nia lima, di hagamau o di haga mouli aga digau mmade, mo di hagi aga a God dela e hana hua beelaa. 3 Gidaadou gii hula gi mua. Deenei tadau mee gaa hai, maa God ga dumaalia.

4 Dehee di hai o digau ala ne kili gi daha nadau hagadonu, e loomoi labelaa e huli hoou? Digaula nogo i lodo di maalama o God, guu momi di wanga dehuia di langi, guu kae ngaadahi di Hagataalunga Dabu. 5 Digaula gu iloo mai nadau modongoohia humalia bolo nia helekai a God le e humalia, ge gu longoneia ginaadou nia mogobuna o di madagoaa dela ma ga hanimoi. 6 Malaa, digaula guu kili gi daha nadau hagadonu! E deemee loo di laha mai digaula e hagahuli hoou, idimaa, digaula guu ala be digau ne daudau haga lua di Tama a God, gu hagateetee i mua teenua.

7 God e hagahumalia nia gelegele ala e noho mau e doodoo ginai di uwa, ge e haga tomo aga nia huwa laagau, e hagahumalia digau ala ne ngalua gi nia maa. 8 Maa di gelegele ga haga tomo aga nia laagau duduia mo nia geinga huaidu, di gelegele le e balumee hua, gei God e haga halauwa di maa, di hagaodi gi muli gei di maa gaa dudu.*

9 Madau ihoo hagaaloho, gimaadou e helehelekai beenei i madau hagadagadagagee hua adu gi goodou. Gimaadou gu iloo bolo goodou guu kae di maluagina koia humalia, dalia godou haga mouli. 10 God le e hai donu huoloo, Mee hagalee de langahia godou hegau humalia mo godou aloho i Mee, i lodo godou hagamaamaa ne wanga gi Mee, gei e wanga hua igolo gi godou duaahina dama Christ. 11 Deenei di madau hiihai, bolo tangada nei mo tangada nei gi hagamahi, gaa dae loo gi di hagaodi, gei godou mee ala e hagadagadagagee ginai gaa mee di gila. 12 Goodou hudee hagatoo, kawe i digau ala e hagadonu ge hagakono nadau manawa, gii kae di mee a God dela ne hagababa ang gi digaula.

Di hagababa donu a God

13 Di madagoaa God ne hai dana hagababa gi Abraham, Mee gu hagamodu bolo Ia ga haga gila aga dana hagababa dela ne hai. Di hagababa deenei ne hai i dono ingoo donu, idimaa, go Mee hua dela e aamua i hongo nia mee huogodoo. 14 Mee ne helekai,

“Au e hagababa adu gi di goe,

bolo Au ga haga maluagina goe,

ga haga dogologowaahee do madawaawa.”*

15 Abraham gu hagakono dono manawa, guu kae di hagababa a God dela ne hai. 16 Tangada ma gaa hai dana hagamodu, le e hagamodu i di ingoo dela e aamua i deia, gei di hagamodu deenei la gaa mee di dugu nia lagalagamaaloo huogodoo. 17 Idimaa God gu hiihai e haga modongoohia aga gii donu humalia ang gi digau ala ga hai mee gi nia maluagina o dana hagababa bolo Ia hagalee huli dono manawa, malaa, Mee ne haga puni anga dana hagamodu gi dana hagababa. 18 Di hagababa mo di hagamodu le e deemee di huli, gei God e deemee di helekai tilikai i nia mee e lua aanei. Gidaadou ala guu noho baba i baahi o Mee, gidaadou gi maaloo, gi daahia hua di hagadagadagagee dela i tadau mua. 19 Di hagadagadagagee deenei la go taula o tadau mouli. Taula deenei le e duuli ge hagadagadagagee ginai, e hana laa lodo di gahu duuli o di Hale Daumaha dela i di langi, gi lodo di gowaa dabuaahia dela e noho ai a God.* 20 Jesus guu hana gi golo i tadau mua, guu hai tagi aamua hai mee dabu gaa hana hua beelaa, i di ala hai mee dabu o Melchizedek.*

7

Melchizedek, tangada hai mee dabu

1 Melchizedek la go di king o Salem, tangada hai mee dabu ni God Aamua Huoloo. Mee ne heetugi gi Abraham, ga hagahumalia a mee i di madagoaa Abraham ne hanimoi i tauwa, dela ne daaligi gii mmade nia king dogohaa.* 2 Abraham ne wanga gi Melchizedek dahi baahi e madangaholu o ana goloo ala ne kae i tauwa. (Di ingoo o Melchizedek dono hadinga e dahi e hai bolo “Di King o di Tonu”. Idimaa mee dela di king o Salem, malaa, dono ingoo e hai dono hadinga labelaa bolo “Di King o di Aumaalia”).* 3 Nia maadua o maa digi modongoohia be koai, dono hagadili e hagalee modongoohia labelaa, gei dono laangi haanau e de iloo labelaa ngaadahi mo dono laangi dela ne made ai. Mee guu hai hua be tama ni God, guu hai tangada hai mee dabu, gaa hana hua beelaa.

4 Goodou gu gidee di aamua o maa. Tadau damana madua go Abraham guu wanga gi mee dahi baahi e madangaholu o ana goloo ala ne kae i tauwa. 5 Di hagadili o Levi, aalaa go digau hai mee dabu, gu helekai ginai nnaganoho bolo gi hagabudulia mai dahi baahi madangaholu o nia goloo digau Israel, ma e aha maa digaula nia duaahina ni digau Israel, di hagadili o Abraham labelaa.* 6 Gei Melchizedek hagalee di hagadili ni Levi, gei mee guu kae dahi baahi madangaholu o nia goloo ne gaamai go Abraham, gu hagamaluagina Abraham, tangada dela ne kae di hagababa a God. 7 E donu bolo tangada dela e hagamaluagina dana dangada, la koia e aamua i tangada dela ne kae di hagamaluagina. 8 Gei i baahi digau o Levi, digau ala e mmademmade e hagabudu dahi baahi madangaholu. Gei i baahi o Melchizedek, dahi baahi madangaholu le e hagabudu go tangada dela e mouli, be nnelekai di Beebaa Dabu. 9 Abraham ne dahi aga dahi baahi madangaholu gaa wanga gi Melchizedek, gei gidaadou e mee di helekai bolo Levi dela belee kae dahi baahi madangaholu, la gu dahi aga labelaa ana mee, 10 idimaa, Levi digi haanau i di madagoaa deelaa, dela hua nogo i lodo tuaidina dono damana madua go Abraham i di madagoaa o mee ne heetugi gi Melchizedek.

11 Nnaganoho digau Israel ne hagamau mai i nnegau dabu o digau hai mee dabu o Levi. Maa nei boloo nnegau digau hai mee dabu ne donu ge dohu, gei tangada hai mee dabu e gila aga labelaa ai, mai di ala o Melchizedek hagalee mai di ala o Aaron. 12 Maa nnegau o digau hai mee dabu la guu huli, gei nnaganoho le e hai gii huli labelaa. 13 Tadau Dagi dela e haga modongoohia go nnelekai aanei, la ni tuai madawaawa, deai tangada mai di madawaawaa o maa ne hai tangada hai mee dabu ai. 14 Gu modongoohia hagahumalia bolo Mee ne haanau mai i di madawaawa o Judah, gei Moses digi helekai i di madawaawa deenei i dono madagoaa ne helekai i digau hai mee dabu.

Tuai dangada hai mee dabu e hai be Melchizedek

15 Di mee deenei la gu modongoohia hagahumalia, tuai dangada hai mee dabu gu gila aga, e hai gadoo be Melchizedek. 16 Mee hagalee ne hai tangada hai mee dabu mai nnaganoho dangada, gei ne hai go di mogobuna o di mouli dela e noho hua beelaa. 17 Idimaa di Beebaa Dabu e helekai,

“Goe gaa hai tangada hai mee dabu,

gaa hana hua beelaa,

i di ala hai mee dabu o Melchizedek.”*

18 Taganoho namua guu hudu gi daha, idimaa gu bagege, dono hadinga ai. 19 Idimaa Nnaganoho Moses gu deemee di hai nia mee gii donu hagatau. Gei dolomeenei di hagadagadagagee koia e humalia la gu gaamai, e laha mai gidaadou gi hoohoo gi God.

20 Di hagadagadagagee deenei, gu haga puni ang gi ana hagamodu. Di hagamodu beenei ai i di madagoaa digau i golo ne hai digau hai mee dabu. 21 Jesus ne hai tangada hai mee dabu mai di hagamodu a God dela ne helekai gi mee,*

“Dimaadua guu hai dana hagamodu, ge hagalee

huli loo dono manawa.

Goe gaa hai tangada hai mee dabu gaa hana hua

beelaa.”

22 Di hagamodu deenei guu hai labelaa Jesus di hagamau o di hagababa dela koia e humalia.

23 Di hai geegee labelaa i golo: digau hai mee dabu i golo la digau dogologo, idimaa, digaula guu mmade, e deemee di duudagi adu nadau hegau. 24 Gei Jesus le e mouli gaa hana hua beelaa, hagalee made. Ana hegau hai mee dabu le e hagalee higi gi tuai dangada. 25 Dolomeenei mo nia madagoaa huogodoo, gei Mee e mee di haga mouli digau ala e loomoi gi God mai i de Ia, idimaa Mee e mouli gaa hana hua beelaa, e dalodalo gi God i digaula.

26 Malaa, Jesus go tagi aamua hai mee dabu, dela e mee dana haga dohu tadau mee ala e manawa ai. Mee e dabuaahia huoloo, gei ono hala be ono huaidu ai. Mee guu dugu gi daha mo nia daangada huaidu, gu haga menege aga gi baahi i nua nia langi. 27 Mee hagalee hai be digau aamua hai mee dabu ala i golo, mee hagalee hai dana tigidaumaha i nia laangi huogodoo e wwede ono huaidu i mua, ga nomuli go nia huaidu o nia dangada. Tigidaumaha a Maa ne hai, la ne hai hua haga dahi ang gi nia daangada huogodoo i dono madagoaa ne tigidaumaha Ia ang gi God.* 28 Nnaganoho Moses ne hilihili aga nia daangada dee dohu e hai digau aamua hai mee dabu, gei di hagababa a God ne hai i di hagamodu la ne gila aga i muli nnaganoho, ne hilihili Tama belee hai gi aali gaa hana hua beelaa.

8

Jesus tadau dangada aamua hai mee dabu

1 Deenei di maanadu dogomaalia i nia mee ala nogo helehelekai iei gidaadou, bolo gidaadou guu hai tadau dagi aamua hai mee dabu dela e noho i di baahi gau donu i di lohongo king i di langi,* 2 e hai hegau i lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo, i lodo di hale laa donu dela ne hai go God, gei hagalee ne hai go nia daangada.

3 Nia dagi aamua hai mee dabu huogodoo la ne dongo belee hai nadau wanga dehuia mono tigidaumaha manu ang gi God. Malaa, tadau Dagi Aamua Hai mee dabu, e hai gii hai dana tigidaumaha labelaa. 4 Maa nei bolo Mee e noho i henuailala, gei Mee e deemee di hai tangada hai mee dabu, idimaa, ma digau hai mee dabu i golo ala e hai nia wanga dehuia ge e haihai nadau tigidaumaha gii hai be nnaganoho digau o Jew. 5 Nnegau ala e hai go digaula, la nia ada hua o nia mee ala e hai i di langi. E hai gadoo be Moses dela ne haga duu dana Hale laa Daumaha. God ne helekai gi mee,

“Mmada gi humalia,

heia nia mee huogodoo gii hai be di ada

dela ne haga modongoohia adu gi di goe

i tomo di gonduu.”*

6 Gei dolomeenei, Jesus guu kae di waawa hegau o tagi aamua hai mee dabu, dela koia e humalia i nia hegau digaula, gadoo be di hagababa dela ne hai go Mee i mehanga God mo ana daangada. Di hagababa deenei koia e humalia i di hagababa namua, idimaa, ne hai mai i nia hagababa o nia mee koia humalia. 7 Maa nei bolo di hagababa matagidagi la digi hala, di lua hagababa la digi heia, 8 idimaa, God gu gidee bolo ana dama la gu ihala, ga helekai,

“Di madagoaa e dau mai,

gei Au gaa hai dagu hagababa hoou

ang gi digau Israel mo digau Judah.

Aanei nnelekai Dimaadua ne hai.*

9 Di hagababa deenei la hagalee hai

be di hagababa dela ne hai ko Au

gi nadau maadua mmaadua

i di laangi ne kumi nia lima digaula,

ga dagi mai gi daha mo Egypt,

gei digaula digi daudalia di hagababa

dela ne hai gi digaula,

dela dagu mee ne de hiihai iei Au gi digaula.

10 Dolomeenei, deenei di hagababa

dela gaa hai ko Au gi digau Israel

i nia laangi ala ga lloomoi:

Au ga haga honu digaula gi agu haganoho,

gaa hihi nia maa gi lodo nia manawa digaula.

Digaula gaa hai nia dama ni aagu,

gei Au gaa hai di God ni digaula.

Aanei nnelekai Dimaadua ne hai

11 Deai tangada e aago dono ihoo ai,

be e hagi anga gi tangada dono henua

boloo, ‘Iloo Dimaadua.’

Nia daangada huogodoo,

digau lligi mo digau aamua,

ga iloo ginaadou Au.

12 Gei Au ga dumaalia gi nia huaidu digaula,

ga haga de langahia nia hai hala digaula.”

13 Dono madagoaa ne helehelekai i di hagababa hoou, gei God gaa hai di hagababa namua gii bobo, gei nia mee ala gaa pobo gaa ngudu, e limalima hua di hagalee.

9

Daumaha i di langi mo i henuailala

1 Di hagababa matagidagi la iai nia haganoho daumaha, mo di gowaa hai daumaha henuailala. 2 Di Hale laa ne haga duu aga, di ruum mugi daha la di Gowaa Dabu e dugu ai teebele mo di palaawaa tigidaumaha, mo di lohongo malama.* 3 Di ruum mugi lodo dela i taalinga di ruum mugi daha, le e haga ingoo bolo di Gowaa Dabuaahia Huoloo.* 4 I lodo di gowaa dabuaahia deenei, la iai di gowaa goolo dudu tigidaumaha hagakala, mo Tebedebe o di Hagababa ne hai labelaa gi nia goolo. I lodo Tebedebe deenei la iai di ulu mee goolo dela e dugu ai nia ‘manna’ no lodo, mo togodogo Aaron dela e matilitili nia lau laagau, mo nia baahi hadu e lua ala ne hihi ginai nnaganoho i dono gili.* 5 I hongo Tebedebe la iai nia ada manu nau bakau, di haga modongoohia bolo God le e noho i golo. Nau bakau le e gahu di gowaa dela e wwede ai nia huaidu. Malaa, dolomeenei la hagalee di madagoaa e haga donu nia mee hagalligi huogodoo.*

6 Deenei di hai o di haganohonoho nia mee digau hai mee dabu ala e ulu gi lodo di ruum mugi daha i nia laangi huogodoo, e hai nadau hegau.* 7 Tagi aamua hai mee dabu la hua dela e mee di ulu gi lodo di ruum mugi lodo. Mee e hana haga dahi i lodo di ngadau e dahi. Mee gaa hana le e kae ana dodo, e hai dana tigidaumaha ang gi God i ono hala, mo nia huaidu o nia daangada ala ne hai gei e de iloo ginaadou.* 8 Di Hagataalunga Dabu e agoago modongoohia mai nia haganohonoho aanei bolo di ala dela e hana gi di Gowaa Dabuaahia Huoloo le e hagalee mahuge maa di hale laa mugi daha le e duu hua igolo. 9 Deenei di ala mee dela e haga modongoohia aga di madagoaa dolomeenei. E haga modongoohia bolo nia wanga dehuia mo nia tigidaumaha manu ala e hai gi God, e deemee di haga madammaa lodo digau ala e daumaha beenei, 10 idimaa, nia tigidaumaha aanei e hai gi nia meegai mono mee inu, mo nia haihai haga madammaa. Malaa, nia mee aanei huogodoo e haga modongoohia nia ada haganoho e hai hegau ai gaa dae loo gi di madagoaa a God ga haga duu aga dana hagatau hoou.

11 Malaa, Christ gu hanimoi, e hai Tagi Aamua Hai mee dabu, ge haga maluagina nia mee huogodoo ala gu i tadau baahi. Di hale laa dela ne ulu iei Mee, hagalee hagatau ang gi dahi mee, e aamua, ge madamada huoloo i nia hale laa o henuailala huogodoo, ge hagalee ne hai go tangada, ge hagalee ni henuailala. 12 Christ ne ulu hagadahi di hale laa deenei gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo belee hai dana tigidaumaha. Digi kae ana dodo kuudi, be nia dodo kau, go ono dodo donu hua ne kae go Mee, belee hui gidaadou gi di mouli dee odi. 13 Nia dodo kuudi mono dodo kau, mono lehu damaa kau ne dudu, ga haga nonnono gi hongo nia daangada ala gu milimilia nadau mouli, e haga madammaa digaula.* 14 Malaa, nia dodo o Christ koia e mogobuna. Christ ne tigidaumaha dono huaidina madammaa ang gi God, mai di Hagataalunga Dabu dee odi. Nia dodo o Christ ga haga madammaa tadau lodo i nia daumaha balumee, gii mee ai gidaadou di hai hegau gi di God Mouli.

15 Malaa, deenei laa Christ guu hai mee gi tegau dela e hagahumalia di hagababa hoou. Digau huogodoo ala ne gahigahi mai go God, e kae di maluagina dee odi dela gu hagababa ang gi digaula. Di mee deenei guu mee hua di hai, idimaa, Christ guu made, guu wwede nia huaidu ala ne hai go digaula i di madagoaa di hagababa namua nogo hai hegau.

16 Maa di boloagi ga i golo, e hai gi hagamodongoohia bolo e donu bolo tangada dana boloagi la guu made. 17 Maa tangada dana boloagi le e mouli hua igolo, di boloagi e hagalee mogobuna. Di boloagi le e mogobuna hua i muli tangada dana boloagi la guu made. 18 Dela tadinga di gila o di hagababa matagidagi, le e mogobuna hua mai nia dodo. 19 Matagidagi, gei Moses ne dau gi digaula nia haganoho huogodoo ala i lodo di Beebaa Haganoho, ga nomuli, gei mee ga hai hegau gi di lau laagau hisop mo nia huluhulu siibi ala e mmee, ga daalo gi lodo nia dodo kau mo kuudi, ga unugi gi nia wai, ga dahi aga, ga hagatulutulu di Beebaa Haganoho mo nia daangada huogodoo.* 20 Gei mee ga helekai,

“Aanei nia dodo ala e hagamodongoohia

di hagababa dela ne helekai ai God

bolo goodou gi daudalia le e donu.”

21 Mee ne hagatulu labelaa di Hale laa Daumaha mono goloo huogodoo ala e hai hegau no lodo gi nia dodo aanei.* 22 Nnaganoho e haga modongoohia bolo nia mee huogodoo le e haga madammaa gi nia dodo, gei di huaidu le e wwede gi daha gi nia dodo.*

Tigidaumaha a Christ e daa gi daha nia hala

23 Nia mee aanei la nia ada mee o nia mee donu ala i di langi, la ne hai gi haga madammaa beelaa. Gei nia mee donu o di langi e haga madammaa gi nia tigidaumaha koia e donu ge humalia. 24 Idimaa, Christ la digi ulu gi lodo di Gowaa Dabu dela ne hai go tangada, di mee deenei la di ada mee hua ni di mee dela e donu. Mee ne ulu i di langi i di gowaa dela e noho iei Mee dolomeenei i baahi o God, e hagamaamaa gidaadou. 25 Tagi aamua hai mee dabu o Jew e ulu gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo i nia ngadau huogodoo, e kae nia dodo manu, gei Christ digi ulu nnolongo e logo belee tigidaumaha Ia. 26 Maa nei bolo ne hai beenei, gei Mee ne belee hagaduadua i nia holongo e logo mai taamada henuailala. Gei deeai, Mee ne hanimoi hua haga dahi, hoohoo gi di hagaodi gi muli o nia hagadili o nia madawaawa ala nogo hagadau mai i mua. Mee ne hanimoi belee tigidaumaha Ia, e daa gi daha nia huaidu. 27 Ma guu lawa di haga noho bolo tangada le e made hua haga dahi, ga nomuli, gaa kae di hagi aga i baahi o God. 28 E hai gadoo be Christ dela ne tigidaumaha hua Ia haga dahi belee wwede ai nia huaidu o nia daangada dogologowaahee. Gaa lawa, ga hanimoi labelaa haga lua, hagalee wwede labelaa nia huaidu, e haga mouli digau ala e talitali a Mee.*

10

1 Nia haganoho digau o Jew la nia ada mee hua, hagalee go nia mee donu. Ma go nia ada mee hua ala e haga modongoohia nia mee humalia ala ga lloomoi maalia. Gei nia tigidaumaha le e tataanga i nia ngadau huogodoo gaa hana hua beelaa. Malaa, nia haganoho mai nia tigidaumaha le e dohu dogomaalia behee nia daangada ala e loomoi gi God? 2 Maa nei bolo e donu bolo di hai daumaha o nia daangada ang gi God le e hagamadammaa nadau ihala, digaula gu nadau ihala ai, gei nia tigidaumaha la gu hagalee hai. 3 Gei deeai, tigidaumaha dela e haihai i lodo nia ngadau huogodoo, di mee e haga langahia nadau huaidu ala ne haihai. 4 Idimaa, nia dodo kau mo nia dodo kuudi, e deemee di daa gi daha nia huaidu o nia daangada.

5 Malaa, deenei tadinga a Christ i mua dono madagoaa ne hanimoi gi henuailala, Mee ne helekai gi God boloo:

“Goe hagalee hiihai gi tigidaumaha

mo di wanga dehuia dela e hai gi nia manu,

gei Goe ne hagatogomaalia tuaidina mai gi di Au.*

6 Goe e hagalee tene gi nia wanga dehuia manu

ala e dudu haga dogomaalia

i hongo di gowaa dudu tigidaumaha,

belee wwede nia huaidu.

7 Gei Au ga helekai gi Mee:

‘Deenei Au, Meenei God,

Au belee hai do manawa,

gii hai be nnelekai ala guu lawa di hihi

gi lodo di Beebaa Haganoho.’ ”

8 Matagidagi, gei Mee ne helekai boloo,

“Goe hagalee hiihai be e manawa tene

gi tigidaumaha mo di wanga dehuia

dela ne hai gi nia manu ala e dutudu

i hongo di gowaa dudu tigidaumaha

belee wwede nia huaidu.”

Mee ne helekai nia mee beenei, ma e aha maa nia tigidaumaha huogodoo le e hai gii hai be nnaganoho. 9 Mee ne helekai nomuli,

“Deenei Au, Meenei God,

Au belee hai do manawa.”

Malaa, God guu kili gi daha nia tigidaumaha namua, gu haga noho aga tigidaumaha hoou a Christ gi nadau lohongo. 10 Idimaa Jesus Christ gu haga gila aga di manawa o God, gei gidaadou huogodoo gu madammaa gi daha mo tadau huaidu, idimaa, Mee gu tigidaumaha dono huaidina hagadahi mai gi gidaadou huogodoo.

11 Digau hai mee dabu o Jew huogodoo e hai hegau i nia laangi huogodoo, e hai nadau tigidaumaha lahua i nia holongo e logo, malaa, nia tigidaumaha digaula e deemee loo di wwede nia huaidu.* 12 Christ ne tigidaumaha haga dahi hua, tigidaumaha deenei le e mogobuna di wwede nia huaidu, nomuli gei Mee guu noho i di baahi gau donu o God.* 13 Deelaa di gowaa a Mee e talitali dolomeenei, gaa dae loo gi di madagoaa God gaa dugu ono hagadaumee gi lala gadoo be di llanga ono babaawae. 14 Tigidaumaha deenei ne hai hua haga dahi, dela ne hai digaula gii dohu dogomaalia gaa hana hua beelaa, go digau ala e haga madammaa gi daha nadau huaidu.

15 Di Hagataalunga Dabu gu haga modongoohia mai gi gidaadou nia mee aanei, Mee ne helekai matagidagi boloo,

16 “Di Maadua e helekai,

‘Deenei di hagababa dela gaa hai ko Au

gi digaula i nia laangi ala ga loomoi,

gei Au ga haga honu digaula gi agu haganoho,

gaa dugu nia maa gi lodo nia manawa digaula,

gaa hihi nia maa gi lodo nadau maanadu.’ ”*

17 Mee ne helekai labelaa boloo,

“Au ga haga de langahia nia hagadilinga huaidu

ala nogo hai go digaula.”*

18 Di madagoaa nia huaidu aanei gu maahede, gei tigidaumaha dela belee wwede nia huaidu la hagalee hai labelaa.

Gidaadou gi mmaanege adu gi God

19 Ogu ihoo hagaaloho, gidaadou gu dagaloaha di ulu gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo mai di made o Jesus. 20 Christ gu huge mai gi gidaadou dahi ala hoou ge mouli, e moe adu, gu ihaa i baahi i golo di gahu duuli di gowaa deelaa, guu dau adu gi di Gowaa Dabuaahia Huoloo, di ala deenei la go dono huaidina. 21 Malaa gidaadou gu iai tadau Dangada hai mee dabu aamua, e dagi di hale o God. 22 Deenei laa, gidaadou gi mmaanege adu gi God i di manawa madammaa mo di hagadonu e donu. Tadau manawa daamaha mo tadau huaidina huaidu guu lawa di gaugau gi nia wai madammaa.* 23 Gidaadou gi daahia gii mau tadau hagadagadagagee dela nogo haga modongoohia go gidaadou, idimaa, gidaadou e mee di hagadagadagagee gi God, e dadaahi dana hagababa. 24 Gidaadou gi hagadau hagamaamaa i di haga modongoohia aga tadau aloho, mo tadau hangaahai humalia huogodoo. 25 Gidaadou gi hudee dugua tadau hai dagadagabuli, be di hai o hunu daangada. Gei gidaadou gi hagamahi hagamaaloo ina aga tangada nei mo tangada nei, idimaa, goodou gu iloo bolo di Laangi o Tagi la gu hoohoo mai.

26 Maa gidaadou gaa unu hua i lodo nia huaidu i muli tadau maalama gi nia agoago ala e donu, gu deai dahi tigidaumaha labelaa e mee di haga madammaa gidaadou gi daha mo nia huaidu ai, 27 di mee i golo, go gidaadou e talitali mmaadagu di hagi aga mo nia mahi o di ahi dela gaa dudu digau ala e hai baahi ang gi God.* 28 Maa tangada ga de hagalongo gi Nnaganoho Moses, ia e daaligi gii made maa ia gu hagi aga i nia hagadootonu o nia daangada dogolua be dogodolu bolo mee gu ihala, geia e deemee di dumaalia ginai.* 29 Malaa goodou e hagamaanadu bolo aha gi tangada dela e haga balumee Tama a God? Tangada deelaa, e hagahuaidu nia dodo o di hagababa hoou, ala ne haga madammaa ia, ge e haganneennee di Hagataalunga mo dono dumaalia. Tangada beenei le e hagaduadua damanaiee!* 30 Gidaadou gu iloo be di maa ko ai ne helekai,

“Au ga hai baahi gi tongaadahi

gaa hui gi muli,”

gei Mee gu helekai labelaa,

“Dimaadua ga hagi aga ana daangada.”*

31 E hagamadagudagu dangada huoloo maa tangada gaa doo gi lodo nia lima o di God Mouli!

32 Goodou gi langahia godou hangaahai i lodo nia laangi ne too gi daha. I lodo nia laangi aalaa, i muli di maalama a God ne haga maalama goodou, gei nia haingadaa e logo gu tale adu gi goodou, gei goodou gu mau dangihi i lodo di madagoaa haingadaa, digi magedaa. 33 Hunu madagoaa nia daangada e haga balumee goodou i mua teenua, gei e haga huaidu goodou. Hunu madagoaa gei goodou gu hiihai e buni anga gi digau ala guu kae nia hagadilinga hagaduadua beenei. 34 Goodou guu kae di hagaduadua o digau lawalawa. Di madagoaa godou maluagina ne daa gi daha mo goodou, gei goodou gu hagakono i di manawa tene, i goodou gu iloo bolo goodou gu hai mee gi nia mee koia e humalia gaa hana hua beelaa. 35 Hudee diagia godou manawa maaloo, idimaa, godou manawa maaloo la iai dono hui damana. 36 Goodou e hai loo gi hagakono godou manawa, gei goodou gaa mee di haga gila aga di manawa o God, ga hai mee gi ana mee ala guu lawa dana hagababa adu gi goodou. 37 Di Beebaa Dabu e helekai boloo,

“Di madagoaa hua dulii i golo,

gei Mee dela e hanimoi, la ga dau mai,

Mee hagalee duai.*

38 Agu daangada ala e donu

ga hagadonu ga mouli.

Maa tangada i digaula gaa huli gi daha

mo dono hagadonu,

Au hagalee loo e tene ginai.”

39 Gidaadou hudee huli gi daha mo tadau hagadonu, gi dee nngala. Gidaadou gu iai tadau hagadonu, gei gu hagamouli.

11

Di hagadonu

1 Di hagadonu le e iloo modongoohia nia mee ala e hagadagadagagee ginai, ge e modongoohia nia mee e de gidee. 2 Di hagadonu dela nogo daudali go tadau maadua mmaadua guu hai digaula gii kila humalia i baahi o God.

3 Di hagadonu dela ga iloo gidaadou bolo di langi mo henuailala la ne hai gi nia helekai a God. Malaa, nia mee ala e gidee gidaadou, la ne hai mai i nia mee ala e de gidee.*

4 Di hagadonu dela ne hai Abel gi tigidaumaha humalia i tigidaumaha a Cain. Abel ne hagadonu, gei mee guu gila humalia, guu donu idimaa God gu hila anga gi dana tigidaumaha. Mai i di hagadonu o maa, Abel e helehelekai hua igolo, ma e aha maa mee guu made.*

5 Di hagadonu dela ne hai Enoch gi hagalee made, gei guu lahi mouli gi baahi o God, gei tangada ne gidee a mee ai, idimaa, go God dela ne lahi a mee. Di Beebaa Dabu e helekai bolo i mua dono lahi gi di langi, Enoch nogo haga tenetene a God.*

6 Tangada dono hagadonu ai, le e deemee di haga tenetene a God. Tangada dela e hana gi God, geia gi hagadonu bolo God la i golo, e haga humalia digau ala e halahala Ia.

7 Di hagadonu dela ne hai Noah gi hagalongo gi nnelekai a God i nia mee ala ga lloomoi, gei digi mmada ginai. Mee ne hagalongo gi God, gaa hau dana waga belee haga dagaloaha ia mo dono beneinei. Deenei la go toloo o henuailala, gei Noah guu donu i mua o God mai i dono hagadonu.*

8 Di hagadonu dela ne hai Abraham gi daudali nnelekai a God bolo gii hana gi tenua dela gu hagababa gi mee. Mee ga hagatanga i dono henua donu, gei mee e de iloo tenua dela e hana ginai eia.* 9 Di hagadonu o maa dela gaa noho iei mee be tangada hua gee i lodo tenua God dela ne hagababa ang gi mee, i lodo nia hale laa, gadoo be Isaac mo Jacob ala ne kae di hagababa la hua mai baahi o God.* 10 Idimaa, Abraham e noho ge talitali di waahale dela ga haga duu go God, dono hagamau le e noho hua beelaa, dono hagaodi ai.

11 Di hagadonu dela ne hai Abraham gii hai tamana, gei mee gu madumadua huoloo, gei dono lodo go Sarah e dee huwa. Abraham gu hagadonu bolo God e haga gila dana hagababa.* 12 Ma e aha maa Abraham gu hoohoo gaa made, gei di hagadili o maa le e daamada mai tangada hua e dahi, ga haga dili ga dogologowaahee, gadoo be nia heduu ala i di gili di langi, mo nia gelegele ala i tongotai e deemee di dau.*

13 Nia daangada huogodoo ala ne hagadonu beenei, la guu mmade, gei digi kae nia mee a God ala ne hagababa ang gi digaula. Digaula gu gidee mai haga mogowaa, gu tenetene hua gi nia mee ala ne hagababa. Gei gu haga modongoohia bolo ginaadou digau hua mai i daha, hagalee digau ni henuailala.* 14 Nia hagadilinga daangada ala e helehelekai beenei, e haga modongoohia bolo digaula e halahala di nadau henua donu. 15 Digaula digi maanadua tenua dela ne hagatanga ai ginaadou. Maa nei bolo digaula ne maanadu beenei, gei digaula guu hula gi muli. 16 Gei deeai! Digaula e halahala hua tenua dela e kaedahi e humalia, dela i di langi. Gei God e hagalee langaadia i digau ala gaa dugu eia bolo di God ni ginaadou, idimaa, God gu hagatogomaalia di waahale e noho ai digaula.

17 Di hagadonu dela ne hai Abraham gi tigidaumaha dana dama daane go Isaac i di madagoaa God ne hagamada a mee. Abraham dela ne hai ginai di hagababa a God, gei mee gu togomaalia ga tigidaumaha dana dama daane hua e dahi.* 18 God gu helekai gi mee,

“O hagadili ala ne hagababa ko Au

adu gi di goe le e daamada mai i Isaac.”*

19 Abraham gu iloo ia, bolo God le e mee hua di haga mouli aga Isaac mai i di made. Gei gidaadou e mee hua di helekai bolo Abraham guu daa a Isaac mai i di made.

20 Di hagadonu dela ne hai Isaac gii hai dana hagababa gi Jacob mo Esau i di maluagina dela ga dau mai.*

21 Di hagadonu dela ne hai Jacob gi haga maluagina nia dama daane Joseph i mua dono made. Mee ne togo gi hongo dono dogodogo, gaa bala gi mua ga daumaha.*

22 Di hagadonu dela ne hai Joseph gi haga modongoohia aga i mua dono made di hagatanga digau Israel gi daha mo Egypt. Gei mee ne haga modongoohia labelaa di nadau benebene dono huaidina i muli dono made.*

23 Di hagadonu dela ne hai tamana mo tinana Moses gii dugu hagammuni a Moses i nia malama e dolu i muli dono haanau. Meemaa ne mmada gi di tama dela e madamada, gei meemaa gu hagalee mmaadagu nia haganoho di king.*

24 Di hagadonu dela ne hai Moses gi de hiihai i dono madagoaa ne madua, bolo digaula gi hudee haga waalanga ia bolo di tama ni tama ahina di king o Egypt.* 25 Mee hagalee hiihai e tene gi di huaidu dela e hai i di madagoaa bodobodo, gei mee e hiihai e hagaduadua madalia nia dama a God. 26 Mee e daumada hua di hui dela e hanimoi i ono mua, idimaa mee e iloo bolo di hagaduadua kono ang gi di Mesaia le koia e maluagina mogowaa i nia maluagina hagalabagau huogodoo o Egypt.

27 Di hagadonu dela ne hai Moses gi hagatanga Egypt, gei mee hagalee madagu i di hagawelewele o di king. Gu hai be mee e gidee di God dela e deemee di mmada ginai, gei mee digi hana gi muli. 28 Di hagadonu dela ne hidi iei mee ga haganoho di Pasoobaa, ga helekai bolo nia dodo gi hunua gi hongo nia bontai nia hale o digau Israel, bolo tangada di langi o di made ga gidee ia, ga hagalee daaligi nia ulu mmaadua digau Israel.*

29 Di hagadonu dela ne hai digau Israel gii mee di hula laa lodo Tai Mmee, gei di maa guu bagu be hongo henua. Digau o Egypt ga hagamada belee hula, gei digaula gu mmaalemu.*

30 Di hagadonu dela ne hidi ai nia abaaba di waahale Jericho ga mooho, i muli digau Israel ne haganiga di waahale deenei i nia laangi e hidu.*

31 Di hagadonu dela ne hidi ai di ahina mouli huaidu go Rahab ga dagaloaha, idimaa, mee ne benebene digau hagadina hagammuni, gei mee digi dau madalia digau de hagalongo ala ne daaligi.*

32 Au belee helekai hua igolo? Dogu madagoaa ai, e helekai i Gideon, Barak, Samson, Jephthah, David, Samuel, mo nia soukohp.* 33 Mai di hagadonu dela ne hidi ai digaula ga heebagi gi nia henua huogodoo ala i golo, ga maaloo. Digaula guu hai nia mee ala e donu, guu kae nia hagababa a God ang gi digaula. Digaula guu pono nia ngudu nia laion.* 34 Digaula gu diinai nia ahi maaloo, gu hagalee tale gi taaligi hulumanu dauwa. Digaula guu lodo paagege, gei gu maaloo. Digaula e maaloo i lodo tauwa, gu daaligi digau dauwa tuadimee.* 35 Mai i di hagadonu, nia ahina guu lahi nadau gau mmade ne mouli aga labelaa gi daha mo di made.

Hunu daangada hagalee hiihai e haga dagaloaha, digaula guu mmade i di hagaduadua, bolo gi mouli aga ginaadou i di mouli mada humalia.* 36 Hunu ginaadou ne haga mmaemmae ga haga mamaawa, ge hunu gau ne lawalawa, ne kili gi lodo di hale galabudi.* 37 Hunu gau ne dilidili, hunu gau ne duuduu gi nia dowaa, hunu gau ne daaligi gi nnulumanu dauwa, hunu gau ne haga ulu gi nia gili manu siibi mono gili manu kuudi. Hunu gau ne hai gi hagaloale, ge e hagaduadua hagahuaidu, ge hagalee benebene haga humalia.* 38 Henuailala la hagalee humalia gi digaula. Digaula guu hula, gu heehee hua i lodo nia anggowaa mo i hongo nia gonduu, ge noho i lodo nia bongoo hadugalaa mono bongoo i lodo di gelegele.

39 Malaa, nia daangada aanei huogodoo gu modongoohia bolo ginaadou digau humalia mai i nadau hagadonu. Gei digaula la digi kae di mee a God dela ne hagababa anga, 40 idimaa God guu hai dana hagatau dela koia e humalia mai gi gidaadou, bolo digaula la gi madalia gidaadou, gei digaula gaa dohu dogomaalia.

12

Tadau Damana go God

1 Mai gi gidaadou, iai digau hagadootonu dogologo deenei i tadau baahi, malaa, gidaadou gi kilia gi daha nia haga deaadee mo nia huaidu ala e lawalawa gidaadou. Gidaadou gii hai digau e llele hagamahi i di hoiaa i tadau mua. 2 Gidaadou gi daumada ina hua a Jesus, go Mee dela go taamada mo di hagaodi o tadau hagadonu. Mee e de hei eia dono hagaduadua i di loobuu. Idimaa di tene dela e talitali a Mee, gei Mee e de hei eia dono haga langaadia i dono made i di loobuu. Dolomeenei gei Mee guu noho i di baahi dau donu di lohongo king o God.

3 Goodou gi hagamamaanadu ina dono hai ne hagaduadua ai, mo dono hagakono dono manawa i nia haganneennee digau huaidu! Malaa, hudee manawa paagege ge hudee kilia gi daha godou hagadonu. 4 I di godou hai baahi gi di huaidu, gei goodou digi tale gi di made. 5 Goodou gu de langahia nnelekai hagamaaloo a God ne hai adu gi goodou, be tangada e helekai gi ana dama? Mee ne helekai boloo,

“Dagu dama daane,

hagalongo ang gi Dimaadua ma gaa hai goe gii donu,

hudee manawa bagege gi ana aago goe.*

6 Idimaa, Dimaadua e haga donu

digau huogodoo ala e aloho ai,

gei e hagaduadua nia daangada huogodoo

ala guu hai ana dama.”

7 Goodou hagakono i di hagaduadua be di godou hagaduadua mai godou damana. Di godou hagaduadua e haga modongoohia bolo God guu hai goodou nia dama ni aana. Ma di tama i golo e hagalee daaligi go dono damana? 8 Maa goodou digi kae di hagaduadua be ana dama huogodoo, malaa, goodou hagalee nia dama donu ni Mee. 9 Di hai o tadau damana henuailala e hagaduadua gidaadou, gei gidaadou e hagalabagau digaula. E hai behee? Ma hagalee koia e humalia maa gidaadou gaa dugu gidaadou gi Tamana hagataalunga, ga mouli? 10 Tadau damana henuailala e hagaduadua gidaadou i di madagoaa bodobodo, di mee e donu ginai digaula e hai. Gei God e hagaduadua gidaadou belee hagahumalia gidaadou, bolo gii dabu gidaadou be Ia dela e dabu. 11 Di madagoaa gidaadou ma ga hagaduadua, gei gidaadou e hai bolo ma di mee e hai gidaadou gi manawa gee, hagalee tenetene. Di madagoaa maalia, ginaadou ala nogo aago gi di hagaduadua beelaa, gaa hagi di hui di aumaalia o di mouli e donu.

Nia agoago mono haga iloo

12 Malaa, dahi aga ina godou lima ala gu maanu, haga maaloo ina aga godou duli ala e bolebole.* 13 Taele i hongo nia ala huudonu, gii hili nia wae ala e deemee di heehee gi haele.*

14 Hagamada gii noho i di aumaalia i baahi nia daangada huogodoo, gi mouli i di mouli dela e dabu, idimaa, tangada e mee di mmada gi Tagi ai maa ia hagalee dabu i lodo dono mouli. 15 Gii pula i goodou, gi dee huli gi daha mo tumaalia o God. Hudee hai be di laagau mmala, dela e tomo aga, e hai nia haingadaa e logo i dono poisin.* 16 Goodou hudee mouli milimilia, ge hudee de hiihai gi God be di hai o Esau, dela ne hui gi daha ono mogobuna dagi ulu madua gi di pileedi meegai.* 17 Goodou gu iloo di mee dela ne hai nomuli, mee gu hiihai e kae ono maluagina mai baahi dono damana, gei gu deemee, idimaa mee digi gidee di ala dela e huli dana mee dela ne hai, ma e aha mee nogo halidangi i dana halahala.*

18 Goodou digi lloomoi be digau Israel gi di Gonduu Sinai, gi longono goodou di ulaula, mo di bouli dongoeho mo dono madangi maaloo,* 19 mo di lee damana o di ‘trumpet’ mo di longono di lee gu gila aga. Di madagoaa nia daangada ne longono di lee deelaa, gei digaula gu tangitangi hagamahi, bolo gi de longono labelaa di lee deenei, 20 idimaa, digaula e deemee di kae nia helekai ala e hai boloo, “Di manu ma gaa tale gi di gonduu deenei, le e dilidili gii made.”* 21 Di ada deenei koia e hagamadagudagu dangada, ne hidi ai Moses ga helekai, “Au gu madagu huoloo, ge gu bolebole!”*

22 Malaa, goodou ne loomoi gi di Gonduu Zion, di waahale o di God Mouli, go Jerusalem dela i di langi, e honu digau di langi dogologowaahee. 23 Goodou gu lloomoi gi di hagabuni hagatenetene o nia ulu mmaadua dama daane a God, ala guu lawa di hihi nadau ingoo i di langi. Goodou gu lloomoi gi baahi o God, tangada gabunga o nia daangada huogodoo, gi baahi labelaa nia hagataalunga daangada humalia ne hai gii dohu hagatau. 24 Goodou gu lloomoi gi Jesus dela ne haga noho di hagababa hoou, gu lloomoi labelaa gi nia dodo ala ne llingi anga, ala e hagababa nia mee koia e humalia i nia dodo o Abel.*

25 Deenei laa, goodou nei gi de haga balumee hua Tangada dela e helehelekai adu gi goodou. Idimaa, digau ala nogo haga balumee tangada dela nogo hagadonudonu nnelekai a God i henuailala, digaula digi dagaloaha. Malaa, gei gidaadou ga dagaloaha behee maa gidaadou ga haga balumee Tangada dela e helehelekai mai i di langi?* 26 Dono lee gu haga ngalua henuailala i di madagoaa deelaa. Dolomeenei ge Ia guu hai dana hagababa boloo,

“Au gaa hai labelaa di haga ngalua deenei,

hagalee go henuailala la hua,

mo di langi i nua labelaa.”*

27 Nnelekai bolo “Au gaa hai labelaa” e haga modongoohia madammaa bolo nia mee ala ne hai ga ngalungalua ga hagalee, gei nia mee ala e deemee di ngalungalua gaa dugu hua igolo.

28 Gidaadou gi danggee i gidaadou guu kae tenua dela e deemee di ngalungalua. Gidaadou gi hagaamuina God, mo di daumaha i di ala dela e hiihai ginai Mee i di hagamadagudia, 29 idimaa, tadau God lago di ahi dela e dudu gii wele.*

13

Di haga tenetene di manawa o God

1 Gi daahia hua di godou hagadau aaloho be nia dama a Christ. 2 Gi langahia gi benebene ina digau mai i daha gi godou hale, hunu daangada ne hai beelaa, gei digaula ne benebene digau di langi, gei digi iloo bolo ma digau di langi.* 3 Gi langahia digau ala i lodo nia hale galabudi. Gi maanadua bolo goodou e madalia digaula. Gi langahia labelaa digau ala e hagaduadua kono. Gi maanadua bolo goodou e duadua be digaula.

4 Goodou huogodoo e hai loo gi hagalabagau tabuaahia o taga hai lodo. Nia daane mo nia ahina hai lodo gi hagadaubuni, hagadau hagalaamua. God le e hagi aga tangada mouli be di manu ge huaidu.

5 Goodou gi hudee aloho i nia bahihadu, gii dohu hua gi godou mee ala gu i golo, idimaa, God gu helekai,

“Au hagalee diiagi goe,

be e hudu goe gi daha.”*

6 Gidaadou la gi maaloo i tadau helekai,

“Dimaadua la go dogu hagamaamaa,

au hagalee madagu.

Ma di aha dela e mee di hai go tangada

mai gi di au?”*

7 Gi langahia digau agoago namua ala nogo hagi ngudu adu gi goodou nnelekai a God. Gi hagabaubau ina nia hanga mouli digaula, mo nadau mmade, goodou gi daudalia nadau hagadonu. 8 Jesus Christ e hai hua be di mee e dahi anaahi, dangi nei, gaa hana hua beelaa.

9 Hudee dumaalia anga gi nia agoago hua gee tilikai gi dagi ina goodou gi daha mo di ala dela e donu. Di mee dela e humalia adu gi godou hagataalunga, daudalia hua tumaalia o God, hagalee go nia haganoho o nia meegai. Idimaa, tangada dela ma ga hagalongo gi nia haganoho aanei, deai dono humalia e kae ai.

10 Digau hai mee dabu o Jew ala e ngalua i lodo di Hale Daumaha, nadau donu ai di gai tigidaumaha dela e hai i hongo tadau gowaa dudu tigidaumaha. 11 Tagi aamua hai mee dabu o Jew e kae nia dodo manu gi lodo di Gowaa Dabuaahia Huoloo belee hai tigidaumaha, e wwede nia huaidu, gei nia huaidina o nia manu le e dudu i tua di waahale.* 12 Deelaa tadinga Jesus ne made labelaa i tua di waahale, belee haga madammaa nia huaidu o nia daangada gi ono dodo donu. 13 Gidaadou gii hula gi mee dela i tua di waahale, e madalia a Mee i dono haga langaadia. 14 Idimaa, gidaadou tadau waahale e noho hua beelaa i henuailala ai, gidaadou e halahala di waahale dela ga hanimoi. 15 Gidaadou hagaamu ina a God i nia madagoaa huogodoo, e hai ai tadau tigidaumaha mai i Jesus, deelaa tigidaumaha e hagalaamua di ingoo Jesus i tadau helekai. 16 Goodou hudee de langahia gi heia godou haihai humalia, hagadau maamaa i godou mehanga, idimaa, aalaa nia hai tigidaumaha humalia e hiihai ginai a God.

17 Hagalongo gi godou dagi, gi daudalia nia haganoho digaula, idimaa, digaula hagalee dugu di nadau madamada humalia i godou hagataalunga, gei digaula e hai loo gi haga kila aga nadau hegau ang gi God. Goodou ma ga hagalongo gi digaula, gei digaula koia ga tenetene i di nadau hai nadau hegau. Goodou ma ga de hagalongo, gei digaula ga manawa gee, ga deemee di hagamaamaa goodou.

18 Goodou gi mua hua di hai dalodalo i gimaadou. E hagalongo ia i gimaadou, bolo madau maanadu le e madammaa hua, idimaa, gimaadou e hiihai e hai nia mee ala e donu i nia madagoaa huogodoo. 19 Au e dangi hagamahi adu gi goodou, bolo gii hai dalodalo ang gi God gi limalima dana hagau adu au gi goodou labelaa.

Talodalo haga lawa

20-21 God dela ne haga mouli aga tadau Dagi go Jesus mai i baahi digau ala guu mmade, go Mee dela go di hagaloohi siibi aamua. Mai i nia dodo o dono made, Mee ne haga modongoohia bolo di hagababa damana e de ngudu le e donu. Di God di aumaalia gi haga honu ina goodou gi nia hagahumalia huogodoo ala e tau adu gi goodou e hai dono manawa. Gei Mee gi haga gila aga ina di hiihai o dono manawa i tadau baahi, mai baahi o Jesus Christ, e haga tenetene a Mee. Di madamada ang gi Christ gii hana hua beelaa. Amen.

Nnelekai haga muliagina

22 Ogu duaahina nei, au e dangi adu gi goodou gi hagakono, gi hagalongo gi agu agoago hagamaaloo aga goodou, idimaa, dagu lede ne hihi la hagalee looloo. 23 Au e hiihai bolo goodou gi iloo bolo tadau duaahina go Timothy la gu ulu gi daha mo di hale galabudi. Maa mee ga limalima mai gi di au, gei gimaua ga lloo adu gi godou baahi.

24 Hagadae ina di madau hagaaloho gi godou dagi huogodoo, mo nia dama a God huogodoo. Nia dama a Christ ala i Italy e hagau adu nadau hagaaloho gi goodou.

25 Tumaalia o God gii noho madalia goodou huogodoo.

* 1.5: Pisalem 2.7; 2-Samuel 7.14; 1-Chronicles 17.13

* 1.5: 2-Samuel 7.14

* 1.6: Deuteronomy 32.43

* 1.7: Pisalem 104.4

* 1.8: Pisalem 45.6-7

* 1.10: Pisalem 102.25-27

* 1.13: Pisalem 110.1

* 2.6: Pisalem 8.4-6

* 2.12: Pisalem 22.22

* 2.13: Isaiah 8.17,18

* 2.16: Isaiah 41.8-9

* 3.2: Numbers 12.7

* 3.7: Pisalem 95.7-11

* 3.15: Pisalem 95.7-8

* 3.16: Numbers 14.1-35

* 4.3: Pisalem 95.11

* 4.4: Genesis 2.2

* 4.5: Pisalem 95.11

* 4.7: Pisalem 95.7-8

* 4.8: Deuteronomy 31.7; Joshua 22.4

* 4.10: Genesis 2.2

* 5.3: Leviticus 9.7

* 5.4: Exodus 28.1

* 5.5: Pisalem 2.7

* 5.6: Pisalem 110.4

* 5.7: Matthew 26.36-46; Mark 14.32-42; Luke 22.39-46

* 5.12: 1-Corinthians 3.2

* 6.8: Genesis 3.17-18

* 6.14: Genesis 22.16-17

* 6.19: Leviticus 16.2

* 6.20: Pisalem 110.4

* 7.1: Genesis 14.17-20

* 7.2: Tadinga o di bida helekai Salem i telekai Hebrew la go “Di aumaalia”

* 7.5: Numbers 18.21

* 7.17: Pisalem 110.4

* 7.21: Pisalem 110.4

* 7.27: Leviticus 9.7

* 8.1: Pisalem 110.1

* 8.5: Exodus 25.40

* 8.8: Jeremiah 31.31-34

* 9.2: Exodus 26.1-30; 25.31-40; 25.23-30

* 9.3: Exodus 26.31-33

* 9.4: Exodus 30.1-6; 25.10-16; 16.33; Numbers 17.8-10; Exodus 25.16; Deuteronomy 10.3-5

* 9.5: Exodus 25.18-22

* 9.6: Numbers 18.2-6

* 9.7: Leviticus 16.2-34

* 9.13: Leviticus 16.15-16; Numbers 19.9,17-19

* 9.19: Exodus 24.6-8

* 9.21: Leviticus 8.15

* 9.22: Leviticus 17.11

* 9.28: Isaiah 53.12

* 10.5: Pisalem 40.6-8

* 10.11: Exodus 29.38

* 10.12: Pisalem 110.1

* 10.16: Jeremiah 31.33

* 10.17: Jeremiah 31.34

* 10.22: Leviticus 8.30; Ezekiel 36.25

* 10.27: Isaiah 26.11

* 10.28: Deuteronomy 17.6; 19.15

* 10.29: Exodus 24.8

* 10.30: Deuteronomy 32.35,36

* 10.37: Habakkuk 2.3-4

* 11.3: Genesis 1.1; Pisalem 33.6,9; John 1.3

* 11.4: Genesis 4.3-10

* 11.5: Genesis 5.21-24

* 11.7: Genesis 6.13-22

* 11.8: Genesis 12.1-5

* 11.9: Genesis 35.27

* 11.11: Genesis 18.11-14; 21.2

* 11.12: Genesis 15.5; 22.17; 32.12

* 11.13: Genesis 23.4; 1-Chronicles 29.15; Pisalem 39.12

* 11.17: Genesis 22.1-14

* 11.18: Genesis 21.12

* 11.20: Genesis 27.27-29,39-40

* 11.21: Genesis 47.31; 48.1-20

* 11.22: Genesis 50.24-25; Exodus 13.19

* 11.23: Exodus 2.2; Exodus 1.22

* 11.24: Exodus 2.10-12

* 11.28: Exodus 12.21-30

* 11.29: Exodus 14.21-31

* 11.30: Joshua 6.12-21

* 11.31: Joshua 2.1-21; 6.22-25

* 11.32: Gabunga 6.11—8.32; 4.6—5.31; 13.2—16.31; 11.1—12.7; 1-Samuel 16.1—1-Kings 2.11; 1-Samuel 1.1—25.1

* 11.33: Daniel 6.1-27

* 11.34: Daniel 3.1-30

* 11.35: 1-Kings 17.17-24; 2-Kings 4.25-37

* 11.36: 1-Kings 22.26-27; 2-Chronicles 18.25-26; Jeremiah 20.2; 37.15; 38.6

* 11.37: 2-Chronicles 24.21

* 12.5: Job 5.17; Proverbs 3.11-12

* 12.12: Isaiah 35.3

* 12.13: Proverbs 4.26

* 12.15: Deuteronomy 29.18

* 12.16: Genesis 25.29-34

* 12.17: Genesis 27.30-40

* 12.18: Exodus 19.16-22; 20.18-21; Deuteronomy 4.11-12; 5.22-27

* 12.20: Exodus 19.12-13

* 12.21: Deuteronomy 9.19

* 12.24: Genesis 4.10

* 12.25: Exodus 20.22

* 12.26: Haggai 2.6

* 12.29: Deuteronomy 4.24

* 13.2: Genesis 18.1-8; 19.1-3

* 13.5: Deuteronomy 31.6,8; Joshua 1.5

* 13.6: Pisalem 118.6

* 13.11: Leviticus 16.27

James

1

2

3

4

5

JAMES

Di Lede a James

Di haga modongoohia:

Di lede a James la nia agoago hagamaamaa o nia mouli nia daangada, ne hihi ang gi nia dama a God huogodoo ala e noho i nia madagowaa huogodoo i henuailala. James e hai hegau gi nia helekai hagatautau e logo belee haga modongoohia gi nia daangada huogodoo di hai o di kabemee, gei e dagi nia hagamamaanadu mo nia mouli o nia dama a Christ i ana agoago nia mee aanei: di hai o di maluagina mo di hagaloale, nia hagamada, nia hangaahai humalia, hilihili dangada, hagadonu mono hegau, hai hegau gi tolole, kabemee, lagamaaloo, hagamuamua mo di hila gi lala, hagi aga digau ala i golo, hagaamu ia, manawa hagakono, mo talodalo.

Di lede deenei e haga modongoohia aga nia hagalabagau o nia hegau o digau ala e hagadonu a Christ.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1)

Di hagadonu mo di iloo mee (1.2-8)

Di hagaloale mo di maluagina (1.9-11)

Di hagadina mo di hagahuaidu (1.12-18)

Di hagalongo mo di hagagila aga nnelekai (1.19-27)

Di hilihili dangada (2.1-13)

Di hagadonu mono hegau (2.14-26)

Tama a Christ mo dono holole (3.1-18)

Tama a Christ mo henuailala (4.1-6)

Hagadilinga agoago (5.7-20)

1

1 Mai James, tangada hai hegau a God, mo Tagi go Jesus Christ.

Taga aloho ang gi nia dama a God huogodoo ala gu modoho i henuailala.*

Di hagadonu mo di iloo mee

2 Ogu duaahina nei, goodou gi maanadua bolo goodou e haadanga lamalia gi nia hagadilinga haingadaa huogodoo ala ma ga tale adu gi goodou. 3 Idimaa, goodou e iloo bolo godou hagadonu ma ga maaloo i nia haingadaa aanei, le e haga llauehe aga godou manawa hagakono i di madagoaa haingadaa. 4 Goodou la gii pula i godou manawa hagakono i nia madagoaa haingadaa gii noho hua beelaa, gei goodou gaa dohu huoloo, ga dogomaalia. 5 Maa tangada i goodou e dee dohu dono iloo mee, geia gi dalodalo ang gi God, ge God ga dugu anga, idimaa, God e manawa dumaalia gaa hana hua beelaa ang gi nia daangada huogodoo. 6 Malaa, goodou e hai loo gi dalodalo mo di hagadonu, hagalee manawa logo. Tangada dela e manawa logo le e hai gadoo be di beau o di moana dela e bagibagia i di madangi. 7-8 Tagadilinga dangada beenei digi dogomaalia dono hilihili, digi hagatogomaalia ana mee e hai, ia gi hudee maanadu bolo ia e mee di kae ana mee mai baahi o Dimaadua.

Di hagaloale mo di maluagina

9 Nia duaahina dama a Christ hagaloale e hai loo gi tenetene i di madagoaa digaula e haga menege aga go God. 10 Nia duaahina dama a Christ maluagina gi tenetene labelaa i di madagoaa dela e dugu eia go God, idimaa, digau ala e maluagina ga hagalee, gadoo be di akai o di laagau geinga.* 11 Gei di laa gaa hobo, ga welengina, gaa dudu nia laagau, gei nia akai gaa mae, ga monnono. Nadau madamada ga hagalee. Dela gadoo be tangada maluagina dela ma ga daaligi ga hagalee i dono madagoaa e hai dana moomee.

Nia hagamada

12 E maluagina go tangada dela e manawa dahi i lodo nia hagamada haingadaa. I muli di aali i ono hagamada, geia e kae di hui o di mouli. Deenei go di mouli a God ne hagababa ang gi digau ala e aloho i de Ia. 13 Maa tangada gaa tale gi nia hagamada haingadaa, geia gi hudee helekai boloo, “Nia hagamada aanei ne loomoi i baahi o God.” Idimaa, di huaidu e deemee di hagamada a God, gei God hogi hagalee e hagamada tangada. 14 Malaa, tangada le e tale gi nia hagamada mai i ono hiihai huaidu. 15 Gei ono hiihai huaidu ga hagadili aga nia huaidu, gei di huaidu ga tomo aga gaa hidi ai di made.

16 Ogu ihoo hagaaloho nei, hudee heia goodou gi halahalau ina go tangada. 17 Nia wanga dehuia humalia huogodoo, mono maluagina e dohu huogodoo, le e lloomoi i di langi i baahi o God dela ne hai nia maahina o di langi. God hagalee huli, ge hagalee hagabouli.* 18 Mai dono hiihai oono, Mee ne hai gidaadou mai ana helekai donu, bolo gii hai gidaadou nia ulu mmaadua o ana mee huogodoo.

Hagalongo mo di haga gila

19 Ogu duaahina hagaaloho nei, goodou gi langahia di mee deenei: Tangada nei mo tangada nei i goodou huogodoo, gi limalima di hagalongo, malaa, hudee hagalellele di helekai, hudee limalima di hagawelewele. 20 Idimaa, di hagawelewele o tangada la hagalee hagamaamaa di haga gila aga di manawa donu a God. 21 Malaa, goodou haga mogowaa ina goodou gi daha mo nia hangaahai milimilia, mo nia haihai hala huogodoo. Goodou dugu anga goodou gi God ge gi kae ina ana helekai ala e dogi go Mee gi lodo godou manawa, aanei nia helekai e mee di haga mouli goodou.

22 Goodou haga hai hegau ina nnelekai a God. Maa goodou ga hagalongo hua gi nia maa, gei goodou e bida halahalau hua goodou. 23 Tangada dela ma ga hagalongo hua gi nia helekai a God, gei hagalee haga gila aga nia maa, ia e hai gadoo be tangada dela ma gaa mmada gi lodo di kalaadi, ia ne mmada hua gi dono ada. 24 Mee e mmada gi humalia gi dono ada. Dono madagoaa ne hana gi daha mo di kalaadi, geia gu limalima hua gu de langahia dono ada. 25 Tangada dela e mmada gii donu gi taganoho hai donu dogomaalia dela e haga dagaloaha nia daangada, ga hagalongo gii donu, geia hagalee hagalongo hua ga de langahia di maa, gei mee e daudali ai, deenei tangada a God e hagahumalia i ana mee huogodoo ala e hai.

26 Maa tangada i golo e hagamaanadu bolo ia tangada daumaha humalia, geia e deemee di benebene dono holole, dono hai daumaha le e balumee hua, ia e bida halahalau hua ia. 27 Di mee a God Tamana dela e hai bolo taumaha dela e madammaa gei e donu, la deenei: Madamada humalia nia damagiigi ala guu mmade nadau maadua, mo nia ahina guu mmade nadau lodo i nadau haingadaa, ge hudee hagahuaidu ina ginaadou gi nia hangaahai huaidu o henuailala.

2

Hudee hilihili dangada

1 Ogu duaahina nei, i di godou hagadonu tadau Dagi madamada go Jesus Christ, goodou hudee dugudugu gee nia daangada i di gili nadau hangaahai. 2 Dolomaa taane maluagina dono buulei goolo, e ulu ono gahu humalia, ga ulu mai gi godou baahi i di miiting, gei taane hagaloale e ulu i nia gahu huaidu e ulu mai labelaa, 3 maa goodou ga hagalabagau taane ono goloo humalia, ga helekai gi mee, “Noho i hongo di lohongo humalia deenei,” ga helekai gi tangada ono goloo huaidu boloo, “Duu i gono,” be, “Noho gi hongo di baba i baahi ogu wae,” 4 malaa, goodou gu ihala i di godou waewae godou mehanga, ga hidi mai dau hilihili nia maanadu huaidu!

5 Ogu duaahina hagaaloho nei, goodou hagalongo! God e hilihili digau hagaloale o henuailala bolo gii honu i di hagadonu, gi hai mee gi Tenua dela ne hagababa ang gi digau ala e aloho i de Ia. 6 Gei goodou la gu haga balumee digau ala e hagaloale! Ma koai ala e wanga goodou gi di haingadaa, gi di gowaa hai gabunga? Go digau ala e maluagina! 7 Aanei go digau ala e helekai huaidu i di ingoo humalia dela ne gowadu gi goodou.

8 Goodou gaa hai di mee dela e donu maa goodou ga hagalongo gi taganoho o tenua o God, dela guu hihi gi lodo di Beebaa Dabu,

“Aloho i tangada dela i do baahi,

gii hai be do aloho i di goe.”*

9 Maa goodou ga dugudugu gee nia daangada mai i nia hangaahai digaula, malaa, goodou guu hai di huaidu, gei nnaganoho gaa hai bolo goodou digau gu dagadagahi nnaganoho. 10 Tangada dela ma ga dagahi dana haganoho e dahi i nia haganoho, geia gu dagahi nia haganoho huogodoo. 11 Idimaa, go tangada lahua ne helekai boloo,

“Hudee hai be di manu,”

geia ne helekai labelaa boloo,

“Goe hudee daaligidia tangada gii made.”

Ma e aha maa goe hagalee hai be di manu, gei goe ne daaligi tangada gii made, malaa, goe tangada gu dagadagahi nnaganoho.* 12 Helekai gei gi mouli be nia daangada ala ga hagi aga go taganoho e haga dagaloaha gidaadou. 13 Idimaa, God ga hagalee dumaalia ang gi tangada dela digi dumaalia gi dono ihoo, gei tumaalia le koia e mahi i di hagi aga.

Di hagadonu mono hegau

14 Ogu duaahina nei, dehee tahidamee o tangada dela e helekai bolo ia dono hagadonu i golo, gei ono hegau ai? E hai behee: tagadilinga hagadonu beenei e mee di haga mouli ia? 15 Dolomaa tadau duaahina daane be ahina i golo nadau gahu ai, mo nadau meegai hagalee dohu, 16 dehee tadinga o di godou helekai gi mee boloo, “E humalia. God ga hagahumalia laa goe! Gahu ina goe gi mahana, miami!” gei goodou digi wanga gi mee nia hagahumalia a mee? 17 Di hagadonu dela deai ono hegau ai, e modongoohia bolo di hagadonu hua e made.

18 Dolomaa tangada ga helekai boloo, “Goe do hagadonu i golo, gei au agu hegau i golo.” Malaa, gei au ga helekai boloo, “Haga modongoohia ina mai gi di au tangada e hagadonu gei ono hegau ai, gei au ga haga modongoohia adu gi di goe dogu hagadonu mai i agu hegau.” 19 E hai behee go do hagadonu: Goe e hagadonu bolo God le e dahi hua? E humalia! Nia hagataalunga huaidu le e hagadonu labelaa beenei, gei e bolebole i nadau mmaadagu i God. 20 Goe tangada dadaulia! Goe e hiihai bolo ma gi haga modongoohia ina adu gi di goe bolo di hagadonu dela ono hegau ai, la dono hadinga ai? 21 Tadau damana go Abraham la ne aha gaa donu i baahi o God? Mee ne donu i baahi o God mai dana hai dela ne tigidaumaha dana dama daane go Isaac i hongo di gowaa dudu tigidaumaha.* 22 Goe digi modongoohia? Dono hagadonu mo dono hai hegau ne ngalua ngaadahi, bolo gii dohu ai dono hagadonu mai i ana hegau. 23 Deelaa laa, nia helekai di Beebaa Dabu la gu kila aga, ala e helekai boloo,

“Abraham la gu hagadonu a God.

Idimaa go dono hagadonu,

God guu hila ang gi mee gii donu a mee

i dono baahi.”

God gu haga ingoo Abraham bolo di hoo hagaaloho ni oono.* 24 Goodou gi modongoohia bolo tangada le e donu i baahi o God mai i ana hegau, mo dono hagadonu, hagalee mai i dono hagadonu lahua. 25 E hai labelaa be di ahina huaidu go Rahab. Mee ne donu i baahi o God i dana hai dela ne benebene digau hagadina o Israel, ge ne hagau digaula hagammuni i tuai ala.* 26 Tuaidina dela dono hagataalunga ai, tuaidina hua e made, gei di hagadonu dela ono hegau ai, di hagadonu hua e made labelaa.

3

Tolole o tangada

1 Ogu duaahina nei, e dogologo i goodou hagalee hai gii hai digau agoago, idimaa, goodou gu iloo bolo gimaadou digau agoago le e kae di hagi aga damana i digau ala i golo. 2 Gidaadou huogodoo e hai di hala i nia madagoaa e logo. Maa tangada hagalee hala ana helekai, ia e donu, e mee di benebene dono huaidina hagatau. 3 Gidaadou e wanga di baalanga gi di ngudu di hoodo bolo gi hagalongo a mee gii hana gi di gowaa belee dagi ginai. 4 Goodou gi maanadu ina labelaa di hai o di wagabaalii damana dela e hahaangi go di madangi maaloo. Di wagabaalii deenei e mee hua di ulungi go tamaa hoe hua dulii, gei di maa gaa dele gi di gowaa dela e hiihai ginai di gaabinu. 5 E hai gadoo be tolole tangada, tama dudaginga dulii loo, gei e mee di helekai hagaamu ia i nia hagadilinga mee llauehe.

Maanadua labelaa lodo henua hagatau e mee di dudu go di mada gologolo dulii loo. 6 Tadau holole le e hai be di ulaula o di ahi. E honu nia hagadilinga huaidu huogodoo, e haga ihala tadau huaidina hagatau, gaa hidi ai tadau mouli, gaa wele i di ahi dela e hanimoi i di ahi dee odi. 7 Tangada e mee di haga gaidala nia manu, gu haga gaidala nia hagadilinga manu huogodoo ala i henuailala: nia manu lodo geinga, nia manu mamaangi, nia manu dolodolo, mono iga. 8 Tangada ne haga gaidala dono holole ai. Tolole o tangada le e huaidu huoloo, ge e hagadau dangada, ge e honu i nia mee haga huaidu dangada. 9 Gidaadou e hai hegau gi tadau holole e danggee gi tadau Dagi mo tadau Damana, gei e hai hegau labelaa i tadau haga halauwa nia daangada ala ne hai i di ada o God.* 10 Nnelekai danggee mo haga halauwa, le e loomoi hua i di ngudu e dahi. Ogu duaahina nei, nia mee beenei hagalee belee hai. 11 Di monowai e deemee di hali mai nia wai maangala mono wai mmala. 12 Ogu duaahina nei, di laagau ‘fig’ e deemee di huwa ono huwa olib, mo di laagau ‘grape’ e deemee labelaa di huwa ono huwa ‘fig’, di monowai mmala e deemee di uwa aga nia wai maangala.

Di iloo mee mai i nua

13 Koai e kabemee, ge iloo i godou baahi? Tangada deelaa le e mee di haga modongoohia dono kabemee mai dono mouli, hegau humalia, mai di manawa hila gi lala mo di iloo. 14 Maa tubua, hagadugina mo tumaanga la i godou lodo, malaa, goodou hudee heia di huaidu e hai baahi gi di tonu i godou hagaamu godou kabemee. 15 Di kabemee beenei hagalee ne haneia i di langi. Di mee hua ni henuailala, hagalee di mee ni di Hagataalunga, di mee hua ni Setan. 16 Di gowaa dela iai tubua mo tumaanga, deenei di gowaa e noho di hinihini mo nia huaidu huogodoo. 17 Gei di kabemee mai nua, le e madammaa i mua nia mee huogodoo, e noho i di aumaalia, dumaalia ge hila gi lala, gei e honu i tumaalia, gaa hidi ai nia hegau humalia e logowaahee, hagalee dugu gee nia daangada, ge hagalee hai hegau ngudu golomada. 18 Di humalia deenei la go nia huwa o nia hegau humalia o digau ala e hagahumalia mehanga daangada, ala e dogi nadau lii i di aumaalia.

4

Hai hoo gi henuailala

1 Nia hagadilinga heheebagi mono lagalagamaaloo huogodoo ala e hai i godou mehanga, le e daamada mai i hee? Ne daamada mai i godou manawa hiihai huaidu ala e hagadau heheebagi i godou lodo i nia madagoaa huogodoo. 2 Goodou e hiihai gi nia mee, gei goodou e deemee di hai mee ginai, gaa hidi ai goodou e dadaaligi dangada. Goodou e hiihai maaloo gi nia mee, gei goodou e deemee di hai mee ginai, gei goodou ga lagalagamaaloo ga heheebagi. Gei goodou e deemee di hai mee gi di mee e hiihai ginai, idimaa, goodou hagalee tangi ang gi God. 3 Goodou ga dangidangi gi God, gei goodou hagalee hai mee ginai, idimaa, godou hagamaanadu la hagalee donu, goodou e tangi hua i nia mee e haga manawa lamalia hua goodou. 4 Goodou digau e de manawa dahi. Goodou e de iloo bolo maa goodou gaa hai nia hoo ni henuailala, dono hadinga bolo goodou nia hagadaumee ni God? Tangada dela e hiihai e hai di hoo hagaaloho ni henuailala, dela go mee gaa hai di hagadaumee ni God. 5 Goodou hudee maanadu bolo ma di tonu i lodo nia helekai di Beebaa Dabu ai, dela e helekai,

“Di hagataalunga ne dugu go God i tadau lodo,

le e honu i nia maanadu dubua.”

6 Tumaalia o God dela e gaamai dehuia gi gidaadou, la koia e damanaiee, gii hai be nnelekai di Beebaa Dabu,

“God e huli gi daha mo digau hagamuamua,

ge Ia e wanga dono dumaalia gi digau ala e hila gi lala.”*

7 Dugu anga goodou gi God. Hai baahi gi Setan, gei mee gaa lele gi daha mo goodou. 8 Lloomoi hagahoohoo ina goodou gi baahi o God, gei Mee ga hagahoohoo ia adu gi godou baahi. Digau huaidu, haga madammaa ina godou lima. Digau hai hegau ngudu golomada, haga madammaa ina godou lodo. 9 Goodou gi manawa gee, tangitangi mo di wawwawe. Huluhia godou gadagada gi di tangi, di godou tenetene gi di manawa gee. 10 Dugu ina goodou gi lala i mua o God, gei Mee ga haga menege aga goodou.

Hudee hagi aga ina godou duaahina dama a Christ

11 Ogu duaahina nei, goodou hudee hagadau helekai huaidu i godou mehanga. Tangada dela e hagahuaidu be e hagi aga dono duaahina, geia e helekai huaidu mo di hagi aga nnaganoho. Maa goe e hagi aga nnaganoho, gei goe hagalee hagalongo gi nia maa, e hagi aga hua nia maa. 12 Ma go God hua dela e hai nnaganoho ge e hagi aga tangada. Go Mee hua dela e mee di haga mouli ge e haga halauwa. Goe koai dela bolo goe e hagi aga do duaahina dama a Christ?

Hudee bida hagaamu

13 Hagalongo mai, goodou ala e helekai, “Dangi nei be daiaa gei gimaadou e hula gi di waahale deelaa, gaa noho i golo i di ngadau e dahi, malaa, gimaadou ga huihui gi daha madau mee, ga gila mai tagabae bahihadu.”* 14 Gei goodou e de iloo be godou mouli la gaa hai behee i nia laangi ala e lloomoi, idimaa, goodou e hai gadoo be di magalillili o lala di langi, dela hua e gila aga tama madagoaa dulii, ga limalima hua dono hagalee. 15 Deenei di godou helekai belee hai, “Maa Dimaadua ga dumaalia mai, gei gidaadou ga mouli, gaa hai nia mee aanei be nia mee aalaa.” 16 Dolomeenei, gei goodou e hagamuamua ge e hagaamu goodou, di hai deenei le e hai gee. 17 Malaa, tangada dela e iloo ia di mee donu dela belee hai, geia hagalee hai di maa, ia guu hai di hala.

5

Di hagailoo hagalliga gi digau maluagina

1 Goodou ala e maluagina, hagalongo mai dolomeenei! Goodou gi tangitangi ge gi manawa gee, i di haadanga balua la ga dae adu gi goodou. 2 Godou maluagina la ga mooho, godou gahu la gaa gai go hiingodo.* 3 Godou goolo mono silber la gaa tomo. Nia tomo aanei la di haga modongoohia e hai baahi adu gi goodou, gei e gai godou huaidina gadoo be di ahi. Goodou ne benebene godou maluagina i nia laangi hagaodi aanei. 4 Goodou digi huina nia daangada ala nogo ngalua i lodo godou hadagee. Goodou gi hagalongo gi nadau dee donu. Nia lee o digau e hagabudu godou huwa laagau la gu hagalongo ginai a God, go Tagi Aamua.* 5 Godou mouli i henuailala e honu i di mouli mo di tene balumee. Goodou guu hai goodou gii pedi ang gi di laangi o taaligi. 6 Goodou gu hagahuaidu, gu daaligi digau nadau ihala ai gii mmade, gei digaula digi hai baahi adu gi goodou.

Di manawa hagakono mo talodalo

7 Ogu duaahina nei, goodou gi manawa hagakono gaa dae loo gi di hanimoi o Tagi. Goodou mmada gi tangada hai hadagee i dono manawa hagakono i dono talitali nia huwa humalia o dana hadagee, gei e manawa hagakono i dono talitali maalia di madagoaa e doo di uwa. 8 Goodou gi manawa hagakono gi haga damana ina di godou hagadagadagagee, idimaa, di laangi o Tagi la gu hoohoo mai.

9 Ogu duaahina nei, goodou hudee hagahuaidu ina tangada nei mo tangada nei i godou mehanga, gi de hagi aga hua goodou go God. Goodou gi iloo bolo Tangada hagi aga gu hoohoo mai dono hanimoi.

10 Ogu duaahina nei, goodou gi langahia nia soukohp ala nogo hai nadau agoago i di ingoo o Tagi. Goodou gii kawe i nadau manawa hagakono mo nadau hagamahi i lodo nadau hagaduadua. 11 Gidaadou e hai bolo digaula gu maluagina i nadau manawa hagakono i lodo nadau hagaduadua. Goodou gu longono di hai o Job i dono manawa hagakono, gei gu modongoohia di hai o Dimaadua dela gu hagahumalia a mee i di hagaodi gi muli, idimaa, Dimaadua e honu i di aloho mo tumaalia.*

12 Ogu duaahina nei, i mua nia mee huogodoo, goodou hudee hai hagamodu ma gaa hai godou hagababa. Goodou hudee hai hagamodu gi di langi be gi henuailala, be tei aha e de hilihili. Goodou helekai hua boloo, “Uaa” maa goodou gaa donu, ge “Deeai” maa goodou ga hagalee donu, gi dee too hua goodou gi lodo di hagi aga a God.*

13 Maa tangada i godou baahi gu manawa gee, ia gi dalodalo. Maa iai tangada e tenetene, ia gi daahili hagaamu. 14 Maa iai tangada i godou baahi e magi, geia gi gahia mai nia daangada mmaadua daumaha, e dalodalo, ge e hagatulu a mee gi di lolo hagalabagau i di ingoo o Tagi.* 15 Talodalo dela e hai aga i lodo di hagadonu, gei tangada magi la gaa hili. Tagi ga hagamaaloo aga a mee, ga dumaalia gi ono hala. 16 Malaa, goodou gi hagadau hagi aga godou huaidu mo di dalodalo i tangada nei mo tangada nei, gi maaloo goodou. Talodalo o tangada humalia la koia e mogobuna. 17 Elijah tangada gadoo be gidaadou, mee ne dalodalo hagamahi bolo di uwa gi hudee doo. I nia ngadau e dolu mo di baahi, gei di uwa digi doo.* 18 Geia ga dalodalo labelaa, gei di langi gu haga doo dana uwa gi henuailala, gu haga tomo aga nia hagadili.*

19 Ogu duaahina nei, maa tangada i godou baahi guu hana gee mo di tonu, goodou heia a mee gii huli hoou labelaa. 20 Goodou gi langahia bolo tangada dela ma gaa huli tangada huaidu gi daha mo ono hala, ia ne daa di mouli o maa gi daha mo di made, guu gahu nia hala e logo gi tumaalia o nia hala logowaahee.*

* 1.1: Matthew 13.55; Mark 6.3; Acts 15.13; Galatians 1.19

* 1.10: Isaiah 40.6-7

* 1.17: 1-Samuel 15.29

* 2.8: Leviticus 19.18

* 2.11: Exodus 20.13,14; Deuteronomy 5.17,18

* 2.21: Genesis 22.1-14

* 2.23: Genesis 15.6; 2-Chronicles 20.7; Isaiah 41.8

* 2.25: Joshua 2.1-21; Hebrews 11.21

* 3.9: Genesis 1.26

* 4.6: Proverbs 3.34

* 4.13: Proverbs 27.1

* 5.2: Matthew 6.19

* 5.4: Deuteronomy 24.14-15

* 5.11: Job 1.21-22; 2.10; Pisalem 103.8

* 5.12: Matthew 5.34-37

* 5.14: Mark 6.13

* 5.17: 1-Kings 17.1; 18.1

* 5.18: 1-Kings 18.42-45

* 5.20: Proverbs 10.12; 1-Peter 4.8

1 Peter

1

2

3

4

5

1 PETER

Tahi Lede a Peter

Di haga modongoohia:

Tahi lede a Peter la ne hihi ang gi nia dama a Christ, ala e haga ingoo bolo nia daangada ni God ne hilihili (1.1) ala e noho bahi i ngeia i Asia Dulii. Tahi mee hagalabagau o di lede deenei, le e hagamaaloo aga nia dama a Christ ala guu noho i lodo nia haingadaa o nia dadaaligi ge hagaduadua i nadau hagadonu. Peter ne hihi di maa belee haga langahia ang gi nia dama a Christ di hai o di Longo Humalia o Jesus Christ, dela ne made, mouli aga, ga hagababa bolo e hanimoi, e wanga gi digaula di hagadagadagagee. Mai i di mee deenei, digaula gu hagakono i lodo nadau hagaduadua, guu hai di haga modongoohia o di tonu o nadau hagadonu, gei ginaadou gaa kae di hui o di hagadonu deenei i di laangi Jesus Christ dela e hanimoi ai.

Tangada ne hihi di mee deenei, e hagamahimahi labelaa ang gi digaula bolo gi momouli be nia daangada ni Christ.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1-2)

Hagalangahia di haga mouli mai baahi o God (1.3-12)

Di aago hagamahi di hai o di mouli dabu (1.13—2.10)

Tuhongo hegau dama a Christ i di madagoaa hagaduadua (2.11—4.19)

Di hila gi lala mo di hai hegau dama a Christ (5.1-11)

Di hagaodi gi muli (5.12-14)

1

1 Mai Peter, tangada agoago hagau a Jesus Christ, ang gi nia daangada a God ne hilihili, ala e noho be digau mai i daha i hongo nia guongo go Pontus, Galatia, Cappadocia, Asia mo Bithynia. 2 Goodou ne hilihili aga mai i di hiihai o God Tamana, gaa hai digau dabu mai i dono Hagataalunga, bolo goodou gi hagalongo ang gi Jesus Christ, ge gi madammaa goodou i ono dodo.

Tumaalia mo di noho i di aumaalia gii dohu humalia i godou baahi.

Di hagadagadagagee mouli

3 Gidaadou gi danggee ang gi God, Tamana o tadau Dagi go Jesus Christ. Idimaa go dono dumaalia aamua, Ia ne gaamai gi gidaadou di mouli hoou i dana haga mouli aga a Jesus Christ mai i di made. Di mee deenei gu haga honu gidaadou gi di hagadagadagagee mouli. 4 Deenei tadau mee e kanakana bolo gidaadou ga hai mee gi di maluagina dela ne benebene go God ang gi ana daangada. Mee e benebene adu gi goodou nia maluagina aanei i di langi, i di gowaa dela hagalee mooho, be e pobo, be e ngudu gi daha. 5 Nia maluagina aanei ala e benebene go di mogobuna o God laa adu gi goodou mai di hagadonu, anga gi di hagamouli dela gu togomaalia e gila aga i di hagaodi o di madagoaa. 6 Malaa, goodou gi tenetene, eimaha hogi maa goodou e lodo huaidu i di madagoaa bodobodo, mai i nia hagamada e logo ala e tale adu gi goodou. 7 Tadinga o nia haingadaa aanei le e haga modongoohia bolo godou hagadonu le e donu. Nia goolo hogi e mee di mooho ma ga manamana gi di ahi, malaa, e hai gadoo be godou hagadonu, ala koia e hagalabagau i nia goolo, e hai loo gi hagamada bolo gi maaloo ai. Gei goodou ga hai mee gi di tene mo di madamada mo di hagalaamua i di laangi dela e gila mai ai Jesus Christ. 8 Goodou e aloho i Mee, gei goodou digi mmada gi Mee. Goodou e hagadonu a Mee, gei goodou e de gidee a Mee dolomeenei. Ga hidi ai goodou ga tenetene huoloo i di tene dela e deemee di haga modongoohia go nnelekai, 9 idimaa, goodou guu kae di haga mouli o godou mouli, deelaa tadinga o godou hagadonu a Mee. 10 Mai di haga mouli deenei, dela ne hidi ai nia soukohp namua ga halahala, ga haga dina gi humalia, ga kokohp di hai o di wanga dehuia dela belee gowadu go God gi goodou. 11 Digaula ne hagamada e halahala di madagoaa behee ge dehee dono dau mai. Deenei di madagoaa di Hagataalunga o Christ dela i nadau lodo, ne haga modongoohia gi digaula di dau mai nia hagaduadua ala e hagakono go Christ mo di madamada dela e gila mai nomuli.

12 God gu haga modongoohia gi nia soukohp aalaa bolo nadau hegau la hagalee nia mee belee hagahumalia ai ginaadou, gei nia mee belee hagahumalia ai goodou, i di nadau leelee i nia agoago ala e donu, ala e hagalongolongo ginai goodou dolomeenei. Digau hagau o di Longo Humalia, aanei digau ala e hagadele adu gi goodou nia agoago aanei, mai i di mogobuna o di Hagataalunga Dabu dela ne hagau mai i di langi. Aanei nia agoago e donu ala e hiihai labelaa ginai digau di langi bolo ginaadou e hai gi iloo.

Di gahigahi ang gi di mouli dabu

13 Malaa, goodou hagatogomaalia ge gi haga noho ina gi humalia godou hagamamaanadu. Goodou gii noho kanakana, gei gi hagadagadagagee hua gi nia maluagina ala ga hai mee ginai goodou i di madagoaa Jesus Christ ma ga gila mai. 14 Goodou hagalongo ang gi God. Hudee heia godou mouli gi dagi ina go nia hagadilinga hiihai ala nogo i godou baahi i di godou madagoaa nogo de hagalongo. 15 Goodou gii dabu i godou mee huogodoo ala e hai, gii hai be God dela ne gahigahi mai goodou dela e dabu. 16 Di Beebaa Dabu e helekai,

“Goodou e hai gii dabu,

idimaa, Au e dabu.”*

17 Goodou gahia a Mee bolo “Tamana” i godou hai dalodalo ang gi God dela e hagi aga nia daangada huogodoo gi di hagi aga e dahi, e hagatau anga gi nnegau o tangada ne hai. Malaa, goodou gi mmaadagu mo di hagalabagau ina a Mee i lodo godou mouli dela e mouli i henuailala. 18 Idimaa, goodou e iloo hua di mee dela ne haga dagaloaha goodou gi daha mo di balu mouli dono hadinga ai, nogo mouli ai godou maadua mmaadua. Goodou hagalee ne haga dagaloaha go nia mee mooho ngoohia, be nia silber be nia goolo, 19 gei go tigidaumaha hui ngadaa, go nia dodo hagalabagau o Christ, dela go Tama siibi madammaa, ono milimilia ai. 20 Mee ne hili aga i baahi o God i mua di hai o henuailala, ge gu haga modongoohia aga i nia laangi muliagi aanei belee hagahumalia goodou. 21 Goodou ne hagadonu a God mai i Christ, dela ne haga mouli aga go Mee mai i di made, gaa wanga gi Mee nia madamada, malaa, godou hagadonu mo godou hagadagadagagee gii luia ang gi God.

22 Mai i di godou daudali di tonu, goodou gu haga madammaa goodou, gu aaloho i godou duaahina hagadonu, deelaa laa goodou gi hagadau aaloho aga i lodo godou manawa hagatau. 23 Nnelekai a God ala e haga mouli ge e noho hua beelaa, la ne haga haanau goodou labelaa gii hai be nia dama ni Tamana dela hagalee made, hagalee nia dama ni tamana dela e made. 24 Idimaa, di Beebaa Dabu e helekai,

“Nia daangada huogodoo le e hai be nia geinga tolo,

gei nadau madamada le e hai be nia akai lodo geinga.

Nia geinga tolo la gaa mae,

gei nia akai la ga monnono,*

25 gei nnelekai a Dimaadua le e noho hua beelaa,

ono hagaodi ai.”

Nnelekai aanei la go di Longo Humalia dela ne hagadele adu gi goodou.

2

Di hadu mouli mo tenua dabu

1 Goodou kilia gi daha nia mee huaidu huogodoo. Goodou kilia gi daha nia kai tilikai, mo nia halahalau dangada, dubua mo nnelekai huaidu. 2 Heia goodou gii hai be nia dama lligi ala e hiihai hua e inu nia weuu donu o di hagataalunga, gi tomo aga goodou gi mouli. 3 Idimaa, di Beebaa Dabu e helekai boloo,

“Goodou gu gidee tumaalia o Dimaadua.”*

4 Malaa, goodou lloomoi gi Tagi, idimaa, go Mee dela go di Hadu mouli, dela ne hudu gi daha go nia daangada be di balumee, ge gu hilihili aga go God guu hai di hadu hagalabagau. 5 Goodou lloomoi be nia hadu mouli, e hau di hale daumaha hagataalunga, di gowaa dela e hai godou hegau dabu mo godou tigidaumaha hagataalunga gi God mai i Jesus Christ. 6 Idimaa, di Beebaa Dabu e helekai,

“Au gu hilihili aga dagu hadu hagalabagau,

e dugu e hai di hadu madaaduge i Zion.

Tangada ga hagadonu di hadu deenei,

geia hagalee lodo huaidu.”*

7 Di hadu deenei e hagalabagau huoloo ang gi digau ala e hagadonu; gei ang gi digau ala de hagadonu:

“Di hadu dela ne haga balumee

gaa hudu gi daha go digau hau hale,

la guu hai di hadu hagalabagau huoloo

i hongo nia mee huogodoo.”*

8 Gei nia madagowaa i golo, e helekai,

“Deenei di hadu dela e hai nia daangada gi tingatinga,

deenei di hadugalaa dela e hai digaula gii too.”

Digaula e tingatinga, idimaa, digaula digi hagadonu ana helekai, deenei di manawa o God ang gi digaula.

9 Gei goodou la go di madawaawa ne hilihili, digau hai mee dabu ni di king, nia daangada dabuaahia, nia dama donu a God ne hilihili aga belee hagadele nia mee haga goboina ala ne hai gi ono lima, dela ne gahigahi mai goodou gi daha mo di bouli, gaa dugu goodou gi lodo dono maalama madamada.* 10 I mua, goodou hagalee nia dama ni God, gei dolomeenei guu hai nia dama ni Mee. I mua, goodou nogo de iloo tumaalia o God, gei dolomeenei, gu hai mee gi dono dumaalia.*

Nia hege a God

11 Ogu ihoo hagaaloho nei, au e hagamahi adu gi goodou be digau mai i daha, bolo goodou gi maaliu mai gi daha mo nia hiihai huaidu o godou huaidina, ala e heebagi ang gi godou mouli i nia madagoaa huogodoo. 12 Godou hangahaihai humalia gi heia labelaa i baahi nia daangada ala digi maalama, idimaa, di madagoaa digaula gaa hai nadau kai tilikai bolo goodou digau huaidu, gei digaula ga mmada adu gi godou haihai humalia, ga hagaamu a God i di Laangi ma ga hanimoi iei Mee.

13 Mai di hiihai o Tagi, goodou gi dugu anga goodou gi digau huogodoo ala nadau mogobuna dagi: Ang gi di king aamua, go mee ono mogobuna e dagi muginua, 14 mo ang gi nia gobinaa ala ne dongo go mee belee hagaduadua digau ala e hai nia mee huaidu, ge e hagaamu digau ala e hai nia mee humalia. 15 Idimaa, deenei di manawa o God bolo goodou gi dugua nia leelee huaidu o digau ala e dadaulia, gi godou haihai humalia. 16 Goodou gi mouli be digau maahede, ge hudee haga hai hegau ina godou maahede e gahu di huaidu, gei gi mouli be nia hege a God. 17 Goodou hagalabagau ina nia daangada huogodoo. Goodou aloho i godou duaahina dama a Christ. Goodou hagalaamua ina a God, gei gi hagalabagau ina di king.

Ada hagaduadua o Christ

18 Goodou go nia hege, dugu anga goodou gi godou gau aamua, gei gi haga modongoohia ina gi digaula godou hagalabagau digaula huoloo. Malaa, hagalee anga hua gi digau ala e humalia ge dumaalia, mo anga labelaa gi digau ala e hagamuamua. 19 God ga hagahumalia laa goodou i di godou manawa hagakono i nia hagaduadua e dee tau gii kae go goodou, idimaa, goodou e iloo bolo goodou e hai di mee dela e hiihai ginai a God. 20 Maa goodou ga manawa hagakono gi godou dadaaligi e tau gi godou huaidu, di humalia aha e gila adu gi goodou? Maa goodou ga manawa hagakono gi godou dadaaligi i di gili nia huaidu hagalee ne hai go goodou, God ga hagahumalia laa goodou. 21 God ne gahigahi goodou gi di mee deenei, idimaa, ma go Christ dela ne hagaduadua i goodou, ga gowadu gi goodou di hagatau humalia bolo goodou gi daudalia, gi kawe ai. 22 Mee digi hai dana mee hala, tangada ne longono di kai tilikai mai dono ngudu ai.* 23 Nia daangada ne leelee huaidu i Mee, gei Mee digi helekai hai baahi. I lodo dono hagaduadua, gei Mee digi hagahuaidu ina digau nogo dadaaligi Ia, gei Mee ne dugu anga hua ono hagadagadagagee huogodoo gi God, Tangada Hai gabunga e donu.* 24 Christ guu kae tadau huaidu i ono lodo gi di loobuu, bolo gii mmade gidaadou gi di huaidu ge gi mouli gi di tonu. Ono gowaa moholehole ne hagahili ai goodou.* 25 Goodou guu hai be nia siibi ne de gidee nadau ala, gei dolomeenei goodou gu laha mai gi muli e daudali di godou Dangada Hagaloohi, Tangada dela e benebene godou mouli.*

3

Nia ahina mo nia daane hai lodo

(Ephesians 5.22-31; Colossians 3.18-19)

1 I di hai la hua, nia ahina hai lodo, goodou dugu anga goodou gi godou lodo. Idimaa, hunu ginaadou hagalee hagadonu nia helekai a God, gei godou mouli humalia gaa hai digaula gi hagadonu. Goodou hagalee hai loo bolo gi helekai, 2 idimaa, digaula gaa bida gidee hua godou mouli madammaa, mo di godou hagalaamua God. 3 Goodou hudee laagei ina goodou gi di hai e dala godou libogo, gi nia hau goolo, be gi nia gahu ala e gahu goodou.* 4 Gei godou madamada gi heia mai i godou lodo donu, di madamada o di hagataalunga balabala mo hila gi lala e de ngudu, dela e kaedahi e dahidamee i mua nnadumada a God. 5 Idimaa, deenei di hai o nia ahina dabu namua, e hagadagadagagee gi God. Digaula e hai ginaadou gi madamada, i di nadau dugu ginaadou gi nadau lodo. 6 Be di hai a Sarah ne hagalongo gi Abraham, gaa gahi a mee bolo dono dagi. Goodou guu hai nia dama ahina ni mee maa goodou ga mouli humalia, ga hagalee mmaadagu i dahi mee.*

7 I di ala la hua, goodou nia daane hai lodo, goodou gii noho i baahi godou lodo, gi iloo bolo godou lodo le e paagege. Gei goodou gi hagalabagau ina digaula, idimaa, digaula ga hai mee labelaa gi di mouli kisakis i baahi o God, gadoo be goodou. I di godou hai di mee deenei, hudee haga deaadee ina di godou hai dalodalo.

Hagaduadua i di haihai nia mee donu

8 Malaa, goodou gii buni godou hagamaanadu mo godou hiihai. Goodou hagadau aaloho i godou mehanga, dumaalia, ge hila gi lala. 9 Goodou hudee huia di huaidu gi di huaidu, be nnelekai huaidu gi nnelekai huaidu, gei gi huia anga nnelekai huaidu gi nnelekai humalia, idimaa, ma go di humalia dela ne hagababa adu go God i dana gahigahi goodou. 10 Idimaa, di Beebaa Dabu e helekai,

“Tangada dela e hiihai e haga tenetene dono mouli,

e hiihai e mmada gi di madagoaa humalia,

geia gii lawa gi daha mo ana helehelekai huaidu

mo ana helehelekai tilikai.*

11 Mee e hai loo gii huli gi daha mo nia mee huaidu

gi heia nia mee humalia,

gi halahala ina di noho i di aumaalia,

mai i lodo dono manawa hagatau.

12 Idimaa, Dimaadua e benebene hua digau ala e donu,

gei e hagalongo gi nadau dangidangi,

gei Mee e huli gi daha mo digau ala e haihai nia mee huaidu.”

13 Ma koai dela e mee di hagahuaidu goodou ala ma ga hagamahi huoloo e hai nia mee humalia? 14 Maa goodou gaa hai digau e hagaduadua i godou haihai humalia, e maluagina go goodou! Goodou hudee mmaadagu i nia daangada, ge hudee hagabaubau e logo.* 15 Gei goodou gi hagalaamua ina a Christ i lodo godou manawa, dugu ina a Mee e hai di godou Dagi. Hagatogomaalia i nia madagoaa huogodoo, gii mee ai di godou helekai gi tangada dela ga heeu adu bolo gi haga modongoohia ina di hagadagadagagee dela i godou baahi. 16 Gei gi heia di maa i di manawa hila gi lala mo di hagalaamua, i lodo godou manawa madammaa, idimaa, digau ala e dili nadau kai tilikai i di godou haihai nia mee humalia i baahi o Christ, digaula gaa tee, ge ga langaadia i nadau kai tilikai ne hai. 17 Maa deenei di hiihai a God, e koia e humalia bolo gi duadua di hai nia mee humalia i di hai nia mee huaidu. 18 Idimaa, Christ ne made hua haga dahi gi nia huaidu digau huogodoo. Tangada hai mee donu, e pono digau hai mee hala, belee laha mai goodou gi God. Mee ne made i tuaidina, ga mouli aga i di hagataalunga. 19 Gei Mee gaa hana i di hagataalunga, ga agoago gi nia hagataalunga ala nogo lawalawa. 20 Malaa nia hagataalunga aanei, la go nia hagataalunga o digau de hagalongo gi God i di madagoaa God nogo tali maalia digaula, i di madagoaa Noah nogo hau dana waga. Digau nogo i lodo di waga, la dogowalu huogodoo ala ne mouli i toloo deelaa.* 21 Toloo deelaa la di haga modongoohia o di babdais, dela e haga mouli goodou dolomeenei. Nia wai aanei la hagalee go di haga madammaa nia dogolia i tadau gili, gei di hagababa ne hai ang gi God mai i di manawa madammaa. Di babdais e haga mouli goodou mai i di mouli aga o Jesus Christ, 22 dela guu hana gi di langi, guu noho i baahi gau donu o God, e dagi nia daangada di langi, nia dagi, mo digau mogobuna o di langi huogodoo.

4

Nia mouli ala ne huli

1 Malaa, idimaa Christ la gu hagaduadua dono huaidina, gei goodou gi maaloo labelaa be di hagamamaanadu dela ne hai go Mee, idimaa, tangada dela ga hagaduadua dono huaidina, ia ne huli gi daha mo nia huaidu. 2 Dolomeenei gaa hana gi muli i di waalooloo o godou mouli, goodou gi daudalia hua di manawa o God, hagalee go nia hiihai dangada. 3 Idimaa, di waalooloo o godou mouli mai i mua, goodou nogo hai nia mee digau ala e noho i lodo di bouli ala e hiihai e hai. Goodou guu hai nia hagadilinga mee huaidu huogodoo haga langaadia dangada, hai be di manu, gai tagaao, hai hoo huaidu, hagalongoaa, inu gi libaliba, mo nia hai daumaha ang gi nia balu god. 4 Malaa, dolomeenei gei digau o lodo di bouli gu homouli i di godou dee buni anga gi ginaadou e hai nia hagadilinga mee huaidu aanei. Gei digaula ga helehelekai huaidu i goodou. 5 Malaa, digaula e hai gi hagi aga ginaadou gi God, di God dela e hagi aga digau mouli mo digau mmade. 6 Malaa, deenei tadinga di Longo Humalia dela ne hagadele labelaa ang gi digau ala guu mmade dolomeenei, ang gi ginaadou ala guu kae di hagi aga baahi gi tuaidina, be di hai o digau huogodoo ala e hagi aga. Di Longo Humalia ne hagadele ang gi digaula bolo i lodo nadau mouli hagataalunga, digaula e mouli be di mouli a God dela e mouli ai.

Digau madamada humalia nia wanga dehuia a God

7 Di hagaodi o nia mee huogodoo la gu hoohoo mai. Goodou gi madamada humalia i godou huaidina, gei gi kanakana, gii mee ai goodou di hai dalodalo. 8 I mua nia mee huogodoo, gei goodou hagamahi gi hagadau aaloho, idimaa, di aloho le e daabui nia hagadilinga huaidu huogodoo.* 9 Hugee godou hale gi tangada nei mo tangada nei, hudee helekai e logo. 10 Tangada nei mo tangada nei la gii hai be tangada madamada humalia nia hagadilinga wanga dehuia a God, gei gi haga hai hegau ina nia wanga dehuia ala ne kae koia i baahi o God, e hagahumalia digau ala i golo. 11 Digau ala e agoago, gi agoago i nia helekai a God. Digau ala e hai hegau, gi hai hegau gi nia mahi ala ne wanga go God gi ginaadou, gi hagaamuina a God i nia mee huogodoo mai i Jesus Christ dela e hai mee gi nia madamada mo nia mahi, dolomeenei gaa hana hua beelaa. Amen.

Hagaduadua be nia dama a Christ

12 Ogu ihoo hagaaloho, goodou hudee homouli gi nia hagadilinga haga mmaemmae ala e tale adu gi goodou ala e hagamada goodou, be nia hai haga goboina ala e hai adu gi goodou. 13 Gei goodou gii tene gi di godou hai mee gi di hagaduadua o Christ, gii mee goodou di honu i di tene i di madagoaa ono madamada ma ga kila aga. 14 E maluagina go goodou, maa goodou ga hagahuaidu, idimaa goodou ala e daudali a Christ. Di mee deenei e haga modongoohia bolo di Hagataalunga madamada, di Hagataalunga o God, la gu i godou baahi. 15 Maa tangada i goodou ga hagaduadua, hagalee ne hagaduadua bolo mee tangada daaligi dangada, tangada gaiaa, tangada de hagalongo, be tangada e hagahuaidu nia moomee digau ala i golo. 16 Maa goodou ga hagaduadua idimaa goodou nia dama ni Christ, goodou hudee langaadia, gei goodou gi danggee hagaamuina a God i di godou haga ingoo gi di ingoo o Christ.

17 Di madagoaa di hagi aga gaa dae mai, e daamada i nia dama a God i mua. Maa di hagi aga deenei ga daamada i gidaadou, malaa, ga haga lawa behee i baahi digau ala hagalee hagadonu di Longo Humalia dela mai baahi o God? 18 Di Beebaa Dabu e helekai,

“Ma e haingadaa huoloo ang gi digau humalia e hagamouli,

malaa dehee di hai ang gi digau huaidu de hagadonu?”*

19 Malaa, digau ala e hagaduadua idimaa deenei di manawa o God ang gi digaula, la gi heheia nadau haihai humalia mo di hagadagadagagee mo nadau mouli hagatau ang gi di God manawa dahi dela ne hai digaula.

5

Di hagabuulinga siibi a God

1 Au e hagamahi adu gi goodou i nia mee aanei, goodou go digau mmaadua daumaha. Gei au tangada madua daumaha labelaa, guu hai tangada e haga modongoohia di hagaduadua o Christ, gei au e madalia labelaa e hai mee gi di madamada dela ga gila aga. Malaa, au e hagamahi adu gi goodou, 2 bolo goodou gi ngalua be digau hagaloohi siibi o di hagabuulinga siibi dela ne dugu adu go God, gi benebene ina mai godou hiihai manawa be di hiihai a God gei hagalee mai godou de hiihai.* 3 Goodou hudee heia goodou gii dagi digau ala e benebene, gei goodou heia nia mee e kawe go digaula. 4 I di madagoaa Tangada Hagaloohi siibi Aamua ga hanimoi, goodou gaa kae di hau madamada dela hagalee ngudu dono dingidingia.

5 Gei goodou ala go nia dama daane, goodou gi dugu anga goodou gi digau mmaadua. Goodou gi hila gi lala, gi hagadau maamaa i godou mehanga. Idimaa, di Beebaa Dabu e helekai,

“God e hai baahi gi nia daangada ala e hagamuamua,

ge e wanga dono dumaalia gi digau ala e hila gi lala.”*

6 Malaa, goodou gi hila gi lala, i lala nia mogobuna o God, go Mee dela ga haga menege aga goodou i dono madagoaa humalia.* 7 Dugu ina godou manawa gee huogodoo gi Mee, idimaa, Mee e madamada humalia i goodou.

8 Goodou gi hagatogomaalia ge gi kanakana, idimaa, di godou hagadaumee go Setan, e heehee ge e wolowolo gadoo be di laion, e halahala dana dangada e gai. 9 Goodou gi hai baahi gi di godou hagadaumee, gei gi mau dangihi i di godou hagadonu, idimaa, goodou gu iloo bolo godou duaahina daumaha ala e noho i nia madagowaa huogodoo i henuailala, e hai be goodou i lodo di hagaduadua dela e tale ginai goodou. 10 I muli di hagaduadua bodobodo nei, God honu tumaalia dela ne haga gahi mai goodou gi hai mee gi dono madamada dee odi i di godou hagadaubuni ang gi Christ, ga haga manawa lamalia, hagamaaloo aga, ge haga mau dangihi goodou. 11 Nia mogobuna gi madalia a Mee gaa hana hua beelaa. Amen!

Nia hagaaloho haga muliagina

12 Au e hihi di lede bodobodo deenei mai i di hagamaamaa o Silas, e dugu ko au bolo tuaahina manawa dahi. Au e hagamaaloo aga godou manawa, ge e haga modongoohia adu gi goodou bolo deenei go tumaalia donu o God. Goodou gii tuu maaloo i tumaalia deenei.*

13 Godou duaahina nohongo dabu i Babylon gu hilihili aga gadoo be goodou mai di manawa o God, digaula mo dagu dama daane go Mark, e hagau adu di nadau hagaaloho.* 14 Goodou gi hagadau hagaaloho i godou mehanga i di aloho dama a Christ.

Di aumaalia gi madalia goodou huogodoo ala e buni anga gi Christ.

* 1.16: Leviticus 11.44-45; 19.2

* 1.24: Isaiah 40.6-8

* 2.3: Pisalem 34.8

* 2.6: Isaiah 28.16

* 2.7: Pisalem 118.22

* 2.9: Exodus 19.5-6; Isaiah 43.20,21; Deuteronomy 4.20; 7.6; 14.2; Titus 2.14; Isaiah 9.2

* 2.10: Hosea 2.23

* 2.22: Isaiah 53.9

* 2.23: Isaiah 53.7

* 2.24: Isaiah 53.5

* 2.25: Isaiah 53.6

* 3.3: 1-Timothy 2.9

* 3.6: Genesis 18.12

* 3.10: Pisalem 34.12-16

* 3.14: Matthew 5.10; Isaiah 8.12-13

* 3.20: Genesis 6.1—7.24

* 4.8: Proverbs 10.12

* 4.18: Proverbs 11.31

* 5.2: John 21.15-17

* 5.5: Proverbs 3.34

* 5.6: Matthew 23.12; Luke 14.11; 18.14

* 5.12: Acts 15.22,40

* 5.13: Acts 12.12,25; 13.13; 15.37-39; Colossians 4.10; Philemon 24

2 Peter

1

2

3

2 PETER

Di Lua Lede a Peter

Di haga modongoohia:

Di lua lede a Peter la ne hihi belee hagau gi nia dama a Christ huogodoo o nia nohongo dabu. Di mee hagalabagau o di lede deenei, la ne belee hai baahi gi nia hegau o digau agoago tilikai mo di mouli huaidu dela e gila aga i baahi nia agoago aanei. Nia agoago ala e donu, le kila aga i di maalama kabemee o God mo Jesus Christ mai ginaadou ala ne mmada gi Mee, gei gu hagalongo gi ana agoago.

Peter, tangada agoago hagau a Jesus Christ dela ne hihi di lede deenei, la gu hagabaubau huoloo i nia agoago bolo Christ la hagalee hanimoi labelaa. Mee e helekai bolo tadinga o di haga duai o di lua hanimoi o Christ, e hai bolo God e hagalee hiihai bolo tangada e dahi e hudu gi daha ai, Mee e hiihai bolo huogodoo gi maalui gi daha mo nadau huaidu.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1-2)

Di gahigahi nia dama a Christ (1.3-21)

Digau agoago tilikai (2.1-22)

Di lua hanimoi o Christ (3.1-18)

1

1 Mai Simon Peter, tangada hai hegau ge tangada agoago hagau ni Jesus Christ, ang gi digau ala guu kae di hagadonu mai i di tonu o tadau God, mo tadau Dangada Hagamouli go Jesus Christ, ala guu kae di hagadonu hagalabagau be madau hagadonu.

2 Tumaalia mo di noho i di aumaalia gi tomo aga i godou baahi, i di godou iloo God mo tadau Dagi go Jesus.

Di gahi mo di hilihili a God

3 Nia mogobuna o God la ne gaamai gi gidaadou nia mee huogodoo ala e hiihai ginai bolo gi mouli ai gidaadou madammaa mai tadau iloo a Mee dela ne gahigahi gidaadou gi hai mee ngaadahi gi ono madamada mo ono humalia. 4 Deenei dana hai ne gaamai gi gidaadou ana wanga dehuia aamua ge hagalabagau ala ne hagababa mai gi gidaadou. Nia wanga dehuia aanei la ga kila aga i godou baahi, goodou gaa mee di haga paa gi daha mo nia hiihai huaidu o henuailala, gei goodou ga hai mee gi di mouli o God. 5 Mai di hadinga deenei, goodou hagamahi gi haga punia nia haihai humalia gi godou hagadonu, haga punia godou kabemee gi nia haihai humalia, 6 haga punia di iloo di benebene godou huaidina gi di kabemee, haga punia di manawa hagakono i nia madagoaa haingadaa gi di godou iloo di benebene godou huaidina, haga punia di manawa madammaa gi di manawa hagakono i nia madagoaa haingadaa, 7 haga punia di manawa dumaalia gi godou mouli madammaa, haga punia di aloho gi godou manawa dumaalia. 8 Idimaa, aanei nia haihai mouli humalia belee hai mee ginai goodou; maa goodou gaa honu i nia maa, nia maa gaa hai godou mouli gii kila mo di huwa humalia, i godou iloo tadau Dagi go Jesus Christ. 9 Tangada dela hagalee hai mee gi nia mee aanei, geia tangada deegida, gu de langahia bolo ono huaidu mai i mua la gu haga madammaa gi daha.

10 Malaa, ogu duaahina nei, hagamahi gi nonua heia di gahigahi mo di hilihili a God la gii dohu gaa hana hua beelaa. Maa goodou gaa hai beenei, gei goodou ga hagalee kili gi daha godou hagadonu. 11 Idimaa, deenei di hai gaa mee di gowadu gi goodou di tonu dogomaalia e ulu i Tenua e dee odi dela e hai mee ginai tadau Dagi, Tangada Hagamouli Jesus Christ.

12 Malaa, au ga haga langahia adu gi goodou i di hai o nia mee aanei i nia madagoaa huogodoo, ma e aha maa goodou gu iloo, gei guu dogi gii mau gi nia agoago e donu ala guu kae go goodou. 13 Au e hagamamaanadu bolo ma di mee e donu mai dogu baahi i dogu hagalangalangahia adu nia mee aanei i dogu madagoaa e mouli iei au. 14 Idimaa, au gu iloo bolo dogu huaidina la gu hoohoo ga hagalee, be di hai o tadau Dagi go Jesus Christ dela ne haga modongoohia mai gi di au. 15 Malaa, au e hai agu mee ala e mee di gowadu gi goodou di mee e haga langahia goodou nia mee aanei i nia madagoaa huogodoo i muli dogu made.

Nia hagadootonu o nia madamada o Christ

16 Gimaadou hagalee haga mau madau agoago mai i nia helekai tilikai adu gi goodou, i di aali o di hanimoi o tadau Dagi go Jesus Christ. Gimaadou guu mmada gi madau golomada gi dono aamua. 17 Gimaadou nogo i golo i di madagoaa God Tamana ne wanga gi Mee di aamua, mo di madamada, mai i di lee o Tamana dela ne haneia gi hongo Jesus mai i di gowaa madamada huoloo, e helekai, “Deenei go dagu Dama e aloho iei Au, e tene huoloo ginai au.”* 18 Gimaadou ne longono di lee e haneia i di langi, i di madau madagoaa nogo madalia a Mee i hongo di gonduu dabu.

19 Malaa, gimaadou gu hagalongo gi nia haga modongoohia ala ne agoago mai go nia soukohp gu iloo bolo nia maa e donu. E humalia goodou gii mmada ginai, gei gi hagalabagau ina, idimaa, ma e hai gadoo be di maalama dela e maahina i lodo di gowaa bouli, gaa dae loo gi di maalama o di luada, gei di maalama o di heduu luada ga maahina lodo godou manawa. 20 Malaa, i mua nia mee huogodoo, deenei di godou mee e hai gi langalangahia, bolo tangada e mee di haga donudonu dahi helekai kokohp i lodo di Beebaa Dabu ai. * 21 Idimaa, dahi helekai kokohp e hanimoi i di hiihai o tangada ai, gei di Hagataalunga Dabu dela e huwahuwa nadau helekai mai baahi o God.

2

Digau agoago tilikai

1 Nia soukohp dilikai gu kila aga i baahi digau Israel, ga kila aga labelaa i godou baahi. Digau agoago tilikai ga hagahuaidu goodou, gaa hai nadau agoago tilikai, gei digaula ga haga de iloo di Tagi dela ne haga mouli ginaadou, gei digaula gaa bida hagahuaidu ginaadou. 2 Malaa, digau dogologo ga daudali nadau hangaahai huaidu. Mai i nadau hangaahai, gei nia daangada ala i golo ga leelee huaidu i di ala haga mouli dela e donu. 3 Digau agoago tilikai aalaa, la digau hagagailaa, digaula ga maluagina i nadau hagi adu gi goodou nia kai tilikai. Tangada dela ga hagi aga digaula la gu togomaalia mai taamada, gei tangada dela ga hagahuaidu digaula, le e noho hua ge kanakana!

4 God hagalee dumaalia gi digau di langi ala gu ihala. Mee ne kili digaula gi lodo di gowaa hagaduadua, di gowaa dela e lawalawa ai digaula i lodo di bouli, e tali di Laangi Hagi aga. 5 God digi dumaalia ang gi digau i mua, ge Ia ne wanga toloo gi digau ala e de hagalongo. Mee ne haga dagaloaha a Noah dela ne hagadele di mouli e donu, mo ono ehoo dogohidu.* 6 God gu oho nia waahale Sodom mo Gomorrah, ge Ia ne dudu nia maa gii wwele. Mee ne hai digaula beelaa, belee haga modongoohia di hai dela ma ga hai ang gi digau de hagalongo.* 7 God gu haga dagaloaha Lot, taane humalia, dela guu kae nia hagamada haingadaa mai i nia haihai huaidu o digau de hagalongo.* 8 Taane humalia deenei e noho i baahi digaula i nia laangi huogodoo, gu gidee, gu longono i nadau haihai huaidu, gei mee gu lodo huaidu huoloo. 9 Malaa, Dimaadua e iloo dana hai dela e haga dagaloaha digau ala e mouli madammaa gi daha mo nadau hagamada, ge e iloo labelaa dana hai dela e daahi digau huaidu i lodo di hagaduadua, gaa dae loo gi di Laangi Hagi aga, 10 kaedahi la go digau ala e haga gila aga nia hiihai huaidu o nadau huaidina, ge e haga balumee nia mogobuna dagi o God.

Digau agoago tilikai aanei le e hagamamaanadu hua ang gi ginaadou ge e hagamuamua. Digaula hagalee hagalaamua digau madamada ala i nua, gei e leelee huaidu i digaula. 11 Digau di langi koia e maaloo ge koia e mahi i nia gau agoago dilikai aanei, gei digaula hagalee leelee huaidu i digaula i mua nia hadumada o Dimaadua. 12 Gei digau aanei e daudali hua nadau hiihai, digaula e hai gadoo be nia manu lodo geinga ala ne haanau belee kumi e daaligi. Digaula e leelee huaidu i nia mee ala e de iloo ginaadou, gei digaula ga daaligi gadoo be nia manu lodo geinga. 13 Digaula ga hagaduadua gi di hagaduadua dela nogo hai go digaula gi nia daangada. Deenei di nadau tene e hai nia mee huaidu huogodoo gi modongoohia bolo aanei nia mee ala e hiihai ginai nadau huaidina. Digaula e haga langaadia ge hagahuaidu godou hagamiami i di nadau madalia goodou e miami, gei e hiihai e halahalau goodou i di madagoaa deelaa! 14 Digaula hagalee halahala nadau mee, ala hua e hiihai gi di huaidu hai be di manu. Nadau hiihai e hai nia huaidu la hagalee dohu ginai. Digaula e dagi digau paagege gi lodo di huaidu. Nadau manawa e hiihai huoloo gi di hagagailaa. Digaula guu noho i lala di haga halauwa a God! 15 Digaula gu diiagi di ala huudonu gu de gidee ginaadou. Digaula gu daudali di ala o Balaam, tama daane Beor, dela ne aloho i nia bahihadu ala ne kumi koia i dono hai nia mee hala,* 16 gei guu wou ginai i ana hai huaidu. Dana ‘donkey’ dela e deemee di leelee, gu leelee i di lee dangada, gei guu hai soukohp deelaa gii lawa ana mee huaidu.

17 Digau agoago tilikai aanei le e hai gadoo be nia monowai ne maangoo, ge e hai gadoo be nia gololangi ala e angiangina i di madangi. God gu hagatogomaalia di lohongo digaula i di gowaa llala bouli dongoeho. 18 Idimaa, digaula e hai nadau kai ono hadinga ai, hagaamu ginaadou, gei e hai nia hai huaidu o tuaidina belee hai digau ala ne daamada ne loomoi gi daha mo digau ala e noho i lodo di hala, gii too gi lodo di huaidu. 19 Digaula e hagababa gi digaula di noho i di aumaalia, gei ginaadou la nia hege o nia mee ala ga daaligi ginaadou, idimaa, tangada la di hege ni nia mee ala e noho ieia no lala. 20 Maa nia daangada guu huli gi daha mo nia mogobuna huaidu o henuailala i di nadau donu ang gi tadau Dagi, go tadau Haga mouli go Jesus Christ, gaa kae labelaa go nia mogobuna aanei, nia daangada ala beenei la koia gu huaidu i di hagaodi gi muli i ginaadou i di matagidagi. 21 Ma koia e humalia ang gi digaula di de iloo di ala dela e donu, e koia e humalia i di iloo di maa, gaa lawa gaa huli gi daha mo taganoho dabu dela ne wanga gi digaula. 22 Nia mee ala ne hai ang gi digaula le e haga modongoohia aga nia bida agoago aanei bolo e donu,

“Di paana le e gai labelaa ono lualua”

gei:

“Di biigi dela gu gaugau, le e hana labelaa

e haga dagadaga i lodo nia gulugulua.”*

3

Di hagababa di hanimoi o Tagi

1 Ogu ihoo hagaaloho nei, deenei dagu lua lede adu gi goodou. I lodo nia lede aanei, au e hagamahi e haga maalama aga goodou i nia hagamaanadu madammaa i dogu haga langahia adu gi goodou nia mee aanei. 2 Goodou gi langahia nia helekai nia soukohp ala ne helekai ai i mua loo, mo taganoho o Tagi go Tangada Hagamouli ne agoago adu go godou gau agoago hagau. 3 I mua nia mee huogodoo, gei goodou e hai gi iloo bolo i lodo nia laangi ala ga hoohoo gi di hagaodi, gei nia daangada ga kila aga, gaa bida dagi nadau mouli gi nadau hiihai huaidu. Digaula gaa hai dadaagala i goodou,* 4 ga heheeu boloo, “Mee digi hagababa adu bolo Ia e hanimoi? Mee i hee? Madau maadua mmaadua guu mmade, nia mee huogodoo e hai hua be nia maa mai taamada henuailala!” 5 Digaula hagalee hiihai e daahi nia helekai a God ala ne hai i mua, ala ne hai di langi mo henuailala. Henuailala ne hai gi nia wai, gei ne hai mai i nia wai,* 6 gei nia wai labelaa ala ne mooho ai henuailala i mua, go nia wai o toloo damana.* 7 Gei di langi mo henuailala dolomeenei, le e benebene go nia helekai a God belee oho go di ahi. E dugu gi di Laangi Hagi aga, di laangi e hagahuaidu ai digau de hagalongo.

8 Ogu ihoo hagaaloho nei, goodou gi hudee de langahia di mee deenei: Di laangi e dahi mo nia ngadau e mana (1,000) le e hai hua be di mee e dahi i baahi o God.* 9 Dimaadua la hagalee duai dana haga gila aga dana hagababa, be di hai o nia hagamaanadu o hunu daangada. Gei Mee e hagakono dono manawa i goodou, idimaa, Mee hagalee hiihai bolo tangada e dahi e hudu gi daha, Mee e hiihai bolo nia daangada huogodoo gi maalui gi daha mo nadau huaidu.

10 Di Laangi o Tagi le e hanimoi gadoo be tangada gaiaa. I di Laangi deelaa, gei di langi ga hagalee i di madagoaa di lee haga madagudagu dangada gaa hai, nia mee huogodoo i di gili di langi gaa wwele i di ahi, ga mooho, gei henuailala mo nia mee huogodoo ala i no lodo ga hagalee.* 11 Maa nia mee aanei la ga mooho beenei, gei goodou la ga mouli behee dolomeenei? Godou mouli gii dabu ang gi God, gi dugu anga gi Mee 12 i di godou madagoaa dela e talitali di laangi o God. Goodou heia nia mee ala e mee gi limalima mai di maa, di Laangi dela e wele di langi i nua, ga mooho, gei nia mee o lodo di ahiaalangi ga waiwai i di welengina. 13 Gidaadou e talitali nia mee a God ala ne hagababa, aalaa go di langi hoou mo henuailala hoou, di gowaa dela gaa noho ai nia daangada ala e hai nia mee e donu.*

14 Ogu ihoo hagaaloho nei, di godou madagoaa dela e talitali di Laangi deelaa, goodou hagamahi gi madammaa i mua o God, gii noho i di aumaalia i dono baahi. 15 Goodou mmada gi humalia gi di manawa hagakono o Dimaadua adu gi goodou, i dono gowadu gi goodou di madagoaa humalia e haga mouli ai goodou, be di hai o tadau ihoo hagaaloho go Paul dela ne hihi adu gi goodou, e hai hegau i di iloo mee dela ne wanga go God gi mee. 16 Aanei nia mee e helekai iei mee i lodo ana lede huogodoo. Nia mee haingadaa i golo i lodo ana lede. Digau ala e de kabemee mo digau ala e manawa logo e haga donudonu nia maa gi hai gee, be di nadau hai dela e hai labelaa gi nia helekai i lodo di Beebaa Dabu. Malaa, digaula e bida oho ginaadou.

17 Ogu ihoo hagaaloho, goodou gu iloo nia mee aanei. Pula i goodou, gi dee dagi hua goodou gi daha go nia agoago hai gee o nia daangada huaidu aanei, gaa too ai goodou gi daha mo di godou lohongo humalia. 18 Gei goodou gi hagamahi i di godou haga tomo aga i lodo tumaalia mo di kabemee o tadau Dagi, go tadau Dangada Hagamouli, go Jesus Christ i godou baahi.

Di hagaamu mo di hagalabagau gi madalia a Mee, dolomeenei, gaa hana hua beelaa. Amen.

* 1.17: Matthew 17.1-5; Mark 9.2-7; Luke 9.28-35

* 1.20: 2-Timothy 3.16

* 2.5: Genesis 6.1—7.24

* 2.6: Genesis 19.24

* 2.7: Genesis 19.1-16

* 2.15: Numbers 22.4-35

* 2.22: Proverbs 26.11

* 3.3: Jude 18

* 3.5: Genesis 1.6-9

* 3.6: Genesis 7.11

* 3.8: Pisalem 90.4

* 3.10: Matthew 24.43; Luke 12.39; 1-Thessalonians 5.2; Revelation 16.15

* 3.13: Isaiah 65.17; 66.22; Revelation 21.1

1 John

1

2

3

4

5

1 JOHN

Tahi Lede a John

Di haga modongoohia:

I lodo Tahi lede a John nia mee llauehe e lua no lodo: (1) E hagamahi ang gi digau ala e dau di beebaa deenei gi mouli hagadaubuni ang gi God mo dana Dama go Jesus Christ. (2) E bule digaula gi de daudali nia agoago tilikai ala ga hagahuaidu di hagadaubuni deenei. Nia agoago tilikai aanei ne daamada mai di agoago dela e hai boloo: Di huaidu gaa hana gi lodo tangada dela e buni anga gi henuailala, dela ne hidi ai bolo Jesus go Tama a God digi hai tangada henuailala. Digau ala e agoago nia agoago aanei e helekai boloo: Tangada ma ga haga mouli la hagalee haga dahidaamee dono mouli i henuailala nei, gei digaula e agoago labelaa boloo: Di haga mouli o tangada la hagalee go nia mee aanei: Nia hangaahai donu be hai gee, be go di aloho ang gi tangada dela i dono baahi.

Idimaa John e hai baahi gi nia agoago aanei, geia e helekai aga e haga modongoohia bolo Jesus guu hai tangada, gei e hagamaaloo aga labelaa bolo digau huogodoo ala e hagadonu a Jesus mo di aloho i God, la koia e hai loo gi hagadau aaloho i nadau mehanga.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1-4)

Di maalama mo di bouli (1.5—2.29)

Nia dama a God mo nia dama a Setan (3.1-24)

Di tonu mo tilikai (4.1-6)

Nia hegau o di aloho (4.7-21)

Di hagadonu dela e aali (5.1-21)

1

Nnelekai o di mouli

1 Gimaadou e hihi adu gi goodou i di hai o Nnelekai di mouli dela nogo noho mai taamada loo. Gimaadou gu longono di maa, gu gidee. Uaa, gimaadou guu mmada, guu bili gi Mee.* 2 Di mouli deenei gu gila aga, ge gu mmada ginai gimaadou, gei gimaadou e helekai i di maa, ge e agoago adu gi goodou di mouli dee odi, dela gu i baahi o Tamana, dela gu haga modongoohia mai gi gidaadou.* 3 Madau mee ne mmada ge ne hagalongo gi Mee, aanei madau mee e hagi adu gi goodou, bolo goodou gi madalia gimaadou e buni anga gi God mo dana Dama go Jesus Christ. 4 Gimaadou e hihi nia mee aanei, bolo gii dohu dogomaalia ai tadau tene.

God go di maalama

5 Gimaadou e agoago adu gi goodou di agoago deenei, dela gu longono ai gimaadou mai baahi Tama a God, boloo: God la go di maalama, di bouli i dono baahi ai. 6 Maa gidaadou ga helekai boloo, “Gidaadou e buni anga gi Mee”, gei gidaadou e heehee hua i lodo di bouli, gei tadau helekai mo tadau hangaahai le e tilikai. 7 Maa gidaadou ga heehee i lodo di maalama, gadoo be Mee dela e noho i lodo di maalama, malaa, gidaadou gu hagadaubuni, gei nia dodo o dana Dama go Jesus ga haga madammaa tadau huaidu huogodoo.

8 Maa gidaadou ga helekai boloo, “Gidaadou tadau huaidu ai”, gidaadou le e bida halahalau hua gidaadou, gei di tonu hogi la hagalee i tadau baahi. 9 Maa gidaadou ga hagi anga gi God tadau huaidu, gei Mee ga haga gila aga dana hagababa, gaa hai di mee dela e donu, ga haga madammaa tadau huaidu. 10 Maa gidaadou ga helekai boloo, “Gidaadou tadau huaidu ai,” malaa, gidaadou e haga tilikai a God, ge ana helekai hogi la hagalee i tadau baahi.

2

Christ go tadau hagamaamaa

1 Au e hihi adu gi goodou, agu dama hagaaloho, bolo goodou hudee heia di huaidu. Maa tangada gaa hai di huaidu, gidaadou tadau Dangada Hagamaamaa i baahi o God, deenei go Jesus Christ, go Mee dela e donu. 2 Tigidaumaha o Christ la di mee dela e hui ai tadau huaidu, hagalee go tadau huaidu la hua, mo nia huaidu o nia daangada henuailala hagatau.

3 Maa gidaadou ga daudali nia haganoho a God, gidaadou e donu bolo gidaadou la gu iloo a Mee. 4 Maa tangada ga helekai boloo, “Au e iloo a Mee”, geia hagalee hagagila aga nnaganoho a God, mee e helekai tilikai, gei di tonu la hagalee i dono baahi. 5 Maa tangada ga daudali ana helekai, deenei go mee dela guu dohu dono aloho i God. Deenei di mee ga iloo gidaadou, bolo gidaadou gu buni anga gi God: 6 Maa tangada ga helekai boloo, “Au e buni anga gi God”, geia gi mouli be di mouli o Jesus Christ.

Taganoho hoou

7 Ogu ihoo hagaaloho nei, taganoho deenei dela ne hihi adu gi goodou, hagalee taganoho hoou, gei taganoho namua dela guu lawa di iloo goodou mai taamada. Go taganoho namua dela ne agoago ai, ge gu longono ai goodou.* 8 Gei deeai, taganoho deenei dela e hihi adu gi goodou le e hoou, idimaa, ono donu la gu kila mai i baahi o Christ mo mai godou baahi. Di bouli le e mmaa gi daha, gei di maalama donu gu lawa di maahina.

9 Maa tangada ga helekai bolo ia e noho i lodo di maalama geia e hagadugina gi dono duaahina, ia e noho hua i lodo di bouli gaa dae mai loo gi dangi nei. 10 Tangada dela e aloho i dono duaahina, deelaa tangada e noho i lodo di maalama, ia e deemee di hai tangada deelaa gii hala. 11 Tangada dela e hagadugineia dono duaahina, ia e noho hua i lodo di bouli, ge e heehee hua i lodo di bouli. E de iloo ia di gowaa dela belee hana ginai, idimaa, di bouli gu haga dee gida a mee.

12 Au e hihi adu gi goodou, agu dama, idimaa, godou huaidu la guu lawa di maahede i di ingoo o Christ.

13 Au e hihi adu gi goodou, nia damana, idimaa, goodou e iloo a Mee dela nogo noho mai taamada.

Au e hihi adu gi goodou, nia dama daane, idimaa, goodou ala gu haga magedaa Tangada Huaidu.

14 Au e hihi adu gi goodou, agu dama, idimaa, goodou gu iloo Tamana.

Au e hihi adu gi goodou, nia damana, i di godou iloo a Mee dela nogo noho mai taamada.

Au e hihi adu gi goodou, nia dama daane, idimaa, goodou ala e maaloo. Nia helekai a God e noho i godou lodo, gei goodou gu haga magedaa Tangada Huaidu.

15 Goodou hudee aloho i henuailala, be nia goloo o henuailala. Maa goodou ga aloho i henuailala, goodou hagalee aloho i Tamana. 16 Idimaa, nia mee huogodoo o henuailala, aanei la go di hiihai huaidu o tuaidina, mo nia mee o nia daangada e mmada ginai ga moinaa ai, mo nia mee huogodoo koia e hagapuu ai nia daangada, nia mee aanei huogodoo hagalee ne loomoi i baahi o Tamana, ne loomoi hua i henuailala. 17 Henuailala mo ono mee huogodoo ala e hiihai ginai nia daangada, le e mmaa gi daha huogodoo, gei tangada dela e hai di manawa o God, le e mouli, gaa hana hua beelaa.

Di hagadaumee o Christ

18 Agu dama nei, di madagoaa o di hagaodi la gu hoohoo mai. Goodou gu longono bolo di hagadaumee o Christ la ga hanimoi. Dolomeenei nia hagadaumee o Christ gu logowaahee, gu kila mai, ge gidaadou gu iloo bolo di hagaodi la gu hoohoo mai. 19 Nia hagadilinga daangada ala beenei, la hagalee dau mai gi gidaadou, dela ne hula ai digaula gi daha. Maa nei bolo digaula ne dau mai gi gidaadou, digaula e buni mai gi gidaadou. Gei digaula guu hula gi daha mo gidaadou, e gila mai bolo ginaadou hagalee dau mai gi gidaadou.

20 Goodou huogodoo guu kae di Hagataalunga Dabu a Christ dela ne gowadu gi goodou, malaa goodou gu iloo di tonu. 21 Au e hihi adu gi goodou, hagalee bolo goodou e de iloo nia mee ala e donu. Au e hihi adu idimaa goodou gu iloo hua di tonu, gei goodou gu iloo bolo nia dilikai hagalee ne lloomoi i di tonu.

22 Malaa koai dela e tilikai? Go tangada dela e helekai, “Jesus hagalee go Messiah.” Malaa tangada deenei la di hagadaumee ni Christ, dela e haga de iloo ia Tamana mo Tama. 23 Tangada dela ga haga de iloo ia Tama, geia ne haga de iloo ia labelaa Tamana. Gei tangada dela e hagadonu Tama, geia ne hagadonu labelaa Tamana.

24 Hagamahi hagamau dangihi ina godou lodo gi nia agoago ala gu longono ai goodou mai taamada. Maa nia agoago aanei ga mau dangihi i godou lodo, gei godou mouli ga buni anga gi di Tama mo Tamana i nia madagoaa huogodoo. 25 Di mee a Christ ne hagababa mai gi gidaadou, la go di mouli dee odi.

26 Au e hihi adu gi goodou nia mee aanei i di hai o digau ala e hagamada belee halahalau goodou. 27 Gei Christ ne hagauda dana Hagataalunga Dabu adu gi goodou. Di noho di Hagataalunga Dabu i godou lodo, gei goodou hagalee bolo goodou e hai gii kabe godou mee mai tangada, idimaa, di Hagataalunga Dabu e agoago adu gi goodou di hai o nia mee huogodoo, mo di agoago adu gi goodou nia mee koia e donu, hagalee dilikai. Malaa goodou gi hagalongo gi nia agoago di Hagataalunga, gei gi mau dangihi ang gi Christ.

28 Agu dama nei, goodou dadaahia hua beelaa i di hagadaubuni ang gi Mee i dono madagoaa dela ma ga hanimoi ai, gei gidaadou e maaloo dangihi huoloo, hagalee pala hagammuni, be e langaadia i ono mua i di laangi deelaa. 29 Goodou gu iloo bolo Christ le e donu. Goodou gi iloo labelaa bolo digau huogodoo ala e hai nia mee donu, guu hai nia dama ni God.

3

Nia dama a God

1 Goodou mmada gi tamanaiee o di aloho o Tamana i gidaadou. Dono aloho e damanaiee huoloo, gaa hidi ai gidaadou ga haga ingoo bolo nia dama ni God, deenei le e donu! Dela di mee ne hidi ai digau henuailala e de iloo ginaadou gidaadou, idimaa, digaula e de iloo a God.* 2 Ogu ihoo hagaaloho nei, dolomeenei gidaadou guu hai nia dama ni God, gei digi modongoohia loo be gidaadou gaa hai behee. Malaa, deenei di mee gu iloo gidaadou bolo di madagoaa o Christ dela ma ga hanimoi ai, gei gidaadou gaa hai gadoo be Mee, idimaa, gidaadou gaa mmada, gaa donu bolo ma go Mee. 3 Tangada ma ga hagadagadagagee gi Christ beenei, geia gii bida haga madammaa ina eia gii hai gadoo be Christ dela e madammaa.

4 Tangada dela e hai di huaidu, geia ne oho nnaganoho a God, idimaa, go di huaidu dela e hai baahi gi nia haganoho. 5 Goodou gu iloo bolo Christ ne hanimoi belee daa gi daha tadau huaidu, gei Mee ono huaidu ai.* 6 Tangada ma gaa buni anga gi Christ, la hagalee noho loo i lodo di huaidu. Tangada dela hua e noho i lodo di huaidu, la digi gidee ia a Christ, ge hagalee e iloo a Mee.

7 Nia dama nei, goodou hudee dumaalia ang gi dahi dangada gi halahalau ina goodou. Maa tangada gaa hai nia mee donu, deelaa tangada e donu, gadoo be Christ dela koia e donu. 8 Tangada dela e noho i lodo di huaidu, ia tama ni Setan, idimaa, Setan gu ihala mai loo i taamada. Gei Tama a God ga hanimoi, dono hadinga bolo e hunahuna nia hegau a Setan.

9 Nia dama a God la hagalee noho i lodo di huaidu, idimaa, di mouli o God la guu noho i nadau lodo. God go di nadau Damana, gei digaula e deemee di haihai di huaidu. 10 Di hai geegee i nia dama a God mo nia dama a Setan, le hai bolo tangada dela hagalee hai nia mee ala e donu ge hagalee e aloho i nia daangada, ia hagalee tama ni God.

Di hagadau aaloho

11 Deenei di agoago gu longono ai goodou mai taamada, bolo gidaadou e hai gi hagadau aaloho.* 12 Gidaadou hudee hai be Cain dela ne dau gi Setan, dela ne daaligi dono duaahina daane go Abel. Cain la ne aha dela ga daaligi dono duaahina? Idimaa, ana hangahaihai le e hala, gei nia hangahaihai o dono duaahina le e donu.*

13 Ogu duaahina nei, goodou hudee homouli maa digau henuailala ga hagadugina e ginaadou i goodou. 14 Gidaadou gu iloo bolo gidaadou guu tanga gi daha mo di made ang gi di mouli, idimaa, gidaadou e aloho i tadau duaahina. Maa tangada dono aloho ai, ia e noho hua i lala nia mogobuna o di made.* 15 Tangada dela ga de hiihai gi tangada dela i golo, la tangada daaligi dangada. Goodou gu iloo bolo tangada daaligi dangada le e deemee di hai mee gi di mouli dee odi. 16 Deenei di mee ga iloo gidaadou be di aloho la di aha: Christ gu dugu anga dono mouli i gidaadou, gei gidaadou gi dugu anga labelaa tadau mouli gi tadau duaahina daumaha! 17 Maa tangada maluagina ga gidee ia dono duaahina e haingadaa ang gi deia, gei mee hagalee e aloho i mee, malaa dehee dana hai bolo ia e aloho i God? 18 Agu dama nei, tadau aloho hudee heia hua gi nia helekai. Gi heia i di aloho e donu dela e modongoohia mai i lodo tadau hangaahai.

Tuu maaloo i mua o God

19 Deenei di mee ga iloo gidaadou bolo gidaadou digau ni di tonu, gaa hai tadau manawa gii donu i di aumaalia i mua o God. 20 Maa tadau manawa le e hagahuaidu gidaadou, gei gidaadou e iloo bolo God dela koia e aamua i tadau manawa, e iloo Ia nia mee huogodoo. 21 Ogu ihoo hagaaloho, maa tadau manawa la hagalee hagahuaidu gidaadou, gidaadou e mee di tuu maaloo i mua o God. 22 Gidaadou e hai mee gi nia mee huogodoo ala e tangi ai gidaadou gi Mee, i tadau hagalongo gi ana haganoho mo di hai nia mee ala e haga tenetene dono manawa. 23 Deenei dana haganoho bolo gidaadou gi hagadonu di ingoo o dana Dama daane go Jesus Christ, mo di hagadau aaloho be dana hai dela gu haga noho mai gi gidaadou.* 24 Tangada dela e daudali nia haganoho a God, le e noho i baahi o God, gei God le e noho labelaa i dono baahi. Gei deenei di hai dela e iloo ai gidaadou bolo God le e noho i tadau baahi, idimaa, Mee ne dugu mai dono Hagataalunga gi gidaadou.

4

Di hagataalunga e donu mo di hagataalunga tilikai

1 Ogu ihoo hagaaloho nei, hudee hagadonu ina digau huogodoo ala e helekai bolo di Hagataalunga Dabu le e noho i nadau baahi. Goodou hagadina ina be di hagataalunga dela i baahi digaula la go di Hagataalunga ne hanimoi i baahi o God, idimaa, e logo nia soukohp dilikai guu hula gu modoho i henuailala. 2 Deenei di godou mee ga iloo ai be di maa go di Hagataalunga o God: Go tangada dela e hai bolo Jesus Christ guu hai tangada, deenei go mee e hai mee gi di Hagataalunga dela ne hanimoi i baahi o God. 3 Tangada ga haga de iloo nia mee aanei i di hai o Jesus, geia dono hagataalunga mai baahi o God ai. Gei di hagataalunga dela i baahi o mee la ne hanimoi i baahi di hagadaumee o Christ, deelaa gu longono goodou bolo ga hanimoi, gei deelaa gu hanimoi, gei mee gu i henuailala dolomeenei.

4 Agu dama hagaaloho nei ala go nia dama a God, goodou gu haga paagege nia soukohp dilikai, idimaa, di Hagataalunga dela e noho i godou lodo, la koia e maaloo i di hagataalunga dela i lodo digau ala e dau gi henuailala. 5 Nia soukohp dilikai e leelee hua i nia mee o henuailala, gei digau henuailala e hagalongo gi digaula, idimaa, digaula digau ni henuailala. 6 Gidaadou nia dama ni God. Tangada ma ga iloo ia God, geia e hagalongo mai gi gidaadou. Tangada dela hagalee tama ni God, geia hagalee hagalongo mai gi gidaadou. Deenei di mee ga iloo ai gidaadou di hai geegee mehanga di Hagataalunga o di tonu, mo di hagataalunga tilikai.

God go di aloho

7 Ogu ihoo hagaaloho nei, gidaadou gi hagadau aaloho, idimaa, di aloho ne daamada mai baahi o God. Tangada dela e aloho, ia di tama ni God, e iloo a God. 8 Tangada dela dono aloho ai, le de iloo a God, idimaa, God lago di aloho. 9 Deenei di hai a God ne haga modongoohia mai dono aloho gi gidaadou: Mee ne hagau mai dana Dama hua e dahi gi henuailala, bolo gi mouli ai gidaadou. 10 Deenei di hai o di aloho: hagalee go gidaadou ne daamada ne aloho i God, go Mee ne daamada ne aloho i gidaadou, ne hagau mai dana Dama belee hai ai tigidaumaha e hui tadau huaidu.

11 Ogu ihoo hagaaloho nei, maa deenei di hai o di aloho o God i gidaadou, gidaadou gi hagadaubuni i di aloho. 12 Tangada ne gidee a God ai, gei di maa gidaadou ga hagadaubuni i di aloho, malaa, God e noho i tadau lodo, dono aloho e honu humalia i tadau lodo.* 13 Gei gidaadou ga iloo bolo gidaadou e noho i baahi o God, gei Mee e noho i tadau lodo, idimaa, God gu dugu mai dono Hagataalunga gi gidaadou. 14 Gidaadou gu gidee, gu hagi anga gi digau ala i golo, bolo Tamana la gu hagau mai dana Dama, belee hai di Hagamouli ni henuailala. 15 Tangada dela ma ga haga modongoohia bolo Jesus la go Tama a God, gei God gaa noho i ono lodo, gei mee e buni anga gi God. 16 Gidaadou gu iloo, ge gu hagadonu di aloho o God i gidaadou.

God go di aloho. Tangada ma ga mouli i di aloho, geia e buni anga gi God, gei God e buni anga gi mee. 17 Deenei tadinga o di aloho dohu dogomaalia i tadau lodo, bolo gi de mmaadagu gidaadou i di Laangi Hagi aga, idimaa, tadau mouli i henuailala e mouli be Christ. 18 Di madagu i lodo di aloho ai, di aloho dogomaalia le e hagabagi nia mmaadagu huogodoo. Deenei laa, di aloho la hagalee dogomaalia i baahi digau mmaadagu, idimaa, di madagu la di mee ni di hagaduadua.

19 Gidaadou e aloho, idimaa, God ne daamada ne aloho i gidaadou. 20 Maa tangada ga helekai, “Au e aloho i God”, gei mee e de hiihai gi dono duaahina, malaa, mee tangada hai kai tilikai. Maa tangada e hagalee aloho i dono duaahina dela e gidee ia, geia e deemee di aloho i God dela e de gidee ia. 21 Deenei taganoho a Christ dela ne gaamai gi gidaadou: Be koai hua dela e aloho i God, geia gi aloho labelaa i dono duaahina!

5

Tadau aali i henuailala

1 Be koai hua dela e hagadonu bolo Jesus la go di Mesaia, geia di tama ni God. Ma koai dela e aloho i Tamana, geia e aloho labelaa i Tama. 2 Deenei di hai ga iloo bolo gidaadou e aloho i nia dama a God: gidaadou e aloho i God ge e daudali ana haganoho. 3 Di aloho i God la go tadau daudali ana haganoho. Ana haganoho la hagalee haingadaa. * 4 Idimaa, nia dama a God huogodoo e mee di haga magedaa henuailala. Gei gidaadou e haga magedaa henuailala gi tadau hagadonu. 5 Ma koai dela e mee di haga magedaa henuailala? Go tangada hua dela e hagadonu a Jesus, bolo Mee Tama ni God.

Nia hagadootonu i Jesus Christ

6 Jesus Christ go Tama a God ne hanimoi e haga modongoohia go nia wai o dono babdais mo di hali ono dodo. Hagalee go nia wai la hua, nia wai mo ono dodo. Di Hagataalunga Dabu e haga modongoohia di mee deenei, bolo e donu, idimaa, di Hagataalunga le e donu. 7 Nia hagadootonu o Jesus le e dolu: 8 di Hagataalunga, nia wai, mo nia dodo. Nia mee e dolu aanei e haga modongoohia di mee e dahi. 9 Gidaadou e hagadonu nia haga modongoohia mai baahi nia daangada, gei nia haga modongoohia a God i di gili dana Dama la koia e maaloo. 10 Tangada ma ga hagadonu Tama a God, gei di haga modongoohia deenei la i ono lodo. Gei tangada dela hagalee hagadonu a God, geia ne haga tilikai a God, idimaa, ia hagalee hagadonu di haga modongoohia a God ne hai i di gili dana Dama. 11 Di haga modongoohia la deenei: God gu gaamai di mouli dee odi, gei di mouli deenei la i baahi dana Dama.* 12 Maa tangada e hai mee gi Tama, geia e hai mee gi di mouli deenei. Maa tangada hagalee hai mee gi Tama a God, geia dono mouli ai.

Di mouli dee odi

13 Au e hihi adu gi goodou ala gu hagadonu di ingoo Tama a God, bolo gi iloo bolo goodou e hai mee gi di mouli dee odi. 14 Dela tadau mee ga dee mmaadagu ai gidaadou i mua o God, idimaa, gidaadou e hagadonu bolo Mee e longono tadau dangidangi, maa gidaadou ga tangi anga be dana hiihai. 15 Maa gidaadou ga hagadonu bolo Mee e longono tadau dangidangi i nia mee huogodoo, gei gidaadou ga iloo labelaa bolo Mee e dugu mai gi gidaadou tadau mee ala e tangi ai.

16 Maa tangada gaa mmada gi dono duaahina e hai di huaidu dela hagalee hidi ai di made, geia gi dalodalo ang gi God, gi dugu anga gi mee di mouli. Di mee deenei ang gi digau nadau huaidu i golo, gei nadau huaidu ga hagalee dagi ginaadou gi di made. Gei di maa di huaidu i golo dela e hidi ai di made, gei au hagalee hai adu gi goodou bolo gi dalodalo ang gi God i di huaidu deelaa. 17 Nia haihai hala huogodoo la nia huaidu, gei di maa di huaidu i golo e hagalee dagi gi di made.

18 Gidaadou gu iloo bolo tangada dela guu hai di tama a God, la hagalee haihai di huaidu, idimaa, Tama a God e madamada humalia i mee, gei di huaidu e deemee di tale gi mee.

19 Gidaadou gu iloo bolo gidaadou nia dama ni God, ma e aha maa henuailala hagatau la gu i lala nia mogobuna o tangada huaidu.

20 Gidaadou gu iloo bolo di Tama a God la ne hanimoi, ne hai gidaadou gi iloo nia mee, bolo gidaadou gi iloo di God e donu. Gidaadou gu hagadaubuni ang gi di God e donu, i tadau mouli hagadaubuni gi dana Dama go Jesus Christ. Deenei di God donu, ge deenei di mouli dee odi.

21 Agu dama nei, haga mogowaa ina goodou gi daha mo nia balu god tilikai!

* 1.1: John 1.1

* 1.2: John 1.14

* 2.7: John 13.34

* 3.1: John 1.12

* 3.5: John 1.29

* 3.11: John 13.34

* 3.12: Genesis 4.8

* 3.14: John 5.24

* 3.23: John 13.34; 15.12,17

* 4.12: John 1.18

* 5.3: John 14.15

* 5.11: John 3.36

2 John

2 JOHN

Di Lua Lede a John

Di haga modongoohia:

Di lua lede a John la ne hihi go “John, tangada madua daumaha” ang gi “di ahina haga aloho mo ana dama”, holongo deenei gu modongoohia di nohongo dabu mo ono daangada. Di hagahonu o di lede deenei go di haga iloo bolo gi hagadau aaloho, mo tuu i daha mo digau agoago tilikai mo nadau agoago.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1-3)

Di hagalabagau o di aloho (4-6)

Di hagailoo hai baahi gi nia agoago tilikai (7-11)

Di hagaodi di lede deenei (12-13)

1

1 Mai tangada madua daumaha,

ang gi di ahina hagaaloho, mo ana dama ala e aloho huoloo iei au. Hagalee koau hua, mo digau huogodoo ala e iloo di tonu e aloho i di goe. 2 Idimaa, di tonu le e noho i tadau lodo, gaa noho hua beelaa i tadau baahi.

3 God Tamana, mo Jesus Christ go Tama, gi dugu mai gi gidaadou tumaalia, di aloho, mo di noho i di aumaalia. Nia mee aanei gii noho hua beelaa i tadau baahi i di tonu mo di aloho.

Di tonu mo di aloho

4 Au e tenetene huoloo i dogu gidee hunu daangada i au dama e mouli i di tonu, be di hai o taganoho o Tamana dela ne dugu mai gi gidaadou. 5 Gei au e dangi adu gi di goe, dagu ahina hagaaloho, bolo gidaadou huogodoo gi hagadau aaloho. Deenei hagalee taganoho hoou, dela e hihi adu ko au gi di goe, deenei la go taganoho guu lawa di kae go gidaadou mai taamada.* 6 Di aloho dela e helekai iei au, e haga modongoohia bolo gidaadou gi hagalongo gi nia haganoho a God. Taganoho dela gu longono goodou mai taamada bolo goodou huogodoo e hai loo gi mouli i di aloho.

7 E dogologowaahee digau halahalau dangada gu modoho i henuailala. Digaula e haga de iloo, bolo Jesus Christ guu hai tangada. Tangada beenei la tangada halahalau dangada, deelaa di hagadaumee o Christ. 8 Gii pula i goodou gi dee kili gi daha godou mee ala ne ngalua ginai, gii kae godou hui hagatau.

9 Tangada dela gu iloo nia agoago o Christ, gei hagalee hagamau dangihi ginai, gei God hagalee i dono baahi. Tangada dela ga hagamau dangihi gi nia agoago aanei, gei Tamana mo Tama la gu i dono baahi. 10 Deelaa laa, maa tangada ga hanadu gi goodou, hagalee e agoago adu nia agoago aanei, goodou hudee benebene ina a mee gi lodo godou hale, ge hudee helekai labelaa gi mee boloo, “Di aumaalia gii noho i do baahi.” 11 Idimaa, tangada ma ga benebene mai tagadilinga dangada beenei, geia gu hagabuni ang gi nia hagadilinga huaidu a mee ala e hai.

Nnelekai hagaodi

12 Nia helekai e logowaahee i golo e hiihai ginai au belee hagi adu gi goodou, gei au hagalee hihi nia maa gi di ink mo nia lau beebaa, i di au e hagadagadagagee bolo au e hanadu, ga helehelekai laa gidaadou, gei gidaadou ga tenetene huoloo.

13 Nia dama o do duaahina ahina hagaaloho e hai di nadau hagaaloho adu gi di goe.

* 1.5: John 13.34; 15.12,17

3 John

3 JOHN

Di Tolu Lede a John

Di haga modongoohia:

Di tolu lede a John la ne hihi go “John, tangada madua daumaha” ang gi tagi o di nohongo dabu go Gaius. John e hihi di lede deenei e hagaamu Gaius i dana hagamaamaa ne hai gi nia dama a Christ ala i golo. Gei mee e helekai hai baahi gi taane dono ingoo go Diotrephes.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1-4)

Di hagaamu a Gaius (5-8)

Di haga halauwa Diotrephes (9-10)

Di hagaamu a Demetrius (11-12)

Di hagaodi di lede deenei (13-15)

1

1 Mai tangada madua daumaha, ang gi Gaius dela e aloho huoloo iei au.*

2 Dogu ihoo hagaaloho nei, au e dalodalo gii gila goe i nia hagadilinga mee huogodoo, ge gi maaloo labelaa goe, gadoo be do maaloo i baahi di hagataalunga. 3 Au gu tenetene huoloo i di madagoaa tau duaahina daumaha ne loomoi, ga helekai aga i do manawa dahi gi di tonu, gadoo be do mouli i di tonu i nia madagoaa huogodoo. 4 Au e tenetene huoloo giibeni i dogu longono eau bolo agu dama hagaaloho gu mouli i di tonu.

Gaius la gu hagaamu

5 Dogu ihoo hagaaloho nei, e humalia go do manawa dahi gi nia hegau humalia ala ne hai kooe gi tau duaahina daumaha aalaa, ma e aha maa digaula digau mai i daha. 6 Digaula e helehelekai gi di nohongo dabu deenei i di hai o do aloho. Malaa, au e dangi adu gi di goe, bolo goe gi hagamaamaa ina labelaa digaula gii mee di nadau lloo adu hua beelaa i nia hagadilinga mee ala e haga tenetene di manawa o God. 7 I di nadau daamada ga hagadele nnegau a Christ, gei digaula hagalee hiihai e kae di nadau hagamaamaa mai baahi digau tuadimee. 8 Malaa, gidaadou ala digau gu hagadonu e hai loo gi hagamaamaa digau beenei, gi hai mee gidaadou ngaadahi gi nadau hegau i di tonu.

Diotrephes mo Demetrius

9 Au ne hihi dagu lede bodobodo gi di nohongo dabu, gei Diotrephes dela e hiihai bolo e hai di nadau dagi, la gu hagalee hagalongo mai gi agu helekai. 10 Malaa, i dogu hanadu, gei au ga haga modongoohia aga nia mee huogodoo a maa ala ne hai, nia hagadilinga huaidu ala ne helehelekai iei mee i gimaadou, mo nia helekai tilikai a mee ne helekai ai. Hagalee bolo aanei hua, gei mee digi benebene humalia labelaa madau duaahina i di nadau lloomoi, gei e bule labelaa digau ala belee benebene digaula, gei e hagamada labelaa bolo e hagabagi digaula gi daha mo di nohongo dabu!

11 Dogu ihoo hagaaloho nei, hudee daudalia di mee huaidu, daudalia hua go di mee dela e humalia. Tangada ga haihai nia mee humalia, geia di tama ni God, gei tangada dela e hai nia mee huaidu, geia e de iloo ia a God.

12 Nia daangada huogodoo e helehelekai humalia i Demetrius. Gei di mee dela e donu e hagahumalia a mee labelaa. Gimaadou e helekai humalia i mee labelaa, gei goodou gu iloo bolo madau haga modongoohia le e donu.

Nia hagaaloho haga muliagina

13 Nia mee logowaahee i golo belee hagi adu gi di goe, gei au hagalee hiihai bolo ma e hihi gi nia ink mo nia pen. 14 Au e hagadagadagagee bolo au ga heetugi adu laa hoohoo mai, gei gidaua ga hagabooboo ai.

15 Di aumaalia gi madalia goe. O ehoo hagaaloho e hagau adu di nadau hagaaloho, gei goe ga hagadae labelaa gi tadau ihoo huogodoo.

* 1.1: Acts 19.29; Romans 16.23; 1-Corinthians 1.14

Jude

JUDE

Di Lede a Jude

Di haga modongoohia:

Di lede a Jude ne hihi belee haga modongoohia ang gi nia dama a Christ di hai o digau agoago tilikai ala bolo ginaadou e hagadonu a Christ. I lodo di lede bodobodo deenei, e helekai be Di lua lede a Peter. Tangada ne hihi di lede deenei e hagamahi ang gi digau ala ma gaa dau di maa bolo gi maaloo i lodo di mouli hagadonu dela gu wanga go God hagadahi gi ana dama (1.3).

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1-2)

Nnangaahai, nia agoago mo di hagalawa o nia gau agoago tilikai (3-16)

Agoago hagamahi i di hai o di daudali di hagadonu (17-23)

Talodalo hagalawa (24-25)

1

1 Mai baahi o Jude, tangada hai hegau a Jesus Christ, tuaahina daane James, ang gi digau ala gu gahigahi go God, ala e mouli i lala di aloho o God Tamana, mo di madamada humalia o Jesus Christ:*

2 Tumaalia, noho i di aumaalia, mo di aloho gi haga honu ina goodou.

Digau agoago tilikai

3 Ogu ihoo hagaaloho nei, au nogo hagamahi huoloo e hihi adu gi goodou di hai o di haga mouli dela e hai mee ginai gidaadou ngaadahi, dolomeenei au gu hagabaubau huoloo bolo au e hihi di lede deenei e hagamaaloo aga goodou gii tuu maaloo i lodo di mouli hagadonu dela ne wanga go God haga dahi gi ana daangada. 4 Idimaa, digau huaidu i golo i tadau baahi e haga hai gee nia helekai di Longo Humalia o tumaalia o God bolo gi daudali nadau haihai huaidu, digaula e bae gi daha a Jesus Christ, dela go tadau Dangada Aamua go tadau Dagi. I mua loo di Beebaa Dabu e haga modongoohia di huaidu dela gu hai mee ginai digaula. 5 Ma e aha maa goodou gu iloo humalia nia mee huogodoo aanei, gei au e hiihai e haga langahia adu gi goodou i di hai o Dimaadua dela ne haga dagaloaha digau Israel gi daha mo Egypt, nomuli, gei Mee ga hagahuaidu digau ala digi hagadonu.* 6 Goodou gi langahia digau di langi ala hagalee noho i nadau lohongo donu. Digaula guu kili gi daha nadau lohongo. God gu lawalawa digaula gi nia daula baalanga deeodi i lodo di gowaa bouli i lala, e dugu e tali di nadau hagi aga i di Laangi damana, e hagahuaidu. 7 Goodou gi langahia labelaa Sodom mo Gomorrah, mo nia waahale ala e hoohoo mai gi golo. Digau o nia waahale aanei guu hai labelaa nia huaidu digau di langi ala ne hai, nia hiihai hai be di manu mo nia hiihai taane ang gi taane. Digaula guu hai di haga modongoohia gi digau huogodoo, i di nadau hagaduadua i di ahi dee odi.*

8 E hai labelaa beenei, digau agoago tilikai aanei e haihai nadau moe ala e hai digaula gii bida hai di huaidu ang gi nadau huaidina. Digaula e haga balumee nia mogobuna o God. Digaula e leelee huaidu i nia madamada o digau di langi. 9 Tangada di langi aamua go Michael digi hai di mee deenei. Dono madagoaa nogo lagalagamaaloo ginaua mo Setan be di maa koai i ginaua gaa kae tuaidina o Moses, Michael digi haga huaidu ina a Setan gi ana helekai haganneennee, ge ne helekai hua boloo, “Dimaadua ga haga huaidu laa goe!”* 10 Gei digau aanei, le e leelee huaidu i nia hagadilinga mee ala e de iloo ginaadou, gei nia mee ala e iloo digaula ala e hai be di iloo o nia manu lodo geinga, aanei nia mee ala e daaligi digaula. 11 E huaidu huoloo ang gi digaula! Digaula e hula i di ala nogo hana ai a Cain. Digaula gu ihala be di hala o Balaam i di gili nia bahihadu. Digaula e de hagalongo gadoo be Korah, gei digaula ga hagahuaidu gadoo be mee.* 12 Digaula e hai gadoo be nia dogolia ala e hagadogolia godou hagamiami daumaha hagaamu di aloho o God. Digaula e hai gadoo be digau hagaloohi siibi hagalangaadia dangada ala e benebene hua ginaadou. Digaula e hai be nia gololangi ala e angiangina i di madangi, ge hagalee doo di uwa. Digaula e hai gadoo be nia laagau ala hagalee huwa, hagalee huwa labelaa i di madagoaa taugai. E hai be nia laagau ala gu daagi gi daha mo nia gelegele, gu deai nadau aga ai, gei guu mmade hagatau. 13 Digaula e hai gadoo be nia beau maaloo o di moana, mo nadau hai haga langaadia dangada ala e kila aga be nia abiabi. Digaula e hai be nia heduu ala e menegenege, ala gu hagatogomaalia di nadau lohongo go God i di gowaa llala bouli dongoeho gaa hana hua beelaa. 14 Enoch, dela go di hidu hagadili mai Adam, dela ne agoago i mua loo i di hai o digaula boloo,

“Tagi ga hanimoi mo ana gau di langi dabuaahia dogologowaahee,*

15 belee hagi aga, e hagaduadua digaula huogodoo

i nadau haihai huaidu ala ne hai,

mo nadau helekai huaidu huogodoo ala nogo leelee huaidu i God!”

16 Digaula e lagalagamaaloo ge hagahuaidu digau ala i golo i nia madagoaa huogodoo. Digaula e daudali hua nadau hiihai huaidu. Digaula e bida hagaamu hua ginaadou. Digaula e hagaamu digau ala i golo bolo gii gila nadau hiihai.

Nnelekai hagalliga mono agoago

17 Ogu ihoo hagaaloho nei, goodou gi langahia nia mee ala ne hagi adu go digau agoago hagau i di hai o tadau Dagi go Jesus Christ. 18 Digaula ne helekai adu gi goodou boloo, “Di madagoaa nia laangi hagaodi gaa dae mai, gei nia daangada ga kila aga, ga leelee huaidu i goodou. Digau aanei e daudali nadau haihai huaidu.”* 19 Aanei digau ala e hai nia daangada gi dee buni, e dagi go nadau hiihai huaidu, di Hagataalunga Dabu la hagalee i nadau baahi. 20 Gei goodou, go ogu ihoo hagaaloho, hagamahi, heia goodou gi maaloo i lodo godou hagadonu dabuaahia. Hai dalodalo i nia mogobuna o di Hagataalunga Dabu, 21 gei gi hagamau ina goodou i lodo di aloho o God, i di godou madagoaa dela e talitali tumaalia o tadau Dagi go Jesus Christ dela e gowadu gi goodou di mouli dee odi.

22 Goodou gi dumaalia ang gi digau ala e manawa logo. 23 Haga dagaloaha ina digau ala i golo gi daha mo di ahi. Haga modongoohia ina tumaalia mo di hagalaamua gi digau ala i golo, gei gi de hiihai hogi gi nadau goloo ala gu gulugulua i nia hiihai huaidu o nadau huaidina.

Talodalo hagaamu

24 Ang gi Mee dela e mee di benebene goodou gi dee too, ge gowadu gi goodou di tene mo di madammaa i mua ono hadumada madamada, 25 ang gi Mee go di God e dahi, go tadau Dangada Hagamouli, mai Jesus Christ, go tadau Dagi, gi madamada, hagalaamua, nia mahi mo nia mogobuna, mai loo i taamada, gaa dae mai gi dolomeenei, gaa hana hua beelaa! Amen.

* 1.1: Matthew 13.55; Mark 6.3

* 1.5: Exodus 12.51; Numbers 14.29-30

* 1.7: Genesis 19.1-24

* 1.9: Daniel 10.13,21; 12.1; Revelation 12.7; Deuteronomy 34.6; Zechariah 3.2

* 1.11: Genesis 4.3-8; Numbers 22.1-35; 16.1-35

* 1.14: Genesis 5.18; 5.21-24

* 1.18: 2-Peter 3.3

Hagagida

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

REVELATION

Di Hagagida ang gi John

Di haga modongoohia:

Di hagagida ang gi John la ne hihi i di madagoaa nogo dadaaligi nia dama a Christ, idimaa digaula nogo hagadonu Jesus Christ go di nadau Dagi. Tangada ne hihi di beebaa deenei, la ne belee wanga di hagadagadagagee mo di hagamaaloo aga digau ala e dau di maa, gei e hai digaula gi daudali nadau manawa dahi i lodo nadau haingadaa mo nadau hagaduadua.

Di baahi damana o di beebaa deenei la ne hagahonu gi nia helekai hagagida mo nia moe e haga modongoohia go nia ada helekai ala e mee di modongoohia nia dama Christ i lodo di madagoaa deelaa, gei e dee modongoohia ang gi digau huogodoo ala i golo. E hai be nia mee llauehe o nia daahili, gei nia mee llauehe o di beebaa deenei le e tataanga haga logo i nia ala geegee i di gili nia hagadilinga hagagida. Nia maanadu dangada i di gili di hagadonu di beebaa deenei le e hai geegee i nia helekai hagalligi, gei di mee damana deenei le e modongoohia boloo: God la ga haga magedaa ono hagadaumee huogodoo mo Setan, mai i Tagi go Jesus Christ, ga hagahumalia ana daangada manawa dahi gi ono maluagina o di langi hoou mo henuailala hoou, i di haga honu o di aali deenei.

Di hagahonu di beebaa deenei:

Di haga modongoohia (1.1-8)

Di hagagida matagidagi mo nia lede gi nia nohongo dabu e hidu (1.9—3.22)

Di beebaa wini mo ono noo e hidu (4.1—8.1)

Nia buu ‘trumpet’ e hidu (8.2—11.19)

Di manu ‘dragon’ mo nia manu hagamadagudagu dangada e lua (12.1—13.18)

Nia hagadilinga haga gida (14.1—15.8)

Nia boolo e hidu o di hagawelewele a God (16.1-21)

Di oho o Babylon (17.1—19.4)

Di haga magedaa o di manu hagamadagudagu dangada, soukohp tilikai mo Setan (19.5—20.10)

Di hagi aga haga muliagina (20.11-15)

Di langi hoou, henuailala hoou, mo Jerusalem hoou, mo di hanimoi o Jesus (21.1—22.17)

Nia helekai hagaodi (22.18-21)

1

1 I lodo di beebaa deenei, la go nia mee a Jesus Christ ala ne hagagida. God ne wanga di hagagida deenei gi Jesus Christ, belee hagi anga gi ana gau hai hegau nia mee ala gaa hai hoohoo mai. Christ ne hagau mai dana dangada di langi belee haga iloo nia mee aanei gi John, go dana dangada hai hegau. 2 Gei John gu helekai i nia mee huogodoo ala ne mmada ginai. Deenei la go nnelekai hagamodongoohia o nnelekai a God, mo di tonu ne hagagida go Jesus Christ. 3 E maluagina go tangada dela e dau di beebaa deenei, gei e maluagina hogi go digau ala e hagalongo gi nnelekai kokohp aanei, mo di daudali nia mee ala e hihi i lodo di beebaa deenei! Idimaa, di madagoaa dela ga gila aga nia mee huogodoo aanei, la gu hoohoo mai.

Nia hagaaloho ang gi nia nohongo dabu e hidu

4 Mai John, ang gi nia nohongo dabu e hidu i Asia:

Tumaalia, mo di aumaalia adu gi goodou, mai baahi o God, dela i golo dolomeenei, nogo i golo mai mua, dela ga hanimoi, mo mai baahi nia hagataalunga e hidu ala i mua dono lohongo king,* 5 mo mai baahi o Jesus Christ, go Tangada hagi aga mee manawa dahi ge donu, go taamada o di mouli aga i di made, ge dela hogi go Tagi o nia king o henuailala.

Mee e aloho i gidaadou, gei Mee guu wwede tadau ihala gi daha mai i ono dodo,* 6 guu hai gidaadou gii hai di golohenua hai mee dabu, belee hai nnegau o dono God mo dono Damana. Di madamada mo di mogobuna la gii noho i baahi o Jesus Christ gaa hana hua beelaa! Amen.*

7 Mmada, Christ e hanimoi i hongo nia gololangi! Nia daangada huogodoo mo digau ne daudau a Mee gi nua, la gaa mmada gi Mee. Nia daangada huogodoo i henuailala ga tangitangi i Mee. Di mee deenei le e hai loo gii gila.*

8 Dimaadua go di God Aamua Huoloo ga helekai, “Au go Taamada mo di Haga odi, Au dela i golo dolomeenei, nogo i golo mai mua, ga hanimoi maalia.”

Di hagagida o Christ

9 Au go John, di godou duaahina, au tangada e daudali a Jesus, au e madalia labelaa goodou, ala e hagakono di manawa i nia hagaduadua ala e lloomoi gi nia daangada o Teenua King o Jesus Christ. Au ne lahi gaa dugu gi hongo tenua go Patmos, i di au dela nogo hagadele nnelekai a God mo di tonu dela ne hagagida go Jesus. 10 I di Laangi o Tagi, gei au gu huwahuwa go di Hagataalunga, ga longono di lee damana, e hai be di lee buu ‘trumpet’, e helekai mai i dogu dua, 11 “Hihia au mee ala e mmada ginai goe gi lodo di beebaa, hagau ina gi nia nohongo dabu e hidu aanei: Ephesus, Smyrna, Pergamum, Thyatira, Sardis, Philadelphia, mo Laodicea.”

12 Au gaa huli belee mmada be di maa koai dela e leelee mai gi di au, gei au gaa mmada hua gi nia lohongo malama e hidu ne hai gi nia goolo, 13 gei baahi nia lohongo malama aanei, la di Mee e hai be tangada, e ulu di gahu looloo e tugi i ono babaawae, mo dono duu goolo e daabui dono hadahada.* 14 Dono libogo le e kene madammaa giagia gadoo be nia ngaahulu siibi, be e kene gadoo be nia ‘snow’, gei ono golomada le e maahina be di ahi.* 15 Ono wae le e maahina be di baalanga ‘brass’ dela gu haga madammaa ga haga dingidingia, gei dono lee le e hai be di lee damana o di monowai doo.* 16 Mee e daahi ana heduu e hidu i lodo dono lima gau donu, ge tulumanu dauwa baahi lua e duu mai i lodo dono ngudu. Ono hadumada e maahina gadoo be di laa dii i di oodee. 17 Dogu mmada gi Mee, gei au gaa hinga gi lala i baahi nia wae o Maa, guu hai gadoo be tangada ne made. Mee gaa dugu dono lima gau donu gi ogu nua, ga helekai, “Hudee madagu! Au go Taamada mo di Haga odi.* 18 Ma ko Au dela e mouli! Au guu made, gei dolomeenei Au e mouli gaa hana hua beelaa. Ma ko Au e huwahuwa di ‘Made’ mo di ‘Heidis’ dela go di gowaa digau mmade. 19 Hihia gi lala au mee ala e mmada ginai dolomeenei, mo nia mee ala gaa hai nomuli. 20 Tadinga o nia heduu e hidu ala ne mmada ginai goe i lodo dogu lima gau donu, mo nia lohongo malama e hidu ne hai gi nia goolo, la aanei: Nia heduu e hidu, la go digau di langi o nia nohongo dabu e hidu, gei nia lohongo malama ne hai gi nia goolo, la go nia nohongo dabu e hidu.

2

Nnelekai ang gi di nohongo dabu i Ephesus

1 “Hihia ang gi tangada di langi o di nohongo dabu i Ephesus:

“Aanei la go nnelekai mai baahi Tangada dela e daahi nia heduu e hidu i dono lima gau donu, gei e heehee i mehanga nia lohongo malama goolo e hidu. 2 Au e iloo au mee ala ne hai. Au e iloo bolo goe gu ngalua damana mo di hagakono di manawa. Au e iloo bolo goe hagalee donu gi digau huaidu, gei goe gu halahala digau ala e hai bolo ginaadou nia daangada agoago hagau, gei digaula hagalee nia daangada agoago hagau donu, gei goe guu gida bolo digaula digau hai kai tilikai. 3 Goe gu manawa hagakono, gu hagaduadua mai i dogu ingoo, gei goe digi dugua au hegau humalia. 4 Malaa, deenei dagu mee e hai baahi adu gi di goe: Goe hagalee aloho i di Au dolomeenei, be do aloho matagidagi. 5 Haga maanadu ina di hai o do hana gee i di Au! Huli gi daha mo oo hala, heia go dau hai matagidagi. Maa goe ga hagalee huli gi daha mo oo hala, gei Au ga hanimoi, ga daa gi daha do lohongo malama gi daha mo dono lohongo. 6 Malaa, deenei di mee e humalia i do baahi: Goe e de hiihai gi nia mee digau o Nikolaita ala e hai, e de hiihai gadoo be Au.

7 “Maa goe o dalinga i golo, hagalongo gi nnelekai di Hagataalunga ang gi nia nohongo dabu!

“Digau ala ma gaa kae di aali, gei Au gaa wanga gi digaula di tonu o di gai nia huwa laagau o di laagau haga mouli, dela e tomo i lodo di hadagee a God.*

Nnelekai ang gi di nohongo dabu i Smyrna

8 “Hihia ang gi tangada di langi o di nohongo dabu i Smyrna,

“Aanei la go nnelekai mai baahi Tangada dela go Taamada mo di Haga odi, dela ne made, gei gu mouli aga labelaa.* 9 Au e iloo o haingadaa, Au e iloo bolo goe e hagaloale, gei deeai, goe e maluagina! Au e iloo nia mee huaidu ne helekai hai baahi adu gi di goe mai digau bolo ginaadou digau o Jew, gei digaula hagalee digau o Jew, digaula nia daangada ni Setan! 10 Hudee madagu i dahi mee dela ga hagaduadua goe. Hagalongo! Setan la gaa kili hunu gau i goodou gi lodo di hale galabudi, e hagamada godou hagadonu, gei godou hagaduadua le e hai i lodo nia laangi e madangaholu. Manawa dahi mai gi di Au, ma e aha maa goe gaa made, gei Au ga gowadu di mouli, di hui o doo aali.

11 “Maa goe o dalinga i golo, hagalongo gi nnelekai di Hagataalunga ang gi nia nohongo dabu!

“Digau ala ma gaa kae di aali, la hagalee hagahuaidu go di lua made.*

Nnelekai ang gi di nohongo dabu i Pergamum

12 “Hihia ang gi tangada di langi o di nohongo dabu i Pergamum,

“Aanei la go nnelekai mai baahi Tangada dela dana hulumanu dauwa gaa baahi lua. 13 Au e iloo di gowaa e noho iei goe, go di gowaa dela e iai di lohongo a Setan. Goe e manawa dahi mai gi di Au, gei goe digi dugua do hagadonu Au, i di madagoaa hogi ne daaligi ai gii made dagu dangada hagi aga manawa dahi go Antipas i di gowaa e noho ai a Setan. 14 Malaa, nia mee dulii aanei e hai baahi iei Au adu gi di goe: Hunu gau i godou lodo e daudali di agoago a Balaam ne aago Balak gi di hai e dagi digau Israel gi lodo di hala, dela ne hidi ai digaula gaa gai nia meegai ala ne wanga gi nia balu god, mo di hai be di manu.* 15 E hai labelaa beenei, hunu daangada i godou lodo e daudali nia agoago digau o Nikolaita. 16 Deenei laa, huli gi daha mo oo hala! Maa goe ga hagalee huli gi daha, hoohoo mai hua gei Au ga hanimoi e heebagi gi digau beelaa gi tulumanu dauwa dela e duu mai i lodo dogu ngudu.

17 “Maa goe o dalinga i golo, hagalongo gi nnelekai di Hagataalunga ang gi nia nohongo dabu!

“Au gaa wanga gi digau ala ga aali nia meegai ‘manna’ nogo dugu hagammuni. Au gaa wanga labelaa nadau hadu kene dagidahi ala e hihi ginai di ingoo hoou, dela e de iloo tangada, go tangada hua dela gaa kumi di hadu, e iloo ia.*

Nnelekai ang gi di nohongo dabu i Thyatira

18 “Hihia ang gi tangada di langi o di nohongo dabu i Thyatira,

“Aanei la go nnelekai mai baahi Tama a God, ono golomada e maahina gadoo be di ahi, ono wae e maahina gadoo be di baalanga ‘brass’ ma ga hagadingidingia. 19 Au e iloo au mee ala e hai. Au e iloo do aloho, do manawa dahi, au hegau, mo do manawa hagakono. Au e iloo au mee ala e hai dolomeenei, ala e mada logo i au mee ala nogo hai matagidagi. 20 Malaa, deenei dagu mee e hai baahi adu gi di goe: Go dau dugu a Jezebel, bolo mee di ahina kae hegau ni God. Di ahina deenei e aago agu dama hai hegau gii hai nia huaidu hai be di manu, mo di gai nia meegai ala ne wanga gi nia balu god.* 21 Au guu dugu anga dono madagoaa e huli ai ono huaidu, gei di ahina deelaa e de hiihai di huli gi daha mo ono haihai be di manu. 22 Malaa, gei Au gaa hudu di ahina gi hongo di moenge dela nogo hai ana huaidu, gaa hai digau ala nogo hai gi mee di huaidu hai be di manu gi duadua kono, go di maa hua digaula gaa huli gi daha mo di huaidu ne hai gi di ahina deenei. 23 Au ga daaligi nia hoo o maa gii mmade, gei nomuli, gei nia nohongo dabu huogodoo ga iloo bolo ma ko Au dela e iloo nia maanadu mo nia hiihai o nia daangada huogodoo. Au gaa hui tangada nei mo tangada nei gii tau gi ana mee ala nogo hai.*

24 “Gei goodou ala i golo i Thyatira, la digi daudalia di agoago huaidu deenei. Goodou digi kabee ina nia agoago ala e haga ingoo go digau ala i golo, bolo ‘Nia mee hagammuni a Setan’. Au e helekai adu gi goodou, bolo Au hagalee gowadu godou mee daamaha ala i golo e aamo. 25 Daahia gii mau nia mee ala i godou baahi, gaa dae loo gi dogu hanimoi. 26 Digau ala ma gaa kae di aali, gaa hai agu mee ala e hiihai ginai gaa dae loo gi di hagaodi, gei Au gaa wanga gi digaula di mogobuna e dagi nnenua llauehe.* 27 Au gaa wanga gi digaula di mogobuna dela e hai be di mogobuna dela ne kae ko Au mai dogu Damana:

Mee gaa dagi nia henua

gi togodogo baalanga,

e oho haga ligiligi nia henua,

gadoo be nia boolo ala ne hai

gi nia gelegele pigi.

28 “Au gaa wanga gi digaula di heduu o di luada.

29 “Maa goe o dalinga i golo, hagalongo gi nnelekai di Hagataalunga ang gi nia nohongo dabu!

3

Nnelekai ang gi di nohongo dabu i Sardis

1 “Hihia ang gi tangada di langi o di nohongo dabu i Sardis,

“Aanei la go nnelekai mai baahi Tangada dela e daahi nia hagataalunga e hidu a God mo nia heduu e hidu. Au e iloo au mee ala e hai. Au e iloo bolo goe e dau gi tangada e mouli, gei deeai, goe guu made! 2 Malaa, ala aga! Haga maaloo ina aga di mee i do baahi i mua di maa ma gaa made, ga hagalee. Idimaa, Au e gidee bolo au mee ala ne hai, la digi humalia i mua nnadumada o dogu God. 3 Gi langahia nia mee ala ne aago adu mo nia mee ne longono iei goe. Daudalia nia maa, huli gi daha mo o huaidu. Maa goe ga hagalee e ala aga, gei Au ga hanadu gi di goe, gadoo be tangada gaiaa, gei goe e de iloo be dehee di madagoaa dela e hanadu iei Au.* 4 Gei hunu goodou digau dulii o Sardis gu benebene godou goloo gahu haga madammaa. Goodou ga ulu godou gahu kene, ga taele dalia Au, idimaa, goodou guu tau bolo e taele madalia Au. 5 Digau ma ga aali, le e ulu nia gahu kene beenei, gei Au hagalee daa nadau ingoo gi daha mo di beebaa hagamouli. Au ga haga modongoohia haga madammaa i mua dogu Damana mo ana gau di langi bolo digaula la nia daangada ni aagu.*

6 “Maa goe o dalinga i golo, hagalongo gi nnelekai di Hagataalunga ang gi nia nohongo dabu.

Nnelekai ang gi di nohongo dabu i Philadelphia

7 “Hihia ang gi tangada di langi o di nohongo dabu i Philadelphia,

“Aanei la go nnelekai mai baahi Tangada dela e dabu gei e donu. Mee e daahi di gii a David. Maa mee gaa huge di bontai, tangada e mee di tai di maa ai. Maa Mee gaa tai di bontai, tangada e mee di huge di maa ai.* 8 Au e iloo au mee ala e hai. Au e iloo bolo do mogobuna le e dulii, gei goe gu daudali agu agoago, gei gu manawa dahi mai gi di Au. Au guu huge di bontai i oo mua, dela e deemee di tai go tangada. 9 Hagalongo! Di buini dangada a Setan hai kai tilikai ala bolo ginaadou digau o Jew, gei hagalee digau o Jew. Au gaa hai digaula gi lloomoi, e pala gi lala i mua o babaawae, gei digaula huogodoo ga iloo bolo Au e aloho i di goe.* 10 Idimaa goe gu haga gila agu agoago bolo gi manawa hagakono, gei Au ga abaaba goe gi daha mo nia haingadaa ala e lloomoi gi henuailala belee hagamada nia daangada huogodoo henuailala. 11 Hoohoo mai, gei Au ga hanimoi. Benabena ina hagahumalia au mee i do baahi, gi dee kae di hui doo aali go tuai dangada. 12 Au gaa hai digau ala e maaloo gii hai nia duludulu o di Hale Daumaha o dogu God, gei ginaadou hagalee loo e hagatanga gi daha mo di Hale Daumaha gaa hana hua beelaa. Au gaa hihi gi nadau nua di ingoo o dogu God, mo di ingoo o di waahale o dogu God, go Jerusalem hoou, dela e haneia i di langi mai baahi o dogu God. Au gaa hihi labelaa gi nadau nua dogu ingoo hoou.*

13 “Maa goe o dalinga i golo, hagalongo gi nnelekai di Hagataalunga ang gi nia nohongo dabu.

Nnelekai ang gi di nohongo dabu Laodicea

14 “Hihia ang gi tangada di langi o di nohongo dabu i Laodicea,

“Aanei la go nnelekai mai baahi Tangada e haga ingoo bolo di ‘Amen’, go Tangada hagi aga mee manawa dahi ge e donu, dela go taamada o nia mee huogodoo a God ne hai.* 15 Au e iloo au mee ne hai. Au e iloo bolo goe hagalee e mahana be e magalillili! Au bolo goe gi mahana be magalillili! 16 Gei goe dela hua e mahana dulii, hagalee mahana be e magalillili, Au gaa bui goe gi daha mo dogu ngudu! 17 Goe e helekai boloo, ‘Au e maluagina, gei e humalia mai gi di au, hagalee di mee i golo e hiihai ginai au ai.’ Gei goe e de iloo bolo goe e huaidu huoloo adu gi di goe! Goe e hagaloale, o goloo ai, gei e dee gida. 18 Au e helekai hagamaamaa goe gi huia au goolo mai i di Au, nia goolo donu ala ne haga madammaa gi di ahi, gei goe ga maluagina. Huia labelaa o goloo kene e gahu do langaadia goloo ai. Huia labelaa hunu wanii lolo, e wanga gi o golomada gi gidee goe tangada. 19 Au e bule ge hagaduadua digau huogodoo ala e aloho iei Au. Hagamahi gii huli gi daha mo oo hala.* 20 Hagalongo! Au e duu i di ngudu di bontai e dugidugi. Maa tangada ga longono ia dogu lee, gaa huge di bontai, gei Au ga ulu gi lodo, ga miami dalia a mee, gei mee ga miami dalia Au. 21 Gei Au gaa wanga di tonu gi digau ala ma ga aali, gii noho i dogu baahi i hongo dogu lohongo king, gadoo be Au dela ne aali, gaa noho i baahi dogu Damana i hongo dono lohongo king.

22 “Maa goe o dalinga i golo, hagalongo gi nnelekai di Hagataalunga ang gi nia nohongo dabu.”

4

Taumaha i di langi

1 I muli hua nia mee aanei, gei au guu hai dagu moe, ne mmada gi di bontai e mahuge i di langi. Gei di lee e hai be di lee ‘trumpet’ dela ne hagalongo ginai au i mua, ga helekai, “Hanaga gi kinei, gei au ga hagi adu gi di goe nia mee ala gaa hai nomuli.” 2 Di madagoaa hua deelaa, gei au gu huwahuwa go di Hagataalunga, ga gidee au di lohongo king i di langi e noho Tangada i ono nua.* 3 Ono golomada e maahina gadoo be nia hadu hagalabagau ‘jasper’ mo ‘carnelian’, gei di umada e gono gi di hadu ‘emerald’, e haganiga di gili di lohongo king. 4 Nia lohongo aamua e madalua maa haa e haganiga di lohongo king, e noho ai digau mmaadua aamua e madalua maa haa, e ulu nadau gahu kene, e ulu nia hau goolo. 5 Nia ila e dabadaba, nia lee llauehe, mo nia lee atili e lloomoi i di lohongo king deelaa. Nia malama e hidu e ulaula i mua di lohongo deelaa, go nia hagataalunga e hidu a God.* 6 Gei di mee dela e hai gadoo be di tai kalaadi, e maalama be di kalaadi ‘crystal’, la i mua labelaa di lohongo deelaa.

Gei nia baahi huogodoo o di lohongo deelaa, le e haganiga gi nia manu mouli e haa, nadau golomada e huli gi mua mo gi muli.* 7 Tahi manu le e hai be di laion. Di lua manu le e hai be di kau daane. Di tolu manu le e hai ono hadumada be nia hadumada dangada, ge di haa manu le e hai be di manu ‘eagle’ e maangi. 8 Nia manu mouli e haa le e dagi ono nadau bakau, nadau gili guu buni golomada, i lodo mo i tua. Boo mo aa, gei digaula e dee noho di nadau dadaahili boloo,

“Dabuaahia, dabuaahia, dabuaahia,

go Dimaadua go di God Aamua Huoloo,

dela nogo i golo,

i golo dolomeenei,

mo dela ga hanimoi.”*

9 Nia manu mouli e haa le e daahili nia daahili hagaamu, hagalaamua mo di danggee ang gi Tangada dela e noho i hongo di lohongo king, dela e mouli gaa hana hua beelaa. Digaula ma ga daahili, 10 gei digau madalua maa haa mmaadua aamua gaa pala gi lala i mua Tangada dela e noho i hongo di lohongo king, ga daumaha ang gi Mee dela e mouli gaa hana hua beelaa. Digaula gaa kili nadau hau goolo gi lala i mua di lohongo king, ga helekai,

11 “Di madau Dagi mo di madau God!

Goe e tau anga bolo e wanga ginai

di madamada, di hagalaamua,

mo di maaloo.

Idimaa, ma Kooe hua

dela ne hai nia mee huogodoo,

gaa hai nia maa gi i golo,

gi mouli mai i do hiihai!”

5

Di beebaa wini mo Tama siibi

1 Au gaa mmada gi di beebaa wini i lodo di lima gau donu o tangada dela e noho i hongo di lohongo king. Di beebaa wini deenei la guu buni di hihi ginai nia mee i nia baahi e lua, gei guu nnoo gi nia noo e hidu.* 2 Gei au gaa mmada gi tangada di langi maaloo, e hai dana haga iloo gi nua, “Ma koai dela e tau di wwede nia noo, gaa huge di beebaa wini?” 3 Deai tangada i di langi, be i henuailala, be i bahi i lala henuailala, e mee di huge di beebaa wini, be e mmada gi lodo di maa. 4 Gei au guu dangi huoloo giibeni, idimaa, tangada ne gida bolo e mee di huge di beebaa wini, be e mmada gi lodo ai. 5 Tangada e dahi i digau mmaadua aamua, ga helekai mai, “Hudee dangi. Mmada! Di Laion mai di madawaawa o Judah, go di hagadili aamua o David, go Mee gu aali, e mee di wwede nia noo e hidu, mo di huge di beebaa wini deelaa.”*

6 Gei au gaa mmada gi Tama siibi, e duu i tungaalodo di lohongo king, e haganiga go nia manu mouli e haa, mo digau mmaadua aamua. Tama siibi le e hai be siibi ne daaligi gii made. Mee ono madaagoo e hidu, ge e hidu ono golomada, ala go nia hagataalunga e hidu a God ala ne hagau gi lodo henuailala hagatau.* 7 Tama siibi gaa hana, gaa kae di beebaa wini i di lima gau donu o Tangada dela e noho i hongo di lohongo king. 8 Dono kae di beebaa deelaa, nia manu mouli e haa, mo digau mmaadua aamua e madalua maa haa gaa pala gi lala i mua Tama siibi. Digaula huogodoo e dagidahi mee hai daahili ‘harp’ mono boolo goolo e honu i nia mee haga kala ‘incense’, ala go nia dalodalo o nia daangada a God.* 9 Digaula gaa huwa di nadau daahili hoou,

“Goe e tau anga bolo e kae

di beebaa wini, gaa wwede ono noo.

Idimaa, Goe dela gu daaligi, guu made,

gei mai i oo dodo Goe gu hui gi God

nnagadilinga daangada mai

nia madawaawa huogodoo,

hagadilinga helekai, nnenua llauehe,

mo nia hagadilinga daangada

henua huogodoo.*

10 Goe guu hai digaula

gii hai tenua hai mee dabu

e hai nnegau tadau God,

gei digaula e dagi i henuailala.”*

11 Au gaa mmada labelaa, ga longono digau di langi, digau e dogologowaahee! Digaula e tuu e haganiga di lohongo king, nia manu mouli e haa, mo digau mmaadua aamua.* 12 Digaula e huwa di nadau daahili boloo,

“Tama siibi ne daaligi gii made,

le e tau anga bolo e wanga ginai

di mogobuna, maluagina, iloo mee,

mo nia mahi, aamua, madamada

mo di hagaamu!”

13 Gei au ga longono nia mee huogodoo i di langi, henuailala, bahi i lala henuailala, mo i lodo di moana, ala go nia mee mouli huogodoo i henuailala mo lala di langi. Digaula e dadaahili boloo,

“Di hagaamu, di hagalaamua,

di madamada, mo di maaloo

gii wanga ina gi Mee

dela e noho i hongo di lohongo king

mo ang gi Tama siibi,

gaa hana hua beelaa!”

14 Nia manu mouli e haa ga helekai, “Amen!” Gei digau mmaadua aamua gaa pala gi lala, ga daumaha.

6

Nia noo

1 Nomuli, gei au gaa mmada gi Tama siibi e huge tahi noo i nia noo e hidu aalaa, gei au ga longono di manu e dahi i nia manu mouli e haa, e helekai be di lee atili, “Hanimoi!” 2 Au gaa mmada, ga gidee di hoodo kene. Tangada dela i hongo di maa le e daahi dana maalei, gei mee gaa wanga ginai di hau king. Mee gaa hana be taane maaloo hai heebagi belee haga magedaa ono hagadaumee.*

3 Nomuli, gei Tama siibi gaa huge di lua noo, gei au ga longono di lua manu mouli e helekai, “Hanimoi!” 4 Di hoodo labelaa ga hanimoi, di hoodo mmee. Tangada dela i hongo di hoodo deelaa, la guu wanga ginai di mogobuna e daamada dana dauwa i henuailala, e hai nia daangada gi hagadau dadaaligi ginaadou. Mee guu wanga labelaa ginai tulumanu dauwa damana.*

5 Nomuli, gei Tama siibi gaa huge di tolu noo, gei au ga longono di tolu manu mouli e helekai, “Hanimoi!” Au gaa mmada, ga gidee di hoodo luuli. Tangada dela i hongo di maa, e daahi di mee pauna mee i lodo dono lima.* 6 Au ga longono di mee e hai be di lee e hanimoi i mehanga nia manu mouli e haa, e helekai, “Nia pauna palaawaa ‘wheat’ e lua, dela di hui ngalua di laangi e dahi, gei nia pauna palaawaa ‘barley’ e ono, dela di hui ngalua di laangi e dahi. Hudee hunahuna ina nia laagau olib mo nia hadagee waini!”

7 Nomuli, gei Tama siibi gaa huge di haa noo, gei au ga longono di haa manu mouli e helekai, “Hanimoi!” 8 Au gaa mmada, ga gidee di hoodo gono kene. Tangada dela i hongo di maa, le e haga ingoo bolo “Made”. Gei di “Heidis”,* e daudali a mee. Meemaa guu wanga ginai di mogobuna e daaligi dahi baahi e haa o henuailala, e daaligi gi tauwa, tau magamaga, nia magi, mo nia manu lodo geinga.*

9 Nomuli, gei Tama siibi gaa huge di lima noo, gei au gaa mmada gi lala di gowaa hai tigidaumaha gi nia hagataalunga o digau ala ne daaligi. Digaula ne daaligi, idimaa, digaula nogo hagadele nnelekai a God, gei nogo manawa dahi ang gi nadau haga modongoohia nnelekai a God. 10 Digaula gaa wwolo gi nua, ga heeu, “Tagi Maaloo dangihi, e haga madagu gei e donu! E waalooloo behee i mua dau hagi aga nia daangada i henuailala, ga hagaduadua digau ala ne daaligi gimaadou?” 11 Digaula huogodoo gaa wanga ginai nia gahu lloo kene dagidahi, ga helekai ginai bolo gi taalia maalia, gaa dae loo gi di hulu dogologo o nadau ihoo hai hegau mo nadau ihoo dama Christ guu dohu gu dogomaalia di daaligi be di nadau hai nogo hai.

12 Gei au gaa mmada gi Tama siibi e huge di ono noo. Gei tenua gu ngalungalua damana, gei di laa ga bouli dongoeho gadoo be di gahu luuli, gei di malama gaa mmee hagatau be nia dodo.* 13 Nia heduu ga too ia gi henuailala, gadoo be nia golee modo o di laagau ‘fig’ ne lulu go di madangi maaloo.* 14 Di langi ga hagalee gadoo be di lau beebaa ne wini, gei nia gonduu mo nia henua huogodoo ga haga mmaanege gi daha mo nadau lohongo.* 15 Nia king o henuailala, nia dagi, nia dagi dauwa aamua, digau maluagina, digau mogobuna ge aamua, mo nia daangada huogodoo ala i golo, nia hege mo digau moholo ang gi ginaadou, gaa pala hagammuni i lodo nia lua mo i lala nia hadugalaa o nia gonduu.* 16 Digaula gaa wwolo gi nia gonduu mo nia hadugalaa, “Too ia gi madau nua, e hagammuni gimaadou i nia golomada Tangada dela e noho i hongo di lohongo king, mo i di hagawelewele o Tama siibi!* 17 Di laangi hagamadagudagu dangada o nau hagawelewele la gu dau mai, koai dela e mee di duu aga e hai baahi gi di maa?”*

7

Daangada Israel e lau madahaa maa haa mana (144,000)

1 Nomuli, gei au gaa mmada gi digau di langi dogohaa, e tuu i nia madaaduge e haa o henuailala, e daahi nia madangi e haa gi dee gono mai gi henuailala be gi di moana, be gi nia laagau huogodoo.* 2 Au gaa mmada gi tangada di langi labelaa e gila aga mai baahi i dua e gaamai di maaga o di God Mouli. Mee gaa wolo gi nua gi digau di langi dogohaa ala ne haga mogobuna go God belee oho henuailala mo di moana, 3 “Hudee ohaa ina henuailala, di moana, be go nia laagau, gaa dae loo gi di madau maaga nia lae o nia daangada hai hegau a God.”* 4 Au gu haga iloo ginai bolo di hulu dangada dela ne maaga gi di hagailongo o God i hongo nadau lae, le e lau madahaa maa haa mana (144,000) mai nia madawaawa e madangaholu maa lua o Israel, 5-8 nia daangada e madangaholu maa lua mana (12,000) mai nia madawaawa dagidahi aanei: Judah, Reuben, Gad, Asher, Naphtali, Manasseh, Simeon, Levi, Issachar, Zebulun, Joseph mo Benjamin.

Nia daangada dogologowaahee

9 Nomuli, gei au gaa mmada, ga gidee nia daangada dogologowaahee e deemee di dau! Digaula nia hagadilinga daangada henua, nia madawaawa, nnenua llauehe, mo nnelekai huogodoo, e tuu i mua di lohongo king mo Tama siibi, e ulu nia gahu lloo kene, e daahi nadau louniu. 10 Digaula gaa wwolo gi nua, “Di haga mouli la ni tadau God dela e noho i hongo di lohongo king, mo ni Tama siibi.” 11 Digau di langi huogodoo e tuu, e haganiga di lohongo king, digau mmaadua aamua, mo nia manu mouli e haa. Digaula gaa pala gi lala i mua di lohongo king, ga daumaha ang gi God, 12 ga helekai, “Amen! Di hagaamu, madamada, iloo mee, danggee, hagalaamua, mogobuna mo di maaloo, la gii wanga ina gi God gaa hana hua dono hagaodi ai! Amen!”

13 Tangada e dahi i digau mmaadua aamua ga heeu mai, “Digau aanei la koai ala e ulu nia gahu lloo kene? Digaula ne lloomoi i hee?”

14 Au ga helekai, “Meenei, au e de iloo. Ma kooe dela e iloo.”

Mee ga helekai mai, “Aanei la go nia daangada ne loomoi laa lodo nia hagaduadua llauehaa, gu gaugau nadau gahu gii kene gi nia dodo o Tama siibi.* 15 Deelaa laa gaa tuu iei digaula i mua di lohongo king o God mo di hai hegau gi Mee i di boo mo di aa i lodo dono Hale Daumaha. Tangada dela e noho i hongo di lohongo king e madamada humalia i digaula mai dono noho i nadau baahi. 16 Digaula e deemee di hiigai be e hieinu labelaa. Di laa be di welengina e deemee di dudu digaula,* 17 idimaa, Tama siibi dela i tungaalodo di lohongo king la gaa hai di nadau dangada hagaloohi siibi, gei Mee gaa lahi digaula gi di monowai haga mouli. Gei God ga omo nia dangi huogodoo gi daha mo nadau golomada.”*

8

Di hidu noo

1 Di madagoaa hua Tama siibi ne huge di hidu noo, gei di langi gu kila loo holongo di baahi aawaa. 2 Gei au gaa mmada gi digau di langi dogohidu, e tuu i mua o God. Digaula guu wanga ginai nia buu ‘trumpet’ e hidu.

3 Gei tuai dangada di langi dela e daahi dana boolo goolo dudu mee haga kala, gaa duu i di gowaa dudu tigidaumaha. Gei mee gaa wanga ginai nia mee haga kala ‘incense’ e logo belee haga puni ang gi nia dalodalo o nia daangada a God huogodoo, mo di wanga nia ‘incense’ gi hongo di gowaa dudu tigidaumaha goolo, dela e duu i mua di lohongo king.* 4 Nia huiahi o nia mee haga kala ala e dudu, la gaa hula gi nua gi daha mo nia lima o tangada di langi dela e duu i mua o God, e haga puni anga gi nia dalodalo o nia daangada a God. 5 Tangada di langi gaa kae di boolo dudu mee haga kala, gaa haa ginai di ahi mai di gowaa dudu tigidaumaha, gaa hudu ia gi hongo henuailala. Di madagoaa hua deelaa, gei nia lee llauehe, nia lee atili, nia ila ga dabadaba, mo di ngalungalua tenua gaa hai.*

Nia buu ‘trumpet’

6 Nomuli, gei digau di langi dogohidu mo nadau buu ‘trumpet’ e hidu ga hagatogomaalia e ili nia maa.

7 Togo dahi dangada di langi ga ili dana buu ‘trumpet’. Gei di uwa hadu magalillili mo dono ahi, e unugi gi nia dodo gaa doo iha gi hongo henuailala. Dahi baahi e dolu o henuailala gaa wwele, ge dahi baahi e dolu o nia laagau gaa wwele, gei nia geinga ala i golo la gaa wwele labelaa.*

8 Togolua dangada di langi ga ili dana buu ‘trumpet’. Gei di mee dela e hai gadoo be di gonduu wele damana la gaa hudu gi lodo di moana. Dahi baahi e dolu o di moana la guu hai nia dodo, 9 ge dahi baahi e dolu o nia manu mouli i lodo di moana la guu mmade, ge dahi baahi e dolu o nia wagabaalii la gu mooho.

10 Togodolu dangada di langi ga ili dana buu ‘trumpet’. Gei di heduu damana e ula gadoo be di lama ulaula, ga doo iha i di langi gi hongo dahi baahi e dolu o nia monowai mmidi mo i hongo nia monowai uwa aga.* 11 (Di haga ingoo o di heduu deelaa la go “Mmala”.) Dahi baahi e dolu o nia wai la guu mmala, gei nia daangada dogologo ala ne inu nia wai mmala la guu mmade.*

12 Togohaa dangada di langi ga ili dana buu ‘trumpet’. Gei dahi baahi e dolu o di laa, dahi baahi e dolu o di malama, dahi baahi e dolu o nia heduu la gu dugidugi gu momooho, ga hidi mai ai dahi baahi e dolu o nadau maahina la gu bouli. Dahi baahi e dolu o di aa mo dahi baahi e dolu o di boo la gu deai nau maahina ai.*

13 Nomuli, gei au gaa mmada, ga longono di manu ‘eagle’ e maangi i nua i lodo di ahiaalangi, e helekai dono lee gi nua boloo,

“E hagamadagudagu dangada,

e hagamadagudagu dangada!

E hagamadagudagu dangada huoloo

ang gi digau ala e noho

i hongo henuailala i di madagoaa

o nia lee ‘trumpet’ ala ma ga ili

go digau di langi dogodolu ala i golo!”

9

1 Togolima dangada di langi ga ili dana buu ‘trumpet’. Gei au gaa mmada gi di heduu dela ne doo ia gi henuailala, gaa wanga ginai di gii o di luwa dono dua ai. 2 Di heduu gaa huge di lua deelaa, gei nia huiahi ga buu aga, e hai gadoo be nia huiahi mai di gowaa dudu mee damana. Di maalama o di laa mo di ahiaalangi la gu haga bouli go nia huiahi mai di luwa deelaa.* 3 Nia manu ‘locust’ ga lloomoi gi hongo henuailala mai i lodo nia huiahi aalaa, gaa wanga ginai nia mogobuna e hai be nia mogobuna o nia manu ‘scorpion’.* 4 Nia manu ‘locust’ ga helekai ginai bolo ginaadou gi hudee hunahuna ina nia geinga be go nia laagau, be go di ingoo hua nia laagau ala i golo. Digaula e mee hua di hunahuna nia daangada ala digi maaga ginai di hagailongo o God i hongo nadau lae.* 5 Nia manu ‘locust’ la digi dumaalia ginai gi daaligidia nia daangada aanei gii mmade, e dumaalia hua gi haga mmaemmae ina digaula i lodo nia malama e lima. Di mmae o di haga mmaemmae deenei, le e hai be di mmae ne hai go di manu ‘scorpion’. 6 I lodo nia malama e lima aalaa, gei nia daangada ga halahala di nadau hai gii mmade ai ginaadou, gei e deemee. Digaula ga hiihai bolo ginaadou gii mmade, gei di made la gaa hana gi daha mo digaula.*

7 Nia manu ‘locust’ le e hai gadoo be nia hoodo ala gu togomaalia ang gi tauwa. I hongo nia libogo digaula, la nia mee e hai gadoo be nia hau goolo, nia hadumada digaula e dina gi nnadumada dangada.* 8 Nadau ngaahulu le e dina gi nia ngaahulu libogo ahina, nia niha digaula le e dina gi nia niha laion.* 9 Nadau hadahada le e duuli gi nia mee haaligi hadahada baalanga, gei di lee ne hai go nadau bakau le e hai gadoo be di lee o nia waga hongo henua logowaahee e llele hagalimalima gi tauwa.* 10 Digaula nadau hugu mo nadau mee dadaalo dangada, gadoo be di hugu manu ‘scorpion’, aanei go nadau hugu e mogobuna di haga mmaemmae nia daangada i lodo nia malama e lima. 11 Digaula di nadau king e dagi ginaadou dela go tangada di langi e dagi di luwa dono dua ai. Di ingoo o maa i telekai Hebrew bolo “Abaddon”, i telekai Greek bolo “Apollyon”, dono hadinga e hai boloo, “Tangada Oho Mee”. 12 Di hagamadagudagu dangada matagidagi la guu lawa, i muli nia mee aanei nia hagamadagudagu dangada e lua e lloomoi i golo.

13 Togo ono dangada di langi ga ili dana buu ‘trumpet’. Gei au ga longono di lee e hanimoi i nia madaaduge e haa o di gowaa dudu tigidaumaha ne hai gi nia goolo, dela e duu i mua o God.* 14 Di lee deelaa ga helekai gi togo ono dangada di langi, “Haga maahede ina digau di langi dogohaa ala e lawalawa i taalinga di monowai damana go Euphrates!” 15 Digau di langi dogohaa la gu haga maahede. Digaula ne hagatogomaalia ang gi di aawaa deenei, di laangi deenei, di malama deenei, mo di ngadau deenei, belee daaligi dahi baahi e dolu o nia daangada huogodoo gii mmade. 16 Au ne haga iloo ginai bolo di hulu gau dauwa llele hoodo la digau e lua lau guli (200,000,000). 17 I lodo dagu moe, au ne mmada gi nia hoodo mo digau e llele ai. Nia baalanga ala e haaligi nia hadahada digaula la gu mmee gadoo be di ahi, e halatee be di hadu hagalabagau ‘sapphire’, gei e loubuge be nia ‘sulfur’. Nia libogo o nia hoodo le e dina gi nia libogo laion, gei nia ulaula ahi, nia huiahi mo nia ‘sulfur’ e lloomoi i lodo nadau ngudu. 18 Dahi baahi e dolu o nia daangada la ne daaligi gii mmade go nia hagaduadua e dolu aanei: di ahi, di huiahi mo nia ‘sulfur’, ala nogo lloomoi i lodo nia ngudu o nia hoodo. 19 Nadau mahi la i lodo nadau ngudu mo i lodo nadau hugu. Nia hugu le e hai be nia gihaa ala nadau libogo, gei digaula e haga mmaemmae nia daangada gi nadau hugu.

20 Nia daangada ala i golo, ala digi daaligidia go nia hagaduadua aanei, digaula digi huli gi daha mo nadau mee ala ne bida hai go ginaadou. Digaula digi dugua nadau hai daumaha ang gi nia hagataalunga huaidu, be go nia ada balu god ala ne hai gi nia goolo, silber, baalanga mmee, hadu mo laagau, ala e deemee di mmada, hagalongo be taele.* 21 Digaula digi dugua labelaa nadau dadaaligi dangada, nadau haihai buubuu, nadau haihai be di manu, be go nadau haihai gaiaa.

10

Tangada di langi mo di beebaa wini dulii

1 Gei au gaa mmada gi tuai dangada di langi maaloo e haneia i di langi. Mee e haneia e gahu gi di gololangi, gei di umada e haganiga dono libogo. Nia hadumada o maa e dina gi di laa, gei nia wae o maa e hai be nia duludulu ulaula. 2 Mee dana beebaa wini dulii e mahuge i lodo dono lima. Mee gaa dugu dono wae gau donu gi hongo di moana, ge dono wae gau ihala gi hongo tenua, 3 gei mee gaa wolo dono lee gi nua gadoo be nia lee maaloo o nia laion. I muli hua dono wolowolo, gei nia atili e hidu ga helekai gi mee. 4 Nadau madagoaa hua ne helekai ai, gei au ne belee hihi nnelekai digaula, gei au ga longono di lee e helekai mai di langi, “Haga mmuni ina nnelekai nia atili e hidu, hudee hihia gi lala!”

5 Tangada di langi ne mmada ginai au nogo duu i hongo di tai mo tenua ga dahi aga dono lima gau donu gi di langi,* 6 ga hagamodu i di ingoo o God, dela e mouli gaa hana hua beelaa, dela ne hai di langi mo henuailala, di moana mo nia mee huogodoo i nadau lodo. Tangada di langi ga helekai, “Ma hagalee haga duai! 7 Di madagoaa togohidu dangada di langi ma ga ili dana ‘trumpet’, deelaa di madagoaa a God ga haga gila aga dana maanadu hagammuni, be dana haga iloo ang gi ana gau hai hegau, go nia soukohp.”

8 Di lee dela ne hagalongo ginai au nogo helekai mai i di langi, ga helekai mai labelaa gi di au boloo, “Hana, kae ina di beebaa mahuge dela i lodo di lima tangada di langi dela e duu i hongo di tai mo tenua.”*

9 Au gaa hana gi tangada di langi deelaa, ga helekai gi mee bolo gi gaamai gi di au di beebaa wini dulii. Gei mee ga helekai mai, “Kae ina geina, ma gaa mmala i lodo do dinae, gei ga maangala be nia mee maangala i lodo doo ngudu.”

10 Au gaa kae di beebaa wini dulii i di lima o maa, gaa gai, gei di maa e maangala be nia mee maangala i lodo dogu ngudu. I muli dagu holo di maa, gei di maa guu mmala i lodo dogu dinae. 11 Mee ga helekai, “Goe e hai gi haga iloo labelaa nnelekai a God i di hai o nia henua llauehe, nia hagadilinga daangada henua, nia hagadilinga helekai, mo nia king.”

11

Nia daangada haga modongoohia dogolua

1 Di laagau ne gaamai gi di au e hai be di laagau hagatau mee, gei mee ga helekai mai, “Hana hagataulia di Hale Daumaha a God mo dono gowaa dudu tigidaumaha. Daulia digau ala e daumaha i lodo di Hale Daumaha.* 2 Malaa, hudee hagatau ina nia gowaa ala i di baahi gi tua, idimaa, ma guu wanga gi digau tuadimee, go digau ala ga dagadagahi di waahale haga madagu i lodo nia malama e madahaa maa lua.* 3 Au ga hagau agu daangada hagadootonu dogolua ala e ulu nia gahu lodo huaidu, gei meemaa ga haga iloo nnelekai kokohp a God i lodo nia laangi e mana maa lua lau modoono (1,260).”

4 Nia daangada hagadootonu dogolua la go nia laagau olib e lua mo nia lohongo malama e lua ala e tuu i mua di Tagi o henuailala.* 5 Maa tangada ma ga helekai bolo ia e hagaduadua meemaa, di ahi ga hanimoi i lodo nau ngudu, ga daaligi nau hagadaumee. Deenei di hai e daaligi ai gii made tangada dela bolo ia e hagaduadua meemaa. 6 Meemaa nau mogobuna e tai di langi gi dee doo di uwa i lodo nau madagoaa ala e haga iloo nnelekai kokohp a God. Meemaa nau mogobuna labelaa i nia wai, e huli nia wai gii hai nia dodo. Meemaa nau mogobuna labelaa e hagaduadua henuailala i nia holongo ala e hiihai ginai ginaua.*

7 Nau madagoaa ma gaa lawa di haga iloo nau helekai, di manu hagamadagudagu dangada dela e hanaga i lodo di luwa dono dua ai, la ga heebagi gi meemaa. Gei mee ga haga magedaa meemaa, ga daaligi meemaa gii mmade.* 8 Gei nau huaidina la ga mmoemmoe hua i hongo di ala o di waahale deelaa, di gowaa dela ne daudau ai di nau Dagi. Di ingoo ada hagamodongoohia o di waahale la go Sodom, be go Egypt.* 9 Nia daangada mai nia henua llauehe, madawaawa, nia hagadilinga helekai, mo nia hagadilinga daangada henua huogodoo, la gaa mmada gi nau huaidina i lodo nia laangi e dolu mo di baahi, gei digaula hagalee dumaalia gi dahi dangada gi danumia meemaa. 10 Nia daangada henuailala gu tenetene gi di nau mmade. Digaula gaa budu mo di hai nadau wanga dehuia i nadau mehanga, idimaa, nia soukohp dogolua aalaa nogo hagaduadua digau henuailala. 11 I muli nia laangi e dolu mo di baahi, gei di mouli mai i baahi o God ga ulu gi lodo meemaa, gei meemaa gaa tuu gi nua, gei nia daangada huogodoo ala ne mmada gi meemaa la gu mmaadagu huoloo.* 12 Gei nia soukohp dogolua ga longono di lee e helekai mai di langi gi meemaa, “Lloo aga gi kinei!” Meemaa gaa hula gi di langi i lodo di gololangi, gei nau hagadaumee nogo daumada meemaa.* 13 Di madagoaa hua deelaa, gei tenua gu ngalungalua, dahi baahi e madangaholu o di waahale gu mooho, nia daangada e hidu mana (7,000) la guu mmade. Nia daangada ala ne dubu, la gu mmaadagu huoloo, ga hagaamu nia mahi di God o di langi.*

14 Di lua hagamadagudagu dangada la guu lawa, gei di tolu hagamadagudagu dangada la ga limalima mai.

Di hidu buu ‘trumpet’

15 Togohidu dangada di langi ga ili dana buu ‘trumpet’. Gei nia lee llauehe gu i lodo di langi, e helekai,

“Di mogobuna dela e dagi henuailala

la guu hai di mee ni Dimaadua

mo dana Mesaia,

gei Mee gaa dagi gaa hana hua beelaa!”*

16 Digau mmaadua aamua e madalua maa haa ala e noho i hongo nadau lohongo aamua i mua o God, gaa pala gi lala ga daumaha ang gi God, 17 ga helekai,

“Dimaadua go di God Aamua Huoloo,

dela i golo, ge nogo i golo!

Gimaadou e danggee adu gi di Goe,

bolo Goe dela guu kae

do mogobuna maaloo,

gei gu daamada guu dagi!

18 Digau digi maalama

la gu hagawelewele huoloo,

idimaa, di madagoaa o do hagawelewele

la gu dau mai, go di madagoaa

e hagi aga digau ala guu mmade.

Di madagoaa la gu dae mai

e wanga nia hui gi au gau hai hegau,

nia soukohp, mo au daangada

huogodoo ala e hagalaamua do ingoo,

digau lligi mo digau aamua.

Di madagoaa la gu dae mai

e hagahuaidu digau

ala e hagahuaidu henuailala!”*

19 Di Hale Daumaha o God dela i di langi la gu mahuge, gei Tebedebe o di Hagababa la gu gidee bolo gu i golo. Gei di ila gu dabadaba, nia lee atili gu haluihalulu, henuailala gu ngalungalua ge di uwa hadu kolii guu doo.*

12

Di ahina mo di manu ‘dragon’

1 Di ada haga gologolo dangada ga gila aga i di langi: Di ahina e hai dono gahu gi di laa, gei di malama la i lala ono babaawae. Gei e hai dono hau gi di hau madangaholu maa lua ono heduu. 2 Mee hoohoo ga haanau, di mmae mo di duadua o di haanau guu hai a mee gi dangidangi.

3 Di ada labelaa ga gila aga i di langi: Di manu ‘dragon’ mmee damanaiee, ono libogo e hidu, ge madangaholu madaagoo, mo ono hau king dagidahi i hongo ono libogo.* 4 Dono hugu gaa mmoli dahi baahi e dolu o nia heduu gi daha mo di langi, gaa kili eia nia maa gi henuailala. Mee gaa duu i mua di ahina belee gai di tama a maa ma ga haanau.* 5 Di ahina deelaa ga haanau dana dama daane, dela gaa dagi nia henua llauehe huogodoo gi togodogo baalanga. Gei di tama la ga daa gi daha hagalimalima gaa lahi gi God i dono lohongo king.* 6 Di ahina deelaa gaa lele gi di anggowaa, gi di gowaa a God ne hagatogomaalia gi mee, e madamada humalia ai ei mee i lodo nia laangi e mana maa lua lau modoono (1,260).

7 Tauwa ga daamada i di langi. Michael mo ana gau di langi ga heebagi gi di manu ‘dragon’, gei di manu ‘dragon’ mo ana gau di langi ga heebagi gi digaula.* 8 Gei di manu ‘dragon’ la gu magedaa, gei mee mo ana gau di langi la gu hagalee dumaalia ginai gii noho i di langi. 9 Di manu ‘dragon’ damanaiee la guu hudu gi daha mo di langi, deenei la go di gihaa namua dela e haga ingoo bolo ‘Devil’ be go Setan, dela e halahalau henuailala hagatau. Mee mo ana gau di langi huogodoo la ne kili gi lala gi henuailala.*

10 Gei au ga longono di lee damana i di langi e helekai, “Dolomeenei di hagamouli a God la gu hanimoi! Dolomeenei tadau God gu hagi aga dono mogobuna king! Dolomeenei dana Mesaia gu hagi aga dono mogobuna dagi! Idimaa, Mee dela nogo duu i mua tadau God, nogo haga huaidu tadau duaahina hagadonu boo mo aa, la guu hudu gi daha mo di langi.* 11 Tadau duaahina hagadonu gu maaloo i mee, mai i nia dodo o Tama siibi mo mai i di tonu dela e hagadele go digaula. Digaula guu baba hua di dugu anga nadau mouli gii mmade, i di gili di tonu deelaa. 12 Goodou i di langi gi tenetene, go goodou huogodoo ala e noho i golo! Gei e huaidu huoloo ang gi henuailala mo di moana! Idimaa, Setan la gu hanimoi gi goolua, gei mee e hagawelewele huoloo, idimaa, mee e iloo ia bolo dono madagoaa dela e dubu la gu bodobodo.”

13 Di madagoaa di manu ‘dragon’ ne iloo ia bolo ia guu hudu gi henuailala, geia ga daamada ga halahala di ahina dela ne haanau dana dama daane. 14 Nia bakau llauehe e lua o di manu ‘eagle’ ne wanga gi di ahina deelaa belee maangi iei mee gi dono lohongo i lodo di anggowaa, go di gowaa dela ga madamada humalia iei mee i nia ngadau e dolu mo di baahi, e benebene gi daha mo di manu ‘dragon’.* 15 Di manu ‘dragon’ gaa bui ana wai mai i lodo dono ngudu i muli di ahina, bolo gi dehee a mee gi daha. 16 Gei henuailala ga hagamaamaa di ahina, ne huge dono ngudu, gaa holo nia wai ala ne lloomoi i di ngudu di manu ‘dragon’. 17 Di manu ‘dragon’ ga hagawelewele gi di ahina deelaa, gaa hana belee heebagi gi nia hagadili o di ahina, ala e daudali nnaganoho o God gei e manawa dahi gi di tonu dela ne hagagida go Jesus. 18 Gei di manu ‘dragon’ gaa duu i tongotai.

13

Nia manu hagamadagudagu dangada e lua

1 Gei au gaa mmada gi di manu hagamadagudagu dangada e hanaga gi daha mo di moana. Mee ono madaagoo e madangaholu, ge hidu ono libogo. I hongo nia madaagoo le e dagidahi hau king, gei i hongo nia libogo dagidahi la di ingoo dela e haganneennee a God.* 2 Di manu le e dina gi di manu ‘leopard’, ono wae e hai be nia wae manu ‘bear’, ge dono ngudu e hai be di ngudu laion. Di manu ‘dragon’ gaa wanga gi di manu deenei ono mahi dagi, dono lohongo dagi, mo ono mogobuna dagi.* 3 Di libogo e dahi o di manu deelaa e hai be di mee guu tuu damana, gei di maa guu hili. Henuailala hagatau gu homouli gi di maa, ga daudali di manu deelaa. 4 Nia daangada huogodoo gu daumaha gi di manu ‘dragon’, i mee dela guu wanga ono mogobuna gi di manu hagamadagudagu dangada. Digaula gu daumaha labelaa gi di manu deelaa, mo di helekai, “Ma koai dela e hai be di manu hagamadagudagu dangada? Ma koai e mee di heebagi gi di maa?”

5 Di manu hagamadagudagu dangada la gu dumaalia ginai gi heia ana helekai hagamuamua ala e haganneennee a God, gei mee guu wanga ginai di mogobuna dagi i lodo nia malama e madahaa maa lua.* 6 Gei mee ga daamada ga helekai hagahuaidu i God, dono ingoo, dono gowaa e noho ai, mo digau huogodoo ala e noho i di langi. 7 Gei mee gu dumaalia ginai gi heebagi gi nia daangada a God mo di haga magedaa digaula, gei guu wanga labelaa ginai ono mogobuna e dagi nia madawaawa, nia henua llauehe, nia hagadilinga helekai, mo nia hagadilinga daangada henua huogodoo.* 8 Nia daangada huogodoo ala e noho i henuailala ga daumaha gi di maa, gei hagalee go digau ala nadau ingoo ne hihi i mua di hai o henuailala gi lodo di beebaa hagamouli a Tama siibi dela ne daaligi gii made.*

9 “Tangada ono dalinga i golo, gei mee gi hagalongo! 10 Tangada dela belee hai gii kumi, e mee hua di kumi. Tangada dela belee hai gi daaligi gi tulumanu dauwa gii made, e mee hua di daaligi gi tulumanu dauwa gii made. Deenei le e hai bolo nia daangada a God, la gii tuu maaloo mo di hagadonu manawa dahi.”*

11 Au gaa mmada labelaa gi tuai manu hagamadagudagu dangada e hanaga gi daha mo tenua. Di manu ono madaagoo e lua, e dina gi nia madaagoo tama siibi dulii, gei mee e helekai be di manu ‘dragon’. 12 Mee e hai hegau gi nia mogobuna hagatau o di manu matagidagi e pono dono lohongo. Mee e huuhuli henuailala mo ono daangada huogodoo ala e noho i golo bolo gi daumaha ang gi di manu matagidagi dela guu hili dono gowaa ne tuu damana. 13 Di lua manu deenei la gaa hai ana mogobuna haga goboina, e hai di ahi gi haneia i di langi gi henuailala i mua nia golomada o nia daangada huogodoo. 14 Gei mee gu halahalau nia daangada huogodoo ala e noho i henuailala gi nia mogobuna ala ne dugu anga bolo gi heia i mua nia golomada o di manu matagidagi, gei mee ga helekai gi digaula gi heia di nadau ada balu god e hagalaamua di manu dela ne tuu gi tulumanu dauwa, gei mee e mouli hua. 15 Di lua manu la gu dumaalia ginai gi ilihia di mouli gi lodo di ada balu god o di manu matagidagi, bolo gii mee dana helekai, mo di daaligi gii mmade digau huogodoo ala hagalee daumaha ang gi di ada balu god deelaa. 16 Di manu hagamadagudagu dangada ga huuhuli nia daangada huogodoo, digau lligi mo aamua, digau maluagina mo hagaloale, nia hege mo digau moholo, bolo gi heia di hagailongo i hongo nadau lima gau donu be i hongo nadau lae. 17 Deai tangada e mee di hui be e hui ana mee gi daha ai, maa ia dono hagailongo ai, be go di ingoo o di manu hagamadagudagu dangada, be go di nambaa dela e hagamodongoohia di ingoo deelaa.

18 Di mee deenei le e humalia e hai gi iloo. Be koai hua dela e kabemee, geia e mee di gida tadinga di nambaa o di manu deelaa, idimaa, di nambaa deenei le e hagamodongoohia di ingoo dangada. Di nambaa di maa le e ono lau modoono maa ono (666).

14

Tama siibi mo ana daangada

1 Gei au gaa mmada, ga gidee Tama siibi e duu i hongo di gonduu Zion, gei nia daangada dogo lau madahaa maa haa mana (144,000) guu hihi ginai di ingoo Tama siibi mo di ingoo o dono Damana i hongo nadau lae, e tuu i baahi o Mee.* 2 Gei au ga longono di lee mai di langi, e hai be di lee monowai doo, ge hai labelaa be di lee atili damana. Di lee le hai be taahili ne daahili gi nia mee hai daahili ‘harp’. 3 Nia daangada dogo lau madahaa maa haa mana (144,000) nogo tuu i mua di lohongo king mo i mua nia manu mouli e haa, mo i mua nia daangada mmaadua aamua. Digaula nogo dadaahili taahili hoou, deai tangada e mee di kabe di maa ai, ala hua go ginaadou. Aanei hua digau ala ne haga dagaloaha belee haga mouli. 4 Digau aanei la go nia daane ala digi hagapuni gi nia ahina, i ginaadou digi kii loo i baahi nia ahina. Digaula digi iloo di huaidu. Digaula e daudali Tama siibi gi nia gowaa huogodoo ala e hana ginai Mee. Aanei go ginaadou ala ne haga dagaloaha mai digau henuailala, ginaadou go tigidaumaha matagidagi loo ang gi God mo Tama siibi. 5 Digaula digi hai loo nadau kai tilikai. Digaula digi hai loo nadau hai hala.*

Digau di langi dogodolu

6 Nomuli, gei au gaa mmada labelaa gi tuai dangada di langi e mamaangi i lodo di ahiaalangi mo dana Longo Humalia dee odi belee haga iloo ang gi nia daangada henuailala, nia daangada henua, nia madawaawa, nia helekai, mo nia henua llauehe huogodoo. 7 Mee ga helekai gi nua, “Hagalaamua ina God mo hagaamuina dono aamua! Idimaa, di madagoaa e hagi aga digau henuailala la gu dae mai. Daumaha gi Mee dela ne hai di langi mo henuailala, di moana mo nia monowai!”

8 Togolua dangada di langi ga daudali tangada di langi matagidagi, ga helekai, “Ma gu mooho! Di waahale aamua Babylon gu mooho! Mee guu hai nia daangada huogodoo gi inu ana waini, go nia waini maaloo o ana hiihai mouli hai be di manu dela e hagahuaidu dangada.”*

9 Togodolu dangada di langi ga daudali nia daangada di langi dogolua aanei, ga helekai gi nua, “Be koai hua ga daumaha gi di manu hagamadagudagu dangada mo dono ada, gaa kae di hagailongo i hongo dono lae be i hongo dono lima, 10 geia ga inu nia waini a God, go nia waini maaloo o dono hagawelewele, dela ne dui go Mee gi lodo di ibu o dono hagawelewele! Digau huogodoo ma ga inu nia waini aanei, le e haga mmaemmae i lodo di ahi ‘sulfur’ wele ngongoaa i mua digau di langi haga madagu mo Tama siibi.* 11 Nia huiahi o di ahi dela e haga mmaemmae digaula, le e buu gi nua gaa hana hua beelaa. Di hagamolooloo boo mo aa ai, ang gi digau ala e daumaha ang gi di manu mo dono ada, mo digau huogodoo ala guu kae di hagailongo o dono ingoo.”*

12 Di mee deenei le e hai bolo nia daangada a God la gii tuu maaloo i lodo nadau hagadonu, go digau ala e daudali nnelekai a God, gei e manawa dahi ang gi Jesus.

13 Nomuli, gei au ga longono di lee mai di langi e helekai, “Hihia di mee deenei: Danginei gaa hana gi muli, e maluagina go digau ala e mmade i lodo nnegau o Tagi!”

Di Hagataalunga ga helekai, “Uaa, digaula ga hagamolooloo mai i nadau hegau haingadaa, idimaa, nia huwa o nadau hegau le e hula dalia ginaadou.”

Di hagi o henuailala

14 Nomuli, gei au gaa mmada, ga gidee di baahi gololangi kene e noho ai no nua di mee e dina be tangada, e hai dono hau goolo i hongo dono libogo, mo dana kamaa ‘sickle’ gaa i lodo dono lima.* 15 Tuai dangada di langi ga ulu gi daha mo di Hale Daumaha, geia gaa wolo gi nua ang gi tangada dela e noho i hongo di gololangi, “Hai hegau gi dau kamaa ‘sickle’, daamada haadia nia huwa laagau, idimaa, di madagoaa la gu dae mai, ge henuailala la gu mmaadua, gu humalia di hadi!”* 16 Gei tangada dela nogo i hongo di gololangi ga haangi dana kamaa ‘sickle’ gi hongo henuailala, gei henuailala guu hadi ono huwa laagau huogodoo.

17 Gei au gaa mmada labelaa gi tuai dangada di langi e ulu gi daha mo di Hale Daumaha i di langi, gei mee e daahi labelaa dana kamaa ‘sickle’ gaa.

18 Gei tuai dangada di langi labelaa, go tangada dela e dagi di ahi, ga hanimoi i di gowaa dudu tigidaumaha. Gei mee gaa wolo gi nua ang gi tangada di langi dela e daahi dana kamaa ‘sickle’, “Hai hegau gi dau kamaa ‘sickle’, haadia nia huwa laagau ‘grape’ mai di hadagee waini o henuailala, idimaa, nia huwa laagau ‘grape’ la gu mmaadua!” 19 Gei tangada di langi ga haangi dana kamaa ‘sickle’ gi hongo henuailala, gaa hagi nia huwa laagau ‘grape’, gaa kili nia maa gi lodo di gowaa dagadagahi waini o di hagawelewele damanaiee a God. 20 Nia huwa laagau ‘grape’ aalaa ga dagadagahi i lodo di gowaa dagadagahi waini i tua di waahale, gei nia dodo ga hali mai gi daha mo di gowaa dagadagahi waini deelaa, guu hai di monowai dodo nia maele e lua lau dono looloo, holongo nia piidi e ono di llala.*

15

Digau di langi mo nia hagaduadua haga muliagina

1 Nomuli, gei au gaa mmada gi di ada mee i di langi dela e aamua gei e haga gologolo dangada huoloo. Digau di langi dogohidu e daahi nia hagaduadua haga muliagina e hidu, idimaa, nia hagaduadua aanei, la go di hagi aga haga muliagina o di hagawelewele o God.

2 Nomuli, gei au gaa mmada gi di mee e hai be tai kalaadi dela ne unugi gi di ahi. Au gaa mmada labelaa gi digau ala ne maaloo i di manu hagamadagudagu dangada mo dono ada, ge gu maaloo labelaa i di manu dela dono ingoo e hagamodongoohia go di nambaa. Digaula e tuu i baahi di tai kalaadi, e daahi nadau mee hai daahili ‘harp’ ala ne wanga go God gi digaula. 3 Digaula e daahili taahili a Moses, tangada hai hegau a God, mo taahili Tama siibi,

“Dimaadua go di God Aamua,

au mee ala ne hai le e aamua

gei e humalia!

Di King o nia henua llauehe,

oo ala e hai donu, gei e donu huoloo!*

4 Meenei Dimaadua,

ma koai dela hagalee hagalaamua Goe?

Ma koai dela hagalee hagaamu do ingoo?

Kooe hua dela e dabuaahia.

Nia henua llauehe huogodoo ga lloomoi

e daumaha adu gi di Goe, idimaa,

au hegau hai donu gu modongoohia

i mua nia daangada huogodoo.”*

5 Nomuli, gei au gaa mmada gi di Hale Daumaha i di langi e mahuge, gei di Hale laa Haga madagu i ono lodo.* 6 Digau di langi dogohidu nogo daahi nia hagaduadua e hidu ga ulu mai gi daha mo di Hale Daumaha, e ulu nia gahu lenge dingidingia, gei nia duu goolo e daabui nadau hadahada. 7 Di manu e dahi i nia manu mouli e haa gaa wanga gi digau di langi dogohidu nia boolo goolo e hidu guu honu i di hagawelewele o God, dela e mouli gaa hana hua beelaa. 8 Di Hale Daumaha la guu honu huiahi mai di madamada mo nia mahi o God. Deai tangada e mee di ulu gi lodo di Hale Daumaha deelaa ai, gaa dae loo gi di lawa o nia hagaduadua e hidu ala ne gaamai go digau di langi dogohidu.*

16

Nia boolo o di hagawelewele o God

1 Nomuli, gei au ga longono di lee damana e helekai mai i di Hale Daumaha ang gi digau di langi dogohidu, “Hula, llingia nia boolo e hidu ala e honu i di hagawelewele o God gi hongo henuailala!”

2 Tangada di langi matagidagi gaa hana gaa dui dana boolo gi hongo henuailala. Gei nia magibala huaidu e mmaemmae huoloo la ga kila aga i baahi digau ala gu maaga gi di hagailongo o di manu hagamadagudagu dangada, mo digau ala nogo daumaha gi di ada o di manu hagamadagudagu dangada.*

3 Togolua dangada di langi gaa dui dana boolo gi hongo di moana. Gei nia wai guu hai be nia dodo o tangada made, gei nia manu mouli huogodoo i lodo di moana la guu mmade.

4 Togodolu dangada di langi gaa dui dana boolo gi hongo nia monowai mo nia dama monowai, gei nia wai guu hai nia dodo.* 5 Gei au ga longono tangada di langi dela e dagi nia wai e helekai, “Meenei, Tangada Dabu, Goe dela i golo dolomeenei, ge nogo i golo mai mua. Au hagi aga ala ne hai, le e hai donu! 6 Idimaa, digaula la gu haga hali nia dodo o au daangada mo au soukohp, gei goe guu wanga nia dodo gi digaula bolo gi inumia. Digaula e kae nia mee ala e tau ang gi di hui o nadau hala ala ne hai.” 7 Nomuli, gei au ga longono di lee e helekai mai i di gowaa dudu tigidaumaha, “Dimaadua go di God Aamua Huoloo! Dau hagi aga le e donu gei e hai donu!”

8 Togohaa dangada di langi gaa dui dana boolo gi hongo di laa, gei di laa la gu dumaalia ginai gi duungia nia daangada gi di welengina maaloo dangihi. 9 Digaula guu dudu go di welengina maaloo dangihi deelaa, gei digaula gu hagahuaidu di ingoo o God, dela nogo dagi nia hagaduadua aanei. Malaa, digaula digi huli gi daha mo nadau ihala, ge digi hagaamu ina di aamua o God.

10 Togolima dangada di langi gaa dui dana boolo gi hongo di lohongo aamua o di manu hagamadagudagu dangada. Gei di bouli gu haga bouli tenua o di manu deelaa, gei nia daangada ga gadigadi nadau holole, idimaa, digaula gu mmaemmae huoloo.* 11 Gei digaula gu hagahuaidu di God o di langi, idimaa, digaula guu mmae ge gu magibala. Malaa, digaula digi huli gi daha mo nadau haihai huaidu.

12 Togo ono dangada di langi gaa dui dana boolo gi hongo di monowai damana go Euphrates. Di monowai gu maangoo, belee hagatogomaalia di ala i mua nia king ala ga lloomoi i bahi i dua.* 13 Gei au gaa mmada gi nia hagataalunga dogolia dogodolu e hai gadoo be nia kailuu. Digaula ne lloomoi i lodo di ngudu o di manu ‘dragon’, di ngudu di manu hagamadagudagu dangada, mo di ngudu soukohp dilikai. 14 Digaula la go nia hagataalunga huaidu ala nogo hai nadau mogobuna. Nia hagataalunga dogodolu aanei, le e hula gi nia king henuailala huogodoo, e gahigahi mai digaula gi di gowaa e dahi, ang gi tauwa dela gaa hai i di Laangi damana o di God Aamua Huoloo.

15 “Goodou mmada! Au e hanimoi gadoo be tangada gaiaa! E maluagina go tangada dela e ala, gei e madamada humalia i ono gahu, gi de heehee ono goloo ai, ga langaadia i mua nia daangada!”*

16 Nia hagataalunga aalaa ga haga dagabuli nia king gi di gowaa e dahi, i di gowaa dela e haga ingoo i telekai Hebrew bolo “Armageddon”.*

17 Togohidu dangada di langi gaa dui dana boolo gi lodo di ahiaalangi, gei di lee damana ga hanimoi i di lohongo king i lodo di Hale Daumaha, e helekai boloo, “Ma guu lawa di hai!” 18 Nomuli hua, gei nia ila ga dabadaba, nia lee hamuhamumu, nia lee atili, mo di ngalungalua damanaiee o tenua gaa hai. Deai di ngalungalua o tenua beenei ne hai i mua ai, mai di laangi ne hai ai nia daangada, deenei hua di ngalungalua o tenua dela e kaedahi e huaidu huoloo!* 19 Di waahale aamua la gu mahaa dolu, gei nia waahale o nia henua huogodoo la gu mooho. God ne langahia di waahale aamua go Babylon, gaa hai a mee gi inu nia waini o dana ibu, go nia waini o dono hagawelewele damana.* 20 Nia henua huogodoo gu hagalee, nia gonduu huogodoo la guu nngala.* 21 Nia uwa hadu magalillili llauehaa, taamaha di hadu e dahi la nia pauna e lau, ga too ia i di langi gi hongo nia daangada. Gei digaula ga hagahuaidu a God i nadau hagaduadua go God gi nia uwa hadu magalillili aanei, idimaa, ma di hagaduadua huaidu huoloo.*

17

Di ahina huihui dono huaidina

1 Gei tangada e dahi i nia daangada di langi dogohidu ala nogo daahi nadau boolo e hidu, ga hanimoi gi di au ga helekai, “Hanimoi, gei au ga hagi adu di hai e hagaduadua di ahina huihui dono huaidina, go mee dela go di waahale damana dela ne hau hoohoo gi nia monowai e logo.* 2 Nia king o henuailala la guu hai di hai be di manu i baahi di ahina deenei, gei nia daangada o henuailala gu libaliba i di nadau inuinu nia waini i di mouli hai be di manu i baahi di ahina deelaa.”*

3 Di Hagataalunga guu dagi au, gei tangada di langi gaa lahi au gi di anggowaa. Gei au gaa mmada gi di ahina e noho i hongo di manu hagamadagudagu dangada mmee, ono libogo e hidu ge madangaholu madaagoo. Dono gili guu buni ingoo hagahuaidu a God.* 4 Di ahina la nogo ulu di gahu gono mmee halatee, ge gono mmee, e laageia gi nia mee humu mee ne hai gi nia goolo, nia hadu hagalabagau, mo nia hadu lodo baehua. I lodo dono lima, mee nogo daahi dana ibu goolo e honu nia mee gulugulua ge dogolia, go nia mee ne hidi mai i dono mouli hai be di manu.* 5 Di ingoo dela e hihi i hongo dono lae la dono hadinga hagammuni deenei: “Babylon Aamua, go tinana o nia ahina huihui nadau huaidina huogodoo, mo di gowaa e hidi ai nia haihai gulugulua huogodoo i henuailala.” 6 Gei au gaa mmada bolo di ahina le e libaliba i nia dodo o nia daangada a God mo nia dodo o digau ala ne daaligi gii mmade, idimaa, digaula nogo daudali a Jesus.

Dogu madagoaa ne mmada gi mee, gei au gu goboina huoloo. 7 Tangada di langi deelaa ga heeu mai gi di au, “Goe e goboina di aha? Au ga hagi adu gi di goe tadinga hagammuni o di ahina mo di manu hagamadagudagu dangada dela ne lahi a mee i ono nua, go di manu ono libogo e hidu ge madangaholu ono madaagoo. 8 Di manu hagamadagudagu dangada nogo mouli, gei dolomeenei gu hagalee mouli. Mee hoohoo ga hanaga gi daha mo lodo di luwa dono dua ai, gaa hana gi daha, ga hagahuaidu. Nia daangada e noho i henuailala, ala digi hihia nadau ingoo gi lodo di beebaa o digau hagamouli i mua di hai o henuailala, la ga goboina i di nadau mmada gi di manu deelaa. Di manu la nogo mouli, gei dolomeenei gu hagalee mouli, malaa, mee e gila aga labelaa.*

9 “Di mee deenei le e humalia e hai gi iloo ge gi modongoohia. Nia libogo e hidu la go nia gonduu e hidu ala e noho ai di ahina i nonua. Nia libogo e hidu la go nia king e hidu labelaa. 10 Nia king dogolima la gu hagalee, gei e dahi e dagi hua igolo, gei e dahi digi hanimoi. Mee ga hanimoi, le e dagi hua i lodo di madagoaa bodobodo. 11 Gei di manu hagamadagudagu dangada dela nogo mouli i mua ge dolomeenei la gu hagalee mouli, la go togowalu king, tangada i nia king dogohidu, gei mee e hana gi daha, e hai gi daaligi.

12 “Nia madaagoo e madangaholu ala ne gidee e goe la go nia king dilongoholu ala digi daamada di dagi, gei digaula ga dugu anga ginai nia mogobuna e dagi be nia king i lodo di aawaa hua e dahi, dalia di manu hagamadagudagu dangada.* 13 Digau dilongoholu aanei, le e hai mee gi tadinga hua e dahi, gei digaula gaa wanga nadau mogobuna mo nadau donu dagi gi di manu hagamadagudagu dangada. 14 Digaula ga heebagi gi Tama siibi, gei Tama siibi mo ana gau ne gahi, ana gau ne hilihili, mo ana gau manawa dahi, la ga haga magedaa digaula, idimaa, Mee go Tagi o nia dagi, di King o nia king.”

15 Tangada di langi ga helekai mai labelaa gi di au, “Nia monowai ne mmada ginai goe e noho di ahina huaidu nonua, la go nnenua llauehe, nia daangada, nia hagadilinga daangada henua, mo nia hagadilinga helekai. 16 Nia madaagoo e madangaholu ne mmada ginai goe mo di manu hagamadagudagu dangada, la ga de hiihai gi di ahina huaidu deelaa. Digaula ga daa gi daha nia mee a maa huogodoo, gaa hai a mee gii noho ono goloo ai. Digaula gaa gai nia goneiga o maa, gaa dudu a mee gi di ahi gi hagalee. 17 Idimaa, God gu haga honu nadau maanadu e haga gila dono manawa, e hai nadau maanadu be di mee e dahi, e wanga nadau mogobuna dagi gi di manu hagamadagudagu dangada, gaa dae loo gi di kila aga nnelekai a God.

18 “Di ahina dela ne mmada ginai goe, go di waahale aamua dela e dagi nia king o henuailala.”

18

Di mooho o Babylon

1 I muli nia mee aanei, gei au gaa mmada gi tuai dangada di langi e haneia i di langi. Mee dono mogobuna damana, gei di madamada o maa gu haga maahina henuailala hagatau. 2 Mee gaa wolo gi nua, “Mee gu mooho! Babylon damana lagu mooho! Gei dolomeenei, mee guu hai di gowaa e noho ai nia balu god mo nia hagataalunga gulugulua, nia hagadilinga manu mamaangi gulugulua ge haga ginagina dangada.* 3 Nia henua huogodoo gu inu nia waini o maa, go nia waini maaloo o ana haihai huaidu. Nia king o henuailala guu hai di hai be di manu i baahi o mee, gei digau huihui mee o henuailala gu maluagina mai dono hagagailaa hiihai.”*

4 Gei au ga longono tuai lee mai di langi, e helekai,

“Agu daangada, lloomoi gi daha!

Lloomoi gi daha mo mee!

Goodou hudee dau

e hai nia huaidu a maa!

Goodou hudee madalia

nia hagaduadua o maa!*

5 Idimaa, nia hala o maa gu logo

waahee, guu tugi i di langi i nua,

gei God e langahia

nia hangaahai huaidu o maa.*

6 Heia gi mee be dana hai

nogo hai adu gi goodou.

Huia haga lua gi mee ana mee

huogodoo ala ne hai adu gi goodou.

Haga hau lia dana ibu gi nia dagaao

maaloo holongo haga lua i ana dagaao

ala ne gowadu gi goodou.*

7 Wanga ina dono hagaduadua

mo dono lodo huaidu, gadoo be di

madamada mo di haga manawa lamalia

dela ne bida wanga go mee gi deia.

Idimaa, mee nogo bida helekai hua

i deia boloo,

‘Deenei au di ahina king e noho i ginei!

Au hagalee di ahina guu made dogu lodo,

au hagalee tale ang gi di lodo huaidu!’*

8 Ma dela guu hai beenei,

nia hagaduadua aanei gaa tale gi mee

i lodo di laangi e dahi: di magi pale,

lodo huaidu, mo tau magamaga.

Mee gaa dudu gi di ahi, idimaa,

Dimaadua God dela e mogobuna huoloo

le e hagi aga a mee.”

9 Nia king o henuailala ala nogo dau gi ana haihai huaidu mo ana hiihai huaidu, la ga tangi wawwawe i di nadau gidee di huiahi o di ulaula dela e dudu a mee.* 10 Digaula e tuu mai hagamogowaa, idimaa, digaula e mmaadagu di dau ang gi nia hagaduadua o maa. Digaula ga helekai,

“E hagamadagudagu dangada!

E hagamadagudagu dangada!

Go Babylon di waahale aamua ge maaloo!

Do hagaduadua la ne hai hua

i lodo di aawaa hua e dahi!”

11 Digau huihui mee o henuailala le e tangi wawe labelaa mo di lodo huaidu i mee, idimaa, ma gu hagalee digau e hui nadau goloo aanei ai:* 12 nia goolo, silber, hadu hagalabagau, hadu lodo baehua, nia gahu ne hai gi nia gahu lenge madammaa, gahu gono mmee halatee, gahu ‘silk’, gahu gono mmee malama, nia hagadilinga laagau kida ngadaa, nia hagadilinga mee ne hai gi nia madaagoo manu, mono laagau hui ngadaa, baalanga mmee, baalanga ‘iron’, mono hadu hamaaloo,* 13 mo nia mee haga kala meegai ‘cinnamon’, ‘spice’, nia mee haga kala ‘incense’, ‘myrrh’ mo nia ‘frankincense’, nia waini, mono lolo olib, palaawaa mo nia palaawaa ‘wheat’, kau mo nia siibi, hoodo mo nia kulumaa, nia hege mo nia mouli o nia daangada. 14 Digau huihui mee ga helekai gi mee, “Nia goloo huogodoo ala nogo hiihai ginai goe bolo e hai au mee la gu hagalee, o maluagina mo o goloo madamada huogodoo gu hagalee, gei goe e deemee di gidee labelaa nia maa!” 15 Digau huihui mee ne maluagina i nadau huihui mee i lodo di waahale deelaa gaa tuu hagamogowaa i mee, idimaa, digaula e mmaadagu di dau gi nia hagaduadua o maa. Digaula ga tangitangi mo lodo huaidu,* 16 ga helekai,

“E hagamadagudagu dangada!

E hagamadagudagu dangada!

Di waahale aamua nogo uluulu

nia gahu lenge madammaa,

nia gahu gono mmee halatee

gei e mmee malama,

gei e laageia gi nia mee humu goolo,

nia hadu hagalabagau

mo nia hadu lodo baehua!

17 Gei i lodo hua di aawaa e dahi,

di maluagina hagatau deenei

gu hagalee i baahi o mee!”

Nia gaabinu wagabaalii huogodoo, nia basinsa, digau ngalua hongo waga, mo digau huogodoo ala nogo mouli i hongo di moana guu tuu hagamogowaa i mee,* 18 gaa tangi i di nadau mmada gi di huiahi mai di ulaula dela e dudu a mee, ga helekai, “Deai di waahale be di waahale damana beenei ai!”* 19 Digaula gaa kili nadau gelegele dogolia gi hongo nadau libogo, gaa tangi mo di lodo huaidu, ga helekai,

“E hagamadagudagu dangada!

E hagamadagudagu dangada!

Di waahale aamua deenei, la di waahale

ne haga maluagina digau huogodoo

ala nogo deledele nia wagabaalii!

Gei i lodo hua di aawaa hua e dahi,

gei mee gu hagalee ana mee ai!”*

20 Di langi la gi tenetene gi di mooho o maa. Goodou go nia daangada a God, mo digau agoago hagau, mo nia soukohp, goodou la gi tenetene. Idimaa, God gu hagahuaidu a mee e hui dana hai dela ne hai adu gi goodou!*

21 Tangada di langi maaloo ga dahi aga dana hadu damana gadoo be di hadu olo palaawaa, gaa hudu gi lodo di moana, ga helekai, “Deenei di hai e hudu gi daha di waahale aamua go Babylon, ga deemee di mmada ginai tangada labelaa.* 22 Nia daahili ala e huwa gi di ‘harp’ mo nia lee dangada, digau ala e hai hegau gi nia ‘flute’, mo nia buu ‘trumpet’ ga dee longono! Digau ngalua o nia moomee huogodoo ga hagalee, di lee o di hadu olo palaawaa ga hagalee longono mai do baahi!* 23 Di maahina o di malama ga hagalee. Nia lee o nia daane mo nia ahina hai lodo la ga hagalee longono mai i do baahi. Au gau huihui mee la nogo kaedahi e maaloo nadau moomee i henuailala hagatau, gei goe gu halahalau digau henuailala gi au buubuu dilikai!”*

24 Babylon la ne hagaduadua, idimaa, nia dodo o nia soukohp mo nia daangada a God la guu kida i lodo di waahale deelaa, go nia dodo o digau huogodoo ala ne daaligi gii mmade i henuailala.*

19

1 I muli hua nia mee aanei, gei au ga longono di lee damana e hai be nia lee digau dogologo i di langi, e helekai,

“Hagaamuina God!

Di haga mouli, di madamada

mo di maaloo la nia mee ni Mee

go tadau God!

2 Ana hagi aga le e donu

gei e hai donu!

Mee gu hagi aga di ahina huihui

dono huaidina dela ne dagi henuailala

gi lodo ono hangaahai huaidu.

God ne hagaduadua a mee,

i mee dela ne daaligi gii mmade

digau hai hegau a God.”*

3 Digaula ga wwolo labelaa gi nua,

“Hagaamuina God!

Di huiahi mai di ulaula dela e dudu

di waahale damana,

le e gohu gi nua, gaa hana hua beelaa!”*

4 Digau mmaadua aamua e madalua maa haa mo nia manu mouli e haa gaa pala gi mua, ga daumaha ang gi God, dela e noho i hongo di lohongo king. Digaula ga helekai,

“E donu! Hagaamuina God!”

Tagamiami haga hai lodo a Tama siibi

5 Di lee ga hanimoi i di lohongo king,

“Digau hai hegau huogodoo a God

mo nia daangada huogodoo,

digau aamua mono gau lligi

ala e hagamadagudia a Mee,

la gi hagaamuina tadau God!”*

6 Nomuli, gei au ga longono di lee be nia lee digau dogologowaahee e hai be di lee o di monowai doo, e ngoloolo be nia lee atili llauehe. Gei au ga longono digaula e helekai,

“Hagaamuina God!

Idimaa, Dimaadua dela go tadau

God Aamua Huoloo, Mee go di King!*

7 Gidaadou gi tenetene

gei gi manawa lamalia!

Gidaadou gi hagaamuina ono mahi!

Idimaa, di madagoaa tagamiami haga

hai lodo a Tama siibi la gu dau mai,

gei di ahina hai lodo la gu togomaalia.

8 Di ahina la guu wanga ginai

di gahu lenge madammaa e ulu ai.”

(Nia gahu lenge la go nia ngalungalua humalia o nia daangada a God.)

9 Tangada di langi ga helekai mai gi di au, “Hihia di mee deenei: E maluagina go digau ala gu gahi mai gi tagamiami haga hai lodo a Tama siibi.” Tangada di langi ga helekai labelaa, “Aanei la go nnelekai e donu a God.”*

10 Au gaa bala gi lala belee daumaha ang gi mee, gei mee ga helekai mai gi di au, “Hudee heia di mee deenaa! Au di hoo hai hegau ni oou mo o duaahina, ala e dogi ang gi nia agoago hagamodongoohia o Jesus. Ma go God dela gi daumaha ginai goe!”

Idimaa, nia agoago hagamodongoohia o Jesus la go di mouli o nnelekai kokohp.

Tangada i hongo di hoodo kene

11 Au gaa mmada gi di langi e mahuge, gei di hoodo kene iai Tangada i ono nua, e haga ingoo bolo “Manawa dahi” mo di “Tonu”. Mee e hai ana gabunga mo ana heebagi gi di hai dela e donu.* 12 Nia golomada o Maa e dina gi di ulaula o di ahi, gei Mee ono hau king e logo i hongo dono libogo. Mee dono ingoo e hihi i ono nua dela e de iloo tangada, go Mee hua e iloo ia di maa.* 13 Mee e ulu di gahu looloo buni dodo. Di ingoo o maa la go “Nnelekai a God”. 14 Digau dauwa di langi e daudali a Mee, e llele i hongo nia hoodo kene, gei e ulu nia gahu lenge kene ge madammaa. 15 Tulumanu dauwa gaa e duu mai i lodo dono ngudu, dela e haga magedaa nnenua llauehe go Mee. Mee gaa dagi gi maaloo dangihi digaula gi togodogo baalanga, gei Mee ga dagadagahi nia waini i lodo di gowaa dagadagahi waini, go nia waini o di hagawelewele o di God Aamua Huoloo.* 16 I hongo dono gahu looloo mo i hongo dono gada wae, le e hihi di ingoo boloo, “Di King o nia king, mo di Tagi o nia dagi”.

17 Au gaa mmada gi tangada di langi e duu i hongo di laa. Mee gaa wolo gi nua ang gi nia manu huogodoo ala e mamaangi i lodo di ahiaalangi, “Goodou lloomoi gi di gowaa e dahi gi tagamiami damana a God!* 18 Lloomoi e gai nia goneiga o nia king, nia dagi dauwa mo digau dauwa, nia hoodo mo digau ala e llele nia maa, nia daangada huogodoo, nia hege mo digau moholo, digau aamua mo digau lligi!”

19 Gei au gaa mmada gi di manu hagamadagudagu dangada mo nia king o henuailala mo nadau gau dauwa ala ne dagabuli belee heebagi gi Tangada dela i hongo di hoodo mo ana gau dauwa. 20 Di manu hagamadagudagu dangada la guu kumi, ginaua mo soukohp dilikai dela nogo hai nia mogobuna haga goboina i mua di manu hagamadagudagu dangada. Go nia mogobuna aalaa, ala ne halahalau digau ala ne kae di maaga mo e daumaha gi di ada manu hagamadagudagu dangada. Di manu hagamadagudagu dangada mo soukohp dilikai la guu kili mouli gi lodo di ahi monowai ulaula ngongoaa i nia ‘sulfur’.* 21 Digau dauwa la gu daaligi gii mmade go tulumanu dauwa dela e duu mai i lodo di ngudu o tangada dela i hongo di hoodo, gei nia manu mamaangi huogodoo la guu gai nia goneiga o digau dauwa gu maaluu.

20

Nia ngadau e mana (1,000)

1 Gei au gaa mmada gi tangada di langi e haneia i di langi, e daahi di gii o di luwa dono dua ai mo dono tiini dueehe i lodo dono lima. 2 Mee gaa kumi di manu ‘dragon’, go di gihaa namua, dela go Setan, ga lawalawa a mee gi tiini i nia ngadau e mana (1,000).* 3 Tangada di langi gaa hudu a mee gi lodo di luwa dono dua ai, gaa tai di luwa, gaa wanga ginai di haga iloo bolo hagalee huge, bolo gi deemee a mee di halahalau nia henua llauehe, gaa dae loo gi di hagaodi o nia ngadau e mana. I muli nia ngadau e mana, gei mee ga hagamehede i lodo di madagoaa bodobodo.

4 Gei au gaa mmada gi nia lohongo aamua, gei digau ala e noho i hongo nia maa la guu wanga ginai nia mogobuna hai gabunga. Au gaa mmada gi nia hagataalunga o digau ala ne daaligi gii mmade, idimaa, digaula nogo hagadele di tonu dela ne haga gila aga go Jesus, mo nia helekai a God. Digaula digi daumaha gi di manu hagamadagudagu dangada be go dono ada, digi kae di maaga o di manu hagamadagudagu dangada i hongo nadau lae be go nadau lima. Digaula ne mouli aga gaa dagi be nia king dalia a Christ i lodo nia ngadau e mana.* 5 Digau mmade ala i golo la digi mouli aga gaa dae loo gi di hagaodi o nia ngadau e mana. Deenei la go tahi haga mouli aga o digau mmade. 6 E maluagina huoloo go digau ala e dau gi tahi mouli aga o digau mmade. Di lua made la ono mogobuna ang gi digaula ai. Digaula gaa hai digau hai mee dabu ni God mo Christ, gei digaula gaa dagi dalia a Christ i nia ngadau e mana.

Di magedaa o Setan

7 I muli di hagaodi o nia ngadau e mana, Setan la ga hagamehede gi daha mo dono gowaa galabudi, 8 gei mee gaa hana ga halahalau nia henua llauehe ala e modoho i hongo henuailala hagatau, ala go “Gog” mo “Magog”. Setan ga haga dagabuli nia henua aanei belee hai tauwa, digaula la nia daangada dogologowaahee be nia gelegele ala i tongotai.* 9 Digaula ga modoho gi daha i hongo henuailala ga haganiga i di gili di gowaa e noho ai nia daangada a God mo di waahale dela e aloho iei Mee. Gei di ahi ga haneia i di langi gaa dudu digaula. 10 Gei Setan dela ne halahalau digaula, gaa hudu gi lodo di monowai ulaula ‘sulfur’, di gowaa dela ne kili ginai di manu hagamadagudagu dangada mo soukohp dilikai. Digaula ga haga mmaemmae boo mo aa, gaa hana hua beelaa.

Di hagi aga haga muliagina

11 Gei au gaa mmada gi di lohongo king damana kene mo Tangada dela e noho i ono nua. Henuailala mo di langi guu llele gi daha mo Mee gu degidee.* 12 Au gaa mmada gi digau mmade, digau aamua mo digau lligi, e tuu i mua di lohongo king. Gei nia beebaa gaa huge, tuai beebaa gaa huge labelaa, go di beebaa hagamouli. Digau mmade la ga hagi aga e hagatau gi nadau mee ala ne hai, ala guu hihi i lodo nia beebaa. 13 Di moana gu diiagi gi daha ana gau mmade. Di “Made” mo di “Heidis”* gu diiagi gi daha nau gau mmade ala nogo daahi go ginaua. Gei digaula ga hagi aga gii tau gi nadau mee ala nogo hai. 14 Di “Made” mo di “Heidis” la ne kili gi lodo di monowai ulaula. (Di monowai ulaula deenei la go di lua made.) 15 Be koai hua dela dono ingoo digi hihia gi lodo di beebaa hagamouli, le e hudu gi lodo di monowai ulaula.

21

Di langi hoou mo henuailala hoou

1 Gei au gaa mmada gi di langi hoou mo henuailala hoou. Di langi matagidagi mo henuailala matagidagi la gu hagalee, di moana gu hagalee labelaa.* 2 Au gaa mmada gi di Waahale Haga madagu, go Jerusalem hoou, e haneia i di langi i baahi o God, gu laageia be di ahina ma gaa hai dono lodo, gu ulu ono gahu e heetugi ang gi dono lodo.* 3 Au ga longono di lee damana e helekai mai i di lohongo king, “Dolomeenei di hale o God la gu i baahi nia daangada! Mee gaa noho i baahi digaula, gei digaula gaa hai nia daangada ni Mee. God hua donu dela gaa noho i baahi digaula, gei Mee gaa hai di God ni digaula.* 4 Mee ga omo gi daha nia dangi huogodoo o nadau golomada. Nia daangada ga hagalee mmade, hagalee manawa gee, hagalee tangitangi, nia mmaemmae ga hagalee. Nia mee namua gu hagalee.”*

5 Tangada dela e noho i hongo di lohongo king ga helekai, “Dolomeenei, gei Au ga haga hoou nia mee huogodoo!” Mee ga helekai mai labelaa gi di au, “Hihia nia mee aanei, idimaa, nia helekai aanei le e donu, ge e mee di hagadagadagagee ginai.” 6 Gei Mee ga helekai mai, “Ma guu lawa! Au go di matagidagi mo di haga muliagina, taamada mo di hagaodi. Di ingoo hua tangada ma ga hieinu, gei Au gaa hai a mee gi inu i di monowai haga mouli, hagalee hui.* 7 Be koai hua dela ga haga magedaa nia mee huaidu huogodoo, le e kae di mee deenei i dogu baahi: Au gaa hai di God ni digaula, gei digaula gaa hai nia dama ni aagu.* 8 Gei digau ala e paagege ge hagalee manawa dahi, e haga balumee nadau hagadonu, e hai nia mee gulugulua, e dadaaligi dangada, e hai be di manu, e hai nadau buubuu, e daumaha gi nia balu god, digau hai kai tilikai huogodoo, di nadau gowaa la go di monowai dela e wele i di ahi ulaula i nia ‘sulfur’, dela go di lua made.”

Jerusalem hoou

9 Tangada e dahi i digau di langi dogohidu ala nogo daahi nadau boolo e hidu e honu i nia hagaduadua haga muliagina e hidu, ga hanimoi gi di au, ga helekai, “Hanimoi, gei au ga hagi adu di ahina hai lodo, go di lodo o Tama siibi.” 10 Di Hagataalunga Dabu gu huwahuwa au, gei tangada di langi deelaa la gaa lahi au gi di ulu di gonduu duuduu i nua. Mee ga hagi mai Jerusalem hoou, go di Waahale Hagamadagu, e haneia i di langi i baahi o God,* 11 e dingidingia i di madamada o God. Di waahale le e maahina be di hadu hagalabagau ‘jasper’, e maalama be di kalaadi ‘crystal’. 12 Di waahale le e hai dono abaaba damana, gei e duuduu i nua, ono bontai e madangaholu maa lua. Digau di langi e madangaholu maa lua e dagi nia bontai aanei. I hongo nia bontai le e hihi nia ingoo o nia madawaawa e madangaholu maa lua o digau Israel.* 13 Nia bontai e dolu i di bahi i dua, e dolu i di bahi i ngeia, e dolu i di bahi i ngaaga, ge e dolu i di bahi i dai. 14 Di abaaba o di waahale la ne hau i hongo nia hadu hagamau e madangaholu maa lua, e hihi nia ingoo o nia gau agoago hagau dilongoholu maa lua o Tama siibi. 15 Tangada di langi dela ne helekai mai gi di au, la nogo daahi dana laagau haga tau mee goolo belee hagatau di waahale mo ono bontai mo dono abaaba.* 16 Nia baahi e haa o di waahale le e hai be di mee dahi ono hagatau. Tangada di langi ga hagatau di waahale gi dana laagau haga tau mee: e mana maa lima lau (1,500) maele di looloo, dono palaha le palaha gadoo be di looloo gei dono duuduu e hai labelaa beelaa. 17 Tangada di langi ga hagatau labelaa di abaaba, gei tuuduu di maa nia loho e motolu maa ono, ne hagatau gi di hai hagatau mee dela nogo hai hegau ai nia daangada. 18 Di abaaba la ne hai gi nia hadu ‘jasper’, gei di waahale la ne hai gi nia goolo madammaa gadoo be di kalaadi.* 19 Nia hadu hagamau o di abaaba la ne humu gi nia hagadilinga hadu hagalabagau huogodoo. Tahi hadu hagamau la ne humu gi di hadu ‘jasper’, di lua la di hadu ‘sapphire’, di tolu la di hadu ‘agate’, di haa la di hadu ‘emerald’, 20 di lima la di hadu ‘onyx’, di ono la di hadu ‘carnelian’, di hidu la di hadu ‘quartz’-loubuge, di walu la di hadu ‘beryl’, di hiwa la di hadu ‘topaz’, di madangaholu la di hadu ‘chalcedony’, di madangaholu maa dahi la di hadu ‘turquoise’, di madangaholu maa lua la di hadu ‘amethyst’. 21 Nia bontai e madangaholu maa lua la ne hai gi nia hadu lodo baehua e madangaholu maa lua, di bontai e dahi la ne hai gi di hadu lodo baehua e dahi. Di ala o di waahale la ne hai gi nia goolo madammaa, e malamalama be di kalaadi.

22 Au digi mmada gi di hale daumaha i lodo di waahale, idimaa, di hale daumaha o di waahale deelaa, la go Dimaadua, go di God Aamua Huoloo, mo Tama siibi. 23 Di waahale la hagalee hai mee gi di laa be di malama belee inaina di maa, idimaa, di madamada o God le e haga maahina di maa, gei Tama siibi la go dono malama.* 24 Nia daangada o henuailala ga heehee i di maahina o di waahale deenei, gei nia king o henuailala la ga gaamai nadau maluagina gi lodo di waahale deenei.* 25 Nia bontai o di waahale le e maahuge i di laangi dogomaalia, hagalee loo e tai, idimaa, ma hagalee di boo ai.* 26 Nia madamada mo nia maluagina o nia henua llauehe la ga gaamai gi lodo di waahale deenei. 27 Malaa, di mee dogolia e ulu gi lodo di waahale deenei ai, be go tei dangada dela e hai ana mee haga langaadia dangada be e hai ana kai tilikai. Go digau hua ala guu hihi nadau ingoo gi lodo di beebaa hagamouli a Tama siibi ga ulu gi lodo di waahale deenei.*

22

1 Tangada di langi ga hagi mai di monowai o nia wai haga mouli, e maahina be di kalaadi ‘crystal’ e hali mai i di lohongo king o God mo Tama siibi,* 2 e hali mai tungaalodo di ala o di waahale. Nia daalinga o di monowai le e tomo ai di laagau haga mouli, e huwa haga madangaholu maa lua i lodo di ngadau e dahi, gei ono lau le e haga hili nia henua llauehe.* 3 Nia mee huogodoo ala e haga halauwa go God ga hagalee i lodo di waahale deelaa.*

Di lohongo king o God mo Tama siibi, la ga i lodo di waahale, gei ana gau hai hegau la ga daumaha ang gi Mee. 4 Digaula gaa mmada gi nia hadumada o Maa, gei di ingoo o Maa la ga maaga gi hongo nadau lae. 5 Di boo la ga hagalee, gei digaula ga hagalee hai hegau gi nia malama be di maahina o di laa, idimaa, Dimaadua go God la gaa hai di nadau maalama, gei digaula gaa dagi gadoo be nia king, gaa hana hua beelaa.*

Di hanimoi o Jesus

6 Gei tangada di langi ga helekai mai, “Nia helekai aanei le e donu gei e mee di hagadagadagagee ginai. Tagi go God dela e wanga dana Hagataalunga Dabu gi nia soukohp, la gu hagau dana dangada di langi belee hagi anga gi ana gau hai hegau nia mee ala ga kila aga hoohoo mai.”

7 Jesus ga helekai, “Hagalongo! Hoohoo mai gei Au ga hanimoi! E maluagina go digau ala e hagalongo gi nnelekai kokohp ala i lodo di beebaa deenei!”

8 Au go John la gu longono, gei au gu gidee nia mee aanei huogodoo. Dogu madagoaa ne longono ge ne gidee au nia mee aanei, gei au gaa bala gi lala gi nia wae o tangada di langi dela ne hagi mai nia mee aanei, belee daumaha gi mee. 9 Malaa, gei mee ga helekai mai, “Hudee heia di mee deenaa! Au tangada hai hegau labelaa be goe mo o duaahina ala go nia soukohp, mo digau huogodoo ala e daudali nnelekai i lodo di beebaa deenei. Daumaha ang gi God!” 10 Mee ga helekai mai, “Hudee hagammuni ina nnelekai kokohp o di beebaa deenei, idimaa, di madagoaa dela e kila aga ai nia mee aanei huogodoo, la gu hoohoo mai. 11 Be koai dela e hai di huaidu, geia gi unu hua i lodo di huaidu. Be koai dela e gulugulua, geia gi unu hua i lodo di gulugulua. Be koai dela e humalia, geia gi unu hua i lodo di humalia. Be koai dela e dabu, geia gi unu hua i lodo di mouli dabu.”*

12 Jesus ga helekai, “Hagalongo! Hoohoo mai gei Au ga hanimoi! Au e gaamai agu hui hagahumalia dangada dalia Au, e wanga gi nia daangada dagidahi, e hagatau ang gi dono hai hegau.* 13 Au go di ‘Alpha’ mo di ‘Omega’, matagidagi mo di haga muliagina, taamada mo di hagaodi.*

14 “E maluagina go digau ala e haga madammaa nadau gahu lloo gii mmaa, gu hai mee gi di tonu dela e gai nia huwa laagau mai di laagau o di mouli gei e ulu i nia bontai gi lodo di waahale.* 15 Gei i tua di waahale la go digau e haihai nia mee milimilia ge huaidu, hai buubuu, hai be di manu, dadaaligi dangada, daumaha gi nia balu god, hai kai tilikai i nadau helehelekai mo nadau ngalungalua.

16 “Au go Jesus ne hagau dagu dangada di langi belee haga iloo nia mee aanei adu gi goodou ala i lodo nia nohongo dabu. Au tangada mai di hagadili o David. Au go di heduu maahina o di luada.”*

17 Di Hagataalunga Dabu mo di ahina hai lodo ga helekai, “Hanimoi!”

Huogodoo ala ma ga longono telekai deenei, la gi helekai, “Hanimoi!”

Tangada dela e hieinu, la gi hanimoi. Tangada dela e hiihai, gi kae ina dehuia nia wai o di mouli.*

Di hagaodi gi muli di beebaa deenei

18 Au go John e haga iloo gi nia daangada huogodoo ala ga longono nnelekai kokohp o di beebaa deenei: tangada dela ma ga hagapuni dana mee gi nia maa, gei God ga hagauda gi mee nia hagaduadua ala e hihi i lodo di beebaa deenei.* 19 Tangada dela ma ga daa gi daha dana mee mo nia helekai kokohp o di beebaa deenei, gei God ga daa gi daha dono duhongo mai nia huwa laagau o di laagau o di mouli, mo mai di Waahale Hagamadagu, ala e haga modongoohia i lodo di beebaa deenei.

20 Tangada dela e hai dana haga modongoohia gi nia mee aanei, le e helekai boloo, “Uaa, e donu! Hoohoo mai gei Au ga hanimoi!”

Malaa, heia gii gila. Tagi go Jesus, goe gi hanimoi!

21 Tumaalia o tadau Dagi go Jesus gi madalia nia daangada huogodoo a God. Amen.

* 1.4: Exodus 3.14; Revelation 4.5

* 1.5: Isaiah 55.4; Pisalem 89.27

* 1.6: Exodus 19.6; Revelation 5.10

* 1.7: Daniel 7.13; Matthew 24.30; Mark 13.26; Luke 21.27; 1-Thessalonians 4.17; Zechariah 12.10; John 19.34,37

* 1.13: Daniel 7.13; 10.5

* 1.14: Daniel 7.9; 10.6

* 1.15: Ezekiel 1.24; 43.2

* 1.17: Isaiah 44.6; 48.12; Revelation 2.8; 22.13

* 2.7: Genesis 2.9; Revelation 22.2; Ezekiel 28.13; 31.8

* 2.8: Isaiah 44.6; 48.12; Revelation 1.17; 22.13

* 2.11: Revelation 20.14; 21.8

* 2.14: Numbers 22.5,7; 31.16; Deuteronomy 23.4; Numbers 25.1-3; Jude 11

* 2.17: Exodus 16.14-15; 16.33-34; John 6.48-50; Isaiah 62.2; 65.15

* 2.20: 1-Kings 16.31; 2-Kings 9.22,30

* 2.23: Pisalem 7.9; Jeremiah 17.10; Pisalem 62.12

* 2.26: Pisalem 2.8-9

* 3.3: Matthew 24.43-44; Luke 12.39-40; Revelation 16.15

* 3.5: Exodus 32.32-33; Pisalem 69.28; Revelation 20.12; Matthew 10.32; Luke 12.8

* 3.7: Isaiah 22.22; Job 12.14

* 3.9: Isaiah 49.23; 60.14; 43.4

* 3.12: Revelation 21.2; Isaiah 62.2; 65.15

* 3.14: Proverbs 8.22

* 3.19: Proverbs 3.12; Hebrews 12.6

* 4.2: Ezekiel 1.26-28; 10.1

* 4.5: Exodus 19.16; Revelation 8.5; 11.19; 16.18; Ezekiel 1.13; Revelation 1.4; Zechariah 4.2

* 4.6: Ezekiel 1.22; 1.5-10; 10.14

* 4.8: Ezekiel 1.18; 10.12; Isaiah 6.2-3

* 5.1: Ezekiel 2.9-10; Isaiah 29.11

* 5.5: Genesis 49.9; Isaiah 11.1,10

* 5.6: Isaiah 53.7; Zechariah 4.10

* 5.8: Pisalem 141.2

* 5.9: Pisalem 33.3; 98.1; Isaiah 42.10

* 5.10: Exodus 19.6; Revelation 1.6

* 5.11: Daniel 7.10

* 6.2: Zechariah 1.8; 6.3,6

* 6.4: Zechariah 1.8; 6.2

* 6.5: Zechariah 6.2,6

* 6.8: Heidis: di gowaa digau mmade

* 6.8: Ezekiel 14.21

* 6.12: Revelation 11.13; 16.18; Isaiah 13.10; Joel 2.10,31; 3.15; Matthew 24.29; Mark 13.24-25; Luke 21.25

* 6.13: Isaiah 34.4

* 6.14: Revelation 16.20

* 6.15: Isaiah 2.19,21

* 6.16: Hosea 10.8; Luke 23.30

* 6.17: Joel 2.11; Malachi 3.2

* 7.1: Jeremiah 49.36; Daniel 7.2; Zechariah 6.5

* 7.3: Ezekiel 9.4,6

* 7.14: Daniel 12.1; Matthew 24.21; Mark 13.19

* 7.16: Isaiah 49.10

* 7.17: Pisalem 23.1,2; Ezekiel 34.23; Isaiah 49.10; 25.8

* 8.3: Amos 9.1; Exodus 30.1,3

* 8.5: Leviticus 16.12; Ezekiel 10.2; Exodus 19.16; Revelation 11.19; 16.18

* 8.7: Exodus 9.23-25; Ezekiel 38.22

* 8.10: Isaiah 14.12

* 8.11: Jeremiah 9.15

* 8.12: Isaiah 13.10; Ezekiel 32.7; Joel 2.10,31; 3.15

* 9.2: Genesis 19.28

* 9.3: Exodus 10.12-15

* 9.4: Ezekiel 9.4

* 9.6: Job 3.21; Jeremiah 8.3

* 9.7: Joel 2.4

* 9.8: Joel 1.6

* 9.9: Joel 2.5

* 9.13: Exodus 30.1-3

* 9.20: Pisalem 115.4-7; 135.15-17; Daniel 5.23

* 10.5: Exodus 20.11; Deuteronomy 32.40; Daniel 12.7; Amos 3.7

* 10.8: Ezekiel 2.8—3.3

* 11.1: Ezekiel 40.3; Zechariah 2.1-2

* 11.2: Luke 21.24

* 11.4: Zechariah 4.3,11-14

* 11.6: 1-Kings 17.1; Exodus 7.17-19; 1-Samuel 4.8

* 11.7: Daniel 7.7,21; Revelation 13.5-7; 17.8

* 11.8: Isaiah 1.9-10

* 11.11: Ezekiel 37.10

* 11.12: 2-Kings 2.11

* 11.13: Revelation 6.12; 16.18

* 11.15: Exodus 15.18; Daniel 2.44; 7.14,27

* 11.18: Pisalem 2.5; 110.5; 115.13

* 11.19: Revelation 8.5; 16.18; 21

* 12.3: Daniel 7.7

* 12.4: Daniel 8.10

* 12.5: Isaiah 66.7; Pisalem 2.9

* 12.7: Daniel 10.13,21; 12.1; Jude 9

* 12.9: Genesis 3.1; Luke 10.18

* 12.10: Job 1.9-11; Zechariah 3.1

* 12.14: Daniel 7.25; 12.7

* 13.1: Daniel 7.3; Revelation 17.3,7-12

* 13.2: Daniel 7.4-6

* 13.5: Daniel 7.8,25; 11.36

* 13.7: Daniel 7.21

* 13.8: Pisalem 69.28

* 13.10: Jeremiah 15.2; 43.11

* 14.1: Ezekiel 9.4; Revelation 7.3

* 14.5: Zephaniah 3.13

* 14.8: Isaiah 21.9; Jeremiah 51.8; Revelation 18.2

* 14.10: Isaiah 51.17; Genesis 19.24; Ezekiel 38.22

* 14.11: Isaiah 34.10

* 14.14: Daniel 7.13

* 14.15: Joel 3.13

* 14.20: Isaiah 63.3; Lamentations 1.15; Revelation 19.15

* 15.3: Exodus 15.1

* 15.4: Jeremiah 10.7; Pisalem 86.9

* 15.5: Exodus 38.21

* 15.8: Exodus 40.34; 1-Kings 8.10-11; 2-Chronicles 5.13-14; Isaiah 6.4

* 16.2: Exodus 9.10

* 16.4: Exodus 7.17-21; Pisalem 78.44

* 16.10: Exodus 10.21

* 16.12: Isaiah 11.15

* 16.15: Matthew 24.43-44; Luke 12.39-40; Revelation 3.3

* 16.16: 2-Kings 23.29; Zechariah 12.11

* 16.18: Revelation 8.5; 11.13; 19

* 16.19: Isaiah 51.17

* 16.20: Revelation 6.14

* 16.21: Exodus 9.23; Revelation 11.19

* 17.1: Jeremiah 51.13

* 17.2: Isaiah 23.17; Jeremiah 51.7

* 17.3: Revelation 13.1

* 17.4: Jeremiah 51.7

* 17.8: Daniel 7.7; Revelation 11.7; Pisalem 69.28

* 17.12: Daniel 7.24

* 18.2: Isaiah 13.21; 21.9; Jeremiah 50.39; 51.8; Revelation 14.8

* 18.3: Isaiah 23.17; Jeremiah 51.7

* 18.4: Isaiah 48.20; Jeremiah 50.8; 51.6,45

* 18.5: Genesis 18.20-21; Jeremiah 51.9

* 18.6: Pisalem 137.8; Jeremiah 50.29

* 18.7: Isaiah 47.7-9

* 18.9: Ezekiel 26.16-17

* 18.11: Ezekiel 27.31,36

* 18.12: Ezekiel 27.12,13,22

* 18.15: Ezekiel 27.31,36

* 18.17: Isaiah 23.14; Ezekiel 27.26-30

* 18.18: Ezekiel 27.32

* 18.19: Ezekiel 27.30-34

* 18.20: Deuteronomy 32.43; Jeremiah 51.48

* 18.21: Jeremiah 51.63-64; Ezekiel 26.21

* 18.22: Ezekiel 26.13; Isaiah 24.8

* 18.23: Jeremiah 7.34; 25.10

* 18.24: Jeremiah 51.49

* 19.2: Deuteronomy 32.43; 2-Kings 9.7

* 19.3: Isaiah 34.10

* 19.5: Pisalem 115.13

* 19.6: Ezekiel 1.24; Pisalem 93.1; 97.1; 99.1

* 19.9: Matthew 22.2-3

* 19.11: Ezekiel 1.1; Pisalem 96.13; Isaiah 11.4

* 19.12: Daniel 10.6

* 19.15: Pisalem 2.9; Isaiah 63.3; Joel 3.13; Revelation 14.20

* 19.17: Ezekiel 39.17-20

* 19.20: Revelation 13.1-18

* 20.2: Genesis 3.1

* 20.4: Daniel 7.9,22

* 20.8: Ezekiel 7.2; 38.2,9,15

* 20.11: Daniel 7.9-10

* 20.13: Heidis: di gowaa digau mmade

* 21.1: Isaiah 65.17; 66.22; 2-Peter 3.13

* 21.2: Isaiah 52.1; 61.10; Revelation 3.12

* 21.3: Ezekiel 37.27; Leviticus 26.11,12

* 21.4: Isaiah 25.8; 35.10; 65.19

* 21.6: Isaiah 55.1

* 21.7: 2-Samuel 7.14; Pisalem 89.26-27

* 21.10: Ezekiel 40.2

* 21.12: Ezekiel 48.30-35

* 21.15: Ezekiel 40.3

* 21.18: Isaiah 54.11-12

* 21.23: Isaiah 60.19-20

* 21.24: Isaiah 60.3

* 21.25: Isaiah 60.11

* 21.27: Isaiah 52.1; Ezekiel 44.9

* 22.1: Ezekiel 47.1; Zechariah 14.8

* 22.2: Genesis 2.9; Ezekiel 47.12

* 22.3: Zechariah 14.11

* 22.5: Isaiah 60.19; Daniel 7.18

* 22.11: Daniel 12.10

* 22.12: Isaiah 40.10; 62.11; Pisalem 28.4; Jeremiah 17.10

* 22.13: Revelation 1.8,17; 2.8; Isaiah 44.6; 48.12

* 22.14: Genesis 2.9; 3.22

* 22.16: Isaiah 11.1,10

* 22.17: Isaiah 55.1

* 22.18: Deuteronomy 4.2; 12.32