^

Kitapm kɛn Raa dɔɔko kiji ute jeege

New Testament in Kenga

copyright © 2012 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Kenga
Translation by: Wycliffe Bible Translators
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

Copyright Information

© 2012, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

The New Testament
in Kenga

© 2012, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2015-03-17

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 29 Jan 2022
eBible.org certified

de2980b7-692d-557d-af49-da5784485d94

Matiye

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi gɛn

Matiye

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi gɛn Matiye

Taar jiga gɛn Isa al‑Masi kɛn Matiye raaŋin̰o se, naan̰ raaŋ jee al‑Masige tun Yaudge. Naaɗe Yaudge se ɓo jeel ɔk mɛtn Kitapm kɛn Raa dɔɔko ute jeege do dɔkin̰ se. Matiye taaɗ jeege tu ɔɔ Isa se, naan̰ ɓo debm kɛn utu Ꞌtɛɗn kaasn nakgen kɛn Kitapm Raa dɔɔko ute jeege do dɔkin̰a taaɗn se. Taa naan̰ se ɓo maakŋ taarin̰ kɛn naan̰ raaŋ se, daayum naan̰ lee tuun tɔl taar Kitapm Raa dɔɔko ute jeege do dɔkin̰ se maak ki. Kaaɗ kɛn Matiye raaŋo Labar Jigan gɛn Isan ese se, jee al‑Masigen Yaudge se, kꞋtuurɗe tuur naatn maakŋ ɓeege tun Yaudge lee tusn maak ki gɛn keem Raa. Naaɗe se lee tusu ɔɔ jee kɛn Yaudge ey se kic ɓo naaɗe took ɔkɗe ute naaɗe. Gɛn Matiye ki num, Isa ɓo mɛl kɛn lee dooy jeege ute tɔɔgin̰a do nakge tun kɛn Raa jen ro ki. Isa se taaɗɗen ɗoobm kiji kɛn naaɗe an jeel kɔkŋ ko taargen maakŋ Kitap kɛn Raa dɔɔko ute jeege do dɔkin̰ se. Isa se naan̰ ɓo al‑Masi kɛn Yaudge iŋg aak kaak kaamin̰ se. Kɛn naan̰ jaay taaɗɗen taa maakŋ Gaar Raa se, naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: Raa se naan̰ ɓo gaarge ɔɔ naan̰ baagga kɔsn gaara do jeege tun do naaŋ ki ara. Maakŋ kitapin̰ ki se Matiye taaɗ mɛtn taar Isan dooy jeege ute taargen jɛrl jɛrl gɔtɔ kaam mii aan gɔɔ kɛn naan̰ dooy jeege do kɔs ki se (kon̰ 5‑7).

1

Mɛtjil Isa *al‑Masi

(Lk 3.23‑38)

1 Kɛse ɓo mɛtjil Isa al‑Masige. Naan̰ *goon Daud ɔɔ goon *Abraam.

2 Abraam ooj Isak, Isak ooj *Yakub ɔɔ Yakub ooj Juda ute gɛnaan̰gen gaabge*.

3 Juda ɓo ooj Pɛrɛz ute Zɛra† ɔɔ gaangen se Tamar ɓo kon̰ɗe.

Pɛrɛz ooj Esrom. Esrom ooj Aram.

4 Aram ooj Aminadab. Aminadab ooj Naason. Naason ooj Salmon.

5 Salmon ooj Booz ɔɔ ko Booz se ron̰ Raab.

Booz se ɓo ooj Obed ɔɔ ko Obed se ron̰ Rut.

6 Obed ooj Jɛsɛ. Jɛsɛ se ɓo ooj Gaar *Daud.

Daud se ɓo ooj Salomon do mɛnd Uri ki.

7 Salomon ooj Roboam. Roboam ooj Abiya. Abiya ooj Asa.

8 Asa ooj Yozapat. Yozapat ooj Yɔram. Yɔram ooj Ozias.

9 Ozias ooj Yɔtam. Yɔtam ooj Akaz. Akaz ooj Ɛzɛkias.

10 Ɛzɛkias ooj Manase. Manase ooj Amon. Amon ooj Jɔsias.

11 Jɔsias ooj Yekonia ute gɛnaan̰gen gaabge

ɔɔ kaaɗ kɛn se ɓo gaan *Israɛlge kꞋtɔs kꞋɓaanɗe ɓulu taa naaŋ Babilon ki‡.

12 Kɛn naaɗe ɓaa aan Babilon ki se jaay ɓo,

Yekonia ooj Salatiɛl ɔɔ Salatiɛl ooj Zorobabɛl.

13 Zorobabɛl ooj Abiud. Abiud ooj Ɛliakim. Ɛliakim ooj Azor.

14 Azor ooj Sadok. Sadok ooj Akim. Akim ooj Ɛliud.

15 Ɛliud ooj Ɛliɛzɛr. Ɛliɛzɛr ooj Matan. Matan ooj Yakub.

16 Yakub ooj Yusup. Yusup se ɓo gaabm Mari ɔɔ Mari se ɓo ooj Isan kɛn kꞋdaŋin̰ al‑Masi se.

17 Mɛtjilɗegen iin̰ do Abraam ki bini aan do Daud ki se, aas mɛtjili sik‑kaar‑sɔɔ. Kɛn iin̰ do Daud ki bini kꞋtɔs kꞋɓaanɗen ɓulu taa naaŋ Babilon ki se, aas mɛtjili sik‑kaar‑sɔɔ. Kɛn naaɗe ɓaan Babilon ki jaay bini aan do al‑Masi ki se, kic ɓo aas mɛtjili sik‑kaar‑sɔɔ.

Koojn̰ Isa *al‑Masi

(Lk 2.1‑21)

18 Te ɗoobm gay jaay jꞋoojn̰ Isa al‑Masi: kon̰ Mari se mɛnd kɛɛsn Yusup, num kɛn naan̰ ɓaa te ron̰ ki ey sum ɓo, Mari tɛɗ mɛndkaama ute tɔɔgŋ *Nirl Salal. 19 Gaabm kɛɛsin̰ Yusup se, debm kɛn lee tɛɗ nakge te ɗoobin̰a ɔɔ je an̰ kɔɔɗn mɛtin̰ naan jeege tu eyo. Taa naan̰ se ɓo naan̰ je an̰ rɛsɛ taa nam Ꞌbooy taarɗe eyo.

20 Kaaɗ kɛn naan̰ utu iŋg saap saap do taar kɛn se, gaŋ *kɔɗn Mɛljege Raa maakŋ nin̰ ki se teec naanin̰ ki taaɗin̰ ɔɔ: «Yusup, naai se mɛtjil *Daud, ɔn̰te ɓeere Mari se ɔkin̰ Ꞌtɛɗn mɛndi, taa Mari se aam te Nirl Salal. 21 Naan̰ se utu Ꞌkoojn̰ goon gaaba ɔɔ goon se naai an̰ daŋ Isa§, taa naan̰ ɓo debm utu kɔɔɗn do jeen̰ge maakŋ *kusin̰ ki.»

22 Nakgen paacn̰ tɛɗ se, taa taar Mɛljege Raa taaɗo do dɔkin̰ ute taar debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Ezayi se aanga ɗoobin̰ ki kɛn ɔɔ: 23  ꞋBooyki! Goon mɛnd kɛn gaaba ɓaa te ron̰ ki eyo, utu Ꞌtɛɗn mɛndkaama ɔɔ koojn̰ goono ɔɔ goon se jeege an̰ daŋ Emanuel.* Ro Emanuel se je ɗeekŋ ɔɔ: *Raa ute naajege.

24 Kɛn Yusup jaay iin̰ maakŋ bin̰ ki se, naan̰ took taar kɔɗn Mɛljege Raa taaɗin̰o se. Gɔtn se, Mari se naan̰ ɔkin̰ tɛɗn mɛndin̰a. 25 Num gaŋ naan̰ baate ɓaa ron̰ ki bini Mari oojn̰ maak ki. Ɔɔ goon jꞋoojin̰ se, Yusup ɔndin̰ ron̰ Isa.

2

Jee jeel k‑dijge ɓaaɗo kaakŋ Isa

1 Isa se jꞋoojin̰ maakŋ gɛgɛr kɛn Betleem kɛn taa naaŋ Jude ki, do Gaar *Ɛrɔd ki. Kɛn Isa jaay jꞋoojin̰ se, jee jeel k‑dijge iin̰o kaam kaaɗa tookŋo ɔɔ ɓaa aan maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki. 2 Kɛn naaɗe jaay aan se, naaɗe tɔnd mɛtn jeege ɔɔ: «Goon kꞋjꞋoojin̰ jaay ute kɔsn gaar Yaudge se tap ɓo, gayo? Taa naaje se jꞋaako k‑dijin̰ kaam kaaɗa tookŋo ɔɔ naaje kꞋɓaaɗo kɛrgŋ naanin̰ ki.»

3 Kɛn Ɛrɔd jaay booy taar se, nirlin̰ teece taa gaarin̰a; bin se ɔl jee Jeruzalɛm ki paac se ɓeere ɔkɗe. 4 Gɔtn se Gaar Ɛrɔd daŋ tus magal *jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu paac ɔɔ ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raa paac kɛn maakŋ jeen̰ge tu ɔɔ naan̰ tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «*Al‑Masi do dɔkin̰ Raa taaɗ taa koojin̰ se tap ɓo, jꞋan̰ koojn̰ gayo?»

5 Gɔtn se, naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Naan̰ se jꞋan̰ koojn̰ maakŋ gɛgɛr kɛn Betleem kɛn taa naaŋ Jude ki, aan gɔɔ kɛn do dɔkin̰ debm taaɗ taar teeco taar Raa ki raaŋin̰o ɔɔ:

6  Gɛgɛr kɛn Betleem kɛn taa naaŋ Jude ki se,

naai kic lɛ maakŋ gɛgɛrge tun magal magal kɛn taa naaŋ Jude ki.

Taa maakŋ naaŋi ki se ɓo utu aɗe teecn̰ magal kɛn utu Ꞌtɔɔɗn *Israɛl

jeemge aan gɔɔ debm gaama se*.»

7 Gɔtn jaay Ɛrɔd daŋ jee jeel k‑dijge kalɗe ki se, nam kic ɓo jeel eyo. Kɛn naaɗe aan ɔŋin̰ se, naan̰ tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Kɛn tap ki se, k‑dijn̰ se tap ɓo naase aakin̰ki nuŋ ki?» 8 Ɔɔ naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋƁaaki Betleem ki je ɔŋumkiro gɔtn goono se tak. Kɛn jaay ɔŋin̰kiroga num, Ꞌtɛrl Ꞌɓaakiro Ꞌtaaɗumki gɔtin̰a taa maam kic ɓo mꞋɓaa kɛrgŋ naanin̰ ki.»

9 Kɛn naaɗe jaay booy taar gaarge aas sum se, gɔtn se naaɗe iin̰ ɓaa, ɔɔ kɛn naaɗe ɓaa ɓaa se, k‑dijn̰ kɛn naaɗe aakin̰o kaam gɔtn kaaɗa tookŋo se, tɛr teec naanɗe ki daala. K‑dijn̰ se tɔɔɗɗe bini ɓaa ɗaar do ɓee kɛn goon maak ki se. 10 Kɛn naaɗe aak k‑dijn̰ se maakɗe raap sakan̰.

11 Kɛn naaɗe aan se, ɛnd maakŋ ɓee ki ɔɔ ɔŋ goono ute kon̰ Mari. Naaɗe ɛrg naan goon ki ɔɔ tɔɔmin̰ jaay ɓo naaɗe tɔɔɗ taa ɓɔɔnɗege ɔɔ ɛɗin̰ nakgen bɛɛ bɛɛ: daab, nakŋ ooto, ute uubm ootn kꞋdaŋin̰ mir se†.

12 Kɛn naaɗe iin̰ ɔn̰ Mari sum se, *Raa ɔɔjɗe maakŋ niɗe ki ɔɔ jꞋɔn̰ten tɛrl kaal gɔtn Gaar Ɛrɔd ki. Taa naan̰ se ɓo naaɗe uun ɗoobm kuuy ɔɔ tɛrl ɓaa taa naaŋɗe ki.

Yusup ute mɛndin̰ Mari ɔɔ goonɗe aan̰ ɓaa Masar ki

13 Kɛn jee jeel k‑dijge jaay iin̰ ɓaa sum se, kɔɗn Mɛljege Raa kalaŋ ɓaaɗo taaɗ Yusup ki maakŋ nin̰ ki ɔɔ: «Iin̰ ute mɛndi ɔɔ uun goono aan̰ Ꞌɓaaki taa naaŋ Masar ki. Iŋg gɔtn naane bini maam mꞋai taaɗ jaay ɓo sɔm naai aɗe tɛrlɛ. Ɓɛrɛ, Gaar *Ɛrɔd se je je goono taa an̰ tɔɔlɔ.» 14 Maakŋ nɔɔr ki se sum ɓo, Yusup iin̰ ute mɛndin̰a uun goono ɔɔ aan̰ ɓaa taa naaŋ Masar ki. 15 Naan̰ tiŋg gɔtn naane bini Gaar Ɛrɔd ooyo. Nakŋ se aan ɗoobin̰ ki aan gɔɔ kɛn Mɛljege Raa taaɗo ute taar debm taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰ ɔɔ: Maam mꞋdaŋ mꞋɔɔɗo goonum gaaba naatn taa naaŋ Masar ki.‡

*Ɛrɔd tɔɔl gaan sɛɛmgen maakŋ naaŋ kɛn Betleem ki

16 Kaaɗ kɛn se Ɛrɔd utu zɛɛrɛ; ɔɔ naan̰ kɛn se naan̰ ɓaaɗo jeel ɔkga mɛtin̰a kɛn jee jeel k‑dijge dɛrlin̰ dɛrl se, gɔtn se naan̰ maakin̰ taarin̰ makɔn̰ɔ. Naan̰ und kulu ɔɔ num gaangen gaabgen ɔndo do ɓaar di ki jaay bɔɔyɔ bɔɔy paacn̰ kɛn maakŋ gɛgɛr kɛn Betleem ki ute maakŋ naaŋgen cɛɛs ki cɛɛs ki se, kꞋtɔɔlɗe paac. Taa ɓaar di ese se tum te kaaɗn kɛn jee jeel k‑dijge taaɗ Ɛrɔd ki gɛn k‑dijn̰ naaɗe aakin̰o. 17 Bin ɓo, nakŋ se aanga ɗoobin̰ ki aan gɔɔ kɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki, ron̰ Jeremi, taaɗɗeno do dɔkin̰ ɔɔ:

18  KꞋbooy nɔɔ eem maakŋ naaŋ Rama ki

jeege tɔɔyɔ ɔɔ eem nɔɔ dɛna.

Kɛse Rasɛl ɓo eem taa gɛnin̰ge,

naan̰ kꞋsɛlin̰ kic ɓo ɗaar eyo gɛn tɔɔyɔ,

taa gɛnin̰ge utga.§

Yusup ute mɛndin̰a ɔɔ goonɗe dɛɛt ɔn̰ taa naaŋ Masar

19 Kɛn Gaar *Ɛrɔd jaay ooy sum se, kɔɗn Mɛljege Raa taaɗ Yusup ki maakŋ nin̰ ki kaaɗ kɛn naan̰ utu taa naaŋ Masar ki. 20 Naan̰ taaɗin̰ ɔɔ: «Iin̰ ute mɛndi ɔɔ uun goono ɔk Ꞌtɛrl Ꞌɓaaki taa naaŋ *Israɛl ki taa jeegen kɛn je tɔɔl goono se, naaɗe ooyga.» 21 Ɔɔ Yusup iin̰ ute mɛndin̰a, uun goono ɔɔ ɔk tɛrl taa naaŋ Israɛl ki. 22 Anum kɛn naan̰ booy ɔɔ Arkɛlɛɔs ɔsga gaar gɛn taa naaŋ Jude gɔɔ bubin̰ Ɛrɔd ki se, gɔtn se Yusup ɓeere ɔkin̰ gɛn tɛrl ɓaa taa naaŋ Jude ki. Ɔɔ Mɛljege Raa taaɗin̰ maakŋ nin̰ ki ɔɔ n̰Ꞌiin̰ ɓaa taa naaŋ Galile ki. 23 Naan̰ iin̰ ɓaa iŋg maakŋ gɛgɛr kɛn kꞋdaŋin̰ Nazarɛt. Nakgen se aan ɗoobin̰ ki aan gɔɔ kɛn jee taaɗ taar teeco taar Raa ki taaɗo do dɔkin̰ ɔɔ: Naan̰ se jꞋan̰ daŋin̰ kɔɗ Nazarɛt.

3

Jan‑Batist *batiz jeege

(Mk 1.2‑8; Lk 3.1‑20)

1 Kɛn kaaɗin̰ jaay aan sum se, Jan‑Batist naar teec naan jeege tu ɔɔ baag taaɗn taar *Raa do kɔɗ‑ɓaar kɛn taa naaŋ Jude ki. Naan̰ taaɗ jeege tu ɔɔ: 2 «ꞋTɛrlki maakse taa *maakŋ Gaar Raa se ɔɔpga gɔɔrɔ!» 3 Taa Jan se ɓo, debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Ezayi taaɗo taarin̰ do dɔkin̰ kɛn ɔɔ:

KꞋbooy mind deba taaɗ makɔn̰ do kɔɗ‑ɓaar ki ɔɔ:

ꞋƊaapki ɗoobm Mɛljege ɔɔ Ꞌtɛɗin̰sin̰ki jiga Ꞌtooɗn tal.*

4 Jan uuso kal kꞋɗaapin̰ ute bɛɛkŋ gin̰ji ɔɔ dɔɔk maakin̰ te kɔl daara; nakŋ kɔsin̰ iimi ute teeje. 5 Gɔtn se jeegen iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki ute kɛngen taa naaŋ Jude ki paac ɔɔ ute kɛngen iin̰o taa ool Jordan ki paac, naaɗe ɓaaɗo gɔtn Jan ki. 6 Naaɗe tɔɔɗ mɛtn *kusin̰ɗege naan jeege tu ɔɔ Jan‑Batist batizɗe maakŋ ool magal kɛn kꞋdaŋin̰ Jordan se.

7 Kɛn Jan aak *Parizige ute *Sadusege dɛna ɓaaɗo ɔŋin̰ taa naan̰ aɗen batiz se, naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Aakumki tu wɔɔjgen ara! Naŋa jaay ɓo dɛjseno taa aki kaan̰ kɔtn maak‑taar Raa kɛn utu bɔɔy do jeege tu se? 8 Naan ki se, Ꞌtɛɗki nakgen jiga kɛn Ꞌtaaɗn jeege tu ɔɔ naase se Ꞌtɛrlkiga maakse, 9 ɔɔ ɔn̰te Ꞌtaaɗki ɔɔki: naaje se lɛ kꞋgaan *Abraamge. ꞋBooyki mꞋasen ɗeeke, kogen ese se kɛn Raa je kic ɓo an̰ dɛlin̰ Ꞌtɛɗn gaange Abraam ki. 10 Ɓɛrɛ, alpasa se lɛ kꞋɗaarin̰ga mɛtn ko kaag ki. Ko kaaggen paacn̰ jaay ooj jig ey se, jꞋaɗen tɔgŋ tuun naatn ɔɔ jꞋaɗen tɔɔcn pooɗn.

11 «Maam se, mꞋasen batizn ute maane ɔɔ kɛse je ɗeekŋ ɔɔ naase Ꞌtɛrlkiga kiŋgse; num gaŋ debm utu ɓaaɗo mɛtum ki se, naan̰ magal ciruma. Maam se saa jɛn̰ ki kic ɓo mꞋaas gɛn kɔɔɗin̰ eyo. Debm ese se ɓo utu asen *batizn ute Nirl Salal ɔɔ ute pooɗo. 12 Ute gɛrt magalin̰ se naan̰ utu tuuy teen̰in̰a ɔɔ kɛn naan̰ jaay tuuy aasga num, kaam teen̰in̰ se naan̰ utu an̰ tɔsn kɔmb maakŋ giijin̰ ki; num tɛsin̰ se, naan̰ utu an̰ kɔmb maakŋ pooɗ kɛn ooy eyo.»

Isa *kꞋbatizin̰a

(Mk 1.9‑11; Lk 3.21‑22; Jn 1.32‑34)

13 Gɔtn se Isa iin̰ taa naaŋ Galile ki ɔɔ ɓaaɗo maakŋ ool magal gɛn Jordan ki, ɓaaɗo ɔŋ Jan taa an̰ batizin̰a. 14 Num Jan se baate tooko, ɗeek Isa ki ɔɔ: «Maam se, naai ɓo am batiz ey ɓo, tɛr naai ɓo ɓaaɗo gɔtn maam ki la!» 15 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Ɓɔrse se naai Ꞌtooko, taa naajege se jꞋaki tɛɗn nakŋ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki ute ɗoobin̰a.» Gɔtn se Jan tooko. 16 Kɛn Isa kꞋbatizin̰ jaay ooko maakŋ maane ki sum se, naan̰ kɛn se sum ɓo maakŋ raa ɔɔɗ waŋ ɔɔ naan̰ aak *Nirl Raa bɔɔyo don̰ ki tec aan gɔɔ dɛɛrɛ. 17 Ɔɔ gɔtn se kꞋbooy mind deba taaɗ maakŋ raa ki ɔɔ: «Naan̰ se Goon maak‑jema. Maam ɓo mꞋbɛɛr mꞋɔɔɗin̰o taa naan̰ tɔɔlumi.»

4

*Bubm sitange naam Isa

(Mk 1.12‑13; Lk 4.1‑13)

1 Gɔtn se *Nirl Raa tɔɔɗ ɓaan ute Isa do kɔɗ‑ɓaar ki, taa Bubm sitange an̰ ɓaa naama. 2 Maakŋ ɓiige tun si‑sɔɔ se, nɔɔrɔ katara se Isa ɔs te ɗim eyo ɔɔ kɛn ɓii si‑sɔɔ jaay aas se, naan̰ ɓo tɔɔlin̰a. 3 Bubm sitange, naan̰ debm naam jeege se, ɓaaɗo ɔŋ Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn naai ꞋGoon *Raa ɗeer num, Ꞌtaaɗ koge tun se ai dɛl nakŋ kɔsɔ.» 4 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Taar se kꞋraaŋin̰ga raaŋ do dɔkin̰ kɛn ɔɔ: Kɛn tɛɗ debkilimi iŋg se kɔsɔ kalin̰ ki sum eyo, num ute taargen paacn̰ kɛn teeco taar Raa ki.*»

5 Tɛr Bubm sitange ɓaan ute Isa maakŋ gɛgɛr kɛn *salal Jeruzalɛm ki, ɓaa uun ɔlin̰ do *Ɓee Raa ki raan lɛŋ lɛŋ, 6 ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn naai ꞋGoon Raa ɗeer num, do ɓee ki ara se, iin̰ aal naaŋ ki. Taa taara se kꞋraaŋin̰ga raaŋ do dɔkin̰ kɛn ɔɔ:

Raa Ꞌkund Ꞌkulu kɔɗin̰ge tu ɔɔ naaɗe ai caapm kɔkŋ jiɗege tu,

taa jɛige se Ꞌkɔŋ rɔɔkŋ ro ko kɛn gam eyo.†»

7 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Taar se kic kꞋraaŋin̰ga raaŋ do dɔkin̰ kɛn ɔɔ: Ɓɛrɛ, naai se Ꞌkɔŋ Ꞌnaam Mɛli Raa eyo.» 8 Tɛr Bubm sitange tɔɔɗ ɓaansin̰ do ko kɛn jɛrlɛ ɔɔ taaɗin̰ taa naaŋ gaarin̰gen do naaŋ ki paac ute nakŋ kaakŋ bɛɛɗege. 9 Gɔtn se naan̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn naai jaay Ꞌɓaaɗo ɛrgga naanum ki ɔɔ Ꞌdaanumga num, nakgen se paac maam mꞋaisin̰ kɛɗa.» 10 Anum Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Iik naatn cɛɛm ki Bubm sitange! Taa taar se kꞋraaŋin̰ga raaŋ do dɔkin̰ kɛn ɔɔ: Mɛli Raa kalaŋ tak se ɓo naai Ꞌkɛrgŋ naanin̰ ki ɔɔ an̰ Ꞌtɛɗn naabin̰a.‡»

11 Gɔtn se Bubm sitange iin̰ ɔn̰in̰a ɔɔ *kɔɗn Raage ɓaaɗo aakin̰ don̰ ki.

Isa baag tɛɗn naabin̰ taa naaŋ Galile ki

(Mk 1.16‑20; Lk 4.14‑15; Jn 1.35‑43)

12 Jan‑Batist se kꞋjꞋɔkin̰ga daŋgay ki ɔɔ kɛn Isa jaay booy ɔɔ Jan jꞋɔkin̰ga daŋgay ki se, naan̰ iin̰ tɛrl ɓaa taa naaŋ Galile ki. 13 Kɛn naan̰ aan sum se, ɔn̰ gɛgɛrin̰ Nazarɛt ɔɔ ɓaa tiŋg maakŋ gɛgɛr kɛn Kaparnayum ki kɛn taa baar ki, taa naaŋ Zabulon ki ute gɛn Nɛptali ki. 14 Taa naan̰ se ɓo nakŋ kɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Ezayi taaɗno do dɔkin̰ se, aanga ɗoobin̰ ki kɛn ɔɔ:

15  Naase jee taa naaŋ Zabulon ki ute jee taa naaŋ Nɛptali ki kɛn sak kaam aak baar,

naase ɓo jee kɛn iŋgki jɛŋ ool Jordan kaam naane kɛn taa naaŋ Galile kɛn jeen̰ge Yaudge ey se;

16  naase jeegen kɛn iŋgki maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗɔ utu aki kaakŋ gɔtɔ asen wɔɔr kɛlɛŋ!

Naasen kɛn iŋgki taa naaŋ kɛn ɔɔɗɔ aan gɔɔ jee ooyga kooy se,

gɔtn wɔɔr, ɓɛrɛ, aanga.§

17 Kaaɗ kɛn se sum ɓo Isa baag taaɗn taar Raa jeege tu ɔɔ: «ꞋTɛrlki maakse taa *maakŋ Gaar Raa se ɔɔpga gɔɔrɔ!»

Jee sɔɔ deet deetn kɛn iin̰ ɔk mɛtn Isa

18 Isa jaay aan taa naaŋ Galile ki se, naan̰ ɓaa lee taa baar ki ɔɔ gɔtn se naan̰ aak gɛnaage dio: deb kalaŋ ron̰ Simon kɛn kꞋdaŋin̰ ute ro Piɛr kici ɔɔ gɛnaan̰ se ron̰ Andre, tund tund gɛndɗe maan. Naaɗe se jee toocn̰ kɛn̰jge. 19 Naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋƁaaɗo daanumki! Ɓɔrse maam mꞋasen tɛɗn naase jee ɓaa Ꞌje jikilimge aɗe ɓaa ɗoobm Raa ki.» 20 Naaɗe naar ɔn̰ gɛndɗege ɔɔ daanin̰a.

21 Utu iik naan ki cɔkɔ se, naan̰ aak gɛnaage di kuuy, Jak te gɛnaan̰ Jan, gaan Zebedege, naaɗe ute bubɗe se iŋg kiŋg maakŋ markabɗe ki ɗaap ɗaap gɛndɗege ɔɔ gɔtn se Isa daŋɗe. 22 Naaɗe naar iin̰ ɔn̰ bubɗe te markabɗe ɔɔ naaɗe daan Isa.

Isa dooy jeege ɔɔ ɛɗ lapia jee kɔɔn̰ge tu

23 Tɛr Isa lee dɔɔɗ taa naaŋ Galile se paac dooy jeege maakŋ *ɓeeɗege tun Yaudge lee tusn maak ki gɛn keem Raa. Naan̰ taaɗɗen Labar Jiga gɛn *maakŋ Gaar Raa ɔɔ jeegen ɔk kɔɔn̰ge paac ute jeegen kɛn kɔɔn̰ge tujɗenga tuju maakɗe ki se, naan̰ ɛɗɗen lapia. 24 Gɔtn se *nookin̰ eem dɔɔɗ taa naaŋ Siri se paac. Ɔɔ jeege ɓaano ute jee kɔɔn̰ge paac kɛn dɔɔl kɔɔn̰ɗege kaam kalaŋ eyo ɔɔ lee dabarɗe aan gɔɔ: jee ɔk kɔɔn̰ sitange, jee ɔk kɔɔn̰ puputu ɔɔ jee kꞋruŋguyge, paac se, naan̰ ɛɗɗen lapia. 25 Jeege dɔɔlɔ dɛna ɔk mɛtn Isa: naaɗe se iin̰o taa naaŋ Galile ki, jeegen iin̰o taa naaŋ kɛn kꞋdaŋin̰ te ro Gɛgɛrgen Sik, kɛngen iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki ute kɛngen taa naaŋ Jude ki ɔɔ jeegen iin̰o jɛŋ ool Jordan kɛn kaam kaaɗa tookŋo.

Isa dooy jeege do kɔs ki

5

Jee maakɗe‑raap naan Raa ki

(Lk 6.20‑26)

1 Kɛn Isa aak dɔɔl jeegen dɛn ese se jaay ɓaaɗo cɛɛn̰ ki se, naan̰ ookŋ iŋg do kɔs ki ɔɔ jeegen mɛtin̰ ki ɓaaɗo ɔŋin̰a. 2 Gɔtn se Isa uun taara ɔɔ baagɗen dooyo ɗeekɗen ɔɔ:

3 «Maak‑raapo jeege tun jeel roɗe ki naaɗe se jee daayge naan *Raa ki, taa *maakŋ Gaar Raa se naaɗe ki!

4 Maak‑raapo jeege tun iŋg eem keeme, taa Raa utu aɗen sɛlɛ.

5 Maak‑raapo jeege tun dalul, taa do naaŋa se Raa utu aɗesin̰ kɛɗn naaɗe ki.

6 Maak‑raapo jeege tun kɛn je nakŋ kɛn tɔɔl Raa ki ute maakɗe paac taa nakŋ naaɗe je se, Raa utu aɗesin̰ kɛɗn ute maraadin̰a.

7 Maak‑raapo jeege tun kɛn ɛɛj do jeege tu, taa naaɗe kic Raa utu aɗen kɛɛjn̰ doɗe ki.

8 Maak‑raapo jeege tun maakɗe *salal taa naaɗe utu kaakŋ Raa.

9 Maak‑raapo jeege tun je ano ɓaa ute tɔɔsɛ, taa naaɗe se Raa utu aɗen daŋ ɔɔ: gɛnin̰ge.

10 Maak‑raapo jeege tun kꞋdabarɗe taa nakŋ kɛn naaɗe lee tɛɗ jaay tɔɔl Raa ki, taa maakŋ Gaar Raa se naaɗe ki.

11 Maak Ꞌraapo naase kɛn jeege jaay naajse, dabarse ɔɔ tɔlsen taar jig eyo ute taargen mɛt ki eyo dose ki, taa naase Ꞌtɛɗkiga jee maamge. 12 Ɔn̰ki maakse Ꞌraapm dɛn aak eyo, taa maakŋ raa ki se, Raa utu asen kɔgŋ bɛɗse dɛn aak eyo. Bin ɓo jee taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰ ɓaaɗo naanse ki se kic, kꞋdabarɗeno bin kici.»

Naase ɓo kaata ɔɔ gɔtn wɔɔr gɛn do naaŋa

13 «Naase se ɓo aan gɔɔ kaatn gɛn do naaŋa. Num kɛn kaata jaay kiŋgin̰ nijim se gɔtɔga num, jꞋan̰ tɛɗn jꞋɔɔ ɗi jaay Ꞌtɛɗn nijim gɔtin̰ ki se? Kɛn nijimin̰ se jaay gɔtɔga num, naan̰ se tɛɗga nakŋ cɛrɛ, jꞋan̰ ɓaa si naata ɔɔ jeege lee do ki.

14 «Naase se ɓo gɔtn wɔɔr gɛn *dunia. Gɛgɛr kɛn jaay jꞋɔndin̰ do kɔs ki raan se, jꞋaakin̰ tal. 15 Kɛn jꞋɔɔc lɔɔmpɔ se taa jꞋan̰ deebm dugul don̰ ki eyo, num jꞋan̰ kuun kɔl ro kaag ki raan taa wɔɔr gɔtɔ jeege tun maakŋ ɓee ki se paac. 16 Bin num ɔn̰ki gɔtn wɔɔrse se wɔɔr naan jeege tu paac, taa naan̰ se ɓo jeege kaakŋ naabsen jigan kɛn Ꞌlee tɛɗki se, naaɗe *Ꞌnookŋ Bubsen maakŋ raa ki.»

Isa dooy jeege do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo *Musa ki

(Lk 16.17, 12.58,59, 16.18)

17 «Maakŋ Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ute taar jee taaɗ taar teeco taar Raa ki raaŋo ɔɔ dooyno jeege do dɔkin̰ se, ɔn̰ten Ꞌsaapki ɔɔki maam mꞋɓaaɗo se taa Ko Taar se tɛɗn gɔtɔ, naɓo maam mꞋɓaaɗo se taa mꞋan̰ tɛɗn Ꞌkaasn ɗoobin̰ ki. 18 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: kaaɗ kɛn maakŋ raa ute do naaŋa utu deel te ey ɓɔrt se, taar kꞋraaŋin̰ do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki jaay naase iŋgki do ki se, maakŋ taar ki se ɗimin̰ cɔkɔ kic ɓo, Ꞌkɔŋ Ꞌkut eyo bini, nakgen se paac kaan ɗoobin̰ ki. 19 Taa naan̰ se ɓo, maakŋ Ko Taarge tun kɛn Raa ɛɗo Musa ki taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa jaay debm baate tɛɗn kɛn kalaŋ cɔkɔ aan gɔɔ ɗi kic ɓo ɔɔ dooy jeege Ꞌtɛɗn aan gɔɔ kɛn naan̰ tɛɗ se, debm bin se, Ꞌkɔɔpm debm baata *maakŋ Gaar Raa ki. Num debm took do taarge tun se, tɛɗin̰ paac te ɗoobin̰a ɔɔ dooy jeege Ꞌtɛɗn aan gɔɔ naan̰ se, debm bin se utu Ꞌtɛɗn magala maakŋ Gaar Raa ki. 20 ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: kɛn nakŋ naase Ꞌtɛɗki jaay tɔɔl te Raa ki cir te gɛn jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute *Parizige ey se, naase aki kɔŋ kɛnd maakŋ Gaar Raa ki eyo.»

Isa dooy jeege do taar maak‑taar ki

21 «Naase Ꞌbooykiroga taar kɛn kꞋtaaɗo bubsege tu do dɔkin̰ kɛn ɔɔ: Ɔn̰te tɔɔl nam murs, ɔɔ debm jaay tɔɔlga nam murs se jꞋan̰ kɔkŋ kɔlin̰ gɔtn kɔjn̰ bɔɔr ki.* 22 Num maam se, mꞋɗeeksen mꞋɔɔ: debm kɛn jaay tɛɗ taamooyo ro gɛnaan̰ ki se jꞋutu jꞋan̰ kɔjn̰ bɔɔrɔ don̰ ki. Ɔɔ debm jaay naaj gɛnaan̰ ɔɔ: ‹Naai se Ꞌdala› debm bin se, bɛɛki num, jꞋan̰ kɔl naan Yaudge tun *jee kaakŋ mɛtn taarge se. Ɔɔ tɛr debm jaay naaj gɛnaan̰ ɔɔ: ‹Naai se debm dɛrlɛ› debm bin se, bɛɛki num, jꞋan̰ kɔkŋ kɔl pooɗn, gɔtn dubar kɛn gɛn daayum.

23 «Kɛn naai jaay Ꞌɓaa ɓaa kɛɗn *sɛrki gɔtn kɛn kꞋjꞋiin̰ gɛn lee tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se ɔɔ gɔtn ese se naai Ꞌsaap jaay ɔk taara ute gɛnaai num, 24 ɔn̰ sɛrki naai Ꞌɓaan̰ ɓaa kɛɗa se ram ɔɔ ɔk tɛrl ɓaa ɔk taasa te gɛnaai jaay ɓo Ꞌɓaaɗo kɛɗn sɛrki se Raa ki.

25 «Kɛn naai jaay ɔk taar ɗim te debm taamooyi se, kɛn utu Ꞌɓaaki ɓaa ɗoob ki sum ɓo, Ꞌnaar Ꞌɗaapin̰ki taarse se ute naapa; ey num, ɓɛrɛ, debm taamooyi se ai ɓaa kɔli gɔtn debm kɔjn̰ bɔɔr ki ɔɔ debm kɔjn̰ bɔɔrɔ se lɛ ai kɔkŋ kɛɗi ji magal asgarge tu ɔɔ naan̰ ai kɔli daŋgay ki. 26 ꞋBooy bɛɛ mꞋai taaɗa: nakŋ doi ki paac se, bini kɔbɔrɔ kic ɓo ɔg naŋin̰ te ey se, naai Ꞌkɔŋ teecn̰ maakŋ daŋgay ki eyo.»

Isa taaɗ te jee kɛn lee ɛɛs mɛnd jeege

27 «Naase Ꞌbooykiga kɛn *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki taaɗ ɔɔ: Ɔn̰te Ꞌkɛɛsn mɛnd nam, ɔn̰te Ꞌkɛɛsn gaaba nam.† 28 Num gaŋ maam se mꞋɗeeksen mꞋɔɔ: debm kɛn jaay aak mɛnd nam ɔɔ dɔŋin̰ te maakin̰ se, debm bin se aan gɔɔ tooɗnsin̰ga. 29 Num kɛn Ꞌkaami do ji daama ɓo ai kɔli maakŋ *kusin̰ ki num, kaami se ɔɔɗ und naatn. Roi kaam kalaŋ se jaay gɔtɔ num, bɛɛ cir kɛn roi paac ɓo Ꞌɓaa maakŋ pooɗ kɛn gɛn daayum. 30 Num kɛn naai aak ji daami jaay ɓo ai kɔli maakŋ kusin̰ ki num, naai Ꞌgaaŋ undin̰ naatn. Kɛn roi kaam kalaŋ se jaay gɔtɔ num, bɛɛ cir kɛn roi paac ɓo Ꞌɓaa maakŋ pooɗ kɛn gɛn daayum.»

Isa tɔɔkŋ mɛtn taar piir gɛn gaaba te mɛnda

31 «Tɛr *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki taaɗsenga daala ɔɔ: Debm kɛn jaay piir mɛndin̰ se an̰ kɛɗn maktubm gɛn piirin̰ jaayo.‡ 32 Num gaŋ maam se mꞋɗeeksen mꞋɔɔ: debm jaay an piir te mɛndin̰ se, kɛn mɛndin̰ ɛɛs kɛɛs gaabge jaayo. Ey num debm jaay piir mɛndin̰ se, kɛse gɔɔ ɔɔɗin̰ kɔɔɗ ɗoobm gɛn kɛɛsn gaabm nam. Ɔɔ debm ɔk mɛnd nam kꞋpiirin̰ga piir se lɛ, kɛse naan̰ aan gɔɔ debm ɛɛs mɛnd nam kici.»

Isa taaɗ ute jeegen naam taarɗe

33 «Daala, naase Ꞌbooykiga taar kɛn kꞋtaaɗo bubsege tu kɛn ɔɔ: ‹Taar naai naam taari ro ki naan Raa ki gɛn tɛɗa se, ɔn̰te kuum kaalin̰ naaŋ ki. Num gaŋ do nakge tun paacn̰ naai Ꞌnaamga naam taari naan Mɛli Raa ki se, naai an̰ tɛɗin̰a.› 34 Num gaŋ maam se mꞋɗeeksen mꞋɔɔ: ɔn̰ten Ꞌnaamki rose. Ɔn̰ten Ꞌnaamki rose ute maakŋ raa, taa maakŋ raa se ɓo gɔtn kaag do Raa ro ki; 35 ɔn̰ten Ꞌnaamki rose ute do naaŋa, taa do naaŋa se gɔtn tɔɔbm jɛ Raa; ɔn̰ten Ꞌnaamki rose ute Jeruzalɛm, taa Jeruzalɛm se gɛgɛr gɛn Gaar Magala§. 36 Ɔn̰ten Ꞌnaam roi ute daan doi, taa bɛɛki doi ki se kalaŋ tap ɓo, naai an̰ kɔŋ tɛɗin̰ raap eyo ey lɛ ilim eyo. 37 Kɛn taarse ɓo mɛt ki lɛ ɔɔki: yɛɛ mɛt ki; kɛn mɛt ki ey lɛ ɔɔki: gɔtɔ, mɛt ki eyo. Ey num taar kɛn kꞋziiɗin̰ ziiɗ do ki se iin̰o gɔtn *Ɓubm sitange tu.»

Isa taaɗ ute jee kɛn kꞋtɛɗɗega *kusin̰ num, je kɔgŋ sɛɛɗe

38 Isa taaɗɗen daala ɔɔ: «Naase Ꞌbooykiga kɛn *Ko Taar Raa taaɗ ɔɔ: debm kɛn tɔɔkga kaam nam num jꞋan̰ tɔɔkŋ kaam naan̰ kici, ɔɔ debm kɛn jaay tɛrɛcga naaŋ nam lɛ, jꞋan̰ tɛrɛcn̰ naaŋ naan̰ kici.* 39 Num maam se mꞋɗeeksen mꞋɔɔ: debm jaay tɛɗsenga kusin̰ num ɔn̰ten Ꞌtɛrlin̰ki kusin̰a. Taa naan̰ se ɓo kɛn nam jaay ɔndiga mɛtn bi kɛn do ji daama num, Ꞌtɛrlin̰ kɛn do ji jeele ki se kici. 40 Kɛn nam jaay ɓaansiga naan debm kɔjn̰ bɔɔr ki taa Ꞌkuun kali baat se num, kali magal se kic, ɔn̰in̰sin̰a. 41 Kɛn debm jaay ɔli taa tɔɔgɔ ɔɔ Ꞌlee kilɔmɛtir kalaŋ se†, naai Ꞌleen̰ kilɔmɛtir dio sɔrɔk ute naan̰a. 42 Debm kɛn jaay tɔnd mɛtn ɗim gɔti ki num, ɛɗin̰ ɔɔ debm jaay je dɛm ɗimi num, ɔn̰te Ꞌkɔɔgin̰a.»

Isa dooy jeege ɔɔ Ꞌje debm taamooyi

43 «Naase Ꞌbooykiga kɛn *Ko Taar Raa taaɗ ɔɔ: Naai Ꞌje naapi‡ ɔɔ naase ɔɔki: ‹Debm taamooyi se ɔɔɗ undin̰a.› 44 Num gaŋ maam se, mꞋɗeeksen mꞋɔɔ: Ꞌjeki jee taamooysege ɔɔ eemki Raa taa jeegen kɛn dabarse se. 45 Bin jaay ɓo aki tɛɗn gaan Bubsen maakŋ raa ki. Taa Raa se naan̰ ɓo debm lee ooko kaaɗin̰ do jee kusin̰ge tu ɔɔ do jeege tun bɛɛ. Ɔɔ naan̰ ɓo lee eeɗ maane do jeege tun tɛɗn nakgen ute ɗoobin̰a ɔɔ do jeege tun kɛn tɛɗn nakgen ute ɗoobin̰ ey se kici. 46 Ɔɔ kɛn naase jaay Ꞌjeki jeegen jese sum num, ute naan̰ se Ꞌsaapki ɔɔ aki kɔŋ bɛɗse naan Raa ki ne? Kɛn bin num *jee tɔkŋ miirge kic ɓo ɔŋ tɛɗ bin kici. 47 Num kɛn naase jaay Ꞌlee Ꞌtɛɗki tɔɔsɛ gɛnaase tu sum num, ɗim jaay naase Ꞌtɛɗki jaay Ꞌcir gɛn jeege se tap ɓo ne ɗi? Taa jeegen Yaudge ey kic lɛ lee tɛɗ tɔɔsɛ ute naapa kici. 48 Bin num aan gɔɔ Bubsen maakŋ raa ki debm mɛc se, naase kic Ꞌtɛɗki jeegen mɛc.»

6

Isa dooy jeege gɛn mɛtn taar kɛɗn ɗim jee daayge tu

(Lk 11.2‑4)

1 Tɛr Isa ɗeek daala ɔɔ: «Kɛn aki Ꞌtɛɗn naabm *Raa num, ɔn̰ten Ꞌtɛɗin̰ki naan jeege tu taa naaɗe asen kaaka. Ey num naase aki kɔŋ bɛɗse gɔtn Bubse kɛn maakŋ raa ki eyo. 2 Kɛn naai Ꞌje kɛɗn ɗim jee daayge tu num, ɔn̰ten Ꞌtɛɗin̰ naan jeege tu taa naaɗe ai kaaka aan gɔɔ gɛn jeegen tɛɗ roɗe jee bɛɛ jaay lee tɛɗ maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki ɔɔ daan ɗoobge tun gɔtn jeege lee tusni, taa jeege jaay aakɗega num aɗen tɔɔm se. ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: naaɗe se ɔŋga bɛɗɗe do naaŋ ki ara sum. 3 Num gaŋ kɛn naai se jaay Ꞌje kɛɗn ɗim jee daayge tu ute ji daama num, ɔn̰te kɔn̰ ji jeeli Ꞌjeele*. 4 Bin num nakŋ naai ɛɗ nam ki jaay ɔyin̰ kɔy kꞋjeel gɔtin̰ ey se, Raa Bubi se aak nakŋ naai tɛɗin̰ se, naan̰ ɓo utu ai kɛɗn bɛɗi.»

Isa dooy jeege gɛn tɔnd mɛtn Raa

5 «Kɛn naase jaay aki tɔnd mɛtn Raa num, ɔn̰ten Ꞌtɛɗki aan gɔɔ gɛn jeegen tɛɗ roɗe aan gɔɔ naaɗe ɓo jee bɛɛ se. Taa kɛn naaɗe jaay ɓaaga maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki, ey lɛ daan ɗoobge tu se, naaɗe ɗaar ɗaar jaay eem Raa taa je jeege aɗen kaaka. ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: jee bin se naaɗe ɔŋga bɛɗɗe ɓɔrse do naaŋ ki ara. 6 Num gaŋ kɛn naai Ꞌje keem Raa num, ɛnd maakŋ pakar tooɗi ki, Ꞌgaas kaam taara doi ki ɔɔ gɔtn se Ꞌtɔnd mɛtn Bubi Raa kɛn iŋg cɛɛi kɛn naai ɔŋ aakin̰ ey se ɔɔ Bubi Raa se, aak nakŋ kɛn naai Ꞌtɛɗin̰ ɔyin̰ kɔy jaay nam jeel gɔtin̰ ey se, utu ai kɛɗn bɛɗi.

7 «Kɛn naase aki tɔnd mɛtn Raa num, ɔn̰ten Ꞌɗɔɔlki taargen rɛn̰ rɛn̰ se cɔk cɔk aan gɔɔ jeegen Yaudge ey lee tɛɗ se. Naaɗe saap ɔɔ ute taargen naaɗe ɗɔɔlɗen cɔk cɔk se sum ɓo Raa aɗen booyo. 8 Anum naase ɔn̰te Ꞌtɛɗki aan gɔɔ gɛn naaɗe se, taa Bubsen Raa se jeele nakŋ naase Ꞌjeki kɛn naase utu Ꞌtɔndki te mɛtin̰ ey kic num. 9 Bin num kɛn naase jaay aki keem Raa num, Ꞌɗeekki ɔɔki:

Bubjen maakŋ raa ki,

ɔn̰ jeege paac ai jeeli naai kali ki sum ɓo Raa.

10 Ɔn̰ naai ɓo kɔsn gaara do jeege tu paac.

Ɔn̰ jeegen do naaŋ ki ara paac se,

ai tɛɗn maak‑jei aan gɔɔ gɛn jeegen maakŋ raa ki.

11 Ɛɗjeno kɔsn kɛn ajen kaasn jaaki.

12 ꞋTɔɔljen *kusin̰jen naaje kꞋtujn̰ naani ki,

aan gɔɔ naaje kic ɓo kꞋtɛɗn kalɗɛ jeege tun kɛn tujjenga naaje ki kici.

13 Ɔn̰te Ꞌkɔn̰je kꞋkɛnd maakŋ nakŋ naam ki,

num ɔɔɗjen doje maakŋ ji *Ɓubm sitange tu.

[Taa gaara, tɔɔgɔ ɔɔ *nooko se gɛn naai gɛn daayum daayum. *Amin.]†»

14 Kɛn Isa jaay dooyɗen gɛn keem Raa aas se, tɛr naan̰ taaɗɗen ɔɔ: «Kɛn naase jaay Ꞌtɛɗki kalɗɛ jeege tun tujsen rose ki se, Bubsen maakŋ raa ki asen tɔɔl kusin̰ naase kici. 15 Num gaŋ kɛn naase jaay Ꞌbaateki Ꞌtɛɗn kalɗɛ jeege tu lɛ, Bubsen maakŋ raa ki se asen tɔɔl kusin̰se ey kici.»

Isa taaɗ mɛtn taar kuun *siam

16 «Kɛn naase uunki kuun siam num, ɔn̰te dɔɔkki naanse aan gɔɔ jeegen tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee bɛɛ se. Kɛn naaɗe jaay uunga siam num, tɛɗ daan‑kaamɗe taa jeege aakɗega num Ꞌɗeekŋ ɔɔ: jee se uun kuun siam. Anum Ꞌbooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: naaɗe se ɓɔrse ɔŋga bɛɗɗe do naaŋ ki ara. 17 Num naai, kɛn Ꞌkuun siam num, Ꞌtug daan‑kaami ɔɔ Ꞌtɛɗ uubu roi ki. 18 Bin ɓo jeege kaakŋ jeel eyo kɛn naai uun kuun siam. Num Bubi Raa kalin̰ kɛn iŋg cɛɛi kɛn naai ɔŋ aakin̰ ey se ɓo, Ꞌjeel sum. Ɔɔ Bubi Raa kɛn aak nakŋ kɛn naai Ꞌtɛɗin̰ ɔyin̰ kɔy nam jeel ey se ɓo, utu ai kɛɗn bɛɗi.»

Isa taaɗ ɔɔ Ꞌtuski maalse maakŋ raa ki

(Lk 11.34‑36, 12.15‑34; 1Tim 6.9‑10)

19 «Ɔn̰ten Ꞌdabarki rose gɛn Ꞌtusn maalse do naaŋ ki ara, taa maalsen Ꞌtusin̰ki do naaŋ ki ara se, k‑n̰ɔɔge ute kuurge an̰ kɔŋ tujn̰ naatn ɔɔ jee ɓoogge kic lɛ Ꞌkɛnd ɓeene ɔɔ an̰ kɔŋ ɓoogo. 20 Bin num Ꞌtuski maalse maakŋ raa ki, gɔtn kɛn k‑n̰ɔɔge ute kuurge aɗen kɔŋ tuj eyo ɔɔ jee ɓoogge kic kɔŋ Ꞌkɛnd jaay an̰ ɓoog eyo. 21 Taa gɔtn maali ro ki se, gɔtn ese ɓo maak‑saapi iŋg ro ki kici.»

Kaama se naan̰ ɓo aan gɔɔ lɔɔmpɔn roa

(Lk 11.34‑36, 12.22‑31)

22 «Kaama se naan̰ ɓo lɔɔmpɔn gɛn roa. Bin num kɛn kaami jaay lapi se, roi te dɛnin̰ paac se, iŋg maakŋ gɔt kɛn wɔɔrɔ. 23 Num kɛn kaamige jaay lapi ey se, roi paac ɓo iŋg maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗɔ. Kɛn nakŋ kɛn ai wɔɔr gɔtɔ se jaay tɛɗga ɔɔɗ dɔrɔɗ num, gɔtɔ ai kilim doi ki dib!»

Raa ey lɛ gurs

24 «Deb kalaŋ se Ꞌkɔŋ tɛɗn naaba gɔtn mɛlge tu di eyo. Kɛn naan̰ ɓo tɛɗn naaba gɔtɔ kaam di num, deb kalaŋ naan̰ an̰ kɔɔɗn kundu ɔɔ deb kalaŋ naan̰ an̰ Ꞌjea; ey lɛ deb kalaŋ se, naan̰ an̰ kɔkŋ ɔɔn̰ɔ ɔɔ kɛn kuuy se, naan̰ an̰ kaal maak ki eyo. Taa naan̰ se ɓo naase aki Ꞌkɔŋ tɛɗn naabm Raa ɔɔ ute gɛn gurs taa naapki eyo.»

Isa ɗeek ɔɔ ɔn̰ten Ꞌkuunki nirlse

25 «Taa naan̰ se ɓo maam mꞋɗeeksen mꞋɔɔ: taa kose se ɔn̰ten Ꞌkuunki nirlse taa nakŋ naase aki kɔsɔ, aki kaaye ɔɔ taa rose se ɔn̰ten Ꞌkuunki nirlse do kal kɛn naase aki tuusu. Taa kose se, naan̰ cir nakŋ kɔsɔ ɔɔ rose se lɛ, naan̰ cir kala. 26 Aakki tu yeelge se, naaɗe lɛ ɔɔc eyo ɔɔ ɔk teen̰ gɛn kɔj eyo ɔɔ giiji lɛ, naaɗe ɔk eyo ɔɔ ɔmb ɗim maak ki eyo. Ute naan̰ se kic ɓo Bubsen maakŋ raa ki ulɗe. Num naase se mɛt kando yeelge se, naase Ꞌcirɗeki? 27 Maakse ki se, naŋa jaay ute kuun nirlin̰ sum ɓo Ꞌkɔŋ ziiɗn ɓii kiŋgin̰ do naaŋ ki ne? 28 Num gɛn ɗi jaay naase uunki nirlse do kalge tun aki tuus se? Aakki tu pɔɔn̰ nakgen taak bɛɛ maakŋ kaag ki se; naaɗe se ɔɓ kuub eyo ɔɔ ɔnd cɛk eyo. 29 ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: Gaar Salomon do dɔkin̰ se ute maalin̰ dɛn paac se kic ɓo, ɓii kalaŋ ɔŋ uus te kal aak bɛɛ tec aan gɔɔ gɛn naaɗe se eyo. 30 Mu jaaki ɗaar maakŋ kaag ki ɔɔ mɛtbeeki sum ɓo jꞋutu jꞋan̰ tɔɔc se kic Raa tamarin̰ aak bɛɛ bɛɛ se ɓo, mɛt kando asen kɔŋ kɛɗn kal tuusu naase ki ey ne? Ɓɛrɛ, naase se jee kɛn aalki te maakse paac do Raa ki eyo! 31 Bin num ɔn̰te Ꞌkuunki nirlse ɔɔki: naaje tap ɓo jꞋkɔsn ɗi, jꞋkaay ɗi, ey lɛ jꞋtuusn ɗi? 32 Nakgen bin se paac jee jeel Raa mal ey se ɓo daayum iŋg saap do ki. Ey num Bubsen maakŋ raa ki se jeele nakŋ kɛn naase Ꞌjeki. 33 Kɛn deet deet se, Ꞌjeki ɓo Raa kɔsn gaara dose ki ute nakŋ kɛn tɔɔlin̰ ɔɔ nakgen ɔɔp paac se, naan̰ asesin̰ kɛɗn do ki. 34 Bin num ɔn̰ten Ꞌkuunki nirlse do nakge tun Ꞌtɛɗn mɛtbeeki: taa nakŋ Ꞌtɛɗn mɛtbeeki se, naase Ꞌjeelki eyo. Dubar aan jaaki se ɓo aasga gɛn ɓii se sum.»

7

Ɔn̰te Ꞌkɔjki bɔɔrɔ do jeege tu

(Lk 6.37,38,41,42, 11.5‑13)

1 Tɛr Isa ɗeekɗen daala ɔɔ: «Ɔn̰ten Ꞌkɔjki bɔɔrɔ do jeege tu, bin se naase kic ɓo jꞋasen kɔjn̰ bɔɔrɔ dose ki eyo. 2 Taa *Raa se utu asen kɔjn̰ bɔɔrɔ dose ki aan gɔɔ kɛn naase Ꞌlee ɔjki do jeege tu, ɔɔ bin ɓo nakŋ naase Ꞌlee Ꞌdɔɔjn̰ki nakge jeege tu se, naase kic jꞋutu jꞋasesin̰ dɔɔjn̰ bin kici. 3 Mu cɔkɔn kɛn kaam gɛnaai ki ɓo naai ɔŋ aakin̰a. Num gɛn ɗi jaay naai ɔŋ aak guɗum kaagŋ kaami ki ey se? 4 Ute naan̰ se ɓo naai Ꞌkɔŋ ɗeekŋ gɛnaai ki ɔɔ: Gɛnaama, Ꞌɓaaɗo mꞋai kɔɔɗn mu kaami ki. Ey num naai ɔk mɛt‑guɗum kaaga kaami ki se kici! 5 Nakŋ naai Ꞌtɛɗin̰ se, mɛt ki eyo. Bɛɛki num, ɔɔɗ mɛt‑guɗum kaagŋ kaami ki se ram, jaay naai Ꞌkaakŋ jiga ɔɔ tɛr kɔɔɗn mu cɔkɔn kɛn kaam gɛnaai ki kici!

6 «Ɔn̰ten Ꞌkɛɗki nakŋ *salal gɛn Raa se bɛsge* tu, ɓɛrɛ sɔm ɓaa naaɗe asen tɛrl dose ki ɔɔ asen don̰ nɛɛpm cɛrɛk cɛrɛk. Ɔɔ meeɗgen te roɗe se ɔn̰te siɗeki kin̰zirge tu, sɔm ɓaa naaɗe lee do ki cɛrɛ.»

ꞋTɔndki mɛta, Ꞌjeki, Ꞌtɔndki kaam‑taara

(Lk 6.31,43‑49)

7 «ꞋLee Ꞌtɔndki mɛta ɔɔ jꞋasen kɛɗa, Ꞌlee Ꞌjeki ɔɔ naase aki kɔŋɔ, Ꞌlee Ꞌtɔndki kaam‑taara ɔɔ jꞋasen kɔɔɗɔ. 8 Ɗeere, debm tɔnd mɛta se jꞋan̰ kɛɗɛ, debm je se Ꞌkɔŋɔ ɔɔ debm tɔnd kaam‑taara se lɛ, jꞋutu jꞋan̰ kɔɔɗɔ. 9 ꞋSaapki tu, kɛn gooni jaay tɔnd mɛtn mappa gɔti ki se, maakse ki se naŋa jaay an̰ kɛɗn koa? 10 Lɔɓu kɛn gooni jaay tɔnd mɛtn kɛn̰je num, maakse ki se naŋa jaay an̰ kɛɗn wɔɔjɔ? 11 Naasen jeegen kɛn jig ey se kic ɓo Ꞌjeelki kɛɗn nakŋ bɛɛ gɛnsege tu. Num mɛt kando Bubsen maakŋ raa ki Ꞌkɛɗn nakgen jiga jeege tun tɔnd mɛtin̰ ey ne!

12 «Taa naan̰ se ɓo, nakŋ paacn̰ jaay naase Ꞌjeki jeege asen tɛɗn naase ki se, naase kic Ꞌtɛɗki jeege tu bin kici. Kɛse ɓo *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ute jee taaɗ taar teeco taar Raa ki dooyno jeege do dɔkin̰a.»

Taa ɗoobge kaam dio

13 Tɛr Isa aal naagŋ taara ɗeek ɔɔ: «Ɛndki ute taa ɗoobm baata! Taa taa ɗoobm magal budul se, naan̰ ɓo kɛn ɔl jeege gɔtn kut ki ɔɔ jeege dɛna aal te ɗoobm magal ese se. 14 Gaŋ taa ɗoobm kɛn ɔl jeege gɔtn kaaj ki se, naan̰ se baata ɔɔ ɗoobin̰ kic baat n̰ɛlɛl, bin num jeegen jaay ɛnd te taa ɗoobm ese se, naaɗe baata.»

Kaaga se kꞋjeelin̰ ute koojin̰a

15 «Ɔndki kɔnd te jeegen jig eyo tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee taaɗ taar teeco taar Raa ki se. Naaɗe ɓaaɗo ɔŋse ɔɔ tɛɗ roɗe dalul aan gɔɔ baatge, num gaŋ te maakɗe se naaɗe jee *kusin̰ aan gɔɔ k‑sogsogige. 16 Naase aɗeki kaakŋ jeel ro naabɗe ki aan gɔɔ kꞋjꞋaak kꞋjeel ko kaaga ute koojin̰ se. ꞋJeelki, koojn̰ mɔŋgɔ se jꞋan̰ tuugŋ do tɔndɔm ki eyo. Ɔɔ koojn̰ goyab se jꞋan̰ tuugŋ do mɛrɛn̰j ki eyo. 17 Kaagŋ jaay jiga se ooj koojin̰ kic ɓo jiga, ɔɔ kaagŋ jaay kɔɔn̰† se, ooj koojin̰ kic ɓo jig eyo. 18 Kaagŋ jaay jiga se, kꞋkɔŋ koojn̰ kaagŋ jig ey se do ki eyo. Ɔɔ kaagŋ jaay kɔɔn̰ se lɛ kꞋkɔŋ koojn̰ kaagŋ jiga se do ki eyo. 19 Kaagŋ paacn̰ kɛn ooj koojin̰ jig ey se, jꞋan̰ gaaŋa ɔɔ jꞋan̰ toocn̰ naata. 20 Bin num, jeegen jig ey jaay tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee taaɗ taar teeco taar Raa ki se, ute naabɗen naaɗe tɛɗ se ɓo, naase aɗeki kaakŋ jeel ro ki bin kici.»

Jee mɛtn Isa kɛn mala mala

21 «Jeegen kɛn daŋum ɔɔ: Mɛluma, Mɛluma se, naaɗe se paac ɓo kɔŋ kɛnd *maakŋ Gaar Raa ki eyo, num jeegen kɛn tɛɗ maak‑je Bubum kɛn maakŋ raa ki se sum ɓo Ꞌkɛndɗe. 22 Ɓii kɛn kaam mɔɔtn se jeege dɛna am ɗeekŋ ɔɔ: ‹Mɛluma, Mɛluma, ute ro naai se ɓo naaje kꞋtaaɗo taar Raa, ute ro naai se ɓo naaje kꞋtuuro sitange ro jeege tu, ɔɔ ute roi naai se ɓo, naaje kꞋtɛɗo nakŋ‑kɔɔɓge dɛna!› 23 Ɓii kɛn se maam mꞋaɗen taaɗn mꞋɔɔ: naase se, maam mꞋjeelseno te eyo. Iikki naatn cɛɛm ki dɔkɔ, naasen paacn̰ jee tɛɗn kusin̰ge se!»

Ɓeege dio

24 Tɛr Isa aal naagŋ taara ɔɔ: «Debm kɛn jaay booy taaruma ɔɔ iŋg do ki se, naan̰ se tec aan gɔɔ debm mɛtɛkŋ kɛn iin̰ ɓeen̰ do ko ki. 25 Ɓee se, kɛn maane eeɗe ɔɔ oolge kic ɓo ɗooco ɔɔ kuul ɔl makɔn̰ɔ ɓaaɗo deeb ɓee se bat naɓo, ɔŋ ruin̰ te eyo, taa ɓee se kꞋjꞋiin̰in̰ do ko ki. 26 Num gaŋ debm booy taaruma ɔɔ iŋg do ki ey se, naan̰ se tec aan gɔɔ debm dɛrl kɛn iin̰ ɓeen̰ do kɛɛs ki. 27 Ɓee se kɛn maane eeɗe, oolge kic ɓo ɗooco ɔɔ kuul ɔl makɔn̰ɔ ɓaaɗo deeb ɓee se bat, ɔɔ ɓee se ru naŋ tak.»

Isa dooy jeege ute tɔɔgin̰a

28 Kɛn Isa jaay taaɗ naŋ taarin̰ge sum se, jee dɛngen tus se jaay booy taar naan̰ dooyɗen se, ɔkɗen taaɗ eyo. 29 Taa dooy naan̰ se ɔk tɔɔgɔ‡ ɔɔ tec aan gɔɔ gɛn jeeɗegen jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se eyo.

8

Isa ɛɗ lapi debm bikiɗ ki

(Mk 1.40‑45; Lk 5.12‑14)

1 Kɛn Isa bɔɔyo do kɔs ki se dɔɔl jeege dɛna ɔk mɛtin̰a. 2 Gɔtn se gaaba kalaŋ ɔk kɔɔn̰ bikiɗi ɓaaɗo cɛɛ Isa ki, ɛrg naanin̰ ki tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Mɛlje, kɛn naai Ꞌje num, ɛɗum lapia taa rom se ɗaapm Ꞌtooɗn kɔlɔn̰ kɔlɔn̰.» 3 Isa ɔl jin̰ utin̰a ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Yɛɛ, maam mꞋjea, ɔn̰ roi Ꞌɗaapm Ꞌtooɗn kɔlɔn̰ kɔlɔn̰!» Gɔtn se sum ɓo, debm kɔɔn̰ bikiɗn se ɔŋ lapia ɔɔ ron̰ ɗaap tooɗ kɔlɔn̰ kɔlɔn̰. 4 Tɛr Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Iin̰ Ꞌɓaao, naɓo ɔn̰te ɓaa taaɗn nam ki; num Ꞌɓaa Ꞌtaaɗ roi *debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se ɔɔ Ꞌɓaa ɛɗ *sɛrkɛ Raa ki aan gɔɔ kɛn *Musa taaɗin̰o maakŋ Kitap ki. Bin ɓo jeege paac Ꞌjeele, naai se ɔŋga lapia.»

Isa ɛɗ lapi debm tɛɗn naabm bubm asgarge tu kalaŋ

(Lk 7.1‑10)

5 Kɛn Isa jaay ɛnd kɛnd maakŋ gɛgɛr kɛn Kaparnayum ki se ɔɔ gɔtn se bubm asgarge kalaŋ ɓaaɗo ɔŋin̰a ɔɔ eemin̰ nɔɔ ɔɔ: 6 «Mɛlje, maam se mꞋɔk debm tɛɗn naabum kalaŋ se kɔɔn̰ɔ dɛna tooɗ tooɗ ɓeene. Kɔɔn̰in̰ se tɛrɛcin̰ kꞋruŋguyu ɔɔ dabarin̰ dɛn aak eyo.» 7 Gɔtn se Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Maam mꞋɓaa ɓei ki ɔɔ mꞋan̰ ɓaa kɛɗn lapia.»

8 Gɔtn se bubm asgar *Rɔmɛge se ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛlje, ɓɛrɛ, maam se mꞋaas te debm naai Ꞌɓaa ɓeem ki eyo. Num gɔtn ɗaari ki se, naai Ꞌtaaɗ ute taari sum ɓo, debm tɛɗn naabum se Ꞌkɔŋ lapia. 9 Taa maam se, kic mꞋkaam ji deb kuuy, naɓo mꞋɔk asgarge kaam ji maam kici. Ɔɔ kɛn maakɗe ki se jaay mꞋɗeek deb kalaŋ ki mꞋɔɔ: ‹ꞋƁaa se› naan̰ iin̰ Ꞌɓaa. Ɔɔ mꞋɗeek deb kuuy ki mꞋɔɔ: ‹ꞋƁaaɗo se› naan̰ iin̰ ɓaaɗo. Ɔɔ ɓulum ki se jaay, mꞋɗeekin̰ mꞋɔɔ: ‹ꞋTɛɗ nakŋ ese se› naan̰ iin̰ tɛɗin̰a.»

10 Kɛn Isa jaay booy taar gaabm ese se, taara se ɔkin̰ taaɗ eyo. Naan̰ ɗeek jeege tun daanin̰ se ɔɔ: «Naase Ꞌbooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: maakŋ gaan *Israɛlge tun ute dɛnɗe se kic ɓo, maam mꞋɔŋ te nam jaay aal maakin̰ do *Raa ki aan gɔɔ gaabm ara se eyo. 11 Anum mꞋɗeeksen mꞋɔɔ: jeege dɛna utu aɗe kiin̰ ɓaa gɔtn kaam kaaɗa tookŋo, ɔɔ kaam kaaɗa toocn̰ ni, naaɗe aɗe ɓaa utu tusn Ꞌkiŋg kɔsn ɓii laa ki ute maak‑raapo ute ɓugjege *Abraam, Isaka ɔɔ *Yakub *maakŋ Gaar Raa ki tɛlɛ. 12 Num gaangen gɛn maakŋ Gaar Raa tap ɓo, naaɗe se ɓo jꞋutu jꞋaɗen kɔɔɗɔ ɔɔ jꞋutu jꞋaɗen kɔmb naatn maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗ dɔrɔɗ. Gɔtn se ɓo naaɗe ɓaa keeme ɔɔ taan̰ naaŋɗege.» 13 Tɛr Isa ɗeek bubm asgar *Rɔmɛge tu se ɔɔ: «Ɔk Ꞌtɛrl Ꞌɓaa ɓei ki. Ute kaal maaki naai aal dom ki paac se, nakŋ naai Ꞌtɔnd mɛta ro ki se Ꞌkɔŋ tɛɗa.» Ɔɔ kaaɗ kɛn se sum ɓo, debm tɛɗn naabin̰ se ɔŋ lapia.

Isa ɛɗ lapi jee kɔɔn̰ge tu dɛna

(Mk 1.29‑34; Lk 4.38‑41)

14 Tɛr Isa iin̰ ɓaa ɓee Piɛr ki. Kɛn naan̰ jaay aan sum se, ɔŋ moom Piɛr mɛnda se kɔɔn̰ɔ tooɗ tooɗ daŋal ki ɔɔ naan̰ ron̰ ɔŋ kɛɗɛk. 15 Gɔtn se naan̰ ɔl jin̰ utin̰a ɔɔ ron̰ ɔŋg kɛɗɛk se tɛrɛc urlu ɔɔ gɔtn se naan̰ iin̰ ɗaara ɔɔ baag tɛɗn kɔsɔ Isa ki.

16 Kɛn kaaɗa ooc jaay gɔtɔ tɛɗ ilim se, jeege ɓaano ute jee kɔɔn̰ sitange se dɛna gɔtn Isa ki. Ute taarin̰ se sum ɓo, naan̰ tuur sitange naatn ro jeege tu ɔɔ jee kɔɔn̰ge se paac naan̰ ɛɗɗen lapia kici. 17 Nakŋ Isa tɛɗ se aanga ɗoobin̰ ki aan gɔɔ taar kɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Ezayi taaɗno do dɔkin̰ kɛn ɔɔ:

Kɔɔn̰jegen tujjeki rojege se, naan̰ uunin̰ga paac don̰ ki.*

Jeegen kɛn je daan Isa

(Lk 9.57‑62)

18 Kɛn Isa jaay aak jee dɛnge ɔl gurugin̰ se, gɔtn se naan̰ ɗeek jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ kꞋgaaŋ kꞋɓaaki jɛŋ baar kɛn kaam naane. 19 Gaŋ maakŋ jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se, deb kalaŋ iiko cɛɛn̰ ki ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm dooy jeege, gɔtn naai Ꞌɓaa gay gay kic ɓo, maam mꞋai daana.» 20 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «ꞋBooyo! K‑bukumbɔɔge kic ɓo ɔk ɓee tooɗɗege, ɔɔ yeelge kic lɛ ɔk kujɗege. Num gaŋ maam *Goon Deba se mꞋɔk gɔtn maam mꞋan kɔl dom eyo.» 21 Maakŋ jeege tun mɛtin̰ ki se, deb kalaŋ kuuy se ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛlje, ɔn̰um mꞋaɗe ɓaa duubm bubum jaayo.» 22 Gaŋ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Ɔn̰ jeegen aan gɔɔ ooyga kooy naan Raa ki se Ꞌduubm naapa, num naai se, Ꞌɓaaɗo Ꞌdaanuma.»

Isa ɔk ɗaar kuulu

(Mk 4.35‑41; Lk 8.22‑25)

23 Gɔtn se Isa ook maakŋ markab ki ɔɔ jee mɛtin̰ ki ɓaa ute naan̰a. 24 Gɔtn se sum ɓo kuulu dɔɔbɔ ɔɔ ɔl makɔn̰ɔ do baar ki. Kuulu se tɛɗ maane aal walak walak ɔɔ iin̰ ɓaa ɓaa ɗoocn̰ markaba. Num naan̰ kɛn se, Isa tooɗ tooɗ bia. 25 Jee mɛtin̰ ki iiko cɛɛn̰ ki tɔnd durin̰a ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛlje, naakje! Ey num ɓɛrɛ, naajege jꞋaki kutu.» 26 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay naase Ꞌɓeerki bin se? Naase se aalki te maakse paac do Raa ki eyo.» Gɔtn se naan̰ iin̰ ɗaara, aac kaama kuul ki ute maane ki ɔɔ naan̰ kɛn se, gɔtɔ ɓaa tooɗ dil. 27 Kɛn naaɗe jaay aak nakŋ ese se, paac ɔkɗen taaɗ eyo ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Aakki tu nakage! Kɛse tap ɓo naŋa bini kɛn taaɗ kuulu ute maane ki kic ɓo tookin̰ taarin̰ se?»

Isa ɛɗ lapia gaabge tu dio kɛn ɔk kɔɔn̰ sitange

(Mk 5.1‑20; Lk 8.26‑39)

28 Kɛn Isa jaay aan jɛŋ baar kɛn kaam naane, taa naaŋ jee Gadarge tu se, gɔtn se gaabge dio ɔk kɔɔn̰ sitange teeco maakŋ iiɓge tun Yaudge tɛɗin̰o gɛn tɔl taal yoɗege se, ɓaaɗo dɔɔɗin̰a. Gaabgen di se naaɗe kusin̰a ɔɔ gɔtn naaɗe iŋg se nam ɔŋ aal te ɗoobm se eyo. 29 Kɛn naaɗe jaay aakin̰ se, gɔtn se naaɗe baag tɔɔɗn tɔɔyɔ ɔɔ: «Goon Raa, naai Ꞌje ɗi roje ki? Kɛn kaaɗn Raa ɔndin̰ se aas te ey ɓɔrt sum ɓo, naai Ꞌɓaaɗo Ꞌje ajen dabar la?» 30 Naanɗe ki dɔk cɔkɔ se ɔk dɔɔl kin̰zirge dɛna kꞋgaamɗe gaama. 31 Sitange se eem nɔɔ mɛtn Isa ki, ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn ajen tuur num, ɔlje naaje kꞋɓaa kɛnd maakŋ dɔɔl kin̰zirge tu se.» 32 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋTeec Ꞌɓaaki.» Gɔtn se sitange se teeco ro gaabge tun di se ɔɔ ɓaa ɛnd maakŋ kin̰zirge tu. Naan̰ kɛn se sum ɓo dɔɔl kin̰zirgen te dɛnɗe se dɔɔb rus ɔɔ naar aan̰o girdi girdi bɔɔy ɓaa si maakŋ baar ki ɔɔ naaɗe ooy ut kap. 33 Kɛn jee gaam kin̰zirge jaay aak nakŋ tɛɗ se, naaɗe dɔɔb aan̰ ɓaa maakŋ gɛgɛr ki ɔɔ ɓaa taaɗ mɛtn taar nakgen deel se paac jeege tu nakŋ aan do gaabge tun di kɛn ɔk kɔɔn̰ sitange se. 34 Gɔtn se jee maakŋ gɛgɛr ki se paac teec ɓaaɗo ɔŋ Isa. Kɛn naaɗe ɓaaɗo ɔŋin̰ sum se, naaɗe sɛlin̰ mɛtin̰a ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai se iin̰ Ꞌteec ɔn̰jen naaŋje!»

9

Isa ɛɗ lapi debm kꞋruŋguy ki

(Mk 2.1‑12; Lk 5.17‑26)

1 Tɛr Isa ook maakŋ markab ki, gaaŋ baar ɓaa maakŋ gɛgɛrin̰* ki. 2 Gɔtn se jeege uuno debm kꞋruŋguyu do nakŋ tooɗin̰ ki, ɔɔ ɓaano gɔtn Isa ki. Kɛn Isa jaay aak naaɗe aal maakɗe don̰ ki se, ɗeek debm kꞋruŋguy ki se ɔɔ: «Aay kaami goonuma! *Kusin̰ige se, maam mꞋtɔɔlisin̰ga naatn.» 3 Gaŋ jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage kandum se baag taaɗn ute maakɗe ɔɔ: «Gaabm ese se naan̰ naaj naaj *Raa.» 4 Kɛn Isa jaay jeel saapɗe sum se, ɗeekɗen ɔɔ: «Taa ɗi jaay naase Ꞌsaapki nakŋ jig eyo ute maakse bin se? 5 Gɛn naase ki num kɛn gay ɓo ɔɔn̰ ciri kɛn mꞋɗeekŋ mꞋɔɔ: ‹Kusin̰ige se, maam mꞋtɔɔlisin̰ga naatn› lɔɓu kɛn mꞋɗeekŋ mꞋɔɔ: ‹Iin̰i ɔɔ Ꞌlea› se ɓo ɔɔn̰ cir lɛ? 6 Bin num, naase aki Ꞌjeele maam *mꞋGoon Deba se, do naaŋ ki ara se, mꞋɔk tɔɔgɔ gɛn tɔɔl kusin̰ jeege.» Gɔtn se, Isa ɗeek debm kꞋruŋguy ki ɔɔ: «Iin̰i, uun nakŋ tooɗi se ɔɔ Ꞌɓaa ɓei ki!» 7 Gɔtn se gaaba se iin̰i ɔɔ ɓaa ɓeen̰ ki. 8 Kɛn dɔɔl jee dɛnge jaay aak nakŋ ese se, ɓeere ɓaa ɔkɗe ɔɔ gɔtn se naaɗe tɔɔm Raa kɛn ɛɗ tɔɔgŋ bin se jikilimge tu.

Isa daŋ Matiye

(Mk 2.13‑22; Lk 5.27‑39)

9 Kɛn Isa jaay deel deel naane se, naan̰ aak gaaba kalaŋ kꞋdaŋin̰ Matiye *debm tɔkŋ miiri iŋg kiŋg gɔtn tɛɗn naabin̰ ki. Naan̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Iin̰i Ꞌdaanuma!» Gɔtn se sum ɓo Matiye iin̰i ɔɔ daanin̰a.

10 Ɓii kalaŋ Isa ute jee mɛtin̰ ki iŋg ɔs kɔs ɓee Matiye ki se, *jee tɔkŋ miirge† dɛna te jee kusin̰ge se ɓaaɗo iŋg ɔs te naaɗe kici. 11 Kɛn *Parizige jaay aak nakŋ ese se, naaɗe ɗeek jeege tun mɛtn Isa ki ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay Debm dooyse se iŋg ɔs te jee tɔkŋ miirge ɔɔ jee tɛɗn kusin̰ge se?» 12 Kɛn Isa jaay booy taarɗe se, ɗeekɗen ɔɔ: «Jee roɗe kiji se, naaɗe je daptor eyo, num kɛn je daptor se, jee kɔɔn̰ge. 13 Bin num Ꞌɓaa Ꞌsaapki do taar kɛn Raa taaɗno se kɛn ɔɔ: Maam mꞋje amki tɔjn̰ *sɛrkɛ sum eyo, num nakŋ maam mꞋje se, Ꞌtɛɗki bɛɛ ɓo jeege tu.‡ Maam mꞋɓaaɗo se gɛn daŋ jee kɛn saap ɔɔ naaɗe aak bɛɛ naan Raa ki se eyo, num maam mꞋɓaaɗo se gɛn jee jeel roɗe ki, naaɗe jee kusin̰ge se.»

Isa taaɗ taar kuun *siam

14 Gɔtn se jee mɛtn Jan‑Batist ki ɓaaɗo tɔnd mɛtn Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Naaje jꞋute *Parizige se kꞋlee kꞋtuun siam; anum gɛn ɗi jaay jee mɛtn naai ki uun siam ey se?» 15 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Jeegen ɓaaɗo kɔkŋ mɛnda jaay gaabm mɛnda utu se, naaɗe Ꞌkɔŋ kiŋg maak‑tuj ki la? Mɛt ki eyo. Naaɗe se kɔŋ kuun siam eyo kɛn mɛl mɛnda jaay utu te naaɗe se. Num gaŋ ɓii kalaŋ kaaɗin̰ utu Ꞌkaana gaabm mɛnda jꞋan̰ kɔɔɗn naatn se jaay ɓo mɛɗin̰ge se Ꞌkuun siam.

16 «ꞋBooyki: nam kɔŋ kaal kal kiji ro kal kɛn koon eyo. Ey num kal kiji se an nɛɛpm ute kal koono. Ɔɔ gɔtn nɛɛpin̰ se Ꞌtɛɗn magal cir kɛn do dɔkin̰a. 17 Ɔɔ tɔtn koojn̰ bin̰ utu iin̰ kiin̰ se jꞋan̰ kɔŋ maakŋ k‑lɛɛtɛrge tun koon eyo. Ey num tɔtn koojn̰ bin̰ utu iin̰ kiin̰ se an dɔɔbm ute k‑lɛɛtɛrge. Ɔɔ tɔtɔ se lɛ kɔɔy naaŋ ki cɛrɛ, ɔɔ k‑lɛɛtɛrge se lɛ tujn̰ kici. Bin num, tɔtn koojn̰ bin̰ utu iin̰ kiin̰ se jꞋan̰ kɔmbin̰ maakŋ k‑lɛɛtɛrge tun kiji; taa bin se, tɔtn maak ki se lɛ tuj eyo ɔɔ k‑lɛɛtɛrge se lɛ kɔŋ Ꞌdɔɔb eyo.»

Isa ɛɗ lapi mɛnd ki ɔɔ dur goon mɛnda daan yoge tu

(Mk 5.22‑43; Lk 8.40‑56)

18 Kaaɗ kɛn Isa utu taaɗɗen taaɗ ɓɔrt sum ɓo, maakŋ magal Yaudge tu se deb kalaŋ ɓaaɗo ɔŋin̰a, ɛrg naanin̰ ki ɗeekin̰ ɔɔ: «Goonum mɛnda se te ooy kooy ɓɔrse sum, Ꞌɓaaɗo kɔnd ji don̰ ki taa naan̰ duru.» 19 Gɔtn se Isa ute jee mɛtin̰ ki iin̰ ɔk mɛtin̰a. 20-21 Kɛn naaɗe utu ɓaa ɓaa ɗoob ki se, gɔtn se, mɛnda kalaŋ bin se gɔtn moosin̰ aan sum se ɔŋ ɗaar eyo bini tɛɗ ɓaar sik‑kaar‑dio, naan̰ ɔko mɛtn Isa ɔɔ taaɗ te maakin̰ ɔɔ: «Kɛn maam mꞋɓaa jaay mꞋutga taa kalin̰ sum ɓo, mꞋutu mꞋkɔŋ lapia.» Gɔtn se naan̰ ɓaaɗo naagŋ Isa ki ut taa kalin̰a ɔɔ naar ɔŋ lapia. 22 Isa ɔk tɛrl aakin̰a ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Aay kaami goonuma! Taa naai aalga maaki dom ki se, kaal maaki se aajiga.» Ɔɔ kaaɗ kɛn se sum ɓo, mɛnda se ɔŋ lapia.

23 Kɛn Isa jaay aan ɓee gaab kɛn magal Yaudge se, naan̰ ɔŋ jee tuuy kaage ɔɔ jee dɛnge se lɛ ɗaar tɔɔy tɔɔy makɔn̰ɔ. 24 Naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋTeecki naatn! Ɓɛrɛ, goon mɛnda se lɛ ooy te eyo, naan̰ tooɗ tooɗ bi sum.» Gaŋ gɔtn se naaɗe ooyin̰ koogo mɛtin̰ ki. 25 Kɛn jee dɛn jaay jꞋɔɔɗɗeno naatn se, Isa ɛnd maakŋ ɓee ki ɔɔ ɔk ji goon mɛnda ɔɔ gɔtn se goon mɛnda se iin̰i. 26 Gɔtn se labarin̰ se wɔɔk dɔɔɗ taa naaŋ gɔtn ese paac.

Isa ɔɔɗ kaam jee kaam‑tɔɔkge dio

27 Kɛn Isa iin̰ gɔtn se jaay ɓaa ɓaa se, gɔtn se jee kaam‑tɔɔkge dio ɔk mɛtin̰a ɔɔ tɔɔɗ tɔɔy ɔɔ: «Ɛɛjjen doje ki, naai *Goon Daud!» 28 Kɛn Isa jaay aan ɓeen se, jee kaam‑tɔɔkge se ɓaaɗo ɔŋin̰a ɔɔ naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Naase Ꞌtook aalki maakse dom ki la kɛn maam mꞋɔk tɔɔgɔ gɛn tɛɗn nakŋ ese se?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Yɛɛ Mɛlje, naaje kꞋtooko.» 29 Gɔtn se Isa uun jin̰ tɔndɗen kaamɗege tu ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Aan gɔɔ naase aalkiga maakse dom ki se, nakŋ naase Ꞌjeki se Ꞌkaan̰ kaama.» 30 Naan̰ kɛn se sum ɓo, kaamɗege naar tɔɔɗ taaka. Num gɔtn ese se Isa aacɗen kaama ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Ɔndki kɔndɔ: taar se, ɔn̰te Ꞌɓaa taaɗin̰ki nam ki.» 31 Num gaŋ kɛn naaɗe jaay iin̰ ɓaa ɓaa sum se, nakŋ Isa tɛɗɗen se, naaɗe ɓaa wɔɔkin̰ taa naaŋ kɛn ese paac.

Isa ɛɗ lapi debm kɛn ɔŋ taaɗ taar eyo

32 Gaŋ kɛn jee kaam‑tɔɔkgen di se jaay teec ɓaa ɓaa sum se, naan̰ kɛn se, naaɗe ɓaano gɔtn Isa ki ute gaaba kalaŋ bin se, ɔk kɔɔn̰ sitan kɛn ɔlin̰ ɔŋ taaɗ taar eyo. 33 Gɔtn se Isa tuur te sitan ro gaab kɛn ese se, ɔɔ gaabm ɔŋ taaɗ taar ey se, baag taaɗn taara cɛy. Ɔɔ kɛn jee dɛnge aak se nakŋ se deel doɗe ɔɔ ɔkɗen taaɗ eyo ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Maakŋ *Israɛl ki paac se, nakŋ bin se ɓii kalaŋ kꞋjꞋaak te eyo!» 34 Gaŋ *Parizige se ɗeek ɔɔ: «Ute *Ɓubm sitange se ɓo naan̰ tuur sitange ro jeege tu.»

Isa ɛɛj do jee dɛnge tu

(Mk 3.6‑19; Lk 6.12‑16, 10.2)

35 Isa lee ɓaa maakŋ gɛgɛrge tu ɔɔ maakŋ naaŋge tu paac, lee dooy jeege maakŋ *ɓeege tun Yaudge lee tusn maak ki. Naan̰ lee taaɗɗen Labar Jiga gɛn *maakŋ Gaar Raa ɔɔ lee ɛɗ lapi jee kɔɔn̰ge tu paac ɔɔ jeegen paacn̰ kɔɔn̰ɔ tujɗenga tuju. 36 Kɛn naan̰ aak jee dɛnge se, naan̰ ɛɛjɗen doɗe ki taa naaɗe se ɔɔrga ɔɔ maakɗe tujga aan gɔɔ baatgen ɔk debm gaam eyo. 37 Gɔtn se Isa ɗeek jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ: «Maakŋ‑gɔtn tɛɗga gɛn kɔjɔ se dɛna, naɓo jee tɛɗn naabge se, baata§. 38 Bin num, Ꞌtɔndki mɛtn Mɛl maakŋ‑gɔtɔ taa aɗe kɔl jee tɛɗn naabge do ki gɛn kɔjn̰ maakŋ gɔtin̰a.»

10

*Jee kaan̰ naabm Isagen sik‑kaar‑dio

1 Tɛr Isa daŋo jee mɛtin̰ kɛn sik‑kaar‑dio. Naan̰ ɛɗɗen tɔɔgɔ gɛn tuur sitange ro jeege tu ɔɔ gɛn kɛɗn lapi jee kɔɔn̰ge tu paac ɔɔ jeegen paacn̰ kɛn kɔɔn̰ɔ tujɗenga tuju. 2 Kɛn ara ɓo ro jee kaan̰ naabm Isagen sik‑kaar‑dio: kɛn deet se, Simon kꞋdaŋin̰ Piɛr se ute gɛnaan̰ Andre; Jak ute gɛnaan̰ Jan, naaɗen di se gaan Zebedege; 3 Pilip ɔɔ Bartelemi; Tɔma ɔɔ Matiye kɛn naabin̰ tɔkŋ miiri se; Jak goon Alpe ɔɔ Tade; 4 Simon debm je kujn̰ naaŋin̰a* ɔɔ Judas Iskariɔt, naan̰ ɓo debm utu kutn Isa se.

Isa ɔl *jee kaan̰ naabin̰gen sik‑kaar‑di se naaba

(Mk 6.7‑12; Lk 9.1‑6)

5 Naaɗe se ɓo jee kaan̰ naabm Isagen sik‑kaar‑di kɛn naan̰ ɔlɗen naaba. Kɛn ɔlɗe kɔl se, naan̰ dɛjɗe ɔɔ taaɗɗen ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌɓaaki maakŋ naaŋge tun mɛlin̰ge Yaudge eyo ɔɔ maakŋ gɛgɛr *Samarige tu se kalaŋ kic ɓo ɔn̰te Ꞌkɛndki maak ki. 6 Num Ꞌɓaaki gɔtn gaan *Israɛlge tu, naaɗen tec aan gɔɔ baatgen iigga kiig se. 7 Kɛn Ꞌɓaaki ɓaa ɗoob ki se Ꞌtaaɗɗeki taar *Raa ɔɔki: ‹Ɓɛrɛ, *maakŋ Gaar Raa se ɔɔpga gɔɔrɔ!› 8 Ɛɗki lapi jee kɔɔn̰ge tu, Ꞌdurki jeegen ooyga kooyo, ɛɗki lapi jee bikiɗge tu taa roɗe Ꞌɗaapm tɛɗn aak bɛɛ naan Raa ki ɔɔ Ꞌtuurki sitange ro jeege tu. Taa naase lɛ ɔŋki cɛrɛ ɗey se, naase kic ɓo ɛɗin̰ki jeege tu cɛrɛ.

9 «Kɛn naase Ꞌɓaaki ɓaa se, ɔn̰te Ꞌkuunki daab, pudda ey lɛ gurs maakŋ pɔs ki. 10 Ɔɔ kɛn Ꞌɓaaki ɓaa ɗoob ki se ɔn̰te Ꞌkuunki ɓɔɔnɔ, ɔn̰ten Ꞌtɔski kalge di dio, saage ɔɔ ɔn̰ten Ꞌkuunki sirɗi. Taa debm tɛɗn naaba se, bɛɛki num, jꞋan̰ kɛɗn kɔsin̰a.

11 «Kɛn naase jaay aki kɛnd maakŋ gɛgɛr ki ey lɛ maakŋ naaŋ ki se, Ꞌjeki debm bɛɛ kɛn asen dɔɔɗn kɔkŋ jiga. Naase iŋgki gɔtn deb kɛn ese sum bini anki kiin̰ ɓaa maak ki. 12 Maakŋ ɓee kɛn jaay naase ɛndkiga maak ki se, Ꞌtɛɗɗeki tɔɔsɛ. 13 Kɛn jee maakŋ ɓee ki se jaay dɔɔɗ ɔksenga lɛ, ɔn̰ tɔɔsɛ se kiŋg te naaɗe. Num kɛn naaɗe jaay dɔɔɗ ɔksen te ey lɛ, ɔn̰ tɔɔsɛ se asen tɛrl kɔŋ gɔtin̰ ki. 14 Kɛn maakŋ gɛgɛr ki ey lɛ maakŋ ɓee kɛn naase aki kɛnd maak ki jaay, naaɗe baate dɔɔɗn kɔkse se, ɔɔ baate booy taarse num, naase Ꞌteec ɔn̰ɗenki ɓeeɗe ey lɛ maakŋ gɛgɛrɗe ɔɔ kɛn teec Ꞌɓaaki ɓaa se, kuɗn jɛsege tu se kic ɓo Ꞌtupɗeki naatn. 15 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: ɓii kɛn Raa Ꞌkɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se, jee maakŋ gɛgɛr kɛn ese se bɔɔr koocn̰ do naaɗe ki se aɗen tɛɗn ɔɔn̰ cir gɛn jee taa naaŋ Sɔdɔm ute gɛn Gɔmɔr†!»

Dubar utu kaan do jeege tun mɛtn Isa ki

(Mk 13.9‑13; Lk 21.12‑17; Lk 12.2‑9)

16 «ꞋƁooyki! Maam mꞋɔlse aan gɔɔ baatge maakŋ k‑sogsogige tu; naɓo naase se iŋgki do mɛtɛkse ki aan gɔɔ wɔɔjge ɔɔ Ꞌtɛɗki rose miskinge aan gɔɔ dɛɛrge. 17 Ɔndki kɔndɔ, taa jeege utu asen tɔkŋ ɓaa gɔtn kɔjn̰ bɔɔrge tu, naaɗe asen tɔnd ute mɛɛjɛ maakŋ *ɓeege tun Yaudge lee tusn maak ki. 18 Taa maam se naaɗe asen tɔkŋ ɓaa naan magalge tu ɔɔ naan gaarin̰ge tu, taa bin se naase aki tɛɗn saaɗumge naan naaɗe ki ɔɔ naan jeege tun Yaudge ey se kici. 19 Kɛn jaay jꞋɔk kꞋɓaansinga naan tɔɔgge tu num, gɔtn naane se ɔn̰te Ꞌɓeerki do taar kɛn naase aki ɓaa taaɗa ɔɔ ute raay naase aki kɔŋ jaay anki taaɗn taar se. Taa kaaɗ kɛn se, Raa ɓo asen kɛɗn taar kɛn naase aɗeki taaɗa. 20 Taa taar naase aki taaɗ se, gɛn naase malin̰ge eyo, num taar se Nirl gɛn Bubse Raa ɓo asen kɔl naase aki taaɗa. 21 Naan̰ kɛn se, gɛnaa utu kɔl gɛnaan̰ jꞋan̰ ɓaa tɔɔlɔ ɔɔ bubu kici utu kɔl goonin̰a jꞋan̰ ɓaa tɔɔlɔ. Gaange utu tɛrl naaga bubɗege tu ɔɔ je yoɗe. 22 Taa maam se jeege paac utu asen kɔɔɗn kundu; naɓo debm jaay aayga kaamin̰ bini aanga do taar tɔɔlin̰ ki num, naan̰ se utu Ꞌkɔŋ kaaja.» 23 Kɛn jaay kꞋdabarse maakŋ gɛgɛr kɛn kaam kalaŋ num, aan̰ Ꞌɓaaki maakŋ gɛgɛr kɛn kuuyu. ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: gɛgɛrgen maakŋ naaŋ *Israɛl ki se, naase aɗeki lee dɔɔɗ ey sum ɓo, maam *Goon Deba se mꞋkaan ro ki.

24 «Debm lee mɛtn deb kɛn dooyin̰ se, Ꞌkɔŋ cir debm dooyin̰ eyo; ɔɔ debm tɛɗn naaba gɔtn deb ki se, naan̰ se Ꞌkɔŋ cir mɛlin̰ eyo. 25 Anum debm lee mɛtn deb kɛn lee dooyin̰ se n̰Ꞌtɛɗ aan gɔɔ debm dooyin̰ se. Ɔɔ debm Ꞌtɛɗ naaba gɔtn deb ki se kic lɛ, n̰Ꞌtɛɗ aan gɔɔ mɛlin̰ se. Taa debm kɛn mɛl ɓee se kic naaɗe naajin̰a ɔɔ naan̰ ɓo Belzebul‡, bin num mɛt kando kꞋnaajn̰ jeegen maakŋ ɓeen̰ ki se cir gɛn naan̰ se daala!»

Ɔn̰te Ꞌɓeerki jeege tu

26 «Taa naan̰ se ɓo jeege se, ɔn̰ten Ꞌɓeerɗeki! Taa kaaɗin̰ jaay utu Ꞌkaan se, nakŋ paacn̰ jꞋɔyin̰ga kɔy se, utu Ꞌtooɗn tal. Ɔɔ nakŋ ɓɔrse kꞋjeelki mɛtin̰ ey se, jꞋutu jꞋan̰ki jeele. 27 Nakŋ paacn̰ maam mꞋtaaɗsesin̰ maakŋ nɔɔr ki se, Ꞌɓaa Ꞌtaaɗin̰ki jeege tu ute kaam kaaɗa. Nakŋ kɛn naase Ꞌbooyin̰ki kꞋtaaɗsen naaŋ ki mɛtn bisege tu se Ꞌwɔɔkin̰ki do ɓeege tu kici. 28 Ɔn̰te Ꞌɓeerki jeege tun Ꞌtɔɔl daa roa, ey num kɔŋ tɔɔl ko ey se; num Ꞌɓeerki ɓo Raa ki, naan̰ ɓo debm kɛn ɔk tɔɔgɔ kɛn tɔɔl daa rose ɔɔ tɔɔl kose maakŋ pooɗ kɛn gɛn daayum se. 29 Yeelge sɛɛm sɛɛm di se kꞋdugin̰ ute kɔbɔrɔ kalaŋ sum ey la? Ute naan̰ se kic ɓo kɛn maakɗe ki se jaay kalaŋ Ꞌkoocn̰ naaŋ ki se kɛn Bubsen Raa tookga jaayo. 30 Num gaŋ naase se bɛɛkŋ dosege kic ɓo Raa jeelin̰ kalaŋ kalaŋ. 31 Bin se, ɔn̰te Ꞌɓeerki! Naan Raa ki se, naase se Ꞌcirki yeelge se dɔkɔ. 32 Debm jaay taaɗ naan jeege tu ɔɔ naan̰ debm maam se, maam kic mꞋtaaɗn naan Bubum kɛn maakŋ raa ki mꞋɗeekŋ mꞋɔɔ: naan̰ se debm maama. 33 Num debm kɛn baatum naan jeege tu se, maam kic mꞋutu mꞋan̰ baatin̰ naan Bubum kɛn maakŋ raa ki kici.»

Isa se ɓaano ute tɔɔsɛ ɓo do naaŋ ki eyo num bɔɔrɔ

(Lk 12.51‑53, 14.26‑27)

34 Isa taaɗ ɔɔ: «Ɔn̰ten Ꞌsaapki ɔɔki maam se mꞋɓaano ute lapia ɓo do naaŋ ki. Maam se mꞋɓaano ɓo ute lapi eyo, num mꞋɓaano ute bɔɔrɔ. 35 Ɗeere, maam se mꞋɓaaɗo gɛn:

gaaŋ goon gaaba ute bubin̰a,

goon mɛnda ute kon̰a,

moom mɛnda ute mɛnd goonin̰a.

36  Jeegen maakŋ ɓei ki se ɓo utu Ꞌtɛɗn jee wɔɔyige.§

37 «Debm jaay je bubin̰ ute kon̰ cirum maam se, naan̰ se aas te gɛn tɛɗn debm maam eyo. Ɔɔ debm jaay je goonin̰ gaaba ute goonin̰ mɛnda cirum maam se, naan̰ se aas te gɛn tɛɗn debm maam eyo. 38 Ɔɔ debm jaay baate kuun kaagŋ jꞋansin̰ tupm ro ki ɔɔ ɔk mɛtum ey se, naan̰ se aas te gɛn tɛɗn debm maam eyo. 39 Debm jaay je kaajn̰ kon̰ se, naan̰ utu an̰ kutu, ɔɔ debm jaay ut kon̰a taa maam se, naan̰ utu an̰ kaaja.»

Debm ɔksen naase se aan gɔɔ ɔkum maama

40 «Debm jaay dɔɔɗ ɔksen naase se, aan gɔɔ naan̰ dɔɔɗ ɔkum maama ɔɔ debm dɔɔɗ ɔkum maam se lɛ, aan gɔɔ naan̰ dɔɔɗ ɔk debm kɛn ɔlumo. 41 Debm kɛn jaay dɔɔɗ ɔk debm taaɗ taar teeco taar Raa ki, taa naan̰ jeelin̰ naan̰ se debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se, naan̰ Ꞌkɔŋ bɛɗin̰a aan gɔɔ gɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se kici. Debm jaay dɔɔɗ ɔk debm kɛn tɛɗ naka ute ɗoobin̰a, taa naan̰ jeelin̰ naan̰ debm daan ki se, naan̰ se Ꞌkɔŋ bɛɗin̰a aan gɔɔ gɛn debm daan ki se kici. 42 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: maakŋ gaange tun sɛɛm sɛɛm se, debm jaay ɛɗga maan kurlu cɔkɔ deb kalaŋ ki, taa naan̰ jeelin̰ naan̰ debm maam se, debm bin se, bɛɛ naan̰ tɛɗ se Ꞌkutn cɛr eyo, num naan̰ utu Ꞌkɔŋ bɛɗin̰a.»

11

Isa ute Jan‑Batist

(Lk 7.18‑35)

1 Kɛn Isa jaay dooy jee mɛtin̰ kɛn sik‑kaar‑di aas sum se, naan̰ iin̰ ɔn̰ gɔtn ese ɔɔ ɓaa lee taaɗ taar *Raa jeege tun maakŋ gɛgɛrge tun gɛn taa naaŋ gɔtn ese ɔɔ dooyɗe.

2 Kaaɗ kɛn Jan‑Batist utu maakŋ daŋgay ki se, naan̰ booyga nakŋ paacn̰ kɛn *al‑Masi tɛɗ se. Ɔɔ naan̰ daŋo maakŋ jeege tun mɛtin̰ ki se jeege kandum ɔɔ ɔlɗe gɔtn Isa ki. 3 Naaɗe ɓaa tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naai ɓo debm kɛn jeege iŋg aak kaama jꞋɔɔ utu aɗe ɓaa se lɔɓu, kꞋbooy nam kuuy ne?» 4 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «ꞋƁaa taaɗki Jan ki nakŋ naase mala aakin̰ki ute kaamse se ɔɔ booyin̰ki ute bise se: 5 jee kaam‑tɔɔkge lɛ, kaamɗege tɔɔɗ taakga, jee cɛkɛɗge lɛ, leega talam talam, jee bikiɗge lɛ, ɔŋga lapia ɔɔ roɗege tooɗga kɔlɔn̰ kɔlɔn̰, jee duguyge lɛ, ɓɔrse booy booyo, jee ooyga kooy kic lɛ, duroga daan yoge tu ɔɔ Labar Jiga se lɛ, kꞋtaaɗin̰ga jee daayge tu. 6 Maak‑raapo deb kɛn jaay ai kaamin̰ ɔn̰te ɗoobm gɛn kaal maakin̰ do maam ki eyo.»

7 Kɛn jee Jan ɔlɗeno naaba jaay ɔk tɛrl ɓaa se, Isa baag taaɗn taar Jan se jee dɛnge tu ɔɔ: «Do kɔɗ‑ɓaar ki se, naase tap ɓo iŋgkiro kaakŋ naŋa? Lɔɓu iŋgkiro kaakŋ mu taa baar kɛn kuul teen̰ ɓaansin̰ kaam ara kaam ara se la? 8 A‑a! Bin num naase iŋgkiro kaakŋ naŋa? Lɔɓu iŋgkiro kaakŋ gaabm kɛn tus kal aak bɛɛ se ne? Gɔtɔ. Jee lee tus kalgen aak bɛɛ gɛn koono se tiŋg maakŋ ɓee gaarin̰ge tu. 9 Lɔɓu naase tap ɓo iŋgkiro kaakŋ naŋa? Naase se iŋgkiro kaakŋ debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se la? Ɗeere, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: naan̰ se debm taaɗ taar teeco taar Raa ki naɓo naan̰ magal cir debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se daala. 10 Naan̰ se ɓo debm kɛn kꞋraaŋo mɛtn taarin̰ do dɔkin̰ jꞋɔɔ:

ꞋBooyo, maam mꞋai kɔl debm kaan̰ naabum naani ki,

taa ai ɗaapm ɗoobi.*

11 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: maakŋ jeege tun mɛndge toojɗen do naaŋ ki ara bini aan do Jan‑Batist ki se, debm kɛn magal cirin̰ Jan se, gɔtɔ. Anum debm *maakŋ Gaar Raa ki se baat aan gɔɔ ɗi kic ɓo, naan̰ se ɓo magal† cir Jan. 12 Kaaɗ kɛn Jan‑Batist lee taaɗo Taar Raa jeege tu bini aan ɓɔrse se, maakŋ Gaar Raa se jeege je kɛnd ute taa tɔɔgɔ. Ɔɔ jeegen tɛɗ naka ute taa tɔɔgɔ se, je an̰ kuun maakŋ Gaar Raa se kaam jiɗe. 13 Taar kɛn jee taaɗ taar teeco taar Raa ki taaɗo ute *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki do dɔkin̰ se, paac, bini aan do Jan ki se, taaɗo mɛtn taar Gaar Raa kɛn utu aɗe ɓaa se. 14 Kɛn naase jaay Ꞌje aki booy kɔkŋ num, *Ɛli kɛn naase ɔɔki utu aɗe ɓaa se, Jan se ɓo naan̰a. 15 Debm jaay ɔk bi booyo num, booy ɔk taar se! 16 Jeegen ɓɔrse tap ɓo mꞋaɗen kɔmb bɛyɛ ute naŋge? Naaɗe tec aan gɔɔ gaangen iŋg bɔɔr ki jaay taaɗ ute naapa ɔɔ:

17 Naaje kꞋtuuysen kaa

naɓo naase Ꞌbaate daamki.

Naaje kꞋjꞋaarsen kaa yoa

naɓo naase Ꞌbaate keemki.

18 «Ey num kɛn Jan ɓaaɗo se, naan̰ je kɔs dɛn eyo ɔɔ aay tɔtn‡ koojn̰ bin̰ eyo ɔɔ jeege ɗeek ɔɔ: naan̰ se debm sitan! 19 Kɛn *Goon Deba jaay ɓaaɗo se ɔsɔ ɔɔ aaye, naɓo jeege ɗeek ɔɔ: naan̰ se debm kaam‑kɔsɔ ɔɔ debm kaay‑koono ɔɔ ɔk mɛɗɛ ute *jee tɔkŋ miirge ɔɔ ute jee *kusin̰ge! Num jeel‑taar gɛn Raa se jꞋaak kꞋjeelin̰ naan̰ mɛt ki se ute nakgen jikilimge tɛɗa, taa naaɗe se took aalga maakɗe do Raa ki§.»

Jee maakŋ gɛgɛrge tun kɛn baate tookŋ kaal maakɗe do Isa ki

(Lk 10.13‑16)

20 Gɔtn se Isa mooy jeegen maakŋ gɛgɛrge tun ese dɛna taa naaɗe baate Ꞌtɛrl kiŋgɗe, ey num gɔtn ese se ɓo, gɔtn naan̰ tɛɗno nakŋ‑kɔɔɓin̰ge dɛna. 21 Naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Utu asen kɔɔn̰ aak eyo naasen jee maakŋ gɛgɛr kɛn Kɔrɔzin ki! Utu asen kɔɔn̰ aak eyo naasen jee maakŋ gɛgɛr kɛn Betsaida ki! Taa nakŋ‑kɔɔɓgen tɛɗ gɔtse ki se jaay Ꞌtɛɗoga tɛɗ maakŋ gɛgɛrge tun Tir ki ute kɛn Sidɔŋ ki num, kaaɗn do dɔkin̰ naaɗe tɛrloga maakɗe do Raa ki, naaɗe tuusn kal kɔl doa ɔɔ bɔɔy burku doɗege tu ɔɔ kɔn̰ kusin̰ɗege. 22 ꞋBooyki, mꞋasen taaɗa: ɓii kɛn Raa utu Ꞌkɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se, nakŋ utu Ꞌkaan dose ki se utu Ꞌkɔɔn̰ cir kɛn aano do jeege tun Tir ki ute kɛn Sidɔŋ ki se daala. 23 Ɔɔ naase, jee maakŋ gɛgɛr kɛn Kaparnayum ki, gɛn naase ki num, ɔɔki nookse se Ꞌkeem kaan maakŋ raa ki la? Gɔtɔ! Naase se utu aki kooy Ꞌɓaa gɔtn jee ooyga kooy tusn ro ki se. Taa nakŋ‑kɔɔɓgen tɛɗo gɔti ki se jaay ɓo tɛɗoga tɛɗ Sɔdɔm ki num, kaaɗn naane gɛgɛr Sɔdɔm se ɓɔrse kic tɛɗn utu*. 24 Taa naan̰ se ɓo, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: ɓii kɔjn̰ bɔɔr ki se, nakŋ utu Ꞌkaan dose ki se utu Ꞌcir nakŋ kɛn utu kaan do jeege tun taa naaŋ Sɔdɔm ki se.»

Isa tɔɔm Raa

(Lk 10.21‑22; 1Kɔr 1.26‑29)

25 Kaaɗ kɛn se Isa ɗeek ɔɔ: «Bua, naai ɓo Mɛl maakŋ raa ute gɛn do naaŋa, maam mꞋtɔɔmi taa nakgen se naai ɔyin̰ga kɔyɔ jee jeel‑taarge tu ute jee mɛtɛkge tu, ɔɔ ɓɔrse naai Ꞌtaaɗga mɛtin̰a gaan sɛɛmge tu. 26 Ɗeere, Bua, kɛse ɓo nakŋ jigan kɛn naai maaki Ꞌjen ro ki.

27 «Nakge paac se Bubum ɛɗumsin̰ga kaam jima. Ey num Goono se nam tap ɓo jeelin̰ eyo; kɛn jeelin̰ se Raa Bubu kalin̰ ki sum. Ɔɔ Raa Bubu se kic ey num, nam tap ɓo jeelin̰ eyo num kɛn jeelin̰ se, Goonin̰ kalin̰ ki sum ɔɔ Goonin̰ se ɓo ɓaaɗo taaɗ Raa Bubu se jeege tu taa an̰ jeele.

28 «ꞋƁaakiro gɔtum ki, naasen paacn̰ kɛn ɔɔrkiga kɔɔrɔ ɔɔ daamse deerse se ɔɔ maam mꞋasen kɛɗn gɔtn tɔɔl maaka. 29 Uunki daamum se dose ki ɔɔ Ꞌbooy uunki taaruma. Taa maam se mꞋɔɔp rom baata ɔɔ mꞋdalul. Ute maam se, naase aki kɔŋ gɔtn tɔɔl maakse. 30 Ɗeere, taarum mꞋɔɔ aki kuun se lɛ, naan̰ ɔɔn̰ eyo, ɔɔ daamum mꞋɔɔ aki kuun se kic lɛ, naan̰ cɛɛpɛ.»

12

Isa se naan̰ ɓo Mɛl *ɓii sebit

(Mk 2.23‑28, 3.1‑6; Lk 6.1‑11)

1 Kaaɗ kɛn se Isa deel maakŋ gɔtn gɛm ki ɓii sebit* ki ute jee mɛtin̰ ki. Kɛn naaɗe deel deel se, jee mɛtin̰ ki jaay, ɓo tɔɔlɗe se baag tɛrɛcn̰ do gɛmge ɔɔ ɔsɔ. 2 Kɛn *Parizige jaay aak nakŋ ese se, naaɗe ɗeek Isa ki ɔɔ: «Aaka, jee mɛti ki se tɛɗ nakŋ kɛn jꞋund te kulu gɛn tɛɗ eyo ɓii sebit ki!» 3 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Naase Ꞌdooyin̰ki te ey la, nakŋ kɛn *Daud tɛɗ ute jeen̰ge kaaɗ kɛn naaɗe ɓo tɔɔlɗe se? 4 Gɔtn se Daud ɛndo maakŋ *kɔrɔr magal gɛn *Raa ki ɔɔ tɔs mappan jꞋɛɗin̰ga kɛɗ *sɛrkɛ Raa ki, ɔsɔ ɔɔ ɛɗ jeen̰ge tun mɛtin̰ ki kici. Ey num mappan se naaɗe kɔŋ kɔs eyo; kɛn Ꞌkɔs se, *jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu kalɗe ki sum. 5 Lɔɓu naase Ꞌdooyin̰ki te ey la, maakŋ *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, ɓii sebit ki se jee tɛɗ sɛrkɛ Raage tu kɛn tɛɗ naaba maakŋ kɔrɔr magal gɛn Raa ki kic ɓo uum aal te ɓii sebit se naaŋ ki eyo. 6 ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: nam utu gɔtn ara se, magal cir *Ɓee Raa se daala. 7 Taar kɛn taaɗ ɔɔ: Maam se mꞋje amki tɔjn̰ sɛrkɛ eyo, num mꞋje se naase aki Ꞌkɛɛjn̰ ɓo do naapge tu† ɔɔ kɛn taar se jaay Ꞌbooy ɔkkiga mɛtin̰ num, jee se, naase aɗeki tɔkŋ mindɗe eyo, taa naaɗe se tuj te ɗim eyo. 8 Taa *Goon Deba se lɛ, naan̰ ɓo Mɛl gɛn ɓii sebit.»

Isa ɛɗ lapi gaab kɛn jin̰ ooyga kooyo

9 Isa iin̰ ɔn̰ gɔtn se ɔɔ ɓaa ɛnd maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki. 10 Gɔtn ese, naan̰ ɔŋ gaaba kalaŋ jin̰ ooyga kooyo. Taa *Parizige je ɗoobm an kɔkŋ mind Isa se, tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Ɗoobm naajege tu se, *ɓii sebit ki nam ɔk ɗoobo kɛn kɛɗn lapia debm kɔɔn̰ ki la?» 11 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Maakse ki se nam ɔk baata kalaŋ sum, ɔɔ baatin̰ se jaay ooc maakŋ gɔɔ ki ɓii sebit ki num, an̰ ɓaa kɔɔɗin̰ ey ne? 12 ꞋBooyki, debkilimi se naan̰ ɔɔn̰ cir baata! Bin num ɓii sebit ki se, jeege ɔk ɗoobo gɛn tɛɗn bɛɛ jeege tu.» 13 Gɔtn se Isa ɗeek gaab kɛn se ɔɔ: «ꞋSɛɛj jii!» Gɔtn se naan̰ sɛɛj jin̰a ɔɔ gɔtn ese sum ɓo jin̰ se ɔŋ lapia aan gɔɔ naapin̰ se.

14 Gɔtn se Parizige teeco naatn maakŋ ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se, ɓaa tus dɔɔk taarɗe gɛn je ɗoobm an Ꞌkutn Isa.

Isa se naan̰ ɓo debm tɛɗn naabm kɛn Raa bɛɛr ɔɔɗin̰o

15 Kɛn Isa jaay booy ɔɔ naaɗe dɔɔkga taarɗe gɛn tɔɔlin̰ se, naan̰ iin̰ ɔn̰ gɔtn ese se ɔɔ jeege dɛna ɔk mɛtin̰a ɔɔ naan̰ ɛɗ lapi jee kɔɔn̰ge tu paac. 16 Num naan̰ aacɗen kaama ɔɔ jꞋɔn̰te taaɗn jeege tu an̰ jeele. 17 Bin ɓo taar kɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Ezayi taaɗno do dɔkin̰ se aanga ɗoobin̰ ki, kɛn ɔɔ:

18  «Kɛn ara ɓo debm tɛɗn naabum kɛn maam Raa mꞋbɛɛr mꞋɔɔɗin̰o.

Naan̰ ɓo debm maak‑jema ɔɔ tɔɔlum jaay maam mꞋbɛɛr mꞋɔɔɗin̰o.

Maam mꞋan̰ bɔɔy Nirlum se don̰ ki ɔɔ ɗoobm maam daan ki se,

naan̰ an̰ taaɗin̰ jikilimge tu paac.

19  Naan̰ se lɛ mooy te nam eyo ɔɔ taaɗ te makɔn̰ eyo.

Taar naan̰ se jꞋan̰ booyin̰ ɗoobge tun kaam ara kaam ara se eyo.

20  Mu taa baar kɛn ɗug ɗug se kic ɓo, naan̰ an̰ tɛrɛc eyo.

Ɔɔ lɔɔmpɔn pooɗin̰ ɓaa ɓaa kooyo se kic lɛ, naan̰ an̰ tɔɔl eyo.

Naan̰ tɛɗ nakge ute ɗoobin̰ se bini Ꞌcir nakgen bɛɛ ey se paac.

21  Ɔɔ jee do naaŋ ki se paac kɔnd doɗe do naan̰ ki.‡»

Isa ute *Ɓubm sitange se taarɗe kalaŋ la?

(Mk 3.20‑27; Lk 11.14‑23)

22 Gɔtn se jeege ɔk ɓaano gɔtn Isa ki ute gaaba kalaŋ ɔk kɔɔn̰ sitan ɔɔ kɔɔn̰ sitan se tɛɗin̰ gaabm se tɛɗ kaam‑tɔɔkɔ ɔɔ ɔŋ taaɗ taar eyo. Gaabm se Isa ɛɗin̰ lapia, kaamin̰ ɔɔɗ aaka ɔɔ naan̰ baag taaɗn taara cɛy. 23 Ɔɔ gɔtn se jee dɛnge paac aak nakŋ se, deel doɗe ɔɔ ɔkɗen taaɗ eyo, ɗeek ɔɔ: «Gaabm ese se, teeco mɛtjil Gaar *Daud ki ey la?» 24 Num gaŋ kɛn *Parizige jaay booy taar se, naaɗe ɗeek ɔɔ: «Gaabm se tuur sitange ro jeege tu ute tɔɔgŋ Belzebul§, naan̰ kɛn Bubm sitange se.» 25 Gaŋ Isa jeel maak‑saapɗe ɗey se ɗeekɗen ɔɔ: «Maakŋ taa naaŋ gaar kɛn jeen̰ge taarɗe ɔk mɛtn naap eyo ɔɔ baagga tɛɗn bɔɔrɔ ute naapa se, naaŋ se utu tɛrɛcɛ. Maakŋ gɛgɛr, ey lɛ maakŋ ɓee kɛn malin̰ge tɛɗ taara ute naapa se kic ɓo, malin̰ge Ꞌkɔŋ kiŋg eyo. 26 Kɛn Bubm sitange jaay tuur naapin̰ Bubm sitange se, kɛse aan gɔɔ naan̰ tɛɗ bɔɔrɔ ute ro naan̰ malin̰a ɔɔ bin se naan̰ tɔpga ron̰a. Kɛn bin num, gaarin̰ se naan̰ an̰ kɔkŋ ɔɔ ɗio? 27 Naase ɔɔki maam mꞋtuur sitange ute ro Belzebul se; num jee mɛtse ki se, kɛn ɛɗɗen tɔɔgɔ jaay tuur sitange se, naŋa? Bin num naaɗe mala se ɓo asen kɔjn̰ bɔɔrɔ dose ki. 28 Kɛn ɗeer num, maam se mꞋtuur sitange ute *Nirl Raa, bin se Ꞌjeelki, *maakŋ Gaar Raa se aanga gɔtse ki. 29 Kɛn nam jaay je kɛnd kɔsn ɓee debm tɔɔg se, debm se naan̰ ɔk dɔɔkin̰ga jaay ɓo, kɔsn ɓeen̰a. 30 Debm jaay ute maam ey se, naan̰ se debm taamooyuma ɔɔ debm jaay noogum gɛn tusn jeege ey se, debm bin se wɔɔkɗen wɔɔkɔ.

31 «Taa naan̰ se ɓo Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: *kusin̰ paacn̰ kɛn jikilimge tɛɗa ute naajn̰ kɛn naaɗe lee naaj Raa se kic ɓo, Raa aɗesin̰ kɔŋ tɔɔlɔ. Num debm jaay naaj Nirl Raa se, kusin̰ naan̰ se Raa an̰sin̰ tɔɔl eyo. 32 Anum debm jaay taaɗ taar iŋg kus ro maam *Goon Deb ki kic ɓo, Raa an̰ tɔɔl kusin̰in̰a. Num gaŋ debm jaay taaɗ taar iŋg kus ro *Nirl Salal ki se, Raa an̰ tɔɔl kusin̰in̰ do naaŋ ki ara ki eyo ɔɔ ɓii kɛn kaam mɔɔtn se ey kici.»

Ko kaaga ute koojin̰a

33 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋBooyki. Kaagŋ jiga se ooj koojin̰ kic ɓo jiga, num kaagŋ kɛn kɔɔn̰ɔ se, ooj koojin̰ kic ɓo jig eyo. Taa kaaga se jꞋaak kꞋjeelin̰ ute koojin̰a. 34 Aakumki tu wɔɔjgen ara! Naase lɛ jee bɛɛki eyo, num te ɗoobm gay jaay naase aki taaɗn nakŋ bɛɛ se? Taa taar kɛn jikilimge lee taaɗ paac se iin̰o maakɗe ki. 35 Debm bɛɛ se, bɛɛn̰ se iin̰o maakin̰ ki ɔɔ taar kɛn teec taarin̰ ki kic ɓo bɛɛ, ɔɔ debm *kusin̰ se, kusin̰in̰ se kic ɓo iin̰o maakin̰ ki ɔɔ taar kɛn teec taarin̰ ki kic ɓo iŋg kusu. 36 ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: ɓiin Raa kɔjn̰ bɔɔr do jeege tu se, taargen jeege taaɗin̰ rɛn̰ rɛn̰ paac se, Raa utu ɓaa tɔnd mɛtɗe. 37 Taa ute taar kɛn Ꞌteec taari ki se jaay ɓo ai ɗaapa ey lɛ ai kutu.»

Jeege je kaakŋ nakŋ‑kɔɔɓɔ

(Lk 11.24‑32)

38 Gaŋ gɔtn se jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage kandum ute *Parizige naaɗe ɗeek Isa ki ɔɔ: «Debm dooy jeege, naaje kꞋje jꞋai kaakŋ naai ajen tɛɗn nakŋ‑kɔɔɓm kɛn jꞋan kaakŋ jeel ro ki naai se iin̰o gɔtn Raa ki.» 39 Naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Jee ɓɔrse jig eyo ɔɔ Ꞌtuj ɔrmɗe naan Raa ki se je kaakŋ nakŋ‑kɔɔɓɔ, naɓo nakŋ‑kɔɔɓm naaɗe an kaakŋ jeel ro ki se, tecn̰ aan gɔɔ kɛn gɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki kɛn kꞋdaŋin̰ Yunus* se sum. 40 Aan gɔɔ Yunus tɛɗo ɓii mɔtɔ maakŋ kɛn̰j kɛn magal se, *Goon Deba se kic ɓo Ꞌtɛɗn ɓii mɔtɔ maakŋ naaŋ ki. 41 Ɓii kɛn jaay Raa an kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se, jeegen Ninib ki se kic utu Ꞌkɔkŋ mind jeegen duni kɛn ɓɔrse. Taa naaɗe se booy uunga taar Yunus ɔɔ tɛrlga maakɗe do Raa ki, anum Ꞌbooyki debm ara se, cir Yunus se daala. 42 Ɓii kɛn Raa an kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se, nɛɛlgen iin̰o kaam kaam bɔɔyɔ† gɔtn duni ɗaar ro ki se utu kɔkŋ mind jeegen duni kɛn ɓɔrse se. Taa naan̰ iin̰o gɔtn dɔkɔ gɛn booy taar Gaar Salomon debm jeel‑taara se, ɔɔ Ꞌbooyki, debm jeel‑taar ara se, cir Salomon se daala.»

Sitan ɔk tɛrlo gɔtin̰ ki

43 Tɛr Isa taaɗɗen ɔɔ: «Kɛn sitan jaay teec ɔn̰ga nam se, naan̰ ɓaa leeɗo do kɔɗ‑ɓaarge tu je gɔtn kiŋgi, naɓo naan̰ ɔŋo te eyo. 44 Kɛn naan̰ jaay ɔŋ te ey num, baag taaɗn ute maakin̰ ɔɔ: maam se mꞋkɔkŋ mꞋtɛrl gɔtn kɛn mꞋiin̰no ro ki. Kɛn naan̰ jaay ɔk tɛrl aan se, ɔŋ ɓee se kꞋɗaapin̰ga aak bɛɛ aac walak ɔɔ nam maak ki se gɔtɔ. 45 Gɔtn se naan̰ ɔk tɛrlɛ ɔɔ ɓaa ɔŋo sitangen kuuy cili kɛn kusin̰ cirin̰ naan̰ se daala. Naaɗe ɓaaɗo tɛlɛ ɛnd iŋg maakŋ gaab kɛn se ɔɔ kiŋg gaabm se tɛrl ɓaa tɛɗ kusin̰ cir kɛn deet se daala. Ɗeere, naan̰ se ɓo nakŋ kɛn utu kaan do jeegen do duni kɛn ɓɔrse jig ey se.»

Gɛnaa Isage ute kon̰ɗe

(Mk 3.31‑35; Lk 8.19‑21)

46 Kaaɗ kɛn Isa utu taaɗ taaɗ jee dɛnge tu ɓɔrt sum ɓo, gɔtn se gɛnaan̰ge ute kon̰ɗe ɗaar naatn je taaɗn te naan̰a. 47 [Deb kalaŋ ɓaaɗo taaɗin̰ ɔɔ: «ꞋƁooyo! Koi ute gɛnaaige se utu naatn ɔɔ naaɗe se je ai kaaka.»]‡ 48 Gaŋ Isa tɛrl deb kɛn jꞋɔlin̰o se ɔɔ: «Koyuma ute gɛnaamge se tap ɓo naŋge?» 49 Tɛr gɔtn se, naan̰ uun jin̰ tɔj ro jeen̰ge tun mɛtin̰ ki ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Aakki jee se ɓo koyumge ute gɛnaamge. 50 Taa debm jaay tɛɗ nakŋ Bubum maakŋ raa ki maakin̰ jen ro ki se, naan̰ se ɓo gɛnaam gaaba, kɛn mɛnda ɔɔ koyuma.»

13

Kaal naagŋ taar gɛn debm kɔnd buru*

(Mk 4.1‑20; Lk 8.4‑15)

1 Ɓii kɛn se sum ɓo, Isa teec ɔn̰ ɓea ɔɔ ɓaa iŋg taa baar kɛn Galile ki. 2 Ɔɔ gɔtn se dɔɔl jeege dɛna tus cɛɛn̰ ki ɔlin̰ naan̰ iin̰ ook iŋg maakŋ markab ki ɔɔ jee ute dɛnɗe se ɗaar do jɛŋ baar ki. 3 Gɔtn se naan̰ taaɗɗenga taarge dɛna ute ɗoobm kaal naagŋ taara ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋBooyki, deb kalaŋ tɔs kupin̰a ɔɔ teec ɓaa kɔnd buru. 4 Kɛn naan̰ jaay ɔnd kɔnd burin̰ se, kupm mɛtin̰ si jɛŋ ɗoob ki ɔɔ yeelge bɔɔy ɓaaɗo tuun ɔsin̰ naatn paac. 5 Kupm mɛtin̰ si do naaŋ kɛn gɔtin̰ ɔk koa. Kupm se naar teeco yɔkɔɗɔ taa gɔtn se, naaŋin̰ cɛɛpɛ. 6 Num gaŋ kɛn kaaɗa jaay baag tɔŋgɔ se, naan̰ lawaka ɔɔ tuutu, taa gɔtn se iirin̰ ɔŋ ɛnd ɓaa te dɔk eyo. 7 Kupm mɛtin̰ se si maakŋ ji kaag kɛn ɔk kɔrɔndɔ. Ji kaagŋ ute kɔrɔndɔ se teepe ɔɔ aayin̰ taara. 8 Kupm mɛtin̰ si do naaŋ kɛn jiga. Kupm se am tɔɔk doa ɔɔ ɔk kaama. Kɛngen mɛtin̰ge se ɔk kaama bɛɛ bɛɛ, kɛngen kuuy ɔk kaama dɛna ɔɔ kɛngen kuuy se ɔk kaama dɛn ciri.» 9 Gɔtn se Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Debm jaay ɔk bi booyo num, booy ɔk taar se.»

Gɛn ɗi Isa taaɗɗen ute kaal naagŋ taara

10 Jee mɛtn Isa ki ɓaaɗo ɔŋin̰a ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay naai Ꞌtaaɗ jeege tu ute ɗoobm kaal naagŋ taara se?» 11 Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Nakŋ jꞋɔyin̰ga kɔy maakŋ *Gaar Raa ki se, naase se *Raa taaɗsenga naase Ꞌjeelin̰kiga. Gaŋ jee kuuy se, nakŋ se Raa ɔŋ taaɗɗen te mɛtin̰ eyo. 12 Taa naan̰ se debm kɛn ɔk se jꞋan̰ kɔmb do ki Ꞌtɛɗn dɛna, num debm kɛn ɔk ey se lɛ, kɛn cɔkɔn naan̰ ɔk se kic ɓo jꞋan tɔsn naatn. 13 Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋtaaɗɗen ute kaal naagŋ taara se:

taa naaɗe aaka ɔɔ ɔŋ aak ɔk eyo,

naaɗe booyo ɔɔ ɔŋ booy ɔk taar se eyo.

14 Bin ɓo taar kɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Ezayi taaɗɗen do dɔkin̰ se aanga ɗoobin̰ ki kɛn ɔɔ:

Taar se naase utu aki booy ute bise, naɓo aki booy kɔk eyo

ɔɔ naase utu aki kaakŋ ute kaamse, naɓo aki kaakŋ kɔk eyo.

15  Ɗeere, jee se maakɗe mɔŋgɔ,

naaɗe tɔlga kamba biɗege tu ɔɔ turumga kaamɗege,

ey num naaɗe Ꞌkɔŋ kaaka, Ꞌkɔŋ booyo,

ɔɔ ute maakɗe kic naaɗe Ꞌkɔŋ booy kuun jaay aɗe tɛrl ro maam ki,

ɔɔ kaaɗn naane se, maam Raa mꞋaɗen kaaja.†»

16 Isa taaɗ ɔɔ: «Gaŋ naase maakse raapo taa kaamsege lɛ aak kaaka ɔɔ bisege lɛ booy booyo! 17 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: jee taaɗ taar teeco taar Raa ki dɛna ute jeegen tɛɗ nakŋ ute ɗoobin̰ se, je ɔɔ aɗe kaakŋ nakŋ ɓɔrse naase aakki se, naɓo ɔŋ aakin̰ te eyo, ɔɔ je ɔɔ aɗe booy nakŋ ɓɔrse naase Ꞌbooyki se, naɓo ɔŋ booyin̰ te eyo.»

Isa taaɗ tɔɔk mɛtn kaal naagŋ taar gɛn debm kɔnd buru

18 «Naase Ꞌbooyki mɛtn taar gɛn kaal naaŋ taar gɛn debm kɔnd buru se. 19 Jeegen booy mɛtn taar Gaar Raa jaay ɔŋ booy ɔkin̰ ey se, tec aan gɔɔ kupm kɛn si jɛŋ ɗoob ki se. Taar naaɗe booyga se, *Ɓubm sitange ɓaaɗo ɔɔɗɗesin̰ naatn maakɗe ki. 20 Num jee mɛtin̰ge se tec aan gɔɔ kupm si do naaŋ kɛn maakin̰ ɔk ko se; naaɗe se kɛn booyga taar Raa se, naar ɔkin̰ maakɗe ki ute maak‑raapo. 21 Naɓo naaɗe se ɔŋ ɔn̰ taar Raa ɔl iiri maakɗe ki eyo, taa naaɗe ɔŋ ɔn̰ te maakɗe kaam kalaŋ eyo. Kɛn dubar ɔŋɗenga ey lɛ kꞋbaagɗenga dabar gɛn taar Raa sum ɓo, naaɗe naar rɛsn ute kaal maakɗen do Raa ki se naatn. 22 Kupm si maakŋ ji kaag ki se tec aan gɔɔ jeegen booy taar Raa, naɓo uun nirlɗe do nakge tun do duni ki ute je maala. Nakgen se ɓo, ɓaaɗo maakŋ saapɗe ki ɔɔ gaasin̰ taar Raa se ɔŋ tɛɗ naaba maakɗe ki eyo. 23 Kupm si do naaŋ kɛn jiga se tec jeegen booy taar Raa ɔɔ took aal maakɗe do ki. Ɔɔ taar Raa se ɔlɗe naaɗe tɛɗn nakgen bɛɛ bɛɛ. Jee mɛtin̰ge se tec aan gɔɔ gɛm kɛn ɔk kaama bɛɛ bɛɛ, kɛngen mɛtin̰ge tec aan gɔɔ gɛm kɛn ɔk kaama dɛna ɔɔ kɛngen kuuy se tec aan gɔɔ gɛm kɛn ɔk kaama dɛn cir se.»

Isa aal naagŋ taara ro dɛrɛŋgɛl‡ ki

24 Tɛr Isa taaɗɗen ute kaal naagŋ taar kuuy daala ɔɔ: «*Maakŋ Gaar Raa se tec aan gɔɔ gaabm tɔs kupm jiga ɔɔ ɓaa kɔɔcn̰ maakŋ‑gɔtin̰ ki se. 25 Num kaaɗ kɛn jeege tooɗ tooɗ bi nɔɔr se, debm wɔɔyin̰ ɓaaɗo ɔɔc dɛrɛŋgɛlɛ maakŋ teen̰ kɛn naan̰ ɔɔcin̰ se ɔɔ naan̰ teec ɓaa. 26 Kɛn teen̰e jaay ɓaa teepe ɔɔ tɔk do se, gɔtn se dɛrɛŋgɛlɛ kic ɓaa tɔk kici. 27 Gɔtn se jee tɛɗn naabge se ɓaaɗo ɔŋ mɛlɗe ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Mɛlje, naai ɔɔco kupm jiga ɓo maakŋ‑gɔti ki ey la? Num dɛrɛŋgɛl maak ki se tap ɓo iin̰o gay?› 28 Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: ‹Kɛse debm wɔɔyɔ ɓo tɛɗin̰ naan̰ se.› Jee tɛɗn naabge se tɔnd mɛtn mɛlɗe ɔɔ: ‹ꞋJe dɛrɛŋgɛlge se jꞋaɗen ɓaa tɔɔɗn si naatn la?› 29 Mɛlɗe ɗeekɗen ɔɔ: ‹Dɛrɛŋgɛlge se ɔn̰te Ꞌtɔɔɗɗeki, ey num sɔm aki tɔɔɗn teen̰gen maak ki se, cɛrɛ. 30 Ɔn̰ɗeki naaɗe teepm kalaŋ bini kaan kaaɗn kɔj ki, ɔɔ kɛn kaaɗn kɔjɔ aanga jaay ɓo maam mꞋtaaɗn jee kɔjge tu mꞋɔɔ: Deet deet se dɛrɛŋgɛlge se Ꞌdɔɔk Ꞌtusɗeki kaam kalaŋ taa aɗeki tɔɔcn̰ pooɗo. Ɔɔ teen̰e se lɛ ɔj Ꞌtusɗeki kaam kalaŋ Ꞌɓaaɗo Ꞌtɔnd ɔmbin̰ki maakŋ giijum ki.›»

Isa aal naagŋ taar ute kaam nakŋ kꞋdaŋin̰ mutard

(Mk 4.30‑32; Lk 13.18‑21)

31 Tɛr Isa taaɗɗen ute kaal naagŋ taara kuuy daala ɔɔ: «*Maakŋ Gaar Raa se tec aan gɔɔ kaam nakŋ kꞋdaŋin̰ mutard, kɛn gaaba kalaŋ uun ɔɔcin̰ maakŋ‑gɔtin̰ ki. 32 Kaam nakŋ kꞋdaŋin̰ mutard se, naan̰ baat cir kaam nakgen do naaŋ ki se paac. Num kɛn jꞋɔɔcin̰ga teecga se, naan̰ teepe tɛɗ magal cir nakgen teec maakŋ ɓar ki se paac bini yeelgen kic ɓo ɓaaɗo uj kujɗege tɛlɛtin̰ge tu.»

Isa aal naagŋ taara ute ɔrɔmɔ

33 Tɛr Isa taaɗɗen ute kaal naagŋ taar kuuy daala ɔɔ: «*Maakŋ Gaar Raa se tec aan gɔɔ ɔrɔm kɛn mɛnda jaay tɔsga rujn̰ gɛmɛ ɗooc gɔrn magala ɔɔ kɛn naan̰ jaay deepin̰ga ɔɔ ɔmbin̰ga maak ki num, iin̰in̰ paac se.»

Taa ɗi jaay Isa taaɗɗen ute kaal naagŋ taara

34 Taargen paac se Isa dooy jee dɛnge ute kaal naagŋ taara. Ɔɔ ɗim jaay naan̰ dooyɗen ute kaal naagŋ taar ey se, gɔtɔ. 35 Bin ɓo taar kɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki taaɗo do dɔkin̰ se aanga ɗoobin̰ ki, kɛn ɔɔ:

Maam mꞋutu mꞋaɗen taaɗn ute kaal naagŋ taara,

do nakge tun ko kꞋkɔyin̰a do dɔkin̰ kaaɗ kɛn Raa utu aalo kaal do naaŋa se.§

Isa taaɗ tɔɔk mɛtn taar kaal naagŋ taar ro dɛrɛŋgɛl ki

36 Gaŋ gɔtn se Isa iin̰ ɔn̰ jee dɛnge ɔɔ ɔk tɛrl ɓaa ɓeene. Jee mɛtin̰ ki ɓaaɗo ɔŋin̰a tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «ꞋTaaɗ tɔɔkjen tu mɛtn taar kaal naagŋ taar ro dɛrɛŋgɛl kɛn maakŋ‑gɔt ki se?» 37 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Debm ɔɔc kupm jiga se, kɛse maam *Goon Deba. 38 Maakŋ‑gɔtɔ se lɛ do naaŋa ɔɔ kupm jiga se lɛ, kɛse jeegen gɛn *maakŋ Gaar Raa, dɛrɛŋgɛlɛ se lɛ taaɗn ute jee *Ɓubm sitange. 39 Debm wɔɔy ɔɔco dɛrɛŋgɛlɛ se, kɛse Bubm sitange*, kɔjɔ se lɛ taaɗ te ɓiin dunia an naŋa, ɔɔ jee kɔjge se lɛ *kɔɗn Raage. 40 Aan gɔɔ dɛrɛŋgɛlɛ se kꞋtusin̰ jaay kꞋtɔɔcin̰ pooɗn se, ɓiin dunia naŋ se kic ɓo utu tɛɗn bin kici. 41 Bin ɓo maam Goon Deba mꞋaɗe mꞋkɔl kɔɗumge ɔɔ jeegen jaay ɔl jeege ɔn̰ ɗoobm Raa, ɔɔ ɔlɗe tɛɗ *kusin̰a se, kɔɗn Raage aɗen tuur naatn maakŋ gaarin̰ ki. 42 Kɔɗn Raage aɗen tɔsn kɔmb maakŋ baal pooɗ ki, ɔɔ gɔtn se ɓo gɔtn naaɗe tɔɔyɔ ɔɔ taan̰ naaŋɗege. 43 Anum jeegen jaay tɛɗ naka ute ɗoobin̰ naan Raa ki se, naaɗe se wɔɔr aan gɔɔ kaaɗa maakŋ gaar Bubɗe ki. Debm ɔk bi booyo num booy ɔk taar se jiga!»

Isa aal naagŋ taara ro kɔrbɔt ki ute meeɗe

44 «*Maakŋ Gaar Raa se tec aan gɔɔ kɔrbɔtn kꞋjꞋɔyin̰ maakŋ‑gɔt ki ɔɔ deba ɓaaɗo rɛk ɔŋin̰a ɔɔ naan̰ ɔyin̰ gɔtin̰ ki ɔɔ iin̰ ɓaa. Ute maak‑raapm naan̰ ɔk se, naan̰ ɓaa dugŋ ute nakŋ naan̰ ɔk se paac, ɔɔ ɔk tɛrl ɓaaɗo dug maakŋ‑gɔtn ese se.

45 «Tɛr maakŋ Gaar Raa se tec aan gɔɔ debm tɛɗn suukŋ kɛn je meeɗgen zoɗe ɔɔn̰ɔ. 46 Kɛn naan̰ je ɔŋ meeɗn zon̰ ɔɔn̰ se, naan̰ ɔk tɛrl ɓaa dugno ute nakŋ naan̰ ɔk se paac, ɔɔ ɓaaɗo dug meeɗn ese se.»

Isa aal naagŋ taara ute gɛndɛ

47 «Tɛr *maakŋ Gaar Raa se tec aan gɔɔ gɛnd jꞋundin̰ maakŋ baar ki ɔɔ tɔso napar kɛn̰jge dɛna. 48 Kɛn gɛndɛ jaay tɔso kɛn̰jge ɗooc se, naaɗe iik teecsin̰ taar ki, iŋg naaŋ ki, bɛɛr kɛngen jiga jiga ɔmb maakŋ ɛɛs ki ɔɔ kɛngen naapak ey se naaɗe sin naatn. 49 Bin ɓo ɓiin dunia an naŋ se tecn̰ bini. *Kɔɗn Raage utu ɓaa nigŋ jeege kaam dio: jee *kusin̰ge gɛn doɗe ɔɔ jee tɛɗ nakŋ ute ɗoobin̰ se tɛɗn gɛn doɗe kici. 50 Jee kusin̰ge se kɔɗn Raage aɗen si maakŋ baal pooɗ ki ɔɔ gɔtn se ɓo, gɔtn naaɗe tɔɔyɔ ɔɔ taan̰ naaŋɗege.»

51 Isa tɔnd mɛtn jee mɛtin̰ ki ɔɔ: «Taar se, naase Ꞌbooy ɔkkiga la?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Yɛɛ, kꞋbooy jꞋɔkga.» 52 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Debm jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raa jaay kꞋdooyin̰ga ute nakgen gɛn maakŋ Gaar Raa se, naan̰ se tec aan gɔɔ mɛl ɓee kɛn ɔɔɗ taa kɔrbɔtin̰ num ɔŋ nakgen kiji maak ki ɔɔ kɛngen do dɔkin̰ se kici.»

Jee Nazarɛt ki baate tookŋ kaal maakɗe do Isa ki

(Mk 6.1‑6; Lk 4.16‑30)

53 Kɛn Isa jaay dooy jee mɛtin̰ ki ute kaal naagŋ taarge aas se, naan̰ iin̰ ɔn̰ gɔtn se. 54 Gɔtn se naan̰ iin̰ ɓaa maakŋ naaŋin̰ ki† ɔɔ kɛn naan̰ aan se, baag dooy jeege maakŋ ɓee kɛn Yaudge lee tus maak ki. Ɔɔ kɛn jee se jaay booy taar kɛn naan̰ dooyɗe se, tap ɓo ɔkɗen taaɗ eyo ɗeek ɔɔ: «Jeel‑taara ute nakŋ‑kɔɔɓgen naan̰ tɛɗ se tap ɓo, ɔŋin̰o gayo? 55 Naan̰ ɓo goon debm tirɗn lee cɔɔc ɗaap nakge se ey la? Kon̰ ron̰ Mari ey la? Gɛnaan̰ge ɓo Jak, Yusup, Simon ɔɔ Jud se ey la? 56 Gɛnaan̰gen mɛndge ɓo utu tiŋg ute naajege ara ki ey la? Anum tap ɓo tɔɔgŋ se paac naan̰ ɔŋin̰o gayo?» 57 Kɛse ɓo nakŋ kɛn tɛɗɗen naaɗe ɔŋ aal maakɗe don̰ ki ey se. Gɔtn se Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se jeege paac aalin̰ maak ki; anum jee maakŋ naaŋin̰ ki ute jee maakŋ ɓeen̰ ki se ɓo aalin̰ maak ki eyo.» 58 Taa naan̰ se ɓo, gɔtn se, Isa ɔŋ tɛɗ te nakŋ‑kɔɔɓge dɛn eyo taa naaɗe baate tookŋ kaal maakɗe don̰ ki.

14

Kooy Jan‑Batist

(Mk 6.14‑29; Lk 9.7,9)

1 Kaaɗ kɛn se, Gaar *Ɛrɔd Antipas naan̰ ɓo magal taa naaŋ Galile se, booy jeege ɔɔs kɔɔs maan Isa. 2 Naan̰ ɗeek jee tɛɗn naabin̰ge tu ɔɔ: «Kɛse Jan‑Batist ɓo duroga daan yoge tu! Taa naan̰ se ɓo *Raa ɛɗin̰ga tɔɔgɔ gɛn tɛɗn nakŋ‑kɔɔɓge se.»

3 ꞋJeelki do dɔkin̰ se, Ɛrɔd ɔl kꞋjꞋɔk kꞋdɔɔko Jan ute zin̰ziri ɔɔ ɔl kꞋɓaa kꞋjꞋɔlin̰ maakŋ daŋgay ki, taa Ɛrɔdiad mɛnd gɛnaan̰ Pilip kɛn naan̰ ɔkin̰ mɛnda se. 4 Taa Jan taaɗin̰ga taaɗ ɔɔ gɛnaai utu te kaamin̰ se, naai ɔk ɗoobm jaay an kɔkŋ mɛndin̰ eyo. 5 Ɛrɔd se je tɔɔl Jan, naɓo ɓeer jee dɛnge tu taa jee dɛnge se, Jan se naaɗe aakin̰ aan gɔɔ debm taaɗ taar teeco taar Raa ki. 6 Ɓii kalaŋ gaar Ɛrɔd tɛɗ tɛɗ maak‑raapm gɛn ɓii koojin̰ se, goon Ɛrɔdiad mɛnda se daam naan jeege tun kꞋdaŋɗeno ɓaaɗo gɔtn tɛɗn maak‑raap ki se ɔɔ daamin̰ se tɔɔl Gaar Ɛrɔd ki. 7 Gɔtn se Gaar Ɛrɔd naam taarin̰ naan jeege tu ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Nakŋ paacn̰ naai tɔndga mɛta ro ki ɓo, maam mꞋai kɛɗa.» 8 Kon̰ ɔlin̰ mɛtin̰ ɔɔ ɓaa ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋGaaŋ ɛɗumo maakŋ supura ki ara, do Jan‑Batist.» 9 Do taar kɛn se gaarge maakin̰ tuju, naɓo naan̰ lɛ naamga naam taarin̰ naan jeege tu se, naan̰ took ɔl kꞋgaaŋo do Jan jꞋɛɗ goon mɛnd ki se. 10 Gɔtn se naan̰ ɔl deba ɓaa maakŋ daŋgay ki ɓaa gaaŋo do Jan. 11 Do Jan se kꞋgaaŋ kꞋjꞋaalin̰o maakŋ supura ki, jꞋɛɗin̰ goon mɛnd ki se, ɔɔ goon mɛnd se uun ɓaa ɛɗin̰ kon̰ ki. 12 Jee mɛtn Jan ki ɓaaɗo uun ɓaa duubin̰a, jaay ɓo ɓaa taaɗ mɛtn taar nakŋ deel se Isa ki.

Isa ɛɗ kɔsɔ gaabge tu dupu‑mii

(Mk 6.30‑44; Lk 9.10‑17; Jn 6.1‑14)

13 Kɛn Isa jaay booy naan̰ se, naan̰ iin̰ ook maakŋ markab ki ɔɔ gaaŋ ɓaa do kɔɗ‑ɓaar ki kalin̰ ki. Kɛn jee dɛnge jaay booy labar se, naaɗe teeco maakŋ gɛgɛrge tun cɛɛs ki cɛɛs ki ɔɔ uun jɛn̰a aal te taa baar. 14 Kɛn Isa aan jaay bɔɔyo maakŋ markab ki se, naan̰ aak jee dɛnge se, naan̰ ɛɛjɗen doɗe ki ɔɔ jee kɔɔn̰ɗege se naan̰ ɛɗɗen lapia. 15 Aan tɛgɛr se jee mɛtn Isa ki ɓaaɗo ɔŋin̰a ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɓɛrɛ, kaaɗa se ɓaaga, gɔtɔ se kic lɛ daanin̰ kɔɗ‑ɓaara dɔk ute ɓea. Jee dɛnge se ɔn̰ɗe wɔɔkŋ ɓaa maakŋ naaŋge tun cɛɛs ki cɛɛs ki ɓaa dugŋ nakŋ kɔsɔ.» 16 Gaŋ Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Jee se ɓaa eyo, naase mala ɓo ɛɗɗeki kɔsɔ.» 17 Gɔtn se naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Naaje se jꞋɔk ɓo mappa mii ɔɔ kɛn̰jge di sum.» 18 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋƁaanɗekiro naanum ki ara ki.» 19 Tɛr Isa ɗeek jee dɛnge tu se ɔɔ jꞋiŋg naaŋ ki do mu ki ɔɔ gɔtn se, naan̰ tɔs mappan mii ute kɛn̰jgen di se jin̰ ki, uun kaamin̰ raan, tɔɔm Raa, dup mappa ɔɔ ɛɗin̰ jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ jee mɛtin̰ ki nigin̰ jee dɛnge tu. 20 Naaɗe paac ɔs dɛrɛŋ te maraadɗe ɔɔ togŋ ɔɔp se kꞋtuunin̰ se ɗooc gɔrnɔ sik‑kaar‑dio. 21 Jeegen ɔs paac se gaabge kalɗe ki sum ɓo ɓaa ɓaa nakŋ dupu‑mii. Mɛndge ute gaange se maak ki eyo.

Isa lee do maane ki

(Mk 6.45‑56; Jn 6.15‑21)

22 Naan̰ kɛn se, Isa naar ɗeek jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ kꞋjꞋook maakŋ markab ki, kꞋgaaŋ kꞋdeel kꞋɓaa naan ki jɛŋ baar kɛn kaam naane kɔr naan̰ utu wɔɔk wɔɔk jeege ɓɔrt se. 23 Kɛn naan̰ jaay wɔɔk jee dɛnge aas sum se, naan̰ iin̰ ɓaa ook do kɔs ki kalin̰ ki gɛn keem Raa. Kɛn kaaɗa ooc sum se, Isa ɔɔp kalin̰ ki sum. 24 Markabm jee Isage maak ki se ɓaaga daan maan ki dɔkɔ ɔɔ kɛn kuulu jaay ɔl deeb doɗe ki se, uuno maane undin̰ ro markaba ki se das das. 25 Kɛn gɔtɔ ɔɔpga baata aki kiip se, Isa ɓaa kɔŋ jeen̰ge se, leeɗo do maane ki. 26 Kɛn jee mɛtin̰ ki jaay aakin̰ naan̰ leeɗo do maane ki se, naaɗe nirlɗe teece ɗeek ɔɔ: «Kɛse nirl nam!» Kɛn naaɗe jaay ɓeere ɔkɗen sum se, gɔtn se naaɗe baag tɔɔɗn tɔɔyɔ. 27 Gaŋ Isa naar taaɗɗen ɔɔ: «Ɔkki maakse tɔɔgɔ. Ɔn̰te Ꞌɓeerki, kɛse maama!» 28 Gɔtn se Piɛr tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛluma, kɛn ɗeer naai num, ɔn̰um mꞋlee do maane ki mꞋai ɓaa kɔŋɔ.» 29 Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋƁaaɗo.» Piɛr iin̰ bɔɔyo maakŋ markab ki ɔɔ lee do maane ki sak Isa. 30 Gaŋ kɛn naan̰ jaay aak kuulu ɔl dɛna ɔɔ kɛn ɓeere ɓaa ɔkin̰ sum se, naan̰ baag bɔɔy maan. Gɔtn se naan̰ ɔɔɗ ɔɔy ɔɔ: «Mɛluma Ꞌnaakuma!» 31 Gaŋ Isa naar ɔl jin̰ ɔkin̰a ɗeekin̰ ɔɔ: «Gɛn ɗi maaki naaja? Kɛn bin num naai aal te maaki paac dom ki eyo.» 32 Gɔtn se naaɗe di paac ook maakŋ markab ki ɔɔ kuulu ɗaara. 33 Jeegen paacn̰ maakŋ markab ki se ɛrg naanin̰ ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɗeere, naai se ꞋGoon Raa!»

Isa ɛɗ lapi jee kɔɔn̰ge tun taa naaŋ Genezarɛt ki

34 Kɛn Isa ute jee mɛtin̰ ki gaaŋ baar jaay aan taa naaŋ Genezarɛt ki se, naaɗe ɓaa ɗaar jɛŋ ki. 35 Jee gɔtn se ɓaa aak jeel Isa, ɔɔ taa naaŋ kɛn se paac, naaɗe taaɗ labarin̰ jeege tu ɔɔ jeege ɓaano ute jee kɔɔn̰ge paac gɔtn Isa ki. 36 Gɔtn se naaɗe eem nɔɔ mɛtn Isa ki ɔɔ n̰Ꞌɔn̰ɗe naaɗe kutn taa kalin̰ sum. Ɔɔ jeegen paacn̰ ut taa kalin̰ se ɔŋ lapia.

15

Isa taaɗ te nakŋ bubgen do dɔkin̰a

(Mk 7.1‑23)

1 *Parizige mɛtin̰ge ute jee jeel taaɗ tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raagen mɛtin̰ge iin̰o Jeruzalɛm ki ɓaaɗo ɔŋ Isa ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: 2 «Gɛn ɗi jaay jee mɛti ki baate tookŋ gɛn tɛɗn nakŋ bubjegen do dɔkin̰ se? Taa naaɗe tug te jiɗege aan gɔɔ gɛn bubgen do dɔkin̰ ey sum ɓo ɔsɔ.» 3 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Nakŋ kɛn *Raa taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa tap ɓo, naase ɔn̰in̰ki ɔɔ Ꞌtɛɗki nakŋ bubsege ɓo cir se, gɛn ɗi? 4 Ey num Raa se taaɗga taaɗa ɔɔ: ꞋSook koi ki te bubin̰ ki* ɔɔ Debm jaay naam kon̰ te bubi se jꞋan̰ tɔɔlɔ.† 5 Num gaŋ naase se, Ꞌtaaɗki ɔɔki: ‹Debm jaay ɗeek kon̰ ki ey lɛ bubin̰ ki ɔɔ: nakŋ maam mꞋai kɛɗ jaay ai noog se, maam mꞋɛɗin̰ga *sɛrkɛ Raa ki.› 6 Naase ɔɔki debm bin se kɔŋ sookŋ kon̰ ki te bubin̰ ki eyo. Bin ɓo naase Ꞌrɛsŋki ute ɗoobm taar Raa ɔɔ Ꞌtɛɗki nakŋ bubsege ɓo ciri. 7 Naase maa jee maakse dio! Ezayi debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se taaɗga taaɗ taar se ro naase ki ɔɔ:

8  Jeegen ese se tɔɔmum ute taarɗe sum, ey num maakɗe se dom ki eyo.

9  «Kɛn naaɗe ɓaaɗoga kɛrgŋ naanum ki gɛn keemum kic ɓo, cɛr sum,

taa nakŋ kɛn naaɗe lee dooy jeege se lɛ, dooyɗe ute nakŋ kɛn jikilimge lee tɛɗ se sum.‡»

10 Gɔtn se Isa daŋo jee dɛnge ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Uɗki bia ɔɔ Ꞌbooyki bɛɛ! 11 Kɛn tuj debkilimi naan Raa ki se, nakŋ kɛn naan̰ ɔs jaay booy maakin̰ ki se eyo, num gaŋ nakŋ kɛn naan̰ saapin̰a ɔɔ teec jig eyo taarin̰ ki se ɓo, tujin̰a.» 12 Gaŋ gɔtn se jee mɛtn Isa ki ɓaaɗo ɔŋin̰a ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naai Ꞌjeele ute taar naai Ꞌtaaɗ se, Parizige maakɗe tujga ɗaamo?» 13 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Kaaggen paacn̰ Bubum maakŋ raa ki ɓo duubɗen ey se, jꞋutu jꞋaɗen tɔɔɗn naatn§. 14 Ɔn̰ɗeki naaɗe se jee kaam‑tɔɔkge ɔɔ tɔɔɗ jee kaam‑tɔɔkge. Kɛn debm kaam‑tɔɔkɔ jaay tɔɔɗ naapin̰ se, naaɗen di paac se Ꞌsi maakŋ gɔɔ ki!»

15 Gɔtn se Piɛr tɔnd mɛtn Isa ɔɔ: «ꞋTaaɗ tɔɔkjen tu mɛtn kaal naagŋ taar se.» 16 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Naase kic taar se Ꞌbooy ɔkki mɛtin̰ ey ne? 17 Naase Ꞌjeelki ey la nakŋ kɛn debkilimi ɔs paac jaay bɔɔy ɓaa maakin̰ ki se, tɛɗga num, naan̰ ɓaa naamin̰ ci naagŋ boog ki naatn. 18 Num gaŋ nakŋ iin̰o saapin̰ ki jaay teecga taarin̰ ki se ɓo, kɛn tuj debkilimi naan Raa ki. 19 Saapgen jig ey paac se iin̰o maak ki. Kɛse ɓo kɛn ɔl jeege tɔɔl jeege, lee ɛɛs naapa rɛn̰ rɛn̰, lee ɛɛs mɛnd jeege ɔɔ gaabm jeege, ɓoogo, taaɗ taargen mɛt ki eyo ro jeege tu ɔɔ naaj jeege. 20 Kɛse ɓo nakŋ kɛn tuj debkilimi naan Raa ki. Ey num kɛn ɓaa ɓaa kɔsɔ jaay tug te ji ey kic num, an̰ kɔŋ tujn̰ naan Raa ki eyo.»

Mɛnd se mɛnd Yaud eyo ɔɔ aal maakin̰ do Isa ki

(Mk 7.24‑30)

21 Isa iin̰ ɔn̰ gɔtn se, ɔɔ ɓaa taa naaŋ kɛn Tir ute gɛn Sidɔŋ ki. 22 Gɔtn se mɛnda kalaŋ mɛnd *Kanan iŋg taa naaŋ kɛn se ɓaaɗo ɔŋ Isa ɔɔ baag tɔɔy mɛtin̰ ki ɔɔ: «Ɛɛjum dom ki Mɛluma *Goon Daud! Goonum mɛnda se ɔk kɔɔn̰ sitan ɔɔ sitan se dabarin̰ dɛna.» 23 Gaŋ Isa tɛrlin̰ taar eyo. Jee mɛtin̰ ki iiko cɛɛn̰ ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛnd se Ꞌtuurin̰ naatn, taa naan̰ lɛ tɔɔy ɔn̰ eyo ɔɔ ɔk mɛtjege tak kaam mɔɔtn.» 24 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Maam se, Raa ɔlumo taa gaan *Israɛlge iigga kiig aan gɔɔ gaan baatge se.» 25 Gaŋ mɛnda se ɓaaɗo ɛrg naanin̰ ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛluma, Ꞌnaakuma!» 26 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛt ki eyo kɛn gaange ɔs dɛrɛŋ te ey sum ɓo kꞋtɔsn kɛɗn kɔsn se gaan bɛsge tu.» 27 Mɛnda tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛluma, taari mɛt ki, naɓo gaan bɛsge kic ɓo ɔs kɔsgen si mɛtn tabil mɛlɗege tu.» 28 Gaŋ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛnda, naai se aalga maaki paac dom ki! Ɔn̰ Raa ai kɛɗn nakŋ maaki jea.» Ɔɔ kaaɗ kɛn se sum ɓo goonin̰ se ɔŋ lapia.

Isa ɛɗ lapi jee kɔɔn̰ge tu dɛna

(Mk 7.31‑37)

29 Isa iin̰ gɔtn se ɔɔ ɓaa taa baar kɛn kꞋdaŋin̰ Galile. Ɔɔ gɔtn se naan̰ ook ɓaa iŋg do kɔs ki. 30 Dɔɔl jeege dɛna ɓaaɗo ɔŋin̰a. Naaɗe ɓaaɗo ute jee cɛkɛɗge, jee kaam‑tɔɔkge, jee ɗukurge, jee ɔŋ taaɗ taar eyo ute jee kɔɔn̰ɗegen kuuy kic dɛna. Naaɗe ɓaanɗeno naan Isa ki ɔɔ naan̰ ɛɗɗen lapia. 31 Gɔtn se dɔɔl jeege se jaay aak nakŋ se, paac ɓo ɔkɗen taaɗ eyo, kɛn naaɗe jaay aak jee ɔŋ taaɗ taar eyo baag taaɗa, ɔɔ jee ɗukurge ɔŋ lapia, jee cɛkɛɗge baaga lee talam talam ɔɔ jee kaam‑tɔɔkge baaga kaaka. Gɔtn se naaɗe *nook Raa gɛn *Israɛl.

Isa ɛɗ kɔsɔ gaabge tun dupu‑sɔɔ

(Mk 8.1‑10; Mt 14.25‑31)

32 Isa daŋo jee mɛtin̰ ki ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Jee se maam mꞋaakɗe ɔɔ mꞋɛɛjɗenga doɗe ki, taa naaɗe tɛɗga ɓii mɔtɔ ute maama ɔɔ ɗim kɔsɗe gɔtɔga. Maam mꞋaɗe kɔn̰ naaɗe ɓaa te ɓoɗe se eyo, ey num naaɗe ɓaa baatn ɗoob ki.» 33 Jee mɛtin̰ ki ɗeekin̰ ɔɔ: «Do kɔɗ‑ɓaar kɛn ara jꞋakiro kɔŋ mappa gay jaay jꞋaki kɛɗn jeege tun dɛn se kɔsn dɛrɛŋ se?» 34 Isa tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Naase ɔkki mappa kando?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «JꞋɔk cili ute kɛn̰jge sɛɛm sɛɛm kandum.» 35 Gɔtn se Isa ɗeek jee dɛnge tu ɔɔ jꞋiŋg naaŋ ki. 36 Naan̰ tɔs mappan cili se ute kɛn̰jge se jin̰ ki, tɔɔm Raa, dup ɛɗin̰ jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ jee mɛtin̰ ki nigin̰ jee dɛnge tu. 37 Ɔɔ gɔtn se jeege paac se ɔs dɛrɛŋ ute maraadɗe. Ɔɔ jee mɛtin̰ ki se tɔs togŋ ɔɔp se, ɗooc gɔrnɔ cili. 38 Jeegen ɔs paac se gaabge kalin̰ ki dupu‑sɔɔ ɔɔ mɛndge ute gaange maak ki eyo. 39 Kɛn Isa jaay ɔl jee dɛnge ɓaa sum se, naan̰ ook maakŋ markab ki ɔɔ ɔmb gaaŋ baar ɓaa taa naaŋ Magadan* ki.

16

*Parizige ute *Sadusege tɔnd mɛtn nakŋ‑kɔɔɓm aɗe kiin̰ maakŋ Raa ki

(Mk 8.11‑21; Mt 12.38‑42)

1 Parizige ute Sadusege ɓaaɗo ɔŋ Isa. Naaɗe je an̰ goom kɔk se tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naaje kꞋje ajen tɛɗn nakŋ‑kɔɔɓm kɛn jꞋan kaakŋ jeel ro ki, kɛn iin̰o maakŋ *Raa ki.» 2 Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛn aanga tɛgɛr kaaɗa aki kooc jaay, naase aakki maakŋ raa aac aan gɔɔ pooɗo se, naase Ꞌtaaɗki ɔɔki gɔtɔ Ꞌtɛɗn jiga. 3 Ɔɔ tanɔɔrin̰ jaay naase aakkiga maakŋ raa se aac ilim zum zum se, naase Ꞌtaaɗki ɔɔki: ‹Jaaki se gɔtɔ tɛɗn jig eyo.› Ute nakgen tɛɗ maakŋ raa ki se ɓo naase Ꞌjeelki nakgen utu Ꞌtɛɗa. Anum gɛn ɗi jaay naase aak Ꞌjeelki nakgen aan ɓɔrse ey se? 4 Jee ɓɔrsen jig eyo ɔɔ Ꞌtuj ɔrmɗe naan Raa ki se. Naaɗe je ɔɔ kaakŋ nakŋ‑kɔɔɓɔ, naɓo nakŋ‑kɔɔɓm naaɗe an kaakŋ jeel ro ki se, tecn̰ aan gɔɔ kɛn gɛn Yunus se sum.» Gɔtn se tɛr Isa iin̰ ɔn̰ɗe ɔɔ ɓaa.

Ɔndki kɔndɔ ute dooy gɛn *Parizige ute gɛn *Sadusege

5 Kɛn jee mɛtn Isa ki jaay gaaŋ ɔmb baar ɓaa jɛŋ kɛn kaam naane se, kɛn naaɗe ɓaa ɓaa se dirigo tɔso te mapp eyo. 6 Gɔtn se Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Ɔɔɗki dose ɔɔ ɔndki kɔnd ute ɔrɔm* Parizige ute gɛn Sadusege se!» 7 Jee mɛtin̰ ki baag taaɗn ute naapa ɔɔ: «Naan̰ taaɗ bin se taa naaje kꞋtɔskiro te mappa eyo.» 8 Gaŋ Isa se jeelga saapɗe ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Naase aalki te maakse paac dom ki eyo, ey num gɛn ɗi jaay naase Ꞌtaaɗki ute naapa ɔɔki: ‹Naan̰ taaɗ bin se taa naaje kꞋtɔskiro te mapp ey se?› 9 Ɓɔrse kic naase Ꞌbooy ɔkki te ey rɔk la? Naase Ꞌsaapin̰ki tu, kɛn ute mappa mii sum ɓo gaabge dupu‑mii ɔso ɔɔ mɛt kɔɔpin̰ se, naase Ꞌtɔskiro gɔrnɔ kando? 10 Ɔɔ gɛn mappan cili jaay gaabge dupu‑sɔɔ ɔso se, mɛt kɔɔpin̰ se naase Ꞌtɔskiro gɔrnɔ kando? 11 Taar maam mꞋtaaɗsen mꞋɔɔ: ɔndki kɔnd ute ɔrɔm Parizige ute gɛn Sadusege se, maam mꞋje mꞋtaaɗ te mappa eyo. Anum gɛn ɗi jaay naase Ꞌbooy ɔkumki ey se?» 12 Gɔtn se jee mɛtn Isa ki se ɓaa booy ɔkga taar Isan taaɗɗen se taa jꞋan kɔnd ɓo ute ɔrɔm kꞋtɛɗ mappa se eyo, num jꞋan kɔnd ɓo ute dooy gɛn Parizige ute gɛn Sadusegen lee dooy jeege se.

Piɛr taaɗ ɔɔ Isa se naan̰ ɓo *al‑Masi

(Mk 8.27‑30; Lk 9.18‑21)

13 Kɛn Isa jaay aan taa naaŋ Sezare kɛn gɛn Pilip ki se, naan̰ tɔnd mɛtn jee mɛtin̰ ki ɔɔ: «Gɛn jeege tu num, *Goon Deba se tap ɓo naŋa?» 14 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Jee mɛtin̰ge ɔɔ naai Jan‑Batist, jee mɛtin̰ge ɔɔ naai *Ɛli, kɛngen mɛtin̰ge ɔɔ naai Jeremi ey lɛ debm taaɗ taar teeco taar Raa kɛn gam.» 15 Isa tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Gɛn naase ki num, ɔɔki maam tap ɓo mꞋnaŋa?» 16 Simon Piɛr tɛrlin̰ ɔɔ: «Naai se al‑Masi, Goon Raa zɛɛrɛ.» 17 Gaŋ Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Simon goon Jan, naai maaki raapo taa taar naai taaɗ se, debkilimi ɓo taaɗio mɛtin̰ eyo, num Bubum maakŋ raa ki ɓo taaɗio taar se. 18 Bin num Ꞌbooyo Piɛr: roi Piɛr se je ɗeekŋ ɔɔ dɛlbɛ ɔɔ do dɛlɛb kɛn ese ɓo, maam mꞋkiin̰ *eglizuma ɔɔ yoa ute tɔɔgin̰ se kic ɓo an̰ kɔŋ tɛɗn ɗim eyo. 19 Maam mꞋai kɛɗn lɛkɛrlɛgen gɛn *maakŋ Gaar Raa. Nakŋ paacn̰ jaay naai Ꞌdɔɔkin̰ga do naaŋ ki se, maakŋ raa kic ɓo Raa dɔɔkin̰ga. Ɔɔ nakŋ paacn̰ jaay naai Ꞌtuutin̰ga do naaŋ ki ara ki se, maakŋ raa ki kic ɓo Raa an̰ tuutu.» 20 Gɔtn se jee mɛtin̰ ki naan̰ aacɗen kaama ɔɔ taar kɛn naan̰ ɓo al‑Masi se ɔɔ jꞋɔn̰te taaɗn nam ki.

Isa taaɗ ɔɔ naan̰ utu Ꞌkooyo ɔɔ duru

21 Naan̰ kɛn se, Isa baag taaɗn jeege tun mɛtin̰ ki tal ɔɔ: «Maam se, bɛɛki num mꞋɓaa Jeruzalɛm ki, ɔɔ magal taa ɓee Yaudge, magal jee tɛɗn *sɛrkɛ Raage tu, ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se, naaɗe se utu am dabar dɛna, am tɔɔlɔ ɔɔ ɓii k‑mɔtɔge tu se mꞋaɗe Ꞌdur daan yoge tu.» 22 Piɛr daŋ ɓaansin̰ cɛɛs ki ɔɔ baagin̰ mooyo ɔɔ: «Mɛluma, Raa ai bɔɔbɔ! Ɔn̰ nakŋ se Ꞌkaan doi ki eyo! Ɔn̰ Raa ai bɔɔbɔ!» 23 Num gaŋ Isa tɛrl aak Piɛr ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «*Ɓubm sitange iik naatn cɛɛm ki gam naane! Taa naai se Ꞌje am gaasn naabm kɛn Raa je ɔɔ mꞋan̰ tɛɗ se ɔɔ saapm naai se gɛn Raa eyo, kɛse saapm jikilimge.»

Isa se jꞋan̰ daan jꞋɔɔ ɗi

24 Tɛr Isa ɗeek jeege tun mɛtin̰ ki daala ɔɔ: «Debm jaay je am daan num, Ꞌbaatn ron̰ mala, Ꞌkuun kaagŋ yon̰a† jaay ɓo am daana. 25 Taa debm je kaajn̰ kon̰ se utu an̰ kutu naan Raa ki ɔɔ debm ut kon̰a taa maam se, utu an̰ kaaja. 26 Kɛn debm jaay *duni ute magalin̰ ɓo kaam jin̰ kic num, kɛn naan̰ kutn kon̰ naan Raa ki se, naan̰ an kɔŋ ɗi ro ki? Lɔ debkilimi se kon̰a se, naan̰ an̰ dugin̰ ute ɗio? 27 Taa naan̰ se ɓo, *Goon Deba utu aɗe ɓaa maakŋ gaar Bubin̰ ki ute kɔɗin̰ge ɔɔ naŋa naŋa kic ɓo naan̰ an̰ kɛɗn bɛɗin̰a ro naabin̰ kɛn naan̰ tɛɗa. 28 Ɗeere, Ꞌbooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: maakŋ jeege tun ɓɔrse utu ara se, mɛtin̰ge se kooy ey sum ɓo utu kaakŋ Goon Deba aɗe ɓaa maakŋ gaarin̰ ki.»

17

*Raa ooj ro Isa

(Mk 9.2‑13; Lk 9.28‑36; 2Pr 1.16‑18)

1 Kɛn ɓii mɛcɛ jaay deel se, Isa daŋ Piɛr, Jak ute gɛnaan̰ Jan. Naaɗe ɓaa do ko ki jɛrlɛ kalɗe ki. 2 Kɛn naaɗe aan se, gɔtn se Raa ooj tɛrlin̰ ron̰a naanɗe ki. Daan kaamin̰ se ɓaa tɛɗ raap aan gɔɔ kaaɗa ɔɔ kalin̰ge kic ɓaa tɛɗ raap lak lak aan gɔɔ gɔtn wɔɔrɔ. 3 Gɔtn se jee mɛtin̰ kɛn mɔtɔ se naar aak *Musa ɔɔ *Ɛli, teec naanɗe ki. Ɔɔ kɛn naaɗe aakɗe se, naaɗe ɗaar taaɗ taaɗ ute Isa. 4 Gaŋ Piɛr ɗeek Isa ki ɔɔ: «Mɛluma, bɛɛki num, jꞋaki kiŋg gɔtn ara. Maam mꞋtaal daabge mɔtɔ: kalaŋ naai ki, kalaŋ Musa ki ɔɔ kɛn kalaŋ Ɛli ki.» 5 Kaaɗ kɛn naan̰ utu taaɗ taaɗ ɓɔrt sum ɓo, gapar wɔɔr gɔtɔ se ɓaaɗo naar deebɗe bat. Ɔɔ maakŋ gapar ki se kꞋbooy mind deba taaɗ ɔɔ: «Naan̰ se Goonuma, Goon maak‑jema ɔɔ naan̰ tɔɔlum jaay maam mꞋbɛɛr mꞋɔɔɗin̰o, Ꞌbooy uunki taarin̰a!» 6 Kɛn jee mɛtin̰ ki jaay booy taar se, nirlɗe teece, ɓeere ɔkɗe se ɔɔ naaɗe taal tooco ɔɔ tɔnd naanɗege naaŋ ki. 7 Isa ɓaaɗo iiko cɛɛɗe ki ɔl jin̰ tuutɗe ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Iin̰ Ꞌɗaarki! Naase ɔn̰te Ꞌɓeerki!» 8 Kɛn jee mɛtin̰ ki jaay uun kaamɗe aak se, ɔɔp Isa kalin̰ ki sum, nam kuuy gɔtɔ. 9 Kaaɗ kɛn naaɗe utu bɔɔyɔ bɔɔy kon se, Isa dɛjɗe ɔɔ: «Ɓɛrɛ, nakŋ naase aakkiro se, ɔn̰te Ꞌtaaɗki nam ki, bini *Goon Deba se aɗe dur daan yoge tu jaayo.»

Jee mɛtn Isa ki tɔnd mɛtin̰ taa *Ɛli

10 Gaŋ jee mɛtn Isa ki tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage taaɗ ɔɔ Ɛli aɗe ɓaa jaay *al‑Masi aɗe ɓaa se?» 11 Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Ɗeere, Ɛli utu aɗe ɓaao ɔɔ naan̰ ɓo utu tɔnd ɗaapm nakge paac ute ɗoobin̰a. 12 Num Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: Ɛli se lɛ ɓaaɗoga, naɓo jeege jeelin̰ te eyo, tɛɗin̰ga nakŋ maakɗe je don̰ ki. Ɔɔ bin ɓo *Goon Deba kic naaɗe utu an̰ dabar bini.» 13 Do taar kɛn se jaay jee mɛtin̰ ki se ɓaa booy ɔkga taar Isa taaɗɗen se, naan̰ taaɗ ute Jan‑Batist.

Isa ɛɗ lapia goon kɛn ɔk kɔɔn̰ puputu

(Mk 9.14‑32; Lk 9.37‑45)

14 Kɛn Isa ute jee mɛtin̰ ki jaay aan cɛɛ jee dɛnge tu se, gaaba kalaŋ ɓaaɗo ɛrg naan Isa ki, 15 ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛluma, goonum se ɛɛjin̰ don̰ ki. Naan̰ se ɔk kɔɔn̰ puputu ɔɔ lee dabarin̰ dɛna, daayum ɔlin̰ naan̰ tooc maakŋ pooɗ ki ey lɛ maakŋ maane ki. 16 Maam mꞋɓaansin̰o gɔtn jeege tun mɛti ki, naɓo naaɗe ɔŋ ɛɗin̰o te lapi eyo.» 17 Isa ɛɛp taarin̰a ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Jee do naaŋ kɛn ɓɔrse se, jee naaj taarge ɔɔ jee bɛɛki eyo. Maam tap ɓo mꞋkiŋg ute naase bini nuŋ ki? Maam tap ɓo mꞋasen sɛrkŋ bini nuŋ ki? Goono se ɔk Ꞌɓaamsin̰kiro tu ara!» 18 Isa aac kaama sitan kɛn tɛɗ goono puputu se ɔɔ n̰Ꞌteec naatn ro goon ki se. Ɔɔ kaaɗ kɛn se sum ɓo goono se ɔŋ lapia. 19 Tɛr jee mɛtn Isa ki daŋ ɓaansin̰ cɛɛs ki ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay ɓo sitan se naaje kꞋjꞋɔŋ kꞋtuurin̰ te ey se?» 20 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Taa naase kaal maakse baata. ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: kɛn naase jaay ɔkki kaal maakŋ do Raa ki magal aan gɔɔ kaam koobi se num, naase aki ɗeekŋ ko kɛn ese se ɔɔ iin̰ ɗɛɛtɛ ɔɔ ko se kiin̰ ɗɛɛtɛ. Nakŋ jaay asen cir se gɔtɔ.» 21 [Tɛr Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Napar sitan bin se kɛn naase jaay ɔŋ uunki te *siam gɛn tɔnd mɛtn Raa ey num, naan̰ se Ꞌkɔŋ teec eyo.»]*

Isa taaɗ daala ɔɔ naan̰ utu kooyo ɔɔ duru

22 Ɓii kalaŋ jee mɛtn Isa ki tus paac taa naaŋ kɛn Galile ki ɔɔ gɔtn se, Isa ɗeekɗen ɔɔ: «*Goon Deba se jꞋutu jꞋan̰ kɔkŋ kɔl ji jeege tu. 23 Naaɗe utu an̰ tɔɔlɔ ɔɔ ɓii k‑mɔtɔge tu se naan̰ aɗe dur daan yoge tu.» Kɛn jee mɛtin̰ ki jaay booy taar se, naaɗe roɗe oojɗe walak.

Isa ute Piɛr ɔg miir gɛn *Ɓee Raa

24 Kɛn Isa ute jee mɛtin̰ ki jaay aan maakŋ gɛgɛr kɛn Kaparnayum ki se, jeegen lee tɔk gursn miir gɛn Ɓee Raa se ɓaaɗo ɔŋ Piɛr ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Mɛlse tap ɓo, lee ɔg miir taa gɛn Ɓee Raa lɔɓu gɔtɔ?» 25 Piɛr tɛrlin̰ ɔɔ: «Yɛɛ naan̰ ɔgɔ.» Kɛn jaay Piɛr ɓaa ɓeen se, Isa ɓo uun taara deete ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Gɛn naai ki num saap ɔɔ ɗi, Simon Piɛr: gaarin̰gen do naaŋ ki se, kɛn lee ɔgɗen miiri tap ɓo naŋge? Jee maakŋ naaŋɗege tu lɔɓu mɛrtge?» 26 Piɛr tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛrtge.» Isa kic tɛrlin̰ ɔɔ: «Kɛn ɗeer num, gaan naaŋge se lee ɔg miiri eyo! 27 Naɓo, naaje se kꞋje jee se maakɗe tuj eyo, taa naan̰ se ɓo Piɛr, Ꞌɓaa taa baar ki und kuuyi maan, ɔɔ kɛn̰j kɛn naai an̰ kɔkŋ deet deet se, ɛɛpin̰ taarin̰a ɔɔ kɔŋ tamma kalaŋ aas kɔgŋ miir jeege dio. Uunin̰a ɔɔ Ꞌɓaa ɛɗɗen taa tɔɔl bɛɗ gɛn miir maama ɔɔ gɛn naai.»

18

Maakŋ *Gaar Raa ki se naŋa ɓo tɛɗn magala

(Mt 5.29‑30; Mk 9.33‑50; Lk 9.46‑50)

1 Kaaɗ kɛn se jee mɛtn Isa ki ɓaaɗo ɔŋin̰a ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naŋa ɓo Ꞌtɛɗn magal cir jeege paac *maakŋ Gaar Raa ki?» 2 Isa daŋo goon cɔkɔ ɓaaɗo ɗaar daanɗe ki, 3 ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: kɛn naase Ꞌtɛrlki te maakse te eyo ɔɔ Ꞌtɛɗki te rose aan gɔɔ gɛn gaangen sɛɛm ey se, naase aki kɔŋ kɛnd maakŋ Gaar Raa ki eyo. 4 Taa naan̰ se ɓo debm jaay ɔɔp ron̰ baat aan gɔɔ goon cɔkɔn ese se, naan̰ ɓo debm Ꞌtɛɗn magal cir jeege paac maakŋ Gaar Raa ki. 5 Taa maam jaay, debm ɔkga goon cɔkɔ jiga aan gɔɔ goon ese se, kɛse aan gɔɔ naan̰ ɔkum maam mala.»

Ɔn̰te kɔl gɛnaai maakŋ *kusin̰ ki

6 «Gaŋ maakŋ gaange tun sɛɛm kɛn aalga kaal maakɗe dom ki se jaay, nam ɔlga deb kalaŋ maakŋ kusin̰ ki se, debm kɛn ɔlin̰ se ɔn̰ bɛɛki num, jꞋuuno ko tootn magala ɔɔ kꞋdɔɔkin̰ mindin̰ ki ɔɔ jꞋuun jꞋundin̰ maakŋ baar kɛn jɛrlɛ. 7 Jeegen do duni ki se utu aɗen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo taa nakgen kɛn utu kɔl jeege maakŋ kusin̰ ki se utu Ꞌtɛɗn dɛn aak eyo. Ɗeere, nakgen bin se utu tap, naɓo ɔɔn̰ɔ deb kɛn Ꞌkɔl jeege maakŋ kusin̰ ki se. 8 Kɛn jii ey lɛ jɛi jaay ɓo ai kɔl maakŋ kusin̰ ki num, gaaŋ siɗen dɔkɔ. Kɛn ɔɔpi jii kalaŋ ey lɛ jɛi kalaŋ jaay kɔŋ kaaja se, bɛɛ cir kɛn Ꞌkiŋg te jige dio ey lɛ jɛige dio ɔɔ ɓaa maakŋ pooɗ kɛn gɛn daayum. 9 Kɛn kaami jaay ɓo ai kɔli maakŋ kusin̰ ki num, kaami se ɔɔɗ und naata. Kɛn ɔɔpi kaami kalaŋ jaay kɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum se, bɛɛ cir kɛn Ꞌkiŋg te kaamige dio ɔɔ ɓaa maakŋ pooɗ kɛn gɛn daayum.»

Mɛtn taar baatn iig jaay jꞋɔŋin̰a

10 «Ɔndki kɔndɔ gaan sɛɛmgen ese se, nam kalaŋ kic ɓo ɔn̰te aakin̰ki aan gɔɔ nakŋ cɛrɛ! Anum Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: kɔɗɗegen iŋg cɛɛ Bubum ki maakŋ raa ki se, daayum utu aakɗen doɗe ki. 11 [Taa maam *Goon Deba mꞋɓaaɗo se taa kaajn̰ jeegen iigga kiigi.]*

12 «Naase tap ɓo Ꞌsaapin̰ki ɔɔki ɗi? Kɛn deba jaay ɔk baatge kaaru ɔɔ maakɗe ki se kɛn kalaŋ iigga num, baatgen sik‑jɛrnaŋ‑kaar‑jɛrnaŋ kuuy se naan̰ aɗe kɔn̰ maakŋ ko ki taa Ꞌɓaa je kɛn kalaŋ iig kiig se ey la? 13 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: kɛn naan̰ jaay je ɔŋin̰ga se, naan̰ maakin̰ raapm dɛna do baat kɛn se cir do kɛnge tun si‑jɛrnaŋ‑kaar‑jɛrnaŋ kɛn iig te ey se. 14 Taa naan̰ se ɓo Bubsen maakŋ raa ki kic num, je ɔɔ maakŋ gaange tun sɛɛm se, nam kalaŋ tap ɓo kut eyo.»

ꞋTɛɗki kalɗɛ naapge tu

15 «Kɛn gɛnaai jaay tɛɗiga *kusin̰a num, Ꞌɓaa ɔŋin̰ kali ki ɔɔ Ꞌmooyin̰a. Kɛn naan̰ jaay booy uunga taari num, kɛse naai Ꞌɗaapin̰ga. 16 Kɛn naan̰ jaay baate booy kuun taari se, ɔk Ꞌtɛrl Ꞌɓaa ɔŋo deb kalaŋ ey lɛ jeege dio taa naan jeege tun dio ey lɛ mɔtɔ se ɓo, ai tɛɗn saaɗige ɔɔ ute naaɗe se ɓo, naase aki naŋ taarse†. 17 Kɛn jee se jaay naan̰ baate booyɗe taarɗe kic num, Ꞌɓaa Ꞌtaaɗn mɛtn taar se *egliz ki. Ɔɔ kɛn jee egliz ki ɓaa ɔŋin̰ jaay naan̰ baate booy kuun taarɗe daal num, naai aakin̰ aan gɔɔ debm jeel *Raa mal eyo ey lɛ aan gɔɔ *debm tɔkŋ miiri. 18 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: nakŋ paacn̰ jaay naase Ꞌdɔɔkin̰kiga do naaŋ ki se, maakŋ raa kic ɓo Raa an̰ dɔɔkɔ. Ɔɔ nakŋ paacn̰ jaay naase Ꞌtuutin̰ga do naaŋ ki ara ki se, maakŋ raa ki kic ɓo Raa an̰ tuutu.

19 «ꞋBooyki mꞋasen taaɗn daala: do naaŋ ki ara jaay jeege dio maakse ki taarɗe kalaŋ ɔɔ tɔnd mɛtn ɗim se, nakŋ naaɗe je se, Bubum kɛn maakŋ raa ki aɗesin̰ kɛɗa. 20 Ɗeere, taa gɔtn jaay jeege dio ey lɛ mɔtɔ jaay tus ute ro maam se, maam mꞋutu daanɗe ki.»

21 Gaŋ Piɛr ɓaaɗo ɔŋ Isa ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Mɛluma, kɛn gɛnaam jaay tɛɗumga kusin̰a num, mꞋan̰ tɛɗn kalɗɛ mɛt kando? Bin num mꞋan̰ tɛɗn ɗɔɔl cili ne?» 22 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Maam mꞋɗeeki mꞋɔɔ: ɗɔɔl cili sum eyo, num sik‑cili‑cili mɛt cili.»

Mɛtn taar debm sɛɛ baate tɛɗn kalɗɛ gɛnaan̰ ki

23 «Taa naan̰ se ɓo Ꞌbooyki mꞋɔɔ: *maakŋ Gaar Raa se tec aan gɔɔ gaar kɛn tus jee tɛɗn naabin̰ge taa kaakŋ sɛɛn̰ do jeege tu. 24 Kɛn naan̰ utu baag baag kaakŋ gursin̰ sum ɓo, jꞋɔk kꞋɓaano ute gaaba kalaŋ kɛn an̰ kɔgŋ gurs dupu‑kaar kando kando‡. 25 Aan gɔɔ gaabm se ɔk ɗim naan̰ an kɔgŋ sɛɛn̰ gɔtɔ ɗey se, gaarge ɗeek ɔɔ: ‹ꞋƁaa Ꞌdugin̰ki naan̰a, mɛndin̰a, gɛnin̰ge ɔɔ nakŋ naan̰ ɔk paac se, kꞋdugin̰a ɔɔ gursin̰ se kꞋɓaaɗo kꞋjꞋɔgum sɛɛma.› 26 Gɔtn se gaabm ese se ɓaaɗo ooc mɛtn jɛn̰ ki ɔɔ ɛrg naan mɛlin̰ ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Aay kaami, uɗum bia, sɛɛi se paac mꞋutu mꞋaisin̰ kɔgɔ!› 27 Gɔtn se mɛlin̰ ɛɛjin̰ don̰ ki, ɔɔ tɔɔl te sɛɛn̰ se naata ɔɔ ɔn̰in̰ iin̰ ɓaa. 28 Kɛn gaabm ese jaay teec ɓaa ɓaa se, ɓaa dɔɔɗ ute mɛɗin̰ kalaŋ kɛn naaɗe tɛɗ naaba kalaŋ. Debm se ɔkoga kɔkŋ sɛɛn̰ tamma kaaru§. Gɔtn se naan̰ ɔkin̰ bɔrlin̰ ki ai karat ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Ɔgumo sɛɛma!› 29 Gɔtn se mɛɗin̰ se ooc mɛtn jɛn̰ ki ɔɔ eemin̰ nɔɔ mɛtin̰ ki ɔɔ: ‹Aay kaami, uɗum bia, sɛɛi se maam mꞋutu mꞋaisin̰ kɔgɔ!› 30 Gaabm se baate, ɔk mɛɗin̰ se ɓaa ɔlin̰ daŋgay ki kɔr naan̰ an̰ kɔgŋ naŋ sɛɛn̰ se. 31 Mɛɗɗegen kꞋtɛɗ naaba kalaŋ jaay aak nakŋ kɛn gaabm ese tɛɗ se, naaɗe paac maakɗe tuju ɔɔ ɓaa taaɗ taar se mɛlɗe ki. 32 Gɔtn se mɛlɗe se ɔl kꞋdaŋo gaabm ese se ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Naai se debm jig eyo! Ey num naai eemum nɔɔ sum ɓo sɛɛige se, maam mꞋtɔɔlin̰sin̰o naatn. 33 Aan gɔɔ maam mꞋɛɛji doi ki se, naai kic ɛɛj do mɛɗi ki ey la!› 34 Kɛn mɛlin̰ jaay maakin̰ tuj se, gaabm se naan̰ ɔk ɔlin̰ daŋgay ki taa jꞋan̰ ɓaa dabara bini kɔgŋ naŋ sɛɛn̰ se maak ki.» 35 Gɔtn se Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Kɛn naase jaay debm ɔŋ tɛɗ te kalɗɛ gɛnaan̰ ki te maakin̰ paac ey se, Bubum maakŋ raa ki kic an̰ tɛɗn kalɗɛ ey bin kici.»

19

Isa taaɗ mɛtn taar piiri

(Mk 10.1‑12; Dt 24.1‑4; Mt 5.31‑32)

1 Kɛn Isa taaɗ naŋ taarin̰ se, naan̰ iin̰ ɔn̰ Galile ɔɔ ɓaa taa naaŋ Jude ki, kaam aak jɛŋ ool kꞋdaŋin̰ Jordan kɛn kaam naane. 2 Dɔɔl jeege dɛna ɔk mɛtin̰a ɔɔ gɔtn se naan̰ ɛɗɗen lapia. 3 *Parizige mɛtin̰ge se ɓaaɗo ɔŋ Isa je ɗoobm an̰ goom kɔk se, naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Deba se, do taar ɗim kɛn gay kic ɓo, naan̰ ɔk ɗoobo kɛn Ꞌpiir mɛndin̰ la?» 4 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Naase Ꞌdooyin̰ki te ey la, taar kꞋraaŋin̰o maakŋ Kitap ki se? Do kupm mɛt ki se, *Raa Mɛl Kaala aalo gaaba ute mɛnda, 5 ɔɔ ɗeek ɔɔ: Taa naan̰ se ɓo gaaba teecn̰ kɔn̰ kon̰ te bubin̰a, ɓaa tum te mɛndin̰a, ɔɔ naaɗen di se tum tɛɗga daa ro kalaŋ.* 6 Bin se naaɗe se tɛɗga aan gɔɔ jee di eyo, num aan gɔɔ deb kalaŋ sum. Nakŋ jaay Raa dɔɔkin̰ga dɔɔk se, debkilimi ɔn̰te tuutin̰a!»

7 Parizige tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay *Musa ɗeek ɔɔ gaaba raaŋ maktubm gɛn piiri, kɛɗn mɛndin̰ ki jaay an̰ piir se?» 8 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛse taa do‑mɔŋgse ɓo, Musa ɔɔɗsen ɗoobm piir mɛndsege. Ey num do kupm mɛt ki se bin eyo. 9 ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: nam jaay Ꞌpiir mɛndin̰ se, kɛn mɛndin̰ ɛɛs kɛɛs gaabge jaayo, ɔɔ kɛn naan̰ jaay ɔkga mɛnd kuuy se, naan̰ se aan gɔɔ debm ɛɛs mɛnd nam.»

10 Jee mɛtn Isa ki ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn daan gaaba ute mɛnda jaay kiŋgɗe bin num, naan̰ se kɛn debm ɔk te mɛnda ey kic num bɛɛ kaca!» 11 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Jeege paac se kɔŋ booy kɔkŋ taar se eyo. Jeegen an̰ booy kɔk se, jeegen kɛn Raa ɛɗɗenga jeele gɛn booy kɔkŋ mɛtn taar se jaayo. 12 Ɗeere, ɗoobm jaay gaasn gaabge gɛn tɔkŋ mɛndge se dɛna: jee mɛtin̰ge se jꞋoojɗe ɓo roɗe gɔtɔ, jee mɛtin̰ge se lɛ jikilimge ɓo tɛɗɗe roɗe tɛɗ gɔtɔ, ɔɔ kɛngen mɛtin̰ge se taa taar Raa ɓo naaɗe baate tɔkŋ mɛndge. Debm kɔŋ booy kɔkŋ taar se num, ɔn̰in̰ an̰ booy kɔkɔ!»

Isa ɔɔɗ ɓooro gaange tu

(Mk 10.13‑16; Lk 18.15‑17)

13 Gɔtn se jeege ɓaano ute gaangen sɛɛmɛ gɔtn Isa ki taa naan̰ aɗen tɔnd jin̰ doɗe ki ɔɔ tɔnd mɛtn Raa taa naaɗe, naɓo jee mɛtin̰ ki uunɗe kaamɗe naatn. 14 Gaŋ Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Ɔn̰ɗeki gaangen sɛɛm se aɗe ɓaa gɔtum ki, ɔn̰te Ꞌgaasɗeki, taa *maakŋ Gaar Raa se gɛn jeegen tec aan gɔɔ gaangen sɛɛm se.» 15 Kɛn naan̰ jaay tɔnd jin̰ doɗege tu aas se, naan̰ iin̰ ɔn̰ gɔtn se, ɔɔ ɓaa.

Isa ute debm maala

(Mk 10.17‑31; Lk 18.18‑30; 1Tim 6.9‑10)

16 Gaŋ gaaba kalaŋ ɓaaɗo ɔŋ Isa ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm dooy jeege, bɛɛ maam mꞋtɛɗ jaay am kɛɗn *kaajn̰ gɛn daayum se, kɛn gay?» 17 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Gɛn ɗi Ꞌtɔnd mɛtum ro nak kɛn bɛɛ se? Kɛn bɛɛ se, Raa kalin̰ ki sum. Kɛn naai jaay Ꞌje Ꞌkɔŋ kaajn̰ gɛn daayum num, Ꞌtɛɗn nakŋ kɛn Raa taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa se.» 18 Gaaba se ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn gayo?» Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌtɔɔl nam, ɔn̰te Ꞌkɛɛsn mɛnd nam, ɔn̰te Ꞌkɛɛsn gaabm nam, ɔn̰te Ꞌɓoogo, ɔn̰te Ꞌtɔkŋ taar‑kɔɔɓɔ do nam ki, 19  Ꞌsook koi ki te bubi ki†ɔɔ Ꞌje naapi aan gɔɔ ro naai mala.‡»

20 Gaaba se tɛrlin̰ ɔɔ: «Nakgen se maam mꞋlee mꞋtɛɗin̰o tɛɗ paac tap, anum ɔɔpum kɛn gay daala?» 21 Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn naai jaay je tɛɗn debm bɛɛ mala mala naan Raa ki num, maali naai ɔk paac se, Ꞌɓaa Ꞌdugin̰ naatn ɔɔ gursin̰ se Ꞌnigin̰ jee daayge tu. Kɛn tɛɗin̰ga bin se, ai tooɗn kɔrbɔtɔ maakŋ raa ki. Ɔɔ naai lɛ, Ꞌɓaaɗo Ꞌdaanuma.» 22 Kɛn goon kɔɗɔ se jaay booy taar kɛn Isa taaɗin̰ se, ɔk tɛrl ɓaa ɓaa se maakin̰ tuj kasak kasak, taa naan̰ debm nak dɛna. 23 Isa ɗeek jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: debm nak dɛna se kɛndin̰ kɔɔn̰ɔ *maakŋ Gaar Raa ki. 24 MꞋɗeek mꞋɗɔɔlsen daala: kɛn gin̰ji jaay deel ute ɓee luppara se ɔɔn̰ɔ; naɓo debm nak dɛna jaay Ꞌkɛnd maakŋ Gaar Raa ki se, ɔɔn̰ cir naan̰ se daala!» 25 Kɛn jee mɛtin̰ ki jaay booy taar se, ɔkɗen taaɗ eyo ɗeek ɔɔ: «Kɛn bin num naŋa jaay Ꞌkɔŋ kaaja?» 26 Isa uun kaamin̰ aakɗe ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Gɛn jikilimge tu sum num nakŋ se ɔɔn̰ɔ, num Raa ki se, ne ɗim ɔɔn̰in̰ gɔtɔ.»

27 Gɔtn se Piɛr ɗeek Isa ki ɔɔ: «ꞋBooyo, naaje se kꞋjꞋɔn̰oga nakge paac taa jꞋai daan naai, num naaje tap ɓo jꞋkɔŋ ɗi?» 28 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: kaaɗ kɛn Raa utu tɛɗn nakge paac Ꞌtɛɗn kiji se, maam *Goon Deba mꞋutu mꞋkiŋg do kaag do kɛn iin̰o gɔtn Raa ki ɔɔ naasen sik‑kaar‑di kɛn lee daanumkiro se, utu aki kiŋg do kaag do kɛn sik‑kaar‑dio gɛn kɔjn̰ bɔɔrɔ do taa ɓee gaan *Israɛlge tun sik‑kaar‑di se. 29 Ɔɔ debm jaay ɔn̰o ɓeen̰ge, gɛnaan̰gen gaabge ute kɛngen mɛndge, bubin̰a, kon̰a, gɛnin̰ge ey lɛ maakŋ‑gɔtin̰ge taa maam se, nakgen se paac se naan̰ utu aɗen kɔŋ dɛn cir kɛn naan̰ ɔn̰o, ɔɔ Ꞌkɔŋ kaajn̰ gɛn daayum. 30 Num maakŋ jeege tun ɓɔrse naan ki se, dɛnin̰ utu kɔɔpm mɔɔtn. Ɔɔ maakŋ jeege tun ɓɔrse mɔɔtn se, dɛnin̰ utu tɛɗn jee naan ki.»

20

Isa aal naagŋ taara ute mɛl jinɛnɛ ɔɔ jee tɛɗn naabin̰ge

1 Tɛr Isa ɗeek daala ɔɔ: «*Maakŋ Gaar Raa se tec aan gɔɔ mɛl ɓee kɛn iin̰ tanɔɔrin̰ nɔɔrin̰ je jeege taa aɗen kɔl ɓaa tɛɗn naaba maakŋ jinɛnin̰ ki. 2 Mɛl jinɛnɛ se taaɗ dɔɔk taarin̰ ute jee tɛɗn naabge se kɛn naaɗe tɛɗ naaba lɛkga se, deba kic ɓo naan̰ an̰ kɛɗn tamma* kalaŋ kalaŋ. Bin jaay ɓo naan̰ ɔlɗen maakŋ jinɛnin̰ ki. 3 Kɛn aan kaaɗn mɛs ki se, naan̰ teeco ɓeen̰ ki ɔŋ jeege iŋg kiŋg cɛrɛ. 4 Gɔtn se naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: ‹Naase kic Ꞌɓaa Ꞌtɛɗki naaba maakŋ jinɛnum ki ɔɔ maam mꞋasen kɔgŋ te ɗoobin̰a.› 5 Gɔtn se jee tɛɗn naabge se iin̰ ɓaa maakŋ jinɛnɛ ki. Kɛn aan katar ki tir se, tɛr naan̰ teeco ɔɔ katar do tɛgɛr ki kic naan̰ teeco. Ɔɔ kɛn naan̰ teeco jaay ɔŋ jeegen kuuy iŋg kiŋg cɛrɛ daal se, naan̰ ɔlɗen ɔɔ kꞋɓaa tɛɗn naaba maakŋ jinɛnin̰ ki kici. 6 Kɛn aan tɛgɛr se, naan̰ teeco daala ɔɔ ɔŋ jeegen iŋg kiŋg cɛr se, naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: ‹Gɛn ɗi jaay naase iŋg Ꞌlɛkki cɛr se?› 7 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: ‹Nam ajen kuun gɛn naaba ɓo gɔtɔ.› Naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: ‹Naase kic Ꞌɓaa Ꞌtɛɗki naaba maakŋ jinɛnum ki.› 8 Kɛn aan tɛgɛr kaaɗa ɓaa ɓaa kooco se, mɛl jinɛnɛ se ɗeek debm tɛɗn naabin̰ ki ɔɔ: ‹ꞋƁaa Ꞌdaŋo jee tɛɗn naabge se paac ɔɔ naŋa naŋa kic ɓo ɔgin̰ nakin̰ nakin̰a. ꞋBaag do jeege tun kaam mɔɔtn bini Ꞌkaan do jeege tun kɛn ɓaaɗo deete.› 9 Gɔtn se jeegen jaay baag tɛɗn naaba kaam mɔɔtn ɗɛs se, ɓaaɗo ɔɔ naŋa kic ɓo jꞋɛɗin̰ tamma kalaŋ kalaŋ. 10 Kɛn gɛn kɔgŋ jeegen baag naaba deet se, naaɗe saap ɔɔ kaaɗn naane, naaɗe Ꞌkɔŋ cir naapɗege. Naɓo deba kic ɓo ɔŋ tamma kalaŋ kalaŋ sum. 11 Kɛn naaɗe jaay aak bɛɗɗen jꞋɛɗɗen se, maakɗe taarɗe mooy naaŋ ki dir dir do mɛl ɓee ki se. 12 Ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Jee se ɓaaɗo kaam mɔɔtn ɔɔ naaba kic ɓo naaɗe tɛɗ lɛr kalaŋ sum, ɔɔ naai ɔgɗen aas kaas ute naajen kɛn kꞋdabar kꞋlɛk tɛc maakŋ kaaɗ ki.› 13 Gaŋ mɛl jinɛnɛ se ɗeek deb kalaŋ ki ɔɔ: ‹Mɛɗuma, maam mꞋtuji te ɗim eyo ɔɔ taarje se lɛ kꞋtaaɗ kꞋtɔɔlin̰oga tɔɔlɔ mꞋɔɔ kɛn jaay naai Ꞌtɛɗn naaba lɛkga num, mꞋai kɔgŋ tamma kalaŋ se, naai Ꞌtookoga took ey la? 14 Ɓɔrse, ɔk bɛɗi ɔɔ Ꞌɓaa ɓei ki. Ɔɔ debm tɛɗn naabm baag kaam mɔɔtn se, kɛn maam mꞋje se maam mꞋan̰ kɛɗn bɛɗin̰ aan gɔɔ gɛn naai se sum kici. 15 Ute gursum se, nakŋ maam mꞋje ɓo mꞋan tɛɗn ro ki ey la? Lɔɓu do bɛɛ kɛn maam mꞋtɛɗ se, naai Ꞌmaaki ilim ro ki la?›» 16 Taa naan̰ se ɓo Isa ɗeek ɔɔ: «Jeegen kaam mɔɔtn se, utu tɛɗn jeegen naan ki. Ɔɔ jeegen naan ki se lɛ, utu kɔɔpm kaam mɔɔtn.»

Isa taaɗ gɛn k‑mɔtɔge tu ɔɔ naan̰ utu kooyo ɔɔ aɗe dur daan yoge tu

(Mk 10.32‑34; Lk 18.31‑34)

17 Isa ook ɓaa Jeruzalɛm ki ɔɔ kɛn naaɗe ɓaa ɓaa ɗoob ki se, naan̰ daŋ jee mɛtin̰ sik‑kaar‑di kalɗe ki ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: 18 «ꞋBooyki, ɓɔrse naaje kꞋjꞋook kꞋɓaaki ɓaa Jeruzalɛm ki ɔɔ *Goon Deba se, jꞋutu jꞋan̰ kɔkŋ kɔl ji *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raa. Naaɗe utu an̰ kɔjn̰ bɔɔrɔ don̰ ki ɔɔ an̰ kɔl jꞋan̰ ɓaa tɔɔlɔ. 19 Naaɗe an̰ kɔkŋ kɔl ji jeege tun Yaudge eyo, utu an̰ tooy koogo mɛtin̰ ki, an̰ tɔnd te mɛɛjɛ jaay an̰ tupm tɔɔl ro kaag ki. Ɔɔ ɓii k‑mɔtɔge tu se, naan̰ aɗe dur daan yoge tu.»

Jak te gɛnaan̰ Jan kon̰ɗe tɔndɗe mɛta gɔtn Isa ki

(Mk 10.35‑45; Lk 22.24‑47)

20 Gɔtn se gaan Zebedege ɓaaɗo ute kon̰ɗe naan Isa ki. Kon̰ɗe se ɛrg naaŋ ki taa tɔnd mɛtin̰a. 21 Kɛn Isa aakin̰ se ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai tap ɓo Ꞌje ɗi?» Mɛnda se tɛrlin̰ ɔɔ: «Ɔn̰ gɛnumgen di naani ki se maakŋ gaari ki se, ɔn̰ deb kalaŋ Ꞌkiŋg do ji daami ki ɔɔ kɛn kalaŋ do ji jeeli ki.» 22 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Nakŋ naase Ꞌtɔndki mɛta ro ki se, naase Ꞌjeel ɔkki te mɛtin̰ eyo. *Kɔɔpm dubar maam mꞋutu mꞋkaay se, naase an̰ki kɔŋ kaasn gɛn kaayin̰ la?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Yɛɛ, naaje jꞋan̰ kɔŋ kaasa.» 23 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Ɗeere, kɔɔpm dubarum se naase an̰ki kaayin̰a, naɓo gɛn gɔtn kiŋg jaay do ji daamum ki ey lɛ do ji jeelum ki se, ɔlum maam eyo. Gɔtn se Bubum ɗaapin̰ga ɗaap malin̰ge tu.»

24 Kɛn jee mɛtn Isa kɛn sik jaay ɓaa booy taar ese se, naaɗe maakɗe tuj do gɛnaa naapge tun di se. 25 Gaŋ gɔtn se Isa daŋɗeno paac ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋJeelki, jeegen kꞋtɔlɗe gaarge se iŋg do jeege tu ɔɔ magalgen kꞋtɔndɗe se tɛɗ jeege te taa tɔɔgɔ. 26 Num naase se ɔn̰te Ꞌtɛɗki bini. Kɛn maakse ki jaay nam je tɛɗn magalse se, ɔn̰ ron̰ tɛɗn debm kaan̰ naabse. 27 Kɛn maakse ki se jaay nam je tɛɗn naanse se ɔn̰ ron̰ asen tɛɗn ɓulse. 28 Taa *Goon Deba ɓaaɗo se, taa jeege ɓo an̰ tɛɗn naab eyo, num naan̰ ɓaaɗo se taa naan̰ ɓo tɛɗn naaba jeege tu ɔɔ kɛɗn kon̰ gɛn dugŋ do jee dɛna.»

Isa ɛɗ lapi jee kaam‑tɔɔkge tu dio

(Mk 10.46‑52; Lk 18.35‑43)

29 Kɛn Isa ute jee mɛtin̰ ki jaay teec teec maakŋ gɛgɛr kɛn Jeriko ki se, jeege dɛna ɔk mɛtin̰a. 30 Gɔtn se naaɗe ɔŋ jee kaam‑tɔɔkge di iŋg kiŋg jɛŋ ɗoob ki. Kɛn jee kaam‑tɔɔkge se booy jaay ɔɔ Isa ɓo deel deel se, naaɗe baag tɔɔɗn tɔɔyɔ ɔɔ: «Mɛlje, *Goon Daud ɛɛjjen doje ki!» 31 Gɔtn se jee dɛnge uunɗe kaamɗe ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋƊoki!» Gaŋ jee kaam‑tɔɔkgen se tɛr tɔɔɗ tɔɔy makɔn̰ daala ɔɔ: «Mɛlje, Goon Daud ɛɛjjen doje ki!» 32 Gɔtn se Isa ɔk ɗaara, daŋɗeno ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Naase Ꞌjeki mꞋasen tɛɗn ɗi?» 33 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛlje, ɔn̰ kaamjege Ꞌtɔɔɗn taaka!» 34 Gɔtn se Isa ɛɛjɗen doɗe ki, uun jin̰ tɔndɗen kaamɗege tu ɔɔ kaamɗege naar tɔɔɗ taaka ɔɔ naaɗe ɔk mɛtin̰a.

21

Isa ɛnd Jeruzalɛm ki aan gɔɔ gaarge

(Mk 11.1‑10; Lk 19.28‑44; Jn 12.12‑19; Eza 12.6)

1 Kɛn Isa ute jee mɛtin̰ ki jaay aan gɔɔr ute Jeruzalɛm, cɛɛ naaŋ kɛn kꞋdaŋin̰ Bɛtpajɛ do *kɔsn ɔlib ki se, gɔtn se, maakŋ jeege tun mɛtin̰ ki se, Isa ɔl jeege di naaba. 2 Naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋƁaaki maakŋ naaŋ kɛn naanse ki se, ɔɔ naase aki ɓaa naar kɔŋ ko buuru kꞋdɔɔkin̰ga dɔɔkɔ ute goonin̰ cɛɛn̰ ki. Kon̰ se Ꞌtuutin̰kiro ɔɔ naaɗe di paac Ꞌɓaamɗekiro. 3 Kɛn nam jaay ɗeeksenga taar ɗim num, Ꞌtɛrlin̰ki ɔɔki: Kɛse Mɛlje ɓo jeɗe. Ɔɔ naan̰ asesin̰ naar kɔn̰ɔ naase anɗekiro Ꞌɓaa.» 4 Nakŋ se paac jaay aan se taa taar kɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki raaŋin̰o do dɔkin̰ se kaan ɗoobin̰ ki, kɛn ɔɔ: 5  ꞋƊeekki jeege tun maakŋ gɛgɛr kɛn Sion*ki ɔɔki:

Aakki, gaarse te ɓaaseno kɔŋɔ,

naan̰ se debm dalul ooko do ko buur ki,

ɔɔ do goonin̰ ki kɛn kon̰ kꞋlee kꞋjꞋuun daama se.†

6 Gɔtn se jee mɛtn Isa ki iin̰ ɓaa ɔɔ ɓaa tɛɗin̰ aan gɔɔ kɛn Isa taaɗɗeno ro ki. 7 Naaɗe tuut ko buuru ute goonin̰a ɔɔ ɓaanɗeno. Gɔtn se naaɗe tɔɔɗ taal kal magalɗege do buurge tu‡ se jaay Isa iŋg do ki. 8 Jeege dɛna tɔɔɗ taal kal magalɗege ɗoob ki ɔɔ jee mɛtin̰ge gaaŋo doomo ɓaaɗo tɔmbin̰ ɗoob ki. 9 Jee te dɛnɗe paacn̰ daanin̰ se, jee naan ki, jee mɔɔtn ɗɔɔb ɔɔy ɔɔ:

«Ozaana *Goon Daud!»

«*Raa tɛɗn bɛɛn̰ do deb kɛn ɓaaɗo te ro Mɛljege Raa!»

«Ozaana Raa kɛn raan maakŋ raa ki!»

10 Kɛn Isa jaay ɛnd maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki se, jee maakŋ gɛgɛr ki se paac taaɗ gajalaŋ ɔɔ taaɗ ute naapa ɔɔ: «Naan̰ se tap ɓo naŋa?» 11 Jee dɛngen ɔko mɛtin̰ se tɛrlin̰ ɔɔ: «Kɛse Isan debm taaɗ taar teeco taar Raa ki, kɛn iin̰o Nazarɛt kɛn taa naaŋ Galile ki.»

Isa tuur te jee lee tɛɗn zogen daan bɔɔr *Ɓee Raa ki

(Mk 11.15‑19; Lk 19.45‑48; Jn 2.13‑22)

12 Naan̰ kɛn se Isa ɓaa ɛnd daan bɔɔr Ɓee Raa ki ɔɔ gɔtn se naan̰ baag tuur jeegen ɓaano te nakɗege gɛn zoa ute jeegen ɓaaɗo dugu. Naan̰ tɔt tɔl tuun te tabil jee pɛlɛkŋ gursge naatn ɔɔ tɔt tɔl te nakgen jee tɛɗn zo dɛɛrge lee tiŋg do ki se kici. 13 Ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Taar se kꞋraaŋin̰ga raaŋ maakŋ Kitap ki jꞋɔɔ: Ɓee maam se tɛɗn ɓee kɛn jeege ansum keeme,§ num gaŋ naase Ꞌtɛɗin̰ki tɛɗga gɔtn jee ɓoogge!*»

14 Gɔtn se jee kaam‑tɔɔkge ute jee cɛkɛɗge ɓaaɗo ɔŋ Isa daan bɔɔr Ɓee Raa ki ɔɔ naan̰ ɛɗɗen lapia. 15 Kɛn *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu, ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage jaay aak nakŋ‑kɔɔɓgen Isa tɛɗo se, ɔɔ booy gaangen jaay tɔɔɗ tɔɔy daan bɔɔr Ɓee Raa ki ɔɔ: Ozaana, *kꞋnookki *Goon Daud se; gɔtn se naaɗe maakɗe tuj aak eyo. 16 Ɔɔ naaɗe taaɗ Isa ki ɔɔ: «Taar gaangen taaɗ se, naai utu Ꞌbooy ɗey?» Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Yɛɛ, mꞋutu mꞋbooyo. Num naase tap ɓo Ꞌdooyin̰ki te ey la, taar kɛn Kitap ɔɔ:

Ute taar gaangen sɛɛmɛ ɔɔ kɛngen kꞋtaacege se ɓo,

naai Ꞌnook roi aan gɔɔ kɛn naai maaki jen ro ki?†»

17 Gɔtn se Isa iin̰ ɔn̰ɗe ɔɔ ɓaa tooɗ naaŋ kɛn Bɛtani ki.

Isa naam ko ba

(Mk 11.12‑14,19‑26; Lk 13.6‑9)

18 Mɛtbeen̰ki tanɔɔrin̰ kɛn Isa iin̰ Bɛtani ki jaay ɔk tɛrlo ɓaaɗo ɓaa Jeruzalɛm ki se, naan̰ naam ɓo tɔɔlin̰a. 19 Naan̰ aak ko ba se ɗaar ɗaar cɛɛ ɗoob ki. Naan̰ ɓaaɗo mɛtn ko ba ki se, naɓo ɔŋ kamba sum. Gɔtn se naan̰ taaɗ ko ba ki se ɔɔ: «Naan ki se, mɔɔtn naai kooj ey sum!» Ɔɔ gɔtn se sum ɓo ko ba se naar tuutu. 20 Kɛn jee mɛtin̰ ki jaay aak nakŋ Isa tɛɗ se, ɔkɗen taaɗ eyo, ɗeek ɔɔ: «Tɛɗ ɔɔ ɗi jaay ko ba se naar tuut yɔkɔɗ bin se?» 21 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: kɛn naase jaay aalki maakse do Raa ki ɔɔ ɔkki naaja maakse ki ey se, naase aki kɔŋ tɛɗn nakŋ maam mꞋtɛɗ do ko ba ki se sum eyo, num aki ɗeekŋ kɔs ki ɔɔki: ‹Iin̰ ooc maakŋ baar ki› ɔɔ naan̰ Ꞌkiin̰ kooco. 22 Kɛn nakŋ paacn̰ naase Ꞌtɔndki mɛta ro ki jaay aalki maakse paac do Raa ki se, naase utu an̰ki kɔŋɔ.»

Magal Yaudge ɗem tɔɔgŋ Isa

(Mk 11.27‑33; Lk 20.1‑8)

23 Isa ɓaaɗo ɛnd daan bɔɔr *Ɓee Raa ki ɔɔ baag dooy jeege. Gaŋ *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ɔɔ magal taa ɓee Yaudge ɓaaɗo ɔŋin̰a ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naai tap ɓo tɔɔgi se ɔŋin̰o gay jaay ɔli Ꞌtɛɗ nakgen bin se? Kɛn undi kulu tɛɗ nakgen se tap ɓo naŋa?» 24 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Maam kic mꞋɔk taara kalaŋ mꞋje tɔnd mɛtse. Kɛn naase jaay ɔŋ Ꞌtɛrlumkiga num, maam kic mꞋasen taaɗn debm kɛn undum kulu gɛn tɛɗn nakgen se. 25 ꞋTaaɗumki tu: kɛn ɔlo Jan‑Batist *batiz jeege se, Raa lɔɓu jikilimge lɛ?» Naaɗe baag taaɗ ute naapa ɔɔ: «Kɛn kꞋtaaɗkiga jꞋɔɔki: Raa ɓo ɔlin̰o lɛ, naan̰ ajeki ɗeekŋ ɔɔ: Gɛn ɗi jaay Ꞌbaate Ꞌkuunki taar Jan se? 26 Kɛn kꞋɗeekkiga jꞋɔɔki: ‹Jikilimge ɓo ɔlin̰o› lɛ, jee dɛnge ajeki kɔn̰ eyo, taa naaɗe jeel Jan se debm taaɗ taar teeco taar Raa ki.» 27 Gɔtn se naaɗe tɛrl Isa ki ɔɔ: «Naaje se kꞋjeel eyo.» Tɛr Isa kic ɗeekɗen ɔɔ: «Maam kic num, mꞋasen kɔŋ taaɗn debm kɛn undum kulu gɛn tɛɗn nakgen se eyo.»

Isa aal naagŋ taara ro gaange tu dio

28 Tɛr Isa ɗeekɗen daala ɔɔ: «Saapm naase ki num ɔɔki ɗi: gaaba kalaŋ ɔk gaangen gaabge dio. Naan̰ ɓaa ɔŋ goonin̰ deet se ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Goonuma, jaaki se Ꞌɓaa tɛɗo naaba maakŋ jinɛnɛ ki.› 29 Goonin̰ tɛrlin̰ ɔɔ: ‹Maam mꞋɓaa eyo.› Naan̰ iŋg cɔkɔ se taar naan̰ taaɗ se saapin̰ jig eyo, ɔɔ naan̰ iin̰ ɓaa maakŋ jinɛnɛ ki. 30 Tɛr bubɗe ɓaaɗo ɔŋ goonin̰ kuuy se taaɗin̰ aan gɔɔ kɛn naan̰ taaɗo goonin̰ kɛn deet se kici. Goonin̰ se tɛrlin̰ ɔɔ: ‹Yɛɛ, maam mꞋɓaao› naɓo gaŋ baate ɓaa. 31 Maakŋ gaange tun di se kɛn gay ɓo took uunga taar bubin̰a?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Goon deete.» Isa taaɗɗen ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: *jee tɔkŋ miirge ute mɛnd kɛɛsn gaabge se, kɛnd *maakŋ Gaar Raa ki dose ki. 32 Ɗeere, Jan‑Batist se ɓaaɗo taaɗsenga ɗoobm gɛn tɛɗn nakgen ute ɗoobin̰a, naɓo naase Ꞌtookkiro te taarin̰ eyo. Ey num *jee tɔkŋ miirge, ute mɛnd kɛɛsn gaabge se kic ɓo, tookga taarin̰a. Gaŋ naase se, kɛn aakɗeki naaɗe took taarin̰ se kic ɓo, naase Ꞌbaate Ꞌtɛrlki maakse ɔɔ ɔŋ Ꞌtookki te taarin̰ eyo.»

Isa aal naagŋ taara ute jee tɛɗn naabgen jig eyo

(Mk 12.1‑12; Lk 20.9‑19; Eza 5.1‑7)

33 Tɛr Isa taaɗɗen ɔɔ: «ꞋBooyki kaal naagŋ taar kuuy daala! Gaaba kalaŋ tɛɗ jinɛn bin̰, iin̰ gurugin̰ te durdur, naan̰ uɗ gɔɔ do ko ki gɛn rii koojn̰ bin̰in̰a ɔɔ iin̰ gɔtɔ jɛrlɛ gɛn kiŋg bɔɔbm jinɛnin̰a. Gɔtn se maakŋ jinɛnin̰ se, naan̰ ɔn̰in̰ kaam ji jee tɛɗn naabge tu ɔɔ naan̰ iin̰ ɓaa mɛrtɛ. 34 Kɛn kaaɗn kugŋ koojn̰ bin̰ jaay aan se, naan̰ ɔl jee tɛɗn naabin̰ge se gɔtn jeege tun naan̰ ɔn̰ɗe jinɛnin̰ kaam jiɗe se, taa an̰o kɔkŋ bɛɗin̰a. 35 Num gaŋ jee kɛn naan̰ ɔn̰ɗe jinɛnin̰ kaam jin̰ se tɔk jee kɛn naan̰ ɔlɗeno se. Deb kalaŋ naaɗe tɔnd dɛrɛŋin̰a ɔɔ deb kalaŋ kuuy se naaɗe tɔɔlin̰a ɔɔ kɛn kuuy kalaŋ se, kic naaɗe tund tɔɔlin̰ te koa. 36 Tɛr naan̰ ɔl jee tɛɗn naabgen kuuy dɛn cir jeegen deet se daala, naɓo naaɗe se kic ɓo, naaɗe tɛɗɗen bini. 37 Bin num kaam mɔɔtn se naan̰ ɔlɗeno goonin̰a, taa naan̰ saap ɔɔ: ‹Goonum mala se naaɗe utu tookŋ kuun taarin̰a.› 38 Gaŋ kɛn naaɗe jaay aak goonin̰ se, naaɗe taaɗ ute naapa ɔɔ: ‹Naan̰ se ɓo kɛn bubin̰ ooyga num utu Ꞌtɛɗn mɛl jinɛnɛ se! Bin num Ꞌɓaakiro kꞋtɔɔlin̰ki ɔɔ jinɛnɛ se lɛ, ajenki kɔɔpm naajege tu!› 39 Gɔtn se naaɗe ɔk ɔɔɗo goono se maakŋ jinɛn ki se naata ɔɔ ɓaa tɔɔlin̰a.» 40 Gɔtn se Isa tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «ꞋBooyki mɛtn taar se: kɛn mɛl jinɛnɛ se jaay ɓaaɗoga num, jee tɛɗn naabgen maakŋ jinɛn kɛn ese se naan̰ aɗen tɛɗn ɔɔ ɗi?» 41 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Jee tɛɗ bɛɛ ey bin se, naan̰ aɗen kɛɛjn̰ doɗe ki eyo ɔɔ aɗen tɔɔl naatn ɔɔ jinɛnɛ se lɛ, naan̰ an̰ kɛɗn ji jeege tun kuuy taa an̰sin̰ kaaka. Ɔɔ kɛn aanga kaaɗn koojn̰ bin̰ ki se, jee se an̰o kɔkŋ bɛɗin̰a.» 42 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Naase Ꞌdooyin̰ki te ey la taar kɛn Raa taaɗ maakŋ Kitap ki se ɔɔ:

Ko kɛn jee kiin̰ ɓeege baatin̰ se, naan̰ se ɓo tɛɗga ko kɛn Ꞌgakŋ ɓea;

kɛse ɓo naabm Mɛljege Raa ɔɔ naajege tu se jꞋaakin̰ki se ɔkjeki taaɗ eyo.‡

43 «Taa naan̰ se ɓo Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: *maakŋ Gaar Raa se jꞋutu jꞋasesin̰ kɔɔɗ naatn jise ki ɔɔ Raa utu an̰ kɛɗin̰ jeege tun an̰ga tɛɗn naabin̰a. 44 Nam jaay oocga do ko kɛn jee kiin̰ ɓeege baatin̰ se lɛ, Ꞌtɛrɛcɛ ɔɔ debm kɛn ko se oocga don̰ ki lɛ, an̰ daala.» 45 Num *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute *Parizige booy kaal naagŋ taar ese se, naaɗe ɓaa jeel ɔkga roɗe ki kaal naagŋ taar se taaɗ ute naaɗe se. 46 Gɔtn se naaɗe je ɗoobm an̰ kɔkɔ, naɓo naaɗe ɓeer jee dɛnge tu, taa jee dɛnge se jeel Isa se, naan̰ debm taaɗ taar teeco taar Raa ki.

22

Isa aal naagŋ taara ute jee kꞋdaŋɗe gɔtn kɔs ki ɓii kɔkŋ mɛnd ki

(Lk 14.16‑24)

1 Tɛr Isa baagɗen taaɗn ute kaal naagŋ taara daala ɔɔ: 2 «*Maakŋ Gaar Raa se tec aan gɔɔ gaar kɛn tɛɗ kɔsɔ dɛna ɓii kɔkŋ mɛnd goonin̰ ki. 3 Naan̰ ɔl jee tɛɗn naabin̰ge taa aɗe ɓaa daŋ jeegen kꞋdaŋɗeno gɔtn kɔkŋ mɛnd ki se, naɓo jee se baate ɓaaɗo. 4 Tɛr naan̰ ɔl jee tɛɗn naabgen kuuy ɓaa ɗeek jeege tun kꞋdaŋɗeno se ɔɔ: ‹Ɓɔrse kɔsɔ se bɛɛga, kɔs taarumge ute maalumgen teer se mꞋtɔɔlɗenga. Ɔɔ ɓɛrɛ, kɔsɔ se ooyga, Ꞌɓaakiro aki kɔsɔ!› 5 Naɓo jee se taar se naaɗe an ɗim eyo ɔɔ wɔɔk ɓaa naabɗege tu. Deb kalaŋ ɓaa maakŋ‑gɔtin̰ ki ɔɔ kɛn kalaŋ ɓaa gɔtn tɛɗn zo nakin̰ge tu. 6 Jeegen kuuy se kic iin̰ tɔk jee tɛɗn naabge se dabarɗe ɔɔ tɔɔlɗe naatn. 7 Gɔtn se gaarge maakin̰ taarin̰a, ɔl asgarin̰ge gɛn ɓaa tɔɔl jeegen tɔɔlo jee tɛɗn naabin̰ge se ɔɔ tɔɔcn̰ gɛgɛrɗe se naatn. 8 Gɔtn se naan̰ ɗeek jee tɛɗn naabin̰ge tu ɔɔ: ‹Kɔsɔ se ooyga, naɓo jeegen kꞋdaŋɗeno se ɔŋ aasin̰ te gɛn kɔsn kɔsn ese se eyo. 9 ꞋƁaaki gɔtn jeege tun lee tusn daan ɗoobge tu se, jeegen paacn̰ naase ɔŋɗekiga ɓo Ꞌdaŋɗekiro aɗe ɓaa gɔtn kɔkŋ mɛnd ki se.› 10 Jee tɛɗn naabge se ɓaa daan ɗoobge tu ɔɔ daŋ tuso jeegen naaɗe ɔŋɗeno paac se kaam kalaŋ, kɛn jee bɛɛ, kɛn jee bɛɛ eyo; ɔɔ ɓaanɗeno maakŋ ɓee kɛn jeege utu an kɔsn maak ki se ɔɔ maakŋ ɓee se jee kɛn kꞋdaŋɗeno se ɓaaɗo ɗoocin̰ tal. 11 Gɔtn se gaarge ɛnd maakŋ ɓee ki gɛn kaakŋ jeegen maak ki se, gaŋ aak deb kalaŋ se uuso kal tec gɛn jeegen ɓaaɗo gɔtn kɔkŋ mɛnd ki se eyo. 12 Gɔtn se gaarge ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Mɛɗuma, tɛɗ ɔɔ ɗi jaay naai ɛndo gɔtn ara? Naai lɛ ɔk kal tec aan gɔɔ jeegen ɓaaɗo gɔtn kɔkŋ mɛnd ki ey se.› Num gaabm se ɔk taar kɛn an̰ tɛrl eyo. 13 Gɔtn se gaarge ɗeek jee tɛɗn naabin̰ge tu ɔɔ: ‹Gaabm se, Ꞌdɔɔkin̰ki jin̰ge ute jɛn̰ge ɔɔ uun undin̰ki naatn maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗɔ, ɔɔ gɔtn se ɓo gɔtn naan̰ an tɔɔyɔ ɔɔ an taan̰ naaŋin̰a.›» 14 Tɛr Isa ɗeek ɔɔ: «Ɗeere, *Raa se daŋga jeege dɛna, naɓo jeegen naan̰ bɛɛr tɔɔɗɗenga tɔɔɗ se baata.»

Mɛtn taar kɔgŋ miiri

(Mk 12.13‑17; Lk 20.20‑26)

15 Gɔtn se *Parizige ɓaa tus dɔɔk taarɗe gɛn goom kɔkŋ Isa do taarin̰ ki. 16 Naaɗe ɔl maakŋ jeege tun mɛtn Parizige tu ute jee *Ɛrɔdge kandum se gɔtn Isa ki ɔɔ naaɗe ɓaa ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm dooy jeege, naaje kꞋjeele naai se taaɗ taar mɛt ki. Ɔɔ ɗoobm Raa se naai Ꞌdooy jeege ute kɛn mɛt ki ɔɔ naai lɛ taar jeegen kuuy se naai Ꞌtɛɗn naaba ro ki eyo. 17 Maak‑saapm naai ki num, taaɗjen tu Sezar se jꞋɔk ɗoobm jꞋan̰ kɔgŋ miiri lɔɓu gɔtɔ?» 18 Num gaŋ Isa se jeel saapɗen jig ey se ɗeekɗen ɔɔ: «Naase se jeegen Ꞌtɛɗki rose aan gɔɔ jee taaɗ taar mɛt ki se. Gɛn ɗi naase oomumki bin se? 19 ꞋTaaɗumki tu tamman gɛn kɔgŋ miiri se, mꞋan̰ kaaka.» Gɔtn se naaɗe uun taaɗin̰ tamma kalaŋ. 20 Naan̰ tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Kaam‑nirl doa te ro kɛn kꞋraaŋin̰ ro ki se tap ɓo gɛn naŋa?» 21 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Gɛn Sezar.» Gɔtn se Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Kɛn bin num, nakŋ gɛn Gaar Sezar se ɛɗin̰ki nakin̰a ɔɔ gɛn Raa lɛ ɛɗin̰ki nakin̰ kici.» 22 Kɛn naaɗe jaay booy taar Isa taaɗ se, taar se ɔkɗen taaɗ eyo. Gɔtn se Isa se naaɗe ɔn̰in̰a ɔɔ iin̰ ɓaa.

Jee naaj mɛtn taar jeegen aɗe duru daan yoge tu

(Mk 12.18‑27; Lk 20.27‑40)

23 Ɓii kɛn se sum ɓo, jeegen kꞋdaŋɗe *Sadusege kɛn taaɗ ɔɔ jeege ooyga num dur ey sum se ɓaaɗo ɔŋ Isa ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: 24 «Debm dooy jeege, *Musa se taaɗjenga taaɗ maakŋ Kitap ki ɔɔ: kɛn deba jaay ɔk mɛnda ɔɔ ooy ɔn̰ te goon ey se, ɔn̰ gɛnaan̰ kɔkŋ mɛndin̰a ɔɔ koojn̰ mɛtjili gɛnaan̰ kɛn ooy se. 25 Gaŋ maakjege tu se gɛnaage cili kon̰ɗe kalaŋ. Debm deet deet se ɔk mɛnda naɓo ooy ooj te goon eyo, ɔɔ mɛnda se ɔɔp gɛnaan̰ gɔɔsin̰ ki. 26 Gɔɔsin̰ kic ɓaaɗo ɔk mɛnd se ɔɔ naan̰ kic ooy ooj te goon eyo. Tɛr debm gɛn k‑mɔtɔge tu se kic ɓo ɓaaɗo ɔk mɛnd se ɔɔ naan̰ ooyo ooj te goon eyo; bini aan do deb kɛn gɛn k‑cilige tu. 27 Kɛn naaɗen cili se jaay ooy paac se, kaam mɔɔtn se mɛnda se kic ɓaaɗo ooyo. 28 Bin num ɓii kɛn jaay jeegen ooyga kooy aɗe dur daan yoge tu se, maakŋ gɛnaage tun cili se, mɛnd se tap ɓo Ꞌtɛɗn mɛnd naŋa? Taa naaɗe paac lɛ tɔk naamin̰ga naam mɛnd se.» 29 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Naase se, ɓɛrɛ, iigkiga, taa taar Raa se lɛ Ꞌjeelki eyo ɔɔ tɔɔgŋ Raa kic lɛ naase ɔndki te mɛtin̰ eyo. 30 Taa ɓii kɛn jaay jeegen ooyga kooy aɗe dur daan yoge tu se, gaabge te mɛndge se Ꞌtɔkŋ naap ey sum. Num naaɗe se tecn̰ aan gɔɔ *kɔɗn Raagen maakŋ raa ki. 31 Gɛn jeegen ooyga kooy jaay utu dur daan yoge tu se, taar Raa taaɗsen maakŋ Kitapin̰ ki se, naase Ꞌdooyin̰ki te ey la kɛn ɔɔ: 32  Maam se mꞋRaa gɛn *Abraam mꞋgɛn Isaka ɔɔ mꞋgɛn *Yakub.* Raa se, naan̰ Raa jeegen ooyga kooy eyo, num naan̰ se, Raa jee zɛɛrɛ.» 33 Kɛn jee dɛnge jaay booy taar kɛn Isa dooyɗe se, taar se tap ɓo ɔkɗen taaɗ eyo.

Kɛse taar magal cir paac maakŋ *Ko Taar Raa ki

(Mk 12.28‑34; Lk 10.25‑37)

34 Kɛn *Parizige jaay booy ɔɔ *Sadusege ɔŋ aasin̰ te ro Isa ki ey se, naaɗe daŋ tus naapa. 35 Maakɗe ki se, deb kalaŋ se debm jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raa, je ɗoobm an goom kɔkŋ Isa se, ɓaaɗo tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: 36 «Debm dooy jeege, maakŋ Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se taar gɛn tɛɗa kɛn cirɗe paac se, kɛn gay?» 37 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛli Raa se, Ꞌjen̰ ute maaki paac ute roi paac ɔɔ ute saapi paac.† 38 Kɛse ɓo taar deet deetn gɛn tɛɗa kɛn cirɗe paac paac. 39 Tɛr kɛn mɛtin̰ ki tecin̰ tec se kɛn ɔɔ: ꞋJe naapi aan gɔɔ ro naai mala.‡ 40 Maakŋ Ko Taar Raa ki ute taargen jee taaɗ taar teeco taar Raa ki taaɗo paac se, don̰ ɓo ɔɔs do taarge tun di ese sum.»

*Al‑Masi ute *Daud

(Mk 12.35‑37; Lk 20.41‑44)

41 Aan gɔɔ *Parizige lɛ tusga ɗey se, Isa tɔnd mɛtɗe ɔɔ: 42 «Gɛn naase ki num, al‑Masi se tap ɓo naŋa? Naan̰ tap ɓo goon naŋa?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Naan̰ se mɛtjil Daud.» 43 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Num tɛɗ ɔɔ ɗi jaay *Nirl Raa ɔl Daud daŋin̰ ɔɔ: Mɛluma? Ɔɔ naan̰ mala taaɗga taaɗ maakŋ Kitap ki ɔɔ:

44  Mɛljege Raa taaɗo Mɛlum ki ɔɔ:

ꞋƁaaɗo iŋg do ji daamum ki

bini jee taamooyige se mꞋaɗen tɛɗn naai utu Ꞌkiŋg doɗe ki.§

45 Kɛn Daud jaay daŋ al‑Masi ɔɔ Mɛluma, anum tɛɗ ɔɔ ɗi jaay Mɛlin̰ Ꞌtɛɗn goon Daud se?» 46 Maakɗe ki se, nam jaay an̰ tɛrl taara kalaŋ Isa ki kic ɓo gɔtɔ ɔɔ naan̰ kɛn se mɔɔtn nam tɔnd te mɛtin̰ do taar ɗim kɛn kuuy ey sum.

23

Isa ɗeek ɔɔ jꞋɔnd kɔnd ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn taar Raage te *Parizige

(Mk 12.38‑39; Lk 11.39‑52, 20.45‑46)

1 Isa ɗeek jee dɛnge tu ute jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ: 2 «Parizige ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se, naaɗe se ɓo kɛn lee dooy jeege ute *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki. 3 Kɛn bin num Ꞌtookɗeki taarɗe ɔɔ Ꞌtɛɗki nakgen paacn̰ naaɗe lee taaɗsen se. Naɓo ɔn̰ten Ꞌtɛɗki aan gɔɔ naaɗe, taa naaɗe nakgen naaɗe taaɗ paac se, naaɗe ɔŋ tɛɗin̰ eyo. 4 Naaɗe dɔɔk daam deere ɔɔ tɔnd do jeege tu ɔɔ naaɗe malin̰ge tap ɓo baate kutin̰ te goon jiɗe. 5 Naabɗen naaɗe tɛɗ paac se je taa jeege aɗen kaaka. Ɔɔ taar Raagen mɛtin̰gen kꞋraaŋ jaay naaɗe ɔɔsin̰ aan gɔɔ laaye ɔɔ lee dɔɔk do naanɗege tu ey lɛ kɛyɗege tu se, naaɗe tɛɗin̰ magal magal cir gɛn jeege. Ɔɔ taa kalɗege se, naaɗe tɔɔs ziiɗin̰ taar ki tɛɗn jɛrl cir gɛn jeege*. 6 Kɛn kꞋdaŋɗenga gɔtn kɔs ki se, naaɗe je gɔtn kiŋg naan ki. Ɔɔ kɛn ɓaaga maakŋ ɓeege tun Yaudge lee tusn maak ki se, naaɗe je gɔtn kiŋg naan ki kici. 7 Kɛn aanga bɔɔr ki kic lɛ, naaɗe je jꞋaɗen tɛɗn tɔɔsɛ naaɗe ki ɓo deete ɔɔ je jꞋaɗen daŋ: jee dooy jeege. 8 Num naase ɔn̰ten Ꞌkɔn̰ki jꞋasen daŋ jee dooy jeege taa naase Ꞌpaacki se gɛnaage ɔɔ debm dooyse lɛ kalaŋ sum. 9 Do naaŋ ki ara se ɔn̰ten Ꞌdaŋki nam ɔɔki: Bubje, taa naase ɔkki Bubu kalaŋ sum ɔɔ naan̰ kɛn iŋg maakŋ raa ki. 10 Ɔn̰ten Ꞌkɔn̰ki jꞋasen daŋ Debm dooy jeege, taa naase mɛl dooyse se *al‑Masi kalin̰ ki sum. 11 Debm jaay tɛɗn magala maakse ki se, ɔn̰ ron̰ tɛɗn debm tɛɗn naabse. 12 Taa debm magal ron̰ se utu kɔɔpm baata, ɔɔ debm jaay ɔɔp ron̰ baat se, ron̰ utu kookŋ raan.

13 «Naasen jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute Parizigen kɛn Ꞌtɛɗki rose aan gɔɔ jee taaɗn taar mɛt ki se utu asen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo; taa naase Ꞌgaaski ɗoobm *maakŋ Gaar Raa jeege tu. Ɔɔ naase mala kic lɛ baate kɛndki, ɔɔ jeegen je kɛndɛ se lɛ, naase Ꞌgaasɗeki ɗoobo. 14 [Naasen jee taaɗn tɔɔkŋ mɛtn taar Raage ute Parizigen kɛn Ꞌtɛɗki rose aan gɔɔ jee taaɗn taar mɛt ki se utu asen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo! Taa naase ɔski ji mɛnd daayge ɔɔ tɔndki mɛtn *Raa ɔn̰ki eyo taa jeege asen kaaka. Taa naan̰ se ɓo bɔɔrɔ utu koocn̰ dose ki se utu asen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo.]† 15 Naasen jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute Parizige se, naasen kɛn Ꞌtɛɗki rose aan gɔɔ jee taaɗ taar mɛt ki utu asen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo. Naase Ꞌleeki do baarge tu ɔɔ gɔtɔ ɓaa se paac ɔɔ jeki aki tɛɗn jeege Ꞌtɛɗn Yaudge aan gɔɔ naase se ɔɔ kɛn naase ɔŋkiga deb kalaŋ jaay uunga ɗoobse se, debm se naase Ꞌtɛɗin̰ki debm aas gɛn ɓaa maakŋ pooɗ ki mɛt dio cirse naase se.

16 «Naasen jee kaam‑tɔɔkgen jee tɔɔɗn jeege utu asen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo! Naase taaɗki ɔɔki: ‹Kɛn nam jaay naam te ro *Ɓee Raa se tɛɗ ɗim eyo. Num nam jaay naam te ro daabm maakŋ Ɓee Raa ki se, kɛse ɓo kɛn ɔɔn̰ɔ.› 17 Naase jee kaam‑tɔɔkgen jee dɛrlge ara! Kɛn gay ɓo ɔɔn̰ ciri? Daab lɔɓu Ɓee Raa kɛn kꞋɓaanoga te daab maak ki jaay daabm se, tɛɗ gɛn Raa se ne? 18 Tɛr naase Ꞌɗeeki ɔɔ: ‹Kɛn nam jaay naam ron̰ te *gɔtn kꞋjꞋiin̰ kꞋɗaapin̰ gɛn tɛɗn sɛrkɛ do ki se, tɛɗ ɗim eyo, num kɛn naan̰ jaay naam ron̰ te nakŋ kꞋɓaano do ki gɛn tɛɗn *sɛrkɛ Raa ki se, kɛse ɓo kɛn ɔɔn̰ɔ.› 19 Jee kaam‑tɔɔkge Ꞌtaaɗumki tu: nakŋ kꞋɓaano gɛn tɛɗn sɛrkɛ se ɓo cir lɔɓu, gɔtn kꞋjꞋiin̰ kꞋɗaapin̰ gɛn tɛɗn sɛrkɛ ɔɔ sɛrkŋ kꞋjꞋɔmbin̰ga do ki num, taaɗ ɔɔ sɛrkŋ se tɛɗga gɛn Raa se ɓo cir ne? 20 Bin num debm jaay naam ron̰ te gɔtn kꞋjꞋiin̰ ɗaapin̰ gɛn tɛɗn sɛrkɛ do ki se, kɛse naan̰ naam te ro nakgen paacn̰ kꞋɓaano gɛn tɛɗn sɛrkɛ do ki se kici. 21 Debm kɛn naam ron̰ te Ɓee Raa se, kɛse naan̰ naam ron̰ te ro mɛlin̰ Raa kɛn iŋg maak ki se kici. 22 Debm jaay naam ron̰ te maakŋ raa se naan̰ naam ron̰ ute kaag do Raa ɔɔ ute mɛlin̰ kɛn iŋg do ki.

23 «Naasen jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute Parizigen kɛn tɛɗki rose aan gɔɔ jee taaɗn taar mɛt ki se, utu asen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo! Nakgen naase ɔkki sɛɛm sɛɛm kɛn Ꞌlee Ꞌtɔmbki maakŋ taaɗsege tu kɛn tɛɗin̰ nijim se kic ɓo, naase Ꞌlee Ꞌnigin̰ki gɔtɔ kaam sik ɔɔ kɛn kaam kalaŋ se ɛɗki Raa ki. Naɓo taargen maakŋ Ko Taar kɛn Raa ɛɗo *Musa kɛn bɛɛ bɛɛ tap ɓo, naase aalin̰ki maak ki eyo kɛn taaɗsen ɔɔ Ꞌtɛɗki nakŋ ute ɗoobin̰a, kɛɛjn̰ do jeege tu ɔɔ gɛn tujn̰ ɔrm eyo. Kɛse ɓo nakgen, bɛɛki num, an̰ki lee tɛɗa ɔɔ nakgen kɛn naase lee gaaŋɗeki gɔtɔ kaam sik jaay kɛn kalaŋ ɛɗki Raa ki se kic ɓo ɔn̰ten Ꞌdirigin̰ki kici. 24 Jee kaam‑tɔɔkgen Ꞌlee tɔɔɗki jeege! Naase ɔɔyki maanse te rɛɛsɛ taa bɔtɔr kalaŋ bɔɔy maak ki eyo, gaŋ naase tap ɓo tulki gin̰jge‡.

25 «Naasen jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute Parizigen Ꞌtɛɗki rose aan gɔɔ jee taaɗ taar mɛt ki se, asen Ꞌtɛɗn ɔɔn̰ aak eyo! Taa naase Ꞌtugki naagŋ nakgen naase Ꞌlee aayki ɔɔ ɔsnki se aac walak, num gaŋ maakin̰ tap ɓo, naase Ꞌɗoocin̰ki ute nakgen naase Ꞌɓoogkiro ɔɔ Ꞌtujkiro gɛn jeege. 26 Kɔɗ Parizi naai se debm kaam‑tɔɔkɔ! ꞋTug Ꞌɗaap maakŋ naki kɛn naai lee aay maak ki se jaay ɓo naagin̰ kic Ꞌtɛɗn aak bɛɛ.

27 «Naase jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute Parizigen kɛn tɛɗki rose aan gɔɔ jee taaɗ taar mɛt ki se, asen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo! Taa naase Ꞌtecki do ɓaaɗgen kꞋtɛɗɗen raap kaar kaar aak bɛɛ kaam ki, gaŋ maakɗege ɗooc te cɛŋ jeegen ooyga kooyo ɔɔ ruumga ruumu maak ki se paac. 28 Naase kic Ꞌtecki bini, taa naan jeege tu se, naase Ꞌtɛɗki rose jee bɛɛ, gaŋ maakse ɗooc te taar mɛt ki eyo ɔɔ te *kusin̰a.

29 «Naasen jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute Parizigen kɛn tɛɗki rose aan gɔɔ jee taaɗ taar mɛt ki se, asen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo! Naasen Ꞌlee iin̰ Ꞌɗaapki do ɓaaɗn jee taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰a, ɔɔ jeegen kɛn leeɗo ute kɛn mɛt ki se, naase Ꞌtamarɗeki do ɓaaɗɗege aak bɛɛ bɛɛ. 30 Ɔɔ tɛr naase Ꞌɗeekki ɔɔki: Kɛn do bubjege tu naane jaay naaje jꞋutu num, naaje kꞋtookɗe taarɗe eyo gɛn tɔɔl jee taaɗ taar teeco taar Raa ki. 31 Kɛn bin num naase mala ɓo Ꞌtaaɗki ɔɔki naase se ɓo mɛtjil jee kɛn tɔɔlo jee taaɗ taar teeco taar Raa ki. 32 Kɛn bin num Ꞌɓaaki ute naan se, naabm bubsege lee tɛɗo se, naase Ꞌtɛɗ naŋin̰ki sɔrɔk cir gɛn naaɗe se.

33 «Aakumki tu wɔɔjgen ara ɔɔ mɛtjil kꞋmɔrpɔpgen ara! Naase aki kɔŋ kaan̰ kɔtn dubar pooɗ kɛn gɛn daayum se ɔɔ ɗi? 34 Taa naan̰ se ɓo Ꞌbooyki mꞋɗeekseni: maam mꞋaseno kɔl jee taaɗ taar teeco taar Raa ki, jee jeel‑taarge ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage. Num jee mɛtin̰ge utu aɗeki tɔɔlɔ ɔɔ jee mɛtin̰ge aɗeki tupm tɔɔl ro kaag ki, jee mɛtin̰ge utu aɗeki tɔnd te mɛɛjɛ maakŋ *ɓeege tun naase lee tusnki maak ki. Ɔɔ kɛngen mɛtin̰ge aɗeki tuuru ɔɔ aɗeki lee je maakŋ gɛgɛrge tu. 35 Ɔɔ jee kɛn lee ute kɛn mɛt kɛn naase tɔɔlɗeki jaay moosɗe ɔɔy do naaŋ ki se, kɛn iin̰o do yo Abɛl ki bini aan do yo Zakari kɛn goon Baraci, kɛn naase Ꞌtɔɔlin̰ki daan Ɓee Raa ute *gɔtn kɛn kꞋlee kꞋtɛɗn sɛrkɛ Raa ki se asen kɔɔpm mindse ki. 36 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: moosn jeegen kꞋtɔɔlɗe paac se utu kɔɔpm do jeege tun ɓɔrse utu se.»

Isa eem nɔɔ taa Jeruzalɛm

37 Isa ɗeek ɔɔ: «Waay Jeruzalɛm, waay Jeruzalɛm, naai kɛn debm tɔɔl jee taaɗ taar teeco taar Raa ki ɔɔ jee kɛn Raa ɔlɗeno gɔti ki kic ɓo, naai ɓo debm tund tɔɔlɗe! Mɛt kando, maam mꞋje mꞋtusn gɛnige aan gɔɔ ko kɔrɔn̰j kɛn lee tus gɛnin̰ge taa bɛɛkŋ kɛyin̰ ki tu, naɓo naase Ꞌjeki te eyo. 38 ꞋBooyki, kɛn bin num *Ɓee Raase se utu Ꞌtooɗn kuuɗu. 39 Taa naan̰ se ɓo Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: naan ki se mɔɔtn naase amki kɔŋ kaak ey sum, bini kaan kaaɗ kɛn aki ɗeekŋ ɔɔki: Ɔn̰ Mɛlje Raa tɛɗn bɛɛn̰a do deb kɛn utu ɓaaɗo ute ro naan̰a!§»

24

Isa taaɗ ɔɔ *Ɓee Raa se jeege utu an̰ tɔɔkɔ

(Mk 13.1‑37; Lk 21.5‑30, 17.22‑37)

1 Kaaɗ kɛn se Isa teecoga naatn maakŋ Ɓee Raa ki ɔɔ kɛn ɓaa ɓaa se, jee mɛtin̰ ki ɓaaɗo ɔŋin̰a taa an̰ taaɗn Ɓee Raa kɛn kꞋjꞋiin̰in̰ga aak bɛɛ se. 2 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Ɓee se paac aakin̰ki se jiga ɗaamo? Naɓo Ꞌbooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: ɓee ɗaar aak bɛɛ se jeege utu an̰ ru naŋ tak. Kon̰gen rɛɛs aak bɛɛ bɛɛ se, utu wɔɔkŋ kalaŋ kalaŋ ɔɔ ko tap ɓo Ꞌkɔŋ tooɗn do naapin̰ ko ki eyo.»

Dubar utu kaan do jeege tu

3 Naan̰ kɛn se, Isa iŋg do *kɔsn ɔlib ki. Gɔtn se jee mɛtin̰ ki ɓaaɗo ɔŋin̰a ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «ꞋTaaɗjen tu nakgen se Ꞌkaan nuŋ ki? Ɔɔ naan̰ se Ꞌtɛɗn ɔɔ ɗi jaay ɓo naaje jꞋan kaakŋ jeel ro ki gɛn ɓii kaani ɔɔ ɓiin dunia an naŋ se?» 4 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Ɔndki kɔndɔ nam ɔn̰ten Ꞌdɛrlse!» 5 Taa jeege dɛna utu aɗe ɓaa ute roma ɔɔ naŋa kic utu asen taaɗn ɔɔ: maam ɓo *al‑Masi! Ɔɔ kɛn naaɗe Ꞌtɛɗ bin se utu Ꞌdɛrl jeege dɛna. 6 Naase utu aki booy gɔtn bɔɔrɔ ɔɔ jeege utu asen kɔɔsn maan bɔɔrɔ, anum ɓɛrɛ, ɔndki kɔndɔ, ɔn̰ten Ꞌɓeerki! Taa nakgen se utu Ꞌkaana, naɓo duni se Ꞌkɔŋ naŋ ey ɓɔrtɔ. 7 Jee taa naaŋ kaam kalaŋ utu kiin̰ bɔɔrɔ ute jee taa naaŋ kuuy. Taa naaŋ gaar kaam kalaŋ utu kiin̰ bɔɔrɔ te taa naaŋ gaar kɛn kuuy. Maakŋ naaŋge tun mɛtin̰ naaŋa utu Ꞌtea ɔɔ gɔtn mɛtin̰ ɓo utu tɔɔl jeege. 8 Aan gɔɔ mɛnd kɛn maakin̰ tuunin̰ gɛn koojo se, nakgen se paac kic ɓo baaga kaana num, kɛse je taaɗn ɔɔ dunia ɔɔpga gɔɔrɔ.

9 «Kaaɗ kɛn se jꞋutu jꞋasen dabar dɛna ɔɔ jꞋasen tɔɔlɔ. Ɔɔ taa maam se jee do naaŋ ki se paac utu asen kɔɔɗn kundu. 10 Gaŋ kaaɗ kɛn se jeege dɛna utu an rɛsn ute kaal maakɗen do *Raa ki. Naaɗe kutn naapge naan tɔɔgge tu ɔɔ tɔɔɗn tund naapa. 11 Jee tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee taaɗ taar teeco taar Raa ki se, utu aɗe ɓaa dɛna ɔɔ dɛrl jeege dɛna. 12 *Kusin̰ se ziiɗn ɓaa ute naanin̰a ɔɔ jeege dɛna maakjeɗege utu tɛɗn baata do naapge tu. 13 Naɓo debm jaay aayga kaamin̰ bini aanga do taar tɔɔlin̰ ki num, naan̰ se utu Ꞌkɔŋ kaaja. 14 Labar Jigan gɛn *maakŋ Gaar Raa ese se jꞋutu jꞋan̰ taaɗin̰ jeege tun do naaŋ ki paac, kɛse tɛɗn saaɗa jeege tun ɓaa se paac jaay ɓo sɔm kaam mɔɔtn duni naŋa.»

Dubar ɔɔn̰ utu ɓaaɗo

15 «Naase utu aki kaakŋ Deb tuj deelga te gɔtin̰ se utu kɛnd kiŋg maakŋ *Ɓee Raa ki, gɔt kɛn *salal se, aan gɔɔ debm taaɗ taar teeco taar Raa ki, ron̰ Daniɛl, taaɗo do dɔkin̰ se. Bin num debm jaay dooy taar ese se n̰Ꞌbooy n̰Ꞌɔkin̰ jiga jaayo! 16 Kaaɗ kɛn se ɔn̰ jee kɛn iŋg taa naaŋ Jude ki se, kꞋjꞋaan̰ jꞋook maakŋ koge tu. 17 Debm iŋg kiŋg do ɓeen̰ ki raan se, n̰Ꞌɔn̰te bɔɔyo naaŋ ki gɛn tɔsn nakin̰gen maakŋ ɓeen̰ ki. 18 Debm jaay ɓaaga maakŋ‑gɔtin̰ ki kic lɛ, n̰Ꞌɔn̰ten tɛrlo ɓeene gɛn kuun kalin̰a. 19 Ɓii kɛn se, mɛndgen mɛndkaamge ute ko gaangen gɛnɗege aay kaay si se, aɗen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo. 20 Eemki Raa taa nakgen se Ꞌkaan kaaɗn kuul ki eyo ey lɛ *ɓii sebit ki eyo. 21 Kaaɗ kɛn se jeege utu dabar dɛna ɔɔ dubar se gɔtn Raa aal dunia tap ɓo nam naam te eyo, ɔɔ mɔɔtn dubar naan ki jaay Ꞌkɔɔn̰ cir naan̰ ese se gɔtɔ. 22 Num Raa se ɓii dubar ese se, naan̰ gaaŋin̰ga duuku taa jeegen naan̰ bɛɛr tɔɔɗɗe se. Kɛn ɓiigen se jaay naan̰ gaaŋɗen te duuk ey num, nam Ꞌkɔŋ kaaja tap ɓo gɔtɔ. 23 Kaaɗ kɛn se jaay nam taaɗsenga ɔɔ: ꞋƁaaɗo aakki, *al‑Masi utu ara ey lɛ taaɗsen ɔɔ: Naan̰ utu naane! Ɔn̰ten Ꞌtookki taarin̰a. 24 ꞋBooyki! Jeegen kɛn tɛɗ roɗe ɔɔ naaɗe ɓo al‑Masige ute jeegen tɛɗ roɗe ɔɔ naaɗe jee taaɗ taar teeco taar Raa ki se utu aɗe ɓaao. Naaɗe utu Ꞌtɛɗn nakŋ‑kɔɔɓge ute nakgen deel doa, taa Ꞌkaan̰ jeege dala. Ɔɔ jee kɛn Raa bɛɛr tɔɔɗɗenga tɔɔɗ se kɛn naaɗe ɔŋga ɗoobo num, aɗen kaan̰ dal kici. 25 ꞋBooyki! Ɓɛrɛ, taar se lɛ, maam mꞋaalsenga kaal bise ki.

26 «Kɛn kꞋtaaɗsenga jꞋɔɔ: Al‑Masi utu do kɔɗ‑ɓaar ki naane num, ɔn̰ten ɓaaki. Ey lɛ kɛn jꞋɔɔ: naan̰ utu oom ara! Num ɔn̰ten Ꞌtookki taarɗe. 27 Taa ɓii kɛn *Goon Deba aɗe ɓaa se tecn̰ aan gɔɔ maan aalo kaam kooko wusuk bini dɔɔk te gɔtn kaaɗa toocn̰ni. 28 Ɓii kaanum kic tecn̰ aan gɔɔ gɔtn daa ɗim gam ooyga jaay ɓo marlge kic lee bɔɔy tus ro ki se.

29 «Kɛn ɓiigen gɛn dubarge se jaay naar deelga num,

kaaɗa se utu Ꞌtɛɗn ilim dib

ɔɔ laapa se lɛ wɔɔr eyo.

K‑dijgen maakŋ raa ki aɗe si naaŋ ki

ɔɔ nakgen ɔk tɔɔgɔ maakŋ raa ki se utu Ꞌtea.*

30 «Gɔtn se jeege an kaakŋ nakŋ jeel maakŋ raa ki kɛn taaɗ ɔɔ Goon Deba utu ɓaaɗo ɔɔ jeegen do naaŋ ki paac keem nɔɔ an kaakŋ Goon Deba aɗe bɔɔy maakŋ gapara ki ute tɔɔgŋ Raa ɔɔ gɔtɔ wɔɔr kɛlɛŋ. 31 Pulu Ꞌkeem makɔn̰ɔ maakŋ raa ki ɔɔ Goon Deba aɗe kɔl kɔɗin̰ge taa te Ꞌtusn jee kɛn naan̰ bɛɛr tɔɔɗɗe mɛtn naaŋ kɛn kaam sɔɔ ɔɔ kɛn iŋg mɛtn raa kɛn kaam gay gay kici.»

Isa aal naagŋ taara ute ko ba

32 «Naase ɔndki doa te ko ba: kɛn naan̰ jaay baaga kɔɔɗn taa‑oomo ɔɔ dɔɔb kamba se, naase Ꞌjeelki ɔkki mɛt‑kijiri aanga ɔɔ ɓara ɔɔpga gɔɔrɔ. 33 Bin num naase kic ɓo, kɛn aakkiga nakgen se paac jaay aanga num, Ꞌjeelki *Goon Deba se naan̰ aan ɔŋsega gɔɔr kaam taarse ki. 34 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: jee duni kɛn ɓɔrse se Ꞌkooy naŋ ey sum ɓo nakgen se paac utu Ꞌkaana. 35 Maakŋ raa ute do naaŋa se utu Ꞌdeele, num taar maam se Ꞌkɔŋ deel eyo.

Nam jaay jeel ɓii kaan Isa se gɔtɔ

36 «Num gaŋ kɛn gɛn kaaɗin̰ ute ɓiin̰ *Goon Deba ano ɓaa se, nam tap ɓo jeel eyo. *Kɔɗn Raage maakŋ raa ki kic lɛ jeel eyo, ɔɔ Goono kic lɛ jeel eyo. Nam jeel ɓiin̰ se, gɔtɔ. Kɛn jeel se, Bubu kalin̰ ki sum. 37 Ɓii kɛn Goon Deba aɗe ɓaa se, Ꞌtecn̰ aan gɔɔ nakgen deelo do Noe† ki. 38 Naan̰ kɛn naane se, kaaɗ kɛn maan magala bɔɔyo gɔɔb te jeege ey ɓɔrt se, jeege ɔsɔ, aaye, tɔk mɛndge, tɔk gaabge ɔɔ ɔl gɛnɗege kic ɓo tɔkŋ naapge bini aan ɓii kɛn Noe ɛnd maakŋ markab kɛn magala. 39 Gɔtn se jeege se, nakŋ utu kaan doɗe ki se, naaɗe ɔnd eyo bini maan magala ɓaaɗo gɔɔb tɔɔlɗe paac. Kɛn Goon Deba aɗe ɓaa se kic ɓo Ꞌtecn̰ bini. 40 Ɓii kɛn se gaabge dio tɛɗ tɛɗ naaba maakŋ‑gɔtɗe ki se, deb kalaŋ jꞋan̰ kuunu ɔɔ deb kalaŋ Ꞌkɔɔpɔ. 41 Ɔɔ mɛndgen di ɗaar uus kuus do toot ki se kic, deb kalaŋ jꞋan̰ kuunu ɔɔ deb kalaŋ Ꞌkɔɔpɔ. 42 Iŋgki zɛɛrɛ daayum, taa naase kic ɓo Ꞌjeelki eyo ɓiin Mɛlse aɗe ɓaa se. 43 Naase Ꞌjeelki kɛn mɛl ɓee jaay jeel kaaɗn debm ɓoogo ano ɓaa nɔɔr num, naan̰ tooɗn bi eyo ɔɔ kɔn̰ debm ɓoogo an̰ tɛrɛcn̰ ɓeen̰ eyo. 44 Taa naan̰ se ɓo naase kic Ꞌɗaapki rose, iŋgki do mɛtɛkse ki, taa Goon Deba jaay aɗe ɓaa se lɛ, kaaɗ kɛn naase Ꞌjeelki eyo.»

Debm tɛɗn naabm mɛtɛkɛ ɔɔ tuj ɔrmin̰ eyo

(Lk 12.41‑48)

45 Isa ɗeek ɔɔ: «Debm tɛɗn naabm mɛtɛkɛ ɔɔ tuj ɔrmin̰ ey se kɛn gay? Naan̰ ɓo debm kɛn mɛlin̰ ɔn̰in̰ jee tɛɗn naabgen kuuy kaam jin̰a, ɔɔ kɛn aanga kaaɗin̰ ki num, lee ɛɗɗen kɔsɔ. 46 Maak‑raapo debm tɛɗn naabm kɛn mɛlin̰ aan jaay ɔŋin̰ naan̰ utu tɛɗin̰ tɛɗn naabm kɛn naan̰ ɔn̰in̰sin̰ kaam jin̰ se. 47 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: debm tɛɗn naabm bin se, mɛlin̰ utu an̰ kɔn̰ nakin̰ge paac kaam jin̰a. 48 Num gaŋ kɛn naan̰ ɓo debm tɛɗn naabm jig eyo ɔɔ taaɗ ute maakin̰ ɔɔ: Mɛlum se aɗe kɔŋ tɛrl yɔkɔɗ eyo, 49 ɔɔ gɔtn se iin̰ baag tɔnd jeen̰gen kꞋtɛɗ naaba tɛl se, naan̰ ɔsɔ ɔɔ aay te jee kaay koonge. 50 Gaŋ mɛl gaabm ese se, ɓiin jaay naan̰ ano tɛrl se, naan̰ ɔnd eyo ɔɔ kaaɗ kɛn naan̰ aan kaan kic lɛ, naan̰ saap do ki eyo. 51 Debm tɛɗn naabm bin se, kɛn mɛlin̰ jaay aanga num, utu an̰ tuur naata ɔɔ an̰ kɔlin̰ Ꞌdabar ute jeegen tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee taaɗ taar mɛt ki. Ɔɔ gɔtn se ɓo gɔtn naaɗe tɔɔyɔ ɔɔ taan̰ naaŋɗege.»

25

Isa aal naagŋ taara gɛn gaan mɛndgen sik

1 Tɛr Isa aal naagŋ taara ɗeek ɔɔ: «Maakŋ *Gaar Raa se, naan̰ tec aan gɔɔ gaan mɛndgen sik tɔs lɔɔmpɗege ɔɔ teec ɓaa dɔɔɗn gaabm ɓaa kɔkŋ mɛnda*. 2 Num maakŋ gaan mɛndge tun sik se, jee mii se mɛnd dɛrlge ɔɔ kɛngen kuuy mii se mɛnd mɛtɛkge. 3 Mɛnd dɛrlge se, tɔs ɓaan te lɔɔmpɗege ɔk uubu maak ki, naɓo uun te zaaɗn uubm kuuy ey sum. 4 Gaŋ mɛndgen mii mɛnd mɛtɛkge se tɔs ɓaan te lɔɔmpɗege ɔk uubu maak ki ɔɔ tɛr ɔk maakŋ nakge tun kuuy do ki. 5 Aan gɔɔ gaabm mɛnda lɛ aan yɔkɔɗ ey ɗey se, gaan mɛndgen se bi ɓaa tɔɔlɗe ɔɔ naaɗe paac tooɗ bia. 6 Kɛn aan daan ɓee se kꞋbooy nam baag taaɗn makɔn̰ ɔɔ: ꞋBooyki! Gaabm mɛnda se, ɓɛrɛ, aanga. ꞋTeec ɓaa Ꞌdɔɔɗin̰ki! 7 Gɔtn se gaan mɛndgen sik se paac iin̰ duru ɔɔ tɔɔc tɔl tɔnd ɗaap lɔɔmpɗege. 8 Num gaŋ mɛnd dɛrlge se tɔnd mɛtn mɛnd mɛtɛkge se ɔɔ: ‹Ɛɗjekiro uubsege se cɔkɔ, ey num lɔɔmpjege se uubin̰ ɓaa ɓaa naŋa.› 9 Gaŋ mɛnd mɛtɛkge se tɛrlɗen ɔɔ: ‹A‑a, uubu se ajenki kɔŋ kaasn kꞋpaacki eyo! Naase Ꞌɓaa Ꞌdugkiro gɔtn jee zoge tu.› 10 Kaaɗ kɛn mɛnd dɛrlge se iin̰ ɓaa gɛn dugŋ uubu se, gaŋ gaabm mɛnda se iin̰ aana. Ɔɔ naan̰ ɔŋ gaan mɛndgen mɛnd mɛtɛkge se iŋg aak kaak kaamin̰a. Naan̰ ɛnd ute naaɗe maakŋ ɓee mɛnd mɔrɔb ki se ɔɔ kɛn naaɗe jaay ɛnd se, kaam‑taara se kꞋgaasin̰a. 11 Cɔkɔ se, mɛnd dɛrlge se aana ɔɔ baag tɔnd kaam taara ɗeek ɔɔ: Mɛlje, Mɛlje, ɔɔɗjen kaam taara! 12 Gaŋ naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: ɓɛrɛ, maam se mꞋjeelsen eyo.» 13 Tɛr Isa taaɗɗen ɔɔ: «Taa naan̰ se ɓo, iŋgki zɛɛrɛ! Taa ɓii ute kaaɗn maam mꞋano ɓaa se, naase Ꞌjeelki eyo.»

Isa aal naagŋ taara ute jee tɛɗn naabgen mɔtɔ

(Lk 19.12‑27)

14 «Tɛr daala, kɛse tec aan gɔɔ debm ɓaa ɓaa mɛrtɛ jaay daŋ tus jee tɛɗn naabin̰ge ɔɔ ɔn̰ɗen maalin̰ paac se kaam jiɗe. 15 Deb kalaŋ naan̰ ɛɗin̰ gɔkɔl† daab magal magal mii, debm kuuy naan̰ ɛɗin̰ gɔkɔl daab magal magal dio, ɔɔ kɛn kuuy naan̰ ɛɗin̰ gɔkɔl daab magal kalaŋ. Naŋa kic ɓo naan̰ ɛɗin̰ kaam do ron̰ ron̰a, jaay ɓo naan̰ naar iin̰ ɓaa gɔtn mɛrtin̰ ki. 16 Debm jꞋɛɗin̰ gɔkɔl daab magal magal mii se, naan̰ naar ɓaa tɛɗin̰ oojo gɔkɔl daab magal magal kuuy mii do ki. 17 Debm jꞋɛɗin̰ gɔkɔl daab magal magal di se, naan̰ kic ɓaa tɛɗin̰ oojo gɔkɔl daab magal magal kuuy di do ki. 18 Naɓo debm kɛn mɛlin̰ ɛɗin̰ gɔkɔl daab magal kalaŋ se, naan̰ ɓaa uɗ gɔɔ duubin̰ naaŋ ki, nam jeel gɔtin̰ eyo.

19 «Gɔtn mɛrtin̰ ki se, mɛlɗe se ɓaa iŋgoga dɛn jaay ɔk tɛrl ɓaaɗo. Ɔɔ kɛn naan̰ jaay aan se, daŋ tɔnd mɛtɗe do gɔkɔl daabge tun magal magal kɛn naan̰ nigɗesin̰ se. 20 Debm kɛn jꞋɛɗin̰ gɔkɔl daab mii se iiko cɛɛn̰ ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Mɛluma, naai ɛɗumo gɔkɔl daab mii ɔɔ maam mꞋtɛɗin̰ oojga kɛn kuuy mii do ki daala.› 21 Mɛlin̰ ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Kɛse jiga. Naai se debm tɛɗn naabm bɛɛ ɔɔ tuj ɔrmi ey se. Ute nakŋ maam mꞋɛɗi cɔkɔ se kic, naai tuj te ɔrmi ey se; ɓɔrse maam mꞋai kɛɗn nakge dɛna kaam ji. ꞋƁaaɗo Ꞌtɛɗ maak‑raapo ute maama.› 22 Debm kɛn jꞋɛɗin̰ gɔkɔl daab di se kic iiko cɛɛn̰ ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Mɛluma, naai ɛɗumo gɔkɔl daab dio ɔɔ maam mꞋtɛɗin̰ oojga kɛn kuuy di do ki daala.› 23 Mɛlin̰ ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Kɛse jiga! Naai se debm tɛɗn naabm bɛɛ ɔɔ tuj ɔrmi ey se. Ute nakŋ maam mꞋɛɗi cɔkɔ se kic, naai tuj te ɔrmi ey se; ɓɔrse maam mꞋai kɛɗn nakge dɛna kaam ji. ꞋƁaaɗo Ꞌtɛɗ maak‑raapo ute maama.›

24 Debm kɛn jꞋɛɗin̰ gɔkɔl daab kalaŋ se, naan̰ kic iiko cɛɛn̰ ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Mɛluma, maam mꞋjeele naai se debm aali ɔɔn̰ɔ. Maakŋ‑gɔtn naai ɔɔc te ey kic ɓo, naai ɔj naai ki ɔɔ gɔtn naai duub te ey kic ɓo, naai ɔjɔ. 25 Bin num maam se ɓeere ɔkuma. Taa naan̰ se ɓo gɔkɔl daabi kɛn naai ɛɗumsin̰ se, maam mꞋɓaa duubin̰o naaŋ ki ɔɔ ɓɔrse ara ɔk naki.› 26 Gaŋ mɛlin̰ tɛrlin̰ ɔɔ: ‹Naai se debm tɛɗn naabm jig eyo ɔɔ debm kaar naaba! Naai Ꞌjeelum maam se maakŋ‑gɔtn maam mꞋɔɔc te ey kic ɓo, maam mꞋɔjɔ ɔɔ gɔtn maam mꞋduub te ɗim ey kic lɛ, maam mꞋɔj maam ki. 27 Bɛɛki num, gɔkɔl daabum se, naai an̰o kɔmb maakŋ baŋki ki; ɔɔ kɔr maam mꞋaɗe tɛrl se, mꞋan̰ kɔŋin̰ am koojn̰ ziiɗn do ki. 28 Gɔkɔl daabm jin̰ ki se, uunin̰ki ɔɔ ɛɗin̰ki deb kɛn ɔk gɔkɔl daabge sik se. 29 Taa, debm kɛn ɔk se, jꞋan̰ kɛɗn do ki, taa nakin̰ an̰ ziiɗn tɛɗn dɛna. Num gaŋ debm ɔk ey se lɛ, kɛn naan̰ ɔk cɔkɔn se kic ɓo, jꞋan kuun naatn. 30 Num debm tɛɗn naabm jaay tɔɔl sɛr ey se, ɔk undin̰ki naatn maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗɔ. Ɔɔ gɔtn se ɓo gɔtn tɔɔyɔ ɔɔ gɔtn taan̰ naaŋa.›»

Ɓii kɔjn̰ bɔɔr kaam mɔɔtn

31 Isa ɗeek daala ɔɔ: «Ɓii kɛn maam *mꞋGoon Deba mꞋaɗe bɔɔy maakŋ gaarum ki ute kɔɗumge paac se, maam mꞋutu mꞋkiŋg do kaag do gaarum ki. 32 Jee do naaŋ ki paac tus naanum ki ɔɔ maam mꞋaɗen nigŋ aan gɔɔ debm gaam nigŋ baatin̰ge ute bɛn̰in̰ge se. 33 Baatge se, maam mꞋaɗen kɔl do ji daamum ki ɔɔ bɛn̰ge se lɛ, do ji jeelum ki. 34 Gɔtn se maam gaarge mꞋɗeekŋ jeege tun do ji daamum ki mꞋɔɔ: ‹ꞋƁaakiro, naasen kɛn Bubum tɛɗsenga tɛɗn bɛɛn̰ se; ɛndki maakŋ gaarin̰ kɛn naan̰ ɗaapsesin̰ga ɗaap do dɔkin̰a, kaaɗ kɛn naan̰ utu aalo kaal do naaŋa se. 35 Taa maam ɓo tɔɔlumo ɔɔ naase ɛɗumkiroga kɔsɔ; maane tɔɔlumo ɔɔ naase ɛɗumkiroga mꞋaayga; mꞋiŋgoga mɛrtɛ gɔtse ki ɔɔ naase ɔkumkiroga jiga. 36 Kɛn maam mɛt‑beere, naase ɛɗumkiroga kal kuusu. Kɛn maam mꞋkɔɔn̰o naase Ꞌɓaa aakumkiroga. Kɛn maam jꞋɔkum daŋgay ki, naase Ꞌɓaa aakumkiroga.›

37 «Gaŋ jeegen tɛɗo nakŋ ute ɗoobin̰ se utu an̰ tɛrl ɔɔ: ‹Mɛlje, nuŋ ki jaay naaje kꞋjꞋaakio naai ɓo tɔɔlio jaay kꞋjꞋɛɗio kɔsɔ se? Ey lɛ kɛn maane tɔɔlio jaay kꞋjꞋɛɗio maan kaaye se? 38 Naai iŋgo mɛrtɛ gɔtje ki nuŋ ki jaay naaje kꞋjꞋɔkkio jiga se? Ey lɛ nuŋ ki jaay naaje kꞋjꞋaakio naai Ꞌmɛt‑beere jaay naaje kꞋjꞋɛɗio kal tuusu se? 39 Nuŋ ki jaay naai ooco kɔɔn̰ɔ ey lɛ maakŋ daŋgay ki, jaay naaje kꞋɓaaɗo kꞋjꞋaakkiga se?› 40 Gɔtn se gaarge aɗen tɛrl ɔɔ: ‹ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: maakŋ gɛnaamge tun se debm baat aan gɔɔ ɗi kic jaay, naase Ꞌtɛɗin̰kiroga bɛɛ se, kɛse gɔɔ Ꞌtɛɗin̰kiro maam ki.›

41 «Tɛr gaarge utu ɗeekŋ jeege tun do ji jeelin̰ ki se ɔɔ: ‹Iikki naatn cɛɛm ki dɔkɔ, naasen jee *Raa naamsenga naam se! ꞋƁaaki maakŋ pooɗ kɛn gɛn daayum kɛn Raa tɛɗin̰ gɛn *Ɓubm sitange ute kɔɗin̰ge. 42 Taa maam ɓo tɔɔlumo ɔɔ naase ɛɗumkiro te kɔs eyo; maane tɔɔlumo ɔɔ naase ɛɗumkiro te maan kaay eyo. 43 Maam mꞋiŋgo mɛrtɛ gɔtse ki ɔɔ naase dɔɔɗ ɔkumkiro te eyo. Maam mɛt‑beere ɔsumo kic ɓo, naase ɛɗumkiro te kal kuus eyo; kɛn mꞋooco kɔɔn̰ɔ ɔɔ jꞋɔkumo daŋgay kic ɓo, naase Ꞌɓaa aakumkiro te eyo.›

44 «Gaŋ jee do ji jeelin̰ ki utu an̰ tɛrl ɔɔ: ‹Mɛlje, nuŋ ki jaay kɛn naaje kꞋjꞋaaki naai ɓo tɔɔlio, ey lɛ maane tɔɔlio, kɛn mɛrtɛ, kɛn mɛt‑beere, kɔɔn̰ɔ ey lɛ maakŋ daŋgay ki, jaay naaje kꞋɓaaɗo kꞋnaaki te ey se?› 45 Gɔtn se naan̰ utu aɗen tɛrl ɔɔ: ‹ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: maakŋ gaange tun sɛɛm se, debm baat aan gɔɔ ɗi kic jaay naase Ꞌtɛɗin̰kiro te bɛɛ ey se, kɛse gɔɔ naase Ꞌtɛɗumkiro te maam ki eyo.› 46 Jee do ji jeelin̰ ki se utu ɓaa tiŋg maakŋ dubar ki gɛn daayum, ɔɔ jeegen kɛn tɛɗ nakgen ute ɗoobin̰ se lɛ, kɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum.»

26

Jee magalge ɛnd tɛl kutn Isa

(Mk 14.1‑2; Lk 22.1‑2)

1 Kɛn Isa jaay dooy jeege aas sum se, naan̰ taaɗ jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ: 2 «ꞋJeelki *laa Paak gɛn Yaudge se ɔɔpga ɓii di sum ɓo Ꞌkaana ɔɔ *Goon Deba se jꞋutu jꞋan̰ kɔkŋ kɔl ji jeege tu ɔɔ naaɗe an̰ ɓaa tupm tɔɔl ro kaag ki.» 3 Gɔtn se *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ɔɔ magal taa ɓee Yaudge tus maakŋ ɓee magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki kɛn ron̰ Kayip se, 4 naaɗe tus dɔɔk taarɗe je ɗoobm an̰ goon̰ kɔkŋ Isa taa an̰ ɓaa tɔɔlɔ. 5 Naaɗe taaɗ ute naapa ɔɔ: «JꞋɔn̰te kɔkin̰ki ɓii laa ki, ey num jeege kiin̰ gɛn tɛɗn taara ɔɔ gɔtɔ tuju.»

Mɛnda ɓaaɗo ɔɔy itir do Isa ki

(Mk 14.3‑9; Jn 12.1‑8; Lk 7.36‑50)

6 Kaaɗ kɛn Isa Betani ki maakŋ ɓee Simon kɛn kꞋdaŋin̰ debm bikiɗi se, 7 mɛnda kalaŋ ɓaaɗo ɔŋin̰a. Naan̰ se ɔk naka kalaŋ aan gɔɔ k‑ɓɔkɔlɔ, nakŋ se ko ɓo kꞋcɔɔc kꞋɗaapin̰a. K‑ɓɔkɔl se kꞋdaŋin̰ albatir. Ɔɔ itir maak ki se itir salal ɔɔ ɔɔn̰ɔ. Naan̰ ɓaaɗo ɔɔyin̰ do Isa ki, kaaɗ kɛn Isa iŋg ɔs kɔsɔ. 8 Kɛn jee mɛtin̰ ki jaay aak nakŋ mɛnd se tɛɗ se, maakɗe tuju ɔɔ baag taaɗn ute naapa ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay itir se naan̰ tujin̰ bin se? 9 Itir se jꞋan̰ dugin̰ te zo ɔɔn̰ɔ ɔɔ gursin̰ se jꞋan̰ nigin̰ jee daayge tu.» 10 Kɛn Isa jaay booy taarɗe se, naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay naase Ꞌtɛrɛcki mind mɛnda se? Nakŋ naan̰ tɛɗum maam ki se, kɛse nakŋ jiga. 11 Jee daayge se daayum utu te naase. Num gaŋ maam se, daayum mꞋkɔŋ kiŋg te naase eyo. 12 Itir mɛnd ɔɔyum rom ki se, ɗaapumga roma gɛn kɛnd maakŋ ɓaaɗ ki. 13 ꞋBooyki bɛɛ, mꞋasen taaɗa: do naaŋa ute magalin̰ se gɔtn gay gay kic ɓo, kɛn jeege utu Ꞌtaaɗn Labar Jiga se, nakŋ kɛn mɛnd se jaay tɛɗum se, jeege paac utu kɔɔsn maanin̰a ɔɔ saapm do nak kɛn naan̰ tɛɗ ese se.»

Judas ut Isa

(Mk 14.10‑11; Lk 22.3‑6)

14 Tɛr Judas Iskariɔt, naan̰ maakŋ jee mɛtn Isa kɛn sik‑kaar‑di se, ɓaa ɔŋo *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu, 15 ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Kɛn maam mꞋɔk mꞋɛɗsenga Isa num, naase amki kɛɗn ɗio?» Gɔtn se naaɗe mɛɗ ɛɗin̰ gurs tamma si‑mɔtɔ. 16 Naan̰ kɛn se sum ɓo Judas baag je ɗoobm an kutn Isa.

Isa tɛɗ *laa Paak gɛn Yaudge ute jee mɛtin̰ ki

(Mk 14.12‑31; Lk 22.7‑34; Jn 13.1‑38; 1Kɔr 11.23‑25)

17 Ɓii deet deetn gɛn laa mappan ɔk ɔrɔm ey se, jee mɛtn Isa ki ɓaaɗo tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Kɔsn gɛn laa Paak se, naai Ꞌje jꞋaisin̰ tɛɗn kaam gay?» 18 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋƁaaki maakŋ gɛgɛr ki, gɔtn gaab ki kalaŋ bini ɔɔ ɗeekin̰ki ɔɔki: ‹Debm dooyje ɗeek ɔɔ ɓɛrɛ, kaaɗin̰ ɔɔpga gɔɔrɔ ɔɔ naan̰ ute jee mɛtin̰ ki se je ɓaa tɛɗn laa Paak se ɓei ki.›» 19 Jee mɛtin̰ ki ɓaa tɛɗin̰ aan gɔɔ kɛn Mɛlɗe taaɗɗeno ɔɔ naaɗe ɓaa tɛɗ kɔsn gɛn laa Paak se gɔtn ese.

Isa taaɗ jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ deb kalaŋ utu an̰ kutu

20 Kɛn aan do tɛgɛr gɔtɔ ɓaa ɔk jin̰ se, Isa ute jee mɛtin̰ kɛn sik‑kaar‑di se ɓaaɗo iŋg ɔs do tabil ki. 21 Kaaɗ kɛn naaɗe iŋg ɔs kɔs se, Isa ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: maakse ki se, deb kalaŋ utu am kutu.» 22 Gɔtn se jee mɛtin̰ ki se maakɗe tuj kasak kasak ɔɔ naŋa naŋa kic ɓo baag tɔnd mɛtn Isa ɔɔ: «Mɛluma, lɔ nakŋ se tɛɗn maam lɛ?» 23 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Debm kɛn ɔl jin̰ maakŋ baay ki ute maam se, naan̰ ɓo debm utu am kutu. 24 Ɗeere, *Goon Deba se, utu Ꞌkooy aan gɔɔ kɛn *Raa taaɗno maakŋ Kitap ki, num gaŋ ɔɔn̰ deb kɛn an̰ kut se! Debm bin se kɛn jꞋoojin̰ te ey kic ɓo bɛɛ kaca.» 25 Judas, naan̰ ɓo debm kɛn utu kutn Isa se, tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Debm dooyje, lɔ nakŋ se tɛɗn maam lɛ?» Ɔɔ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Aan gɔɔ kɛn naai ɗeekin̰ se.»

Isa ɛɗɗen kɔsn taaɗ mɛtn taar yon̰a

26 Kaaɗ kɛn naaɗe ɔs kɔs se, Isa uun mappa jin̰ ki, tɔɔm Raa ɔɔ dup ɛɗin̰ jeege tun mɛtin̰ ki ɗeekɗen ɔɔ: «Ɔk ɔski, kɛse roma.» 27 Tɛr naan̰ uun *kɔɔp ɗooc te tɔtn koojn̰ kaagŋ kꞋdaŋin̰ bin̰ se jin̰ ki, tɔɔm Raa ɔɔ ɛɗɗesin̰a, ɗeekɗen ɔɔ: «Paacki se, naŋa naŋa kic ɓo ɔk aaye aaye, 28 kɛse moosuma kɛn taaɗ ɔɔ *Raa dɔɔkga ute naase. Moosn se ɔɔy taa jee dɛna, taa Raa aɗen tɔɔl *kusin̰ɗege. 29 ꞋƁooyki mꞋasen taaɗa: tɔtn ese se, mɔɔtn maam mꞋkaay ey sum, bini mꞋɓaa kaay tɔtn koojn̰ bin̰ kiji ute naase se maakŋ gaar Bubum ki jaay sum.»

Isa taaɗ ɔɔ Piɛr utu an̰ baate

30 Kɛn naaɗe aar kaa gɛn keem Raa aas se, naaɗe teec ɓaa ook do *kɔsn ɔlib ki. 31 Kɛn naaɗe utu ɓaa ɓaa sum ɓo, Isa taaɗ jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ: «Maakŋ nɔɔr kɛn jaaki se, naase paacki utu amki kaan̰ rɛsɛ. Taa Raa taaɗga taaɗ maakŋ Kitapin̰ ki ɔɔ: Maam mꞋutu mꞋtɔɔl debm gaam baatge, ɔɔ baatin̰ge se lɛ utu Ꞌkaan̰ wɔɔkɔ.* 32 Num kɛn maam jaay mꞋooy mꞋduroga num, maam mꞋkɔnd naana mꞋasen ɓaa booy taa naaŋ Galile ki.» 33 Gɔtn se Piɛr ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn jee mɛti ki jaay rɛsi paac kic ɓo, maam se mꞋai kɔŋ rɛs eyo!» 34 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «ꞋƁooy bɛɛ mꞋai taaɗa: maakŋ nɔɔr kɛn jaaki se, kɔr kɔrɔn̰jɔ Ꞌkɔɔy ey sum ɓo, naai am Ꞌbaatn ɗɔɔl mɔtɔ Ꞌɗeekŋ ɔɔ Ꞌjeelum eyo.» 35 Piɛr ɗeekin̰ ɔɔ: «Maam se kɛn am kaan te yoa kic ɓo, mꞋai baati eyo!» Ɔɔ jee mɛtin̰ kɛn kuuy se kic ɓo paac taaɗ aan gɔɔ gɛn Piɛr se.

Isa tɔnd mɛtn Raa Getsemane ki

(Mk 14.32‑42; Lk 22.39‑46; Ɛb 5.7)

36 Gɔtn se Isa ute jeegen mɛtin̰ ki aan gɔt kɛn kꞋdaŋin̰ Getsemane ki se ɔɔ naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Iŋgki gɔtn ara, kɔr maam mꞋkiikŋ cɔkɔ mꞋaɗe ɓaa tɔnd mɛtn Raa se.» 37 Naan̰ ɔk ɓaan ute Piɛr ɔɔ gaan Zebedege dio, gɔtn se maakin̰ baag tuju ɔɔ taar maakin̰ ki naŋ tak. 38 Gɔtn se naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Maam se maakum tujga ɔɔ nirlum teecga aan gɔɔ mꞋaki kooyo. Anum naase se iŋgki gɔtn ara; ɔɔ ɔn̰ten Ꞌtooɗki bia, iŋgki zɛɛrɛ ute maama.» 39 Naan̰ iin̰ iik naan ki cɔkɔ se, ɓaa ɛrg ɔnd naanin̰ naaŋ ki ɔɔ baag tɔnd mɛtn Raa ɗeek ɔɔ: «Bubuma, kɛn naai Ꞌje num iikum *kɔɔpm dubar se† rom ki naata! Naɓo Ꞌtɛɗ aan gɔɔ kɛn naai maaki jea, num aan gɔɔ kɛn maam ɓo mꞋje se eyo.»

40 Kɛn naan̰ ɔk tɛrl ɓaaɗo ɔŋ jee mɛtin̰ kɛn mɔtɔ se, tooɗ tooɗ bia, ɔɔ naan̰ ɗeek Piɛr ki ɔɔ: «Lɛr kalaŋ kic ɓo naase ɔŋ aasin̰ki te gɛn kiŋg zɛɛr te maam ey ne? 41 Naase iŋgki zɛɛrɛ, Ꞌtɔndki mɛtn Raa, taa naase aki koocn̰ maakŋ nakŋ naam ki eyo. Maakŋ debkilimi se je tɛɗn nakŋ bɛɛ, naɓo daa ron̰ ɓo ɔŋ aasin̰ eyo.»

42 Tɛr naan̰ ɔk tɛrl gɛn k‑dige iik naan ki cɔkɔ daala ɔɔ ɓaa tɔnd mɛtn Raa ɔɔ: «Bubuma, kɔɔpm dubar se jaay naai amsin̰ kiik eyo ɔɔ kɛn mꞋan̰ kaay tak num ɔn̰ maakje naai ɓo Ꞌtɛɗa!» 43 Kɛn naan̰ ɔk tɛrlo daal se, ɓaaɗo ɔŋ jee mɛtin̰ ki tooɗ tooɗ bia ɔɔ kɛn bi ɔkɗe se, kaamɗe kic ɔŋ aak eyo. 44 Isa iin̰ ɔn̰ɗe kɛn naan̰ iik naan ki cɔkɔ se, naan̰ baag tɔnd mɛtn Raa gɛn k‑mɔtɔge, ɔɔ maakŋ tɔnd mɛtin̰ ki se naan̰ iŋg ɗɔɔl taar ese sum. 45 Tɛr naan̰ ɔk tɛrl ɓaaɗo ɔŋ jee mɛtin̰ ki ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Maakŋ tooɗn bise ki se naase utu Ꞌtooɗ Ꞌtɔɔlki tɔɔl kɔɔrse rɔk la? Bɛrɛ, bɛɛga, kaaɗin̰ aasga ɔɔ *Goon Deba se jꞋan̰ kɔkŋ kɔl ji jee tɛɗn kusin̰ge tu. 46 Iin̰ki, kꞋɓaaki! Aakki, debm am kut se aanga.»

Isa jeege ɔkin̰a

(Mk 14.43‑50; Lk 22.47‑53; Jn 18.3‑11)

47 Kaaɗ kɛn Isa utu taaɗ naŋ te taarin̰ ey sum ɓo, gaŋ maakŋ jeege tun mɛtin̰ kɛn sik‑kaar‑di se, debm ron̰ Judas se aana. Naan̰ ɓaaɗo ute dɔɔl jeege dɛna mɛtin̰ ki kɛn ɔk gɔrɗ‑jɛrlɗege ɔɔ te sirɗɗege. Jee se *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute magal taa ɓee Yaudge ɓo ɔlɗeno. 48 Judas, naan̰ ɓo debm utu kutn Isa se, taaɗoga taaɗ jeege tun ese se ɔɔ: «Debm jaay maam mꞋan̰ baam kɔkɔ ɔɔ mꞋkaay ciilin̰ se, kɛse ɓo naan̰a! Ɔkin̰ki.» 49 Judas naar ɓaaɗo cɛɛ Isa ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm dooyje, tɔɔsɛ!» Gɔtn se naan̰ baam ɔkin̰a ɔɔ aay ciilin̰a. 50 Ɔɔ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛɗuma, nakŋ naai Ꞌɓaaɗo tɛɗa se, Ꞌtɛɗin̰a.» Gɔtn se jee dɛngen kꞋɓaaɗo tɛl se, iij‑ɔkin̰a. 51 Gaŋ kɛn Isa jaay jꞋɔkin̰ se, maakŋ jeege tun mɛtin̰ ki se, deb kalaŋ ɔɔɗo gɔrɗ‑jɛrlin̰a ɔɔ ɔg gaaŋ te bi debm tɛɗn naabm magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki. 52 Gɔtn se Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Gɔrɗ‑jɛrli se Ꞌtɛrl ɔlin̰ maakŋ saapin̰ ki gɔtin̰ ki. Taa jeegen tɔɔl jeege ute gɔrɗ‑jɛrlɗege se, naaɗe jꞋutu jꞋaɗen tɔɔl ute gɔrɗ‑jɛrlɛge kici. 53 Naai Ꞌjeel ey la, kɛn maam jaay mꞋtɔndga mɛtn Bubum num, naan̰ am naar naakŋ ute dɔɔl kɔɗin̰ge sik‑kaar‑di se? 54 Kɛn bin ey num taar Kitap taaɗ se Ꞌkaan ɗoobin̰ ki ɔɔ ɗio?» 55 Naan̰ kɛn se Isa ɗeek jee dɛnge tu se ɔɔ: «Naase Ꞌteeckiro ute gɔrɗ‑jɛrlsege ɔɔ te sirɗsege jaay, Ꞌɓaamkiro kɔkɔ aan gɔɔ debm ɓoogo se. Ey num ɓii‑raa maam mꞋlee dooy jeege daan bɔɔr *Ɓee Raa ki se, naɓo naase ɔŋ ɔkumkiro te eyo. 56 Num gaŋ nakŋ se jaay aan se, taa taar kɛn jee taaɗ taar teeco taar Raa ki raaŋin̰o maakŋ Kitap ki do dɔkin̰ se, Ꞌkaan ɗoobin̰ ki.» Gaŋ gɔtn se, jee mɛtin̰ ki paac baatin̰a ɔɔ aan̰ rɛsin̰a.

Isa jꞋɔk kꞋɓaansin̰ naan Yaudge tun *jee kaakŋ mɛtn taarge

(Mk 14.53‑65; Lk 22.54,63‑65; Jn 18.12,13,19‑24)

57 Jee ɔko Isa se ɓaansin̰o ɓee Kayip ki, naan̰ ɓo *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki. Ɔɔ maakŋ ɓee naan̰ ki se ɓo jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute magal taa ɓee Yaudge ɓaaɗo tusn maak ki. 58 Piɛr ɔko mɛtn Isa daanɗe goon dɔkɔ, daanin̰o bini aan daan bɔɔr ɓee magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki. Piɛr ɛndo ɓaa iŋg ute jee tɛɗn naabge, taa kaakŋ nakŋ kɛn utu Ꞌkaan do Isa ki.

59 Anum magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu, ute magal Yaudgen kuuy paacn̰ jee kaakŋ mɛtn taarge se, naaɗe je tɔl taara do Isa ki taa an̰ kɔkŋ mindin̰ num jꞋan̰ ɓaa tɔɔlɔ, 60 naɓo naaɗe ɔŋ te taar ɗim eyo. Ey num saaɗge dɛna ɓaaɗo tɔlin̰ taar‑kɔɔɓɔ don̰ ki taa an̰ kɔkŋ mindin̰a.

Cɔkɔ se maakŋ naaɗe ki se jeege di ɓaaɗo, 61 ɔɔ taaɗ ɔɔ: «Naaje kꞋbooyga gaabm ese se taaɗo ɔɔ: *Ɓee Raa se maam mꞋan̰ tɔɔkŋ naatn ɔɔ maakŋ ɓiige tun mɔtɔ sum ɓo mꞋan̰ kiin̰in̰ gɔtin̰ ki.»

62 Gɔtn se magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se iin̰ ɗaara ɔɔ ɗeek Isa ki ɔɔ: «Naai tap ɓo Ꞌtɛrlɗen taar ɗim ey la do taarge tun naaɗe tɔli doi ki se?» 63 Gaŋ Isa do ɗɛk ɔɔ tɛrlin̰ taar ɗim eyo. Tɛr magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se taaɗin̰ daala ɔɔ: «Ute ro Raa zɛɛrɛ mꞋtɔnd mɛti, Ꞌtaaɗjen tu naai ɓo *al‑Masi, Goon Raa se la?» 64 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Kɛse naai ɓo Ꞌɗeekin̰a. Naɓo Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: naan ki se, naase utu aki kaakŋ *Goon Deba se, iŋg kiŋg do ji daam Sidburku ki ɔɔ kɛn naan̰ aɗe bɔɔy se aɗe kiŋg do gapar ki.» 65 Gɔtn se magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki iin̰ nɛɛpm te kalin̰a ɔɔ ɗeek ɔɔ: «ꞋBooyki! Gaabm se naan̰ naaj Raa! Naase nakage kꞋjeki saaɗn nam kuuy se, gɛn ɗi daala! Naase lɛ Ꞌbooykiga te bise kɛn naan̰ naaj Raa se. 66 Anum naase Ꞌsaapki ɔɔki ɗi?» Jee dɛn se tɛrlin̰ ɔɔ: «Ɗeere, naan̰ se nakin̰ yoa!» 67 Gɔtn se naaɗe tupin̰ ɓooro daan‑kaamin̰ ki ɔɔ tɔndin̰a. Jee kuuy se tɔndin̰ mɛtn bin̰ ki, 68 ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai al‑Masi, debm kɛn taaɗ taar teeco taar Raa ki se, Ꞌtaaɗjen tu: debm kɛn tɔndi se, naŋa?»

Piɛr naaj ɔɔ naan̰ jeel Isa eyo

(Mk 14.66‑72; Lk 22.55‑62; Jn 18.15‑18,25)

69 Naan̰ kɛn se, Piɛr ɔɔp iŋg naata daan bɔɔr ki. Gɔtn se mɛnda kalaŋ, mɛnd tɛɗn naaba, ɓaaɗo ɔŋin̰a ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɓɛrɛ, naai kic ɓo debm Isan kɔɗ Galile.» 70 Gaŋ naan jeege tu paac se, naan̰ naaja ɗeek ɔɔ: «Taar naai Ꞌtaaɗ se lɛ, maam mꞋbooy mꞋɔk mɛtin̰ eyo.» 71 Tɛr Piɛr iin̰ ɔn̰ gɔtn se ɔɔ ɓaa ɓaa kaam taa ɗoob kɛn magal se, mɛnd tɛɗn naabm kuuy aakin̰a ɔɔ ɗeek jeege tun gɔtn ese se ɔɔ: «Ɓɛrɛ, gaabm ese kic debm Isan kɔɗ Nazarɛt se!» 72 Gɔtn se Piɛr baag naaja daala ɔɔ naam taarin̰ ɔɔ: «Ɓɛrɛ, gaabm se maam mꞋjeelin̰ eyo!» 73 Kɛn naaɗe jaay iŋg cɔkɔ se, jeegen paacn̰ iŋg gɔtn ese se iiko cɛɛn̰ ki ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɗeer ɗeer, naai se mɛtn naaɗe, taa taari taaɗ se kic ɓo tec gɛn naaɗe!» 74 Gɔtn se Piɛr baag naam taarin̰ ɔɔ: «Ɓɛrɛ, maam mꞋnaam rom te Raa, mꞋtaaɗsen mꞋɔɔ: gaabm se maam mꞋjeelin̰ eyo!» Gaŋ gɔtn se sum ɓo kɔrɔn̰jɔ naar ɔɔɗ ɔɔyɔ. 75 Gɔtn se, Piɛr naar saap do taar kɛn Isa taaɗin̰o ɔɔ: «Kɔr kɔrɔn̰jɔ tɔɔy ey sum ɓo, naai am baatn ɗɔɔl mɔtɔ.» Gɔtn se naan̰ teeco ɔɔ baag keem gab gab.

27

Isa jꞋɔk kꞋɓaansin̰ naan tɔɔg ki ron̰ Pilat

(Mk 15.1; Lk 22.66‑71, 23.1)

1 Tanɔɔrin̰ nɔɔrin̰ se, *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu paac, ute magal taa ɓee Yaudge tus dɔɔk taarɗe kalaŋ gɛn tɔɔl Isa. 2 Gɔtn se naaɗe ɔl jꞋɔk kꞋdɔɔk Isa ɔɔ naaɗe ɓaa ɛɗin̰ magal *Rɔmɛge tu, ron̰ Pilat.

Kooy Judas

(NJKN 1.16‑20)

3 Judas, debm kɛn ut Isa se, kɛn naan̰ jaay aak Isa jꞋɔkin̰ga gɛn ɓaa kutu se, gɔtn se naan̰ nirlin̰ teece. Gursn tamman si‑mɔtɔ kɛn jꞋɛɗin̰ se, naan̰ ɔk tɛrl ɓaa ɛɗin̰ *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute magal taa ɓee Yaudge tu gɔtin̰ ki. 4 Naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Maam se mꞋtujga naan *Raa ki, kɛn mꞋkutn debm kɛn tuj te ɗim ey se!» Gaŋ naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «ꞋƁaa tɛɗn gam naane, kɛse ɔljen naaje eyo!» 5 Gɔtn se Judas ɓaa sin te gurs se maakŋ *Ɓee Raa ki ɔɔ naan̰ malin̰ ɓaa aal ooc ooyo. 6 Magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu tɔs gursn se ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Gursn se naaje jꞋɔkki ɗoobm jaay jꞋan̰ki kɔmb maakŋ Ɓee Raa ki eyo, taa gursn se, gursn ut ko debkilimi.» 7 Naaɗe tus dɔɔk taarɗe kalaŋ ɔɔ gursn se naaɗe ɓaa dugŋ maakŋ‑gɔtn debm kɔɓm dukulge ɔɔ maakŋ‑gɔtn se naaɗe ɔn̰in̰ gɔtn duubm mɛrtge. 8 Taa naan̰ se ɓo maakŋ‑gɔtn se ɓɔrse kic naaɗe utu daŋin̰ Maakŋ‑gɔtn ut ko debkilimi. 9 Bin ɓo taar kɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Jeremi taaɗno do dɔkin̰ se, aanga ɗoobin̰ ki kɛn ɔɔ: Naaɗe took ɔkga tamman si‑mɔtɔ se, kɛse ɓo zo kɛn gaan *Israɛlge jen ro ki, 10  ɔɔ gursn se naaɗe dugŋ maakŋ‑gɔtn debm kɔɓ dukulge ɔɔ kɛse ɓo taar Mɛljege Raa ɔlum ɔɔ mꞋaɗen taaɗa.*

Pilat tɔnd mɛtn Isa

(Mk 15.2‑20; Lk 23.1‑4,13‑25; Jn 18.28–19.16)

11 Isa kꞋjꞋɔk kꞋɓaansin̰ naan magal *Rɔmɛge tu ron̰ Pilat ɔɔ naan̰ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naai ɓo Gaar Yaudge la?» Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Aan gɔɔ kɛn naai Ꞌɗeekin̰ se.» 12 Gɔtn se *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute magal taa ɓee Yaudge ɔkin̰ mindin̰a, naɓo naan̰ tɛrlɗen taar ɗim eyo. 13 Gɔtn se Pilat se ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai Ꞌbooy ey la taar naaɗe tɔli doi ki taa ai kɔkŋ mindi se?» 14 Naɓo do taarge tun kꞋtɔlin̰ don̰ ki se, taar ɗim tap ɓo Isa tɛrlin̰ te eyo. Kɛn magal Rɔmɛge jaay aakin̰ se paac ɓo, ɔkin̰ taaɗ ey paac paac.

Jeege je yo Isa

15 Kɛn aanga *laa Paak gɛn Yaudge se tak ɓo, magal *Rɔmɛge se lee tɔɔɗ tɔlɗen tɔl debm daŋgay kalaŋ kɛn jee dɛnge jenga ro ki. 16 Kaaɗ kɛn se, naaɗe ɔk debm daŋgay kalaŋ kɛn jeege jeelin̰ paac, ron̰ Isan Barabas. 17 Gɔtn se Pilat tɔnd mɛtn jee dɛngen tus se ɔɔ: «Naase Ꞌjeki mꞋasen kɔɔɗn kɔl naŋa: Isan Barabas lɔɓu Isan kꞋdaŋin̰ *al‑Masi se?» 18 Taa Pilat se jeele kɛn naaɗe ɔk ɓaano ute Isa se, naaɗe tɛɗ tɛɗ maak‑kilimi ɓo ron̰ ki.

19 Kaaɗ kɛn Pilat utu gɔtn kɔjn̰ bɔɔr ki se, mɛndin̰ ɔlo jeege ɓaaɗo taaɗin̰ ɔɔ: «Gaabm ese se naan̰ debm bɛɛ ɔɔ tuj te ɗim eyo! Ɓɛrɛ, ɔn̰ten kɔl doi maakŋ taarin̰ ki taa maakŋ nɔɔr kɛn deel se, maakŋ nim ki se, maam mꞋdabarga dɛna taa naan̰a.»

20 Gaŋ *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute magal taa ɓee Yaudge ɔl mɛtn jee dɛnge ɔɔ kꞋtɔnd mɛtn Pilat num aɗen kɔɔɗn kɔl Barabas ɔɔ Isa se lɛ, kꞋtɔɔlin̰ naatn. 21 Magal Rɔmɛge se ɛɛp taarin̰ daala ɔɔ: «Maakŋ naaɗe kɛn di se, Ꞌjeki mꞋasen kɔɔɗn kɔl naŋa?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Barabasi.» 22 Pilat tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Num debm kꞋdaŋin̰ Isa al‑Masi se mꞋan̰ tɛɗn mꞋɔɔ ɗi?» Naaɗe paac tɛrlin̰ ɔɔ: «KꞋtup kꞋtɔɔlin̰ ro kaag ki!» 23 Pilat tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Naan̰ tap ɓo tujga ɗi?» Tɛr naaɗe dɔɔb ɔɔy makɔn̰ cir daala ɔɔ: «KꞋtup kꞋtɔɔlin̰ ro kaag ki!» 24 Kɛn Pilat jaay aak naan̰ Ꞌkɔŋ tɛɗn ɗim eyo, ɔɔ jeege lɛ tɔɔy dɔɔk taara ɔn̰ ey se, naan̰ uun maane, tug jin̰ naan jee dɛnge tu ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Yo gaabm se ɔlum maam eyo. Kɛse naase mala aakin̰ki!» 25 Jeege paac se tɛrlin̰ ɔɔ: «Ɔn̰ moosn naan̰ se ajen kɔɔpm mindje ki ɔɔ mind gɛnjege tu!» 26 Gɔtn se Pilat ɔl kꞋɓaa kꞋjꞋɔɔɗ jꞋɔlɗen Barabas. Gaŋ gɛn Isa se, naan̰ ɔl kꞋjꞋɔndin̰ ute mɛɛjɛ ɔɔ ɔk ɔlin̰ ji jeege tu taa jꞋan̰ ɓaa tupm tɔɔl ro kaag ki.

Asgarge tooy koogo mɛtn Isa ki

27 Gɔtn se asgargen gɛn magal *Rɔmɛge ɔk ɓaan te Isa maakŋ ɓee magalɗe ki maak ki naane, ɔɔ gɔtn se dɔɔl asgarge paac ɓaaɗo tus ɔl gurugin̰a. 28 Naaɗe tɔɔɗn te kalin̰ge naata ɔɔ uun uusin̰ kal kuuy aac boŋ†. 29 Tɛr naaɗe uj ɗaapo jɛkɛ gɛn kɔrɔndɔ ɓaaɗo ɔndin̰ don̰ ki ɔɔ ɛɗin̰ naka aan gɔɔ naala ji daamin̰ ki. Gɔtn se naaɗe ɛrg naanin̰ ki ɔɔ tooyin̰ koogo mɛtin̰ ki ɔɔ: «ꞋTɔɔsɛ naai ki, Gaar Yaudge!» 30 Naaɗe tupin̰ ɓooro ron̰ ki ɔɔ uun kaagŋ tec naala se, tɔndin̰ don̰ ki. 31 Kɛn naaɗe tooyin̰ koogo mɛtin̰ ki aas se, naaɗe ɔk ɔɔɗn naatn te kal aac boŋ kɛn naaɗe uusin̰o se, ɔɔ tuusin̰ kal naan̰ge gɔtin̰ ki, jaay ɔk ɓaansin̰ naata taa jꞋan̰ ɓaa tupm tɔɔl ro kaag ki.

Isa kꞋtupin̰ga ro kaag ki

(Mk 15.21‑41; Lk 23.26‑49; Jn 19.16‑30)

32 Kɛn asgarge ɔko Isa teecn̰sin̰o teec naatn maakŋ gɛgɛr ki se, naaɗe dɔɔɗ ute gaaba kalaŋ kɔɗ Sirɛn kꞋdaŋin̰ Simon. Naaɗe ɔkin̰ taa tɔɔgɔ gɛn kuun kaagŋ jꞋan̰ tupm Isa ro ki. 33 Naaɗe ɔk ɓaansin̰ gɔt kɛn kꞋdaŋin̰ Golgota; Golgota se je ɗeekŋ ɔɔ: gɔtn kaaɗn do deba. 34 Gɔtn se naaɗe ɛɗin̰ n̰Ꞌaay tɔtn koojn̰ bin̰ deep te ƴɔrlɔ, naɓo kɛn Isa jaay uum naamin̰ se, baate kaaye. 35 Kɛn naaɗe jaay tup tɔɔlo Isa ro kaag ki ɔɔ uun ɗaarin̰ raan se, kalin̰ge se naaɗe tɛɗin̰ salatia jaay ɓo nigin̰a ɔɔ debm oocin̰ga ɓo uunu uunu. 36 Tɛr naaɗe iŋg naaŋ ki gɔtn ese ɔɔ bɔɔb Isa. 37 Naaɗe raaŋ ɔlin̰ kaam don̰ ki mɛtn taar kɛn naaɗe tɔɔlsin̰ ro ki ɔɔ: Kɛse ɓo Isan, Gaar Yaudge se. 38 Gɔtn se asgarge tup jee ɓoogge dio ro kaagge tu cɛɛ Isa ki se kici, deb kalaŋ kꞋjꞋuun kꞋɗaarin̰ do ji daamin̰ ki ɔɔ deb kalaŋ kꞋjꞋuun kꞋɗaarin̰ do ji jeelin̰ ki.

39 Jee deel deel gɔtn se jaay ɗaar aakin̰ se, naaɗe siik doɗe ɔɔ naajin̰a, 40 ɗeek ɔɔ: «Naai ɓo kɛn ɔɔ tɔɔkŋ *Ɓee Raa ɔɔ an̰ kiin̰ kuuy daan ɓiige tun mɔtɔ se, aaj roi mala. Kɛn naai jaay Goon Raa num, Ꞌbɔɔyɔ do kaag ki se naata!» 41 *Magalgen jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu, jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute magal taa ɓee Yaudge se kic, tooyin̰ koogo mɛtin̰ ki ɔɔ ɗeek ɔɔ: 42 «Jee kuuy se, naan̰ aajɗenoga num ɔŋ aasin̰ gɛn kaajn̰ ro naan̰ malin̰ eyo! Naan̰ Gaar *Israɛlge ɗey se, n̰Ꞌbɔɔyɔ naatn ɓɔrse ro kaag ki ɔɔ naaje jꞋtookŋ kaal maakje don̰ ki. 43 Naan̰ ɔɔ aal maakin̰ do Raa ki, ɔɔ kɛn Raa jaay ɓo jen̰ ɗeer num, ɔn̰ ɓɔrse an̰ kaaja! Taa naan̰ taaɗga taaɗ ɔɔ: Maam se mꞋGoon Raa.» 44 Jee ɓooggen kꞋtup tɔɔlɗe do kaagge tun cɛɛsn Isa ki se kic ɓo naajin̰ bin kici.

Kooy gɛn Isa

45 Aan katar tir se, do naaŋa te magalin̰ se gɔtɔ ɓaa tɛɗ ilim dib bini aan katar do tɛgɛr ki. 46 Aan katar do tɛgɛr ki se, Isa ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ ute taar naaŋin̰a ɔɔ: «Ɛli, Ɛli‡, lɛma sabaktani?» Taar se je ɗeekŋ ɔɔ: Raama Raama, naai Ꞌrɛsum gɛn ɗi§? 47 Maakŋ jeege tun ɗaar gɔtn ese se kɛn booyin̰ naan̰ taaɗ bin se, jee mɛtin̰ge taaɗ ute naapa ɔɔ: «ꞋƁooyki tu, naan̰ daŋ daŋ *Ɛli.» 48 Deb kalaŋ naar aan̰ ɓaa uuno naka kalaŋ kɛn uun maane, ɔlin̰ maakŋ tɔtn koojn̰ bin̰ kɛn mooyo jaay uun ɔlin̰ taa garɗ ki ɔɔ uun ɔlin̰ taar Isa ki taa n̰Ꞌsuubu. 49 Jee mɛtin̰ge ɔɔp se taaɗ ɔɔ: «Ɔn̰ki jaay sɔm jꞋutu jꞋan̰ kaaka kɛn Ɛli jaay utu aɗe ɓaa an̰ kaajin̰ se!» 50 Gɔtn se Isa ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ɔ daala ɔɔ ɔn̰ kon̰ teece. 51 Gɔtn se, kal deer kꞋgaaŋ maakŋ *Ɓee Raa se nɛɛpo raan bini aan naaŋ ki tak. Naaŋa tea ɔɔ liŋge tɔp pak pak. 52 Taa ɓaaɗn jeegen *salal ooyga kooy do dɔkin̰ se tɔɔɗ kalɗe ki ɔɔ naaɗe duro daan yoge tu, 53 ɔɔ teeco maakŋ ɓaaɗɗege tu. Ɔɔ kɛn Isa jaay ooy duro se, naaɗe ɓaa ɛnd maakŋ gɛgɛr kɛn salal Jeruzalɛm ki, ɔɔ jeege dɛna aakɗenga. 54 Kɛn bubm asgarge ute asgargen kuuy kɛn ɗaar bɔɔb Isa se, aak naaŋa tea ute nakgen deel paac se, ɓeere ɔkɗe taaɗ ɔɔ: «Ɗeer ɗeer, gaabm ara se Goon Raa!»

Isa jꞋɔlin̰ga maakŋ ɓaaɗ ki

(Mk 15.42‑47; Lk 23.50‑56; Jn 19.38‑42)

55 Gɔtn se mɛndge dɛna ɗaar dɔkɔ aak Isa. Mɛndgen se, baago kɔkŋ mɛtin̰ taa naaŋ Galile ki ɔɔ naaɗe tɛɗin̰o naaba. 56 Maakɗe ki se Mari kɛn iin̰o Magdala ki, Mari ko Jak ute gɛn Yusup ɔɔ ko gaan Zebedege.

57 Kɛn kaaɗa ɓaa ɓaa kooco se, gaaba kalaŋ debm maala, kɔɗ Arimate ron̰ Yusup ɓaaɗo. Naan̰ kic debm maakŋ jeege tun mɛtn Isa ki. 58 Gaabm se ɓaa ɔŋ Pilat ɔɔ tɔnd mɛtin̰a taa an̰ kɔn̰ ro Isa se naan̰ an̰ ɓaa kɔl maakŋ iiɓ ki. Gɔtn se Pilat tooko undin̰ kulu ɔɔ kꞋbɔɔyin̰sin̰o. 59 Yusup uun ro Isa se ɔɔ teelin̰ ute kal duubm kiji. 60 Naan̰ uun ɓaa ɔl aalin̰ maakŋ iiɓ kɛn jꞋɔŋ ko sum ɓo jꞋuɗ* kꞋɗaapin̰a ɔɔ ɓaaɗn se lɛ kiji, ɔɔ dircil aalin̰ ko magal taar ki jaay ɓo naan̰ ɓaa. 61 Mari kɛn iin̰o Magdala ki ute Mari kuuy se, naaɗe utu iŋg dɔk cɔkɔ ute taa ɓaaɗa.

Asgarge bɔɔb do ɓaaɗn Isa

62 Ɓii kɛn Yaudge ɗaap ɗaap roɗe gɛn *ɓii sebit jaay deel se, mɛtbeen̰ki se, *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute *Parizige tuso naapa ɓaaɗo ɔŋ Pilat, 63 ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Jaamus, naaje kꞋsaap jꞋɔŋga taar kɛn debm taar‑kɔɔɓm se taaɗo kaaɗ kɛn naan̰ utu zɛɛr se ɔɔ: ‹Maakŋ ɓiige tun mɔtɔ se maam mꞋutu mꞋaɗe dur daan yoge tu.› 64 ꞋƊeek asgarge tu se, Ꞌbɔɔbm taa ɓaaɗa se bini kaan ɓii k‑mɔtɔge tu, ey num sɔm jee mɛtin̰ ki se aɗe ɓaa te an̰ ɓoogo ɔɔ taaɗn jeege tu ɔɔ: ‹Naan̰ duroga daan yoge tu!› Kɛn bin num taar‑kɔɔɓm naaɗe tɛɗ se Ꞌcir kɛn deete†.» 65 Pilat ɗeekɗen ɔɔ: «Naase kic ɔkki asgarge kaam jise. Bin num ɔlɗeki asen bɔɔbm do ɓaaɗa aan gɔɔ kɛn naase Ꞌjenki ro ki.» 66 Naaɗe ɓaa ɗaap roɗe gɛn bɔɔbm do ɓaaɗa se, ɔɔ ko magal kɛn naaɗe dircil aalin̰ taa ɓaaɗ ki se, naaɗe gaasn taa ɓaaɗa tak tak tɛɗin̰ nakŋ kaakŋ jeele ro ko kɛn naaɗe gaasin̰ se ɔɔ ɔl asgarge ɗaar bɔɔbin̰a.

28

Isa duroga daan yoge tu

(Mk 16.1‑8; Lk 24.1‑12; Jn 20.1‑20; 1Kɔr 15.4‑7)

1 Kɛn *ɓii sebit jaay deel se, ɓii dumas ki tanɔɔrin̰ nɔɔrin̰ se, Mari kɛn iin̰o Magdala ki ute Mari kɛn kuuy se, naaɗe ɓaa gɛn kaakŋ taa ɓaaɗa. 2 Gɔtn ese sum ɓo naaŋa naar te makɔn̰ɔ ɔɔ kɔɗn Mɛljege bɔɔyo maakŋ raa ki ɓaaɗo dircil ko taa ɓaaɗ ki se ɔɔ iŋg do ki. 3 Naan̰ se ron̰ wɔɔr gɔtɔ aan gɔɔ maan aal wusuk wusuk ɔɔ kalin̰ kic ɓo raap lak lak aan gɔɔ kuubu. 4 Anum asgargen ɗaar bɔɔb do ɓaaɗa gɔtn ese se, kɛn naaɗe aakin̰ se, ɓeere ɔkɗe se, roɗe ook marga jɛg jɛg ɔɔ si naaŋ ki aan gɔɔ jee ooyga kooyo. 5 Gaŋ *kɔɗn Raa se ɗeek mɛndge tu se ɔɔ: «Naase se, ɔn̰ten Ꞌɓeerki. Maam mꞋjeele naase Ꞌjeki je Isan kɛn kꞋtup kꞋtɔɔlin̰ ro kaag ki se. 6 Ɓɛrɛ, gɔtn ara se naan̰ gɔtɔ! Naan̰ se duroga daan yoge tu aan gɔɔ kɛn naan̰ mala taaɗo. ꞋƁaaɗo aakki gɔtn kɛn jꞋɔl jꞋaalsin̰a. 7 ꞋNaar Ꞌɓaa Ꞌtaaɗki jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔki: naan̰ se duroga daan yoge tu ɔɔ ɔndga naana asen ɓaa booy taa naaŋ Galile ki. Gɔtn naane se ɓo naase an̰ki Ꞌɓaa kaaka.» Kɛse ɓo taar mꞋtaaɗseno.

8 Ey num mɛndge ɓeere ɔkɗega, naɓo maakɗe raap aak eyo. Naaɗe iin̰ taa ɓaaɗ ki naar aan̰ ɓaa taaɗ labar se jeege tun mɛtn Isa ki. 9 Kɛn naaɗe jaay ɓaa ɓaa se, naaɗe aak Isa naar teeco piris naanɗe ki, ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋTɔɔsɛ ki.» Gɔtn se, naaɗe iiko cɛɛn̰ ki, baam ɔk jɛn̰a ɔɔ ɛrg naanin̰ ki. 10 Gɔtn se, Isa taaɗɗen ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌɓeerki! ꞋƁaa Ꞌtaaɗki gɛnaamge tu kꞋɓaa taa naaŋ Galile ki. Gɔtn naane ɓo, naaɗe utu am kaakŋ te kaamɗe.»

Magal Yaudge rɛj asgargen bɔɔb do ɓaaɗa

11 Kaaɗ kɛn mɛndgen ese iin̰o taa ɓaaɗ ki jaay ɔk tɛrlo tɛrlɛ aan te ey sum ɓo, gaŋ asgargen jee bɔɔbm do ɓaaɗa se, mɛtin̰ge ɓaa maakŋ gɛgɛr ki, ɔɔ ɓaa taaɗ *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu nakgen deel paac se. 12 Kɛn magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu jaay booy taar se, daŋ tuso magal taa ɓee Yaudge. Naaɗe dɔɔk taarɗe kalaŋ, uun gurs dɛna ɔɔ ɛɗ asgarge tu, 13 dɛjɗe ɔɔ: «ꞋƁaa Ꞌtaaɗki ɔɔki num: ‹Nɔɔr kaamje ɔk bi sum ɓo, jee mɛtin̰ ki ɓaaɗo ɓoog ɔɔɗ uun ɓaansin̰ga.› 14 Ɔɔ kɛn taar se jaay oocga bi magal *Rɔmɛge tu kic ɓo, naaje jꞋan̰ kurl maakin̰a ɔɔ taar ɗim tap ɓo Ꞌkoocn̰ dose ki eyo.» 15 Gɔtn se asgarge took uun gurs ɔɔ ɓaa taaɗ jeege tu aan gɔɔ taar kꞋdɛjɗeno se. Anum taar se Yaudge paac ɓaa booyin̰a ɔɔ ɓɔrse kic ɓo taar se jꞋutu kꞋlee kꞋtaaɗin̰ taaɗa.

Isa ɔl jee mɛtin̰ ki naaba

16 Anum jee mɛtn Isa kɛn sik‑kaar‑kalaŋ se, naaɗe iin̰ ɓaa taa naaŋ kɛn Galile ɔɔ ɓaa ook do ko kɛn Isa taaɗɗen ɔɔ kꞋɓaa do ki se. 17 Kɛn naaɗe jaay aan do ko ki se, gɔtn se naaɗe aak Isa ɔɔ ɛrg naanin̰ ki. Naɓo maakɗe ki se, jee mɛtin̰ge maakɗe naaja. 18 Gɔtn se, Isa iiko cɛɛɗe ki ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «*Raa ɛɗumga tɔɔgɔ do nakge tu paac kɛn maakŋ raa ki ɔɔ kɛn do naaŋ ki. 19 ꞋƁaa Ꞌtaaɗki mɛtjil jeege tun do naaŋ ki se paac ɔɔ Ꞌtɛɗɗeki naaɗe tɛɗn jee mɛtum ki. *ꞋBatizɗeki ute ro Bubu, Goono, te *Nirl Salal. 20 ꞋDooyɗeki naaɗe tookŋ kuun taar kɛn maam mꞋdooyseno paac se ɔɔ kiŋg do ki. Maam se, daayum mꞋutu te naase, bini ɓii kɛn dunia an naŋ ro ki.»

* 1:2 Gɛnaan̰gen gaabgen se ɓo kɛn ɓaaɗo tɛɗ taa ɓee gaan *Israɛlgen sik‑kaar‑dio.

† 1:3 Naaɗe se rɔŋgɔge.

‡ 1:11 Aak 2Gar 24.12‑16.

§ 1:21 Ron̰ Isa je ɗeekŋ ɔɔ: Mɛljege aaj jeege.

* 1:23 Aak Eza 7.14.

* 2:6 Aak Mis 5.1.

† 2:11 Mir se kaagŋ kꞋtɛɗn uubm ooto ɔɔ ɔɔn̰ɔ jꞋɔt ro deb kɛn ooyga kooyo taa ruum eyo.

‡ 2:15 Aak Oz 11.1.

§ 2:18 Aak Jer 31.15.

* 3:3 Aak Eza 40.3.

* 4:4 Aak Dt 8.3.

† 4:6 Aak KKR 91.11‑12.

‡ 4:10 Aak Dt 6.13‑14.

§ 4:16 Aak Eza 8.23–9.1.

* 5:21 Aak Ekz 20.13.

† 5:27 Aak Ekz 20.14.

‡ 5:31 Aak Dt 24.1. Maktubm jꞋɛɗin̰ se je taaɗn ɔɔ jꞋundin̰ kulu gɛn kɔkŋ gaabm kuuy.

§ 5:35 Gaar Magala gɔtn ara se je taaɗn ute Raa.

* 5:38 Ekz 21.24; Lb 24.20; Dt 19.21.

† 5:41 Do dɔkin̰ se asgar *Rɔmɛge se naaɗe ɔk ɗoobo gɛn tɔnd mɛtn debm gay kic ɓo taa aɗen kuun daamɗe ɔɔ an ɓaa gɛn kilɔmɛtir kalaŋ.

‡ 5:43 Aak Lb 19.18.

* 6:3 Do ji jeele se je ɗeekŋ ɔɔ: bɛɛ naai tɛɗ se, debm gɔɔr ute naai kic ɓo ɔn̰te booyo.

† 6:13 Taara ara se, maakŋ Kitapge tun do dɔkin̰ se, mɛtin̰ge maakɗe ki se gɔtɔ.

* 7:6 Bɛsge ute kin̰zirge se, Yaudgen kɛn iŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, ƴɛɛmɗe ƴɛɛmɛ taa daagen se salal eyo naan Raa ki ɔɔ jeegen baate tookŋ taar Raa se, naaɗe se kic tec aan gɔɔ bɛsge ute kin̰zirge.

† 7:17 Kɔɔn̰ ara se taaɗ ute ɗim ɛndga ron̰ ki.

‡ 7:29 Dooy naan̰ ɔk tɔɔgɔ se je taaɗn ɔɔ naan̰ tuun tɔl taar nam gam eyo.

* 8:17 Aak Eza 53.4.

* 9:1 Gɛgɛrin̰ ara se, taaɗ ute Kaparnayum.

† 9:10 Jee tɔkŋ miirge se Yaudge aakɗen aan gɔɔ jee kusin̰ge.

‡ 9:13 Aak Oz 6.6.

§ 9:37 Ara se Isa taaɗ te jeegen iŋg aak kaak kaama jꞋaɗen taaɗn labarin̰ kɛn jiga se naɓo jeegen ɓaa taaɗ se, naaɗe baata.

* 10:4 Debm je naaŋin̰ ara se je ɗeekŋ ɔɔ: debm je kuun naaŋin̰ kaam ji jee wɔɔyɗege tu. Jee wɔɔyɗegen ara se je taaɗn ute *Rɔmɛge, taa kaaɗ kɛn ese se taa naaŋ *Israɛl se kaam ji Rɔmɛge.

† 10:15 Aak Jɛn kon̰ 13, 18 ɔɔ 19.

‡ 10:25 Belzebul se ro *Ɓubm sitange kici taa maakŋ Kitap ki se Bubm sitange se ɔk ro dɛna.

§ 10:36 Aak Mis 7.6.

* 11:10 Aak Mal 3.1.

† 11:11 Kɛn ɓaano ute maakŋ Gaar Raa se, Isa. Taa naan̰ se ɓo Matiye taaɗ ɔɔ jee kɛn maakŋ Gaar Raa ki se naaɗe cir Jan‑Batist kɛn ɓaaɗo naan Isa ki gɛn ɗaapm ɗoobin̰a.

‡ 11:18 Maakŋ taa naaŋ *Israɛlge tu se jeege tɛɗ tɔtɔ ute teen̰ eyo num ute koojn̰ bin̰ sum.

§ 11:19 Jeel‑taar gɛn Raa se: naan̰ ɔlo Goonin̰ do duni ki.

* 11:23 Aak Jɛn 13.

* 12:1 Ɓii sebit se ɓii kɛn Yaudge lee jamakŋ ro ki.

† 12:7 Aak Oz 6.6.

‡ 12:21 Aak Eza 11.12.

§ 12:24 Aak Mt 10.25.

* 12:39 Aak Yunus 3.3‑5.

† 12:42 Aak 1Gar 10.1‑13.

‡ 12:47 Bersen ara se, maakŋ Kitapge tun do dɔkin̰ se, mɛtin̰ge maakɗe ki se, gɔtɔ.

* 13: Taa naaŋ Yaudge tu se gɛmɛ se naaɗe ɔɔcin̰ se naaɗe sin aan gɔɔ kɔnd buru.

† 13:15 Aak Eza 6.9‑10.

‡ 13:23 Dɛrɛŋgɛlɛ se jee mɛtin̰ge daŋin̰ biziri.

§ 13:35 Aak KKR 78.2.

* 13:39 Ara se ɓo Bubm sitange ron̰ Iblis kici.

† 13:54 Maakŋ naaŋin̰ ki se ron̰ Nazarɛt, gɔtn kɛn naan̰ teepmno maak ki.

* 15:4 Aak Ekz 20.12 ɔɔ Dt 5.16.

† 15:4 Aak Ekz 21.17.

‡ 15:9 Aak Eza 29.13.

§ 15:13 Ara ɓo Isa taaɗ taa Parizige.

* 15:39 Taa naaŋ Magadan se ɓɔrse jeege jeel gɔtin̰ eyo lɛ ɗaam, Ꞌtɛɗn Magdala.

* 16:6 Ara se ɔrɔm se je taaɗ ute dooy kɛn Parizige ute Sadusege lee dooy jeege se.

† 16:24 Kɛse je ɗeekŋ ɔɔ ɔn̰ roi dabara bini kooy taa Isa.

* 17:21 Taargen ara se maakŋ Kitapge tun do dɔkin̰ se, mɛtin̰ge maakɗe ki se, gɔtɔ.

* 18:11 Bersen ara se, maakŋ Kitapge tun do dɔkin̰ se, mɛtin̰ge maakɗe ki se, gɔtɔ.

† 18:16 Aak Dt 19.15.

‡ 18:24 Gurs naan̰ an̰ kɔg se aas gɛn kɔgŋ debm tɛɗ naaba gɛn ɓaara sik‑kaar‑mii.

§ 18:28 Gurs naan̰ an̰ kɔg se aas gɛn kɔgŋ debm tɛɗ naaba gɛn ɓii kaaru.

* 19:5 Aak Jɛn 2.24.

† 19:19 Aak Ekz 20.12‑16 ɔɔ Dt 5.16‑20.

‡ 19:19 Aak Lb 19.18.

* 20:2 Tamma kalaŋ se aas kɔgŋ debm tɛɗ naaba gɛn ɓii kalaŋ.

* 21:5 Sion se ro Jeruzalɛm kici.

† 21:5 Aak Zak 9.9.

‡ 21:7 Ɗeere maakŋ Matiye ki se taaɗ ɔɔ Isa ook do buur ki ute do goonin̰ ki num maakŋ Kitapm Mark ki se, 11.2 taaɗ ɔɔ Isa se ooko do goon buur ki sum.

§ 21:13 Aak Eza 56.7.

* 21:13 Aak Jer 7.11.

† 21:16 Aak KKR 8.3.

‡ 21:42 Aak KKR 118.22‑23.

* 22:32 Aak Ekz 3.6.

† 22:37 Aak Dt 6.5.

‡ 22:39 Aak Lb 19.18.

§ 22:44 Aak KKR 110.1.

* 23:5 Nakŋ naaɗe tɛɗ se kꞋraaŋin̰oga raaŋ maakŋ Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki naɓo naaɗe se tɛɗin̰ magal magal ɔɔ jɛrlɛ taa jeege aɗen kaaka aan gɔɔ naaɗe ɓo jee daan Raa cir jeege.

† 23:14 Bersen ara se, maakŋ Kitapge tun do dɔkin̰ se, mɛtin̰ge maakɗe ki se, gɔtɔ.

‡ 23:24 Maakŋ nakge tun sɛɛm sɛɛm kɛn Yaudge lee ƴeemɗe se bɔtɔrɔ se ɓo kɛn baat cirɗe ɔɔ maakŋ daage tun magal magal kɛn Yaudge lee ƴeemɗe se gin̰ji se ɓo kɛn magal cirɗe.

§ 23:39 Aak KKR 118.26.

* 24:29 Aak Eza 13.10 ɔɔ 34.4.

† 24:37 Aak Jɛn kon̰ 6–8.

* 25:1 Gaabm ɓaa kɔkŋ mɛnda se, mɛnd naan̰ ɓaa kɔkɔ se maakŋ gaan mɛndge tun sik se eyo.

† 25:15 Gɔkɔl se ɔɔn̰ dɛna kaam kɔgŋ deba laapa kando kando.

* 26:31 Aak Zak 13.7.

† 26:39 Kɔɔpm ara taaɗn ute kaaɗn kɛn naan̰ utu dabara dɛna do kaag ki aan gɔɔ debm kusin̰a.

* 27:10 Aak Zak 11.12‑13 ɔɔ Jer 18.2‑3; 19.1‑2; 32.6‑15.

† 27:28 Kal aac boŋ jꞋuusin̰ se kɛse kal gaarin̰ge.

‡ 27:46 Maakŋ kitapgen kuuy se: Ɛli, Ɛli. Ara se Isa taaɗ ute taar naaŋin̰a kɛn kꞋdaŋin̰ Aramayik.

§ 27:46 Aak KKR22.2.

* 27:60 Yaudge se uɗ ɓaaɗa maakŋ koge tu se.

† 27:64 Isa tɛɗ ron̰ ɔɔ naan̰ ɓo *al‑Masi kɛn utu aɗe ɓaa. Kɛse ɓo taar‑kɔɔɓm kɛn Yaudge saap ɔɔ Isa taaɗ jeege tu deet deet se.

Mark

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi gɛn

Mark

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi gɛn Mark

Labar Jiga gɛn Isa al‑Masi kɛn Mark raaŋin̰o se, jee kɛn naan̰ raaŋɗen se, naaɗe paac Yaudge eyo. Labar Jigan gɛn Isa kɛn jee kuuy raaŋin̰o se, Labar Jigan kɛn Mark raaŋin̰ se, naan̰ duuk cirɗe paac. Taa naan̰ se ɓo maakŋ kitapin̰ ki se, naan̰ taaɗ te mɛtn taar Isan utu baat se eyo. Mɛtn taar Isan kɛn lee dooy jeege jɛrl jɛrl se kic ɓo gɔtɔ maakŋ kitapin̰ ki. Num gaŋ jꞋɔŋ ɓo mɛtn taargen kɛn naan̰ ɛɗ lapia ute naajn̰ kɛn naan̰ naajo ute jeege se gɔtɔ kaam dɛna. Ɔɔ gɔtn mɛtin̰ se, taar kɛn naan̰ taaɗ se, maakŋ labarge tun jiga gɔt kuuy se, gɔtɔ. Mɛtn taar kɛn Mark raaŋin̰ se, taaɗ jeege tu ɔɔ: «Isa se tap ɓo naŋa?» Mark noog jeege cɔkɔ cɔkɔ bini Ꞌjeel kɔkŋ Isa. Gaŋ Isa jaay taaɗ ute ro naan̰ malin̰ se, naan̰ taaɗ ɔɔ naan̰ Goon Deba. Ɔɔ ro goon deba se je taaɗn ɔɔ Raa ɛɗin̰ga tɔɔgɔ do nakge tu paac ɔɔ gɛn kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu ɔɔ gɛn tɔɔl kusin̰ jeege kici. Tɛr Goon Deba se je ɗeekŋ ɔɔ Isa se, debkilim mala mala. Kɛse je taaɗn ute nakgen kꞋjeel mɛtin̰ eyo kɛn taaɗ ro Isa ki ɔɔ do naabin̰ ki. Mark taaɗ jeege tu ɔɔ Isa se naan̰ Goon Raa (kon̰ 1.1) ɔɔ do taar tɔɔl taarin̰ ki se, naan̰ raaŋ ɔɔ Goon Raa ooy se, kꞋtup kꞋtɔɔlin̰ ro kaag ki (kon̰ 15.39).

1

Jan‑Batist *batiz jeege

(Mt 3.1‑12; Lk 3.1‑18)

1 Kupm mɛtn Labar Jiga gɛn Isa *al‑Masi, Goon *Raa. 2 Aan gɔɔ kɛn Ezayi debm taaɗ taar teeco taar Raa ki taaɗno maakŋ Kitapin̰ ki do dɔkin̰ kɛn ɔɔ:

ꞋBooyo, maam mꞋai kɔl debm kaan̰ naabum naani ki

taa ai ɗaapm ɗoobi.

3 Tɛr Ezayi ɗeek ɔɔ:

KꞋbooy mind deba taaɗ makɔn̰ do kɔɗ‑ɓaar ki ɔɔ:

ꞋƊaapki ɗoobm Mɛljege ɔɔ Ꞌtɛɗin̰sin̰ki jiga Ꞌtooɗn tal.*

4 Debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Ezayi taaɗn se, naan̰ ɓo Jan‑Batist. Naan̰ naar teec naan jeege tu do kɔɗ‑ɓaar ki se. Gɔtn se naan̰ taaɗɗen ɔɔ: «ꞋTɛrlki maakse ɔɔ ɔn̰ jꞋasen batizi ɔɔ Raa asen tɔɔl *kusin̰sege.» 5 Jee taa naaŋ Jude ki paac ute jee paacn̰ iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki se, naaɗe ɓaaɗo gɔtn Jan ki. Naaɗe tɔɔɗ mɛtn kusin̰ɗege naan jeege tu ɔɔ Jan‑Batist batizɗe maakŋ ool magal kɛn kꞋdaŋin̰ Jordan se.

6 Jan uuso kal kꞋɗaapin̰ ute bɛɛkŋ gin̰ji ɔɔ dɔɔk maakin̰ te kɔl daara; nakŋ kɔsin̰ iimi ute teeje. 7 Naan̰ taaɗ jeege tu ɔɔ: «Debm utu aɗe ɓaa mɛtum ki se, naan̰ magal ciruma. Maam se kɔl saan̰ kic ɓo mꞋaas gɛn no tuutin̰ eyo. 8 Maam se mꞋbatizsenga ute maane, num gaŋ naan̰ se ɓo utu asen *batizn ute Nirl Salal.»

Isa kꞋbatizin̰a ɔɔ *Ɓubm sitange naamin̰a

(Mt 3.13‑17, 4.1‑11; Lk 3.21‑23, 4.1‑13)

9 Anum, maakŋ ɓiige tun se, Isa iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Nazarɛt, kɛn taa naaŋ Galile ki, ɓaa ɔŋ Jan‑Batist ɔɔ Jan *batizin̰ maakŋ ool Jordan ki. 10 Kɛn Isa jaay teeco naatn maakŋ maane ki sum ɓo, aak maakŋ raa ɔɔɗ waŋ ɔɔ *Nirl Raa bɔɔyo don̰ ki tec aan gɔɔ dɛɛrɛ. 11 Naan̰ booy mindi taaɗ maakŋ raa ki, ɗeek ɔɔ: «Naai se ꞋGoon maak‑jema, mꞋbɛɛr mꞋɔɔɗio taa naai Ꞌtɔɔlumi.»

12 Gɔtn se Nirl Raa naar tɔɔɗ ɔlin̰ do kɔɗ‑ɓaar ki. 13 Naan̰ tiŋg ɓii si‑sɔɔ do kɔɗ‑ɓaar ki. Maakŋ ɓiige tun se, Bubm sitange ɓaaɗo naamin̰a. Naan̰ iŋg ute daagen maakŋ kaag ki ɔɔ *kɔɗn Raage ɓaaɗo ɔŋin̰a ɔɔ naaɗe aakin̰ don̰ ki.

Isa bɛɛr tɔɔɗ jee mɛtin̰ ki sɔɔ

(Mt 4.12‑22; Lk 4.14‑15, 5.1‑11; Jn 1.35‑43)

14 Kɛn Jan‑Batist kꞋjꞋɔkin̰ga daŋgay ki jaay ɓo Isa iin̰ ɓaa taa naaŋ Galile ki ɔɔ baag wɔɔkŋ Labar Jiga gɛn Raa se jeege tu 15 ɔɔ: «Kaaɗin̰ aasga, Gaar Raa se ɓaaɗoga gɔɔrɔ. ꞋTɛrlki maakse ɔɔ aalki maakse do Labar kɛn Jiga.»

16 Kaaɗ kɛn Isa deel deel taa baar kɛn Galile ki se, aak Simon ute gɛnaan̰ Andre tund tund gɛndɗe maan. Naaɗe se jee toocn̰ kɛn̰jge. 17 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋƁaakiro Ꞌdaanumki! Ɓɔrse maam mꞋasen tɛɗn naase jee ɓaa Ꞌje jikilimge aɗe ɓaa ɗoobm Raa ki.» 18 Naaɗe naar ɔn̰ gɛndɗege ɔɔ daanin̰a. 19 Utu iik naan ki cɔkɔ se, naan̰ aak Jak te gɛnaan̰ Jan; naaɗe se gaan Zebedege iŋg kiŋg maakŋ markabɗe ki, ɗaap ɗaap gɛndɗege. 20 Gɔtn se Isa naar daŋɗe. Naaɗe iin̰ ɔn̰ bubɗe Zebede maakŋ markab ki ute jee tɛɗn naabin̰ge ɔɔ naaɗe ɓaa mɛtn Isa ki.

Gaaba kalaŋ ɔk kɔɔn̰ sitan

(Mt 8.14‑17; Lk 4.31‑44; NJKN 10.38)

21 Isa ɛnd maakŋ gɛgɛr kɛn Kaparnayum ute jee mɛtin̰ ki. Ɔɔ kɛn *ɓii sebit jaay aan se naan̰ ɛnd maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki ɔɔ baag dooy jeege. 22 Jeegen booy taar kɛn naan̰ dooyɗe se, ɔkɗen taaɗ eyo. Taa dooy naan̰ se ɔk tɔɔgɔ ɔɔ tec aan gɔɔ gɛn jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se eyo. 23 Maakŋ ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se, debm ɔk kɔɔn̰ sitan naar ɛndo gɔtn se ɔɔ ɔɔɗ ɔɔyɔ, 24 ɔɔ: «Naai Isan Nazarɛt. Naai tap ɓo naaje jꞋɔŋ ɗi ute naai? Naai se Ꞌɓaaɗo gɛn kutje la? Maam se mꞋjeeli, naai se Debm *Salal kɛn Raa ɓo ɔlio.» 25 Gaŋ Isa aacin̰ kaama ɔɔ: «ꞋƊoa! ꞋTeec naatn ro gaab kɛn se!» 26 Gɔtn se sitan baag tiikŋ gaaba se zak zak, ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ɔ ɔɔ teec naatn ron̰ ki. 27 Jeege paac taar se ɔkɗen taaɗ eyo ɔɔ naaɗe tɔnd mɛtn naapa ɔɔ: «Kɛse tap ɓo taar ɔɔ ɗio? Kɛse dooy kiji ɔɔ naan̰ dooy jeege ute tɔɔgin̰ mala. Naan̰ taaɗ sitange tu ɔɔ sitange kic ɓo tookin̰ taarin̰a.» 28 Gɔtn se nookin̰ naar eem dɔɔɗ taa naaŋ Galile ute magalin̰a.

Isa aaj jee kɔɔn̰ge dɛna

29 Kɛn naaɗe iin̰ teec naatn maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se sum ɓo, Isa ɓaa ɓee Simon te gɛn Andre ki. Jak ɔɔ Jan daanin̰a. 30 Gɔtn se moom Simon mɛnda se kɔɔn̰ɔ, tooɗ tooɗ daŋal ki, naan̰ ron̰ ɔŋ kɛɗɛk. Kɛn Isa jaay aan se, jeege naar taaɗin̰ taa mɛnd se. 31 Naan̰ iik cɛɛn̰ ki, ɔk jin̰a, uun ɗaarin̰a. Gɔtn se ron̰ kɛn ɔŋg kɛɗɛk se tɛrɛc urlu, naan̰ iin̰i ɔɔ baagɗen tɛɗn kɔsɔ.

32 Kɛn kaaɗa ooc jaay gɔtɔ tɛɗ ilim se, jeege baag ɓaano te jee kɔɔn̰ge ute jee ɔk kɔɔn̰ sitange paac. 33 Jeegen maakŋ gɛgɛr ki se paac tus taa ɓee kɛn ese. 34 Gɔtn se Isa ɛɗ lapia jee kɔɔn̰ge tu dɛna ɔɔ kɔɔn̰ɗege se naparin̰ dɛna. Ɔɔ naan̰ tuur sitange dɛna ro jeege tu. Gaŋ sitange se Isa ɔn̰ɗen ɗoobo gɛn taaɗn taar eyo, taa naaɗe se jeelin̰a.

Isa lee taa naaŋ Galile ki

35 Mɛtbeen̰ki tanɔɔrin̰‑nɔɔrin̰ gɔt utu ilim sum ɓo, Isa iin̰ teec naatn maakŋ naaŋ kɛn se, ɓaa do kɔɗ‑ɓaar ki gɔtɔ kaam kalaŋ. Gɔtn se, naan̰ iŋg eem *Raa. 36 Simon ute mɛɗin̰ge teec ɓaa lee jen̰a. 37 Kɛn naaɗe jaay ɔŋin̰ se, ɗeekin̰ ɔɔ: «Jeege paac jei jea.»

38 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «KꞋɓaaki maakŋ naaŋge tun kuuy kɛn cɛɛs ki cɛɛs ki, mꞋɓaa taaɗn Labar Jiga gɔtn naane kici. Anum, taa naan̰ se ɓo maam mꞋteecn̰ mꞋɓaaɗo se.» 39 Naan̰ lee dɔɔɗ taa naaŋ Galile ute magalin̰a, taaɗɗen taar Raa maakŋ *ɓeeɗege tun kɛn naaɗe lee tusn maak ki ɔɔ naan̰ tuur sitange ro jeege tu.

Isa ɛɗ lapia debm bikiɗ ki

(Mt 8.2‑4; Lk 5.12‑16, 17.12‑19)

40 Gaaba kalaŋ ɔk kɔɔn̰ bikiɗi ɓaaɗo cɛɛ Isa ki, ɛrg naanin̰ ki, eemin̰ nɔɔ ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn naai Ꞌje num, ɛɗum lapia taa rom se ɗaapm Ꞌtooɗn kɔlɔn̰ kɔlɔn̰.» 41 Isa aakin̰ se, ɛɛjin̰ don̰ ki, ɔl jin̰ utin̰a ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Yɛɛ, maam mꞋjea, ɔn̰ roi ɗaapm Ꞌtooɗn kɔlɔn̰ kɔlɔn̰!» 42 Gɔtn se sum ɓo, gaabm se bikiɗin̰ ɔn̰in̰a ɔɔ ron̰ ɗaap tooɗ kɔlɔn̰ kɔlɔn̰. 43 Gɔtn se, Isa aacin̰ kaama ɔɔ naar tuurin̰a, 44 ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋBooy bɛɛ: ɔn̰te ɓaa taaɗn nam ki. Num gaŋ Ꞌɓaa Ꞌtaaɗ roi *debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki ɔɔ ɛɗ *sɛrkɛ Raa ki aan gɔɔ kɛn *Musa taaɗin̰o maakŋ Kitap ki, taa naai roi ɗaapga tooɗga kɔlɔn̰ kɔlɔn̰ se. Bin ɓo jeege paac Ꞌjeele, naai se ɔŋga lapia.»

45 Num kɛn gaabm se jaay iin̰ ɓaa se ɔɔ gɔtɔ ɓaa se paac naan̰ baag taaɗn labar nakŋ aanin̰ don̰ ki se jeege tu. Taa naan̰ se ɓo, naan jeege tu se Isa ɔŋ ɛnd te maakŋ gɛgɛr ki eyo, num ɓaa tiŋg do kɔɗ‑ɓaar ki ɔɔ jeege iin̰o gɔtɔ ɓaa se paac, ɓaaɗo ɔŋin̰a.

2

Isa ɛɗ lapi debm kꞋruŋguy ki

(Mt 9.1‑8; Lk 5.17‑26)

1 Kɛn tɛɗ ɓii kandum se, Isa ɔk tɛrl maakŋ gɛgɛr kɛn Kaparnayum ki, kꞋbooy jꞋɔɔ naan̰ utu ɓeene. 2 Jeege ɓaaɗo tus dɛna ɛnd ɗooc maakŋ ɓee se tak, bini aan kaam taar ki kic ɓo gɔtɔ gɔtɔ. Gɔtn se Isa taaɗɗen taar *Raa. 3 Kaaɗ kɛn Isa utu taaɗ taaɗ ɓɔrt se, jeege ɓaano ute debm kꞋruŋguyu. Daanɗe ki se gaabge sɔɔ ɓo uunin̰o. 4 Taa jeegen dɛn dɛn se, naaɗe ɔŋ ɓaansin̰ te gɔtn Isa ki eyo. Gɔtn ese naaɗe ook do ɓee ki, uɗ buut do ɓee kɛn Isa iŋg maak ki ɔɔ uun bɔɔyo debm kꞋruŋguyu do nakŋ tooɗin̰ ki. 5 Kɛn Isa jaay aak naaɗe aal maakɗe don̰ ki se, ɗeek debm kꞋruŋguy ki ɔɔ: «Goonuma, *kusin̰ige se, maam mꞋtɔɔlisin̰ga naatn.» 6 Gɔtn se jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage kandum utu iŋg gɔtn ese jaay booy taar Isa taaɗ se, naaɗe taaɗ ute maakɗe ɔɔ: 7 «Gaabm se, je taaɗn ɔɔ ɗio? Naan̰ naaj naaj Raa. Kɛn Ꞌkɔŋ tɔɔl kusin̰ deba se Raa kalin̰ ki sum ey la?» 8 Num gaŋ taar naaɗe taaɗ ute maakɗe se, Isa naar jeelga ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Taa ɗi jaay naase Ꞌtaaɗki ute maakse bin se? 9 Gɛn naase ki num, kɛn gay ɓo ɔɔn̰ ciri: kɛn mꞋɗeekŋ debm kꞋruŋguy ki mꞋɔɔ: ‹Kusin̰ige se, maam mꞋtɔɔlisin̰ga naatn› lɔɓu mꞋɗeekŋ mꞋɔɔ: ‹Iin̰i, uun nakŋ tooɗi se ɔɔ Ꞌlea› se ɓo ɔɔn̰ cir lɛ? 10 Bin num, naase aki Ꞌjeele maam *mꞋGoon Deba se mꞋɔk tɔɔgɔ gɛn tɔɔl kusin̰ jeege do naaŋ ki ara.» Gɔtn se, Isa ɗeek debm kꞋruŋguy ki ɔɔ: 11 «MꞋɗeeki mꞋɔɔ: iin̰i, uun nakŋ tooɗi ɔɔ Ꞌɓaa ɓei ki.» 12 Gaaba se naar iin̰ uun nakŋ tooɗin̰a ɔɔ teec naan jeege tun te dɛnɗe se. Jeegen iŋg aakin̰ se, nakŋ se ɔkɗen taaɗ eyo. Naaɗe tɔɔm Raa ɗeek ɔɔ: «Nakŋ bin se ɓii kalaŋ jꞋaak te eyo.»

Isa daŋ Lɛbi

(Mt 9.1‑17; Lk 5.27‑39)

13 Isa ɔk tɛrl jɛŋ baar kɛn Galile ki daala. Jeege dɛna ɓaaɗo ɔŋin̰a ɔɔ naan̰ dooyɗe ute taar Raa. 14 Kɛn naaɗe deel deel gɔtn ese se, Isa uun kaamin̰ aak Lɛbi goon Alpe, *debm tɔkŋ miiri, iŋg kiŋg gɔtn tɛɗn naabin̰ ki. Naan̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Iin̰i Ꞌdaanuma.» Gɔtn se sum ɓo Lɛbi iin̰i ɔɔ daanin̰a.

15 Ɓii kalaŋ Isa ute jee mɛtin̰ ki iŋg ɔs kɔs ɓee Lɛbi ki se; *jee tɔkŋ miirge dɛna te jee *kusin̰ge se ɓaaɗo iŋg ɔs te naaɗe, taa jeege dɛna ɔko mɛtn Isa. 16 Jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raagen maakŋ *Parizige tu se aakin̰ naan̰ iŋg ɔs kɔs ute jee kusin̰ge ɔɔ te jee tɛɗn miirge se, ɗeek jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ: «Aakki tu naan̰ iŋg ɔs kɔs te jee tɔkŋ miirge ute jee kusin̰ge!» 17 Kɛn Isa jaay booy taarɗe se, ɗeekɗen ɔɔ: «Jee roɗe kiji se, naaɗe je daptor eyo, num kɛn jee je daptor se, jee kɔɔn̰ge. Maam mꞋɓaaɗo se gɛn daŋ jee kɛn saap ɔɔ naaɗe aak bɛɛ naan Raa ki se eyo, num maam mꞋɓaaɗo se gɛn jee jeel roɗe ki, naaɗe jee kusin̰ge se.»

Dooy Isa se tec aan gɔɔ dooy *Parizige eyo

18 Ɓii kalaŋ se jee mɛtn Jan‑Batist ki ute Parizige uun kuun *siam. Naaɗe ɓaaɗo tɔnd mɛtn Isa ɔɔ: «Jee mɛtn Jan ki ute gɛn Parizige se uun siam; anum gɛn ɗi jaay jee mɛtn naai ki uun ey se?» 19 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Jeegen ɓaaɗo kɔkŋ mɛnda jaay gaabm mɛnda utu se, naaɗe kuun siam ɔɔ ɗio? Mɛt ki eyo. Naaɗe se kɔŋ kuun siam eyo kɛn mɛl mɛnda jaay utu te naaɗe se. 20 Num gaŋ ɓii kalaŋ kaaɗin̰ utu Ꞌkaan se gaabm mɛnda jꞋutu jꞋan̰ kɔɔɗn naata. Kaaɗ kɛn se jaay ɓo, mɛɗin̰ge se Ꞌkuun siam.

21 «ꞋBooyki, nam Ꞌkɔŋ kaal kal kiji ro kal kɛn koono eyo. Ey num kal kiji se an nɛɛpm ute kal koono ɔɔ gɔtn nɛɛpin̰ se Ꞌtɛɗn magal cir kɛn do dɔkin̰a. 22 Ɔɔ tɔtn koojn̰ bin̰ utu iin̰ kiin̰ se, jꞋɔmbin̰ maakŋ k‑lɛɛtɛrge tun koono eyo. Ey num tɔtn koojn̰ bin̰ se an dɔɔbm ute k‑lɛɛtɛrge se naatn. Tɔtn se lɛ Ꞌkɔɔy naaŋ ki cɛrɛ ɔɔ k‑lɛɛtɛrge se lɛ, Ꞌdɔɔbm tuju. Num gaŋ bɛɛki num, tɔtn koojn̰ bin̰ utu iin̰ kiin̰ se, kꞋjꞋɔmbin̰ maakŋ k‑lɛɛtɛrge tun kiji.»

Isa taaɗ taa *ɓii sebit

(Mt 12.1‑4; Lk 6.1‑11)

23 Ɓii kalaŋ ɓii sebit ki se, Isa ute jee mɛtin̰ ki deel maakŋ gɔtn gɛm ki. Kɛn naaɗe deel deel se jee mɛtin̰ ki baag tɛrɛcn̰ do gɛmge. 24 Kɛn *Parizige aak nakŋ ese se, taaɗ Isa ki ɔɔ: «Aaka, jee mɛti ki tɛɗ nakŋ kɛn jꞋund te kulu gɛn tɛɗ eyo ɓii sebit ki!» 25 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Ɓii kalaŋ naase Ꞌdooyin̰ki te ey la, nakŋ kɛn *Daud tɛɗ ute jeen̰ge kaaɗ kɛn naaɗe ɔk nakŋ kɔs eyo ɔɔ ɓo tɔɔlɗe se? 26 Kaaɗ kɛn se, Abiatar ɓo *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki. Gɔtn se Daud ɛndo maakŋ *kɔrɔr magal gɛn Raa ki, tɔs mappan jꞋɛɗin̰ga kɛɗ *sɛrkɛ Raa ki se ɔɔ ɔsɔ. Ey num, kɛn ɔk ɗoobm Ꞌkɔs se jee tɛɗn sɛrkge Raa ki sum. Gaŋ Daud tɔs ɛɗ jeege tun mɛtin̰ ki se kici.» 27 Tɛr Isa ɗeekɗen daala ɔɔ: «Ɓii sebit se, Raa tɛɗin̰ taa debkilimi ey num debkilimi ɓo Raa tɛɗin̰ taa ɓii sebit eyo. 28 Taa naan̰ se ɓo *Goon Deba se, naan̰ ɓo Mɛl gɛn ɓii sebit.»

3

Isa ɛɗ lapi gaab kɛn jin̰ ooyga kooyo

1 Ɓii kalaŋ Isa ɓaa ɛnd maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se daala. Gɔtn ese, ɔk gaaba kalaŋ jin̰ ooyga kooyo. 2 Jee iŋg gɔtn se ɔnd kaama Isa ki tak, taa naaɗe je an̰ kaaka kɛn n̰Ꞌkɛɗn lapia gaab kɛn se *ɓii sebit ki num, taa naaɗe an̰ kɔkŋ mindin̰a. 3 Isa taaɗ gaab kɛn jin̰ ooyga kooy se ɔɔ: «Iin̰i, Ꞌɗaar naan jeege tu.» 4 Isa tɔnd mɛtn jeegen iŋg aakin̰ se ɔɔ: «Ɓii sebit ki se, jꞋundsenga kulu gɛn tɛɗn bɛɛ lɔɓu, gɛn tɛɗn *kusin̰ lɛ? Ɔɔ ɔŋ deba num an̰ kaaj, lɔɓu an̰ tɔɔl lɛ?» Gaŋ naaɗe se do ɗɛk. 5 Gɔtn se Isa uun kaamin̰ aak dɔɔɗɗe paac. Naan̰ maakin̰ taarin̰ doɗe ki ɔɔ bɔɔbɗe makɔn̰ɔ. Ute do‑mɔŋgɗe se, naaɗe tuj naŋin̰ maakin̰ tak tak. Naan̰ ɗeek gaab kɛn jin̰ ooyga kooy se ɔɔ: «ꞋSɛɛj jii!» Ɔɔ gaabm se sɛɛj jin̰a ɔɔ gɔtn ese sum ɓo jin̰ ɔŋ lapia. 6 Kɛn *Parizige jaay teeco maakŋ ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki sum se, naaɗe naar ɓaaɗo tus dɔɔk taarɗe ute jee *Ɛrɔdge taa naaɗe je ɗoobm an Ꞌkutn Isa.

Jeege dɛna ɔk mɛtn Isa

(Mt 10.1‑15; Lk 6.12‑19; NJKN 1.13)

7-8 Isa iik tɔk ɓaa te jee mɛtin̰ ki jɛŋ baar Galile ki. Gɔtn se jeege dɔɔlɔ dɛna ɔko mɛtin̰a. Naaɗe se iin̰o taa naaŋ kɛn Galile. Kɛn dɔɔl jeege jaay booy nakgen naan̰ lee tɛɗ se, jee mɛtin̰ge iin̰o taa naaŋ Jude ki kɛngen mɛtin̰ge iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki, kɛngen se iin̰o taa naaŋ Idumɛ ki, ɔɔ kɛngen kuuy se iin̰o jɛŋ ool Jordan kɛn kaam naane ɔɔ kɛngen kuuy se iin̰o taa naaŋ Tir ute gɛn Sidɔŋ ki. Naaɗe ɓaaɗo ɔŋin̰a. 9 Gɔtn se naan̰ taaɗ jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ kꞋɗaapin̰ markaba kaam jin̰a taa jee dɛnge se an̰ kɔtn kɔl kund eyo. 10 Isa se ɛɗga lapia jee kɔɔn̰ge tu dɛna. Taa naan̰ se ɓo, jeegen paacn̰ ɔk kɔɔn̰ge se ɓaaɗo tooc ron̰ ki je an̰ kutn te jiɗe. 11 Kɛn jee ɔk kɔɔn̰ sitange jaay aakin̰ se, naaɗe taal tooc mɛtn jɛn̰ ki tɔɔɗ tɔɔy ɔɔ: «Naai se Goon *Raa.» 12 Gaŋ Isa aacɗen kaama makɔn̰ɔ ɔɔ jꞋɔn̰te taaɗn jeege tu an̰ jeele.

Isa bɛɛr tɔɔɗ jee kaan̰ naabin̰ge sik‑kaar‑dio

13 Gɔtn se, Isa ɓaa ook do kɔs ki ɔɔ daŋ jee kɛn naan̰ jeɗe ɔɔ naaɗe ɓaaɗo ɔŋin̰a. 14 Maakɗe ki se naan̰ bɛɛr tɔɔɗ gaabge sik‑kaar‑dio, kɛn naan̰ daŋɗe jee kaan̰ naabin̰ge, taa Ꞌkiŋg te naan̰a ɔɔ aɗen kɔl gɛn lee taaɗn taar Raa jeege tu, 15 ɔɔ naan̰ ɛɗɗen tɔɔgɔ gɛn tuur sitange. 16 Kɛse ɓo ro jee sik‑kaar‑di kɛn naan̰ bɛɛr tɔɔɗɗe: Simon naan̰ ɔndin̰ ron̰ Piɛr*, 17 Jak te gɛnaan̰ Jan, naaɗe se gaan Zebedege kɛn Isa daŋɗe ute ro Bonɛrgɛs kɛn je ɗeekŋ ɔɔ: jeegen se tec aan gɔɔ raa taata. 18 Kɛngen kuuy se, Andre, Pilip, Bartelemi, Matiye, Tɔma, Jak goon Alpe, Tade, Simon debm je kujn̰ naaŋin̰a, 19 ɔɔ Judas Iskariɔt, naan̰ ɓo debm utu kutn Isa.

Isa taasin̰ge ɓaan̰o jea

(Mt 12.22‑37; Lk 11.14‑23)

20 Isa tɛrl ɓaa ɓeene. Gɔtn se jeege ɓaaɗo tus dɛn daala, bini naan̰ ute jee mɛtin̰ ki se gɔtn naaɗe Ꞌkɔŋ jaay an kɔs kic ɓo gɔtɔ. 21 Kɛn taasin̰ge jaay booy bin se, naaɗe je ansin̰ kɔkŋ ɓaa ɓeene, taa naaɗe taaɗ ɔɔ: «Isa se don̰ biga.»

*Ɓubm sitange ute Isa taarɗe ɓaa eyo

22 Jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raagen iin̰o Jeruzalɛm ki se, naaɗe taaɗ ɔɔ: «Naan̰ se ɔk Belzebul†.» Ɔɔ: «Ute Bubm sitange se ɓo naan̰ tuur sitange ro jeege tu.» 23 Kɛn Isa jaay booy taarɗe se, naan̰ daŋɗeno cɛɛn̰ ki ɔɔ taaɗɗen ute kaal naagŋ taara ɔɔ: «Bubm sitange jaay tuur ron̰ mala se, an̰ tuur ɔɔ ɗio? 24 Kɛn maakŋ taa naaŋ gaar kɛn jeen̰ge taarɗe ɔk mɛtn naap ey se, naaɗe Ꞌkɔŋ kiŋg kalaŋ eyo. 25 Jee maakŋ ɓee ki jaay taarɗe ɔk mɛtn naap ey se, jil jee se kiŋgɗe kɔŋ ɓaa eyo. 26 Kɛn Bubm sitange jaay baagga tɛɗn bɔɔrɔ ute ro naan̰ malin̰ se bin se naan̰ tɔpga ron̰a, naan̰ se tɔɔgin̰ tɛɗn gɔtɔ ɔɔ gaarin̰ kic lɛ Ꞌtɛɗn gɔtɔ.

27 «Kɛn nam jaay je kɛnd kɔsn ɓee debm tɔɔg se, debm se naan̰ ɔk dɔɔkin̰ga jaay ɓo, Ꞌkɔsn ɓeen̰a. 28 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: *kusin̰ kɛn jikilimge tɛɗ paac ute naajn̰ kɛn naaɗe naaj Raa se kic ɓo, Raa aɗesin̰ tɔɔlɔ. 29 Num gaŋ debm jaay naaj *Nirl Salal se, kusin̰ naan̰ se mɔɔtn Raa an̰sin̰ tɔɔl eyo, anum kusin̰ naan̰ se, an̰ tiŋg yɛmin̰a.» 30 Isa taaɗɗen bin se taa naaɗe taaɗga taaɗa ɔɔ naan̰ n̰Ꞌɔk sitan.

Gɛnaa Isage ute kon̰ɗe

(Mt 12.46‑50; Lk 8.19‑21)

31 Gɔtn se gɛnaa Isage ute kon̰ɗe jaay aan se, naaɗe ɗaar naatn ɔl ɔɔ kꞋdaŋɗeno Isa. 32 Gɔtn ese jeege dɛna iŋg gurug Isa, kꞋɗeekin̰ jꞋɔɔ: «ꞋBooyo! Koi ute gɛnaaigen mɛndge ute kɛn gaabge utu naatn, je ai kaaka.» 33 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Koyuma ute gɛnaamge se tap ɓo naŋge?» 34 Ɔɔ naan̰ uun kaamin̰a aak jee iŋg gurugin̰ se, ɗeek ɔɔ: «Aakki, jee se ɓo koyuma ute gɛnaamge. 35 Taa debm jaay tɛɗ nakŋ Raa maakin̰ jen ro ki se, kɛse ɓo gɛnaam gaaba, kɛn mɛnda ɔɔ koyuma.»

4

Kaal naagŋ taar gɛn debm kɔnd buru

(Mt 13.1‑23; Lk 8.1‑15)

1 Tɛr daala Isa baag dooy jeege taa baar kɛn Galile ki. Taa jeegen tus ron̰ ki dɛn se ɓo, ɔlin̰ naan̰ ook iŋg maakŋ markab kɛn do maane ki. Ɔɔ jee ute dɛnɗe se lɛ, ɗaar do jɛŋ baar ki. 2 Gɔtn se naan̰ dooyɗen te nakge dɛna ute ɗoobm kaal naagŋ taara. Maakŋ dooyin̰ ki se, naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: 3 «ꞋBooyki! Deba kalaŋ tɔs kupin̰a ɔɔ teec ɓaa kɔnd buru. 4 Num kɛn naan̰ jaay ɔnd kɔnd burin̰ se, kupm mɛtin̰ si jɛŋ ɗoob ki ɔɔ yeelge bɔɔy ɓaaɗo naar tuun ɔsin̰ naatn. 5 Kupm mɛtin̰ si do naaŋ kɛn gɔtn maakin̰ ɔk koa. Kupm se naar teeco yɔkɔɗɔ taa gɔtn se, naaŋin̰ cɛɛpɛ. 6 Num gaŋ kɛn kaaɗa jaay baag tɔŋgɔ se, naan̰ lawaka ɔɔ tuutu, taa gɔtn se iirin̰ ɔŋ ɛnd ɓaa te dɔk eyo. 7 Kupm mɛtin̰ se si maakŋ ji kaag kɛn ɔk kɔrɔndɔ. Ji kaagŋ ute kɔrɔndin̰ se teepe ɔɔ aayin̰ taara ɔɔ bur se, ɔŋ ooj te eyo. 8 Num kupm mɛtin̰ se si do naaŋ kɛn jiga. Gɔtn se naan̰ teece, teepe, am tɔk doa ɔɔ ɔk kaama. Do kalaŋ ɔk kaama bɛɛ bɛɛ, kɛngen kuuy ɔk kaama dɛna ɔɔ kɛngen kuuy se ɔk kaama dɛn ciri.» 9 Gɔtn se Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Debm ɔk bi booyo num, booy ɔk taar se!»

10 Kɛn Isa iik tɔk naatn cɛɛ jee dɛnge tu se, jee cɛɛn̰ ki ute jee mɛtin̰ kɛn sik‑kaar‑di se tɔnd mɛtin̰ ɔɔ n̰Ꞌaɗen taaɗn tɔɔkŋ mɛtn kaal naagŋ taargen se. 11 Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Nakŋ jꞋɔyin̰ga kɔy maakŋ *Gaar Raa ki se, *Raa taaɗsenga mɛtin̰ naase ki. Num gaŋ jee kuuy se taargen se paac, naaɗe booyin̰ aan gɔɔ kaal naagŋ taara, 12 taa naan̰ se ɓo:

Naaɗe aaka naɓo ɔŋ aak ɔk eyo,

naaɗe booyo naɓo ɔŋ booy ɔk eyo.

Kɛn naaɗe booy ɔkga num, daan naane,

naaɗe tɛrlga maakɗe do Raa ki ɔɔ naan̰ aɗen tɔɔl *kusin̰ɗe.*»

Isa tɔɔk mɛtn kaal naagŋ taar gɛn debm kɔnd buru

13 Gɔtn se, Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Kaal naagŋ taar maam mꞋtaaɗsesin̰ ese se jaay naase Ꞌbooy ɔkin̰ki ey se, num kaal naagŋ taar kɛn kuuy paac se, an̰ki Ꞌbooy kɔkŋ ɔɔ ɗi? 14 Debm kɔnd buru se lɛ tec aan gɔɔ debm taaɗ taar Raa. 15 Jee mɛtin̰ge se tec aan gɔɔ kupm kɛn si jɛŋ ɗoob ki se. Kɛn naaɗe jaay booyga taar Raa se, *Ɓubm sitange naar ɓaaɗo ɔɔɗ taar se maakɗe ki naatn. 16 Num jee mɛtin̰ge se, tec aan gɔɔ naaŋ maakin̰ ɔk koa. Jee se jaay booyga taar Raa se, naar ɔkin̰ maakɗe ki ute maak‑raapo. 17 Naɓo naaɗe se ɔŋ ɔkin̰ tɔɔg eyo, ɔn̰ taar Raa ɔl iiri maakɗe ki eyo, taa naaɗe ɔŋ ɔn̰ te maakɗe kaam kalaŋ eyo. Kɛn dubar ɔŋɗenga ey lɛ kꞋbaagɗenga dabar gɛn taar Raa sum ɓo, naaɗe naar rɛsn ute kaal maakɗen do Raa ki se naatn. 18 Jee mɛtin̰ge se, tec aan gɔɔ gɔtn ɔk jii kaagŋ ute kɔrɔndin̰a. Naaɗe se booyga taar Raa, 19 naɓo naaɗe uun nirlɗe do nakge tun do *duni ki, je maala ute nakgen jeege lee dɔŋ se. Nakgen se ɓo, ɓaaɗo maak‑saapɗe ki ɔɔ gaasin̰ taar Raa se ɔŋ tɛɗ naaba maakɗe ki eyo. 20 ꞋBooyki, kupm si do naaŋ kɛn jiga se tec aan gɔɔ jeegen booy taar Raa ɔɔ took aal maakɗe do ki. Ɔɔ taar Raa se ɔlɗe naaɗe tɛɗn nakgen bɛɛ bɛɛ. Jee mɛtin̰ge se tec aan gɔɔ gɛm kɛn ɔk kaama bɛɛ bɛɛ, kɛngen mɛtin̰ge tec aan gɔɔ gɛm kɛn ɔk kaama dɛna ɔɔ kɛngen kuuy se tec aan gɔɔ gɛm kɛn ɔk kaama dɛn cir se.»

Kaal naagŋ taar gɛn lɔɔmpɔ

(Lk 8.16‑18)

21 Tɛr Isa ɗeekɗen daala ɔɔ: «Nam ɔɔcga lɔɔmpin̰ num, deebin̰ dukulu don̰ ki ne? Lɔ ɔndin̰ mɛtn daŋal ki la? Bɛɛki num, an̰ kuun kɔl raan ey la, taa wɔɔr gɔtɔ? 22 Taa ɗi nakŋ ko kꞋkɔyin̰ se utu tooɗn tal, nakŋ kɛn jeege jeel mɛtin̰ ey se, jeege utu Ꞌjeel mɛtin̰ paac. 23 ꞋBooyki bɛɛ. Debm ɔk bi booyo num, booy ɔk taar se!» 24 Isa tɛrl ɗeekɗen daala ɔɔ: «Ɔndki kɔndɔ ute taar naase Ꞌlee Ꞌbooyki se. Taar kɛn Raa ɛɗsesin̰ se, utu asesin̰ dɔɔjɔ, ute nakŋ kɛn naase Ꞌlee Ꞌdɔɔjn̰ki nakge jeege tu se, naase kic jꞋutu jꞋasesin̰ dɔɔjn̰ ɗoocn̰ cirr cirr daala. 25 Taa debm ɔk se jꞋan̰ kɔmb do ki, num debm ɔk ey lɛ, kɛn cɔkɔn naan̰ ɔk se kic ɓo, jꞋan tɔsn naatn.»

Kaal naagŋ taar gɛn nakŋ teec kalin̰ ki

(Mt 13.31,32; Lk 13.18,19)

26 Isa tɛrl taaɗ daala ɔɔ: «*Maakŋ Gaar Raa se tec aan gɔɔ nakŋ ese: deba kalaŋ ɓaa kɔnd buru maakŋ gɔtin̰ ki. 27 Kɛn maakŋ nɔɔr kɛn naan̰ tooɗ tooɗo lɔ, katar kɛn lɛk lɛkɛ, gɔtn se kupu teec kalin̰ ki ɔɔ teepe, gaŋ naan̰ jeel mɛtin̰ eyo. 28 Naaŋ se, tɛɗ kupu teec kalin̰ ki, teepe, am tɔɔk doa ɔɔ do se ɔk kaama jiga. 29 Kɛn debm maakŋ‑gɔtɔ jaay aak nakin̰ aacga se, naan̰ uun gɔrɗɔ, baag kɔjn̰ nakin̰a, taa kaaɗn kɔjɔ se aanga.»

Kaal naagŋ taar gɛn kaam nakŋ kꞋdaŋin̰ mutard

30 Tɛr Isa taaɗ ɔɔ: «*Maakŋ Gaar Raa se maam mꞋan̰ kɔmb bɛyɛ ute ɗi? Ɔɔ ute kaal naagŋ taar gay jaay maam mꞋan̰ taaɗin̰ jeege tu se? 31 Maakŋ Gaar Raa se tec aan gɔɔ kaam nakŋ kꞋdaŋin̰ mutard. Kɛn jꞋutu jꞋɔɔcin̰ kɔɔc naaŋ ki se, naan̰ baat cir kaam nakgen do naaŋ ki se paac. 32 Num gaŋ kꞋjꞋɔɔcin̰ga num, naan̰ magal cir nakgen teec maakŋ ɓar ki se paac. Naan̰ teep tɛɗ magala, tɔp tɛɗ lɛtɛ ɔɔ bini yeelge kic ɓo ɓaaɗo uj kujɗege do ki.»

33 Isa dooy jeege ute kaal naagŋ taarge dɛna tec aan gɔɔ napar naan̰gen ese se ɔɔ naan̰ taaɗɗen Taar Raa kɛn naaɗe an̰ kɔŋ kaasn gɛn booy kɔkɔ. 34 Naan̰ dooy jeege ute kaal naagŋ taara salal. Num kɛn naan̰ ɔɔpga kalin̰ ki ute jee mɛtin̰ ki num, naan̰ iŋg tɔɔkɗen mɛtin̰a.

Isa ɔk ɗaar kuulu

(Mt 8.18‑27; Lk 8.22‑25)

35 Ɓii kɛn se sum ɓo, aan tɛgɛr se, Isa ɗeek jee mɛtin̰ ki ɔɔ: «KꞋgaaŋ kꞋɓaaki jɛŋ baar kɛn kaam naane.» 36 Jee mɛtin̰ ki se iin̰ ɔn̰ jee dɛn se ɔɔ naaɗe uun markabm kɛn Isa iŋg maak ki se ɔɔ ɓaansin̰a. Gɔtn se markabgen kuuy kic ɓo ɓaa te naaɗe. 37 Gɔtn se kuulu dɔɔbɔ makɔn̰ɔ, ɔl maane aal walak walak ɔɔ iin̰ ɗooc ɗooc maakŋ markaba. 38 Gaŋ Isa aal don̰ do wasad ki tooɗ tooɗ bia kaam mɔɔtn maakŋ markab ki. Jee mɛtin̰ ki tɔnd durin̰a ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm dooyje, ɓɛrɛ, naajege jꞋaki kutu ɔɔ naai Ꞌtɔnd mɛt ey bin se gɛn ɗio?» 39 Isa jaay dur se, iin̰ aac kaama kuul ki ɔɔ ɗeek maane ki ɔɔ: «ꞋDoa, Ꞌtooɗ kaam kalaŋ!» Gɔtn se kuulu ɗaara ɔɔ gɔtɔ do dil. 40 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay naase Ꞌɓeerki bin se? Ɓɔrse kic ɓo ɔŋ aalki te maakse dom ki ey la?» 41 Naaɗe aak nakŋ Isa tɛɗ se, nirlɗe teece ɔɔ gɔtn se naaɗe baag taaɗn ute naapa ɔɔ: «Kɛse tap ɓo naŋa bini, kɛn kuulu ute maane ki kic ɓo tookin̰ taarin̰ se?»

5

Isa ɛɗ lapia debm kɔɔn̰ sitan ki

(Mt 8.28‑34; Lk 8.26‑39)

1 Gɔtn se naaɗe aan taa baar Galile kɛn kaam naane taa naaŋ jeege tun kꞋdaŋɗen Gɛrazɛnige. 2 Kɛn Isa ute jee mɛtin̰ ki jaay bɔɔyo naatn maakŋ markab ki sum se, gɔtn se gaaba kalaŋ naar teeco maakŋ iiɓge tun Yaudge tɛɗin̰o gɛn tɔl taal yoɗege se ɔɔ naan̰ ɓaa dɔɔɗ Isa. Gaabm se ɔk kɔɔn̰ sitan. 3 Naan̰ tiŋg maakŋ iiɓge tun se ɔɔ gaabm se kꞋdɔɔkin̰ ute zin̰ziri kic ɓo, ɔŋ ɔkin̰ eyo. 4 Daayum jꞋaalin̰ dɔkɔɗɔm maala jɛn̰ ki ɔɔ jin̰ kꞋdɔɔkin̰ te zin̰ziri, num gaŋ naan̰ gaaŋ ute dɔkɔɗɔm maala ɔɔ tɔnd tɛrɛcn̰ ute zin̰ziri se naatn. Nam nam tɔɔg jaay an̰ kɔkŋ ɗaar se gɔtɔ. 5 Nɔɔrɔ katara, daayum, naan̰ tiŋg maakŋ iiɓge tu ɔɔ do kɔsge tu, naan̰ tɔɔɗ tɔɔyɔ ɔɔ tɔnd gaaŋ ron̰ ute koge. 6 Kɛn naan̰ aak Isa mɛt dɔk se, naan̰ aan̰ ɓaa ɛrg naanin̰ ki, 7 ɔɔ naan̰ ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ɔ ɔɔ: «Isa Goon *Raa Taaro, jꞋɔŋ ɗi ute naai? Ɓɛrɛ, mꞋaali Raa mindi ki, ɔn̰te Ꞌdabaruma.» 8 Kɛn naan̰ taaɗ bin se taa Isa taaɗin̰ga taaɗa ɔɔ: «Sitan, Ꞌteec naatn ro gaab kɛn se!» 9 Tɛr Isa tɔnd mɛtn gaaba se ɔɔ: «Naai roi naŋa?» Ɔɔ naan̰ tɛrlin̰ ɔɔ: «Maam se rom Dɔɔl asgarge, taa naaje kꞋro naap ki.» 10 Naan̰ eemin̰ nɔɔ mɛtin̰ ki kɔni kɔni ɔɔ n̰Ꞌɔn̰te tuurɗe naatn maakŋ taa naaŋ kɛn ese se.

11 Kaam mɛtn kɔs ki se ɔk dɔɔl kin̰zirge dɛna gaam gaama. 12 Gɔtn se sitange eem nɔɔ mɛtn Isa ki ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɔlje naaje se kꞋɓaa kɛnd maakŋ kin̰zirge tun ese se.» 13 Ɔɔ naan̰ undɗen kulu. Gɔtn se sitange se teeco ro gaab kɛn se ɔɔ ɓaa ɛnd maakŋ kin̰zirge tu. Dɔɔl kin̰zirgen te dɛnɗe se dɔɔbɔ rus ɔɔ naar aan̰o girdi girdi bɔɔy ɓaa si maakŋ baar ki ɔɔ paac maane ɔsɗe. Kin̰zirge se ɓaa ɓaa nakŋ dupu‑dio. 14 Kɛn jee gaam kin̰zirge jaay aak nakŋ tɛɗ se, naaɗe dɔɔb an̰ ɓaa taaɗ nakŋ se jeege tun maakŋ gɛgɛr ki ute jeegen iŋg ɓee naatge tu. Ɔɔ jeege se ɓaaɗo aak nakŋ kɛn tɛɗ se. 15 Kɛn naaɗe aan ɔŋ Isa se, naaɗe aak gaabm kɛn dɔɔl sitange iŋgo ron̰ ki se, naan̰ mɛtɛkga ɔɔ iŋg kiŋg ute kalin̰ ron̰ ki. Kɛn naaɗe aakin̰ se, ɓeere ɓaa ɔkɗe. 16 Jee kɛn aako nakŋ aan do gaab kɛn ɔk sitange ute gɛn kin̰zirge se, naaɗe ɔɔs maanin̰ jeege tu, 17 ɔɔ jee se ɓaa eem nɔɔ mɛtn Isa ki ɔɔ n̰Ꞌiin̰ n̰Ꞌɔn̰ɗen taa naaŋɗe.

18 Kɛn Isa ook maakŋ markab ki ɓaa ɓaa se, gaabm tɛɗo kɔɔn̰ sitange se eemin̰ nɔɔ mɛtin̰ ki ɔɔ Ꞌɓaa te naan̰a. 19 Gɔtn se Isa undin̰ te kul eyo, gaŋ naan̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋƁaa ɓei ki ɔŋ jeeige se, Ꞌtaaɗɗen nakgen paacn̰ Raa tɛɗi naai ki se, ɔɔ kɛɛjn̰ kɛn naan̰ ɛɛji doi ki se.» 20 Kɛn naan̰ jaay ɓaa ɓaa se, baag taaɗn jeege tun taa naaŋ kɛn kꞋdaŋin̰ Gɛgɛrgen‑Sik taa bɛɛ paacn̰ kɛn Isa tɛɗin̰ naan̰ ki se. Ɔɔ jeegen booy taar se, paac se, ɔkɗen taaɗ eyo.

Isa tɔɔg cir kɔɔn̰ɔ ute yoa

(Mt 9.18‑26; Lk 8.40‑56)

21 Isa iin̰ gɔtn se ook maakŋ markab ki ɔɔ ɔk tɛrl ɓaaɗo jɛŋ baar kɛn kaam naane. Kɛn naan̰ jaay aan se, jee dɛnge se ɓaaɗo tus cɛɛn̰ ki. 22 Gɔtn se gaaba kalaŋ kꞋdaŋin̰ Jayrus, naan̰ se magal gɛn ɓee Yaudgen lee tusn maak ki, ɓaaɗo jaay aak Isa se, ɛrg mɛtn jɛn̰ ki. 23 Naan̰ eemin̰ nɔɔ mɛtin̰ ki kɔni kɔni ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Maam se, goonum mɛnd baat se ɓaa ɓaa kooyo. ꞋƁaaɗo ɔnd ji ron̰ ki, taa naan̰ Ꞌkɔŋ lapia ɔɔ Ꞌkiin̰i.» 24 Isa tooko ɔɔ ɓaa te naan̰a. Ɔɔ jee te dɛnɗe se ɔk mɛtin̰a ɔɔ tuurin̰ kaam ara kaam ara.

25 Gɔtn se mɛnda kalaŋ bini, gɔtn moosin̰ aan sum se ɔŋ ɗaar eyo. Moosin̰ se, ɔkga ɓaara sik‑kaar‑dio ron̰ ki. 26 Naan̰ lee dabarga ron̰ dɛna gɔtn jee dawage tu ɔɔ utga jin̰ paac naɓo ɔŋ te lapi eyo. Num gaŋ kɔɔn̰in̰ se cirin̰ cir do ki daala. 27-28 Num naan̰ booyga kɛn jꞋɔɔs maan Isa se, taa naan̰ se ɓo, naan̰ taaɗ ute maakin̰ ɔɔ: «Kɛn maam mꞋɓaa jaay mꞋutga kalin̰ sum ɓo, mꞋutu mꞋkɔŋ lapia.» Naan̰ ɛnd daan jeege tu, ɓaaɗo naagŋ Isa ki ɔɔ ut kalin̰a. 29 Naan̰ kɛn se sum ɓo, moosin̰ nɔŋ ɗaara ɔɔ naan̰ naam ɔk ron̰a. 30 Gɔtn se Isa naar naam tɔɔgɔ teec ron̰ ki se, naan̰ tɛrl aak jee dɛnge ɔɔ tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Naŋa jaay ut kalum se?» 31 Gaŋ jee mɛtin̰ ki tɛrlin̰ ɔɔ: «Aaka, jeege ɓo tuuri kaam ara kaam ara, jaay tɛrl naai Ꞌtɔnd mɛta ɔɔ: ‹Naŋa ɓo utum se?› Gɛn ɗi?» 32 Num gaŋ Isa tɛrl aak jeegen gurugin̰ se, taa kaakŋ nam jaay utin̰ se. 33 Gɔtn se mɛnda se ɓeer ɓaa ɔkin̰a ɔɔ ron̰ ook marga, taa naan̰ jeel nakŋ aan ron̰ ki se. Naan̰ ɓaaɗo ooc mɛtn jɛn̰ ki ɔɔ taaɗin̰ nakŋ kɛn aan don̰ ki se paac. 34 Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Goonuma, taa naai aalga maaki dom ki se, kaal maaki se aajiga. ꞋƁaa ute lapia; kɔɔn̰i se ai tɛɗn ɗim ey sum.»

35 Kɛn Isa utu ɗaar taaɗ taaɗ ɓɔrt se sum ɓo, jeegen iin̰o ɓee Jayrus ki, naan̰ kɛn magal *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se, ɓaaɗo taaɗin̰ ɔɔ: «Ɓɛrɛ, gooni mɛnda se lɛ, ooyga; Debm dooy jeege se ɔn̰in̰ kaam kalaŋ.» 36 Gaŋ taar naaɗe se Isa tɔnd mɛt eyo. Naan̰ ɗeek Jayrus ki ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌɓeere; ɔnd maaki kaam kalaŋ.» 37 Isa ɔn̰ nam ɔk mɛtin̰ eyo ɔɔp Piɛr, Jak, ute gɛnaan̰ Jan sum. 38 Kɛn naaɗe jaay aan maakŋ ɓee kɛn gɛn magal ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se, Isa aak jeege se tɛɗ gaaja gaaja, jee mɛtin̰ge eem keeme, kɛngen mɛtin̰ge tɔɔy tɔɔyɔ se. 39 Isa ɛnd maakŋ ɓee ki se ɗeekɗen ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay naase eemki ɔɔ Ꞌtɛɗki gaaja gaaja se? Bɛrɛ, goon se lɛ ooy te eyo; naan̰ tooɗ tooɗ bi sum.» 40 Gɔtn se naaɗe baagin̰ tooy koogo mɛtin̰ ki. Gaŋ Isa tuur ɔɔɗ jee se paac naatn, ɔɔp bubm goono ute kon̰a ɔɔ jeegen ɓaaɗo ute naan̰ se. Gɔtn se, Isa ɛnd maakŋ ɓee kɛn jꞋaal goono maak ki se. 41 Naan̰ ɔk ji goono ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Talita kuum!» Taar se je ɗeekŋ ɔɔ: mꞋɗeeki mꞋɔɔ goon mɛnda, iin̰i!

42 Gɔtn se goon mɛnda naar iin̰i ɔɔ baag lea. Goon mɛnda se goon ɓaara sik‑kaar‑dio. Kɛn jeege jaay aak nakŋ se, ɓaa deel doɗe ɔɔ ɔkɗen taaɗ eyo. 43 Gaŋ Isa dɛjɗen ɔɔ: «Nakŋ se, jꞋɔn̰te taaɗn nam ki.» Tɛr ɗeekɗen ɔɔ: «Goon mɛnda se jꞋɛɗin̰ kɔsɔ.»

6

Jee Nazarɛt aal Isa maak ki eyo

(Mt 13.54‑58; Lk 4.16‑30)

1 Isa iin̰ ɔn̰ gɔtn se ɓaa maakŋ naaŋin̰ ki ɔɔ jee mɛtin̰ ki ɓaa te naan̰a. 2 *Ɓii sebit jaay aan se, naan̰ ɛnd maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki ɔɔ baag dooy jeege. Jee dɛn iŋg booy taar naan̰ iŋg taaɗ se, taar se tap ɓo ɔkɗen taaɗ eyo. Naaɗe taaɗ ɔɔ: «Nakgen se tap ɓo naan̰ ɔŋin̰o gay? Ɔɔ jeel‑taar se naŋa ɓo taaɗin̰o, jaay ɔlin̰ tɛɗ nakŋ‑kɔɔɓgen bin se? 3 Naan̰ se debm tirɗn goon Mari, kɛn lee cɔɔc ɗaap nakge se ey la? Naan̰ se gɛnaa Jak, gɛn Joos, gɛn Jud, ute gɛn Simon ey la? Ɔɔ gɛnaan̰gen mɛndge ɓo utu tiŋg te naajege ara ki ey la?» Kɛse ɓo nakŋ kɛn tɛɗɗen naaɗe ɔŋ aal maakɗe don̰ ki ey se. 4 Gɔtn se Isa taaɗɗen ɔɔ: «Debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se, jeege paac aalin̰ maak ki, num kɛn aalin̰ maak ki ey se, jee maakŋ naaŋin̰ ki, taasin̰ge, ute jee kɛn maakŋ ɓeen̰ ki.» 5 Gɔtn se Isa ɔŋ tɛɗ te nakŋ‑kɔɔɓm gam eyo, naɓo tɔnd jin̰ ɓo do jee kɔɔn̰ge tu kandum bin sum ɔɔ naaɗe se ɔŋ lapia. 6 Kɛn Isa jaay aakɗe naaɗe baate tookŋ kaal maakɗe don̰ ki se, tap ɓo, ɔkin̰ taaɗ eyo.

Isa ɔl jeen̰gen sik‑kaar‑di se naaba

(Mt 10.5‑14; Lk 9.1‑6, 10.1‑20)

Gɔtn se Isa iin̰ ɓaa lee dooy jeege maakŋ naaŋge tun cɛɛ gɛgɛr Nazarɛt ki. 7 Naan̰ daŋo jee mɛtin̰ kɛn sik‑kaar‑di se baagɗe tɔl naaba jeege di dio. Gɔtn se naan̰ ɛɗɗen tɔɔgɔ gɛn cir sitange, 8 ɔɔ dɛjɗen ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌkuunki ɗim gɛn kɔkŋ ɗoobo; ɔn̰te Ꞌkuunki kɔsɔ, ɔn̰te Ꞌkuunki ɓɔɔnɔ, ɔn̰te Ꞌkuunki gurs, num kɛn Ꞌɓaaki ɓaa se, Ꞌtɔski sirɗge ɓo jisege tu sum. 9 ꞋTɔlki saasege jɛsege tu num gaŋ ɔn̰te Ꞌtɔski kalge di dio.»

10 Tɛr naan̰ ɗeekɗen daala ɔɔ: «Kɛn naase aankiga jaay, ɛndkiga ɓee nam ki num, iŋgki gɔtn ese sum bini anki kiin̰ ɓaa maak ki. Ɔn̰te ɓaaki ɓee nam kɛn kuuyu. 11 Gɔtn naase Ꞌɓaaki jaay jeege baate dɔɔɗn kɔkse se ɔɔ baate booy taarse num, naase Ꞌteec ɔn̰ɗeki naaŋɗe ɔɔ kɛn Ꞌteecki teec se, Ꞌkuɗn jɛsege tu kic ɓo Ꞌtupɗenki naatn. Taa kɛse aɗen tɛɗn saaɗa.» 12 Kɛn naaɗe jaay ɓaa se taaɗ taar *Raa jeege tu ɗeekɗen ɔɔ kꞋtɛrl maakɗe. 13 Naaɗe tuur sitange dɛna ro jeege tu ɔɔ jee kɔɔn̰ge dɛna naaɗe ɔtɗen uubu roɗe ki ɔɔ naaɗe ɛɗɗen lapia.

*Ɛrɔd tɔɔl Jan‑Batist

(Mt 14.1‑12; Lk 3.19‑20, 9.7‑9)

14 Gaar Ɛrɔd se booy jeege ɔɔs maan Isa, taa nookin̰ eem dɔɔɗ gɔtɔ ɓaa se paac. Jee mɛtin̰ge ɔɔ: «Jan‑Batist ɓo duroga daan yoge tu. Taa naan̰ se ɓo Raa ɛɗin̰ga tɔɔgɔ gɛn tɛɗn nakŋ‑kɔɔɓge.» 15 Jee mɛtin̰gen kuuy se ɗeek ɔɔ: «Naan̰ ɓo *Ɛli*.» Ɔɔ jeegen kuuy daala ɗeek ɔɔ: «Naan̰ se debm taaɗ taar teeco taar Raa ki tec deb kalaŋ maakŋ jeejege tun taaɗ taar teeco taar Raa kɛn do dɔkin̰ se.» 16 Gaŋ kɛn Ɛrɔd booy jꞋɔɔsin̰ maan Isa se, ɗeek ɔɔ: «Kɛse Jan‑Batist kɛn maam mꞋɔl kꞋgaaŋ don̰ se ɓo duroga daan yoge tu.»

17-18 Kɛn naan̰ taaɗ bin se taa naan̰ ɔkga kɔk Ɛrɔdiad, mɛnd gɛnaan̰ Pilip. Num gaŋ Jan ɓaaɗo ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɔkŋ naai ɔk mɛnd gɛnaai se ɗoobin̰ eyo.» Taa naan̰ se ɓo, Ɛrɔd ɔl kꞋjꞋɔk kꞋdɔɔko Jan ɔɔ ɔl kꞋɓaa kꞋjꞋɔlin̰ maakŋ daŋgay ki. 19 Taa naan̰ se ɓo, Ɛrɔdiad kic ɓo ɔk Jan ute taar‑maaka. Naan̰ je ɗoobm an̰ tɔɔl ɓo, gaŋ ɔŋ eyo. 20 Ɛrɔd se aal Jan maak ki taa naan̰ jeele Jan se tɛɗ nakge te ɗoobin̰a, naan̰ se debm *salal. Taa naan̰ se ɓo, Ɛrɔd aakin̰ don̰ ki. Kɛn Jan jaay baaga taaɗn taara num, ɗoobm ron̰ tap ɓo, naan̰ jeel eyo. Ute naan̰ se kic ɓo, kɛn Jan jaay baaga taaɗn taara num, Ɛrɔd booy se, maakin̰ raapo. 21 Gaŋ ɓii kalaŋ se, Ɛrɔdiad ɔŋ ɗoobm gɛn tɛɗn nakŋ kɛn naan̰ maakin̰ jen ro ki, kaaɗ kɛn Ɛrɔd tɛɗ tɛɗ maak‑raapm ɓii koojin̰ se. Ɛrɔd tɛɗ kɔsɔ te kaaye dɛna, daŋo jee magalgen cɛɛn̰ ki, magal asgarin̰ge ɔɔ magalgen taa naaŋ Galile ki kici. 22 Kɛn jeege jaay tus maakŋ ɓee ki gɛn tɛɗn maak‑raapɗe se, gɔtn se goon Ɛrɔdiad mɛnda se, ɓaaɗo ɛnd ɔŋɗe ɔɔ baag daama. Kɛn Ɛrɔd te jeen̰ge jaay aakin̰ naan̰ daam daama se, naaɗe paac maakɗe raapo. Taa naan̰ se, gaarge taaɗin̰ ɔɔ: «Nakŋ naai maaki je se, Ꞌtɔnd mɛtuma, mꞋaisin̰ kɛɗa.» 23 Naan̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Maam se mꞋnaam roma, nakŋ naai Ꞌje ɗi ɗi bini cɛɛsn taa naaŋum kic ɓo, mꞋaisin̰ kɛɗa.» 24 Ɔɔ goono se teec ɓaa tɔnd mɛtn kon̰a ɔɔ: «Kaaya, maam se mꞋtɔnd mɛtn nakŋ gay?» Gaŋ kon̰ tɛrlin̰ ɔɔ: «ꞋƁaa Ꞌɗeek ɔɔ: maam se mꞋje do Jan‑Batist.» 25 Gɔtn se, goono naar ɛnd ɓaa ɔŋ gaarge, ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋGaaŋ ɛɗumo yɔkɔɗɔ do Jan‑Batist se maakŋ supura ki.»

26 Kɛn gaarge jaay booy taar se, maakin̰ tuju. Naɓo aan gɔɔ naan̰ naamga naam taarin̰ naan jeege tu se, ɗoobm naan̰ an kɔɔɗn don̰a se, gɔtɔ. 27 Gɔtn se sum ɓo, gaarge naar ɔl asgar taa ano ɓaa ute do Jan‑Batist. Asgar se iin̰ ɓaa gaaŋo do Jan‑Batist maakŋ daŋgay ki. 28 Naan̰ uunin̰o do Jan se maakŋ supura ki, ɓaaɗo ɛɗin̰ goon mɛnd ki ɔɔ goon mɛnd se uun ɓaa ɛɗin̰ kon̰ ki. 29 Kɛn jee mɛtn Jan jaay booyo ɔɔ mɛlɗe ooyga se, naaɗe uun ɓaa duubin̰a†.

Isa ɛɗ kɔsɔ jeege tun dupu‑mii

(Mt 14.13‑21; Lk 9.10‑17; Jn 6.1‑14)

30 *Jee kaan̰ naabm Isage ɓaaɗo tus cɛɛn̰ ki ɔɔ taaɗin̰ nakgen paacn̰ naaɗe tɛɗo ɔɔ dooy kɛn naaɗe dooyo jeege. 31 Gɔtn se ɔk jeege dɛna, jee ɓaa ɓaao, jee tɛrlo tɛrlɛ, gɔtn naaɗe an kɔs kic ɓo gɔtɔ. Taa naan̰ se, Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Naase se, iik Ꞌtɔɔk Ꞌɓaaki do kɔɗ‑ɓaar ki taa aki ɓaa tɔɔl kɔɔr se cɔkɔ.» 32 Gɔtn se naaɗe ook maakŋ markab ki ɔɔ gaaŋ ɓaa do kɔɗ‑ɓaar ki kalɗe ki. 33 Gaŋ naaɗe jaay ɓaa ɓaa se, jee dɛn se aak jeelɗega. Gɔtn se naaɗe naar teeco maakŋ gɛgɛrge tu paac, naaɗe aan̰ deel naan ki te jɛɗe. Gɔtn naaɗe ɓaa ɓaa se, naaɗe ɓo nɔŋ aan deete.

34 Kɛn Isa aan jaay bɔɔyo maakŋ markab ki se, naan̰ aak jee dɛnge se, naan̰ ɛɛjɗen doɗe ki, taa jeege se tec aan gɔɔ baatgen ɔk debm gaam eyo ɔɔ gɔtn se naan̰ baagɗe dooy ute taarge dɛna. 35 Gɔtn se, jee mɛtin̰ ki aak kaaɗa ɓaa se, ɓaaɗo ɔŋin̰a ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɓɛrɛ, gɔtn ese daanin̰ kɔɗ‑ɓaara, dɔk ute ɓea ɔɔ kaaɗa lɛ kic ɓo ɓaaga. 36 Jeege se ɔn̰ɗe wɔɔkŋ ɓaa ɓee naatge tu ute maakŋ naaŋge tun gɔɔr gɔɔr ute gɔtn ese se, gɛn ɓaa je dugŋ nakŋ kɔsɔ.» 37 Gaŋ Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Jeege se, naase mala ɛɗɗeki kɔsɔ!» Gɔtn se naaɗe ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋJe jꞋaɗe ɓaa dugŋ mappa gɛn tamma kaaru di‡ jaay jꞋaɗen kɛɗn naaɗe kɔs la?» 38 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Naase ɔkki mappa kando? ꞋƁaa aakin̰ki tu!» Kɛn naaɗe ɓaa aakin̰ se, tɛrl ɓaaɗo taaɗin̰ ɔɔ: «Naaje se jꞋɔk mappa mii ute kɛn̰jge dio.»

39 Gɔtn se Isa taaɗ jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ jee se paac gaaŋɗeki dɔɔlɔ dɔɔlɔ ɔɔ kꞋjꞋiŋg do mu zɛɛrge tu. 40 Naaɗe iŋg rɛɛs se: jee mɛtin̰gen kaaru kaaru, jee mɛtin̰gen si‑mii si‑mii. 41 Gɔtn se Isa tɔs mappan mii ute kɛn̰jgen di se jin̰ ki, uun kaamin̰ raan, tɔɔm Raa, mappa se naan̰ dupin̰a ɔɔ ɛɗin̰ jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ naaɗe ɓaa nigin̰ jeege tu. Ɔɔ kɛn̰jgen di se kic, Isa gaaŋ nigin̰ jeege tu paac. 42 Ɔɔ gɔtn se naaɗe paac ɔs dɛrɛŋ ute maraadɗe. 43 Togŋ mappan naaɗe ɔs ɔɔp se, kꞋtuunin̰ se ɗooc gɔrnɔ sik‑kaar‑dio ɔɔ kɛn̰jgen naaɗe ɔs se kic ɓo ɔɔpga. 44 Jeegen ɔs paac se, naaɗe gaabge dupu‑mii.

Isa lee do maane ki

(Mt 14.22‑36; Jn 6.15‑22)

45 Naan̰ kɛn se sum ɓo, Isa ɗeek jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ kꞋjꞋook maakŋ markab ki, kꞋgaaŋ kꞋdeel kꞋɓaa do jɛŋ kɛn naane kaam aak gɛgɛr Betsaida kɔr naan̰ utu wɔɔk wɔɔk jeege se. 46 Kɛn Isa wɔɔk jeege aas se, naan̰ iin̰ ɓaa ook do kɔs ki gɛn keem Raa. 47 Kɛn markaba jaay aan daan maane ki se, kaaɗa ɓaaga ɔɔ Isa ɔɔp do jɛŋ ki kalin̰ ki. 48 Kaaɗ kɛn Isa jaay aakɗe, naaɗe dabar gɛn deepm maane taa kuulu ɔl deeb doɗe ki se. Kɛn gɔtɔ ɔɔpga baata aki kiip se, Isa ɓaa kɔŋ jeen̰ge se, leeɗo do maane ki, sakɗe ɔmb bɛyɛ aan gɔɔ aɗega deele. 49 Kɛn naaɗe jaay aak Isa lee lee do maane ki se, naaɗe aakin̰ se saap ɔɔ nirl nam. Gɔtn se naaɗe baag tɔɔɗn tɔɔyɔ, 50 taa naaɗe paac aakin̰ga, kɛse ɓo teecɗen nirlɗe. Gaŋ Isa naar taaɗɗen ɔɔ: «Ɔkki maakse tɔɔgɔ. Ɔn̰te Ꞌɓeerki, kɛse maama.» 51 Naan̰ ook maakŋ markab ki ute naaɗe. Gɔtn se kuulu ɗaara, num nakŋ se deel doɗe ɔɔ ɔkɗen taaɗ eyo. 52 Taa nakŋ‑kɔɔɓm naan̰ tɛɗ ro mappa ki se, naaɗe ɔnd te te mɛtin̰ eyo, taa biɗe ɔŋ booy ɔk mɛtn nakŋ se eyo.

Isa ɛɗ lapia jee kɔɔn̰ge tun taa naaŋ Genezarɛt ki

53 Kɛn naaɗe gaaŋ baar jaay aan taa naaŋ Genezarɛt ki se, naaɗe ɓaa ɗaar jɛŋ ki ɔɔ dɔɔk markabɗe. 54 Kɛn naaɗe jaay bɔɔyo maakŋ markab ki naatn se, jee se naar ɓaa aak jeel Isa. 55 Jeege se aan̰ wɔɔk taa naaŋ kɛn se paac ɔɔ tuuno jee kɔɔn̰ge do nakŋ tooɗɗege tu ɔɔ ɓaano gɔtn naaɗe booy jꞋɔɔ Isa utu se. 56 Gɔtn naan̰ aanga tak se, kɛn maakŋ gɛgɛrge tu, maakŋ naaŋ baat ki, kɛn maakŋ naaŋ magal ki, lɔ kɛn ɓee naat ki, jeege ɓaano ute jee kɔɔn̰ɗege bɔɔr ki. Ɔɔ naaɗe sɛl mɛtn Isa ɔɔ n̰Ꞌɔn̰ɗe num naaɗe kutn taa kalin̰ sum. Ɔɔ jeegen paacn̰ ut taa kalin̰ se, ɔŋ lapia.

7

Isa taaɗ te nakŋ ɓugŋ Yaudge

(Mt 15.1‑9; Lk 11.37‑41)

1 *Parizige ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage kandum iin̰o Jeruzalɛm ki, ɓaaɗo tus gɔtn Isa ki. 2 Gɔtn se naaɗe aak jee mɛtin̰ kɛn mɛtin̰ge se, tug te jiɗege aan gɔɔ gɛn ɓugɗege ey sum ɓo, baag kɔsɔ. 3 Taa Parizige ute Yaudge paac se uun nakŋ ɓugɗege. Kɛn naaɗe jaay tug te jiɗege aan gɔɔ gɛn ɓugɗege ey se, naaɗe ɔs ɗim eyo. 4 Kɛn naaɗe ɓaaga suuk ki jaay ɓaaɗoga num, naaɗe tug roɗe jaay baag kɔsɔ. Num naan̰ se sum eyo, tɛɗ nakŋ ɓugɗegen kuuy kic dɛna aan gɔɔ kɛn ɔɔp kɔɔpɗege, nakŋ takŋ maanɗege ɔɔ gidirɗege.

5 Parizige ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se tɔnd mɛtn Isa ɔɔ: «Taa ɗi jaay jee mɛti ki baate kuun nakŋ ɓugjege se? Gɛn ɗi jaay naaɗe tug te jiɗege aan gɔɔ gɛn ɓugjege ey sum ɓo, baag kɔsɔ se?» 6 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Naase maa jee maakse dio! Do dɔkin̰ kic se Ezayi debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se taaɗga taaɗ taar se ro naase ki ɔɔ:

Jeegen ese se tɔɔmum ute taarɗe sum,

ey num maakɗe se dom ki eyo.

7  Kɛn naaɗe ɓaaɗoga kɛrgŋ naanum ki gɛn keemum kic ɓo, cɛr sum,

taa nakŋ kɛn naaɗe lee dooy jeege se lɛ,

dooyɗe ute nakŋ kɛn jikilimge lee tɛɗ se sum.*

8 Nakŋ kɛn *Raa taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa tap ɓo, naase ɔn̰ki ɔɔ uunki nakŋ jikilimgen lee tɛɗ se ɓo ciri.»

9 Tɛr Isa taaɗɗen daala ɔɔ: «Nakŋ kɛn Raa taaɗ gɛn tɛɗa tap ɓo, naase Ꞌrɛsin̰ki naatn ɔɔ Ꞌtɛɗki ɓo nakŋ ɓugsege. 10 Ey num *Musa taaɗ ɔɔ ne: ꞋSook koi ki te bubi ki.† «Tɛr naan̰ taaɗ daala ɔɔ: Debm jaay naam kon̰ te bubin̰ se kꞋtɔɔlin̰a.‡

11-12 «Num gaŋ naase se, Ꞌtaaɗki ɔɔki nakŋ kɛn deba kɛɗn kon̰ ki ey lɛ bubin̰ ki se, jaay ɗeekga ɔɔ: ‹Kɛse tɛɗga kɔrban.› Kɔrban se je ɗeekŋ ɔɔ: nakŋ se ɔɔpga gɛn Raa. Ɔɔki, debm bin se kɔŋ noogŋ kon̰ ute bubin̰ ey sum. Kɛn bin se naan̰ je tɛɗn bɛɛ kon̰ ki ute bubin̰ ki kic num, naase Ꞌgaasin̰ki. 13 ꞋTɛɗki bin se, naase Ꞌtujki taar Raa, Ꞌdooyki jeege ɓo ute nakŋ ɓugsege. Ɔɔ naase utu Ꞌtɛɗki nakgen kuuy dɛna tec napar nakgen se.»

Nakŋ tuj debkilimi naan Raa ki

14 Gɔtn se Isa daŋo jee dɛnge daala ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Uɗki bia ɔɔ Ꞌbooy ɔkki taar kɛn maam mꞋasen taaɗ se! 15 Kɛn tuj debkilimi naan Raa ki se nakŋ naan̰ uun ɔl taarin̰ ki jaay ɓaa maakin̰ ki se eyo, num gaŋ nakŋ iin̰o saapin̰ ki jaay teec taarin̰ ki se ɓo, kɛn tujin̰ naan Raa ki. 16 [ꞋBooyki bɛɛ, debm ɔk bi booyo num, Ꞌbooy ɔk taar se.]§

17 Kɛn Isa jaay iin̰ ɔn̰ jee dɛnge ɔɔ ɓaa ɓeen se, gɔtn se jee mɛtin̰ ki tɔnd mɛtin̰a ɔɔ: «ꞋTaaɗjen tu mɛtn kaal naagŋ taar se.» 18 Ɔɔ naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Naase kic taar se Ꞌbooy ɔkki mɛtin̰ ey ne? Naase Ꞌjeelki ey la nakŋ kɛn debkilimi ɔs jaay bɔɔy ɓaa maakin̰ ki se an̰ kɔŋ tujin̰ naan Raa ki eyo. 19 Taa nakŋ debkilimi jaay ɔs se, bɔɔy ɓaa maakin̰ ki ɔɔ tɛɗga num, ɓaa naamin̰ ci naatn.» Kɛn Isa taaɗ bin se ɔɔ nakŋ kɔsɔ paac se ɔk taar eyo, debkilimi Ꞌkɔŋ kɔsɔ. 20 Isa tɛrl taaɗɗen daala ɔɔ: «Nakŋ iin̰o saapm debkilim ki jaay teec taarin̰ ki se ɓo, kɛn tujin̰ naan Raa ki. 21 Taa saapgen jig ey paac se teeco maakŋ debkilim ki. Kɛse ɓo kɛn ɔl jeege lee ɛɛs naapa rɛn̰ rɛn̰, ɓoogo, tɔɔl jeege, 22 ɛɛs mɛnd jeege ɔɔ gaabm jeege, tɛɗ jee tamage, tɛɗ *kusin̰ ɓaa ute naanɗe, aan̰ jeege dala, tɛɗ nakŋ maakɗe jea, tɛɗ maak‑kilimi ro jeege tu, naaj jeege, nook roɗe ɔɔ ɔlɗe naaɗe tɛɗ jee dɛrlge. 23 Nakgen kusin̰ ese paac se teeco saapm debkilim ki, kɛse ɓo kɛn tujin̰ naan Raa ki.»

Mɛnd se mɛnd Yaud eyo ɔɔ aal maakin̰ do Isa ki

(Mt 15.21‑28)

24 Kɛn Isa taaɗ naŋ taarin̰ se, naan̰ iin̰ ɔn̰ gɔtn se ɔɔ ɓaa taa naaŋ Tir ki. Naan̰ aan se, ɛnd maakŋ ɓee ki. Naan̰ je nam jeel gɔtin̰ eyo, naɓo ɔŋ te gɔtn naan̰ an koom eyo. 25-26 Gɔtn se mɛnda kalaŋ bini, mɛnd Yaud eyo. Naan̰ se mɛnd Penisi tiŋg taa naaŋ Siri ki ɔɔ naan̰ ɔk goon mɛnda ɔɔ goonin̰ se ɔk kɔɔn̰ sitan. Mɛnd se booyga jꞋɔɔs kɔɔs maan Isa, gɔtn se naan̰ naar ɓaaɗo ɔŋin̰a, ɛrg mɛtn jɛn̰ ki ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ n̰Ꞌtuurin̰ sitan ro goonin̰ ki se naatn. 27 Gaŋ Isa taaɗin̰ ɔɔ: «Ɔn̰ gaange se ɔs aasɗe jaayo. Mɛt ki eyo kɛn gaange ɔs dɛrɛŋ te ey sum ɓo kꞋtɔsn kɛɗn kɔsn se gaan bɛsge tu.» 28 Num gaŋ mɛnda se tɛrlin̰ ɔɔ: «Ɗeere Mɛluma, kɔsn si ji gaange* tu mɛtn tabil ki se ɓo gaan bɛsge tuun ɔsɔ.» 29 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «ꞋƁaa, do taari ki se gooni sitan teec ɔn̰in̰ga.» 30 Kɛn mɛnda jaay tɛrl aan ɓeen̰ ki se, ɔŋ goonin̰ sitan teec ɔn̰in̰ga ron̰ tɔɔlin̰ga, tooɗ tooɗ daŋal ki.

Isa ɛɗ lapia debm duguy ki

(Mt 15.29‑31)

31 Naan̰ kɛn se, Isa iin̰ ɔn̰ taa naaŋ Tir ɔɔ tɛrl ɓaa taa naaŋ Sidɔŋ ki ɔɔ naan̰ aal kaam taa naaŋ kɛn kꞋdaŋin̰ Gɛgɛrgen Sik jaay ɔk tɛrlo kaam aak taa baar Galile. 32 Gɔtn se jꞋɔk kꞋɓaano ute debm duguyu ɔɔ debm duguy se kɛn taaɗ kic ɓo jꞋɔŋ kꞋbooy kꞋjꞋɔk mɛc eyo, jeege eem nɔɔ mɛtn Isa ki ɔɔ n̰Ꞌɔnd jin̰ don̰ ki taa an̰ kɛɗn lapia. 33 Isa ɔk gaabm se, ɓaansin̰ dɔk ute jee dɛnge, ɔl jin̰a bin̰ ki ɔɔ tɛrl tup ɓooro jin̰ ki ɔɔ ut rɔɔn̰in̰a. 34 Gɔtn se naan̰ uun kaamin̰ raan ɔɔ ɔl kon̰ pirr ɔɔ naan̰ ɗeek gaab kɛn se ɔɔ: «Eppata!» Eppata se je ɗeekŋ ɔɔ: ɔɔɗɔ! 35 Gɔtn se gaaba naar booyo, rɔɔn̰in̰ tɛrlɛ ɔɔ naan̰ baag taaɗn cɛy. 36 Isa taaɗɗen ɔɔ jꞋɔn̰te taaɗn nam ki. Gaŋ jee se taaɗ jeege tu uun sird sird. 37 Naaɗe aak nakŋ se deel doɗe ɔɔ ɔkɗen taaɗ eyo, ɗeek ɔɔ: «Naan̰ se tɛɗn nakgen paacn̰ jig aak eyo. Tɛɗ jee duguyge booyo ɔɔ jee ɔŋ taaɗ taar ey kic ɓo taaɗa!»

8

Isa ɛɗ kɔsɔ jeege tun dupu‑sɔɔ

(Mt 15.32‑39; Mk 6.35‑44; 2Gar 4.42‑44)

1 Maakŋ ɓiige tun se, jeege ɓaaɗo tus dɛn daala num ɗim naaɗe kɔs kic ɓo gɔtɔ. Gɔtn se Isa daŋo jee mɛtin̰ ki ɔɔ taaɗɗen ɔɔ: 2 «Jee dɛn ese maam mꞋaakɗe se mꞋɛɛjɗenga doɗe ki, taa naaɗe tɛɗga ɓii mɔtɔ ute maama ɔɔ ɗim kɔsɗe gɔtɔga. 3 Kɛn mꞋɔn̰ɗen naaɗe ɓaaga ute ɓoɗe num, naaɗe ɓaa baatn ɗoob ki, taa jee mɛtin̰ge se iin̰o gɔtn dɔkɔ.» 4 Jee mɛtin̰ ki tɛrlin̰ ɔɔ: «Gɔtɔ lɛ dɔk ute ɓea; gɔtn ara se jꞋaɗe kɔŋ mappa gay jaay jꞋaɗe kɛɗn naaɗe kɔsn dɛrɛŋ se?» 5 Isa tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Naase tap ɓo ɔkki mappa kando?» Ɔɔ naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Naaje kꞋjꞋɔk cili.» 6 Gɔtn se Isa ɗeek jee dɛnge tu ɔɔ kꞋjꞋiŋg naaŋ ki. Naan̰ tɔs mappan cili se jin̰ ki, tɔɔm *Raa aas se, naan̰ dup ɛɗin̰ jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ naaɗe ɓaa nigin̰ jee dɛnge tu. 7 Naaɗe ɔk kɛn̰jge sɛɛm sɛɛm kandum bin kici. Taa naan̰ se Isa tɔɔm Raa kici ɔɔ ɗeek jee mɛtin̰ ki ɔɔ ɓaa nigɗesin̰ki kici. 8 Gɔtn se jeege ɔs dɛrɛŋ ute maraadɗe. Ɔɔ togŋ ɔɔp se, jee mɛtin̰ ki tɔs ɔmbin̰ maakŋ gɔrnge tu cili. 9 Jeegen ɔs se ɓaa ɓaa nakŋ dupu‑sɔɔ. Jaay Isa ɔlɗen kꞋwɔɔk kꞋɓaa. 10 Gɔtn se naan̰ naar ook maakŋ markab ki ute jee mɛtin̰ ki ɔɔ gaaŋ ɓaa taa naaŋ kɛn kꞋdaŋin̰ Dalmanuta*.

Isa ute magal Yaudge

(Mt 16.1‑12, 12.38,39; Lk 11.16,29)

11 *Parizige ɓaaɗo baag naajn̰ ute Isa. Naaɗe je an̰ goom kɔkŋ do taarin̰ ki, tɔnd mɛtin̰ ɔɔ n̰Ꞌtɛɗɗen nakŋ‑kɔɔɓm kɛn iin̰o gɔtn Raa ki. 12 Isa ɔl kon̰ pirr, ɗeek ɔɔ: «Jee duni kɛn ɓɔrse jaay je nakŋ‑kɔɔɓɔ se gɛn ɗi? ꞋBooyki bɛɛ, mꞋasen taaɗa, jee se jꞋaɗen tɛɗn nakŋ‑kɔɔɓm gam eyo.» 13 Gɔtn se Isa ute jee mɛtin̰ ki iin̰ ɔn̰ɗe, ook maakŋ markab ki ɔɔ gaaŋ deel ɓaa jɛŋ kɛn kaam naane.

Ɔndki kɔndɔ ute dooy gɛn *Parizige ute gɛn *Ɛrɔd

14 Kɛn naaɗe ɓaa ɓaa te markabɗe do maane ki se, jee mɛtin̰ ki aak se ɔɔpɗenga mappa kalaŋ sum, taa naaɗe dirigɗenoga tɔso te mapp eyo. 15 Gɔtn se Isa baagɗe dɛjɛ ɔɔ: «Ɔɔɗki dose ɔɔ ɔndki kɔndɔ ute ɔrɔm Parizige ɔɔ ute gɛn Ɛrɔd se.» 16 Gɔtn se jee mɛtin̰ ki baag naajn̰ ute naapa se, taa naaɗe tɔso te mapp eyo. 17 Gaŋ Isa jeelga maak‑saapɗe se ɗeekɗen ɔɔ: «Taa ɗi jaay naase Ꞌnaajki ute naapa ɔɔ kꞋjꞋuunkiro te mapp ey se? Ɓɔrse kic ɓo naase aak ɔkki te eyo ɔɔ Ꞌbooy ɔkki te ey rɔk la? Lɔɓu Ꞌbooy ɔkki te mɛtn taar se ey lɛ? 18 Nakŋ maam mꞋtɛɗ se, naase aakin̰kiga naɓo aak ɔkin̰ te eyo ɔɔ nakŋ maam mꞋtaaɗsen se Ꞌbooyki naɓo Ꞌbooy ɔkin̰ te eyo. Naase Ꞌsaapki tu, 19 kɛn mꞋdup mappan mii jaay mꞋɛɗ gaabge tun dupu‑mii ɔs se, kɛn ɔɔp se naase Ꞌtuun Ꞌɗoockiro gɔrnɔ kando?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Sik‑kaar‑dio.» 20 «Ɔɔ kɛn mꞋdupo mappagen cili jaay mꞋɛɗ jeege tun dupu‑sɔɔ ɔs se, mɛt kɔɔpin̰ se naase Ꞌtɔskiro gɔrnɔ kando?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Cili.» 21 Gɔtn se Isa tɛrl taaɗɗen daala ɔɔ: «Te naan̰ se kic ɓo, naase Ꞌbooy ɔkki te ey ɓɔrt la?»

Isa ɛɗ lapia debm kaam‑tɔɔk ki

(Mk 10.46‑52; Jn 9.1‑11)

22 Isa ute jee mɛtin̰ ki jaay aan naaŋ kɛn Bɛtsaida ki se. Gɔtn se jeege ɔk ɓaan̰o ute debm kaam‑tɔɔkɔ ɔɔ eemin̰ nɔɔ ɔɔ n̰Ꞌɔl jin̰ n̰Ꞌutin̰a. 23 Isa ɔk ji debm kaam‑tɔɔkɔ ɔɔ tɔɔɗ teecn̰sin̰ naata maakŋ naaŋ kɛn se. Ɔɔ naan̰ baagin̰ tupm ɓooro kaamin̰ ki ɔɔ ɔnd jin̰ don̰ ki ɔɔ tɔnd mɛtin̰a ɔɔ: «Naai aak ɗim lɔɓu gɔtɔ?» 24 Debm kaam‑tɔɔkɔ se ɔɔɗ kaamin̰a ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Yɛɛ, maam mꞋaak jeege lee lea, naɓo mꞋaakɗen tec aan gɔɔ kaagge.» 25 Gɔtn se, Isa tɛrl ɔnd jin̰ kaam gaab kɛn se daala ɔɔ gaabm se ɔŋ lapia, kaamin̰ ɔɔɗ aak kɛlɛŋ. 26 Isa taaɗin̰ ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌkaal ute maakŋ ɓea ɔɔ uun ɗoobi, Ꞌɓaa ɓei ki.»

Piɛr taaɗ ɔɔ Isa se naan̰ ɓo *al‑Masi

(Mt 16.13‑28; Lk 9.18‑27)

27 Isa iin̰ ɓaa ute jee mɛtin̰ ki, ɓaa maakŋ naaŋge tun cɛɛ gɛgɛr Sezare kɛn taa naaŋ Pilip ki. Kɛn naaɗe ɓaa ɓaa ɗoob ki se, Isa tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Gɛn jeege tu num, maam se tap ɓo mꞋnaŋa?» 28 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Jee mɛtin̰ge ɔɔ naai Jan‑Batist, jee kuuy ɔɔ naai *Ɛli; kɛngen kuuy taaɗ ɔɔ naai se deb kalaŋ maakŋ jeege tun taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰ se.» 29 Num Isa tɔnd mɛtɗe daala ɔɔ: «Gɛn naase ki num, ɔɔki maam tap ɓo mꞋnaŋa?» Piɛr tɛrlin̰ ɔɔ: «Naai ɓo al‑Masi.» 30 Gɔtn se Isa aacɗen kaama ɔɔ taar se jꞋɔn̰te ɓaa taaɗn nam ki.

Isa taaɗ taa yon̰a ute gɛn durin̰a

31 Gɔtn se, Isa baag dooy jee mɛtin̰ ki ɔɔ bɛɛki se, *Goon Deba se utu Ꞌdabar kusin̰ aak eyo. Magal taa ɓee Yaudge, *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu, ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage, naaɗe se utu an̰ kɔɔɗn kundu ɔɔ utu an̰ tɔɔlɔ. Naan̰ ooy, tɛɗga ɓii mɔtɔ jaay ɓo sɔm, aɗe duru. 32 Taar se naan̰ taaɗɗesin̰ tal tal. Gaŋ gɔtn se Piɛr daŋ ɓaansin̰ cɛɛs ki ɔɔ baagin̰ mooyo. 33 Num gaŋ Isa tɛrl aak jee mɛtin̰ ki, aac kaama Piɛr ki, ɗeekin̰ ɔɔ: «*Ɓubm sitange, iik naatn cɛɛm ki gam naane! Taa saapm naai se gɛn Raa eyo, kɛse saapm jikilimge.»

Isa se jꞋan̰ daan jꞋɔɔ ɗi

34 Gɔtn se Isa daŋo jee dɛnge ute jee mɛtin̰ ki, taaɗɗen ɔɔ: «Debm jaay je am daan num, Ꞌbaatn ron̰ mala, Ꞌkuun kaagŋ yon̰a† jaay ɓo am daana. 35 Taa debm jaay je kaajn̰ kon̰ se utu an̰ kutu naan Raa ki, ɔɔ debm ut kon̰a taa maama ɔɔ taa Labar Jiga se utu an̰ kaaja. 36 Kɛn debm jaay *duni ute magalin̰ ɓo kaam jin̰ kic num, kɛn naan̰ kutn kon̰ naan Raa ki se, naan̰ an kɔŋ ɗi ro ki? 37 Ey num debkilimi se kon̰a se, naan̰ an̰ dugin̰ ute ɗio? 38 Ɔɔ jee dunia kɛn ɓɔrse tɛɗga jee *kusin̰ge ɔɔ tujga ɔrmɗe naan Raa ki se, naan naaɗe ki se jaay debm tɛɗ sɔkɔn̰ɔ taa maama ɔɔ taa taarum se, maam *Goon Deba kic ɓo sɔkɔn̰ɔ utu am tɔɔl taa naan̰ kici, ɓiin mꞋaɗe ɓaa maakŋ Gaar Bubum ki ɔɔ ute gɛn kɔɗin̰gen *salal se.»

9

1 Gɔtn se Isa ɗeekɗen daala ɔɔ: «Ɗeere, Ꞌbooyki bɛɛ, mꞋasen taaɗa: maakŋ jeege tun ɓɔrse utu ara se, mɛtin̰ge se kooy ey sum ɓo utu kaakŋ maakŋ *Gaar Raa kɛn aɗe bɔɔy te tɔɔgin̰a.»

*Raa ooj ro Isa

(Mt 17.1‑13; Lk 9.28‑36; 2Pr 1.16‑18)

2 Kɛn ɓii mɛcɛ jaay deel se, Isa daŋ Piɛr, Jak ute Jan ɔk ɓaanɗe do ko ki jɛrlɛ kalɗe ki. Kɛn naaɗe aan se, gɔtn se Raa ooj tɛrlin̰ ron̰a naanɗe ki. 3 Kalin̰ge ɓaa tɛɗ raap lak lak ɔɔ ɔmb mɛt ki birin̰ birin̰. Debm do naaŋ ki jaay kɛcn̰ kɔɔɗn kalin̰ aan gɔɔ naan̰ se, gɔtɔ. 4 Gɔtn se, jee mɛtin̰ kɛn mɔtɔ se naar aak *Ɛli ute *Musa teec naanɗe ki, ɗaar taaɗ taaɗ ute Isa. 5 Piɛr ɗeek Isa ki ɔɔ: «Debm dooyje, bɛɛki num, jꞋaki kiŋg gɔtn ara ki ɓo jiga; ɔn̰ jꞋasen taal daabge mɔtɔ, kalaŋ naai ki, kalaŋ Musa ki ɔɔ kalaŋ Ɛli ki.» 6 Kɛn naaɗe ɓeere jaay ɓaa ɔkɗe se, taar kɛn Piɛr taaɗ se kic ɓo taaɗ rɛn̰ sum, jeel mɛtin̰ eyo. 7 Gɔtn se, gapara naar ɓaaɗo deebɗe bat. Ɔɔ maakŋ gapar ki se, kꞋbooy mind deba taaɗ ɔɔ: «Naan̰ se Goonuma, kɛn maam jen̰a. ꞋBooy uunki taarin̰a!» 8 Gɔtn se, jee mɛtin̰ ki naar tɛrl aak cɛɛsɗe ki se, nam gɔtɔ ɔɔp Isa kalin̰ ki ɓo ute te naaɗe sum. 9 Kaaɗ kɛn naaɗe utu bɔɔyɔ bɔɔy kon se, Isa dɛjɗe ɔɔ: «Ɓɛrɛ, nakŋ naase aakkiro se, ɔn̰te Ꞌtaaɗki nam ki, bini *Goon Deba se aɗe dur daan yoge tu jaayo.» 10 Gɔtn se naaɗe uun taarin̰a, gaŋ naaɗe naaj ute naapa do taar kɛn naan̰ taaɗ ɔɔ utu aɗe dur daan yoge tu se, taar se tap ɓo, je taaɗn ɔɔ ɗi?

11 Gɔtn se naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage taaɗ ɔɔ Ɛli aɗe ɓaa jaay *al‑Masi aɗe ɓaa se?» 12-13 Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Ɗeere, Ɛli utu aɗe ɓaao ɔɔ naan̰ ɓo utu tɔnd ɗaapm nakge paac ute ɗoobin̰ jaayo. Num Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: Ɛli se lɛ ɓaaɗoga, naɓo jeege tɛɗin̰ga nakŋ naaɗe maakɗe je don̰ ki, aan gɔɔ kɛn Kitap taaɗo do dɔkin̰a. Num tɛr maakŋ Kitap ki se, Raa taaɗga taaɗ kic ey la ɔɔ Goon Deba se, utu dabar kusin̰a ɔɔ jeege utu an̰ baate.»

Isa ɛɗ lapia goon kɛn ɔk kɔɔn̰ sitan

(Mt 17.14‑21; Lk 9.37‑43)

14 Kɛn Isa ute jee mɛtin̰ kɛn mɔtɔ jaay ɓaaɗo ɔŋ jee mɛtin̰gen kuuy se, naaɗe aak jeege dɛna iŋg gurugɗe. Gɔtn se jee jeel taaɗ tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage kic ɓo utu daan jeege tun se. Naaɗe iŋg naaj naaj ute jee mɛtin̰ kɛn se. 15 Kɛn jeege jaay aak Isa utu ɓaaɗo se, naaɗe paac dɔrlɔ ɔɔ aan̰ ɓaaɗo tɛɗin̰ tɔɔsɛ. 16 Isa tɔnd mɛtɗe ki ɔɔ: «Ɔŋki ɗi jaay naase iŋg Ꞌnaajki taara ute naaɗe se?» 17 Deb kalaŋ maakŋ jee dɛnge tu se ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm dooy jeege, maam se mꞋɓaano ute goonum gaaba ɔɔ goonum se ɔk kɔɔn̰ sitan gaasin̰ ɔŋ taaɗ taar eyo. 18 Gɔtn mɛtin̰ se kɛn sitan ɔkin̰ga tak ɓo, uun undin̰ naaŋ ki, tɛɗin̰ taarin̰ tiin̰ gupiyu, ɔlin̰ taan̰ naaŋin̰a, tɛɗga num, ron̰ buj biŋ. Maam mꞋtɔndo mɛtn jee mɛti ki mꞋɔɔ am tuur sitan ro goonum ki, naɓo naaɗe ɔŋ aasin̰ te eyo.» 19 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Naase jee do duni kɛn ɓɔrsen aalki maakse do Raa ki ey se, maam tap ɓo mꞋkiŋg ute naase bini nuŋ ki jaayo? Maam tap ɓo mꞋasen sɛrkŋ bini nuŋ ki? Goono se ɔk Ꞌɓaamsin̰kiro!» 20 Naaɗe jaay ɔk ɓaano ɓaa ute goono se ɔɔ kɛn sitan jaay aak Isa se, baag tiikŋ goono, uun undin̰ naaŋ ki ɔɔ dircilin̰a ɔɔ taarin̰ tiin̰ gupiyu. 21 Isa tɔnd mɛtn bubin̰a ɔɔ: «Kɔɔn̰in̰ se tɛɛsin̰ nuŋ ki?» Bubm goono se tɛrlin̰ ɔɔ: «Kɔɔn̰in̰ se tɛɛsin̰ baatin̰ ki. 22 Gɔtn mɛtin̰ge sitan se iin̰ga num ɔlin̰ naan̰ tooc maakŋ pooɗ ki ey lɛ maakŋ maane ki taa je an̰ tɔɔlɔ. Ɛɛjjen doje ki, Ꞌnoogje kɛn naai jaay an̰ kaasin̰ num.» 23 Gaŋ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay naai taaɗ ɔɔ: ‹Kɛn an̰ kaasin̰ num› se? ꞋBooyo, ne ɗim ɔɔn̰ cir deb kɛn aal maakin̰ do Raa ki se gɔtɔ.» 24 Gɔtn se, bubm goono naar ɔɔɗ ɔɔyɔ ɔɔ: «Maam mꞋaal maakuma naɓo Ꞌɓaaɗo Ꞌnooguma taa maam mꞋkaal maakum paac don̰ ki.»

25 Kɛn Isa jaay aak jeege dɛna aan̰ ɓaaɗo ɔŋɗe kɔŋ se, naan̰ aac kaama sitan ki ɔɔ: «Naai sitan debm tɛɗn jeege duguyu ɔɔ gaasɗe ɔŋ taaɗ taar ey se, mꞋɗeeki: Ꞌteec naatn ro goon ki se ɔɔ mɔɔtn Ꞌɓaaɗo eyo!» 26 Num sitan se tɔɔy makɔn̰ɔ, tiikin̰ zak zak, jaay teece. Gɔtn se jeege baag taaɗn ɔɔ: «Goono se ooyga!» Taa naaɗe aakin̰ naan̰ tooɗ pɛyɛd. 27 Gaŋ Isa ɔk ji goono, uunin̰a ɔɔ goono se iin̰ ɗaar te jɛn̰a. 28 Kɛn Isa jaay ɔk tɛrl ɓaa ɓeen se, ɔɔpin̰ kalin̰ ki ute jee mɛtin̰ ki sum se, naaɗe tɔnd mɛtin̰a ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay ɓo sitan se naaje jꞋɔŋ kꞋtuurin̰ te ey se?» 29 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Napar sitangen bin se, kɛn kꞋtɔnd te mɛtn Raa ey num, ɔŋ teec eyo.»

Isa taaɗ taa yon̰a ɔɔ taa durin̰ daala

(Mt 17.22‑23; Lk 9.43‑45; Mk 8.31‑33)

30 Naaɗe iin̰ ɔn̰ gɔtn se ɔɔ gaaŋ ɓaa taa naaŋ Galile ki. Naan̰ kɛn se, Isa je jeege Ꞌjeel gɔtin̰ eyo, 31 taa naan̰ dooy dooy jee mɛtin̰ ki ɔɔ taaɗɗen ɔɔ: «*Goon Deba se jꞋutu jꞋan̰ kɔkŋ kɔl ji jeege tu. Naaɗe utu an̰ tɔɔlɔ ɔɔ ɓii k‑mɔtɔge tu se naan̰ aɗe dur daan yoge tu.» 32 Num gaŋ jee mɛtin̰ ki se, taar se, naaɗe ɔŋ booy ɔk te mɛtin̰ eyo, gaŋ naaɗe ɓeere gɛn tɔnd mɛtin̰a.

Maakjege tu se naŋa ɓo magal ciri

(Mt 18.1‑9, 5.29‑30; Lk 9.46‑50; Mk 10.35‑45)

33 Naaɗe aan Kaparnayum ki. Kɛn naaɗe jaay ɛnd ɓeen se, gɔtn se Isa tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Taa ɗi jaay naase Ꞌnaajkiro taara ɗoob ki se?» 34 Gaŋ naaɗe do ɗɛk, taa ɗoob ki se, naaɗe naajo ute naapa ɔɔ maakɗe ki se, naŋa ɓo magal ciri. 35 Gɔtn se, Isa iŋg naaŋ ki ɔɔ daŋo jee mɛtin̰ kɛn sik‑kaar‑dio ɗeekɗen ɔɔ: «Debm jaay je tɛɗn magal se, n̰Ꞌɔɔp ron̰ baata ɔɔ n̰Ꞌtɛɗ debm tɛɗn naabm jeege paac.» 36 Isa uuno goon cɔkɔ ɓaano ɗaarin̰ daanɗe ki, uun ɔkin̰ kaaɗin̰ ki ɗeekɗen ɔɔ: 37 «Taa maam jaay, debm ɔkga goon cɔkɔ jiga aan gɔɔ goon ese se, kɛse aan gɔɔ naan̰ ɔkum maam mala. Ɔɔ debm ɔkum maam se, ɔkum maam sum eyo, num ɔk debm kɛn ɔlumo.»

Jee tɛɗn naaba ute ro Isa

38 Gɔtn se Jan ɗeek Isa ki ɔɔ: «Debm dooyje, naaje jꞋɔŋo deb kalaŋ bin se lee tuur tuur sitange ute roi. Num naaje kꞋje jꞋan̰o gaasa, taa naan̰ lɛ, lee ute naajege eyo.» 39 Gaŋ Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌgaasin̰ki, taa debm jaay tɛɗ nakŋ‑kɔɔɓɔ te rom se, kɔŋ naar tɛrl taaɗn kusin̰ rom ki eyo. 40 Debm jaay debm taamooyjege ey se, naan̰ se debm naajege. 41 ꞋBooyki bɛɛ, mꞋasen taaɗa: debm jaay tak ɛɗsenga maan kaaye cɔkɔ taa naan̰ jeelin̰ naase Ꞌtɛɗkiga tɛɗ jee *al‑Masige se, debm bin se, bɛɛ naan̰ tɛɗ se Ꞌkutn cɛr eyo, num naan̰ utu Ꞌkɔŋ bɛɗin̰a.»

Ɔn̰te kɔl gɛnaai maakŋ *kusin̰ ki

42 «Gaŋ maakŋ gaange tun sɛɛm kɛn aalga kaal maakɗe dom ki se jaay, nam ɔlga deb kalaŋ maakŋ kusin̰ ki se. Debm kɛn ɔlin̰ se, ɔn̰ bɛɛki num, jꞋuuno ko tootn magala kꞋdɔɔkin̰ mindin̰ ki ɔɔ jꞋuun jꞋundin̰ maakŋ baar ki. 43 Kɛn nakŋ naai Ꞌtɛɗ te jii sum ɓo ai kɔl maakŋ kusin̰ ki num, jii se Ꞌgaaŋ und naata. Ɔɔpi jii kalaŋ ɔɔ kɔŋ kaaja gɛn daayum, bɛɛ cir kɛn Ꞌkiŋg te jii dio ɔɔ Ꞌɓaa maakŋ pooɗ kɛn gɛn daayum. 44 [*] 45 Kɛn nakŋ naai Ꞌtɛɗ te jɛi jaay ai kɔl maakŋ kusin̰ ki num, jɛi se Ꞌgaaŋ und naata. Ɔɔpi jɛi kalaŋ ɔɔ kɔŋ kaaja gɛn daayum se, bɛɛ cir kɛn Ꞌlee te jɛi dio ɔɔ Ꞌɓaa maakŋ pooɗ kɛn gɛn daayum se. 46 [†] 47 Kɛn Ꞌkaami jaay ɓo ai kɔli maakŋ kusin̰ ki num, kaami se ɔɔɗ und naata. Ai kɔɔpm kaami kalaŋ ɔɔ Ꞌɓaa *maakŋ Gaar Raa ki bɛɛ cir kɛn Ꞌlee te kaami dio ɔɔ jꞋai Ꞌɓaa kundi maakŋ pooɗ kɛn gɛn daayum se. 48 Ɔɔ gɔtn naane se: kuurge lee tɔs daayum jee roɗe tiŋg aan gɔɔ ruumga ruumu ɔɔ iŋg maakŋ pooɗ kɛn gɛn daayum se.‡ 49 Ey num aan gɔɔ pooɗo ɗaap nakge se, Raa kic ɓo ɔn̰ dubar, taa ɗaapm debkilimi tɛɗn bɛɛ naanin̰ ki.

50 «Kaata se naan̰ nakŋ jiga, num kɛn nijim kaata se naŋga num, jꞋan̰ tɛɗn jꞋɔɔ ɗi jaay nijim gɔtin̰ ki se? Bin se, naase kic ɓo Ꞌtɛɗki jee jiga aan gɔɔ kaatn iŋg bɛɛ se ɔɔ iŋgki lapia te naapa.»

10

Isa taaɗ mɛtn taar piiri

(Mt 19.1‑12; Dt 24.1‑4; Mt 5.31,32)

1 Tɛr Isa iin̰ gɔt kɛn se ɔɔ ɓaa taa naaŋ Jude ki, kaam aak jɛŋ ool kꞋdaŋin̰ Jordan kɛn kaam naane. Jee dɛnge ɓaaɗo tus cɛɛn̰ ki daala ɔɔ naan̰ baagɗe dooyo aan gɔɔ kɛn naan̰ lee dooy jeege. 2 Gɔtn se *Parizigen mɛtin̰ge ɓaaɗo taa an̰ naama. Naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Deba se jꞋundin̰ga kulu gɛn piir mɛndin̰ la?» 3 Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Do taar kɛn se, *Musa tap ɓo taaɗseno ɔɔ ɗi maakŋ Kitap ki?» 4 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Musa se und kulu ɔɔ kꞋraaŋ maktubm gɛn piiri, jꞋɛɗ mɛnd ki jaay ɓo jꞋan̰ piiri.» 5 Gaŋ Isa taaɗɗen ɔɔ: «Taa do‑mɔŋgse ɓo Musa raaŋsen taar se. 6 Ey num do kupm mɛt ki se, *Raa aalo gaaba ute mɛnda.* 7  Taa naan̰ se ɓo gaaba teecn̰ kɔn̰ kon̰ te bubin̰a, ɓaa tum te mɛndin̰a, 8  ɔɔ naaɗen di se tum tɛɗga daa ro kalaŋ.†Bin se naaɗe se tɛɗga aan gɔɔ jee di eyo, num aan gɔɔ deb kalaŋ sum. 9 Nakŋ jaay Raa dɔɔkin̰ga dɔɔk se, debkilimi ɔn̰te tuutin̰a!» 10 Kɛn naaɗe jaay aan ɓeen se, jee mɛtin̰ ki tɔnd mɛtin̰ do taar kɛn se daala. 11 Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛn deba jaay piir te mɛndin̰a ɔɔ ɔk mɛnd kuuy se, aan gɔɔ debm teec ɔn̰ mɛndin̰a ɔɔ ɓaa ɛɛs mɛnd nam. 12 Ɔɔ mɛnda kic ɓo, kɛn piir te gaabin̰a ɔɔ ɔk gaabm kuuy se, naan̰ se aan gɔɔ mɛnd teec ɔn̰ gaabin̰a ɔɔ ɓaa ɛɛs gaabm nam.»

Isa ɔɔɗ ɓooro gaange tu

(Mt 19.13‑15; Lk 18.15‑17)

13 Gɔtn se, jeege ɓaano te gaangen sɛɛmɛ gɔtn Isa ki, taa aɗe tɔnd jin̰ doɗe ki, naɓo jee mɛtin̰ ki uunɗe kaamɗe naatn. 14 Kɛn Isa jaay aak nakŋ naaɗe tɛɗ se, maakin̰ tuju, ɗeekɗen ɔɔ: «Ɔn̰ki gaangen sɛɛm se aɗe ɓaa gɔtum ki, ɔn̰te Ꞌgaasɗeki. Taa jeegen tec aan gɔɔ gaangen se ɓo utu Ꞌkɔŋ gɔtɔ *maakŋ Gaar Raa ki. 15 ꞋBooyki bɛɛ, mꞋasen taaɗa: debm jaay took te Raa kɔsn gaar don̰ ki aan gɔɔ goon cɔkɔ ey se, naan̰ se Ꞌkɔŋ kɛnd maakŋ Gaar Raa ki eyo.» 16 Gɔtn se naan̰ tuun tɔkɗe kaaɗin̰ ki, tɔnd jin̰ doɗege tu ɔɔ ɔɔɗɗen ɓooro.

Debm maala ɓaaɗo ɔŋ Isa

(Mt 19.16‑30; Lk 18.18‑30)

17 Kɛn Isa jaay ɓaa ɓaa ɗoob ki se, gaaba kalaŋ aan̰ ɓaaɗo ɛrg naanin̰ ki ɔɔ tɔnd mɛtin̰a ɔɔ: «Debm dooy jeege, naai debm bɛɛ se, maam tap ɓo mꞋtɛɗn mꞋɔɔ ɗi jaay mꞋkɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum se?» 18 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay naai ɔɔ maam debm bɛɛ se? Debkilim bɛɛ se tap ɓo gɔtɔ; kɛn bɛɛ se, Raa kalin̰ ki sum. 19 Naai lɛ Ꞌjeele nakŋ kɛn Raa taaɗ gɛn tɛɗ se, kɛn ɔɔ: Ɔn̰te Ꞌtɔɔl nam, ɔn̰te Ꞌkɛɛsn mɛnd nam, ɔn̰te Ꞌkɛɛsn gaabm nam, ɔn̰te Ꞌɓoogo, ɔn̰te Ꞌtɔkŋ taar‑kɔɔɓɔ do nam ki, ɔn̰te Ꞌkujun nam, Ꞌsook koi ki te bubi ki.» 20 Gaabm se tɛrl Isa ki ɔɔ: «Debm dooy jeege, nakgen se paac, gɔtn mꞋiin̰ baatum ki tap ɓo, maam mꞋlee mꞋtɛɗin̰ tɛɗ tap.» 21 Isa jaay aak gaabm se, maakin̰ jen̰a ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɔɔpiga naka kalaŋ sum. Nakŋ naai ɔk paac se, Ꞌɓaa dugin̰ naatn ɔɔ gursin̰ se Ꞌɓaa Ꞌnigin̰ jee daayge tu, bin se ai tooɗn kɔrbɔtɔ maakŋ raa ki. Ɔɔ naai lɛ, Ꞌɓaaɗo Ꞌdaanuma.» 22 Num gaŋ kɛn gaaba jaay booy taar se, ron̰ tɛrɛcin̰ bardak, ɔk tɛrl ɓaa ɓaa se maakin̰ tuj kasak kasak, taa naan̰ debm nak dɛna.

23 Isa uun don̰a aak jee mɛtin̰ kɛn iŋg cɛɛn̰ ki se, ɗeekɗen ɔɔ: «Kɛn jee nak dɛnge jaay, kɛnd *maakŋ Gaar Raa ki se ɔɔn̰ aak eyo!» 24 Jee mɛtin̰ ki jaay booy taar se ɔkɗen taaɗ eyo, num Isa tɛrl ɗeekɗen ɔɔ: «Gɛnumge, kɛnd maakŋ Gaar Raa ki se ɔɔn̰ aak eyo! 25 Ɗeere, kɛn gin̰ji jaay deel ute ɓee luppara se ɔɔn̰ɔ; naɓo debm nak dɛna jaay Ꞌkɛnd maakŋ Gaar Raa ki se, ɔɔn̰ cir naan̰ se daala!» 26 Jee mɛtin̰ ki jaay booy taar se, ɔkɗen taaɗ eyo cir daala. Naaɗe taaɗ te naapa ɔɔ: «Kɛn bin num, naŋa ɓo Ꞌkɔŋ kaaja?» 27 Isa uun kaamin̰ aakɗe ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Gɛn jikilimge tu sum num nakŋ se ɔɔn̰ɔ, num Raa ki se, ne ɗim ɔɔn̰in̰ gɔtɔ.» 28 Gɔtn se Piɛr taaɗin̰ ɔɔ: «Anum Ꞌbooyo, naaje se kꞋjꞋɔn̰oga nakge paac taa jꞋai daan naai.» 29 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ, mꞋasen taaɗa. Kɛn nam jaay ɔn̰o ɓeege, gɛnaagen gaabge ute kɛngen mɛndge, koa, bubu, gaange ey lɛ maakŋ‑gɔtin̰ge taa maama ɔɔ taa Labar Jiga se, 30 nakgen se paac se, naan̰ utu aɗen kɔŋ mɛt kaaru ɓeege, gɛnaagen gaabge ute kɛngen mɛndge, koge, gaange, maakŋ gɔtge, ɔɔ ute dubar kɛn jeege utu an̰ dabar taa maam se. Ɔɔ kɛn kaaɗin̰ jaay aanga num, naan̰ Ꞌkɔŋ kaajn̰ gɛn daayum. 31 Maakŋ jeege tun ɓɔrse naan ki se, dɛnin̰ utu kɔɔpm mɔɔtn. Ɔɔ maakŋ jeege tun ɓɔrse mɔɔtn se, dɛnin̰ utu Ꞌtɛɗn jee naan ki.»

Isa taaɗ gɛn k‑mɔtɔge tu ɔɔ naan̰ utu kooyo ɔɔ aɗe dur daan yoge tu

(Mt 20.17‑19; Lk 18.31‑34; Mk 8.31‑33)

32 Naan̰ kɛn se, naaɗe uun ɗoobo gɛn kookŋ ɓaa Jeruzalɛm ki ɔɔ kɛn naaɗe jaay ɓaa ɓaa se, Isa deel naanɗe ki. Jee mɛtin̰ ki se nakŋ se deel doɗe ɔɔ jee dɛn ɔk mɛtin̰ se lɛ, ɓeere ɔkɗe. Gɔtn se naan̰ daŋ jee mɛtin̰ sik‑kaar‑di kalɗe ki ɔɔ baagɗen taaɗn nakŋ utu kaan don̰ ki se daala. 33 Naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋBooyki, ɓɔrse naaje kꞋjꞋook kꞋɓaaki ɓaa Jeruzalɛm ki ɔɔ *Goon Deba se, jꞋutu jꞋan̰ kɔkŋ kɔl ji *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute ji jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage. Naaɗe utu an̰ kɔjn̰ bɔɔrɔ don̰ ki kɛn jꞋan̰ ɓaa tɔɔlɔ ɔɔ utu an̰ kɔkŋ kɔlin̰ ji jeege tun Yaudge eyo. 34 Naaɗe se utu an̰ tooy koogo mɛtin̰ ki, an̰ tupm ɓooro ron̰ ki, an̰ tɔnd te mɛɛjɛ ɔɔ utu an̰ tɔɔlɔ. Anum, kɛn ooy tɛɗga ɓii mɔtɔ se, naan̰ utu aɗe dur daan yoge tu.»

Jak ute gɛnaan̰ Jan tɔnd mɛta gɔtn Isa ki

(Mt 20.20‑28; Lk 22.24‑27; Jn 13.3‑17)

35 Jak te Jan gaan Zebedege ɓaaɗo ɔŋ Isa ɔɔ tɔnd mɛtin̰a ɔɔ: «Debm dooyje, bɛɛki num, nakŋ naaje kꞋje kꞋtɔnd mɛti ro ki se, naai ajen tooko.» 36 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Naase Ꞌjeki mꞋasen tɛɗn ɗi?» 37 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Kɛn naai aɗe tɛrl maakŋ gaari ki se, ɔn̰jen deb kalaŋ kiŋg do ji daami ki ɔɔ kɛn kalaŋ do ji jeeli ki.» 38 Gaŋ Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Nakŋ naase Ꞌtɔndki mɛta ro ki se, naase Ꞌjeel ɔkki te mɛtin̰ eyo.» Gɔtn se naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «*Kɔɔpm dubar maam mꞋutu mꞋkaay se, naase an̰ki kɔŋ kaasn gɛn kaayin̰ la? Lɔ *batɛm maam mꞋutu mꞋtɛɗ se, naase an̰ki Ꞌkɔŋ kaasn gɛn tɛɗin̰ la?» 39 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Yɛɛ, naaje jꞋan̰ kɔŋ kaasa.» Naɓo Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Ɗeere, naase utu aki kaay kɔɔpm kɛn maam mꞋutu mꞋkaay se ɔɔ utu aki tɛɗn batɛm aan gɔɔ kɛn maam mꞋutu mꞋtɛɗ se. 40 Naɓo gɛn gɔtn kiŋg jaay do ji daamum ki, ey lɛ do ji jeelum ki se, ɔlum maam eyo. Gɔtn se Raa ɗaapin̰ga ɗaap malin̰ge tu.»

41 Kɛn jee mɛtn Isa kɛn sik jaay ɓaa booy taar ese se, maakɗe tuju do Jak te Jan ki. 42 Isa daŋɗeno paac ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋJeelki, jeegen kꞋtɔlɗe gaarge do mɛtjil jeege tun ɓaa se paac se, naaɗe iŋg doɗe ki ɔɔ magalgen kꞋtɔndɗe se tɛɗ jeege te taa tɔɔgɔ. 43 Num daan naase ki se ɔn̰te Ꞌtɛɗn bini. Kɛn maakse ki jaay nam je tɛɗn magalse se, ɔn̰ ron̰ tɛɗn debm kaan̰ naabse. 44 Ɔɔ maakse ki se jaay nam je tɛɗn naanse se ɔn̰ ron̰ asen tɛɗn ɓulse paac. 45 Taa *Goon Deba ɓaaɗo se, taa jeege ɓo an̰ tɛɗn naab eyo; num naan̰ ɓaaɗo se taa naan̰ ɓo tɛɗn naaba jeege tu ɔɔ kɛɗn kon̰ gɛn dugŋ do jee dɛna.»

Isa ɛɗ lapia debm kaam‑tɔɔk kɛn ron̰ Bartime

(Mt 20.29‑34; Lk 18.35‑43)

46 Isa te jee mɛtin̰ ki aan maakŋ gɛgɛr kɛn kꞋdaŋin̰ Jeriko ki. Kɛn naaɗe deel deel jaay aan taar ki se, jeege dɛna ɔk mɛtɗe. Gɔtn se naaɗe ɔŋ debm kaam‑tɔɔkɔ jɛŋ ɗoob ki iŋg baay baaya ron̰ Bartime, goon Time. 47 Kɛn naan̰ booy jaay jꞋɔɔ Isan Nazarɛt ɓo deel deel se, naan̰ baag tɔɔy ɔɔ: «Isa, naai *Goon Daud‡, ɛɛjum dom ki!» 48 Jeege dɛna uunin̰ kaamin̰a ɔɔ n̰Ꞌdoa, gaŋ naan̰ tɔɔɗ tɔɔy makɔn̰ɔ cir daala ɔɔ: «Goon Daud, ɛɛjum dom ki!» 49 Isa ɔk ɗaara ɔɔ ɗeek ɔɔ: «ꞋDaŋumsin̰kiro.» Naaɗe ɓaa ɔŋin̰a, ɗeekin̰ ɔɔ: «Isa daŋi. Ɔk Ꞌmaaki tɔɔgɔ, iin̰i.» 50 Gɔtn ese debm kaam‑tɔɔkɔ ɔɔɗ und te kal magalin̰a, naar iin̰ kirit ɔɔ ɓaa gɔtn Isa ki. 51 Isa tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «ꞋJe mꞋai tɛɗn ɗi?» Debm kaam‑tɔɔkɔ tɛrlin̰ ɔɔ: «Debm dooyje, ɔɔɗum kaamuma.» 52 Isa taaɗin̰ ɔɔ: «ꞋƁaa. Taa naai aalga maaki dom ki se, ɔŋga lapia.» Gɔtn se kaamin̰ naar ɔɔɗ aaka ɔɔ naan̰ ɔk ɗoobo ute Isa tɛlɛ.

11

Isa ɛnd Jeruzalɛm ki aan gɔɔ gaarge

(Mt 21.1‑11,14‑17; Lk 19.20‑44; Jn 12.12‑19)

1 Kɛn Isa te jee mɛtin̰ ki jaay aan gɔɔr te Jeruzalɛm se, naaɗe aan do *kɔsn ɔlib ki kɛn cɛɛ naaŋge tun kꞋdaŋɗe Bɛtpajɛ te Betani. Gɔtn se maakŋ jeen̰ge tun mɛtin̰ ki se, Isa ɔl jeege di naaba. 2 Naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋƁaaki maakŋ naaŋ kɛn naanse ki se. Kɛn naase ɛndki kɛnd se, aki kɔŋ goon buuru kꞋdɔɔkin̰ga dɔɔkɔ ɔɔ nam ɓii kalaŋ ook te do ki eyo. ꞋTuut Ꞌɓaansin̰kiro. 3 Kɛn nam jaay ɗeeksenga ɔɔ: gɛn ɗi jaay naase Ꞌtɛɗki nakŋ se? ꞋTɛrlin̰ki ɔɔki: Mɛlje ɓo jen̰a ɔɔ tɛɗga sum ɓo, asesin̰o naar tɛrl gɔtin̰ ki.» 4 Kɛn naaɗe jaay ɓaa aan se, ɔŋ goon buuru ɗoob ki kꞋdɔɔkin̰ga dɔɔk taa ɓee ki ɔɔ naaɗe tuutin̰o. 5 Jee kɛn naaɗe ɔŋɗe gɔtn ese se, jee mɛtin̰ge aakɗe se ɗeekɗen ɔɔ: «Goon buuru se, Ꞌtuutin̰ki gɛn ɗi?» 6 Naaɗe tɛrlɗen aan gɔɔ kɛn Isa taaɗɗeno ɔɔ jee se ɔn̰ɗe naaɗe tuuto goon buuru se. 7 Naaɗe ɔk ɓaansin̰ Isa ki, tɔɔɗ taal kal magalɗege do buur ki se jaay Isa iŋg do ki. 8 Jeege dɛna tɔɔɗ taal kal magalɗege ɗoob ki. Ɔɔ jee mɛtin̰ge gaaŋo doomo maakŋ kaag ki, ɓaaɗo tɔmbin̰ ɗoob ki se kici. 9 Jee deel naanin̰ ki ɔɔ jee ɔk mɛtin̰a ɗɔɔb ɔɔy ɔɔ:

«Ozaana! Ozaana!»*

«*Raa tɛɗn bɛɛn̰ do deb kɛn ɓaaɗo te ro Mɛljege Raa!»

10  «Raa tɛɗn bɛɛn̰ do deb kɛn ɔs gaar gɛn bubjege *Daud!»

«Ozaana Raa kɛn raan maakŋ raa ki!»

11 Isa ɛnd maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki ɔɔ naan̰ ɓaa ɛnd maakŋ *Ɓee Raa ki. Kɛn naan̰ bɛɛr aak dɔɔɗ nakge paac aas se, kaaɗ kɛn se kaaɗa ɓaaga. Gɔtn se naan̰ teec ɓaa ute jee mɛtin̰ kɛn sik‑kaar‑di se Betani ki.

Isa naam ko ba

(Mt 21.12‑13,18‑19; Lk 19.45‑48; Jn 2.13‑17; Lk 13.6‑9)

12 Mɛtbeen̰ki, kɛn naaɗe iin̰o Betani ki se, Isa naam ɓo tɔɔlin̰a. 13 Kɛn naan̰ jaay uun kaamin̰ aak ko ba ɗaar ɗaar te kambin̰ dɔk naane se ɔɔ kaaɗn naane kɔŋ koojin̰ kɔsɔ. Naɓo kɛn naan̰ jaay ɓaa mɛtin̰ ki se naan̰ ɔŋ kamba sum taa kaaɗn koojn̰ ko ba se ute ɓɔrtɔ. 14 Gɔtn se Isa taaɗ ko ba ki se ɔɔ: «Naan ki se mɔɔtn nam kɔsn naam kooji ey sum.» Gaŋ taar naan̰ taaɗ se jee mɛtin̰ ki se booyga.

Isa tuur jee tɛɗn zogen maakŋ *Ɓee Raa ki

15 Naaɗe aan Jeruzalɛm ki ɔɔ gɔtn se, Isa ɓaa ɛnd daan bɔɔr Ɓee Raa ki ɔɔ naan̰ baag tuur jeegen ɓaano te nakɗege gɛn zoa ɔɔ jeegen ɓaaɗo dugu gɔtn ese se. Naan̰ tɔt tɔl tuun te tabil jee pɛlɛkŋ gursge naatn ɔɔ tɔt tɔl te nakgen jee tɛɗn zo dɛɛrge lee tiŋg do ki se kici. 16 Naan̰ gaasɗe ɔɔ nam ɔn̰te deel ɓaano ute ne ɗim daan bɔɔr Ɓee Raa ki. 17 Gɔtn se naan̰ dooyɗe, taaɗɗen ɔɔ: «Raa taaɗ maakŋ Kitap ki ɔɔ:

Ɓee maam se tɛɗn ɓee kɛn mɛtjil jeegen ɓaa se paac ansum keeme.†

Num gaŋ naase Ꞌtɛɗin̰ki tɛɗga gɔtn jee ɓoogge!‡»

18 *Magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ɔɔ ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage jaay booy nakŋ kɛn Isa tɛɗ se, naaɗe je ɗoobm an̰ tɔɔlɔ. Naɓo naaɗe ɓeerin̰ ɓeere, taa jee dɛngen tus se jaay booy taar Isa dooyɗen se, ɔkɗen taaɗ eyo. 19 Kɛn aan tɛgɛr gɔtɔ ɔk jin̰ se, Isa te jee mɛtin̰ ki teec naatn maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki se.

Mɛtn taar ko ba kɛn tuutu

20 Mɛtbeen̰ki tanɔɔrin̰‑nɔɔrin̰a, kɛn naaɗe tɛrlo tɛrl Jeruzalɛm ki se, naaɗe aak ko ba kɛn Isa naamin̰ se, tuutga n̰ɛs. 21 Gɔtn se Piɛr saap do taar kɛn Isa taaɗo se, ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm dooyje, aaka! Ko ba naai Ꞌnaamin̰ se, tuutga n̰ɛs.» 22 Isa tɛrl taaɗ jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ: «Naase se aalki maakse do Raa ki! 23 ꞋBooyki bɛɛ, mꞋasen taaɗa. Kɛn deba jaay ɗeek ko ki ɔɔ: ‹Iin̰i ooc maakŋ baar ki› ɔɔ debm se jaay ɔk naaja maakin̰ ki eyo ɔɔ aal maakin̰ do taar kɛn naan̰ taaɗ se, nakŋ se Raa ansin̰ kɔŋ tɛɗa. 24 Taa naan̰ se ɓo, maam ɗeeksen mꞋɔɔ: nakŋ paacn̰ naase Ꞌje aki tɔnd mɛta gɔtn Raa ki se, aalki maakse aan gɔɔ ɔŋin̰kiga ɔɔ Raa asesin̰ kɛɗa. 25 Kɛn naase iin̰ ɗaarkiga raan Ꞌɓaaki Ꞌɓaa tɔnd mɛtn Raa jaay, ɔkki taar te nam num, Ꞌɓaa ɔkin̰ki naagin̰ jaayo. Bin jaay Bubsen maakŋ raa kic ɓo asen tɔɔl *kusin̰sege.» 26 [§]

Magal Yaudge ɗɛm tɔɔgŋ Isa

(Mt 21.23‑27; Lk 20.1‑8)

27 Isa ute jee mɛtin̰ ki tɛrl ɓaaɗo Jeruzalɛm ki daala. Kaaɗ kɛn naan̰ lee ɓaa kaam ara kaam ara daan bɔɔr *Ɓee Raa ki se ɓo, *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raa ki, jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute magal taa ɓee Yaudge se ɓaaɗo ɔŋin̰a. 28 Naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naai tap ɓo kɛn undi kulu gɛn tɛɗn nakgen se tap ɓo naŋa? Ey lɛ kɛn ɛɗi tɔɔgɔ gɛn tɛɗn nakgen se, tap ɓo naŋa?» 29 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Maam mꞋje tɔnd mɛtse naka kalaŋ sum. Kɛn naase jaay Ꞌtɛrlumkiga num, maam kic mꞋasen taaɗn debm kɛn undum kulu gɛn tɛɗn nakgen se. 30 ꞋTaaɗumki tu, naŋa jaay ɔlo Jan‑Batist *batiz jeege se: Raa lɔɓu jikilimge lɛ?» 31 Ɔɔ gɔtn se naaɗe baag saapa ɔɔ taaɗ te naapa ɔɔ: «Naan̰ se jꞋan̰ki tɛrl ɔɔ ɗio? Kɛn kꞋtaaɗkiga jꞋɔɔki: ‹Raa ɓo ɔlin̰o› lɛ, naan̰ ajeki ɗeekŋ ɔɔ: ‹Gɛn ɗi jaay baate tookŋ kuunki taar Jan se?› 32 Anum kɛn kꞋtaaɗkiga jꞋɔɔki: ‹Jikilimge ɓo ɔlin̰o› lɛ? A‑a.» Taa naaɗe se ɓeer ɓeer jeege tu, taa jeege paac se jeel maakɗe ki Jan se debm taaɗ taar teeco taar Raa kɛn mala mala. 33 Gɔtn se naaɗe tɛrl Isa ki ɔɔ: «Naaje se kꞋjeel eyo.» Tɛr Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Maam kic num, mꞋasen kɔŋ taaɗn debm kɛn undum kulu gɛn tɛɗn nakgen se eyo.»

12

Isa aan̰ kaa taara ro magal Yaudge tu

(Mt 21.33‑46; Lk 20.9‑19; Eza 5.1‑7)

1 Gɔtn se Isa baag taaɗn jeege tu ute kaal naagŋ taara ɔɔ: «Gaaba kalaŋ tɛɗ jinɛn bin̰, iin̰ gurugin̰ te durdur, uɗ gɔɔ do ko ki gɛn rii koojn̰ bin̰in̰a ɔɔ iin̰ gɔtɔ jɛrlɛ gɛn kiŋg bɔɔbm jinɛnin̰a. Gɔtn se maakŋ jinɛnin̰ se naan̰ ɔn̰in̰ kaam ji jee tɛɗn naabge tu ɔɔ jee tɛɗn naabge se tɛɗga num utu kɔŋ bɛɗɗe ɔɔ gɔtn se naan̰ iin̰ ɓaa mɛrtɛ. 2 Kɛn kaaɗn kugŋ koojn̰ bin̰ jaay aan se, naan̰ ɔl debm tɛɗn naabin̰ se gɔtn jeege tun naan̰ ɔn̰ɗe jinɛnin̰ kaam jiɗe se, taa an̰o kɔkŋ bɛɗin̰a. 3 Num kɛn debm tɛɗn naabin̰ jaay aan jinɛnɛ ki se, jee se ɔk tɔnd dɛrɛŋin̰a ɔɔ tuurin̰ ɔn̰in̰ ɓaa jin̰ sik. 4 Kɛn mɛl jinɛnɛ jaay aakin̰ naan̰ ɓaaɗo jin̰ sik se, naan̰ ɔl debm tɛɗn naabm kuuy daala. Naan̰ kic kɛn ɓaa aan se, naaɗe ɔk tɔndin̰ don̰ ki ɔɔ naajin̰a. 5 Naan̰ kɛn se, tɛr debm jinɛnɛ ɔl debm tɛɗn naabm kuuy daala. Naan̰ se naaɗe ɔk tɔɔlin̰a. Tɛr debm jinɛnɛ se ɔlo jee tɛɗn naabgen kuuy dɛn daala. Naaɗe se kic ɓo jee mɛtin̰ge naaɗe tɔnd dɛrɛŋɗe ɔɔ kɛngen mɛtin̰ge naaɗe tɔɔlɗe. 6 Debm kɛn ɔɔpin̰ se, kɛse goon maak‑jen̰a. Naan̰ saap ɔɔ: ‹Goonum mala se naaɗe utu tookŋ kuun taarin̰a.› Taa naan̰ se ɓo, naan̰ ɔlin̰o kaam mɔɔtn. 7 Gaŋ jee tɛɗn naabgen ese jaay aakin̰ se, baag taaɗn te naapa ɔɔ: ‹Naan̰ se ɓo kɛn bubin̰ ooyga num utu Ꞌtɛɗn mɛl jinɛnɛ se; kɛn bin num Ꞌɓaakiro, kꞋtɔɔlin̰ki ɔɔ jinɛnɛ se ajeki kɔɔpm naajege tu.› 8 Gɔtn se naaɗe ɔkin̰a, tɔɔlin̰a ɔɔ maakŋ jinɛn ki se, naaɗe uun undin̰ naatn.»

9 Num Isa tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Kɛn mɛl jinɛnɛ jaay ɓaaɗoga num, jee se naan̰ aɗen tɛɗn ɔɔ ɗi? Kɛn naan̰ ɓaaɗoga num, jee se naan̰ aɗen tɔɔl naatn ɔɔ jinɛnin̰ se lɛ, naan̰ an̰ kɛɗn kaam ji jeege tun kuuy. 10 Naase Ꞌdooyin̰kiga te ey la taar kɛn *Raa taaɗn maakŋ Kitap ki se ɔɔ:

Ko kɛn jee kiin̰ ɓeege baatin̰ se,

naan̰ se ɓo tɛɗga ko kɛn Ꞌgakŋ ɓea;

11  kɛse ɓo naabm Mɛljege Raa

ɔɔ naajege tu se jꞋaakin̰ki se ɔkjeki taaɗ eyo!*»

12 Num magal Yaudge se jeelga kaal naagŋ taar kɛn Isa taaɗ se, taaɗ te naaɗe. Gɔtn se naaɗe je ɗoobm kɛn an̰ kɔkɔ, naɓo naaɗe ɓeer jee dɛnge tu. Gɔtn se naaɗe iin̰ ɔn̰in̰a.

Mɛtn taar kɔgŋ miiri gɛn Gaar magal ron̰ Sezar

(Mt 22.15‑22; Lk 20.20‑26)

13 Magal Yaudge ɔl *Parizigen mɛtin̰ge te jee *Ɛrɔdgen mɛtin̰ge, taa ɓaa goom kɔkŋ Isa do taarin̰ ki. 14 Naaɗe ɓaaɗo taaɗin̰ ɔɔ: «Debm dooy jeege, naaje kꞋjeele naai se Ꞌtaaɗ taar mɛt ki ɔɔ taar jeegen kuuy se naai Ꞌtɛɗn naaba ro ki eyo ɔɔ jeegen jeege jeelɗe jee magalge se, taar naaɗege se naai ɔli ɗim maak ki eyo. Num naai dooy jeege te ɗoobm taar Raa mɛt ki. Ɓɔrse Ꞌtaaɗjen tu: jꞋɔk ɗoobo gɛn kɔgŋ miir Sezar ki lɔɓu gɔtɔ? JꞋan̰ kɔg lɔɓu jꞋan̰ kɔg ey lɛ?» 15 Num gaŋ Isa jeele taar naaɗe taaɗ se, taar maakɗe eyo. Naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay naase oomumki bin se? Uun Ꞌɓaankiro te tamma kalaŋ, mꞋan̰ kaak tu.» 16 Naaɗe uun ɓaano te tamma kalaŋ ɔɔ Isa tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Kaam‑nirl doa te ro kɛn kꞋraaŋin̰ ro ki se tap ɓo gɛn naŋa?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Gɛn Gaar Sezar.» 17 Gɔtn se Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛn bin num, nakŋ gɛn Gaar Sezar se ɛɗin̰ki nakin̰a ɔɔ nakŋ gɛn Raa lɛ, ɛɗin̰ki nakin̰ kici.» Num kɛn naaɗe jaay booy taar Isa taaɗ se, ɔkɗen taaɗ eyo.

Jeege naaj mɛtn taar jeegen utu kooy duru

(Mt 22.23‑33; Lk 20.27‑40)

18 Jeegen kꞋdaŋɗe *Sadusege kɛn taaɗ ɔɔ jeege ooyga num dur ey sum se, ɓaaɗo gɔtn Isa ki ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: 19 «Debm dooy jeege, *Musa raaŋjeno maakŋ Kitap ki ɔɔ: kɛn deba ɔk mɛnda jaay ooy ɔn̰ te goon ey se, bɛɛki num, gɛnaan̰ se Ꞌkɔkŋ mɛndin̰a taa koojn̰ mɛtjili gɛnaan̰ kɛn ooy se. 20 Num Ꞌbooyo, gɛnaage cili, kon̰ɗe kalaŋ. Debm deet deet se ɔk mɛnda naɓo ooy ooj te goon eyo. 21 Debm mɛtin̰ ki ɓaaɗo ɔk mɛndin̰a ɔɔ naan̰ kic ooy ooj te goon eyo. Debm k‑mɔtɔge tu se kic ɓo ɓaaɗo ɔk mɛnd se, naan̰ kic ɓo ooy ooj te goon eyo kici. 22 Ɔɔ naaɗen cili se paac tɔkŋ naamga mɛnd se, naɓo naaɗe paac ooyo ɔɔ goono kalaŋ kic ɓo nam ooj te eyo. Ɔɔ kaam mɔɔtn se, mɛnda se kic ɓaaɗo ooyo. 23 Bin num, ɓii kɛn jaay jeegen ooyga kooy aɗe dur daan yoge tu se, mɛnd se tap ɓo Ꞌtɛɗn mɛnd naŋa? Taa naaɗen cili se lɛ, tɔk naamin̰ga paac.» 24 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Naase se, ɓɛrɛ, iigkiga, taa taar Raa se lɛ Ꞌjeelki eyo ɔɔ tɔɔgŋ Raa kic lɛ, naase ɔndki te mɛtin̰ eyo. 25 ꞋBooyki, ɓii kɛn jaay jeegen ooyga kooy aɗe dur daan yoge tu se, gaabge te mɛndge se tɔkŋ naap ey sum. Num naaɗe se tecn̰ aan gɔɔ *kɔɗn Raagen maakŋ raa ki. 26 Gɛn mɛtn taar jeegen ooyga kooy jaay utu dur daan yoge tu se, taar maakŋ Kitapm Musa ki se, naase Ꞌdooyin̰ki te ey la kɛn ɔɔ: Musa aako pooɗo ɔk kɔk maakŋ ji kaag ki ɔɔ maakŋ pooɗ kɛn se Raa taaɗin̰ ɔɔ: Maam se mꞋRaa gɛn *Abraam mꞋgɛn Isaka ɔɔ mꞋgɛn *Yakub?† 27 Raa se, naan̰ Raa jeegen ooyga kooy eyo, num naan̰ se, Raa jee zɛɛrɛ. Naase se, ɓɛrɛ, ɗeer ɗeer iigkiga.»

Maakŋ *Ko Taar Raa ki se kɛse ɓo taar gɛn tɛɗa kɛn magal cir paac

(Mt 22.34‑46; Lk 10.25‑37; Rm 13.8‑10)

28 Kaaɗ kɛn Isa naaj naaj ute *Sadusege se, debm jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raa kalaŋ bini utu te naaɗe. Kɛn naan̰ jaay booy Isa taaɗ tɔɔk mɛtn taara nijim bin se, naan̰ iiko cɛɛn̰ ki ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Maakŋ taarge tun kɛn Raa taaɗ ɔɔ kꞋtɛɗ paac se, kɛn gay ɓo cirɗe?» 29 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Taar cirɗe paac se kɛn ɔɔ: ꞋBooyki gaan *Israɛlge, Mɛljege Raa se, naan̰ kalin̰ ki sum ɓo Raa. 30  Naai Ꞌje Mɛli Raa se ute maaki paac, ute roi paac, ute saapi paac ɔɔ ute tɔɔgi paac.‡»

31 Tɛr kɛn mɛtin̰ ki ɔɔ: «ꞋJe naapi aan gɔɔ Ꞌje ro naai mala.§ Maakŋ taarge tun kɛn Raa taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa se, kɛn cir taargen ese se gɔtɔ.» 32 Debm jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raa ɗeek Isa ki ɔɔ: «Debm dooy jeege, kɛse jiga. Taar naai Ꞌtaaɗ se taar mɛt ki. Raa se naan̰ kalin̰ ki sum ɔɔ Raa kuuy se, gɔtɔ. 33 Debkilimi je Raa se, an̰ je te maakin̰ paac, ute saapin̰ paac, ute tɔɔgin̰ paac ɔɔ je naapin̰ aan gɔɔ ro naan̰ mala. Taargen se cir *sɛrkŋ kɛn naan̰ ɛɗ Raa ki ɔɔ cir sɛrkŋ kɛn naan̰ tɔjɔ ɔɔ tɔɔcin̰ se.» 34 Isa jaay booy taar gaabm tɛrlin̰ nijim bin se, naan̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai se Ꞌdɔk te *maakŋ Gaar Raa eyo.» Gɔtn se naaɗe mɔɔtn nam tɔnd te mɛtin̰ gɛn taar ɗim kuuy ey sum.

*Daud daŋ *al‑Masi ɔɔ: Mɛluma

(Mt 22.41‑45; Lk 20.41‑44)

35 Gaŋ kɛn Isa dooy dooy jeege daan bɔɔr *Ɓee Raa ki se, naan̰ tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage taaɗ ɔɔ al‑Masi naan̰ goon Daud se? 36 Daud mala kic ɓo *Nirl Salal ɔlin̰ ɗeek ɔɔ:

Mɛljege Raa taaɗo Mɛlum ki ɔɔ:

ꞋƁaaɗo iŋg do ji daamum ki,

bini jee taamooyige se mꞋaɗen tɛɗn naai utu Ꞌkiŋg doɗe ki.*

37 Daud mala kic ɓo daŋin̰ ɔɔ: Mɛluma, anum Ꞌtɛɗn goonin̰ se, Ꞌtɛɗn ɔɔ ɗi daala?»

Kɛn jee dɛn jaay booy taar se ɛɗɗen maak‑raapo.

Isa ɗeek jeege tu ɔɔ jꞋɔnd kɔnd te jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se

(Mt 23.1‑14; Lk 20.45‑47)

38 Tɛr Isa ɗeek jeege tun naan̰ dooyɗe dooy se ɔɔ: «Ɔndki kɔndɔ te jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se, taa naaɗe se je lee te kal magalɗege gɛn magal roɗe ɔɔ kɛn ɓaaga bɔɔr ki se, naaɗe je jeege aɗen tɛɗn tɔɔsɛ naaɗe ki. 39 Ɔɔ kɛn naaɗe jaay aanga maakŋ *ɓee Yaudge lee tusn maak ki se, naaɗe je kiŋg gɔtn naan ki. Ɔɔ kɛn aanga gɔtn kɔs ki kic lɛ, naaɗe je gɔtn naan ki. 40 Naaɗe se ɓo kɛn baagga keem Raa num, eem lɛk tɛc tɛɗ aan gɔɔ naaɗe ɓo jee bɛɛ taa jeege aɗen kaaka ɔɔ naaɗe ɓo jee kɛn ɔs naŋ ji mɛnd‑daayge. Num gaŋ naaɗe se, bɔɔr utu koocn̰ doɗe ki se ɔɔn̰ aak eyo.»

Mɛnd‑daaye ɛɗ *sɛrkɛ Raa ki

(Lk 21.1‑4)

41 Gɔtn se, daan bɔɔr *Ɓee Raa ki, Isa utu iŋg cɛɛ tukul kaag kɛn jeege lee tɔmb sɛrkɛ maak ki ɔɔ naan̰ aak jee dɛngen ɓaaɗo ɔmb sɛrkɛ Raa ki maakŋ tukul kaag ki se. Gɔtn se jee maalge ro naap ki ɓaaɗo ɔmb gurs dɛna. 42 Gɔtn se, mɛnd‑daay kalaŋ ɓaaɗo ɔmb tammage sɛɛm sɛɛm dio ɔɔ tammagen se kɔbɔrɔ kic ɓo aas eyo. 43 Gɔtn se Isa daŋ jee mɛtin̰ ki ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ, mꞋasen taaɗa. Mɛnd‑daay kɛn daay naŋ takŋ ese se, nakŋ naan̰ ɔmb maakŋ tukul kaag ki se dɛn cir gɛn jee ɓaa se paac. 44 Taa jeegen se ɛɗ do nak dɛnɗege tu, gaŋ mɛnd‑daay se ute daayin̰ se kic ɓo, nakŋ naan̰ ɔkŋ kɛn an tiŋg se ɓo, naan̰ ɓaaɗo ɔmbin̰ paac.»

13

Isa taaɗ ɔɔ *Ɓee Raa se jeege utu an̰ tɔɔkɔ

(Mt 24.1‑51; Lk 21.5‑36; Mt 10.16‑23; Lk 17.22‑37)

1 Kaaɗ kɛn Isa teeco teec maakŋ Ɓee Raa ki se, maakŋ jeen̰ge tun mɛtin̰ ki se, deb kalaŋ ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm dooyje, aak tu kogen aak bɛɛ kɛn jꞋiin̰ ɓee se! Aak tu ɓee se jꞋiin̰in̰ga aak bɛɛ aak eyo!» 2 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Aaka, ɓee magal ɗaar aak bɛɛ bɛɛ ese se, jeege utu an̰ ru naŋ tak. Kon̰gen rɛɛs aak bɛɛ bɛɛ se, utu wɔɔkŋ kalaŋ kalaŋ ɔɔ ko tap ɓo Ꞌkɔŋ tooɗn do naapin̰ ko ki eyo.»

Jee Raage jꞋutu jꞋaɗen dabara

3 Naan̰ kɛn se, Isa ook iŋg do *kɔsn ɔlib ki ɔɔ ɔl kaamin̰ aak kaam sak *Ɓee Raa. Gɔtn se jee mɛtin̰ ki se, Piɛr, Jak, Jan ɔɔ Andre naaɗe se sum ɓo ute te naan̰a ɔɔ naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: 4 «ꞋTaaɗjen tu, nakgen se Ꞌkaan nuŋ ki? Ɔɔ naan̰ se Ꞌtɛɗn ɔɔ ɗi jaay ɓo naaje jꞋan kaakŋ jeel ro ki kɛn nakgen se jaay kaaɗin̰ Ꞌkaan se?»

5 Gɔtn se Isa baagɗen taaɗa ɔɔ: «Ɔndki kɔndɔ, ɔn̰te Ꞌkɔn̰ki nam ɔn̰ten Ꞌdɛrlse. 6 Jeege dɛna utu aɗe ɓaa ute roma ɔɔ asen taaɗn ɔɔ: ‹Maam ɓo *al‑Masi!› Ɔɔ kɛn naaɗe Ꞌtɛɗ bin se utu Ꞌdɛrl jeege dɛna. 7 Kɛn Ꞌbooykiga jeege jaay baaga kɔɔsn maan bɔɔrge, kɛn gɔɔr utu naase lɔɓu Ꞌdɔkɔ, anum ɓɛrɛ, ɔn̰ten Ꞌɓeerki. Taa nakgen se utu Ꞌkaana, naɓo duni se Ꞌkɔŋ naŋ ey ɓɔrtɔ. 8 Jee taa naaŋ kaam kalaŋ utu kiin̰ bɔɔrɔ ute jee taa naaŋ kuuy. Taa naaŋ gaar kaam kalaŋ utu kiin̰ bɔɔrɔ te taa naaŋ gaar kɛn kuuy. Maakŋ naaŋge tun mɛtin̰ naaŋa utu Ꞌtea ɔɔ gɔtn mɛtin̰ ɓo utu tɔɔl jeege. Aan gɔɔ mɛnd kɛn maakin̰ tuunin̰ gɛn koojo se, nakgen se kic ɓo baaga kaana num, kɛse je taaɗn ɔɔ dunia ɔɔpga gɔɔrɔ. 9 Num naase jee mɛtum ki se iŋgki do mɛtɛk se ki. Taa jeege se utu asen kɔnd bɔɔrɔ ɔɔ asen ɓaa tɔnd dɛrɛŋ maakŋ *ɓeege tun Yaudge lee tusn maak ki. Taa maam se naaɗe asen tɔkŋ ɓaa naan magalge tu ɔɔ naan gaarin̰ge tu. Taa bin se, naase aki tɛɗn saaɗumge naan naaɗe ki. 10 Anum bɛɛki se Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi se, jꞋutu jꞋan̰ taaɗn mɛtjil jeege tun do naaŋ ki se paac jaayo. 11 Kɛn jꞋɔk kꞋɓaanse ɓaa gɔtn kɔjn̰ bɔɔr ki se, nirlse ɔn̰te kaay se do taar kɛn naase aki ɓaa taaɗa, taa taar kɛn naase aki ɓaa taaɗ kaaɗ kɛn se naase mala eyo, num *Nirl Salal ɓo asen kɔl naase aki Ꞌtaaɗa. 12 Naan̰ kɛn se gɛnaa utu kɔl gɛnaan̰ jꞋan̰ ɓaa tɔɔlɔ ɔɔ bubu kici utu kɔl goonin̰a jꞋan̰ ɓaa tɔɔlɔ. Gaange utu tɛrl naaga bubɗege tu ɔɔ je yoɗe. 13 Taa maam se jeege paac utu asen kɔɔɗn kundu; naɓo debm jaay aayga kaamin̰ bini aanga do taar tɔɔlin̰ ki num, naan̰ se utu Ꞌkɔŋ kaaja.»

Dubar ɔɔn̰ kusin̰a utu ɓaaɗo

(Mt 24.15‑51; Lk 21.20‑36; Lk 17.22‑37)

14 «Kaaɗin̰ utu kaan se naase utu aki kaakŋ Debm tuj deelga te gɔtin̰ se utu Ꞌkɛnd kiŋg maakŋ *Ɓee Raa ki, gɔt kɛn *salal se, kɛn bɛɛki num, naan̰ kɛnd eyo. Bin num debm jaay dooy taar ese se booy n̰Ꞌɔkin̰ jiga jaayo! Kɛn jaay aakkiga nakgen se num, ɔn̰ jee kɛn iŋg taa naaŋ Jude ki se, kꞋjꞋaan̰ jꞋook maakŋ koge tu. 15 Debm iŋg kiŋg do ɓeen̰ ki raan se, kɛn naan̰ bɔɔy jaay aan̰ kaan̰ se, n̰Ꞌɔn̰te bɔɔyo gɛn tɔsn nakin̰gen maakŋ ɓeen̰ ki. 16 Debm jaay maakŋ gɔtin̰ ki kic lɛ n̰Ꞌɔn̰te tɛrlo ɓeene gɛn kuun kal magalin̰a. 17 Ɓii kɛn se, mɛndgen mɛndkaamge ute ko gaangen gɛnɗege aay kaay si se, aɗen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo. 18 Eemki *Raa taa nakgen se Ꞌkaan kaaɗn kuul ki eyo. 19 Kaaɗ kɛn se jeege utu dabar dɛna ɔɔ dubar se gɔtn Raa aal dunia tap ɓo nam naam te eyo ɔɔ mɔɔtn dubar naan ki jaay Ꞌkɔɔn̰ cir naan̰ ese se gɔtɔ. 20 Num Mɛljege Raa, ɓii dubar se, naan̰ gaaŋin̰ga duuku taa jeegen naan̰ bɛɛr tɔɔɗɗe se, kɛn ɓiigen se jaay naan̰ gaaŋɗen te duuk ey num, nam kɔŋ kaaja tap ɓo gɔtɔ. 21 Kaaɗ kɛn se jaay nam taaɗsenga ɔɔ: ‹ꞋƁaaɗo aakki, *al‑Masi utu ara!› Ey lɛ taaɗsen ɔɔ: ‹Aakki! Naan̰ utu naane!› Naase, ɔn̰ten Ꞌtookki taarin̰a. 22 ꞋBooyki! Jeegen kɛn tɛɗ roɗe ɔɔ naaɗe ɓo al‑Masige ute jeegen tɛɗ roɗe ɔɔ naaɗe jee taaɗ taar teeco taar Raa ki se utu aɗe ɓaao. Naaɗe utu Ꞌtɛɗn nakŋ‑kɔɔɓge ute nakgen deel doa, taa Ꞌkaan̰ jeege dala. Ɔɔ jee kɛn Raa bɛɛr tɔɔɗɗenga tɔɔɗ se kɛn naaɗe ɔŋga ɗoobo num, aɗen kaan̰ dal kici. 23 Num, naase se ɔndki kɔndɔ! Ɓɛrɛ, taar se lɛ, maam mꞋaalsenga kaal paac bise ki.»

*Goon Deba utu aɗe tɛrlɛ

24 Tɛr Isa taaɗɗen daala ɔɔ:

«Kɛn ɓiigen gɛn dubarge se jaay deelga num,

kaaɗa se utu Ꞌtɛɗn ilim dib

ɔɔ laapa se lɛ wɔɔr eyo.

25  K‑dijgen maakŋ raa ki aɗe si naaŋ ki

ɔɔ nakgen ɔk tɔɔgɔ maakŋ raa ki paac se, utu Ꞌtea.*

26 «Gɔtn se jꞋkaakŋ *Goon Deba aɗe bɔɔy maakŋ gapara ki ute tɔɔgŋ Raa kɛn wɔɔr gɔtɔ kɛlɛŋ. 27 Ɔɔ Goon Deba se aɗe kɔl *kɔɗn Raage ɔɔ naaɗe utu Ꞌtusn jee kɛn naan̰ bɛɛr tɔɔɗɗe, mɛtn naaŋ kɛn kaam sɔɔ, gɔtn do naaŋa iin̰ ro ki bini ɗaar ro ki ɔɔ bini gɔtn mɛtn raa ɗaar ro ki.»

Isa aal naagŋ taara ute ko ba

28 «Naase ɔndki doa te ko ba: kɛn naan̰ jaay baaga kɔɔɗn taa‑oomo ɔɔ dɔɔb kamba se, naase Ꞌjeelki ɔkki mɛt‑kijiri aanga ɔɔ ɓara ɔɔpga gɔɔrɔ. 29 Bin num naase kic ɓo, kɛn aakkiga nakgen se jaay aanga num, Ꞌjeelki *Goon Deba se, naan̰ aan ɔŋsega gɔɔr kaam‑taarse ki. 30 ꞋBooyki bɛɛ, mꞋasen taaɗa: jee duni ki ɓɔrse se Ꞌkooy naŋ ey sum ɓo, nakgen se utu Ꞌkaana. 31 Maakŋ raa ute do naaŋa se utu Ꞌdeele, num taar maam se Ꞌkɔŋ deel eyo.»

Raa kalin̰ ki sum ɓo jeel ɓii kaan *Goon Deba

32 «Num gaŋ kɛn gɛn kaaɗin̰ ute ɓiin̰ Goon Deba ano ɓaa se, nam tap ɓo jeel eyo. Kɔɗgen maakŋ raa ki kic lɛ jeel eyo, ɔɔ Goono kic ɓo, jeel eyo. Nam jeel ɓiin̰ se, gɔtɔ. Kɛn jeel se, Bubu kalin̰ ki sum. 33 Ɔndki kɔndɔ, ɔn̰te Ꞌtooɗki bia, taa kaaɗn Goon Deba aɗe ɓaa se, naase Ꞌjeelki eyo. 34 Kɛse tec aan gɔɔ debm ɓaa ɓaa mɛrtɛ. Naan̰ ɔn̰ ɓeen̰ kaam ji jee tɛɗn naabin̰ge. Naŋa kic naan̰ taaɗin̰ naabin̰ naabin̰a ɔɔ debm bɔɔbm taa ɗoobo se naan̰ taaɗin̰ ɔɔ n̰Ꞌɔn̰te tooɗn bia. 35 Iŋgki zɛɛrɛ daayum, taa naase kic ɓo Ꞌjeelki eyo kaaɗn kɛn mɛl ɓee aɗe ɓaa se, kɛn naan̰ ɓo Ꞌkaan tɛgɛr, daan ɓea, do‑mɛtbɛɛki, lɔ tanɔɔrin̰a. 36 Ɔndki kɔnd ey num sɔm naan̰ asen kaan kɔŋ pirsil kaaɗ kɛn naase utu tooɗki tooɗ bia. 37 Taar kɛn maam mꞋtaaɗsen se, mꞋtaaɗin̰ jeege tu paac: daayum iŋgki zɛɛrɛ.»

14

Jee magalge ɛnd tɛl kutn Isa

1 Ɔɔpga ɓii di sum ɓo, Yaudge Ꞌtɛɗn *laa Paak ute laa mappan ɔk ɔrɔm eyo. Gɔtn se *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage je ɗoobm an goon̰ kɔkŋ Isa taa an̰ ɓaa tɔɔlɔ. 2 Naaɗe taaɗ ɔɔ: «JꞋɔn̰te Ꞌkɔkin̰ki ɓii laa ki, ey num jeege kiin̰ gɛn tɛɗn taara ɔɔ gɔtɔ tuju.»

Mɛnda ɓaaɗo ɔt itir ro Isa ki

(Mt 26.6‑13; Jn 12.1‑8; Lk 7.36‑50)

3 Isa ɓaa maakŋ naaŋ kɛn Betani ki ɔɔ kaaɗ kɛn naan̰ iŋg ɔs kɔsɔ maakŋ ɓee Simon kɛn kꞋdaŋin̰ debm bikiɗi se, mɛnda kalaŋ ɓaaɗo uuno naka aan gɔɔ k‑ɓɔkɔlɔ kalaŋ ɔɔ nakŋ se ko ɓo kꞋcɔɔc kꞋɗaapin̰a. K‑ɓɔkɔl se kꞋdaŋin̰ albatir. Ɔɔ itir maak ki se itir salal ɔɔ ɔɔn̰ɔ ɔɔ kꞋdaŋin̰ nard. Mɛnd se ɓaaɗo tɔɔk k‑ɓɔkɔlɔ se ɔɔ ɔɔy itir maak ki se do Isa ki. 4 Jee mɛtin̰gen iŋg gɔtn se aak se, maakɗe tuju ɔɔ baag taaɗn te naapa ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay itir se naan̰ tujin̰ bin se? 5 Itir se jaay kꞋɓaa kꞋdugin̰ga num, ano ɓaa te tamma cir kaar‑mɔtɔ ɔɔ gursn se jꞋan̰ nigin̰ jee daayge tu*!» Taa naan̰ se ɓo naaɗe taaɗ taargen iŋg kusu ro mɛnd kɛn se.

6 Gaŋ Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Mɛnda se ɔn̰in̰ki jɛlɛk, ɔn̰te Ꞌtɛrɛcin̰ki mindin̰a. Nakŋ naan̰ tɛɗum maam ki se, nakŋ jig aak eyo. 7 Jee daayge se daayum utu te naase ɔɔ kɛn naase Ꞌjeki num aɗeki kɔŋ tɛɗn bɛɛ. Num gaŋ maam se mꞋkɔŋ kiŋg te naase daayum eyo. 8 Ey num, mɛnd se naan̰ tɛɗga bɛɛ kɛn naan̰ kɔŋ tɛɗa. Ɔɔ itir naan̰ ɔtum se ɗaapumga roma kɛn tɛɗga num jꞋutu jꞋam kɔl maakŋ ɓaaɗ ki se. 9 ꞋBooyki bɛɛ, mꞋasen taaɗa: do naaŋa ute magalin̰ se gɔtn gay gay kic ɓo, kɛn jeege utu Ꞌtaaɗn Labar Jiga se, nakŋ kɛn mɛnd se jaay tɛɗum se, jeege paac utu kɔɔsn maanin̰a ɔɔ saapm do nakŋ kɛn naan̰ tɛɗn ese se.»

Judas ut Isa

(Mt 26.14‑16; Lk 22.3‑6)

10 Judas Iskariɔt se, naan̰ maakŋ jee mɛtn Isa kɛn sik‑kaar‑dio. Naan̰ iin̰ ɓaa taaɗ *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raage tu taa naan̰ je aɗen taaɗn ɗoobm kɛn naaɗe an kɔkŋ Isa. 11 Kɛn naaɗe booy taar Judas se, maakɗe raapo ɔɔ naaɗe taaɗin̰ga taaɗ ɔɔ utu an̰ kɛɗn gurs. Naan̰ kɛn se, Judas baag je ɓo ɗoobm an kutn Isa sum.

Isa ɔl jee mɛtin̰ ki tɛɗɗen kɔsn gɛn *laa Paak

(Mt 26.17‑36; Lk 22.7‑18,21‑39; Jn 13.1‑38; 1Kɔr 11.23‑25)

12 Ɓii deet deetn gɛn laa mappan ɔk ɔrɔm eyo jaay aan se, ɓii kɛn se ɓo kꞋtɔjn̰ gaan baatge gɛn laa Paak gɛn Yaudge. Jee mɛtn Isa ki tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Kɔsn gɛn laa Paak se, naai Ꞌje jꞋaisin̰ tɛɗn kaam gay?» 13 Gɔtn se Isa ɔl maakŋ jeege tun mɛtin̰ ki se jeege dio, ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋƁaaki maakŋ gɛgɛr ki ɔɔ kɛn Ꞌɓaaki ɓaa se, naase aakki dɔɔɗn ute gaaba uuno kɔɔyɔ ɗooc te maane se. Ɔkki mɛtin̰a, 14 ɔɔ gɔtn naan̰ an kɛnd maak ki se, Ꞌtaaɗki mɛl ɓee ki se ɔɔki debm dooy jeege ɔljeno, ɔɔ kꞋtɔnd mɛti ɔɔ ɓee gay jaay ɓo naan̰ an kɔsn kɔsn laa Paak te jee mɛtin̰ ki se? 15 Gɔtn se naan̰ asen taaɗn ɓee magala kɛn do ɓee ki raan, ɔɔ maakŋ ɓee ki se, nakin̰ge paac aas kart. Gɔtn ese ɓo ajeki tɛɗn kɔsn gɛn laa Paak se.» 16 Kɛn jee mɛtin̰ ki jaay ɓaa aan maakŋ gɛgɛr kɛn ese se, naaɗe ɔŋ nakge se paac aan gɔɔ kɛn Isa taaɗɗeno. Gɔtn se ɓo naaɗe tɛɗ kɔsn gɛn laa Paak.

17 Kɛn aan tɛgɛr gɔtɔ ɓaa ɔk jin̰ se, Isa ɓaaɗo ute jee mɛtin̰ kɛn sik‑kaar‑dio. 18 Kɛn naaɗe jaay iŋg gɔtn kɔs ki baag kɔsɔ se, Isa ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ, mꞋasen taaɗa: maakse ki se, debm iŋg ɔs kɔs te maam se ɓo utu am kutu.» 19 Kɛn naaɗe jaay booy taar ese se, naaɗe maakɗe tuju. Gɔtn se naŋa naŋa kic ɓo baag tɔnd mɛtn Isa ɔɔ: «Lɔ, nakŋ se tɛɗn maam lɛ?» 20 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Maakŋ naase kɛn sik‑kaar‑di se, debm ɔl kɔl jin̰ maakŋ baay ki ute maam se ɓo, naan̰a. 21 Ɗeere, *Goon Deba se, utu Ꞌkooy aan gɔɔ kɛn *Raa taaɗno maakŋ Kitap ki, num gaŋ ɔɔn̰ deb kɛn an̰ kut se! Debm bin se kɛn jꞋoojin̰ te ey kic ɓo, bɛɛ kaca.»

Isa ɛɗ kɔsn taaɗn mɛtn taar yon̰a

22 Kaaɗ kɛn naaɗe ɔs kɔs se, Isa uun mappa jin̰ ki, tɔɔm Raa ɔɔ dup ɛɗin̰ jeege tun mɛtin̰ ki ɗeekɗen ɔɔ: «Ɔk ɔski, kɛse roma.» 23 Tɛr naan̰ uun *kɔɔp ɗooc te tɔtn koojn̰ kaagŋ kꞋdaŋin̰ bin̰ se jin̰ ki, tɔɔm Raa, ɛɗɗesin̰a ɔɔ naaɗe paac naŋa kic ɓo ɔk aaye aaye. 24 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Kɛse moosuma kɛn taaɗ ɔɔ *Raa dɔɔkga ute naase. Moosn se ɔɔy taa jee dɛna. 25 ꞋBooyki bɛɛ, mꞋasen taaɗa: tɔtn koojn̰ bin̰ ese se, mɔɔtn maam mꞋkaay ey sum, bini mꞋɓaa kaay tɔtn koojn̰ bin̰ kiji se, *maakŋ Gaar Raa ki jaayo.»

26 Kɛn naaɗe aar kaa gɛn keem Raa aas se, naaɗe teec ɓaa ook do *kɔsn ɔlib ki.

Isa taaɗ ɔɔ Piɛr utu an̰ baate

27 Gɔtn se Isa taaɗ jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ: «Naase Ꞌpaacki utu amki kaan̰ rɛsɛ, taa Raa taaɗga taaɗ maakŋ Kitap ki ɔɔ:

Maam mꞋutu mꞋtɔɔl debm gaam baatge,

ɔɔ baatin̰ge se lɛ utu Ꞌkaan̰ wɔɔkɔ.†

28 Num kɛn maam jaay mꞋooy mꞋduroga num, maam mꞋkɔnd naana, mꞋasen ɓaa booy taa naaŋ Galile ki.» 29 Gɔtn se Piɛr ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn jee mɛti ki jaay aan̰ rɛsi paac kic ɓo, maam se mꞋai kɔŋ rɛs eyo.» 30 Gaŋ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «ꞋBooy bɛɛ, mꞋai taaɗa: maakŋ nɔɔr kɛn jaaki se, kɔr kɔrɔn̰jɔ Ꞌkɔɔy ɗɔɔl di ey sum ɓo, naai Ꞌnaajn̰ ɗɔɔl mɔtɔ Ꞌɗeekŋ ɔɔ naai Ꞌjeelum eyo.» 31 Gaŋ Piɛr ɗeekin̰ ɔɔ: «Gɔtɔ! Maam se kɛn am kaan te yoa kic ɓo, mꞋai baati eyo!» Ɔɔ jee mɛtin̰ kɛn kuuy se kic ɓo paac taaɗ aan gɔɔ gɛn Piɛr se.

Isa tɔnd mɛtn Raa Getsemane ki

(Mt 26.36‑46; Lk 22.40‑46)

32 Naan̰ kɛn se, naaɗe aan gɔt kɛn kꞋdaŋin̰ Getsemane. Kɛn naaɗe aan se, Isa taaɗn jee mɛtin̰ ki ɔɔ: «Iŋgki gɔtn ara, kɔr maam mꞋaɗe ɓaa tɔnd mɛtn Raa se.» 33 Naan̰ ɔk ɓaan te Piɛr, Jak ɔɔ Jan. Gɔtn se nirlin̰ baag teece ɔɔ taar maakin̰ ki naŋ tak. 34 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Maam se maakum tujga ɔɔ nirlum teecga aan gɔɔ mꞋaki kooyo. Anum naase se iŋgki gɔtn ara ɔɔ ɔn̰ten Ꞌtooɗki bia.» 35 Naan̰ iin̰ iik naan ki cɔkɔ, ooc naaŋ ki ɔɔ baag tɔnd mɛtn Raa ɗeek ɔɔ: «Kɛn naai Ꞌje num, kaaɗn dubar kɛn utu kaan dom ki se, iikin̰ naatn dɔkɔ.» 36 Naan̰ tɛrl taaɗ daala ɔɔ: «Abba, Bua, nakŋ ɔɔn̰ ciri naai ki se, gɔtɔ. Iikum *kɔɔpm dubar se rom ki naata. Num gaŋ Ꞌtɛɗ aan gɔɔ kɛn naai maaki jen ro ki, aan gɔɔ kɛn maam ɓo mꞋje se eyo.» 37 Kɛn naan̰ tɛrl ɓaaɗo ɔŋ jee mɛtin̰ ki se, kaamɗe ɔkga bia. Naan̰ ɗeek Simon Piɛr ki ɔɔ: «Simon, naai Ꞌtooɗ tooɗ bi la? Lɛr kalaŋ kic ɓo naai ɔŋ aasin̰ te gɛn kiŋg zɛɛr ey ne? 38 Naase iŋgki zɛɛrɛ, Ꞌtɔndki mɛtn Raa, taa naase aki koocn̰ maakŋ nakŋ naam ki eyo. Maakŋ debkilimi se je tɛɗn nakŋ bɛɛ, naɓo daa ron̰ ɓo ɔŋ aasin̰ eyo.»

39 Tɛr Isa iik naan ki cɔkɔ daala, ɓaa tɔnd mɛtn Raa, naan̰ iŋg ɗɔɔl taar ese sum. 40 Kɛn naan̰ ɔk tɛrlo daal se, ɓaaɗo ɔŋ jee mɛtin̰ ki tooɗ tooɗ bia ɔɔ kɛn bi ɔkɗe se, kaamɗe kic ɔŋ aak eyo. Gɔtn se taar naaɗe an̰ taaɗ kic ɓo jeel eyo. Isa ɔk tɛrl ɓaa tɔnd mɛtn Raa daala. 41 Kɛn naan̰ tɛrl ɓaaɗo ɔŋɗe gɛn k‑mɔtɔge se, ɗeekɗen ɔɔ: «Maakŋ tooɗn bise ki se naase utu Ꞌtooɗ Ꞌtɔɔlki tɔɔl kɔɔrse rɔk la? Bɛɛga, kaaɗin̰ aanga. ꞋBooyki, *Goon Deba se, jꞋutu jꞋan̰ kɔkŋ kɔl ji jee tɛɗn *kusin̰ge tu. 42 Iin̰ki, kꞋɓaaki! Aakki, debm am kut se aanga!»

Isa jꞋɔkin̰ga

(Mt 26.47‑56; Lk 22.47‑53; Jn 18.2‑12)

43 Kɛn Isa utu taaɗ naŋ te taarin̰ ey sum ɓo, gɔtn se Judas aana; naan̰ se maakŋ jeege tun mɛtn Isa kɛn sik‑kaar‑dio. Naan̰ ɓaaɗo ute dɔɔl jeege dɛna mɛtin̰ ki kɛn ɔk gɔrɗ‑jɛrlɗege ɔɔ te sirɗɗege. Jee se, *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu, jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute magal taa ɓee Yaudge ɓo ɔlɗeno. 44 Judas, naan̰ ɓo debm utu kutn Isa se, taaɗga taaɗ jeege tun ese se ɔɔ: «Debm jaay maam mꞋan̰ baam kɔkɔ ɔɔ mꞋkaay ciilin̰ se ɓo, kɛse ɓo naan̰a! Ɔk Ꞌɓaansin̰ki ɔɔ Ꞌbɔɔbin̰ki jiga.» 45 Kɛn Judas jaay ɓaaɗo aan se, naar ɓaa cɛɛ Isa ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm dooyje!» Gɔtn se naan̰ baam ɔkin̰a ɔɔ aay ciilin̰a. 46 Jee kuuy kꞋɓaaɗo tɛl se ɔɔ iij‑ɔkin̰a. 47 Num maakɗe ki se, deb kalaŋ ɔɔɗo gɔrɗ‑jɛrlin̰a, ɔg gaaŋ te bi debm tɛɗn naabm magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se. 48 Gaŋ Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Naase Ꞌteeckiro ute gɔrɗ‑jɛrlsege ɔɔ te sirɗsege se, aan gɔɔ Ꞌɓaakiro kɔkŋ debm ɓoogo. 49 Ey num ɓii‑raa maam mꞋtiŋgo ute naase daan bɔɔr *Ɓee Raa ki mꞋlee dooy jeege, naɓo naase ɔŋ ɔkumkiro te eyo. Num jaaki jaay mꞋɓaamkiro kɔkɔ se, taa taar kꞋraaŋin̰o maakŋ Kitap ki do dɔkin̰ se, Ꞌkaan ɗoobin̰ ki.» 50 Gaŋ gɔtn se, jee mɛtin̰ ki paac baatin̰a ɔɔ aan̰ rɛsin̰a. 51 Anum, gɔtn se goon kɔɗɔ kalaŋ bini ɔk mɛtn Isa ɔɔ naan̰ aal kal kuulu sum ɓo ron̰ ki. Jee se ɔkin̰a, 52 naɓo naan̰ an̰ ɔn̰ɗe kalin̰ jiɗe ki, aan̰ ɓaa mɛt‑beere.

Isa jꞋɔk kꞋɓaansin̰ naan magal Yaudge tun *jee kaakŋ mɛtn taarge

(Mt 26.57‑68; Lk 22.54,63‑65; Jn 18.13‑24)

53 Naaɗe ɔk ɓaan te Isa ɓee *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki. Gɔtn se magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu, magal taa ɓee Yaudge ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se, paac tus gɔtn ese. 54 Piɛr ɔko mɛtn Isa daanɗe goon dɔkɔ, ɛnd ɓaa bini aan daan bɔɔr ɓee magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki. Gɔtn se naan̰ iŋg riib riib pooɗo te jee tɛɗn naabge.

55 Anum magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu, ute magal Yaudgen kuuy paacn̰ jee kaakŋ mɛtn taarge se, naaɗe je tɔl taara do Isa ki taa an̰ kɔkŋ mindin̰ num, jꞋan̰ ɓaa tɔɔlɔ, naɓo naaɗe ɔŋ te taar ɗim eyo. 56 Ey num saaɗge dɛna ɓaaɗo tɔlin̰ taar‑kɔɔɓɔ don̰ ki, naɓo saaɗɗege ɔk mɛtn naap eyo. 57 Jee mɛtin̰ge uun taar mɛt ki eyo, ɔlin̰ don̰ ki taa an̰ kɔkŋ mindin̰a, ɗeek ɔɔ: 58 «Naaje kꞋbooyo naan̰ taaɗ ɔɔ: ‹*Ɓee Raa kɛn jeege ɓo iin̰in̰ te jiɗe se, maam mꞋan̰ tɔɔkŋ naatn ɔɔ daan ɓiige tun mɔtɔ se, maam mꞋkiin̰ kɛn kuuy gɔtin̰ ki. Ɓee maam mꞋan̰ kiin̰ se, jikilimge ɓo an̰ kiin̰ te jiɗe eyo.›» 59 Ute naan̰ se kic ɓo, saaɗgen ɓaaɗo taaɗ taar se, taarɗe ɔk mɛtn naap eyo. 60 Gɔtn se magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se iin̰ ɗaar daan jeege tu ɔɔ tɔnd mɛtn Isa ɔɔ: «Naai tap ɓo Ꞌtɛrlɗen taar ɗim ey la do taarge tun naaɗe tɔli doi ki se?» 61 Gaŋ Isa do ɗɛk ɔɔ tɛrlin̰ taar ɗim eyo. Tɛr magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki tɔnd mɛtin̰ daala ɔɔ: «Naai ɓo *al‑Masi kɛn Goon Raa kɛn jeege lee tɔɔmin̰ se la?» 62 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Yɛɛ, kɛse maama. Ɔɔ naase utu aki kaakŋ *Goon Deba se, iŋg kiŋg do ji daam Sidburku ki ɔɔ kɛn naan̰ aɗe bɔɔy se aɗe kiŋg do gapar ki.» 63 Gɔtn se magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki, iin̰ nɛɛpm te kalin̰ge ɔɔ ɗeek ɔɔ: «ꞋBooyki! Naase nakage kꞋjeki saaɗn nam kuuy se, gɛn ɗi daala! 64 Naase lɛ Ꞌbooykiga te bise kɛn naan̰ naaj naaj Raa se! Anum naase Ꞌsaapki ɔɔki ɗi?» Jee gɔtn ese paac ɔjin̰ bɔɔrɔ don̰ ki ɔɔ: «Naan̰ se nakin̰ yoa!» 65 Jee mɛtin̰ge baagin̰ tupm ɓooro ron̰ ki, teelin̰ kaamin̰a, tɔndin̰ ute kutupu ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «ꞋTaaɗjen tu, debm taaɗ taar teeco taar Raa ki, kɛn tɔndi se, naŋa?» Gɔtn se asgarge kic ɓo ɔk ɓaansin̰a ɔɔ tɔndin̰ mɛtn bin̰ ki.

Piɛr baate Isa

(Mt 26.59‑75; Lk 22.55‑62; Jn 18.15‑18,25‑27)

66 Kaaɗ kɛn Piɛr jaay utu nɛŋ daan bɔɔr ki se, maakŋ mɛndge tun jee tɛɗn naabm *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se, deb kalaŋ ɓaaɗo. 67 Kɛn naan̰ aak Piɛr iŋg riib riib pooɗo se, gɔtn se naan̰ ɔndin̰ kaama tak, ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɓɛrɛ, naai kic ɓo debm Isan kɔɗ Nazarɛt se.» 68 Gɔtn se Piɛr baag naaja ɗeek ɔɔ: «Gaabm se maam mꞋjeelin̰ eyo ɔɔ taar naai Ꞌtaaɗ se lɛ, maam mꞋbooy mꞋɔk mɛtin̰ eyo.» Gɔtn se Piɛr iin̰ teec naatn ɓaa maakŋ ɓee kɛn taa ɗoob ki. [Gaŋ gɔtn se sum ɓo kɔrɔn̰jɔ ɔɔɗ ɔɔyɔ]‡. 69 Num mɛnda se tɛrl aakin̰a ɔɔ baag taaɗn jeege tun iŋg gɔtn ese ɔɔ: «Gaabm ese kic ɓo mɛtn naaɗe!» 70 Gaŋ Piɛr tɛrl naaj daala. Tɛr cɔkɔ sum ɓo, jee iŋg gɔtn ese ɗeekin̰ daala ɔɔ: «Ɗeer ɗeer, naai se mɛtn naaɗe, taa naai kic ɓo kɔɗ Galile.» 71 Num Piɛr baag naam taarin̰ ɔɔ: «Ɓɛrɛ, maam mꞋnaam rom te Raa, mꞋtaaɗsen mꞋɔɔ: gaabm se maam mꞋjeelin̰ eyo ɔɔ kɛn mꞋtaaɗga taar‑kɔɔɓɔ kic ɓo ɔn̰ Raa am naama.» 72 Gaŋ gɔtn se sum ɓo kɔrɔn̰jɔ ɔɔɗ ɔɔy gɛn k‑dige ɔɔ Piɛr naar saap do taar kɛn Isa taaɗin̰o ɔɔ: «Kɔr kɔrɔn̰jɔ kɔɔy ɗɔɔl di se, naai am baatn ɗɔɔl mɔtɔ.» Gɔtn se naan̰ saap do taar kɛn se, naar teeco ɔɔ baag keeme.

15

Isa jꞋɔk kꞋɓaansin̰ naan Pilat ki

(Mt 27.1‑2,11‑14; Lk 22.66‑71, 23.1‑5; Jn 18.28‑38)

1 Tanɔɔrin̰ nɔɔrin̰ se, *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu, ute magal taa ɓee Yaudge ɔɔ jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage, naaɗe se ɓo magal Yaudgen *jee kaakŋ mɛtn taarge, naaɗe paac tus taaɗ dɔɔk taarɗe kalaŋ. Kɛn naaɗe taarɗe tɛɗ kalaŋ se, gɔtn se ɔl kꞋjꞋɔk kꞋdɔɔk Isa ɔɔ ɔk ɓaa ɛɗin̰ Pilat ki. 2 Kɛn naaɗe aan se, Pilat tɔnd mɛtn Isa ɔɔ: «Naai ɓo Gaar Yaudge la?» Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Yɛɛ aan gɔɔ kɛn naai Ꞌɗeekin̰ se.» 3 Magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu se tɔlin̰ taarge dɛna don̰ ki taa an̰ kɔkŋ mindin̰a. 4 Tɛr Pilat tɔnd mɛtin̰ daala ɔɔ: «Naai Ꞌtɛrlɗen ey la? Naai Ꞌbooy ey la taar naaɗe tɔli doi ki taa ai kɔkŋ mindi se?» 5 Num gaŋ Isa tɛrlin̰ te taar ɗim eyo. Kɛn Pilat aakin̰ se, ɔkin̰ taaɗ eyo.

Isa jꞋutin̰ga

(Mt 27.11‑31; Lk 23.1‑4,13‑25; Jn 18.28‑40, 19.1‑16)

6 Kɛn aanga *laa Paak gɛn Yaudge se tak ɓo, jeege se ɓaaɗo tɔnd mɛtn Pilat ɔɔ jꞋɔɔɗ jꞋɔlɗen debm daŋgay kalaŋ kɛn naaɗe jenga ro ki. 7 Naan̰ kɛn se, gaaba kalaŋ bini debm daŋgay kꞋdaŋin̰ Barabas, jꞋɔkin̰ daŋgay ki te sawarge. Kaaɗ kɛn jeege teec sawar se, naaɗe tɔɔlga deba. 8 Gaŋ ɓii kɛn se sum ɓo, jeege dɔɔlɔ ook ɔŋ Pilat ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ aɗe kɔɔɗn debɗe kalaŋ aan gɔɔ kɛn naan̰ n̰Ꞌlee n̰Ꞌtɛɗa. 9 Pilat tɛrlɗen ɔɔ: «ꞋJeki mꞋasen kɔɔɗn kɔl Gaar Yaudge se la?» 10 Taa Pilat se jeele, kɛn *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu jaay ɔk ɓaan̰o ute Isa se, naaɗe tɛɗ tɛɗ maak‑kilimi ɓo ron̰ ki. 11 Anum magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ɔl mɛtn jee dɛnge ɔɔ kꞋtɔnd mɛtn Pilat num, taa jꞋaɗen kɔɔɗn kɔl Barabasi. 12 Ɔɔ jeege se, Pilat tɔnd mɛtɗe daala ɔɔ: «Num gaabm naase Ꞌdaŋin̰ki Gaar Yaudge se, mꞋan̰ tɛɗn mꞋɔɔ ɗi?» 13 Gɔtn se, tɛr jeege ɗɔɔb ɔɔy caa ɔɔ: «Naan̰ se, Ꞌtup Ꞌtɔɔlin̰ ro kaag ki!» 14 Pilat tɛrlɗen ɔɔ: «Naan̰ tap ɓo tujga ɗi?» Num gaŋ jeege se tɔɔy dɔɔk taara ɔn̰ eyo ɔɔ: «Naan̰ se, Ꞌtup Ꞌtɔɔlin̰ ro kaag ki!» 15 Pilat je raapm maakŋ jee dɛnge se, ɔl kꞋɓaa kꞋjꞋɔɔɗ jꞋɔlɗen Barabas. Gaŋ gɛn Isa se, naan̰ ɔl kꞋjꞋɔndin̰ ute mɛɛjɛ ɔɔ ɔk ɔlin̰ asgarge tu taa jꞋan̰ ɓaa tupm tɔɔl ro kaag ki.

Asgarge tooy koogo mɛtn Isa ki

16 Asgarge ɔk ɓaan te Isa daan bɔɔr ɓee kɛn maak ki ɔɔ ɓee se gɛn magal taa naaŋ gɔtn ese. Gɔtn se naaɗe daŋo dɔɔl asgarge paac. 17 Naaɗe uun uusin̰ kal gaarin̰ge aac boŋ ɔɔ uj ɗaapo jɛkɛ* gɛn kɔrɔndɔ, ɓaaɗo ɔndin̰ don̰ ki. 18 Naaɗe baagin̰ tɛɗn tɔɔsɛ ɔɔ: «Tɔɔsɛ naai ki, Gaar Yaudge!» 19 Gaŋ gɔtn se, naaɗe tɔndin̰ don̰ ki te kaagŋ tec naala, tupin̰ ɓooro ron̰ ki, ɓaaɗo tɛrgɛ ɔɔ no naanin̰ ki. 20 Kɛn naaɗe tooyin̰ koogo mɛtin̰ ki aas se, kal aac boŋ se naaɗe ɔɔɗin̰ naatn ɔɔ tuusin̰ kal naan̰ge gɔtin̰ ki jaay ɔk ɓaansin̰ naata, taa jꞋan̰ ɓaa tupm tɔɔl ro kaag ki.

Isa kꞋtupin̰ga ro kaag ki

(Mt 27.32‑56; Lk 23.26‑49; Jn 19.17‑37)

21 Gɔtn se, gaaba kalaŋ kꞋdaŋin̰ Simon kɔɗ Sirɛn. Naan̰ se bubm Alekzandɛr te gɛn Rupus. Naan̰ iin̰o naatn ɔɔ deel deel te ɗoobm se. Asgarge ɔkin̰ taa tɔɔgɔ gɛn kuun kaagŋ jꞋan̰ tupm Isa ro ki se. 22 Naaɗe ɔk ɓaan te Isa gɔt kɛn kꞋdaŋin̰ Golgota; Golgota se je ɗeekŋ ɔɔ: gɔtn kaaɗn do deba†. 23 Naaɗe ɛɗin̰ tɔtn koojn̰ bin̰ deep te dawa kꞋdaŋin̰ mir, gaŋ Isa baate kaaye. 24 Gɔtn se, naaɗe tupin̰ ro kaag ki ɔɔ uun ɗaarin̰ raan ɔɔ kalin̰ge se, asgarge tɛɗin̰ salatia jaay ɓo nigin̰a ɔɔ debm oocin̰ga ɓo uunu uunu. 25 Naaɗe tup Isa ro kaag ki se kaaɗn mɛs ki. 26 Naaɗe tupin̰ aas se, raaŋ ɔlin̰ kaam don̰ ki mɛtn taar kɛn naaɗe ansin̰ tɔɔlɔ, naaɗe raaŋ ɔɔ: Kɛse ɓo Gaar Yaudge. 27 Naaɗe iin̰ tup jee ɓoogge dio ro kaagge tu kici. Deb kalaŋ kꞋjꞋuun kꞋɗaarin̰ do ji daamin̰ ki ɔɔ deb kalaŋ kꞋjꞋuun kꞋɗaarin̰ do ji jeelin̰ ki. 28 [‡]

29 Jee deel deel gɔtn se jaay ɗaar aakin̰ se, naaɗe siik doɗe ɔɔ naajin̰ ɔɔ: «Waya! Naai ɓo debm ɔɔ Ꞌtɔɔkŋ *Ɓee Raa ɔɔ an̰ kiin̰ kuuy daan ɓiige tun mɔtɔ se, 30 aaj roi mala; Ꞌbɔɔy do kaag ki se naata!» 31 *Magalgen jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se kici, taaɗ te naapa ɔɔ tooyin̰ koogo mɛtin̰ ki ɔɔ: «Jee kuuy se, naan̰ aajɗenoga num, ɔŋ aasin̰ gɛn kaajn̰ ro naan̰ mal eyo. 32 Naan̰ *al‑Masi kɛn Gaar *Israɛlge ɗey se, n̰Ꞌbɔɔyɔ naatn ɓɔrse ro kaag ki ɔɔ kɛn naaje jaay jꞋaakin̰ga naan̰ bɔɔyoga num, jꞋkaal maakje don̰ ki.» Jee ɓooggen kꞋtup kꞋtɔɔlɗe do kaagge tun cɛɛsn Isa ki se kic ɓo naajin̰a.

Isa ooyga

33 Kɛn kaaɗa jaay aas katar tir se, do naaŋa te magalin̰ se gɔtɔ ɓaa tɛɗ ilim dib bini aan katar do tɛgɛr ki. 34 Aan katar do tɛgɛr ki se, Isa ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ ute taar naaŋin̰a ɔɔ: «Eloyi, Eloyi, lɛma sabaktani?» Taar se je ɗeekŋ ɔɔ: Raama, Raama, naai Ꞌrɛsum gɛn ɗi?§

35 Maakŋ jeege tun ɗaar gɔtn ese se kɛn booyin̰ naan̰ taaɗ bin se, jee mɛtin̰ge taaɗ ute naapa ɔɔ: «ꞋƁooyki tu, naan̰ daŋ daŋ *Ɛli!» 36 Gɔtn se deb kalaŋ aan̰ ɓaa uuno naka kalaŋ kɛn uun maane, ɔlin̰ maakŋ tɔtn koojn̰ bin̰ kɛn mooyo jaay, uun ɔlin̰ taa garɗ ki ɔɔ uun ɔlin̰ taar Isa ki taa n̰Ꞌsuubu. Tɛr ɗeek ɔɔ: «Ɔn̰ki jaay sɔm jꞋaakin̰ki, kɛn Ɛli jaay utu aɗe ɓaa an̰ bɔɔyin̰ naatn ro kaag ki se num.» 37 Gɔtn se, Isa ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ɔ ɔɔ kon̰ teece.

38 Naan̰ kɛn se, kal deer kꞋgaaŋ maakŋ *Ɓee Raa se, nɛɛpo raan bini aan naaŋ ki tak. 39 Bubm asgarge kalaŋ kɛn ɗaar kaaɗn Isa ki se, jaay booy Isa ɔɔɗ ɔɔyɔ ɔɔ kaakŋ naan̰ aak kooyin̰ se, ɗeek ɔɔ: «Ɗeer ɗeer, gaabm ara se Goon *Raa!» 40 Gɔtn se mɛndge ɗaar dɔkɔ ɔɔ aakin̰a. Maakɗe ki se Mari kɛn iin̰o Magdala ki, Mari ko Jakŋ baata te gɛn Yozɛ ɔɔ ute mɛnda ron̰ Salome. 41 Kɛn Isa utu Galile ki se, naaɗe leeɗo te naan̰a ɔɔ tɛɗin̰o naaba. Gɔtn se mɛndgen kuuy kic dɛna ɓaaɗo te naan̰a Jeruzalɛm ki tɛlɛ.

Isa jꞋɔlin̰ ɓaaɗn

(Mt 27.57‑61; Lk 23.50‑56; Jn 19.38‑42)

42 Ɓii kɛn se ɓo, Yaudge ɗaap ɗaap roɗe gɛn *ɓii sebitn kɛn Ꞌbaagŋ tɛgɛr kɛn gɔtɔ ɔkga jin̰ se. Kɛn kaaɗn tɛgɛr jaay aan se, 43 gaaba kalaŋ bini kɔɗ Arimate ron̰ Yusup ɓaaɗo. Maakŋ magal Yaudge tun jee lee kaakŋ mɛtn taarge se, naan̰ kic ɓo debm kꞋjeel jeel gɔtin̰a. Ɔɔ naan̰ kic iŋg aak kaak kaam *maakŋ Gaar Raa kɛn utu Ꞌkaan se. Naan̰ aay kaamin̰ ɓaa ɛnd ɔŋ Pilat ɔɔ tɔnd mɛtin̰a taa an̰ kɔn̰ ro Isa se naan̰ an̰ ɓaa kɔl maakŋ ɓaaɗ ki. 44 Kɛn Pilat jaay booy jꞋɔɔ Isa ooyga se, ɔkin̰ taaɗ eyo. Naan̰ ɔl kꞋdaŋo bubm asgarge tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Isa ooy se daanin̰ dɔkga la?» 45 Kɛn bubm asgarge jaay ɗeekin̰ ɔɔ: «Yɛɛ» naan̰ kɛn se jaay Pilat ɔn̰ Yusup ɓaa ɔɔɗ ro Isa. 46 Num Yusup iin̰ dugo kal duubu, bɔɔyo ro Isa naatn ro kaag ki ɔɔ teelin̰ te kal se, uun ɔlin̰ maakŋ ɓaaɗ kɛn jꞋɔŋ ko ɓo jꞋuɗ kꞋɗaapin̰a ɔɔ dircil aalin̰ ko taar ki. 47 Mari kɛn iin̰o Magdala ki ute Mari ko Yozɛ, naaɗe aak gɔtn jꞋɔl jꞋaalsin̰a.

16

Isa duroga daan yoge tu

(Mt 28.1‑8; Lk 24.1‑8; Jn 20.1‑2)

1 Kɛn *ɓii sebit jaay deel se, Mari kɛn iin̰o Magdala ki, Mari ko Jak ute Salome dugo nakŋ oot nijimi gɛn ɓaa kɔtn ro Isa ki aan gɔɔ kɛn Yaudge lee tɛɗa. 2-3 Num ɓii dumas* ki tanɔɔrin̰ nɔɔrin̰, naaɗe iin̰ ɓaa ɓaa taa ɓaaɗ kɛn jꞋɔl jꞋaalo ro Isa maak ki se, taaɗ te naapa ɔɔ: «Naŋa jaay ajeki dircil ko taa ɓaaɗ ki se?» Kɛn naaɗe jaay aan taa ɓaaɗ ki se, kaaɗa utu ooko kooko. 4 Kɛn naaɗe jaay uun kaamɗe aak se, ko taa ɓaaɗ ki se nam dircilin̰ga, ey num, ko se magal bɛɛ eyo. 5 Kɛn naaɗe aan se, ɛnd maakŋ ɓaaɗ ki. Kaam do ji daamɗe ki se, aak goon kɔɗɔ iŋg ute kalin̰ raap raapo. Kɛn naaɗe aakin̰ se, dɔrlɔ ɔɔ nirlɗe teece. 6 Gaŋ goon kɔɗɔ se taaɗɗen ɔɔ: «Ɔn̰ten Ꞌɓeerki! Naase se Ꞌjeki je Isan kɔɗ Nazarɛtn kɛn kꞋtup kꞋtɔɔlin̰ ro kaag ki se; naan̰ se duroga daan yoge tu; gɔtn ara se, naan̰ gɔtɔ. Aakki tu, kɛse ɓo gɔtn kɛn jꞋɔl jꞋaalsin̰a. 7 Bin num, Ꞌɓaa Ꞌtaaɗki Piɛr ki te jee mɛtn Isa kɛn kuuy se ɔɔki: naan̰ se ɔndsenga naana, asen ɓaa booy taa naaŋ Galile ki. Gɔtn naane se ɓo, naase an̰ki Ꞌɓaa kaaka, aan gɔɔ kɛn naan̰ taaɗseno.» 8 Naaɗe teec aan̰ ɔn̰ taa ɓaaɗa taa naaɗe se nirlɗe teecga ɔɔ roɗe kic ɓo ɔk marga jɛg jɛg. Kɛn ɓeere ɔkɗe se, taar ɗim kic ɓo naaɗe ɔŋ taaɗ nam ki eyo.

Isa teec naan jeen̰ge tu

(Mt 28.9‑10; Jn 20.11‑18)

†[ 9 Isa duro daan yoge tu se ɓii dumas ki tanɔɔrin̰ nɔɔrin̰. Deet deet se naan̰ teec naan Mari kɛn iin̰o Magdala ki, naan̰ ɓo kɛn Isa tuurin̰o sitange cili ron̰ ki. 10 Mɛnd se ɓaa taaɗ jeege tun tiŋgo te Isa ɔɔ kɛn naan̰ ɔŋɗe se, naaɗe maakŋ kɔl do ki ɔɔ iŋg eem keeme. 11 Kɛn naaɗe jaay booy taar naan̰ taaɗɗen ɔɔ Isa se duroga daan yoge tu ɔɔ naan̰ mala aakin̰oga ute kaamin̰ se, gaŋ jee se baate tookŋ taarin̰a.

12 Kɛn nakgen se jaay deel se, jee mɛtin̰ kɛn dio ɓaa ɓaa ɓee naata. Kɛn naaɗe jaay ɓaa ɓaa ɗoob ki se, Isa teec naanɗe ki ute ro kuuy. 13 Jee se tɛrl ɓaaɗo taaɗ jeeɗege tun kuuy ɔɔ jee se kic ɓo naaɗe baate tookŋ taarɗe.

14 Tɛr Isa ɓaaɗo teec naan jee mɛtin̰ kɛn sik‑kaar‑kalaŋ, kaaɗ kɛn naaɗe iŋg ɔs kɔsɔ. Gɔtn se naan̰ mooyɗe taa naaɗe baate kaal maakɗe don̰ ki ɔɔ taa do‑mɔŋgɗen kɛn ɔlɗe naaɗe baate tookŋ taar jeegen ɓaaɗo taaɗɗen ɔɔ naan̰ duroga ɔɔ naaɗe aakin̰ga te kaamɗe se. 15 Naan̰ taaɗɗen ɔɔ: «ꞋƁaaki do naaŋ ki paac ɔɔ Ꞌtaaɗki Labar Jiga se jeege tu paac. 16 Debm took aalga maakin̰ se jꞋan̰ *batizi ɔɔ naan̰ kɔŋ kaaja, num debm baate tookŋ kaal maakin̰ lɛ bɔɔr utu kɔjn̰ don̰ ki.» 17-18 ꞋBooyki! Jee aalga maakɗe dom ki se, naaɗe kɔŋ tuur sitange te roma ɔɔ naaɗe kɔŋ taaɗn taar naaŋgen kuuy. Naaɗe tɔkŋ wɔɔjge te jiɗe ɔɔ kɛn aayga kaagŋ tɔɔlɔ kic ɓo, aɗe kɔŋ tɛɗn ɗim eyo. Naaɗe tɔnd jiɗege do jee kɔɔn̰ge tu ɔɔ jee kɔɔn̰ge Ꞌkɔŋ lapia. Kɛse ɓo nakŋ‑kɔɔɓgen naaɗe tɛɗa.

Isa ɔk tɛrl gɔtn *Raa ki

19 Kɛn Mɛljege Isa jaay taaɗ naŋ taarin̰ se, Raa uun ɓaansin̰ maakŋ raa ki ɔɔ naan̰ iŋg do ji daamin̰ ki. 20 Ɔɔ jee mɛtin̰ ki se ɓaa gɔtɔ ɓaa se paac taaɗ Labar Jiga gɛn Isa se jeege tu. Ɔɔ Mɛlje Isa noogɗe maakŋ naabɗe ki, naaɗe tɛɗga nakgen deel doa taa jeege jeele taar naaɗe taaɗ se, taar mɛt ki.]

* 1:3 Aak Eza 40.3.

* 3:16 Piɛr se je ɗeekŋ ɔɔ: dɛlbɛ.

† 3:22 Belzebul ro kuuy gɛn Bubm sitange lɔɓu Iblis, naan̰ kɛn tɔk mind jeege.

* 4:12 Aak Eza 6.9‑10.

* 6:15 *Ɛli se debm taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰a ɔɔ naan̰ se Raa uun ɓaansin̰ga maakŋ raa ki, ooy te eyo. Aak 2Gar 2.11.

† 6:29 Yaudge se naaɗe duub yoɗege naaŋ ki eyo, num naaɗe tɔl taalin̰ maakŋ iiɓge tu.

‡ 6:37 Tamman kɛn kaaru di se aas te gursn debm tɛɗn naabm jꞋɔgin̰ gɛn ɓii kaaru dio.

* 7:7 Aak Eza 29.13.

† 7:10 Aak Dt 5.16.

‡ 7:10 Aak Ekz 20.12, 21.17 ɔɔ Dt 5.16.

§ 7:16 Bersen ara se maakŋ kitapgen mɛtin̰ge se gɔtɔ.

* 7:28 Gaan Yaudge se naaɗe tɛɗ roɗe aan gɔɔ gaangen maakŋ ɓee ki ɔɔ jee mɛtjil naaɗe ey se naaɗe aakɗe aan gɔɔ bɛsge.

* 8:10 Dalmanuta se naan̰ gɛgɛr ute baar Galile ki se, naan̰ sak kaam kaaɗa toocn̰ni.

† 8:34 Kɛse je ɗeekŋ ɔɔ naai Ꞌtookŋ dabar bini gɛn kooy taa Isa aan gɔɔ kɛn Isa dabar ooy ro kaag ki taa naai se.

* 9:44 Bersen ese se maakŋ Kitapgen mɛtin̰ge se, gɔtɔ. «Gɔtn naane se, kuurge lee tɔs daayum jee roɗe tiŋg aan gɔɔ ruumga ruumu ɔɔ iŋg maakŋ pooɗ kɛn gɛn daayum.»

† 9:46 Aak berse 44.

‡ 9:48 Aak Eza 66.24.

* 10:6 Aak Jɛn 1.27.

† 10:8 Aak Jɛn 2.24.

‡ 10:47 Goon Daud se goonin̰ mal eyo, num taaɗ taa *al‑Masi kɛn aɗe teecn̰ maakŋ mɛtjilin̰ ki.

* 11:9 Ozaana se je ɗeekŋ ɔɔ: Raa aaja.

† 11:17 Aak Eza 56.7.

‡ 11:17 Aak Jer 7.11.

§ 11:26 Bersen ese se maakŋ kitapgen mɛtin̰ge se naan̰ gɔtɔ. «Kɛn naase jaay Ꞌbaateki kɔkŋ naagŋ naapge lɛ, Bubsen maakŋ raa ki kic ɓo asen kɔŋ tɔɔl kusin̰sege eyo.»

* 12:11 Aak KKR 118.22‑23.

† 12:26 Kɛn Raa jaay ɗeek bin se, je taaɗn ɔɔ naan naan̰ ki se, jeegen do dɔkin̰ se utu zɛɛrɛ.

‡ 12:30 Aak Dt 6.4‑5.

§ 12:31 Aak Lb 19.18.

* 12:36 Aak KKR 110.1.

* 13:25 Eza 13.10 ɔɔ 34.4.

* 14:5 Tamman kaar‑mɔtɔ se aas te gursn debm kɛn tɛɗ naaba ɔŋ maakŋ ɓaar ki.

† 14:27 Aak Zak 13.7.

‡ 14:68 Taara se maakŋ kitapge tun mɛtin̰ge se gɔtɔ.

* 15:17 Jɛkɛ se laatn gaarin̰ge.

† 15:22 Golgota se kɔsn baata ɔɔ kɛn aakin̰ num tec aan gɔɔ kaaɗn do deba.

‡ 15:28 Kitap gɛn mɛtin̰ge ziiɗn naan̰ se: Taa naan̰ se ɓo, taar kɛn Raa taaɗn maakŋ Kitap ki se aanga te ɗoobin̰a kɛn taaɗn ɔɔ: «Naan̰ se, jꞋaakin̰ aan gɔɔ debm kusin̰a daan jee kusin̰ge tu.» Aak Eza 53.12 ɔɔ Luk 22.37 kici.

§ 15:34 Aak KKR 22.2.

* 16:2-3 Maakŋ suuk kalaŋ ki se ɓii dumas se ɓo ɓiin baag deet deet.

† 16:8 Taar naan ki se (kon̰ 16.9‑20) maakŋ kitapge tun mɛtin̰ge se taar se gɔtɔ.

Luk

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi gɛn

Luk

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi gɛn Luk

Luk kɛn raaŋ Labar Jigan ese se, naan̰ ɓo debm kɛn raaŋ kitapm gɛn Naabm jee kaan̰ naabm Isage se kici. Maakŋ kitap kɛn deet deet kɛn naan̰ raaŋin̰o se, naan̰ raaŋ mɛɗin̰ Teopil ki ɔɔ ute ɗoobm Teopil se naan̰ taaɗ jeege tun jee al‑Masige tun Yaudge eyo ɔɔ naaɗe taaɗ taar Grɛk. Naan̰ taaɗ tɔɔkɗen mɛtn taar nakgen naaɗe jeel ɔk mɛtin̰ eyo ute kiŋg Yaudge. Bin ɓo jeegen Yaudge ey gɔtɔ ɓaa se paac se Ꞌjeele Isa se naan̰ ɓo Mɛl Kaajɗe. Maakŋ raaŋin̰ ki se, nakŋ kɛn naan̰ ɔŋin̰ jiga cir paac se, mɛtn taar kɛn Isa dooy jeege ute kiŋgin̰a naan̰ ɔɔ: Raa ɔlo goonin̰ Isa al‑Masi se taa kaajn̰ jeegen kɛn tookin̰ taarin̰a. Jee kɛn jeege aalɗe maak ki ey se, Isa ɔkɗen ɔɔn̰ɔ aan gɔɔ: jee kusin̰ge, gaan sɛɛmge, jee daayge, jee kɔɔn̰ge ɔɔ mɛrtge. Jee al‑Masigen Luk raaŋɗen taar ara ese se, jee mɛtin̰ge jee maalge. Taa naan̰ se ɓo naan̰ raaŋɗe mɛtn taarge dɛna kɛn Isa taaɗ taa maala, aan gɔɔ mɛtn taar kɛn jꞋɔŋin̰ maakŋ kon̰ 12.16‑21 ɔɔ kon̰ 16. Taa naan̰ se ɓo, Luk taaɗ jee al‑Masige tu ɔɔ maalɗe se kꞋtɛɗn naabm Raa ɔɔ kꞋnoogŋ jeege. Maakŋ kitapin̰ ki se Luk taaɗ ɔɔ: Isa se naan̰ ɓo Mɛlɛ.

1

Mɛtn Taar Jigan gɛn Isa *al‑Masi kɛn Luk raaŋo

(Mk 1.1; NJKN 1.1‑3)

1 Teopil, jeege dɛna raaŋoga mɛtn taar nakgen deel daanjege tu se. 2 Jeegen ɓaaɗo taaɗjeki mɛtn taar nakgen deel ese se ɔɔ naaɗe se ɓo jee saaɗgen mɛtn‑jiki aako ute kaamɗe, ɓɔrse naaɗe se ɓo kɛn tɛɗga jee lee wɔɔk taar *Raa se. 3 Taa naan̰ se ɓo, Jaamus, gɔtn nakŋ se jaay uuno mɛtin̰ sum se, maam mꞋtuuro mɛtin̰ tak tak jaay ɓo maakin̰ tɔɔlumi ɔɔ mꞋje mꞋaisin̰ raaŋ te ɗoobin̰a. 4 Bin ɓo do nakge tun kꞋtaaɗio mɛtin̰ se, naai Ꞌjeele kɛse ɓo taar mɛt ki.

*Kɔɗn Raa ɓaaɗo taaɗ taar koojn̰ Jan‑Batist

5 Kaaɗ kɛn *Ɛrɔd iŋgo gaar taa naaŋ Jude se, gaaba kalaŋ, *debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki kꞋdaŋin̰ Zakari. Naan̰ se mɛtn jee Abiage ɔɔ mɛndin̰ se ron̰a Elizabet; naan̰ kic mɛtjil gɛn *Aarunge. 6 Naaɗen di se paac jee bɛɛ naan Raa ki, naaɗe iŋg do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo *Musa ki ɔɔ nakgen kɛn Raa ɔɔ kꞋtɛɗ se, naaɗe paac tɛɗin̰ te ɗoobin̰a. 7 Gaŋ naaɗe se ɔk gaange eyo, taa mɛndin̰ Elizabet se mɛndkarta ɔɔ naaɗe di se lɛ paac gɔɔlga.

8 Ɓii kalaŋ se, aan kaabm Zakari ki ute jeen̰ge gɛn ɓaa tɛɗn *sɛrkɛ maakŋ *Ɓee Raa ki. 9 Aan gɔɔ jee tɛɗn sɛrkgen naan Raage tu kɛn lee tɛɗ do dɔkin̰ se, kɛn kaaɗin̰ jaay aanga num, naaɗe bɛɛr ɔɔɗ deb kalaŋ te salatia gɛn ɓaa kɛnd ɓee Mɛljege tu Raa ki ɔɔ taa Ꞌɓaa tɔɔcn nakŋ oot nijim naanin̰ ki. 10 Kaaɗ kɛn jaay Zakari ɛnd maakŋ Ɓee Raa ki gɛn tɔɔcn nakŋ oot nijim se, jee dɛn se iŋg naatn eem keem Raa. 11 Gɔtn se, kɔɗn Mɛljege Raa teec naan Zakari ki ɔɔ naan̰ ɗaar do ji daam ki gɔtn kɛn kꞋlee kꞋtɔɔcn nakŋ oot nijim se. 12 Kɛn Zakari jaay aakin̰ se, nirlin̰ teece ɔɔ ɓeere ɔkin̰a. 13 Gaŋ kɔɗn Raa ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌɓeere Zakari! Taa Raa se naan̰ booyiga keemi. Mɛndi Elizabet se utu ai koojn̰ goon gaaba ɔɔ naai an̰ kɔnd ron̰ Jan. 14 Goon se ai tɛɗi naai maaki ute raapm dɛn aak eyo ɔɔ ɓii koojin̰ ki se, jeege dɛna maakɗe utu Ꞌraapm kici. 15 Taa naan̰ se utu Ꞌtɛɗn debm magala naan Mɛljege tu. Tɔtn koojn̰ bin̰ ute tɔtn te ɔrɔmin̰ se, naan̰ Ꞌkaay eyo. Num kɛn naan̰ utu maakŋ kon̰ ki sum ɓo, Raa utu an̰ ɗoocin̰ te *Nirl Salal. 16 Naan̰ an tɔɔɗn ɓaa ute gaan *Israɛlge dɛna naan Mɛlɗe Raa ki. 17 Ɔɔ naan̰ utu Ꞌlee naan Raa ki ute tɔɔgŋ *Ɛli ɔɔ ute Nirl Raa kɛn bɔɔyo don̰ ki se, taa naan̰ Ꞌtɛɗn bubge ute gaange se Ꞌkɔkŋ taasa ute naapa, ɔɔ jeegen kɛn baate tookŋ taar Raa se lɛ, naan̰ aɗen tɛrl maakɗe Ꞌtɛɗn jee kɛn tɛɗ nakge ute ɗoobin̰a. Bin jaay ɓo, naan̰ Ꞌtɛɗn jeege se Ꞌɗaap roɗe gɛn booy Mɛlɗe.»

18 Zakari ɗeek kɔɗn Raa ki ɔɔ: «Naan̰ se maam mꞋan̰ mꞋjeelin̰ mꞋɔɔ ɗio? Taa maam lɛ mꞋgɔɔlga ɔɔ mɛndum kic lɛ gɔɔlga gɔɔlɔ.» 19 Gɔtn se kɔɗn Raa tɛrlin̰ ɔɔ: «Maam ɓo mꞋGabriɛl kɛn mꞋɗaar naan Raa ki gɛn tɛɗn naabin̰a. Naan̰ ɓo ɔlumo taa mꞋtaaɗn te naai ɔɔ mꞋai taaɗn labar jigan ese se. 20 ꞋBooyo! Aan gɔɔ naai uun te taarum ey se, naan ki se, naai Ꞌbooyo, naɓo Ꞌkɔŋ taaɗn taar eyo bini, taar maam taaɗi se Ꞌkaan ɗoobin̰ ki.»

21 Kaaɗ kɛn se jee dɛn se iŋg aak kaamin̰a ɔɔ nakŋ se deel doɗe kɛn Zakari ɛnd maakŋ Ɓee Raa ki jaay teeco yɔkɔɗ ey se. 22 Kɛn naan̰ teeco sum se, naan̰ ɔŋ taaɗ taar eyo. Naan̰ kɛn se, jee dɛn se saap jeelga ɔɔ Zakari aakoga ne ɗim maakŋ Ɓee Raa ki. Kɛn naan̰ jaay teeco se, naan̰ taaɗ te jin̰a, ɔŋ taaɗga ute taarin̰ ey sum. 23 Kɛn ɓii tɛɗn naabin̰ jaay aas se, Zakari ɔk tɛrl ɓaa ɓeen̰ ki.

24 Kɛn nakgen se jaay deel se, mɛndin̰ Elizabet tɛɗ mɛndkaama. Kɛn Elizabet jaay uun maaka sum se, maakŋ laap kɛn mii se, naan̰ ɔy ron̰ maak ki ɔɔ taaɗ te maakin̰ ɔɔ: 25 «Kɛse ɓo bɛɛ kɛn Mɛlum tɛɗum maam ki ɔɔ sɔkɔn̰um se, naan̰ ɔɔɗumsin̰ga naatn naan jeege tu.»

*Kɔɗn Raa taaɗ mɛtn taar koojn̰ Isa

(Mt 1.18‑23)

26 Kɛn Elizabet jaay uun maaka ɔɔ ɔk laapa mɛcɛ se, tɛr Raa ɔlo kɔɗin̰ Gabriɛl daala taa naaŋ Galile ki, maakŋ gɛgɛr kɛn kꞋdaŋin̰ Nazarɛt, 27 gɔtn goon mɛnd ki. Ɔɔ goon mɛnd se jeel te gaab eyo. Naan̰ se ron̰ Mari, gaabm kɛɛsin̰ se ron̰ Yusup ɔɔ Yusup se, naan̰ mɛtjil *Daud. 28 *Kɔɗn Raa ɛnd ɔŋin̰ ɓeen̰ ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Tɔɔsɛ Mari, naai se ɔn̰ maaki raapm sakan̰. Taa Mɛljege Raa se naan̰ tɛɗiga bɛɛ ɔɔ naan̰ utu te naai.» 29 Kɛn Mari jaay booy taar ese se, taar se deel don̰a ɔɔ naan̰ taaɗ te maakin̰ ɔɔ: «Kɛse ɓo tɛɗn tɔɔsn ɔɔ ɗio bini?» 30 Kɔɗn Raa tɛrlin̰ ɔɔ: «Mari, ɔn̰te gɛn ɓeere, taa naai se ɔŋga bɛɛ naan Raa ki! 31 ꞋBooyo. Naai utu Ꞌtɛɗn mɛndkaama utu Ꞌkoojn̰ goon gaaba ɔɔ goon se an̰ kɔnd ron̰ Isa. 32 Naan̰ utu Ꞌtɛɗn magala naan Raa ki ɔɔ jꞋan̰ daŋin̰ Goon Raa Taaro. Mɛljege Raa utu an̰ kɛɗn gaar ɓugin̰ Daud. 33 Naan̰ Ꞌkɔsn gaara gɛn daayum do gaan *Israɛlge tu ɔɔ gaar naan̰ se Ꞌkɔŋ naŋ eyo.» 34 Mari tɔnd mɛtn kɔɗn Raa ɔɔ: «Nakŋ se tap ɓo Ꞌtɛɗn ɔɔ ɗio? Maam lɛ mꞋjeel te gaab ey ɓɔrtɔ.» 35 Kɔɗn Raa tɛrlin̰ ɔɔ: «*Nirl Salal utu aɗe bɔɔy doi ki, ɔɔ tɔɔgŋ Raa Taaro se utu ai deebm ute Nirlin̰ bat. Taa naan̰ se ɓo, goon naai an̰ kooj se Ꞌtɛɗn goon *salal ɔɔ naan̰ se jꞋan̰ daŋin̰ Goon Raa. 36 ꞋBooyo: taasi Elizabet kɛn mɛndkarta se kic ɓo do gɔɔlin̰ ki se, tɛɗga mɛndkaama ɓɔrse ɔkga laapa mɛcɛ. 37 Ɓɛrɛ, ne ɗim jaay ɔɔn̰ Raa ki se, gɔtɔ.» 38 Gɔtn se Mari ɗeek ɔɔ: «Maam se mꞋɓul gɛn Raa. Maam mꞋtooko do taari ki. Ɔn̰ Ꞌtɛɗn aan gɔɔ kɛn naai Ꞌtaaɗum ro ki se.»

Ɔɔ gɔtn se kɔɗn Raa iin̰ ɔn̰in̰a.

Mari ɓaa kaakŋ Elizabet

(1Sam 2.1‑10; KKR 113)

39 Naan̰ kɛn se, Mari naar ook ɓaa maakŋ koge tun taa naaŋ Jude ki maakŋ gɛgɛr ki kalaŋ bini. 40 Naan̰ ɓaa ɛnd ɓee Zakari ki ɔɔ tɛɗ tɔɔsɛ mɛndin̰ Elizabet ki. 41 Kɛn Elizabet jaay booy tɛɗn tɔɔsn Mari se, goon maakin̰ ki kic ɓo baag tɔɔbm ron̰a ɔɔ *Nirl Salal se ɗooc maakŋ kon̰ Elizabet. 42 Gɔtn se naan̰ ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ɔ ɔɔ ɗeek Mari ki ɔɔ:

«Maakŋ mɛndge tu se,

naai sum ɓo kɛn Raa tɛɗiga bɛɛ cir paac

ɔɔ goon kɛn maaki ki se kic ɓo, Raa tɛɗin̰ga bɛɛn̰a!

43 Maam ara ɓo mꞋnaŋa kaca jaay ɓo

ko Mɛluma ɓaaɗo ɓaa gɔtum ki taa am kaak se!

44 «ꞋBooyo: kɛn jaay maam booy tɛɗn tɔɔsn naai sum se, goon maakum ki kic ɓo maakin̰ ɓaa raapo ɔɔ baag tɔɔbm maakum ki. 45 Naai se Ꞌmaaki raapo taa naai Ꞌtookga taar kɛn Mɛljege taaɗi se, taa nakŋ naan̰ taaɗi se utu Ꞌkaan ɗoobin̰ ki.»

Mari tɔɔm Raa ute kaa

46 Gɔtn se Mari ɗeek ɔɔ:

«Maam se *mꞋnook Mɛlum Raa ute maakum paac.

47 Maakum ɗooc te maak‑raapo do Raa ki; naan̰ se Mɛl Kaajuma.

48 Maam mꞋɓulin̰ kɛn jeege aalum maak ey se, naan̰ saapga dom ki.

Ɗeere, naan ki se, kɛngen jꞋutu jꞋaɗega tooj paac se,

utu am daŋum mɛnd maak‑raapo.

49 Taa Raa Sidburku se tɛɗumga nakgen bɛɛ dɛn aak eyo

ɔɔ ro naan̰ se, ro kɛn *salal.

50 Daayum naan̰ tɛɗ bɛɛn̰a do jeege tun ɓeerin̰.

51 Raa se taaɗga tɔɔgin̰a

ɔɔ jee kɛn magal roɗe se, naan̰ wɔɔkɗenga.

52 Gaarin̰gen tɔɔgŋ kꞋjeel jeel gɔtɗe se,

naan̰ tuurɗege naatn maakŋ gaarɗege tu.

Num gaŋ jee ɔɔp roɗe baat se, naan̰ uunɗega roɗe raan.

53 Jee ɓo tɔɔlɗe se, naan̰ ɛɗɗenga kɔsɔ ute maraadɗe

ɔɔ jee maalge se lɛ, naan̰ tuurɗega te jiɗe sik.

54 Raa se naan̰ dirig te gɛn tɛɗn bɛɛn̰ jeen̰ge tu eyo

«ɔɔ naan̰ ɓaaɗoga noogŋ jee tɛɗn naabin̰gen gaan *Israɛlge.

55 Kɛse ɓo nakŋ kɛn naan̰ taaɗo bubjege tu

ɔɔ utu Ꞌtɛɗn *Abraam ki ute mɛtjilin̰ ki gɛn daayum daayum se.»

56 Tɛr gɔtn se, Mari tiŋg te Elizabet se ɓaa ɓaa nakŋ laapa mɔtɔ jaay, ɔk tɛrl ɓaa ɓeen̰ ki.

Ɓii koojn̰ Jan‑Batist

57 Ɓii kɛn Elizabet an kooj jaay aan se, naan̰ ooj goon gaaba. 58 Kɛn jee do daamboogin̰ge ute taasin̰ge jaay booy bɛɛ kɛn Raa tɛɗin̰ se, naaɗe tɛɗ maak‑raapo ute naan̰a.

59 Kɛn ooj jaay ɔk ɓii marta se, naaɗe uun ɓaano ute goono taa jꞋan̰ *kɔjn̰ pɔndɔ. Gɔtn se jeege ɔɔ goono se jꞋan̰ daŋin̰ ute ro bubin̰ Zakari. 60 Gɔtn se kon̰a ɛɛp taarin̰a ɔɔ taaɗɗen ɔɔ: «Bin eyo! Goono se jꞋan̰ daŋin̰ Jan.» 61 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Taa ɓeese ki se nam ron̰a bin se, ɓɛrɛ, gɔtɔ.» 62 Ɔɔ naaɗe tɔnd mɛtn bubin̰a ute jiɗe, taa n̰Ꞌaɗen taaɗa goono se tap ɓo naan̰ je jꞋan̰ daŋin̰ naŋa? 63 Bubin̰ taaɗɗen ute jin̰a ɔɔ kꞋɓaano ute kaaga paak paaka*. Naan̰ raaŋ ro ki ɔɔ: goono se ron̰ Jan. Jeegen paacn̰ iŋg gɔtn ese jaay aak nakŋ se tap ɓo ɔkɗen taaɗ eyo. 64 Gaŋ gɔtn se sum ɓo, Zakari, Raa ɛɛpin̰ taarin̰a baag taaɗn taara ɔɔ naan̰ tɔɔm Raa. 65 Jee do daamboogɗege jaay booy se, ɓeere ɓaa ɔkɗe ɔɔ jeegen iŋg maakŋ koge tun kɛn taa naaŋ Jude ki paac se, naaɗe lee ɔɔs maana do nakge tun deel se. 66 Jeegen paacn̰ booy mɛtn taar nakgen ese se, taar se naaɗe ɔkin̰ maakɗe ki ɔɔ naaɗe taaɗ ute naapa ɔɔ: «Goon se tap ɓo Ꞌtɛɗn goon ɔɔ ɗi?» Anum goon se, ɗeere, Raa utu te naan̰a.

Zakari tɔɔm Raa

67 Gɔtn se, Zakari bubm Jan se, maakin̰ ɗooc ute *Nirl Salal ɔɔ Nirl Salal se ɔlin̰ taaɗ ɔɔ:

68 «KꞋtɔɔmki Mɛljege, naan̰ ɓo Raa gɛn gaan *Israɛlge,

taa naan̰ ɓaaɗoga kaakŋ jeen̰ge ɔɔ dugɗenga doɗe.

69 Maakŋ ɓee gɛn ɓulin̰ Gaar *Daud se,

naan̰ ɛɗjekiga Debm Kaajn̰ tɔɔgɔ.

70 Kɛse ɓo taar kɛn jeegen *salal kɛn taaɗ taar teeco taar Raa ki

taaɗo do dɔkin̰ jeege tu se.

71 Naan̰ taaɗjekiga ɔɔ

naan̰ utu ajeki kɔɔɗn dojege maakŋ ji jee taamooyjege tu

ɔɔ ji jeege tun paacn̰ jejeki eyo.

72 Taa naan̰ tɛɗga bɛɛ do bubjege tu

ɔɔ naan̰ se saapga do *dɔɔk kɛn salal kɛn naan̰ dɔɔko ute naaɗe se,

73 aan gɔɔ kɛn naan̰ naamo taarin̰a bubjege tu *Abraam ki.

74 Kɛn naan̰ jaay ɔɔɗjekiga dojege ji jee taamooyjege tu se,

naan̰ utu ajeki tɛɗn bɛɛ ɔɔ naajege jꞋan̰ki keem kic ɓo jꞋan̰ki ɓeer eyo,

75 ɔɔ daayum naanin̰ ki se jꞋaki tɛɗn jee salal,

jꞋaki kɔkŋ taarin̰ ɔɔn̰ɔ ɔɔ jꞋaki tɛɗn nakge ute ɗoobin̰a.

76 Anum, naai goonum se,

jꞋutu jaay daŋi debm kɛn taaɗ taar teeco taar Raa kɛn Taaro.

Taa naai se utu Ꞌlee naan Mɛli Raa ki taa an̰ ɗaapm ɗoobin̰a,

77 ɔɔ naai Ꞌtɛɗn jeen̰ge Ꞌjeele, Raa se debm tɔɔl *kusin̰ɗe

ɔɔ naan̰ ɓo debm aɗen kɛɗn kaaja.

78 Taa Raa naajege se, naan̰ debm bɛɛ dɛn aak eyo.

Taa bɛɛ naan̰ se ɓo, naan̰ utu ajekiro kɔl gɔtn wɔɔrɔ

taa ajeki wɔɔr gɔtɔ aan gɔɔ bɔɔr kaaɗn utu ooko kook se.

79 Naan̰ utu wɔɔr jeegen iŋg maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗɔ

ɔɔ jee kɛn iŋg taa yo ki,

taa naan̰ ajeki tɔɔɗn te ɗoobm kɛn jꞋanki kɔŋ lapia.»

[Gɔtn se Zakari taaɗ naŋ taarin̰ bini†.]

80 Goono se teepe ɔɔ mɛtɛk ɓaa te naanin̰a. Naan̰ ɓaa iŋg do kɔɗ‑ɓaar ki ɔɔ tiŋg bini aan ɓii kɛn naan̰ baag tɛɗn naabin̰ naan gaan *Israɛlge tu.

2

Kaaɗn koojn̰ Isa

(Mt 1.18‑25; Mis 5.1‑2; Eza 7.14, 9.5)

1 Kaaɗ kɛn se, Gaar magal iŋg *Rɔm ki kɛn kꞋdaŋin̰ Sezar Ogust se, ɔlo ɔɔ jee taa naaŋin̰ ki paac se jꞋaɗen Ꞌɓaa mɛɗɛ. 2 Mɛɗn deet deet bin se baag kaaɗ kɛn Kirinius ɓo magal jee taa naaŋ Siri ki. 3 Jeege paac, naŋa naŋa kic ɓo iin̰ ɓaa maakŋ naaŋin̰ ki taa jꞋan̰ ɓaa mɛɗɛ. 4 Taa naan̰ se ɓo Yusup iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Nazarɛt kɛn taa naaŋ Galile ki, naan̰ kic ook ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Betleem kɛn taa naaŋ Jude ki. Betleem se, gɔtn jꞋoojn̰ Gaar *Daud. Kɛn ɔlin̰ Yusup jaay ɓaa naane se, taa naan̰ kic iin̰o mɛtjil Daud ki ɔɔ teeco kaagŋ ɓee naan̰ ki. 5 Naan̰ ɓaa ute mɛnd kɛɛsin̰ Mari mɛndkaama maakin̰ magalga magala taa jꞋan̰ ɓaa mɛɗɛ.

6 Kɛn naaɗe aan Betleem ki se, kaaɗ kɛn naaɗe tiŋg naane se ɓo, ɓii kɛn Mari an kooj se, aasa. 7 Gɔtn se Mari ooj goon paragin̰ gaaba. Naan̰ teelin̰ ute kala ɔɔ uun aalin̰ maakŋ kɔlay ki taa naaɗe ɔŋ te gɔt eyo maakŋ ɓee tooɗn mɛrtge tu se.

*Kɔɗn Raage ɓaaɗo ɔŋ jee gaam baatge

8 Maakŋ taa naaŋ gɔtn ese se naatn cɛɛs ki cɛɛs ki se, jee gaam baatge tiŋg lee gaam baatɗege nɔɔr. 9 Gɔtn se sum ɓo kɔɗn Raa naar teec naanɗe ki, ɔɔ Mɛljege *Raa tɛɗɗen gɔtɔ wɔɔr kɛlɛŋ ɔɔ naaɗe nirlɗe teece. 10 Num kɔɗn Raa se ɗeekɗen ɔɔ: «Ɔn̰ten Ꞌɓeerki! ꞋBooyki: maam ɓaanseno ute Labar Jiga kɛn utu Ꞌraapm maakŋ jeege paac dɛn bɛɛ eyo. 11 Taa nɔɔr jaaki ara se, jꞋoojsega Debm Kaaja maakŋ gɛgɛr gɛn Gaar *Daud ki. Naan̰ ɓo *al‑Masi kɛn Raa taaɗo mɛtn taarin̰ do dɔkin̰a. Naan̰ se ɓo, Mɛljege. 12 Kɛn naase jaay ɓaa aankiga se, naase aki kɔŋ goon kꞋtaace se kꞋteelin̰ga teel ute kala ɔɔ jꞋaalin̰ga tooɗ tooɗ maakŋ kɔlay ki. Kɛse ɓo nakŋ kɛn naase anki kaakŋ jeel ro ki.» 13 Gɔt kɛn se sum ɓo kɔɗn Raagen kuuy dɔɔlɔ naar ɓaaɗo ɔŋ debɗe se ɔɔ baag tɔɔm Raa tɛlɛ ute kaa ɔɔ:

14  «*KꞋnookki Raa kɛn iŋg raan maakŋ raa ki.

Naan̰ ɓo debm ɛɗ tɔɔsɛ jeege tun do naaŋ ki kɛn naan̰ jeɗe.»

15 Kɛn kɔɗn Raage jaay iin̰ ɔn̰ɗe ɔɔ ɔk tɛrl ɓaa maakŋ raa ki se, gɔtn se jee gaam baatge baag taaɗn ute naapa ɔɔ: «KꞋɓaaki ɓɔrse Betleem ki jꞋaki ɓaa kaakŋ nakŋ kɛn tɛɗ jaay Mɛljege taaɗjekiro mɛtin̰ se.» 16 Gɔtn se naaɗe naar iin̰ ɓaa. Kɛn naaɗe aan se ɔŋ Mari, Yusup ɔɔ goon kꞋtaace tooɗ tooɗ maakŋ kɔlay ki. 17 Kɛn naaɗe jaay aakin̰ se, naaɗe baag kɔɔsn maanin̰ jeege tu taar kɛn kɔɗn Raa taaɗɗeno ro goon ki se. 18 Ɔɔ jee paacn̰ kɛn booy maan jee gaam baatge paac se, naaɗe booy taar se ɔkɗen taaɗ eyo. 19 Gaŋ Mari se, taargen deel paac se, naan̰ ɔkin̰ maakin̰ ki tak ɔɔ tiŋg saap do ki. 20 Gɔtn se jee gaam baatge ɔk tɛrl uun ɗoobm baatɗege. Kɛn naaɗe ɓaa ɓaa se, nook Raa ɔɔ tɔɔmin̰ ute kaa taa nakgen naaɗe aako ɔɔ booyo se, taa nakgen se paac, naaɗe ɓaa ɔŋin̰ te ɗoobin̰a aan gɔɔ kɛn kɔɗn Raa taaɗɗeno se.

21 Kɛn goono kꞋjꞋoojin̰ jaay ɔk ɓii marta se, kɛse ɓo ɓii kɛn jꞋɔjin̰ pɔndɔ. Goono se jꞋɔndin̰ ron̰ Isa, ro se ɓo kɛn kɔɗn Raa taaɗɗesin̰ kaaɗ kɛn kon̰a utu aam te ey ɓɔrtɔ.

Isa jꞋuun kꞋɓaansin̰ maakŋ *Ɓee Raa ki

22 Kɛn nakgen se jaay deel paac se, kaaɗin̰ aas se naaɗe ɓaaɗo maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki ɛnd maakŋ Ɓee Raa ki gɛn tugŋ ɗaapm roɗe. Naaɗe tɛɗin̰ aan gɔɔ *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki taaɗno. Ɔɔ kaaɗ kɛn se ɓo naaɗe uun ɓaano ute goono ɓaaɗo taaɗin̰ naan Mɛljege tu Raa ki kici. 23 Taa maakŋ Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se kꞋraaŋga raaŋ jꞋɔɔ: Gaan paragen gaabge paac se, jꞋɛɗin̰ Mɛljege tu Raa ki.* 24 Taa naan̰ se tɛr Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗn *sɛrkɛ Raa ki se jꞋano ɓaa ute: dɛɛrge dio ey lɛ napar gaan dɛɛrgen kuuy dio.†

Simɛon tɔɔm Raa taa Isa

25 Anum maakŋ Jeruzalɛm ki se, gaaba kalaŋ ron̰ Simɛon. Naan̰ se debm daan ki ɔɔ ɔk ɗoobm Raa ɔɔn̰ɔ. Naan̰ iŋg aak kaam debm kɛn utu Ꞌkaajn̰ gaan *Israɛlge ɔɔ *Nirl Salal utu te naan̰a. 26 Nirl Salal taaɗin̰oga taaɗa ɔɔ: «Naai se Ꞌkooy eyo Ꞌtiŋg bini utu Ꞌkaakŋ ute kaami *al‑Masi kɛn Mɛljege Raa utu an̰o kɔl se jaayo.» 27 Nirl Salal ɔl Simɛon iin̰ ɓaa maakŋ *Ɓee Raa ki ɔɔ kaaɗ kɛn se ɓo bubm Isa ute kon̰a ɓaansin̰o naan Raa ki gɛn tɛɗn nakŋ kɛn *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ɔɔ kꞋtɛɗ se. 28 Gɔtn se Simɛon uun Isa jin̰ ki ɔɔ tɔɔm Raa ɗeek ɔɔ:

29 «Ɓɔrse Mɛluma, taar naai Ꞌtaaɗum se aanga ɗoobin̰ ki,

ɔn̰ ɓuli se Ꞌkooy ɓaa ute lapia.

30 Taa kaamum se aakga Debm‑kaajn̰ kɛn naai ɔlin̰o se.

31 Kɛse ɓo Debm‑kaajn̰ kɛn naai ɔlo jeege tu paac.

32 Naan̰ ɓo debm kɛn utu wɔɔr gɔtɔ

ɔɔ tɛɗn jeegen Yaudge eyo Ꞌjeel Raa

ɔɔ ute ro naan̰ se, gaan Israɛlge roɗe utu Ꞌkookŋ raan.»

33 Taar kɛn Simɛon taaɗ ro goon ki, jaay bubin̰ ute kon̰ booy se, taar se tap ɓo ɔkɗen taaɗ eyo. 34 Gɔtn se Simɛon ɔɔɗɗen ɓooro ɔɔ ɗeek Mari kon̰ ki ɔɔ: «ꞋJeele, ute goon ese se gaan Israɛlgen dɛn mɛtin̰ge se, utu Ꞌkiigi ɔɔ jee mɛtin̰ge se utu Ꞌkaaja. Taa naan̰ ɓo Ꞌtɛɗn debm kɛn jeege an jeel Raa, naɓo jeegen mɛtin̰ge se Ꞌtook eyo. 35 Ute naan̰ se maak‑saapm naaɗe se, Raa utu an̰ Ꞌtɛɗin̰ Ꞌtooɗn tal ɔɔ naai, Mari kon̰ se, utu Ꞌdabara aan gɔɔ debm kꞋjꞋɔɔsin̰ ute gɔrɗ‑jɛrlɛ.»

Ann ɔŋ Isa maakŋ *Ɓee Raa ki

36 Gɔtn se mɛnd gɔɔlɔ kalaŋ se, ron̰ Ann. Naan̰ se, goon Panuel, mɛtjil gɛn Asɛrge. Naan̰ se mɛnd taaɗ taar teeco taar Raa ki. Ute gaabin̰ se, naaɗe tiŋgo ɓaara cili sum. 37 Gɔtn gaabin̰ ooy sum se, naan̰ ɔɔp mɛnd‑daaye ɔɔ kaaɗ kɛn se naan̰ ɓaarin̰ sik‑marta‑kaar‑sɔɔ naan̰ lee maakŋ Ɓee Raa ki daayum gɛn tɛɗn naabm Raa. Ɔɔ nɔɔrɔ katara naan̰ eem Raa ɔɔ iin̰ga num lee uun *siam. 38 Num kaaɗ kɛn jaay kꞋɓaano ute goon Isa naan Raa ki se, naan̰ baag tɔɔm Raa ɔɔ taaɗ mɛtn taar goon se jeege tun paacn̰ kɛn iŋg aak kaak kaam debm kɛn utu Ꞌkɔɔɗn do jee kɛn Jeruzalɛm ki.

Yusupge ɔk tɛrl ɓaa Nazarɛt ki

39 Kɛn naaɗe jaay tɛɗ aas nakŋ kɛn *Ko Taar kɛn Mɛljege Raa ɛɗo *Musa ki jaay aas se, naaɗe ɔk tɛrl ɓaa taa naaŋ Galile ki, maakŋ gɛgɛrɗe kɛn Nazarɛt ki. 40 Goono se teep ɓaa ute naanin̰a ɔɔ naan̰ mɛtɛkɛ ɔɔ jeel‑taara dɛna ɔɔ daayum Raa se tɛɗin̰ bɛɛn̰a.

Isa aas goon ɓaara sik‑kaar‑dio

41 Aanga ɓaara tak ɓo, ko Isa ute gaabin̰ se lee ɓaaɗo Jeruzalɛm ki gɛn tɛɗn *laa Paak gɛn Yaudge. 42 Kɛn Isa jaay ɓaarin̰ aas sik‑kaar‑di se, naaɗe ɔk ɓaansin̰ Jeruzalɛm ki gɛn tɛɗn Laaɗen kɛn naaɗe lee tɛɗ se. 43 Kɛn ɓii Laa Paak jaay naŋ sum se, naaɗe ɔk tɛrl ɓaa Nazarɛt ki. Num goonɗe Isa se ɔɔp iŋg Jeruzalɛm ki, naɓo kon̰ ute bubin̰ se, gɔtn goonɗe ɔɔp se, naaɗe jeel te eyo. 44 Gɛn kon̰ te bubin̰ ki num ɔɔ kaaɗn naane, naan̰ utu ɓaaɗo ute jeeɗegen kꞋɓaaɗo ɓaa kalaŋ se. Kɛn naaɗe lee lɛk tɛc se jaay ɓo naaɗe ɓaa saap don̰ ki ɔɔ gɔtn se, naaɗe baagin̰ je gɔtn jee jeelɗege tu ɔɔ gɔtn taasɗege tu. 45 Kɛn naaɗe jaay je bini ɔŋin̰ ey se, naaɗe ɔk tɛrl ɓaan̰ je Jeruzalɛm ki.

46 Naaɗe jen̰ ɓii mɔtɔ jaay ɓo ɓaa ɔŋin̰ maakŋ *Ɓee Raa ki iŋg kiŋg daan jee jeel tɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage. Naan̰ iŋg booy booy taarɗe ɔɔ do taarɗege tu se naan̰ tɔnd mɛtɗe. 47 Jeegen paacn̰ iŋg uɗ bi do taar kɛn naan̰ tɛrlɗen se, naaɗe booy jeelin̰ se deel doɗe ɔɔ ɔkɗen taaɗ eyo. 48 Kɛn kon̰ge jaay ɔŋin̰ se, naaɗe aakin̰ se tap ɓo, ɔkɗen taaɗ eyo. Ɔɔ gɔtn se kon̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Goonuma, kɛse naai Ꞌtɛɗjen nakŋ‑kɔɔɓm ɗi bini? ꞋBooyo, maam ute bubi se, nirlje teecga kꞋlee kꞋjei jea.» 49 Num gɔtn se Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Naase Ꞌjemki gɛn ɗi? Naase Ꞌjeelki ey la kɛn maam mꞋɓaaɗo tap ɓo gɛn maakŋ ɓee Bubum se?» 50 Gaŋ taar kɛn naan̰ taaɗɗen se, naaɗe ɔŋ booy ɔk te mɛtin̰ eyo. 51 Gɔtn se naan̰ iin̰ bɔɔy ɓaa ute naaɗe Nazarɛt ki ɔɔ daayum naan̰ lee took taarɗe. Anum nakgen deel paacn̰ ese se, kon̰ se ɔkin̰ maakin̰ ki.

52 Ɔɔ Isa se teepe ɔɔ jeel‑taara ɓaa te naanin̰a. Kɛn Raa aakin̰ se, tɔɔlin̰ ɔɔ tɔɔl jeege tu kici.

3

Jan‑Batist ɗaap ɗoobm Mɛljege

(Mt 3.1‑12; Mk 1.1‑8; Jn 1.6‑8,19‑28)

1 Kaaɗ kɛn Tiber Sezar, Gaar magal iŋg *Rɔm ki, jaay ɔk ɓaara sik‑kaar‑mii maakŋ gaarin̰ ki se ɔɔ naan̰ kɛn se Pons Pilat ɓo magal gɛn taa naaŋ Jude ɔɔ *Ɛrɔd se gaar gɛn taa naaŋ Galile ɔɔ gɛnaan̰ Pilip se gaar gɛn taa naaŋ Iturɛ ute taa naaŋ Trakonitis ɔɔ Lisanias se gaar gɛn taa naaŋ Abilɛn. 2 Kaaɗ kɛn se Annan ute Kayip ɓo *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu. Naan̰ kɛn se ɓo *Raa ɓaaɗo taaɗ Jan goon Zakari kɛn iŋg do kɔɗ‑ɓaar ki se. 3 Ɔɔ Jan se ɓaa lee taa naaŋ ool magal kɛn Jordan ki se paac ɔɔ naan̰ taaɗ jeege tu ɔɔ: «ꞋTɛrlki maakse ɔɔ ɔn̰ jꞋasen *batizi ɔɔ Raa asen tɔɔl *kusin̰sege. 4 Aan gɔɔ kɛn Ezayi debm taaɗ taar teeco taar Raa ki raaŋo do dɔkin̰a maakŋ Kitapin̰ ki kɛn ɔɔ:

KꞋbooy mind deba taaɗ makɔn̰ do kɔɗ‑ɓaar ki ɔɔ:

ꞋƊaapki ɗoobm Mɛljege ɔɔ Ꞌtɛɗin̰sin̰ki jiga Ꞌtooɗn tal.

5  Gɔɔgen daan koge tu se, kꞋtuurumɗe naata

ɔɔ koge ute kɔsge se kꞋtɔɔkɗe naatn.

Ɔɔ ɗoobgen ɗug ɗug se kꞋtɛɗɗe Ꞌtɔɔjn̰ Ꞌtooɗn tal

ɔɔ ɗoobm kɛn ɔk koge kɔrcɔm kɔrcɔm se kic lɛ kꞋɗaapɗe Ꞌtooɗn kɔlɔn̰.

6  Bin jaay jeege paac utu kaakŋ debm kɛn Raa utu aɗeno kɔlɔ jaay aɗen kaaj se.*»

7 Gɔtn se jee dɛngen ɓaaɗo tɛɗn *batɛm gɔtn Jan ki se, naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Aakumki tu wɔɔjgen ara! Naŋa jaay ɓo dɛjseno taa aki kaan̰ kɔtn maak‑taar gɛn Raa kɛn utu bɔɔy do jeege tu se? 8 Naan ki se, Ꞌtɛɗki nakgen jiga kɛn Ꞌtaaɗn jeege tu ɔɔ naase se Ꞌtɛrlkiga maakse do Raa ki ɔɔ ɔn̰te Ꞌtaaɗki ɔɔki: naaje se lɛ kꞋgaan *Abraamge. ꞋBooyki mꞋasen ɗeeke: kogen ese se kɛn Raa je kic ɓo an̰ dɛlin̰ Ꞌtɛɗn gaange Abraam ki. 9 Ɓɛrɛ, alpasa se lɛ kꞋɗaarin̰ga mɛtn ko kaag ki. Ko kaaggen paacn̰ jaay ooj jig ey se, jꞋaɗen tɔgŋ tund naatn ɔɔ jꞋaɗen tɔɔcn̰ pooɗn.»

10 Gɔtn se jee dɛnge ɓaaɗo tɔnd mɛtn Jan ɔɔ: «Naaje tap ɓo kꞋtɛɗn roje ɔɔ ɗio?» 11 Jan tɛrlɗen ɔɔ: «Maakse ki se, debm ɔk kal di se uun ɛɗ kalaŋ se deb kɛn ɔk eyo ɔɔ debm ɔk nakŋ kɔsɔ kic ɓo nigin̰ ute debm kɛn ɔk eyo.» 12 Gɔtn se, jee tɛɗn miirge kic ɓaaɗo taa jꞋaɗen batizi ɔɔ naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Debm dooy jeege, naaje tap ɓo kꞋtɛɗn roje ɔɔ ɗio?» 13 Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Miir kɛn kꞋtaaɗsen jꞋɔɔ aki kɔkŋ gɔtn jeege tu se, ɔn̰te Ꞌziiɗin̰ki ɗim do ki.» 14 Asgarge ɓaaɗo tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naaje kic ɓo kꞋtɛɗn roje jꞋɔɔ ɗio?» Jan tɛrlɗen ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌkuunki gursn nam ute taa tɔɔgɔ ɔɔ ɔn̰te Ꞌtɔlki taara do nam ki. Num iŋgki do gursn laapse ki sum.»

Jan taaɗ taa debm kɛn utu ɓaaɗo mɛtin̰ ki

15 Aan gɔɔ kaaɗ kɛn se jeege iŋg aak kaak kaam nakŋ utu Ꞌtɛɗ se ɔɔ kɛn naaɗe jaay aak Jan se, gɔtn se naaɗe saap‑maakɗe ki ɔɔ: «Kɛse ɓo Ꞌtɛɗn *al‑Masi lɛ ɗaam?» 16 Jan tɛrlɗen naaɗe ki paac ɔɔ: «Maam se, mꞋasen *batizn ute maane, num gaŋ debm kɛn utu ɓaaɗo mɛtum ki se, naan̰ magal ciruma. Maam se kɔl saan̰ kic ɓo mꞋaas gɛn no tuutin̰ eyo. Debm ese se ɓo utu asen *batizn ute Nirl Salal ɔɔ ute pooɗo. 17 Ute gɛrt magalin̰ se naan̰ utu tuuy teen̰in̰a ɔɔ kɛn naan̰ jaay tuuy aasga num kaam teen̰in̰ se, naan̰ utu an̰ tɔsn kɔmb maakŋ giijin̰ ki, num tɛsin̰ se, naan̰ utu an̰ kɔmb maakŋ pooɗ kɛn ooy eyo.»

18 Do taarge tun naan̰ taaɗɗen se tɛr Jan dɛjɗenga ute taargen kuuy kic dɛna. Gɔtn ese se naan̰ taaɗɗen Labar Jiga se jeege tu.

*Ɛrɔd ɔk Jan‑Batist daŋgay ki

19 Num kɛn Gaar Ɛrɔd jaay ɔk Ɛrɔdiad mɛnd gɛnaan̰a ɔɔ do kɛn se tɛr tɛɗn nakgen kuuy kusin̰ kici, gɔtn se Jan taaɗin̰sin̰ tal. 20 Naɓo do *kusin̰ kɛn naan̰ lee tɛɗ se, tɛr do kɛn se naan̰ iij‑ɔk ɔl Jan daŋgay ki daala.

*Batɛm gɛn Isa

(Mt 3.13‑17; Mk 1.9‑11; Jn 1.32‑34)

21 Kɛn jeege paac jaay kꞋbatizɗe aas se, Isa kic ɓo kꞋbatizin̰a. Kɛn naan̰ eem keem Raa se, gɔtn se maakŋ raa ɔɔɗ waŋ. 22 Gɔtn se, *Nirl Salal se tec aan gɔɔ dɛɛrɛ ɓaaɗo bɔɔy do Isa ki. Gɔtn se kꞋbooy mind deba taaɗ maakŋ raa ki ɔɔ: «Naai se ꞋGoonuma. Maam ɓo mꞋbɛɛr mꞋɔɔɗio ute maak‑raapuma.»

Mɛtjil gɛn Isa

23 Kaaɗ kɛn Isa baagŋ naabin̰ se, naan̰ ɔk ɓaara ɓaa ɓaa si‑mɔtɔ. Jeege se saap ɔɔ naan̰ goon Yusup,

Yusup se goon Ɛli, 24 Ɛli se goon Matat,

Matat se goon Lɛbi, Lɛbi se goon Mɛlki,

Mɛlki se goon Yanay, Yanay se goon Yusup,

25 Yusup se goon Matatias, Matatias se goon Amɔs,

Amɔs se goon Naum, Naum se goon Ɛsli,

Ɛsli se goon Nagay, 26 Nagay se goon Maat,

Maat se goon Matatias, Matatias se goon Semeyin,

Semeyin se goon Yɔsɛk, Yɔsɛk se goon Yɔda,

27 Yɔda se goon Yɔanan, Yɔanan se goon Rɛsa,

Rɛsa se goon Zorobabɛl, Zorobabɛl se goon Salatiɛl,

Salatiɛl se goon Neri, 28 Neri se goon Mɛlki,

Mɛlki se goon Addi, Addi se goon Kɔsam,

Kɔsam se goon Ɛlmadam, Ɛlmadam se goon Ɛr,

29 Ɛr se goon Jɛzu, Jɛzu se goon Ɛliɛzɛr,

Ɛliɛzɛr se goon Yɔrim, Yɔrim se goon Matat,

Matat se goon Lɛbi, 30 Lɛbi se goon Simɛon,

Simɛon se goon Juda, Juda se goon Yusup,

Yusup se goon Yɔnam, Yɔnam se goon Ɛliakim,

31 Ɛliakim se goon Mɛlɛa, Mɛlɛa se goon Mɛnna,

Mɛnna se goon Matata, Matata se goon Natan,

Natan se goon *Daud, 32 Daud se goon Jɛsɛ,

Jɛsɛ se goon Obed, Obed se goon Booz,

Booz se goon Sala, Sala se goon Naason,

33 Naason se goon Aminadab, Aminadab se goon Admin,

Admin se goon Arni, Arni se goon Ɛzrɔm,

Ɛzrɔm se goon Pɛrɛz, Pɛrɛz se goon Juda,

34 Juda se goon *Yakub, Yakub se goon Isak,

Isak se goon *Abraam, Abraam se goon Tɛra,

Tɛra se goon Naɔr, 35 Naɔr se goon Sɛruk,

Sɛruk se goon Ragau, Ragau se goon Pɛlɛg,

Pɛlɛg se goon Ɛbɛr, Ɛbɛr se goon Sala,

36 Sala se goon Kaynam, Kaynam se goon Arpakzad,

Arpakzad se goon Sɛm, Sɛm se goon Noe,

Noe se goon Lɛmɛk, 37 Lɛmɛk se goon Matuzala,

Matuzala se goon Ɛnɔk, Ɛnɔk se goon Yɛrɛd,

Yɛrɛd se goon Maalalɛɛl, Maalalɛɛl se goon Kaynam,

38 Kaynam se goon Ɛnɔs, Ɛnɔs se goon Sɛt,

Sɛt se goon Adum, Adum se goon Raa.

4

*Ɓubm sitange naam Isa

(Mt 4.1‑11; Mk 1.12‑13)

1 Gɔtn se Isa ɗooc te *Nirl Salal se, iin̰o taa ool magal Jordan ki ɔɔ Nirl Salal se tɔɔɗ ɔlin̰ do kɔɗ‑ɓaar ki. 2 Maakŋ ɓiige tun si‑sɔɔ se, Bubm sitange ɓaaɗo naamin̰a. Nɔɔrɔ katara se Isa ɔs te ɗim eyo ɔɔ kɛn ɓiigen si‑sɔɔ jaay aas se, naan̰ ɓo tɔɔlin̰a. 3 Gɔtn ese se, Bubm sitange ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn naai ꞋGoon *Raa ɗeer num, Ꞌtaaɗ ko ki se ai dɛl nakŋ kɔsɔ.» 4 Ɔɔ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Taar se Kitap taaɗga taaɗa ɔɔ: Kɛn tɛɗ debkilimi iŋg se kɔsɔ kalin̰ ki sum eyo.*»

5 Tɛr Bubm sitange tɔɔɗ ɔlin̰ gɔtn raan. Gɔtn ese sum ɓo naan̰ naar taaɗin̰ taa naaŋ gaarin̰gen do naaŋ ki paac se. 6 Ɔɔ Bubm sitange ɗeekin̰ ɔɔ: «Maam mꞋai kɛɗn tɔɔgɔ paac ute nakgen aak bɛɛ kɛn do naaŋ ki kaam jii, taa nakgen se jꞋɛɗumsin̰ga kɛɗ maam ki ɔɔ maam mꞋan̰ kɛɗn deb kɛn maakum jen̰a. 7 Ɔɔ kɛn naai jaay Ꞌɓaaɗo ɛrgga naanum ki ɔɔ Ꞌdaanumga num, nakgen se paac maam mꞋaisin̰ kɛɗa.» 8 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Taa Kitap taaɗga taaɗ ɔɔ: Mɛli Raa kalaŋ tak se ɓo naai Ꞌkɛrgŋ naanin̰ ki ɔɔ an̰ Ꞌtɛɗn naabin̰a.†» 9 Tɛr Bubm sitange tɔɔɗ ɓaansin̰ maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki ɔɔ ɓaa uun ɔlin̰ do *Ɓee Raa ki raan lɛŋ lɛŋ ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn naai ꞋGoon Raa ɗeer num, do ɓee ki ara se iin̰ aal naaŋ ki. 10 Taa Kitap se taaɗga taaɗ ɔɔ:

Raa Ꞌkund Ꞌkulu kɔɗin̰ge tu ai bɔɔbɔ

11  ɔɔ naaɗe ai caapm kɔkŋ jiɗege tu

taa jɛige se Ꞌkɔŋ rɔɔkŋ ro ko kɛn gam eyo.‡»

12 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Kitap taaɗga taaɗ ɔɔ: Ɓɛrɛ, naai se Ꞌkɔŋ Ꞌnaam Mɛli Raa eyo.§» 13 Kɛn Bubm sitange naamin̰ kaam ara kaam ara jaay aas se, naan̰ iin̰ ɔn̰in̰a ɔɔ booy bini aan kaaɗ kɛn Raa mala ɔndin̰ se jaayo.

Isa aan taa naaŋ Galile ɔɔ baag tɛɗn naabin̰a

14 Gɔtn se Isa ɗooc te tɔɔgŋ *Nirl Salal, ɔk tɛrl ɓaa taa naaŋ Galile ki ɔɔ nookin̰ eem dɔɔɗ taa naaŋ gɔtn ese paac. 15 Naan̰ lee dooyɗe maakŋ *ɓeege tun kɛn Yaudge lee tus maak ki ɔɔ jeege paac tɔɔmin̰a.

Jee Nazarɛt ki baate Isa

16 Isa tɛrl maakŋ gɛgɛr kɛn Nazarɛt gɔtn naan̰ teepmno ro ki. Kɛn *ɓii sebit jaay aanga num, aan gɔɔ daayum naan̰ lee ɓaa maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki gɛn keem Raa ɗey se, naan̰ ɛnd maak ki ɔɔ ɓii kɛn se ɓo, naan̰ iin̰ ɗaara gɛn dooy Kitap naan jeege tu. 17 Gɔtn se jꞋuun jꞋɛɗin̰ Kitapm gɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki kɛn kꞋdaŋin̰ Ezayi. Naan̰ wɔrgin̰a, ɔɔ ɔŋ gɔtn kɛn kꞋraaŋin̰ jꞋɔɔ:

18  Nirl gɛn Mɛljege se, utu maakum ki,

taa naan̰ bɛɛr ɔɔɗumo gɛn taaɗn Labar Jiga se jee daayge tu.

Naan̰ ɔlumo taa mꞋtaaɗn ɓulge tu se

jꞋutu jꞋaɗen kɔɔɗn doɗe

ɔɔ jee kaam‑tɔɔkge se utu Ꞌkaaka

ɔɔ jee kɛn jꞋɔɔɗɗe yɛɛɓɗe cɛrɛ se, jꞋutu jꞋaɗen kɔɔɗn doɗe,

19  ɔɔ maam mꞋɓaaɗo se mꞋasen taaɗn

ɓaar kɛn Raa tɛɗn bɛɛn̰ jeege tu kici.*

20 Kɛn naan̰ jaay dooy Kitap aas se, naan̰ teelin̰a†, ɔɔ ɛɗin̰ gaab kɛn tɛɗn naaba gɔtn ese se ɔɔ naan̰ tɛrl iŋg gɔtin̰ ki ɔɔ jee iŋg maakŋ ɓee kɛn gɔtn ese paac ɔndin̰ kaama. 21 Gɔtn se naan̰ baagɗen taaɗa ɔɔ: «ꞋBooyki, taar Kitapm kɛn naase Ꞌbooyin̰ki jaaki se, aanga ɗoobin̰ ki.»

22 Gɔtn se jeegen paacn̰ iŋg booy taarin̰ se taaɗ taargen jiga ron̰ ki ɔɔ taarin̰ nijim kɛn naan̰ taaɗɗen se, ɔkɗen taaɗ eyo. Naaɗe ɗeek ɔɔ: «Kɛse tap ɓo goon Yusup ey la?» 23 Gɔtn se Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Ɗeere, kaan̰ kaa taar kɛn jeege lee taaɗ se utu amsin̰ki tɛɗn dom ki kɛn taaɗ ɔɔ: ‹Kɛn naai jaay daptor num, aaj roi mala.› Bin se naase kic utu amki taaɗn ɔɔ: nakŋ naaje kꞋbooy kɛn naai Ꞌtɛɗo maakŋ gɛgɛr kɛn Kaparnayum ki se, ɓɔrse naai Ꞌtɛɗin̰ maakŋ naaŋi ki ara kici.» 24 Tɛr naan̰ taaɗɗen ɔɔ: «Ɗeere, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: ɓii kalaŋ debm taaɗ taar teeco taar Raa ki gam jꞋɔkin̰ te ɔɔn̰ maakŋ naaŋin̰ ki eyo. 25 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: do dɔkin̰ do *Ɛli ki se, *Israɛl ɔk mɛnd‑daayge dɛna ɔɔ kaaɗ kɛn se ɓaara mɔtɔ ute laapa mɛcɛ se, maane baate keeɗe ɔɔ ɓo tɔɔl tɛɗ daama maakŋ naaŋ ki. 26 Num gaŋ Ɛli se, Raa ɔlin̰ te gɔtn mɛnd‑daay kɛn gam kɛn maakŋ taa naaŋ Israɛl ki se eyo; num ɔlin̰ gɔtn mɛnd‑daay kɛn iŋg maakŋ gɛgɛr kɛn kꞋdaŋin̰ Sarepta kɛn taa naaŋ Sidɔŋ ki. 27 Do dɔkin̰ do Ɛlizɛ ki kɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se kic ɓo, Israɛlge se ɔk jee bikiɗge dɛna. Naɓo maakɗe ki paac se, deb kalaŋ kic ɓo Ɛlizɛ ɛɗin̰ te lapi eyo; num gaŋ ɛɗ lapi ɓo gaab ki kalaŋ kɛn kꞋdaŋin̰ Naaman kɛn kɔɗ Siri.»

28 Kɛn jee maakŋ ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki jaay booy taar kɛn naan̰ taaɗɗen se, naaɗe maakɗe taarɗe don̰ ki pirin̰. 29 Aan gɔɔ gɛgɛr se lɛ do ko ki se, naaɗe iin̰ iij‑ɔkin̰ teecn̰sin̰ naatn ɔɔ ɓaansin̰ taa an̰ Ꞌkɔtn kɔl ziri ki. 30 Num gɔtn se naan̰ iik uj jiɗe ki ɔɔ but aal daanɗe ki se ɔɔ uun ɗoobin̰ ɓaa.

Isa taaɗ tɔɔgin̰a

31 Gɔtn se Isa bɔɔy ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Kaparnayum kɛn taa naaŋ Galile ki. *Ɓii sebit jaay aan se, naan̰ ɓaa dooy jeege. 32 Jeegen booy taar kɛn naan̰ dooyɗe se ɔkɗen taaɗ eyo, taa naan̰ dooyɗen ute tɔɔgin̰ mala.

33 Jee iŋg maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki gɔtn ese se, gaaba kalaŋ se ɔk kɔɔn̰ sitan. Kɛn naan̰ aak Isa se ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ɔ ɔɔ: 34 «Waay! Naai Isan Nazarɛt. Naai tap ɓo naaje jꞋɔŋ ɗi ute naai? Naai se Ꞌɓaaɗo gɛn kutje! Maam se mꞋjeeli, naai se Debm *Salal kɛn Raa ɓo ɔlio.» 35 Gaŋ Isa aacin̰ kaama ɔɔ: «ꞋƊoa! ꞋTeec naatn ro gaab kɛn se!» Gɔtn se gaabm se ooc daan jeege tu ɔɔ sitan se teec naatn ron̰ ki ɔɔ tɛɗin̰ te ɗim eyo. 36 Jee paacn̰ aak nakŋ se, ɓeer ɔkɗe ɔɔ lee taaɗ ute naapa ɔɔ: «Kɛse taar ɔɔ ɗi ɓo bini! Gaabm se ute tɔɔgin̰ se, naan̰ taaɗ sitange tu ɔɔ naaɗe teec aan̰a.» 37 Gɔtn se nookin̰ eem dɔɔɗ taa naaŋ gɔtn ese paac.

Isa ɛɗ lapia jee kɔɔn̰ge tu

38 Kɛn Isa jaay teeco maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se, naan̰ ɓaa ɓee Simon ki ɔɔ ɔŋ moomin̰ mɛnda se ron̰ ɔŋg kɛɗɛk kɛɗɛk. Gɔtn ese naaɗe tɔnd mɛtn Isa ɔɔ n̰Ꞌsaapm don̰ ki. 39 Isa ɓaaɗo no don̰ ki aac kaama kɔɔn̰ ki ɔɔ ron̰ ɔŋg kɛɗɛk se tɛrɛc urlu. Gɔtn ese sum ɓo mɛnda se naar iin̰ ɗaara ɔɔ baagɗen tɛɗn kɔsɔ.

40 Kaaɗ kɛn jaay kaaɗa ɓaa ɓaa kooco se, jeege dɛna ɓaano ute jee kɔɔn̰ge napar napar gɔtn Isa ki ɔɔ naŋa naŋa kic ɓo naan̰ ɔndin̰ jin̰ don̰ ki, ɔɔ jee kɔɔn̰gen se paac ɔŋ lapia. 41 Gɔtn ese kic sitange dɛna teec naatn ro jeege tu ɔɔ kɛn naaɗe teec teec se tɔɔɗ tɔɔy makɔn̰ ɔɔ: «Naai se, ꞋGoon Raa.» Gaŋ Isa aacɗen kaama ɔɔ jꞋɔn̰te taaɗa, taa naaɗe se jeelin̰a naan̰ ɓo *al‑Masi.

Isa ɓaa taaɗ Labar Jiga taa naaŋ Jude ki

42 Tanɔɔrin̰‑nɔɔrin̰ se, Isa iin̰ teec ɓaa do kɔɗ‑ɓaar ki gɔtɔ kaam kalaŋ. Gɔtn se jee dɛnge se iin̰ taa jen̰a ɔɔ kɛn naaɗe jaay ɔŋin̰ se, jee se je naan̰ aɗe kɔn̰ɔ eyo, num Ꞌkɔɔpm kiŋg ute naaɗe. 43 Gaŋ Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Bɛɛki se, mꞋɓaa taaɗn Labar Jigan gɛn Gaar Raa se, maakŋ gɛgɛrge tun kuuy kici. Taa naan̰ se ɓo Raa ɔlumo.»

44 Isa lee taaɗ taar Raa maakŋ *ɓeege tun kɛn Yaudge lee tusn maak ki kɛn taa naaŋ Jude ki se paac.

5

Jee sɔɔ deet deet kɛn took gɛn tɛɗn jee mɛtn Isa ki

(Mt 4.18‑22; Mk 1.16‑20)

1 Ɓii kalaŋ, Isa ɗaar ɗaar taa baar kɛn kꞋdaŋin̰ Genezarɛt se ɔɔ gɔtn se jee dɛnge ɓaaɗo deebin̰ bat gɛn booy taar *Raa. 2 Gɔtn se Isa aak markabge dio ɗaar ɗaar taa baar ki ɔɔ jee toocn̰ kɛn̰jgen bɔɔyo maak ki se ɗaar tug tug gɛndɗege. 3 Gɔtn se Isa ook maakŋ markab kɛn kalaŋ ɔɔ markabm ese se gɛn Simon. Naan̰ taaɗ Simon ki ɔɔ: «Iik Ꞌɓaa naan ki cɔkɔ.» Gɔtn se Isa iŋg maakŋ markab ki ɔɔ baag dooy jee dɛnge.

4 Kɛn naan̰ jaay taaɗ naŋ taarin̰ se, naan̰ ɗeek Simon ki ɔɔ: «Iik Ꞌɓaa gɔtn kɛn maanin̰ jɛrlɛ, ute jeeige se, Ꞌtuunki gɛndsege maan gɛn toocn̰ kɛn̰jge.» 5 Simon tɛrlin̰ ɔɔ: «Debm dooy jeege, daan nɔɔr ki ute magalin̰ se, naaje kꞋdabarga dɛna naɓo jꞋɔŋ te ɗim eyo. Num gaŋ do taari ki se, gɛndge se maam mꞋaɗen tuun maan.» 6 Kɛn naaɗe jaay tuun gɛndɗege maan se, naaɗe uuno kɛn̰jge dɛna; bini gɛndɗege kic ɓo ɓaa ɓaa nɛɛpɛ! 7 Naaɗe daŋ mɛɗɗegen maakŋ markab kɛn kuuy se te jiɗe taa aɗe ɓaa num, aɗen noogo. Mɛɗɗege jaay ɓaaɗo ɔŋɗe se, markabɗegen di se paac naaɗe ɗoocin̰ tal tal ute kɛn̰jge, bini ɓaa ɓaa duubm maan.

8 Kɛn Simon Piɛr jaay aak nakŋ ese se, naan̰ ɓaaɗo ooc mɛtn jɛ Isa ki ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛluma, iik naatn cɛɛm ki; taa maam se mꞋdebm *kusin̰a.» 9 Taa kɛn̰jgen dɛn kɛn naaɗe uuno se, Piɛr ute mɛɗin̰ge se ɓeere ɓaa ɔkɗe. 10 Mɛɗin̰gen Jak ute Jan kɛn gaan Zebedege se aak se, ɓeere ɔkɗe kici. Gɔtn se Isa ɗeek Simon ki ɔɔ: «Ɔn̰te ɓeere! Naan ki se, naai Ꞌɓaa je jikilimge ɓo anɗeno ɓaa ɗoobm Raa ki.» 11 Markabɗege se naaɗe tiik ɓaano taa jɛŋ ki ɔɔ gɔtn ese sum ɓo, naaɗe rɛsn te nakɗege paac ɔɔ daanin̰a.

Isa ɛɗ lapia debm bikiɗ ki

(Mt 8.2‑4; Mk 1.40‑45)

12 Ɓii kalaŋ Isa iin̰ ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn kalaŋ ɔɔ gɔtn se debm bikiɗi ɓaaɗo ɔŋin̰a. Gaabm se ron̰ paac taal aace. Kɛn naan̰ aak Isa se, naan̰ ooc mɛtn jɛn̰ ki ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Mɛlje, kɛn naai Ꞌje num, ɛɗum lapia taa rom se ɗaapm Ꞌtooɗn kɔlɔn̰ kɔlɔn̰.» 13 Isa ɔl jin̰ utin̰a ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Yɛɛ, maam mꞋjea, ɔn̰ roi ɗaapm Ꞌtooɗn kɔlɔn̰ kɔlɔn̰!» Gɔtn se sum ɓo, gaabm se kɔɔn̰in̰ ɔn̰in̰a. 14 Gɔtn se Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɔn̰te ɓaa Ꞌtaaɗn nam ki. Taa naai ɔŋga lapi se Ꞌɓaa Ꞌtaaɗ roi *debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se ɔɔ Ꞌɓaa ɛɗ *sɛrkɛ Raa ki aan gɔɔ kɛn *Musa taaɗin̰o maakŋ Kitap ki, taa naai se roi ɗaapga tooɗga kɔlɔn̰ kɔlɔn̰ se. Bin ɓo, jeege paac Ꞌjeele, naai se ɔŋga lapia.» 15 Gɔtn se jeege baag kɔɔsn maanin̰ gɔtɔ ɓaa se paac ɔɔ jeege dɛna lee tusu gɛn booy taarin̰a ɔɔ jee kɔɔn̰ge se lɛ ɓaaɗo se gɛn je lapia roɗe. 16 Gaŋ Isa se teec ɓaa do kɔɗ‑ɓaar ki kalin̰ ki gɛn tɔnd mɛtn Raa.

Isa ɛɗ lapia debm kꞋruŋguy ki

(Mt 9.1‑8; Mk 2.1‑12)

17 Ɓii kalaŋ Isa dooy dooy jeege ɔɔ maakŋ jeege tun naan̰ dooyɗe dooy se ɔk *Parizige ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage. Naaɗe se iin̰o maakŋ naaŋge tun taa naaŋ Galile ki ute kɛngen taa naaŋ Jude ki ɔɔ ute kɛngen iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki. Gɔtn se Isa ute tɔɔgŋ Mɛljege se, ɛɗ lapi jee kɔɔn̰ge tu. 18 Gɔtn ese sum ɓo jeege uuno debm kꞋruŋguyu do nakŋ tooɗin̰ ki. Kɛn naaɗe aan se, naaɗe je ɗoobm an kɛnd kɔŋ Isa. 19 Naɓo taa jeege dɛn dɛn se naaɗe ɔŋ te ɗoobm an kɛnd kɔŋ Isa eyo. Taa naan̰ se ɓo naaɗe uun ookŋsin̰ do ɓee ki raan ɔɔ ɔɔɗ taa bɔlɔ ɔɔ naaɗe bɔɔyin̰o do nakŋ tooɗin̰ ki naan Isa ki daan jeege tu. 20 Kɛn Isa jaay aak naaɗe aal maakɗe don̰ ki se, ɗeek ɔɔ: «Gaaba, *kusin̰ige se, maam mꞋtɔɔlisin̰ga naatn.»

21 Kɛn jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute Parizige jaay booy se, naaɗe baag naajn̰ te naapa ute mind naaŋ ki ɔɔ: «Naan̰ se tap ɓo naŋa jaay naaj Raa bin se? Kɛn Ꞌkɔŋ tɔɔl kusin̰ deba se, Raa kalin̰ ki sum ey la?» 22 Aan gɔɔ Isa jeel maak‑saapɗe se, naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Taa ɗi jaay naase Ꞌtaaɗki ute maakse bin se? 23 Gɛn naase ki num, kɛn gay ɓo ɔɔn̰ ciri, kɛn mꞋɗeekŋ mꞋɔɔ: ‹Kusin̰ige se, maam mꞋtɔɔlisin̰ga naatn› lɔɓu mꞋɗeekŋ mꞋɔɔ: ‹Iin̰i ɔɔ Ꞌlee› se lɛ? 24 Bin num, naase aki Ꞌjeele maam *mꞋGoon Deba se mꞋɔk tɔɔgɔ gɛn tɔɔl kusin̰ jeege.» Gɔtn se, Isa ɗeek debm kꞋruŋguy ki ɔɔ: «MꞋɗeeki mꞋɔɔ: iin̰i, uun nakŋ tooɗi se ɔɔ Ꞌɓaa ɓei ki.»

25 Gɔtn ese se sum ɓo, gaabm se, iin̰ ɗaara naan jeege tu, uun nakŋ tooɗin̰a ɔɔ ɓaa ɓeen̰ ki. Kɛn naan̰ ɓaa ɓaa se naan̰ tɔɔm Raa. 26 Jee gɔtn ese paac nakŋ se deel doɗe ɔɔ naaɗe tɔɔm Raa kici. Gɔtn se naaɗe ɓeere ɔkɗe se, taaɗ ute naapa ɔɔ: «Nakage, jaaki se, jꞋaakkiga nakgen kɛn deel do aak eyo!»

Isa daŋ Lɛbi

(Mt 9.9‑17; Mk 2.13‑22)

27 Kɛn nakgen se jaay deel se, Isa teec teec se aak *debm tɔkŋ miiri ron̰ Lɛbi iŋg kiŋg gɔtn tɛɗn naabin̰ ki. Naan̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Iin̰i Ꞌdaanuma!» 28 Gɔtn se sum ɓo Lɛbi iin̰i, ɔn̰ nakin̰ge paac ɔɔ daan Isa.

29 Gɔtn se Lɛbi tɛɗ kɔsɔ dɛna ɔɔ daŋ Isa ɓeen̰ ki gɛn ɓaa kɔsɔ. Ɔɔ jeege dɛna iŋg ɔs te naaɗe ɔɔ maakɗe ki se *jee tɔkŋ miirge ɔɔ jee kuuy se kici ute te naaɗe. 30 Gɔtn se, *Parizige ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se jaay aakɗe se mooy naaŋ ki dir dir ɔɔ taaɗ jeege tun mɛtn Isa ki se ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay naase ɔski ɔɔ aayki ute jee tɔkŋ miirge ɔɔ jee *kusin̰ge se?» 31 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Jee roɗe kiji se, naaɗe je daptor eyo, num kɛn je daptor se, jee kɔɔn̰ge. 32 Maam mꞋɓaaɗo se gɛn daŋ jee kɛn saap ɔɔ naaɗe aak bɛɛ naan Raa ki se eyo, num maam mꞋɓaaɗo se gɛn jee jeel roɗe ki naaɗe jee kusin̰ge, taa Ꞌtɛrl maakɗe do Raa ki.»

Mɛtn taar *siam

33 Naan̰ kɛn se jeege ɓaaɗo taaɗ Isa ki ɔɔ: «Jee mɛtn Jan‑Batist ki ute jee mɛtn *Parizige se tɛɗga num lee tuun siam ɔɔ tɔnd mɛtn Raa. Num jee mɛtn naai ki se ɔsɔ ɔɔ aaye.» 34 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Jeegen ɓaaɗo kɔkŋ mɛnda jaay gaabm mɛnda utu te naaɗe se, kaaɗ kɛn se naaɗe Ꞌkɔŋ kuun siam la? Mɛt ki eyo. 35 Num gaŋ ɓii kalaŋ kaaɗin̰ utu kaana gaabm mɛnda se jꞋutu jꞋan̰ kɔɔɗn naata ɔɔ naan̰ kɛn se jaay ɓo, mɛɗin̰ge se lee tuun siam gɛn tɔnd mɛtn Raa.»

36 Isa taaɗɗen ute kaal naagŋ taara daala ɔɔ: «Nam ɔk kala koono nɛɛpga nɛɛp se, aɗe kɔŋ nɛɛpm taar kal kiji jaay an̰ kal do ki eyo; ey num taa kal kijin kɛn kꞋnɛɛpo se cɛrɛ sum, ɔɔ kɛn jꞋaalin̰ga kic num, naaɗe se kɔŋ tum eyo. 37 Ɔɔ tɔtn koojn̰ bin̰ utu iin̰ kiin̰ se, jꞋɔmbin̰ maakŋ k‑lɛɛtɛrge tun koono eyo; ey num tɔtn koojn̰ bin̰ se, an dɔɔbm ute k‑lɛɛtɛrge se naatn. Ɔɔ tɔtn koojn̰ bin̰ se lɛ Ꞌkɔɔy naaŋ ki cɛrɛ ɔɔ k‑lɛɛtɛrge se lɛ, dɔɔbm tujn̰ kici*. 38 Num gaŋ bɛɛki num, tɔtn kaam ki se jꞋan̰ kɔmb maakŋ k‑lɛɛtɛrge tun kiji kici. 39 Ɔɔ debm aayga kaay tɔtn† cooɗi tɔɔlum se lɛ, tɔtn kaam ki se, ɓon̰ tɔɔlin̰ ey sum. Taa naan̰ ɗeek ɔɔ: kɛn nijim cir paac se tɔtn kɛn cooɗi tɔɔlum se.»

6

Isa se naan̰ ɓo mɛl *ɓii sebit

(Mt 12.1‑14; Mk 2.23‑28, 3.1‑6)

1 Ɓii kalaŋ ɓii sebit ki se, Isa ute jee mɛtin̰ ki deel maakŋ gɔtn gɛm ki. Gɔtn se jee mɛtin̰ ki tɛrɛc do gɛmge ɔɔ ɔɔɗ kaamin̰ maakŋ jiɗe ki ɔɔ taan̰e. 2 Num *Parizigen kandum gɔtn ese taaɗɗen ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay naase Ꞌtɛɗki nakŋ kɛn jꞋund te kulu eyo gɛn tɛɗ ɓii sebit ki se?» 3 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Naase Ꞌdooyin̰ki te ey la, nakŋ kɛn *Daud tɛɗ ute jeen̰ge kaaɗ kɛn naaɗe ɓo tɔɔlɗe se? 4 Naan̰ ɛndo maakŋ *kɔrɔr gɛn *Raa ki, ɔɔ tɔs mappan jꞋɛɗin̰ga kɛɗ *sɛrkɛ Raa ki, ɔso ɔɔ ɛɗo jeen̰ge tun mɛtin̰ ki kici. Ey num, kɛn ɔk ɗoobm Ꞌkɔsn se jee tɛɗn sɛrkge Raa ki kalɗe ki sum.»

5 Ɔɔ tɛr Isa ɗeekɗen ɔɔ: «*Goon Deba se lɛ, naan̰ ɓo Mɛl gɛn ɓii sebit.»

6 Kɛn aan ɓii sebit kɛn kuuy se, Isa ɓaa ɛnd maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se ɔɔ dooy jeege. Gɔtn ese, naan̰ ɔŋ gaaba kalaŋ ji daamin̰ ooyga kooyo. 7 Jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute Parizige se ɔnd kaama Isa ki tak taa naaɗe je an̰ kaaka kɛn n̰Ꞌkɛɗn lapia gaab kɛn se ɓii sebit ki num, bin se naaɗe an̰ kɔkŋ mindin̰a. 8 Aan gɔɔ Isa jeel saapm‑maakɗe ki se, naan̰ ɗeek gaab kɛn jin̰ ooyga kooy se ɔɔ: «Iin̰i Ꞌɗaar naan jeege tu.» Ɔɔ gaabm se iin̰ ɗaara. 9 Gɔtn se Isa taaɗɗen ɔɔ: «Maam mꞋje tɔnd mɛtse: ɓii sebit ki se, jꞋundsenga kulu gɛn tɛɗn bɛɛ lɔɓu gɛn tɛɗn *kusin̰ lɛ? Ɔɔ ɔŋ deba jaay ɗim an don̰ ki num, an̰ kaaj lɔɓu an̰ kɔn̰in̰ naan̰ Ꞌkut lɛ?» 10 Gɔtn se Isa uun kaamin̰ aak dɔɔɗɗe paac ɔɔ ɗeek gaabm kɛn jin̰ ooyga kooy se ɔɔ: «ꞋSɛɛj jii!» Ɔɔ gaabm se sɛɛj jin̰a ɔɔ gɔtn ese sum ɓo jin̰ ɔŋ lapia. 11 Kɛn Parizige ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage jaay aak nakŋ se, maakɗe taarɗe don̰ ki pirin̰ ɔɔ taaɗ ute naapa do nak kɛn naaɗe utu Ꞌtɛɗn do Isa ki.

Isa bɛɛr tɔɔɗ jee kaan̰ naabin̰gen sik‑kaar‑dio

(Mk 3.13‑19; Mt 10.1‑15; NJKN 1.13)

12 Kaaɗ kɛn se sum ɓo, ɓii kalaŋ Isa ɓaa ook do ko ki gɛn keem Raa ɔɔ maakŋ nɔɔr kɛn te magalin̰ se, naan̰ eem Raa. 13 Kɛn gɔtɔ jaay iip se, naan̰ daŋ jee mɛtin̰ ki ɔɔ maakɗe ki se, naan̰ bɛɛr tɔɔɗ jeege sik‑kaar‑dio kɛn naan̰ daŋɗe jee kaan̰ naabin̰ge. Kɛse ɓo ro jee se: 14 Simon se, naan̰ daŋin̰ te ro Piɛr, Andre se gɛnaan̰a, Jak, Jan, Pilip, Bartelemi, 15 Matiye, Tɔma, Jak goon Alpe, Simon debm je kujn̰ naaŋin̰a, 16 Jud goon Jak ɔɔ Judas Iskariɔt, naan̰ ɓo debm utu kutn Isa se.

Isa dooy jeege ɔɔ ɛɗ lapia jee kɔɔn̰ge tu

(Mt 5.2‑12)

17 Kɛn Isa jaay bɔɔy do ko ki ute jee mɛtin̰ kɛn sik‑kaar‑di se naan̰ ɔŋ gɔtn tooɗ tal jaay naan̰ ɗaara ɔɔ gɔtn se naan̰ ɔŋ jee dɛn mɛtin̰ ki ute jeege dɔɔlɔ dɛna iin̰o taa naaŋ Jude ki, kɛngen iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki, ɔɔ kɛngen kuuy se iin̰o taa naaŋ Tir ute gɛn Sidɔŋ ki kɛn iŋg maakŋ gɛgɛrge tun taa baar ki. 18 Naaɗe ɓaaɗo se gɛn booy taarin̰a ɔɔ gɛn je lapi roɗe, ɔɔ jee ɔk kɔɔn̰ sitangen kɛn lee dabarɗe se kic ɓo ɔŋ lapia. 19 Jee dɛngen tus paac se naŋa naŋa kic ɓo je kutn ro Isa taa debm utga ron̰ num, tɔɔg Isan Ꞌteec ron̰ ki se, ɛɗɗen lapia.

Jee maak‑raapge ute jee kɛn aɗen kaan nakŋ ɔɔn̰ɔ

20 Gɔtn se Isa uun kaamin̰a aak jee mɛtin̰ ki ɔɔ taaɗɗen ɔɔ:

«Maak‑raapo naase jee daayge tu,

taa *maakŋ Gaar Raa se naase ki.

21 Maak‑raapo naase jee ɓo tɔɔlsen ɓɔrse se,

taa naase utu aki kɔsn dɛrɛŋ te maraad se!

Maak‑raapo naase kɛn ɓɔrse maakŋ kaa‑maan ki,

taa naase se utu aki kooy koogo.

22 Maak‑raapo naase kɛn jeege jese eyo, ɔɔɗ undse naatn,

naajse ɔɔ tɔlsen taar jig eyo dose ki,

taa naase aalki maakse do *Goon Deb ki*.

23 «Kɛn nakgen se jaay aanga dose ki num, ɓii kɛn se ɔn̰ki maakse Ꞌraap sakan̰ ɔɔ Ꞌdaamki te maak‑raapo! Taa maakŋ raa ki se, Raa utu asen kɔgŋ bɛɗse dɛn aak eyo. Bin ɓo ɓugɗegen do dɔkin̰ se lee dabaro jee taaɗ taar teeco taar Raa ki se bin kici.

24 «Num gaŋ asen kɔɔn̰ naasen jee nak dɛnge

taa ɓɔrse naase ɔŋkiga dose.

25 Asen kɔɔn̰ naasen kɛn ɓɔrse ɗim daaysen ey se,

taa naase ɓo utu asen tɔɔlɔ.

Asen kɔɔn̰ naasen jee iŋg Ꞌtooyki koogo ɓɔrse,

taa naase se maakse utu Ꞌtuju ɔɔ utu aki keeme.

26 Asen kɔɔn̰ naasen kɛn jeege paac taaɗ taargen nijim rose ki sum se,

bin ɓo ɓugɗegen do dɔkin̰ se tɛɗo ute jeegen tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee taaɗ taar teeco taar Raa ki bin kici.»

ꞋJeki jee taamooysege

(Mt 5.38‑48; Rm 12.17‑21)

27 «Gaŋ maam mꞋtaaɗsen naase kɛn iŋg booyki taarum se, mꞋɔɔ: Ꞌjeki jee taamooysege, Ꞌtɛɗki bɛɛ jeege tun jese eyo. 28 Ɔɔɗki ɓooro do jeege tun naamse ɔɔ eemki Raa taa jeegen kɛn dabarse se. 29 Kɛn nam jaay ɔndiga mɛtn bi ki num, Ꞌtɛrlin̰ kɛn do ji kuuy se kici. Kɛn nam jaay uunga kali magal se, kali baatn maak ki se kic num, ɔn̰te Ꞌkɔɔgin̰. 30 Debm kɛn jaay tɔnd mɛtn ɗim gɔti ki num, ɛɗin̰ ɔɔ nam jaay uunga ɗimi num, ɔn̰te Ꞌɓaa baayin̰a. 31 Bɛɛ kɛn naase Ꞌjeki jeege asen tɛɗse, naase kic num, Ꞌtɛɗki jeege tu bin kici.

32 «Kɛn naase jaay Ꞌjeki jeegen jese sum num, bin se nakŋ jaay jꞋasen tɔɔm ro ki tap ɓo gɔtɔ. Taa jee *kusin̰ge kic lɛ je naapa bin kici! 33 Ɔɔ kɛn naase jaay Ꞌtɛɗki bɛɛ jeege tun Ꞌtɛɗsen bɛɛ naase ki sum num, bin se nakŋ jaay jꞋasen tɔɔm ro ki se tap ɓo gɔtɔ. Taa jee kusin̰ge kic lɛ lee tɛɗ bɛɛ ute naapa kici! 34 Kɛn naase jaay ɛɗki sɛɛ ɓo jeege tun utu asesin̰ tɛrl kɔgŋ gɔtin̰ ki sum num, bin se nakŋ jaay jꞋasen tɔɔm ro ki se tap ɓo gɔtɔ. Taa jee kusin̰ge kic ɓo lee ɛɗ kɛɗ sɛɛ ute naapa, taa naaɗe jeele jꞋaɗesin̰ kɔgŋ gɔtin̰ ki! 35 Num gaŋ naase se, Ꞌjeki jee taamooysege; Ꞌtɛɗki bɛɛ jeege tu ɔɔ kɛn ɛɗkiga sɛɛ jeege tu num, ɔn̰te Ꞌsaapki ɔɔki jꞋasesin̰ kɔgɔ. Bin ɓo Raa utu asen tɛɗn bɛɛn̰ dɛn aak eyo ɔɔ naase se jꞋutu jꞋasen daŋ gaan Raagen Taaro. Taa Raa se naan̰ debm jiga ɔɔ naan̰ tɛɗ bɛɛn̰a do jeege tun kꞋtɛɗɗen bɛɛ kic ɓo naaɗe jeel eyo ɔɔ tɛɗ bɛɛ jee kusin̰ge tu kici. 36 ꞋKɛrcɛlki aan gɔɔ Bubsen maakŋ raa ki, kɛrcɛl se.»

Ɔn̰te Ꞌkɔjki bɔɔrɔ do jeege tu

(Mt 7.1‑5,15‑20, 12.33‑37)

37 «Ɔn̰ten Ꞌkɔjki bɔɔrɔ do jeege tu, ɔɔ naase kic ɓo jꞋasen kɔjn̰ bɔɔrɔ dose ki eyo. Ɔn̰ten Ꞌkɛndki tɛl nam gɛn kutin̰a, bin se naase kic jꞋasen kɔŋ kut eyo. Kɛn naase jaay Ꞌlee ɔkki naagŋ naapa num, Raa kici asen tɔɔl kusin̰se. 38 Ɛɗki naka jeege tu taa jꞋutu jꞋasen kɛɗn naase ki kici: ute gɔrn kɛn naase Ꞌlee Ꞌdɔɔjn̰ki jeege tu se, Raa utu asesin̰ dɔɔjn̰, ɗoocn̰ kɔnd gazagaza ɔɔ asesin̰ dɔɔjn̰ cir cir. Bin ɓo ute nakŋ kɛn naase Ꞌlee Ꞌdɔɔjn̰ki nakge jeege tu se, naase kic jꞋutu jꞋasesin̰ dɔɔjn̰ bin kici.

39 «Tɛr Isa taaɗɗen ute kaal naagŋ taara kuuy daala ɔɔ: debm kaam‑tɔɔkɔ Ꞌkɔŋ tɔɔɗn naapin̰ debm kaam‑tɔɔkɔ la? Naaɗen di paac se Ꞌsi maakŋ gɔɔ ki ey ne? 40 Debm lee mɛtn deb kɛn dooyin̰ se Ꞌkɔŋ cir debm dooyin̰ eyo. Num gaŋ debm mɛtn deb ki jaay mɛlin̰ dooy ɔkin̰ga se, naan̰ utu Ꞌtɛɗn aan gɔɔ mɛlin̰a.

41 «Mu cɔkɔn kɛn kaam gɛnaai ki ɓo naai ɔŋ aakin̰a. Num gɛn ɗi jaay naai ɔŋ aak guɗum kaagŋ kaami ki ey se? 42 Ute naan̰ se ɓo, naai Ꞌkɔŋ ɗeekŋ gɛnaai ki ɔɔ: Gɛnaama, Ꞌɓaaɗo mꞋai kɔɔɗn mu kaami ki. Nakŋ naai Ꞌtɛɗin̰ se, mɛt ki eyo! Ey num naai ɔk mɛt‑guɗum kaagŋ kaami ki se kici! Bɛɛki num, ɔɔɗ mɛt‑guɗum kaagŋ kaami ki se ram, jaay ɓo kaami Ꞌkɔɔɗn kaakŋ jiga bin jaay Ꞌkɔɔɗn mu cɔkɔn kɛn kaam gɛnaai ki se!»

Kaaga ute koojin̰a

43 «Kaagŋ jiga se koojin̰ aak kus eyo ɔɔ kaagŋ kɔɔn̰ɔ lɛ ɔŋ ooj koojin̰ jig ey kici. 44 Taa kaagge se jꞋaak kꞋjeelɗe ute koojɗege: taa naan̰ se ɓo jꞋkɔŋ tuugŋ koojn̰ mɔŋgɔ do kaag kɛn ute kɔrɔndin̰ eyo ɔɔ kɔŋ tuugŋ koojn̰ k‑ƴooko se do k‑lili ki ey kici. 45 Debm bɛɛ se, bɛɛn̰ se iin̰o maakin̰ ki, ɔɔ debm *kusin̰ se, kusin̰in̰ se kic ɓo iin̰o maakin̰ ki. Taa taar kɛn jikilimge lee taaɗ paac se iin̰o maakɗe ki.»

Ɓeegen dio

(Mt 7.21‑29; 2Pr 1.5‑10)

46 «Naase iŋg Ꞌdaŋum ki: Mɛluma, Mɛluma. Num gɛn ɗi jaay ɓo naase Ꞌbaateki gɛn tɛɗn nakŋ kɛn maam mꞋtaaɗsen mꞋɔɔ aki tɛɗ se? 47 Debm ɓaaɗo gɔtum ki, booy taaruma ɔɔ iŋg do ki se, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗn nakŋ kɛn naan̰ tecin̰ tece. 48 Naan̰ se tec aan gɔɔ debm ɓaa kɔɓm ɓeen̰a: naan̰ uɗ gɔɔ jɛrlɛ bini aan do ko ki jaay ɓo ɔndo mɛtn ɓeen̰a. Kɛn naan̰ jaay iin̰in̰ aas sum se, maane eeɗ dɛna ɔɔ oolge kic ɓo ɗooco ɔɔ ɔɔy makɔn̰ɔ ɓaaɗo deeb ɓee se bat naɓo, ɔŋ tɛɗin̰ te ɗim eyo, taa ɓee se kꞋjꞋiin̰in̰ga jiga. 49 Num gaŋ debm booy taaruma ɔɔ iŋg do ki ey se, naan̰ se tec aan gɔɔ debm kɛn uɗ te gɔɔ ey sum ɓo iin̰ ɓeen̰a. Kɛn oolge ɗooco jaay ɔɔyɔ makɔn̰ɔ ɔɔ ɓaaɗo deebin̰ bat se, ɓee se ru naŋ tak.»

7

Isa ute bubm asgarge

(Mt 8.5‑13)

1 Kɛn Isa jaay taaɗ naŋ taarin̰ naan jeege tu aas se, naan̰ ɓaa ɛnd maakŋ gɛgɛr kɛn Kaparnayum ki. 2 Gɔtn se bubm asgarge se ɔk ɓulu kalaŋ bin se naan̰ jen̰ dɛn aak eyo. Naɓo ɓulin̰ se ooc kɔɔn̰ɔ kaam yoa. 3 Kɛn gaabm se jaay booy jꞋɔɔs maan Isa se, gɔtn se naan̰ iin̰ ɔl magal Yaudge kandum taa ɓaa sɛl mɛtn Isa num, aɗe ɓaa utu kɛɗn lapia ɓulin̰ ki se. 4 Kɛn magal Yaudge jaay aan gɔtn Isa ki se, naaɗe eemin̰ nɔɔ ɔɔ: «Bɛɛki num, gɛn tɛɗn bɛɛ se, Ꞌtɛɗn gaab kɛn se. 5 Taa naaje Yaudge se, gaabm se jejeki dɛna ɔɔ naan̰ mala ɓo iin̰jeki ɓee kɛn kꞋlee kꞋtusn maak ki se.»

6 Gɔtn se Isa ɓaa ute naaɗe. Num kɛn naan̰ aan te cɛɛ ɓee magal asgarge tu ey sum ɓo, bubm asgar *Rɔmɛge ɔlo mɛɗin̰ge taa an̰ taaɗn ɔɔ: «Mɛluma, ɔn̰te dabar roi gɛn ɓaaɗo ɓeem ki, taa maam se mꞋaas ɗim naani ki eyo. 7 Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋɔŋ mꞋɓaa te gɔti ki ey se. Num gɔtn ɗaari ki se, naai Ꞌtaaɗ ute taari sum ɓo, debm tɛɗn naabum se Ꞌkɔŋ lapia. 8 Taa maam se, kic mꞋkaam ji deb kuuy, naɓo mꞋɔk asgarge kaam ji maam kici. Kɛn mꞋiŋgga num mꞋɗeek deb kalaŋ ki mꞋɔɔ: ꞋƁaa se, naan̰ iin̰ Ꞌɓaa. Ɔɔ mꞋɗeek deb kuuy ki mꞋɔɔ: ꞋƁaaɗo se, naan̰ iin̰ ɓaaɗo. Ɔɔ ɓulum ki se jaay, mꞋɗeekin̰ mꞋɔɔ: ꞋTɛɗn nakŋ ese se, naan̰ iin̰ tɛɗin̰a.» 9 Kɛn Isa jaay booy taar ese se, taara se ɔkin̰ taaɗ eyo. Gɔtn se naan̰ tɛrl aak jee dɛngen ɓaaɗo mɛtin̰ ki se ɔɔ naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: maakŋ gaan *Israɛlge tun ute dɛnɗe kic ɓo maam mꞋɔŋ te nam jaay aal maakin̰ do *Raa ki aan gɔɔ gaabm ara se eyo.» 10 Kɔr jee naan̰ ɔlɗeno naaba jaay aan ɓeen se, naaɗe ɔŋ ɓul se ɔŋga lapia.

Isa dur goon mɛnd‑daay daan yoge tu

11 Naan̰ kɛn se jaay, Isa iin̰ ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn kꞋdaŋin̰ Nayn. Jee mɛtin̰ ki ute jeege dɛna ɓaa ute naan̰a. 12 Kɛn Isa ute jeege jaay aan taa ɗoob kɛn jꞋan kɛnd maakŋ gɛgɛr ki se, naaɗe aak jeege uuno yoa ɔɔ kɛn ooy se goon mɛnd‑daaye ɔɔ naan̰ kalin̰ ki sum ɓo maakŋ kon̰ ki. Gɔtn se jeege dɛna daan mɛnd se. 13 Kɛn Mɛljege jaay aak ko goono se, naan̰ ɛɛjin̰ don̰ ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌtɔɔyɔ.» 14 Gɔtn se Isa iiko cɛɛ jeege tun uuno yo se, ɔnd jin̰ do baraŋgal ki ɔɔ gɔtn se, jee ɓaan ɓaa ute yo se ɗaara ɔɔ Isa ɗeek goon kɔɗ ki se ɔɔ: «MꞋɗeeki mꞋɔɔ, iin̰i!» 15 Gɔtn se goon kɔɗn ooyga kooy se duru iin̰ iŋg ute mɛtin̰a ɔɔ baag taaɗn taara. Ɔɔ Isa ɔk ɛɗin̰ kon̰ ki. 16 Kɛn jeege jaay aak nakŋ se, ɓeere ɓaa ɔkɗe paac ɔɔ naaɗe *nook Raa ɔɔ: «Debm taaɗ taar teeco taar Raa ki magal se, ɓɛrɛ, ɓaaɗoga daanjege tu. Kɛse Raa mala ɓo ɓaaɗoga kaakŋ jeen̰ge!» 17 Taa naan̰ se ɓo jee taa naaŋ Jude ki ute jee kɛn taa naaŋge tun cɛɛs ki se, paac se iŋg ɓo gɛn kɔɔsn maana do nakge tun kɛn Isa tɛɗo se.

Jan‑Batist ute Isa

(Mt 11.2‑19)

18 Gɔtn se jee mɛtn Jan‑Batist ki ɓaaɗo taaɗ mɛlɗe ki. Kɛn Jan jaay booy taarɗe sum se, maakɗe ki se naan̰ daŋ jeege dio, 19 ɔɔ ɔlɗe gɔtn Mɛlje Isa ki taa Ꞌɓaa tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naai ɓo debm kɛn jeege iŋg aak kaama jꞋɔɔ utu aɗe ɓaa se lɔɓu kꞋbooy nam kuuy lɛ?» 20 Kɛn naaɗe jaay aan gɔtn Isa ki se, jee se taaɗ ɔɔ: «Naaje se Jan‑Batist ɓo ɔljeno gɔti ki ɔɔ kꞋtɔnd mɛti: naai ɓo debm kɛn jeege iŋg aak kaama jꞋɔɔ utu aɗe ɓaa se lɔɓu kꞋbooy nam kuuy lɛ?» 21 Naanɗe ki se sum ɓo, Isa ɛɗ lapia jee kɔɔn̰ɗege tu dɛna. Maakɗe ki se jeegen kɛn kɔɔn̰ɔ tujɗenga tuju ute jee ɔk kɔɔn̰ sitange se kic naan̰ ɛɗɗen lapia ɔɔ jee kaam‑tɔɔkge dɛn se kic ɓo naan̰ ɔɔɗɗen kaamɗege. 22 Gɔtn se Isa ɗeek jeege tun Jan ɔlɗeno naaba se ɔɔ: «ꞋƁaa Ꞌtaaɗki Jan ki nakŋ naase mala aakin̰kiga ute kaamse ɔɔ booyin̰kiga ute bise: jee kaam‑tɔɔkge lɛ aakga, jee cɛkɛɗge lɛ leega talam talam, jee bikiɗge lɛ ɔŋga lapia ɔɔ roɗege lɛ tooɗga kɔlɔn̰ kɔlɔn̰, jee duguyge lɛ ɓɔrse booy booyo, jee ooyga kooy kic lɛ duroga daan yoge tu ɔɔ Labar Jiga se lɛ, kꞋtaaɗin̰ga jee daayge tu. 23 Maak‑raapo debm kɛn jaay ai kaamin̰ ɔn̰te ɗoobm gɛn kaal maakin̰ do maam ki ey se.»

24 Kɛn jee Jan ɔlɗeno naaba jaay ɔk tɛrl ɓaa se, Isa baag taaɗn taar Jan se jee dɛnge tu ɔɔ: «Do kɔɗ‑ɓaar ki se naase tap ɓo iŋgkiro kaakŋ naŋa? Lɔɓu iŋgkiro kaakŋ mu taa baar kɛn kuul teen̰ ɓaansin̰ kaam ara kaam ara se la? 25 A‑a! Bin num naase iŋgkiro kaakŋ naŋa? Lɔɓu iŋgkiro kaakŋ gaabm kɛn tus kalge aak bɛɛ se lɛ? Gɔtɔ. Jee lee tus kalgen aak bɛɛ gɛn koono se ute jee maalge se, naaɗe se tiŋg maakŋ ɓee gaarin̰ge tu. 26 Lɔɓu naase tap ɓo iŋgkiro kaakŋ naŋa? Naase se iŋgkiro kaakŋ debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se la? Ɗeere, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: naan̰ se debm taaɗ taar teeco taar Raa ki naɓo naan̰ magal cir debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se daala. 27 Naan̰ se ɓo debm kɛn Raa taaɗo taarin̰ do dɔkin̰ maakŋ Kitap ki ɔɔ:

ꞋBooyo, maam mꞋai kɔl debm kaan̰ naabum naani ki,

taa ai Ꞌɗaapm ɗoobi.*

28 «ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: maakŋ jeege tun mɛndge toojɗen do naaŋ ki ara bini aan do Jan ki se, debm kɛn magal cirin̰ Jan se, gɔtɔ. Anum debm *maakŋ Gaar Raa ki se baat aan gɔɔ ɗi kic ɓo, naan̰ se ɓo magal cir Jan.

29 «Jee dɛnge ute *jee tɔkŋ miirge jaay booy taarin̰ se, Jan *batizɗe taa naaɗe jeelga Raa se tɛɗ naka ute ɗoobin̰a. 30 Num gaŋ *Parizige utu jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se, naaɗe se baate tookŋ do nakge tun kɛn Raa je ɔɔ aɗen tɛɗn naaɗe ki se. Bin ɓo, naaɗe baate tookŋ kɛn Jan aɗen batizi.»

31 Tɛr Isa taaɗɗen ɔɔ: «Jee ɓɔrse tap ɓo, mꞋaɗen kɔmb bɛyɛ ute naŋge? Naaɗe tap ɓo tec naŋge? 32 Naaɗe se tec aan gɔɔ gaangen iŋg bɔɔr ki jaay taaɗ ute naapa ɔɔ:

Naaje kꞋtuuysen kaa

naɓo naase Ꞌbaate daamki.

Naaje kꞋjꞋaarsen kaa yoa

naɓo naase Ꞌbaate keemki.

33 «Ey num Jan‑Batist ɓaaɗo se, naan̰ ɔs mapp eyo ɔɔ aay tɔtn koojn̰ bin̰ eyo ɔɔ naase ɔɔki num: naan̰ se debm sitan! 34 Kɛn *Goon Deba jaay ɓaaɗo se ɔsɔ ɔɔ aaye, naɓo naase ɔɔki num: naan̰ se debm kaam‑kɔsɔ ɔɔ debm kaay‑koono ɔɔ ɔk mɛɗɛ ute jee tɔkŋ miirge ɔɔ ute jee *kusin̰ge! 35 Num gaŋ jee took aal maakɗe don̰ ki se, aak ɔkga jeel‑taar Raa se ute ɗoobin̰a.»

Isa ute mɛnd tɛɗn *kusin̰a

36 Ɓii kalaŋ kɔɗ *Parizi kalaŋ bini, daŋ Isa ɓeen̰ ki, gɛn ɓaa kɔsn ute naan̰a. Kɛn Isa jaay ɓaa ɓeen̰ ki se, gɔtn se naaɗe tooɗ ute cɛɛsɗe jaay ɓo baag kɔsɔ do tabil ki. 37 Mɛnda kalaŋ iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn se ɔɔ jeege paac jeelin̰ naan̰ se, mɛnd tɛɗn kusin̰a. Naan̰ ɓaaɗo ɔŋɗe taa naan̰ booyga booy jꞋɔɔ Isa utu iŋg ɔs kɔs gɔtn kɔɗ Parizi ki se. Kɛn naan̰ ɓaaɗo ɓaa se, naan̰ uuno naka aan gɔɔ k‑ɓɔkɔlɔ kalaŋ ko ɓo kꞋcɔɔc kꞋɗaapin̰a. K‑ɓɔkɔl se kꞋɗaapin̰ ute nakŋ kɛn kꞋdaŋin̰ albatir†, ɔɔ naan̰ se ɗooc ute itir. 38 Naan̰ ɓaaɗo kaam jɛ Isa ki ɔɔ naan̰ eeme ɔn̰ kaa‑maanin̰ se neet jɛ Isa ɔɔ naan̰ ɔtin̰sin̰ ute bɛɛkin̰a ɔɔ baam ɔk aay jɛn̰ se ute maak‑raapo ɔɔ ɔɔyin̰ itir do jɛn̰ ki.

39 Kɔɗ Parizi kɛn daŋ Isa ɓeen̰ ki jaay aak nakŋ bin se, taaɗ ute maakin̰ ɔɔ: «Kɛn gaabm se jaay debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ɗeer num, mɛnd ɓaaɗo utin̰ se, naan̰ an̰ Ꞌjeelin̰ naan̰ se, mɛnd tɛɗn kusin̰a.» 40 Gɔtn se Isa taaɗin̰ ɔɔ: «Simon, maam se mꞋɔk taara mꞋai ɗeeke.» Naan̰ tɛrlin̰ ɔɔ: «Debm dooy jeege, Ꞌtaaɗa.» 41 Isa ɔɔ: «ꞋBooyo. Debm kalaŋ ɔk jee sɛɛge dio. Deb kalaŋ se ey num an̰ kɔgŋ tamma kaar‑mii ɔɔ debm kuuy se lɛ ey num an̰ kɔgŋ tamma si‑mii. 42 Num gaŋ ɗim naaɗe aan kɔgŋ sɛɛɗe gɔtɔ se, naaɗe di se paac, naan̰ tɔɔlɗen sɛɛɗege se naata. Num maakŋ naaɗe kɛn di se, debm ɛɗɗen sɛɛ se kɛn gay ɓo an̰ Ꞌje ciri?» 43 Simon tɛrlin̰ ɔɔ: «Gɛn maam ki num mꞋɔɔ, debm kɛn sɛɛn̰ dɛn jaay ɓo kꞋtɔɔlin̰sin̰ se.» Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛse naai Ꞌtaaɗga taar mɛt ki.»

44 Gɔtn se Isa uun tɛrl aak mɛnd se, ɔɔ ɗeek Simon ki ɔɔ: «Naai aak mɛnd se ɗaamo! Gɔtn maam mꞋɛndo ɓei ki se, naai ɛɗum te maan tugŋ jɛm eyo; num gaŋ mɛnd se neetum jɛm ute kaa‑maanin̰a ɔɔ ɔtumsin̰ ute bɛɛkin̰a. 45 Ɔɔ naai Ꞌbaam ɔk aay te taarum ute maak‑raap eyo; num mɛnd se kɛn maam mꞋaan sum se, gɔtn naan̰ baam ɔk aay jɛma ute maak‑raapo sum se, ɔn̰um te eyo. 46 Naai ɔtum te uubm oot dom ki eyo; num mɛnd se ɔtum itir jɛm ki. 47 ꞋƁooyo mꞋai taaɗa: mɛnd se kusin̰in̰gen dɛn se, Raa tɔɔlisin̰ga naatn. Taa naan̰ se ɓo, naan̰ jem dɛn se. Gaŋ debm kꞋtɔɔlin̰ kusin̰in̰ baat se, naan̰ kic ɓo ɔk maak‑je baata.» 48 Tɛr Isa taaɗ mɛnd ki ɔɔ: «Kusin̰ige se maam mꞋtɔɔlisin̰ga naata.» 49 Jeegen iŋg ɔs ute naaɗe se, baag taaɗn ute naapa ɔɔ: «Kɛse tap ɓo naŋa jaay taaɗ taa Ꞌtɔɔl kusin̰ jeege se?» 50 Isa ɗeek mɛnd ki ɔɔ: «Mɛnda, ute kaal maaki kɛn naai aal dom ki se, aajiga. Iin̰i, Ꞌɓaa ute lapia.»

8

Mɛndgen lee mɛtn Isa ki

1 Naan̰ kɛn se jaay Isa ɓaa lee maakŋ gɛgɛrge tu ɔɔ maakŋ naaŋge tu. Naan̰ taaɗ wɔɔk Labar Jigan gɛn Gaar Raa se jeege tu. Gɔtn se jee kaan̰ naabin̰gen sik‑kaar‑dio, 2 ute mɛndge kandum se lee ute naan̰a. Mɛndgen se ɓo kɛn naan̰ ɛɗɗeno lapia gɛn kɔɔn̰ roɗege tu ɔɔ tuurɗeno sitange roɗege tu se. Maakɗe ki se, Mari iin̰o Magdala ɔɔ ro naan̰ ki se ɓo, Isa tuurin̰o sitange cili se. 3 Ɔɔ Yoanna kɛn mɛnd Kuza, gaabin̰ se Gaar *Ɛrɔd ɔn̰in̰ maalin̰ paac kaam jin̰a ɔɔ Suzaan ute mɛndgen kuuy dɛn kici. Naaɗe se ɓo kɛn lee noog Isa ute jee mɛtin̰ ki ute nakgen naaɗe ɔkɔ.

Isa aal naagŋ taara te debm kɔnd buru

(Mt 13.1‑23; Mk 4.1‑25)

4 Jeege dɛna iin̰o maakŋ gɛgɛrge tu paac ɔɔ ɓaaɗo tus gɔtn Isa ki ɔɔ naan̰ taaɗɗen ute kaal naagŋ taara ɔɔ: 5 «Ɓii kalaŋ deba kalaŋ teec ɓaa kɔnd buru. Kɛn naan̰ jaay ɔnd kɔnd burin̰ se, kupm mɛtin̰ si jɛŋ ɗoob ki; gɔtn se jeege tuumin̰a ɔɔ yeelge ɓaaɗo tuun ɔsin̰ naatn paac. 6 Kupm mɛtin̰ge se si gɔt kɛn naaŋin̰ maakin̰ ɔk koa. Kɛn naan̰ jaay utu teec teec sum ɓo naar tuutu taa gɔtn se naaŋin̰ cɛɛpɛ. 7 Kupm mɛtin̰ se, si maakŋ ji kaag kɛn ɔk kɔrɔndɔ se, naan̰ teece naɓo aan gɔɔ teep maakŋ ji kaag ki se, ji kaaga aayin̰ taara. 8 Num kupm kɛn si do naaŋ kɛn jiga se, gɔtn se naan̰ teece, teepe, tɔk doa ɔɔ ɔk kaama dɛn aak eyo.» Do taar kɛn se, Isa uun mindin̰ raan ɗeekɗen ɔɔ: «Debm jaay ɔk bi booyo num, booy ɔk taar se.»

9 Jee mɛtn Isa ki se tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Kaal naagŋ taar kɛn naai Ꞌtaaɗ se tap ɓo je ɗeekŋ ɔɔ ɗio?» 10 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Nakŋ jꞋɔyin̰ga kɔy *maakŋ Gaar Raa ki se, naase se *Raa taaɗsenga naase Ꞌjeelin̰kiga. Num gaŋ jee kuuy se kꞋtaaɗɗen ute kaal naagŋ taara se, taa:

Naaɗe Ꞌkaakŋ ute kaamɗe naɓo Ꞌkaakŋ kɔk eyo,

Ꞌbooy ute biɗe naɓo Ꞌbooy kɔk eyo.*»

Kaal naagŋ taar se, Isa taaɗ tɔɔk mɛtin̰a

11 «ꞋBooyki kaal naagŋ taar ese se je ɗeekŋ ɔɔ: kupm maam mꞋtaaɗn se, kɛse taar Raa. 12 Kupm kɛn si jɛŋ ɗoob ki se, kɛse taaɗ ute jeegen booy taar Raa naɓo *Ɓubm sitange ɓaaɗo ɔɔɗ taar se maakɗe ki naatn, taa sɔm naaɗe booy uunga num Ꞌkɔŋ kaaja. 13 Kupm kɛn si gɔtn naaŋin̰ ɔk ko maak ki se, kɛse taaɗ te jeegen mɛtn‑jiki booy uun taar Raa ute maak‑raapo naɓo naaɗe ɔŋ ɔkin̰ tɔɔg eyo. Kaaɗ kɛn gɔtɔ utu bɛɛ se naaɗe ɔk taar Raa se ɔɔn̰ɔ, gaŋ nakŋ naama jaay aanga doɗe ki num, naaɗe rɛsn naatn ute taar Raa se. 14 Kupm si maakŋ ji kaag kɛn ɔk kɔrɔndɔ se, kɛse taaɗ te jeegen booy ɔk taar Raa naɓo, naaɗe uun nirlɗe, je maal *dunia ɔɔ je nakŋ kɛn daa roɗe ɓo jea. Kɛse ɓo tɛɗɗen kaal maakɗe ɓaa tɛɗn nakŋ cɛrɛ sum se. 15 Num kupm kɛn si do naaŋ kɛn jiga se, kɛse taaɗ te jeegen maakɗe bɛɛ, booy uun taar Raa ɔɔ ɔkin̰ maakɗe ki jiga ɔɔ jee se, naaɗe aay kaamɗe aal maakɗe do Raa ki ɔɔ tɛɗn nakgen jiga.»

Isa aal naagŋ taar ute lɔɔmpɔ

(Mk 4.21‑26)

16 «Nam Ꞌkɔɔcn̰ lɔɔmpɔ jaay an̰ deebm dukulu don̰ ki, ey lɛ an̰ kɔl kɔnd mɛtn daŋal ki se, gɔtɔ. Gaŋ lɔɔmpɔ se kꞋjꞋɔɔcin̰ga num, jꞋuun jꞋɔlin̰ raan ro kaag ki taa jee ɛnd gɔtn ese se, Ꞌkaakŋ gɔtn wɔɔrɔ. 17 Taa nakŋ jꞋɔyin̰ kɔy se jꞋutu jꞋan̰ kaakŋ Ꞌtooɗn tal ɔɔ nakŋ jeege jaay jeel mɛtin̰ ey se jeege utu Ꞌjeel mɛtin̰ paac ɔɔ jꞋutu jꞋan̰ kaakŋ kaam kaaɗ ki utu Ꞌtooɗn tal. 18 Bin se kɛn aki booy taar Raa num, ɔndki kɔndɔ! Taa debm ɔk se jꞋan̰ kɔmb do ki, num debm ɔk ey se lɛ, kɛn nakŋ naan̰ saap ɔɔ ɔk se kic ɓo, jꞋan tɔsn naatn.»

Gɛnaa Isage ute kon̰ɗe

(Mt 12.46‑50; Mk 3.31‑35)

19 Gɔtn se gɛnaa Isage ute kon̰ɗe ɓaan̰o kaaka, naɓo taa jeegen dɛn se, naaɗe ɔŋ aan te gɔtin̰ ki eyo. 20 Nam ɓaaɗo taaɗ Isa ki ɔɔ: «Koi ute gɛnaaige se utu naatn ɔɔ naaɗe je ai kaaka.» 21 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Koyuma ute gɛnaamge se, kɛse jee kɛn booy taar Raa ɔɔ took iŋg do ki.»

Isa ɔk ɗaar kuulu

(Mt 8.23‑27; Mk 4.35‑41)

22 Ɓii kalaŋ se, Isa ook maakŋ markab ki ute jee mɛtin̰ ki ɔɔ naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «KꞋgaaŋ kꞋɓaaki jɛŋ baar kɛn kaam naane.» Ɔɔ gɔtn se naaɗe iin̰ ɓaa. 23 Kɛn naaɗe ɓaa ɓaa do maane ki se, gɔtn se Isa kaamin̰ ɓaa ɔk bia. Kaaɗ kɛn se guduray dɔɔbɔ do baar ki ɔɔ ɔl maane ɛnd ɗooc ɗooc maakŋ markaba se ɔɔ naan̰ kɛn se gɔtɔ ɓaa tɛɗɗen ɔɔn̰ɔ. 24 Naaɗe iiko cɛɛ Isa ki, durin̰a ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm dooyje, Debm dooyje, ɓɛrɛ, naajege jꞋaki kutu!» Kɛn naan̰ jaay iin̰ se, naan̰ aac kaama kuul ki ute maane ki ɔɔ gɔtn se, kuulu ute maan se ɔk ɗaara ɔɔ gɔtɔ do dil. 25 Gɔtn se naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Kaal maaksen jaay naase aalki dom ki se, tap ɓo gay?»

Kɛn naaɗe jaay aak nakŋ ese se, ɔkɗen taaɗ eyo ɔɔ ɓeere ɓaa ɔkɗe ɔɔ gɔtn se, naaɗe baag taaɗn ute naapa ɔɔ: «Kɛse tap ɓo naŋa bini, kɛn taaɗ kuul ki ute maane ki kic ɓo tookin̰ taarin̰ se?»

Isa ɛɗ lapia debm kɔɔn̰ sitan ki

(Mt 8.28‑34; Mk 5.1‑20)

26 Gɔtn se naaɗe ɓaa aan taa naaŋ jeege tun kꞋdaŋɗen Gɛrazɛnige kɛn sak kaam taa naaŋ Galile ki. 27 Kɛn naaɗe aan taa jɛŋ ki jaay Isa bɔɔy bɔɔy naaŋ ki se, gɔtn se gaab kalaŋ bini ɔk kɔɔn̰ sitan iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn ese ɔɔ ɓaaɗo dɔɔɗ Isa. Ɔɔ gaabm se, naan̰ tiŋg ɓeen eyo ɔɔ lee ute kal ey se daanin̰ dɔkga, num naan̰ se tiŋg maakŋ iiɓge tun Yaudge tɛɗin̰o gɛn tɔl taal yoɗege se. 28 Kɛn naan̰ jaay aak Isa se, ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ɔ ɔɔ ɓaaɗo ooc mɛtn jɛn̰ ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Isa Goon Raa Taaro, jꞋɔŋ ɗi ute naai? MꞋeemi nɔɔ mɛti ki, ɔn̰te gɛn dabaruma!» 29 Kɛn ɔlin̰ taaɗ bin se, taa Isa ɗeekin̰ga ɗeek ɔɔ n̰Ꞌteec naatn ro gaab kɛn se. Taa sitan se, iin̰ga num tɛɗ gaabm se kusin̰a ɔɔ ɔl kꞋdɔɔkin̰ ute sɛsɛrɛ ɔɔ jꞋaalin̰ dɔkɔɗɔm maala se kic ɓo, naan̰ gaaŋ naatn ɔɔ sitan se ɔlin̰ aan̰ teec ɓaa do kɔɗ‑ɓaar ki. 30 Ɔɔ Isa tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naai, Ꞌroi naŋa?» Naan̰ tɛrlin̰ ɔɔ: «Maam rom Dɔɔl asgarge,» taa gaabm se ɔk sitange ron̰ ki dɛna. 31 Gɔtn se sitange eem nɔɔ mɛtn Isa ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌtɔkŋ kɔmbje maakŋ gɔɔ kɛn jɛrl zuzu se.»

32 Gaŋ gɔtn se ɔk dɔɔl kin̰zirge dɛna lee gaam gaam do kɔs ki. Gɔtn se sitange se sɛl mɛtn Isa ɔɔ: «Ɔn̰je naaje kꞋɓaa kɛnd maakŋ kin̰zirge tu se.» Gɔtn se Isa tookɗen. 33 Ɔɔ sitange se teeco ro gaab kɛn se ɓaa ɛnd maakŋ kin̰zirge tu se ɔɔ dɔɔl kin̰zirgen te dɛnɗe se dɔɔbɔ rus ɔɔ naar aan̰o girdi girdi bɔɔy ɓaa si maakŋ baar ki ɔɔ maane ɔsɗe paac.

34 Kɛn jee gaam kin̰zirge jaay aak nakŋ tɛɗ se, naaɗe dɔɔb aan̰ ɓaa taaɗ jeege tun maakŋ gɛgɛr ki ute jeege tun iŋg ɓee naatge tu. 35 Kɛn jeege jaay ɓaa booy se, naaɗe ɓaaɗo gɛn kaakŋ nakŋ tɛɗ se. Kɛn naaɗe jaay aan ɔŋ Isa se, ɔŋ gaabm debm sitan se, sitanin̰ge se teecga naatn ron̰ ki ɔɔ naan̰ iŋg kiŋg mɛtn jɛ Isa ki ɔɔ tusga kala ron̰ ki jiga jiga. Kɛn naaɗe jaay aakin̰ se, ɓeere ɓaa ɔkɗe. 36 Jeegen aako nakŋ se ute kaamɗe se, ɓaaɗo taaɗ jeege tu nakŋ kɛn Isa tɛɗo do gaabm kɛn debm sitan jaay ɓo ɔŋ lapi se. 37 Gɔtn se jee iŋg taa naaŋ Gɛrazɛ ki paac se, kɛn naaɗe jaay ɓeere ɓaa ɔkɗe se, naaɗe taaɗ Isa ki ɔɔ: «Iin̰ ɔn̰je, Ꞌɓaa dɔkɔ.» Gɔtn se Isa ook maakŋ markab ki gɛn tɛrl ɓaa. 38 Gaabm kɛn sitange teec ɔn̰in̰ se, tɔnd mɛtn Isa ɔɔ: «Ɔn̰um mꞋɓaa ute naai.» Gaŋ Isa taaɗin̰ ɔɔ: 39 «ꞋTɛrl ɓaa ɓei ki ɔɔ taaɗ nakŋ paacn̰ kɛn Raa tɛɗi naai ki se.» Kɛn gaabm se jaay ɔk tɛrl ɓaa ɓeen̰ ki se, ɓaa taaɗin̰ jeege tun maakŋ gɛgɛr ki se paac nakŋ kɛn Isa tɛɗin̰o naan̰ ki se.

Isa ɛɗ lapia mɛnd ki ɔɔ dur goon Jayrus mɛnda daan yoge tu

(Mt 9.1,18‑26; Mk 5.21‑43)

40 Kɛn Isa jaay aan se, jee dɛnge dɔɔɗin̰a, taa naaɗe se iŋg aak kaak kaamin̰a. 41 Gaaba kalaŋ kꞋdaŋin̰ Jayrus; naan̰ se magal *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki. Naan̰ ɓaaɗo ooc mɛtn jɛ Isa ki eemin̰ nɔɔ ɔɔ n̰Ꞌɓaaɗo ɓeen̰ ki. 42 Taa naan̰ ɔk goon mɛnda kalaŋ lak, ɓaarin̰ ɓaa ɓaa sik‑kaar‑dio ɔɔ goonin̰ se tooɗ kɔɔn̰ɔ kaam yoa.

Kaaɗ kɛn Isa ɓaa ɓaa gɔtn goon mɛnd ki se, jeege dɛna tus ron̰ ki ɔɔ gɔtn lee kic naan̰ ɔŋ eyo. 43 Maakŋ jee dɛnge tu se, mɛnda kalaŋ bin se, gɔtn moosin̰ aan sum se ɔŋ ɗaar eyo ɔkga ɓaara sik‑kaar‑dio ron̰ ki. Naan̰ utga jin̰ paac gɔtn jee dawage tu, naɓo nam ɔŋ ɛɗin̰ te lapi eyo. 44 Mɛnd se ɓaaɗo naagŋ Isa ki ɔɔ ut taa kalin̰a ɔɔ gɔtn ese sum ɓo, moosin̰ naar ɗaara. 45 Isa tɔnd mɛta ɔɔ: «Kɛn ɔl jin̰ utum se naŋa?» Aan gɔɔ jeege paac baaga naaja se, gɔtn se Piɛr ɗeek Isa ki ɔɔ: «Mɛluma, aaka jeege ɓo lee uri mak mak se ɗey!» 46 Gaŋ Isa ɗeek ɔɔ: «Num nam ɔlga jin̰ utumga, taa maam mꞋnaamga tɔɔgŋ kɛn teec rom ki se.» 47 Kɛn mɛnd se jaay jeel jeege an̰ jeel se, ɓeere ɓaa ɔkin̰ se ron̰ ook marga ɔɔ ɓaaɗo ooc mɛtn jɛ Isa ki. Gɔtn se naan̰ taaɗ naan jeege tu paac nakŋ kɛn ɔlin̰ jaay ɓo, naan̰ ɔl jin̰ ut taa kal Isa se. Mɛnd se taaɗɗen ɔɔ: «Maam mꞋnaar mꞋut kali sum ɓo, mꞋɔŋ lapia.» 48 Gɔtn se Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Goonuma, taa naai aalga maaki dom ki se, kaal maaki se aajiga. ꞋƁaa ute lapia.»

49 Kɛn Isa utu ɗaar taaɗ taaɗ ɓɔrt se sum ɓo, deb kalaŋ iin̰o gɔtn Jayrus ki ɔɔ ɓaaɗo taaɗin̰ ɔɔ: «Ɓɛrɛ, gooni mɛnda se lɛ ooyga. Ɔn̰te dabar Debm dooy jeege se cɛrɛ.» 50 Num kɛn Isa jaay booy taar se, naan̰ taaɗ Jayrus ki ɔɔ: «Ɔn̰te ɓeere; ɔnd maaki kaam kalaŋ. Gooni mɛnda se utu Ꞌkaaja.» 51 Kɛn Isa jaay aan ɓee Jayrus ki se, jee dɛn se naan̰ gaasɗe naatn. Gɔtn se ɔɔp Piɛr, Jan, Jak ɔɔ ko goono ute bubm goono sum ɓo ɛnd ute naan̰a. 52 Jeege paac eeme ɔɔ tɔɔy makɔn̰ɔ do yo ki se. Num gaŋ Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌkeemki. Goono se ooy te eyo; naan̰ lɛ tooɗ tooɗ bi sum.» 53 Kɛn naaɗe jaay booy taarin̰ se, naaɗe baag tooy koogo mɛtin̰ ki taa naaɗe jeele goon mɛnda se lɛ, ooyga ɗeere. 54 Gɔtn se Isa ɔk jin̰a, uun mindin̰ raan ɔɔ: «Goonuma, iin̰i!»

55 Gɔtn se sum ɓo goono se duru ɔɔ naar iin̰ ɗaara. Tɛr Isa taaɗɗen ɔɔ: «Goono se, jꞋɛɗin̰ kɔsɔ.» 56 Kɛn bubin̰ ute kon̰ jaay aak nakŋ se, nakŋ se ɓaa deel doɗe ɔɔ ɔkɗen taaɗ eyo. Gɔtn se Isa dɛjɗen ɔɔ nakŋ deel se, jꞋɔn̰te ɓaa taaɗin̰ nam ki.

9

Isa ɔl jee kaan̰ naabin̰ge sik‑kaar‑di se naaba

(Mt 10; Mk 6.7‑13)

1 Ɓii kalaŋ Isa tus jee kaan̰ naabin̰gen sik‑kaar‑dio ɔɔ naan̰ ɛɗɗen tɔɔgɔ do sitange tu paac ɔɔ ɛɗɗen tɔɔgŋ gɛn kɛɗn lapia jee kɔɔn̰ge tu. 2 Naan̰ ɔlɗen naaba se taa Ꞌɓaa taaɗn labar gɛn *maakŋ Gaar Raa se jeege tu ɔɔ gɛn kɛɗn lapi jee kɔɔn̰ge tu. 3 Naan̰ taaɗɗen ɔɔ: «Kɛn Ꞌɓaaki ɓaa mɛrtɛ se, ɔn̰te Ꞌkuunki ɗim, ɔn̰te Ꞌkuunki sirɗi, ɓɔɔnɔ, kɔsɔ ɔɔ ɔn̰te Ꞌkuunki gurs kici. Ɔɔ maakse ki se, nam ɔn̰te Ꞌtɔsn kalge dio. 4 Ɓee kɛn naase Ꞌbɔɔykiga maak ki se, Ꞌtooɗki gɔtn ese, bini anki kiin̰ ɓaa maak ki. 5 Gɔtn naase Ꞌɓaaki jaay jeege baate dɔɔɗn kɔkse num, kɛn naase Ꞌteecki teec maakŋ gɛgɛrɗe kɛn ese se, kuɗn jɛsege se kic ɓo Ꞌtupɗenki naatn, kɛse aɗen tooɗn saaɗa.» 6 Bin ɓo, *jee kaan̰ naabm Isage se ɓaa lee maakŋ naaŋge tu, taaɗ Labar Jiga jeege tu ɔɔ gɔtɔ ɓaa se paac, naaɗe ɛɗ lapia jee kɔɔn̰ge tu.

Nookŋ Isa se ɛɗ saapm maaka *Ɛrɔd ki

(Mt 10; Mk 6.7‑13)

7 Kɛn Gaar Ɛrɔd Antipas naan̰ ɓo magal taa naaŋ Galile se jaay booy jꞋɔɔs maan nakgen deel se, taar se ɓaa deel don̰a taa jee mɛtin̰ge ɗeek ɔɔ: «Kɛse Jan‑Batist ɓo duroga daan yoge tu.» 8 Ɔɔ jee mɛtin̰gen kuuy taaɗ ɔɔ: «*Ɛli do dɔkin̰ se ɓo, ɓaaɗoga.» Ɔɔ kɛngen kuuy kic taaɗ ɔɔ: «Kaaɗn naane maakŋ jeege tun taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰ se ɓo, deb kalaŋ duroga daan yoge tu.» 9 Taa naan̰ se ɓo ɔl Ɛrɔd taaɗ ɔɔ: «Nakage, ey num Jan‑Batist se lɛ maam mala ɓo mꞋɔl kꞋgaaŋo ute don̰a. Num kɛse tap ɓo debm gay daala jaay mꞋbooy tɛɗ nakgen bin se?» Gɔtn se naan̰ je Isa taa an̰ kaaka.

Isa ɛɗ kɔsɔ gaabge tu dupu‑mii

(Mt 14.13‑21; Mk 6.30‑44; Jn 6.1‑14)

10 Kɛn *jee kaan̰ naabm Isage jaay tɛrl ɓaa ɔŋ Isa se, taaɗin̰ mɛtn nakgen naaɗe tɛɗo paac se. Gɔtn se naan̰ ɔk ɓaanɗe cɛɛs ki kaam gɛgɛr kɛn sak Betsaida. 11 Kɛn jee dɛnge jaay booy labar se, naaɗe ru ɓaa mɛtin̰ ki. Ɔɔ Isa dɔɔɗ ɔkɗe ɔɔ gɔtn se, naan̰ taaɗɗen taar *maakŋ Gaar Raa ɔɔ jee kɛn ɓaaɗo je lapi roɗe se, naan̰ ɛɗɗen lapia.

12 Gaŋ kɛn kaaɗa ɓaa ɓaa kooco se, jee kaan̰ naabm Isagen sik‑kaar‑di se, ɓaaɗo taaɗin̰ ɔɔ: «ꞋƊeek jeege tu se kꞋwɔɔk kꞋɓaa maakŋ naaŋge tu ɔɔ maakŋ ɓee naatge tun gɔɔr gɔɔr se. Taa gɔtn naane se, naaɗe Ꞌkɔŋ nakŋ kɔsɔ ɔɔ Ꞌkɔŋ gɔtn tooɗo kici. Ey num gɔtn ara se, naajege kꞋdo kɔɗ‑ɓaar ki.» 13 Gaŋ Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Naase mala ɛɗɗeki kɔsɔ.» Gɔtn se naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Mappan jꞋɔk se lɛ cir mii eyo ɔɔ kɛn̰jge kic lɛ kꞋjꞋɔk di sum. Kɛn jee se jaay Ꞌkɔŋ kɔsɔ paac num, naan̰ se naaje jꞋaɗe ɓaa dugŋ kɔsɔ kuuy do ki.» 14 Jee tus gɔtn ese paac se, gaabge kalɗe ki sum ɓo ɓaa ɓaa nakŋ dupu‑mii.

Gɔtn se Isa taaɗ jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ: «ꞋTaaɗki jeege tu kꞋjꞋiŋg naaŋ ki ɔɔ Ꞌgaaŋɗeki jeege se si‑mii si‑mii.» 15 Naaɗe tɛɗ jeege paac iŋg naaŋ ki. 16 Num Isa tɔs mappan mii ute kɛn̰jgen di se jin̰ ki, naan̰ uun kaamin̰ raan, tɔɔm *Raa, dup mappa ɔɔ ɛɗin̰ jeege tun mɛtin̰ ki taa Ꞌkɛɗn jee dɛnge tu. 17 Naaɗe paac ɔs dɛrɛŋ ute maraadɗe ɔɔ togŋ ɔɔp se kꞋtuun kꞋtusin̰ maakŋ gɔrnge tu sik‑kaar‑dio.

Piɛr taaɗ ɔɔ Isa se naan̰ ɓo *al‑Masi

(Mt 16.13‑28; Mk 8.27–9.1)

18 Ɓii kalaŋ se, Isa iik took cɛɛs ki kalin̰ ki gɛn tɔnd mɛtn Raa. Naan̰ kɛn se, jee mɛtin̰ ki utu te naan̰a. Gɔtn se naan̰ tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Jee dɛnge tap ɓo taaɗ ɔɔ maam mꞋnaŋa?» 19 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Jee mɛtin̰ge ɔɔ naai Jan‑Batist ɔɔ jee kuuy ɔɔ naai *Ɛli kɛn do dɔkin̰a ɔɔ kɛngen kuuy daala ɔɔ naai se kaaɗn naane maakŋ jeege tun taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰ se ɓo, deb kalaŋ duroga daan yoge tu ɗaam.» 20 Ɔɔ Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Kɛn maak‑saap naase ki num ɔɔki maam mꞋnaŋa?» Piɛr ɛɛp taarin̰ ɔɔ: «Naai ɓo al‑Masi kɛn Raa ɔlo.» 21 Gɔtn se Isa aacɗen kaama ɔɔ taar se jꞋɔn̰te ɓaa taaɗn nam ki. 22 Tɛr naan̰ taaɗɗen mɛtin̰ ɔɔ: «Bɛɛki num, *Goon Deba utu Ꞌdabar kusin̰a. Magal taa ɓee Yaudge, *jee magal tɛɗn sɛrkɛ Raa ki, ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage, naaɗe se utu an̰ kɔɔɗn kundu ɔɔ utu an̰ tɔɔlɔ ɔɔ daan ɓii k‑mɔtɔge tu se, naan̰ utu aɗe dur daan yoge tu.»

Jee je daan Isa

23 Gɔtn se naan̰ taaɗɗen paac ɔɔ: «Debm jaay je am daan maam se, naan̰ Ꞌbaatn ron̰ mala ɔɔ ɓii‑raa Ꞌkuun kaagŋ yon̰a jaay ɓo am daana. 24 Taa debm je kaajn̰ kon̰ se utu an̰ kutu naan Raa ki ɔɔ debm ut kon̰a taa maam se, utu an̰ kaaja. 25 Kɛn debm jaay *duni ute magalin̰ ɓo kaam jin̰ kic num, kɛn naan̰ kutn kon̰ naan Raa ki se, an kɔŋ ɗi ro ki? 26 Taa naan̰ se ɓo, debm jaay tɛɗ sɔkɔn̰ɔ taa maama ɔɔ ro taarum ki se, maam *Goon Deba kic ɓo, ɓiin mꞋaɗe ɓaa maakŋ *nookum ki gɛn Bubum ki ɔɔ ute gɛn kɔɗin̰gen *salal se, maam kic sɔkɔn̰ɔ utu am tɔɔl taa naan̰ kici. 27 Ɗeere, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: maakŋ jeege tun ɓɔrse utu ara se, mɛtin̰ge se kooy ey sum ɓo, utu Ꞌkaakŋ Raa Ꞌkɔsn gaara doɗe ki.»

Raa ooj ro Isa

(Mt 17.1‑9; Mk 9.2‑10; 2Pr 1.16‑18)

28 Kɛn Isa taaɗ aas taarin̰ jeege tu jaay ɔk nakŋ ɓaa ɓaa ɓii marta se, naan̰ ɔk Piɛr, Jan ɔɔ Jak ɔɔ naaɗe ook do ko ki gɛn ɓaa keem Raa. 29 Kaaɗ kɛn Isa eem keem Raa se, daan‑kaamin̰ ɓaa tɛrl kuuy ɔɔ kalin̰ se ɓaa tɛɗ raap lak lak ɔɔ ɔmb mɛt ki birin̰ birin̰. 30 Gɔtn se naaɗe aak gaabge dio ɗaar taaɗ taaɗ ute Isa ɔɔ jee di ese se, *Musa ute *Ɛli. 31 Ɔɔ gɔtn Musa ute Ɛli ɗaar ro ki se, Raa tɛɗin̰ gɔtɔ wɔɔr kɛlɛŋ. Gɔtn se naaɗe taaɗ mɛtn taar kɛn tɛɗga num, Isa utu Ꞌkooy Jeruzalɛm ki se. 32 Gaŋ Piɛr ute mɛɗin̰ge se bi ɓaa cirɗe. Num kɛn naaɗe duro maakŋ biɗe ki se, naaɗe aak Isa se ron̰ wɔɔr gɔtɔ kɛlɛŋ ɔɔ naaɗe aak jee di se ɗaar ɗaar cɛɛn̰ ki. 33 Kɛn Musa ute Ɛli jaay iin̰ ɔn̰ kɔn̰ Isa se, Piɛr ɗeek Isa ki ɔɔ: «Debm dooyje, bɛɛki num, jꞋaki kiŋg gɔtn ara ki ɓo jiga; ɔn̰ jꞋasen taal daabge mɔtɔ, kalaŋ naai ki, kalaŋ Musa ki ɔɔ kalaŋ Ɛli ki.» Gaŋ taar naan̰ taaɗ se tap ɓo, ɔnd te mɛtin̰ eyo. 34 Kɛn Piɛr utu taaɗ taaɗ sum ɓo, gapara naar ɓaaɗo deebɗe bat. Kɛn naaɗe jaay aak gapara ɓaa deebɗe se, ɓeere ɓaa ɔkɗe. 35 Tɛr naaɗe booy mind deba taaɗ maakŋ gapar ki ɔɔ: «Kɛse goonum kɛn maam mꞋbɛɛr mꞋɔɔɗin̰o. ꞋBooy uunki taarin̰a.» 36 Kaaɗ kɛn naaɗe booy mind deba utu taaɗ taaɗ se, kɔr naaɗe aak ɔk se, ɔɔp Isa kalin̰ ki sum. Nakŋ naaɗe aakin̰ paac se, kaaɗ kɛn se naaɗe taaɗin̰ te nam ki eyo, num naaɗe bɔɔbin̰ maakɗe ki.

Isa ɛɗ lapia goon gaab ki kɛn ɔk kɔɔn̰ sitan

(Mt 17.14‑21; Mk 9.14‑29; Mk 1.23‑27)

37 Ɔɔ mɛtbeen̰ki se, kɛn naaɗe bɔɔyɔ bɔɔy do ko ki se, jeege dɛna ɓaaɗo dɔɔɗn Isa. 38 Maakŋ jeege tu se, gaaba kalaŋ daŋin̰ makɔn̰ɔ ɔɔ: «Debm dooy jeege, mꞋeemi nɔɔ Ꞌɓaaɗo aakum tu goonum ara se. Ɓɛrɛ, goonum ɓo kalaŋ ese sum. 39 Gɔtn mɛtin̰ se kɛn sitan ɔkin̰ga tak ɓo, goono tɔɔy makɔn̰ɔ, uun undin̰ naaŋ ki, tiikin̰ zak zak ɔɔ taarin̰ kic ɓo tiin̰ gupiyu. Kɛn sitan se jaay ɔkin̰ga num, tɛɗin̰ ɔɔn̰ jaay teec ron̰ ki dabarin̰ bini naŋin̰ tɔɔgin̰ jaay ɔn̰in̰a. 40 Maam mꞋtɔndo mɛtn jee mɛti ki mꞋɔɔ am tuur sitan ro goonum ki se naatn, naɓo naaɗe ɔŋ aasin̰ te eyo.» 41 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Naase jee do naaŋ kɛn ɓɔrse aalki maakse do Raa ki ey se. Naase se jee naajn̰ taarge ɔɔ jee bɛɛki eyo! Maam tap ɓo mꞋkiŋg ute naase se bini nuŋ ki ɔɔ mꞋasen sɛrkŋ bini nuŋ ki? Ɔk ɓaano ute gooni se ara.»

42 Kɛn goono jaay kꞋɓaano ɓaa gɔtn Isa ki se, sitan uun undin̰ naaŋ ki ɔɔ naan̰ baag tiikŋ zak zak. Gaŋ kɛn Isa jaay aakin̰ se, naan̰ aac kaama sitan ki ɔɔ sitan teec ɔn̰ goono. Ɔɔ goono se, Isa uun ɛɗin̰ bubin̰ ki. 43 Kɛn jeege jaay aak nakŋ tɛɗ se, ɓaa deel doɗe ɔɔ ɔkɗen taaɗ eyo ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Ɗeere, Raa se magal aak eyo.»

Tɛr Isa taaɗ taa dubar kɛn utu Ꞌkaan don̰ ki

Kaaɗ kɛn jeege paac utu aak kaak nakŋ kɛn Isa tɛɗ jaay ɔkɗen taaɗ ey se, Isa ɗeek jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ: 44 «Uɗki bi jiga ro taar kɛn maam mꞋje mꞋasen taaɗse. *Goon Deba se, jꞋutu jꞋan̰ kɔkŋ kɔl ji jeege tu.» 45 Num gaŋ jee mɛtin̰ ki se, taar se, naaɗe ɔŋ booy ɔk te mɛtin̰ eyo; taa taar se mɛtin̰ ute don̰ naaɗe ɔnd te eyo. Ɔɔ gɛn tɔnd mɛtin̰ lɛ, naaɗe ɓeerin̰ ɓeere.

Jee mɛtn Isa ki naar magala

(Mt 18.1‑7; Mk 9.33‑42)

46 Jee mɛtn Isa ki baag naajn̰ ute naapa ɔɔ maakɗe ki se, naŋa ɓo Ꞌtɛɗn magalɗe. 47 Aan gɔɔ Isa jeel maak‑saapɗe se, naan̰ uuno goon cɔkɔ ɓaaɗo ɔndin̰ cɛɛn̰ ki. 48 Ɔɔ naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Goon ese se jaay debm ɔkin̰ jiga taa maam se, kɛse naan̰ ɔkum maam mala. Ɔɔ debm ɔkum maam se, naan̰ ɔk debm kɛn ɔlumo. Taa naan̰ se ɓo, maakŋ naase kɛn paac se, debm ɔɔp ron̰ baat se, naan̰ ɓo asen Ꞌtɛɗn magalse.»

Jee tɛɗn naaba ute ro Isa

49 Gɔtn ese Jan ɛɛp taarin̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm dooyje, naaje jꞋɔŋo deb kalaŋ bin se lee tuur tuur sitange ute roi. Num naaje kꞋje jꞋan̰o gaasa, taa naan̰ lɛ lee ute naajege eyo.» 50 Gaŋ Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌgaasin̰ki! Debm jaay debm taamooyse ey se, naan̰ se debm naase.»

Jee *Samari baate dɔɔɗn kɔkŋ Isa naaŋɗe ki

51 Kaaɗn naan̰ aan kiin̰ kɔn̰ do naaŋa jaay aan se, Isa uun doa ute maakin̰ paac gɛn ɓaa Jeruzalɛm ki. 52 Gɔtn se naan̰ ɔl jeege naanin̰ ki ɔɔ jee se jaay ɓaa aan maakŋ naaŋ kɛn kalaŋ gɛn taa naaŋ Samari ki se, naaɗe je an̰ ɗaapm gɔtɔ. 53 Num gaŋ taa naan̰ ɓaa ɓaa Jeruzalɛm ki se, jee se baate kɔkin̰ gɔtɗe ki. 54 Kɛn naaɗe jaay aak nakŋ ese se, jee mɛtin̰ kɛn Jak ute Jan se ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛlje, kɛn naai je num jꞋaki Ꞌtɔnd mɛtn Raa aɗe bɔɔy pooɗo doɗe ki taa aɗen kɔsn naŋa.» 55 Kɛn Isa jaay booy taarɗe se, naan̰ ɔk tɛrl mooyɗe. 56 Gɔtn se naaɗe uun ɗoobm naaŋ kuuy.

Debm je daan Isa

(Mt 8.19‑22)

57 Kɛn naaɗe ɓaa ɓaa ɗoob ki se, deb kalaŋ ɗeek Isa ki ɔɔ: «Gɔtn naai Ꞌɓaa gay gay kic ɓo, maam mꞋai daana.» 58 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «ꞋBooyo! K‑bukumbɔɔge kic ɓo ɔk ɓee tooɗɗege, ɔɔ yeelge kic lɛ ɔk kujɗege. Num gaŋ maam *Goon Deba se mꞋɔk gɔtn maam mꞋan kɔl dom eyo.»

59 Naan̰ ɗeek deb kuuy ki ɔɔ: «ꞋDaanuma!» Gaabm se tɛrlin̰ ɔɔ: «Ɔn̰um mꞋaɗe ɓaa duubm bubum jaayo.» 60 Gaŋ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Ɔn̰ jeegen aan gɔɔ ooyga kooy naan Raa ki se Ꞌduubm naapa. Num naai se, Ꞌɓaa taaɗ labar gɛn *maakŋ Gaar Raa se jeege tu.» 61 Tɛr deb kuuy daala ɓaaɗo ɔŋin̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛlje, maam se mꞋje mꞋai daana, naɓo ɔn̰um mꞋaɗe tɛɗn tɔɔsɛ jeemge tun maakŋ ɓeem ki jaayo.» 62 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Debm kɛn naab naab ute maraŋge jaay tɛrl aak mɛtin̰ ki se, debm bin se aas gɛn Ꞌkɔŋ tɛɗn naaba maakŋ Gaar Raa ki eyo.»

10

Isa ɔl jee mɛtin̰ kɛn sik‑cili‑kaar‑di se naaba

(Mt 10.7‑16)

1 Kɛn nakgen se jaay deel se, Mɛljege bɛɛr tɔɔɗ jee kuuy sik‑cili‑kaar‑dio, nigɗe di dio ɔɔ ɔlɗen naaba maakŋ gɛgɛrge tu ɔɔ maakŋ naaŋge tun kɛn naan̰ mala utu ɓaa maak ki kici. 2 Gɔtn se Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Maakŋ‑gɔtn tɛɗga gɛn kɔjɔ se utu dɛna, naɓo jee tɛɗn naabge se, baata. Bin num, Ꞌtɔndki mɛtn Mɛl maakŋ‑gɔtɔ taa aɗe kɔl jee tɛɗn naabge do ki gɛn kɔjn̰ maakŋ gɔtin̰a.» 3 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Iin̰ Ꞌɓaaki! Naɓo Ꞌbooyki: maam se mꞋɔlsen aan gɔɔ gaan baatge maakŋ k‑sogsogige tu. 4 Kɛn Ꞌɓaaki ɓaa se, ɔn̰te Ꞌkuunki kꞋbɔnd gurs, ɓɔɔnɔ, saa ɔɔ daan ɗoob ki se, ɔn̰te Ꞌɗaarki gɛn tɛɗn tɔɔsɛ nam ki.

5 «Maakŋ ɓee kɛn naase ɛndkiga maak ki deet deet se, Ꞌtɛɗɗeki tɔɔsɛ. 6 Maakŋ ɓee kɛn jaay ɔŋkiga debm jaay je tɔɔsɛ se, ɔn̰ki tɔɔsɛ se Ꞌkɔɔpm maakŋ ɓeen̰ ki; kɛn ɔŋki nam jaay je tɔɔsɛ ey num, tɔɔsɛ se Ꞌtɛrl ute naase. 7 Maakŋ ɓee jaay mɛlin̰ge ɔksenga jiga num, iŋgki gɔtn ese; ɔski ɔɔ aayki, taa debm tɛɗn naaba se, bɛɛki num, jꞋan̰ kɔgŋ dal dubarin̰a. Ɔɔ iŋgki kaam kalaŋ, ɔn̰te Ꞌleeki ɓee jeege tu.

8 «Maakŋ gɛgɛr kɛn naase ɛndkiga jaay mɛlin̰ge ɔksenga jiga se, kɔsn kɛn naaɗe ɓaansenoga se ɔn̰te Ꞌbaatin̰ki, ɔski. 9 Jee kɔɔn̰gen gɔtn ese ɛɗɗeki lapia ɔɔ jee se Ꞌtaaɗɗeki ɔɔki: ɓɛrɛ, ɓɔrse *maakŋ Gaar Raa se aanga gɔtse ki. 10 Num gaŋ, maakŋ gɛgɛr kɛn naase ɛndkiga jaay, mɛlin̰ge baatsenga kɔkŋ num, Ꞌteecki naatn bɔɔr ki ɔɔ Ꞌɗeekɗeki ɔɔki: 11 Kuɗn maakŋ gɛgɛr se kɛn uun naagŋ jɛje ki se kic ɓo, kꞋtupsesin̰ naatn naanse ki. Ɓɛrɛ Ꞌjeelki: maakŋ Gaar Raa se aanga gɔtse ki! 12 ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: ɓii kɛn *Raa Ꞌkɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se, jee ese se bɔɔr kɛn koocn̰ do naaɗe ki se aɗen tɛɗn ɔɔn̰ cir gɛn jee maakŋ gɛgɛr Sɔdɔm ki se dɔkɔ*.»

Jee maakŋ gɛgɛr kɛn baate kaal maakɗe do Isa ki

13 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Utu asen kɔɔn̰ aak eyo naasen jee maakŋ gɛgɛr kɛn Kɔrɔzin ki ɔɔ utu asen kɔɔn̰ aak eyo naasen jee maakŋ gɛgɛr kɛn Betsaida ki! Taa nakŋ‑kɔɔɓgen kɛn tɛɗo gɔtse ki se, jaay Ꞌtɛɗoga tɛɗ maakŋ gɛgɛrge tun Tir ki ute kɛn Sidɔŋ kɛn jee *kusin̰ge se num, kaaɗn do dɔkin̰ naaɗe tɛrlɗega maakɗe do Raa ki, naaɗe tuusn kal kɔl doa ɔɔ bɔɔy burku doɗege tu. 14 Ɗeere, ɓii kɛn Raa utu Ꞌkɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se, nakŋ utu Ꞌkaan dose ki se utu Ꞌkɔɔn̰ cir kɛn aano do jeege tun Tir ki ute Sidɔŋ ki se daala. 15 Ɔɔ naase jee gɛgɛr kɛn Kaparnayum ki, gɛn naase ki num, ɔɔki nookse se Ꞌkeem kaan maakŋ raa ki la? Gɔtɔ! Naase se utu aki kooy Ꞌɓaa ɓee yoge tu.»

16 Tɛr Isa taaɗɗen ɔɔ: «Debm booy uun taar naase se, booy uun taar maam kici ɔɔ debm baatse naase se, baatum maam kici. Anum debm kɛn baatum maam se, baate debm kɛn ɔlumo se kici.»

Jee mɛtin̰ kɛn sik‑cili‑kaar‑di se ɔk tɛrl ɓaaɗo

17 Kɛn jee mɛtn Isa kɛn sik‑cili‑kaar‑di jaay naŋo naabɗe se, naaɗe ɔk tɛrl ɓaaɗo ɔŋ Isa ute maak‑raapo ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛlje, kɛn naaje kꞋtuuro sitange ute ro naai se, naaɗe kic ɓo tookjeno taarje.» 18 Gɔtn se Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Maam mꞋaak *Ɓubm sitange bɔɔy ooco maakŋ raa ki aan gɔɔ maan kɛn aal wusuk wusuk se. 19 ꞋBooyki, kɛse ɓo tɔɔgŋ kɛn maam mꞋɛɗsen taa anki tuum wɔɔjge ute iin̰ge ɔɔ ute tɔɔgŋ se, naase anki cir jee wɔɔysege ɔɔ naaɗe se paac asen Ꞌkɔŋ tɛɗn ɗim eyo. 20 Bin num maakse ɔn̰te raapo taa sitange ɓeersenoga ɔɔ booysenoga taarse, num gaŋ Ꞌtɛɗki maak‑raapo taa rosege se Raa raaŋin̰ga raaŋ maakŋ raa ki.»

Maak‑raapm gɛn Isa

(Mt 11.25‑27)

21 Naan̰ kɛn se sum ɓo, Isa ɗooc ute *Nirl Salal, ɔɔ gɔtn se maakin̰‑raap sakan̰ ɔɔ baag tɔɔm Raa ɔɔ: «Bua, naai ɓo Mɛl maakŋ raa ute gɛn do naaŋa, maam mꞋtɔɔmi taa nakgen se naai ɔyin̰ga kɔyɔ jee jeel‑taarge tu ute jee mɛtɛkge tu, ɔɔ ɓɔrse naai Ꞌtaaɗga mɛtin̰a gaan sɛɛmge tu. Ɗeere, Bua, kɛse ɓo nakŋ jigan kɛn naai maaki jen ro ki. 22 Nakge paac se Bubum ɛɗumsin̰ga kaam jima. Ey num Goono se nam tap ɓo jeelin̰ eyo; kɛn jeelin̰ se Raa Bubu kalin̰ ki sum. Ɔɔ Raa Bubu se kic ey num, nam tap ɓo jeelin̰ eyo num kɛn jeelin̰ se, Goonin̰ kalin̰ ki sum ɔɔ Goonin̰ se ɓo je an̰ taaɗn Raa Bubu se jeege tu.»

23 Gɔtn se Isa tɛrl aak jee mɛtin̰ ki ɔɔ taaɗɗen naaɗe kalɗe ki sum ɔɔ: «Naase Ꞌmaakse raapo taa nakŋ kɛn naase aakin̰ki ute kaamse se. 24 ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: jee taaɗ taar teeco taar Raa ki dɛna ute gaarin̰gen do dɔkin̰ dɛn se, je ɔɔ aɗe kaakŋ nakŋ kɛn ɓɔrse naase aakki se, naɓo ɔŋ aakin̰ te eyo, ɔɔ je ɔɔ aɗe booy nakŋ ɓɔrse naase Ꞌbooyki se, naɓo ɔŋ booyin̰ te eyo.»

Isa aal naagŋ taara ute kɔɗ *Samari debm bɛɛ

25 Ɓii kalaŋ debm jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raa kalaŋ bini iin̰ ɗaar tɔnd mɛtn Isa taa an̰ naama ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm dooy jeege, mꞋtɛɗn mꞋɔɔ ɗi jaay mꞋkɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum se?» 26 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se kꞋraaŋo jꞋɔɔ ɗi? Kɛn naai Ꞌdooyin̰ se Ꞌbooy ɔkin̰ ɔɔ ɗio?» 27 Gaaba se tɛrlin̰ ɔɔ: «Kɛn maam dooyin̰ se ɗeek ɔɔ: Naai Ꞌje Mɛli Raa se ute maaki paac, ute roi paac, ute tɔɔgi paac, ute saapi paac ɔɔ Ꞌje naapi se aan gɔɔ Ꞌje ro naai mala.†»

28 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Taar se, naai Ꞌtɛrlin̰ga ute ɗoobin̰a. ꞋƁaa Ꞌtɛɗn naan̰ se ɔɔ naai Ꞌkɔŋ kaajn̰ gɛn daayum.»

29 Num gaaba je ɗaapm taarin̰ se tɔnd mɛtn Isa ɔɔ: «Naapum tap ɓo naŋa?» 30 Isa ɗeekin̰ ɔɔ: ꞋBooy mꞋai taaɗn mɛtn taara kalaŋ. Ɓii kalaŋ se, gaaba kalaŋ iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki bɔɔy ɓaa ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Jeriko ki. Kɛn naan̰ ɓaa ɓaa se, ɓaa ooc ji jee ɓoogge tu. Gɔtn se jee ɓoogge se ɔkin̰a, tɔɔɗn te kalin̰ naatn, ɔɔ tɔnd aalin̰ par kaam yoa; jaay ɓo naaɗe aan̰ rɛsin̰a. 31 Num gɔtn se, *debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki kalaŋ bini, ɓaaɗo ɓaa te ɗoobm se rɛn̰ sum ɓo, gaŋ kɛn naan̰ aak gaabm tooɗ par se, naan̰ aal cɛɛs ki dɔkɔ uun ɗoobin̰ ɓaa. 32 Tɛr kɔɗ Lɛbi‡ kalaŋ bin kic, aalo te ɗoobm se. Num kɛn naan̰ jaay aan gɔtn se, naan̰ aak gaabm tooɗ par se ɔɔ naan̰ kic aal cɛɛs ki dɔkɔ ɔɔ uun ɗoobin̰ ɓaa kici. 33 Num gaŋ kɔɗ Samari§ kalaŋ bin kic ɓaa ɓaa mɛrtɛ ute ɗoobm se. Kɛn naan̰ jaay aak gaabm tooɗ par se, naan̰ ɛɛjin̰ don̰ ki. 34 Naan̰ ɓaaɗo ɔŋin̰a, tugin̰ taan‑dun̰a ute tɔtn koojn̰ bin̰, ɔtin̰ uubu ɔɔ saamin̰sin̰a; jaay ɓo uun ɔndin̰ do buurin̰ ki ɔɔ ɓaansin̰ ɓee bɔɔy mɛrtge tu ɔɔ iŋg don̰ ki. 35 Mɛtbeen̰ki se, naan̰ ɔɔɗ tamma dio, ɛɗ debm tɛɗn mɛrtge tu se ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Gaabm se, aakin̰ don̰ ki. Nakŋ naai utga cir naan̰ se num, maam mꞋtɛrloga se, mꞋutu mꞋaisin̰ kɔgŋ gɔtin̰ ki.»

36 Gɔtn se Isa tɔnd mɛtn debm jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raa se ɔɔ: «Maakŋ naai ki num, maakŋ jeege tun mɔtɔ se, gaab kɛn jee ɓoogge tɔndin̰o se kɛn gay ɓo naapin̰a?» 37 Naan̰ tɛrl Isa ki ɔɔ: «Jaay debm kɛn tɛɗ bɛɛ deb kɛn jee ɓoogge tɔndin̰ se.» Gɔtn se Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai kic Ꞌɓaa Ꞌtɛɗ bin kici.»

Isa ɓaa ɓee Mart ute gɛn Mari ki

38 Kɛn Isa jaay ɓaa ɓaa ɗoob ki ute jee mɛtin̰ ki se, naan̰ ɓaa ɛnd maakŋ naaŋ ki kalaŋ bini, ɔɔ gɔtn se mɛnda kalaŋ ron̰ Mart dɔɔɗ ɔkin̰ ɓeen̰ ki. 39 Naan̰ ɔk gɛnaa ron̰ Mari ɔɔ Mari se, ɓaaɗo iŋg mɛtn jɛ Mɛljege tu ɔɔ naan̰ iŋg booy booy taar Mɛljege taaɗ se. 40 Kɛn Mart jaay naaba ɓaa deel don̰ se, naan̰ ɓaaɗo ɗeek Isa ki ɔɔ: «Mɛluma, aaka gɛnaam se. Naaba se paac ɔn̰umsin̰ dom ki. Kɛse tap ɓo naai an ɗim ey ne? ꞋƊeekin̰ Ꞌɓaaɗo utu am noogo!» 41 Num Mɛljege tɛrlin̰ ɔɔ: «Mart, Mart, naai se uun nirli do nakge tun paacn̰ kɛn naai tɛɗ se; taa naan̰ se ɓo naai Ꞌbaate roi tak tak ɔɔ Ꞌtɛɗi ɓaa kaam ara kaam ara. 42 Num Mart, Ꞌbooyo. Naka kalaŋ sum ɓo jiga cir paac. Kɛn se ɓo Mari bɛɛr uunga. Num nakŋ Mari bɛɛr uun se, nam an̰sin̰ kɔŋ kɔɔɗ eyo.»

11

Isa dooy jee mɛtin̰ ki gɛn keem *Raa

(Mt 6.9‑13, 7.7‑11)

1 Ɓii kalaŋ Isa iŋg gɔtɔ kaam kalaŋ bini, gɛn keem Raa. Kɛn naan̰ jaay eem Raa aas se, maakŋ jeege tun mɛtin̰ ki se, deb kalaŋ ɓaaɗo tɔnd mɛtin̰a ɔɔ: «Mɛlje, Ꞌdooyje gɛn keem Raa aan gɔɔ kɛn Jan dooy jee mɛtin̰ ki se.» 2 Isa taaɗɗen ɔɔ: «Kɛn naase jaay aki keem Raa num, Ꞌɗeekki ɔɔki:

Bua, ɔn̰ jeege paac ai jeeli naai kali ki sum ɓo Raa.

Ɔn̰ naai ɓo kɔsn gaara do jeege tu paac.

3 Ɛɗjeno kɔsn kɛn ajen kaasn ɓii‑raa.

4 ꞋTɔɔlje *kusin̰je taa naaje kic ɓo kꞋtɛɗn kalɗɛ jeege tun paacn̰ kɛn tujjenga naaje ki kici.

Ɔn̰te Ꞌkɔn̰je kꞋkɛnd maakŋ nakŋ naam ki.»

5 Gɔtn se Isa ɗeekɗen daala ɔɔ: «Kɛn maakse ki se jaay, deb kalaŋ ɔk mɛɗɛ ɔɔ mɛɗin̰ se ɓaaɗo ɔŋin̰ daan nɔɔr ki ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: ‹Mɛɗuma, ɛɗumo tu mappa mɔtɔ, 6 taa maakŋ mɛɗumge tu se, deb kalaŋ ɓaaɗoga mɛrtɛ gɔtum ki, naɓo maam mꞋɔk ɗim mꞋan̰ kɛɗ eyo.› 7 Num kɛn debm maak ki se jaay, tɛrlin̰ ɔɔ: ‹Ɔn̰um, mꞋtooɗn kaam kalaŋ. Ɓɔrse kaam taarum lɛ mꞋgaasin̰ga, ɔɔ maam mꞋute gɛnumge paac kic lɛ, kꞋtooɗga. Bin num, maam se mꞋkɔŋ kiin̰ jaay mꞋai kɛɗn mapp eyo.› 8 Gaŋ Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: naan̰ Ꞌkiin̰ an̰ kɛɗ se taa gaaba se mɛɗin̰ sum eyo, num taa naan̰ dɔɔk taar tɔnd mɛta ɔn̰ ey se ɓo, naan̰ Ꞌkiin̰i an̰ kɛɗa.

9 «Maam mꞋɗeeksen mꞋɔɔ: Ꞌlee Ꞌtɔndki mɛta ɔɔ jꞋasen kɛɗa, Ꞌlee Ꞌjeki ɔɔ naase aki kɔŋɔ, Ꞌlee Ꞌtɔndki kaam‑taara ɔɔ jꞋasen kɔɔɗɔ. 10 Ɗeere, debm tɔnd mɛta se jꞋan̰ kɛɗɛ, debm je se Ꞌkɔŋɔ ɔɔ debm tɔnd kaam‑taara se lɛ, jꞋutu jꞋan̰ kɔɔɗɔ. 11 ꞋSaapki tu, maakse ki se bubm gay jaay, goonin̰ tɔnd mɛtn kɛn̰jɛ gɔtin̰ ki num, naan̰ an̰ kɔŋ kɛɗn wɔɔjɔ ne? 12 Ey lɛ, kɛn tɔnd mɛtn kaaɓm kɔrɔn̰jɔ se, an̰ kɔŋ kɛɗn iin̰i ne? 13 Naasen jeegen kɛn jig ey se kic ɓo Ꞌjeelki kɛɗn nakŋ bɛɛ gɛnsege tu. Num mɛt kando Bubm kɛn maakŋ raa ki Ꞌkɛɗn *Nirl Salal jeege tun tɔnd mɛtin̰ ey ne!»

Isa ɔɔ *Bubm sitange

(Mt 12.22‑45; Mk 3.22‑30)

14 Gaaba kalaŋ bini ɔk kɔɔn̰ sitan ɔɔ naan̰ ɔŋ taaɗ taar eyo. Ɓii kalaŋ, Isa tuurin̰ sitan se naatn ron̰ ki. Kɛn sitan jaay teec ɔn̰in̰ se, gaabm ɔŋ taaɗ taar ey se baag taaɗn taara cɛy. Ɔɔ kɛn jee dɛnge aak se nakŋ se deel doɗe ɔɔ ɔkɗen taaɗ eyo. 15 Num gaŋ maakɗe ki se jee kandum ɗeek ɔɔ: «Ute Belzebul, naan̰ kɛn Bubm sitange se ɓo, naan̰ tuur sitange ro jeege tu.» 16 Mɛtin̰gen kuuy se je an̰ naam se, tɔnd mɛtin̰ ɔɔ n̰Ꞌaɗen tɛɗn nakŋ‑kɔɔɓm kɛn naaɗe an kaakŋ jeel ro ki, kɛn bɔɔyo maakŋ raa ki. 17 Gaŋ Isa jeel maak‑saapɗe ɗey se, ɗeekɗen ɔɔ: «Maakŋ taa naaŋ gaar kɛn jeen̰ge taarɗe ɔk mɛtn naap eyo ɔɔ baagga tɛɗn bɔɔrɔ ute naapa se, naaŋ se utu tɛrɛcɛ ɔɔ gɔtin̰ utu Ꞌtooɗn kuuɗu. 18 Naase ɔɔki: ute tɔɔgŋ Bubm sitangen Belzebul se ɓo, maam mꞋtuur sitange ro jeege tu. Kɛn Bubm sitange tɛɗ bɔɔrɔ ute ro naan̰ malin̰ se, bin se naan̰ tɔpga ron̰a. Kɛn bin num, gaarin̰ se naan̰ an̰ kɔkŋ ɔɔ ɗio? 19 Naase ɔɔki: maam mꞋtuur sitange ute ro Belzebul se; num jee mɛtse ki se, kɛn ɛɗɗen tɔɔgɔ jaay tuur sitange se, naŋa? Bin num naaɗe mala se ɓo asen kɔjn̰ bɔɔrɔ dose ki. 20 Num gaŋ kɛn maam jaay mꞋtuur sitange ute tɔɔgŋ Raa ɗeer num, kɛse *maakŋ Gaar Raa se bɔɔy aanga gɔtse ki. 21 Kɛn debm gaabm bɔɔrɔ jaay iŋg ute bɔɔrin̰ ɓeen̰ ki ɔɔ kɛn naan̰ jaay bɔɔb ɓeen̰ jiga se, maalin̰ge se Ꞌkɔŋ kut eyo. 22 Num gaŋ debm kuuy kɛn tɔɔg cirin̰ jaay ɓaaɗo oocin̰ga ɔɔ cirin̰a jaay tɔsn ute bɔɔrin̰gen naan̰ ɔndo do ki se num, maalin̰ge se, naan̰ an̰ tɔsn nigin̰ jeege tu.

23 «Debm jaay ute maam ey se, naan̰ se debm taamooyuma ɔɔ debm jaay noogum gɛn tusn jeege ey se, debm bin se wɔɔkɗen wɔɔkɔ.»

Sitan ɔk tɛrl gɔtin̰ ki

24 Tɛr Isa taaɗɗen ɔɔ: «Kɛn sitan jaay teec ɔn̰ga nam se, naan̰ ɓaa leeɗo do kɔɗ‑ɓaarge tu je gɔtn an tɔɔl maakin̰a naɓo naan̰ jaay ɔŋo te ey se. Kɛn naan̰ jaay ɔŋ te ey num, baag taaɗn ute maakin̰ ɔɔ: ‹Maam se mꞋkɔkŋ mꞋtɛrl gɔtn kɛn mꞋiin̰no ro ki.› 25 Kɛn naan̰ jaay ɔk tɛrl aan se, ɔŋ ɓee se jꞋɔtin̰ga aac walak ɔɔ nakin̰ge se kꞋrɛɛs kꞋɗaapin̰ga ute ɗoobin̰a. 26 Gɔtn se naan̰ ɔk tɛrlɛ ɔɔ ɓaa ɔŋo sitangen kuuy cili kɛn kusin̰ cirin̰ naan̰ se daala. Naaɗe ɓaaɗo tɛlɛ ɛnd iŋg maakŋ gaab kɛn se ɔɔ kiŋg gaabm se tɛrl ɓaa tɛɗ kusin̰ cir kɛn deet se daala.»

Maak‑raapo jeege tun uun taar Isa

27 Kɛn Isa jaay utu taaɗ taaɗ taarin̰ se, mɛnda kalaŋ uun mindin̰ raan daan jee dɛnge tu ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛnd kɛn ooji naai ɔɔ kɛn naai aayo sin̰ se, ɔn̰ maakin̰ Ꞌraapm aak eyo.» 28 Gaŋ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Jeegen booy taar Raa ɔɔ ɔkin̰ maakɗe ki se ɓo ɔn̰ maakɗege Ꞌraapm cir daala.»

Isa uun maan nakŋ‑kɔɔɓm kɛn Raa tɛɗo ute Yunus

(Mt 12.38‑42)

29 Aan gɔɔ jeege baag tus tɛɗn dɛn se, Isa baagɗen taaɗ ɔɔ: «Jeegen duni kɛn ɓɔrse se, jee jig eyo. Ɔɔ naaɗe je kaakŋ nakŋ‑kɔɔɓɔ, naɓo nakŋ‑kɔɔɓm naaɗe an kaakŋ jeel ro ki se, tecn̰ aan gɔɔ kɛn gɛn Yunus se sum. 30 Aan gɔɔ nakŋ aan do Yunus ki jaay taaɗ jeege tun Ninib ki taa an kaakŋ jeel ro ki Raa ɓo ɔlin̰o gɔtɗe ki se*, *Goon Deba se utu Ꞌtɛɗn bin kici, taa Ꞌtaaɗn jeege tun duni kɛn ɓɔrse se, an Ꞌkaakŋ jeel ro ki naan̰ kic Raa ɓo ɔlin̰o. 31 Ɓii kɛn Raa an kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se, nɛɛlgen iin̰o kaam kaam bɔɔyɔ† gɔtn duni ɗaar ro ki se utu kɔkŋ mind jeegen duni kɛn ɓɔrse se. Taa naan̰ iin̰o gɔtn dɔkɔ gɛn booy taar Gaar Salomon debm jeel‑taara se, ɔɔ Ꞌbooyki, debm jeel‑taar ara se, cir Salomon se daala. 32 Ɓii kɛn jaay Raa an kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se, jeegen Ninib ki se kic utu Ꞌkɔkŋ mind jeegen duni kɛn ɓɔrse. Taa naaɗe se booy uunga taar Yunus ɔɔ tɛrlga maakɗe do Raa ki, anum Ꞌbooyki, debm ara se cir Yunus se daala.»

Kaama se aan gɔɔ lɔɔmpɔn roa

(Mt 5.15, 6.22‑23)

33 Tɛr Isa taaɗɗen ɔɔ: «Nam jaay ɔɔcga lɔɔmpɔ num ɔyin̰ mɛtn ɗim ki eyo ey lɛ deebin̰ ute ɗim eyo, num jꞋuun jꞋɔlin̰ raan ro kaag ki taa jee ɛnd gɔtn ese Ꞌkaakŋ gɔtn wɔɔrɔ. 34 Kaami se, naan̰ ɓo lɔɔmpɔn gɛn roi. Bin num kɛn kaami jaay lapi se, roi te dɛnin̰ paac kic iŋg maakŋ gɔt kɛn wɔɔrɔ. Num kɛn kaami jaay kɔɔn̰ɔ num, roi ute dɛnin̰ paac kic maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗɔ. 35 Bin se, ɔnd kɔndɔ ute gɔtn wɔɔr kɛn naai ɔkse, ɔn̰te kɔn̰in̰ Ꞌtɛɗn gɔtn ɔɔɗɔ. 36 Kɛn kiŋgi jaay paac iŋg gɔt kɛn wɔɔr se ɔɔ kɛn ɗim ɔɔɗ cɔkɔ kic gɔtɔ roi ki num, bin se, kiŋgi ute dɛnin̰ paac se, Ꞌtɛɗn gɔtn wɔɔrɔ aan gɔɔ lɔɔmpɔn kɛn lee wɔɔri gɔtɔ kɛlɛŋ se.»

Isa mooy *Parizige

(Mt 23.1‑36)

37 Kɛn Isa utu taaɗ taaɗ ɓɔrt sum ɓo, kɔɗ Parizi kalaŋ bini daŋin̰ ɔɔ kꞋɓaa kɔsn ɓeen̰ ki. Kɛn naaɗe jaay aan se, naaɗe tooɗ ute cɛɛsɗe jaay ɓo baag kɔsɔ do tabil ki. 38 Kɛn kɔɗ Parizi jaay aak Isa tug te jin̰ aan gɔɔ kɛn naaɗe lee tug se ey sum ɓo, baag kɔsɔ se, naan̰ aak se ɔkin̰ taaɗ eyo. 39 Gɔtn se Mɛljege ɗeek kɔɗ Parizi ki ɔɔ: «Naase Parizige se, naase Ꞌtugki naagŋ nakgen naase Ꞌlee aayki ɔɔ ɔsnki se aac walak, num gaŋ maakin̰ tap ɓo ɔn̰in̰ki ɗooc ute saapm gɛn ɓoogo ute nakgen *kusin̰a. 40 Kalɛ jee dɛrlge! Raa kɛn ɔɓo daa roi se, kɛn maak ki kic naan̰ ɓo debm kɔɓin̰ ey la? 41 Nakŋ naase ɔkki maakŋ baay kɔssege tu se, ɛɗin̰ki *sɛrkɛ jee daayge tu, bin jaay ɓo maakse Ꞌtɛɗn aak bɛɛ naan Raa ki.

42 «Num naasen Parizige utu asen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo, taa nakgen naase ɔkki sɛɛm sɛɛm kɛn Ꞌlee tɔmbki maakŋ taaɗsege tu kɛn tɛɗin̰ nijimi ute naksegen maakŋ jinɛn ki se kic ɓo, naase Ꞌlee Ꞌnigin̰ki gɔtɔ kaam sik ɔɔ kɛn kaam kalaŋ se, naase Ꞌlee ɛɗin̰ki Raa ki. Naɓo naase Ꞌtɛɗki nakge ute ɗoobin̰ eyo ɔɔ Ꞌjeki Raa eyo. Bɛɛki num, naase aki tɛɗn nakgen ute ɗoobin̰a ɔɔ aki je Raa jaay ɓo, naksegen kɛn naase Ꞌlee ɛɗki sɛrkɛ Raa ki sɛɛm sɛɛm se kic ɓo, ɔn̰ten Ꞌdirigin̰ki kici.

43 «Naasen Parizige utu asen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo, naasen kɛn Ꞌɓaakiga maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se, Ꞌjeki ɔɔki naase ɓo aki kiŋg naan ki. Ɔɔ kɛn aankiga bɔɔr ki kic lɛ, Ꞌjeki ɔɔki jeege ɓo asen tɛɗn tɔɔsɛ naase ki ɓo deete.

44 «Utu asen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo, naasen kɛn Ꞌtecki aan gɔɔ yogen kꞋduubɗe maakŋ ɓaaɗ ki kɛn jeege ɔŋ aakɗe eyo, jaay lee do ki se‡.»

45 Gɔtn se debm jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raa kalaŋ bini ɗeek Isa ki ɔɔ: «Debm dooy jeege, taar kɛn naai iŋg Ꞌtaaɗ se, kɛse naai Ꞌnaajjen naaje kici.»

46 Gaŋ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Naasen jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se utu asen tɛɗn ɔɔn̰ aak ey kici, taa naase Ꞌtuun Ꞌtɔndki daam deer se do jeege tu, num naase, ute goon jisen baat se kic ɓo utin̰ki eyo.

47 «Utu asen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo naasen Ꞌlee iin̰ Ꞌɗaapki do ɓaaɗn jee taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰a ɔɔ naaɗe se ɓugsege ɓo kɛn tɔɔlɗeno. 48 Kɛn bin num, naase ute bubsege se taarse kalaŋ; jee taaɗ taar teeco taar Raa ki se, naaɗe ɓo jee tɔɔlɗeno ɔɔ naase ɓo jee kiin̰ do ɓaaɗɗege. 49 Taa naan̰ se ɓo, Raa kɛn jeel‑taar mala mala se taaɗo ɔɔ: MꞋutu mꞋaseno kɔl jee taaɗ taar teeco taarum ki ute jee kaan̰ naabumge ɔɔ mɛtin̰ge naaɗe utu aɗen tɔɔlɔ ɔɔ mɛtin̰gen kuuy se, naaɗe utu aɗen dabara. 50 Taa naan̰ se ɓo, jee duni kɛn ɓɔrse se, taa moosn jeegen taaɗ taar teeco taar Raa ki se, naan̰ utu aɗen kɔkŋ mindɗe do yoɗege tun baago kaaɗ kɛn Raa utu aalo kaal do dunia, 51 kɛn iin̰o do yo Abɛl ki bini aan do yo Zakari, kɛn kꞋtɔɔlin̰o daan *gɔtn kɛn kꞋlee kꞋtɛɗn sɛrkɛ Raa ki ute *Ɓee Raa. Ɗeere, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: jee duni kɛn ɓɔrse se Raa utu aɗen kɔkŋ mindɗe.

52 «Naasen jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se utu asen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo! Taa naase Ꞌgaaskiga ɗoobm kɛn Ꞌkɔl jeege gɔtn Raa ki ɔɔ naase malin̰ge lɛ Ꞌbaate kɛndki, ɔɔ jeegen je kɛndɛ se lɛ, naase Ꞌgaasɗeki ɗoobo.»

53 Kɛn Isa jaay taaɗ naŋ taarin̰a ɔɔ teeco teec gɔtn ese se, jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute Parizige se iin̰ ron̰ ki cɛy ɔɔ naaɗe baag tɔnd mɛtin̰ do taarge tu dɛna. 54 Do taarge tun Isa taaɗ se, naaɗe goomin̰ kɛn naan̰ jaay taaɗ tujin̰ga num, naaɗe an̰ kɔkŋ mindin̰a.

12

Jee taaɗ tal ɔɔ naaɗe se jee Isage

(Mt 6.12, 10.16‑39)

1 Kaaɗ kɛn se, jeege tus dupu kando kando bini baag tuum naapa. Gɔtn se Isa baag taaɗn jeege tun mɛtin̰ ki se ɓo deete ɗeekɗen ɔɔ: «Naase se, ɔndki kɔndɔ ute ɔrɔm *Parizige. Ɔrɔm naaɗe se je taaɗn ɔɔ naaɗe tɛɗ roɗe aan gɔɔ naaɗe ɓo jee taaɗ taar mɛt ki.

2 «Taa kaaɗin̰ jaay utu Ꞌkaan se, nakŋ paacn̰ jꞋɔyin̰ga kɔy se, utu tooɗn tal. Ɔɔ nakŋ ɓɔrse kꞋjeelki mɛtin̰ ey se, jꞋutu jꞋan̰ki jeele. 3 Bin ɓo, nakŋ paacn̰ naase Ꞌtaaɗin̰ki maakŋ nɔɔr ki se, Ꞌɓaa Ꞌtaaɗin̰ki jeege tu ute kaam kaaɗa. Nakŋ kɛn naase Ꞌbooyin̰ki kꞋtaaɗsen naaŋ ki mɛtn bisege tu maakŋ ɓee ki se, Ꞌwɔɔkin̰ki do ɓeege tu kici.

4 «Mɛɗumge, taar se maam mꞋtaaɗsen naase ki: ɔn̰te Ꞌɓeerki jeege tun Ꞌtɔɔl daa roa, num mɔɔtn asen kɔŋ tɛɗn ɗim ey se. 5 Num Ꞌbooyki mꞋasen taaɗn debm kɛn naase an̰ki ɓeere: Ꞌɓeerki deb kɛn ooykiga kic ɓo, naan̰ ɔk tɔɔgŋ kɛn asen kɔl maakŋ pooɗ kɛn gɛn daayum. Ɗeere, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: kɛse ɓo debm kɛn naase an̰ki ɓeere.

6 «ꞋJeelki, yeelge sɛɛm sɛɛm mii se kꞋdugin̰ ute kɔbɔrɔ di sum ey la? Ute naan̰ se kic ɓo, *Raa ɔŋ dirig kalaŋ maakɗe ki eyo. 7 Num gaŋ naase se bini bɛɛkŋ dosege se kic ɓo, Raa jeelin̰ kalaŋ kalaŋ. Bin se, ɔn̰te Ꞌɓeerki! Naan Raa ki se naase Ꞌcirki yeelge se dɔkɔ.

8 «ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: debm taaɗ naan jeege tu ɔɔ naan̰ debm maam se, maam *Goon Deba kic ɓo maam mꞋtaaɗn naan *kɔɗn Raage tu mꞋɔɔ naan̰ se debm maama. 9 Num debm kɛn baatum naan jeege tu se, maam kic mꞋutu mꞋan̰ baatin̰ naan kɔɗn Raage tu. 10 Ɔɔ debm kɛn tuj taarin̰a ro Goon Deb ki se, Raa an̰ tɔɔl *kusin̰in̰ ese se; num debm kɛn jaay naaj *Nirl Salal se, naan̰ se Raa an̰ tɔɔl kusin̰in̰ se eyo. 11 Kɛn naase jaay kꞋtɔk kꞋɓaansenga maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se ey lɛ naan gaarin̰ge tu ɔɔ gɔtn tɔɔgge tu se num, naase ɔn̰te Ꞌɓeerki do taar kɛn naase aki ɓaa taaɗn naanɗe ki kɛn anki nakŋ kɔɔɗn dose. 12 Taa kaaɗ kɛn se, Nirl Salal ɓo asen kɔl naase aki jeel taaɗn taara naanɗe ki.»

Debm maal debm dɛrlɛ

13 Maakŋ jee dɛnge tu se, deb kalaŋ bini ɓaaɗo ɔŋ Isa ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm dooy jeege, gɛnaam se ɔl nam ɓaa Ꞌtaaɗin̰, n̰Ꞌɓaaɗo num maal bubje se ɔn̰ naai ɓo ajesin̰ nigi.» 14 Gɔtn se Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Debm kɛn ɔndum gɛn kaakŋ mɛtn taarsege ey lɛ gɛn nigŋ maalsege se, tap ɓo naŋa?» 15 Tɛr naan̰ taaɗ jeege tu paac ɔɔ: «Ɔndki kɔndɔ! Ɔɔ naase se ɔndki dose daan ki, bɔɔbki rose ro tama ki. Taa debkilim se, maalin̰ dɛn aan gɔɔ ɗi kic ɓo, kɛn ɔlin̰ iŋg se, maalin̰ eyo.» 16 Gɔtn se tɛr Isa taaɗɗen ute kaal naagŋ taara ɔɔ: «Debm maala kalaŋ bin se, maakŋ gɔtin̰ ooj tuun karat karat. 17 Kɛn naan̰ aak nakin̰ jaay ooj dɛn se, naan̰ baag taaɗn ute maakin̰ ɔɔ: ‹Ɓaar jaaki tap ɓo, maam mꞋtɛɗn rom mꞋɔɔ ɗi? Ɓɛrɛ, gɔtn am kaasn mꞋan kɔmb nakumge se lɛ gɔtɔ.› 18 Tɛr naan̰ taaɗ ute maakin̰ ɔɔ: ‹Ɓɔrse, kɛse ɓo nakŋ maam mꞋutu mꞋtɛɗa: giijumge se mꞋaɗen tɔɔkŋ paac naatn ɔɔ mꞋkɔɓm kɛngen kuuy magala magala cir naaɗege se daala. Kɛn mꞋɔɓɗenga jaay aasga num, teen̰umge ute nakumge paac se, mꞋaɗen tusn kɔmb maak ki. 19 Gɔtn se maam mꞋɗeekŋ rom ki mꞋɔɔ: ai roma, Ꞌtɔɔl kɔɔri gɛn ɓaara ɓaara, taa kɔsɔ ute kaayi lɛ, dɛna. Taa naan ki se maam mꞋkɔsɔ, mꞋkaaye ɔɔ mꞋtɛɗ nakgen kɛn maakum jea.› 20 Num gaŋ Raa ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Kalɛ debm dɛrlɛ, maakŋ nɔɔr kɛn ese sum ɓo, naai lɛ Ꞌkooyo; num nakigen naai Ꞌtusin̰ se, tap ɓo Ꞌkɔɔpm naŋ ki?› 21 ꞋBooyki! Kɛse nakŋ kɛn utu Ꞌkaan do deb kɛn tusn maala dɛna do duni ki, naɓo naan Raa ki se, naan̰ ɔk ɗim ey se.»

Aalki maakse do Raa ki

(Mt 6.19‑34)

22 Gɔtn se Isa taaɗ jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ: «Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋɗeeksen mꞋɔɔ: taa kose se ɔn̰ten Ꞌkuunki nirlse taa nakŋ naase aki kɔsɔ ɔɔ taa rose se ɔn̰ten Ꞌkuunki nirlse do kal kɛn naase aki tuusu. 23 Taa kose se, naan̰ cir nakŋ kɔsɔ ɔɔ rose se lɛ, naan̰ cir kala. 24 Aakki tu gaakge se; naaɗe lɛ ɔɔc eyo ɔɔ ɔk teen̰ gɛn kɔj eyo ɔɔ giiji lɛ, naaɗe ɔk eyo ɔɔ gɔtn kɔmb kɔrbɔtɗe kic ɓo, naaɗe ɔk eyo. Ute naan̰ se kic ɓo, Raa ulɗe. Num naase se mɛt kando yeelge se, naase Ꞌcirɗeki? 25 Maakse ki se, naŋa jaay ute kuun nirlin̰ sum ɓo Ꞌkɔŋ ziiɗn ɓii kiŋgin̰ do naaŋ ki ne? 26 Kɛn ese jaay naase ɔŋ aasin̰ki te ey num, gɛn ɗi jaay naase uunki nirlse do nakge tun ɔɔp ɓaa se?

27 «Aakki tu pɔɔn̰ nakgen taak bɛɛ maakŋ kaag ki se; naaɗe se ɔɓ kuubu eyo ɔɔ ɔnd cɛkɛ eyo. Naɓo Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: Gaar Salomon do dɔkin̰ se, ute maalin̰ dɛn paac se kic ɓo, ɓii kalaŋ ɔŋ uus te kal aak bɛɛ tec aan gɔɔ gɛn naaɗe se eyo. 28 Mu jaaki ɗaar maakŋ kaag ki ɔɔ mɛtbeeki sum ɓo jꞋutu jꞋan̰ tɔɔc se kic ɓo Raa tamarin̰ aak bɛɛ bɛɛ se, mɛt kando asen kɔŋ kɛɗn kal tuusu naase ki ey ne? Ɓɛrɛ, naase se jee kɛn aalki te maakse paac do Raa ki eyo. 29 Ɔɔ ɔn̰te Ꞌkuunki nirlse gɛn je nakŋ naase aki kɔsɔ ɔɔ aki kaaye. 30 Nakgen bin se paac, jee jeel Raa mal ey ɓo daayum iŋg saap do ki. Ey num, Bubsen maakŋ raa ki se jeele nakŋ kɛn naase Ꞌjeki. 31 Num naase se Ꞌjeki ɓo Raa kɔsn gaara dose ki ɔɔ nakgen ɔɔp se, naan̰ asesin̰ kɛɗn do ki. 32 Naasen dɔɔl baatgen cɔkɔ ara, ɔn̰te Ꞌɓeerki! Taa Bubsen maakŋ raa ki se, nakŋ kɛn tɔɔlin̰ naan̰ ki se, naase utu aki kiŋg ute naan̰a maakŋ gaarin̰ ki.»

Kɔrbɔtn maakŋ raa ki

33 «Bin se, nakŋ naase ɔkki se, dugin̰ki naatn ɔɔ gursin̰ se, ɛɗin̰ki *sɛrkɛ jee daayge tu. Bin se gɔɔ naase ɔmbkiga naksege gɔtn Ꞌkɔŋ Ꞌtuj eyo ɔɔ daayum asen tooɗn kɔrbɔtɔ maakŋ raa ki. Gɔtn naane se, debm ɓoogo gɔtɔ ɔɔ k‑n̰ɔɔ kic ɓo an̰ kɔŋ tuj eyo. 34 Taa gɔtn maalse ro ki se, gɔtn ese ɓo maak‑saapse iŋg ro ki kici.»

Ɔn̰te Ꞌtooɗki bia

(Mk 13.33‑37; Mt 24.42‑51)

35 «Iŋgki daayum ute kal tɛɗn naabse rose ki, ɔɔ ɔn̰te Ꞌkɔn̰ki lɔɔmpsege Ꞌkooyo. 36 Ɔɔ naase iŋgki aan gɔɔ jeegen kɛn iŋg aak kaak kaam mɛlɗen kɛn utu aɗe tɛrl gɔtn kɔkŋ mɛnd ki se. Taa kɛn naan̰ jaay aanga ɔɔ tɔndga kaam taara num, naaɗe an̰ naar kɔɔɗɔ. 37 Maak‑raapo naaɗe kɛn mɛlɗe ɓaaɗo ɔŋɗega jaay naaɗe utu iŋg kiŋg zɛɛr se. ꞋƁooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: mɛlɗe se, naan̰ mala Ꞌkuun kuusn kal tɛɗn naabin̰a aɗen kɔŋ naaŋ ki ɔɔ naan̰ ɓo aɗen kɛɗn kɔsɔ. 38 Maak‑raapo naaɗe kɛn mɛlɗe Ꞌkaan daan nɔɔr ki lɔ do mɛtbeeki kɛn aɗen kɔŋ naaɗe utu iŋg zɛɛr se.

39 «Naase Ꞌjeelki, kɛn mɛl ɓee jaay jeel kaaɗn debm ɓoogo ano ɓaa num, naan̰ Ꞌkɔn̰ ɓeen̰ se debm ɓoogo an̰ tɛrɛc eyo. 40 Naase kic Ꞌɗaapki rose, iŋgki do mɛtɛkse ki, taa kaaɗn kɛn *Goon Deba jaay aɗe ɓaa se lɛ, naase Ꞌjeelki eyo.»

41 Gɔtn se Piɛr tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Mɛluma, kaal naagŋ taar kɛn naai taaɗ se, taaɗ ute naaje sum lɔɓu ute jeege paac lɛ?»

42 Mɛljege tɛrlin̰ ɔɔ: «Debm tɛɗn naabm mɛtɛkɛ ɔɔ tuj ɔrmin̰ ey se kɛn gay? Naan̰ ɓo debm kɛn mɛlin̰ utu an̰ kɔn̰ jee tɛɗn naabgen kuuy kaam jin̰a ɔɔ kɛn aanga kaaɗin̰ ki num, aɗen lee Ꞌnigŋ nakŋ kɔsɔ. 43 Maak‑raapo debm tɛɗn naab kɛn mɛlin̰ aan jaay ɔŋin̰ naan̰ utu tɛɗin̰ tɛɗn naabm kɛn naan̰ ɔn̰in̰sin̰ kaam jin̰ se. 44 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: debm tɛɗn naabm bin se, mɛlin̰ utu an̰ kɔn̰ nakin̰ge paac kaam jin̰a. 45 Num gaŋ kɛn debm tɛɗn naabm se jaay taaɗ ute maakin̰ ɔɔ: Mɛlum se aɗe kɔŋ tɛrl yɔkɔɗ eyo, ɔɔ gɔtn se naan̰ iin̰ baag tɔnd jee tɛɗn naabgen mɛndge ute gaabge, jaay naan̰ ɔsɔ ɔɔ aay oono. 46 Gaŋ mɛl gaabm ese se, ɓiin jaay naan̰ ano tɛrl se, naan̰ ɔnd eyo ɔɔ kaaɗ kɛn naan̰ aan kaan kic lɛ, naan̰ saap do ki eyo. Kɛn mɛlin̰ jaay aanga num, utu an̰ tuur naata ɔɔ an̰ kɔlin̰ Ꞌdabar ute jee kɛn baate kaal maakɗe do Raa ki. 47 Debm tɛɗn naabm kɛn jeel naabm kɛn mɛlin̰ maakin̰ jen ro ki se, naɓo ɔŋ tɛɗin̰ te ey se, naan̰ se mɛlin̰ utu an̰ kɔnd dɛn aak eyo.

48 «Num gaŋ debm tɛɗn naabm jeel eyo naabm kɛn mɛlin̰ maakin̰ jen ro ki se, kɛn naabin̰ se jaay tujga kic num, jꞋan̰ kɔndin̰ kaam dɔɔɗin̰ki sum.

«Taa naan̰ se ɓo, debm kɛn jꞋɛɗin̰ga nakge dɛn num, kꞋje gɔtin̰ ki kic ɓo dɛna ɔɔ debm kɛn jꞋɔn̰in̰ga nakge dɛn kaam jin̰ se, jꞋutu kꞋtɔnd mɛtn nakge dɛna gɔtin̰ ki kici.»

Taa Isa se jeege utu Ꞌgaaŋ ute taasɗege

(Mt 10.34‑36)

49 Isa taaɗ ɔɔ: «Maam se mꞋɓaano ute pooɗo do naaŋ ki ɔɔ mꞋje pooɗn se Ꞌkɔkɔ. 50 Kɔr naan̰ se kaan se, maam mꞋɔk *batɛm dubar kɛn maam mꞋutu mꞋbatizi. Naan̰ se ɓo, nakŋ deerum kɛn iŋg booyum bini mꞋutu mꞋan̰ tɛɗn Ꞌkaasn jaay se.

51 «Ɔn̰ten Ꞌsaapki ɔɔki maam se mꞋɓaano ute lapia ɓo do naaŋ ki. Gɔtɔ! ꞋBooyki, mꞋasen taaɗa: maam se mꞋɓaaɗo ɓo gɛn gaaŋ jeege ute naapa. 52 Taa naan̰ se ɓo, naan ki se, jee maakŋ ɓeeɗe ki mii se utu gaaŋ ute naapa. Maakɗe ki se, jee mɔtɔ taarɗe Ꞌkɔŋ kɔkŋ mɛtn naapa ute jee di eyo ɔɔ jee di se kic ɓo taarɗe Ꞌkɔŋ kɔkŋ mɛtn naapa ute jee mɔtɔ eyo. 53 Naaɗe utu gaaŋ ute naapa: bubu se, utu Ꞌgaaŋ te goonin̰ gaaba ɔɔ goon gaaba se, utu Ꞌgaaŋ ute bubin̰ kici; ko se, utu Ꞌgaaŋ ute goonin̰ mɛnda ɔɔ goon mɛnda se, utu Ꞌgaaŋ ute kon̰a kici. Moom mɛnda se, utu Ꞌgaaŋ ute mɛnd goonin̰a ɔɔ mɛnd goono se, utu Ꞌgaaŋ ute moomin̰ mɛnda kici.»

Jee se jeel kaakŋ kaaɗn nakge

54 Isa taaɗ jee dɛnge tu daala ɔɔ: «Kɛn naase jaay aakkiga gapara ɔsga mɛtn raa ki num, ɓɔrse sum ɓo naase naar ɔɔki maane utu aɗe ɓaao. Ɔɔ maane se ɓaaɗo ɗeere. 55 Kɛn naase jaay aakkiga kuulu baagga kɔl ɓaa kaam kaam bɛrɗe se*, naase ɔɔki, jaaki se gɔtɔ utu Ꞌkɔŋgɔ ɔɔ gɔtɔ ɓaaɗo ɔŋg ɗeere. 56 Kɛn naase jaay Ꞌjeelki kaakŋ jeel kaaɗn nakgen kɛn tɛɗ do naaŋ ki, ute kɛn tɛɗn maakŋ raa ki num, Ꞌtɛɗ ɔɔ ɗi jaay Ꞌjeel ɔkki mɛtn nakgen kɛn deel daanse ki ey se? Naase se jee kɛn saap ɔkki mɛtn nakge eyo.

ꞋƊaap taari ute debm taamooyi

57 «Gɛn ɗi jaay naase ɔŋ aak ɔkki mɛtn nakgen gɛn tɛɗ ute ɗoobin̰ ey se? 58 Taa naan̰ se ɓo, kɛn naai Ꞌɓaa ɓaa gɔtn kɔjn̰ bɔɔr ki num, ɗoob ki se, ute debm taamooyi se naai ai kaami ɗaap taari. Ey num, ɓɛrɛ, naan̰ ai ɓaa kɔli gɔtn debm kɔjn̰ bɔɔr ki ɔɔ debm kɔjn̰ bɔɔrɔ se lɛ ai kɔli gɔtn asgarge tu ɔɔ asgarge se, ai kɔkŋ kɔli daŋgay ki. 59 ꞋBooy mꞋai taaɗa: nakŋ doi ki paac se, bini kɔbɔrɔ kic ɓo ɔg naŋin̰ te ey se, naai Ꞌkɔŋ teecn̰ maakŋ daŋgay ki eyo.»

13

Ɓɔrse Ꞌtɛrlki maakse do *Raa ki

1 Kaaɗ kɛn se, jee mɛtin̰ge ɓaaɗo taaɗ Isa ki taa Galilegen ɓaaɗo tɛɗn *sɛrkɛ jaay ɓo, Pilat tɔɔlɗe kaaɗ kɛn naaɗe tɛɗ tɛɗ sɛrkɛ se. 2 Gɔtn se Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Saapm naase ki num, ɔɔki Galilegen kɛn Pilat tɔɔlɗe se ɓo, tɛɗga jee *kusin̰ cir Galilegen ɓaa se paac la? 3 Gɔtɔ! ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: kɛn naase jaay Ꞌtɛrlki te maakse do Raa ki te ey se, naase paac utu aki Ꞌkutn bin kici. 4 Lɔ jeegen sik‑kaar‑martn ɓee jɛrlɛ kꞋdaŋin̰ Siloe kɛn ooc doɗe ki jaay tɔɔlɗe se, gɛn naase ki num, jee Jeruzalɛm ki te dɛnɗe se, ɔɔki naaɗen kɛn ooy se ɓo, jee kusin̰ge cir jee ɓaa se paac la? 5 Gɔtɔ! ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: kɛn naase jaay Ꞌtɛrlki te maakse do Raa ki ey se, naase paac utu aki Ꞌkutn bin kici.»

Kaal naagŋ taara ro ko ba kɛn ooj eyo

6 Gɔtn se Isa taaɗ ute kaal naagŋ taara ɔɔ: «Gaaba kalaŋ ɔk ko ba maakŋ jinɛnin̰ ki ɔɔ naan̰ ɓaaɗo je koojin̰a, naɓo ɔŋ te koojin̰ eyo. 7 Gaŋ naan̰ ɗeek deb kɛn tɛɗin̰ naaba maakŋ jinɛnin̰ ki se ɔɔ: ‹Aaka, ko kaagŋ se maam mꞋleega ɓaara mɔtɔ ɔɔ mꞋje koojin̰ naɓo mꞋɔŋ eyo. Ɓɔrse ɔg Ꞌgaaŋ undin̰ naatn, taa naan̰ lɛ ɗaar gaas gɔtɔ cɛrɛ sum.› 8 Num debm tɛɗn naaba se tɛrlin̰ ɔɔ: ‹Mɛluma, ɔn̰umsin̰ gɛn ɓaara kalaŋ daala; maam mꞋan̰ kuɗn mɛtin̰a ɔɔ mꞋutu mꞋan̰ kɔmb yɛɛn̰ɛ. 9 Bin sum ɓo ute naan̰ se kɔr ɓaar kuuy se, sɔm utu Ꞌkoojo ɗaam; kɛn naan̰ jaay ooj te ey lɛ, an̰ kɔgŋ kund naatn.›»

Isa ɛɗ lapia mɛnd ki *ɓii sebit ki

10 Ɓii kalaŋ, ɓii sebit ki se, maakŋ *ɓeege tun kɛn Yaudge lee tusn maak ki se, gɔtn se Isa ɓaa ɛnd maakŋ ɓee kɛn kalaŋ ɔɔ baag dooy jeege. 11 Gɔtn se, mɛnda kalaŋ ɔk kɔɔn̰ sitan ɔɔ gɔtn kɔɔn̰in̰ ɔkin̰ sum se, ɔkga ɓaara sik‑kaar‑marta. Ɔɔ kɔɔn̰in̰ se ɔkin̰ durunin̰ki tɛɗin̰ tap ɓo ɔŋ sɛɛj eyo. 12 Kɛn Isa jaay aakin̰ se, daŋin̰a ɔɔ taaɗin̰ ɔɔ: «Mɛnda Ꞌbooyo, maam se mꞋɔɔɗiga doi maakŋ kɔɔn̰i kɛn lee dabari se.» 13 Gɔtn se Isa ɔnd jin̰a do mɛnd kɛn se, ɔɔ mɛnd se naar ɔŋ lapia, iin̰ ɗaara sɛɛj tal ɔɔ baag *nookŋ Raa. 14 Gaŋ magal ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki jaay aak Isa ɛɗ lapia mɛnd ki, ɓii sebit ki se, naan̰ maakin̰ taarin̰a. Gɔtn se naan̰ uun mindin̰ raan taaɗ jeege tu ɔɔ: «ꞋBooyki! Naajege se, jꞋɔkki ɓii mɛcɛ gɛn tɛɗn naaba. Bin se, debm je lapia ron̰ num, n̰Ꞌɓaaɗo daan ɓiige tun se. Ey num ɓii sebit se, ɓii tɛɗn naab eyo.» 15 Gaŋ Mɛljege tɛrlin̰ ɔɔ: «Aak jeegen kɛn tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee taaɗ taargen mɛt ki ara! Maakse ki se, naŋa jaay aanga ɓii sebit ki num, kɔŋ kɔn̰ maraŋin̰a ey lɛ buurin̰a mɛtn bɛlɛn̰ ki ɔɔ an̰ tuutn gɛn ɓaa kɛɗn maan ey se? 16 Num mɛnd se lɛ, naan̰ mɛtjil *Abraam mala, ɔɔ aaka, gɔtn *Ɓubm sitange ɔkin̰ sum se ɔkga ɓaara sik‑kaar‑marta. Bɛɛki num, ɓii sebit ki se ɓo, jꞋan̰ kɔɔɗn don̰a maakŋ ji Bubm sitange tu se ey la?» 17 Kɛn jee taamooyin̰ge jaay ɓaa booy taar se, sɔkɔn̰ɔ ɓaa tɔɔlɗe; gaŋ jee dɛngen aak nakŋ‑kɔɔɓgen paacn̰ naan̰ tɛɗ se, maakɗe raapo.

Isa aal naagŋ taara ute kaam nakŋ kꞋdaŋin̰ mutard

(Mt 13.31‑33; Mk 4.30‑32)

18 Gɔtn se, Isa tɛr taaɗɗen daala ɔɔ: «Kɛn Raa utu Ꞌkɔsn gaar do jeege tu tap ɓo Ꞌtecn̰ aan gɔɔ ɗi? Maam mꞋan̰ kɔmb bɛyɛ ute ɗi? 19 *Maakŋ Gaar Raa se, tecn̰ aan gɔɔ kaam nakŋ kꞋdaŋin̰ mutardn ese se, kɛn gaaba kalaŋ uun ɔɔcin̰ maakŋ jinɛnin̰ ki. Kɛn naan̰ jaay ɔɔcin̰ sum se, naan̰ teece ɔɔ teep tɛɗ ko kaaga. Bini yeelge kic ɓo ɓaaɗo uj kujɗege tɛlɛtin̰ge tu.»

Isa taaɗ kaal naagŋ taara ute ɔrɔmɔ

20 Isa ɗeek daala ɔɔ: «*Maakŋ Gaar Raa se tap ɓo mꞋan̰ kɔmb bɛyɛ ute ɗi? 21 Naan̰ se tec aan gɔɔ ɔrɔm kɛn mɛnda jaay tɔs rujn̰ gɛmɛ ɗooc gɔrn magala ɔɔ kɛn naan̰ jaay deepin̰ga ɔɔ ɔmbin̰ga maak ki num, iin̰in̰ paac se.»

Ɗoobm kɛn ɔl jeege *maakŋ Gaar Raa ki

(Mt 7.13‑14,21‑23, 8.11‑12)

22 Kɛn Isa jaay ɓaa ɓaa Jeruzalɛm ki se, naan̰ aal teeco maakŋ gɛgɛrge tu ɔɔ maakŋ naaŋge tu ɔɔ naan̰ kɛn se, naan̰ lee dooy jeege. 23 Gɔtn se nam kalaŋ bini tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Mɛluma, jee kɛn utu kaaj se, baat ey ne?» Gɔtn se Isa tɛrlɗen ɔɔ: 24 «Aayki kaamse ɛndki ute taa ɗoobm baata, taa maam mꞋɗeeksen mꞋɔɔ: jeege dɛna utu Ꞌje ɗoobm Ꞌkɛndɛ naɓo naaɗe an̰ kɔŋ kaas eyo. 25 Kɛn kaaɗin̰ jaay utu kaan se, mɛl ɓee utu kiin̰i ɔɔ Ꞌgaasn kaam taarin̰a ɔɔ naasen aki kɔɔpm naatn se aki baagŋ tɔnd kaam taara aki ɗeekŋ ɔɔki: Mɛlje, ɔɔɗjen kaam taara! Gaŋ naan̰ maak ki se asen tɛrl ɔɔ: Naase tap ɓo, iin̰kiro gayo? Maam se, mꞋjeelsen eyo. 26 Kaaɗ kɛn naane se, naase an̰ki taaɗn ɔɔki: naaje se jꞋɔso ɔɔ jꞋaayo ute naai tɛlɛ ɔɔ naai dooy jeege daan ɗoobjege tu kici. 27 Gaŋ naan̰ utu asen tɛrl ɔɔ: Naase iin̰kiro gay gay se, maam mꞋjeelsen eyo. Iikki naatn cɛɛm ki dɔkɔ, naasen paacn̰ jee tɛɗn *kusin̰ge se! 28 Gɔtn naane se, naase aki ɓaa keeme ɔɔ aki taan̰ naaŋsege kɛn aki ɓaa kaakŋ *Abraam, Isak ɔɔ *Yakub ute jee taaɗ taar teeco taar Raa ki paac maakŋ Gaar Raa ki; naɓo naase se, jꞋasen tuur naatn. 29 Ɓii kɛn se, jee mɛtin̰ge se aɗe kiin̰ gɔtn kaaɗa tookŋo ɔɔ jee mɛtin̰ge se aɗe kiin̰ gɔtn kaaɗa toocn̰ni, ɔɔ kɛngen mɛtin̰ge aɗe kiin̰ kaam kaam kooko ɔɔ kɛngen kuuy se aɗe kiin̰ kaam kaam bɔɔyɔ, ɔɔ paac naaɗe aɗe ɓaa utu tusn Ꞌkiŋg kɔsn ɓii laa ki ute maak‑raapo maakŋ Gaar Raa ki. 30 ꞋBooyki! Bin ɓo, jee kaam mɔɔtn se ɓo, utu Ꞌtɛɗn jee deet deete ɔɔ jee deet deet se ɓo, utu Ꞌtɛɗn jee kaam mɔɔtn.»

Isa ute *Ɛrɔd

(Mt 23.34‑39)

31 Naan̰ kɛn se sum ɓo, *Parizige kandum bini ɓaaɗo ɔŋ Isa ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɓɛrɛ, iin̰ gɔti ki se Ꞌɓaa; taa Ɛrɔd se lɛ je ai tɔɔlɔ.» 32 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «ꞋƁaa ɔŋki k‑bukumbɔɔ kɛn ese ɔɔ Ꞌtaaɗin̰ki ɔɔki: ꞋBooyo, maam se mꞋtuur tuur sitange ɔɔ mꞋɛɗ kɛɗ lapia jee kɔɔn̰ge tu jaaki ɔɔ mɛtbeeki; ɔɔ maakŋ ɓii k‑mɔtɔge tu se, maam mꞋnaŋ naabuma. 33 Bin num, jaaki, mɛtbeeki ɔɔ pɛlɛn̰ se, maam mꞋɓaa ute naanuma, taa ɗoobin̰ eyo kɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki jaay Ꞌkooy Jeruzalɛm ki ey se.»

Isa eem taa Jeruzalɛm

34 Isa ɗeek ɔɔ: «Waay Jeruzalɛm, waay Jeruzalɛm, naai kɛn debm tɔɔl jee taaɗ taar teeco taar Raa ki ɔɔ jee kɛn Raa ɔlɗeno gɔti ki kic ɓo, naai ɓo debm tund tɔɔlɗe! Mɛt kando, maam mꞋje mꞋtusn gɛnige aan gɔɔ ko kɔrɔn̰j kɛn lee tus gɛnin̰ge taa bɛɛkŋ kɛyin̰ ki se, naɓo naase Ꞌjeki te eyo. 35 ꞋBooyki! *Ɓee Raase se utu Ꞌtooɗn kuuɗu. ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: naan ki se, naase Ꞌje amki kaak kic ɓo amki Ꞌkɔŋ eyo, bini utu Ꞌkaan kaaɗ kɛn naase utu aki ɗeekŋ ɔɔki: Ɔn̰ Mɛlje Raa tɛɗn bɛɛn̰a do debm kɛn utu ɓaaɗo ute ro naan̰a!»

14

Tɛr Isa ɛɗ lapia debm kɔɔn̰ ki *ɓii sebit ki

(Lk 6.6‑11, 13.10‑17)

1 Ɓii kalaŋ se, Isa ɓaa kɔsn maakŋ ɓee magal *Parizige tu kalaŋ bini, gaŋ ɓiin se, ɓii sebit. Ɔɔ jee iŋg gɔtn ese ɔndin̰ kaama tak. 2 Gɔtn se gaaba kalaŋ mɔɔɓga mɔɔɓ se, ɓaaɗo ɗaar naanin̰ ki. 3 Naan̰ kɛn se, Isa taaɗ jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage tu ute Parizige tu ɔɔ: «Gɛn naase ki num, ɓii sebit ki se, debm kɔɔn̰ɔ se jꞋɔk ɗoobm jꞋan̰ kɛɗn lapia lɔɓu gɔtɔ lɛ?» 4 Gaŋ naaɗe do ɗɛk ɔɔ baate tɛrlin̰ taara. Gɔtn se Isa ɔk debm kɔɔn̰ɔ se, ɛɗin̰ lapia ɔɔ ɔn̰in̰ ɓaa ɓeen̰ ki. 5 Tɛr Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Maakse ki se jaay, debm kɛn goonin̰a ey lɛ maraŋin̰a ooc maakŋ buɗ ki ute ɓii sebit se, Ꞌbɔɔy an̰ naar kuun ey ne?» 6 Gɔtn ese, taar kɛn naaɗe Ꞌkɔŋ jaay an̰ tɛrl tap ɓo, ɔk eyo.

ꞋBɛɛr gɔtn kiŋg kaam mɔɔtn

7 Kɛn Isa aak jeegen kꞋdaŋɗeno gɔtn kɔs ki jaay je je gɔtn kiŋg naan ki se, naan̰ aan̰ɗen kaa taara ɔɔ: 8 «Kɛn naai jaay kꞋdaŋiga gɛn ɓaa kɔsn gɔtn kɔkŋ mɛnd ki num, ɔn̰te Ꞌɓaa kiŋg naan ki. Ey num sɔm, maakŋ jeege tun kꞋdaŋɗeno se, nam kuuy magal ciri naai se utu aɗe ɓaa. 9 Ɔɔ debm kɛn daŋseno se, utu aɗe ɓaa, ai ɗeekŋ ɔɔ: ‹Mɛɗuma, iin̰ ɔn̰ gɔtn ese; kɛse gɔtn kiŋg naai eyo.› Kɛn naai Ꞌkiin̰ gɔtn ese jaay ɓo, Ꞌɓaa kiŋg gɔtn kaam mɔɔtn se, naan̰ kɛn se, naai sɔkɔn̰ɔ ai tɔɔlɔ. 10 Num taa naan̰ se ɓo, kɛn kꞋdaŋiga num, Ꞌɓaa iŋg gɔt kɛn kaam mɔɔtn. Bin se debm daŋi se jaay aanga num ɔɔ aaki naai iŋg kiŋg kaam mɔɔtn se, gɔtn se naan̰ ai ɗeekŋ ɔɔ: ‹Mɛɗuma, iin̰ Ꞌɓaaɗo iŋg naan ki ara.› Naan̰ kɛn se, jee kɛn kꞋdaŋɗeno gɔtn kɔs ki se paac ute naai se, naaɗe ai kaaki se ai kaali maak ki. 11 Taa debm nookŋ ron̰a raan se, utu Ꞌkɔɔpm baate ɔɔ debm ɔɔp ron̰a baat se, ron̰a utu Ꞌkookŋ raan.»

Ɗoobm kɛn anki daŋ jeege gɛn kɔsɔ

12 Gɔtn se Isa taaɗ gaab kɛn daŋin̰o ɓeen̰ ki se kici, ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn naai jaay Ꞌdaŋ jeege katar ki ey lɛ tɛgɛr gɛn kɔsɔ, ɔn̰te daŋo mɛɗige, gɛnaaige, taasige ɔɔ ɔn̰te daŋ jee do daamboogigen jee maalge. Ey num sɔm, ɓiin kuuy se, naaɗe utu ai daŋ kici ɔɔ nakŋ naai ɛɗɗesin̰ga se lɛ, naaɗe aisin̰ tɛrl gɔɔn̰ ki. 13 Num gaŋ kɛn naai jaay Ꞌje kɛɗn kɔsn ɓii laa ki ute maak‑raapo num, Ꞌdaŋo jee daayge, jee kɛn kɔɔn̰ tujɗege tuju, jee cɛkɛɗge ɔɔ jee kaam‑tɔɔkge. 14 Bin se, ai Ꞌtɛɗi maaki Ꞌraapo, taa nakŋ naai ɛɗɗen se lɛ, naaɗe aisin̰ kɔŋ tɛrl gɔɔn̰ ki eyo. Num naan̰ se, *Raa mala ɓo aisin̰ tɛrl gɔɔn̰ ki, kaaɗ kɛn naan̰ utu Ꞌdur jee kɛn tɛɗ nakge ute ɗoobin̰a daan yoge tu se.»

Isa aal naagŋ taara ute debm kɛn daŋ jeege ɓeen̰ ki gɛn kɔsɔ

(Mt 22.2‑14)

15 Maakŋ jeege tun kɛn ɓaaɗo kɔsn gɔtn ese se, deb kalaŋ jaay booy taar Isa taaɗ se, naan̰ ɗeek Isa ki ɔɔ: «ꞋMaak‑raapo deb kɛn jaay utu Ꞌɓaa kɔsn *maakŋ Gaar Raa ki se!» 16 Gɔtn se Isa tɛrlin̰ ute kaal naagŋ taara ɔɔ: «Gaaba kalaŋ se, tɛɗ kɔsɔ dɛna ɔɔ naan̰ daŋo jeege kic ɓo dɛna. 17 Kɛn kaaɗn kɔsɔ jaay aas se, gaabm se ɔl debm tɛɗn naabin̰ gɛn ɓaa daŋ jeegen kꞋdaŋɗeno gɔtn kɔs ki se, ɗeekɗen ɔɔ: ‹ꞋƁaakiro ɓɔrse! Ɓɛrɛ, kɔsɔ se ooyga.› 18 Gaŋ gɔtn se, jee kɛn kꞋdaŋɗe paac se baag ɗaapm taarɗege. Debm deet deet se ɗeek debm kɛn jꞋɔlin̰o se ɔɔ: ‹Maam se, mꞋutu mꞋdugu dug maakŋ gɔtɔ. Bɛɛki num, mꞋan̰ mꞋɓaa kaakin̰ jaayo. Bin se Ꞌɓaa ɗeekin̰ n̰Ꞌmooyuma, maam se mꞋkɔŋ kaan eyo.› 19 Ɔɔ deb kuuy se ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Maam se mꞋutu mꞋdugu dug maraŋge sik gɛn tɛɗn naaba ɔɔ maam mꞋje mꞋaɗen ɓaa naam gɛn tɛɗn naaba. Bin se Ꞌɓaa ɗeekin̰ n̰Ꞌmooyuma, maam se mꞋkɔŋ kaan eyo.› 20 Tɛr deb kuuy ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Maam se, mꞋutu mꞋɔk kɔk mɛnda. Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋkɔŋ kaan eyo.› 21 Kɛn debm tɛɗn naabm se jaay tɛrl ɓaa ɔŋ mɛlin̰ se, naan̰ taaɗin̰ mɛtn taargen kꞋtaaɗin̰o se paac. Kɛn mɛlin̰ jaay booy se, maakin̰ taarin̰a ɔɔ ɗeek debm tɛɗn naabin̰ ki se ɔɔ: ‹Yɔkɔɗɔ, Ꞌɓaa gɔtn jeege lee tusni daan ɗoobge tu maakŋ gɛgɛr ki, Ꞌɓaa daŋo jee daayge, jee kɛn kɔɔn̰ɔ tujɗeki tuju, jee kaam‑tɔɔkge ute jee cɛkɛɗge Ꞌɓaanɗeno gɔtn ara.› Gɔtn se debm tɛɗn naabin̰ se iin̰ ɓaa. 22 Kɛn naan̰ jaay tɛrl ɓaaɗo ɔŋ mɛlin̰ se ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Mɛluma, naabm naai ɔlum taarin̰ se, maam mꞋtɛɗin̰oga, gaŋ ute naan̰ se kic ɓo, gɔtɔ utu tap.› 23 Gɔtn se mɛlin̰ ɗeekin̰ ɔɔ: ‹ꞋƁaa daan ɗoobge tu ɔɔ naagŋ salige tu, jee se Ꞌɓaanɗeno ute taa tɔɔgɔ taa aɗe Ꞌɓaa utu Ꞌɗoocn̰ maakŋ ɓeem se.› 24 Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋɗeeksen mꞋɔɔ: maakŋ jeege tun kꞋdaŋɗeno paac jaay baate ɓaaɗo se, maakɗe ki se deb kalaŋ kic ɓo, Ꞌkɔŋ nam kɔsum se eyo.»

Debm kɛn baate te ron̰ ey se, Ꞌkɔŋ tɛɗn debm mɛtn Isa ki eyo

(Mt 10.37‑39)

25 Kɛn jee dɛnge jaay ɓaa ɓaa ɗoob ki ute Isa se, gɔtn se naan̰ tɛrl aakɗe ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: 26 «Debm kɛn je aɗe ɓaa mɛtum ki jaay, je bubin̰a, kon̰a, mɛndin̰a, gɛnin̰ge, gɛnaan̰gen gaabge ute kɛngen mɛndge cir maama ɔɔ jem te maam cir ron̰ mal ey se, naan̰ Ꞌkɔŋ tɛɗn debm mɛtn maam ki eyo. 27 Debm kɛn baate kuun kaagŋ jꞋansin̰ tupm ro ki ɔɔ ɔk mɛtum ey se, naan̰ se Ꞌkɔŋ tɛɗn debm mɛtn maam ki eyo kici.

28 «Taa naan̰ se ɓo, maakse ki se nam jaay je kiin̰ ɓee jɛrlɛ num n̰Ꞌiŋg naaŋ ki, mɛɗn kaakŋ gursin̰ kɛn an̰ kaasn kiin̰ ɓeen̰ se, jaay ey la? 29 Ey num, kɛn naan̰ jaay uunga mɛta ɔɔ ɔɓ naŋin̰ te ey se, jee deel deel gɔtn ese jaay aakga num, an̰ tɛrɛcn̰ mɛtin̰ ki, 30 an̰ ɗeek ɔɔ: ‹Aakki tu! Gaabm ara ɔɔ iin̰ kiin̰ ɓeen̰ kaca, naɓo ɔŋ aasin̰ te eyo.› 31 Kɛn gaar gam jaay ɓaa tɛɗn bɔɔrɔ ute gaar kuuy num, naan̰ Ꞌkiŋg naaŋ ki, Ꞌkaakŋ asgarin̰gen dupu‑sik se, Ꞌkaasn tɛɗn bɔɔrɔ ute asgargen dupu‑si‑di jaay ey la? 32 Ey num, kɛn gaar naane utu dɔk sum ɓo, naan̰ Ꞌkɔl jeege gɔtin̰ ki taa jꞋkɔkŋ taasa. 33 Bin ɓo, maakse ki se debm jaay ɔn̰te nakin̰ge ey paac se, Ꞌkɔŋ tɛɗn debm mɛtn maam ki eyo.

34 «Ɗeere, nakŋ nijim aan gɔɔ kaata se gɔtɔ. Num kɛn kaata jaay kiŋgin̰ nijim se gɔtɔga num, jꞋan̰ tɛɗn jꞋɔɔ ɗi jaay Ꞌtɛɗn nijim gɔtin̰ ki se? 35 Kɛn kaata jaay kiŋgin̰ teecga se, kꞋsin̰ naaŋ ki lɛ ɔŋ ɗaapm naaŋ eyo ɔɔ ɔŋ tɛɗ gɔtɔ gur eyo. Naan̰ se, bɛɛki num, nakin̰ si naatn sum.» Tɛr naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Debm kɛn jaay ɔk bi gɛn booyo num, Ꞌbooy taar se.»

15

Mɛtn taar baatn iig jaay jꞋɔŋin̰a

(Mt 18.12‑14)

1 Gɔtn se *jee tɔkŋ miirge ute jeegen jeege paacn̰ jeelɗe naaɗe se jee *kusin̰ge se, paac utu ɓaaɗo gɔtn Isa ki gɛn booy taarin̰a. 2 *Parizige ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage kɛn gɔtn ese se, mooy naaŋ ki dir dir ɗeek ɔɔ: «Gaabm se tiŋg ɓo gɛn kɔkŋ jee kusin̰ge ron̰ ki sum ɔɔ tɔs ute naaɗe!»

3 Gɔtn se Isa taaɗɗen ute kaal naagŋ taara ɔɔ: 4 «Aan gɔɔ maakse ki se, debm kɛn ɔk baatge kaaru jaay maakɗe ki se kalaŋ iigga num, baatgen sik‑jɛrnaŋ‑kaar‑jɛrnaŋ kuuy se naan̰ aɗe kɔn̰ kɔɗ‑ɓaar ki, taa Ꞌɓaa je kɛn kalaŋ iig kiig se, an̰ je bini an̰o kɔŋ jaay ey la? 5 Kɛn jaay ɓaa ɔŋin̰ga se, naan̰ an̰o kuun kaal daamin̰ ki ute maak‑raapo. 6 Ɔɔ kɛn naan̰ jaay tɛrl ɓaaɗoga ɓeen se, naan̰ Ꞌdaŋ tusn mɛɗin̰ge ute jee do daamboogin̰ge ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: ‹ꞋƁaakiro, jꞋaki tɛɗn maak‑raapo ute maama, taa baatum iigo se, maam mꞋɔŋin̰ga.› 7 Bin ɓo Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: maakŋ jee kusin̰ge tu se, deb kalaŋ jaay tɛrlga maakin̰a do *Raa ki num, taa debm ese se jee maakŋ raa ki paac se maakɗe‑raapm don̰ ki cir jee si‑jɛrnaŋ‑kaar‑jɛrnaŋ kɛn an ɗim eyo gɛn tɛrl maakɗe do Raa ki se.»

Mɛtn taar tamman iig jaay jꞋɔŋin̰a

8 «Lɔ aan gɔɔ mɛnd jaay ɔk tamma* sik. Ɔɔ kɛn kalaŋ jaay oocga num, naan̰ utu Ꞌkɔɔcn̰ lɔɔmpɔ ɔɔ Ꞌkɔtn maakŋ ɓeen̰a se bini an̰ je kɔŋ jaay ey la? 9 Kɛn naan̰ jaay ɔŋin̰ga num, naan̰ aɗe daŋ tusn mɛɗin̰ge ute jee do daamboogin̰ge ɔɔ aɗen taaɗn ɔɔ: ‹ꞋƁaakiro, jꞋaki tɛɗn maak‑raapo ute maama, taa tamman iigo se, maam mꞋɔŋin̰ga.› 10 Bin ɓo, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: kɛn debm *kusin̰ kalaŋ sum ɓo tɛrlga maakin̰ do Raa ki se, taa debm ese se, *kɔɗn Raage maakɗe raapo.»

Kaal naagŋ taar gɛn goon gaabm teec ɔn̰ ɓee bubin̰a

11 Gɔtn se Isa tɛr taaɗɗen daala ɔɔ: «Gaaba kalaŋ ɔk gaangen gaabge dio. 12 Goon baat se ɗeek bubin̰ ki ɔɔ: ‹Bua, maakŋ maalige tun kɛn naai ooyga num jꞋajesin̰ nig se, ɛɗumo bɛɗuma.› Gɔtn se bubin̰ tooko ɔɔ nigɗesin̰a. 13 Kɛn jꞋɛɗin̰ bɛɗin̰ jaay tɛɗ ɓii kandum se, nakin̰ge se, naan̰ tɔs dugɗe naatn ɔɔ ute gursn se, naan̰ iin̰ ɓaa taa naaŋ dɔkɔ. Gɔtn naane se, naan̰ iŋg cɛɛpm te gursin̰ se cɛrɛ. 14 Kɛn naan̰ jaay ut naŋ gursin̰ sum se, gɔtn se, ɓo ɛnd maakŋ naaŋ kɛn se ɔɔ tɔɔl tɛɗ daama jeege tu ɔɔ ɓo se, ɔlin̰ maakŋ daay ki. 15 Gɔtn se, naan̰ iin̰ ɓaa tɛɗn naaba gɔtn gaab ki kalaŋ bini, gaabm se ɔlin̰ n̰Ꞌɓaa n̰Ꞌbɔɔbm kin̰zirin̰ge† maakŋ‑gɔt ki. 16 Naan̰ je Ꞌkɔsn kɔjn̰ mɔrɔmb kɛn kin̰zirge lee ɔs se kic ɓo, gaŋ nam ɛɗin̰ eyo.

17 «Gɔtn se, naan̰ baag saapm do ron̰ ki ɔɔ taaɗ te maakin̰ ɔɔ: ‹Nakage, bubum se ɔk jee tɛɗn naabge kando kando kɛn ɔs ɔɔp taarɗe ki, naɓo maam mꞋkɔn̰ rom gɔtn ara mꞋkooy gɛn ɓo ne? 18 Ɓɔrse, maam mꞋkiin̰ tɛrl ɓaa gɔtn bubum ki, mꞋan̰ ɓaa ɗeekŋ mꞋɔɔ: bua, maam se mꞋtujga naan Raa ki ɔɔ mꞋtujga naai ki kici; 19 ɔɔ maam se, mꞋaas te gɛn kɔŋ tɛɗn gooni ey sum; aakum aan gɔɔ jee tɛɗn naabige se sum.› 20 Gɔtn se naan̰ iin̰ uun ɗoobm ɓee bubin̰a.

«Kɛn naan̰ ɓaa ɓaa jaay utu teeco dɔk naane sum ɓo, bubin̰ aakin̰ se, ɛɛjin̰ don̰ ki ɔɔ naan̰ aan̰ ɓaa dɔɔɗin̰a, baam ɔkin̰ kaaɗin̰ ki. 21 Gɔtn se goonin̰ ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Bua, maam se mꞋtujga naan Raa ki ɔɔ mꞋtujiga naai ki. Ɔn̰te Ꞌkaakum aan gɔɔ mꞋgooni sum.› 22 Gaŋ bubin̰ ɗeek jee tɛɗn naabin̰ge tu ɔɔ: ‹ꞋƁaankiro ute kal aak bɛɛ se yɔkɔɗɔ, uusin̰sin̰ki ron̰ ki, ɔlin̰ki kɔɗɔkɔ jin̰ ki ɔɔ Ꞌtɔlin̰ki saa jɛn̰ ki. 23 Ɔk Ꞌɓaankiro ute goon maraŋ kɛn eer sal sal se, Ꞌtɔɔlin̰ki, ɔɔ Ꞌtɛɗjeki kɔsɔ, taa jꞋaki tɛɗn maak‑raapjege. 24 Taa goonum kɛn ey num ooyga kooy ɗɛl ɗɛl se, aajga ɔɔ naan̰ kɛn iigga kiig ɗɛl ɗɛl se, ɔk tɛrl ɓaaɗoga ɓeene.› Gɔtn se naaɗe baag tɛɗn maak‑raapɗe.

25 «Kaaɗ kɛn se, goonin̰ magal se utu maakŋ‑gɔt ki. Kɛn naan̰ ɓaaɗo ɓaa jaay aan gɔɔr ute ɓee se, naan̰ booy kaa ɔkga lɛt ɔɔ jeege daam daama. 26 Gɔtn se maakŋ jee tɛɗn naabm bubin̰ge tu se, naan̰ daŋo deb kalaŋ ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: ‹Ɗi ɓo tɛɗa?› 27 Gaabm se tɛrlin̰ ɔɔ: ‹Gɛnaai ɓo ɓaaɗoga. Taa naan̰ tɛrl ɓaaɗo ɔŋga bubi ute lapi se ɓo, bubi tɔɔlin̰ga goon maraŋ eer sal sal se.› 28 Gɔtn se goon magal se maakin̰ tuju ɔɔ naan̰ baate kɛnd ɓeene. Naan̰ kɛn se, bubin̰ teec ɓaaɗo ɔŋin̰a ɔɔ sɛlin̰ mɛtin̰a. 29 Naɓo naan̰ tɛrl bubin̰ ki ɔɔ: ‹ꞋBooyo! Ɓaara ɓaara ɓo, maam mꞋlee mꞋtɛɗi naabige se aan gɔɔ debm tɛɗn naabi sum ɔɔ ɓii kalaŋ tap ɓo, mꞋbaate te taari eyo. Ute naan̰ se kic ɓo, ɓii kalaŋ jaay naai am kɛɗn goon bin̰i kalaŋ taa mꞋan tɛɗn maak‑raapo ute mɛɗumge kic ɓo gɔtɔ. 30 Num gaŋ gooni kɛn ut naŋo maalige ute mɛnd kɛɛsn gaabge jaay ɔk tɛrlo se, naai Ꞌtɔɔlin̰ goon maraŋ eer sal sal se!› 31 Gɔtn se bubin̰ tɛrlin̰ ɔɔ: ‹Goonuma, naai se daayum utu te maama ɔɔ maal maam mꞋɔk se lɛ, paac gɛn naai. 32 Gaŋ bɛɛki num, ɓaaɗo jꞋaki kɔsɔ ɔɔ jꞋaki tɛɗn maak‑raapjege. Aaka! Gɛnaai se ey num ooyga kooy ɗɛl ɗɛl, naɓo aajga ɔɔ naan̰ kɛn iigga kiig ɗɛl ɗɛl se, ɔk tɛrl ɓaaɗoga ɓeene.›»

16

Kaal naagŋ taara debm maala ute debm tɛɗn naabin̰a

1 Gɔtn se Isa taaɗ jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ: «Debm maala kalaŋ bin se ɔk debm kɛn naan̰ ɔn̰in̰ maalin̰ kaam jin̰a. Ɓii kalaŋ kꞋɓaaɗo kꞋtaaɗin̰ jꞋɔɔ: ‹Debm tɛɗn naabi se, ɓɛrɛ, utn kut ute maalige.› 2 Naan̰ ɔl kꞋdaŋ kꞋɓaansin̰o ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: ‹Taar kɛn kꞋtaaɗ roi ki se, maam mꞋbooyga. Bin se, Ꞌɓaaɗo mɛɗum maalumge se naanum ki. Taa naan ki se, maam mꞋai kɔŋ kɔn̰ maalum kaam ji ey sum.› 3 Gɔtn se debm kɛn kꞋjꞋɔn̰in̰ maala kaam jin̰ se baag saapa ɔɔ taaɗ ute maakin̰ ɔɔ: ‹Maam se mꞋtɛɗn rom mꞋɔɔ ɗi? Mɛlum lɛ ɔkga te maalin̰ jim ki naatn. Ɓɔrse, gɛn kursu lɛ, maam tɔɔgum gɔtɔ ɔɔ kɛn mꞋɓaa lee baaya lɛ, sɔkɔn̰ am tɔɔlɔ. 4 Maam se mꞋsaap mꞋɔŋga nakŋ maam mꞋtɛɗa. Kɛn mɛlum se jaay tɔsnga ute maalin̰ jim ki kic num, mꞋutu mꞋkɔŋ jeegen utu am kɔkŋ jiga.› 5 Taa naan̰ se ɓo, naan̰ ɔl kꞋdaŋo jeegen ɔk sɛɛ mɛlin̰ se kalaŋ kalaŋ. Debm deet deet se, naan̰ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: ‹Gɔtn mɛlum ki se, naai tap ɓo uunga sɛɛ kando?› 6 Gaabm se tɛrlin̰ ɔɔ: ‹Maam se mꞋuunga birmil uubu kaaru.› Num debm kɛn naan̰ ɔn̰in̰ maalin̰ kaam jin̰a se tɛrlin̰ ɔɔ: ‹ꞋBooyo: maktubm sɛɛi se utu jim ki ara. Iŋg naaŋ ki kɛskɛ, Ꞌnaar Ꞌraaŋ ɔɔ: maam se mꞋuunga birmil uubu si‑mii.› 7 Tɛr naan̰ ɗeek deb kuuy ki ɔɔ: ‹Naai uunga sɛɛ kando gɔtn mɛlum ki se?› Naan̰ tɛrlin̰ ɔɔ: ‹Maam mꞋuunga suwal teen̰ kaaru.› Num debm tɛɗn naabm se ɗeekin̰ ɔɔ: ‹ꞋBooyo: maktubm sɛɛi se utu jim ki ara. Ɓɔrse Ꞌraaŋ ɔɔ: maam mꞋuunga suwal sik‑marta.› 8 Debm kɛn naan̰ ɔn̰in̰ maalin̰ kaam jin̰a kɛn dɛrl mɛlin̰ se, mɛlin̰ jaay booy nakŋ naan̰ tɛɗ se, naan̰ tɔɔmin̰a, taa naan̰ ɔŋin̰ naan̰ se debm mɛtɛkɛ. Taa naan̰ se ɓo, jee *duni ki ute naapa se, naaɗe mɛtɛk cir gaan gɔt kɛn wɔɔrɔ.»

Gurs ute *Raa se debkilimi aɗe kɔŋ je taa naap ki eyo

9 Tɛr Isa taaɗɗen ɔɔ: «ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: ɔkki mɛɗge ute maalsegen ɔŋin̰ki do naaŋ ki kɛn tɛɗga sum ɓo utu Ꞌdeel se. Kɛn maalse se jaay ɓaaɗo utga kic ɓo, bɛɛ kɛn naase lee Ꞌtɛɗki jeege tu se an̰ki ɓaa kɔŋ maakŋ *Ɓee Raa ki gɛn daayum.

10 «Debm jꞋɔn̰in̰ nakŋ cɔkɔ kaam jin̰ jaay ɔkin̰ jiga se, kɛn jꞋɔn̰in̰ nakŋ dɛn kic ɓo naan̰ an̰ kɔkŋ jiga. Ɔɔ debm jꞋɔn̰in̰ nakŋ cɔkɔ kaam jin̰a jaay naan̰ ɔŋ ɔkin̰ te jig ey se, kɛn jꞋɔn̰in̰ nakŋ dɛn kic ɓo, naan̰ an̰ kɔŋ kɔkŋ jig ey kici. 11 Kɛn maal do naaŋ kɛn utu Ꞌdeel se jaay naase ɔŋ ɔkin̰ki te jig ey se, Raa se asen kɔŋ kɛɗn maal mala mala kɛn maakŋ raa ki ey se kici. 12 Kɛn maal naase ey jaay ɔkin̰ki te jig ey se, naŋa jaay ase kɛɗn maal naase maalin̰ge kaam jise se?

13 «Deb kalaŋ se Ꞌkɔŋ tɛɗn naaba gɔtn mɛlge tu kaam di eyo. Kɛn naan̰ ɓo tɛɗ naaba gɔtɔ kaam di num, deb kalaŋ naan̰ an̰ kɔɔɗn kundu ɔɔ deb kalaŋ naan̰ an̰ jea; ey lɛ deb kalaŋ se, naan̰ an̰ kɔkŋ ɔɔn̰ɔ ɔɔ kɛn kuuy se, naan̰ an̰ kaal maak ki eyo. Taa naan̰ se ɓo naase aki Ꞌkɔŋ tɛɗn naabm Raa ɔɔ ute gɛn gurs se taa naap ki eyo.»

14 Gaŋ *Parizigen jee je gursge se jaay booy taar Isa taaɗ paac se, naaɗe tɛrɛcin̰ mɛtin̰ ki. 15 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Naase se Ꞌjeki Ꞌtaaɗn rose naan jeege tu aan gɔɔ jee kɛn tɛɗn nakge ute ɗoobin̰a; num gaŋ Raa se, jeel nakŋ maakse ki. Taa naan̰ se ɓo nakŋ aak bɛɛ naan jikilimge tu se, naan Raa ki se naan̰ aakin̰ se aakin̰ kus.

16 «Kaaɗn kɛn Raa ɛɗo *Ko Taarin̰ *Musa ki ute gɛn jeegen taaɗ taar teeco taar Raa ki se iŋg bini aan do Jan‑Batist ki. Num kɛn Jan‑Batist aan sum se, kꞋbaago taaɗ Labar Jiga gɛn *maakŋ Gaar Raa se jeege tu ɔɔ naan̰ kɛn se, naŋa naŋa kic ɓo aay kaamin̰ je kɛnd maak ki. 17 Maakŋ raa ute do naaŋa se deelin̰ Ꞌkɔɔn̰ eyo, naɓo taargen kꞋraaŋin̰o maakŋ Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, ɗimin̰ cɔkɔ kic ɓo, Ꞌkoocn̰ naaŋ ki eyo.

18 «Debm jaay piir te mɛndin̰ se ɔɔ ɔk mɛnd kuuy se, debm bin se aan gɔɔ debm teec ɔn̰ mɛndin̰a ɔɔ ɓaa ɛɛs mɛnd nam. Ɔɔ debm ɔk mɛnd gaabin̰ piirin̰ga piir se, naan̰ kic aan gɔɔ debm teec ɔn̰ mɛndin̰a ɔɔ ɓaa ɛɛs mɛnd gaaba.»

Debm maala ute Lazar

(Lk 12.15‑21, 6.20‑21,24‑25)

19 «Gaaba kalaŋ bin se ɔk maala dɛna. Naan̰ tuus kal ute ron̰a ɗɛrɛc ɔɔ ɓii‑raa ɔs bɛɛ ɔɔ iŋg ute maraadin̰a. 20 Gaŋ gaaba kalaŋ bin se, kꞋdaŋin̰ Lazar. Naan̰ se debm daaye ɔɔ ron̰ se taan‑du sum. Naan̰ lee tooɗ taa ɗoobm gaab kɛn debm maala se. 21 Naan̰ je kɔsn kɛn si bɔɔr gaab kɛn se kic ɓo ɔŋ eyo. Num tɛr do naan̰ ki se, bɛsge ɓaaɗo tɔɔn taan‑dun̰a. 22 Kɛn debm daay jaay ooy se, *kɔɗn Raage uun ɓaansin̰ maakŋ raa ki cɛɛ *Abraam ki ɔɔ gɔtn se, debm maala se kic ɓo ooyo ɔɔ kꞋɓaa kꞋduubin̰a.

23 «Maakŋ ɓee yoge tu se, debm maala baag kɔɔɗ yɛɛɓin̰a, ɔɔ maakŋ kɔɔɗ yɛɛɓin̰ ki se, naan̰ und kaamin̰ aak Abraam ute Lazar iŋg kiŋg cɛɛn̰ ki dɔk naane. 24 Kɛn naan̰ aak Abraam se, naan̰ ɔɔɗ ɔɔy daŋin̰ ɔɔ: ‹Abraam, bua, ɛɛjum dom ki. Ɔl Lazar Ꞌɓaa Ꞌkɔl goon‑jin̰ maan taa aɗe ɓaa am kaaɗn maane rɔɔn̰um ki, taa maakŋ pooɗ kɛn ara se, maam mꞋutu mꞋɔɔɗ yɛɛɓum kusin̰ aak eyo.› 25 Gɔtn se Abraam ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Goonuma, Ꞌsaap tu. Do naaŋ ki se naai ɔŋoga bɛɛ, gaŋ Lazar se ɔɔɗoga yɛɛɓin̰a. Ɔɔ ɓɔrse gɔtn ara se, naan̰ ɔŋga gɔtn bɛɛ ɔɔ gaŋ naai lɛ ɔŋga gɔtn kɔɔɗn yɛɛɓɛ. 26 ꞋJeele, daan naaje ute naase se, jꞋɔkki gɔɔ magala ɔɔ jɛrl zuzu, taa jee gɔtn ara jaay je ɓaa gɔtn naase ki se naaɗe Ꞌkɔŋ ɓaa eyo ɔɔ jee gɔtn naase ki jaay je ɔɔ aɗe ɓaa gɔtn naaje kic ara lɛ aɗe kɔŋ ɓaa ey kici.›

27 «Gɔtn se debm maala ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Kɛn bin num, mꞋeemi nɔɔ mɛti ki, Bua, ɔl Lazar se Ꞌɓaa kɔŋ jee kɛn maakŋ ɓee bubum ki se. 28 Taa maam se mꞋɔk gɛnaagen gaabge mii. Ɔn̰ naan̰ aɗen ɓaa taaɗa, taa naaɗe aɗe ɓaa gɔtn kɔɔɗ yɛɛɓ kɛn ara ey sum.› 29 Abraam ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Naaɗe ɔk *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ute Kitapm gɛn jee taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰a; ɔn̰ɗe naaɗe Ꞌbooy taar naaɗen se.› 30 Gaŋ debm maala se tɛrl Abraam ki ɔɔ: ‹Bin eyo, Abraam bua. Kɛn debm ooyga kooy jaay ɓaa ɔŋɗega ɔɔ taaɗɗenga se, naaɗe Ꞌtooko ɔɔ Ꞌtɛrl maakɗe do Raa ki.›

31 Naan̰ kɛn se Abraam tɛrlin̰ ɔɔ: ‹Kɛn naaɗe jaay took uun te Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki eyo ɔɔ ute taar jee taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰ ey se, kɛn debm ooyga kooy jaay dur daan yoge tu ɔɔ ɓaa ɔŋɗe kic ɓo, naaɗe Ꞌkɔŋ tookŋ taarin̰ eyo.›»

17

Nakŋ ɔɔt deba ɗoobm *Raa ki

(Mt 18.6‑9,21‑22; Mk 11.22‑26)

1 Tɛr ɓii kalaŋ Isa ɗeek jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ: «Nakŋ utu Ꞌtujn̰ jeege naan Raa ki se utu tap, naɓo ɔɔn̰ debm kɛn jaay ɓo Ꞌkɔl jeege Ꞌtujn̰ naan Raa ki se. 2 Bɛɛki num, debm bin se, jꞋan̰ dɔɔkŋ ko tooto magala mindin̰ ki ɔɔ jꞋuun jꞋundin̰ naatn maakŋ baar ki kic ɓo kɛse ɔɔn̰ eyo. Num kɛn maakŋ gaan sɛɛmge tu se jaay naan̰ tujga deb kalaŋ naan Raa ki se, nakŋ utu kaan don̰ ki se, ɔɔn̰ cir kɛse daala. 3 Kɛn bin num, ɔndki kɔndɔ! Kɛn gɛnaai jaay tujiga num, Ꞌmooyin̰a. Kɛn naan̰ jaay jeelga *kusin̰in̰ se, Ꞌtɛɗin̰ kalɗɛ. 4 Kɛn maakŋ ɓii ki ɓo, naan̰ tuj ɗɔɔli mɛt cili kic ɓo kɛn naan̰ jaay ɓaaɗo taaɗi ɔɔ: ‹Gɛnaama, maam se mꞋtujn̰ga roi ki, mꞋɔki naagi.› Gɔtn se naai an̰ tɛɗn kalɗɛ.»

5 Gɔtn se jee kaan̰ naabin̰ge tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛlje, Ꞌziiɗjen kaal maakje do Raa ki.» 6 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛn naase jaay ɔkki kaal maakŋ do Raa ki magal aan gɔɔ kaam koobi se num, naase aki kɔŋ ɗeekŋ ko kaag kɛn magal ese se ɔɔki: ‹Iin̰ gɔtn se, Ꞌɓaa ɗaar maakŋ baar ki naane› ɔɔ naan̰ Ꞌtookŋ taar se.»

Ɓul kɛn jeel tɛɗn naabm mɛlin̰a

7 Tɛr Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Maakse ki se, nam kɛn ɔk ɓulu jaay ɓulin̰ iŋgo naaba, ey lɛ iŋgo gaam maalge, kɛn naan̰ utu aan kaan ɓeen sum ɓo, naan̰ an̰ naar taaɗn ɔɔ: ‹ꞋƁaaɗo, yɔkɔɗɔ iŋg naaŋ ki ɔɔ Ꞌkɔsɔ› bin ne? 8 Num bin eyo! Gaŋ naan̰ an̰ ɗeekŋ ɔɔ: ‹Kali se Ꞌɓaa tooɗin̰a, uusu kal tɛɗn naabi ɔɔ Ꞌɓaaɗo Ꞌtɛɗum kɔsɔ. Kɛn ɛɗumga maam mꞋɔsga ɔɔ mꞋaayga jaay ɓo sɔm, naai kic utu Ꞌkɔsɔ ɔɔ utu Ꞌkaaye.› 9 Taa nakŋ naan̰ tɛɗ se, ɓul se mɛlin̰ an̰ kɔŋ tɔɔm eyo. 10 Naase kic kɛn Ꞌtɛɗkiga naabm kɛn kꞋtaaɗsenoga se num Ꞌtaaɗki ɔɔki: ‹Naaje se, kꞋɓulge cɛrɛ sum ɔɔ naabm naaje kꞋtɛɗ se lɛ, naabm kɛn kꞋtaaɗjen taaɗ sum.›»

Isa ɛɗ lapia jee bikiɗge tu sik

11 Kɛn Isa ɓaa ɓaa Jeruzalɛm ki se, naan̰ aal teec daan taa naaŋ *Samari ute taa naaŋ Galile ki. 12 Kɛn naan̰ jaay aan maakŋ naaŋ ki kalaŋ bin se, jee bikiɗge sik ɓaaɗo ɔŋin̰a. Gɔtn se, naaɗe ɗaar dɔkɔ, 13 ɔɔ uun mindɗe raan ɗeekin̰ ɔɔ: «Isa, Debm dooy jeege, ɛɛjjen doje ki.» 14 Kɛn Isa aakɗe se, ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋƁaa Ꞌtaaɗki rosege se *jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu.» Ɔɔ kɛn naaɗe utu ɓaa ɓaa sum ɓo, naaɗe ɔŋ lapia ɔɔ roɗe ɗaap tooɗ kɔlɔn̰ kɔlɔn̰.

15 Deb kalaŋ maakɗe ki jaay aak naan̰ ɔŋga lapia se, naan̰ ɔk tɛrl ɓaaɗo gɔtn Isa ki, uun mindin̰ raan ɔɔ *nook Raa. 16 Gɔtn se naan̰ ɓaaɗo ooc mɛtn jɛ Isa ki ɔɔs don̰ naaŋ ki ɔɔ tɔɔmin̰a. Gaŋ gaabm se, naan̰ kɔɗ Samari. 17 Naan̰ kɛn se Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Naaɗen sik se ɔŋ te lapia paac ey la? Num jee ɔɔp jɛrnaŋ se gay? 18 Bini maakɗe ki se, mɛrtɛ jaay ɓaaɗo nook Raa se.» 19 Anum Isa ɗeek kɔɗ Samari ki se ɔɔ: «Iin̰ Ꞌɓaa ute lapia. Kaal maaki kɛn naai aal dom ki se, aajiga.»

Gaar Raa se ɓaaɗoga gɔtse ki

(Mt 24.3‑42)

20 Ɓii kalaŋ *Parizige tɔnd mɛtn Isa ɔɔ: «Nuŋ ki jaay Raa utu kɔsn gaara do jeege tu se?» Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛn Raa jaay kɔsn gaara do jeege tu se jꞋan̰ kɔŋ kaakŋ ute kaam eyo. 21 JꞋaki kɔŋ ɗeekŋ jꞋɔɔki naan̰ utu ara ey lɛ utu naane eyo. Taa Raa se ɔsga gaara daanse ki.»

Ɓiin *Goon Deba aɗe ɓaa

22 Gɔtn se Isa ɗeek jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ: «Kaaɗin̰ utu Ꞌkaan se, naase utu aki je gɛn kaakŋ Goon Deba, naɓo gɛn kaakŋ ɓii kalaŋ kic ɓo, an̰ki kɔŋ kaak eyo. 23 JꞋasen taaɗn jꞋɔɔ naan̰ utu naane ey lɛ naan̰ utu ara. Anum ɔn̰te Ꞌɓaaki ɔɔ ɔn̰te Ꞌnaarki rose. 24 Taa ɓii kɛn Goon Deba aɗe ɓaa se tecn̰ aan gɔɔ maan aal wusuk jaay wɔɔr maakŋ raa bɛrɗ gɔtɔ lak se. 25 Num kɔr nakgen se jaay Ꞌkaan se, naan̰ Ꞌdabar dɛna ɔɔ jee do duni kɛn ɓɔrse se, an̰ kɔɔɗn kundu.

26 «Ɓii kɛn Goon Deba aɗe ɓaa se, Ꞌtecn̰ aan gɔɔ nakgen deelo do Noe ki. 27 Kaaɗ kɛn naane se jeege ɔsɔ, aaye, tɔk mɛndge ɔɔ tɔk gaabge, bini aan ɓii kɛn Noe ɛnd maakŋ markab kɛn magala. Naan̰ kɛn se, maan magala bɔɔyɔ ɔɔ ɓaaɗo gɔɔb tɔɔl te jeege paac.

28 «Ey lɛ nakŋ utu Ꞌkaan se Ꞌtecn̰ aan gɔɔ nakgen kɛn aano do Lɔt ki se kici. Kaaɗ kɛn se jeege se ɔsɔ ɔɔ aaye, dugŋ nakge ɔɔ dugŋ ute nakɗege, duub jinɛnɛge ɔɔ iin̰ ɓeeɗege. 29 Num gaŋ, ɓii kɛn jaay Lɔt teec ɔn̰ Sɔdɔm se, Raa bɔɔyɗen pooɗo ute kuɗn ɔŋg se doɗe ki tɔɔl utɗe kap. 30 Ɓiin Goon Deba aɗe ɓaa se, utu Ꞌtɛɗn bin kici.

31 «Ɓii kɛn se, debm iŋg kiŋg do ɓeen̰ ki raan se, n̰Ꞌɔn̰te bɔɔyo gɛn Ꞌtɔsn nakin̰gen maak ki ɔɔ debm maakŋ gɔt ki se lɛ, n̰Ꞌɔn̰te tɛrl ɓeen̰ ki gɛn Ꞌtɔsn nakin̰ge kici. 32 ꞋSaapki tu do mɛtn taar mɛnd Lɔt ki! 33 Debm je kaajn̰ kon̰ se utu an̰ kutu ɔɔ debm utga kon̰ lɛ, utu Ꞌkaaja. 34 ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: maakŋ nɔɔr kɛn se, jeege di jaay tooɗ tooɗ do daŋal ki kalaŋ se, deb kalaŋ se, Raa an̰ kuun ɓaa ɔɔ debm kuuy se, naan̰ an̰ rɛsɛ. 35 Ɔɔ mɛndgen di ɗaar uus kuus do toot ki se kic, deb kalaŋ se, Raa an̰ kuun ɓaa ɔɔ debm kuuy se, naan̰ an̰ rɛsɛ.» 36 [Ɔɔ gaabge di kɛn iŋg kiŋg maakŋ gɔt ki se kic lɛ, deb kalaŋ Raa an̰ kuun ɓaa ɔɔ deb kuuy se, naan̰ an̰ rɛsɛ.]* 37 Gɔtn se jee mɛtn Isa ki tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Mɛlje, nakgen se Ꞌdeel kaam gay?» Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Gɔtn jaay daa ooy tooɗn se ɓo, gɔtn ese ɓo marlge kic lee bɔɔy tus ro ki.»

18

Kaal naagŋ taara ute mɛnd‑daaye

1 Tɛr Isa taaɗ jeege tun mɛtin̰ ki ute kaal naagŋ taara, taa naan̰ je aɗen taaɗn ɔɔ jꞋaay kaamɗe daayum jꞋeem *Raa ɔɔ jꞋɔn̰te kɔn̰ɔ. 2 Naan̰ taaɗɗen ɔɔ: «Maakŋ gɛgɛr ki kalaŋ bin se, ɔk gaaba kalaŋ, debm kɔjn̰ bɔɔrɔ ɔɔ gaabm se lɛ, ɓeer Raa ki eyo ɔɔ nam tap ɓo, naan̰ aalin̰ maak ki eyo. 3 Ɔɔ gɔtn ese ɔk mɛnd‑daay kici, ɔɔ mɛnd‑daay se, ɓii‑raa ɓaaɗo gɔtin̰ ki ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Aakum tu mɛtn taaruma ute debm taamooyum se.› 4 Mɛnd‑daay se lee ɗɔɔl gɔtin̰ ki cɔk cɔk, naɓo naan̰ baate kaakin̰ mɛtn taarin̰a. Gaŋ aan gɔɔ mɛnd se ɔn̰in̰ ey se, naan̰ taaɗ ute maakin̰ ɔɔ: ‹Ey num maam se, Raa kic ɓo mꞋɓeerin̰ eyo ɔɔ nam tap ɓo maam mꞋaalin̰ maak ki eyo, 5 naɓo mɛnd se lɛ, ɔn̰um ey ɗey se, maam mꞋan̰ kaakŋ mɛtn taarin̰ se. Kɛn mꞋaakin̰ te mɛtn taarin̰ ey num, mɛnd se sɔm am kaal kɔɔɗum cɛrɛ.›»

6 Tɛr Mɛljege taaɗɗen daala ɔɔ: «ꞋBooyki tu mɛtn taar debm kɔjn̰ bɔɔr kɛn bɛɛ ey se. 7 Anum Raa se, Ꞌkɔŋ koocn̰ mɛtn jeen̰gen kɛn tɔnd mɛtin̰ jaay eemin̰ nɔɔ nɔɔrɔ ɔɔ katara se ey ne? Naan̰ aɗe Ꞌkɔn̰ Ꞌkiŋg kaakŋ kaama bin sum ne? 8 ꞋƁooyki, mꞋasen taaɗa: Raa se Ꞌnaar utu aɗen koocn̰ mɛtɗe! Naɓo kɛn *Goon Deba jaay utu aɗe tɛrl ɓaa do naaŋ ki se, naan̰ utu Ꞌkɔŋ jeegen aal maakɗe don̰ ki ɗey?»

Kɔɗ *Parizi ute *debm tɔkŋ miiri

9 Gɔtn se tɛr Isa taaɗɗen ute kaal naagŋ taara daala, do jee mɛtin̰ge tun aak roɗe aan gɔɔ naaɗe ɓo jee tɛɗ nakge ute ɗoobin̰a ɔɔ jee kuuy se naaɗe aalɗe maak ki eyo. 10 Naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Gaabge dio ook ɓaa *Ɓee Raa ki gɛn keem Raa. Deb kalaŋ se, naan̰ kɔɗ Parizi ɔɔ debm kuuy se, naan̰ *debm tɔkŋ miiri. 11 Kɔɗ Parizi jaay iin̰ ɗaar gɛn keem Raa se, naan̰ taaɗ te maakin̰ ɔɔ: ‹Raama, maam se mꞋtɔɔmi, taa maam se mꞋtec aan gɔɔ jee mɛtin̰ge se eyo. Naaɗen kɛn jee kujun jeege ɔɔ jee tɛɗ naka ute ɗoobin̰ eyo, jee kɛɛsn mɛnd jeege ey lɛ maam aan gɔɔ debm tɔkŋ miir kɛn ɗaar se eyo. 12 Maakŋ ɓii cili ki se, maam mꞋuun *siam ɓii dio ɔɔ nakŋ kɛn mꞋɔk paac se nigin̰ gɔtɔ kaam sik, ɔɔ kɛn kaam kalaŋ se mꞋɔɔɗ mꞋɛɗi naai ki.›

13 «Num gaŋ debm tɔkŋ miiri se, iin̰ ɗaar dɔkɔ ɔɔ don̰ raan kic ɓo uun eyo. Gɔtn se naan̰ tɔnd tarkaaɗin̰a* ɗeek ɔɔ: ‹Raama, ɛɛjum dom ki taa maam se mꞋdebm *kusin̰ naani ki.›» 14 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: debm tɔkŋ miiri se, kɛn naan̰ jaay tɛrl ɓaa ɓeen̰ ki se, tɛɗga debm aak bɛɛ naan Raa ki ɔɔ kɔɗ Parizi se lɛ ɔŋ tɛɗ te aak bɛɛ naan Raa ki eyo. Taa debm uun ron̰ raan se, ute Ꞌkɔɔpm baata ɔɔ debm jaay ɔɔp ron̰ baat se, Raa utu an̰ kuun ron̰ raan.»

Isa ɔɔɗ ɓooro gaange tu

(Mt 19.13‑15; Mk 10.13‑16)

15 Ɓii kalaŋ jeege ɓaano te gaangen utu aay kaay sia gɔtn Isa ki, taa Isa aɗen tɔnd jin̰ doɗe ki. Naɓo kɛn jee mɛtin̰ ki jaay aak kꞋɓaano ute gaange gɔtn Isa ki se, jee se naaɗe uunɗe kaamɗe naatn. 16 Kɛn Isa jaay aak nakŋ naaɗe tɛɗ se, ɔl ɔɔ kꞋɓaano ute gaange se cɛɛn̰ ki ɔɔ gɔtn se naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Ɔn̰ki gaangen sɛɛm se aɗe ɓaa gɔtum ki, ɔn̰te Ꞌgaasɗeki. Taa jeegen tec aan gɔɔ gaangen se ɓo utu Ꞌkɔŋ gɔtɔ *maakŋ Gaar Raa ki. 17 ꞋBooyki bɛɛ, mꞋasen taaɗa: debm jaay took te Raa kɔsn gaar don̰ ki aan gɔɔ goon cɔkɔn ey se se, naan̰ se Ꞌkɔŋ kɛnd maakŋ Gaar Raa ki eyo.»

Debm maala ute Isa

(Mt 19.16‑30; Mk 10.17‑31)

18 Ɓii kalaŋ magal Yaudge kalaŋ bini ɓaaɗo tɔnd mɛtn Isa ɔɔ: «Debm dooy jeege, naai debm bɛɛ se, maam tap ɓo mꞋtɛɗn mꞋɔɔ ɗi jaay mꞋkɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum se?» 19 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay naai ɔɔ maam debm bɛɛ se? Debkilim bɛɛ se tap ɓo gɔtɔ; kɛn bɛɛ se, Raa kalin̰ ki sum. 20 Naai lɛ Ꞌjeele nakŋ kɛn Raa taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa se, naan̰ ɔɔ: Ɔn̰te Ꞌkɛɛsn mɛnd nam, ɔn̰te Ꞌkɛɛsn gaabm nam, ɔn̰te Ꞌtɔɔl deba, ɔn̰te Ꞌɓoogo, ɔn̰te Ꞌtɔkŋ taar‑kɔɔɓɔ do nam ki, ɔɔ Ꞌsook koi ki ute bubi ki.†»

21 Gaabm se tɛrl Isa ki ɔɔ: «Nakgen se, gɔtn mꞋiin̰ baatum ki kic ɓo, maam mꞋlee mꞋtɛɗin̰ tɛɗ paac tap.»

22 Kɛn Isa jaay booy taarin̰ se, ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɔɔpiga naka kalaŋ sum. Nakŋ naai ɔk paac se, Ꞌɓaa dugin̰ naatn ɔɔ gursin̰ se Ꞌɓaa Ꞌnigin̰ jee daayge tu. Bin se, ai tooɗn kɔrbɔtɔ maakŋ raa ki; ɔɔ naai lɛ Ꞌɓaaɗo Ꞌdaanuma.» 23 Kɛn gaabm se jaay booy taar se, maakin̰ tuj kasak kasak, taa naan̰ debm maal mala mala.

24 Kɛn Isa jaay aakin̰ naan̰ ron̰ tɛrɛcin̰ bardak se, naan̰ ɗeek ɔɔ: «Kɛn jee nak dɛnge jaay, kɛnd *maakŋ Gaar Raa ki se ɔɔn̰ aak eyo! 25 Ɗeere, kɛn gin̰ji jaay deel ute ɓee luppara se ɔɔn̰ɔ; naɓo debm nak dɛna jaay Ꞌkɛnd maakŋ Gaar Raa ki se, ɔɔn̰ cir naan̰ se daala!»

26 Jeegen iŋg booy taarin̰ se jaay, booy taar se ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn bin num, naŋa jaay Ꞌkɔŋ kaaja?» 27 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Nakŋ ɔɔn̰ jikilimge tu se, Raa ki se ɔɔn̰in̰ eyo.»

28 Gɔtn se Piɛr taaɗ Isa ki ɔɔ: «ꞋBooyo, naaje se kꞋjꞋɔn̰oga nakge paac taa jꞋai daan naai.» 29 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: taa maakŋ Gaar Raa jaay debm ɔn̰o ɓeen̰a, mɛndin̰a, gɛnaan̰gen gaabge, kon̰ te bubin̰a ey lɛ gɛnin̰ge se, 30 debm bin se, kɔr naan̰ utu do naaŋ ki ara sum ɓo, naan̰ utu kɔŋ dɛn cir nakgen kɛn naan̰ ɔn̰o; ɔɔ naan ki se, kɛn kaaɗin̰ jaay aanga num, naan̰ Ꞌkɔŋ kaajn̰ gɛn daayum.»

Isa taaɗ mɛtn taar kooyin̰a ute gɛn durin̰a daala

(Mt 20.17‑19; Mk 10.32‑34; Lk 9.22,44‑45)

31 Gɔtn se Isa iik tɔɔk cɛɛs ki ute jee mɛtin̰ kɛn sik‑kaar‑di se ɔɔ naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋBooyki, ɓɔrse naaje kꞋjꞋook kꞋɓaaki ɓaa Jeruzalɛm ki ɔɔ taargen jee taaɗ taar teeco taar Raa ki raaŋo do dɔkin̰ paac kɛn taaɗ ro *Goon Deb ki se, utu Ꞌkaan ɗoobin̰ ki. 32 Naaɗe se utu an̰ kɔkŋ kɔl ji jeege tun Yaudge eyo, naaɗe utu an̰ tɛrɛcn̰ mɛtin̰ ki, an̰ naaja ɔɔ an̰ tupm ɓooro ron̰ ki, 33 tɛr naaɗe utu an̰ tɔnd ute mɛɛjɛ ɔɔ utu an̰ tɔɔlɔ. Ɔɔ kɛn naan̰ jaay ooy tɛɗga ɓii mɔtɔ num, utu aɗe dur daan yoge tu.»

34 Gaŋ jee mɛtin̰ ki se ɔnd te mɛtn taar se eyo, taa taar se lɛ, Raa taaɗɗen te mɛtin̰ eyo; ɔɔ taar Isa taaɗɗe se tap ɓo, naaɗe booy ɔk mɛtin̰ eyo.

Isa ɛɗ lapia debm kaam‑tɔɔk ki

(Mt 20.29‑34; Mk 10.46‑52)

35 Kɛn Isa jaay aan gɔɔr ute gɛgɛr Jeriko ki se, naan̰ ɔŋ ɔŋ debm kaam‑tɔɔkɔ jɛŋ ɗoob ki iŋg baay baaya. 36 Kɛn debm kaam‑tɔɔkɔ jaay booy jee dɛnge deel deel se, naan̰ tɔnd mɛta ɔɔ: «Ne ɗi ɓo tɛɗa?» 37 Gɔtn se kꞋtaaɗin̰ jꞋɔɔ: «Kɛn deel se, Isan Nazarɛt.» 38 Kɛn naan̰ jaay booy bin se, ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ ɔɔ: «Isan, *Goon Daud, naai ɛɛjum dom ki!» 39 Jee kɛn deel naan ki se, uunin̰ kaamin̰a ɔɔ n̰Ꞌdoa, gaŋ naan̰ tɔɔɗ tɔɔy makɔn̰ cir daala ɔɔ: «Goon Daud, ɛɛjum dom ki!»

40 Kɛn Isa jaay booy taarin̰ se, naan̰ ɔk ɗaara ɔɔ ɔl kꞋdaŋ kꞋɓaansin̰o. Kɛn naan̰ jaay aan ɔŋ Isa se, naan̰ tɔnd mɛtin̰a ɔɔ: 41 «Naai tap ɓo Ꞌje mꞋai tɛɗn ɗi?» Gaabm se tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛluma, maam mꞋje kaamum Ꞌkɔɔɗn kaaka.» 42 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Ɔn̰ kaami Ꞌkɔɔɗn kaaka; taa kaal maaki naai aal dom ki se, aajiga.» 43 Gɔtn se sum ɓo, kaamin̰ naar ɔɔɗ aaka, naan̰ ɔk mɛtn Isa ɔɔ *nook Raa. Kɛn jee dɛnge paac jaay aak nakŋ se, naaɗe tɔɔm Raa kici.

19

Isa ɓaa ɓee Zaka ki

1 Kɛn Isa jaay ɛnd maakŋ gɛgɛr kɛn Jeriko ki se, naan̰ aal teec daan ki. 2 Kɛn naan̰ aal teec teec daan ki se, gɔtn se gaaba kalaŋ kꞋdaŋin̰ Zaka. Gaabm se magal *jee tɔkŋ miirge ɔɔ naan̰ debm nak dɛna. 3 Naan̰ je kaakŋ Isa naɓo naan̰ ɔŋ ɗoob eyo, taa jeege lɛ dɛna ɔɔ naan̰ kic lɛ debm duuku. 4 Naan̰ aan̰ deel naan ki ɔɔ ɓaa ook do kaag kɛn kꞋdaŋin̰ sikamor, gɛn kaakŋ Isan utu Ꞌdeel gɔtn ese.

5 Kɛn Isa jaay aan gɔt kɛn ese se, naan̰ uun kaamin̰ aakin̰a ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Zaka, Ꞌbɔɔyɔ kɛskɛ! Jaaki se, maam mꞋje mꞋɓaa kiŋg ɓee naai ki.» 6 Zaka naar aal bɔɔyo jɛs ɔɔ dɔɔɗ ɔkin̰ ute maak‑raapo. 7 Kɛn jee dɛnge paac jaay aak nakŋ se, naaɗe baag mooy naaŋ ki dir dir ɔɔ: «Aakki tu, gaabm se ɓaaga kiŋg ɓee debm tɛɗn *kusin̰ ki.» 8 Num Zaka ɗaar naan Mɛljege tu, ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋBooyo, Mɛluma. Mɛtn maalum se, maam mꞋan̰ kɛɗn jee daayge tu ɔɔ kɛn maam ɓo mꞋuunga nakŋ nam lɛ, mꞋan̰sin̰ kɔgŋ mɛt sɔɔ.»

9 Gɔtn se Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Jaaki, jee maakŋ ɓee kɛn ese se ɔŋga kaaja, taa naai kic Ꞌteeco maakŋ mɛtjil *Abraam ki. 10 Taa *Goon Deba se, ɓaaɗo je jee kɛn iigga kiigi ɔɔ aɗen kaaja.»

Isa aal naagŋ taara ute jee tɛɗn naabgen sik

(Mt 25.14‑30)

11 Kɛn jeege jaay booy booy taarin̰ se, kaaɗ kɛn se naan̰ aanga gɔɔr te Jeruzalɛm. Gɔtn se, jeege saap ɔɔ kɛn naan̰ jaay aanga sum ɓo, *Raa utu kɔsn gaara do jeege tu. Taa naan̰ se ɓo, Isa taaɗɗen ute kaal naagŋ taara. 12 Naan̰ taaɗɗen ɔɔ: «Gaaba kalaŋ bin se, jꞋoojin̰ ɓo naan̰ deb gaara. Naan̰ iin̰ ɓaa taa naaŋ kɛn dɔkɔ, taa jꞋan̰ ɓaa kɔl gaara jaay ɓo sɔm aɗe tɛrlɛ. 13 Kɛn naan̰ iin̰ ɓaa ɓaa se, daŋo jee tɛɗn naabin̰ge sik ɔɔ nigɗen tammage gɛn daab; deba kic naan̰ ɛɗin̰ kalaŋ kalaŋ* ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: ‹Tammagen se, oojin̰ki don̰a kɔr maam mꞋaɗe tɛrl se.› 14 Gaŋ jee naaŋin̰ ki mala se, ɔɔɗ undin̰a ɔɔ naaɗe ɔl jeege ɓaa taaɗ deb kɛn an̰ kɔl gaara se ɔɔ: ‹Gaabm se naaje kꞋje ajen tɛɗn gaarje eyo.›

15 «Kɛn naan̰ jꞋɔlin̰o gaara jaay ɔk tɛrl ɓaaɗo naaŋin̰ ki se, naan̰ ɔl kꞋdaŋo jee tɛɗn naabin̰gen naan̰ nigɗen gurs se, taa Ꞌkaakŋ nakŋ kɛn naaɗe ɔŋ do ki se. 16 Debm deet deet se, ɓaaɗo ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Mɛluma, tammi gɛn daab kɛn naai ɛɗum se, maam mꞋtɛɗin̰ oojga kɛn kuuy sik do ki daala.› 17 Mɛlin̰ ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Kɛse jiga! Naai se debm tɛɗn naabm mɛc; taa nakŋ cɔkɔn maam mꞋɛɗi jaay, naai ɔkin̰ga jiga se, ɓɔrse, do gɛgɛrge tun sik se, maam mꞋai kɔnd naai ɓo Ꞌtɛɗn magalin̰a.› 18 Debm gɛn k‑dige jaay aan se, ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Mɛluma, tammi gɛn daabm kɛn naai ɛɗum se, maam mꞋtɛɗin̰ oojga kɛn kuuy mii do ki daala.› 19 Naan̰ ɗeek deb kɛn se ɔɔ: ‹Kɛse jiga! Naai kic, mꞋai kɔnd magal do gɛgɛrge tun mii se.› 20 Deb kuuy ɓaaɗo ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Mɛluma, aaka! Kɛse ɓo tamman gɛn daabi se. Maam mꞋdɔɔk mꞋɔyisin̰ maakŋ koon kal ki. 21 Taa maam lɛ mꞋɓeeri ɓeere, naai lɛ tɛɗi ɔɔn̰ɔ. Kɛn nakŋ naai ey kic ɓo, naai uun naai ki ɔɔ maakŋ‑gɔtn kɛn naai ɔɔc te ey kic ɓo, naai ɓaa oojin̰ naai ki.› 22 Gaŋ mɛlin̰ se ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Do taari kɛn naai taaɗum se sum ɓo, maam mꞋjeeli, naai se debm tɛɗn naabm jig eyo. Naai lɛ Ꞌjeelum maam se tɛɗum ɔɔn̰ɔ ɔɔ nakŋ maam ey kic lɛ, maam mꞋuun maam ki, ɔɔ maakŋ‑gɔtn maam mꞋɔɔc te ey kic lɛ, maam mꞋɔj maam ki. 23 Num gɛn ɗi jaay Ꞌbaate kɔmbum gursum baŋki ki se? Bin se, ɓii kɛn maam mꞋaɗe tɛrl se, mꞋan̰ kɔŋin̰ am koojn̰ ziiɗn do ki!›

24 Gɔtn se, tɛr naan̰ taaɗ jeege tun iŋg cɛɛn̰ ki gɔtn ese se ɔɔ: ‹Tammin̰ jin̰ ki se, uunin̰ki ɔɔ ɛɗin̰ki deb kɛn ɔk tamma sik se.› 25 Jee se ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Mɛlje, naan̰ ɓo ɔk tammage siki!› 26 Gɔtn se mɛlɗe ɗeekɗen ɔɔ: ‹ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: debm kɛn ɔk se, jꞋan̰ kɛɗn do ki. Num debm ɔk ey se lɛ, kɛn cɔkɔn naan̰ ɔk se kic ɓo jꞋan tɔsn naatn. 27 Num jee taamooyumgen je ɔɔ maam mꞋaɗen tɛɗn gaarɗe ey se, Ꞌtɔk Ꞌɓaanɗekiro ara ɔɔ Ꞌtɔɔlɗeki naanum ki.›»

Isa ɛnd maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki aan gɔɔ gaarge

(Mt 21.1‑9; Mk 11.1‑10; Jn 12.12‑19)

28 Kɛn Isa jaay taaɗ naŋ taarin̰ se, naan̰ deel naan jeege tu ɔɔ uun ɗoobo gɛn kookŋ ɓaa Jeruzalɛm ki. 29 Kɛn Isa aan gɔɔr ute Bɛtpajɛ ute Betani kɛn cɛɛsn *kɔsn ɔlib ki se, maakŋ jeege tun mɛtin̰ ki se, naan̰ ɔl jeege di naaba, 30 ɔɔ naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋƁaaki maakŋ naaŋ kɛn naanse ki se. Kɛn naase ɛndki kɛnd se, aki kɔŋ goon buuru kꞋdɔɔkin̰ga dɔɔkɔ, kɛn ɓii kalaŋ nam ook te do ki eyo. ꞋTuut Ꞌɓaansin̰kiro. 31 Kɛn nam jaay tɔndga mɛtse ɔɔ: Goon buuru se, Ꞌtuut Ꞌɓaanki gay num, Ꞌtɛrlin̰ki ɔɔki: kɛse Mɛlje ɓo jen̰a.»

32 Jee kɛn jꞋɔlɗe naaba se, ɓaa ɔŋ nakŋ se aan gɔɔ kɛn Isa taaɗɗeno. 33 Kɛn naaɗe jaay tuut tuut goon buuru se, mɛlin̰ge ɗeekɗen ɔɔ: «Goon buuru se, Ꞌtuut Ꞌɓaanki gay?» 34 Naaɗe tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛse Mɛlje ɓo jen̰a.» 35 Gɔtn se, naaɗe ɔk ɓaano ute goon buuru se Isa ki, ɔɔ naaɗe tɔɔɗ taal kal magalɗege do buur ki ɔɔ uun ɔnd Isa do ki. 36 Kɛn naan̰ jaay ɓaa ɓaa se, jeege tɔɔɗ taal kal magalɗege ɗoob kɛn naan̰ aan deel se.

37 Kɛn naan̰ bɔɔy bɔɔy do *kɔsn ɔlib ki se, jee mɛtin̰ kɛn te dɛnin̰ se, maakɗe raapo ɔɔ baag tɔɔm Raa makɔn̰ɔ taa nakŋ‑kɔɔɓgen kɛn naaɗe aako se. 38 Naaɗe ɗeek ɔɔ:

«Ɔn̰ Raa Ꞌtɛɗn bɛɛn̰a do Gaar kɛn ɓaaɗo ute ro Mɛljege Raa se!

Ɔn̰ tɔɔsɛ Ꞌtɛɗn maakŋ raa ki ɔɔ Raa kɛn raan maakŋ raa ki se ɔn̰ jꞋan̰ *nooko†.»

39 Gɔtn se *Parizigen kandum maakŋ jee dɛnge tu se, ɗeek Isa ki ɔɔ: «Debm dooy jeege, jee mɛti ki se, uunɗen kaamɗe kꞋdoa!» 40 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: kɛn naaɗe jaay doga kic lɛ, kogen tooɗ ɓaa se ɓo Ꞌtɔɔɗn tɔɔyɔ.»

Isa eem taa Jeruzalɛm

41 Kɛn Isa aan cɛɛ Jeruzalɛm ki jaay uun kaamin̰ aak gɛgɛr se, naan̰ baag keeme, 42 ɗeek ɔɔ: «Jeruzalɛm, bɛɛki num, ɓii jaaki se ɓo naai Ꞌjeel ɗoobm kɛn naai an Ꞌkɔŋ lapia naɓo aaca, nakŋ se naai ɔŋ aak ɔk te mɛtin̰ eyo. 43 Ɗeere, ɓiigen utu aɗe ɓaa naan ki se, jee wɔɔyige utu kiin̰ gurugŋ nakŋ kɛn Ꞌgaasn jeeige kɔŋ teec eyo, jaay ɓo naaɗe utu ai kooco. 44 Jee wɔɔyige se utu ai tɛrɛcɛ ɔɔ an tɔɔl ute jeeige ɔɔ ɓeigen jꞋiin̰in̰ se, naaɗe utu an̰ ru naŋ tak tak ɔɔ ko gam tap ɓo jꞋan̰ kɔŋ do naapin̰ ki eyo. Taa ɓii kɛn Raa ɓaayo kaaka se lɛ, naai Ꞌjeel te eyo.»

Isa tuur jee tɛɗn zogen daan bɔɔr *Ɓee Raa ki

(Mt 21.10‑16; Mk 11.15‑18; Jn 2.13‑17)

45 Naan̰ kɛn se, Isa ɓaa ɛnd daan bɔɔr Ɓee Raa ki, ɔɔ naan̰ baag tuur jeegen ɓaano te nakɗege gɛn zoa. 46 Naan̰ taaɗɗen ɔɔ: «Taar se kꞋraaŋin̰ga raaŋ maakŋ Kitap ki, jꞋɔɔ: Ɓee maam se tɛɗn ɓee kɛn jeege ansum keeme.‡ Naɓo gaŋ naase, Ꞌtɛɗin̰ki tɛɗga: gɔtn jee ɓoogge.§»

47 Ɓii‑raa, Isa se lee dooy jeege daan bɔɔr Ɓee Raa ki; gɔtn se *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu, jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute magal Yaudge se, je ɗoobm an̰ tɔɔlɔ. 48 Naɓo nakŋ jaay naaɗe an̰ tɛɗn don̰ ki se, naaɗe ɔŋ te ɗoobin̰ eyo, taa jeege paac je ɓo gɛn kiŋg booy taarin̰ kɛn naan̰ lee dooyɗe se sum.

20

Jeege ɗɛm tɔɔgŋ Isa

(Mt 21.23‑27; Mk 11.27‑33)

1 Ɓii kalaŋ kɛn Isa dooy dooy jeege daan bɔɔr *Ɓee Raa ki, ɔɔ taaɗɗen taaɗn Labar Jiga se, gɔtn se, *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu, jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute magal taa ɓee Yaudge se, ɓaaɗo ɔŋin̰a, 2 ɔɔ tɔnd mɛtin̰a ɔɔ: «ꞋTaaɗjen tu, naai tap ɓo tɔɔgi se ɔŋin̰o gay jaay ɔli Ꞌtɛɗ nakgen bin se? Ey lɛ, kɛn ɛɗi tɔɔgɔ jaay ɔɔ Ꞌtɛɗn naan̰ se, tap ɓo naŋa?» 3 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Maam kic mꞋɔk taara kalaŋ, mꞋje tɔnd mɛtse. ꞋTaaɗumki tu: 4 kɛn ɔlo Jan‑Batist jaay *batiz jeege se, *Raa, lɔɓu jikilimge?»

5 Gɔtn se, naaɗe baag saapa ɔɔ taaɗ te naapa ɔɔ: «Naan̰ se, jꞋan̰ki tɛrl jꞋɔɔki ɗio? Kɛn kꞋtaaɗkiga jꞋɔɔki: ‹Raa› lɛ, naan̰ ajeki ɗeekŋ ɔɔ: ‹Gɛn ɗi jaay Ꞌbaate Ꞌkuunki taar Jan se?› 6 Num kɛn kꞋtaaɗkiga jꞋɔɔki: ‹Jikilimge ɓo ɔlin̰o› lɛ, jee dɛnge se ajeki tund tɔɔl ute koa, taa jeege se lɛ paac jeel maakɗe ki Jan‑Batist se, naan̰ debm taaɗ taar teeco taar Raa ki.» 7 Gɔtn se, naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Gɔtn naan̰ ɓaano se, naaje kꞋjeel eyo.» 8 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Maam kic num, mꞋasen kɔŋ taaɗn debm kɛn ɛɗum tɔɔgɔ gɛn tɛɗn nakgen se eyo.»

Kaal naagŋ taara te jee tɛɗn naabgen jig eyo

(Mt 21.33‑46; Mk 12.1‑12)

9 Gɔtn se, Isa baag taaɗn jeege tu ute kaal naagŋ taara ɔɔ: «Gaaba kalaŋ tɛɗ jinɛn bin̰, ɔn̰in̰ kaam ji jeege ɔɔ taaɗɗen ɔɔ: kɛn jinɛnɛ se jaay oojga num naase kic aki kɔŋ bɛɗse. Ɔɔ naan̰ iin̰ ɓaa mɛrtɛ se gɛn tɛrl kɛskɛ eyo. 10 Kɛn kaaɗn kugŋ koojn̰ bin̰ jaay aan se, naan̰ ɔlo debm tɛɗn naabin̰ gɔtn jeege tun lee tɛɗin̰ naaba maakŋ jinɛnin̰ ki se, taa an̰o Ꞌkɔkŋ bɛɗin̰a. Num gaŋ jee se ɔk tɔnd dɛrɛŋ debm kɛn naan̰ ɔlin̰o naaba se ɔɔ ɔn̰in̰ ɓaa jin̰ sik. 11 Kɛn mɛl jinɛnɛ jaay aakin̰ naan̰ ɓaaɗo jin̰ sik se, naan̰ ɔl debm tɛɗn naabm kuuy daala. Naan̰ kic kɛn ɓaa aan se, naaɗe naajin̰a ɔɔ tɔnd dɛrɛŋin̰a tuurin̰ ɓaa jin̰ sik. 12 Tɛr naan̰ ɔl debm tɛɗn naabm kuuy gɛn k‑mɔtɔge. Naan̰ se, naaɗe tɔnd awarin̰a ɔɔ tuurin̰ naatn.

13 «Gɔtn se, mɛl jinɛnɛ se baag taaɗ ute maakin̰ ɔɔ: ‹Kɛse tap ɓo mꞋan̰ tɛɗn mꞋɔɔ ɗi? Ɓɔrse maam mꞋaɗen kɔl goon maak‑jema; bin sum ɓo sɔm naaɗe Ꞌtookŋ kuun taarin̰a.› 14 Num kɛn goon maak‑jen̰ jaay ɓaa ɔŋɗe se, ɔɔ jee tɛɗn naabge maakŋ jinɛnɛ ki jaay aakin̰ se, naaɗe baag taaɗn ute naapa ɔɔ: ‹Naan̰ se ɓo, kɛn bubin̰ ooyga num utu Ꞌtɛɗ mɛl jinɛnɛ se; iin̰ki kꞋtɔɔlin̰ki ɔɔ jinɛnɛ se, ajeki kɔɔpm naajege tu!› 15 Bin se, naaɗe ɔk teecn̰sin̰ naatn maakŋ jinɛnɛ ki se ɔɔ ɓaa tɔnd tɔɔlin̰a.»

Isa tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Bin se, kɛn mɛl jinɛnɛ jaay ɓaaɗoga num, jee se naan̰ aɗen tɛɗn ɔɔ ɗi? 16 Kɛn naan̰ jaay ɓaaɗoga se, jee se naan̰ aɗen tɔɔl naatn, ɔɔ jinɛnin̰ se lɛ naan̰ an̰ kɛɗin̰ kaam ji jeege tun kuuy.» Kɛn jeege jaay booy taar kɛn Isa taaɗɗen bin se, naaɗe ɗeek ɔɔ: «Nakgen bin se, ɔn̰te Ꞌkaana!» 17 Gɔtn se, Isa aakɗe daan kaamɗe ki tɛn̰ɛn̰ ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Taar kɛn Raa taaɗn maakŋ Kitap ki gɔtn ese, je ɗeekŋ ɔɔ ɗi kɛn ɔɔ:

Ko kɛn jee kiin̰ ɓeege baatin̰ se, naan̰ se ɓo tɛɗga ko kɛn Ꞌgakŋ ɓea.

18  Ɔɔ debm jaay oocga do ko kɛn jee kiin̰ ɓeege baatin̰ se lɛ, Ꞌtɛrɛcɛ,

ɔɔ debm kɛn ko se oocga don̰ ki lɛ, an̰ daala.*»

19 Gɔtn ese sum ɓo, jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu jaay booy taar se, naaɗe naar je an̰ kɔkɔ, naɓo naaɗe ɓeer jeege tu. Ey num, kaal naagŋ taar kɛn Isa taaɗ se, naaɗe jeelga, kɛse naan̰ taaɗ ute naaɗe.

Mɛtn taar kɔgŋ miiri gɛn Gaar magal kɛn iŋg *Rɔm kꞋdaŋin̰ Sezar

(Mt 22.15‑22; Mk 12.13‑17)

20 Naan̰ kɛn se, jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu se baagin̰ tɔnd baala; naaɗe ɔlin̰ jeege gɔtin̰ ki ɔɔ jee se aal raay aan gɔɔ naaɗe jee tɛɗn nakgen ute ɗoobin̰a. Naaɗe je kɛn Isa jaay taaɗ tujn̰ga num, naaɗe an̰ kɔkŋ kɔlin̰ kaam ji magal taa naaŋ gɔtn ese. 21 Naaɗe ɓaaɗo taaɗin̰ ɔɔ: «Debm dooy jeege, naaje kꞋjeeli naai se Ꞌtaaɗ taara ɔɔ Ꞌdooy jeege ute ɗoobin̰a, ɔɔ naai lɛ Ꞌtaaɗ Ꞌbɛɛr nam ki eyo; ɗoobm Raa se naai Ꞌdooyin̰ jeege tu ute kɛn mɛt ki. 22 Ɓɔrse, Ꞌtaaɗjen tu: do *Ko Taar naajege tu se, Sezar se jꞋan̰ kɔgŋ miiri, lɔɓu jꞋan̰ kɔg ey lɛ?» 23 Gaŋ Isa jeel raayɗe se, ɗeekɗen ɔɔ: 24 «Uun Ꞌɓaankiro te tamma kalaŋ, mꞋan̰ kaak tu.» Naaɗe uun ɓaano ute tamma se Isa ki ɔɔ naan̰ tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Kaam‑nirl doa te ro kɛn kꞋraaŋin̰ maak ki se tap ɓo gɛn naŋa?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Gɛn Gaar Sezar.» 25 Gɔtn se naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛn bin num, nakŋ gɛn Gaar Sezar se, ɛɗin̰ki nakin̰a, ɔɔ gɛn Raa lɛ, ɛɗin̰ki nakin̰ kici.» 26 Ute taar kɛn Isa jaay taaɗɗen naan jeege tu se, naaɗe ɔŋin̰ naan̰ taaɗ tujin̰ te eyo. Num taar kɛn naan̰ tɛrlɗesin̰ se, ɔkɗen taaɗ eyo ɔɔ gɔtn se ɔlɗe naaɗe do ɗɛk.

Mɛtn taar jeegen utu Ꞌdur daan yoge tu

(Mt 22.23‑33; Mk 12.18‑27; 1Kɔr 15)

27 Gɔtn se jeegen kꞋdaŋɗe *Sadusege se, kandum bini, ɓaaɗo ɔŋ Isa. Ɔɔ naaɗe se ɓo kɛn naaj ɔɔ jeegen ooyga kooy se, aɗe kɔŋ dur daan yoge tu ey sum. Taa naan̰ se ɓo, naaɗe tɔnd mɛtn Isa ɔɔ: 28 «Debm dooy jeege, *Musa raaŋjeno maakŋ Kitap ki ɔɔ: kɛn deba ɔk mɛnda jaay ooy ɔn̰ te goon ey se, bɛɛki num, gɛnaan̰ se Ꞌkɔkŋ mɛndin̰a taa koojn̰ mɛtjili gɛnaan̰ kɛn ooy se. 29 ꞋƁooyo, gɛnaage cili, kon̰ɗe kalaŋ. Debm deet deet se ɔk mɛnda, naɓo ooy ooj te goon eyo. 30 Debm k‑dige se kic ɓaaɗo ɔk mɛnd se. 31 Ɔɔ debm gɛn k‑mɔtɔge tu se kic ɓo ɓaaɗo ɔk mɛnd se, bini ɔl naaɗen cili se tɔkŋ naamga mɛnd se paac. Naɓo maakɗe ki se, deb kalaŋ tap ɓo ooj te goon eyo. 32 Ɔɔ kaam mɔɔtn se, mɛnda se kic ɓaaɗo ooyo. 33 Bin se, ɓii kɛn jaay jeegen ooyga kooy aɗe dur daan yoge tu se, mɛnd se tap ɓo Ꞌtɛɗn mɛnd naŋa? Taa naaɗen cili se lɛ, tɔk naamin̰ga paac.»

34 Gaŋ Isa tɛrlɗen ɔɔ: «ꞋBooyki: jee do naaŋ ki ara se, gaabge ute mɛndge se lee tɔkŋ naapa. 35 Num ɓii kɛn Raa dur jeegen ooyga kooy daan yoge tu se jee kɛn naan̰ bɛɛr tɔɔɗɗenga tɔɔɗn kɛn ɓaa tiŋg maakŋ duni kɛn kuuy se, naaɗe se Ꞌkɔŋ tɔkŋ naap ey sum. 36 Anum mɔɔtn naaɗe Ꞌkɔŋ kooy eyo, taa naaɗe se Ꞌtec aan gɔɔ *kɔɗn Raage. Ɔɔ naaɗe se Ꞌtɛɗga gaan Raage taa naaɗe duroga daan yoge tu se. 37 Ɔɔ mɛtn taar jeegen utu Ꞌdur daan yoge tu se, Musa mala, taaɗin̰ga taaɗ do dɔkin̰a, kaaɗ kɛn naan̰ aako pooɗo ɔk kɔk maakŋ ji kaag ki. Naan̰ kɛn se ɓo, Musa daŋ Mɛljege Raa ɔɔ Raa gɛn *Abraam, Raa gɛn Isaka ɔɔ Raa gɛn *Yakub. 38 Raa se, naan̰ Raa jeegen ooyga kooy eyo, num naan̰ se, Raa jee zɛɛrɛ; gɔtn naan̰ ki se, jeege paac utu iŋg zɛɛrɛ.» 39 Gɔtn ese, jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage kandum, ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm dooy jeege, taari se, naai taaɗin̰ga jig aak eyo.» 40 Taa naan̰ se, gɛn tɔnd mɛtin̰ do taarge tun kuuy se, mɔɔtn nam tɔnd te mɛtin̰ ey sum.

*Daud ute *al‑Masi

(Mt 22.41‑46; Mk 12.35‑37)

41 Tɛr Isa tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «ꞋTɛɗ ɔɔ ɗi jaay naase Ꞌtaaɗki ɔɔki al‑Masi, naan̰ Goon Daud se? 42 Taa Daud mala, taaɗ maakŋ Kitapm Kaa Keem Raa ki ɗeek ɔɔ:

Mɛljege Raa taaɗo Mɛlum ki ɔɔ:

ꞋƁaaɗo iŋg do ji daamum ki,

43  bini jee taamooyige se mꞋaɗen tɛɗn naai utu Ꞌkiŋg doɗe ki.†

44 «Kɛn Daud jaay ɓo daŋin̰ Mɛlum se, anum tɛɗ ɔɔ ɗi jaay Mɛlin̰ Ꞌtɛɗn goon Daud se?»

Ɔndki kɔnd te jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage

(Mt 23.1‑33; Mk 12.38‑40)

45 Kaaɗ kɛn jee dɛnge paac iŋg booy booy taarin̰ se, Isa ɗeek jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ: 46 «Ɔɔɗki dose ro jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se, taa naaɗe se je lee te kal magalɗege gɛn magal roɗe, ɔɔ kɛn ɓaaga bɔɔr ki se, naaɗe je jeege aɗen tɛɗn tɔɔsɛ naaɗe ki. Ɔɔ kɛn naaɗe jaay aanga maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se, naaɗe je kiŋg gɔtn naan ki ɔɔ kɛn aanga gɔtn kɔs ki se, naaɗe je gɔtn naan ki kici. 47 Naaɗe se ɓo jee kɛn ɔs naŋ ji mɛnd‑daayge ɔɔ kɛn naaɗe jaay ɓaaga keem Raa num, naaɗe uulu uulu taa jeege aɗe kaaka. Num gaŋ naaɗe se, Raa utu aɗe dabar kusin̰ aak eyo.»

21

Mɛnd‑daaye ɛɗ *sɛrkɛ Raa ki

(Mk 12.41‑44)

1 Gɔtn se, daan bɔɔr *Ɓee Raa ki se, Isa uun kaamin̰ aak jee maalgen ɔmb kɔmb sɛrkɛ Raa ki maakŋ tukul kaag ki se. 2 Maakɗe ki se, naan̰ aak mɛnd‑daay kalaŋ kic kɛn ɔɔɗ kɔɔɗ yɛɛɓin̰a ɓaaɗo ɔmb tammage sɛɛm sɛɛm dio. 3 Ɔɔ Isa ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ, mꞋasen taaɗa: mɛnd‑daay kɛn daay naŋ takŋ ese se, ɔmbga dɛn cir jee ɓaa se paac. 4 Taa jeegen se paac se ɛɗ do nak dɛnɗe ki, gaŋ mɛnd‑daay se nakŋ naan̰ ɔkŋ kɛn an tiŋg se ɓo, naan̰ ɓaaɗo ɔmbin̰ paac.»

Isa taaɗ ɔɔ *Ɓee Raa se, jeege utu an̰ tɔɔkɔ

(Mt 24.1‑5; Mk 13.1‑37)

5 Gɔtn se jee mɛtin̰ge taaɗ ɔɔ: «*Ɓee Raa se, ute kogen jꞋiin̰in̰ga ute nakgen jeege ɓaano *sɛrkɛ Raa ki jaay kꞋtamarin̰ tɛɗ aak bɛɛ bɛɛ se.» Gaŋ Isa ɗeekɗen ɔɔ: 6 «Ɓii kalaŋ se, ɓee kɛn aakin̰ki ɗaar aak bɛɛ bɛɛ se, jeege utu an̰ ru naŋ tak. Kon̰gen rɛɛs aak bɛɛ bɛɛ se, utu wɔɔkŋ kalaŋ kalaŋ ɔɔ ko tap ɓo Ꞌkɔŋ tooɗn do naapin̰ ko ki eyo.»

Ɓiigen kaam mɔɔtn se gɔtɔ utu Ꞌtuju

7 Gɔtn se, jee mɛtin̰ ki se tɔnd mɛtin̰a ɔɔ: «Debm dooyje, Ꞌtaaɗjen tu, nakgen se Ꞌkaan nuŋ ki? Ɔɔ naan̰ se Ꞌtɛɗn ɔɔ ɗi jaay ɓo naaje jꞋan kaakŋ jeel ro ki se?» 8 Isa taaɗɗen ɔɔ: «Ɔndki kɔndɔ! Ɔn̰te Ꞌkɔn̰ki jeege asen kaan̰ dala. Taa jeege dɛna utu aɗe ɓaa ute roma ɔɔ utu asen taaɗn ɔɔ: ‹Maam ɓo *al‑Masi› ɔɔ: ‹Ɓɛrɛ, kaaɗn dunia aan naŋ se, ɔɔpga gɔɔrɔ.› Jee bin se, ɔn̰te Ꞌtookki taarɗe.

9 «Kɛn Ꞌbooykiga jeege jaay baaga kɔɔsn maan bɔɔrɔ, ɔɔ jeege baagga tɛɗn pitini te naapa num, ɔn̰te Ꞌɓeerki. Taa nakgen se jaay utu Ꞌkaana naɓo, duni se Ꞌkɔŋ naŋ ey ɓɔrtɔ.»

10 Tɛr Isa taaɗɗen ɔɔ: «Naase utu aki kaakŋ jee taa naaŋ kaam kalaŋ utu kiin̰ bɔɔrɔ ute jee taa naaŋ kuuy. Taa naaŋ gaar kaam kalaŋ utu kiin̰ bɔɔrɔ te taa naaŋ gaar kɛn kuuy. 11 Maakŋ naaŋge tun mɛtin̰ naaŋa utu Ꞌte makɔn̰ɔ ɔɔ gɔtgen mɛtin̰ge se ɓo utu Ꞌtɔɔlɔ ɔɔ kɔɔn̰gen ɗɛt ɗɛt se utu Ꞌkaan do jeege tu. Maakŋ raa ki se, naase utu aki kaakŋ nakŋ‑kɔɔɓgen magal magal kɛn utu Ꞌteecn̰ nirl jeege.

12 «Kɔr jaay nakgen se Ꞌkaan se, naase jꞋutu jꞋasen tɔkɔ, jꞋasen dabara ɔɔ jꞋutu jꞋasen kɔjn̰ bɔɔrɔ maakŋ *ɓee kɛn Yaudgen lee tusn maak ki se ɔɔ jꞋutu jꞋasen tɔl daŋgay ki. Ɔɔ taa maam se, jꞋutu jꞋasen ɓaa naan gaarin̰ge tu ute naan magal taa naaŋge tu. 13 Kɛn nakgen se jaay Ꞌkaan dose ki se, naase amki tɛɗn saaɗumge. 14 Kɛn Ꞌɓaaki ɓaa se ɔndin̰ki dose ki jiga ɔɔ ɔn̰te Ꞌsaapki do taar kɛn naase anki nakŋ dose, 15 num maam mala ɓo mꞋutu mꞋasen kɛɗn jeel‑taara ute taargen naase aki ɓaa taaɗa; kɛn naase jaay Ꞌbaagkiga taaɗa se, jee taamooysege se paac Ꞌkɔŋ naajn̰ do taarse ki eyo ɔɔ Ꞌkɔŋ ɗoobm kɛn asen Ꞌkɔŋ tɛrl taar eyo. 16 Ɔɔ tɛr kɛn̰sege ute bubsege, gɛnaasege, taassegen gɔɔrɔ ute mɛɗsege se, utu asen tɔkŋ tɔl ji jee wɔɔysege tu ɔɔ maakse ki se, jee mɛtin̰ge jꞋutu jꞋaɗen tɔɔlɔ.

17 «Taa maam se, jeege paac utu asen kɔɔɗn kundu. 18 Naɓo bɛɛkŋ dose kic ɓo, kalaŋ Ꞌkɔŋ kut eyo. 19 Ɔkki maakse tɔɔgɔ. Aayki kaamse ɔɔ naase aki kɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum.»

Jeruzalɛm utu Ꞌtɛrɛcɛ

20 Tɛr Isa taaɗɗen daala ɔɔ: «Kɛn naase jaay aakkiga asgarge ɓaaɗo ɔl gurugga Jeruzalɛm num, Ꞌjeelki kɛse kaaɗn tɛrɛcin̰, ɓɛrɛ aanga. 21 Bin se, jee kɛn iŋg taa naaŋ Jude ki se kꞋjꞋaan̰ kꞋjꞋook maakŋ koge tu ɔɔ jeegen iŋg maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki se, kꞋjꞋaan̰ kꞋteecn̰ naatn ɔɔ jeegen naatn lɛ, jꞋɔn̰te tɛrlo ɓeene. 22 Taa ɓii kɛn se ɓo, *Raa utu Ꞌkɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu aan gɔɔ kɛn Kitapm Raa taaɗno. 23 Ɓii kɛn se, mɛndgen mɛndkaamge ute ko gaangen gɛnɗege aay kaay si se, aɗen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo. Taa Raa se, maakin̰ taarin̰ do jeege tun taa naaŋ kɛn gɔtn ese ɔɔ naaɗe se, utu Ꞌkɔɔɗn yɛɛɓɗe dɛna. 24 Jee Jeruzalɛm ki se, jꞋutu jꞋaɗen tɔɔl ute gɔrɗ‑jɛrlɛ ɔɔ jꞋaɗen dirin̰ ɓulu ɔɔ jꞋaɗen wɔɔkŋ maakŋ naaŋge tu paac. Ɔɔ Jeruzalɛm se, jꞋutu jꞋan̰ kɔsɔ, ɔɔ jeegen Yaudge ey se utu kiŋg doɗe ki bini kaaɗɗe utu Ꞌkaas jaayo.»

*Goon Deba utu aɗe tɛrlɛ

25 Tɛr Isa taaɗɗen daala ɔɔ: «Naan̰ kɛn se, daan kaaɗ ki, laap ki ɔɔ maakŋ k‑dijge tu se utu aki kaakŋ nakŋ‑kɔɔɓge. Ɔɔ kuulu utu Ꞌkɔl do baar ki ɔɔ Ꞌtɛɗn maane Ꞌtɔnd te naapa Ꞌkeem makɔn̰ pum pum ɔɔ Ꞌtɛɗn jeegen do naaŋ ki paac se, ɓeere aɗen kɔkɔ ɔɔ nirlɗe utu Ꞌteece. 26 Jeege jaay Ꞌkaakŋ nakgen ɔɔn̰ utu ɓaaɗo do naaŋ ki se, jee mɛtin̰ge se ɓeere sum ɓo utu aɗen tɔɔlɔ, taa nakgen ɔk tɔɔgɔ maakŋ raa ki paac se, utu Ꞌtea. 27 Gɔtn se, jeege Ꞌkaakŋ Goon Deba utu aɗe bɔɔy maakŋ gapara ki aɗe ɓaa ute tɔɔgŋ Raa, kɛn Ꞌtɛɗn gɔtɔ wɔɔr kɛlɛŋ. 28 Kɛn nakgen se jaay baagga kaan num, Ꞌɗaapki rose ɔɔ uunki dose raan, taa Raa se ɔɔpga gɔɔrɔ asen kɔɔɗn dose.»

Kaal naagŋ taara ute ko ba

29 Tɛr Isa aalɗen naagŋ taara ɔɔ: «Aakki tu ko ba ute kaaggen kuuy paac se. 30 Kɛn naaɗe jaay baagga dɔɔb kamba num, naase Ꞌjeelki ɔɔki mɛt‑kijiri aanga ɔɔ ɓara ɔɔpga gɔɔrɔ. 31 Bin num, naase kic ɓo aakkiga nakgen se jaay baagga kaan se, Ꞌjeelki *maakŋ Gaar Raa se ɔɔpga gɔɔrɔ. 32 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: jee duni kɛn ɓɔrse se Ꞌkooy naŋ ey sum ɓo, nakgen se paac utu Ꞌkaana. 33 Maakŋ raa ute do naaŋa se utu Ꞌdeele, num taarumge se, Ꞌkɔŋ deel eyo.»

Iŋgki do mɛtɛkse ki

34 Isa taaɗɗen daala ɔɔ: «Ɔndki kɔndɔ. Ɔn̰te Ꞌdɛrlki rose gɛn kaay koono, ro kɔs magal ki ɔɔ ɔn̰te kuunki nirlse do nakge tun *duni ki; ey num ɓii kɛn *Goon Deba aɗe ɓaa se, asen kɔkŋ do jise ki, 35 aan gɔɔ gakala lee tɔnd daage se. Jeege paac do naaŋ ki se kic ɓo nakŋ se utu aɗen kaan doɗe ki bini. 36 Num naase iŋgki do mɛtɛkse ki; eemki Raa daayum taa nakgen se kɛn aan dose kic ɓo asen tɛɗ ɗim eyo. Ɔɔ ɓii kɛn naane se, naase aki ɓaa ɗaar naan Goon Deb ki.»

37 Ɓii‑raa Isa lee dooy jeege daan bɔɔr *Ɓee Raa ki ɔɔ kɛn aanga nɔɔr num, naan̰ teec ɓaa lee tooɗ do *kɔsn ɔlib ki. 38 Kɛn gɔtɔ iipga num, jeege paac ɓaaɗo lee ɔŋin̰ daan bɔɔr Ɓee Raa ki gɛn booy taarin̰a.

22

Magalge ɛnd tɛl kutn Isa

(Mt 26.1‑16; Mk 14.1‑16)

1 Ɓii laa mappan ɔk ɔrɔm eyo kɛn kꞋdaŋin̰ *laa Paak jaay ɔɔp gɔɔr se, 2 gɔtn se, *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage je ɗoobm an goon̰ kɔkŋ Isa taa an̰ ɓaa tɔɔlɔ, naɓo naaɗe ɓeer ɓeer jeege tu.

3 Gɔtn se *Ɓubm sitange ɓaaɗo ɛnd maakŋ Judas, kɛn kꞋdaŋin̰ Iskariɔt se ɔɔ naan̰ kic mɛtn jee Isagen kɛn sik‑kaar‑dio. 4 Naan̰ ɓaa taaɗ ute magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute magal jee kɛn lee bɔɔb *Ɓee Raa se, taa Ꞌkɔŋ raay kɛn naan̰ an kɔkŋ Isa aɗesin̰ kɛɗa. 5 Kɛn naaɗe booy taar se, maakɗe raapo ɔɔ naaɗe taaɗin̰ga taaɗ ɔɔ utu an̰ kɛɗn gurs. 6 Naan̰ kɛn se, Judas tooko ɔɔ baag toom Isa taa kɛn naan̰ jaay aak jeege gɔtɔ num, naan̰ aɗesin̰ taaɗa ɔɔ naaɗe an̰ kɔkɔ.

Isa tɛɗ *laa Paak ute jee mɛtin̰ ki

(Mt 26.17‑29; Mk 14.12‑25; 1Kɔr 11.23‑29)

7 Ɓii gɛn laa mappan ɔk ɔrɔm ey jaay aan se, ɓii kɛn se ɓo bɛɛki num, kꞋtɔjn̰ gaan baatge gɛn laa Paak gɛn Yaudge. 8 Taa naan̰ se ɓo, Isa ɔl Piɛr ute Jan ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋƁaa Ꞌtɛɗjeki kɔsɔ gɛn laa Paak taa jꞋaki ɓaa kɔsɔ.» 9 Naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naai Ꞌje jꞋaisin̰ tɛɗn kaam gay?» 10 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «ꞋƁooyki: kɛn Ꞌɓaaki ɓaa maakŋ gɛgɛr ki se, naase aki dɔɔɗn ute gaaba uuno kɔɔyɔ ɗooc te maane se. Ɔkki mɛtin̰a ɔɔ Ꞌɓaaki maakŋ ɓee kɛn naan̰ an kɛnd maak ki se. 11 Kɛn aankiga num, Ꞌtaaɗki mɛl ɓee ki se ɔɔki: ‹Debm dooy jeege ɔljeno ɔɔ kꞋtɔnd mɛti ɔɔ ɓee gay jaay ɓo naan̰ an kɔsn kɔsn laa Paak te jee mɛtin̰ ki se?› 12 Num naan̰ asen taaɗn ɓee magala kɛn jꞋiin̰in̰ do ɓee ki raan, ɔɔ maakŋ ɓee se, nakin̰ge paac aas kart. Gɔtn ese ɓo ajeki tɛɗn kɔsn gɛn laa Paak.» 13 Kɛn naaɗe ɓaa aan se, ɔŋ nakge se paac aan gɔɔ kɛn Isa taaɗɗeno. Gɔtn se ɓo naaɗe tɛɗ kɔsn gɛn laa Paak.

Kɔsn gɛn Mɛljege

14 Kɛn kaaɗn kɔsɔ jaay aan se, Isa ɓaaɗo iŋg kaaɗn tabil ki ute jee kaan̰ naabin̰ge. 15 Gɔtn se Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Maam mꞋje ute maakum paac mꞋkɔsn *laa Paak ute naase jaay ɓo mꞋdabara. 16 ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: maam mɔɔtn tap ɓo Laa Paak se, mꞋkɔŋ kɔs ey sum, bini nakŋ kɛn Laa Paak je taaɗa se utu Ꞌkaan ɗoobin̰ ki *maakŋ Gaar Raa ki.»

17 Gɔtn se naan̰ uun *kɔɔpm kɛn ɔk tɔtn koojn̰ bin̰ se jin̰ ki, tɔɔm *Raa ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Ɔkki ɔɔ Ꞌnig aayin̰ki ute naapa. 18 ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: tɔtn koojn̰ bin̰ ese se, mɔɔtn mꞋan̰ kɔŋ kaaye ɗɔɔl ute naase ey sum, bini maakŋ Gaar Raa aɗe ɓaa.»

19 Tɛr naan̰ uun mappa jin̰ ki, tɔɔm Raa ɔɔ dup ɛɗɗesin̰a ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Kɛse ɓo roma kɛn mꞋɛɗin̰ *sɛrkɛ taa naase. Nakŋ se Ꞌlee Ꞌtɛɗin̰ki bini ɔɔ Ꞌsaapki dom ki.» 20 Kɛn naaɗe ɔs aas se, naan̰ uun kɔɔpm ɔk tɔtn koojn̰ bin̰ se ɔɔ tɛɗin̰ bin kici, taaɗɗen ɔɔ: «Tɔtn koojn̰ bin̰ kɛn maakŋ kɔɔpm ese se kɛse je taaɗn ɔɔ: *Raa dɔɔkga kiji ute naase ɔɔ kɛse ɓo moosum kɛn ɔɔy taa naase.»

21 Kɛn naaɗe iŋg ɔs kɔs se, Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Aakki, debm am kut se ɔlga jin̰ maakŋ baay ki ute maam tɛlɛ. 22 *Goon Deba se, utu Ꞌkooy aan gɔɔ kɛn Raa taaɗni, num gaŋ ɔɔn̰ deb kɛn an̰ kut se!» 23 Kɛn naaɗe jaay booy taar se, naaɗe baag taaɗn ute naapa ɔɔ maakɗe ki se, naŋa ɓo Ꞌkɔŋ tɛɗn nakŋ se.

Jee mɛtn Isa ki naar magala

(Jn 13.2‑17; Mt 18.1‑4; Mk 10.35‑45)

24 Gɔtn se, jee mɛtn Isa ki baag tɛɗn dɛkɛn̰ɛ ɔɔ naaj ute naapa ɔɔ maakɗe ki se, naŋa ɓo Ꞌtɛɗn magala. 25 Gaŋ Isa ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋJeelki, gaarin̰gen do naaŋ ki se iŋg do jeege tu tɛɗ jeege kusin̰a, ɔɔ magalgen tiŋg do jeege tu se, je jeege aɗen daŋ jee bɛɛ. 26 Num naase se, ɔn̰te Ꞌtɛɗki bini. Anum maakse ki se, debm je Ꞌtɛɗn magal se, ɔn̰ Ꞌtɛɗ ron̰ aan goon cɔkɔ ɔɔ debm je tɛɗn naana se, ɔn̰ Ꞌtɛɗn debm kaan̰ naabse. 27 Debm magal ɓo kɛn gay: debm kɛn iŋg ɔs kɔs lɔɓu debm kɛn kɔsɔ ooyga num lee ɓaaɗo tɔndin̰ jeege tu se ne? Debm ɔs kɔs se ɓo debm magal ey la? Anum maam mꞋiŋg maakse ki se aan gɔɔ mꞋdebm tɛɗn naabse. 28 Kɛn maam maakŋ dubar ki se, naase ɓo, jee daayum iŋgkiro ute maama. 29 Aan gɔɔ Bubum ɔn̰um gaara maam ki se, maam kic mꞋɔn̰sen gaara naase ki, 30 taa naase aki ɓaa kɔsɔ ɔɔ aki kaaye ute maama maakŋ gaarum ki. Ɔɔ naase utu aki kiŋg do kaag doge tu gɛn kɔjn̰ bɔɔrɔ do taa ɓee gaan *Israɛlge tun sik‑kaar‑di se.»

Isa ɔɔ Piɛr utu an̰ baatin̰a

31 Gɔtn se Isa ɗeek Simon ki ɔɔ: «Simon, Simon, Ꞌbooyo! *Ɓubm sitange se tɔndga mɛta ɔɔ je ai lɔɔyɔ aan gɔɔ teen̰ kꞋlɔɔyin̰ maakŋ gɛrt ki se. 32 Gaŋ maam mꞋtɔndga mɛtn Raa taa naai, taa kaal maaki kɛn naai aal dom ki se, Ꞌtɛɗn cɛr eyo. Ɔɔ kɛn naai jaay tɛrloga gɔtum ki num, gɛnaaige se, ɛɗɗen kaay kaama taa Ꞌtɛɗn jee tɔɔgɔ naan maam ki.» 33 Gaŋ Piɛr tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛluma, maam mꞋtookŋ mꞋɓaa daŋgay ki ute naai ɔɔ mꞋkooy ute naai.» 34 Tɛr Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «ꞋBooyo, Piɛr, mꞋai taaɗa: jaaki se, kɔr kɔrɔn̰jɔ Ꞌkɔɔy ey sum ɓo, naai Ꞌnaajn̰ ɗɔɔl mɔtɔ ɔɔ Ꞌɗeekŋ ɔɔ Ꞌjeelum eyo.»

ꞋƊaapki rose

35 Gɔtn se, Isa ɗeekɗen daala ɔɔ: «Kaaɗ kɛn mꞋɔlseno naaba jaay mꞋtaaɗsen mꞋɔɔ ɔn̰te Ꞌkuunki gursi, ɓɔɔnɔ ɔɔ saa se, ɗim baatsege la?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Ɗim baatje te eyo.» 36 Tɛr naan̰ ɗeekɗen daala ɔɔ: «Ɓɔrse se, debm ɔk gurs lɛ, uunu ɔɔ debm ɔk ɓɔɔnɔ kic lɛ, uunu; ɔɔ debm ɔk gɔrɗ‑jɛrlɛ ey lɛ dugŋ naatn ute kal magalin̰a ɔɔ n̰Ꞌdugŋ gɔrɗ‑jɛrlɛ. 37 Taa naan̰ se, maam mꞋɗeekseni: taar kɛn Kitap taaɗ rom ki se, utu Ꞌkaan ɗoobin̰ ki kɛn ɔɔ: naan̰ se se jꞋaalga mun̰ maakŋ jee tujge tu.*

«Taar se ɓo ɓɔrse aanga ɗoobin̰ ki.»

38 Gaŋ jee mɛtin̰ ki tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛlje, naaje jꞋɔk gɔrɗ‑jɛrlɛ di ara.» Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛse bɛɛga sum, taarse se ɔn̰in̰ki.»

Isa tɔnd mɛtn Raa do *kɔsn ɔlib ki

(Mt 26.36‑46; Mk 14.32‑42; Jn 18.1‑2)

39 Gɔtn se Isa teec ɓaa ook do kɔs ɔlib ki, gɔtn kɛn naan̰ lee ɓaan ro ki. Ɔɔ jee mɛtin̰ ki se, ɓaa ute naan̰a. 40 Kɛn naaɗe aan gɔtn ese se, naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋTɔndki mɛtn Raa taa naase aki koocn̰ maakŋ nakŋ naam ki eyo.» 41 Tɛr Isa iik tɔɔk cɛɛs ki daanɗe ute jee mɛtin̰ ki se kaam kund koa; gɔtn se naan̰ ɛrg naaŋ ki ɔɔ baag tɔnd mɛtn Raa, 42 ɗeek ɔɔ: «Bua, kɛn naai Ꞌje num, *kɔɔpm dubar utu Ꞌkaan dom ki se, naai iikin̰ naatn dɔkɔ rom ki. Num gaŋ Ꞌtɛɗ aan gɔɔ kɛn naai maaki jen ro ki, aan gɔɔ kɛn maam ɓo mꞋje se eyo.» 43 Gɔtn ese *kɔɗn Raa bɔɔyo maakŋ raa ki ɓaaɗo ɛɗin̰ gaab tɔɔgɔ. 44 Kɛn Isa jaay maakin̰ tuj kasak kasak se, naan̰ tɔnd mɛtn Raa bini gɔtɔŋgin̰ teec ron̰ ki jaay taɗ naaŋ ki se tec aan gɔɔ mooso. 45 Kɛn naan̰ tɔnd mɛtn Raa jaay aas se, iin̰ ɓaaɗo ɔŋ jee mɛtin̰ ki ɔɔ ute maak‑tujɗe se ɔlɗen naaɗe tooɗ bia. 46 Naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay Ꞌtooɗki bi se? Iin̰ki raan ɔɔ Ꞌtɔndki mɛtn Raa, taa aki koocn̰ maakŋ nakŋ naam ki eyo.»

Jeege ɔk Isa

(Mt 26.47‑56; Mk 14.43‑50; Jn 18.3‑12)

47 Kɛn Isa utu taaɗ taaɗ ɓɔrt sum ɓo, jee dɛnge teeco ɔɔ debm tɔɔɗɗeno se ron̰ Judas. Naan̰ se mɛtn jee Isagen sik‑kaar‑di se. Naan̰ ɓaaɗo cɛɛ Isa ki, baam ɔkin̰a ɔɔ aay ciilin̰. 48 Ɔɔ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Judas, ute baam kɔkŋ kɛn naai Ꞌbaam ɔkuma ɔɔ aay ciilum se ɓo, naai an kutn *Goon Deba ne?» 49 Jee kɛn cɛɛ Isa ki jaay aak nakŋ kɛn utu Ꞌtɛɗ se, naaɗe ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛlje, jee ese jꞋaɗen tɔgŋ ute gɔrɗ‑jɛrljege se la?» 50 Maakɗe ki se, deb kalaŋ ɔɔɗo gɔrɗ‑jɛrlin̰a ɔɔ ɔg gaaŋ te bi do ji daama gɛn debm tɛɗn naabm *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki. 51 Num gaŋ Isa taaɗɗen ɔɔ: «Ɔn̰ki! Ɔn̰te Ꞌtɛɗki bini.» Ɔɔ Isa ɔl jin̰ ut bi gaabm se ɔɔ gaabm se ɔŋ lapia. 52 Gɔtn se Isa taaɗ jeege tun ɓaan̰o kɔkɔ ɔɔ jee se, magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu, magal jee kɛn lee bɔɔb *Ɓee Raa ute magal taa Ɓee Yaudge ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Naase Ꞌteeckiro ute gɔrɗ‑jɛrlsege ɔɔ sirɗsege se, aan gɔɔ Ꞌɓaakiro kɔkŋ debm ɓoogo. 53 Ey num ɓii‑raa, maam mꞋtiŋgo ute naase daan bɔɔr Ɓee Raa ki ɔɔ nam tap ɓo ɔŋ ɔl te jin̰ rom ki eyo. Naɓo ɓɔrse se, kaaɗn naasen ɔkki tɔɔgɔ maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗ se ɓo, aanga.»

Piɛr naaj ɔɔ naan̰ jeel Isa eyo

(Mt 26.57‑75; Mk 14.53‑72; Jn 18.12‑27)

54 Kɛn naaɗe jaay ɔk Isa se, naaɗe ɓaansin̰o maakŋ ɓee *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki. Naan̰ kɛn se, Piɛr lee tɔl goosɗe kaam mɔɔtn dɔkɔ. 55 Kɛn naaɗe jaay aan se, ɔŋ gɔtn se kꞋtuuyga tuuy pooɗo daan bɔɔr ki ɔɔ jeege iŋg riib riibi ɔɔ Piɛr ɓaaɗo iŋg riib ute naaɗe kici. 56 Mɛnd tɛɗn naabm gɔtn ese jaay aakin̰ naan̰ iŋg riib riib pooɗo se, naan̰ ɔndin̰ kaama tak ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Gaabm se kic debm naan̰a.» 57 Gaŋ Piɛr naaj ɔɔ: «Mɛnd ara, ɓɛrɛ, gaabm se maam mꞋjeelin̰ eyo.» 58 Tɛr cɔkɔ sum ɓo, deb kuuy aakin̰ se, ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai kic Ꞌmɛtn naaɗe.» Ɔɔ Piɛr tɛrlin̰ ɔɔ: «A‑a, maam mɛtn naaɗe eyo.» 59 Cɔkɔ sum se, deb kuuy ɓaaɗo ɗeekin̰ daala ɔɔ: «Ɗeer ɗeer, gaabm ese debm naan̰ kici, taa naan̰ se kic kɔɗ Galile.»

60 Gaŋ Piɛr tɛrlin̰ ɔɔ: «Taari se tap ɓo, naai Ꞌje ɗeekŋ ɔɔ ɗio?» Gaŋ kɔr naan̰ utu taaɗ taaɗ ɓɔrt se sum ɓo, kɔrɔn̰jɔ naar ɔɔɗ ɔɔyɔ. 61 Gɔtn se, Mɛljege tɛrl aak Piɛr, ɔɔ kɛn kaamɗe jaay dɔɔɗ se, Piɛr naar saap do taar kɛn Mɛljege taaɗin̰o, kɛn ɔɔ: «Jaaki, kɔr kɔrɔn̰jɔ tɔɔy ey sum ɓo, naai am baatn ɗɔɔl mɔtɔ.» 62 Gɔtn se naan̰ teeco ɔɔ baag keeme gab gab.

63 Jee iŋg bɔɔb Isa se, naaɗe tɛrɛcin̰ mɛtin̰a ɔɔ tɔndin̰a. 64 Naaɗe teelin̰ kaamin̰a, tɔndin̰a ɔɔ taaɗin̰ ɔɔ: «Debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se, Ꞌtaaɗjen tu: debm kɛn tɔndi se tap ɓo naŋa?» 65 Gɔtn ese, naaɗe naajin̰ rap rap.

Isa jꞋɔk kꞋɓaan̰ naan Yaudge tun *jee kaakŋ mɛtn taarge

66 Tanɔɔrin̰ nɔɔrin̰ se, magal taa ɓee Yaudge, *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage, naaɗe se ɓo jee kɛn lee aak mɛtn taarge, naaɗe tusu paac ɔɔ ɔl jꞋɔk kꞋɓaano te Isa naanɗe ki. 67 Aan gɔtn se, naaɗe tɔnd mɛtin̰a ɔɔ: «Kɛn naai ɓo *al‑Masi lɛ, Ꞌɗeekjeni.» Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Maam mꞋtaaɗsenga kic lɛ, naase aki Ꞌtookki eyo. 68 Ɔɔ kɛn mꞋtɔnd mɛtse kic lɛ, naase amki Ꞌkɔŋ tɛrl eyo. 69 Num naan ki se, *Goon Deba se utu Ꞌɓaa kiŋg do ji daam Raa Sidburku ki.» 70 Naaɗe paac tɛrlin̰ ɔɔ: «Do taari ki se, naai je ɗeekŋ ɔɔ naai ɓo ꞋGoon Raa ɗaamo?» Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛse naase malin̰ge ɓo Ꞌtaaɗki ɔɔki maam Goon Raa.» 71 Gɔtn se naaɗe ɗeek ɔɔ: «Naase nakage kꞋjeki saaɗn nam kuuy se, gɛn ɗi daala! Naajege lɛ, kꞋbooyin̰kiga te bijege, naan̰ mala ɓo taaɗjeki ute taarin̰a.»

23

Isa jꞋɔk kꞋɓaansin̰ naan Pilat ki

(Mt 27.2,11‑14; Mk 15.2‑5; Jn 18.28‑37)

1 Jee se iin̰o paac taa naap ki, ɔko Isa ɔɔ ɓaansin̰ naan magal *Rɔmɛge tu kꞋdaŋin̰ Pilat. 2 Gɔtn se, naaɗe baagin̰ tɔɔl taara don̰ ki ɔɔ: «Naaje kꞋjꞋɔŋo gaabm se tɛɗ tɛɗ pitini maakŋ naaŋje ki. Naan̰ gaas jeege ɔɔ jꞋɔn̰te kɔgŋ miiri Gaar magal iŋg Rɔm ki kɛn kꞋdaŋin̰ Sezar se ɔɔ ɗeek jeege tu ɔɔ naan̰ ɓo *al‑Masi, naan̰ ɓo gaarge.» 3 Gɔtn se Pilat tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naai ɓo Gaar Yaudge la?» Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Aan gɔɔ kɛn naai Ꞌɗeekin̰ se.» 4 Ɔɔ Pilat tɛrl aak *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute jee dɛnge se ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Gaabm se, maam mꞋɔŋin̰ tuj te ɗim kɛn aas kutin̰ eyo.» 5 Gaŋ naaɗe dɔɔk taar ɔn̰ eyo ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Gaabm se ɔɔs mɛtn jeege ute dooy kɛn naan̰ lee dooy jeege se. Naan̰ baago dooy jeege taa naaŋ Galile ki ute taa naaŋ Jude ki ɔɔ bini ɓɔrse aanga gɔtjege tu Jeruzalɛm ki ara kici.»

Isa naan Gaar *Ɛrɔd ki

6 Kɛn Pilat jaay booy taarɗe se, tɔnd mɛta ɔɔ: «Gaabm se tap ɓo, Ꞌtɛɗn kɔɗ Galile la?» 7 Kɛn kꞋtaaɗin̰ jꞋɔɔ Isa se mɛtn jee Gaar Ɛrɔdge se, gɔtn se naan̰ ɔlin̰ gɔtn Ɛrɔd ki, taa ɓii kɛn se, Ɛrɔd kic utu Jeruzalɛm ki.

8 Kɛn Ɛrɔd jaay aak Isa se, maakin̰ raap aak eyo, taa do dɔkin̰ tap ɓo, naan̰ je an̰ kaaka taa naan̰ se, booyga booy jeege lee ɔɔs kɔɔs maanin̰a. Ɔɔ naan̰ je an̰ tɛɗn nakŋ‑kɔɔɓm gam naanin̰ ki ɔɔ naan̰ Ꞌkaaka. 9 Naan̰ tɔnd mɛtin̰ ɗɔɔl cɔk cɔk, naɓo Isa tɛrlin̰ taar ɗim eyo. 10 Kaaɗ kɛn se, *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se tɔlin̰ taargen deer deer don̰ ki. 11 Ɔɔ Ɛrɔd ute asgarin̰ge se tɛɗin̰ rɛn̰ rɛn̰ ɔɔ tɛrɛcin̰ mɛtin̰ ki. Tɛr naaɗe uusin̰ kal ute ron̰a ɔmb birin̰ birin̰, jaay ɓo naaɗe ɔlin̰ gɔtn Pilat ki. 12 Ey num, do dɔkin̰ Ɛrɔd te Pilat se taarɗe ɓaa eyo; num gaŋ ɓii kɛn se sum ɓo, naaɗe tɛɗn mɛɗn naapge.

Isa kꞋjꞋutin̰ga

(Mt 27.15‑30; Mk 15.6‑19; Jn 18.38–19.16)

13 Gɔtn ese Pilat daŋ tus *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu, magalgen gɔtn ese ɔɔ ute jee dɛnge paac, 14 ɔɔ naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Naase ɔk Ꞌɓaamkiro te gaabm ese se ɔɔki naan̰ ɔɔs kɔɔs mɛtn jeege ɔɔ naanse ki se sum ɓo, maam tɔnd mɛtin̰a do taarge tun naase Ꞌtɔlin̰ki don̰ ki paac se, naɓo maam mꞋɔŋin̰ naan̰ tuj te ɗim kɛn aas kutin̰ eyo. 15 *Ɛrɔd kic ɓo ɔŋ te taar kɛn aas tɔɔlin̰ eyo jaay ɔlumsin̰o gɔtn ara se. Ɔɔ gaabm se ne ɗim naan̰ tuj jaay jꞋansin̰ tɔɔl ro ki se gɔtɔ. 16 Ɓɔrse, maam mꞋan̰ kɔnd ute mɛɛjɛ ɔɔ mꞋan̰ kɔn̰ Ꞌɓaa.» 17 [Kɛn *laa Paak jaay aanga tak ɓo, maakŋ jeeɗege tun kꞋtɔkɗe daŋgay ki se, Pilat lee tɔɔɗ tɔlɗe tɔl debm daŋgay kalaŋ.]* 18 Gɔtn se naaɗe dɔɔb ɔɔɗ ɔɔy taa naapki caa ɔɔ: «Gaabm se, Ꞌtɔɔlin̰a ɔɔ ɔɔɗ ɔljeno Barabasi!» 19 Ey num Barabas se, jꞋɔkin̰ daŋgay ki taa pitin kɛn naan̰ tɛɗo maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki. Naan̰ kɛn se naan̰ tɔɔloga tɔɔl deba. 20 Tɛr Pilat tɔnd mɛtɗe daala, taa naan̰ je ɗoobm kɛn an̰ kɔɔɗn kɔl Isa. 21 Kɛn naaɗe jaay booy taar se, tɛr dɔɔb ɔɔy caa ɔɔ: «Naan̰ se, Ꞌtup Ꞌtɔɔlin̰ ro kaag ki! ꞋTup Ꞌtɔɔlin̰ ro kaag ki!»

22 Gɔtn se Pilat tɔnd mɛtɗe gɛn k‑mɔtɔge tu ɔɔ: «Gaabm se tap ɓo tujga ɗi? Ey num maam mꞋɔŋ te ne ɗim kɛn aas tɔɔlin̰ eyo. Ɓɔrse, maam mꞋan̰ kɔnd te mɛɛjɛ ɔɔ mꞋan̰ kɔɔɗn kɔlɔ.» 23 Gaŋ naaɗe tɔɔy makɔn̰ɔ ɔn̰ eyo ɔɔ taaɗ ɔɔ: «Gaabm se kꞋtup kꞋtɔɔlin̰ ro kaag ki.» Kɛn naaɗe tɔɔy se, tɛɗ dir dir ɓaa deel doa.

24 Gɔtn se Pilat took gɛn tɛɗn nakgen kɛn naaɗe maakɗe jen ro ki se. 25 Naan̰ ɔl kꞋɓaa kꞋjꞋɔɔɗ jꞋɔlɗen gaabm kɛn naaɗe jen̰ se; ey num naan̰ ɓo debm pitin tɔɔlɔ deba jaay jꞋɔlin̰ daŋgay ki se. Gaŋ gɛn Isa se, naan̰ ɛɗɗesin̰ kaam jiɗe ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋTɛɗin̰ki aan gɔɔ kɛn naase maakse jen ro ki.»

Isa kꞋtupin̰ga ro kaag ki

(Mt 27.31‑56; Mk 15.20‑41; Jn 19.16‑37)

26 Kɛn naaɗe ɓaan ɓaa te Isa se, naaɗe dɔɔɗ ute gaaba kalaŋ kꞋdaŋin̰ Simon kɔɗ Sirɛn. Naan̰ iin̰o naatn ɔɔ deel deel te ɗoobm se. Naaɗe ɔkin̰ taa tɔɔgɔ gɛn kuun kaagŋ jꞋan̰ ɓaa tupm Isa ro ki se ɔɔ naan̰ uun kaagŋ se ɔɔ leen mɛtn Isa ki. 27 Kɛn Isa ɓaa ɓaa se, jeege dɛna ɔk mɛtin̰a. Maakɗe ki se mɛtin̰ge mɛndge ɔɔ mɛndgen se jaay aakin̰ se, tɔnd tarkaaɗɗege† tɔɔyɔ eemin̰ nɔɔ. 28 Isa tɛrl aakɗe ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Mɛndgen Jeruzalɛm ki, ɔn̰te Ꞌkeemki taa maama. Num eemki ɓo taa naase malin̰ge ɔɔ taa gɛnsege. 29 ꞋBooyki, kaaɗin̰ utu Ꞌkaan se kꞋɗeekŋ jꞋɔɔ: maak‑raapo mɛndkartge tu, mɛndgen ooj nam te te eyo ɔɔ kɛngen siɗege gaange aay nam te te eyo. 30 Ɓii kɛn naane se, jeege Ꞌtaaɗn koge tu ɔɔ: ‹ꞋToocki doje ki› ɔɔ Ꞌtaaɗn kɔsge tu ɔɔ: ‹ꞋDeebki doje ki›.‡ 31 Taa nakgen se jaay aan do ko kaag kɛn zɛɛrɛ se, do ko kaag kɛn tuutu se, tap ɓo Ꞌtɛɗn ɔɔ ɗio?»

32 Gɔtn se kꞋtɔk kꞋɓaano ute jeege dio ɔɔ jee se, jee kɛn tujga tuj ɗim, taa jꞋaɗen ɓaa tɔɔl ute Isa.

33 Kɛn naaɗe jaay aan gɔtn kꞋdaŋin̰: kaaɗn do deba se, naaɗe tup Isa ro kaag ki ɔɔ jee kɛn tujga tuj ɗim se kic kꞋtupɗe ro kaagge tu. Deb kalaŋ kꞋjꞋuun kꞋɗaarin̰ do ji daamin̰ ki ɔɔ deb kalaŋ kꞋjꞋuun kꞋɗaarin̰ do ji jeelin̰ ki. 34 Kɛn Isa jaay kꞋtup kꞋɗaarin̰ ro kaag ki se, ɗeek ɔɔ: «Bua, Ꞌtɔɔlɗe *kusin̰ɗe, taa nakŋ naaɗe tɛɗ se, naaɗe jeel eyo.»

Gɛn nigŋ kal Isa se, naaɗe tɛɗin̰ salatia ɔɔ debm kɛn oocin̰ga ɓo uunu uunu.

35 Gɔtn se jee dɛnge ɗaar aakin̰a; ɔɔ jee magalge se, ɔɔyin̰ koogo mɛtin̰ ki ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Jee kuuy se, naan̰ aajɗenoga; kɛn naan̰ ɓo *al‑Masi kɛn *Raa bɛɛr ɔɔɗin̰ ɗeer num, ɓɔrse n̰Ꞌaaj ron̰ mala.» 36 Asgarge kic ɓo tɛrɛcin̰ mɛtin̰ ki; naaɗe ɓaaɗo cɛɛn̰ ki ɔɔ ɛɗin̰ tɔtn koojn̰ bin̰ kɛn mooy se, 37 ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn naai jaay ꞋGaar Yaudge num, aaj roi mala!» 38 Kɛn naaɗe jaay utu tupin̰ tup ro kaag ki se ɓo, naaɗe raaŋ ɔlin̰ kaam don̰ ki ɔɔ: Kɛse ɓo Gaar Yaudge.

39 Maakŋ jeege tun di kɛn tujga tuj ɗim jaay kꞋtup kꞋtɔɔlɗe ro kaagge tu ute naan̰ se, deb kalaŋ naajin̰ ɔɔ: «Naai ɓo al‑Masi ey la? Kɛn bin num, naai mala aaj roi ɔɔ aajje naaje kici.» 40 Gaŋ deb kalaŋ uunin̰ kaamin̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai se, Ꞌɓeer Raa ki eyo. Ey num, naai Ꞌmaakŋ dubar ki aan gɔɔ naan̰ kici. 41 Gɛn naaje se, kɛn kꞋdabarje kic ɗoobin̰a. Taa naaje se kꞋtujga tuju. Num gaŋ naan̰ se, tuj te ɗim eyo.» 42 Gɔtn se naan̰ ɗeek Isa ki ɔɔ: «Isa, ɓiin naai aɗe ɓaa maakŋ gaari ki se, Ꞌsaap dom ki.» 43 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «ꞋBooy bɛɛ mꞋai taaɗa: jaaki sum ɓo, naai Ꞌɓaa te maam gɔtn Raa ki.»

Kooy Isa

44 Kɛn kaaɗa jaay ɓaa kaasn katar tir se, do naaŋa te magalin̰ se gɔtɔ ɓaa ilim dib bini aan katar do tɛgɛr ki. 45 Kaaɗa paac, jꞋɔŋ jꞋaakin̰ eyo. Naan̰ kɛn se, kal deer magal kɛn kꞋgaaŋ maakŋ *Ɓee Raa se, nɛɛpo raan daan ki bini aan naaŋ ki tak. 46 Gɔtn ese, Isa ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ɔ ɔɔ: «Bua, kom se, mꞋɔn̰isin̰ kaam ji.» Kɛn naan̰ taaɗ taarin̰ aas se, ɔn̰ kon̰ teece.

47 Kɛn bubm asgarge jaay aak nakŋ deel se, naan̰ *nook Raa ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Ɗeer ɗeer, gaabm se, naan̰ debm daan ki!» 48 Ɔɔ jeegen kɛn ɓaaɗo aak nakŋ deel se, kɛn naaɗe jaay uun tɛrl ɓaa ɓaa se, maakɗe tuj se tɔnd tarkaaɗɗege. 49 Num jee deelga deel ute naan̰a ɔɔ mɛndgen baago kɔkŋ mɛtin̰ taa naaŋ Galile ki se, naaɗe se paac ɗaar gɔtn dɔkɔ jaay ɓo aakin̰a.

Isa kꞋjꞋɔlin̰ maakŋ iiɓ ki

(Mt 27.57‑61; Mk 15.42‑47; Jn 19.38‑42)

50 Gɔtn se, gaaba kalaŋ ron̰ Yusup ɔɔ naan̰ se, maakŋ magalge tun kɛn lee aak mɛtn taarge se. Naan̰ se debm bɛɛ ɔɔ debm daan ki. 51 Gaabm se iin̰o maakŋ gɛgɛr Yaudge tun kꞋdaŋin̰ Arimate. Ɔɔ nakŋ jeen̰ge tɛɗ paac se, naan̰ ɔl te taarin̰ maak ki eyo. Taa naan̰ iŋg aak kaak kaam *maakŋ Gaar Raa kɛn utu Ꞌkaan se. 52 Gaabm se ɓaa ɔŋ Pilat ɔɔ tɔnd mɛtin̰a taa an̰ kɔn̰ ro Isa se, naan̰ an̰ ɓaa kɔl maakŋ iiɓ ki. 53 Pilat ɔn̰in̰sin̰a ɔɔ naan̰ ɓaa bɔɔy ro Isa naatn ro kaag ki. Gɔtn se Yusup teelin̰ ute kal duubu ɔɔ ɓaa ɔl aalin̰ maakŋ iiɓ kɛn jꞋɔŋ ko sum ɓo jꞋuɗ kꞋɗaapin̰a. Ɔɔ iiɓm se, ɓii kalaŋ jꞋɔl kꞋnaam te nam maak ki eyo. 54 Ɓiin se, jeege ɗaap ɗaap roɗe taa tɛgɛr sum ɓo, *ɓii sebit se baaga.

55 Mɛndgen baago daan Isa Galile ki se, ɓaa te Yusup kalaŋ gɛn ɓaa kaakŋ iiɓm kɛn jꞋɔl jꞋaal ro Isa maak ki se. 56 Ɔɔ kɛn naaɗe jaay ɔk tɛrl ɓeen se, naaɗe ɓaa tɛɗo nakŋ oot nijimi ute itir gɛn ɓaa kɔtn ro Isa ki. Ɓii sebit ki se, naaɗe iŋg tɔɔl maakɗe taa *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se gaasɗenga gaasa ɔɔ jꞋɔn̰te tɛɗn ɗim.

24

Isa duroga daan yoge tu

(Mt 28.1‑10; Mk 16.1‑11; Jn 20.1‑10)

1 Ɓii dumas ki, tanɔɔrin̰ nɔɔrin̰ sum ɓo, mɛndgen se iin̰ ɓaa taa ɓaaɗ kɛn jꞋɔl jꞋaalo ro Isa maak ki se, ute nakŋ oot nijimi ɔɔ ute itir kɛn naaɗe tɛɗin̰o se. 2 Kɛn naaɗe jaay aan se, ɔŋ ko kɛn kꞋgaasn taa ɓaaɗa se, kꞋdircilin̰ga naatn. 3 Num kɛn naaɗe jaay ɛnd maak ki se, ɔŋ te ro Mɛljege Isa eyo. 4 Naaɗe aak nakŋ se, ɔkɗen taaɗ eyo. Gɔtn ese sum ɓo, naaɗe naar aak gaabge dio ute kalɗege raap lak lak. 5 Kɛn naaɗe aak jeegen se, dɔrlɔ ɔɔ nirlɗe teece ɔɔ gɔtn se naaɗe no doɗe naaŋ ki. Ɔɔ gaabgen se taaɗɗen ɔɔ: «Debm zɛɛrɛ jaay Ꞌjen̰ki daan jeege tun ooyga kooy se tap ɓo, gɛn ɗi? 6 Gɔtn ara se, naan̰ gɔtɔ! Gaŋ naan̰ se duroga daan yoge tu. Naase Ꞌsaapki tu do taar kɛn naan̰ taaɗseno taa naaŋ Galile ki, 7 kɛn naan̰ ɗeekseno ɔɔ: ‹*Goon Deba se jꞋutu jꞋan̰ kɔkŋ kɔl ji jee *kusin̰ge tu. Naaɗe utu an̰ tupm ro kaag ki ɔɔ ɓii k‑mɔtɔge tu se, naan̰ utu Ꞌduru.›»

8 Gɔtn ese se naaɗe naar saap do taar kɛn Isa taaɗɗeno se. 9 Taa ɓaaɗ ki se, naaɗe ɔk tɛrlo ɓaaɗo taaɗ jee mɛtin̰ kɛn sik‑kaar‑kalaŋ ute jee kuuy paacn̰ iŋg te naaɗe se. 10 Mɛndgen ɓaano ute labar se, naaɗe Mari kɛn iin̰o Magdala ki ute Jaan, Mari ko Jak ute mɛndgen mɛtin̰ge kuuy kici; naaɗe ɓaaɗo taaɗn nakŋ se *jee kaan̰ naabm Isage tu. 11 Kɛn jee kaan̰ naabm Isage jaay booy taar se, naaɗe baate tooko, booyɗesin̰ aan gɔɔ taar jee dɛrlge. 12 Anum Piɛr se, iin̰ aan̰ ɓaa taa ɓaaɗ ki. Ɔɔ kɛn naan̰ jaay aan se, no aak maakŋ ɓaaɗa, aak kalge kalin̰ ki sum ɔɔ num nakŋ kɛn deel se, ɔkin̰ taaɗ eyo. Gɔtn se naan̰ ɔk tɛrl ɓaa ɓeen̰ ki.

Ɗoob Emaus ki se, Isa teec naan jee mɛtin̰ kɛn dio

(Mk 16.12‑13)

13 Ɓii kɛn se sum ɓo, jee mɛtn Isa kɛn di se, iin̰ ɓaa ɓaa maakŋ naaŋ kɛn kꞋdaŋin̰ Emaus. Emaus ute Jeruzalɛm se, daanin̰ dɔk cɔkɔ. 14 Kɛn naaɗe ɓaa ɓaa se, uun maan nakgen kɛn deelo Jeruzalɛm ki se. 15 Kɛn naaɗe jaay maan maan ute naapa se, gɔtn se Isa mala ɔŋ mɛtɗe ɔɔ ɔk ɗoob ute naaɗe tɛlɛ. 16 Naaɗe aakin̰ ute kaamɗe, naɓo ɗim gaasɗe naaɗe ɔŋ aak ɔkin̰ eyo.

17 Gɔtn se Isa tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Mɛtn taar ɗi jaay Ꞌɓaaki ɓaa jaay Ꞌlee Ꞌnaajki te naapa se?» Gɔtn se naaɗe ɔk ɗaar yip ɔɔ maakɗe tuju. 18 Maakɗe ki se, deb kalaŋ kꞋdaŋin̰ Klɛopas se tɛrlin̰ ɔɔ: «Jee Jeruzalɛm ki paac booyga nakgen deel ɓiin naane se. Ɔɔ naai Ꞌkali ki sum ɓo, Ꞌbooy te ey ne!» 19 Isa tɔnd mɛtɗe ɔɔ «Ɗi ɓo tɛɗa?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Nakŋ jaay aan do Isan iin̰o Nazarɛt ki se. Naan̰ se debm magal taaɗ taar teeco taar Raa ki. Naan *Raa ki ɔɔ naan jeege tu se, naan̰ taaɗ taara ute tɔɔgŋ Raa ɔɔ tɛɗ nakgen deel doa. 20 Gaŋ *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raajege tu, ute magaljege se ɔk ɔlin̰ ji jeege tu ɔɔ ɔjin̰ bɔɔrɔ don̰ ki taa jꞋan̰ ɓaa tɔɔlɔ ɔɔ naaɗe ɓaa tup tɔɔlin̰ ro kaag ki. 21 Ey num, naaje kꞋjꞋiŋg kꞋjꞋɔnd doje jꞋɔɔ, naan̰ ɓo debm kɛn utu kɔɔɗn do gaan *Israɛlge. Num nakgen se jaay deel sum se, ɓɔrse tɛɗga ɓii mɔtɔ. 22 Ɗeere, mɛndgen kandum maakje ki se, ɓaaɗo taaɗjen taar deel doa, taa naaɗe, tanɔɔrin̰ nɔɔrin̰ se, iin̰ iŋgo taa iiɓ ki, 23 ɔɔ naaɗe ɔŋ te ro Isa eyo. Naaɗe ɔk tɛrl ɓaaɗo taaɗjen ɔɔ naaɗe aako *kɔɗn Raage ɔɔ kɔɗn Raage se ɗeekɗeno ɔɔ: ‹Isa num, utu te kaamin̰a!› 24 Jeejegen mɛtin̰ge kic iin̰ iŋgo taa iiɓ ki ɔɔ ɔŋo nakge se aan gɔɔ kɛn mɛndge taaɗjeno se sum, naɓo yon̰ se, naaɗe aakin̰ te te eyo.»

25 Gɔtn se Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Naase se dose biga ɔɔ taargen jee taaɗ taar teeco taar Raa ki taaɗo se lɛ, naase booy ɔkki mɛtin̰ eyo ɔɔ naase lɛ Ꞌtook aalki maakse do ki yɔkɔɗ eyo! 26 Bɛɛki se, *al‑Masi Ꞌdabar, jaay ɓo Raa an̰ *nooko.» 27 Ɔɔ naan̰ baagɗen tɔɔkŋ mɛtn taargen kɛn Kitap taaɗ ron̰ ki ɔɔ naan̰ uun mɛtin̰ ute Kitapm *Musa bini aan do Kitapm jee taaɗ taar teeco taar Raa ki paac.

28 Kɛn naaɗe jaay aan cɛɛ naaŋ kɛn naaɗe ɓaa ɓaa maak ki se, Isa ɓaa aan gɔɔ aki gaaŋ taaro. 29 Num gaŋ naaɗe ɔk ɗaar mɛtin̰ ki tak ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɔɔp te naaje, taa kaaɗa ɓaaga ɔɔ gɔtɔ kic lɛ, ɔkga jin̰a.» Ɔɔ naan̰ tooko ɛnd ɓaa iŋg ute naaɗe. 30 Kɛn naaɗe iŋg ɔs kɔs do tabil ki se, Isa uun mappa jin̰ ki, tɔɔm Raa, dupin̰a ɔɔ ɛɗɗesin̰a. 31 Gɔtn se kaamɗe ɔɔɗ aaka ɔɔ naaɗe aak jeelin̰a; naɓo kaaɗ kɛn se sum ɓo, naan̰ iig naanɗe ki.

32 Naaɗe taaɗ ute naapa ɔɔ: «Kɛn kꞋɓaakiro ɓaa ɗoob ki jaay, naan̰ taaɗ tɔɔkjeki mɛtn taar maakŋ Kitap ki se, taarin̰ se ɔs maakjege aak eyo.»

33 Naan̰ kɛn se sum ɓo, naaɗe naar iij‑ɔk tɛrl Jeruzalɛm ki; ɔɔ naaɗe ɓaa ɔŋ jeegen sik‑kaar‑kalaŋ se, tusga ute jee kɛn leeɗo ute naaɗe kalaŋ se. 34 Kɛn naaɗe jaay aan se, jee se dɔɔɗɗen ute taargen se ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Ɗeere, Mɛljege se, duroga daan yoge tu ɗeer ɗeer ɔɔ teecoga naan Simon ki!» 35 Ɔɔ naaɗe kic taaɗɗen nakŋ kɛn aanɗeno ɗoob ki ɔɔ kaaɗ kɛn Isa uun mappa, tɔɔm Raa jaay ɓo, naaɗe aak jeelin̰ ro ki se.

Isa teec naan jeege tun mɛtin̰ kɛn sik‑kaar‑kalaŋ

(Mk 16.14‑18; Jn 20.19‑29)

36 Kɛn naaɗe utu taaɗ taaɗ sum ɓo, gɔtn se naaɗe aak Isa mala ɗaar ɗaar daanɗe ki. Ɔɔ naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Ɔn̰ tɔɔsn Raa Ꞌtɛɗn te naase!» 37 Num kɛn naaɗe aakin̰ se, nirlɗe teece ɔɔ ɓeere ɔkɗe ɔɔ naaɗe saap ɔɔ kaaɗn naane nirl nam. 38 Gɔtn se Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Nirlse teec bin se gɛn ɗi? Gɛn ɗi jaay maakse naaj bin se? 39 Aakki jimge ute jɛmge. Kɛse maam mala. Aakki ɔɔ Ꞌɓaaɗo utu Ꞌnaamum ki ute jise. Nirl se, naan̰ ɔk cɛŋge ute daa ro aan gɔɔ gɛn maam se eyo.» 40 Kɛn naan̰ jaay taaɗɗen aas se, naan̰ taaɗɗen jin̰ge ute jɛn̰ge. 41 Kɛn naaɗe aakin̰ se, maakɗe‑raapo naɓo, maakɗe ɔk naaja taa nakŋ se deel doɗe ɔɔ ɔkɗen taaɗ eyo. Gɔtn se Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Gɔtse ki ara se, ɔkki nakŋ kɔsɔ la?» 42 Ɔɔ naaɗe ɛɛp ɛɗin̰ kɛn̰j kɛn naaɗe naaŋin̰ga naaŋ se. 43 Naanɗe ki se sum ɓo, naan̰ uun ɔsɔ.

44 Tɛr Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Kɛse ɓo taargen mꞋiŋg mꞋtaaɗseno, kaaɗ kɛn mꞋtiŋgo te naase. Bɛɛki num, taargen *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki, jee taaɗ taar teeco taar Raa ki ute Kaa Keem Raa taaɗo rom ki se, utu Ꞌkaan ɗoobin̰ ki paac.» 45 Gɔtn se, naan̰ ɔɔɗɗen biɗe gɛn booy kɔkŋ mɛtn taar maakŋ Kitap ki. 46 Tɛr naan̰ ɗeekɗen daala ɔɔ: «Taa naan̰ se ɓo, Kitap taaɗ ɔɔ: *al‑Masi se utu Ꞌdabara ɔɔ Ꞌkooyo ɔɔ daan ɓii k‑mɔtɔge tu se, naan̰ utu Ꞌdur daan yoge tu. 47 Anum jꞋaɗe kupm mɛta Jeruzalɛm ki ɔɔ kꞋɓaa taaɗn mɛtjil jeege tun do naaŋ ki paac ute roma gɛn tɛrl maakɗe do Raa ki taa Raa se aɗen tɔɔl *kusin̰ɗege. 48 Ɔɔ naase se ɓo amki Ꞌtɛɗn saaɗumge. 49 Ɔɔ maam mꞋutu mꞋaseno kɔl nakŋ kɛn Bubum taaɗ ɔɔ utu aseno Ꞌkɛɗ se. Bin num, naase se, iŋgki Jeruzalɛm ki ara bini aki kɔŋ tɔɔgŋ aɗe kiin̰ gɔtn Raa ki se.»

Raa uun ɓaan ute Isa maakŋ raa ki

(Mk 16.19‑20; NJKN 1.4‑12)

50 Gɔtn se Isa ɓaanɗe naatn kaam aak Betani ɔɔ kɛn naaɗe jaay aan gɔtn ese se, naan̰ uun jin̰ raan ɔɔ ɔɔɗɗen ɓooro. 51 Kɛn naan̰ utu ɔɔɗɗen kɔɔɗ ɓooro sum ɓo, gɔtn se naan̰ iik took ute naaɗe cɔkɔ ɔɔ Raa uun ɓaansin̰ maakŋ raa ki.

52 Kɛn naaɗe jaay ɛrgo naanin̰ ki ɔɔ tɔɔmin̰o aas se, naaɗe iij‑ɔk tɛrl ɓaa Jeruzalɛm ki ute maak‑raapo dɛna. 53 Ɔɔ ɓii‑raa, naaɗe lee tɔɔm Raa daan bɔɔr *Ɓee Raa ki.

* 1:63 Kaagŋ paak paaka se nakŋ raaŋ ro ki aan gɔɔ gɛn paakarmajige.

† 1:79 Taargen ara se maakŋ Kitap ki eyo.

* 2:23 Aak Ekz 13.2.

† 2:24 Aak Lb 12.8.

* 3:6 Aak Eza 40.3‑5.

* 4:4 Aak Dt 8.3.

† 4:8 Aak Dt 6.13‑14.

‡ 4:11 Aak KKR 91.11‑12.

§ 4:12 Aak Dt 6.16.

* 4:19 Eza 61.1‑2.

† 4:20 Kitap do dɔkin̰ se kꞋteelin̰ teele aan gɔɔ raaga.

* 5:37 Yaudge se tɔmb tɔtɗegen gɛn koojn̰ bin̰ se maakŋ k‑lɛɛtɛrge tu.

† 5:39 Tɔtn Yaudge se daayum taaɗ ute tɔtn koojn̰ bin̰ se sum.

* 6:22 Goon Deba je taaɗ te Isa *al‑Masi.

* 7:27 Aak Mal 3.1.

† 7:37 Albatir se napar koa aama kɛn kꞋcɔɔc kꞋɗaapin̰a gɛn kɔmb itir.

* 8:10 Aak Eza 6.9.

* 10:12 Aak Jɛn 19.24.

† 10:27 Aak Dt 6.4‑5.

‡ 10:32 Lɛbige, naaɗe se mɛtjil Lɛbi ki se ɔɔ naaɗe lee noog jee tɛɗ sɛrkɛ Raage tu maakŋ Ɓee Raa ki.

§ 10:33 Samarige se ute Yaudge se taarɗe ɓaa eyo.

* 11:30 Aak Yunus 3.3‑5.

† 11:31 Aak 1Gar 10.1‑13.

‡ 11:44 Do dɔkin̰ se Yaudge jaay leega do ɓaaɗ ki num, saap ɔɔ naaɗe tɛɗga aak kusu naan Raa ki.

* 12:55 Taa naaŋ *Israɛl se gapara ute maane se ɓaaɗo kaam kaaɗ toocn̰ni.

* 15:8 Tamma ara se aas kɔgŋ nam kɛn tɛɗ naaba gɛn ɓii kalaŋ.

† 15:15 Yaudge saap ɔɔ kin̰zirge se tɛɗɗega aak kusu naan Raa ki.

* 17:36 Taar se, maakŋ Kitapge tun do dɔkin̰ se, mɛtin̰ge maakɗe ki se gɔtɔ.

* 18:13 Tɔnd tarkaaɗn ara je ɗeekŋ ɔɔ ɔnd jin̰ kaaɗin̰ ki kɛn je ɗeekŋ ɔɔ: naan̰ se maakin̰ tujga kasak kasak.

† 18:20 Aak Ekz 20.12‑16.

* 19:13 Tamman gɛn daab se ɔɔn̰ dɛna kaam kɔgŋ deba laapa kando kando.

† 19:38 Aak KKR 118.26.

‡ 19:46 Aak Eza 56.7.

§ 19:46 Aak Jer 7.11.

* 20:18 Aak KKR 118.22.

† 20:43 Aak KKR 110.1.

* 22:37 Aak Eza 53.12.

* 23:17 Taar se, maakŋ Kitapge tun do dɔkin̰ se, mɛtin̰ge maakɗe ki se gɔtɔ.

† 23:27 Tɔnd tarkaaɗ gɔtn naaɗe ki se je ɗeekŋ ɔɔ: keem nɔɔ.

‡ 23:30 Aak Oz 10.8.

Jan

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi gɛn

Jan

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi gɛn Jan

Labar Jiga gɛn Isa al‑Masi kɛn Jan raaŋin̰o se, naan̰ raaŋin̰ jeege tun iŋg taa naaŋge tun kuuy kɛn maakŋ naaŋ Yaudge tu eyo. Jan se raaŋ tɔnd ɗaap taarin̰ge kaam kuuy tec aan gɔɔ taar jigan kɛn jee kuuy raaŋɗen se eyo ɔɔ maakŋ taarin̰ge tun naan̰ taaɗ se kic ɓo tec kuuy. Ɔɔ ko taargen maak ki se kic ɓo kaam kuuy. Taargen kɛn naan̰ aakin̰ jiga cir paac se, taargen kɛn jeege jeel mɛtin̰ eyo kɛn Isa taaɗ ɔɔ ute nakgen kɛn naan̰ tɛɗa. Labar Jigan gɛn Isa kɛn Jan raaŋin̰ se, dɛnin̰ taaɗ ute Yaudge. Ɔɔ tap tap se naan̰ taaɗ ute magalgen jeel tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki. Naaɗe se ɓo jee taamooy Isage. Ey num Isa, ute jee mɛtin̰ ki se kic ɓo, Yaudge aan gɔɔ naaɗe. Kɛn Jan jaay taaɗ mɛtn taar ro Yaudge tu se, ute Yaudgen ute dɛnɗe sum eyo, num naan̰ taaɗ ute jeegen paacn̰ do naaŋ ki kɛn baate tookŋ taarin̰a. Maakŋ kitapm kɛn Jan raaŋ se, taaɗ te mɛtn taar koojn̰ Isa eyo ute mɛtn kuun naabin̰ naan jeege tu ey kici. Naɓo kɛn naan̰ utu uun kuun mɛtn taarin̰ se, naan̰ taaɗga dɛna kɛn ɔɔ Isa se naan̰ ɓo Taara ɔɔ Taara se ɓaaɗo uun ro deba ɔɔ tiŋg daan jeege tu taa aɗen Ꞌtɛɗn gaan Raage.

1

Isa se naan̰ ɓo debm kɛn kꞋdaŋin̰ Taara se

1 Do dɔkin̰ kɛn *Raa utu aalo kaal do naaŋa se, debm kɛn kꞋdaŋin̰ Taara se, naan̰ utu tap. Ɔɔ naan̰ tiŋg te Raa ɔɔ naan̰ mala kic ɓo Raa. 2 Anum do dɔkin̰ kɛn Raa utu aalo kaal do naaŋa se, debm kꞋdaŋin̰ Taara se, naan̰ iŋg te Raa tɛlɛ. 3 Nakgen kɛn Raa aalɗe paac se, naan̰ aalɗe te debm kɛn kꞋdaŋin̰ Taara se ɔɔ ne ɗim kɛn Raa aalin̰ jaay te naan̰ ey se, gɔtɔ. 4 Debm kɛn kꞋdaŋin̰ Taara se, naan̰ ɓo debm ɛɗ kaaja jeege tu. Ɔɔ kaajn̰ naan̰ ɛɗɗen se ɓo, wɔɔrɗen gɔtɔ. 5 Ɔɔ gɔtn wɔɔr se, wɔɔr maakŋ gɔtn kɛn ɔɔɗɔ naɓo gɔtn ɔɔɗ se ɔŋ gaasin̰ te eyo.

6 Ɓii kalaŋ se Raa ɔlo debm kaan̰ naabin̰a ɔɔ naan̰ se ron̰ Jan*. 7 Naan̰ ɓaaɗo gɛn tɛɗn saaɗa, taa taaɗn saaɗn gɔtn wɔɔr se jeege tu, kɛn bin se jeege paac jaay booy ɔkga taarin̰ num, Ꞌkuunu. 8 Jan se, naan̰ ɓo gɔtn wɔɔr eyo, num naan̰ se ɓaaɗo taaɗn saaɗn debm kɛn kꞋdaŋin̰ gɔtn wɔɔr se ɓo jeege tu.

9 Debm kꞋdaŋin̰ Taara se, naan̰ se ɓo gɔtn wɔɔr mala mala, kɛn naan̰ jaay ɓaaɗo do naaŋ ki se, wɔɔr gɔtɔ jeege tu paac. 10 Num debm kꞋdaŋin̰ Taara se, naan̰ ɓaaɗoga do naaŋ ki ɔɔ Raa aalo do naaŋa se utu ro naan̰a, naɓo jee do naaŋ ki se, ɔŋ jeelin̰ te eyo. 11 Naan̰ ɓaaɗo gɔtn taasin̰ge tu, naɓo taasin̰ge mala kic ɓo baate dɔɔɗn kɔkin̰a. 12 Num gaŋ jee mɛtin̰gen took uunga taarin̰a ɔɔ aalga maakɗe don̰ ki se, naan̰ ɔɔɗɗenga ɗoobo taa naaɗe tɛɗn gaan Raage. 13 Kɛn naaɗe jaay tɛɗ gaan Raage se, naaɗe se jikilimge ɓo toojɗe eyo ɔɔ kɛse ute maakje jikilimge eyo, num Raa mala ɓo tɛɗɗen naaɗe se tɛɗga gɛnin̰ge.

14 Debm kɛn kꞋdaŋin̰ Taara se, tɛɗga debkilimi ɔɔ naan̰ ɓaaɗo iŋg daanjege tu ɔɔ naaje se jꞋaakga *nookin̰a; ɔɔ nookŋ naan̰ se Bubin̰ Raa ɓo ɛɗin̰o, naan̰ ɓo Goonin̰ kalaŋ lak se. Ɔɔ naan̰ se, debm bɛɛ aak eyo ɔɔ taaɗ taar mɛt ki ɔɔ kɛn taaɗ jeege tu jaay ɔlɗen naaɗe jeel Raa mala mala se kic ɓo, naan̰a.

15 Kɛn Jan jaay aakin̰ se naan̰ taaɗ saaɗn naan̰ se jeege tu ɔɔ: «Aakki! Kɛse ɓo gaabm maam taaɗseno taarin̰a mꞋɔɔ: ‹Debm utu ɓaaɗo mɛtum ki se, naan̰ magal cirum maama ɔɔ naan̰ se do dɔkin̰ kɛn jꞋoojum te ey kic ɓo, naan̰ utu tap.›» 16 Taa naan̰ se ɓo aan gɔɔ naan̰ maakin̰ jiga do jeege tu se, tɛɗjekiga bɛɛ dɛn aak eyo. Ɔɔ bɛɛn̰ se ɓɔrse kic ɓo, utu tɛɗjeki tɛɗ rɔk. 17 Do dɔkin̰ se Raa ɔlo *Musa ɓo ɓaaɗo taaɗ *Ko Taarin̰ jeege tu. Num kɛn ɓaaɗo taaɗ bɛɛ Raa ute taar mɛt ki se, Isa *al‑Masi. 18 Nam nam ɓii kalaŋ aak te Raa eyo. Num Goonin̰ kalaŋ lakŋ tiŋg te Bubin̰ tɛlɛ se ɓo, taaɗ jeege tu ɔlɗen naaɗe jeel Raa se.

Jan‑Batist taaɗ saaɗin̰a

(Mt 3.1‑12; Mk 1.1‑8; Lk 3.15‑18; Jn 5.33‑36)

19 Gɔtn se magal Yaudgen maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki ɔlo *jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute Lɛbige ɓaaɗo tɔnd mɛtn Jan ɔɔ: «Naai tap ɓo naŋa?» 20 Ɔɔ Jan se ɔyɗen te taar ɗim eyo, ɗeekɗensin̰ naanɗe ki tal ɔɔ: «Maam se, *mꞋal‑Masi eyo.» 21 Tɛr naaɗe tɔnd mɛtin̰ daala ɔɔ: «Bin se naai tap ɓo naŋa? Lɔ naai ɓo *Ɛli do dɔkin̰ se la?» Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Maam se mꞋnaan̰ eyo.» Tɛr naaɗe tɔnd mɛtin̰ kuuy daala ɔɔ: «Lɔ naai ɓo debm taaɗ taar teeco taar Raa ki kɛn taaɗo do dɔkin̰ se la?» Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Gɔtɔ.» 22 Gɔtn se naaɗe ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋTaaɗjen tu naai tap ɓo naŋa? Taa naaje se, jꞋɔljeno kɔl naaba gɔti ki taa naaje kꞋɓaa taaɗn jeege tun ɔljeno se. Naai mala tap ɓo taaɗjen tu, naai tap ɓo naŋa?» 23 Jan‑Batist tɛrlɗen ute taar debm taaɗ taar teeco taar Raa ki kꞋdaŋin̰ Ezayi kɛn taaɗo do dɔkin̰ ɔɔ:

Maam ɓo mind debm kɛn taaɗ do kɔɗ‑ɓaar ki mꞋɔɔ:

Ɗoobm Mɛljege se Ꞌtɛɗin̰sin̰ki jiga tooɗn tal.†

24 Gaŋ jeegen magal Yaudge ɔlɗeno gɔtn Jan‑Batist ki se jee mɛtin̰ge se, *Parizige. 25 Gɔtn se naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔn̰ eyo ɔɔ: «Kɛn naai ɓo al‑Masi eyo, ɔɔ *Ɛli eyo, ɔɔ tɛr debm taaɗ taar teeco taar Raa ki kɛn utu aɗe ɓaa se eyo, num naŋa taa ɗi jaay ɔɔ *batiz jeege se?» 26 Gaŋ Jan‑Batist tɛrlɗen ɔɔ: «Maam se mꞋbatiz jeege ute maane sum. Anum debm kalaŋ utu maakse ki se, naase Ꞌjeelin̰ki eyo. 27 Naan̰ ɓo debm kɛn utu ɓaaɗo mɛtum ki ɔɔ maam se, kɔl saan̰ kic ɓo mꞋaas gɛn no tuutin̰ eyo.»

28 Nakgen se paac deel maakŋ naaŋ Betani ki do ool Jordan kɛn kaam naane, gɔtn se ɓo gɔtn kɛn Jan‑Batist lee batizn jeege.

Isa se naan̰ ɓo *Goon Baatn Raa

29 Mɛtbeen̰ki se, Jan‑Batist jaay aak Isa utu ɓaaɗo gɔtin̰ ki se, naan̰ ɗeek ɔɔ: «Aakki! Kɛse ɓo Goon Baatn Raa kɛn utu kɔɔɗn *kusin̰ jeegen do naaŋ ki se. 30 Taa naan̰ se ɓo maam mꞋtaaɗo mꞋɔɔ: debm utu ɓaaɗo mɛtum ki se, naan̰ magal cirum maama. Kɛn do dɔkin̰ jꞋoojum te ey ɓɔrt se, naan̰ utu tap. 31 Maam mala kic ɓo mꞋjeelin̰ eyo kɛn kɛse ɓo naan̰a se, anum mꞋɓaaɗo *mꞋbatiz jeege te maane se, taa mꞋan̰ taaɗin̰ gaan *Israɛlge tu an̰ jeele.»

32 Tɛr Jan‑Batist taaɗ saaɗn gɛn Isa ɗeek ɔɔ: «Maam mꞋaako *Nirl Raa bɔɔyɔ maakŋ raa ki aan gɔɔ dɛɛrɛ ɓaaɗo iŋg don̰ ki. 33 Ey num maam se, mꞋjeelin̰ eyo naɓo debm ɔlumo ɔɔ mꞋbatiz jeege ute maane se, naan̰ ɓo debm taaɗumo ɔɔ: debm naai utu Ꞌkaakŋ Nirl Raa Ꞌbɔɔy ɓaaɗo kiŋg don̰ ki se, naan̰ se ɓo debm kɛn utu *batizn jeege ute Nirl Salal. 34 Nakŋ se maam mala mꞋaako te kaamuma ɔɔ maam se mꞋsaaɗa, naan̰ se Goon Raa ɗeere.»

Jee mɛtn Isa kɛn deet deet

(Mt 4.18‑22)

35 Mɛtbeen̰ki se, Jan‑Batist ɓaaɗo iŋg te jee mɛtin̰ kɛn di se gɔtn ese daala. 36 Kɛn jaay Isa deel deel se, Jan‑Batist ɔndin̰ kaama tak ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Aakki! Kɛse ɓo *Goon Baatn Raa.» 37 Kɛn jee mɛtn Jan‑Batist kɛn di jaay booy naan̰ taaɗɗen se, naaɗe iin̰ ɔk mɛtn Isa. 38 Isa jaay tɛrl aakɗe naaɗe utu ɓaaɗo mɛtin̰ ki se, naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Naase Ꞌjeki ɗio?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Raabi, naai iŋg gay?» (Raabi se, je ɗeekŋ ɔɔ: Debm dooy jeege.) 39 Gɔtn se Isa tɛrlɗen ɔɔ: «ꞋƁaakiro aki ɓaa kaaka.» Ɔɔ naaɗe tumo te naan̰ tɛlɛ ɔɔ ɓaaɗo aak gɔtn kɛn naan̰ iŋg. Ɔɔ naaɗe ɔɔp iŋg te naan̰a. Kaaɗ kɛn naaɗe aan gɔt kɛn ese se tɛgɛr.

40 Gaŋ maakŋ jeege tun di kɛn booyo taar Jan‑Batist, jaay ɔko mɛtn Isa se, deb kalaŋ se ron̰ Andre; naan̰ ɓo gɛnaa Simon Piɛr. 41 Kɛn Andre jaay iin̰ ɔn̰ Isa se, naan̰ ɓaa ɔŋ gɛnaan̰ Simon Piɛr ɓo deete. Gɔtn se naan̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Naaje se, jꞋɔŋoga *al‑Masi. (Al‑Masi ute taar Grɛk se je ɗeekŋ ɔɔ: *Krist)‡.» 42 Andre se ɔk ɓaan te gɛnaan̰ gɔtn Isa ki. Kɛn naaɗe jaay aan se, Isa ɔnd kaama ro Simon ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai se Simon goon Jan, num naan ki se jaay daŋi Sepas.» (Ro Sepas se, ute taar *Ɛbre se je ɗeekŋ ɔɔ: dɛlbɛ.)

43 Mɛtbeen̰ki se Isa uun doa gɛn ɓaa taa naaŋ Galile ki. Gɔtn se, naan̰ ɔŋ Pilip ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai se ɔk mɛtuma.» 44 Pilip se, naan̰ goon jee Betsaida ɔɔ Betsaida se ɓo, maakŋ naaŋ Piɛr ute gɛn gɛnaan̰ Andre kici.

45 Tɛr Pilip se ɓaa ɔŋ Natanaɛl ɗeekin̰ ɔɔ: «Naaje jꞋɔŋoga debm kɛn Raa ɔl *Musa raaŋin̰o maakŋ *Ko Taar Raa ki ute kɛngen jee taaɗ taar teeco taar Raa ki raaŋo taarin̰ se kici. Naan̰ ɓo, Isan kɔɗ Nazarɛt kɛn goon Yusup se.» 46 Gɔtn se Natanaɛl tɛrlin̰ ɔɔ: «Maakŋ naaŋ kɛn Nazarɛt ki se ɓo, aɗe kɔŋ teecn̰ nakŋ bɛɛ kic ɗey la?» Gaŋ Pilip ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋƁaaɗo aaka.»

47 Kɛn Isa jaay aak Natanaɛl utu ɓaaɗo gɔtin̰ ki se, naan̰ taaɗ jeege tu ɔɔ: «Aakki! Kɛse ɓo kɔɗ *Israɛl mala. Naan̰ taaɗ taar mɛt ki *salal.» 48 Gɔtn se Natanaɛl tɛrlin̰ ɔɔ: «A‑a naka, naai Ꞌjeel ɔŋum gay?» Gaŋ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Kɛn Pilip jaay utu ɓaai ɓaa daŋa se, maam mꞋaaki naai iŋg kiŋg mɛtn ko ba ki se.» 49 Natanaɛl tɛrlin̰ ɔɔ: «Debm dooy jeege, naai se Goon Raa; naai ɓo Gaar Israɛlge.» 50 Gaŋ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Taa maam taaɗiga taaɗ mꞋɔɔ mꞋaakiga kaak mɛtn ko ba ki se ɓo, naai aal maaki dom ki la? Naan ki se, naai utu kaakŋ nakgen magal cir naan̰ se daala.» 51 Tɛr Isa taaɗin̰ ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: utu aki kaakŋ maakŋ raa utu kɔɔɗ waŋ ɔɔ ute ɗoobm *Goon Deba se *kɔɗn Raage utu ano bɔɔyo ɔɔ an kooko.»

2

Isa ute jee mɛtin̰ ki ɓaa gɔtn kɔkŋ mɛnd ki

1 Kɛn ɓii di jaay deele ɔɔ aan ɓii k‑mɔtɔge tu se, jeege ɓaa kɔkŋ mɛnda maakŋ naaŋ kɛn Kana kɛn taa naaŋ Galile ki. Ɔɔ ɓiin se ko Isa kic ɓo utu gɔtn ese. 2 Gɔtn se Isa kic ute jee mɛtin̰ ki, kꞋdaŋɗeno ɓaaɗoga gɔtn kɔkŋ mɛnd kɛn se kici. 3 Gaŋ tɔtn koojn̰ bin̰ kɛn jꞋɛɗ jeege tun ɓaaɗo se ɓaa naŋa. Gɔtn se ko Isa ɓaa taaɗ goonin̰ Isa ki ɔɔ: «Ɓɛrɛ, tɔtɗe se naŋga.» 4 Num gaŋ Isa tɛrl kon̰ ki ɔɔ: «Kaaya, naabm maam mꞋtɛɗ se, naai ɓo am taaɗ eyo, ɔɔ kaaɗn maam mꞋan tɛɗn naabm se lɛ, utu aan te ey ɓɔrtɔ.» 5 Gɔtn se ko Isa taaɗ jee tɛɗn naabge tu ɔɔ: «Nakŋ naan̰ utu asen taaɗ paac se, Ꞌtɛɗin̰sin̰ki.» 6 Anum gɔtɗe ki se, ɔk dugulgen gɛn koa mɛcɛ kɛn Yaudge tɔmb maane gɛn lee tugŋ roɗe taa tɛɗn aak bɛɛ naan *Raa ki ɔɔ dugulɗege se ɔs kɔɔyɔ sɔɔ ey lɛ ɔs kɔɔyɔ mii. 7 Isa taaɗ jee tɛɗn naabge tu ɔɔ: «Dugulge se ɓaa ɗoocɗeki ute maane.» Ɔɔ jee tɛɗn naabge se, ɓaa tak ɗooc maane dugulge tun se cɛlɛl cɛlɛl. 8 Kɛn naaɗe ɗooc dugulge aas se, Isa taaɗ jee tɛɗn naabge tu ɔɔ: «Ɓɔrse se, Ꞌtak Ꞌɓaa ɛɗki debm kɛn jꞋɔndin̰ naan gɛn kɔsɔ se.» Ɔɔ naaɗe tak ɓaa ɛɗin̰. 9 Kɛn naan̰ jaay uum naam maane se, naamin̰ dɛlga tɔtn koojn̰ bin̰. Num tɔtn se naan̰ jeel gɔtn kꞋɓaansin̰ eyo. Anum jee tɛɗn naabgen tako maane se, naaɗe kalɗe ki sum ɓo jeel gɔtin̰a. Gɔtn se debm kɛn jꞋɔndin̰ naan gɛn kɔsɔ se, naar daŋo gaabm mɛnda se, 10 ɔɔ naan̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Jeege paac kɛn jaay ɓaaɗoga gɔtn kɔkŋ mɛnd ki num, jꞋɛɗɗen tɔtn koojn̰ bin̰ atak ɓo deete. Ɔɔ kɛn naaɗe aay dɛrɛŋga te maraadɗe jaay ɓo, jꞋɛɗɗen tɔtn kɛn atak baat se, kaam mɔɔtn. Gaŋ naai num ɛɗ tɔtn atak baat se ɓo deete ɔɔ ɔn̰ kɛn atak tap ɓo kaam mɔɔtn.»

11 Kana kɛn taa naaŋ Galile ki se ɓo, gɔtn kɛn Isa baag tɛɗn nakŋ‑kɔɔɓin̰gen deet deetn kɛn jꞋansin̰ kaakŋ jeele. Nakŋ‑kɔɔɓgen naan̰ tɛɗ se, naan̰ taaɗ *nookin̰ jeege tu ɔɔ jee mɛtin̰ ki se took aal maakɗe don̰ ki.

12 Kɛn nakgen se jaay deel se, Isa iin̰ te kon̰a, jee mɛtin̰ ki ɔɔ te gɛnaan̰ge bɔɔy ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Kaparnayum ki. Naɓo, Kaparnayum ki se, naaɗe tiŋgo ɓii kandum sum.

Isa tuur jee tɛɗn zogen maakŋ *Ɓee Raa ki

(Mk 11.15‑18; Mt 12.38‑40; Lk 19.45,46)

13 Kɛn Isa jaay aak *laa Paakŋ gɛn Yaudge ɔɔpga gɔɔr se, naan̰ iin̰ ook ɓaa Jeruzalɛm ki. 14 Kɛn naan̰ aan Jeruzalɛm ki, jaay ɛnd daan bɔɔr Ɓee Raa ki se, ɔŋ jee tɛɗn zo maraŋge, gɛn baatge, ute gɛn dɛɛrge ɔɔ gɔtn se, naan̰ ɔŋ jee lee pɛlɛkŋ gursgen gɛn taa naaŋgen kuuy utu iŋg kiŋg gɔtn ese kici. 15 Kɛn Isa jaay aakɗe se naan̰ tɔs kɔlɔ ɔɔ tɛɗin̰ ria. Gɔtn se naan̰ tuurɗe paac daan bɔɔr Ɓee Raa ki se, baatɗege ute maraŋɗege. Naan̰ tɔt tɔɔl tund te tabil jee pɛlɛkŋ gursgen ese, ɔɔ gursɗege se kic ɓo si wɔɔk kalaŋ kalaŋ. 16 Ɔɔ naan̰ taaɗ jee tɛɗn zo dɛɛrge tu ɔɔ: «Naksege se ɔɔɗ teecɗeki naatn gɔtn ara! Ɔn̰te Ꞌtɛɗki ɓee Bubum se Ꞌtɛɗn gɔtn tɛɗn suuk!» 17 Jee mɛtin̰ ki jaay saap do nakŋ naan̰ tɛɗ se, naaɗe saap ɔŋ taar kɛn kꞋraaŋin̰o do dɔkin̰ kɛn ɔɔ: Raama, maam se mꞋje ɓei. Maakje kɛn maam mꞋɔk do ɓee naai ki se dɛn aak eyo ɔɔ tulum maakum ki aan gɔɔ pooɗo.*

18 Gaŋ magal Yaudge taaɗin̰ ɔɔ: «Nakŋ kɔɔɓm gay kɛn naai ajen Ꞌtɛɗ jaay naaje jꞋan kaakŋ jeel ro ki ɔɔ ajen taaɗn ɔɔ naai se ɔk ɗoobo gɛn tɛɗn nakgen se?» 19 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Ɓee Raa ɗaar se, Ꞌtɔɔkin̰ki naatn, daan ɓiige tun mɔtɔ sum ɓo maam mꞋan̰ kiin̰in̰ gɔtin̰ ki.» 20 Gɔtn ese magal Yaudge tɛrlin̰ ɔɔ: «Ɓee Raa se, naaje jꞋɔk ɓaara si‑sɔɔ‑kaar‑mɛcɛ jaay jꞋiin̰ jꞋaasin̰a. Gaŋ naai num ɔɔ daan ɓiige tun mɔtɔ ki sum ɓo an̰ Ꞌkiin̰ kaasn gɔtin̰ ki bin ne?» 21 Kɛn Isa jaay taaɗɗen taa ɓee bin se, naan̰ aalɗen kaal naagŋ taara. Ey num naan̰ taaɗ te ron̰ mala. 22 Taa naan̰ se ɓo kɛn Isa jaay ooy duro daan yoge tu se, jee mɛtin̰ ki ɓaa saap ɔŋ taar kɛn naan̰ taaɗɗeno se ɔɔ tɛr naaɗe took do taar kɛn kꞋraaŋin̰o do dɔkin̰a ɔɔ ute taargen Isa taaɗɗeno.

Isa jeel naŋ nakŋ maakŋ debkilim ki

23 Kaaɗ kɛn Isa utu Jeruzalɛm ki maakŋ *laa Paak gɛn Yaudge se, naan̰ tɛɗoga nakŋ‑kɔɔɓge dɛna kɛn taaɗ jeege tu an kaakŋ jeel ro ki ɔɔ kɛn jeege jaay aak nakŋ‑kɔɔɓgen naan̰ tɛɗ se, maakɗe ki se, jeege dɛna aal maakɗe don̰ ki. 24 Gaŋ Isa aalɗe maak ki eyo, taa naan̰ se jeel naŋ maakɗe paac. 25 Nakŋ maakŋ debkilim ki se naan̰ je nam ɓo an̰ tɛɗn saaɗin̰ eyo, taa naan̰ mala se jeel naŋ nakŋ kɛn maakŋ debkilim ki.

3

Nikodem ɓaa tɔnd mɛtn Isa

(Mt 18.3; Jn 1.12‑13; 1Pr 1.3,23)

1 Maakŋ jeege tun kꞋdaŋɗe *Parizige se, gaaba kalaŋ kꞋdaŋin̰ Nikodem ɔɔ naan̰ se debm maakŋ magal Yaudge tu kici. 2 Ɓii kalaŋ naan̰ ɓaaɗo ɔŋ Isa nɔɔr tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Debm dooy jeege, naaje se kꞋjeeli naai se debm dooy jeege *Raa ɓo ɔlio, taa nakŋ‑kɔɔɓgen naai Ꞌtɛɗin̰ se, debm kɛn Raa te naan̰ ey num an̰ kɔŋ tɛɗin̰ eyo.» 3 Gaŋ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «ꞋBooy bɛɛ mꞋai taaɗa: debkilim jaay jꞋooj kꞋɗɔɔlin̰ te kuuy ey se, naan̰ kɔŋ kaakŋ *maakŋ Gaar Raa eyo.» 4 Gɔtn se Nikodem tɛrlin̰ ɔɔ: «Debkilimi gɔɔlga gɔɔl kic ɓo jꞋan̰ kɔŋ koojn̰ ɗɔɔl la? Naan̰ Ꞌkɔŋ kɛnd maakŋ kon̰ ki daal jaay jꞋan̰ koojn̰ ɗɔɔl ne?» 5 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «ꞋBooy bɛɛ mꞋai taaɗa: debm jaay jꞋoojin̰ te ute maane eyo ɔɔ te *Nirl Raa ey se, naan̰ Ꞌkɔŋ kɛnd maakŋ Gaar Raa ki eyo. 6 Debm kɛn debkilimi ɓo oojin̰ se, naan̰ goon debkilimi, num gaŋ debm kɛn Nirl Raa ɓo oojin̰ se, naan̰ se gɛn Nirl Raa. 7 Taar kɛn maam mꞋtaaɗi mꞋɔɔ: bɛɛki num jꞋasen koojn̰ ɗɔɔl kuuy se, ɔn̰te deel doi. 8 Kɛn kuulu jaay baagga kɔlɔ se, naan̰ ɔl ɓaa gɔtn naan̰ jen ro ki; naai se Ꞌbooy booy ɓo gɔtin̰ sum, ey num gɔtn naan̰ iin̰no ɔɔ gɔtn naan̰ ɔl ɓaa se, naai Ꞌjeel eyo. Bin ɓo debm kɛn jꞋoojin̰ te Nirl Raa se, tec aan gɔɔ naan̰ se kici.»

9 Gɔtn se Nikodem ɗeekin̰ ɔɔ: «Nakŋ se Ꞌtɛɗn ɔɔ ɗio?» 10 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Naai debm dooy *Israɛlge kic ɓo, taar se naai Ꞌjeel ɔk mɛtin̰ ey la! 11 ꞋBooy bɛɛ maam mꞋai taaɗa: naaje se kꞋtaaɗ nakgen naaje kꞋjeel jꞋɔk mɛtin̰a, ɔɔ kꞋtaaɗsen nakŋ naaje jꞋaako te kaamje, gaŋ naase se ɔŋ Ꞌtookki te do saaɗn naaje ki eyo. 12 Kɛn maam mꞋtaaɗsen te nakgen do naaŋ ki se kic ɓo, naase Ꞌtookki eyo. Ɔɔ kɛn mꞋbaagsega taaɗn te nakgen maakŋ raa ki se, naase aakki kuun taarum ɔɔki ɗio? 13 Taa ɓii kalaŋ nam ook aan te maakŋ raa ki eyo; kɛn bɔɔyo maakŋ raa ki se, *Goon Deba kalin̰ ki sum. 14 Aan gɔɔ *Musa do kɔɗ‑ɓaar ki se, ɗaap wɔɔjn̰ maala* ɔɔ uun ɗaarin̰ raan do kaag ki, maam Goon Deba kic ɓo jꞋutu jꞋam kuun kɔlum raan bini. 15 Bin ɓo debm kɛn aalga maakin̰ do maam ki se, naan̰ Ꞌkɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum. 16 Taa Raa se, naan̰ je jeege dɛn aak eyo, naan̰ ɔlo Goon naan̰ kalaŋ lak, taa debm jaay aal maakin̰ do naan̰ ki se, naan̰ Ꞌkɔŋ kut eyo, gaŋ naan̰ se kɔŋ kaajn̰ gɛn daayum. 17 Raa jaay ɔlo Goonin̰ do naaŋ ki se, gɛn kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu eyo. Num gaŋ naan̰ ɔlin̰o do naaŋ ki se gɛn kaajn̰ jeege. 18 Debm jaay aalga maakin̰ do naan̰ ki se, bɔɔrɔ koocn̰ don̰ ki eyo. Num gaŋ debm baate kaal maakin̰ do naan̰ ki se, naan̰ se bɔɔrɔ oocga don̰ ki. Taa naan̰ baatega kaal maakin̰ do Goon Raa kalaŋ lak se. 19 Kɛse ɓo bɔɔr kɛn Raa utu kɔjn̰ do jeege tu. Taa debm kɛn kꞋdaŋin̰ gɔtn wɔɔr se ɓaaɗo do naaŋ ki, naɓo jikilimge se je gɔtn ɔɔɗ se ɓo cir gɔtn wɔɔrɔ taa nakgen naaɗe tɛɗ se, nakgen *kusin̰a. 20 Taa debm tɛɗn nakŋ kusin̰ se, naan̰ je gɔtn wɔɔr eyo ɔɔ je aɗe ɓaa gɔt kɛn wɔɔr eyo taa naan̰ ɓeere sɔm nakgen naan̰ tɛɗ se mɛtin̰ teece. 21 Gaŋ debm kɛn lee te kɛn mɛt ki se, naan̰ ɓaa gɔt kɛn wɔɔrɔ taa jꞋkaakŋ naabm naan̰ tɛɗ se Ꞌtooɗ tal ɔɔ naabin̰ naan̰ tɛɗin̰ se aan gɔɔ kɛn Raa jen ro ki.»

Jan‑Batist taaɗ taar Isa daala

22 Kɛn nakgen se jaay paac deel se, Isa iin̰ ɓaa te jee mɛtin̰ ki taa naaŋ Jude ki. Naaɗe ɓaa tiŋg gɔtn ese ɔɔ Isa lee *batiz jeege. 23 Kaaɗ kɛn se Jan‑Batist kici utu iŋg Aynon ki kɛn cɛɛ Salim ki, naan̰ kic lee batiz jeege, taa gɔtn se ɔk maane dɛna. Gɔtn se jeege ɓaaɗo gɔtin̰ ki ɔɔ naan̰ batizɗe. 24 Taa kaaɗ kɛn se, Jan‑Batist jꞋɔkin̰ te daŋgay ki ey ɓɔrtɔ.

25 Gaŋ ɓii kalaŋ maakŋ jee mɛtn Jan‑Batist ki se, baag naajn̰ te kɔɗ Yaud kalaŋ bini taa tug ro kɛn debkilimi tɛɗn aak bɛɛ naan Raa ki se. 26 Jee mɛtn Jan‑Batist ki se, ɓaa ɔŋ Jan ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm dooy jeege, debm kɛn iŋgo te naai do jɛŋ ool Jordan kɛn kaam naane se, ɔɔ kɛn naai Ꞌtaaɗo saaɗin̰ jeege tu se, ɓɔrse naan̰ kic baagga batizn jeege ɔɔ jeege se paac ru ɓaa ɓaa gɔtn naan̰ ki.» 27 Jan‑Batist tɛrlɗen ɔɔ: «Debkilimi se, kɛn Raa jaay undin̰ te kul ɗim ey se, naan̰ kalin̰ ki kɔŋ tɛɗn ɗim eyo. 28 Naase mala saaɗumge kɛn maam taaɗseno mꞋɔɔ: maam se, *mꞋal‑Masi eyo, num gaŋ maam Raa ɔlumo kɔl ɓo naanin̰ ki. 29 Naase kic Ꞌjeelki, debm ɔk mɛnda se, naan̰ ɓo gaabm mɛnd se ɔɔ mɛɗn gaabm mɛnd iŋg cɛɛn̰ ki se booy taarin̰a ɔɔ taarin̰ se ɛɗin̰ maak‑raap dɛn aak eyo. Maam kic maakum‑raapo ɔɔ maak‑raapm se dɛn aak eyo. 30 Bɛɛki se, ɔn̰ naan̰ magal ɓaa ute naanin̰a ɔɔ maam mꞋkɔɔpm baata mꞋbɔɔy mꞋɓaa ute naanuma.»

Debm kɛn bɔɔyo maakŋ raa ki

31 Jan taaɗ daala ɔɔ: «Debm kɛn bɔɔyo maakŋ raa ki se, naan̰ magal do nakge tun ɓaa se paac. Gaŋ debm kɛn jꞋoojin̰ do naaŋ ki se, naan̰ se debm do naaŋ ki ɔɔ naan̰ taaɗ kic ɓo te nakgen do naaŋ ki ese sum. Num debm kɛn bɔɔyo raan se, naan̰ magal do nakge tun ɓaa se paac. 32 Naan̰ se saaɗa do nakŋ kɛn naan̰ aako te kaamin̰a ɔɔ kɛn naan̰ booyo te bin̰a, naɓo nam jaay tookŋ do saaɗn naan̰ ki se gɔtɔ. 33 Gaŋ debm took do saaɗn naan̰ ki se, naan̰ jeel maakin̰ ki, Raa se taaɗ taar mɛt ki *salal. 34 Taa debm kɛn Raa ɔlin̰o se, naan̰ taaɗ taar Raa, taa Raa ɛɗin̰ Nirlin̰a ɔɔ ɛɗin̰sin̰ te maraadin̰a. 35 Raa Bubu se je Goonin̰a ɔɔ naan̰ ɔn̰in̰ nakge paac kaam jin̰a. 36 Debm jaay aalga maakin̰ do Goon ki se lɛ, naan̰ kɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum. Ɔɔ debm jaay baate kaal maakin̰a do Goon kɛn se lɛ, naan̰ kɔŋ kaaj eyo, num gaŋ daayum Raa se maak‑taarin̰ iŋg don̰ ki.»

4

Isa taaɗ te mɛnd *Samari

1 Kɛn Isa jaay booy ɔɔ *Parizige booyga ɔɔ naan̰ jee mɛtin̰ ki tɛɗga dɛna ɔɔ naan̰ lee *batiz jeege dɛn cir gɛn Jan se, 2 kɛn tap se, Isa mala ɓo lee batiz jeege eyo, num jee mɛtin̰ ki ɓo lee batiz jeege. 3 Gɔtn se Isa iin̰ ɔn̰ taa naaŋ Jude se ɔɔ ɔk tɛrl ɓaa taa naaŋ Galile ki daala. 4 Gɛn ɓaa Galile ki se, bɛɛki se, naan̰ utu Ꞌkaal taa naaŋ Samari ki jaayo. 5 Kɛn naan̰ jaay aal kaal taa naaŋ Samari ki se, naan̰ aan maakŋ naaŋ kɛn kꞋdaŋin̰ Siikar. Ɔɔ Siikar se, naan̰ cɛɛ maakŋ gɔt kɛn *Yakub ɛɗo do dɔkin̰ goonin̰ Yusup ki. 6 Gɔtn ese ɔk buɗu ɔɔ buɗn se kꞋdaŋin̰ buɗn Yakub. Kɛn Isa jaay aan gɔtn ese se, kaaɗa aasga katara tir ɔɔ naan̰ jaay lee ɔɔr se ɓaa iŋg cɛɛ buɗ kɛn ese.

7 Gɔtn se mɛnd Samari kalaŋ bini ɓaaɗo gɛn takŋ maane. Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɛɗumo tu maane mꞋkaaye.» 8 Kaaɗ kɛn se jee mɛtin̰ ki ɓaaga maakŋ gɛgɛr ki taa aɗeno ɓaa dugŋ nakŋ kɔsɔ. 9 Gaŋ mɛnd kɛn mɛnd Samari se ɗeek Isa ki ɔɔ: «Naai lɛ kɔɗ Yaud, num Ꞌtɔnd mɛtn maan kaaye gɔtn maam mɛnd Samari ki se, gɛn ɗio?» (Taa Yaudge ute Samarige se lɛ, taarɗe ɓaa eyo.) 10 Gɔtn se, Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Kɛn naai jaay Ꞌjeel nakŋ kɛn *Raa utu kɛɗn jeege tu se num, debm kɛn ɗeeki ɔɔ ɛɗumo maane mꞋkaay se, ey num naai ɓo Ꞌtɔnd mɛtn maan kaaye gɔtin̰ ki. Ɔɔ naan̰ se ai kɛɗn maan daayum tooɗ ɔɔy kɔl kɔl ɔɔ ɛɗ kaaja.» 11 Gaŋ mɛnda se ɗeekin̰ ɔɔ: «Naka, buɗu se lɛ jɛrlɛ ɔɔ naai lɛ ɔk dɛlɛ eyo. Num maan daayum tooɗ ɔɔy kɔl kɔl ɔɔ ɛɗ kaaja se an̰ kɔŋ gay? 12 Ɓugje Yakub kɛn uɗjeno buɗn se, naan̰ mala, gɛnin̰ge ɔɔ te maalin̰ge kic ɓo aayo buɗ kɛn ara. Num naai se, magal cir ɓugje Yakub la?» 13 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Debm kɛn aay maan buɗ kɛn ese se, tɛɗga sum ɓo maane utu an̰ tɔɔl kuuy daala. 14 Num debm kɛn jaay Ꞌkaay maan maam mꞋan̰ kɛɗ se, mɔɔtn kuuy maane an̰ tɔɔl eyo, taa maan maam mꞋan̰ kɛɗ se, daayum tooɗn kɔɔy kɔl kɔl maakin̰ ki ɔɔ an̰ kɛɗn *kaajn̰ gɛn daayum.» 15 Gɔtn se mɛnda ɗeekin̰ ɔɔ: «Naka, ɛɗumo maan se taa mɔɔtn kuuy maane am tɔɔlum eyo, ɔɔ maam lɛ mɔɔtn mꞋaɗe ɓaa ara gɛn takŋ maan ey sum.» 16 Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋƁaa daŋo gaabi ɔɔ tum Ꞌɓaakiro kalaŋ gɔtn ara.»

17 Gaŋ mɛnda se tɛrlin̰ ɔɔ: «Maam se mꞋɔk gaab eyo.» Gɔtn se, Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Taar kɛn naai Ꞌtaaɗ ɔɔ maam se mꞋɔk gaab ey se, kɛse mɛt ki. 18 Taa naai se Ꞌtɔkoga gaabge mii, num gaabm kɛn naai iŋg ɓɔrse se gaabi eyo. Taa naan̰ se, taar naai Ꞌtaaɗ se taar mɛt ki.» 19 Gɔtn se mɛnda ɗeekin̰ ɔɔ: «Naka, maam mꞋaaki naai se, debm taaɗ taar teeco taar Raa ki. 20 Ey num bubm naajege se, eem Raa do ko kɛn ese, num naase Yaudge lɛ ɔɔki gɔtn keem Raa se, maakŋ gɛgɛr Jeruzalɛm ki kalin̰ ki sum.» 21 Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Ko naka, Ꞌtook taar kɛn maam mꞋtaaɗi se: kaaɗin̰ utu kaana gɛn keem Raa Bubu se, naase an̰ki ɓaa kɔŋ keem do ko kɛn ara ki eyo ɔɔ Jeruzalɛm ki eyo kici. 22 Naase jee Samari ki se lɛ, eemki Raa kɛn naase Ꞌjeel ɔkki mɛtin̰ eyo. Num gaŋ naaje Yaudge se naaje kꞋjꞋeem Raa kɛn naaje kꞋjeel jꞋɔk mɛtin̰a, taa debm utu kaajn̰ jeege se aɗe teecn̰ daan Yaudge tu. 23 Num kaaɗin̰ se utu Ꞌkaana ɔɔ ɓɔrse kaaɗin̰ se aasga, *Nirl Raa se utu tɛɗn jeege se Ꞌjeel keem Raa mala mala. Jeegen eem Raa bin se ɓo kɛn Raa Bubu jen ro ki. 24 Raa se naan̰ ɓo Mɛl‑kaaja ɔɔ jee jaay an̰ keemin̰ naan̰ mala mala se, jee se kɛn Nirlin̰ tɛɗɗenga naaɗe aasga jee an̰ lee keeme. Naaɗe se ɓo kɛn naan̰ ɛɗɗenga kaaja.» 25 Gɔtn se mɛnda taaɗin̰ ɔɔ: «Maam se mꞋjeel debm kꞋdaŋin̰ *al‑Masi, kɛn ute taar Grɛk kꞋdaŋin̰ *Krist se, utu aɗe ɓaao. Kɛn naan̰ jaay ɓaaɗoga se utu ajen taaɗn tɔɔkŋ mɛtn nakgen se paac kalaŋ kalaŋ.» 26 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Debm kɛn taaɗi se ɓo, maama.»

27 Gɔtn se jee mɛtin̰ ki ɓaaɗo ɔŋin̰a. Kɛn naaɗe jaay aak Isa taaɗ taaɗ te mɛnda se*, paac ɔkɗen taaɗ eyo. Num gaŋ debm kɛn jaay an̰ taaɗn ɔɔ naai Ꞌje ɗi? Lɔ taaɗ te mɛnd se, gɛn ɗi se gɔtɔ? 28 Gɔtn ese mɛnda iin̰ ɔn̰ kɔɔyin̰a ɔɔ ɔk tɛrl ɓaa maakŋ gɛgɛr ki ɔɔ ɓaa taaɗ jeege tu ɔɔ: 29 «ꞋƁaaɗo aakki tu. Maam mꞋɔŋo gaabm naane se, taaɗ tɔɔɗumo mɛtuma do nakge tun maam tɛɗo se paac. Naan̰ se ɓo Ꞌtɛɗn al‑Masi lɛ ɗaam?» 30 Jeege se teeco maakŋ gɛgɛr ki ɔɔ ɓaaɗo ɔŋ Isa.

31 Kaaɗ kɛn mɛnda jaay tɛrl ɓaa ɓeen se, jee mɛtn Isa ki taaɗ dɔɔkin̰ taara ɔɔ: «Debm dooyje, ɓaaɗo ɔs jaayo.» 32 Gaŋ naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Nakŋ kɔsn kɛn maam mꞋlee mꞋɔs se naase Ꞌjeelki eyo.» 33 Gɔtn se jee mɛtin̰ ki taaɗ te naapa ɔɔ: «Kaaɗn naane nam ɛɗin̰ga nakŋ kɔsɔ lɛ ɗaam?» 34 Tɛr Isa taaɗɗen daala ɔɔ: «Kɛse ɓo nakŋ kɔsuma: maam Raa ɔlumo se, taa mꞋan̰ Ꞌtɛɗn nakŋ kɛn maakin̰ jen ro ki, ɔɔ naabm kɛn naan̰ ɛɗumsin̰ se mꞋan̰ tɛɗ kaas te ɗoobin̰a. 35 Naase lee Ꞌtaaɗki ɔɔki: ‹Kaaɗn kɔjɔ se, ɔɔpga laapa sɔɔ jaayo.› Num maam mꞋɗeeksen mꞋɔɔ: uunki kaam se, aakki maakŋ‑gɔtɔ se tɛɗga gɛn kɔjɔ. 36 Debm kɔjn̰ maakŋ gɔtɔ se ɓɔrse ɓo baagga kɔŋ bɛɗin̰a, taa naan̰ tus tus nakgen naan̰ ɔj† se gɛn tiŋg gɛn daayum. Taa naan̰ se debm kɔɔcɔ ute debm kɔjn̰ maakŋ gɔtɔ se, naaɗe paac maakɗe raap aas kaasa. 37 Kaan̰ kaa taar ese se, taaɗ taar mɛt ki, kɛn ɗeek ɔɔ: ‹Deb kalaŋ ɓaaɗo ɔɔcɔ, debm kuuy ɓo ɓaaɗo ɔjɔ.› 38 Maam se mꞋɔlse gɛn kɔjn̰ maakŋ gɔtn kɛn naase Ꞌnaamki te dubar naabin̰ eyo; jee kuuy naab dabaro, num gaŋ naase se, Ꞌɓaaɗo ɔŋki ɓo ɔjki kɔj sum.»

39 Maakŋ gɛgɛr kɛn ese se *Samarige dɛna kɛn took aal maakɗe do Isa ki, do taar mɛnd kɛn ɗeekɗeno ɔɔ: «Naan̰ taaɗ tɔɔɗumo mɛtuma do nakge tun maam mꞋtɛɗo se paac.» 40 Kɛn Samarige jaay ɓaaɗo ɔŋ Isa se, naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Iŋg te naaje.» Gɔtn se Isa ɔɔp iŋg te naaɗe ɓii dio. 41 Gɔtn se do taar kɛn Isa taaɗɗen se, jee took aal maakɗe don̰ ki se dɛn cir daala. 42 Gɔtn se naaɗe taaɗ mɛnd ki ɔɔ: «Naaje jꞋaal maakje don̰ ki se, do taar naai ki sum eyo. Num naaje mala kꞋbooyga te bije ɔɔ kꞋjeelin̰ga ɗeere, naan̰ se ɓo Debm Kaajn̰ jeegen do naaŋ ki.»

Magala kalaŋ bin se Isa ɛɗ lapi goonin̰ kɛn gaaba

(Lk 7.1‑10)

43 Gɔtn se Isa tɛɗ ɓii dio, jaay ɓo iin̰ ɔn̰ gɔtn ese ɔɔ ɔk tɛrl ɓaa taa naaŋ Galile ki daala. 44 Taa naan̰ mala taaɗga taaɗ te taarin̰a ɔɔ debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se, jee maakŋ naaŋin̰ ki mala se aalin̰ maak ki eyo. 45 Num kɛn naan̰ jaay aan taa naaŋ Galile ki se, jee Galile ki dɔɔɗ ɔkin̰ jiga taa naaɗe kic iŋgo Jeruzalɛm ki gɛn *laa Paak ɔɔ naaɗe kic aakkiga nakgen paacn̰ kɛn Isa tɛɗo se.

46 Gɔtn se Isa tɛrlo maakŋ naaŋ Kana ki kɛn taa naaŋ Galile ki; gɔtn se ɓo kɛn naan̰ dɛl maane tɛɗ tɔtn koojn̰ bin̰ se. Gaŋ maakŋ Kaparnayum ki se magala kalaŋ bin se goonin̰ gaaba kɔɔn̰ɔ. 47 Kɛn gaabm se jaay booy jꞋɔɔ Isa iin̰o taa naaŋ Jude ki ɔɔ ɓaaɗoga taa naaŋ Galile ki se, gɔtn se naan̰ ɓaaɗo ɔŋin̰a ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Jaamus, Ꞌbɔɔy Ꞌɓaaɗo ɛɗum lapia goonum kɛn ɔɔpga baata ɓaa ɓaa kooyo se.» 48 Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn naase se, jaay aakki te nakŋ‑kɔɔɓ eyo, te nakŋ kɛn deel do debkilimi ey se, naase maakse Ꞌtook eyo.» 49 Magal se ɗeekin̰ ɔɔ: «Jaamus, kɔr goonum ooy te ey ɓɔrt se Ꞌbɔɔy Ꞌɓaaɗo.» 50 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Iin̰ Ꞌɓaa, gooni gaaba se aajga.» Gaabm se aal maakin̰ do taar kɛn Isa taaɗin̰ se ɔɔ naan̰ uun ɗoobin̰a ɔk tɛrl ɓaa. 51 Kɛn gaabm se jaay uun ɗoobo tɛrl bɔɔy ɓaa ɓaa se, jee tɛɗn naabin̰ge an̰ ɓaaɗo dɔɔɗin̰a ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Gooni gaaba se aajga.» 52 Naan̰ tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Goono se ɔŋ lapia kaaɗ ɗi?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Tɛrko katar do tɛgɛr ki sum ɓo ron̰ ɔŋ kɛɗɛk se tɔɔlin̰.» 53 Gɔtn se bubm goono saap ɔŋ kaaɗn ese ɓo, kaaɗn kɛn Isa taaɗin̰ ɔɔ: «Gooni kɛn gaaba se aajga.» Gɔtn ese se sum ɓo, naan̰ ute jee maakŋ ɓeen̰ ki se paac took aal maakɗe do Isa ki. 54 Kɛse ɓo nakŋ‑kɔɔɓm gɛn k‑dige, kɛn Isa tɛɗin̰ taa naaŋ Galile ki kaaɗ kɛn naan̰ iin̰o taa naaŋ Jude ki.

5

Isa ɛɗ lapi debm kꞋruŋguy ki

(Jn 7.19‑24, 9.1‑17)

1 Kɛn nakgen se jaay deel se, ɓii kalaŋ Yaudge tɛɗ tɛɗ laaɗe, ɔɔ Isa ook ɓaa Jeruzalɛm ki taa laaɗe se. 2 Jeruzalɛm ki se ɔk taa ɗoobo, ɔɔ taa ɗoobm se kꞋdaŋin̰ taa ɗoobm baatge, ɔɔ gɔɔr te gɔtn ese ɔk gɔɔ kɛn jꞋiin̰ kꞋɗaapin̰ gɛn kɔkŋ maane. Gɔɔ se, kꞋdaŋin̰ te taar *Ɛbre Betzata, ɔɔ gɔtn se ɔk daabgen gɛn lɛkɛ, gɔtɔ kaam mii, kɛn ɔl gurug gɔɔ ese. 3 Ɔɔ mɛtn daabgen se, jee kɔɔn̰ge tooɗ ɗooc tak tak, jee kaam‑tɔɔkge jee cɛkɛɗge ute jee kɛn jiɗege ute jɛɗege ooyga kooyo. [Naaɗe se iŋg booy kaaɗn maane utu tɛɗ dagalec dagalec. 4 Taa tɛɗga num *kɔɗn Raa kalaŋ lee bɔɔy bɔɔy maakŋ maan kɛn se, ɔɔ kɛn maane jaay baagga tɛɗn dagalec dagalec se, debm kɔɔn̰ jaay bɔɔy deet deet maakŋ maan kɛn se, kɛn kɔɔn̰in̰ se kɔɔn̰ ɔɔ ɗi kic ɓo, ɔŋ lapia.]* 5 Taa naan̰ se ɓo gaaba kalaŋ bin se kꞋruŋguyu, ɔɔ gɔtn naan̰ tɛɗ kꞋruŋguyu sum se ɔkga ɓaara sik‑mɔtɔ‑kaar‑marta. 6 Kɛn Isa jaay aak gaabm se tooɗ tooɗo, ɔɔ Isa se jeele, gaabm se gɔtn naan̰ tɛrɛc kꞋruŋguyu sum se, daanin̰ dɔkga. Naan̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai Ꞌje kɔŋ lapi la?» 7 Gaŋ debm kꞋruŋguyu se tɛrlin̰ ɔɔ: «Naka, kɛn maane jaay baagga tɛɗn dagalec dagalec se, nam am kuun kɔlum maak ki se gɔtɔ. Kɔr jaay mꞋɔɔ mꞋkiin̰ ɓaa se lɛ, deb kuuy naar booy deet naanum ki.» 8 Gɔtn se Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Iin̰i! ꞋTeel raagi ɔɔ Ꞌlee Ꞌɓaa.» 9 Gɔtn se sum ɓo gaaba se naar ɔŋ lapia, naan̰ uun raagin̰a ɔɔ baag lea. Gaŋ ɓii se, *ɓii sebit. 10 Gɔtn se magal Yaudge ɗeek gaab kɛn ɔŋ lapi se ɔɔ: «Jaaki se ɓii sebit; naai ɔk ɗoobm gɛn kuun raagi eyo.» 11 Gaŋ gaabm se tɛrlɗen ɔɔ: «Gaabm kɛn ɛɗum lapi se ɓo ɗeekumo ɔɔ: Uun raagi se, iin̰ Ꞌlee Ꞌɓaa.» 12 Gɔtn se naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Debm kɛn taaɗi ɔɔ: Uun raagi ɔɔ Ꞌlee Ꞌɓaa se, naŋa?» 13 Num gaŋ gaabm se debm jaay ɛɗin̰ lapi se naan̰ jeelin̰ eyo. Taa Isa se, ɛndga maakŋ jeege tun dɛn se, naan̰ jeel te gɔtin̰ eyo.

14 Num gaŋ cɔkɔ se, Isa ɓaa ɔŋin̰ maakŋ bɔɔr *Ɓee Raa ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋBooyo, ɓɔrse naai ɔŋga lapia. Mɔɔtn ɔn̰te tɛɗn *kusin̰ sum, ey num naan ki se naai utu Ꞌkɔŋ nakŋ ɔɔn̰ cir naan̰ se daala.» 15 Ɔɔ gaabm se ɓaa taaɗ magal Yaudge tu ɔɔ kɛn ɛɗin̰ lapi se, Isa. 16 Gɔtn se magal Yaudge baag je tɛɗn kusin̰ Isa ki, taa naan̰ tɛɗga tɛɗ nakŋ se ɓii sebit ki. 17 Num gaŋ Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Bubum *Raa se ɓɔrse kic utu tɛɗ tɛɗ naabin̰ rɔk, ɔɔ maam kic mꞋtɛɗn naabm ese kici.» 18 Taa naan̰ se ɓo magal Yaudge je ɔŋ ɗoobm taar kuuy kɛn Ꞌcir naan̰ se daala kɛn an tɔɔl Isa. Taa Isa se aal deelga do taarɗe, ɔŋ bɔɔb te ɓii sebit se eyo; naan̰ se sum eyo, num gaŋ naan̰ taaɗga taaɗ kici ɔɔ Raa se bubin̰ mala. Bin se naan̰ tɛɗ ron̰ aas te Raa mala.

Raa ɛɗ tɔɔgɔ goonin̰ ki

19 Isa tɛrl taaɗɗen daala ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: goono se kɔŋ kuun do kalin̰ ki jaay Ꞌtɛɗn nakŋ gɛn don̰ eyo, num nakŋ kɛn Bubin̰ tɛɗ se ɓo, naan̰ aaka ɔɔ tɛɗin̰ kici. Taa nakŋ kɛn Bubu lee tɛɗ se ɓo, Goono kic lee tɛɗin̰ bin kici. 20 Taa Bubu se je Goonin̰a, ɔɔ taaɗin̰ nakgen naan̰ mala iŋg tɛɗ se paac ɔɔ naan̰ utu an̰ taaɗn nakgen magal cir kɛngen deel kɛn naase aakkiro se daala. Bin se naase utu aki kaak se asen kɔkŋ taaɗ eyo. 21 Aan gɔɔ Bubu dur jee ooyga kooyo ɔɔ ɛɗɗen kaaja se, Goono kic ɛɗ kaaja jeege tun aan gɔɔ kɛn naan̰ jen ro ki. 22 Bubu se naan̰ ɔj bɔɔrɔ do nam ki eyo, num gaŋ gɛn kɔjn̰ bɔɔr do jeege tu paac se, naan̰ ɔn̰in̰ kaam ji Goonin̰a. 23 Taa naan̰ se ɓo jee paac aal Goono maak ki se, kɛse aan gɔɔ naaɗe aal Bubu ɓo maak ki ɔɔ debm jaay baate kaal Goono maak ki se, Bubm kɛn ɔlin̰o se kic ɓo naan̰ aalin̰ maak ki eyo.

24 «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: debm jaay booy uun taar maama ɔɔ aal maakin̰ do deb kɛn ɔlumo se, naan̰ ɔŋga *kaajn̰ gɛn daayum. Naan̰ se bɔɔrɔ koocn̰ don̰ ki eyo. Num gaŋ naan̰ se teecga naatn maakŋ yo ki ɔɔ ɔŋga kaaja.

25 «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: ɓii kalaŋ kaaɗin̰ utu Ꞌkaana ɔɔ ɓɔrse kaaɗin̰ se aasga kɛn jeegen aan gɔɔ jee ooyga kooy naan Raa ki se utu booy mind Goon Raa ɔɔ jee kɛn booy uunga se, utu Ꞌkɔŋ kaaja. 26 Taa aan gɔɔ Raa Bubu se naan̰ ɓo Mɛl‑kaaja, taa naan̰ se ɓo Goonin̰ kic naan̰ tɛɗin̰ tɛɗga Mɛl‑kaaja kici. 27 Gɛn kɔjn̰ bɔɔr do jeege tu se, naan̰ ɔn̰in̰sin̰ga kaam jin̰a taa naan̰ se *Goon Deba. 28 Naase taar se ɔn̰te gɛn deel dose, ɓii kalaŋ kaaɗin̰ utu Ꞌkaan se jeegen ooyga kooy paac se utu Ꞌbooy mindin̰a. 29 Jee kɛn tɛɗga nakŋ aak bɛɛ se, utu Ꞌduru ɔɔ utu Ꞌtiŋg gɛn daayum. Ɔɔ jee kɛn tɛɗ nakŋ aak kus se lɛ, naaɗe se kic utu Ꞌduru, naɓo bɔɔrɔ utu koocn̰ doɗe ki. 30 Nakŋ maam tɛɗ se, mꞋuun dom ki kalum ki ɓo mꞋtɛɗ eyo, maam mꞋɔj bɔɔrɔ te kɛn maam mꞋbooyo ɔɔ kɔjn̰ bɔɔr maam se kɛn mɛt ki. Taa maam se, mꞋtɛɗ nakŋ do maak‑jem ki eyo, num gaŋ maam mꞋtɛɗ nakŋ kɛn do maak‑je deb kɛn ɔlumo.»

Saaɗn kɛn Raa taaɗ ro Isa ki

31 «Kɛn maam mala ɓo mꞋtɛɗ saaɗa gɛn dom sum num, saaɗ maam se Ꞌkɔsn kaay eyo. 32 Num gaŋ deb kuuy ɓo tɛɗum saaɗuma, ɔɔ maam mꞋjeele saaɗn naan̰ se saaɗn kɛn mɛt ki. 33 Ɓii kalaŋ naase ɔlkiro jeege gɔtn Jan‑Batist ki ɔɔ saaɗn kɛn naan̰ taaɗseno ro maam ki paac se, kɛn mɛt ki. 34 Maam se mꞋje nam kuuy ɓo am taaɗn saaɗum eyo, num gaŋ kɛn ɔlum maam taaɗ bin se taa naase aki Ꞌkɔŋ kaaja. 35 Ɔɔ Jan‑Batist se, naan̰ tecn̰ aan gɔɔ lɔɔmpɔn kɛn jꞋɔɔcin̰ga num wɔɔr gɔtɔ se. Kaaɗ kɛn naane se, naase maakse raapo do gɔtn wɔɔr kɛn wɔɔrseno gɔtɔ se. 36 Num gaŋ saaɗ maam se cir gɛn Jan‑Batist. Kɛse ɓo naabm kɛn Bubum ɛɗumo ɔɔ mꞋan̰ tɛɗn kaasn ute ɗoobin̰ se. Naabgen se ɓo kɛn taaɗ saaɗn maama, ɔɔ naaɗe se ɓo taaɗ ɔɔ maam se Bu ɓo ɔlumo. 37 Bu kɛn ɔlumo se, naan̰ mala kic ɓo saaɗuma, naɓo naase se ɓii kalaŋ Ꞌbooyki te mindin̰ eyo ɔɔ aakin̰ki te te eyo. 38 Ɔɔ naase lɛ ɔkki taarin̰ maakse ki eyo, taa ɗi naase Ꞌbaate kaalki maakse do deb kɛn naan̰ ɔlin̰o se. 39 Naase iŋg Ꞌdooyki taargen kꞋraaŋin̰o do dɔkin̰ ese, maakse ki se, Ꞌsaapki ɔɔki te naan̰ ese sum ɓo, naase aki Ꞌkɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum. Gaŋ taar kɛn taaɗ taargen se, taaɗ te maama. 40 Kɛn akiro ɓaa gɔtum ki jaay, gɛn kɔŋ kaajn̰ gɛn daayum se lɛ, naase Ꞌbaateki.

41 «Maam mꞋje jeege ɓo am nook eyo. 42 Anum maam se mꞋjeelse naase se Ꞌjeki Raa eyo. 43 Maam ɓaaɗo se, te ro Bubuma, num gaŋ naase Ꞌbaate Ꞌtookki taaruma. Ɔɔ deb kuuy kɛn utu aɗe ɓaa gɛn don̰ se, naan̰ se naase utu aki tookŋ taarin̰a. 44 Ɔɔ naase se Ꞌjeki ɓo tɔɔm naapa sum. Ey num naase se Ꞌjeki Raa ɓo asen tɔɔm eyo. Bin se naase aki Ꞌkɔŋ kaal maakse dom ki ɔɔ ɗio? 45 Ɔn̰te Ꞌsaapki ɔɔki maam ɓo mꞋasen ɓaa kɔkŋ mindse naan Bu ki. Num kɛn asen ɓaa kɔkŋ mindse se, *Musan kɛn naase ɔndki dose don̰ ki se. 46 Kɛn naase jaay aalki maakse do Musa ki ɗeer num, naase aki kɔŋ kaal maakse do maam ki kici. Taa Musa se taar kɛn naan̰ raaŋo se, taaɗ te maama. 47 Num kɛn naase Ꞌtookki te taar kɛn naan̰ raaŋo do dɔkin̰ ey se, naase aki tookŋ taar maam taaɗsen se ɔɔ ɗi?»

6

Isa ɛɗ kɔsɔ gaabge tu dupu‑mii

(Mt 14.13‑21; Mk 6.30‑44; Lk 9.10‑17)

1 Kɛn nakgen se jaay deel paac se, Isa gaaŋ ɓaa taa baar Galile ki kɛn kaam naane ɔɔ baar Galile se ɓo kꞋdaŋin̰ baar Tiberiad se kici. 2 Gɔtn se jeege dɛna ɔk mɛtin̰a, taa naaɗe aakga kaak nakŋ‑kɔɔɓgen Isa tɛɗo do jee kɔɔn̰ge tu se. 3 Taa naan̰ se ɓo, Isa ute jee mɛtin̰ ki se iin̰ ook ɓaa iŋg do kɔs ki. 4 Kaaɗ kɛn se, laa Yaudgen kꞋdaŋin̰ *Paak se, ɔɔpga gɔɔrɔ. 5 Gɔtn se, Isa uun kaamin̰a ɔɔ aak jee dɛnge utu ɓaaɗo gɔtin̰ ki. Naan̰ ɗeek Pilip ki ɔɔ: «ꞋJe jꞋakiro ɓaa dugŋ mappa kaam gay jaay Ꞌkaasn kɔsn jeegen se?» 6 Kɛn Isa jaay taaɗ bin se, naan̰ je naŋ taar maakŋ Pilip ki sum. Ey num Isa se jeele nakŋ kɛn jaay naan̰ ɓaan̰ tɛɗa se. 7 Gɔtn se Pilip tɛrlin̰ ɔɔ: «Kɛn jꞋuuno tamma kaar‑dio* jaay kꞋdugŋ mappa ɔɔ kꞋnigɗesin̰ cɔkɔ cɔkɔ kic ɓo aɗen kɔŋ kaas eyo.» 8 Maakŋ jeege tun mɛtin̰ ki se deb kalaŋ ron̰ Andre, naan̰ se ɓo gɛnaa Simon Piɛr ɗeekin̰ ɔɔ: 9 «Goon gaaba utu ese se ɔk mappa mii kɛn kꞋtɛɗin̰ ute rujn̰ ɔrj† ute kɛn̰jge sɛɛm sɛɛm dio. Num jee te dɛnɗe se kɛse aɗen kaasn ɗi?» 10 Gɔtn se ɔk mu zɛɛrɛ dɛna; Isa ɗeek jee mɛtin̰ ki ɔɔ: «Jee se Ꞌtaaɗɗeki jꞋiŋg naaŋ ki.» Gɔtn se naaɗe taaɗɗen ɔɔ naaɗe iŋg naaŋ ki. Ɔɔ jee se gaabge kalin̰ ki ɓo ɓaa ɓaa nakŋ dupu‑mii. 11 Gɔtn se Isa tɔs mappa jin̰ ki, tɔɔm *Raa ɔɔ dup ɔl kꞋnigin̰ jeege tun se paac. Ɔɔ kɛn̰jge kic naan̰ tɛɗin̰ bini naaɗe ɔs dɛrɛŋ te maraadɗe. 12 Kɛn naaɗe jaay ɔs dɛrɛŋ te maraadɗe aas se, Isa ɗeek jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ: «Togŋ ɔɔp se Ꞌtuunin̰ki, ɔn̰te kɔn̰ki kalaŋ Ꞌkutn cɛrɛ.» 13 Togŋ mappan mii ute kɛn̰jgen naaɗe ɔs ɔɔp se, kꞋtɔsin̰ se ɗooc gɔrnɔ sik‑kaar‑dio. 14 Kɛn jeege jaay aak nakŋ‑kɔɔɓm kɛn Isa tɛɗ se, naaɗe ɗeek ɔɔ: «Ɗeere, kɛse ɓo debm taaɗ taar teeco taar Raa ki mala mala, kɛn jꞋɔɔ te aɗe ɓaa do naaŋ ki se, kɛse ɓo naan̰a.» 15 Anum Isa se jeele, jee se utu an̰ kuun kɔl gaara taa tɔɔg se, gɔtn se naan̰ iin̰ iik cɛɛs ki ɓaa iŋg do ko ki kalin̰ ki.

Isa lee do maane ki

(Mt 14.22‑34; Mk 6.45‑53)

16 Kɛn kaaɗn tɛgɛr jaay aan se, jee mɛtn Isa ki se, iin̰ bɔɔy ɓaaɗo taa baar ki. 17 Naaɗe ook maakŋ markab ki, gɛn ɓaa Kaparnayum ki, jɛŋ baar kɛn kaam naane. Kaaɗ kɛn se gɔtɔ tɛɗga nɔɔrɔ, ɔɔ Isa se aan ɔŋɗen te ey ɓɔrtɔ. 18 Gɔtn se kuulu dɔɔbɔ ɔɔ ɔl makɔn̰ɔ do maane ki. Ɔɔ ɔlin̰ maane se aal walak walak. 19 Kaaɗ kɛn se naaɗe ɓaaga nakŋ kilɔmɛtir mii lɔ mɛcɛ do maane ki kɛn jee mɛtn Isa ki jaay aak Isa lee do maane ki ɔɔ utu ɓaaɗo ɓaa cɛɛ markab ki se. Gɔtn se naaɗe ɓeere ɔkɗe. 20 Gaŋ Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌɓeerki, kɛse maama.» 21 Gɔtn se naaɗe je an̰ kuunin̰ maakŋ markab ki, naɓo markaba se naar aanga jɛŋ ki, gɔt kɛn naaɗe ɓaan ɓaa ro ki se.

Isa se naan̰ aan gɔɔ kɔsn bɔɔyɔ raan

(Jn 3.14‑16; 1Jn 5.10‑13; 1Kɔr 11.23‑26)

22 Mɛtbeen̰ki se, jee dɛngen ɔɔpo do jɛŋ kɛn kaam naane se, naaɗe aako markaba se ɔɔpga kalaŋ sum, ɔɔ Isa ute jee mɛtin̰ ki se ook te maakŋ markab kɛn se eyo. Jee mɛtin̰ ki se ɓaaga kalɗe ki. 23 Kaaɗ kɛn se, markabgen kuuy iin̰o Tiberiad ɔɔ ɓaaɗo gɔɔr ute gɔtn kɛn Isa tɔs mappa jin̰ ki, jaay tɔɔm Raa ɔɔ ɛɗ jeege tu ɔs se. 24 Kɛn jee dɛnge jaay aak Isa ute jee mɛtin̰ ki, gɔtɔ gɔtn ese se, naaɗe took maakŋ markabge tu ɔɔ ɓaa Kaparnayum ki taa ɓaa je Isa.

25 Kɛn naaɗe jaay ɓaa ɔŋin̰ naaŋ baar kɛn kaam naane se, naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Debm dooy jeege, naai tap ɓo aan gɔtn ara nuŋ ki?» 26 Gɔtn se Isa tɛrlɗen ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ maam mꞋasen taaɗa: naase Ꞌjemki se, taa nakŋ‑kɔɔɓm maam mꞋtɛɗ se ɓo naase Ꞌjeel ɔkkiga kɔk mɛtin̰ eyo, num gaŋ naase Ꞌjemki se, taa nakŋ kɔsn naase ɔs Ꞌdɛrɛŋkiro te maraadse se. 27 Ɔn̰te Ꞌtɛɗki naaba kalin̰ ki gɛn nakŋ kɔsn kɛn tɛɗga sum ɓo Ꞌruum se. Num Ꞌtɛɗki naaba taa nakŋ kɔsn kɛn Ꞌtiŋg gɛn daayum. Nakŋ kɔsn ese ɓo kɛn maam *Goon Deba mꞋutu mꞋasen kɛɗa, taa Raa Bubu mala se ɛɗga tɔɔgin̰ goonin̰ ki.» 28 Gɔtn se naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naabm Raa se jꞋan̰ tɛɗn ɔɔ ɗi jaay ɓo jꞋaki tɛɗn aan gɔɔ kɛn naan̰ jen ro ki se?» 29 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛse ɓo naabm kɛn Raa je ɔɔ naase aki tɛɗa; naan̰ je ɔɔ aki kaal maakse do deb kɛn naan̰ ɔlin̰o.» 30 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Num naai tap ɓo ajen Ꞌtɛɗn nakŋ‑kɔɔɓm ɗi jaay naaje kꞋkaaka, jaay ɓo jꞋkaal maakje doi ki se? Nakŋ naai Ꞌɓaa Ꞌtɛɗa tap ɓo ne ɗi? 31 Do kɔɗ‑ɓaar ki se, bubjege ɔso nakŋ kɔsn kɛn kꞋdaŋin̰ maan, kɛse ɓo taar kɛn kꞋraaŋin̰o taaɗo ɔɔ: Gɛn kɔsɗe se Raa ɛɗɗeno mappan bɔɔyɔ raan.‡»

32 Gaŋ Isa tɛrlɗen ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen ɗeeke: kɛn ɛɗseno mappan bɔɔyɔ raan se *Musa eyo, num mappan mala mala kɛn bɔɔyɔ raan se, Bubum ɓo, ɛɗseni. 33 Ɔɔ mappan gɛn Raa se, naan̰ ɓo debm kɛn bɔɔyɔ raan, ɔɔ naan̰ ɓo debm ɛɗ kaaja jeege tun do naaŋ ki.» 34 Gɔtn se naaɗe ɗeekin̰ ɔɔ: «Jaamus, ɓii‑raa ɛɗjen mappan ese.»

35 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Maam ɓo mappan kɛn ɛɗ kaaja se, debm kɛn jaay ɓaaɗo gɔtum ki se, mɔɔtn ɓo an̰ tɔɔl eyo; ɔɔ debm jaay aal maakin̰ do maam ki se, mɔɔtn maane an̰ tɔɔl eyo. 36 Ey num maam mꞋtaaɗsenoga, ɔɔ naase mala kic ɓo aakumkiroga naɓo naase Ꞌbaate Ꞌkaalki maakse dom ki. 37 Jeegen paacn̰ Bu ɓo ɛɗumɗe se utu aɗe ɓaa gɔtum ki, ɔɔ debm kɛn ɓaaɗo gɔtn maam ki se, maam mꞋan̰ kɔŋ kɔɔɗn kund eyo. 38 Taa maam mꞋbɔɔyo raan se, gɛn tɛɗn nakŋ kɛn maam ɓo mꞋje eyo, num gaŋ mꞋɓaaɗo se, gɛn tɛɗn nakŋ kɛn debm ɔlumo se ɓo jea. 39 Debm ɔlumo se, nakŋ naan̰ je se, jeegen naan̰ ɛɗumsin̰ paac se, mꞋɔn̰te kutn deb kalaŋ. Num naan̰ je ɓii kɛn kaam mɔɔtn se, maam mꞋaɗen dur daan yoge tu. 40 Kɛse ɓo nakŋ kɛn Bubum jea. Debm jaay aak Goono ɔɔ aal maakin̰ don̰ ki se, naan̰ se ɔŋga *kaajn̰ gɛn daayum. Ɓii kɛn kaam mɔɔtn se, maam mꞋan̰ durin̰ daan yoge tu.»

41 Gɔtn ese Yaudge baag mooy naaŋ ki dir dir utu naapa ro Isa ki, taa Isa taaɗga taaɗ ɔɔ: «Maam ɓo kɔsn kɛn bɔɔyo raan.» 42 Tɛr naaɗe taaɗ ɔɔ: «Kɛse Isan kɛn goon Yusup se ey la? Kɛn kon̰ ute Bubin̰ kꞋjeelɗeki se ey la? Tɛɗ ɔɔ ɗi jaay ɓɔrse num taaɗ ɔɔ: ‹Maam bɔɔyo raan se?›» 43 Gɔtn se Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌtaaɗki naaŋ ki ute naapa rom ki. 44 Bu kɛn ɔlumo se, nam nam jaay naan̰ tiik ɔlin̰ te gɔtum ki ey se, aɗe kɔŋ ɓaa gɔtum ki eyo. Ɔɔ debm kɛn Bu ɔlumsin̰ga se, ɓii kɛn kaam mɔɔtn se maam mꞋan̰ durin̰ daan yoge tu. 45 Jee taaɗ taar teeco taar Raa ki raaŋo do dɔkin̰ ɔɔ: Raa se, utu dooy jeege paac.§

«Ɔɔ debm kɛn jaay ɔndga bin̰ do taar Bubum ki, ɔɔ booy ɔkga taarin̰ kɛn naan̰ dooy jeege se, aɗe kɔŋ ɓaa gɔtum ki. 46 Taa nam, ɓii kalaŋ aak te Bu eyo. Debm kɛn iin̰o gɔtn Raa ki se naan̰ kalin̰ ki sum ɓo aakkiga Bua. 47 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: debm jaay aalga maakin̰ do maam ki se, naan̰ ɔŋga kaajn̰ gɛn daayum. 48 Taa maam ɓo mꞋmappan kɛn ɛɗ kaaja jeege tu. 49 Do kɔɗ‑ɓaar ki, do dɔkin̰ naane se, bubsege ɔso nakŋ kɔsn kɛn kꞋdaŋin̰ maan. Te naan̰ se kic ɓo naaɗe ooyga. 50 Num kɛse ɓo mappan bɔɔyo raan, debm jaay ɔsga naan̰ se num, naan̰ Ꞌkɔŋ kooy eyo. 51 Maam ɓo kɔsn bɔɔyo raan ɔɔ kɛn ɛɗ kaaja. Debm jaay ɔsga kɔsn ese num, naan̰ utu tiŋg gɛn daayum daayum. Kɔsn kɛn maam mꞋutu mꞋasen kɛɗ se, kɛse daa rom mala; naan̰ se ɓo kɛn utu kɛɗn kaaja jeege tun do naaŋ ki.»

52 Kɛn Yaudge jaay booy taar se, naaɗe baag naajn̰ te naapa makɔn̰ɔ ɔɔ: «Gaabm se jaay ɔɔ ajeki kɛɗn daa ron̰ ɓo jꞋaki kɔs se, jꞋan̰ki kɔsn ɔɔ ɗio?» 53 Gɔtn se Isa ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: kɛn naase jaay ɔski te daa ro maam Goon Deb eyo, ɔɔ aayki te moosum ey se, naase aki kɔŋ kaajn̰ mala eyo. 54 Debm ɔs daa roma ɔɔ aay moosum se, naan̰ ɔŋga kaajn̰ gɛn daayum, ɔɔ kɛn naan̰ ooyga kic ɓo, ɓii kɛn kaam mɔɔtn se maam mꞋan̰ durin̰ daan yoge tu. 55 Ɗeere, daa rom se, kɛse ɓo nakŋ kɔsn mala mala, ɔɔ moosum se lɛ, naan̰ ɓo nakŋ kaay mala mala kici. 56 Ɔɔ debm tiŋg tɔs daa roma, ɔɔ tiŋg taay moosum se, naan̰ se iŋg *dɔɔk ute maama, ɔɔ maam mꞋiŋg dɔɔk te naan̰a. 57 Aan gɔɔ Bua kɛn ɛɗ kaaja nakge tun ɓaa se paac se, naan̰ ɓo debm kɛn ɔlumo ɔɔ naan̰ ɓo debm ɛɗum kaaja maam ki kici. Taa naan̰ se ɓo, debm kɛn ɔs daa ro maam se Ꞌkɔŋ kaaja gɔtum ki. 58 Kɛse mappan kɛn bɔɔyo raan. Naan̰ se tec aan gɔɔ kɔsn kɛn bubsege ɔso do dɔkin̰ do kɔɗ‑ɓaar ki se eyo. Ute naan̰ se kic ɓo naaɗe ooyga, num gaŋ debm ɔs mappan ese se, naan̰ Ꞌkɔŋ kaajn̰ gɛn daayum.» 59 Taargen se ɓo, Isa dooy jeege maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki gɛn keem Raa kɛn maakŋ gɛgɛr kɛn Kaparnayum ki.

Jee mɛtn Isa kɛn mɛtin̰ge se, iin̰ rɛsin̰a

60 Jee mɛtin̰ ki, kɛn mɛtin̰ge se jaay booy taar Isa taaɗ bin se, maakɗe ki se jeege dɛna baag taaɗn ɔɔ: «Taar se, ɔɔn̰ aak eyo! Naŋa jaay Ꞌkɔŋ Ꞌbooy taar se?»

61 Isa jeel maak‑saapɗe kɛn jee mɛtin̰ ki jaay baag mooy naaŋ ki ron̰ ki se, do taar kɛn naan̰ taaɗ se ɗeekɗen ɔɔ: «Naase maakse tujga do taar kɛn se la? 62 Num kɛn naase amki kaakŋ maam *Goon Deba mꞋkookŋ ɓaa gɔtum kɛn deet se, naase tap ɓo aki taaɗn ɔɔki ɗi? 63 Kɛn ɛɗ kaaja jikilimge tu se, *Nirl Raa; ey num jikilimge kalɗe ki se, Ꞌkɔŋ kaajn̰ roɗe eyo. Taargen maam taaɗsesin̰o se, iin̰o gɔtn Nirl Raa kɛn lee ɛɗ kaaja jeege tu se. 64 Num gaŋ maakse ki se, jee mɛtin̰ge aal maakɗe dom ki eyo.» Taa gɔtn do dɔkin̰ tap ɓo Isa se, naan̰ jeel jeegen aal maakɗe don̰ ki ey se, ɔɔ debm kɛn utu an̰ kutin̰ se kic ɓo, naan̰ jeelin̰a. 65 Tɛr Isa taaɗɗen ɔɔ: «Taa naan̰ se ɓo maam taaɗseno mꞋɔɔ: debm kɛn Raa ɔɔɗin̰ te ɗoob ey se, naan̰ aɗe kɔŋ ɓaa gɔtum ki eyo.»

66 Kɛn jee mɛtin̰ ki jaay booy taar bin se, dɛnin̰ iin̰ rɛsin̰a ɔɔ baate ɓaa ute naan̰a. 67 Gɔtn se Isa tɔnd mɛtn jee mɛtin̰ kɛn ɔɔp sik‑kaar‑di se ɔɔ: «Num naase se, Ꞌje aki ɓaa ey la?» 68 Gɔtn se Simon Piɛr tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛluma, naai ɓo ɔk taar kɛn ɛɗ *kaajn̰ gɛn daayum. Kɛn jaay kɔn̰ naai se kꞋɓaa gɔtn naŋ ki? 69 Taa naaje se jꞋaalga maakje do naai ki ɔɔ kꞋjeeli naai se Debm *Salal kɛn iin̰o gɔtn Raa ki.» 70 Tɛr Isa taaɗɗen ɔɔ: «Naasen sik‑kaar‑di ki se, maam ɓo mꞋbɛɛr tɔɔɗseno ey la? Num gaŋ maakse ki se, deb kalaŋ se, tec sitan te kaamin̰a.»

71 Kɛse naan̰ taaɗ te Judas goon Simon kɛn Iskariɔt; naan̰ ɓo debm kɛn maakŋ jeege tun sik‑kaar‑dio kɛn utu an̰ kut se.

7

Isa se gɛnaan̰ge mala kic ɓo aal maakɗe don̰ ki eyo

(Jn 5.44, 15.18‑19; Mt 10.16)

1 Kɛn nakgen se paac jaay deel se kic ɓo, Isa utu lee lee taa naaŋ Galile ki rɔk. Ɔɔ naan̰ baate ɓaa lee taa naaŋ Jude ki taa magal Yaudge se je je ɗoobm an̰ tɔɔlɔ. 2 Kaaɗ kɛn se, laa Yaudgen kɛn kꞋdaŋin̰ *laa Daabge se, ɔɔpga gɔɔrɔ. 3 Gɔtn se gɛnaan̰ge ɗeekin̰ ɔɔ: «Bɛɛki num, naai Ꞌkiin̰ ɓaa taa naaŋ Jude ki, taa nakŋ‑kɔɔɓgen naai Ꞌtɛɗ gɔtn ara se, Ꞌɓaa tɛɗin̰ naane kici taa jee mɛti ki Ꞌɓaa kaaka. 4 Kɛn debm jaay je ɔɔ jeege jeel gɔtin̰ se, naan̰ tɛɗ nakge tal tal, ɔyin̰ kɔy eyo. Taa ɗi nakŋ‑kɔɔɓgen naai Ꞌlee tɛɗ se, ɓaa tɛɗin̰ naan jeege tu, taa jeege paac ai kaakŋ jeele.» 5 Taa gɛnaa Isage mala kic ɓo, naaɗe aal maakɗe don̰ ki eyo. 6 Gɔtn se Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Gɛn tɛɗn nakŋ ese se, kaaɗum aas te ey ɓɔrtɔ. Num gaŋ gɛn naase lɛ, kaaɗn gay gay kic ɓo jigsen naase ki. 7 Jee do naaŋ ki se asen kɔŋ kɔɔɗn kund naase eyo; num gaŋ maam se naaɗe ɔɔɗ undum naata. Taa maam mꞋlee mꞋtɔɔɗɗen tɔɔɗ mɛtn *kusin̰ɗege. 8 Gɛn ɓaa tɛɗn laa se, naase Ꞌɓaaki. Ɔɔ maam se mꞋɓaa eyo, taa kaaɗum aas te ey ɓɔrtɔ.» 9 Kɛn Isa jaay taaɗ naŋ taarin̰ se, naan̰ ɔɔp iŋg taa naaŋ Galile ki.

Isa ɓaa gɛn tɛɗn *laa Daabge

10 Kɛn gɛnaan̰ge jaay iin̰ ɓaa gɛn tɛɗn laa se, naan̰ kic iin̰ ɓaa. Naɓo kɛn naan̰ ɓaa ɓaa se goon̰ goon̰o ɔɔ kɛn aan naane se kic ɓo tɔy tɔy ron̰a. 11 Maakŋ ɓiige tun Yaudge tɛɗ tɛɗ laa taal Daabge se, magal Yaudge lee je je Isa ɗeek ɔɔ: «Naan̰ tap ɓo gay?» 12 Jeege dɛna gɔtn se taaɗ naaŋ ki, ɔɔ naaj te naapa ro Isa ki. Jee mɛtin̰ge ɗeek ɔɔ: «Gaabm se, naan̰ debm jiga.» Ɔɔ kɛngen kuuy ɗeek ɔɔ: «Ɓɛrɛ naan̰ se, iig kiig ɓo jeege.» 13 Num gaŋ debm jaay Ꞌtaaɗn taa Isa tal naan jeege tu se gɔtɔ, taa naaɗe se ɓeer ɓeer magal Yaudge tu.

14 Kaaɗ kɛn jeege tɛɗ tɛɗ laa gɛn taal Daabge jaay aan daanin̰ ki se, Isa ɓaaɗo ɛnd daan bɔɔr *Ɓee Raa ki ɔɔ baag dooy jeege. 15 Kɛn Yaudge jaay booy naan̰ iŋg dooy dooy jeege se, ɔkɗen taaɗ eyo, ɗeek ɔɔ: «Gaabm se lɛ, iŋgo te gɛn dooyo gam eyo, num jeel nakge dɛn bin se ɔŋin̰o gay?»

16 Num gaŋ Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Taargen maam dooy jeege se, mꞋtɛrɛc daan dom ki eyo, num taargen se, debm kɛn ɔlumo se ɓo taaɗumsin̰o. 17 Debm kɛn je tɛɗn nakŋ kɛn *Raa maakin̰ ɓo jen ro ki se, kɔŋ Ꞌjeele taargen maam dooy jeege se, mꞋtɛrɛc te daan dom ɓo mꞋtaaɗ eyo num taargen se iin̰o gɔtn Raa ki. 18 Debm kɛn jaay tɛrɛc te daan don̰ sum ɓo, taaɗ se naan̰ je jeege ɓo an̰ *nooko. Num gaŋ debm je jeege nookŋ debm ɔlin̰o naaba se, naan̰ se taaɗ taar mɛt ki ɔɔ ɔk taar‑kɔɔɓ eyo. 19 Kɛn ɓaaɗo taaɗsen *Ko Taar Raa se, *Musa ey la? Gaŋ maakse ki se, debm jaay ɔk Ko Taar Raa jiga se gɔtɔ, ey num kɛn naase jaay Ꞌje amki tɔɔl se taa ɗi?» 20 Gɔtn se jee dɛnge tɛrlin̰ ɔɔ: «Naai se ɔk sitan! Nam nam je aay tɔɔl naai se tap ɓo naŋa?»

21 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Ɓii kalaŋ se, maam tɛɗo nakŋ‑kɔɔɓɔ kalaŋ bini, ɔɔ nakŋ‑kɔɔɓm se deelo dose, ɔɔ ɔksen gɛn taaɗ eyo. 22 Musa se taaɗseno ɔɔ gaangen gaabge se Ꞌtɔjɗeki pɔndɔ, num gaŋ *kɔjn̰ pɔndɔ se iin̰o do bubge tun do dɔkin̰a, do Musa ki sum eyo. Taa naan̰ se ɓo kɛn aanga *ɓii sebit ki kic ɓo, naase lee Ꞌtɔjki pɔndɔ gɛnsege tu. 23 Taa naan̰ se ɓo, naase Ꞌtɔjki pɔndɔ gɛnsege tu utu ɓii sebit kic ɓo tuj Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se eyo. Num gaŋ debkilimi ute magalin̰ ɓo maam mꞋɛɗin̰ lapi ɓii sebit ki jaay naase maakse taarse se taa ɗi? 24 Kɛn jaay aki kɔjn̰ bɔɔrɔ do nam ki num, ɔn̰te kɔjki do nakge tun, kɛn naase aki ute kaamse sum eyo, num ɔjki bɔɔrɔ ute ɗoobin̰a.»

25 Gɔtn se jee Jeruzalɛm kɛn mɛtin̰ge ɗeek ɔɔ: «Kɛse ɓo gaabm kɛn kꞋje jꞋan̰ tɔɔl se ey la? 26 ꞋBooyki naan̰ ɗaar tal taaɗ taaɗ naan jeege tu, ɔɔ tɔɔgjege se, nam tap ɓo taaɗin̰ taar ɗim eyo. Lɔ bin se naaɗe jeelin̰ga naan̰ *al‑Masi ɗeer ne? 27 Num al‑Masi jaay utu aɗe ɓaa se, gɔtn naan̰ ano kiin̰ tap ɓo nam jeel eyo. Gaŋ gaabm se lɛ, naaje kꞋjeelki gɔtn naan̰ iin̰no ro ki.»

28 Kaaɗ kɛn Isa dooy dooy jeege daan bɔɔr Ɓee Raa ki se, kɛn naan̰ jaay booy taarɗe se, uun mindin̰ raan ɗeekɗen ɔɔ: «Ɗeere, naase Ꞌjeelumki ɔɔ Ꞌjeelki gɔtn maam mꞋiin̰no. Anum, maam se mꞋiin̰o gɛn dom ɓo mꞋɓaaɗo eyo. Num deb kuuy ɓo ɔlumo, ɔɔ debm ɔlumo se taaɗ taar mɛt ki. Num gaŋ naan̰ se naase Ꞌjeelin̰ki eyo. 29 Anum debm se maam mꞋjeelin̰a taa maam se mꞋiin̰o gɔtin̰ ki, ɔɔ naan̰ ɓo ɔlumo.» 30 Gɔtn se naaɗe je an̰ kɔkɔ naɓo nam ɔŋ ɔl te jin̰ ron̰ ki eyo, taa kaaɗin̰ aas te ey ɓɔrtɔ. 31 Gaŋ maakŋ jee dɛnge tu se, jee mɛtin̰ge took aal maakɗe don̰ ki ɔɔ naaɗe ɗeek ɔɔ: «Kɛn al‑Masi utu aɗe ɓaa se Ꞌkɔŋ Ꞌtɛɗn nakŋ‑kɔɔɓgen dɛn cir gɛn gaabm ese tɛɗ se la?»

32 Gɔtn se *Parizige ɓaa booy taar kɛn jeege lee taaɗ naaŋ ki ro Isa ki se, naaɗe ute magal jee tɛɗn sɛrkge se, ɔl asgargen lee bɔɔb Ɓee Raa se, gɛn ɓaa kɔkŋ Isa. 33 Gaŋ Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Maam se, ɔɔpumga baata kɛn mꞋkiŋg te naase ɔɔ tɛɗga ɓo maam ɓaa kɔŋ debm kɛn ɔlumo. 34 Naase utu amki jea, naɓo amki je kɔŋ eyo. Taa gɔtn maam ɓaan ɓaa se, naase aki kɔŋ kaan eyo.» 35 Gɔtn se Yaudge baag taaɗn te naapa ɔɔ: «Naan̰ tap ɓo ɓaa kaam gay, jaay naaje jꞋan̰ki kɔŋ kɔŋ ey se? Ɔɔ ɓaa tiŋg daan Yaudge tun wɔɔk maakŋ Grɛkge tu se la? Ɔɔ gɔtn naane se naan̰ ɓaa dooy Grɛkge la? 36 Ey num taar naan̰ taaɗ ɔɔ: ‹Naase utu amki jea, naɓo amki je kɔŋ eyo, taa gɔtn maam ɓaan ɓaa se, naase aki kɔŋ kaan eyo.› Taar se tap ɓo naan̰ je ɗeekŋ ɔɔ ɗio?»

Isa taaɗ taar maan kɛn ɛɗ kaaja jeege tu

37 Ɓii magal cir paacn̰ gɛn *laa Daabge se, ɓiin kɛn kaam mɔɔtn. Ɓiin se ɓo Isa iin̰ ɗaara ɔɔ uun mindin̰ raan ɔɔ baag taaɗa ɔɔ: «Debm kɛn jaay maane tɔɔlin̰ se n̰Ꞌɓaaɗo gɔtum ki ɔɔ n̰Ꞌkaaye. 38 Aan gɔɔ taar kɛn kꞋraaŋo do dɔkin̰ taaɗ ɔɔ: debm jaay aalga maakin̰ dom ki se, Ꞌkɔŋ maan kɛn ɛɗ kaaja. Ɔɔ maan kɛn ɛɗ kaaja se, aɗe kiin̰ maakin̰ ki ɔɔ Ꞌtooɗn kɔɔy maakin̰ ki kɔl kɔl aan gɔɔ maan maakŋ oolge tu.» 39 Kɛn Isa jaay taaɗ taar se, naan̰ je taaɗn taa *Nirl Raa, kɛn tɛɗga num, jee aalga maakɗe don̰ ki se utu Ꞌkɔŋɔ. Taa kaaɗ kɛn se, Nirl Raa bɔɔy te ey ɓɔrtɔ; taa Isa se ook ɓaa te raan gɔtn jꞋansen nook ey ɓɔrtɔ.

Jeege naaj taara te naapa ro Isa ki

40 Kɛn jeege jaay booy taar se, jee mɛtin̰ge ɗeek ɔɔ: «Gaabm se, ɗeere naan̰ se debm taaɗ taar teeco taar Raa ki mala mala.» 41 Jee mɛtin̰ge taaɗ ɔɔ: «Naan̰ se ɓo *al‑Masi.» Gaŋ jee mɛtin̰gen kuuy taaɗ ɔɔ: «Al‑Masi ɓo aɗe kiin̰ taa naaŋ Galile ki ne? Kɛse gɔtɔ. 42 Ey num taargen do dɔkin̰ kꞋraaŋin̰ga raaŋ se ɗeek ɔɔ: Al‑Masi se, aɗe teecn̰ mɛtjil *Daud ki ɔɔ aɗe kiin̰ Betleem ki, kɛn maakŋ naaŋ Daud ki ey la?*» 43 Taa Isa se jee dɛn se, taarɗe ɓaa ɔk mɛtn naap eyo. 44 Gɔtn se jeege kandum maakɗe ki se je an̰ kɔkɔ naɓo nam ɔŋ ɔl te jin̰ ron̰ ki eyo.

45 Asgargen lee bɔɔb *Ɓee Raa se ɔk tɛrlo ɓaaɗo ɔŋ *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute *Parizige. Naaɗe taaɗ asgarge tu ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay naase Ꞌbaate kɔkŋ ɓaansin̰kiro se?» 46 Gɔtn se asgarge tɛrlɗen ɔɔ: «Ɓii kalaŋ tap ɓo nam ɔŋ taaɗ te taara aan gɔɔ gɛn gaabm se eyo.» 47 Anum Parizige se, tɛrlɗen ɔɔ: «Naase kic gaabm se taaɗ bisenga dose kic la? 48 Maakŋ magalge tu ey lɛ maakŋ Parizige tu se aakkiga nam kalaŋ tookga taarin̰ la? 49 Num gaŋ jee dɛn took taarin̰ se naaɗe jeel *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se eyo, ɔɔ naaɗe se lɛ jee kɛn Raa naamɗega naama.»

50 Gaŋ maakŋ Parizige tu se gaaba kalaŋ ron̰ Nikodem, naan̰ se ɓii kalaŋ iŋgoga kiŋg gɔtn Isa ki kici ɗeekɗen ɔɔ: 51 «Ko Taar kɛn Raa ɛɗjekiro se, debkilimi jaay kꞋbooy te taarin̰ eyo, ɔɔ jꞋaak te nakŋ kɛn naan̰ tɛɗ ey se, jꞋan̰ kɔkŋ mindin̰ jꞋɔɔ ɗi?» 52 Gɔtn se naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Naai kic Ꞌtɛɗn kɔɗ Galile la? ꞋƁaa dooy ɔk taargen kꞋraaŋɗeno do dɔkin̰ se jiga jaayo, ɓii kalaŋ tap ɓo debm taaɗ taar teeco taar Raa ki gam teeco te taa naaŋ Galile ki eyo.»

53 [Gɔtn se, naŋa naŋa kic ɓo iin̰ uun ɗoobm ɓeen̰a ɓeen̰a.]

8

Mɛnd gaaba jꞋɔkin̰ ute gaabm kuuy

1 Naan̰ kɛn se Isa iin̰ ɓaa do *kɔsn ɔlib ki. 2 Mɛtbeen̰ki tanɔɔrin̰ nɔɔrin̰ se, naan̰ ɔk tɛrlo daan bɔɔr *Ɓee Raa ki ɔɔ jeege paac ɓaaɗo ɔŋin̰a. Gɔtn se naan̰ booy iŋg naaŋ ki ɔɔ baagɗen dooyo. 3 Gɔtn se jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage ute *Parizige se ɔk ɓaano te mɛnd gaaba kalaŋ bin se jꞋɔkin̰o te gaabm kuuy. Naaɗe ɓaaɗo ɔndin̰ daan jeege tu. 4 Naaɗe ɗeek Isa ki ɔɔ: «Debm dooy jeege, mɛnd se tɛɗga nakŋ *kusin̰a jꞋɔŋin̰o tooɗ tooɗ te gaabm kuuy. 5 Maakŋ *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se taaɗjeki ɔɔ: ‹Mɛndgen bin se jꞋaɗen tund tɔɔl te koa.› Num gɛn naai ki num ɔɔ ɗi?»

6 Kɛn naaɗe jaay taaɗ bin se, je kɛn naan̰ taaɗga taar ɗim cɔkɔ sum ɓo, naaɗe an̰ goom kɔkɔ taa an̰ kɔkŋ mindin̰a. Num gaŋ gɔtn se, Isa no don̰ naaŋ ki ɔɔ baag raaŋ naaŋ ki ute goon jin̰a. 7 Aan gɔɔ naaɗe dɔɔk taara tɔnd mɛtin̰ ɔn̰ ey se, gɔtn se Isa uun don̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Maakŋ naase kɛn Ꞌpaacki se, nam nam ɓii kalaŋ jaay tɛɗ te nakŋ kusin̰ ey num, uun koa und mɛnd se deete.» 8 Gɔtn se tɛr naan̰ no don̰ naaŋ ki daala ɔɔ baag raaŋ naaŋ ki. 9 Kɛn naaɗe jaay booy taar ese se, naŋa naŋa kic ɓo uun ɗoobin̰ ɗoobin̰a. Jee magalge se ɓo baag kiin̰ ɓaa deet deet. Gɔtn se ɔɔp Isa kalin̰ ki te mɛnd kɛn naaɗe ɔk ɓaano daanɗe ki se. 10 Num gɔtn se Isa uun don̰ daala ɗeek mɛnd ki se ɔɔ: «Mɛnda, jee se ɓaaga gay? Maakɗe ki se, nam nam Ꞌɗaar jaay Ꞌkɛnd teeli gɛn kuti se gɔtɔ ne?» 11 Mɛnda se ɗeekin̰ ɔɔ: «Jaamus, nam utum te eyo.» Gɔtn se Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Maam kic mꞋje kuti eyo. ꞋƁaao naɓo mɔɔtn ɔn̰te tɛɗn nakŋ kusin̰a.»

Isa se naan̰ gɔtn wɔɔr gɛn jeege paac

12 Isa ɗeek jeege tu daala ɔɔ: «Maam se, mꞋgɔtn wɔɔr gɛn jeege paac. Debm kɛn ɓaaɗoga mɛtum ki se, naan̰ se lee maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗ eyo. Gaŋ naan̰ se Ꞌkɔŋ gɔtn wɔɔr kɛn an̰ tɔɔɗn kɔl gɔtn kɛn naan̰ an kɔŋ kaaja.» 13 Gɔtn se *Parizige ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai ɓo Ꞌtɛɗn saaɗn gɛn naai mala se, saaɗn naai se ɔs aay eyo.» 14 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛn maam mꞋtɛɗn saaɗn maam mala kic ɓo, saaɗn maam se ɔs aaye. Taa maam mꞋjeel gɔtn maam mꞋiin̰no ɔɔ gɔtn maam mꞋan ɓaa. Num gaŋ naase gɔtn maam mꞋiin̰no lɛ, Ꞌjeelki eyo ɔɔ gɔtn maam ɓaan ɓaa ro ki kic ɓo, naase Ꞌjeelki eyo. 15 Naase ɔjki bɔɔrɔ do jeege tu aan gɔɔ kɛn jikilimge lee tɛɗa. Num maam lɛ mꞋɔj bɔɔrɔ do nam ki eyo. 16 Kɛn jaay aanumga gɛn kɔjn̰ bɔɔrɔ kic num, kɔjn̰ bɔɔr maam se kɛn mɛt ki. Taa maam se mꞋkalum ki eyo, num Bu kɛn ɔlumo se kic utu te maama. 17 Maakŋ *Ko Taar kɛn Raa ɛɗseno se, kꞋraaŋin̰ga raaŋ jꞋɔɔ: kɛn jeege di jaay taaɗ taarɗe ɔk mɛtn naapa se saaɗn naaɗe se, ɔs aaye. 18 Maam mala ɓo mꞋtaaɗn saaɗuma ɔɔ Bubum kɛn ɔlumo se kic taaɗ saaɗn maama.» 19 Gɔtn se naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Bubi naai Ꞌtaaɗn se gay?» Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Naase lɛ Ꞌjeelumki eyo. Ɔɔ Bubum kic naase Ꞌjeelin̰ki eyo. Kɛn naase jaay Ꞌjeelumki maam num, Bubum kic ɓo naase an̰ki Ꞌkɔŋ jeel kici.»

20 Isa taaɗ taargen se, kaaɗ kɛn naan̰ dooy dooy jeege daan bɔɔr *Ɓee Raa ki. Naan̰ kɛn se, naan̰ iŋg cɛɛ nakŋ kɛn jeege lee tɔmb *sɛrkɛ maak ki; num gaŋ gɔtn se, nam ɔŋ ɔl te jin̰ ron̰ ki eyo taa kaaɗin̰ aas te ey ɓɔrtɔ.

Isa taaɗ ɔɔ naan̰ utu tɛrl gɔtn Bubin̰ ki

21 Isa taaɗɗen daala ɔɔ: «Maam se mꞋɓaa ɓaao ɔɔ naase utu amki jea, naɓo naase se utu aki kooy maakŋ *kusin̰se ki. Taa gɔtn maam mꞋan ɓaa se lɛ, naase aki kɔŋ ɓaa eyo.» 22 Gɔtn se magal Yaudge taaɗ te naapa ɔɔ: «Taar kɛn naan̰ taaɗ ɔɔ gɔtn maam mꞋɓaan ɓaa se naase aki kɔŋ ɓaa eyo. Bin se, naan̰ kalin̰ ki ɓo ɓaa ɓaa tɔɔl ron̰ la?» 23 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Naase se, jee do naaŋ ki, num maam lɛ, mꞋiin̰o raan. Naase se, jee do naaŋ ki ara, num maam se, mꞋmɛtn jee do naaŋ ki ara ki eyo. 24 Taa naan̰ se ɓo maam taaɗseno mꞋɔɔ, naase se utu aki kooy maakŋ kusin̰sege tu. Kɛn naase jaay Ꞌbaate Ꞌkaalki maakse do maam kɛn mꞋiŋg daayum se, naase se utu aki kooy maakŋ kusin̰sege tu.» 25 Gɔtn se naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naai tap ɓo naŋa?» Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Do kupm mɛt ki tap ɓo maam mꞋɔn̰ te eyo num mꞋtaaɗsenoga. 26 Do naase ki se, maam mꞋɔk taarge dɛna kɛn mꞋasen taaɗa ɔɔ gɛn kɔjn̰ bɔɔrɔ dose ki. Num gaŋ Debm kɛn ɔlumo se, naan̰ taaɗ taar mɛt ki. Ɔɔ taar kɛn maam taaɗ jeege tu se, mꞋbooyo gɔtn naan̰ ki.»

27 Num taar jaay naan̰ taaɗɗen te *Raa Bubu se, naaɗe ɔnd te mɛtin̰ eyo. 28 Gɔtn se Isa ɗeekɗen daala ɔɔ: «Kɛn naase jaay Ꞌtup Ꞌtɔɔlkiga *Goon Deba ro kaag ki uun ɗaarin̰kiga raan se, kaaɗ kɛn se jaay naɓo naase aki jeele, maam se ɓo debm kɛn mꞋiŋg gɛn daayum. Ɔɔ maam se mꞋtɛɗ naka gɛn dom eyo, num maam taaɗ se mꞋtaaɗ te nakŋ kɛn Bubum dooyumo. 29 Debm kɛn ɔlumo se, naan̰ utu te maama. Naan̰ ɔŋ ɔn̰um te kalum ki eyo, taa maam se daayum mꞋtɛɗ nakŋ kɛn tɔɔlin̰ naan̰ ki.» 30 Gɔtn se kɛn jeege jaay booy taar Isa taaɗ bin se, jeege dɛna took aal maakɗe don̰ ki.

Gaan Raage ute gaan *Ɓubm sitange

31 Gɔtn se Isa taaɗ Yaudge tun aalga kaal maakɗe don̰ ki se ɔɔ: «Kɛn naase jaay ɔkki taarum maakse ki tɔɔg se, naase aki tɛɗn jee mɛtum kɛn mala mala. 32 Ute naan̰ se naase aki jeel taar mɛt ki, ɔɔ taar mɛt ki kɛn naase aki jeel se ɓo, asen kɔɔɗn dose maakŋ ɓul ki.» 33 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Naaje se kꞋmɛtjil *Abraamge ɔɔ ɓii kalaŋ naaje kꞋtɛɗ te ɓul nam gam eyo. Naai Ꞌtaaɗjen ɔɔ: naase aki kɔŋ tɛɗn ɓul ey sum se, taa ɗi?» 34 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: debm jaay tɛɗ nakŋ *kusin̰ se, naan̰ ɔɔp tɛɗga ɓul gɛn kusin̰a. 35 Ɓulu se naan̰ kɔŋ kiŋg maakŋ ɓee ki gɛn daayum eyo, num goono ɓo debm Ꞌkiŋg maakŋ ɓee ki gɛn daayum. 36 Taa naan̰ se ɓo kɛn Goon Raa jaay ɔɔɗsenga maakŋ ɓul ki num, naase aki kɔŋ dose ɗeer ɗeer. 37 Maam mꞋjeele naase se mɛtjil Abraamge. Naɓo naase Ꞌbaate Ꞌkuunki taaruma ɔɔ taa naan̰ se ɓo naase Ꞌje amki tɔɔlɔ. 38 Maam se mꞋtaaɗsen nakŋ kɛn maam mꞋaako gɔtn Bubum ki. Gaŋ naase se Ꞌtɛɗki nakŋ kɛn naase Ꞌbooykiro gɔtn bubse ki.» 39 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Bubm naaje se, Abraam.» Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛn naase jaay gaan Abraamge ɗeer num, naase aki tɛɗn nakgen aan gɔɔ Abraam tɛɗo se. 40 Num ɓɔrse naase Ꞌje amki tɔɔlɔ. Taa maam mꞋtaaɗsenga taaɗ taar mɛt ki kɛn maam booyo gɔtn Raa ki. Nakgen bin se Abraam ɔŋ tɛɗin̰ te eyo. 41 Num gaŋ naase se Ꞌtɛɗki nakgen kɛn bubse lee tɛɗa.» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Naaje se kꞋgaan bumige eyo. Naaje jꞋɔk Bubu kalaŋ sum, ɔɔ Bubm naaje se, Raa!»

42 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Kɛn Raa jaay Bubse num kaaɗn naane, naase amki jea. Maam mꞋiin̰o gɔtn Raa ki ɔɔ mꞋɓaaɗo kic ɓo taa naan̰a: maam se mꞋɓaaɗo gɛn dom eyo, num naan̰ ɓo debm kɛn ɔlumo. 43 Gɛn ɗi naase Ꞌbooy ɔkki taarum ey se? Taa taar maam mꞋtaaɗsen se naase aasin̰ki gɛn booy kɔkin̰ eyo. 44 Bubm naase se, naan̰ Bubm sitange. Ɔɔ naase Ꞌjeki tɛɗn nakŋ kɛn bubse maakin̰ jea. Do dɔkin̰ kic ɓo, naan̰ ɓo debm tɛɛso gɛn tɔɔl jeege. Ɔɔ naan̰ se taaɗ taar mɛt ki eyo, taa nakŋ mɛt ki se gɔtn naan̰ ki gɔtɔ. Kɛn naan̰ baaga taaɗn taar‑kɔɔɓɔ se taargen se naan̰ uun don̰ ki ɓo taaɗa, taa naan̰ se debm taar‑kɔɔɓɔ ɔɔ bubm jee taar‑kɔɔɓge. 45 Num gaŋ maam se mꞋtaaɗsen taar mɛt ki. Taa naan̰ se ɓo naase Ꞌbaate Ꞌtookki taaruma. 46 Maakse ki se naŋa jaay am kɔŋ taaɗn kusin̰ kɛn maam tɛɗa ɔɔ kɛn maam mꞋtaaɗ taar mɛt ki num, naase Ꞌbaate kuunki taarum se gɛn ɗi? 47 Debm gɛn Raa se, booy uun taar Raa. Num naase se, jee Raage eyo, taa naan̰ se ɓo naase Ꞌbaate Ꞌbooyki taaruma.»

48 Gɔtn se magal Yaudge taaɗ Isa ki ɔɔ: «Kɛn kꞋɗeek jꞋɔɔ naai kɔɗ *Samari ɔɔ debm sitan se, taarje mɛt ki.» 49 Gaŋ Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Maam se debm sitan eyo. Num maam se *mꞋnook Bubuma, gaŋ naase aalumki maak ki eyo. 50 Maam se mꞋje jeege ɓo am nook eyo, num deb kuuy ɓo je jeege am nooko, naan̰ ɓo debm utu Ꞌkɔjn̰ bɔɔrɔ. 51 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: debm jaay booy uun taar maam se, mɔɔtn naan̰ se Ꞌkɔŋ kooy eyo.»

52 Gɔtn se, magal Yaudge ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɓɔrse naaje kꞋjeeliga naai se debm sitan! Ey num Abraam te jee taaɗ taar teeco taar Raa ki kɛn do dɔkin̰ se kic ɓo ooyga, gaŋ naai Ꞌtaaɗ ɔɔ debm jaay booy uunga taar naai num, mɔɔtn Ꞌkɔŋ kooy eyo. 53 Bin se bubjen Abraam kɛn ooyga se naai magal cirin̰ la? Ey num jee taaɗ taar teeco taar Raa ki se kic ɓo ooyga ɔɔ naai magal roi bin se Ꞌje kaasn te naŋa?» 54 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛn maam ɓo mꞋnook rom mala sum num, nookŋ ro maam se nakŋ cɛrɛ. Kɛn nookum maam se, Bubuma, ɔɔ naan̰ ɓo kɛn naase Ꞌtaaɗki ɔɔki naan̰ ɓo Raase se. 55 Gaŋ naase Ꞌjeel ɔkin̰ki eyo ɔɔ maam se mꞋjeel mꞋɔkin̰ mala mala. Kɛn maam jaay mꞋtaaɗ mꞋɔɔ mꞋjeel mꞋɔkin̰ ey se, mꞋtɛɗn debm taar‑kɔɔɓɔ aan gɔɔ naase kici. Num maam se mꞋjeel mꞋɔkin̰a ɔɔ mꞋɔk taarin̰ se maakum ki. 56 Bubse Abraam se maakin̰ raapo ɔɔ naan̰ aak kaam ɓiin mꞋano Ꞌɓaa do naaŋ ki. Kɛn naan̰ jaay aak naan̰ se sum se, naan̰ maakin̰ raap dɛn aak eyo.» 57 Do taar kɛn naan̰ taaɗ se magal Yaudge ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai kɛn ɓaari si‑mii kic aas te ey sum ɓo aakga Abraam ne?» 58 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: kaaɗ kɛn jꞋooj te Abraam ey se, maam mꞋutu tap.» 59 Gɔtn se naaɗe tɔs koa je an̰ tundu, naɓo naan̰ ɛnd iig daan jeege tu ɔɔ iin̰ teec daan bɔɔr *Ɓee Raa ki se naatn.

9

Isa ɛɗ lapi gaab kɛn jꞋoojin̰ tap ɓo kaam‑tɔɔkɔ

(Mk 8.22‑25, 10.46‑52)

1 Ɓii kalaŋ Isa deel deel se, aak gaaba kalaŋ bin se jꞋoojin̰ ɓo kaam‑tɔɔkɔ. 2 Gɔtn se jee mɛtin̰ ki tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Debm dooyje, kɛn tuj *Raa ki jaay ɔl gaabm se jꞋoojin̰ kaam‑tɔɔkɔ se, naan̰ mala lɔɓu bubin̰ te kon̰ lɛ?» 3 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛn ɔl jaay kꞋjꞋoojin̰ kaam‑tɔɔkɔ se, taa *kusin̰ kon̰ te bubin̰ eyo, ɔɔ gɛn naan̰ mal eyo. Num ute naan̰ se, Raa ɓo Ꞌje taaɗn naabin̰ jeege tu! 4 Kɛn kaaɗa jaay utu se, bɛɛki se, kꞋtɛɗki naabm gɛn debm ɔlumo. Ey num kɛn nɔɔrɔ jaay aanga num, nam Ꞌkɔŋ tɛɗn naab ɗim eyo. 5 Kaaɗ kɛn maam mꞋutu do naaŋ ki ɓɔrt se, maam ɓo gɔtn wɔɔr gɛn jee do naaŋ ki.»

6 Kɛn Isa jaay taaɗ naŋ taarin̰ se, tup ɓoorin̰ naaŋ ki, deepin̰ te naaŋa ɔɔ uun ɔtin̰sin̰ kaam gaab kɛn kaam‑tɔɔkɔ se. 7 Ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɓaa tug kaami maakŋ gɔɔ kɛn ɔk maane ɔɔ gɔɔ se ɓo kɛn kꞋdaŋin̰ Siloam se.» Siloam se je ɗeekŋ ɔɔ: jꞋɔlin̰ga. Gɔtn se debm kaam‑tɔɔkɔ iin̰ ɓaa tug kaamin̰a ɔɔ kɛn naan̰ tɛrlo tɛrl se, naan̰ aak kaaka. 8 Jee do daamboogin̰ge ute jee jeelin̰ do dɔkin̰a jaay aakin̰o naan̰ lɛ, baayo baay se ɗeek ɔɔ: «Kɛse ɓo debm kaam‑tɔɔkŋ kɛn iŋg lɛ baayo se ey la?» 9 Jee mɛtin̰ge ɗeek ɔɔ: «Kɛse ɓo naan̰a.» Kɛngen kuuy ɗeek ɔɔ: «Gɔtɔ! Kɛse naan̰ eyo. Nam ɓo tecin̰ tece.» Gaŋ gaabm kaam‑tɔɔkɔ se taaɗɗen ɔɔ: «Kɛse maam mala.» 10 Gɔtn se naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Tɛɗ ɔɔ ɗi jaay kaami ɔɔɗ aak se?» 11 Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Gaabm kꞋdaŋin̰ Isa se ɓo deep ɓoorin̰ te naaŋa ɔɔ ɔtumsin̰ kaamum ki ɔɔ ɗeekum ɔɔ: ‹ꞋƁaa tug kaami maakŋ Siloam ki se.› Gɔtn se ɓo maam mꞋiin̰ ɓaa tug kaamuma ɔɔ kaamum ɔɔɗ aaka.» 12 Naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Gaabm se utu gay?» Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Maam jeel gɔtin̰ eyo.»

*Parizige tɔnd mɛtn gaabm debm kaam‑tɔɔkŋ Isa ɛɗin̰ lapi se

13 Gɔtn se jꞋɔk kꞋɓaan te gaabm, kɛn iŋgo kaam‑tɔɔkɔ se, gɔtn Parizige tu. 14 Gaŋ ɓii kɛn Isa deep naaŋa ute ɓoorin̰ jaay ɔt kaam gaab kɛn debm kaam‑tɔɔkɔ ɔɔ kaamin̰ ɔɔɗ aak se, ɓiin se *ɓii sebit. 15 Taa naan̰ se ɓo Parizige kic tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Tɛɗ ɔɔ ɗi jaay kaami ɔɔɗ aak se?» Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Gaabm kɛn kꞋdaŋin̰ Isa se ɓo, deep ɓoorin̰ ute naaŋa ɔɔ ɔtum kaamum ki ɔɔ mꞋɓaa mꞋtug kaamuma ɔɔ kaamum ɔɔɗ aaka.» 16 Maakŋ Parizige tu se jee mɛtin̰ge ɗeek ɔɔ: «Gaabm se debm Raa eyo. Taa ɓii sebit kic ɓo naan̰ aalin̰ maak ki eyo.» Gaŋ jee kuuy ɗeek ɔɔ: «Debm *kusin̰ naan Raa ki sum ɓo, Ꞌkɔŋ tɛɗn nakŋ‑kɔɔɓgen deel do bin ne?» Gɔtn se taarɗe ɓaa ɔk mɛtn naap eyo. 17 Gɔtn se tɛr naaɗe tɔnd mɛtn gaabm iŋgo kaam‑tɔɔkɔ se daala ɔɔ: «Maak‑saapm naai ki num, gaabm ɔɔɗio kaami se, naai ɔɔ ɗi?» Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Naan̰ se debm taaɗ taar teeco taar Raa ki.»

18 Gaŋ magal Yaudge se baate tooko kɛn gaabm se jaay jꞋoojin̰ ɓo kaam‑tɔɔkɔ ɔɔ ɓɔrse kaamin̰ ɔɔɗ aakga kaak se; taa naan̰ se ɓo, naaɗe daŋo kon̰ te bubin̰ se. 19 Gɔtn se naaɗe tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Gaabm se ɓo kɛse goonsen ɔɔki oojin̰ki kaam‑tɔɔkɔ se ne? Ɔɔ ɓɔrse Ꞌtɛɗ ɔɔ ɗi jaay kaamin̰ ɔɔɗ aak se?» 20 Bubin̰ ute kon̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛse goonje mala. Naaje se ɗeere jꞋoojin̰ ɓo kaam‑tɔɔkɔ. 21 Gaŋ tɛɗ ɔɔ ɗi jaay kaamin̰ ɔɔɗ aak se, naaje jꞋɔnd eyo ɔɔ nam nam ɔɔɗin̰ kaamin̰ se lɛ, naaje kꞋjeelin̰ eyo. Naan̰ lɛ debm magala, Ꞌtɔndki mɛtin̰a naan̰ mala asen taaɗn mɛtin̰a.» 22 Kɛn ɔl kon̰ ute bubin̰ jaay taaɗ bin se, taa naaɗe ɓeer ɓeer magal Yaudge tu. Taa magal Yaudge se dɔɔkga dɔɔk taarɗe ɔɔ debm kɛn jaay taaɗga ɔɔ: «Isa ɓo *al‑Masi se» naaɗe an̰ tuurin̰ maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se naatn. 23 Taa naan̰ se ɓo kon̰ te bubin̰ ɗeek ɔɔ: «Naan̰ lɛ debm magala, tɔndki mɛtin̰a.»

24 Tɛr Parizige se daŋo gaabm kɛn iŋgo kaam‑tɔɔkɔ se, daala, ɗeekin̰ ɔɔ: «Naan Raa ki se, naai taaɗ taar mɛt ki. Gaabm se lɛ naaje kꞋjeelin̰ naan̰ se debm kusin̰a.» 25 Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛn gaabm se ɓo debm kusin̰a, lɔ debm kusin̰ eyo, maam jeel eyo. Nakŋ maam jeel se, maam se jꞋoojum kaam‑tɔɔkɔ ɔɔ ɓɔrse kaamum ɔɔɗ aakga.» 26 Naaɗe taaɗ gaab kɛn se ɔɔ: «Naan̰ tap ɓo tɛɗi ɔɔ ɗi? Ɔɔ kaami se naan̰ tɛɗin̰ ɔɔ ɗi jaay ɔɔɗ aak se?» 27 Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Taar se maam taaɗsenga taaɗ mɛtin̰a. Naɓo naase mala, Ꞌbaate Ꞌtookki taar se! ꞋJeki mꞋasen taaɗ mɛtin̰ daal se gɛn ɗi? Lɔ naase Ꞌje aki tɛɗn jee mɛtin̰ ki kic lɛ?» 28 Gɔtn se Parizige baagin̰ naaja ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai ɓo mɛtn gaabm se ey num! Naaje se kꞋjee mɛtn *Musa ki. 29 Naaje kꞋjeel se Raa se taaɗo Musa ki. Num gaŋ naan̰ se iin̰o gɔtn gay gay se, naaje kꞋjeel eyo!» 30 Gɔtn se gaabm iŋgo kaam‑tɔɔkɔ se tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛn naase jaay ɔɔki Ꞌjeelki gɔtn naan̰ iin̰o ey se taar se deel doa! Ey num gaabm se naan̰ ɓo debm ɔɔɗumo kaamuma. 31 Naaje kꞋjeelki Raa se, booy keem nɔɔ jee kusin̰ge eyo. Num gaŋ Raa se booy keem nɔɔ debm kɛn aalin̰ maak ki ɔɔ tɛɗ nakŋ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki. 32 Ɓii kalaŋ jaay kꞋbooy jꞋɔɔ nam ɔɔɗga kaam debm jꞋoojin̰ ɓo kaam‑tɔɔkɔ se gɔtɔ. 33 Kɛn gaabm se jaay debm Raa ey se, naan̰ Ꞌkɔŋ tɛɗn ɗim eyo!» 34 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Naai ɓo jꞋooji maakŋ kusin̰ ki tappi ɔɔ gaŋ tɛr Ꞌje ajen dooy naaje ne?» Gɔtn se naaɗe tuur ɔɔɗin̰ naatn.

35 Kɛn Isa jaay booy ɔɔ naaɗe tuurin̰ga naatn se, gɔtn se naan̰ ɓaa je ɔŋin̰a ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «*Goon Deba se, naai aal maaki don̰ ki la?» 36 Gaabm se tɛrlin̰ ɔɔ: «Naka, Ꞌtaaɗum tu naan̰ naŋa jaay maam mꞋkaal maakum don̰ ki se?» 37 Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Aaka! Debm kɛn naai aakin̰ ɗaar naani ki jaay taaɗi se, kɛse ɓo naan̰a.» 38 Gaabm se ɗeek ɔɔ: «Mɛluma, maam mꞋaalga maakum doi ki.» Gɔtn se naan̰ no naaŋ ki ɔɔ ɛrg naanin̰ ki.

39 Gɔtn se Isa ɗeek ɔɔ: «Maam mꞋɓaaɗo do naaŋ ki se taa kɔjn̰ bɔɔrɔ, taa jee kaam‑tɔɔkge se kaamɗe kɔɔɗn kaaka, ɔɔ jeegen kaamɗe utu aak kaak se lɛ utu Ꞌtɛɗn jee kaam‑tɔɔkge.» 40 Parizigen utu te naan̰ se, kɛn naaɗe jaay booy taar ese se ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn bin se naaje kic kꞋjee kaam‑tɔɔkge la?» 41 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛn naase jaay Ꞌtɛɗkiga tɛɗ jee kaam‑tɔɔkge num, kaaɗn naane naase aki tɛɗn jee kusin̰ge eyo. Num gaŋ ɓɔrse naase Ꞌɗeekki ɔɔki: ‹Naaje se jee kaamje aak kaaka.› Taa naan̰ se ɓo naase utu iŋgki maakŋ kusin̰se ki se.»

10

Isa aal naagŋ taara ute debm gaam baatge

1 Tɛr Isa taaɗɗen ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: debm ɛnd tɔrɗn baatge tu jaay aal te taa ɗoob eyo, gaaŋ aal gɔt kuuy se, naan̰ se debm ɓoogo ɔɔ debm tujn̰ jeege. 2 Num gaŋ debm aal te taa ɗoobo se, naan̰ se ɓo debm gaam baatge. 3 Ɔɔ debm kɛn iŋg bɔɔb taa ɗoobo se, ɔɔɗin̰ kaam taara ɔɔ baatge se booy mindin̰a. Ɔɔ baatn naan̰ge mala se, naan̰ daŋɗe te roɗe ɔɔ ɔɔɗ teecn̰ɗe naatn. 4 Kɛn naan̰ jaay ɔɔɗ teecn̰ɗega naatn se, naan̰ lee naanɗe ki, ɔɔ naaɗe ɔk mɛtin̰a taa naaɗe booy jeel mindin̰a. 5 Num naaɗe se kɔŋ kɔkŋ mɛtn nam kuuy eyo. Kɛn naaɗe booyga mindin̰ kic ɓo aan̰in̰ kaan̰a, taa deb kuuy se naaɗe booy jeel mindin̰ eyo.» 6 Isa se taaɗɗen te kaal naagŋ taara, num gaŋ jee se booy ɔk mɛtn taar kɛn naan̰ taaɗɗen se eyo.

Isa naan̰ debm gaam bɛɛ

7 Tɛr Isa taaɗɗen daala ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: maam se ɓo aan gɔɔ mꞋtaa ɗoobm baatge. 8 Jeegen ɓaaɗo paac deet naanum ki se, naaɗe se jee ɓoogge ɔɔ jee tujn̰ jeege, naɓo baatge se took te taarɗe eyo. 9 Ɔɔ maam ɓo aan gɔɔ mꞋtaa ɗoobo. Kɛn debm jaay ɛnd te ɗoobm maam se, naan̰ Ꞌkɔŋ kaaja. Naan̰ kɔŋ kɛndɛ ɔɔ teecn̰ ɓaa gaam te maraadin̰a. 10 Debm ɓoogo ɓaaɗo se, gɛn ɓoogo, gɛn tɔɔlɔ, gɛn kutu. Num gaŋ maam mꞋɓaaɗo se, taa jeege Ꞌkɔŋ kaaja ɔɔ Ꞌkɔŋ kaajn̰ gɛn taaɗ eyo.

11 «Maam se mꞋdebm gaam bɛɛ: debm gaam bɛɛ kɛn utu kutn kon̰a taa baatin̰ge. 12 Ɔɔ debm kɛn gaam gɛn gurs sum se, naan̰ se mɛl baatge eyo ɔɔ baatge se lɛ gɛn naan̰ eyo. Kɛn aakga k‑sogsogi utu ɓaaɗo se, naan̰ an̰ rɛsn te baatge. Ɔɔ k‑sogsogi se ɓaaɗo ooc baatge ɔɔ wɔɔkɗe naatn. 13 Taa naan̰ lɛ tɛɗ naabm gɛn gurs sum, ɔlin̰ ɗim te baatge eyo. 14 Num maam se mꞋdebm gaam bɛɛ, maam mꞋjeel baatumge ɔɔ baatumge kic ɓo jeelum maama 15 aan gɔɔ Bubum jeeluma ɔɔ maam jeelin̰ naan̰ se, maam mꞋutu kutn koma taa baatumge. 16 Ɔɔ maam mꞋɔk baatgen kuuy kɛn te naatn kici. Naaɗe se kic ɓo mꞋutu mꞋaɗeno kɔgŋ ɓaao. Naaɗe se kic utu Ꞌbooy jeel minduma. Bin se naaɗe utu tum tɛɗn dɔɔl baatgen kalaŋ ɔɔ debm gaamɗe kic ɓo Ꞌtɛɗn kalaŋ. 17 Bu se jema taa maam mꞋutu mꞋkɛɗn koma ɔɔ tɛɗga num maam mꞋutu mꞋduru. 18 Nam nam jaay am kɔɔɗn kɔmb taa tɔɔgɔ se gɔtɔ. Maam mala ɓo mꞋkɛɗn koma taa maam se mꞋɔk tɔɔgɔ kɛn mꞋje lɛ mꞋkɛɗn koma ɔɔ mꞋɔk tɔɔgɔ kɛn mꞋutu mꞋduru. Kɛse ɓo nakŋ kɛn Bubum taaɗumo ɔɔ mꞋtɛɗa.»

19 Gɔtn se Yaudge jaay booy taar Isa taaɗ bin se, taarɗe ɓaa ɔk mɛtn naap ey daala. 20 Maakɗe ki se, jee dɛn taaɗ ɔɔ: «Naan̰ lɛ debm sitan ɔɔ do lɛ tɛɗga gɛn naan̰ eyo. Num iŋg Ꞌbooyki taarin̰ se gɛn ɗi?» 21 Gaŋ jee mɛtin̰ge ɗeek ɔɔ: «Debm sitan Ꞌkɔŋ taaɗn taargen bin eyo; ɔɔ sitan se Ꞌkɔŋ tɔɔɗn kaam jee kaam‑tɔɔkge la?»

Yaudge ɔɔɗ und Isa

22 Kaaɗ kɛn se kaaɗn kuul ki, ɔɔ ɓii kɛn se Jeruzalɛm ki Yaudge tɛɗ tɛɗ maak‑raapɗe gɛn ɓii kɛn naaɗe ɗaapo *Ɓee Raa tɛɗo salal*. 23 Gɔtn se daan bɔɔr Ɓee Raa ki mɛtn daabm kɛn kꞋdaŋin̰ daabm Salomon se, Isa lee ɓaa kaam ara kaam ara. 24 Yaudge ɓaaɗo ɔl gurugin̰a ɗeekin̰ ɔɔ: «Naaje tap ɓo jꞋai booy bini nuŋ ki jaay naai ajesin̰ taaɗn tal se? Kɛn naai ɓo al‑Masi lɛ, Ꞌtaaɗjesin̰a!» 25 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Ey num maam mꞋtaaɗsenga, naɓo naase Ꞌbaate Ꞌtookki taaruma. Nakgen maam mꞋtɛɗ te ro Bubum paac se kic ɓo, taaɗ saaɗn maama. 26 Gaŋ naase Ꞌbaate tookki taarum se, taa naase se baatn maamge eyo. 27 Baatn maamge se booy jeel minduma, maam jeelɗe ɔɔ naaɗe se ɔk mɛtuma. 28 Ɔɔ maam mꞋaɗen kɛɗn *kaajn̰ gɛn daayum. Ɔɔ naaɗe se Ꞌkɔŋ kut eyo ɔɔ nam kuuy aɗen kɔŋ kujn̰ jim ki eyo. 29 Bubum kɛn ɛɗumɗeno se naan̰ magal do nakge tu paac, nam Ꞌkɔŋ kujn̰ ne ɗim jin̰ ki eyo. 30 Maam te Bubum se, naaje kꞋkalaŋ.»

31 Kɛn Yaudge jaay booy taar se, naaɗe tɔso ko daala gɛn tund tɔɔlin̰a. 32 Gaŋ tɛr Isa taaɗɗen ɔɔ: «Nakgen jiga sum se, maam mꞋtɛɗga dɛna te ro Bubuma ɔɔ naase aakkiga te kaamse. Num taa nakŋ kɛn gay jaay naase je amki tund tɔɔl se?» 33 Yaudge tɛrlin̰ ɔɔ: «Taa nakŋ jigan naai tɛɗ se ɓo, naaje kꞋje jꞋai tund tɔɔl eyo. Num gaŋ naai ɓo naaj *Raa, taa naai debkilimi sum ɓo Ꞌtɛɗ roi aan gɔɔ Raa.» 34 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Maakŋ *Ko Taar Raa naase ki se, taar se kꞋraaŋin̰ga raaŋa jꞋɔɔ: Naase se raage.»†

35 «ꞋBooyki, Raa jaay daŋ raage, jeegen kɛn naan̰ taaɗɗen taarin̰ se. Bin se, kꞋjeelki taar Raa kꞋraaŋin̰ga raaŋ se nam an̰ kɔŋ tɔɔl eyo. 36 Gaŋ maam kɛn Bu mala ɓo bɛɛr ɔɔɗumo ɔɔ ɔlumo do naaŋ ki, taa maam mꞋtaaɗga taaɗ mꞋɔɔ maam Goon Raa sum ɓo, naase ɔɔki maam mꞋnaaj naaj Raa. 37 Kɛn maam jaay mꞋtɛɗn naabm gɛn Bubum ey num, ɔn̰te Ꞌkaalki maakse dom ki. 38 Num kɛn naabm maam mꞋtɛɗ se jaay gɛn Bubum num, kɛn naase Ꞌbaate Ꞌkaalki maakse do maam ki kic num, naase aalki maakse do naab kɛn maam mꞋtɛɗ se. Ute naan̰ se naase aki kɔŋ jeel Bubum se, utu te maama, ɔɔ maam mꞋiŋg te naan̰a.» 39 Gɔtn se magal Yaudge iin̰ daala, je an̰ kɔkɔ, gaŋ naan̰ iik uj jiɗe ki. 40 Naan̰ ɔk tɛrl ɓaa iŋg do ool gɛn Jordan kɛn kaam naane, gɔtn se ɓo kɛn Jan lee *batizno jeege. 41 Gɔtn se jeege dɛna ɓaaɗo ɔŋin̰a, naaɗe ɗeek ɔɔ: «Ɗeere, Jan‑Batist ɔŋ tɛɗ te nakŋ‑kɔɔɓm gam eyo, num gaŋ taargen paacn̰ naan̰ taaɗ ro gaab kɛn se, kalaŋ kic ooc te naaŋ ki eyo.» 42 Gɔtn se jeege dɛna took aal maakɗe do Isa ki.

11

Yo Lazar

1-2 Gaaba kalaŋ kꞋdaŋin̰ Lazar, naan̰ se gɛnaa Mari te gɛn Mart ɔɔ naaɗe se tiŋg Betani ki. Mari ese ɓo kɛn ɔtɔ uubm oot koot jɛ Mɛlje Isa ki, ɔɔ ɔtin̰sin̰ te bɛɛkin̰a. Gaŋ ɓii kalaŋ gɛnaan̰ Lazar se ooc kɔɔn̰ɔ. 3 Gɛnaan̰gen mɛndge se ɔl deba ɓaa taaɗ Isa ki ɔɔ: «Mɛlje ɓɛrɛ, debm naai Ꞌjen̰ se oocga kɔɔn̰ɔ.» 4 Kɛn Isa jaay booy taar se, naan̰ ɗeek ɔɔ: «Kɔɔn̰ Lazar se an̰ kɔŋ tɔɔl eyo, num naan̰ se utu Ꞌtaaɗn nookŋ *Raa. Ɔɔ ute kɔɔn̰ Lazar se, Goon Raa *nookin̰ ute Ꞌkeeme.»

5 Ey num Mart te gɛnaan̰ Mari ɔɔ Lazar se, Isa jeɗe aak eyo. 6 Gaŋ gɔtn ese kɛn Isa jaay booy ɔɔ Lazar kɔɔn̰ɔ se, naan̰ ɔɔp tɛɗ ɓii dio gɔt kɛn kꞋɓaaɗo jꞋɔŋin̰ se. 7 Kɛn ɓii di jaay deel se, naan̰ ɗeek jee mɛtin̰ ki ɔɔ: «JꞋiin̰ kꞋtɛrl kꞋɓaaki taa naaŋ Jude ki.» 8 Gɔtn se jee mɛtin̰ ki ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm dooyje, gɔɔr gɔɔr ese sum ɓo Yaudge je ai tund tɔɔli te koa se ɓo, naai Ꞌje tɛrl ɓaa gɔtn naane daal ne?» 9 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Gɔtɔ jaay iipga ɔɔ kaaɗa jaay ookga se naan̰ lɛk bini aan tɛgɛr jaay ooc ey la? Taa naan̰ se ɓo debm lee te kaam kaaɗa se naan̰ rɔɔk eyo, taa te kaam kaaɗa se naan̰ aak nakgen do naaŋ ki. 10 Anum debm lee nɔɔr se, naan̰ Ꞌrɔɔkŋ kooco taa gɔtn wɔɔr kɛn an̰ wɔɔr gɔtɔ se gɔtɔ.» 11 Kɛn Isa jaay taaɗ naŋ taarin̰ se, naan̰ tɛr ɗeekɗen ɔɔ: «Ɓɛrɛ, mɛɗjege Lazar se, kaamin̰ ɔkga bia, gaŋ maam mꞋutu mꞋan̰ ɓaa duru.» 12 Jee mɛtin̰ ki se ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛlje, kɛn naan̰ jaay tooɗga bi se, naan̰ utu Ꞌkɔŋ lapia.» 13 Ute naan̰ se Isa jeɗen taaɗn ɔɔ Lazar se ooyga. Gaŋ maak‑saapm naaɗe ki se, ɔɔ daan naane Isa taaɗɗen te tooɗn bi aan gɔɔ kɛn jeege lee tooɗ se sum. 14 Gɔtn se Isa taaɗɗesin̰ tal ɔɔ: «Ɓɛrɛ, Lazar se ooyga. 15 Num kɛn Lazar ooy jaay maam gɔtɔ gɔtn naane se, maam maakum‑raapo taa naase. Taa bin se naase aki kaal maakse dom ki paac. Ɓɔrse jꞋiin̰ kꞋɓaa kꞋjꞋɔŋin̰ki.» 16 Gɔtn se debm mɛtin̰ kɛn kꞋdaŋin̰ Tɔma ɔɔ ron̰ Tɔma se je ɗeekŋ ɔɔ rɔŋɔ, naan̰ ɗeek jee mɛtn Isa kɛn mɛtin̰ge se ɔɔ: «Naaje kic ɓo jꞋiin̰ kꞋɓaaki te naan̰a jꞋaki ɓaa kooy kalaŋ.»

Isa tɔɔg maakŋ Mart te gɛn Mari

17 Kɛn Isa jaay aan se, ɔŋ Lazar ɔkga ɓii sɔɔ maakŋ ɓaaɗ kɛn aan gɔɔ iiɓi se. 18 Aan gɔɔ Betani se gɔɔr te Jeruzalɛm, daanɗe se ɔk kilɔmɛtir ɓaa ɓaa nakŋ mɔtɔ sum se, 19 taa naan̰ se ɓo, Yaudge dɛna ɓaaɗo taa Ꞌɗaar ro Mari ute Mart ki taa yo gɛnaaɗe. 20 Kɛn Mart jaay booy ɔɔ Isa utu ɓaaɗo se, naan̰ iin̰ ɓaa ɔŋin̰a, gaŋ Mari se ɔɔp iŋg ɓeene. 21 Kɛn Mart jaay aan se ɗeek Isa ki ɔɔ: «Mɛluma, kɛn naai jaay utu gɔtn ara ki num, kaaɗn naane gɛnaam Ꞌkooy eyo. 22 Gaŋ ɓɔrse kɛn naan̰ ooyga kic ɓo maam mꞋjeele nakŋ paacn̰ kɛn naai Ꞌtɔndga mɛta gɔtn Raa ki se, Raa se naan̰ aisin̰ kɛɗa.» 23 Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Gɛnaai se utu Ꞌduru.» 24 Gɔtn se Mart tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛluma, maam mꞋjeele ɓiin dunia naŋ jaay jeege utu aɗe dur se, naan̰ kic utu aɗe duru.» 25 Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Maam ɓo debm dur jeege daan yoge tu ɔɔ kɛn ɛɗ kaaja jeege tu. Debm kɛn jaay aal maakin̰ do maam ki se, ooyga kic ɓo utu Ꞌkɔŋ kaaja. 26 Debm jaay iŋg ɔɔ aal maakin̰ do maam ki se, naan̰ se mɔɔtn Ꞌkɔŋ kooy eyo. Num do taar kɛn se naai Ꞌtook la?» 27 Gɔtn se Mart tɛrlin̰ ɔɔ: «Yɛɛ Mɛluma, maam se mꞋaal maakum doi ki taa naai ɓo *al‑Masi, Goon Raa, kɛn utu aɗe ɓaa do naaŋ ki se.»

28 Kɛn Mart jaay taaɗ naŋ taarin̰ se, naan̰ iin̰ ɓaa ɔŋ gɛnaan̰ Mari ɔɔ taaɗin̰ naaŋ ki ɔɔ: «Debm dooyje se ɓaaɗoga ɔɔ naan̰ daŋi.» 29 Kɛn Mari jaay booy taar se, naan̰ naar iin̰ ɓaa gɔtn Isa ki. 30 Naan̰ kɛn se Isa ɛnd te Betani ki ey ɓɔrtɔ. Naan̰ utu iŋg kiŋg gɔt kɛn Mart ɔŋin̰o se. 31 Gaŋ Yaudge se iŋg kiŋg ɓeene ute Mari, naaɗe iŋg sɛlin̰ sɛlɛ. Kɛn naaɗe jaay aakin̰ naan̰ naar iin̰ teec se, naaɗe ɔk mɛtin̰a. Taa naaɗe saap ɔɔ: «Kaaɗn naane naan̰ ɓaa ɓaa taa ɓaaɗ ki se, gɛn ɓaa keeme.» 32 Kɛn Mari jaay aan ɔŋ Isa gɔt kɛn naan̰ iŋg se, jaay naan̰ aakin̰ se, ooc mɛtn jɛn̰ ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛluma, kɛn naai jaay utu gɔtn ara ki num, kaaɗn naane gɛnaam se Ꞌkooy eyo.» 33 Kɛn Isa aak Mari te Yaudgen ɔko mɛtin̰a jaay baag keeme se, gɔtn se Isa maakin̰ ɔŋ ɗaar eyo, gɔtn se maakin̰ tuju. 34 Naan̰ tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Naase aalin̰kiga kaam gay?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛlje, Ꞌɓaaɗo kaaka.» 35 Gɔtn se Isa eeme. 36 Gaŋ Yaudge taaɗ ɔɔ: «Aakki tu! Lazar se naan̰ jen̰ dɛn aak eyo!» 37 Anum maakɗe ki se, jee kandum ɗeek ɔɔ: «Debm kaam‑tɔɔkɔ kic naan̰ ɔɔɗin̰ kaamin̰a, num Lazar ɓo n̰Ꞌɔŋ gaasin̰ te yo ki ey la?»

Isa dur Lazar daan yoge tu

38 Gɔtn se tɛr Isa maakin̰ ɔŋ ɗaar ey daala, naan̰ iin̰ ɓaa taa ɓaaɗ ki. Ɓaaɗn se aan gɔɔ iiɓi ɔɔ taarin̰ se naaɗe gaasin̰ te koa. 39 Gɔtn se Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Ko taar ki se ɔɔɗin̰ki naata.» Mart, gɛnaa debm ooy se, ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛluma, naan̰ se ɔkga ɓii sɔɔ maakŋ ɓaaɗ ki; ɓɔrse naan̰ tɛɗn ootga.» 40 Gaŋ Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Maam taaɗiga taaɗa mꞋɔɔ kɛn naai jaay aalga maaki do maam ki num naai utu Ꞌkaakŋ *nookŋ Raa ey la?» 41 Gɔtn se naaɗe ɔɔɗ und te ko taar ki se naata, Isa uun kaamin̰ raan ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Bua, mꞋtɔɔmi taa naai Ꞌbooyumga. 42 Ɗeere, maam se mꞋjeele daayum nakŋ maam mꞋtɔndga mɛti ɓo, naai Ꞌlee Ꞌbooyum booyo. Anum mꞋtaaɗ se taa jee dɛn gurug aalum se, naaɗe Ꞌjeele naai ɓo ɔlumo.» 43 Kɛn Isa jaay taaɗ naŋ taarin̰ se, naan̰ ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ɔ ɔɔ: «Lazar Ꞌteeco!» 44 Gɔtn ese debm ooyga kooy se teeco, ɔɔ teeco se jin̰ge te jɛn̰ge se kꞋteelin̰ga teel te kala ɔɔ daan kaamin̰ se naaɗe deebin̰ kala. Gɔtn se Isa ɗeek jeege tu ɔɔ: «ꞋTuutin̰ki kalin̰gen ron̰ ki se naata ɔɔ ɔn̰in̰ki naan̰ ɓaa.»

Magalgen gɛn Yaudge se ɛnd tɛl gɛn tɔɔl Isa

45 Yaudgen ɓaaɗo ɗaar ro Mari ki se, naaɗe jaay aak nakŋ Isa tɛɗ se, dɛnin̰ took aal maakɗe don̰ ki. 46 Gaŋ jee mɛtin̰ge se ɓaa ɔŋ *Parizige ɔɔ taaɗɗen nakŋ kɛn Isa tɛɗo se. 47 Gɔtn se *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute Parizige, naaɗen *jee kaakŋ mɛtn taargen Yaudge se paac tuso ɔɔ taaɗ ɔɔ: «Gaabm se jꞋan̰ki tɛɗn ɔɔ ɗi? Naan̰ lɛ tɛɗn nakŋ‑kɔɔɓge dɛna ɔn̰ eyo. 48 Kɛn jaay jꞋɔn̰in̰ te naan̰ se lɛ, jeege paac utu Ꞌtookŋ taar naan̰a. Ɔɔ ɓɛrɛ sɔm *Rɔmɛge se utu aɗe ɓaao ɔɔ utu an tɔɔkŋ te Ɓee Raajege ɔɔ utu an tɛrɛcn̰ te naaŋjege.» 49 Maakɗe ki se gaaba kalaŋ kꞋdaŋin̰ Kayip. Ɓaar se, naan̰ ɓo magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu, naan̰ ɗeek ɔɔ: «Naase se Ꞌjeelki ɗim eyo. 50 Naase Ꞌsaapki kic ɓo ɔŋin̰ki eyo, ey num bɛɛki se, deb kalaŋ ɓo Ꞌkooyo Ꞌkɔn̰ jee dɛna. Bin se naaŋjege se Ꞌkɔŋ tɛrɛcn̰ te magalin̰ eyo.» 51 Taa ɓaar se naan̰ ɓo magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu, bin se taar naan̰ taaɗ se iin̰o maak‑saapm naan̰ malin̰ ki eyo, gaŋ taar naan̰ taaɗ se, iin̰o gɔtn Raa ki. Ɔɔ taar naan̰ taaɗ se je taaɗn ɔɔ: Isa se utu kooy taa Yaudgen te dɛnin̰, 52 ɔɔ naan̰ utu kooy se taa Yaudge kalin̰ ki sum eyo, num gaŋ kooy naan̰ se utu Ꞌtusn gaan Raagen gɔtn ɓaa se paac Ꞌtɛɗn kalaŋ.

53 Ɓii kɛn se sum ɓo, magal Yaudge uun doa taa tɔɔl Isa. 54 Taa naan̰ se mɔɔtn Isa baate lee maakŋ Yaudge tu, naan̰ iik tɔk ɓaa maakŋ naaŋ ki kalaŋ bini kꞋdaŋin̰ Epraim, kɛn gɔɔr te kɔɗ‑ɓaara. Gɔtn ese ɓo naan̰ ɓaa iŋg te jee mɛtin̰ ki.

55 Jeege dɛna iin̰o taa naaŋge tun kuuy ɔɔ ɓaaɗo Jeruzalɛm ki, gɛn tugŋ ɗaapm roɗe naan Raa ki, taa *laa Paakŋ gɛn Yaudge se ɔɔpga gɔɔrɔ. 56 Daan bɔɔr *Ɓee Raa ki se naaɗe lee je Isa ɔɔ gɔtn se naaɗe taaɗ te naapa ɔɔ: «Naase tap ɓo Ꞌsaapin̰ki ɔɔki ɗio? Ɓɛrɛ, ɗaam jaay ey num, Isa se aɗe kɔŋ ɓaa laa ki se eyo.» 57 Taa magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute Parizige se, taaɗga taaɗ jeege tu ɔɔ: «Debm kɛn jaay jeel gɔtn Isa num, aɗen taaɗn gɔtin̰a taa naaɗe an̰ ɓaa kɔkɔ.»

12

Mari ɔt itir jɛ Isa ki

(Mt 26.6‑13; Mk 14.3‑9)

1 Kɛn Isa jaay aan Betani ki gɔtn kɛn naan̰ duro Lazar daan yoge tu se, ɔɔpga ɓii mɛcɛ sum ɓo, Yaudge Ꞌtɛɗn *laa Paak. 2 Gɔtn se kꞋtɛɗ kɔsɔ taa naan̰a ɔɔ Mart uuno kɔsɔ se, ɓaaɗo tɔndɗesin̰a. Gaŋ maakŋ jeege tun iŋg ɔs kɔs te Isa se, Lazar kic utu maakɗe ki. 3 Gɔtn se Mari uuno itir aas kaam ɗoocn̰ kurku ɔɔ itir se kꞋdaŋin̰ nard ɔɔ naan̰ se itir salal ɔɔ ɔɔn̰ɔ. Naan̰ jɛɛr itir se do jɛ Isa ki ɔɔ ɔtin̰sin̰ ute bɛɛkin̰a ɔɔ ɓee naaɗe iŋg maak ki se, oot itir itir sum. 4 Gɔtn ese maakŋ jee mɛtin̰ ki se, debm kɛn kꞋdaŋin̰ Judas Iskariɔt se, naan̰ ɓo kɛn tɛɗga num utu an̰ kut se, ɗeek ɔɔ: 5 «Bɛɛki se, itir se jaay kꞋdugin̰ga utu tamma kaar‑mɔtɔ* ɔɔ gursn se kꞋnigŋ jee daayge tu num bɛɛ ey la?» 6 Kɛn Judas jaay taaɗ bin se, taa naan̰ saap ɓo do jee daayge tu eyo, num gaŋ taa naan̰ debm ɓoogo; aan gɔɔ naan̰ debm kɔkŋ gursɗe ɗey se, naan̰ iin̰ga num lee tuun tuun mɛtn gursn ese. 7 Gɔtn se Isa ɗeek ɔɔ: «Mɛnda se ɔn̰in̰ kaam kalaŋ! Nakŋ naan̰ tɛɗum se kɛse ɓo aasga gɛn ɓii duubuma. 8 Jee daayge se daayum utu te naase. Num gaŋ maam se, daayum mꞋkɔŋ kiŋg te naase eyo.»

Magal Yaudge je tɔɔl Lazar

9 Kaaɗ kɛn se Yaudge dɛna kɛn booy jaay jꞋɔɔ, ɔɔ Isa utu Betani ki se, naaɗe iin̰ ɓaaɗo. Naaɗe ɓaaɗo se taa Isa sum eyo, num naaɗe ɓaaɗo se taa kaakŋ Lazar kɛn naan̰ durin̰o daan yoge tu se kici. 10 Gɔtn se *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu uun doa gɛn tɔɔl Lazar kici. 11 Taa Lazar se, Yaudge dɛna iin̰ rɛsɗe ɔɔ ɓaaɗo uun taar Isa.

Isa ɛnd Jeruzalɛm ki aan gɔɔ Gaarge

(Mt 21.1‑11; Mk 11.1‑10; Lk 19.29‑44)

12 Mɛtbeen̰ki se, jee dɛn ɓaaɗo gɛn tɛɗn *laa Paak se, booy ɔɔ Isa utu ɓaaɗo Jeruzalɛm ki. 13 Naaɗe gaaŋo doomo jiɗege tu, ɔɔ teec ɓaaɗo dɔɔɗ Isa. Naaɗe dɔɔɗin̰ se, ɗɔɔb ɔɔy ɔɔ:

«Ozaana†,

*Raa tɛɗn bɛɛn̰ do deb kɛn ɓaaɗo te ro Mɛljege Raa, naan̰ se ɓo Gaar *Israɛlge‡.»

14 Isa ɔŋ goon buur gaaba se ook iŋgo do ki, aan gɔɔ taar kɛn kꞋraaŋo do dɔkin̰a kɛn ɗeek ɔɔ: 15  Jee maakŋ gɛgɛr kɛn Sion ki,§ɔn̰te Ꞌɓeerki, aakki gaarse ookoga do goon buur kɛn gaaba utu ɓaaɗo.*

16 Nakgen deel mɛtn‑jiki paac se kaaɗ kɛn se, jee mɛtin̰ ki se ɔŋ jeel ɔk te mɛtin̰ eyo. Num gaŋ kɛn Isa Raa *nookin̰ se jaay ɓo, naaɗe saap ɔŋin̰a nakŋ Isa tɛɗ se, taa nakŋ se kꞋraaŋin̰oga raaŋa do dɔkin̰a ɔɔ kɛse ɓo nakgen kɛn jeege tɛɗin̰sin̰ se.

17 Anum jee dɛn iŋgo te Isa jaay aako kɛn naan̰ daŋo Lazar maakŋ ɓaaɗ ki jaay Lazar duro daan yoge tu se, naaɗe se ɓo ɓaaɗo ɔɔs maanin̰ jeege tu. 18 Aan gɔɔ naaɗe booyga booy nakŋ‑kɔɔɓm naan̰ tɛɗo se, taa naan̰ se ɓo jeege teec ɓaaɗo dɔɔɗ Isa. 19 Gɔtn se *Parizige baag taaɗn te naapa ɔɔ: «Aakki! Naan̰ se lɛ cirga dojege, ɔɔ ɓɔrse se lɛ, jeege paac ɓaaga mɛtin̰ ki.»

Grɛkgen mɛtin̰ge ɓaaɗo je kaakŋ Isa

20 Ɓii *laa Paak ki se, Grɛkgen† mɛtin̰ge ɓaaɗo Jeruzalɛm ki gɛn keem Raa. 21 Naaɗe se ɓo ɓaaɗo ɔŋ Pilip kɛn iin̰o Betsaida kɛn taa naaŋ Galile ki se ɔɔ naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naka, naaje se kꞋje kaakŋ Isa.» 22 Pilip ɓaa ɔŋ Andre ɔɔ taaɗin̰ ɔɔ naaɗen di se paac ɓaa taaɗ Isa ki. 23 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Ɓɔrse kaaɗn kɛn *Goon Deba *nookin̰ keem se, aanga. 24 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: kaam teen̰e jaay jꞋɔɔcin̰ te ey se, naan̰ iŋg gɔtin̰ ki sum. Num gaŋ kɛn jꞋɔɔcin̰ga num, kaamin̰ se ut naatn, ɔɔ kɛn teeco se ɓaaɗo ooj dɛna. 25 Debm je ron̰ se, utu kutn kon̰a ɔɔ debm do naaŋ ki ara jaay je Raa cir ron̰ se, naan̰ se utu Ꞌkɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum. 26 Debm jaay je tɛɗn naabm maam se, Ꞌkɔkŋ mɛtuma. Gɔtn maam mꞋutu se, debm tɛɗn naabum se kic Ꞌkiŋg te maama. Kɛn debm jaay tɛɗum naabm maam se, Bubum utu an̰ magala.»

Isa taaɗ ɔɔ naan̰ utu Ꞌkooyo

27 Tɛr Isa taaɗ ɔɔ: «Ɓɔrse maam mꞋiŋg se nirlum aayuma, num gaŋ mꞋtaaɗn mꞋɔɔ ɗi? MꞋtaaɗn mꞋɔɔ: Bua, aajuma gɛn kaaɗn dubar utu Ꞌkaan dom ki se Ꞌsookumsin̰ naatn rom ki bin ne? Gɔtɔ! Maam ɓaaɗo tap ɓo taa naan̰ se. 28 Bua, *Ꞌnookŋ roi.» Gɔtn se kꞋbooy mindi taaɗ maakŋ raa ki ɔɔ: «Maam se mꞋnookin̰ga ɔɔ mꞋutu mꞋan̰ nookŋ daala.» 29 Jee dɛn iŋg gɔtn ese jaay booy se, taaɗ ɔɔ: «Kɛse Raa ɓo aata.» Gaŋ jee mɛtin̰ge ɗeek ɔɔ: «Kɛse *kɔɗn Raa gam ɓo taaɗin̰.» 30 Gaŋ Isa tɛrl taaɗɗen daala ɔɔ: «Mind taaɗ se taaɗ te maam eyo, anum naan̰ se, taaɗ te naase. 31 Ɓɔrse kaaɗn kɛn Raa an kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tun do naaŋ ki se aanga. Ɓiin se ɓo *Ɓubm sitange, naan̰ ɓo Gaar jee kusin̰gen do naaŋ ki se, jꞋan̰ tuurin̰ naatn. 32 Kɛn maam se jaay jꞋuun kꞋɗaarumga raan se, maam mꞋtɛɗn jeege paac aɗe ɓaa gɔtum ki.» 33 Kɛn naan̰ jaay taaɗ taargen se, naan̰ je taaɗn ɔɔ te ɗoobm gay jaay naan̰ utu Ꞌkooyo. 34 Jee dɛnge se ɗeekin̰ ɔɔ: «Naaje kꞋbooy maakŋ *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se ɔɔ: *al‑Masi se ɓaaɗoga num naan̰ se Ꞌtiŋg gɛn daayum. Anum gɛn ɗi jaay naai taaɗ ɔɔ: *Goon Debm jꞋan̰ tupm tɔɔl ro kaag ki ɔɔ jꞋan̰ kuun ɗaar raan se? Goon Debm ese kɛn gay daala?» 35 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Gɔtn wɔɔr kɛn lee wɔɔrsen gɔtɔ se, kaaɗin̰ ɔɔpga gɔɔrɔ. Kaaɗ kɛn naan̰ utu se, Ꞌleeki maakŋ gɔt kɛn wɔɔr se, taa bin se gɔtn ɔɔɗ se asen naar kɔkŋ do jise ki eyo. Taa debm lee maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗ se lɛ, naan̰ jeel gɔtn naan̰ ɓaan se eyo. 36 Kaaɗn gɔtn wɔɔr utu se, Ꞌtookki Ꞌleeki utu gɔtn wɔɔr se. Taa bin se naase aki tɛɗn gaan gɔt kɛn wɔɔrɔ.»

Kɛn Isa jaay taaɗ naŋ taarin̰ se, naan̰ iin̰ ɔn̰ɗe ɔɔ ɓaa oom gɔtn dɔk te naaɗe.

Yaudge baate tooko gɛn kaal maakɗe do Isa ki

37 Ute nakŋ‑kɔɔɓgen Isa tɛɗ dɛn naanɗe ki se kic ɓo, Yaudge baate kaal maakɗe don̰ ki rɔk. 38 Taa naan̰ se ɓo taar kɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Ezayi taaɗno se aanga ɗoobin̰ ki kɛn ɔɔ:

Mɛljege Raa, taari naaje jaay kꞋlee kꞋtaaɗ jeege tu se, naŋa took uunga

ɔɔ Mɛljege Raa tap ɓo Ꞌtɔɔgin̰ se, naan̰ taaɗga naŋ ki?‡

39 Yaudge jaay ɔŋ aal maakɗe do Isa ki ey se, taa Ezayi se taaɗga taaɗ taar ese se kici kɛn ɔɔ:

40  Ɗeere, jee se Raa turumɗenga kaamɗege ɔɔ tɛɗɗen naaɗe tɛɗga jee do‑mɔŋgge

taa kaamɗe kaakŋ kɔkŋ gɔt eyo ɔɔ biɗe booy kɔkŋ taar eyo

ɔɔ ute maakɗe kic naaɗe kɔŋ booy kuun jaay aɗe tɛrl ro maam ki,

ey num kaaɗ kɛn naane se, maam Raa mꞋaɗen kaaja.§

41 Kɛn Ezayi jaay taaɗ bin se, taa naan̰ aakga kaak *nookŋ Isa ɔɔ taargen naan̰ taaɗo se, taaɗ ute naan̰a.

42 Ute naan̰ se kic ɓo maakŋ magal Yaudge tu se, jeege dɛna aal maakɗe do Isa ki. Naɓo taa *Parizige se, naaɗe ɔŋ taaɗin̰ tal naan jeege tu eyo, taa naaɗe ɓeer ɔɔ sɔm Parizige aɗen tuur naatn, maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se. 43 Taa naaɗe je tɔɔm kɛn jikilimge lee tɔɔmɗe se ɓo, bɛɛ cir kɛn Raa ɓo aɗen tɔɔmɔ.

Isa se naan̰ ɓo gɔtn wɔɔr gɛn jee do naaŋ ki

44 Gaŋ gɔtn se Isa uun mindin̰ raan taaɗ ɔɔ: «Debm jaay aal maakin̰ do maam ki se, naan̰ aal maakin̰ do maam ki sum eyo, num naan̰ se aal maakin̰ do Deb kɛn ɔlumo. 45 Ɔɔ debm kɛn aakumga maam se, aakga Debm kɛn ɔlumo se kici. 46 Maam se mꞋgɔtn wɔɔr kɛn ɓaaɗo do naaŋ ki se, taa debm jaay aalga maakin̰ do maam ki se, naan̰ Ꞌkɔŋ kiŋg maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗ eyo. 47 Kɛn debm jaay booy taaruma ɔɔ ɔkin̰ maakin̰ ki ey se, maam ɓo mꞋan̰ kɔjn̰ bɔɔrɔ don̰ ki eyo. Taa maam mꞋɓaaɗo se, gɛn kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tun do naaŋ ki eyo, num mꞋɓaaɗo se gɛn kaajn̰ jeegen do naaŋ ki. 48 Debm jaay ɔɔɗ unduma ɔɔ baate tookŋ taarum se, bɔɔrɔ utu koocn̰ don̰ ki. Taa ɓiin dunia an naŋ se, taargen maam mꞋtaaɗin̰ se ɓo utu an̰ kɔjn̰ bɔɔrɔ don̰ ki. 49 Taargen maam taaɗ se, mꞋtɛrɛc te dom eyo. Kɛse Bu kɛn ɔlumo se ɓo ɔlum mꞋtaaɗ taargen se ɔɔ mꞋdooy jeege. 50 Maam mꞋjeele taar kɛn naan̰ taaɗumo gɛn tɛɗa se, kɛse ɓo taar kɛn ɛɗ kaaja gɛn daayum. Taar kɛn maam mꞋtaaɗ se, mꞋtaaɗin̰ aan gɔɔ kɛn Bu taaɗumsin̰o.»

13

Isa tug jɛ jeen̰gen mɛtin̰ ki

(Mt 26.19‑20; Mk 10.35‑45; Lk 22.14‑18,24‑27)

1 Aan gɔɔ ɔɔpga ɓii kalaŋ sum ɓo Yaudge Ꞌtɛɗn *laa Paak se, Isa jeelga kaaɗn kɛn naan̰ Ꞌkiin̰ kɔn̰ do naaŋa an ɓaa gɔtn Bubin̰ ki se aasga. Ɔɔ jeen̰gen do naaŋ ki se daayum naan̰ jeɗen aak eyo. Ɔɔ naan̰ jeɗen ute maakin̰ paac. 2 Kɛn aan kaaɗn kɔs ki jaay naaɗe baag kɔsɔ se, kaaɗ kɛn se *Ɓubm sitange ɛndga kɛnd maakŋ Judas goon Simon Iskariɔt ki, gɔtn se naan̰ saap je ɗoobm an kutn Isa. 3 Aan gɔɔ Isa se jeel Bu se ɛɗin̰ga nakge paac kaam jin̰a, taa naan̰ iin̰o gɔtn *Raa ki ɔɔ tɛɗga num utu Ꞌtɛrl ɓaa gɔtn Raa ki se, 4 kɛn naaɗe utu ɔs kɔs se Isa iin̰ ɔɔɗ aal kal magalin̰a ɔɔ uun dɔɔk maakin̰ ute kal kɛn kꞋlee kꞋjꞋɔtn jɛ jeege. 5 Tɛr naan̰ ɔmb maane maakŋ baay ki ɔɔ baag tugŋ jɛ jee mɛtin̰ ki ɔɔ ɔtɗesin̰ te kal kɛn naan̰ uun dɔɔkŋ maakin̰ ki se. 6 Kɛn jaay aan do Simon Piɛr ki se, Simon Piɛr ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛluma, naai ɓo am tugŋ jɛ maam ne?» 7 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Nakŋ maam tɛɗ se, ɓɔrse naai Ꞌkɔŋ jeel mɛtin̰ eyo, num gaŋ tɛɗga jaay sɔm naai utu Ꞌjeel kɔkŋ mɛtin̰ bɛɛ.» 8 Gɔtn se Simon Piɛr ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai ɓo am tugŋ jɛ maama! Gɔtɔ!» Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Kɛn maam jaay mꞋtugi te jɛi ey se, ɗim jaay ai tum te maam se gɔtɔ.» 9 Gɔtn se Simon Piɛr tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛluma, jɛm sum eyo, num tugum jimge ute dom paac kici.» 10 Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Debm jaay roogga roog se, kɔŋ roogŋ kuuy ey sum kɛn ɔɔpin̰ se Ꞌtugŋ jɛn̰ sum taa debm roogga se ron̰ paac aacga walak ɔɔ naan̰ tɛɗga aak bɛɛ naan Raa ki. Ɓɔrse naase Ꞌtɛɗkiga jee aak bɛɛ naan Raa ki, naɓo Ꞌpaacki eyo.» 11 Taa debm kɛn jaay utu an̰ kut se, Isa jeelin̰a. Taa ɗi naan̰ ɗeek ɔɔ: «Naan Raa ki se naase aakki bɛɛ Ꞌpaacki eyo.»

12 Kɛn Isa jaay tug jɛ jeen̰ge aas se, naan̰ uun uus kal magalin̰a, ɔɔ ɓaaɗo iŋg gɔt kɛn naaɗe iŋg ɔs kɔs se. Gɔtn se naan̰ tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Nakŋ maam mꞋtɛɗsen se, naase Ꞌjeel ɔkki mɛtin̰ ɗey la? 13 Kɛn naase jaay Ꞌdaŋumki ɔɔki: ‹Debm Dooyje› ɔɔ ‹Mɛlje› se, taarse se mɛt ki. Ɗeere, maam ɓo mꞋDebm Dooyse ɔɔ Mɛlse. 14 Kɛn maam Mɛlse ɔɔ mꞋDebm Dooyse jaay ɓo mꞋtugsen jɛsege se, bɛɛki se, naase kic Ꞌlee Ꞌtugki jɛ naapge bin kici. 15 Kɛn maam jaay mꞋtɛɗsen naan̰ se, taa naase kic ɓo aki kɔŋ tɛɗn aan gɔɔ gɛn maam mꞋtɛɗseno se kici. 16 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: debm tɛɗn naaba gɔtn deb ki se, naan̰ se magal cir debm kɛn naan̰ lee tɛɗin̰ naaba eyo ɔɔ debm aan̰ naaba deb ki se, naan̰ magal cir debm kɛn lee ɔlin̰ naaba eyo. 17 Nakgen se, ɓɔrse naase Ꞌjeel ɔkkiga mɛtin̰a kɛn naase jaay Ꞌtɛɗin̰kiga naan̰ se num, maakse Ꞌraapo. 18 Taar kɛn maam mꞋtaaɗse, mꞋtaaɗ te naase paacki eyo, taa jeegen kɛn maam ɓo mꞋbɛɛr mꞋtɔɔɗɗe se, maam jeelɗe. Gaŋ taar kɛn kꞋraaŋin̰ do dɔkin̰ se, aanga ɗoobin̰ ki kɛn ɔɔ: Debm kɛn lee ɔs mappa te maam se, Ꞌtɛrlumga naaga.*

19 «Kɔr nakŋ se jaay ute kaan se, maam mꞋtaaɗsesin̰ ɓɔrse. Bin se nakŋ se jaay aanga kic num, naase aki Ꞌjeele maam se debm kɛn tiŋg gɛn daayum. 20 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: debm dɔɔɗ ɔk debm kaan̰ naabum jiga se, naan̰ se dɔɔɗ ɔkum maam mala, ɔɔ debm dɔɔɗ ɔkum maam se dɔɔɗ ɔk Debm kɛn ɔlumo.»

Isa taaɗ ɔɔ Judas utu an̰ kutu

(Mt 26.31‑35; Mk 14.27‑31; Lk 22.31‑34)

21 Kɛn Isa jaay taaɗ naŋ taarin̰ se, gɔtn se maakin̰ tuju. Ɔɔ naan̰ taaɗɗesin̰ tal ɔɔ: «ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: maakse ki se deb kalaŋ utu am kutu.» 22 Gɔtn se jee mɛtin̰ ki baag tɛrl kaakŋ naapa ɔɔ saap maakɗe ki ɔɔ: «Naan̰ tap ɓo taaɗ te naŋa?» 23 Deb kalaŋ maakŋ jee mɛtin̰ ki se, naan̰ se ɓo debm kɛn Isa jen̰ se utu iŋg cɛɛn̰ ki†. 24 Gɔtn se Simon Piɛr tɛɗin̰ nakŋ kɛn naan̰ an kaakŋ jeel ro ki ɔɔ: «N̰Ꞌtɔnd mɛtin̰ naan̰ tap ɓo n̰Ꞌtaaɗ te naŋa?» 25 Gɔtn se debm kɛn mɛtn Isa kɛn ese se dɛj kaaɗn Isa ki tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Mɛluma, kɛse tap ɓo naŋa?» 26 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Kɛse debm kɛn maam mꞋutu mꞋdupm mappa ɔɔ mꞋkɔl maakŋ baay ki jaay mꞋan̰ kɛɗ se.» Gɔtn se Isa dup mappa ɔl maakŋ baay ki ɔɔ ɛɗ Judas goon Simon Iskariɔt ki. 27 Kɛn Judas jaay ɔk mappan ji Isa ki se, gɔtn ese sum ɓo *Ɓubm sitange ɓaaɗo ɛnd maakin̰ ki. Gɔtn se Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Nakŋ naai Ꞌje Ꞌtɛɗa se Ꞌnaar tɛɗin̰ yɔkɔɗɔ.» 28 Gaŋ jee iŋg gɔtn ese se maakɗe ki se, mɛtn taar kɛn naan̰ taaɗ se, nam tap ɓo booy jeel te mɛtin̰ eyo. 29 Aan gɔɔ Judas ɓo debm bɔɔbm gursɗe ɗey se, jee mɛtin̰ge saap ɔɔ kaaɗn naane Isa jen̰ taaɗn ɔɔ n̰Ꞌɓaa n̰Ꞌdugo nakŋ tɛɗn laa, ey lɛ jen̰ taaɗn ɔɔ n̰Ꞌɓaa n̰Ꞌɛɗ naka jee daayge tu. 30 Gaŋ gɔtn se, Judas jaay ɔk mappan kꞋdup kꞋjꞋɛɗin̰sin̰ sum se, naan̰ naar teec naatn. Ɔɔ kaaɗ kɛn se gɔtɔ tɛɗga nɔɔrɔ.

Isa taaɗɗen ɔɔ kꞋje naapa

31 Kɛn Judas jaay teec sum se, Isa ɗeek ɔɔ: «Ɓɔrse se *Goon Deba se *nookin̰ ute Ꞌkeeme ɔɔ ute ro Goon Deba se Raa kic nookin̰ ute keeme. 32 Aan gɔɔ Raa nookin̰a utu Ꞌkeem ute ɗoobm Goon Deba se, bin se Goon Deba kic ɔɔpga baata Raa utu an̰ nooko. 33 Gɛnumge‡ maam se mꞋkɔŋ kiŋg dɛn ute naase ey sum. Naase utu amki jea naɓo aan gɔɔ kɛn mꞋtaaɗo Yaudge tu se, mꞋtaaɗsen naase ki kici, gɔtn maam mꞋan ɓaa se, naase aki kɔŋ ɓaa eyo. 34 Ɓɔrse maam mꞋtaaɗsen nakŋ naase utu aki tɛɗ se kɛn kiji: Ꞌjeki naapa. Aan gɔɔ kɛn maam mꞋjeseno se, bin se naase kic Ꞌjeki naapa. 35 Kɛn naase jaay Ꞌjeki naapa ɗeer num, ute naan̰ se jeege paac Ꞌjeele, naase se jee mɛtn maam ki.»

36 Gɔtn se Simon Piɛr tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Mɛluma, naai Ꞌɓaa gay?» Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Ɓɔrse gɔtn maam mꞋan ɓaa se, naai am kɔŋ daan eyo. Num kaaɗn naai am daan se, mɔɔtn kuuy jaayo.» 37 Piɛr tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛluma, gɛn ɗi jaay naai ɔɔ ɓɔrse maam mꞋai kɔŋ daan ey se? Taa naai se, maam mꞋkooyo!» 38 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Naai se ɓo Ꞌkooy taa maam ne? ꞋBooy bɛɛ mꞋai taaɗa: kɔr kɔrɔn̰jɔ Ꞌkɔɔy ey sum ɓo, naai Ꞌnaajn̰ ɗɔɔl mɔtɔ ɔɔ naai Ꞌjeelum eyo.»

14

Isa se naan̰ ɗoobm kɛn ɔl jeege gɔtn *Raa ki

1 Ɔn̰te Ꞌkuunki nirlse, naase aalki maakse do Raa ki ɔɔ aalki maakse do maam ki kici. 2 Gɔtn kiŋgi utu dɛna raan maakŋ ɓee Bubum ki. Kɛn jaay gɔtɔ num, kaaɗn naane maam mꞋtaaɗsenga. Maam ɓaa ɓaa se taa mꞋasen ɓaa ɗaapm gɔtɔ. 3 Kɛn jaay mꞋɓaa ɗaapsenoga gɔtɔ num, maam mꞋaɗe tɛrlɛ mꞋutu mꞋasen tɔsɔ taa jꞋaki ɓaa kiŋg tɛlɛ. 4 Naase Ꞌjeelki ɗoobm kɛn maam mꞋan ɓaa se. 5 Gɔtn se Tɔma ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛlje, gɔtn naai Ꞌɓaan ɓaa se naaje kꞋjeel eyo, ɔɔ ɗoobm se tap ɓo jꞋan̰ jeel ɔɔ ɗi?» 6 Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Maam ɓo ɗoobo, mꞋtaar mɛt ki ɔɔ debm kɛn ɛɗ kaaja jeege tu. Ɔɔ debm jaay ɓaa gɔtn Bubum ki se kaal te ɗoobm maam jaayo. 7 Kɛn naase Ꞌjeelumki maam se, Bubum kic num naase an̰ki Ꞌjeele. Ɓɔrse, naase Ꞌjeelin̰ki ɔɔ aakin̰kiga te kaamse.»

8 Pilip ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛlje, Ꞌtaaɗjen tu Bua, naɓo bɛɛjega sum.» 9 Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Do dɔkin̰ maam mꞋtiŋg ute naase se ɓo ɔɔ naai Ꞌjeelum ey ne Pilip? Debm aakumga maam se, naan̰ se aakga Raa Bubu. Gɛn ɗi jaay ɗeekum ɔɔ: ‹ꞋTaaɗjen tu Raa Bubu se?› 10 Naai Ꞌtook ey la kɛn maam mꞋiŋg ute Bua ɔɔ Bu iŋg te maam se, taargen maam mꞋtaaɗsen se maam mꞋtɛrɛc ute dom eyo, gaŋ Bu kɛn naaje kꞋkalaŋ se ɓo lee tɛɗn naabin̰a. 11 ꞋTookki taaruma kɛn maam mꞋiŋg ute Bua ɔɔ Bu iŋg ute maam se, kɛn Ꞌtookki taarum ey kic num, Ꞌtookki taa nakŋ‑kɔɔɓgen maam mꞋlee mꞋtɛɗ se. 12 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: debm aal maakin̰ do maam ki se, Ꞌkɔŋ tɛɗn nakgen aan gɔɔ maam mꞋlee mꞋtɛɗ se, ɔɔ naan̰ se utu Ꞌtɛɗn nakgen cir gɛn maam se daala, taa maam ɓaa ɓaa gɔtn Bubum ki. 13 Nakgen paacn̰ naase utu aki tɔnd mɛta te ro maam se, maam mꞋutu mꞋan̰ tɛɗa bin ɓo maam Goono se mꞋtaaɗn *nookŋ Bubuma. 14 Nakŋ kɛn naase Ꞌtɔndki mɛta ute ro maam se, maam mꞋutu mꞋan̰ kɔŋ tɛɗa.»

Isa ɗeek ɔɔ utu aɗe kɔl *Nirl Raa jeen̰ge tu

(1Jn 5.3, 2.3‑5; Jn 16.5‑15,33)

15 «Kɛn naase jaay Ꞌjemki num, naase aki kɔŋ tɛɗn nakŋ kɛn maam mꞋtaaɗsen gɛn tɛɗa se. 16 Maam mꞋutu mꞋtɔnd mɛtn Bubuma, ɔɔ naan̰ utu aseno kɔl debm kɛn asen kiŋg noogŋ daayum. 17 Debm kɛn naan̰ aɗe kɔl se, kɛse Nirl Raa mala kɛn taaɗ taar mɛt ki. Naan̰ se jee do naaŋ ki an̰ kɔŋ kɔŋ eyo, taa naaɗe se ɔŋ aakin̰ eyo ɔɔ jeelin̰ eyo. Gaŋ naase se Ꞌjeelin̰ki taa naan̰ utu te naase ɔɔ utu iŋg maakse ki. 18 Maam mꞋasen kɔŋ kɔn̰ gɛnaalge eyo, maam mꞋutu mꞋasen tɛrl kɔŋɔ. 19 Ɔɔpga baata jee do naaŋ ki se am kaak ey sum, gaŋ naase se utu amki kaakum mꞋiŋg zɛɛrɛ, ɔɔ naase kic num aki kɔŋ kaaja. 20 Ɓii kɛn se, naase aki Ꞌjeele maam mꞋiŋg te Bubuma ɔɔ Bubum iŋg ute maam se, naaje kꞋkalaŋ ɔɔ naase ute maam se, naaje kꞋkalaŋki kici.

21 «Taar kɛn maam mꞋtaaɗsen gɛn tɛɗa jaay debm tɛɗin̰ se kɛse ɓo debm jema, ɔɔ debm jem maam se, Bubum kic an̰ jea ɔɔ maam kic mꞋutu mꞋan̰ jea ɔɔ mꞋan̰ taaɗn roma, taa naan̰ am jeele.»

22 Judn kɛn Judas Iskariɔt ey se, ɗeekin̰ ɔɔ: «Mɛlje, naai ɔɔ ajen taaɗn roi naaje ki sum ɔɔ jee do naaŋ ki jaay ai kaak ey se ajensin̰ taaɗn ɔɔ ɗi?» 23 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Debm jem maam se Ꞌtookŋ kuun taaruma ɔɔ Bubum se utu an̰ jea maam te Bubum se kꞋɓaa gɔtin̰ ki, ɔɔ kꞋkiŋg tɛlɛ ute naan̰a. 24 Debm kɛn jem ey se, naan̰ Ꞌtook taarum eyo. Taar kɛn naase iŋg Ꞌbooyki maam mꞋiŋg mꞋtaaɗsen se mꞋtɛrɛc te dom eyo, gaŋ naan̰ se Bubum ɔlumo se ɓo taaɗa. 25 Maam mꞋtaaɗsen nakgen se kaaɗ kɛn maam mꞋutu te naase. 26 Bubu se utu aɗe kɔl *Nirl Salal ute ro maama, taa naan̰ asen noogo ɔɔ naan̰ asen dooy nakge paac, ɔɔ utu asen tɛɗn naase aki saapm jeel mɛtn taargen maam mꞋtaaɗseno se.

27 «Ɔn̰te Ꞌkuunki nirlse ɔɔ ɔn̰te Ꞌɓeerki. Maam mꞋɓaa ɓaa se mꞋasen kɔn̰ tɔɔsuma kɛn asen tɔɔgŋ maakse, ɔɔ tɔɔsn se ɓo kɛn utu maakŋ maam ki kici. Maam mꞋasesin̰ kɛɗse aan gɔɔ gɛn jee do naaŋ ki eyo. 28 Naase Ꞌbooykiga taar kɛn maam mꞋtaaɗsen mꞋɔɔ mꞋɓaa ɓaao num mꞋutu mꞋaɗe tɛrl mꞋasen kɔŋɔ. Kɛn naase jaay Ꞌjemki num maam ɓaa ɓaa gɔtn Bubum ki se, bɛɛki num, maakse raapo taa Bubum se naan̰ magal cirum maama. 29 Maam mꞋtaaɗsen ɓɔrse kɔr nakgen se aan te ey ɓɔrt se, kɛn naaɗe se jaay aanga kic num, naase aki tooko. 30 Naan ki se maam mꞋkɔŋ taaɗn dɛn te naase ey sum, taa gaar gɛn do naaŋa se utu Ꞌɓaaɗo. Naɓo ɗeere, naan̰ se ɔk tɔɔgɔ dom ki eyo. 31 Num gaŋ taa jee do naaŋ ki Ꞌjeel maam se, mꞋje Bubuma ɔɔ mꞋtɛɗn nakŋ kɛn naan̰ taaɗumi. Iin̰ki gɔtn ara; kꞋɓaaki!»

15

Isa se naan̰ *ko bin̰ mala mala

1 Isa taaɗ jeege tun mɛtin̰ ki daala ɔɔ: «Maam se aan gɔɔ ko bin̰ mala mala ɔɔ Bubum se, naan̰ ɓo mɛl ko bin̰ se. 2 Tɛlɛtgen paacn̰ dɔɔk ute maama ɔɔ kɛn ooj ey se, naan̰ gaaŋ tund naatn. Gaŋ tɛlɛtn kɛn ooj se naan̰ gaaŋ ɗaapin̰a taa koojn̰ dɛn cir kɛn se daala. 3 Taargen kɛn maam mꞋtaaɗsen se, Ꞌɗaapsenga, akiga bɛɛ naan *Raa ki. 4 Iŋg Ꞌdɔɔkki ute maama aan gɔɔ kɛn maam mꞋutu mꞋiŋg mꞋdɔɔk te naase se. Aan gɔɔ tɛlɛtn ko bin̰ kꞋgaaŋ kꞋjꞋundga naatn num ɔŋ ooj ey se se bin ɓo kɛn naase jaay iŋg Ꞌdɔɔkki ute maam ey se, naase aki kɔŋ tɛɗn nakŋ aak bɛɛ eyo kici. 5 Maam se mꞋko bin̰ ɔɔ naase se Ꞌtɛlɛtumge. Debm iŋg Ꞌdɔɔk te maama ɔɔ maam mꞋiŋg mꞋdɔɔk te naan̰ se, debm se utu Ꞌtɛɗn nakgen jiga dɛn aak eyo. Anum kɛn naase jaay Ꞌdɔɔkki te maam ey se aki kɔŋ tɛɗn ɗim eyo. 6 Debm kɛn iŋg Ꞌdɔɔk te maam ey se jꞋutu jꞋan̰ gaaŋ kund naatn aan gɔɔ tɛlɛtn ko bin̰ kꞋgaaŋ jꞋundin̰ se naan̰ utu tuutu ɔɔ jꞋan̰ tɔsn tɔɔcɔ. 7 Kɛn naase jaay iŋg Ꞌdɔɔkki te maama ɔɔ taarum jaay iŋg maakse ki se, Ꞌtɔndki mɛtn nakŋ naase Ꞌjeki ɔɔ naase an̰ki kɔŋɔ. 8 ꞋTɛɗki nakgen bɛɛ dɛna, bin se naase aki Ꞌtɛɗn jee mɛtum ki ɔɔ nakgen se *Ꞌnookŋ Bubuma. 9 Maam mꞋjese aan gɔɔ kɛn Bubum Raa Ꞌjem maam se kici. Iŋg Ꞌdɔɔkki te maama, bin se naase aki Ꞌjeele maam se mꞋjese. 10 Kɛn naase jaay Ꞌtɛɗki nakŋ maam mꞋtaaɗsen gɛn tɛɗa se num, kɛse naase iŋg dɔɔkki ute maam maakŋ maak‑jem ki, aan gɔɔ maam mꞋtɛɗ nakgen kɛn Bubum taaɗum gɛn tɛɗa se jaay mꞋiŋg *dɔɔk ute Bubum maakŋ maak‑jen̰ ki se.

11 «Maam mꞋtaaɗsen nakgen se taa naase aki kɔŋ maak‑raapuma, ɔɔ maak‑raapse se Ꞌtɛɗn maak‑raapm maraadin̰ ki. 12 ꞋBooyki! Nakŋ kɛn maam mꞋtaaɗsen gɛn tɛɗa se: Ꞌjeki naapa aan gɔɔ kɛn maam mꞋjese se. 13 Debm kɛn jaay ɛɗ kon̰a taa mɛɗin̰ge se, naan̰ se jeɗe te maakin̰ cir paac. 14 Nakŋ maam mꞋtaaɗsen se jaay, naase Ꞌtɛɗin̰ki se, naase se ɓo mɛɗn maamge. 15 Maam se mɔɔtn mꞋasen kɔŋ daŋ ɓulumge ey sum, taa debm ɓulu se ɔŋ jeel nakŋ kɛn mɛlin̰ lee tɛɗ se eyo. Num naase se maam mꞋdaŋse mɛɗumge, taa maam mꞋtaaɗsenga nakgen paacn̰ kɛn maam booyo gɔtn Bubum ki. 16 Naase ɓo Ꞌbɛɛr ɔɔɗumki eyo, anum maam ɓo mꞋbɛɛr mꞋtɔɔɗseno se taa mꞋasen kɔl naaba aki ɓaa tɛɗn nakŋ aak bɛɛ ɔɔ nakgen tiŋg gɛn daayum. Taa bin se nakŋ naase paac Ꞌtɔndkiga mɛta ute ro maam se, Bubum asen Ꞌkɔŋ kɛɗa. 17 Nakŋ maam mꞋtaaɗsen mꞋɔɔ aki tɛɗ se: Ꞌjeki naapa.»

Jee do naaŋ ki utu kɔɔɗn kund jee mɛtn Isa ki

18 «Kɛn jee do naaŋ ki jaay ɔɔɗ undse se, Ꞌjeelki naaɗe ɔɔɗ undumoga maam ɓo deete. 19 Kɛn naase jaay mɛtn jee do naaŋ ki num, kaaɗn naane naaɗe asen jea, taa naase aki Ꞌtɛɗn mɛtn naaɗe. Gaŋ naase Ꞌtɛɗkiga mɛtn naaɗe eyo, ɔɔ maam se mꞋbɛɛr mꞋtɔɔɗseno maakŋ naaɗe ki se, naase Ꞌtɛɗkiga kalse ki, taa naan̰ se ɓo naaɗe ɔɔɗ undse naatn se. 20 ꞋSaapki tu do taar kɛn maam mꞋtaaɗseno mꞋɔɔ: debm tɛɗn naaba gɔtn deb ki se, naan̰ se magal cir debm kɛn naan̰ tɛɗn naaba gɔtin̰ ki se eyo. Jee se jaay dabarumo maam se, naase kic, naaɗe utu asen dabara; ɔɔ naaɗe jaay uun taar maam se taar naase kic ɓo, naaɗe utu kuunu. 21 Naaɗe utu asen tɛɗn nakgen se paac dose ki se taa maama, taa naaɗe lɛ jeel debm ɔlumo se eyo. 22 Kɛn maam mꞋɓaaɗo jaay mꞋtaaɗɗen te taargen se ey num, naaɗe Ꞌtɛɗn jee *kusin̰ge eyo, num ɓɔrse maam mꞋɓaaɗo mꞋtaaɗɗenga jaay naaɗe baate kuun se, naaɗe Ꞌkɔŋ ɗoobm kɛn naaɗe an kɔɔɗn doɗe eyo. 23 Debm ɔɔɗ undum maam se, ɔɔɗ und Bubum kici. 24 Nakŋ kɔɔɓgen maam mꞋtɛɗ daanɗe ki kɛn ɓii kalaŋ nam tɛɗin̰ te ey se, kɛn maam jaay mꞋtɛɗin̰ te ey num, naaɗe kɔŋ Ꞌtɛɗn jee kusin̰ge eyo. Num ɓɔrse nakŋ‑kɔɔɓgen maam mꞋtɛɗɗesin̰ se naaɗe aakin̰ga ute kaamɗe. Ute naan̰ se kic ɓo naaɗe ɔɔɗ undum maam te Bubuma. 25 Nakŋ naaɗe tɛɗ se aanga ɗoobin̰ ki aan gɔɔ kꞋraaŋin̰ maakŋ *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki kɛn ɔɔ: Jee se ɔɔɗ undum se, cɛrɛ sum.*»

26 Tɛr Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Debm utu aɗe ɓaa jaay asen noogse, aɗe kiin̰ gɔtn Bubum ki, ɔɔ kɛn maam mꞋɓaaga gɔtn Bubum ki num, mꞋasesin̰o kɔlɔ. Naan̰ se ɓo Nirl naan̰ Raa mala kɛn taaɗ taar mɛt ki ɔɔ kɛn iin̰o gɔtin̰ ki, kɛn naan̰ ɓaaɗoga se naan̰ mala utu am tɛɗn saaɗuma. 27 Naase kic ɓo utu amki tɛɗn saaɗumge taa gɔtn maam mꞋbaag naabum sum se, naase utuki te maama.»

16

1 «Maam mꞋtaaɗsen taar ese se, taa kaal maaksen naase aalki do *Raa ki se an̰ki kɔn̰ eyo. 2 JꞋutu jꞋasen tuur maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki ɔɔ kɛn kaaɗin̰ utu kaan se, jeege utu asen tɔɔlɔ, maak‑saapm naaɗe ki num ɔɔ kaaɗn naane naaɗe tɛɗ tɛɗ naabm Raa. 3 Naaɗe utu Ꞌtɛɗn naan̰ se, taa naaɗe jeelum maam eyo ɔɔ jeel Bubum eyo. 4 Gaŋ maam mꞋtaaɗsen naan̰ se, kɛn kaaɗin̰ aanga kic num, naase aki saapm do taar kɛn maam taaɗseno se. Kaaɗ kɛn maam mꞋutu mꞋbaag baag naabum se, maam mꞋɔŋ mꞋtaaɗseno te naan̰ se eyo, taa maam mꞋutu te naase.»

Naabm gɛn *Nirl Raa

5 Ɓɔrse maam taaɗga taaɗ mꞋɔɔ mꞋɓaa ɓaa gɔtn deb kɛn ɔlumo, naɓo maakse ki se, debm jaay Ꞌtɔnd mɛtum ɔɔ naai Ꞌɓaa gay kic ɓo gɔtɔ. 6 Num gaŋ taa taar maam mꞋtaaɗsen bin se, tujsenga maakse. 7 Ey num taar maam mꞋtaaɗsen se taar mɛt ki; kɛn maam mꞋɓaaga se asen tɛɗn jiga naase ki; kɛn maam jaay mꞋɓaa te ey num, Debm Noogo se aɗe kɔŋ ɓaa eyo. Num gaŋ kɛn maam mꞋɓaaga num mꞋutu mꞋan̰o kɔlɔ. 8 Kɛn naan̰ ɓaaɗoga num, naan̰ utu Ꞌtaaɗn jeege tun do naaŋ ki se, naaɗe iigga do maak‑saapm kɛn naaɗe ɔkɔ do *kusin̰ ki, do nak kɛn ute ɗoobin̰a, ɔɔ tɛr do kɔjn̰ bɔɔr kɛn Raa utu kɔjn̰ do jeege tu se kici. 9 Maak‑saap naaɗe ɔk do kusin̰ ki se lɛ taa naaɗe aal maakɗe dom ki eyo. 10 Ɔɔ maak‑saapm kɛn naaɗe ɔk do nak kɛn ute ɗoobin̰ se lɛ, taa maam ɓaa ɓaa gɔtn Bubum ki ɔɔ mɔɔtn naase amki kɔŋ kaak eyo. 11 Ɔɔ maak‑saapm kɛn naaɗe ɔk do kɔjn̰ bɔɔr kɛn Raa utu kɔjn̰ do jeege tu se lɛ, taa gaar do naaŋ ki se bɔɔrɔ oocga don̰ ki.

12 «MꞋɔk nakge dɛna kɛn mꞋasen taaɗa, naɓo kɛn mꞋtaaɗsesin̰ga ɓɔrse kic ɓo, naase an̰ki kɔŋ booy kɔk eyo. 13 Kɛn *Nirl Salal kɛn taaɗ taar mɛt ki utu aɗe ɓaa se, naan̰ utu asen tɔɔɗɔ taa naase aki jeel taar mɛt ki se mala mala. Taa taar naan̰ utu Ꞌtaaɗ se, Ꞌtɛrɛcn̰ don̰ ki ɓo Ꞌtaaɗ eyo, gaŋ naan̰ se utu asen taaɗn taar kɛn naan̰ utu aɗe booyo, ɔɔ utu asen taaɗn nakgen utu Ꞌkaan se. 14 Nirl Salal se utu am *nooko, taa nakgen jaay naan̰ aɗe booy gɔtum ki se utu asesin̰ taaɗn naase ki. 15 Nakgen paacn̰ Bubum ɔk se, nakgen se gɛn maam kici; taa naan̰ se ɓo maam mꞋtaaɗsen mꞋɔɔ: nakgen jaay naan̰ aɗe booy gɔtum ki se utu asesin̰ taaɗn naase ki.»

Naase Ꞌmaakse utu raapo

16 «Ɔɔpga baata naase utu amki kaak eyo, ɔɔ tɛɗga cɔkɔ jaay sɔm utu amki kaaka.» 17 Gɔtn ese maakŋ jeen̰ge tu se jee mɛtin̰ge se taaɗ te naapa ɔɔ: «Naan̰ tap ɓo je ɗeekŋ ɔɔ ɗio kɛn taaɗ ɔɔ: ɔɔpga baata naase utu amki kaak eyo, ɔɔ tɛɗga cɔkɔ jaay sɔm utu amki kaaka, tɛr ɗeek ɔɔ: maam ɓaa ɓaa gɔtn Bubum ki se? 18 Ɔɔ taarin̰ kɛn ɔɔ ɔɔpga baata se, je ɗeekŋ ɔɔ ɗio? Taar naan̰ taaɗ se naaje jꞋɔnd te mɛtin̰ eyo.» 19 Isa se jeele kɛn naaɗe je tɔnd mɛtin̰ se, naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Naase je aki jeel ute naapa mɛtn taar kɛn maam mꞋɗeeksen mꞋɔɔ: Ɔɔpga baata naase utu amki kaak eyo, ɔɔ tɛɗga cɔkɔ jaay sɔm utu amki kaak se. 20 ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: naase maakse utu tuju ɔɔ aki keeme, gaŋ jee do naaŋ ki se maakɗe utu Ꞌraapo. Maakse utu tujn̰ ɗeere, naɓo tɛɗga num, maak‑tujse se Ꞌdɛl maak‑raapo. 21 ꞋSaapki tu do mɛnd kɛn ɓaa ɓaa koojo se: kɛn kaaɗn koojin̰ jaay aanga se, naan̰ dabar bini jaay ooj goono. Kɛn naan̰ oojga num, dirigŋ te dubarin̰ se naatn ɔɔ naan̰ maakin̰ raapo taa goon naan̰ ooj se. 22 Taa naan̰ se, naase kic ɓɔrse utuki maakŋ maak‑tuj ki, ɔɔ tɛɗga num, maam mꞋutu mꞋasen kaaka ɔɔ bin se maakse utu raapo ɔɔ maak‑raapm naase se, nam an̰ kɔŋ tuj eyo.

23 «Bin ɓo, ɓii kɛn se, naase aki tɔnd mɛtn ɗim gɔtum ki ey sum. ꞋBooyki bɛɛ mꞋasen taaɗa: nakŋ naase Ꞌtɔndki mɛta gɔtn Bubum ki te ro maam se, naan̰ utu asen kɛɗa. 24 Bini ɓɔrse kic ɓo, naase Ꞌtɔndki te mɛtn ɗim te ro maam eyo; ɓɔrse Ꞌtɔndki mɛta ɔɔ utu aki kɔŋɔ, bin se ɓo maakse Ꞌraap maraadin̰ ki.»

Isa tɔɔg cir *dunia

25 «Taargen maam mꞋtaaɗseno paac se, mꞋtaaɗseno ute kaal naagŋ taara. Gaŋ kaaɗin̰ utu Ꞌkaan se, maam mꞋutu mꞋasen taaɗn ute kaal naagŋ taar ey sum. Num naan ki se nakgen taaɗ taa Bubum se mꞋutu mꞋasesin̰ taaɗn tal tal. 26 Ɓiin se naase aki tɔnd mɛtn nakge paac ute ro maama. Maam mꞋasen taaɗa taa naase se maam mꞋkɔŋ tɔnd mɛtn Bu ey sum; 27 taa Bu mala se jese taa naase Ꞌjemki maama ɔɔ naase Ꞌjeelkiga maam se mꞋiin̰o gɔtn Raa ki. 28 Maam mꞋɓaaɗo do naaŋ ki se mꞋiin̰o gɔtn Bubum ki; ɓɔrse maam mꞋkiin̰ do naaŋ ki se mꞋɓaa gɔtn Bubum ki.» 29 Gɔtn se jee mɛtin̰ ki ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋBooyo, ɓɔrse naai Ꞌtaaɗjen tal tal aaljen naagŋ taar ey sum. 30 Ɓɔrse naaje kꞋjeele, naai se Ꞌjeel nakge paac ɔɔ Ꞌje nam Ꞌtɔnd mɛti ey sum. Taa naan̰ se ɓo naaje kꞋjeele naai se iin̰o gɔtn Raa ki.» 31 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Ɓɔrse naase Ꞌjeelkiga sum la? 32 ꞋBooyki! Kaaɗin̰ utu Ꞌkaana, ɔɔ ɓɔrse kaaɗin̰ se aanga, naase utu aki Ꞌkaan̰ wɔɔkɔ ɔɔ naŋa kic ɓo Ꞌkuun ɗoobin̰ ɗoobin̰a ɔɔ utu amki kɔn̰ kalum ki, naɓo maam se mꞋkalum ki eyo, num Bu se utu te maama. 33 Taargen maam mꞋtaaɗsesin̰ se, taa ute maam se naase aki Ꞌkɔŋ tɔɔsɛ. Ɗeere, naase utu aki Ꞌkɔŋ dubar do naaŋ ki, naɓo aayki kaamse taa maam cirga dunia.»

17

Isa tɔnd mɛtn *Raa taa jee mɛtin̰ ki

(Ɛb 7.24‑28, 4.14‑16)

1 Kɛn Isa jaay taaɗ naŋ taarin̰ se, naan̰ uun kaamin̰ raan ɗeek ɔɔ: «Bua, ɓɛrɛ, kaaɗin̰ se aasga naai *Ꞌnook Gooni, taa Gooni kic ai nooko. 2 Naai ɛɗin̰ga jikilimge paac kaam jin̰a, taa naan̰ kɛɗn *kaajn̰ gɛn daayum jeege tun naai ɛɗin̰sin̰ga se. 3 Kaajn̰ gɛn daayum kɛn ese se taa naaɗe ai jeeli naai Raa mala kɛn kalaŋ lak ɔɔ am jeel maam Isa *al‑Masi kɛn naai ɔlumo. 4 Do naaŋ ki se maam nookiga ɔɔ naabi naai ɛɗum se, maam mꞋtɛɗ naŋin̰ga. 5 Ɓɔrse Bua, Ꞌnookum naani ki aan gɔɔ kɛn naai Ꞌnookumo kaaɗ kɛn naai aal te dunia ey ɓɔrt se.

6 «Maam mꞋtaaɗɗenga naaɗe jeeliga naai jeegen kɛn naai Ꞌbɛɛr tɔɔɗo do naaŋ ki jaay ɛɗumɗen se. Naaɗe se jee naaige, ɔɔ naai ɛɗumɗenga kaam jima, ɔɔ naaɗe booy uunga taar naai. 7 Ɓɔrse naaɗe jeele, nakŋ naai ɛɗumo paac se iin̰o gɔtn naai ki. 8 Taar kɛn naai Ꞌtaaɗumo se, maam mꞋtaaɗɗesin̰ga kici. Ɔɔ naaɗe took uunga, naaɗe jeelga ɗeere, maam se mꞋiin̰o gɔtn naai ki ɔɔ naaɗe tookga naai ɓo ɔlumo.

9 «Maam mꞋtɔnd mɛti se taa naaɗe sum, ey num gɛn jee do naaŋ kɛn ɓaa se paac eyo. Anum mꞋtɔnd mɛti se gɛn jee naai ɛɗumɗeno kaam jima, taa naaɗe se jee naaige. 10 Nakŋ maam mꞋɔk paac se gɛn naai ɔɔ nakŋ naai ɔk paac se lɛ, gɛn maama; ɔɔ ute ɗoobm naaɗe se ɓo, jeege Ꞌkaakŋ nookuma. 11 Naan ki se maam mꞋkɔŋ kiŋg do naaŋ ki ey sum. Gaŋ naaɗe se utu kiŋg do naaŋ ki ɔɔ maam lɛ mꞋtɛrl tɛrl gɔtn naai ki. Bua, naai Debm *Salal se, bɔɔbɗe ute tɔɔgi kɛn naai ɛɗum se. ꞋBɔɔbɗe taa naaɗe Ꞌtɛɗn kalaŋ aan gɔɔ maam ute naai naaje kꞋkalaŋ se. 12 Kaaɗ kɛn maam mꞋiŋgo te naaɗe se, maam lɛ mꞋbɔɔbɗeno ute tɔɔgŋ kɛn naai ɛɗumo se. Maam se mꞋbɔɔbɗenoga maakɗe ki se nam kalaŋ tap ɓo ut eyo, ɔɔ deb kalaŋ kɛn ut se lɛ, taa taar kꞋraaŋo do dɔkin̰ se Ꞌkaan te ɗoobin̰a. 13 Ɓɔrse maam mꞋtɛrl tɛrl gɔtn naai ki ɔɔ kɛn ɓɔrse mꞋutu do naaŋ ki jaay mꞋtaaɗɗen taargen se, taa naaɗe kɔŋ maak‑raapuma ɔɔ maak‑raapm naaɗe se, Ꞌtɛɗn maak‑raapm maraadin̰ ki. 14 Maam mꞋtaaɗɗenga taar naai, gaŋ jee do naaŋ ki se ɔɔɗ undɗenga taa naaɗe se mɛtn jee do naaŋ kɛn ɓaa se eyo, aan gɔɔ maam kic mɛtn jee do naaŋ kɛn ɓaa se ey se. 15 Maam mꞋtɔnd mɛti se taa aɗen tɔsn naatn do naaŋ ki eyo, num taa aɗen bɔɔbm ro Deb kɛn iŋg ɓo gɛn tɛɗn *kusin̰ sum se. 16 Naaɗe se mɛtn jee do naaŋ kɛn ɓaa se eyo, aan gɔɔ maam kic mɛtn jee do naaŋ kɛn ɓaa se ey se. 17 Ute taar naai mɛt ki se, naai Ꞌtɛɗɗen naaɗe Ꞌtɛɗn jee naaigen mala mala; taa taar naai se taar mɛt ki. 18 Aan gɔɔ kɛn naai ɔlumo do naaŋ ki se, maam kic mꞋɔlɗen do naaŋ ki. 19 Taa naaɗe se, maam mꞋɛɗi rom paac, taa naaɗe kic ai kɛɗn roɗe paac ute taar mɛt ki.

20 «Kɛn mꞋtɔnd mɛti se taa naaɗe sum eyo, num mꞋtɔnd mɛti, taa jeegen utu Ꞌtookŋ taarɗe ɔɔ utu Ꞌkaal maakɗe dom ki se kici. 21 Ɔn̰ɗe naaɗe paac Ꞌtɛɗn kalaŋ. Bua, Ꞌtɛɗɗen naaɗe Ꞌtɛɗn kalaŋ ute naaje kici, aan gɔɔ naai iŋg *dɔɔk ute maama ɔɔ maam mꞋiŋg dɔɔk te naai se. ꞋTɛɗɗe naaɗe Ꞌtɛɗn kalaŋ kici, jaay jee do naaŋ ki se Ꞌjeel naai ɓo ɔlumo. 22 Maam mꞋtaaɗɗenoga nookŋ naai ɛɗumo se, ute naan̰ se naaɗe tɛɗn kalaŋ aan gɔɔ maam mꞋutu naai kꞋkalaŋ se. 23 Maam mꞋiŋg mꞋdɔɔk te naaɗe, aan gɔɔ naai iŋg dɔɔk te maam se. Bin se naaɗe Ꞌkɔŋ dɔɔkŋ tɛɗn kalaŋ, jaay jee do naaŋ ki se Ꞌjeele naai ɓo ɔlumo ɔɔ naai Ꞌjeɗe aan gɔɔ naai Ꞌjem maam se. 24 Bua, jee se naai ɓo ɛɗumɗeno ɔɔ mꞋje gɔtn maam mꞋiŋg se, naaɗe Ꞌkiŋg ute maam kici. Taa naaɗe kaakŋ nookuma, nookŋ kɛn naai ɛɗumo. Taa naai Ꞌjemoga kaaɗ kɛn naai aalo te do naaŋ ey ɓɔrtɔ. 25 Bua, naai se debm daan ki, naɓo jee do naaŋ ki se jeeli te eyo, gaŋ maam se mꞋjeeli, ɔɔ jee se kic jeelga kɛn naai ɓo ɔlumo. 26 Maam mꞋtaaɗɗen naaɗe jeelga roi, ɔɔ maam mꞋutu mꞋaɗen tɛɗn naaɗe ai jeel kɔkɔ, taa maak‑jei kɛn naai ɔk dom ki se Ꞌtɛɗn do naaɗe ki kici, bin se jaay maam mꞋkiŋg dɔɔkŋ te naaɗe.»

18

Isa jeege ɓaaɗo ɔkin̰a

(Mt 26.36‑54; Mk 14.32‑50; Lk 22.39‑51)

1 Kɛn Isa jaay taaɗ naŋ taarin̰ se, naan̰ iin̰ te jee mɛtin̰ ki gaaŋ kaam maane kꞋdaŋin̰ Sedrɔn deel ɓaa jɛŋ kɛn kaam naane. Gɔtn se ɔk jinɛnɛ ɔɔ naan̰ ute jee mɛtin̰ ki se ɓaa ɛnd maak ki. 2 Gaŋ Judas je kutn Isa se, jeel gɔtn ese kici taa Isa ute jee mɛtin̰ ki se, lee ɓaaɗo tus tus gɔtn ese. 3 Naan̰ deelo naan dɔɔl asgar *Rɔmɛge tu, ute asgargen kɛn lee bɔɔb *Ɓee Raa. Naaɗe se *Parizige ute *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ɓo ɔlɗeno. Naaɗe ɓaaɗo jinɛnɛ ki se, ute jɛl pooɗge te lɔɔmpɗege ɔɔ ute nakŋ tɛɗn bɔɔrɗege. 4 Num gaŋ Isa jeel paac nakŋ utu kaan don̰ ki se, naan̰ iiko cɛɛɗe ki ɗeekɗen ɔɔ: «Naase Ꞌjeki naŋa?» 5 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Naaje kꞋje Isan kɔɗ Nazarɛt.» Gɔtn se Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛse ɓo maama.» Gaŋ Judas debm kɛn je kutin̰ se utu maakŋ jeege tun se kici. 6 Kɛn jee se jaay booy Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Kɛse maam se,» jee se tɛr te mɛtɗe diwir ɔɔ naaɗe paac si naaŋ ki. 7 Tɛr Isa tɔnd mɛtɗe daala ɔɔ: «Naase tap ɓo, Ꞌjeki naŋa?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Naaje kꞋje Isan kɔɗ Nazarɛt.» 8 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Maam mꞋtaaɗsenoga taaɗa mꞋɔɔ kɛse ɓo maama. Kɛn naase jaay, Ꞌjemki maam sum num, ɔn̰ki jee mɛtum ki se Ꞌɓaao.» 9 Taar kɛn Isa taaɗo se aanga ɗoobin̰ ki kɛn ɔɔ: Maakŋ jeege tun kɛn naai ɛɗumɗeno kaam jim paac se, nam kalaŋ maam mꞋutin̰ te eyo.*

10 Gɔtn se, Simon Piɛr ɔɔɗ gɔrɗ‑jɛrlin̰ se, ɔɔ ɔg gaaŋ te bi debm tɛɗn naabm magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki. Naan̰ gaaŋ te bin̰ do ji daama ɔɔ gaabm se kꞋdaŋin̰ Malkus. 11 Gaŋ Isa taaɗ Piɛr ki ɔɔ: «Gɔrɗ‑jɛrli se ɔlin̰ saapin̰ ki gɔtin̰ ki! *Kɔɔpm dubar kɛn Bubum ɛɗumo se, maam mꞋan̰ kaayin̰ ey la?»

JꞋɔk kꞋɓaan te Isa naan Annan ki

(Mt 26.57‑75; Mk 14.53‑72; Lk 22.54‑65)

12 Gɔtn se dɔɔl asgar *Rɔmɛge, ute bubɗe ɔɔ te asgargen kɛn lee bɔɔb *Ɓee Raa kɛn Yaudge ɔlɗeno se, iij‑ɔk Isa ɔɔ dɔɔkin̰a. 13 Naaɗe ɔk ɓaansin̰o deet se gɔtn Annan ki. Ɔɔ Annan se ɓo moom Kayipm gaaba. Ɔɔ ɓaar kɛn ese Kayipm ɓo *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki. 14 Kayipm ese ɓo kɛn taaɗo magal Yaudge tu ɔɔ: kɛn asen tɛɗn jiga naase ki se, deb kalaŋ ɓo Ꞌkooyo ɔɔ Ꞌkɔn̰ jee dɛna.

Piɛr baate Isa

15 Simon Piɛr ute debm mɛtn Isa kɛn kuuy se, naaɗe ɔko mɛtn Isa. Num debm mɛtn Isa kɛn kuuy se, *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se jeelin̰a, gɔtn se naan̰ ɛnd te Isa kalaŋ ɓaa daan bɔɔr ɓee magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se. 16 Gaŋ Piɛr se ɔɔp iŋg naatn taa ɗoob ki, anum debm mɛtn Isa kɛn kuuy, kɛn magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki jeelin̰ se teeco. Ɔɔ ɓaaɗo taaɗ mɛnd kɛn iŋg bɔɔb taa ɗoobo se, ɔɔ jꞋɔn̰ Piɛr se ɛndo. 17 Ɔɔ mɛnd kɛn iŋg bɔɔb taa ɗoobo se, naan̰ ɗeek Piɛr ki ɔɔ: «Naai kic ɓo maakŋ jeege tun mɛtn gaab kɛn se la?» Piɛr tɛrlin̰ ɔɔ: «Maam se mɛtn naaɗe eyo!» 18 Ɓii kɛn se kuulu ɔɔn̰ɔ, taa naan̰ se ɓo jee tɛɗn naabge ute asgargen kɛn lee bɔɔb *Ɓee Raa se, gɔtn se naaɗe tuuy pooɗo ɔɔ ɗaar riib riibi. Gɔtn se Piɛr kic ɗaar riib te naaɗe.

*Magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se tɔnd mɛtn Isa

19 Gaŋ magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se baag tɔnd mɛtn Isa se taa jee mɛtin̰ ki ɔɔ do taar kɛn naan̰ lee dooyɗe. 20 Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Jee te dɛnɗe se maam taaɗɗenga tal tal ɔɔ daayum maam mꞋlee dooyo jeege maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki ɔɔ mꞋdooyo jeege daan bɔɔr *Ɓee Raa ki, gɔtn kɛn Yaudge paac lɛ tusn se taar ɗim kalaŋ tap ɓo maam mꞋɔyin̰ te eyo. 21 Naai tap ɓo Ꞌtɔnd mɛtum bin se taa ɗio? Naai Ꞌtɔnd mɛtn jeegen tiŋg booyo taar kɛn maam mꞋlee taaɗɗeno se. Ɔɔ mɛtn taar kɛn maam taaɗɗeno se lɛ, naaɗe jeelin̰ paac.» 22 Do taar kɛn se sum ɓo maakŋ asgarge tun kɛn lee bɔɔb Ɓee Raa se deb kalaŋ kɛn cɛɛn̰ ki se, ɔndin̰ mɛtn bin̰ ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki ɓo kꞋtaaɗin̰ taar kɛn bin ne?» 23 Gaŋ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «ꞋTaaɗum tu taar ɗi kɛn maam mꞋtaaɗ mꞋtujin̰ se! Ɔɔ kɛn maam jaay mꞋtaaɗga taar mɛt ki num, gɛn ɗi jaay naai ɔndum se?» 24 Isa jaay Annan ɔlin̰ gɔtn Kayipm kɛn magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se, Isa kꞋdɔɔkin̰ga dɔɔkɔ.

Piɛr baate Isa kuuy daala

25 Kaaɗ kɛn Simon Piɛr ɗaar riib riib pooɗo gɔtn ese se, naaɗe ɗeekin̰ ɔɔ: «Maakŋ jeege tun mɛtn gaab kɛn se, naai kic ɓo maakɗe ki la!» Gɔtn se Piɛr naaj ɔɔ: «Maam se mɛtn naaɗe eyo.» 26 Gaŋ maakŋ jee tɛɗn naabm *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se, deb kalaŋ se taasn gaabm kɛn Piɛr ɔg gaaŋo te bin̰ se, naan̰ ɗeek Piɛr ki ɔɔ: «Naai se, maam mꞋaakioga te naan̰ maakŋ jinɛn ki ɗaamo?» 27 Gaŋ tɛr gɔtn se Piɛr naaj daala ɔɔ kaaɗ kɛn se sum ɓo gaŋ kɔrɔn̰jɔ naar ɔɔɗ ɔɔyɔ.

Isa jꞋɔk kꞋɓaansin̰ naan Pilat ki

(Mt 27.1‑2,11‑30; Mk 15.1‑9; Lk 23.1‑25)

28 Tanɔɔrin̰ nɔɔrin̰ se, naaɗe ɔko Isa gɔtn Kayip ki ɔɔ ɓaansin̰ ɓee magal *Rɔmɛge tu ron̰ Pilat. Gaŋ naaɗe baate kɛnd maak ki taa naaɗe ɗaapga ɗaap roɗe gɛn kɔsn *laa Paak, taa naaɗe je tɛɗn kusin̰a roɗe ki eyo. 29 Gɔtn se Pilat teec ɔŋɗe naatn ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Gaabm se naase ɔkin̰ki mindin̰ gɛn ɗi?» 30 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Gaabm se kɛn tuj te ɗim ey sum ɓo naaje jꞋansin̰o kɔkŋ ɓaa gɔti ki la?» 31 Gɔtn se Pilat tɛrlɗen ɔɔ: «Naase mala ɔk ɓaansin̰ki, ɔɔ taar se, ɓaa aakin̰ki ute ɗoobm naase.» Gaŋ Yaudge tɛrlin̰ ɔɔ: «Naaje jꞋundjen te kulu gɛn tɔɔl deba eyo.» 32 Bin ɓo taar kɛn Isa taaɗo ɔɔ te ɗoobm gay kɛn naan̰ utu an kooy se, aanga ɗoobin̰ ki.

33 Gɔtn se Pilat tɛrl ɛnd maak ki daala, ɔl kꞋdaŋo Isa, ɔɔ naan̰ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naai ɓo Gaar Yaudge la?» 34 Num Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Taar naai Ꞌtaaɗ se, naai mala ɓo saap ɔŋin̰ lɔɓu, jeegen kuuy ɓo taaɗi taa maam lɛ?» 35 Pilat tɛrlin̰ ɔɔ: «Naai aakum maam se, mꞋkɔɗ Yaud la? Kɛse jeeige mala naaɗen *jee magal tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se ɓo ɔk ɓaansio gɔtum ki je ai kutu. Naai tap ɓo tujga ɗio?» 36 Gɔtn se Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Gaar maam se gɛn do naaŋa ara eyo. Kɛn gaar maam jaay gɛn do naaŋa ara num, asgarumge am kɔŋ kɔn̰um Yaudge am kɔk eyo. Num ɓɔrse gaar maam se, gɛn do naaŋa ara eyo.» 37 Gɔtn se Pilat ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn bin se, naai gaarge ɗaamo?» Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Yɛɛ aan gɔɔ kɛn naai Ꞌtaaɗin̰ se, maam se mꞋgaarge. Taa naan̰ se ɓo maam jꞋoojuma ɔɔ maam mꞋɓaaɗo do naaŋ ki se taa mꞋtɛɗn saaɗa do taar kɛn mɛt ki. Ɔɔ debm jaay iŋg ute taar mɛt ki se, booy kuun taaruma.» 38 Pilat tɛrl Isa ki ɔɔ: «Taar mɛt ki se, taar gayo?»

Num kɛn Pilat jaay taaɗ taar ese se, naan̰ tɛrl teec ɓaa ɔŋ Yaudge daala ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Gaabm se, maam mꞋɔŋ te taar ɗim kusin̰ gɔtin̰ ki eyo. 39 Aan gɔɔ aanga laa Paakŋ gɛn Yaudge tak ɓo, maam mꞋlee mꞋtɔɔɗ tɔlsen tɔl maakŋ jee daŋgayge tu deba kalaŋ se, ɓɔrse naase Ꞌjeki mꞋasen kɔɔɗn kɔl Gaar Yaudge se la?» 40 Tɛr gɔtn se naaɗe baag tɔɔyɔ ɔɔ: «Naaje kꞋje Barabas, ey num naan̰ se eyo!» Anum gaŋ Barabas se, naan̰ debm tujn̰ nakŋ jeege.

19

Isa jeege je an̰ ɓaa kutu

1 Gɔtn se, Pilat ɔl ɔɔ jꞋɔk kꞋɓaano te Isa ɔɔ kꞋtɔndin̰ ute mɛɛjɛ. 2 Ɔɔ asgarge se, uj ɗaapo jɛkɛ gɛn kɔrɔndɔ ɓaaɗo ɔndin̰ don̰ ki, tɛr naaɗe uun uusin̰ kal gaarin̰ge aac boŋ. 3 Naaɗe iiko cɛɛn̰ ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Tɔɔsɛ naai ki, Gaar Yaudge!» Gɔtn se, naaɗe baagin̰ tɔnd mɛtn bin̰ ki. 4 Tɛr Pilat teeco kuuy daala ɔɔ ɗeek Yaudge tu ɔɔ: «ꞋBooyki, gaabm se maam mꞋan̰o kɔɔɗn teecn̰ naatn. Taa naase aki jeele maam se mꞋɔŋ te taar ɗim kɛn naase ɔkin̰ki mindin̰ ro ki eyo.» 5 Gɔtn se Isa teeco naatn ute jɛkŋ kɔrɔndɔ don̰ ki ɔɔ te kal gaarin̰gen aac se ron̰ ki. Anum Pilat ɗeekɗen ɔɔ: «Kɛse ɓo gaabm se!» 6 Num kɛn *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raa ki te jeeɗege jaay aakin̰ se, naaɗe baag tɔɔɗn tɔɔyɔ ɔɔ: «Naan̰ se tupu tɔɔlin̰ ro kaag ki! Tupu tɔɔlin̰ ro kaag ki!» Gaŋ Pilat taaɗɗen ɔɔ: «Naase mala ɔk ɓaa tupu Ꞌtɔɔlin̰ki ro kaag ki; ey num maam se mꞋɔŋ te taar ɗim kɛn naase ɔkin̰ki mindin̰ ro ki eyo.» 7 Yaudge tɛrlin̰ ɔɔ: «Naaje se jꞋɔk *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ɔɔ maakŋ Ko Taar naajege se taaɗ ɔɔ debm bin se jꞋan̰ tɔɔlɔ. Taa naan̰ tɛɗ ron̰ Goon *Raa.» 8 Kɛn Pilat jaay booy taarɗe se, ɓeere ɔkin̰ cir daala. 9 Pilat tɛrl ɓaa ɔŋ Isa maak ki tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naai tap ɓo iin̰o gay?» Num gaŋ Isa baate tɛrlin̰ taara. 10 Gɔtn se Pilat ɗeekin̰ ɔɔ: «Maam ara ɓo naai Ꞌbaate tɛrlum taara ne? Naai Ꞌjeel ey la kɛn maam mꞋɔk tɔɔgɔ ɔɔ kɛn mꞋje num, mꞋai kɔɔɗn kɔlɔ ɔɔ kɛn gɔtɔ lɛ mꞋɔk tɔɔgɔ kɛn mꞋai tupm tɔɔl ro kaag ki se?» 11 Gaŋ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Naai se kɛn Raa jaay ɛɗi eyo te tɔɔg ey se, naai ɔk tɔɔgɔ dom ki eyo. Taa naan̰ se ɓo debm ɔk ɔlum ji naai ki se, tɛɗga *kusin̰ ciri naai se daala.»

12 Naan̰ kɛn se sum ɓo, Pilat je ɗoobm an kɔɔɗn kɔl Isa. Num gaŋ Yaudge baag tɔɔɗn tɔɔyɔ ɗeek ɔɔ: «Kɛn naai jaay ɔɔɗ ɔlin̰ga num, naai se mɛɗn Sezar* eyo. Taa debm jaay tɛɗ ron̰ gaarge se, naan̰ se debm taamooy Sezar.» 13 Kɛn Pilat jaay booy taargen se naan̰ ɔl kꞋjꞋɔk kꞋjꞋɔɔɗo Isa naatn, naan̰ ɓaaɗo ɔndin̰ gɔt kɛn jꞋiin̰ kꞋɗaapin̰ga ɗaap te koa kɛn naan̰ lee ɔjn̰ bɔɔrɔ jeege tu. Gɔtn se kꞋdaŋin̰ te taar Ɛbre: Gabbata. 14 Aan gɔɔr te katar se, Pilat taaɗ Yaudge tu ɔɔ: «Aakki, kɛse ɓo gaarse!» Naan̰ kɛn se, naaɗe ɗaap ɗaap roɗe gɛn tɛɗn *laa Paak gɛn Yaudge tɛgɛr.

15 Num gaŋ Yaudge tɛrl baag tɔɔɗn tɔɔyɔ ɔɔ: «Naan̰ se, nakin̰ yoa, naan̰ se nakin̰ yoa! ꞋƁaa tupu tɔɔlin̰ ro kaag ki gam naane!» Pilat tɛrlɗen ɔɔ: «Gaarse ɓo, naase Ꞌjeki mꞋan̰ tupm tɔɔl ro kaag ki la?» Magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu tɛrlin̰ ɔɔ: «Naaje se Gaarje Sezar sum, gaar kuuy se naaje kꞋjꞋɔk eyo!» 16 Gɔtn se sum ɓo, Pilat ɔk ɔlɗen Isa taa naaɗe an̰ ɓaa tupm tɔɔlin̰ ro kaag ki. Ɔɔ gɔtn se asgarge ɔk ɓaan te Isa.

Isa kꞋtupin̰ ro kaag ki

(Mt 27.32‑52; Mk 15.21‑37; Lk 23.26‑46)

17 Kɛn Isa teec teec maakŋ Jeruzalɛm ki se, naaɗe ɔn̰in̰ naan̰ mala uun kaagŋ jꞋansin̰ tupm ro ki se, daamin̰ ki. Ɔɔ naaɗe ɓaansin̰ gɔt kɛn kꞋdaŋin̰ kaaɗn do deba. Gɔtn se te taar *Ɛbre se, ron̰ Golgota. 18 Ɔɔ gɔtn ese ɓo naaɗe tupin̰ ro kaag ki ɔɔ naaɗe tup jeege dio ro kaagge tu kici; deb kalaŋ jꞋuun kꞋɗaarin̰ cɛɛsin̰ kɛn kalaŋ ɔɔ deb kuuy se jꞋuun kꞋɗaarin̰ cɛɛsin̰ kɛn kuuy ɔɔ naaɗe ɔl Isa ɗaar daan ki. 19 Tɛr Pilat raaŋ ro kaag ki ɔl kꞋɓaa kꞋtupin̰ raan kaam do kaag kɛn kꞋtupm Isa ro ki. Ɔɔ taar naan̰ raaŋ se taaɗ ɔɔ: «Isan kɔɗ Nazarɛt se, naan̰ Gaar Yaudge». 20 Gaŋ dɛn Yaudge se dooyga taar se, taa gɔtn kꞋtupm Isa ro kaag ki se, naan̰ gɔɔr te Jeruzalɛm. Ɔɔ taar naan̰ raaŋin̰ se lɛ raaŋin̰ te taar Ɛbre, taar Laatin ɔɔ ute taar Grɛk kici. 21 Num *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raa ki gɛn Yaudge se, ɗeek Pilat ki ɔɔ: «Ɔn̰te raaŋ ɔɔ: naan̰ se Gaar Yaudge, num raaŋ ɔɔ: naan̰ ɓo taaɗ ɔɔ naan̰ Gaar Yaudge.» 22 Gaŋ Pilat tɛrlɗen ɔɔ: «Taar maam mꞋraaŋin̰ga se, mꞋraaŋin̰ga sum.»

23 Kɛn asgarge jaay tup Isa ro kaag ki aas se, naaɗe tɔs kalin̰ge ɔɔ nigin̰ gɔtɔ kaam sɔɔ. Deba kic ɓo uun bɛɗin̰ bɛɗin̰a. Ɔɔp kalin̰ kalaŋ kɛn naan̰ uusin̰ga num lee tuusin̰ kalgen kuuy do ki se, ɔɔ kal se ɔnd raan bini bɔɔy aan naaŋ ki se ɔk gɔtn kur eyo. 24 Gɔtn se asgarge taaɗ te naapa ɔɔ: «Kal se jꞋɔn̰te Ꞌnɛɛpin̰ki, num gaŋ kꞋtɛɗin̰ salatia, debm kɛn oocin̰ga ɓo Ꞌkuun sum.» Anum nakŋ se aanga ɗoobin̰ ki aan gɔɔ taar kꞋraaŋo do dɔkin̰ kɛn ɔɔ:

Naaɗe nigga kalumge ute naapa,

ɔɔ kalum maak ki se lɛ, naaɗe tɛɗin̰ga salatia.†

Ɔɔ kɛse ɓo naabm kɛn asgarge tɛɗa.

25 Cɛɛ kaag kɛn kꞋtupm Isa se, ko Isa ute gɛnaan̰ mɛnda, ɔɔ Mari mɛnd Kleopas ute Mari kɛn iin̰o Magdala ki, naaɗe utu ɗaar gɔtn ese. 26 Gɔtn se, Isa aak kon̰a ɗaar ɗaar cɛɛ debm mɛtin̰ kɛn naan̰ jen̰ se, naan̰ ɗeek kon̰ ki ɔɔ: «Kaaya aaka, kɛse ɓo gooni.» 27 Tɛr naan̰ taaɗ deb kɛn mɛtin̰ ki se, ɔɔ: «Aaka, kɛse ɓo koi.» Ɓii kɛn se sum ɓo debm mɛtn Isa ki se ɔk ɓaansin̰ ɓeen̰ ki. 28 Kɛn nakgen se jaay deel paac sum se, aan gɔɔ Isa jeel naabm kɛn naan̰ ɓaano ro ki se naŋga, num taa taar kꞋraaŋo do dɔkin̰ Ꞌkaan ɗoobin̰ ki se, naan̰ ɗeek ɔɔ: «Maam se, maane tɔɔluma.» 29 Gɔt kɛn se ɔk kꞋjɛlɛŋɛ ɗooc te tɔtn koojn̰ bin̰ kɛn mooyo se. Naaɗe uuno kaagŋ nakŋ kꞋdaŋin̰ isop‡ ɔɔ uuno nakŋ uun maane se butin̰ taar ki. Naaɗe ɔlin̰ maakŋ tɔtn koojn̰ bin̰ kɛn mooy mooy se ɔɔ uun ɔlin̰ taar Isa ki taa n̰Ꞌsuubu. 30 Kɛn Isa jaay suub naam tɔtn koojn̰ bin̰ kɛn mooy mooy se, naan̰ taaɗ ɔɔ: «Naabum aasga.» Gɔtn se naan̰ no don̰a ɔɔ ɔn̰ kon̰ teece.

Isa jꞋɔsin̰ cɛŋkɛn̰ ki te bɔɔrɔ

31 Aan gɔɔ ɓiin se Yaudge ɗaap ɗaap roɗe gɛn tɛɗn *laa Paak se, naaɗe je jee kꞋtupɗe ro kaage tu se, ɗaar bini kaan *ɓii sebit ki eyo. Taa ɓii sebit ese se, ɓii laa magala. Gɔtn se naaɗe ɓaa tɔnd mɛtn Pilat ɔɔ: «Jee kɛn kꞋtupɗe ro kaagge tun se, kꞋɓaa kꞋtɔnd kꞋtɛrɛcɗen jɛɗege taa ooyga num jꞋaɗeno tɔɔɗn bɔɔy ro kaagge tun kꞋtupɗeno ro ki se.» 32 Ɔɔ gɔtn se asgarge ɓaaɗo tɔnd tɛrɛc jɛ gaabm kɛn deete ɔɔ tɛr tɔnd tɛrɛc jɛ gaabm kɛn kuuy se kici. Jee se ɓo kɛn kꞋtup kꞋtɔɔlɗe te Isa kalaŋ se. 33 Kɛn naaɗe jaay aan do Isa ki se, naaɗe ɔŋin̰ naan̰ ooyga. Taa naan̰ se ɓo naaɗe baate tɔnd tɛrɛcn̰ jɛn̰ge. 34 Gaŋ maakŋ asgarge tun se, deb kalaŋ uuno bɔɔrɔ ɔɔ ɔsin̰ cɛŋkɛn̰ ki. Gɔtn se mooso te maane naar teeco. 35 Debm taaɗ taar ara se, naan̰ mala aakin̰ga te kaamin̰a ɔɔ saaɗn naan̰ se, taar mɛt ki. Ɔɔ naan̰ jeele saaɗn naan̰ se kɛn mɛt ki, taa bin se naase kic ɓo aki tookŋ do taar kɛn naan̰ taaɗ se. 36 Nakgen se paac jaay aan se, taa taar kꞋraaŋo do dɔkin̰ se, Ꞌkaan ɗoobin̰ ki kɛn ɔɔ: Naan̰ se jꞋan̰ kɔŋ tɛrɛcn̰ cɛŋgin̰ gam eyo.§

37 Ɔɔ tɛrl gɔt kuuy kic ɓo taar kꞋraaŋo do dɔkin̰ se taaɗga ɔɔ: Jee ɔsin̰o se, naaɗe utu an̰ kaakŋ ute kaamɗe.*

Isa kꞋjꞋɔlin̰ga maakŋ ɓaaɗ ki

(Mt 27.57‑61; Mk 15.42‑47; Lk 23.50‑56)

38 Kɛn nakgen se jaay deel se, Yusup kɔɗ Arimate se, naan̰ kic maakŋ jeege tun mɛtn Isa ki naɓo taa Yaudge se, naan̰ ɓeere ɔɔ tɔy tɔy ron̰a. Naan̰ ɓo ɓaa tɔnd mɛtn Pilat taa ɓaa kɔɔɗn ro Isa ro kaag ki. Gɔtn se Pilat tookin̰, ɔn̰ Yusup ɓaa ɔɔɗ ro Isa. 39 Ɔɔ Nikodem kɛn ɓii kalaŋ iŋgo gɔtn Isa ki nɔɔr se, naan̰ kic ɓaano te itir kɛn kꞋtɛɗin̰ te maan kaagŋ kꞋdaŋin̰ mir ute alues† se aas ɓaa ɓaa ɗoocn̰ kɔr sik‑kaar‑mii. 40 Yusup te Nikodem se uun bɔɔyɔ ro Isa se ro kaag ki. Ɔɔ uuno darkɔyɔ ɔɔ tɛɗin̰ nakŋ oot nijimi ute itir se ro ki ɔɔ naaɗe teelin̰ tec aan gɔɔ gɛn Yaudgen lee duubm yoɗege. 41 Gɔtn kꞋtupm Isa ro kaag ki se, gɔtn se ɔk jinɛnɛ ɔɔ maakŋ jinɛn kɛn se, ɔk ɓaaɗa ɔɔ ɓaaɗn se aan gɔɔ iiɓi, taarin̰ se naaɗe gaasin̰ ute koa. Ɓaaɗn se jꞋɔl kꞋnaam te nam maak ki eyo. 42 Aan gɔɔ Yaudge ɗaap ɗaap roɗe gɛn tɛɗn *laa Paak se, gɔtn ese kic lɛ, ɓaaɗa utu gɔɔr te naaɗe ɗey se, naaɗe uun ɔl ro Isa maak ki.

20

Naaɗe ɓaa ɔŋ te Isa maakŋ ɓaaɗ ki eyo

(Mt 28.1‑10; Mk 16.1‑11; Lk 24.1‑12)

1 Ɓii dumas ki, tanɔɔrin̰ nɔɔrin̰ kɛn gɔtɔ utu ilim sum ɓo, Mari kɛn iin̰o Magdala ki iin̰ ɓaa taa ɓaaɗ ki. Kɛn naan̰ aan se, aak ko kɛn kꞋgaasn taa ɓaaɗ se, kꞋdircilin̰ga naatn. 2 Gɔtn se naan̰ ɔk tɛrl aan̰ ɓaa ɔŋ Simon Piɛr ute debm mɛtn Isa kɛn kuuy kɛn Isa jen̰ se, naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Mɛljege se, nam ɔɔɗin̰ga naatn maakŋ ɓaaɗ ki, ɔɔ gɔtn kꞋɓaa jꞋɔlin̰ se naaje kꞋjeel gɔtin̰ eyo.» 3 Kɛn Piɛr ute debm mɛtn Isa kɛn kuuy jaay booy taar se, gɔtn se naaɗe teeco ɔɔ iin̰ ɓaa taa ɓaaɗ ki. 4 Kɛn naaɗe jaay ɓaa ɓaa se, naaɗe di paac aan̰ kaan̰a, naɓo debm mɛtn Isa kɛn kuuy se, aan̰ deel Piɛr ɔɔ naan̰ ɓo ɓaa aan deet taa ɓaaɗ ki. 5 Ɔɔ kɛn naan̰ jaay aan se no aak maakŋ ɓaaɗa, naan̰ aak kalgen kꞋteelsin̰ se, utu tooɗ gɔtin̰ ki gaŋ naan̰ baate kɛnd maak ki. 6 Anum kɛn Simon Piɛr kɛn aan̰o mɛtin̰ ki jaay aan se, naan̰ ɛnd maakŋ ɓaaɗ ki. Ɔɔ naan̰ kic aak kalgen kꞋteelsin̰ se tooɗ tooɗ gɔtin̰ ki. 7 Ɔɔ naan̰ aak kal kꞋteelin̰ kaamin̰ se ɓo, tooɗ te kalgen kꞋteelin̰ ron̰ ki se kalaŋ eyo. Kal kꞋteelin̰ kaamin̰ se, naan̰ aakin̰ kꞋteel jꞋaalin̰ga cɛɛs ki. 8 Naan̰ kɛn se jaay debm mɛtn Isa kɛn aan̰ aan deet se, naan̰ kic ɛnd maakŋ ɓaaɗ ki se. Naan̰ aaka ɔɔ took aal maakin̰ paac. 9 Ey num jee mɛtn Isa ki se, booy ɔk te ey ɓɔrtɔ taar kɛn kꞋraaŋin̰o do dɔkin̰ kɛn ɗeek ɔɔ: Isa se, bɛɛki num, aɗe dur daan yoge tu. 10 Gɔtn se sum ɓo jee mɛtn Isa kɛn di se ɔk tɛrl ɓaa ɓeeɗege tu.

Isa teec naan Mari kɛn iin̰o Magdala ki

11 Gaŋ Mari ɗaar eem taa ɓaaɗ ki ɔɔ maakŋ keemin̰ ki se naan̰ no aak maakŋ ɓaaɗa. 12 Ɔɔ naan̰ aak *kɔɗn Raage dio iŋg kiŋg te kalɗege raap raapo, gɔtn kꞋjꞋaalno ro Isa ro ki se. Deb kalaŋ iŋg kaam don̰ ki ɔɔ deb kalaŋ iŋg kaam gɔtn jɛn̰ge tu. 13 Naaɗe ɗeek Mari ki ɔɔ: «Mɛnd ara, naai eem gɛn ɗio?» Naan̰ tɛrlɗen ɔɔ: «Mɛlum se nam ɔɔɗin̰ga naata ɔɔ gɔtn kꞋɓaa kꞋjꞋɔl kꞋjꞋaalsin̰ ro ki se lɛ, maam mꞋjeel eyo.» 14 Kɛn naan̰ utu taaɗ taaɗ jaay tɛrl aak bin se, naan̰ aak Isa ɗaar ɗaar gɔtn ese. Naɓo naan̰ aak jeelin̰ eyo. 15 Gɔtn se Isa tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Mɛnd ara, naai eem gɛn ɗio? Naai Ꞌje naŋa?» Num gaŋ Mari jaay aakin̰ se, naan̰ saap ɔɔ daan debm bɔɔbm jinɛnɛ se lɛ ɗaam. Gɔtn se naan̰ taaɗin̰ ɔɔ: «Gaabm ara kɛn naai ɓo ɔɔɗin̰ga lɛ, taaɗum gɔtin̰ kɛn naai aalsin̰ ro ki se ɔɔ maam mꞋan̰ ɓaa kuunu.» 16 Gaŋ Isa daŋin̰ ron̰ ki ɔɔ: «Mari.» Ɔɔ Mari tɛrl aakin̰a ɔɔ ɗeekin̰ te taar *Ɛbre ɔɔ: Raabuni. Kɛse je ɗeekŋ ɔɔ: Debm dooy jeege. 17 Gɔtn se Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌkɔkuma, taa maam mꞋookŋ mꞋɓaa te gɔtn Bubum ki ey ɓɔrtɔ. Num naai se, Ꞌɓaa ɔŋ gɛnaamge se Ꞌtaaɗɗen ɔɔ, maam se mꞋookŋ mꞋɓaa ɓaa gɔtn Bubum ki, ɔɔ Bubum se, Bubm naase kici, ɔɔ mꞋɓaa ɓaa gɔtn Raam ki ɔɔ mꞋRaam se *Raa naase kici.» 18 Gaŋ naan̰ kɛn se jaay ɓo, Mari kɛn iin̰o Magdala ki se ɓaa ɔŋ jee mɛtn Isa ki se taaɗɗen ɔɔ: «Maam se mꞋaakiga Mɛljege utu kaamuma. Ɔɔ Ꞌbooyki kɛse ɓo taar kɛn naan̰ taaɗumo.»

Isa teec naan jee mɛtin̰ge sik‑kaar‑kalaŋ

(Mk 16.14‑18; Lk 24.33‑45)

19 Ɓii dumas kɛn se sum ɓo aan tɛgɛrin̰ ki se, jee mɛtn Isa ki se, ɛnd maakŋ ɓee ki ɔɔ ɗɛkɛl taara doɗe ki, taa naaɗe ɓeer ɓeer magal Yaudge tu. Gɔtn se naaɗe aak Isa mala ɓaaɗo ɗaar daanɗe ki. Ɔɔ naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Ɔn̰ tɔɔsn Raa se Ꞌtɛɗn te naase!» 20 Kɛn naan̰ utu ɗaar taaɗɗen taaɗ se, gɔtn se naan̰ tuun taaɗɗen jin̰ge ute gɔtn cɛŋkɛn̰a. Kɛn jee mɛtin̰ ki jaay aak Mɛljege se maakɗe raap aak eyo. 21 Tɛr Isa ɗeekɗen daala ɔɔ: «Raa asen kɛɗn tɔɔsin̰a. Aan gɔɔ Bu ɔlumo do naaŋ ki se, maam kic mꞋɔlsen naase.» 22 Kɛn Isa jaay taaɗ naŋ taarin̰ se, naan̰ iiɓɗen kuulu doɗe ki ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Ɔkki *Nirl Salal. 23 Jee kɛn tɛɗga nakŋ *kusin̰ jaay naase Ꞌtɛɗɗekiga kalɗɛ se, Raa kic aɗen tɔɔl kusin̰ɗege. Ɔɔ jeegen naase ɔŋ Ꞌtɛɗɗeki te kalɗɛ ey lɛ, Raa kic aɗen kɔŋ tɔɔl kusin̰ɗege ey kici.»

Isa taaɗ te Tɔma

24 Gaŋ ɓii kɛn Isa jaay ɓaaɗo ɔŋ jeen̰gen mɛtin̰ ki maakŋ ɓee ki se, Tɔma kɛn kꞋdaŋin̰ Didim* kɛn maakŋ jee mɛtin̰ kɛn sik‑kaar‑di se, gɔtɔ te naaɗe. 25 Jee mɛtn Isa kɛn kuuy se, ɓaa taaɗ Tɔma ki ɔɔ: «Naaje se jꞋaakkiga Mɛljege utu kaamje!» Gaŋ Tɔma tɛrlɗen ɔɔ: «Kɛn maam jaay mꞋaak te dɔl kɛn kꞋtupin̰ te ponto jin̰ ki eyo, ɔɔ mꞋɔl jim mꞋnaam te gɔtin̰ eyo ɔɔ tɛrl cɛŋkɛn̰ ki jaay mꞋɔl jim naamin̰ te ey se, maam kɔŋ tookŋ taarse se eyo.» 26 Kɛn aan ɓii dumas kɛn kuuy se, jee mɛtn Isa ki ɓaaɗo tus maakŋ ɓee kɛn se daala. Ɓii kɛn se Tɔma kic ɓo utu te naaɗe. Kɛn Isa ɔŋɗe se kaam taarɗe kꞋɗɛkɛlin̰ga ɗɛkɛlɛ. Naan̰ naar ɗaar daanɗe ki ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Raa asen kɛɗn tɔɔsin̰a.» 27 Tɛr Isa ɗeek Tɔma ki ɔɔ: «Aak jimge, ɔɔ ɔl ji naam gɔtin̰a. Tɛr ɔl ji naam cɛŋkɛma. Ɔn̰te naajn̰ taara num aal maaki dom ki.» 28 Tɔma tɛrlin̰ ɔɔ: «Naai se Mɛluma ɔɔ Raama!» 29 Gaŋ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Naai aal maaki dom ki se taa naai aakumga kaaka. Num maak‑raapo jeege tun aakum te ey jaay ɓo, aal maakɗe dom ki se.»

Taar se kꞋraaŋin̰ taa ɗio

30 Isa se tɛɗga nakŋ‑kɔɔɓgen kuuy dɛna naan jeege tun mɛtin̰ ki. Naɓo kɛngen mɛtin̰ge se jꞋɔŋ kꞋraaŋɗen te maakŋ Kitap kɛn ese se eyo. 31 Num nakgen kꞋraaŋin̰ maakŋ Kitap kɛn ese se, taa asen kɔl naase aki jeele Isa se, naan̰ ɓo *al‑Masi, Goon Raa. Ɔɔ kɛn naase jaay aalki maakse don̰ ki se, naase aki kɔŋ kaaja ute ro naan̰a.

21

Isa teec naan jeen̰ge tun mɛtin̰ ki

(Mt 28.16; Lk 5.1‑11)

1 Kɛn nakgen se jaay deel se, Isa tɛrl ɓaaɗo teec naan jeen̰ge tun mɛtin̰ ki taa baar kɛn kꞋdaŋin̰ Tiberiad. ꞋBooyki tɛɗ ɔɔ ɗi jaay naan̰ teec naanɗe ki se. 2 Jee gɔtn ese se naaɗe Simon Piɛr ute Tɔma rɔŋɔ se, Natanaɛl kɔɗ Kana kɛn iin̰o taa naaŋ Galile ki, gaan Zebedege ute jee mɛtn Isa kɛn kuuy dio. Naaɗe se iŋg kalaŋ. 3 Num gaŋ Simon Piɛr ɗeekɗen ɔɔ: «Maam se mꞋɓaa ɓaa tɔkŋ kɛn̰jɛ.» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Bin num naaje kic kꞋɓaa te naai.» Naaɗe teec ɓaa ook maakŋ markab ki. Num kɛn naaɗe jaay aan se, maakŋ nɔɔr kɛn te magalin̰ se, naaɗe je kɛn̰jge bini ɔŋ te eyo. 4 Kɛn gɔtɔ jaay iip tɔɔk se, naaɗe aak Isa ɗaar ɗaar do jɛŋ baar ki. Naɓo jee mɛtin̰ ki se aakin̰a ɔɔ aak jeelin̰ eyo. 5 Gaŋ Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Naase gaange, kɛn̰jɛ cɔkɔ kic naase ɔkki ey ɗaamo?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «JꞋɔk eyo.» 6 Gɔtn se naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Uun undki gɛndse se kaam do ji daam aak markaba. Gɔtn se ɓo naase aki kɔŋɔ.» Naaɗe und gɛndɗe ɔɔ tɔsɔ maakŋ gɛndɗe ki se, kɛn̰jɛ dɛna num gɛn kiikin̰ kic ɓo naaɗe ɔŋ iikin̰ eyo. 7 Gɔtn se debm mɛtn Isa kɛn Isa jen̰ se, ɗeek Piɛr ki ɔɔ: «Kɛse Mɛljege!» Ɔɔ kɛn Simon Piɛr jaay booy jꞋɔɔ kɛse Mɛljege se, naan̰ ɔɔɗga kɔɔɗ kalin̰ kic ɓo, uun uusin̰ gɔtin̰ ki, dɔɔk maakin̰ jaay aal ooc maan taa an̰ ɓaa kɔŋɔ. 8 Kaaɗ kɛn se, jee mɛtn Isa kɛn kuuy se, naaɗe kic ɔɔpɗenga gɔɔr kaam tal cili‑kaar‑di sum ɓo, kookŋ kaan jɛŋ ki. Kɛn naaɗe jaay ɓaaɗo ɓaa te markabɗe se, tiiko gɛndɗen kɛn ɗooc te kɛn̰jɛ se. 9 Kɛn naaɗe jaay aan taa baar ki se, bɔɔy naaŋ ki ɔɔ gɔtn se naaɗe aak naal pooɗo, ɔɔ do naal pooɗ kɛn se kꞋnaŋ naŋ kɛn̰jɛ ɔɔ naaɗe aak mappa gɔtn ese kici. 10 Num Isa ɗeekɗen ɔɔ: «Kɛn̰jgen naase Ꞌtɔkkiro se, Ꞌɓaankiro kandum.» 11 Gɔtn se Simon Piɛr ook maakŋ markab ki ɔɔ tiiko gɛnd ɗooc te kɛn̰jɛ se ɓaano do jɛŋ ki. Ɔɔ kɛn̰j maakŋ gɛnd kɛn se, kꞋmɛt kꞋjꞋɔŋin̰ kɛn̰jgen magal magal salal ɓo kaar‑te‑si‑mii‑kaar‑mɔtɔ. Ɔɔ te dɛn kɛn̰jgen ese se kic ɓo, gɛndɗe nɛɛp te eyo. 12 Isa ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋƁaakiro aki kɔsɔ.» Gɔtn se jee mɛtin̰ ki paac se, nam jaay Ꞌtɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Naai naŋa» kic ɓo gɔtɔ. Taa Mɛljege se, naaɗe paac aak jeelin̰ga. 13 Isa ɓaaɗo ɔŋɗe ɔɔ uun mappa se nigɗesin̰a, tɛr kɛn̰jɛ se kic naan̰ uun nigɗesin̰a. 14 Kɛn Isa jaay duro daan yoge tu se, te naan̰ se naan̰ teec ɗɔɔlga mɔtɔ naan jeege tun mɛtin̰ ki.

Isa taaɗ te Piɛr

15 Kɛn naaɗe jaay ɔs aas sum se, Isa ɗeek Simon Piɛr ki ɔɔ: «Simon goon Jan, naai Ꞌjem te maaki cir jee se paac la?» Gɔtn se Simon tɛrlin̰ ɔɔ: «Yɛɛ Mɛluma, naai Ꞌjeele kɛn mꞋjei se.» Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «ꞋGaamum gaan baatumge.» 16 Tɛr naan̰ ɗeekin̰ gɛn k‑dige ɔɔ: «Simon goon Jan, naai Ꞌjem te maaki paac la?» Naan̰ tɛrlin̰ ɔɔ: «Yɛɛ Mɛluma, naai Ꞌjeele kɛn maam mꞋjei se.» Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋTɛɗn debm gaam baatumge.» 17 Tɛr Isa ɗeekin̰ gɛn k‑mɔtɔge tu daala ɔɔ: «Simon goon Jan, naai Ꞌjem la?» Gɔtn se Piɛr maakin̰ tuj se ro kɛn kɛn Isa tɔnd mɛtin̰ ɗɔɔlin̰ mɔtɔ ɔɔ: «Naai Ꞌjem la, Ꞌjem la se?» Gɔtn se Piɛr tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛluma, naai Ꞌjeel nakge paac ɔɔ Ꞌjeelum maam se, mꞋjei.» Tɛr Isa ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋGaamum baatumge. 18 ꞋBooy bɛɛ mꞋai taaɗa: kɛn naai utu goon kɔɗɔ se, naai mala ɓo tuus kali ɔɔ Ꞌdɔɔk maaki ɔɔ gɔtn naai maaki je ɓo ɓaa sum. Num kɛn naai jaay ɓaaɗo gɔɔlga num, utu kuun ji raan nam kuuy ɓo utu ai dɔɔkŋ maaki ɔɔ ai ɓaa kɔli gɔt kɛn naai maaki je eyo.»

19 Kɛn Isa jaay taaɗ bin se je taaɗn ɔɔ Piɛr se ute ɗoobm gay jꞋutu jꞋan̰ tɔɔlɔ ɔɔ yo naan̰ se utu *nookŋ *Raa. Do taar kɛn se, tɛr Isa taaɗin̰ ɔɔ: «Naai se ɔk mɛtuma.»

20 Gɔtn se Piɛr tɛrl aak mɛtin̰ ki se, naan̰ aak debm mɛtn Isa kɛn Isa jen̰ se utu ɓaaɗo mɛtɗe ki. Naan̰ se ɓo kaaɗ kɛn naaɗe ɔso kɔs jaay naan̰ dɛjo kaaɗn Isa ki ɔɔ ɗeekin̰o ɔɔ: «Mɛlje, kɛn utu ai kuti se naŋa?» 21 Kɛn Piɛr jaay aakin̰ se, ɗeek Isa ki ɔɔ: «Mɛlje, naan̰ se ɗi an̰ kaan don̰ ki kaca?» 22 Gaŋ Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Naan̰ se, kɛn maam je mꞋan̰ kɔn̰in̰ Ꞌtiŋg bini maam mꞋutu mꞋaɗe ɓaa kic num, naai se ɔli ɗio? Naai se, Ꞌɓaaɗo Ꞌdaanuma.» 23 Taar se jaay gɛnaage ɓaa booyin̰ se, naaɗe taaɗ ɔɔ: «Debm mɛtn Isa kɛn ese se Ꞌkooy ey sum.» Num gaŋ taar kɛn ɔɔ naan̰ Ꞌkooy ey sum se, ɗeer num, Isa taaɗ te bini eyo. Num naan̰ taaɗ ɔɔ: «Kɛn maam je mꞋan̰ kɔn̰in̰ tiŋg bini maam mꞋutu mꞋaɗe ɓaa kic num, naai se ɔli ɗi?» 24 Debm kɛn taaɗ nakgen se ɔɔ jaay raaŋin̰ paac se, naan̰ se ɓo debm mɛtn Isa kɛn ese. Naaje kꞋjeele saaɗn naan̰ se, saaɗn mɛt ki. 25 Isa se tɛɗga nakge kuuy kic ɓo dɛna. Nakgen se jaay kꞋraaŋin̰ paac kalaŋ kalaŋ ɔɔ kꞋdirig te kalaŋ ey se, maam mꞋjeele taargen kꞋraaŋo se do naaŋa te magalin̰ kic ɓo an̰ kɔŋ kɔk eyo.

* 1:6 Jan ara se kꞋtaaɗ ute Jan‑Batist.

† 1:23 Aak Eza 40.3.

‡ 1:41 Krist se je ɗeekŋ ɔɔ: naan̰ ɓo debm Raa ɓo ɔlin̰o gɛn kaajn̰ jeege.

* 2:17 Aak KKR 69.10.

* 3:14 Taa debm wɔɔjɔ dɔɔn̰in̰ga jaay tɛrl aakga wɔɔjn̰ kɛn kꞋɗaapin̰ ute maala se ɔŋ lapia. Aak Nmb 21.9.

* 4:27 Taa debm dooy jeegen maakŋ Yaudge tu se taaɗ ute mɛndge eyo.

† 4:36 Nakgen naan̰ ɔj tus se je taaɗn ute jeegen took aal maakɗe do Isa ki.

* 5:4 Taar se, maakŋ Kitapge tun do dɔkin̰ se, mɛtin̰ge maakɗe ki se gɔtɔ.

* 6:7 Kaaɗ kɛn se tamma kalaŋ se aas kɔgŋ deba gɛn naabm ɓii kalaŋ.

† 6:9 Ɔrj se napar gɛmɛ kici.

‡ 6:31 Aak Ekz 16.15 ɔɔ KKR 78.24.

§ 6:45 Aak Eza 54.13.

* 7:42 Aak Jn 8.42, KKR 120.10‑12, 2Sam 7.12 ɔɔ Mis 5.1‑3.

* 10:22 Laa kɛn ara se ɔl gaan *Israɛlge saap do kaaɗ kɛn Juda Makabɛ ɗaap Ɓee Raa kɛn Jeruzalɛm ki kɛn do dɔkin̰ Antiɔs tujin̰o maakin̰ se ɔɔ naan̰ se maakŋ ɓaar kɛn kaaru ute si‑mɛcɛ‑kaar‑sɔɔ (164) kaaɗ kɛn se jꞋooj te Isa *al‑Masi ey ɓɔrtɔ.

† 10:34 Aak KKR 82.6.

* 12:5 Tamma kaar‑mɔtɔ se aas kɔgŋ deba maakŋ ɓaar ki.

† 12:13 Ozaana se je ɗeekŋ ɔɔ: Raa aaja.

‡ 12:13 Aak KKR 118.25‑26.

§ 12:15 Sion se, naan̰ ro Jeruzalɛm kici.

* 12:15 Aak Zak 9.9.

† 12:20 Grɛkgen se jeegen mɛtjil Yaudge eyo.

‡ 12:38 Aak Eza 53.1.

§ 12:40 Aak Eza 6.9‑10.

* 13:18 Aak KKR 41.9.

† 13:23 Yaudge se kɛn naaɗe ɔs kɔs num tooɗ rɛs yɛr kɛrlɛ do ji jeele ɔɔ doɗege se ɔlin̰ kaam sak tabil.

‡ 13:33 Gɛnumge se gɔtn se Isa je taaɗn ɔɔ jee mɛtin̰ ki se naan̰ jeɗe aan gɔɔ gaan maakin̰ge mala.

* 15:25 Aak KKR 35.19 ɔɔ 69.4.

* 18:9 Aak Jn 6.39 ɔɔ 17.12.

* 19:12 Sezar se Gaar magal iŋg *Rɔm ki.

† 19:24 Aak KKR 22.18.

‡ 19:29 Isop se kaagŋ iin̰ aan gɔɔ mɔɔkɔ ɔɔ kꞋtɛɗn nakŋ oot kooto. Aak Zak 12.10.

§ 19:36 Aak Ekz 12.46, Nmb 9.12 ɔɔ KKR 34.20.

* 19:37 Aak Zak 12.10.

† 19:39 Mir te alues se kaagŋ kꞋtɛɗn dawa jeege tu kɛn jꞋɔŋin̰ taa naaŋ *Israɛlge tu.

* 20:24 Didim se je ɗeekŋ ɔɔ rɔŋɔ.

Naabm jee kaan̰ naabm Isage

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Kitapm gɛn

Naabm

jee kaan̰ naabm Isage

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy Kitapm gɛn Naabm jee kaan̰ naabm Isage

Kitapm gɛn Naabm jee kaan̰ naabm Isage se, kɛse kic ɓo Luk ɓo raaŋin̰o. Kɛn Isa ook ɓaa gɔtn Raa ki sum se, naan̰ utu iŋg daanjege tu naɓo jꞋɔŋ jꞋaakin̰ aan gɔɔ debkilim ey sum. Naan̰ utu daan jeen̰ge tu se ute Nirl Salal kɛn bɔɔyo do jeen̰ge tu ɓii laa Pantekɔt ki ɔɔ kɛn lee tɔɔɗɗe. Kitapm gɛn Naabm jee kaan̰ naabm Isage se, taaɗ mɛtn taar gɛn wɔɔkŋ Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi. Aan gɔɔ kɛn Isa mala taaɗɗeno se jee kaan̰ naabin̰ge mala ɓo baago wɔɔkŋ Labarin̰ Jiga se maakŋ naaŋ magal Yaudge tun kꞋdaŋin̰ Jeruzalɛm bini naaɗe aan maakŋ naaŋ magal kꞋdaŋin̰ *Rɔm. Ɔɔ Rɔm se naan̰ ɓo naaŋ magal gɛn jeegen Yaudge eyo ɔɔ naan̰ se magal cir naaŋgen ɓaa se paac ɔɔ kaaɗ kɛn se jee Rɔm se ɓo kɛn iŋg do jeege tu paac. Luk se naan̰ ɓo debm taaɗ ɔɔ tɛɗ ɔɔ ɗi jaay ɓo Nirl Salal ɔɔɗ ɗoobo jeege tu gɛn booy kɔkŋ Labar Jiga gɛn Isa al‑Masi se. Nakŋ kɛn Ꞌgaas Yaudge ute jeegen Yaudge eyo gɛn tum kalaŋ se, Nirl Salal tɛɗin̰ tɛɗga gɔtɔ. Maakŋ kitapm gɛn Naabm jee kaan̰ naabm Isage se naan̰ baago taaɗn mɛtn taar kiŋg jee Raage. Kɛn k‑dige se naan̰ taaɗ mɛtn taar gɛn mɛrtn kɛn Pɔl leeɗo gɛn tɛɗn naabm Raa. Jee kaan̰ naabm Isage ute jeegen utu aal kaal maakɗe do Isa ki se, jeege iin̰ roɗe ki dabarɗe, ɔɔ mɛtin̰ge se kꞋtɔɔlɗe. Naɓo ɗim jaay Ꞌgaasn Labar Jiga gɛn Isa al‑Masi kɛn tɔɔg cir nakge paac se tap ɓo gɔtɔ.

1

Isa taaɗ jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ *Raa utu aɗeno kɔl *Nirl Salal

1 Teopil, maakŋ kitapum kɛn deet deet se, maam mꞋraaŋio mɛtn taar nakgen paacn̰ kɛn Isa tɛɗo ute taargen naan̰ lee dooyno jeege do kupm mɛt ki se, 2 bini ɓii kɛn Raa uun ɓaansin̰ maakŋ raa ki. Kɛn naan̰ ook ɓaa te maakŋ raa ki ey ɓɔrt se, naan̰ bɛɛr tɔɔɗo jeege kɛn an̰ tɛɗn jee kaan̰ naabin̰ge, ɔɔ ute tɔɔgŋ Nirl Salal se, naan̰ taaɗɗen nakŋ kɛn naaɗe Ꞌtɛɗa. 3 Kɛn naan̰ ooy jaay duro daan yoge tu se, daan ɓiige tun si‑sɔɔ se, naan̰ lee teec naan jeege tun mɛtin̰ ki ɔɔ taaɗɗen ute ɗoobm nakge dɛna ɔɔ taaɗ ron̰a ɔɔ naan̰ utu te kaamin̰a. Gɔtn se naan̰ taaɗɗen mɛtn taar *maakŋ Gaar Raa.

4 Ɓii kalaŋ kɛn naan̰ jaay iŋg ɔs kɔs ute naaɗe se, naan̰ taaɗɗen ɔɔ jꞋɔn̰te teecn̰ kɔn̰ maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm se, num gaŋ kꞋjꞋaak kaam nakŋ kɛn Raa Bubu taaɗɗeno ɔɔ utu aɗeno kɛɗ se. Kɛse ɓo nakŋ kɛn naan̰ taaɗɗeno ɔɔ: 5 «Jan se *batizo jeege te maane; num gaŋ naase se, ɔɔpga ɓii kandum se, jꞋutu jꞋasen *batizn ute Nirl Salal.»

Isa ook ɓaa maakŋ raa ki

6 Jee kɛn tus iŋg cɛɛ Isa ki se, tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Mɛlje, ɓɔrse ɓo kaaɗn kɛn naai utu Ꞌkɛɗn gaara *Israɛlge tu gɔtin̰ ki la?» 7 Isa tɛrlɗen ɔɔ: «Gɛn kaaɗin̰ ute ɓiin̰ se, Raa Bubu ute tɔɔgin̰ se, naan̰ kalin̰ ki sum ɓo jeele. Num naase se, Raa undse te kulu gɛn jeel kaaɗn kɛn ese eyo. 8 Gaŋ Raa utu asen kɛɗn tɔɔgŋ *Nirl Salal kɛn utu aɗe bɔɔy dose ki. Gɔtn se aki tɛɗn saaɗumge maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki, taa naaŋ Jude te magalin̰a, taa naaŋ *Samari ɔɔ bini gɔtn duni Ꞌɗaar ro ki.»

9 Kɛn jaay Isa taaɗ naŋ taarin̰ se, Raa uun ɓaansin̰ maakŋ raa ki. Kaaɗ kɛn jaay naaɗe te ɗaar ɔnd doɗe raan utu aakin̰ kaak se, gapara naar ɓaaɗo ɔyin̰a ɔɔ gɔtn se naaɗe ɔŋ aakin̰ ey sum. 10 Kaaɗ kɛn naaɗe utu ɗaar aakin̰ kaak kɛn naan̰ ook kook maakŋ raa ki se, gɔtn se naaɗe naar aak gaabge dio ɗaar ɗaar cɛɛɗe ki ute kalɗege raap lak lak, 11 ɔɔ naaɗe ɗeekɗen ɔɔ: «Naase, jee taa naaŋ Galile ki, taa ɗi jaay naase Ꞌɗaar aakki raan maakŋ raa ki se? Isan, Raa uunin̰ daanse ki jaay ɓaansin̰ maakŋ raa ki se, utu aɗe tɛrl aan gɔɔ kɛn naase Ꞌɗaar aakin̰ki naan̰ ook ɓaa ɓaa maakŋ raa ki se kici.»

Ro *jee kaan̰ naabm Isage

12 Gɔtn se, jee mɛtn Isa ki iin̰ ɔn̰ do *kɔsn ɔlib se ɔɔ naaɗe ɔk tɛrl ɓaaɗo Jeruzalɛm ki. Jeruzalɛm ute kɔsn ɔlib se, daanin̰ aas nakŋ kilɔmɛtir kalaŋ. 13 Kɛn naaɗe jaay aan Jeruzalɛm ki se, naaɗe ɓaa ɓeene. Gɔtn se naaɗe ook ɓaa ɛnd maakŋ ɓee kɛn do ɓee ki raan. Gɔtn se ɓo, gɔtn naaɗe lee tusni. Naaɗe se Piɛr, Jan, Jak ute Andre, Pilip ute Tɔma, Bartelemi ute Matiye, Jakŋ goon Alpe, Simon kɛn je kujn̰ naaŋin̰a ute Judn kɛn goon Jak. 14 Naaɗe paac maakɗe kalaŋ ɔɔ ɓii‑raa naaɗe tus gɛn keem Raa ute mɛndge kandum, daanɗe ki se Mari ko Isa ɔɔ ute gɛnaa Isage kici.

KꞋbɛɛr kꞋjꞋɔɔɗ Matias ɛnd gɔɔ Judas ki

15 Maakŋ ɓiige tun ese se, ɓii kalaŋ gɛnaagen aalga kaal maakɗe do Isa ki, naaɗe tus jeege ɓaa ɓaa nakŋ kaar‑ute‑si‑dio. Gɔtn se Piɛr iin̰ ɗaar daanɗe ki ɔɔ taaɗɗen ɔɔ: 16-17 «Gɛnaage, Ꞌjeelki Judas se naan̰ debm naajege, ey num naan̰ kic ɔk naaba daanjege tu kici. Naɓo mɛtn taar Judas se, ɓugjege *Daud kic ɓo taaɗoga taaɗ taarin̰a do dɔkin̰a. Naan̰ ɓo debm deelo naan jeege tu ɔɔ ɓaaɗo ɔl kꞋjꞋɔk Isa se. Bin ɓo, taar kɛn *Nirl Salal ɔl Daud taaɗin̰o jaay kꞋraaŋin̰ maakŋ Kitap ki se, aanga ɗoobin̰ ki. 18 Judas ute gursn kɛn jꞋɔgin̰ gɛn kutn Isa se, naan̰ ɓaa dugŋ maakŋ‑gɔtɔ. Ɔɔ gɔtn se, naan̰ ɓaa ooc uɗ te mindin̰a ɔɔ gɔtn se maakin̰ ɔɔp pak ɔɔ tiikin̰ge ru naaŋ ki. 19 Nakŋ aan do Judas ki se, jee Jeruzalɛm ki paac booyin̰ga. Taa naan̰ se ɓo maakŋ‑gɔtn ese se, naaɗe daŋin̰ ute taar naaŋɗe ɔɔ: Akeldama. Akeldama se je ɗeekŋ ɔɔ: maakŋ‑gɔtn gɛn mooso. 20 Kɛse ɓo taar kɛn ɓugjege Daud raaŋin̰o ro Judas ki maakŋ Kaa Keem Raa ki kɛn ɔɔ:

Ɔn̰ ɓee naan̰ se Ꞌtooɗn kuuɗu

ɔɔ mɔɔtn nam Ꞌkiŋg maak ki eyo,*

ɔɔ tɛr naan̰ raaŋo daala ɔɔ:

Naabm naan̰ se ɔn̰ nam kuuy an̰ kuunu.†

21 Bin num, maakŋ jeege tun leeɗoga ute naajege kaaɗ kɛn kꞋleekiro mɛtn Mɛljege Isa ki, 22 jee kɛn baago lee ute naajege gɔtn kɛn Jan *batizno Isa bini aan ɓii kɛn Raa uun ɓaan̰sin̰ maakŋ raa ki se; ɔɔ jee se kɛn Isa jaay ooy duro daan yoge tu se, naaɗe aakin̰ga ute kaamɗe. Kɛn bin num maakɗe ki se, kꞋbɛɛr kꞋjꞋuunki deb kalaŋ kɛn utu kɛnd gɔɔ Judas ki, taa Ꞌtɛɗn saaɗa ute naajege.»

23 Kɛn naaɗe jaay booy taar Piɛr se, naaɗe tɔɔɗo jeege dio: deb kalaŋ ron̰ Yusupm kɛn kꞋdaŋin̰ Barsabas ɔɔ kɛn jeege lee daŋin̰ te ro Justus kici ɔɔ deb kuuy se kꞋdaŋin̰ Matias. 24 Gɔtn se naaɗe tɔnd mɛtn Raa ɔɔ: «Mɛlje, naai ɓo debm kɛn Ꞌjeel nakŋ maakŋ jeege tu paac. Maakŋ jeege tun di se, debm kɛn naai Ꞌbɛɛr ɔɔɗin̰ se, Ꞌtaaɗjesin̰a, 25 taa naan̰ Ꞌkɛnd gɔɔ Judas ki ɔɔ Ꞌtɛɗn *debm kaan̰ naabm Isa al‑Masi. Anum Judas se lɛ, naan̰ mala ɓo rɛs ɔn̰ naabin̰a ɔɔ ɓaaga gɔtn kɛn dɔɔɗin̰ naan̰ ki.» 26 Gɔtn se naaɗe tɛɗ salatia ɔɔ salatia se ooc do Matias ki. Naan̰ kɛn se sum ɓo, Matias se tum do *jee kaan̰ naabm Isage tun sik‑kaar‑kalaŋ se.

2

*Nirl Salal bɔɔyo ɓii Laa Pantekɔt ki

1 Kɛn ɓii gɛn tɛɗn laa kꞋdaŋin̰ Pantekɔt* jaay aan se, ɓii kɛn se jee aal maakɗe do Isa *al‑Masi ki se tusga paac gɔtɔ kaam kalaŋ. 2 Gɔtn se naaɗe naar booy naka maakŋ raa ki eemo uu uu aan gɔɔ kuul kɛn ɔl makɔn̰ɔ ɔɔ ɓaaɗo ɛnd maakŋ ɓee kɛn naaɗe tusn maak ki se ɔɔ gɔtɔ se, tɛɗ dir dir. 3 Tɛr naaɗe aak ne ɗimge se tec aan gɔɔ rɔɔn̰ pooɗge bɔɔy ɓaaɗo wɔɔk tis doɗege tu. 4 Gɔtn se Nirl Salal ɓaaɗo ɛnd ɗooc maakɗe ɔɔ naaɗe baag taaɗn taar naaŋ jee kuuyu. Kɛse Nirl Salal ɓo ɔlɗe naaɗe taaɗ taar naaŋgen se.

5 Ɓii kɛn se, Yaudgen ɔk ɗoobm taar Raaɗe ɔɔn̰ se iin̰o gɔtn ɓaa se paac ɔɔ ɓaaɗo Jeruzalɛm ki. 6 Kɛn jee se jaay booy nakŋ tɛɗ dir dir se, naaɗe ɓaaɗo tus dɛna gɔtn se. Ɔɔ kɛn naaɗe jaay booy jee aal maakɗe do Isa al‑Masi ki jaay taaɗ taar naaŋɗege se, gɔtn se ɗoobm roɗe tap ɓo, naaɗe jeel eyo. 7 Nakŋ se deel doɗe ɔɔ ɗoobm taaɗin̰ tap ɓo naaɗe jeel eyo ɔɔ naaɗe taaɗ ute naapa ɔɔ: «Jee taaɗ taargen se lɛ, naaɗe paac Galilege, 8 tɛɗ ɔɔ ɗi jaay ɓo naŋa naŋa kic ɓo booy naaɗe taaɗin̰ ute taar naaŋin̰ naaŋin̰ se? 9 Ey num naajege se jee mɛtin̰ge iin̰o Paart ki, jee mɛtin̰ge iin̰o Mɛɗ ki ute Elamit ki ɔɔ jee mɛtin̰ge iin̰o Mɛzapotami ki, jee mɛtin̰ge iin̰o taa naaŋ Jude ki, jee mɛtin̰ge iin̰o taa naaŋ Kapados ki, jee mɛtin̰ge iin̰o taa naaŋ Pɔŋ ki ute taa naaŋ Azi ki, 10 jee mɛtin̰ge iin̰o taa naaŋ Prigi ki ute gɛn Pampili ki, jee mɛtin̰ge iin̰o taa naaŋ Masar ute gɛn Libi kɛn cɛɛ Sirɛnai ki ɔɔ jee mɛtin̰ge iin̰o *Rɔm ki, 11 paac naajen kɛn kꞋYaudge ɔɔ jeegen kɛn tɛɗga tɛɗ roɗe Yaudge, jee iin̰o Krɛt ki ute jee iin̰o taa naaŋ Suge tu, paac naaje kꞋbooyki naaɗe taaɗ nakgen magal magal kɛn *Raa tɛɗin̰ ute taar naaŋjege.» 12 Nakŋ se deel doɗe ɔɔ naaɗe jeel ɗoobm taaɗin̰ eyo. Naaɗe taaɗ ute naapa ɔɔ: «Kɛse tap ɓo je ɗeekŋ ɔɔ ɗio?» 13 Gaŋ jee mɛtin̰ge se tɛrɛc mɛtn jeege tun aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Naaɗe se lɛ, ɓɛrɛ, aay oonga koono.»

Piɛr taaɗ jeege tun tus gɔtn ese

14 Kɛn Piɛr jaay booy taar se, naan̰ iin̰ ɗaar ute *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masigen sik‑kaar‑kalaŋ kuuy se ɔɔ uun mindin̰ raan taaɗɗen ɔɔ: «Naase Yaudge ute naase jee kɛn iŋgki Jeruzalɛm ki se, uɗki bi jiga do taar kɛn maam mꞋasen taaɗa ɔɔ nakgen deel paac se Ꞌbooy ɔkin̰ki jiga jaayo. 15 Kɛn naase ɔɔki jee se jaay jee kaay koonge num kɛse mɛt ki eyo, taa ɓɔrse se naaje jꞋutuki maakŋ kaaɗn mɛs ki ɓɔrtɔ. 16 Num gaŋ nakŋ aan se, kɛse taar kɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki kꞋdaŋin̰ Jɔɛl kɛn taaɗo do dɔkin̰ se ɓo ɓɔrse aanga ɗoobin̰ ki, kɛn taaɗo ɔɔ: 17  Raa ɗeek ɔɔ:

Ɓiigen kaam mɔɔtn se, maam mꞋutu mꞋaɗe kɔl Nirlum

utu Ꞌbɔɔy do jeege tu paac.

Bin se gɛnsegen gaabge ute kɛngen mɛndge se,

utu Ꞌtaaɗn taargen teeco taarum ki

ɔɔ gɛnsegen gaan kɔɗge se

utu Ꞌkaakŋ nakgen kɛn maam mꞋteecn̰ naanɗe ki

jaay mꞋaɗen taaɗn mɛtin̰a

ɔɔ bubsege se kic mꞋutu mꞋaɗen taaɗn maakŋ niɗege tu.

18  Ɗeere, ɓii kɛn se, maam mꞋaɗe kɔl Nirluma

utu Ꞌbɔɔy do jee tɛɗn naabumge tun gaabge ute kɛngen mɛndge

ɔɔ naaɗe utu taaɗ taargen teeco taarum ki.

19  Maam mꞋutu mꞋtɛɗn nakgen deel doa maakŋ raa ki

ɔɔ mꞋutu mꞋtɛɗn nakŋ‑kɔɔɓge do naaŋ ki,

jeege Ꞌkaakŋ mooso, pooɗo ɔɔ ute saa Ꞌkiin̰ tul tul.

20  Kɔr Mɛljege jaay aɗe ɓaa se, ɓii kɛn se kaaɗa Ꞌtɛɗn ilim dib

ɔɔ laapa se Ꞌtɛɗn aac dɛŋ aan gɔɔ mooso.

*Ɓii Mɛljege se Ꞌtɛɗn ɓii kalin̰ ki ɔɔ Ꞌtɛɗn ɓii bɛɛ dɛn aak eyo,

naɓo ɓii se Ꞌkɔl ɓeere jeege tu.

21  Ɓiin se jaay debm eemga Mɛljege num,

naan̰ Ꞌkɔŋ kaaja.†»

22 Tɛr Piɛr taaɗ ɔɔ: «Naase gaan *Israɛlge, Ꞌbooyki taar maam mꞋasen taaɗa! Ute Isan kɛn iin̰o gɛgɛr kɛn Nazarɛt ki ɔɔ kɛn Raa ɔlin̰o gɔtse ki se, naase Ꞌjeelki Raase tɛɗga nakŋ‑kɔɔɓge ute nakgen deel doa daanse ki taa asen taaɗn tɔɔgŋ Raa. 23 Gaabm se, Raa mala ɓo ɔn̰sesin̰ jise ki. Taa do dɔkin̰ tap ɓo, Raa se jeele nakŋ naase utu an̰ki tɛɗn don̰ ki se. Taa naan̰ se ɓo, naase ɔk ɔlin̰ki ji jee *kusin̰ge tu ɔɔ naaɗe ɓaa tup tɔɔlin̰ ro kaag ki; 24 num gaŋ Raa se durin̰oga daan yoge tu ɔɔ ɔɔɗin̰ga don̰a naatn maakŋ yo ki taa yo se ɔk tɔɔgɔ don̰ ki eyo. 25 Taa naan̰ se ɓo ɓugjege *Daud taaɗo mɛtn taar naan̰a maakŋ Kitap ki ɔɔ:

Daayum maam mꞋaak Mɛljege Raa naanum ki.

Taa naan̰ utu cɛɛm ki se, maam tap ɓo mꞋɓeere ɗim ki eyo.

26  Ɔɔ maam se maakum‑raapo ɔɔ mꞋaar kaa ute maak‑raapuma;

kɛn mꞋooyga kic ɓo, maam se mꞋɔnd dom do Raa ki.

27  Taa naai Mɛluma, naai se am kɔŋ kɔn̰um maakŋ yoge tu eyo,

ɔɔ naai Ꞌkɔŋ kɔn̰ mɛɗn doi se Ꞌruum maakŋ ɓaaɗ ki eyo.

28  Mɛluma, naai ɓo taaɗumga ɗoobm kaaja

ɔɔ daayum naai utu cɛɛm ki se, maam maakum‑raap puk.‡»

29 Tɛr Piɛr taaɗ daala ɔɔ: «Gɛnaamgen Yaudge, Ꞌbooyki maam mꞋasen taaɗn tal. Ɓugjege Daud se ooyga do dɔkin̰a. Naan̰ jꞋuun jꞋɔlin̰ga maakŋ ɓaaɗ ki ɔɔ ɓaaɗin̰ se jaaki kic ɓo utu gɔtjege tu ara. 30 Num gaŋ aan gɔɔ naan̰ debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se, naan̰ jeele taa Raa se naamga naam taarin̰a ɔɔ tɛɗga num maakŋ mɛtjilin̰ ki se Ꞌkɔɔɗn deb kalaŋ se ɓaaɗo Ꞌkɔsn gaara gɔɔn̰ ki. 31 Taa naan̰ se ɓo, Daud se, naan̰ jeele *al‑Masi se ɓaaɗo ooyga kic ɓo utu duru daan yoge tu. Taa naan̰ se ɓo naan̰ ɗeek ɔɔ: ‹Raa se rɛsin̰ te maakŋ yoge tu eyo ɔɔ ron̰ lɛ, naan̰ ɔn̰in̰ ruum te maakŋ ɓaaɗ ki eyo.› 32 Taa naan̰ se ɓo maam mꞋtaaɗseni: Raa se naan̰ duroga Isa daan yoge tu ɔɔ naaje se paac jꞋaakin̰ga ɔɔ naan̰ se utu te kaamin̰a. 33 Raa uun ɓaansin̰ga ute tɔɔgin̰a maakŋ raa ki. Ɔɔ Raa Bubu se ɛɗin̰ga *Nirl Salal kɛn naan̰ taaɗ ɔɔ utu kɛɗn jeege tu se. Ɔɔ Nirl se ɓo kɛn Isa ɔlin̰ ɓɔrse bɔɔy wɔɔk doje ki aan gɔɔ kɛn naase aakin̰ki ute kaamse ɔɔ Ꞌbooyin̰ki ute bise se. 34 Ey num ɓugjege Daud lɛ ook ɓaa te maakŋ raa ki eyo, gaŋ naan̰ taaɗ ɔɔ:

Mɛljege Raa ɗeek Mɛlum ki ɔɔ: Naai se ɓaaɗo iŋg do ji daamum ki,

35  ɓii kalaŋ maam mꞋai tɛɗi jee taamooyige paac se,

naai utu kiŋg doɗe ki.§

36 Ɔn̰ gaan Israɛlge paac Ꞌjeel taar se: Isan naase Ꞌtup Ꞌtɔɔlin̰ki ro kaag ki se, naan̰ se ɓo Raa tɛɗin̰ tɛɗga Mɛljege ɔɔ naan̰ ɓo al‑Masi se.»

Jeege dupu‑mɔtɔ took aal maakɗe do Isa ki

37 Kɛn jeege jaay booy taar ese se, naaɗe maakɗe tuj kasak kasak ɔɔ naaɗe tɔnd mɛtn Piɛr ute *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige gɛn kuuy se ɔɔ: «Gɛnaajege naaje tap ɓo kꞋtɛɗn roje jꞋɔɔ ɗi?» 38 Gɔtn se Piɛr tɛrlɗen ɔɔ: «ꞋTɛrlki maakse ɔɔ naŋa naŋa kic ɓo ɔn̰ ron̰ jꞋan̰ *batizn ute ro Isa al‑Masi, taa Raa an̰ tɔɔl *kusin̰in̰a bin jaay Raa asen bɔɔy *Nirl Salal dose ki. 39 Taa naan̰ taaɗga taaɗ ɔɔ utu aɗe kɔl Nirl Salal dose ki, do gɛnsege tu ɔɔ do jeege tun iŋg dɔɔk te Raa ɔɔ do jeege tun dɛn kɛn Raa ute aɗeno daŋ se.» 40 Gɔtn se tɛr Piɛr taaɗɗenga taarge dɛna taa aɗen tɛɗn naaɗe Ꞌtooko ɔɔ kaay kaamɗe. Naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Jee duni kɛn ɓɔrse se, ɓɛrɛ, naaɗe se jee kɛn baate Raa! ꞋTeecki naatn maakɗe ki taa naase aki Ꞌkɔŋ kaaja.» 41 Jee kɛn took uun taar Piɛr se, ɓii kɛn se sum ɓo kꞋbatizɗe. Naaɗe se ɓaa ɓaa nakŋ jeege dupu‑mɔtɔ ɔɔ naaɗe ɓaaɗo tum do jeege tun deetn kɛn aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki se.

Kiŋg jee Raagen deet deete

42 Jee paacn̰ kɛn aalga kaal maakɗe do Isa *al‑Masi ki se, naaɗe daayum lee booy taargen *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige lee dooyɗe ɔɔ naaɗe iŋg aan gɔɔ gɛnaagen kon̰ɗe kalaŋ ɔɔ bubɗe kalaŋ. Naaɗe lee ɔs kalaŋ ɔɔ lee eem Raa taa naapki. 43 Ute jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige se, Raa tɛɗ nakŋ‑kɔɔɓge dɛna ute nakgen kɛn taaɗ tɔɔgŋ Raa. Ute nakgen jaay naaɗe tɛɗse ɔl jeege paac ɓeer Raa ki. 44 Ɔɔ jee kɛn aal maakɗe do Isa al‑Masi ki se, naaɗe ɔk taarɗe kalaŋ ɔɔ nakŋ paacn̰ jaay naaɗe ɔkse nig aakin̰ ute naapa. 45 Naaɗe dugŋ naatn ute maakŋ‑gɔtɗege ɔɔ ute nakɗege ɔɔ gursn se naaɗe nig aakin̰ ute naapa ɔɔ naŋa naŋa kic ɓo jꞋɛɗin̰ nakŋ kɛn an̰ kaasn kiŋgin̰a. 46 Daayum ɓii‑raa naaɗe tus daan bɔɔr *Ɓee Raa ki ute maakŋ kalaŋ. Naaɗe lee ɔs kalaŋ ɓee naapge tu ɔɔ gɔtn kɔsɗe ki se, naaɗe lee tɔs ute maak‑raapo ɔɔ taar ɗim tap ɓo, naaɗe ɔk maakɗe ki eyo. 47 Kɛn jeege jaay aakɗe naaɗe tɛɗ bin se, naaɗe jeɗe. Ɔɔ jee kɛn aal maakɗe do Isa al‑Masi ki se naaɗe tɔɔm Raa, ɔɔ te naan̰ se ɓii‑raa Mɛljege Isa al‑Masi lee aaj jeege maakŋ *kusin̰ɗe ki ɔɔ daayum jeege ziiɗ do jeege tun aalga kaal maakɗe don̰ ki se.

3

Piɛr ute Jan ɛɗ lapi debm k‑ruŋguy ki

1 Ɓii kalaŋ tɛgɛr aan kaaɗa mɔtɔ kɛn kꞋlee kꞋjꞋeem *Raa jaay aas se, Piɛr ute Jan ook ɓaa daan bɔɔr *Ɓee Raa ki gɛn keem Raa. 2 Gɔtn se kꞋjꞋuun kꞋɓaano ɓaa ute gaaba kalaŋ gɔtn kꞋjꞋoojin̰ tap ɓo naan̰ k‑ruŋguyu. Gaabm se, ɓii‑raa naaɗe ɓaaɗo lee tɔl tɔndin̰ cɛɛ taa ɗoobm Ɓee Raa kɛn kꞋdaŋin̰ taa Ɗoobm Aak Jiga se ɔɔ ɓii‑raa, naan̰ lee baay baay gɔtn jeege tun lee ɓaaɗo daan bɔɔr Ɓee Raa ki se. 3 Kɛn naan̰ jaay aak Piɛr ute Jan ɛndo kɛnd daan bɔɔr Ɓee Raa ki se, naan̰ baay ɗim gɔtɗe ki.

4 Kɛn naaɗe jaay booy taarin̰ se, gɔtn se naaɗe ɔk ɗaara ɔɔ ɔndin̰ kaama tak ɔɔ Piɛr ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋTɛrl aakjen tu!» 5 Gɔtn se gaabm se tɛrl aakɗe ɔɔ naan̰ saap maakin̰ ki ɔɔ kaaɗn naane naaɗe an̰ kɛɗn ɗim. 6 Gaŋ Piɛr ɗeekin̰ ɔɔ: «Daab ute pudda se maam mꞋɔk eyo, num nakŋ maam mꞋɔk se ɓo, mꞋaisin̰ kɛɗa. MꞋɔɔ ute ro Isa *al‑Masi kɛn kɔɗn Nazarɛt se, iin̰ Ꞌlea!»

7 Gɔtn se naan̰ ɔkin̰ ute ji daamin̰a ɔɔ uun ɗaarin̰a ɔɔ gɔtn ese sum ɓo kaam kiricin̰a ute kaam jɛn̰ se naar sɛɛj ɗaapa. 8 Gɔtn se naan̰ iin̰ kirit ɔɔ ɗaara ɔɔ baag lea! Naan̰ ɛnd ute naaɗe daan bɔɔr Ɓee Raa ki, lea, taala ɔɔ tɔɔm Raa.

9 Jee ute dɛnɗe paac se aakin̰a kɛn naan̰ lea ɔɔ tɔɔm Raa se. 10 Jee se paac aak jeelin̰a naan̰ ɓo debm kɛn lee tiŋgo cɛɛ taa ɗoobm Ɓee Raa kɛn kꞋdaŋin̰ taa Ɗoobm Aak Jiga jaay lee baayo se. Kɛn naaɗe paac jaay aak nakŋ tɛɗ ese se, nakŋ se deel doɗe ɔɔ ɔkɗen taaɗ eyo.

Piɛr taaɗ jee dɛnge tun daan bɔɔr *Ɓee Raa ki

11 Gɔtn se Piɛr ute Jan naaɗe ɗaar ɗaar mɛtn daab ki ɔɔ daabm se kꞋdaŋin̰ Daabm Salomon. Gaabm se kɔkŋ naan̰ tɔkɗe se ɔɔɗ ɔlɗen eyo. Gɔtn se jeege dɛna aan̰ ɓaaɗo ɔŋɗe taa nakŋ deel paac se ɔkɗen taaɗ eyo. 12 Kɛn Piɛr jaay aak jee dɛngen aan̰ ɓaaɗo gɔtɗe ki se, naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Naase gaan *Israɛlge, gɛn ɗi jaay gaabm ese ɔŋ lapi sum ɓo jaay naase ɔksen taaɗ ey se? Naase aakjeki bin se gɛn ɗi? Gɛn naase ki num Ꞌsaapki ɔɔki gaabm kɛn iin̰ lee se ute tɔɔgje lɔɓu, ɔɔki jꞋɔk taar Raaje se ɓo ɔɔn̰ ɓo naan̰ ɔŋ lapi lɛ? 13 Raa gɛn bubjege *Abraam, gɛn Isaka ɔɔ gɛn *Yakub se*, naan̰ ɓo debm kɛn *nook Isan, debm tɛɗn naabin̰a, kɛn naase ɔk ɔlin̰ki kaam ji tɔɔgge tu ɔɔ ɔɔɗ undin̰ki naan Pilat ki. Ey num Pilat se, je an̰o kɔɔɗn kɔlɔ. 14 Naan̰ lɛ, debm *salal ɔɔ debm daan ki naan Raa ki, gaŋ naase Ꞌbaatin̰ki ɔɔ Ꞌjeki debm tɔɔl jeege se ɓo, jꞋasesin̰ kɔɔɗn kɔlɔ. 15 Num Mɛl‑kaaja tap ɓo, naase Ꞌtɔɔlin̰ki. Gaŋ Raa se durin̰oga daan yoge tu ɔɔ naaje se jꞋaakin̰ga ute kaamje. 16 Anum gaabm naase aakin̰ki naanse ki ese se, naase paac Ꞌjeelin̰ki. Naan̰ jaay ɔŋ lapi se ute ro Isa, taa naaje jꞋaalga kaal maakje don̰ ki.

17 «Num ɓɔrse, gɛnaamge, maam mꞋjeele nakŋ naase ute magalsege Ꞌtɛɗin̰kiro se, naase Ꞌjeel ɔkkiro te mɛtin̰ eyo. 18 Gaŋ taar kɛn Raa ɔlo jee taaɗo taargen teeco taarin̰ ki taaɗo se ɓo, aanga ɗoobin̰ ki kɛn ɔɔ: *al‑Masi ɓaaɗoga num, utu Ꞌdabara. 19 Bin se naase Ꞌtɛrlki maakse ɔɔ Ꞌɓaakiro gɔtn Raa ki, taa naan̰ asen tɔɔl *kusin̰se. 20 Bin jaay Mɛljege Raa asen kɛɗn gɔtn tɔɔl maaka ɔɔ utu aseno kɔl Isa, naan̰ ɓo al‑Masi kɛn Raa bɛɛr ɔɔɗsesin̰o. 21 Kɔr se, Isa kiŋg maakŋ raa ki bini Ꞌkaan ɓii kɛn Raa Ꞌtɔnd ɗaapm nakge paac Ꞌtɛɗn kiji. Kɛse ɓo nakŋ kɛn jee salal kɛn taaɗo taargen teeco taar Raa ki taaɗo do dɔkin̰ se. 22 Ey num *Musa kic taaɗoga taaɗ ɔɔ: Maakŋ gɛnaasege tu se, Mɛlse Raa utu aseno bɛɛr kɔɔɗn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki aan gɔɔ maama, ɔɔ taar kɛn naan̰ utu asen taaɗn paac se, Ꞌbooy uunin̰ki.† 23  Ɔɔ debm jaay baate booy kuun taarin̰ se, maakŋ jeen̰ge tu se jꞋan̰ kɔkŋ kutn naatn.‡

24 «Jee taaɗ taar teeco taar Raa ki paacn̰ iin̰o do Samuɛl ki ute jeegen ɓaaɗo mɛtn naan̰ ki se, taaɗoga taa nakgen kɛn ɓɔrse aanga se kici. 25 Gɛnaamge, naase se Ꞌgaan jee kɛn taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰a ɔɔ dɔɔkŋ kɛn *Raa dɔɔko ute bubsege se, dɔɔk ute naase kici. Taa naan̰ se ɓo, naan̰ taaɗ Abraam ki ɔɔ: Ute mɛtjil naai se, maam mꞋtɛɗn bɛɛ mɛtjil jeege tun do naaŋ ki paac.§ 26 Deet deet se Raa ɔɔɗo debm tɛɗn naabin̰ Isa se naase gaan Israɛlge tu. Naan̰ ɔlin̰o se taa asen tɛɗn bɛɛ ɔɔ bin se naŋa naŋa kic ɓo Ꞌtɛrl naaga do nakge tun jig ey kɛn naan̰ lee tɛɗin̰ se.»

4

Piɛr ute Jan naan Yaudge tun *jee kaakŋ mɛtn taarge

1 Kaaɗ kɛn Piɛr ute Jan utu taaɗ taaɗ jee dɛnge tu ɓɔrt sum ɓo, *jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tun mɛtin̰ge, magal jeegen iŋg bɔɔb *Ɓee Raa ɔɔ ute *Sadusegen mɛtin̰ge ɓaaɗo ɔŋɗe. 2 Gɔtn se naaɗe aak Jan ute Piɛr se maakɗe taarɗe doɗe ki pirin̰, taa naaɗe dooy dooy jee dɛnge ɔɔ taaɗɗen ɔɔ aan gɔɔ *Raa duro Isa daan yoge tu se, jee ooyga kooy kic ɓo, naan̰ utu aɗen dur bin kici. 3 Gɔtn se naaɗe tɔkɗe ɔɔ ɓaa ɔmbɗe tooɗ iip daŋgay ki taa kaaɗa se ɓaaga. 4 Ute naan̰ se kic ɓo, jeegen booy taar Piɛr ute Jan se maakɗe ki se jeege dɛna took uun taar se ɔɔ gɔtn se jee aal maakɗe do Isa ki se ziiɗ ɓaa ɓaa nakŋ gaabge dupu‑mii.

5 Gaŋ mɛtbeen̰ki se, magal Yaudge ɔɔ magal taa ɓeeɗege ute jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se, naaɗe tus maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki. 6 Maakɗe ki se gaabm kɛn kꞋdaŋin̰ Annan se, naan̰ ɓo *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu, Kayip ute Jan ɔɔ Alekzandɛr ute jee kuuy se, naaɗe paac se jee maakŋ ɓee magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ɔɔ naaɗe paac utu gɔtn ese kici. 7 Gɔtn se naaɗe ɔɔɗo Piɛr ute Jan se maakŋ daŋgay ki ɔɔ ɓaanɗeno naanɗe ki ɔɔ tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Gaabm se, naase ɛɗin̰ki lapi se ute ro naŋa ɔɔ tɔɔgŋ se tap ɓo, naase ɔŋin̰kiro gay?» 8 Gɔtn se Piɛr, kɛn *Nirl Salal ɗoocga ɗooc maakin̰ se, taaɗɗen ɔɔ: «Naase magal Yaudge ute magal taa ɓee Yaudge se, 9 jaaki naase Ꞌɓaanjekiro naanse ki se gɛn tɔnd mɛtje taa gaabm kɛn k‑ruŋguy jaay ɔŋ lapi se. Ɔɔ naase Ꞌje aki jeele ute ɗoobm gay jaay ɓo gaabm se ɔŋ lapia. 10 Naase jeege paac ɔɔ naasen paacn̰ gaan *Israɛlge se Ꞌjeelki ute ro Isa *al‑Masi kɛn kɔɗn Nazarɛt, kɛn naase Ꞌtup tɔɔlin̰ki ro kaag ki jaay, Raa durin̰oga daan yoge tu se, ute tɔɔgŋ Isan se ɓo, gaabm ɗaar naanse ki se ɔŋ lapia. 11 Taar se kꞋraaŋin̰ga raaŋ maakŋ Kitap ki kɛn ɔɔ:

Ko kɛn naase jee kiin̰ ɓeege baatin̰ki jaay ɔɔɗ undin̰ki naatn se,

naan̰ se ɓo kɛn tɛɗga ko kɛn gakŋ ɓea.*

Ko ara se, taaɗ te Isa. 12 Taa naan̰ se ɓo Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa, kɛn ɛɗ kaaja se, Isa kalin̰ ki sum. Ey num, do naaŋa ute magalin̰ se, Raa ɔŋ ɔlo te nam gam kuuy kɛn Ꞌkaajn̰ jeege eyo.» 13 Naan̰ kɛn se jee kɛn lee aak mɛtn taar jeege se booy taar kɛn Piɛr ute Jan jaay taaɗ ɓeer ey paac paac se, taar se ɔkɗen taaɗ eyo, gaŋ naaɗe saapm ɔŋin̰ Piɛr ute Jan se jee bin sum, ɔŋ dooy te dɛn eyo. Naɓo naaɗe jeele, naaɗe se jee leeɗoga ute Isa. 14 Kɛn naaɗe jaay aak gaabm kɛn ɔŋ lapi jaay ɗaar ɗaar cɛɛɗe ki se, taar ɗim kɛn naaɗe aɗen tɛrl tap ɓo ɔŋ eyo.

15 Gɔtn se naaɗe taaɗ ɔɔ: «Piɛr ute Jan se, kꞋjꞋɔɔɗ kꞋteecɗe naatn maakŋ ɓee kɛn kꞋlee kꞋjꞋaak mɛtn taarge se.» Ɔɔpɗen naaɗe Yaudgen jee kaakŋ mɛtn taarge se ɓo taaɗ dɔɔk taarɗe ute naapa. 16 Gɔtn se naaɗe taaɗ ɔɔ: «Jee se tap ɓo jꞋaɗeki tɛɗn ɔɔ ɗi? Taa jee Jeruzalɛm ki paac se lɛ, booyga nakŋ‑kɔɔɓm naaɗe tɛɗ se. Ɔɔ nakŋ‑kɔɔɓm se lɛ tooɗ tal jꞋaki kɔŋ naaj do ki eyo. 17 Num naaje se kꞋje eyo kɛn taar se jaay Ꞌwɔɔkŋ jeege an̰ booy paac se. Bin se jꞋaacɗeki kaama taa naaɗe mɔɔtn ro Isa se jꞋɔn̰te taaɗin̰ nam ki.» 18 Gɔtn se naaɗe daŋo Piɛr ute Jan ɔɔ aacɗen kaama ɔɔ: «Naan ki se mɔɔtn ro Isa se ɔn̰te Ꞌtaaɗin̰ki nam ki ɔɔ ɔn̰te Ꞌdooyki jeege ute mɛtn taar se!» 19 Gaŋ gɔtn se Piɛr ute Jan tɛrlɗen ɔɔ: «Gɛn naase ki num naan Raa ki se, kɛn gay ɓo ɗoobin̰a? KꞋbooy kuun taar naase lɔɓu kꞋbooy kuun taar Raa lɛ! 20 Ɗeer num, naaje se kꞋkɔŋ do eyo do nakge tun naaje jꞋaako ute kaamje ɔɔ kꞋbooyo ute bije se.»

21 Gɔtn se Piɛr ute Jan se jee kaakŋ mɛtn taargen Yaudge se tɛr aacɗen kaama daala jaay ɓo tɔɔɗ tɔlɗe. Naaɗe ɔŋ te ɗoobm kɛn aɗen dabar eyo, taa naaɗe ɓeer ɓeer jee dɛnge tu ɔɔ do nakge tun deel se jeege paac *nook Raa. 22 Anum gaabm kɛn Piɛr ute Jan tɛɗn nakŋ‑kɔɔɓɔ jaay naan̰ ɔŋ lapi se, naan̰ ɓaarin̰ cir si‑sɔɔ.

Jee Raage tɔnd mɛtn Raa taa aɗen kɛɗn kaay kaama

23 Kɛn Piɛr ute Jan jaay kꞋtɔɔɗ kꞋtɔlɗeno se, naaɗe ɓaaɗo ɔŋ jeeɗege ɔɔ taaɗɗen taargen kɛn *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raa ki ute magal taa ɓee Yaudge taaɗɗeno se. 24 Kɛn jeeɗege se jaay booy taar Piɛr ute Jan se, naaɗe iin̰ taa tɔnd mɛtn Raa ute maakŋ kalaŋ ɗeek ɔɔ: «Raa Sidburku, naai ɓo debm aalo maakŋ raa ute do naaŋa ɔɔ baarge ɔɔ ute nakgen maakɗe ki se paac. 25 Ɓuli bubje *Daud se, naai ɓo debm ɛɗin̰o *Nirl salal ɔɔ Nirl Salal ese ɓo kɛn ɔlin̰ taaɗo ɔɔ:

Jee do naaŋ ki ute mɛtjilɗege paac tap ɓo iŋg ɓo gɛn je taamooyo

ɔɔ dɔɔk taarɗe kalaŋ gɛn tɛɗn nakŋ ɔs aay ey se tap ɓo, taa ɗi?

26  Gaarin̰gen do naaŋ ki ɗaap roɗe gɛn tɛɗn bɔɔrɔ;

ɔɔ magalgen do naaŋ ki tusu

taa baatn Mɛljege Raa ute gaar kɛn naan̰ bɛɛr ɔndin̰o se.†

27 Ɗeere, taar se taar mɛt ki. Maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki se, *Ɛrɔd ute Pons Pilat, tus dɔɔk taarɗe kalaŋ ute jee kɛn Yaudge ute kɛngen Yaudge eyo taa baatn Isa debm tɛɗn naabi salal kɛn naai Ꞌbɛɛr ɔɔɗin̰o. 28 Bin se ute tɔɔgi se, naai uunoga doa ɔɔ naaɗe tɛɗin̰ga aan gɔɔ kɛn naai maaki jen ro ki. 29 Mɛlje, naai aaka kiibm kaacn̰ kɛn naaɗe iiɓ aacje naajen kꞋɓulige se, ɓɔrse ɛɗjen gaab‑tɔɔgɔ taa kꞋtaaɗn taari kic ɓo kꞋɓeer eyo. 30 ꞋTaaɗ tɔɔgi jeege tu, ute ro Isan debm tɛɗn naabi salal se, ɛɗ lapia jee kɔɔn̰ge tu ɔɔ Ꞌtɛɗn nakŋ‑kɔɔɓge ute nakgen deel doa.» 31 Kɛn naaɗe jaay eem Raa aas se, gɔtn naaɗe tusn ro ki se naaŋa tea. Gɔtn se naaɗe paac Raa ɗoocɗe ute Nirl Salal. Ɔɔ gɔtn se naaɗe baag taaɗn taar Raa jeege tu ɓeer eyo.

Jee Raage nig nakɗege ute naapa

32 Jee kɛn aal maakɗe do Isa *al‑Masi ki ute dɛnɗe se, naaɗe iŋg ute maakŋ kalaŋ ɔɔ taarɗe kic ɓo kalaŋ. Maakɗe ki se nam jaay Ꞌtaaɗn ɔɔ nakŋ se gɛn maama se gɔtɔ. Num gaŋ nakŋ naaɗe ɔk paac se ɔmbin̰ taa naapki. 33 Ute tɔɔgŋ Raa se, *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige se taaɗ jeege tu tap ɓo ɓeer eyo ɔɔ: «Mɛlje Isa se duroga daan yoge tu ɔɔ naaje jꞋaakin̰ga ute kaamje.» Gɔtn se jee Raage paac se Raa tɛɗɗenga bɛɛ dɛn aak eyo. 34 Maakɗe ki se nam tap ɓo ɗim daayin̰ eyo. Taa jee ɔk maakŋ‑gɔtɔ ute ɓeege se dugin̰a ɔɔ ɓaano ute gursin̰a. 35 Ɔɔ gursn ese se naaɗe ɓaaɗo ɛɗin̰ ji jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige tu. Ɔɔ naŋa naŋa kic ɓo, jꞋɛɗin̰ nakŋ kɛn an̰ kaasn kiŋgin̰a.

36 Maakɗe ki se, gaaba kalaŋ ron̰ Yusup kɛn jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige daŋin̰ ute ro Barnabas. (Barnabas se je ɗeekŋ ɔɔ: goon ɛɗ kaay kaama jeege tu.) Naan̰ se mɛtjil gɛn Lɛbige ɔɔ naan̰ jꞋoojin̰ taa naaŋ Sipir ki. 37 Naan̰ se dugŋ ute maakŋ gɔtin̰a ɔɔ gursin̰ se, naan̰ ɓaaɗo ɛɗin̰ ji jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige tu.

5

Ananias ute Sapira tɛɗ taar‑kɔɔɓɔ

1 Num gaŋ maakɗe ki se, debm kuuy ron̰ Ananias ute mɛndin̰ ron̰ Sapira, naaɗe se ɔk gɔtɔ. Ɔɔ naaɗe se dɔɔk taarɗe kalaŋ ɓaa dugŋ ute gɔtɗe se naata. 2 Naan̰ ute mɛndin̰ se, gursn se naaɗe gaaŋ ute mɛtin̰a ɔɔ gɔtn se gaabin̰ ɓaan ute gursn ɔɔp se, ji *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige tu. 3 Gɔtn se Piɛr ɗeekin̰ ɔɔ: «Ananias, gɛn ɗi jaay naai ɔn̰ *Ɓubm sitange ɓaaɗo ɛnd ɗooc maak ki bin se? Kɛn Ꞌgaaŋo mɛt kɔɔpm gursi gɔti ki se kɛse taar‑kɔɔɓm kɛn naai Ꞌtɛɗ se tɛɗn *Nirl Salal ki. 4 Kɛn dugin̰ te ey lɛ gɔtɔ se gɛn naai tap ey la? Ɔɔ kɛn naai jaay dugin̰ga kic num, gursin̰ se gɛn naai ey la? Kɛn ɔli jaay taaɗ taar‑kɔɔɓɔ se gɛn ɗi? Taar‑kɔɔɓm kɛn naai tɛɗin̰ se, Ꞌtɛɗin̰ jikilimge tu eyo, gaŋ naai tɛɗin̰ *Raa ki.»

5 Kɛn jaay Ananias booy taar se, naan̰ aal ooc ooyo ɔɔ jeegen paacn̰ jaay booy labar ese se, ɓeere ɓaa ɔkɗe tak tak. 6 Gɔtn se, gaan kɔɗge ɓaaɗo teelin̰ ute kala ɔɔ uun ɓaa ɔlin̰ maakŋ iiɓ ki.

7 Kɛn nakŋ se deel jaay ɓaa ɓaa nakŋ lɛr mɔtɔ se, mɛnd Ananias ɓaaɗo ɛnd gɔtn jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige tu se; naɓo nakŋ kɛn aan do gaabin̰ ki se, naan̰ jeel eyo. 8 Gɔtn se Piɛr tɛɛsin̰ ɔɔ: «Gɔtsen naase Ꞌdugin̰ki se, kɛse ɓo gursin̰ paac sum ne?» Mɛnda took ɔɔ: «Yɛɛ. Kɛse ɓo gursin̰a.» 9 Gɔtn se Piɛr tɛrlin̰ ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay naai ute gaabi Ꞌdɔɔkki taarse gɛn naam *Nirl Raa se? ꞋBooyo! Jee kɛn ɔlo gaabi maakŋ iiɓ ki se aanga taa ɗoob ki. ꞋBooy gɔtn jɛɗe! Naaɗe utu ɓaaɗo ai ɓaa kuun kɔli naai kici.»

10 Gɔtn ese sum ɓo, mɛnda se naar ooc ooy naan Piɛr ki. Kɛn gaan kɔɗge jaay aan se, naaɗe ɛnd se ɔŋin̰ naan̰ ooyga ɔɔ naaɗe uun ɓaa ɔlin̰ maakŋ iiɓ ki cɛɛ gaabin̰ ki. 11 Gɔtn se jee *egliz ki paac ute jee kuuy paac jaay booy labar ese se, naaɗe ɓeere ɓaa ɔkɗe tak tak.

*Jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige tɛɗ nakŋ‑kɔɔɓge dɛna

12 Raa ɔl jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige se tɛɗ nakŋ‑kɔɔɓge dɛna ute nakgen deel doa naan jeege tu. Naaɗe paac taarɗe kalaŋ ɔɔ lee tus mɛtn daabm Salomon ki. 13 Anum jee kuuy se nam tap ɓo took gɛn tum te naaɗe eyo; gaŋ jee dɛnge se lee tɔɔm jee aal maakɗe do Isa *al‑Masi ki se. 14 Ute naan̰ se kic ɓo jeege dɛna, mɛndge ute gaabge, took aal maakɗe do Isa al‑Masi ki ɔɔ ɓaaɗo ziiɗ do jeege tun aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki se. 15 Taa nakŋ‑kɔɔɓgen jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige lee tɛɗ se, ɔl jeege teecn̰no ute jee kɔɔn̰ge tuun taalɗeno do daŋalge tu ey lɛ do raagge tu; naaɗe ɓaaɗo tɔndɗen do ɗoobge tu, taa kɛn Piɛr deel deel jaay nirlin̰ deebga doɗe ki se, sɔm maakɗe ki se, nam kalaŋ utu Ꞌkɔŋ lapia. 16 Gɔtn se jeegen kuuy kic ɓo dɛna kɛn iin̰o maakŋ naaŋge tun kɛn cɛɛ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki, naaɗe ɓaano ute jee kɔɔn̰ɗege ɔɔ jee kɛn ɔk kɔɔn̰ sitange. Gɔtn se naaɗe paac ɔŋ lapia.

*Jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige kꞋtɔk kꞋjꞋɔmbɗen daŋgay ki

17 Do nakge tun tɛɗ se, *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raa ki ute *Sadusegen ute naan̰ se, tɛɗn maak‑kilimi ro jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige tu ɔɔ gɔtn se naaɗe iin̰ roɗe ki. 18 Gɔtn se naaɗe tɔk ɔmbɗen daŋgay kɛn kꞋlee kꞋtɔkŋ kꞋtɔl jeege. 19 Gaŋ maakŋ nɔɔr ki se, *kɔɗn Raa ɓaaɗo tɔɔɗn ute kaam taar daŋgayge se naatn ɔɔ ɔɔɗ teecɗeno naatn ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: 20 «ꞋƁaaki daan bɔɔr *Ɓee Raa ki ɔɔ Ꞌtaaɗki taargen paacn̰ kɛn ɛɗ kaaja se jeege tu.» 21 Gɔtn se naaɗe took do taar kɔɗn Raa ki ɔɔ tanɔɔrin̰ nɔɔrin̰ sum ɓo, naaɗe ɓaa daan bɔɔr Ɓee Raa ki ɔɔ naaɗe baag dooy jeege gɔtn ese.

Kɛn *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute jeen̰ge jaay aan gɔtn naaɗe lee aakŋ mɛtn taar jeege se, naaɗe daŋo magalgen taa ɓee *Israɛlge tu ɔɔ ute jeegen lee aak mɛtn taar Yaudge se, gɔtn se naaɗe tusu ɔɔ ɔl ɔɔ kꞋɓaa kꞋtɔɔɗo jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige se naatn maakŋ daŋgay ki ɔɔ kꞋɓaanɗeno. 22 Num jee kɛn jꞋɔlɗe naaba taa ɓaa kaakŋ jee daŋgayge se, naaɗe aan se ɔŋɗen te eyo. Gɔtn se naaɗe ɔk tɛrl ɓaaɗo ɔŋ jee ɔlɗeno se ɔɔ taaɗɗen mɛtn taar nakgen deel se paac ɔɔ: 23 «Kɛn naaje jaay jꞋaan se, kꞋjꞋɔŋ kaam taar daŋgayge se kꞋgaasin̰ga gaas ute lɛkɛrlɛ ɔɔ jee kɛn lee bɔɔb jee daŋgayge se lɛ, ɗaar ɗaar taa‑ɗoob ki. Naɓo kɛn naaje jaay kꞋtɔɔɗ kaam taara se, jꞋɔŋ te nam maak ki eyo.» 24 Kɛn magal jeegen lee bɔɔb Ɓee Raa ute magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu jaay booy taar se, gɔtn se taar naaɗe Ꞌtaaɗ tap ɓo jeel eyo. Anum naaɗe tɔnd mɛtn naapa do nakge tun deel se. 25 Gaŋ gɔtn se deb kalaŋ iin̰o daan bɔɔr Ɓee Raa ki ɓaaɗo taaɗɗen ɔɔ: «ꞋBooyki, ɓɛrɛ, jeegen naase tɔk ɔmbɗeki daŋgay ki se, ɓɔrse naaɗe utu daan bɔɔr Ɓee Raa ki ɔɔ ɗaar dooy dooy jeege.» 26 Gɔtn se magal jeegen lee bɔɔb Ɓee Raa se iin̰ ɓaa ute jeen̰ge tɔk ɓaanɗeno ute jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige se, naɓo ute taa tɔɔg eyo, taa naaɗe ɓeer ɓeer jee dɛnge tu ɔɔ sɔm aɗen tund te ko cɛrɛ.

*Jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige naan Yaudge tun *jee kaakŋ mɛtn taarge

27 Kɛn jee kɛn lee bɔɔb jee daŋgay ki jaay tɔk ɓaano ute jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige naan Yaudge tun jee kaakŋ mɛtn taarge se, gɔtn se *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki tɛɛsɗe ɔɔ: 28 «Naaje kꞋgaassen jꞋɔɔ ɔn̰ten Ꞌdooyki jeege ute ro gaabm se bin ey la? Aakki nakŋ naase Ꞌtɛɗki se jaayo? Jeegen Jeruzalɛm ki se lɛ, naase Ꞌtaaɗ Ꞌdɔɔɗɗekiga paac. Naase Ꞌje aki kɔl moosn gaabm se Ꞌkɔɔpm mindje ki.» 29 Gaŋ Piɛr ute jee kaan̰ naabm Isa al‑Masigen kuuy tɛrlɗen ɔɔ: «Bɛɛki num, nakŋ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki se ɓo, jꞋan̰ tɛɗ jaay kꞋtɛɗn nakŋ kɛn jikilimge maakɗe jea. 30 Naase ɓo jee kɛn tup tɔɔlki Isa ro kaag ki, gaŋ Raa bubjege, durin̰oga daan yoge tu, 31 ɔɔ uun ɓaa ɔndin̰ga do ji daamin̰ ki, ɔɔ tɛɗin̰ naan̰ ɓo tɛɗga gaar jeege ɔɔ Debm Kaajn̰ jeege taa kɔɔɗn ɗoobo gaan *Israɛlge tu gɛn tɛrl maakɗe, ɔɔ Raa aɗen tɔɔl *kusin̰ɗege. 32 Do nakge tun deel paac se, naaje kꞋsaaɗin̰ge ɔɔ *Nirl Salal kɛn Raa ɛɗ jeege tun tookga taarin̰ se, kic ɓo saaɗa.»

33 Kɛn naaɗe jaay booy taar se, maakɗe taarɗe pirin̰ aan gɔɔ aki ɗoobo, ɔɔ naaɗe je aɗen tɔɔlɔ. 34 Num gaŋ gaaba kalaŋ naan̰ kɔɗ *Parizi, naan̰ maakŋ Yaudge tun jee kaakŋ mɛtn taarge se kici ɔɔ naan̰ se ron̰ Gamaliɛl. Naan̰ se debm jeel taaɗ tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raa gɛn Yaudge ɔɔ gaan Israɛlge paac aalin̰ maak ki. Naan̰ iin̰ ɗaar naan jeege tun se ɔɔ taaɗɗen ɔɔ: «Jee se, ɔɔɗɗeki naatn jaayo.» 35 Kɛn jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige jaay jꞋɔɔɗ kꞋteecɗen naatn sum se, naan̰ taaɗɗen ɔɔ: «Naase gɛnaamgen gaan Israɛlge, ɔndki kɔndɔ do nakge tun naase Ꞌje aki tɛɗn do jeege tun ese. 36 ꞋJeelki, gɔɔr gɔɔr ara sum ɓo, gaaba kalaŋ kꞋdaŋin̰ Tedas. Naan̰ se tɛɗ ron̰ aan gɔɔ debm kꞋjeel jeel gɔtin̰a ɔl gaabge ɓaa ɓaa nakŋ kaar‑sɔɔ se ɓaa mɛtin̰ ki. Gɔtn kꞋtɔɔlin̰ sum se, gaabgen mɛtin̰ ki se aan̰ wɔɔkɔ ɔɔ naabɗe se lɛ ɗaara. 37 Tɛr kaaɗ kɛn magal jee taa naaŋ *Rɔm ki jaay iin̰ taa mɛɗn jeege se, naan̰ kɛn se, gaaba kalaŋ kɔɗ Galile kꞋdaŋin̰ Judas se, naan̰ kic tɛɗ jeege dɛna ɓaa mɛtin̰ ki. Kɛn naan̰ jaay kꞋtɔɔlin̰ se, jee mɛtn naan̰ ki se kic ɓo aan̰ wɔɔkɔ. 38 Ɓɔrse, maam mꞋje mꞋasen taaɗa: ɔɔɗki dose dɔkɔ ro jeege tun ese, ɔn̰ɗeki naaɗe ɓaa. Kɛn nakŋ naaɗe tɛɗ se jaay gɛn jikilimge sum lɛ, utu Ꞌɗaar kalin̰ ki. 39 Num, kɛn nakŋ naaɗe tɛɗ se jaay gɛn Raa lɛ, naase an̰ki kɔŋ ɗaar eyo! Ɔndki kɔndɔ, sɔm ɓaa naase aki tɛɗn jee taamooy Raage!» Gɔtn se naaɗe took uun taarin̰a. 40 Naaɗe ɔl kꞋdaŋ kꞋɓaano ute jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige se ɔɔ gɔtn se naaɗe ɔl jꞋɔndɗen ute mɛɛjɛ ɔɔ gaasɗe ɔɔ jꞋɔn̰te taaɗn ro Isa *al‑Masi se nam ki, ɔɔ bin jaay ɓo naaɗe tɔɔɗ tɔlɗe. 41 Kɛn jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige jaay teeco gɔtn ese se, maakɗe‑raap sakan̰ taa Raa se ɔŋɗe naaɗe se jee an̰ kaasin̰ gɛn dabar taa Isa. 42 Ute naan̰ se kic ɓo, ɓii‑raa daan bɔɔr *Ɓee Raa ki ɔɔ maakŋ ɓeege tu se, naaɗe daayum lee dooy jeege ɔɔ taaɗɗen Labar Jigan gɛn Isa se jeege tu. Ɔɔ jeege se, naaɗe lee taaɗɗen ɔɔ: Isa se ɓo, al‑Masi.

6

Maakŋ jeege tun maakŋ *egliz ki se kꞋbɛɛr kꞋtɔɔɗ jeege cili gɛn tɛɗn naaba

1 Anum kaaɗ kɛn se jee aalga maakɗe do Isa *al‑Masi ki se ziiɗ tɛɗ dɛna, ɓaa ute naanɗe. Num gaŋ maakɗe ki se, Yaudgen taaɗ taar Grɛk se taaɗ naaŋ ki ro Yaudge tun taaɗ taar naaŋɗe mala se. Taa aanga gɔtn kꞋnigŋ naka mɛnd‑daayge tu se, mɛnd‑daaygen taaɗ taar Grɛk se, kꞋlee kꞋdirigɗe dirigi. 2 Gɔtn se *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masigen sik‑kaar‑di se, daŋ tus jee aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki se paac ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Naaje se jꞋkɔŋ kɔn̰ gɛn taaɗn taar *Raa jeege tu jaay ɓo kꞋɓaa lee nigŋ nakŋ kɔsɔ jeege tu eyo. 3 Taa naan̰ se gɛnaamge, maakse ki se Ꞌbɛɛr Ꞌtɔɔɗki gaabge cili kɛn jeege aalɗe maak ki ɔɔ maakɗe ɗooc te *Nirl Salal ɔɔ jee jeel‑taara. Bin se naaje jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige se, naabm se jꞋaɗesin̰ kɔn̰ kaam jiɗe. 4 Ɔɔ naaje se lɛ jꞋkɔn̰ roje paac gɛn keem Raa ɔɔ gɛn taaɗn taar Raa jeege tu.»

5 Jee aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki kɛn tus gɔtn ese paac se, took do taarɗe ki se. Gɔtn se jaay naaɗe bɛɛr ɔɔɗ Etien; naan̰ se debm kɛn aal maakin̰ paac do Raa ki ɔɔ maakin̰ ɗooc ute Nirl Salal. Naaɗe bɛɛr tɔɔɗo Pilip, Prokor, Nikanor, Timon, Parmenas ɔɔ Nikolas kɛn kɔɗ Antiɔs kɛn tɛɗga ron̰ kɔɗ Yaudge se kici. 6 Jee tus gɔtn ese ɓaano ute jeegen kꞋbɛɛr kꞋtɔɔɗɗen cili se naan jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige tu ɔɔ naaɗe eemɗen Raa ɔɔ tɔndɗen jiɗege doɗe ki.

7 Naan̰ kɛn se, jee aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki se, taaɗ wɔɔk taar Raa se jeege tu. Ɔɔ jee kɛn jaay aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki se ziiɗ tɛɗ dɛna maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki. Gɔtn se, *jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu se kic dɛna ɓaaɗo took aal maakɗe do Isa al‑Masi ki.

Jeege ɓaaɗo kɔkŋ Etien

8 Etien se, Raa tɛɗin̰ga bɛɛn̰a ɔɔ ɛɗin̰ga tɔɔgɔ gɛn tɛɗn nakgen deel doa ute nakŋ‑kɔɔɓgen magal magala naan jeege tu. 9 Gaŋ do nakge tun naan̰ tɛɗ se ɓii kalaŋ Yaudgen iin̰o gɛgɛr kɛn Sirɛn ki ute kɛngen iin̰o gɛgɛr Alekzandri ki, naaɗe lee tus tus maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se. Ɓee se kꞋdaŋin̰ Ɓee Yaudgen jꞋɔɔɗɗen̰ga kɔɔɗ doɗe maakŋ ɓul ki ɔɔ naaɗe lee tum ute Yaudgen iin̰o taa naaŋ Silisi ki ute gɛn Azi ki. Gɔtn se naaɗen jee gɔtɔ kaam sɔɔ se paac baag naajn̰ ute Etien, 10 ɔɔ taar jaay *Nirl Salal ɔlin̰ naan̰ taaɗɗen se, taar naaɗe Ꞌkɔŋ jaay an̰ tɛrl tap ɓo, naaɗe ɔŋ eyo, taa jeel‑taar Etien se, Nirl Salal ɓo ɛɗin̰.

11 Aan gɔɔ taar naaɗe an̰ tɛrl kic ɓo ɔŋ ey se, gɔtn se naaɗe goon̰ ɓaa rɛjo jee taar‑kɔɔɓge ɔɔ naaɗe paac ɓaaɗo taaɗ ɔɔ: «Naaje se kꞋbooyga te bije taar kɛn jaay Etien lee taaɗ taar iŋg kus ro *Musa ki ɔɔ ro Raa ki se.» 12 Gɔtn se naaɗe ɔɔs mɛtn jeege dɛna, mɛtn magal taa ɓee Yaudge ute mɛtn jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage tu ɔɔ naaɗe ɓaaɗo ɔkin̰a ɔɔ ɓaansin̰ naan Yaudge tun *jee kaakŋ mɛtn taarge. 13 Gɔtn se naaɗe taaɗ taar‑kɔɔɓɔ ro Etien ki daala ɔɔ: «Aakki gaabm ɗaar se, naan̰ ɓo debm kɛn lee taaɗ taargen iŋg kus ro *Ɓee Raa ki ɔɔ ro *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki.» 14 Naaɗe taaɗ ɔɔ: «Naaje se kꞋbooyga booy ute bije kɛn naan̰ ɗeek ɔɔ Isan kɔɗ Nazarɛt se utu an tɔɔkŋ ute Ɓee Raa se naata ɔɔ ro nakge tun Musa dooyjeki se lɛ, naan̰ utu an̰ tɛrl Ꞌtɛɗn kuuy.» 15 Kɛn jee paacn̰ iŋg maakŋ ɓee kɛn Yaudge lee aakŋ mɛtn taarge se, naaɗe paac ɔnd kaamɗe ten̰en̰ Etien ki ɔɔ naaɗe aak daan kaamin̰ se tec aan gɔɔ daan kaam *kɔɗn Raa.

7

Etien taaɗ taara naan Yaudge tun *jee kaakŋ mɛtn taarge

1 Gɔtn se *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Taar kꞋtaaɗ roi ki se, mɛt ki ne?» 2 Etien tɛrlɗen ɔɔ: «Bubumge ute gɛnaamge, uɗki bi jiga do taar kɛn mꞋasen taaɗ se. Kaaɗ kɛn *Abraam utu iŋg kiŋg taa naaŋ kɛn Mɛzapotami ki se, naan̰ kɛn se naan̰ taaɗ te taa ɗɛɛtn gɛgɛr kɛn Aran ki ey ɓɔrtɔ, gɔtn se ɓo *Raa te magalin̰ teec naanin̰ ki, 3 naan̰ ɗeekin̰ ɔɔ: Iin̰ ɔn̰ naaŋi ute taasige ɔɔ Ꞌɓaa taa naaŋ kɛn maam mꞋai taaɗa.* 4 Gɔtn se Abraam iin̰ ɔn̰ taa naaŋ Kaldege ɔɔ ɓaa iŋg Aran ki. Kɛn bubin̰ jaay ooy se, Raa ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Iin̰ ɔn̰ gɔtn ese,› ɔɔ naan̰ iin̰ ɓaa iŋg taa naaŋ kɛn ɓɔrse naase utu iŋgki maak ki se. 5 Kɛn naan̰ jaay aan gɔtn ese, Raa taaɗin̰ ɔɔ utu an̰ kɛɗn taa naaŋ ese ɔɔ naaŋ se Ꞌkɔɔpm mɛtjilin̰ ki. Gaŋ kaaɗ kɛn se gɔtɔ cɔkɔ kic ɓo, Raa ɛɗin̰ te eyo ɔɔ gɔtn naan̰ an kɔsn mɛtin̰ kic ɓo gɔtɔ. Tɛr naan̰ kɛn se, Abraam goono kic ɓo ɔk eyo. 6 Raa taaɗin̰ ɔɔ: Mɛtjilin̰ se utu ɓaa kiŋg taa naaŋ jeege tu ɔɔ jee se utu aɗen tɛɗn ɓulu ɔɔ aɗen dabar gɛn ɓaara kaar‑sɔɔ.† 7 Gaŋ jeegen utu aɗen tɛɗn ɓulu se, Raa ɗeek ɔɔ: Jee se, maam mꞋutu mꞋaɗen kɔjn̰ bɔɔrɔ doɗe ki ɔɔ kɛn nakgen se jaay deelga num, mɛtjili se utu aɗe teecn̰ maakŋ naaŋ kɛn se ɔɔ utu aɗe ɓaa am lee keem gɔtn ara.‡ 8 Gɔtn se *Raa dɔɔk ute Abraam taaɗin̰ ɔɔ n̰Ꞌɔj pɔndɔ§. Bin ɓo Abraam oojn̰ goonin̰ Isaka ɔɔ kɛn Isaka jaay jꞋoojin̰ ɔk ɓii marta se, naan̰ ɔjin̰ pɔndɔ. Ɔɔ Isaka kic ɓo ɔjn̰ pɔndɔ goonin̰ *Yakub ki ɔɔ Yakub tɔj pɔndɔ gɛnin̰ge tun gaabgen sik‑kaar‑dio. Naaɗe se ɓo ɓugjege.

9 «Gɔtn se ɓugjege se tɛɗ maak‑kilimi ro gɛnaaɗe Yusup ki ɔɔ naaɗe ɔk ɓaa dugin̰ ji jeege tu ɔɔ jee se uun ɓaansin̰ Masar ki. Gaŋ Raa se utu te naan̰a, 10 ɔɔ naan̰ ɔɔɗin̰ naatn maakŋ nakge tun ɔɔn̰ kɛn aan don̰ ki se paac. Naan̰ ɛɗin̰ jeel‑taara ɔɔ tɛɗin̰ tɛɗ debm mɛtɛkɛ ɔɔ Gaar magal gɛn Masar se aakin̰ se tɔɔlin̰. Taa naan̰ se ɓo, naan̰ ɔndin̰ magala taa naaŋ Masar ki ɔɔ ɔn̰in̰ ɓeen̰ paac kaam jin̰a. 11 Gaŋ cɔkɔ se, ɓo ɛnd taa naaŋ kɛn Masar ute magalin̰a ɔɔ maakŋ taa naaŋ *Kanan ki kici. Ɓo se tɔɔl dabar jeege dɛna ɔɔ ɓugjege se je nakŋ kɔsɔ kic ɓo ɔŋ eyo. 12 Kɛn Yakub jaay booy jꞋɔɔ nakŋ kɔsɔ utu Masar ki se, deet se naan̰ ɔl ɓugjege gɛn ɓaa dugŋ nakŋ kɔsɔ. 13 Tɛr naan̰ ɔlɗen gɛn k‑dige ɔɔ naan̰ kɛn se, Yusup tɛɗ gɛnaan̰ge aak jeelin̰a ɔɔ gɔtn se sum ɓo, kꞋɓaa kꞋtaaɗ mɛtjil Yusup se Gaar magal kɛn taa naaŋ Masar ki se. 14 Yusup ɔl daŋo bubin̰ Yakub kɛn iŋg taa naaŋ Kanan ki ɔɔ naan̰ ɓaaɗo ute jeen̰gen maakŋ ɓeen̰ ki paac, ɔɔ naaɗe paac se jeege sik‑cili‑kaar‑mii.

15 «Kɛn Yakub jaay booy se, naan̰ iin̰ ɓaa ute jee maakŋ ɓeen̰ ki paac taa naaŋ Masar ki. Naan̰ ute ɓugjege se, naaɗe tiŋg gɔtn ese bini ooy maak ki. 16 Yoɗege se, naaɗe tɔs ɓaanɗen gɛgɛr kɛn Sicem ki ɔɔ ɓaa tɔlɗen maakŋ iiɓ kɛn Abraam dugin̰ ji gaan Omorge tu ute pudda taa naaŋ Sicem ki se.

17 «Aan gɔɔ kaaɗn taar kɛn Raa taaɗ Abraam ki aan kaan ɗoobin̰ ki se, jeejegen iŋg taa naaŋ Masar ki se, dir ziiɗ tɛɗga dɛna. 18 Naaɗe tiŋg bini aan do gaar kɛn kuuy gɛn Masar kɛn jeel Yusup eyo. 19 Gaar se, naan̰ deb pitini ɔɔ dɛrlo jeejege. Naan̰ dabarɗeno ɔɔ tɛɗɗen utu taa tɔɔgɔ ɔɔ ɔlɗen naaɗe bini ɔn̰ gɛnɗege naatn taa Ꞌkooyo.

20 «Kaaɗ kɛn se ɓo, jꞋoojn̰ *Musa. Naan̰ se goon aak bɛɛ kɛn tɔɔl Raa ki. Naan̰ tiŋg ɓee bubin̰ ki se laapa mɔtɔ. 21 Kɛn bubin̰ ute kon̰ jaay ɓaa ɔndin̰o naatn ɔɔ rɛsin̰o se, gɔtn se goon Gaar magal Masar ki kɛn mɛnda se, ɓaa ɔŋin̰a. Naan̰ uun ɓaansin̰ ɓeen̰ ki ɔɔ ɔkin̰ kaaɗin̰ ki aan gɔɔ goonin̰ mala. 22 Musa kꞋdooyin̰ ute nakgen jee Masar ki jeel paac se, ɔɔ naan̰ tɛɗ debm jeel‑taara ɔɔ jeel tɛɗn nakgen jiga jiga.

23 «Kɛn Musa jaay ɓaarin̰ aas si‑sɔɔ se, naan̰ uun doa gɛn ɓaa kaakŋ gɛnaan̰gen, gaan *Israɛlge. 24 Kɛn naan̰ jaay iin̰ ɓaa kaakŋ gɛnaan̰gen gaan Israɛlge se, naan̰ ɔŋ kɔɗ Masar dabar dabar gɛnaan̰ kɔɗn Israɛl. Gɔtn se naan̰ ɓaan̰o naaka, oocin̰ mɛtin̰a ɔɔ tɔnd tɔɔl ute kɔɗn Masar se. 25 Bin se Musa saap ɔɔ tɛɗn bin sum ɓo, gɛnaan̰gen gaan Israɛlge se Ꞌjeele, naan̰ se Raa ɓo ɔlin̰o taa aɗen kɔɔɗn doɗe. Num gaŋ naaɗe se ɔŋ jeel ɔk te mɛtin̰ eyo. 26 Mɛtbeen̰ki se, naan̰ ɔŋ gɛnaan̰gen gaan Israɛlge dio tɛɗ tɛɗ taara ute naapa. Gɔtn se naan̰ je aɗen tɛɗn num naaɗe kɔkŋ taasa ute naapa ɗeekɗen ɔɔ: ‹Mɛɗumge, naase lɛ Ꞌgɛnaa naapge, num gɛn ɗi jaay naase Ꞌtɛɗki taara ute naapa se?› 27 Num gaŋ debm kɛn dabar dabar debin̰ se ɔt ɔl Musa naatn ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Naai se, kɛn ɔndi magala gɛn kɔjn̰ bɔɔrɔ doje ki tap ɓo, naŋa? 28  Lɔ naai Ꞌje am tɔɔl aan gɔɔ kɛn tɛrko naai Ꞌtɔɔlo kɔɗ Masar se lɛ?*› 29 Kɛn Musa jaay booy taar se, naan̰ ɓeere ɔkin̰a ɔɔ naan̰ iin̰ aan̰ ɓaa iŋg taa naaŋ Madian ki aan gɔɔ cɛkɛ. Ɔɔ gɔtn naane se ɓo, naan̰ toojo gaangen gaabge dio.

30 «Kɛn naan̰ jaay tiŋg aas ɓaara si‑sɔɔ se, ɓii kalaŋ naan̰ iin̰ ɓaa do kɔɗ‑ɓaar cɛɛ ko kɛn kꞋdaŋin̰ Sinai ɔɔ gɔtn se Raa teecin̰ naanin̰ ki aan gɔɔ *kɔɗn Raa ɔɔ naan̰ aakin̰ se aan gɔɔ rɔɔn̰ pooɗo ɔk kɔk maakŋ ji kaag ki.

31 «Kɛn Musa jaay aak rɔɔn̰ pooɗo ɔk maakŋ ji kaag ki ɔɔ ji kaag se ɔs ey se, naan̰ aak se ɔkin̰ taaɗ eyo. Gɔtn se naan̰ iiko gɔɔrɔ taa an̰ kaakŋ kɔkɔ. Gaŋ naan̰ booy mind Mɛljege Raa kɛn taaɗin̰ ɔɔ: 32  Maam ɓo mꞋRaa gɛn ɓugi, Abraam, Isaka ɔɔ Yakub.† Gɔtn se, naan̰ nirlin̰ teece ɔɔ rɔɔn̰ pooɗn kɛn ɔk kɔk maakŋ ji kaag ki se kic ɓo, naan̰ je an̰ kaak eyo. 33 Gɔtn se Mɛljege Raa ɗeekin̰ ɔɔ: ꞋTɔɔɗn ute saai jɛi ki se naatn, taa gɔtn naai Ꞌɗaar se, naan̰ gɔtn *salal.‡ 34  Ɗeere, kɔɔɗn yɛɛɓm jeemge jaay lee ɔɔɗ yɛɛɓɗe Masar ki se, maam mꞋaakga ɔɔ daayɗen naaɗe iŋg daay ɗɛs ɗɛs se kic ɓo, maam mꞋbooyga. Ɔɔ mꞋbɔɔy mꞋɓaaɗo se taa mꞋje mꞋaɗen kɔɔɗn doɗe. Ɔɔ ɓɔrse naai iin̰ ɓaaɗo, maam mꞋje mꞋai kɔli taa naaŋ Masar ki.§»

35 Tɛr Etien taaɗɗen daala ɔɔ: «Musan kɛn gaan Israɛlge ɔɔɗ undin̰ jaay ɗeekin̰ ɔɔ: Naai se kɛn ɔndi magal gɛn kɔjn̰ bɔɔrɔ doje ki tap ɓo naŋa?* Naan̰ se ɓo kɛn Raa ute ɗoobm kɔɗn Raa teecin̰o naanin̰ ki maakŋ ji kaag ki se ɓo, kɛn tɛɗga magalɗe ɔɔ debm kɔɔɗn doɗe. 36 Musan ese ɓo ɔɔɗɗen naatn taa naaŋ Masarge tu ute nakŋ‑kɔɔɓge ɔɔ ute nakgen deel do kɛn naan̰ tɛɗo. Tɛr naan̰ tɛɗo nakŋ‑kɔɔɓge kaaɗ kɛn naan̰ gaaŋɗeno Baar Aace ute kɛn naaɗe tiŋgo do kɔɗ‑ɓaar ki ɓaara si‑sɔɔ se kici. 37 Musan ese ɓo kɛn tɛr taaɗo gaan Israɛlge tu daala ɔɔ: Raa utu aseno bɛɛr kɔɔɗn maakŋ gɛnaasege tu se, deb kalaŋ kɛn utu Ꞌtɛɗn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki aan gɔɔ maama.† 38 Musan se ɓo, kaaɗ kɛn gaan Israɛlge tus do kɔɗ‑ɓaar ki se, debm kɛn ɗaar daan ɓugjege tu ute kɔɗn Raa kɛn ɗaar taaɗin̰ do ko kɛn Sinai ki. Naan̰ ɓo debm kɛn Raa taaɗin̰o taargen ɛɗ kaaja jaay naan̰ ɓaaɗo taaɗjesin̰ki se. 39 Num gaŋ ɓugjege se baate tookŋ kuun taarin̰a, ɔɔ naaɗe ɔɔɗ undin̰a. Ɔɔ maakŋ maak‑saapɗe ki se, naaɗe je kɔkŋ tɛrl Masar ki. 40 Gɔtn se naaɗe taaɗ *Aarun ki ɔɔ: ꞋTɛɗjeki raagen kɛn Ꞌlee naanjege tu taa Musan kɛn ɔɔɗjekiro naatn maakŋ taa naaŋ Masar ki se lɛ, ɗim jaay aanin̰ don̰ ki se, naaje jꞋɔndki te mɛtin̰ eyo.‡ 41 Kaaɗ kɛn se, naaɗe ɔɔy ɗaap naka tec aan gɔɔ goon maraŋa. Naaɗe ɓaaɗo tɔjin̰ *sɛrkɛ naanin̰ ki ɔɔ nakŋ naaɗe tɛɗin̰ ute jiɗen ese ɓo, naaɗe den̰ ute maak‑raapo aan gɔɔ raaɗe. 42 Gɔtn se, Raa tɛrlɗen naaga ɔɔ rɛs ɔn̰ɗen naaɗe lee eem nakgen Raa tɔndɗen maakŋ raa ki gɛn wɔɔr gɔtɔ se. Kɛse aan ɗoobin̰ ki aan gɔɔ taar kɛn kꞋraaŋin̰ maakŋ Kitapm gɛn jeege tun taaɗ taar teeco taar Raa ki kɛn ɔɔ:

Gaan Israɛlge, daagen naase Ꞌtɔjkiro sɛrkɛ maakŋ ɓaarge tun si‑sɔɔ do kɔɗ‑ɓaar ki se,

naase Ꞌtɔjin̰kiro maam ki ne?

43  Gɔtɔ! Naase Ꞌlee Ꞌtuunkiro ɓee maragsen kꞋdaŋin̰ Mɔlɔk

ɔɔ Ꞌlee Ꞌtuunkiro nakŋ kɛn tec aan gɔɔ k‑diji gɛn maragsen kꞋdaŋin̰ Rapan;

nakgen kɛn naase Ꞌtɛɗin̰ki ute jisegen se ɓo tɛɗsenga raasegen naase Ꞌlee ɛrgki naanɗe ki.

Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋutu mꞋasen tuur kɔl naan taa naaŋ Babilon ki naane.§»

44 Tɛr Etien taaɗ ɔɔ: «Kɛn ɓugjege tiŋgo do kɔɗ‑ɓaar ki se, naaɗe ɔk *kɔrɔr gɔtn kɛn naaɗe lee dɔɔɗn ute Raa. Kɔrɔr se Musa ɗaapin̰ aan gɔɔ kɛn Raa taaɗin̰o ɔɔ naan̰ tɛɗin̰ tec aan gɔɔ kɛn naan̰ aako gɔtn Raa ki se ra ra. 45 Gaŋ ɓugjege se, ɓee se naaɗe ɔn̰in̰ gɛnɗege tu ɔɔ gɛnɗege se ɓee se naaɗe tuun ɓaan ute naaɗe ɔɔ kaaɗ kɛn se Jɔsuɛ ɓo naanɗe. Naaɗe ɛnd maakŋ naaŋ kɛn mɛlin̰ge Raa tuurɗe naatn ɔɔ ɔlɗen naaɗe cirɗe. Ɓee se iŋg daanɗe ki bini aan do Gaar *Daud ki. 46 Raa se maakin̰ raap do Daud ki ɔɔ Daud se tɔnd mɛtn Raa ɔɔ n̰Ꞌan̰ kɔn̰in̰ naan̰ an̰ kɔɓm ɓee naan̰ Raa gɛn Yakub se. 47 Num gaŋ ɓee ese se goonin̰ Salomon ɓo ɓaaɗo iin̰in̰a. 48 Gaŋ Raa Taaro se ɓeegen kɛn jikilimge ɓo ɔɓ te jiɗe se, naan̰ iŋg maak ki eyo. Aan gɔɔ taar kɛn Raa taaɗo maakŋ Kitapm debm taaɗ taar teeco taar Raa ki, kɛn ɔɔ:

49  Maakŋ raa se gɔtn kɛn maam mꞋiŋg mꞋɔsn gaara

ɔɔ do naaŋa lɛ gɔtn tɔɔbm jɛma.

Ɓee naase amki kɔɓ tap ɓo ɓee tec ɔɔ ɗi?

Ɔɔ gɔtn jaay am kaasn mꞋan jamak ɓo gayo?

50  Nakgen ɓaa se paac se, maam ɓo mꞋtɛɗin̰ ute jim ey la?*»

51 Tɛr Etien taaɗɗen daala ɔɔ: «Naase lɛ jee naajn̰ taarge ɔɔ bi se lɛ booy taar eyo ɔɔ maakse lɛ, mɔŋgɔ. Naase lɛ Ꞌtecki bubsege ɔɔ taar *Nirl Salal taaɗsen lɛ, naase Ꞌtookki do ki eyo. 52 Jeegen taaɗo taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰ se, ɓugsege lee dabarɗenoga. Naaɗe tɔɔlo jee kɛn taaɗo ɓii kaan *al‑Masi Debm Daan ki se. Kɛn naan̰ jaay aan se, naase ɔɔɗ undin̰ki ɔɔ ɔk tɔɔlin̰ki. 53 Raa taaɗseno *Ko Taar kɛn naan̰ ɛɗo Musa ki se utu ɗoobm kɔɗn Raage, num gaŋ Ko Taarin̰ se naase Ꞌtook iŋgki te do ki eyo.»

Etien kꞋtund kꞋtɔɔlin̰ ute koa

54 Kɛn Yaudgen *jee kaakŋ mɛtn taarge jaay booy taar Etien taaɗ bin se, maakɗe taarɗe pirin̰ aan gɔɔ dɔɔbɔ. Gɔtn se naaɗe dɔɔn̰ taarɗege ɔɔ iin̰ ro Etien ki. 55 Gaŋ Etien, kɛn maakin̰ ɗooc te *Nirl Salal se, uun kaamin̰ aak maakŋ raa ki ten̰in̰ ɔɔ naan̰ aak *nookŋ Raa wɔɔr gɔtɔ kɛlɛŋ ɔɔ aak Isa ɗaar ɗaar do ji daam Raa ki. 56 Naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋBooyki! Maam mꞋaak maakŋ raa ɔɔɗ waŋ ɔɔ mꞋaak *Goon Deba se ɗaar ɗaar do ji daam Raa ki.» 57 Kɛn naaɗe jaay booy taar se, gɔtn se naaɗe tɔɔɗ tɔɔy makɔn̰ɔ ɔɔ turum biɗege. Tɛr naaɗe iin̰ taa naapm paac ɓaaɗo oocin̰a. 58 Gɔtn se, naaɗe ɔk teecn̰sin̰ naatn maakŋ gɛgɛr kɛn se ɔɔ baagin̰ tund te koa taa an̰ tɔɔlɔ. Jeegen saaɗge se tɔɔɗ kal magalɗege ɔɔ ɓaaɗo ɔmbin̰ mɛtn jɛ goon kɔɗ ki kalaŋ kꞋdaŋin̰ Sɔl.

59 Ɔɔ kaaɗ kɛn naaɗe ɗaar tundin̰ tund te ko se, Etien taaɗ ɔɔ: «Mɛlum Isa, kom se ɔkin̰ kaam ji.» 60 Gɔtn se naan̰ ɛrg naaŋ ki ɔɔ ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ɔ ɔɔ: «Mɛluma, *kusin̰ naaɗe tɛɗ rom ki se, Ꞌtɛɗɗen kalɗɛ.» Kɛn Etien jaay taaɗ taar se aas sum ɓo, gɔtn se naan̰ ooyo.

8

1 Sɔl took do taar jeege tun tɔɔl Etien se.

Jeege dabar jee aalga kaal maakɗe do Isa *al‑Masi ki

Ɓii kɛn se sum ɓo, *eglizn maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki se, kꞋbaagɗen dabar dɛna. Jee Raagen paacn̰ gɔtn ese se aan̰ wɔɔk ɓaa taa naaŋ gɛn Jude ki ute gɛn *Samari ki ɔɔ ɔɔp *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige sum ɓo Jeruzalɛm ki. 2 Jee kɛn ɔk taar *Raa ɔɔn̰ se, kɛn naaɗe jaay ɓaa duubo Etien se, naaɗe tɔɔy dɔɔk taara ɔn̰ eyo. 3 Gaŋ Sɔl se je eglizn kɛn Jeruzalɛm ki se Ꞌtɛɗn gɔtɔ. Naan̰ ɓaa ɓee ute ɓea tɔko mɛndge ute gaabgen aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki se ɔɔ ɓaaɗo ɔmbɗen daŋgay ki.

Pilip ɓaa taaɗn Labar Jiga gɛn Isa se *Samari ki

4 Jeegen wɔɔk se, naaɗe ɓaa lee maakŋ naaŋge tun kaam ara kaam ara ɔɔ naaɗe taaɗ Labar Jiga gɛn Isa se jeege tu. 5 Kɛn Pilip jaay bɔɔy aan maakŋ gɛgɛr kɛn kalaŋ bini taa naaŋ Samari ki se, naan̰ ɓaa taaɗɗen taar gɛn *al‑Masi se jeege tu. 6 Jee dɛn se paac taa naapki took uun taar Pilip, taa naaɗe booyga maan nakŋ‑kɔɔɓm kɛn naan̰ lee tɛɗ se ɔɔ naaɗe mala kic aakin̰ga ute kaamɗe. 7 Gɔtn se sitange dɛna teec ro jeege tu ɔɔ kɛn naaɗe teec teec se tɔɔɗ tɔɔy makɔn̰ɔ ɔɔ jee kɔɔn̰ sitange se ɔŋ lapia. Gɔtn se jee k‑ruŋguyge ute jee cɛkɛɗge dɛna ɔŋ lapia kici. 8 Taa naan̰ se ɓo, jee kɛn maakŋ gɛgɛr kɛn ese se, maakɗe raap dɛn aak eyo.

9 Kaaɗ kɛn se gaaba kalaŋ utu tiŋg maakŋ gɛgɛr kɛn ese tap ɔɔ gaabm se ron̰ Simon. Naan̰ se, do dɔkin̰ tap ɓo naan̰ debm kɔrɗɔ ɔɔ iin̰ga num tɛɗ nakgen kɛn jee Samari ki aak kic ɔkɗen taaɗ eyo. Naan̰ tɛɗ ron̰ aan gɔɔ debm kꞋjeel jeel gɔtin̰a. 10 Ɔnd do gaange tun sɛɛmɛ bini aan do jee magalge tu se, naaɗe paac aalin̰ maak ki. Naaɗe ɗeek ɔɔ: «Gaabm se ɓo tɔɔgŋ Raa mala kɛn kꞋdaŋin̰ Tɔɔgŋ Magal se.» 11 Simon jaay baag tɛɗn kɔrɗin̰ sum se, daanin̰ dɔkga. Ute kɔrɗin̰ se, naan̰ iin̰ga num tɛɗɗen nakŋ‑kɔɔɓge ɔɔ kɛn naaɗe aak tap ɓo ɔkɗen taaɗ eyo ɔɔ tɛɗ jeege paac aalin̰ maak ki. 12 Num kɛn naaɗe booy taar Pilipm taaɗɗen mɛtn taar gɛn Gaar Raa ɔɔ taar gɛn Isa al‑Masi se, gɔtn se mɛndge ute gaabge took uun taarin̰a ɔɔ naan̰ *batizɗe. 13 Gɔtn se Simon kic ɓo took aal maakin̰ do Isa al‑Masi ki ɔɔ naan̰ kic kꞋbatizin̰a ɔɔ gɔtn se, naan̰ ɔk mɛtn Pilip tɛc. Kɛn naan̰ jaay aak nakŋ‑kɔɔɓge ute nakgen deel do kɛn Pilip lee tɛɗ se, naan̰ aak tap ɓo ɔkin̰ taaɗ eyo.

14 Kɛn *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masigen Jeruzalɛm ki jaay booy jꞋɔɔ jee Samari ki kic took uunga taar Raa se, naaɗe ɔlɗeno Piɛr ute Jan. 15 Kɛn naaɗe jaay aan se, naaɗe tɔnd mɛtn Raa taa jee Samari ki kɛn aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki se taa Raa aɗen kɛɗn *Nirl Salal, 16 taa maakɗe ki se nam kalaŋ tap ɓo ɔŋ te Nirl Salal ey ɓɔrtɔ, num naaɗe se kꞋbatizɗe ɓo ute ro Mɛljege Isa sum. 17 Gɔtn se Piɛr ute Jan baagɗen tɔnd jiɗe do jee Samari kɛn aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki se ɔɔ naan̰ kɛn se sum ɓo, naaɗe ɔŋ Nirl Salal.

18 Kɛn Simon jaay aak jee kaan̰ naabm Isa al‑Masigen tɔnd jiɗe do jeege tun aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki jaay Raa ɛɗɗen Nirl Salal se, gɔtn se Simon taaɗ Piɛr ki ute Jan ki ɔɔ aɗen kɛɗn gurs. 19 Naan̰ taaɗɗen ɔɔ: «Ɛɗumkiro tɔɔgŋ se kici, taa debm jaay kɛn maam mꞋɔndga jim don̰ ki num, Ꞌkɔŋ Nirl Salal bin kici!»

20 Gaŋ Piɛr tɛrlin̰ ɔɔ: «Naai ute gursi se, ɔn̰ Raa asen kutn kap, taa maaki ki se naai saap ɔɔ ute gursi se sum ɓo naai Ꞌkɔŋ dugŋ nakŋ kɛn Raa ɛɗ jeege tu cɛr se! 21 Maakŋ naab kɛn ese se, naai bɛɗi gɔtɔ ute naaje, taa maakŋ naai naan Raa ki se, tɛɗ nakŋ ute ɗoobin̰ eyo. 22 Nakŋ naai Ꞌtɛɗ jig ey se, naai ɔɔɗ doi ro ki naatn ɔɔ tɔnd mɛtn Raa. Bin sum ɓo sɔm daan Raa utu ai tɔɔl *kusin̰igen maaki ki se. 23 Taa maam mꞋaaki naai se ɔɔ nakge paac se tɛɗn gɛn naai, ɔɔ naai se ɔɔpga ɓulu gɛn tɛɗn kusin̰a.» 24 Piɛr ute Jan se, Simon tɛrlɗen ɔɔ: «Naase mala Ꞌtɔndki mɛtn Raa taa maama, taa nakŋ naase Ꞌtaaɗki se Ꞌkaan dom ki eyo!»

25 Kɛn Piɛr ute Jan jaay taaɗo nakŋ kɛn naaɗe aako ɔɔ booyo gɔtn Isa ki ɔɔ taaɗa taar Raa jee Samari ki jaay aas se, naaɗe ɔk tɛrl Jeruzalɛm ki. Kɛn naaɗe ɓaa ɓaa se, maakŋ naaŋ Samarige tun ute dɛnin̰ se, gɔtn naaɗe aal maak ki paac se, naaɗe taaɗɗen Labar Jiga gɛn Isa.

Pilip dɔɔɗ ute kɔɗ *Etiopi

26 Kɛn nakgen se jaay deel se, *kɔɗn Raa kalaŋ taaɗ Pilip ki ɔɔ: «Iin̰ Ꞌɓaa kaam kaam bɔɔyɔ kɛn gɔtin̰ kɔɗ‑ɓaara kɛn ɗoobm kɛn iin̰o Jeruzalɛm ki jaay bɔɔy ɓaa Gaza ki se.» 27 Gɔtn se Pilip naar iin̰ ɓaa. Kɛn naan̰ ɓaa ɓaa se, naan̰ uun kaamin̰ aak magala kalaŋ, kɔɗ Etiopi ɔɔ naan̰ se kaasi*. Ɔɔ Nɛɛl gɛn jee Etiopi kɛn kꞋdaŋin̰ Kandas se, naan̰ ɔn̰in̰ maalin̰ paac kaam jin̰a ɔɔ naan̰ ɓo debm kɛn aakin̰ do maalin̰ge tu se. Naan̰ iŋgo Jeruzalɛm ki se gɛn keem Raa. 28 Kɛn naan̰ tɛrl ɓaa ɓaa se, naan̰ ook iŋg maakŋ puusin̰ ki ɔɔ dooy makɔn̰ɔ taar kɛn maakŋ Kitapm gɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Ezayi se. 29 Gɔtn se *Nirl Raa ɗeek Pilip ki ɔɔ: «Aan̰ ɔŋ mɛtn debm puus se.» 30 Gɔtn se Pilip aan̰ ɔŋ mɛtn debm puus se, ɔɔ naan̰ booy gaabm se iŋg dooy dooy maakŋ Kitapm gɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Ezayi se. Gɔtn se naan̰ tɛɗin̰ tɔɔsɛ ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Taar naai iŋg dooyin̰ se tap ɓo, naai Ꞌjeel ɔk mɛtin̰ ɗey la?» 31 Gaabm se tɛrlin̰ ɔɔ: «Taar se jaay nam taaɗ tɔɔkum te mɛtin̰ ey se, mꞋan̰ jeel mꞋɔɔ ɗio?» Gɔtn se kɔɗ Etiopi se taaɗ Pilip ki ɔɔ: «ꞋƁaaɗo ook iŋg cɛɛm ki taa am taaɗ tɔɔkŋ mɛtin̰a.» 32 Kɛse ɓo taar Kitapm kɛn naan̰ iŋg dooyin̰ se ɔɔ taar se taaɗ ɔɔ:

Naan̰ se tec aan gɔɔ baatn kꞋjꞋɔk kꞋɓaan gɛn ɓaa tɔɔlɔ,

ɔɔ naan̰ aan gɔɔ *goon baatn kɛn jꞋɔj bɛɛkin̰ kic tɔɔy ey se,

naan̰ kic ɓo tec bini taa naan̰ ɛɛp te taarin̰ eyo.

33  Naan̰ se jꞋaakin̰ aan gɔɔ nakŋ cɛrɛ ɔɔ gɔtn kɔjn̰ bɔɔr ki se, nam tap ɓo ɓaa te mɛtin̰ ki eyo;

ɔɔ mɛtjil naan̰ se lɛ, nam tap ɓo mɔɔtn taaɗ te taarin̰ eyo.

Ɔɔ do naaŋ ki se kiŋg naan̰ se kꞋgaaŋin̰sin̰ga duuku.†

34 Gaabm se tɔnd mɛtn Pilip ɔɔ: «ꞋMooyum tu, ara se debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se tap ɓo, taaɗ ute naŋa? Ute naan̰ malin̰ lɔɓu ute nam nam kuuy lɛ?» 35 Gɔtn se Pilip uun mindin̰a ɔɔ baagin̰ taaɗn do taar kɛn naan̰ dooyin̰ se ɔɔ ute taar se, naan̰ taaɗin̰ Labar Jiga gɛn Isa. 36 Kɛn naaɗe uun ɗoobo ɓaa ɓaa se, gɔtn se naaɗe aak maane ɔɔ gaabm se taaɗin̰ ɔɔ: «Aaka, ɓɛrɛ jꞋɔŋga maane! Ne ɗim jaay am gaasum am *batiz ey se utu la?» 37 [Pilip ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn naai jaay aal maaki do Isa *al‑Masi ki num, maam mꞋai batizi.» Gaabm se tɛrlin̰ ɔɔ: «Yɛɛ, maam se mꞋtookga Isa al‑Masi se Goon Raa.»]‡ 38 Gɔtn se naan̰ taaɗ ɔɔ puus se kꞋɗaarin̰a ɔɔ naaɗen di se paac bɔɔy tɛlɛ maakŋ maan kɛn se ɔɔ gɔtn se Pilip batizin̰a.

39 Kɛn naaɗe jaay teeco maan sum se, Nirl Raa uun ɓaan ute Pilip se gam. Gaabm se jaay tɛrl aakin̰ se, aakin̰ naan̰ gɔtɔ. Num kɛn naan̰ jaay uun ɗoobin̰ ɓaa ɓaa se, ɓaa ute maak‑raapo. 40 Gaŋ Pilip aak kaak se, naan̰ aanga kaam Azɔtɔs ki sum. Maakŋ gɛgɛrge tun naan̰ aalo maak ki paac bini aan maakŋ gɛgɛr Sezare ki se, naan̰ taaɗ Labar Jiga gɛn Isa al‑Masi se jeege tu.

9

Isa teec naan Sɔl ki

(NJKN 22.3‑16, 26.9‑20; Gal 1.1‑16)

1 Gaŋ kaaɗ kɛn se, Sɔl iŋg ɓo gɛn tɛɗn *kusin̰a ɔɔ gɛn tɔɔl jeegen aalga kaal maakɗe do Mɛlje Isa ki. Gɔtn se naan̰ iin̰ ɓaa ɔŋ *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raa ki 2 ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ an̰ kɛɗn maktubm kɛn an̰ kɔn̰ ɗoobo ɔɔ ute maktubm se naan̰ Ꞌɓaa kɛɗn magalge tun gɛn maakŋ *ɓeege tun kɛn Yaudge lee tusn maak ki maakŋ gɛgɛr kɛn Damas ki. Ute naan̰ se jaay, naan̰ Ꞌkɔŋ ɗoobo ɔɔ kɛn jaay ɔŋga mɛndge lɔ gaabgen gam kɛn aalga kaal maakɗe do Isa ki se, naan̰ aɗeno tɔkŋ dɔɔkŋ ɓaa Jeruzalɛm ki.

3 Kɛn naan̰ ɓaa ɓaa ɗoob ki jaay aan gɔɔr ute Damas se, gɔtn se naan̰ naar aak pooɗo raap lak lak iin̰o maakŋ raa ki ɓaaɗo deebin̰ bat. 4 Gɔtn se naan̰ bɔɔy ooc naaŋ ki ɔɔ booy mind deba daŋin̰ ɔɔ: «Sɔl, Sɔl, naai tap ɓo Ꞌdabarum bin se gɛn ɗi?» 5 Gɔtn se Sɔl ɗeek ɔɔ: «Mɛluma, naai tap ɓo naŋa?» Ɔɔ mind debm se ɗeekin̰ ɔɔ: «Maam ɓo Isan kɛn naai Ꞌlee Ꞌdabarum se. 6 Gaŋ ɓɔrse se, naai iin̰ Ꞌɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Damas ki ɔɔ gɔtn naane se jꞋai ɓaa taaɗn nakŋ naai utu Ꞌtɛɗa.» 7 Gaŋ jee mɛtin̰ kɛn kꞋɓaa tɛl se ɓeere ɔkɗe se ɗaar yip ɔŋ taaɗ taar eyo. Naaɗe booy mind deba naɓo aak te mɛlin̰ eyo. 8 Gɔtn se Sɔl iin̰ ɗaara ɔɔ kɛn naan̰ jaay ɔɔɗ kaamin̰ se, kaamin̰ ɔŋ aak eyo. Gɔtn se jeen̰ge ɔkin̰ jin̰ ki jaay ɓo tɔɔɗ ɓaansin̰ Damas ki. 9 Daan ɓiige tun mɔtɔn naan̰ tiŋg se, kaamin̰ lɛ ɔŋ aak eyo, ɔs ɗim eyo ɔɔ aay eyo.

10 Gaaba kalaŋ bin se, ron̰ Ananias tiŋg maakŋ gɛgɛr kɛn Damas ki. Naan̰ se debm aalga kaal maakin̰ do Isa ki kici. Gɔtn se Mɛljege Isa teecin̰ naanin̰ ki ɔɔ daŋin̰ ɔɔ: «Ananias!»

Ananias took ɔɔ: «Ɔɔy Mɛluma!» 11 Mɛljege Isa tɛrlin̰ ɔɔ: «Iin̰ Ꞌɓaa ɗoob kɛn kꞋdaŋin̰ ɗoobm sɛɛj Taal se ɔɔ Ꞌɓaa ɓee Judas ki se, Ꞌkɔŋ gaabm kɛn kꞋdaŋin̰ Sɔl kɛn kɔɗ Tars se. Naan̰ utu iŋg gɔtn se eemum keeme, 12 ɔɔ aaki aan gɔɔ naai Ananias, ɛnd ɓaaɗo ɔŋin̰a ɔɔ naai ɔndin̰ ji don̰ ki ɔɔ kaamin̰ ɔɔɗ aaka.» 13 Num gaŋ Ananias tɛrlin̰ ɔɔ: «Mɛluma, maam mꞋbooy jeege ɔɔsumga maan gaabm se, taa nakgen kusin̰ kɛn naan̰ lee tɛɗin̰ jeeige tun Jeruzalɛm ki se. 14 Maam se mꞋbooyga jꞋɔɔ *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu se undin̰ga kulu gɛn ɓaaɗo tɔkŋ dɔɔkŋ jeeigen gɔtn ara.» 15 Gaŋ Mɛljege taaɗin̰ ɔɔ: «Ute naan̰ se kic ɓo, iin̰ Ꞌɓaa ɔŋ gaabm se, taa gaabm se maam ɓo mꞋbɛɛr mꞋɔɔɗin̰o. Naan̰ ɓo debm kɛn am tɛɗn naabuma ɔɔ utu Ꞌtaaɗn roma jeege tun Yaudge eyo ute gaarɗege ɔɔ ɓaa taaɗn gaan *Israɛlge tu kici. 16 Maam mala mꞋutu mꞋan̰ taaɗn dubar kɛn naan̰ utu kɔŋ taa maama.»

17 Gɔtn se Ananias iin̰ ɓaa ɛnd ɓee Judas ki, ɔŋ Sɔl ɔɔ naan̰ ɔnd jin̰ don̰ ki, ɗeekin̰ ɔɔ: «Sɔl gɛnaama, kɛse Mɛlje Isan kɛn teecio naani ki kaaɗ kɛn naai ɓaaɗo ɓaa ɗoob ki se; naan̰ ɓo ɔlumo gɔti ki taa kaami kɔɔɗn kaaka ɔɔ *Nirl Salal ai ɗooc maaki.» 18 Gɔtn ese sum ɓo nakge tec aan gɔɔ naagŋ kɛn̰j parpa se naar siɗo kaamin̰ ki ɔɔ gɔtn se kaamin̰ ɔɔɗ aak gɔtin̰ ki. Naan̰ iin̰ ɗaara ɔɔ gɔtn se *kꞋbatizin̰a. 19 Kɛn naan̰ jaay ɔsɔ ɔɔ aay se, naan̰ ɔŋ tɔɔgɔ gɔtin̰ ki.

Sɔl taaɗ taa *al‑Masi maakŋ gɛgɛr kɛn Damas ki

Gɔtn se Sɔl tiŋgo ɓii kandum ute jee aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki, maakŋ gɛgɛr kɛn Damas ki. 20 Gɔtn ese sum ɓo, naan̰ naar baag taaɗn jeege tun maakŋ *ɓeege tun kɛn Yaudge lee tusn maak ki se, ɗeekɗen ɔɔ: «Isa se, naan̰ ɓo Goon *Raa.» 21 Jeegen paacn̰ lee booy taarin̰ naan̰ lee taaɗɗen se, taar se ɔkɗen taaɗ eyo ɔɔ naaɗe taaɗ ute naapa ɔɔ: «Gaabm se ɓo kɛn lee dabaro jeegen aal kaal maakɗe do Isa al‑Masi kɛn iŋg Jeruzalɛm ki se ey la? Ɔɔ naan̰ ɓaaɗo tap ɓo taa anɗen tɔk dɔɔkŋ ɓaa naan *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ɗaamo?» 22 Gaŋ Sɔl se, naan̰ ɓii‑raa taaɗ taar Raa ɓaa ute naanin̰ sak sak ɔɔ taaɗin̰ ute maakin̰ paac. Yaudgen Damas ki se, naan̰ taaɗɗesin̰ tal ɔɔ Isa se naan̰ ɓo al‑Masi. Ɔɔ Yaudge se taar naaɗe an̰ taaɗ kic ɓo jeel eyo.

23 Gɔtn se Sɔl tiŋgiga ɓii dɛna maakŋ gɛgɛr kɛn Damas ki ɔɔ kaaɗ kɛn se ɓo, Yaudge dɔɔk taarɗe taa an̰ tɔɔlɔ. 24 Num gaŋ deb kalaŋ ɓaaɗo ɔɔj Sɔl ɔɔ: «Jeege ɛnd kɛnd tɛli gɛn kuti, taa Yaudge se tiŋg bɔɔb nɔɔrɔ ɔɔ katara taa ɗoobm gɛn gɛgɛr Damas ki se; naaɗe je an̰ kɔkŋ tɔɔlɔ.» 25 Gaŋ ɓii kalaŋ nɔɔr se, jee mɛtn Sɔl ki se ɔk ɓaansin̰a, ɔlin̰ maakŋ baar ki magala ɔɔ uun bɔɔyin̰ naatn naagŋ durdur ki.

Sɔl ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki

26 Kɛn Sɔl jaay aan Jeruzalɛm ki se, naan̰ je ɗoobm kɛn Ꞌtum ute jee aalga kaal maakɗe do Isa *al‑Masi ki, naɓo naaɗe se ɓeerin̰ ɓeere, taa kɛn Sɔl jaay aalga kaal maakin̰ do Isa al‑Masi ki aan gɔɔ naaɗe se, naaɗe maakɗe utu naaj naaj don̰ ki. 27 Gɔtn se Barnabas took ɔkin̰a ɔɔ ɓaansin̰ naan *jee kaan̰ naabm Isage tu ɔɔ taaɗɗen ɔɔ kɛn Sɔl ɓaa ɓaa Damas ki jaay aan ɗoob ki se, naan̰ aako Mɛljege ɔɔ Mɛljege se taaɗin̰o ute taarin̰ mala. Tɛr gɔtn se naan̰ ɗeekɗen ɔɔ Sɔl Damas ki se, taaɗo taa Isa jeege tu se, aalo don̰ sak ɓeer eyo. 28 Ute taar naan̰ taaɗɗen se, gɔtn se jee kaan̰ naabm Isage se ɔkin̰ cɛɛɗe ki. Ɔɔ kaaɗ kɛn se maakŋ Jeruzalɛm ki se, Sɔl lee ute jee kaan̰ naabm Isage se kaam ara kaam ara ɔɔ ute ro Mɛljege se naan̰ taaɗ taar Raa jeege tu aal don̰ sak ɓeer eyo. 29 Naan̰ iin̰ga num lee taaɗ ute Yaudgen taaɗ taar Grɛk ɔɔ daayum lee naaj ute naaɗe naɓo naaɗe se je ɗoobm an̰ tɔɔlɔ. 30 Kɛn gɛnaagen ɗoobm Isa al‑Masi ki jaay booy taar se, naaɗe ɔk ɓaan ute Sɔl se maakŋ gɛgɛr kɛn Sezare ki ɔɔ gɔtn naane se, naaɗe ɔlin̰ ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Tars ki.

31 Kaaɗ kɛn se *eglizn gɔtn ɓaa se paac kɛngen taa naaŋ Jude ki, Galile ki ɔɔ *Samari ki paac iŋg ute lapia. Naaɗe se ɔk tɔɔgɔ ro taar Raa ki, ɓeer Mɛljege tu ɔɔ *Nirl Salal noogɗe tɛɗ dɛn ɓaa ute naanɗe.

Piɛr ɛɗ lapia Ene ki

32 Kaaɗ kɛn se Piɛr lee daayum maakŋ naaŋge tu kaam ara kaam ara. Ɓii kalaŋ naan̰ iin̰ ɓaa kaakŋ jee Isagen iŋg maakŋ gɛgɛr kɛn Lida ki. 33 Kɛn naan̰ jaay aan se, naan̰ ɔŋ gaaba kalaŋ kꞋruŋguyu kꞋdaŋin̰ Ene tooɗ tooɗ do nakŋ tooɗin̰ ki. Gɔtn naan̰ tɛrɛc kꞋruŋguyu sum se, ɔkga ɓaara marta. 34 Gɔtn se Piɛr ɗeekin̰ ɔɔ: «Ene, naai se Isa *al‑Masi ɛɗiga lapia; iin̰i, naai mala Ꞌteel nakŋ tooɗi!» Gɔtn se Ene naar iin̰ ɗaar tal. 35 Jeegen paacn̰ iŋg Lida ki ute jeegen paacn̰ iŋg taa naaŋ Saron* ki jaay aak nakŋ se, naaɗe took aal maakɗe do Mɛlje ki.

Tabita ooyo ɔɔ Piɛr durin̰a

36 Maakŋ gɛgɛr kɛn Japa ki se, ɔk mɛnda kalaŋ bin se, naan̰ aalga kaal maakin̰ do Isa ki ɔɔ mɛnd se ron̰ Tabita. (Tabita ute taar Grɛk se naaɗe daŋin̰ Dɔrkas†). Mɛnd se daayum naan̰ tɛɗ bɛɛ jeege tu ɔɔ lee ɛɗ nakin̰ge *sɛrkɛ jee daayge tu. 37 Kaaɗ kɛn Piɛr utu Lida ki ɓɔrt se, Tabita ooc kɔɔn̰ɔ ɔɔ ooyo. Kɛn naan̰ jaay ooy sum se, naaɗe roogin̰a ɔɔ uun ook ɓaa aalin̰ maakŋ ɓee kɛn raan kɛn jꞋiin̰in̰ do naapin̰ ki se. 38 Aan gɔɔ Lida gɔɔr ute Japa ɗey se, jee aalga kaal maakɗe do Isa ki, kɛn iŋg Lida ki se, booy ɔɔ Piɛr utu gɔtn ese se ɔɔ naaɗe ɔl gaabge dio ɓaa daŋin̰o ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋƁaaɗo ɔŋje kɛskɛ tu.»

39 Piɛr naar iin̰ ɓaa ute naaɗe. Kɛn naan̰ jaay aan se, naaɗe ɔk ɓaansin̰ maakŋ ɓee kɛn jꞋaal yo maak ki se. Ɔɔ mɛnd‑daayge se paac ɓaaɗo ɔŋin̰ ute keeme. Gɔtn se naaɗe taaɗin̰ kalɗegen Tabita tɔjɗeno kaaɗ kɛn naan̰ utu zɛɛrɛ se. 40 Gɔtn se Piɛr ɗeek jeege tun gɔtn ese ɔɔ: «KꞋteec naatn.» Ɔɔ kɛn jeege jaay teec se, naan̰ ɛrg naaŋ ki ɔɔ eem Raa. Naan̰ tɛrl kaamin̰ aak debm ooyga kooy se ɗeek ɔɔ: «Tabita iin̰i!» Gɔtn se naan̰ ɔɔɗ kaamin̰a ɔɔ kɛn naan̰ jaay aak Piɛr se, naan̰ iin̰ iŋg ute mɛtin̰a. 41 Piɛr ɔl jin̰ ɔkin̰a ɔɔ uun ɗaarin̰a. Gɔtn se naan̰ daŋo jee Raage ute mɛnd‑daayge. Kɛn naaɗe jaay ɓaaɗo se, Piɛr taaɗɗen ɔɔ Tabita se, naan̰ duroga. 42 Kɛn jeegen paacn̰ maakŋ gɛgɛr kɛn Japa ki jaay booy taar ese se, maakɗe ki se jeege dɛna took aal maakɗe do Mɛljege tu. 43 Maakŋ gɛgɛr kɛn Japa ki se, Piɛr tiŋgga dɛna gɔtn gaab kɛn debm rujn̰ daar kꞋdaŋin̰ Simon se kici.

10

*Kɔɗn Raa teec naan Kɔrney ki

1 Maakŋ gɛgɛr kɛn Sezare ki se, gaaba kalaŋ kꞋdaŋin̰ Kɔrney ɔɔ gaabm se asgargen kaaru se, naan̰ ɓo bubɗe. Naan̰ maakŋ dɔɔl asgarge tun kꞋdaŋɗe Italige. 2 Gaabm se ɔk taar *Raa ɔɔn̰ɔ ɔɔ naan̰ ute jee maakŋ ɓeen̰ ki paac se, ɓeer Raa ki. Naan̰ tɛɗ bɛɛ Yaudge tun jee daayge ɔɔ daayum naan̰ lee eem Raa. 3 Ɓii kalaŋ kaaɗn tɛgɛr ki se, Kɔrney aak kɔɗn Raa tal tal ɛndo kɛnd ɓeen̰ ki ɔɔ kɔɗn Raa se daŋin̰ ɔɔ: «Kɔrney!» 4 Kɛn Kɔrney jaay aak kɔɗn Raa se, ɓeer ɔkin̰a ɔɔ naan̰ taaɗ kɔɗn Raa ki ɔɔ: «Kɛse ɗio, Jaamus?» Kɔɗn Raa tɛrlin̰ ɔɔ: «Keem Raa kɛn naai lee eeme ute tɛɗn bɛɛ kɛn naai lee tɛɗ jeege tu se, Raa dirigin̰ te eyo. 5 Ɓɔrse, ɔl jeege Japa ki taa aɗe daŋ Simon kɛn kꞋdaŋin̰ Piɛr se. 6 Ɔɔ naan̰ utu iŋg ɓee gaab kɛn kꞋdaŋin̰ Simon kɛn debm rujn̰ daara se ɔɔ gaabm se, naan̰ ɓeen̰a taa baar ki.» 7 Ɔɔ kɛn kɔɗn Raa jaay taaɗ taarin̰ aas jaay ɓaa se, gɔtn se Kɔrney daŋo maakŋ jee tɛɗn naabin̰ge tu se, jeege dio ute asgar kɛn jꞋɛɗin̰sin̰ kaam jin̰ se, ɔɔ asgar se, ɔk taar Raa ɔɔn̰ɔ. 8 Taar kɔɗn Raa taaɗin̰ se, Kɔrney taaɗɗen mɛtin̰ paac, jaay ɓo ɔlɗen kꞋɓaa Japa ki.

Piɛr aak nakŋ iin̰o gɔtn Raa ki

9 Gɔtn se jee kɛn Kɔrney ɔlɗen naaba se iin̰ ɓaa, ɔɔ mɛtbeen̰ kɛn naaɗe ɓaa ɓaa ɗoob ki jaay aan gɔɔr ute gɛgɛr Japa se, kaaɗ kɛn se kaaɗ aanga katara. Ɔɔ naan̰ kɛn se, Piɛr ook do ɓee ki raan gɛn keem Raa. 10 Gaŋ gɔtn se Piɛr nam ɓo tɔɔlin̰a ɔɔ je kɔsɔ. Kaaɗ kɛn jaay kꞋtɛɗin̰ tɛɗ kɔsɔ se, naan̰ naar aak ne ɗim iin̰o gɔtn Raa ki. 11 Naan̰ aak maakŋ raa ɔɔɗ waŋ ɔɔ aak naka aan gɔɔ kala magala kꞋdɔɔkin̰ taarin̰ gɔtɔ kaam sɔɔ ɔɔ nakŋ se bɔɔyɔ bini aan naaŋ ki tak. 12 Maakŋ nak kɛn aan gɔɔ kala se, naan̰ aak napar daage paac: kɛngen jɛɗege sɔɔ sɔɔ, kɛngen ɛrg kɛrgɛ ɔɔ ute napar yeelge paac. 13 Gɔtn se naan̰ booy mind deba ɗeekin̰ ɔɔ: «Piɛr iin̰i, daagen se Ꞌtɔk Ꞌtɔɔlɔ ɔɔ ɔsɔ.» 14 Piɛr tɛrlin̰ ɔɔ: «A‑a Mɛluma! Gɔtn maam tiŋg tap ɓo daagen gɛn kɔs ey se, ɓii kalaŋ maam mꞋɔs te eyo.» 15 Tɛr naan̰ booy mind debm se taaɗin̰ kuuy daala ɗeekin̰ ɔɔ: «Nakŋ kɛn jaay Raa tɛɗin̰ tɛɗga jiga se, naai ɔn̰te kaakin̰ aan gɔɔ nakŋ aak kusu.» 16 Mind debm ese se taaɗ ɗɔɔlin̰ mɔtɔ, jaay ɓo nakŋ aan gɔɔ kala se tɛrl ook ɓaa maakŋ raa ki gɔtin̰ ki.

17 Piɛr, nakŋ naan̰ aak se, deel don̰a ɔɔ saap mɛtn taar nakŋ se tap ɓo, naan̰ ɔnd ute mɛtin̰ eyo. Naɓo kaaɗ kɛn se sum ɓo, jee Kɔrney ɔlɗeno se, je je ɓee Simon ɔɔ kaaɗ kɛn se naaɗe aan taa ɗoobm Simon ki. 18 Gɔtn se naaɗe daŋ jee maak ki ɔɔ tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Gaabm ron̰ Simon kɛn kꞋdaŋin̰ Piɛr se, utu gɔtn ara ki la?» 19 Kaaɗ kɛn Piɛr jaay utu iŋg saap saap ɓɔrtɔ do nakŋ kɛn naan̰ aako se, gɔtn se *Nirl Salal taaɗin̰ ɔɔ: «ꞋƁooyo Piɛr! Gaabge mɔtɔ utu ɗaar gɔtn ese jei jea. 20 Iin̰ bɔɔy kɛskɛ Ꞌɓaa ɔŋɗe, ɔn̰te Ꞌnaaja ɔɔ Ꞌɓaaki kalaŋ taa jee se, maam ɓo mꞋɔlɗeno gɔti ki.» 21 Gɔtn se Piɛr bɔɔy ɓaa ɔŋ jee se ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Maam ɓo debm kɛn naase Ꞌjen̰ki se. Num naase Ꞌɓaakiro gɔtum ki tap ɓo bɛɛ ɗey la?» 22 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Naaje se bubm asgargen kꞋdaŋin̰ Kɔrney se ɓo ɔljeno. Naan̰ se debm daan ki ɔɔ ɓeer Raa ki ɔɔ Yaudge ute dɛnɗe paac se, tɔɔmin̰a. Naan̰ se, ɓii kalaŋ *kɔɗn Raa ɓaaɗo taaɗin̰ ɔɔ n̰Ꞌɔl kꞋɓaa kꞋdaŋo Piɛr aɗe ɓaa ɓeen̰ ki, taa an̰ taaɗn taar Raa naan̰ Ꞌbooyo.» 23 Gɔtn se Piɛr ɓaanɗen ɓeene ɔɔ ɔndɗe mɛrtɛ ɔɔ naaɗe tooɗ iip gɔtin̰ ki.

Piɛr ɓaa gɔtn Kɔrney ki

Mɛtbeen̰ki Piɛr iin̰ ɓaa ute naaɗe ɔɔ gɛnaage kandum kɛn ɗoobm Isa *al‑Masi kɛn Japa ki se, daan Piɛr. 24 Mɛtbeen̰ kɛn kuuy se, naan̰ ute jeen̰ge aan maakŋ gɛgɛr kɛn Sezare ki. Gaŋ kɔr naaɗe utu aan te ey se, Kɔrney daŋo taasin̰ge ute mɛɗn don̰ge, naaɗe tus iŋg aak kaamin̰a. 25 Kaaɗ kɛn Piɛr aan jaay ɛnd kɛnd ɓeen se, gɔtn se Kɔrney ɓaaɗo dɔɔɗin̰a ɔɔ ooc mɛtn jɛn̰ ki aan gɔɔ debm kɛn ɓaa keem Raa se. 26 Gaŋ Piɛr ɔk jin̰a ɔɔ uun ɗaarin̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌtɛɗn bini; iin̰ raan! Ɓɛrɛ, maam kic mꞋdebkilimi aan gɔɔ naai sum.» 27 Piɛr ute Kɔrney jaay ɛnd kɛnd ɓeen se, naaɗe ɓaa ɓaao ɔɔ lee taaɗ taaɗ ute naapa. Kɛn naaɗe jaay aan se, ɔŋ jeege tusga dɛna.

28 Gɔtn se Piɛr ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋJeelki, maakŋ *Ko Taar Raa naaje Yaudge tu se gaasje ɔɔ jꞋɔn̰te kiŋg ute jeegen Yaudge eyo ɔɔ jꞋɔn̰te lee ɓeeɗege tu. Gaŋ maam se, Raa taaɗumga tal ɔɔ mꞋɔn̰te kaakŋ jee kuuy se aan gɔɔ jee aak kusu naanin̰ ki. 29 Taa naan̰ se ɓo, kɛn naase ɔlki jaay kꞋdaŋumo se, maam naajo te eyo num mꞋɓaaɗoga. Ɓɔrse se Ꞌtaaɗumki tu, naase tap ɓo Ꞌdaŋumkiro se taa ɗi?» 30 Kɔrney tɛrlin̰ ɔɔ: «Ɓɔrse tɛɗga ɓii mɔtɔ aan kaaɗn do tɛgɛr ki aan gɔɔ kaaɗn ara se, maam mꞋiŋg mꞋeem keem Raa maakŋ ɓeem ki mꞋaak kaak bin se, mꞋaak gaaba kalaŋ ɗaar ɗaar naanum ki ute kalin̰ raap lak lak. 31 Naan̰ taaɗum ɔɔ: ‹Kɔrney! Keem Raa kɛn naai lee eem se, Raa booyiga ɔɔ bɛɛ kɛn naai lee tɛɗ jeege tu se lɛ, Raa dirigin̰ te eyo. 32 Ɓɔrse, ɔl jeege Japa ki, taa aɗe daŋ Simon kɛn kꞋdaŋin̰ Piɛr se, taa aɗe ɓaa gɔtn ara. Naan̰ ute ɓee gaab kɛn kꞋdaŋin̰ Simon kɛn debm rujn̰ daar kɛn ɓeen̰ taa baar ki se.› 33 Gɔtn se maam mꞋnaar mꞋɔl jeege Japa ki, taa ai ɓaa daŋa ɔɔ kɛn naai aanga se, naaje maakje raap aak eyo. Taa naan̰ se, ɓɔrse naaje kꞋtusga paac naan Raa ki ɔɔ kꞋje kꞋbooy taar kɛn Mɛljege Raa taaɗio ɔɔ ajen taaɗ se.»

Piɛr taaɗ Labar Jiga jeege tun ɓee Kɔrney ki

34 Gɔtn se Piɛr ɛɛp taarin̰a ɗeekɗen ɔɔ: «Ɗeere, maam se mꞋjeelga Raa se naan̰ bɛɛr nam eyo. 35 Gaŋ maakŋ mɛtjil jikilimge tun gay gay kic ɓo, debm kɛn ɓeer Raa ki ɔɔ tɛɗn nakgen ute ɗoobin̰ se, naan̰ se ɓo kɛn tɔɔl Raa ki. 36 Raa taaɗo taarin̰ gaan *Israɛlge tu ɔɔ ute ɗoobm Isa *al‑Masi se, naan̰ ɓaanoga te Labar Jiga kɛn Ꞌkɛɗn tɔɔsɛ jeege tu. Taa Isa se, naan̰ ɓo Mɛl jeege paac. 37 Naase Ꞌjeelki nakgen ɓɔrse deel taa naaŋ Jude ki paac se, nakgen se baago taa naaŋ Galile ki, kaaɗ kɛn Jan‑Batist taaɗo mɛtn taar *batɛm kɛn naan̰ lee batizo jeege se. 38 Naase Ꞌjeelki Raa kɛn bɛɛr ɔɔɗ Isan kɔɗn Nazarɛt se, ɛɗin̰ga tɔɔgŋ *Nirl Salal. Ɔɔ naase Ꞌjeelki kici, Isa se leeɗoga gɔtn ɓaa se paac ɔɔ naan̰ tɛɗ bɛɛ jeege tu ɔɔ ɛɗ lapia jeege tun kɛn *Ɓubm sitange tɔkɗega tɔk kaam jin̰a, taa Raa se utu te naan̰a.

39 «Naaje, *jee kaan̰ naabm Isage se, jꞋaakga ute kaamje ɔɔ kꞋbooyga ute bije, nakŋ kɛn naan̰ tɛɗo maakŋ naaŋ Yaudge tu ɔɔ maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki se. Naan̰ se ɓo kɛn Yaudge ɔk tup tɔɔlin̰ ro kaag ki se. 40 Gaŋ kɛn tɛɗ ɓii mɔtɔ se, Raa durin̰oga daan yoge tu ɔɔ ɔlin̰ naan̰ teec naan jeege tu, 41 naɓo naan̰ se teec te naan jeege tu paac eyo. Gaŋ naan̰ se teec naan naaje kɛn Raa bɛɛr tɔɔɗjenoga tɔɔɗ do dɔkin̰a taa naaje kꞋtɛɗn saaɗin̰ge. Naaje se, kɛn naan̰ ooy duro se kic ɓo, naaje jꞋɔsoga ɔɔ jꞋaayoga ute naan̰a. 42 Naan̰ taaɗjeno ɔɔ kꞋɓaa kꞋtaaɗ Yaudge tu nakŋ kɛn naaje kꞋjꞋaako ɔɔ kꞋbooyo se ɔɔ jꞋaɗen taaɗn jꞋɔɔ: Isa se ɓo, debm kɛn Raa bɛɛr ɔɔɗin̰o gɛn kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tun ooyga kooyo ɔɔ kɛngen utu zɛɛrɛ. 43 Jee taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰ se paac taaɗoga saaɗn naan̰a; naaɗe ɗeek ɔɔ: ‹Debm jaay aalga maakin̰ do naan̰ ki num, Raa an̰ tɔɔl *kusin̰in̰ se paac naatn.›»

Raa ɛɗ *Nirl Salal jeege tun Yaudge eyo

44 Kaaɗ kɛn Piɛr jaay utu ɗaar taaɗɗen taaɗ ɓɔrt sum ɓo, gɔtn se Nirl Salal naar bɔɔy do jeege tun paac iŋg booy booy taarin̰ se. 45 Yaudgen took aalga kaal maakɗe do Isa *al‑Masi kɛn ɓaaɗo ute Piɛr jaay aak nakŋ se, ɔkɗen taaɗ eyo taa naaɗe aak Raa se jeegen Yaudge ey se kic ɓo, naan̰ took ɛɗɗen Nirl Salal! 46 Taa naaɗe booy jee se taaɗ taaɗ taar naaŋ jeegen kuuy ɔɔ tɔɔm Raa ɔɔ: «Raa se, naan̰ debm magal aak eyo.» Gɔtn se Piɛr taaɗɗen ɔɔ: 47 «Ɓɔrse, jee se lɛ, Raa ɛɗɗenga Nirl Salal aan gɔɔ naaje kici. Kɛn bin num jꞋɔn̰te gaasɗeki gɛn *batizn maan.» 48 Gɔtn se naan̰ taaɗɗen ɔɔ: «Jee se kꞋbatizɗe ute ro Isa al‑Masi.»

Ɔɔ jee kɛn kꞋbatizɗe se taaɗ Piɛr ki ɔɔ: «JꞋɔɔp jꞋiŋg ute naaɗe gɛn ɓii kandum.»

11

Piɛr taaɗ mɛtn taar nakŋ kɛn deelo Sezare ki gɛnaage tun Jeruzalɛm ki

1 *Jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige ute gɛnaagen ɗoobm Isa *al‑Masi kɛn taa naaŋ Jude ki se, ɓaa booy ɔɔ jeegen Yaudge ey se kic ɓo booyga taar *Raa ɔɔ took aalga maakɗe do ki. 2 Kɛn Piɛr jaay ɔk tɛrlo Jeruzalɛm ki se, Yaudgen ɗoobm Isa al‑Masi ki se ɓaaɗo tɛɛsin̰a, ɔɔ baagin̰ mooyo. 3 Naaɗe ɗeekin̰ ɔɔ: «Naaje kꞋbooyga jꞋɔɔ naai iŋgoga ɓee jeege tun Yaudge eyo ɔɔ ɔsoga ute naaɗe!» 4 Gɔtn se Piɛr uun mɛtn taar nakŋ deel se paac, taaɗɗesin̰ tak tak ɔɔ: 5 «Ɓii kalaŋ, maam maakŋ gɛgɛr kɛn Japa ki jaay mꞋeem keem Raa se, maam mꞋaak naka tal tal iin̰o maakŋ raa ki: nakŋ se magala tec aan gɔɔ kala kꞋdɔɔkin̰ taarin̰ gɔtɔ kaam sɔɔ; nakŋ se iin̰ raan bini bɔɔy aan naaŋ ki cɛɛm ki. 6 Kɛn maam jaay mꞋbil mꞋaakin̰ se, maam mꞋaak daagen ɓeene, daagen naata, kɛngen ɛrg kɛrgɛ ɔɔ yeelge. 7 Gɔtn se, maam booy mind deba ɗeekum ɔɔ: ‹Piɛr iin̰i, daagen se Ꞌtɔk, Ꞌtɔɔlɔ ɔɔ ɔsɔ.› 8 Gɔtn se maam tɛrlin̰ mꞋɔɔ: ‹A‑a Mɛluma! Gɔtn maam mꞋtiŋg tap ɓo, daagen gɛn kɔs ey se, ɓii kalaŋ maam mꞋɔs te eyo.› 9 Tɛr maam booy mind debm se taaɗum maakŋ raa ki kuuy daala ɔɔ: ‹Nakŋ kɛn jaay Raa tɛɗin̰ tɛɗga jiga se, naai ɔn̰te kaakin̰ aan gɔɔ nakŋ aak kusu.› 10 Mind debm se taaɗ ɗɔɔlum mɔtɔ, jaay ɓo nakŋ aan gɔɔ kala se, tɛrl ook ɓaa maakŋ raa ki. 11 Kaaɗ kɛn se sum ɓo, gaabge mɔtɔ naar aan taa ɗoobm ɓee kɛn naaje kꞋmaak ki se. Naaɗe se iin̰o Sezare ki ɔɔ jꞋɔlɗeno gɔtum ki. 12 Ɔɔ *Nirl Salal taaɗum ɔɔ mꞋɓaa ute naaɗe, mꞋɔn̰te naaja. ꞋBooyki, gɛnaagen mɛcɛ kɛn ɗoobm Isa al‑Masi kɛn ɓaaɗo ute maam Jeruzalɛm ki ara se, naaɗe se ɓo kɛn iŋgo ute maam ɓee gaab kɛn ese. 13 Gaabm se taaɗjen ɔɔ naan̰ aakga *kɔɗn Raa ɓaaɗo ɓeen̰ ki ɔɔ kɔɗn Raa se ɗeekin̰ ɔɔ: ‹Ɓɔrse ɔl jeege Japa ki, taa aio ɓaa daŋ gaabm ron̰ Simon kɛn kꞋdaŋin̰ Piɛr se. 14 Naan̰ utu ai taaɗn taar Raa ɔɔ taar se ɓo ai kɛɗn kaaja naai ki ute jeegen maakŋ ɓee ki paac.› 15 Kɛn maam jaay mꞋaan mꞋutu mꞋtaaɗ taaɗ sum ɓo, gɔtn se Nirl Salal naar bɔɔy doɗe ki aan gɔɔ kɛn naan̰ bɔɔyɔ deet dojege tu se. 16 Gɔtn ese sum ɓo, maam mꞋnaar mꞋsaap do taar kɛn Mɛljege Isa taaɗjekiro kɛn ɔɔ: Jan se *batizo jeege te maane, num gaŋ naase se jꞋutu jꞋasen *batizn ute Nirl Salal. 17 Jee se maam mꞋaakga Raa ɛɗɗenga Nirl Salal aan gɔɔ kɛn naan̰ ɛɗjekiro naajege tun jꞋaalkiga kaal maakjege do Isa al‑Masi ki se kici. Bin se, maam tap ɓo mꞋnaŋa jaay mꞋgaasn Raa do nak kɛn naan̰ ɓaa ɓaa tɛɗa se?»

18 Kɛn naaɗe jaay booy taar kɛn Piɛr taaɗɗen se, naaɗe paac ɓaa doa. Gɔtn se naaɗe *nook Raa ɗeek ɔɔ: «Ɗeere, Raa se ɔɔɗga ɗoobo jeege tun Yaudge ey se kici, gɛn tɛrl maakɗe do Raa ki taa kɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum.»

Jee Antiɔs ki se took aal maakɗe do Isa ki

19 Kɛn jaay kꞋtɔɔl Etien sum se, jee ɗoobm Isa *al‑Masi ki se, kꞋbaagɗe dabara. Taa naan̰ se ɓo, naaɗe aan̰ wɔɔk ɓaa taa naaŋge tun kuuy. Jee mɛtin̰ge ɓaa taa naaŋ Pɛnisi ki ɔɔ kɛngen mɛtin̰ge ɓaa taa naaŋ Sipir ki ɔɔ mɛtin̰gen kuuy ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔs ki. Ɔɔ gɔtn kɛn naaɗe aanga ro ki se, naaɗe taaɗ taar Raa se Yaudge tu kalɗe ki sum. 20 Gaŋ maakɗe ki se, jee mɛtin̰ge iin̰o taa naaŋ Sipir ki ute maakŋ gɛgɛr kɛn Sirɛn ki jaay aan maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔs ki se, naaɗe taaɗ Labar Jiga gɛn Mɛljege Isa se jeege tun Yaudge ey kici. 21 Gɔtn se tɔɔgŋ Mɛljege Raa utu te naaɗe; taa naan̰ se ɓo jeege dɛna took taar Raa ɔɔ aal maakɗe do Mɛljege tu Isa ki.

22 Jee *eglizn Jeruzalɛm ki jaay, taar se ɓaa ooc biɗe ki se, gɔtn se naaɗe ɔl Barnabas taa aɗe ɓaa kaakŋ jee kɛn aal maakɗe do Isa al‑Masi kɛn maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔs ki se. 23-24 Barnabas se, naan̰ debm jiga, aal maakin̰ paac do Isa al‑Masi ki, ɔɔ naan̰ se maakin̰ ɗooc ute *Nirl Salal. Kɛn naan̰ jaay aan Antiɔs ki jaay aak bɛɛ kɛn Raa tɛɗ jee Isa al‑Masige tun gɔtn ese se, naan̰ maakin̰ raapo ɔɔ dɛjɗe ɔɔ jꞋiŋg kꞋdɔɔk ute Mɛljege Isa al‑Masi se tɔɔgɔ. Gɔtn se jeege dɛna took taar Mɛljege ɔɔ ziiɗ do jee Isa al‑Masige tun gɔtn ese.

25 Gɔtn se Barnabas iin̰ ɔn̰ɗe ɔɔ ɓaa gɛgɛr kɛn Tars ki gɛn ɓaa je Sɔl. 26 Kɛn naan̰ jaay ɓaa ɔŋin̰ se, naaɗe kꞋɓaaɗo kalaŋ maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔs ki. Maakŋ ɓaar kɛn ute magalin̰ paac se, naaɗe lee tus ute jee egliz kɛn gɔtn ese ɔɔ jeege dɛna naaɗe lee dooyɗe ute taar Raa. Maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔs ki sum ɓo, jeegen aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki se kꞋbaagɗe daŋ ute ro: jee al‑Masige.

Jee al‑Masigen maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔs ki se noog jee al‑Masigen taa naaŋ Jude ki

27 Kaaɗ kɛn se, jee kɛn taaɗ taar teeco taar Raa ki iin̰o Jeruzalɛm ki, bɔɔy ɓaaɗo maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔs ki. 28 Maakɗe ki se, deb kalaŋ kꞋdaŋin̰ Agabus, *Nirl Salal ɔlin̰ naan̰ iin̰ ɗaara ɔɔ taaɗ jeege tu ɔɔ: «Gɔtɔ ɓaa se paac, ɓo utu tɔɔl tɛɗn daama jeege tu.» Ɔɔ ɓo kɛn Agabus taaɗn ese se, tɔɔlo jeege do Gaar magal *Rɔm kɛn kꞋdaŋin̰ Klɔd. 29 Gɔtn se jee aal maakɗe do Isa *al‑Masi kɛn gɔtn ese se jaay booy taar se, naaɗe uun doa taaɗ ɔɔ: «Naŋa naŋa kic ɓo, nakŋ naan̰ ɔk se ɓaano kaam do ron̰ ron̰a, taa jꞋan ɓaa noogŋ gɛnaagen ɗoobm Isa al‑Masi kɛn taa naaŋ Jude ki.» 30 Kɛn naaɗe jaay tusin̰ aas se, naaɗe ɛɗin̰ ji Barnabas ki ute Sɔl ki taa an̰ ɓaa kɛɗn ji jee naan jee *eglizge tun taa naaŋ Jude ki.

12

*Ɛrɔd tɔɔl Jak ɔɔ ɔk ɔl Piɛr daŋgay ki

1 Kaaɗ kɛn se, Gaar Ɛrɔd baag dabar jee *eglizgen mɛtin̰ge. 2 Naan̰ kɛn se Jak gɛnaa Jan se, Ɛrɔd ɔl kꞋgaaŋ don̰a ute gɔrɗ‑jɛrlɛ. 3 Kɛn naan̰ aak nakŋ naan̰ tɛɗ jaay tɔɔl Yaudge tu se, tɛr naan̰ ɔk Piɛr se ɔlin̰ daŋgay ki ɔɔ kaaɗ kɛn se, jeege tɛɗ tɛɗ Laa mappan ɔk ɔrɔm eyo. 4 Kɛn naan̰ jaay ɔk kɔl Piɛr daŋgay ki se, gɔtn se naan̰ tɔmb asgarge sɔɔ sɔɔ gɔtɔ kaam sɔɔ taa an̰ bɔɔbɔ. Naan̰ je ɓii *laa Paak se jaay deelga num, Piɛr se naan̰ an̰o kɔkŋ ɓaa naan Yaudge tu taa an̰ kɔjn̰ bɔɔrɔ don̰ ki. 5 Gaŋ kɛn Piɛr jaay daŋgay ki se, gɔtn se jee egliz ki se daayum tɔnd mɛtn *Raa ute maakɗe paac taa naan̰a.

*Kɔɗn Raa ɔɔɗ Piɛr naatn maakŋ daŋgay ki

6 Ey num, ɔɔp mɛtbeen̰ki sum ɓo *Ɛrɔd je utu Ꞌkɔjn̰ bɔɔrɔ do Piɛr ki naan jeege tu. Gaŋ maakŋ nɔɔrin̰ kɛn se, Piɛr se tooɗ tooɗ bia daan asgarge tu dio ɔɔ jin̰ge se, jꞋɔlin̰ zin̰ziri do jin̰ kɛn kaam ara ɔɔ do jin̰ kɛn kaam naane kici ɔɔ asgargen kuuy ɗaar bɔɔb bɔɔb taa ɗoobo. 7 Gaŋ gɔtn ese sum ɓo, kɔɗn Mɛljege Raa naar ɓaaɗo ɗaar cɛɛn̰ ki ɔɔ maakŋ daŋgay ute magalin̰ se wɔɔr kɛlɛŋ ɔɔ kɔɗn Raa tɔnd dur Piɛr ɗeekin̰ ɔɔ: «Iin̰ yɔkɔɗɔ!» Gɔtn se, zin̰zirgen jin̰ ki se tɔɔɗ si naatn kalɗe ki. 8 Ɔɔ kɔɗn Raa tɛrlin̰ ɔɔ: «ꞋDɔɔk maaki ɔɔ tɔɔl saai jɛi ki.» Piɛr took taar kɔɗn Raa ɔɔ tɛɗ aan gɔɔ kɛn naan̰ taaɗin̰. Tɛr kɔɗn Raa taaɗin̰ daala ɔɔ: «Uun uus kal magali se roi ki ɔɔ ɔk mɛtuma.» 9 Gɔtn se Piɛr teeco naatn maakŋ daŋgay ki ɔɔ ɔk mɛtn kɔɗn Raa se. Maakŋ saapin̰ ki se ɔɔ daan naan̰ ni nia lɛ ɗaam; ey num, gɔtn se naan̰ jeel te eyo nakŋ kɔɗn Raa tɛɗ jaay ɗeer se. 10 Gɔtn se, naaɗe deel ɔn̰ asgargen jꞋɔmbɗe deet deet se, ɔɔ kɛngen gɛn k‑dige se kic, naaɗe deel ɔn̰ɗe ɔɔ naaɗe aan cɛɛ kaam taar kɛn kꞋɗaapin̰ ute maala kɛn jꞋɔɔɗin̰ga num jꞋɛnd kꞋɓaa maakŋ gɛgɛr ki se. Kɛn naaɗe jaay aan gɔtn ese se, taa ɗoobo se ɔɔɗ kalin̰ ki sum. Kɛn naaɗe teec gɔtn ese jaay lee aan gam daan ɗoob ki sum se, naan̰ aak kaakŋ kɔɗn Raa se gɔtɔ cɛɛn̰ ki.

11 Gɔtn se Piɛr nam ɔk ron̰a ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Ɓɔrse jaay, maam mꞋjeel mꞋɔkga ɗeer ɗeer, Mɛljege Raa se ɔloga kɔɗin̰ ɓaaɗo ɔɔɗumga naatn kaam ji Gaar Ɛrɔd ɔɔ aajumga do nakge tun kɛn Yaudge je amsin̰ tɛɗn dom ki se.» 12 Kɛn naan̰ jaay jeel ɔk ron̰ sum se, naan̰ ɓaa ɓee mɛnd ki kalaŋ bini ron̰ Mari. Mari se naan̰ ɓo ko Jan kɛn kꞋdaŋin̰ Mark kici. Gɔtn ese se, jeege tusga dɛna tɔnd tɔnd mɛtn Raa taa naan̰a. 13 Kɛn naan̰ aan jaay baag tɔnd taa kaam taar se, gɔtn ese mɛnd tɛɗn naabm kɛn kꞋdaŋin̰ Roda se, booy Piɛr tɔnd tɔnd kaam taara se, naan̰ ɓaaɗo taa an̰ kɔɔɗn kaam taara. 14 Kɛn naan̰ jaay booy jeel mind Piɛr sum se, maakin̰ raapo, ɔɔ kaam taara se naan̰ baate kɔɔɗin̰a, gaŋ naan̰ ɔk tɛrl aan̰ ɓaa taaɗ jeege tun maak ki ɔɔ: «Ɓɛrɛ, Piɛr se ɓaaɗoga! Naan̰ utu ɗaar taa ɗoob ki naane.» 15 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Naai se, doi Ꞌdɛrlga lɛ ɗaam!» Gaŋ naan̰ dɔɔk taara ɔn̰ eyo taaɗɗen ɔɔ: «Ɗeere.» Gɔtn se naaɗe taaɗin̰ ɔɔ: «Kaaɗn naane Ꞌtɛɗn kɔɗn Raan̰a lɛ ɗaam.» 16 Gaŋ Piɛr se ɗaar tɔnd kaam taara se ɔn̰ eyo. Kɛn naaɗe ɓaaɗo ɔɔɗ kaam taara jaay ɔŋin̰ naan̰ se, paac tap ɓo ɔkɗen taaɗ eyo. 17 Gɔtn se Piɛr tɛɗɗen ute jin̰a ɔɔ kꞋdoa. Ɔɔ naan̰ taaɗɗen mɛtn taar kɛn tɛɗ ɔɔ ɗi jaay Mɛljege ɔɔɗin̰o maakŋ daŋgay ki naatn se. Gɔtn se naan̰ taaɗɗen ɔɔ: «KꞋɓaa kꞋtaaɗ Jak ki ute gɛnaagen kuuy ɗoobm Isa *al‑Masi ki.» Bin jaay, naan̰ teec ɔn̰ɗe ɔɔ ɓaa gɔt kuuy.

18 Kɛn mɛtbeen̰ki jaay asgarge aak Piɛr gɔtɔ maakŋ daŋgay ki se, gɔtn se naaɗe nirlɗe teece ɔɔ ɗoobm roɗe tap ɓo, naaɗe jeel eyo. Naaɗe taaɗ te naapa ɔɔ: «Piɛr tap ɓo, ɓaaga gay?» 19 Gɔtn se Ɛrɔd ɔl jeege gɛn je Piɛr; naɓo naaɗe je ɔŋin̰ eyo. Naan̰ daŋo asgargen iŋg bɔɔb Piɛr se, tɔnd mɛtɗe taa Piɛr. Kɛn naaɗe jaay ɔŋ tɛrlin̰ te taar ɗim ey se, naan̰ und kulu jeege tu ɔɔ jee se kꞋtɔɔlɗe naata.

Naan̰ kɛn se, Gaar Ɛrɔd iin̰ taa naaŋ Jude ki se ɓaa tiŋg cɔkɔ maakŋ gɛgɛr kɛn Sezare ki.

Kooy Gaar *Ɛrɔd

20 Jee Tir ute jee Sidɔŋ ki se, nakŋ kɔsɗe paac se iin̰o taa naaŋ Gaar Ɛrɔd ki. Ɓii kalaŋ, Gaar Ɛrɔd se maakin̰ taarin̰ doɗe ki. Taa naan̰ se, naaɗe je ɗoobm kɛn Ꞌkɔkŋ taasa ute naan̰a. Gɔtn se naaɗe ɓaa ɔŋ gaaba kalaŋ bini kꞋdaŋin̰ Blatus ɔɔ Blatus se, naan̰ ɓo debm kɛn lee bɔɔb ɓee kɛn gaarge lee tooɗn se. Naaɗe tɛɗin̰ naan̰ tooko ɔlɗe naaɗe ɓaa ɔŋ gaarge taa ɓaa kɔkŋ taasa ute naan̰a. 21 Gɔtn se Gaar Ɛrɔd gaaŋɗen ɓiia ɔɔ kɛn ɓii naan̰ gaaŋɗen jaay aas se, naan̰ uun uus kal gaarin̰a ɔɔ ɓaaɗo iŋg do kaag do ki ɔɔ gɔtn se naan̰ baag taaɗn taara jeege tu. 22 Kɛn jee iŋg gɔtn ese jaay booy taar naan̰ taaɗ se, naaɗe taaɗ makɔn̰ɔ ɔɔ: «Kɛn taaɗ se debkilimi sum eyo; num kɛse aan gɔɔ Raa mala ɓo taaɗa.» 23 Kɛn Ɛrɔd jaay booy taar jeegen taaɗin̰ bin se, naan̰ don̰ oopo ɔɔ magal ron̰a ɔɔ gɔtn se naan̰ baate *nookŋ Raa. Kaaɗ kɛn se sum ɓo, *kɔɗn Raa tɛɗin̰ ooc kɔɔn̰ɔ ɔɔ ɔlin̰ kuuru maakin̰ ki ɔs tɔɔlin̰ naata.

24 Naan̰ kɛn se, jee kɛn booy taar Raa se ɓaa ziiɗ tɛɗ ro naapki dɛna ɔɔ gɔtn se jeege dɛna took aal maakɗe do taar Raa ki. 25 Naan̰ kɛn se, Barnabas ute Sɔl jaay naŋ naabɗe Jeruzalɛm ki sum se, naaɗe ɓaa ɓaa se ɔk ɓaan ute deb kalaŋ kꞋdaŋin̰ Jan‑Mark se ute naaɗe.

13

*Nirl Salal ɔl Barnabas ute Sɔl naaba

1 Maakŋ jeege tun *egliz kɛn Antiɔs ki se, gɔtn se ɔk jee kɛn taaɗ taar teeco taar Raa ki ute jee kɛn lee dooy jeege ute taar *Raa: jee se naaɗe Barnabas, Simɛon kɛn kꞋdaŋin̰ Debm ilimi, Lusius kɛn kɔɗ Sirɛn, Sɔl ɔɔ Manaɛn kɛn teep ute *Ɛrɔd Antipas. 2 Ɓii kalaŋ jee se jaay eem keem Raa ɔɔ uun *siam se, maakɗe ki se, deb kalaŋ Nirl Salal ɔlin̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Barnabas ute Sɔl se, Ꞌbɛɛr tɔɔɗɗeki maam ki taa mꞋaɗen kɛɗn naabm kɛn maam mꞋdaŋɗeno taarin̰a.» 3 Kɛn naaɗe jaay eem Raa aasa ɔɔ baag kɔsɔ se, gɔtn se naaɗe tɔndɗen jiɗe doɗe ki ɔɔ ɔlɗe gɛn ɓaa tɛɗn naabm kɛn Nirl Salal daŋɗeno taarin̰ se.

Kɛse naabm deet deet kɛn Sɔl tɛɗa

Barnabas ute Sɔl ɓaa taa naaŋ Sipir ki*

4 Aan gɔɔ *Nirl Salal ɓo ɔlɗen gɛn tɛɗn naabin̰ se, Barnabas ute Sɔl iin̰ bɔɔy ɓaaɗo Selusi ki. Gɔtn se naaɗe ook maakŋ markab ki ɔɔ gaaŋ baar ɓaa taa naaŋ Sipir ki. 5 Kɛn naaɗe jaay aan maakŋ gɛgɛr kɛn Salamin kɛn taa naaŋ Sipir ki se, naaɗe baag taaɗn taar Raa jeege tu maakŋ *ɓeege tun kɛn Yaudge lee tusn maak ki. Kaaɗ kɛn se, Jan‑Markŋ kɛn debm noogɗe se utu te naaɗe.

6 Kɛn naaɗe jaay aal taa naaŋ Sipir ki bini aan taar ki se, naaɗe aan maakŋ gɛgɛr kɛn kꞋdaŋin̰ Papos. Gɔtn se naaɗe ɔŋ kɔɗ Yaud kalaŋ bini kꞋdaŋin̰ Bar‑Isa. Naan̰ debm kɔrɗɔ ɔɔ tɛɗ ron̰ aan gɔɔ debm taaɗ taar teeco taar Raa ki. 7 Naan̰ se tiŋg te magal gɛn taa naaŋ gɔtn ese. Magal ese se ron̰ Sirgus Pɔlus ɔɔ gaabm se debm jeel naka. Naan̰ daŋo Barnabas ute Sɔl ɓeen̰ ki. Naan̰ je naaɗe an̰ taaɗn taar Raa naan̰ Ꞌbooyo. 8 Anum, debm kɔrɗŋ ese se ute taar Grɛk se kꞋdaŋin̰ Ɛlimas kici, naan̰ took Barnabas ki ute Sɔl ki eyo, taa naan̰ je eyo kɛn magal taa naaŋ gɔtn ese jaay Ꞌkaal maakin̰ do Isa ki se. 9 Gɔtn se Sɔl, kꞋdaŋin̰ Pɔl, jaay Nirl Salal ɗooc maakin̰ se, gaabm se naan̰ aakin̰ ɔŋ ciu, 10 ɔɔ naan̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai lɛ, taar‑kɔɔɓɔ deeliga deele ɔɔ Ꞌlee Ꞌdɛrl dɛrl jeege. Naai lɛ, Ꞌgoon *Ɓubm sitange ɔɔ nakŋ ute ɗoobin̰ se lɛ, naai je eyo ɔɔ nakŋ kɛn Mɛljege jen̰ ro ki se lɛ, daayum naai je an̰ tujn̰ naatn. 11 Ɓɔrse Ꞌbooyo: Raa ai kɔki ute kaaka ɔɔ naai utu tɛɗn kaam‑tɔɔkɔ ɔɔ ɓii kando kando naai Ꞌkɔŋ kaakŋ kaaɗ eyo.»

Gɔtn ese sum ɓo, gɔtɔ naar tɛɗin̰ ilim dib ɔɔ naan̰ ɔŋ aak ɗim eyo ɔɔ naan̰ tɛrl kaam ara kaam ara je nam an̰ kɔkŋ jin̰ ki ɔɔ an̰ tɔɔɗɔ. 12 Kɛn magal taa naaŋ gɔtn ese jaay aak nakŋ kɛn aan do gaab kɛn ese se, naan̰ took aal maakin̰ do Isa ki. Gɔtn se taar Mɛljege se ɛndga maakin̰ ki ɗeer ɗeer.

Pɔl taaɗ taar Raa jeege tun Antiɔs kɛn taa naaŋ Pizidi ki

13 Papos ki se, Pɔl ute jeen̰ge ook maakŋ markab ki, ɔɔ gaaŋ baar ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn kꞋdaŋin̰ Pɛrg kɛn taa naaŋ Pampili ki. Kɛn naaɗe jaay aan gɔtn ese se, Jan‑Mark iin̰ rɛsɗe ɔɔ ɔk tɛrl ɓaa Jeruzalɛm ki. 14 Gaŋ Pɔl ute jeen̰ge iin̰ Pɛrg ki, naaɗe uun ɗoobm Antiɔs kɛn taa naaŋ Pizidi ki. Kɛn naaɗe jaay aan gɔtn ese se, ɓii kalaŋ aan *ɓii sebit ki se, naaɗe ɓaa ɛnd iŋg maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki gɛn keem Raa se. 15 Kɛn kꞋdooy *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ute kɛn gɛn jee taaɗ taar teeco taar Raa ki jaay aas se, gɔtn se magalgen gɛn ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se ɔl deba ɓaa taaɗɗen ɔɔ: «Gɛnaajege, kɛn naase jaay ɔkki taar jaay anki dɛjn̰ jeege num, iin̰ Ꞌtaaɗɗeki.» 16 Gɔtn se Pɔl iin̰ ɗaara tɛɗɗen ute jin̰a taa kꞋdoa ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Naase gaan *Israɛlge ɔɔ ute naasen kɛn jee ɓeer Raa ki se, Ꞌbooyki taar kɛn maam mꞋasen taaɗ se. 17 Raa naajen Israɛlge se, bɛɛr tɔɔɗɔ bubjege; naan̰ dirɗe ooj tɛɗ dɛna taa naaŋ Masar ki, ɔɔ ute tɔɔgin̰ se, naan̰ ɔɔɗɗeno naatn maakŋ taa naaŋ Masar ki. 18 Do kɔɗ‑ɓaar ki se, nakŋ ɓaa ɓaa ɓaara si‑sɔɔ se, naan̰ ɓo aakɗeno doɗe ki. 19 Tɛr, taa naaŋ kɛn *Kanan ki se mɛtjil jeegen kaam cili se, naan̰ utɗen naata ɔɔ naaŋɗe se, naan̰ ɛɗin̰ gaan Israɛlge tu ɔɔ naaŋ se tɛɗɗen naaŋɗe mala. 20 Kɛn nakgen se jaay daanin̰ deel paac se, ɔk nakŋ ɓaa ɓaa ɓaara kaar‑sɔɔ‑ute‑si‑mii.

«Tɛr bubjege naan̰ tɔndɗen magalge daanɗe ki, gɛn kaakŋ mɛtn taarɗege. Magalgen ese se, naan̰ lee tɔndɗesin̰ bini aan do Samuɛl kɛn debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se. 21 Aan do Samuɛl ki se, bubjege tɔnd mɛtn Raa, ɔɔ naaɗe je gaarge. Gɔtn se Raa ɔndɗen Saul, goon Kis, kɛn teeco taa ɓee Benjamin ki ɔɔ naan̰ se ɔs gaara gɛn ɓaara si‑sɔɔ. 22 Kɛn ɓaara si‑sɔɔ jaay aas se, Saul se Raa ɔɔɗin̰ maakŋ gaarin̰ ki naatn ɔɔ naan̰ bɛɛr ɔɔɗɗen *Daud ɓo tɛɗɗen gaarɗe. Do Daud ki se, Raa taaɗ ɔɔ: Maam mꞋɔŋga Daudn goon Jɛsɛ kɛn maam jen̰a. Naan̰ ɓo debm kɛn utu Ꞌtɛɗn nakgen paacn̰ kɛn maakum jen ro ki†.

23 «Maakŋ mɛtjil Daud ki se, Raa bɛɛr ɔɔɗo gaaba kalaŋ daan Israɛlge tu ron̰ Isa, taa aɗen kaaja. Bin ɓo, taar do dɔkin̰ Raa taaɗo Daud ki se, aanga ɗoobin̰ ki. 24 Kaaɗ kɛn Isa tɛɛs te naabin̰ ey ɓɔrt se, Jan‑Batist ɓaaɗo taaɗ gaan Israɛlge tu paac ɔɔ: ‹ꞋTɛrlki maakse do Raa ki ɔɔ Ꞌɓaakiro jꞋasen *batizi.› 25 Aan do naŋ naabin̰ ki se, Jan‑Batist taaɗo ɔɔ: ‹Maakŋ maak‑saapse ki se, naase tap ɓo ɔɔki maam se naŋa? Ɓɛrɛ, maam se *mꞋal‑Masi kɛn naase iŋg aakki kaamin̰ se eyo! ꞋƁooyki, naan̰ se utu ɓaaɗo mɛtum ki ɔɔ naan̰ se, gɛn tɔɔɗn saa jɛn̰ ki kic ɓo, maam mꞋaas eyo‡.›

26 «Gɛnaamge, naasen kɛn mɛtjil *Abraamge, ɔɔ naasen iŋgki maakɗe ki jaay Ꞌɓeerki Raa ki se, Ꞌbooyki, taa naajege ɓo Raa ɓaano ute taar se taa ajeki kaaja. 27 Kɛn Isa jaay aan se, jee Jeruzalɛm ki ute magalɗege se, Isa se naaɗe jeelin̰ te aan gɔɔ al‑Masi eyo. Ɔɔ taar kɛn jee taaɗ taar teeco taar Raa ki raaŋo do dɔkin̰ jaay, aanga ɓii sebit ki tak ɓo naaɗe lee dooyin̰ se, naaɗe tɛɗin̰ga aanga ɗoobin̰ ki. Taa naan̰ se ɓo, naaɗe ɔjin̰ bɔɔrɔ don̰ ki. 28 Ey num, naaɗe ɔŋ te taar ɗim kɛn aas tɔɔlin̰ eyo. Ute naan̰ se kic ɓo, naaɗe taaɗ Pilat ki ɔɔ: ‹KꞋtɔɔlin̰ naatn!› 29 Kɛn Yaudge jaay tɛɗin̰ nakge don̰ ki aas aan gɔɔ kɛn Kitap taaɗo do dɔkin̰ se, maakɗe ki se, jee mɛtin̰ge ɓaaɗo uun bɔɔyin̰ naatn ro kaag ki ɔɔ ɓaa ɔlin̰ maakŋ iiɓ ki. 30 Num gaŋ Raa se durin̰oga daan yoge tu. 31 Jee leeɗo ute naan̰ Galile ki bini aan Jeruzalɛm ki se, kɛn naan̰ ooy duro se maakŋ ɓiige tu dɛna, naan̰ lee teec naanɗe ki. Ɔɔ jee se ɓo ɓɔrse tɛɗga saaɗin̰ge naan jeege tu.

32 «Ɓɔrse naaje kꞋɓaaɗo se, taa jꞋasen taaɗn labar jiga se kici ɔɔ labar se ɓo, kɛn Raa taaɗo bubjege tu do dɔkin̰a ɔɔ tɛɗga num naan̰ utu aɗen kɛɗn nakŋ naan̰ taaɗga ɔɔ utu aɗen kɛɗ se. 33 Taar kɛn naan̰ taaɗo do dɔkin̰ ɔɔ an̰ tɛɗ se, ɓɔrse naan̰ tɛɗin̰ga do naaje gɛnɗege tu kɛn naan̰ duro Isa daan yoge tu se, aan gɔɔ taar kɛn kꞋraaŋin̰o do dɔkin̰ maakŋ Kaa Keem Raa gɛn k‑dige tu kɛn ɔɔ:

Naai se ɓo Ꞌgoonuma.

Gɔtn jaaki sum se, maam ɓo mꞋtɛɗga bubi§.

34 «Raa se duroga Isa daan yoge tu, ron̰ se naan̰ ɔn̰in̰ ruum te maakŋ ɓaaɗ ki eyo. Kɛse ɓo taar kɛn naan̰ taaɗo Daud ki do dɔkin̰a kɛn taaɗin̰ ɔɔ:

Maam mꞋutu mꞋasen tɛɗn bɛɛ dɛn aak eyo ɔɔ nakgen mɛt ki

kɛn maam mꞋɗeeko mꞋɔɔ mꞋutu mꞋkɛɗn Daud ki se mꞋutu mꞋasesin̰ kɛɗn ɗeer ɗeer*.

35 Taa ɗi gɔt kuuy kic maakŋ Kitap ki se, Daud taaɗ Raa ki ɔɔ:

Debm naai se, naai an̰ kɔŋ kɔn̰in̰ ruum maakŋ ɓaaɗ ki eyo†.

36 Num kɛn naabm kɛn Raa jen ro ki jaay Daud tɛɗin̰ aas se, gɔtn se naan̰ ooyo ɔɔ jꞋuun jꞋɔl kꞋjꞋaalin̰ maakŋ iiɓ ki do bubin̰ge tu ɔɔ naan̰ kic ruumga aan gɔɔ naaɗe se kici. 37 Gaŋ Isa jaay ooy se, ruum te maakŋ iiɓ ki eyo, num naan̰ se Raa durin̰oga daan yoge tu.

38 «Gɛnaamge, Ꞌjeelki, naaje kꞋɓaaɗo se kꞋje jꞋasen taaɗn nakŋ kɛn jaay Isa tɛɗo se. Ute nakŋ naan̰ tɛɗo se ɓo, Raa tɔɔlsenga *kusin̰sege. Ey num, ute Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se ɔŋ noogse Ꞌtɛɗki te aak bɛɛ naan Raa ki eyo. 39 Num gaŋ debm jaay aal maakin̰ do Isa al‑Masi ki se, kusin̰in̰ paac se, Raa tɔɔlin̰sin̰ga naata. 40 Bin se, ɔndki kɔndɔ, ɓɛrɛ, taar se ɔn̰te Ꞌbaatin̰ki! Ey num, taar kɛn jee taaɗ taar teeco taar Raa ki raaŋo do dɔkin̰ maakŋ Kitap ki se, sɔm asen kaan dose ki cɛrɛ, kɛn ɔɔ:

41  ꞋƁooyki bɛɛ, naasen kɛn aalki Raa maak ki ey se,

nakŋ se lɛ, deelga dose ɔɔ ɔksen taaɗ eyo!

Taa naase se utu aki kutn kap!

Taa do naase ki se, mꞋutu mꞋtɛɗn nakŋ kɛn deel doa

ɔɔ nakŋ se kɛn nam kuuy jaay ɓaaɗo taaɗsen mɛtin̰ kic ɓo,

naase lɛ aki Ꞌtook ey tap.‡»

42 Kɛn Pɔl ute Barnabas jaay teec teec naatn maakŋ ɓee Yaudge tun lee tusn maak ki se, gɔtn se jeege taaɗɗen ɔɔ: «Ɓii sebitn kuuy se, Ꞌtɛrl Ꞌɓaakiro ajeki taaɗn mɛtn taar se daala.» 43 Kɛn jeege wɔɔk naŋ se, maakɗe ki se Yaudge dɛna, ute jee kɛn tɛɗga tɛɗ roɗe Yaudge kɛn ɔk taar Raa ɔɔn̰ se ɓaa ute Pɔl ɔɔ Barnabas. Kɛn naaɗe jaay ɓaa ɓaa se, Pɔl ute Barnabas se taaɗ ute naaɗe, dɛjɗe ɔɔ bɛɛ Raa se, jꞋɔkin̰ ɔɔn̰ɔ.

Naan ki se Pɔl ute Barnabas kaamɗe se aan kaakŋ jee kɛn Yaudge eyo

44 Anum, *ɓii sebit kɛn kuuy se, jee maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔs kɛn taa naaŋ Pizidi ki se, dɛnin̰ ɓaaɗo tus gɛn booy taar Mɛljege. 45 Num kɛn Yaudge jaay aak jeege ɓaaɗo tus dɛn se, naaɗe tɛɗ maak‑kilimi ro Pɔl ute Barnabas ki ɔɔ naaɗe baag naajn̰ Pɔl ɔɔ taaɗ jeege tu ɔɔ: «Taar kɛn Pɔl taaɗ se, taar kɛn mɛt ki eyo.» 46 Gɔtn se Pɔl ute Barnabas se, taaɗ aal doɗe sɛn̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Bɛɛki se, taar se jꞋasen taaɗn naase Yaudge tu ɓo jaayo. Aan gɔɔ naase lɛ Ꞌbaateki ɗey se, kɛse naase malin̰ge ɓo Ꞌtɛɗki murs rose ki gɛn kɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum eyo. Ɓɔrse num, naaje se, kꞋɓaa taaɗn taar Raa se jeege tun Yaudge eyo. 47 Kɛse ɓo naabm kɛn Mɛljege ɔljeno ɔɔ taaɗjeno ɔɔ:

Maam se mꞋtɛɗi naai Ꞌtɛɗga gɔtn wɔɔr gɛn wɔɔr mɛtjil jeege paac,

taa naai aɗen ɓaa taaɗn taar Raa jeege tu

bini Ꞌkaan gɔtn duni Ꞌɗaar ro ki ɔɔ aɗen taaɗn ɔɔ: Raa se aɗen kaaja.§»

48 Kɛn jee kɛn Yaudge ey jaay booy taar se, naaɗe maakɗe raapo, *nook Raa ɗeek ɔɔ: «Taar Mɛljege Raa se jiga aak eyo.» Gɔtn se, jee kɛn Raa bɛɛr tɔɔɗɗenga tɔɔɗ gɛn kɔŋ kaajn̰ gɛn daayum se, took aal maakɗe do Isa ki.

49 Gɔtn se, taar Mɛljege Raa se wɔɔk dɔɔɗ taa naaŋ gɔtn ese paac. 50 Gaŋ Yaudge se ɔɔs mɛtn magalgen maakŋ gɛgɛr kɛn gɔtn ese ute mɛndgen jeeɗege jee nak dɛnge jaay ɓeer Raa ki se, naaɗe ɔlɗe mɛtɗe taa jꞋdabar Pɔl ute Barnabas ɔɔ naaɗe tuurɗe naatn maakŋ taa naaŋɗe ki. 51 Kɛn Pɔl ute Barnabas jaay ɓaa ɓaa se, tup kuɗn jɛɗege tu* ɔɔ naaɗe iin̰ ɓaa Ikɔniɔm ki. 52 Gaŋ jee kɛn aal maakɗe do Isa *al‑Masi kɛn gɔtn ese se, Raa ɗoocɗe maakɗe ute *Nirl Salal tɛɗɗe naaɗe se, maakɗe raap dɛn aak eyo.

14

Pɔl ute Barnabas maakŋ gɛgɛr kɛn Ikɔniɔm ki

1 Kɛn Pɔl ute Barnabas jaay aan maakŋ gɛgɛr kɛn Ikɔniɔm ki se, naaɗe ɓaa ɛnd maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki aan gɔɔ kɛn naaɗe tɛɗo maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔs ki se. Gɔtn se, naaɗe taaɗɗen taar *Raa bini ɔl naaɗen Yaudge ute kɛngen Yaudge eyo dɛnin̰ took aal maakɗe do Isa *al‑Masi ki. 2 Gaŋ Yaudgen baate tookŋ taarɗe se ɔɔs mɛtn jeegen kɛn Yaudge eyo taa je taara ro jeege tun took aal maakɗe do Isa al‑Masi ki. 3 Ute naan̰ se kic ɓo, Pɔl ute Barnabas tiŋgoga dɛna maakŋ gɛgɛr kɛn ese ɔɔ naaɗe taaɗ taar Mɛljege se jeege tu ɔɔ naaɗe taaɗɗen taa bɛɛ Raa kɛn naan̰ tɛɗɗen se, aal doɗe sɛn̰, ɓeer eyo. Ɔɔ gɔtn se, Raa ɔlɗen naaɗe tɛɗ nakŋ‑kɔɔɓge ute nakgen deel doa taa Ꞌtaaɗn jeege tu ɔɔ taar naaɗe taaɗ se, taar mɛt ki. 4 Do taarɗe ki se, jeegen maakŋ gɛgɛr kɛn ese se ɓaa gaaŋ naapa gɔtɔ kaam dio: jeegen mɛtin̰ge ɓaa mɛtn Yaudge ɔɔ kɛngen kuuy se lɛ ɓaa mɛtn jee kaan̰ naabm al‑Masige tu.

5 Gɔtn se Yaudge ute jeegen kɛn Yaudge eyo ute magalɗege se, dɔɔkga taarɗe gɛn ɓaa koocn̰ *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige taa aɗen tund tɔɔl ute koa. 6 Kɛn Pɔl ute Barnabas jaay booy taar ese se, bin se, naaɗe aan̰ ɓaa taa naaŋ Likaoni ki. Kɛn naaɗe jaay aan gɔtn naane se, naaɗe ɓaa tiŋg maakŋ gɛgɛr kɛn Listir ute kɛn Derbe ki ɔɔ ute naaŋge tun cɛɛs ki cɛɛs ki. 7 Kɛn naaɗe jaay aan gɔtn naane se kic ɓo, naaɗe taaɗ Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi se jeege tu.

Pɔl ute Barnabas maakŋ gɛgɛr kɛn Listir ki

8 Maakŋ gɛgɛr kɛn Listir ki se, ɔk gaaba kalaŋ bin se gɔtn tiŋgin̰ ɓo naaŋ ki sum. Ɔɔ gaabm se, gɔtn kꞋjꞋoojin̰ tap ɓo k‑ruŋguyu; ɓii kalaŋ naan̰ lee te eyo. 9 Ɓii kalaŋ, naan̰ iŋg booy booy taar Raa kɛn Pɔl taaɗ se. Gɔtn se Pɔl ɔndin̰ kaama tak, taa naan̰ aak jeel gaabm se aalga maakin̰ do Isa *al‑Masi ki se, Ꞌkɔŋ lapia. 10 Gɔtn se, Pɔl uun mindin̰ raan ɗeekin̰ ɔɔ: «Iin̰ Ꞌɗaara!» Ɔɔ gaabm se naar iin̰ ɗaar kirit ɔɔ baag lea. 11 Kɛn jee dɛnge jaay aak nakŋ Pɔl tɛɗ se, naaɗe paac baag kul taara gajalaŋ ute taar Likaoni kɛn taar naaŋɗe se, ɔɔ naaɗe taaɗ ɔɔ: «Ɓɛrɛ, raage se dɛlga jikilimge ɔɔ bɔɔy ɓaaɗoga gɔtjege tu!» 12 Gɔtn se Barnabas se naaɗe daŋin̰ Zeus. Zeus se je ɗeekŋ ɔɔ: gaar gɛn raage. Ɔɔ Pɔl lɛ, naaɗe daŋin̰ Ɛrmɛz. Ɛrmɛz se je ɗeekŋ ɔɔ: debm taaɗin̰ bɛɗin̰a. 13 Raaɗen Zeus se, ɓeen̰ cɛɛ taa ɗoob kɛn jꞋɛnd maakŋ gɛgɛr ki se, ɔɔ debm kɛn lee tɔj sɛrkŋ maakŋ ɓee kɛn se, tɔk ɓaano ute kɔs‑taarge dio ɔɔ tamarɗeno ute pɔɔn̰ kaagge jaay ɓo ɓaanɗeno taa ɓee kɛn ese, taa naan̰ ute jee dɛnge se dɔɔkga taarɗe je tɔjn̰ *sɛrkɛ Barnabas ute Pɔl ki.

14 Gaŋ kɛn *jee kaan̰ naabm Isage, Barnabas ute Pɔl, jaay booy taar ese se, naaɗe maakɗe tuju ɔɔ nɛɛpm te kalɗege ɔɔ gɔtn se, naaɗe naar aan̰ ɓaa ɔŋ jee dɛnge se, taaɗɗen makɔn̰ɔ ɔɔ: 15 «Ay, naase ara, kɛse naase Ꞌtɛɗki nakŋ‑kɔɔɓm ɗi bini! Ɓɛrɛ, naaje se k‑jikilimge aan gɔɔ naase se sum kici. Naaje kꞋtaaɗsen Labar Jiga se taa naase anki rɛsn ute raagen rɛn̰ rɛn̰ se. Ɓɔrse, Ꞌtɛrlkiro maakse do Raa ki naan̰ kɛn tiŋg zɛɛrɛ se! Naan̰ ɓo debm aalo maakŋ raa ute do naaŋa ɔɔ aalo baar ɔɔ nakgen ɓaa se paac. 16 Do dɔkin̰ se, mɛtjil jeegen gay gay kic ɓo, Raa ɔn̰ɗen naaɗe uun ɗoobm kɛn naaɗe maakɗe jen ro ki. 17 Ute naan̰ se kic ɓo, Raa se daayum tɛɗɗen bɛɛ ɔɔ bɛɛ kɛn naan̰ lee tɛɗɗen se, naan̰ eeɗɗen maane oojɗen nakɗege ɔɔ ɛɗɗen kɔsɔ ute maraadin̰a ɔɔ raapɗen maakɗe sakan̰.»

18 Ute taar kɛn naaɗe taaɗɗen se kic ɓo, Pɔl ute Barnabas tɛɗɗen bini jaay ɓo ɓaa gaas jee dɛnge gɛn tɔjn̰ sɛrkɛ se.

19 Kɛn nakgen se jaay deel se, Yaudgen iin̰o Antiɔs ki ɔɔ kɛngen mɛtin̰ge iin̰o Ikɔniɔm ki ɓaaɗo Listir ki ɔɔ ɔɔs mɛtn jee dɛngen gɔtn ese ɔɔ taaɗɗen taar Pɔl ute Barnabas taaɗ se, taar mɛt ki eyo. Gɔtn se, Pɔl naaɗe tundin̰ ute koa ɔɔ tiik teecn̰sin̰ naatn maakŋ gɛgɛr ki se ɔɔ ɓaa undin̰ naata, naaɗe saap ɔɔ kaaɗ naane, naan̰ ooyga. 20 Num kɛn gɛnaagen ɗoobm Isa al‑Masi ki jaay ɓaaɗo tus gurugin̰ se, gɔtn se Pɔl iin̰ ɗaara ɔɔ ɔk tɛrl ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Listir ki. Mɛtbeen̰ki se, naan̰ ute Barnabas iin̰ gɔtn ese ɔɔ ɓaa Derbe ki.

Pɔl ute Barnabas ɔk tɛrlo Antiɔs kɛn taa naaŋ Siri ki

21 Kɛn naaɗe jaay aan maakŋ gɛgɛr kɛn Derbe ki se, Pɔl ute Barnabas taaɗ Labar Jigan gɛn Isa *al‑Masi se jeege tu. Gɔtn se, jeege dɛna took aal maakɗe do Isa al‑Masi ki. Naaɗe iin̰ ɔn̰ gɔtn ese, ɔk tɛrl ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Listir ki ɔɔ Listir ki se naaɗe iin̰ ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Ikɔniɔm ki ɔɔ Ikɔniɔm ki se, naaɗe iin̰ ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔs ki kɛn taa naaŋ Pizidi ki. 22 Maakŋ gɛgɛrge tun, naaɗe aanga tak ɓo naaɗe ɛɗɗen kaay kaama jeege tun aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki ɔɔ taaɗɗen ɔɔ ɗoobm Isa al‑Masi ki se jꞋɔkin̰ tɔɔgɔ ɔɔ tɛr taaɗɗen ɔɔ: «Naajege se, jꞋutu jꞋaki dabar dɛn jaay ɓo jꞋaki kɛnd *maakŋ Gaar Raa ki.» 23 Gɔtn kɛn naaɗe aanga jaay ɔŋga *egliz se, naaɗe bɛɛr tɔndɗen jeegen Ꞌtɛɗn naanɗege. Gɔtn se, naaɗe uun *siam ɔɔ eem Raa jaay ɓo, jee se naaɗe ɔn̰ɗen kaam ji Mɛljege Isa al‑Masi kɛn naaɗe aal maakɗe don̰ ki se.

24 Gɔtn se, Pɔl ute Barnabas ɓaa ɓaa se, naaɗe aal teeco taa naaŋ Pizidi jaay ɓaaɗo taa naaŋ Pampili ki. 25 Kɛn naaɗe jaay aan maakŋ gɛgɛr kɛn Pɛrg ki se, naaɗe taaɗ taar Raa jeege tu jaay iin̰ ɔn̰ gɔtn ese ɔɔ ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn gɔtn kꞋlee kꞋɗaar markabge ɔɔ gɛgɛr se ron̰ Atalia. 26 Naaɗe iin̰ maakŋ gɛgɛr kɛn ese, ook maakŋ markab ki uun ɗoobm gɛn tɛrl maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔs kɛn taa naaŋ Siri ki. Gɔtn se ɓo, mɛtn‑jiki naaɗe iin̰o ro ki ɔɔ maakŋ gɛgɛr kɛn ese ɓo, jee Raage ɔn̰ɗeno kaam ji Raa taa Ꞌtɛɗn naabm kɛn ɓɔrse naaɗe tɛɗ aasin̰oga se. 27 Kɛn naaɗe jaay aan Antiɔs kɛn taa naaŋ Siri ki se, Pɔl ute Barnabas daŋ tus jee egliz ki. Gɔtn se, naaɗe taaɗɗen mɛtn taar nakgen kɛn Raa ɔlɗen naaɗe tɛɗo se ɔɔ tɛr taaɗɗeno ɔɔ: «Ɓɔrse se, Raa ɔɔɗga ɗoobo jeege tun Yaudge eyo taa kaal maakɗe do Isa ki kici.» 28 Gɔtn se, naaɗe tiŋgoga dɛna ute gɛnaagen aalga kaal maakɗe do Isa ki.

15

Jeege tus Jeruzalɛm ki gɛn kaakŋ mɛtn taara

(Gal 2.1‑9)

1 Gɔtn se jee mɛtin̰ge iin̰o taa naaŋ Jude ki ɔɔ ɓaaɗo maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔs ki. Naaɗe baag dooy gɛnaagen ɗoobm Isa *al‑Masi ki ɔɔ: «Kɛn naase jaay jꞋɔjsen te pɔndɔ aan gɔɔ kɛn *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki taaɗn ey se, naase aki Ꞌkɔŋ kaaj eyo.» 2 Gɔtn se Pɔl ute Barnabas took eyo do taar naaɗe ki se ɔɔ do taar kɛn se, naaɗe naajga dɛna ute jee se. Taa naan̰ se ɓo, jee gɔtn ese uun doa gɛn kɔl Barnabas ute Pɔl ɔɔ gɛnaage kandum kɛn ɗoobm Isa al‑Masi ki, taa ɓaa kɔŋ *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige ute jee naan jee *eglizge tun Jeruzalɛm ki gɛn ɓaa kaakŋ mɛtn taar se. 3 Gɔtn se, eglizn Antiɔs ki ɛɗɗen ne ɗim kɛn naaɗe an ɓaa mɛrtɛ jaay ɓo ɔlɗen ɗoob ki.

Kɛn naaɗe ɓaa ɓaa se, aal teec ute taa naaŋ Pɛnisi ɔɔ ute taa naaŋ *Samari. Gɔtn naaɗe aanga se, taaɗ gɛnaage tun ɗoobm Isa al‑Masi ki mɛtn taar jee kɛn Yaudge ey jaay tɛrlga maakɗe do Isa ki se. Kɛn gɛnaagen se jaay booy taar ese se, naaɗe paac maakɗe raap dɛn aak eyo. 4 Kɛn naaɗe jaay aan Jeruzalɛm ki se, jee egliz ki, jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige ute jee naan jee eglizge tu se, dɔɔɗ ɔkɗe mɛrtɛ. Gɔtn se naaɗe taaɗɗen mɛtn taar nakgen kɛn *Raa ɔlɗeno naaɗe tɛɗo se. 5 Num *Parizigen took aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki se, gɔtn se naaɗe iin̰ taaɗ jeege tu ɔɔ: «Bɛɛki num, jee kɛn Yaudge ey jaay took aalga maakɗe do Isa al‑Masi ki se, jꞋaɗen tɔjn̰ pɔndɔ ɔɔ Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se kꞋdooyɗe, naaɗe Ꞌkiŋg do ki.»

6 Tɛr gɔtn se, jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige ute jee naan jee eglizge tu se tus gɛn kaakŋ mɛtn taar se. 7 Kɛn naaɗe naaj te naapa makɔn̰ɔ bini jaay ɓo, Piɛr iin̰ ɗaara ɔɔ taaɗɗen ɔɔ: «Gɛnaamge, naase Ꞌjeelki maam Raa bɛɛr ɔɔɗum daanse ki se do dɔkin̰a, taa mꞋtaaɗn Labar Jiga gɛn Isa al‑Masi se jeege tun Yaudge eyo, taa kɛn naaɗe jaay booyga num, naaɗe tookŋ kaal maakɗe do Isa ki. 8 Taa Raa se naan̰ jeel naŋ maak‑saapm jikilimge ɔɔ jee kɛn Yaudge ey se kic ɓo, naan̰ took ɔkɗega ɔɔ ɛɗɗenga *Nirl Salal aan gɔɔ kɛn naan̰ ɛɗjekiro naajege tu se kici. 9 Raa se, aakjeki naanin̰ ki se naaje jꞋutu naaɗe se jꞋaaski kaasa. Taa naan̰ se ɓo, naaɗe kic aal maakɗe do Isa ki sum ɓo, Raa *tug ɗaapɗenga maakɗe. 10 Bin num, gɛn ɗi jaay naase Ꞌje aki tujn̰ maakŋ Raa se ɔɔ naase je aki kɔnd daam deer do jeege tun Yaudge eyo jaay took aal maakɗe do Isa al‑Masi ki se ey num daam se bubjege ute naajege se jꞋɔŋ jꞋaasin̰kiro te gɛn kuunin̰ eyo. 11 Bin num, kɛse mɛt ki eyo kɛn jꞋaki tɛɗn naan̰ se! KꞋjeelki naajege kic jꞋaalki maakjege do bɛɛ gɛn Mɛljege Isa ki aan gɔɔ naaɗen kɛn Yaudge ey se kici, jaay ɓo naaje jꞋɔŋki kaaja aan gɔɔ kɛn naaɗe ɔŋ se kici.»

12 Gɔtn se jee tus ute dɛnɗe se do ɗɛk ɔɔ naaɗe ɔn̰ gɔtɔ Pɔl ute Barnabas ki taaɗɗen mɛtn taar nakŋ‑kɔɔɓge ute nakgen deel doa kɛn Raa ɔlɗeno naaɗe tɛɗo daan jeege tun Yaudge ey se. 13 Kɛn naaɗe jaay taaɗ naŋ taarɗe se, gɔtn se Jak uun taara ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Gɛnaamge, uɗumki bia! 14 Simon* taaɗjekiro ɔɔ mɛtn‑jiki tap ɓo Raa se bɛɛr tɔɔɗoga jeege daan jeege tun Yaudge eyo taa tɛɗn jee naan̰ge. 15 Nakgen deel ese se, aanga ɗoobin̰ ki aan gɔɔ taargen jee taaɗ taar teeco taar Raa ki raaŋɗeno do dɔkin̰ kɛn ɔɔ: 16 Mɛljege Raa ɗeek ɔɔ:

Kɛn nakgen se jaay deelga num, maam mꞋutu mꞋaɗe ɓaao

ɔɔ kaagŋ ɓee Gaar *Daudn kɛn tɛrɛc se, maam mꞋutu mꞋan̰ ɗaar gɔtin̰ ki

ɔɔ gɔtn kɛn tujga aan gɔɔ ɗi kic ɓo, maam mꞋan̰ ɗaapin̰ Ꞌɗaar tɔɔgŋ gaŋ.

17  Bin ɓo jeegen ɔɔp se utu am je maam Mɛlɗe.

Ɗeere, jeegen kɛn maam mꞋutu mꞋaɗeno daŋ se utu Ꞌtɛɗn jee maamge.

Kɛse ɓo nakŋ kɛn maakum jen ro ki,†

18  ɔɔ taar se ɓo kɛn maam mꞋtaaɗo mɛtin̰ jeege tun do dɔkin̰a.»

19 Tɛr Jak taaɗɗeno ɔɔ: «ꞋƁooyki! Gɛn maam ki num, jeegen Yaudge eyo jaay tɛrlga maakɗe do Raa ki se, jꞋɔn̰te kɔndɗeki nakŋ ɔɔn̰ doɗe ki. 20 Num gaŋ ɓɔrse, kꞋraaŋɗeki maktub jꞋɔɔki: jꞋɔn̰te kɔsn daa maragge, jꞋɔn̰te kɛɛsn naapge rɛn̰ rɛn̰, jꞋɔn̰te kɔsn daagen moosɗe ɔɔy te naaŋ ki eyo ɔɔ jꞋɔn̰te kɔsn mooso kici. 21 Taa do dɔkin̰ se, maakŋ gɛgɛr ki tak ɓo aanga *ɓii sebit ki ɓo, jeege lee taaɗ tɔɔk mɛtn Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se ɔɔ dooyin̰ maakŋ *ɓeege tun Yaudge lee tusn maak ki.»

22 Gɔtn se jee egliz ki ute jee naanɗe ki ɔɔ jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige dɔɔk taarɗe kalaŋ ɔɔ bɛɛr tɔɔɗ jeege daanɗe ki gɛn ɓaa ute Pɔl ɔɔ Barnabas Antiɔsn kɛn taa naaŋ Siri ki. Jee kɛn naaɗe bɛɛr tɔɔɗɗe se debm kalaŋ ron̰ Judas kɛn kꞋdaŋin̰ Barsabas se kici, ɔɔ kɛn kuuy se kꞋdaŋin̰ Silas. Naaɗe se gɛnaage paac aalɗe maak ki. 23 Naaɗe raaŋ ɛɗɗen maktub jiɗe ki ɔɔ maakŋ maktub kɛn ese naaɗe ɗeek ɔɔ:

Kɛse naaje kꞋjee kaan̰ naabm Isa al‑Masige, ute naajen naan jee eglizge tu, ute gɛnaagen gɔtn ara paac kꞋtɛɗsen tɔɔsɛ dɛna naase gɛnaajegen Yaudge eyo, kɛn took aalkiga maakse do Isa al‑Masi ki, naasen kɛn iŋgki taa naaŋ Siri ki ɔɔ maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔs ki ute kɛngen taa naaŋ Silisi ki.

24 Naaje kꞋbooyga kɛn jee mɛtin̰ iin̰ gɔtje ki ara jaay ɓaa gɔtse ki se, naaɗe utu taar naaɗen ɓaa taaɗsen se tujsega maakse ɔɔ teecsenga nirlse. Ɓɛrɛ, jee se naaɗe ɓaa gɛn doɗe, ey num naaje ɓo kꞋjꞋɔlɗen eyo. 25 Taa naan̰ se, taar se naaje jꞋaakin̰ taa naapm jaay kꞋbɛɛr kꞋtɔɔɗ jeege maakje ki taa ɓaa ute gɛnaa kɔɔn̰ maakjege Pɔl ute Barnabas se gɔtse ki. 26 Taa Pɔl ute Barnabas se, ɛɗga kɛɗ roɗe *sɛrkɛ taa Mɛljege Isa al‑Masi. 27 Bin num, naaje jꞋɔlsen Judas ute Silas se, taa naaɗe asen ɓaa taaɗn ute taarɗe mala taar kɛn naaje kꞋraaŋsen maakŋ maktub kɛn ese. 28 Nirl Salal ɔɔ naaje mala jꞋuun doa kꞋje nakŋ kɛn kꞋraaŋsen jꞋɔɔ aki tɛɗ se kꞋje jꞋasen ziiɗn ɗim kuuy do ki ey sum, 29 kɛn ɔɔ: ɔn̰te kɔski daa maragge, ɔn̰te kɔski mooso, ɔn̰te kɔski daagen moosɗe ɔɔy te naaŋ ki eyo ɔɔ ɔn̰te kɛɛski naapge rɛn̰ rɛn̰. Kɛn nakgen se jaay naase Ꞌtɛɗin̰kiga num, kɛse naase Ꞌtɛɗkiga nakŋ jiga aak eyo.

Naaje gɛnaagen gɔtn ara kꞋtɛɗsen tɔɔsɛ dɛna.

30 Kɛn naaɗe jaay raaŋ ɛɗɗen maktub jiɗe ki se, gɔtn se naaɗe ɔlɗe ɔɔ naaɗe iin̰ ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔs ki.

Kɛn naaɗe jaay aan se, naaɗe daŋ tus gɛnaagen ɗoobm al‑Masi ki ɔɔ ɛɗɗen maktubm ese. 31 Kɛn jee ɗoobm al‑Masi kɛn gɔtn ese jaay booy taar kɛn kꞋdooyɗesin̰ maakŋ maktub kɛn se, maakɗe ɓaa raap aak eyo ɔɔ taargen se ɛɗɗen kaay kaama.

32 Judas ute Silas se, naaɗe jee taaɗ taar teeco taar Raa ki. Taa naan̰ se ɓo, naaɗe dɛjɗenga dɛna ɛɗɗen kaay kaama ɔɔ do kaal maakɗe ki se, jꞋɔk maakɗe tɔɔgɔ. 33 Naaɗe ute gɛnaagen Antiɔs ki se, tiŋgoga dɛna gɔtn ese jaay ɓo, gɛnaagen ɗoobm Isa al‑Masi kɛn maakŋ gɛgɛr kɛn ese ɔlɗe ɔɔ kꞋɓaa lapia, ɔɔ naaɗe ɔk tɛrl ɓaa gɔtn jeege tun ɔlɗeno. 34 [Naɓo, Silas se je kiŋg gɔtn ara ɓii kandum‡.] 35 Anum Pɔl ute Barnabas se ɔɔp iŋg Antiɔs ki. Gɔtn ese, naaɗe ute jeegen kuuy se kic dɛna lee dooyɗen ute taar Mɛljege ɔɔ taaɗɗen Labar Jiga.

Pɔl gaaŋ ute Barnabas

(Gal 4.13‑15)

36 Kɛn naaɗe jaay tiŋg aas gɔtn ese se, Pɔl ɗeek Barnabas ki ɔɔ: «JꞋɔk kꞋtɛrl kꞋɓaa kaakŋ gɛnaagen ɗoobm *al‑Masi kɛn iŋg maakŋ gɛgɛrge tun paacn̰ gɔtn naaje kꞋlee kꞋtaaɗo taar Mɛljege ro ki se. KꞋɓaa kꞋjꞋaakɗen tu, naaɗe tap ɓo iŋg ɔɔ ɗi.» 37 Gɔtn se, gɛn Barnabas ki num naan̰ je Jan kɛn kꞋdaŋin̰ Mark se kic ɓo Ꞌɓaa ute naaɗe. 38 Num gaŋ Pɔl took eyo, taa Jan‑Mark se rɛs ɔn̰ɗenga kɔn̰ɔ taa naaŋ Pampili ki ɔɔ naan̰ ɔŋ aay ute kaamin̰ gɛn tɛɗn naaba ute naaɗe eyo. 39 Gɔtn se, naaɗe naajga taara dɛna, naɓo taarɗe ɓaa ɔk te mɛtn naap eyo. Bin se, Barnabas ute Jan‑Mark lɛ ook maakŋ markab ki gɛn ɓaa taa naaŋ Sipir ki; 40 num Pɔl se lɛ, bɛɛr uun Silas gɛn ɓaa ute naan̰a ɔɔ gɛnaagen ɗoobm al‑Masi kɛn gɔtn ese tɔndɗe mɛtn Raa ɔɔ daayum Mɛljege n̰Ꞌtɛɗɗen bɛɛn̰a.

Pɔl ɓaa mɛrtɛ gɛn k‑dige

41 Pɔl iin̰ gɔtn ese ɔɔ ɓaa lee taa naaŋ Siri ute gɛn Silisi ki ɔɔ gɔtn naan̰ aanga ro ki se, naan̰ ɛɗ kaay kaama *eglizge tu.

16

Timote ɓaa ute Pɔl ɔɔ Silas gɛn tɛɗn naabm Isa *al‑Masi

1 Tɛr Pɔl ute Silas jaay aan maakŋ gɛgɛr kɛn Derbe ute gɛn Listir ki se; gɔtn ese naan̰ ɔŋ gaaba kalaŋ debm aalga kaal maakin̰ do Isa ki, ron̰ Timote. Naan̰ se kon̰ mɛnd Yaud kɛn aalga kaal maakin̰ do Isa ki kici; gaŋ bubin̰ se, kɔɗ Grɛk. 2 Timote se, gɛnaagen ɗoobm al‑Masi kɛn maakŋ gɛgɛrge tun Listir ute kɛn Ikɔniɔm ki, paac se tɔɔmin̰a. 3 Gɔtn se Pɔl je ɔɔ kꞋɓaa tɛlɛ, naɓo taa Yaudgen iŋg maakŋ gɛgɛrge tun ese se, naan̰ ɔjin̰ pɔndɔ, taa jeegen paacn̰ gɔtn ese se jeelin̰ naan̰ se bubin̰ kɔɗ Grɛk. 4 Kɛn naan̰ jaay ɔj pɔndɔ Timote ki aas se, naaɗe iin̰ gɔtn ese ɔɔ ɓaa lee maakŋ gɛgɛrge tu ɔɔ naaɗe taaɗ gɛnaage tu nakgen kɛn *jee kaan̰ naabm Isage ute jee naan jee *eglizge tu taaɗo taarin̰ Jeruzalɛm ki se ɔɔ naaɗe taaɗɗen ɔɔ: «JꞋiŋg do taar kɛn se.» 5 Ute taargen se, jee eglizgen gɔtn ese se tɛɗ jee al‑Masigen mɛc, ɔɔ ɓii‑raa naaɗe ziiɗ ɓaa ute naanɗe.

Pɔl ni maakŋ gɛgɛr kɛn Troas ki

6 Pɔl ute Silas se je ɓaa taaɗn taar *Raa taa naaŋ Azi kɛn kaam kalaŋ; naɓo *Nirl Salal taaɗɗen maakɗe ki ɔɔ jꞋɔn̰te ɓaa. Num gɔtn se, naaɗe aal teec taa naaŋ Prigi ute gɛn Galati ki. 7 Kɛn naaɗe jaay aan cɛɛ taa naaŋ Misi ki se, naaɗe je ɓaa taa naaŋ Bitini ki; naɓo gɔtn ese kic Nirl gɛn Isa gaasɗe. 8 Taa naan̰ se ɓo, naaɗe aal teec taa naaŋ Misi ki ɔɔ bɔɔy ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Troas ki gɔt kɛn kꞋlee kꞋɗaar markabge se. 9 Maakŋ Troas ki jaay Pɔl tooɗ tooɗ nɔɔr se, naan̰ nia ɔɔ maakŋ nin̰ ki se, naan̰ aak aan gɔɔ kɔɗ Masedoan kalaŋ ɗaar ɗaar naanin̰ ki ɔɔ eemin̰ nɔɔ mɛtin̰ ki ɔɔ: «Iin̰ Ꞌɓaaɗo Masedoan ki ara taa ajen naaka.» 10 Kɛn Pɔl jaay taaɗɗen mɛtn taar nin̰ga sum se, gɔtn se sum ɓo naaje* kꞋnaar kꞋje ɗoobm jꞋan ɓaa Masedoan ki, taa ute mɛtn taar nin̰ se, naaje kꞋjeelga maakje ki kɛse Raa ɓo daŋje gɛn ɓaa taaɗn Labar Jigan gɛn Isa *al‑Masi se, jeege tun gɔtn naane.

Pɔl aan maakŋ gɛgɛr kɛn Pilip ki

(Plp 1.1‑11,27‑30)

11 Naaje jꞋiin̰ maakŋ gɛgɛr kɛn Troas ki se, gɔtn se naaje kꞋjꞋook maakŋ markab ki ɔɔ kꞋjꞋɔmb kꞋgaaŋ baar kꞋɓaa taa naaŋ Samotras kɛn maane gurug aalin̰ se. Tɛr mɛtbeen̰ki se, naaje kꞋjꞋiin̰ kꞋɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Neapoli ki gɔtn kɛn kꞋlee kꞋɗaar markabge se kici. 12 Gɔtn se, naaje kꞋjꞋiin̰ kꞋɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Pilip ki ɔɔ maakŋ taa naaŋ Masedoan ki se, Pilip se naan̰ gɛgɛr magala ɔɔ ɔk *Rɔmɛge dɛna. Gɔtn ese se, naaje kꞋtiŋgga ɓii kandum.

13 Kɛn *ɓii sebit jaay aan se, naaje kꞋjꞋiin̰ kꞋteec maakŋ gɛgɛr kɛn se ɔɔ kꞋɓaa taa oolo ki kꞋsaap jꞋɔɔ kaaɗ naane jꞋkɔŋ gɔtn jeege lee eem Raa. Num gaŋ jꞋaan se jꞋɔŋ mɛndge kandum sum ɓo tusga, kꞋjꞋiŋg cɛɛɗe ki ɔɔ kꞋtaaɗɗen taara. 14 Maakɗe ki se, mɛnda kalaŋ ron̰a Lidi ɔɔ naan̰ iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Tiatir. Mɛnd se, naan̰ ɓeer Raa ki ɔɔ ɔk kalge gɛn zoa ɔɔ kalin̰ge se kalgen te roɗege ɔɔ aac kaace. Kɛn Pɔl jaay taaɗ taaɗ taar Raa se, naan̰ uɗ bi do ki taa Mɛljege tɛɗin̰ maakin̰ ki gɛn booy kɔkŋ taar Pɔl se ɔɔ naan̰ aal maakin̰ don̰ ki. 15 Gɔtn se, naan̰ ute jeegen maakŋ ɓeen̰ ki se *kꞋbatizɗe. Kɛn kꞋbatizɗe aas se, naan̰ daŋje ɔɔ kꞋɓaa ɓeen̰ ki ɔɔ ɗeekjen ɔɔ: «Kɛn naase Ꞌjeelumki maam se jaay mꞋaalga maakum do Mɛljege tu ɗeer ɗeer num, Ꞌɓaakiro aki kiŋg ɓeem ki.» Gɔtn se, naan̰ ɗoje bini ɔlje naaje kꞋtook kꞋɓaa ɓeen̰ ki.

Pɔl ute Silas se kꞋtɔk kꞋjꞋɔmbɗe daŋgay ki

16 Gaŋ ɓii kalaŋ naaje kꞋɓaa ɓaa gɔt kɛn jeege lee tusn gɛn keem Raa se, goon mɛnda kalaŋ bin se ɓaaɗo ɔŋje ɔɔ naan̰ mɛnd dukaaka ɔɔ ute dukaakin̰ se iin̰ga num taaɗ nakgen ute aki kaan naan ki. Ute mɛnd se, mɛlin̰ge ɔŋ gurs ro ki dɛna. 17 Naan̰ lee ɔk mɛtje naaje jꞋutu Pɔl ɔɔ tɔɔy mɛtje ki makɔn̰ɔ ɔɔ dɔɔk taara ɔn̰ eyo ɗeek ɔɔ: «Jee ese se, naaɗe jee tɛɗn naabm Raagen Taaro! Naaɗe ɓaaɗo se taa asen taaɗn ɗoobm kaaja!» 18 Mɛnd se ɔk mɛtje ɓii kando kando bini ɔl ɓii kalaŋ Pɔl ɔɔr se, tɛrl aakin̰a ɔɔ ɗeek sitan kɛn ron̰ ki se ɔɔ: «Ute ro Isa *al‑Masi se mꞋɔɔ: Ꞌteec naatn ro mɛnd kɛn se!» Gɔtn se sum ɓo, sitan se naar teec naatn ron̰ ki. 19 Kɛn mɛlin̰ge jaay aakin̰ naan̰ dukaakin̰ lɛ gɔtɔga ɔɔ ɗoobm naaɗe an kɔŋ gurs kic ɓo gɔtɔga se, naaɗe tɔk Pɔl ute Silas ɔɔ ɓaanɗen naan magalge tun gɔtn ese. 20 Tɛr naaɗe ɓaanɗen naan magalge tun *Rɔmɛge tɔndɗe se ɔɔ taaɗɗen ɔɔ: «Jee se lɛ, Yaudge ɔɔ ɓaaɗo se gɛn tujn̰ naaŋjege! 21 Naaɗe lee dooy jeege ute ɗoobm kiŋg naaŋɗe kɛn naaje Rɔmɛge se ɔljeki ro ki eyo. Kɛse naaje se jꞋan̰ kɔŋ tɛɗ eyo.» 22 Gɔtn se ɔl jee dɛnge se iin̰ ro Pɔl ute Silas ki. Ɔɔ magalgen Rɔmɛge tɔndɗe se iin̰ tɔɔɗn ute kalɗege taa tɔɔgɔ ɔɔ ɔl kꞋjꞋɔndɗe te mɛɛjɛ. 23 Kɛn naaɗe jaay tɔnd dɛrɛŋɗe aas se, naaɗe ɓaa ɔmbɗen maakŋ daŋgay ki ɔɔ taaɗ magal jee daŋgayge tu se ɔɔ jee se kꞋbɔɔbɗe jiga. 24 Kɛn magal jee daŋgayge jaay booy taar naaɗe taaɗin̰ se, naan̰ tɔk ɔmbɗen maakŋ daŋgay kɛn maak ki ɔɔ tɔndɗen poolo jɛɗege tu.

Magal jee daŋgayge took aal maakin̰ do Isa ki

25 Kɛn aan gɔɔr ute daan ɓea se, Pɔl ute Silas se eem keem Raa ɔɔ tɔɔmin̰ tɔɔm ute kaa, kaaɗ kɛn se jee daŋgaygen kuuy se, iŋg booy kaaɗegen naaɗe iŋg aar kaar se. 26 Gaŋ gɔtn ese sum ɓo, naaŋa naar te makɔn̰ɔ ɔɔ ɔl ɓee kɛn naaɗe iŋg maak ki se kic ɓo ute magalin̰ te rig rig. Gɔtn se kaam taargen gɛn ɓee se tɔɔɗ kalɗe ki, naan̰ kɛn se zin̰zir kꞋdɔɔkŋ jee daŋgayge se kic ɓo tɔɔɗ si kalɗe ki. 27 Kɛn magal jee daŋgayge jaay dɔrl iin̰ maakŋ bin̰ ki se, naan̰ aak kaam taar jee daŋgayge se paac tooɗga waŋ waŋ. Gɔtn se naan̰ saap ɔɔ kaaɗ naane jee daŋgayge se aan̰ga. Taa naan̰ se ɓo, naan̰ ɔɔɗ gɔrɗ‑jɛrlin̰a je tɔɔl ron̰a. 28 Gaŋ Pɔl ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ ɔɔ: «Ay ɔn̰ɔ, ɔn̰te tɔɔl roi, ɓɛrɛ naaje jꞋutu paac!» 29 Gɔtn se magal jee daŋgayge se ɓeere ɔkin̰a ɔɔ ron̰ ook marga, taaɗ ɔɔ jꞋɔɔcin̰o pooɗo taa an kaakŋ gɔtɔ. Kɛn kꞋɓaano ute pooɗo sum se, naan̰ naar ɛnd ɓaa maakŋ daŋgay ki ɔɔ ɓaa ooc mɛtn jɛ Pɔl ute gɛn Silas ki. 30 Gɔtn se naan̰ ɔɔɗ teecɗeno naatn ɔɔ tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Nakage, maam tap ɓo mꞋtɛɗn rom mꞋɔɔ ɗi jaay mꞋkɔŋ kaaja se?» 31 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Naai aal maaki do Mɛljege Isa ki ɔɔ ute naan̰ se, naai ute jeeigen maakŋ ɓei ki paac se, aki kɔŋ kaaja.» 32 Gɔtn se naan̰ ute jee maakŋ ɓeen̰ ki se, naaɗe taaɗɗen taar Mɛljege Isa. 33 Maakŋ nɔɔr kɛn ese sum ɓo, magal jee daŋgayge se ɓaanɗen gɔtn ɔk maane. Gɔtn ese naan̰ tug ɗaapɗen taan‑duɗege. Ɔɔ naan̰ kɛn ese sum ɓo, naan̰ ute jee maakŋ ɓeen̰ ki se, Pɔl ute Silas *batizɗe. 34 Gɔtn se Pɔl ute Silas se naan̰ daŋ ɓaanɗen ɓeen̰ ki ɔɔ ɛɗɗen kɔsɔ. Gaabm se, ute jeen̰gen maakŋ ɓeen̰ ki se, maakɗe raapo taa naaɗe aalga maakɗe do Raa ki. 35 Kɛn gɔtɔ jaay iip se, magalgen *Rɔmɛge tɔndɗe se, ɔlo asgarge ɓaa taaɗ magal jee daŋgayge tu ɔɔ: «Jee se, Ꞌtɔɔɗ tɔlɗe.» 36 Magal jee daŋgayge ɓaaɗo taaɗ Pɔl ki ɔɔ: «Magalgen Rɔmɛge tɔndɗe se, ɔlo asgarge ɔɔ ɓaaɗo taaɗum ɔɔ kꞋtɔɔɗ kꞋtɔlse. Bin num Ꞌteeckiro naatn maakŋ daŋgay ki ɔɔ Ꞌɓaaki te lapia.» 37 Gaŋ Pɔl ɗeek asgarge tu se ɔɔ: «Naaɗe aakjen te mɛtn taarje ey sum ɓo ɔl kꞋtɔndje naan jeege tu, ɔɔ ɓaa ɔlje daŋgay ki, ey num ɓɛrɛ, naaje kic kꞋRɔmɛge. Num gaŋ ɓɔrse num naaɗe je ajen tɔɔɗn tɔl nam Ꞌjeel gɔtje ey se mɛt ki eyo. Bin se, ɔn̰ɗe naaɗe malin̰ge ɓo aɗe ɓaa utu ajen tɔɔɗn naatn maakŋ daŋgay ki se.» 38 Asgargen jꞋɔlɗeno jaay ɔk tɛrl ɓaa se ɓaa taaɗ taar se magalge tun Rɔmɛge tɔndɗe se. Kɛn magalgen se jaay booy ɔɔ Pɔl ute Silas kic ɓo Rɔmɛge se, gɔtn se ɓeere ɓaa ɔkɗe. 39 Naaɗe ɓaaɗo ɔŋɗe ɔɔ tɛɗɗen kalɗɛ jaay tɔɔɗ tɔlɗe ɔɔ taaɗɗen ɔɔ kꞋjꞋiin̰ kꞋjꞋɔn̰ɗe maakŋ gɛgɛrɗe se. 40 Kɛn Pɔl ute Silas jaay teeco maakŋ daŋgay ki se, naaɗe ɓaa gɔtn Lidi ki. Kɛn naaɗe aan se, ɔŋ gɛnaagen ɗoobm *al‑Masi ki. Gɔtn se, naaɗe ɛɗɗen kaay kaama, jaay ɓo iin̰ ɓaa.

17

Pɔl ute Silas ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Tɛsalonik ki

(1Tɛs 1, 2.1‑16)

1 Kɛn Pɔl ute Silas jaay iin̰ ɔn̰o gɛgɛr Pilip se, naaɗe aal teeco maakŋ gɛgɛr kɛn Ampipolis ki ute kɛn Apoloni ki. Ɔɔ naaɗe ɓaaɗo maakŋ gɛgɛr kɛn Tɛsalonik ki. Gɔtn se, Yaudge ɔk ɓee kɛn naaɗe lee tusn maak ki. 2 Aan gɔɔ nakŋ se, naan̰ deelga deel ro ki se, Pɔl ɓaa ɔŋ Yaudge ɔɔ daan suukge tun mɔtɔ se, aanga *ɓii sebit ki tak ɓo, naaɗe lee naaj ute naaɗe do taarge tun maakŋ Kitap ki. 3 Naan̰ taaɗ tɔɔkɗen mɛtin̰a ɔɔ taaɗɗen mɛtn taar maakŋ Kitap kɛn taaɗ ɔɔ: «*Al‑Masi se ɓaaɗoga num utu dabara utu kooyo jaay naan̰ aɗe dur daan yoge tu. Al‑Masi kɛn naase iŋg aakki kaamin̰ se, naan̰ ɓo Isan kɛn maam mꞋtaaɗsen taarin̰ se.» 4 Gɔtn se Yaudgen mɛtin̰ge se, taar se ɓaa ɛnd maakɗe ki ɔɔ took ɓaa tum ute Pɔl ɔɔ Silas. Naan̰ kɛn se Grɛkgen ɓeer *Raa ki se kic ɓo dɛna ute mɛndge dɛna kɛn gaabɗege jee magalge se kic, took ɓaa ute naaɗe.

5 Gaŋ Yaudgen baate kaal maakɗe do Isa ki se, tɛɗ maak‑kilimi ro Pɔl ute Silas ki ɔɔ ɔŋ jee mursgen lee daan ɗoobge tu se rɛjɗeno ute gurs. Naaɗe ɓaaɗo ɔɔs mɛtn jee dɛnge taa tujn̰ gɔtɔ. Gɔtn se, naaɗe iin̰ ɓaa tɛrɛc ɓee Jason gɛn je Pɔl ute Silas. Kɛn naaɗe jaay ɔŋɗenga num, anɗen tɔkŋ ɓaa naan jee dɛnge tun tusga se. 6 Kɛn naaɗe ɓaa jaay ɔŋɗen te ey se, naaɗe ɔk ɓaano ute Jason ute gɛnaage kandum kɛn ɗoobm al‑Masi ki naan tɔɔgge tun gɔtn ese. Gɔtn se, naaɗe tɔɔɗ tɔɔy ɔɔ: «Jee tuj *dunia te magalin̰ se, ɓɛrɛ, ɓɔrse naaɗe aanga ara! 7 Ɔɔ Jason se ɓo, debm kɛn ɔkɗen ɓeen̰ ki ɔɔ jee se lɛ, Sezar Gaar magal kɛn iŋg *Rɔm ki se, naaɗe ɔɔ ansin̰ ɗim eyo ɔɔ naaɗe taaɗ ɔɔ Gaar magal kuuy utu ɔɔ naan̰ se ɓo, kɛn ron̰ Isa se.» 8 Kɛn jee ute dɛnɗe ute tɔɔggen gɔtn ese jaay booy taar se, naaɗe maakɗe ɓaa tuju. 9 Gɔtn se naaɗe ɔl Jason ute gɛnaagen ɗoobm al‑Masi ki se, ɓaaɗo dɔnd gurs dɛn jaay ɓo, naaɗe tɔɔɗ tɔlɗe.

Pɔl ute Silas ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Bere ki

10 Maakŋ nɔɔr kɛn ese sum ɓo, gɛnaagen ɗoobm Isa *al‑Masi ki se, ɔl Pɔl ute Silas ɓaa gɛgɛr kɛn Bere ki. Kɛn naaɗe jaay aan se, naaɗe ɓaa maakŋ *ɓee kɛn Yaudge tun lee tusn maak ki se. 11 Gaŋ naaɗe ɓaa ɔŋ Yaudgen Bere ki se jiga cir Yaudgen Tɛsalonik ki, taa naaɗe booy taar Raa se maakɗe raap do ki sakan̰. Ɓii‑raa naaɗe dooy aak taar maakŋ Kitap ki se taa naaɗe an kaakŋ jeel ro ki taar kɛn Pɔl lee dooyɗen se, mɛt ki lɔ mɛt ki ey lɛ. 12 Maakɗe ki se, jeege dɛna took aal maakɗe do Isa ki ɔɔ mɛnd Grɛkgen gaabɗege jee magalge ute gaabge dɛna took aal maakɗe do Isa ki.

13 Gaŋ Yaudgen maakŋ gɛgɛr kɛn Tɛsalonik ki jaay booy ɔɔ Pɔl ɓaaga taaɗn taar Raa maakŋ gɛgɛr kɛn Bere ki kic se, naaɗe ɓaaɗo ɔɔs mɛtn jeege taa tujn̰ gɔtɔ daala. 14 Gɔtn ese, gɛnaagen ɗoobm Isa al‑Masi ki naar ɔl Pɔl ɓaa taa baar ki gɛn ɓaa kookŋ maakŋ markab ki. Num Silas ute Timote se lɛ ɔɔp iŋg Bere ki. 15 Jeegen ɓaa kɔl Pɔl se, naaɗe ook maakŋ markab ki ute naan̰a, bini ɔlin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Atɛn ki. Kɛn naaɗe tɛrlo tɛrl se, Pɔl taaɗɗen ɔɔ kɛn jꞋaanga num, kꞋtaaɗ Silas ki ute Timote ki se, kꞋɓaaɗo jꞋɔŋin̰ kɛskɛ.

Pɔl taaɗ taar Raa jeege tun Atɛn ki

16 Kɔr Pɔl utu booy booy Timote ute Silas maakŋ gɛgɛr kɛn Atɛn ki se, naan̰ aak maakŋ gɛgɛr ese se ɗooc ute maragge sum ɔɔ naan̰ aak se maakin̰ tuj kasak kasak. 17 Gɔtn se, naan̰ iin̰ ɓaa maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se, naan̰ naaj ute Yaudge ɔɔ ute jee ɓeer Raa ki. Ɔɔ ɓii‑raa bɔɔr maakŋ gɛgɛr kɛn jeege lee tusn se, naan̰ lee naaj ute jeege kici.

18 Gɔtn se jaay jee dooy jeegen uun taar Epikirus ute jee dooy jeegen uun taar Zenon se* iŋg naaj ute naan̰a. Jee mɛtin̰ge ɗeek ɔɔ: «Aakum tu, debm kul taar rɛn̰ rɛn̰ ara tap ɓo je ɗeekŋ ɔɔ ɗi?» Jee kuuy ɗeek ɔɔ: «Naan̰ ɓɛrɛ ɓaanoga ute taar raa jee kuuy.» Naaɗe taaɗ bin se, taa Pɔl se taaɗɗega taaɗ taa Isa ɔɔ ute mɛtn taar dur jeegen utu dur daan yoge tu se. 19 Naaɗe ɔk ɓaansin̰ do ko kɛn naaɗe lee tusn aakŋ mɛtn taarɗege se, ɔɔ gɔtn se kꞋdaŋin̰ Areopag. Gɔtn se naaɗe taaɗin̰ ɔɔ: «Naaje kꞋje naai ajen taaɗn mɛtn taar dooy kijn̰ kɛn naai lee dooy jeege se, taa naaje kꞋbooy kɔkŋ mɛtin̰a. 20 Ute mɛtn taarigen ɓii kalaŋ naaje kꞋbooy te ey jaay, naai lee taaɗ bijen doje se, ɓaaɗo taaɗjen mɛtin̰ tu, taa naaje kꞋje kꞋjeel kɔkŋ mɛtin̰a.» 21 (Naaɗe taaɗ bin se taa jee Atɛn ki ute mɛrtgen ɓaaɗo ɓaao ɔɔ kɛngen tiŋg tiŋg gɔtn ese se, naaɗe iŋg ɓo gɛn booyo ɔɔ gɛn taaɗn mɛtn taargen kiji kɛn naaɗe ɔŋga num ɓaaɗo lee taaɗ mɛtin̰ se)†.

22 Gɔtn se, Pɔl iin̰ ɗaar daan jeege tun Areopag ki se ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Naase jee Atɛn ki, maam mꞋaakse naase se jee ɔkki maragge se ɔɔn̰ aak eyo. 23 Kɛn maam mꞋleeɗo maakŋ gɛgɛrse ki se, maam mꞋaako gɔtn kɛn naase Ꞌlee eemki maragsege ɔɔ mꞋɔŋo gɔtn tɔjn̰ sɛrkɛ kaam kalaŋ bin se kꞋraaŋin̰ ro ki jꞋɔɔ: ‹Kɛse raa kꞋjeel mɛtin̰ eyo.› Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋɓaaɗo se mꞋasen taaɗn Raa kɛn naase eemin̰ki jaay Ꞌjeelin̰ki ey se.

24 «Raa se, naan̰ ɓo debm aalo dunia ute nakgen maak ki paac se ɔɔ naan̰ ɓo mɛl maakŋ raa ute do naaŋa ɔɔ naan̰ se iŋg maakŋ ɓeege tun jikilimge ɓo iin̰in̰ ute jiɗe se eyo. 25 Ɔɔ naan̰ lɛ, ɔlin̰ ɗim te naabm jikilimge eyo, taa naan̰ kalin̰ ki sum ɓo ɛɗ koa nakge tun iŋg ɓaa se paac ɔɔ naan̰ ɓo debm ɛɗjeki nakgen Ꞌkaasn tiŋgjege. 26 Naan̰ aalo deb kalaŋ sum ɓo kɛn tooj dirl mɛtjil jikilimgen do naaŋ kɛn ɓaa se paac. Ɔɔ naan̰ ɓo debm tɔndɗeno kaaɗn toojɗege ɔɔ kaaɗn kooyɗege ɔɔ gaaŋ ɛɗɗen taa naaŋge ɔɔ tɔndɗesin̰ te naaŋ guurin̰ge.

27 «Raa tɛɗn naan̰ se taa naaɗe an̰ jea ɔɔ bin sum ɓo daan naane naaɗe an̰ kɔŋɔ lɛ ɗaam? Taa naan̰ lɛ dɔk ute naajege eyo. 28 Taa naan̰ se ɓo, naaje jꞋiŋgki ɔɔ kꞋleeki se kic ɓo ute naan̰a ɔɔ ɓɔrse kɛn jꞋutuki zɛɛrɛ se kic lɛ ute naan̰a. Kɛse ɓo maakŋ jee kaar bal‑zɛɛrsege tu se, deb kalaŋ maakŋ kaan̰ki se taaɗ ɔɔ: ‹Naajege se kꞋgaan Raage.› 29 Aan gɔɔ naajege kꞋgɛnin̰ge ɗey se, bin num naaje jꞋaki kɔŋ saapm jꞋɔɔki Raa se tec aan gɔɔ maraggen kɛn kꞋtɛɗɗen ute daab, pudda ey lɛ ute ko se eyo. Nakgen se jikilimge tɛɗɗen ute tirɗɗege sum. 30 ꞋBooyki! Do dɔkin̰ kɛn naase Ꞌjeelkiro te Raa ey se, naan̰ kɛn se kic ɓo, Raa ɔŋ utsen te eyo. Num ɓɔrse se, naan̰ daŋ jeegen gɔtn ɓaa se paac taa tɛrl maakɗe aɗe ɓaa gɔtn naan̰ ki. 31 Taa naan̰ se ɓo, Raa se ɔndga kɔnd ɓiin kɛn naan̰ an kɔjn̰ bɔɔrɔ ute ɗoobin̰ do jeege tun do naaŋ ki paac. Ute debm kɛn naan̰ bɛɛr ɔɔɗin̰ gɛn kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se, debm se ɓo kɛn naan̰ durin̰ daan yoge tu taa jikilimge se an jeel ro ki.»

32 Kɛn naaɗe jaay booy Pɔl ɔɔ Raa duroga nam daan yoge tu se, gɔtn se jee mɛtin̰ge baagin̰ tɛrɛcin̰ mɛtin̰ ki. Gaŋ jee kuuy se taaɗin̰ ɔɔ: «Do taari ki se, ɓiin kuuy jꞋutu jꞋai daŋ ajen taaɗn aan gɔɔ kɛn ese daala.» 33 Naan̰ kɛn se sum ɓo, Pɔl teec ɔn̰ɗe. 34 Num gaŋ, jee mɛtin̰ge ɓaa ɔŋ Pɔl ɔɔ took aal maakɗe do Isa ki. Maakɗe ki se gaaba kalaŋ ron̰ Denis, naan̰ kic maakŋ jeege tun lee aak mɛtn taara Areopag ki se kici ɔɔ mɛnda kalaŋ ron̰ Damaris ute jeegen kuuy kic ɓaa te naan̰a.

18

Pɔl ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Kɔrint ki

(1Kɔr 1.1‑9, 2.1‑5; 2Kɔr 11.5‑12, 12.12‑13)

1 Kɛn Pɔl jaay iin̰ ɔn̰ gɛgɛr Atɛn se, naan̰ iin̰ ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Kɔrint ki. 2 Gɔtn se naan̰ ɓaa dɔɔɗ ute kɔɗ Yaud kꞋdaŋin̰ Akilas utu aan kaana ɔɔ naan̰ jꞋoojin̰ taa naaŋ Pɔŋ ki. Naan̰ iin̰o taa naaŋ Itali ki ute mɛndin̰a ron̰a Prisil, taa Gaar magal gɛn *Rɔmɛgen kꞋdaŋin̰ Klɔd se ɔl kꞋtuur Yaudge naatn paac maakŋ gɛgɛr kɛn Rɔm ki se. Naan̰ kɛn se, Pɔl ɓaa deel ute naaɗe, 3 taa naabin̰ lɛ, tec gɔɔ gɛn naaɗe ɗey se. Naabm naaɗe se, lee uj nakgen kꞋɗaapm kɔrɔr. Taa naan̰ se ɓo, Pɔl ɓaa iŋg ute naaɗe ɔɔ naaɗe lee tɛɗ naaba tɛlɛ.

4 Aanga *ɓii sebit ki tak ɓo Pɔl ɓaa maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se. Gɔtn se, naan̰ lee taaɗ taar *Raa Yaudge tu ute Grɛkge tu taa naan̰ je naaɗe Ꞌtookŋ do taarin̰ kɛn naan̰ taaɗɗen se. 5 Gaŋ kɛn Silas ute Timote kɛn iin̰o Masedoan ki jaay aan sum se, Pɔl ɔn̰ ron̰ paac gɛn taaɗn taar Raa. Naan̰ taaɗ Yaudge tu tal ɔɔ *al‑Masi kɛn naase iŋg aakki kaamin̰ se, naan̰ ɓo Isa se. 6 Gaŋ gɔtn se, Yaudge se iin̰ ron̰ ki ɔɔ naajin̰a. Naan̰ kɛn se, Pɔl ɔk mind kalin̰a ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Ɓɛrɛ, naase se kɛn ɗim jaay aanga dose ki kic num, maam se ɔlum eyo ɔɔ jꞋam kɔkŋ mindum eyo. Naan ki se ɓɛrɛ, maam mꞋɓaa taaɗn taar Raa jeege tun Yaudge eyo.» 7 Naan̰ iin̰ teec gɔtn ese ɔɔ ɓaa ɓee gaab ki kalaŋ kꞋdaŋin̰ Titus Justus. Naan̰ se debm ɓeer Raa ki ɔɔ ɓeen̰ se ɔnd daamboogo ute ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se. 8 Gɔtn se Krispus, naan̰ kɛn magal ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se, naan̰ ute jee maakŋ ɓeen̰ ki paac took aal maakɗe do Mɛlje ki, ɔɔ jee Kɔrint kɛn dɛn lee booy taar Pɔl se kic, took aal maakɗe do Isa ki kici ɔɔ *kꞋbatizɗe. 9 Kɛn aan nɔɔr se, Mɛljege Isa mala teec naan Pɔl ki ɔɔ taaɗin̰ ɔɔ: «Ɔn̰te ɓeer jeege tun se, num taaɗ taar Raa ɓaa ute naani sak sak, ɔn̰te doa. 10 Taa maam mꞋutu te naai se nam kɔŋ kɔl jin̰ roi ki eyo. ꞋJeele, maakŋ gɛgɛr kɛn ese se, maam mꞋɔk jeege dɛna.» 11 Gɔtn se Pɔl ɔɔp tiŋg maakŋ gɛgɛr kɛn Kɔrint ki se ɓaara ute laapa mɛcɛ. Gɔtn se naan̰ lee dooy jeege ute taar Raa.

Pɔl jꞋɔk kꞋɓaansin̰ naan magal *Rɔmɛge tu

12 Kaaɗ kɛn Galion magal taa naaŋ Akayi se, naan̰ kɛn se Yaudge dɔɔk taarɗe ɓaa ɔk Pɔl ɔɔ ɓaansin̰ gɔtn kɔjn̰ bɔɔr ki. 13 Gɔtn se, naaɗe ɗeek Galion ki ɔɔ: «Gaabm se ɔɔs mɛtn jeege ɔɔ jꞋɔn̰te keem Raa tec aan gɔɔ kɛn naaje kꞋlee kꞋjꞋeem se.» 14 Ey num Pɔl se je taaɗa, naɓo Galion naar taaɗ Yaudge tu ɔɔ: «Naase Yaudge, kɛn gaabm se jaay tɛɗ te nakŋ ute ɗoobin̰ eyo, lɔ tujga ɗim kuuy se, gɛn naan̰ se num, maam mꞋasen kaakŋ mɛtn taarse. 15 Gaŋ naase lɛ, Ꞌlee naajki taara do *Ko Taar Raase ki ute ro jeesege tu. Bin num, kɛse nakŋ naase malin̰ge! Maam se, mꞋkɔŋ kɔjn̰ bɔɔrɔ do nakge tun bin eyo.» 16 Gɔtn se, naan̰ tuur ɔɔɗɗeno naatn gɔtn kɔjn̰ bɔɔr ki se. 17 Gɔtn se jeege paac iin̰ gɔtn ese, iij‑ɔk Sostɛn magal *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki ɔɔ tɔnd dɛrɛŋin̰a naan jeege tun gɔtn kɔjn̰ bɔɔr ki se. Naɓo Galion kɛn magal Rɔmɛge aak nakŋ kɛn naaɗe tɛɗ se, don̰ cɔkɔ kic ɓo dirin̰in̰ eyo.

Pɔl ɔk tɛrlo maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔs kɛn taa naaŋ Siri ki

18 Maakŋ gɛgɛr kɛn Kɔrint ki se, Pɔl tiŋgga dɛna, jaay ɓo naan̰ iin̰ ɔn̰ gɛnaagen ɗoobm Isa *al‑Masi kɛn gɔtn ese. Naan̰ iin̰ ɓaa ute Prisil ɔɔ Akilas maakŋ gɛgɛr kɛn Sankre ki gɔt kɛn kꞋlee kꞋɗaar markabge. Gɔtn se, naan̰ dɔs don̰a taa naan̰ naamga naam taarin̰a, jaay ɓo naaɗe ook maakŋ markab ki ɔɔ ɓaa taa naaŋ Siri ki. 19 Kɛn naaɗe jaay aan maakŋ gɛgɛr kɛn Ɛpɛz ki se, Prisil ute Akilas se Pɔl ɔn̰ɗen gɔtn ese ɔɔ naan̰ iin̰ ɓaa maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se. Gɔtn ese naan̰ naaj ute Yaudge taa Isa. 20 Naaɗe tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Ɔɔp iŋg ute naaje,» naɓo Pɔl baate. 21 Kɛn naan̰ iin̰ ɔn̰ɗe kɔn̰ se ɗeekɗen ɔɔ: «Kɛn Raa jaay je num, ɓiin kuuy jaay mꞋaɗe ɓaa gɔtse ki.» Gɔtn se naan̰ iin̰ maakŋ gɛgɛr kɛn Ɛpɛz ki se, ook maakŋ markab ki ɔɔ ɓaa. 22 Kɛn Pɔl jaay aan maakŋ gɛgɛr Sezare ki se, naan̰ ook ɓaa Jeruzalɛm ki gɛn tɛɗn tɔɔsɛ *egliz ki, jaay ɓo, naan̰ bɔɔy ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔs kɛn taa naaŋ Siri ki. 23 Gɔtn se, naan̰ tiŋgga ɓii kandum jaay iin̰ ɓaa leeɗo maakŋ gɛgɛrge tun taa naaŋ Galati ute gɛn Prigi. Gɔtn naan̰ aanga tak ɓo, naan̰ ɛɗ kaay kaama gɛnaage tun ɗoobm Isa al‑Masi ki.

Apɔlɔs ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Ɛpɛz ki ute gɛn Kɔrint ki

24 Kaaɗ kɛn se gaaba kalaŋ, kɔɗ Yaud kꞋdaŋin̰ Apɔlɔs ɔɔ naan̰ se kꞋjꞋoojin̰ maakŋ gɛgɛr kɛn Alekzandri ki. Ɔɔ naan̰ iin̰ ɓaaɗo maakŋ gɛgɛr kɛn Ɛpɛz ki. Gaabm se jeel taaɗn taara aak eyo ɔɔ jeel ɔk mɛtn Kitap jiga. 25 Naan̰ se kꞋdooyin̰ga ute mɛtn taar kɛn taaɗ taa Mɛljege. Naan̰ taaɗ taar Raa se maakin̰ raap do ki sakan̰, ɔɔ taar Isa se, naan̰ dooy jeege ute ɗoobin̰ tak tak. Naɓo, naan̰ se, jeel ɓo mɛtn taar *batɛm gɛn Jan‑Batist sum. 26 Maakŋ *ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se, Apɔlɔs baag taaɗn taar Raa jeege tu kic ɓo, ɓeer eyo. Gaŋ kɛn Prisil ute Akilas jaay booy taar naan̰ taaɗ se, gɔtn se naaɗe ɔk ɓaansin̰ ute naaɗe ɔɔ taaɗin̰ Ɗoobm Raa se ute ɗoobin̰ tak tak do ki daala. 27 Apɔlɔs se, je ɓaa taa naaŋ Akayi ki gɛn ɓaa taaɗn taar Raa jeege tu. Taa naan̰ se ɓo, gɛnaagen ɗoobm Isa *al‑Masi ki se, ɛɗin̰ kaay kaama ɔɔ raaŋ ɛɗin̰ maktub jin̰ ki, taa n̰Ꞌɓaa kɛɗn gɛnaage tun gɔtn naane, taa kɛn naan̰ aanga num, naaɗe an̰ dɔɔɗn kɔkŋ jiga. Kɛn naan̰ jaay aan gɔtn naane se, ute bɛɛ kɛn Raa tɛɗin̰ se, gɛnaagen ɗoobm Isa al‑Masi kɛn gɔtn naane se, naan̰ noogɗen dɛna. 28 Anum, Yaudge tu se, naan̰ taaɗɗen tal tal gɔtn ese ɔɔ taar kɛn naaɗe an̰ tɛrl kic ɓo, naaɗe ɔŋ eyo. Ɔɔ ute taargen maakŋ Kitap ki se, naan̰ taaɗɗen ɔɔ: Isa se, naan̰ ɓo al‑Masi.

Pɔl ɓaa mɛrtɛ gɛn k‑mɔtɔge

19

Pɔl tɛrl maakŋ gɛgɛr kɛn Ɛpɛz ki daala

1 Kaaɗ kɛn Apɔlɔs utu maakŋ gɛgɛr kɛn Kɔrint ki se, Pɔl aal teeco taa naaŋ Azi kɛn maakŋ koge tu se ɔɔ ɓaaɗo maakŋ gɛgɛr kɛn Ɛpɛz ki. Gɔtn se, naan̰ ɔŋ jeege kandum se, aalga kaal maakɗe do Isa ki. 2 Ɔɔ naan̰ tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Ɓii kɛn naase aalki maakse do Isa ki se, *Nirl Salal tap ɓo bɔɔy te dose ki ey la?» Num gaŋ naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Nirl Salal kɛn naai taaɗn se, ɓii kalaŋ naaje kꞋbooy te maanin̰ eyo.» 3 Tɛr Pɔl tɔnd mɛtɗe ɔɔ: «Naase tap ɓo *kꞋbatizse jꞋɔɔ ɗi?» Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Naaje se, kꞋbatizjen aan gɔɔ kɛn Jan lee batizo jeege se.» 4 Pɔl taaɗɗen daala ɔɔ: «Jan se batizo jee kɛn tɛrloga tɛrl maakɗe do *Raa ki sum. Ɔɔ naan̰ taaɗ Yaudge tu ɔɔ jꞋaal maakɗe do deb kɛn utu ɓaaɗo mɛtin̰ ki se ɔɔ naan̰ ɓo debm kꞋdaŋin̰ Isa se.»

5 Kɛn naaɗe jaay booy taar Pɔl taaɗɗen se, gɔtn se naaɗe took kꞋbatizɗe kuuy ute ro Mɛljege Isa. 6 Naan̰ kɛn se, Pɔl tɔnd jin̰ doɗege tu ɔɔ gɔtn se Nirl Salal bɔɔyo doɗe ki ɔɔ naaɗe baag taaɗn taar naaŋgen naaɗe jeel mɛtin̰ eyo ɔɔ naaɗe taaɗ taargen teeco taar Raa ki. 7 Naaɗe paac se, aas nakŋ gaabge ɓaa ɓaa sik‑kaar‑dio.

8 Daan laap kɛn mɔtɔ se, daayum Pɔl lee ɓaaɗo maakŋ ɓee kɛn Yaudge lee tusn maak ki se. Gɔtn se, naan̰ taaɗɗen mɛtn taar Gaar Raa jeege tu ɔɔ naan̰ taaɗɗen kic ɓo ɓeer eyo. Naan̰ je taa jeegen iŋg booyin̰ taarin̰ se, Ꞌtookŋ do taarin̰ kɛn naan̰ taaɗɗen se. 9 Gaŋ jee mɛtin̰ge se tɛɗ do mɔŋgɔ ɔɔ baate tookŋ taarin̰a. Do Ɗoobm Isa kɛn naan̰ taaɗɗen mɛtin̰ se, naaɗe tooyin̰ koogo naan jeege tu. Gɔtn se Pɔl iin̰ ɔn̰ɗe ɔɔ ɓaa ute jee mɛtin̰ ki ɓaa maakŋ lɔkɔl gɛn gaaba kalaŋ kꞋdaŋin̰ Tiranɔs ɔɔ gɔtn se ɓii‑raa, naan̰ lee dooyɗe ute taar Raa. 10 Gɔtn dooyin̰ kɛn ese se, naan̰ tɛɗ ɓaara dio, bini ɔl Yaudge ute Grɛkgen taa naaŋ Azi ki paac se, ɓaa booy taar Mɛljege.

Nakŋ kɛn gaan Sebage tɛɗa

11 Anum Raa ɔl Pɔl tɛɗ nakŋ‑kɔɔɓgen deel doa, 12 bini, ɔl jeege ɓaa tuuno kalge taal do Pɔl ki ey lɛ ɓaano ute kalge utn ron̰a ɔɔ naaɗe tɔs ɓaano ɔɔ taalin̰ do jee kɔɔn̰ge tu ɔɔ jee kɔɔn̰ge se ɔŋ lapia ɔɔ jee kɔɔn̰ sitange se kic ɓo, sitange teec ɔn̰ɗe.

13 Gɔtn se, Yaudgen mɛtin̰gen lee maakŋ naaŋge tu gɛn tuur sitange ro jeege tu se, naaɗe baag tuur sitange ute ro Isa kici. Naaɗe taaɗ sitange tu ɔɔ: «Ute ro Isan kɛn Pɔl lee taaɗ taarin̰ jeege tu se, mꞋɔɔ: Ꞌteecki naatn ro jeege tu se!» 14 Jeegen tɛɗn naan̰ se, naaɗe cili. Naaɗe se, gaan kɔɗ Yaud kalaŋ bini kꞋdaŋin̰ Seba, ɔɔ naan̰ se maakŋ *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu. 15 Gaŋ ɓii kalaŋ, gaabm ɔk sitan se taaɗɗen ɔɔ: «Isa se, maam mꞋjeelin̰a ɔɔ Pɔl kic lɛ maam mꞋjeelin̰a, num naase ara tap ɓo, Ꞌnaŋge?» 16 Gɔtn se, gaabm kɛn ɔk kɔɔn̰ sitan se iin̰ oocɗe; kɛn naan̰ jaay ɓaa cirɗe sum se, naan̰ tɔnd awarɗe ɔɔ nɛɛpm ute kalɗege se naatn. Kɛn naaɗe ɗo bini ɔŋ doɗe jaay aan̰ teec se, kalɗege kic ɓo, nɛɛpɗen doɗe ki rɔsɔm rɔsɔm.

17 Ɔɔ kɛn Yaudge ute jee kɛn Yaudge eyo iŋg maakŋ gɛgɛr kɛn Ɛpɛz ki jaay booy taar se, gɔtn se naaɗe ɓeere ɓaa ɔkɗe. Taa naan̰ se, naaɗe ɓaa *nook ro Mɛljege Isa se cir daala. 18 Gɔtn se, jeege dɛna kɛn aaloga kaal maakɗe do Isa ki se, ɓaaɗo tɔɔɗ mɛtɗege naan jeege tu, do nakge tun jig ey kɛn naaɗe lee tɛɗ se. 19 Maakɗe ki se, jee dɛn kɛn lee ooj roɗege se, ɓaano ute maktubɗegen ɔk mɛtn taargen naaɗe lee oojn̰ roɗe se ɔɔ gɔtn se naaɗe tɔɔcin̰ naan jeege tu ɔɔ maktubɗege se jaay jꞋaak zon̰ se aas tamma gɛn pudda dupu‑si‑mii*. 20 Bin ɓo, ute tɔɔgŋ Mɛljege se taar Raa se wɔɔk ziiɗ ɓaa ute naanin̰a.

Jee Ɛpɛz ki iin̰ gɛn tɛɗn taara

21 Kɛn nakgen se jaay deel paac se, *Nirl Salal ɔl Pɔl uun doa gɛn ɓaa Jeruzalɛm ki ɔɔ naan̰ aal teec ute ɗoobm taa naaŋ Masedoan ɔɔ ute gɛn Akayi ki. Gɔtn se, naan̰ ɗeek gɛnaage tun ɗoobm Isa *al‑Masi ki ɔɔ: «Bɛɛki num, kɛn mꞋaanga Jeruzalɛm ki jaay ɓo, sɔm mꞋutu mꞋɓaa *Rɔm ki kici.» 22 Jee noogin̰gen di Timote ute Erast se, naan̰ ɔlɗe ɔɔ jꞋɔnd naana ɔɔ kꞋɓaa Masedoan ki. Ɔɔ naan̰ mala se, ɔɔp iŋg cɔkɔ taa naaŋ Azi ki.

23 Kaaɗ kɛn se, jeegen maakŋ gɛgɛr kɛn Ɛpɛz ki se, jeege dɛna iin̰ ul taara gajalaŋ taa Ɗoobm Isa. 24 Taa gɔtn se, ɔk kɔɗ kɔrɗn tɔɔlɔ ron̰ Demetrus. Naan̰ se lee ɔɔy pudda gɛn ɗaapm ɓeegen sɛɛm sɛɛm kɛn tec ɓee magal gɛn maragɗen naaɗe lee eemin̰ kɛn kꞋdaŋin̰ Artemis se†. Ute naabɗen ese se, naan̰ ute jeegen kꞋtɛɗ naaba tɛlɛ ese, naaɗe lee ɔŋ gurs dɛna ro ki. 25 Ɓii kalaŋ, naan̰ daŋ tus jee kɛn naaɗe tɛɗn naaba tɛlɛ ute jee kɛn naabɗe tec aan gɔɔ gɛn naaɗe se, ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Mɛɗumge, naase Ꞌjeelki maal naaje kꞋjꞋɔkki se kꞋjꞋɔŋin̰ki ute naabm ese. 26 Num gaŋ naase aakkiga ɔɔ Ꞌbooykiga nakŋ kɛn deel Ɛpɛz ki paac se ɔɔ Pɔl ese se ɗeek jeege tu ɔɔ raagen naaje mala kꞋtɛɗin̰ki ute jijege se, raagen ɗeer eyo. Do taar kɛn naan̰ lee taaɗ jeege tu se ɔl jeege dɛna took taarin̰a ɔɔ ɓaaga mɛtin̰ ki. Nakŋ se, naan̰ tɛɗin̰ Ɛpɛz ki sum eyo, num gaŋ taa naaŋ Azi ute magalin̰ paac kici. 27 Kɛn naan̰ jaay utu tɛɗn nakŋ se tak num, ɓɛrɛ, utu ajeki tujn̰ naabjege. Num naabjege sum eyo, num utu kɔl jeege maragjegen magal Artemis se kic ɓo, naaɗe utu an̰ kaal maak ki eyo ɔɔ ɓeen̰ se kic lɛ, naaɗe an̰ kaakŋ aan gɔɔ nakŋ cɛrɛ. Ey num, Artemis se ɓo, jee taa naaŋ Azi ki ute jee do naaŋ ki paac se lee eemin̰a.»

28 Kɛn jee tɛɗn naabgen gɔtn ese jaay booy taar Demetrus se, naaɗe maakɗe taarɗe pirin̰ ɔɔ baag tɔɔy dɔɔkŋ taara ɔɔ: «Artemis se, naan̰ ɓo maragŋ magal kɛn Ɛpɛz ki!» 29 Gɔtn se, jeege iin̰ ul taara gajalaŋ maakŋ gɛgɛr kɛn se, ɔɔ tɔko Gayus ute Aristark kɛn iin̰o Masedoan ki ɔɔ lee te Pɔl tɛlɛ se. Naaɗe naar ɓaanɗeno daan bɔɔr kɛn gɔtn kꞋlee kꞋjꞋɔjn̰ bɔɔrɔ se. 30 Ey num Pɔl se, je ɓaa gɔtn jeege tun tus se kici, naɓo gɛnaagen ɗoobm Isa al‑Masi ki se, gaasin̰a. 31 Ɔɔ maakŋ magalge tun taa naaŋ Azi ki se, jee mɛtin̰ge se mɛɗn Pɔlge ɔɔ naaɗe ɔl nam ɓaa taaɗ Pɔl ki ɔɔ: «Ɓɛrɛ, ɔn̰te ɓaa gɔtn jeege tun tus se!» 32 Kaaɗ kɛn jeege tus gɔtn ese se, jee mɛtin̰ge ul gɛn doɗe ɔɔ jeegen kuuy se kic lɛ, taaɗ gɛn doɗe kici. Jee dɛn jaay ɓaaɗo gɔtn ese se, mɛtn taar jaay ɔlɗe naaɗe tusn ro ki se kic ɓo, naaɗe jeel mɛtin̰ eyo. 33 Maakŋ jee dɛnge tu se, gaaba kalaŋ kɔɗ Yaud ron̰ Alekzandɛr. Maakɗe ki se, jee mɛtin̰ge ɓaa taaɗin̰ mɛtn taar se jaay ɓo Yaudge ɔlin̰ ɓaa naan jeege tu. Naan̰ uun jin̰ jeege tu je aɗen taaɗn mɛtn taar se. 34 Naɓo kɛn jee Ɛpɛz ki jaay booy ɔɔ naan̰ kɔɗ Yaud se, gɔtn se naaɗe dɔɔb ɔɔy taa naapm caa ɔɔ: «Artemis se, naan̰ ɓo maragŋ magal kɛn Ɛpɛz ki!» Gɔtn se naaɗe tɔɔy dɔɔk taara ɔn̰ eyo ɓaa ɓaa nakŋ lɛr dio.

35 Kaam mɔɔtn se, gaabm kɛn debm raaŋ kɛn tɛɗ naaba daan Yaudge tun *jee kaakŋ mɛtn taargen gɔtn ese se, tɛɗ jeege bini ɓaa doa ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Naase jee Ɛpɛz ki, jeege paac se jeeljeki naajege ɓo kɛn kꞋjꞋɔkki ɓee maragŋ magal ron̰ Artemis se. Ɔɔ maragjege mala se lɛ, naan̰ ooco maakŋ raa ki. 36 Maragjege se, nam ɗɛmin̰ eyo, num ɔn̰ki ro se urlu ɔɔ nakŋ se Ꞌsaap ɔkin̰ki jiga jaayo. 37 Jeegen naase Ꞌtɔk ɓaanɗekiro ara se lɛ, naaɗe uun te ɗim maakŋ ɓee maragjege tu se eyo. Ɔɔ naaɗe lɛ, taaɗ te taar iŋg kus ron̰ ki eyo. 38 Kɛn Demetrus ute jeen̰ge jaay ɔk taara ute nam lɛ, naaje jꞋɔkki ɓii gɛn kɔjn̰ bɔɔrɔ ɔɔ jee kɔjn̰ bɔɔrin̰ge kic lɛ utu. Bin num, taar se ɔn̰ kꞋɓaan gɔtn naane ɓo, naaɗe an̰ kaakŋ ute ɗoobin̰a. 39 Ɔɔ kɛn naasen jee dɛnge se jaay ɔkki taar ɗim kuuy lɛ, ɓii kɛn jeege tusga sum ɓo, jꞋutu jꞋkaakŋ mɛtin̰ ute ɗoobin̰a. 40 Do nak kɛn naaje kꞋtɛɗki jaaki se, jꞋutu jꞋankiro ɓaa te nakŋ ɔɔn̰ dojege tu. Ɓɛrɛ Rɔmɛge se lɛ, utu ajeki kɔkŋ mindjege Ꞌɗeekŋ ɔɔ: naajege se ɓo, jee tujn̰ naaŋge. Taa kɛn Rɔmɛge jaay ɓaaɗo Ꞌtɔnd mɛtjege gɛn tusjegen jaaki se, naaje jꞋaki kɔŋ taar ɗim, jaay jꞋaɗeki kɔŋ taaɗ eyo.» 41 Kɛn naan̰ jaay taaɗ naŋ taarin̰ se, jee se naan̰ wɔɔkɗe.

20

Pɔl ɔk tɛrl ɓaa taa naaŋ Masedoan ute taa naaŋ Grɛkge tu

(1Kɔr 16.1‑7; Rm 15.25‑27)

1 Kɛn mɛtn taar se jaay deel se, Pɔl ɔl kꞋdaŋ kꞋtuso jee aalga kaal maakɗe do Isa *al‑Masi ki ɔɔ naan̰ ɛɗɗen kaay kaama jaay ɓo ɗeekɗen ɔɔ iŋgki lapia ɔɔ naan̰ uun ɗoobm taa naaŋ Masedoan. 2 Kaaɗ kɛn naan̰ aal teeco teec taa naaŋ kɛn ese se, jee aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki se, naan̰ taaɗɗenga taarge dɛna kɛn ɛɗɗen kaay kaama, jaay ɓo naan̰ iin̰ ɓaa taa naaŋ Grɛkge tu. 3 Gɔtn se, naan̰ tiŋg laapa mɔtɔ. Aan kaaɗ kɛn jaay naan̰ ɓaa kookŋ maakŋ markab ki gɛn ɓaa taa naaŋ Siri ki se, naan̰ booy ɔɔ Yaudge se, dɔɔkga dɔɔk taarɗe ron̰ ki gɛn kutin̰a. Taa naan̰ se ɓo, naan̰ uun doa gɛn tɛrl ɓaa taa naaŋ Masedoan ki. 4 Jeegen kɛn lee ute naan̰ se, naaɗe se ɓo: Sopatrɔs goon Pirus kɛn iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Bere, Aristark ute Sekundus, naaɗe se iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Tɛsalonik ki ɔɔ Gayusn kɛn iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Derbe ɔɔ Tisik ute Tropim kɛn iin̰o taa naaŋ Azi kɛn kaam kalaŋ ɔɔ kɛse Timote. 5 Jee se ɔnd naana ɓaa booyje* maakŋ gɛgɛr kɛn Troas ki. 6 Gaŋ naaje se kꞋtɛɗ Laa mappan ɔk ɔrɔm eyo aas jaay ɓo, jꞋiin̰ Pilip ki se, jꞋook maakŋ markab ki kꞋtɛɗ ɓii mii jaay ɓo kꞋɓaa kꞋjꞋɔŋɗe maakŋ gɛgɛr kɛn Troas ki. Gɔtn se, naaje kꞋtiŋgo ɓii cili.

Pɔl taaɗ jee Troas ki ɔɔ iŋgki lapia

7 Kɛn aan *ɓii sebit ki tɛgɛr se, naaje kꞋtus kꞋjꞋɔs kalaŋ jaay ɓo kꞋjꞋuun sɛn‑sɛn†. Gɔtn se Pɔl baag taaɗn gɛnaage tun ɗoobm Isa *al‑Masi kɛn tus gɔtn ese. Aan gɔɔ naan̰ mɛtbeeki sum ɓo ɓaa ɓaa se, naan̰ taaɗɗen taara bini aan daan ɓea. 8-9 Maakŋ ɓee kɛn kꞋjꞋɔɓin̰ do naapin̰ ki gɛn k‑mɔtɔge tu se, gɔtn se ɓo naaje kꞋtus maak ki ɔɔ maakŋ ɓee kɛn ese se, kꞋtɔɔc kꞋtɔndga lɔɔmpɔge dɛna. Gɔtn se, goon kɔɗɔ kalaŋ kꞋdaŋin̰ Utik se, naan̰ iŋg kiŋg taa pɛnɛtɛr ki. Aan gɔɔ Pɔl taaɗ ɔn̰ ey se, gɔtn se bi ɓaa ɔkin̰ se tooɗ sen̰. Gaŋ maakŋ tooɗn bin̰ ki se, naan̰ iik ujo ɔɔ aal ooc naaŋ ki. Kɛn deb kalaŋ bɔɔy ɓaa ɔŋin̰ jaay je an̰ kuun se, ɔŋin̰ naan̰ ooyga. 10 Gɔtn se Pɔl bɔɔyo ɔɔ no uunin̰ ɔkin̰ kaaɗin̰ ki ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Naase ɔn̰ki rose urlu. Ɓɛrɛ, naan̰ utu zɛɛrɛ!» 11 Gɔtn se, Pɔl ɔk tɛrl ook ɓaa maakŋ ɓee ki gɔtin̰ ki, naan̰ dup ɛɗɗen mappa ɔɔ kꞋjꞋɔs tɛlɛ. Tɛr, naan̰ baagɗen taaɗn daala bini gɔtɔ iipi, jaay ɓo naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «Iŋgki lapia. Maam se mꞋɓaaga jaayo!» 12 Num, kɛn goon kɔɗn duro se lɛ, naaɗe ɔk ɓaansin̰ ɓeen̰ ki ɔɔ gɔtn se, jee paacn̰ kɛn aakin̰ se, maakɗe raapo.

Pɔl daŋo jee naan *eglizge tu

13 Naan̰ kɛn se, naaje kꞋjꞋook maakŋ markab ki jꞋɔnd naana gɛn ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Asɔs, gɛn ɓaa kuun Pɔl gɔtn ese. Taa Pɔl se, uunga kuun doa gɛn ɓaa ute jɛn̰a. 14 Kɛn Pɔl jaay ɓaa ɔŋje maakŋ gɛgɛr kɛn Asɔs ki se, gɔtn se naaje kꞋjꞋuunin̰ maakŋ markab ki ɔɔ kꞋɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Mitɛlɛn ki. 15 Mɛtbeen̰ki kꞋjꞋiin̰ gɔtn ese ɔɔ kꞋɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Sio ki, ɔɔ mɛtbeen̰ kɛn kuuy se, naaje kꞋjꞋiin̰ kꞋɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Samɔs ki. Tɛr, ɓii kɛn kuuy se, jꞋiin̰ Samɔs ki se, kꞋɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Milɛ ki.

16 Naaje kꞋjꞋuun ɗoobm se taa Pɔl se, bɛɛki num, je naar ɓaa Jeruzalɛm ki gɛn ɓaa tɛɗn Laa Pantekɔt. Taa naan̰ se ɓo, naan̰ deel cɛɛ gɛgɛr kɛn Ɛpɛz ki kic ɓo, baate kaal maak ki, taa naan̰ je takal ron̰a taa naaŋ Azi ki se eyo.

17 Kɛn naaje kꞋjꞋaan maakŋ gɛgɛr kɛn Milɛ ki se, Pɔl ɔl kꞋɓaa kꞋdaŋo jee naan eglizn Ɛpɛz ki, taa utu an̰ kɔŋ gɔtn ese.

18 Kɛn naaɗe jaay aan ɔŋin̰ se, Pɔl tɛɗɗen tɔɔsɛ ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Gɔtn maam mꞋaan gɔtse ki jaay mꞋtiŋgo maakse ki sum se, naase Ꞌjeelumki. 19 Kɛn maam mꞋtiŋgo maakse ki se, maam mꞋɔɔpo rom baat jaay ɓo mꞋtɛɗo naabm Mɛljege Isa se. Kaaɗ kɛn se, maam mꞋiŋgo maakŋ kaa‑maan ki ɔɔ mꞋdabarga dɛna taa Yaudgen dɔɔkga dɔɔk taarɗe jaay Ꞌje am tɔɔl se. 20 ꞋJeelki, naan̰ kɛn se, maam mꞋdooyseno ɔɔ mꞋtaaɗseno taar *Raa naan jeege tu, ɔɔ maakŋ ɓeesege tu se, taargen jaay asen noogse, kalaŋ tap ɓo, maam mꞋdirigŋ te eyo. 21 Maam mꞋtaaɗ Yaudge tu ute jeegen Yaudge eyo mꞋɔɔ kꞋtɛrl maakɗe do Raa ki ɔɔ jꞋaal maakɗe do Mɛljege Isa ki.

22 «Ɓɔrse, maam se mꞋɓaa ɓaa Jeruzalɛm ki. Kɛse *Nirl Salal ɓo ɔlum ɔɔ mꞋɓaa ɔɔ maam se mꞋjeel eyo nakŋ jaay utu kaan dom ki gɔtn naane se. 23 Naɓo, maakŋ gɛgɛr kɛn maam mꞋaanga tak se, Nirl Salal ɔɔjum ɔɔ kɛn maam jaay mꞋɓaaga Jeruzalɛm ki se, jꞋutu jꞋam ɓaa kɔl daŋgay ki ɔɔ jꞋutu jꞋam dabar dɛna. 24 Gaŋ maam se mꞋaak kiŋgum do naaŋ ki se, aan gɔɔ nakŋ cɛrɛ; nakŋ kɛn ɔɔn̰um maam ki tak se, mꞋje naabm kɛn Mɛljege Isa ɛɗumsin̰ kaam jim se, mꞋan̰ tɛɗn kaasin̰ ute ɗoobin̰a ɔɔ naabm kɛn Mɛljege ɛɗumsin̰ se taa mꞋtaaɗn Labar Jigan gɛn Isa *al‑Masi ɔɔ ute naan̰ se ɓo, Raa tɛɗn bɛɛn̰a jeege tu.

25 «ꞋBooyki, maam kɛn mꞋtiŋgo daanse ki jaay, mꞋtaaɗseno taar Gaar Raa se mɔɔtn naan ki se, naase amki kaak ey sum. 26 Taa naan̰ se ɓo, jaaki maam mꞋɔk mind kaluma ɔɔ mꞋɗeekseni naan ki se, debm jaay utga num, maam se ɔlum eyo. 27 Taa maam se mꞋtaaɗsenoga nakŋ kɛn paacn̰ Raa maakin̰ jen ro ki, taar ɗim kalaŋ tap ɓo, maam mꞋɔysesin̰ te eyo.

28 «Ɓɔrse, naase se iŋg ɔndki kɔndɔ ɔɔ Ꞌsaapki do egliz kɛn Nirl Salal ɛɗsesin̰ kaam jise se ɔɔ aakɗeki doɗe ki; bin se, Ꞌgaamɗeki aan gɔɔ dɔɔl baatge, taa egliz se Raa dugin̰ga dugu ute moosin̰a.

29 «Maam mꞋjeele, kɛn maam jaay mꞋɓaaga se, jeege se ute aɗe goon̰ kɛnd maakse ki aan gɔɔ k‑sogsogigen ɛndga maakŋ dɔɔl baatge tu num, lee wɔɔkɗe se. 30 Ɔɔ maakse ki se kic jee mɛtin̰ge utu dooy jeege ute taargen mɛt ki eyo. Naaɗe utu kɔl jeegen aalga kaal maakɗe do Isa ki se, kic ɓo utu kuun taarɗe. 31 Bin se, iŋgki do mɛtɛkse ki. ꞋJeelki maakŋ ɓaar kɛn mɔtɔ se, nɔɔrɔ katara, maam mꞋɔn̰ te eyo ɔɔ naŋa kic ɓo, maam mꞋdɛjin̰ga ɔɔ taa naase se, maam mꞋeemga dɛn aak eyo.

32 «Ɓɔrse, maam mꞋɔn̰se kaam ji Raa ɔɔ naase Ꞌsaapki do taar Raa kɛn maam mꞋtaaɗseno mꞋɔɔ: Raa se naan̰ debm bɛɛ. Ute taar se ɓo, naan̰ asen kɛɗn tɔɔgɔ do kaal maakse kɛn naase aalki do Isa ki se. Ute naan̰ se, naase aki kɔŋ bɛɗse ute jee kɛn naan̰ tɛɗɗenga tɛɗga jee naan̰gen salal se.

33 «Gaŋ maam lɛ, mꞋjeɗe te gurs nam eyo ɔɔ daab ute kal nam kic lɛ, maam mꞋjeɗe te eyo. 34 Naase Ꞌjeelki ute naabm kɛn maam mꞋtɛɗ ute jim mala se ɓo, maam mꞋute jeemge se aasjen kiŋgje. 35 Ute naabm daayum maam mꞋtɛɗ daanse ki se, maam mꞋje mꞋasen taaɗn mꞋɔɔ: Ꞌtɛɗki naaba jaay ɓo jꞋanki noogŋ jee daayge. Ɔɔ kꞋsaapki do taar Mɛljege Isa kɛn taaɗ ɔɔ: ‹Debm ɛɗ naka deb ki se, maakin̰ raap cir debm kɛn jꞋɛɗin̰ kɛɗa.›»

36 Kɛn Pɔl jaay taaɗ naŋ taarin̰ se, naan̰ ɛrg naaŋ ki ute naaɗe paac ɔɔ eem Raa. 37-38 Gɔtn se naaɗe paac baag keeme ɔɔ naŋa naŋa kic ɓo ɓaaɗo baam ɔk Pɔl kaaɗin̰ ki kaaɗin̰ ki, ɔɔ nakŋ kɛn ɔl maakɗe tuj se, taa kɛn Pɔl taaɗɗenga taaɗ ɔɔ: «Naan ki se, mɔɔtn naase amki kaak ey sum.»

Gɔtn se, naaɗe ɓaa ɔlin̰ mɛtn markab ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «ꞋƁaa te lapia.»

21

Pɔl ɓaa Jeruzalɛm ki

1 Kɛn naaje jaay kꞋjꞋiin̰ jꞋɔn̰ɗe Milɛ ki sum se, naaje jꞋook maakŋ markab ki ɔɔ kꞋgaaŋ kꞋɓaa maakŋ gɛgɛr Kɔs ki; ɔɔ mɛtbeen̰ki se, naaje kꞋjꞋiin̰ kꞋɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Rɔd ki. Kɛn naaje jaay kꞋjꞋiin̰ Rɔd ki se, kꞋɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Patara, gɔtn kɛn kꞋlee kꞋɗaar markabge. 2 Patara ki se, naaje jꞋɔŋ markabm kɛn ɓaa ɓaa taa naaŋ Pɛnisi ki, jꞋookŋ maak ki ɔɔ kꞋɓaa. 3 Kɛn naaje jaay kꞋɓaa ɓaa do baar ki se, naaje jꞋaak taa naaŋ Sipir se do ji jeelje ki ɔɔ naaje kꞋdeel kꞋɓaa taa naaŋ Siri ki. Kɛn naaje jaay jꞋaan maakŋ gɛgɛr kɛn Tir ki se, naaje kꞋbɔɔy gɔtn ese, taa gɔtn ese ɓo, nakŋ maakŋ markab ki se jꞋan̰ bɔɔy naatn. 4 Maakŋ gɛgɛr kɛn Tir ki se, naaje jꞋɔŋ gɛnaagen aalga kaal maakɗe do Isa *al‑Masi ki, ɔɔ gɔtn se naaje kꞋtiŋg ɓii cili ute naaɗe. Gaŋ jee se, *Nirl Salal taaɗɗen nakŋ kɛn utu Ꞌkaan do Pɔl ki ɔɔ naaɗe taaɗ Pɔl ki ɔɔ: «N̰Ꞌɔn̰te ɓaa Jeruzalɛm ki.» 5 Kɛn kꞋtiŋg ute naaɗe ɓii cili aas jaay jꞋiin̰ kꞋɓaa ɓaa se, gɛnaagen ɗoobm Isa al‑Masi kɛn gɔtn ese ute mɛndge ɔɔ gaange paac ɔlje, bini kꞋteec kꞋjꞋɔn̰ maakŋ gɛgɛr se. Kɛn naaje jaay jꞋaan taa baar ki se, naaje kꞋjꞋɛrg naaŋ ki do kɛɛs kɛn taa baar ki se, ɔɔ gɔtn se, naaje kꞋtɔnd mɛtn *Raa. 6 Kɛn naaje jaay kꞋjꞋiin̰ kꞋɓaa ɓaa se, naaje kꞋtaaɗɗen jꞋɔɔ: «Iŋgki lapia.»

Gɔtn se, naaje jꞋook maakŋ markab ki ɔɔ naaɗe lɛ ɔk tɛrl ɓaa ɓeeɗege tu.

7 Naaje kꞋjꞋiin̰ Tir ki se, kꞋgaaŋ kꞋɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Putolemais ki. Ɔɔ kɛn naaje jaay jꞋaan se, kꞋɓaa kꞋtɛɗ tɔɔsɛ gɛnaage tun ɗoobm Isa al‑Masi kɛn gɔtn ese. Naaje kꞋtooɗ ɓii kalaŋ ute naaɗe ɔɔ gɔtn ese sum ɓo, naaje kꞋbɔɔy kꞋjꞋɔn̰ markaba. 8 Mɛtbeen̰ki se, naaje kꞋjꞋiin̰ kꞋɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Sezare ki ɔɔ kꞋɓaa kꞋbɔɔy ɓee Pilip kɛn lee wɔɔk Labar Jiga gɛn Isa al‑Masi jeege tu se. Pilipm se, debm maakŋ jeege tun cilin kɛn kꞋbɛɛr kꞋtɔɔɗɗeno Jeruzalɛm ki gɛn noogŋ *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige se. 9 Pilip se, ɔk gaangen mɛndge sɔɔ kɛn tɔk te gaabge eyo, ɔɔ naaɗe se lee taaɗ taargen teeco taar Raa ki.

10 Gɔtn se, naaje kꞋtiŋgoga ɓii dɛna ɔɔ naan̰ kɛn se, gaaba kalaŋ iin̰o taa naaŋ Jude ki, ron̰ Agabus, ɓaaɗo ɔŋje. Naan̰ se lee taaɗ taargen teeco taar Raa ki kici. 11 Kɛn naan̰ jaay aan ɔŋje se, naan̰ uun nakŋ Pɔl lee dɔɔkŋ maakin̰ se, dɔɔkŋ jin̰ge ute jɛn̰ge, jaay taaɗɗen ɔɔ: «Aakki, Nirl Salal se taaɗum ɔɔ: nakŋ dɔɔkŋ maakŋ nam ese se, malin̰ jaay ɓaaga Jeruzalɛm ki num. Yaudge se utu an̰ dɔɔkŋ bin kici ɔɔ naaɗe utu an̰ kɔkŋ kɔl ji jeege tun Yaudge eyo.»

12 Kɛn naaje ute gɛnaagen ɗoobm Isa al‑Masi kɛn maakŋ gɛgɛr kɛn gɔtn ese jaay kꞋbooy taar se se, gɔtn se naaje kꞋjꞋeem nɔɔ mɛtn Pɔl ki jꞋɔɔ n̰Ꞌɔn̰te ɓaa Jeruzalɛm ki. 13 Gaŋ naan̰ tɛrljen ɔɔ: «Naase eemki bin se gɛn ɗi? Kɛse naase ɔjumki kɔj maakum ɓo maane. Maam se mꞋtook naaɗe am dɔɔk sum eyo, num maam mꞋtooko gɛn ɓaa kooy Jeruzalɛm ki taa Mɛljege Isa.» 14 Aan gɔɔ, naan̰ lɛ took taarje ey ɗey se, naaje kic kꞋjꞋɔn̰in̰a ɔɔ kꞋbaate taaɗin̰ taar ɗim kuuy sum. Ɔɔ gɔtn se naaje kꞋtaaɗ jꞋɔɔ: «Ɔn̰ Mɛljege Ꞌtɛɗn nakŋ kɛn maakin̰ jen ro ki.»

15 Kɛn naaje jaay kꞋtiŋg Sezare ki ɓii kandum se, gɔtn se naaje kꞋɗaap roje gɛn kookŋ ɓaa Jeruzalɛm ki. 16 Kɛn kꞋjꞋiin̰ Sezare ki jaay kꞋɓaa ɓaa se, gɛnaagen aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi kɛn gɔtn ese se, ɓaa ute naaje. Kɛn naaje jaay jꞋaan Jeruzalɛm ki se, naaɗe ɔlje kꞋɓaa kꞋbɔɔy gɔtn gaab ki kalaŋ kꞋdaŋin̰ Mnason, kɛn iin̰o taa naaŋ Sipir ki. Gaabm se, gɔtn aal maakin̰ do Isa al‑Masi ki sum se, daanin̰ dɔkga.

Pɔl aan Jeruzalɛm ki se ɓaa aak Jak

17 Kɛn naaje jaay jꞋaan Jeruzalɛm ki sum se, gɛnaagen ɗoobm Isa *al‑Masi kɛn gɔtn ese, dɔɔɗ ɔkje ute maak‑raapo.

18 Mɛtbeen̰ki se, naaje jꞋutu Pɔl kꞋɓaa gɔtn Jak ki. Gɔtn se, naaje jꞋɔŋ jee naan *eglizge se tusga gɔtn ese kici. 19 Kɛn naaje kꞋtɛɗɗen tɔɔsɛ aas se, gɔtn se Pɔl taaɗɗen mɛtn nakgen kɛn Raa ɔlin̰ jaay naan̰ tɛɗo daan jeege tun Yaudge eyo se, kalaŋ kalaŋ.

20 Jee se jaay booy taar Pɔl taaɗɗen se, gɔtn se naaɗe *nook Raa ɔɔ taaɗ Pɔl ki ɔɔ: «ꞋBooyo gɛnaaje, ɓɔrse Yaudgen dupu kando kando se took aalga maakɗe do Isa al‑Masi ki, naɓo naaɗe se ɔk *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se ɔɔn̰ aak eyo. 21 Ɔɔ Ꞌjeele, naaɗe se lɛ booyga taar kɛn jeege lee taaɗ roi ki se, ɔɔ naai lee dooy Yaudgen kɛn iŋg maakŋ jeege tun Yaudge ey se, ɔɔ lee taaɗɗen ɔɔ: ‹JꞋɔn̰te kuun Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se ɔɔ gɛnɗege se lɛ, jꞋɔn̰te tɔjɗen pɔndɔ ɔɔ jꞋɔn̰te tɛɗn nakŋ bubɗege.› 22 Gɔtn naai ɓaaɗo gɔtn ara sum se, ɓɛrɛ, naaɗe lɛ booyga. Bin se, jꞋaki tɛɗn jꞋɔɔki ɗi? 23 Bin num, Ꞌbooy taar naaje jꞋai taaɗ se. Naaje jꞋɔk gaabge sɔɔ, kɛn naamga naam taarɗege naan Raa ki. 24 Jee se Ꞌɓaanɗe ute naai daan bɔɔr *Ɓee Raa ki ɔɔ tug Ꞌɗaapki rose naan Raa ki ɔɔ ɔgɗen nakŋ kɛn naaɗe an tɛɗn *sɛrkɛ Raa ki se kici. Bin se, naaɗe kic Ꞌkɔŋ dosn doɗe ɔɔ ute naan̰ se, jeege paac Ꞌjeele taar kɛn kꞋlee kꞋtaaɗ roi ki se, mɛt ki eyo. Anum, naaɗe ai kaaki naai kic, iŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se. 25 Gɛn jeegen Yaudge ey jaay aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki se lɛ, naajege kꞋraaŋɗeki raaŋ jꞋɔɔki: jꞋɔn̰te kɔsn daa maragge, jꞋɔn̰te kɔsn mooso, jꞋɔn̰te kɔsn daagen moosin̰ ɔɔy te naaŋ ki eyo ɔɔ jꞋɔn̰te kɛɛsn naapge rɛn̰ rɛn̰.»

26 Gɔtn se, Pɔl took taarɗe ɔɔ mɛtbeen̰ki se, Pɔl ɓaa ute jee se gɛn ɓaa tugŋ ɗaapm roɗe naan Raa ki. Naan̰ kɛn se, Pɔl ɓaa daan bɔɔr ɓee Raa kɛn maak ki ɔɔ ɔŋ *debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se, ɔndin̰ ɓiia, ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɓii kɛn naaje *kꞋtug kꞋɗaapga roje naan Raa ki num, naŋa naŋa kic ɓo ano ɓaa ute sɛrkin̰ sɛrkin̰ naan Raa ki.»

Pɔl se jꞋɔkin̰ daan bɔɔr *Ɓee Raa ki

27 Kɛn ɓii cili jaay ɔɔpga gɔɔr Ꞌnaŋ se, kaaɗ kɛn se Yaudgen iin̰o taa naaŋ Azi ki jaay aak Pɔl daan bɔɔr Ɓee Raa kɛn maak ki se. Gɔtn se, naaɗe ɔɔs mɛtn jee dɛnge ɓaaɗo iij‑ɔk Pɔl. 28 Gɔtn se naaɗe dɔɔb ɔɔy ɔɔ: «Gaan *Israɛlge, ɓɛrɛ, jꞋoorjekiro! Gaabm kɛn lee dooy jeege gɔtn ɓaa se paac ute taargen jig ey se, ɓaaɗoga ara. Naan̰ ɓo debm kɛn lee taaɗ taargen jig eyo ro gaan Israɛlge tu, ro *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ɔɔ ro Ɓee Raa ki. Ɓɔrse, naan̰ ɓaaɗoga daan bɔɔr Ɓee Raa kɛn maak ki se, ute jeegen Yaudge eyo ɔɔ Ɓee Raa se lɛ, naan̰ tujin̰ga.» 29 Taa naaɗe aakga kaak Pɔl ute Tropim kɛn kɔɗ Ɛpɛz se, lee lee kalaŋ maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki. Taa naan̰ se ɓo, naaɗe saap ɔɔ kaaɗ naane Pɔl ɔk ɓaanoga ute Tropim daan bɔɔr Ɓee Raa kɛn maak ki se.

30 Gɔtn se, jeegen maakŋ Jeruzalɛm ki paac se, iin̰ ul taar gajalaŋ ɔɔ jeege dɛna kɛn aan̰ ɓaaɗo gɔtn ese. Pɔl se, naaɗe iij‑ɔkin̰a ɔɔ tiik ɔɔɗin̰ naatn daan bɔɔr Ɓee Raa ki ɔɔ naaɗe naar gaasn ute kaam taarge se naatn. 31 Gɔtn se, naaɗe je an tɔɔl ute Pɔl, gaŋ naan̰ kɛn se, nam ɓaa taaɗ bubm asgarge tu ɔɔ: «Ɓɛrɛ, maakŋ gɛgɛr Jeruzalɛm se, tujga!» 32 Gɔtn se, bubm asgarge se naar tus asgarge ute magalɗege aan̰ ɓaa gɔtn jee dɛnge tu. Kɛn jee dɛnge jaay aak bubm asgarge ute asgarin̰ge se, Pɔl kɛn naaɗe tɔndin̰ tɔnd se kic ɓo, gɔtn se naaɗe ɔn̰in̰a. 33 Kɛn bubm asgarge jaay aan ɔŋ Pɔl se, naan̰ ɔl asgarge se ɔkin̰a ɔɔ naaɗe tɔso zin̰ziri dio ɓaaɗo dɔɔkin̰a. Gɔtn se, naan̰ tɔnd mɛtn jeege ɔɔ: «Gaabm se tap ɓo, iin̰o gay ɔɔ naan̰ tap ɓo tujga ɗi?» 34 Gaŋ jee dɛngen tus gɔtn ese se, ul taara gajalaŋ ɔɔ bubm asgarge se lɛ, je booy kɔkŋ mɛtn taarɗe se, naɓo ɔŋ booy ɔk eyo. Maakŋ kul taarɗe ki se, naan̰ ɔl asgarge ɔk ɓaano ute Pɔl maakŋ *ɓee tɔɔgŋ kɛn naaɗe lee toom maak ki se. 35 Aan gɔɔ ɓee se lɛ, do ɓee ki raan ɗey se, kɛn Pɔl jaay ook kook se, jee dɛnge se tuurin̰ kaam ara kaam ara. Kɛn asgarge jaay aak bin se, uunin̰ doɗe ki raan; 36 taa gaan Israɛlgen tus gɔtn ese paac jaay ɔko mɛtin̰ se naaɗe tɔɔɗ tɔɔy ɔɔ: «Gaabm se Ꞌnakin̰ yoa!»

Pɔl taaɗ mɛtn taarin̰ Yaudge tun tus gɔtn ese

(NJKN 9.1‑19, 26.9‑20; Gal 1.11‑16; 1Tim 1.12‑17)

37 Kaaɗ kɛn jaay bubm asgarge ɓaan̰ ɓaa kɔl maakŋ *ɓeeɗe kɛn tɔɔgŋ kɛn naaɗe lee toom maak ki se, Pɔl taaɗin̰ ute taar Grɛk ɔɔ: «Ɔn̰um tu gɔtɔ, maam se mꞋɔk taara gɛn taaɗa.» Gɔtn se, bubm asgarge tɛrlin̰ ɔɔ: «Tarii, naai kic Ꞌjeel taar Grɛk ki. 38 Naai se ɓo, kɔɗ Masar kɛn gɔɔr gɔɔr jaay teec sawara ɓaa tiŋg do kɔɗ‑ɓaar ki ute gaabge dupu‑sɔɔ kɛn lee ɔs jeege se ey la?» 39 Gaŋ Pɔl tɛrlin̰ ɔɔ: «Maam se, mꞋkɔɗ Yaud ɔɔ jꞋoojum kic ɓo maakŋ gɛgɛr kɛn Tars, kɛn taa naaŋ Silisi ki, ɔɔ gɛgɛr Tars se, jeege paac jeelin̰a. Ɔɔ maam mꞋgoon naaŋ gɔtn ese, ɔɔ maam mꞋeemi nɔɔ ɔn̰um mꞋtaaɗn jeege tun se.» 40 Gɔtn se, bubm asgarge ɔn̰in̰ gɔtɔ. Pɔl ɗaar gɔt kɛn kꞋlee kꞋjꞋookŋ kꞋɓaan maakŋ ɓee kɛn raan se. Gɔtn se, naan̰ uun jin̰ je taaɗn jeege tu ɔɔ kɛn jeege jaay aak jin̰ se, naaɗe do dil ɔɔ gɔtn se, naan̰ baagɗen taaɗn ute taar Yaud.

22

1 Pɔl taaɗɗen ɔɔ: «Bubumge ute gɛnaamge, Ꞌbooyki ɓɔrse maam mꞋje mꞋasen taaɗn mɛtn taaruma.» 2 Kɛn naaɗe jaay booy Pɔl taaɗɗen ute taar naaŋ naaɗe Yaudge se, gɔtn se naaɗe tɛr do dil cir daala. Naan̰ kɛn se, naan̰ taaɗɗen ɔɔ: 3 «Maam kic mꞋkɔɗ Yaud, naɓo jꞋoojum maakŋ gɛgɛr kɛn Tars kɛn taa naaŋ Silisi ki. Gaŋ maam se, mꞋteep maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki ara ɔɔ gɔtn ara ɓo, gɔtn kɛn Gamaliɛl dooyumo ute ɗoobin̰a *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo bubjege tu se. Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋɔk taar *Raa se ɔɔn̰ɔ, aan gɔɔ gɛn naasen ɓɔrse utu iŋgki do ki se kici. 4 Jee kɛn Ɗoobm Isa ki se, maam mꞋdabarɗeno bini aan gɔɔ mꞋaɗenoga tɔɔlɔ. Ɔɔ mɛndge ute gaabge se, maam mꞋɔl kꞋdɔɔkɗeno ute zin̰ziri ɔɔ mꞋɓaaɗo mꞋɔmbɗen daŋgay ki. 5 *Magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute magal taa ɓee Yaudge se kic ɓo, jeele nakŋ kɛn maam mꞋtɛɗo se. Naaɗe se ɓo, kɛn ɛɗumo maktub jim ki, taa mꞋɓaa kɛɗn Yaudge tun Damas ki. Ute naan̰ se ɓo, jee kɛn aalga kaal maakɗe do Isa *al‑Masi kɛn gɔtn naane se, mꞋaɗen ɓaa tɔkŋ dɔɔkŋ ute zin̰ziri ɔɔ mꞋanɗeno ɓaa Jeruzalɛm ki taa jꞋaɗen dabara.»

Pɔl taaɗ mɛtn taar nakŋ kɛn aan don̰ ki

6 «Kɛn maam ɓaa ɓaa ɗoob ki jaay, kaaɗa aan gɔɔr ute katara se, naan̰ kɛn se, maam mꞋaanga gɔɔr ute Damas. Gaŋ gɔtn ese sum ɓo, mꞋnaar mꞋaak pooɗo iin̰o maakŋ raa ki raap lak lak ɓaaɗo deebum bat. 7 Gɔtn se, maam mꞋaal mꞋooc naaŋ ki ɔɔ mꞋbooy mind deba daŋum ɔɔ: ‹Sɔl, Sɔl, naai Ꞌtap ɓo dabarum bin se, gɛn ɗi?› 8 Maam mꞋtɔnd mɛtin̰ mꞋɔɔ: ‹Mɛluma, naai tap ɓo naŋa?› Gaŋ mind debm ese se tɛrlum ɔɔ: ‹Maam ɓo Isan, kɔɗ Nazarɛtn kɛn naai Ꞌlee Ꞌdabarin̰ se.› 9 Gaŋ jeegen ɓaa ɓaa ute maam se, naaɗe aak pooɗn kɛn iin̰o maakŋ raa ki raap lak lak se sum, ey num mind debm kɛn taaɗ ute maam se, naaɗe booy te eyo. 10 Gɔtn se, maam mꞋtaaɗin̰ mꞋɔɔ: ‹Mɛluma, maam tap ɓo mꞋtɛɗn rom mꞋɔɔ ɗi?› Ɔɔ Mɛljege tɛrlum ɔɔ: ‹Iin̰ Ꞌɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Damas ki ɔɔ gɔtn naane se ɓo, jꞋai ɓaa taaɗn nakgen paacn̰ kɛn Raa je ɔɔ naai an̰sin̰ tɛɗ se.› 11 Gaŋ pooɗn kɛn iin̰o maakŋ raa ki raap lak lak jaay ɓaaɗo deebum se, tɛɗum maam mꞋɔŋ mꞋaak eyo. Taa naan̰ se ɓo, jeemgen kꞋɓaa tɛl se, ɔkum jim ki, jaay ɓo tɔɔɗ ɓaansum Damas ki.

12 «Maakŋ gɛgɛr kɛn Damas ki se, ɔk gaaba kalaŋ ron̰ Ananias ɔɔ gaabm se, ɔk taar Raa se ɔɔn̰ɔ, ɔɔ Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki, paac se, naan̰ tɛɗin̰ ute ɗoobin̰a. Gaabm se, Yaudgen iŋg gɔtn ese paac tɔɔmin̰a. 13 Gɔtn se, naan̰ ɓaaɗo ɔŋuma ɔɔ ɗeekum ɔɔ: ‹Sɔl, gɛnaama, ɔn̰ kaami se Ꞌkɔɔɗn kaaka!› Ɔɔ gɔtn ese sum ɓo, kaamum naar ɔɔɗ aak gɔtin̰ ki ɔɔ Ananias se lɛ, maam mꞋaakin̰ tal tal. 14 Tɛr naan̰ taaɗum ɔɔ: ‹Sɔl, naai se, Raa gɛn bubjege ɓo bɛɛr ɔɔɗio se kaaɗ kɛn jꞋooji te ey ɓɔrtɔ, taa naai Ꞌjeel nakŋ kɛn tɔɔlin̰ naan̰ ki ɔɔ Debm Daan ki se, naai utu an̰ kaakŋ ute kaami ɔɔ Ꞌbooy naan̰ ai taaɗn ute taarin̰ mala. 15 Taa naan̰ se ɓo, do nakge tun naai aako ute kaami ɔɔ booyo ute bi se, naai Ꞌtaaɗin̰ jeege tu paac. 16 Num ɓɔrse tap ɓo, naai Ꞌbooy ɗi daala? Iin̰i, ɔn̰ jꞋai *batizi ɔɔ tɔnd mɛtn Isa se, taa ai tɔɔl *kusin̰ige se naatn.›»

Pɔl taaɗ mɛtn taar naabm naan̰ Ꞌtɛɗo daan jeege tun Yaudge eyo

17 «Kɛn maam jaay mꞋɔk tɛrl mꞋɓaa Jeruzalɛm ki se, naan̰ kɛn se, ɓii kalaŋ maam mꞋɓaa daan bɔɔr *Ɓee Raa ki gɛn keem Raa se mꞋaak ne ɗim teeco naanum ki. 18 Gɔtn se, maam mꞋaak Mɛljege Isa ɔɔ naan̰ ɗeekum ɔɔ: ‹ꞋNaar Ꞌteec ɔn̰ Jeruzalɛm se naatn kɛskɛ, taa jee gɔtn ese lɛ, naaɗe kɔŋ took eyo do nakge tun naai aɗen taaɗn taa maam se.› 19 Gaŋ maam mꞋtɛrlin̰ mꞋɔɔ: ‹Mɛluma, kaaɗn kɛn maam mꞋlee mꞋtɔko jee aalga kaal maakɗe do naai ki maakŋ ɓeege tun Yaudge lee tus maak ki se, jaay mꞋɔl kꞋtɔndɗeno ɔɔ jꞋɔmbɗeno maakŋ daŋgay ki se, nakŋ se paac, naaɗe jeele. 20 Gɔtn kɛn naaɗe tɔɔlo debm saaɗn naai Etien se kic ɓo, maam mꞋutu ɔɔ nakŋ naaɗe tɛɗ se kic ɓo, maam mꞋtooko ute naaɗe. Naan̰ kɛn se, jee tɔɔlin̰ge se, maam ɓo mꞋdebm bɔɔbm kalɗege.› 21 Gaŋ Mɛljege ɗeekum ɔɔ: ‹Ute naan̰ se kic iin̰ Ꞌɓaa; maam se mꞋje mꞋai kɔli dɔkɔ maakŋ jeege tun Yaudge eyo.›»

Pɔl ute bubm asgar *Rɔmɛge

22 Yaudge se iŋg booy taar Pɔl bini aan do taar kɛn jaay naan̰ ɗeek ɔɔ: «Mɛljege ɗeekum ɔɔ: ‹maam mꞋai kɔli gɔtn jeege tun Yaudge eyo›» ɔɔ do taar kɛn se, naaɗe ɗoob ɔɔy makɔn̰ ɔɔ: «Gaabm se, Ꞌtɔɔlin̰ki naatn! Debm bin se ɔn̰te kɔn̰in̰ki Ꞌkiŋg do naaŋ ki!» 23 Gɔtn se, naaɗe tɔɔy dɔɔk taara ɔɔ tɔɔɗn ute kal magalɗege jaay tɔndin̰ naaŋ ki ɔɔɗ kuɗu putur putur.

24 Ɔɔ kɛn bubm asgar Rɔmɛge jaay aak bin se, naan̰ ɔl ɔɔ kꞋjꞋɔk kꞋɓaano ute Pɔl se maakŋ *ɓee kɛn tɔɔgŋ kɛn asgarge lee toom maak ki, ɔɔ naan̰ je ɔɔ jꞋan̰ kɔndin̰ ute mɛɛjɛ taa bin se naan̰ Ꞌtaaɗn nakŋ kɛn naan̰ tɛɗ jaay ɓo ɔl jeege tɔɔɗ tɔɔyin̰ mɛtin̰ ki se. 25 Gɔtn se, naan̰ ɔl ɔɔ Pɔl se kꞋdɔɔkin̰a, gaŋ Pɔl taaɗ magal asgarge tun cɛɛn̰ ki ɔɔ: «Kɔɗ Rɔmɛ jaay jꞋaak te mɛtn taarin̰ ey sum ɓo, naase se ɔkki ɗoobm kɛn an̰ki tɔnd ute mɛɛjɛ ne?»

26 Kɛn magal asgargen gɔtn ese jaay booy taar se, naan̰ ɓaa taaɗ bubm asgarge tu ɔɔ: «Kɛse naai Ꞌje tɛɗn ɗi bini, ɓɛrɛ, gaabm se lɛ, naan̰ kɔɗ Rɔmɛ.» 27 Gɔtn se, bubm asgarge ɓaaɗo ɔŋ Pɔl ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «ꞋƊeekum tu, naai tap ɓo kɔɗ Rɔmɛ ɗeer ne?» Pɔl tɛrlin̰ ɔɔ: «Yɛɛ, maam mꞋkɔɗ Rɔmɛ.» 28 Bubm asgarge tɛrl Pɔl ki ɔɔ: «Kɛn ɔlum jaay mꞋtɛɗ kɔɗ Rɔmɛ se, maam mꞋɔgɗenga kɔgŋ gurs dɛn aak eyo.» Ɔɔ Pɔl tɛrlin̰ ɔɔ: «Gaŋ maam se, gɔtn jꞋoojum tap ɓo, mꞋkɔɗ Rɔmɛ.» 29 Gɔtn se sum ɓo, jee kɛn ɓaan̰ ɓaa kɔkɔ jaay an̰ kɔnd se, naar ɔn̰in̰a. Ɔɔ kɛn bubm asgarge se jaay ɓaa jeel Pɔl kɔɗ Rɔmɛ sum se, naan̰ ɓeere ɓaa ɔkin̰a, taa naan̰ dɔɔkin̰ga dɔɔk ute zin̰ziri.

Pɔl kꞋɓaansin̰ naan Yaudge tun *jee kaakŋ mɛtn taarge

30 Num bubm asgarge Ꞌje Ꞌjeel mɛtn taar kɛn Yaudge jaay ɔkŋ mind Pɔl se. Taa naan̰ se ɓo, mɛtbeen̰ki se, naan̰ ɔl kꞋdaŋo *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute Yaudgen jee kaakŋ mɛtn taarge se paac. Gɔtn se, Pɔl se, naan̰ ɔl kꞋtuutn ute zin̰ziri ɔɔ ɔk ɓaansin̰ naanɗe ki.

23

1 Kɛn Pɔl jaay aan naan Yaudge tun *jee kaakŋ mɛtn taarge se, naan̰ ɔndɗen kaama tak ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Gɛnaamge, maam se, leem kɛn mꞋlee naan *Raa ki bini aan jaaki se, maam mꞋjeel maakum ki, maam se mꞋtuj te ɗim eyo.» 2 Gaŋ Ananias kɛn *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se, taaɗ jeege tun kɛn cɛɛ Pɔl ki se ɔɔ: «Pɔl se, kꞋjꞋɔndin̰ taarin̰ ki.» 3 Gɔtn se Pɔl tɛrlin̰ ɔɔ: «Naai kɛn tec aan gɔɔ durdur jꞋɔlin̰ ron̰ raap raap se, Raa utu ai kɔnd naai. Naai ɓo debm aal *Ko Taar Raa maak ki eyo ɔɔ gɔtn ese se Ꞌje am kɔjn̰ bɔɔrɔ dom ki ute Ko Taar Raa ɔɔ ɔl ɔɔ kꞋjꞋɔnduma.» 4 Gaŋ jee iŋg cɛɛ Pɔl ki se, taaɗin̰ ɔɔ: «Naai se ɓo, Ꞌnaaj magal debm tɛɗ sɛrkɛ Raa ki tu ne?» 5 Gɔtn se, Pɔl tɛrlɗen ɔɔ: «Gɛnaamge, kɛn gaabm se jaay magal debm tɛɗ sɛrkɛ Raa ki se, maam mꞋjeel eyo. Ey num, Kitap se taaɗga ɔɔ: Magal jee taa naaŋi ki se ɔn̰te naajin̰a.»* 6 Yaudgen jee kaakŋ mɛtn taargen tus se, Pɔl jeel maakɗe ki se, jee mɛtin̰ge se *Sadusege ɔɔ kɛngen mɛtin̰ge se lɛ *Parizige. Taa naan̰ se ɓo, naan̰ taaɗɗen makɔn̰ɔ ɔɔ: «Gɛnaamge, maam se mꞋkɔɗ Parizi ɔɔ bubum kic ɓo Parizi, naɓo kɛn ɔl kꞋjꞋɔk kꞋɓaansumo gɔtn kɔjn̰ bɔɔr ki se, taa maam se mꞋɔnd dom do Raa kɛn utu dur jeege daan yoge tu se.» 7 Kɛn naaɗe jaay booy Pɔl taaɗɗen taar se, Sadusege ute Parizige se baag naajn̰ ute naapa ɔɔ ɔl jee dɛngen tus gɔtn ese se, ɓaa gaaŋ naapa gɔtɔ kaam dio. 8 Taa Sadusege se saap ɔɔ jee ooyga kooy se lɛ, Ꞌkɔŋ dur ey sum ɔɔ *kɔɗn Raage ute sitange se kic ɓo naaɗe gɔtɔ; gaŋ Parizige se paac tooko ɔɔ nakgen se utu. 9 Gɔtn se, naaɗe iin̰ ul taara gajalaŋ. Ɔɔ maakŋ Parizige tu se, jee mɛtin̰ge se jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage, naaɗe se iin̰ taaɗ makɔn̰ ɔɔ: «Gaabm se, jꞋɔn̰te Ꞌkɔkin̰ki mindin̰a taa naan̰ lɛ tuj te ɗim eyo. Kaaɗn naane kɔɗn Raa gam lɔ ɗim gam ɓo, taaɗin̰ga lɛ ɗaam.» 10 Aan gɔɔ naaɗe ul taar gajalaŋ ɔn̰ ey se, ɔl bubm asgarge se kic ɓo ɓeere ɓaa ɔkin̰a ɔɔ sɔm naaɗe an tɔɔl ute Pɔl se cɛrɛ. Taa naan̰ se ɓo naan̰ taaɗ asgarge tu ɔɔ: «ꞋBɔɔy Ꞌɓaaki maakŋ jeege tun ese, ɔɔ Pɔl se ɔk ɓaansin̰kiro maakŋ *ɓee kɛn tɔɔgŋ kɛn asgarge lee toom maak ki se ara.» 11 Gaŋ maakŋ nɔɔr kɛn ese se sum ɓo, Mɛljege ɓaaɗo teec naan Pɔl ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Aay kaami! Aan gɔɔ naai Ꞌtaaɗoga taa maama jeege tun Jeruzalɛm ki se, bɛɛki num, Ꞌɓaa taaɗn saaɗum jeege tun maakŋ gɛgɛr kɛn *Rɔm ki kici.»

Jeege ɛnd tɛl gɛn kutn Pɔl

12 Mɛtbeen̰ki se, Yaudgen mɛtin̰ge dɔɔk taarɗe ɔɔ naam roɗe naan Raa ki ɔɔ: «Pɔl se, jaay kꞋtɔɔlin̰ te ey num, naaje se jꞋkɔs eyo ɔɔ jꞋkaay eyo.» 13 Jee jaay naam roɗe naan Raa ki taa taar se, naaɗe se cir gaabge si‑sɔɔ. 14 Jee se ɓaa ɔŋ *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute magal taa ɓee Yaudge ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Naaje se kꞋnaamga naam roje naan Raa ki, kɛn Pɔl se jaay kꞋtɔɔlin̰ te ey num, naaje se jꞋkɔs eyo ɔɔ jꞋkaay eyo. 15 Bin se, Ꞌɓaaki ute ro *jee kaakŋ mɛtn taarge se, Ꞌɓaa ɔŋki magal asgarge se Ꞌtaaɗin̰ki ɔɔki n̰Ꞌɔk n̰Ꞌɓaano ute Pɔl gɔtn kɔjn̰ bɔɔr ki ara. Naase se Ꞌtɛɗki raay aan gɔɔ jee kɛn je kaakŋ kɔkŋ mɛtn taarin̰ jiga. Gaŋ naaje se lɛ, kꞋɗaapga ɗaap roje kɔr naan̰ Ꞌkaan gɔtse ki ey sum ɓo, naaje jꞋan̰ tɔɔlɔ.»

16 Num gaŋ, taar se ɓaa ooc bi goon gɛnaa Pɔl kɛn mɛnda. Naan̰ naar iin̰ *ɓee kɛn tɔɔgŋ kɛn asgarge lee toom maak ki se ɔɔ ɛnd ɔŋ Pɔl se ɔɔ aalin̰ bin̰ ki. 17 Maakŋ magal asgarge tu se, Pɔl daŋo deb kalaŋ ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Goon kɔɗn ese se, ɔk ɓaansin̰ gɔtn bubm asgarge tu, taa naan̰ se ɔk taara je an̰ taaɗa.» 18 Gɔtn se, magal asgarge se ɔk ɓaansin̰o gɔtn bubm asgarge tu se, ɔɔ ɗeek bubm asgarge tu ɔɔ: «Pɔl debm daŋgay se ɓo, daŋumo ɔɔ taaɗum ɔɔ Ꞌɓaano ute goon kɔɗn ese se, taa naan̰ se ɔk taara je ai taaɗa.» 19 Gɔtn se, bubm asgarge se ɔk goon kɔɗɔ se jin̰ ki ɔɔ iik tɔɔkin̰sin̰ cɛɛs ki ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Taari naai Ꞌje am taaɗ se tap ɓo, taar ɗi?» 20 Anum, goon kɔɗɔ se taaɗin̰ mɛtn taarin̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Maam mꞋbooy Yaudge se, dɔɔkga taarɗe ɔɔ utu Ꞌtɔnd mɛti. Taa Pɔl se, naaɗe je ɔɔ mɛtbeeki se, naai ansin̰ ɓaa naan Yaudge tun jee kaakŋ mɛtn taarge ɔɔ naaɗe se lɛ, Ꞌtɛɗn raay aan gɔɔ jee kɛn je kaakŋ kɔkŋ mɛtn taarin̰ jiga se. 21 Num gaŋ, taar naaɗe se ɔn̰te kuunu taa gaabge cir si‑sɔɔ se oom koom Pɔl, taa naaɗe naamga naam roɗe naan Raa ki ɔɔ kɛn naaɗe jaay tɔɔlin̰ te ey num, naaɗe se Ꞌkɔs eyo ɔɔ Ꞌkaay eyo. Ɔɔ kɛn ɔɔp se, naaɗe booy kɛn naai aɗen tookŋ taarɗe sum.» 22 Kɛn goon kɔɗɔ se jaay taaɗ mɛtn taarin̰ aas se, bubm asgarge se taaɗin̰ ɔɔ: «Mɛtn taar kɛn naai taaɗum mɛtin̰ se, ɔn̰te taaɗn nam ki.» Jaay ɓo, naan̰ ɔlin̰ ɓaao.

Pɔl kꞋjꞋuun kꞋɓaansin̰ maakŋ gɛgɛr kɛn Sezare ki

23 Gɔtn se, bubm asgarge daŋo maakŋ magal asgarge tu se, gaabge dio ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋDaŋ Ꞌtuskiro asgarge kaar‑dio, jee sɛndge si‑cili ɔɔ asgargen lee ute bɔɔrɗe se kic ɓo kaar‑dio. ꞋƊaapki rose, taa kaaɗn kɛɛski se, naase aki ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Sezare ki. 24 ꞋƊaapki sɛndgen kɛn Pɔl Ꞌkookŋ kiŋg do ki se kici, taa ansin̰ki ɓaa gɔtn Pɛliks kɛn magal taa naaŋ Jude ki se ute lapia.» 25 Gɔtn se, naan̰ raaŋin̰ maktub ɔɔ maakŋ maktubin̰ ki se, naan̰ taaɗin̰ ɔɔ:

26 Kɛse maam Klɔdius Lisias ɓo mꞋraaŋi maktubm ese. Maam mꞋraaŋ mꞋɔli tɔɔsɛ naai Pɛliks, kɛn magal taa naaŋ Jude ki.

27 Maam mꞋraaŋi se taa gaabm kɛn maam mꞋɔk mꞋɔlin̰ gɔti ki se, ey num Yaudge je an̰ tɔɔlɔ. Naɓo, kɛn maam mꞋbooy jaay jꞋɔɔ gaabm se kɔɗ *Rɔmɛ se, taa naan̰ se, maam mꞋɓaaɗo ute dɔɔl asgarumge jaay ɓo mꞋɔk mꞋɔɔɗin̰o jiɗe ki. 28 Aan gɔɔ maam mꞋje mꞋjeel mɛtn taar kɛn Yaudge ɔkin̰ mindin̰ se, maam mꞋɔkŋ ɓaansin̰o naan jeege tun lee aakɗen mɛtn taarɗege se. 29 Kɛn maam jaay mꞋbooy mɛtn taarɗe se, mꞋɔŋin̰ gaabm se naaɗe ɔkin̰ mindin̰ taa *Ko Taar Raaɗe. Gaŋ gɛn naajege num, gaabm se tɛɗ te ɗim jaay Ꞌkaasn jꞋansin̰ tɔɔlɔ, ey lɛ jꞋansin̰ kɔl daŋgay ki se eyo. 30 Tɛr kꞋjꞋɔɔjum jꞋɔɔ Yaudge se dɔɔkga taarɗe gɛn kutin̰a. Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋnaar mꞋɔlin̰ gɔti ki, ɔɔ jee kɛn ɔkin̰ mindin̰ se lɛ, kɛn naaɗe ɔk taar ɗim num ɔn̰ɗe naaɗe ai ɓaa taaɗn mɛtin̰ naai ki.

31 Gɔtn ese sum ɓo, asgarge iin̰ tɛɗ nakŋ kɛn bubm asgarge taaɗɗesin̰ se. Naaɗe ɔk Pɔl ɔɔ maakŋ nɔɔr kɛn ese sum ɓo, naaɗe uun bɔɔy ɓaansin̰ gɔtɔ kaam kalaŋ kꞋdaŋin̰ Antipatris. 32 Mɛtbeen̰ki se, asgargen ɓaa ute jɛɗege se, ɔk tɛrl ɓaaɗo *ɓee kɛn tɔɔgŋ kɛn naaɗe lee toom maak ki se, ɔɔp jee sɛndge kalɗe ki sum ɓo, ɓaan ute Pɔl. 33 Kɛn jee se jaay aan maakŋ gɛgɛr kɛn Sezare ki se, maktubm kɛn bubm asgarge raaŋ ɛɗɗesin̰ jiɗe ki se, naaɗe ɛɗin̰ ji magal kɛn taa naaŋ Jude kɛn iŋg gɔtn ese se. Ɔɔ Pɔl se kic ɓo, naaɗe ɛɗin̰sin̰ kaam jin̰a. 34 Kɛn magal taa naaŋ Jude ki jaay dooy maktubm se aas se, naan̰ tɔnd mɛtn Pɔl ɔɔ: «Naai tap ɓo kɔɗ ɗi?» Pɔl tɛrlin̰ ɔɔ: «Maam se, mꞋiin̰o taa naaŋ kɛn Silisi ki.» 35 Ɔɔ kɛn magal taa naaŋ Jude ki jaay booy taar Pɔl se, naan̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Jee ɔkki mindi se jaay ɓaaɗoga sum ɓo, maam mꞋutu mꞋbooy mɛtn taari se.» Gɔtn se, naan̰ ɓaa ɔlin̰ kꞋbɔɔbin̰ maakŋ ɓee kɛn *Ɛrɔd iin̰in̰ se.

24

Pɔl jꞋɔkin̰ mindin̰ naan Pɛliks ki

1 Kɛn Pɔl aan Sezare ki jaay tɛɗ ɓii mii se, naan̰ kɛn se, Ananias kɛn *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute magal taa ɓee Yaudge kandum se, naaɗe ɔko gaaba kalaŋ ron̰ Tartɛlus. Ɔɔ gaabm se jeel kɔjn̰ bɔɔrɔ kꞋɓaaɗo tɛlɛ Sezare ki. Gɔtn se, naaɗe sakak Pɔl gɔtn magal kɛn taa naaŋ Jude ki se. 2 Kɛn naaɗe aan se, magal taa naaŋ kɛn gɔtn ese ɔl kꞋdaŋo Pɔl ɔɔ gɔtn ese sum ɓo, Tartɛlus se, baagin̰ kɔk mindin̰a. Naan magal taa naaŋ kɛn gɔtn ese, naan̰ taaɗ ɔɔ: «Jaamus, barka ute naai jaay ɓo ɓɔrse naaŋje ɗaap se. Ɔɔ ute mɛtɛki se sum ɓo, ɓɔrse naai Ꞌnoogjen jꞋiŋg lapia ute maraadje se. 3 Maakŋ naaŋje ki se, gɔtɔ ɓaa se paac daayum naaje kꞋtɔɔmi taa bɛɛ kɛn naai tɛɗjen se. 4 Ɓɔrse se, maam mꞋje mꞋai tujn̰ naabi eyo, num Ꞌmooyje uɗ bi do mɛtn taar kɛn naaje jꞋai taaɗ se. 5 Gaabm ese se, naaje jꞋɔŋin̰ naan̰ debm jig eyo. Naan̰ se ɓo, kɛn lee ɛc Yaudgen gɔtɔ ɓaa se paac ɔɔ jee uun ɗoobm kɔɗ Nazarɛt se lɛ, naan̰ ɓo bubɗe. 6 Ey num, naan̰ ɓo je an tujn̰ te *Ɓee Raa se kici. [Taa naan̰ se ɓo, naaje kꞋjꞋɔkin̰o ɔɔ kꞋje jꞋan̰ kɔjn̰ bɔɔrɔ don̰ ki aan gɔɔ kɛn *Ko Taar Raaje taaɗjen ro ki. 7 Gaŋ gɔtn se, bubm asgarge ɓaaɗo ute asgarin̰ge ɔɔɗin̰ ute taa tɔɔg jije ki. 8 Naan̰ taaɗjen ɔɔ debm jaay je kɔkŋ mind Pɔl num aɗe ɓaa gɔti ki.]* Anum, Jaamus, naai mala ɓo Ꞌtɔnd mɛtn gaabm se. Ute taar kɛn naan̰ ai taaɗ se sum ɓo, naai Ꞌjeel taar kɛn naaje kꞋtaaɗ ron̰ ki se, taar mɛt ki.» 9 Yaudgen ɓaaɗo ute naan̰ se kic took do taar kɛn se ɔɔ taaɗ ɔɔ: «Ɗeere, taar naan̰ taaɗ se, mɛt ki.»

Pɔl taaɗ mɛtn taarin̰ Pɛliks ki

10 Gɔtn se magal taa naaŋ Jude ki se, tɛɗ ute jin̰ Pɔl ki ɔɔ n̰Ꞌtaaɗa. Naan̰ kɛn se, Pɔl ɛɛp taarin̰ ɔɔ: «Jaamus, mꞋjeele gɔtn naai baag kɔjn̰ bɔɔrɔ do Yaudge tu sum se, ɔkga ɓaara dɛna; taa naan̰ se ɓo, maam mꞋɓeer eyo kɛn mꞋai taaɗn mɛtn taarum se. 11 Gɔtn mꞋɓaaɗo Jeruzalɛm ki gɛn keem *Raa daan bɔɔr *Ɓee Raa ki sum se, aas te ɓii sik‑kaar‑di eyo. Taarum mꞋtaaɗi se, kɛn naai Ꞌtuur mɛtin̰ kic ɓo an̰ kɔŋin̰ ɗoobin̰ ki. 12 Daan bɔɔr Ɓee Raa ki lɔ maakŋ *ɓeege tun Yaudge lee tusn maak ki, ey lɛ maakŋ gɛgɛr ki gɔtn kɛn jeege lee tusn se kic ɓo, naaɗe, ɓii kalaŋ, ɔŋum te naaj naaj te jeege eyo ɔɔ mꞋɔɔs kɔɔs mɛtn jeege eyo. 13 Mɛtn taar naaɗe jaay ɔkum mindum ro ki se, naaɗe aisin̰ kɔŋ taaɗn mɛtin̰ tal tal eyo.

14 «ꞋBooyo mꞋai taaɗa: nakŋ maam mꞋjeel se, maam se mꞋuun ɗoobm Raa bubjege ute ɗoobm kɛn naaɗe aakin̰ aan gɔɔ ɗoobm se ɗoobm jig eyo. Ey num, maam kic mꞋaal maakum do taarge tun kꞋraaŋin̰o maakŋ *Ko Taar Raa ki ute kɛngen jee taaɗ taar teeco taar Raa ki raaŋo do dɔkin̰ se kici. 15 Maam se, mꞋɔnd dom do Raa ki ɔɔ do mɛtn taar kɛn Raa utu dur jeege daan yoge tu jee kɛn tɛɗ naka ute ɗoobin̰a ɔɔ kɛngen tɛɗ naka ute ɗoobin̰ eyo aan gɔɔ naaɗe kici. 16 Taa naan̰ se ɓo, daayum maam mꞋaay kaamuma mꞋlee naan Raa ki ɔɔ naan jeege tu se ute maakŋ kalaŋ. 17 Maam se, mꞋɔkga ɓaara dɛna mꞋɓaaɗo te Jeruzalɛm ki eyo. Num, kɛn ɓɔrse jaay mꞋɓaaɗo se, mꞋɓaano ute nakŋ noogŋ jee daaygen maakŋ naaŋum ki ɔɔ mꞋɓaano ute *sɛrkɛ Raa ki kici. 18 Naan̰ kɛn se, naaɗe ɔŋum daan bɔɔr Ɓee Raa ki mꞋtug mꞋɗaap ɗaap rom naan Raa ki. Kaaɗ kɛn se lɛ, jeege tus te cɛɛm ki eyo ɔɔ jeege lɛ ul te taar ey kici. 19 Gaŋ Yaudgen iin̰o taa naaŋ Azi ki se ɓo, jee mɛtin̰ge ɓaaɗo ɔŋuma. Kɛn bɛɛn̰ ki se, kɛn maam jaay mꞋtujga ɗim num naaɗe se ɓo, jee kɛn aɗe ɓaa naani ki am kɔkŋ minduma. 20 Ey lɛ, jee kɛn ɓaaɗo naan naai ki ara ki se, kaaɗ kɛn jaay naaɗe ɔkuma mindum naan Yaudge tun *jee kaakŋ mɛtn taarge se, kꞋtaaɗum nakŋ kɛn maam mꞋtujga se. 21 Nakŋ kɛn maam mꞋjeel se, mꞋtaaɗga ɓo taara kalaŋ: kaaɗ kɛn maam mꞋɗaaro daan naaɗe ki se, maam mꞋuuno mindum raan ɔɔ mꞋɗeekɗeno mꞋɔɔ, jaaki jaay naase Ꞌje amki kɔjn̰ bɔɔrɔ dom ki se, taa maam mꞋaalga kaal maakum do Raa kɛn utu dur jeege daan yoge tu se!»

22 Pɛliksn magal taa naaŋ Jude se, Ɗoobm Isa sum se, naan̰ jeel mɛtin̰a. Taa naan se ɓo, naan̰ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋBooyki, ɔn̰ki Lisiasn kɛn bubm asgarge se jaay ɓaaɗo gɔtn ara ki sum ɓo, maam mꞋasen kaakŋ mɛtn taarse se.» 23 Gɔtn se Pɛliks ɔl magal asgargen naan̰ ɔn̰in̰ Pɔl kaam jin̰ se, ɔɔ n̰Ꞌɓaa n̰Ꞌbɔɔb Pɔl se maakŋ daŋgay ki naɓo jꞋɔn̰in̰ ɗoobo ɔɔ jꞋɔn̰te gaasn jeen̰ge taa ɓaaɗo an̰ lee kaaka ɔɔ an̰ kaakŋ don̰ ki.

Pɔl tiŋg maakŋ daŋgay kɛn gɔtn ese ɓaara dio

24 Kɛn tɛɗ ɓii kandum se, Pɛliks ute mɛndin̰ Drusil kɛn mɛnd Yaud se, ɔl kꞋdaŋo Pɔl, taa naaɗe se, je Pɔl aɗen taaɗn mɛtn taar ɗoobm *al‑Masi, Isa. 25 Num gaŋ, kaaɗ kɛn Pɔl jaay baagɗen taaɗn ɔɔ: «Bɛɛki num, debkilimi se, Ꞌtɛɗ nakŋ ute ɗoobin̰a naan Raa ki ɔɔ bɔɔbm ron̰a, taa Raa se, ɓii kalaŋ, utu kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu.» Kɛn Pɛliks jaay booy taar se, nirlin̰ ɓaa teece. Gɔtn se, naan̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɓɔrse se, iin̰ Ꞌɓaa gɔti ki, Ꞌtɛɗga jaay sɔm, maam mꞋaio daŋa.» 26 Naan̰ saap ɔɔ kaaɗn naane Pɔl an̰ kɛɗn gurs lɛ ɗaam, taa naan̰ se ɓo, naan̰ daŋ ɗɔɔlin̰ cɔk cɔk gɛn kɛɛs ute naan̰ se.

27 Kɛn Pɛliks jaay tɛɗ ɓaara di se, Porsius Pɛstus se kꞋɓaaɗo jꞋɔlin̰ gɔɔn̰ ki. Aan gɔɔ Pɛliks je raapm maakŋ Yaudge se, naan̰ ɓaa ɓaa se ɔn̰ Pɔl tiŋg maakŋ daŋgay ki gɔtin̰ ki.

25

Pɔl naan Pɛstus ki

1 Kɛn Pɛstus jaay aan Sezare ki, tɛɗ ɓii mɔtɔ sum se, gɔtn se naan̰ ook ɓaa Jeruzalɛm ki. 2 Kɛn naan̰ jaay aan Jeruzalɛm ki se, *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raa ki ute magal Yaudge se, ɓaaɗo sakak Pɔl gɔtin̰ ki. Gɔtn se, naaɗe taaɗ dɔɔk taara, 3 ɔɔ tɔnd mɛtin̰ ɔɔ: «Bɛɛki num, naaje kꞋje Pɔl se, ajensin̰ kɔn̰ aɗe ɓaa Jeruzalɛm ki ara.» Taa naaɗe se, oom koom Pɔl taa kɛn naan̰ jaay ɓaa ɓaa num, naaɗe an̰ tɔɔl ɗoob ki. 4 Gaŋ gɔtn se, Pɛstus tɛrlɗen ɔɔ: «Pɔl se, utu daŋgay ki Sezare ki naane ɔɔ maam kic mꞋtɛɗga sum ɓo mꞋutu mꞋtɛrl naane. 5 Ɔn̰ki magalsege kandum se Ꞌɓaa ute maam tɛlɛ. Ɔɔ kɛn gaabm se jaay tujga ɗim lɛ, amki ɓaa taaɗn mɛtin̰ naane.»

6 Kɛn Pɛstus aan Jeruzalɛm ki se, naan̰ tɛɗo ɓii marta lɔ ɓii sik sum. Kɛn naan̰ jaay tɛrl ɓaa Sezare ki se, mɛtbeen̰ki sum ɓo, naan̰ ɓaa iŋg gɔtn kɔjn̰ bɔɔr ki ɔɔ ɔl kꞋɓaa kꞋdaŋo Pɔl. 7 Kɛn Pɔl jaay aan gɔtn kɔjn̰ bɔɔr ki se, Yaudgen iin̰o Jeruzalɛm ki ɓaaɗo ute Pɛstus se, ɓaaɗo gurugin̰a ɔɔ baagin̰ tɔɔl taargen iŋg kus dɛna don̰ ki. Naɓo taarɗegen naaɗe taaɗ se, debm jaay kɔŋ taar mɛt kɛn an̰ kɔkŋ mindin̰ tap ɓo, gɔtɔ. 8 Gaŋ Pɔl taaɗ mɛtn taarin̰ ɔɔ: «Maam se, mꞋtuj te *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Yaudge tu se eyo, mꞋtuj te *Ɓee Raa eyo ɔɔ Gaar magal iŋg *Rɔm ki kɛn kꞋdaŋin̰ Sezar se kic lɛ, mꞋtujin̰ te ɗim eyo.»

9 Gaŋ Pɛstus je raapm maakŋ Yaudge se, taaɗ Pɔl ki ɔɔ: «Kɛn Ꞌkookŋ ɓaa Jeruzalɛm ki jaay jꞋai ɓaa kaakŋ mɛtn taari naanum ki se Ꞌtook la?» 10 Gaŋ Pɔl tɛrlin̰ ɔɔ: «Aan gɔɔ maam mꞋɓaaɗoga gɔtn kɔjn̰ bɔɔr kɛn gɛn Sezar ɗey se, maam mꞋje jꞋam kɔjn̰ bɔɔrɔ gɔtn ara. Taa Yaudge se lɛ, maam mꞋtujɗen te ɗim eyo aan gɔɔ kɛn naai kic Ꞌjeelin̰ tak se. 11 Ɗeere, kɛn maam jaay mꞋtujga ɗim lɔ tɛɗga nakŋ jaay aas tɔɔlum se, naan̰ se, maam mꞋtooko jꞋam tɔɔlɔ. Num gaŋ jee ɔkum mindum se lɛ, nakɗe mɛt ki eyo; bin se, nam tap ɓo am kɔŋ kɔkŋ kɔlum jiɗe ki eyo. Maam se, jꞋam ɓaa kɔjn̰ bɔɔrɔ naan Sezar ki.» 12 Kɛn Pɛstus jaay booy taar se, gɔtn se naan̰ ɓaa taaɗ ute jeen̰ge, jaay ɓo ɓaaɗo tɛrl Pɔl ki ɔɔ: «Naai Ꞌje jꞋai kɔjn̰ bɔɔrɔ naan Sezar ki ɗey se, ɓɔrse maam mꞋai kɔli Ꞌɓaa naan naan̰ ki.»

Pɛstus daŋ ɓaano ute Pɔl naan Gaar Agripa ki

13 Kɛn naaɗe aak mɛtn taar Pɔl jaay tɛɗ ɓii kandum se Pɛstus aan Sezare ki, gɔtn se Gaar Agripa ute gɛnaan̰ mɛnda, ron̰ Berenis, ɓaan̰o tɛɗn tɔɔsɛ. 14 Aan gɔɔ naaɗe tiŋgga ɓii dɛna gɔtn ese se, ɓii kalaŋ Pɛstus taaɗin̰ mɛtn taar Pɔl se, ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Kɛn Pɛliks ɓaa ɓaa se, naan̰ ɔn̰ga gaaba kalaŋ maakŋ daŋgay ki ara. 15 Kaaɗ kɛn jaay maam mꞋiŋgo Jeruzalɛm ki se, *magalgen gɛn jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ute magal taa ɓee Yaudge se, ɓaaɗo sakakin̰ gɔtum ki ɔɔ ɗeekum ɔɔ: ‹Gaabm se ɔjin̰ bɔɔrɔ don̰ ki.› 16 Ɔɔ maam mꞋtɛrlɗen mꞋɔɔ: ‹Naaje *Rɔmɛge se, deba se jꞋaak mɛtn taarin̰ jaayo. Taa jee ɔkin̰ mindin̰ se, aɗe ɓaa kꞋbooy mɛtn taarɗe ɔɔ mɛtn taar naan̰ kici, ey num jꞋan̰ kɔŋ kɔjn̰ bɔɔr don̰ ki, bin sum eyo.› 17 Gɔtn se, magal Yaudge se, iin̰ ɓaaɗo ute maama Sezare ki, ɔɔ maam kic mꞋtooɗ te bi do taar kɛn se eyo. Mɛtbeen̰ki sum ɓo, maam mꞋɓaaɗo gɔtn kɔjn̰ bɔɔr ki ɔɔ mꞋɔl kꞋdaŋ kꞋɓaano ute Pɔl. 18 Kɛn jee kɛn ɔkin̰ mindin̰ jaay aan se, maam mꞋsaap mꞋɔɔ kaaɗ naane, naaɗe ɔkin̰ mindin̰ se do nakge tun *kusin̰ kɛn naan̰ tɛɗa. Num gaŋ, do nakge tun kɛn naaɗe ɔkin̰ mindin̰ se, kɛn mɛt ki tap ɓo, maam mꞋɔŋ te eyo. 19 Gaŋ maam mꞋɔŋɗe se, naaɗe naaj naaj ɓo do ɗoobm naaɗe Yaudge tu ɔɔ do gaab ki kalaŋ kꞋdaŋin̰ Isa. Gaabm ese se ooyga kooyo, naɓo gaŋ Pɔl ɔɔ gaabm se utu iŋg zɛɛrɛ daayum. 20 Taa naan̰ se ɓo, taargen bin se, maam se mꞋjeel taaɗ mɛtin̰ eyo. Naan̰ kɛn se ɓo, maam mꞋtaaɗ Pɔl ki mꞋɔɔ n̰Ꞌje num n̰Ꞌɓaa Jeruzalɛm ki jꞋan̰ ɓaa kaakŋ mɛtn taarin̰ naane. 21 Gaŋ Pɔl baate tookŋ do taar kɛn se. Naan̰ ɗeek ɔɔ: ‹Naan̰ se, jꞋan̰ ɓaa kɔl gɔtn Sezar ki se ɓo an̰ ɓaa kaakŋ mɛtn taarin̰a.› Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋɔl asgarumge utu bɔɔbin̰ maakŋ daŋgay ki, bini ɓii kɛn mꞋan̰ kɔlin̰ gɔtn Sezar ki.»

22 Gɔtn se, Gaar Agripa taaɗ Pɛstus ki ɔɔ: «Gaabm se, maam kic mꞋje booy mɛtn taarin̰a.» Ɔɔ Pɛstus tɛrlin̰ ɔɔ: «Kɛse jiga. Mɛtbeeki sum ɓo, naai utu Ꞌbooy mɛtn taarin̰a.»

23 Mɛtbeen̰ki se, Gaar Agripa ute gɛnaan̰ mɛnda ron̰ Berenis, naaɗe tuso kal gaarin̰ge ɔɔ ɓaaɗo ute magal asgarge ute magalgen gɛn maakŋ gɛgɛr gɔtn ese. Naaɗe ɓaaɗo ɛnd maakŋ ɓee kɛn jeege lee tusn se. Gɔtn se, Pɛstus ɔl kꞋdaŋ kꞋɓaano ute Pɔl. 24 Ɔɔ Pɛstus ɛɛp taarin̰ ɔɔ: «Gaar Agripa ɔɔ naasen iŋgki ute naaje maakŋ ɓee ki ara ki paac, aakki, kɛse ɓo gaabm se, Yaudge ute dɛnɗe ɓaaɗo ɔŋum Jeruzalɛm ki bini kꞋɓaaɗo Sezare ki ara. Naaɗe taaɗum mɛtn taar gaabm se ɔɔ tɔɔɗ tɔɔy ɔɔ: ‹Gaabm se, kꞋtɔɔlin̰ naatn!› 25 Ɔɔ kɛn maam jaay mꞋbooy mɛtn taarin̰ se, mꞋɔŋin̰ naan̰ se tuj te ɗim jaay Ꞌkaasn jꞋansin̰ tɔɔl ro ki eyo. Num gaŋ naan̰ mala taaɗ ɔɔ jꞋansin̰ ɓaa naan Gaar magal kɛn iŋg Rɔm ki ɗey se. Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋje mꞋan̰ kɔl gɔtn naane. 26 Num maam se, taar mꞋkɔŋ jaay mꞋraaŋ Gaar magal kɛn iŋg Rɔm ki se, mꞋɔk eyo. Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋɔkŋ mꞋɓaansin̰o naanse ki ɔɔ kɛn tap tap se, naan naai Agripa ki, taa gaabm se jaay Ꞌbooyin̰kiga mɛtn taarin̰ num. Bin sum ɓo, amki kɔŋ mɛtn taar kɛn maam mꞋraaŋ Gaar magal kɛn iŋg Rɔm ki se. 27 Ey num, kɛn debm daŋgay jaay jꞋɔŋ te nakŋ kɛn naan̰ tuj te ey se, jꞋan̰ kɔkŋ kɔl Rɔm ki jꞋɔɔ ɗi?»

26

Pɔl taaɗ mɛtn taarin̰ naan Gaar Agripa ki

(NJKN 9.1‑30, 22.1‑21)

1 Gɔtn se, Gaar Agripa taaɗ Pɔl ki ɔɔ: «Ɓɔrse jꞋɔn̰iga ɗoobo Ꞌtaaɗ mɛtn taari.»

Naan̰ kɛn se, Pɔl uun jin̰ raan tɛɗɗen tɔɔsɛ jaay baagɗen taaɗn mɛtn taarin̰a ɔɔ: 2 «Gaar Agripa, jaaki maam mꞋɗaar naani ki ara se, maakum raap aak eyo. Taa maam mꞋɔk ɗoobo gɛn taaɗn mɛtn taargen Yaudge lee ɔkum mindum se. 3 Taa naai lɛ, Ꞌjeele nakŋ bubɗegen naaɗe lee tɛɗa ute do taargen naaɗe lee naaj do ki se. Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋeemi nɔɔ mɛti ki ɔɔ uɗum bi do taar kɛn maam mꞋai taaɗ se.

4 «ꞋBooy mꞋai taaɗa: Yaudge paac se Ꞌjeeluma taa maam lɛ mꞋteep daanɗe ki Jeruzalɛm ki ara. 5 Do dɔkin̰ tap ɓo, naaɗe Ꞌjeeluma, maam se mꞋuun ɗoobm *Parizigen tɛɗin̰ ɔɔn̰ dɛn se. Naaɗe se jeele kɛn naaɗe je kic ɓo am tɛɗn saaɗumge. 6 Jaaki jaay kꞋjꞋɔk kꞋɓaansumo gɔtn kɔjn̰ bɔɔrɔ ki se, taa maam mꞋɔndga kɔnd dom do nakge tun *Raa taaɗo bubjege tu ɔɔ utu ajeki kɛɗ se. 7 Taa naan̰ se ɓo, taa ɓeejegen sik‑kaar‑di se eem Raa nɔɔrɔ katara; taa naaɗe ɔnd doɗe ɔɔ utu kɔŋ nakgen kɛn Raa taaɗ ɔɔ utu ajeki kɛɗ se. Bin ɓo Gaar Agripa, maam kic mꞋɔnd dom do nakge tun se kici, ɔɔ taa naan̰ se ɓo, Yaudge lee ɔkum mindum se. 8 Bin num, gɛn ɗi jaay naase Yaudge ɔɔki Raa se Ꞌkɔŋ dur jeegen ooyga kooy ey se?

9 «Ɗeere, maam kic maakŋ saapum ki se, ute ɗoobm gay kic ɓo mꞋɗo ɗo mꞋje ro Isan kɔɗ Nazarɛt se se Ꞌtɛɗn gɔtɔ. 10 Kɛse ɓo nakŋ kɛn maam mꞋtɛɗo Jeruzalɛm ki. Naan̰ kɛn se, *magalgen gɛn jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu se ɓo, undumo kulu ɔɔ maam se, jee aalga kaal maakɗe do Isa *al‑Masi ki se, jeege dɛna kɛn mꞋtɔk mꞋɔmbɗeno daŋgay ki. Ɔɔ kɛn naaɗe jaay dɔɔk taarɗe gɛn tɔɔlɗe lɛ, maam kic mꞋtook ute naaɗe. 11 Maam mꞋlee mꞋdabarɗe maakŋ *ɓeege tun kɛn Yaudge lee tusn maak ki se. Gɔtn se maam mꞋtɛɗɗe ute taa tɔɔgɔ. MꞋje naaɗe an rɛsn ute ɗoobm Isa se. Maakum jaay taarum doɗe ki se, ɔlum bini mꞋɓaa mꞋdabarɗen maakŋ gɛgɛrge tun kɛn maakŋ taa naaŋ Yaudge te eyo kici.»

12 Tɛr Pɔl taaɗ Agripa ki ɔɔ: «Taa naan̰ se ɓo, ɓii kalaŋ *magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu se, ɔlum ɔɔ mꞋɓaa Damas ki gɛn ɓaa tɔkŋ jee kɛn aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi kɛn gɔtn naane se. 13 Gaar Agripa, kɛn maam mꞋutu mꞋɓaa ɓaa ɗoob ki jaay kaaɗa aan katara ki se, maam mꞋaak pooɗo raap lak lak iin̰o maakŋ raa ki. Ɔɔ pooɗn se, raap cir kaaɗa, ɓaaɗo deebje maam jꞋutu jee kꞋɓaa ɓaa ɗoob ki tɛl se. 14 Gɔtn se, naaje paac kꞋsi naaŋ ki ɔɔ maam mꞋbooy mind deba taaɗum ute taar naaŋ Yaudge ɔɔ: ‹Sɔl, Sɔl, naai Ꞌdabarum tap ɓo taa ɗi? Kɛse naai Ꞌdabar roi cɛrɛ aan gɔɔ maal kɛn ɔn̰ ron̰ mɛlin̰ dabarin̰ ute mɛmɛyɛ se*.› 15 Maam mꞋtɔnd mɛtin̰ mꞋɔɔ: ‹Mɛluma, naai tap ɓo naŋa?› Ɔɔ Mɛljege tɛrlum ɔɔ: ‹Maam ɓo Isan kɛn naai Ꞌlee dabarin̰ se. 16 Num gɔti ki se, iin̰ ɗaar raan. Maam mꞋteeco naani ki se, mꞋbɛɛr mꞋɔɔɗi taa am tɛɗn debm tɛɗn naabuma. Jaaki, mꞋteeciga naani ki naai aakumga ute kaami se, maam mꞋutu mꞋteec naani ki ɔɔ mꞋai taaɗn nakgen kuuy daala. 17 Yaudge ute jeegen Yaudge eyo kɛn maam mꞋɔli gɔtɗe ki se, maam mꞋai kaaj jiɗe ki. 18 Maam mꞋɔli gɔtɗe ki se taa aɗe kɔɔɗn kaamɗe Ꞌkaaka. Ute naan̰ se jaay ɓo, naaɗe aɗe teecn̰ maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗ se, ɔɔ aɗe ɓaa gɔt kɛn wɔɔrɔ. Ɔɔ naaɗe aɗe teecn̰ maakŋ ji *Ɓubm sitange tu ɔɔ Ꞌɓaa gɔtn Raa ki taa Raa se aɗen tɔɔl *kusin̰ɗege ɔɔ naaɗe kɔŋ bɛɗɗe ute jee Raagen *salal se taa naaɗe aalga maakɗe do maam ki.›

19 «Taa naan̰ se ɓo Gaar Agripa, nakŋ Raa teec naanum ki jaay taaɗum mꞋaakin̰ ute kaamum se, maam mꞋɔŋ mꞋbaate te eyo num mꞋtookga do ki. 20 Gaŋ booyo deet deet se, maam mꞋtaaɗo taar Raa jeege tun Damas ki ɔɔ jeege tun Jeruzalɛm ki ɔɔ mꞋtaaɗ mꞋdɔɔɗo jeege tun taa naaŋ Yaudge tu paac ɔɔ tɛr mꞋtaaɗɗega jeege tun Yaudge eyo se kici. MꞋtaaɗɗen mꞋɔɔ, kꞋtɛrl kiŋgɗe ɔɔ jꞋaal maakɗe do Raa ki ɔɔ kꞋtɛɗ nakgen jiga kɛn Ꞌtaaɗn jeege tu ɔɔ naaɗe se Ꞌtɛrlga kiŋgɗe. 21 Taa naan̰ se ɓo, Yaudgen kandum se ɔkum daan bɔɔr *Ɓee Raa ki ɔɔ naaɗe je am tɔɔlɔ. 22 Ute naan̰ se kic ɓo, bini jaaki, Raa utu bɔɔbum bɔɔbɔ ɔɔ maam mꞋutu mꞋtaaɗ taaɗ taarin̰ kɛn *Musa ute jee taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰a taaɗo ɔɔ Ꞌtɛɗga num al‑Masi utu aɗe ɓaa se. Kɛse ɓo taar kɛn maam lee taaɗ naan jee jꞋaalɗen maak ki ute jee jꞋaalɗen maak ki ey kici. Kɛse ɓo taaruma, 23 mꞋɔɔ: al‑Masi se dabarga ɔɔ naan̰ ooyga ɔɔ maakŋ jeege tun ooyga kooy se, naan̰ ɓo debm kɛn duro deet daan yoge tu ɔɔ naan̰ ɓo debm kɛn wɔɔr gɔtɔ Yaudge tu ɔɔ jeege tun Yaudge eyo kici.»

Pɔl taaɗ taara Gaar Agripa ki ɔɔ n̰Ꞌaal maakin̰ do Isa ki

24 Kɛn Pɔl jaay utu taaɗ taaɗ mɛtn taarin̰ sum ɓo, Pɛstusn kɛn magal taa naaŋ gɔtn ese se uun mindin̰ raan ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɓɛrɛ Pɔl, naai se debm dɛrlɛ ɔɔ jeel nakgen kɛn naai ɔk se, biga doi.»

25 Gɔtn se Pɔl tɛrlin̰ ɔɔ: «Jaamus, maam se, dom bi te eyo. Taargen maam mꞋtaaɗ se, taargen mɛt ki ɔɔ kɛn ute ɗoobin̰a. 26 Ɔɔ Gaar Agripa se lɛ, nakgen deel se naan̰ Ꞌjeel mɛtin̰a. Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋtaaɗ naanin̰ ki kic ɓo mꞋɓeer ey se; naan̰ se maam mꞋjeele, nakgen maam mꞋtaaɗ se lɛ, kɛn naan̰ jeel mɛtin̰ ey se gɔtɔ. Taa nakgen deel ɓɔrse ese se lɛ jeege paac booyin̰ga. 27 Gaar Agripa, taar jee taaɗ taar teeco taar Raa ki taaɗo do dɔkin̰ se, tap ɓo naai Ꞌtook do ki la? Maam mꞋjeele, naai se Ꞌtookŋ do taarɗege tu se.» 28 Gɔtn se Gaar Agripa tɛrlin̰ ɔɔ: «Ute taari se, naai saap ɔɔ bin sum ɓo, naai Ꞌnaar am tɛɗum mꞋtɛɗn debm *al‑Masi bin aa!» 29 Pɔl tɛrlin̰ ɔɔ: «Kɛn ɓɔrse lɔ tɛɗga jaayo, maam se mꞋtɔnd mɛtn Raa. Naai ute jeegen ɓɔrse iŋg Ꞌbooyki taar maam mꞋiŋg mꞋtaaɗsen se, mꞋje aki tɛɗn aan gɔɔ maama. Naɓo nakŋ maam mꞋje Ꞌkaan dose ki ey se, zin̰zir kɛn kꞋdɔɔkŋ sum se sum.»

30 Kɛn Pɔl jaay taaɗ naŋ taarin̰ sum se, gɔtn se Gaar Agripa, magal taa naaŋ gɔtn ese, Berenis, ɔɔ jee iŋg ute naaɗe gɔtn ese se, paac se iin̰ ɔn̰ gɔtn ese. 31 Kɛn naaɗe jaay iik tɔɔk cɛɛs ki se, naaɗe taaɗ ute naapa ɔɔ: «Gaabm se lɛ, naan̰ tuj te ɗim kɛn an̰ kaasn jaay jꞋan̰ tɔɔlɔ lɔ jꞋan̰ kɔkŋ daŋgay ki eyo.» 32 Gɔtn se, Agripa taaɗ Pɛstus ki ɔɔ: «Kɛn gaabm se jaay taaɗ te ɔɔ jꞋan̰ ɓaa gɔtn Sezar ki ey num, naai an̰ kɔɔɗn kɔlɔ.»

27

Pɔl jꞋɔlin̰ ɓaa *Rɔm ki

(2Kɔr 11.25‑26)

1 Naan̰ kɛn se, Pɛstus uun doa ɔɔ jꞋajen kɔl taa naaŋ Itali ki ute markaba. Gɔtn se Pɔl ute jee daŋgaygen kuuy se, naan̰ ɔn̰ɗen kaam ji magal asgar kalaŋ bini kꞋdaŋin̰ Julius. Naan̰ se, maakŋ magalge tun gɛn dɔɔl asgargen gɛn Sezar Ogusta. 2 Markabm jꞋookŋ maak ki se, iin̰o gɛgɛr kɛn Adramit ki. Ɔɔ naan̰ se ɓaa ɓaa maakŋ gɛgɛrge tun taa baar kɛn taa naaŋ Azi ki. Gɔtn se, naaje jꞋiin̰ kꞋɓaa. Ɔɔ maakŋ markab kɛn ese se, Aristarkus kɔɗ Masedoan kɛn iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Tɛsalonik ki se kic, utu te naaje.

3 Mɛtbeen̰ki se, naaje jꞋaan maakŋ gɛgɛr kɛn Sidɔŋ ki ɔɔ aan gɔɔ Julius ro Pɔl ki naan̰ bɛɛ ɗey se, naan̰ ɔn̰in̰ ɗoobo gɛn ɓaa kaakŋ mɛɗin̰ge, taa naaɗe an̰o kɛɗn nakŋ kɛn an̰ noogo. 4 Kɛn naaje jaay jꞋiin̰ jꞋɔn̰ Sidɔŋ se, naaje jꞋaal gɔɔr ute do jɛŋ taa baar gɛn Sipir, taa ajen gaasn kuulu. Ey num kuulu se, ɔl deeb doje ki. 5 Gɔtn se, naaje jꞋɔmb kꞋgaaŋ baar kɛn taa naaŋ Silisi ute gɛn taa naaŋ Pampili ɔɔ naaje kꞋjꞋaan maakŋ gɛgɛr kɛn kꞋdaŋin̰ Mira kɛn taa naaŋ Lisi ki. 6 Kɛn naaje jaay jꞋaan gɔtn ese se, magal asgarge se, ɔŋ markaba kɛn iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Alekzandri ki ɔɔ kɛn ɓaa ɓaa taa naaŋ Itali ki. Gɔtn se, naan̰ tɔs ɔmbje maak ki.

7 Ɓii kando kando se, markabje se ɔŋ an̰ dɛn eyo, kɔr jaay jꞋaan maakŋ gɛgɛr kɛn Sinid ki se, naaje kꞋdabarga dɛna. Anum, aan gɔɔ kuulu lɛ ɔl deeb doje ki se, gaasje gɛn ɓaa ute naanje. Naaje jꞋaalo cɛɛ ool kooy kɛn kꞋdaŋin̰ Salomonɛ gɛn ɓaa kɔŋ gɛgɛr Krɛt ki kɛn maane ɔl gurugin̰ se, taa ajen gaasn kuulu. 8 Kɛn naaje kꞋɓaa ɓaa se kic ɓo, kꞋɓaa ute dubar. Bini jꞋaan gɔt kɛn markabge lee ɗaarni gɔtn se kꞋdaŋin̰ gɔtn ɗaar markabgen bɛɛ. Naan̰ se cɛɛ gɛgɛr kɛn kꞋdaŋin̰ Lazaya se. 9 Naaje kꞋɓaa ɓaa se kꞋtɛɗga ɗoob ki ɓii dɛna ɔɔ kaaɗ kɛn se, Laa Yaudgen lee eem *Raa taa aɗen tɔɔl *kusin̰ɗe se* kic ɓo, deelga. Kaaɗ kɛn ese se, maan baar ki se tooɗ kaam kalaŋ eyo. Ɔɔ markab se lɛ Ꞌkɔŋ kɔmb gaaŋ baar eyo. Taa naan̰ se ɓo Pɔl taaɗɗen ɔɔ: 10 «Mɛɗumge, Ꞌbooyki. Ɓaa mɛrtjege se, maam mꞋaakin̰ utu Ꞌtɛɗn aak kusu, taa markaba ute nakgen maak ki paac se dɛnin̰ utu kutu, ɔɔ kɛn tɛɗ te bɛɛ eyo se, naajege kic jꞋutu jꞋaki kutu.» 11 Gaŋ magal asgar Rɔmɛge se, uun taar debm tuur markabm ute gɛn mɛl markabge se cir gɛn taar Pɔl. 12 Kɛn aanga kaaɗn kuul ki num, gɔtn ɗaar markabm ese se, jig eyo. Taa naan̰ se ɓo, jee maakŋ markab kɛn ute dɛnin̰ se, naaɗe taaɗ ɔɔ: «JꞋiin̰ jꞋɔn̰ki gɔtn ese. Bɛɛki num, naaje jꞋaki ɓaa gɔtn ɗaar markab kɛn kꞋdaŋin̰ Pɛniks se.» Kɛse ɓo gɔtn ɗaar markabgen gɛn jee Krɛt ki. Gɔtn se sak kaam aak gɔtn kaaɗa toocn̰ni ɔɔ naaɗe se je kiŋg gɔtn naane se bini kaaɗn kuulu se Ꞌdeele.

Guduray dɔɔb do baar ki

13 Kuulu jaay iin̰o do ji jeelje ki ɔɔ baag kɔl salal se, jee maakŋ markab ki taaɗ ute naapa ɔɔ: «Kɛse ɓo nakŋ kɛn kꞋsaapin̰kiro. Gɔtn mɛrtjege se utu Ꞌkaan̰ kaama.» Gɔtn se maal magal kɛn naaɗe lee ɗaar markaba se, naaɗe uunin̰o maakŋ maane ki se naata ɔɔ naaɗe lee ɓaa ute jɛŋ baar kɛn taa naaŋ Krɛt ki se. 14 Kɛn kꞋɓaa cɔkɔ sum se, guduray kꞋdaŋin̰ yurukila se naar dɔɔbɔ makɔn̰ɔ do ko Krɛtge tu ɔɔ ɓaaɗo aal doje ki. 15 Gɔtn se, guduray se ɓaaɗo uun markaba se ɔɔ jeen̰ge se ɔŋ ɔk gaas te markaba se eyo ɔɔ gɔtn se, naaje jꞋɔn̰ roje guduray tuun ɓaanje. 16 Kɛn jꞋaan se, jꞋɔŋ gɔtɔ kaam kalaŋ ɔɔ gɔtn se, maane ɔl gurugin̰a ɔɔ naaŋa se kꞋdaŋin̰ Koda. Gɔtn se ɓo kɛn gaasjen guduray se, naaje se kꞋdabarga dɛn jaay ɓo, markabm baatn kɛn lee naakje se, jꞋuun kꞋjꞋaalin̰ do markab kɛn magal se. 17 Gɔtn se jee markabge se bɔɔy maan jaay dɔɔk ɗaap markabm magal se ute kɔlɔ, taa naaɗe ɓeer ɓeere ɔɔ sɔm Ꞌkoocn̰ do kɛɛs kɛn sak kaam aak Libi se. Taa naan̰ se ɓo, kaagŋ kɛn naaɗe dɔɔk jaay lee gakɗen markabɗe do baar ki se, naaɗe tuutin̰ ɔn̰in̰ bɔɔy maan. Naan̰ kɛn se, naaɗe ɔn̰ kuulu ɓo tɔɔɗ ɓaanje.

18 Mɛtbeen̰ki se kic ɓo, guduray se ɔl tɛɗ daama ɔɔ tuun markaba se ɓaan̰ kaam ara kaam ara. Taa naan̰ se ɓo, jee markabge se, tɔs sin ute nakgen mɛtin̰gen maakŋ markab ki se, maakŋ baar ki. 19 Ɓii k‑mɔtɔge tu se, jee tuur markabge mala tɔs nakŋ kɛn naaɗe lee tɛɗn naabm markaba se ɔɔ sin̰ maakŋ baar ki. 20 Daan ɓii kando kando se, kaaɗa ute k‑dijge se jꞋɔŋ jꞋaakɗe eyo ɔɔ guduray se lɛ, ɔl tɛɗ daama. Taa naan̰ se ɓo, naaje kꞋsaap jꞋɔɔ naaje se jꞋkɔŋ kaaj ey sum.

21 Naajen maakŋ markab ki se, jꞋɔkga ɓii dɛna jꞋɔs te eyo. Gɔtn se, Pɔl iin̰ ɗaar daanɗe ki ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ: «Mɛɗumge, Ꞌbooyki! Bɛɛki se, naase akiro Ꞌbooy kuun taar kɛn maam taaɗseno se. Bin se, naase akiro kiin̰ kɔn̰ Krɛt eyo. Kɛn taarum se jaay naase uunkiroga num, kaaɗn naane ɗim tap ɓo Ꞌtuj eyo ɔɔ Ꞌkiig eyo. 22 Ɓɔrse se, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: ɔkki maakse tɔɔgɔ, taa maakse ki se, nam kalaŋ tap ɓo Ꞌkut eyo. Num markaba kalin̰ ki sum ɓo, utu Ꞌkutu. 23 Kɛn ɔlum jaay mꞋtaaɗ bin se, taa maakŋ nɔɔr kɛn deel se, Mɛlum Raa kɛn maam mꞋlee mꞋeemin̰ se, ɔlo kɔɗin̰ kalaŋ ɓaaɗo teec naanum ki. 24 Ɔɔ naan̰ taaɗum ɔɔ: ‹Pɔl, ɔn̰te ɓeere! Ɗeere, naai utu Ꞌɓaa naan Sezar ki se. Anum taa naai se, jee maakŋ markab kɛn ute naai paac se, Raa utu aɗen kaaja.› 25 Taa naan̰ se, mɛɗumge, aayki kaamse! Maam se mꞋaal maakum do Raa ki ɔɔ mꞋjeele taar kɛn naan̰ taaɗumga se, utu Ꞌkaan gɔɔn̰ ki. 26 Naɓo Ꞌjeelki, markabjege se utu Ꞌkɔsn do jɛŋ kɛn kaam gam ɔɔ utu Ꞌtɛrɛcɛ.»

Markaba ute nakin̰gen maak ki se paac utu

27 Kɛn naaje kꞋdo baar kɛn kꞋdaŋin̰ Adriatik se, gɔtn guduray dɔɔbɔ sum se ɔkga ɓii sik‑kaar‑sɔɔ ɔɔ guduray se, tuun ɓaanjen kaam ara kaam ara do baar kɛn se. Ɓii kɛn se aan daan nɔɔr ki se, jee markabge se saap ɔɔ jꞋaanga gɔɔr ute naaŋa. 28 Taa naan̰ se ɓo, naaɗe dɔɔk maala taa kɔlki gɛn naam maane. Kɛn naaɗe jaay undin̰ se, ɔŋ maane se jɛrlin̰ aas kɛyɛ sik‑dio ɔɔ tɛr naaje jꞋiik cɔkɔ se, naaɗe undin̰ daala Ꞌdɔɔjin̰ se, ɔŋin̰ kɛyɛ sik‑kaar‑mii. 29 Gɔtn se, naaɗe ɓeere ɔkɗe se saap ɔɔ: «Sɔm, markaba se Ꞌɓaa kɔsn ro ko kɛn gam.» Taa naan̰ se ɓo, naaɗe tuun maalgen deer se sɔɔ kɛn naaɗe lee ɗaar markabɗe se bɔɔyɗe kaam mɔɔtn maakŋ maane ki. Gɔtn se, naaɗe booy nuŋ ki nuŋ ki sum ɓo gɔtɔ aɗen kiipi. 30 Gaŋ jee markabge se uun bɔɔy maan markabm baatn kɛn lee naakɗe se ɔɔ naaɗe taaɗ jeege tu ɔɔ: «Naaje se kꞋɓaa bɔɔy nakŋ kɛn kꞋlee kꞋɗaar markaba se maan.» Gaŋ naaɗe nakɗe raaye. Naaɗe se je ɓo Ꞌkaan̰ kɔn̰ markaba se. 31 Gɔtn se, magal asgarge ute asgarin̰ge se Pɔl taaɗɗen ɔɔ: «Kɛn jee se jaay ɔn̰ɗeki bɔɔy ɔn̰ga markaba se num, ɓɛrɛ, naase se aki kɔŋ kaaj eyo.» 32 Taa naan̰ se ɓo, asgarge se gaaŋ ute kɔl kɛn kꞋdɔɔkŋ markabm baat se, ɔɔ naaɗe ɔn̰in̰ ɓaa do baar ki kalin̰ ki.

33 Kɛn naaɗe jaay booy booy nuŋ ki sum ɓo gɔtɔ kiip se, Pɔl taaɗɗen ɔɔ: «JꞋaay kaamɗe, jꞋɔs ɗim! Ɔɔ ɓɔrse jꞋɔkkiga ɓii sik‑kaar‑sɔɔ se, naase ɔski te ɗim eyo ɔɔ iŋgki ɓo uunki kuun nirlse sum. Maakŋ ɓiige tun ese se, ɗim tap ɓo naase ɔs naamki te eyo. 34 Ɓɔrse, Ꞌbooyki mꞋdɛjse, ɔski jaay anki kɔkŋ tɔɔgɔ taa maakse ki se, nam tap ɓo kalaŋ, Ꞌkut eyo.» 35 Kɛn naan̰ jaay taaɗ naŋ taarin̰ se, naan̰ uun mappa jin̰ ki ɔɔ tɔɔm Raa naan jeege tun gɔtn ese, jaay ɓo naan̰ dupin̰a ɔɔ baag kɔsɔ. 36 Kɛn naaɗe jaay aak Pɔl ɔs sum se, gɔtn se naaɗe nirlɗe ɓaaɗo kaaɗɗe ki ɔɔ naaɗe kic baag kɔsɔ. 37 Maakŋ markab ki se, naaje kꞋjeege kaar‑dio‑ute‑sik‑cili‑kaar‑mɛcɛ. 38 Kɛn naaɗe jaay ɔs aasɗe se, gɛm kɛn ɔɔp maakŋ markab ki se kic ɓo, naaɗe sin̰ naatn maakŋ baar ki, taa markaba se aɗen Ꞌkɔɔpm cɛɛpɛ.

Jeegen maakŋ markab ki se paac nam kalaŋ tap ɓo ut eyo

39 Kɛn gɔtɔ jaay iip se, jee markabge se aak naaŋa naanɗe ki, naɓo naaɗe jeel gɔt eyo. Gaŋ naaɗe aak taa jɛŋ baar kɛn ɔk ɗoobm kɛn maane ɓaaɗoga num ɔɔy ɛnd maak ki se, gɔtn se, naaɗe saap ɔɔ: «Bɛɛki num, naaje jꞋɗaar markabje gɔtn ese.» 40 Gɔtn se, naaɗe gaaŋ ute kɔl nakŋ kɛn lee gakɗe markabɗe do baar ki se ɔɔ nakgen se lɛ naaɗe ɔn̰ɗe maakŋ baar ki. Naan̰ kɛn se, kaaggen naaɗe lee tɔɔɗn markaba se lɛ, naaɗe tuutin̰a ɔɔ gɔtn se, naaɗe uun dɔɔk raan kal kɛn kuulu tɛɗin̰ga num lee tɔɔɗ markaba se, taa kuulu se, aɗen tɔɔɗn kɔl do kɛɛs kɛn taar baar ki se. 41 Kɛn naaɗe jaay aan gɔtɔ kaam kalaŋ se, naaɗe ɓaa ɔs doɗe do kɛɛs kɛn maakŋ maane ki ɔɔ naan markabɗe se ɓaa ɛnd nɛɓ maakŋ kɛɛs kɛn ese. Gɔtn se, kuulu ɔl makɔn̰ se, uuno maane ɓaaɗo ɔnd tɛrɛcin̰ ute mɛtn markaba se naatn.

42 Kɛn asgarge jaay aak markaba tɛrɛc sum se, naaɗe je an tɔɔl ute jee daŋgayge se, taa naaɗe ɓeer ɔɔ sɔm maakɗe ki se, deb kalaŋ Ꞌkaan̰ kɔtɔ. 43 Aan gɔɔ magal asgarge je kaajn̰ Pɔl se, taaɗ asgarge tu ɔɔ jꞋɔn̰te tɛɗn naan̰ se. Gɔtn se, naan̰ taaɗ jee daŋgayge tu ɔɔ: «Jee jeel maane se, kꞋjꞋɔmb kꞋteec kꞋdeel deete.» 44 Tɛr naan̰ taaɗ jeege tun kuuy se ɔɔ: «Jee mɛtin̰ge se Ꞌtɔkki kaagŋ markaba se ɔɔ kɛngen kuuy se lɛ, Ꞌtɔkki nakŋ markabm kɛn tɛrɛcga tɛrɛc se ɔɔ ɔkki mɛtn jeegen jeel maane se.» Ute naan̰ se ɓo, tɛɗ jeege paac aan do jɛŋ ki ute lapia.

28

Pɔl aan maakŋ naaŋ kɛn baar ɔl gurugin̰a ɔɔ naaŋ se kꞋdaŋin̰ Malti

1 Kɛn naaje jaay jꞋaan do jɛŋ ki sum se, kꞋtaaɗjen jꞋɔɔ: «Naaŋ baar ɔl gurugin̰ se, ron̰ Malti.» 2 Jee naaŋgen gɔtn ese se, naaɗe dɔɔɗ ɔkje jiga. Aan gɔɔ maane lɛ eeɗ keeɗe ɔɔ kuulu kic lɛ ɔɔn̰ dɛn se, gɔtn se naaɗe ɓaaɗo tuuyjen pooɗo taa kꞋriibi. 3 Naan̰ kɛn se, Pɔl tɔso ciiri gɛn ɓaa kɔmb pooɗn se; gaŋ gɔtn se, wɔɔjɔ jaay naam pooɗo se, teec ɓaaɗo teel ji Pɔl ki. 4 Kɛn jee se jaay aak wɔɔjn̰ teel ji Pɔl ki se, naaɗe taaɗ ute naapa ɔɔ: «Gaabm se, debm tɔɔl jeege ɗeer ɗeer. Ey num, kɛn naan̰ aajga kaaj ɗɛl ɗɛl maakŋ baar ki se, ute naan̰ se kic ɓo, *Raa kɛn tɛɗ naka ute ɗoobin̰ se, ɔn̰in̰ te eyo utu an̰ tɔɔlɔ.» 5 Gɔtn se, Pɔl siik jin̰a ɔɔ und ute wɔɔjɔ se maakŋ pooɗ ki ɔɔ naan̰ naam gɔtin̰ gam tap ɓo ɔn̰in̰ eyo. 6 Jee se iŋg aak kaama ɔɔ nuŋ ki jin̰ se Ꞌkoopo ey lɛ Ꞌnaar kaal koocn̰ Ꞌkooyo. Gaŋ kɛn naaɗe iŋg aak kaam bini jaay aak ɗim tɛɗin̰ ey se, gɔtn se naaɗe baag taaɗn ɔɔ: «Bin eyo! Gaabm se, tɛɗn raa lɛ ɗaam.»

7 Cɛɛ gɔt kɛn ese, gaaba kalaŋ kꞋdaŋin̰ Publius, naan̰ se ɔk gɔtɔ. Naan̰ ɓo, magal deet deet gɛn maakŋ naaŋ gɔtn ese ɔɔ gaabm se, dɔɔɗ ɔkje jiga ɓeen̰ ki, gɛn ɓii mɔtɔ. 8 Anum bubm Publius se tooɗ tooɗ daŋal ki; naan̰ kɔɔn̰ɔ ɔɔ ron̰ ɔŋgɔ ɔɔ rɔɔŋ mooso. Gɔtn se, Pɔl ɓaa aakin̰a ɔɔ tɔndin̰ mɛtn Raa, ɔndin̰ jin̰ don̰ ki ɔɔ ɛɗin̰ lapia. 9 Kɛn jee Malti ki jaay booy se, jee kɔɔn̰ɗege se ɓaaɗo gɔtn Pɔl ki ɔɔ naaɗe kic paac ɔŋ lapia. 10 Gɔtn se, naaɗe aalje maak ki ɔɔ ɔkje ɔɔn̰ɔ ɔɔ kaaɗ kɛn naaje jaay kꞋjꞋiin̰ kꞋɓaa ɓaa se, naaɗe ɛɗjen nakgen kɛn ajen kaasn gɛn ɓaa mɛrtje.

Pɔl ɓaa *Rɔm ki

(Rm 1.9‑15)

11 Maakŋ Malt ki se, naaje kꞋtiŋg laapa mɔtɔ, jaay ɓo kꞋjꞋiin̰ kꞋɓaa. Kɛn naaje kꞋɓaa ɓaa se, jꞋook maakŋ markab kɛn iin̰o maakŋ gɛgɛr kɛn Alekzandri ki. Markabm se ron̰ raa rɔŋgɔge ɔɔ kaaɗn kuul ki se, naan̰ tiŋg Malti ki. 12 Naaje jꞋɔmb kꞋgaaŋ kꞋɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Sirakuz ki ɔɔ gɔtn se naaje jꞋɔk ɓii mɔtɔ. 13 Kɛn naaje jaay kꞋjꞋiin̰ gɔtn ese se, jꞋaal gɔɔr ute taa baar, bini jꞋaan maakŋ gɛgɛr kɛn kꞋdaŋin̰ Rɛgio. Mɛtbeen̰ki se, kuulu dɔɔbɔ mɛtje ki ɔljen daan ɓii di sum ɓo, naaje jꞋaan maakŋ gɛgɛr kɛn Puzol ki. 14 Gɔtn se, naaje kꞋɓaa kꞋje kꞋjꞋɔŋ gɛnaagen ɗoobm Isa *al‑Masi ki ɔɔ naaɗe daŋ ɓaanje ɓeeɗege tu ɔɔ naaje kꞋtiŋg ɓii cili ute naaɗe, jaay ɓo kꞋjꞋiin̰ kꞋɓaa ute jɛje maakŋ gɛgɛr kɛn Rɔm ki. 15 Kɛn gɛnaagen ɗoobm Isa al‑Masi kɛn Rɔm ki jaay booy ɔɔ naaje jꞋutu kꞋɓaaɗo se, jee mɛtin̰ge ɓaaɗo dɔɔɗjen suuk kɛn kꞋdaŋin̰ Apius. Ɔɔ jee kuuy se ɓaaɗo dɔɔɗjen maakŋ naaŋ kɛn ɔk ɓee tooɗn mɛrtge mɔtɔ se. Kɛn Pɔl jaay aakɗe se, ɛɗin̰ kaay kaama ɔɔ gɔtn se naan̰ tɔɔm Raa.

16 Kɛn naaje jaay jꞋaan Rɔm ki sum se, Pɔl se naaɗe ɔn̰in̰ ɓaa je ɔŋ ɓea ɔɔ ɓee naan̰ iŋg maak ki se ɔg kɔgɔ ɔɔ gɔtn se naan̰ ɓaa iŋg maak ki ute asgargen lee bɔɔbin̰ se.

Pɔl taaɗ taar Isa al‑Masi jeege tun *Rɔm ki

17 Kɛn jaay kꞋtɛɗ ɓii mɔtɔ sum se, Pɔl ɔl kꞋdaŋin̰o magal Yaudgen iŋg gɔtn ese. Naaɗe jaay ɓaaɗo tus sum se, gɔtn se Pɔl taaɗɗen ɔɔ: «Gɛnaamge, jeejege se, maam mꞋtujɗen te ɗim eyo ɔɔ nakŋ bubjegen kɛn lee tɛɗ se kic lɛ, maam mꞋtaaɗ te taar ɗim iŋg kus ro ki eyo. Ute naan̰ se kic ɓo, mꞋɓaa Jeruzalɛm ki sum ɓo, Yaudge iij‑ɔkumo ɔɔ ɔlum ji Rɔmɛge tu ɔɔ maam mꞋtaaɗ te taar ɗim iŋg kus roɗe ki eyo. 18 Gaŋ kɛn Rɔmɛge jaay tɔnd mɛtum sum se, ey num, naaɗe je am kɔɔɗn kɔlɔ, taa naaɗe se, ɔŋ te nakŋ kɛn maam mꞋtujn̰ga jaay am kaasn gɛn tɔɔlum eyo. 19 Ute naan̰ se kic ɓo, Yaudge ɔn̰um eyo. Taa naan̰ se ɓo, mꞋɔɔ maam se, ɔn̰ jꞋam ɓaa gɔtn Sezar ki ɓo, am ɓaa kaakŋ mɛtn taaruma ɔɔ maam lɛ mꞋje sakakŋ jeemge eyo. 20 Taa naan̰ se ɓo mꞋɔl kꞋɓaa kꞋdaŋseno ɔɔ maam je mꞋtaaɗn ute naase. ꞋJeelki jaaki jaay kꞋdɔɔkum ute zin̰ziri se, taa maam mꞋaal maakum do deb kɛn gaan *Israɛlge paac utu iŋg aak kaamin̰ se.»

21 Gɔtn se naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Taa naai se, jee taa naaŋ Jude ki se, ɔŋ raaŋjen te maktub eyo. Ɔɔ maakŋ gɛnaage tun ɓaaɗo gɔtn ara ki se kic lɛ, nam tap ɓo ɔŋ taaɗjen te mɛtn taari eyo ɔɔ naaje lɛ kꞋbooy te taar iŋg kus roi ki eyo. 22 Num ɓɔrse se, naaje kꞋje naai malin̰ ɓo ajen taaɗn mɛtn taari se, taa ɗoobm kɛn naai uun se lɛ, naaje kꞋjeele gɔtɔ ɓaa se paac jeege lee ul taara ro ki.»

23 Gɔtn se, naaɗe gaaŋin̰ ɓiia. Kɛn ɓii naaɗe gaaŋin̰ jaay aas se, naaɗe ɓaaɗo jeege dɛn cir kɛn deete, ɔŋ Pɔl ɓeen̰ ki. Gɔtn se, Pɔl uun mɛtn taara tanɔɔrin̰ se taaɗɗen bini aan tɛgɛr ɔɔ, ute *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ɔɔ ute taar kɛn jee taaɗ taar teeco taar Raa ki kɛn raaŋo do dɔkin̰ se, naan̰ taaɗɗen mɛtn taar *maakŋ Gaar Raa ute mɛtn taar Isa se. Gɔtn se naan̰ taaɗɗesin̰ ute tɔɔgin̰ paac, naan̰ je naaɗe Ꞌtookŋ do taar kɛn se. 24 Anum, jee mɛtin̰ge se took do taarin̰ ki se, gaŋ jee kuuy se lɛ, baate tooko. 25 Kɛn Pɔl aakɗe naaɗe taarɗe ɔk mɛtn naap eyo, jaay iin̰ ɓaa ɓaa se, taaɗɗen ɔɔ: «Taar kɛn *Nirl Salal jaay ɔl debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Ezayi taaɗo do dɔkin̰ bubsege tu se, taar se mɛt ki. 26 Naan̰ ɗeek Ezayi ki ɔɔ: ꞋƁaa ɔŋ jee se taaɗɗen ɔɔ:

Naase utu aki booy ute bise, naɓo aki booy kɔk eyo

ɔɔ utu aki kaakŋ ute kaamse naɓo aki kaakŋ kɔk eyo.

27  Taa jee se lɛ, taara ɛnd doɗe ki ey sum

ɔɔ naaɗe lɛ tɔlga kamba biɗe ki ɔɔ turumga kaamɗe.

Ey num, naaɗe se ɔk kaam kɛn an kaaka ɔɔ ɔk bi kɛn an booyo

ɔɔ ɔk maakŋ kɛn an kɔkŋ taara se.

Ute naan̰ se, naaɗe aɗe kɔkŋ tɛrl gɔtn maam Raa ki ɔɔ maam mꞋutu mꞋaɗen kaaja.»

28 Tɛr Pɔl taaɗɗen ɔɔ: «ꞋJeelki taar kɛn ɛɗ kaajn̰ ese se, Raa ɔl kꞋɓaan̰ga taaɗn jeege tun Yaudge eyo ɔɔ naaɗe se utu Ꞌbooy kuunu.» 29 [Yaudge jaay booy taar kɛn Pɔl taaɗɗen se, naaɗe teec teec se naaj ul taara ute naapa.]*

30 Pɔl tiŋg ɓaara dio maakŋ ɓee kɛn naan̰ mala lee ɔg se. Jeege dɛna ɓaaɗo lee aakin̰a ɔɔ naan̰ ɔkɗen jiga. 31 Naan̰ taaɗɗen mɛtn taar maakŋ Gaar Raa ɔɔ dooyɗen mɛtn taar Mɛljege Isa *al‑Masi se ute maraadin̰a ɓeer eyo.

* 1:20 Aak KKR 69.26.

† 1:20 Aak KKR 109.8.

* 2:1 Laa Pantekɔt se Yaudge tɛɗga *laa Paak ɔk ɓii si‑mii jaay ɓo naaɗe tɛɗn laa se. Ɓii se ɓo naaɗe saap do ɓii kɛn Raa ɔɔɗɗeno taa naaŋ Masar ki, taa naan̰ se ɓo naaɗe tɛɗ maak‑raapo. Maakŋ Kitapm kɛn Raa *dɔɔko kiji ute jeege se ɓii Laa Pantekɔt ki se ɓo, Nirl Salal bɔɔyo do jeege tun aalga kaal maakɗe do Isa ki.

† 2:21 Aak Jl 3.1‑5.

‡ 2:28 Aak KKR 16.8‑11.

§ 2:35 Aak KKR 110.1.

* 3:13 Aak Ekz 3.6, 15.

† 3:22 Aak Dt 18.15‑16.

‡ 3:23 Aak Lb 23.29.

§ 3:25 Aak Jɛn 22.18 ɔɔ 26.4.

* 4:11 Aak KKR 118.22.

† 4:26 Aak KKR 2.1‑2. Gaar ese je taaɗ ute *al‑Masi.

* 7:3 Aak Jɛn 12.1.

† 7:6 Aak Ekz 3.12.

‡ 7:7 Aak Jɛn 15.13‑14.

§ 7:8 *Kɔjn̰ pɔnd ara se ɓo, kɛse nakŋ kaakŋ jeel kɛn taaɗ ɔɔ *Raa dɔɔkga ute Abraam.

* 7:28 Aak Ekz 2.14.

† 7:32 Aak Ekz 3.6.

‡ 7:33 Aak Ekz 3.6.

§ 7:34 Aak Ekz 3.5, 7, 8 ɔɔ 10.

* 7:35 Aak Ekz 2.14.

† 7:37 Aak Dt 18.15.

‡ 7:40 Aak Ekz 32.1, 23.

§ 7:43 Aak Am 5.25‑27.

* 7:50 Aak Eza 66.1‑2.

* 8:27 Do dɔkin̰ se gaarin̰ge se jee lee bɔɔb mɛndge se naaɗe lee tɔndɗen kaasi.

† 8:33 Aak Eza 53.7‑8.

‡ 8:37 Taar se, maakŋ Kitapge tun do dɔkin̰ se, mɛtin̰ge maakɗe ki se gɔtɔ.

* 9:35 Taa naaŋ Saron se naan̰ naaŋ tooɗ patal ɔɔ ɔk kaaga kic dɛna.

† 9:36 Dɔrkas se je ɗeekŋ ɔɔ: aŋgia.

* 13:3 Taa naaŋ Sipir se baar ɓo ɔl gurugin̰a.

† 13:22 Aak 1Sam 13.14; KKR 89.21.

‡ 13:25 Aak Mk 1.7.

§ 13:33 Aak KKR 2.7.

* 13:34 Aak Eza 55.3.

† 13:35 Aak KKR 16.10.

‡ 13:41 Aak Aab 1.5.

§ 13:47 Aak Eza 49.6.

* 13:51 Tupm kuɗn jɛ ki se, gɔtn Yaudge tu se je taaɗn ɔɔ: ɗim aɗen tum tap ɓo gɔtɔ.

* 15:14 Simon se naan̰ ɓo Piɛr sum kici.

† 15:17 Aak Am 9.11‑12.

‡ 15:34 Taar se maakŋ kitapge tun do dɔkin̰ se mɛtin̰ge maakɗe ki se gɔtɔ.

* 16:10 Gɔtn se Luk, kɛn raaŋ maktubm ese se, utu te naaɗe kici.

* 17:18 Jee uun taar Zenon se kꞋdaŋɗe Stoyisige.

† 17:21 Kɛse Luk mala kɛn taaɗ taar ese.

* 19:19 Tamman gɛn puddn ese se aas gɛn kɔgŋ nam kɛn tɛɗn naaba gɛn ɓii dupu‑si‑mii.

† 19:24 Artemis se, marag kɛn mɛnda. Jeege saap ɔɔ naan̰ se ooj nakge, dirl maalge ɔɔ tɛɗ mɛndge oojo.

* 20:5 Gɔtn se Luk kic utu te naaɗe.

† 20:7 Sɛn‑sɛn se, kɔsn kɛn taaɗjeki ɔɔ Isa se ooy ro kaag ki taa naajege.

* 23:5 Aak Ekz 22.28.

* 24:8 Taar se (6b‑8a) maakŋ Kitapge tun do dɔkin̰ se, mɛtin̰ge maakɗe ki se gɔtɔ.

* 26:14 Mɛmɛyɛ se, maal kꞋdɔɔkŋ ro duwal sind ki.

* 27:9 Aak Lb kon̰ 16.

* 28:29 Taar se, maakŋ Kitapge tun do dɔkin̰ se, mɛtin̰ge maakɗe ki se gɔtɔ.

Rɔmɛge

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Maktubm kɛn Pɔl raaŋin̰ jeege tun Rɔm ki

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm kɛn Pɔl raaŋin̰ jeege tun Rɔm ki

Pɔl raaŋ maktubm ara se jee al‑Masige tun Rɔm ki kaaɗ kɛn se naan̰ iŋgo mɛrtɛ gɛn k‑mɔtɔge naɓo ɔŋ aan te Rɔm ki eyo. Mɛtn taar kɛn naan̰ raaŋ ɔlɗen se, naan̰ je aɗen kaal biɗe ki taa naan̰ je ɓaa gɔtɗe ki ɔɔ taaɗɗen mɛtn taar kɛn naan̰ Ꞌɓaa dooy jee al‑Masigen maakŋ gɛgɛr kɛn Rɔm ki. Maktubm kɛn Pɔl raaŋ jeege tun Rɔm ki se, naan̰ taaɗ tɔɔk mɛtn taar Raa jeege tu paac paac. Maakŋ taarin̰ge tun paac paac se, naan̰ tumin̰ do ko taar kɛn ɔɔ: jikilimgen jaay Raa aakɗe aakin̰ bɛɛ naanin̰ ki se, jee kɛn took aal maakɗe don̰ ki ɔɔ ute kaal maakŋ ese se ɓo, aasga sum (kon̰ 1.17). Maakŋ taarge tun naan̰ dooyɗe se, naan̰ gaaŋin̰ gɔtɔ kaam mɔtɔ: Kɛn deet deet se (kon̰ 1‑8), naan̰ taaɗ tɔɔkɗe mɛtn taar jee kɛn tooko do ko taarge tun kɛn Yaudge iŋg do ki ute daan jee kɛn took aal maakɗe do Isa al‑Masi ki. Gɛn k‑dige se (kon̰ 9‑11), naan̰ taaɗ tɔɔk mɛtn taar gaan Israɛlge ute daan jee aal maakɗe do Isa ki. Gɛn k‑mɔtɔge tu se (kon̰ 12‑15), naan̰ taaɗ tɔɔk mɛtn taar kiŋg jee Isa al‑Masige naan Raa ki ɔɔ naan jeege tu. Do taar tɔɔlin̰ ki se (kon̰ 16), Pɔl tɛɗga tɔɔsɛ jeege tu dɛna.

1

Pɔl raaŋ ɔl tɔɔsin̰ jee Raage tun maakŋ gɛgɛr kɛn *Rɔm ki

1 Kɛn ara maam Pɔl mꞋɓul Isa al‑Masi ɓo mꞋraaŋsen maktubm se. Maam se *Raa ɓo tɛɗum mꞋtɛɗ *debm kaan̰ naabm Isa al‑Masi ɔɔ bɛɛr ɔɔɗum se, taa mꞋtaaɗn Labar Jigan gɛn Raa se jeege tu.

2 Labar Jigan ese se do dɔkin̰ tap ɓo, Raa taaɗoga taaɗ jeege tun taaɗ taar teeco taarin̰ ki ɔɔ taar ese se naaɗe raaŋin̰oga raaŋa maakŋ Kitapm Raa ki. 3 Labar Jigan ese se taaɗ te Goonin̰ Isa ɔɔ Goonin̰ jaay uuno ro debkilimi se, teeco maakŋ mɛtjil Gaar *Daud ki. 4 Ɔɔ kɛn Raa jaay durin̰o daan yoge tu se, *Nirl Salal taaɗ tɔɔgŋ Isa jeege tu tal ɔɔ naan̰ Goon Raa ɔɔ naan̰ ɓo Isa *al‑Masi, kɛn Mɛljege se. 5 Ute Isa se, Raa tɛɗjenkiga bɛɛ ɔɔ mꞋtɛɗga debm kaan̰ naabm Isa al‑Masi gɛn taaɗn taarin̰ jeege tun paacn̰ kɛn Yaudge eyo taa naaɗe tookŋ kaal maakɗe don̰ ki ɔɔ kiŋg do taarin̰ ki ɔɔ an̰ *nookŋ ron̰a. 6 Ɔɔ naasen kɛn Raa daŋseno Ꞌtɛɗkiga gɛn Isa al‑Masi se, naase kic ɓo mɛtn naaɗe.

7 Maktubm se, maam mꞋraaŋsen naasen kɛn iŋgki maakŋ gɛgɛr kɛn Rɔm ki, kɛn Raa jese ɔɔ daŋse se taa aki tɛɗn jee naan̰ge. Ɔn̰ Bubjege Raa ɔɔ Mɛljege Isa al‑Masi asen tɛɗn bɛɛɗe ɔɔ asen kɛɗn lapia.

Pɔl je ɓaa kaakŋ gɛnaagen *Rɔm ki

(Rm 15.23‑32)

8 Deet deet se, maam mꞋtɔɔm Raa ute ɗoobm Isa *al‑Masi, taa naase paac. ꞋJeelki gɔtɔ ɓaa se paac, jeege ɔɔsn maan gɛn kaal maaksen naase aalki do Isa ki se. 9 Ɗeere, Raa se jeele taar maam mꞋtaaɗ se taar mɛt ki. Maam mꞋtɛɗin̰ naabin̰ ute maakŋ kalaŋ gɛn taaɗn Labar Jigan gɛn Goonin̰ se jeege tu, ɔɔ ɓii‑raa, maam mꞋsaap dose ki. 10 Daayum maam mꞋtɔnd mɛtn Raa taa kɛn naan̰ jaay je num, am kɔɔɗn ɗoobo mꞋutu mꞋɓaa gɔtse ki. 11 Ɗeere, maam se mꞋje ute maakum paac mꞋasen ɓaa kaaka, taa nakŋ kɛn *Nirl Salal ɛɗum se, jꞋan̰ki ɓaa nigŋ ute naapa. Ɔɔ ute naan̰ se jaay, naase aki tɛɗn jee tɔɔgŋ naan Raa ki. 12 Tapki num, kɛn mꞋje mꞋɓaa gɔtse ki se, taa jꞋaki ɓaa kɛɗn kaay kaama naapge tu, taa kaal maakŋ naase se am kɛɗn kaay kaama ɔɔ kaal maakŋ maam lɛ, asen kɛɗn kaay kaama naase ki kici.

13 Gɛnaamge, mꞋje naase aki jeele, maam se mꞋsaap mꞋɔɔ daayum mꞋɓaa gɔtse ki, naɓo ɓɔrse kic Raa ɔɔɗum te ɗoob eyo. Aan gɔɔ maam mꞋlee mꞋtɛɗ naaba gɔtn jeege tun Yaudge ey kɛn gɔtɔ ɓaa se paac jaay aan̰ kaama se, mꞋje gɔtn naase kic Ꞌkaan̰ kaama bin kici. 14 Naabm kɛn Raa je ɔɔ mꞋan̰ tɛɗn tak se taa mꞋɓaa taaɗn taarin̰ jeege tun kaamɗe ɔɔɗ aakga kaaka ɔɔ jeege tun kaamɗe ɔɔɗ aak te eyo. MꞋɓaa gɔtn jeege tun dooyga dooyo ɔɔ kɛngen paacn̰ dooy te ey se kici. 15 Taa naan̰ se, maam mꞋje mꞋasen ɓaa taaɗn Labar Jiga gɛn Isa al‑Masi naase kɛn iŋgki maakŋ gɛgɛr kɛn Rɔm ki se kici.

Ute Labar Jigan gɛn Isa *al‑Masi se ɓo Raa aaj jeege

16 Maam se sɔkɔn̰ tɔɔlum eyo do Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi ki, taa naan̰ se tɔɔgŋ Raa mala. Ɔɔ debm jaay aal maakin̰ do naan̰ ki se, Raa an̰ kaaja: taar se, deet deet se kꞋtaaɗin̰o Yaudge tu ɔɔ tɛr kꞋtaaɗin̰ jeege tun ɓaa se paac kici. 17 Labar Jigan ese ɓo, taaɗ jeege tu ute ɗoobm gay jaay ɓo Raa Ꞌtɛɗn jikilimge aak bɛɛ naanin̰ ki. Ɔɔ Raa tɛɗn naan̰ se, ute kaal maakŋ do Isa ki kalin̰ ki sum, do kupm mɛt ki bini do taar tɔɔlin̰ ki. Taa naan̰ se ɓo Kitapm Raa taaɗ ɔɔ: Debm kɛn tɛɗ nakge ute ɗoobin̰ se ɓo Ꞌkɔŋ kaaja taa naan̰ aalga maakin̰ do Raa ki.*

Jeege paac ɔk tuju naan Raa ki

18 Ɗeere, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: Raa maakŋ raa ki se taaɗ maak‑taarin̰ do jeege tun tɛɗ nakgen jig eyo ɔɔ aalin̰ maak ki eyo. Ute nakgen *kusin̰ kɛn naaɗe lee tɛɗ se, naaɗe gaas jeege gɛn jeel taar mɛt ki. 19 Ey num nakŋ kɛn jꞋan kaakŋ jeel Raa se, naan̰ tɛɗɗesin̰ga tooɗga tal. Nakgen se Raa mala ɓo tɛɗɗesin̰ tooɗga tal. 20 Anum Raa se, ɓii kalaŋ nam aakin̰ te eyo. Num ute kaal kɛn naan̰ aal dunia ɔɔ ute nakgen naan̰ tɛɗ paac se, ute mɛtɛkɗe se, kɛse jikilimge an̰ kɔŋ kaakŋ jeele, naan̰ ɓo Raa, naan̰ tiŋg gɛn daayum ɔɔ tɔɔgin̰ kic tiŋg gɛn daayum. Taa naan̰ se ɓo, naaɗe kɔŋ taar kɛn naaɗe an kɔŋ kɔɔɗn doɗe eyo. 21 Ey num naaɗe se jeel Raa, naɓo baate *nookin̰a ɔɔ baate tɔɔmin̰ aan gɔɔ kɛn, bɛɛki num, jeege an̰ lee tɛɗ se. Num gaŋ naaɗe se lɛ jee dɛrlge ɔɔ jeel ɗim eyo, ɔɔ naaɗe iŋg ɓo gɛn saapm do nakge tun rɛn̰ rɛn̰ sum. 22 Naaɗe se jee dɛrlge num naaɗe tɛɗn roɗe aan gɔɔ jee jeel‑taara, 23 ey num bɛɛki num, naaɗe keem Raa kɛn tiŋg gɛn daayum ute nookin̰ se. Num gaŋ naaɗe cɔɔcɔ nakgen tec jikilimge, yeelge, daagen jɛɗege sɔɔ sɔɔ ute kuurgen ɛrg kɛrg se ɓo, naaɗe lee ɛrg naanɗe ki ɔɔ lee eemɗe.

24 Taa naan̰ se ɓo kusin̰ kɛn naaɗe tɛɗ ɔn̰ ey se ɓo, Raa ɔn̰ɗe maakŋ kusin̰ɗe ki, gɛn tɛɗn nakgen kusin̰ gɔɔ kɛn naaɗe maakɗe jea. Bin ɓo naaɗe tuj roɗe ɔɔ ɔl roɗe maakŋ sɔkɔn̰ ki. 25 Taar mɛt kɛn gɛn Raa se, naaɗe rɛsin̰a ɔɔ naaɗe uun taar‑kɔɔɓɔ ɓo ciri. Naaɗe lee ɛrg naan nakge tun Raa aalo ɔɔ lee eemɗe. Num gaŋ naaɗe baate kɛrgŋ naan Raa kɛn Mɛl Kaal nakge naan̰ kɛn, bɛɛki num, jeege paac daayum lee tɔɔmin̰ se. *Amin.

26 Taa nakŋ jig ey kɛn naaɗe tɛɗ se ɓo, Raa ɔn̰ɗe gɛn tɛɗn nakŋ sɔkɔn̰ge. Ey num mɛndge se lee tooɗ ute gaabɗege, num gaŋ naaɗe tɛrlin̰ mɛndge ɓo lee tooɗ ute naapa. 27 Ɔɔ gaabge kic lee tɛɗ bini. Naaɗe ɔn̰ mɛndge ɔɔ je ɓo ɓaa lee tooɗn ute naapa. Naaɗe tɛɗ nakŋ sɔkɔn̰ge. Taa naan̰ se ɓo kusin̰ kɛn naaɗe lee tɛɗ se, nakŋ ɔɔn̰ lee aan doɗe ki.

28 Aan gɔɔ naaɗe baate je jeel Raa se, Raa kic ɓo ɔn̰ɗe ute maak‑saapɗegen jig ey se ɔɔ naaɗe lee tɛɗ nakgen kusin̰ ɓaa ute naanɗe, bin jaay naaɗe lee tɛɗ nakgen gɛn tɛɗ ey se. 29 Naaɗe maakɗe ɗooc ute kusin̰a: naaɗe lee tɛɗ nakŋ ute ɗoobin̰ eyo, naaɗe tuj ɓaa ute naanɗe, tɛɗ jee tamage ɔɔ tɛɗ nakgen kusin̰a, dɔŋ nakŋ jeege, tɔɔl jeege, mooy ute jeege, aan̰ jeege dala, naaɗe tɛɗ nakŋ kɛn maakɗe jea ɔɔ taaɗ taargen iŋg kus ro jeege tu, 30 naaɗe lee ɔɔɗ jeege, je Raa eyo, naaɗe naaj jeege, magal roɗe, tɛɗ jee koonge, ɔlɗe ɓo je ɗoobm gɛn tɛɗn kusin̰ jeege tu, took taar bubɗege ute kɛn̰ɗege eyo, 31 naaɗe se jee tɔɔj eyo, jee tuj ɔrmɗe, naaɗe je jeege eyo ɔɔ ɛɛj do jeege tu ey kici. 32 Jee se jeel bɔɔr kɛn Raa utu kɔjn̰ do jeege tu ute ɗoobin̰ se, taa Raa taaɗga taaɗ ɔɔ: jee tɛɗn nakgen bin se, bɛɛki num, jꞋaɗen tɔɔlɔ. Ɔɔ ute naan̰ se kic ɓo, naaɗe iŋg ɓo gɛn tɛɗn nakgen se. Naaɗe ɓo lee tɛɗin̰ sum eyo, num gaŋ maakɗe raap sakan̰ do jeege tun lee tɛɗ nakgen kusin̰ se kici.

2

*Raa utu kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu ute ɗoobin̰a

(Mt 7.1‑5; Jak 2.12‑13)

1 Bin se, naai kɛn Ꞌlee ɔj bɔɔrɔ do jeege tun kuuy se, Ꞌjeele naan Raa ki se, naai Ꞌkɔŋ kɔɔɗn doi eyo. Taa nakŋ naai Ꞌtaaɗ jeege tu ɔɔ ɔn̰te tɛɗin̰ se, naai kic Ꞌlee tɛɗin̰a. Anum bin se, taari mala ɓo ai kutu. 2 Ɗeere, kꞋjeelki, jee kɛn lee tɛɗ nakgen bin se, Raa utu aɗen kɔjn̰ bɔɔrɔ doɗe ki ute kɛn mɛt ki. 3 Kɛn naai jaay aakga jeegen tɛɗga *kusin̰ jaay Ꞌlee ɔjɗe bɔɔrɔ doɗe ki se, ɔɔ kusin̰ se naai Ꞌlee tɛɗin̰ kic se, kɛn bin num, ɓii kɛn Raa kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se, naai Ꞌsaap ɔɔ Ꞌkaan̰ kɔtn ne? 4 Bin num Raa kɛn tɛɗi bɛɛ dɛn se, naan̰ tɛɗ maakin̰ deer roi ki ɔɔ kɛrcɛl roi ki se, ɔn̰te kaakin̰ aan gɔɔ nakŋ cɛrɛ. Naan̰ tɛɗi bɛɛ taa naai Ꞌtɛrl maaki don̰ ki. 5 Gaŋ naai lɛ, debm do mɔŋgɔ ɔɔ Ꞌbaate tɛrl maaki. Bin se naai mala Ꞌɓaano ute maak‑taar Raa doi ki. Ɔɔ Ꞌjeele ɓii kɛn Raa utu kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu ute ɗoobin̰ se, naai bɔɔrɔ utu Ꞌkoocn̰ doi ki ɔɔ utu Ꞌdabar dɛna. 6  ꞋJeele, naŋa naŋa kic ɓo, Raa an̰ kɛɗn bɛɗin̰ do naabin̰ kɛn naan̰ lee tɛɗa*. 7 Jee kɛn aay kaamɗe ɔɔ je nakŋ kɛn tɔɔl Raa ki, naaɗe je Raa ɓo aɗen tɔɔmɔ ɔɔ aɗen *nooko ɔɔ aɗen kɛɗn *kaajn̰ gɛn daayum. Kɛse ɓo nakŋ kɛn Raa utu aɗen kɛɗa kaaɗ kɛn naaɗe ɓaa tiŋg gɛn daayum ute naan̰ se†. 8 Num gaŋ jee mɛtin̰ge se tɛɗ jee taamooy Raage ɔɔ je taar mɛt ki eyo ɔɔ ɔn̰ roɗe ɓo gɛn tɛɗn nakgen ute ɗoobin̰ ey se, jee se, Raa maakin̰ taarin̰ doɗe ki, ɔɔ naan̰ utu aɗen dabara. 9 Ɗeere, jee paacn̰ kɛn lee tɛɗ nakgen kusin̰ se, Raa utu aɗen dabar makɔn̰ɔ ɔɔ aɗen kɔɔɗn yɛɛɓɗe, Yaudgen booyo Taar Raa deet se Ꞌtɛɗn maak ki ɔɔ jeegen Yaudge ey se kici. 10 Anum jee tɛɗ bɛɛ se, Raa aɗen kɛɗn tɔɔsin̰a, aɗen nooko ɔɔ aɗen tɔɔmɔ: maakŋ jeege tun se, Yaudgen booyo Taar Raa deet se Ꞌtɛɗn maak ki ɔɔ tɛr jeegen Yaudge ey se kici. 11 Taa Raa se, naan̰ bɛɛr nam eyo.

12 Jee kɛn jeel Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ey se, kɛn naaɗe jaay tɛɗga kusin̰a num, naaɗe utu kutn naatn ɔɔ *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se lɛ, naaɗe ɔlɗe maak ki eyo. Num gaŋ jee jeel Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, kɛn naaɗe jaay tɛɗga kusin̰a num, Raa aɗen kɔjn̰ bɔɔrɔ ute ɗoobm Ko Taar ese se. 13 Debm jaay Raa aakin̰ naanin̰ ki debm daan ki se, debm kɛn lee booy Ko Taar naan̰ taaɗa ɔɔ iŋg do ki. Num gaŋ debm kɛn lee booy Ko Taar Raa taaɗa ɔɔ iŋg do ki ey se, debm bin se Raa aakin̰ naanin̰ ki se debm daan ki eyo. 14 Jee kɛn Yaudge ey se, Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, naaɗe jeelin̰ eyo. Naɓo gɔtn mɛtin̰ se, naaɗe lee tɛɗ nakgen aan gɔɔ kɛn Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki taaɗ jeege tu se. Kɛn naaɗe jaay tɛɗ bin se, je taaɗn ɔɔ Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se utu maakɗe ki. 15 Kɛn naaɗe jaay tɛɗ nakgen bin se, kɛse naaɗe je taaɗn ɔɔ Ko Taar kɛn Raa taaɗ se, Raa mala ɓo ɛɗɗesin̰ga kɛɗ maakɗe ki, taa naaɗe jeel nakŋ kɛn naaɗe je tɛɗa. Bin ɓo, maakɗe lee taaɗɗen taara, gɔtn mɛtin̰ kɛn naaɗe tɛɗga kusin̰ kic ɓo, naaɗe jeele ɔɔ tɛɗga bɛɛ kic lɛ, naaɗe jeele. 16 Nakgen maam mꞋtaaɗsen se, utu teecn̰ tooɗn tal ɓii kɛn Raa aɗe kɔl Isa *al‑Masi gɛn kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se. Nakgen jikilimge ɔyin̰ kɔy paac se, utu Ꞌtooɗn tal. Taar kɛn maam mꞋtaaɗsen se tec ute Labar Jigan kɛn maam mꞋtaaɗsen mɛtin̰ se.

Yaudge se ɔŋ took iŋg te do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se eyo

17 Num naai kɛn Ꞌtaaɗ ɔɔ: «Maam se mꞋkɔɗ Yaud ɔɔ maam mꞋjeel *Ko Taar Raa» ɔɔ naai Ꞌtɔɔm roi ɔɔ naai se debm Raa; 18 naai Ꞌjeel nakŋ kɛn Raa maakin̰ jea, ɔɔ Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se taaɗiga ɔɔ naai Ꞌjeel bɛɛr kuun nakŋ kɛn jiga. 19 Naai Ꞌsaap ɔɔ naai ɓo debm tɔɔɗ jee kaam‑tɔɔkge ɔɔ naai ɓo gɔtn wɔɔr kɛn lee wɔɔr jeegen maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗɔ. 20 Naai ɔɔ naai ɓo Ꞌtɛɗga debm dooy jeegen jeel Ko Taar Raa eyo, ɔɔ Ꞌtɛɗga debm dɛjn̰ jeegen je jꞋaɗen dooy teepm ɗoobm Raa ki. Ɔɔ ute ɗoobm Raa se naai Ꞌsaap ɔɔ Ꞌjeel nakge paac ɔɔ Ꞌjeel taar mɛt ki. 21 Anum, naai kɛn Ꞌdooy jeege se, Ꞌdooy ro naai malin̰ jaayo. Naai Ꞌtaaɗ jeege tu ɔɔ ɔn̰ten Ꞌɓoogki ɔɔ naai tap ɓo Ꞌɓoogo. 22 Naai ɔɔ jeege ɔn̰ten kɛɛsn mɛnd jeege, ɔɔ naai Ꞌlee ɛɛs mɛnd jeege. Naai ɓo ɔɔɗ und nakgen kꞋcɔɔcin̰ jaay jeege lee eemin̰ aan gɔɔ raa ɔɔ tɛr naai sum ɓo Ꞌɓaa tuun nakgen jiga jigan kɛn maakŋ ɓeeɗege tu se, naai ki. 23 Naai maaki raap sakan̰ taa naai ɔk Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki, num gaŋ naai se baate tookŋ kiŋg do ki. Bin se, naai Ꞌnaaj ro Raa. 24 Taa nakgen bin se ɓo, Kitap taaɗ ɔɔ: «Taa naase Yaudge se ɓo, jee ɔɔp ɓaa se paac naaj Raa‡.»

25 Kɛn naai jaay iŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, *kɔjn̰ pɔndi§ se ɔs aay naan Raa ki. Num kɛn naai jaay iŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ey se, kɛn naai ɔjga kɔj pɔndɔ kic ɓo kɔjn̰ pɔndi se aan gɔɔ nakŋ cɛrɛ. 26 Ɔɔ debm ɔj te pɔnd ey jaay iŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki jiga se, naan Raa ki se, naan̰ aan gɔɔ debm kɛn ɔjga kɔj pɔndɔ. 27 Ɔɔ naai kɛn jꞋɔjiga kɔj pɔndɔ ɔɔ Ꞌjeel Ko Taar Raa jaay iŋg do ki jig ey se, debm kɛn jꞋɔjin̰ te pɔnd eyo ɔɔ iŋg do Ko Taar Raa ki se, utu ai kɔjn̰ bɔɔrɔ doi ki.

28 Anum kɔɗ Yaud mala mala naan Raa ki se, kɛn jꞋaakin̰ ute kaama ɓo kꞋjeelin̰ eyo ɔɔ kɔjn̰ pɔnd mala mala kic ɓo aan gɔɔ kɛn jikilimge lee tɔj se eyo. 29 Daala kɔɗn Yaud mala mala se, debm kɛn Raa tɛrlin̰ga tɛrl maakin̰a ɔɔ kɔjn̰ pɔnd mala mala se lɛ, nakŋ kɛn *Nirl Salal tɛɗ maakŋ debkilim ki. Bin num debm bin se, je jikilimge ɓo an̰ tɔɔm eyo, num Raa ɓo an̰ tɔɔmɔ.

3

*Raa tuj ɔrmin̰ eyo

1 Bin num debm kɛn kɔɗ Yaud tap ɓo bɛɛn̰ ɗi? Ɔɔ *kɔjn̰ pɔnd kɛn naan̰ ɔj se, jigin̰ ɗi? 2 Ɗeere, nakgen se kɛn jꞋaakin̰ num noogɗe aak eyo. Naɓo Ꞌbooy mꞋai taaɗa. Deet deet se nakŋ kɛn Raa utu kɛɗ se, naan̰ taaɗin̰o Yaudge tu. 3 Anum Yaudgen mɛtin̰ge jaay tuj ɔrmɗe ro taar kɛn se, naan̰ kic kɔŋ tujn̰ ɔrmin̰ bin ne? 4 Kɛse gɔtɔ! Kɛn jikilimge paac tɛɗ jee taar‑kɔɔɓge kic ɓo, Raa se naan̰ daayum taaɗ taar mɛt ki. Taa naan̰ se ɓo Kitap taaɗ ɔɔ:

Naai Raa se, taar kɛn naai taaɗ se taar se ɓo jeege jeelin̰ taar mɛt ki.

Gɔtn kɔjn̰ bɔɔr ki kic ɓo, naai nam tap ɓo kɔŋ kɔŋ taar jaay ai kɔkŋ mindi eyo.*

5 Kɛn naase jaay Ꞌtaaɗki ɔɔki *kusin̰ kɛn kꞋlee kꞋtɛɗki se ɓo, ɔl jeege jeel Raa debm daan ki, kɛn bin se, jꞋasen tɛrl ɔɔ ɗi? Bin num kɛn Raa jaay lee dabar jeege taa kusin̰ɗege se, nakin̰ tɛɗn mɛt ki ey ɗaamo? (Ɔɔ taar maam mꞋtaaɗsen ese se, kɛse taar kɛn jikilimge ɓo lee taaɗa.) 6 Anum gɔtɔ! Raa se, naan̰ tɛɗ nakge ute ɗoobin̰a. Bin ey num naan̰ kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu ɔɔ ɗi?

7 Gɔtn mɛtin̰ jee kuuy Ꞌkɔŋ taaɗn ɔɔ kɛn maam mꞋtɛɗ nakŋ mɛt ki ey sum ɓo ɔl jeege jeel Raa se taaɗ taar mɛt ki ɔɔ *nookin̰ se, anum gɛn ɗi jaay jꞋɔjum bɔɔrɔ dom ki aan gɔɔ debm kusin̰ se? 8 Kɛn bin num jꞋaki kɔŋ taaɗn jꞋɔɔki: «ꞋTɛɗki kusin̰ kꞋɓaaki ute naanjege, ɔɔ te kusin̰jege se ano ɓaa ute bɛɛ.» Taargen se jee kɛn lee taaɗ taar iŋg kus roje ki se ɓo taaɗ ɔɔ naaje ɓo kꞋlee kꞋdooy jeege ute taargen bin se. Ɔɔ jee se ɓo, bɔɔrɔ utu koocn̰ doɗe ki.

9 MꞋtɔnd mɛtse tu naaje Yaudge se, kꞋcirki jee ɔɔp ɓaa se paac la? Gɔtɔ. Taa taar se maam mꞋtaaɗga taaɗ mɛtin̰a mꞋɔɔ: naaje Yaudge ute jeegen Yaudge ey paac se, kusin̰a ɔk tɔɔgɔ dojege tu. 10 Taa naan̰ se ɓo Kitap taaɗ ɔɔ:

Debm daan ki naan Raa ki se gɔtɔ; kalaŋ kic ɓo gɔtɔ.

11  Maakŋ jikilimge tu se, nam jaay jeel nakŋ mɛt ki se, kalaŋ kic ɓo gɔtɔ.

Ɔɔ nam jaay je ɗoobm an jeel Raa kic lɛ, gɔtɔ.

12  Naaɗe se paac tɛrlga naaga Raa ki ɔɔ naaɗe paac iigga.

Maakɗe ki se, debm jaay Ꞌtɛɗn bɛɛ jeege tu gɔtɔ, kalaŋ kic ɓo gɔtɔ.†

13  Yo maakŋ ɓaaɗ ki jaay ruumga oot iŋg kus se,

taar kɛn teec taarɗe ki se kic ɓo, tec bin kici.‡

Ute taarɗe se naaɗe lee aan̰ jeege dala.

Ɔɔ taar teec taarɗe ki se, tec aan gɔɔ saam wɔɔjn̰ kɛn lee tɔɔl jeege se.§

14  Ute taarɗege se, naaɗe naam jeege ɔɔ taaɗ taar kataka jeege tu.*

15  Jɛɗe se lɛ cɛɛp gɛn ɓaa tɔɔl jeege.

16  Gɔtn naaɗe aanga tak ɓo, naaɗe tuj nakge ɔɔ ɔɔɗ yɛɛɓm jeege.

17  Ɗoobm kɛn naaɗe an kiŋg lapi ute jeege tap ɓo naaɗe jeel eyo†.

18  Naaɗe se, jeegen kɛn ɓeer Raa ki eyo‡.

19 KꞋjeelki, *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki jaay taaɗ se taaɗ ute jeegen jeel Ko Taar Raa ese se. Taa naan̰ se ɓo debm jaay Ꞌkɔŋ taar jaay an kɔɔɗn don̰ naan Raa ki se gɔtɔ. Taa naan Raa ki se jeege paac, jeel roɗe ki naaɗe tujga. 20 Anum debm iŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki sum ɓo, Ꞌtɛɗn debm daan ki naan Raa ki se, gɔtɔ. Taa ute ɗoobm Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, ɔlɗe ɓo naaɗe jeel kusin̰ sum.

Debkilimi Ꞌtɛɗn ɔɔ ɗi jaay tɛɗn debm aak bɛɛ naan Raa ki

(Gal 2.15,16, 3.8‑14,22‑29; Ɛp 2.7‑9)

21 Anum ɓɔrse se jaay ɓo, Raa taaɗga ɗoobm kɛn debkilimi Ꞌtɛɗn aak bɛɛ naanin̰ ki. Ɔɔ ɗoobm se, ɔlin̰ eyo ute nakŋ kɛn *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ɔɔ kꞋtɛɗ se. Ko Taar ese se, Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ute jeegen taaɗ taar teeco taar Raa ki kic ɓo do dɔkin̰ se, taaɗoga saaɗin̰ jeege tu. 22 Nakŋ kɛn ɔl debkilimi tɛɗn aak bɛɛ naan Raa ki se, kaal maakŋ do Isa *al‑Masi ki. Taa naan̰ se ɓo jeegen paacn̰ kɛn aalga maakɗe do Isa al‑Masi ki se naan̰ tɛɗɗenga jee aak bɛɛ naan Raa ki, taa Raa se lɛ, naan̰ bɛɛr nam eyo. 23 Taa jikilimge paac se lɛ tɛɗga *kusin̰a naan Raa ki ɔɔ tɛɗga dɔk ute Raa ɔɔ kɔŋ kaan maakŋ *nookin̰ ki eyo. 24 Num Raa ute bɛɛn̰ se, naan̰ tɛɗɗen tɛɗga aak bɛɛ naanin̰ ki se, cɛrɛ. Ɔɔ ute ɗoobm Isa al‑Masi se ɓo, naan̰ dugɗenga doɗe. 25 Al‑Masi se, Raa ɔlin̰ taa Ꞌkɛɗn ron̰ *sɛrkɛ taa naajege ɔɔ moosin̰ se tugjeki kusin̰jege naajegen kɛn jꞋaalkiga maakjege do Isa ki. Ute naan̰ se ɓo Raa taaɗ jeege tu ɔɔ naan̰ se debm daan ki, taa kusin̰ kɛn jeege lee tɛɗo do dɔkin̰ se, Raa jeele naɓo kaaɗ kɛn se naan̰ dabarɗen te eyo. 26 Kaaɗ kɛn se, Raa uɗoga bia jeege tu. Ɔɔ ɓɔrse naan̰ taaɗ jeege tu ɔɔ naan̰ se, debm daan ki. Bin ɓo naan̰ taaɗ jeege tu ɔɔ naan̰ se debm daan ki ɔɔ jeegen kɛn aal maakɗe do Isa ki se, naan̰ tɛɗɗenga jee aak bɛɛ naanin̰ ki.

27 Ey num debm took iŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki te ɗoobin̰ se, naan̰ kɔŋ tɔɔm ron̰a naɓo debm Ꞌkɔŋ tɛɗn naan̰ se gɔtɔ. Taa ɗi? Taa debkilimi se kɛn naan̰ aal maakin̰ do Isa al‑Masi ki se, ɔs aay cir kɛn naan̰ iŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki. 28 ꞋJeelki, jikilimge jaay Raa aakɗe aak bɛɛ naanin̰ ki se, taa naaɗe ɓo tookga Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ɔɔ iŋg do ki eyo, num taa naaɗe ɓo aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki. 29 Bin num, Raa se gɛn Yaudge kalin̰ ki sum la? Gɔtɔ. Naan̰ gɛn jeegen ɓaa se kici. Taa Raa se naan̰ gɛn jeege paac. 30 Raa se, naan̰ kalaŋ lak ɔɔ ute Yaudge, ey lɛ jeegen Yaudge eyo, paac se, debm jaay aalga maakin̰ do naan̰ ki se, tɛɗga aak bɛɛ naanin̰ ki. 31 Kɛn kꞋtaaɗ jaay jꞋɔɔ debm aal maakin̰ do Isa al‑Masi ki jaay tɛɗn aak bɛɛ naan Raa ki se, bin num naajen kꞋjꞋuum jꞋaalga Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se naaŋ ki la? Gɔtɔ. Naaje se jꞋuun jꞋɔndin̰ kɔnd ɓo ɗoobin̰ ki.

4

*Abraam tɛɗ ɔɔ ɗi jaay tɛɗ aak bɛɛ naan *Raa ki

(Gal 3.6‑9,29; KKR 32)

1 KꞋsaapki tu do bubje Abraam ki se. Naan̰ mala tap ɓo ɔŋga ɗi gɛn naan̰ debkilim ki sum se? 2 Kɛn naan̰ jaay tɛɗga tɛɗ naabm jiga naan Raa ki sum ɓo tɛɗin̰ debm aak bɛɛ naan Raa ki se, naan̰ Ꞌkɔŋ tɔɔm ron̰a. Num gaŋ naan Raa ki se, naan̰ Ꞌkɔŋ tɔɔm ron̰ eyo. 3 Taa naan̰ se ɓo Kitap taaɗ ɔɔ: Abraam took aal maakin̰ do Raa ki ɔɔ taa naan̰ se ɓo, Raa aakin̰ aan gɔɔ debm daan ki.* 4 ꞋJeelki, debm tɛɗn naaba se jꞋɔgin̰ gɔt‑tɔŋgin̰a. Nakŋ kɛn jꞋɔgin̰ se aan gɔɔ jꞋɛɗin̰sin̰ cɛr eyo, num jꞋɔgin̰sin̰ taa naabm kɛn naan̰ tɛɗa. 5 Kɛn debm jaay tɛɗ naab eyo, naɓo aal maakin̰ do Raa kɛn tɛɗ jee *kusin̰ge aak bɛɛ naanin̰ ki se, kaal maakŋ kɛn naan̰ aal do Raa ki se, tɛɗin̰ naan̰ tɛɗga aak bɛɛ naan Raa ki. 6 Taa naan̰ se ɓo maakŋ kaa tɔɔm Raa ki se, Gaar *Daud taaɗ taa maak‑raapm deb kɛn tɛɗ te naab ɗim eyo, num aal maakin̰ do Raa ki se. Debm ese se Raa aakin̰ aan gɔɔ debm daan ki. Gɔtn se naan̰ ɗeek ɔɔ:

7  Maak‑raapo jeege tun kɛn Raa tɔɔlɗenga tujɗege

ɔɔ kusin̰ɗege se naan̰ dirigin̰ga naata.

8  Maak‑raapo deb kɛn Mɛljege tɔnd te mɛtn kusin̰in̰ eyo†.

9 Taar kɛn Gaar Daud taaɗ se je taaɗn ɔɔ: maak‑raapo se jeege tun ɔjoga kɔj pɔndɔ kalɗe ki sum la? Gɔtɔ. Maak‑raapo jeege tun ɔj te pɔnd ey kici. Taa naaje kꞋtaaɗsenoga taaɗa Abraam tɛɗ aak bɛɛ naan Raa ki se, taa naan̰ aalga kaal maakin̰ ɓo, do Raa ki. 10 Num kɛn Raa jaay aak Abraam aakin̰ bɛɛ naanin̰ ki se, kaaɗ kɛn naan̰ ɔjga kɔj pɔndɔ lɔɓu ɔj te ey lɛ? Ɔɔ kaaɗ kɛn se, naan̰ ɔj te ey ɓɔrtɔ. 11 Abraam se kꞋtaaɗin̰ te taa *kɔjn̰ pɔnd ey ɓo, naan̰ tɛɗga tɛɗ aak bɛɛ naan Raa ki taa kaal maakŋ kɛn naan̰ aal do Raa ki se. Ɔɔ kɔjn̰ pɔndɔ se, kɛse Raa tɛɗin̰ nakŋ jꞋan kaakŋ jeel ro ki, Raa se tɛɗin̰ naan̰ tɛɗga aak bɛɛ naanin̰ ki ute kaal maakŋ kɛn naan̰ aal don̰ ki se. Taa naan̰ se ɓo Abraam se tɛɗga ɓugŋ jee ɔj te pɔnd eyo kɛn aal maakɗe do Raa ki, taa naaɗe kic tɛɗga aak bɛɛ naan Raa ki. 12 Abraam se naan̰ ɓugŋ jeegen ɔjga kɔj pɔndɔ kici, naɓo naaɗe se kɔnd doɗe ɓo do kɔjn̰ pɔnd ki sum eyo, num naaɗe kaal maakɗe do Raa ki aan gɔɔ gɛn ɓugje Abraam se jaayo.

Raa taaɗga ɔɔ naan̰ utu kɛɗn naka jeege tun aal maakɗe don̰ ki

(Ɛb 11.8‑19)

13 Raa se naan̰ taaɗga taaɗ *Abraam ki ɔɔ mɛtjilin̰ ki ɔɔ utu aɗen kɛɗn do naaŋa ute magalin̰ se naaɗe ki. Ey num Raa ɔɔ an̰sin̰ kɛɗ se taa naaɗe ɓo took iŋgga do *Ko Taar Raa ki eyo, num gaŋ taa Abraam took aalga kaal maakin̰ ɓo do Raa ki. Kɛse ɓo kɛn tɛɗin̰ naan̰ aak bɛɛ naan Raa ki se. 14 Kɛn jee took iŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki sum ɓo Ꞌkɔŋ naan̰ se num, debm aal maakin̰ do Raa ki se kaal maakin̰ se tɛɗga nakŋ cɛrɛ ɔɔ nakŋ kɛn Raa taaɗ ɔɔ ute kɛɗn jeege tu se kic lɛ, Ꞌtɛɗga nakŋ cɛrɛ. 15 Taa Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, jeege ɔŋ iŋg te do ki jig ey se ɓo ɔl Raa maakin̰ taarin̰ doɗe ki. Ɔɔ kɛn Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki jaay gɔtɔ se, tuju kic ɓo, gɔtɔ.

16 Taa naan̰ se ɓo nakŋ kɛn Raa taaɗo ɔɔ utu kɛɗn jeege tu se, debm aalga maakin̰ do naan̰ ki jaay ɓo Ꞌkɔŋ nakŋ se taa Raa lɛ ute bɛɛn̰ se, naan̰ ɛɗ jeege tu cɛrɛ sum. Bin ɓo nakŋ kɛn Raa ɔɔ utu kɛɗn mɛtjil Abraam ki se, mɛtjilin̰ kɛn iŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki kalin̰ ki sum eyo, num mɛtjilin̰ kɛn aal maakɗe do Raa ki aan gɔɔ gɛn Abraam se kici. Taa Abraam se, naan̰ ɓugjege paac. 17 Taa naan̰ se ɓo Raa taaɗ Abraam ki maakŋ Kitap ki ɔɔ: Maam mꞋtɛɗiga naai Ꞌtɛɗga ɓugŋ mɛtjil jeege dɛna‡. Naan Raa ki se Abraam se naan̰ ɓugjege taa naan̰ aalga maakin̰ do Raa ki. Ɔɔ Raa ɓo debm kɛn dur jeegen kɛn ooyga kooyo ɔɔ naan̰ ɓo debm kɛn taaɗo ute taarin̰ sum ɓo, nakge tɛɗa. 18 Ey num Abraam se kɔŋ kɔnd don̰ do ɗim ki eyo. Ute naan̰ se kic ɓo, Abraam aay kaami ɔnd don̰ do Raa ki ɔɔ naan̰ aal maakin̰ paac do Raa ki. Taa naan̰ se ɓo naan̰ tɛɗga ɓugŋ mɛtjil jee dɛna aan gɔɔ taar kɛn Raa taaɗin̰ ɔɔ: Mɛtjil naai se, utu Ꞌtɛɗn dɛn aak eyo§. 19 Kaaɗ kɛn se Abraam ɓaarin̰ ɓaa ɓaa nakŋ kaaru, naan̰ gɔɔl naŋga tak tak ɔɔ mɛndin̰ Sara kic lɛ magalga Ꞌkɔŋ koojn̰ goon ey sum. Ute naan̰ se kic ɓo, naan̰ aal maakin̰ paac do Raa ki. 20 Anum Abraam se jeele nakŋ kɛn Raa taaɗin̰ga ɔɔ utu an̰sin̰ kɛɗ se, Raa an̰sin̰ kɛɗa. Naan̰ naaj eyo, ɔk kaal maakin̰ do Raa ki se tɔɔgɔ ɔɔ naan̰ *nook Raa. 21 Naan̰ jeel maakin̰ ki, Raa se, nakŋ naan̰ taaɗga ɔɔ utu an̰ kɛɗ se, naan̰ ɔk tɔɔgɔ an̰ kɔŋ tɛɗa. 22 Ute naan̰ se ɓo kaal maakin̰ kɛn naan̰ aal do Raa ki se, Abraam: Raa aakin̰ se debm daan ki. 23 Kɛn Kitap jaay taaɗ ɔɔ: Raa aakin̰ debm daan ki se, taar se taaɗ ute Abraam kalin̰ ki sum eyo, 24 num taar se taaɗ ute naajege kici, kɛn Raa utu ajeki tɛɗn jee aak bɛɛ naanin̰ ki se kaaɗ kɛn naajege jꞋaalkiga maakjege do Raa kɛn duro Mɛljege Isa daan yoge tu se jaayo, 25 ɔɔ naan̰ ɓo ɔn̰ jeege tɔɔlin̰o taa *kusin̰jege ɔɔ Raa se durin̰oga daan yoge tu taa jꞋaki tɛɗn jee aak bɛɛ naanin̰ ki.

5

Isa ɔkjeki taasa ute *Raa

(1Pr 1.3‑9; 1Jn 4.9,10)

1 Ɗeere, Raa tɛɗjeki jaay jꞋaki bɛɛ naanin̰ ki se, taa naajege jꞋaalkiga maakjege don̰ ki. Ɔɔ ute Mɛljege Isa *al‑Masi se, naajege jꞋɔŋkiga tɔɔsɛ ute Raa. 2 Naajege kꞋjeelki ute kaal maakŋ kɛn jꞋaalki do Isa ki se ɓo, Isa ɔljeki kꞋjꞋɔŋkiga bɛɛ Raa ɔɔ bɛɛ Raa se ɓo, ɓɔrse naajege jꞋiŋgki do ki. Ɔɔ naajege maakjege raapo do kɔnd do kɛn jꞋɔndki do Raa kɛn utu ajeki kɔl maakŋ *nookin̰ ki se. 3 Anum naajege maakjege raapm taa naan̰ se sum eyo, tɛr daala kɛn dubar aanga dojege tu kic ɓo, naajege maakjege raapo. KꞋjeelki dubar se, naan̰ ɛɗ kaay kaama taa jꞋaki tɛɗn jee tɔɔgɔ. 4 Ɔɔ kaay kaama se tɛɗ deba tɛɗ debm mɛc. Taa naan̰ se ɓo naajege kꞋtɛɗkiga jee mɛc ɔɔ jꞋɔndkiga dojege do Raa ki. 5 Kɔnd do kɛn jꞋɔndki do Raa ki se, cɛr eyo taa Raa se ɛɗjeki maak‑jen̰ dɛn aak eyo maakjege tu se, ute *Nirl Salal kɛn naan̰ ɛɗjeki se.

6 Ɗeere, naajege do dɔkin̰ se, naajege jꞋɔkki ɗoobm kɛn jꞋanki kɔɔɗn dojege eyo. Anum kaaɗn kɛn Raa ɔndin̰ jaay aan ɗoobin̰ ki se, al‑Masi ɓaaɗo ooy taa naajegen jee *kusin̰ge. 7 KꞋjeelki, debkilimi jaay ɔn̰ ron̰ jaay jꞋan̰ tɔɔlin̰ taa debm tɛɗ naka ute ɗoobin̰ se, ɓɛrɛ, tookin̰ an̰ tɛɗn ɔɔn̰ɔ. Baat ey num, daan naan̰ tookŋ jꞋan̰ tɔɔl kic ɓo taa debm kɛn lee tɛɗ bɛɛ jeege tu. 8 Num gaŋ aakki, Raa se taaɗga maak‑jen̰ do naajege tu! Kaaɗ kɛn naajege kꞋjee kusin̰ge se ɓo, Isa al‑Masi ɓaaɗo ooy taa naajege. 9 Ute moosin̰ se, ɓɔrse al‑Masi tɛɗjekiga kꞋtɛɗkiga aak bɛɛ naan Raa ki. Taa naan̰ se, kꞋjeelki, Isa al‑Masi se utu ajeki kaaja ɔɔ maak‑taar Raa se kɔŋ bɔɔy dojege tu ey sum. 10 Do dɔkin̰ se, naajege kꞋjee taamooy Raage, num ɓɔrse, ute yo Goonin̰ kɛn ooy do kaag ki se, Raa ɔkjekiga taasa ute naan̰a. Kɛn naajege jaay jꞋɔkkiga taasa ute Raa num, mɛt kando ute dur Isan kɛn duro daan yoge tu se, naan̰ ajeki kaaja. 11 Kɛse ɗaar ara sum eyo, num tɛr ute ɗoobm Mɛljege Isa al‑Masi se, naajege maakjege raap aak eyo do Raa ki, taa ɓɔrse Raa ɔkjekiga taasa ute naan̰ kici.

Bubjege Adum ute Mɛljege Isa *al‑Masi

(1Kɔr 15.21‑22,45‑49,56‑57)

12 ꞋBooyki! Bubjege Adum kalin̰ ki sum ɓo kɛn ɓaano ute *kusin̰a do *duni ki. Ɔɔ kusin̰ ese se ɓo kɛn ɓaano ute yo dojege tu. Taa naan̰ se ɓo yo se utu tɔɔl jeege paac, taa jeege paac ɔk kusin̰a. 13 Kaaɗ kɛn Raa ɛɗo te *Ko Taarin̰ *Musa ki ey ɓɔrt se, kic ɓo kusin̰ utu do duni ki tap. Naɓo aan gɔɔ Raa taaɗ te Ko Taarin̰ jeege tu ey ɓɔrt se, taa kusin̰ naaɗe tɛɗ se, Raa tɔnd te mɛtn kusin̰ɗe eyo. 14 Ute naan̰ se kic ɓo iin̰ do Adum ki bini aan do Musa ki se, jeege paac yo ɔk tɔɔgɔ doɗe ki. Ey num naaɗe se tɛɗ te kusin̰ tec aan gɔɔ gɛn Adum se eyo kɛn baate tookŋ taar Raa se, ute naan̰ se kic ɓo, naaɗe lee ooy kooy tap. Ey num Adum se, naan̰ tec aan gɔɔ debm kɛn utu aɗe ɓaa se. 15 Num gaŋ kusin̰ kɛn Adum tɛɗ se, aas ute bɛɛ kɛn Raa tɛɗ jeege tu cɛrɛ se eyo. Ɗeere, taa kusin̰ deb kalaŋ tɛɗ se ɓo, ɔl jeege dɛna utu ooy kooyo. Mɛt kando bɛɛ Raa se dɛn aak eyo ɔɔ jeege dɛna, naan̰ tɛɗɗen bɛɛ cɛrɛ sum ute ɗoobm deb kalaŋ kꞋdaŋin̰ Isa al‑Masi se. 16 Nakŋ kɛn Raa ɛɗ cɛrɛ se, naan̰ tec aan gɔɔ kusin̰ kɛn Adum ɓaano do duni ki se eyo. Ute ɗoobm kɛn Adum tujn̰no deet deet se ɓo ɔl Raa kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu paac. Num kɛn Raa jaay tɛɗ bɛɛn̰ jeege tu se, kɛn jeege ɓo kusin̰ɗege dɛn aan gɔɔ ɗi kic ɓo, naan̰ tɛɗ jeege aak bɛɛ naanin̰ ki ɔɔ bɔɔrɔ kɔŋ koocn̰ doɗe ki ey sum. 17 Ɗeere, ute kusin̰ deb kalaŋ lak sum ɓo yo aan do jeege tu paac, mɛt kando ute Isa al‑Masi kalin̰ ki sum ɓo, Raa tɛɗ bɛɛn̰ dɛna jeege tu. Bɛɛ se, naan̰ tɛɗɗesin̰ cɛrɛ sum ɔɔ naan̰ tɛɗɗenga naaɗe tɛɗga aak bɛɛ naanin̰ ki. Ɔɔ ute Isa al‑Masi se, naaɗe kɔsn gaara ɔɔ ɓaa tiŋg ute naan̰a.

18 Taa kusin̰ Adum kɛn tɛɗ kalin̰ ki se ɔl bɔɔrɔ ooc do jeege tu paac. Bin ɓo ute naabm Isan kalin̰ ki kɛn tɛɗin̰ ute ɗoobin̰ se sum ɓo, naan̰ ɔɔɗ do jeege maakŋ kusin̰ ki ɔɔ ɛɗɗen kaaja. 19 ꞋBooyki! Do dɔkin̰ se deb kalaŋ sum ɓo baate tookŋ taar Raa ɔɔ ɔl jeege ute dɛnɗe tɛɗ jee kusin̰ge. Gaŋ Isa se, naan̰ kalin̰ ki sum ɓo debm took taar Raa ɔɔ ute naan̰ se, tɛɗ jeege dɛna tɛɗ aak bɛɛ naan Raa ki.

20 Kɛn Raa jaay ɛɗo Ko Taarin̰ Musa ki sum se, kusin̰ se ziiɗ ɓaa ute naanin̰a. Num gaŋ gɔtn jaay kusin̰ ziiɗ ɓaa ute naanin̰ se, bɛɛ Raa se ziiɗ cir kusin̰ se daala. 21 Taa naan̰ se ɓo aan gɔɔ kusin̰ ɓaano te yoa do jeege tu se, ɓɔrse se bɛɛ Raa kic tɛɗga jikilimge aakga bɛɛ naan Raa ki. Bin ɓo ute ɗoobm Mɛljege Isa al‑Masi se jꞋaki kɔŋ *kaaja gɛn tiŋg daayum.

6

*Kusin̰ se ɔk tɔɔgɔ dojege tu ey sum

(Kɔl 3.1‑10)

1 Anum jꞋaki taaɗn jꞋɔɔki ɗi? Naajege jꞋaki lee tɛɗn kusin̰ ɓo taa bɛɛ *Raa se Ꞌziiɗn tɛɗn dɛn la? 2 Gɔtɔ! Taa naajege se aan gɔɔ jeegen ooyga kooyo ɔɔ ute kusin̰ se lɛ, kꞋgaaŋkiga. Bin num, jꞋaki kiŋg maakŋ kusin̰ ki ɔɔ ɗi daala? 3 ꞋJeelki ey la? Kɛn naajegen paacn̰ jaay *kꞋbatizjekiro se, naajege kꞋtɛɗkiga kalaŋ ute Isa *al‑Masi. Kaaɗ kɛn se naajege jꞋooykiroga tɛlɛ ute naan̰a. 4 Ute *batɛm kɛn kꞋbatizjeki se, naajege jꞋooykiga ute naan̰a ɔɔ kꞋduubjekiga ute naan̰ kici. Aan gɔɔ Raa Bubjege duro al‑Masi daan yoge tu ute tɔɔgin̰ se, naajege kic ɓo, naan̰ tɛrljekiga kiŋgjege tɛɗga kiji.

5 Ɗeere, naajege se jꞋooykiga kalaŋ ute naan̰a. Ɔɔ aan gɔɔ naan̰ duro daan yoge tu se, naajege kic jꞋutu jꞋaki dur daan yoge tu aan gɔɔ gɛn naan̰ se kici. 6 KꞋjeelki, aan gɔɔ Isa kꞋtɔɔlin̰ do kaag ki se, naajege ute kiŋgjegen do dɔkin̰ se kic ɓo jꞋooykiroga ute naan̰a tɛlɛ. Taa naan̰ se ɓo daa rojegen kɛn ɔljeki kꞋtɛɗki kusin̰ se, Ꞌkɔkŋ tɔɔgɔ dojege tu ey sum. Bin se, naajege jꞋaki kɔŋ tɛɗn ɓul gɛn tɛɗn kusin̰ ey sum. 7 Ɗeere, debm ooyga se, ɔɔɗnga ute kusin̰a. 8 Anum kɛn naajege jaay jꞋooykiga ute al‑Masi se, kꞋjeelki jꞋaki ɓaa kiŋg ute naan̰a kici. 9 KꞋjeelki, al‑Masi jaay ooy duro daan yoge tu se, mɔɔtn naan̰ Ꞌkɔŋ kooy eyo, taa yo se ɔk tɔɔgɔ don̰ ki ey sum. 10 Num Isa se ooyga ɔɔ naan̰ ooy se jɛ‑kalaŋ sum taa kusin̰ jikilimge ɔɔ mɔɔtn naan̰ kooy ey sum. Ɔɔ ɓɔrse jaay naan̰ utu iŋg zɛɛr se kiŋg naan̰ iŋg se, gɛn Raa. 11 Ɔɔ naase kic ɓo iŋgki aan gɔɔ jeegen ooyga kooyo kɛn Ꞌgaaŋkiga ute kusin̰a. Ɔɔ ɓɔrse iŋgki kiŋg gɛn Raa, taa naase Ꞌtɛɗkiga kalaŋ ute Isa al‑Masi.

12 Ɔn̰te kɔn̰ki kusin̰ kɔkŋ tɔɔgɔ do daa rose kɛn utu kooy se ɔɔ ɔn̰te Ꞌtɛɗki nakŋ naan̰ ɓo je se. ꞋJeelki, ɓii kalaŋ se, naase utu aki kooyo. 13 Ɔn̰te Ꞌkɔn̰ki ɗoobo daa rose ki ɗimin̰ kalaŋ kic ɓo ɔn̰ten Ꞌtɛɗn kusin̰a; ɔɔ ɔn̰ten Ꞌkɔn̰in̰ki *Ɓubm sitange an lee tɛɗn kusin̰a; num gaŋ ɔn̰ki rosege paac kaam ji Raa taa naan̰ an tɛɗn nakgen ute ɗoobin̰a, aan gɔɔ jeegen ooy duroga duru daan yoge tu. 14 Bin num kusin̰ se kɔŋ kɔkŋ tɔɔgɔ dose ki ey sum, taa naase se iŋgki do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ey sum, num naase se iŋgki ute bɛɛ gɛn Raa.

Naajege kꞋtɛɗkiga ɓul Raage

15 Kɛse tap ɓo je taaɗn ɔɔ ɗi? Aan gɔɔ naajege lɛ kꞋjꞋiŋgki do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki eyo, num naajege lɛ kꞋjꞋiŋgki ute bɛɛ Raa sum se, bin num jꞋaki kɔŋ tɛɗn *kusin̰a aan gɔɔ kɛn maakjege je la? Gɔtɔ! 16 ꞋJeelki, kɛn naase jaay ɔɔpkiga kaam ji nam ɔɔ Ꞌtookki taarin̰ se, naase Ꞌtɛɗkiga ɓul debm kɛn naase Ꞌtookin̰ki taarin̰ se. Taa naan̰ se ɓo kɛn kusin̰ jaay ɔk tɔɔgɔ dose ki se, naase Ꞌtɛɗkiga ɓulu gɛn tɛɗn kusin̰a ɔɔ kusin̰ naase Ꞌtɛɗki se, asen kɔl yo ki. Anum kɛn naase jaay Ꞌtook uunki taar Raa se, kɛse naase Ꞌtɛɗkiga ɓul gɛn Raa ɔɔ naan̰ asen tɛɗn aki kaakŋ bɛɛ naanin̰ ki. 17 Do dɔkin̰ se, naase iŋgkiro ɓulu gɛn tɛɗn kusin̰a, num gaŋ ɓɔrse, naase Ꞌtook uunkiga ute maakse paac taar mɛt kɛn kꞋdooyseno se. Taa naan̰ se, kꞋtɔɔmki Raa! 18 Naase se Raa ɔɔɗsenga dose naatn maakŋ kusin̰ ki. Ɔɔ ɓɔrse naase Ꞌtɛɗkiga ɓul Raa gɛn tɛɗn nakgen ute ɗoobin̰a. 19 Kɛn maam jaay mꞋtaaɗsen ute nakgen jikilimge lee tɛɗ se, taa naase Ꞌbooy ɔkumki yɔkɔɗ eyo do taarge tun maam mꞋlee mꞋtaaɗsen se. Aan gɔɔ naase ɔn̰kiro rose gɛn tɛɗn nakgen aak kusu ɔɔ jig eyo kɛn ɔlse naase iŋgki kiŋg gɔrɗio naan Raa ki se, ɓɔrse ɔn̰ki rose Ꞌtɛɗki ɓul Raa gɛn tɛɗn nakgen ute ɗoobin̰a; kɛse ɓo kɛn asen tɛɗn jee *salal.

20 Kɛn naase iŋgkiro ɓulu gɛn tɛɗn kusin̰ se, nakŋ jaay asen kɔl naase aki tɛɗn nakŋ te ɗoobin̰ taa tɔɔgɔ se, gɔtɔ. 21 Anum kusin̰ kɛn naase Ꞌtɛɗkiro se tap ɓo ɔŋkiga ɗi ro ki? Taa nakgen naase iŋg Ꞌtɛɗkiro se, ɓɔrse ɔlseno maakŋ sɔkɔn̰ ki. ꞋJeelki nakgen se ɔl jeege maakŋ yo ki. 22 Ɔɔ gaŋ ɓɔrse Raa ɔɔɗsenga dose naatn maakŋ kusin̰ ki ɔɔ Ꞌtɛɗkiga ɓulin̰ge. Bin num ɓɔrse Raa tɛɗsenga Ꞌtɛɗkiga jee salal ɔɔ naase utu aki kɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum. 23 Aan gɔɔ debm tɛɗga naaba num jꞋɔgin̰ gɔt‑tɔŋgin̰ se, bin ɓo debm tɛɗga kusin̰ se kusin̰in̰ se, bɛɗin̰ yoa. Num gaŋ Raa se, kaajn̰ gɛn daayum se, naan̰ ɛɗjesin̰ki cɛrɛ taa naajege kꞋtɛɗkiga kalaŋ ute Mɛljege Isa *al‑Masi.

7

Jee al‑Masige se, *Raa ɔɔɗɗega doɗe do ɗoobm jikilimge tu

(Ɛp 5.25‑31; Gal 2.19,20)

1 Gɛnaamge, mꞋje mꞋasen taaɗn ute ɗoobm kɛn jikilimge lee uuno ɔɔ maam mꞋjeele ɗoobm se naase kic Ꞌjeelin̰ki, ɗoobm jikilimge lee tɛɗ se ɔk tɔɔgɔ do debkilim ki kaaɗ kɛn naan̰ utu zɛɛr sum. 2 ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: mɛnda jaay ɔkga gaaba se. Kaaɗ kɛn jaay gaabin̰ utu iŋg zɛɛr se, ɗoobm jikilimge lee tɛɗ se, gaasin̰ gɛn rɛsn gaabin̰a. Num kɛn gaabin̰ jaay ooyga se, ɗoobm jikilimge lee tɛɗ se, ɔk tɔɔgɔ don̰ ki ey sum ɔɔ naan̰ kɔŋ kɔkŋ gaabm kuuy. 3 Anum kɛn gaabin̰ utu zɛɛr sum ɓo, naan̰ teec ɓaa ɔk gaabm kuuy se, jꞋan̰ daŋin̰ mɛnd kɛɛsn gaaba. Num kɛn gaabin̰ jaay ooyga se, ɗoobm kɛn jikilimge lee tɛɗ se ɔk tɔɔgɔ don̰ ki ey sum. Kɛn naan̰ ɔk gaaba kuuy kic ɓo, jꞋan̰ kɔŋ daŋ mɛnd kɛɛsn gaaba ey sum. 4 Gɛnaamge, naase kic Ꞌtecki bini. Naase se, *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se ɔk tɔɔgɔ dose ki ey sum taa naase ooykiga ute *al‑Masi. Ɓɔrse naase se Ꞌtɛɗkiga mɛtn deb kuuy, naan̰ se al‑Masi kɛn Raa durin̰oga daan yoge tu se, taa naan̰ se ɓo naajege jꞋaki tɛɗn nakgen tɔɔl Raa ki. 5 Ɗeere, do dɔkin̰ se, naajege kꞋtɛɗkiro nakŋ kɛn daa rojege ɓo jea. Ɔɔ nakgen ɔk tɔɔgɔ do rojege tu se ɓo kɛn ɔljeki kꞋtɛɗki nakgen kɛn ajenki kɔl yo ki. 6 Do dɔkin̰ se, naajege jꞋiŋgkiro ɓulu do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, num ɓɔrse naajege se aan gɔɔ jee ooyga kooyo naɓo al‑Masi ɔɔɗjekiga dojege maakŋ Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki jaay tɛɗjeki ɓulge se. Bin ɓo naajege ɓɔrse jꞋɔŋkiga ɗoobm kiji gɛn tɛɗn naabm Raa. Ɔɔ ɗoobm se, *Nirl Salal ɓo taaɗjesin̰ki. Bin num naajege se, kꞋtɛɗki naabm Raa se ute Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki jaay kꞋraaŋin̰oga raaŋ do dɔkin̰ se eyo, taa ɗoobm se kaaɗin̰ deelga.

Naabm kɛn *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki tɛɗa

7 Tap ki num jꞋaki taaɗ jꞋɔɔki ɗi? Kɛn ɔl jeege tɛɗ *kusin̰ se, Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki la? Gɔtɔ! Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se kusin̰ la? Gɔtɔ! Num kɛn ɔlum jaay maam mꞋjeel kusin̰ se Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki. Num kɛn Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki jaay taaɗ ɔɔ: Ɔn̰te dɔŋɔ,* ey se kɛn maam mꞋdɔŋ kic num, mꞋjeelin̰ nakŋ se mꞋtɛɗ te kusin̰ eyo. 8 Num kɛn Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki jaay taaɗum mꞋjeel kusin̰ sum se, kusin̰ ɔŋ ɗoobo ɔɔ ɔlum mꞋbaag dɔŋ napar nakgen ɓaa se paac. ꞋJeelki, kɛn Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se jaay gɔtɔ se, kusin̰ kic ɓo, gɔtɔ. 9 Do dɔkin̰ kɛn maam mꞋjeel te Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ey se, maam mꞋutu mꞋiŋg zɛɛrɛ. Num kɛn Ko Taar Raa ɛɗo Musa ki taaɗum nakgen gɛn tɛɗa sum se, kusin̰ ɓaaɗo taaɗ tɔɔgin̰ dom ki, 10 ɔɔ kusin̰ kɛn ɔk tɔɔgɔ dom ki se, tɛɗum maam mꞋooyga. Ɔɔ maam kɛn debm mꞋooyga kooy se, Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ey num am kɛɗn kaaja se, ɓɔrse, ɔlumga yo ki. 11 Ute ɗoobm nakgen Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa se, kusin̰ ɔŋ ɗoobo ɔɔ dɛrlum ɔlum mꞋtɛɗn kusin̰a ɔɔ tɔɔluma.

12 Ey num Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se ɗoobm *salal ɔɔ nakgen naan̰ taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗ se kic ɓo, salal, ute ɗoobin̰a ɔɔ jiga. 13 Bin num nakŋ jigan ese se ɓo tɛɗga nakŋ kɛn am tɔɔl la? Gɔtɔ! Num gaŋ kɛn tɔɔlum se, kusin̰a. Ute nakgen jiga se ɓo, kusin̰ ɔŋ ɗoobo gɛn tɔɔluma. Bin jaay ɓo kꞋjeele kusin̰ se, naan̰ kusin̰ ɗeer ɗeer. Anum ute Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa kɛn taaɗjeki ɔɔ jꞋɔn̰te Ꞌtɛɗki kusin̰ se, ute naan̰ se ɓo, kusin̰ taaɗ naabin̰ tooɗ tal ɔɔ naan̰ se, kusin̰ aak eyo.

Kusin̰a se ɔk tɔɔgɔ do jikilimge tu

14 KꞋjeelki *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se iin̰o gɔtn Raa ki, num maam lɛ, goon debkilim sum ɔɔ *kusin̰ se, tɛɗumga maam tɛɗga ɓulin̰a. 15 Ɗeere, nakŋ maam mꞋtɛɗ se mꞋɔnd te mɛtin̰ eyo, taa maam mꞋtɛɗ nakŋ kɛn maam mꞋje eyo; ey num nakŋ maam mꞋje, tap ɓo maam mꞋɔŋ tɛɗin̰ eyo. 16 Kɛn maam jaay mꞋtɛɗ nakŋ kɛn maam mꞋje ey se, bin se maam mꞋjeele Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, naan̰ jiga. 17 Anum kɛn ɔlum jaay mꞋtɛɗn nakŋ jig ey se, maam mal eyo, num kusin̰a kɛn utu maakum ki se ɓo, ɔlum mꞋtɛɗn naan̰ se. 18 Maam mꞋjeele maakŋ maam goon debkilim ki se, nakŋ bɛɛ tap ɓo gɔtɔ. Taa maam se mꞋje mꞋtɛɗn nakŋ bɛɛ, naɓo maam mꞋɔk tɔɔgŋ gɛn tɛɗn naan̰ se eyo. 19 Ɗeere, bɛɛ kɛn maam mꞋje se, tap ɓo maam mꞋɔŋ tɛɗin̰ eyo; gaŋ kusin̰ kɛn maam mꞋje ey se ɓo, maam mꞋlee mꞋtɛɗin̰a. 20 Kɛn maam jaay mꞋtɛɗ nakŋ kɛn maam mꞋje ey se, kɛse maam mala ɓo tɛɗin̰ ute maakum eyo, num kusin̰ kɛn maakum ki se ɓo, ɔlum mꞋtɛɗ naan̰ ese.

21 Maam mꞋjeelin̰ ute maakum se, bɛɛki num, mꞋtɛɗn nakŋ bɛɛ, naɓo kusin̰ se ɔk tɔɔgɔ dom ki ɔɔ ɔlum ɓo gɛn tɛɗn kusin̰ sum. 22 Saapm maam ki se, Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se tɔɔlumi. 23 Num maam mꞋnaam maakum ki ne ɗim kuuy kɛn ɔk tɔɔgɔ ɔɔ ɔŋ ɔn̰um saapum ɔŋ tɛɗ nakŋ bɛɛ eyo ɔɔ kusin̰ se ɓo tɛɗum mꞋtɛɗga ɓulu gɛn tɛɗn nakgen jig eyo. 24 Maam se kapin̰ tɔɔluma! Num naŋa jaay am kɔɔɗn doma maakŋ daa ro kɛn am kɔl yo ki se? 25 Kɛse ute ɗoobm Mɛljege Isa *al‑Masi! Bin num kꞋtɔɔmki Raa!

Taa naan̰ se ɓo ute saapum se maam mꞋje mꞋtɛɗ nakŋ bɛɛ; num gaŋ maakŋ daa rom ki se, kusin̰ se ɔk tɔɔgɔ dom ki.

8

Jeegen ɔk *Nirl Salal maakɗe ki

(Gal 3.13‑14, 5.16‑25)

1 Tɛr daala, ɓɔrse, jee kɛn tɛɗga kalaŋ ute Isa *al‑Masi se, mɔɔtn *Raa aɗen kɔjn̰ bɔɔrɔ doɗe ki eyo. 2 Taa maam mꞋtɛɗga kalaŋ ute Isa al‑Masi se, Nirl Salal kɛn ɔk tɔɔgɔ se, ɛɗumga kaaja ɔɔ ɔɔɗumga doma maakŋ *kusin̰ kɛn ɔk tɔɔgɔ dom ki ɔɔ am kɔlum maakŋ yo ki se. 3 *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, ɔko tɔɔgŋ gɛn kɔɔɗn kusin̰ eyo. Taa jikilimge kic lɛ ɔko tɔɔgɔ gɛn bɔɔbm kɔkŋ Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se eyo. Num gaŋ Raa mala ɓo, tɛɗin̰ ute ɗoobm kɛn naan̰ ɔlo Goon maakin̰a ɔɔ Goon maakin̰ se uuno ro tec gɛn jikilimge ɔɔ ɛɗ ron̰ *sɛrkɛ taa kusin̰a. Ute naan̰ se Raa ɔn̰ bɔɔrɔ ooc do Goonin̰ ki taa kɔɔɗn kusin̰ jeege. 4 Raa tɛɗjeki naan̰ se, taa naajegen kɛn kꞋlee kꞋtɛɗki nakŋ kɛn daa rojege je se eyo, num naajegen Nirl Salal lee tɔɔɗjeki se ɓo, taa nakŋ kɛn Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki taaɗ se jꞋan̰ki tɛɗin̰ ute ɗoobin̰a. 5 Ɗeere, jee kɛn lee aan gɔɔ kɛn daa roɗe ɓo je se, naaɗe saap do nakgen tun daa roɗe jea. Ɔɔ jee kɛn Nirl Salal ɓo tɔɔɗɗe se lɛ, naaɗe saap ɓo do nakge tun Nirl Salal ɓo je se. 6 Anum debm saap do nakge tun daa ro ɓo je se, an̰ kɔl yo ki. Num gaŋ debm saap do nakge tun Nirl Salal je se, naan̰ Ꞌkɔŋ kaaja ute lapia. 7 Taa jee kɛn je nakŋ kɛn daa roɗe ɓo je se, jee se jee taamooy Raage. Ko Taar Raa se naaɗe took iŋg do ki eyo taa naaɗe se lɛ ɔŋ aasin̰ eyo. 8 Jee kɛn saap ɓo do nakge tun daa roɗe ɓo je sum se, naaɗe kɔŋ tɔɔl Raa ki eyo.

9 Anum naase se iŋgki aan gɔɔ kɛn daa rose ɓo je se eyo, num aan gɔɔ kɛn Nirl Salal ɓo jea, taa naase se, naŋa naŋa kic ɓo *Nirl Raa se utu maakin̰ ki. Ɔɔ debm jaay ɔk Nirl gɛn al‑Masi ey se, naan̰ se debm naan̰ eyo. 10 Kɛn al‑Masi utu maakse ki se, taa kusin̰ se daa rose se utu Ꞌkooyo. Num aan gɔɔ Raa tɛɗsenga aak bɛɛ naanin̰ ki se, Nirl Salal se ɛɗsenga kaaja. 11 Kɛn Nirl Raa kɛn duro Isa daan yoge tu se jaay utu iŋg maakse ki num, Raa kɛn duro Isa al‑Masi daan yoge tu se, ute Nirlin̰ kɛn utu maakse ki se, Ꞌdur rosen kɛn utu kooy se daan yoge tu kici.

12 Taa naan̰ se ɓo, gɛnaamge, Raa je ɔɔ tak ɓo jꞋaki kiŋg aan gɔɔ kɛn Nirl Salal ɓo jea, num jꞋɔn̰te kiŋgki aan gɔɔ kɛn daa rojege ɓo je se. 13 Taa kɛn naase jaay iŋgki aan gɔɔ kɛn daa rose ɓo je se, naase utu aki kooyo. Num kɛn naase jaay ɔn̰ki Nirl Salal ɓo tɔɔɗse se, nakŋ kɛn daa ro ɔlsen Ꞌlee tɛɗki se, naase an̰ki rɛsn naata ɔɔ naase aki kaaja. 14 Taa jee paacn̰ kɛn Nirl Raa tɔɔɗɗe se, naaɗe se tɛɗga gaan Raage. 15 Nirl Raa, kɛn ɛɗsen se taa asen tɛɗn ɓulge eyo ɔɔ jee kɛn ɔk ɓeere maakɗe ki eyo, num Nirl Raa se, tɛɗsenga Ꞌtɛɗkiga aan gɔɔ gɛnin̰ge mala. Ute Nirlin̰ se ɓo, naajege kꞋdaŋki Raa jꞋɔɔki: Abba kɛn je ɗeekŋ ɔɔ: Bua. 16 Nirl Raa se ɓo kɛn taaɗjeki maakjege tu ɔɔ naajege se kꞋgaan Raage. 17 Ɗeere, naajege kꞋgɛnin̰ge se, jꞋutu jꞋaki kɔŋ nakgen jig aak eyo kɛn naan̰ bɔɔbin̰ jeen̰ge tu se ɔɔ nakŋ kɛn Raa bɔɔbin̰ se gɛn al‑Masi ɔɔ naajege se jꞋutu jꞋaki kɔŋ bɛɗjege ute naan̰ kici. Kɛn naajege jaay kꞋdabarkiga ute naan̰ se, jꞋutu jꞋaki ɓaa kɛnd maakŋ *nookin̰ ki kici.

Raa utu kɔl gɛnin̰ge maakŋ nookin̰ ki

(Jn 10.27‑30)

18 Maam mꞋjeele, dubarjegen kɛn ɓɔrse jaay, kꞋdɔɔjin̰ ute ɗoobm jaay Raa utu ajeki taaɗn *nookin̰ se, dubar se paac paac aas ɗim eyo. 19 Taa nakgen Raa aal paac se, iŋg aak kaama booy nuŋ ki, Raa utu Ꞌtaaɗn gɛnin̰ge jeege tu tal. 20 Nakgen kɛn Raa aalɗeno paac se, Ꞌtɛɗga nakŋ cɛrɛ ɔɔ kɛse naaɗe malin̰ge ɓo je eyo, num tɔɔgŋ kuuy ɓo tɛɗɗen naaɗe tɛɗn nakŋ cɛrɛ. Ɔɔ ute naan̰ se kic ɓo, Raa ɛɗɗenga nakŋ kɛn naaɗe an kɔnd doɗe ro ki. 21 Taa ɓii kalaŋ se, nakgen Raa aalo paac se, naan̰ utu aɗen kɔɔɗn doɗe naatn maakŋ nak kɛn ɔk tɔɔgɔ doɗe ki ɔɔ tɛɗɗen naaɗe Ꞌruumu ɔɔ naaɗe utu kɔŋ doɗe aan gɔɔ gaan Raagen utu kɛnd maakŋ nookin̰ ki. 22 KꞋjeelki, bini ɓɔrse kic ɓo nakgen Raa aalɗe paac se, utu dabara dabara aan gɔɔ mɛnd diig ɓaa ɓaa koojo. 23 Anum naaɗe kalɗe ki sum ɓo dabar eyo, num naajegen jꞋɔŋkiga *Nirl Raa deet deet ɔɔ naan̰ utu ajeki kɛɗn nakgen kuuy kic se, naajege kic kꞋdaayki aan gɔɔ mɛnd ɓaa ɓaa koojo se. Kaaɗ kɛn naajege jꞋutu jꞋaakki kaak kaam Raa kɛn utu ajeki kɔɔɗn rojege naatn maakŋ dubar ki ɔɔ jꞋaki tɛɗn gɛnin̰gen mala mala se. 24 Ɗeere, Raa se aajjekiga naɓo naajege jꞋɔŋ jꞋaakki ey ɓɔrtɔ num naajege jꞋɔndki dojege don̰ ki. Ɔɔ nakŋ jaay jꞋaakin̰kiga ute kaamjege se jꞋɔndki do, do ki ey sum, taa nakŋ jaay jꞋaakin̰kiga se, jꞋɔŋin̰kiga. Naŋa jaay Ꞌkɔnd don̰ do nakŋ kɛn naan̰ aakga kaak ute kaamin̰ se? Nam Ꞌtɛɗn naan̰ se tap ɓo, gɔtɔ. 25 Num naajege jꞋɔndki do se, do nakge tun kꞋjꞋaakin̰ki te ey ɓɔrtɔ ɔɔ ute naan̰ se naajege jꞋaayki kaamjege jꞋiŋg jꞋaakki kaamin̰a.

26 Daala, naajegen kɛn jꞋɔkki tɔɔgɔ ɗoobm Raa ki ey se, Nirl Raa se ɓo ɓaaɗo noogjeki. Taa naajege se kꞋjeelki tɔnd mɛtn Raa ute ɗoobin̰ eyo, num Nirl Raa ɓo eem Raa taa naajege. Naan̰ eemin̰ ɔɔ daay ɗɛs ɗɛs se ute taargen cir taargen kꞋlee kꞋtɔndki mɛtn Raa se. 27 Ɔɔ Raa se lɛ, naan̰ jeel naŋ maakŋ jikilimge ɔɔ jeel saapm *Nirl Salal se kici. Ɔɔ Nirl Salal se tɔnd mɛta taa jee naan̰ge. Naan̰ tɔnd mɛta se aan gɔɔ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki.

28 KꞋjeelki, nakŋ paacn̰ kɛn aan do jeege tun je Raa se, Raa tɛɗin̰ paac aan̰ kaama taa aɗen tɛɗn bɛɛ. Do dɔkin̰ tap ɓo, Raa se uunoga kuun doa ɔɔ daŋɗen taa tɛɗn nakŋ kɛn naan̰ maakin̰ jen ro ki. 29 Taa kaaɗ kɛn Raa utu aal kaal duni tap ɓo, jeegen kɛn naan̰ aɗen tɛɗn Ꞌtecn̰ Goonin̰ se, Raa jeelɗenoga. Bin se, Goonin̰ se tɛɗn goon paragŋ gɛn gɛnaagen dɛna. 30 Kɛn Raa jaay uun doa gɛn tɛɗn nakŋ se, naan̰ daŋɗe gɛn tɛɗn jeen̰ge. Ɔɔ kɛn naan̰ jaay daŋɗe sum se, naan̰ tɛɗɗe tɛɗga aak bɛɛ naanin̰ ki. Bin sum eyo, num naan̰ nookɗenoga kici.

Raa se jejeki aak eyo

31 Bin num jꞋaki taaɗn jꞋɔɔki ɗi? Kɛn Raa jaay ute naajege num, kɛn ajeki cir tap ɓo naŋa? 32 Raa se, Goonin̰ kic ɓo naan̰ ɔn̰in̰ ɓaaɗo ooy taa naajege paac. Ɔɔ kɛn Raa jaay ɛɗjeki Goonin̰ mala se, ɗeer ɗeer naan̰ ajeki kɔŋ kɛɗn nakgen ɓaa se paac kic ey la? 33 Jee kɛn Raa bɛɛr tɔɔɗɗenga tɔɔɗ tɛɗga jee naan̰ge se, naŋa ɓo aɗen kɔkŋ mindɗe? Ɔɔ jee se lɛ, Raa mala ɓo tɛɗɗen tɛɗga aak bɛɛ naanin̰ ki. 34 Bin num kɛn aɗen kɔjn̰ bɔɔrɔ doɗe ki se tap ɓo, naŋa? Gɔtɔ! Taa Isa *al‑Masi se ooyga taa naajege, tɛr Raa durin̰oga daan yoge tu ɔɔ ɓɔrse, naan̰ utu iŋg do ji daam Raa ki ɔɔ utu eem Raa taa naajege.

35 Kɛn ajeki gaaŋ ute maak‑je al‑Masi se tap ɓo ɗi? Dubar la? Nakŋ ɔɔn̰ deel do la? Jee kɛn lee ɔɔɗjeki yɛɛɓjege se la? Ɓo la? Daaye la? Gɔtn jig ey kɛn utu kutn deba la? Lɔ yo ne? Gɔtɔ! Ɗim jaay ajeki gaaŋ ute maak‑je al‑Masi se, gɔtɔ. 36 Aan gɔɔ taar kɛn Kitap taaɗ ɔɔ:

Taa naai Raa se, ɓii‑raa jeege je ɗoobm kɛn ajen tɔɔlɔ;

ɔɔ naaje se kꞋtec aan gɔɔ baatgen kꞋɓaaɗo ɓaa tɔɔlɔ se*.

37 Num ute tɔɔgŋ debm kɛn jejeki se, naajege kꞋcirki nakge paac. 38 Maam se mꞋjeelin̰ maakum ki ɗeer ɗeer: yoa, Ꞌkiŋg ɓɔrse, *kɔɗn Raage, nakgen ɔk tɔɔgɔ raan, nakgen ɓɔrse ute kɛngen naan ki, nakgen paac ɔk tɔɔgɔ do jikilimge tu, 39 nakgen raan ɔɔ kɛngen maakŋ naaŋ ki, nakgen Raa aalin̰ paac se, ɗim jaay ajeki kɔŋ gaaŋ ute maak‑je Raa kɛn jejeki ute ɗoobm Mɛljege Isa al‑Masi se tap ɓo, gɔtɔ.

9

*Raa ute jeen̰gen gaan *Israɛlge

(Gal 4.22‑31)

1 Gɛnaamge, taa maam mꞋute *al‑Masi se kꞋkalaŋ se, taar maam mꞋje taaɗn se mɛt ki, ɔk taar‑kɔɔɓ eyo. Ɔɔ *Nirl Salal kic taaɗum ɔɔ taarum se mɛt ki ɔɔ maakum kic took do taarge tun se. 2 Ɔɔ maam maakum tuj kasak kasak ɔɔ daayum nakŋ se ɔɔn̰um aak eyo. 3 Ɗeere, gɛn gɛnaamge se, kɛn ɗoobo jaay kuuy gɔtɔ num, ɔn̰ Raa am naama ɔɔ mꞋgaaŋ ute al‑Masi, kɛn naan̰ se jaay Ꞌtɛɗn bɛɛ gɛnaamge tun mɛtjilje kalaŋ se ɔɔ naaɗe Ꞌkɔŋ kaaja se, taa naan̰ se maam mꞋtooko. 4 Naaɗe se ɓo gaan Israɛlge kɛn Raa bɛɛr tɔɔɗɗeno taa tɛɗn gɛnin̰ge. Naaɗe ki ɓo Raa taaɗɗeno *nookin̰a, *dɔɔko ute naaɗe, taaɗɗeno *Ko Taar kɛn naan̰ ɛɗo *Musa ki, taaɗɗeno ɗoobm kɛn naaɗe an̰ lee keeme ɔɔ taaɗɗeno nakŋ kɛn naan̰ utu aɗen kɛɗa. 5 Naaɗe se teeco mɛtjil ɓugge tun do dɔkin̰a ɔɔ kɛn al‑Masi jaay uuno ro debkilimi se, naan̰ kic ɓo teeco mɛtjil ɓugge tun se. Ɔɔ al‑Masi se, naan̰ ɓo Raa ɔɔ naan̰ tiŋg do nakge tun ɓaa se paac, ɔɔ daayum jeege lee tɔɔmin̰a. *Amin!

6 Bin num jꞋɔn̰te Ꞌsaapki jꞋɔɔki nakŋ kɛn Raa taaɗo ɔɔ utu kɛɗn jeege tu se tɛɗga nakŋ cɛrɛ. Taa naan̰ se ɓo Ꞌbooyki. Gaan Israɛlge se, naaɗe paac Israɛlgen mala mala eyo. 7 Gaan *Abraamge sum se dɛna, naɓo naaɗe paac se gɛnin̰gen aan gɔɔ kɛn Raa taaɗin̰ se eyo. Taa naan̰ se ɓo, Raa taaɗ Abraam ki ɔɔ: Mɛtjil Isaka se ɓo, Ꞌtɛɗ mɛtjil naai.* 8 Gɔtn se, Raa je taaɗn ɔɔ gaangen Abraam toojɗe se, naaɗe paac gaan Raage eyo; num Raa taaɗin̰o gɛnin̰gen mala mala se, kɛɗgen kɛn Raa mala taaɗin̰ga taaɗ ɔɔ utu an̰sin̰ kɛɗ se. 9 Nakŋ kɛn Raa taaɗin̰ ɔɔ utu an̰ kɛɗ se, naan̰ ɗeekin̰ ɔɔ: Ɓaar kuuy kaaɗn ara bin se, maam mꞋutu mꞋaɗe tɛrlɛ ɔɔ mꞋkɔŋ mɛndi Sara se te goon gaaba jin̰ ki†.

10 Bin sum eyo. ꞋJeelki, Rebeka se gɛnin̰gen naan̰ toojɗen di se bubjege tu Isaka ki. 11-12 Num Raa taaɗ Rebeka ki ɔɔ: Goon naai an̰ koojn̰ deet se utu Ꞌtɛɗn ɓul gɛn debm baat se‡. Kaaɗ kɛn jaay Raa taaɗ taar bin se, gaange se jꞋtoojɗen te ey ɓɔrtɔ ɔɔ naaɗe lɛ ɔŋ tɛɗ te jiga ey lɛ *kusin̰ ey ɓɔrt kici. Kɛn Raa jaay taaɗ bin se, taa naan̰ se je taaɗn ɔɔ naan̰ tɛɗn nakŋ kɛn maakin̰ jen ro ki. Naan̰ daŋ debm kɛn naan̰ ɓo bɛɛr ɔɔɗin̰a. Ɔɔ debm kɛn naan̰ bɛɛr ɔɔɗin̰ se, taa naan̰ ɓo tɛɗga tɛɗ nakŋ bɛɛ eyo. 13 Aan gɔɔ taar maakŋ Kitap ki Raa taaɗ ɔɔ: Maam mꞋjeɗoga *Yakub ɔɔ Ɛzo se, maam mꞋɔɔɗ mꞋundin̰oga naatn.§

14 Bin num jꞋaki taaɗn jꞋɔɔki ɗi? Raa se tɛɗn nakge ute ɗoobin̰ ey la? Gɔtɔ! 15 Taa naan̰ se ɓo, do dɔkin̰ Raa taaɗ Musa ki ɔɔ:

Maam mꞋtɛɗn bɛɛ debm kɛn maam mꞋje mꞋan̰ tɛɗn bɛɛ

ɔɔ mꞋkɛɛjn̰ do deb kɛn maam mꞋje mꞋan̰ kɛɛjn̰ don̰ ki*.

16 Kɛn Raa jaay bɛɛr ɔɔɗ deba se taa deba se ɓo je eyo lɔ tɛɗga tɛɗ nakŋ bɛɛ eyo, num kɛse Raa mala ɓo, tɛɗin̰ bɛɛ. 17 Tɛr maakŋ Kitap ki Raa taaɗ Gaar magal gɛn Masar ki ɔɔ: Maam mꞋɔli Gaarge se taa maam mꞋtaaɗn tɔɔgum doi ki ɔɔ jeegen do naaŋ ki paac am nooko†. 18 Taa naan̰ se ɓo, Raa aak taa‑daay debm kɛn naan̰ je an̰ kaakŋ taa‑daayin̰a ɔɔ debm don̰ mɔŋg se, Raa ɔn̰in̰ tɛɗn do mɔŋgɔ ɓaa ute naanin̰a.

Raa se naan̰ aan gɔɔ debm kɔɓɔ

19 Daan naane naai am taaɗ ɔɔ: kɛn Raa jaay bɛɛr tɔɔɗ jeege bin se gɛn ɗi jaay naan̰ mooy jeege? Nakŋ kɛn Raa ɓaa tɛɗ se, naŋa jaay Ꞌtookŋ do ki ey se? 20 Naai debm taaɗ bin se: naai tap ɓo naŋa jaay Ꞌnaaj ute Raa se? Nakŋ jꞋɔɓin̰ga kɔɓ ute nɛŋje se kɔŋ taaɗ debm kɛn ɔɓin̰ se ɔɔ: naai tap ɓo ɔɓum bin se, gɛn ɗi? Gɔtɔ! 21 Debm kɔɓm nakge se, naan̰ se mɛl nɛŋje. Kɛn naan̰ je se ute nɛŋjen ese sum ɓo, naan̰ ɔɓ nakŋ aak bɛɛ kɛn kꞋtɔɔɗɗen naatn ute ɓii laa, ey lɛ ɔɓ nakgen kuuy se kɛn ɓii‑raa kꞋlee kꞋtɛɗn naaba, bin ey la?

22 Kɛn Raa jaay je tɛɗn aan gɔɔ debm kɔɓm nakge se, naai tap ɓo ɔli ɗi maak ki? Ey num Raa se je taaɗn maak‑taarin̰ ute tɔɔgin̰a naɓo naan̰ aay kaamin̰ dɛna sɛrk jee kɛn taarin̰ maakin̰a, naaɗen kɛn nakŋ naaɗe tɛɗ se aasɗenga kɛn Raa utu aɗen kutu. 23 Ute nakgen naan̰ tɛɗ paac se Raa se je jeege paac jeele, naan̰ se debm magala ɔɔ ɔk *nooko ɔɔ naan̰ je naajegen kɛn naan̰ tɛɗjeki bɛɛ se jꞋaki kɛnd maakŋ nookin̰ kɛn naan̰ ɗaapin̰ga ɗaap do dɔkin̰ se. 24 Jee ese se Raa taaɗ ute naajege. Ɔɔ Raa se bɛɛr tɔɔɗo maakŋ Yaudge tu kalin̰ ki sum eyo, num naan̰ bɛɛr tɔɔɗɗega maakŋ jeege tun ɓaa se paac kici. 25 Aan gɔɔ kɛn Raa taaɗ maakŋ Kitapm Oze ki ɔɔ:

Jee kɛn do dɔkin̰ jee maamge ey se, ɓɔrse maam mꞋtaaɗɗen mꞋɔɔ: naase se Ꞌtɛɗkiga jee maamge.

Ɔɔ mɛtjil jee kɛn maam mꞋjeɗe ey se, ɓɔrse maam mꞋtaaɗɗen mꞋɔɔ: maam se mꞋjese‡.

26 Daala, jee kɛn kꞋtaaɗɗen jꞋɔɔ:

naase se jee maamge ey se, ɓɔrse kꞋtaaɗɗen jꞋɔɔ: naase se jꞋutu jꞋasen daŋ gaan Raagen zɛɛrɛ.§

27 Taa maakŋ gaan *Israɛlge tu se debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Ezayi kic ɓo taaɗga taaɗ taarin̰a maakŋ Kitap ki do dɔkin̰ ɔɔ:

Kɛn gaan Israɛlge jaay tɛɗga dɛna aan gɔɔ kɛɛsn taa baar ki kic ɓo,

maakɗe ki se jee mɛtin̰ge sum ɓo Ꞌkɔŋ kaaja.

28  Taa Mɛljege Raa taarin̰ naan̰ taaɗ se,

naan̰ utu an̰ naar tɛɗn kaasn ute ɗoobin̰a.*

29 Daala, maakŋ Kitapm debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Ezayi taaɗ daala ɔɔ:

Kɛn Mɛljege Sidburku jaay ɔn̰te jeejegen mɛtin̰ge ey se,

kaaɗn naane mɛtjil naajege se kꞋjꞋutkiga aan gɔɔ jee maakŋ gɛgɛr kɛn Sɔdɔm ki ute kɛn Gɔmɔr ki se.†

Kɛn tɛɗ debkilimi aak bɛɛ naan Raa ki

(Rm 3.19‑29; Gal 3.8‑14,21‑29)

30 Anum jꞋaki taaɗn jꞋɔɔki ɗi? Jeegen Yaudge ey se, je te ɗoobm kɛn tɛɗn aak bɛɛ naan Raa ki eyo. Num gaŋ naaɗe se ɓo tɛɗga aak bɛɛ naan Raa ki se, taa naaɗe aalga maakɗe don̰ ki. 31 Ey num gaan *Israɛlgen ɔk *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ɔɔn̰ɔ ɔɔ ute naan̰ se sum ɓo, naaɗe je tɛɗn jee aak bɛɛ naan Raa ki se, naɓo naaɗe ɔŋ aasin̰ te eyo. 32 Anum kɛn tɛɗɗen jaay naaɗe ɔŋ aasin̰ ey se tap ɓo ne ɗi? Naaɗe jeɗe te eyo kɛn naaɗe tɛɗn aak bɛɛ naan Raa ki ute ɗoobm kaal maakɗe se, taa naaɗe se saap ɔɔ taar kɛn Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki taaɗ se, kɛn naaɗe tɛɗ aasin̰ga ute ɗoobin̰ sum ɓo, naaɗe kaakŋ bɛɛ naan Raa ki. Kɛse ɓo kɛn ɔlɗe naaɗe rɔk ko se ɔɔ tooc se. 33 Taar se Kitap kic ɓo taaɗga taaɗ ɔɔ:

Aakki! Maam mꞋɔndga ko maakŋ gɛgɛr kɛn Sion ki

ɔɔ ko se utu rɔkŋ jeege ɔɔ naan̰ se liŋ kɛn utu Ꞌtɛɗn jeege tooco.

Num debm jaay aalga maakin̰ do liŋ kɛn ese se, naan̰ kɔŋ kɛnd maakŋ sɔkɔn̰ ki eyo‡.

10

1 Gɛnaamge, maam se mꞋje ute maakum paac taasum Yaudge se kic Ꞌkɔŋ kaaja. Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋeem *Raa taa naaɗe. 2 Ɗeere, maam mꞋjeele naaɗe se dɔk maakɗe do Raa ki, naɓo Raa se naaɗe jeel ɔkin̰ te mala mala eyo. 3 Ɔɔ naaɗe jeɗo te ɗoobm kɛn Raa tɛɗn jeege aak bɛɛ naanin̰ ki se eyo. Num naaɗe malin̰ge ɓo je ɗoobm kɛn aɗen Ꞌtɛɗn aak bɛɛ naan Raa ki. Taa naan̰ se ɓo, ɗoobm kɛn Raa tɛɗ jeege aak bɛɛ naanin̰ ki se, naaɗe baate tookŋ do ki. 4 Taa tɔɔgŋ gɛn *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ɔk do jeege tu se, *al‑Masi Ꞌɗaarin̰ga taa jee paacn̰ kɛn aalga maakɗe do al‑Masi ki se, tɛɗga aak bɛɛ naan Raa ki.

Debm jaay aal maakin̰ do *al‑Masi ki se ɔŋga kaaja

5 ꞋBooyki taar kɛn *Musa raaŋ do dɔkin̰ maakŋ *Ko Taar kɛn Raa ɛɗin̰o se, naan̰ ɔɔ taargen Ko Taar Raa taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa se: Debm kɛn tɛɗ aasin̰ ute ɗoobin̰ paac jaay ɓo Ꞌkɔŋ kaaja*. 6 Num ɗoobm kɛn ɔl jeege aal maakɗe do Raa ki jaay tɛɗn aak bɛɛ naanin̰ ki se, Kitap taaɗ ɔɔ: Ɔn̰te taaɗn ute maaki ɔɔ: «Naŋa jaay Ꞌkookŋ maakŋ raa ki» kɛse je ɗeekŋ ɔɔ: naŋa aɗe daŋ al‑Masi aɗe bɔɔy do naaŋ ki se. 7  Tɛr ɔn̰te taaɗn ɔɔ: naŋa jaay bɔɔy ɓaa maakŋ ɓee yoge tu, kɛse je ɗeekŋ ɔɔ: naŋa aɗe daŋ al‑Masi aɗe teecn̰ daan yoge tu. 8 Num maakŋ Kitap ki taaɗ ɔɔ: Taar Raa se, naan̰ gɔɔr ute naai; naan̰ utu maaki ki ɔɔ taari ki.†

Taar Raa ese ɓo naaje kꞋlee kꞋtaaɗin̰ jeege tu jꞋɔɔ jꞋaal maakɗe do Raa ki. 9 Kɛn naai jaay Ꞌtook ute maaki ɔɔ Ꞌjeel Raa se duroga Isa daan yoge tu, ɔɔ Ꞌtaaɗ naan jeege tu ɔɔ Isa se naan̰ ɓo Mɛli se, kɛse naai Ꞌkɔŋ kaaja. 10 Taa kɛn naajege jaay jꞋaalkiga maakjege do Isa ki se, kꞋtɛɗkiga aak bɛɛ naan Raa ki. Ɔɔ kɛn kꞋtaaɗki naan jeege tu jꞋɔɔki: naan̰ ɓo Mɛljege se, jꞋaki kɔŋ kaaja. 11 Aan gɔɔ taar kɛn Kitap taaɗ ɔɔ: Debm jaay aalga maakin̰ do naan̰ ki se, sɔkɔn̰ an̰ tɔɔl eyo‡. 12 Anum Yaudge ute Yaudge ey paac se naaɗe ɔŋga kaaja ute ɗoobm kalaŋ sum, taa naaɗe paac se Mɛlɗe ɓo kɛn kalaŋ ese sum. Naan̰ tɛɗ bɛɛ jeege tun paacn̰ kɛn lee eemin̰a. 13 Taa naan̰ se ɓo Kitap taaɗ ɔɔ: Debm jaay eem ro Mɛljege se, Mɛljege an̰ kaaja§.

14 Kɛn bin num jeege jaay utu aal te maakɗe don̰ ki ey ɓɔrt se, naaɗe an̰ keem ɔɔ ɗi? Naaɗe kaal maakɗe don̰ ki ɔɔ ɗi? Ɔɔ kɛn nam jaay ɓaaɗo taaɗɗe te taarin̰ ey se, ute ɗoobm gay jaay naaɗe Ꞌbooy ron̰ se? 15 Ɔɔ kɛn jꞋɔl te jee taaɗn Taar Raa gɔtɗe ki ey se, naŋa jaay aɗe ɓaa taaɗn taar se? Taa naan̰ se ɓo, Kitap taaɗ ɔɔ:

Aakki! Jee kɛn ɓaano ute Labar Jiga se, jeege maakɗe raap doɗe ki dɛn aak eyo*.

16 Anum Labar Jigan ese, jee mɛtin̰ge sum ɓo took aal maakɗe do ki. Taa naan̰ se ɓo, debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Ezayi taaɗ maakŋ Kitap ki ɔɔ:

Mɛlje, taar kɛn naaje kꞋtaaɗ jeege tu se, naŋa ɓo took uunga?†

17 Anum Ꞌbooyki: debm jaay took aal maakin̰ do taar kɛn ese se, booy kꞋtaaɗin̰ga taar se jaayo. Ɔɔ taar kɛn naan̰ booyin̰ ese se, iin̰o gɔtn al‑Masi ki.

18 Anum mꞋtɔnd mɛtse tu: taar se, Yaudge booyin̰ te ey la? Gɔtɔ! Taar se naaɗe booyin̰ga aan gɔɔ kɛn Kitap taaɗ ɔɔ:

Jeege ɓaa taaɗga taar Raa se jeege tu gɔtn ɓaa se paac,

ɔɔ taar se jee do naaŋ ki paac booyin̰ga.‡

19 Tɛr mꞋtɔnd mɛtse daala: mɛtn taar se tap ɓo, gaan *Israɛlge booy ɔkin̰ te ey la? Ɗeere, naaɗe booy ɔkin̰ga naɓo baate tookŋ do ki. Taar se Musa ɓo uuno mɛtin̰ deete ɔɔ taaɗɗeno taar kɛn Raa ɔɔ:

Naase jeemge se, mꞋasen tɛɗn aki ni ro jeege tun rɛn̰ rɛn̰.

Ɔɔ mꞋasen tɛɗn naase maakse asen taar do jeege tun jeel ɗim eyo.§

20 Tɛr debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Ezayi se, aay kaamin̰ bini taaɗɗen daala ɔɔ:

Maam Raa se, jee kɛn jem ey se ɓo, ɔŋumga.

Ɔɔ jee kɛn je te ɗoobum ey se ɓo, maam mꞋtaaɗɗen roma.*

21 Gaŋ ute gaan Israɛlge se Raa taaɗ ɔɔ:

Ɓii‑raa maam mꞋɔl jim mꞋdaŋ gaan Israɛlge mꞋɔɔ aɗe ɓaa gɔtum ki

naɓo naaɗe se, jee naajn̰ taarge ɔɔ baate tookŋ Taaruma.†

11

Gaan *Israɛlge se *Raa baatɗe te eyo

1 Tɛr mꞋtɔnd mɛtse daala: bin num Raa se, baatega jeen̰ge la? Gɔtɔ! Naan̰ baatɗen te eyo. Taa maam kic mꞋkɔɗ Israɛl, mꞋteeco mɛtjil *Abraam ki ɔɔ mꞋteeco taa ɓee Benjamin ki. 2 Bin num Raa se jeen̰gen naan̰ bɛɛr tɔɔɗɗen do dɔkin̰ se, naan̰ baatɗen te eyo. Ey num naase Ꞌbooyin̰ki te ey la, taar kɛn kꞋraaŋo maakŋ Kitap ki, kɛn taaɗ ute *Ɛli, debm kɛn taaɗ taar teeco taar Raa ki, kaaɗ kɛn naan̰ sakak gaan Israɛlge gɔtn Raa ki, naan̰ ɔɔ: 3  Mɛluma, jee kɛn taaɗ taar teeco taari ki se, naaɗe tɔɔlɗenoga ɔɔ gɔtn kɛn kꞋlee kꞋtɛɗi *sɛrkɛ se lɛ, naaɗe tɔɔkin̰ga naatn. Ɔɔ maam lɛ, mꞋɔɔpga mꞋkalum ki sum. Ɔɔ naaɗe je am tɔɔlɔ.* 4 Num Raa tap ɓo tɛrlin̰ ɔɔ ɗi? Jeege dupu‑cili se, maam mꞋbɔɔbɗenga ɔɔ naaɗe se ɔŋ ɛrg te naan maragŋ kꞋdaŋin̰ Baal kɛn jeege lee eemin̰ se eyo.† 5 Ɓɔrse kic ɓo, maakŋ gaan Israɛlge tu se, ɔɔpga jeege cɔkɔ kɛn Raa bɛɛr tɔɔɗɗenga ute bɛɛn̰a. 6 Raa bɛɛr tɔɔɗɗe se taa naaɗe ɓo tɛɗga nakŋ bɛɛ eyo, num naan̰ bɛɛr tɔɔɗɗe se ute bɛɛn̰a, kɛn bin ey num, bɛɛ Raa se kɔŋ tɛɗn bɛɛ ey sum.

7 Taar se tap ɓo je taaɗ ɔɔ ɗio? Gaan Israɛlge se nakŋ naaɗe je se tap ɓo ɔŋ te eyo. Num jee ɔɔpm kɛn Raa bɛɛr tɔɔɗɗenga tɔɔɗ se ɓo, ɔŋga nakŋ se. Num jee kuuy se lɛ, tɛɗga jee naajn̰ taarge. 8 Aan gɔɔ kɛn Kitap taaɗ ɔɔ:

Raa tɛɗɗen naaɗe se jee taara ɛnd doɗe ki eyo,

deebɗenga kaamɗe naaɗe ɔŋ aak ɔk eyo

ɔɔ turumɗenga biɗege naaɗe ɔŋ booy eyo;

bini jaaki kic ɓo, naaɗe utu iŋg gɔtn kiŋgɗeki se sum‡.

9 Maakŋ Kitap ki se, jee se Gaar *Daud kic ɓo taaɗ roɗe ki ɔɔ:

Ɔn̰ kɔsɗege se aɗen tɛɗn aan gɔɔ rɛɛcn̰ kɛn aɗen tɔnd kɔkɔ.

Ɔn̰ Ꞌtɛɗn aan gɔɔ nakŋ aɗen rɔkŋ naaɗe tooco ɔɔ ɔn̰ Raa aɗen dabara.

10  Ɔn̰ Raa aɗe tɔɔkŋ kaamɗe mɔɔtn naaɗe kɔŋ kaakŋ ɗim eyo,

ɔɔ ɔn̰ aɗen tɔnd daam deere doɗe ki§.

11 Maam mꞋje mꞋtɔnd mɛtse daala: kɛn gaan Israɛlge jaay rɔkŋ tooc se, gɛn sɔrɔkin̰ la? Gɔtɔ! Num ute rɔkŋ toocn̰ kɛn naaɗe tooc se, kaaɗ kɛn se ɓo, Raa kaajn̰ jee kɛn Yaudge eyo. Anum kɛn Raa jaay aaj jee kɛn Yaudge ey se, Yaudge se aakɗega num, maakɗe aɗe kɔɔn̰ɔ ɔɔ je ɗoobm kaaja kici. 12 Num kaaɗ kɛn gaan Israɛlge jaay baate tookŋ taar Raa se ɓo, Raa tɛɗn bɛɛn̰ dɛna jeege tun ɓaa se paac. Ɔɔ kɛn Yaudge jaay tɛɗn jee naajn̰ taarge sum se, Raa tɛɗ bɛɛn̰ jeege tun do naaŋ ki paac. Anum Ꞌsaapki tu, kaaɗn kɛn jaay gaan Israɛlge utu kɔŋ kaaja se, bɛɛ Raa ese se, utu Ꞌtɛɗn dɛn cir daal ey ne?

Raa aaj jeegen Yaudge eyo

13 Ɓɔrse, maam mꞋje taaɗn ute naasen Yaudge ey se. Maam se *mꞋdebm kaan̰ naabm Isa al‑Masi taa naasen Yaudge ey se. Taa naan̰ se ɓo, maam maakum raapo do naab kɛn Raa ɛɗumsin̰ se. 14 Maam mꞋje taasum Yaudge se, jee mɛtin̰ge kaakŋ naabum se aɗe rɔɔn̰ maakɗe ɔɔ aɗen kɔl naaɗe ni ro jeege tu, taa ɓii kalaŋ jee mɛtin̰ge utu kɔŋ kaaja kici. 15 Kɛn Raa rɛs gaan *Israɛlge kaaɗ kɛn se sum ɓo, naan̰ ɔk taasa ute jee kɛn Yaudge eyo. Num kaaɗ kɛn jaay Raa utu tɛrl kɔkŋ gaan Israɛlge jiga se, kɛse Ꞌtɛɗn ɔɔ ɗi? Kɛse tɛɗn nakŋ bɛɛ aak eyo, Ꞌtɛɗn aan gɔɔ jee ooyga kooyo kɛn Raa utu aɗen kɛɗn kaaja.

16 Kɛn mappa jaay kꞋdup cɔkɔ jꞋɛɗga Raa ki se, mappan ɔɔp se paac tɛɗga gɛn Raa. Kɛn kaaga jaay jꞋɛɗga mɛt kon̰ Raa ki se, lɛtin̰ se kic ɓo, tɛɗga gɛn Raa. 17 Gaan Israɛlge se tec aan gɔɔ *ko ɔlibm maakŋ jinɛnɛ ki kɛn kꞋtɔgŋga ute lɛtin̰gen mɛtin̰ge se. Ɔɔ naai kɛn kɔɗ Yaud ey se tec aan gɔɔ lɛtn ko ɔlibm maakŋ kaag ki ɔɔ naai jꞋɔgio ɔɔ kꞋɓaaɗo jꞋɔli gɔɔ lɛtn ko ɔlib kɛn kꞋtɔgŋga tɔg lɛtin̰gen mɛtin̰ge se. Ɓɔrse, naai kic iŋg te tɔɔgŋ mɛtn ko ɔlibm kɛn maakŋ jinɛnɛ ki se. 18 Taa naan̰ se ɓo, ɔn̰te koono do lɛtn ko ɔlib kɛn kꞋtɔgɗenoga se. Kɛn ɔli oon tap ɓo taa ɗi? Naai lɛ lɛtɛ sum. Naai ɓo gak ko kaag eyo num ko kaaga ɓo gaki naai.

19 Maakse ki se, deb kalaŋ am taaɗn ɔɔ: «Raa se naan̰ ɓo debm Ꞌtɔgŋ lɛtge ɔɔ uunumo ɔɔ ɓaaɗo ɔlum gɔɔɗe ki.» 20 Ɗeere, naaɗe se jaay Raa tɔgɗe se taa naaɗe baatega kaal maakɗe don̰ ki ɔɔ naai jaay ɓaaɗo kꞋjꞋɔli gɔɔɗe ki se, taa naai aal maaki don̰ ki. Bin num ɔn̰te magal roi, ɔɔ ɔnd kɔndɔ. 21 Ey num Yaudge se ɓo lɛtgen ɗeer ɗeer. Ute naan̰ se kic ɓo, Raa ɔŋ ɔn̰ɗe te eyo. Anum naai lɛtn kꞋɓaaɗo kꞋjꞋɔli kɔl gɔɔɗe ki sum se, kɛn naai jaay aal maaki don̰ ki ey se, naan̰ utu ai kɔgŋ kundi naatn kici. 22 ꞋJeelki, Raa se naan̰ debm jiga naɓo naan̰ debm kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu kici. Jee ɔn̰ ɗoobm Raa se, naan̰ utu aɗen kɔjn̰ bɔɔrɔ doɗe ki ɔɔ ute naai se, kɛn naai jaay iŋg aal maaki do bɛɛn̰ ki se, naan̰ debm jiga ute naai. Ey num, ɓɛrɛ, naan̰ ai kɔɔɗn kundi kici. 23 Bin ɓo kɛn Yaudge jaay tɛrloga gɔtn Raa ki se, Raa aɗen kɔŋ tɔl gɔɔɗe ki daala, taa Raa se ɔk tɔɔgɔ kɛn tɛɗn naan̰ se. 24 Naasen kɛn Yaudge ey se, Ꞌtecki aan gɔɔ lɛtn ko ɔlibm maakŋ kaag ki kɛn kꞋtɔgin̰o jaay kꞋɓaaɗo kꞋtɔlin̰ gɔɔ lɛtn ko ɔlib kɛn maakŋ jinɛn ki se. Kɛn Raa jaay tɛɗn nakŋ ese se, Yaudge se kic, naan̰ aɗeno tɛrl tɔl gɔɔn̰ ki ey ne, naaɗen kɛn lɛtn ko ɔlibm mala mala se?

Yaudge kici utu kɔŋ kaaja

25 Anum gɛnaamge, maam mꞋje mꞋasen taaɗn nakŋ kɛn Raa ɓaa tɛɗa jaay naase *Ꞌjeelki mɛtin̰ ey se. Bin ɓo naase aki tɛɗn rose aan gɔɔ jee jeel taar eyo. Taa kɛn gaan *Israɛlgen mɛtin̰ge jaay baate tookŋ kaal maakɗe do Raa ki se, bini jee ɓaa se paac aɗe ɓaa gɔtn Raa ki jaayo. 26 Ɔɔ bin ɓo gaan Israɛlge paac utu Ꞌkɔŋ kaaja bin kici aan gɔɔ kɛn Kitap taaɗ ɔɔ:

Debm utu Ꞌkɔɔɗn do jeege se,*

utu aɗe kiin̰ maakŋ gɛgɛr kɛn Sion ki.

Ɔɔ mɛtjil *Yakub se, naan̰ utu aɗen kɔɔɗn doɗe maakŋ naajn̰ taarɗe ki.

27 Tɛr Raa taaɗ ɔɔ:

Kɛse *dɔɔkŋ kɛn maam mꞋutu mꞋdɔɔkŋ ute naaɗe,

kaaɗ kɛn se ɓo maam mꞋaɗe tɔɔl *kusin̰ɗege†.

28 Yaudge se baate tookŋ Labar Jiga gɛn Isa; taa naan̰ se ɓo naaɗe tɛɗga jee taamooy Raage. Kɛse tɛɗsenga bɛɛ naase ki. Ey num naaɗe se Raa bɛɛr tɔɔɗɗenga tɔɔɗ do dɔkin̰a. Naaɗe se Raa jeɗe, taa ɓugɗege. 29 Kɛn Raa jaay bɛɛr ɔɔɗga deba ɔɔ ɛɗin̰ga naka se, mɔɔtn naan̰ tɛrl taarin̰ ey sum. 30 Do dɔkin̰ se, naasen kɛn Yaudge ey se, Ꞌbaatekiro tookŋ taar Raa. Num kɛn ɓɔrse jaay Yaudge baate tookŋ taar Raa sum se, Raa se tɛɗsenga bɛɛ. 31 Ɔɔ kɛn Yaudge jaay baate tookŋ taar Raa se, ute naan̰ se jaay naasen Yaudge ey se, Raa tɛɗsenga bɛɛ. Bin ɓo, ɓɔrse Yaudge Raa utu aɗen tɛɗn bɛɛn̰ kici. 32 Taa Raa se ɔn̰ jikilimge paac baate tookŋ taarin̰ se naan̰ ɔn̰ɗe gɔtɗe ki aan gɔɔ ɓulge taa naan̰ je aɗen tɛɗn bɛɛn̰ paac.

Raa se naan̰ magal aak eyo, kꞋtɔɔmin̰ki

33 Ɗeere, bɛɛ Raa se dɛn bɛɛ eyo! Raa se naan̰ jeel‑taara ɔɔ nakge paac naan̰ jeelɗe. Nakŋ naan̰ saap jaay uun do se, nam tap ɓo jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtin̰ eyo. Nakgen kɛn naan̰ tɛɗɗen paac se, nam tap ɓo ɔŋ ɔnd ute mɛtin̰ eyo. 34 Taa Kitap taaɗ ɔɔ:

Saapm Mɛljege Raa se naŋa tap ɓo jeele? Ɓii kalaŋ tap ɓo naŋa dɛjin̰ga‡?

35  Lɔɓu ɓii kalaŋ nam ɛɗin̰ga ne ɗim deet Raa ki jaay Raa tɛrlin̰ nakin̰ la?§

36 Ɗeere, nakgen ɓaa se paac, naan̰ ɓo Mɛl‑kaalɗe. Naan̰ ɓo debm kɛn aakɗe doɗe ki ɔɔ nakge se paac kaam jin̰a. Bin num Raa se, ɔn̰ jeege daayum an̰ *nooko! *Amin!

12

*Raa aajjeki se gɛn tɛɗn naabin̰a

(Ɛp 4.1‑16; 1Kɔr 12.12‑27)

1 Gɛnaamge, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: aan gɔɔ Raa tɛɗjekiro bɛɛ se, bin se daayum ɛɗki rose paac Raa ki, ɔɔ kiŋgse se ɔn̰in̰ki *sɛrkɛ Raa ki. Kɛse ɓo sɛrkŋ *salal kɛn tɔɔl Raa ki. Anum Raa se je ɔɔ jꞋan̰ keeme ute ɗoobm se. 2 Ɔn̰te gɛn tɛɗki aan gɔɔ gɛn jee duni kɛn ɓɔrse lee tɛɗ se. Num gaŋ ɔn̰ki Raa asen Ꞌtɛrl maakse ute saapm kuuy kɛn naan̰ asen kɛɗ se. Ute naan̰ se jaay ɓo, naase aki jeel nakŋ Raa maakin̰ jen ro ki. Ɔɔ nakŋ Raa maakin̰ jen se, kɛse nakŋ jiga, nakŋ tɔɔlin̰ naan̰ ki ɔɔ nakŋ mɛc.

3 Ute bɛɛ kɛn Raa tɛɗum se, maam mꞋtaaɗsen paac mꞋɔɔ: maakŋ kiŋgse ki se ɔn̰te Ꞌkuunki magala; iŋgki ute gɔtn kiŋgse se sum aan gɔɔ kɛn naŋa naŋa kic ɓo Raa ɛɗin̰ga naabin̰ naabin̰ do kaal maakin̰ ki se. 4 ꞋJeelki, debkilimi se ɔk ro kalaŋ sum, naɓo ron̰ se, tɔp kaam dɛna, ɔɔ naŋa kic ute naabin̰ naabin̰a. 5 Ɔɔ naajege kic kꞋdɛnki, naɓo taa naajege kꞋdɔɔkkiga ute *al‑Masi se, kꞋtum kꞋtɛɗkiga daa ro kalaŋ ɔɔ naajege kic kꞋtum kꞋtɛɗkiga kalaŋ bini. 6 Naajege se Raa ɛɗjekiga naaba, naɓo naŋa naŋa kic ɓo ute naabin̰ naabin̰a. Naŋa kic ɓo tɛɗn naaba ute bɛɛ kɛn Raa tɛɗin̰. Taa naan̰ se ɓo, debm kɛn taaɗ taar teeco taar Raa ki se, ɔn̰ taargen naan̰ taaɗ se aɗe teecn̰ taar Raa ki te ɗoobm kɛn Raa taaɗn ro ki se. 7 Debm jaay Raa ɛɗin̰ga naabm gɛn noogŋ jeege se, n̰Ꞌaay kaamin̰ n̰Ꞌnoog jeege ɔɔ debm kɛn Raa ɛɗin̰ga naabm gɛn dooy jeege lɛ, n̰Ꞌaay kaamin̰a n̰Ꞌdooy jeege. 8 Kɛn debm jaay naabin̰ gɛn kɛɗn kaay kaam jeege tu se, n̰Ꞌaay kaamin̰ n̰Ꞌɛɗ kaay kaama jeege tu. Ɔɔ debm kɛn ɛɗ naka jeege tu se lɛ, n̰Ꞌɛɗ naka jeege tu ute maakŋ kalaŋ. Ɔɔ debm kɛn Raa jaay ɛɗin̰ga naabm gɛn tɔɔɗn jeege se, naabin̰ se n̰Ꞌtɛɗin̰ ute ɗoobin̰a. Ɔɔ debm kɛn Raa jaay tɛɗin̰ga debm kaakŋ taar‑daay jeege se, naabin̰ se, n̰Ꞌtɛɗin̰ ute maak‑raapo.

9 ꞋJeki jeege ute maakŋ kalaŋ. Ɔɔɗki dose naatn ro *kusin̰ ki. ꞋTɛɗn bɛɛ se, ɔkin̰ki tɔɔgɔ. 10 ꞋJeki naapa aan gɔɔ gɛnaagen je naapa se ɔɔ ɔkki naapa ɔɔn̰ɔ. 11 Ɔn̰te Ꞌtɛɗki jee kaar‑naabge, naɓo aayki kaamse, Ꞌtɛɗki jee tɛɗn naabge. Ɔɔ Mɛljege se, Ꞌtɛɗin̰ki naabin̰ ute maakŋ kalaŋ. 12 Aan gɔɔ naase ɔndkiga dose do Raa ki se, ɔn̰ki maakse Ꞌraapo. Kɛn nakŋ ɔɔn̰ aanga dose ki lɛ, ɔkki maakse tɔɔgɔ ɔɔ aayki kaamse, eemki Raa. 13 Gɛnaasegen ɗoobm al‑Masi kɛn ɔk ɗim ey se, aakɗeki doɗe ki. Ɔɔ jee paacn̰ kɛn ɓaa gɔtse ki se ɔkɗeki jiga.

14 Jee kɛn lee dabarse se, ɔn̰te Ꞌnaamɗeki naɓo Ꞌtɔndki mɛtn Raa aɗen tɛɗn bɛɛ. 15 ꞋTɛɗki maak‑raapo ute jee kɛn maakŋ maak‑raap ki, ɔɔ eemki ute jee kɛn maakŋ kaa‑maan ki. 16 Iŋgki bɛɛ ute naapa. Ɔn̰te Ꞌmagalki rose. Ɔɔ kɛn jꞋɛɗsenga naabm baat gɔɔ ɗi kic ɓo, Ꞌtɛɗin̰ki. Ɔn̰te Ꞌtɛɗki rose aan gɔɔ jee jeel nakge.

17 Debm tɛɗsenga kusin̰a se, ɔn̰te Ꞌtɛrlin̰sin̰ki. Ɔɔ aayki kaamse, Ꞌtɛɗki bɛɛ jeege tu paac. 18 Kɛn naai jaay ɔk ɗoobo num, aay kaami iŋg ute lapia ute jeege paac. 19 Gɛnaa maak‑jemge, kɛn nam jaay tɛɗsenga kusin̰a se, ɔn̰te kɔgki sɛɛse, num ɔn̰ki Raa ɓo Ꞌbɔɔy maak‑taarin̰ doɗe ki. Taa maakŋ Kitap ki se, Mɛljege Raa taaɗga taaɗ ɔɔ: Taar‑don̰ ɔn̰umsin̰ki maam ki ɔɔ maam ɓo mꞋasen kɔgŋ sɛɛse.*

20 Bin num Kitap taaɗ ɔɔ:

Kɛn debm taamooyi jaay ɓo tɔɔlin̰ se, ɛɗin̰ kɔsɔ;

ɔɔ kɛn maane ɓo tɔɔlin̰ lɛ, ɛɗin̰ Ꞌkaaye.

Bin se, naai an̰ kɔl maakŋ sɔkɔn̰ ki.†

21 Ɔn̰te kɔn̰ki kusin̰ se asen ciri, num naase ɓo Ꞌcirin̰ki ute bɛɛ kɛn naase aki tɛɗa.

13

ꞋSookki tɔɔgge tu

(1Pr 2.13‑17)

1 Tɔɔggen iŋg do jeege tu paac se, Ꞌsookɗeki. Taa tɔɔgge se paacn̰ iin̰o gɔtn *Raa ki ɔɔ kɛngen ɓɔrse utu do naaŋ ki se kic ɓo Raa ɓo tɔndɗe. 2 Taa naan̰ se ɓo, debm baate sookŋ tɔɔgge tu se, kɛse aan gɔɔ naan̰ baate tookŋ tɛɗn nakŋ Raa maakin̰ jen ro ki. Ɔɔ jee baate sookŋ tɔɔgge tu se, nakŋ ɔɔn̰ utu kaan doɗe ki. 3 Anum jee tɛɗn nakŋ bɛɛ se, naaɗe ɓeer tɔɔgge tu eyo, num jee tɛɗn nakŋ *kusin̰ se ɓo, kɛn ɓeer tɔɔgge tu. Kɛn naai jaay Ꞌje ɓeer tɔɔgge tu ey num, Ꞌtɛɗ bɛɛ. Bin se naaɗe ai tɔɔmɔ. 4 ꞋJeelki, tɔɔgge se naaɗe se kaam ji Raa taa asen noogo gɛn tɛɗn nakgen jiga. Kɛn naase jaay Ꞌtɛɗkiga kusin̰ se, Ꞌɓeerɗeki. Taa tɔnd kɛn Raa tɔndɗe se cɛr eyo, num naan̰ tɔndɗe se taa an̰ tɛɗn naabin̰a gɛn dabar jee kɛn tɛɗn nakŋ kusin̰a. Ɔɔ ute ɗoobm se ɓo, Raa taaɗ maak‑taarin̰ do jeege tun tɛɗ nakgen jig eyo. 5 Kɛn bin num, Ꞌsookki tɔɔgge tu, taa jꞋasen dabar sum eyo, num Ꞌsookɗeki taa naase Ꞌjeelki maakse ki naabɗe se ute ɗoobin̰a.

6 Taa naan̰ se ɓo, naase Ꞌlee ɔgɗeki miiri. Ɔɔ jee kɛn kꞋtɔndɗe gɛn lee tiir gurs miiri gɔtse ki se, naabm kɛn naaɗe lee tɛɗin̰ ute ɗoobin̰ se, naaɗe tɛɗin̰ gɛn Raa. 7 Jee se jaay nakŋ kɛn naaɗe je ɔɔ jꞋaɗe kɔgse, ɔgɗesin̰ki. *Jee tɔkŋ miirge se, Ꞌtiir ɛɗɗeki nakɗe ɔɔ nakgen paacn̰ gɛn kɔgɔ se, ɔgɗesin̰ki. Tɔɔggen kɛn aɗeki sook se, Ꞌsookɗeki. Jeegen aalɗeki kaal maak ki se aalɗeki maak ki kici.

ꞋJeki naapa

(Mt 22.35‑40; 1Jn 3.11‑23)

8 Ɔn̰te kɔn̰ki sɛɛ nam dose ki. Num sɛɛ kɛn Ꞌtɛɗn dose ki se, Ꞌjeki naapa. Taa debm jaay je naapin̰ se, kɛse *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, naan̰ tɛɗ aasin̰ga ute ɗoobin̰a. 9 Taa nakgen kɛn Raa taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa kɛn ɔɔ: Ɔn̰te Ꞌkɛɛsn mɛnd nam, ɔn̰te Ꞌkɛɛsn gaaba nam, ɔn̰te Ꞌtɔɔl nam, ɔn̰te Ꞌɓoogŋ nakŋ nam, ɔn̰ten Ꞌdɔŋ nakŋ nam se. Taargen kuuy ɔɔp se kic paac kon̰ ɓo kɛn ɔɔ: ꞋJe naapi aan gɔɔ roi mala.* 10 Anum debm je naapin̰ se tɛɗin̰ *kusin̰ eyo. Taa naan̰ se ɓo, debm je jeege se, Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki taaɗ paac se, naan̰ tɛɗ aasin̰ga ute ɗoobin̰a.

ꞋƊaapki rose gɛn kaakŋ kaam Isa

11 Bin ɓo gɛnaamge, Ꞌtɛɗki nakgen se taa naase Ꞌjeelki kaaɗn ɓɔrsen kɛn jꞋiŋgki maak ki se. Taa kaaɗn jꞋanki kiin̰ maakŋ bijege tu se aanga. Taa kaaɗn kɛn Raa utu aɗe ɓaa asen kaaj se, ɔɔpga gɔɔrɔ. Kaaɗn se, dɔk eyo aan gɔɔ kaaɗn kɛn jꞋutu jꞋaalki kaal maakjege do Isa ki ey sum. 12 Nɔɔrɔ deelga, gɔtɔ ɔɔpga baata kiipi. Nakgen kɛn jeege lee tɛɗ maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗ se, ɔɔɗki dose ro ki. ꞋJeki nakgen kɛn jꞋan kuɗn bɔɔrɔ maakŋ gɔt kɛn wɔɔrɔ. 13 KꞋjꞋiŋgki aan gɔɔ debm kɛn lee maakŋ katara ki. Ɔn̰te Ꞌkɔski anki deel te gɔtin̰a ɔɔ ɔn̰te Ꞌkaayki tɔtɔ kic anki deel te gɔtin̰a, ɔn̰te Ꞌkɛɛski naapa rɛn̰ rɛn̰, ɔn̰te Ꞌtɛɗki nakŋ sɔkɔn̰ge, ɔn̰te Ꞌmooyki te naapa, ɔɔ ɔn̰te Ꞌtɛɗki maak‑kilimi do naapge tu. 14 Num ɔn̰ki gaab tɔɔgse se Ꞌtɛɗn Mɛljege Isa *al‑Masi. Ɔn̰te jeki nakŋ kɛn daa rose ɓo dɔŋɔ gɛn tɛɗn nakŋ maakse jea.

14

Ɔn̰te Ꞌkɔjki bɔɔrɔ do gɛnaage tu

(1Kɔr 4.3‑5, 8.1‑13, 10.23‑33)

1 Gɛnaamge, jee maakjege tun kɛn ɔk tɔɔgɔ do ɗoobm *al‑Masi ki ey se, ɔkɗeki jiga. Ɔn̰te kɔjki bɔɔrɔ do nakge tun naaɗe lee saapin̰ se. 2 Maam je mꞋasen taaɗa taa nakgen jeege lee ɔsɔ. Jee mɛtin̰ge se saap ɔɔ ɔk ɗoobo gɛn kɔsn nakgen ɓaa se paac. Num jee mɛtin̰gen ɔk tɔɔgɔ ɗoobm Mɛljege tu ey se, ɔs daa eyo, naɓo lee ɔs kamb zɛɛrɛ sum. 3 Debm ɔs daa se, ɔn̰te kaakŋ gɛnaan̰ kɛn ɔs ey se aan gɔɔ debm naan̰ aalin̰ maak eyo; ɔɔ debm ɔs daa ey se, ɔn̰te kɔjn̰ bɔɔrɔ do gɛnaan̰ kɛn ɔs daa se. Taa naaɗe paac se, *Raa ɔkɗega jiga. 4 Naai ara tap ɓo naŋa, jaay kɔjn̰ bɔɔrɔ ro deb kɛn tɛɗ naaba nam ki se? Kɛn naan̰ jaay tɛɗ jig ey lɛ mɛlin̰ ɓo an̰ kaaka. Ɔɔ naan̰ se ɗaar tɔɔgɔ, taa Mɛlin̰ Raa se ɔk tɔɔgɔ kɛn an̰ kɔkin̰ naan̰ Ꞌkɔŋ kooc eyo.

5 Naan Raa ki se, jee mɛtin̰ge saap ɔɔ ɓiigen mɛtin̰ge se cir ɓiigen kuuy; num gaŋ jee mɛtin̰gen kuuy se, taaɗ ɔɔ naan Raa ki se, ɓiige paac aas kaasa. Bin se, naŋa naŋa kic ɓo tɛɗn aan gɔɔ kɛn naan̰ jeelin̰ maakin̰ ki mala mala. 6 Debm saap ɔɔ ɓii mɛtin̰ge cir kɛngen kuuy se, ute saapin̰ se naan̰ *nook Mɛljege. Debm kɛn ɔs daa se, naan̰ kic tɛɗin̰ gɛn nookŋ Mɛljege, taa kɛn naan̰ ɓaa kɔsɔ se, tɔɔm Raa. Debm kɛn baate kɔsn daa se kic, naan̰ tɛɗin̰ gɛn nookŋ Mɛljege, taa naan̰ kic ɓo tɔɔm Raa. 7 ꞋJeelki, maakjege tu se, nam tap ɓo iŋg gɛn don̰ eyo ɔɔ nam tap ɓo ooy gɛn don̰ ey kici. 8 Taa naan̰ se ɓo, kɛn jꞋutu jꞋiŋgki zɛɛrɛ lɛ, naaje jꞋiŋgki gɛn Mɛljege. Ɔɔ kɛn jꞋaki kooy kic ɓo, jꞋaki kooy gɛn Mɛljege. Kɛn jꞋutuki zɛɛrɛ lɔ jꞋooykiga kooyo, naajege se kꞋgɛn Mɛljege. 9 Taa al‑Masi se ooyga ɔɔ duroga daan yoge tu ɔɔ naan̰ ɓo Mɛl jee utu iŋg zɛɛrɛ ɔɔ Mɛl jee ooyga kooy kici. 10 Naai tap ɓo naŋa jaay ɔj bɔɔrɔ do gɛnaai ki se? Ɔɔ tɛr naai tap ɓo naŋa jaay aal gɛnaai maak ki ey se? ꞋJeelki, naajege paac se jꞋutu jꞋaki ɓaa naan Raa kɛn utu ajeki kɔjn̰ bɔɔrɔ dojege tu. 11 Taa naan̰ se ɓo Kitap taaɗ ɔɔ:

Maam se, mꞋRaa zɛɛrɛ ɔɔ jeege paac utu Ꞌɓaa kɛrgŋ naanum ki

ɔɔ naaɗe paac utu am nookŋ maam Raa.*

12 Taa naan̰ se ɓo, naŋa naŋa kic ɓo naan̰ malin̰ ɓo Ꞌɓaa taaɗn taarin̰ naan Raa ki.

13 Bin se, jꞋɔn̰te kɔjki bɔɔrɔ do naapge tu. Naase ɔn̰te Ꞌtɛɗki nakŋ kɛn Ꞌtɛɗ gɛnaase Ꞌkoocn̰ ɗoobm al‑Masi ki ey lɛ kɛn an̰ gaasn gɛn tɛɗn bɛɛ. 14 Anum aan gɔɔ maam te Mɛljege Isa kꞋtɛɗga kalaŋ se, maam mꞋjeel maakum ki, nakŋ kɔsn jaay kɛn tuj debkilimi naan Raa ki se, gɔtɔ. Num kɛn debm jaay aak nakŋ kɔs se aan gɔɔ nakŋ an̰ tujn̰ naan Raa ki num, ɔn̰te kɔsɔ. 15 Kɛn taa kɔsɔ jaay naai tujn̰ maakŋ gɛnaai se, kɛse naai ɔk maakje don̰ ki eyo. ꞋJeele, al‑Masi se ooyga taa naan̰a, bin num taa kɔsɔ se, ɔn̰te Ꞌkutn gɛnaai. 16 Nakŋ kɛn naai saap ɔɔ jiga se, ɔn̰ jee kuuy kic ɓo an̰ kaakin̰ aan gɔɔ nakŋ jiga. 17 *Maakŋ Gaar Raa se, ɔlin̰ ute nakŋ kɔsɔ ɔɔ ute kaay eyo. Num maakŋ Gaar Raa se je nakŋ ute ɗoobin̰a, lapia ɔɔ maak‑raapm kɛn *Nirl Salal lee ɛɗ jeege tu. 18 Debm ɗoobm al‑Masi ki jaay tɛɗn naabm ese se, naan̰ tɔɔl Raa ki ɔɔ jeege paac tɔɔmin̰a.

19 Bin num jꞋaayki kaamjege gɛn je lapia ute naapa; kꞋtɛɗki nakŋ kɛn ajeki noogo jꞋaki ziiɗn ɓaa ute naanjege ɗoobm al‑Masi ki. 20 Taa kɔsɔ se, ɔn̰te tujn̰ naabm Raa. Ɗeere, nakŋ kɔsn tuj debkilimi naan Raa ki se gɔtɔ, naɓo taa kɔs sum ɓo, Ꞌtɛɗ gɛnaai Ꞌkoocn̰ ɗoobm al‑Masi ki num, ɔn̰te kɔsn kɔsn se. 21 Bɛɛki se, nam ɔn̰te tɛɗ nakŋ kɛn Ꞌtɛɗ gɛnaan̰ koocn̰ ɗoobm al‑Masi ki: taa naan̰ se ɓo ɔn̰te kɔsn daa, ɔn̰te kaay tɔtɔ ɔɔ ɔn̰te tɛɗn ne ɗim kuuy kɛn Ꞌtɛɗn gɛnaai koocn̰ ɗoobm al‑Masi ki. 22 Nakŋ kɛn naai jeel maaki ki se, Ꞌbɔɔbin̰a. Ɔn̰ nakŋ se Ꞌtɛɗn daan naai ki ute Raa sum. Taa naan̰ se ɓo, debm kɛn tɛɗ naka jaay maakin̰ naaj eyo ɔɔ jeel nakŋ naan̰ tɛɗ se jaay jiga se, naan̰ se maakin̰ raap aak eyo. 23 Num debm tɛɗ naka jaay maakin̰ naaj do ki ɔɔ jeelin̰ nakŋ naan̰ tɛɗ se jig ey se, bɔɔrɔ utu koocn̰ don̰ ki, taa naan̰ maakin̰ naaj naaja ute naan̰ se kic ɓo naan̰ ɔs tap. Bin num nakgen kꞋtɛɗ paac jaay, kɛn kꞋjeelin̰ki maakjege tu ɔɔ kꞋnaajki do ki ɔɔ kꞋtɛɗin̰kiga num, kɛse kꞋtɛɗkiga *kusin̰a naan Raa ki.

15

ꞋJeki bɛɛ jeege tun kuuy kici

1 Naajegen kꞋtɔɔgki ɗoobm *al‑Masi ki se, kꞋsɛrkki gɛnaajegen ɔk tɔɔg eyo gɛn kiŋg ɗoobm *Raa ki se ɔɔ jꞋɔn̰te jeki nakŋ kɛn ajeki tɔɔl naajege tu sum. 2 Naŋa naŋa kic ɓo je nakŋ kɛn tɔɔl naapin̰ ki taa an̰ tɛɗn bɛɛ ɔɔ an̰ noogin̰ kɔkŋ ɗoobm al‑Masi se tɔɔgŋ ɓaa ute naanin̰a. 3 ꞋJeelki, al‑Masi se je te bɛɛ naan̰ mala eyo, num aan gɔɔ kɛn Kitap taaɗ ɔɔ: Naajn̰ kɛn kꞋnaaji naai Raa se, kɛse kꞋnaajum maama.* 4 Anum taargen kɛn kꞋraaŋin̰o do dɔkin̰ maakŋ Kitap ki se, taa ajeki dooyo. Taargen se ɓo kɛn ajeki kɛɗn kaay kaama ɔɔ ajeki sɛl maakjege taa jꞋaki kɔnd dojege do Raa ki. 5 Ɔn̰ Raa debm kɛɗn kaay kaama ɔɔ debm sɛl jeege se, asen tɛɗn aki kiŋg dɔɔkŋ taarse kalaŋ aan gɔɔ kɛn Isa al‑Masi jen ro ki. 6 Bin jaay ɓo, maakse Ꞌtɛɗn kalaŋ ɔɔ mindse kic tɛɗn kalaŋ, naase aki *nookŋ Raa kɛn Bubm Mɛljege Isa al‑Masi se.

7 Anum ɔkki naapa jiga aan gɔɔ kɛn al‑Masi ɔksen naase jiga se. Bin se aki kɔl jeege Ꞌnookŋ Raa. 8 ꞋƁooyki mꞋasen taaɗa: al‑Masi jaay ɓaaɗo tɛɗ debm tɛɗn naabm Yaudge se, taa nakŋ kɛn Raa taaɗo ɓugŋ Yaudge tu ɔɔ utu aɗen tɛɗ se, naan̰ tɛɗɗesin̰ga ute ɗoobin̰a ɔɔ kɛse je aɗen taaɗn ɔɔ Raa se naan̰ tuj ɔrmin̰ eyo. 9 Ɔɔ naan̰ ɓaaɗo se, taa jeegen kɛn Yaudge ey kic ɓo nookŋ Raa taa bɛɛn̰a aan gɔɔ kɛn Kitap taaɗ ɔɔ:

Taa naan̰ se ɓo, maakŋ jeege tun Yaudge ey se, maam mꞋutu mꞋai tɔɔmɔ;

ɔɔ maam mꞋutu mꞋkaar kaa taa mꞋnookŋ roi.†

10 Tɛr Kitap taaɗ ɔɔ:

Naasen jee ɓaa se paac se Ꞌtɛɗki maak‑raapo

ute jee kɛn Raa bɛɛr tɔɔɗɗenga tɔɔɗɔ ɔɔ naaɗe tɛɗga jee naan̰ge se.‡

11 Ɔɔ tɛr daala Kitap taaɗ ɔɔ:

Naasen paacn̰ kɛn Yaudge ey se, Ꞌtɔɔmki Mɛljege Raa

ɔɔ ɔn̰ jeegen ɓaa se paac, an̰ nooko.§

12 Ɔɔ tɛr debm taaɗ taar teeco taar Raa ki ron̰ Ezayi kic taaɗga daala ɔɔ:

Deba utu aɗe teecn̰ mɛtjil Jɛsɛ* ki se ɔɔ naan̰ se utu aɗe ɓaa kɔsn gaara do jeege tu paac

ɔɔ mɛtjil jeegen do naaŋ ki paac utu kɔnd doɗe don̰ ki.†

13 Ɔn̰ Raa kɛn tɛɗ jeege ɔnd doɗe don̰ ki ɔɔ kɛn naase aalki maakse don̰ ki se, asen kɛɗn maak‑raap dɛna ute lapia. Taa naan̰ se ɓo, ute tɔɔgŋ *Nirl Salal se, naase aki kɔnd dose paac don̰ ki.

Pɔl taaɗ mɛtn taar naabin̰a

(2Kɔr 10.13‑18)

14 Gɛnaamge, maakum ki se maam mꞋjeele naase se jeegen kɛn lee tɛɗ nakgen bɛɛ. Ɔɔ taar mɛt ki se kic, naase Ꞌjeel ɔkkiga mɛtin̰a. Ɔɔ naase se, aaskiga gɛn dɛjn̰ naapa. 15 Naɓo maakŋ maktub kɛn mꞋraaŋsen ese se, nakgen mɛtin̰ge se maam mꞋtaaɗsenoga mɛtin̰ tal, taa naase aki saapm do nakge tun kɛn naase Ꞌjeelin̰kiga jeele. Ɔɔ kɛn ɔlum jaay mꞋtaaɗsen mɛtn nakgen se tal se, taa bɛɛ Raa kɛn tɛɗum se, 16 mꞋtɛɗga debm tɛɗn naabm Isa *al‑Masi daan jeege tun Yaudge eyo. Maam mꞋɛɗ rom paac gɛn taaɗn Labar Jiga gɛn Raa se jeege tu, taa jee Yaudge ey se kic ɓo Ꞌkaal maakɗe don̰ ki ɔɔ bin se, naaɗe tɛɗn gɔɔ *sɛrkŋ kɛn tɔɔl Raa ki. Ɔɔ kɛn tɛɗɗe jaay naaɗe tɛɗ jee Raage se, kɛse *Nirl Salal. 17 Taa naan̰ se ɓo, maam kɛn mꞋtɛɗga kalaŋ ute Isa al‑Masi se, maakum raap do naabum kɛn maam mꞋtɛɗ Raa ki. 18 Anum maam se mꞋje mꞋkuun maan ɗim ey sum, num mꞋje ɓo mꞋtaaɗn nakŋ kɛn al‑Masi tɛɗ ute ɗoobm maama kɛn taa jeegen Yaudge ey se tookŋ taar Raa. Ɔɔ naabm se, naan̰ tɛɗin̰ ute naabum kɛn maam mꞋtɛɗa ɔɔ ute taarum kɛn maam mꞋtaaɗa, 19 ɔɔ ute tɔɔgŋ Nirl Salal se, naan̰ ɔlum mꞋtɛɗn nakŋ‑kɔɔɓge ute nakgen deel doa. Bin ɓo gɔtɔ ɓaa se paac, maam mꞋtaaɗga Labar Jigan gɛn al‑Masi se paac jeege tu, mꞋbaago maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki bini mꞋaan taa naaŋ kɛn Iliri ki. 20 Naɓo maam se daayum mꞋje taaɗn Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi se, gɔtn kɛn kꞋtaaɗ te ro al‑Masi ey ɓɔrtɔ. Anum jee kɛn booyga booy taar gɛn jee dooygen kuuy se, maam mꞋje mꞋɓaa gɔtn ese ey sum, taa maam se mꞋje tɛɗn naab eyo do naabm gɛn deb kuuy ki. 21 Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋtɛɗ aan gɔɔ kɛn Kitap taaɗa:

Jee kɛn booy jꞋɔɔsɗe te maanin̰ ey se, naaɗe utu an̰ kaaka.

Ɔɔ jeegen kɛn booy te taarin̰ ey se lɛ, naaɗe utu booy kɔkŋ taarin̰a.‡

Pɔl je ɓaa mɛrtɛ

22 Kɛse ɓo nakŋ gaasumga ɗoobo mɛt dɛna gɛn ɓaa gɔtse ki. 23 Anum ɓɔrse jaay ɓo, naabum gɔtn ara se naŋga. Ey num mꞋɔkga ɓaara dɛna kɛn maam mꞋje mꞋɓaa gɔtse ki, naɓo mꞋɔŋ te ɗoob eyo. 24 Anum kɛn maam jaay mꞋɓaa taa naaŋ Espan̰ ki se, maam mꞋkaal gɔtse ki. Ɗeere, kɛn am kɔlum mꞋɓaa gɔtse ki se, taa mꞋasen ɓaa kaak jaay am tɔɔlɔ ɔɔ kɛn maam jaay mꞋaanga gɔtse ki se, mꞋtiŋg cɔkɔ jaay ɓo sɔm amki noogŋ gɛn ɓaa taa naaŋ Espan̰ ki. 25 Num ɓɔrse se, maam mꞋɓaa ɓaa maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki taa ɓaa noogŋ jee Raagen gɔtn naane. 26 Taa jee al‑Masigen taa naaŋ Masedoan ki ute kɛngen taa naaŋ Akayi ki se, uuno doa gɛn tusn naka gɛn noogŋ jee Raagen Jeruzalɛm ki jaay ɔk ɗim ey se. 27 Ɗeere, naaɗe se malin̰ge ɓo uuno doa taa aɗe noogo. Kɛn ɗeer se, naaɗe kic ɔk sɛɛ doɗe ki, taa Yaudge se noogoga jee kɛn Yaudge ey se gɛn kɔŋ bɛɛ Raa. Bin num jeegen Yaudge ey se, naaɗe noogŋ Yaudge ute maalɗe kici. 28 Kɛn naabm se jaay mꞋnaŋin̰ga ɔɔ nakse jaay ɓaa mꞋɛɗin̰ga gɛnaage tun Jeruzalɛm ki se, maam mꞋutu mꞋɓaa taa naaŋ Espan̰ ki ɔɔ maam mꞋutu mꞋkaal gɔtse ki kici. 29 Maam mꞋjeele, ɓii kɛn mꞋkaan gɔtse ki se, *al‑Masi asen tɛɗn bɛɛn̰ dɛn aak eyo.

30 Gɛnaamge, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: aan gɔɔ naajege jꞋaalki maakjege do Mɛljege Isa al‑Masi ki ɔɔ ute maak‑je kɛn *Nirl Salal ɛɗjeki do naapge tu se, aayki kaamse Ꞌɗoki gɛn tɔnd mɛtn Raa taa maama. 31 ꞋTɔndki mɛtn Raa kɛn maam jaay mꞋaanga taa naaŋ Jude ki num, jee kɛn aal maakɗe do Isa al‑Masi ki ey se, am dabar eyo. Ɔɔ tɛr Ꞌtɔndki mɛtn Raa taa nakŋ kɛn maam mꞋɓaa kɛɗn jee Raage tun maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki se, nakŋ se naaɗe an̰ kɔkin̰ jiga aɗen tɛɗn bɛɛ. 32 Bin ɓo, kɛn Raa jaay je num, maam mꞋutu mꞋɓaa gɔtse ki ute maak‑raapo ɔɔ kɛn mꞋaanga naane se, mꞋutu mꞋɓaa tɔɔl maakuma. 33 Ɔn̰ Raa debm kɛɗn lapia jeege tu se, Ꞌkiŋg ute naase paac. *Amin.

16

Pɔl ɔl tɔɔsin̰ jeege tun *Rɔm ki

1 Maam mꞋɔlsen gɛnaajegen mɛnd kɛn ron̰ Pɛbɛ, naan̰ se mɛnd mɛc ɔɔ tɛɗn naabm *Raa maakŋ *egliz kɛn maakŋ gɛgɛr kɛn Sankre ki. 2 Kɛn naan̰ aan ɔŋsega num, aan gɔɔ jee Raagen lee ɔk naapa jiga se, naase kic ɔkin̰ki jiga bin kici. Maakŋ naabin̰ kɛn naan̰ je tɛɗ paac se aakin̰ki jaay ɗim baatin̰ga num Ꞌnoogin̰ki. Taa naan̰ se noogoga jeege dɛna ɔɔ maam mala kic, naan̰ noogumga.

3 ꞋTɛɗki tɔɔsɛ Priska ki ute gaabin̰ Akilas ki. Naaɗe se tɛɗ naabm Isa *al‑Masi ute maam kalaŋ. 4 Naaɗe mala kic ɓo jeɗo kutn koɗe taa am kaaja. Taa nakŋ naaɗe tɛɗo ese se, maam mꞋkalum ki sum ɓo mꞋtɔɔmɗe eyo, num eglizge paacn̰ maakŋ taa naaŋge tun malin̰ge Yaudge ey se kic ɓo tɔɔmɗe. 5 ꞋTɛɗki tɔɔsɛ eglizn kɛn lee tus ɓeeɗe ki se kici.

ꞋTɛɗki tɔɔsɛ mɛɗn dom Epaynɛt ki. Taa naaŋ Azi ki se, naan̰ ɓo debm aal maakin̰ deet do al‑Masi ki. 6 Mari kɛn tɛɗga naaba dɛn taa naase se kic, Ꞌtɛɗin̰ki tɔɔsɛ. 7 ꞋTɛɗki tɔɔsɛ Andronikus ki ute Junias ki. Naaɗe se taasumge ɔɔ kꞋtɔkjeno daŋgay ki kalaŋ kici. Naaɗe se *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masigen kꞋjeel jeel gɔtɗe. Ɔɔ naaɗe aalo maakɗe do Isa al‑Masi ki se, deet naan maam ki.

8 ꞋTɛɗki tɔɔsɛ Ampliatus ki. Ɗoobm Mɛljege tu se, naan̰ mɛɗn doma. 9 ꞋTɛɗki tɔɔsɛ Urban ki. Naan̰ se debm kɛn kꞋtɛɗn naabm al‑Masi kalaŋ se. Ɔɔ Stakis kɛn mɛɗn dom se kic, Ꞌtɛɗin̰ki tɔɔsɛ. 10 ꞋTɛɗki tɔɔsɛ Apɛlɛsn kɛn ɔk ɗoobm al‑Masi ɔɔn̰ se. Ɔɔ Ꞌtɛɗki tɔɔsɛ jee maakŋ ɓee Aristobul ki kici. 11 ꞋTɛɗki tɔɔsɛ taasum Ɛrɔdion ki. Ɔɔ jee maakŋ ɓee Narsis kɛn aal maakɗe do Mɛljege tu se kic Ꞌtɛɗɗeki tɔɔsɛ.

12 ꞋTɛɗki tɔɔsɛ Tripen ute Tripoz ki, mɛndgen se tɛɗoga naaba dɛna Mɛljege tu. ꞋTɛɗki tɔɔsɛ gɛnaam kɛn mɛnd kɛn ron̰ Persid kɛn maam jen̰ ɗoobm al‑Masi ki se. Naan̰ kic tɛɗga naaba dɛn aak eyo Mɛljege tu. 13 ꞋTɛɗki tɔɔsɛ Rupus ki, naan̰ kɛn Mɛljege bɛɛr ɔɔɗin̰ga kɔɔɗ se. Ɔɔ Ꞌtɛɗki tɔɔsɛ kon̰ ki ɔɔ kon̰ se tɛɗn aan gɔɔ ko maam kici.

14 ꞋTɛɗki tɔɔsɛ Asynkrit ki, Plegon ki, Ermes ki, Patrobas ki, Ermas ute gɛnaan̰gen ute naan̰ se kici. 15 ꞋTɛɗki tɔɔsɛ Pilolog ute Juli ki ɔɔ Nere ki ute gɛnaan̰ mɛnd Ɔlympas ɔɔ jee Raagen paacn̰ utu iŋg te naaɗe se kici.

16 Kɛn Ꞌɓaaki ɓaa tɛɗn tɔɔsɛ se, Ꞌbaam Ꞌtɔkki naapa ɔɔ aayki ciil naapge. Eglizgen paacn̰ gɛn al‑Masi kɛn gɔtn ara se, tɛɗsen tɔɔsɛ.

Dɛjn̰ Pɔl kɛn kaam mɔɔtn

17 Gɛnaamge, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: ɔndki kɔndɔ ute jee kɛn gaaŋ jeege ɔɔ iig jeege ɗoobm *al‑Masi ki se. Jee se taar kɛn kꞋdooyse jaay naase Ꞌtookki do ki se, naaɗe se, took do ki eyo. Ɔɔɗki dose dɔkɔ roɗe ki! 18 Taa jee se naaɗe tɛɗn naabm Mɛljege al‑Masi eyo, num naaɗe saap ɓo do maakɗe ki sum. Naaɗe lee taaɗɗen taar nijim ute taargen kɛn tɔɔl jeege tu ɔɔ ute taargen se naaɗe lee dɛrl jeege kɛn jeel mɛt nakgen ese se eyo. 19 Jeege paac jeele, naase se Ꞌtookki taar Mɛljege. Taa naase se maam maakum raap aak eyo. Maam mꞋjese naase aki tɛɗn jee jeel‑taarge gɛn jeel tɛɗn bɛɛ, ɔɔ bɛɛ ese se, *kusin̰ cɔkɔ kic ɓo ɔn̰te deepmsin̰ki. 20 Raa kɛn debm kɛɗn lapia jeege tu se, ɔɔpga baata *Ɓubm sitange se naan̰ utu aan̰o tɛrɛcn̰ tɔɔgin̰ mɛtn jɛse ki.

Ɔn̰ Mɛljege Isa se asen tɛɗn bɛɛn̰a.

21 Timote kɛn kꞋtɛɗn naaba kalaŋ se tɛɗsen tɔɔsɛ. Ɔɔ Lusius, Jason ɔɔ Sosipater kɛn taasumge se kic, tɛɗsen tɔɔsɛ.

22 Ɔɔ maam Tɛrtius, kɛn Pɔl ɔlum raaŋ maktubm ara se kic, mꞋtɛɗsen tɔɔsɛ ute ro Mɛljegen kɛn tumjekiga kꞋtɛɗkiga kalaŋ se.

23 Gayus kic ɓo tɛɗsen tɔɔsɛ; maam Pɔl se, naan̰ ɓo debm kɛn ɔkum ɓeen̰ ki ɔɔ jee *egliz ki kic ɓo lee tus gɔtin̰ ki kici. Ɛrastn kɛn debm bɔɔb gursn gɛn gɛgɛr se kic, tɛɗsen tɔɔsɛ ɔɔ Kartus gɛnaaje kic ɓo, tɛɗsen tɔɔsɛ.

24 [Naase paacki se, ɔn̰ Mɛljege Isa al‑Masi asen tɛɗn bɛɛn̰a. *Amin.]*

*KꞋnookki Raa

25 KꞋtɔɔmki Raa! Taa Raa se naan̰ ɔk tɔɔgɔ ɔɔ ute Labar Jigan gɛn Isa *al‑Masi kɛn maam mꞋlee taaɗ jeege tu se, asen tɛɗn naase aki kɔkŋ ɗoobm al‑Masi se tɔɔgɔ. Taa do dɔkin̰ se mɛtn taar se, *Raa taaɗ te mɛtin̰ jeege tu eyo, 26 num ɓɔrse ute taargen kɛn jee taaɗ taar teeco taar Raa ki raaŋo do dɔkin̰ se, naan̰ taaɗga mɛtn taar se tooɗga tal. Bin ɓo Raa kɛn Daayum se ɔl kꞋtaaɗga mɛtin̰ jeege tun ɓaa se paac taa naaɗe kic paac kɔŋ ɗoobm gɛn tookŋ kaal maakɗe don̰ ki ɔɔ tookŋ taarin̰a.

27 ꞋTɔɔmki Raa kɛn kalin̰ ki sum ɓo debm jeel‑taara se, ɔɔ daayum daayum kꞋnookin̰ki ute ro Isa al‑Masi! *Amin.

* 1:17 Aak Aab 2.4.

* 2:6 Aak KKR 62.12.

† 2:7 Aak KKR 62.13.

‡ 2:24 Aak Eza 52.5.

§ 2:25 Kɔjn̰ pɔnd kɛn Yaudge lee ɔj se taaɗ ɔɔ naaɗe tɛɗga gɛn Raa.

* 3:4 Aak KKR 51.6.

† 3:12 Aak KKR 14.1‑3.

‡ 3:13 Aak KKR 5.10.

§ 3:13 Aak KKR 140.4.

* 3:14 Aak KKR 10.7.

† 3:17 Aak Eza 59.7.

‡ 3:18 Aak KKR 36.2.

* 4:3 Aak Jɛn 15.6.

† 4:8 Aak KKR 32.1‑2.

‡ 4:17 Aak Jɛn 17.5.

§ 4:18 Aak Jɛn 15.5.

* 7:7 Aak Ekz 20.17.

* 8:36 Aak KKR 44.22.

* 9:7 Aak Jɛn 21.12.

† 9:9 Aak Jɛn 18.10, 14.

‡ 9:11-12 Aak Jɛn 25.23.

§ 9:13 Aak Mal 1.2‑3.

* 9:15 Aak Ekz 33.19.

† 9:17 Aak Ekz 9.16.

‡ 9:25 Aak Oz 2.23.

§ 9:26 Aak Oz 1.10.

* 9:28 Aak Eza 10.22.

† 9:29 Aak Eza 1.9.

‡ 9:33 Aak Eza 8.14 ɔɔ 28.16.

* 10:5 Aak Lb 18.5.

† 10:8 Aak Dt 30.11‑14.

‡ 10:11 Aak Eza 28.16.

§ 10:13 Aak Jl 2.32.

* 10:15 Aak Eza 52.7.

† 10:16 Aak Eza 51.3.

‡ 10:18 Aak KKR 19.4.

§ 10:19 Aak Dt 32.21.

* 10:20 Aak Eza 65.1.

† 10:21 Aak Eza 65.2.

* 11:3 Aak 1Gar 19.10, 14.

† 11:4 Aak 1Gar 19.18.

‡ 11:8 Aak Dt 29.4 ɔɔ Eza 29.10.

§ 11:10 Aak KKR 69.22.

* 11:26 Debm utu Ꞌkɔɔɗn do jeege se kꞋdaŋin̰ Isa.

† 11:27 Aak Eza 59.20.

‡ 11:34 Aak Eza 40.13.

§ 11:35 Aak Jb 41.3.

* 12:19 Aak Dt 32.35.

† 12:20 Gɔtn ese se taaɗ ɔɔ kꞋtɔs naal pooɗo ɓo jꞋɔmbin̰ don̰ ki. Aak KKT 25.21.

* 13:9 Aak Ekz 20.13‑17.

* 14:11 Aak Eza 45.23 ɔɔ 49.18.

* 15:3 Aak KKR 69.9.

† 15:9 Aak KKR 18.49.

‡ 15:10 Aak Dt 32.43.

§ 15:11 Aak KKR 117.1.

* 15:12 Jɛsɛ se bubm Gaar *Daud.

† 15:12 Aak Eza 11.10.

‡ 15:21 Aak Eza 52.12.

* 16:24 Maakŋ Kitapge tun do dɔkin̰ se, mɛtin̰ge maakɗe ki se, bersen ara se, gɔtɔ.

1 Kɔrint

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Maktubm deet deetn kɛn Pɔl raaŋin̰ eglizn Kɔrint ki

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm deet deetn kɛn Pɔl raaŋin̰ eglizn Kɔrint ki

Eglizn kɛn maakŋ gɛgɛr Kɔrint ki se, Pɔl ɓo ɔndin̰ kaaɗ kɛn naan̰ iŋgo mɛrtɛ gɛn k‑dige gɛn tɛɗn naabm Mɛljege Isa. Maakŋ gɛgɛrge tun kɛn taa naaŋ Grɛkge tu se, gɛgɛr Kɔrint se kꞋjeel jeel gɔtin̰a. Naan̰ ɔk maala taa gɔtn se ɔk gɔtn ɗaar markabge se gɔtɔ kaam dio. Anum gɛgɛr Kɔrint se ɔk ɓulge ute jee daayge dɛna. Dɛn jeege se iŋg tɛɗn nakgen gɔrɗio. Kaaɗ kɛn naane se, jee Kɔrint ki se, uuno saapm jeegen kuuy ɓo lee ɓaano ɔɔ uun ɗoobm raaɗege dɛna. Dɛn jee al‑Masigen Kɔrint ki se, teeco maakŋ jeege tun ese se kici. Pɔl booy labar jee al‑Masigen Kɔrint ki (1.11 ɔɔ 7.11) kɛn aak kiŋg jee Kɔrint se ɔɔ kiŋgɗen ute jee uun ɗoobm raagen kuuy se, ɔlɗen saapa ɔɔ tɔnd mɛta dɛna do taarge tun se. Taa naan̰ se Pɔl maakŋ maktubin̰ deet deet se, raaŋ tɛrlɗen do taarɗege tu se.

1

Pɔl ɔl tɔɔsin̰ eglizn Kɔrint ki

1 Kɛn ara maam Pɔl ɓo mꞋraaŋsen maktubm se ute gɛnaajege Sostɛn. Maam se *Raa ɓo daŋumo gɛn tɛɗn *debm kaan̰ naabm Isa al‑Masi aan gɔɔ kɛn naan̰ maakin̰ jen ro ki. 2 Maktubm se, maam mꞋraaŋsesin̰ naase jee *egliz kɛn gɛn Raa kɛn maakŋ gɛgɛr kɛn Kɔrint ki. Ute ɗoobm Isa al‑Masi se, Raa tɛɗsenga tɛɗkiga jee *salal. Ɔɔ Raa daŋseno se, taa aki tɛɗn jee naan̰ge ute jee gɔtn ɓaa se paacn̰ kɛn lee eem ro Mɛljege Isa *al‑Masi. Isa se naan̰ ɓo Mɛlɗe ɔɔ Mɛl naajege kici. 3 Ɔn̰ Bubjege Raa ute Mɛljege Isa al‑Masi asen tɛɗn bɛɛɗe ɔɔ asen kɛɗn lapia.

Pɔl tɔɔm Raa taa jee Isa al‑Masigen Kɔrint ki

4 Daayum maam mꞋtɔɔm Raa taa naase, taa bɛɛ kɛn naan̰ tɛɗseni ute ɗoobm Isa *al‑Masi se. 5 Ɗeere, dɔɔkŋ kɛn naase Ꞌdɔɔkkiga tɛɗkiga kalaŋ ute al‑Masi se, Raa ɛɗsenga nakgen bɛɛ dɛn aak eyo, kɛn tap ki se tɛɗsenga Ꞌjeelkiga taaɗn Taar Raa ɔɔ ɛɗsenga jeel nakge paac. 6 Taar kɛn naaje kꞋtaaɗsen gɛn al‑Masi jaay naase Ꞌbooyki sum se, naase ɔkin̰kiga maakse ki tɔɔgɔ. 7 Bin ɓo, nakgen paacn̰ kɛn Raa ɛɗ jeen̰ge tu se, naase kic ɔŋkiga naasen kɛn iŋg aakki kaak kaam Mɛljege Isa al‑Masi kɛn utu aɗe teecn̰ naanse ki pirsil se. 8 Raa se naan̰ ɓo debm kɛn asen kɛɗn tɔɔgɔ bini aki kaan do taar tɔɔlin̰ ki. Bin ɓo ɓii kɛn Mɛljege Isa al‑Masi aɗe ɓaa se, jꞋkɔŋ ne ɗim aak kus rose ki eyo. 9 Ɗeere, Raa se naan̰ tuj ɔrmin̰ eyo, naan̰ ɓo debm kɛn daŋseno, taa aki tum tɛɗn kalaŋ ute Goonin̰ Isa al‑Masi kɛn Mɛljege se.

Jee *eglizn Kɔrint ki tɔp naapa

10 Ɓɔrse gɛnaamge, ute ro Mɛljege Isa al‑Masi se, mꞋeemsen nɔɔ mɛtse ki mꞋɔɔ: ɔn̰te Ꞌtɔpki naapa, naɓo naase Ꞌpaacki ɔkki taarse kalaŋ. ꞋTumki ute naapa, ɔn̰ki maakse Ꞌtɛɗn kalaŋ ɔɔ saapse kic ɓo ɔn̰in̰ki Ꞌtɛɗn kalaŋ. 11 Ɗeere gɛnaamgen ɗoobm *al‑Masi ki, jee maakŋ ɓee Klɔɛ* ki ɓaaɗo taaɗum ɔɔ maakŋ kiŋgse ki se, naase se taarse ɔk mɛtn naap eyo. 12 Num do taar kɛn se ɓo, maam mꞋje mꞋasen taaɗn mɛtin̰a: maakse ki se, deb kalaŋ taaɗ ɔɔ: maam se mꞋdebm Pɔl, debm kuuy ɗeek ɔɔ: maam se mꞋdebm Apɔlɔs, ɔɔ debm kuuy taaɗ ɔɔ: maam se mꞋdebm Piɛr, ɔɔ debm kuuy kic ɗeek ɔɔ: maam se lɛ mꞋdebm al‑Masi. 13 ꞋSaapki tu al‑Masi se, jꞋan̰ kɔŋ nigŋ ne? Maam Pɔl ɓo kɛn kꞋtup kꞋtɔɔlum ro kaag ki taa naase se la? Lɔ *kꞋbatizseno se ute ro maam mꞋPɔl la? 14 Maam mꞋtɔɔm Raa, taa maakse ki se, jeegen maam mꞋbatizɗeno se, Krispus ute Gayus sum. 15 Taa naan̰ se ɓo, nam maakse ki se Ꞌkɔŋ ɗeekŋ ɔɔ naase se kꞋbatizseno ute ro maam Pɔl. 16 Waay, tɛɗumga dirigi. Ɗeere, maam mꞋbatizoga jee maakŋ ɓee Stepanas ki kici. MꞋjeel ey jaay ey num mꞋbatizo te nam kuuy ey sum. 17 Taa al‑Masi se, ɔlumo gɛn batizn jeege eyo, num gɛn taaɗn Labarin̰ Jiga se ɓo jeege tu. Ɔɔ taarin̰ se, maam mꞋan̰ taaɗn ute taar nijim kɛn jeege booyin̰ aan gɔɔ gɛn debm jeel‑taar lee taaɗ se eyo, taa kɛn maam jaay taaɗ ute jeel‑taar gɛn jikilimge sum num kooy al‑Masi ro kaag ki se, Ꞌtɛɗn nakŋ cɛrɛ.

Jeel‑taar Raa se jꞋɔŋin̰ gɔtn *al‑Masi ki

18 Ɗeere, jee iig kiig se, taar kɛn kꞋtaaɗn gɛn Isan ooy do kaag ki se, kɛse naaɗe aakin̰ aan gɔɔ taar jee dɛrlge. Num gaŋ naajegen jꞋaajki kaaj se lɛ, taar se ɓo kɛn taaɗjeki tɔɔgŋ Raa. 19 Taa maakŋ Kitap ki se Raa taaɗ ɔɔ:

Jee jeel‑taarge se, jeel‑taarɗe se maam mꞋutu mꞋan̰ ɗaara;

ɔɔ mɛtɛkɗege se lɛ, maam mꞋutu mꞋan̰ tɛɗin̰ Ꞌtɛɗn gɔtɔ.†

20 Bin num gɔtn se jee jeel‑taarge se, tap ɓo taaɗn ɔɔ ɗi? Ɔɔ jee jeel taaɗ tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raage se kic ɓo taaɗn ɔɔ ɗi? Ɔɔ jee jeel ɗoobm taaɗn taargen maakŋ *duni kɛn ɓɔrse se taaɗn ɔɔ ɗi daala? Taa Raa se, jeel‑taar gɛn jikilimgen ɔk se, naan̰ tɛɗin̰ tɛɗga nakŋ jee dɛrlge. 21 Ɗeere, jikilimge, ute jeel‑taar kɛn naaɗe ɔk paac se kic ɓo, jeel‑taar Raa se naaɗe ɔŋ jeel ɔk te mɛtin̰ eyo. Taa naan̰ se ɓo, Raa uunoga doa gɛn kaajn̰ jee kɛn aal maakɗe do Labar Jigan kɛn kꞋlee kꞋtaaɗɗen se ɔɔ taar se jee kuuy aakin̰ aan gɔɔ taar jee dɛrlge. 22 Jeegen Yaudge se je kaakŋ nakŋ‑kɔɔɓgen iin̰o gɔtn Raa ki ɔɔ jee Grɛkge se lɛ, naaɗe je ɗoobm kɛn an jeel‑taara. 23 Gaŋ naaje se, kꞋtaaɗ jeege tu jꞋɔɔ al‑Masi kɛn Raa taaɗn se ɓo kꞋtup kꞋtɔɔlin̰ ro kaag ki: kɛse ɓo taar kɛn tuj maakŋ Yaudge ɔɔ jeegen Yaudge ey se lɛ aakin̰ taar ese se, taar jee dɛrlge. 24 Num gaŋ jee kɛn Raa daŋɗeno maakŋ Yaudge tu ey lɛ maakŋ Grɛkge tu se, gɛn naaɗe ki se, al‑Masi se naan̰ ɓo tɔɔgŋ Raa ɔɔ jeel‑taar gɛn Raa ki kici. 25 Taa nakŋ kɛn Raa tɛɗ jaay jeege aakin̰ aan gɔɔ nakŋ jee dɛrlge se, ute naan̰ se kic ɓo, naan̰ jeel‑taara cir jeel‑taar jikilimge ɔɔ nakŋ Raa tɛɗ jaay jeege aakin̰ aan gɔɔ naan̰ ɔk tɔɔg ey se lɛ, naan̰ tɔɔg cir tɔɔgŋ jikilimge.

26 Gɛnaamgen ɗoobm al‑Masi ki, Ꞌsaapki tu kaaɗ kɛn Raa daŋseno se kɛn gɛn jikilimge tu sum num, maakse ki se naase ɔkki jee jeel‑taarge se, dɛn eyo. Ɔɔ jee tɔɔg kic ɓo, naase ɔkki dɛn eyo. Ɔɔ jeegen kꞋjeel jeel gɔtɗe maakŋ ɓeeɗege tu kic ɓo naase ɔkki dɛn eyo. 27 Anum Raa se bɛɛr tɔɔɗo jeegen kɛn jikilimge aakɗen aan gɔɔ jee dɛrlge se ɓo taa Ꞌkɔl jee jeel‑taarge se, sɔkɔn̰ɔ aɗen tɔɔlɔ; ɔɔ jeegen kɛn jikilimge aakɗen aan gɔɔ jeegen ɔk tɔɔg ey se, Raa bɛɛr tɔɔɗɗeno se taa Ꞌkɔl jeegen ɔk tɔɔgɔ se, sɔkɔn̰ɔ aɗen tɔɔlɔ. 28 Raa bɛɛr tɔɔɗo jeegen kɛn jikilimge aakɗen jeegen tɔɔl sɛr eyo, jꞋaalɗen maak ki eyo ɔɔ jꞋaakɗen aan gɔɔ nakŋ gɔtɔ se, bin ɓo ute ɗoobm naaɗe se, jee kɛn tɛɗ roɗe magal magal se, Raa aɗen tɛɗn naaɗe se Ꞌtɛɗn jee rɛn̰ rɛn̰. 29 Raa tɛɗn naan̰ se taa nam nam Ꞌkɔŋ tɔɔm ron̰ naanin̰ ki eyo. 30 Ɗeere, naase se Raa dɔɔksenga ute Isa al‑Masi ɔɔ jeel‑taar naajegen kɛn iin̰o gɔtn Raa ki se, naan̰ ɓo al‑Masi se. Ɔɔ al‑Masi se naan̰ ɓo tɛɗjekiga kꞋtɛɗkiga jeegen aak bɛɛ naan Raa ki ɔɔ bɛɛr tɔɔɗjekiga kꞋtɛɗkiga jee naan̰ge ɔɔ naan̰ ɔɔɗjekiga dojege maakŋ *kusin̰ ki. 31 Taa naan̰ se ɓo Kitap taaɗ ɔɔ: Debm jaay je tɔɔm ron̰ num, n̰Ꞌtɔɔm ron̰ do nakge tun Mɛljege tɛɗa.‡

2

Pɔl taaɗ Taar *Raa jeege tun Kɔrint ki

1 Gɛnaamge, kɛn maam jaay mꞋiŋgo gɔtse ki taa mꞋasen taaɗn *nakŋ kɛn Raa ɔyin̰ga kɔy taaɗ te mɛtin̰ jeege tu ey se, maakŋ taarumge tu se, maam mꞋtaaɗsen te taargen ɔɔn̰ɔ ɔɔn̰ eyo ɔɔ ute jeel taargen deel do eyo. 2 Num maakse ki se, maam mꞋuunoga doa mꞋje jeel ɗim kuuy eyo, nakŋ kɛn maam mꞋje jeel se, Isa *al‑Masi ɔɔ Isa al‑Masi se ɓo kꞋtup kꞋtɔɔlin̰ ro kaag ki se. 3 Kɛn maam mꞋiŋgo gɔtse ki se, maam mꞋnaam mꞋɔk rom se tɔɔgum baata, maam mꞋɓeere ɔkuma ɔɔ rom ook marga jɛg jɛg. 4 Taar kɛn maam mꞋtaaɗseni ute dooy kɛn maam mꞋdooyseno se, mꞋtaaɗsesin̰o se ute jeel‑taara kɛn jikilimge lee taaɗin̰ nijim se eyo, num gaŋ maakŋ taar kɛn maam mꞋtaaɗsen se, kɛse *Nirl Raa ɓo taaɗ tɔɔgin̰a. 5 Bin ɓo, kaal maakŋ naase aalki se, Ꞌtɛɗn do jeel‑taar jikilimge tu eyo, num do tɔɔgŋ Raa ki.

Jeel‑taar kɛn *Nirl Raa ɛɗ jeege tu

6 Anum kɛse ɓo jeel‑taar kɛn naaje kꞋdooy jee al‑Masigen kɛn jeel ɔkga kɔk ɗoobm Mɛljege. Jeel‑taar ese se gɛn do *duni ara ute jeegen ɔk tɔɔgŋ iŋg do jeege tun do duni ki ara ki eyo, naaɗe se ɓo kɛn utu Ꞌkut se. 7 Naaje kꞋdooy jeege ute jeel‑taar Raa ese se kɛn jikilimge jeel mɛtin̰ eyo taa taar se Raa ɔyɗesin̰oga kɔyo. Ey num Raa se kaaɗ kɛn naan̰ aalo te do naaŋ ey ɓɔrt se ɓo, naan̰ uunoga kuun doa taa ajeki kɛɗn jeel‑taarin̰a gɛn kɛnd maakŋ *nookin̰ ki. 8 Ɔɔ jeel‑taar se maakŋ magalge tun iŋg do jeege tu se nam kalaŋ tap ɓo booy ɔk te mɛtin̰ eyo. Ey num kɛn naaɗe jaay booy ɔkoga kɔk mɛtin̰ num, Mɛljegen kꞋnookin̰ se, naaɗe an̰ kɔŋ tupm tɔɔl ro kaag ki eyo. 9 Num gaŋ aan gɔɔ kɛn Kitap taaɗa:

Nakŋ se nam ɓii kalaŋ aakin̰ te ute kaamin̰ eyo

ɔɔ booyin̰ te ute bin̰ eyo

ɔɔ nam saap aan te do ki ey kici,

nakgen se Raa tɔnd ɗaapin̰oga ɗaap jeege tun jen̰a.*

10 Ɗeere, nakgen se te ɗoobm Nirl Raa se, Raa taaɗjekiga mɛtin̰ tooɗga tal. Taa *Nirl Salal se jeel naŋ nakge paac bini nakŋ maakŋ maak‑saap Raa ki kici. 11 Saapm debkilimi se tap ɓo, naŋa jeele? Gɔtɔ! Kɛn jeel saapm debkilimi se, naan̰ malin̰ sum. Ɔɔ Raa kic ɓo nam jeel saapin̰ eyo; kɛn jeel saapin̰ se, Nirl naan̰ malin̰ sum. 12 Anum Nirl naajege kꞋjꞋɔkki se gɛn do duni ara ki eyo, num Nirl kɛn naajege kꞋjꞋɔkki se iin̰o gɔtn Raa ki. Ute naan̰ se ɓo naajege kꞋjeelki bɛɛ kɛn Raa tɛɗjeki ute maraadin̰ se. 13 Taargen naaje kꞋtaaɗ jeege tu se, ute jeel‑taar kɛn jikilimge lee dooy jeege se eyo, naɓo naaje se kꞋdooy jeege ute jeel‑taar kɛn Nirl Raa ɛɗjeni. Naaje kꞋtaaɗ mɛtn nakgen iin̰o gɔtn Nirl Raa ki jeege tun kɛn ɔk Nirl ese se.

14 Goon debkilim ɔnd don̰ do saapm naan̰ malin̰ ki sum se, Ꞌkɔŋ tookŋ do nak kɛn iin̰o gɔtn Nirl Raa ki eyo. Naan̰ aakin̰ aan gɔɔ nakŋ jee dɛrlge ɔɔ naan̰ lɛ, ɔŋ aasin̰ gɛn booy kɔkŋ mɛtin̰ eyo, taa nakgen bin se, Nirl Raa kalin̰ ki sum ɓo Ꞌtaaɗn tɔɔkŋ mɛtin̰ jeege tu. 15 Num gaŋ debm ɔk Nirl Raa se, naan̰ aak ɔk mɛtn nakge paac. Ɔɔ naan̰ malin̰ lɛ, nam kuuy an̰ kɔŋ kɔjn̰ bɔɔrɔ don̰ ki eyo. 16 Aan gɔɔ Kitap taaɗ ɔɔ:

Saapm Mɛljege se tap ɓo naŋa jeele ɔɔ naŋa tap ɓo dɛjin̰oga?†

Anum naajege se jꞋɔkki saapm gɛn *al‑Masi se maakjege tu.

3

Jee tɛɗn naabm Raage

1 Ɗeere gɛnaamge, maam mꞋɔŋ mꞋaasin̰ te eyo kɛn mꞋtaaɗsen taaɗn naase ki aan gɔɔ jee kɛn ɔk *Nirl Raa. Naase se iŋgki aan gɔɔ jee do *duni ki ɔɔ aan gɔɔ gaangen sɛɛmɛ kɛn ɗoobm *al‑Masi ki, taa naan̰ se ɓo maam mꞋtaaɗseni. 2 Maam se mꞋɛɗseno kɔsn deer eyo, naɓo mꞋɛɗseno si sum. Taa kɔsn deer se, naase an̰ki kɔŋ kaas eyo. Ɔɔ ɓɔrse kic ɓo mꞋjeele, naase an̰ki kɔŋ kaasn gɛn kɔsn kɔsn kɛn deer se eyo, 3 taa naase se iŋgki aan gɔɔ jee do duni ki. Taa naase ɔkki maak‑kilimi do naapge tu ɔɔ Ꞌtɛɗki dɛkɛn̰ɛ ute naapa kɛse je taaɗn ɔɔ naase se iŋgki aan gɔɔ gɛn jee do duni ki, ɔɔ kiŋgse se tec aan gɔɔ gɛn jikilimgen ɓaa se paac ey ne? 4 Kɛn naase jaay deb kalaŋ taaɗ ɔɔ: maam ara mꞋdebm Pɔl ɔɔ deb kuuy taaɗ ɔɔ: maam ara lɛ mꞋdebm Apɔlɔs, nakŋ naase iŋg Ꞌtɛɗki se, kɛse tec gɛn jikilimgen ɓaa se paac ey ne?

5 Apɔlɔs tap ɓo naŋa ɔɔ maam Pɔl ɓo naŋa? Naaje se kꞋjee tɛɗn naabm Raage sum ɔɔ ute ɗoobm naaje se ɓo, naase Ꞌtook aalkiga maakse do al‑Masi ki. Ɔɔ naaje se, naŋa naŋa kic ɓo tɛɗn naabm kɛn Mɛljege ɛɗin̰o kaam jin̰a. 6 Anum maam se mꞋɔɔco, Apɔlɔs debm ɔɔyin̰o maane, num gaŋ debm tɛɗin̰ teep se, naan̰ *Raa. 7 Bin ɓo debm ɔɔco ute debm kɔɔy maane se, naaɗe se paac ɔk nook eyo. Naɓo kɛn ɔk nooko cir paac se, Raa kɛn tɛɗin̰ teep se. 8 Debm kɔɔcɔ ute debm kɔɔy maane se, naaɗe aas kaasa ɔɔ naŋa naŋa kic ɓo Raa utu an̰ kɔgŋ dal dubar naabin̰ kɛn naan̰ tɛɗa. 9 Taa naaje se kꞋtɛɗn naaba tɛlɛ ute Raa ɔɔ naase ɓo Ꞌtɛɗkiga aan gɔɔ maakŋ‑gɔtn gɛn Raa ɔɔ aan gɔɔ ɓee kɛn Raa utu iin̰in̰ kiin̰i.

10 Ute bɛɛ kɛn Raa tɛɗum se, maam mꞋɔndga mɛtn ɓea aan gɔɔ debm tirɗi. Ɔɔ debm kuuy se iin̰ do ki. Naɓo naŋa naŋa kic ɓo, ɔnd kɔndɔ ute raay kɛn naan̰ Ꞌkiin̰ do ki se. 11 Ɓɛrɛ, mɛtn ɓee se, jꞋuunga kuun mɛtin̰a. Ɔɔ nam ɔn̰te kuun mɛtn ɓee kuuy. Mɛtn ɓee kɛn maam mꞋtaaɗsen se lɛ, Raa ɓo uuno mɛtin̰a ɔɔ mɛtn ɓee se, naan̰ ɓo Isa al‑Masi. 12 Do ɓee kɛn jꞋuun mɛtin̰ se, jee mɛtin̰ge Ꞌkiin̰ do ki ute daab, ute pudda ɔɔ ute kogen jiga jiga ɔɔ jeegen kuuy Ꞌkiin̰ do ki ute kaagge, ute mumburu ɔɔ ute tɔɔyɔ. 13 Num gaŋ ɓii kɛn Raa Ꞌkɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se, naŋa naŋa kic ɓo naabin̰ kɛn naan̰ tɛɗ se utu Ꞌtooɗn tal. Taa ɓii se Ꞌtɛɗn aan gɔɔ pooɗn kɛn ɔɔy daab nakge se ɔɔ ɓii kɛn se ɓo naŋa naŋa kic ɓo Ꞌkaakŋ jeel naabin̰ kɛn naan̰ tɛɗo. 14 Debm jaay naabin̰ naan̰ tɛɗ se ɔŋ ɔs te pooɗ ey num, naan̰ se Raa an̰ kɔgŋ bɛɗin̰a. 15 Num debm jaay naabin̰ naan̰ tɛɗ se ɔsga pooɗo num, naan̰ se Ꞌkiin̰ ute jin̰a. Naan̰ malin̰ se Ꞌkɔŋ kaaja naɓo aan gɔɔ debm kɛn kꞋnaak kꞋjꞋɔɔɗin̰ don̰ maakŋ pooɗ ki.

16 ꞋJeelki, naase se ɓo Ꞌɓee gɛn Raa. Ɔɔ Nirl Raa se utu iŋg maakse ki. 17 *Ɓee Raa ese se jaay debm tɔɔkin̰ga num, naan̰ kic Raa an̰ kutu. Taa ɓee Raa se naan̰ *salal ɔɔ ɓee Raa ese se, taaɗ ute naase.

18 Bin se, nam ɔn̰te kaan̰ ron̰ dala. Maakse ki se jaay debm saap ɔɔ naan̰ debm jeel‑taara aan gɔɔ jee jeel‑taargen do duni ki ara num, bɛɛki se, n̰Ꞌtɛɗ ron̰ debm dɛrlɛ naan jeege tu ɔɔ bin jaay n̰Ꞌtɛɗn debm jeel‑taar mala mala. 19 Taa jee jeel‑taargen do duni ki ara se, Raa aakɗen naanin̰ ki se aan gɔɔ jee dɛrlge. Taa naan̰ se ɓo Kitap taaɗ ɔɔ: Jee ɔk jeel‑taar do duni ki sum se, Raa tɔkɗe do mɛtɛkɗe ki*. 20 Tɛr Kitap taaɗ daala ɔɔ: Jee ɔk jeel‑taar do duni ki sum se, Mɛljege Raa jeel saapɗe ɔɔ saapm naaɗe se, naan̰ jeelin̰ saapm tɔɔl sɛr eyo.† 21 Bin num nam ɔn̰te tɔɔm ron̰ ute nakŋ kɛn jikilimge lee tɛɗa. Taa nakge paac se Ꞌgɛn naase: 22 maam Pɔli, Apɔlɔsi, Piɛri, duni ɓɔrse, nakŋ kɛn utu kaan do kiŋgjege tu ey lɛ do yojege tu ɔɔ nakgen Ꞌkaan maakŋ kiŋgjege tun ɓɔrse ey lɛ kɛn Ꞌtɛɗn naan ki se, nakgen se paac se Ꞌgɛn naase. 23 Taa naase se Ꞌtɛɗkiga gɛn al‑Masi ɔɔ al‑Masi se lɛ naan̰ gɛn Raa.

4

Naaje se kꞋjee kaan̰ naabm al‑Masige

1 Tap ki num, aakjeki, naaje se lɛ, kꞋjee tɛɗn naabm al‑Masige ɔɔ nakŋ *Raa kɛn ɔyin̰ga kɔyɔ kɛn jeege jeel mɛtin̰ ey se, Raa ɛɗjesin̰ga kaam jije taa jꞋan̰ taaɗin̰ jeege tu. 2 Anum debm jꞋɛɗin̰ga naka kaam jin̰ se, n̰Ꞌɔn̰te tujn̰ ɔrmin̰ do ki. 3 Maam se ɔlum eyo kɛn naase ɓo amki kɔjn̰ bɔɔrɔ dom ki, ey lɛ kɛn jee kɔjn̰ bɔɔrge ɓo am kɔjn̰ bɔɔrɔ dom ki. Ɔɔ maam mala kic ɓo, mꞋkɔjn̰ bɔɔrɔ dom ki eyo. 4 Ɗeere, maakum ki se, mꞋjeele maam se mꞋtuj te ɗim eyo. Naɓo kɛse am kɔŋ ɗaapm taarum eyo. Anum debm kɛn am kɔjn̰ bɔɔrɔ dom ki se, Mɛljege. 5 Taa naan̰ se ɓo kɛn kaaɗin̰ jꞋɔndin̰ jaay aan te ey se, ɔn̰te Ꞌkɔjki bɔɔrɔ do nam ki, anum Ꞌbooyki Mɛljege aɗe ɓaa jaayo. Naan̰ ɓo nakŋ kɛn jꞋɔyin̰ga kɔy maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗ se, naan̰ utu an̰ kɔɔɗn Ꞌtooɗn tal. Ɔɔ taar kɛn maakŋ jikilimge tu se, naan̰ utu an̰ kɔɔɗn Ꞌtooɗn tal kici. Jaay ɓo, naŋa naŋa kic jꞋan̰ tɔɔmin̰ do naabin̰ kɛn naan̰ tɛɗa. 6 Taa naan̰ se ɓo gɛnaamge, kɛn ɔlum jaay mꞋtaaɗ taa Apɔlɔs ute maam mala se, taa ute nakgen naaje kꞋtɛɗ se ɓo asen dooyo ɔɔ bin se naase aki kɔŋ deel do taar kɛn Kitap taaɗ se eyo. Bin se naŋa naŋa kic ɓo ɔn̰te magal ron̰ gɛn bɛɛr kuun deb kalaŋ ɔɔ deb kuuy se naan̰ an̰ kɔɔɗn kundu. 7 Anum naai tap ɓo Ꞌtɛɗ roi jukuɗum se gɛn ɗi? Nakŋ naai ɔk se lɛ, Raa ɓo ɛɗi. Ɔɔ nakŋ kɛn jaay jꞋɛɗisin̰ kɛɗ sum se, gɛn ɗi jaay naai Ꞌmagal roi aan gɔɔ Raa ɓo ɛɗisin̰ ey se? 8 Naase Ꞌsaapki ɔɔki nakŋ maakse je paac ɓo, ɔŋin̰kiga ɔɔ naase ɓo Ꞌtɛɗkiga jee nak dɛnge ɔɔ naase ɓo Ꞌtɛɗkiga gaarin̰ge ɔɔ naaje lɛ, kꞋgaarin̰ge eyo! Maam mꞋje se kɛn naase ɓo gaarin̰ge ɗeer num, ɔɔ ute naan̰ se naaje kic jꞋkɔsn gaara ɓɔrse ute naase. 9 Maam mꞋsaapm mꞋɔɔ naajen *jee kaan̰ naabm Isage se, Raa tɛɗjen kꞋtɛɗga mɛtn jeege tu aan gɔɔ jee kɛn kꞋtɔkɗe gɛn ɓaa tɔɔlɔ. Aan gɔɔ naaɗe se Raa ɔn̰je naaje kic do *duni ki se jꞋaakjen mɛtje naan *kɔɗn Raage tu ɔɔ naan jikilimge tu. 10 Taa *al‑Masi se, naaje jꞋaakje aan gɔɔ jee dɛrlge, num gaŋ naasen kɛn Ꞌdɔɔkkiga ute al‑Masi se lɛ, jeege aaksen naase se Ꞌtɛɗkiga jee jeel‑taarge! Naaje se jꞋaakjen aan gɔɔ jee ɔk tɔɔg eyo ɔɔ naase lɛ, jeege aakse naase se jee ɔk tɔɔgɔ! Naase se jeege aalsen maak ki, naɓo naaje se lɛ, nam tap ɓo aaljen maak ki eyo! 11 Bini ɓɔrse kic ɓoa ute maane utu tɔɔljen tɔɔl rɔk. Kal tuusje kic ɓo utu daayjen daaye ɔɔ jeege utu Ꞌlee dabarjen dabara ɔɔ naaje jꞋutu kꞋlee lee wari rɔk. 12 Naaje kꞋdabar kꞋtɛɗn naaba ute jije jaay ɓo kꞋjꞋɔsɔ. Jeege naajje ɔɔ naaje kꞋjꞋɔɔɗɗen ɓooro. KꞋdabarje kic ɓo naaje kꞋjꞋaay kaamje kꞋjꞋaasin̰a. 13 Naaje se, jeege lee taaɗjen taar iŋg kus roje ki ɔɔ naaje kꞋtaaɗ jeege tun se ute taar nijim kɛn ɛɗɗen kaay kaama. Bini ɓɔrse kic ɓo jikilimgen duni ki se, aakjen naaje se aan gɔɔ iɗikŋ roa ɔɔ aan gɔɔ nakŋ do danos ki.

Jee Kɔrint ki se Pɔl jeɗe aan gɔɔ gɛnin̰ge

14 Kɛn ɔlum jaay maam mꞋraaŋsen taargen se, taa mꞋasen kɔl maakŋ sɔkɔn̰ ki eyo, num aan gɔɔ naase gaan maakjemge se, mꞋje ɓo mꞋasen kaal bisi ki. 15 Anum kɛn ɗoobm *al‑Masi ki jaay ɔkki jee dooyge dupu‑sik kic num, bubse se kalaŋ sum. Ɔɔ maam kɛn mꞋtaaɗsen Labar Jigan gɛn al‑Masi se, ɗoobm Isa al‑Masi ki se, maam sum ɓo mꞋtɛɗga bubse. 16 Bin ɓo maam mꞋdɛjsen mꞋɔɔ: uunki bɔlɔtn maama. 17 Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋɔlsen Timote kɛn goon kɔɔn̰ maakuma ɔɔ debm tuj ɔrmin̰ eyo ɗoobm Mɛljege tu. Kɛn naan̰ jaay ɓaa ɔŋsega se, naan̰ asen taaɗn ɗoobm kɛn maam mꞋleen ɗoobm Isa al‑Masi ki se. Ɔɔ gɔtɔ ɓaa se paac, maam mꞋdooy jeegen *eglizge tu paac ute ɗoobm se.

18 Jee mɛtin̰ge maakse ki se, magal roɗe. Naaɗe saap ɔɔ maam mꞋkɔŋ tɛrl ɓaa gɔtse ki eyo. 19 Kɛn Mɛljege je num, sɔm mꞋutu mꞋɓaa gɔtse ki, ɔɔ kɛn maam mꞋaanga num, mꞋɓaa booy mɛtn taar jee kɛn magal roɗe se sum eyo, num mꞋkaakŋ nakŋ kɛn naaɗe lee tɛɗa. 20 Kɛn jeegen jaay Raa ɔs gaar doɗe ki se, naaɗe taaɗin̰ ute taarɗe sum eyo, num maakŋ kiŋgɗe ki se, naaɗe taaɗ tɔɔgŋ Raa. 21 Naase tap ɓo Ꞌjeki ɗi? MꞋasen ɓaa kɔŋ ute taar urlu ɔɔ ute maak‑je lɔɓu Ꞌjeki mꞋasen ɓaa kɔŋ ute sirɗi lɛ?

5

Jee Raage se mɛtin̰ge cɛɛpm ute roɗe

1 Gɔtɔ ɓaa se paac, jeege taaɗ ɔɔ naase se, Ꞌlee ɛɛski naapge rɛn̰ rɛn̰. Nakŋ kɛn debse tɛɗin̰ se, jee jeel *Raa mal ey kic ɓo ɔŋ tɛɗ naan̰ se eyo: naan̰ se tooɗ te mɛnd bubin̰a. 2 Ute naan̰ se kic ɓo naase Ꞌtɔɔmki tɔɔm rose. Ey num naase se, maakse Ꞌtuju ɔɔ debm jaay tɛɗ nakŋ bin se, bɛɛki num, Ꞌtuurin̰ki naatn maakse ki. 3 Ɗeere, maam se mꞋdɔkɔ naɓo saapum se te naase. Anum debm tɛɗ nakŋ bin se, maam mꞋɔjin̰ga bɔɔrɔ don̰ ki aan gɔɔ maam mꞋutu maakse ki. 4 Kɛn naase Ꞌtuskiga ute ro Mɛljege Isa se, saapum se ute te naase ɔɔ gɔtn se Mɛljege Isa taaɗn tɔɔgin̰a. 5 Naase se, debm tɛɗ nakŋ bin se, jꞋɔn̰in̰ kaam ji *Ɓubm sitange an̰ dabara taa maakje daa ro kɛn naan̰ ɔk se Ꞌtɛɗn gɔtɔ ɔɔ bin ɓo *ɓii kɛn Mɛljege aɗe ɓaa se, kon̰ se Ꞌkɔŋ kaaja.

6 Nakŋ naase Ꞌtɛɗki jaay Ꞌtɔɔmki rose ro ki se, ɗoobin̰ eyo. Naase Ꞌjeelki ey la, ɔrɔmɔ cɔkɔ jaay jꞋɔmbin̰ga do rujn̰ gɛm kɛn jꞋɛcin̰ga kɛc se, iin̰in̰ paac. 7 Ɔrɔm kɛn do dɔkin̰ kɛn taaɗ te *kusin̰ se, ɔɔɗki dose ro ki. Bin ɓo aki tɛɗn aan gɔɔ rujn̰ gɛm kɛn jꞋutu jꞋɛcin̰ kɛc jaay jꞋɔmbin̰ te ɔrɔm ey se. Taa *al‑Masi se, naan̰ ɓo ɛɗ ron̰ *sɛrkɛ taa naajege aan gɔɔ *goon baatn kɛn Yaudge lee tɔɔl ɓii *laa Paakɗe ki se. 8 JꞋɔn̰te Ꞌtɛɗki laajege ute mappan kɛn ɔk ɔrɔm do dɔkin̰ se. Ɔrɔm ese se, je taaɗ ute nakgen jig eyo ɔɔ ute nakgen kusin̰a. Anum kꞋtɛɗki laajege se ute mappan kɛn ɔk ɔrɔm eyo, kɛse je ɗeekŋ ɔɔ ute maakŋ kalaŋ ɔɔ ute kɛn mɛt ki.

9 Maakŋ maktub kɛn maam mꞋraaŋsen kaam mɔɔtn se, maam mꞋɗeeksenga mꞋɔɔ: jee kɛn lee ɛɛs naapa rɛn̰ rɛn̰ se, ɔn̰te tɔkɗeki mɛɗɛ. 10 Kɛse maam mꞋje taaɗ ute jee do *duni kɛn lee ɛɛs naapge rɛn̰ rɛn̰, ey lɛ jee lee dɔŋ nakŋ jeege, ey lɛ jee boogge, ey lɛ jee maragge paac se eyo. Kɛn bin num, jee do duni ki se, naase aɗeki teecn̰ kɔn̰ɔ. 11 Gɔtɔ, bin eyo! Maam mꞋraaŋsen se taa debm taaɗ ɔɔ naan̰ gɛnaa ɗoobm Isa ki, jaay ɓo ɛɛsn mɛndge rɛn̰ rɛn̰i, ɓoogo, tɛɗ maraga, ɔɔɗ jeege, aay tɔtɔ deel te gɔtin̰a, ɔɔ kucun jeege se. Debm bin se, ɔn̰te Ꞌkɔkin̰ki mɛɗɛ ɔɔ kɔsɔ kic ɓo, ɔn̰te Ꞌkɔski ute naan̰a. 12-13 Anum jee kɛn ɗoobm al‑Masi ki ey se, maam ɓo mꞋaɗe kɔjn̰ bɔɔrɔ doɗe ki eyo, num naaɗe se Raa ɓo kɛn utu aɗen kɔjn̰ bɔɔrɔ doɗe ki. Num naase se, ɔjki bɔɔrɔ do gɛnaasege tun ɗoobm Isa al‑Masi ki, taa Kitap taaɗga taaɗ ɔɔ: Debm kusin̰ se, Ꞌtuurin̰ki naatn maakse ki.*

6

Gɛnaagen ɗoobm *al‑Masi ki sakak naapa

1 Kɛn maakse ki jaay deb kalaŋ ɔk taara ute gɛnaan̰ num, naase, ɔn̰ki jee Raage ɔɔ Ꞌsakakin̰ki gɔtn jeege tun jeel *Raa mal ey se gɛn ɗi? 2 ꞋJeelki jee Raage ɓo utu kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tun do *duni ki se. Num kɛn jee duni ki jaay naase ɓo utu aɗeki kɔjn̰ bɔɔrɔ num, taargen sɛɛm sɛɛm daanse ki se, naase ɔŋ aaski gɛn tɔɔlin̰ ey ne? 3 Naajege ɓo jꞋutu jꞋaki kɔjn̰ bɔɔrɔ do *kɔɗn Raage tu se, naase tap ɓo Ꞌjeelki ey la? Kɛn bin num, mɛt kando naajege jꞋan̰ki kaasn gɛn taaɗn tɔɔl taargen do duni ki se! 4 Naɓo kɛn naase jaay ɔkki taara daanse ki se, naase Ꞌɓaaki gɔtn jee kɔjn̰ bɔɔrge tun *egliz aalɗen maak ki eyo. 5 Maam mꞋtaaɗsen taa sɔkɔn̰ asen tɔɔlɔ. Maakse ki se, gɛnaa kɛn jeel‑taar kɛn asen kaakŋ mɛtn taarse se tap ɓo, gɔtn ne? 6 Num gaŋ jꞋaak gɛnaa kɛn ɗoobm Isa al‑Masi ki kɛn ɔk taara ute gɛnaan̰ kɛn ɗoobm al‑Masi kic se ɔɔ ɓaa sakakin̰ naan jeege tun ɗoobm al‑Masi ki eyo. 7 Anum kɛn ɔkki taara ute naapa jaay Ꞌsakakki naapa se, kɛse naase oockiga ɗoobm Raa ki. Kɛn deba jaay tujsega se naase ɔŋ aasin̰ki ey ne? Kɛn deba jaay Ꞌɓoogga ne ɗimse se naase ɔŋ aasin̰ki ey ne? Kɛn naase ɔŋ aasin̰kiga se, bɛɛ cir kɛn naase aɗeki ɓaa sakak se. 8 Num gaŋ naase ɓo Ꞌlee Ꞌtujki jeege tu ɔɔ Ꞌlee ɓoogki nakŋ jeege. Ɔɔ jee kɛn naase Ꞌlee Ꞌtɛɗɗeki nakŋ se doɗe ki se, naaɗe se ɓo gɛnaasegen ɗoobm Isa al‑Masi ki. 9 Naase Ꞌjeelki, jeegen kɛn tɛɗn nakge ute ɗoobin̰ ey se, Ꞌkɔŋ kɛnd *maakŋ Gaar Raa ki eyo. Ɔn̰te Ꞌkaan̰ki rose dala: jee lee ɛɛs naapa rɛn̰ rɛn̰, jee maragge, gaabgen lee ɛɛs mɛnd jeege ute mɛndgen lee ɛɛs gaabm jeege, gaabgen paacn̰ kɛn lee ɛɛs naapa, 10 jee ɓoogge, jee tamage, jee aay tɔtɔ deel te gɔtin̰a, jee kɔɔɗn jeege, jee tujn̰ nakŋ jeege, naaɗe se paac Ꞌkɔŋ kɛnd maakŋ Gaar Raa ki eyo. 11 Bin ɓo do dɔkin̰ maakse ki se, jee mɛtin̰ge tɛɗo nakgen se, num gaŋ ute ro Mɛljege Isa al‑Masi ɔɔ ute Nirlin̰ se, Raa *tug ɗaapsega, tɛɗsenga Ꞌtɛɗkiga jee naan̰ge ɔɔ aakkiga bɛɛ naanin̰ ki.

*ꞋNookki Raa ute rose

12 Nam taaɗ ɔɔ: Maam se, mꞋɔk ɗoobo gɛn tɛɗn nakge paac. Ɗeere, maam se mꞋɔk ɗoobo gɛn tɛɗn nakge paac naɓo, nakge paac maakin̰ se, ɔŋ tɔɔlum sɛr eyo. Ɗeere, maam se mꞋɔk ɗoobo gɛn tɛɗn nakge paac, naɓo maam se mꞋkɔŋ kɔn̰ rom gɛn tɛɗn ɓul ne ɗim eyo. 13 Tɛr nam taaɗ ɔɔ: Nakŋ‑kɔsɔ se, kꞋtɛɗin̰ taa maaka, ɔɔ maaka se lɛ gɛn nakŋ‑kɔsɔ. Ɗeere, num nakŋ‑kɔsɔ ute maaka se Raa utu aɗen tɛɗn Ꞌtɛɗn gɔtɔ. Num gaŋ ro se, Raa tɛɗin̰ gɛn kɛɛsn naapm rɛn̰ rɛn̰ eyo, taa rojege se naan̰ gɛn Mɛljege, ɔɔ Mɛljege se lɛ naan̰ ɓo Mɛl rojege. 14 Ɔɔ Raa kɛn duro Mɛljege daan yoge tu se, ute tɔɔgin̰ se, naan̰ utu ajeki Ꞌdur naajege kici.

15 Naase Ꞌjeelki naŋa naŋa kic ɓo maakŋ ro *al‑Masi ki se, naan̰ tɛɗga ron̰ kaam kalaŋ. Bin se, maam se mꞋkɔŋ kuun ro al‑Masi kaam kalaŋ jaay mꞋan̰ tum ute ro mɛnd kɛɛsn gaaba la? Kɛse gɔtɔ. 16 ꞋJeelki, deba jaay tooɗ ute mɛnd kɛɛsn gaaba se, naaɗe tum tɛɗga ro kalaŋ. Taa Kitap taaɗga taaɗ ɔɔ: Naaɗen di se tum tɛɗ daa ro kalaŋ.*

17 Num gaŋ debm dɔɔk ute Mɛljege se, naan̰ tum tɛɗga kalaŋ ute naan̰a. 18 ꞋBooyki, kɛɛsn naapm rɛn̰ rɛn̰ se, ɔɔɗki dose naatn dɔkɔ ro ki! *Kusin̰ paacn̰ kɛn debkilimi lee tɛɗ se, ɔŋ tuj ron̰ aan gɔɔ kɛɛsn mɛndgen rɛn̰ rɛn̰ se eyo, num gaŋ debm jaay ɛɛs mɛndge rɛn̰ rɛn̰ se, naan̰ ɔl ron̰ paac maakŋ kusin̰ ki. 19 Naase Ꞌjeelki rosege se tɛɗga ɓee gɛn *Nirl Salal kɛn Raa ɛɗsesin̰o ɔɔ ɓɔrse, naan̰ utu maakse ki. Bin num rosege se, tɛɗga gɛn naase Ꞌmalin̰ge eyo. 20 Taa Raa se, dugsega dose ute zo ɔɔn̰ɔ. Kɛn bin num, ɔn̰ki rose se Ꞌnookŋ Raa.

7

Mɛtn taar gɛn tɔkŋ naapa

1 Ɓɔrse maam mꞋje mꞋasen tɛrlɛ do taar kɛn naase Ꞌraaŋumkiro maakŋ maktubse ki se. Kɛn Ꞌtɛɗn jiga num gaaba ɔn̰te kɔkŋ mɛnda. 2 Naɓo, taa aki lee kɛɛsn naapge rɛn̰ rɛn̰ ey se, gaabm gay gay kic ɓo, n̰Ꞌɔk mɛnda ɔɔ mɛnd gay gay kic lɛ n̰Ꞌɔk gaaba. 3 Gaaba jaay je mɛndin̰ se, mɛnda ɔn̰te gaasin̰ ron̰a. Ɔɔ kɛn mɛnda ɓo je gaabin̰ kic lɛ, gaabin̰ ɔn̰te gaasin̰ ron̰a. 4 Taa gaaba se, ɔk tɔɔgɔ do ron̰ ki eyo, ron̰ se tɛɗga gɛn mɛndin̰a ɔɔ mɛnda kic lɛ, ɔk tɔɔgɔ do ron̰ ki eyo, ron̰ se tɛɗga gɛn gaabin̰a. 5 Kɛn naase jaay Ꞌjeki Ꞌgaasn rose taa aki tɔnd mɛtn *Raa se, do naan̰ ki se Ꞌtaaɗ tɔɔlin̰ki ute naapa; ɔɔ kaaɗ kɛn naase Ꞌgaaski rose naapge tu se, ɔn̰te Ꞌkiŋgki do ki daanin̰ tɛɗn dɔkɔ, num Ꞌtɛrl iŋgki aan gɔɔ kɛn do dɔkin̰ naase Ꞌtiŋgkiro se. Ey num kɛn ɔŋ aasin̰ki te do rose ki ey se, sɔm *Ɓubm sitange Ꞌkɔŋ ɗoobo asen naama. 6 Kɛn ɔlum jaay mꞋtaaɗ bin se, kɛse maam mꞋundsen kund ɓo kul eyo, num maam mꞋtaaɗsen taaɗ ɓo ɗoobo sum. 7 Maam mꞋje se, jeege paac Ꞌkiŋg aan gɔɔ maama kɛn mꞋɔk te mɛnd ey se. Naɓo naŋa naŋa kic ɓo Raa ɛɗin̰ naabin̰ gɛn don̰ don̰a. Deb kalaŋ Raa ɔɔɗin̰ ɗoobo gɛn kɔkŋ mɛnda ɔɔ deb kuuy se lɛ, Raa tɛɗin̰ gɛn Ꞌtiŋg arbiya.

8 Arbige ute mɛnd‑daayge se, mꞋtaaɗɗen mꞋɔɔ: kɛn aɗen Ꞌtɛɗn jiga se num kꞋjꞋiŋg aan gɔɔ maam kɛn mꞋɔk mɛnd ey se. 9 Anum kɛn naaɗe jaay an̰ kaasn do roɗege tu ey se, mɛndge lɛ kꞋtɔkŋ gaabge ɔɔ gaabge kic lɛ kꞋtɔkŋ mɛndge. Taa debm jaay ɔk kɔk se, bɛɛ cir debm kɛn ɔk te eyo ɔɔ aakga mɛndge num lee dɔŋɗe ute maakin̰ se. 10 Ɓɔrse mꞋje taaɗn ute jeegen tɔkga tɔk naapa ɗoobm *al‑Masi ki. Taar se maam ɓo mꞋtaaɗin̰ eyo num Mɛljege ɓo taaɗin̰a: mɛnd jaay ɔkga gaaba se, ɔn̰te rɛsn ute gaabin̰a. 11 Kɛn naan̰ rɛsŋga ute gaabin̰ lɛ, n̰Ꞌɔn̰te kɔkŋ gaabm kuuy. Ɔɔ kɛn naan̰ ɓo jega gaaba lɛ, n̰Ꞌtɛrlo ro gaabin̰ ki. Anum gaaba kic n̰Ꞌɔn̰te piir ute mɛndin̰a. 12 Jeege tun kuuy se, kɛse maam ɓo mꞋtaaɗɗen ey num Mɛljege eyo, mꞋɔɔ: gɛnaa ɗoobm al‑Masi ki jaay mɛnd naan̰ iŋg ɓee se jaay aal te maakin̰ do al‑Masi ki ey se, ɔɔ mɛnd se jaay took je kiŋg ute naan̰ num, n̰Ꞌɔn̰te piirin̰a. 13 Ɔɔ mɛnd ɗoobm al‑Masi ki jaay, gaabm naan̰ iŋg ɓee ute naan̰ se jaay aal te maakin̰ do al‑Masi ki ey se, kɛn gaabm se jaay took je kiŋg ute naan̰ num, mɛnd se n̰Ꞌɔn̰te Ꞌrɛsin̰a. 14 Taa gaabm jaay aal te maakin̰ do Isa ki eyo ɔɔ ɔk mɛnd kɛn aalga kaal maakin̰ do Isa ki se, taa mɛnd naan̰ ɔk se tɛɗin̰ naan̰ tɛɗga gɔɔr ute Raa. Mɛnd kɛn aal te maakin̰ do Isa al‑Masi ki ey jaay, ɔk gaabm kɛn aalga kaal maakin̰ do Isa ki se, taa gaabm naan̰ ɔk se tɛɗin̰ naan̰ tɛɗga gɔɔr ute Raa kici. Kɛn bin ey num, gɛnɗege se Ꞌtɛɗn dɔk te Raa, num gaŋ ɗeer ɗeer, naaɗe se gɔɔr ute Raa. 15 Kɛn deba aal te maakin̰ do Isa al‑Masi ki ey jaay je an piir ute mɛndin̰ kɛn aalga kaal maakin̰ do al‑Masi ki se, ɔn̰ɗeki kɛn naaɗe jaay je piiri num, kꞋpiiri. Kɛn Ꞌtɛɗn gaaba ey lɛ mɛnda ɗim jaay aɗen tum ute debm kɛn aal te maakin̰ do Isa ki ey se, gɔtɔ. Taa Raa daŋseno se, taa aki kiŋg ute lapia. 16 Anum naai mɛnd ɗoobm Isa al‑Masi ki se, Ꞌjeelin̰ gaabi se an̰ kɔŋ kaasn gɛn tɔɔɗn kɔl gɔtn kaaj ki la? Ɔɔ naai gaabm ɗoobm Isa al‑Masi ki se kic, Ꞌjeelin̰ mɛndi se an̰ kɔŋ kaasn gɛn tɔɔɗn kɔl gɔtn kaaj ki la?

Naŋa kic iŋg gɔtn kiŋgin̰ kɛn Raa daŋin̰ ro ki

17 Taar kɛn kuuy kɛn mꞋje mꞋasen taaɗ se, naŋa naŋa kic ɓo, iŋg gɔt kɛn Mɛljege ɔndin̰ ro ki ɔɔ gɔtn kiŋgin̰ kɛn ese ɓo Raa daŋin̰o. Anum taargen se ɓo kɛn maam mꞋlee mꞋdooy *eglizge paac. 18 Kɛn Raa daŋi ɓo naai ɔjga kɔj pɔndɔ lɛ, ɔn̰te kɔyin̰a*, num iŋg ute *kɔjn̰ pɔndi se. Ɔɔ kɛn Raa daŋi jaay naai utu ɔj te pɔndɔ ey lɛ, ɔn̰te kɔjn̰ pɔndɔ. 19 Debm ɔjga pɔndɔ ɔɔ debm kɛn ɔj te eyo, paac ɓo tɛɗ ɗim eyo. Num nakŋ jiga cir paac se, debm tɛɗn nakgen kɛn Raa ɔɔ kꞋtɛɗin̰ se. 20 Anum naŋa naŋa kic ɓo, ɔn̰ Ꞌkiŋg gɔtn kiŋgin̰ kɛn Raa daŋin̰o ro ki se. 21 Kɛn Raa daŋio se, naai Ꞌɓul lɛ? Ɔn̰te kuun nirli, num gaŋ kɛn naai jaay ɔk ɗoobo gɛn kɔɔɗn doi maakŋ ɓul ki se lɛ, kɛse ɓo nakŋ jiga. 22 Ɓul jaay Mɛljege Raa daŋin̰oga se, naan̰ ɔŋga don̰ gɔtn Mɛljege tu; bin ɓo debm ɓul ey jaay Mɛljege Raa daŋin̰ga se, naan̰ tɛɗga ɓul gɛn *al‑Masi. 23 Naase se Raa dugsega dose ute zo ɔɔn̰ɔ; bin num naase se ɔn̰te Ꞌtɛɗki ɓulu gɛn jikilimge. 24 Gɛnaamge, naŋa naŋa kic ɓo iŋg gɔtn kiŋgin̰ kɛn do dɔkin̰ gɔtn kɛn Raa daŋin̰o ro ki se.

Mɛtn taar jee kɛn tɔk te gaabge ute mɛndge eyo ɔɔ ute gɛn mɛnd‑daayge

25 Ɓɔrse maam mꞋje mꞋasen tɛrlɛ do mɛtn taar jeege tun kɛn tɔk te gaabge ute mɛndge eyo. Ɔɔ taar se Mɛljege ɓo undum te kul eyo, num maam ɓo mꞋsaapa ɔɔ mꞋje mꞋasesin̰ taaɗa; ɔɔ naase Ꞌjeelumki maam se Mɛljege tɛɗumga bɛɛ ɔɔ taar kɛn maam mꞋtaaɗ se naase Ꞌtookki do ki taa maam se mꞋtuj ɔrmum eyo. 26 Ute dubar kɛn jꞋaakin̰ki ɓɔrse se, mꞋsaap mꞋɔɔ: kɛn Ꞌtɛɗn jiga se gaaba ey lɛ mɛnda se n̰Ꞌkiŋg bini. 27 Kɛn ɔk mɛnda lɛ, ɔn̰te piirin̰a. Ɔɔ kɛn ɔk te ey lɛ, ɔn̰te kɔkɔ. 28 Num gaŋ kɛn ɔkga mɛnda kic num, naai Ꞌtɛɗ te *kusin̰ eyo. Ɔɔ kɛn goon mɛnda ɓo ɔkga gaaba kic num, tɛɗ te kusin̰ ey kici. ꞋJeelki jee iŋg kiŋg ɓee se kiŋgɗe utu aɗen tɛɗn ɔɔn̰ɔ. Taa naan̰ se ɓo maam mꞋje nakgen se Ꞌkaan dose ki eyo.

29 ꞋBooyki mꞋasen taaɗa gɛnaamge: ɓɛrɛ, kaaɗn kɛn Raa gaaŋin̰ se ɔɔpga baata. Bin num naan ki se, gaabgen kɛn ɔk mɛndge se, kꞋtɛɗn naaba Raa ki aan gɔɔ jee kɛn tɔk te mɛndge eyo; 30 jee kɛn eem keem se, kꞋtɛɗn naaba Raa ki aan gɔɔ jee kɛn eem keem eyo, ɔɔ jee kɛn maakɗe raap se lɛ, kꞋtɛɗn naaba Raa ki aan gɔɔ jee kɛn maakɗe raap eyo, jee kɛn lee dugŋ nakge se lɛ, kꞋtɛɗn naaba Raa ki aan gɔɔ jee ɔk ɗim eyo, 31 ɔɔ jee kɛn tɛɗn naaba ute nakgen naaɗe ɔk do *duni ki se lɛ, jꞋɔn̰te kɔnd saapɗe do nakge tun se, taa duni ara se utu Ꞌdeele.

32 Maam mꞋje naase aki kuun nirlse eyo. Taa naan̰ se ɓo debm jaay ɔk te mɛnd ey se, naan̰ saapm do naabm Mɛljege tu ɔɔ naan̰ je ɗoobm nakŋ kɛn Ꞌtɔɔl Mɛljege tu. 33 Num gaŋ debm jaay ɔk mɛnda se, naan̰ uun nirlin̰ taa nakgen do duni ki ɔɔ naan̰ se saap ɓo je ɗoobm nakŋ kɛn Ꞌtɔɔl mɛndin̰ ki. 34 Debm bin se, saapin̰ tɛɗn kaam dio. Anum mɛnd ɔk te gaab ey se, ey lɛ goon mɛnda se, naaɗe se saap do naabm Mɛljege tu ɔɔ maakɗe ute roɗe paac, naaɗe ɔn̰in̰ Mɛljege tu. Num gaŋ mɛnd ute gaabin̰ se, naan̰ uun nirlin̰ taa nakgen do duni ki ɔɔ naan̰ se je ɗoobm nakŋ kɛn Ꞌtɔɔl gaabin̰ ki. 35 Maam mꞋtaaɗsen bin se, taa asen tɛɗn bɛɛ, ey num maam se mꞋje mꞋasen gaasn ɗoob eyo. Nakŋ maam mꞋje naase aki tɛɗ se, nakŋ kɛn bɛɛ cir daala ɔɔ aki tɛɗn naabm Mɛljege se ute maakŋ kalaŋ. 36 Kɛn goon kɔɗɔ saap ɔɔ mɛnd kɛɛsin̰ se jaay naan̰ ɔkin̰ te ey num, an̰ tuj maakin̰ se ɔɔ kɛn naan̰ jaay je mɛnd kɛɛsin̰ se deel te gɔtin̰, aakin̰ bɛɛki num, an̰ kɔk se, ɔn̰ ɔkin̰a. Kɛn naan̰ ɔkin̰ga kic ɓo, tɛɗ te kusin̰ eyo. 37 Num gaŋ kɛn goon kɔɗɔ ɔk mɛnd kɛɛsɛ, ɔɔ kɛn naan̰ jaay aasin̰ do ron̰ ki, ɔɔ naan̰ mala ɓo uun doa, nam ɓo gaasin̰ gɛn kɔkin̰ ey se, ɔɔ saap ɔɔ an̰ kɔŋ kɔk ey se, ɔɔ kɛn naan̰ jaay ɔŋ aasin̰ do ron̰ ki ɔŋ ɓaa te ron̰ ki ey se, naan̰ tɛɗga jiga naan Raa ki. 38 Bin ɓo debm ɔk mɛnd kɛɛsɛ jaay ɔkin̰ga num jiga, num debm jaay ɔkin̰ te ey se, tɛr tɛɗga jiga cir daala. 39 Kɛn mɛnda jaay gaabin̰ utu ooy te ey se, naan̰ ɔk ɗoobm an̰ rɛs eyo. Anum kɛn gaabin̰ ooyga jaay ɓo, naan̰ ɔk ɗoobo gɛn kɔkŋ gaabm kuuy kɛn naan̰ maakin̰ jea. Naɓo gaabin̰ se Ꞌtɛɗn debm ɗoobm *al‑Masi ki jaayo. 40 Jiga se n̰Ꞌɔn̰te kɔkŋ gaabm kuuy. Bin se naan̰ Ꞌkiŋg ute maak‑raapo cir daala. Kɛse ɓo saapm maama ɔɔ maam mꞋjeele maam kic mꞋɔk *Nirl Raa maakum ki.

8

Daa maragge

1 Ɓɔrse, maam mꞋje mꞋasen tɛrl do mɛtn taar daa maragge tu. Aan gɔɔ naase ɔɔki: Ɗeere, naajege paacki se kꞋjꞋɔkki jeele. Naɓo jeel nakŋ kɛn debkilimi ɔk se, oopin̰ don̰a. Num gaŋ maak‑je do naapge tu se, noogjeki gɛn ziiɗn ɓaa ute naanjege. 2 Kɛn nam jaay saap ɔɔ naan̰ ɔk jeele se, kɛse naan̰ utu jeel te ɗim ey ɓɔrtɔ. 3 Num gaŋ debm jaay je *Raa se, Raa jeelin̰a.

4 Naase ɔɔki: daa maragge se, naajege jꞋɔkki ɗoobo gɛn kɔsɔ lɔɓu gɛn kɔs ey lɛ? KꞋjeelki, maraggen do *duni ki se, nakŋ rɛn̰ cɛrɛ ɔɔ Raa lɛ naan̰ kalaŋ lak, Raa kuuy se, gɔtɔ. 5 Ɗeere, jee mɛtin̰ge taaɗ ɔɔ raagen kuuy utu maakŋ raa ki ɔɔ do naaŋ ki kici. Jee bin se ɔk raage ute mɛlge dɛna kɛn naaɗe lee ɛrg naanɗege tu ɔɔ eemɗe. 6 Num gaŋ naajege se, kꞋjeelki Raa se, naan̰ kalaŋ lak. Naan̰ ɓo Bubjege ɔɔ nakge paac iin̰o gɔtn naan̰ ki ɔɔ kɛn naajege jꞋutu jꞋiŋgki se kic ɓo, ute naan̰a. Ɔɔ Mɛljege kic ɓo kalaŋ sum, naan̰ ɓo Isa *al‑Masi ɔɔ ute naan̰ se ɓo, nakge paac utu tiŋg gɔtɗe ki ɔɔ naajege kic ɓo kiŋgjege kaam ji naan̰a.

7 Num gaŋ taar mɛt kɛn ese se, jeege paac jeel ɔk te mɛtin̰ eyo. Jee mɛtin̰ge se, deelga deel ute maragge ɔɔ ɓɔrse kic ɓo kɛn naaɗe ɔs kɔs daa maragge num, aakin̰ aan gɔɔ daa se gɛn maragge. Anum ute saapɗen kɛn ɔŋ jeel ɔk mɛtn nakge mɛc ey se, naaɗe saap ɔɔ kɛse tujɗenga naan Raa ki. 8 KꞋjeelki, nakŋ kɔsɔ se, ajeki kɔŋ naakŋ naan Raa ki eyo. Kɛn jꞋɔskiga lɛ, ajeki ziiɗn ɗim eyo ɔɔ kɛn jꞋɔski te ey kic lɛ, ɗimjegen Ꞌkut tap ɓo gɔtɔ.

9 Naase se ɔkki ɗoobo kɛn kɔsn nakge paac, naɓo ɔndki kɔndɔ, ɔn̰te Ꞌkɔlki jeegen ɔk tɔɔgɔ naan Raa ki ey se, Ꞌkoocn̰ ɗoobm Raa ki. 10 Aan gɔɔ naai kɛn Ꞌjeel nakŋ mɛt ki jaay, iŋg ɓee marag ki ɔɔ iŋg ɔs kɔs daa maraga se, gɛnaai kɛn saapin̰ ɔŋ jeel ɔk te mɛtn nakŋ mɛc ey se jaay aakki naai iŋg ɔs kɔs se, naai an̰ kɔlin̰ naan̰ kic ɓo Ꞌkɔsn daa maraga se. 11 Bin ɓo ute jeeli kɛn naai ɔk se, gɛnaa kɛn saapin̰ jeel ɔk te mɛtn nakŋ mɛc ey se, naai an̰ kɔlin̰ naan̰ Ꞌkutu, ey num gɛnaa ese ɓo kɛn al‑Masi ooy taarin̰ se. 12 Kɛn naai Ꞌtɛɗ bin se, kɛse naai Ꞌtɛɗ *kusin̰ gɛnaaige tun saapɗe ɔŋ jeel ɔk te mɛtn nakge mɛc ey se ɔɔ Ꞌtujɗe maakɗe. Bin se naai Ꞌtɛɗ kusin̰ ɓo al‑Masi ki. 13 Taa naan̰ se ɓo, kɛn taa kɔsɔ sum ɓo Ꞌkɔl gɛnaam koocn̰ ɗoobm Raa ki se, mɔɔtn maam mꞋkɔsn daa eyo taa gɛnaam se Ꞌkoocn̰ ɗoobm Raa ki eyo.

9

Nakgen kɛn *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige ɔk ɗoobo do ki

1 Anum, maam se nakŋ ɔk tɔɔgɔ dom ki utu la? Maam se, *mꞋdebm kaan̰ naabm Isa ey la? Ɔɔ Mɛljege Isa se, maam mꞋaakin̰oga ute kaamum ey la? Naase se, maam ɓo mꞋɓaanseno ɗoobm Mɛljege tu ey la? 2 Kɛn jee kuuy jaay ɔɔ maam se mꞋdebm kaan̰ naabm Isa al‑Masi ey kic ɓo, naase se Ꞌjeelki maam mꞋdebm kaan̰ naabm Isa al‑Masi. Aan gɔɔ naase Ꞌdɔɔkkiga ute Mɛljege se ute naase se ɓo, jeege jeele maam se mꞋdebm kaan̰ naabm Isa.

3 Jee kɛn ɔkum mindum se, kɛse ɓo taar kɛn maam mꞋɔko kɛn mꞋje mꞋaɗen tɛrlɛ: 4 taa naabm kɛn naaje kꞋtɛɗ se, naaje jꞋɔk ɗoobo kɛn naase ajeki kɛɗn kɔsɔ ute kaaye ey ne? 5 Naaje se jꞋɔk ɗoobo gɛn tɔkŋ mɛndgen ɗoobm *al‑Masi ki ɔɔ gɛn lee ute mɛndjege aan gɔɔ jee kaan̰ naabm Isa al‑Masigen kuuy ute gɛnaa Mɛljege Isa ɔɔ aan gɔɔ Piɛr se ey la? 6 Lɔɓu maam mꞋute Barnabas kaljeki sum ɓo, kꞋtɛɗn naaba ute jije jaay jꞋan kɔsn ne? 7 Naase Ꞌbooykiga la kɛn deba uunga asgar jaay, naan̰ malin̰ ɓo ɓaa jeɗo gurs taa an kɔgŋ ro naan̰ malin̰ se, utu ne? Ɓii kalaŋ jaay deba naab maakŋ gɔtin̰ jaay Ꞌkɔŋ kɔsn nakŋ maakŋ gɔtin̰ ki ey se, utu ne? Lɔ debm gaama jaay aay si maalin̰ge ey se, utu ne?

8 Anum nakŋ kɛn maam mꞋtaaɗsen se, jikilimge ɓo lee tɛɗin̰ sum eyo, num *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki kic ɓo taaɗin̰ga taaɗa. 9 Taa Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se kꞋraaŋ jꞋɔɔ: Maraŋ tiiko nakŋ tɔnd gɛmɛ se, jꞋɔn̰te kɔlin̰ ɗim taarin̰ ki kɛn an̰ gaasn kɔsɔ.*

Bin num gɔtn ese se *Raa taaɗ ute maraŋge la? 10 Naan̰ taaɗ ute naajge ey ne? Ɗeer ɗeer, taar se kꞋraaŋin̰ taa naajege. Taa naan̰ se ɓo debm naabm maakŋ gɔtin̰a ɔɔ debm tɔnd gɛmin̰ se naŋa naŋa kic ɓo ɔnd don̰ do nak kɛn naan̰ utu Ꞌkɔŋ se. 11 Naaje jaay kꞋɓaa kꞋtaaɗsen taar Raa aan gɔɔ debm kɛn ɔɔc maakŋ gɔtin̰a ɔɔ kɛn kꞋtɔndga mɛtse jꞋɔɔ kꞋje ɗim gɔtse ki se kɛn bin num kꞋtɔndga mɛtse kꞋdeelga utu gɔtin̰ dɛn dɛn la? 12 Kɛn jee kuuy jaay ɔk ɗoobo gɛn kuun ɗim gɔtse ki num, naaje se mɛt kando jꞋɔk ɗoobo kꞋcirɗen naaɗe se daal ey la? Ute naan̰ se kic ɓo naaje se jꞋuun te ɗim gɔtse ki eyo. Anum dubargen jaay an doje ki paac se, naaje jꞋaasin̰a, taa Labar Jigan gɛn al‑Masi se naaje kꞋje kꞋtɛɗn nakŋ jaay Ꞌgaasn jeege gɛn booy Ꞌkuun taar se eyo.

13 ꞋJeelki, jee kɛn tɛɗn naaba maakŋ *Ɓee Raa ki se, kɔsɗe se naaɗe ɔŋ maakŋ nakge tun jeege ɓaano *sɛrkɛ maakŋ Ɓee Raa ki se. Ɔɔ jee kɛn tɛɗn naaba *gɔt kɛn kꞋlee kꞋtɔjn̰ mooso Raa ki se lɛ, naaɗe se kic ɔŋ bɛɗɗe gɔtn ese. 14 Bin ɓo Mɛljege taaɗ ɔɔ: jee kɛn lee taaɗ Labar Jiga gɛn al‑Masi jeege tu se, ɔn̰ jeegen kꞋlee kꞋtaaɗɗen se aɗen kɛɗn nakŋ kɛn Ꞌkaasn gɛn tiŋgɗe.

15 Ey num maam se mꞋɔk ɗoobo, naɓo mꞋuun te nakŋ nam eyo ɔɔ kɛn mꞋraaŋsen maktub se kic ɓo, ɔn̰te Ꞌsaapki ɔɔki maam se mꞋje ɗim gɔtse ki. Maam se kɛn mꞋkooy kic num bɛɛ cir kɛn mꞋtɔnd mɛtn ɗim gɔtse ki se ɔɔ nakŋ maam mꞋtɔɔm rom do ki se mꞋje nam amsin̰ kɔɔɗ eyo. 16 Gɛn taaɗn Labar Jiga gɛn al‑Masi se, maam mꞋɔk ɗoobm kɛn mꞋan tɔɔm rom eyo taa taar se lɛ Mɛljege ɓo ɛɗumsin̰o ɔɔ mꞋan̰ taaɗin̰ jeege tu tak. Ɔɔ kɛn maam jaay mꞋtaaɗ Labarin̰ Jiga te ey lɛ, naan̰ se am tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo. 17 Kɛn naabm se jaay maam mꞋtɛɗin̰ ute maraadum sum num, naan̰ se maam mꞋɔk ɗoobo kɛn jꞋam kɔgŋ dal dubaruma. Num bin eyo! Naabm se lɛ, Raa ɓo ɛɗumsin̰ kaam jima ɔɔ mꞋan̰ tɛɗn tak. 18 Maam tap ɓo jꞋam kɔgŋ ɗi? Labar Jiga gɛn Isa al‑Masi kɛn maam lee taaɗ jeege tu cɛrɛ se ɓo, Ꞌtɛɗga bɛɗuma. Ey num maam se mꞋɔk ɗoobo taa Labar Jigan maam mꞋlee mꞋtaaɗ se jꞋamga kɔgŋ ɗim, naɓo maam malin̰ ɓo baate.

Pɔl je ano ɓaa ute jeege paac gɔtn *al‑Masi ki

19 Ɗeere, maam se mꞋɓul nam eyo. Num gaŋ mꞋtɛɗn rom aan gɔɔ ɓulu se taa jeege paac, taa mꞋtɛɗn jeege dɛna aɗe ɓaa ɗoobm al‑Masi ki. 20 Ute Yaudge se, maam mꞋtɛɗ rom kɔɗ Yaud, taa mꞋano ɓaa ute Yaudge ɗoobm al‑Masi ki. Ɔɔ kɛn ute jeegen iŋg do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki lɛ, maam kic mꞋtɛɗ rom aan gɔɔ maam kic mꞋiŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki. Ɔɔ kɛn ɗeere num, maam mꞋiŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ey sum. Kɛn ɔlum jaay maam mꞋtɛɗ naan̰ se, taa mꞋje jee kɛn iŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, aɗe ɓaa ɗoobm al‑Masi ki. 21 Ute jeegen jeel Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ey se, maam kic mꞋtɛɗ rom aan gɔɔ mꞋjeel Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki eyo. Ey num, ɗeere, maam se mꞋjeel Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ɔɔ Ko Taar maam se, naan̰ Ko Taar gɛn Labar Jiga gɛn al‑Masi. Kɛn maam jaay mꞋtɛɗ rom bin se, taa mꞋaɗen tɛɗn naaɗe aɗe ɓaa ɗoobm al‑Masi ki. 22 Kɛn maam jaay mꞋute jeegen ɔk tɔɔgɔ naan Raa ki ey se, maam mꞋiŋg aan gɔɔ naaɗe taa mꞋanɗeno ɓaa ɗoobm al‑Masi ki. Ɔɔ maam mꞋtɛɗ ute jeege paac ute ɗoobm gay gay kic ɓo taa mꞋkaajn̰ jee mɛtin̰gen maakɗe ki se. 23 Nakgen paac jaay maam mꞋtɛɗin̰ se, taa Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi se Ꞌwɔɔkŋ ɓaa ute naanin̰a. Ɔɔ maam kic ɓo mꞋkɔŋ bɛɗuma maakŋ bɛɛ Raa kɛn utu Ꞌtɛɗn jeen̰ge tu se.

24 ꞋJeelki, jee paacn̰ jꞋɔmbɗe gɛn naŋ naŋ deete ki se, jee paacn̰ aan̰ se, deb kalaŋ aan̰ deel se ɓo jꞋaalin̰ aace ɔɔ jꞋɛɗin̰ bɛɗin̰a. Bin num naase kic aan̰ki aan gɔɔ gɛn debm aan̰ deel se taa jꞋasen kaal aace ɔɔ aki kɔŋ bɛɗse kici. 25 Jee paacn̰ kɛn lee aan̰ gɔtn kꞋlee kꞋtaan̰ naŋ naŋ deete se, naaɗe lee dabar roɗe dɛn aak eyo. Naaɗe tɛɗin̰ se taa jꞋaɗen kaal aace ɔɔ kɔŋ bɛɗɗe†. Naɓo kaal aacn̰ kꞋlee kꞋjꞋaalɗen naaɗe ki se, tɛɗga sum ɓo gɔtin̰ utu Ꞌdeele. Num gaŋ kaal aacn̰ kɛn jꞋaaljeki naajege tu se gɔtin̰ Ꞌdeel eyo, naan̰ se Ꞌtiŋg gɛn daayum. 26 Taa naan̰ se ɓo maam kic mꞋaan̰ gɔtn rɛn̰ eyo, gaŋ mꞋaan̰ ute ɗoobin̰a taa mꞋkaan gɔtn kaan ki. Ɔɔ maam se mꞋtec aan gɔɔ debm deelga deel gɛn cɛɛpm gɛn tɔnd naapa, naɓo gɔtn tɔndki se mꞋɔnd gɔtn rɛn̰ eyo. 27 Maam mꞋdabar rom dɛna, taa mꞋan̰ bɔɔbm kɔkɔ. Ey num maam kɛn mꞋtaaɗo taar gɛn Isa al‑Masi jeege tu se, sɔm mꞋkutn naaŋa cɛrɛ.

10

Ɔn̰te Ꞌdaanki maraga

1 Gɛnaamgen ɗoobm *al‑Masi ki, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗn mɛtn taar bubjegen do dɔkin̰a. Kaaɗ kɛn *Musa jaay ɔɔɗo Bubjege do kɔɗ‑ɓaar ki se, naaɗe paac se gapara* bɔɔbɗeno ɔɔ naaɗe paac gaaŋo Baar Aace†. 2 Ɔɔ gapara jaay bɔɔbɗeno ute gaaŋ baar kɛn naaɗe gaaŋo se, kɛse aan gɔɔ *kꞋbatizɗenga kalaŋ ute Musa. 3 Naaɗe paac ɔso kɔsn kɛn bɔɔyo maakŋ raa ki. 4 Naaɗe paac aay maan iin̰o gɔtn *Raa ki, taa naaɗe se aay maan teeco ro ko kɛn Raa ɛɗɗeno ɔɔ ko ese se, lee ute naaɗe‡. Ɔɔ ko se, naan̰ ɓo al‑Masi. 5 Ute naan̰ se kic ɓo, maakɗe ki se jee dɛnin̰ ɓo tɛɗn nakŋ kɛn tɔɔl Raa ki eyo ɔɔ maak‑taar Raa bɔɔy doɗe ki. Naaɗe ooyo ɔɔ yoɗege se ɔɔpo do kɔɗ‑ɓaar ki.

6 Nakgen se jaay aan doɗe ki se taa ajeki kaal bijege tu ɔɔ bin se jꞋaki kɔŋ dɔŋ nakŋ *kusin̰ eyo aan gɔɔ kɛn naaɗe dɔŋo se. 7 Ɔn̰te Ꞌdaanki maraga aan gɔɔ jee mɛtin̰gen maakɗe ki tɛɗo se. Taa naan̰ se ɓo Kitap taaɗ ɔɔ: Naaɗe iŋg naaŋ ki, ɔso ɔɔ aayo jaay ɓo naaɗe iin̰ baag daama ɔɔ cɛɛp ute roɗe.§

8 JꞋɔn̰te Ꞌkɛɛski naapge rɛn̰ rɛn̰ aan gɔɔ jee mɛtin̰gen maakɗe ki lee tɛɗo se. Taa naan̰ se ɓo maakŋ ɓii kalaŋ ki sum ɓo, jeege dupu‑si‑di‑kaar‑mɔtɔ ooyo. 9 JꞋɔn̰te Ꞌnaamki Mɛljege aan gɔɔ jee mɛtin̰gen maakɗe ki naamin̰o se. Taa naan̰ se ɓo jee se wɔɔjɔ tɔɔg tɔɔlɗe*. 10 Ɔn̰te Ꞌmooyki naaŋ ki dir dir ute Raa aan gɔɔ jee mɛtin̰ge maakɗe ki se lee mooyo. Taa naan̰ se ɓo *kɔɗn Raa debm kɔɔɗn ko jeege se Ꞌɓaaɗo tɔɔlɗe. 11 Nakgen se jaay Raa ɔn̰in̰ aan doɗe ki se, taa kaal bi jeege tun kuuy. Ɔɔ kɛn naan̰ jaay ɔn̰in̰ kꞋraaŋin̰ maakŋ Kitap ki se lɛ, taa ajeki kaal bijege tu naajegen jꞋaankiga gɔɔr ute ɓii kɛn duni an naŋ se.

12 Taa naan̰ se ɓo debm saap maakin̰ ki ɔɔ naan̰ tɔɔg ɗoobm Raa ki se, n̰Ꞌɔnd kɔndɔ, n̰Ꞌɔn̰te kooco. 13 ꞋJeelki nakŋ naam kɛn aan dose ki se, lee aan do jeege tu paac kici. Ɔɔ Raa se naan̰ debm tuj ɔrmin̰ eyo ɔɔ naan̰ Ꞌkɔŋ kɔn̰ nakŋ naam kɛn aan dose ki se, Ꞌdeel dose eyo. Ute nakŋ naam kɛn aan dose ki se, naan̰ asen taaɗn ɗoobm kɛn naase anki kaan̰ kɔtɔ ɔɔ naan̰ asen kɛɗn tɔɔgŋ kɛn naase an̰ki kaasn gɛn sɛrkin̰a.

14 Taa naan̰ se ɓo, jee maakjemge, ɔɔɗki dose dɔkɔ ro maragge tu. 15 MꞋtaaɗsen naase ki se aan gɔɔ jee saap ɔŋ taara jaay taaɗa. Taar kɛn maam mꞋtaaɗse se, naase Ꞌsaap ɔkki mɛtin̰ jiga. 16 Kɛn naajege kꞋɓaaki ɓaa kɔsn, kɔsn Mɛljege jaay jꞋuunki *kɔɔpm gɛn tɔtɔ koojn̰ bin̰ jaay kꞋtɔɔmki Raa se, kɛse je taaɗn ɔɔ: ute moosn Isan ɔɔy se, naajege kꞋtum kꞋtɛɗkiga kalaŋ ute Isa ey ne? Ɔɔ kɛn jꞋuunki mappa jaay kꞋdupki kꞋnigin̰ki ute naapa gɛn kɔsɔ se, kɛse je taaɗn ɔɔ: kꞋtum kꞋtɛɗkiga ro kalaŋ ute al‑Masi ey ne? 17 Taa mappan se lɛ kalaŋ sum ɔɔ naajege kꞋpaacki se kꞋnig kꞋjꞋɔski naan̰ ese sum; bin ɓo naajegen ute dɛnjege se, kꞋtum kꞋtɛɗkiga ro kalaŋ.

18 ꞋJeelki, gaan *Israɛlgen lee ɔso daa kɛn naaɗe lee tɔjin̰ *sɛrkɛ *gɔtn kɛn kꞋjꞋiin̰in̰ gɛn lee tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se, naaɗe se *dɔɔk ute Raa kalaŋ†. 19 Taar kɛn maam mꞋtaaɗsen tap ɓo mꞋje taaɗn mꞋɔɔ ɗio? Bin num daa maraga ute maragin̰ge se tap ɓo tɔɔl sɛrɛ ne? 20 Ɓɛrɛ gɔtɔ! Naaɗe se tɔɔl sɛr eyo. Naɓo aan gɔɔ sɛrkŋ naaɗe lee tɔj se lɛ, sitange tu ey num Raa ki eyo. Taa naan̰ se ɓo maam mꞋje naase aki Ꞌdɔɔkŋ ute sitange eyo. 21 Anum naase aki kɔŋ kaay tɔtn koojn̰ bin̰ kɛn maakŋ kɔɔpm Mɛljege tu jaay tɛr aki ɓaa kaay kɛn maakŋ kɔɔpm sitange tu se eyo; ɔɔ naase se aki kɔŋ kiŋg kɔsn kalaŋ do tabil ki ute Mɛljege ɔɔ tɛr aki ɓaa kɔsn ute sitange eyo. 22 Lɔɓu kꞋje jꞋaki kookŋ do Mɛljege tu se lɛ? Naajege se kꞋtɔɔg kꞋcirin̰ki naan̰ la?

Nakge paac se kꞋtɛɗin̰ki taa *nookŋ Raa

23 Nam taaɗ ɔɔ: «Debkilimi ɔk ɗoobo gɛn tɛɗn nakge paac.» Naɓo, naajege tu se nakgen se paac tɔɔljeki sɛr eyo. Ɗeere, debkilimi ɔk ɗoobm gɛn tɛɗn nakge paac, naɓo naajege tu se ɔŋ noogjeki gɛn ɓaa ute naanjege eyo. 24 Nam ɔn̰te Ꞌsaapm do naan̰ malin̰ ki sum, num n̰Ꞌsaap do jeege tun kuuy. 25 Naase ɔkki ɗoobo gɛn dugŋ kɔsn daagen paacn̰ maakŋ suuk ki. Kɛn Ꞌɓaaki ɓaa kɔs se, ɔn̰te Ꞌtɔndki mɛta ɔɔ maakse, ɔn̰te naajn̰ do ki. 26 Taa Kitap taaɗ ɔɔ: Do naaŋa ute nakgen do ki paac se gɛn Mɛljege Raa.‡

27 Aan gɔɔ debm aal te maakin̰ do Isa ki ey jaay daŋse ɔɔ aki ɓaa ɓeen̰ ki se ɔɔ kɛn jaay Ꞌɓaakiga num, kɔsn kɛn naan̰ ɛɗsen se, ɔski, ɔn̰te Ꞌtɔndki mɛta ɔɔ maakse, ɔn̰te naajn̰ do ki. 28 Kɛn nam jaay ɗeeksen ɔɔ: Kɛse lɛ daa maraga se, naase ɔn̰te Ꞌkɔski; bin se debm kɛn aalse bise ki se, naase an̰ki Ꞌtɛɗn maakin̰ Ꞌnaajn̰ do kɔs ki se eyo. 29 Maam mꞋtaaɗ ara se ute maakŋ naan̰ kɛn utu naaj naaja ey num, ute gɛn naase eyo. Maam lɛ mꞋɔk ɗoobo. Bin num gɛn ɗi jaay debm maakin̰ utu naaj naaja am gaasn gɛn kɔsn nakge se? 30 Kɛn maam mꞋɓaa kɔsɔ jaay mꞋtɔɔm Raa num, gɛn ɗi jaay naai Ꞌtaaɗum taar iŋg kus do kɔs kɛn maam mꞋtɔɔmga tɔɔm Raa taarin̰ se?

31 Bin ɓo kɛn aki kɔsɔ, kɛn aki kaaye lɔ aki tɛɗn ɗi ɗi kic ɓo, Ꞌtɛɗin̰ki paac gɛn nookŋ Raa. 32 Bin num kɛn ute Yaudge, jeegen Yaudge eyo, ey lɛ ute *eglizn gɛn Raa se, paac se, maakŋ kiŋgse ki se, ɔn̰te Ꞌkɔlki nam Ꞌkoocn̰ ɗoobm Raa ki. 33 Bin ɓo iŋgki aan gɔɔ maama: maam mꞋaay kaamuma ɔɔ do nakge tu paac se, mꞋje mꞋtɛɗn nakŋ kɛn Ꞌtɔɔl jeege tu paac. Maam se mꞋsaap do maam malin̰ ki eyo, num maam mꞋsaap taa bɛɛ jee dɛna mꞋje taa Raa aɗen kaaja.

11

1 Aan gɔɔ maam mꞋuun bɔlɔtn *al‑Masi se, naase kic ɓo uunki bɔlɔtuma.

Kaaɗ kɛn mɛndge ute gaabge tusga gɛn keem *Raa

2 Maam se mꞋtɔɔmse, taa naase se tɛɗga tak ɓo, naase Ꞌsaapki dom ki ɔɔ naase utu iŋg Ꞌbɔɔbki taar kɛn maam mꞋdooyseno se. 3 Naɓo maam mꞋje taar se, naase an̰ki jeel kɔkŋ jiga: gaabge paac se, *al‑Masi ɓo doɗe ki ɔɔ mɛnda lɛ, gaaba ɓo don̰ ki ɔɔ al‑Masi lɛ, Raa ɓo don̰ ki. 4 Kaaɗn keem Raa ki jaay ɓo gaabm kɛn taaɗ taar teeco taar Raa ki ey lɛ eem keem Raa jaay aal kala don̰ ki se, kɛse naan̰ ɔl al‑Masi ɓo maakŋ sɔkɔn̰ ki. 5 Num gaŋ kɛn mɛnda jaay kaaɗn keem Raa ki, ɓaa taaɗn taar teeco taar Raa ki ey lɛ ɓaa keem Raa jaay aal te kala don̰ ki ey se, kɛse naan̰ ɔl gaabin̰ ɓo maakŋ sɔkɔn̰ ki ɔɔ mɛnd bin se tec aan gɔɔ mɛnd kꞋdɔsin̰ga dɔs don̰a kɛn ɔlin̰ sɔkɔn̰ tɔɔlin̰ se. 6 Kɛn mɛnda jaay baate kaal kala don̰ ki se, bɛɛkin̰ se kꞋdɔsin̰sin̰ naatn. ꞋJeelki, kɛn mɛnda jaay jꞋɔj kꞋnaŋin̰ga bɛɛkin̰ tak tak ey lɛ kꞋdɔsin̰sin̰ga se, tɛɗin̰ sɔkɔn̰ tɔɔlin̰a. Bin num ɔn̰ mɛnda tak ɓo kaal kala don̰ ki don̰ ki. 7 Num kɛn gaaba jaay ɓaa keem Raa num, ɔn̰te kaal kala don̰ ki, taa gaaba se Raa aalin̰ tecin̰ naan̰a taa an̰ *nooko. Gaŋ mɛnda lɛ, Raa aalin̰ se gɛn nookŋ gaabin̰a. 8 Taa gaaba se teeco ro mɛnd ki eyo, num mɛnda ɓo teeco ro gaab ki*. 9 Gaaba se Raa aalin̰o taa mɛnd eyo, num mɛnda lɛ nookŋ gaabin̰a. 10 Taa *kɔɗn Raage se ɓo mɛnda se n̰Ꞌaal kala don̰ ki ɔɔ ute kal kɛn naan̰ aal don̰ ki se je taaɗn ɔɔ naan̰ se sook deb kɛn ɔk tɔɔgɔ don̰ ki se.

11 Ute naan̰ se kic ɓo, naan Mɛljege tu se, mɛnda kalin̰ ki sum se kɔŋ kaan̰ kaam eyo ɔɔ gaaba kic lɛ kalin̰ ki sum se kɔŋ kaan̰ kaam ey kici. 12 Aan gɔɔ mɛnda lɛ teeco ro gaab ki se, gaab kic lɛ mɛnda ɓo oojin̰a; num naaɗe paac se iin̰o gɔtn Raa ki. 13 Naase malin̰ge aakin̰ki tu. Kɛn jeege tusga gɛn keem Raa jaay mɛnda aal te kala don̰ ki ey sum ɓo eem Raa se, dɔɔɗn ne? 14 Kɛn jꞋaakin̰ kaak bin kic ɓo, gaaba jaay ul bɛɛkin̰ tɛɗ jɛrl se, sɔkɔn̰ ey ne? 15 Gaŋ mɛnda jaay bɛɛkin̰ dɛn se, ɔkin̰a. Bɛɛkin̰ kɛn Raa ɛɗin̰ dɛn se, tɛɗin̰ tec aan gɔɔ mɛnd kɛn aalga kaal kala don̰ ki. 16 Ɔɔ debm jaay je tookŋ do taarge tun maam mꞋtaaɗsen ey se, maam ute *eglizgen gɛn Raa se lɛ, kɛse ɓo nakŋ kɛn naaje kꞋlee kꞋtɛɗa.

Kɔsn gɛn Mɛljege Isa

17 Do taarge tun maam mꞋje mꞋasen taaɗse, maam mꞋasen kɔŋ tɔɔm eyo. Taa kɛn naase jaay Ꞌtuskiga gɛn keem Raa se, naase Ꞌtɛɗki nakgen *kusin̰ ɓo cir kɛn bɛɛ. 18 Anum nakŋ deet deet se kꞋtaaɗum jꞋɔɔ: kɛn naase jaay Ꞌtuskiga gɛn keem Raa num, naase Ꞌlee Ꞌgaaŋki ute naapa. Ɔɔ do taar kɛn se, mꞋjeelin̰ kɛngen mɛtin̰ge se, mɛt ki. 19 Bin num maam mꞋjeele maakse ki se, jeege utu Ꞌgaaŋ ute naapa, bin jaay ɓo jꞋkaakŋ jeel jee kɛn ɔk taar Raa ɔɔn̰ se. 20 Kɛn naase Ꞌtuskiga gɛn keem Raa jaay ɔski kɔs ute naapa se, kɛn maam mꞋaakin̰ ara ki num, aan gɔɔ kɔsn gɛn Mɛljege eyo. 21 Taa kɛn naase jaay iŋgkiga gɔtn kɔs ki se, naŋa naŋa kic ɓo naar ɔs kɔsin̰ kɔsin̰ kɛn naan̰ ɓaano. Bin ɓo jee mɛtin̰ge lɛ, ɓo tɔɔlɗe tɔɔlɔ ɔɔ jeegen kuuy se lɛ, aay bini oon koono. 22 Kɛn bin num, ɔski ɔɔ aayki ɓeesege tu. Lɔ naase ɔkki ɓeege ey ne? Kɛn naase jaay Ꞌtɛɗki bin se, naase uum aalki kaal *egliz gɛn Raa se ɓo naaŋ ki ɔɔ gɛnaagen ɔk ɗim ey se lɛ, naase aakɗeki kaakŋ mɛtɗe. Anum do taarge tun ese se, naase Ꞌjeki mꞋasen taaɗn mꞋɔɔ ɗi? MꞋasenga tɔɔm la? Gɔtɔ. Do nakge tun naase Ꞌtɛɗki se, maam mꞋasen kɔŋ tɔɔm eyo.

23 ꞋBooyki! Kɛse ɓo taar kɛn Mɛljege dooyumo ɔɔ maam kic mꞋdooyseno mꞋɔɔ: maakŋ nɔɔr kɛn jꞋan kɔkŋ Mɛljege Isa se, naan̰ uun mappa jin̰ ki, 24 ɔɔ kɛn naan̰ jaay tɔɔm Raa aas se, naan̰ dupin̰a ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Kɛse ɓo roma kɛn mꞋɛɗin̰ *sɛrkɛ taa naase. Nakŋ se Ꞌlee Ꞌtɛɗin̰ki bini ɔɔ Ꞌsaapki dom ki.» 25 Kɛn naaɗe jaay ɔs aas se, Mɛljege uun *kɔɔpm ɗooc ute tɔtn koojn̰ bin̰ se ɔɔ tɛɗin̰ bin kici, taaɗɗen ɔɔ: «Tɔtn koojn̰ bin̰ kɛn maakŋ kɔɔp kɛn ese se je taaɗn ute moosum Ꞌkɔɔy se, kɛse je taaɗn ɔɔ: *Raa dɔɔkga kiji ute naase. Daayum kɛn naase Ꞌɓaaki ɓaa kaaye se, Ꞌtɛɗin̰ki bini ɔɔ Ꞌsaapki dom ki.» 26 Daayum kɛn naase jaay Ꞌtuskiga gɛn kɔsn mappan ese se† ɔɔ gɛn kaay tɔtn koojn̰ bin̰ kɛn maakŋ kɔɔp kɛn ese se, kɛse naase Ꞌtaaɗki mɛtn taar kooy Mɛljege bini, ɓii kɛn naan̰ aɗe tɛrl ro ki.

27 Taa naan̰ se ɓo, debm ɔs mappa gɛn Mɛljege ɔɔ aay tɔtn koojn̰ bin̰ kɛn maakŋ kɔɔp Mɛljege tu ute ɗoobin̰ ey se, bɔɔrɔ utu koocn̰ don̰ ki taa daa ro Mɛljege ute moosin̰ se, naan̰ aalɗen te maak ki eyo. 28 Taa naan̰ se ɓo naŋa naŋa kic kɛn ɓaa ɓaa kɔsn mappm ese se ɔɔ ɓaa Ꞌkaay tɔtn koojn̰ bin̰ kɛn maakŋ kɔɔp kɛn ese, n̰Ꞌsaap do ron̰ ki jaay Ꞌkɔsɔ ɔɔ Ꞌkaaye. 29 Anum debm jaay ɔs mappan se ɔɔ aay tɔtn koojn̰ bin̰ kɛn maakŋ kɔɔp ki se, saap te do ro Mɛljege tu eyo jaay ɔsɔ ɔɔ aay se, kɛse naan̰ malin̰ ɓo tɛɗ bɔɔrɔ ooc don̰ ki. 30 Taa naan̰ se ɓo maakse ki se jeege dɛna tɛɗga kɔɔn̰ɔ, jeege dɛna kɔɔn̰ɔ tujɗenga ɔɔ jee mɛtin̰ge ooyga. 31 Kɛn naajege jaay kꞋjeelki kɔjn̰ bɔɔrɔ do naaje malin̰ge tu se, Raa ajeki kɔjn̰ bɔɔrɔ dojege tu eyo. 32 Anum kɛn Mɛljege jaay ɔjjeki bɔɔrɔ dojege tu se, kɛse naan̰ dɛjjeki dɛjje. Taa ɓii kɛn naan̰ Ꞌkɔjn̰ bɔɔrɔ do *duni ki se, bɔɔrɔ Ꞌkoocn̰ dojege tu ey sum. 33 Bin ɓo gɛnaamgen ɗoobm al‑Masi ki, kɛn Ꞌtuskiga gɛn kɔsn, kɔsn Mɛljege se, Ꞌbooyki naapa. 34 Kɛn debm jaay ɓo tɔɔlin̰ lɛ, n̰Ꞌɔs ɓeen̰ ki. Bin ɓo kɛn naase Ꞌtuskiga se, bɔɔrɔ Ꞌkoocn̰ dose ki eyo. Taargen ɔɔp se, kɛn maam mꞋɓaaga gɔtse ki jaay ɓo, mꞋasen ɓaa taaɗn naŋ mɛtin̰a.

12

Naabm kɛn *Nirl Salal ɛɗ jeege tu gɛn tɛɗn naabm *Raa

1 Gɛnaamgen ɗoobm al‑Masi ki, ɓɔrse maam mꞋje mꞋasen tɛrl do mɛtn taar naab kɛn *Nirl Raa ɛɗ jeege tu se. Maam mꞋje mꞋasen kɔn̰ naase aki kiŋg do dɛrlse ki eyo. 2 Do dɔkin̰, kɛn naase Ꞌjeelkiro te Raa mal ey se, kaaɗ kɛn naane se, nakŋ ɔk tɔɔgɔ dose ki se Ꞌtɔɔɗ ɔlseno gɔtn raasege tun ɔŋ taaɗ taar ey se, ɔɔ naase lɛ ɔŋ aasin̰kiro gɛn ɗaar tɔɔg eyo. 3 Taa naan̰ se ɓo, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: debm jaay taaɗ ɔɔ: ɔn̰ Raa Ꞌnaam Isa se, debm bin se naan̰ ɔk Nirl Raa maakin̰ ki eyo. Ɔɔ debm taaɗ ɔɔ: Isa se Mɛljege se, debm bin se ɔk Nirl Salal maakin̰ ki.

4 Nirl Salal se, naan̰ kalaŋ sum, naɓo nakgen kɛn naan̰ ɛɗ jeege tu se, dɔɔlin̰ dɛna. 5 Mɛljege se kic naan̰ kalaŋ sum, naɓo naabm kɛn naan̰ ɛɗ jeege tu se, dɔɔlin̰ dɛna. 6 Raa kɛn tɛɗn naaba maakŋ jeege tu paac se, naan̰ kalaŋ sum, naɓo ɗoobm kɛn naan̰ ɛɗo gɛn tɛɗn naabin̰ se, dɔɔlin̰ dɛna. 7 Naŋa naŋa kic ɓo Raa ɛɗin̰ Nirl Salal maakin̰ ki se, taa an tɛɗn naabm kɛn Ꞌnoogŋ jee Raage paac. 8 Deb kalaŋ se, Nirl Raa ɛɗin̰ jeel‑taara gɛn taaɗn taar jeege tu ɔɔ deb kuuy se, Nirl Raa ese sum ɓo ɛɗin̰ jeele gɛn jeel naka. 9 Nirl Raa ese sum ɓo, tɛɗ deb kalaŋ aal maakin̰ do Isa ki cir gɛn jeegen kuuy se ɔɔ deb kuuy se, naan̰ ɛɗin̰ tɔɔgɔ gɛn kɛɗn lapia jee kɔɔn̰ge tu. 10 Deb kuuy lɛ, Nirl Raa ɛɗin̰ tɔɔgŋ gɛn tɛɗn nakŋ‑kɔɔɓge, deb kɛn kuuy naan̰ ɛɗin̰ tɔɔgŋ gɛn taaɗn taar teeco taar Raa ki. Ɔɔ deb kɛn kuuy se, naan̰ ɛɗin̰ tɔɔgŋ kɛn an jeel nakgen kɛn iin̰o gɔtn Nirl Salal ki ey lɛ gɔtn sitange tu. Ɔɔ deb kɛn kuuy se, naan̰ ɛɗin̰ tɔɔgŋ gɛn jeel taaɗn taar naaŋgen jeege jeel eyo. Ɔɔ tɛr deb kɛn kuuy lɛ, naan̰ ɛɗin̰ tɔɔgŋ gɛn jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn taar naaŋgen jeege jeel ey se. 11 Ɔɔ kɛse Nirl Raa kalaŋ ese sum ɓo tɛɗin̰ nakgen se paac ɔɔ naŋa naŋa kic ɓo naan̰ ɛɗin̰ naabin̰ naabin̰ aan gɔɔ kɛn naan̰ maakin̰ jen ro ki.

Jee al‑Masige se tum tɛɗga aan gɔɔ ro kalaŋ

12 Aakki tu: ro debkilimi se, naan̰ kalaŋ sum, naɓo tɔp kaam dɛna. Ute tɔpm kɛn naan̰ tɔp kaam dɛn se kic ɓo tum tɛɗ ro kalaŋ. Jeegen kɛn dɔɔkga ute al‑Masi se kic ɓo tec bini. 13 Ɔɔ naajege paacki se kɛn Yaudge ey lɛ Grɛkge, ɓulge ey lɛ ɓulge eyo, *kꞋbatizjekiro ute Nirl Salal kalaŋ ese sum ɔɔ kꞋtum kꞋtɛɗkiga aan gɔɔ ro kalaŋ. Ɔɔ Raa ɛɗjekiga Nirlin̰ se maakjege tu.

14 Bin ɓo ro debkilimi se naan̰ kaam kalaŋ sum eyo, naɓo naan̰ tɔp kaam dɛna. 15 Jɛ se Ꞌkɔŋ taaɗn ɔɔ: «Maam lɛ mꞋji ey se, mꞋkɔŋ tɛɗn maakŋ ro ki eyo.» Anum kɛn naan̰ taaɗ bin sum ɓo, Ꞌkɔŋ tɛɗn maakŋ ro debkilim ki ey ne? 16 Bi se Ꞌkɔŋ taaɗn ɔɔ: «Maam lɛ mꞋkaama ey se, mꞋkɔŋ tɛɗn maakŋ ro debkilim ki eyo.» Anum kɛn naan̰ taaɗ bin sum ɓo, Ꞌkɔŋ tɛɗn maakŋ ro debkilim ki ey ne? 17 Kɛn ro debkilimi jaay kaam kalin̰ ki sum num, naan̰ tap ɓo Ꞌbooy ute ɗio? Ɔɔ kɛn ro paac ɓo bi kalin̰ ki sum num, naan̰ Ꞌkootn ute ɗio? 18 Ɗeere, ro debkilimi se, Raa tɔndin̰sin̰ga ute ɗoobin̰ tak tak aan gɔɔ kɛn naan̰ maakin̰ jen ro ki. 19 Ro debkilim jaay ɔk ro kaam kalaŋ sum num, kɛse jꞋan̰ kɔŋ daŋ ro ute magalin̰ eyo. 20 Ɗeere, ro debkilimi se tɔp kaam dɛna naɓo kɛn tumga se, tɛɗ ro kalaŋ.

21 Kaama Ꞌkɔŋ taaɗn ji ki ɔɔ: «Maam se mꞋan ɗim ute naai eyo.» Ɔɔ do lɛ Ꞌkɔŋ taaɗn jɛge tu ɔɔ: «Maam se mꞋan ɗim ute naase eyo.» 22 Num gaŋ roi kaam kalaŋ kɛn naai aakin̰ ɔɔ ɔk tɔɔg ey se, kɛn naan̰ jaay gɔtɔ num, kiŋgi se ai tɛɗn ɔɔn̰ɔ. 23 Maakŋ ro ki se gɔtn kɛn kaam kalaŋ jꞋaalɗen maak ki ey se, naaɗe se ɓo kɛn kꞋlee kꞋjꞋɔkɗeki ɔɔn̰ɔ. Ɔɔ kɛngen kꞋlee kꞋtɔyɗeki tɔy se ɓo, kɛn kꞋlee kꞋjꞋaakki doɗege tu ɗawal ɗawal, 24 gaŋ kɛngen kꞋjꞋaakɗenki tal tal se je jꞋaɗen tɛɗn bin eyo. Anum ro kaam kalaŋ kꞋtɔyɗe tɔy se ɓo, Raa tɔndɗen se, taa jꞋaɗenki kɔkŋ ɔɔn̰ɔ. 25 Ro jaay Raa tɛɗin̰ bin se, taa Ꞌtɔpm naap eyo, num taa naaɗe Ꞌkaakŋ do naapge tu. 26 Kɛn ro kaam kalaŋ jaay ɔŋga dubara se, ro ute magalin̰ paac dabara. Ɔɔ kɛn ro kaam kalaŋ jaay ɓo tɛɗga nakŋ bɛɛ kꞋtɔɔmin̰ga lɛ, ro ute magalin̰ paac Ꞌtɛɗ maak‑raapo.

27 Aan gɔɔ ro debkilimi tɔp kaam dɛn jaay dɔɔk tum tɛɗ ro kalaŋ se, ɗeere, naase kic ɓo Ꞌdɛnki, naɓo Ꞌtum Ꞌtɛɗkiga ro *al‑Masi ɔɔ naŋa naŋa kic ɓo utu gɔtin̰ gɔtin̰a. 28 Bin ɓo, maakŋ *egliz ki se, deet deet se, Raa tɔnd *jee kaan̰ naabm Isage. Gɛn k‑dige se, naan̰ bɛɛr tɔɔɗ jee kɛn taaɗ taar teeco taarin̰ ki. Gɛn k‑mɔtɔge tu se, naan̰ tɔnd jee dooy jeege. Ɔɔ mɛtn naaɗe ki se, naan̰ tɔnd jee tɛɗn nakŋ‑kɔɔɓge, tɛr naan̰ tɔnd jeegen ɛɗ lapi jee kɔɔn̰ge tu ɔɔ tɔnd jee mɛtin̰ge gɛn noogŋ jeege. Jee mɛtin̰ge naan̰ tɔndɗe jee kɛn Ꞌtɔɔɗn jeege ute jee kɛn taaɗn taar naaŋgen jeege jeel eyo. 29 Aakɗeki tu: naaɗe paac se lɛ jee kaan̰ naabm Isagen mɛtn‑jiki sum la? Paac naaɗe taaɗ taar teeco taar Raa ki sum la? Paac jee dooy jeege sum la? Paac jee tɛɗn nakŋ‑kɔɔɓge sum la? 30 Naaɗe paac se jeegen kɛn ɛɗ lapi jee kɔɔn̰ge tu sum la? Paac se, jee kɛn taaɗ taar naaŋgen jeege jeel ey se sum la? Ɔɔ naaɗe paac se jeel taaɗn tɔɔkŋ taar naaŋgen jeege jeel ey se sum la? 31 Bin num naabm jigan kɛn *Nirl Raa nig jeege tu se, Ꞌdɔŋki kɛn jiga cir paac.

Ɓɔrse Ꞌbooyki, mꞋje mꞋasen taaɗn ɗoobm kɛn jiga cir paac paac kɛn anki lee do ki.

13

KꞋjeki naapa

1 Kɛn maam ɓo mꞋjeel taaɗn taar naaŋ jeege paac ɔɔ kɛn mꞋjeel taar *kɔɗn Raage kic ɓo, naɓo kɛn maam mꞋɔk maak‑je ey se, kɛse maam mꞋtec aan gɔɔ gaŋga ey lɛ aan gɔɔ mɛndɛ kɛn jꞋɔndin̰ga num eem tɔkŋ bi kiric se. 2 Kɛn maam ɓo mꞋtaaɗ taar teeco taar *Raa ki jeege tu, ɔɔ kɛn mꞋjeel nakgen paacn̰ jeege jeel mɛtin̰ eyo ɔɔ mꞋjeel mɛtn nakge paac, ɔɔ kɛn maam ɓo mꞋaal maakum paac do Raa ki jaay mꞋtaaɗ koge tu mꞋɔɔ jꞋiin̰ kꞋɗɛɛtɛ jꞋɔn̰ gɔtn se jaay naaɗe took taarum kic ɓo, num kɛn maam jaay mꞋje jeege ey se, maam mꞋdebm tɔɔl sɛr eyo. 3 Kɛn maam ɓo mꞋnig maalum paac jee daayge tu ɔɔ bini mꞋɔn̰ rom kꞋtɔɔcin̰ pooɗn kic ɓo, anum kɛn maam jaay mꞋje jeege ey se, kɛse maam mꞋkɔŋ ɗi ro ki?

4 Debm ɔk maakje do jeege tu se, naan̰ maakin̰ deere ɔɔ kɛrcɛlɛ. Naan̰ ɔk maak‑kilimi do nam ki eyo, naan̰ oon eyo ɔɔ magal ron̰ eyo; 5 debm ɔk maak‑je do jeege tu se, naan̰ tɛɗ nakŋ sɔkɔn̰ eyo, naan̰ debm nakɔɔn̰ eyo, tɛɗ maak‑taar eyo, ɔk nam ute taar‑maak eyo; 6 debm kɛn je jeege se, nakgen ute ɗoobin̰ ey se, naan̰ maakin̰ raap do ki eyo, num naan̰ maakin̰ raap do taar kɛn mɛt ki. 7 Debm ɔk maak‑je se, kɛn kꞋtɛɗin̰ *kusin̰ kic ɓo, naan̰ an ɗim eyo. Daayum naan̰ tuj ɔrmin̰ ute jeege eyo, ɔnd don̰ paac do Raa ki ɔɔ ɔŋ sɛrk nakge paac.

8 Maak‑je se naan̰ Ꞌkɔŋ naŋ eyo. Taargen kꞋtaaɗin̰ kɛn teeco taar Raa ki se lɛ, kaaɗin̰ utu Ꞌdeele. Ɔɔ taar naaŋgen jeege jeel ey se utu Ꞌnaŋa ɔɔ jeel nakge se lɛ, kaaɗin̰ utu Ꞌdeel kici. 9 Taa jeel naajege se jeel naŋ mɛtn nakge paac eyo. Ɔɔ taargen kꞋtaaɗin̰ kɛn teeco taar Raa ki se lɛ, ɔŋ aas ute gɛn Raa mal eyo. 10 Anum nakgen mala mala jaay aɗe ɓaa se, nakgen paacn̰ kɛn aas te ute ɗoobin̰ ey se, kaaɗin̰ utu Ꞌdeele.

11 Kaaɗ kɛn maam mꞋutu mꞋbaat se, napar taaɗn taaruma, saapuma ɔɔ booy kɔkuma, paac se, aan gɔɔ gɛn gaan sɛɛmge; anum kɛn maam jaay mꞋaas gaaba sum se, nakŋ gaan sɛɛmge se maam mꞋrɛsin̰ga naatn. 12 Ɓɔrse se, naajege jꞋaakki nakge naɓo jꞋaak jꞋɔkki mɛtɗe eyo aan gɔɔ debm aak daan kaamin̰ maakŋ kaam‑kaay‑naaŋ kɛn aak ɔɔɗ ey se. Num ɓii kalaŋ se, jꞋutu jꞋan̰ kaakin̰ Ꞌtooɗn tal. Ɓɔrse se, maam mꞋjeel mꞋɔk mɛtn nakge paac eyo, naɓo ɓii kalaŋ mꞋutu mꞋjeel kɔkŋ mɛtn nakge se mala mala aan gɔɔ kɛn Raa jeelum maam se.

13 Ɓɔrse nakgen kɛn Ꞌkɔɔpm Ꞌtiŋg se: kaal maakŋ do Raa ki, kɔnd do kɛn jꞋɔndki do Raa ki ɔɔ maak‑jea. Ɔɔ maakŋ naaɗe kɛn mɔtɔ se, kɛn cirɗe paac se, maak‑jea.

14

Naabm *Nirl Salal ɛɗ jeege tu se taa noogŋ jee dɛna

1 ꞋJeki maak‑jea ɔɔ Ꞌdɔŋki naabm kɛn Nirl Salal ɛɗ jeege tu ɔɔ kɛn tap ki se, Ꞌjeki ɗoobm gɛn taaɗn taargen teeco taar *Raa ki. 2 Taa debm kɛn taaɗ taar naaŋ kɛn jeege jeel ey se, kɛse naan̰ taaɗ jikilimge tu eyo, num taaɗ Raa ki. Ɔɔ taar naaŋ kɛn naan̰ taaɗ se lɛ, nam jeel mɛtin̰ eyo. Ute tɔɔgŋ Nirl Salal se, naan̰ taaɗ nakgen deel doa kɛn jeege ɔnd ute mɛt kon̰ eyo. 3 Num gaŋ debm kɛn taaɗ taar teeco taar Raa ki se, naan̰ taaɗ jikilimge tu, noogɗe gɛn ziiɗn ɓaa ute naanɗe, dɛjɗe ɔɔ ɛɗɗen kaay kaama. 4 Debm taaɗ taar naaŋgen jeege jeel mɛtin̰ ey se, kɛse noogin̰ naan̰ mala gɛn ziiɗn ɓaa ute naanin̰a, gaŋ debm jaay taaɗ taar teeco taar Raa ki se, noog jee *egliz ki taa ziiɗn ɓaa ute naanɗe. 5 MꞋje se, naase paacki se, aki Ꞌtaaɗn taar naaŋgen jeege jeel eyo. Naɓo kɛn maam mꞋje cir paac paac se, mꞋje naase aki taaɗn taargen teeco taar Raa ki. Taa debm kɛn taaɗ taar naaŋgen jeege jeelin̰ ey se, ɔn̰ deb kalaŋ Ꞌtaaɗ tɔɔkŋ mɛtin̰ jee eglizge tu taa aɗen noogo naaɗe ziiɗn ɓaa ute naanɗe, kɛn bin ey num, debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se cir debm kɛn taaɗ taar naaŋgen jeege jeelin̰ ey se. 6 Bin ɓo, gɛnaamgen ɗoobm *al‑Masi ki, aan gɔɔ ɓɔrse maam mꞋɓaa gɔtse ki jaay mꞋtaaɗsen ute taar naaŋgen kɛn naase Ꞌjeelki ey se, taarumgen mꞋtaaɗsen se lɛ ɔŋ taaɗsen mɛtn nakgen Raa taaɗum mɛtin̰ se eyo, ɛɗsen te jeel eyo, taaɗsen taar teeco taar Raa ki eyo ɔɔ dooysen ey se, kɛse asen kɔŋ noogŋ ɔɔ ɗi?

7 Bin ɓo Ꞌjeelki, silɛɛrɛ ute kurundu jaay ɓaa mɛtn kaa ki ey se, kaa se jꞋan̰ jeel jꞋɔɔ ɗio? 8 Num debm tuuy ɓɔrlɔ gɛn bɔɔrɔ se jaay tuuyin̰ mɛt ki ey se, jeege Ꞌkɔŋ ɗaapm roɗe gɛn ɓaa bɔɔr ki ne? 9 Gɛn naase kic ɓo tec bini. Kɛn naase Ꞌtaaɗki taar naaŋgen jeege booy ɔk mɛtin̰ ey se, taarsegen naase Ꞌtaaɗki se, jeege Ꞌjeel kɔkŋ mɛtin̰ ɔɔ ɗi? Kɛn bin num, taar naase ulki se, ulki rɛn̰ɛ. 10 Ɗeere, do naaŋ ki ara se, taar naaŋge naparin̰ dɛna ɔɔ maakɗe ki se, taar naaŋ kalaŋ jaay kꞋbooy kꞋjꞋɔkin̰ ey se, gɔtɔ. 11 Kɛn deba jaay taaɗum ute taar naaŋin̰ jaay maam mꞋjeel ey se, debm se maam mꞋjeelin̰ naan̰ se mɛrtɛ. Ɔɔ maam kic lɛ naan̰ am jeelum maam se, mɛrtɛ. 12 Aan gɔɔ naase Ꞌlee Ꞌdɔŋki naabm kɛn Nirl Salal ɛɗ jeege tu se, Ꞌdɔŋki naabm kɛn Ꞌnoogŋ jee egliz ki Ꞌziiɗn ɓaa ute naanɗe.

13 Taa naan̰ se ɓo, debm taaɗ taar naaŋgen jeege jeel ey se, n̰Ꞌtɔnd mɛtn Raa an̰ kɛɗn jeele gɛn tɛrl taar se jeege tu. 14 Kɛn maam jaay mꞋeem Raa ute taar naaŋ jeege jeel ey se, ɗeere, maam mꞋeemin̰ ute maakum paac, naɓo taargen teec taarum ki se, saapum ɔnd ute mɛtin̰ eyo. 15 Kɛn bin num mꞋtɛɗn mꞋɔɔ ɗi? MꞋkeem Raa ute maakum paac ute taar naaŋgen jeege jeel ey se naɓo maam mꞋje mꞋan̰ keemin̰ ute ɗoobm kɛn saapum kic ɓo jeel ɔk mɛtin̰a. MꞋje mꞋkaar kaa ute maakum paac ute taar naaŋgen jeege jeel ey se naɓo, mꞋje mꞋkaar kaa ute ɗoobm kɛn saapum kic ɓo jeel ɔk mɛtin̰a. 16 Kɛn jeege tusga gɛn keem Raa jaay naai Ꞌtɔɔm Raa ute saapi paac ute taar naaŋgen kɛn jeege jeel ey se, ɔɔ nam lee ɓaaɗo booy taar Raa sum jaay utu maakɗe ki se, naan̰ Ꞌkɔŋ tookŋ *amin ɔɔ ɗio, taa taari kɛn Ꞌtɔɔm Raa se lɛ, naan̰ ɔnd ute mɛtin̰ eyo. 17 Baat ey num, taari kɛn naai Ꞌtɔɔm Raa se nijim aak eyo, naɓo debm iŋg booyi jaay jeel mɛtin̰ ey se, ɔŋ noogin̰ gɛn ziiɗn ɓaa ute naanin̰ eyo.

18 Maam mꞋtɔɔm Raa taa maam se mꞋjeel taaɗn taar naaŋgen jeege jeel ey se mꞋcirsen, naasen kɛn iŋg Ꞌɓaaki se paac. 19 Naɓo maakŋ egliz ki se, maam mꞋje mꞋtaaɗn taarge mii sum kɛn jeege jeel mɛtin̰a taa aɗen dooyo, naan̰ se cir kɛn mꞋtaaɗ taara dupu kando kando ute taar naaŋgen jeege jeel mɛtin̰ ey se.

20 Gɛnaamge, ɔn̰te Ꞌsaapki aan gɔɔ gɛn gaan sɛɛmge, num Ꞌsaapki aan gɔɔ jee magalge. Num gaŋ gɛn tɛɗn *kusin̰ num, Ꞌtɛɗki rose aan gɔɔ gaangen sɛɛmɛ kɛn jeel tɛɗ kusin̰ ey ɓɔrt se. 21 Taa naan̰ se ɓo maakŋ *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki raaŋin̰ se Mɛljege Raa taaɗ ɔɔ:

Jee se maam mꞋaɗen taaɗ ute taar naaŋgen kuuy

ɔɔ mꞋaɗe kɔl jee kuuy ɓo utu aɗen taaɗn ute taar naaŋɗege.

Ute naan̰ se kic ɓo naaɗe Ꞌbooy kuun taarum ey tap.*

22 Taar naaŋgen kꞋtaaɗ jaay jeege jeel ey se, kɛse Raa ɓo taaɗ tɔɔgin̰ do jeege tun aal te maakɗe do Isa ki eyo. Num jee kɛn aalga kaal maakɗe do Isa ki se, taar naaŋgen jeege jeel ey se, taaɗ ute naaɗe eyo. Num gaŋ debm jaay taaɗ taar teeco taar Raa ki se, kɛse naan̰ taaɗ ute jee kɛn aalga kaal maakɗe do Isa ki ɔɔ jee aal te maakɗe do Isa ki ey se, taar se ɔlɗe naaɗe maak ki eyo.

23 Kɛn aan gɔɔ egliz ute magalin̰ tus jaay jeege paac taaɗ taar naaŋgen jeege jeel eyo, jaay, jee lee ɓaaɗo booy taar Raa sum ey lɛ jee aal maakɗe do Isa ki eyo ɓaaɗo maakse ki se, asen taaɗn ɔɔ naase se jee dɛrlge ey ne? 24 Num gaŋ kɛn naase Ꞌpaacki jaay Ꞌtaaɗki taar teeco taar Raa ki ute taar naaŋgen kɛn jeege jeelin̰ se, debm aal maakin̰ do Isa ki eyo, ey lɛ debm lee ɓaaɗo maakse ki gɛn booy taar Raa sum se, kɛn naan̰ booy taarsege se, an̰ kɛɗn saapa ɔɔ naan̰ Ꞌjeel ron̰ ki naan̰ se debm kusin̰a, 25 ɔɔ taar kɛn maakin̰ kɛn jeege jeel ey se lɛ, Ꞌtooɗn tal. Gɔtn se naan̰ Ꞌkɛrgŋ kɔnd naanin̰ naaŋ ki naan Raa ki ɔɔ an̰ keeme ɔɔ naan̰ Ꞌtaaɗn makɔn̰ ɔɔ: Ɗeer ɗeer, naase se Raa utu daanse ki!

Raa je nakgen ute ɗoobin̰ tak tak

26 Gɛnaamgen ɗoobm *al‑Masi ki, bin se maam mꞋasen taaɗn mꞋɔɔ ɗi? Kɛn Ꞌtuskiga gɛn keem Raa se, naŋa naŋa kic ɓo kɛn ɓaa kaar kaa, dooy jeege, taaɗn mɛtn nakŋ kɛn Raa taaɗin̰o, taaɗn taar naaŋgen jeege jeel eyo, ey lɛ tɛrl taar naaŋ jeege jeel ey se, anum nakŋ naase aki tɛɗ paac se, Ꞌtɛɗin̰ki taa Ꞌnoogŋ *egliz Ꞌziiɗn ɓaa ute naanin̰a. 27 Kɛn jeege baag taaɗn taar naaŋgen jeege jeel ey se, ɔn̰ jeege dio ɔɔ kɛn cirga lɛ jeege mɔtɔ sum. Kɛn aki taaɗ kic num, deb kalaŋ taaɗ aasga ram jaay ɓo deb kuuy Ꞌtaaɗa. Ɔɔ ɔn̰ nam kuuy an̰ tɛrlin̰ jeege tu. 28 Kɛn debm kɛn an̰ tɛrlin̰ taar se jeege tu gɔtɔ num, gɛnaa kɛn taaɗ taar naaŋ kɛn jeege jeel ey se, n̰Ꞌɔn̰te taaɗn naan jeege tu, num n̰Ꞌtaaɗ ute maakin̰a ɔɔ n̰Ꞌtaaɗ Raa ki. 29 Num gɛn jee taaɗ taar teeco taar Raa ki se lɛ, ɔn̰ jeege dio ey lɛ mɔtɔ sum ɓo, Ꞌtaaɗa. Ɔɔ jee mɛtin̰ge se, kꞋbooy kꞋjꞋɔk mɛtn taar se jiga, taar se ɓaa ute mɛtn taar Raa lɔɓu gɔtɔ. 30 Maakse ki se jaay deb kalaŋ Raa taaɗin̰ mɛtn nakŋ gam ɔɔ je taaɗn mɛtn nakŋ se jeege tu se, deb kuuy kɛn taaɗ taaɗ se n̰Ꞌdoa ɔɔ n̰Ꞌɔn̰ gɔtɔ deb kɛn se. 31 Ɗeere, paacki se, ɔkki ɗoobo kɛn aki taaɗn taar teeco taar Raa ki, naɓo kɛn deb kalaŋ taaɗ aasga jaay ɓo kɔn̰ gɔtɔ naapin̰ ki. Bin se jeege paac, naase aɗeki dooyo ɔɔ aɗeki kɛɗn kaay kaama. 32 Debm jaay taaɗ taar teeco taar Raa ki se, naan̰ bɔɔb ɔk taarin̰a. 33 Nakŋ ute ɗoobin̰ ey se, Raa je eyo. Num Raa se je naase aki kiŋg ute lapia.

Naase Ꞌtɛɗki aan gɔɔ eglizgen gɛn jee Raagen ɓaa se paac, 34 kɛn jee al‑Masige jaay tusga se, mɛndgen maakse ki se, kꞋdoa. Aan gɔɔ kɛn *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki taaɗa, maakŋ jee al‑Masige tun tusga se, mɛndge se ɔk ɗoobo gɛn taaɗn taar eyo num kꞋjꞋiŋg kaam kalaŋ. 35 Kɛn naaɗe ɓo je tɔnd mɛta lɛ, kꞋɓaa kꞋtɔnd mɛtn gaabɗege ɓeene. Ey num kɛn jee al‑Masige tusga num, mɛndge jaay Ꞌtaaɗn taara se dɔɔɗ eyo.

36 Lɔɓu taar Raa se uuno mɛtin̰ gɔtse ki sum la? Ɔɔ taar se, naase kalse ki sum ɓo Ꞌbooyin̰kiro lɛ? 37 Maakse ki debm jaay saap ɔɔ naan̰ ɔk *Nirl Salal maakin̰ ki ey lɛ tɛɗga debm taaɗn taar teeco taar Raa ki se, n̰Ꞌjeele taar kɛn maam mꞋraaŋsen se, kɛse Mɛljege mala ɓo taaɗsen nakŋ gɛn tɛɗa. 38 Anum taar kɛn maam mꞋraaŋsen se jaay debm baate tookŋ do ki se, debm bin se Raa kic ɓo, jeelin̰ eyo.

39 Bin se, gɛnaamgen ɗoobm al‑Masi ki, Ꞌdɔŋki gɛn taaɗn taar teeco taar Raa ki ɔɔ jeegen taaɗ taar naaŋgen jeege jeel ey se, ɔn̰te Ꞌgaaski gɛn taaɗa. 40 Naɓo nakŋ paacn̰ kɛn naase aki tɛɗ se, Ꞌtɛɗin̰ki ute ɗoobin̰ tak tak.

15

Ɗeere, Isa se duroga daan yoge tu

1 Gɛnaamgen ɗoobm *al‑Masi ki, tɛr maam mꞋje mꞋasen taaɗa, taa naase aki saapm do Labar Jigan gɛn al‑Masi kɛn maam mꞋtaaɗseno ɔɔ naase Ꞌtookkiro do ki se ɔɔ ɓɔrse kic utu ɔkin̰ki ɔɔn̰ɔ. 2 Ute Labar Jigan gɛn al‑Masi ese se ɓo, naase ɔŋkiga kaaja kɛn naase jaay iŋgki do ki aan gɔɔ kɛn maam mꞋtaaɗseno se. Ey num, ɓɛrɛ, kaal maaksen do al‑Masi ki se, Ꞌtɛɗn nakŋ cɛrɛ.

3 Nakŋ cir paac paac jaay maam mꞋdooyseno deet deet se, taar maam mala mꞋɔŋin̰o gɔtn al‑Masi kɛn ɔɔ: al‑Masi se ooyga taa *kusin̰jege aan gɔɔ kɛn Kitap taaɗno. 4 Naan̰ ooy se, jꞋɔlin̰o maakŋ ɓaaɗ ki, ɓii k‑mɔtɔge tu se naan̰ duro daan yoge tu, aan gɔɔ kɛn Kitap taaɗno ro ki se kici. 5 Kɛn naan̰ duro se, naan̰ teeco naan Piɛr ki ɔɔ tɛr naan̰ teeco naan jee kaan̰ naabin̰ge tun kꞋdaŋɗe ute ro jee sik‑kaar‑di se. 6 Tɛr naan̰ teeco naan gɛnaage tun ɗoobm Isa al‑Masi kɛn tus iŋg kiŋg taa naapki ɔɔ jee se cir kaar‑mii. Maakɗe ki se, jee dɛnin̰ utu zɛɛrɛ ɔɔ kɛngen mɛtin̰ge se, ooyga. 7 Tɛr naan̰ teeco naan Jak ki ɔɔ tɛr naan̰ teeco naan jee kaan̰ naabin̰ge tu paac. 8 Anum kaam mɔɔtn se, naan̰ teeco naan maam ki kici, maam kɛn aan gɔɔ goon kɛn jꞋoojin̰ laapin̰ aas te eyo. 9 Ɗeere, maakŋ *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige tu se, bɛɛki num, maam se ɓo debm kɛn kꞋkaal mum eyo. Taa maam se mꞋaas kɛn jꞋam daŋ *debm kaan̰ naabm Isa al‑Masi eyo. Taa *eglizn gɛn *Raa se, maam mꞋdabarin̰oga. 10 Num gaŋ Raa tɛɗumga bɛɛ ɔɔ ute bɛɛ naan̰ tɛɗum se maam mꞋtɛɗga aan gɔɔ kɛn ɓɔrse naase Ꞌjeelumki se. Anum bɛɛ Raa kɛn tɛɗum maam ki se, tɛɗ te nakŋ cɛr eyo. Naɓo maakŋ jee kaan̰ naabm Isa al‑Masi ki paac se, maam mꞋtɛɗ naaba mꞋcirɗe. Num kɛn tɛɗ naabm se, maam eyo, naɓo bɛɛ Raa ese se ɓo ɔlum maam mꞋtɛɗ naabm se. 11 Bin ɓo kɛn Ꞌtɛɗn maama, lɔ naaɗe, kɛse ɓo taar kalaŋ kɛn naaje kꞋtaaɗseni ɔɔ do taar kɛn se ɓo, naase Ꞌtook aalkiro maakse do ki se.

Raa utu Ꞌdur jeege daan yoge tu

12 Naaje kꞋtaaɗsen jꞋɔɔ *al‑Masi se duroga daan yoge tu. Num gɛn ɗi jaay jee mɛtin̰gen maakse ki se, taaɗ ɔɔ jee ooyga kooy se, aɗe kɔŋ Ꞌdur daan yoge tu ey se? 13 Kɛn jeege jaay aɗe kɔŋ dur daan yoge tu ey num, al‑Masi kic ɓo duro utu te daan yoge tu eyo. 14 Kɛn al‑Masi jaay duro te daan yoge tu ey se, taar naaje kꞋtaaɗseno se, taar rɛn̰ɛ ɔɔ kaal maaksen do al‑Masi ki se kic lɛ, cɛrɛ. 15 Ɗeere, kɛn jee ooyga kooy jaay aɗe kɔŋ dur daan yoge tu ey num, al‑Masi kic ɓo Raa durin̰o te daan yoge tu eyo. Bin se, naaje kꞋtɛɗga saaɗgen gɛn Raa kɛn taaɗ taar mɛt ki eyo taa naaje kꞋtaaɗ jeege tu jꞋɔɔ: Raa se duroga al‑Masi daan yoge tu se. 16 Kɛn jee ooyga kooy jaay kɔŋ dur daan yoge tu ey num, al‑Masi kic ɓo, duro te daan yoge tu eyo. 17 Anum kɛn al‑Masi jaay duro te daan yoge tu ey se, kaal maaksen do naan̰ ki kic ɓo, cɛrɛ. Ɔɔ ɓɔrse kic ɓo, naase utu iŋgki maakŋ *kusin̰se ki. 18 Kɛn bin num, jee ooyga kooy ɗoobm Isa al‑Masi ki se, utga. 19 Kɛn naajege jaay kꞋjꞋɔndki dojege do al‑Masi ki gɛn tiŋg do naaŋ ki ara sum num, maakŋ jikilimge tun do naaŋ ki ara se, ey num bɛɛki se, naajege sum ɓo kɛn jeege ajeki kɛɛjn̰ dojege tu cir kɛn jeegen ɓaa se paac paac.

20 Num gaŋ ɗeere, al‑Masi se duroga daan yoge tu ɔɔ Raa jaay durin̰o deet deet se, jejeki taaɗn ɔɔ: jeegen ooyga kooy se naan̰ utu aɗen Ꞌdur bin kici. 21 Ute ɗoobm deb kalaŋ sum ɓo, yoa aan do jeege tu ɔɔ ute ɗoobm deb kalaŋ kuuy se, jeege utu aɗe Ꞌdur daan yoge tu. 22 Aan gɔɔ jikilimge paac teeco mɛtjil Adum ki se, naaɗe paac ooy aan gɔɔ naan̰a. Bin ɓo gɛn jeegen paacn̰ dɔɔk ute al‑Masi se, naaɗe paac utu Ꞌkɔŋ kaaja ute naan̰ kici. 23 Num Raa aɗe Ꞌdur jeegen ooyga kooy se naan̰ aɗen rɛɛsn ute ɗoobin̰ ɗoobin̰a. Al‑Masi se naan̰ ɓo debm duro deet daan yoge tu jaay ɓo jee naan̰ge se utu aɗe Ꞌdur daan yoge tu ɓii kɛn naan̰ aɗe ɓaa se. 24 Num sitange, maragge ɔɔ nakgen ɔk tɔɔgɔ do jeege tu paac se, al‑Masi utu aɗen Ꞌtɛɗn Ꞌtɛɗn gɔtɔ, jaay ɓo duni se Ꞌnaŋa ɔɔ kaaɗ kɛn se sum ɓo al‑Masi Ꞌkɔn̰ gaara kaam ji Bubin̰ Raa. 25 Taa al‑Masi se Ꞌkɔsn gaara bini jee taamooyin̰ge se Raa aɗen tɛɗn naan̰ ɓo kiŋg doɗe ki.* 26 Debm wɔɔy kaam mɔɔtn kɛn jꞋan̰ kutin̰ kap se, yoa. 27 Tɛr Kitap taaɗga taaɗ ɔɔ al‑Masi se: Raa ɛɗin̰ga nakge paac kaam jin̰a.†

Kɛn Kitap jaay taaɗ ɔɔ nakge paac tɛɗga kaam jin̰ se, ɔɔp Raa sum ɓo kaam jin̰ eyo. Taa Raa se, naan̰ ɓo debm kɛn ɛɗin̰ nakge paac kaam jin̰a. 28 Kɛn Raa jaay ɛɗga nakge paac kaam ji al‑Masi se, naan̰ Goonin̰ mala se, Ꞌkɔɔpm kaam ji Raa kɛn ɛɗin̰ nakge paac kaam jin̰ se. Bin se jaay ɓo Raa utu Ꞌkɔsn gaara do nakge tun ɓaa se paac.

29 Jee kɛn je ɔɔ jꞋaɗe *batizn taa jeegen ooyga kooy se tap ɓo, *batɛm se aɗen tɛɗn ɗi naaɗe kɛn jee ooyga kooy se‡? Kɛn jeegen ooyga kooy jaay aɗe kɔŋ Ꞌdur daan yoge tu ey num, gɛn ɗi naaɗe ɔn̰ roɗe kꞋbatizɗe taa naaɗe se? 30 Kɛn jeegen ooyga kooy jaay Ꞌdur daan yoge tu ey num, gɛn ɗi jaay naajege daayum kꞋlee kꞋɓaa gɔtn ɔɔn̰ kɛn jꞋan kutn koje ro ki se? 31 Gɛnaamgen ɗoobm al‑Masi ki, daayum maam se mꞋlee nirl yo ki. Kɛse taar mɛt ki, ɔɔ aan gɔɔ gɔtn Mɛljege Isa al‑Masi ki se, maam mꞋtɔɔm roma taa naase se, taar se mɛt ki kici. 32 Gɛnaamge, maakŋ gɛgɛr kɛn Ɛpɛz ki se, maam mꞋɗoɗega ute jeegen aan gɔɔ daa gaabge se. Kɛn jaay gɛn nakgen do *duni ki sum num, maam tap ɓo mꞋkɔŋ ɗi ro ki? Kɛn jeegen ooyga kooy jaay aɗe kɔŋ dur daan yoge tu ey num: JꞋɔski ɔɔ jꞋaayki ute maraadjege, taa naajege se lɛ, mɛtbeeki jꞋaki Ꞌkooyo.§

33 Ɔn̰ten Ꞌkaan̰ki rose dala, ɓɛrɛ: Mɛɗgen jig ey se ɓo kɛn tuj kiŋg bɛɛ jeege*. 34 ꞋTɛrlki saapse ɔɔ ɔn̰te Ꞌtɛɗki kusin̰a! Maam mꞋaak jee mɛtin̰ge maakse ki se jeel Raa eyo; maam mꞋtaaɗsen bin se taa sɔkɔn̰ asen tɔɔlɔ.

Jeegen ooyga kooy se, aɗe duru daan yoge tu ute ro tec ɔɔ ɗio

35 Nam Ꞌkɔŋ tɔnd mɛta ɔɔ: jeegen ooyga kooy se tap ɓo aɗe Ꞌdur ɔɔ ɗi daan yoge tu? Ɔɔ roɗe tap ɓo Ꞌtecn̰ ɔɔ ɗi? 36 Kalɛ, debm dɛrlɛ! Kaam nakŋ naai ɔɔcin̰ga se, ruumga† jaay teec ey la? 37 Naai Ꞌlee ɔɔc se, ɔɔc kaam teen̰e ey lɛ kaam ne ɗim kuuy, num naai Ꞌlee ɔɔc garɗin̰ eyo. 38 Kɛn naai jaay ɔɔcga se, Raa teecin̰a ɔɔ teep tɛɗn magala aan gɔɔ kɛn naan̰ maakin̰ jen ro ki. Kupm kaam naka tak ɓo tecn̰ naparin̰ kalin̰ ki kalin̰ ki.

39 Nakgen oo ko se paac roɗe se tec naap eyo. Gɛn jikilimge lɛ tec kalin̰ ki, gɛn daage lɛ kalin̰ ki, gɛn yeelge kic lɛ kalin̰ ki ɔɔ gɛn kɛn̰jge kic kalin̰ ki. 40 Aan gɔɔ nakgen do naaŋ ki ɔk roge se, kɛngen maakŋ raa ki se ɔk kici. Naɓo kaakŋ bɛɛɗege se, tec te naap eyo. 41 Kaaɗa wɔɔrin̰ tec kalin̰ ki ɔɔ laapa kic kalin̰ ki ɔɔ k‑dijge kic ɓo wɔɔrɗe tec kalɗe ki. Ɔɔ tɛr k‑dijge ute naapa kic wɔɔrɗe tec kalaŋ eyo.

42 Bin ɓo ɓii kɛn jeege aɗe dur daan yoge tu se, Ꞌtɛɗn bin kici. Debkilimi jaay ooy jꞋɔlin̰ga maakŋ ɓaaɗ ki se, ruum naatn. Num gaŋ ɓii kɛn naan̰ aɗe Ꞌdur daan yoge tu se, ro kɛn Raa an̰ kɛɗ se Ꞌkɔŋ ruum ey sum. 43 Ro debkilim ooy jaay jꞋɔlin̰ga maakŋ ɓaaɗ ki se, naan̰ tɛɗ aak kusu. Num ɓii kɛn naan̰ aɗe Ꞌdur daan yoge tu se, Raa an̰ kɛɗn ro aak bɛɛ. Ro debkilim ooy jaay jꞋɔlin̰ga maakŋ ɓaaɗ ki se, naan̰ ɔk tɔɔg eyo. Num ɓii kɛn naan̰ aɗe Ꞌdur daan yoge tu se, Raa an̰ kɛɗn ro kɛn ɔk tɔɔgɔ. 44 Debm jaay ooyga num kɛn jꞋɔlin̰ga maakŋ ɓaaɗ ki se, kɛse jꞋɔl daa ro sum. Num kɛn naan̰ jaay aɗe Ꞌdur daan yoge tu se, aɗe teecn̰ ute ro kɛn *Nirl Salal an̰ kɛɗa. Aan gɔɔ do naaŋ ki debkilim ɔk daa ro se, maakŋ raa ki kic ɓo Raa an̰ ɓaa kɛɗn ro kuuy. 45 Kɛse ɓo Kitap taaɗ ɔɔ: debkilim deet deet se ron̰ Adum, naan̰ se ɔk daa roa ute koa. Adum kaam mɔɔtn se‡, naan̰ se Nirl kɛn ɛɗ kaaja jeege tu. 46 Debm kɛn ɓaaɗo deet deet se, debm ɔk Nirl kɛn ɛɗ kaaja se eyo, num debm ɔk daa ro ɓo ɓaaɗo deete ɔɔ debm ɔk Nirl kɛn ɛɗ kaaja se, ɓaaɗo kaam mɔɔtn. 47 Debm deet deet se naan̰ se jꞋɔɓin̰ ute naaŋa. Debm k‑dige se, naan̰ se iin̰o maakŋ raa ki. 48 Jeegen do naaŋ ki ara paac se, tec aan gɔɔ debm kɛn jꞋɔɓin̰ ute naaŋa se. Ɔɔ jeegen maakŋ raa ki se lɛ, tec aan gɔɔ debm kɛn iin̰o maakŋ raa ki se kici. 49 Aan gɔɔ ɓɔrse naajege kꞋtecki debm kɛn jꞋɔɓin̰ ute naaŋa se, naajege kꞋjꞋutu jꞋaki tec debm kɛn iin̰o maakŋ raa ki se kici.

50 ꞋBooyki gɛnaamgen ɗoobm *al‑Masi ki, mꞋasen taaɗa: ɓɛrɛ, debkilimi ute daa ron̰ ɔk mooso se Ꞌkɔŋ ɓaa *maakŋ Gaar Raa ki eyo. Ɔɔ daa ro se kɛn utu Ꞌruum se lɛ, naan̰ se Ꞌkɔŋ tiŋg gɛn daayum eyo.

51 Maam mꞋje mꞋasen taaɗ ute *nakŋ kɛn jeege jeel mɛtin̰ ey se: ꞋBooyki! Naajege se jꞋaki kooy paac eyo. Anum naajege paacki se, Raa utu ajeki tɛrl rojege kaam kuuy. 52 Ɓii kɛn pulu Ꞌkeem kaam mɔɔtn se, Ꞌtɛɗ yɔkɔɗ aan gɔɔ debm ɔnd kaamin̰ sapac se, kaaɗ kɛn pulu Ꞌkeem se, jeegen ooyga kooy se utu Ꞌduru ute ro kɛn Ꞌkɔŋ ruum eyo. Ɔɔ naajegen jꞋutuki zɛɛr se lɛ, Raa utu ajeki tɛrl rojege kaam kuuy. 53 Ro kɛn utu Ꞌruum se, tak ɓo jꞋutu jꞋan̰ kɛɗn ro kɛn Ꞌkɔŋ ruum eyo ɔɔ ro kɔŋ kooy se lɛ, jꞋutu jꞋan̰ kɛɗn ro kɛn Ꞌkɔŋ kooy ey sum.

54 Kaaɗ kɛn ro kɛn utu Ꞌruum se, jaay utu tɛrl ro kɛn Ꞌkɔŋ ruum eyo, ɔɔ ro kɛn Ꞌkooy se lɛ jꞋutu jꞋan̰ tɛrlin̰ ute ro kɛn Ꞌkɔŋ kooy ey se, bin ɓo taar kɛn Kitap taaɗ do dɔkin̰ se Ꞌkaan ɗoobin̰ ki kɛn ɔɔ:

Ɓɛrɛ, yo se Raa cirin̰ga naan̰ tɛɗga gɔtɔ.

55  Naai yoa, tɔɔgi kɛn naai Ꞌcir jeege se tap ɓo gay?

Ɔɔ tɔɔgi kɛn naai lee tɔɔl jeege se tap ɓo gay?§

56 Tɔɔgŋ kɛn naai Ꞌlee tɔɔl jeege se lɛ, kɛse *kusin̰a. Ɔɔ kusin̰ lɛ, kɛn ɛɗin̰ tɔɔgɔ se, *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki. 57 Anum ute ɗoobm Mɛljege Isa al‑Masi se, kꞋtɔɔmki Raa kɛn ɛɗjeki tɔɔgɔ kꞋcirki nakgen ɔk tɔɔgɔ dojege tu!

58 Bin ɓo, gɛnaa maak‑jemge, Ꞌɗaarki tɔɔgɔ. Ɔn̰te Ꞌtɛrlki mɔɔtn! Naabm Mɛljege se ɔn̰te Ꞌkɔn̰in̰ki, Ꞌtɛɗ Ꞌɓaansin̰ki ute naanin̰a. ꞋJeelki, naabm kɛn naase Ꞌlee dabara Ꞌtɛɗin̰ki Mɛljege tu se, cɛr eyo.

16

Gɛnaagen ɗoobm *al‑Masi ki tiir gɛn noogŋ gɛnaagen Jeruzalɛm ki

1 MꞋje mꞋasen taaɗa taa gursn kɛn aki tiir gɛn noogŋ jee Raagen Jeruzalɛm ki se: maam mꞋtaaɗɗega taaɗ mɛtin̰ *eglizge tun taa naaŋ Galat ki. Anum naase Ꞌtɛɗin̰ki bin kici. 2 Ɓii dumas ki tak ɓo, naŋa naŋa kic ɓo do naabin̰ kɛn naan̰ tɛɗ jaay ɔŋo se, maak ki se n̰Ꞌɔɔɗ n̰Ꞌɔmbin̰ gɛn don̰a taa an noogŋ gɛnaagen ɗoobm al‑Masi kɛn Jeruzalɛm ki. Bin se, naase aki kɔŋ booy ɓiin kɛn maam mꞋaanga jaay aki tiir ey sum. 3 Kɛn maam jaay mꞋɓaa mꞋaanga gɔtse ki num, jee kɛn naase Ꞌbɛɛr Ꞌtɔɔɗɗeki se, maam mꞋaɗe kɛɗn maktub ute nakŋ kɛn naase Ꞌtiir Ꞌtusin̰ki jiɗe ki se. Ɔɔ maam mꞋaɗe kɔl naaɗe aan ɓaa ute nakgen se, Jeruzalɛm ki. 4 Kɛn aakin̰ki bɛɛ jaay maam mala ɓo mꞋɓaa kic lɛ, naaɗe Ꞌɓaa ute maama.

Pɔl je ɓaa mɛrtɛ

5 Kɛn maam mꞋutu mꞋɓaa gɔtse ki se, maam mꞋkaal teecn̰ taa naaŋ Masedoan ki, taa maam mꞋkaal ute ɗoobm ese. 6 Kɛn maam jaay mꞋaanga gɔtse ki se, baat ey num maam mꞋtiŋg cɔkɔ ute naase, lɔɓu kaaɗn kuulu se kic daan mꞋan̰ deel gɔtse ki jaay ɓo sɔm naase amki je nakŋ kɛn am noogŋ gɛn tɛɗn mɛrtum naan ki. 7 Anum kɛn ɓɔrse mꞋɓaa ɓaa gɔtse ki se, mꞋje mꞋasen kaakŋ ute do jɛm sum eyo, naɓo kɛn Mɛljege jaay ɔɔɗumga ɗoobo num, maam mꞋje mꞋkiŋg ute naase cɔkɔ. 8 Num gaŋ ɓɔrse maam se mꞋtiŋg maakŋ gɛgɛr kɛn Ɛpɛz ki se, bini mꞋkaan kaaɗn laa Pantekɔt ki. 9 Taa gɔtn ese se, maam mꞋɔŋga ɗoobm gɛn tɛɗn naaba *Raa ki dɛn aak eyo naɓo jee wɔɔyge kic ɓo dɛna utu gɔtn ese.

10 Kɛn Timote jaay aanga gɔtse ki num, aakin̰ki don̰ ki. Bin jaay ɓo naan̰ kic nirlin̰ an̰ kaay eyo; taa naan̰ kic lɛ tɛɗn naabm Mɛljege aan gɔɔ maama. 11 Ɓɛrɛ, Timote se, nam ɔn̰te kuum kaalin̰ naaŋ ki, num ɛɗin̰ki nakŋ noogo kɛn naan̰ aɗe kɔkŋ tɛrl gɔtum ki ute lapia. Taa maam mꞋute gɛnaagen gɔtn ara se, jꞋutu jꞋiŋg jꞋaak kaamin̰a.

12 Gɛnaajege Apɔlɔs se, ey num maam mꞋɛɗin̰ga kaay kaam aak eyo mꞋɔɔ ute gɛnaage se, n̰Ꞌɓaa gɔtse ki, naɓo naan̰ took eyo gɛn ɓaa gɔtse ki ɓɔrse se. Anum kɛn naan̰ ɔŋga jin̰ jaay sɔm utu Ꞌɓaa gɔtse ki.

Pɔl naŋ taarin̰a ɔɔ ɔl tɔɔsin̰ jeege tun Kɔrint ki

13 Daayum iŋgki zɛɛrɛ, kaal maaksen do Raa ki se ɔkin̰ki tɔɔgɔ. ꞋTɛɗki jee mɛc ɔɔ Ꞌɗaarki tɔɔgɔ. 14 Ɔɔ nakŋ naase aki Ꞌtɛɗ paac se, Ꞌtɛɗin̰ki ute maak‑jea.

15 Gɛnaamge, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗ daala: Ꞌjeelki Stepanas ute jee maakŋ ɓeen̰ ki se, naaɗe ɓo jee kɛn took aal maakɗe deet do *al‑Masi ki taa naaŋ Akayi ki se ɔɔ naaɗe se ɓo, jee ɔn̰ roɗe gɛn tɛɗn naabm Raa maakŋ jee Raage tu. 16 Jee bin se ɓo, Ꞌtookki taarɗe ɔɔ jee kɛn lee dabar tɛɗ naaba ute naaɗe se kic ɓo, Ꞌtookɗeki taarɗe kici.

17 Kɛn Stepanas, Portunatus ute Akaykus ɓaaɗo aakum se, maam maakum raap aak eyo; gɔɔ naase ki se, naaɗe ɓaaɗo noogumga. 18 Taa naaɗe se tɛɗum maakum tɔɔɗga kaam kalaŋ aan gɔɔ naaɗe tɛɗsen naase ki se kici. Bin num jee bin se, ɔkɗeki ɔɔn̰ɔ.

19 *Eglizgen taa naaŋ Azi ki se, tɛɗsen tɔɔsɛ. Akilas ute Priska ɔɔ ute egliz kɛn lee tus ɓeeɗe ki se kic tɛɗsen tɔɔsɛ dɛn aak eyo ute ro Mɛljege. 20 Gɛnaagen ɗoobm Isa al‑Masi kɛn gɔtn ara se, tɛɗsen tɔɔsɛ paac.

ꞋTɛɗki tɔɔsɛ naapge tu ɔɔ Ꞌbaam Ꞌtɔkki naapa ɔɔ aayki ciil naapge aan gɔɔ gɛnaa naapge. 21 Gɔtn ara se, kɛse maam Pɔl ɓo mꞋraaŋsen tɔɔsn se ute jim mala.

22 Debm jaay je Mɛljege ey se, ɔn̰ Raa an̰ naama. Maranaata! (Kɛse je ɗeekŋ ɔɔ: ɔn̰ Mɛljege se n̰Ꞌɓaaɗo.)

23 Ɔn̰ Mɛljege Isa asen tɛɗn bɛɛn̰a.

24 Maam se mꞋjese paac taa naajege kꞋdɔɔk kꞋtɛɗkiga kalaŋ ute Isa al‑Masi.

* 1:11 Klɔɛ se daan naane mɛnd tɛɗn suukŋ kɛn lee daan gɛgɛr Kɔrint ute gɛn Ɛpɛz ki.

† 1:19 Aak Eza 29.14.

‡ 1:31 Aak Jer 9.23.

* 2:9 Aak Eza 64.3.

† 2:16 Aak Eza 40.13.

* 3:19 Aak Jb 5.13.

† 3:20 Aak KKR 94.11.

* 5:12-13 Aak Dt 17.7.

* 6:16 Aak Jɛn 2.24.

* 7:18 Kaaɗn naane se Yaudgen ɔjga kɔj pɔndɔ se jee mɛtin̰ge daar pɔndɗen naaɗe ɔjin̰ga kɔj se ɓo naaɗe je an̰ tuutn bɔɔy gɔtin̰ ki.

* 9:9 Aak Dt 25.4.

† 9:25 Kaal aacn̰ kꞋtaaɗn ara se kꞋtɔndɗen laatge ɓo doɗege tu ɔɔ laatgen se jꞋujɗen ute kamb kaagge.

* 10:1 Gapar ara se je taaɗn ɔɔ Raa utu te naaɗe. Aak Ekz 13.21‑22.

† 10:1 Kaaɗ kɛn se Baar Aace gaaŋ kaam dio ɔɔ naaɗe aal daan ki do kɛɛs kɛn tuutu. Aak Ekz 14.22‑29.

‡ 10:4 Taar ara se Pɔl uuno taar kɛn jee dooy gaan *Israɛlge lee dooy jeege.

§ 10:7 Aak Ekz 32.6.

* 10:9 Aak Nmb 21.5‑6.

† 10:18 Aak Lb 7.6.

‡ 10:26 Aak KKR 24.1.

* 11:8 Aak Jɛn 2.18‑23.

† 11:26 Mappan ese se Mɛljege Isa taaɗ ute daa ron̰ mala.

* 14:21 Aak Eza 28.11‑12.

* 15:25 Aak KKR 110.1.

† 15:27 Aak KKR 8.6.

‡ 15:29 Taar Pɔl taaɗ ara se taaɗ ute jee al‑Masi gɛn mɛtin̰gen batiz taa jee ooyga kooyo num gaŋ Pɔl se uun te kul eyo gɛn batizn taa jee ooyga kooyo.

§ 15:32 Aak Eza 22.13.

* 15:33 Taar se Pɔl uuno taar gɛn kɔɗ Grɛk debm kaar bal‑zɛɛrɛ.

† 15:36 Ute taar kɛn kꞋraaŋ Kitapm se taaɗ ɔɔ kaam naka se ooy, jaay teece.

‡ 15:45 Adum kaam mɔɔtn se taaɗ ute *al‑Masi.

§ 15:55 Aak Eza 25.8.

2 Kɔrint

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Maktubm k‑dige kɛn Pɔl raaŋin̰ eglizn Kɔrint ki

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm k‑dige kɛn Pɔl raaŋin̰ eglizn Kɔrint ki

Kɛn Pɔl raaŋga raaŋ maktubm deetn gɛn Kɔrintge se ɓo jaay naan̰ ɔŋ labar jee Kɔrint ki ɔɔ tɛr naaɗe raaŋ tɔl maktubge dɛna ute naapa kici (kon̰ 2.3). Gɔtn se, Pɔl ute jee al‑Masigen Kɔrint ki se, taarɗe ɓaa ɔk mɛtn naap eyo. Taa naan̰ se ɓo kɔr naan̰ tɛrl te gɔtɗe ki ey ɓɔrt se, naan̰ raaŋɗen taa aɗen tɛrl kiŋgɗe. Maakŋ maktubin̰ ki se Pɔl taaɗ jeege tu ute ɗoobm ɔɔ ɗi jaay naan̰ tɛɗ debm kaan̰ naabm Isa se, kɛn je ɗeekŋ ɔɔ naan̰ se Isa al‑Masi ɓo ɔlin̰ naaba. Kɛn gɛn Pɔl ki num naan̰ se nakin̰ kaan̰ naaba sum. Ɔɔ maakŋ naabin̰ kɛn naan̰ tɛɗ se, naan̰ ɔŋga nakgen ɔɔn̰ɔ kɛn aan don̰ ki, ɔŋga dubar ɔɔ nakgen kɛn ɔl ɓeere deb ki ɔɔ ute naan̰ se kic ɓo naan̰ ɔŋ aayga kaamin̰a. Naɓo nakŋ naan̰ je se gɔtɔ ɓaa se paac jeege Ꞌjeel Raa Bubu ɔɔ Isa al‑Masi. Kɛn Pɔl jaay taaɗ taa naan̰ malin̰ se, nakŋ kɛn naan̰ je se, jee Kɔrint ki an̰ baatin̰ eyo ɔɔ Ꞌkɔŋ baatn dooyin̰ kɛn naan̰ dooyɗeno se ey kici (kon̰ 1‑7). Gɛn k‑dige se, Pɔl raaŋɗen ɔɔ jee ɔk maala se, kꞋnoog jee al‑Masigen Jeruzalɛm ki (kon̰ 8‑9). Gɛn k‑mɔtɔge tu se, Pɔl taaɗɗen ɔɔ jee kɛn tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige se jꞋɔn̰te booy kuun taarɗe (kon̰ 10‑13).

1

Pɔl raaŋ ɔl tɔɔsɛ egliz kɛn Kɔrint ki

1 Kɛn ara maam Pɔl, *mꞋdebm kaan̰ naabm Isa al‑Masi aan gɔɔ kɛn *Raa maakin̰ jen ro ki ɔɔ maam mꞋraaŋ maktubm ese se ute gɛnaajege, Timote. Naaje kꞋtɛɗsen tɔɔsɛ naase ki jee *eglizn kɛn maakŋ gɛgɛr kɛn Kɔrint ki ute jee Raagen paacn̰ taa naaŋ Akayi ki ute magalin̰a. 2 Ɔn̰ Bubjege Raa ɔɔ Mɛljege Isa *al‑Masi asen tɛɗn bɛɛɗe ɔɔ asen kɛɗn lapia.

Raa debm ɛɗ kaay kaama jeege tun maakŋ dubar ki

3 KꞋtɔɔmki Raa, Bubm Mɛljege Isa *al‑Masi, naan̰ se Bubm kɛn bɛɛn̰ dɛna ɔɔ naan̰ ɓo Raa debm ɛɗ kaay kaama ute maraadin̰a. 4 Maakŋ nakge tun ɔɔn̰ kɛn aan dojege tu paac se, naan̰ ɓo debm ɛɗjeki kaay kaama. Ute kaay kaam kɛn Raa ɛɗjeki se, naajege kic num jꞋan̰ki kaasn gɛn kɛɗn kaay kaama jeege tun maakŋ nakge tun ɔɔn̰ se kici. 5 Aan gɔɔ naajege jꞋɔŋki dubar dɛna ute al‑Masi se, bin ɓo ute ɗoobm al‑Masi se Raa ɛɗjeki kaay kaam dɛn bin kici. 6 Kɛn nakŋ ɔɔn̰ jaay aanga doje ki kic num, taa Raa asen kɛɗn kaay kaama kɛn asen kɔl gɔtn kaaj ki. Ɔɔ naaje jaay Raa ɛɗjen kaay kaama se taa naase kic ɓo dubar aanga dose ki num an̰ki kɔŋ kaasa aan gɔɔ kɛn naaje dubar aan doje ki jaay jꞋɔŋ jꞋaasin̰ se kici. 7 Ɔɔ naaje kꞋjeel maakje ki kɔnd dojen jaay jꞋɔnd do naase ki se, kɔnd do mɛc. Taa naaje kꞋjeele naase ɔŋkiga dubar ute naaje se, bin se Raa asen kɛɗn kaay kaama aan gɔɔ naan̰ tɛɗo naaje ki se kici.

8 Anum naase gɛnaagen ɗoobm al‑Masi ki, naaje kꞋje naase aki jeele taa naaŋ Azi ki se kꞋdabarjenoga dɛn aak eyo. Ɔɔ dubar kɛn naaje kꞋjꞋɔŋo se deeloga doje, naaje kꞋsaapo jꞋɔɔ naaje se jꞋkɔŋ kaaj ey sum. 9 Ɗeere, naaje se kꞋsaap jꞋɔɔ ɓiije naŋga sum, naaje jꞋkooyo. Naɓo, naaje se jꞋɔnd doje do naaje malin̰ge tu eyo, num naaje jꞋɔnd doje do Raa ki, naan̰ ɓo debm lee dur jeege daan yoge tu. 10 Ɔɔ Raa se ɔɔɗjenoga doje maakŋ yo kɛn gɔtn ese se ɔɔ naan̰ ajen kɔɔɗn doje kuuy daala. Ɗeere, naaje se jꞋɔnd doje don̰ ki, gɔt kuuy kic ɓo naan̰ utu ajen kɔɔɗn doje daala. 11 Naase kic ute keem Raa kɛn naase aki keem se, naase ajeki noogo. Ɔɔ ute tɔnd mɛtn kɛn jeege dɛna tɔnd mɛtn Raa taa naaje se, Raa ajen tɛɗn bɛɛ. Ute naan̰ se jeege dɛna Ꞌtɔɔm Raa taa bɛɛ kɛn naan̰ tɛɗjen se.

Gɔtn Pɔl uun doa je ɓaa Kɔrint ki naɓo ɔŋ ɓaa te eyo

12 Anum nakŋ tɛɗjen jaay naaje kꞋtɔɔm roje se, naaje kꞋjeelin̰ maakje ki, kiŋgjen naaje jꞋiŋg maakŋ jeege tu, ɔɔ tap tap ute naase se, jꞋiŋgo ute kɛn mɛt ki ɔɔ ute maakŋ kalaŋ naan Raa ki. Num naaje kꞋjꞋiŋgo bin se ute jeel‑taar gɛn jikilimge eyo, num ute bɛɛ Raa kɛn tɛɗjen se. 13-14 Ɗeere, taargen naaje kꞋlee kꞋraaŋsesin̰ se, naaje kꞋraaŋsen te taar ɗim kuuy eyo, num taargen naase Ꞌlee Ꞌdooyin̰ki ɔɔ Ꞌbooy ɔkin̰ki se. Aan gɔɔ ɓɔrse naase naka kaam kalaŋ Ꞌbooy ɔkjekiro te mɛtin̰ paac ey se, num maam mꞋsaap naase utu ajeki Ꞌbooy kɔkŋ mala mala ɔɔ kɛse ɓo taar kɛn maam mꞋje taaɗa se: *ɓii kɛn Mɛljege Isa aɗe ɓaa se, naaje kꞋtɔɔm roje ute naase ɔɔ naase kic lɛ aki tɔɔm rose ute naaje kici.

15 Ɗeere, maam mꞋjeel maakum ki maam mꞋje mꞋɓaa gɔtn naase ki ɓo deet jaayo, taa bin se naase aki kɔŋ bɛɛ maam kɛn mꞋɓaa gɔtse ki ɗɔɔl di se. 16 Maam mꞋkiin̰ gɔtse ki se mꞋɓaa Masedoan ki ɔɔ kɛn mꞋtɛrl tɛrl Masedoan ki kic ɓo, mꞋaɗe kaal dose ki. Ɔɔ naase ɓo amki je nakŋ kɛn am mꞋkaasn gɛn ɓaa mɛrtɛ taa naaŋ Jude ki. 17 Kɛn maam mꞋuun do gɛn ɓaa mɛrtɛ se, ute maakum paac ey la? Ey lɛ nakŋ maam mꞋɓaa ɓaa tɛɗa paac se, mꞋtɛɗin̰ aan gɔɔ gɛn jikilimgen do nak kɛn kalaŋ sum ɓo kɛn naaɗe ɓaan̰ ɓaa tɛɗa num ɗeek ɔɔ: «Yɛɛ» ɔɔ «Yɛɛ eyo» se la? 18 Taar se Raa kic ɓo jeele, do taar kɛn kalaŋ se, naaje jꞋɔŋ kꞋtaaɗseno te jꞋɔɔ: «Yɛɛ» ɔɔ «Yɛɛ eyo». 19 Taa maama, Silban ute Timote kɛn kꞋɓaaɗo kꞋtaaɗsen taar Goon Raa Isa *al‑Masi gɔtse ki se, do taar kɛn kalaŋ sum ɓo, naaje kꞋtaaɗ te ey «Yɛɛ» ɔɔ «Yɛɛ eyo». Num gaŋ taar naaje kꞋtaaɗ se, daayum «Yɛɛ». 20 Ɔɔ nakŋ kɛn Raa taaɗo utu tɛɗ se, ute ɗoobm al‑Masi se paac Ꞌtɛɗn mɛt ki. Bin ɓo ute ro Isa al‑Masi se, naaje kꞋɗeekki jꞋɔɔki: *amin Raa ki gɛn *nookŋ ron̰a. 21 Raa ɓo kɛn dɔɔkjeki ute al‑Masi kꞋtɛɗkiga tɔɔg se ɔɔ naan̰ ɓo debm tɛɗjeki kꞋtɛɗkiga jee naan̰ge. 22 Naan̰ ɓo debm kɛn tɛɗjeki nakŋ kaakŋ jeele, kɛse Nirlin̰ kɛn naan̰ ɛɗjeki maakjege tu kɛn je ɗeekŋ ɔɔ naajege se kꞋtɛɗkiga jee naan̰ge ɔɔ ute naan̰ se, naan̰ je ajeki taaɗn ɔɔ utu ajeki kɛɗn nakŋ kɛn naan̰ taaɗo ɔɔ utu ajeki kɛɗ se.

23 Maam se ɔn̰ Raa am tɛɗn saaɗuma ɔɔ maam se lɛ mꞋtaaɗ taar mɛt ki. Kɛn maam jaay baate tɛrlo maakŋ gɛgɛr kɛn Kɔrint ki se, mꞋje mꞋasen tujn̰ maakse eyo. 24 Naaje kꞋje jꞋasen tɛɗn utu taa tɔɔg eyo gɛn kaal maakse do Raa ki, taa kaal maakse lɛ, naase utu ɔkin̰ki tɔɔgɔ. Anum naaje kꞋje jꞋaki tɛɗn naaba tɛlɛ, taa naase kic ɓo maakse raapo.

2

1 Maam se mꞋuunoga doa, mꞋkɔŋ tɛrl gɔtse ki jaay, mꞋasen ɓaa tujn̰ maakse ey sum. 2 Anum kɛn maam jaay Ꞌtujsega maakse se, maam kic ɓo maakum Ꞌtuju, bin se nam am tɛɗum jaay maakum raap se gɔtɔ, taa naase lɛ paac, maakse tujga. 3 Kɛn ɔlumo jaay mꞋraaŋseno maktub se, taa maam mꞋje eyo kaaɗ kɛn mꞋɓaa gɔtse ki se, jeegen am kɛɗn maak‑raap se ɓo, Ꞌtɛrl am tujn̰ maakuma. Maam mꞋjeel maakum ki, kɛn maam jaay maakum raap se, naase kic ɓo Ꞌpaacki maakse Ꞌraapo. 4 Kaaɗ kɛn maam mꞋraaŋseno se, maam maakŋ maak‑tuj ki ɔɔ mꞋmaakŋ kaa‑maan ki ɔɔ mꞋuun nirlum dɛna dose ki. Maam mꞋraaŋseno se taa mꞋasen tujn̰ maakse eyo, num taa aki jeele maam se, mꞋjese dɛn aak eyo.

Pɔl taaɗ ɔɔ: debm tɛɗga *kusin̰ se, kꞋtɛɗin̰ kalɗɛ

5 Kɛn deba jaay tujga maakŋ jeege se, kɛse naan̰ tujum maakŋ maam eyo, num naan̰ tujsen maakŋ naase paacki. Naɓo taar se jꞋɔn̰te Ꞌtɛɗin̰ki Ꞌdeel doa. 6 Gɛn debm bin se, kɛn jee dɛna uunin̰ga kaamin̰ se ɓo, bɛɛn̰ga sum. 7 Taa naan̰ se ɓo naase Ꞌtɛɗin̰ki kalɗɛ, ɔɔ ɛɗin̰ki kaay kaama, ey num sɔm maak‑tujn̰ ese se Ꞌdeel don̰a. 8 ꞋBooyki mꞋasen taaɗa, debm bin se Ꞌtaaɗin̰ki tal, naan̰ Ꞌjeele, naase se Ꞌjen̰ki. 9 Anum kɛn ɔlumo jaay maam mꞋraaŋseno maktubm se, kɛn naase jaay Ꞌtookki taarum paac lɛ, maam mꞋkaakŋ jeel ro ki. 10 Num Ꞌbooyki mꞋɗeekseni: debm jaay naase Ꞌtɛɗin̰kiga kalɗɛ se, maam kic mꞋtɛɗin̰ga kalɗɛ, kɛn maam ɓo mꞋtɛɗin̰ga kalɗɛ naan al‑Masi ki kic num, taa naase. 11 Bin ɓo *Ɓubm sitange ajeki kɔŋ kaan̰ dal eyo, ɔɔ nakŋ naan̰ je tɛɗa se lɛ, naajege kꞋjeelin̰ki tak.

Pɔl uun nirlin̰ do Tit ki

12 Kɛn maam jaay mꞋaan maakŋ gɛgɛr kɛn Troas ki gɛn taaɗn Labar Jiga gɛn *al‑Masi jeege tu se, ey num gɔtn se Mɛljege ɔɔɗumga ɗoobo ute maraadin̰a. 13 Naɓo kɛn mꞋaan jaay mꞋɔŋ te gɛnaam Tit ey se, maakum tap ɓo ɔŋ ɗaar eyo. Gɔtn se maam mꞋiin̰ mꞋɔn̰ gɛnaagen ɗoobm al‑Masi ki ɔɔ mꞋɓaa taa naaŋ Masedoan ki.

Ute Isa *al‑Masi se naaje kꞋcirkiga nakge paac

14 KꞋtɔɔmki *Raa, ute ɗoobm al‑Masi se daayum naan̰ tɛɗjeki kꞋleeki jꞋɔkki mɛtn Isan cir nakge paac se. Gɔtn ɓaa se paac Raa ɔljen naaje se ɓo kꞋtaaɗ taar al‑Masi se jeege tu taa an̰ jeele. Ɔɔ taar naan̰ se lɛ, tec aan gɔɔ nakŋ oot nijimi kɛn oot wɔɔk dɔɔɗ gɔtɔ ɓaa se paac se. 15 Ɗeere, naajege se kꞋtecki aan gɔɔ nakŋ oot nijimi kɛn al‑Masi ɛɗ Raa ki se. Naajege kꞋtaaɗki taar al‑Masi jeege tun Raa utu aɗen kaaja ɔɔ jeege tun Raa utu aɗen kut kici. 16 Jee mɛtin̰gen uun ɗoobm kutu se lɛ, nakŋ ootn nijim ese se ootɗen aan gɔɔ nakŋ ooyga kooyo kɛn aɗen kɔl gɔtn yo ki ɔɔ jee mɛtin̰gen kuuy uun ɗoobm kaaja se lɛ, nakŋ ootn nijim ese se ootɗen aan gɔɔ nakŋ iŋg zɛɛrɛ kɛn aɗen kɔl gɔtn kaaj ki. Num naabm magal ese se tap ɓo naŋa jaay an̰ kaasn gɛn tɛɗn naan̰ se? 17 Naaje se kꞋtecki aan gɔɔ jee dɛngen kuuy eyo, kɛn lee taaɗ taar Raa jeege tu tɛɗin̰ aan gɔɔ nakŋ suukŋ gɛn kɔŋ ɗim ro ki se. Num gaŋ kꞋtɛɗkiga kalaŋ ute al‑Masi se, naaje kꞋtaaɗki taar mɛt ki ute maakŋ kalaŋ aan gɔɔ jee kɛn Raa ɓo ɔlɗeno.

3

*Raa dɔɔk kiji ute jeege se kɛse ɓo jee tɛɗn naabin̰ge

1 Naase aki taaɗn ɔɔki naaje se kꞋbaagga magal roje daal ne? Lɔ naaje kic ɓo kꞋje jꞋajen raaŋ kɛɗn maktub jije ki taa jꞋanjen jeel ro ki aan gɔɔ jee mɛtin̰gen kꞋraaŋɗeno maktub jiɗe ki jaay ɓaaɗo taaɗsen naase ki ɔɔ je naase kic aɗeki raaŋ kɛɗ kic la? 2 Maktubm naaje se, naase malin̰ge. Naan̰ se kꞋraaŋin̰ga raaŋ maakje ki ɔɔ maktubm se jeege paac dooyin̰a ɔɔ jeelin̰a. 3 Ɗeere, naan̰ se tooɗ tal, naase se ɓo maktubm kɛn *al‑Masi raaŋin̰a ɔɔ ɛɗjesin̰ kaam jije. Naan̰ raaŋin̰ se ute maan nakgen kꞋraaŋ ro maktubge tu se eyo, num ute *Nirl Raa zɛɛrɛ. Naan̰ raaŋin̰ te ro tircil ki eyo, num naan̰ raaŋin̰ maakŋ jikilimge tu.

4 Kɛn ɔlje jaay naaje kꞋtaaɗsen bin se, taa ute ɗoobm al‑Masi se, naaje kꞋjeel maakje ki naaje se kꞋjꞋɔnd doje do *Raa ki. 5 Naaje kaljeki sum se jꞋaas tɛɗn ɗim eyo, num Raa ɓo tɛɗjen jꞋaasga gɛn tɛɗn nakgen se. 6 Naan̰ ɓo tɛɗjekiga jꞋaaskiga gɛn tɛɗn jee tɛɗn naabm kɛn Raa dɔɔk kiji ute jeege se. Ɔɔ dɔɔkŋ kɛn Raa dɔɔk kiji ute jeege se iin̰o ro *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki eyo, num naan̰ se iin̰o gɔtn *Nirl Salal ki, taa Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, ɔl jeege maakŋ yo ki anum gɛn Nirl Salal se ɔl jeege gɔtn kaaj ki.

7 Do dɔkin̰ se, Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, Raa raaŋin̰o ro tircil ki. Kaaɗ kɛn naan̰ raaŋin̰ raaŋ se *nookŋ Raa tɛɗ gɔtɔ wɔɔr kɛlɛŋ. Bin ɓo daan kaam *Musa kic ɓo wɔɔr bin kici ɔɔ gaan *Israɛlge se ɔŋ ɔnd kaamɗe ro daan kaam Musa ki eyo taa daan kaamin̰ se wɔɔr ɔs kaam ki kiric, naɓo tɛɗga sum ɓo tɛɗ gɔtɔ. Num kɛn Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ɔl jeege gɔtn yo ki jaay taaɗn nookŋ Raa ɔɔ tɛɗ gɔtɔ wɔɔr kɛlɛŋ se, 8 daala, mɛt kando Raa Ꞌtaaɗn nookin̰a jeege tu, kaaɗ kɛn Nirl Salal tɛɗn naabin̰ se. 9 Taa Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, tɛɗ bɔɔrɔ ooc do jeege tu ɔɔ ute naan̰ se kic ɓo taaɗn nookŋ Raa se, mɛt kando dɔɔkŋ kɛn Raa dɔɔk kiji ute jeege jaay tɛɗjeki kꞋtɛɗki jeegen aak bɛɛ naanin̰ ki se, naan̰ se ajeki taaɗ nookŋ Raa cir naan̰ se daal ey la? 10 Nookŋ Raa kɛn wɔɔrɔ gɔtɔ do dɔkin̰ kɛlɛŋ se, jaay kꞋdɔɔjin̰ ute nookŋ kɛn Raa dɔɔk ute jeege kiji se, nookŋ kɛn do dɔkin̰ se aas te ɗim naanin̰ ki eyo. 11 Ɗeere, dɔɔkŋ kɛn Raa dɔɔko do dɔkin̰ ute jeege se tiŋg te gɛn daayum eyo. Ute naan̰ se kic ɓo Raa taaɗga nookin̰a, num mɛt kando dɔɔkŋ kɛn Raa dɔɔko kiji ute jeege gɛn daayum se, magal cir naan̰ se dɔkɔ.

12 Taa naan̰ se ɓo naaje kꞋjeel maakje ki, nakŋ naaje jꞋɔnd doje ro ki se ɓo, naaje kꞋtaaɗin̰a. 13 Naajege se kꞋtɛɗki aan gɔɔ gɛn Musa eyo kɛn daan kaamin̰ wɔɔrga num, naan̰ aalin̰ kala taa gaan Israɛlge se ɔŋ aasin̰ gɛn kaakŋ tɛn̰in̰ eyo daan kaamin̰ kɛn wɔɔr ɔs kaam ki kiricn̰ ɔɔ kɛn tɛɗga num cɔkɔ cɔkɔ jaay Ꞌdeel se. 14 Num gaŋ gaan Israɛlge se ɔŋ booy ɔk mɛtn taar se eyo. Jaaki kic ɓo, mɛtjilɗege booy ɔk ey kici. Kɛn naaɗe jaay dooy Kitapm kɛn Raa dɔɔko do dɔkin̰ ute jeege se, naaɗe booy ɔk mɛtn nakgen se eyo aan gɔɔ jeelɗe se kꞋdeebin̰ga deeb ute kala. Anum deb dɔɔkga ute al‑Masi jaay ɓo kala se tɛɗn gɔtɔ ɔɔ naan̰ se booy ɔk mɛtn taar se. 15 Ɗeere, jaaki kic ɓo kɛn naaɗe jaay dooy dooy Kitapm Musa se, naaɗe booy ɔk mɛtin̰ eyo, aan gɔɔ jeelɗe se kꞋdeebin̰ga ute kala. 16 Aan gɔɔ Kitapm Raa taaɗni: Kɛn Musa jaay ɓaaga naan Raa ki se, naan̰ ɔɔɗn ute kal daan kaamin̰ ki se naatn.* 17 Taa Mɛljege se naan̰ nirli ɔɔ gɔtn jaay Nirl Mɛljege utu se, jeege ɔŋ doɗe. 18 Ɔɔ naajegen paacn̰ jꞋaalkiga maakjege do al‑Masi ki se, kal daan kaamjege tu se, Raa ɔɔɗin̰ga naata. Naajege jꞋaakki nookŋ Mɛljege ɔɔ nookin̰ se tɛɗjeki naajege kꞋtecin̰ki tece. Bin ɓo nookŋ Raa jꞋaakin̰ gɔtn naajege tu se, daayum ziiɗn ɓaa ute naanin̰a. Kɛse ɓo naabm Nirl Mɛljege tɛɗin̰a.

4

Kɔrbɔtn maakŋ dukul nɛn̰j ki

1 Taa naan̰ se ɓo aan gɔɔ *Raa ute bɛɛn̰a ɛɗjega naabin̰ ese se kaam jije se, naaje jꞋɔk maakje tɔɔgɔ ro ki. 2 Nakgen jig ey kɛn kꞋtɛɗin̰ kꞋjꞋɔyin̰ kɔyɔ ute nakŋ sɔkɔn̰ge se, naaje kꞋtɛrlɗenga naaga. Naaje se kꞋjꞋaan̰ nam dal eyo ɔɔ taar Raa kic lɛ, kꞋtɛrlin̰ kaam kuuy eyo. Num gaŋ taar mɛt ki se, naaje kꞋtaaɗin̰ tooɗ tal, bin ɓo naŋa naŋa kic ɓo jeel maakin̰ ki, naan Raa ki se taar naaje kꞋtaaɗ se taar mɛt ki. 3 Anum jee mɛtin̰ge Labar Jigan gɛn *al‑Masi kɛn naaje kꞋtaaɗɗen se, naaɗe booy ɔk te mɛtin̰ eyo. Jeelɗe se aan gɔɔ kꞋdeebin̰ga ute kala. Kɛse gɛn jeegen ɓaa ɓaa gɔtn kut ki. 4 Jeegen ese se aal maakɗe do Isa ki eyo, taa *Ɓubm sitange, naan̰ ɓo raa kɛn do *duni ki se, gaasɗe ɔŋ jeel ɔk mɛtin̰ eyo taa naaɗe Ꞌkɔŋ kaakŋ gɔtn wɔɔr gɛn Labar Jigan gɛn al‑Masi se eyo. Ey num kɛse ɓo kɛn taaɗn *nookŋ al‑Masi, ɔɔ al‑Masi se naan̰ ɓo kɛn tec Raa mala mala se. 5 Num naaje se kꞋtaaɗ taa ro naaje malin̰ge eyo, anum naaje kꞋtaaɗ jꞋɔɔ: al‑Masi se, naan̰ Mɛl jeege paac. Num naaje se lɛ, taa Isa se, kꞋtaaɗsen jꞋɔɔ naaje se kꞋjee tɛɗn naabsege. 6 Taa Raa ese sum ɓo kɛn ɗeeko ɔɔ: Ɔn̰ gɔtn wɔɔr se, Ꞌwɔɔr maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗɔ,* ɔɔ naan̰ ɓo debm Ꞌwɔɔrjen maakjege kici. Ɔɔ gɔtn wɔɔr ese ɓo taaɗjeki nookŋ Raa ɔɔ nookŋ Raa ese se ɓo kɛn jꞋaakin̰ wɔɔr kɛlɛŋ daan kaam Isa al‑Masi ki se.

7 Num naaje se kꞋtec aan gɔɔ dukul nɛn̰jɛ naɓo ɔk kɔrbɔtn Raa maak ki. Bin num tɔɔgŋ deel do ese se iin̰o gɔtn Raa ki, ey num gɔtn naaje ki eyo. 8 Kaam ara kaam ara paac ɓo gɔtɔ tɛɗjen ɔɔn̰ɔ, naɓo nakgen se ɔŋ deel te doje eyo; ɗoobm roje tap ɓo kꞋjeel eyo, naɓo ute naan̰ se kic ɓo jꞋɔŋ ɗoobm kɛn kꞋjꞋɔɔɗn doje. 9 Jeege lee dabarje kaam ara kaam ara naɓo Raa rɛsjen te eyo; kꞋtɔnd kꞋtundje naaŋ ki naɓo jꞋɔŋki cirjen te eyo. 10 Daayum jeege je ajen tɔɔlɔ aan gɔɔ kɛn naaɗe je aɗe tɔɔl Isa se, bin ɓo ute naan̰ se jeege kaakŋ jeele, Isa se utu iŋg zɛɛrɛ ɔɔ naan̰ ɓo debm kɛn bɔɔbjeki jꞋutu jꞋiŋgki zɛɛr se kici. 11 Maakŋ kiŋgje ki se jeege je ajen tɔɔlɔ aan gɔɔ kɛn naaɗe tɔɔlo Isa se, bin ɓo ute tɔɔgjen gɔtɔ se kic ɓo, naaje jꞋooy te eyo. Kɛse ɓo kɛn taaɗ jeege tu Ꞌjeele, Isa se naan̰ utu iŋg zɛɛrɛ. 12 Bin ɓo naaje se kꞋtook gɛn lee nirl yo ki, taa ute Labar Jigan naaje kꞋtaaɗsen se, naase aki kɔŋ kaaja.

13 Kitapm Raa taaɗ ɔɔ: Maam mꞋaalga maakum do Raa ki; taa naan̰ se ɓo maam mꞋtaaɗ taarin̰ jeege tu.† Taa naaje kic ɓo jꞋaal maakje tec aan gɔɔ debm kɛn Kitap taaɗno se, taa naan̰ se ɓo naaje kꞋtaaɗ taarin̰ jeege tu kici. 14 Naaje kꞋjeelki debm duro Mɛljege Isa se, naan̰ utu ajeki dur ute Isa kici ɔɔ naan̰ anjenki ɓaa ute naase tɛlɛ naanin̰ ki. 15 Nakŋ naaje kꞋsɛrkin̰ paac se, taa asen noogo, bin ɓo bɛɛ Raa se Ꞌziiɗn ɓaa ute naanin̰a do jeege tu ɔɔ jeege Ꞌziiɗn tɛɗn dɛna kɛn an̰ tɔɔmɔ ɔɔ naaɗe paac taa naapki an̰ nooko.

16 Taa naan̰ se ɓo naaje jꞋɔk maakje tɔɔgɔ. KꞋjeelki, daa rojege se tɔɔgin̰ naŋ cɔkɔ cɔkɔ bini an̰ kɔlin̰ yo ki. Num gaŋ ɓii‑raa Raa ɛɗjeki tɔɔgin̰ maakjege tu ɔɔ Ꞌtɛɗjeki jee kiji. 17 Nookŋ Raa kɛn jꞋutu kꞋjꞋaki kɛnd maak ki jaay jꞋaki kɔŋ bɛɛ se kꞋdɔɔjin̰ ute dubargen ɓɔrse jꞋɔŋin̰ki do duni ki ara se, jꞋaakki dubarjege se aas ɗim eyo ɔɔ dubarjege se naan̰ cɔkɔ sum ɓo utu Ꞌdeele. Ɔɔ naan̰ se ɗaapjeki ɗaap ɓo gɛn kɛnd maakŋ nookŋ Raa kɛn tiŋg gɛn daayum daayum se. 18 Anum naajege se, jꞋɔndki kaamjege do nakge tun jꞋaakin̰ ute kaamse eyo, num do nakge tun kꞋjꞋɔŋ kꞋjꞋaakɗen eyo. Taa nakgen kꞋjꞋɔŋ kꞋjꞋaakɗen ute kaama se utu Ꞌdeele, num gaŋ nakgen jꞋɔŋ jꞋaakɗen ey se ɓo, Ꞌtiŋg gɛn daayum daayum.

5

1 Ɗeere, kꞋjeelki, kɛn rojegen kɛn tec aan gɔɔ kɔrɔr do naaŋ ki se jaay Ꞌtujga kic ɓo, *Raa utu ajeki kɛɗn ro kuuy aan gɔɔ ɓee maakŋ raa ki. Ɔɔ ro se tec aan gɔɔ ɓee kɛn jikilimge lee ɔɓ se eyo, num naan̰ se Raa ɓo mɛl kɔɓin̰a. Ɔɔ ɓee ese se Ꞌtiŋg gɛn daayum. 2 Kaaɗ kɛn naajege kꞋjꞋutuki do naaŋ ki ara se, naajege kꞋdɔŋ kꞋsaap jꞋɔl koje pir kꞋje naŋa naŋa kic ɓo, Raa an̰ kɛɗn ro kiji kɛn iin̰o maakŋ raa ki se. 3 Kɛn Raa jaay ɛɗjekiroga ro kiji kɛn iin̰o maakŋ raa ki se, kojege se Ꞌkɔŋ lee aan gɔɔ kɛn naan̰ ɔko ro ey se sum. 4 Num kaaɗ kɛn naajege jꞋutuki ute daa rojegen kɛn tec aan gɔɔ kɔrɔr se, naajege kꞋdabar kꞋlee kꞋdaay kꞋɗɛs ɗɛs aan gɔɔ jeegen uuno daam deere. Ɗeere, naajege se kꞋje daa rojege se Ꞌtɛɗn gɔt eyo, num naajege kꞋjeki Raa ajeki tɛrl rojege kiji aan gɔɔ debm uus kala kiji do kalin̰ ki, bin ɓo ro kijin Ꞌtiŋg gɛn daayum se naan̰ ɓo pɛlɛkŋ daa rojegen kɛn utu Ꞌkooy se. 5 Raa mala ɓo Ꞌɗaapjeki taa jꞋaki kɔŋ ro kijin ese se, ɔɔ Nirlin̰ kɛn naan̰ ɛɗjekiro se, naan̰ jejeki taaɗn ɔɔ utu ajeki kɛɗn nakŋ kɛn naan̰ taaɗ ɔɔ utu ajeki kɛɗ se.

6 Taa naan̰ se ɓo daayum naajege jꞋɔkki maakjege tɔɔgɔ. Anum kꞋjeelki kɛn naajege jaay jꞋutu kꞋjee daa roge ɓɔrt se, naajege jꞋutu kꞋdɔkki kꞋjꞋaanki te gɔtn Mɛljege tu eyo. 7 Taa do naaŋ ki se, naajege kꞋjꞋiŋgki ɓo ute kaal maakŋ kɛn naajege kꞋjꞋaalki maakjege don̰ ki se sum, ey num ute kaamjege se jꞋɔŋ jꞋaakin̰ki eyo. 8 Ɗeere, naajege se jꞋɔkki maakjege tɔɔg aak eyo. Ɔɔ daa rojegen aan gɔɔ ɓee se, naajege kꞋje jꞋan̰ teecn̰ kɔn̰ naata gɛn ɓaa kiŋg cɛɛ Mɛljege tu. 9 Kɛn naajege ɓo jꞋutu jꞋiŋgki do naaŋ ki, ey lɛ rojegen aan gɔɔ ɓee se ɓo kꞋteec kꞋjꞋɔn̰in̰kiga naata gɛn ɓaa kiŋg cɛɛ Mɛljege tu kic ɓo, kɛn deet deet se, kꞋtɛɗki nakŋ kɛn tɔɔlin̰ naan̰ ki. 10 Taa ɓii kalaŋ se naajege paac jꞋutu jꞋaki ɓaa naan *al‑Masi ki taa naan̰ ajeki kɔjn̰ bɔɔrɔ dojege tu. Gɔtn se naŋa naŋa kic ɓo jꞋan̰ kɔgŋ bɛɗin̰ do naabin̰ kɛn naan̰ tɛɗo kaaɗ kɛn naan̰ tiŋgo do naaŋ ki; kɛn naan̰ tɛɗoga bɛɛ ey lɛ bɛɛ eyo, jꞋan̰ kɔgŋ bɛɗin̰ do naabin̰ kɛn naan̰ tɛɗo.

Raa je jeege paac kɔkŋ taasa ute naan̰a

11 Gɛn ɓeer Mɛljege tu sum se, naaje kꞋjeel mɛtin̰a. Taa naan̰ se ɓo naaje kꞋje jeege paac Ꞌtookŋ do taar kɛn se. Naaje se lɛ, Raa jeel ɔkje mala mala ɔɔ maam mꞋsaap, naase kic ɓo, maakse ki se Ꞌjeel ɔkjeki mala mala kici. 12 Naase se Ꞌtaaɗki ɔɔki naaje se kꞋmagal magal roje daala. Gɔtɔ! Naaje se kꞋmagal magal roje eyo, num gaŋ naaje se kꞋtaaɗsen ɗoobm kɛn naase anki tɔɔm rose ute naaje. Bin ɓo jee kɛn baagga taaɗn taargen iŋg kusu roje ki se, naase aɗeki kɔŋ tɛrlɛ. Taa jee se lɛ, tɛɗn nakŋ kɛn naaɗe je jeege ɓo aɗen kaak sum, ey num kɛn maakɗe ki eyo. 13 Jee mɛtin̰ge jaay taaɗ ɔɔ naaje kꞋjee dɛrlge se. Kɛn naaje ɓo kꞋjee dɛrlge kic num, taa Raa. Kɛn naaje ɓo kꞋjee mɛtɛkge lɛ, taa jꞋasen noogo. 14 KꞋjeelki, nakŋ naaje kꞋtɛɗki paac se, maakje *al‑Masi ɓo ɔljeki kꞋtɛɗin̰ki. Ɔɔ kꞋjeelki, deb kalaŋ jaay ooyga taa jeege paac se, bin se aan gɔɔ jeege paac naan Raa ki se, ooyga ute naan̰a. 15 Taa al‑Masi se ooy taa jeege paac; bin ɓo jeegen utu iŋg zɛɛrɛ se Ꞌtɛɗn nakŋ kɛn tɔɔlɗen naaɗe ki eyo, num Ꞌtɛɗn nakŋ kɛn tɔɔlin̰ naan̰ kɛn ooyo ɔɔ duroga taa naaɗe se.

16 Taa naan̰ se ɓo mɔɔtn, jikilimge se, naaje jꞋaɗe kaal maak ki aan gɔɔ kɛn jikilimge lee aal naapa maak ki se eyo. Do dɔkin̰ al‑Masi jaay ɓo jꞋaalin̰o maak ki aan gɔɔ goon debkilimi kic ɓo ɓɔrse se, naaje jꞋaakin̰ kaam kɛn bin ey sum. 17 Bin ɓo debm jaay dɔɔkga ute al‑Masi se, naan̰ tɛɗga debm kiji. Ɔɔ kiŋgin̰ do dɔkin̰ se lɛ deelga, ɓɔrse nakge paac tɛɗin̰ga kiji.

18 Nakgen ese se paac, Raa ɓo tɛɗin̰a. Ɔɔ naan̰ ɔlo al‑Masi se, taa jꞋaki kɔkŋ taasa ute naan̰ Raa. Ɔɔ naan̰ ɛɗjenga naabin̰ kaam jije se taa jꞋano ɓaa ute jeege gɛn kɔkŋ taasa ute naan̰a. 19 Ɗeere, ute al‑Masi se, Raa naan̰ mala ɓo ɔkoga taasa ute jikilimge. Kaaɗ kɛn se *kusin̰ jikilimgen tɛɗo se, naan̰ tɔndo te mɛt eyo. Anum, naan̰ ɔlje se taa kꞋɓaa taaɗn jeege tu jꞋɔɔ: Raa se, je kɔkŋ taasa ute naase. 20 Taa naan̰ se ɓo naaje se kꞋtɛɗkiga bi al‑Masige. Bin ɓo jꞋeemsen nɔɔ ute ɗoobm naaje se aan gɔɔ Raa mala ɓo daŋseno ɔɔ ute ro al‑Masi se: ɔkki taasa ute Raa. 21 Anum al‑Masi se naan̰ ɔŋ tɛɗ te kusin̰ eyo naɓo, Raa ɔlin̰ uun kusin̰ naajege ɓo don̰ ki. Bin ɓo aan gɔɔ naajege kꞋtɛɗkiga kalaŋ ute naan̰ se, ute ɗoobm al‑Masi se ɓo, naajege jꞋaki tɛɗn jee aak bɛɛ naan Raa ki.

6

1 Aan gɔɔ naaje kꞋtɛɗn naaba kalaŋ ute *Raa se, naaje kꞋjꞋeemsen nɔɔ jꞋɔɔ: bɛɛ Raa kɛn naan̰ tɛɗsen se, ɔn̰ten Ꞌtɛɗin̰ki aan gɔɔ nakŋ cɛrɛ. 2 Taa Raa taaɗ maakŋ Kitap ki ɔɔ:

Kaaɗn mꞋan tɛɗn bɛɛ jeege tu jaay aas se, maam mꞋbooyga keemi

ɔɔ kaaɗ kɛn maam mꞋan kaajn̰ jeege jaay aas se, maam mꞋɓaaɗoga taa mꞋai naaka.*

Bin ɓo Ꞌbooyki gɛnaamge, ɓɔrse ɓo kaaɗn kɛn Raa je tɛɗn bɛɛn̰a jeege tu se aanga ɔɔ ɓɔrse ɓo kaaɗn kɛn naan̰ an kaajn̰ jeege se, ɓɛrɛ, aanga kici.

Pɔl taaɗ taa dubarin̰a

3 Naaje se kꞋje Ꞌtɛɗn nakŋ kɛn Ꞌtujn̰ maakŋ jeege ɗoobm Raa ki eyo, taa maakŋ naabje ki se kꞋje jeege Ꞌkɔŋ nakŋ aak kus maak ki eyo. 4 Num gaŋ do nakge tun naaje kꞋtɛɗ paac se, naaje kꞋje kꞋtaaɗn jeege tu ɔɔ naabm naaje kꞋtɛɗ se gɛn Raa. Bin ɓo naaje jꞋaay kaamje jꞋaasin̰ do nakge tun ɔɔn̰ kɛn aan doje ki, ɔɔ do dubarge tun jeege lee dabarje, nakgen lee teecjen nirlje, 5 kꞋtɔndje, kꞋjꞋɔmbje daŋgay ki, jꞋɔl mɛtn jeege iin̰ roje ki, kꞋtɛɗn naaba kꞋjꞋɔɔr kꞋnaŋ tak tak, gɔtn mɛtin̰ bi kaamje kic ɓo kꞋtooɗ eyo, ɔɔ gɔtn mɛtin̰ge se kɔsɔ kic ɓo jꞋɔs eyo. 6 Gɛn taaɗn jeege tu naaje kꞋjee tɛɗn naabm Raage se, naaje jꞋiŋg ute maakŋ kalaŋ, naaje kꞋjeel nakgen mɛt ki, kꞋtɛɗn maakje deere, jee bɛɛ, ɔɔ ute kiŋgje se kꞋtaaɗ jeege tu, naaje se jꞋɔk *Nirl Salal ɔɔ kꞋje jeege ute maakje paac. 7 Jeege se naaje kꞋtaaɗɗen taar mɛt ki ɔɔ ute tɔɔgŋ gɛn Raa. Naaje se kꞋtɛɗ nakgen ute ɗoobin̰a ɔɔ naan̰ se tec aan gɔɔ bɔɔrgen do ji daamje ki gɛn tɛɗn bɔɔrɔ ute jee wɔɔyjege ɔɔ tec aan gɔɔ daragŋ jꞋɔkin̰ ute ji jeelje gɛn naakŋ roje se. 8 Jeegen mɛtin̰ge aaljeki maak ki, jeegen mɛtin̰ge aaljeki maak ki eyo, jee mɛtin̰ge taaɗ taar iŋg kus ɓo roje ki ɔɔ jee mɛtin̰ge se lee tɔɔmje tɔɔmɔ. Naaɗe aakje aan gɔɔ jee taar‑kɔɔɓge, num gaŋ naaje se kꞋlee ute kɛn mɛt ki. 9 KꞋtɛɗjen aan gɔɔ nam tap ɓo jeeljen eyo, num gaŋ jeege paac jeelje, jꞋaakjen aan gɔɔ jee kꞋɓaaɗen ɓaa tɔɔlɔ, gaŋ naaje se jꞋutu jꞋiŋg zɛɛrɛ, kꞋjꞋɔɔɗjen yɛɛɓje naɓo kꞋtɔɔljen te eyo. 10 Jeege tujjen maakje naɓo daayum naaje se jꞋiŋg ute maak‑raapo; naan jeege tu se naaje kꞋjee daayge num gaŋ naaje ɓo kꞋtɛɗ jeege tɛɗ jee maalge naan Raa ki; jꞋaakje num aan gɔɔ jee ɔk ɗim eyo, num gaŋ naaje se jꞋɔk nakge paac.

11 Naase jee Kɔrint ki, naaje se kꞋtaaɗsenga taar tooɗ tal ɔɔ jꞋɔɔɗsenga taar maakje ki se ɔɔ naaje kꞋjese. 12 Naaje se jꞋɔɔɗ kꞋnaŋsenga taar maakje ki, num naase ɓo Ꞌbaate kɔɔɗjeki taar maakse ki. 13 Anum maam se mꞋtaaɗsen aan gɔɔ bubm kɛn taaɗ gɛnin̰ge tu: ɔɔɗjeki taar maakse ki ɔɔ Ꞌjejeki aan gɔɔ kɛn naaje kꞋjese se.

Ɔn̰te Ꞌtumki kalaŋ ute jeegen kɛn aal te maakɗe do Isa *al‑Masi ki eyo

14 Jeegen aal te maakɗe do Isa al‑Masi ki ey se, ɔn̰te Ꞌdɔɔkki taar se kalaŋ. Anum nakŋ ute ɗoobin̰a ɔɔ nakŋ kɛn *kusin̰ se, nakŋ aɗe tum kalaŋ se utu la? Gɔtn wɔɔr ute gɔtn ɔɔɗ se kɔŋ tum kalaŋ la? 15 Al‑Masi ute *Ɓubm sitange se Ꞌkɔŋ dɔɔkŋ taarɗe kalaŋ la? Debm aalga kaal maakin̰ do Isa al‑Masi ki ute debm kɛn aal te maakin̰ ey se Ꞌkɔŋ dɔɔkŋ taarɗe kalaŋ la? 16 *Ɓee Raa ute ɓee maragge se, ɗim aɗen dɔɔkŋ tum kalaŋ se utu la? Taa naajege paacki se ɓo ɓee Raa kɛn iŋg zɛɛrɛ, aan gɔɔ kɛn naan̰ malin̰ taaɗn maakŋ Kitap ki ɔɔ:

Maam mꞋkiŋg ute naaɗe ɔɔ mꞋlee daanɗe ki,

maam mꞋtɛɗn Raaɗe ɔɔ naaɗe Ꞌtɛɗn jeemge.†

17 Taa naan̰ se ɓo Mɛljege Raa taaɗ jeen̰ge tu ɔɔ:

ꞋTeecki naatn maakŋ jeege tun kusin̰ se ɔɔ Ꞌɓaa iŋgki gɛn dose.

Nakŋ kɛn asen tujn̰ naanum ki se

ɔn̰te Ꞌlɛkin̰ki ɔɔ maam mꞋasen dɔɔɗn kɔkŋ jiga.‡

18  Tɛr Mɛljege Sidburku ɗeek ɔɔ: maam mꞋasen tɛɗn Bubse

ɔɔ naase amki Ꞌtɛɗn gɛnumgen gaabge ute kɛngen mɛndge.§

7

1 Jee maak‑jemge, aan gɔɔ *Raa taaɗjenkiga taaɗ ɔɔ utu ajeki tɛɗn nakgen se, kꞋtug kꞋɗaapki rojege: jꞋɔn̰te Ꞌsaapki ɔɔ jꞋɔn̰te Ꞌtɛɗki nakŋ *kusin̰ naan Raa ki. Aan gɔɔ naajege kꞋɓeerki Raa ki se, iŋgki kiŋg kɛn *salal naanin̰ ki.

Pɔl maakin̰ raap do jeege tun Kɔrint ki

2 Ɔɔɗjeki maakse ɔɔ Ꞌjejeki. Naaje lɛ, kꞋtɛɗ te nakŋ *kusin̰ nam ki eyo, kꞋrɛj te nam gɛn tuj nam eyo, ɔɔ nam lɛ jꞋaan̰in̰ te dal gɛn kuun ɗimin̰ eyo. 3 Kɛn maam jaay mꞋtaaɗsen taargen se, taa mꞋasen kɔkŋ mindse eyo. Ɗeere, taar se maam mꞋtaaɗin̰oga taaɗa mꞋɔɔ: naaje se kꞋjese ɔɔ kɛn yoje lɔɓu kaajje, naaje se kꞋtɛɗkiga kalaŋ ute naase. 4 Maam se mꞋjeelse, maakum tap ɓo naaj dose ki eyo. Ute nakgen ɔɔn̰ kɛn aan doje ki se kic ɓo, maam mꞋɔk maakum tɔɔgɔ ɔɔ ute naan̰ se kic ɓo, maakum raap dɛn aak eyo.

5 ꞋJeelki, kɛn naaje jaay jꞋaan taa naaŋ Masedoan ki se, naaje jꞋɔŋ te gɔtn tɔɔl maakje eyo. Num gɔtɔ ɓaa se paac nakgen ɔɔn̰ aan doje ki, jeege iin̰o roje ki ɔɔ gɔtn se nirlje ɔndje gak gak. 6 Num Raa debm ɛɗjen kaay kaam se, naan̰ ɓo sɛljenga maakje ɔɔ ɛɗjenga kaay kaama ute kaan Titn gɔtn ara se. 7 Num ute kaanin̰ gɔtn ara sum eyo, naɓo Tit taaɗjenoga ɔɔ naase ɛɗin̰kiroga kaay kaama. Kɛse ɓo kɛn sɛljen maakje ɔɔ ɛɗjen kaay kaama naaje ki kici. Naase Ꞌjeki ɔkki amki kaakŋ ute kaamse tak. Taa nakŋ naase Ꞌtɛɗki jig ey se ɛɗsenga maak‑tuju. Naase se Ꞌje amki naaka ji jee wɔɔyumge tu. Kɛn maam jaay mꞋbooy taar se, maakum raap dɛn aak eyo.

8 Taa naan̰ se ɓo, maktubm kɛn maam mꞋraaŋsen se jaay tujsenga maakse kic num, naɓo maam ki se mꞋaakin̰ se ɔk taar eyo. Ɗeere, mɛtn‑jiki se, maam mꞋɔɔ mꞋraaŋin̰ te ey kic ɓo jiga, taa maktubm se maam mꞋaakin̰ se tujsenga maaksen dɛn aak eyo, naɓo kɛn tujsen maakse se daanin̰ dɔk te eyo. 9 Num gaŋ ɓɔrse, maam maakum raap taa maktubm kɛn maam mꞋraaŋsen se. Ey num maam se maakum raap taa maaksen tujse eyo. Num kɛn ɔlum jaay maakum raap se, taa naase Ꞌjeelkiga kusin̰se ɔɔ Ꞌtɛrlkiga maakse do Raa ki. Taa naan̰ se ɓo, maak‑tujn̰ naase se aan gɔɔ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki, bin se naaje se kꞋtɛɗsen te kusin̰ eyo. 10 Taa maak‑tujn̰ kɛn iin̰o gɔtn Raa ki se ɔl deba tɛrl maakin̰a ɔɔ ɔlin̰ gɔtn kaaj ki; ɔɔ maak‑tujn̰ bin se ɔk taar eyo. Num gaŋ maak‑tujn̰ gɛn do *duni se lɛ, naan̰ se ɔl deba yo ki. 11 Ɗeere, maak‑tujn̰ naase se iin̰o gɔtn Raa ki. Aakki nakŋ kɛn naan̰ ɔlse naase Ꞌtɛɗki: ɓɔrse naase Ꞌnaar Ꞌtɛrlkiroga gɛn tɛɗn nakŋ bɛɛ, naase Ꞌjeki aki taaɗ Ꞌɗaapm taarse, nakŋ naase Ꞌtɛɗkiro se Ꞌsaapin̰ki ɔɔki kɛn tɛɗin̰kiro te ey kic ɓo bɛɛ, kusin̰ naase Ꞌtɛɗki se ɔlsenga ɓeere maakse ki, naase je amki kaaka, naase Ꞌdɔŋki Ꞌje aki tɛɗn nakŋ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki, ɔɔ debm kɛn tɛɗ kusin̰ se, naase Ꞌjeki jꞋan̰ dabara. Ute nakgen naase Ꞌtɛɗki paac se, naase Ꞌjeki taaɗn jeege tu ɔɔki maakŋ nakge tun se, ɔlsen naase eyo.

12 Bin ɓo, maktubm kɛn maam mꞋraaŋsen se, maam mꞋraaŋ debm kɛn tɛɗ kusin̰ naapin̰ ki se eyo, ey lɛ deb kɛn naan̰ kꞋtujin̰ maakin̰ se eyo kici. Num maam mꞋraaŋsen se, taa mꞋje naan Raa ki se, naase malin̰ge aki jeel rose ki, naase se Ꞌjejeki ute maakse paac ɔɔ Ꞌjeelki taar naaje kꞋtaaɗsen se lɛ, taar mɛt ki. 13 Kɛse ɓo nakŋ kɛn ɛɗjeno kaay kaama. Naan̰ se ɛɗjeno ɓo kaay kaam sum eyo, num naaje se maakje raapo dɛn aak eyo kɛn jꞋaak Tit jaay maakin̰ raap se, taa naase paac Ꞌraapin̰kiroga maakin̰ aak eyo. 14 Kɛn maam jaay mꞋɔlin̰ gɔtse ki se, maam mꞋtɔɔmsenga naanin̰ ki ɔɔ ɓɔrse naase ɔlumki te maakŋ sɔkɔn̰ ki eyo. Taa taargen paacn̰ naaje kꞋtaaɗseno se, mɛt ki ɔɔ tɔɔm kɛn naaje kꞋtɔɔmseno naan Tit ki se kic ɓo, mɛt ki, kꞋtɛɗ te taar‑kɔɔɓ eyo. 15 Kaaɗ kɛn naan̰ iŋgo gɔtse ki se, naase Ꞌdɔɔɗ ɔkin̰kiroga jiga, aalin̰kiroga maak ki ɔɔ Ꞌtook uunkiroga taarin̰a. Kɛn naan̰ jaay saap do nakge tun naase Ꞌtɛɗin̰kiro paac se, ɔlin̰ naan̰ jese dɛn cir kɛn deete. 16 Maam se maakum raapo taa mꞋjeelse, naase se jee kɛn maam mꞋkɔŋ kaal maakum dose ki paac.

8

Pɔl ɔɔ kꞋtiir gɛn noogŋ gɛnaagen Jeruzalɛm ki

1 Gɛnaamgen ɗoobm *al‑Masi ki, maam mꞋje mꞋasen taaɗa: naaje kꞋje naase aki jeele nakŋ kɛn *eglizgen taa naaŋ Masedoan ki tɛɗ se. Kɛse taaɗ ute bɛɛ kɛn *Raa tɛɗɗen. 2 Naaɗe se ute nakgen ɔɔn̰ dɛn kɛn aan doɗe ki ɔɔ naaɗen kɛn daay naŋ tak tak se kic ɓo, naaɗe maakɗe raap aak eyo ɔɔ ɛɗga nakge dɛna ute maraadɗe. 3 Kaam do roɗe sum se, naaɗe ɛɗga ɔɔ maam se mꞋsaaɗa, nakŋ naaɗe ɛɗ se dɛn cir kɛn naaɗe kɔŋ kɛɗa. Ɔɔ nakŋ se naaɗe malin̰ge ɓo uuno doa gɛn kɛɗn nakgen se. 4 Naaɗe tɔnd mɛta ɗaar cirr mɛtje ki ɔɔ kɛn bɛɛki se, naaɗe kic ɓo je kɛɗn ɗim gɛn noog gɛnaagen ɗoobm al‑Masi kɛn taa naaŋ Jude ki. 5 Nakŋ naaɗe ɛɗo se cir nakŋ kɛn naaje kꞋjꞋɔndo doje do ki. Deet deet se naaɗe ɛɗo roɗe Mɛljege tu, tɛr naaɗe took gɛn tɛɗ nakŋ kɛn naaje kꞋtaaɗɗeno, aan gɔɔ Raa maakin̰ jen ro ki.

6 Aan gɔɔ Tit baagoga tiir tusn nakge gɔtn naase jeege tun Kɔrint ki se, taa naan̰ se ɓo naaje kꞋtaaɗ mɛtin̰ jꞋɔɔ: n̰Ꞌtɛrl n̰Ꞌɓaa n̰Ꞌnaŋ naabin̰ jiga se gɔtse ki. 7 Naan Raa ki se, naase ɔkki nakge dɛn aak eyo: naase aalkiga maakse paac do Isa al‑Masi ki, naase Ꞌjeelki Ꞌtaaɗn taara jiga aak eyo, naase Ꞌjeelki taar mɛt ki, ɔɔ napar kaay kaam ute maak‑je kɛn naaje jꞋɔk dose ki jaay, naase aakin̰ki se, naase kic ɓo Ꞌlee Ꞌtɛɗin̰ki aan gɔɔ gɛn naaje se kici. Taa naan̰ se ɓo, naase kic num, naabm gɛn tiir ese se, Ꞌtɛɗin̰ki ute maakse paac.

8 Maam mꞋtaaɗsen se, mꞋje naase aki Ꞌtiir se taa tɔɔg eyo, naɓo kɛn ɔlum jaay mꞋtaaɗsen bin se, taa eglizgen kuuy se naar tusga nakŋ noogo dɛna. Ute naan̰ se ɓo, maam mꞋje aki tɛɗn bin se taa aki taaɗn jeege tu naase ɔkki maak‑je do jeege tun kuuy kici. 9 Anum naase Ꞌjeelki bɛɛ* gɛn Mɛljege Isa al‑Masi se: ey num naan̰ se debm kɛn nakge paac kaam jin̰a, naɓo taa naase se, naan̰ ɔn̰ ron̰ tɛɗ debm daaye, taa ute daayin̰ se, asen tɛɗn naase jee nak dɛnge naan Raa ki.

10 Do nakge tun naase aki kɛɗ se, maam mꞋje mꞋasen taaɗn maak‑saapuma kɛn asen tɛɗn bɛɛ naase ki: ɗogɔtge tu se, naase ɓo uunkiro do deet deet gɛn kɛɗa, ɔɔ naase ɓo jee Ꞌbaagkiro tiir deet deet kici. Ɔɔ bɛɛki num, ɓɔrse se, naabm kɛn naase uunkiro do ro ki se, Ꞌtɛɗ naŋin̰ki. 11 Bin num ɓɔrse naabm se Ꞌtɛɗ naŋin̰ki. Aan gɔɔ naase uunkiro do jiga gɛn tɛɗin̰ se, Ꞌnaar Ꞌtɛɗ naŋin̰ki ute nakŋ kɛn naase ɔkki jise ki se kici. 12 Kɛn naase jaay ɛɗki ɗim ute maakse paac se, Raa took do ki ɔɔ kɛn naase jaay ɔkki ɗim ey se, naan̰ kic tɔnd mɛtse eyo.

13 Maam mꞋje mꞋasen tɛɗn jee daayge taa jee kuuy ɓo kɔŋ doɗe eyo, num maam mꞋjese, naase Ꞌpaacki akiga kaasa. 14 Anum ɓɔrse naasen kɛn ɔkki nakge dɛn se, ɛɗki jeege tun kɛn baatɗe baata, taa ɓiin kuuy jaay naase ɔkki baata ɔɔ naaɗe ɔk dɛn se, naaɗe asen kɛɗn naase ki kici. Bin se naase Ꞌpaacki akiga kaasa. 15 ꞋTɛɗn aan gɔɔ kɛn Kitap taaɗ ɔɔ: Kɛn jeege jaay tɔso kɔsn kꞋdaŋin̰ maan†se, jee tɔso dɛn se lɛ ɔsɔ ɔɔp te eyo ɔɔ jee kɛn tɔso baat se lɛ, kɔsɔ baatɗen te eyo kici.

Pɔl ɔl Tit Kɔrint ki

16 KꞋtɔɔmki Raa kɛn tɛɗ maakŋ Tit ki jaay jesen dɛn se, aan gɔɔ kɛn naan̰ tɛɗo maakŋ naaje ki se kici. 17 Tit se naaje kꞋtɔndga mɛtin̰a ɔɔ naan̰ kic ɓo tookga gɛn ɓaa gɔtse ki. Num naaje sum ɓo kꞋtaaɗin̰ jꞋɔɔ n̰Ꞌɓaa eyo, num naan̰ mala ɓo uunoga doa gɛn ɓaa gɔtse ki, taa naan̰ je asen ɓaa noogo. 18 Ɔɔ naaje kꞋjꞋɔlin̰ ute gɛnaa kuuy kɛn *eglizge paac tɔɔmin̰a taa Labar Jigan gɛn *al‑Masi se, naan̰ taaɗin̰ jeege tu jig aak eyo. 19 Tɛr do naabin̰ kɛn naan̰ tɛɗ se, eglizge bɛɛr ɔɔɗin̰o taa kꞋɓaa mɛrtɛ tɛlɛ, taa ajen noogŋ gɛn Ꞌtiir Ꞌtusn nakge. Naabm jigan ese se, kɛse *Ꞌnookŋ Mɛljege mala ɔɔ taaɗn jeege tu ɔɔ naaje se jꞋɔk maak‑jea gɛn noogŋ jeege. 20 Gursn kɛn jeege tiir ɛɗjeno jije ki se, tɛɗga dɛna. Gursn se, naaje kꞋbɔɔbin̰ jiga taa naaje kꞋje jeege kɔŋ taaɗn taar iŋg kus roje ki eyo. 21 Taa naaje kꞋje kꞋtɛɗn nakŋ ute ɗoobin̰ se naan Mɛljege tu sum eyo, num naan jikilimge tu kici.

22 Ɔɔ ute jeegen ɓaa se se naaje kꞋjꞋɔlsenga gɛnaajen kuuy kici, naaje kꞋnaam kꞋɗɔɔlin̰ga ɗɔɔlɔ naɓo naaje se jꞋɔŋin̰ naan̰ se je naabm Raa. Ɓɔrse kic ɓo, tɛr daala, naan̰ ɛɗ ron̰ paac taa asen noogo taa naan̰ se jeelse naase se jee Ꞌtujki ɔrmse eyo. 23 Tit se lɛ, naan̰ debuma ɔɔ naaje kꞋtɛɗo naaba tɛlɛ gɔtse ki. Gɛnaagen kꞋɓaa tɛl se, eglizge ɓo bɛɛr tɔɔɗɗe ɔɔ ɔlɗen gɛn ɓaa tɛɗn naaba gɔɔ naaɗe ki ɔɔ ute naabm naaɗe lee tɛɗ se, nookŋ al‑Masi. 24 Taa naan̰ se ɓo, jee se, naase ɔkɗeki ɔɔn̰ɔ. Bin ɓo eglizgen ɔlɗeno se jaay booyga num, tɔɔm kɛn naaje kꞋtɔɔmsen naase se, naaɗe jeele, taarje se mɛt ki.

9

Ɛɗki ute maak‑raapo

1 Taa nakgen kɛn kꞋtiir kꞋtusin̰ gɛn noogŋ jee Raagen taa naaŋ Jude ki se, taa naan̰ se, maam mꞋje mꞋasen raaŋ ziiɗn do ki ey sum. 2 Maam mꞋjeele naase Ꞌje aɗeki noogo ɔɔ naan jeege tun Masedoan ki se, maam mꞋtɔɔmseno mꞋɗeekɗen mꞋɔɔ: «Jee taa naaŋ Akayi ki se ɗogɔtge tu tap ɓo, naaɗe ɗaapga ɗaap roɗe gɛn tiiri.» Kɛn jee Masedoan ki jaay booy bin se, maakɗe ki se, dɛnin̰ je tiir gɛn noogŋ jee taa naaŋ Jude ki kici. 3 Naɓo maam mꞋɔlsen gɛnaagen ese se, taa tɔɔm kɛn maam mꞋtɔɔmseno naase se tɛɗ nakŋ cɛrɛ eyo. Taa maam se mꞋje nakgen naase Ꞌtiirin̰kiga tiir aan gɔɔ kɛn maam mꞋtaaɗseno ro ki se, Ꞌɗaapin̰ki jiga. 4 Ey num kɛn jee Masedoan ki jaay ɓaaɗoga ute maam tɛlɛ ɔɔ ɔŋsen naase Ꞌɗaapki te rose gɛn tiir ey ɓɔrt se, sɔm naase amki kɔl maakŋ sɔkɔn̰ ki, taa naaje se kꞋtaaɗɗenga taaɗ jꞋɔɔ naaje kꞋjeelse, naase se Ꞌɗaapkiga ɗaap rose gɛn tiir nakgen se. Bin se naase kic ɓo sɔkɔn̰ɔ asen tɔɔlɔ. 5 Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋsaap mꞋɔŋin̰ tɛɗ jiga se, maam mꞋɔl gɛnaage kɔnd naana ɓaa gɔtn naase ki do naaje ki. Ɔɔ maam mꞋje nakgen naase aki tiir se an̰ki tusn ɗaapa. Bin ɓo kɔr maam mꞋɓaa se, mꞋan̰ kɔŋ naase Ꞌtus Ꞌɗaapin̰kiga. Ute naan̰ se jeege jeele naase mala ɓo uunki doa gɛn tiir nakgen se ute maakse paac, ey num nam ɓo ɔlsen taa tɔɔg eyo.

6 ꞋJeelki, debm jaay ɔɔc cɔkɔ se lɛ, kɔj kic ɓo cɔkɔ sum, ɔɔ debm jaay ɔɔc dɛn se lɛ, kɔj kic ɓo dɛna. 7 Ɔn̰ naŋa naŋa kic ɓo nakŋ naan̰ uunga do ro ki se ɛɗin̰ ute maakin̰ paac, ɔn̰te Ꞌnaaja. Nam ɔn̰te kɔlsen taa tɔɔgɔ gɛn tiiri. Taa *Raa se je debm kɛn ɛɗ ute maak‑raapo. 8 Raa se ɔk tɔɔgɔ asen tɛɗn bɛɛn̰ paac ute maraadin̰a, taa daayum naase aki kɔŋ nakŋ kɛn asen kaasn kiŋgse, tɛr naan̰ asen Ꞌziiɗn nakge do ki ɔɔ ute nakgen naase ɔkki se, naase aki Ꞌtɛɗn bɛɛ paac jeege tu. 9 Aan gɔɔ kɛn Kitap taaɗ ɔɔ:

Naan̰ ɛɗga nakge ute maraadin̰a jee daayge tu

ɔɔ bɛɛ kɛn naan̰ tɛɗ se, daayum naan̰ tɛɗin̰ ute ɗoobin̰a.*

10 Raa ɓo ɛɗ kupu jeege tu gɛn kɔɔcɔ ɔɔ naan̰ ɓo ɛɗɗen nakŋ kɔsɔ; naan̰ utu asen kɛɗn nakge naase ki kici ɔɔ nakgen se naan̰ utu an̰ Ꞌziiɗi, ɔɔ ute naan̰ se ɓo naase aki kɔŋ tɛɗn bɛɛ dɛna jeege tu ute ɗoobin̰a. 11 Raa asen kɛɗn nakgen asen kaasa, bin ɓo ute nakgen se naase aki tɛɗn bɛɛ jeege tu ute maraad se. Ute nakgen naase ɛɗjekiro jaay naaje kꞋɓaaɗo kꞋjꞋɛɗɗen se, naaɗe utu tɔɔm Raa ro ki. 12 Ute naabm kɛn naase Ꞌtɛɗki gɛn tiir tusn nakge se, gɛn noogŋ jee Raage sum eyo, num ute naan̰ se Ꞌkɔl jeege paac tɔɔm Raa dɛn aak eyo. 13 Naabm naase aki tɛɗ se taaɗn jeege tu Ꞌjeele naase se jee Ꞌtujki te ɔrmse eyo ɔɔ ɗeer ɗeer, naase se aalkiga maakse do Labar Jiga gɛn *al‑Masi ki ɔɔ Ꞌtook iŋgkiga do ki. Taa naan̰ se ɓo kɛn jee dɛn jaay Ꞌkaakse, naaɗe *nookŋ Raa do ki ɔɔ tɛr, naaɗe an̰ tɔɔmɔ taa naase ɛɗki naksege ute maakse paac jee Raage tu ɔɔ jeege tun kuuy kici. 14 Raa tɛɗsenga bɛɛn̰ dɛn aak eyo. Kɛn jeege jaay kaakŋ bɛɛ Raa tɛɗsen se, naaɗe asen jea, tɔnd mɛtn Raa taa naase ɔɔ tɔɔm Raa. 15 KꞋtɔɔmki Raa taa bɛɛ naan̰ tɛɗjeki se, tap ɓo gɛn taaɗ eyo.

10

Pɔl tɛrl jeege tun ɔkin̰ mindin̰ do naabin̰ ki

1 Maam mꞋɓo kɛn jeege taaɗ ɔɔ kɛn naan̰ jaay utu te naaje se, naan̰ debm ɓeere, ɔɔ kɛn naan̰ jaay ɓaaga dɔk se, naan̰ taaɗ ɓeer nam ki eyo. Num aan gɔɔ *al‑Masi debm bɛɛ ɔɔ dalul se, maam kic maakse ki se mꞋje tɛɗn aan gɔɔ naan̰a. 2 Maam mꞋtɔnd mɛtse, Ꞌtɛrlki saapse bin ɓo kɛn mꞋɓaa gɔtse ki se, mꞋasen taaɗn aan gɔɔ debm taaɗ ɓeer nam ki ey sum. Taa jee mɛtin̰ge utu maakse ki se taaɗ taar‑kɔɔɓɔ ɔɔ: maam mꞋtɛɗ naaba se taa mꞋaan je ɗim ro ki aan gɔɔ jikilimgen lee tɛɗ se. Jeegen taaɗ bin se, maam mꞋaɗen taaɗn mꞋɓeer eyo. 3 Ɗeere, naaje se kꞋjikilimge aan gɔɔ jeegen ɓaa se paac. Naɓo ɗo kɛn naaje kꞋɗo se, tec aan gɔɔ gɛn jikilimge se eyo. 4 Gaŋ nakgen naaje kꞋjꞋuɗn bɔɔrɔ se tec gɛn jikilimge se eyo, num nakgen naaje kꞋjꞋuɗn bɔɔrɔ se, iin̰o gɔtn *Raa ki. Nakgen se ɔk tɔɔgɔ gɛn tɔɔkŋ *ɓee tɔɔgŋ kɛn jee wɔɔyge lee toomni. Jeegen ɔk saapm jig ey se taargen naaɗe ɓaa taaɗa se, naaje kꞋgaasɗe. 5 Bin ɓo nakgen paacn̰ kɛn ɔk tɔɔgɔ ɔɔ magal roɗe se kɛn gaas jeege ɔŋ jeel Raa ey se, naaje kꞋgaasɗe kici. Jikilimge se naaje kꞋtɛɗɗen naaɗe tɛrlga maak‑saapɗe taa tookŋ taar al‑Masi. 6 Kaaɗ kɛn jaay naase Ꞌbooy Ꞌtook uunkiga taar al‑Masi ute maakse paac se, jee kɛn baate tookŋ taarin̰ se lɛ, naaje jꞋutu jꞋaɗen kɔnd ɗoob ki. 7 Naase aakki nakŋ kɛn jꞋaakin̰ ute kaama sum. Kɛn nam jaay ɗeek ɔɔ naan̰ tɛɗga gɛn al‑Masi se, n̰Ꞌkɔŋ jeele naaje kic ɓo gɛn al‑Masige. 8 Kɛn do naabum ki se jaay, maam mꞋtɔɔmga rom dɛn dɛna do tɔɔgŋ kɛn Mɛljege ɛɗumo se, maam sɔkɔn̰ tɔɔlum eyo. Taa Mɛljege ɛɗumo tɔɔgɔ se, taa mꞋasen noogo aki ziiɗn ɓaa ute naan se, ey num gɛn kutse eyo. 9 Ute maktubum gɛn maam mꞋraaŋsen se, maam mꞋje tɛɗn aan gɔɔ debm kɛn je asen kɔl ɓeere maakse ki eyo. 10 Taa jee mɛtin̰ge taaɗ ɔɔ: «Kɛn Pɔl jaay raaŋ maktubge se taarin̰gen maak ki se, taargen deer deere ɔɔ ɔɔn̰ɔ, num gaŋ kɛn naan̰ jaay ɓaaɗo maakjege tu se, naan̰ tɔɔgin̰ lɛ gɔtɔ ɔɔ taarin̰ lɛ tɔɔl sɛr eyo.» 11 Debm jaay taaɗ bin se, n̰Ꞌjeele, taargen naaje kꞋdɔk jaay kꞋraaŋɗen maakŋ maktubge tu se, kɛn naaje jaay kꞋɓaaga maakse ki se, naaje jꞋan̰ tɛɗin̰ aan gɔɔ kɛn naaje kꞋraaŋin̰o se.

12 Ɓɛrɛ, jeegen ese se tɛɗ roɗe ɓo jee magalge, ɔɔ naaje se lɛ jꞋkɔŋ kꞋtaaɗn jꞋɔɔ jꞋaas kaas ute naaɗe eyo! Kɛn naaɗe aak roɗe se, nam aas ute naaɗe gɔtɔ ɔɔ kɛn naaɗe ɓaa ɓaa dɔɔjn̰ roɗe lɛ dɔɔj ute naaɗe malin̰ge sum. Naaɗe se jee do tɛɗga gɛn naaɗe eyo. 13 Num gaŋ naaje se jꞋkɔŋ tɔɔm roje jꞋan deel ute gɔtin̰ eyo. Num naaje se kꞋtɔɔm roje ute gɔtn naaŋ gur naabm kɛn Raa taaɗjeni kɛn ɔlje bini kꞋjꞋaano gɔtse ki. 14 Kɛn naaje jaay jꞋiŋgo te gɔtse ki ey num, kɛse aan gɔɔ naaje kꞋjꞋaal kꞋdeelga naaŋ gur kɛn Raa taaɗjeni. Num naaje kꞋjꞋɔŋki jꞋaal deel te naaŋ gur se eyo, ɗeere, naaje ɓo jꞋaano deet deet gɔtse ki ute Labar Jigan gɛn al‑Masi se. 15 Do naabm jeege tun kuuy se, naaje se jꞋkɔŋ tɔɔm roje eyo, taa naaje lɛ maakŋ naabje ki se, kꞋtɔɔm roje kꞋdeel te gɔtin̰ eyo. Num gaŋ naaje jꞋɔnd doje do naase ki kꞋje kaal maaksen do Isa al‑Masi ki se Ꞌziiɗn ɓaa ute naanin̰a. Ute naan̰ se ɓo naaje kꞋtɛɗn naaba ɔɔ naabje se ziiɗn ɓaa ute naanin̰a aan gɔɔ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki. 16 Tɛr, naaje kꞋɓaa maakŋ naaŋge tun dɔk cir naaŋ naase se, taa gɛn ɓaa taaɗn Labar Jiga jeege tun kɛn ɓii kalaŋ booyin̰ te eyo, taa naaje se kꞋje tɔɔm roje do naab jeege tun kuuy eyo. 17 Gaŋ aan gɔɔ kɛn Kitap Raa taaɗ ɔɔ: Debm jaay je tɔɔm ron̰ num, n̰Ꞌtɔɔm ron̰ do nakge tun Mɛljege tɛɗa.* 18 Taa debm iin̰ sum ɓo tɔɔm ron̰ se, tɔɔm ron̰ kɛn naan̰ tɔɔm se mɛt ki eyo; num gaŋ tɔɔm ro kɛn mɛt ki se, debm kɛn tɛɗ nakŋ kɛn tɔɔl Mɛljege tu.

11

Pɔl ute jee kɛn tɛɗ roɗe ɔɔ naaɗe *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige

1 Ɓɔrse maam mꞋje mꞋasen taaɗn aan gɔɔ debm dɛrlɛ naɓo do taarumge tu se aayki kaamse aasin̰ki do ki. Gɛnaamge, maam se kic ɓo aayki kaamse Ꞌsɛrkumki. 2 Maam se mꞋsaap do naase ki aan gɔɔ kɛn *Raa saap dose ki kɛn tec aan gɔɔ mɛnd kɛn ni taa gaabin̰ se. Ɔɔ maam mꞋje mꞋasen kɛɗn gaab ki kalaŋ ɔɔ gaabm ese se naan̰ ɓo *al‑Masi. Taa naan̰ se ɓo maam mꞋje mꞋasen ɓaa naanin̰ ki aan gɔɔ goon mɛnd kɛn iŋg bɔɔb ron̰ gaabm kɛɛsin̰ ki sum se. 3 Aan gɔɔ do dɔkin̰ wɔɔjɔ ɓaaɗo dɛrl Awa se, maam mꞋɓeer mꞋɔɔ sɔm nam asen dɛrl bin kici ɔɔ saapse se tɛɗn jig eyo ɔɔ aki tuj ɔrmse ɔɔ aki kɔŋ dɔɔkŋ ute al‑Masi ute maakŋ kalaŋ eyo. 4 Nam kuuy ɓaaɗo taaɗsen mɛtn taar Isan kuuy tec aan gɔɔ gɛn naaje kꞋtaaɗsen se eyo, ɔɔ taaɗsen mɛtn taar nirl kuuy tec aan gɔɔ kɛn naaje kꞋtaaɗsen se eyo ɔɔ kɛn naan̰ jaay ɓaaɗo taaɗsen Labar Jigan kuuy kɛn tec aan gɔɔ gɛn naaje ey se kic ɓo, naase Ꞌsɛrkɗeki tap.

5 Jeegen naase aakɗeki aan gɔɔ jee kaan̰ naabm Isagen kꞋjeel jeel gɔtɗe ese se, naaɗe se ɔŋ cirum maam eyo. 6 Ɗeere, maam mꞋjeel taaɗn taara jiga dɛn eyo, naɓo jeel nakge sum se maam mꞋɔkɔ. Naase kic ɓo Ꞌjeelki maakŋ nakge tun naaje kꞋtɛɗ paac se, naaje kꞋtaaɗsesin̰ga tal mɛt dɛna.

7 Kɛn maam mꞋtaaɗseno Labar Jiga gɛn Raa se, maam mꞋɔɔp rom baata ɔɔ mꞋuunsen ro naase ɓo raan. Labar Jiga gɛn Raa se lɛ maam mꞋtaaɗseno cɛrɛ. Bin se maam mꞋtujin̰ga la? 8 Kaaɗ kɛn maam mꞋtɛɗo naaba gɔtse ki se, maam mꞋtooko *eglizgen kuuy ɓo ɔgumo ɔɔ naaɗe utu jiɗe taa maama. 9 Kaaɗ kɛn maam mꞋiŋgo gɔtse ki jaay, naka ɓaa baatum se, maam mꞋtɔnd te mɛtn ɗim gɔtse ki eyo. Naɓo gɛnaagen ɗoobm al‑Masi kɛn taa naaŋ Masedoan ki se ɓo ɓaaɗo ɛɗum nakŋ kɛn aasum kiŋguma. Kaaɗ kɛn se, maam se mꞋtɔnd te mɛt ɗim gɔtse ki eyo ɔɔ ɓɔrse kic lɛ, mꞋtɔnd mɛtse eyo. 10 Aan gɔɔ maam mꞋdɔɔk ute al‑Masi se, maam mꞋtaaɗ taar mɛt ki, do nakge tun se nam jaay am gaasn gɛn tɔɔm rom maakŋ taa naaŋ Akayi ki se, gɔtɔ. 11 Gɛn ɗi jaay maam mꞋbaate gɛn kuun naka gɔtse ki se? Bin se maam mꞋjesen ey la? Num Raa jeele, maam se mꞋjese.

12 Nakŋ maam mꞋtɛɗ se ɓɔrse kic ɓo mꞋtɛɗ aan gɔɔ naan̰ ese se. Taa bin se jee tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee kaan̰ naabm al‑Masige se kɔŋ tɔɔm roɗe eyo ɗeekŋ ɔɔ naabm naaɗe se, tec aan gɔɔ gɛn naaje. 13 Jee se tɛɗ roɗe aan gɔɔ naaɗe jee kaan̰ naabm al‑Masige, ɔɔ ute naabm kɛn naaɗe tɛɗ se, naaɗe aan̰ jeege dala ɔɔ naaɗe tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee kaan̰ naabm al‑Masige. 14 Nakŋ naaɗe tɛɗ se ajenki kɔŋ kɔkŋ taaɗ eyo. Taa *Ɓubm sitange kic ɓo tɛɗ ron̰a aan gɔɔ *kɔɗn Raa kɛn tɛɗ gɔtɔ wɔɔr kɛlɛŋ se. 15 Bin num nakgen se ɔn̰ten Ꞌkɔksen taaɗ eyo kɛn jee tɛɗn naabm Bubm sitange jaay tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee tɛɗn naabm ute ɗoobin̰ se. Ɓii kɛn ɓiiɗe Ꞌnaŋ se, Raa utu aɗe dabar do nakge tun kɛn naaɗe tɛɗo se.

Pɔl taaɗ taa dubar kɛn naan̰ ɔŋ maakŋ naabin̰ ki

16 MꞋan̰ taaɗn ɗɔɔl daala, nam ɔn̰ten kaakum aan gɔɔ debm dɛrlɛ. Kɛn naase jaay Ꞌsaap ɔɔki maam debm dɛrlɛ kic, num Ꞌtookki aan gɔɔ kɛn naase Ꞌsaapin̰ki se, bin se ɔn̰umki maam kic mꞋtɔɔm rom cɔkɔ. 17 Taar maam mꞋje mꞋan̰ taaɗ se Mɛljege ɓo undum kul eyo, naɓo kɛn maam jaay mꞋtɔɔm rom se, maam se mꞋtaaɗn aan gɔɔ debm dɛrlɛ. 18 Aan gɔɔ jeege dɛna lee tɔɔm roɗe gɛn nakgen do *duni ki sum se, maam kic ɓo mꞋtɔɔm roma. 19 Kalɛ, naasen jee jeel‑taarge, jee dɛrlge se kic ɓo, naase Ꞌsɛrkɗeki ute maak‑raapo. 20 Kɛn jeege tɛɗsen ɓulu, aan̰sen dala, ɔs jise, kujunse, naaɗe tɛɗ roɗe magal cirse naase ɔɔ naaɗe tɔndse mɛtn bise ki kic ɓo, naase se aasin̰ki. 21 Taar mꞋtaaɗin̰ se sɔkɔn̰ kic ɓo tɔɔluma taa naaje se jꞋɔk tɔɔg eyo gɛn tɛɗn aan gɔɔ gɛn naaɗe se. Num gaŋ kɛn deba jaay ɔk nakŋ kɛn naan̰ an tɔɔm ron̰ ro ki se, maam kic mꞋɔk nakŋ kɛn mꞋan tɔɔm rom ro ki kici. Kɛse maam taaɗ aan gɔɔ debm dɛrlɛ ɓo taaɗa. 22 Kɛn naaɗe ɓo *Ɛbrege lɛ, maam kic mꞋkɔɗ Ɛbre. Kɛn naaɗe ɓo gaan *Israɛlge lɛ, maam kic mꞋkɔɗ Israɛl. Kɛn naaɗe ɓo mɛtjil *Abraam lɛ, maam kic mɛtjilin̰a. 23 Kɛn naaɗe ɓo ɔɔ naaɗe jee tɛɗn naabm al‑Masige se lɛ, maam se mꞋcirɗe naaɗe se. (Gɔtn se maam mꞋtaaɗ aan gɔɔ debm dɛrlɛ ɓo taaɗa.) Maam mꞋtɛɗo naaba mꞋɔɔr naŋ tak tak, kꞋtɔkumoga daŋgay ki mɛt dɛna, kꞋtɔndumoga ute mɛɛjɛ dɛn aak eyo, mɛt dɛna ɔɔp cɔkɔ sum ɓo ey num jꞋamo tɔɔlɔ. 24 Mɛtn mii se, magal Yaudge ɔkumoga tak ɓo tɔnd ɗɔɔlum ute mɛɛjɛ mɛt sik‑mɔtɔ‑kaar‑jɛrnaŋ*. 25 Mɛtn mɔtɔ jꞋɔk kꞋtɔndumo ute sirɗi, jɛ‑kalaŋ kꞋtundumo ute koa je jꞋam tɔɔlɔ, mɛtn mɔtɔ markaba tɛrɛcɛ ɔɔ maam mꞋɔɔpo maakŋ maane ki, jɛ‑kalaŋ se mꞋtooɗo ɔɔ mꞋlɛko maakŋ baar ki. 26 Maam mꞋleeɗoga mɛrtɛ mɛt dɛna, mꞋnirlum teece gɛn gaaŋ oolge se, jee ɓoogge teecumo nirluma, taasum Yaudge teecumo nirluma ɔɔ jee kɛn Yaudge ey kic ɓo teecumo nirluma, maakŋ gɛgɛrge tu se ɓeer tɛɗumoga, do kɔɗ‑ɓaarge tu se ɓeer tɛɗumoga, do baar ki ɓeer tɛɗumoga ɔɔ jee kɛn tɛɗ roɗe aan gɔɔ jeegen ɗoobm *al‑Masi ki se kic ɓo, teecumo nirluma. 27 Maam mꞋdabar mꞋtɛɗn naaba mꞋɔɔr naŋ tak tak mɛt dɛna, bi kaamum kic mꞋtooɗ eyo. Gɔtn mɛtin̰ge se ɓo tɔɔlumo ɔɔ maane kic ɓo tɔɔlumo, mɛt dɛna mꞋɔs ɗim eyo, kuulu ɔɔn̰uma ɔɔ kala kic ɓo aasum eyo. 28 Dubargen kuuy kic ɓo utu, naɓo mꞋkɔŋ taaɗ ey sum. Daayum maam se mꞋsaap dɛna do *eglizge tu paac. 29 Kɛn nam jaay ɔk tɔɔg ey se, mꞋaakin̰ se tɛɗum ɔɔn̰ɔ aan gɔɔ maam kic ɓo tɔɔgum gɔtɔ. Ɔɔ kɛn nam jaay tɛɗga gɛnaan̰ oocga maakŋ *kusin̰ ki se, mꞋaakin̰ se tɛɗum ɔɔn̰ aak eyo. 30 Maam se mꞋje tɔɔm rom eyo num kɛn naase Ꞌjeki maam mꞋtɔɔm rom tak kic num, mꞋtɔɔm rom do tɔɔgum kɛn baat se. 31 Raa kɛn Bubm Mɛljege Isa, naan̰ kɛn jeege lee tɔɔmin̰ gɛn daayum daayum se, jeele maam se taaɗ taar‑kɔɔɓ eyo. 32 Do dɔkin̰ kɛn maam mꞋiŋgo maakŋ gɛgɛr kɛn Damas ki se, gaar taa naaŋ gɔtn ese ron̰ Aretas, magal kɛn naan̰ ɔndin̰ maakŋ gɛgɛr kɛn ese se, tɔnd jeege taa‑ɗoobge tu taa am kɔkɔ. 33 Gaŋ naaɗe uun ɔlumo maakŋ baar ki ɔɔ uun bɔɔyumo naagŋ durdur ki ute taa pɛnɛtɛr ɔɔ gɔtn se, maam mꞋaan̰ mꞋɔtɔ.

12

Nakŋ kɛn Mɛljege teec naan Pɔl ki ɔɔ taaɗin̰ mɛtin̰a

1 Maam mꞋje tɔɔm rom eyo naɓo naase ɔlumki mꞋtɔɔm rom tak. Naɓo mꞋaakin̰ se tɔɔl sɛr eyo. Ɓɔrse maam mꞋje mꞋtaaɗn ute nakgen Mɛljege teeco naanum ki jaay taaɗumo mɛtin̰ se. 2 Maam mꞋjeele gaaba kalaŋ debm *al‑Masi se, ɓɔrse ɔkga ɓaara sik‑kaar‑sɔɔ, ɔɔ gaabm se *Raa uun ɓaansin̰ maakŋ raa kɛn raan cir paac paac, jaay ɓo ɔk tɛrlo. (Kɛn naan̰ ook ɓaa raan se kɛn utu ron̰a lɔ ute ron̰ eyo, maam mꞋjeel eyo, kɛse Raa ɓo jeele). 3-4 MꞋjeele, gaabm se Raa uun ɓaansin̰ga gɔtn naan̰ ki mala (naɓo kɛn naan̰ ook ɓaa raan se utu ron̰a lɔ ute ron̰ eyo, maam mꞋjeel eyo, kɛse Raa ɓo jeele) ɔɔ kɛn naan̰ jaay aan gɔtn naane se, naan̰ booy taargen deel do kɛn debkilimi an̰ kɔŋ kaasn taaɗ eyo ɔɔ Raa undin̰ te kulu gɛn taaɗn naan̰ se ey kici. 5 Ey num gɛn debm bin se, maam mꞋkɔŋ tɔɔm roma, naɓo gɛn maam malin̰ se, mꞋtɔɔm rom do tɔɔgum kɛn baat se sum. 6 Kɛn maam jaay mꞋje tɔɔm rom kic ɓo, maam mꞋkɔŋ tɛɗn debm dɛrl eyo, taa taargen maam mꞋtaaɗ se, taar mɛt ki. Naɓo maam se mꞋje tɔɔm rom eyo taa sɔm jeege am kaakum aan gɔɔ debm kꞋjeel jeel gɔtin̰a ɔɔ am kɔkŋ maam ɓo ɔɔn̰ cir taar kɛn naaɗe booyo teeco taarum ki ute nakgen naaɗe aakum maam mꞋtɛɗo se. 7 Taa nakgen Mɛljege teeco naanum ki jaay taaɗum mɛtin̰ se, mꞋaakɗen se deel doa. Taa mꞋkɔŋ tɔɔm rom do nakge tun maam mꞋaakɗeno ey se, Mɛljege ɔn̰o nakŋ aan gɔɔ kɔrɔndɔ* maakŋ rom ki, ɔɔ nakŋ aan gɔɔ kɔrɔndɔ se *Ɓubm sitange ɓo ɔlo kɔɗin̰ taa am dabara ɔɔ am gaasn mꞋkɔŋ tɔɔm rom eyo.

8 Mɛt mɔtɔ maam mꞋeem nɔɔ mɛtn Mɛljege tu mꞋɔɔ nakŋ se n̰Ꞌɔɔɗumsin̰ naatn rom ki. 9 Num gaŋ naan̰ tɛrlum ɔɔ: «Bɛɛ maam mꞋtɛɗi se ɓo, aasiga sum. Taa kaaɗ kɛn naai Ꞌtɔɔgi baat se ɓo, maam mꞋtaaɗn tɔɔgum ute maraadin̰ doi ki.» Bin ɓo maam se mꞋtɔɔm roma do tɔɔgum kɛn baat se, taa al‑Masi se taaɗn tɔɔgin̰ dom ki. 10 Taa naan̰ se ɓo do tɔɔgum kɛn baat se, kɛn kꞋnaajuma, nakgen ɔɔn̰ kɛn aan dom ki, kɛn kꞋdabaruma, kɛn kꞋlee kꞋteecum nirluma, kɛn nakgen se jaay aan dom ki se, maam maakum raapo taa al‑Masi se; taa kaaɗ kɛn maam tɔɔgum baat se jaay ɓo, maam mꞋɔŋ tɔɔgɔ.

Pɔl saap do jee Kɔrint ki

11 Maam mꞋtaaɗseno aan gɔɔ debm dɛrlɛ se, ɔɔ naan̰ se naase ɓo ɔlumki taa tɔɔgɔ. Ey num naase ɓo jee kɛn amkiro magala. Kɛn naaɗe jaay taaɗ ɔɔ maam se mꞋtɔɔl sɛr eyo kic ɓo, naaɗen jee kɛn aak roɗe aan gɔɔ *jee kaan̰ naabm Isagen kꞋjeel jeel gɔtɗe se, ɔŋ cirum eyo. 12 Kɛn maam jaay mꞋiŋgo gɔtse ki se, naase ɔŋumki maam se mꞋdebm maakum deere, ɔɔ mꞋaasin̰ do nakge tun paacn̰ aan dom ki. Ɔɔ ute tɔɔgŋ Raa se, maam mꞋtɛɗoga nakŋ‑kɔɔɓge ute nakgen deel doa. Ute nakgen maam mꞋtɛɗ se ɓo kɛn taaɗsen ɔɔ maam se, debm kaan̰ naabm *al‑Masi. 13 Anum nakgen kɛn maam mꞋtɛɗo *eglizge tun kuuy se, gɔtn naase ki kic ɓo maam mꞋtɛɗin̰oga. Nakgen kɛn maam mꞋtɛɗin̰o te gɔtn naase ki ey se, maam mꞋtɔnd te mɛtn ɗim gɔtse ki ey sum. Bin se mꞋtɛɗsenga *kusin̰ la? Kɛn tɛɗsega kic num, Ꞌtɛɗumki kalɗɛ gɛn kɛn maam mꞋtɔnd mɛtn ɗim gɔtse ki ey se! 14 ꞋƁooyki mꞋasen taaɗa: tɛr daala ɓɔrse maam mꞋɗaapga roma gɛn ɓaa gɔtse ki gɛn k‑mɔtɔge, ɔɔ mꞋɓaa gɔtse kic ɓo maam mꞋje ɗimse eyo, num maam se mꞋje naase malin̰ge ey num mꞋje ɗimse eyo. Taa bubge ɓo tus naka gɛnɗege tu ey num gaange ɓo, tus naka bubɗege tu eyo. 15 Maam se kɛn mꞋut jim paac taa naase kic num, maakum raapo. Ɗeere, maam se mꞋje kutn jim sum eyo, naɓo rom paac kic ɓo mꞋan̰ kɛɗin̰ taa naase. Anum kɛn maam jaay mꞋjese dɛn bin se, naase kic amki kɔŋ je baatn ne? 16 Naase Ꞌjeelki maam se mꞋtɔnd te mɛtn ɗim gɔtse ki eyo. Naɓo jeegen mɛtin̰ge maakse ki se taaɗ ɔɔ maam se nakum mɛtɛkɛ ɔɔ maam mꞋaan̰seno kaan̰ ɓo dala ey num maam mꞋɔŋga ɗim gɔtse ki. 17 Maakŋ jeege tun maam mꞋɔlɗen gɔtse ki se, deb kalaŋ maakɗe ki se ɔsga jise la? 18 Maam mꞋɗaar mɛtn Tit ki cirr ɔɔ mꞋɔl gɛnaa kuuy kɛn maam mꞋtaaɗseno taarin̰ se ute naan̰a. Kɛn Tit jaay iŋgo gɔtse ki se ɔsoga jise la? Lɔ maam mꞋute Tit se naabm kɛn naaje kꞋtɛɗo se ɔɔ saapje se tec naap ey la?

19 Taargen naaje kꞋraaŋseno maakŋ maktub kɛn ese se, naase Ꞌsaap ɔɔki kaaɗn naane naaje kꞋje ɗaapm taarje ɓo naanse ki sum. Bin eyo! Naaje se kꞋtaaɗsen naan Raa ki aan gɔɔ kɛn al‑Masi jen ro ki ɔɔ Ꞌjeelki, jee maak‑jejege, taargen naaje kꞋtaaɗsen se, taa asen noogo aki ziiɗn ɓaa ute naanse ɗoobm al‑Masi ki. 20 Anum kɛn ɔlum maam mꞋɓeer se mꞋɔɔ kaaɗn kɛn jaay maam mꞋɓaa gɔtse ki se, mꞋasen kɔŋ aan gɔɔ kɛn maam mꞋjen ro ki eyo ɔɔ naase kic lɛ amki kaakse amki kɔŋum aan gɔɔ kɛn naase Ꞌjenki ro ki ey kici. Maam mꞋje se mꞋasen kɔŋ naase Ꞌtɛɗki tɛɗ dɛkɛn̰ɛ ute naap eyo, Ꞌtɛɗki tɛɗ maak‑kilimi ro naapge tu eyo, Ꞌtɛɗki tɛɗ taa mooyo ute naap eyo, Ꞌniki ni ro naapge tu eyo, ɔɔɗki kɔɔɗ naap eyo, Ꞌtaaɗki taaɗ taar iŋg kusu ro naapge tu eyo, Ꞌmagalki magal rosege eyo ɔɔ ɛcki kɛc naap eyo. 21 Maam mꞋɓeer mꞋɔɔ sɔm ɓii kɛn maam mꞋtɛrl gɔtse ki kuuy daal se, Raam am kɔlum sɔkɔn̰ɔ am tɔɔl naanse ki. Maam mꞋɓeer mꞋɔɔ sɔm, kɛn mꞋkaan gɔtse ki se, mꞋkɔŋ jee kusin̰ge dɛna kɛn tɛrl te maakɗe do Raa ki eyo. Kaaɗn naane, naaɗe utu iŋg tɛɗ nakŋ tuj debkilimi naan Raa ki ɔɔ lee ɛɛs naapa rɛn̰ rɛn̰ ɔɔ tɛɗ nakgen jig eyo kɛn maakɗe jen ro ki. Taa naaɗe se ɓo kɛn am kɔlum maam mꞋutu mꞋɓaa keeme.

13

Dɛjn̰ Pɔl kaam mɔɔtn

1 Maam mꞋje ɓaa gɔtse ki ɔɔ kɛn ara se tɛɗn gɛn k‑mɔtɔge. Aan gɔɔ kɛn Kitap taaɗni: «Gɛn kaakŋ mɛtn taargen daanse ki se, ɔn̰ jeege ɗio ey lɛ mɔtɔ Ꞌtɛɗn saaɗge.*» 2 Kɛn maam mꞋiŋgo gɛn k‑dige gɔtse ki se, jee kɛn tɛɗo *kusin̰ deete ute kɛngen kuuy se, maam mꞋtaaɗɗenoga taaɗa. Anum ɓɔrse maam dɔk ute naase se kic ɓo, maam mꞋtaaɗɗen daala mꞋɔɔ: «Ɓii kɛn maam mꞋɓaa gɔtse ki se maam mꞋaɗe kɔn̰ eyo.» 3 Ute ɗoobm maam se, maa naase je aki jeele, kɛse aan gɔɔ *al‑Masi mala ɓo taaɗa. ꞋJeelki, daanse ki se, al‑Masi se tɔɔgin̰ baat eyo, num naan̰ se tɛɗ naaba ute tɔɔgin̰a. 4 Ɗeere, Isa al‑Masi se ɔn̰ ron̰ kꞋtup kꞋtɔɔlin̰ ro kaag ki aan gɔɔ debkilim kɛn tɔɔgin̰ gɔtɔ se. Num ute tɔɔgŋ *Raa se, naan̰ duroga daan yoge tu ɔɔ ɓɔrse naan̰ utu iŋg zɛɛrɛ. Anum naaje kic num kꞋdɔɔkga ute naan̰a. Kɛn kꞋjꞋaakje se, naaje kic num aan gɔɔ jee tɔɔgɗe baata naɓo naaje jꞋasesin̰ taaɗa, naaje se jꞋiŋg kꞋdɔɔk ute al‑Masi se ute tɔɔgŋ Raa.

5 Naase aakki rose jiga ɔɔ tɔndki mɛtn rose jaayo, kɛn naase ɓo aalkiga maakse do al‑Masi ki ɗeer num, naase kic ɓo aki jeele. ꞋJeelki ey la kɛn Isa al‑Masi jaay utu maakse ki se? Kɛn naase jaay aak ɔkki te mɛtn rose jig ey num, ɓɛrɛ, naase Ꞌtook aalki te maakse do Isa ki eyo. 6 Maam mꞋsaapm mꞋɔɔ naase utu aki Ꞌjeele ɔɔ naaje lɛ kꞋtaaɗsesin̰ga nakŋ kɛn naase anjenki kaakŋ jeel ro ki se. 7 Naaje kꞋtɔnd mɛtn Raa se kꞋje aki kɔɔɗn dose ro kusin̰ ki. Naaje se kɛn jeege ɓo aakje aan gɔɔ jee kɛn taaɗ taar mɛt ki ey kic num, naaje kꞋje jꞋasen kaakŋ naase aki tɛɗn nakŋ bɛɛ. 8 Taa naaje se jꞋan̰ kɔŋ kaasn gɛn tɛɗn nakŋ kɛn ɓaa kalaŋ ute taar mɛt ki ey se, num naaje se jꞋɔk tɔɔgɔ gɛn taaɗn taar mɛt ki sum. 9 Kaaɗ kɛn jaay naase Ꞌtɔɔgki, ɔɔ naaje tɔɔgje baat se, kɛse naaje maakje raapo. Kɛse ɓo ɔlje naaje kꞋtɔnd mɛtn Raa, taa asen tɛrl ɗaapm rose gɛn kaal maaksen do naan̰ ki. 10 Taa naan̰ se ɓo kɛn maam mꞋdɔk ute naase kic num, mꞋraaŋsen maktubm se taa ɓii kɛn maam mꞋaanga gɔtse ki se, ute tɔɔgŋ kɛn Mɛljege ɛɗum se, mꞋasen tɛɗn ɔɔn̰ ey sum. Taa tɔɔgŋ naan̰ ɛɗumsin̰ se, gɛn kutn jeege eyo, num gaŋ gɛn noogŋ jeege Ꞌziiɗn ɓaa ute naanɗe.

Pɔl taaɗ naŋ taarin̰a ɔɔ tɛɗɗen tɔɔsɛ

11 Gɛnaamgen ɗoobm *al‑Masi ki, ɓɔrse do taar tɔɔlin̰ ki se, mꞋje mꞋasen taaɗn mꞋɔɔ: iŋgki ute maak‑raapo, Ꞌtɛɗki bɛɛ Ꞌɓaaki ute naanse, ɛɗki kaay kaama naapge tu, ɔkki taarse kalaŋ ɔɔ iŋgki ute lapia. Ɔɔ Raa debm je jeege ɔɔ ɛɗɗen lapia se, Ꞌkiŋg ute naase. 12 Kɛn Ꞌɓaaki ɓaa tɛɗn tɔɔsɛ se, Ꞌbaam Ꞌtɔkki naapa ɔɔ aayki ciil naapge†. Jee Raagen ɗoobm al‑Masi kɛn gɔtn ara paac se, kic ɓo tɛɗsen tɔɔsɛ. 13 Ɔn̰ bɛɛ gɛn Mɛljege Isa al‑Masi, maakje gɛn Raa ɔɔ tum kɛn *Nirl Salal lee tum jeege se, Ꞌtɛɗn ute naase.

* 3:16 Aak Ekz 34.34.

* 4:6 Aak Jɛn 1.3.

† 4:13 Aak KKR 116.10.

* 6:2 Aak Eza 49.8.

† 6:16 Aak Lb 26.11‑12 ɔɔ Ezk 37.27.

‡ 6:17 Aak Eza 52.11.

§ 6:18 Aak 2Sam 7.8, 14.

* 8:9 Bɛɛ ese se je taaɗ ute kɛrcɛlɛ.

† 8:15 Maan ese se kɔsn kɛn Raa bɔɔyin̰o maakŋ raa ki ɔɔ ɛɗo gaan *Israɛlge tu do dɔkin̰a do kɔɗ‑ɓaar ki. Aak Ekz 16.18.

* 9:9 Aak KKR 112.9.

* 10:17 Aak Jer 9.23.

* 11:24 Maakŋ *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se deba jaay tujga num, jꞋɔn̰te tɔndin̰ ute mɛɛjɛ cir ji si‑sɔɔ.

* 12:7 Nakŋ aan gɔɔ kɔrɔndɔ ara se taaɗ ute kɔɔn̰ kɛn dabarin̰ maakŋ ron̰ ki.

* 13:1 Aak Dt 19.15.

† 13:12 Jeegen Pɔl raaŋɗen se, kɛn naaɗe ɓaa ɓaa tɛɗn tɔɔsɛ naapge tu se, baam tɔk naapa ɔɔ aay ciil naapge.

Galat

1

2

3

4

5

6

Maktubm kɛn Pɔl raaŋin̰ jee eglizge tun taa naaŋ Galat ki

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm kɛn Pɔl raaŋin̰ eglizn Galat ki

Maktubm kɛn Pɔl ɔl jeege tun Galat ki se, kɛse naan̰ raaŋin̰ jee al‑Masige tun taa naaŋ Galat ki ɔɔ taa naaŋ Galat se naan̰ maakŋ taa naaŋ Turki kɛn ɓɔrse, ɔɔ naan̰ se kaam kaam kooko. Maakŋ lee mɛrtin̰ kɛn gɛn k‑dige tu ɔɔ kɛn gɛn k‑mɔtɔge tu se ɓo, Pɔl tɛɗo naaba jaay tɔndo eglizgen mɛtin̰ge se. Num gaŋ gɔtn mɛtin̰ ki se, jee kuuy ɓaaɗo taaɗɗen taar kuuyu. Aan gɔɔ dɛn eglizge se, eglizn gɛn taa naaŋ Galat kic ɓo ɔk Yaudgen aalga kaal maakɗe do Isa ki ɔɔ ute jee uuno ɗoobm raagen kuuy kici. Ɔɔ Yaudge se naaɗe iŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki. Kɛse ɓo kɛn lee gaasɗe gɛn kɔsn ute jee uun ɗoobm raagen kuuyu ɔɔ ute jee kɛn tɔj te pɔnd ey se. Jee kɛn taarɗe ɓaa ute Pɔl ey se, saap ɔɔ jee al‑Masige paac se, kꞋjꞋiŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se ram jaay ɓo kꞋkaal maakɗe do Isa al‑Masi ki. Num gaŋ taar naaɗe se tec ute gɛn Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi se eyo. Taa naan̰ se ɓo Pɔl raaŋ jee al‑Masige tun Galat ki taa aɗen kɔnd ɗoob ki.

1

Pɔl raaŋ ɔl tɔɔsɛ *eglizge tun taa naaŋ Galat ki

(Rm 1.1‑7)

1 Maktubm se maam Pɔl ɓo mꞋraaŋseni, maam kɛn *debm kaan̰ naabm Isa al‑Masi ey num nam ɓo bɛɛr ɔɔɗum eyo ɔɔ debkilimi ɓo ɔlumo eyo; num Isa *al‑Masi mala ute *Raa Bubu kɛn durin̰o daan yoge tu, naaɗe se ɓo kɛn ɔlumo. 2 Maam ute gɛnaagen gɔtn ara, kꞋtɛɗsen tɔɔsɛ naase jee eglizge tun taa naaŋ Galat ki. 3 Ɔn̰ Raa Bubjege te Mɛljege Isa al‑Masi asen tɛɗn bɛɛɗe ɔɔ asen kɛɗn lapia. 4 Isa al‑Masi se ɛɗ ron̰ *sɛrkɛ taa *kusin̰jege taa ajeki kɔɔɗn dojege maakŋ nakge tun jig eyo do *duni ki ara. Naan̰ tɛɗin̰ se aan gɔɔ Raa Bubjege maakin̰ jen ro ki. 5 Bin se Raa se daayum *kꞋnookin̰ki. *Amin.

Labar Jiga kalaŋ tak

(Gal 3.1‑5, 4.9‑20, 5.1‑12)

6 Kɛn maam booy labarse se taar se ɔkum taaɗ eyo! Raa kɛn daŋseno ute bɛɛ *al‑Masi kɛn tɛɗseno ɔɔ gaŋ yɔkɔɗ bin sum ɓo, naase Ꞌrɛsŋki ute Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi se naatn ɔɔ Ꞌtɛrlkiga naaga Raa ki ɔɔ uunkiga labar jigan kuuy, 7 mꞋaakin̰ se aan gɔɔ Labar Jigan kuuy utu. Num labar jigan kuuy se ɓɛrɛ, gɔtɔ. Naɓo jee kuuy maakse ki se je an tujn̰ ute Labar Jigan gɛn al‑Masi se. 8 Num kɛn nam kuuy jaay ɓaaɗo taaɗsen labar jigan kuuy kɛn tec gɔɔ kɛn maam taaɗsesin̰ ey se, kɛn tɛɗn naaje, ey lɛ *kɔɗn Raa bɔɔy raan kic ɓo, Raa an̰ naamin̰a! 9 Naaje kꞋtaaɗsenoga, tɛr ɓɔrse mꞋasesin̰ taaɗn ɗɔɔl daala, nam kuuy jaay ɓaaɗo taaɗsenga labar jigan kɛn tec aan gɔɔ kɛn naase Ꞌbooyin̰kiro ey se, nam bin se, ɔn̰ Raa an̰ naamin̰a!

10 Anum ɓɔrse mꞋraaŋsen bin se, mꞋje jikilimge ɓo am tɔɔm lɔɓu Raa lɛ? Maam mꞋje jikilimge ɓo am tɔɔm eyo. Kɛn mꞋje jikilimge ɓo am tɔɔm num, maam kɔŋ tɛɗn debm tɛɗn naabm al‑Masi eyo.

Labar Jiga kɛn Pɔl lee taaɗ jeege tu

(NJKN 22.3‑16, 26.9‑20, 9.1‑20,23,30)

11 ꞋBooyki gɛnaamge mꞋasen taaɗa: Labar Jigan gɛn Isa *al‑Masi maam taaɗseno se taar se iin̰o gɔtn debkilim ki eyo. 12 Taa taar se, maam booyin̰o gɔtn debkilim ki eyo, ɔɔ nam ɓo dooyum eyo, num gaŋ Isa al‑Masi mala ɓo teec naanum ki ɔɔ taaɗumo mɛtin̰a.

13 Naase mala Ꞌjeelki kiŋgum do dɔkin̰ se paac, kɛn maam lee do ɗoobm Yaudge tu se. Kaaɗ kɛn se, maam lee mꞋdabaro dɛna *eglizn gɛn Raa, ɔɔ mꞋje ɗoobm mꞋaɗeno kutu. 14 Maakŋ mɛtjilum ki, ute parumgen kꞋlee ɗoobm Yaudge tu se, maam ɓo debm kɛn mꞋɔkin̰ ɔɔn̰ dɛna mꞋcir jee mɛtin̰ge. Taa do ɗoobm bubjege tu se maam ɓo debm mꞋiŋg dɔɔk maakum ro ki. 15 Raa kɛn bɛɛr ɔɔɗumo maakŋ koyum ki se, daŋumo ute bɛɛn̰a taa mꞋan̰ jeelin̰a, ɔɔ gaŋ kaaɗn Raa jen ro ki jaay aan se, 16 ɔɔ tɛr taaɗum mꞋjeelga Goonin̰a taa mꞋan̰ taaɗin̰ jeege tun Yaudge eyo. Naan̰ kɛn se naar maam mꞋɓaa mꞋtɔnd te mɛtn nam gam ey sum. 17 Gaŋ kaaɗ kɛn se maam mꞋɓaa mꞋaano te Jeruzalɛm ki eyo gɛn kaakŋ *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masigen aalo maakɗege deet do maam ki se; num gaŋ maam gaaŋ mꞋɓaa taa naaŋ Suge tu ɔɔ mꞋɔk mꞋtɛrl ɓaaɗo maakŋ gɛgɛr kɛn Damas ki.

18 MꞋtɛɗ ɓaara mɔtɔ jaay ɓaa Jeruzalɛm ki, taa kꞋɓaa jeel naapa ute Piɛr. Gɔtn se maam mꞋiŋgo ɓii sik‑kaar‑mii ute naan̰ tɛlɛ. 19 Gɔtn se maam mꞋaako Jak kalin̰ ki gɛnaa Mɛljege Isa al‑Masi, ey num mꞋɓaa mꞋaak te *debm kaan̰ naabm Isa al‑Masi gam kuuy ey sum. 20 Raa jeele taar maam mꞋraaŋsesin̰ se, taar mɛt ki.

21 Tɛr maam mꞋiin̰ mꞋɓaa taa naaŋ Siri te gɛn Silisi. 22 Naɓo eglizgen taa naaŋ Jude ki kɛn gɛn al‑Masi se aakum te ɓii kalaŋ eyo. 23 Naaɗe booy booy sum ɓo ɔɔ debm lee dabarjekiro do dɔkin̰ se, ɓɔrse aalga maakin̰ do Isa ki ɔɔ baagga taaɗn taar Isa al‑Masi jiga se jeege tu; ey num taar se ɓo kɛn do dɔkin̰ naan̰ je an̰ tuj se. 24 Kɛn naaɗe jaay booyo taar maam se, naaɗe tɔɔm Raa taa maama.

2

Pɔl ute *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige kuuy

(NJKN 15.1‑29)

1 Tɛr kɛn tɛɗ ɓaara sik‑kaar‑sɔɔ jaay aas se, maam te Barnabas ɔɔ mꞋɔk Tit kici kꞋtɛrl kꞋɓaa Jeruzalɛm ki tɛlɛ. 2 Kɛn ɔlum ɓaa se, taa *Raa ɓo teec naanum ki ɔɔ taaɗum ɔɔ mꞋɓaao. Kɛn jꞋaan se, maam te magalge se, jꞋiik kꞋtɔɔk cɛɛs ki gɔtn se, maam taaɗɗen Labar Jigan gɛn Isa *al‑Masi kɛn maam lee taaɗ jeege tun Yaudge ey se, taa maam mꞋje naabum mꞋtɛɗ tɛɗ se Ꞌkutn cɛr eyo. 3 Debum Tit se naan̰ kɔɗ Grɛk*, gaŋ te naan̰ se kic ɓo naaɗe tɛɗin̰ te taa tɔɔg eyo taa *kɔjn̰ pɔndɔ. 4 Jeegen tɛɗ roɗe aan gɔɔ naaɗe ɓo gɛnaagen ɗoobm al‑Masi ki se ɓo, ɓaaɗoga maakjege tu. Naaɗe ɗeek ɔɔ bɛɛki num jꞋan̰ kɔjn̰ pɔndɔ. Jee se goon̰ ɛndo maakjege tu se je kaakŋ ɔɔ ɗi jaay naajege jꞋɔŋki dojege te Isa al‑Masi. Taa naaɗe je ajeki tɛɗn ɓulu daala do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki. 5 Jee se naaje jꞋɔn̰ɗe te ɗoob eyo ɔɔ taarɗe lɛ kꞋtook te eyo. Taa naaje kꞋje Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi kɛn mɛt ki se, naaɗe an̰ kɔŋ tuj eyo, num ɔn̰in̰ki Ꞌkiŋg maakse ki gɔtin̰ ki. 6 Jee kɛn jꞋaakɗe jꞋɔɔ jee magal se, magal naaɗe se maam mꞋan ɗim eyo: taa naan Raa ki se jeege paac aas kaasa. Jee se maam taaɗɗen Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi kɛn maam lee taaɗ jeege tu se. Num naaɗe se ɔŋ taaɗum te taar ɗim kuuy ey sum. 7 Gaŋ naaɗe jeelga Raa se ɛɗumga taarin̰ aan gɔɔ kɛn ɛɗo Piɛr ki se kici. Maam ki naan̰ taaɗum ɔɔ mꞋɓaa taaɗn Labar Jiga jeege tun Yaudge eyo, aan gɔɔ Piɛr ɓaa taaɗ Labar Jiga, Yaudge tu se. 8 Taa Raa kɛn ɔl Piɛr tɛɗ *debm kaan̰ naabm Isa al‑Masi, gɛn ɓaa taaɗ Taarin̰ Jiga Yaudge tu se, naan̰ ɓo debm ɔlum maam kici, mꞋtɛɗga debm kaan̰ naabm Isa al‑Masi, gɛn ɓaa taaɗn Taarin̰ Jiga se jeege tun Yaudge eyo. 9 Gɔtn se Jak, Piɛr, Jan, kɛn jee Raage jeelɗe aan gɔɔ jee magalɗege se, naaɗe se kic ɓo jeele Raa se ɛɗumga naabin̰ jim ki. Taa naan̰ se ɓo naaɗe ɔl jiɗe tɔk jije maam te Barnabas. Kɛse je ɗeekŋ ɔɔ taarje tum tɛɗga kalaŋ. Gɔtn se naaje jꞋiin̰ kꞋɓaa taaɗn Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi se jeege tun Yaudge eyo ɔɔ naaɗe lɛ, ɓaa taaɗ Yaudge tu. 10 Naaɗe taaɗjen naka kalaŋ sum ɓo gɛn tɛɗa. Naaɗe ɗeekjen ɔɔ kꞋsaapm do jee daayge tun Jeruzalɛm ki. Kɛse ɓo nakŋ kɛn maam mꞋɔŋ dirigin̰ te eyo.

Pɔl mooy Piɛr

11 Ɓii kalaŋ se, Piɛr ɓaaɗo kaakŋ jee Antiɔs ki; ɓii se maam taaɗin̰sin̰ tal naan jeege tu, taa nakŋ naan̰ tɛɗ se jig eyo. 12 Ey num Piɛr se lee tɔs tɔs te gɛnaagen ɗoobm *al‑Masi kɛn Yaudge eyo. Num gaŋ Yaudgen iin̰o gɔtn Jak ki jaay aan se, Piɛr aakɗe se iik tɔɔk cɛɛs ki, baate kɔsn te naaɗe taa naan̰ ɓeer ɓeer jeege tun se. 13 Yaudgen mɛtin̰ge kɛn ɗoobm al‑Masi ki se kic ɓo tɛɗ maakɗege di di aan gɔɔ Piɛr se, ɔɔ ɔl Barnabas kic ɓo tɛɗ aan gɔɔ naaɗe. 14 Kɛn maam mꞋaakɗe jaay naaɗe lee ute kɛn mɛt ki eyo do Labar kɛn Jiga se, maam taaɗ Piɛr ki naan jeege tu paac mꞋɔɔ: naai kɛn kɔɗ Yaud jaay iŋg aan gɔɔ jee Yaudge ey se. Gɛn ɗi jaay naai Ꞌtaaɗ jeege tun Yaudge eyo ɔɔ tɛɗn aan gɔɔ Yaudge se?

Jeege se aalga maakɗe do *al‑Masi ki jaay ɓo kɔŋ kaaja

15 Naaje se kꞋmɛtjil Yaudge, anum naaje se kꞋtec aan gɔɔ mɛtjil jeegen Yaudge eyo kɛn jee *kusin̰ge se. 16 Kɛn bin num naaje kꞋjeelki, debm kɛn Raa aakin̰ bɛɛ naanin̰ ki se debm kɛn aal maakin̰ do nakge tun Isa al‑Masi tɛɗo se, ey num debm kɛn iŋg do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se eyo. Taa naan̰ se ɓo naaje kꞋjꞋaalki maakjege do nakge tun al‑Masi tɛɗo se kici, taa Raa ajeki kaakŋ kaamin̰ ki se aan gɔɔ jee aak bɛɛ. Num kɛn ajeki tɛɗn jꞋaki kaakŋ bɛɛ naan Raa ki se Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki eyo, ey num te Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se nam jaay Ꞌtɛɗn aak bɛɛ naan Raa ki se gɔtɔ. 17 Kɛn naaje Yaudge kic ɓo kɛn kꞋje jꞋaki tɛɗ jee aak bɛɛ naan Raa ki se, jꞋaki kaal maakje do al‑Masi ki jaayo. Kɛn kꞋtɛɗki bin se naaje kꞋteckiga aan gɔɔ jee kusin̰gen iŋg ɓaa se paac se. Kɛn bin num al‑Masi se ɔljekiga maakŋ kusin̰ ki la? Anum gɔtɔ. 18 Bin eyo kɛn maam jaay mꞋɔk tɛrl gɛn kiŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki kɛn maam rɛsin̰oga rɛs se num, kɛse maam mala ɓo mꞋɔn̰ bɔɔrɔ ooc dom ki. 19 Gɛn kiŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, maam se aan gɔɔ debm ooyga kooyo. Nakgen se jaay paac aan se taa maam mꞋkiŋg gɛn Raa. Taa do dɔkin̰ kꞋtɔɔl Isa al‑Masi ro kaag ki se, maam se aan gɔɔ mꞋooyga kooy† ute naan̰a. 20 Taa naan̰ se kɛn maam mꞋiŋg se, Isa al‑Masi ɓo iŋg maakum ki. Kɛn ɓɔrse kiŋgum do naaŋ ki se, maam mꞋaal maakum do Goon Raa kɛn jema, ɔɔ ɔn̰ ron̰ ooy taa maama. 21 Bɛɛ Raa se maam mꞋan̰ kɔŋ tɛɗn nakŋ cɛr eyo; taa maam se mꞋkɔŋ tɛrl gɛn kiŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se ey sum. Kɛn debm jaay je tɛɗn aak bɛɛ naan Raa ki te Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se num, kɛse je ɗeekŋ ɔɔ kooy al‑Masi se, nakŋ cɛrɛ.

3

Jeegen uun *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ute jeegen aal maakɗe do Isa *al‑Masi ki

(Rm 4, 8.14‑17)

1 Naase jee taa naaŋ Galat ki, naase se jee dɛrlge, naŋa jaay bisen dose se? Ey num taa kooy Isa al‑Masi ro kaag ki se kꞋtaaɗ kꞋtɔɔksenga mɛtin̰ pak pak. 2 Naka kalaŋ tak sum ɓo maam mꞋje tɔnd mɛtse: Ꞌtaaɗumki tu mɛtin̰a *Nirl Raa kɛn *Raa ɛɗsen se, taa naase iŋgki do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ɓo ɔŋin̰ki lɔɓu Raa ɛɗsesin̰ se taa naase Ꞌbooykiga Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi se ɔɔ aalkiga maakse do ki se lɛ? 3 Kɛn ɔlse Ꞌdɛrlki bin se tap ɓo ne ɗi? Naase uunkiro mɛtin̰ te tɔɔgŋ gɛn Nirl Raa, num gɛn ɗi jaay ɓɔrse je an̰ki naŋ te tɔɔgse mala se? 4 ꞋJeelki nakŋ aan dose ki paac se, naase Ꞌsaapin̰ki num ɔɔki nakŋ Raa tɛɗsen se cɛrɛ ne? Gɔtɔ, maam jeele nakŋ Raa tɛɗsen se cɛr eyo! 5 Raa ɓo ɛɗsen Nirlin̰a ɔɔ tɛɗ nakŋ‑kɔɔɓge dɛna daanse ki! Naan̰ tɛɗin̰ se taa naase iŋgki do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki lɔɓu taa Ꞌbooykiga Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi ɔɔ aalkiga maakse don̰ ki lɛ?

Jee took aal maakɗe do Isa ki se ɓo tɛɗga gaan *Abraamge

6 ꞋƁooyki! Kɛse ɓo taar kɛn Kitap taaɗo ro Abraam ki ɔɔ: Abraam se, aal maakin̰ do Raa ki ɔɔ Raa se aakin̰ debm daan ki.* 7 Bin se mꞋje aki jeele jeegen paac jaay aal maakɗe do Raa ki se, naaɗe se ɓo tɛɗga mɛtjil gɛn Abraam. 8 Kitap taaɗ ɔɔ: ɓii kalaŋ jeegen Yaudge ey se utu kaal maakɗe do Raa ki, taa Raa utu tooko aɗen tɛɗn jee aak bɛɛ naanin̰ ki. Taa naan̰ se ɓo Abraam booyo do dɔkin̰a Labar Jiga kɛn Raa taaɗin̰o ɔɔ: Ute mɛtjil naai se, maam mꞋtɛɗn bɛɛ jil jeege tun do naaŋ ki paac.† 9 Abraam aal maakin̰ do Raa ki ɔɔ Raa tɛɗin̰ bɛɛn̰a. Bin se jee aalga maakɗe do Raa ki ute Abraam se, Raa aɗen tɛɗn bɛɛn̰ kici.

10 Num jee saap ɔɔ naaɗe iŋg do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki kalin̰ ki sum ɓo ɔɔ aasga se, naaɗe se Raa utu aɗen kɔjn̰ bɔɔrɔ doɗe ki, taa Kitap taaɗ ɔɔ: Debm kɛn jaay ɔŋ tɛɗ te Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki aasin̰ te kart ɗoobin̰ ki ey se, Raa an̰ kɔjn̰ bɔɔr don̰ ki.‡ 11 KꞋjeelki, debm jaay iŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki sum ɓo ɔɔ tɛɗn aak bɛɛ naan Raa ki se, gɔtɔ, taa Debm daan ki se debm aal maakin̰ don̰ ki; naan̰ se ɓo debm Ꞌkɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum§. 12 Gaŋ debm iŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ute debm aal maakin̰ do Raa ki se, ɗim aɗe tum se gɔtɔ, taa Kitap ɗeek ɔɔ: Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, debm kɛn tɛɗin̰ga te ɗoobin̰ aas kart jaay ɓo kɔŋ kaaja.*

13 Ɓɔrse, naaje jꞋɔŋ jꞋiŋgki te do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki te ɗoobin̰ eyo, jaay *al‑Masi ɓaaɗo ooy taa naajege se. Kɛn naan̰ ɔn̰ ron̰ kꞋtɔɔlin̰ se taa ajeki dugŋ dojege, gɛn kɛn Raa naamjekiro. Taa naan̰ se ɓo Kitap taaɗ ɔɔ: Debm kɛn kꞋtɔɔl kꞋɗaarin̰ ro kaag ki se, kɛse debm kɛn Raa naamin̰ga naama.† 14 Isa al‑Masi tɛɗ bin se, taa bɛɛ kɛn Raa taaɗ ɔɔ tɛɗn Abraam ki se taa jeegen Yaudge eyo kic ɓo Ꞌkɔŋ kici. Taa naan̰ se ɓo naaje jꞋaki Ꞌkɔŋ *Nirl Salal kɛn Raa taaɗ ɔɔ ajeki kɛɗa, taa naaje kꞋjꞋaalkiga maakjege do naan̰ ki.

*Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se Ꞌkɔŋ tujn̰ bɛɛ kɛn Raa ɔɔ tɛɗ se eyo

15 Gɛnaamge, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗn nakŋ kɛn jeege jeelin̰ jeel paac. Kɛn jeege jaay ɔkga taasa ɔɔ dɔɔkga taarɗe kalaŋ se, nam kuuy kɔŋ kɔl taarin̰ maak ki eyo. 16 Te Raa kic ɓo bini. Do dɔkin̰ Raa taaɗga taaɗ ɔɔ tɛɗn bɛɛ *Abraam ki te mɛtjilin̰a num ɗeek te ɔɔ mɛtjilin̰ge tu eyo. Num gaŋ mɛtjilin̰ kɛn naan̰ taaɗn se taaɗ ute deb kalaŋ sum ɔɔ naan̰ ɓo *al‑Masi se. 17 Kɛse ɓo nakŋ maam saapin̰ mꞋje mꞋasen taaɗa: Raa naan̰ *dɔɔk te Abraam se, tɛɗ ɓaara kaar‑sɔɔ‑te‑sik‑mɔtɔ jaay Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se aana. Bin num Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se kɔŋ tujn̰ dɔɔkŋ kɛn Raa dɔɔko ute Abraam jaay taaɗin̰ ɔɔ an̰ tɛɗn bɛɛ se eyo. 18 Kɛn Raa jaay je tɛɗn bɛɛn̰ jeege tun iŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki sum num, kɛse je ɗeekŋ ɔɔ bin se bɛɛ kɛn naan̰ taaɗo ɔɔ tɛɗn jeege tun se tɛɗ ey sum. Anum Raa se taaɗo maak‑jen̰ Abraam ki taa naan̰ taaɗga taaɗa ɔɔ utu an̰ tɛɗn bɛɛn̰a.

Taa ɗi Raa ɛɗo *Ko Taara Yaudge tu

19 Kɛn bin num Raa taaɗo Ko Taara Yaudge tu se gɛn ɗi? Raa taaɗɗeno se taa jꞋaki jeel nakŋ *kusin̰a bini mɛtjil *Abraam kɛn Raa taaɗno se kaana. Naan̰ se ɓo debm kɛn Raa taaɗ ɔɔ an̰ tɛɗn bɛɛn̰ se. Kɛn Raa taaɗo Ko Taara Yaudge tu se, naan̰ ɛɗin̰o ji kɔɗn Raage tu ɔɔ naan̰ ɔlo nam ɓo tɛɗin̰ debm ɗoobin̰a. 20 Anum kɛn Raa taaɗ ɔɔ tɛɗn bɛɛ Abraam ki se, naan̰ mala ɓo taaɗin̰ te taarin̰a, ɔl te debm ɗoobm gam eyo; ɔɔ Raa se kalaŋ lak.

21 Bin se je ɗeekŋ ɔɔ Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ute bɛɛ kɛn Raa ɔɔ tɛɗ se tum ey la? Anum gɔtɔ, bin eyo. Kɛn Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki jaay ɛɗ kaaja jeege tu num, jee uun ɗoobm se kaaɗn naane tɛɗga jee aak bɛɛ naan Raa ki. 22 Num gaŋ Kitap taaɗ ɔɔ jee do naaŋ ki paac se iŋg maakŋ kusin̰ ki. Taa naan̰ se ɓo Raa tɛɗ bɛɛn̰a ute nakŋ kɛn Isa *al‑Masi tɛɗo se, do jeege tun aal maakɗe don̰ ki.

23 Kaaɗ kɛn jeege ɔŋ te ɗoobm kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki ey se, Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se bɔɔbjeki aan gɔɔ jee daŋgayge. Naaje kꞋjꞋiŋgkiro do Ko Taar Raa kɛn ese bini Raa ɓaaɗo taaɗjeki ɗoobm gɛn kaal maakjege do nakŋ kɛn Isa al‑Masi tɛɗo se. 24 Anum Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se bɔɔbjekiro bini Isa al‑Masi aan ro ki. Taa naan̰ se ɓo, Isa ɓaaɗo se taa jꞋaki tɛɗn jee aak bɛɛ naan Raa ki, taa naajege jꞋaalkiga maakjege do nakge tun naan̰ tɛɗo se. 25 Ɓɔrse, kaaɗn jꞋanki kaal maakjege do nakge tun al‑Masi tɛɗo se, aanga. Bin se Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se ɔk tɔɔgɔ dojege tu ey sum. 26 Taa naasen paacn̰ aalkiga maakse do nakge tun Isa al‑Masi tɛɗo se, Ꞌtɛɗkiga gaan Raage. Taa naan̰ se, naase Ꞌtɛɗkiga kalaŋ ute Isa al‑Masi. 27 Ɗeere, naasen paacn̰ jee *kꞋbatizsega te ro al‑Masi se, Ꞌtɛɗkiga aan gɔɔ naan̰a. 28 Ɓɔrse nam te mɛtin̰ gɔtɔ, kɛn naai ɓo kɔɗ Yaud, kɛn kɔɗ Yaud eyo, tɛɗ ɗim eyo; kɛn naai ɓulu, kɛn ɓul eyo kic ɓo tɛɗ ɗim eyo. Kɛn naai mɛnda, kɛn gaaba tɛɗ ɗim eyo paac. Taa te Isa al‑Masi se naase paac Ꞌtɛɗkiga kalaŋ. 29 Kɛn naase jaay Ꞌtɛɗkiga jee al‑Masige num, kɛse naase Ꞌtɛɗkiga mɛtjil Abraamge. Taa naan̰ se, naase utu aki kɔŋ bɛɛ Raa, kɛn Raa taaɗ ɔɔ tɛɗn Abraam ki te mɛtjilin̰ ki se.

4

Naaje kꞋɓulge ey sum

1 Kɛse ɓo nakŋ maam saapin̰ mꞋje mꞋasen taaɗa: goono jaay utu baat num, booy taar jeege aan gɔɔ ɓul booy taar mɛlin̰a. Ey num nakge paac kaam jin̰a. 2 Num gaŋ kɛn naan̰ utu goon cɔkɔ se, jeege ɓo aakin̰ don̰ ki ɔɔ dɛjin̰a; naan̰ aɗen booy kuun taarɗe bini Ꞌkaan kaaɗ kɛn bubin̰ mala jen ro ki. 3 Naajege kic ɓo jꞋiŋgkiro aan gɔɔ gaangen sɛɛm se, nakgen ɔk tɔɔgɔ do *duni ki se tɛɗjekiro ɓulge. 4 Gaŋ kaaɗn *Raa taaɗn jaay aan se, Raa ɔlo Goonin̰ do naaŋ ki. Ɔɔ naan̰ se mɛnda ɓo oojin̰a ɔɔ iŋgo do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki, 5 taa dugŋ do jeegen iŋg maakŋ ɓul ki do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se. Ute naan̰ se ɓo jꞋaki tɛɗn gaan Raage. 6 Nakŋ kɛn taaɗ ɔɔ naase Ꞌtɛɗkiga gaan Raage se, taa Raa ɔloga Nirl gɛn Goonin̰a maakse ki kɛn daŋ ɔɔ Abba. Abba se je ɗeekŋ ɔɔ: Bua. 7 Bin se ɓɔrse naai ɓul ey sum, num Ꞌtɛɗga goon Raa. Aan gɔɔ naai Ꞌtɛɗga goonin̰ se, Raa ute bɛɛn̰ se utu ai kɛɗn nakŋ naan̰ ɔn̰ gɛnin̰ge tu se kici.

Pɔl uun nirlin̰ do jee Raage tun Galat ki

8 Do dɔkin̰ kɛn naase Ꞌjeelki Raa ey ɓɔrt se, naase iŋgkiro ɓul maragge, num gaŋ maragge se raagen ɗeer eyo. 9 Num ɓɔrse naase Ꞌjeelkiga Raa, ey lɛ mꞋɗeekŋ mꞋɔɔ Raa jeelsega naase, num taa ɗi jaay naase Ꞌtɛrlki daala do nakge tun ɔk tɔɔgɔ do naaŋ ki ara ɔɔ kɛn tɔɔl sɛr ey se. Naase Ꞌje aki tɛrl kiŋg ɓulu do nakge tun se daal la? 10 Taa naase Ꞌtaaɗki ɔɔki ɓiigen mɛtin̰ge ɓii *sɛrkɛ, laapgen mɛtin̰ge ɔɔki gɛn sɛrkɛ, kaaɗgen mɛtin̰ge ɔɔki gɛn sɛrkɛ, ɔɔ ɓaargen mɛtin̰ge kic ɓo ɔɔki gɛn sɛrkɛ. 11 Nakŋ naase Ꞌtɛɗki se ɔlum ɓeere maakum ki, taa maam mꞋje naabm maam mꞋtɛɗin̰ daanse ki se kutn cɛr eyo.

12 Gɛnaamge mꞋeemsen nɔɔ: ɓɔrse maam tɛɗga aan gɔɔ naase se, naase kic ɓo Ꞌtɛɗki aan gɔɔ maama. Ey num naase lɛ Ꞌtujumki te ɗim eyo. 13 Naase Ꞌjeelki, kɛn maam mꞋiŋgo daanse ki se, kaaɗ kɛn se maam mꞋkɔɔn̰o. Naan̰ kɛn se ɓo, maam mꞋtaaɗseno Labar Jigan gɛn Isa *al‑Masi se deet deet. 14 Naase Ꞌdabarkiga taa maama kɛn maam kɔɔn̰ɔ se. Num gaŋ te naan̰ se kic ɓo, naase Ꞌbaatumki te eyo ɔɔ Ꞌrɛsumki te eyo. Anum naase ɔkumkiro aan gɔɔ *kɔɗn Raa, ɔɔ aan gɔɔ Isa al‑Masi mala. 15 Kaaɗ kɛn naane se naase maakse Ꞌraapo; num taa ɗi ɓɔrse naase maakse Ꞌraap ey se! Ey num mꞋjeele kɛn mꞋiŋgo maakse ki se, kɛn ɔkki ɗoobm kɛn jaay aki tooɗn kaamsege amɗekiro kɛɗ kic num, kaaɗn naane ɛɗumɗekiroga. 16 Num ɓɔrse kɛn mꞋtaaɗsen taar mɛt ki se ɓo, mꞋdɛlga debm taamooyse la?

17 Jee kɛn taaɗsen taar mɛt ki ey se, je aki ɓaa te naaɗe. Num maak‑saapm naaɗe se, maak‑saapm jig eyo. Gaŋ kɛn naaɗe tɛɗ bin se je ajeki gaaŋ te naapa, taa naase aki ɓaa te naaɗe. 18 Bɛɛki se, ɔŋki jeege jaay taarɗen naaɗe taaɗ se mɛt ki num, dɔɔkki taarse daayum ute naaɗe. Kɛn maam gɔtɔ kic num, bɛɛki se, taar se ɓo naase an̰ki kɔkŋ maakse ki daayum. 19 Gaan maak‑jemge, Ꞌbooyki mꞋasen ɗeeke: maam se tɛr dabar dabar daala aan gɔɔ mɛnd ɓaa koojo. Dubar kɛn maam dabar taa naase se, maam mꞋje bini naase aki tɛɗn aan gɔɔ al‑Masi. 20 Maakum ki se mꞋje mꞋtɛɗn te naase jaay, mꞋjeel ɗoobm taaɗin̰a, ey num ɓɔrse se taar se ɔkum taaɗ eyo.

*Dɔɔkŋ kaam dio kɛn Raa dɔɔk te jeege

21 ꞋƊeekumki tu, naase jeegen Ꞌjeki ɔɔki aki kiŋg do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se: Ko Taar se naase Ꞌjeel ɔkki mɛtin̰ ɗey? 22 Kitap ɗeek ɔɔ *Abraam se ɔk gaangen gaabge dio: kɛn kalaŋ ɓulin̰ ɓo oojin̰ ɔɔ kɛn kalaŋ goon mɛnd gɛndin̰a. 23 Goon kɛn ɓulin̰ ɓo oojin̰ se, jꞋoojin̰ aan gɔɔ gaangen ɓaa se paac. Gaŋ goon gɛn mɛnd gɛndin̰ se koojin̰ tec te bin eyo. Anum goon se, Raa mala ɓo taaɗga taaɗ Abraam ki ɔɔ utu an̰sin̰ kɛɗa. 24 Raa je ajeki taaɗn te ɗoobm nakgen deel se, naan̰ je ɗeekŋ ɔɔ, mɛndgen dio se tec aan gɔɔ dɔɔkŋ kaam dio, kɛn Raa dɔɔk te jeege. Agar, mɛndin̰ kɛn ɓulu se, tec aan gɔɔ dɔɔkŋ Raa dɔɔko te *Musa do ko kɛn Sinai. Num gaan Agarge se jꞋoojɗen ɓo ɓulge. 25 Agar, se naan̰ aan gɔɔ ko Sinai kɛn ute taa naaŋ Suge tu se. Ɔɔ tɛr naan̰ aan gɔɔ Jeruzalɛm kɛn utu iŋg ɓɔrse se, taa jeegen iŋg maak ki se naaɗe ɓulge do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se. 26 Num gaŋ Jeruzalɛm maakŋ raa ki se, jeegen iŋg maak ki se, naaɗe se ɓulge eyo. Kɛse ɓo naaŋ naajege ɔɔ naan̰ se ɓo aan gɔɔ kon̰jege. 27 Taa Kitap taaɗ ɔɔ:

Naai mɛnd, mɛndkarta raap maaki, naai kɛn ɓii kalaŋ naam te dubar kooj ey se tɔɔl nirli,

taa mɛnd kɛn gaabin̰ rɛsin̰ga rɛs se utu Ꞌkɔŋ gaange dɛn cir mɛnd ute gaabin̰a*.

28 Gɛnaamge, ɓɔrse se naase Ꞌtɛɗkiga gaan Raage mala, aan gɔɔ Isakŋ kɛn Raa taaɗo do dɔkin̰ Abraam ki, ɔɔ te an̰sin̰ kɛɗ se. 29 Num gaŋ goon kꞋjꞋoojin̰ aan gɔɔ gaangen ɓaa se paac se, lee dabaro goon kɛn jꞋoojin̰ te tɔɔgŋ *Nirl Raa se. Ɓɔrse kic ɓo utu bin kici. 30 Num Ꞌsaapki tu Raa tap ɓo taaɗ ɔɔ ɗi maakŋ Kitap ki: ꞋTuur mɛnd ɓulu se ute goonin̰ naata. Taa goon mɛnd ɓulu se kɔŋ kɔsn kaagŋ ɓee tɛlɛ ute goon mɛnd gɛndi se eyo.† 31 Ɓɔrse gɛnaamge, naajege se kꞋgaan mɛnd kɛn ɓulu se eyo. Num gaŋ kꞋtɛɗkiga aan gɔɔ gaangen gɛn mɛnd gɛndin̰ se.

5

Ɔn̰te Ꞌkɔn̰ki rose jꞋasen tɛɗn ɓulge do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki

1 *Al‑Masi se ɔɔɗjekiga dojege ɗeer ɗeer. Bin num, ɗaarki tɔɔgɔ ɔɔ ɔn̰te Ꞌkɔn̰ki nam asen Ꞌtɛɗn ɓulu daala.

2 ꞋBooyki! Kɛse maam Pɔl ɓo mꞋɗeekseni: kɛn naase jaay je aki tɔjn̰ pɔndɔ num, nakŋ al‑Masi tɛɗsen se Ꞌtɛɗga nakŋ cɛrɛ. 3 ꞋBooyki mꞋasen taaɗn daala: debm jaay je *kɔjn̰ pɔndɔ se, bɛɛki num, Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se naan̰ an̰ tɛɗin̰ aas kart. 4 Bin se naase jeegen Ꞌsaapki ɔɔki iŋgkiga do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki sum ɓo, aki tɛɗn jee aak bɛɛ naan *Raa ki se; kɛn bin num naase se Ꞌgaaŋkiga te al‑Masi ɔɔ naase se aki kɔŋ bɛɛ Raa ey sum. 5 Kɛn gɛn naaje ki num, naaje se jꞋɔnd doje do bɛɛ Raa kɛn tɛɗa. Naan̰ ɓo debm utu ajenki tɛɗn jꞋaki kaakŋ bɛɛ naanin̰ ki, taa naaje jꞋaalkiga kaal maakjege do nakge tun Isa al‑Masi tɛɗo se. Taa naan̰ se ɓo jꞋutu jꞋaak kaamin̰ te tɔɔgŋ *Nirl Salal. 6 Kɛn debm jaay tɛɗga gɛn Isa al‑Masi se, kɛn ɔj pɔndɔ, ɔj eyo tɛɗ ɗim eyo. Kɛn ɔɔn̰ cir paac se, naaje jꞋaki kaal maakjege do naan̰ ki, ɔɔ naan̰ se ɓo ajeki tɛɗn jꞋaki je naapa.

7 Do dɔkin̰ se naase Ꞌleekiro jiga jiga; num ɓɔrse se naŋa jaay gaassen gɛn kuun taar mɛt ki se? 8 Raa kɛn daŋseno ɔɔ aki tɛɗn jeen̰ge se, nakŋ ɓɔrse naase Ꞌlee Ꞌtɛɗki se naan̰ ɓo ɔlsen eyo. 9 ꞋBooyki taar jeege lee taaɗ ɔɔ: ɔrɔmɔ cɔkɔ jaay jꞋɔmbin̰ga do rujn̰ gɛm kɛn jꞋɛcin̰ga kɛc se, iin̰in̰ paac*. 10 Ɓɔrse se naajege paac kꞋtɛɗkiga te Mɛljege kalaŋ ɔɔ maam mꞋjeele maak‑saapm naase kic ɓo tec aan gɔɔ gɛn maama. Gaŋ debm jaay ɓaaɗo ɛcse se kɛn Ꞌtɛɗn naŋa naŋa kic ɓo, Raa utu an̰ dabara.

11 Gɛnaamge, kɛn ɓɔrse jaay maam mꞋutu mꞋtaaɗ taaɗ mɛtn taar kɔjn̰ pɔndɔ num, gɛn ɗi jaay jeege utu dabarum dabar rɔk se? Kɛn bin num gɛn ɗi jaay kꞋlee kꞋtaaɗ mɛtn taar kooy Isa al‑Masi ro kaag ki kɛn lee tuj maakŋ jeege se. 12 Jeegen ɛcse do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki jaay ɔɔ aki kɔjn̰ pɔndɔ se, bɛɛki num, mꞋje naaɗe se tɔjn̰ pɔndɗege sum eyo, num kꞋjꞋɔjin̰ te gɔrumɗege paac.

(Rm 8.1‑14, 13.12‑14)

13 Anum naase gɛnaage, naase se Raa ɓo daŋseno taa aki kɔŋ dose. Num ɔŋkiga dose se ɔn̰te Ꞌtɛɗki nakŋ maakse ɓo jea. Num Ꞌjeki naapa ɔɔ Ꞌnoogki naapa. 14 Taa Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki paac se, tum do taar kɛn kalaŋ ese sum. Taar se ɔɔ: ꞋJe naapi aan gɔɔ roi mala.† 15 Num kɛn naase jaay Ꞌbaagkiga tɛɗn aan gɔɔ daagen maakŋ kaag kɛn don̰ tɔɔl ɔs naapa se, ɔndki kɔndɔ, ey num naase aki kutn naapa.

Ɔn̰ki rose *Nirl Salal ɓo asen tɔɔɗɔ

16 ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: ɔn̰ki rose Nirl Salal ɓo asen tɔɔɗɔ, bin se naase aki kɔŋ tɛɗn nakŋ daa rose ɓo je eyo. 17 Nakŋ kɛn daa ro debkilimi je se Nirl Salal je eyo, ɔɔ nakŋ Nirl Salal je se lɛ, daa ro debkilimi je eyo. Naaɗen di se ɔŋ tum kalaŋ eyo. Taa naan̰ se ɓo naase ɔŋ Ꞌtɛɗki nakŋ kɛn naase Ꞌjeki ro ki ey se. 18 Kɛn Nirl Salal ɓo tɔɔɗse num, naase aki kɔŋ tɛɗn ɓulu do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ey sum.

19 Nakŋ kɛn daa ro debkilimi je se, naan̰ tooɗ tal. Nakgen naan̰ je se: kɛɛsn naapm rɛn̰ rɛn̰, nakŋ tuj debkilimi naan Raa ki, tɛɗn nakŋ maakin̰ jea, 20 daan maragge, oojn̰ ron̰a, tɛɗ dɛkin̰ te naapa, mooy te naapa, tɛɗ maak‑kilimi, je taamooyo, saap do ron̰ ki sum, gaaŋ te naapa, taarin̰ ɔk mɛtn naapa ute jeege eyo, 21 dɔŋ nakŋ jeege, je kaay koono, kaam kɔsɔ ɔɔ tɛɗ nakgen kuuy kic ɓo tec aan gɔɔ naaɗegen se. ꞋƁooyki mꞋɔɔj se, ey num taar se mꞋtaaɗsesin̰ga taaɗ tap mꞋɔɔ: jeegen tɛɗ nakgen bin se kɔŋ kɛnd *maakŋ Gaar Raa ki eyo.

22 Num gaŋ Ꞌbooyki, nakŋ kɛn Nirl Salal tɛɗ se: tɛɗ jeege je naapa, iŋg te maak‑raapo, iŋg te lapia, tɛɗɗe jee maakɗe deere, tɛɗɗe jee bɛɛ, jeel tɛɗn bɛɛ jeege tu, tɛɗɗen naaɗe tuj ɔrmɗe eyo, 23 tɛɗɗe jee dalul ɔɔ bɔɔb ɔk roɗe; num Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki jaay ɔɔ ɔn̰te tɛɗn nakgen se num, gɔtɔ. 24 Jee tɛɗga gɛn Isa *al‑Masi se, nakgen kɛn daa roɗe je paac se, naaɗe rɛsin̰ga. Gɛn naaɗe ki num nakgen se paac ooyga te Isa al‑Masi ro kaag ki. 25 Kɛn naajege jaay jꞋiŋgki ute Nirl Salal num, jꞋɔn̰in̰ki naan̰ ɓo ajeki tɔɔɗɔ. 26 JꞋɔn̰te magalki rojege ɔɔ jꞋookki do naapge tu eyo ɔɔ jꞋɔn̰te tɛɗki maak‑kilimi do jeege tu.

6

KꞋnoogki naapa

(Rm 2.3‑11; Ɛb 6.10‑12)

1 Gɛnaamge, kɛn ɔŋkiga nam jaay tɛɗ tɛɗ *kusin̰ num, naasen kɛn ɔkki *Nirl Raa se Ꞌnoogin̰ki, taa naan̰ aɗe tɛrl ɗoob kɛn jiga. Num Ꞌtɛɗin̰ki te taar urlu. Naai debm an̰ noog se ɔnd kɔndɔ ey num sɔm naai kic Ꞌkoocn̰ maakŋ kusin̰ ki. 2 Kɛn jee mɛtin̰ge maakse ki jaay iŋg maakŋ dubar ki num, Ꞌnoogki naapa. Kɛn Ꞌtɛɗin̰kiga naan̰ se num, naase Ꞌtɛɗ aaskiga taar *al‑Masi. 3 Kɛn debm jaay aak ron̰, ɔɔ naan̰ sum ɓo cir jeege paac se, naan̰ se debm cɛrɛ, ɔɔ dɛrl dɛrl ɓo ron̰a. 4 Naŋa kic ɓo aak kiŋgin̰a, kɛn aakin̰ jiga lɛ, bɛɛn̰ naan̰ ki. Ey num kɔŋ tɔɔm ron̰ te nam kuuy eyo. 5 Naŋa naŋa kic ɓo kɔŋ kaakŋ naabin̰ kɛn *Raa ɛɗin̰ jin̰ ki.

6 Debm kɛn lee dooy jeege te taar Raa se, jeegen naan̰ lee dooyɗe se, bɛɛki num, an̰ kɛɗn nakŋ jiga jigan naaɗe ɔk se.

7 Ɔn̰te Ꞌdɛrlki rose, Raa se gɛn cɛɛp eyo; kꞋjeelin̰ki kupm jaay deba ɔɔc se, aanga kaaɗn kɔj ki kic ɓo naan̰ kɔjn̰ naan̰ se sum. 8 Kɛn bin num debm kɛn jaay tɛɗ nakŋ daa ron̰ ɓo je sum se, naan̰ se tec aan gɔɔ debm ɔɔc kɔɔcɔ kɛn tɛɗga num utu kɔjn̰ nakin̰ se, gaŋ naan̰ se utu kutn ron̰a. Num debm kɛn tɛɗ nakŋ Nirl Raa je se, naan̰ se tec aan gɔɔ debm ɔɔc kɔɔcɔ kɛn tɛɗga num utu kɔjn̰ nakin̰ se kici, naɓo gɛn naan̰ se, kɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum. 9 Taa naan̰ se ɓo jꞋɔn̰te Ꞌkɔɔrki gɛn tɛɗn bɛɛ jeege tu ɔɔ jꞋɔn̰te kɔn̰in̰ki ɗoob ki ɔɔ kɛn kaaɗin̰ jaay utu kaan se, nakŋ naaje jꞋɔɔckiga kɔɔc se jꞋutu jꞋan̰ki kɔŋin̰a. 10 Bin num kɛn ɓɔrse kaaɗin̰ utu se, kꞋtɛɗki bɛɛ jeege tu paac ɔɔ kɛn tap tap se, jꞋɔn̰te dirigki gɛnaagen ɗoobm al‑Masi ki.

Pɔl taaɗ naŋ taarin̰a

(Plp 3.2‑11)

11 Aakki maktubm kɛn raaŋin̰ magal magal se, kɛse maam mala ɓo mꞋraaŋin̰ te jima. 12 Jeegen je ɔɔ aki *kɔjn̰ pɔndɔ taa tɔɔg se, jee se je taa jeege aɗen tɔɔmɔ. Gaŋ kɛn naaɗe jaay tɛɗ naan̰ se, naaɗe je jꞋaɗen dabar eyo taa kooy gɛn *al‑Masi ro kaag ki se. 13 Ey num jeegen tɔjga tɔj pɔndɔ kic ɓo, ɔŋ took iŋg te do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se ute ɗoobin̰ eyo. Naaɗe je jꞋasen tɔjn̰ pɔndɔ se, taa naaɗe an tɔɔm roɗege*. 14 Kɛn gɛn maam ki se maam tɔɔm rom se taa kooy Mɛljege Isa al‑Masi ro kaag ki kalin̰ ki sum. Taa naan̰ se ɓo, nakŋ *dunia se ɔlum ey sum. Maam se mꞋaakin̰ aan gɔɔ nakŋ cɛrɛ taa maam se mꞋooyga ute Isa al‑Masi. 15 Kɛn debm ɔjga pɔndɔ, lɔ ɔj te eyo, tɛɗ ɗim eyo. Nakŋ kɛn bɛɛ cir paac se, Raa tɛɗjekiga kꞋtɛɗkiga aan gɔɔ jee kiji. 16 Jeegen kɛn uun ɗoobm taar kɛn maam mꞋdooyɗeno ese se, ɔn̰ Raa aɗen kɛɗn lapia ɔɔ aɗen kɛɛjn̰ doɗe ki ɔɔ do gaan *Israɛlge tun jee Raage se kici.

17 Naan ki se nam ɔn̰te kɛcum sum, taa dɔlgen rom ki se taaɗ ɔɔ maam se mꞋtɛɗga gɛn Isa.

18 Gɛnaamge, ɔn̰ bɛɛ gɛn Mɛljege Isa al‑Masi se kiŋg ute naase paac. *Amin.

* 2:3 Grɛkge se naaɗe tɔj pɔnd eyo.

† 2:19 Kooy ese se kooy ɗeer eyo num je ɗeekŋ ɔɔ debm gaaŋga gɛn tɛɗn Ko Taar Raa Yaudge se.

* 3:6 Aak Jɛn 15.6.

† 3:8 Aak Jɛn 12.3.

‡ 3:10 Aak Dt 27.26.

§ 3:11 Aak Aab 2.4.

* 3:12 Aak Lb 18.5.

† 3:13 Aak Dt 21.23.

* 4:27 Aak Eza 54.1.

† 4:30 Aak Jɛn 21.10.

* 5:9 Kɛse je ɗeekŋ ɔɔ: kusin̰ cɔkɔ bin sum ɓo, tujn̰ jeege paac Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki.

† 5:14 Aak Lb 19.18.

* 6:13 Kɔjn̰ pɔndɔ gɔtn Yaudge tu se, kɛse ɗoobm kɛn naaɗe ɔl jeege uun Ko Taar Raaɗe. Taa naan̰ se ɓo naaɗe tɔɔm roɗe.

Ɛpɛz

1

2

3

4

5

6

Maktubm kɛn Pɔl raaŋin̰ eglizn Ɛpɛz ki

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm kɛn Pɔl raaŋin̰ eglizn Ɛpɛz ki

Maktubm ara se Pɔl raaŋ eglizn Ɛpɛz ki ute eglizge tun kuuy kɛn taa naaŋ Turki kɛn ɓɔrse. Kaaɗ kɛn se naan̰ daŋgay ki (kon̰ 3.1; kon̰ 4.1). Maakŋ maktubin̰ ki se, taargen kɛn naan̰ lee dooyɗeno kaam mɔɔtn maakŋ eglizge tun taa naaŋ gɔtn ara se, taargen maakŋ maktub kɛn ara se tumɗen paac. Naan̰ raaŋ maktubm se jeege tun kɛn Yaudge eyo. Ko taarin̰ tap tapm naan̰ je taaɗa se ɔɔ: Raa utu Ꞌtusn nakgen maakŋ raa ki ute kɛngen do naaŋ ki paac kaam ji Isa al‑Masi ɔɔ naan̰ ɓo Ꞌtɛɗn gaarɗe (1.10). Ko taarin̰ kuuy kɛn Pɔl taaɗ maakŋ maktubin̰ ki ara se taaɗ mɛt taar kɛn Yaudge ute Yaudge eyo dɔɔk tum tɛɗga jee Raage se. Taa naaɗe Ꞌbooy kɔkŋ naan̰ se, naan̰ taaɗɗen ute nakge kaam mɔtɔ: deet deet se egliz tec aan gɔɔ ro debkilimi ɔɔ do se naan̰ al‑Masi; gɛn k‑dige se egliz tec aan gɔɔ ɓea ɔɔ al‑Masi se naan̰ ɓo ko kɛn gak ɓee se; gɛn k‑mɔtɔge se aan gɔɔ mɛnda ute gaabin̰a ɔɔ egliz se aan gɔɔ mɛnd al‑Masi. Jee al‑Masige jaay Ꞌdɔɔkŋ ute naapa se kɛn naaɗe dɔɔkga ute al‑Masi jaayo.

1

Pɔl tɛɗ tɔɔsɛ jeege tun Ɛpɛz ki

1 Maktubm se maam Pɔl ɓo mꞋraaŋseni, maam se *Raa ɓo je mꞋtɛɗn *debm kaan̰ naabm Isa al‑Masi. Maktubm se maam mꞋɔlsesin̰ naase jee Raage tun Ɛpɛz ki kɛn tujki te ɔrmse eyo ɔɔ iŋg dɔɔkki kalaŋ ute Isa al‑Masi se. 2 Ɔn̰ Bubjege Raa ɔɔ Mɛljege Isa al‑Masi asen tɛɗn bɛɛɗe ɔɔ asen kɛɗn lapia.

Bɛɛ kɛn Raa tɛɗjeki ute ɗoobm Isa *al‑Masi

(Rm 8.15‑17,28‑30)

3 KꞋtɔɔmki Raa, naan̰ ɓo Bubm Mɛljege Isa al‑Masi! Naan̰ tɛɗjekiga bɛɛ ɔɔ ɛɗjekiga nakgen jiga aak eyo paacn̰ kɛn iin̰o maakŋ raa ki ɔɔ tɛɗjekiga kꞋdɔɔkkiga kalaŋ ute al‑Masi. 4 Kɛn do dɔkin̰ Raa aalo te duni ey ɓɔrt se, Raa bɛɛr tɔɔɗjekiroga tɔɔɗo taa jꞋaki dɔɔkŋ kalaŋ ute Isa al‑Masi taa jꞋaki tɛɗn jee *salal ɔɔ jee ɔk ɗim aak kus roɗe ki eyo naanin̰ ki. 5 Aan gɔɔ naan̰ jejeki se, naan̰ uunga kuun doa do dɔkin̰ tap ɓo, taa ajeki tɛɗn jꞋaki tɛɗn aan gɔɔ gɛnin̰ge mala te ɗoobm Isa al‑Masi. Kɛse ɓo nakŋ kɛn naan̰ maakin̰ jen ro ki. 6 Taa naan̰ se ɓo jꞋan̰ki tɔɔmɔ gɛn bɛɛn̰ kɛn jiga aak ey se. Bɛɛ se naan̰ tɛɗjesin̰ki ute maraadin̰a taa kꞋtɛɗkiga kalaŋ te Goon maak‑jen̰a.

7 Raa dugjekiga dojege ute moosn Goonin̰a, taa te Goonin̰ se naajege kꞋtɛɗkiga kalaŋ. Naan̰ tɔɔljekiga *kusin̰jege ɔɔ naan̰ tɛɗ bin se je ajeki taaɗn bɛɛ naan̰ kɛn dɛn se. 8 Bɛɛ kɛn naan̰ tɛɗjeki dɛn se, tɛɗjekiga naajege kꞋtɛɗkiga jee jeel‑taarge ute jee jeel nakge. 9 Nakŋ kɛn maakin̰ jen ro ki se naan̰ *taaɗjekiga mɛtin̰a. Kɛse ɓo nakŋ kɛn naan̰ uuno doa je an̰ tɛɗin̰ ute ɗoobm Isa al‑Masi, 10 nakŋ kɛn naan̰ je tɛɗa se jaay kaaɗin̰ aasga num, Raa utu Ꞌtusn nakgen maakŋ raa ki ɔɔ ute kɛngen do naaŋ ki paac kaam ji Isa al‑Masi ɔɔ naan̰ ɓo tɛɗn doɗe.

11 Raa tɛɗ nakge paac aan gɔɔ kɛn maakin̰ jen ro ki. Taa do dɔkin̰ tap ɓo naan̰ uunga kuun doa taa naajege jꞋaki tɛɗn kalaŋ te Isa al‑Masi, ɔɔ naan̰ ɛɗjekiga bɛɗjege maakŋ nakge tun jiga kɛn naan̰ ɛɗ jeen̰ge tu se. 12 Bin se naajege kɛn jꞋɔndkiga kɔnd dojege deet do Isa al‑Masi ki se, ute ɗoobm naajege se ɓo jeege an̰ *nooko ɔɔ an̰ tɔɔmɔ. 13 Naasen Ꞌtɛɗkiga kalaŋ te Isa al‑Masi se, taa naase Ꞌbooykiroga booy taar kɛn mɛt ki, kɛse ɓo Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi kɛn aaj jeege se. Kɛn naase aalkiga maakse do Isa al‑Masi ki ɔɔ Ꞌtɛɗkiga kalaŋ ute naan̰ se, Raa tɛɗsenga nakŋ jꞋansen kaakŋ jeel ro ki, kɛse ɓo Nirlin̰ kɛn naan̰ taaɗo ɔɔ utu ajesin̰ki kɛɗ se. 14 Naan̰ jaay ɛɗjekiro Nirlin̰ se, naan̰ jejeki taaɗn ɔɔ utu ajeki kɛɗn nakŋ kɛn naan̰ utu kɛɗn jeen̰ge tu. Nakgen se jaay, jꞋutu jꞋaɗeki kɔŋ se kaaɗ kɛn Raa utu ajeki kaajn̰ mala mala. Taa naan̰ se ɓo jeege an̰ nooko ɔɔ an̰ tɔɔmɔ.

Pɔl eem Raa taa *eglizn Ɛpɛz ki

(Kɔl 1.3‑6,9‑13; Plp 2.9‑11)

15 Taa naan̰ se ɓo kaaɗ kɛn jaay maam booy jꞋɔɔ naase aalkiga maakse do Mɛljege tu Isa ki ɔɔ Ꞌjeki jee Raage paac se, 16 daayum kɛn maam jaay mꞋɓaa tɔɔm Raa taa naase se, maam mꞋtɔnd mɛtin̰ mꞋɔn̰ eyo taa naase kici. 17 Ɔn̰ Raa kɛn gɛn Mɛljege Isa *al‑Masi, naan̰ ɓo Raa Bubm kɛn *kꞋnookin̰ gɔtn ɓaa se paac, naan̰ ɓo asen tɛɗn naase aki tɛɗn jee jeel‑taarge. Bin ɓo naase aki jeel kɔkŋ Raa mala mala. 18 Maam mꞋtɔnd mɛtin̰ kici taa asen tɛɗn maakse ki aki jeel nakgen jiga kɛn naase iŋg ɔndki dose ro ki, taa naan̰ se ɓo naan̰ daŋseno se. Ɔɔ maam mꞋje se naase aki jeele maakŋ nakge tun jigan kɛn naan̰ utu Ꞌkɛɗn jeen̰ge tu se, naase kic utu aki kɔŋ bɛɗse. 19 Bin se, naase aki jeele naan̰ se debm ɔk tɔɔgɔ dɛn aak eyo. Taa ɗi ute tɔɔgin̰ se, naan̰ lee noogjeki naajegen jꞋaalkiga kaal maakjege don̰ ki se, taa tɔɔgŋ Raa se naan̰ cir nakge paac. 20 Raa, ute tɔɔgin̰ se ɓo, duro al‑Masi daan yoge tu ɔɔ uun ɔndin̰ do ji daamin̰ ki maakŋ raa ki. 21 Gɔtn se Isa al‑Masi iŋg do *kɔɗn Raage tu, do *Ɓubm sitange tu, do maragge tu ɔɔ do nakge tun ɓaa se paac, maakŋ duni kɛn ara lɔ maakŋ duni kɛn kuuy kic ɓo nam jꞋan̰ kɔnd magal jaay an̰ cir naan̰ se num, gɔtɔ. 22 Ɗeere, nakge paac Raa ɛɗin̰sin̰ga kaam jin̰a ɔɔ Raa uun ɔndin̰ga do nakge tu paac ɔɔ naan̰ tɛɗin̰ tɛɗga do egliz. 23 Egliz se naan̰ aan gɔɔ ro Isa al‑Masi ɔɔ naan̰ mala daayum utu iŋg maak ki. Taa Isa al‑Masi se bɛɛ Raa paac se, utu gɔtn naan̰ ki.

2

Naajege jꞋɔŋkiga kaaja ute *al‑Masi

(Kɔl 2.12‑13, 3.1‑3; Tit 3.3‑8)

1 Do dɔkin̰ kɛn aalki te maakse do Isa al‑Masi ki ey se, naase aan gɔɔ jee kɛn ooyga kooyo maakŋ *kusin̰se ki ɔɔ do nakge tun kɛn naase Ꞌlee tɛɗin̰ki jig ey se. 2 Naase iŋgkiro bini kici kaaɗ kɛn se naase uunkiro taar *Ɓubm sitange. Naan̰ ɓo debm kɛn utu iŋg ɔs gaara daan maakŋ raa ute do naaŋa. Naan̰ ɓo kɛn ɓɔrse utu iŋg tɛɗ naaba maakŋ jeege tun baate tookŋ taar *Raa se. 3 Naajege paac kic ɓo jꞋiŋgkiro aan gɔɔ naaɗe ɔɔ do dɔkin̰ se kꞋtɛɗo nakgen kɛn daa rojege jea ɔɔ daayum kꞋtiŋg kꞋsaapkiro do nakge tun jig eyo kɛn maakjege jea. Bin se naajege kic kꞋtɛɗkiro kꞋjee kusin̰ge aan gɔɔ naaɗe ɔɔ naajege kic ɓo jee kɛn Raa maakin̰ iŋg taarin̰ dojege tu.

4 Num gaŋ Raa se naan̰ ɓo debm ɛɛjjeki dojege tu dɛn bɛɛ eyo taa maak‑je naan̰ kɛn dɛn ɔlin̰ naan̰ jejeki naajege se, 5 kaaɗ kɛn jaay naajegen aan gɔɔ jee ooyga kooy maakŋ kusin̰jege tu se, naan̰ ɛɗjekiga kaaja ute Isa al‑Masi; bin se naan̰ aajjeki se ute bɛɛn̰ sum. 6 Aan gɔɔ naajege kꞋtɛɗkiga kalaŋ ute Isa al‑Masi se, naan̰ durjekiroga daan yoge tu ute naan̰a ɔɔ Raa se uun ɓaanjekiga maakŋ raa ki ute Isa al‑Masi gɛn kɔsn gaara tɛlɛ. 7 Anum naan̰ tɛɗjeki bɛɛn̰ se ute ɗoobm Isa al‑Masi, taa naan̰ je taaɗn jeege tun kɛn jꞋaɗen toojn̰ do naaŋ ki paac se, ɔɔ naan̰ ɓo debm bɛɛn̰ dɛn aak eyo.

8 Raa aajse se te bɛɛn̰ sum ute kaal maakŋ naase aalki don̰ ki. Kɛn bin num kaajn̰ kɛn naan̰ aajse se cɛr sum. Kɛse Raa mala ɓo ɛɗsen kaajn̰ ese. 9 Taa naan̰ se ɔn̰te Ꞌsaapki ɔɔki naase Ꞌtɛɗkiga nakgen jiga ɓo naan̰ aajse, num gaŋ naan̰ se aajse cɛr sum; taa bin se nam kɔŋ tɔɔm ron̰ eyo. 10 Ɗeere, naajege se Raa mala ɓo tɛɗjekiga. Naan̰ ɓo debm kɛn ɛɗjekiga kaaja kiji ute Isa al‑Masi, taa nakgen jiga kɛn naan̰ tɔnd ɗaapin̰oga ɗaap do dɔkin̰ se, taa naajege jꞋan̰ki kɔŋ tɛɗa.

Gɔtn *al‑Masi ki se jeegen Yaudge ute Yaudge ey se paac tum tɛɗga kalaŋ

(Ɛb 10.19‑22)

11 ꞋSaapki tu do dɔkin̰ se naasen kɛn Yaudge ey se ɔɔ kaaɗ kɛn se Yaudge se daŋse ɔɔ: naase se jeegen tɔj pɔnd eyo; gaŋ naaɗe taaɗ te *kɔjn̰ pɔndɔ se lɛ kɔjn̰ pɔnd kɛn jikilimge lee tɔj se sum. 12 ꞋSaapki tu kaaɗ kɛn naane se, naase Ꞌjeelki te al‑Masi eyo. Naase se mɛrtge taa naaŋ gaan *Israɛlge tu. *Raa se dɔɔko te gaan Israɛlge ɔɔ taaɗɗeno ɔɔ ute aɗen kɛɗn nakŋ jiga ɔɔ nakŋ jigan naan̰ ɓaa kɛɗn gaan Israɛlge tu se, ɔlse naase eyo. Taa naase mɛrtge ɔɔ ɗim jaay naase aki kɔnd dose ro ki se, gɔtɔ. Naase Ꞌtiŋgki do *duni ki naɓo Ꞌjeelki Raa mal eyo. 13 Gaŋ naasen kɛn do dɔkin̰ Ꞌdɔkki te Raa se ɓɔrse Ꞌɓaakiroga gɔɔrɔ ute kooy gɛn Isa al‑Masi kɛn ooy taa naase se.

14 Do dɔkin̰ se naka aan gɔɔ durdur se, ɗaaro daan Yaudge tu ute jeegen kɛn Yaudge eyo. Nakŋ se ɓo kɛn tɛɗjeki jaay naajege kꞋjeki naap eyo. Gaŋ ɓɔrse, te kooy Isa al‑Masi do kaag ki se, durdur daanjege tu se, naan̰ tɔɔkin̰ga naata. Ɔɔ jee kaam di ese se tum tɛɗga mɛtjil kalaŋ. Naan̰ ɓo debm kɛn ɓaanjekiro te tɔɔsɛ daanjege tu. 15 *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo *Musa ki ute nakgen naan̰ taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa te ɗoobin̰ se, al‑Masi tɔɔlin̰ga naata. Naan̰ tɛɗ naan̰ se taa tum Yaudge ute jee kɛn Yaudge ey se Ꞌtɛɗn kalaŋ. Ɓɔrse, naaɗe se tɛɗga mɛtjil jee kiji. Naan̰ ɓo debm kɛn ɓaano ute tɔɔsɛ daanɗe ki. 16 Te kooy naan̰ ro kaag ki se, jee kaam di se naan̰ ɔkɗenga taasa ute Raa. Nakŋ kɛn ɔlɗe jaay naaɗe je naap ey se, ɓɔrse naan̰ tɔɔlin̰ga naata. 17 Naan̰ ɓaano ute tɔɔsɛ naase jeege tun Yaudge eyo kɛn dɔkki ute Raa se ɔɔ naan̰ ɓaano ute tɔɔsɛ kici Yaudge tun kɛn gɔɔr te Raa. 18 Ute nakŋ kɛn al‑Masi tɛɗ se, naajegen Yaudge ute naasen Yaudge ey se ute ɗoobm *Nirl Raa kɛn kalaŋ se, naajege jꞋɔŋkiga ɗoobm kɛn ajeki kɔl gɔtn Raa kɛn Bubu.

19 Bin se, naase se mɛrtge ey sum ɔɔ cɛkge eyo. Naase se Ꞌtɛɗkiga gaan naaŋge mala ute jee Raage se. Taa naase Ꞌtɛɗkiga jeegen maakŋ ɓee Raa ki aan gɔɔ naaɗe. 20 Naase se aan gɔɔ kogen jꞋiin̰ ɓea, num ko jꞋuun mɛtn ɓee ese se, naaɗe ɓo *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige ute jee taaɗ taar teeco taar Raa ki. Gaŋ Isa al‑Masi se naan̰ ɓo ko kɛn gak ɓee se. 21 Ute Isa al‑Masi se ɓo ɓee se ɗaar tɔɔgɔ ɔɔ iin̰ ɓaa ute naanin̰ raan, taa Ꞌtɛɗn *Ɓee Raa *salal gɛn Mɛljege. 22 Aan gɔɔ naase Ꞌtum Ꞌtɛɗkiga kalaŋ te Isa al‑Masi se, naase Ꞌtum Ꞌtɛɗkiga kalaŋ ute jee Raagen kuuy kici. Taa naase Ꞌtɛɗkiga Ɓee Raa kɛn Nirlin̰ an kiŋg maak ki.

3

*Raa ɓo je Pɔl Ꞌtaaɗn Labar Jiga gɛn Isa *al‑Masi se jeege tun Yaudge ey kici

(Kɔl 1.24‑29, 2.1‑3; 1Pr 1.10‑12)

1 Taa ɗi maam Pɔl kɛn jꞋɔkum daŋgay taa Isa al‑Masi taa naasen Yaudge eyo, 2 ɗeere, naase Ꞌbooykiga naabm kɛn Raa ɛɗumsin̰a taa mꞋan̰ tɛɗn taa naase se. Naabm se Raa ɛɗumsin̰ se ute bɛɛn̰a. 3 Nakŋ naan̰ uun do do dɔkin̰ gɛn tɛɗa kɛn naajege *kꞋjeel mɛtin̰ ey se, naan̰ taaɗumga mɛtin̰a. Taa naan̰ se ɓo maam mꞋraaŋsen taargen kandum se. 4 Kɛn jaay Ꞌdooykiga taargen se num, naase aki Ꞌjeele nakŋ kɛn Raa uuno do gɛn tɛɗn te al‑Masi do dɔkin̰ se, naan̰ taaɗum maam mꞋjeelga mɛtin̰a. 5 Do dɔkin̰ nakŋ se Raa ɔŋ taaɗo te mɛtin̰ jeege tu eyo. Num ɓɔrse ute Nirl naan̰ kɛn *salal se, naan̰ taaɗga mɛtin̰ *jee kaan̰ naabm Isa al‑Masige tun salal se ute jeege tun taaɗ taar teeco taar Raa ki. 6 Nakŋ kɛn jaay kꞋjeel mɛtin̰ ey se, ɓɔrse kꞋjeelkiga mɛtin̰a: taa naasen kɛn Yaudge ey kic ɓo ɔŋkiga bɛɗse ute Yaudge, taa naase aalkiga maakse do Labar Jiga gɛn Isa al‑Masi ki. Ɓɔrse naase Ꞌtɛɗkiga aan gɔɔ daa ro kalaŋ. Bin se nakŋ kɛn Raa utu kɛɗn jeen̰ge tu ute ɗoobm Isa al‑Masi se, naase kic ɔŋkiga bɛɗse.

7 Raa se naan̰ mꞋtɛɗumga bɛɛ ɔɔ ute tɔɔgin̰ se, naan̰ tɛɗum mꞋtɛɗga debm tɛɗn naabin̰a, gɛn taaɗn Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi se jeege tu. 8 Maakŋ jee Raage tu paac se, maam ɓo mꞋko kaam mɔɔtɗe. Ute naan̰ se kic ɓo Raa tɛɗumga bɛɛ ɔɔ tɛɗum mꞋtɛɗga debm taaɗn taarin̰ gɛn Isa al‑Masi kɛn bɛɛn̰ naŋ ey se, do jeege tun Yaudge eyo. 9 Naan̰ ɛɗumga naabin̰ taa mꞋtaaɗ tɔɔkŋ mɛtn nakŋ jeege jeel mɛtin̰ ey se jeege tu. Naan̰ kɛn Mɛl‑kaal nakge paac se, do dɔkin̰ se nakŋ se naan̰ ɔŋ taaɗ te mɛtin̰ nam ki eyo. 10 Anum ɓɔrse ute *egliz se, Raa taaɗ *kɔɗn Raage tu, ute nakgen ɔk tɔɔgɔ paacn̰ maakŋ raa ki se, ute ɗoobm egliz se tɔɔggen se jeele, Raa se naan̰ debm jeel‑taara dɛn aak eyo. 11 Kɛse ɓo nakŋ kɛn Raa aal te duni ey tap ɓo, naan̰ uunga kuun doa gɛn tɛɗin̰a. Ɓɔrse ute ɗoobm Mɛljege Isa al‑Masi se nakŋ se naan̰ tɛɗin̰ga. 12 Ute Isa al‑Masi se naajege kꞋtɛɗkiga kalaŋ taa jꞋaalkiga maakjege don̰ ki. Taa naan̰ se ɓo naajege jꞋɔŋkiga dojege ɔɔ kɛn kꞋɓaaki ɓaa gɔtn Raa ki kic ɓo kꞋɓeerki ey paac paac. 13 Bin se ɓo maam mꞋtaaɗseni mꞋɔɔ maakse ɔn̰te tuju taa dubar kɛn maam mꞋɔŋ taa naase se. Dubar kɛn maam mꞋdabar se bɛɛn̰ naase ki.

Tɛr Pɔl eem Raa taa *eglizn Ɛpɛz ki

14 Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋɛrg naan Bubjege tu Raa. 15 Naan̰ ɓo Bubm jeegen kɛn maakŋ raa ki ɔɔ gɛn jeegen do naaŋ ki paac. 16 Ɗeere, Raa se naan̰ magal aak eyo, ɔɔ naka paac kaam jin̰a. Taa naan̰ se ɓo maam mꞋtɔnd mɛtin̰a taa Nirlin̰ asen kɛɗn tɔɔgɔ maakse ki ɔɔ te naan̰ se jaay naase aki tɛɗn jee tɔɔgɔ ɗoobm naan̰ ki. 17 Ɔn̰ *al‑Masi se Ꞌkiŋg maakse ki taa naase aalkiga maakse don̰ ki se. Tɛr maam mꞋtɔnd mɛtin̰ kici taa naase aki je Raa ɔɔ aki je naapa. Bin se naase aki Ꞌtɛɗn jee tɔɔgŋ ɗoobm Raa ki aan gɔɔ kaagŋ iirin̰ bɔɔy naaŋ ki ɔɔ ɗaar tɔɔgɔ ɔɔ aan gɔɔ ɓee kɛn jꞋiin̰in̰ ɗaar tɔɔg se. 18 Bin se maam mꞋje naase ute jee Raagen kuuy se, naase aki kɔŋ jeel mɛtn kando Isa jejeki ɔɔ maak‑je Isan do naajege tu se, ɔk naŋ gur ey se. 19 Bin jaay naase aki jeel maak‑je al‑Masi kɛn naan̰ ɔk dose ki se cir nakge paac ɔɔ ɔn̰ nakgen jiga kɛn maakŋ maak‑saapm Raa ki se Ꞌɗoocn̰ maak‑saapm naase kici.

20 Taa Raa se naan̰ ɔŋ tɛɗ nakge paac ute ɗoobin̰a ɔɔ nakŋ naan̰ tɛɗ se deel dojege ɔɔ nakgen naan̰ tɛɗjeki se cir nakgen naajege kꞋjeki naan̰ ajeki tɛɗa ɔɔ nakgen se naan̰ lee tɛɗin̰ ute tɔɔgin̰ kɛn maakjege tu. 21 KꞋtɔɔmin̰ki taa bɛɛ kɛn naan̰ tɛɗn egliz ki ute ɗoobm Isa al‑Masi se. Ɔn̰ jeegen kꞋtoojɗega ɔɔ kɛn jꞋutu jꞋaɗen toojn̰ paac se daayum daayum an̰ tɔɔmɔ. *Amin.

4

KꞋtum kꞋtɛɗkiga kalaŋ

(Kɔl 3.12‑14; Rm 12.4‑8; 1Kɔr 12.4‑31)

1 Taa naan̰ se ɓo maam kɛn jꞋɔkum daŋgay taa Mɛljege se, mꞋdɛjsen mꞋɔɔ: iŋgki aan gɔɔ kɛn *Raa daŋseno ɗoobin̰ ki. 2 Maakŋ nakge tun naase aki Ꞌtɛɗn paac se, ɔn̰te magalki rose, ɔn̰ki rose urlu ɔɔ Ꞌtɛɗki jee maakse deere ɔɔ aayki kaamse Ꞌsɛrkki naapa ɔɔ Ꞌjeki naapa. 3 Aayki kaamse ɔkki taarse kalaŋ ɔɔ ute *Nirl Salal se iŋgki te tɔɔsɛ ute naapa.

4 Jee aalga maakɗe paac do Isa *al‑Masi ki se, naaɗe tɛɗga aan gɔɔ daa ro kalaŋ ute *Nirl Raa kɛn kalaŋ se. Bin se nakŋ kɛn Raa daŋseno ɔɔ aki kɔnd dose do ki se kic ɓo kalaŋ sum. 5 Naajege paac se Mɛljege kalaŋ sum ɔɔ paac se kꞋdooyjeki te ɗoobm taar Raa kalaŋ sum ɔɔ kꞋpaacki se *kꞋbatizjeki te ɗoobm kalaŋ sum kici. 6 Raa se naan̰ kalaŋ sum ɔɔ naan̰ ɓo Bubm jeege paac, naan̰ iŋg dojege tu paac, naan̰ tɛɗ naaba maakjege tu paac ɔɔ naan̰ iŋg daanjege tu paac.

7 Num te al‑Masi se Raa se tɛɗjenkiga bɛɛ dɛn aak eyo, ɔɔ naŋa naŋa kic ɓo naan̰ ɛɗin̰ naabin̰ kaam do ron̰ ron̰a. 8 Aan gɔɔ kɛn kꞋdooy maakŋ Kitap ki kɛn taaɗ ɔɔ:

Kɛn naan̰ jaay ook ɓaa raan se,

naan̰ ciro jee taamooyin̰ge ɔɔ tɔk ɓaanɗeno ute naan̰a.

Tɛr naan̰ ɛɗ nakgen bɛɛ jeege tu.*

9 Taar kɛn taaɗ ɔɔ: «Naan̰ ook ɓaaga raan se» je ɗeekŋ ɔɔ ɗio? Kɛse je ɗeekŋ ɔɔ naan̰ bɔɔy ɓaaɗoga do naaŋ ki ara. 10 Debm bɔɔy ɓaaɗo do naaŋ ki se ɓo, naan̰ se ɓo kɛn ɔk tɛrl ɓaaga maakŋ raa ki raan taa gɔtɔ ɓaa se paac, naan̰ utu. 11 Naan̰ ɓo debm nig naabin̰ jikilimge tu gɛn tɛɗa. Jee mɛtin̰ge naan̰ tɛɗɗen jee kaan̰ naabin̰ge, kɛngen mɛtin̰ge naan̰ tɛɗɗen jee taaɗ taar teeco taar Raa ki, jee mɛtin̰ge naan̰ tɛɗɗen jee ɓaa wɔɔkŋ Labar Jiga, ɔɔ kɛngen mɛtin̰ge naan̰ tɛɗɗen jee gaam jeege ɔɔ jee kuuy lɛ jee dooy jeege. 12 Raa tɛɗ naan̰ se taa noogŋ jee Raage Ꞌtɛɗn kaasn naabm Raa, taa jee Raagen kɛn tɛɗga aan gɔɔ ro al‑Masi se Ꞌziiɗn ɓaa ute naanɗe. 13 Bin jaay naajege jꞋaki tum tɛɗn kalaŋ taa naajege jꞋaalkiga maakjege do Goon Raa ki ɔɔ kꞋjeelin̰kiga. Te naan̰ se jaay naajege jꞋaki kaasn jee Raagen mala mala aan gɔɔ al‑Masi.

14 Bin se, jꞋaki kɔŋ tɛɗn aan gɔɔ gaangen sɛɛm ey sum. Taa naan̰ se jeegen aan̰ jeege dal se ajeki kɔŋ dɛrl gɛn kuun taargen rɛn̰ rɛn̰ se eyo, ɔɔ jꞋaki kɔŋ tɛɗn aan gɔɔ nakgen do maane kɛn kuulu tuun ɓaanɗen taa tɔɔgɔ kaam ara kaam ara se eyo. 15 Num gaŋ Ꞌtaaɗki taar mɛt ki ute naapa ɔɔ ute maak‑jea, taa jꞋutu jꞋaki kaasn aan gɔɔ al‑Masi mala, naan̰ kɛn do jee Raage. 16 Naan̰ ɓo debm tus jeen̰ge paac tum tɛɗɗenga tɛɗga aan gɔɔ daa ro kalaŋ. Aan gɔɔ ro debkilim kɛn taa sɛɗin̰ge tumɗe ute naapa se, kɛn debkilimi jaay paac ron̰ lapia se teepe ɔɔ ute jee Raage kic ɓo tec bini, kɛn naaɗe jaay je naapa se tɛɗ bɛɛ ɓaa ute naanɗe.

Kaajn̰ kɛn naajege jꞋɔŋki te *al‑Masi

(Kɔl 3.1‑16; Gal 5.10‑25)

17 ꞋBooyki taar maam mꞋasen taaɗ se ute ro Mɛljege mꞋɗeeksen mꞋɔɔ: ɔn̰te Ꞌkiŋgki aan gɔɔ jeegen jeel Raa mal ey se. Taa nakgen naaɗe iŋg saap ro ki paac se nakgen rɛn̰ rɛn̰ cɛrɛ. 18 Maak‑saapm naaɗege se maak‑saapm jig eyo, ɔɔ kaajn̰ kɛn jaay Raa ɛɗ jeen̰ge tu se, naaɗe ɔk eyo. Taa naaɗe se tɛɗga jee do mɔŋgge ɔɔ ɗim tap ɓo naaɗe jeel eyo. 19 Kɛn tɛɗ nakŋ *kusin̰ kic ɓo doɗege dirin̰ɗen eyo, naaɗe ɔn̰ roɗege ɓo gɛn je mɛndge ute gaabge. Naaɗe tɛɗ nakŋ sɔkɔn̰ge ɔɔ tɛɗin̰ ɓaa ute naanɗe sak sak.

20 Gaŋ naase se, kiŋg tec bin se ɗoobm al‑Masi ki se kꞋdooyseno te eyo. 21 Ɗeere, naase se kꞋtaaɗsen Ꞌbooykiga taarin̰a ɔɔ Ꞌtɛɗkiga kalaŋ te Isa al‑Masi ɔɔ kꞋdooysenga ute taar mɛt ki gɛn Isa. 22 Kɛn bin num kiŋgsen do dɔkin̰ se Ꞌrɛsŋki naatn. Do dɔkin̰ se naase iŋgki ɓo gɛn saapm do nakge tun jig eyo kalin̰ ki ɔɔ maak‑saapsegen jig ey se lee tɛɗsen naase jee dɛrlge. Gaŋ ɓɔrse kiŋgsen do dɔkin̰ se Ꞌrɛsŋki aan gɔɔ kal koono kɛn kꞋjꞋɔɔɗ kꞋjꞋundin̰ naatn se. 23 Ɔn̰ki Raa ɓo asen tɛrl maakse ɔɔ asen kɛɗn maak‑saapm kiji. 24 Aan gɔɔ iin̰kiga num Ꞌtuuski kal kiji se, naase kic Ꞌtɛɗki aan gɔɔ jikilimgen kiji. Jikilimgen kijin ese se, kɛse Raa mala ɓo tɛɗɗeno aan gɔɔ kɛn naan̰ jen ro ki: ɔɔ taar mɛt ki se tɛɗɗen naaɗe tɛɗga jee *salal ɔɔ jee tɛɗ nakge te ɗoobin̰a.

25 Taa naan̰ se taar‑kɔɔɓɔ se rɛsŋki naata ɔɔ naŋa naŋa kic ɓo taaɗ taar mɛt ki naapin̰ ki, taa naajege se kꞋtɛɗkiga aan gɔɔ daa ro kalaŋ. 26 Kɛn Ꞌtɛɗkiga maak‑taara se, ɔn̰te Ꞌkɔn̰ki maak‑taara se asen kɔl aki tɛɗn kusin̰a. Kɛn bin num ɔn̰te Ꞌtooɗki ute maak‑taarse maakse ki. 27 Ɔn̰te kɔn̰ki ɗoobo *Ɓubm sitange tu. 28 Jee ɓoogge se mɔɔtn jꞋɔn̰te ɓoogo num gaŋ jꞋaay kaamɗe kꞋtɛɗ naaba ute jiɗege mala gɛn kɔsɗe ɔɔ taa kꞋkɔŋ ɗim jꞋan noogŋ jeegen ɔk ɗim ey se kici. 29 Taar iŋg kus se ɔn̰te Ꞌteecn̰ taarse ki, num Ꞌtaaɗki taargen jiga kɛn Ꞌnoogŋ jeege ɔɔ aɗen tɛɗn jee bɛɛ ɗoobm Raa ki ɓaa ute naanɗe. Bin num kɛn aki taaɗn taara se, Ꞌtaaɗki taar kɛn kɔŋ dɛjn̰ jeegen lee booysen taarse se. 30 Nirl Salal kɛn Raa ɛɗsen se, ɔn̰te Ꞌtujin̰ki maakin̰a taa Nirl Salal ese ɓo kɛn tɛɗsen naase Ꞌtɛɗkiga jee Raage. Naan̰ se ɓo kɛn ɓii kalaŋ utu ajeki kaajn̰ mala mala. 31 Taar maak‑taara se ɔɔɗin̰ki naatn maakse ki, ɔn̰te Ꞌtɛɗki taamooyo ute nam, maakse ɔn̰te taarse do nam ki, ɔn̰te Ꞌmooyki ute naapa, ɔn̰te Ꞌnaajki nam ɔɔ kusin̰a paac se, ɔɔɗin̰ki naatn maakse ki. 32 Anum Ꞌtɛɗki bɛɛ ute naapa ɔɔ ɛɛjki do naapge tu. Ɔkki naagŋ naapge aan gɔɔ ute al‑Masi, Raa tɔɔlsenga kusin̰sege se.

5

JꞋiŋgki gɔtn wɔɔrɔ

(1Tɛs 4.1‑8; 1Kɔr 6.9‑11)

1 Iŋgki aan gɔɔ kiŋg gɛn *Raa, taa naase se Ꞌtɛɗkiga gɛnin̰gen kɛn naan̰ jeɗe. 2 Iŋgki te maak‑jea aan gɔɔ *al‑Masi jejeki, naan̰ kɛn ɔn̰ ron̰ ooy taa naajege ɔɔ ɛɗ ron̰ *sɛrkɛ ɔɔ sɛrkŋ naan̰ se tec aan gɔɔ itir oot nijim kɛn tɔɔl Raa ki.

3 Ɓɔrse naase Ꞌtɛɗkiga jee Raage se, ɔn̰te Ꞌjeki mɛndge ɔɔ mɛndge lɛ ɔn̰te je gaabge, ɔn̰te Ꞌtɛɗki nakŋ kɛn asen tujn̰ naan Raa ki, ɔn̰te Ꞌtɛɗki jee tamage ɔɔ nakgen bin se, maanin̰ kic ɓo ɔn̰te Ꞌkɔɔski. 4 Nakŋ sɔkɔn̰ge ute nakgen jig eyo ute taargen gɛn taaɗ ey se, ɔn̰te Ꞌkɔɔski maanin̰a. Num gaŋ naase se Ꞌtɔɔmki Raa. 5 ꞋJeelki jee je mɛndge ute jee je gaabge, jee tɛɗ nakŋ kɛn tujɗe naan Raa ki, ute jee tamage se kɔŋ kɛnd maakŋ gaar al‑Masi ki eyo ɔɔ ute gɛn Raa ki eyo. Taa jee tamage se, tama se tɛɗɗenga aan gɔɔ maragɗe.

6 Ɔn̰te Ꞌkɔn̰ki jeege asen dɛrl ute taargen rɛn̰ rɛn̰ se. Nakgen bin se ɓo kɛn ɔl Raa maakin̰ taarin̰a do jeege tun baate tookŋ taarin̰ se. 7 Jee bin se ɔn̰te Ꞌkɔlki dose maakŋ taarɗege tu. 8 Taa do dɔkin̰ se naase iŋgkiro maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗɔ, num ɓɔrse se Ꞌtɛɗkiga kalaŋ ute Mɛljege se naase Ꞌɓaakiroga maakŋ gɔt kɛn wɔɔrɔ. Bin se iŋgki aan gɔɔ jeegen iŋg maakŋ gɔt kɛn wɔɔrɔ. 9 Taa gɔtn wɔɔr se tɛɗ jeege tɛɗ nakŋ bɛɛ, nakŋ ute ɗoobin̰a ɔɔ kɛn mɛt ki. 10 ꞋSaap ɔŋki nakŋ jiga kɛn tɔɔl Mɛljege tu. 11 Ɔn̰te Ꞌkɔlki dose maakŋ naabm jeege tun tɛɗ nakgen rɛn̰ rɛn̰ maakŋ gɔtn kɛn ɔɔɗ se. Num gaŋ nakɗegen jig ey se Ꞌtaaɗɗesin̰ki tal tal. 12 Taa jee se nakgen naaɗe tɛɗin̰ ɔyin̰ kɔy se kɛn jꞋuunga maanin̰ kic ɓo ɔl sɔkɔn̰ Ꞌtɔɔljeki. 13 Gaŋ nakgen naaɗe tɛɗ se jaay mɛtin̰ teecga ɔɔ ɓaaɗo gɔtn wɔɔr se jꞋaak kꞋjeelɗe tal tal, 14 taa nakŋ ɓaaɗoga gɔtn wɔɔr se naan̰ tooɗ tal. Taa naan̰ se ɓo jeege taaɗ ɔɔ:

Naai debm kɛn Ꞌtooɗ tooɗ bi se iin̰i,

Ꞌdur daan yoge tu,

ɔɔ al‑Masi ai wɔɔr gɔtɔ.

15 Kɛn bin num iŋg ɔndki kɔndɔ ɔn̰te kiŋgki aan gɔɔ jee dɛrlgen jeel ɗim ey se. Num gaŋ iŋgki aan gɔɔ jee mɛtɛkge. 16 Taa ɓɔrse gɔtɔ tujga, bin se daayum kɛn kaaɗin̰ jaay utu se, naase aayki kaamse Ꞌtɛɗki nakŋ jiga. 17 Ɔn̰te Ꞌkaan̰ki rose dala, num gaŋ aayki kaamse booy ɔkki nakŋ kɛn Mɛljege maakin̰ jen ro ki. 18 Ɔn̰te kaay Ꞌkoonki ey num kaaye koono se asen tuju. Num gaŋ ɔn̰ki *Nirl Salal ɓo asen ɗoocn̰ maakse. 19 Taa naan̰ se naase paac aarki kaagen gɛn tɔɔm Mɛljege, gɛn magal Raa ɔɔ kaagen se aarɗeki ute tɔɔgŋ Nirl Salal, kaagen se aarɗeki ute maakse paac gɛn de Mɛljege. 20 Daayum taa nakgen se paac se Ꞌtɔɔmki Raa Bubu ute ro Mɛljege Isa al‑Masi.

Kiŋg mɛndge ute gaabɗege ɗoobm *al‑Masi ki

(Kɔl 3.18–4.1; 1Pr 2.18‑25, 3.1‑7)

21 Naasen paacn̰ Ꞌtookkiga taar al‑Masi se, Ꞌbooy uunki taar naapa. 22 Naase mɛndge se Ꞌbooy uunki taar gaabsege aan gɔɔ kɛn naase lee Ꞌbooy uunki taar Mɛljege. 23 Taa gaaba se naan̰ ɓo do mɛndin̰ ki aan gɔɔ al‑Masi do *egliz ɔɔ egliz se lɛ aan gɔɔ ron̰ mala ɔɔ naan̰ ɓo Debm Kaajin̰a. 24 Aan gɔɔ egliz Ꞌbooy uun taar Isa al‑Masi se, mɛndge kic kꞋbooy kꞋjꞋuun taar gaabɗege do nakge tu paac.

25 Naase gaabge kic Ꞌjeki mɛndsege aan gɔɔ al‑Masi je egliz bini ɔn̰ ron̰ ooy taa naan̰ se. 26 Naan̰ tɛɗin̰ naan̰ se taa naan̰ je an̰ tɛɗin̰ naan̰ Ꞌtɛɗn *salal ɔɔ naan̰ *tug ɗaapin̰ ute taarin̰ aan gɔɔ maan kɛn tug ɗaap nakge aak bɛɛ se. 27 Naan̰ je egliz aɗe ɓaa naanin̰ ki se, kɛn jꞋaakin̰ga kic ɓo jꞋan̰ tɔɔmɔ, ɗim aak kus tap ɓo ron̰ ki gɔtɔ, aak bɛɛ walak walak ɔɔ ɔk tuju ron̰ ki eyo. Naan̰ je egliz se Ꞌtɛɗn salal ɔɔ ɔk taar ɗim iŋg kus ron̰ ki eyo. 28 Bin ɓo gaaba kic Ꞌje mɛndin̰a aan gɔɔ ron̰ mala, taa debm je mɛndin̰ se je ro naan̰ malin̰a. 29 Ɓii kalaŋ nam tap ɓo baat te ron̰ eyo, num gaŋ ron̰ se naan̰ ulin̰a ɔɔ saap do ki, aan gɔɔ Isa al‑Masi kɛn saap do egliz ki se. 30 Taa naajege paac se kꞋtum kꞋtɛɗkiga ron̰a. 31 Taa Kitap taaɗ ɔɔ: Taa naan̰ se ɓo, gaaba Ꞌteecn̰ kɔn̰ kon̰ ute bubin̰a ɔɔ ɓaa tum ute mɛndin̰a ɔɔ naaɗen di se tum tɛɗ daa ro kalaŋ.* 32 *Mɛtn taar kꞋjeel mɛtin̰ ey ese se, magal aak eyo. Maam mꞋtaaɗsen naan̰ ese se mꞋje taaɗn mɛtn taar al‑Masi ute gɛn egliz. 33 Bin se naase gaabge se naŋa naŋa kic ɓo Ꞌje mɛndin̰a aan gɔɔ ron̰ mala ɔɔ mɛndge se naŋa naŋa kic ɓo n̰Ꞌsook gaabin̰ ki.

6

Kiŋg gaange ute kɛn̰ɗege ɔɔ ute bubɗege

1 Gaange, Ꞌtookki taar kɛn̰sege ute gɛn bubsege, kɛse ɓo nakŋ ɗoobin̰ ki kɛn Mɛljege jea. 2 Taa Kitap taaɗ ɔɔ: ꞋSook koi ki ute bubi ki.* Kɛse ɓo taar kɛn Raa taaɗ deet deet ɔɔ jꞋan̰ki tɛɗa ɔɔ kɛn kꞋtɛɗin̰kiga num naan̰ ajeki tɛɗn nakŋ jiga. 3  Bin se naai Ꞌtiŋg dɛna do naaŋ ki te maak‑raapo.†

4 Naase bubm gaange se, ɔn̰te Ꞌtujki maakŋ gɛnsege, num gaŋ gɛnsege se aakɗeki doɗege tu ɔɔ Ꞌdɛj ɔndɗeki ɗoob ki aan gɔɔ ɗoobm kɛn Mɛljege taaɗseni.

Ɓulge ute mɛlɗege

5 Naase ɓulge se Ꞌtookki taar mɛlsegen do naaŋ ki, Ꞌsookɗeki, Ꞌɓeerɗeki ɔɔ Ꞌtɛɗɗeki naabɗege ute maakse paac aan gɔɔ kɛn naase Ꞌtɛɗki *al‑Masi ki. 6 ꞋTɛɗɗeki naaba naanɗe ki sum eyo, aan gɔɔ naase Ꞌjeki jikilimge ɓo asen tɔɔmɔ. Num Ꞌtɛɗɗeki naaba aan gɔɔ naase ɓul al‑Masige ɔɔ Ꞌtɛɗin̰ki te maakse paac aan gɔɔ kɛn *Raa maakin̰ jen ro ki. 7 ꞋTɛɗɗeki naaba ute maakse paac aan gɔɔ naase Ꞌtɛɗki naabm Mɛljege, num aan gɔɔ gɛn jikilimge eyo. 8 Taa naase Ꞌjeelki kɛn nam ɓulu lɔ ɓul eyo kic ɓo ɔn̰te Ꞌdirigki taa debm tɛɗn naabm jiga se, naabin̰ jiga kɛn naan̰ tɛɗ se utu an̰ kɔŋin̰ gɔtn Mɛljege tu.

9 Naase mɛlɗege se kic Ꞌtɛɗki bɛɛ ɓulsege tu, ɔn̰te Ꞌdabarɗeki. Ɔn̰te Ꞌdirigki taa naase ute ɓulsege se paacki se Mɛlse ɓo kalaŋ kɛn maakŋ raa kɛn ese sum. Naan̰ kɛn debm bɛɛr nam eyo.

Nakgen kɛn Raa ɛɗjeki gɛn kuɗn bɔɔrɔ ute *Ɓubm sitange

10 Ɓɔrse se maam mꞋje mꞋnaŋ taaruma: ɔkki maakse tɔɔgɔ ute tɔɔgŋ gɛn Mɛljege, taa Mɛljege se tɔɔg cir nakge paac. 11 ꞋDirin̰ki jisege tu nakgen kɛn Raa ɛɗsen gɛn tɛɗn bɔɔrɔ ɔɔ ɔkin̰ki jiga, taa kɛn Bubm sitange asen dɛrl kic ɓo ute naan̰ se naase aki Ꞌɗaar tɔɔgɔ. 12 Kuɗn bɔɔr naajege se ute jikilimge eyo, num kuɗn bɔɔr naajege se ute sitange kɛn utu tiŋg daan maakŋ raa ute do naaŋa, naaɗe se ɓo kɛn utu iŋg maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗɔ ɔɔ ɔk tɔɔgɔ do jeege tu se. 13 Taa naan̰ se Ꞌdirin̰ki nakgen kɛn Raa ɛɗjeki gɛn kuɗn bɔɔrɔ ute sitange se, taa kɛn bɔɔr se tɛɗga ɔɔn̰ kic num, naase aki Ꞌɗaar tɔɔgɔ ɔɔ aki kɔŋ kaan̰ eyo. 14 Bin num iin̰ki raan ɔɔ Ꞌtaaɗki taar mɛt ki, taa taar mɛt ki se naan̰ aan gɔɔ kɔl maakŋ kɛn asgarge lee dɔɔkŋ maakɗege ɔɔ Ꞌtɛɗki nakgen ute ɗoobin̰a taa nakgen ute ɗoobin̰ se tec aan gɔɔ debm uus saapo. 15 ꞋLee Ꞌtaaɗki Labar Jigan kɛn ɛɗ lapi jeege tu, naan̰ se tec aan gɔɔ jeegen tɔl saa jɛɗege tu. 16 Ɔɔ daayum aalki maakse do Mɛljege tu Isa *al‑Masi ki; kɛse aan gɔɔ uun darga ɓo ji ki. Bin se gaan kꞋpɛndɛkgen kꞋtɔlɗenga tɔl pooɗn jaay Bubm sitange je ansen tɔɔb se, darga se gaasn gaan kꞋpɛndɛkge se asen kɔŋ eyo. 17 Kaajn̰ kɛn Raa aajse naase se, tec aan gɔɔ laatn asgargen lee tɔnd doɗege tu jaay lee bɔɔbɗe gɔtn bɔɔr ki se. Uunki taar Raa se jisege tu, naan̰ se ɓo aan gɔɔ gɔrɗ‑jɛrl kɛn *Nirl Salal ɛɗseni.

18 Daayum Ꞌtɔndki mɛtn Raa ɔɔ kɛn aki tɔnd mɛta lɔ aki keem Raa se, ɔn̰ki Nirl Salal ɓo asen tɔɔɗɔ. Daayum iŋgki zɛɛrɛ ɔɔ Ꞌtɔndki mɛtn Raa taa jee Raage paac. 19 ꞋTɔndki mɛtn Raa taa maam kici taa Raa se am kɛɗn jeel mꞋan taaɗn taara kic ɓo mꞋɓeer eyo ɔɔ kɛse ɓo Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi kɛn *kꞋjeel mɛtin̰ ey se. 20 Taa naan̰ se ɓo ɓɔrse maam jꞋɔkum mꞋutu mꞋiŋg daŋgay ki ara gɔɔ Isa al‑Masi ki gɛn taaɗn taarin̰ se jeege tu. Bin num naase Ꞌtɔndki mɛtn Raa taa maama, taa kɛn mꞋtaaɗn taarin̰ kic ɓo mꞋɓeer eyo.

Pɔl ɛɗɗen labarin̰a ɔɔ tɛɗɗen tɔɔsɛ

21 Tisik, gɛnaajegen kɛn maam mꞋjen̰a ɔɔ kɛn tɛɗ naabm Isa *al‑Masi ute ɗoobin̰ se, naan̰ ɓo asen ɓaa taaɗn labaruma ɔɔ ute naan̰ se naase aki Ꞌjeel kici naabum kɛn maam lee mꞋtɛɗa. 22 Maam mꞋɔlin̰ gɔtse ki tap ɓo taa naan̰ asen ɓaa taaɗn labarje ɔɔ asen ɓaa kɛɗn kaay kaama kici.

23 Ɔn̰ Raa Bubu ute Mɛljege Isa al‑Masi se asen Ꞌkɛɗn tɔɔsɛ ɔɔ maak‑jea ɔɔ asen tɛɗn naase aki kaal maakse paac do Raa ki. 24 Ɔn̰ Raa Ꞌtɛɗn bɛɛn̰a jeege tun paacn̰ je Mɛljege Isa al‑Masi ute maak‑je kɛn naŋ ey se.

* 4:8 Aak KKR 68.19.

* 5:31 Aak Jɛn 2.24.

* 6:2 Aak Ekz 20.12.

† 6:3 Aak Dt 5.16.

Pilip

1

2

3

4

Maktubm kɛn Pɔl raaŋin̰ eglizn Pilip ki

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm kɛn Pɔl raaŋin̰ eglizn Pilip ki

Kaaɗ kɛn Pɔl tɛɗo mɛrtin̰ gɛn k‑dige se ɓo, naan̰ ɔndo eglizn kɛn Pilip ki se. Kɛse ɓo eglizn deet deetn kɛn Pɔl ɔndo taa naaŋ nasarge tu. Ɔɔ gɛgɛr Pilip se, naan̰ maakŋ taa naaŋ Masedoan ki. Masedoan lɛ naan̰ kaam kookŋ kaam kaaɗa tookŋo taa naaŋ Grɛk ki. Maktubm jaay Pɔl raaŋ ɔl jee al‑Masige tun Pilip ki se taaɗ ɔɔ Pɔl ute jee al‑Masigen Pilip ki se taarɗe se ɓaa jiga aak eyo. Ɔɔ naan̰ je an̰ tɛɗin̰ Ꞌtɛɗn jiga cir daala. Kaaɗ kɛn se naan̰ daŋgay ki ɔɔ kɛn naan̰ jaay ɔŋ tɛɗɗen ɗim eyo ɔɔ ɔŋ aakɗe doɗe ki ey se, tɛɗin̰ ɔɔn̰ aak eyo. Naan̰ taaɗɗen maak‑je kɛn naan̰ ɔk doɗe ki ɔɔ naan̰ uun nirlin̰ taa naaɗe. Taa jee kuuy se taaɗɗen taa al‑Masi ute saapm jig eyo taa tookŋ kuun taar naaɗe. Pɔl dɛjɗe ɔɔ ɛɗɗen kaay kaama do ɗoobm Isa kɛn naaɗe iŋg do ki se. Maakŋ raaŋin̰ kɛn naan̰ raaŋ paac se, Pɔl taaɗ maak‑raapin̰ kɛn naan̰ ɔŋ do kaal maak kɛn naan̰ aal do al‑Masi ki. Ɔɔ naan̰ ɛɗ kaay kaama jee al‑Masige tun Pilip ki taa kꞋkiŋg ute maak‑raapo. Kɛn naaɗe ɓo tɔɔgɗe baata ey lɛ nakŋ ɔɔn̰ ɓo aan doɗe ki kic ɓo, naaɗe maakɗe raapo kɛn naaɗe jaay iŋg dɔɔk te naapa ɔɔ ute Mɛljege Isa se.

1

Pɔl raaŋ ɔl tɔɔsɛ jeege tun Pilip ki

1 Maktubm se maam Pɔl ɓo mꞋraaŋsesin̰a, maam mꞋute Timote, naaje se jee tɛɗn naabm Isa al‑Masige, kꞋraaŋsen naase jee Raage tu kɛn iŋg dɔɔk ute Isa *al‑Masi, magalsegen naanse ki ute jeegen lee tɛɗn naaba daanse ki kɛn maakŋ gɛgɛr kɛn Pilip ki. 2 Ɔn̰ Bubjege *Raa ute Mɛljege Isa al‑Masi asen tɛɗn bɛɛɗe ɔɔ asen kɛɗn lapia.

Pɔl tɔɔm Raa

(Kɔl 1.3‑11)

3 Daayum kɛn maam jaay mꞋsaap do naase ki se maam mꞋtɔɔm Raama. 4 Daayum kɛn maam mꞋɓaa mꞋtɔnd mɛtn Raa taa naase paac se, maam mꞋeemin̰ ute maak‑raapo, 5 taa naase Ꞌlee Ꞌnoogumki noog gɛn taaɗn Labar Jiga gɛn Isa *al‑Masi se jeege tu ɔɔ naase Ꞌtɛɛskiro kaaɗ kɛn naase utu Ꞌtook aalkiro kaal maakse do Isa al‑Masi ki, bini ɓɔrse kic utu lee Ꞌtɛɗin̰ki tɛɗ rɔk. 6 Ɗeere, maam mꞋjeel maakum ki Raa kɛn tɛɗ naabin̰ jiga daanse ki se, bini ɓii kɛn Isa al‑Masi ano ɓaa ro ki se, naan̰ utu an̰ tɛɗn kaasn tak. 7 Kɛse ɓo nakŋ kɛn ɔlum maam mꞋsaap dose ki taa naase se jee kɔɔn̰ maakumge ɔɔ naabjege se tɛɗga kalaŋ ɔɔ naabm se ɓo kɛn Raa ɛɗumo gɛn taaɗn Labarin̰ Jiga se jeege tu. Kɛn maam maakŋ daŋgay ki, lɔ naan jeege tun baate taar Raa se mꞋtaaɗɗen Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi ɔɔ kɛn mꞋɓaa taaɗa se mꞋɓeer eyo ɔɔ mꞋtaaɗɗesin̰ ute tɔɔgum paac. 8 Ɗeere, Raa se jeele naase paacki se, maam mꞋjese dɛn bɛɛ eyo ute maak‑je gɛn Isa al‑Masi se.

9 Kɛse ɓo kɛn maam mꞋɓaa keem Raa taa naase num, mꞋlee mꞋtɔnd mɛta mꞋɔɔ Raa asen kɛɗn maak‑jea ɔɔ daayum naase aki kɔkŋ naapa ɔɔn̰ɔ. Ute naan̰ se jaay naɓo, naase aki jeel kɔkŋ Raa se jiga ɔɔ aki jeel kiŋg jiga naan Raa ki, 10 taa naan̰ se jaay naase aki Ꞌjeel bɛɛr kaakŋ kɔkŋ nakŋ kɛn jiga. Bin se naase aki tɛɗn jee *salal ɔɔ jee ɔk taar ɗim roɗe ki eyo ɓii kɛn al‑Masi ano ɓaa ro ki se. 11 Ute Isa al‑Masi se daayum naase aki lee tɛɗn nakgen ute ɗoobin̰a. Kɛn nakgen naase aki tɛɗn se jaay jeege aakga se, naaɗe Ꞌtɔɔm Raa ɔɔ an̰ magala.

Labar Jiga gɛn Isa *al‑Masi se wɔɔkŋ ɓaa ute naanin̰a

12 Ɓɔrse gɛnaamge, maam mꞋje naase aki jeele nakgen jaay paacn̰ aan dom ki gɔtn ara se, ɔl jeege booyga Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi se ɔɔ taar se wɔɔk ɓaaga ute naanin̰a. 13 Taa asgargen lee bɔɔb ɓee magal *Rɔmɛge ute jee kɛn iŋg gɔtn ese se ɔɔ ute jeegen iŋg gɔt kuuy paac se, ɓɔrse naaɗe jeele maam se jꞋɔkum daŋgay ki se taa al‑Masi. 14 Ɔɔ kɔkŋ maam jꞋɔkum daŋgay ki se ɔl gɛnaage dɛna dɔɔkga maakɗe do Mɛljege tu ɔɔ naaɗe ɓeer eyo aay kaamɗe ɓaa te naanɗe gɛn taaɗn taar Raa jeege tu.

15 Gaŋ maakɗe ki se jee mɛtin̰ge se lee taaɗ taar gɛn Isa al‑Masi jeege tu se, naaɗe aak naabum maam mꞋtɛɗ se ɓo, naaɗe nini rom ki, ɔɔ je jeege se aɗe ɓaa mɛtn naaɗe ki. Num gaŋ kɛngen mɛtin̰ge se taaɗin̰ te maak‑saapm jiga. 16 Naaɗe se taaɗ Labar Jiga gɛn Isa al‑Masi se taa naaɗe jema. Taa naaɗe jeele maam jꞋɔkum daŋgay ki se taa Labar Jiga gɛn Isa al‑Masi kɛn maam mꞋlee taaɗ jeege tu se taar mɛt ki. 17 Gaŋ je kɛn nini rom ki se, taaɗ taar gɛn al‑Masi jeege tu kic ɓo taaɗin̰ ute taar nia. Maak‑saapm naaɗe se maak‑saapm jig eyo. Kɛn naaɗe jaay tɛɗn bin se saap ɔɔ daan am ziiɗn dubar maam maakŋ daŋgay ki do ki. 18 Gaŋ nakŋ naaɗe tɛɗ paac se ɔlum ɗim eyo! Kɛn naaɗe taaɗ taar gɛn Isa al‑Masi se kɛn nini ɓo rom ki lɔ taaɗin̰ ute maak‑saapm jiga, kɛn bɛɛ cir paac se, taar gɛn al‑Masi se kꞋtaaɗin̰ga jeege tu. Taa naan̰ se maam maakum‑raapo ɔɔ daayum ɓɔrse kic maakum utu raap‑raap rɔk. 19 Do taar tɔɔlin̰ ki se ute Ꞌtɔnd mɛtn Raa kɛn naase Ꞌtɔndki taa maama ɔɔ ute Nirl gɛn Isa al‑Masi kɛn lee noogum se, maam mꞋjeele maam mꞋutu mꞋkɔŋ kaaja.

20 Taa naan̰ se ɓo maam mꞋiŋg mꞋaak kaama ɔɔ mꞋɔnd dom ro ki, ɔɔ mꞋjeele mꞋkɔŋ kɛnd maakŋ sɔkɔn̰ ki eyo. Num gaŋ maam se kɛn ɓɔrse lɔ naan ki kic ɓo mꞋɓeer ɗim ki eyo ɔɔ mꞋje jeege se kɛn maam ɓo mꞋutu zɛɛrɛ lɔ maam mꞋaki kooyo, do nakge tun Ꞌdeel do maam ki paac se, daayum naaɗe Ꞌkaakŋ *nookŋ al‑Masi. 21 Taa maam se kɛn mꞋutu zɛɛrɛ lɛ mꞋiŋg gɛn al‑Masi. Kɛn mꞋooyga lɛ kɛse ɓo mꞋɓaa kɔŋ bɛɛn̰ cir paac. 22 Kɛn maam jaay mꞋutu mꞋiŋg zɛɛrɛ gɛn tɛɗn naabm jiga se, kɛn maam mꞋaki kooyo, lɔ mꞋaki kiŋg lɛ, gɔtn se maam mꞋjeel bɛɛr kuun kaam kalaŋ eyo. 23 Gɔtn se maak‑saapum ɓaa tɛɗga kaam dio: gɛn maam ki se mꞋje mꞋɓaa kiŋg te al‑Masi. Kɛse ɓo nakŋ kɛn maam mꞋaakin̰ am tɛɗn jiga dɛn cir paac paac. 24 Naɓo taa mꞋasen noogŋ naase se, kɛn bɛɛn̰ki se, maam mꞋkɔɔpm mꞋkiŋg ute naase se ɓo, jiga cir daala. 25 Taa naan̰ se ɓo maam mꞋjeele maakum ki, maam se ɓɔrse kic mꞋutu mꞋkiŋg te naase paac. Taa mꞋasen noogo naase aki kɔkŋ taar Raa se tɔɔgɔ ɔɔ anki ɓaa ute naan se ute maak‑raapo. 26 Taa naan̰ se ɓo ɓii kɛn jaay maam mꞋutu mꞋasen tɛrl ɓaa kɔŋ se, aan gɔɔ naase ute Isa al‑Masi kalaŋ ki se maakse raapm dɛn aak eyo taa maama.

Jee iŋg do Labar Jiga gɛn Isa *al‑Masi

(1Tɛs 2.12‑16; Ɛb 10.32‑36)

27 Kɛn bɛɛki se, iŋgki aan gɔɔ kɛn Labar Jiga gɛn al‑Masi kꞋdɛjseno ro ki. Taa naan̰ se ɓo kɛn mꞋasen ɓaa kaaka lɔ kɛn mꞋkɔŋ ɓaa eyo kic ɓo, maam mꞋbooy labarse jꞋɔɔ naase se utu iŋgki tɔɔgɔ ɔɔ Ꞌdɔɔkki taarse kic kalaŋ ɔɔ aayki kaamse iŋgki ute maakŋ kalaŋ ɔɔ aalki maakse do Labar Jiga gɛn Isa al‑Masi kɛn kꞋlee kꞋdooy jeege se. 28 Paac paac ɓo ɔn̰te Ꞌɓeerki jeege tun kɛn iŋg lee dabarse se. Kɛse se je taaɗn ɔɔ naaɗe se utu kutu ɔɔ naase lɛ utu aki kaaja, kɛse Raa mala ɓo tɛɗin̰a. 29 Maam mꞋtaaɗsen naan̰ ese se taa Raa se naan̰ tɛɗsenga bɛɛn̰a taa naase aki kaal maakse ɓo do al‑Masi ki sum eyo num aki dabar taa naan̰ kici. 30 Ɗo kɛn naase lee Ꞌɗoki se kɛse ɓo kɛn naase aakumkiro maam ɗoɗo ɔɔ ɓɔrse kic Ꞌjeelki maam mꞋutu mꞋɗo ɗo rɔk.

2

ꞋDɔɔkki taarse kalaŋ

1 Kiŋgsen Ꞌdɔɔkki ute *al‑Masi se, ɛɗsen kaay kaama ɗey la? Ɔɔ maakjen̰ dose ki se sɛlsen maakse ɗey la? Naase ute *Nirl Salal se Ꞌtum Ꞌtɛɗkiga kalaŋ ɗey la? Naase tap ɓo iŋgki se Ꞌjeki naapa ɔɔ Ꞌtɛɗki bɛɛ ute naapa ɗey la? 2 Kɛn bin num naase iŋg dɔɔkki taarse kalaŋ ɔɔ Ꞌtɛɗumki maakum‑raap te maraadin̰a. ꞋJeki naapa, iŋgki ute maakŋ kalaŋ ɔɔ ɔn̰ki maak‑saapse kic ɓo Ꞌtɛɗn kalaŋ. 3 Ɔn̰te Ꞌniki ute naapa ɔɔ ɔn̰te Ꞌmagalki rosege taa jeege asen kaaka, num gaŋ ɔɔpki rosege baata ɔɔ aakki jee kuuy se aan gɔɔ naaɗe se magal cirse naase. 4 Naŋa naŋa kic ɓo ɔn̰te kaakŋ do nakŋ naan̰ ki sum, num gaŋ n̰Ꞌkaakŋ do nakŋ jeege tun kuuy kici.

Isa ɔɔp ron̰ baat jaay ɓo *Raa uunin̰ ron̰ raan

5 Naase utu naapa se ɔn̰ki maak‑saap se tecn̰ aan gɔɔ gɛn Isa *al‑Masi:

6 Naan̰ kɛn Raa mala mala se,

ute naan̰ se kic ɓo naan̰ tɔnd te mɛt eyo

ɔɔ tɛɗ te ron̰ gɛn kaasn te Raa eyo.

7 Gaŋ naan̰ ɔɔp ron̰ baata

ɔɔ ɓaaɗo tɛɗ ron̰ aan gɔɔ debm tɛɗn naaba

ɔɔ ɓaaɗo tɛɗ ron̰ debkilimi

ɔɔ taaɗ jeege tu ɔɔ naan̰ se goon debkilim mala mala.

8 Naan̰ ɔɔp ron̰ baata ɔɔ took taara bini

ɔɔ ɔn̰ ron̰ kꞋtɔɔlin̰a, naan̰ se kꞋtup kꞋtɔɔlin̰ ro kaag ki.

9 Taa naan̰ se ɓo Raa se durin̰oga daan yoge tu

ɔɔ uun ɔndin̰ga raan do jeege tu paac

ɔɔ ɛɗin̰ga ro kɛn cir ro jeege paac.

10 Raa tɛɗin̰ bin se taa jeegen maakŋ raa ki,

jeegen do naaŋ ki ɔɔ jeegen ooyga kooy se kic,

paac, utu Ꞌkɛrgŋ naan Isa ki.

11 Ɔn̰ jeege paac ute taar naaŋɗege se

*nookŋ Raa Bubu ɔɔ ɗeekŋ ɔɔ: Isa al‑Masi se Mɛlɗe.

Jee Raage se naaɗe ɓo kɛn wɔɔr do *dunia

12 Bin se, jee maak‑jemge, aan gɔɔ daayum naase lee Ꞌtookki taar Raa se, aayki kaamse Ꞌtɛɗki nakgen taaɗn jeege tu ɔɔ naase se ɔŋkiga kaaja, Ꞌtɛɗki rosege baata ɔɔ Ꞌɓeerki Raa ki. Ɔn̰te Ꞌtɛɗin̰ki kɛn maam mꞋutu sum, num kɛn maam gɔtɔ kic ɓo lee Ꞌtɛɗ Ꞌɓaan̰ki ute naanin̰a. 13 Taa Raa mala, naan̰ ɓo kɛn lee tɛɗ naabin̰a maakse ki, naan̰ ɛɗsen maak‑jea kɛn tɛɗsen naase aaskiga gɛn tɛɗn nakŋ kɛn naan̰ uuno doa do dɔkin̰a gɔɔ kɛn naan̰ maakin̰ jen ro ki.

14 Nakŋ naase aki tɛɗn paac se ɔn̰te Ꞌnaajki ute naapa ɔɔ ɔn̰te Ꞌmooyki naaŋ ki. 15 Taa bin se ɓo naase aki tɛɗn jee ɔk taar ɗim roɗe ki eyo, jee *salal, ɔɔ aki tɛɗn gaan Raagen ɔk tuju roɗe ki eyo daan jeege tun ɓɔrse baate Raa. Naaɗe se jee tɔɔj eyo ɔɔ tɛɗn nakŋ mɛt ki eyo. Daan naaɗe ki se ɓo, naase aki kiŋg wɔɔr gɔtɔ aan gɔɔ pooɗn kɛn lee ɓaa wɔɔr maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗ se. 16 Naase ɓo kɛn lee Ꞌtaaɗɗeki taar kɛn ɛɗ kaaja se: kɛn naase jaay lee Ꞌtɛɗki naan̰ se num, ɓii kɛn *al‑Masi aɗe tɛrl se am tɛɗn jiga aak eyo, bin se ɓo taa nakŋ maam mꞋtiŋg mꞋlee mꞋdabar mꞋtɛɗ se Ꞌtɛɗn nakŋ cɛr eyo. 17 Kɛn maam ɓo mꞋkɔn̰ rom *sɛrkɛ taa mꞋtɛɗn kaasn sɛrkŋ kɛn naase lee Ꞌtɛɗki Raa ki se, maam maakum‑raapo. Sɛrkŋ ese se ɓo mꞋje taaɗn te kaal maaksen do Isa al‑Masi ki jaay ɔlse naase Ꞌtɛɗin̰ki naaba se. Taa naan̰ se ɓo maam maakum‑raapo ute naase paac. 18 Ɔɔ naase kic Ꞌtɛɗki maak‑raapo do naapse kɛn naase Ꞌtɛɗki ɔɔ Ꞌtɛɗki maak‑raapo ute maam kici!

Pɔl ɔl Timote ute Epaprodit

(1Tɛs 3.1‑11)

19 Tɛɗga num ute Mɛljege Isa se, maam mꞋsaapm mꞋutu mꞋasen kɔl Timote gɔtse ki taa amo ɓaa te labarse ɔɔ kɛn jaay mꞋɔŋga labarse se, am kɛɗn kaay kaama. 20 Naan̰ ey se maam mꞋɔk nam kuuy eyo kɛn Ꞌkiŋg te maam jaay Ꞌsaapm taa naase ɔɔ saapm do nakge tun an dose ki se. 21 Taa jeegen kuuy paac se saap do naabm naaɗe ki kalɗe ki salal ɔɔ naaɗe se ɔlɗen te naabm gɛn Isa *al‑Masi eyo. 22 Num nakŋ Timote tɛɗ se, naase kic Ꞌjeelin̰ki. Naan̰ se debm mɛc ɔɔ tuj ɔrmin̰ eyo ɔɔ naan̰ se tɛɗ naaba ute maama aan gɔɔ goon kɛn lee noog bubin̰a gɛn taaɗn Labar Jiga gɛn Isa al‑Masi jeege tu. 23 Kɛn maam mꞋaak mꞋɔkga nakgen utu kaan dom ki se jaay ɓo, kaaɗ kɛn se maam mꞋsaapm mꞋɔɔ mꞋutu mꞋasesin̰ kɔlɔ. 24 Maam mꞋjeele ute Mɛljege Isa se tɛɗga sum ɓo, naan̰ utu am kɔn̰um maam kic mꞋutu mꞋasen ɓaa kaaka.

25 Kɛn bɛɛki se, maam je mꞋasen kɔl Epaprodit. Naan̰ se gɛnaajege ɔɔ tɛɗn naaba ute maam tɛlɛ ɔɔ naan̰ se aan gɔɔ asgar cɛɛm ki gɛn kuɗn bɔɔrɔ. Naase ɔlin̰kiro gɔtum ki se naan̰ ɓaamo ute nakŋ kɛn am noogo kɛn am kaasn kiŋguma. 26 Taa maakin̰ ki se naan̰ je asen ɓaa kaakŋ naase paac ute kaamin̰a. Ey num naan̰ se maakin̰a ɗaar eyo kɛn naan̰ jaay booy ɔɔ naase Ꞌbooykiga kaaɗ kɛn naan̰ oocno kɔɔn̰ɔ se. 27 Ey num kɛn naan̰ ooco kɔɔn̰ɔ se ɔɔpɔ cɔkɔ sum ɓo Ꞌkooyo, gaŋ Raa se tɛɗin̰ga bɛɛn̰a ɔɔ ɛɗin̰ga lapia. Raa se tɛɗ bɛɛn̰ naan̰ ki sum eyo, num gaŋ tɛɗumga maam ki kici taa mꞋkiŋg ɓo maakŋ maak‑tuj ki kalin̰ ki sum eyo. 28 Maam naar mꞋje mꞋasesin̰ kɔlɔ taa kɛn naan̰ jaay aan ɔŋsega ɔɔ naase jaay aakin̰kiga te kaamse se, bin se asen kɛɗn maak‑raapo ɔɔ maam kic ɓo maakum Ꞌtooɗn kaam kalaŋ. 29 Kɛn naan̰ jaay aan ɔŋsega se dɔɔɗ ɔkin̰ki ute maak‑raapo taa naan̰ se gɛnaajege ɗoobm Mɛljege tu. Jee aan gɔɔ naan̰ se ɔkɗeki ɔɔn̰ɔ. 30 Taa naabm Isa al‑Masi se, ɔɔpga cɔkɔ sum ɓo naan̰ aɗe kooyo. Ey num naan̰ aɗe Ꞌkutn kon̰a ɔɔ naan̰ ɓaaɗo se taa am tɛɗn naaba gɔɔ naase ki.

3

Debm jaay jeel Isa se jiga cir paac

(Gal 5.1‑6; Rm 6.3‑13; 1Kɔr 9.24‑27; 2Pr 1.5‑11)

1 Ɔɔ ɓɔrse se gɛnaamge, iŋgki te maak‑raapo taa naase Ꞌtɛɗkiga gɛn Mɛljege! Taar kɛn maam mꞋtaaɗsen se kɛn maam mꞋtaaɗn mꞋɗɔɔlin̰ kic ɓo aal ɔɔɗum eyo, taa taargen se asen kɔŋ bɔɔbɔ.

2 Ɔndki kɔndɔ ute jeegen aan gɔɔ bɛsge se*, jee tɛɗn nakŋ *kusin̰a ɔɔ jeegen kɛn ɔɔ jeege *kɔjn̰ pɔndɔ jaay Ꞌtɛɗn jee Raage se. 3 Jeegen ɔjga pɔndɔ mala mala se kɛse naajegen kꞋlee kꞋjꞋeemki *Raa ute Nirlin̰a ɔɔ naajege se kꞋjeki ɗoobm tɔɔm rojege eyo, num gaŋ naajege se kꞋtɔɔmki rojege ute Isa *al‑Masi.

4 Gɛn daa ro sum num, maam kic mꞋɔk nakge dɛna gɛn tɔɔm roma. Kɛn nam kuuy jaay ɔɔ ɔk nakŋ kɛn naan̰ an tɔɔm ron̰ se, maam se mꞋɔk nakŋ cir kɛn naan̰ an tɔɔm ron̰ se. 5 Gɛn kɔjn̰ pɔndɔ lɛ jꞋɔjum se mꞋɔk ɓii marta sum ɔɔ maam mꞋkɔɗ *Israɛl mala mala ɔɔ teeco taa ɓee Benjamin ki. Maam se mꞋkɔɗ *Ɛbre kɛn mala mala. Do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se lɛ maam kɔɗ *Parizi. 6 Maam se mꞋdɔɔko maakum gɛn dabar *egliz ɔɔ do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se lɛ, nam jaay Ꞌkɔŋ nakŋ aak kus rom ki se, gɔtɔ.

7 Nakgen do dɔkin̰ maam mꞋɔŋin̰ mꞋɔɔ bɛɛ se, ɓɔrse taa Isa al‑Masi se nakgen se paac ɔs aay eyo. 8 Gaŋ nakgen se paac maam mꞋaakin̰ se ɔs aay eyo, ɗeere jeel kɛn maam mꞋjeel Mɛlum al‑Masi se ɓo ɔs aay cir paac paac. Gɔtn al‑Masi ki se nakgen maam mꞋaakin̰o mꞋɔɔ bɛɛ se ɓɔrse ɔs aay ey sum. Taa nakgen se maam mꞋaakin̰o aan gɔɔ nakgen do danos ki, taa mꞋtɛɗn gɛn al‑Masi mala mala. 9 Taa naan̰ se maam mꞋiŋg do Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se ɓo tɛɗum mꞋaak bɛɛ naan Raa ki eyo, gaŋ kaal maakŋ kɛn maam mꞋaal do al‑Masi ki se ɓo tɛɗum mꞋaakga bɛɛ naan Raa ki. Ute kaal maakŋ ese ɓo Raa tɛɗ jeege aak bɛɛ naanin̰ ki. 10 Maam se mꞋje naka kalaŋ sum nakŋ maam mꞋje se mꞋjeel kɔkŋ Isa al‑Masi mala ɔɔ tɔɔgŋ kɛn durin̰ daan yoge tu ɔɔ mꞋdabar ute naan̰a, bini mꞋkooy aan gɔɔ kɛn naan̰ ooy se kici. 11 Taa naan̰ se ɓo maam mꞋiŋg mꞋɔnd dom ro ki taa ɓii kalaŋ maam mꞋutu mꞋdur daan yoge tu.

JꞋaan̰ jꞋɔŋki Isa

12 Maam mꞋkɔŋ taaɗn mꞋɔɔ gɔtn maam mꞋɓaan mꞋɓaa se mꞋaan te ey ɓɔrtɔ, ey lɛ mꞋkɔŋ taaɗn mꞋɔɔ maam se mꞋtɛɗ te aak bɛɛ naan Raa ki ey ɓɔrtɔ. Gaŋ ɓɔrse kic maam mꞋutu mꞋaan̰ kaan̰ rɔk, gɛn kaan gɔtn Isa *al‑Masi ki naan̰ kɛn tɛɗum mꞋtɛɗga gɛn naan̰ se. 13 Gɔtɔ, gɛnaamge, maam mꞋaan̰ mꞋaan te gɔtn ese ey ɓɔrtɔ kɛn maakŋ maak‑saapum ki se gɔtn mꞋaan̰o paac se mꞋdirigin̰ga naata, kɛn mꞋuun kaamum jaay mꞋaak kɛn naan ki se. 14 Maam mꞋaay kaamum mꞋaan̰ gɛn kaan gɔtn kaan ki, Raa daŋjeki raan se, bin ɓo naajege jꞋaki kɔŋ nakgen se te Isa al‑Masi. 15 Naajegen paacn̰ kɛn kꞋtɛɗkiga jee Raage mala mala se, bɛɛki se, maak‑saapm naajege se Ꞌtɛɗn aan gɔɔ kɛn ese. Kɛn maak‑saapse ɓo utu kuuy lɛ, Raa utu asen taaɗn maakse ki aki jeel mɛtin̰a. 16 Naɓo ɓɔrse se kꞋɓaaki te ɗoobjegen kɛn jꞋuunkiro tɛl se ute naanjege.

17 Gɛnaamge, Ꞌpaacki, Ꞌtɛɗki aan gɔɔ maama, uunki ɗoobm jee kɛn uun ɗoobm naaje se. 18 Ey num daayum maam taaɗsenoga ɔɔ ɓɔrse kic maakŋ kaa‑maan ki se mꞋje mꞋasen taaɗn daala, taa jeege dɛna maakŋ nakɗe kɛn naaɗe lee tɛɗ se, naaɗe je taaɗn jeege tu ɔɔ naaɗe se je eyo kɛn kꞋtaaɗ taa kooy Isa al‑Masi ro kaag ki se. 19 Naaɗe se utu kutn roɗe, nakŋ naaɗe maakɗe je se ɓo tɛɗɗenga raaɗe ɔɔ nakŋ sɔkɔn̰gen naaɗe lee tɛɗ se maakɗe raap do ki sakan̰. Naaɗe iŋg gɛn saapm do nakge tun do *duni ki sum. 20 Gaŋ naajege se naaŋjege mala se maakŋ raa ki ɔɔ ɓɔrse do naaŋ ki ara se naajege jꞋiŋg jꞋaakki kaam Mɛl Kaajjege Isa al‑Masi. 21 Naan̰ ɓo, ro naajege ɔk tɔɔg ey se naan̰ an̰ deelin̰ utu Ꞌtecn̰ aan gɔɔ ro naan̰ aak bɛɛ kɛn durno daan yoge tu se, ute tɔɔgin̰ se naan̰ utu Ꞌtɛɗn nakge paac Ꞌtɛɗn kaam jin̰a.

4

1 Bin ɓo gɛnaa maak‑jemgen ɗoobm *al‑Masi ki, maam se mꞋje mꞋasen mꞋɓaa kaakŋ ute kaamuma. Taa naase se ɓo jee Ꞌtɛɗumki jaay maakum‑raapo ɔɔ maam mꞋtɔɔm rom ute naase. Bin se gɛnaamge, ute Mɛljege se Ꞌɗaarki tɔɔgɔ!

Ute Mɛljege se iŋgki ute maak‑raapo

(Plp 2.1‑3; Rm 16.1‑4)

2 Maam dɛj Ebodi ute Syntis kɛn taarɗe ɓaa ey se, mꞋɔɔ jꞋaay kaamɗe jꞋɔk taarɗe kalaŋ taa naaɗe Ꞌtɛɗga kalaŋ te Mɛljege se. 3 Naai debum kɛn kꞋtɛɗn naaba kalaŋ ɔɔ debm mɛc se, maam mꞋtɔnd mɛti mɛndgen se Ꞌɓaa noogɗe. Taa naaɗe kic ɗoɗoga gɛn taaɗn Labar Jiga gɛn Isa *al‑Masi ute maama ɔɔ ute Klema ɔɔ jeegen kuuy kɛn kꞋtɛɗo naaba kalaŋ. Jee se ɓo kɛn roɗe kꞋraaŋin̰ga raaŋ maakŋ Kitapm Kaaj ki.

4 Aan gɔɔ Ꞌtɛɗkiga kalaŋ ute Mɛljege se daayum iŋgki ute maak‑raapo! Taar se mꞋasesin̰ taaɗn ɗɔɔl daala, iŋgki ute maak‑raapo! 5 Ɔn̰ki jeege paac asen jeele naase se jee bɛɛ. Taa Mɛljege se ɔɔpga gɔɔrɔ utu Ꞌɓaaɗo. 6 Ɔn̰te Ꞌkuunki nirlse do ɗim ki, gaŋ daayum nakŋ kɛn jaay aan dose ki se Ꞌtɔndki mɛtn *Raa taa nakgen naase Ꞌjeki. Kɛn naase jaay Ꞌɓaaki ɓaa tɔnd mɛtn Raa num, Ꞌtɔɔmin̰ki ute maakse. 7 Ɔɔ tɔɔsn gɛn Raa kɛn cir maak‑saapm naajege se, ute Isa al‑Masi se asen bɔɔbɔ ɔɔ maakse Ꞌtooɗn kaam kalaŋ.

8 Gɛnaamge, kɛn ɔɔp mꞋasen taaɗ se ɔn̰ nakŋ kɛn mɛt ki, kɛn jeege jeelin̰ aak bɛɛ, kɛn te ɗoobin̰a, kɛn *salal, kɛn jeege aak jen̰a, kɛn jeege dɔŋin̰a, kɛn ɔŋin̰ aak jiga ɔɔ kɛn jeege aakin̰ kic ɓo tɔɔmin̰ se, kɛse ɓo nakgen naase aki saapm do ki. 9 Taar kɛn naase Ꞌbooykiro maam mꞋdooyseno ute nakgen naase aakkiro gɔtn maam ki, kɛn maam tɛɗɗeno se, naase kic Ꞌlee Ꞌtɛɗin̰ki bin kici. Ɔɔ Raa debm kɛn ɛɗ lapi se utu kiŋg te naase.

Pɔl tɔɔmɗe taa nakŋ kɛn naaɗe ɛɗin̰i

(2Kɔr 9.6‑15)

10 Maam se maakum‑raapo aak eyo ɔɔ mꞋtɔɔm Mɛljege taa naase Ꞌtɛrl saapkiga do maam ki daala. MꞋjeele naase se daayum Ꞌsaapki dom ki, naɓo naase ɔŋki te ɗoobm kɛn amki noog eyo. 11 Kɛn ɔlum jaay mꞋtaaɗ bin se taa mꞋɔk ɗim ey ɓo mꞋtaaɗ eyo, taa maam se lɛ mꞋdeelga deel roma nakŋ maam mꞋɔk se ɓo aas kiŋgum sum. 12 Kɛn maakŋ daay ki lɔ maakŋ dɛrɛŋ ki kic ɓo, maam se mꞋdeelga rom ro ki. Kɛn mꞋɔk nakŋ kɔsɔ kɛn mꞋɔk eyo, kɛn maakŋ dɛrɛŋ ki lɔ maakŋ ɓo ki, maam se kɛn aanum ɗi ɗi kic lɛ, daayum mꞋtookŋ do naan̰ kɛn ese. 13 Maam se mꞋaasin̰ do nakge tun ɓaa se paac ute Debm kɛn lee tɔɔgum maakum se. 14 Gaŋ naase se Ꞌtɛɗkiga bɛɛ kɛn naase jaay Ꞌɓaaɗo Ꞌnoogumki do nakge tun ɔɔn̰ aan dom ki se.

15 Gɛnaamgen Pilip ki, naase mala Ꞌjeelki kaaɗ kɛn deet deet jaay mꞋtaaɗseno Labar Jiga gɛn Isa *al‑Masi se ɔɔ kɛn jaay mꞋiin̰ mꞋɔn̰o Masedoan sum se, maakŋ *eglizge tu se, eglizn naase kalin̰ ki sum ɓo Ꞌɓaamoga ute nakŋ noogo. Ey num eglizn kuuy se ɔŋ ɔlum te ne ɗim eyo. 16 Kɛn maam jaay mꞋutu Tɛsalonik ki se, naan̰ kɛn se naase ɔl ɗɔɔlumkiroga ɗɔɔlɔ nakŋ kɛn am kaasn kiŋguma. 17 Kɛn ɔlum jaay mꞋtaaɗ bin se, mꞋje je ɗim ɓo gɔtse ki eyo. Nakŋ maam mꞋje se bɛɛ kɛn naase Ꞌtɛɗkiro se Ꞌziiɗn ɓaa ute naanin̰a. 18 Maam taaɗsen nakŋ naase jaay ɔlumkiro paac se, maam mꞋɔŋin̰ga nakgen se aasum cir ciri. Aan gɔɔ Epaprodit ɛɗumsin̰ga nakŋ naase ɔlumkiro se, ɓɔrse maam mꞋɔk nakge dɛna ute maraadin̰a nakgen se tec aan gɔɔ *sɛrkŋ jiga ɔɔ oot nijimi kɛn jꞋɛɗ Raa ki jaay tɔɔlin̰ se. 19 Ute Isa al‑Masi se, Mɛlum Raa se nakŋ jaay naase ɔkki ey paac se naan̰ asesin̰ kɛɗa, taa naan̰ se ɗim tap ɓo daayin̰ eyo maakŋ gaarin̰ ki. 20 Daayum Raa kɛn Bubjege se kꞋlee kꞋtɔɔmin̰ki. *Amin.

Pɔl raaŋ naŋ taarin̰a ɔɔ ɔlɗen tɔɔsɛ

21 Jee Raagen naase Ꞌtɛɗkiga kalaŋ ute Isa *al‑Masi se, Ꞌtɛɗɗeki tɔɔsɛ ɔɔ gɛnaagen ɗoobm al‑Masi ki kɛn utu te maam gɔtn ara se, tɛɗsen tɔɔsɛ kici. 22 Jee Raagen gɔtn ara paac se tɛɗsen tɔɔsɛ ɔɔ kɛn tɛɗsen tɔɔsɛ tap tap se jee maakŋ ɓee Gaar magal *Rɔm ki. 23 Ɔn̰ Mɛljege Isa al‑Masi asen tɛɗn bɛɛn̰a.

* 3:2 Jee aan gɔɔ bɛsge se jee tɛɗn nakŋ sɔkɔn̰ge.

Kɔlɔs

1

2

3

4

Maktubm kɛn Pɔl raaŋin̰ eglizn Kɔlɔs ki

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm kɛn Pɔl raaŋin̰ eglizn Kɔlɔs ki

Kɔlɔs se naan̰ gɛgɛr kɛn maakŋ taa naaŋ Turki kɛn ɓɔrse, daanɗe ute gɛgɛr Ɛpɛz se ɔk kilɔmɛtir 200. Pɔl se ɗaam jaay ey num ɓii kalaŋ ɓaa te Kɔlɔs ki eyo. Ɔɔ kɛn ɔnd eglizn Kɔlɔs ki se, Epapras. Epapras se naan̰ kɔɗ Kɔlɔs ɔɔ naan̰ lee tɛɗn naaba ute Pɔl tɛlɛ (kon̰ 1.7; kon̰ 4.12). Pɔl booyga kɛn jeege lee aan̰ɗe dala jee al‑Masigen Kɔlɔs ki se. Jee se lee dooyɗe ute taargen tec ute Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi se eyo. Naaɗe lee taaɗ jeege tun Kɔlɔs ki ɔɔ kꞋtɛrl do kiŋg ɓugɗege tun do dɔkin̰a. Ɔɔ tɛr taaɗɗen ɔɔ nakgen ɔk tɔɔgɔ do nakge tun ɓaa se paac se, kꞋjꞋeemɗe. Kaaɗ kɛn se Pɔl jꞋɔkin̰ga kɔkŋ daŋgay ki. Ɔɔ aan gɔɔ naan̰ Ꞌkɔŋ ɓaa gɔtɗe ki ey se, naan̰ raaŋɗen maktubm ara se. Nakgen jig ey kɛn jeege ɔŋ aakɗen ey se, jee Kɔlɔs ki ɔk ɓeere ro ki taa nakgen se ɔk tɔɔgɔ do jeege tu. Gaŋ al‑Masi se, naan̰ ɔk tɔɔgɔ cir nakgen se paac. Ute kooy naan̰ ro kaag ki se, tɔɔgŋ naaɗe ɔk do jikilimge tu se, naan̰ tɛɗin̰ tɛɗga gɔtɔ. Taa naan̰ se ɓo nakgen ɔk tɔɔgɔ do jikilimge tu ute nakgen tɛɗɗen ɓulge se naan̰ ɔɔɗɗenga doɗe naatn ro ki.

1

Pɔl raaŋ ɔl tɔɔsɛ egliz kɛn Kɔlɔs ki

(Ɛp 1.15‑19; Plp 1.3‑6,9‑11; 1Tɛs 1.2‑4)

1 Kɛn ara maam Pɔl, *mꞋdebm kaan̰ naabm Isa al‑Masi aan gɔɔ kɛn *Raa maakin̰ jen ro ki ɔɔ ute gɛnaajege Timote ɓo, 2 kꞋraaŋsen maktubm ara se, naase jee Raage tun maakŋ gɛgɛr kɛn Kɔlɔs ki ɔɔ naase ɓo gɛnaajegen tuj ɔrmɗe eyo ɔɔ kɛn iŋg dɔɔk kalaŋ te *al‑Masi. Ɔn̰ Bubjege Raa asen tɛɗn bɛɛn̰a ɔɔ asen kɛɗn lapia.

Pɔl tɔɔm Raa ɔɔ tɔnd mɛtin̰a

3 Daayum, kɛn naaje jaay kꞋɓaa ɓaa tɔnd mɛtn Raa Bubm Mɛljege Isa *al‑Masi taa naase se, naaje kꞋlee kꞋtɔɔmin̰a, 4 taa naaje se kꞋbooyga jꞋɔɔsjege maana taa kaal maaksen aalki do Isa al‑Masi ki ɔɔ ute maak‑je kɛn naase ɔkki do jee Raage tu paac se. 5 Bin ɓo deet deetn kɛn naase Ꞌbooykiro Labar Jigan kɛn mɛt ki se, naase Ꞌbooy ɔkkiga Raa se Ꞌbɔɔbsenga nakŋ bɛɛ maakŋ raa ki ɔɔ do taar kɛn se ɓo, naase iŋg ɔndki dose do ki. 6 Ɔɔ Labar Jigan ese se wɔɔkga do naaŋ ki paac bini aanga gɔtse ki. Naan̰ se tec aan gɔɔ ko kaaggen kɛn teepe ɔɔ ooj dɛn se ɔɔ Labar Jiga se kic ɓo tɛɗn naabin̰ gɔtn jeege tu ɓaa ute naanin̰a. Bin ɓo naan̰ tɛɗn naaba daan naase ki kici, baago deet deet ɓii kɛn naase Ꞌbooykiro ɔɔ Ꞌjeelin̰ki bɛɛ Raa se mɛt ki, jaay naase Ꞌtook ɔkin̰ki jiga se. 7-8 Epapras ɓo debm kɛn dooyseno mɛtn taargen ese se ɔɔ naan̰ se taaɗjenga tɔɔgŋ kɛn *Nirl Salal ɛɗsen gɛn je jeege se. Naan̰ se mɛɗn kɔɔn̰ maakje kꞋtɛɗn naaba kalaŋ ɔɔ naan̰ se debm tɛɗn naabm tuj ɔrmin̰ eyo gɛn al‑Masi gɔɔ naaje ki.

9 Taa naan̰ se ɓo, ɓii kɛn naaje jaay kꞋbooy labarse sum se, naaje kꞋtɔnd mɛtn Raa jꞋɔn̰ eyo taa naase. Naaje kꞋtɔnd mɛtin̰ jꞋɔɔ asen kɛɗn jeel mala mala kɛn naase anki jeel nakŋ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki ɔɔ ɔn̰ Nirlin̰ se asen kɛɗn jeel‑taar mala mala ute mɛtɛkɛ. 10 Bin jaay ɓo kiŋgse Ꞌtɛɗn aak bɛɛ naan Mɛljege tu gɛn je nakŋ paacn̰ tɔɔlin̰ naan̰ ki. Ɔɔ naase aki tɛɗn napar nakgen jiga jiga ɔɔ Raa se naase an̰ Ꞌjeel kɔkŋ ɓaa ute naan se. 11 Ɔɔ naaje kꞋtɔnd mɛtin̰ asen tɛɗn jee tɔɔgŋ mala mala ute tɔɔgŋ naan̰ kɛn cir nakge paac se, bin ɓo kɛn dubar jaay aanga dose ki kic ɓo, naase aki kaay kaamse, an̰ki sɛrkɛ. 12 Ɔɔ ute maak‑raapo Ꞌtɔɔmki Raa Bubm kɛn tɛɗseno ɔŋkiga ɗoobo gɛn kɔŋ bɛɗse maakŋ nakge tun bɛɛ kɛn naan̰ bɔɔbin̰ jeen̰ge tu maakŋ‑gɔt kɛn wɔɔr se. 13 Taa Raa se ɔɔɗjekiga dojege maakŋ‑gɔt kɛn ɔɔɗɔ kɛn ɔk tɔɔgɔ dojege tu ɔɔ uun ɓaanjekiga maakŋ gaar gɛn Goon maak‑jen̰ ki. 14 Ute ɗoobm Goonin̰ se ɓo Raa dugjekiga dojege ɔɔ tɔɔljekiga *kusin̰jege se naatn.

Isa se naan̰ ɓo magal cir nakge paac

15 Ɓii kalaŋ tap ɓo nam aak te Raa eyo.

Num, kɛn Goonin̰ Isa jaay ɓaaɗo do naaŋ ki se, naan̰ ɓo tec aan gɔɔ Raa mala ɔɔ naan̰ ɓo taaɗ Raa se jeege tu.

Aan gɔɔ maakŋ ɓee ki goon paraga ɓo naana se, Isa *al‑Masi kic ɓo, nakgen Raa aalɗeno paac se, naan̰ ɓo naanɗe ki.

16 Taa ute Isa se ɓo, Raa aalo nakgen maakŋ raa ki ute kɛngen do naaŋ ki paac; kɛngen jꞋaakɗe ute kɛngen jꞋɔŋ jꞋaakɗe eyo, nakgen ɔk tɔɔgŋ kɛn jꞋɔŋ jꞋaakɗen eyo, tɔɔggen iŋg do jeege tu, *kɔɗn Raage ute magalɗege; nakgen se paac, Raa aalɗe ute Isa ɔɔ Raa aalɗeno se taa naaɗe taaɗn *nookŋ Isa.

17 Nakgen ɓaa se paac se, Isa ɓo naan ki ɔɔ kɛn naaɗe paac jaay utu iŋg gɔtɗe ki se, ute tɔɔgŋ naan̰a.

18 Aan gɔɔ do ɓo tɔɔɗ ro te magalin̰ se, Isa al‑Masi kic, naan̰ do *egliz. Nakge paac se upo mɛta do naan̰ ki ɔɔ maakŋ yoge tu se, naan̰ ɓo debm kɛn ooy duro deete. Taa bin se maakŋ nakge tun ɓaa se paac se, naan̰ ɓo naan ki.

19 Ɗeere, nakŋ paacn̰ kɛn Raa ɔk se utu gɔtn Goonin̰ ki kici taa Raa se uunoga kuun doa gɛn tɛɗn naan̰ se.

20 Ute goonin̰ se, Raa tɛɗga nakgen do naaŋ ki ute kɛngen maakŋ raa ki se paac ɔkga taasa ute naan̰a. Ute moosn goonin̰ kɛn ɔɔy do kaag ki se ɓo, Raa ɓaanoga ute lapia.

21 Anum, naasen jee Kɔlɔs ki se, do dɔkin̰ se, naase iŋgkiro dɔk ute Raa. Naase Ꞌsaapkiro ɔɔ Ꞌtɛɗkiro nakgen jig eyo. Kɛse ɓo kɛn gaaŋseno ute Raa ɔɔ tɛɗkiro jee taamooyin̰ge. 22 Num ɓɔrse se, ute kooy kɛn Goonin̰ ɔn̰ ron̰ ooy do kaag ki se, Raa ɔkga taasa ute naase taa asen ɓaa naanin̰ ki se jee *salal, ɔk taar ɗim kusin̰ roɗe ki eyo ɔɔ ɔk tuj eyo kici, 23 kɛn naase jaay kaal maaksen do Isa ki se ɔkin̰ki jiga ɔɔ Ꞌɗaarki do ki tɔɔg gaŋ se, ɔɔ kɛn naase jaay ɔn̰ki te eyo gɛn kɔnd dose do Labar Jigan kɛn naase Ꞌbooyin̰kiro se. Ɔɔ Labar Jigan ese se ɓo kꞋtaaɗin̰ga jeege tun do naaŋ ki paac kici ɔɔ taa naan̰ se ɓo maam Pɔl se mꞋtɛɗga debm tɛɗn naabin̰a.

Dubar kɛn Pɔl ɔŋ taa egliz

(Ɛp 3.1‑13; 1Kɔr 2.7‑13)

24 Ɓɔrse, maam mꞋdabar dɛna taa naase; ute naan̰ se kic ɓo maam maakum raapo. Aan gɔɔ Isa dabaro se, maam kic mꞋdabar roma taa naase *eglizn kɛn Ꞌtɛɗkiga daa ro gɛn Isa *al‑Masi se. Maam mꞋdabar se, taa naabin̰ kɛn ɔɔp se Ꞌkaasn ɗoobin̰ ki. 25 Maam se mꞋtɛɗga debm tɛɗn naabm gɛn egliz, ɔɔ naabm se Raa ɛɗumsin̰ kaam jim se taa naase. Naan̰ ɛɗum naabm se taa Taar Raa se paac mꞋan̰ taaɗn naŋ ute ɗoobin̰ jeege tu. 26 Ɔɔ taar kɛn Raa uuno doa do dɔkin̰ gɛn taaɗa jaay *taaɗ te mɛtin̰ mɛtjil jeege tu paac ey se, ɓɔrse se, naan̰ taaɗga mɛtin̰ tooɗga tal jee Raage tu. 27 Ɔɔ jee Raagen ese se ɓo Raa uunoga doa gɛn taaɗn nakŋ bɛɛ ɔɔ jiga kɛn jeege jeelo te mɛtin̰ eyo kɛn Raa tɛɗin̰ taa jeegen Yaudge eyo. Nakŋ se naan̰ ɓo al‑Masi kɛn utu iŋg maakse ki se ɔɔ ute ɗoobm naan̰ se ɓo, naase ɔndki doa gɛn kɛnd maakŋ *nookŋ Raa ki.

28 Al‑Masi se ɓo naaje kꞋtaaɗin̰ jeege tu paac, kꞋjꞋaalɗen biɗe ki ɔɔ kꞋdooyɗe ute jeel‑taar paacn̰ kɛn Raa ɛɗjen se, taa naaje kꞋje jeegen paacn̰ dɔɔkga ute al‑Masi se, Ꞌtɛɗn jee mɛc. 29 Taa naan̰ ese se ɓo maam mꞋtɛɗn naaba mꞋɗoa ute tɔɔgŋ al‑Masi kɛn cir nakge paac kɛn iŋg tɛɗ naaba maakum ki se.

2

1 Ɗeere, maam mꞋje naase aki jeele, maam se mꞋiŋg ɓo mꞋɗo ɗo jɛt taa naase, taa jeegen maakŋ gɛgɛr kɛn Laodise ki ɔɔ taa jee Raagen kuuy kɛn ɓii kalaŋ tap ɓo aakum te ute kaamɗe ey se kici. 2 Maam mꞋje naaɗe se kꞋkaay kaamɗe ɔɔ ute maak‑jeɗe se kꞋdɔɔk taarɗe kalaŋ. Maam mꞋje naaɗe se jeel kɔkŋ maakɗe ki mala mala, bin ɓo naaɗe Ꞌkɔŋ jeel *nakŋ kɛn Raa ɔyin̰o jaay jeege jeel te mɛtin̰ ey se, ɔɔ nakŋ se lɛ, naan̰ ɓo *al‑Masi. 3 Ɔɔ gɔtn al‑Masi ki sum ɓo naajege jꞋaki kɔŋ jeel‑taar mala mala ute jeel nakge paac. 4 Kɛn ɔlum jaay mꞋtaaɗsen bin se, mꞋje nam tap ɓo asen dɛrl ute taarin̰gen nijim se eyo. 5 Ey num, ɗeere, daanse ki se maam gɔtɔ, naɓo maam mꞋutu mꞋsaap dose ki ɔɔ maam se maakum raapo aan gɔɔ mꞋutu maaksen ute kaamuma, naase se naŋa naŋa kic ɓo utu Ꞌɗaar gɔtin̰ ki tak tak ɔɔ kaal maaksen do al‑Masi ki se naase utu ɔkin̰ki tɔɔgɔ.

Ute *al‑Masi se naase ɔŋkiga nakge paac

6 Aan gɔɔ naase Ꞌtookkiga Mɛlse, Isa al‑Masi se, iŋg Ꞌdɔɔkki kalaŋ ute naan̰a. 7 Aan gɔɔ ko kaaga iirin̰ bɔɔy naaŋ ki jaay Ꞌɗaar tɔɔgɔ ɔɔ aan gɔɔ ɓee kɛn jꞋiin̰in̰ ɗaar tɔɔg se, naase kic ɓo iŋg Ꞌdɔɔkki kalaŋ ute Isa al‑Masi bin kici. Ɔɔ kaal maaksen do al‑Masi ki se ɔkin̰ki tɔɔgɔ aan gɔɔ kɛn kꞋdooyseno ro ki; ɔɔ Ꞌtɔɔmki *Raa ute maakse paac. 8 Ɔndki kɔndɔ, ɔn̰te kɔn̰ki nam asen dɛrl ute taargen rɛn̰ rɛn̰ kɛn tɔɔl sɛr ey se! Taargen se iin̰o gɔtn jikilimge tu ɔɔ gɔtn nakge tun ɔk tɔɔgɔ do *duni ki sum. Num naaɗe se, ɓɛrɛ, iin̰o gɔtn al‑Masi ki eyo. 9 Taa kaaɗ kɛn Isa al‑Masi iŋgo do naaŋ ki se nakŋ Raa ɔk paac se utu gɔtn naan̰ ki kici. 10 Aan gɔɔ naase Ꞌdɔɔkkiga kalaŋ ute al‑Masi se, naase ɔŋkiga nakge paac ute naan̰a. Tɔɔgge ute nakgen ɔk tɔɔgɔ do jeege tu paac se, naan̰ ɓo doɗe ki.

11 Aan gɔɔ naase Ꞌdɔɔkkiga kalaŋ ute al‑Masi se, naase se jꞋɔjsenga pɔndɔ naɓo *kɔjn̰ pɔnd naase se, tec aan gɔɔ gɛn jikilimge lee tɛɗ se eyo, num kɔjn̰ pɔnd naase se, iin̰o gɔtn al‑Masi ki, naan̰ ɓo debm ɔɔɗjekiga dojege ro daa ro kɛn ɔljeki maakŋ *kusin̰ ki se. 12 Kɛn naase jaay *kꞋbatizse sum se tec aan gɔɔ naase ooykiga ɔɔ jꞋɔlsenga maakŋ ɓaaɗ ki ute al‑Masi. Ɔɔ kɛn naase jaay Ꞌteeckiro maan se, tec aan gɔɔ ooy durkiga ute al‑Masi tɛlɛ, taa naase aalkiga maakse do tɔɔgŋ Raa kɛn durin̰o daan yoge tu se. 13 Ɔɔ do dɔkin̰ se, naan Raa ki se naase aan gɔɔ jee ooyga kooyo taa kusin̰ kɛn naase lee Ꞌtɛɗki ɔɔ naase se aan gɔɔ jee ɔj te pɔnd eyo*. Gaŋ ɓɔrse ute al‑Masi se, Raa ɛɗsenga kaaja ɔɔ naan̰ se tɔɔljekiga kusin̰jege se paac naata. 14 Ute kooy Isan ooy do kaag ki se, Raa tɔɔljekiga sɛɛjege se naatn ɔɔ nakŋ kɛn *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki jaay ɔkjeki mindjege se kic, naan̰ tɔɔlin̰ga naatn ɔɔ naan̰ tupin̰ga ro kaag ki ute naan̰a. 15 Tɔɔgge ute nakgen ɔk tɔɔgɔ do jeege tu paac se, Raa bɔɔyɗenga naatn maakŋ gaarɗege tu. Ute kooy kɛn Isa ooy do kaag ki se, naan̰ cirɗega. Naan̰ tɔk leeɗeno naan jeege tu ɔɔ ɔlɗe sɔkɔn̰ tɔɔlɗe.

16 Taa naan̰ se ɓo, ɔn̰te kɔn̰ki nam asen kɔjn̰ bɔɔrɔ dose ki taa kɔsɔ, taa kaaye, taa laagen jeege lee tɛɗa, taa ɓii *sɛrkŋ gɛn taar kaal laapa, ey lɛ taa *ɓii sebit. 17 Naaɗe se paac aan gɔɔ kaam nirl nakgen bɛɛ utu aɗe ɓaa naan ki. Ɔɔ kaam nirl nakgen se taaɗ te al‑Masi mala. 18 Kɛn bin num, jeegen tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee ɔɔp roɗe baata ɔɔ lee eem *kɔɗn Raage ɔɔ kɛn niiga num ɔkin̰ ɔɔn̰ se, ɔn̰te Ꞌkɔn̰ki jee se asen kɔjn̰ bɔɔrɔ dose ki. Jee bin se saapɗe se gɛn jikilimge ɔɔ ɔlɗen naaɗe magal roɗege. 19 Naaɗe se ɔŋ dɔɔk ute al‑Masi eyo. Ey num al‑Masi se, naan̰ ɓo do *egliz ɔɔ Ꞌjeelki kɛn tɛɗ bɛɛ ro ki te magalin̰ se, daan doa. Ɔɔ daan do se ɓo kɛn tum ro paac, jaay tɛɗ kalaŋ se. Ɔɔ jee Raage kic ɓo tec bini ɔɔ kɛn tɛɗɗen jaay teep ɓaa ute naanɗe se lɛ, Raa.

Ooykiga ɔɔ durkiga ute *al‑Masi

20 Ɗeere, naase se ooykiga ute al‑Masi ɔɔ nakgen ɔk tɔɔgɔ do *duni ki se ɔk tɔɔgɔ dose ki ey sum; num gaŋ gɛn ɗi jaay naase iŋgki aan gɔɔ nakgen se utu ɔk tɔɔgɔ dose ki, jaay Ꞌtookki gɛn tɛɗn nakgen se aan gɔɔ jeegen kɛn utu maakŋ duni ki rɔk se, 21 nakgen kɛn ɔɔ: «Nakŋ bin se ɔn̰te lɛkin̰a, ɔn̰te kuunin̰a, ɔɔ ɔn̰te kɔsin̰a?» 22 Nakgen se paac taaɗ te nakgen kaaɗin̰ utu deele. Ɔɔ nakgen se lɛ, jikilimge ɓo lee saapa ɔɔ dooyin̰ jeege tu gɛn tɛɗa. 23 Ɗeere, nakgen kɛn naaɗe taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa se, naaɗe saapin̰ ɔɔ ute naan̰ se ɓo, aɗen kɛɗn jeel‑taara, taa naaɗe taaɗ ɔɔ ɔɔp roi baata ɔɔ Ꞌdabar roi ɔɔ Ꞌtɛɗ nakgen kɛn jeege taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa se. Num gaŋ nakgen se paac se, tɔɔl sɛr eyo ɔɔ ɔŋ tɛɗ debkilimi ɔŋ bɔɔb ɔk ron̰ eyo.

3

1 Taa naan̰ se ɓo aan gɔɔ naase ooy Ꞌdurkiga ute *al‑Masi se, Ꞌjeki nakgen kɛn maakŋ raa ki, gɔtn ese ɓo kɛn al‑Masi utu iŋg do ji daam *Raa ki. 2 Kɛn bin num, ɔn̰te Ꞌsaapki do nakge tun do naaŋ ki, num Ꞌsaapki do nakge tun maakŋ raa ki. 3 Ɗeere, naase se ooykiga ute al‑Masi ɔɔ Ꞌkiŋgse se Raa utu bɔɔbsesin̰ kaam ji al‑Masi. 4 Al‑Masi kɛn kiŋgse kaam jin̰ se, jaay ɓiin aɗe naar teecn̰ pirsil se, naase kic aki naar Ꞌteecn̰ pirsil ute naan̰a maakŋ *nookin̰ ki.

Kiŋg kiji ute *al‑Masi

5 Ɔɔ nakgen jig eyo do naaŋ kɛn utu maakse ki se, Ꞌtɔɔlin̰ki naata aan gɔɔ: kɛɛsn naapm rɛn̰ rɛn̰, nakŋ asen tujn̰ naan Raa ki, nakŋ daa ro ɓo jea, maak‑saapm *kusin̰a ute tama, taa tama se tɛɗga raa jeege. 6 Taa nakgen jig ey ese se ɓo, kɛn utu ano ɓaa ute maak‑taar Raa do jeege tun kɛn baate tookŋ taarin̰ se. 7 Naase kic, do dɔkin̰ se, iŋgkiro bini ɔɔ Ꞌlee Ꞌtɛɗkiro nakgen jig ey se kici. 8 Num ɓɔrse se, nakgen se paac ɔɔɗki dose ro ki aan gɔɔ: maak‑taara, taamooyo, nakŋ kusin̰a, naaja ɔɔ taargen gɛn taaɗ ey se kic ɓo, ɔn̰ten Ꞌteecn̰ taarse ki. 9 Ɔɔ ɔn̰te Ꞌtɛɗki taar‑kɔɔɓɔ ute naapa; taa kiŋgsen do dɔkin̰a ɔɔ ute naksen jig ey naase Ꞌlee Ꞌtɛɗki se lɛ, rɛsin̰kiroga naatn. 10 Ɔɔ ɓɔrse naase Ꞌtɛɗkiga jee kiji ɔɔ Raa Mɛl Kaaljege se daayum tɛɗsenga an̰ki tecn̰ naan̰a, taa an̰ki jeel kɔkŋ mala mala.

11 Taa naan̰ se ɓo maakse ki se: kɛn kɔɗ Grɛki, kɛn kɔɗ Yaudi, debm ɔjga pɔndɔ, debm ɔj te eyo, debm cɛkɛ, jee kaagge, jeegen ɓulge lɔɓu jeegen ɓulge eyo, naaɗe se paac, naan Raa ki se, debm cir naapin̰ tap ɓo gɔtɔ. Num kɛn cir paac se, al‑Masi, naan̰ ɓo do nakge tu paac ɔɔ utu maakŋ jeen̰ge tu paac.

12 Taa naan̰ se ɓo naase se Raa bɛɛr tɔɔɗsenoga tɔɔɗɔ ɔɔ Ꞌtɛɗkiga jee naan̰ge kɛn naan̰ jeɗe. Bin num ɛɛjki do naapge tu, Ꞌtɛɗki bɛɛ ute naapa, ɔɔpki rosege baata, Ꞌtɛɗki jee dalul ɔɔ Ꞌtɛɗki jee maakɗe deere. 13 Ɔɔ Ꞌsɛrkki naapa ɔɔ kɛn maakse ki jaay deb kalaŋ tujga naapin̰ ki se, ɔkki naagŋ naapge; aan gɔɔ Mɛljege tɔɔlsenoga kusin̰se se, naase Ꞌtɛɗki kalɗɛ naapge tu bin kici. 14 Kɛn bɛɛ cir paac se, Ꞌjeki naapa ɔɔ kɛn naase jaay Ꞌjeki naapa se, maakse kic Ꞌtɛɗn kalaŋ tak. 15 Ɔn̰ lapi al‑Masi se Ꞌkiŋg maakse ki taa Raa daŋseno se taa aki kiŋg ute lapia te naapa, taa naase Ꞌtɛɗkiga aan gɔɔ ro kalaŋ. Ɔɔ daayum iŋg Ꞌtɔɔmki Raa.

16 Ɔn̰ taar al‑Masi ute bɛɛn̰ se Ꞌɗoocn̰ maakse. ꞋDooyki naapa aalki bi naapge tu ute jeel‑taar mala mala kɛn naase ɔkki se. Ɔɔ aarki kaa Raa ki ute maakse paac, Ꞌtɔɔmin̰ki ute kaagen kɛn kꞋlee kꞋjꞋeemsin̰a ɔɔ magalin̰ki ute kaagen *Nirl Salal ɔl jeege lee tɔɔmsin̰ se. 17 Taargen paacn̰ kɛn naase Ꞌɓaan̰ki ɓaa taaɗa ute nakgen paacn̰ naase Ꞌɓaan̰ki ɓaa tɛɗa se, Ꞌtɛɗin̰ki ute ro Mɛljege Isa. Ɔɔ ute ɗoobm naan̰ se, naase Ꞌtɔɔmki Raa Bubu kici.

Kiŋg ɓee gɛn jee al‑Masige

(Ɛp 5.22‑33, 6.1‑9; 1Pr 2.18‑25, 3.1‑7)

18 Naase mɛndge: Ꞌbooy uunki taar gaabsege aan gɔɔ jee uun ɗoobm Mɛljege lee tɛɗin̰ se. 19 Naase gaabge kic Ꞌjeki mɛndsege ɔɔ ɔn̰te taaɗɗeki ute taar tɔɔgɔ. 20 Gaange: Ꞌtookki paac taar kɛn̰sege ute bubsege; kɛse ɓo nakŋ kɛn tɔɔl Mɛljege tu. 21 Naase bubm gaange se, ɔn̰ten Ꞌtɛɗki gaansege se maakɗe aɗen taara, ey num naaɗe maakɗe Ꞌtuju.

Ɓulge ute mɛlɗege

22 Naase ɓulge se: mɛlsegen do naaŋ ki se taarɗege paac Ꞌtookɗesin̰ki. Kɛn naaɗe gɔtɔ kic ɓo Ꞌtɛɗɗeki naabɗege jiga. Ɔɔ ɔn̰te Ꞌtɛɗin̰ki aan gɔɔ naase Ꞌjeki raapm maakŋ jikilimge sum, num gaŋ Ꞌtɛɗɗeki naaba ute maakŋ kalaŋ taa naase se Ꞌɓeerki Mɛljege tu. 23 Num naabm kɛn naase Ꞌɓaan̰ki ɓaa tɛɗa paac se, Ꞌtɛɗin̰ki ute maakse paac aan gɔɔ naabm gɛn Mɛljege ɔɔ ɔn̰te Ꞌkaakin̰ki aan gɔɔ naabm gɛn jikilimge sum. 24 Naase Ꞌjeelki Mɛljege utu asen kɛɗn bɛɗse ute jeen̰ge. Ɔɔ Mɛljege se, naan̰ ɓo *al‑Masi ɔɔ naabm kɛn naase Ꞌtɛɗki se lɛ, Ꞌtɛɗin̰ki naan̰ ki. 25 Num debm Ꞌtɛɗ *kusin̰ se, kusin̰in̰ se, utu an̰ tɛrl don̰ ki; taa Raa se, naan̰ bɛɛr nam eyo.

4

1 Naase mɛlge se: ɓulsege se Ꞌtɛɗɗeki nakŋ ute ɗoobin̰a ɔɔ kɛn mɛt ki taa Ꞌjeelki naase kic ɔkki Mɛlɛ maakŋ raa ki.

Pɔl dɛj jee al‑Masigen Kɔlɔs ki

(Ɛp 6.18‑20, 5.14‑17)

2 Daayum aayki kaamse eemki *Raa, ɔn̰te Ꞌtooɗki bia, Ꞌtɔɔmki Raa. 3 Ɔɔ Ꞌtɔndki mɛtn Raa taa naaje kici: taa naan̰ ajen kɔɔɗn ɗoobo gɛn ɓaa taaɗn nakŋ kɛn gɔtn *al‑Masi ki jaay *jeege jeel mɛtin̰ ey se. Taa naan̰ se ɓo, maam jꞋɔkum daŋgay ki taarin̰a. 4 ꞋTɔndki mɛtn Raa taa taar kɛn maam mꞋje mꞋan̰ taaɗin̰ tak se Ꞌtooɗn tal.

5 Maakŋ jeege tun ɗoobm al‑Masi ki ey se, iŋgki do mɛtɛkse ki. Ɔɔ kɛn ɗoobin̰ jaay utu se, naase Ꞌtɛɗɗeki bɛɛ. 6 Ɔn̰ taarsegen naase aki taaɗ se, Ꞌtaaɗin̰ki ute taargen nijimi ɔɔ bɛɛ. Bin ɓo naŋa naŋa kic ɓo an̰ki tɛrl taar ute ɗoobin̰a.

Pɔl naŋ taarin̰a ɔɔ ɔlɗen tɔɔsɛ

7 Gɛnaaje Tisik kɛn debm tɛɗn naabm tuj ɔrmin̰ ey kɛn naaje kꞋjen̰ki ɔɔ kɛn tɛɗn naabm Mɛljege ute maam tɛl se, naan̰ ɓo debm asen ɓaa taaɗn labarum paac. 8 Maam mꞋɔlin̰ gɔtse ki tap ɓo taa naan̰ asen ɓaa taaɗn labarje ɔɔ asen ɓaa kɛɗn kaay kaama kici. 9 Onezim kɛn kꞋjen̰ki, naan̰ kic gɛnaajegen tuj ɔrmin̰ eyo, ɔɔ goon naaŋse mala se utu Ꞌɓaa ute Tisik. Naaɗe se ɓo asen ɓaa taaɗn nakŋ kɛn aan doje ki paac gɔtn ara se. 10 Aristarkŋ kɛn maakŋ daŋgay ki ute maam ara se, Ꞌtɛɗsen tɔɔsɛ ɔɔ Markŋ goon taasn Barnabas kic, Ꞌtɛɗsen tɔɔsɛ. Markŋ ese ɓo, maam mꞋtaaɗsenoga taaɗ mɛtn taarin̰ mꞋɔɔ kɛn naan̰ jaay ɓaaga gɔtse ki num, ɔkin̰ki jiga. 11 Isa, kɛn kꞋdaŋin̰ Justus se, Ꞌtɛɗsen tɔɔsɛ kici. Ɔɔ maakŋ Yaudge tun took aal maakɗe do Isa ki se, naaɗe se sum ɓo, kɛn tɛɗ naaba ute maama gɛn *maakŋ Gaar Raa. Naaɗe se ɓo, kɛn ɛɗum kaay kaama.

12 Epaprasn, gɛn naase mala se kic, Ꞌtɛɗsen tɔɔsɛ. Naan̰ se debm tɛɗn naabm Isa *al‑Masi. Ɔɔ naan̰ se ɗaar cir gɛn tɔnd mɛtn Raa taa naase, taa naase daayum aki kiŋg tɔɔgɔ, aki tɛɗn jee Raagen mɛc ɔɔ taa naase aki Ꞌdɔɔkŋ maakse gɛn tɛɗn nakŋ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki. 13 Epapras se, naan̰ tɛɗ naaba dɛn aak eyo taa naase, taa jee Laodise ki ute jee Erapolis ki se ɔɔ maam Pɔl se mꞋaakin̰ga ute kaamuma. 14 Mɛɗjege daptor Luk ute Demas kic tɛɗsen tɔɔsɛ.

15 ꞋTɛɗki tɔɔsɛ gɛnaage tun maakŋ gɛgɛr kɛn Laodise ki. Ɔɔ Ꞌtɛɗki tɔɔsɛ Nimpa ki ute jee *egliz kɛn lee tus maakŋ ɓeen̰ ki se kici. 16 Kɛn naase Ꞌdooyin̰kiga maktubm kɛn maam mꞋraaŋsesin̰ se num, ɔlin̰ki egliz kɛn maakŋ gɛgɛr kɛn Laodise ki se kici an̰ dooyo. Ɔɔ naase kic maktubm kɛn maam raaŋin̰o jeege tun Laodise ki se jaay ɔlsesin̰oga num, Ꞌdooyin̰ki kici. 17 Ɔɔ Ꞌtaaɗki Arsip ki: Naabm gɛn Mɛljegen ɔn̰in̰sin̰ kaam jin̰ se, n̰Ꞌtɛɗn n̰Ꞌaasin̰ ute ɗoobin̰a.

18 Tɔɔsn kɛn maam mꞋraaŋ mꞋɔlsen ese se, maam Pɔl mala ɓo mꞋraaŋin̰ ute jima. Maam se mꞋdaŋgay ki. ꞋSaapki dom ki ɔɔ ɔn̰te Ꞌdirigumki. Ɔn̰ Raa asen tɛɗn bɛɛn̰a.

* 2:13 Jee ɔj te pɔnd ey se, Yaudge aakɗe aan gɔɔ jee jeel Raa mal eyo.

Tɛsalonikŋ deete

1

2

3

4

5

Maktubm deet deet kɛn Pɔl raaŋin̰ eglizn Tɛsalonik ki

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm deet deet kɛn Pɔl raaŋin̰ eglizn Tɛsalonik ki

Eglizn Tɛsalonik ki se, Pɔl ɔndin̰ kaaɗ kɛn naan̰ iŋgo mɛrtɛ gɛn k‑dige gɛn tɛɗn naabm Raa se. Naan̰ iin̰o gɛgɛr Pilip ki ɔɔ ɓaaɗo aan maakŋ gɛgɛr kɛn Tɛsalonik ki. Gɛgɛr Tɛsalonik se, naan̰ maakŋ taa naaŋ Masedoan ki. Jee Tɛsalonik ki se naabɗen kɛn naaɗe lee tɛɗ se, naaɗe lee tɛɗ suuk. Ɔɔ naaɗe ɔk cɛkge dɛna ɔɔ dɛnin̰ se Yaudge. Yaudgen mɛtin̰ge se took do taar kɛn Pɔl lee dooy jeege se eyo. Taa naan̰ se ɓo naaɗe tuurin̰ gɔtn ese. Pɔl raaŋ jeege tun Tɛsalonik kɛn took aalga maakɗe do Isa ki ɔɔ ute maktubm se ɓo naan̰ lee dooyɗe. Jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Kitapm Raa se, saap ɔɔ maktubm ara se ɓo, Ꞌtɛɗn maktubm kɛn Pɔl raaŋ deet deet jee al‑Masige tu. Kɛn bin num maktubm ara se, maakŋ Kitapm kɛn Raa dɔɔk kiji ute jeege se, naan̰ ɓo kꞋraaŋin̰ deete. Pɔl ɛɗ kaay kaama gɛnaage tun Tɛsalonik ki ɔɔ taaɗɗen ɔɔ kaal maakɗen do Isa al‑Masi ki se, jꞋɔkin̰ ɔɔn̰ɔ kꞋɓaansin̰ ute naanin̰a. Jee mɛtin̰ge maakŋ jee Raage tu se ooyga kooyo naɓo Isa lɛ aan te ey ɓɔrtɔ. Jee Raage se tɔnd mɛtn Pɔl ɔɔ jeegen ooy se tap ɓo gɛn naaɗe se Ꞌtɛɗn ɔɔ ɗi. Pɔl tɛrlɗen ɔɔ jeegen ooyga kooyo ute jee utu iŋg zɛɛrɛ se, naaɗe paac dɔɔk ute Isa al‑Masi, taa ɓii kalaŋ naaɗe utu Ꞌdur daan yoge tu paac.

1

Pɔl raaŋ ɔl tɔɔsin̰ jeege tun Tɛsalonik ki

1 Kɛn ara maam Pɔl ɓo mꞋraaŋsen maktubm se ute Silban ɔɔ Timote, naase jee *egliz kɛn maakŋ gɛgɛr kɛn Tɛsalonik ki, kɛn Ꞌtɛɗkiga gɛn Bubjege *Raa ɔɔ gɛn Mɛljege Isa *al‑Masi. Ɔn̰ Raa asen tɛɗn bɛɛn̰a ɔɔ asen kɛɗn lapia.

Pɔl tɔɔm Raa taa jee Raagen Tɛsalonik ki

(Plp 1.3‑6; Kɔl 1.3‑8)

2 Daayum naaje kꞋtɔɔm Raa ɔɔ kꞋtɔnd mɛtin̰ kꞋjꞋɔn̰ ey kici taa naase paac. 3 Naan Bubjege Raa ki se, daayum naaje kꞋsaap do kaal maakŋ naase, kɛn naase aalki do Isa *al‑Masi ki jaay ɔlsen Ꞌtɛɗki nakgen jiga se. Ute maak‑je naase ɔkki do Isa ki se ɔlsen naase Ꞌtɛɗki naaba jiga ɔɔ aayki kaamse ɔndki dose do Mɛljege tu Isa al‑Masi ki. 4 Gɛnaa maakjemge, naaje kꞋjeele Raa se naan̰ jese ɔɔ naan̰ ɓo bɛɛr tɔɔɗseno taa aki tɛɗn jee naan̰ge. 5 ꞋBooyki, Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi se naaje kꞋtaaɗseno se ute taarje sum eyo, num ute tɔɔgŋ *Nirl Salal ɔɔ naaje kꞋjeel maakje ki taar naaje kꞋtaaɗseno se taar mɛt ki. Naase kic Ꞌjeelki kaaɗ kɛn naaje jꞋiŋgkiro tɛl se, nakgen naaje kꞋtɛɗo paac se, kꞋtɛɗɗeno taa asen noogo.

6 Ɔɔ nakŋ kɛn Mɛljege tɛɗo jaay naaje kꞋtɛɗ se ɓo, naase Ꞌtɛɗki aan gɔɔ gɛn naaje se kici. Ɗeere, jeege dabarsenoga dɛna naɓo ute naan̰ se kic ɓo, naase Ꞌtook uunkiro taar Raa maakse ki se ute maak‑raapm kɛn Nirl Salal ɛɗsesin̰ se. 7 Bin ɓo naase Ꞌtaaɗkiga ɗoobo jee Raage tun paacn̰ taa naaŋ Masedoan ki ute kɛngen taa naaŋ Akayi ki. 8 Ɗeere, taar Raa se iin̰o gɔtse ki se bini aanga taa naaŋ Masedoan ki ute taa naaŋ Akayi ki sum eyo, num gɔtɔ ɓaa se paac, jeege booyga kɛn naase aalkiga maakse do Raa ki se. Taa naan̰ se, naaje jꞋkɔŋ kɔɔsn maanin̰ ey sum, 9 taa jeege paac ɔɔs maanse gɛn kɛn naase Ꞌdɔɔɗ ɔkjekiro jiga kaaɗ kɛn naaje jꞋiŋgo gɔtn naase ki se. Ɔɔ naaɗe ɔɔs maanse taa naase raagen ɗeer ey se, naase rɛs ɔn̰ɗenkiga naata ɔɔ Ꞌtɛrlkiga maakse gɛn tɛɗn naaba Raa kɛn zɛɛrɛ ɔɔ kɛn mɛt ki. 10 Ɓɔrse, naase iŋg aakki kaak kaam Goon Raa aɗe ɓaa maakŋ raa ki, goonin̰ se ɓo, naan̰ durin̰o daan yoge tu ɔɔ naan̰ ɓo Isan kɛn ɔɔɗjeki dojege taa maak‑taar Raa bɔɔy dojege tu eyo ɓii kɛn naan̰ an kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se.

2

Naabm *Raa kɛn Pɔl tɛɗ maakŋ gɛgɛr kɛn Tɛsalonik ki

(NJKN 20.18‑21,31‑35; 2Kɔr 6.3‑10, 12.12‑15)

1 Gɛnaamge, naase mala Ꞌjeelin̰ki, kɛn naaje jaay jꞋiŋgo gɔtse ki jaay naase Ꞌdɔɔɗ ɔkjekiro jiga se, cɛr eyo. 2 Num naase kic Ꞌjeelki naaje se kꞋdabarjenoga ɔɔ kꞋnaajenoga maakŋ gɛgɛr kɛn Pilip ki, jaay ɓo kꞋjꞋiin̰ kꞋɓaaɗo gɔtse ki. Ey num jee wɔɔyjege se tap ɓo paac paac ɔn̰jen ɗoob eyo, naɓo Raa se, ɛɗjenga kaay kaama taa jꞋasen taaɗn Labar Jiga gɛn Isa *al‑Masi. 3 Taa taar Raa kɛn naaje kꞋɓaa kꞋtaaɗsen se, ɔk taar‑kɔɔɓ eyo. Ɔɔ naaje lɛ kꞋjꞋɔk saapm jaay jig ey se do nam ki eyo ɔɔ kꞋje kaan̰ nam dal eyo. 4 Gaŋ Raa se naan̰ aakje naaje jꞋan̰ kɔŋ kaas se jaay ɓo, naan̰ ɛɗjeno Labar Jiga gɛn Isa se kaam jije gɛn ɓaa taaɗn jeege tu. Anum naaje kꞋje kꞋtaaɗ se kꞋje ɓo kꞋtɛɗn nakŋ kɛn tɔɔl jikilimge tu eyo, num kɛn tɔɔl Raa ki, naan̰ kɛn jeel naŋ saapm maakjege tu paac. 5 Taa naase Ꞌjeelki, naaje kꞋjꞋɔŋ kꞋtaaɗ te taar gɛn kaan̰ nam dal eyo ɔɔ kꞋje te ɗoobm tam eyo ɔɔ Raa kic ɓo jeele. 6 Ɔɔ naaje se kꞋjeɗo te ɗoobm naase ɓo ajeki tɔɔm eyo ɔɔ kꞋje jee kuuy ɓo aje tɔɔm ey kici. 7 Ey num naaje kꞋjee kaan̰ naabm al‑Masige se, naaje ɓo kɛn kꞋjee magalsegen kɛn jꞋɔk ɗoobo ajekiga tɛɗn naaba, gaŋ naaje kꞋjꞋɔŋ kꞋtɛɗin̰o te naan̰ se eyo. Num naaje jꞋiŋgo maakse ki se kꞋtɛɗo jeegen ɔn̰ roɗe urlu aan gɔɔ ko gaangen kɛn aak do gɛnɗege tu. 8 Taa maak‑je naaje kꞋjꞋɔk dose ki se, kꞋje ɓo jꞋaseno taaɗn Labar Jigan gɛn Raa se sum eyo, num jꞋɔn̰ roje paac ɓo taa naase, taa naase Ꞌtɛɗkiga jee kɔɔn̰ maakjege. 9 Ɗeere gɛnaamge, naase utu Ꞌsaapki do dubarje ki ɔɔ do naab kɛn naaje kꞋtɛɗ jaay ɔɔr naŋjeno tak tak se. Naaje kꞋtɛɗo naaba nɔɔrɔ katara, taa maakse ki se naaje kꞋje kꞋkɔɔpm kaam ji nam eyo ɔɔ ute naan̰ se ɓo, naaje kꞋtaaɗseno Labar Jigan gɛn Raa se.

10 Naase kic ɓo saaɗjege ɔɔ Raa kic ɓo saaɗje: naaje jꞋiŋgo daan naase jeege tun aalkiga kaal maakse do Isa al‑Masi ki se, kiŋgje se, kiŋg *salal ute ɗoobin̰a ɔɔ nakŋ jaay akiro kɔŋ aak kus roje ki se gɔtɔ. 11 Naase Ꞌjeelki, maakse ki se, naŋa kic naaje jꞋaakin̰o don̰ ki aan gɔɔ bubm kɛn aak do gɛnin̰ge tu se. 12 Naaje kꞋdɛjseno ɔɔ kꞋjꞋɛɗseno kaay kaama ɔɔ kꞋtaaɗseno kꞋje aki kiŋg aan gɔɔ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki, naan̰ kɛn daŋseno taa aki kɛnd maakŋ gaarin̰ ki ɔɔ maakŋ *nookin̰ ki.

Pɔl tɔɔm Raa daala taa jee Raagen Tɛsalonik ki

13 Taa naan̰ se ɓo naaje kꞋtiŋg kꞋtɔɔm Raa taa naase booy uunkiroga taar Raa kɛn naaje kꞋtaaɗseno se, naase Ꞌtookkiga do ki ɔɔ Ꞌjeelin̰ki taargen se gɛn jikilimge eyo num taar Raa. Ɔɔ ɗeere, naan̰ se taar Raa mala. Ɗeere, taar se utu tɛɗn naaba maakŋ naase kɛn aalkiga maakse do Isa *al‑Masi ki se kici. 14 Bin num gɛnaamge, naase kic Ꞌtɛɗkiga aan gɔɔ jee *eglizgen taa naaŋ Jude ki kɛn tɛɗga jee Isa al‑Masige se. Naaɗe se, taasɗe Yaudgen mɛtin̰ge lee dabarɗeno ɔɔ ɓɔrse se, naase kic taassege lee dabarse bin kici. 15 Naaɗe Yaudge se ɓo kɛn tɔɔlo Mɛljege Isa ute jee kɛn taaɗ taar teeco taar Raa ki, ɔɔ naaɗe se ɓo kɛn lee dabarjeno naaje kici. Ɔɔ nakgen Yaudge tɛɗ se tɔɔl Raa ki eyo ɔɔ naaɗe se tɛɗga jee wɔɔy jikilimge paac. 16 Naaɗe Yaudgen ese se ɓo, gaasjen gɛn taaɗn taar Raa jeege tun Yaudge eyo taa naaɗe Ꞌkɔŋ kaaj eyo. Kɛn naaɗe tɛɗ bin se naaɗe lee ziiɗ *kusin̰ɗege do kusin̰ɗe kɛn naaɗe lee tɛɗ se. Ɔɔ ɓɔrse se kusin̰ɗe se deelga gɔtin̰a. Num do taar tɔɔlin̰ ki se, maak‑taar Raa se, bɔɔyoga doɗe ki.

Pɔl je ɓaa kaakŋ jee Raagen maakŋ gɛgɛr kɛn Tɛsalonik ki

(NJKN 17.14‑16)

17 Gɛnaamge, gɔtn kꞋjꞋiin̰ kꞋjꞋɔn̰seno sum se, daanin̰ dɔkga kꞋjꞋɔŋ kꞋjꞋaakki te daan‑kaam naapge eyo. Ute naan̰ se kic ɓo, naaje jꞋutu kꞋsaap dose ki. Bin num, ute ɗoobm gay kic ɓo naaje kꞋje jꞋasen ɓaa kaakŋ daala. Taa naaje se kꞋjꞋɔk maak‑je dose ki dɛn aak eyo. 18 Taa naaje kꞋje kꞋkɔkŋ tɛrl jꞋasen ɓaa kaaka, kɛn tap ki se maam Pɔl ɓo mꞋtaaɗ mꞋɗɔɔlga ɗɔɔlɔ gɛn ɓaa kaak se, naɓo *Ɓubm sitange se gaasjen ɗoobo. 19 Gɛnaamge, Ꞌjeelki, naase ɓo jee kɛn naaje kꞋjꞋɔnd doje dose ki, ɔɔ ɛɗjen maak‑raapo ɓii kɛn Mɛljege Isa aɗe ɓaa se taa naase se naaje doje tɛɗn raan. Taa naase ɓo kɛn Ꞌtaaɗki jeege tu paac ɔɔki naabje se, naabm jiga. 20 Ɗeer ɗeer, naaje se maakje raapm dose ki ɔɔ naaje *kꞋnook Raa taa naase.

3

1 Anum kɛn naaje jaay jꞋɔŋ te labarse ey se, jꞋɔŋ jꞋaasin̰ te eyo, naaje kꞋjꞋuuno doa gɛn kɔɔpm kiŋg maakŋ gɛgɛr kɛn Atɛn ki kalje ki, 2 ɔɔ Timote se ɓo naaje kꞋjꞋɔlin̰o gɔtse ki. Timote se naan̰ gɛnaaje ɔɔ naaje kꞋtɛɗ naabm *Raa kalaŋ. Labar Jigan gɛn Isa *al‑Masi se, naaje kꞋtaaɗin̰ jeege tu tɛlɛ. Naaje kꞋjꞋɔlin̰ gɔtse ki se taa asen noogo ɔɔ asen kɛɗn kaay kaama ɔɔ taa naase aki kiŋg tɔɔgɔ ɗoobm al‑Masi ki. 3 Bin ɓo, dubargen aan ɓɔrse dose ki se asen kɔŋ kɔl naase anki rɛsn ute ɗoobm Raa eyo. Taa naase mala kic Ꞌjeelin̰ki, dubargen bin se, utu Ꞌkaan dojege tu. 4 Kaaɗ kɛn naaje kꞋjꞋiŋgo gɔtse ki se, naaje kꞋtaaɗsenoga jꞋɔɔ naajege se jꞋutu jꞋajenki dabara ɔɔ nakŋ se aanga dojege tu ɔɔ naan̰ ese se, naase kic Ꞌjeelin̰ki. 5 Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋɔŋ mꞋaasin̰ te gɛn kiŋg booy dɛn eyo, maam mꞋɔlsen Timote, taa ɓaa gɔtse ki taa amo ɓaa ute labarse, naase utu iŋgki do kaal maakse ki se ɗey la? Maam mꞋɓeer mꞋɔɔ sɔm daan naane *Ɓubm sitange naamsenga ɔɔ ute naan̰ se naabjen kꞋtɛɗ daanse ki se Ꞌkutn cɛrɛ.

6 Ɓɔrse, Timote kɛn iin̰o gɔtse ki se aan ɔŋjenga ɔɔ naan̰ ɓaanjenoga ute labar jiga gɛn kaal maaksen do Raa ki ɔɔ gɛn maak‑je kɛn naase ɔkki ute naapa. Naan̰ taaɗjen ɔɔ daayum naase utu Ꞌsaapki doje ki jiga, ɔɔ je ajeki kaaka aan gɔɔ naajen kꞋje jꞋasen kaak se kici. 7 Bin num gɛnaamge, maakŋ nakge tun ɔɔn̰ɔ ute dubargen aan dojege tu paac se, naase ɛɗjekiga kaay kaama ute kaal maakŋ naasen aalki do Mɛljege tu se. 8 Ɓɔrse naase utu iŋgki tɔɔg ɗoobm Mɛljege tu se, taa naan̰ se naaje kic kiŋgje tɛɗga jiga. 9 Naaje jꞋɔk taar kɛn Ꞌkaasn jaay jꞋan tɔɔm Raa se tap ɓo gɔtɔ, taa maak‑raapm kɛn naaje jꞋɔko taa naase naan Raa ki. 10 Nɔɔrɔ katara naaje kꞋtɔnd mɛtin̰ te maakje paac, taa ajen kɔɔɗn ɗoobo tɛr jꞋasen ɓaa kaaka ɔɔ jꞋaseno dooy nakŋ kɛn naase Ꞌjeelki te mɛtin̰ ey ɓɔrtɔ ɗoobm al‑Masi ki taa aki ɓaa ute naan se.

11 Ɔn̰ Raa Bubjege mala ute Mɛljege Isa ajen kɔɔɗn ɗoobo kꞋɓaa gɔtse ki. 12 Maakje kɛn naase ɔkki do naapge tu ɔɔ do jeege tu paac se, ɔn̰ Mɛljege asesin̰ ziiɗn ɓaa ute naanin̰a, tecn̰ aan gɔɔ kɛn naaje kꞋjese naase se kici. 13 Ɔɔ tɛr, ɔn̰ Mɛljege asen tɔɔgŋ maakse taa naan Bubjege tu Raa ki se naase aki tɛɗn jeegen *salal ɔɔ nam Ꞌkɔŋ ɗim aak kus rose ki eyo, ɓii kɛn Mɛljege Isa al‑Masi aɗe ɓaa ute jeen̰ge paac se.

4

Ɔn̰ki kiŋgse se Ꞌtɔɔl *Raa ki

(1Pr 1.14‑16, 4.1‑5; Ɛp 5.3‑8; 1Kɔr 6.13‑20)

1 Gɛnaamgen ɗoobm *al‑Masi ki, ɓɔrse do taar tɔɔlin̰ ki se, naaje kꞋje jꞋasen taaɗa: taa naaje kꞋdooysenoga te ɗoobm jaay naase aki kiŋg num tɔɔl Raa ki se. Ɗeere, ɓɔrse se kiŋgse se tecga aan gɔɔ naan̰ se. Taa naan̰ se ɓo naaje kꞋtɔnd mɛtse ute ro Mɛljege Isa al‑Masi se, kiŋgsen bin se, ɔkin̰ki ɔɔn̰ɔ ɔɔ Ꞌɓaansin̰ki te naan se. 2 Taa naase Ꞌjeelki nakŋ kɛn naaje kꞋtaaɗseno gɛn tɛɗa se, nakŋ se Mɛljege Isa ɓo taaɗ jeege tu gɛn tɛɗa. 3 Nakŋ Raa maakin̰ jen ro ki se, naan̰ je naase aki kɔn̰ rose paac naan̰ ki ɔɔ naŋa kic ɓo bɔɔbm kɔkŋ ron̰a gɛn ɓaa je mɛnd jeege eyo ɔɔ gɛn ɓaa je gaabm jeege eyo. 4 Ɔɔ maakse ki se, naŋa kic ɓo ɔn̰ kiŋgin̰ ute mɛndin̰ se tɛɗn aan gɔɔ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki, ɔɔ bin se, jeege kic aɗen kaal maak ki; 5 ɔɔ ɔn̰ten kɔn̰ki rose gɛn tɛɗn nakgen jig eyo kɛn maakse ɓo jea, aan gɔɔ gɛn jeegen jeel Raa mal eyo lee tɛɗ se. 6 Ɔɔ nam ɔn̰ten tujn̰ ro gɛnaan̰ kɛn ɗoobm Isa al‑Masi ki ɔɔ ɔn̰ten Ꞌkaan̰in̰ dala. ꞋJeelki, jeegen jaay tɛɗ bin se, Mɛljege utu aɗen dabara ɔɔ taar se lɛ naaje kꞋtaaɗ kꞋɗɔɔlsenga ɗɔɔlɔ. 7 Taa Raa daŋjekiro se taa jꞋaki kiŋg ɓo gɛn tɛɗn nakgen jig ey kɛn maakjege je se eyo, num gaŋ taa jꞋaki tɛɗn jee *salal. 8 Taa naan̰ se ɓo, debm kɛn jaay baate booy kuun taarse se, naan̰ ɔɔɗ und debkilim eyo, num naan̰ ɔɔɗ und Raa debm ɛɗsen Nirlin̰ Salal se.

9 Gɛnaamge, gɛn maak‑je daanse ki ute naapa se, naaje jꞋasen kɔŋ raaŋ taarin̰ ey sum, taa Raa mala taaɗsenga maakse ki ɔɔ Ꞌjeki naapa. 10 Ɗeere, gɛnaagen Masedoan ki se, naase Ꞌjeɗeki paac. Num naaje jꞋɛɗsen kaay kaama, maak‑je ese se ɓaansin̰ki ute naanin̰a. 11 Ɔɔ aayki kaamse taa aki kiŋg ute tɔɔsɛ ute naapa, ɔn̰ten kɔlki dose maakŋ taar jeege tun kuuy. ꞋTɛɗki naaba ute jisege mala jaay ɓo aki kɔŋ ɗim anki tiŋgi, aan gɔɔ kɛn naaje kꞋdooyseno. 12 Kɛn kiŋgse jaay tec bin se, jeegen jeel Raa mal ey jaay Ꞌkaakŋ se, asen kaal maak ki. Ɔɔ naase kic ɓo Ꞌjeki nam ɓo asen kul eyo.

Ɓii kɛn Mɛljege Isa aɗe tɛrlɛ

(1Kɔr 15.19‑58)

13 Gɛnaamge, naaje kꞋje naase aki jeele nakŋ kɛn utu Ꞌkaan do jeege tun ooyga kooyo, taa naase aki kiŋg maakŋ maak‑tuj ki eyo, aan gɔɔ jeegen jaay nakŋ naaɗe an kɔnd doɗe ro ki gɔt se. 14 Kɛn naajege jaay kꞋjeelki Isa se naan̰ ooyoga ɔɔ duroga daan yoge tu num, bin se, naajege kic kꞋjeelki jeegen aalga kaal maakɗe do Isa ki jaay ooyoga kooy se, ute ɗoobm Isa se, Raa utu aɗen duru daan yoge tu kici. 15 ꞋBooyki, kɛse ɓo taar Mɛljege dooyno jeege ɔɔ naaje kꞋje jꞋasesin̰ taaɗa: ɓii kɛn Mɛljege aɗe ɓaa se, naajegen jꞋutuki zɛɛrɛ do naaŋ ki se jꞋaki kɔŋ deel kɔn̰ jee kɛn ooyga kooy se eyo. 16 Taa ɓii kɛn Mɛljege aɗe ɓaa se, naan̰ mala Ꞌtaaɗn makɔn̰ɔ, aɗe kund kulu magal kɔɗin̰ge tu ɔɔ naan̰ Ꞌdaŋ jeege. Naan̰ kɛn se, kꞋtuuy pul Raa ɔɔ Mɛljege mala aɗe bɔɔy maakŋ raa ki ɔɔ jee ooyoga kooy ɗoobm *al‑Masi ki se, naaɗe se ɓo aɗe dur daan yoge tu deete. 17 Jaay ɓo Raa ajeki tɔsn naajegen jꞋutuki kꞋzɛɛrki, jꞋaki tum ute naaɗe tɛlɛ ɔɔ jꞋan̰ki ɓaa dɔɔɗn Mɛljege raan maakŋ gapar ki, ɔɔ jꞋaki ɓaa tiŋg ute naan̰a gɛn daayum. 18 Ute taargen se ɓo, ɛɗki Ꞌkaay kaama naapge tu.

5

Iŋgki zɛɛr daayum

(Mt 24.36‑51; Lk 12.35‑40; Rm 13.11‑14)

1 Gɛnaamge, gɛn kaaɗin̰a ute ɓiin̰ kɛn Mɛljege aɗe ɓaa se, naase Ꞌjeki jꞋasenga raaŋ jaay ey sum, 2 nakgen se naase mala kic ɓo Ꞌjeelin̰ki jiga: *ɓiin Mɛljege aɗe ɓaa se tecn̰ aan gɔɔ debm ɓoogŋ ɓaaɗo daan nɔɔr ki. 3 Kaaɗ kɛn jeege ɗeekŋ ɔɔ: «Naaje jꞋiŋgki ute tɔɔsɛ ɔɔ nakŋ ajenki tujn̰ maakjege lɛ gɔtɔga sum se,» kaaɗ kɛn se sum ɓo, gɔtɔ se naar tujn̰ kasak kasak, aan gɔɔ mɛnd mɛndkaama kɛn maakin̰ tuunin̰ gɛn koojo, ɔɔ ɓii kɛn se naaɗe Ꞌkɔŋ kaan̰ kɔt eyo.

4 Num, naase gɛnaamge, naase lɛ iŋgki maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗ ey se; taa naan̰ se ɓo, ɓii se kic asen kɔŋ kɔkŋ do jise ki aan gɔɔ debm ɓoog eyo. 5 Taa naase paac Ꞌtɛɗkiga gaan gɔt kɛn wɔɔrɔ ɔɔ jee maakŋ katara ki; bin se naajege se jeegen lee maakŋ nɔɔr ki eyo ɔɔ maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗ eyo.

6 Taa naan̰ se jꞋɔn̰ten Ꞌtooɗki bia aan gɔɔ jeegen kuuy ɓɔrse tooɗ tooɗ se, num jꞋiŋgki zɛɛrɛ ɔɔ kꞋbɔɔb kꞋjꞋɔkki rojege. 7 Jee tooɗn bige se lɛ, lee tooɗ nɔɔr ɔɔ jee kaay koonge kic lɛ, lee taay toon nɔɔr. 8 Naajege se kꞋgaan katarge. Taa naan̰ se, kꞋbɔɔb kꞋjꞋɔkki rojege, kaal maakjegen do Isa ki ɔɔ maak‑je kɛn kꞋjꞋɔkki do jeege tu se jꞋaɗenki tuusn aan gɔɔ saapo. Naajege kꞋjꞋɔndki dojege do *Raa ki naan̰ ɓo debm ajeki kaaja, ɔɔ naan̰ se tec aan gɔɔ debm ɔnd baay maala ɓo don̰ ki. 9 ꞋJeelki, Raa daŋjekiro se taa jꞋaki kɔŋ kaaja ute ɗoobm Mɛljege Isa al‑Masi ɔɔ taa maak‑taarin̰ Ꞌbɔɔy dojege tu eyo. 10 Isa al‑Masi se ooyga taa naajege, bin ɓo jeegen kɛn utu iŋg zɛɛrɛ, ey lɛ jeegen kɛn ooyga kooy se, naajege paac jꞋiŋg kꞋdɔɔkki ute naan̰a. 11 Bin num ɛɗki kaay kaama naapge tu ɔɔ Ꞌtɔɔgki maakŋ naapge, aan gɔɔ kɛn naase lee Ꞌtɛɗin̰ki tɛɗ se.

Pɔl naŋ taarin̰a ɔɔ tɛɗɗen tɔɔsɛ

(Rm 12.17‑21)

12 Gɛnaamge, kꞋɗeekseni, naaje kꞋje jeegen jaay lee dabar tɛɗ naaba daanse ki se, aalɗeki maak ki. Taa naaɗe se, Mɛljege ɓo ɔlɗeno taa asen tɔɔɗɔ ɔɔ asen dɛjɛ. 13 Taa naabm naaɗe tɛɗ daanse ki se ɔkɗeki ɔɔn̰ɔ ɔɔ jeɗeki. Iŋgki ute tɔɔsɛ ute naapa.

14 Naaje kꞋɗeekseni gɛnaamge, jee kaar‑naabge se Ꞌmooyɗeki. Ɛɗki kaay kaama jeege tun maakɗe iŋg kaam kalaŋ eyo, ɔɔ jeege kɛn ɔk tɔɔg ey se Ꞌnoogɗeki ɔɔ ɔn̰ki maakse Ꞌtɛɗn deere ute jeege paac. 15 Ɔndki kɔndɔ kɛn nam jaay tɛɗi *kusin̰ se, ɔn̰te tɛrlin̰sin̰a, num daayum Ꞌjeki gɛn tɛɗn bɛɛ ute naapa ɔɔ ute jeege paac.

16 Daayum iŋgki te maak‑raapo. 17 Daayum Ꞌtɔndki mɛtn Raa. 18 Ɔɔ maakŋ nakge tun aan dose ki paac se, Ꞌtɔɔmki Raa. Kɛse ɓo nakŋ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki ɔɔ an̰ki tɛɗa, naasen kɛn ɗoobm Isa al‑Masi ki se.

19 Naabm *Nirl Salal je tɛɗa se, ɔn̰ten Ꞌgaasin̰ki; 20 jeegen jaay taaɗ taargen teeco taar Raa ki se, taar naaɗen taaɗ se ɔn̰te kuum kaalin̰ki naaŋ ki. 21 Num maakŋ nakge tu paac se, aak ɔkin̰ jiga jaay ɓo, kɛn bɛɛ maak ki se, uunki. 22 Napar kusin̰ge paac se ɔɔɗki dose ro ki.

23 Ɔn̰ Raa mala kɛn ɛɗjeki tɔɔsɛ se, asen tɛɗn aki tɛɗn jee salal mala mala ɔɔ rose, kose ɔɔ nirlse se ɔn̰ Raa an̰ bɔɔbm jiga ɔɔ bin se jꞋkɔŋ ne ɗim aak kus rose ki eyo ɓii kɛn Mɛljege Isa al‑Masi aɗe ɓaa se. 24 Raa daŋseno se, naan̰ Ꞌkɔŋ tɛɗn nakŋ se, taa naan̰ se debm tuj ɔrmin̰ eyo.

25 Gɛnaamge, naase kic Ꞌtɔndki mɛtn Raa taa naaje.

26 ꞋTɛɗki tɔɔsɛ gɛnaage tun paacn̰ ɗoobm al‑Masi ki ɔɔ baam Ꞌtɔkki naapa ɔɔn̰ɔ aan gɔɔ gɛnaa naapge.

27 Maam mꞋɗeekseni ute ro Mɛljege, kɛn maktubm se jaay ɔŋin̰kiga num, Ꞌdooyin̰ki naan gɛnaage tu paac. 28 Ɔn̰ Mɛljege Isa al‑Masi Ꞌtɛɗn ute naase ɔɔ asen tɛɗn bɛɛn̰a.

Tɛsalonikŋ gɛn k‑dige

1

2

3

Maktubm gɛn k‑dige kɛn Pɔl raaŋin̰ eglizn Tɛsalonik ki

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm gɛn k‑dige kɛn Pɔl raaŋin̰ eglizn Tɛsalonik ki

Maktubm Tɛsalonik gɛn k‑dige se, taaɗn mɛtn ko taar kɛn Pɔl taaɗɗenoga taaɗ mɛtin̰ maakŋ maktubin̰ kɛn deet deet se. Ɓiige lɛ deel deele ɔɔ gɔtɔ kic lɛ ɓaa ɓaa ute naanin̰a ɔɔ Isa lɛ aan te ey ɓɔrtɔ. Kɛse ɓo nakŋ kɛn ɔl jee al‑Masigen Tɛsalonik ki uun nirlɗe ro ki. Tɛsalonik ki se, jee al‑Masigen mɛtin̰ge, taaɗ ɔɔ: ɓii kɛn al‑Masi ano ɓaa se, deelga (kon̰ 2.2). Ɔɔ jee mɛtin̰ge lɛ taaɗ ɔɔ al‑Masi utu aɗe naar ɓaa ɗey se, naaɗe baate tɛɗn naaba (kon̰ 3.6‑12). Maktubm kɛn Pɔl raaŋ ara se, je taaɗn jee al‑Masige tun Tɛsalonik ki ɔɔ jꞋɔn̰te naar tookŋ yɔkɔɗɔ aan gɔɔ kꞋjꞋaanga gɔtn kaan ki. Maakŋ kiŋgɗe kɛn naaɗe iŋg aak kaak kaam Isa se, aɗen kɔŋ gaasn gɛn tɛɗn naabm kɛn naaɗe an kiŋg ro ki eyo. Tɛr Pɔl taaɗɗen ɔɔ kusin̰ se ziiɗ ɓaa ɓaa ute naanin̰a ɔɔ debm kɛn Pɔl daŋin̰ debm kusin̰ se lɛ, nakgen kusin̰ ɔk tɔɔgɔ do jeege tu paac se utu Ꞌtɛɗn kaam jin̰a. Kɛn Isa aɗe ɓaa aan gɔɔ Mɛl jeegen do naaŋ ki se, debm kusin̰a se naan̰ utu an̰ kutin̰ kap. Bin se kꞋjꞋiŋg do mɛtɛkɗe ki.

1

Pɔl ute Silban ɔɔ Timote raaŋ ɔl tɔɔsɛ jeege tun Tɛsalonik ki

1 Kɛn ara maam Pɔl ɓo mꞋraaŋsen maktubm se ute Silban ɔɔ Timote jee *egliz kɛn maakŋ gɛgɛr kɛn Tɛsalonik ki, kɛn Ꞌtɛɗkiga gɛn Bubjege *Raa ɔɔ gɛn Mɛljege Isa *al‑Masi. 2 Ɔn̰ Bubjege Raa ɔɔ Mɛljege Isa al‑Masi asen tɛɗn bɛɛɗe ɔɔ asen kɛɗn lapia.

Pɔl ɛɗ kaay kaama jee Raage tu

(1Tɛs 1.2‑7; Plp 1.3‑6,27‑30; Mt 13.40‑43, 25.31‑46)

3 Gɛnaamge, daayum naaje kꞋtɔɔm Raa taa naase ɔɔ kɛse nakŋ jiga gɛn tɛɗa, taa kaal maaksen do Raa ki se ziiɗn ɓaa ute naanin̰ dɛt dɛt ɔɔ maak‑je ɔkki do naapge tu paac se kic ɓo, ziiɗn ɓaa ute naanin̰a. 4 Taa naan̰ se ɓo naaje jꞋɔɔs maanse maakŋ *eglizge tun kuuy se kic ɓo, naaje maak‑je raap aak eyo taa naase utu aayki kaamse gɛn kaal maakse do Isa *al‑Masi ki ɔɔ ute dubar kɛn jeege lee dabarse se ɔɔ ute nakgen ɔɔn̰ kɛn aan dose ki kic ɓo, naase ɔŋ aasin̰ki.

5 Nakgen se je ajeki taaɗn kɔjn̰ bɔɔr kɛn Raa utu kɔjn̰ do jeege tu se ute ɗoobin̰a. Bin ɓo Raa ɔn̰ nakgen se jaay aan dose ki se taa asen tɛɗn naase jeegen an̰ki kaasa gɛn kɛn kɛnd maakŋ gaarin̰ ki. Taa naan̰ se ɓo naase lee Ꞌdabarki se. 6 Ɗeere, Raa se naan̰ debm daan ki ɔɔ naan̰ se utu dabar jee kɛn lee dabarse se. 7 Ɔɔ naasen maakŋ dubar ki se, Raa utu asen kɛɗn gɔtn tɔɔl maaka ute naaje kalaŋ, ɓii kɛn jeege Ꞌkaakŋ Mɛljege Isa aɗe bɔɔy maakŋ raa ki ute kɔɗin̰gen tɔɔg se. 8 Mɛljege aɗe bɔɔy ute pooɗn ɔk zir zir, taa utu dabar jeegen jeel Raa mal eyo, ɔɔ kɛn baate booy kuun taar Labar Jiga gɛn Mɛljege Isa se. 9 Dubar naaɗe se Raa utu aɗen kutn koɗe gɛn sɔrɔkin̰a. Naaɗe se utu Ꞌtɛɗn dɔkɔ ute Mɛljege ɔɔ kɔŋ kaakŋ tɔɔgin̰ kɛn wɔɔr gɔtɔ kɛlɛŋ kɛlɛŋ se eyo, 10 ɓii kɛn Mɛljege aɗe ɓaa se. Ɓii kɛn se ɓo, jeegen paacn̰ kɛn aal maakɗe do naan̰ ki an̰ kaak se an̰ tɔɔmɔ ɔɔ jeegen jaay tɛɗga jee naan̰ge se, naaɗe an̰ *nooko. Ɔɔ naase kic lɛ ute saaɗn naaje se, Ꞌtook aalkiga maakse don̰ ki.

11 Taa naan̰ se ɓo, daayum naaje kꞋtɔnd mɛtn Raa taa naase, taa Raa asen tɛɗn an̰ki kaasa ro nakge tun naan̰ daŋseno ro ki. Ɔɔ ɔn̰ tɔɔgŋ Raa se asen noogo aki tɛɗn nakgen jiga aan gɔɔ kɛn maakse jea ɔɔ kaal maakse se asen kɔl naase aki tɛɗn naaba jiga. 12 Bin ɓo jeege nookŋ ro Mɛljege Isa al‑Masi taa naase, ɔɔ naase kic jꞋase tɔɔmɔ taa naan̰a ɔɔ kɛse bɛɛ gɛn Raajege ɔɔ gɛn Mɛljege Isa al‑Masi.

2

Nakŋ Ꞌkaan jaay ɓo Isa aɗe ɓaa

1 Gɛnaamge, Mɛljege Isa *al‑Masi utu aɗe ɓaa ɔɔ naajege jꞋutu jꞋaki tusn cɛɛn̰ ki. Taa naan̰ se naaje kꞋtaaɗsen jꞋɔɔ: 2 nirlse ɔn̰ten naar teece ɔɔ ɔn̰ten Ꞌɓeerki do taar kɛn jeege taaɗ ɔɔ *ɓiin Mɛljege aɗe ɓaa se aanga. Taar se kɛn nam taaɗ taar teeco taar *Raa ki ɓo ɓaaɗo taaɗseni, lɔ kɛn nam kuuy ɓo taaɗsen ute taarin̰a ey lɛ kɛn nam ɓo taaɗsen ɔɔ naaje ɓo kꞋraaŋin̰a, ɔn̰ten Ꞌtookki do ki.

3 Ute ɗoobm taar gay kic ɓo, ɔn̰ten kɔn̰ki nam asen dɛrlɛ. Bɛɛki se, kɔr jee dɛna Ꞌkɔɔɗn kund Raa se, Debm Kusin̰ deelga te gɔtin̰* kɛn Raa an̰ kutin̰ maakŋ pooɗ ki se, jꞋutu jꞋan̰ kaakŋ tal. 4 Debm Kusin̰ ese se Ꞌgaasn jeege gɛn keem Raa ey lɛ gɛn kɛrgŋ naan nakge tun kuuy. Bini, naan̰ ɓaa kɛnd kisn kiŋg maakŋ Ɓee Raa† ki ɔɔ taaɗn jeege tu ɗeek ɔɔ: maam se ɓo mꞋRaa.

5 ꞋSaapki tu kaaɗ kɛn jꞋiŋgkiro tɛl se do nakge tun se maam mꞋtaaɗsenoga ey la? 6 Ɓɔrse Debm Kusin̰ kɛn deel te gɔtin̰ ese se nakŋ gaasin̰ ɗoobo se naase kic Ꞌjeelin̰ki; num kɛn kaaɗn Raa ɔndin̰ se aasga jaay, naan̰ utu aɗe teecn̰ tal. 7 Tɔɔgŋ kɛn kꞋjeel mɛtin̰ eyo gɛn Debm Kusin̰ deelga te gɔtin̰ se ɓɔrse naan̰ tɛɗ tɛɗn naabin̰a naɓo bini debm gaasin̰ ɗoobo se Ꞌtɛɗn gɔtɔ jaay ɓo jꞋutu jꞋan̰ kaakŋ naan̰ aɗe Ꞌteecn̰ tal. 8 Gɔtn se Debm Kusin̰ deelga te gɔtin̰ ese se jꞋutu jꞋan̰ kaakin̰ teecn̰ tal, ɔɔ kɛn Mɛljege Isa jaay aɗe ɓaa se, ute kuul Ꞌteecn̰ taarin̰ ki se sum ɓo an̰ tɔɔlin̰ mak ɔɔ ute tɔɔgin̰ se naan̰ utu an̰ kutn kap. 9 Kɛn Debm Kusin̰ deelga te gɔtin̰ ese aɗe ɓaa ute tɔɔgŋ *Ɓubm sitange se, naan̰ Ꞌtɛɗn napar nakŋ‑kɔɔɓge ute nakgen magal magal deel do se, taa an dɛrl jeege. 10 Naan̰ Ꞌtɛɗn napar nakgen jig ey se kaam dɛna taa an dɛrl jeegen kɛn ɓaa ɓaa gɔtn kut ki. Jee se Ꞌkut se taa naaɗe je tookŋ do taar kɛn mɛt ki eyo. Ey num kɛn naaɗe jaay booy uunoga kuun num, daan Raa aɗeno kaaja. 11 Taa naan̰ se ɓo, Raa ɔlɗen saapm gɛn bi doɗe, kɛn ɔlɗe naaɗe aal maakɗe do nakŋ kɛn mɛt ki ey se. 12 Taa naan̰ se ɓo jeegen jaay baate tookŋ do taar kɛn mɛt ki ɔɔ maakɗe‑raapo gɛn tɛɗ *kusin̰a sum se, bɔɔrɔ utu koocn̰ doɗe ki.

Naase se jee Raa bɛɛr tɔɔɗsenoga tɔɔɗɔ

(1Pr 1.2‑9)

13 Gɛnaamge, naasen kɛn Mɛljege jese, daayum naaje kꞋtɔɔm Raa taa naase. Taa kaaɗ kɛn Raa utu aal kaal duni se ɓo naan̰ bɛɛr tɔɔɗsenoga tɔɔɗɔ taa asen kaaja ute tɔɔgŋ *Nirl Salal. Naan̰ tɛɗsen naase Ꞌtɛɗkiga jee naan̰ge ɔɔ aajse se taa naase Ꞌtookkiga took do taar kɛn mɛt ki. 14 Raa daŋseno se taa asen kaaja ute Labar Jigan gɛn *al‑Masi kɛn naaje kꞋtaaɗseno se, taa naase aki kɛnd maakŋ *nookŋ gɛn Mɛljege Isa al‑Masi ki.

15 Taa naan̰ se, gɛnaamge, Ꞌɗaarki tɔɔgɔ ɔɔ nakgen paacn̰ naaje kꞋtaaɗseno ute taarje, ey lɛ kꞋraaŋseno maakŋ maktub ki gɛn tɛɗa se, iŋgki do ki.

16 Ɔn̰ Mɛljege Isa al‑Masi naan̰ mala ɔɔ Bubjege Raa kɛn jejeki, ɔɔ ute bɛɛn̰ se, ɛɗjeki kaay kaam gɛn daayum ute nakŋ jꞋanki kɔnd dojege do Raa ki gɛn kɔŋ kaaja, 17 asen sɛl maakse ɔɔ asen kɛɗn tɔɔgɔ gɛn tɛɗn nakgen bɛɛ, ɔɔ bɛɛ ese se maakŋ nakge tun naase Ꞌtɛɗki ey lɛ do taarge tun paacn̰ kɛn naase Ꞌlee taaɗki kici.

3

ꞋTɔndki mɛtn *Raa taa naaje

(Rm 15.30‑32)

1 Gɛnaamgen ɗoobm *al‑Masi ki, ɓɔrse do taar tɔɔlin̰ ki se, naaje kꞋje jꞋasen taaɗa: daayum Ꞌtɔndki mɛtn Raa taa naaje, taa taar Mɛljege se naar wɔɔkŋ ɓaa gɔtɔ ɓaa se paac ɔɔ jeege an̰ kaal maak ki aan gɔɔ kɛn naase aalin̰ki maak ki se kici. 2 ꞋTɔndki mɛtn Raa taa naaje kici, taa Raa ajen bɔɔbm ro jeege tun tɔɔj eyo ɔɔ kɛn jig ey se, taa jeege paac lɛ took aal maakɗe do taar kɛn naaje kꞋtaaɗ se eyo.

3 Num Mɛljege se, naan̰ debm tujn̰ ɔrmin̰ ey se, naan̰ asen kɛɗn tɔɔgɔ ɔɔ asen bɔɔbm ro *Ɓubm sitange tu. 4 Taa naase se, Mɛljege taaɗjenga maakje ki ɔɔ naaje kꞋjeelin̰ maakje ki, nakŋ naaje kꞋtaaɗseno se, Ꞌtɛɗ ɓaansin̰ki ute naanin̰a. 5 Ɔn̰ Mɛljege asen tɛɗn maakse ki ɔɔ naase aki Ꞌjeele Raa se naan̰ jejeki ɔɔ nakgen aan dose ki se naase an̰ki sɛrkɛ aan gɔɔ gɛn al‑Masi sɛrkin̰o se.

ꞋTɛɗki naaba aan gɔɔ gɛn Pɔl se

6 Ɔɔ ɓɔrse gɛnaamge, naaje kꞋtaaɗseni ute ro Mɛljege Isa *al‑Masi se jꞋɔɔ: gɛnaagen ɗoobm al‑Masi ki kɛn jee kaar‑naabge ute naaɗe kɛn baate kiŋg do taar naaje kɛn kꞋdooyɗeno ro ki ey se, naase iikki naatn cɛɛɗe ki dɔkɔ. 7 Taa naase kic Ꞌjeelki, kaaɗ kɛn naaje kꞋtiŋgkiro tɛl se, naaje kꞋtɛɗo te jee kaar‑naabge eyo. Bin num, naase kic Ꞌtɛɗki naaba aan gɔɔ naaje. 8 Naaje jꞋɔso te kɔsn nam cɛr eyo, num nɔɔrɔ katara naaje kꞋdabar kꞋtɛɗo naaba jꞋɔɔr kꞋnaŋo tak tak taa kꞋje kꞋkɔɔpm kaam jise eyo. 9 Ey num naaje se jꞋɔk ɗoobo kɛn kꞋje se naase ajeki kɛɗn kɔsɔ. Num kɛn naaje kꞋtɛɗn naaba se kꞋje taa naase kic aki tɛɗn naaba bini. 10 Kɛn naaje jꞋiŋgo gɔtse ki se, naaje kꞋtaaɗsenoga taar se jꞋɔɔ: Debm jaay je tɛɗn naab ey se, n̰Ꞌɔn̰te kɔs kici.

11 Kɛn naaje jaay kꞋtaaɗ bin se, taa naaje kꞋbooyga booyo jee mɛtin̰ge maakse ki se, jee kaar‑naabge je tɛɗn ɗim eyo, ɔɔ je ɓo lee tɔl doɗege maakŋ taar jeege tun ɔlɗen naaɗe eyo. 12 Jeegen bin se, naaje kꞋtaaɗɗen ɔɔ kꞋdɛjɗen ute ro Mɛljege Isa al‑Masi jꞋɔɔ: kꞋtɛɗn naaba, jaay ɓo kꞋkɔŋ ɗim jꞋan kul roɗe.

13 Num naase gɛnaamge, Ꞌtɛɗki bɛɛ Ꞌɓaaki ute naanse, ɔn̰ten Ꞌkɔɔrki. 14 Kɛn nam jaay baate tookŋ do taar kɛn naaje kꞋraaŋsesin̰ maakŋ maktub ki ara se, ɔɔɗin̰ki gɛn don̰a, ɔn̰ten tumki kalaŋ taa bin se, sɔkɔn̰ɔ an̰ tɔɔlɔ. 15 Gaŋ ɔn̰ten Ꞌkaakin̰ki aan gɔɔ debm taamooyse, num Ꞌdɛjin̰ki aan gɔɔ gɛnaase.

Pɔl naŋ taarin̰a ɔɔ ɔɔɗ ɓooro jee Raage tu

16 Ɔn̰ Mɛljegen debm tɔɔsɛ, naan̰ mala ute ɗoobm gay kic ɓo asen kɛɗn tɔɔsin̰a gɛn daayum. Ɔɔ ɔn̰ Mɛljege se Ꞌkiŋg ute naase paac.

17 Taar tɛɗn tɔɔsn ara se, maam Pɔl ɓo mꞋraaŋsesin̰ te jim mala. Kɛn maam mꞋraaŋga maktub tak ɓo, mꞋɔnd jim ro ki bini. 18 Ɔn̰ bɛɛ gɛn Mɛljege Isa *al‑Masi se tɛɗn ute naase paac.

* 2:3 Debm Kusin̰ ese se naan̰ debm wɔɔy Raa.

† 2:4 Ɓee Raa ese se je taaɗn ute Ɓee Raa magal kɛn maakŋ gɛgɛr kɛn Jeruzalɛm ki.

Timote kɛn deete

1

2

3

4

5

6

Maktubm deet deet kɛn Pɔl raaŋin̰ Timote ki

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm deet deet kɛn Pɔl raaŋin̰ Timote ki

Timote se bubin̰ kɔɗ Grɛk ɔɔ kon̰ mɛnd Yaud kɛn aalga kaal maakin̰ do Isa ki. Ron̰ se, kꞋjꞋɔŋin̰ kaam dɛna maakŋ kitapm gɛn Naabm jee kaan̰ naabm Isage tu ɔɔ maakŋ maktubge tun Pɔl raaŋ eglizge tu se kici. Timote se, naan̰ tɛɗoga naaba ɔɔ leeɗoga mɛrtɛ dɛna ute Pɔl kici. Pɔl ɛɗin̰oga naabgen ɔɔn̰ɔ ɔɔn̰ɔ se kaam jin̰a, ɔɔ kɛn tap tap se kɛn maakŋ gɛgɛr kɛn Tɛsalonik ki ute kɛn Kɔrint ki. Timote se, Pɔl raaŋ ɔlin̰ga maktubge dio. Kaaɗ kɛn naan̰ raaŋ ɔlin̰o maktubgen di ese se eglizge se kꞋtɔndɗenga tɔndo. Kɛn ɔɔp se je eglizge se jꞋaɗen kɔnd ɗoob ki ɔɔ jꞋaɗen noogŋ kaal maakɗe se Ꞌtɛɗn kaal maakŋ mɛc. Maakŋ maktubin̰ kɛn deet deet se, Pɔl dɛj jee al‑Masige kꞋkiŋg ute tɔɔsɛ ute naapa bin jaay ɓo taarɗe Ꞌɓaa ute jee dɛn se. Pɔl dɛj jee naan jee Raage tu aan gɔɔ: jee kɛn tɛɗn naaba maakŋ jee Raage tu kɛn noog jee daayge ute jee kɔɔn̰ge ɔɔ jeegen lee tɔɔɗɗe ɔɔ dooyɗe. Ɔɔ naan̰ dɛj Timote ɔɔ n̰Ꞌtɛɗn debm tɛɗn naabm jiga gɛn Isa al‑Masi, taaɗin̰ ɗoobm naan̰ n̰Ꞌkaakŋ do jee Raage tu, n̰Ꞌaɗen dooyo ɔɔ n̰Ꞌaɗen taaɗn nakŋ naaɗe tɛɗ kici.

1

Pɔl raaŋ ɔl tɔɔsɛ Timote ki

(Tit 1.1‑4)

1 Maktubm se maam Pɔl ɓo mꞋraaŋin̰a, maam kɛn Isa *al‑Masi kɛn jꞋɔndki dojege don̰ ki ute *Raa Mɛl Kaajjege se ɓo tɛɗum mꞋtɛɗga *debm kaan̰ naabm Isa al‑Masi se. 2 Maktubm se maam mꞋraaŋin̰ naai Timote ki. Naai se aan gɔɔ goonum mala taa naai aalga maaki do Isa al‑Masi ki kici. Ɔn̰ Raa Bubu ute Mɛljege Isa al‑Masi ai tɛɗn bɛɛɗe ai kɛɛjn̰ doi ki ɔɔ ai kɛɗn lapia.

Ɔnd kɔnd ute jeegen dooy jeege ute do taarge tun mɛt ki eyo

(1Tim 6.3‑5; Gal 3.10‑12,19‑24; 2Tim 2.10‑18; NJKN 26.9‑20)

3 Maam mꞋje naai se Ꞌkɔɔpm kiŋg Ɛpɛz ki aan gɔɔ kaaɗ kɛn maam mꞋɓaa ɓaa Masedoan ki jaay mꞋtaaɗio mꞋɔɔ ɔɔp iŋg gɔtn ese se. Taa naai Ꞌgaasn jee mɛtin̰gen lee dooy jeege do taarge tun mɛt ki ey se. 4 ꞋTaaɗɗen kici jꞋɔn̰te kiŋg dɔɔkŋ taara gɛn taaɗn kꞋtusugen bubɗege lee taaɗɗen se ɔɔ jꞋɔn̰te tuun mɛtjil bubɗegen naŋ ey se. Kɛse ɓaano ute naajn̰ taara maakɗe ki cɛrɛ, ɔɔ ɔŋ noogjeki eyo gɛn tɛɗn nakŋ kɛn Raa uuno doa jaay naajege kꞋjꞋaalki maakjege do ki se.

5 Naaje kꞋtaaɗɗen bin se kꞋje taa naaɗe Ꞌje jeege. Ɔɔ jeegen naaɗe aɗe je se, aɗe je ute maakŋ kalaŋ kɛn ɔk *kusin̰ eyo, ute maak‑saapm jiga ɔɔ kaal maakɗen kɛn aal do Raa ki se tɛɗn ɗeer ɗeer. 6 Taa jee mɛtin̰ge se ɔn̰ga gɛn tɛɗn nakgen ese se ɔɔ nakgen kꞋdooyɗeno se kic ɓo, naaɗe rɛsŋga naatn, ɔɔpɗen gɛn kiŋg taaɗn taargen rɛn̰ rɛn̰ sum. 7 Naaɗe je tɛɗn jee magalgen jee jeel taaɗn tɔɔkŋ mɛtn Ko Taar Raa jeege tu, *Ko Taar Raa se ɗeere naaɗe taaɗin̰ ute maakɗe paac, naɓo taar naaɗe taaɗ jeege tu ɔɔ dooyɗe se, naaɗe jeel mɛtin̰ eyo.

8 KꞋjeelki Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se naan̰ jiga, kɛn naajege jaay ɓo kꞋtɛɗki aan gɔɔ kɛn naan̰ lee taaɗjeki se. 9 KꞋjeel jꞋɔkki mɛtin̰ jiga jaayo taa jeegen tɛɗn nakŋ ute ɗoobin̰ ɓo Raa taaɗo Ko Taarin̰ eyo, num gaŋ naan̰ taaɗ Ko Taarin̰ jeege tun lee tuj ɗoobin̰a, jee kɛn tookin̰ taarin̰ eyo, ɔɔ jee kɛn ɓeerin̰ eyo, jee kusin̰ge, jee tɛɗ nakgen kɛn naan̰ je eyo, jee aalin̰ maak ki eyo, jee tɔɔl bubɗege ute kɛn̰ɗege ɔɔ jee kɛn tɔɔl jeege. 10 Ɔɔ Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se kic taaɗ jeege tun tɛɗn nakŋ sɔkɔn̰ge ɔɔ gaabgen ɛɛs naapge, jeegen dug jeege ɓulu, jee taar‑kɔɔɓge, jee kɛn uun taar mɛt ki eyo sum ɓo tɔl do jeege tu. Raa taaɗo ɗoobin̰ se gɛn nakgen jig eyo paacn̰ kɛn jeege lee tɛɗ jaay tujin̰ taarin̰ jiga kɛn kꞋlee dooy jeege se. 11 Taar kɛn maam mꞋtaaɗ se kɛse ɓo Labar Jiga kɛn gɛn Isa *al‑Masi kɛn taaɗ *nookŋ Raa. Kɛse naan̰ Raa kɛn bɛɛki num jeege an̰ tɔɔm se ɓo ɛɗumo Labar Jiga se kaam jima.

Pɔl tɔɔm Raa taa bɛɛ kɛn Raa tɛɗin̰

12 Maam tɔɔm Mɛljege Isa *al‑Masi kɛn ɛɗum tɔɔgɔ gɛn tɛɗn naabin̰a. Maam tɔɔmin̰ se taa naan̰ aakum maam se debm mꞋaasin̰ gɛn tɛɗn naabin̰ jaay naan̰ ɛɗumsin̰ kaam jima. 13 Ey num, do dɔkin̰ se, maam mꞋtaaɗo taargen jig eyo ron̰ ki mꞋdabaro jeen̰ge ɔɔ mꞋnaajin̰o kici. Gaŋ Isa al‑Masi se ɛɛjumga dom ki, taa nakgen maam mꞋtɛɗin̰o se mꞋjeel te mɛtin̰ eyo taa kaaɗ kɛn se maam mꞋaal te maakum don̰ ki ey ɓɔrtɔ. 14 Mɛljege se tɛɗumga bɛɛ dɛn aak eyo, taa naan̰ se ɓo maam mꞋaal maakum don̰ ki ɔɔ mꞋjen̰a taa naaje ute Isa al‑Masi se kꞋtɛɗga kalaŋ.

15 Taar kɛn maam mꞋje taaɗn ese se taar kɛn mɛt ki, ɔɔ bɛɛki se jeege paac Ꞌtookŋ taar se ute maakɗe paac: Isa al‑Masi ɓaaɗo do naaŋ ki se taa kaajn̰ jee *kusin̰ge. Ɔɔ maakŋ jee kusin̰ge tu paac se maam ɓo debm kusin̰ kɛn cirɗe paac. 16 Gaŋ Raa se ɛɛjumoga dom ki, ey num maam ɓo debm kusin̰ kɛn cir jeege paac se. Bin se naan̰ je taaɗn jeege tu ute ɗoobm maam se ɔɔ Isa al‑Masi se naan̰ debm maakin̰ deer bɛɛ eyo. Naan̰ tɛɗ bin se taa Ꞌtaaɗn jeege tun utu kaal maakɗe don̰ ki jaay kɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum se.

17 Ɔn̰ jeege paac *nookŋ Raa

ɔɔ an̰ tɔɔm gɛn daayum,

taa Raa se naan̰ Gaarge gɛn daayum.

Raa se naan̰ tiŋg daayum zɛɛrɛ,

kɛn nam ɔŋ aakin̰ eyo,

naan̰ ɓo Raa kalaŋ lak,

daayum Ꞌtɔɔmin̰ki.

*Amin.

Pɔl dɛj Timote ɔɔ n̰Ꞌaay kaamin̰a

18 Timote, goonuma, kɛse ɓo taargen maam mꞋɔn̰isin̰ kaam jii ɔɔ aan gɔɔ taar kɛn jee taaɗ taar teeco taar Raa ki taaɗo deete roi ki se, Ꞌsaap do taarge tun naaɗe taaɗo roi ki se, taa naai Ꞌɗo Ꞌtɛɗn naabm jiga. 19 Bin se naai aal maaki do Raa ki ɔɔ iŋg te maak‑saapm jiga. Maak‑saapm jigan se ɓo jee mɛtin̰ge rɛsŋga naatn, ɔɔ taa naan̰ se ɓo kaal maakŋ naaɗe aalo do Raa ki se naaɗe rɛsŋga naatn. 20 Maakŋ jeege tun ese se ɓo Imɛnɛ ute Alekzandɛr. Ɔɔ naaɗe se maam mꞋɔn̰ɗega kaam ji *Ɓubm sitange, maam mꞋtɛɗin̰ naan̰ se taa nakŋ se aɗen dɛjɛ ɔɔ bin se, naaɗe kɔŋ naajn̰ ro Raa ey sum.

2

KꞋdɛj jeege gɛn keem *Raa

(1Pr 3.1‑6; Tit 2.3‑5)

1 Nakŋ kɛn maam mꞋje deet deet se, mꞋje kꞋtɔnd mɛtn Raa kꞋjꞋeemin̰a, kꞋsɛlin̰ mɛtin̰a ɔɔ kꞋtɔɔmin̰a taa jeege paac. 2 Ɔɔ Ꞌtɔndki mɛtn Raa taa gaarin̰ge ute tɔɔgge, bin se taa naajege jꞋaki kɔŋ lapia ɔɔ jꞋaki kiŋg ute maraadjege ɔɔ jꞋaki kɔkŋ taarin̰ ɔɔn̰ɔ ɔɔ jꞋaki lee aak bɛɛ naan jeege tu. 3 Kɛse nakŋ aak jiga kɛn tɔɔl Raa ki, naan̰ ɓo kɛn Mɛl Kaajege. 4 Nakŋ kɛn tɔɔlin̰ se, taa naan̰ je jeege paac kɔŋ kaaja ɔɔ kɔŋ jeel‑taar kɛn mɛt ki. 5 Taa

Raa se naan̰ kalaŋ sum,

ɔɔ debm daan Raa ute jeege se,

naan̰ kic ɓo kalaŋ sum,

naan̰ ɓo debkilim kꞋdaŋin̰ Isa *al‑Masi se.

6 Naan̰ ɓaaɗo ɔn̰ ron̰ ooy taa dugŋ do jikilimge paac.

Naan̰ tɛɗn naan̰ se je taaɗn ɔɔ kaaɗn se ɓo kɛn Raa ɔndin̰ ɔɔ je an kaajn̰ jeege. 7 Taa naan̰ se ɓo Raa ɔndum ɓɔrse mꞋtɛɗga debm wɔɔkŋ taarin̰ jeege tu ɔɔ *debm kaan̰ naabm Isa al‑Masi. Naan̰ ɔndum se taa mꞋdooy jeegen kɛn Yaudge ey kici ute taar Raa mɛt ki se, taa naaɗe kaal maakɗe don̰ ki. Taar maam mꞋtaaɗ se taar‑kɔɔɓ eyo, num taar kɛn mɛt ki.

8 Tɛr maam mꞋje se, kɛn gɔtn gay gay kic ɓo kɛn gaabge jaay ɓaa keem Raa se, jꞋuun jiɗege raan ɔɔ kꞋtɔnd mɛta ute maakŋ kalaŋ kɛn ɔk *kusin̰ eyo. JꞋɔn̰te tɛɗn maak‑taara ɔɔ jꞋɔn̰te tɛɗn dɛkin̰ ute naapa.

9 Ɔɔ mꞋje mɛndge se kic jꞋɔn̰te tuusn kalgen gɛn koono kɛn Ꞌkɔl jeege aɗen kaakŋ naaɗe sum se, num gaŋ kꞋtɛɗ roɗege miskinge. Ɔɔ jꞋɔn̰te kɔgŋ doɗege gɛn koono. JꞋɔn̰te tɔl kɔɗɔk bi gɛn daab, ɔɔ jꞋɔn̰te tɔl meeɗgen ute roɗe ɔɔ jꞋɔn̰te tuus kalgen ute roɗe. 10 Num nakŋ jaay aɗe tɛɗn aak bɛɛ se, tamar ro eyo, num gaŋ kꞋtɛɗ nakgen jiga jiga. Kɛse ɓo mɛndgen ɔk taar Raa ɔɔn̰ se nakŋ kɛn dɔɔɗɗen naaɗe ki. 11 Kɛn mɛndge jaay ɓaaga dooy gɔtn kɛn jee Raage tusn gɛn keem Raa se, jꞋiŋg kaam kalaŋ, kꞋbooy taar debm kɛn iŋg dooyɗe se. 12 Maam mꞋund te kulu mɛndge tu gɛn dooy gaabge eyo ɔɔ mꞋje mɛndge ɓo Ꞌkiŋg do gaabge tu eyo, num mɛndge se kꞋjꞋiŋg kaam kalaŋ ɔɔ jꞋɔn̰te kul taara. 13 Taa do kupm mɛt kɛn deet se Raa ɔɓo Adum ɓo deete, jaay ɓo ɔɓo Awa. 14 Adum ɓo ɔn̰ ron̰ kꞋdɛrlin̰o deet eyo, gaŋ mɛnda ɓo ɔn̰ ron̰ kꞋdɛrlin̰o deete ɔɔ naan̰ baate tooko taar Raa ɔɔ ɔlin̰ maakŋ kusin̰ ki. 15 Naɓo mɛnda kic utu kɔŋ kaaja se, taa mɛtjil goonin̰ naan̰ utu kooj se, naɓo naan̰ n̰Ꞌaal maakin̰ do Raa ki, je jeege, tɛɗn ron̰ mɛnd salal naan Raa ki ɔɔ tɛɗn ron̰ miskini jaayo*.

3

Naan jee Raage

(Tit 1.5‑9; 1Pr 5.1‑4; NJKN 6.1‑6)

1 Taar kɛn maam mꞋje taaɗn ese se taar kɛn mɛt ki, debm je tɛɗn naan jee Raage se, naabm naan̰ je tɛɗa se naabm jiga aak eyo. 2 Naɓo debm je tɛɗn naana se, Ꞌtɛɗn debm kɛn ɔk taar ɗim ron̰ ki gɔtɔ, ɔk mɛnda kalaŋ sum*, debm bɔɔb ɔk ron̰a, debm saap tɛɗ naka ute ɗoobin̰a, tɛɗ nakŋ jeege tɔɔmin̰a, debm kɔkŋ mɛrtge, ɔɔ debm jeel dooy jeege. 3 ꞋTɛɗn debm aay tɔtɔ deel te gɔtin̰ eyo, debm je kɔnd naapa ute jeege eyo, gaŋ Ꞌtɛɗn debm maakin̰ deere ɔɔ debm je taar eyo, debm maakin̰ tama eyo. 4 Bɛɛki se, Ꞌtɛɗn debm jeel kiŋg ute mɛndin̰a ɔɔ ute gɛnin̰ge ɔɔ gɛnin̰ge kic sookin̰ ɔɔ taarin̰ naan̰ taaɗɗen paac se, naaɗe uunu. 5 Taa debm jaay jeel kiŋg ute mɛndin̰ te gɛnin̰ge ey se, naan̰ Ꞌtɔɔɗn *eglizn gɛn *Raa se ɔɔ ɗio?

6 Kɛn naase jaay Ꞌje aki kɔnd nam naan jee Raage num, ɔn̰te Ꞌkɔndki debm utu aal kaal maakin̰ do Isa *al‑Masi ki. Ey num, naan̰ Ꞌmagal ron̰a ɔɔ Raa utu an̰ kɔjn̰ bɔɔrɔ don̰ ki aan gɔɔ kɛn naan̰ ɔjo do *Ɓubm sitange tu se. 7 Debm kiŋg naan jee Raage se, bɛɛki se, jee kɛn ɗoobm Raa ki ey kic ɓo an̰ kaal maak ki. Kɛn bin ey num, naan̰ kɛnd maakŋ sɔkɔn̰ ki ɔɔ naan̰ kɛnd maakŋ sɛɛ Bubm sitange tu†.

Jee tɛɗn naabgen daan jee Raage tu

8 Jee tɛɗn naabgen daan jee Raage tu se, bɛɛki se, naaɗe se kic Ꞌtɛɗn jee jeege aalɗe maak ki, jee taaɗ taarɗege di di eyo, jee aay tɔtɔ dɛn eyo ɔɔ jee je gursn jeege cɛr eyo. 9 Naaɗe kꞋkaal maakɗe do taar kɛn do dɔkin̰ kꞋjeel mɛtin̰ ey jaay ɓɔrse kꞋjeelga mɛtin̰ se ute maak‑saapm jiga. 10 Kɛn naase jaay Ꞌje aki tɔnd jee Ꞌtɛɗn naaba daan jee Raage tu se, aak ɔkki naabɗege jaayo ɔɔ kɛn ɔŋki te taar ɗim roɗe ki ey jaay ɓo, Ꞌtɔndɗeki Ꞌtɛɗn naaba daan jee Raage tu. 11 Mɛndgen Ꞌtɛɗn naaba daan jee Raage tu kic se Ꞌtɛɗn mɛndgen jeege aalɗe maak ki, jꞋɔn̰te tɛɗn mɛnd kɔɔɗn jeege, kꞋbɔɔb jꞋɔk roɗe, ɔɔ do nakge tu paac se jꞋɔn̰ten tujn̰ ɔrmɗe.

12 Jee tɛɗn naabgen daan jee Raage tu se, Ꞌtɛɗn gaabgen mɛndge kalaŋ kalaŋ sum, ɔɔ jeel dɛjn̰ gɛnɗege ɔɔ jeel kiŋg ute jee maakŋ ɓeeɗege tu. 13 Jee tɛɗn naabgen daan jee Raage tu se jaay tɛɗ naabgen jiga se, kɔl jeege paac aɗen kaal maak ki. Ɔɔ kɛn baagga dooy jeege do taar Isa *al‑Masi kɛn naaje kꞋjꞋaalki maakjege do ki se kic ɓo, Ꞌtaaɗn ɓeer eyo.

Taar kꞋjeel mɛtin̰ ey se ɓɔrse Raa taaɗjekiga mɛtin̰a

14 Maam mꞋraaŋi maktubm se taa ɔɔpga baata mꞋsaap mꞋutu mꞋai ɓaa kɔŋɔ, 15 naɓo kɛn mꞋaan te yɔkɔɗ ey kic ɓo, maktubm se ai taaɗa mɛtn taar kiŋg jee Raage ute naapa. Jee se ɓo *eglizn gɛn Raa zɛɛrɛ. Naaɗe se ɓo jee ɔk taar mɛt ki se tɔɔgɔ aan gɔɔ duliy kɛn gak ɓee tɔɔg se. 16 *Taar mɛt kɛn kꞋjeelki mɛtin̰ eyo, jaay Raa taaɗjeki mɛtin̰ se kɛn taaɗjeki kiŋg ɗoobm Raa ki ɔɔ jꞋaalki maakjege do ki. Taar se magal dɛn dɛna nam an̰ kɔŋ naaj eyo. Taar ese ɓo kɛn taaɗ ɔɔ:

*Al‑Masi ɓaaɗo tɛɗ ron̰ tɛɗ debkilimi se,

*Nirl Raa taaɗ jeege tu ɔɔ naan̰ se ɓo debm kɛn tɛɗ nakŋ ute ɗoobin̰a.

*Kɔɗn Raage kic aakin̰ga ute kaamɗe.

Jeege taaɗɗega taarin̰ jeege tun Yaudge eyo.

Jeegen do naaŋ kɛn gɔtn ɓaa se paac aalga maakɗe don̰ ki,

ɔɔ Raa uun ɓaansin̰ maakŋ raa ki ɔɔ *nookin̰ga.

4

Jee dooy jeege do taarge tun mɛt ki eyo

(1Jn 4.1‑3; Kɔl 2.16‑23; 2Tim 2.4‑6)

1 Gaŋ *Nirl Raa taaɗ jeege tu tal ɔɔ kaaɗ kɛn jaay dunia ɔɔpga gɔɔrɔ an naŋ se, jee mɛtin̰ge se utu kɔn̰ gɛn kal maakɗe do taar kɛn naaje kꞋjꞋaalki maakjege do ki se. Ɔɔ kuun taar sitangen lee dɛrl jeege ɔɔ tookŋ taar kɛn jig eyo kɛn sitange ɔl jeege jaay lee dooy jeege se ɓo ɔɔn̰ɔ. 2 Naaɗe se utu kɔn̰ roɗe jeege tun tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee taaɗ taar mɛt ki kɛn jee taar‑kɔɔɓge se ɔɔ jee se ɓo kɛn maak‑saapɗe tec aan gɔɔ kꞋtɔɔcin̰ga tɔɔc ute pooɗo, naaɗe se ɓo kɛn utu aɗen kaan̰ dala. 3 Naaɗe dooy jeege ɔɔ jꞋɔn̰te tɔkŋ naapa, tɛr naaɗe taaɗ jeege tu ɔɔ nakŋ kɔsgen mɛtin̰ge se kic ɓo jꞋɔn̰te kɔsɔ. Ey num, nakgen se *Raa aalɗeno se taa jeegen aalga maakɗe do Isa *al‑Masi ki ɔɔ jeel‑taar Raa mɛt ki se Ꞌkɔsɔ, ɔɔ Ꞌtɔɔm Raa taa nakŋ kɔsgen ese se. 4 Taa nakgen Raa aalo paac se, jiga. Nakŋ jaay jꞋan̰ kɔɔɗn kund naatn tap ɓo gɔtɔ. Kɛn jꞋɔŋin̰ga num, kꞋtɔɔm Raa. 5 Kɛn tɛɗin̰ nakge jaay tɛɗ *salal se taar Raa, ute tɔnd mɛtn Raa kɛn kꞋlee kꞋtɔndki mɛtin̰ se.

Debm tɛɗn naabm Isa *al‑Masi kɛn bɛɛ

6 Nakgen se Ꞌdooy gɛnaagen ɗoobm al‑Masi ki, bin se naai Ꞌtɛɗn debm tɛɗn naabm Isa al‑Masi kɛn mɛc. Taar Raa kɛn jꞋaalki maakjege do ki ute taargen jigan kꞋdooyio se Ꞌtaaɗn jeege tu ɔɔ naai se utu iŋg do ki jiga. 7 Ɔn̰te booy mɛtn taar kꞋtusugen jig eyo ute taar kɛn mɛndgen magalge lee taaɗ rɛn̰ rɛn̰ se. Num gaŋ aay kaami taar Raa se ɔkin̰ ɔɔn̰ɔ. 8 Debm lee tɔɔj ron̰ se ron̰ wɔrgɔ ɔɔ kɛse tɛɗin̰ jiga naɓo cɔkɔ sum. Num gaŋ debm kɛn ɔk taar Raa ɔɔn̰ se, taar se noogin̰ dɛn cir nakgen ɓaa se paac. Taa naan̰ jeele taar se an̰ kɛɗn kaaja ɓɔrse ɔɔ daayum daayum.

9 Taar se taar mɛt ki, bɛɛki se, taar se jeege paac an̰ tookŋ kɔkŋ ute maakɗe paac. 10 Kɛn naaje jaay kꞋdabar roje ɔɔ kꞋjꞋaay kaamje kꞋtɛɗ naaba se, taa naaje jꞋɔndga kɔnd doje do Raa kɛn iŋg daayum zɛɛrɛ. Naan̰ ɓo Mɛl Kaajn̰ jeege paac, naan̰ aaj tap se jee kɛn aalga kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki. 11 Taargen se ɓo Ꞌtaaɗin̰ jeege tu ɔɔ Ꞌdooyɗe.

12 Ɔn̰te kɔn̰ jeege ai kaal maak ki eyo taa naai Ꞌgoon cɔkɔ se. Gaŋ naai ɓo Ꞌtaaɗ ɗoobo jee Raage tu ute taar taari ki ute kiŋgi ute maak‑je kɛn naai Ꞌjenɗe, ute kaal maakŋ kɛn naai aal do Raa ki, ɔɔ ute lei kɛn aak bɛɛ naan Raa ki. 13 Kɔr maam mꞋai kɔŋ se taar Raa se daayum aay kaami Ꞌlee Ꞌdooyin̰ naan jeege tu Ꞌdɛjn̰ jeege ɔɔ Ꞌlee dooyɗe ute taar se. 14 Tɔɔgŋ kɛn Raa ɛɗio ɔɔ an tɛɗn naabin̰ se, ɔn̰te kaakin̰ aan gɔɔ nakŋ cɛrɛ. Raa ɛɗin̰sin̰ se kaaɗ kɛn Raa ɔlo jeege taaɗo roi ki ɔɔ naan̰ kɛn se ɓo, jee naan jee *eglizge tɔndio jiɗe doi ki. 15 Nakgen se ɓo kɛn naai aɗen kɔkŋ ɔɔn̰ɔ, Ꞌtɛɗɗen ute maaki paac, bin se jeege paac ai kaaki naai, naan Raa ki se, Ꞌtɛɗ bɛɛ ɓaa ɓaa ute naani naan jeege tu.

16 Ɔnd kɔnd do roi ki, ɔɔ ɔnd kɔnd ute taar kɛn naai Ꞌlee dooy jeege se. Daayum aay kaami Ꞌtɛɗ naan̰ se. Kɛn naai jaay Ꞌtɛɗ naan̰ se num, bin se naai Ꞌkɔŋ kaajn̰ roi ɔɔ Ꞌkɔŋ kaajn̰ jeegen lee booy taari se kici.

5

Kɛse taar gɛn dɛjn̰ jee Raage

(1Kɔr 9.7‑14; Ɛp 6.5‑8; 1Pr 2.18‑20)

1 Debm gaab‑gɔɔlɔ se kɛn an̰ mooy num ɔn̰te kaacin̰ kaama, num gaŋ taaɗin̰ aan gɔɔ bubi mala. Ɔɔ gaangen gaabge se kic ɔkɗen jiga aan gɔɔ gɛnaaige mala. 2 Mɛndgen magalge se ɔkɗen jiga aan gɔɔ kɛn̰ige mala. Ɔɔ gaangen mɛndge se ɔkɗen jiga aan gɔɔ gɛnaaigen mala kici, naɓo ute maakŋ kalaŋ kɛn ɔk *kusin̰ eyo.

Kɛse taar gɛn dɛjn̰ jee Raage taa mɛnd‑daayge

3 Mɛnd‑daaygen ɔk nam aɗen noogŋ gɔtɔ se ɔkɗen ɔɔn̰ɔ. 4 Kɛn mɛnd‑daay gam jaay ɔk gaange lɔ ɔk ɓugge se, gaange se kꞋdooy roɗe gɛn kaakŋ do jeege tun maakŋ ɓeeɗege tu do bubɗege tu ute kɛn̰ɗege tu, ute naan̰ se jaay ɓo, taaɗn ɔɔ naaɗe ɔk taar *Raa se ɔɔn̰ɔ. Kɛse ɓo nakŋ kɛn tɔɔl Raa ki.

5 Mɛnd‑daay iŋg kalin̰ ki kɛn ɔk nam an̰ noogŋ gɔtɔ se, naan̰ se ɔnd don̰ do Raa ki. Daayum naan̰ eem Raa nɔɔrɔ katara ɔɔ sɛlin̰ mɛtin̰a taa an̰ noogo. 6 Num gaŋ mɛnd‑daay kɛn utu iŋg saap saap do nakge tun maakin̰ je sum se, naan̰ num utu iŋg zɛɛrɛ, naɓo ɗoobm Raa ki se aan gɔɔ debm ooyga kooyo. 7 Kɛse ɓo taargen naai an Ꞌdooy jeege taa mɛnd‑daayge se jꞋkɔŋ ne ɗim aak kus gɛn taaɗn roɗe ki eyo. 8 Debm jaay aak do taasin̰ge tu eyo ɔɔ aak do jeege tun maakŋ ɓeen̰ ki ey se, debm bin se rɛsŋga ute ɗoobm Isa *al‑Masi. Ɔɔ naan̰ se tɛɗga nakŋ *kusin̰ cir debm kɛn aal te maakin̰ do Isa al‑Masi ki ey ɓɔrtɔ.

9 Mɛnd‑daay jꞋan̰ raaŋ maakŋ mɛnd‑daayge tun jee Raage aɗen noog se, debm ɔk ɓaara si‑mɛcɛ jaayo ɔɔ iin̰ ɓo gaabin̰ kalaŋ sum. 10 Bɛɛki se, jeege paac an̰ jeele naan̰ se, mɛnd tɛɗn nakgen jiga, mɛnd ul gɛnin̰ge jiga, mɛnd ɔk mɛrtge, tug jɛ jee Raage*, noog jee daayge ɔɔ daayum naan̰ je ɗoobm tɛɗn bɛɛ.

11 Gaŋ mɛnd‑daaygen utu sɛɛm se, ɔn̰te raaŋ roɗe ute mɛnd‑daaygen jee Raage aɗe noog se, taa naaɗe se jaay roɗe baagga je gaabge se, naabm Isa al‑Masi se ɓon̰a aɗen tɔɔl eyo ɔɔ je ɗoobm Ꞌtɔkŋ gaabge. 12 Bin se naaɗe utu kɛnd maakŋ kusin̰ ki taa dɔɔkŋ maakɗen deet deet gɛn tɛɗn naabm Isa al‑Masi se lɛ, naaɗe rɛsŋga naatn. 13 Kɛn mꞋɔɔ jꞋɔn̰te raaŋɗen se taa kɛn kꞋraaŋɗenga num, naaɗe tɛɗn mɛnd kaar‑naabge ɔɔ lee kuun do ɓee jeege. Num gɛn kaar‑naabɗege sum eyo, gaŋ naaɗe tɛɗn mɛnd kɔɔɗn jeege, tɔɔl taarɗege maakŋ taar jeege tu ɔɔ taargen gɛn taaɗ ey kic ɓo, naaɗe an̰ taaɗa.

14 Taa naan̰ se ɓo mꞋje mɛnd‑daaygen sɛɛm se, kꞋtɔk gaabge ɔɔ kꞋjꞋooj gaange, kꞋjꞋɔk ɓeeɗege tɔɔgɔ. Bin se jee taamooyjege se Ꞌkɔŋ taar ɗim kusin̰ rojege tu eyo. 15 Kɛn ɔlum taaɗ bin se, taa kɛngen mɛtin̰ge se rɛs ɔn̰ga ɗoobm Raa se naatn. Naaɗe uunga ɗoobm *Ɓubm sitange.

16 Mɛnd aalga maakin̰ do Isa al‑Masi ki jaay ɔk mɛnd‑daay gam maakŋ taasin̰ge tu num, n̰Ꞌaakin̰ don̰ ki. Ɔn̰te kɔn̰ *egliz ɓo an̰ kaakŋ don̰ ki, bin se egliz se Ꞌkaakŋ do mɛnd‑daayge tun kɛn ɔk nam aɗen noogŋ gɔtɔ.

Kɛse taar gɛn dɛjn̰ jee naan jee egliz ki

17 Jee naan jee *eglizge tu kɛn jaay tɛɗ naabɗe aak jiga maakŋ egliz ki se, jee se jꞋaalɗen maak ki ɔɔ jꞋɔkɗen ɔɔn̰ɔ. Tap ki num jee kɛn lee taaɗ taar Raa jeege tu ɔɔ dooy jeege ute taar Raa se naaɗe se ɓo jꞋɔkɗen ɔɔn̰ cir paac paac. 18 Taa Kitap ɗeek ɔɔ: Maraŋ tiiko nakŋ tɔnd gɛmɛ se, jꞋɔn̰te kɔlin̰ ɗim taarin̰ ki kɛn an̰ gaasn kɔsɔ.† Ɔɔ tɛr gɔt kuuy taar Raa taaɗ ɔɔ: Debm tɛɗn naaba se kꞋjꞋɔgin̰ gɔtɔŋgin̰a.‡

19 Kɛn nam jaay ɔk mind debm maakŋ naan jeege tun egliz ki se, kɛn jeege dio lɔ mɔtɔ jaay saaɗin̰ ey se, ɔn̰te Ꞌkuun taarin̰a. 20 Jee naan jee Raage tun tɛɗ *kusin̰ se Ꞌmooyɗen naan jeege tu paac, bin jaay jee kuuy aakga kic, num Ꞌɓeere.

21 Maam mꞋtɔnd mɛti naan Raa ki, naan Isa *al‑Masi ki ɔɔ naan *kɔɗn Raage tun naan̰ bɛɛr tɔɔɗɗeno se, uun taar kɛn maam mꞋtaaɗi se, ɔn̰te ɓaa mɛtn nam ki ɔɔ ɔn̰te kooc mɛtn nam.

22 Ɔn̰te Ꞌnaar gɛn kɔnd ji do nam ki ɔɔ ɔn̰te Ꞌkɔl doi maakŋ kusin̰ nam ki. Naai mala Ꞌbɔɔb roi bɛɛ naan Raa ki.

23 Ɔn̰te Ꞌkaay maane kalin̰ ki sum, num taa maaki lee ɔɔn̰i se aay tɔtn koojn̰ bin̰ cɔkɔ, taa ai tɔɔlɔ.

24 Kusin̰ jee mɛtin̰ge se kɛn jꞋɔndɗen te bɔɔr ey kic ɓo tooɗ tal, gaŋ gɛn jee mɛtin̰ge se jꞋɔndɗenga bɔɔrɔ jaay mɛtin̰ teece. 25 Bin se nakgen jigan kɛn jeege lee tɛɗ se kic ɓo tooɗn tal, anum gɛn jee mɛtin̰gen tɛɗ nakŋ jiga kɛn jꞋɔŋ jꞋaakɗen ey se kic ɓo utu Ꞌtooɗn tal.

6

Taar gɛn dɛjn̰ jee al‑Masigen ɓulge ute mɛlɗege

1 Ɓulgen kaam ji mɛlɗege se, jꞋaal mɛlɗege se maak ki ɔɔ jꞋuun taarɗege, taa jeege se Ꞌnaajn̰ ro *Raa eyo ɔɔ dooy kɛn naaje kꞋlee kꞋdooy jeege se kic ɓo naaɗe an̰ naaj eyo. 2 Ɓulgen mɛlɗege aalga kaal maakɗege do Isa *al‑Masi ki se, jꞋɔn̰te kaakŋ mɛlɗege se aan gɔɔ jꞋaas kaasa. Taa naaɗe kꞋtɛɗga tɛɗ gɛnaage kalaŋ ute mɛlɗege ɗoobm Isa al‑Masi ki se, num gaŋ mɛlɗege se, jꞋaay kaamɗege kꞋtɛɗɗen naabge jiga cir daala. Taa naabgen naaɗe tɛɗ se tɛɗ jeege tun kɛn aalga kaal maakɗege do Isa al‑Masi ki kɛn Raa jeɗe.

Jeegen dooy jeege do taarge tun mɛt ki eyo ɔɔ ɔk maak‑je do gurs ki

(Mt 6.19‑34)

Kɛse ɓo nakgen kɛn naai utu an dooy jeege ɔɔ anɗen dɛjɛ. 3 Kɛn nam jaay dooy jeege ute taargen kuuy mɛt ki eyo, baate kɔkŋ taar Mɛljege Isa al‑Masi kɛn jiga se ɔɔ baate tookŋ taar Raa kɛn naajege kꞋlee kꞋdooyki jeege se, 4 debm bin se magal ron̰a ɔɔ naan̰ se jeel ɗim eyo. Naan̰ se aan gɔɔ debm ɔk kɔɔn̰ gɛn naajn̰ taara, ɔŋga taara se naajn̰ ɔn̰ eyo. Jeegen bin se ɓo kɛn ɔl jeege dɔŋɔ, tɛɗ taamooyo, naaj jeege, ɔɔ tɛrɛc taargen jig eyo ro jeege tu ute doɗe. 5 Naaɗe tiŋg ɓo gɛn naajn̰ taarge ute naapa sum, naaɗe tiŋg ɓo gɛn saapm do nakge tun jig eyo salal. Aan gɔɔ taar mɛt ki lɛ naaɗe jeel ey se, gɛn naaɗe ki num naaɗe saap ɔɔ naaɗe ɔk taar Raa ɔɔn̰ se, ute naan̰ se naaɗe tɛɗn jee nak dɛnge.

6 Deere, kɛn naajege jaay jꞋɔkki taar Raajege ɔɔn̰ se, ɗoobm Raa ki se jꞋɔkki nakgen dɛn jiga aak eyo. Num gaŋ gɛn nakgen do naaŋ ki sum se nakŋ naaje jꞋɔkki se ɓo ɔn̰ maakjege Ꞌraapm do ki. 7 Naajege kꞋɓaakiro do naaŋ ki se ute jijege sik, ɔɔ ɓiin jꞋaki kooy kic ɓo jꞋaki tɛrl gɔtn Raa ki ute jijege sik. 8 Kɛn jꞋɔkki nakŋ kɔsɔ, kaaye ute kal tuusu se ɓo bɛɛjekiga sum. 9 Gaŋ jee je Ꞌtɛɗn jee nak dɛnge se, ɔn̰ *Ɓubm sitange naamɗe ɔɔ naaɗe se ɔlga doɗege maakŋ sɛɛn̰ ki. Naaɗe lee je nakgen kɛn lee tuj jeege ɔɔ lee utɗe kap se. 10 Je gurs se naan̰ ɓo ko *kusin̰ge paac. Jee mɛtin̰gen tiŋg ɓo gɛn je naan̰ se sum se, naaɗe se iigga dɔkɔ ute ɗoobm Isa *al‑Masi ɔɔ ɔlga roɗege maakŋ dubar ki aan gɔɔ debm jꞋɔsin̰ga kɔs ute gɔrɗɔ.

Pɔl dɛj Timote

11 Naai debm Raa se, nakgen bin se aan̰ ro ki dɔkɔ. Aay kaami Ꞌtɛɗ nakŋ ute ɗoobin̰a naan Raa ki. Ɔk taar Raa se ɔɔn̰ɔ ɔɔ daayum aal maaki do Raa ki. ꞋJe naapi ute maaki paac, aay kaami ɔɔ Ꞌtɛɗ debm dalul. 12 Aay kaami Ꞌɗo ɔk ɗoobm Raa se tɔɔgɔ, kaajn̰ naai ɔŋ se ɔkin̰ tɔɔgɔ. Taa naan̰ se ɓo Raa daŋio, kɛse ɓo nakŋ kɛn naai mala taaɗo naan jee dɛnge tu, ɔɔ naai aalga maaki do taarge tun jiga se. 13 MꞋtaaɗi naan Raa ki kɛn aalo nakgen paacn̰ ute koɗe ɔɔ naan Isa *al‑Masi kɛn taaɗo saaɗin̰ jiga naan tɔɔg kɛn kꞋdaŋin̰ Pons Pilat se: 14 nakgen kɛn Raa taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa se ɔkin̰ tɔɔgɔ. Ɔn̰te kɔn̰ jeege ai taaɗn taargen iŋg kus roi ki. ꞋBɔɔb roi bini Raa aɗe kɔl Mɛljege Isa al‑Masi ano tɛrl maak ki. 15 Naan̰ aɗe tɛrl se kaaɗ kɛn Raa mala ɓo ɔndin̰ga kɔndɔ:

Naan̰ se ɓo Raa kɛn jeege paac tɔɔmin̰a,

naan̰ kalin̰ ki sum ɓo iŋg do nakge tu paac,

Naan̰ Gaar gɛn gaarin̰ge, naan̰ ɓo Mɛl gɛn mɛlge.

16 Naan̰ kalin̰ ki ɓo kɛn tiŋg daayum zɛɛrɛ,

naan̰ iŋg gɔtn kɛn wɔɔrɔ,

debm an̰ kaas jaay ɓaa cɛɛn̰ ki se gɔtɔ*.

Nam ɓii kalaŋ aakin̰ te eyo,

ɔɔ ɓɔrse kic ɓo debm an̰ kɔŋ kaakŋ naan̰ se gɔtɔ.

Ɔn̰ jeege paac *Ꞌnookŋ ron̰a,

ɔɔ an̰ jeelin̰ daayum naan̰ ɓo debm tɔɔgɔ, *amin.

17 Gaŋ jee nak dɛngen ɓɔrse do naaŋ ki se taaɗɗen ɔɔ jꞋɔn̰te magal roɗege, ɔɔ jꞋɔn̰te kɔnd doɗege do nak dɛnge tun tɛɗga sum ɓo utu kut se. Gaŋ jꞋaal maakɗege do Raa ki, naan̰ kɛn ɛɗjeki nakge paac ute maraadin̰a taa naaje jꞋaki kiŋg ute maak‑raapo. 18 Taaɗɗen kici ɔɔ kꞋtɛɗ bɛɛ jeege tu ɔɔ kꞋtɛɗ nakgen jiga se dɛna. KꞋtɛɗ jee kɛrcɛlge ɔɔ nakɗege se kꞋnigin̰ ute jeege. 19 Bin se nakgen naaɗe tɛɗ jeege tu se, aɗen tooɗn kɔrbɔtn jiga ɔɔ kɛn Ꞌkɔŋ kut eyo. Ɔɔ naan ki se naaɗe utu kɔŋ kaajn̰ kɛn mala mala.

20 Timote goonuma, naabm kɛn Raa ɛɗisin̰ se bɔɔbin̰ jiga. Maakŋ taarge tun rɛn̰ rɛn̰ kɛn tɔɔm Raa ey se, ɔn̰te kɔl taari maak ki ɔɔ maakŋ jeege tun mɛtin̰gen tɛɗ roɗe aan gɔɔ naaɗe ɓo jeel nakge kalin̰ ki se, ɔɔɗ doi roɗe ki. 21 Taa jeel nakɗegen ese sum ɓo maakɗe ki se jee mɛtin̰gen uunga kuun ɗoobm Isa al‑Masi se kic ɓo rɛsŋga naatn.

Ɔn̰ Raa asen tɛɗn bɛɛn̰a.

* 2:15 Aak Jɛn 3.15.

* 3:2 Gɔtn iin̰ tap ɓo jeel mɛnd se sum.

† 3:7 Kɛn bin se Bubm sitange kɔŋ ɗoobm an̰ tuj saaɗin̰a.

* 5:10 Tug jɛ jee Raage se je ɗeekŋ ɔɔ: debm dɔɔɗ ɔk mɛrtge jiga. Kɛse ɓo nakŋ kɛn Yaudge lee tɛɗa kɛn mɛrtge aanga gɔtɗe ki.

† 5:18 Aak Dt 25.4.

‡ 5:18 Aak Luk 10.7.

* 6:16 Aak Ekz 33.20.

Timote gɛn k‑dige

1

2

3

4

Maktubm gɛn k‑dige kɛn Pɔl raaŋin̰ Timote ki

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm gɛn k‑dige kɛn Pɔl raaŋin̰ Timote ki

Maktubm Timote gɛn k‑dige, ɔk dɛjn̰ Pɔl kɛn kaam mɔɔtn. Kaaɗ kɛn se Pɔl daŋgay ki (kon̰ 2.9), ɔɔ dɛn jeege rɛsin̰ga (kon̰ 1.15; 4.10‑16), ɔɔ naan̰ jeele ɔɔpin̰ga baata naan̰ utu Ꞌkooyo. Taa naan̰ se ɓo naan̰ taaɗ Timote ki, debm naaɗe tɛɗo naaba tɛlɛ, kɛn naan̰ jen̰ aan gɔɔ goon maakin̰ se taaɗin̰ ɔɔ n̰Ꞌiŋg lapia. Maktubm kɛn Pɔl raaŋ Timote ki se, taaɗ mɛtn taar kiŋgin̰a, gɛn naabin̰a, ɔɔ gɛn dooyin̰ kɛn naan̰ dooyo jeege, gɛn dubarin̰ kɛn naan̰ ɔŋo taa Labar Jiga gɛn Isa al‑Masi se. Ɔɔ naan̰ taaɗ taar kɛn naan̰ dɛj Timote. Pɔl dɛj Timote ɔɔ ɛɗin̰ kaay kaama kici taa naabm al‑Masi se, naan̰ utu dabara (kon̰ 2.1‑13). Pɔl tɛrl taaɗin̰ ɔɔ taar Raa se n̰Ꞌtaaɗin̰ ute ɗoobin̰a (kon̰ 2.14; 4.15). Taa naan̰ se Timote an kɔnd te ron̰a ɔɔ n̰Ꞌɔn̰te kiŋg naajn̰ taara do taarge tun mɛtin̰a. Jee tujge se, n̰Ꞌtɛrlɗen naaga, n̰Ꞌuun bɔlɔtn kiŋg Pɔl jiga se. Nakŋ jaay Pɔl ute jee dooygen kuuy dooyo jee Raage se, naai Ꞌtɛɗin̰ ute ɗoobin̰a. Naan̰ taaɗin̰ ɔɔ, Kitap se kꞋlee kꞋdooyin̰a. Taargen maakɗege tu se «jiga aak eyo gɛn dooy jeege, ɔɔ taargen kɛn kꞋlee dooy jeege mɛt ki ey se lɛ, naan̰ taaɗ tɔɔk mɛtin̰ tooɗn tal. Ɔɔ Kitapm Raa se ɔnd jeege do ɗoob ki ɔɔ taa jeege Ꞌtɛɗn nakŋ ute ɗoobin̰a naan Raa ki» (kon̰ 3.16).

1

Pɔl raaŋ ɔl tɔɔsin̰ Timote ki

1 Kɛn ara maam mꞋPɔl ɓo mꞋraaŋi maktubm se, maam kɛn *mꞋdebm kaan̰ naabm Isa al‑Masi aan gɔɔ kɛn *Raa maakin̰ jen ro ki. Naan̰ ɓo ɔlumo taa mꞋɓaa taaɗn jeege tu taar kaajn̰ kɛn naan̰ taaɗga taaɗ ɔɔ utu Ꞌkɛɗn jeege tu ute ɗoobm Isa *al‑Masi se. 2 Maktubm se maam mꞋraaŋin̰ naai Timote ki, goon maak‑jema: ɔn̰ Raa Bubu ute Mɛljege Isa al‑Masi tɛɗn bɛɛɗe, ai kɛɛjn̰ doi ki ɔɔ ai kɛɗn lapia.

Pɔl tɔɔm Raa taa Timote

(2Tim 2.1‑12; Ɛp 1.3‑7; 2Tɛs 2.13‑15)

3 Maam se mꞋtɔɔm Raa kɛn maam mꞋlee mꞋtɛɗin̰ naabin̰ ute maakŋ kalaŋ aan gɔɔ gɛn ɓugumgen lee tɛɗo do dɔkin̰ se. Nɔɔrɔ katara, kɛn maam jaay mꞋɓaan̰ ɓaa keeme se, daayum maam mꞋtɔnd mɛtin̰ taa naai Timote. 4 Kɛn maam mꞋsaapo do keemi kɛn naai eemo taa maam se, maam mꞋje ute maakum paac tɛrl mꞋai ɓaa kaakŋ ute kaamum jaay ɓo, maakum Ꞌraapo. 5 Maam mꞋsaap do kaal maaki kɛn mala mala kɛn naai aal do *al‑Masi ki se; kaal maakŋ bin se ɓugi mɛnd Lois naan̰ kic aalo maakin̰ do Raa ki jaay ɓo koi Enis kic ɓo aalo maakin̰ bin kici ɔɔ ɓɔrse maam jeel maakum ki, naai kic ɓo aal maaki do Isa al‑Masi ki bin kici.

Pɔl ɛɗ kaay kaama Timote ki

6 Taa naan̰ se ɓo mꞋje mꞋai taaɗa: Ꞌsaap do naabm kɛn Raa ɛɗisin̰ gɛn tɛɗa se, kaaɗ kɛn maam mꞋɔndo jim doi ki. Ɔɔ naabm se ɔn̰te Ꞌdirigin̰a. 7 Taa Nirl kɛn Raa ɛɗjekiro se ajeki tɛɗn jꞋaki ɓeer eyo, num *Nirl Raa se, ɛɗjeki gaab‑tɔɔgɔ, maak‑je do jeege tu ɔɔ tɛɗjeki kꞋbɔɔb jꞋɔkki rojege. 8 Taa naan̰ se ɓo ɔn̰ten tɛɗn sɔkɔn̰ɔ gɛn tɛɗn saaɗn Mɛljege; ɔɔ ɔn̰ten tɛɗn sɔkɔn̰ɔ taa maam kɛn jꞋɔkum daŋgay taa *al‑Masi. Num gaŋ Ꞌdabar ute maama taa Labar Jigan gɛn Isa ute tɔɔgŋ Raa kɛn ɛɗi se. 9 Raa se naan̰ ɓo debm aajjekiro jaay daŋjekiro taa jꞋaki tɛɗn jee naan̰ge. Num naan̰ tɛɗin̰ naan̰ se taa naajege ɓo kꞋtɛɗkiroga tɛɗ nakŋ jig eyo, num taa bɛɛn̰ kɛn naan̰ mala maakin̰ jen ro ki. Ɔɔ bɛɛ ese se, naan̰ tɛɗin̰ ute ɗoobm Isa al‑Masi kaaɗ kɛn naan̰ taaɗ te taa kaal do naaŋ ey ɓɔrtɔ, 10 ɔɔ ɓɔrse, Mɛl Kaajjege, Isa al‑Masi se ɓaaɗo sum se, bɛɛn̰ se, naan̰ taaɗin̰ tooɗga tal. Taa Isa al‑Masi se naan̰ ɔk tɔɔgɔ do yo ki, ɔɔ yo se naan̰ tɛɗga aan gɔɔ nakŋ cɛrɛ; ute Labarin̰ Jiga se Isa ɓaanoga te *kaajn̰ gɛn daayum kɛn Ꞌkɔŋ ɗaar eyo. 11 Taa Labar Jigan ese se ɓo, Raa tɛɗum mꞋtɛɗga *debm kaan̰ naabm Isa, debm wɔɔkŋ taarin̰a ɔɔ debm dooy jeege. 12 Taa naan̰ se ɓo maam mꞋutu mꞋdabar dabar rɔk se. Naɓo sɔkɔn̰ tɔɔlum eyo, taa debm maam mꞋaal maakum don̰ ki se lɛ, maam mꞋjeelin̰a ɔɔ naan̰ ɔk tɔɔgŋ kɛn Ꞌbɔɔbm nakgen paacn̰ kɛn naan̰ ɔn̰umsin̰ kaam jim se bini Ꞌkaan ɓii kɛn kaam mɔɔtn kɛn Raa utu Ꞌkɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu paac.

13 Ute kaal maaki ɔɔ ute maak‑je kɛn naai ɔk do jeege tu kɛn ɗoobm Isa al‑Masi ki se, taar mɛcn̰ kɛn maam mꞋdooyi se, Ꞌɓaa te naan̰ se. 14 Taar kɛn jiga kɛn maam mꞋdooyi se Ꞌbɔɔbin̰ maaki ki jiga. Ɔɔ *Nirl Salal kɛn utu maakje ki se ai noogo.

15 Naai Ꞌjeele gɛnaagen paacn̰ kɛn taa naaŋ Azi ki se, rɛsumga. Maakɗe ki se Pigel ute Ermogen kici.

16 Ɔn̰ Mɛljege Ꞌtɛɗn bɛɛn̰ maakŋ ɓee Onezipor ki. Taa Onezipor se daayum ɛɗum kaay kaama ɔɔ kɛn maam maakŋ daŋgay ki se kic ɓo, naan̰ sɔkɔn̰ tɔɔlin̰ eyo taa maama. 17 Anum kɛn naan̰ aan maakŋ gɛgɛr kɛn *Rɔm ki sum se, naan̰ jem wɔrɔk wɔrɔk bini jaay ɓaa ɔŋuma. 18 Ɔn̰ ɓii kɛn kaam mɔɔtn Raa kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se, Mɛljege Isa al‑Masi an̰ kɛɛjn̰ don̰ ki naan Raa ki. Bɛɛ kɛn naan̰ tɛɗumo maakŋ gɛgɛr kɛn Ɛpɛz ki paac se, nam jaay jeelin̰ aan gɔɔ naai Timote se gɔtɔ.

2

Asgar gɛn *al‑Masi

1 Naai goonuma, ɔk maaki tɔɔgɔ do bɛɛ kɛn ɗoobm Isa al‑Masi ki se. 2 Ɔɔ taar kɛn naai Ꞌbooyo maam mꞋdooyo jeege naan saaɗge tun dɛn se, taar se Ꞌɓaa dooyin̰ jeege tun Ꞌbooy kɔkŋ mɛtin̰ mɛc taa naaɗe Ꞌkɔŋ kaasn dooy taar se jeege tun kuuy kici.

3 Naai kic Ꞌdabar te maama aan gɔɔ asgar Isa al‑Masi kɛn mɛc. 4 Asgar jaay je Ꞌtɔl deb kɛn uunin̰ se, naan̰ ɔlin̰ te nakgen jeege lee tɛɗ se ey sum. 5 Aak jee taan̰ge se: debm aan̰ aan̰ga te ɗoobin̰a ɔɔ aanga deet jaay ɓo, jꞋaalin̰ aace*. 6 Debm aay kaamin̰ kurs maakŋ‑gɔtin̰ se, kɛn maakŋ‑gɔt se jaay oojga num, naan̰ ɓo kɔsn nakin̰ deete. 7 ꞋSaap jiga do taarge tun maam mꞋtaaɗi se. Ɔɔ Mɛljege ai tɛɗi naai Ꞌjeel kɔkŋ mɛtn nakgen se paac.

ꞋSaap do Isa kɛn ooy teeco daan yoge tu se

8 ꞋSaap do Isa *al‑Masi ki: naan̰ se teeco mɛtjil Gaar *Daud ki. Naan̰ se ooyga ɔɔ duro daan yoge tu ɔɔ kɛse ɓo Labar Jigan kɛn maam mꞋlee mꞋtaaɗ jeege tu se. 9 Taa Labar Jigan se ɓo, maam mꞋdabar bini, kꞋjꞋɔk kꞋdɔɔkum aan gɔɔ debm kɛn tujga tuj ɗim. Naɓo taar *Raa se, jꞋan̰ kɔŋ gaas eyo. 10 Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋsɛrk nakge paac taa jee kɛn Raa bɛɛr tɔɔɗɗenga tɔɔɗ do dɔkin̰ se, taa naaɗe kic Ꞌkɔŋ kaaja ute ɗoobm Isa al‑Masi ɔɔ Ꞌkɔŋ *nookŋ gɛn daayum.

11 ꞋBooyo! Taargen ese se taargen mɛt ki:

Kɛn naajege jaay jꞋooykiga te naan̰ se,

jꞋutu jꞋaki kɔŋ kaaja te naan̰ kici;

12 kɛn naajege jaay kꞋdabarki ute naan̰ se,

jꞋutu jꞋaki ɓaa kɔsn gaara te naan̰ kici.

Kɛn naajege jaay kꞋbaatin̰kiga se,

naan̰ kic ajeki baat naajege kici;

13 kɛn naajege jaay kꞋtujkiga ɔrmjege se,

naan̰ se, daayum tuj ɔrmin̰ eyo,

taa naan̰ se Ꞌkɔŋ baatn ron̰ eyo.

Debm tɛɗn naabm jiga naan Raa ki

(1Tim 1.3‑7,18‑20; Tit 1.10‑16, 2.11‑15; 2Pr 2.1‑22)

14 Taargen se paac Ꞌtɛrl taaɗɗesin̰a. Naan Raa ki se, Ꞌtaaɗɗen ute tɔɔgi paac: jꞋɔn̰te tɛɗn dɛkɛn̰ɛ do taarge tun mɛtin̰ge se. Taa naajn̰ taara se nakŋ cɛrɛ ɔɔ Ꞌkutn jee kɛn lee booyin̰ se. 15 Aay kaami, naan Raa ki se Ꞌtɛɗ debm mɛcn̰ kɛn Ꞌtɔɔl Raa ki, ɔɔ tɛɗ aan gɔɔ debm tɛɗn naabm kɛn ɔk sɔkɔn̰ eyo kɛn taaɗ taar Raa mɛt ki ute ɗoobin̰a naan jeege tu. 16 Ɔɔɗ doi do taarge tun jeege lee ul rɛn̰ rɛn̰ jaay rɛsn ute ɗoobm Raa se. Taa jeegen lee tɛɗn naan̰ ese se, naaɗe daayum tɛɗ *kusin̰a ɓaa ute naanɗe. 17 Taar naaɗe se aan gɔɔ du kɛn ɔŋ eep eyo ɔɔ ɔs ɓaa ute naanin̰a. Imɛnɛ ute Pilɛtɔs se, mɛtn jee se kici. 18 Jee se rɛsŋga ute taar mɛt ki. Ɔɔ naaɗe taaɗ jeege tu ɔɔ: kaaɗn kɛn Raa utu dur jeegen ooyga kooy se, deelga. Bin ɓo jee utu aal kaal maakɗe do Isa ki se, naaɗe tujɗenga kaal maakɗe se kici. 19 Num gaŋ mɛtn taar kɛn Raa uuno mɛtin̰ se, utu iŋg gɔtin̰ ki tak; naan̰ se tec aan gɔɔ kuun mɛtn ɓee kɛn kꞋraaŋin̰ ro ki jꞋɔɔ: «Mɛljege Raa se, jeel jeen̰ge» ɔɔ «Debm jaay taaɗga ɔɔ naan̰ gɛn Mɛljege se, n̰Ꞌɔɔɗ don̰ ro kusin̰ ki.»

20 Debm maal ɔk ɓee magal se maakŋ ɓeen̰ ki se, ɔk nakgen kꞋɗaapɗe ute daab ɔɔ te pudda sum eyo. Num maak ki se ɔk nakgen jꞋɔɓɗe te nɛn̰jɛ ɔɔ kɛngen kaagge ɓo kꞋcɔɔc kꞋɗaapɗe kici. Nakgen jiga se, kꞋjꞋɔɔɗɗe ute ɓiin̰ ɓiin̰a ɔɔ kɛngen mɛtin̰ge se, kɛn kꞋlee kꞋtɛɗn naaba ɓii‑raa. 21 Bin num debm kɛn ɔɔɗga don̰ ro kusin̰ ki ɔɔ tɛɗ ron̰ *salal se, naan̰ tɛɗga aan gɔɔ nakŋ jiga, kɛn mɛlin̰ ɔɔɗin̰ ute ɓiin̰ ɓiin̰a. Ute naan̰ se naan̰ tɛɗn naabgen jiga kɛn mɛlin̰ maakin̰ jen ro ki.

Debm tɛɗn naabm Mɛljege

22 Anum nakŋ *kusin̰ kɛn gaan kɔɗge maakɗe je se, naai iik ro ki dɔkɔ. Num Ꞌje nakŋ te ɗoobin̰a, daayum aal maaki do Raa ki, je jeege ɔɔ daan jeege tun lee eem Mɛljege ute maakŋ kalaŋ se, naai iŋg te tɔɔsɛ ute naaɗe. 23 Bin num, ɓɛrɛ, ɔn̰te kɔl doi do naajn̰ taarge tun rɛn̰ rɛn̰ gɛn jee dɛrlge se. Taa naai Ꞌjeele, naajn̰ taargen bin se, lee ɓaano ɓaa ute mooyo. 24 ꞋJeele debm tɛɗn naabm Mɛljege se, Ꞌkɔŋ mooy te jeege eyo. Num naan̰ Ꞌtɛɗn debm je jeege paac, jeel dooy jeege ɔɔ sɛrkŋ jee naajn̰ taarge. 25 Jee kɛn lee naaj taara se, naai Ꞌtaaɗɗen te taar urlu. Bin sum ɓo, daan Raa utu aɗen tɛrl maakɗe ɔɔ naaɗe utu Ꞌjeel taar mɛt ki, 26 ɔɔ naaɗe Ꞌtɛrl Ꞌtɛɗn jee mɛtɛkge ɔɔ aɗe kɔŋ teecn̰ maakŋ ji *Ɓubm sitange tun kɛn ey num tɔkɗenga tɔk ɓulu gɛn tɛɗn maakjen̰a.

3

Ɓiigen kaam mɔɔtn se utu Ꞌtɛɗn ɔɔn̰ɔ

1 Daala Ꞌjeele! Ɓiigen kaam mɔɔtn se, jeege kiŋgɗe utu aɗen tɛɗn ɔɔn̰ɔ. 2 Taa ɓiigen kaam mɔɔtn se, jeege Ꞌtɛɗn jee nakɔɔn̰ge, Ꞌje gurs, Ꞌtɛɗn jee koonge ɔɔ Ꞌmagal roɗe. Naaɗe Ꞌnaajn̰ *Raa ɔɔ Ꞌtookŋ taar kɛn̰ɗege ute bubɗege eyo. Jee se, bɛɛ kɛn kꞋtɛɗɗen se kic ɓo naaɗe jeele eyo. Nakŋ kɛn jee Raage aalin̰ maak ki se, naaɗe uum aalin̰ naaŋ ki; 3 naaɗe se kɛn Ꞌtɛɗn *kusin̰a jeege tu kic ɓo ɔlɗen ɗim eyo, ɛɛj do jeege tu eyo, Ꞌtɛɗn jee kɔɔɗn jeege, naaɗe ɔŋ bɔɔb ɔk roɗe eyo, tɛɗn kusin̰ jeege tu kic ɓo maakɗe raap sakan̰, ɔɔ nakŋ bɛɛ tap ɓo, naaɗe je eyo; 4 naaɗe je kuɗn gɔɔ jeege, Ꞌtɛɗn jee maak‑taarge, naaɗe magal roɗe aak eyo ɔɔ nakŋ daa roɗe ɓo je se, naaɗe jen̰ cir Raa. 5 Ɗeere, naaɗe se, kɛn aakɗe num Ꞌɗeekŋ ɔɔ jee se, jee ɔk taar Raa ɔɔn̰ɔ, num naaɗe se, tɔɔgŋ Raa tap ɓo, naaɗe ɔɔɗ undin̰ naata. Anum jee se, naai ɔɔɗ doi roɗe ki dɔkɔ. 6 Maakɗe ki se, jee mɛtin̰ge lee goon̰ ɓaa ɓee mɛndge tun ɔk tɔɔgɔ ɗoobm Raa ki eyo ɔɔ aasin̰ do roɗe ki eyo, ɔɔ mɛndgen se ɔk maakje do nakge tun jig eyo kɛn ɔlɗen maakŋ kusin̰ ki. Jee se lee dɛrlɗe taa aɗen kɔkŋ kaam jiɗe. 7 Mɛndgen se je ɓo Ꞌdooy jeele taar mɛt ki, naɓo naaɗe ɔŋ booy ɔkin̰ eyo. 8 Aan gɔɔ Janez ute Jambrez* baate tookŋ taar *Musa se, jee se kic ɓo baate tookŋ taar mɛt ki. Naaɗe se jee tɔɔj eyo ɔɔ kaal maakŋ kɛn naaɗe ɔɔ aal do Isa ki se kic ɓo, cɛrɛ sum. 9 Anum naabɗe se Ꞌkɔŋ ɓaa dɔk eyo, taa jeege utu aɗen jeel paac, naaɗe se jee tɔɔj eyo aan gɔɔ Janez ute Jambrez se.

Pɔl dɛj Timote

(2Kɔr 6.3‑10; 2Pr 1.19‑21; NJKN 20.28‑31)

10 Naai Timote se uunga bɔlɔtuma maakŋ dooy kɛn maam lee dooyo jeege se, kiŋguma, nakgen kɛn maam mꞋsaap do ki gɛn tɛɗa, kaal maakum do Isa ki, maakum kɛn deere, maak‑je kɛn maam mꞋɔk do jeege tu, kaay kaamum se, 11 dubar kɛn jeege lee dabaruma ɔɔ dubar kɛn maam mala mꞋlee dabara. Naai Ꞌjeele nakŋ kɛn jeege tɛɗumo dom ki maakŋ gɛgɛr kɛn Antiɔsn kɛn taa naaŋ Pizidi ki, ute kɛngen maakŋ gɛgɛrge tun Ikɔniɔm ute kɛn Listir ki se, ɗeere, gɔtn se jeege dabarumga dɛn aak eyo. Gaŋ Mɛljege ɔɔɗumoga doma maakŋ nakge tun se paac. 12 Anum Ꞌbooyo! Jee paacn̰ kɛn je kɔkŋ ɗoobm Isa *al‑Masi ɔɔn̰ se, naaɗe se jeege utu aɗen lee dabara. 13 Anum jee *kusin̰ge ute jee kɔrɗge se lɛ, utu Ꞌtɛɗn kusin̰ Ꞌɓaa ute naanɗe. Naaɗe utu Ꞌdɛrl jeege ɔɔ naaɗe kic jeege utu aɗen dɛrl naaɗe kici.

14 Num naai Timote taar kɛn jeege dooyio jaay naai Ꞌtooko ɔɔ aal maaki do ki se, ɔkin̰ tɔɔgɔ. Taa jeegen dooyio taar se jaay naai Ꞌtook do ki se lɛ, naai kic Ꞌjeelɗe. 15 Ɗeere, gɔtn naai iin̰ baatiki tap ɓo, naai Ꞌjeel taargen salal kɛn kꞋraaŋin̰oga raaŋ maakŋ Kitap ki ɔɔ taargen se ɓo ɔk tɔɔgɔ kɛn ai tɛɗi naai Ꞌjeel taara kɛn ai kaaja ute kaal maaki kɛn naai aal do Isa al‑Masi ki se. 16 ꞋBooyo: Kitapm Raa se kɛse Raa mala ɓo kɛn ɔl jeege raaŋin̰o. Taar se jiga aak eyo gɛn dooy jeege, ɔɔ taargen kɛn kꞋlee dooy jeege mɛt ki ey se lɛ, naan̰ taaɗ took mɛtin̰ tooɗ tal. Ɔɔ Kitapm Raa se ɔnd jeege do ɗoob ki ɔɔ taa jeege Ꞌtɛɗn nakŋ ute ɗoobin̰a naan Raa ki. 17 Bin jaay ɓo, debm tɛɗn naabm Raa se Ꞌtɛɗn debm mɛc, Ꞌkɔŋ ɗaapm ron̰a ɔɔ tɛɗn naabgen jiga jiga.

4

ꞋTaaɗ Taar *Raa jeege tu

1 ꞋBooy mꞋai taaɗa: naan Raa ki ɔɔ naan Isa *al‑Masi kɛn aɗe ɓaa kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tun zɛɛrɛ ɔɔ do jeege tun ooyga kooy se, ɔɔ naan̰ kɛn aɗe ɓaa aan gɔɔ gaarge, mꞋɔɔ: 2 Ꞌwɔɔk Taar Raa jeege tu kɛn maakŋ gɔt kɛn jiga ey lɛ ɔɔn̰ kic ɓo, aay kaami. Kɛn naai Ꞌdooyɗe dooy se, daayum uɗɗen bia, uunɗe kaamɗe, Ꞌdɛjɗe ɔɔ Ꞌmooyɗe. 3 Taa kaaɗin̰ utu Ꞌkaan se, taar mɛt ki se, jeege je an̰ booy ey sum, num naaɗe je ɓo Ꞌtɛɗn nakŋ kɛn maakɗe jea. Taa naan̰ se ɓo naaɗe Ꞌlee ɓaa gɔtn jee dooyge tun dɛn kɛn aɗen taaɗn taar kɛn aɗen kɛɗn maak‑raapo. 4 Taargen mɛt ki se, naaɗe Ꞌje an̰ booy eyo. Naɓo naaɗe je ɓo Ꞌbooy taargen rɛn̰ rɛn̰ se. 5 Anum naai se, do nakge tu paac se, naai iŋg do mɛtɛki ki. Kɛn dubar aanga doi ki kic ɓo, aay kaami sɛrkin̰a, aan gɔɔ debm kɛn lee wɔɔk Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi. Ɔɔ naabi se, Ꞌtɛɗn naŋin̰ ute ɗoobin̰a.

6 Anum maam Pɔl se lɛ, aan gɔɔ jꞋɔk kꞋtɔɔlumga *sɛrkɛ Raa ki. Ɔɔ ɓii kooyum lɛ ɔɔpga gɔɔrɔ. 7 Maam se mꞋtɛɗoga tɛɗ bɔɔr jɛt. Ɔɔ maam mꞋaan̰ mꞋaanga ute ɗoobin̰a gɔtn kaan ki ɔɔ mꞋbɔɔbga jiga ɗoobm al‑Masi. 8 Ɓɔrse se, nakŋ kaal aacn̰ ute ɗoobin̰* kɛn Raa amsin̰ kɛɗ se te booyum maakŋ raa ki. Kɛse Mɛljegen debm daan kɛn utu kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se ɓo amsin̰ kɛɗn ɓii kɛn se. Ɔɔ naan̰ am kɛɗn maam ki kalum ki sum eyo, num naan̰ utu Ꞌkɛɗn jeege tun paacn̰ jen̰a ɔɔ utu iŋg aak kaamin̰ ɓii kɛn naan̰ utu aɗe ɓaa se.

Pɔl ɛɗ labarin̰ Timote ki ɔɔ dɛjin̰a

9 Bin se, aay kaami Ꞌɓaaɗo ɔŋum kɛskɛ. 10 Taa Demas lɛ rɛsumga, iin̰ ɓaaga gɛgɛr kɛn Tɛsalonik ki taa naan̰ uunga nakŋ *dunia ɓo ciri. Kresen se, jꞋɔlin̰ ɓaaga taa naaŋ Galat ki ɔɔ Tit kic ɓo jꞋɔlin̰ ɓaaga taa naaŋ Dalmati ki. 11 Ɔɔp Luk kalin̰ ki sum ɓo te maama. Kɛn naai Ꞌɓaaɗo ɓaa num, Mark se Ꞌɓaamsin̰o, taa naan̰ se utu am noogŋ maakŋ naab ki. 12 Tisik se, maam mꞋɔlin̰ ɓaaga maakŋ gɛgɛr kɛn Ɛpɛz ki. 13 Kɛn Ꞌɓaakiro ɓaa se, uunumo kal kuulum magal se kɛn maam mꞋɔn̰in̰o maakŋ gɛgɛr Troas ki gɔtn Karpos ki se. Ɔɔ Ꞌtɔs Ꞌɓaamo ute kitapge ɔɔ kɛn maam jen̰ tap tap se kɛngen kꞋteelɗenga teel se.

14 Kɔɗ‑kɔrɗn‑tɔɔl kɛn ron̰ Alekzandɛr se, tɛɗumoga *kusin̰ aak eyo. Nakŋ naan̰ tɛɗ se, Mɛljege utu an̰sin̰ tɛrl don̰ ki. 15 Naai kic ɔnd kɔnd te gaabm se, taa do taar kɛn naaje kꞋdooy jeege se, naan̰ took do ki eyo paac paac.

16 Kaaɗ kɛn deet deetn gɔtn kɔjn̰ bɔɔr ki jaay, maam mꞋtaaɗ taargen am naakŋ kɔɔɗn dom se, nam tap ɓo ɓaa te mɛtum ki eyo. Jeege paac rɛsumo. Taa nakŋ naaɗe tɛɗ se, ɔn̰ Raa ɔn̰te kɔkɗesin̰ ɔɔn̰ɔ. 17 Naɓo Mɛljege mala se utu te maama ɔɔ naan̰ ɛɗumga tɔɔgɔ bin ɓo maam mꞋtaaɗga taarin̰ jeege tu ute maraadin̰a ɔɔ taar Raa se, jeegen kɛn Yaudge ey se kic ɓo paac booyga. Ɔɔ Mɛljege se lɛ, aajumga taar tupiy ki. 18 Mɛljege se, maakŋ gɔt kɛn ɔɔn̰ɔ paac se utu am kɔɔɗn doma ɔɔ am kaaja taa ansum ɓaa maakŋ gaarin̰ kɛn maakŋ raa ki. Ɔn̰ daayum daayum Mɛljege se, jeege an̰ *nooko. *Amin!

Pɔl naŋ taarin̰a ɔɔ raaŋ ɔl tɔɔsin̰ kaam mɔɔtn

19 ꞋTɛɗ tɔɔsɛ Priska ute Akilas ki ɔɔ Ꞌtɛɗ tɔɔsɛ jeege tun maakŋ ɓee Onezipor ki kici. 20 Erast se ɔɔpoga maakŋ gɛgɛr kɛn Kɔrint ki ɔɔ Tropim lɛ, maam mꞋɔn̰in̰oga maakŋ gɛgɛr kɛn Milɛ ki, taa naan̰ kɔɔn̰ɔ. 21 Kɔr kaaɗn kuulu Ꞌkaan se, Ꞌnaar Ꞌɓaaɗo ɔŋuma. Ebul, Pudan, Linus, gɛnaa mɛnd Klɔdia ute gɛnaage paac tɛɗi tɔɔsɛ. 22 Ɔn̰ Mɛljege se Ꞌtɛɗn ute naai. Ɔɔ ɔn̰ naan̰ asen tɛɗn bɛɛn̰ naase ki paac.

* 2:5 Kaal aacn̰ ara se je taaɗn ute laatn tɔɔm kɛn jꞋɔndin̰ don̰ ki.

* 3:8 Do dɔkin̰ se, Janez ute Jambrez se jee kɛn lee ooj roɗe gɛn dɛrl jeege taa naaŋ Masar ki.

* 4:8 Aak 2Tim 2.5.

Tit

1

2

3

Maktubm kɛn Pɔl raaŋin̰ Tit ki

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm kɛn Pɔl raaŋin̰ Tit ki

Tit se, lee tɛɗoga naaba tɛlɛ ute Pɔl. Kaaɗ kɛn Pɔl jaay jee Kɔrint ki ɓaa tɛɗin̰ kiŋgin̰ ɔɔn̰ se, Tit se tɛɗoga tɛɗn naabm mɛc. Kaaɗ kɛn Pɔl jaay raaŋin̰ maktub ese se, Tit utu taa naaŋ Krɛt ki. Ɔɔ taa naaŋ Krɛt se, maane gurug ɔlin̰ daan ki. Gɔtn ese se naan̰ noog jee al‑Masige gɛn tɔnd ɗaapm naabɗege. Pɔl raaŋ Tit ki se ɔɔ taaɗin̰ ɗoobm kɛn naan̰ Ꞌbɛɛr tɔɔɗn jeegen kɛn Ꞌtɛɗn naan jee al‑Masige (kon̰ 1.5‑16). Naan̰ dɛjin̰ ute ɗoobm kɛn naan̰ an kiŋg ute jee al‑Masige aan gɔɔ jee magal naanin̰ ki, mɛnd paragge, gaan‑kɔɗge ute ɓulge (kon̰ 2.15). Isa al‑Masi ɛɗ ron̰ sɛrkɛ se taa Ꞌkɔɔɗn do jikilimge paac maakŋ kusin̰ ki (kon̰ 2.14). Jee al‑Masigen kiŋgɗe tɛɗga kiji se, iŋg do taar kɛn se. Kaaɗ kɛn Pɔl raaŋ maktubgen di Timote ki ute kɛn naan̰ raaŋ Tit ki se, jee al‑Masige jeelga Isa se aɗe kɔŋ ɓaa ɓɔrse eyo. Bin ɓo naaɗe Ꞌdooy kiŋg kɛn aɗen noogo gɛn tiŋg ɓaa ute naanɗe.

1

Pɔl raaŋ ɔl tɔɔsɛ Tit ki

(2Pr 1.1‑4)

1 Kɛse maam Pɔl ɓo mꞋraaŋi maktubm se, maam kɛn ɓul *Raa ɔɔ *mꞋdebm kaan̰ naabm Isa al‑Masi taa jeegen kɛn Raa bɛɛr tɔɔɗɗenga tɔɔɗo mꞋaɗen tɛɗn naaɗe kaal maakɗe paac do Isa al‑Masi ki jeel‑taar Raa mɛt ki, kɛn taaɗ ɔɔ naaɗe ɔk taar Raa se ɔɔn̰ɔ. 2 Taa naaɗe kɔnd doɗe gɛn kɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum. Mɛtn taar kaajn̰ ese se kɛse Raa mala ɓo taaɗo taar se kaaɗ kɛn naan̰ aal te do naaŋ ey ɓɔrtɔ ɔɔ Raa lɛ naan̰ taaɗ taar‑kɔɔɓ eyo. 3 Kaaɗ kɛn Raa jen ro ki jaay aan se, naan̰ taaɗ mɛtn taar kaajn̰ se jeege tu, taar se ɓo kɛn naan̰ ɛɗumsin̰ kaam jima. Kɛse ɓo taar kɛn Raa Mɛl Kaajjege ɔlum ɔɔ mꞋtaaɗin̰ jeege tu. 4 Tit maam mꞋraaŋi maktubm se, naai se aan gɔɔ goonum mala, taa maam ute naai se kꞋjꞋaalga maakje kalaŋ do Raa ki. Ɔn̰ Raa Bubu ute Mɛl Kaajjege, Isa al‑Masi ai tɛɗn bɛɛɗe ɔɔ ai kɛɗn lapia.

Naabm gɛn Tit daan jee Raage tun Krɛt ki

(1Tim 3.1‑7; 1Pr 5.1‑4)

5 Maam mꞋɔn̰io Krɛt ki se, taa naai Ꞌtɔnd ɗaapm naabm kɛn maam mꞋɔn̰in̰o ɗoob ki se ɔɔ naai Ꞌbɛɛr tɔnd naan *eglizge maakŋ gɛgɛrge tun taa naaŋ Krɛt ki aan gɔɔ kɛn maam mꞋtaaɗio se. 6 Debm kɛn naai an̰ bɛɛr kɔnd se, debm kɛn ɔk taar ɗim ron̰ ki eyo ɔɔ mɛndin̰ kalaŋ sum. Gɛnin̰ge aal maakɗe do Isa *al‑Masi ki ɔɔ taargen jig eyo se kꞋtaaɗɗen roɗe ki eyo ɔɔ naaɗe se jee booy uun taara. 7 Aan gɔɔ Raa ɛɗin̰ga naaba gɛn kaakŋ do jee naan̰ge tu se, debm naan egliz se Ꞌtɛɗn debm ɔk taar ɗim ron̰ ki eyo. Debm bin se ɔn̰te tɛɗn debm kɛn ɔɔ taar naan̰ taaɗga sum ɓo Ꞌtɛɗn mɛt ki, ɔn̰te tɛɗn debm maak‑taara, ɔn̰te tɛɗn debm aay tɔtɔ dɛna ɔɔ ɔn̰te tɛɗn debm kɔnd naapa ute jeege. Ɔn̰te tɛɗn debm kɔsn gurs jeege cɛrɛ. 8 Gaŋ debm bin se Ꞌtɛɗn debm kɔkŋ mɛrtge, debm je tɛɗn nakŋ jiga, debm iŋg do mɛtɛkin̰ ki, ɔɔ tɛɗ nakge ute ɗoobin̰a, debm *salal, debm bɔɔb ɔk ron̰a. 9 Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi se naan̰ aal maakin̰ do ki paac, kɛse ɓo taar kɛn naaje kꞋlee kꞋdooy jeege. Ɔɔ taar se ɓo kɛn an̰ tɔɔgŋ maakin̰a ɔɔ an dɛjn̰ jeege ute taar Raa jigan ese ɔɔ taaɗn jeege tun baate kaal maakɗe do taar Raa ki se ɔɔ nakŋ naaɗe tɛɗ se mɛt ki eyo.

Jeegen dooy jeege do taarge tun mɛt ki eyo

10 Taa jeege dɛna baate kuun taar jeegen naan jee Raage, maakɗe ki se Yaudgen aalga kaal maakɗe do Isa *al‑Masi ki se, naaɗe se ɓo kɛn dɛrl jeege ɔɔ dooyɗe ute taarɗegen rɛn̰ rɛn̰ se cir paac paac. 11 Ɔn̰te kɔn̰ jee se Ꞌdooy jeege, Ꞌdooy kɛn naaɗe lee dooy jeege se ɔl jeegen maakŋ ɓeege tun mɛtin̰ se uun taarɗen kɛn jig ey se, dooy kɛn naaɗe lee dooy jeege se lɛ, lee ɔsn kɔsn jeege cɛrɛ. 12 Do dɔkin̰ maakŋ jeege tun Krɛt ki se, deb kalaŋ debm jeel‑taara ɗeek ɔɔ:

«Jee Krɛt ki se naaɗe se paac jee taar‑kɔɔɓge, naaɗe se iŋg aan gɔɔ daagen naatn, naaɗe se jee kaar‑naabge ɔɔ ɔɔpɗen ɓo kɔsɔ sum.»

13 Taar gaabm taaɗ ro jeege tun Krɛt ki se mɛt ki, kɛn bin se naai Ꞌmooyɗe makɔn̰ɔ taa naaɗe Ꞌkaal maakɗe do taar Isa al‑Masi kɛn salal se. 14 JꞋɔn̰te kuun taar Yaudgen lee taaɗ kꞋtusɗege se eyo ute nakŋ jikilimge naaɗe lee taaɗ gɛn tɛɗa. Kɛse ɓo kɛn ɔŋ ɔn̰ɗe naaɗe ɔŋ uun taar Isa al‑Masi kɛn mɛt ki se eyo. 15 Jee *salal ɗoobm Raa ki aak nakge paac salal naanɗe ki. Gaŋ jee tɛɗ nakŋ *kusin̰a ɔɔ baate kaal maakɗe do Isa al‑Masi ki se, nakŋ salal naanɗe ki se, gɔtɔ. Naaɗe iŋg ɓo gɛn saapm do nakge tun jig eyo naaɗe tɛɗ kusin̰ kic sɔkɔn̰ tɔɔlɗe eyo. 16 Jee se tɛɗ roɗe naan jeege tu aan gɔɔ naaɗe ɓo jeel Raa, gaŋ nakŋ naaɗe tɛɗ se tec gɛn Raa eyo. Nakŋ naaɗe tɛɗ se jeege aakɗenga kic ɓo jeɗe eyo, naaɗe baate tookŋ taar Raa, ɔɔ nakŋ bɛɛ tap ɓo naaɗe ɔŋ tɛɗ eyo.

2

Pɔl dɛj Tit taa jeegen gɔɔlga gɔɔlɔ, gaan kɔɗge ute ɓulge

(1Tim 2.9‑15; 1Pr 3.1‑6; Ɛp 6.5‑8; 1Pr 2.18‑20)

1 Gaŋ naai se, Ꞌdooy jeege ute taargen kɛn ɓaa ute taar Isa *al‑Masi kɛn salal se. 2 Ɔɔ taaɗ gaab‑gɔɔlge tu se ɔɔ kꞋbɔɔb roɗe, kꞋtɛɗ jeege aɗen kaal maak ki, kꞋjꞋiŋg do mɛtɛkɗege tu, jꞋɔk taar Raaɗe jiga, kꞋje jeege ute maakɗe paac ɔɔ do nakge tun ese paac se jꞋaay kaamɗe do ki. 3 Bin se mɛnd‑gɔɔlge se kic ɓo taaɗɗen kꞋtɛɗn nakŋ kɛn tɔɔl *Raa ki, jꞋɔn̰te kɔɔɗn jeege jꞋɔn̰te tɛɗn mɛnd kaayge num kꞋdooy jeege gɛn tɛɗn nakgen bɛɛ. 4 KꞋdɛjn̰ mɛndgen sɛɛm se naŋa kic ɓo je gaabin̰a ute gɛnin̰ge, 5 kꞋjꞋiŋg do mɛtɛkɗege tu ɔɔ kꞋbɔɔb jꞋɔk roɗe bɛɛ kꞋtɛɗ mɛnd kiŋg ɓeege, kꞋtɛɗ mɛndgen jiga kꞋbooy jꞋuun taar gaabɗege. Taa bin se nam kuuy kɔŋ taaɗn iŋg kus ro taar Raa ki eyo.

6 Ɔɔ gaan kɔɗge se kic ɓo dɛjɗe jꞋiŋg do mɛtɛkɗe ki, 7 do nakge tun ɓaa se paac. Naai mala Ꞌtɛɗn nakgen jiga kɛn jeege aakga kic num Ꞌkuun bɔlɔti. Kɛn dooy jeege ute taar Raa se, dooyɗe ute maaki paac taa naaɗe ai kaal maak ki. 8 Taargen naai an Ꞌdooy jeege se, dooyɗe te taargen kɛn mɛt ki kɛn jeege kɔŋ taar iŋg kus maak ki eyo, bin se taa jee taamooyjege se sɔkɔn̰ɔ aɗen tɔɔlɔ taa naaɗe ɔŋ te taar ɗim kusin̰ jaay gɛn taaɗn rojege tu eyo.

9 Taaɗ ɓulge tu ɔɔ daayum kꞋsook mɛlɗege tu do nakge tun kꞋtɛɗn paac. KꞋtɛɗ nakgen Ꞌraapm maakŋ mɛlɗege ɔɔ jꞋɔn̰te naajn̰ taara ute naaɗe. 10 JꞋɔn̰te ɓoogŋ ɗim mɛlɗege ɔɔ daayum jꞋɔn̰te tujn̰ ɔrmɗege ute mɛlɗege. Kɛn naaɗe jaay kꞋtɛɗ naan̰ se, Ꞌkɔl jeege paac kaal taar Raa Mɛl Kaajjege se maak ki.

Raa tɛɗ bɛɛn̰ jeege tu

(Ɛp 2.1‑10; 1Pr 1.10‑21, 2.13‑16; 1Jn 3.1‑3)

11 Taa Raa se taaɗga bɛɛn̰a, bɛɛn̰ se ɓo kɛn aaj jeege paac. 12 Bɛɛn̰ se, dooyjeki taa jꞋaki kɔn̰ nakgen jig eyo naanin̰ ki ɔɔ jꞋaki kɔn̰ gɛn dɔŋ nakgen jee jeel Raa mal eyo lee dɔŋ se kici. Bin se jꞋaki kɔŋ kiŋg do naaŋ kɛn ara ki se, jꞋaki bɔɔbm kɔkŋ rojege, jꞋaki tɛɗn nakgen ute ɗoobin̰a ɔɔ jꞋaki kɔkŋ taar Raa se ɔɔn̰ɔ, 13 jꞋaki kaakŋ kaam ɓii kɛn Isa *al‑Masi aɗe ɓaa, naan̰ ɓo debm naaje jꞋɔndki dojege don̰ ki. Naan̰ ɓo Raa magal Debm Kaaja ɔɔ debm tɔɔgɔ. 14 Isa al‑Masi se, naan̰ mala ɓo ɔn̰ ron̰ ooy taa naajege taa ajeki dugŋ dojege maakŋ *kusin̰ ki. Ɔɔ naan̰ tugjeki kusin̰jege se, taa jꞋaki tɛɗn jee naan̰gen mala mala, jee daayum maakɗe raap sakan̰ gɛn tɛɗn nakgen jiga naanin̰ ki.

15 Kɛse ɓo taar kɛn naai an dooy jeege, an dɛjɛ ɔɔ an mooy jeege ute tɔɔgi. Ɔɔ naai se nam ɔn̰ten kaaki aan gɔɔ debm cɛrɛ.

3

Jee Raage tap ɓo kiŋg ɔɔ ɗi daan jeege tun jeel *Raa mal ey se

1 Tɛr taaɗɗen kici jee Raage tu se ɔɔ gaarin̰ge ute tɔɔgge se kꞋsookɗen, ɔɔ kꞋtookɗen taarɗe ɔɔ kꞋɗaap roɗe gɛn tɛɗn bɛɛ jeege tu. 2 JꞋɔn̰te naaj nam, jꞋɔn̰te tɛɗn taara ute jeege jꞋɔk jeege roɗe ki, daayum kꞋtɛɗ jee dalul ute jeege paac.

3 Taa naajege kic ɓo do dɔkin̰ se, kꞋtɛɗkiro jee dɛrlge kꞋbaatekiro booy kuun taar Raa. Ɔɔ naaje jꞋiigkiroga kiigi ɔɔ jꞋiŋgkiro gɛn tɛɗn nakgen jig eyo kɛn maakjege jea, jꞋiŋgki ɓo gɛn tɛɗn nakgen *kusin̰a ɔɔ kꞋtɛɗki maak‑kilimi ro jeege tu. Jeege jaay aakjeki kic jejeki eyo ɔɔ naajege kic kꞋjeki naap eyo. 4 Gaŋ kaaɗin̰ jaay aas se, Raa Mɛl Kaajjege taaɗ bɛɛn̰a ɔɔ naan̰ se je jikilimge paac, 5 naaje se, taa kꞋtɛɗkiro tɛɗ nakŋ ɗoobin̰ ki ɓo naan̰ aajjeki eyo, num gaŋ naan̰ aak ɛɛjjeki kɛɛj ɓo dojege tu. Naan̰ aajjeki ute *Nirl Salal kɛn tugjeki kusin̰jege, ɔɔ tɛɗjeki jꞋoojjekiga kiji ɔɔ tɛrljekiga kiŋgjege tɛɗga kiji. 6 Raa ɔljekiro Nirl Salal ute maraadin̰ se te Mɛl Kaajjege Isa *al‑Masi. 7 Taa Raa te bɛɛn̰ se tɛɗjekiga kꞋtɛɗkiga jee lee tɛɗ naka ute ɗoobin̰ naanin̰ ki gɛn kɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum kɛn jꞋutu jꞋiŋg jꞋɔndki dojege do ki se.

8 Taar maam mꞋraaŋi se taar mɛt ki, mꞋje taar se naai Ꞌɗaar ro ki cirr. Taa jee aalga kaal maakɗe do Raa ki se Ꞌkaay kaamɗe Ꞌtɛɗn nakgen aak bɛɛ. Kɛse ɓo taar kɛn jiga kɛn Ꞌnoogŋ jeege paac.

9 Num gaŋ ɔn̰te lee je gɔtn naajn̰ taargen rɛn̰ rɛn̰, ɔn̰te tuun mɛtjil jeege, ɔn̰te mooy te jeege, naajn̰ taara te jeege ro do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki. Taargen bin se ɔn̰te kɔl doi maak ki. Taargen se taargen rɛn̰ rɛn̰ kɛn ɔŋ noog nam eyo. 10 Debm jaay naai aakin̰ gaaŋ gaaŋ jee Raage te naapa se, ɓaa taaɗin̰ ɔɔ n̰Ꞌɔn̰te tɛɗn naan̰ se. Kɛn naan̰ jaay baate booy kuun taari se, tɛr ɓaa taaɗ ɗɔɔlin̰ kuuy daala. Kɛn naan̰ jaay baate booy kuun taari num, debm bin se ɔɔɗ doi dɔkɔ ron̰ ki naatn. 11 Naai Ꞌjeele debm bin se rɛsŋga ute ɗoobm Raa, ɔɔ te kusin̰ naan̰ lee tɛɗ ɔn̰ ey se, naan̰ malin̰ ɓo ɔj bɔɔrɔ don̰ ki.

Pɔl tɛɗ tɔɔsɛ jee Raage tun Krɛt ki

(1Kɔr 16.20‑24)

12 Tɛɗga num mꞋutu mꞋai kɔl Artemas ey lɛ Tisik. Taa maakɗe ki se debm kalaŋ ai ɓaa noogo. Kɛn debm kalaŋ jaay ɓaa aan ɔŋiga naane num, naai aay kaami Ꞌɓaaɗo ɔŋum Nikopoli ki. Taa maam mꞋje ɓaa kiŋg kaaɗn kuul ki se gɔtn naane. 13 Zenas kɛn jeel mɛtn taar kɔjn̰ bɔɔrɔ ute Apɔlɔs jaay ɓaa ɓaa mɛrtɛ se aakɗen doɗe ki ɔn̰ten kɔn̰ ɗim aɗen baata. 14 Ɔn̰ gɛnaajegen ɗoobm *al‑Masi ki se kic ɓo dooy jeel tɛɗn bɛɛ taa Ꞌnoogŋ jeegen kɛn, bɛɛki num, jꞋaɗen noog se. Bin se kaal maakŋ naaɗe aal do Raa ki se kɔŋ noogŋ jeege.

15 Jeegen paacn̰ ute maam gɔtn ara se tɛɗi tɔɔsɛ. Ɔɔ naai kic tɛɗ tɔɔsɛ gɛnaajege tun ɗoobm al‑Masi kɛn Krɛt ki, naaɗen kɛn jejeki se.

Ɔn̰ Raa asen tɛɗn bɛɛn̰ paacki.

Pilemon

Maktubm kɛn Pɔl raaŋin̰ Pilemon ki

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm kɛn Pɔl raaŋin̰ Pilemon ki

Pilemon se naan̰ debm kɛn kꞋjeel jeel gɔtin̰a. Naan̰ kic took aalga maakin̰ do Isa ki ɔɔ naan̰ se maakŋ jee al‑Masige tun maakŋ gɛgɛr kɛn Kɔlɔs ki. Ɔɔ naan̰ se mɛɗn Pɔl. Naan̰ ɔk ɓulu kalaŋ kꞋdaŋin̰ Onezim kɛn iin̰ aan̰o gɔtin̰ ki. Kɛn nakŋ ɔl jaay Pɔl dɔɔɗo ute Onezim se kꞋjeel eyo. Kaaɗ kɛn se Pɔl daŋgay ki. Naɓo Onezim se, naan̰ kic ɓaa took aal maakin̰ do Isa ki. Pɔl uun doa je an̰ kɔl gɔtn mɛlin̰ ki. Naan̰ raaŋ maktubm se je taa mɛlin̰ an̰ kɔkin̰ aan gɔɔ ɓul ey sum, num aan gɔɔ gɛnaa ɗoobm al‑Masi ki. Kaaɗ kɛn naane se ɓul aan̰ga jaay jꞋɔkin̰ga se, kꞋtɛɗin̰ ɔɔn̰ɔ. Maakŋ maktubin̰ ki se Pɔl taaɗin̰ te ute taa tɔɔg eyo num taar urlu. Ɔɔ naan̰ lɛ gaasin̰ te gɛn kɔkŋ Onezim aan gɔɔ ɓulin̰ eyo. Naɓo naan̰ taaɗ Pilemon ki ɔɔ n̰Ꞌsaapa ɔɔ taar se n̰Ꞌtaaɗin̰ jeege tun kuuy kici, ɔɔ maak‑je al‑Masi se ɛɗ kiŋg kiji ɔɔ kiŋg jeege ute naapa se kic ɓo, naan̰ tɛrlin̰ kiji.

1

Pɔl ute Timote raaŋ ɔl tɔɔsɛ Pilemon ki

(2Tim 1.1‑5; 3Jn 2,6)

1 Maktubm se maam Pɔl ɓo mꞋraaŋi maam kɛn jꞋɔkum daŋgay ki taa Isa *al‑Masi. Pilemon maam te gɛnaaje Timote se kꞋtɛɗi tɔɔsɛ. Naai kɛn mɛɗn doje ɔɔ debm tɛɗn naabm Isa al‑Masi gɔɔ naaje. 2 Naaje kꞋtɛɗ tɔɔsɛ gɛnaaje kɛn mɛnda Apia ɔɔ kꞋtɛɗ tɔɔsɛ Arsip ki kɛn tɛɗ naaba ute naaje tɛlɛ aan gɔɔ asgar cɛɛje ki gɛn kuɗn bɔɔrɔ. Ɔɔ kꞋtɛɗ tɔɔsɛ *egliz kɛn lee tus ɓei ki se kici. 3 Ɔn̰ Bubjege *Raa ɔɔ Mɛljege Isa al‑Masi asen tɛɗn bɛɛɗe ɔɔ asen kɛɗn lapia.

Pɔl tɔɔm Raa taa maak‑je Pilemon ɔk do jee Raage tu

4 MꞋtɔɔm Raa ɔɔ daayum kɛn maam jaay mꞋɓaa keem Raa se mꞋsaap do naai ki, 5 taa maam booy jeegen lee ɔɔs maan gɛn kaal maaki kɛn naai aal do Mɛljege tu Isa *al‑Masi ki ɔɔ ute maak‑jei kɛn naai ɔk do jee Raage tu paac se. 6 Maam mꞋtɔnd mɛtn Raa ɔn̰ kaal maakŋ kɛn tumjeki kalaŋ se Ꞌtɛɗn tɔɔgɔ, kɛse ɓo kɛn taaɗn jeege tu bɛɛ kɛn naaje jꞋɔkki ute Isa al‑Masi. 7 Gɛnaama, maak‑jei kɛn naai ɔk do jee Raage tu se raapumga maakuma ɔɔ ɛɗumga kaay kaama, taa maak‑jei do jee Raage tu se sɛlɗenga maakɗe dɛn aak eyo.

Pɔl tɔnd mɛtn Pilemon ɔɔ n̰Ꞌɔk Onezim se jiga

(Kɔl 4.7‑9; 1Kɔr 13.4‑7)

8 Taa ɗi naai Ꞌjeele ey num kɛn mꞋdɔɔk ute Isa *al‑Masi se maam mꞋɔk ɗoobm kɛn mꞋai taaɗn naabm kɛn naai Ꞌtɛɗa, naɓo maam mꞋje tɛɗn naan̰ se eyo. 9 Taa naaje kꞋje naapa se ɓo kɛn maam mꞋje tɔnd mɛti se. Kɛse ɓo maam Pɔl kɛn gaab‑gɔɔl jꞋɔkum daŋgay ki taa Isa al‑Masi, 10 maam mꞋtɔnd mɛti gɛn Onezim* kɛn maam tɛɗin̰ tɛɗga aan gɔɔ goonum mala maakŋ daŋgay ki ara. 11 Do dɔkin̰ se naan̰ debm ɔŋ noogi te eyo, gaŋ ɓɔrse se naan̰ tɛɗga debm kɛn ajenki kɔŋ noogo maam mꞋutu naai se.

12 Ɓɔrse maam tɛrl mꞋɔli Onezim gɔti ki, naan̰ kɛn tɛɗga debm kɔɔn̰ maakuma. 13 Ey num mꞋje mꞋan̰ gaasin̰ ute maam maakŋ daŋgay ki kɛn jꞋɔkum taa Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi. Bɛɛki num, naai ɓo am noogo gaŋ maam mꞋɔkin̰ga naan̰ ɓo gɔɔ naai ki. 14 Naɓo ɓɔrse maam mꞋje mꞋan̰ gaasin̰ ey se, taa maam mꞋtɔnd te mɛti ey ɓɔrtɔ. Taa maam mꞋje naabm naai am tɛɗ se ute taa tɔɔg eyo, num ute maak‑jei mala.

15 Kaaɗn naane Onezim aan̰ ɔn̰io gɛn ɓii kandum se, taa naan̰ jaay ɔk tɛrl ɓaa ɔŋiga num ɓaa tiŋg te naai gɛn daayum. 16 Ɔɔ ɓɔrse se naan̰ aan gɔɔ ɓul ey sum, gaŋ ɓɔrse naan̰ tɛɗga bɛɛ cir ɓulu taa naan̰ tɛɗga gɛnaa kɛn ɔɔn̰ maaka. Maam se mꞋjen̰a naɓo naai se an̰ je dɛn cir daala; taa naan̰ kic debkilimi ɔɔ tɛɗga gɛnaa ɗoobm Isa al‑Masi ki.

17 Kɛn naai jaay aakum aan gɔɔ gɛnaai ɗoobm Isa al‑Masi ki num, Onezim se ɔkin̰ aan gɔɔ kɛn naai ɔkum maam mala. 18 Kɛn naan̰ jaay tujiga ɗim lɔ ai kɔgŋ ɗim kic ɓo, ɔn̰ maam ɓo mꞋaisin̰ kɔgɔ. 19 Taargen mꞋutu mꞋai taaɗn ara se, maam mala ɓo mꞋraaŋisin̰ ute jima: maam mꞋaisin̰ kɔgɔ. Num gaŋ ɔn̰te tɛɗi dirigi taa Mɛljege se naai kic maam mꞋɔk sɛɛ doi ki. Sɛɛ maam mꞋtaaɗn se naai mala. 20 Kɛn bin num gɛnaama, taa Mɛljege naaje kꞋtɛɗkiga kalaŋ se naabm se Ꞌtɛɗumsin̰a, aan gɔɔ naaje te Isa al‑Masi kꞋtɛɗkiga kalaŋ se Ꞌraapum maakuma. 21 Nakŋ maam mꞋraaŋi se mꞋjeelin̰ maakum ki naai se an̰ kɔŋ tɛɗa. Ɔɔ mꞋjeele nakŋ maam mꞋtɔnd mɛti se naai an̰ kɔŋ tɛɗn cir naan̰ se.

22 ꞋƊaapum gɔtn mꞋan ɓaa tooɗo gɔti ki kici. Taa keem Raa kɛn naase Ꞌlee eemki se, maam mꞋɔnd dom do ki. Taa ɓii kalaŋ mꞋutu mꞋasen ɓaa kɔŋɔ.

Pɔl ute mɛɗin̰ge tɛɗ tɔɔsɛ Pilemon ki

23 Epapras kɛn jꞋɔkin̰ daŋgay ki ute maam taa Isa *al‑Masi se Ꞌtɛɗi tɔɔsɛ. 24 Ɔɔ Mark, Aristark, Demas, Luk naaɗen kɛn tɛɗ naaba ute maam kalaŋ se kic tɛɗi tɔɔsɛ.

25 Ɔn̰ Mɛljege Isa al‑Masi asen tɛɗn bɛɛn̰a.

* 1:10 Onezim ute taar Grɛk se je ɗeekŋ ɔɔ: debm Ꞌkɔŋ tɛɗn ɗim.

Ɛbrege

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Maktubm gɛn Ɛbrege

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm gɛn Ɛbrege

Maktubm gɛn *Ɛbrege se debm kɛn raaŋin̰ se, kꞋtaaɗ te ron̰ eyo ɔɔ jee kɛn kꞋraaŋɗen maktubm se kic ɓo kꞋjeelɗe eyo. Debm kɛn raaŋo maktubm ara se, naan̰ jeel ɔk Kitapm gɛn Raa dɔɔko ute jeege do dɔkin̰ se jiga. Jee al‑Masigen naan̰ raaŋɗen maktubm ara se, Ꞌtɛɗn Yaudge. Jee al‑Masigen gɔtn ese se, jaay nakgen ɔɔn̰ lee aan doɗe ki se tɛɗɗen maakɗe tuju ɔɔ kaal maakɗen mɛtn‑jiki se kic ɓo ɓaa urlga. Ɔɔ jee mɛtin̰ge se, jenoga rɛsn ute ɗoobm al‑Masi se naatn. Anum naan̰ raaŋɗe se, je aɗen kɛɗn kaay kaama. Ute ɗoobm al‑Masi kɛn Raa ɔlin̰o se ɔl jikilimge taarɗe ɓaa ute Raa (kon̰ 1.1–2.18). Ɗeere, al‑Masi se naan̰ Goon Raa ɔɔ naan̰ se Raa mala mala. Ɔɔ naan̰ ɓaaɗo tɛɗga debkilimi mala mala (kon̰ 1.3). Kooy kɛn naan̰ ooy se aan gɔɔ jikilimgen lee ooy se, kusin̰ kɛn ɔk tɔɔgɔ do jeege tu se, tɔɔgin̰ se naan̰ tɛɗin̰ga tɛɗga gɔtɔ (kon̰ 2.14). Ute bɛɛ kɛn al‑Masi tɛɗ se ɓo, jee took aal maakɗe don̰ ki se Ꞌkɔŋ ɓaa cɛɛsn Raa ki (kon̰ 3.1–5.10). Taa al‑Masi se ook ɓaaga bini aanga gɔtn Raa ki ɔɔ naan̰ ɓo Raa ɔndin̰ga tɛɗga magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki gɛn jee kɛn took aal maakɗe don̰ ki (kon̰ 5.11–10.31). Isa se tec aan gɔɔ magal gɛn jee tɛɗn sɛrkɛ Raa ki do dɔkin̰ se eyo taa naan̰ se tiŋg gɛn daayum. Maakŋ Kitapm kɛn Raa dɔɔko ute jeege do dɔkin̰ se, jee tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se daayum naaɗe lee tɔɔl mooso taa Raa aɗen tɔɔl kusin̰ɗe. Num gaŋ al‑Masi se ɛɗ ron̰ sɛrkɛ taa kusin̰ jeege jɛ‑kalaŋ sum ɔɔ gɛn sɔrɔkin̰a. Taa naan̰ se ɓo ɓɔrse jee al‑Masige se iŋgga do ɗoob kɛn kiji ɔɔ naaɗe se Ꞌkɔŋ tɛrl ute mɛtɗe ey sum. Bin ɓo kaal maakŋ gɛn jee do dɔkin̰ se taaɗɗesin̰ taa aɗen tɛɗn saaɗa (kon̰ 11‑12). Saaɗn kɛn naan̰ taaɗɗen ese ɓo kɛn ɛɗɗen kaay kaama maakŋ nakge tun ɔɔn̰ kɛn aan doɗe ki ute nakŋ naam kɛn ɓɔrse aan doɗe ki se kici.

1

*Raa taaɗjeki ute taar Goonin̰a

1 Do dɔkin̰ se, Raa lee taaɗo ɓugjege tu ute taar jee taaɗ taar teeco taar Raa ki se mɛt dɛna ɔɔ ute ɗoobm jeege dɛna. 2 Gaŋ ɓɔrse se maakŋ ɓiige tun kaam mɔɔtn ara se, naan̰ taaɗjekiga ute ɗoobm Goonin̰a ɔɔ Goonin̰ se ɓo, naan̰ bɛɛr ɔndin̰o ɔɔ ɛɗin̰ga nakge paac kaam jin̰a. Ɔɔ ute ɗoobm Goonin̰ se ɓo naan̰ aalo nakgen ɓaa se paac kici. 3 Goon ese se ɓo kɛn taaɗ *nookŋ Raa kɛn wɔɔr gɔtɔ kɛlɛŋ ɔɔ naan̰ se tec Raa mala mala. Ute taar naan̰ kɛn ɔk tɔɔgɔ se ɓo, nakgen ɓaa se paac naan̰ tɛɗɗe utu tiŋg gɔtɗe ki. Kɛn naan̰ jaay tug *kusin̰ jikilimge aas sum se, naan̰ ook ɓaa iŋg maakŋ raa ki do ji daam Raa Sidburku ki.

Isa se naan̰ magal cir *kɔɗn Raage

4 Goonin̰ se, Raa ɔndin̰ga raan do kɔɗn Raage tu ɔɔ bin ɓo ro kɛn Raa ɛɗin̰ se, cir gɛn kɔɗn Raage. 5 Taa ɓii kalaŋ tap ɓo Raa taaɗ te kɔɗin̰ kɛn gam eyo, kɛn an̰ ɗeekŋ ɔɔ:

Naai se, ꞋGoomuma,

jaaki maam mꞋtaaɗn naan jeege tu paac maam ɓo mꞋBubi.*

Tɛr daala kɔɗn Raa kɛn gam tap ɓo Raa taaɗin̰ te eyo, kɛn an̰ ɗeekŋ ɔɔ:

Maam se mꞋtɛɗn Bubi ɔɔ naai lɛ am Ꞌtɛɗn goonuma.†

6 Num tɛr daala, kaaɗ kɛn naan̰ ɔlo Goon paragin̰‡ do duni ki se, naan̰ ɗeek ɔɔ:

Ɔn̰ kɔɗumge paac kɛrɛgŋ naanin̰ ki.§

7 Gɛn kɔɗin̰ge se Raa taaɗ ɔɔ:

Naaɗe se jee tɛɗn naabumge,

naaɗe se tec aan gɔɔ kuulu ɔɔ aan gɔɔ rɔɔn̰ pooɗo.*

8 Num gɛn Goonin̰ ki se, Raa taaɗin̰ ɔɔ:

Gaar naai Raa se tiŋg gɛn daayum,

ɔɔ jeeige se lɛ, naai tɔɔɗɗe ute ɗoobm daan ki.

9  Naai lɛ Ꞌje nakŋ ute ɗoobin̰a

ɔɔ nakŋ *kusin̰ se naai ɔɔɗ undin̰ naatn.

Taa naan̰ se ɓo Bubi Raa, naan̰ ɔɔyiga uubu doi ki gɛn maak‑raapo kɛn taaɗ ɔɔ

naai se gaarge ɔɔ maakŋ parige tu se naai ɓo magal cirɗe.†

10 Tɛr Raa ɗeekin̰ daala ɔɔ:

Kɛse ɓo naai, Mɛlje, do kupm mɛt ki se naai aalo do naaŋa

ɔɔ maakŋ raa lɛ naai tɛɗin̰o te jii.

11  Nakgen se paac utu Ꞌtuju, gaŋ naai se tiŋg gɛn daayum.

Ɗeere, maakŋ raa ute do naaŋa se utu Ꞌkooy koono aan gɔɔ kala.

12  Ɔɔ naai utu aɗen tuɗn aan gɔɔ kala

ɔɔ utu aɗen pɛlɛkŋ aan gɔɔ kɛn kꞋlee kꞋpɛlɛkŋ kalge se.

Num naai lɛ Ꞌtɛrl roi eyo ɔɔ daayum daayum naai iŋg gɔti ki.‡

13 Ɔɔ taa ɓii kalaŋ tap ɓo Raa taaɗ te kɔɗin̰ kɛn gam eyo, kɛn an̰ ɗeekŋ ɔɔ:

ꞋƁaaɗo iŋg do ji daamum ki,

bini jee taamooyige se maam mꞋaɗen Ꞌtɛɗn naai ɓo kiŋg doɗe ki.§

14 Kɔɗn Raage se tap ɓo naaɗe naŋge? Naaɗe se jee kaan̰ naabm Raagen paacn̰ jꞋɔŋ jꞋaakɗen eyo, ɔɔ Raa ɔlɗeno se taa noogŋ jeegen kɛn Raa utu aɗen kaaja.

2

JꞋɔn̰ten kuum kaalki taar *Raa se naaŋ ki

1 Taa naan̰ se ɓo, taargen naajege kꞋbooyin̰kiro se, jꞋɔkin̰ki ɔɔn̰ cir daala, ey num sɔm jꞋaki kiigŋ ɗoob ki. 2 KꞋjeelki taar kɛn *kɔɗn Raage taaɗo do dɔkin̰ *Musa ki se, ɔk tɔɔgɔ do jeege tu paac ɔɔ jeegen jaay baate kuuno taar se lɔ baate kiŋg do ki se, jee bin se do *kusin̰ kɛn naaɗe tɛɗ se, Raa dabarɗenoga ute ɗoobin̰a. 3 Anum naajege se, kꞋbooyin̰kiga taar naan̰ kɛn aajjeki ɔɔ taar naan̰ se lɛ cir gɛn kɔɗn Raagen taaɗo Musa ki se. Bin num kɛn taar se jaay naajege kꞋjꞋuum jꞋaalin̰kiga naaŋ ki num, naajege kic jꞋaki kɔŋ kaan̰ kɔtn dubar kɛn se eyo. Mɛtn taar kaajjege se, Mɛljege Isa ɓo uuno mɛtin̰ taaɗo deete ɔɔ jee kɛn booyo taarin̰ naan̰ taaɗo se ɓo, taaɗjeki ɔɔ taarin̰ge se, taargen mɛt ki. 4 Ɔɔ Raa mala taaɗga tal ɔɔ taar ara se taar mɛt ki ute ɗoobm nakŋ kaakŋ jeele ɔɔ ute nakgen naan̰ tɛɗin̰ deel doa, ɔɔ ute napar nakŋ‑kɔɔɓgen naan̰ tɛɗa ɔɔ bin ɓo naŋa naŋa kic Raa ɛɗin̰ga *Nirl Salal aan gɔɔ kɛn naan̰ maakin̰ jen ro ki.

Isa se naan̰ Debm Kaajjege

5 Anum duni kɛn utu aɗe ɓaa jaay kɛn naaje kꞋtaaɗn mɛtin̰ ɓɔrse se, Ꞌkɔŋ tɛɗn kaam ji *kɔɗn Raage eyo. 6 Num maakŋ Kitap ki se, nam kalaŋ taaɗga tal ɔɔ:

Debkilimi se tap ɓo naan̰ naŋa kaca jaay ɓo kɛn naai Raa saapm don̰ ki,

goon debkilimi se tap ɓo aas ɗi jaay ɓo naai aakin̰ don̰ ki se?

7  Kaaɗn kɛn naai Ꞌtɛɗ debkilimi ɔɔpo baata aas te kɔɗn Raa ey se, cɔkɔ sum.

Tɛr naai ɓo *Ꞌnookin̰a ɔɔ Ꞌmagalin̰ aan gɔɔ gaarge.

8  Nakgen paacn̰ naai aalɗeno se naai ɔn̰in̰sin̰ga kaam jin̰a.*

Kɛn Raa jaay ɛɗin̰ga nakge paac kaam jin̰ se, ne ɗim jaay Raa ɛɗin̰ te kaam jin̰ ey se, gɔtɔ. Naɓo ɓɔrse nakge se paac naajege jꞋaakin̰ki ute kaamjege se aan gɔɔ tɛɗ te kaam jin̰ ey ɓɔrtɔ. 9 Gaŋ naajege jꞋaakki Isa se, kaaɗ kɛn Raa tɛɗin̰o jaay naan̰ ɔn̰ ron̰ ɔɔpo baata aas te kɔɗn Raage ey se, cɔkɔ sum. Taa naan̰ dabaro ɔn̰ ron̰ ooy se, ɓɔrse se, Raa nookin̰ga ɔɔ magalin̰ga aan gɔɔ gaarge. Bin ɓo ute bɛɛ Raa se, naan̰ ooyo taa jikilimge paac.

10 Raa se aalo nakge paac ɔɔ bɔɔbɗe tiŋg gɔtɗe ki. Bin ɓo Raa je ano ɓaa ute gɛnin̰ge dɛna taa Ꞌkɛnd maakŋ nookin̰ ki. Taa dubar Isa ɔŋo se ɓo, Raa tɛɗin̰ naan̰ tɛɗ aas naabin̰ ute ɗoobin̰a. Isa se naan̰ ɓo debm tɔɔɗ ɔlɗe gɔtn kaaj ki. 11 Taa Isan kɛn debm tugŋ *kusin̰ jeege ute jee kɛn naan̰ tugɗe kusin̰ɗege se, naaɗe paac Bubɗe Raa kalaŋ ese sum. Taa naan̰ se ɓo kɛn Isa daŋɗe ɔɔ naaɗe kꞋgɛnaan̰ge se kic ɓo, sɔkɔn̰ tɔɔlin̰ eyo. 12 Taa naan̰ se ɓo Isa ɗeek Raa ki ɔɔ:

Maam se mꞋutu mꞋtaaɗn taa naai gɛnaamge tu;

ɔɔ gɔtn kɛn jeeige jaay tusnga se, maam mꞋai tɔɔm daanɗe ki.†

13 Tɛr Isa taaɗ daala ɔɔ:

Maam se mꞋutu mꞋkɔnd maakum doi ki.‡

Tɛr naan̰ taaɗ daala ɔɔ:

Maam mꞋutu ara ute gaangen kɛn naai Raa ɛɗumo se.§

14 Bin ɓo aan gɔɔ gaan jikilimge paac ɔk daa roa ute mooso se, naan̰ kic ɓo ɔk daa roa ute mooso tecɗe naaɗe se kici. Bin ɓo ute kooy Isa se, Iblisn, debm tɔkŋ mind jeege, naan̰ ɓo debm kɛn ɓaano ute yo do jeege tu se, tɔɔgŋ naan̰ ɔk se, Isa naŋin̰sin̰ga tak. 15 Bin ɓo jeegen tiŋg aan gɔɔ ɓulge taa naaɗe ɓeer yo ki se, naan̰ aɗen kɔŋ kɔɔɗn doɗe. 16 Ɗeere kꞋjeelki, naan̰ ɓaaɗo gɛn noogŋ kɔɗn Raage eyo, num naan̰ ɓaaɗo se gɛn noogŋ mɛtjil *Abraamge. 17 Taa ɗi naan̰ tɛɗ ron̰ debkilimi tec naajege gɛnaan̰ge mala mala, bin ɓo naan̰ tɛɗ *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki debm bɛɛ ɔɔ tuj ɔrmin̰ eyo gɛn tɛɗn naabm Raa. Taa naan̰ se ɓo naan̰ ɛɗ ron̰ *sɛrkɛ gɛn tɔɔl kusin̰ jeege. 18 Ɗeere, Isa se naan̰ dabaroga ɔɔ ɔŋoga nakŋ naama; taa naan̰ se ɓo naan̰ an̰ kaasa gɛn naakŋ jeegen nakŋ naama aan doɗe ki.

3

Isa se naan̰ cir *Musa

1 Gɛnaamge, *Raa daŋseno taa aki tɛɗn jee naan̰ge. Taa naan̰ se ɓo ɔndki saapse do Isa ki, naan̰ ɓo debm kaan̰ naabm Raa ɔɔ debm tɛɗn sɛrkŋ magal gɛn Raa. Naan̰ ɓo ɔkjeki taasa ute Raa ɔɔ do nakge tun se ɓo, naajege kꞋjꞋaalki maakjege do ki ɔɔ kꞋtaaɗki naan jeege tu. 2 Ɔɔ Isa se Raa bɛɛr ɔndin̰ gɛn tɛɗn naabin̰a ɔɔ maakŋ naabin̰ ki se naan̰ tuj te ɔrmin̰ eyo, aan gɔɔ Musa kɛn tɛɗo naaba maakŋ *Ɓee Raa ki paac jaay tuj te ɔrmin̰ ey se*. 3 Kɛse ɗoobin̰a kɛn Isa jaay *nookin̰ eem cir gɛn Musa se tec aan gɔɔ debm kɔɓm ɓee kɛn kꞋnookin̰ cir ɓee kɛn naan̰ ɔɓo. 4 KꞋjeelki, ɓee tak ɓo ɔk mɛl kɔɓin̰ kɔɓin̰a, num mɛl kɔɓm nakgen ɓaa se paac se, naan̰ Raa. 5 Maakŋ Ɓee Raa ki paac se, Musa tɛɗoga naaba tuj te ɔrmin̰ eyo ɔɔ naan̰ tɛɗo naabin̰ se aan gɔɔ debm tɛɗn naaba gɛn taaɗn jeege tu nakŋ kɛn Raa utu aɗen taaɗn mɛtin̰ naan ki. 6 Num gaŋ *al‑Masi se, naan̰ Goono, Goon kɛn tuj te ɔrmin̰ eyo ɔɔ Ɓee Raa paac se Raa ɔn̰in̰sin̰ga kaam jin̰a. Ɔɔ naajege se ɓo aan gɔɔ kꞋɓee naan̰a kɛn naajege jaay kꞋɓeerki eyo ɔɔ jꞋɔndki dojege don̰ ki ute maak‑raapo se.

Raa Ꞌkɛɗn gɔtn tɔɔl maaka jeen̰ge tu

7 ꞋBooyki taar kɛn *Nirl Salal taaɗ maakŋ Kitap ki ɔɔ:

Jaaki jaay kɛn Ꞌbooykiga mind Raa num,

8  ɔn̰ten Ꞌtɛɗki do mɔŋgɔ

aan gɔɔ kɛn do dɔkin̰ ɓugsege baate tooko taarin̰ se

ɔɔ naan̰ kɛn se, naaɗe naamin̰oga do kɔɗ‑ɓaar ki.

9 Tɛr Raa taaɗ ɔɔ:

Ute nakgen bɛɛ maam mꞋtɛɗo ɓaara si‑sɔɔ se kic ɓo,

ɓugsege naamumo ɔɔ naaɗe je am Ꞌkaakŋ mɛtuma.

10  Taa naan̰ se ɓo maam maakum taarum do jeege tun ese

ɔɔ maam mꞋtaaɗ ute maakum mꞋɔɔ: Jee se lɛ daayum lee tɛrlum naaga

ɔɔ nakŋ maam tɛɗ se lɛ, naaɗe booy ɔk eyo.

11  Kɛn maakum taarum se, maam mꞋnaam taarum mꞋɔɔ:

Jee se Ꞌkɔŋ kɛnd gɔt kɛn maam mꞋɗaapin̰ gɛn tɔɔl maaka se eyo.†

12 Gɛnaamge, ɔndki kɔndɔ nam ɔn̰te kɔn̰ maakin̰ Ꞌtɛɗn aak kusu kɛn an̰ kɔlin̰ naan̰ Ꞌtookŋ kaal maakin̰ do Raa ki eyo ɔɔ tɛrl naaga Raa kɛn zɛɛr se. 13 Gaŋ kaaɗ kɛn naase utu Ꞌtiŋgki tiŋg maakŋ kaaɗ kɛn Raa daŋin̰ jaaki se, ɓii‑raa ɛɗki kaay kaama naapge tu, ɔn̰ten kaan̰ki rose dala ute *kusin̰a ɔɔ ɔn̰ten Ꞌtɛɗki do mɔŋgɔ. 14 Anum kɛn naajege jaay kaal maakjegen do kupm mɛt ki se jaay jꞋɔkin̰ki tɔɔgɔ bini do taar tɔɔlin̰ ki se ute naan̰ se, naajege jꞋaki tɛɗn naaba kalaŋ ute *al‑Masi. 15 Bin ɓo Kitap taaɗ ɔɔ:

Jaaki jaay kɛn Ꞌbooykiga mind Raa num,

ɔn̰ten Ꞌtɛɗki do mɔŋgɔ

aan gɔɔ kɛn do dɔkin̰ ɓugsege baate tooko taarin̰ se

ɔɔ naan̰ kɛn se, naaɗe naamin̰o do kɔɗ‑ɓaar ki.‡

16 Anum jeegen booyo taar Raa jaay baate tooko ɔɔ tɛrlo naaga Raa ki se, tap ɓo naŋge? KꞋjeelki jeegen se ɓo kɛn jeegen paacn̰ *Musa ɔɔɗɗeno maakŋ taa naaŋ Masar ki. 17 Maakŋ ɓaarge tun si‑sɔɔ se tap ɓo, Raa maakin̰ taarin̰ do naŋge tu? KꞋjeelki, Raa se maakin̰ taarin̰ do jeege tun tɛɗo kusin̰ jaay ooyo do kɔɗ‑ɓaar ki se§. 18 Ɔɔ jeegen kɛn Raa naam taarin̰ roɗe ki ɔɔ: naaɗe se kɔŋ kɛnd gɔt kɛn maam mꞋɗaapin̰ gɛn tɔɔl maak ki ey se, tap ɓo naŋge? Naaɗe se ɓo jee kɛn baate tooko taar Raa ɔɔ tɛrlin̰o naaga se. 19 Bin ɓo kꞋjeelki, naaɗe se jaay ɔŋ ɛnd te gɔt kɛn Raa ɗaapin̰ gɛn tɔɔl maak ey se, taa naaɗe se baate tooko kaal maakɗe don̰ ki.

4

1 Do dɔkin̰ se, *Raa taaɗ jeege tu ɔɔ utu aɗe kɛɗn gɔtn kɛn naan̰ ɗaapin̰ga ɗaap gɛn jamaka se ɔɔ ɓɔrse kic gɔtn se utu booy jeege. Bin num ɔndki kɔndɔ nam ɔn̰ten tɛɗn *kusin̰a jaay kɔn̰ ron̰ Ꞌkɔɔpm kaam mɔɔtn jaay Ꞌkɔŋ kɛnd gɔt kɛn ese ey se. 2 Naajege kic ɓo kꞋbooykiga Labar Jiga aan gɔɔ jeegen tiŋgo do kɔɗ‑ɓaar ki. Naaɗe se booyga taar se, naɓo taar se tɛɗ te ɗim maakɗe ki eyo, taa naaɗe baate tooko kaal maakɗe do taar kɛn ese se. 3 Naɓo naajegen jꞋaalkiga maakjege do labar kɛn jiga se, jꞋaki kɔŋ kɛnd gɔt kɛn Raa ɗaapin̰ga ɗaap gɛn tɔɔl maaka se. Ey num jee kɛn baate kaalo maakɗe se, Raa taaɗ ɔɔ:

Kɛn maakum taarum se maam mꞋnaam taarum mꞋɔɔ:

jee se kɔŋ kɛnd gɔt kɛn maam mꞋɗaapin̰ gɛn tɔɔl maaka se eyo.*

Kɛse ɓo taar kɛn Raa taaɗo kaaɗ kɛn naan̰ aalo do naaŋa ɔɔ naŋo naabin̰ se, ey num ɓii gɛn jamaka se utu tap. 4 Bin num gɛn ɓii k‑cilige tu se maakŋ Kitap ki se gɔt kaam kalaŋ nam taaɗga taaɗ ɔɔ: Ɓii mɛcɛ se Raa tɛɗ naŋ naabin̰ paac ɔɔ: Ɓii k‑cilige tu se, naan̰ jamakŋ ro ki.† 5 Ɔɔ daala gɔtn ese se kic taaɗ ɔɔ: Jee se kɔŋ kɛnd gɔt kɛn maam mꞋɗaapin̰ gɛn tɔɔl maaka se eyo.‡ 6 Bin ɓo Raa se uunoga doa gɛn jee mɛtin̰ge se ɔk ɗoobo gɛn kɛnd gɔt kɛn naan̰ ɗaapin̰ga ɗaap gɛn jamaka se. Num gaŋ jee kɛn booyo Labar Jiga deet deetn jaay baate tookŋ taar Raa se, naaɗe se Ꞌkɔŋ kɛnd gɔt kɛn ese se eyo. 7 Taa naan̰ se ɓo Raa ɔndga ɓii kuuy kɛn naan̰ daŋin̰ jaaki. Kɛn Raa ɔnd ɓii ese se, gaan *Israɛlge se tɛrlga tɛrl naaga Raa ki daanin̰ dɔkga jaay naan̰ taaɗɗeno maakŋ Kitap ki ute taar Gaar *Daud ɔɔ:

Jaaki jaay kɛn Ꞌbooykiga mindin̰ num, ɔn̰ten Ꞌtɛɗki do‑mɔŋgɔ§.

8 Jɔsuɛ jaay ɔloga gaan Israɛlge taa naaŋ kɛn naaɗe saap ɔɔ gɔtn jamak kɛn mala mala num, ɗeere bin se, Raa kɔŋ taaɗn taa ɓii gɛn jamakŋ kɛn kuuy ey sum. 9 Bin ɓo aan gɔɔ Raa naŋ naabin̰a ɔɔ jamakŋ ɓii k‑cilige tu se, jee Raage kic Raa utu aɗen kɛɗn gɔtn jamaka bin kici. 10 Taa debm jaay ɛndga gɔt kɛn Raa ɗaapin̰ gɛn jamaka se, naan̰ se naŋga naabin̰a ɔɔ jamakŋ aan gɔɔ Raa kɛn naŋ naabin̰ jaay jamakŋ ro ki se kici.

11 Bin se jꞋaayki kaamjege gɛn kɛnd maakŋ gɔt kɛn Raa ɗaapin̰ga ɗaap gɛn jamaka se; jꞋɔndki kɔndɔ maakjege tu se, nam ɔn̰te naajn̰ taara aan gɔɔ gɛn gaan Israɛlge sɔm an̰ kɔlin̰ Ꞌkoocn̰ jaay Ꞌtookŋ taar gɛn Raa ey se.

12 Taa taar Raa se naan̰ iŋg zɛɛrɛ ɔɔ ɔk tɔɔgŋ kɛn ɔs maakŋ jeege. Ɔɔ naan̰ se aat cir gɔrɗ‑jɛrlɛ kɛn taarin̰gen di paac taat ranan ranan se. Naan̰ ɛnd maakŋ nakge tun maakŋ ro debkilim ki se paac, naan̰ ɛnd bini ɔŋ cɛŋgɛ, saapa ɔɔ koa. Nakŋ maakŋ saapjege tu ute kɛngen naaje kꞋjeki se, naan̰ ɓo jeel naŋin̰ tak ɔɔ lee taaɗjeki mɛtin̰ naajege tu. 13 Nakge paac se Raa ɓo aalɗeno ɔɔ debm jaay Raa ɔŋ aakin̰ ey se, gɔtɔ. Naan Raa ki se nakŋ ko kꞋkɔyin̰ tap ɓo gɔtɔ; nakge paac tooɗ tal. Ɔɔ naan Raa ki se ɓo, naŋa naŋa kic ɓo Ꞌɓaa taaɗn mɛtn taarin̰ taarin̰a.

Isa se *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki

14 Taa naajege se jꞋɔkki debm tɛɗn sɛrkŋ kɛn magal cir jee tɛɗn sɛrkgen ɓaa se paac. Naan̰ se ook ɓaaga maakŋ raa ki cɛɛsn Raa ki. Naan̰ se Isa, Goon Raa. Taa naan̰ se ɓo kaal maakjegen do Isa ki jaay kꞋlee kꞋtaaɗki mɛtin̰ jeege tu se, jꞋɔkin̰ki tɔɔgɔ. 15 Ɗeere, naajege se jꞋɔkki debm tɛɗn sɛrkŋ magal kɛn aas kaakŋ taa‑daayjege. Naan̰ se ɔŋoga napar nakŋ naamge paac aan gɔɔ naajege, naɓo naan̰ se ɔŋ tɛɗ te *kusin̰ eyo. 16 Bin num jꞋɔn̰ten Ꞌɓeerki, kꞋɓaaki gɔtn kaag do Raa kɛn debm ajeki kɛɛjn̰ dojege tu ɔɔ ajeki tɛɗn bɛɛ kaaɗ kɛn naaje kꞋjeki naan̰ aajjeki noogo.

5

1 *Magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki tak ɓo kꞋbɛɛr kꞋjꞋɔɔɗin̰ maakŋ jikilimge tu gɛn tɛɗn naabm *Raa taa tɔnd ɗaapm jeege naanin̰ ki. Naan̰ Raa ɔndin̰ se taa an̰ kɛɗn nakge *sɛrkɛ ɔɔ kɔjn̰ mooso taa *kusin̰ jeege. 2 Magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se, naan̰ kic ɓo ɔk tɔɔg eyo aan gɔɔ jikilimgen ɓaa se paac, taa ɗi jeegen jeel ɔk mɛtn ɗoobm Raa eyo ɔɔ tɛɗn nakgen mɛt ki ey se, naan̰ aɗen kɛɛjn̰ doɗe ki. 3 Aan gɔɔ naan̰ kic ɔk tɔɔg ey se, naan̰ Ꞌkɛɗn sɛrkɛ Raa ki taa kusin̰ jeege sum eyo, num taa kusin̰ naan̰ malin̰ kici. 4 Naan̰ se kalin̰ ki sum ɓo Ꞌkɔŋ kuun ron̰ raan gɛn tɛɗn magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se eyo, num magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se, Raa mala ɓo bɛɛr ɔɔɗin̰a aan gɔɔ kɛn naan̰ bɛɛr ɔɔɗo *Aarun do dɔkin̰ se.

5 Bin ɓo *al‑Masi kic naan̰ mala ɓo uun ron̰ raan gɛn tɛɗn magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki eyo. Num naan̰ se Raa ɓo bɛɛr ɔɔɗin̰o ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ:

Naai se Goonuma,

jaaki maam mꞋtaaɗn naan jeege tu paac, maam ɓo mꞋBubi*.

6 Ɔɔ gɔt kuuy maakŋ Kitap ki kic Raa taaɗga taaɗ ɔɔ:

Naai se debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki gɛn yɛmin̰a aan gɔɔ Mɛlkisɛdɛk.†

7 Kɛn Isa iŋgo do naaŋ ki se, naan̰ tɔnd mɛta, eem nɔɔ ɔɔ tɔɔyɔ ute kaa‑maane mɛtn Raa ki naan̰ kɛn je num an̰ kɔŋ kaajn̰ maakŋ yo ki. Ɔɔ Raa se booyin̰ga keemin̰a taa naan̰ se debm took uun taarin̰a. 8 Isa se naan̰ ɓo Goon Raa. Ute naan̰ se kic ɓo naan̰ aakoga dubar ɔɔ ute ɗoobm se ɓo naan̰ deel ron̰a gɛn tookŋ kuun taar bubin̰a. 9 Ɔɔ Raa tɛɗin̰o naan̰ tɛɗ aasoga naabin̰ paac ute ɗoobin̰a ɔɔ naan̰ tɛɗga debm *kaajn̰ gɛn daayum gɛn jeegen paacn̰ took uunga taarin̰a. 10 Anum Raa se taaɗga tal ɔɔ naan̰ se magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki aan gɔɔ Mɛlkisɛdɛk.

Kaal maakse se ɔkin̰ki tɔɔgɔ

11 Do taarge tun se, naaje jꞋɔk taarge dɛna gɛn taaɗa, naɓo kɛn jꞋasen taaɗn mɛtin̰ se tɛɗjen ɔɔn̰ɔ, taa naase se Ꞌtɛɗkiga jeegen Ꞌbooy ɔkki taara yɔkɔɗ eyo. 12 Ey num do dɔkin̰ tap ɓo naase kꞋdooysenoga dooy nakgen se ɔɔ bɛɛki num, naase kic aki tɛɗn jee dooy jeege, naɓo maam mꞋaakse naase se Ꞌjeki jꞋasen dooy ute nakgen kɛn kꞋlee kꞋdooy jeegen kɛn utu aal kaal maakɗe do Raa ki. Anum ɓɔrse kic ɓo, maam mꞋaaksen naase se Ꞌjeki ɓo jꞋasen kɛɗn sia, ey num kɔsgen deer se, naase ɔŋ aasin̰ki eyo. 13 KꞋjeelki, debm utu aay kaay si se naan̰ goon kꞋtaace; debm bin se Ꞌkɔŋ bɛɛr kuun nakŋ ute ɗoobin̰ eyo. 14 Num gaŋ kɔsn deer se gɛn jee magala. Ɔɔ naaɗe se jeel ɔk nakŋ jiga ɔɔ nakŋ kɛn *kusin̰a, taa nakgen se naaɗe lee tɛɗin̰ tɛɗa.

6

1 Bin ɓo mɛtn taar *al‑Masi kɛn kꞋdooy jeegen utu aal kaal maakɗe don̰ ki se, jꞋɔn̰in̰ki kiŋg gɔtin̰ ki aan gɔɔ kɛn do kuun mɛt ki, num naajege se, kꞋɓaaki ute naanjege taa jꞋaki tɛɗn jee magala. JꞋɔn̰ten tɛrl do nakge tun do kuun mɛt ki se aan gɔɔ: kɛn gɛn tɛrl naaga do nakge tun ajenki kɔl yo ki ɔɔ jꞋaalki maakjege do *Raa ki; 2 jꞋɔn̰te kiŋgki do dooy gɛn napar tugŋ ɗaapm ro naan Raa ki ɔɔ gɛn tɔnd ji do jeege tu taa Raa aɗen tɛɗn bɛɛ; jꞋɔn̰ten kiŋgki do taar kɛn Raa taaɗ ɔɔ jeegen ooyga kooy se utu duru daan yoge tu ɔɔ taar kɛn Raa utu kɔjn̰ bɔɔrɔ kaam mɔɔtn gɛn sɔrɔkin̰a do jeege tu. 3 JꞋɔn̰ten kiŋgki gɔtn ese sum, num kꞋɓaaki ute naanjege aan gɔɔ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki.

4-6 KꞋjeelki, jeegen tɛrlga tɛrl naaga Raa ki ɔɔ ɛndga maakŋ *kusin̰ ki se, ey num naaɗe se aakoga gɔtn wɔɔr kɛn iin̰o gɔtn Raa ki, ɔŋga nakŋ nijim kɛn Raa ɛɗ jeege tu, ɔŋga *Nirl Salal ute jee Raage kici, naaɗe naam ɔkga taar Raa se nijimi, naaɗe jeelga kiŋg kiji ute al‑Masi se ɔk tɔɔgɔ ɓɔrse ɔɔ naan ki ɔɔ ute naan̰ se kic ɓo, kɛn naaɗe jaay tɛrlga naaga Raa ki se, ɗoobm je kɔŋ kuuy jaay naaɗe aɗe tɛrl maakɗe ɔɔ jꞋanɗeno tɛrl gɔtn al‑Masi ki daal se, gɔtɔ. Taa jee se, aan gɔɔ naaɗe malin̰ge ɓo tup tɔɔl Goon Raa se ro kaag ki daala ɔɔ naaɗe tɛrl ɔlin̰ga maakŋ sɔkɔn̰ ki naan jeege tu.

7 Aakki maakŋ‑gɔtn jaay maane bɔɔy daayum maak ki se kɛn nakŋ kɔsin̰ maak ki jaay oojga jiga mɛl maakŋ gɔt ki se, gɔtn se, Raa tɛɗin̰ bɛɛn̰a. 8 Num kɛn maakŋ‑gɔtn se jaay iin̰ muge ute kɔrɔndge sum num, maakŋ‑gɔtn ese se ooj te ɗim ey se, gɔtn se Raa an̰ naama ɔɔ jꞋan̰ toocn̰ naatn gɛn sɔrɔkin̰a.

9 Jee maak‑jemge, kɛn naaje kꞋtaaɗ bin kic ɓo naaje se kꞋjeele naase se utu iŋgki do ɗoob kɛn jiga kɛn asen kaaja. 10 Taa Raa se naan̰ debm tɛɗ nakge ute ɗoobin̰a ɔɔ naan̰ kɔŋ dirig eyo naabm kɛn naase Ꞌtɛɗin̰kiro ute maak‑jea taa naan̰a gɛnaasege tu ɔɔ ɓɔrse kic naase utu Ꞌlee Ꞌtɛɗin̰ki tɛɗ se. 11 Anum naaje se kꞋje maakse ki se naŋa naŋa kic ɓo nakgen naan̰ Ꞌtɛɗ ɓɔrse se ɔn̰te kɔn̰in̰a, num aay kaamin̰ ɔnd don̰ do nakŋ kɛn naajege jꞋɔndki dojege do ki kɛn utu kaan ute ɗoobin̰a bini kaan do taar tɔɔlin̰ ki. 12 Ɔn̰te Ꞌkɔɔrki, aayki kaamse, uunki ɗoobm jee kɛn aal maakɗe do Isa ki ɔɔ aay kaamɗe do ki ɔɔ ute nakgen se ɓo naaɗe utu Ꞌkɔŋ nakŋ bɛɛ kɛn Raa taaɗ ɔɔ utu Ꞌkɛɗn jeen̰ge tu se.

Nakŋ kɛn Raa taaɗ ɔɔ kɛɗn jeen̰ge tu se ɗeere utu Ꞌkaana

13 Naase Ꞌjeelki do dɔkin̰ se, Raa taaɗoga taaɗ ɔɔ utu kɛɗn naka ɓugjege tu *Abraam ki. Kaaɗ kɛn naan̰ taaɗin̰ taar se, naan̰ naam taarin̰ ute ron̰ mala taa nam jaay magal cirin̰ naan̰ Raa se, gɔtɔ*. 14 Naan̰ taaɗin̰ tal ɔɔ: Ɗeere, maam se mꞋai tɛɗn bɛɛ dɛna, ɔɔ mꞋai dirl mɛtjili Ꞌtɛɗn dɛn aak eyo.†

15 Taar kɛn Raa taaɗ Abraam ki se, Abraam aay kaamin̰ booyin̰ga dɛna ɔɔ aal maakin̰ paac do ki ɔɔ ute naan̰ se, Raa ɓaaɗo ɛɗin̰ nakŋ kɛn naan̰ taaɗin̰o ɔɔ an̰ kɛɗ se. 16 Kɛn jikilimge jaay ɓaa ɓaa naam taarɗe se, naaɗe naam ute ro debm kɛn magal cirɗe; bin ɓo taarɗe se naaɗe tɔɔlin̰ ute naam kɛn naaɗe naam taarɗe se. 17 Bin ɓo jee kɛn Raa taaɗoga taaɗ ɔɔ utu aɗen kɛɗ naka se, naan̰ taaɗɗesin̰ tal cir daala ɔɔ naan̰ se Ꞌkɔŋ tɛrl taarin̰ kuuy eyo. Taa naan̰ se ɓo do taar kɛn ese se, naan̰ naam taarin̰ do ki. 18 Ute nakgen kɛn naan̰ taaɗ ɔɔ utu aɗen kɛɗa ɔɔ ute naam taarin̰ kɛn naan̰ naam se, kꞋjeelki ute nakgen di ese se, Raa se Ꞌkɔŋ tɛɗn taar‑kɔɔɓ eyo. Bin ɓo naajegen kɛn jꞋɔŋkiga gɔtn koomo gɔtin̰ ki se, taarin̰gen di se ɓo kɛn ɛɗjekiga kaay kaam mɛc, kɛn ajeki kɔl jꞋaki kɔnd dojege tak do nakge tun kɛn naan̰ taaɗjeki ɔɔ utu ajeki kɛɗ se. 19 Aan gɔɔ maal kɛn tɔɔgɔ kɛn lee gak ɗaar markaba se, kɔnd do naajege kic ɓo tɛɗ kiŋgjege se tɔɔg gaŋ tec bin kici. Ɔɔ kɔnd do ese se ɛnd bini deel kal deer kɛn kꞋgaaŋ gɔtn *Ɓee Raa kɛn *salal‡ ɔɔ naan̰ se ɓaa bini aan gɔtn Raa ki mala. 20 Gɔtn ese se ɓo Isa ɛndo naanjege tu ɔɔ naan̰ ɛndo se taa naajege kici. Ɔɔ naan̰ tɛɗ naan̰ ese se, taa naan̰ Ꞌtɛɗga *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki gɛn daayum aan gɔɔ Mɛlkisɛdɛk.

7

Mɛlkisɛdɛk se naan̰ gaarge ɔɔ *debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki

1 Mɛlkisɛdɛk se naan̰ ɓo iŋgo gaar gɛn gɛgɛr Salem ki ɔɔ debm tɛɗn sɛrkɛ gɛn *Raa Taaro. Kaaɗ kɛn *Abraam iin̰o gɔt kɛn naan̰ tɛɗo bɔɔrɔ ute gaarin̰ge jaay ɓaaɗo ɓaa se, Mɛlkisɛdɛk ɓo dɔɔɗin̰a ɔɔ ɔɔɗin̰ ɓooro. 2 Abraam nakgen jigan naan̰ tɔso gɔtn bɔɔr ki paac se, naan̰ nigin̰ gɔtɔ kaam sik ɔɔ kɛn kaam kalaŋ se, naan̰ uun ɛɗin̰ Mɛlkisɛdɛk ki*. Nakŋ kɛn maam mꞋje taaɗn deet se: Ro Mɛlkisɛdɛk se je ɗeekŋ ɔɔ: Gaar kɛn tɛɗ naka ute ɗoobin̰a. Ɔɔ tɛr naan̰ se Gaar gɛn gɛgɛr Salem†, kɛse je ɗeekŋ ɔɔ: Gaar kɛn ɛɗ lapia jeege tu. 3 Ɔɔ Mɛlkisɛdɛk se, Kitap taaɗ te taa bubin̰ eyo, taa kon̰ eyo, taa mɛtjilin̰ kɛn naan̰ teecn̰no ro ki eyo, ɔɔ taa koojin̰ eyo ɔɔ taa kooyin̰ eyo. Anum naan̰ se tec Goon Raa ɔɔ naan̰ se debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki gɛn daayum.

4 KꞋsaapki tu do Mɛlkisɛdɛk ki, naan̰ se magal aak eyo bini Abraam kɛn mɛtjil gaan *Israɛlge baago do naan̰ ki se kic ɓo, nakgen jigan naan̰ tɔso gɔtn bɔɔr ki se, naan̰ nigin̰ gɔtɔ kaam sik ɔɔ kɛn kaam kalaŋ se, ɛɗin̰ naan̰ ki. 5 Maakŋ *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, maakŋ mɛtjil gaan Lɛbige tu se, jee mɛtin̰ge se jee tɛɗn sɛrkge Raa ki ɔɔ gaan Israɛlgen kuuy se maakŋ nakɗege tun paac se, naaɗe nigin̰ kaam sik ɔɔ kɛn kaam kalaŋ se ɛɗɗen naaɗe ki. KꞋjeelki, naaɗe se kic gɛnaa naapge ɔɔ naaɗe se paac teeco mɛtjil Abraam ki. 6 Anum Mɛlkisɛdɛk se naan̰ teeco mɛtjil gaan Lɛbige tu eyo, naɓo Abraam nig nakin̰ge kaam sik ɔɔ kɛn kaam kalaŋ se, ɛɗin̰ naan̰ ki. Ɔɔ tɛr naan̰ ɔɔɗin̰ ɓooro Abraam kɛn Raa taaɗin̰ga taaɗ ɔɔ utu an̰ kɛɗn nakge se. 7 Ɗeere kꞋjeelki, debm magal ɓo ɔɔɗ ɓooro deb kɛn baata. 8 Gɛn mɛtjil gaan Lɛbigen kɛn kꞋlee kꞋnig nakge kaam sik jaay kɛn kaam kalaŋ kꞋlee kꞋjꞋɛɗɗen se, naaɗe se jikilimgen lee ooyo aan gɔɔ jee ɓaa se paac; Mɛlkisɛdɛk kic ɔŋga bɛɗin̰a aan gɔɔ naaɗe se, naɓo Kitap taaɗ ɔɔ naan̰ se utu iŋg zɛɛrɛ. 9 Lɛbi ute ɗoobm mɛtjil naan̰ se, ɓɔrse kic gaan Israɛlge lee nig nakɗege gɔtɔ kaam sik ɔɔ kɛn kaam kalaŋ se, naaɗe utu lee ɛɗɗen. Bin num jꞋaki taaɗ jꞋɔɔki ɗi: Lɛbi mala kic ute mɛtjilin̰ se, ute ɗoobm ɓugɗe Abraam se, nakɗegen kꞋnigin̰ gɔtɔ kaam sik se, kɛn kaam kalaŋ se naaɗe ɛɗoga Mɛlkisɛdɛk ki. 10 Ɗeere, kaaɗ kɛn se Lɛbi jꞋoojin̰ te ey ɓɔrtɔ, num naan̰ kɛn se, naan̰ utu durn ɓugin̰ Abraam ki kaaɗ kɛn Mɛlkisɛdɛk ɓaaɗo dɔɔɗ ute ɓugin̰ Abraam se.

Isa se naan̰ debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki aan gɔɔ Mɛlkisɛdɛk

11 Maakŋ *Ko Taar Raa kɛn Musa ɛɗo gaan *Israɛlge tu se, kꞋjeelki gaan Lɛbitge ɓo kɛn Raa bɛɛr tɔɔɗɗen gɛn tɛɗn *sɛrkɛ Raa ki. Kɛn naabɗe se jaay tɛɗga ute ɗoobin̰ num, gɛn ɗi jaay Raa Ꞌbɛɛr Ꞌkɔɔɗn debm tɛɗn sɛrkɛ kuuy aan gɔɔ Mɛlkisɛdɛk se? Kɛn ɗoobin̰ ki num kꞋbɛɛr kɔɔɗn mɛtjil *Aarun ki sum ey la? 12 Ɔɔ kɛn jee tɛɗn sɛrkge Raa ki jaay kꞋpɛlɛkɗenga ute taa ɓee kuuy se num, bin se Ko Taar kɛn ɔl kꞋtɔndɗe naaɗe se kic ɓo jꞋan̰ pɛlɛkŋ kuuy tak. 13 Taar se taaɗ ute Mɛljege Isa ɔɔ naan̰ se teeco taa ɓee kɛn kuuy. Ɔɔ taa ɓee naaɗe se nam tap ɓo ɓii kalaŋ tɛɗ te naabm gɛn tɛɗn sɛrkɛ Raa ki eyo. 14 Anum kꞋjeelki, Mɛljege Isa se teeco taa ɓee Juda ki. Kaaɗ kɛn *Musa jaay taaɗo taa *jee tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se, taa ɓee jeegen ese se, naan̰ taaɗo te taa naaɗe eyo.

15 Daala, taar kɛn kꞋtaaɗkiro do ki se, ɓɔrse tooɗga tal. Debm tɛɗn sɛrkŋ kuuy se, aanga ɔɔ naan̰ se aan gɔɔ Mɛlkisɛdɛk. 16 Kɛn ɔl jaay naan̰ tɛɗ *debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se taa gɛn mɛtjilin̰ do naaŋ ki eyo, num taa naan̰ se ɔk tɔɔgɔ gɛn tiŋg gɛn daayum. 17 Taa naan̰ se ɓo Kitap taaɗ ɔɔ:

Naai se debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki gɛn daayum aan gɔɔ gɛn Mɛlkisɛdɛk.‡

18 Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se ɔk tɔɔg ey jaay kꞋpɛlɛkin̰ ute kɛn kuuy se, taa naan̰ se ɔŋ noog te jeege dɛn eyo. 19 Taa Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se ɔŋ tɛɗ te ɗim aak bɛɛ naan Raa ki eyo. Num gaŋ kɔnd kɛn naaje jꞋɔndki dojege ɓɔrse se bɛɛ cir paac paac ɔɔ ute kɔnd do se ɓo kɛn tɛɗjeki naajege kꞋgɔɔrki ute Raa se.

20 Tɛr do ki daala, kɛn Isa jaay Raa ɔndin̰ magal debm tɛɗn sɛrkɛ se, Raa naamga naam taarin̰ jaayo. Gaŋ gɛn jee tɛɗn sɛrkɛ Raa ki kɛn kuuy se, Raa ɔŋ naam te taarin̰ eyo. 21 Anum Isa se kɛn Raa jaay ɔndin̰ debm tɛɗn sɛrkɛ se, naan̰ naam taarin̰ ɔɔ:

Maam Raa Mɛlɛ se, mꞋnaamga naam taaruma

ɔɔ taarum se mꞋan̰ kɔŋ tɛrl kuuy eyo, mꞋɔɔ:

Naai se Ꞌtɛɗga debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki gɛn daayum.§

22 Taa naan̰ se ɓo ute Isa se kic ɓo, naajege kꞋjeelki *dɔɔkŋ kɛn Raa dɔɔk ute naajege se jiga cir paac paac.

23 Tɛr daala, jee tɛɗn sɛrkge se kꞋtɔlga dɛna, naɓo yo se ɔŋ ɔn̰ɗe te gɛn tɛɗn naabɗe se gɛn daayum eyo. 24 Num gaŋ Isa se, naan̰ tiŋg gɛn daayum ɔɔ naabin̰ kɛn naan̰ lee tɛɗ se kic lɛ tiŋg gɛn daayum. 25 Taa naan̰ se ɓo jee kɛn ɓaaɗo naan Raa ki ute ɗoobm naan̰ se, Isa ɔk tɔɔgɔ kɛn aɗen kaajn̰ gɛn sɔrɔkin̰a, taa naan̰ se daayum tiŋg zɛɛrɛ gɛn tɔnd mɛtn Raa taa naaɗe.

26 Isa se naan̰ ɓo *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki kɛn dɔɔɗjeki naajege tu. Naan̰ se debm *salal, ɔk tuj eyo ɔɔ ɔk *kusin̰ eyo. Anum ne ɗim jaay an̰ tum ute jee kusin̰ge tap ɓo gɔtɔ ɔɔ naan̰ se Raa uun ɓaansin̰ga raan ɔndin̰ga do nakge tu paac. 27 Ɔɔ naan̰ se aan gɔɔ magal tɛɗn sɛrkɛ Raa ki kɛn do dɔkin̰ se eyo. Naaɗe se lee tɛɗ sɛrkɛ taa kusin̰ naaɗe malin̰ge jaay ɓo tɛɗ sɛrkɛ taa kusin̰ gɛn jeege se. Gaŋ Isa se naan̰ mala ɛɗ ron̰ sɛrkɛ jɛ‑kalaŋ sum ɔɔ gɛn sɔrɔkin̰a. 28 Magalgen jee tɛɗn sɛrkɛ Raa ki kɛn Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki tɔndɗe se, naaɗe se jikilimge sum ɔɔ naaɗe se ɔk tuju naan Raa ki. Anum taar kɛn Raa jaay naam taarin̰ se ɓaaɗo ɛnd gɔɔ Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki ɔɔ taar se ɓo kɛn tɛɗ Isa tɛɗ magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki gɛn daayum. Goonin̰ se ɓo tɛɗ nakge paac aasin̰ ute ɗoobin̰a.

8

Isa se naan̰ ɓo *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki gɛn naajege

1 ꞋBooyki! *Ko Taar kɛn naaje kꞋtaaɗsen mɛtin̰ se, kɛse ɓo napar magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki kɛn naajege kꞋjꞋɔkki se. Ɔɔ naan̰ se ookga maakŋ raa ki utu iŋg do ji daam kaag do *Raa ki ɔɔ Raa Sidburku ɓo gaar magal kɛn cir nakgen ɓaa se paac. 2 Isa tɛɗn naabm *salal maakŋ *kɔrɔr Raa kɛn mala mala ɔɔ kɔrɔr se jikilimge ɓo ɗaapin̰ eyo num Mɛljege ɓo debm ɗaapin̰a.

3 Magal jee tɛɗn sɛrkɛ Raa ki paacn̰ kɛn kꞋtɔndɗe se naŋa naŋa kic ɓo ɔk nakŋ kɛn naan̰ Ꞌkɛɗn Raa ki ɔɔ an̰ kɔjn̰ mooso. Bin ɓo magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki gɛn naajege se kic Ꞌkɔkŋ ɗim tak kɛn Ꞌkɛɗn Raa ki. 4 Kɛn *al‑Masi jaay debm do naaŋ ki sum num, naan̰ Ꞌkɔŋ tɛɗn debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki eyo*, taa kaaɗ kɛn se jee kuuy utu kɛn lee ɛɗ nakge *sɛrkɛ Raa ki aan gɔɔ kɛn Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki taaɗno se. 5 Naaɗe se ɓee kɛn naaɗe tɛɗn naaba maak ki se, naan̰ se kaam nirli sum ɔɔ tec tec ɓo *Ɓee Raa mala mala kɛn maakŋ raa ki. Bin ɓo kɛn Musa jaay ɓaa ɗaap kɔrɔr magal se, Raa dɛjin̰ ɔɔ: Aakin̰ jiga. ꞋƁaa ɗaapin̰ Ꞌtec raa raa aan gɔɔ kɛn maam mꞋtaaɗisin̰ do ko ki se.† 6 Ɗeere, ɓɔrse, naabm Isa se magal cir paac paac. Taa *dɔɔkŋ kɛn Raa dɔɔk ute jeege, ute ɗoobm naan̰ se jiga cir paac paac. Ɔɔ Isa se naan̰ ɓo daan Raa ute jeege ɔɔ ute ɗoobm naan̰ se, Raa taaɗga taaɗ ɔɔ utu kɛɗn nakgen bɛɛ cir paac paac jeege tu.

*Dɔɔkŋ kɛn Raa dɔɔk kiji ute jeege

7 Kɛn dɔɔkŋ kɛn Raa dɔɔko ute jeege do dɔkin̰ se jaay tɛɗ naabin̰ aasga ute ɗoobin̰ num, Raa se Ꞌkɔŋ dɔɔkŋ ute jeege kuuy eyo. 8 Num kɛn Raa jaay mooy jeen̰ge se taa *kusin̰ naaɗe tɛɗ se naan̰ ɗeek ɔɔ:

ꞋBooyki, maam Mɛlɛ mꞋtaaɗsen mꞋɔɔ ɓiigen utu aɗe ɓaa naan ki se,

maam mꞋutu mꞋdɔɔkŋ kiji ute mɛtjil gaan *Israɛlge

ɔɔ ute taa ɓee Juda‡kici.

9  Dɔɔkŋ kɛn maam mꞋdɔɔko ute naaɗe se

Ꞌtec aan gɔɔ dɔɔkŋ kɛn maam mꞋdɔɔko dɔkin̰ ute ɓugɗege se eyo.

Kaaɗ kɛn naane se ɓo, maam mꞋtɔkɗeno jiɗe ki

ɔɔ mꞋtɔɔɗ mꞋɔɔɗɗeno naatn maakŋ taa naaŋ Masar ki.

Gaŋ dɔɔkŋ kɛn maam mꞋdɔɔko ute naaɗe se, naaɗe tujga ɔrmɗe ro ki.

Taa naan̰ se ɓo maam mꞋtɛrlɗeno naaga.

Kɛse ɓo taar Mɛljege taaɗa.

10  Tɛr Mɛljege Raa taaɗ ɔɔ: Taa dɔɔkŋ kɛn maam mꞋutu mꞋdɔɔk ute gaan Israɛlge,

kɛn ɓiigen aɗe ɓaa naan ki se, maam mꞋaɗe kɛɗn jeele gɛn jeel ɗoobumge

ɔɔ ɗoobumge se mꞋaɗesin̰ taaɗn kɔmb maakɗe ki.

Maam mꞋaɗen tɛɗn Raaɗe ɔɔ naaɗe tɛɗn jee maamge.

11  Maakɗe ki se nam Ꞌdooy naapin̰ ute gɛnaan̰ gɛn jeel Raa ey sum,

taa jeege paac am jeelum maam Raa,

Ꞌkɔnd do gaange tu bini Ꞌkaan do jee magalge tu.

12  Taa ute bɛɛm se, maam mꞋaɗen tɔɔl tujɗege

ɔɔ kusin̰ɗege se mꞋan̰ dirigin̰ naatn.§

13 Kɛn Raa jaay daŋ dɔɔkŋ kɛn naan̰ utu dɔɔkŋ ute naaɗe kiji se, naan̰ je taaɗn ɔɔ dɔɔkŋ kɛn naan̰ dɔɔko deet deet se gɔtin̰ deelga; taa nakŋ jaay daanin̰ dɔkga se naan̰ ooyga koono ɔɔ ɔɔpga baata utu Ꞌdeele.

9

Raa se tap ɓo jꞋan̰ keem jꞋɔɔ ɗi

1 *Dɔɔkŋ kɛn *Raa dɔɔko ute jeege deet deet se, ɔk ɗoobge ute ɓee do naaŋ ki ara gɛn keem Raa. 2 Taa ɓee se naaɗe ɗaap *kɔrɔr magal ɔɔ gaaŋin̰ gɔtɔ kaam dio ute kal deere. Gɔtn naan ki se kꞋdaŋin̰ gɔtn *salal ɔɔ gɔtn se ɔk lɔɔmpɔ kɛn ɔk jige cili ɔɔ ɔk tabil, ɔɔ do tabil ki se ɔk mappagen kɛn jꞋɛɗin̰ga kɛɗ *sɛrkɛ Raa ki. 3 Ɔɔ ɓee maak ki kɛn naagŋ kal ki se, kꞋdaŋin̰ gɔtn salal cir paac paac. 4 Ɔɔ gɔtn se ɔk bɛjɛŋɛ gɛn daab kɛn kꞋlee kꞋtɔɔcn nakŋ oot nijimi ɔɔ ɔk *sandukŋ kɛn Raa dɔɔk ute jeege do dɔkin̰a ɔɔ sandukŋ se naagin̰a ɔɔ maakin̰a paac kꞋjꞋɔɔyin̰ ute daab. Maakŋ sanduk ki se ɔk nakŋ kɛn kꞋɗaapin̰ ute daab ɔɔ maakŋ nak kɛn se ɔk kɔsɔ kɛn kꞋdaŋin̰ maan*, sirɗn gɛn *Aarun kɛn iin̰o pɔɔn̰ɔ ɔɔ ute tircil kɛn kꞋraaŋga raaŋ ro ki taargen gɛn Raa dɔɔko ute jeen̰ge. 5 Do sanduk ki se, naaɗe ɗaap tɔnd *kɔɗn Raage dio kɛn kꞋdaŋɗe cɛrubige kɛn taaɗ *nookŋ Raa. Kɔɗ Raagen di se ɔk taa bɛɛkŋ kɛyɗege kɛn deeb taa sanduk ki se. Do sanduk ki se ɓo gɔtn kɛn kꞋlee kꞋsiikŋ mooso kɛn url maakŋ Raa. Naɓo ɓɔrse, maam mꞋɔk gɔtn kɛn mꞋasen taaɗn mɛtn nakgen se paac eyo.

6 Aan gɔɔ nakge paac naaɗe tɔndin̰ga ute ɗoobin̰ bin se, *jee tɛɗn sɛrkɛ Raage tu ɓii‑raa naaɗe ɛnd maakŋ ɓee kɛn naan ki se gɛn tɛɗn naabɗe. 7 Num maakŋ ɓee kɛn maak ki se, magal debm tɛɗn sɛrkɛ kalin̰ ki sum ɓo, maakŋ ɓaar ki se ɛnd jɛ‑kalaŋ sum. Ɔɔ kɛn naan̰ ɛnd kɛnd se, naan̰ ɓaan ute mooso gɛn sɛrkɛ jin̰ ki tak, taa *kusin̰in̰a ɔɔ taa kusin̰ gɛn jee dɛngen kɛn naaɗe tɛɗin̰ jaay ɔnd eyo. 8 Ute nakgen se *Nirl Salal je ajesin̰ki taaɗa ɔɔ kɛn jeege jaay utu tɛɗ tɛɗ naabm maakŋ ɓee kɛn naan ki rɔk se, kɛse je ɗeekŋ ɔɔ ɗoobm kɛn jeege an kɛnd maakŋ ɓee kɛn maak ki kɛn gɔtn salal cir paac paac se jꞋutu kꞋjꞋɔɔɗin̰ te ey ɓɔrtɔ. 9 Nakgen se kaam nirli gɛn nakgen ɓɔrse aanga se. Taa nakgen kꞋjꞋɛɗ sɛrkɛ Raa ki ute moosn kɛn jꞋɔj Raa ki se aas eyo gɛn tugŋ ɗaapm maakŋ debm kɛn ɓaaɗo keem Raa ute ɗoobm ese se. 10 Nakgen se taaɗ taa kɔsɔ, taa kaaye, taa napar tugŋ ɗaapm roa naan Raa ki ɔɔ kɛse ɗoobm kɛn jikilimge ɓo lee tɛɗ sum. Nakgen se ɔs aay bini aan kaaɗn kɛn Raa ɓaaɗo tɛrl nakge paac kiji.

11 Num gaŋ ɓɔrse *al‑Masi aanga, naan̰ ɓo *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki kɛn ɓaano ute bɛɛ kɛn naajege kꞋnaamin̰kiga naam se. Gɛn tɛɗn naan̰ ese se, naan̰ ɛnd maakŋ kɔrɔr kɛn magala ɔɔ salal kɛn cir kɔrɔr do naaŋ kɛn jikilimge ɓo ɗaapin̰ se ɔɔ kɔrɔr se tec aan gɔɔ nakgen Raa aalɗeno do naaŋ ki ara ki se eyo. 12 Kɛn al‑Masi jaay ɛnd jɛ‑kalaŋ gɛn sɔrɔkin̰a maakŋ ɓee kɛn gɔtn salal cir paac paac se, naan̰ ɛnd ute moosn baalge te moosn gaan maraŋge eyo; num naan̰ se ɛɗ moosn naan̰ malin̰a, bin ɓo naan̰ dugjega dojege gɛn sɔrɔkin̰a. 13 Kɛn moosn baalge ute gɛn kɔs‑taarge ute burkŋ maraŋ mɛnd kꞋtɔɔlin̰a ɔɔ kꞋtɔɔcin̰ jaay kꞋtɔs kꞋsiikin̰ do jeege tun roɗege aak kusu naan Raa ki taa roɗege se tɛɗn aak bɛɛ naan Raa ki se, 14 mɛt kando moosn al‑Masi cir nakgen ese se! Taa al‑Masi se naan̰ debm salal ɔk kusin̰ eyo ɔɔ naan̰ mala ɛɗ ron̰ sɛrkɛ Raa ki ute tɔɔgŋ Nirl Salal tiŋg daayum se. Ɔɔ ute moosn naan̰ se ɓo, tugjeki maakjege kɛn ɔk nakgen tɔɔl sɛr eyo kɛn ajeki kɔl yo ki, taa bin jaay ɓo naajege jꞋaki tɛɗn naabm Raa kɛn zɛɛrɛ.

15 Taa naan̰ se ɓo al‑Masi se, naan̰ ɓo debm daan Raa ute jikilimge ɔɔ ute ɗoobm naan̰ se ɓo Raa dɔɔk ute jeege kiji. Naan̰ ooy se taa dugŋ do jeege kɛn tujo kaaɗ kɛn Raa dɔɔko ute jeen̰ge do dɔkin̰ se. Ɔɔ bin ɓo jee kɛn Raa daŋɗe se, naaɗe Ꞌkɔŋ bɛɗɗe maakŋ nakge tun kɛn Raa bɔɔbin̰ga bɔɔb gɛn daayum jeen̰ge tu ɔɔ taaɗɗenga taaɗ ɔɔ utu aɗesin̰ kɛɗ se. 16 Kɛn deba jaay raaŋo ɔɔ: kɛn maam mꞋooyga num nakumge se, nigin̰ki jeege tu se, debm bin se kꞋbooy kɛn naan̰ ooyga jaay ɓo, nakin̰ge se jꞋan̰ nigin̰a. 17 Kɛn taar kɛn naan̰ raaŋin̰ se naan̰ ooyga jaay ɓo ɔs aaye; ey num kɛn naan̰ utu zɛɛrɛ se, nam Ꞌkɔŋ nigŋ nakin̰ge eyo. 18 Taa naan̰ se ɓo dɔɔkŋ kɛn Raa dɔɔko ute jeen̰ge do dɔkin̰ se kɛn jaay kꞋtɔɔl te moos ey se, naan̰ ɔk tɔɔg eyo. 19 Kɛn *Musa jaay tus jeege ɔɔ naanɗe ki se naan̰ taaɗɗen tal *Ko Taar Raa ute taargen maak ki kɛn gɛn tɛɗa se, jaay ɓo naan̰ uuno mooso gɛn gaan maraŋge ute gɛn baalge kɛn kꞋtɔɔlɗe sɛrkɛ se ɔɔ naan̰ deepin̰a ute maane, naan̰ tɛrɛcɛ kamb kaaga kɛn kꞋdaŋin̰ isop ɔɔ dɔɔkin̰ te bɛɛkŋ baatn aac kaace. Naan̰ ɔlin̰ maakŋ moos ki se ɔɔ naan̰ siik mooso se do Kitap ki ɔɔ do jeege tu. 20 Naan̰ taaɗɗen ɔɔ: Kɛse ɓo moosn kɛn taaɗ ɔɔ Raa dɔɔkga ute naase. Naan̰ taaɗseno ɗoobin̰ se, ɔkin̰ki jiga.† 21 Tɛr mooso se, Musa siikin̰ ro kɔrɔr kɛn magala ɔɔ do nakge tun paacn̰ kɛn kꞋtɛɗn naaba maak ki se. 22 KꞋjeelki, maakŋ Ko Taar Raa ki se dɛn nakge paac se mooso ɓo kɛn *tug ɗaapɗe tɛɗ aak bɛɛ naan Raa ki. Ɔɔ kɛn mooso jaay gɔtɔ se, kusin̰ kic ɓo jꞋan̰ kɔŋ tɔɔl eyo.

Moosn Isa kalin̰ ki sum ɓo ɔɔɗ *kusin̰ jeege

23 Kɛn nakgen do naaŋ kɛn kaam nirl nakgen maakŋ raa ki jaay kꞋtugɗe ute mooso tak jaay tɛɗ aak bɛɛ naan Raa ki se, nakgen mala mala maakŋ raa ki se kic ɓo je *sɛrkŋ kɛn bɛɛ cir paac paac tak jaay ɓo aɗen tugŋ ɗaapm aak bɛɛ naan Raa ki.

24 Anum *al‑Masi se ɛnd te maakŋ *Ɓee Raa kɛn jikilimge ɓo ɗaapin̰ se eyo. Taa ɓee kɛn jikilimge ɓo ɗaapin̰ se lɛ, kaam nirl Ɓee Raa kɛn mala mala sum. Num naan̰ se ook ɓaaga maakŋ raa ki ɔɔ ɓɔrse naan̰ utu naan Raa ki ɔɔ naan̰ ɓo debm naakjege. 25 Ey num *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki gɛn Yaudge se aanga ɓaara tak ɓo naan̰ lee ɛnd maakŋ *Ɓee Raa ki gɔtn kɛn *salal cir paac paac se ute moosn gɛn maalge. Num gaŋ al‑Masi ɛnd se gɛn kɛɗn ron̰ sɛrkɛ Ꞌɗɔɔl mɛt dɛn eyo. 26 Kɛn bin ey num, kaaɗn naane gɔtn Raa aalo do naaŋa sum se, naan̰ dabar Ꞌɗɔɔl dɛna. Num naan̰ se ɓaaɗo jɛ‑kalaŋ sum ɓo do taar tɔɔlin̰ ki; naan̰ malin̰ ɓo ɛɗ ron̰ sɛrkɛ Raa ki taa tɔɔl kusin̰ jeege. 27 Debkilimi se ooy jɛ‑kalaŋ sum ɔɔ kɛn naan̰ ooyga se, naan̰ ɓaa naan Raa ki taa Raa an̰ kɔjn̰ bɔɔrɔ don̰ ki. 28 Bin ɓo al‑Masi se, naan̰ kic ɛɗ ron̰ sɛrkɛ jɛ‑kalaŋ sum gɛn kɔɔɗn kusin̰ jee dɛn se naatn ɔɔ kɛn naan̰ aɗe ɓaa kuuy se taa kɔɔɗn kusin̰ jikilimge ey sum, naɓo taa Ꞌkaajn̰ jeegen iŋg aak kaak kaamin̰a.

10

1 *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se taaɗjeki ɓo kaam nirl nakgen bɛɛ utu aɗe ɓaa naan ki sum; kɛse taaɗ te nakgen mala mala eyo. Anum ute Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se aanga ɓaara tak ɓo jeege lee tɛɗ *sɛrkŋ kaam kalaŋ ese se sum ɓo *Raa ki, naɓo jee kɛn lee ɓaaɗo naan Raa ki gɛn tɛɗn sɛrkgen ese se, sɛrkɗege se, ɔŋ aasɗe gɛn ɗaapɗe kaakŋ bɛɛ naan Raa ki eyo. 2 Bin ey num jeegen lee tɛɗo sɛrkgen ese se, kaaɗn naane *kusin̰ɗege se Raa tugɗesin̰ga naatn gɛn sɔrɔkin̰a. Ɔɔ naaɗe kɔŋ jeel roɗe ki naaɗe se jee kusin̰ge eyo, mɔɔtn naaɗe tɛɗn sɛrkɛ Raa ki taa kusin̰ɗege ey sum. 3 Num gaŋ sɛrkgen kɛn aanga ɓaara tak ɓo, naaɗe lee tɛɗ se, ute naan̰ se, naaɗe jeel roɗe ki kusin̰ɗege se utu gɔtin̰ ki. 4 Taa moosn kɔs‑taarge ute gɛn baalge se, ɔŋ aas te gɛn kɔɔɗn kusin̰ jeege eyo.

5 Taa naan̰ se ɓo kaaɗ kɛn *al‑Masi iin̰o gɛn ɓaaɗo do naaŋ ki se, naan̰ taaɗ Raa ki ɔɔ:

Moosn maalge ute nakgen kꞋlee kꞋjꞋɛɗi se tap ɓo,

naai je eyo, num naai ɛɗumo roa.

6  Maalgen kꞋtɔɔlɗe jaay kꞋtɔɔcɗe ute moosn kɛn kꞋtɔjo sɛrkɛ taa kusin̰ se tap ɓo, tɔɔli naai ki eyo.

7  Anum maam mꞋtaaɗo mꞋɔɔ: Aan gɔɔ kꞋraaŋo do dɔkin̰ maakŋ Kitap ki taa maam se,

maam mꞋara se, mꞋɓaaɗoga, Raa, taa mꞋai tɛɗ nakŋ maaki jea.*

8 Deet deet se al‑Masi taaɗ ɔɔ: «Naai Ꞌje te sɛrkŋ maalge eyo, gɛn nakgen jꞋɛɗi se eyo, ɔɔ naai je te jaay tɔɔl maal jꞋaisin̰ tɔɔc eyo ɔɔ ute sɛrkgen kꞋtɛɗi taa tɔɔl kusin̰ jeege se eyo kici, nakgen se naai tap ɓo Ꞌje eyo, taa naaɗe se paac tɔɔli naai ki eyo.» Ey num kꞋjeelki, sɛrkgen ese se Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki taaɗga taaɗ ɔɔ jeege an̰ lee tɛɗa. 9 Tɛr naan̰ taaɗ ɔɔ: «Maam mꞋara mꞋɓaaɗo se gɛn tɛɗn nakŋ kɛn naai maaki jea.» Bin ɓo ɗoobm kɛn jeege lee eem Raa do dɔkin̰ se ɔn̰in̰ga cɛɛs ki ɔɔ naan̰ ɓaanoga ute ɗoobm kuuy gɔɔn̰ ki. 10 Isa al‑Masi se tɛɗga nakŋ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki; naan̰ mala ɛɗ ron̰ sɛrkɛ Raa ki jɛ‑kalaŋ sum gɛn sɔrɔkin̰a. Ute sɛrkŋ naan̰ se ɓo, naajege kꞋtɛɗkiga jee *salal naan Raa ki.

11 KꞋjeelki, *debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki se, naŋa naŋa kic ɓo, ɓii‑raa naan̰ ɗaar ute jɛn̰a gɛn tɛɗn naabin̰a. Daayum se, naan̰ lee tɛɗ sɛrkgen ese sum, naɓo sɛrkgen se, ɔŋ aas te gɛn kɔɔɗn kusin̰ jeege eyo. 12 Gaŋ al‑Masi se, naan̰ tɛɗ sɛrkɛ mɛt kalaŋ lak taa kusin̰ jeege se ɔɔ sɛrkŋ naan̰ se ɔs aay gɛn daayum ɔɔ ɓɔrse naan̰ utu iŋg do ji daam Raa ki. 13 Ɔɔ naan ki se, naan̰ utu iŋg booy bini jee wɔɔyin̰ge se, Raa aɗen tɛɗn naan̰ ɓo utu kiŋg doɗe ki. 14 Bin ɓo ute sɛrkŋ naan̰ tɛɗ jɛ‑kalaŋ se gɛn tugŋ kusin̰ jeege se, jee naan̰ge se naan̰ tɛɗɗen tɛɗga jee salal naan Raa ki gɛn sɔrɔkin̰a. 15 Naan̰ se Nirl Salal kic ɓo ajeki tɛɗn saaɗa taa taargen jaay naan̰ taaɗ ɔɔ:

16  Mɛljege Raa ɗeek ɔɔ: Ɓiigen aɗe ɓaa naan ki se, maam mꞋutu mꞋdɔɔkŋ ute naaɗe.

Maam mꞋaɗe kɛɗn jeele gɛn jeel ɗoobumge

ɔɔ ɗoobumge se mꞋaɗesin̰ taaɗn kɔmb maakɗe ki.

17 Tɛr naan̰ taaɗ ɔɔ:

Kusin̰ɗege ute tujɗege se, mɔɔtn maam mꞋsaapm do ki ey sum.†

18 Anum, kɛn jeege jaay kusin̰ɗe kꞋtɔɔlɗesin̰ga naatn se, mɔɔtn naaɗe Ꞌtɛɗn sɛrkɛ taa kusin̰ɗege ey sum.

KꞋɓaakiro naan Raa ki

19 Bin ɓo, gɛnaamge, moosn Isa se tɛɗjekiga jꞋaaskiga gɛn kɛnd maakŋ gɔt kɛn *salal cir paac paac se ute maraadjege. 20 Isa ɓo debm ɔɔɗjeki ɗoobm kiji ɔɔ gɛn kaaja ute ɗoobm kal deer kɛn nɛɛp se ɔɔ kal deer nɛɛpm se lɛ, taaɗ te ron̰ kɛn ooy ro kaag ki se. 21 Ɔɔ naajege jꞋɔkki *debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki magala kɛn jꞋɔndin̰ naan̰ ɓo naan *Ɓee Raa. 22 Bin num kꞋɓaakiro naan Raa ki ute maakŋ kalaŋ, jꞋaalki maakjege paac don̰ ki, taa *kusin̰ maakjege tu se lɛ Isa tug ɔɔɗin̰ga naatn maakŋ‑saapjege tu ɔɔ rojege kic ɓo naan̰ *tug ɗaapin̰ga ute maan jiga. 23 Taar kɛn naajege kꞋtaaɗki naan jeege tu jꞋɔɔki jꞋɔndki dojege do ki se, jꞋɔn̰ten naajki, taa Raa se naan̰ tuj ɔrmin̰ eyo, nakŋ naan̰ taaɗga ɔɔ an̰ tɛɗ se lɛ, naan̰ utu an̰ tɛɗn ɗeere. 24 KꞋsaapki do naapge tu kɛn ajeki kɔl jꞋaki je naapa ɔɔ jꞋaki lee tɛɗn nakgen jiga. 25 JꞋɔn̰te kɔn̰ki gɛn tus ute naapa aan gɔɔ jee mɛtin̰gen lee tɛɗ se, naɓo jꞋɛɗki kaay kaama naapge tu, taa Ꞌtap se kꞋjeelki, ɓii kɛn Mɛljege aɗe ɓaa se, ɔɔpga gɔɔrɔ.

26 Anum naajegen kꞋjeelkiga jeel mala mala nakŋ kɛn mɛt ki se jaay kɛn naajege malin̰ge sum ɓo jꞋiŋgki kꞋtɛɗki kusin̰ se, ɓɛrɛ, taa kusin̰ se, *sɛrkŋ kuuy gɔtɔ. 27 Num ɔɔp ɓo nakŋ ɔɔn̰ kɛn utu booyjeki se bɔɔr kɛn utu koocn̰ dojege tu ɔɔ ute pooɗn ɔŋgɔ kɛn utu kɔsn jeegen baate tookŋ taar Raa se. 28 ꞋJeelki, debm jaay tujga do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki se, ɔɔ kɛn jeege dio ey lɛ mɔtɔ tɛɗga saaɗge se, debm bin se jꞋan̰ kɛɛjn̰ don̰ ki eyo, jꞋan̰ tɔɔlɔ‡. 29 ꞋSaapki tu Goon Raa se debm jaay aalin̰ maak ki eyo, ɔɔ moosin̰ kɛn *dɔɔkjeki ute Raa jaay tɛɗjeki jee salal se kic, naan̰ aakin̰ aan gɔɔ nakŋ cɛrɛ ɔɔ naaj *Nirl Raa kɛn tɛɗjeki bɛɛ se, debm bin se, mɛt kando Raa an̰ dabar makɔn̰ cir daal ey la? 30 Ɗeere, naajege se kꞋjeelki debm kɛn taaɗ ɔɔ: Maam mala mꞋutu mꞋkɔgŋ sɛɛm ute ɗoobin̰a ɔɔ naŋa naŋa kic ɓo, maam mꞋan̰ kɔgŋ bɛɗin̰ do kusin̰in̰ kɛn naan̰ tɛɗa. Ɔɔ tɛr naan̰ taaɗ ɔɔ: Mɛljege Raa se utu kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeen̰ge tu.§ 31 Ɓɛrɛ, debm jaay oocga ji Raa kɛn zɛɛrɛ se, utu an̰ tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo.

32 ꞋSaapki tu, do kiŋgse kɛn deet deete kɛn naase aakkiro gɔtn wɔɔr kɛn iin̰o gɔtn Raa ki ɔɔ kaaɗ kɛn naane se, ɗeere, naase Ꞌdabarkiroga dɛn aak eyo ɔɔ ɗokiroga ɗo jɛt. 33 Gɔtn mɛtin̰ge jee maakse ki se kꞋnaajɗenoga ɔɔ kꞋdabarɗenoga naan jeege tu anum naasen jee kuuy se jee kɛn kꞋlee kꞋdabarɗeno se, naase ɔn̰ɗeki te kalɗe ki eyo. 34 Bin ɓo gɛnaasegen dabar maakŋ daŋgay ki se, dubarɗe se ɔɔn̰se naase kici. Ɔɔ kɛn jeege jaay ɓaaɗo tɔsnga ute naksege se, naase ɔn̰ɗesin̰ki ute maak‑raapo, taa naase Ꞌjeelki maal kɛn naase utu aki kɔŋ se naan̰ jiga cir paac paac ɔɔ tiŋg gɛn daayum. 35 Nakŋ kɛn naase Ꞌjeel ɔkkiga mɛtin̰ maakse ki se ɔkin̰ki tɔɔgɔ ɔɔ ute naan̰ se, naase aki kɔŋ nakŋ bɛɛ dɛn aak eyo. 36 Bɛɛki se, naase Ꞌjeki kaay kaama taa kɛn naase jaay Ꞌtɛɗ aaskiga nakŋ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki se, Raa se naan̰ utu asen kɛɗn nakŋ kɛn naan̰ taaɗsenga taaɗ ɔɔ utu asen kɛɗ se. 37 Taa Kitap taaɗ ɔɔ:

Kaaɗin̰ ɔɔpga baata, ɔɔpga cɔkɔ sum ɓo*

ɔɔ debm kɛn utu aɗe ɓaa se, naan̰ utu aɗe naar ɓaa,

ɔɔ ɓɛrɛ, naan̰ Ꞌkɔŋ booy ey sum.

38  Ɔɔ debum kɛn tɛɗ nakge ute ɗoobin̰ se

utu Ꞌkɔŋ kaaja taa naan̰ aalga maakin̰ dom ki.

Num gaŋ kɛn naan̰ jaay ɔk tɛrlga ɗoob ki num,

debm tɛɗ bin se tɔɔlum maam ki eyo.†

39 Num gaŋ naajege se kꞋmɛtn jee ɔk tɛrlga ɗoob ki se eyo gɛn ɓaa gɔtn kut ki se, num naajege se kꞋmɛtn jee kɛn aal maakɗe do Raa ki gɛn kaajn̰ koɗe.

11

Kaal maakŋ do *Raa ki

1 Debm jaay aal maakin̰ do Raa ki se, nakŋ naan̰ ɔnd don̰ do ki se, jeelin̰ maakin̰ ki naan̰ ɔŋin̰ga ɔɔ ute ɗoobm kaal maakin̰ do Raa ki se nakŋ naan̰ ɔŋ aakin̰ ey se, jeelin̰ maakin̰ ki, nakŋ se utu. 2 Jeegen do dɔkin̰ se, taa kaal maakɗen do Raa ki sum ɓo, Raa aakɗen se, tɔɔlin̰.

3 Ute kaal maakjegen do Raa ki se ɓo, naajege kꞋjeelki nakgen ɓaa se paac se, Raa aalɗeno ute taarin̰a; nakgen kꞋjꞋaakɗeki ute kaamjege paac se, naan̰ aalɗeno ute taarin̰ kɛn kꞋjꞋɔŋ kꞋjꞋaakin̰ ey se. 4 Ute kaal maakŋ do Raa ki se, Abɛl ɛɗ *sɛrkɛ Raa ki ɔɔ sɛrkŋ naan̰ se bɛɛ cir gɛn gɛnaan̰ Kayn. Ute kaal maakin̰ se ɓo, Raa aakin̰ aan gɔɔ debm tɛɗn nakge ute ɗoobin̰ naanin̰ ki ɔɔ sɛrkŋ naan̰ ɛɗ se tɔɔl Raa ki. Ey num, Abɛl se naan̰ ooyga naɓo ute kaal maakin̰ se, ɓɔrse kic ɓo aan gɔɔ naan̰ utu taaɗjeki taaɗ rɔk.

5 Ute kaal maakŋ do Raa ki se, Ɛnɔk se Raa uun ɓaansin̰ zɛɛrɛ maakŋ raa ki taa naan̰ Ꞌkooy naam eyo ɔɔ nam lɛ aakin̰ te ey sum taa Raa se uun ɓaansin̰ga. Kaaɗ kɛn Raa uun ɓaansin̰ te ey ɓɔrt se, Kitap taaɗo ɔɔ: Ɛnɔk se naan̰ debm tɔɔl Raa ki.* 6 Ɔɔ debm jaay aal te maakin̰ do Raa ki ey se, paac paac Ꞌkɔŋ tɔɔl Raa ki eyo, taa debm kɛn je aɗe ɓaa naan Raa ki se Ꞌjeel maakin̰ ki tak, Raa se utu ɔɔ naan̰ ɓo debm lee ɛɗ naka ute maraadin̰a jeege tun lee jen̰a.

7 Ute kaal maakŋ do Raa ki se, Raa taaɗ Noe ki nakgen kɛn utu kaan naan ki kɛn naan̰ ɔŋ aakin̰ ute kaamin̰ ey ɓɔrt se. Ɔɔ taar kɛn Raa taaɗin̰ se, naan̰ took ute maakin̰ paac do ki ɔɔ naan̰ cɔɔc markabm magala gɛn kaajn̰ naan̰ malin̰a ute jee maakŋ ɓeen̰ ki. Ute kaal maakin̰ do Raa ki se, Noe tɛɗ nakge ute ɗoobin̰a ɔɔ nakgen naan̰ tɛɗ se, taaɗ ɔɔ jeegen kuuy se naaɗe jee *kusin̰ge ɔɔ jee se bɔɔrɔ ute koocn̰ doɗe ki. Bin ɓo Raa se aak Noe se aan gɔɔ debm tɛɗn nakge ute ɗoobin̰ naanin̰ ki taa naan̰ aal maakin̰ don̰ ki.

8 Ute kaal maakŋ do Raa ki se, *Abraam se kɛn Raa daŋin̰ se, naan̰ tooko ɔɔ iin̰ ɓaa taa naaŋ kɛn Raa taaɗin̰ga taaɗ ɔɔ utu an̰ kɛɗa. Naɓo taa naaŋ gɔtn naan̰ an ɓaa ro ki se, naan̰ jeel eyo. 9 Ute kaal maakin̰ se, Abraam aan maakŋ naaŋ kɛn Raa taaɗin̰o ɔɔ an̰ kɛɗ se ɔɔ naan̰ tiŋg gɔtn ese se maakŋ kɔrɔr ki aan gɔɔ cɛkɛ. Bin ɓo Isak ute *Yakub kic ɓo tiŋgo aan gɔɔ naan̰a, ey num naaɗe kic Raa taaɗɗenga taaɗ ɔɔ utu aɗe kɛɗn taa naaŋ ese se kici. 10 Taa Abraam se iŋg aak kaam gɛgɛr kɛn Ꞌtiŋg gɛn daayum ɔɔ gɛgɛr ese se Raa ɓo saapo gɛn kiin̰in̰a ɔɔ naan̰ mala ɓo mɛl kɔɓin̰a.

11 Ute kaal maakŋ do Raa ki se, Sara mɛndkarta se, gɔɔl naŋga tak tak se kic ɓo, naan̰ ɓaaɗo tɛɗ mɛndkaama taa naan̰ jeel maakin̰ ki Raa se tuj ɔrmin̰ eyo ɔɔ nakŋ kɛn naan̰ taaɗin̰ga taaɗ ɔɔ utu an̰ kɛɗ se, naan̰ utu an̰sin̰ kɛɗa. 12 Taa naan̰ se ɓo ute Abraam kalin̰ ki sum, naan̰ kɛn gɔɔl naŋ tak tak se kic ɓo, ooj mɛtjili se dirl tɛɗ dɛna aan gɔɔ k‑dijgen maakŋ raa ki ɔɔ aan gɔɔ kɛɛsn taa baar ki†.

13 Jeegen se paac aal maakɗe do Raa ki bini ooy maak ki. Anum nakgen kɛn Raa taaɗɗenoga utu aɗe kɛɗ se, naaɗe ɔŋin̰ te eyo, num nakgen se naaɗe aakin̰ daanɗe dɔkɔ ɔɔ naaɗe maakɗe raap do ki. Ɔɔ naaɗe se lɛ jeelin̰ roɗe ki, naaɗe se cɛkge ɔɔ mɛrtge do naaŋ ki ara‡. 14 Kɛn naaɗe jaay taaɗ bin se, jee se je taaɗn tal ɔɔ naaɗe se je je taa naaŋɗe mala. 15 Kɛn naaɗe jaay saapoga taa naaŋ kɛn naaɗe iin̰ ɔn̰in̰o se sum num, kaaɗn naane, naaɗe ɔŋga ɗoobm gɛn kɔkŋ tɛrl gɔtɗe ki. 16 Kɛn ɗeer se, jee se je taa naaŋ kɛn jiga cir taa naaŋ kɛn naaɗe ɔn̰o ɔɔ taa naaŋ kɛn naaɗe je se, utu maakŋ raa ki. Taa naan̰ se ɓo Raa se sɔkɔn̰ tɔɔlin̰ eyo kɛn naaɗe daŋin̰ Raaɗe se. Taa naan̰ iin̰ ɗaapɗega gɛgɛr.

17 Ute kaal maakŋ do Raa ki se, Abraam kɛn Raa naamin̰a ɔɔ n̰Ꞌan̰ kɛɗn goonin̰ Isaka sɛrkɛ se, naan̰ tooko gɛn kɛɗn goonin̰ kalaŋ lak. Ey num kɛse ɓo goon kɛn Raa taaɗin̰ga taaɗ ɔɔ utu an̰sin̰ kɛɗ se. 18 Taa goon ese se ɓo Raa taaɗin̰ ɔɔ: Ute goonin̰ Isaka se ɓo jꞋai toojn̰ mɛtjili.§ 19 Gɔtn se Abraam taaɗ te maakin̰ ɔɔ Raa se ɔk tɔɔgɔ gɛn dur debkilimi maakŋ yoge tu. Taa naan̰ se ɓo goonin̰ Isaka se, naan̰ ɔŋin̰ se tec aan gɔɔ debm ooyga kooy ɗeer ɗeere, jaay ɓo duro daan yoge tu.

20 Ute kaal maakŋ do Raa ki se, Isaka ɔɔɗ ɓooro Yakub ki ute Ɛzo ki ɔɔ taaɗɗen taa bɛɛ kɛn naaɗe utu kɔŋ naan ki.

21 Ute kaal maakŋ do Raa ki se, Yakub se kɛn naan̰ ɔɔpga gɔɔrɔ Ꞌkooy se, gaan Yusupge se naŋa naŋa kic ɓo naan̰ ɔɔɗin̰ ɓooro ɓooro; naan̰ iin̰ ɔnd jin̰ do kaag derin̰ ki ɔɔ eem Raa.*

22 Ute kaal maakŋ do Raa ki se, Yusup se ɔɔpga gɔɔrɔ Ꞌkooy se, naan̰ taaɗ ɔɔ naan ki se gaan *Israɛlge, Raa utu aɗen kɔɔɗn maakŋ taa naaŋ Masar ki ɔɔ naan̰ taaɗɗeno ɔɔ kɛn naaɗe kꞋɓaa ɓaa se, kꞋtɔs kꞋɓaan ute cɛŋgin̰gen ese kici.

23 Ute kaal maakŋ do Raa ki se, ko *Musa ute bubm Musa se kaaɗ kɛn jaay naaɗe ooj goonɗe se, naaɗe ɔyin̰ gɛn laapa mɔtɔ taa naaɗe aak goonɗe se aak bɛɛ. Taa naan̰ se ɓo taar gaargen taaɗ se, naaɗe ɓeer te do ki eyo.

24 Ute kaal maakŋ do Raa ki se, Musa se, kɛn naan̰ jaay aas gaaba sum se, kɛn kꞋdaŋin̰ Goon gaar Paraon mɛnda se†, naan̰ baate. 25 Kɛn kꞋdabarin̰ ute jee Raage se, Musa aakin̰ bɛɛ cir kɛn naan̰ Ꞌkiŋg maakŋ maak‑raap kɛn gɔtin̰ utu Ꞌdeele ɔɔ kɛn tɛɗga sum ɓo an̰ kɔlin̰ naan̰ Ꞌtɛɗn debm kusin̰a naan Raa ki se. 26 Ɗeere, taa naaŋ Masar se ɔk maala dɛna, naɓo Musa se je jꞋan̰ dabara aan gɔɔ kɛn jꞋutu kꞋdabar *al‑Masi se aakin̰ se bɛɛ cir maal kɛn taa naaŋ Masar ki se, taa naan̰ se ɓo naan̰ iŋg aak kaam bɛɛ kɛn Raa utu an̰ tɛɗn naan ki se. 27 Ute kaal maakŋ do Raa ki se, Musa se naan̰ iin̰ ɔn̰ taa naaŋ Masar. Gaar taa naaŋ Masar ki se maakin̰‑taarin̰ don̰ ki, naɓo Musa se ɔŋ ɓeer te eyo taa naan̰ ɔk maakin̰ tɔɔgɔ aan gɔɔ naan̰ aak Raa ute kaamin̰a, Raa kɛn jeege ɔŋ aakin̰ ey se. 28 Ute kaal maakŋ do Raa ki se Musa se tɛɗ laa kɛn Raa ɔɔɗɗeno doɗe maakŋ taa naaŋ Masar ki‡ ɔɔ naan̰ ɔl kꞋjꞋɔt mooso do kaam‑taar ɓeeɗege tu ɔɔ do bɛrtn taarɗege tu, taa *kɔɗn Raa kɛn debm tɔɔl jeege se Ꞌkɔŋ tɔɔl gaan paraggen gɛn gaan Israɛlge se eyo.

29 Ute kaal maakŋ do Raa ki se, gaan Israɛlge se kɛn naaɗe aan taa Baar kɛn Aac se, baar se ɔɔp kaam dio ɔn̰ɗen ɗoobo naaɗe deel maak ki aan gɔɔ do naaŋ kɛn tuutu; num kɛn jee Masar ki jaay je gaaŋ aan gɔɔ gɛn naaɗe se, maane ɔsɗe paac.

30 Ute kaal maakŋ do Raa ki se, gaan Israɛlge lee gurug gɛgɛr Jeriko se ɓii cili ɔɔ ɓii k‑cilige tu se ɓo durdurgen ɔl gurug gɛgɛr se ru aan naaŋ ki tak tak.

31 Ute kaal maakŋ do Raa ki se, Raabm mɛnd kɛɛsn gaaba se, jꞋɔŋ kꞋtɔɔlin̰ te ute jee kusin̰gen baate tookŋ taar Raa se eyo, taa jeegen ɓaaɗo kaakŋ baara se, Raab dɔɔɗ ɔkɗenga ɓeen̰ ki jiga§.

32 Ey num maam se mꞋje mꞋtaaɗn dɛna taa jee se, naɓo kaaɗa am baata gɛn taaɗ mɛtn taar Jedeon, gɛn Barak, gɛn Samson, gɛn Jɛpta, gɛn *Daud, gɛn Samuɛl ute gɛn jee taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰a. 33 Naaɗe kici ute kaal maakɗen do Raa ki se, naaɗe ɔso taa naaŋ gaarin̰ge, naaɗe ɔjo bɔɔrɔ do jeege tu ute ɗoobin̰a ɔɔ naaɗe ɔŋo nakŋ kɛn Raa taaɗɗeno ɔɔ utu aɗen kɛɗa. Naaɗe gaas taa tupiyge ɔŋ ɔsɗen te eyo, 34 naaɗe tɔɔlo pooɗn ɔk zir zir ɔɔ kɛn jeege ɓaaɗeno tɔɔl ute gɔrɗ‑jɛrl se, naaɗe aan̰ ɔtɔ. Naaɗe se tɔɔgɗe gɔtɔ naɓo ute kaal maakɗen do Raa ki se, naaɗe tɛɗ jee tɔɔgɔ; gɔtn kuɗn bɔɔr ki se naaɗe jee gaabm bɔɔrge ɔɔ jee wɔɔyɗege, naaɗe cirɗe ɔɔ tuurɗe naatn. 35 Ute kaal maakɗe do Raa ki se ɓo mɛndgen mɛtin̰ge kic, jeeɗegen ooyga kooy se, naaɗe aakɗen duro daan yoge tu.

Jee mɛtin̰gen kuuy se jeege dabarɗe bini ooy maak ki. Kɛn jꞋaɗen kɔɔɗn doɗe maakŋ dubar kɛn ese kic ɓo, naaɗe baate, taa naaɗe jeele Raa se utu aɗen duru daan yoge tu ɔɔ aɗe kɛɗn gɔtn kiŋg jiga cir daala. 36 Kɛngen mɛtin̰gen kuuy se kꞋdabarɗe ɔɔ jꞋaakɗen mɛtɗe, kꞋtɔndɗe ute mɛɛjɛ, kꞋdɔɔkɗen ute zin̰ziri ɔɔ jꞋɔmbɗen maakŋ daŋgay ki. 37 Jee mɛtin̰ge lɛ kꞋtund kꞋtɔɔlɗe ute koa, kɛngen mɛtin̰ge kꞋtɔj kꞋgaaŋɗe daan ki, kɛngen kuuy se kꞋtɔɔlɗe ute gɔrɗ‑jɛrlɛ, jee mɛtin̰ kuuy daal se, kɛn kꞋdabarɗe se ɔlɗe naaɗe lee wari; jee se lee dɔɔk daar baatge ute gɛn bɛn̰ge sum ɓo mɛtɗe ki. Jee se ɔk ɗim eyo, jeege lee dabarɗe ɔɔ tɛɗɗen nakŋ kusin̰ doɗe ki. 38 Naaɗe lee wari do kɔɗ‑ɓaarge tu ɔɔ do koge tu; naaɗe tooɗ maakŋ iiɓge tu ɔɔ maakŋ gɔɔge tu. Jee ese se bɛɛ aak eyo ɔɔ jee kɛn do *duni kɛn ara se aas te gɛn kɔkŋ naaɗe se eyo.

39 Jee se paac aalo maakɗe do Raa ki, taa naan̰ se ɓo Raa aakɗeno se, tɔɔlin̰. Naɓo nakŋ kɛn Raa taaɗɗeno ɔɔ utu aɗen kɛɗ se, naaɗe ɔŋin̰ te eyo. 40 Taa Raa uunoga kuun doa jee se Ꞌkɔŋ Ꞌtɛɗn aak bɛɛ naanin̰ ki se kalɗe ki sum eyo, num ute naajege paacki jaayo.

12

Maakŋ dubar ki se jꞋaayki kaamjege

1 Bin ɓo jeegen paacn̰ aalo maakɗe do *Raa ki se, naaɗe se dɔɔl saaɗgen ɔl gurugjeki. Taa naan̰ se ɓo jꞋɔɔɗki dojege do nakge tun paacn̰ deer kɛn gaasjeki jꞋɔŋ kꞋleeki eyo aan gɔɔ *kusin̰ kɛn jꞋɔn̰in̰ki yɔkɔɗ sum ɓo lee gurugjeki se ɔɔ jꞋaayki kaamjege jꞋaan̰ki bini jꞋaki kaan gɔtn kɛn Raa taaɗjeki. 2 Taa naan̰ se jꞋɔndki kaamjege do Isa ki, naan̰ ɓo debm tɛɗjeki jaay jꞋaalki maakjege do Raa ki ɔɔ kaal maakjege se naan̰ ɓo debm kɛn tɛɗin̰ tɛɗ mɛc se. Anum Isa se, naan̰ ɓo debm kɛn tooko ɔn̰ ron̰ kꞋtup kꞋtɔɔlin̰ ro kaag ki ɔɔ ɛnd maakŋ sɔkɔn̰ ki, naɓo taa maak‑raapm kɛn naan̰ utu kɔŋ naan ki se, sɔkɔn̰ kɛn tɔɔlin̰ se kic ɓo, naan̰ an ɗim eyo. Ɔɔ ɓɔrse naan̰ utu iŋg do ji daam gɛn kaag do Raa ki. 3 Ɗeere, kꞋsaapki do naan̰ kɛn jee kusin̰ge dabarin̰o, naɓo kic ɓo naan̰ aay kaamin̰ aasin̰oga. Bin ɓo ɔn̰te Ꞌkɔɔrki aayki kaamse.

4 Anum maakŋ bɔɔr ki kɛn naase Ꞌtɛɗki ute kusin̰ se, ɓɔrse kic naase ɔŋ aasin̰ki te ey bini ooyki te maak ki eyo. 5 Naase, dɛjn̰ kɛn Raa dɛjse aan gɔɔ gɛnin̰ge se, Ꞌdirigkiga la kɛn ɔɔ:

Goonuma, kɛn Mɛljege jaay dɛji se, uɗ bia

ɔɔ kɛn naan̰ jaay mooyi se, maaki ɔn̰te tuju.

6  Taa Mɛljege se naan̰ dɛj debm kɛn naan̰ jen̰a

ɔɔ goon kɛn naan̰ jeelin̰ naan̰ goonin̰ se, naan̰ tɔndin̰a.*

7 Dubar kɛn aan dose ki se, naase Ꞌjeelin̰ki Raa ɓo dɛjse se, aayki kaamse ro ki. Naan̰ dɛjse bin se taa naase gɛnin̰ge. ꞋJeelki, goon jaay bubin̰ dɛjin̰ ey se, kɛn gayo? 8 Taa naan̰ se ɓo kɛn naase jaay kꞋjꞋɔŋ kꞋdɛjsen te eyo aan gɔɔ gaangen paacn̰ kꞋlee kꞋdɛjɗe se, naase se gaangen mala mal eyo, naɓo naase se gaan bumige. 9 KꞋjeelki, bubjegen do naaŋ ki ara se lee dɛjjeki ɔɔ naajege kꞋlee kꞋtookki taarɗege. Bin num, mɛt kando jꞋaki Ꞌtookŋ taar bubjegen maakŋ raa ki se cir daala ey la ɔɔ ute naan̰ se jꞋaki kɔŋ kaaja. 10 Bubm koojege se dɛjjeki do naaŋ ki ara sum aan gɔɔ kɛn naaɗe jen ro ki. Num gaŋ Raa se dɛjjeki se taa ajeki tɛɗn bɛɛ. Naan̰ je ajeki tɛɗn jee *salal aan gɔɔ naan̰a. 11 Kɛn jꞋutu kꞋdɛjjeki dɛj mɛtn‑jiki se tujjeki maakjege ɔɔ ɔŋ ɛɗjeki maak‑raapo eyo. Num naan ki se, jee kɛn kꞋdɛjɗega dɛj se, dɛjɗe se aɗe kɛɗn lapia ɔɔ aɗe kɔl naaɗe Ꞌtɛɗn nakge ute ɗoobin̰a.

12 Taa naan̰ se ɓo, jisen ɔɔrga kɔɔr se ɔkin̰ki tɔɔgɔ, ɔn̰te kɔn̰in̰ki Ꞌkɔjn̰ walak ɔɔ kɛrɛcsegen tɔksen se kic ɓo Ꞌɗaarin̰ki tɔɔgɔ. 13  ꞋƊaapki ɗoobm Ꞌtooɗn tal kɛn anki lee do ki.† Bin ɓo debm cɛkɛɗɛ se jɛn̰ ɓaa cɛɛs ki eyo, num naan̰ se kɔŋ lapia.

Raa aal bi jeege tu

14 Aayki kaamse, Ꞌjeki ɗoobm kɛn anki kiŋg ute lapia ute jeege paac ɔɔ iŋgki kiŋg *salal. Kɛn bin ey num, nam tap ɓo Ꞌkɔŋ kaakŋ Mɛljege eyo. 15 Ɔndki kɔndɔ nam tap ɓo ɔn̰ten tɛrl naaga bɛɛ Raa ki. Ɔɔ maakse ki se nam ɔn̰ten tɛɗn aan gɔɔ ko kaagŋ ataka kɛn asen kɛcn̰ pɛrpɛlɛn̰ ɔɔ ɗɛɛtn jeege dɛna. 16 Ɔndki kɔndɔ nam ɔn̰ten tɛɗn debm kɛɛsn mɛndge ɔɔ nakŋ gɛn Raa se nam ɔn̰ten kuum kaalin̰ naaŋ ki aan gɔɔ Ɛzo kɛn taa kɔsn jɛ‑kalaŋ sum ɓo naan̰ dugŋ te bɛɗn goon paragin̰a. 17 ꞋJeelki kaam mɔɔtn se, naan̰ je ɔɔ bubin̰ an̰ kɔɔɗn ɓooro naɓo ɔɔɗin̰ te eyo. Gɔtn se naan̰ tɔɔyɔ ɔɔ sɛl mɛtn bubin̰a naɓo taar kɛn bubin̰ taaɗo se, naan̰ ɔŋ tɛrlin̰ te kuuy eyo.

18 Anum naase Ꞌɓaakiro gɔtn Raa ki se tec aan gɔɔ do ko‡ kɛn gaan *Israɛlge ɓaaɗo mɛt ki se eyo. Ko ese se jꞋɔŋki jꞋutin̰ ute ji eyo. Naaɗe aak pooɗo ɔk do ki zir zir, gɔtɔ ɔɔɗ dɔrɔɗ, gɔtɔ paac ilim dib, naaɗe aak kuulu ɔl makɔn̰ɔ, 19 naaɗe booy kꞋtuuy pulu ɔɔ booy mind nam. Kɛn gaan Israɛlge jaay booy se, ɓeere ɔkɗe ɔɔ naaɗe taaɗ ɔɔ mɔɔtn naaɗe je booy taar kuuy ey sum. 20 Taar kɛn kꞋtaaɗɗe se naaɗe ɔŋ aasin̰ te gɛn booyin̰ eyo. Taar se taaɗɗen ɔɔ: Nam jaay ɓaa utga ro ko se, kɛn maala kic ɓo jꞋan̰ tund tɔɔlin̰ ute koa.§

21 Nakŋ kɛn gaan Israɛlge aak se, nakŋ teecn̰ nirli. Taa naan̰ se ɓo *Musa ɗeek ɔɔ: Maam kic ɓeere ɔkuma ɔɔ rom ook marga jɛg jɛg.*

22 Gaŋ naase se Ꞌɓaakiro mɛt ko kɛn kꞋdaŋin̰ Sion, do ko kɛn se ɓo ɔk gɛgɛr gɛn Raa zɛɛrɛ, naan̰ se ɓo Jeruzalɛm kɛn maakŋ raa ki. Gɔtn ese se ɓo gɔtn *kɔɗn Raage tusn dupu kando kando gɛn tɛɗn maak‑raapɗe se. 23 Ɔɔ naase se Ꞌɓaakiroga gɔtn kɛn gaan paraggen gɛn Raage tusni kɛn Raa raaŋga raaŋ roɗe maakŋ raa ki ɔɔ Ꞌɓaakiroga naan Raa ki naan̰ ɓo debm kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu paac. Naase se Ꞌɓaakiroga gɔtn ko gɛn jee ooyga kooy kɛn tɛɗo nakgen ute ɗoobin̰a ɔɔ kɛn tɛɗga jee mɛc naan Raa ki se. 24 Naase se Ꞌɓaakiroga gɔtn Isa ki, naan̰ ɓo debm daan Raa ute jikilimge ɔɔ ute moosin̰ se ɓo naan̰ tɛɗ jeege *dɔɔkga kiji ute Raa ɔɔ moosn naan̰ ɔɔy se taaɗjeki cir gɛn Abɛl†.

25 Ɔndki kɔndɔ! Debm taaɗsen taar ese se ɔn̰ten baateki gɛn booy taarin̰a. Do dɔkin̰ se jeegen baate booyo kuun taar debm kɛn Raa ɔlin̰o jaay taaɗɗen taarin̰ do naaŋ ki se. Taa naan̰ se ɓo naaɗe ɔŋoga dubar, num gaŋ naajegen kꞋbooyki Raa taaɗjeki maakŋ raa ki se, kɛn naajege jaay kꞋtɛrlin̰kiga naaga se, mɛt kando jꞋaki kɔŋ dubar cir gɛn naaɗe se ey ne? 26 Do dɔkin̰ se Raa taaɗ sum ɓo, naaŋa tea; gaŋ ɓɔrse kic naan̰ taaɗjekiga nakŋ kɛn naan̰ utu Ꞌtɛɗa, naan̰ ɔɔ: Daala, maam mꞋutu mꞋte do naaŋa sum eyo num mꞋte maakŋ raa kici.‡

27 Taargen naan̰ taaɗ ɔɔ: daala se, je ɗeekŋ ɔɔ nakgen kɛn Raa aalo paac se Raa utu an̰ Ꞌtɛɗin̰ Ꞌte makɔn̰ɔ ɔɔ utu Ꞌtɛɗn gɔtɔ. Anum kɛn Ꞌkɔɔpm kiŋg jaay Ꞌte ey se, nakgen gɛn Raa kɛn jꞋɔŋ jꞋaakɗen ey se.

28 Bin ɓo naajege se Raa ɔsga gaara dojege tu ɔɔ gaar naan̰ se, ɔŋ te eyo. Taa naan̰ se kꞋtɔɔmki Raa ɔɔ Ꞌtɛɗin̰ki naabm kɛn tɔɔlin̰ naan̰ ki, kꞋɓeerin̰ki ɔɔ kꞋsookin̰ki. 29  Ɗeere, ɓɛrɛ, Raa naajege se, naan̰ aan gɔɔ pooɗo. Ɔɔ jeegen tɛɗ nakgen tɔɔlin̰ naan̰ ki ey se, naan̰ ɔsɗen naata.§

13

Kiŋg kɛn tɔɔl *Raa ki

1 Daayum Ꞌjeki naapa aan gɔɔ gɛnaage. 2 Mɛrtge se ɔkɗeki jiga, ɔn̰ten kɔn̰ɗeki. Taa jee mɛtin̰ge se mɛrtgen naaɗe lee dɔɔɗ ɔkɗen se gɔtn mɛtin̰ge naaɗe lɛ dɔɔɗ ɔk *kɔɗn Raage naɓo naaɗe jeelɗen eyo. 3 ꞋSaapki do jeege tun maakŋ daŋgay ki aan gɔɔ naase kic ɓo kꞋtɔksenga maakŋ daŋgay ki ute naaɗe. ꞋSaapki do jeege tun kꞋlee kꞋdabarɗe, taa dubar kɛn kꞋdabarɗe naaɗe se aan gɔɔ kꞋdabarse naase kici.

4 Taar kɛn Raa taaɗ ro tɔkŋ naap ki se ɔn̰ jeege paac tookŋ do ki. Mɛnd ute gaabin̰ se ɔn̰ten kɛɛsn gaabm kuuy ɔɔ gaabm ute mɛndin̰ kic ɓo ɔn̰ten kɛɛsn mɛnd kuuy. Taa jee kɛn ɛɛs naapa rɛn̰ rɛn̰ ute jee kɛn ɛɛs mɛnd jeege ute gaabm jeege se, Raa utu aɗen kɔjn̰ bɔɔrɔ doɗe ki. 5 Ɔn̰ten Ꞌkɔndki maakse ɓo gɛn je gurs sum, num ɔn̰ maakse raapo do nakge tun kɛn naase ɔkki. Taa Raa ɗeek ɔɔ:

Maam se mꞋai kɔn̰ eyo ɔɔ mꞋai baati eyo.*

6 Ute taargen Raa taaɗ se, naajege jꞋaki kɔŋ ɓeer ey sum, num jꞋaki kɔŋ ɗeekŋ jꞋɔɔki:

Mɛljege se naan̰ ɓo debm naakuma, maam mꞋɓeer ɗim ki eyo.

Debkilimi se tap ɓo am tɛɗn ɗi kaca?†

7 ꞋSaapki tu do jeesege tun naanse ki kɛn lee tɔɔɗseno ɔɔ taaɗseno taar Raa se; Ꞌsaapki tu do kiŋgɗe kɛn bini naaɗe ooy maak ki ɔɔ uunki bɔlɔtn kɛn naaɗe aalo maakɗe do Raa ki se. 8 Isa *al‑Masi se tiŋg gɔɔn̰ ki. Tɛrko, jaaki ɔɔ gɛn daayum daayum naan̰ Ꞌkɔŋ tɛrl kuuy eyo. 9 Ɔndki kɔndɔ, ɔn̰te kɔn̰ki jeege asen dɛrlɛ ute napar dooygen kuuy kɛn teec gɛn naajege ey se. Bɛɛki se kɛn tɔɔg maakŋ debkilimi se, bɛɛ Raa, ey num do ɗoobm kɛn taaɗ taar kɔsge se eyo. Taa ɗoobgen taaɗ taa kɔsge se jee kɛn iŋg do ɗoobm kɛn ese se, ɔŋ tɛɗɗeno te nakŋ bɛɛ eyo.

10 Naajege se jꞋɔkki gɔtn tɛɗn *sɛrkɛ Raa ki, naɓo Yaudgen kɛn lee tɛɗ naaba maakŋ *kɔrɔr Raa ki se ɔk ɗoobm gɛn kɔsn kɔsgen jꞋɔmbin̰ do gɔt kɛn kꞋlee kꞋtɛɗn sɛrkɛ se eyo. 11 Taa maalgen kɛn *magal debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki tɔɔlɗe jaay moosin̰ uun ɓaan maakŋ *Ɓee Raa ki gɔtn kɛn *salal cir paac paac gɛn tɔɔl *kusin̰ jeege se ɔɔ maalgen ese se kꞋdirin̰ kꞋteecɗen naatn maakŋ gɛgɛr ki ɔɔ kꞋɓaa kꞋtɔɔcɗe naata‡. 12 Taa naan̰ se ɓo gɛn tugŋ ɗaapm jeege ute moosn naan̰ malin̰ se, Isa kic jꞋɔɔɗki teecn̰sin̰ naatn maakŋ gɛgɛr ki ɔɔ kꞋdabarin̰a. 13 Bin num, naajege kic kꞋteecki naatn maakŋ gɛgɛr ki se ɔɔ kꞋɓaa kꞋjꞋɔŋki Isa. Ɔɔ kꞋtook kꞋjꞋɛndki maakŋ sɔkɔn̰ ki aan gɔɔ naan̰a. 14 Taa naajege se, do naaŋ ki ara se, jꞋɔkki gɛgɛr kɛn tiŋg gɛn daayum eyo; num naajege kꞋjeki gɛgɛr kɛn utu Ꞌtɛɗn naan ki se. 15 Bin num ute ɗoobm Isa se, daayum kꞋtɔɔmki Raa. Kɛse aan gɔɔ sɛrkŋ naajege kꞋjꞋɛɗin̰ki naan̰ ki. Sɛrkŋ se je taaɗn ute taargen kɛn naajege kꞋlee kꞋtɔɔmki Raa§. 16 Ɔn̰ten Ꞌdirigki gɛn tɛɗn bɛɛ ute naapa ɔɔ gɛn nigŋ nakgen naase ɔkki ute naapa taa kɛse ɓo dɔɔl sɛrkŋ kɛn tɔɔl Raa ki.

17 Jee naanse ki se Ꞌtookɗeki taarɗege ɔɔ Ꞌsookɗeki, taa naaɗe ɓo jee kɛn lee aaksen dose ki ɔɔ do naabɗe ki se, Raa utu ɓaa tɔnd mɛtɗe. Anum Ꞌtook uunɗeki taarɗe, bin jaay naaɗe tɛɗn naabɗe ute maak‑raapo. Bin ey num naaɗe mooy naaŋ ki ŋɔr ŋɔr ɔɔ asen kɔŋ noog eyo.

18 ꞋTɔndki mɛtn Raa taa naaje. Naaje se kꞋjeel maakje ki jꞋɔk taar ɗim eyo, taa naaje se kꞋje ɓo do nakge tu paac kꞋtɛɗn nakŋ kɛn bɛɛ. 19 Maam mꞋtɔnd mɛtse ɔɔ kɛn tap ki se mꞋje aki tɔnd mɛtn Raa am kɔɔɗn ɗoobo mꞋnaar tɛrl gɔtse ki yɔkɔɗɔ.

Debm raaŋ maktubm ara se, taaɗ tɔɔl taarin̰a ɔɔ tɛɗɗen tɔɔsɛ

20 Raa debm kɛɗn lapia jeege tu se, naan̰ ɓo debm duro Mɛljege Isa daan yoge tu ɔɔ tɛɗin̰ tɛɗga Debm Gaam Magala gɛn naaje baatin̰ge. Ute moosin̰ se ɓo naan̰ *dɔɔkjekiga ute Raa gɛn daayum. 21 Ɔn̰ Raa se asen tɛɗn an̰ki kaasn gɛn tɛɗn nakgen bɛɛ paac taa aki tɛɗn nakŋ kɛn naan̰ maakin̰ jen ro ki. Ute Isa *al‑Masi se, ɔn̰ Raa Ꞌtɛɗn maakjege tu nakŋ kɛn an̰ tɔɔl naan̰ ki. Bɛɛki se ɔn̰ jeege paac *Ꞌnookŋ Isa al‑Masi gɛn daayum daayum. *Amin!

22 Gɛnaamge, Ꞌbooyki mꞋasen taaɗa: Taargen maam mꞋraaŋsesin̰ se aayki kaamse do ki ɔɔ sɛrkin̰ki ɔɔ maktubm kɛn maam mꞋraaŋ mꞋɔlsesin̰ se lɛ, jɛrl eyo. 23 ꞋJeelki, gɛnaajege Timote se jꞋɔɔɗin̰oga naatn maakŋ daŋgay ki. Kɛn naan̰ aan ɔŋumga yɔkɔɗ num, jꞋasen ɓaa kaakŋ tɛlɛ. 24 ꞋTɛɗki tɔɔsɛ jeege tun paacn̰ naansege tu ɔɔ Ꞌtɛɗki tɔɔsɛ jee Raage tu paac. Jee Raagen taa naaŋ Itali ki tɛɗsen tɔɔsɛ kici.

25 Ɔn̰ Raa asen tɛɗn bɛɛn̰ paacki.

* 1:5 Aak KKR 2.7.

† 1:5 Aak 2Sam 7.14 ɔɔ 1Krk 17.13.

‡ 1:6 Isa se naan̰ goon paragŋ kalaŋ lak, gɔɔsin̰ gɔtɔ.

§ 1:6 Aak Dt 32.43 ɔɔ KKR 97.7.

* 1:7 Aak KKR 104.4.

† 1:9 Aak KKR 45.7‑8.

‡ 1:12 Aak KKR 102.26‑28.

§ 1:13 Aak KKR 110.1.

* 2:8 Aak KKR 8.5‑7.

† 2:12 Aak KKR 22.23.

‡ 2:13 Aak Eza 8.17.

§ 2:13 Aak Eza 8.18.

* 3:2 Aak Nmb 12.7.

† 3:11 Aak KKR 95.7‑11.

‡ 3:15 Aak bersege 7, 8.

§ 3:17 Aak Nmb 14.29, 32.

* 4:3 Aak KKR 95.11.

† 4:4 Aak Jɛn 2.2.

‡ 4:5 Aak KKR 95.11.

§ 4:7 Aak Keem Kaa Raa 95.7‑8.

* 5:5 Aak KKR 2.7.

† 5:6 Aak KKR 110.4 ɔɔ *Ɛbrege kon̰ 7 kici gɛn Mɛlkisɛdɛk.

* 6:13 Aak Jɛn 22.16.

† 6:14 Aak Jɛn 22.17.

‡ 6:19 Aak Mt 27.51.

* 7:2 Aak Jɛn 14.17‑20.

† 7:2 Ro Salem se je ɗeekŋ ɔɔ: lapia.

‡ 7:17 Aak Jɛn kon̰ 13 ɔɔ KKR 110.4.

§ 7:21 Aak KKR 110.4.

* 8:4 Kɛn Isa jaay Ꞌkɔŋ tɛɗn debm tɛɗ sɛrkɛ Raa ki ey se, taa naan̰ teeco mɛtjil Juda ki.

† 8:5 Aak Ekz 25.40.

‡ 8:8 Taa ɓee Juda se maakŋ gaan Israɛlge tu kici.

§ 8:12 Aak Jer 31.31‑34.

* 9:4 Maan ara se kɔsn kɛn Raa siɗo gaan *Israɛlge tu kaaɗ kɛn naaɗe tiŋgo do kɔɗ‑ɓaar ki.

† 9:20 Aak Ekz 24.8.

* 10:7 Aak KKR 40.7‑9.

† 10:17 Aak Jer 31.33‑34.

‡ 10:28 Aak Dt 17.6.

§ 10:30 Aak Dt 32.35‑36.

* 10:37 Aak Eza 26.10.

† 10:38 Aak Aab 2.3‑4.

* 11:5 Aak Jɛn 5.24.

† 11:12 Aak Jɛn 15.15.

‡ 11:13 Aak Jɛn 23.4.

§ 11:18 Aak Jɛn 21.12.

* 11:21 Aak Jɛn 47.31.

† 11:24 Aak Ekz 2.10.

‡ 11:28 Laa se jee mɛtin̰ge kꞋdaŋin̰ *laa Paak.

§ 11:31 Aak Jɔs 6.12‑21.

* 12:6 Aak KKT 3.11‑12.

† 12:13 Aak KKT 4.26.

‡ 12:18 Ko ara se ron̰ Sinai.

§ 12:20 Aak Ekz 19.12‑13.

* 12:21 Aak Dt 9.19.

† 12:24 Aak Jɛn 4.10. Abɛl se gɛnaan̰ ɓo tɔɔlin̰a ɔɔ moosn naan̰ ɔɔy se ɔk taar‑doa, num gaŋ moosn Isan ɔɔy se taa tɛɗ bɛɛ jeege tu.

‡ 12:26 Aak Aag 2.6.

§ 12:29 Aak Dt 4.24.

* 13:5 Aak Jɔs 1.5.

† 13:6 Aak KKR 118.6.

‡ 13:11 Aak Lb 16.27.

§ 13:15 Aak KKR 50.14, 23.

Jak

1

2

3

4

5

Maktubm gɛn Jak

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm gɛn Jak

Maktubm kɛn Jak raaŋin̰ se tec aan gɔɔ taar kɛn deba iin̰ taaɗ naan jeege tu. Taarin̰ge se, gɛn dooy jeege ɔɔ gɛn kɛɗn kaay kaama eglizge tun kꞋtɔndɗe gɔtɔ ɓaa se paac. Jee al‑Masigen naan̰ raaŋɗen maktubm ara se, Ꞌtɛɗn Yaudge. Maakŋ maktubin̰ ki se Jak taaɗɗen ɔɔ kꞋje ɗoobm kɛn jꞋan jeel‑taara. Kɛse je ɗeekŋ ɔɔ naaɗe kꞋkiŋg do taar kɛn kꞋdooyɗe jaay naaɗe kꞋtook kꞋjꞋaal maakɗe do ki se. Ko taar kɛn naan̰ je taaɗa tap tap maakŋ maktubin̰ ki se, naan̰ je taaɗn ɔɔ kaal maakŋ do Isa ki ute tɛɗ nakgen bɛɛ se, ɓaa taa naap ki (kon̰ 2.14‑26). Nakŋ jaay maktubm ese je ɔɔ jeege Ꞌtɛɗ se naan̰ tooɗ tal: naan̰ taaɗ ɔɔ debm aalga maakin̰ do Isa ki se ɓo, bɛɛ sum eyo, num an̰ taaɗin̰ maakŋ naabin̰ ki tooɗn tal. Taa naan̰ se ɓo: aan gɔɔ debkilimi kon̰ teecga num ooy se, kaal maakŋ kɛn do Raa ki jaay ɔŋ tɛɗ bɛɛ ey se, tec bin kici (kon̰ 2.26).

1

Jak tɛɗ tɔɔsɛ jee Raage tu

1 Kɛse maam Jak mꞋdebm tɛɗn naabm *Raa ɔɔ gɛn Mɛljege Isa *al‑Masi ɓo mꞋraaŋ mꞋɔlsen tɔɔsum naase jee Raage tun wɔɔkkiga taa naaŋge tun gɔtɔ ɓaa se paac se.

Kɛn nakŋ ɔɔn̰ jaay aanga dose ki num

2 Gɛnaamge, kɛn nakŋ ɔɔn̰ jaay aanga dose ki num, ɔn̰ki maakse Ꞌraapo. 3 ꞋJeelki, nakgen ɔɔn̰ se jaay aan dose ki se, taa kaal maaksen kɛn naase aalki do Raa ki se, asen kɛɗn kaay kaama. 4 Num ute kaay kaamse se Ꞌɗaarki tɔɔgɔ bini aki kaan do taar tɔɔlin̰ ki. Kɛn bin se naase aki tɛɗn jee *salal ɔɔ ɗim tap ɓo asen daay eyo.

ꞋTɔndki mɛtn Raa asen kɛɗn jeel‑taara

5 Kɛn maakse ki jaay nam jeel‑taar ey num, n̰Ꞌtɔnd mɛtn Raa an̰ kɛɗn jeel‑taara. Taa Raa se, naan̰ ɛɗ naka ute maraadin̰a ɔɔ uun kaam nam eyo. Ɗeer ɗeer, debm tɔnd mɛta se, naan̰ an̰ kɔŋ kɛɗa. 6 Num debm jaay ɓaa tɔnd mɛtn Raa num, n̰Ꞌaal maakin̰ paac do Raa ki ɔɔ n̰Ꞌɔn̰te naaja, taa debm maakin̰ naaj naaj se, tec aan gɔɔ maan baar kɛn kuulu ɔl ɓaansin̰ kaam ara kaam ara se. 7 Debm bin se, ɔn̰ten saapm n̰Ꞌɔɔ naan̰ Ꞌkɔŋ ɗim gɔtn Mɛljege tu. 8 Taa debkilim bin se, ɔn̰ saapin̰ iŋg kaam kalaŋ eyo, ɔɔ ɗim naan̰ Ꞌbɛɛr kuun jaay an̰ tɛɗin̰ Ꞌkaan̰ kaama tap ɓo, gɔtɔ.

Jee daayge ute jee maalge

9 Ɔn̰ gɛnaa ɗoobm *al‑Masi kɛn debm daaye se, n̰Ꞌtɛɗn maak‑raapo, taa Raa utu an̰ magalin̰ naanin̰ ki. 10 Gɛnaa debm maala kɛn ɗoobm al‑Masi ki se kic, n̰Ꞌɔn̰ maakin̰ raapo do kɛn kɛn Raa tɛɗin̰ n̰Ꞌɔɔp ron̰ baat se. Taa debm maala se, naan̰ kic utu deel aan gɔɔ pɔɔn̰ kambgen maakŋ kaag ki. 11 Taa kɛn kaaɗa jaay ookoga ɔɔ ɔŋgga se, tuutn ute muge se naatn ɔɔ pɔɔn̰in̰gen aak bɛɛ se lɛ utu sia. Bin ɓo debm maala kic, ɓii kalaŋ maakŋ naabin̰ge tun naan̰ iŋg tɛɗ paac se, naan̰ utu Ꞌkooy deel bin kici.

Nakŋ naama

12 Maak‑raapo deb kɛn jaay aay kaamin̰ ɗaar tɔɔgɔ ro nakge tun ɔɔn̰ kɛn Raa ɔn̰in̰ aan don̰ ki. Kɛn naan̰ jaay ɔŋ aasin̰ga do ron̰ ki se, naan̰ utu Ꞌkɔŋ bɛɗin̰a. Kɛse ɓo *kaajn̰ gɛn daayum kɛn Raa taaɗga taaɗ ɔɔ utu Ꞌkɛɗn jeege tun paacn̰ jen̰ se.

13 Kɛn nam jaay nakŋ naama aanga don̰ ki num, ɔn̰ten ɗeekŋ ɔɔ: kɛse Raa ɓo naamuma. Taa Raa se nam tap ɓo an̰ kɔŋ naam jaay an̰ kɔlin̰ Ꞌtɛɗn *kusin̰ eyo. Ɔɔ naan̰ kic lɛ naam nam eyo. 14 Gaŋ debkilimi se jaay nakŋ naam aanga don̰ ki se, kɛse saapm jig ey iin̰o maakin̰ ki se ɓo kɛn ɔlin̰ naan̰ lee dɔŋɔ. 15 Kɛn saapm jig ey se jaay utu maakin̰ ki num, naan̰ ooj kusin̰a ɔɔ kɛn kusin̰ jaay dɛnga roi ki num, ɔli yo ki.

16 Gɛnaa maakjemge, ɔn̰ten kaan̰ki rose dala: 17 nakgen jiga ɔɔ aak bɛɛ paac se, iin̰o gɔtn Raa ki, naan̰ ɓo Mɛl‑kaal gɔtn wɔɔrɔ. Ɓɛrɛ, Raa se, ɔŋ tɛrl ron̰ aan gɔɔ nakgen do naaŋ kɛn lee tɛrl roɗe se eyo. Daayum naan̰ tiŋg gɔɔin̰ ki. 18 Raa uunoga doa ɔɔ aajjekiga aan gɔɔ kɛn maakin̰ jen ro ki ute taarin̰ kɛn mɛt ki se, taa bin ɓo naajege se, maakŋ nakge tun naan̰ aalɗeno paac se, naajege ɓo jꞋaki tɛɗn deete.

ꞋBooyo ɔɔ Ꞌtook uunu

19 ꞋBooyki gɛnaa maakjemge, Ꞌsaapki do taar kɛn maam mꞋje mꞋasen taaɗ se: naŋa naŋa kic ɓo naar uɗ bia do taar kɛn kꞋtaaɗsen se. Ɔɔ kɛn nam jaay je kuun taara Ꞌtaaɗ kic num, ɔn̰ ron̰ urlu ɔɔ ɔn̰ten naar tɛɗn maak‑taara. 20 Taa debm jaay maakin̰ taarin̰ga se, naan̰ kɔŋ tɛɗn nakŋ kɛn ute ɗoobin̰ eyo aan gɔɔ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki. 21 Taa naan̰ se ɓo, nakgen paacn̰ asen tujn̰ rose se, ɔɔɗki dose ro ki ɔɔ nakgen kusin̰ se paac kic ɓo ɔɔɗki dose ro ki. Ɔn̰ki rose urlu gɛn kɔkŋ taar kɛn naase Ꞌbooyin̰kiga se, taa taar se ɓo ɔk tɔɔgɔ kɛn asen kaaja.

22 Nakŋ kɛn taar Raa taaɗsen se, Ꞌtɛɗin̰ki, ɔn̰ten Ꞌbooyin̰ki ute bise sum. Taa debm jaay booy taar kɛn Raa taaɗin̰ ɔɔ tɛɗin̰ ey se, kɛse naan̰ mala ɓo aan̰ ron̰ dala. 23 Debm jaay booy taar Raa ɔɔ Ꞌtook do ki ey se, naan̰ se tec aan gɔɔ debm aak daan‑kaamin̰ maakŋ kaam‑kaay‑naaŋ ki, 24 naɓo kɛn naan̰ aak aas jaay ɓaa ɓaa se, kɛn naan̰ ɓo tec ɔɔ ɗi kic ɓo, naar tɛɗin̰ dirigi. 25 Num gaŋ debm jeel ɔk *Ko Taar mɛc gɛn Labar Jiga kɛn ɔɔɗ do jeege maakŋ kusin̰ ki ɔɔ ɔkin̰ ɔɔn̰ se, kɛn naan̰ jaay booyin̰ga se dirigin̰ eyo num iŋg do ki. Debm bin se, maakin̰‑raapo do nakge tun naan̰ tɛɗ se paac.

26 Debm saap ɔɔ ɔk taar Raa ɔɔn̰ɔ jaay ɔŋ bɔɔb ɔk rɔɔn̰in̰ ey se, kɛse naan̰ dɛrl ro naan̰ malin̰a ɔɔ ɗoobm Raa naan̰ uun se lɛ, ɔs aay eyo. 27 ꞋBooyki! Debm jaay uun ɗoobm Raa mala mala ɔɔ tɔɔl Bubjege tu Raa ki se, kɛse debm kɛn aak do gɛnaalge tu ɔɔ aak do mɛnd‑daayge tu maakŋ dubarɗe ki, ɔɔ bɔɔb ɔk ron̰ ro nakge tun kusin̰ kɛn maakŋ *duni ki.

2

Ɔn̰ten Ꞌbɛɛrki naapa

1 Gɛnaamge, naasen kɛn aalki maakse do Mɛljege tu Isa *al‑Masi ki, naan̰ kɛn debm magala ɔɔ *nookin̰ eem cir paac se, ɔn̰ten Ꞌbɛɛrki naapa! 2 Num aan gɔɔ gɔtn tus ki, jeege dio ɓaaɗo ɛnd ɔŋse. Deb kalaŋ tuuso kal te ron̰a, tɔlo kɔɗɔkŋ daabge jin̰ ki, ɔɔ deb kalaŋ kuuy se, naan̰ debm daaye tuuso kalgen koono. 3 Kɛn naase jaay aakki debm tuuso kal te ron̰ se, naase ɔkin̰ki ɔɔn̰ɔ ɔɔ ɗeekin̰ki ɔɔki: «Naai se, Ꞌɓaa iŋg gɔt kɛn jiga se.» Ɔɔ debm daaye ki se lɛ, naase Ꞌɗeekin̰ki ɔɔki: «Naai se Ꞌɗaar ɗaara,» ey lɛ «ꞋƁaa iŋg naaŋ ki gam naane.» 4 Kɛn naase Ꞌtɛɗki bin se, kɛse naase Ꞌbɛɛrki bɛɛr naap ey la? Bin num kɛse naase Ꞌtɛɗkiga jee kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu ɔɔ saapm naase ɔkki do jeege tu se, saapm jig eyo.

5 ꞋBooyki gɛnaa maakjemge: *Raa se daŋ bɛɛr tɔɔɗo jee daayge taa naaɗe kaal maakɗe paac do Isa al‑Masi ki ɔɔ naaɗe kɔsn gaara tɛlɛ aan gɔɔ kɛn naan̰ taaɗga taaɗ jeege tun kɛn jen̰ se. 6 Num gaŋ naase se, jee daayge se, naase aalɗeki maak ki eyo! Ey num naaɗe jee maalge se ɓo kɛn lee dabarse ey la? Ɔɔ naaɗe ɓo lee tɔk ɓaansen gɔtn kɔjn̰ bɔɔr ki ey la? 7 Naaɗen jee maalge se ɓo kɛn lee naaj ro Mɛljegen jiga se, ey num ute ro Mɛljege se ɓo Raa daŋseno.

8 Kɛn naase jaay iŋgki do *Ko Taar gɛn Labar Jiga se ɗeer ɗeer num aan gɔɔ kɛn Kitap taaɗ ɔɔ: Naai se Ꞌje naapi aan gɔɔ roi mala, naase Ꞌtɛɗkiga nakŋ jig aak eyo. 9 Num kɛn naase jaay Ꞌbɛɛrki bɛɛr naapa num, kɛse naase Ꞌtɛɗkiga *kusin̰a ɔɔ Ko Taar kɛn Raa ɛɗo *Musa ki se asen kɔkŋ mindse taa naasen uum aalin̰kiga naaŋ ki. 10 Kɛn nam jaay took do taarge tun Ko Taar kɛn Raa ɛɗo Musa ki paac jaay tujn̰ te kɛn kalaŋ se, kɛse aan gɔɔ Ko Taar Raa paac se, naan̰ tujin̰ga. 11 Taa Raa se taaɗga taaɗ ɔɔ: Ɔn̰ten kɛɛsn mɛnd nam, ɔn̰te Ꞌkɛɛsn gaaba nam ɔɔ tɛr taaɗ ɔɔ: Ɔn̰ten tɔɔl nam. Num kɛn naai jaay ɛɛs te mɛnd nam eyo ɔɔ tɔɔlga nam se, kɛse aan gɔɔ naai uum aalga Ko Taar Raa se paac naaŋ ki. 12 Taa naan̰ se ɓo, maam mꞋtaaɗse mꞋɔɔ: do nakge tun naase aki tɛɗa ey lɛ aki taaɗ se, Ꞌjeelki Raa se asen kɔjn̰ bɔɔrɔ dose ki ute Ko Taar gɛn Labar Jigan kɛn ɔɔɗ do jeege maakŋ kusin̰ ki se. 13 Taa debm baate kɛɛjn̰ do jeege tu se, Raa kic an̰ kɛɛjn̰ don̰ ki eyo. Num debm jaay ɛɛj do jeege tu se, ɓii kɛn Raa kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se, Raa an̰ kɛɛjn̰ don̰ ki.

Kaal maaka ute nakgen kꞋtɛɗa

14 Gɛnaamge, kɛn nam jaay ɗeek ɔɔ: «Maam se mꞋaal maakum do *al‑Masi ki,» ɔɔ nakgen Raa taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa jaay naan̰ ɔŋ tɛɗin̰ ey se, debm bin se, kaal maakŋ naan̰ se, an̰ kɔŋ kaaj ne? 15 Kɛn aan gɔɔ gɛnaa gaaba ey lɛ mɛnda jaay, ɓii‑raa kɔsɗe gɔtɔ ɔɔ kal tuusɗe kic ɓo gɔtɔ, 16 ɔɔ maakse ki se, deb kalaŋ ɗeekɗen ɔɔ: «ꞋƁaaki ute lapia. Ɔn̰ Raa asen kɛɗn kɔsɔ ɔɔ aki kɔsn te maraadse ɔɔ asen kɛɗn kal rosege,» ɔɔ jaay ɛɗɗen ɗim ey se, taargen bin se ɔs aay eyo. 17 Bin ɓo, kɛn naai ɔɔ aal maaki do Raa ki ɔɔ Ꞌjeel tɛɗn bɛɛ ey se, kaal maakŋ naai se, kaal maakŋ rɛn̰ɛ.

18 Gaŋ deb kalaŋ maakse ki se ɗeek ɔɔ: «Naai se ɔɔ aalga maaki do Raa ki ɔɔ maam se lɛ, mꞋlee mꞋtɛɗ nakgen bɛɛ. ꞋTaaɗum tu naai ɔɔ aalga maaki do Raa ki jaay ɔŋ Ꞌtɛɗ bɛɛ eyo, ɔɔ maam mꞋai taaɗn kaal maakum do Raa ki kɛn ɔlum mꞋtɛɗ nakgen bɛɛ se.» 19 Naai Ꞌjeel maaki ki ɔɔ Raa se kalin̰ ki sum ɓo Raa. Kɛse nakŋ jiga. ꞋJeele, sitange kic ɓo jeelin̰ maakɗe ki bini naɓo naanin̰ ki se, naaɗe ɓeere ɔɔ roɗe ook marga jɛg jɛg.

20 Kalɛ, debm dɛrlɛ! ꞋJeele debm aal maakin̰ do al‑Masi ki jaay, tɛɗ nakgen bɛɛ ey se, kaal maakŋ naan̰ se, kaal maakŋ rɛn̰ɛ. 21 ꞋJeelki, bubjege *Abraam se tɛɗ ɔɔ ɗi jaay Raa aakin̰ aan gɔɔ debm daan ki se? Taa naan̰ took je ɓaa kɔjn̰ goonin̰ Isaka gɔtn kɔjn̰ *sɛrkɛ Raa ki*. 22 ꞋJeele debm jaay aal maakin̰ do Raa ki mala se, Ꞌtɛɗn nakgen bɛɛ kici. Taa kaal maaka ute nakgen bɛɛ kɛn kꞋlee kꞋtɛɗse naaɗe tum ɓaa taa naap ki ɔɔ kɛse ɓo tɛɗ kaal maakŋ mɛc. 23 Taar kɛn Raa taaɗn maakŋ Kitapin̰ ki se aanga ɗoobin̰ ki kɛn ɔɔ: Abraam se aal maakin̰ do Raa ki, ɔɔ naan̰ aakin̰ aan gɔɔ debm daan ki.† Taa naan̰ se ɓo Raa daŋin̰ mɛɗin̰a. 24 Ute naan̰ se, naase Ꞌjeelki debkilimi jaay Raa aakin̰ debm daan ki se, taa kɛn naan̰ aal maakin̰ don̰ ki sum eyo, num taa nakgen bɛɛ kɛn naan̰ lee tɛɗ se kici.

25 ꞋJeelki Raabm do dɔkin̰ kɛn iŋgo mɛnd kɛɛsn gaaba se kic ɓo tɛɗo bin kici. Ɓii kalaŋ naan̰ tɛɗ bɛɛ jeege tun gaan *Israɛlge ɔlɗeno gɛn kaakŋ baara. Jee se, mɛnd se dɔɔɗ ɔkɗen ɓeen̰ ki, bini ɔlɗen naaɗe aan̰ ɔt te ɗoobm kuuy. Taa bɛɛ kɛn naan̰ tɛɗ se ɓo, Raa aakin̰ naan̰ se mɛnd daan ki. 26 Aan gɔɔ debkilimi kon̰ teecga num ooy se, kaal maakŋ do Raa ki jaay ɔŋ tɛɗ bɛɛ ey se, tec bin kici.

3

Rɔɔn̰ɔ se aan gɔɔ pooɗn kɛn ɔs gɔtɔ

(Mt 12.33‑37)

1 Gɛnaamge, maakse ki se, jꞋɔn̰ten jeki ɗoobm jaay ɓo jꞋaki tɛɗn kꞋdɛnki jee dooy jeege. ꞋJeelki naajegen kꞋje dooy jeege se, *Raa utu ajeki kɔjn̰ bɔɔrɔ dojege tu ɔɔn̰ cir gɛn jeegen ɓaa se paac. 2 Naajege paac se kꞋlee kꞋtujki gɔtɔ kaam dɛna. Anum debm jaay taaɗ tujn̰ ey se, debm bin se debm mɛc ɔɔ aasin̰ gɛn bɔɔbm kɔkŋ ron̰a. 3 ꞋJeelki kɛn naajege jaay kꞋlee kꞋtɔlki aljam taar sɛndge tu se, taa kꞋtɛɗɗeki naaɗe Ꞌtookŋ taarjege, ɔɔ gɔtn kꞋjeki ɓo kꞋɓaanɗeki sum. 4 ꞋJeelki markabge se, kɛngen magal magal se kic ɓo, ɔk naka kalaŋ maak ki cɔkɔ bini. Ɔɔ kɛn kuulu jaay ɔl makɔn̰ se deebo don̰ ki aan gɔɔ ɗi kic ɓo, ute nakŋ cɔkɔ se sum ɓo, debm tooɗin̰ se, ɓaan gɔt kɛn naan̰ maakin̰ jen ro ki. 5 Rɔɔn̰ɔ kic naan̰ tec bini. Ey num maakŋ daa ro ki se naan̰ ɓo baata, naɓo rɔɔn̰ɔ se taaɗ taargen magal magala. Aakki naal pooɗn cɔkɔ se jaay ɔkga se, kɔsn maakŋ kaaga ute magalin̰ se paac. 6 Rɔɔn̰ɔ se naan̰ tec aan gɔɔ pooɗo ɔɔ taargen iŋg kus paac teeco ro ki. Naan̰ kic ɓo maakŋ rojege tu, ɔɔ tujjeki rojege paac paac. Kiŋgjegen iin̰o gɔtn kɛn kꞋtoojjeki bini jꞋanki kooy maak ki se, rɔɔn̰jege se aan gɔɔ pooɗn ɔs gɔtɔ kɛn iin̰o gɔtn *Ɓubm sitange tun pooɗn kɛn dubarin̰ kɔŋ naŋ eyo.

7 ꞋJeelki, debkilimi se napar daagen maakŋ kaag ki, yeelge, kuurge ɔɔ kɛn̰jgen maakŋ maane ki paac se, naan̰ ɓo debm kɛn ɔk tɔɔgɔ doɗe ki ɔɔ tɛɗɗe naaɗe tookin̰ taarin̰a. 8 Num rɔɔn̰ɔ jaay debm ɔɔ an̰ kaasn bɔɔbm kɔk se, gɔtɔ. Naan̰ se iŋg kaam kalaŋ eyo ɔɔ naan̰ ɗooc te naa* kɛn tɔɔl tɔɔl jeege. 9 Ute rɔɔn̰ɔ se ɓo, naaje kꞋtɔɔmki Bubjege Raa naan̰ kɛn Mɛljege. Tɛr ute rɔɔn̰ɔ se sum ɓo, naaje kꞋnaamki jikilimgen kɛn Raa aalɗeno tecin̰ tece. 10 Ute taar kalaŋ ese sum ɓo kꞋjꞋɔɔɗnki ɓooro jeege tu ɔɔ kꞋnaamki jeege kici. Kɛn ɗeer num, gɛnaamge, kꞋjꞋɔn̰te Ꞌtɛɗki bini. 11 Maan maakŋ buɗ kɛn kalaŋ jaay jꞋkɔŋ kɛn iŋg kiŋg kaata ute kɛn jiga se, gɔtɔ. 12 Gɛnaamge, mɔŋgɔ se Ꞌkɔŋ koojn̰ lemun eyo. Ɔɔ papay se Ꞌkɔŋ koojn̰ goyab eyo. Ɔɔ gɛn buɗn maane se kic ɓo bin sum. Maakŋ buɗn kɛn maanin̰ iŋg kiŋg kaata se, Ꞌkɔŋ ni maan jiga se, gɔtɔ.

Jeel‑taar kɛn iin̰o gɔtn Raa ki ute gɛn jikilimge

13 Maakse ki se, naŋa ɓo mɛtɛkɛ ɔɔ jeel‑taara se? Debm jeel‑taar se, ɔn̰ Ꞌtaaɗ jeege tu ute kiŋgin̰a maakŋ nakge tun naan̰ tɛɗ paac se n̰Ꞌɔn̰ ron̰ urlu ɔɔ n̰Ꞌtɛɗin̰ ute jeel‑taara. 14 Num kɛn naase jaay ɔkki maak‑kilimi ɔɔ niki ro naapge tu se ɔɔ tɛr Ꞌsaapki ɓo do naase malin̰ge tu sum se, ɔn̰ten Ꞌtɔɔmki rose ɔɔ taar mɛt ki se, ɔn̰te Ꞌtujin̰ki ute taar‑kɔɔɓsege. 15 Num jeel‑taar bin se iin̰o gɔtn Raa ki eyo; kɛse jeel‑taar kɛn iin̰o do naaŋ ki ara sum. Naan̰ se jeel‑taar gɛn jikilimge ɔɔ naan̰ se iin̰o gɔtn *Ɓubm sitange tu. 16 Taa gɔtn jaay jeege ɔk maak‑kilimi ey lɛ ni ro naapge tu se, gɔtn ese jeege tɛɗ nakge paac ute ɗoobin̰ eyo ɔɔ tɛɗ nakgen paacn̰ jig eyo. 17 Num gaŋ jeel‑taar iin̰o gɔtn Raa ki se, deet se naan̰ se *salal, naan̰ ɓaano ute tɔɔsɛ daan jeege tu, tɛɗɗen jeege ɔn̰ roɗe urlu, doɗe mɔŋg eyo, ɛɛj do jeege tu, daayum tɛɗ nakgen jiga, bɛɛr nam eyo, naan̰ tɛɗ jeege taaɗ taar maakɗe ki. 18 Debm jaay je tɔɔsɛ se, naan̰ noog jeegen kuuy taa kiŋg ute tɔɔsɛ kici. Debm bin se nakŋ naan̰ Ꞌkɔŋ se nakŋ kɛn ute ɗoobin̰ ɗoobin̰ aan gɔɔ debm ɔɔcga maakŋ gɔtin̰ num ɔŋ bɛɛn̰ se.

4

Jeegen je nijim *dunia

(1Pr 5.5‑9)

1 Kɛn ɔlsen jaay tɛɗki dɛkɛn̰ɛ ɔɔ mooyki ute naapa tap ɓo ne ɗi? Kɛse nakŋ daa rose jese ɓo ɔlsen Ꞌtɛɗki nakgen ese. 2 Kɛn naase Ꞌjeki ɗim jaay ɔŋki te ey se, ɔlsen naase Ꞌtɔɔlki jeege. Naase Ꞌdɔŋki nakgen kɛn naase ɔkki eyo jaay ɔŋki te ey se. Naase Ꞌmooyki te naapa ɔɔ Ꞌtɔndki naapa. Kɛn naase jaay Ꞌjeki naka ɔɔ ɔŋki te ey se, taa naase Ꞌtɔndkiro te mɛtn *Raa eyo. 3 Naase Ꞌtɔndki mɛta jaay ɔŋki te ey se, taa naase Ꞌtɔndki te mɛta jig eyo. Naase ɔkki saapm jig eyo ɔɔ kɛn ɔŋkiga kic ɓo, an̰ki kutn gɛn nijim daa rose cɛr sum. 4 Naase se, jeegen maakse kalaŋ do Raa ki eyo! Naase Ꞌjeelki jeegen jaay je nijim dunia paac se tɛɗga jee wɔɔy Raage. Ɔɔ debm je nijim dunia se, naan̰ se tɛɗn debm wɔɔy Raa. 5 Ɔn̰ten Ꞌsaapki ɔɔki taar Kitapm taaɗ se cɛrɛ, kɛn taaɗ ɔɔ: Raa jaay ɛɗjeki *Nirl Salal se, taa naajege se kꞋtɛɗkiga jee naan̰ge ɔɔ naan̰ je ɔɔ jꞋaki kiŋg ute Nirl naan̰ se sum.

6 Anum Raa se, bɛɛ naan̰ tɛɗjeki se cir nakge paac. Taa naan̰ se ɓo, Kitap ɗeek ɔɔ:

Jeegen jaay magal roɗe naanin̰ ki se Raa tookɗen eyo.

Num jeegen jaay ɔɔp roɗe baat naanin̰ ki se, naan̰ tɛɗɗen bɛɛn̰a*.

7 Taa naan̰ se ɓo, naase Ꞌtook uunki taar Raa ɔɔ Ꞌɗaarki tɔɔgɔ naan *Ɓubm sitange tu ɔɔ naan̰ Ꞌkaan̰ naatn dɔkɔ rose ki. 8 ꞋƁaakiro gɔɔrɔ cɛɛsn Raa ki ɔɔ naan̰ kic aɗe ɓaa gɔɔr cɛɛsse ki. ꞋTug Ꞌɗaapki jisege naasen jee tɛɗn *kusin̰ge se. Ɔɔɗki kusin̰ kɛn maakse ki, naasen maaksege di di se. 9 Ɔn̰ki maakse Ꞌtuju taa kusin̰ kɛn naase Ꞌtɛɗki. ꞋTɔɔyki makɔn̰ɔ ɔɔ eemki nɔɔ, Ꞌkooy koogse se utu Ꞌdɛl keeme, ɔɔ maak‑raapse se utu Ꞌdɛl maak‑tuju. 10 Ɔɔpki rose baata naan Mɛljege tu, ɔɔ naan̰ ɓo debm asen kuun rose raan.

Ɔn̰ten kɔjn̰ bɔɔrɔ do gɛnaai ki

11 Gɛnaamge, ɔn̰te kɔɔɗki naapa. Taa debm jaay taaɗ taargen iŋg kus ɓo ro gɛnaan̰ ki ey lɛ ɔjin̰ bɔɔrɔ don̰ ki se, kɛse aan gɔɔ naan̰ taaɗ taargen iŋg kus ɓo ro *Ko Taar kɛn gɛn Labar Jiga se. Bin se naan̰ took iŋg do ki eyo, num naan̰ taaɗ taargen iŋg kus ɓo ro Ko Taar kɛn gɛn Labar Jiga ki sum. 12 Raa se naan̰ kalin̰ ki sum ɓo debm kɛɗ Ko Taar jeege tu, ɔɔ naan̰ kalin̰ ki sum ɓo debm Ꞌkɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu. Ɔɔ naan̰ sum ɓo debm aaj jeege ey lɛ kɛn utɗe. Num naai se, naŋa kaca jaay ɓo Ꞌkɔjn̰ bɔɔrɔ do naapi ki se?

Ɔn̰ten magalki rose

13 Num Ꞌbooyki bɛɛ, naasen kɛn Ꞌtaaɗki ɔɔki: jaaki ey lɛ mɛtbeeki se, naaje kꞋkiin̰ ɓaa kiŋg maakŋ gɛgɛr kɛn se, jꞋaɗe Ꞌtɛɗn suuk jꞋaɗe looko ɔɔ jꞋaɗe kɔŋ gurs dɛna! 14 Naase Ꞌtaaɗki bin se, nakŋ kɛn Ꞌtɛɗn mɛtbeeki se kic ɓo naase Ꞌjeelki eyo. Naasen Ꞌtecki aan gɔɔ muubm kɛn iin̰o ɔɔ naar wɔɔk naatn se sum. 15 Bɛɛki num, naase aki ɗeek ɔɔki: kɛn Mɛljege je num, ajeki bɔɔbm kojege jaay jꞋaki kɔŋ tɛɗn nakgen se. 16 Num naase Ꞌmagalki rosege ute taargen naase Ꞌtaaɗki ɔɔ magal ro bin se, ɓɛrɛ, jig eyo. 17 Taa naan̰ se ɓo, debm jaay jeel tɛɗn bɛɛ ɔɔ ɔŋ tɛɗin̰ te ey se, kɛse naan̰ tɛɗga *kusin̰a.

5

Nakŋ ɔɔn̰ utu Ꞌkaan do jee maalge tu

1 ꞋBooyki ɓɔrse naasen jee maalge se, eemki ɔɔ tɔɔɗ Ꞌtɔɔyki makɔn̰ɔ, taa nakŋ ɔɔn̰ utu Ꞌkaan dose ki. 2 Maalsege se utu Ꞌruumu ɔɔ kal koonsege se diiɗi utu aɗen kɔsɔ. 3 Daabsege ute puddagen naase ɔkki paac se, naaŋa ɔs tujɗenga. Ɔɔ taa kɛn naaɗe ɔs tuj cɛr se sum ɓo, utu asen ɓaa kɔkŋ mindse ɔɔ naan̰ se utu Ꞌɓaa kɔsn daa rose aan gɔɔ pooɗo. Ey num duni se ɔɔpga gɔɔrɔ Ꞌnaŋa, naɓo naase utu iŋg Ꞌtuski tus maala rɔk. 4 ꞋBooyki! Jeegen tɛɗsen naabge maakŋ‑gɔtsege tu se, naase Ꞌdɛrlɗeki dɛrlɛ, taa kɛn naaɗe tɛɗ naaba lɛk tɛc tɛc ɔɔ naase Ꞌbaate kɔgɗeki gursɗege. Taa naan̰ se ɓo jeegen ɔjseno maakŋ‑gɔtsege se, naaɗe tɔɔɗ tɔɔy makɔn̰ɔ, num keem naaɗe se Mɛljege Sidburku booyga. 5 Do naaŋ ki ara se, naase ɔski te maraadse ɔɔ Ꞌtɛɗki nakŋ kɛn maakse jea. Naase Ꞌteerki aan gɔɔ maraŋgen teer sal sal gɛn tɔɔl kɔsɔ se. 6 Naase Ꞌtɔkkiro mind jee tuj te ɗim eyo ɔɔ tɔɔlɗekiro. Ɔɔ naaɗe lɛ, tɛɗseno te taar eyo.

Ɓii kaan Mɛljege se ɔɔpga gɔɔrɔ

7 Gɛnaamge, taa naan̰ se ɓo aayki kaamse bini Mɛljege aɗe tɛrlɛ. Naase aakki debm kursu se, naan̰ tiŋg taak kaama bini maane bɔɔy maakŋ‑gɔtin̰ ki, jaay ɓo nakgen naan̰ naab ɓar ki se koojn̰ jiga. Naan̰ iŋg aak kaam maan Ꞌkeeɗn mɛt‑kijirki bini teecn̰ taa ɓar ki cɔt. 8 Naase kic num iŋg aakki kaama, aayki kaamse ɔɔ ɔkki maakse tɔɔgɔ, taa ɓii kaan Mɛljege se ɔɔpga gɔɔrɔ.

9 Gɛnaamge, ɔn̰ten Ꞌlee mooyki ŋɔr ŋɔr te naapa; taa bin se *Raa kic asen kɔjn̰ bɔɔrɔ dose ki eyo. ꞋJeelki, ɓɛrɛ, debm kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se, aanga taa ɗoobse ki. 10 Gɛnaamge, naase Ꞌsaapki tu, jee taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰ kɛn taaɗo taarge ute ro Mɛljege se, naaɗe kic dabaroga ɔɔ aayoga kaamɗe do ki. Ɔɔ naase kic uunki ɗoobm naaɗe se. 11 Ɗeere, jeegen paac jaay aasin̰ga do dubarɗe ki se, naaɗe se ɓo kꞋtaaɗki jꞋɔɔki, naaɗe se ɓo jee maak‑raapge se. Naase Ꞌjeelki mɛtn taar gaabm do dɔkin̰ kꞋdaŋin̰ Job se, naan̰ aay kaamin̰ aasin̰ga do dubar kɛn aan don̰ ki. Ɔɔ do taar tɔɔlin̰ ki se, naase Ꞌjeelki nakŋ kɛn Raa tɛɗin̰ se. Taa Raa se, naan̰ ɓo debm tɛɗ bɛɛ jeege tu ɔɔ ɛɛj do jeege tu.

12 Kɛn bin num gɛnaamge, ɔn̰ten Ꞌnaamki rose ute maakŋ raa ey lɛ ute do naaŋa, ɔɔ ɔn̰ten Ꞌnaamki ute ro ɗim kuuy kici. Num kɛn taarse ɓo mɛt ki, ɔɔki: «Yɛɛ, mɛt ki» ɔɔ kɛn mɛt ki ey lɛ, ɔɔki: «A‑a, mɛt ki eyo». Taa kɛn naase jaay Ꞌtɛɗki bin se, Raa kic asen kɔjn̰ bɔɔrɔ dose ki eyo.

ꞋTɔndki mɛtn Raa

13 Kɛn nam maakse ki jaay maakŋ dubar ki num, n̰Ꞌtɔnd mɛtn Raa. Kɛn nam jaay maakŋ maak‑raap ki lɛ, n̰Ꞌtɔɔm Raa ute kaa. 14 Ɔɔ kɛn maakse ki jaay nam kɔɔn̰ɔ num, n̰Ꞌɔl kꞋdaŋin̰ jeegen naan jee *egliz ki, taa naaɗe an̰ kɔtn uubu ute ro Mɛljege, ɔɔ an̰ tɔnd mɛtn Raa. 15 Jeegen tɔnd mɛta jaay aal maakɗe do Raa ki paac se, Mɛljege aɗen booyo ɔɔ debm kɔɔn̰ɔ se, Mɛljege an̰ kɛɗn lapia ɔɔ naan̰ Ꞌkiin̰i. Kɛn naan̰ ɓo tɛɗga *kusin̰a kic lɛ, Mɛljege an̰ tɔɔl kusin̰ se naatn. 16 Taa naan̰ se ɓo kusin̰ naase Ꞌtɛɗki se, naan Raa ki se Ꞌtaaɗin̰ki ute naapa ɔɔ Ꞌtɔndki mɛtn Raa naapge tu, taa aki kɔŋ lapi rosege. Taa debm daan ki jaay tɔnd mɛta gɔtn Raa ki se, tɔnd mɛtin̰ se ɔk tɔɔgɔ aak eyo naan Raa ki. 17 ꞋJeelki, *Ɛli kɛn taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰ se, naan̰ kic debkilimi aan gɔɔ naajege sum, naɓo naan̰ tɔnd mɛtn Raa ɔn̰ eyo, ɗeekin̰ ɔɔ n̰Ꞌɔn̰te keeɗn maane, Raa booyin̰ ɔɔ tookin̰. Gɔtn se, maakŋ ɓaar ki mɔtɔ ute laapa mɛcɛ se, maane eeɗ te eyo. 18 Tɛr naan̰ tɔnd mɛtn Raa kuuy daala, ɔɔ maane bɔɔyo do naaŋ ki ɔɔ nakgen do naaŋ ki se, baag koojo gɔtin̰ ki.

19 Gɛnaamge, kɛn maakse ki jaay nam rɛsn ute ɗoobm taar mɛt ki ɔɔ nam kuuy noogin̰ jaay naan̰ ɔk tɛrloga num, 20 Ꞌjeelki, gɛnaa iigga kiigi ɔɔ rɛsŋga rɛs ute ɗoobm taar mɛt ki jaay nam maakse ki noogin̰ naan̰ ɔk tɛrloga se, kɛse naan̰ aajin̰ga maakŋ yo ki, ɔɔ kusin̰gen dɛn se lɛ, Raa aɗen tɔɔl naata.

* 2:21 Aak Jɛn 22.9.

† 2:23 Aak Jɛn 15.6.

* 3:8 Naa se ɓo, saam sum.

* 4:6 Aak KKT 3.34.

Piɛr deete

1

2

3

4

5

Maktubm Piɛr raaŋin̰ deet deet

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktub Piɛr kɛn deet deet

Maktubm kɛn Piɛr raaŋo jee al‑Masige tun deet deetn ara se, naan̰ raaŋin̰ jee al‑Masige tun taa naaŋ kaam mii taa naaŋ Turki kɛn ɓɔrse. Naaɗe tiŋg aan gɔɔ cɛkge taa naaɗe se jee al‑Masige (kon̰ 1.1; 2.11). Naaɗe se jeege aalɗe maak ki eyo ɔɔ ɔɔɗ uunɗe. Naaɗe se kꞋlee kꞋtɔkɗe mindɗege ute taargen mɛt ki eyo ɔɔ gɔtn mɛtin̰ge se kꞋdabarɗe kici. Piɛr raaŋɗen maktubm se taa aɗen noogŋ do kaal maakɗe ki ɔɔ do kɔnd doɗe kɛn naaɗe ɔnd do al‑Masi ki. Naan̰ ɛɗɗen kaay kaama taa kꞋkiŋg aan gɔɔ jee kɛn Raa bɛɛr tɔɔɗɗenga tɛɗga jee naan̰ge se. Piɛr raaŋɗen maktubm deet ara se, jee al‑Masigen tun teeco maakŋ jeege tun ɔk ɗoobm raage dɛna. Ɓɔrse naaɗe se tɛɗga jee kiji ɔɔ uun ɗoobm bubɗege eyo ɔɔ kiŋgɗe kic tec aan jee kɛn naaɗe iŋg daanɗe ki se eyo (kon̰ 1.13–2.4). Naaɗe se tɛɗga jee Raage (kon̰ 2.4‑10). Naaɗe se aasin̰ gɛn sɛrkŋ nakŋ ɔɔn̰ ute dubar kɛn aan doɗe ki se. Anum kɛn tɛɗɗen jaay naaɗe aasin̰ se, taa naaɗe ɔndga doɗe do al‑Masi ki (kon̰ 1.3, 13, 21; 3.15).

1

Piɛr raaŋ ɔl tɔɔsin̰ jee Raage tu

1 Kɛn ara maam mꞋPiɛr, kɛn *debm kaan̰ naabm Isa al‑Masi ɓo mꞋraaŋsen maktubm se, naase kɛn *Raa bɛɛr tɔɔɗsenoga tɔɔɗo ɔɔ iŋgki aan gɔɔ cɛkge ɔɔ wɔɔkkiga maakŋ naaŋge tun Pɔŋ ki, Galat ki, Kapados ki, Azi ki ɔɔ Bitini ki se. 2 Naase se Raa Bubu bɛɛr tɔɔɗsenoga tɔɔɗo do dɔkin̰a, kaaɗ kɛn naan̰ uuno doa aan gɔɔ kɛn naan̰ maakin̰ jen ro ki. Ɔɔ ute *Nirl Salal se, naan̰ tɛɗsenga Ꞌtɛɗkiga jee naan̰ge gɛn tookŋ taar Isa *al‑Masi taa naan̰ asen tugŋ ɗaapm ute moosin̰a. Ɔn̰ Raa asen tɛɗn bɛɛn̰a ɔɔ asen kɛɗn lapin̰ se te maraadin̰a.

KꞋtɔɔmki Raa kɛn aaj jeege

3 KꞋtɔɔmki Raa, naan̰ Bubm Mɛljege Isa *al‑Masi! Naan̰ se ɛɛjjeki dojege tu ɔɔ oojjenkiga koojn̰ kiji ute ɗoobm Isan kɛn naan̰ durin̰o daan yoge tu se. Taa naan̰ se ɓo, daayum naajege kꞋjꞋɔndki dojege gɛn kɔŋ kaaja, 4 ɔɔ jꞋaakki kaama gɛn nakgen bɛɛ bɛɛ kɛn Raa utu bɔɔbin̰ jeen̰ge tu maakŋ raa ki. Ɔɔ nakgen bɛɛ bɛɛ ese se, tuj eyo, ruum eyo ɔɔ ɔŋ tɛɗ koono eyo. 5 Taa kaal maaksen naase aalki do Raa ki se, Raa mala asen bɔɔbm te tɔɔgin̰a bini ɓii kɛn kaam mɔɔtn; ɓii kɛn se, naan̰ asen taaɗn tal ɔɔ naan̰ aajsega.

6 Taa kaajn̰ naase ɔŋki se, naase Ꞌmaakse raap sakan̰. Ɔɔ kɛn napar dubargen aan dose ki se jaay asen kɛɗn maak‑tuju kic ɓo, cɔkɔ sum ɓo dubargen se utu Ꞌdeele. 7 Daab se naan̰ kɔŋ tuju, ute naan̰ se kic ɓo jꞋɔɔyin̰ pooɗn jaay tɛɗ daabm mɛc. Kaal maakse kic Raa tɛɗin̰ tec bini, taa kaal maaksen do Raa ki se, naan̰ cir daab. Aan gɔɔ daab kꞋjꞋɔɔyin̰ga pooɗn jaay tɛɗ daabm mɛc se, kaal maakjege kic ɓo ute dubargen aan dojege tu se, ute naan̰ se jaay ɓo kaal maakjegen do Raa ki se Ꞌtɛɗn tɔɔgɔ ɔɔ jꞋansin̰ kaakŋ jeele. Taa naan̰ se ɓo, ɓii kɛn Isa al‑Masi aɗe ɓaa se, Raa utu asen tɔɔmɔ, asen *nooko ɔɔ asen magala. 8 Ey num Isa se, naase aakin̰ki te eyo naɓo naase Ꞌjen̰ki. Ɓɔrse kic naase aakin̰ki te eyo, naɓo naase aalki maakse don̰ ki. Ute naan̰ se kic ɓo, naase maakse raap sakan̰ don̰ ki ɔɔ maak‑raapm naase se maak‑raapm taaɗ eyo. 9 Taa naase Ꞌjeelki, ute kaal maaksen naase aalki don̰ ki se ɓo, naase utu aki kaajn̰ kosege.

10 Kaajn̰ ese se, jee taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰ se, jeɗoga mɛtin̰ dɛn aak eyo. Naaɗe taaɗoga jeege tu taa bɛɛ kɛn Raa taaɗoga taaɗa ɔɔ utu asesin̰ tɛɗ se. 11 Nirl al‑Masi kɛn maakɗe ki se, taaɗɗen ɔɔ al‑Masi se utu Ꞌdabara jaay ɓo utu Ꞌkɔŋ nooko. Taa naan̰ se ɓo, jee taaɗ taar teeco taar Raa ki jeɗo mɛtin̰a ɔɔ jeɗo jeel kaaɗn kɛn nakgen se tap ɓo utu Ꞌdeel ɔɔ ɗi. 12 Anum taar kɛn Raa taaɗo jee taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰ se, taar se taaɗ te naaɗe eyo num taaɗ te naase. Ɓɔrse jee taaɗ Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi ute *Nirl Salal kɛn Raa ɔlin̰o maakŋ raa ki ɓaaɗo taaɗsen mɛtn taar se mala naase ki kici. Ɔɔ taar se, *kɔɗn Raage kic ɓo, je ɗoobm Ꞌjeel kɔkŋ mɛtin̰a.

ꞋKiŋg aak bɛɛ naan Raa ki

(1Tɛs 5.8‑9; Tit 2.11‑14)

13 Kɛn bin num, Ꞌɗaapki rose gɛn tɛɗn naaba, iŋgki do mɛtɛkse ki ɔɔ aakki kaama do bɛɛ kɛn Isa *al‑Masi ɓaaɗoga num utu asen tɛɗ se. 14 ꞋTookki taar Bubse Raa ɔɔ ɔn̰te Ꞌtɛɗki nakŋ kɛn daa rose ɓo jea aan gɔɔ kaaɗ kɛn naase utu Ꞌjeelki te Raa ey ɓɔrt se. 15 Aan gɔɔ Raa kɛn daŋse naan̰ debm *salal se, naase kic maakŋ kiŋgse ki se, Ꞌtɛɗki jeegen salal kici; 16 taa Kitap se taaɗga taaɗ ɔɔ: «ꞋTɛɗki jeegen salal taa maam se mꞋdebm salal.»

17 Raa kɛn naase Ꞌdaŋin̰ki Bubse se, naan̰ ɓo kɛn aak jeege paac aas kaasa ɔɔ naŋa kic naan̰ ɔjin̰ bɔɔrɔ te kɛn mɛt ki do nakge tun naan̰ lee tɛɗ se. Bin num, kaaɗ kɛn naase utu Ꞌtiŋgki tiŋg do naaŋ ki se, Raa se Ꞌɓeerin̰ki. 18 Ute kiŋgsen aan gɔɔ gɛn bubsegen do dɔkin̰ se ɔs aay eyo. Taa naan̰ se Ꞌjeelki, Raa se dugsega dose ute zo ɔɔn̰ɔ. Naan̰ dugse dose se, ute nakgen aan gɔɔ daab ute pudda eyo taa naaɗe se utu Ꞌtuju; 19 num gaŋ naan̰ dugseno dose ute moosn al‑Masi, aan gɔɔ *Goon Baatn sal sal kɛn ɔk tuju ron̰ ki eyo jaay ɛɗ ron̰ *sɛrkɛ se. 20 Naan̰ se Raa ɓo bɛɛr ɔɔɗin̰o taa kaajn̰ jeege, kaaɗ kɛn naan̰ utu aalo te duni ey ɓɔrtɔ. Ɔɔ naan̰ ɓaaɗo maakŋ ɓiige tun kaam mɔɔtn taa naase. 21 Ute ɗoobm al‑Masi se ɓo, naase aalki maakse do Raa kɛn durin̰o daan yoge tu ɔɔ *nookin̰ se. Ute naan̰ se ɓo, naase aalki maakse ɔɔ ɔndki dose do Raa ki.

Ɔkki maak‑jea do naapge tu

22 Taa naase Ꞌtookkiga do taar kɛn mɛt ki se, naase Ꞌtɛɗkiga jeegen *salal. Kɛn bin num Ꞌjeki naapa aan gɔɔ gɛnaage. Ɔkki naapa ɔɔn̰ɔ ɔɔ Ꞌjeki naapa ute maakŋ kalaŋ. 23 Taar Raa se, naan̰ aan gɔɔ kupm kɛn ruum eyo ɔɔ tuj eyo, num naan̰ tiŋg gɛn daayum daayum ɔɔ ute taar Raa aan gɔɔ kupu se, naan̰ ɔlsen jꞋoojsenga koojn̰ kiji. 24 Taa Kitap taaɗga taaɗ ɔɔ:

Jikilimge paac aan gɔɔ mu zɛɛrɛ

ɔɔ kaakŋ bɛɛɗe lɛ aan gɔɔ pɔɔn̰ kaaga.

Kɛn kaaɗin̰ aanga se, mu se Ꞌtuutu ɔɔ pɔɔn̰in̰ lɛ Ꞌsia.

25  Num gaŋ taar Raa se, naan̰ tiŋg gɛn daayum.*

Ɔɔ taar se ɓo, Labar Jigan gɛn Isa *al‑Masi kɛn kꞋɓaaɗo kꞋtaaɗsesin̰ se.

2

1 Taa naan̰ se, ɔn̰te Ꞌtɛɗki *kusin̰a, ɔn̰te Ꞌkaan̰ki jeege dala, ɔn̰te Ꞌtɛɗki rose aan gɔɔ jee kɛn taaɗ taar mɛt ki te naapa, ɔn̰te Ꞌtɛɗki maak‑kilimi te naapa ɔɔ ɔn̰te Ꞌkɔɔɗki naapa. 2 Aan gɔɔ gaangen kꞋtaacege je si kɛn̰ɗege dɛn se, naase kic taar *Raa kɛn *salal se Ꞌjen̰ki dɛn bin kici. Ute naan̰ se naase aki teepe ɔɔ utu aki kɔŋ kaaja. 3 Ɗeere, bɛɛ Mɛljege se lɛ, naase Ꞌnaam ɔkin̰kiga jiga.

Raa ɓo bɛɛr tɔɔɗseno taa aki tɛɗn jee naan̰ge

(Ɛp 2.20‑22; Mt 21.42‑44; Rm 9.24‑33)

4 ꞋƁaakiro gɔtn Mɛljege tu Isa ki, naan̰ ɓo ko kɛn ɛɗ kaaja. Naan̰ ɓo ko kɛn jikilimge ɔɔɗ undin̰a, naɓo Mɛljege Raa bɛɛr ɔɔɗin̰a ɔɔ naan̰ se ɓo kɛn aakin̰ bɛɛ kaamin̰ ki. 5 Naase kic aan gɔɔ kogen ɔŋga kɔŋ kaaja, Ꞌtookki ɔn̰ki rose Raa an kiin̰ ɓee kɛn Nirlin̰ utu Ꞌkiŋg maak ki se. Ɔɔ maakŋ ɓee kɛn se, naase aki tɛɗn jee tɛɗn sɛrkgen *salal ɔɔ ute ɗoobm Isa *al‑Masi se, naase an̰ki tɛɗn *sɛrkŋ kɛn tɔɔlin̰ naan̰ ki. 6 Anum Ꞌbooyki taar kɛn Raa taaɗ maakŋ Kitap ki kɛn ɔɔ:

Aakki! Maam mꞋbɛɛr mꞋɔŋga ko kɛn aak bɛɛ kaamum ki

Ɔɔ maam mꞋutu mꞋan̰ kɔnd maakŋ gɛgɛr kɛn Sion ki

Ɔɔ naan̰ ɓo ko kɛn utu Ꞌgakŋ ɓea kɛn jꞋutu jꞋan̰ kiin̰in̰ se.

Debm kɛn aal maakin̰ do naan̰ ki se, Ꞌkɔŋ kɛnd maakŋ sɔkɔn̰ ki eyo*.

7 Naasen kɛn aalkiga kaal maakse don̰ ki se, ko se jigsen aak eyo. Num gaŋ jee kɛn baate kaal maakɗe don̰ ki se, taar kɛn Kitap taaɗ se aanga gɔɔin̰ ki kɛn ɔɔ:

Ko kɛn jee kiin̰ ɓeege ɔɔɗ undin̰ naatn se,

Naan̰ ɓo ko mɛc kɛn cir kogen jꞋiin̰ ɓee se paac.†

8 Ɔɔ gɔt kuuy kic Kitap taaɗga taaɗ ɔɔ:

Ko se ɓo kɛn rɔɔk jeege

Ɔɔ kɛse ɓo liŋ kɛn tund jeege.‡

Naaɗe jaay rɔɔkŋ tooc se, taa naaɗe baate kaal maakɗe do Taar Raa ki. Kɛse nakŋ kɛn Raa uunoga kuun doa do dɔkin̰ se ɓo utu kaan doɗe ki.

9 Anum naase se, mɛtjil jee kɛn Raa bɛɛr tɔɔɗsenga tɔɔɗo, naase se jee tɛɗn sɛrkŋ gɛn gaarin̰ge, naase se jee naan̰ge ɔɔ naan̰ ɓo debm kɛn dugsenga dose. Naan̰ daŋ ɔɔɗseno maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗɔ ɔɔ ɓaanseno maakŋ gɔtin̰ kɛn wɔɔr jiga se, taa naase aki wɔɔkŋ Taar Raa se jeege tu, do nakge tun magal magal kɛn naan̰ tɛɗin̰ se. 10 Do dɔkin̰ se naase jee Raage eyo, num ɓɔrse se, naase Ꞌtɛɗkiga jee naan̰ge. Do dɔkin̰ se naan̰ ɛɛjo te dose ki eyo, num ɓɔrse se, naan̰ ɛɛjsenga dose ki.

Iŋgki aan gɔɔ kiŋg gɛn jee Raage daan jeege tun jeel Raa eyo

(Rm 13.1‑8; Ɛp 6.5‑8)

11 Jee maak‑jemge, maam mꞋdɛjse, do naaŋ ki ara se naase aan gɔɔ mɛrtge ɔɔ aan gɔɔ cɛkge. Bin num ɔn̰te Ꞌdɔŋki nakŋ kɛn daa rose ɓo jea; ɓɛrɛ, nakgen daa rose ɓo je se lee tɛɗ bɔɔrɔ ute kose. 12 Maakŋ jeege tun jeel Raa mal ey se, iŋgki aak bɛɛ naan Raa ki. Ɔɔ kɛn naaɗe jaay baagga taaɗ taargen iŋg kus rose ki aan gɔɔ naase jee tɛɗ *kusin̰ jeege tu kic ɓo, ute naabsen naase Ꞌtɛɗin̰ jiga se, ɓii kɛn Raa aɗe ɓaa se, jeegen jeel Raa mal ey se, an̰ *nooko.

13 ꞋSookki tɔɔgge tu taa Mɛljege Isa *al‑Masi se, ɔɔ Ꞌsookki gaar tu taa naan̰ ɓo debm do jeege tu paac, 14 Ꞌsookki magalge tun gaarge tɔndɗe se. Naan̰ tɔndɗe se taa Ꞌdabar jee kɛn lee tuj jeege tu ɔɔ Ꞌtɔɔm jee kɛn lee tɛɗ bɛɛ. 15 Taa Raa se, je naase aki tɛɗn nakgen jiga jiga ɔɔ bin ɓo jee dɛrlgen jeel ɗim ey se, Ꞌkɔŋ taar taaɗ eyo. 16 Iŋg aalki dose sɛn̰ aan gɔɔ jee kɛn ɔŋga kɔŋ doɗe. Naase se ɔŋkiga dose, naɓo kɔŋ dosen ɔŋki se, ɔn̰ten Ꞌsaapki ɔɔki ɔŋkiga ɗoobo gɛn tɛɗn kusin̰a. Num gaŋ naase se, iŋgki aan gɔɔ jee tɛɗn naabm Raage. 17 Jikilimge paac aalɗeki maak ki, Ꞌjeki gɛnaasegen ɗoobm Isa al‑Masi ki, Ꞌɓeerki Raa ki ɔɔ Ꞌsookki gaar tu.

Ɔn̰ki kiŋgse se Ꞌtecn̰ aan gɔɔ gɛn Isa

18 Naase jeegen kɛn Ꞌlee Ꞌtɛɗki naaba gɔtn jeege tu se, Ꞌbooy uunki taar mɛlsege. Kɛn aki booy taar mɛlsege se, ɔn̰te Ꞌbooyki taar jee kɛn tɛɗsen bɛɛ ɔɔ jese sum eyo, num gaŋ Ꞌbooy uunki taar mɛlsegen kusin̰ kusin̰ se kici. 19 Kɛn kꞋdabarse cɛrɛ se kic jaay naase aasin̰ki se, taa taar Raa sum ɓo naase ɔn̰ki rose kꞋdabarse se; kɛse ɓo nakŋ kɛn tɔɔl Raa ki. 20 Kɛn Ꞌtɛɗ *kusin̰ jaay kꞋdabari se, bɛɛn̰ tap ɓo ɗi? Anum kɛn Ꞌtɛɗki bɛɛ jaay ɔn̰ki rose kꞋdabarse se, kɛse nakŋ jiga aak eyo naan Raa ki. 21 Raa daŋseno se taa naan̰ se, taa Isa *al‑Masi se kic dabaroga taa naase ɔɔ naan̰ ɓo debm taaɗsen ɗoobo taa naase kic aki kuun bɔlɔtin̰a.

22  Naan̰ se tɛɗ te kusin̰ eyo ɔɔ ɓii kalaŋ tap ɓo tɛɗ te taar‑kɔɔɓ eyo.§

23 Kɛn kꞋnaajin̰ kic ɓo naan̰ tɛrl te taar iŋg kus nam ki eyo. KꞋdabarin̰ kic ɓo, naan̰ tɛɗ te kusin̰ nam ki eyo. Num nakge paac naan̰ ɔn̰in̰ kaam ji debm kɛn utu Ꞌkɔjn̰ bɔɔrɔ te ɗoobin̰ se do jeege tu. 24 Kɛn Isa ooy do kaag ki se, naan̰ uun kusin̰jege don̰ ki taa ajeki gaaŋ te kusin̰a ɔɔ jꞋaki kiŋg gɛn tɛɗn nakgen te ɗoobin̰a. Ɔɔ ute dubar kɛn naan̰ ɔŋ se ɓo, ɛɗjeki kaaja. 25 Do dɔkin̰ se naase aan gɔɔ baatgen iigga kiigi, num ɓɔrse se naase ɔk Ꞌtɛrlkiroga gɔtn debm gaam ki. Naan̰ ɓo debm bɔɔb kose.

3

ꞋKiŋg mɛndge ute gaabge

(1Tim 2.9‑15; Ɛp 5.22‑33)

1-2 Naase mɛndge kic Ꞌbooy uunki taar gaabsege. Bin ɓo gaabgen mɛtin̰gen baate tookŋ taar *Raa se, Ꞌkaakŋ kiŋg mɛndɗegen jiga se, kɛn taaɗɗen te taar Raa ey kic ɓo, ɔɔ kɛn naaɗe asen kaakŋ naase jaay iŋgki te maakŋ kalaŋ, ɔɔ Ꞌtookɗeki taarɗege se, naaɗe utu Ꞌtookŋ kaal maakɗe do Raa ki. 3 Ɔn̰te Ꞌjeki ɗoobm tamar rosege taa aki kaakŋ bɛɛ naan jeege tu: aan gɔɔ napar kɔgŋ dosege, ɔɔ napar tɔl kɔdɔkŋ daabsege ɔɔ ute tuusn kalsegen te ron̰ se. 4 Num kaakŋ bɛɛ naase se, ɔn̰in̰ki Ꞌtɛɗn maakse ki. Naase Ꞌtɛɗki jee bɛɛ ɔɔ jee dalul. Kɛse ɓo nakŋ kaakŋ bɛɛ tuj eyo ɔɔ kɛn jiga naan Raa ki. 5 Bin ɓo mɛndgen do dɔkin̰ aalo maakɗe do Raa ki se, naaɗe kiŋgɗe tec bini; naaɗe se tooko taar gaabɗege. 6 Aakki Sara se tooko taar gaabin̰ *Abraam bini daŋin̰ ɔɔ «mɛluma.» Naase kic Ꞌtɛɗkiga gaan Sarage kɛn naase jaay Ꞌlee Ꞌtɛɗki bɛɛ ɔɔ Ꞌɓeerki ɗim ki ey se.

7 Naase gaabge kic, maakŋ kiŋgse ki se, aakki do mɛndsege tu jiga. Taa mɛndge se, naaɗe tɔɔg aas te gaabge eyo. Maakŋ kiŋgse ki se aalɗeki maak ki. ꞋJeelki, naaɗe kic utu Ꞌkɔŋ kaaja te naase tɛlɛ. Kɛn naase jaay iŋgki jiga bin num, ɗim asen gaasn gɛn tɔnd mɛtn Raa se gɔtɔ.

Kiŋg jiga ute naapa

(Rm 12.14‑21; Mt 10.24‑31)

8 Do taar tɔɔlin̰ ki ara se, mꞋje mꞋasen taaɗa: ɔn̰ki taarse Ꞌkɔkŋ mɛtn naapa, ɛɛjki do naapge tu, Ꞌjeki naapa aan gɔɔ gɛnaage, Ꞌtɛɗki bɛɛ te naapa ɔɔ ɔn̰te magalki rose. 9 Jee tɛɗsen *kusin̰ se, ɔn̰te Ꞌtɛrlɗeki kusin̰a ɔɔ jee naajse kic num ɔn̰te naajɗeki. Num Ꞌtɛrlɗeki ɔɔki: «Ɔn̰ Raa asen tɛɗn bɛɛn̰a!» Taa naan̰ se ɓo Raa daŋseno; bin ɓo naase kic Raa asen tɛɗn bɛɛn̰a.

10 ꞋBooyki Kitap kic ɓo taaɗga taaɗ ɔɔ:

Debm jaay je Ꞌkiŋg te lapia ɔɔ te maak‑raapo se,

ɔn̰te kɔɔɗn nam ɔɔ ɔn̰te taaɗn taar‑kɔɔɓɔ.

11  Debm bin se n̰Ꞌɔɔɗ don̰ ro kusin̰ ki, n̰Ꞌtɛɗn bɛɛ.

N̰Ꞌaay kaamin̰ n̰Ꞌje ɗoobm kɛn kiŋg lapia te jeege.

12  Raa se naan̰ aak do jeege tun tɛɗ nakge ute ɗoobin̰a

ɔɔ daayum naan̰ lee booy keemɗe.

Gaŋ jee tɛɗn nakŋ kusin̰ se, Raa te naaɗe eyo.*

13 Kɛn naase jaay Ꞌjeki tɛɗn bɛɛ jeege tu te maakse paac se, naŋa ɓo kɛn asen kɔŋ tɛɗn kusin̰a. 14 Ɔɔ bɛɛ naase Ꞌtɛɗki jaay jeege lee dabarse se, taa naan̰ se Raa utu asen tɛɗn bɛɛn̰a. Ɔn̰te Ꞌɓeerki nam ki ɔɔ nirlse ɔn̰te Ꞌkaayse. 15 ꞋJeelin̰ki maakse ki *al‑Masi sum ɓo Mɛlse. Ɔɔ daayum Ꞌɗaapki rose, kɛn jeege ɓo tɔnd mɛtse, taa ɗi naase ɔndki dose do al‑Masi ki se, naase aɗeki kɔŋ taaɗn mɛtin̰a. 16 Naɓo kɛn aɗeki tɛrl se Ꞌtaaɗɗeki ute taar urlu, aalɗeki maak ki ɔɔ Ꞌtɛɗin̰ki ute maakŋ kalaŋ. Taa kiŋgsen jiga ɗoobm al‑Masi ki se, kɛn jeege jaay taaɗsen taargen iŋg kus rose ki kic ɓo, naaɗe se sɔkɔn̰ɔ aɗen tɔɔlɔ. 17 Kɛn naase Ꞌdabarki gɛn tɛɗn bɛɛ aan gɔɔ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki se, jiga cir kɛn Ꞌtɛɗki kusin̰ jaay ɓo kꞋdabarse se.

Isa tɔɔg cir nakge paac

18 Taa *al‑Masi se, ooy jɛ‑kalaŋ sum ɓo taa *kusin̰ jeege paac. Naan̰ kɛn tuj te ɗim ey se ɓo, ooy taa jee kusin̰ge taa aɗen kɔl gɔtn Raa ki. Jeege tɔɔlin̰a naɓo *Nirl Salal durin̰o daan yoge tu. 19 Ute tɔɔgŋ Nirl Salal se, naan̰ ɓaa taaɗo taar Raa jeege tun ooyga kooy kɛn tiŋg maakŋ daŋgay ki. 20 Jee ooyga kooy ese se ɓo, jee do dɔkin̰ kɛn baate tooko taar Raa kaaɗ kɛn Raa uɗɗen bia kaaɗ kɛn Noe ɗaap ɗaap markabm magal se. Kɛn maane ɓaaɗo ɔs do naaŋa se, jeege marta kɛn ɛndo maakŋ markab ki, naaɗe se sum ɓo aaja. 21 Maan ɔso do naaŋa se, naan̰ aan gɔɔ maan kɛn *kꞋbatizseno maak ki. Ɔɔ maan se gɛn tugŋ yiɗikŋ ro eyo, num gɛn tugŋ maaka. *Batɛm se jaay aajse se, taa Isa al‑Masi ooy duroga daan yoge tu, 22 ɔɔ ook ɓaaga maakŋ raa ki ɔɔ iŋgga do ji daam Raa ki. Ɔɔ ɓɔrse maakŋ raa ki se, sitange, maragge ute *kɔɗn Raage paac kaam ji al‑Masi.

4

Ɔɔɗki dose naatn ro *kusin̰ ki

1 Taa naan̰ se ɓo Ꞌjeelki, *al‑Masi ɓaaɗo do naaŋ ki se dabarga. Bin num naase kic Ꞌɗaapki rose gɛn dabar aan gɔɔ naan̰ kici. Ɔɔ debm jaay dabarga se, mɔɔtn Ꞌkɔŋ kɔl don̰ maakŋ kusin̰ ki ey sum. 2 Ɓiisen ɔɔpm kɛn anki tiŋg do naaŋ ki se, ɔn̰te Ꞌtɛɗki nakŋ kɛn maakse ɓo jea, num Ꞌtɛɗki nakŋ kɛn tɔɔl *Raa ki. 3 Ɗeere, maakŋ kiŋgse kɛn do dɔkin̰ se, naase Ꞌtɛɗkiro nakgen jig ey dɛna aan gɔɔ jee jeel Raa mal eyo. Naase Ꞌlee ɛɛskiro naapa, Ꞌlee dɔŋkiro nakŋ jeege, Ꞌlee aay oonkiro, Ꞌlee Ꞌjekiro kɔs bɛɛ salal, ɔŋkiga gɔtn kaaye lɛ aay Ꞌdeelkiro te gɔtin̰a ɔɔ Ꞌlee Ꞌtɛɗkiro maraggen Raa jeɗe eyo paac paac. 4 Ɓɔrse jaay naase Ꞌtɛɗki aan gɔɔ naaɗe ey se, naaɗe aaksen se paac ɓo ɔkɗen taaɗ eyo. Taa naan̰ se naaɗe lee naajse. 5 Gaŋ ɓii kalaŋ Raa kɛn utu Ꞌkɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tun ooyga kooyo ɔɔ do jeege tun zɛɛr se, utu Ꞌtɔnd mɛtɗe do nakɗe kɛn jig ey naaɗe tɛɗ se. 6 Jee ooyga kooy do dɔkin̰ se kic ɓo, Isa ɓaa taaɗɗenoga Labar Jiga se kici. Taa naan̰ se ɓo, naaɗe kic Raa ɔjɗenga bɔɔrɔ doɗe ki aan gɔɔ jikilimgen ɓaa se paac. Bin se ute *Nirl Raa se, naaɗe Ꞌkɔŋ Ꞌkiŋg aan gɔɔ kɛn Raa jen ro ki.

Naŋa naŋa kic ɓo Raa ɛɗin̰ naabin̰ naabin̰a

7 Duni se ɔɔpga baata Ꞌnaŋa. Taa naan̰ se iŋgki do mɛtɛkse ki ɔɔ Ꞌɗaapki rose taa aki keem Raa. 8 Kɛn cir paac paac se, Ꞌjeki naapa ute maakŋ kalaŋ, taa ute maak‑jese se, kɛn deba tɛɗi *kusin̰a aan gɔɔ ɗi kic ɓo an̰ kɔŋ tɛɗn kalɗɛ. 9 Jee kɛn ɓaaɗo gɔtse ki se, ɔkɗeki jiga ɔɔ ɔn̰te tɛɗɗeki bɛs. 10 ꞋJeelki naŋa naŋa kic ɓo Raa ɛɗin̰ga naabin̰ naabin̰a. Bin se Ꞌnoogki naapa, taa naase se Ꞌtɛɗkiga jee tɛɗn naabm Raage gɛn tɛɗn naabgen paacn̰ kɛn naan̰ ɛɗsesin̰ se, ute ɗoobin̰a. 11 Debm jeel taaɗn taara se, n̰Ꞌtaaɗ taar Raa jeege tu. Ɔɔ debm Raa ɛɗin̰ga maak‑je gɛn tɛɗn naaba jeege tu se, n̰Ꞌtɛɗin̰ ute tɔɔgŋ kɛn Raa ɛɗin̰ se. Ute naan̰ se jaay ɓo, jeege paac Ꞌtɔɔm Raa ute ɗoobm Isa *al‑Masi. Naan̰ ɓo debm magala ɔɔ tɔɔgɔ gɛn daayum daayum! *Amin.

Jee kɛn kꞋdabarɗe taa *al‑Masi

12 Jee maak‑jemge, nakŋ ɔɔn̰ jaay aanga dose ki se, ɔn̰te kaakin̰ki aan gɔɔ nakŋ deel doa ɔɔ ɔksen taaɗ eyo. Num aakin̰ aan gɔɔ nakŋ kɛn lee aan kaan do jeege tu tap. 13 Num kɛn naase jaay Ꞌdabarki taa al‑Masi se, ɔn̰ki maakse Ꞌraapo. Taa ɓiin naan̰ aɗe ɓaa maakŋ gaarin̰ ki se, naase kic utu aki kɔŋ maak‑raapm gɛn taaɗ eyo. 14 Kɛn kꞋnaajse taa Isa al‑Masi se, ɔn̰ki maakse Ꞌraapo. Taa *Nirl Salal kɛn ɔk *nooko kɛn iin̰o gɔtn Raa se, Ꞌtɛɗn ute naase. 15 Anum maakse ki se, nam jꞋɔn̰te dabarin̰ taa tɔɔl nam, taa ɓoogo, taa tɛɗn *kusin̰a, ey lɛ taa ɔl don̰ maakŋ taar jeege tu. 16 Num kɛn kꞋdabarin̰ taa al‑Masi se, sɔkɔn̰ɔ ɔn̰te tɔɔlin̰a naɓo n̰Ꞌtɔɔm Raa taa jeege daŋin̰ naan̰ debm al‑Masi.

17 Kaaɗ kɛn Raa an kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se, ɓɔrse aanga. Ɔɔ kɛn Raa jaay Ꞌbaagŋ kɔjn̰ bɔɔrɔ do jee naan̰ge tu ɓo deet se, bin num jee kɛn jaay baate tookŋ kaal maakɗe do Labar Jigan gɛn Raa ki se, Ꞌtɛɗn ɔɔ ɗio? 18 Taa Kitap taaɗ ɔɔ:

Kɛn jee tɛɗn nakgen ute ɗoobin̰ kic ɓo, utu ɔɔn̰ jaay Ꞌkɔŋ kaaja se,

num jee aal Raa maak ki eyo ute jee kusin̰ge se tap ɓo kꞋtɛɗn roɗe jꞋɔɔ ɗio*?

19 Bin ɓo, jee kɛn Raa je ɔɔ naaɗe Ꞌdabar se, jꞋaay kaamɗe kꞋtɛɗ nakŋ bɛɛ. Taa Raa kɛn tuj ɔrmin̰ ey se, naan̰ ɓo Mɛl Kaalɗe ɔɔ jꞋɔn̰ roɗe kaam jin̰a.

5

Piɛr dɛj naan jee Raage

(1Tim 3.1‑7)

1 Ɓɔrse maam mꞋtaaɗ ute naan eglizgen utu maakse ki se. ꞋBooyki, maam kic naan *eglizge tun aan gɔɔ naase se kici. Kɛn *al‑Masi dabaro se, maam mꞋaakin̰oga te kaamuma ɔɔ ɓii kɛn naan̰ aɗe ɓaa maakŋ *nookin̰ ki se, maam kic mꞋɔk bɛɗɛ te naan̰ kici: 2 Aakki do jee Raage tun kɛn *Raa ɛɗsesin̰ kaam jise se, aan gɔɔ debm gaam kɛn aak do baatin̰ge tu se. Naabm se ɔn̰te Ꞌtɛɗin̰ki aan gɔɔ jꞋɔlsen taa tɔɔgɔ, gaŋ Ꞌtɛɗin̰ki aan gɔɔ kɛn Raa ɓo jea. Ɔn̰te Ꞌtɛɗki gɛn jee maala, gaŋ Ꞌtɛɗin̰ki ute maakŋ kalaŋ. 3 Jee Raage se, ɔn̰te Ꞌtɛɗɗeki taa tɔɔgɔ, gaŋ ute kiŋgse se, Ꞌtaaɗɗeki ɗoobo taa naaɗe kic kiŋg aan gɔɔ naase kici. 4 Kɛn naase jaay Ꞌtɛɗki bin num, ɓiin kɛn Debm Gaam Magal aɗe teecn̰ pirsil se, naan̰ utu asen kɛɗn laatn tɔɔmɔ kɛn nookin̰ paac Ꞌkɔŋ deel eyo.

5 Gaan kɔɗge naase kic, jee naan jee Raage se, Ꞌbooy uunɗeki taarɗe. ꞋBooyki mꞋasen taaɗa: Maakŋ kiŋgse kɛn ute naapa se, naŋa naŋa kic ɓo tɛɗ ron̰ ɔɔp baata, taa Kitap taaɗga taaɗ ɔɔ:

Jee magal roɗe se, Raa ute naaɗe eyo.

Gaŋ naan̰ se tɛɗn bɛɛn̰ do jeege tun tɛɗ roɗe ɔɔp baata*.

6 Anum, ɔn̰ki rose kaam ji Raa tɔɔgɔ ɔɔ Ꞌtɛɗki rose ɔɔp baata jaay ɓo kaaɗ kɛn Raa jen ro ki se, naan̰ asen kuun rose raan. 7 Nakgen tɛɗsen jaay uunki nirlse ro ki se, ɔn̰ɗeki paac kaam ji Raa. Taa Raa se, naan̰ ɓo debm kɛn lee aaksen dose ki.

8 Bin num Ꞌbɔɔbki rose, ɔɔ iŋgki zɛɛrɛ, taa debm wɔɔyse, *Ɓubm sitange se, lee jese aan gɔɔ tupiyu kɛn lee tɔɔy je daa kɛn Ꞌkɔkŋ kɔsɔ. 9 Aayki kaamse, Ꞌɗaarki tɔɔgɔ ɔɔ aalki maakse do Raa ki. ꞋJeelki do naaŋ ki ara paac se, gɛnaasegen ɗoobm Isa al‑Masi ki se utu dabar aan gɔɔ naase kici. 10 Naɓo dubarse se, utu Ꞌɗaar duuku. Taa Raa kɛn lee tɛɗ bɛɛn̰ jeege tu se, naan̰ ɓo debm daŋseno taa aki kɛnd maakŋ gaarin̰ kɛn gɛn daayum kɛn kaam ji al‑Masi. Naan̰ asen tɛɗn naase aki tɛɗn jee tɔɔgɔ ɔɔ jee mɛcn̰ kɛn aasin̰ do nakge tu paac. 11 Naan̰ ɓo debm ɔk tɔɔgŋ gɛn daayum daayum! *Amin!

Piɛr taaɗ naŋ taarin̰a ɔɔ tɛɗɗen tɔɔsɛ

(1Tɛs 5.23‑28)

12 Silban ɓo noogum jaay maam mꞋraaŋ mꞋɔlsen maktubm duuk se. Maam mꞋjeelin̰ naan̰ se gɛnaa kɛn tuj ɔrmin̰ eyo. Maam mꞋraaŋsen se, mꞋje mꞋasen kɛɗn kaay kaama ɔɔ mꞋje mꞋasen taaɗn mꞋɔɔ kɛse ɓo bɛɛ Raa mala mala. Ɔɔ bɛɛ ese se ɓo, naase se ɔkin̰ki ɔɔn̰ɔ. 13 Jee Raagen Babilon† kɛn ara se, kɛn Raa bɛɛr tɔɔɗɗenoga aan gɔɔ naase se, tɛɗsen tɔɔsɛ. Ɔɔ goonum Mark kic ɓo tɛɗsen tɔɔsɛ. 14 ꞋTɛɗki tɔɔsɛ te naapa ɔɔ Ꞌbaam Ꞌtɔkki naapa ute maak‑jea, aayki ciil naapge aan gɔɔ gɛnaa naapge.

Naasen paacn̰ kɛn Ꞌɗoobm *al‑Masi ki se, ɔn̰ tɔɔsn Raa Ꞌkiŋg ute naase.

* 1:25 Aak Eza 40.6‑8.

* 2:6 Aak Eza 28.16.

† 2:7 Aak KKR 118.22.

‡ 2:8 Aak Eza 8.14.

§ 2:22 Aak Eza 53.9.

* 3:12 Aak KKR 34.13‑17.

* 4:18 Aak KKT 11.31.

* 5:5 Aak KKT 3.34.

† 5:13 Babilon je taaɗ ute gɛgɛr *Rɔm ki.

Piɛr gɛn k‑dige

1

2

3

Maktubm Piɛr raaŋin̰ gɛn k‑dige

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm Piɛr gɛn k‑dige

Maktubm se, Piɛr raaŋ jee al‑Masige tun gɔtɔ ɓaa se paac. Ko taar kɛn naan̰ je taaɗa se, naan̰ iin̰ ro jeege tun lee dooy jeege ute taar Raa mɛt ki eyo. Ɔɔ jee se goon̰ tɛndɗoga maakŋ eglizge tu. Taar kɛn naaɗe dooy jeege se, je taa jeege kiŋg tɛɗn nakŋ kɛn maakɗe jen ro ki. Piɛr ɗeekɗen ɔɔ jee se se jꞋɔn̰te tookŋ taarɗe ɔɔ kꞋje ɗoobm jeel mala mala kɛn Raa ɛɗ jeege tu ɔɔ kꞋdɔɔkŋ ute Isa al‑Masi ɔɔ taargen jee iŋgo te Isa jaay booyo ɔɔ nakŋ naaɗe aako jaay lee dooyɗeno paac se jꞋiŋg do ki.

1

Piɛr raaŋ ɔl tɔɔsɛ jee Raage tu

1 Kɛse maam Simon Piɛr, maam kɛn mꞋdebm tɛɗn naabm Isa *al‑Masi ɔɔ mꞋdebm kaan̰ naabin̰ se ɓo, mꞋraaŋsen maktubm ara se, naase jeege tun kɛn took aalkiga maakse jiga do al‑Masi ki aan gɔɔ naaje se kici, ute nakgen kɛn Raajege ɔɔ Mɛl Kaajjege Isa al‑Masi tɛɗin̰ ute ɗoobin̰ se. 2 Ute jeel kɛn naase Ꞌjeelki *Raa ute Mɛljege Isa al‑Masi se, ɔn̰ Raa asen tɛɗn bɛɛ ɔɔ asen kɛɗn lapia ute maraadin̰a.

Aayki kaamse Ꞌtɛɗki jee Raagen jiga

(Tit 2.11‑14; Plp 1.9‑11, 3.8‑14)

3 Taa ute tɔɔgŋ Raa se naan̰ ɛɗjekiga nakgen jiga kɛn ajeki kaasn gɛn tiŋgi ɔɔ gɛn kɔkŋ taarin̰ ɔɔn̰ɔ. Naan̰ tɛɗjekiga kꞋjeelkiga debm daŋjekiro taa jꞋaki kɛnd maakŋ *nookin̰ ki mala ɔɔ jꞋaki kɔŋ bɛɛ naan̰ kɛn jiga cir paac se. 4 Ute nakgen se ɓo nakgen jig aak eyo kɛn do dɔkin̰ Raa taaɗjekiro ɔɔ ajeki kɛɗ se, naan̰ ɛɗjesin̰kiga. Bin ɓo ute nakgen naase ɔŋin̰kiga se asen tɛɗn naase aki kaan̰ kɔtn ro nakge tun jig ey kɛn jee jeel Raa mal eyo, lee dɔŋ se ɔɔ naase aki kiŋg tec aan gɔɔ kiŋg gɛn Raa.

5 Taa naan̰ se aayki kaamse Ꞌziiɗki do kaal maakse ki se, kiŋg kɛn aak bɛɛ naan jeege tu, ɔɔ do kiŋg kɛn aak bɛɛ naan jeege tu se, Ꞌziiɗin̰ki jeel Raa, 6 ɔɔ do jeel Raa ki se, Ꞌziiɗin̰ki Ꞌbɔɔb kɔkŋ ro jiga ɔɔ do bɔɔb kɔkŋ ro kɛn jiga se, Ꞌziiɗin̰ki tɔɔgŋ maaka ɔɔ do tɔɔg maak ki se, Ꞌziiɗin̰ki kɔkŋ taar Raa ɔɔn̰ɔ, 7 ɔɔ do kɔkŋ taar Raa kɛn ɔɔn̰ se, Ꞌziiɗin̰ki kɔkŋ naapm ɔɔn̰ɔ ɔɔ do kɔkŋ naap kɛn ɔɔn̰ se, Ꞌziiɗin̰ki maak‑jea kici. 8 Kɛn napar nakgen se jaay naase ɔkki ute maraadin̰ se, naase aki kɔŋ tɛɗn nakgen jiga aki ɓaa ute naan se. Bin jaay naase aki jeel kɔkŋ Mɛljege Isa *al‑Masi se jiga. 9 Num gaŋ debm kɛn tɛɗn nakgen ese ey se, naan̰ se aan gɔɔ debm kaam‑tɔɔkŋ kɛn ɔŋ aak ɔk gɔtɔ jig eyo. Ey num Raa se, *kusin̰in̰ do dɔkin̰ se naan̰ tɔɔlin̰sin̰ga, naɓo naan̰ se, dirigin̰ga naata.

10 Taa naan̰ se ɓo gɛnaamge, aayki kaamse daala Ꞌdɔɔkki maakse do Raa kɛn daŋseno ɔɔ Ꞌbɛɛr tɔɔɗseno se. Kɛn naase jaay Ꞌtɛɗki bin num, mɔɔtn naase aki kɔŋ koocn̰ ɗoobm Raa ki eyo. 11 Ɗeere bin ɓo, Raa asen kɔɔɗn taa ɗoobm tooɗn waŋ gɛn maakŋ gaar daayum gɛn Mɛljege ɔɔ Debm Kaajjege Isa al‑Masi se ɔɔ naase aki kɛnd maak ki.

Taar Raa kɛn kꞋdooyse se ɔkin̰ki jiga

12 Taa naan̰ se ɓo daayum mꞋasen lee taaɗn ɗɔɔl daala mɛtn taargen se, ey num taargen se naase Ꞌjeelɗekiga ɔɔ ɓɔrse kic ɓo utu iŋgki jiga do taarge tun kɛn mɛt ki kɛn kꞋdooyseno se. 13 Ɗeere, kaaɗ kɛn maam mꞋutu mꞋiŋg zɛɛr se, mꞋje daayum taargen se mꞋasen lee taaɗn ɗɔɔlɔ. 14 Maam se mꞋjeele ɔɔpga baata mꞋkooyo taa Mɛljege Isa *al‑Masi se taaɗumga taaɗa. 15 Bin se ɓo maam mꞋaay kaamum mꞋtaaɗsen taargen se, taa kɛn maam mꞋooyga kic ɓo, daayum naase aki kɔŋ dirigŋ taargen se eyo.

Naaje jꞋaakkiga tɔɔgŋ Isa al‑Masi se ute kaamje

16 Taa naaje se kꞋtaaɗsenoga jꞋɔɔ Isa *al‑Masi se utu aɗe ɓaa ute tɔɔgin̰a ɔɔ taargen naaje kꞋtaaɗseno se tec aan gɔɔ taargen kɛn jikilimge lee tɛrɛc ute daan doɗege ɓo taaɗ se eyo. Num gaŋ naaje se jꞋaako *nookin̰a ute kaamje mala. 17 Kaaɗ kɛn jaay Raa Bubu nookin̰a ɔɔ magalin̰ se, naan̰ kɛn se naaje mala jꞋutu. Naaje kꞋbooyo taargen Raa kɛn magal cir nakge paac kɛn taaɗin̰ ɔɔ: «Naan̰ se Goonuma, Goon maak‑jema ɔɔ naan̰ tɔɔlum jaay maam mꞋbɛɛr mꞋɔɔɗin̰o.» 18 Kaaɗ kɛn se naaje kic ɓo jꞋutu te naan̰a do ko kɛn *salal ese ɔɔ taar kɛn Raa taaɗo maakŋ raa ki se, naaje mala kic ɓo kꞋbooyin̰oga ute bije. 19 Do naan̰ ki se tɛr naajege jꞋɔkki taar jee gɛn taaɗ taar teeco taar Raa ki. Ɔɔ taar naaɗege se taar mɛc ɔɔ kɛn naase jaay iŋg uɗki bi do ki se, taar se mɛt ki. Taa taar naaɗege se tec aan gɔɔ lɔɔmpɔ kɛn iŋg wɔɔr gɔtn kɛn ɔɔɗɔ kɔr bini gɔtɔ kiipi ɔɔ k‑dijn̰, kɛn kꞋdaŋin̰ bɛbɛlɛ se, aɗe kooko ɔɔ asen wɔɔr maakse*.

20 Deet deet se taargen se Ꞌjeelɗeki jiga: taargen jee taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰ raaŋin̰o maakŋ Kitap ki se, taargen se naaɗe uun doɗege tu sum ɓo taaɗ eyo. 21 Num taargen jaay jee taaɗ taar teeco taar Raa ki do dɔkin̰ taaɗo se, iin̰o maakŋ maak‑saapm jikilimge tu eyo. Gaŋ taargen se Nirl Salal ɓo ɔlɗeno naaɗe taaɗo ɔɔ taargen naaɗe taaɗo se, iin̰o gɔtn Raa ki.

2

Jee tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee dooy jeege ute taar mɛt ki

(Jud 3‑16; 2Tim 3.1‑9)

1 Do dɔkin̰ se jeegen tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee taaɗ taar teeco taar *Raa ki tiŋgo daan gaan *Israɛlge tu; bin ɓo jee kɛn tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee dooy jeege ute taar Raa mɛt ki se, goon̰ tɛndɗoga maakse ki ɔɔ naaɗe dooy jeege do taarge tun kɛn tuj jeege. Jeegen se Mɛlɗe Isa *al‑Masi kɛn dugɗeno doɗe maakŋ *kusin̰ ki se kic ɓo, naaɗe Ꞌbaatin̰a. Ɔɔ taa nakgen naaɗe tɛɗ se utu ano naar ɓaa ute nakŋ ɔɔn̰ kɛn aɗen kutu. 2 Ɔɔ jeege dɛna utu kuun ɗoobm naaɗen kɛn lee ɛɛs naapa rɛn̰ rɛn̰ se, taa naaɗe se, jeege taaɗn taargen iŋg kusu ro ɗoobm taar kɛn mɛt ki se. 3 Naaɗe se jee tamage ɔɔ utu asen lee kaan̰ dala ute taar nijimɗege se taa kɔŋ ɗim gɔtse ki. Taa naaɗe se do dɔkin̰ tap ɓo Raa taaɗoga taaɗ gɛn kɔjn̰ bɔɔrɔ doɗe ki ɔɔ nakŋ ɔɔn̰ɔ utu naar koocn̰ doɗe ki.

4 Num gaŋ *kɔɗn Raagen do dɔkin̰ jaay tujo Raa ki ɔɔ Raa ɔŋ ɔn̰ɗeno te eyo, num tɔk ɔmbɗeno maakŋ gɔɔ kɛn jɛrl zuzu ɔɔ ɔɔɗ se, naan̰ utu bɔɔbɗen gɔt kɛn ese bini Ꞌkaan ɓii kɛn naan̰ an kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu paac. 5 Do naaŋ do dɔkin̰ se kic ɓo Raa ɔŋ ɔn̰in̰ te eyo, num gaŋ naan̰ ɓaano ute maane gɔɔb tɔɔlo jeegen kɛn aal Raa maak ki ey paac se. Ɔɔp Noe kɛn taaɗ jeege tu ɔɔ kꞋtɛɗn nakgen te ɗoobin̰a, gɔtn se naan̰ ute jeegen kuuy cili sum ɓo aaja. 6 Tɛr jeegen maakŋ gɛgɛr kɛn Sɔdɔm ute kɛn Gɔmɔr ki se kic Raa tɔɔl utɗeno kap ute pooɗo ɔɔ ɔɔp burku ɓo tooɗ sum. Naan̰ tɛɗ bin se je taaɗn jeege tun aal Raa maak ki ey se, naan̰ utu aɗen tɛɗn bin kici. 7 Kaaɗ kɛn se ɓo Lɔt, naan̰ debm daan ki, Raa ɔɔɗ teecn̰sin̰ naatn kalin̰ ki, taa naan̰ aak kiŋgɗen jig eyo ute kɛn naaɗe lee ɛɛs naapa rɛn̰ rɛn̰ se, tujin̰ maakin̰a. 8 Lɔt debm daan ki se tiŋg daan jeege tun ese se. Daayum gɔtɔ iipga ɓo naan̰ booyo ɔɔ aak nakɗegen jig ey kɛn naaɗe lee tɛɗ se. Naan̰ kɛn saap nakgen ute ɗoobin̰ se kɛn naan̰ aak nakɗegen jig ey kɛn naaɗe lee tɛɗ se, tujin̰ maakin̰a. 9 Kɛn bin num Mɛljege Raa se jee ɔk taarin̰ ɔɔn̰ se, naan̰ jeel ɗoobm aɗen kɔɔɗn doɗe do nak kɛn ɔɔn̰ kɛn aan doɗe ki ɔɔ jee aal Raa maak ki ey se lɛ, naan̰ utu bɔɔbɗe taa aɗe dabara ɓii kɛn naan̰ utu kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se. 10 Kɛn tap se, Raa utu aɗe dabara jee kɛn tɛɗ nakŋ daa roɗege ɓo je se. Jee se je ɓo tɛɗn nakgen aak kusu ɔɔ Mɛljege Raa se lɛ, naaɗe aalin̰ maak ki eyo. Jee se, naaɗe ɔnd do do naaɗe malin̰ge tu sum ɔɔ magal roɗe ɔɔ kɔɗn Raagen ute nookɗege se kic ɓo, naaɗe se ɓeerɗen eyo, naajɗe. 11 Anum kɔɗn Raage ute naapa se kic ɓo ɔŋ tɔk te mind naapge ɔɔ naaj te naapa naan Mɛljege tu eyo. Ey num kɔɗn Raage se naaɗe se magala ɔɔ tɔɔg cir jee se.

12 Gaŋ jee ese se naaj nakgen naaɗe paac jeel mɛtin̰ eyo. Naaɗe ɔk maak‑saap eyo tec aan gɔɔ daagen maakŋ kaag ki kɛn jꞋɔŋga ɓo kꞋtɔɔl sum se. Ɗeere, naaɗe se utu kooy aan gɔɔ daagen maakŋ kaag ki se. 13 Naaɗe se Raa utu aɗen dabara aan gɔɔ kɛn naaɗe lee dabar jeege se. Naaɗe se daayum tɛɗ nakŋ daa roɗe ɓo jea ɔɔ lee tɛɗin̰ ute kaam kaaɗa. Kɛn naase iŋg ɔski kɔs kalaŋ bɔɔr ki ute naaɗe se, naaɗe iŋg tɛɗn nakŋ sɔkɔn̰ge ute nakgen gɛn tɛɗ eyo ɔɔ kɛn naaɗe iŋg dɛrlse ute taar‑kɔɔɓɗege se, maakɗe raap aak eyo. 14 Naaɗe se kɛn aakga mɛnd jeege ɓo dɔŋo je anɗen tooɗo ɔɔ naaɗe se ɔlɗe ɓo gɛn tɛɗ kusin̰a sum. Ɔŋga jee kɛn ɔnd maakɗe kaam kalaŋ ey se naaɗe dɛrlɗe, daayum naaɗe aak nakŋ jeege se dɔŋɔ ɔɔ jee se Raa naamɗenga naama. 15 Ɗoobm Raa bɛɛ se, naaɗe rɛsŋga naatn ɔɔ naaɗe se iigga ɔɔ uunga ɗoobm Balaam goon Bɛor*. Naan̰ ɓo debm kɛn ɔn̰ ron̰ kꞋdɛrlin̰ ute gurs gɛn tɛɗn nakŋ kɛn ute ɗoobin̰ ey se. 16 Gɔtn se Raa uunin̰ kaamin̰a ute goon buuru taa Balaam took te taarin̰ eyo. ꞋJeelki, buuru se taaɗ taar eyo, num gaŋ, ɓii kɛn se, buuru taaɗin̰ aan gɔɔ debkilimi. Naan̰ gaas ɗoobo debm taaɗ taar teeco taar Raa ki taa nakŋ dɛrlgen bin se, naan̰ an̰ Ꞌtɛɗ eyo.

17 Jee tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee dooy jeege ute taar Raa mɛt ki se, naaɗe tec aan gɔɔ kɛn̰j kɛn maanin̰ ookga kooko, ɔɔ tec aan gɔɔ gapargen kuul ɔl makɔn̰ɔ wɔɔkɗen jaay ɔŋ eeɗ maan ey se kici. Ɔɔ naaɗe se Raa ɗaapɗenga gɔtn kiŋgɗe se ilim dib. 18 Taa naaɗe se taaɗ taargen deel doɗe ɔɔ taargen naaɗe taaɗ se, taargen rɛn̰ rɛn̰. Ute taarɗegen se ɓo jeegen kɛn utu ɔn̰ kɔn̰ ɗoobm jig eyo ɔɔ took taar Raa se naaɗe dɛrlɗe ute nakŋ kɛn daa ro debkilimi je se. 19 Naaɗe taaɗ jeege tun se ɔɔ jꞋkɔŋ doɗege, naɓo naaɗe kic ɓo ɓul nakgen naaɗe lee tɛɗ jaay utu aɗen kut se. Taa debm jaay nakŋ cirga don̰ se naan̰ tɛɗga ɓulin̰a. 20 Kɛn mɛtn‑jiki jeegen jaay jeelga jeel Mɛljege ɔɔ Debm Kaajjege, Isa al‑Masi ɔɔ ɔn̰ga nakgen do *duni ki kɛn lee tuj jeege ɗoobm Raa ki se, kɛn naaɗe jaay ɔk tɛrloga ro nakge tun jig ey se, ɔɔ baagga tɛɗn nakgen se num, nakgen naaɗe ɔn̰ɗeno se aɗen tɛɗn naaɗe Ꞌtɛɗn ɓulu daala. Bin se kiŋg naaɗe se Ꞌtɛɗn aak kus cir kɛn deete. 21 Ɗoobm kɛn ɔl deba tɛɗ naka ute ɗoobin̰ se jaay naaɗe jeelin̰ te ey kic ɓo bɛɛ cir kɛn naaɗe jeel ɗoobm se jaay ɓo tɛrl naaga do taarge tun kɛn Raa taaɗɗeno ɔɔ kꞋtɛɗ se. 22 Nakŋ jee se jaay tɛɗ se, je ajeki taaɗn ɔɔ kaan̰ kaa taar se mɛt ki kɛn taaɗ ɔɔ: Bisi jaay tɔɔɗ tɔlga num tɛrl ɓaaɗo ɔs tɔɔɗ tɔlin̰ se daala.† Ɔɔ kɛn kuuy taaɗ ɔɔ: «Kin̰zir jaay kꞋroogin̰a se ɔk tɛrl ɓaa ɛnd maakŋ ɔrb ki gɔtin̰ ki.»

3

Mɛljege utu aɗe tɛrlɛ

(Mt 24.37‑38; 2Tɛs 1.7‑10; Jud 17‑23)

1 Naase mɛɗn kɔɔn̰ maakumge, kɛse maktubm kɛn maam mꞋraaŋsen gɛn k‑dige. Maakŋ maktubge tun di kɛn maam mꞋraaŋsen se maam mꞋtaaɗ mꞋɗɔɔlsen mɛtn taargen naase Ꞌjeelin̰kiga jeele, taa taargen se asen kɔl naase aki Ꞌsaapm do ki jiga. 2 ꞋSaapki do taarge tun do dɔkin̰ kɛn jee taaɗ taar teeco taar *Raa ki kɛn *salal taaɗo ɔɔ Ꞌsaapki do nakŋ kɛn Mɛljege ɔɔ Debm Kaajjege ute jee kaan̰ naabin̰ge kɛn taaɗo ɔɔ jꞋan̰ki tɛɗ se kici. 3 Deet deet se, Ꞌjeelki, ɓiigen kaam mɔɔtn se, jeegen jee kaakŋ mɛtn jeege se utu aɗe ɓaao ɔɔ naaɗe se lɛ tɛɗn nakŋ daa roɗege ɓo jea. 4 Naaɗe utu Ꞌtaaɗn ɔɔ: «Taar kɛn naan̰ taaɗo aɗe ɓaa se tap ɓo Ꞌtɛɗn nuŋ ki? Ey num do dɔkin̰ gɔtn ɓugjege ooy sum se, ɓɔrse kic nakge paac utu iŋg gɔtɗe ki aan gɔɔ kɛn Raa utu aalo kaal dunia tap!» 5 Do dɔkin̰ se kɛn Raa aalo maakŋ raa ute do naaŋa se ute taarin̰a, Raa Ꞌtusn maane kaam kalaŋ jaay ɔn̰ do naaŋa ɔɔ do naaŋa se kic ɓo naan̰ aalin̰ ute maane. Gaŋ do taar kɛn ese se jee se baate tooko. 6 Ute maane se ɓo, Raa gɔɔb tɔɔlo jeegen do dɔkin̰ do naaŋ ki se kici. 7 Maakŋ raa ute do naaŋ se ɓɔrse kic ɓo Raa bɔɔbɗe ute taarin̰a, bini Ꞌkaan ɓii kɛn naan̰ an̰ tɔɔcin̰ ute pooɗo. Naan̰ bɔɔbɗe se taa ɓii kɛn naan̰ an kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se; jee aal Raa maak ki ey se, naan̰ aɗen kutn naatn kap.

8 Naase, mɛɗn kɔɔn̰ maakumge, ɔn̰te Ꞌtɛɗsen dirigi taa naan Raa ki se, ɓii kalaŋ se aan gɔɔ ɓaar dupu ɔɔ ɓaar dupu se aan gɔɔ ɓii kalaŋ. 9 Mɛljege se nakŋ naan̰ taaɗga ɔɔ an̰ tɛɗ se utu an̰ naar tɛɗa, gaŋ jee mɛtin̰ge se saap ɔɔ Raa se deer dɛn dɛna. Num naan̰ baate tɛɗin̰ yɔkɔɗ se taa naase; taa naan̰ je nam Ꞌkut eyo ɔɔ je jeege paac tɛrl maakɗe. 10 Kɛn kaaɗin̰ jaay Ꞌkaan se, Mɛljege aɗe ɓaa aan gɔɔ debm ɓoogo. *Ɓiin Mɛljege ano ɓaa se jeege booy aan gɔɔ Raa taata naɓo Ꞌtaatn cir kaaɗ kɛn maane eeɗ keeɗe ɔɔ ɓii kɛn se maakŋ raa kic ɓo Ꞌkaan̰ kiigŋ gam. Nakgen maakŋ raa ki paac se Ꞌkɔsn pooɗo ɔɔ do naaŋa ute nakgen do ki paac se mɛtin̰ utu tooɗn tal.

11 Aan gɔɔ nakge paac utu kɔsn pooɗo se, bin se Ꞌleeki aak bɛɛ naan Raa ki ɔɔ Raa se Ꞌɓeerin̰ki! 12 Aakki kaam ɓiin kɛn Raa ano ɓaao, bin se ɓo aayki kaamse Ꞌtɛɗki nakŋ jiga ɔɔ kɛse ɓo kɛn an̰ kɔlin̰ naan̰ aɗe naar ɓaao. Ɓii kɛn se ɓo maakŋ raa ute magalin̰ se Ꞌkɔsn pooɗo ɔɔ nakgen maakŋ raa ki se Ꞌkɔsn pooɗo paac. 13 Num gaŋ naajege se, Raa taaɗjekiga taaɗ ɔɔ utu ajeki kaal maakŋ raa ute do naaŋ kiji ɔɔ gɔtn naane se ɓo nakge paac Ꞌtɛɗn ute ɗoobin̰a. Kɛse ɓo nakŋ kɛn naajege jꞋiŋg jꞋaakki kaama.

14 Taa naan̰ se ɓo naase mɛɗn kɔɔn̰ maakumge, aan gɔɔ naase utu iŋg aakki kaak kaam Mɛljege utu aɗe ɓaa se, aayki kaamse Ꞌtɛɗki jee salal ɔɔ nakŋ aak kus se jꞋɔn̰te kɔŋ rose ki ɔɔ naan̰ asen kɔŋ se, naase utu iŋgki kiŋg ute lapia. 15 ꞋJeelki, Mɛljege jaay baate ɓaaɗo yɔkɔɗ se, naan̰ je taa naase aki kɔŋ kaaja. Taa naan̰ se ɓo gɛnaajege Pɔl naan̰ kɛn mɛɗn kɔɔn̰ maakjege se, naan̰ raaŋsenoga taargen se ute jeel‑taar kɛn Raa ɛɗin̰ se. 16 Maakŋ maktubge tun kɛn naan̰ raaŋɗeno paac se, naan̰ taaɗoga mɛtn taar nakgen se ɔɔ mɛtn taar nakgen naan̰ taaɗno se booy kɔkin̰ ɔɔn̰ɔ. Taa naan̰ se ɓo jee jeel ɔk te mɛtn taar Raa eyo ɔɔ iŋg kaam kalaŋ ey se, mɛtn taargen ese se, naaɗe lee taaɗin̰ ute ɗoobin̰ eyo aan gɔɔ kɛn naaɗe lee taaɗ tuj Taar Raa gɔt kuuy se kici. Kɛn naaɗe jaay tɛɗ bin se, naaɗe ut kut ɓo roɗege.

17 Bin ɓo, naase mɛɗn kɔɔn̰ maakumge, taa taargen se lɛ, maam mꞋaalsenga bise ki: taa naan̰ se ɓo mꞋɔɔ ɔndki kɔndɔ ɔɔ iŋgki do mɛtɛkse ki. Ɔn̰te kɔn̰ki rose jee aal Raa maak ki ey se asen kiigi num Ꞌɗaarki tɔɔgɔ. 18 Ɔn̰ bɛɛ ute jeel gɛn Mɛljege ɔɔ Debm Kaajjege Isa al‑Masi se Ꞌziiɗn ɓaa ute naanin̰ maakse ki.

Ɔn̰ jeege paac an̰ *nookŋ ɓɔrse ɔɔ gɛn daayum daayum. *Amin.

* 1:19 K‑dijn̰ Bɛbɛlɛ se taaɗ ute al‑Masi. Aak Apok 22.16.

* 2:15 Aak Nmb 22.5.

† 2:22 Aak KKT 26.11.

Jan deete

1

2

3

4

5

Maktubm Jan raaŋin̰ deet deet

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm Jan kɛn deet deet

Jee do dɔkin̰ se saap ɔɔ maktubgen mɔtɔ se Jan ɓo debm raaŋɗe. Naɓo maakŋ maktubgen ese se kꞋtaaɗ te taa ron̰ eyo. Ɔɔ jee kɛn naan̰ raaŋɗe maktubm deet deet se kic ɓo, naan̰ taaɗ te taarɗe eyo. Num naan̰ taaɗ mɛtn taar kiŋg jee kɛn naan̰ raaŋɗen maktubm ese se. Aan gɔɔ kaaɗ kɛn naane se, dɛn jee al‑Masige se aak jeegen kɛn uun ɗoobm raagen kuuy se kɛn dɔkɔ ute ɗoobm kɛn jeege aal maakɗe do Isa ki se ɔɔ naan̰ se, ɔlɗe naaɗe kic ɓo je tɛɗn aan gɔɔ naaɗe. Taa naan̰ se ɓo debm raaŋ maktubm ara se je aɗen taaɗn ko taarge dio: deet deet se ɛɗɗen kaay kaama ɔɔ jꞋiŋg kꞋdɔɔk ute Raa ɔɔ ute goonin̰ Isa al‑Masi ɔɔ kꞋje naapa aan gɔɔ gɛnaage; ɔɔ tɛr gɛn k‑dige: kꞋɗo do taarge tun mɛt ki eyo kɛn naaɗe lee dooy jeege kɛn ɔl jeege tuj ɔrmɗe do Labar Jigan gɛn Isa al‑Masi se kici.

1

Taar *Raa ɛɗjeki kaaja

(Jn 1.1‑14)

1 Naaje kꞋtaaɗsen ute debm kꞋdaŋin̰ Taara kɛn ɛɗ kaaja se. Kɛn Raa aalo te duni ey ɓɔrt se, debm kɛn kꞋdaŋin̰ Taara se utu tap. Naaje kꞋbooyoga taarin̰ kɛn naan̰ taaɗ se, ɔɔ jꞋaakin̰ga ute kaamje mala kici. Naaje jꞋaak jꞋɔkin̰ga ɔɔ kꞋnaamin̰ga ute jije. 2 Kɛn debm ɛɗ kaaja jaay ɓaaɗo se, naaje jꞋaakin̰ga ute kaamje ɔɔ naaje se kꞋsaaɗin̰ge. Ɔɔ naaje kꞋtaaɗsen se ro taar debm kɛn ɛɗ *kaajn̰ gɛn daayum. Do dɔkin̰ se naan̰ tiŋgo ute Raa Bubu, ɔɔ ɓɔrse Raa taaɗjenkiga mɛtin̰ naajege tu. 3 Nakgen naaje mala jꞋaako ute kaamje ɔɔ kꞋbooyo ute bije se ɓo, kꞋtaaɗsesin̰ naase ki kici, taa naase kic ɓo aki tum kalaŋ ute naaje. Ɔɔ tum kɛn jꞋaki tum kalaŋ se, jꞋaki tum ute Raa Bubu ɔɔ ute Goonin̰ Isa *al‑Masi. 4 Naaje kꞋraaŋ jꞋɔlsen taargen se taa maak‑raapjege se, Ꞌtɛɗn maak‑raapm maraadin̰ ki.

Debm kɛn tɛɗ *kusin̰a se tum ute Raa eyo

5 ꞋBooyki kɛse ɓo taar kɛn naaje kꞋbooyo gɔtn Goonin̰ ki ɔɔ kꞋtaaɗsesin̰a: Raa se naan̰ gɔtn wɔɔrɔ ɔɔ gɔtn ɔɔɗ se gɔtn naan̰ ki gɔtɔ. 6 Kɛn naajege jaay kꞋtaaɗki jꞋɔɔki naajege jꞋutuki Raa se, kꞋtum kꞋtɛɗkiga kalaŋ se, ɔɔ jaay kꞋleeki maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗ num, kɛse naajege ɓo kꞋjee taar‑kɔɔɓge ɔɔ kꞋtɛɗki nakŋ kɛn mɛt ki eyo. 7 Num gaŋ kɛn kꞋleeki maakŋ gɔt kɛn wɔɔrɔ, aan gɔɔ Raa mala kic iŋg gɔt kɛn wɔɔr se, bin se naajege kꞋtum kꞋtɛɗkiga kalaŋ ute naapa ɔɔ moosn Goonin̰ Isa se ajeki tugŋ kusin̰jege. 8 Kɛn naajege jaay kꞋɗeekki jꞋɔɔki naajege kꞋtɛɗki te kusin̰ ey se, kɛse jꞋan̰ki ro naaje malin̰ge ɓo daala ɔɔ taar Raa mɛt ki se, maakjege tu gɔtɔ. 9 Anum kɛn naajege jaay kꞋtaaɗki kusin̰jege se, kɛn bin se Raa utu ajeki tɔɔl kusin̰jege, ɔɔ naan̰ ajeki tugŋ ɗaapm naanin̰ ki ɔɔ kusin̰jege se naan̰ an̰ kɔɔɗn naatn. Taa Raa se naan̰ debm daan ki ɔɔ tuj ɔrmin̰ eyo. 10 Kɛn naajege jaay kꞋɗeekki jꞋɔɔki naajege kꞋtɛɗki kusin̰ ey se, kɛn bin se naaje kꞋtɛɗki Raa ɓo debm taar‑kɔɔɓɔ ɔɔ taar naan̰ taaɗjeki se naaje jꞋɔkin̰ki maakjege tu eyo.

2

1 Gɛnumge, maam mꞋraaŋsen nakgen se taa naase aki tɛɗn *kusin̰ eyo. Num kɛn maakse ki jaay debm tɛɗga kusin̰ lɛ, naaje jꞋɔkki debm koocn̰ mɛtjege naan Bu ki, naan̰ ɓo Isa *al‑Masi Debm Daan ki se. 2 Naan̰ ɓo debm ɛɗ ron̰ *sɛrkɛ, taa *Raa ajeki tɔɔl kusin̰jege. Kusin̰ naajege sum eyo, num Raa utu tɔɔl kusin̰ jeegen do naaŋ ki paac.

Raa ɔɔ: kꞋjeki naapa

(Mt 7.21‑23; Jn 13.34,35, 14.21‑24)

3 Nakŋ jaay taaɗ ɔɔ naajege kꞋjeelki Raa se, taa taar kɛn naan̰ taaɗjeki gɛn tɛɗa se naajege kꞋlee kꞋtɛɗin̰ki. 4 Kɛn deba jaay ɗeek ɔɔ naan̰ jeel Raa ɔɔ baate tɛɗn nakgen Raa taaɗin̰ gɛn tɛɗa se, naan̰ se debm taar‑kɔɔɓɔ ɔɔ taar Raa mɛt ki se, maakin̰ ki gɔtɔ. 5 Anum debm took uun taarin̰ se, naan̰ se ɓo debm kɛn je Raa ute maakin̰ paac; ute naan̰ se ɓo naajege kꞋjeelki naajege se kꞋtɛɗkiga kalaŋ ute naan̰a. 6 Debm kɛn taaɗ ɔɔ naan̰ iŋg dɔɔk ute Raa se, bɛɛki num, naan̰ Ꞌlee ɗoobm kɛn Isa leeno se.

7 Jeegen maam mꞋje se, taar maam mꞋraaŋsen gɛn tɛɗ se, taar kiji eyo. Gaŋ taar se do kuun mɛt ki tap ɓo kꞋtaaɗsesin̰oga, naase Ꞌjeelin̰ki; ɔɔ taar kɛn maam mꞋraaŋseno gɛn tɛɗa se, kɛse ɓo taar Raa kɛn naase Ꞌbooyin̰kiro se. 8 Gaŋ taar kɛn maam mꞋraaŋsen gɛn tɛɗa se, naan̰ se kiji kici. Naan̰ se ɓo kɛn Isa *al‑Masi tɛɗin̰o ɗeere ɔɔ ɓɔrse naase kic utu Ꞌlee Ꞌtɛɗin̰ki se. Taa gɔtn ɔɔɗ se deel deele ɔɔ gɔtn wɔɔr mala se, baagga wɔɔr gɔtɔ. 9 Debm kɛn taaɗ ɔɔ naan̰ iŋg maakŋ gɔt kɛn wɔɔrɔ ɔɔ ɔɔɗ und gɛnaan̰ se, debm bin se daayum utu iŋg maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗɔ. 10 Gaŋ debm jaay je gɛnaan̰ se, naan̰ se iŋg maakŋ gɔt kɛn wɔɔrɔ. Debm bin se ɗim jaay an̰ kɔlin̰ naan̰ rɛsn ɗoobm Raa se gɔtɔ. 11 Anum debm jaay ɔɔɗ und gɛnaan̰ se, debm bin se ɓɔrse kic utu iŋg maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗɔ ɔɔ lee maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗɔ. Ɗoobm naan̰ ɓaan se kic ɓo naan̰ jeel eyo, taa gɔtn ɔɔɗ se gaasin̰ga gɔtɔ naan̰ ɔŋ aak eyo.

12 Gɛnumgen sɛɛmɛ, maam mꞋraaŋsen taargen se,

taa ute ro Isa se Raa tɔɔlsenga *kusin̰sege.

13 Bubge, maam mꞋraaŋsen taargen se,

taa naase Ꞌjeelki, debm kɛn Raa utu aalo kaal duni kic ɓo,

naan̰ utu tap.

Ɔɔ naase gaan kɔɗge maam mꞋraaŋsen taar se,

taa naase Ꞌcirkiga bubm jee kusin̰ge.

14 Naase gɛnumgen sɛɛmɛ, tɛr maam mꞋraaŋsen daal se,

taa naase Ꞌjeelkiga Raa Bubu.

Bubge tɛr maam mꞋraaŋsen daala,

taa naase Ꞌjeelki, debm kɛn Raa utu aalo kaal dunia kic ɓo,

naan̰ utu tap.

Naase gaan kɔɗge tɛr maam mꞋraaŋsen daala,

taa naase se jee tɔɔgki

ɔɔ taar Raa se utu maakse ki

ɔɔ naase Ꞌcirkiga bubm jee kusin̰ge.

15 Ɔn̰te Ꞌkɔndki maakse do nakge tun do *duni ki ɔɔ nakgen jee do duni ki je se, ɔn̰te Ꞌkɔndki maakse do ki. Debm jaay ɔnd maakin̰ do nakge tun do duni ki se, debm bin se je Raa Bubu eyo. 16 Nakgen paacn̰ do duni kɛn jig ey se, naaɗe se ɓo kɛngen ese: kɛn jeege tɛɗn nakŋ kɛn maakɗe jea, ɔɔ kɛn aakga nakŋ nam se naaɗe dɔŋɔ ɔɔ naaɗe je nakŋ kɛn an magal roɗe. Nakgen se paac se nakŋ do dunia, ey num naaɗe se iin̰o gɔtn Raa ki eyo. 17 ꞋJeelki, nakgen do duni ki se utu Ꞌdeele, ɔɔ nakgen jeege aak jaay lee dɔŋ se kic utu Ꞌdeele. Num gaŋ debm kɛn tɛɗ nakŋ kɛn Raa maakin̰ jen ro ki se, debm bin se naan̰ tiŋg gɛn daayum.

Jee gɛcn̰ *al‑Masi

(Jn 16.13‑15)

18 Gɛnumge, dunia se ɔɔpga baata. Taar kꞋtaaɗseno se naase Ꞌbooyin̰kiroga debm kɛn gɛc al‑Masi se utu aɗe ɓaao; ɓɔrse naase Ꞌjeelki jee gɛc al‑Masi se teecoga dɛna, ɔɔ ute naan̰ se kꞋjeelki, dunia se ɔɔpga baata. 19 Jee se do dɔkin̰ se naaɗe mɛtn naajege, num gaŋ naaɗe se kɛn ɗeer num mɛtn naajege eyo. Kɛn naaɗe jaay mɛtn naajege num, kaaɗn naane naaɗe tɛɗn ɔɔp iŋgga ute naajege. Gaŋ nakgen se jaay aan paac se, taa jꞋaɗen kaakŋ jeel tal, naaɗe se mɛtn naajege eyo.

20 Gaŋ naase se, al‑Masi ɛɗsenga Nirlin̰a ɔɔ naase paac Ꞌjeelkiga taar mɛt ki. 21 Raaŋ kɛn maam mꞋraaŋsen se, mꞋjesen taaɗn mꞋɔɔ naase se Ꞌjeelki taar kɛn mɛt ki. Taa naan̰ se ɓo naase Ꞌjeelki, taar‑kɔɔɓɔ ute taar kɛn mɛt ki se ɔŋ tum kalaŋ eyo. 22 Debm taaɗn taar‑kɔɔɓɔ se kɛn gay? Naan̰ se debm kɛn naaj ɔɔ Isa se naan̰ al‑Masi eyo, naan̰ se ɓo debm gɛc al‑Masi. Naan̰ se ɔɔɗ und Raa Bubu ute Goonin̰a. 23 Debm ɔɔɗ und Goono se, naan̰ ɔɔɗ und Raa Bubu kici; ɔɔ debm jeel Goono te maakin̰a jaay taaɗ naan jeege tu se, jeel Raa Bubu kici.

24 Kɛn taar naase Ꞌbooykiro do kuun mɛt ki se jaay utu iŋg maakse ki num, ute naan̰ se jaay naase aki dɔɔkŋ ute Goon Raa ɔɔ ute Raa Bubu tɛlɛ. 25 Taa Goon Raa Ꞌtaaɗjekiroga taaɗa ɔɔ tɛɗga num naan̰ utu ajeki kɛɗn *kaajn̰ gɛn daayum.

26 Kɛse ɓo kɛn ɔlum jaay maam mꞋraaŋseno do taar jeege tun kɛn lee an̰sen dal se. 27 Gaŋ naase se Isa al‑Masi ɛɗsenga Nirlin̰ maakse ki. Aan gɔɔ Nirl naan̰ mala ɓo utu maakse ki se, naase Ꞌjeki nam kuuy ɓo asen dooy eyo. Taa Nirl naan̰ se asen dooy nakgen paac kɛn mɛt ki ɔk taar‑kɔɔɓ eyo. Taa naan̰ se ɓo iŋg Ꞌdɔɔkki ute al‑Masi aan gɔɔ kɛn naan̰ dooyseno se.

Naajege kꞋgaan Raage

(Rm 8.14‑19)

28 Bin se gɛnumge, iŋg Ꞌdɔɔkki ute *al‑Masi, taa ɓiin kɛn naan̰ aɗe teecn̰ pirsil se naaje jꞋaki kɔŋ ɓeer ey paac paac ɔɔ ɓii kɛn naan̰ aɗe ɓaa se sɔkɔn̰ɔ ajeki tɔɔl naanin̰ ki eyo.

29 Aan gɔɔ naase Ꞌjeelin̰ki al‑Masi debm daan ki se, bin se naase kic ɓo aki jeele debm jaay tɛɗn nakge ute ɗoobin̰ se, naan̰ se goon Raa.

3

1 ꞋBooyki, *Raa Bubu se jejeki dɛna naan̰ daŋjeki kꞋgɛnin̰ge ɔɔ ɗeer ɗeer, kꞋtɛɗkiga gɛnin̰ge! Jee do naaŋ ki jaay ɔŋ jeeljeki naajege kꞋgaan Raage ey se, taa naaɗe ɔŋ jeel te Raa eyo. 2 Jee maak‑jemge, ɓɔrse se naajege kꞋgaan Raage; naɓo nakŋ kɛn tɛɗga num Raa utu ajeki tɛɗ se, Raa taaɗjeki te mɛtin̰ ey ɓɔrtɔ. Anum nakŋ naajege kꞋjeel se, ɓii kɛn naan̰ aɗe teecn̰ pirsil se, naajege jꞋutu jꞋan̰ki tec naan̰a, taa jꞋutu jꞋan̰ki kaakŋ naan̰ mala ute kaamjege. 3 Debm jaay ɔnd don̰ do naan̰ ki se, tɛɗ ron̰ debm *salal aan gɔɔ Isan kɛn salal se.

4 Debm daayum tiŋg tɛɗ *kusin̰ se, naan̰ uum aal *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo se ɓo naaŋ ki; ɗeere debm tɛɗ kusin̰ se naan̰ uum aal Ko Taar kɛn Raa ɛɗo se ɓo naaŋ ki. 5 Gaŋ naase Ꞌjeelki Isa ɓaaɗo do naaŋ ki se, taa kɔɔɗn kusin̰ jeege. Ey num naan̰ lɛ ɔk kusin̰ eyo. 6 Taa naan̰ se ɓo debm iŋg dɔɔk ute naan̰ se lee tɛɗ kusin̰ eyo. Num gaŋ debm lee tɛɗ kusin̰ se, naan̰ se jeelin̰ eyo ɔɔ aakin̰ te te eyo.

7 Gɛnumgen sɛɛmɛ, ɔn̰te Ꞌkɔn̰ki nam asen kaan̰ dala. Debm tɛɗ nakge ute ɗoobin̰ se, naan̰ debm daan ki aan gɔɔ Isan debm daan ki se. 8 Gaŋ debm tiŋg tɛɗ kusin̰ se, naan̰ debm *Ɓubm sitange. Taa Bubm sitange se, naan̰ baago tɛɗn kusin̰a se kaaɗ kɛn Raa utu aalo kaal do naaŋa. Taa naan̰ se ɓo Goon Raa ɓaaɗo se, taa tujn̰ naabm Bubm sitange se. 9 Debm tɛɗga Goon Raa se, naan̰ iŋg maakŋ kusin̰ ki eyo. Taa *Nirl Raa se utu iŋg maakin̰ ki se, naan̰ Ꞌkɔŋ tɛɗn kusin̰ eyo taa naan̰ se tɛɗga goon Raa. 10 Debm tɛɗ nakgen ute ɗoobin̰ eyo ɔɔ je gɛnaan̰ ey se, naan̰ se debm Raa eyo. Ute naan̰ se ɓo, kꞋjeelki kɛse gaan Raage ɔɔ kɛse gaan Bubm sitangege.

KꞋjeki naapa

11 Kɛse ɓo taar naase Ꞌbooykiro do kuun mɛt ki kɛn ɗeek ɔɔ: kꞋjeki naapa. 12 JꞋɔn̰te Ꞌtɛɗki aan gɔɔ Kayn*, naan̰ se mɛtn bubm jee *kusin̰ge. Naan̰ se ɓo debm kɛn tɔɔlɔ gɛnaan̰a. Taa ɗi kɛn naan̰ tɔɔlin̰a? Taa Kayn se nakŋ naan̰ tɛɗ se jig eyo, num gaŋ nakŋ gɛnaan̰ tɛɗ se ɓo, kɛn ute ɗoobin̰a.

13 Gɛnaamge, kɛn jee do naaŋ ki jaay ɔɔɗ und se num, naase ɔn̰te Ꞌkaakin̰ki aan gɔɔ nakŋ deel dose. 14 KꞋjeelki naajege se kꞋteeckiga maakŋ yo ki ɔɔ ɓɔrse jꞋɔŋkiga kaaja taa naajege kꞋjeki naapa. Debm jaay je gɛnaan̰ge ey se, naan̰ se utu iŋg kiŋg maakŋ yo ki. 15 Debm jaay ɔɔɗ und gɛnaan̰ se, naan̰ se debm tɔɔl jeege ɔɔ Ꞌjeelki debm tɔɔl jeege se ɔk *kaajn̰ gɛn daayum eyo. 16 ꞋƁooyki, Isa se ɓaaɗo ɛɗ ron̰ taa naajege se: ute naan̰ se jaay naajege kꞋjeelki naan̰ se taaɗjeki ɗoobm jꞋan̰ki je gɛnaajege. Bin se naajege kic ɓo jꞋaki kɛɗn rojege taa gɛnaajege. 17 Kɛn debm jaay ɔk ɗim ɔɔ aak gɛnaan̰ ɔk ɗim ey jaay ɛɛjin̰ don̰ ki ey se, debm bin se kɛn naan̰ ɔɔ je Raa kic ɓo jen̰ eyo.

18 Taa naan̰ se ɓo gɛnumgen sɛɛmɛ, jꞋɔn̰te Ꞌjeki naapa ute taarjege sum, num kꞋtɛɗki nakgen kɛn taaɗ ɔɔ naajege se kꞋjeki naapa mala mala. 19 Bin se jaay jꞋaki Ꞌjeele naajege se kꞋtɛɗkiga gaan Raagen ɗeere. Taa naan̰ se ɓo nirljege ajeki kaay naanin̰ ki eyo. 20 Bin se, naajege kꞋjeelki te maakjege kɛn naajege kꞋtujkiga ɗim jaay nirljege aayjeki kic num, Raa se naan̰ magala ɔɔ jeel naŋ nakŋ maakjege tu paac. 21 Jee maak‑jemge, kɛn nirljege jaay aayjeki ey se, kꞋɓaakiga naanin̰ ki gɛn keemin̰ kic ɓo jꞋaki ɓeer ey paac paac. 22 Nakgen paac naajege kꞋtɔndki mɛta gɔtin̰ ki se, naan̰ ɛɗjeki, taa naajege kꞋlee kꞋtɛɗki nakgen kɛn naan̰ lee taaɗjeki gɛn tɛɗa ɔɔ kꞋtɛɗki nakŋ kɛn tɔɔlin̰ naan̰ ki. 23 ꞋBooyki, kɛse ɓo nakŋ kɛn naan̰ taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa: nakŋ naan̰ je se, jꞋaki kaal maakjege do Goonin̰ Isa *al‑Masi ki, ɔɔ tɛr jꞋaki je naapa aan gɔɔ kɛn Raa taaɗjeki ɔɔ jꞋaki tɛɗ se. 24 Debm kɛn iŋg do nakge tun kɛn Raa taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa se, naan̰ se iŋg dɔɔk ute Raa ɔɔ Raa kic iŋg dɔɔk utu naan̰a. Ute naan̰ se jaay naajege kꞋjeelki Raa se iŋg dɔɔk ute naajege, ute ɗoobm Nirl kɛn naan̰ ɛɗjeki se.

4

Jee sitange ute jee Raage se jꞋaɗen jeel jꞋɔɔ ɗi

1 Jee maak‑jemge, kɛn jeegen jaay ɓaaɗo taaɗsen ɔɔ naaɗe ɔk *Nirl Raa se, naase ɔn̰te Ꞌnaar Ꞌtookki mɛtn taarɗe, num gaŋ aak ɔkɗeki jiga jaayo. Ute naan̰ se jaay ɓo, naase aki jeele kɛn naaɗe se jee Raage ɗeer num. Taa jee kɛn tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee taaɗ taar teeco taar *Raa ki se, ɓaaɗoga dɛna ɔɔ wɔɔkga do naaŋ ki. 2 Ute naan̰ se jaay ɓo naase aki Ꞌjeel debm ɔk Nirl Raa se: debm kɛn taaɗ ɔɔ Isa *al‑Masi ɓaaɗo do naaŋ ki ɔɔ tɛɗga debkilimi se, naan̰ se ɓo debm ɔk Nirl Raa. 3 Gaŋ debm jaay baate tookŋ ɔɔ Isa al‑Masi tɛɗ te debkilimi do naaŋ ki ey se*, debm bin se ɔk Nirl Raa eyo. Maak‑saapm naan̰ se iin̰o gɔtn debm kɛn gɛc Isa al‑Masi. Naan̰ se ɓo kɛn naase Ꞌbooykiga ɔɔ utu ɓaaɗo ɔɔ ɓɔrse se naan̰ utu do *duni ki.

4 Num naase gɛnumgen sɛɛmɛ, naase se jee Raage ɔɔ naase se Ꞌcirkiga jeegen tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee taaɗ taar teeco taar Raa kɛn ese se, taa debm utu iŋg ute naase maakse ki se, naan̰ tɔɔg cir debm utu iŋg do duni ki se. 5 Jeegen tɛɗ roɗe aan gɔɔ jee taaɗ taar teeco taar Raa ki se, naaɗe se jee do duni ki. Taa naan̰ se ɓo, naaɗe taaɗ te nakgen gɛn do dunia ɔɔ jee do duni ki se, booy uunɗen taarɗe. 6 Gaŋ naajege se kꞋjee Raage. Debm jeel Raa se, booyjeki taarjege ɔɔ debm kɛn gɛn Raa ey lɛ, booyjeki taarjege eyo. Ute naan̰ se ɓo, naajege jꞋaki jeele debm ɔk Nirl Raa maakin̰ ki se taaɗ taar mɛt ki, ɔɔ debm ɔk Nirl Raa maakin̰ ki ey se lɛ, taaɗ taar‑kɔɔɓɔ.

Raa se naan̰ Debm maak‑jea

7 Jee maak‑jemge, kꞋjeki naapa, taa maak‑je se iin̰o gɔtn Raa ki ɔɔ debm je jeege se, naan̰ se goon Raa ɔɔ naan̰ jeel Raa. 8 Debm jaay je jeege ey se, naan̰ se jeel Raa eyo, taa Raa se naan̰ Debm maak‑jea. 9 ꞋBooyki, Raa se ɔlo Goonin̰ kalaŋ lak do naaŋ ki, taa jꞋaki kɔŋ kaaja ute ɗoobm naan̰a. Naan̰ tɛɗn naan̰ se taa ajeki taaɗn ɔɔ naan̰ jejeki aak eyo. 10 ꞋBooyki, kɛse ɓo maak‑je kɛn Raa taaɗni: Raa se, naajege ɓo kꞋjen̰kiro deet eyo, anum naan̰ ɓo debm jejekiro deete ɔɔ naan̰ ɔlo Goonin̰a ɓaaɗo ɛɗ ron̰ *sɛrkɛ taa ajeki tɔɔl *kusin̰jege. 11 Jee maak‑jemge, aan gɔɔ Raa jejeki bin se, bɛɛki num naajege kic ɓo jꞋaki je naapa. 12 Raa se ɓii kalaŋ nam aakin̰ te eyo, kɛn naajege jaay kꞋjeki naapa se, Raa kic iŋg dɔɔk ute naajege. Maak‑je kɛn naan̰ jejeki se ɓo, ɔljeki naajege kic kꞋjeki jeege se.

13 Ute naan̰ se ɓo, naajege kꞋjeelki, naajege se jꞋiŋg kꞋdɔɔkki ute naan̰a ɔɔ naan̰ kic iŋg dɔɔk ute naajege, taa naan̰ ɛɗjekiga Nirlin̰ mala. 14 Raa Bubu ɔlo Goonin̰ do naaŋ ki se, naaje mala jꞋaakin̰oga ute kaamje naan̰ ɓo Debm Kaajn̰ jeegen do naaŋ ki. Kɛse ɓo saaɗn kɛn naaje kꞋlee kꞋtaaɗin̰ jeege tu. 15 Debm taaɗ ɔɔ Isa naan̰ Goon Raa se, debm bin se Raa iŋg dɔɔk ute naan̰a ɔɔ naan̰ kic ɓo iŋg dɔɔk ute Raa. 16 Naaje kꞋjeelki Raa se jejeki, ɔɔ naajege jꞋaalkiga maakjege do Raa kɛn jejeki se, taa Raa se naan̰ Debm maak‑jea ɔɔ debm jaay je jeege daayum se, naan̰ iŋg dɔɔk ute Raa ɔɔ Raa kic iŋg dɔɔk ute naan̰a.

17 Taa naan̰ se ɓo maak‑je kɛn naan̰ jejeki jaay, ɔljeki naajege kic kꞋjeki jeege se, taa ɓii kɛn jaay Raa utu kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu paac se, naajege jꞋaki kɔŋ ɓeere ey paac paac. Taa kiŋgjegen do naaŋ ki se tecga aan gɔɔ gɛn Isan kɛn tiŋgno do naaŋ ki se kici. 18 Debm kɛn jeel maakin̰ ki Raa jen̰ se iŋg kic ɓo, maakin̰ ɓeer eyo. Je kɛn Raa jejeki se tɛɗjeki naajege se maakjege ɓeer eyo. Taa debm maakin̰ ɓeer se, naan̰ iŋg booy nakŋ ɔɔn̰ utu kaan don̰ ki. Taa debm kɛn iŋg jaay maakin̰ ɓeer se, je kɛn Raa jen̰ se kic ɓo, ɔŋ tɛɗin̰ ɗim eyo.

19 Kɛn ɔljeki jaay kꞋjeki Raa ɔɔ kꞋjeki jeege se, taa Raa ɓo jejekiroga deete. 20 Kɛn debm jaay ɗeek ɔɔ naan̰ je Raa ɔɔ ɔɔɗ und gɛnaan̰ se, debm bin se naan̰ debm taar‑kɔɔɓɔ. Ɗeere, debm kɛn gɛnaan̰ kɛn naan̰ aak ute kaamin̰ jaay jen̰ ey se, Raa kɛn naan̰ aakin̰ ute kaamin̰ ey se, naan̰ an̰ kɔŋ je ey kici. 21 ꞋBooyki, kɛse ɓo nakŋ kɛn Raa taaɗjekiro gɛn tɛɗa: debm je Raa se Ꞌje gɛnaan̰ kici.

5

Naajege kꞋcirkiga nakgen *kusin̰ kɛn do *duni ki

1 Debm kɛn jaay took ɔɔ Isa se naan̰ ɓo *al‑Masi se, debm bin se naan̰ se ɓo goon *Raa. Debm jaay je bubin̰ se, Ꞌje gɛnaan̰gen gaan bubin̰ge se kici. 2 Kɛn naajege jaay kꞋjeki Raa ɔɔ kꞋtɛɗki nakŋ kɛn naan̰ taaɗjeki gɛn tɛɗa se, bin se naajege kꞋjeelki naajege se kꞋjeki gaan Raage. 3 ꞋBooyki, kɛn naajege jaay kꞋjeki Raa ɗeer num, nakgen naan̰ taaɗjeki ɔɔ gɛn tɛɗa se, jꞋaki kiŋg do ki. Ɔɔ nakgen naan̰ taaɗjeki gɛn tɛɗa se lɛ, ɔɔn̰ eyo. 4 Taa debm tɛɗga goon Raa se, naan̰ tɔɔg cir nakgen kusin̰ do duni ki se. Ɔɔ kɛn tɛɗjeki jaay kꞋtɔɔgki cirki nakgen kusin̰ do duni ki se, taa naaje jꞋaalkiga kaal maakjege do al‑Masi ki. 5 Naŋa jaay tɔɔg cir nakgen kusin̰ do duni ki se? Debm tɔɔg cir nakgen kusin̰ do duni ki se, debm kɛn took ute maakin̰ paac ɔɔ Isa al‑Masi se Goon Raa.

6 Isa al‑Masi ese ɓo kɛn ɓaaɗo do naaŋ ki se, *kꞋbatizin̰ maan ɔɔ ɔn̰ ron̰ *sɛrkɛ ɔɔ moosin̰ ɔɔyo. Naan̰ ɓaaɗo se kꞋbatizin̰ maan sum eyo, num ɔn̰ moosin̰ ɔɔyga kici. *Nirl Raa mala kic ɓo taaɗjekiga saaɗin̰a, taa Nirl Raa se taaɗ taar mɛt ki. 7 Naaɗen mɔtɔ se ɓo kɛn saaɗge: 8 Nirl Raa, maan kꞋbatizn Isa ɔɔ moosn Isa, naaɗen mɔtɔ se paac taaɗ mɛtn saaɗn kalaŋ sum. 9 KꞋjeelki kɛn jeege jaay ɓaaɗo taaɗjeki saaɗɗege se, naajege kꞋlee kꞋtookki; bin num saaɗn gɛn Raa se, mɛt ki cir daala. ꞋƁooyki, kɛse saaɗn gɛn Raa ɔɔ: naan̰ se ɓo taaɗjeki saaɗn gɛn Goonin̰ se. 10 Debm jaay aal maakin̰ do Goon Raa ki se, naan̰ took do saaɗn Raa ki se. Debm jaay baate kaal maakin̰ do Raa ki se, naan̰ tɛɗ Raa ɓo debm taar‑kɔɔɓɔ. Taa naan̰ baate tookŋ do saaɗ kɛn Raa taaɗo ro Goonin̰ ki se. 11 Kɛse ɓo saaɗn kɛn Raa taaɗjeki: Raa se ɛɗjekiga *kaajn̰ gɛn daayum, ɔɔ kaajn̰ gɛn daayum ese se naan̰ ɛɗjesin̰ki ute ɗoobm Goonin̰a. 12 Debm jaay iŋg dɔɔk ute Goon Raa kalaŋ se, naan̰ ɔŋga kaaja; ɔɔ debm jaay iŋg dɔɔk ute Goon Raa kalaŋ ey se, naan̰ ɔk kaaj eyo.

13 Maam mꞋraaŋseno nakgen se paac se, taa naase jee aalkiga kaal maakse do Goon Raa ki se, aki jeele naase se ɔŋkiga kaajn̰ gɛn daayum.

Naan Raa ki se naajege kꞋɓeerki ɗim ki ey paac paac

14 Naan Raa ki se naajege kꞋɓeerki ɗim ki ey paac paac, taa kɛn kꞋtɔndkiga mɛtn ɗim kɛn naan̰ maakin̰ jen ro ki se, naan̰ lee booyjeki booyo. 15 KꞋjeelki nakŋ kɛn naajege kꞋtɔndkiga mɛtn ɗim gɔtin̰ ki ɓo, naan̰ lee booyjeki booy ɗey se, bin se nakŋ jaay kɛn kꞋtɔndkiga mɛta gɔtin̰ ki se, kꞋjeelin̰ki maakjege tu aan gɔɔ kꞋjꞋɔŋin̰kiga.

16 Kɛn debm jaay aak gɛnaan̰ tɛɗ tɛɗ *kusin̰ se ɔɔ kusin̰ naan̰ tɛɗ tɛɗ se jaay an̰ kɔlin̰ gɔtn kut ki ey num, n̰Ꞌtɔnd mɛtn Raa taa gɛnaan̰ se, ɔɔ Raa utu an̰ kɛɗn kaaja; kɛn kusin̰ gɛnaa tɛɗ tɛɗ se jaay an̰ kɔl gɔtn kut ki ey se, taa kusin̰ kalaŋ se, debm tɛɗin̰ga num ɔlin̰ gɔtn kut ki. Maam mꞋtaaɗsen mꞋɔɔ aki tɔnd mɛtn Raa se, taa debm kɛn tɛɗ kusin̰ an̰ kɔl gɔtn kut ki se eyo. 17 Nakgen kꞋtɛɗki ute ɗoobin̰ ey paac se, naaɗe se kusin̰a naan Raa ki. Naɓo kusin̰a paac se ɔŋ ɔl deba gɔtn kut ki eyo.

18 Naajege kꞋjeelki debm tɛɗga goon Raa se, naan̰ lee tɛɗ kusin̰ eyo, taa Goon Raa se bɔɔbin̰a, ɔɔ Bubm jee kusin̰ge se, ɔk tɔɔgɔ don̰ ki eyo. 19 KꞋjeelki naajege se kꞋtɛɗkiga jee Raage, num gaŋ jee do naaŋ ki paac se naaɗe se kaam ji Bubm jee kusin̰ge. 20 Naajege kꞋjeelki Goon Raa ɓaaɗo do naaŋ ki se ɔɔ ɛɗjekiga jeele kɛn jꞋanki jeel Raa ɗeere. Ute Goonin̰ Isa *al‑Masi se, naajege kꞋdɔɔkkiga kalaŋ ute Raa ɗeer se. Naan̰ se ɓo Raa kɛn ɗeer ɗeer ɔɔ kɛn ɛɗ kaaja daayum jeege tu.

21 Gɛnumgen sɛɛmɛ, ɔɔɗki dose dɔkɔ ro maragge tu.

* 3:12 Kayn se, naan̰ goon paragŋ Adum.

* 4:3 Jee mɛtin̰ge se, maakŋ maak‑saapɗe ki se ɔɔ Isa al‑Masi se naan̰ ɓaaɗo do naaŋ ki se tec te debkilim mala mala eyo.

Jan gɛn k‑dige

Maktubm Jan raaŋin̰ gɛn k‑dige

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm Jan gɛn k‑dige

Debm raaŋ maktubm ara se taaɗ ɔɔ naan̰ naan jee al‑Masige. Naɓo do taarin̰ge tun naan̰ raaŋ se, naan̰ aan gɔɔ naan̰ ɓo magal jee kɛn naan̰ raaŋɗen maktubm ese se. Naan̰ raaŋ ɔɔ «mꞋraaŋi maktubm se naai ki ute gɛnige, naai ɓo Mɛnd kɛn Raa bɛɛr ɔɔɗio.» Jee mɛtin̰ge saap ɔɔ Mɛnd ara se je taaɗn ute egliz ɔɔ ute jeegen maak ki. Aan gɔɔ maakŋ maktubm kɛn deet deet se, maakŋ maktubm gɛn k‑dige tu se kic ɓo, naan̰ taaɗ jeege tun kɛn naan̰ raaŋɗen ɔɔ jꞋiŋg jꞋɔnd kɔndɔ ɔɔ jꞋaay kaamɗe, ɔɔ kaal maakŋ mɛt ki se jꞋɔkin̰ jiga.

1

Jan raaŋ ɔl tɔɔsɛ jeege tun egliz ki

1 Maam kɛn naan egliz ɓo mꞋraaŋi maktubm se naai ki ute gɛnige, naai ɓo Mɛnd* kɛn *Raa bɛɛr ɔɔɗio. Maam se mꞋjese ute maakum paac. Maam mꞋkalumki sum ɓo mꞋjese eyo, num gaŋ jee jeel taar mɛt ki paac se jese kici. 2 Ɔɔ taar mɛt ki se utu iŋg maakjege tu ɔɔ daayum utu tiŋg ute naajege. 3 Ɔn̰ Raa Bubjege ute Goonin̰ Isa *al‑Masi se ajeki tɛɗn bɛɛɗe, ajeki kɛɛjn̰ dojege tu ɔɔ ajeki kɛɗn lapia. Bin ɓo jꞋaki kiŋg ute maak‑jea ɔɔ ute kɛn mɛt ki.

Taar mɛt ki ute maak‑jea

(1Jn 5.1‑3)

4 Maam se maakum‑raap aak eyo kɛn mꞋɔŋ gɛnigen mɛtin̰ge jaay lee ɗoobm Raa kɛn mɛt ki se. Naaɗe se tɛɗ nakgen kɛn Raa Bubu taaɗjeki gɛn tɛɗa se.

5 Bin se Mɛnda, ɓɔrse maam mꞋtaaɗi mꞋɔɔ: kꞋjeki naapa. Ɔɔ nakŋ kɛn Raa taaɗjeki gɛn tɛɗa se jaay ɔlum maam mꞋraaŋi se, kɛse kiji eyo. Gaŋ kɛse taar kɛn naajege kꞋbooyin̰kiro do kuun mɛt ki. 6 Kɛn naajege jaay kꞋjeki Raa se: kɛse naajege kꞋtɛɗki nakŋ kɛn Raa taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa. Taa nakŋ kɛn Raa taaɗo gɛn tɛɗa kɛn naase Ꞌbooyin̰kiro do kuun mɛt ki se, iŋgki do taar kɛn se.

(1Jn 4.1‑6, 2.18‑23)

7 Jeegen lee aan̰ jeege dal se ɓaaɗoga dɛna do naaŋ ki. Num jee se ɓo kɛn Isa *al‑Masi jaay ɓaaɗo tɛɗ ron̰ debkilimi do naaŋ ki se, naaɗe took do taar kɛn se eyo. Debm kɛn tɛɗ bin se ɓo kɛn lee aan̰ jeege dala ɔɔ naan̰ ɓo debm kɛn gɛc al‑Masi. 8 Taa naan̰ se ɓo naase ɔndki kɔndɔ taa naabsen Ꞌtɛɗki se Ꞌkutn cɛr eyo, anum naabsen Ꞌtɛɗki se utu aki kɔŋ bɛɗse ute maraadse.

9 ꞋJeelki debm jaay naar aan̰ deel naan ki ɔɔ iŋg do taar al‑Masi dooyjekiro ey se, debm bin se Raa ute naan̰ eyo. Gaŋ debm jaay iŋg do taar al‑Masi dooyjekiro se, debm bin se naan̰ iŋg dɔɔk ute Raa Bubu ɔɔ ute Goonin̰a. 10 Taa naan̰ se ɓo nam jaay ɓaaɗo taaɗsenga taar kɛn jaay tec gɛn Isa al‑Masi kɛn kꞋlee kꞋdooyjekiro ro ki ey se, debm bin se ɔn̰te Ꞌkɔkin̰ki ɓeesege tu ɔɔ ɔn̰te Ꞌtɛɗin̰ki tɔɔsɛ. 11 Num debm jaay tɛɗin̰ga tɔɔsɛ ɔkin̰ ɔɔn̰ se, debm bin se ɛndga maakŋ *kusin̰ kɛn debm se lee tɛɗ se.

Jan raaŋ naŋ taarin̰a

12 Ey num maam mꞋɔk nakge dɛna kɛn mꞋje mꞋasen raaŋa, naɓo taargen se mꞋje mꞋaɗen raaŋ maakŋ maktub ki eyo. Taa maam mala mꞋsaap mꞋutu mꞋasen ɓaa kaaka ɔɔ kɛn mꞋaanga naane naɓo jꞋaki taaɗn taara ute taara. Taa bin se maak‑raapjege se Ꞌtɛɗn maak‑raap maraadin̰ ki. 13 Gɛnaai Mɛnd kɛn Raa bɛɛr ɔɔɗin̰o ute gɛnin̰ge se Ꞌtɛɗi tɔɔsɛ naai ki kici.

* 1:1 Jee mɛtin̰ge saap ɔɔ Mɛnd ara se je taaɗn ute jee egliz kɛn lee tus gɔtɔ kaam kalaŋ.

Jan gɛn k‑mɔtɔge

Maktubm Jan raaŋin̰ gɛn k‑mɔtɔge

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm k‑mɔtɔge gɛn Jan

Maktubm ara se kic ɓo debm kɛn taaɗ ɔɔ naan̰ naan jee al‑Masige se ɓo, debm raaŋin̰a. Maktubm se naan̰ raaŋin̰ gaab ki kalaŋ bini kꞋdaŋin̰ Gayus. Gayus se kꞋjeelin̰ eyo naɓo naan̰ se tuj ɔrmin̰ te Isa al‑Masi eyo. Nakŋ naan̰ tɛɗ se ɓaa te gɛn Deotrep kalaŋ eyo. Taa Deotrep se lee taaɗ taargen iŋg kusu ro deb kɛn naan jee al‑Masige tu se ɔɔ naan̰ je kɔkŋ mɛrtge eyo. Ute maktubm ese ɓo kꞋjeelki kɔkŋ mɛrtge ɔɔ ute kɔkŋ gɛnaagen ɔɔn̰ se, kɛse taaɗn maak‑jea ɔɔ taaɗ ɔɔ do taar kɛn mɛt ki se kꞋtujki te ɔrmjege eyo.

1

Jan raaŋ ɔl maktub Gayus ki

(Mt 10.40‑42)

1 Maam kɛn naan egliz ɓo mꞋraaŋi maktubm se naai Gayus ki. Naai ɓo debm kɛn maakum jei ɔɔ maam se mꞋjei ute maakum paac.

2 Mɛɗn kɔɔn̰ maakuma, maam mꞋje se, nakŋ naai tɛɗ paac se Ꞌkaan̰ kaama. Ɔɔ mꞋje lapi roi se Ꞌtɛɗn jiga aan gɔɔ kɛn naai Ꞌlee jiga ɗoobm *Raa ki se.

Gayus se jeege tɔɔmin̰a

3 Maam se maakum‑raap aak eyo, taa gɛnaagen iin̰o gɔti ki jaay lee ɓaaɗo gɔtje ki ara se, taaɗjenga saaɗn naai kɛn iŋg do taar kɛn mɛt ki jiga se: ɗeere, naai se utu iŋg do taar kɛn mɛt ki. 4 Kɛn maam jaay booy jꞋɔɔ gɛnumge utu iŋg jiga do taar kɛn mɛt ki se, kɛse ɛɗum maak‑raapo dɛn aak eyo.

5 Mɛɗn kɔɔn̰ maakuma, naai se debm utu iŋg do taar kɛn kꞋdooyio se jiga ɔɔ gɛnaagen iin̰o gɔt kuuy kɛn naai jeelɗe eyo jaay ɓaaɗoga mɛrtɛ gɔti ki kic ɓo, naai ɔkɗen jiga. 6 Jeegen naai ɔkɗeno jiga se, kɛn ɓaaɗoga gɔtn ara num naaɗe tɔɔmi naan jeege tun *egliz ki ɔɔ ɗeek ɔɔ naai se debm Ꞌjeɗe dɛna. Bin se mꞋtaaɗi mꞋɔɔ aay kaami ɔɔ jee bin se lee noogɗe daayum ute noogŋ naai se jaay ɓo, aɗen noogŋ maakŋ lee mɛrtɗege tu aan gɔɔ kɛn Raa jen ro ki. 7 Taa naaɗe lee mɛrtɛ se gɛn tɛɗn naabm *al‑Masi ɔɔ jeegen jeel Raa mal ey se ɗim tap ɓo naaɗe tɔnd mɛta gɔtɗe ki eyo. 8 Taa naan̰ se ɓo naajege se, jeegen bin se naajege jꞋaɗeki noogo, taa jꞋaki tɛɗn naaba kalaŋ ɔɔ taar mɛt kɛn jꞋaki taaɗn jeege tu se ɓaa ute naanin̰a.

Deotrep ute Demetrus

(1Kɔr 4.18‑21)

9 Ey num maam mꞋraaŋ mꞋɔlga maktub *egliz ki, naɓo Deotrep se baate tookŋ taarje, taa naan̰ se je ɓo gɔtn magal ron̰a daan jee Raage tu. 10 Taa ɗi kɛn jaay maam mꞋutu mꞋasen ɓaa kɔŋ se, mꞋasen ɓaa taaɗn nakŋ jig eyo kɛn naan̰ iŋg tɛɗ se, ute taar‑kɔɔɓm naan̰ lee tɔkjen doje ki. Naan̰ ese sum eyo, num gaŋ naan̰ tɛɗ nakgen cir naan̰ se daala, naan̰ se baate kɔkŋ gɛnaagen ɗoobm Raa ki ɔɔ jee kɛn je ɔɔ aɗen kɔk kic ɓo, naan̰ gaasɗe ɔɔ tuurɗen naatn maakŋ egliz ki.

11 Mɛɗn kɔɔn̰ maakuma, ɔn̰te kuun bɔlɔtn jeegen lee tɛɗ nakgen jig ey se, num gaŋ uun bɔlɔtn jeegen lee tɛɗ nakgen jiga. Taa debm tɛɗ nakŋ jiga se, naan̰ debm Raa. Num gaŋ debm tɛɗ nakŋ jig ey se, naan̰ se jeel Raa eyo.

12 Anum jeege se paac taaɗ taargen jiga ro Demetrus ki ɔɔ kiŋg naan̰ iŋg jiga do taar kɛn mɛt ki se kic ɓo tɛɗin̰ saaɗa. Naaje kic ɓo kꞋsaaɗin̰ge. Taa naan̰ se ɓo naai kic Ꞌjeele saaɗn naaje se saaɗn mɛt ki.

Jan taaɗ naŋ taarin̰a

13 Ey num mꞋɔk nakge dɛna kɛn mꞋje mꞋaisin̰ raaŋa, naɓo mꞋje mꞋaisin̰ raaŋ maakŋ maktub ki eyo. 14 Taa maam se ɔɔpga gɔɔrɔ mꞋsaap mꞋutu ɓaa gɔti ki, ɔɔ kɛn ɓaa mꞋɔŋiga jaay ɓo kꞋɓaa taaɗn taara ute taara.

15 Ɔn̰ Raa ai kɛɗn lapia. Mɛɗigen gɔtn ara se tɛɗi tɔɔsɛ ɔɔ mɛɗigen gɔtn naane se, naŋa naŋa kic ɓo naai Ꞌtɛɗin̰ tɔɔsɛ.

Jud

Maktubm gɛn Jud

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy maktubm gɛn Jud

Maktubm kɛn Jud raaŋin̰ se, naan̰ raaŋin̰ jee al‑Masige tun gɔtɔ ɓaa se paac. Taar kɛn naan̰ taaɗ se, tec tec naapa ute taargen jꞋɔŋin̰ maakŋ maktubm gɛn Piɛr gɛn k‑dige se. Maakŋ raaŋin̰ ki se naan̰ iin̰ ro jeege tun dooy jeege ute taar‑kɔɔɓɔ ɔɔ iŋg tɛɗn aan gɔɔ kɛn maakɗe jen ro ki se. Jud maakŋ raaŋin̰ ki se, naan̰ tuun tɔl taargen maakŋ Kitapm kɛn Raa dɔɔko ute jeege do dɔkin̰a ɔɔ ute taargen se ɓo, naan̰ dooy jee al‑Masigen do naan̰ ki. Naan̰ tuun tɔl taargen maakŋ kitapm Yaudge tu kici naɓo maakŋ Kitap kɛn Raa dɔɔko ute jeege do dɔkin̰ se, kitapgen se, gɔtɔ (bersege 9, 14 ɔɔ 15). Ɔɔ naan̰ taaɗ ɔɔ Raa se jee kɛn baate tookŋ taar kɛn Raa taaɗɗen ɔɔ naan̰ jeɗe se, naan̰ utu aɗen dabar ɔɔn̰ aak eyo. Ute naan̰ se kic ɓo Raa je aɗen kut eyo naɓo naan̰ je aɗen kaaja.

1

Jud raaŋ ɔl tɔɔsɛ jee al‑Masige tu

1 Maam mꞋJudn kɛn debm tɛɗn naabm Isa *al‑Masi ɔɔ mꞋgɛnaa Jak ɓo mꞋraaŋsen maktubm ese se, naase jeege tun *Raa Bubu jese ɔɔ daŋseno ɔɔ bɔɔbse te Isa al‑Masi se. 2 Ɔn̰ Raa asen kɛɛjn̰ dose ki, asen kɛɗn lapia ute maak‑jen̰ se ute maraadin̰a.

Jeegen dooy jeege do taarge tun mɛt ki eyo

(2Pr 2.1‑22, 3.1‑3)

3 Naase mɛɗn kɔɔn̰ maakumge se, maam se mꞋje bɛɛ eyo kɛn mꞋasen raaŋ maktubm se taa mɛtn taar kaajn̰ kɛn Raa aajjeki taa naapm paac se. Nakŋ kɛn ɔlum jaay maam mꞋaay kaamum mꞋraaŋsen maktubm se, taa mꞋasen kɛɗn kaay kaama, taa naase aki ɗo do taarge tun naase kꞋdooyseno jaay aalki maakse do ki gɛn sɔrɔkin̰ se. 4 Taa jee mɛtin̰ge se goon̰ ɛndoga maakse ki, naaɗe se ɓo kɛn Raa do dɔkin̰ tap ɓo ɔjɗenga kɔjn̰ bɔɔrɔ doɗe ki aan gɔɔ kɛn kꞋraaŋin̰o maakŋ Kitap ki. Jee se, taar kɛn Raa taaɗjeki taa maak‑jen̰ se, naaɗe tɛrlin̰ kaam kuuy taa naaɗe Ꞌkɔŋ ɗoobm kɛn an tɛɗn nakŋ kɛn maakɗe jen ro ki. Kɛn naaɗe jaay tɛɗ bin se, naaɗe ɔɔɗ und Isa *al‑Masi naan̰ kɛn Magaljege ɔɔ Mɛljege kalaŋ lak se.

5 Tɛr mꞋje mꞋasen taaɗn daala, Ꞌjeelki, do dɔkin̰ se Mɛljege Raa aajo gaan *Israɛlge kaaɗ kɛn naan̰ ɔɔɗɗeno naatn maakŋ taa naaŋ kɛn Masar ki. Gaŋ maakɗe ki se jeegen baate kaal maakɗe do naan̰ ki se, naan̰ tɔɔlɗe naatn. 6 ꞋSaapki do *kɔɗn Raage tun, magal kɛn Raa ɛɗɗen se naaɗe ɔkin̰ te tɔɔg eyo, iin̰ rɛsno ute gɔtn kɛn Raa tɔndɗen ro ki. Taa naan̰ se ɓo Raa tɔk dɔɔkɗe ɔɔ ɔmbɗen maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗɔ gɛn tiŋg daayum gɔtn ese bini Ꞌkaan ɓii kɛn naan̰ an kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu paac se. 7 ꞋSaapki do jeege tun kɛn tiŋgo maakŋ gɛgɛr kɛn Sɔdɔm ute Gɔmɔr* ɔɔ ute jeegen tiŋgo maakŋ gɛgɛrge tun cɛɛsɗe ki: naaɗe se kic tɛɗo *kusin̰ bini naaɗe lee ɛɛso naap rɛn̰ rɛn̰ ɔɔ tɛɗo napar nakgen jig eyo kɛn jikilimge tap ɓo lee tɛɗin̰ eyo. Naaɗe se Raa dabarɗenga maakŋ pooɗ kɛn gɛn daayum.

8 Jee kɛn goon̰ ɛndo maakse ki se tɛɗ nakgen jig eyo bin kici. Ɔɔ naaɗe se ute nigen kɛn naaɗe lee ni se ɓo ɔlɗen gɛn kɛɛs naapgen rɛn̰ rɛn̰. Jee ese se kɛn Raa jaay Mɛlɗe se, naaɗe took eyo ɔɔ kɔɗn Raagen ute nookɗege se kic ɓo, naaɗe naajɗe. 9 Gaŋ bubm kɔɗn Raagen kꞋdaŋin̰ Mikaɛl se kic ɓo, kaaɗ kɛn naaɗe mooyo te *Ɓubm sitange gɛn naar yo *Musa se, naan̰ naajin̰ te ute taar iŋg kus eyo, num naan̰ ɗeekin̰ ɔɔ: «Naai se, Raa utu ai dabara.» 10 Num gaŋ jeegen ese se naaɗe naaj ute taargen naaɗe kic ɓo jeel mɛtin̰ eyo. Naaɗe se aan gɔɔ daagen maakŋ kaag ki kɛn ɔk maak‑saap ey se ɔɔ nakgen naaɗe lee tɛɗ se ɓo kɛn utu aɗen kutu. 11 Naaɗe se utu aɗen tɛɗn ɔɔn̰ aak eyo, taa naaɗe se uunga ɗoobm Kayn†. Naaɗe tɛɗ nakgen jig eyo taa an kɔŋ gurs ro ki aan gɔɔ kɛn Balaam‡ tɛɗo do dɔkin̰ se. Naaɗe utga roɗe aan gɔɔ Korɛ§ debm kɛn baate tookŋ taar Raa se. 12 Kɛn naase aki kɔs kalaŋ jaay, naaɗe ute maakse ki num, naaɗe ɓo kɛn lee tujsen gɔtn kɔs se. Naaɗe ɔsɔ, ɔɔ aay te maraadɗe sɔkɔn̰ kic ɓo tɔɔlɗe eyo ɔɔ naaɗe lɛ saap do naaɗe malin̰ge tu sum. Naaɗe se tec aan gɔɔ gapar ɔŋ eeɗ maan ey jaay kuulu wɔɔkin̰ naatn se. Naaɗe aan gɔɔ kaaggen kɛn kaaɗn koojɗege aan kaace num ɔk kooj ey se. Kaaggen se ɓo kɛn kꞋtɔɔɗɗe ute mɛt iirin̰ jaay jꞋɔn̰ɗe ooy se. 13 Naaɗe se tɛɗn nak sɔkɔn̰ge tec aan gɔɔ ool ɗoocga num tɔl gupiyin̰ jɛŋ ki se; naaɗe tec aan gɔɔ k‑dijgen mɛtin̰gen tɔɔɗ lee wari se ɔɔ jee se Raa utu aɗen kɔmb gɔt kɛn ɔɔɗ dɔrɔɗ gɛn daayum daayum.

14 Do dɔkin̰ se gaaba kalaŋ kꞋdaŋin̰ Enok*. Naan̰ se ɓugŋ gɛn k‑cilige gɛn Adum. Taa jee ese se naan̰ taaɗoga taaɗ teeco taar Raa ki kɛn ɔɔ: ꞋBooyki, Mɛljege Raa se utu ɓaaɗo ute jee naan̰gen *salal kɛn dupu kando kando se 15  taa kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu paac kɛn aal Raa maak ki eyo kɛn baate tooko Raa ɓo gaarɗe se, naaɗe se ɓo jꞋaɗen jeel naaɗe se jee kusin̰ge, taa taargen naaɗe taaɗ iŋg kus ro Raa ki se. 16 Jee se tiŋg ɓo maakɗe raap eyo ɔɔ iŋg ɓo gɛn tɔkŋ mind jeege. Naaɗe se tɛɗn nakŋ maakɗe je sum ɔɔ naaɗe taaɗ taargen deel doɗe ɔɔ aan̰ jeege dala ute taar nijimi taa naaɗe kɔŋ ɗim gɔtɗe ki.

Jud dɛj gɛnaagen ɗoobm *al‑Masi ki

17 Num gaŋ naase, mɛɗn kɔɔn̰ maakumge se Ꞌsaapki do taarge tun kɛn jee kaan̰ naabm Mɛljege Isa al‑Masi taaɗseno do dɔkin̰ se. 18 Naaɗe taaɗseno ɔɔ: «Ɓii kɛn kaam mɔɔtn dunia an naŋ se, jeegen jee kaakŋ mɛtn jeege se utu aɗe ɓaao ɔɔ naaɗe se lɛ aal Raa maak ki eyo ɔɔ tɛɗn nakŋ maakɗe jea.» 19 Ɗeere, kɛse ɓo naaɗe! Ɔɔ naaɗe se ɓo kɛn gaaŋ jeege ute naapa; ɔɔ naaɗe se nakŋ daa roɗe je se ɓo naaɗe tɛɗin̰a ɔɔ jee se ɔk *Nirl Raa maakɗe ki eyo.

20 Num gaŋ naase, mɛɗn kɔɔn̰ maakumge, Ꞌnoogki naapa ɔɔ iŋgki tɔɔgɔ do taar Raage tun kꞋdooyseno jaay naase Ꞌtook aalki maakse do ki se. Kɛn aki tɔnd mɛtn Raa se, ɔn̰ki *Nirl Salal ɓo asen tɔɔɗɔ. 21 Kaaɗ kɛn naase utu aakki kaak kaam kaaɗn kɛn naase utu aki kɔŋ *kaajn̰ gɛn daayum kɛn Mɛljege Isa al‑Masi ute bɛɛn̰a utu ajeki kɛɗ se, iŋgki maakŋ maak‑je Raa ki. 22 Jeegen maakɗe utu naaj naaj ɓɔrt se, naase ɛɛjɗeki doɗe ki. 23 Ɔɔ jeegen mɛtin̰gen kuuy kɛn ɓaa ɓaa pooɗn se, naase aajɗeki. Kɛngen kuuy kic ɓo ɛɛjɗeki doɗe ki, naɓo ɔndki kɔndɔ ɔn̰ten tumki te naaɗe, bini jee se kalɗegen *kusin̰ɗege tujɗenga tuj se kic ɓo, naase Ꞌƴɛɛmɗe ki.

KꞋtɔɔmki Raa

24 KꞋtɔɔmki Raa, naan̰ kɛn ɔk tɔɔgɔ asen bɔɔbɔ taa naase aki koocn̰ ɗoobin̰ ki eyo. Naan̰ asen ɓaa naanin̰ ki se jee ɔk tuju roɗe ki eyo ute maak‑raapo, maakŋ gaarin̰ kɛn wɔɔr gɔtɔ kɛlɛŋ kɛlɛŋ se. 25 Raa se naan̰ kalaŋ lak. Naan̰ ɓo Debm aajjeki ute ɗoobm Mɛljege Isa *al‑Masi. Ɔn̰ jeege paac an̰ *nooko, an̰ magala ɔɔ an̰ jeelin̰ naan̰ ɓo, debm ɔk tɔɔgɔ ɔɔ tɔɔgŋ naan̰ se gɔtn do dɔkin̰ tap ɓo naan̰ utu tap, kɛn ɓɔrse ki ɔɔ gɛn daayum daayum. *Amin.

* 1:7 Aak Jɛn kon̰ 18 ɔɔ 19.

† 1:11 Kayn se goon Adum kɛn tɔɔl gɛnaan̰ Abɛl. Aak Jɛn 4.5‑16.

‡ 1:11 Aak Nmb 22‑24.

§ 1:11 Aak Nmb 16.1‑5.

* 1:14 Aak Jɛn 5.21‑24.

Apokalips

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Kitapm kꞋdaŋin̰ Apokalips kɛn Jan raaŋo

Kupm mɛtn taar taaɗjeki ɗoobm gɛn dooy kitapm kꞋdaŋin̰ Apokalips kɛn Jan raaŋo

Jan debm kɛn raaŋ kitapm ara se taaɗ mɛtn nakgen kɛn Isa al‑Masi taaɗin̰o mɛtin̰ tooɗ tal se. Kaaɗ kɛn se naan̰ jꞋɔk kꞋɓaansin̰ gɔtn maane ɔl gurugin̰ daan ki kꞋdaŋin̰ Patmos se. Kɛn ɔl jaay jꞋɔk kꞋɓaansin̰ se taa naan̰ taaɗ Labar Jiga gɛn Isa al‑Masi jeege tu, kaaɗ kɛn se ɓo gaar magal *Rɔm ki lee dabar dabar jee al‑Masige se. Naan̰ raaŋ eglizge tun cili kɛn taa naaŋ Turki kɛn ɓɔrse se gɔtn kɛn markabge lee ɗaarni, ɔɔ gɔtn se kꞋdaŋin̰ Smirn. Jee al‑Masige jaay kꞋdabarɗe se taa naaɗe jeel mɛlɗe ɓo Isa al‑Masi kalin̰ ki sum. Kaaɗ kɛn gɔtɔ tɛɗɗen ɔɔn̰ se ɓo, Jan raaŋɗen kitapm se taa aɗen tɔɔgŋ maakɗe do kaal maakɗe ki ɔɔ do kɔnd doɗe kɛn naaɗe ɔnd do Raa ki se. Maakŋ kitapin̰ ki se Jan taaɗ mɛtn nakgen Isa taaɗin̰ mɛtin̰ ute napar taargen aan gɔɔ jꞋaal kaal naagŋ taara. Naɓo nakgen se jee al‑Masigen jeel Kitapm kɛn Raa dɔɔko ute jeege do dɔkin̰ se ɓo jeel ɔk mɛtin̰a, ey num jee kuuy se, naaɗe jeel ɔk mɛtin̰ eyo. Nakgen Isa al‑Masi teec naan Jan ki jaay taaɗin̰ mɛtin̰ se, naparɗe kalaŋ eyo, naɓo ko taarin̰ se kalaŋ sum. Ko taar kɛn Jan jen taaɗa tap tap se naan̰ je ɗeekŋ ɔɔ ɓɔrse jꞋaak aan gɔɔ nakgen ɔk tɔɔgɔ do jeege tu se ɓo cirga gɔtɔ ɓaa se paac, naɓo Isa al‑Masi, naan̰ kɛn Mɛl kalaŋ sum se utu Ꞌcir nakgen ɔk tɔɔgɔ do jeege tu se gɛn sɔrɔkin̰a. Naan̰ Ꞌtɛɗn naan̰ se taa gɛn Raa ɔɔ gɛn jeen̰ge.

1

Jan taaɗ mɛtn nakgen kɛn naan̰ aako

1 Kɛse ɓo mɛtn taar nakgen kꞋjeel mɛtin̰ ey jaay *Raa taaɗ mɛtin̰ Isa *al‑Masi ki ɔɔ Isa ɔl kɔɗ naan̰ se ɓaa taaɗ mɛtin̰ ɓulin̰ Jan ki, taa Jan ɓaa taaɗ mɛtin̰ jee tɛɗn naabm Raage tu nakgen kɛn utu Ꞌkaan naan ki se. 2 Jan se aako utu kaamin̰a ɔɔ taaɗ mɛtin̰ paac jeege tu ɔɔ kɛse Taar Raa mala ɔɔ kɛse ɓo nakgen mɛt kɛn kꞋjeel mɛtin̰ ey jaay Isa al‑Masi mala taaɗin̰o mɛtin̰ se. 3 Maak‑raapo debm kɛn dooy taar se jeege tu ɔɔ maak‑raapo jeege tun booy taar kɛn teeco taar Raa ki kɛn kꞋraaŋin̰o ara ɔɔ took do ki. Taa nakgen se kaaɗin̰ ɔɔpga gɔɔrɔ utu Ꞌkaana.

Jan raaŋ ɔl tɔɔsin̰ *eglizge tun taa naaŋ Azi ki

4 Kɛse maam Jan ɓo mꞋraaŋsen kitapm se naase eglizge tun maakŋ gɛgɛrge tun kaam cili kɛn taa naaŋ Azi kɛn kaam kalaŋ. Ɔn̰ Raa kɛn do dɔkin̰a, ɓɔrse, ɔɔ kɛn utu ɓaaɗo ɔɔ ute nirl Raagen cilin naan kaag don̰ ki se asen tɛɗn bɛɛn̰a ɔɔ asen kɛɗn tɔɔsin̰a. 5 Ɔn̰ Isa *al‑Masi debm saaɗn mɛt ki ɔɔ naan̰ ɓo debm duro deet deet daan yoge tu ɔɔ naan̰ ɓo Gaar gɛn gaarin̰gen do naaŋ ki se, ɔn̰ asen tɛɗn bɛɛn̰a ɔɔ asen kɛɗn tɔɔsin̰ kici.

Isa se, naan̰ ɓo debm jejeki, ɔɔ ute moosin̰ se, naan̰ ɔɔɗjekiga dojege maakŋ *kusin̰ ki. 6 Naan̰ ɔljekiga maakŋ gaarin̰ ki ɔɔ tɛɗjekiga kꞋtɛɗkiga jee tɛɗn *sɛrkɛ gɛn Bubin̰ Raa. Bin num ɔn̰ jeege paac an̰ *nooko ɔɔ ɔn̰ tɔɔgŋ naan̰ se lɛ Ꞌtiŋg gɛn daayum daayum. *Amin!

7 ꞋBooyki! Isa utu aɗe ɓaa maakŋ gapar ki,

ɔɔ jee tɔɔsin̰o do kaag ki ute jeege paac,

naaɗe utu an̰ kaakŋ ute kaamɗe.

Ɓii kɛn se, jeegen do naaŋ ki paac utu Ꞌtɔɔyɔ ɔɔ Ꞌkeem nɔɔ.

Taar se utu Ꞌtɛɗn ɗeer ɗeer. Amin!

8 Mɛljege Raa ɗeek ɔɔ: «Maam mꞋAlpa ɔɔ mꞋOmega* ɔɔ maam mꞋSidburku, maam kɛn do kupm mɛt ki, kɛn ɓɔrse ɔɔ kɛn utu aɗe ɓaa.»

Jan aak Isa maakŋ gaarin̰ ki

9 Kɛn ara maam gɛnaase Jan kɛn utu ɔɔɗ yɛɛɓin̰ ute naase. Ɔɔ maam kic mꞋɔŋga bɛɗum *maakŋ Gaar Raa ki te naase. Taa Isa se, maam kic mꞋutu mꞋaay kaamum te naase. Kɛn ɔl jaay kꞋjꞋɔk kꞋɓaam gɔtn kɛn maane ɔl gurugin̰ kɛn kꞋdaŋin̰ Patmos se, taa taar Raa ɔɔ taa saaɗn Isa kɛn maam mꞋlee mꞋtaaɗ se. 10 Ɓii kalaŋ *Nirl Salal bɔɔy dom ki ɔɔ gɔtn se maam booy mind nam taaɗ mɛtum ki makɔn̰ɔ aan gɔɔ pulu ɔɔ ɓii kɛn se ɓii dumas†. 11 Mind nam ese se taaɗum ɔɔ: «Nakŋ naai aakin̰ se Ꞌraaŋin̰ maakŋ kitap ki ɔɔ ɔlin̰ *eglizge tun maakŋ gɛgɛrge tun kaam cili jee kɛn: Ɛpɛz ki, Smirn ki, Pɛrgam ki, Tiatir ki, Sarde ki, Piladelpi ki ute jee Laodise ki kici.»

12 Kɛn maam jaay mꞋbooy mind nam se, mꞋtɛrl mꞋaak mɛtum ki. Num kɛn maam jaay mꞋtɛrl se, mꞋaak lɔɔmpɔn daabge cili. 13 Maam mꞋaak nam aan gɔɔ Goon Debkilimi‡ ɗaar ɗaar daan lɔɔmpge tun cili se; kalin̰ ron̰ ki se jɛrlɛ bini aan naagŋ jɛn̰ ki. Ɔɔ naan̰ dɔɔk kaaɗin̰ ute kɔl kɛn kꞋɗaapin̰ ute daab; 14 ɔɔ bɛɛkŋ don̰ se raap lak lak aan gɔɔ kuubu ɔɔ kaamin̰ se lɛ aal bilik bilik aan gɔɔ pooɗo. 15 Ɔɔ jɛn̰ge se aan gɔɔ maal kɛn jꞋɔlin̰o pooɗn jaay aac dɛŋ se, ɔɔ mindin̰ lɛ aan gɔɔ keem ool kɛn ɗoocga num eem uu se. 16 Ɔɔ maakŋ ji daamin̰ ki se, naan̰ ɔk k‑dijge cili. Ɔɔ gɔrɗ‑jɛrlɛ kɛn taarin̰gen di taat ranan ranan se, teeco taarin̰ ki ɔɔ daan‑kaamin̰ se aan gɔɔ kaaɗn kɛn aanga katar ki num ɔs tɔk kaama kiric se.

17 Kɛn maam jaay mꞋaakin̰ se, maam mꞋooc mɛtn jɛn̰ ki aan gɔɔ debm ooyga kooyo. Num gaŋ naan̰ ɔnd ji daamin̰ dom ki ɔɔ ɗeekum ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌɓeere! Maam ɓo debm kɛn deet deete ɔɔ kɛn kaam mɔɔtn. 18 Maam ɓo debm mꞋiŋg zɛɛrɛ. Maam se mꞋooyoga kooyo naɓo mꞋduroga daan yoge tu ɔɔ ɓɔrse mꞋutu mꞋiŋg zɛɛrɛ gɛn daayum daayum. Maam se mꞋɔk tɔɔgɔ do yo ki ɔɔ do ɓee yoge tu kici. 19 ꞋBooyo! Nakgen kɛn naai aakin̰ga kaaka ɔɔ kɛngen utu aɗe ɓaa naan ki se, Ꞌraaŋin̰ maakŋ kitap ki. 20 K‑dijgen cilin kɛn maam mꞋɔkin̰ ji daamum ki ute lɔɔmpɔn daabgen cili kɛn naai aakin̰o jaay *Ꞌjeel mɛtin̰ ey se, Ꞌbooyo: k‑dijgen cili se taaɗ te *kɔɗn Raagen cilin gɛn eglizgen maakŋ gɛgɛrge tun kɛn kaam cili se. Ɔɔ lɔɔmpɔn gɛn daabgen cili se lɛ, je taaɗn ute eglizgen maakŋ gɛgɛrge tun kaam cili se kici.»

2

Maktubm se kꞋraaŋin̰ *eglizn kɛn Ɛpɛz ki

1 *Kɔɗn Raa kɛn lee bɔɔb eglizn maakŋ gɛgɛr kɛn Ɛpɛz ki se, Ꞌraaŋin̰ maktub ɔɔ:

ꞋBooyo! Debm kɛn ɔk k‑dijge cilin ji daamin̰ ki ɔɔ kɛn lee daan lɔɔmpge tun cilin gɛn daab se taaɗi ɔɔ:

2 «Naabse kɛn naase Ꞌtɛɗki paac ute kaay kaamse kɛn naase ɔkki maakŋ naabse ki se, maam mꞋjeele. Ɔɔ maam mꞋjeele naase se ɔŋki Ꞌsɛrkŋ jee *kusin̰ge eyo. Jee kɛn tɛɗ roɗe aan gɔɔ *jee kaan̰ naabm Isage se, naase aak Ꞌjeelɗeki naaɗe se jee kaan̰ naabm Isage eyo, naase ɔŋɗeki naaɗe se, jee taar‑kɔɔɓge. 3 Anum naase se daayum aayki kaamse; naase se Ꞌdabarkiga taa maama ɔɔ ɔlki te mɛtse cɛɛɓ ki eyo. 4 Num maam se mꞋɔk taara te naase gɛn taaɗa: maak‑je kɛn naase ɔkki do maam ki deet se, ɓɔrse aan gɔɔ kɛn do dɔkin̰ eyo. 5 ꞋSaapki tu! Ey num naase uunkiroga mɛtn naabse jiga naɓo naase aal oockiga. Bin num Ꞌtɛrlki kiŋgse ɔɔ Ꞌtɛrlki tɛɗn naabse aan gɔɔ kɛn naase Ꞌlee tɛɗin̰kiro do dɔkin̰ se. Kɛn bin ey num, maam se mꞋutu mꞋasen kɔŋɔ ɔɔ kɛn naase jaay Ꞌtɛrlki te kiŋgse ey se, lɔɔmpsen gɛn daab se, mꞋan̰ kuun ɗɛɛtn gɔt kuuy. 6 Naɓo naase kic utu Ꞌtɛɗki nakŋ jiga. Aan gɔɔ maam mꞋɔɔɗ mꞋuun naabm jee Nikolait* tɛɗ se, naase kic ɔɔɗ undɗeki bin kici.

7 «Debm kɛn ɔk bi booyo num, Ꞌbooy taar kɛn *Nirl Raa taaɗ eglizge tun gɔtɔ ɓaa se paac se: nakgen se jaay debm cirɗega num, maam mꞋan̰ kɛɗn koojn̰ kaagŋ kɛn ɛɗ kaaja kɛn maakŋ jinɛn Raa ki se.»

Maktubm se kꞋraaŋin̰ *eglizn kɛn Smirn ki

8 *Kɔɗn Raa kɛn lee bɔɔb eglizn maakŋ gɛgɛr kɛn Smirn ki se, Ꞌraaŋin̰ maktub ɔɔ:

ꞋBooyo! Debm deet deet ɔɔ kɛn kaam mɔɔtn, naan̰ kɛn ooyo ɔɔ duroga daan yoge tu se taaɗsen ɔɔ:

9 «Maam se mꞋjeel dubarse ute daayse, naɓo naan *Raa ki se, naase se jee maalge. Kɔɔɗn kɛn jee tɛɗ roɗe aan gɔɔ Yaudge lee ɔɔɗse se, maam mꞋutu mꞋbooyo. Naaɗe se Yaudge eyo, num naaɗe se jee *Ɓubm sitange. 10 Naase se utu aki dabara naɓo ɔn̰te Ꞌɓeerki. ꞋƁooyo! Bubm sitange utu tɔkŋ jeesegen mɛtin̰ge aɗe kɔmb daŋgay ki taa asen naama ɔɔ naase aki dabara gɛn ɓii sik. Num aayki kaamse bini kɛn jꞋasen tɔɔl kic num ɔn̰ten tujki ɔrmse ɔɔ maam mꞋutu mꞋasen kɛɗn laatn tɔɔmɔ† kɛn taaɗ ɔɔ naase se ɔŋkiga kaaja gɛn daayum.

11 «Debm kɛn ɔk bi booyo num, Ꞌbooy taar kɛn *Nirl Raa taaɗ eglizge tun gɔtn ɓaa se paac: debm jaay aasin̰ga ɔɔ ɔŋ cirga se, yo gɛn k‑dige se an̰ kɔŋ tɛɗn ɗim eyo.»

Maktubm se kꞋraaŋin̰ *eglizn kɛn Pɛrgam ki

12 *Kɔɗn Raa kɛn lee bɔɔb eglizn maakŋ gɛgɛr kɛn Pɛrgam ki se, raaŋin̰ maktub ɔɔ:

ꞋƁooyo! Debm kɛn ɔk gɔrɗ‑jɛrl taarin̰ge di paac taat ranan ranan se, taaɗsen ɔɔ:

13 «Maakŋ gɛgɛr kɛn naase iŋgki se, maam mꞋjeelse. *Ɓubm sitange utu iŋg gɔtn se ɔɔ gɔtse ki se, naan̰ gaarge. Num ute naan̰ se kic, naase utu Ꞌdɔɔkki ute maama. Ey num maakŋ gɛgɛr kɛn se ɓo naaɗe tɔɔlo Antipas debm saaɗum kɛn tuj te ɔrmin̰ ey se. Ute naan̰ se kic ɓo naase ɔn̰ki te eyo, utu aalki kaal maakse dom ki tap, ey num Bubm sitange se utu iŋg gɔtse ki. 14 «Num maam se mꞋɔk taara te naase gɛn taaɗa: gɔtn naase ki se, naase ɔkki jeegen kɛn uun ɗoobm Balaam‡ kɛn dɛj Gaar Balak jaay ɔl gaan *Israɛlge tɛrl naaga Raa ki ɔso daa maraga do dɔkin̰a ɔɔ ɛɛso naapa. 15 Ɔɔ tɛr gɔtn naase ki se, naase ɔkki jeegen took uun taar kɛn jee Nikolaitge§ lee dooy jeege se kici. 16 Ɓɛrɛ, naase se Ꞌtɛrlki kiŋgse! Ey num ɔɔpga gɔɔrɔ maam mꞋutu mꞋɓaaɗo ɔɔ mꞋutu mꞋaɗen kooco ute gɔrɗ‑jɛrl kɛn Ꞌteecn̰ taarum ki se.

17 «Debm kɛn ɔk bi booyo num, Ꞌbooy taar *Nirl Raa taaɗ eglizge tun gɔtn ɓaa se paac: debm aasin̰ga do nakge tun se num, maam mꞋan̰ kɛɗn kɔsn kꞋdaŋin̰ maan* kɛn Raa ɔyin̰o kɔy se. Ɔɔ tɛr mꞋan̰ kɛɗn ko raap raapo. Ɔɔ ko kɛn ese se, kꞋraaŋga raaŋ ro kiji ro ki. Ɔɔ debm jꞋan̰ kɛɗn ko se sum ɓo Ꞌjeel ro se, ey num nam kuuy se kɔŋ jeel eyo.»

Maktubm se kꞋraaŋin̰ *eglizn kɛn Tiatir ki

18 *Kɔɗn Raa kɛn lee bɔɔb eglizn maakŋ gɛgɛr kɛn Tiatir ki se, raaŋin̰ maktub ɔɔ:

ꞋƁooyo! Goon Raa kɛn kaamin̰ aan gɔɔ pooɗn ɔk kɔkɔ ɔɔ jɛn̰ge aan gɔɔ maal zɛɛr kɛn jꞋɔɔɗin̰o pooɗn aac dɛŋ se, taaɗsen ɔɔ:

19 «Nakŋ naase Ꞌtɛɗki paac se maam mꞋjeele. Maam mꞋjeel maak‑je kɛn naase ɔkki do jeege tu, ɔɔ ɓɔrse kic naase utu aal kaal maakse dom ki rɔk. Maam mꞋjeel naabsen kɛn lee Ꞌtɛɗki ute kaay kaam kɛn naase ɔkki se. Ɔɔ mꞋjeele naabsegen naase Ꞌtɛɗki kaam mɔɔtn se dɛn cir kɛn deete. 20 «Num maam se, mꞋɔk taara te naase: Jezabɛl mɛnd tɛɗ ron̰ aan gɔɔ mɛnd taaɗ taar teeco taar Raa ki se, naase ɔn̰in̰ki naan̰ lee dɛrl jee tɛɗn naabumge ɔɔ dɛjɗe ɔɔ kꞋtɛrl naaga Raa ki ɔɔ ɔlɗe naaɗe se ɔs daa maraga. 21 Maam mꞋɔn̰ ɓiia, mꞋɔɔ bin sum ɓo, naan̰ Ꞌtɛrl kiŋgin̰a ɔɔ kɔn̰ kɛɛsn gaabin̰a. Num gaŋ naan̰ baate kɔn̰ɔ. 22 ꞋBooyki! Ɓɔrse maam mꞋan̰ kaalin̰ do daŋal ki, naan̰ dabar makɔn̰ɔ. Ɔɔ gaabgen ɛɛsin̰ naan̰ se jaay tɛrl te kiŋgɗe ey num, naaɗe kic mꞋutu mꞋaɗen dabar bin kici. 23 Maam mꞋan̰ tɔɔl te gɛnin̰ge se naatn. Bin ɓo eglizge paac Ꞌjeele, maam se mꞋjeel mꞋnaŋ taar kɛn maakŋ jikilimge tu. Ɔɔ naŋa naŋa kic ɓo, maakse ki se, maam mꞋan̰ dabara do nakge tun naan̰ tɛɗa. 24 Num naasen, jee ɔɔp maakŋ Tiatir kɛn ɔlsen maak ki ey se, taar jee se lee dooy jeege se, naase lɛ Ꞌtook uunki te eyo, naase lɛ Ꞌjeki te jeel taar maakŋ *Ɓubm sitange tu aan gɔɔ gɛn naaɗen lee saapin̰ se eyo. Taa naan̰ se maam mꞋasen kɔŋ kɔnd ɗim kuuy dose ki ey sum. 25 Naɓo nakŋ kɛn naase Ꞌbooyin̰kiga jaay aalkiga maakse do ki se, ɔkin̰ki tɔɔgɔ bini maam mꞋaɗe ɓaa maak ki. 26 «Nakgen se jaay debm cirɗega ɔɔ iŋgga do naabum ki bini naŋin̰ga tak se, maam mꞋaɗen tɔnd naaɗe ɓo Ꞌtiŋg do mɛtjil jikilimge tun do naaŋ ki paac. 27  Ɔɔ jee ɓaa se paac naaɗe aɗen lee tɔnd ute sirɗn kꞋɗaapin̰ ute maala. Ute naan̰ se, naaɗe aɗe lee tɔnd tɔɔkŋ aan gɔɔ kɛn kꞋlee kꞋtɔnd kꞋtɔɔk dugul nɛn̰jge se.† 28 Aan gɔɔ Bubum ɛɗum tɔɔgɔ do jeege tu se, maam kic mꞋɛɗɗen naaɗe ki bin kici. Ɔɔ tɛr maam mꞋutu mꞋaɗen kɛɗn Bɛbɛl gɛn do mɛtbeeki se kici.

29 «Debm kɛn ɔk bi booyo num, booy taar kɛn *Nirl Raa taaɗ eglizge tun gɔtn ɓaa se paac.»

3

Maktubm kꞋraaŋin̰ *eglizn kɛn Sarde ki

1 *Kɔɗn Raa kɛn lee bɔɔb eglizn maakŋ gɛgɛr kɛn Sarde ki se, raaŋin̰ maktub ɔɔ:

ꞋƁooyo! Debm ɔk Nirl Raagen cili* ute k‑dijgen cili se taaɗsen ɔɔ:

«Maam mꞋjeel naabse kɛn naase Ꞌlee Ꞌtɛɗki se. Nookse eem aan gɔɔ jee utu zɛɛrɛ; num gaŋ naase se jeegen ooyga kooyo. 2 Iin̰ki raan! Naabsegen mɛtin̰gen ɓaa ɓaa tuju se ɔkɗeki jiga taa naan Raam ki se, naabm naase Ꞌtɛɗki se maam mꞋɔŋin̰ paac ɓo aac eyo. 3 ꞋSaapki do taar kɛn Ꞌbooyin̰kiro se ɔɔ kɛn kꞋdooyseno jaay naase Ꞌtook aalkiro maakse do ki. Bin se Ꞌbɔɔbin̰ki jiga ɔɔ Ꞌtɛrlki maakse. Num kɛn naase jaay iŋgki zɛɛrɛ ey num, maam mꞋaɗe ɓaa aan gɔɔ debm ɓoogo kaaɗ kɛn naai Ꞌjeel eyo ɔɔ mꞋai kɔki do jii ki. 4 Ey num Sarde ki se, jeesegen mɛtin̰ge se, kalɗege se naaɗe ɔŋ ilimin̰ te eyo. Naaɗe se ɓo jeegen tuso kalɗegen raap raap se ɔɔ naaɗe lee ute maama taa naaɗe an̰ kɔŋ kaasin̰a. 5 «Bin num Ꞌbooyki: nakgen se paac jaay debm cirɗenga num, jꞋan̰ tusn kalgen raap raapo. Ɔɔ ron̰ maakŋ Kitapm Kaaj ki se lɛ, mꞋan̰ kɔŋ tɔɔl eyo, num naan Bubum ki ɔɔ naan kɔɗin̰ge tu se, maam mꞋtaaɗn mꞋɔɔ: naan̰ se debm maama.

6 «Debm kɛn ɔk bi booyo num, Ꞌbooy taar kɛn *Nirl Raa taaɗ eglizge tun gɔtn ɓaa se paac.»

Maktubm se kꞋraaŋin̰ *eglizn kɛn Piladelpi ki

7 *Kɔɗn Raa kɛn lee bɔɔb eglizn maakŋ gɛgɛr kɛn Piladelpi ki se, raaŋin̰ maktub ɔɔ:

ꞋBooyo! Debm *salal ɔɔ debm kɛn lee te kɛn mɛt ki, naan̰ ɓo debm kɛn ɔk lɛkɛrlɛ gɛn taa ɓee *Daud, kɛn naan̰ jaay ɔɔɗga taa ɗoobo se, nam kuuy tap ɓo ɔŋ ɗɛkɛlin̰ eyo. Ɔɔ kɛn naan̰ ɗɛkɛlin̰ga lɛ, nam kuuy ɔk ɗoobm kɛn an̰ kɔɔɗ eyo, taaɗsen ɔɔ:

8 «Naabm kɛn naase Ꞌtɛɗki paac se, maam mꞋjeele. Aakki! Maam mꞋɔɔɗiga taa ɗoobo naanse ki, nam tap ɓo an̰ kɔŋ gaas eyo. Ey num naase se Ꞌtɔɔgse kic ɓo baata. Ute naan̰ se kic ɓo, naase Ꞌtook uunki taaruma ɔɔ ɔŋ Ꞌbaatum te eyo. 9 ꞋBooyki! Jee *Ɓubm sitangen tɛɗ roɗe ɔɔ naaɗe Yaudge se, ɓɛrɛ, naaɗe se jee taar‑kɔɔɓge ɔɔ naaɗe se maam mꞋɛɗisin̰ga kaam jise. ꞋBooyki. Maam mꞋutu mꞋaɗeno tɔɔɗn ɓaa gɔtse ki ɔɔ naaɗe utu Ꞌkɛrgŋ mɛtn jɛse ki ɔɔ asen jeel naase se maam mꞋjese. 10 Aan gɔɔ naase aayki kaamse Ꞌbɔɔbkiga taarum se, maam kic mꞋutu mꞋasen bɔɔbɔ kaaɗ kɛn dubara aɗe ɓaa do jeege tun do naaŋ ki jaay utu aɗe naam se. 11 Ɓɛrɛ, maam se ɔɔpga gɔɔrɔ mꞋaɗe ɓaa. Bin num taar *Raa kɛn naase Ꞌbooyin̰ki se, ɔkin̰ki tɔɔgɔ taa laatn tɔɔm kꞋjꞋɛɗɗesin̰ se, nam tap ɓo an̰ Ꞌkɔŋ kuun eyo. 12 «Nakgen se jaay debm cirɗega num, maam mꞋan̰ tɛɗin̰ aan gɔɔ duliyu maakŋ *Ɓee Raam ki ɔɔ nam tap ɓo an̰ kɔŋ kɔɔɗ eyo. Ɔɔ maam mꞋan̰ raaŋ ro Raama ɔɔ ro gɛgɛr Jeruzalɛm kiji kɛn gɛgɛr Raam se ron̰ ki ɔɔ gɛgɛr se Raa bɔɔyin̰o maakŋ raa ki. Ɔɔ tɛr mꞋan̰ raaŋ rom kiji ron̰ ki kici.

13 «Debm kɛn ɔk bi booyo num, Ꞌbooy taar gɛn *Nirl Raa taaɗ eglizge tun gɔtn ɓaa se paac.»

Maktubm se kꞋraaŋin̰ *eglizn kɛn Laodise ki

14 *Kɔɗn Raa kɛn lee bɔɔb eglizn maakŋ gɛgɛr kɛn Laodise ki se, raaŋin̰ maktub ɔɔ:

ꞋBooyo! Debm saaɗn kɛn tuj ɔrmin̰ eyo ɔɔ lee te mɛt ki kɛn kꞋdaŋin̰ *Amin, ɔɔ ute ɗoobm naan̰ se ɓo Raa aalo nakge paac se, naan̰ taaɗsen ɔɔ:

15 «Naabsen kɛn naase Ꞌtɛɗki paac se, maam mꞋjeele: naase lɛ urlki eyo ɔɔ ɔŋgki eyo. Maam je naase Ꞌtɛɗki ɔŋgo ey lɛ urlu. 16 Taa naase lɛ uurlki eyo ɔɔ ɔŋgki kɛɗɛk ey se, num aan gɔɔ naase ɔŋgki zom sum se, maam mꞋasen tɔɔɗn tɔl naatn. 17 Taa naasen Ꞌtaaɗki ɔɔki: maam se mꞋɔk maala ɔɔ mꞋtɛɗga debm maal gɔtin̰ gɔtɔ ɔɔ ɗim tap ɓo daayum eyo. Gaŋ naase Ꞌjeelki eyo ey num naase ɓo jee kɔɔɗn yɛɛɓgen jeege aakse kic ɛɛjsen dose ki. Naase se jee daayge, Ꞌkaam‑tɔɔkki ɔɔ Ꞌmɛt‑beerki. 18 ꞋBooyki mꞋasen dɛjɛ: Ꞌɓaakiro gɔtum ki, Ꞌdugki daabm kꞋjꞋɔɔyin̰ga kɔɔy pooɗn taa aki tɛɗn jee maalge. ꞋƁaakiro Ꞌdugki kalgen raap raapo taa asen kɔy mɛt‑beerse. Ɔɔ Ꞌɓaakiro Ꞌdugki dawa kaama ɔɔ Ꞌtɔmbki kaamse ki taa kaamsege Ꞌtɔɔɗn taaka. 19 ꞋBooyki! Debm kɛn maam mꞋjen̰ se, maam mꞋmooyin̰a ɔɔ mꞋdɛjin̰a. Ɓɔrse se, Ꞌtɛrlki kiŋgse ɔɔ ɔkumki ɔɔn̰ɔ. 20 ꞋBooyki! Maam se mꞋɗaar taa ɗoob ki ɔɔ mꞋtɔnd kaam taara. Ɔɔ nam jaay booyga minduma ɔɔ ɔɔɗumga kaam taara se, maam mꞋkɛnd ɓeen̰ ki ɔɔ mꞋɓaa kiŋg kɔsn te naan̰a. 21 «Nakgen se jaay debm cirɗega num, maam mꞋan̰ kuun kɔnd do kaag dom ki ɔɔ naan̰ kiŋg te maama aan gɔɔ kɛn maam mꞋcir nakgen se jaay ɓɔrse mꞋiŋg do kaag do ki te Bubum kic se.

22 «Debm kɛn ɔk bi booyo num, Ꞌbooy taar kɛn *Nirl Raa taaɗ eglizge tun gɔtn ɓaa se paac.»

4

Jan aak jeege eem keem *Raa maakŋ raa ki

1 Kɛn nakgen se jaay deel se, tɛr maam mꞋaak maakŋ raa ki se, taa ɗoobo ɔɔɗ waŋ.

Gɔtn se mꞋbooy mind nam kɛn taaɗumo deet deet makɔn̰ aan gɔɔ pulu se ɗeekum ɔɔ: «Ooko, Ꞌɓaaɗo raan ara ɔɔ maam mꞋutu mꞋai taaɗn mɛtn nakgen sɔm utu Ꞌkaan se.» 2 Gaŋ gɔtn se sum ɓo, *Nirl Salal naar bɔɔy dom ki ɔɔ mꞋaak kaag do maakŋ raa ki ɔɔ nam iŋg kiŋg do ki. 3 Nam kɛn iŋg do ki se, daan kaamin̰ ɔmb birin̰ birin̰ aan gɔɔ kogen kɛn te roɗe, kɛn kꞋdaŋin̰ jasp ute sardoin ɔmb birin̰ birin̰ se. Ɔɔ kaag do se, wɔɔjn̰ maakŋ raa ɔl gurugin̰a. Ɔɔ wɔɔj maakŋ raa se aak bɛɛ ɔmb birin̰ birin̰ ɔɔ zɛɛr mɛt ki ciɗiɗ aan gɔɔ ko kɛn kꞋdaŋin̰ emorid. 4 Kaag do se, kaag doge kuuy sik‑di‑kaar‑sɔɔ se ɔl gurugin̰ ɔɔ magalge sik‑di‑kaar‑sɔɔ tiŋg do kaag doge tun se. Kalɗegen roɗe ki se raap lak lak ɔɔ laatn gaarin̰gen kꞋtɛɗin̰ ute daab se doɗe ki tak tak. 5 Maam mꞋaak mɛtn kaag do ki se maane aal wusuk wusuk mꞋbooy mind jeege ute raa kɛn taat tirin̰ tirin̰ se gɔtn ese kici. Naan kaag do ki se mꞋaak jɛl pooɗge cili ɔk kɔkɔ. Jɛl pooɗgen cili se, kɛse je taaɗ ute nirl Raagen cili. 6 Ɔɔ tɛr naan kaag do ki se naka kalaŋ tooɗ aan gɔɔ baar maan tooɗ yɛl yɛl se.

Tɛr ne‑ɗimge sɔɔ gurug aal kaag do se, ɔɔ nakgen se naagɗe ɔɔ maakɗe paac ɔk kaama. 7 Ne‑ɗimgen se, kɛn deet se tec tupiyu, gɛn k‑dige se tec goon maraŋa, gɛn k‑mɔtɔge se daan‑kaamin̰ tec aan gɔɔ gɛn debkilimi ɔɔ gɛn k‑sɔɔge se tec aan gɔɔ doobm kɛn tiin̰ tiin̰ raan se. 8 Ne‑ɗimgen sɔɔ se, naŋa naŋa kic ɔk taa bɛɛkŋ kɛy mɛcɛ mɛcɛ ɔɔ taa bɛɛkŋ kɛyɗege se, maakin̰ ɔɔ naagin̰ ɔk kaamge. Ne‑ɗimgen se tɔɔm Raa nɔɔrɔ katara ɔn̰ eyo ɔɔ:

«Mɛlje, naai ɓo debm salal cir paac,

naai ɓo Raa Sidburku

kɛn do dɔkin̰a, kɛn ɓɔrse ɔɔ kɛn utu ɓaaɗo se.»

9 Raa kɛn iŋg do kaag do ki ɔɔ tiŋg zɛɛrɛ daayum daayum se, ne‑ɗimgen se jaay eemin̰a, *nookin̰a ɔɔ tɔɔmin̰ se, 10 magalgen sik‑di‑kaar‑sɔɔ se ɓaaɗo ɛrg naan nam kɛn iŋg do kaag do ki se ɔɔ eemin̰ naan̰ kɛn tiŋg daayum daayum zɛɛrɛ se. Naaɗe tɔɔɗ naatn ute laatn gaarin̰ge doɗe ki ɔɔ ɔmbin̰ naan kaag do ki se ɔɔ taaɗ ɔɔ:

11 «Mɛlje Raa,

tɔɔgɔ se iin̰o gɔtn naai ki,

naai kali ki sum ɓo kɛn jeege ai tɔɔmɔ ɔɔ ai nooko,

taa nakge paac se, naai ɓo Debm Kaalɗe,

ɔɔ naai aalɗe ɔɔ ɓɔrse utu se kic ɓo te maak‑je naai.»

5

Jan aak Kitap ute *Goon Baatn Raa

1 Tɛr maam mꞋaak nam kɛn iŋg do kaag do ki se, ɔk kitap kꞋteelin̰ga teele do ji daamin̰ ki, ɔɔ kitapm se ɔk raaŋa naagin̰ ki ɔɔ maakin̰ ki. Kitapm se kꞋteen̰in̰ga teen̰e ute tiiɓm teeje gɔtɔ kaam cili. 2 Ɔɔ maam mꞋaak *kɔɗn Raa kalaŋ se, ɔk tɔɔgɔ ɔɔ naan̰ taaɗ makɔn̰ ɔɔ: «Naŋa jaay ɔk ɗoobo an̰ kaasn gɛn tɔɔɗn tiiɓm teejn̰ gɔtɔ kaam cili jaay Ꞌkɔɔɗn kaakŋ kitapm se?»

3 Naɓo maakŋ raa ki, do naaŋ ki, ɔɔ mɛtn naaŋ ki, nam jaay an̰ kaasn gɛn kɔɔɗn kaakŋ kitapm se tap ɓo, gɔtɔ. 4 Gɔtn se maam mꞋbaag keem makɔn̰ɔ taa nam jaay ɔk ɗoobo gɛn kɔɔɗn kaakŋ kitapm se gɔtɔ. 5 Tɛr maakŋ magalge tu se, deb kalaŋ taaɗum ɔɔ: «Ɔn̰ten keeme. ꞋBooyo! Tupiy teeco taa ɓee Juda ki se*; naan̰ se teeco mɛtjil Gaar *Daud ki. Naan̰ ɓo debm kɛn cir nakge paac kɛn utu Ꞌtɔɔɗn tiiɓm teejn̰ kꞋteen̰in̰ gɔtɔ kaam cili se ɔɔ kɔɔɗn kaakŋ kitapm se.»

6 Tɛr maam mꞋaak kaag do kɛn ne‑ɗimgen sɔɔ ute magalgen sik‑di‑kaar‑sɔɔ gurug ɔlin̰ daan ki se ɔɔ maam mꞋaak *Goon Baatn Raa kꞋtɔɔlin̰o se ɗaar ɗaar daan ki. Naan̰ ɔk kaajge cili ɔɔ kaamge kic cili† ɔɔ kaamgen cili se je taaɗn ute Nirl Raagen cili kɛn naan̰ ɔlɗeno do naaŋ ki paac. 7 Goon Baata se ɓaa ɔŋ nam kɛn iŋg do kaag do ki se, ɔɔ ɔko kitapm kɛn ji daamin̰ ki se. 8 Kɛn naan̰ jaay ɔko kitap sum se, ne‑ɗimgen sɔɔ ute magalgen sik‑di‑kaar‑sɔɔ se ɛrg naan Goon Baat ki. Ɔɔ naŋa naŋa kic ɔk nakŋ tec kurundu ute bɛjɛŋgen gɛn daab ɔɔ ɗooc ute nakgen oot nijimi. Kɛse je taaɗn ute keem jee Raage. 9 Gɔtn se naaɗe aar kaa kɛn kiji ɔɔ maakŋ kaaɗe ki se, naaɗe taaɗ ɔɔ:

«Ɗeere, naai kali ki sum ɓo

aas gɛn kaakŋ kɔkŋ kitapm se,

ɔɔ gɛn tɔɔɗn tiiɓm teejn̰ ro ki se.

Taa naai se kꞋtɔɔlioga

ɔɔ ute moosi se, naan *Raa ki naai Ꞌdugga do jeege

ute mɛtjilɗege paac ute taar naaŋɗege ute taa ɓeeɗege

ɔɔ ute taa naaŋɗege.

10 Naai Ꞌtɛɗɗenga tɛɗga jee naaige

ɔɔ naai Ꞌkɔsn gaara doɗe ki

ɔɔ naai Ꞌtɛɗɗenga tɛɗga *jee tɛɗn sɛrkɛ Raajege tu.

Ɔɔ naaɗe se utu kɔsn gaara tɛlɛ ute naai do jeege tun do naaŋ ki.»

11 Ne‑ɗimgen sɔɔ ute magalgen sik‑di‑kaar‑sɔɔ kɛn gurug ɔl kaag do daan ki se, maam mꞋaaka ɔɔ mꞋbooy kɔɗn Raage dupu kando kando ɔɔ dɛn ŋasaŋ ŋasaŋ ɓaaɗo gurug ɔlɗe naaɗe se daan ki. 12 Naaɗe aar kaa makɔn̰ɔ ɔɔ maakŋ kaaɗe ki se, naaɗe taaɗ ɔɔ:

«Goon Baatn kꞋtɔɔlin̰o se ɓo, aas debm kɛn Raa an̰ kɛɗn tɔɔgɔ,

nakge paac kaam jin̰a, jeel‑taara, tɔɔg cir nakge paac.

Ɔn̰ jeege paac an̰ *nooko an̰ tɔɔmɔ ɔɔ an̰ magala.»

13 Tɛr nakgen Raa aalo paac se, kɛngen maakŋ raa ki, do naaŋ ki, mɛtn naaŋ ki, ɔɔ kɛngen maakŋ maane ki ute nakgen ɓaa se paac mꞋbooyɗe aar kaa ɔɔ maakŋ kaaɗe ki se, naaɗe taaɗ ɔɔ:

«Nam iŋg do kaag do ki ute Goon Baata se,

taa tɔɔgɔ se iin̰o gɔtn naaɗe ki

ute naan̰ se kꞋtɔɔmɗeki, kꞋmagalɗeki ɔɔ kꞋnookɗeki,

gɛn daayum daayum.»

14 Gɔtn se ne‑ɗimgen sɔɔ se took ɔɔ: «*Amin.» Ɔɔ magalge se ɓaaɗo ɛrgɛ ɔɔ eemin̰a.

6

*Goon Baatn Raa tɔɔɗn tiiɓm teejn̰ kꞋteen̰in̰ gɔtɔ kaam mɛcɛ

1 Kaaɗ kɛn maam mꞋaak kaak Goon Baatn Raa se, maakŋ tiiɓm teejn̰ kɛn kꞋteen̰in̰ gɔtɔ kaam cili se, naan̰ ɔɔɗ tiiɓm teejn̰ kꞋteen̰in̰ deet se ɔɔ maakŋ ne‑ɗimge tun sɔɔ se, maam mꞋbooy deb kalaŋ taaɗ aan gɔɔ raa kɛn taat se ɔɔ: «ꞋƁaaɗo!» 2 Gɔtn se maam mꞋaak sindi raap raapo ɔɔ debm ooko do ki se ɔk kꞋpɛndɛkɛ. Debm ese se jꞋɔndin̰o laatn gaarin̰ge. Naan̰ debm gaabm bɔɔr lee ɔs naaŋge ɔɔ tɛr naan̰ teecga gɛn ɓaa kɔsn naaŋgen kuuy daala.

3 Kɛn Goon Baata jaay ɔɔɗ naatn ute tiiɓm gɛn k‑dige se, maam mꞋbooy ne‑ɗim gɛn k‑dige se, taaɗ ɔɔ: «ꞋƁaaɗo!» 4 Ɔɔ gɔtn se, maam mꞋaak sind kuuy teeco ɔɔ sind se aac dɛŋ. Debm ooko do ki se jꞋɛɗin̰ gɔrɗ‑jɛrlɛ ɔɔ magala jin̰ ki ɔɔ jꞋundin̰ kulu taa naan̰ tɛɗn tɔɔsɛ se Ꞌtɛɗn gɔtɔ do naaŋ ki ɔɔ kɔl jikilimge Ꞌtɔɔl naapa.

5 Kɛn Goon Baata jaay ɔɔɗn naatn ute tiiɓm gɛn k‑mɔtɔge se, maam mꞋbooy ne‑ɗim gɛn k‑mɔtɔge se taaɗ ɔɔ: «ꞋƁaaɗo!» Ɔɔ gɔtn se maam mꞋaak sindi ilim kilimi ɔɔ debm ooko do ki se, ɔk nakŋ kɛn kꞋlee kꞋdɔɔjn̰ nakge se jin̰ ki. 6 Tɛr maakŋ ne‑ɗimge tun sɔɔ se, maam mꞋbooy aan gɔɔ mind nam taaɗ ɔɔ: «Kɔɔl gɛn kɔɔr kaaria se, aas gɛn kɔgŋ nam kɛn tɛɗn naaba ɓii kalaŋ. Ɔɔ kɔɔr muriya kalaŋ ute kɔɔlin̰ se lɛ, aas gɛn kɔgŋ nam kɛn tɛɗn naaba ɓii kalaŋ kici. Num kɛn gɛn uubu ute tɔtn koojn̰ bin̰ se, ɔn̰ten lɛkɗe.»

7 Kɛn Goon Baata jaay ɔɔɗ naatn ute tiiɓm gɛn k‑sɔɔge se, mꞋbooy ne‑ɗimgen gɛn k‑sɔɔge se taaɗ ɔɔ: «ꞋƁaaɗo!» 8 Ɔɔ gɔtn se, maam mꞋaak sindi ɔɔ ron̰ se tec aan gɔɔ gɛn debm ooyga kooyo. Ɔɔ debm ooko do ki se, ron̰ Yoa ɔɔ ɓee yoge se kic ɔko mɛtin̰a. Do naaŋa se, kꞋnigin̰ gɔtɔ kaam sɔɔ, ɔɔ jee kaam kalaŋ se, jꞋundɗen kulu taa aɗen tɔɔl ute gɔrɗ‑jɛrlɛ, ɓoa, kɔɔn̰gen ɗɛɛt ɗɛɛtɛ, ute daa gaabge.

9 Kɛn Goon Baata jaay ɔɔɗ naatn ute tiiɓm gɛn k‑miige se, maam mꞋaak *gɔtn kꞋjꞋiin̰in̰ kꞋlee kꞋtɛɗn sɛrkɛ Raa ki. Mɛtn nakŋ kɛn kꞋjꞋiin̰in̰ se, maam mꞋaak ko jeegen kꞋtɔɔlɗe taa taar *Raa ɔɔ taa saaɗn kɛn naaɗe lee tɛɗo se. 10 Ko jeegen se tɔɔɗ tɔɔy makɔn̰ɔ ɔɔ: «Mɛlje, naai Debm *Salal ɔɔ kɛn mɛt ki se, jee do naaŋ ki se, tap ɓo bini nuŋ ki jaay naai aɗen kɔjn̰ bɔɔrɔ doɗe ki ɔɔ aɗen dabara taa naaɗe tɔɔljeno naaje se?» 11 Gɔtn se, naaɗe se naŋa naŋa kic ɓo jꞋɛɗin̰ kal raap raapo ɔɔ jɛrl aan naagŋ jɛɗege tu ɔɔ kꞋɗeekɗen jꞋɔɔ uɗki bi cɔkɔ, taa gɛnaasege se kaamɗe aas te ey ɓɔrtɔ. Ɔɔ jee kuuy uun ɗoobm Isa *al‑Masi aan gɔɔ naase se kic jꞋutu jꞋaɗen tɔɔl aan gɔɔ naase se kici.

12 Tɛr kɛn Goon Baata jaay ɔɔɗ naatn ute tiiɓm gɛn k‑mɛcɛge se, maam mꞋaak naaŋa te makɔn̰ɔ ɔɔ kaaɗa se tɛɗ ilim dib aan gɔɔ jeegen tus kal kɔl doa* ɔɔ laapa ute magalin̰ se tɛɗ aac aan gɔɔ mooso. 13 K‑dijge se si rutuk rutuk do naaŋ ki aan gɔɔ kurin̰ koojn̰ ko ba kuulu ɔl makɔn̰ jaay sin̰ taa‑tɔɔg se. 14 Maakŋ raa se aan̰ iig kilu aan gɔɔ raagŋ kɛn nam teel ɓaani. Koge ɔɔ naaŋgen maane gurug ɔlɗe daan ki se kic ɓo paac tɛɗ gɔtɔ. 15 Tɛr gaarin̰gen do naaŋ ki, magalge, bubm asgarge, jee nak dɛnge, jee tɔɔgɔ, ɓulge ɔɔ kɛngen ɓulge eyo, paac aan̰ ɓaa toom maakŋ iiɓge tu ɔɔ pakal liŋge tu. 16 Naaɗe taaɗ makɔn̰ɔ ɔɔ: «Ɔn̰ koge ute liŋge se si rujn̰ dojege tu, taa nam iŋg do kaag do ki se ute Goon Baatn Raa se ajenki kɔŋ kaak eyo ɔɔ maak‑taarɗe Ꞌbɔɔy dojege tu eyo. 17 Taa ɓii ɔɔn̰ kɛn naaɗe an kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu ute maak‑taarɗe se, ɓɛrɛ, aanga. Ɔɔ ɓii kɛn se, naŋa jaay kɔŋ ɗaar naanɗe ki?»

7

*Kɔɗn Raage tɔnd nakŋ kaakŋ jeele naan jee Raage tu

1 Kɛn nakgen se jaay deel se, mɛtn naaŋ kɛn kaam sɔɔ se, maam mꞋaak gɔtɔ ɓo kɔɗn Raa ɗaar ro ki tak tak. Naaɗe gaas kuul iin̰o gɔtɔ kaam sɔɔ taa kɔl do naaŋ ki eyo, do maane ki eyo ɔɔ ro kaagge tu eyo. 2 Ɔɔ gɔtn se, maam mꞋaak kɔɗn Raa kuuy iin̰o kaam kaaɗa tookŋo. Ɔɔ kɔɗn Raa se, ɔk nakŋ *Raa zɛɛrɛ kɛn kꞋtɔnd naan jeege tu gɛn kaakŋ jeelɗe se. Kɔɗn Raagen kaam sɔɔ kɛn jꞋundɗen kulu gɛn tujn̰ do naaŋa ute maane se, naan̰ daŋ taaɗɗen makɔn̰ɔ ɔɔ: 3 «Ɔn̰ki! Ɔn̰ten Ꞌtɛɗki nakŋ *kusin̰ do naaŋ ki, do maane ki ute kaagge tu se bini naaje kꞋtɔnd kaasn nakŋ kaakŋ jeele naan jee tɛɗn naabm Raage tu se jaayo.»

4 Gɔtn se maam mꞋbooy kꞋmɛɗ jee kɛn kꞋtɔndɗega tɔnd nakŋ kaakŋ jeel naanɗe ki se; naaɗe aas dupu‑kaar‑te‑sik‑sɔɔ‑kaar‑sɔɔ (144 000) ɔɔ jee se paac teeco taa ɓee gaan *Israɛlge tu.

5 Taa ɓee Juda se, dupu‑sik‑kaar‑dio (12 000);

gɛn Ruben naaɗe dupu‑sik‑kaar‑dio (12 000);

gɛn Gad naaɗe dupu‑sik‑kaar‑dio (12 000);

6 gɛn Asɛr naaɗe dupu‑sik‑kaar‑dio (12 000);

gɛn Nɛptali naaɗe dupu‑sik‑kaar‑dio (12 000);

gɛn Manase naaɗe dupu‑sik‑kaar‑dio (12 000);

7 gɛn Simɛon naaɗe dupu‑sik‑kaar‑dio (12 000);

gɛn Lɛbi naaɗe dupu‑sik‑kaar‑dio (12 000);

gɛn Isakar naaɗe dupu‑sik‑kaar‑dio (12 000);

8 gɛn Zabulon naaɗe dupu‑sik‑kaar‑dio (12 000);

gɛn Yusup naaɗe dupu‑sik‑kaar‑dio (12 000);

gɛn Benjamin kic naaɗe dupu‑sik‑kaar‑dio (12 000).

Jeegen se paac ɔk nakŋ kaakŋ jeele naanɗege tu.

Jan aak jeege dɛn ŋasaŋ ŋasaŋ naan kaag do Raa ki

9 Kɛn nakgen se jaay deel se, maam mꞋaak mɛtjil jeege dɛn ŋasaŋ ŋasaŋ, ɔɔ jee se jꞋaɗen kɔŋ mɛɗ eyo. Jeege paac ute mɛtjilɗege taa ɓeeɗege, taar naaŋɗege ɔɔ taa naaŋɗege ɔɔ tuso kalgen jɛrlɛ ɔɔ raap raapo, ɔko doomo jiɗege tu ɔɔ ɗaar naan kaag do Raa ki ute gɛn *Goon Baatn Raa ki. 10 Naaɗe taaɗ makɔn̰ ɔɔ:

«ꞋBooyki! Raajegen iŋg do kaag do ki

ute Goon Baata se,

naaɗe ɓo kɛn aaj jeege.»

11 Ɔɔ *kɔɗn Raagen paacn̰ gurug ɔl kaag do daan ki ute magalge ɔɔ ne‑ɗimgen sɔɔ se, ɛrg und naanɗe naaŋ ki naan kaag do Raa ki ɔɔ naaɗe tɔɔm Raa, 12 ɔɔ took ɔɔ:

«*Amin! Ɗeere, Raa naajege se ɔk tɔɔgɔ,

jeel‑taara, tɔɔg cir nakge paac.

KꞋtɔɔmin̰ki, kꞋden̰ki, *kꞋnookin̰ki ɔɔ kꞋmagalin̰ki

gɛn daayum daayum. Amin!»

13 Anum maakŋ magalge tu se, deb kalaŋ tɔnd mɛtum ɔɔ: «Jee te kalɗege raap raap se tap ɓo, naŋge? Ɔɔ naaɗe se iin̰o gay?» 14 Maam mꞋtɛrlin̰ mꞋɔɔ: «Bubm naka, jee se naai ɓo Ꞌjeelɗe.» Naan̰ tɛrlum ɔɔ: «Jee se ɓo, dubar kɛn deel do, aano doɗe ki. Naaɗe se ɓo jee kɛn tugo kalɗege ute moosn Goon Baatn Raa jaay kalɗege tɛɗ raap lak lak se. 15 Taa naan̰ se ɓo,

naaɗe ɗaar naan kaag do Raa ki ɔɔ tɛɗin̰ naaba

ɔɔ tɔɔmin̰ nɔɔrɔ katara maakŋ Ɓeen̰ kɛn jeege lee eemin̰ se.

Ɔɔ debm kɛn iŋg do kaag do kɛn ese se aɗen bɔɔbɔ.

16 Ɔɔ naaɗe se mɔɔtn ɓo ute maane se aɗen tɔɔl ey sum;

ɔɔ kaaɗa ute gɔtɔ ɔŋg ɗiwil ɗiwil se kic naaɗe naam eyo.

17 Taa Goon Baatn Raa iŋg daan kaag do ki se aɗen tɛɗn Mɛl gaamɗe

ɔɔ aɗen tɔɔɗn kɔl gɔtn maan kɛn tɔɔɗ ɔɔy kɔl kɔl ɔɔ ɛɗ kaaja se.

Ɔɔ Raa se lɛ utu aɗen kɔtn kaa‑maanɗe.»

8

*Goon Baatn Raa ɔɔɗ tiiɓm kꞋteen̰in̰ gɛn k‑cilige

1 Tɛr kɛn Goon Baatn Raa jaay ɔɔɗ tiiɓm kꞋteen̰in̰ gɛn k‑cilige se, maakŋ raa ki gɔtɔ ɓaa tooɗ dil daanin̰ ɓaa ɓaa cɛɛsn lɛr. 2 Gɔtn se maam mꞋaak *kɔɗn Raage cili* ɗaar ɗaar naan *Raa ki. Ɔɔ naaɗe se jꞋɛɗɗen pulge cili.

3 Ɔɔ kɔɗn Raa kuuy se ɓaaɗo ɗaar cɛɛs ki, *gɔtn kɛn kꞋlee kꞋtɛɗn sɛrkɛ Raa ki. Naan̰ ɔk bɛjɛŋ daab jin̰ ki ɔɔ jꞋɛɗin̰ nakŋ oot nijim se dɛna, naan̰ ute keem Raa kɛn jee Raage lee eemin̰ se, taa an̰ ɓaa kɛɗn Raa ki gɔt kɛn kꞋlee kꞋtɛɗn sɛrkɛ Raa ki se, ɔɔ gɔtn se kꞋjꞋiin̰in̰ ute daab ɔɔ ɗaar naan kaag do ki. 4 Naan̰ tɔɔc nakŋ oot nijim ese se, ɔɔ saan̰ se iin̰ ji kɔɗn Raa ki ute keem Raa kɛn jee Raage lee eem se, ooko bini aan gɔtn Raa ki. Kɔɗn Raa ara se naan̰ maakŋ kɔɗn Raage tun cili naan Raa ki. 5 Tɛr kɔɗn Raa tɔs pooɗn *gɔtn kɛn kꞋlee kꞋtɛɗn sɛrkɛ Raa ki se ɗooc bɛjɛŋɛ ɔɔ pooɗn se, naan̰ sin̰ do naaŋ ki. Gɔtn se Raa taata, gɔtɔ tɛɗ dir dir, gɔtɔ aal wusuk wusuk ɔɔ naaŋa kic ɓo tea.

Kɔɗn Raage tuuy pul sɔɔ kɛn deet deete

6 Tɛr *kɔɗn Raagen cilin kɛn ɔk pulu cili se, ɗaap roɗe gɛn tuuyu. 7 Kɛn kɔɗn Raa deet deet jaay tuuyu pulin̰ se, isi te pooɗo deep ute mooso se, siɗo do naaŋ ki. Do naaŋa jaay kꞋnigin̰ gɔtɔ kaam mɔtɔ se: kɛn kaam kalaŋ se ɔs pooɗo ɔɔ kaagge kic kɛn kꞋnigin̰ gɔtɔ kaam mɔtɔ se, kɛn kaam kalaŋ se ɔs pooɗo ɔɔ mu zɛɛrge se paac ɔs pooɗo kici. 8 Kɛn kɔɗn Raa k‑dige jaay tuuy pulin̰ se, naka magala aan gɔɔ ko te pooɗin̰ zir zir jꞋɔt jꞋɔlin̰ ooc maakŋ baar ki. Ɔɔ baar kꞋnigin̰ gɔtɔ kaam mɔtɔ se, kɛn kaam kalaŋ se dɛl mooso. 9 Nakgen maakŋ baar kɛn gɔtn ese se, kꞋnigin̰ gɔtɔ kaam mɔtɔ se, kɛn kaam kalaŋ se paac ooyo. Ɔɔ markabgen gɔtn ese se kic kꞋnigin̰ gɔtɔ kaam mɔtɔ se, kɛn kaam kalaŋ se tuj paac. 10 Kɛn kɔɗn Raa k‑mɔtɔge jaay tuuy pulin̰ se, k‑diji magala ute pooɗin̰ aan gɔɔ jɛlɛ ɔɔ oolge ute gɔtn ɔk maange jaay kꞋgaaŋin̰ gɔtɔ kaam mɔtɔ se, naan̰ ooc do kɛn kɛn kaam kalaŋ. 11 K‑dijn̰ ese se, kꞋdaŋin̰ sii. Ɔɔ maan kꞋnigin̰ gɔtɔ kaam mɔtɔn ese se, kɛn kaam kalaŋ se tɛɗ ataka kaŋ aan gɔɔ sii. Jee aay naan̰ se dɛnin̰ ɓo ooyo, taa maan naaɗe aay se ataka. 12 Kɛn kɔɗn Raa k‑sɔɔge jaay tuuy pulin̰ se, kaaɗa, laapa, ɔɔ k‑dijge jaay kꞋgaaŋɗe gɔtɔ kaam mɔtɔ se; gɔtɗen kaam kalaŋ se paac ooyo. Taa naan̰ se ɓo, katara ute nɔɔrɔ jaay kꞋnigin̰ gɔtɔ kaam mɔtɔ se; kɛn kaam kalaŋ se wɔɔr ey sum. 13 Kaaɗ kɛn maam mꞋaaka ɔɔ mꞋbooy doobo maakŋ raa ki raan taaɗ makɔn̰ɔ ɔɔ: «Wɔɔy! Wɔɔy! Jee do naaŋ ki se utu asen kɔɔn̰ dɛn aak eyo, taa pul kɔɗn Raagen mɔtɔn utu tuuy pulɗe daal se.»

9

*Kɔɗn Raa tuuy pul gɛn k‑miige

1 Kɛn kɔɗn Raa k‑miige jaay tuuy pulin̰ se, maam mꞋaak k‑diji bɔɔy ooco naaŋ ki. Ɔɔ k‑dijn̰ se jꞋɛɗin̰o lɛkɛrlɛ gɛn kɔɔɗn taa gɔɔ kɛn jɛrl zuzu se. 2 Kɛn naan̰ jaay ɔɔɗ taa gɔɔ kɛn jɛrl zuzu sum se, saa teeco tul tul aan gɔɔ saa baal magal giɗi giɗi. Ɔɔ gɔtn se kaaɗa ute maakŋ raa se tɛɗ ilim dib. 3 Maakŋ saa kɛn se, iimge teeco ɔɔ wɔɔk do naaŋ ki. Ɔɔ iimgen se jꞋɛɗɗen tɔɔgɔ gɛn tɔɓm jeege aan gɔɔ iin̰gen lee tɔɓ jeege se. 4 Ɔɔ iimgen se, kꞋtaaɗɗen jꞋɔɔ jꞋɔn̰te lɛkŋ mu zɛɛrɛ, kaaga ɔɔ nakŋ zɛɛrgen gam, naɓo kꞋɓaa ro jeege tun ɔk nakŋ kaakŋ jeel *Raa naanɗege tu ey se. 5 Ɔɔ kꞋtaaɗɗen jꞋɔɔ jꞋɔn̰te tɔɔlɗe, num gaŋ jꞋɔɔɗɗen yɛɛɓɗe ɓo gɛn laapa mii. Ɔɔ iimgen se ɔɔɗɗen yɛɛɓɗe aan gɔɔ debm kɛn iin̰i ɔɓin̰ga num ɔɔɗin̰ yɛɛɓin̰ se. 6 Ɔɔ kaaɗ kɛn se jikilimge je yo te roɗe, naɓo kɔŋ eyo; dɔŋ yo roɗe ki, naɓo yo se aɗen kaan̰a.

7 Iimgen se, tec aan gɔɔ sɛndgen kꞋdɔɔk kꞋɗaapɗen roɗe gɛn ɓaa bɔɔr ki. Ɔɔ iimgen se ɔk nakge doɗege tu aan gɔɔ laatn daab ɔɔ daan‑kaamɗege se tec gɛn jikilimge. 8 Iimgen se bɛɛkɗege tec aan gɔɔ bɛɛkŋ mɛndge ɔɔ naaŋɗege lɛ tec aan gɔɔ gɛn tupiyu. 9 Naaɗe ɔk naka roɗege tu aan gɔɔ saapo, ɔɔ taa bɛɛkŋ kɛyɗege se, eem aan gɔɔ puusn sɛndgen dɛn ɓaa ɓaa bɔɔr ki se. 10 Ɔɔ yɛlɗege se tec aan gɔɔ gɛn iin̰i ɔɔ ute naan̰ se ɓo naaɗe lee tɔɓm jeege. Ɔɔ ute yɛlɗege se ɓo kɛn naaɗe tɔɓga jeege num ɔɔɗɗen yɛɛɓɗe gɛn laapa mii se. 11 Ɔɔ gɔɔ jɛrl zuzu kɛn iimge teeco maak ki se, ɔkga gaara, ɔɔ gaarɗe se ute taar *Ɛbre se kꞋdaŋin̰ Abaddon ɔɔ ute taar Grɛk lɛ kꞋdaŋin̰ Apolion kɛn je ɗeekŋ ɔɔ: debm tujn̰ gɔtɔ.

12 Nakŋ ɔɔn̰ deet deet se deelga; ɔɔ ɓɔrse ɔɔpga nakgen ɔɔn̰ ɔɔn̰ dio kɛn te aɗe ɓaa do naaŋ ki kuuy daala.

*Kɔɗn Raa tuuy pul gɛn k‑mɛcɛge

13 Kɛn kɔɗn Raa k‑mɛcɛge jaay tuuy pulin̰ se, *gɔtn tɛɗn sɛrkɛ Raa ki kɛn kꞋɗaapin̰ ute daab ɔɔ ɔk kaaja gɔtɔ kaam sɔɔ kɛn ɗaar naan Raa ki se, maam mꞋbooy mind nam taaɗ gɔtn se. 14 Naan̰ taaɗ kɔɗn Raa kɛn gɛn k‑mɛcɛge tu kɛn ɔk pulu se ɔɔ: «Kɔɗn Raagen sɔɔ kꞋdɔɔkɗega dɔɔk taa ool magal kɛn kꞋdaŋin̰ Eprat se Ꞌɓaa tuutɗen naatn.» 15 Ɔɔ kɔɗgen sɔɔ se kꞋtuutɗen naata ɔɔ kɛn kꞋtɔɔɗ kꞋtɔlɗega se, do dɔkin̰ tap ɓo naaɗe iŋg booy booyo maakŋ ɓaar kɛn se, maakŋ laapin̰ ki, maakŋ ɓiin̰ ki ɔɔ maakŋ lɛrin̰ ki sum ɓo, kꞋtaaɗɗenga taaɗ jꞋɔɔ jikilimgen jaay kꞋnigɗe gɔtɔ kaam mɔtɔ se, jee kaam kalaŋ se, kꞋtɔɔlɗe paac. 16 Tɛr maam mꞋaak jee sɛndge aas dupu‑kaaru‑dio (200 000 000) ɔɔ kɛn kꞋmɛɗɗe se, maam mꞋbooyga.

17 Bin ɓo maam mꞋaak sɛndge ute mɛlɗege teeco naanum ki. Ɔɔ mɛlɗege se tuuso saapo aac aan gɔɔ pooɗo, zɛɛr ciɗiɗ aan gɔɔ koa, ɔɔ kɔɔs aan gɔɔ kuɗn pooɗo. Ɔɔ do sɛndɗege tu se tec aan gɔɔ do tupiyge. Ɔɔ pooɗo, saa ɔɔ kuɗn gɛn pooɗo se teeco taarɗege tu ɓuluk ɓuluk. 18 Nakgen mɔtɔn kɛn teec taarɗege tu se ɓo, jeege jaay kꞋnigɗe gɔtɔ kaam mɔtɔ se, jee kaam kalaŋ se, naaɗe tɔɔlɗe paac. 19 Ɔɔ tɔɔgŋ sɛndgen ese se, teeco taarɗe ki ɔɔ iin̰o yɛlɗege tu; taa yɛlɗege se tec aan gɔɔ wɔɔjɔ ɔɔ ɔk daan doa ɔɔ ute naan̰ se ɓo naaɗe lee dabar jeege se.

20 Gaŋ jee ɔɔpm kɛn nakgen se ɔŋ tɔɔlɗe te ey se, ute naan̰ se kic ɓo, naaɗe baate tɛrl maakɗege do Raa ki. Gaŋ naaɗe iŋg ɓo gɛn keem maragɗege, sitanɗege ute raaɗege kɛn naaɗe ɗaapin̰ ute daab, pudda, maal zɛɛrɛ, koa ɔɔ te kaagge se, ey num raaɗege se lɛ aak eyo, booy eyo ɔɔ lee eyo. 21 Ute naan̰ se kic lɛ, naaɗe ɔn̰ eyo gɛn tɔɔl jeege gɛn koojn̰ roɗege, gɛn kɛɛsn naapa ute ɓoogo.

10

*Kɔɗn Raa ɔk kitapm baata kꞋwɔrgin̰ga wɔrgo jin̰ ki

1 Tɛr maam mꞋaak kɔɗn Raa kuuy tɔɔgɔ bɔɔyo maakŋ raa ki. Ɔɔ naan̰ uuso kal gapara ɔɔ teelo don̰ ute wɔɔjn̰ maakŋ raa; ɔɔ daan‑kaamin̰ aan gɔɔ kaaɗa ɔɔ jɛn̰ge magal aan gɔɔ duliyu ɔɔ tec pooɗo. 2 Naan̰ ɔk kitapm baata kꞋpaatin̰ga paat se jin̰ ki. Ɔɔ jɛ daamin̰ se, naan̰ ɔɓin̰ do baar ki ɔɔ jɛ jeelin̰ se lɛ, naan̰ ɔɓin̰ naaŋ ki. 3 Gɔtn se naan̰ ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ aan gɔɔ tupiyu. Kɛn naan̰ jaay ɔɔɗ ɔɔy se, maam mꞋbooy raa taat tiirin̰ tiirin̰ gɔtɔ kaam cili. 4 Ɔɔ kɛn Raa jaay taat aas se, maam mꞋje mꞋraaŋ mɛtn taarin̰a, naɓo mꞋbooy mind nam maakŋ raa ki taaɗum ɔɔ: «Mɛtn taar kɛn Raa taatn gɔtɔ kaam cili se, ɔkin̰ maaki ki, ɔn̰te Ꞌraaŋin̰a.»

5 Tɛr kɔɗn Raa kɛn jaay maam mꞋaakin̰o ɔɓo jɛn̰ kalaŋ do baar ki ɔɔ kɛn kalaŋ do naaŋ ki se, uun ji daamin̰ raan. 6 Gɔtn se naan̰ naam taarin̰a ute ro debm kɛn tiŋg daayum daayum se, naan̰ ɓo debm kɛn aalo maakŋ raa ute nakgen maak ki paac, do naaŋ ute nakgen do ki paac ɔɔ baar ute nakgen maak ki paac. Naan̰ taaɗ ɔɔ: «Naan ki se, jꞋaɗen kɔn̰ gɔt ey sum. 7 Taa do dɔkin̰ se, *Raa taaɗɗega jee kaan̰ naabin̰ge tun taaɗ taar teeco taarin̰ ki kaaɗ kɛn naan̰ utu tɛɗn nakŋ kɛn naan̰ uuno do ro ki jaay *jeege jeel mɛtin̰ ey se. Kɛn kɔɗn Raa k‑cilige jaay tuuyga pulin̰ num, Raa utu Ꞌtɛɗn nakŋ se Ꞌkaan ɗoobin̰ ki.»

8 Tɛr mind nam kɛn maam mꞋbooyin̰o taaɗum maakŋ raa ki se, taaɗum kuuy daala ɔɔ: «ꞋƁaa gɔtn kɔɗn Raa kɛn ɔɓ jɛn̰ kalaŋ do baar ki ɔɔ kɛn kalaŋ do naaŋ ki se, ɔko kitapm kɛn kꞋpaatin̰ga paatn kɛn naan̰ ɔkin̰ jin̰ ki se.» 9 Gɔtn se, maam mꞋɓaa mꞋɔŋin̰a ɔɔ mꞋtɔnd mɛtin̰ mꞋɔɔ ɛɗumo kitapm baatn kɛn jii ki se. Naan̰ ɗeekum ɔɔ: «Ɔk ɔsin̰ paac! Kɛn naai jaay utu ɔsin̰ kɔs se, ai nijim taari ki aan gɔɔ teeje, naɓo kɛn naan̰ bɔɔyga maaki ki se, ai kaacn̰ kaaɗi.» 10 Kɛn maam mꞋɔko kitapm baatn ji kɔɗn Raa ki jaay mꞋɔsin̰ se, mꞋnaamin̰ taarum ki se, nijim aan gɔɔ teeje. Num kɛn naan̰ jaay bɔɔy aan maakum ki sum se, mꞋnaamin̰ aacum kaaɗuma. 11 Tɛr kꞋtaaɗum jꞋɔɔ: «Jeegen te dɛnɗe, ute mɛtjilɗege, ute taar naaŋɗege ɔɔ ute gaarɗege se, Ꞌɓaa taaɗɗen taar teeco taar Raa ki se kuuy daala.»

11

Saaɗgen dio

1 Gɔtn se kꞋjꞋɛɗum naala tec aan gɔɔ nakŋ kɛn kꞋlee kꞋdɔɔjn̰ gɔtɔ, ɔɔ kꞋɗeekum jꞋɔɔ: «Iin̰ Ꞌɓaa Ꞌdɔɔjn̰ *Ɓee Raa ute *gɔtn kɛn kꞋjꞋiin̰ kꞋɗaapin̰ gɛn tɛɗn sɛrkɛ Raa ki ɔɔ Ꞌmɛɗ jee kɛn iŋg eem *Raa gɔtn ese. 2 Num daan bɔɔrin̰ naatn se ɔn̰te Ꞌdɔɔjin̰a taa gɔtn se jꞋɔn̰in̰ga kɔn̰ jeege tun jeel Raa mal eyo. Ɔɔ gɛgɛr *salal gɔtn ese se, naaɗe utu an̰ kɔsn gɛn laapa sik‑sɔɔ‑kaar‑dio (42). 3 Saaɗumgen di se, maam mꞋutu mꞋaɗen kɔl naaɗe Ꞌtuusn kal kɔl doa. Ɔɔ maakŋ ɓii kɛn dupu‑te‑kaar‑di‑te‑sik‑mɛcɛ se (1 260), naaɗe taaɗn taargen teeco taar maam ki jeege tu.»

4 Saaɗgen di se, naaɗe aan gɔɔ *ko ɔlibgen dio ɔɔ aan gɔɔ lɔɔmpgen di kɛn ɗaar naan Mɛljege tun kɛn Mɛl kaal do naaŋa se. 5 Jee se jaay debm je aɗen tɛɗn *kusin̰ num, pooɗo aɗen teecn̰ taarɗege tu ɔɔ kɔsn jee taamooyɗegen ese se naatn. Ɗeere, bin ɓo debm jaay je aɗen tɛɗn kusin̰ naaɗe ki se, naaɗe an̰ tɔɔl bin kici. 6 Naaɗe ɔk tɔɔgɔ gɛn gaasn maane Ꞌkeeɗ eyo ɔɔ kaaɗ kɛn jaay naaɗe taaɗ jeege tu taargen teeco taar Raa ki se, maane tap ɓo Ꞌkeeɗ eyo; ɔɔ tɛr naaɗe ɔk tɔɔgŋ Ꞌdɛl maane tɛɗn mooso, ɔɔ naaɗe ano ɓaa ute dubar naparin̰ dɛna do naaŋ ki aan gɔɔ kɛn naaɗe maakɗe jen ro ki.

7 Kɛn saaɗgen di se jaay taaɗ naŋ taarɗe se, daa‑gaabm kɛn aɗe kookŋ maakŋ gɔɔ kɛn jɛrl zuzu se utu aɗe kooco. Kɛn naan̰ jaay cirɗega num, utu aɗen tɔɔlɔ. 8 Ɔɔ yoɗege se, naaɗe utu aɗe kɔn̰ tooɗn daan bɔɔr gɛgɛr kɛn magala, gɔtn kɛn kꞋdaŋin̰ ute ro Sɔdɔm ey lɛ Masar se. Gɔtn se ɓo gɔtn kɛn kꞋtup kꞋtɔɔl Mɛlɗe ro kaag ki se kici. 9 Jeege paac ute mɛtjilɗege, ute taa ɓeeɗege, ute taar naaŋɗege, ute taa naaŋɗege utu aɗe ɓaa kaakŋ yogen kꞋtɔɔl kꞋjꞋɔn̰ɗe tooɗ ɓii mɔtɔ ute lɛr sik‑kaar‑di se. Yogen se naaɗe baate duubɗe ɔɔ gaas jeege ɔɔ jꞋɔn̰te duubɗe. 10 Kɛn jee se jaay ooy se, jee do naaŋ ki maakɗe raapo. Maakŋ maak‑raapɗe ki se, naaɗe tɛɗ bɛɛ ute naapa ɔɔ maakŋ tɛɗn bɛɛɗege tu se, naŋa naŋa kic ɓo ɛɗ naka naapin̰ ki naapin̰ ki. Taa jee taaɗ taar teeco taar Raa ki kɛn di ese se, ɔɔɗɗenoga yɛɛɓɗe dɛn bɛɛ eyo.

11 Kɛn ɓii mɔtɔ ute lɛr sik‑kaar‑di jaay deel se, Raa ɓaaɗo ɔlɗen koa ɔɔ jee se duro ɔɔ gɔtn se naaɗe iin̰ ɗaar ute jɛɗe. Kɛn naaɗe jaay aakɗe se, nirlɗe ɓaa teece. 12 Jee di kɛn taaɗ taar teeco taar Raa ki se booy mind nam taaɗɗen makɔn̰ɔ maakŋ raa ki ɔɔ: «Ooko Ꞌɓaakiro ara!» Ɔɔ naan jee taamooyɗege tu se sum ɓo, naaɗe ɛnd maakŋ gapar ki ɔɔ ook ɓaa maakŋ raa ki. 13 Kaaɗ kɛn se sum ɓo, naaŋa te makɔn̰ɔ ɔɔ gɛgɛr se jaay kꞋnigin̰ gɔtɔ kaam sik se, kɛn kaam kalaŋ ru se, tɔɔl jeege dupu‑cili. Num jee kɛn ɔɔp se, ɓeere ɓaa ɔkɗe ɔɔ naaɗe taaɗ ɔɔ: «Ɗeere, naai sum ɓo Raa kɛn magala ɔɔ tɔɔgɔ.»

14 Ɓɔrse nakŋ ɔɔn̰ gɛn k‑dige se deelga; num ɓɛrɛ, gɛn k‑mɔtɔge tu se kic ɔɔpga baata utu Ꞌkaana.

*Kɔɗn Raa gɛn k‑cilige se tuuy pulin̰a

15 Kɛn kɔɗn Raa k‑cilige jaay tuuy pulin̰ se, maam mꞋbooy maakŋ raa ki se, jeege taaɗ makɔn̰ ɔɔ:

«Ɓɔrse, do naaŋa se tɛɗga kaam ji Mɛljege Raa ute gɛn *al‑Masiin̰a.

Ɔɔ do naaŋa se daayum, naan̰ ɓo Ꞌtɛɗn gaarin̰a.»

16 Ɔɔ magalgen sik‑di‑kaar‑sɔɔ kɛn tiŋg do kaag doɗege tun kɛn naan Raa ki se, ɛrg und naanɗe naaŋ ki naan Raa ki ɔɔ eemin̰a. 17 Naaɗe ɗeek ɔɔ:

«Mɛlje Raa Sidburku, naaje kꞋtɔɔmi,

naai kɛn ɓɔrse ɔɔ kɛn do dɔkin̰a.

Taa naai Ꞌtaaɗga tɔɔgi ɔɔ uunga gaari.

18 Ey num jeegen do naaŋ kɛn jeel Raa mal ey se, maakɗe

taarɗega doi ki,

num ɓɔrse maak‑taar naai ɓo bɔɔyga doɗe ki.

Taa kaaɗn kɛn naai an kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tun ooyga kooy se, aanga,

ɔɔ jee tɛɗn naabigen taaɗ taar teeco taari ki,

ute jeeige ɔɔ jee kɛn ɓeeri naai ki,

jee jꞋaalɗen maak ki lɔ jee jꞋaalɗen maak ki ey se,

ɓɔrse kaaɗin̰ aasga kɛn naai aɗen tɛɗn bɛɛ;

ɔɔ kaaɗn naai an kutn jeegen kɛn lee tuj do naaŋa se lɛ, aanga kici.»

19 Tɛr maam mꞋaak *Ɓee Raa kɛn maakŋ raa ki se, nam ɔɔɗin̰ga kɔɔɗ kaam taarin̰a. Ɔɔ maakŋ Ɓee kɛn se, maam mꞋaak *sandukŋ kɛn *Raa dɔɔko ute jeege do dɔkin̰ se, teeco naanum ki. Ɔɔ gɔtn se, maam mꞋaak gɔtɔ aal wusuk wusuk, mꞋbooy mind jeege ute Raa kɛn taat makɔn̰ɔ, naaŋa tea ɔɔ isi siɗo rutuk rutuk.

12

K‑lamaga ute Mɛnda

1 Ɔɔ maam mꞋaak nakŋ deel doa teeco maakŋ raa ki: nakŋ maam mꞋaak se, mɛnda uuso kal gɛn kaaɗa ɔɔ iŋg tɔɓ jɛn̰ge do laap ki, ɔɔ ɔk laata don̰ ki gɛn k‑dijge sik‑kaar‑dio. 2 Mɛnd se mɛndkaama, iŋg diig daay ɗɛs ɗɛs ɓaa ɓaa koojo.

3 Tɛr maam mꞋaak nakŋ deel doa kuuy maakŋ raa ki daala: nakŋ‑kɔɔɓm maam mꞋaak se k‑lamaga magala. Naan̰ aac aan gɔɔ pooɗo ɔɔ ɔk daan don̰ge cili ɔɔ kaajin̰ge sik. Ɔɔ daan don̰gen cili se, ɔk laatn gɛn gaarin̰ge cili kici. 4 K‑dijge jaay kꞋgaaŋɗe kaam mɔtɔ se ɔɔ kɛn kaam kalaŋ se, naan̰ tɔɔɗ siɗeno paac naaŋ ki te yɛlin̰a. Gɔtn se k‑lamaga se ɓaa ɗaar naan mɛnd kɛn ɓaa ɓaa koojo se, taa kɛn mɛnd se jaay oojga num, goonin̰ se naan̰ utu an̰ kɔsn naatn. 5 Mɛnd se ooj goono ɔɔ goonin̰ se gaaba. Goon se utu tɔɔɗn jeege paac ute sirɗn maala. Anum goon se, jꞋuun kꞋɓaansin̰ naan *Raa ki ɔɔ naan kaag don̰ ki. 6 Gɔtn se mɛnda se aan̰ ɓaa do kɔɗ‑ɓaar ki ɔɔ gɔtn se ɓo gɔt kɛn Raa ɗaapin̰sin̰ga ɗaapa taa an̰ ɓaa kulin̰ gɛn ɓii dupu‑te‑kaar‑di‑te‑si‑mɛcɛ (1 260).

7 Tɛr maam mꞋaak bɔɔrɔ iin̰ maakŋ raa ki. Magal *kɔɗn Raa kꞋdaŋin̰ Mikaɛl te kɔɗin̰ge baag tɛɗn bɔɔrɔ te k‑lamaga ɔɔ k‑lamaga kic ɓo te kɔɗin̰ge, 8 naɓo k‑lamaga se naaɗe ɓaa cirin̰a. Taa naan̰ se ɓo k‑lamaga ute kɔɗin̰ge se ɔŋ te gɔtn ɗaar maakŋ raa ki eyo. 9 Gɔtn se k‑lamagŋ ese se kꞋtuurin̰o maakŋ raa ki, naan̰ se ɓo wɔɔjn̰ kɛn te do dɔkin̰ kɛn kꞋdaŋin̰ Iblis ɔɔ *Bubm sitange kici, naan̰ ɓo debm kɛn lee dɛrl jee do naaŋ ki ute magalin̰a. Naan̰ ute kɔɗin̰ge se paac kꞋtuur kꞋjꞋɔlɗeno do naaŋ ki. 10 Tɛr mꞋbooy mind nam taaɗ makɔn̰ɔ maakŋ raa ki ɔɔ:

«Ɓɔrse, kaaɗn kɛn Raaje taaɗn tɔɔgin̰a, kuun gaarin̰a

ɔɔ kaajn̰ jeege se, aanga. Ɓɔrse, naan̰ ɛɗga tɔɔgɔ *al‑Masiin̰ ki.

Anum debm kɛn lee tɔkŋ mind

gɛnaajege naan Raa ki se kꞋtuurin̰oga naatn,

ey num naan̰ ɓo debm kɛn lee tɔkɗe mindɗe nɔɔrɔ katara naan Raa ki.

11 Gaŋ gɛnaajege se tɔɔg cirin̰ga

ute ɗoobm moosn gɛn *Goon Baatn Raa

ɔɔ ute Taar Raa kɛn naaɗe lee taaɗ jeege tu;

naaɗe took ɔn̰ roɗe taa jꞋaɗen tɔɔlɔ.

12 Taa naan̰ se ɓo naase jeegen iŋgki maakŋ raa ki se Ꞌtɛɗki maak‑raapo!

Num asen kɔɔn̰ naase jeegen kɛn do naaŋ ki

ute kɛngen do baar ki,

taa Bubm sitange te maak‑taarin̰ se, ɓɛrɛ,

bɔɔy ɔŋsenga, taa naan̰ jeele kaaɗin̰ se ɔɔpga baata.»

13 Kɛn k‑lamaga jaay aak kꞋtuur kꞋjꞋɔlin̰o do naaŋ ki se, gɔtn se naan̰ baag tuur mɛnd kɛn ooj goon gaaba se. 14 Gaŋ mɛnd se jꞋɛɗin̰ taa bɛɛkŋ kɛyɛ magal magal aan gɔɔ gɛn doobo taa an kiin̰ ɓaa do kɔɗ‑ɓaar ki dɔk ute k‑lamaga se ɔɔ gɔtn naane se ɓo, gɔt kɛn kꞋɗaapin̰sin̰ taa jꞋan̰ ɓaa kul gɛn ɓaara mɔtɔ te laapa mɛcɛ se. 15 Gɔtn se k‑lamagŋ kɛn ɔko mɛtn mɛnda se, ɔɔɗ ɔlo maan maakin̰ ki aan gɔɔ ool ɗoocoga ɗooc se taa an̰ gɔɔbm tɔɔlɔ. 16 Num gaŋ naaŋa ɓaaɗo naakŋ mɛnd se ɔɔ naaŋ se ɛɛp taarin̰a ɔɔ aay te maan kɛn k‑lamaga ɔɔɗ ɔlin̰o se. 17 Num k‑lamaga ute maak‑taarin̰ se, ɔk tɛrl ɓaaɗo gɛn tɛɗn bɔɔrɔ mɛtjil mɛnd kɛn ɔɔp se. Naaɗe se ɓo jee kɛn tɛɗn nakŋ Raa ɔɔ kꞋtɛɗa, jee ɔk taar Isan kɛn mɛt ki se.

18 Anum, gɔtn se, k‑lamaga ɓaa ɗaar do kɛɛs kɛn taa baar ki.

13

Daa‑gaaba kɛn teeco maakŋ baar ki

1 Tɛr maam mꞋaak daa‑gaaba kalaŋ teeco maakŋ baar ki. Naan̰ ɔk kaajge sik ɔɔ don̰ge cili ɔɔ do kaaja kalaŋ se, ɔk laatn gaarin̰ge tak tak. Ɔɔ daan don̰ge tu se, ɔk rogen kɛn naaj *Raa. 2 Daa‑gaabm kɛn maam mꞋaakin̰ se tec aan gɔɔ mɛrɛŋɛ, naɓo jɛn̰ge se aan gɔɔ jɛ duuyu ɔɔ ɔk kɔɔkge aan gɔɔ gɛn tupiyu ɔɔ taarin̰ kic gɔɔ gɛn tupiyu. Daa‑gaabm se k‑lamaga ɛɗin̰ tɔɔgin̰a ɔɔ ɔndin̰ do kaag don̰ ki ɔɔ ɛɗin̰ magala. 3 Daan don̰ kalaŋ kꞋawarin̰ se, ey num dun̰ se ɓaan̰ ɓaa tɔɔlɔ, naɓo dun̰ se ɓaa urlu. Ɔɔ kɛn jee do naaŋ ki paac jaay aakin̰ se, nakŋ se tap ɓo ɔkɗen taaɗ eyo ɔɔ naaɗe baagin̰ daana. 4 Taa k‑lamaga ɛɗga gaara daa‑gaab ki se, jeege paac ɛrg naan k‑lamaga ki se. Ɔɔ naaɗe tɔɔm daa‑gaabm se kici ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Daa‑gaabm se tap ɓo naŋa aas te naan̰a ɔɔ naŋa kɔŋ ɗaar naanin̰ ki?»

5 Daa‑gaabm se, jꞋundin̰ kulu gɛn taaɗn taargen deel doa ɔɔ gɛn naajn̰ Raa. Naan̰ jꞋɛɗin̰ tɔɔgɔ gɛn laapa sik‑sɔɔ‑kaar‑dio (42). 6 Naan̰ ɛɛp taarin̰ naaj Raa, naaj ro Raa, naaj *Ɓee Raa kɛn maakŋ raa ki ute jee kɛn maakŋ raa ki. 7 JꞋundin̰ kulu gɛn tɛɗn bɔɔrɔ ute jee Raage ɔɔ aɗe ciri. Ɔɔ jee do naaŋ ki paac te mɛtjilɗege, taa ɓeeɗege, taa naaŋɗege ɔɔ te taar naaŋɗege, jꞋɛɗin̰sin̰ kaam jin̰a. 8 Jee do naaŋ ki paac utu Ꞌkɛrgŋ naanin̰ ki, num jee Ꞌkɛrg ey se, jee kɛn roɗe kꞋraaŋɗenoga raaŋ maakŋ Kitapm Kaajn̰ gɛn *Goon Baatn Raa ki do dɔkin̰ kɛn Raa utu aalo kaal dunia. Ɔɔ Goon Baat se ɓo kɛn ɔn̰ ron̰ kꞋtɔɔlin̰o *sɛrkɛ se.

9 Debm kɛn ɔk bi gɛn booy taar se num, booyin̰ taar se jiga.

10 Debm kɛn Raa taaɗ ɔɔ jꞋutu jꞋan̰ kɔkŋ ɓulu lɛ,

jꞋutu jꞋan̰ kɔkɔ

ɔɔ kɛn ɔɔ jꞋutu jꞋan̰ tɔɔl ute gɔrɗ‑jɛrlɛ lɛ,

jꞋutu jꞋan̰ tɔɔl kici.

Bin num, jee Raage jꞋaay kaamɗe jꞋaal maakɗe do Raa ki.

Daa‑gaabm kɛn kuuy teeco maakŋ naaŋ ki

11 Tɛr mꞋaak daa‑gaabm kuuy teeco maakŋ naaŋ ki. Naan̰ ɔk kaajge dio tec aan gɔɔ gɛn goon baata, naɓo kɛn naan̰ taaɗ se tec aan gɔɔ k‑lamaga. 12 Daa‑gaabm deet deet se, ɔlin̰ tɛɗ nakgen deel doa naanin̰ ki. Naan̰ ɔl jeegen do naaŋ ki paac ɛrg naan daa‑gaab kɛn deet deet kɛn kꞋawarin̰ ɓaa ɓaa kooyo jaay dun̰ urlo se. 13 Naan̰ tɛɗ nakgen magal deel doa naan jeege tun do naaŋ ki paac bini bɔɔyo pooɗo raan naanɗe ki. 14 Naan̰ jꞋundin̰ kulu gɛn tɛɗn nakgen deel doa naan daa‑gaab kɛn deet deet se, ɔɔ ute naan̰ se naan̰ dɛrl jeegen do naaŋ ki ɔɔ ɗeekɗen ɔɔ kꞋtɛɗ naka tec aan gɔɔ daa‑gaabm kɛn deet deetn kꞋawarin̰o ute gɔrɗ‑jɛrlɛ jaay ooyo te ey se. 15 Daa‑gaabm kɛn teeco maakŋ naaŋ ki se, jꞋɛɗin̰ tɔɔgɔ gɛn kɔl ko maakŋ nak kɛn naan̰ tɛɗin̰ tec aan daa‑gaabm deet deet se, ɔɔ nakŋ se, baag taaɗa aan gɔɔ debkilimi ɔɔ taa jeegen paacn̰ kɛn baate kɛrgŋ naan daa‑gaab kɛn deet deet se, naan̰ ɔl kꞋtɔk kꞋtɔɔlɗe naata. 16 Jee jꞋaalɗen maak ki ute jee jꞋaalɗen maak ki eyo, jee maalge ute jee daayge, ɓulge ute jeegen ɓulge eyo, paac naan̰ ɔl kꞋtɔndɗe nakŋ kaakŋ jeele ji daamɗege tu ey lɛ do naanɗege tu. 17 Debm jaay ɔk nakŋ kaakŋ jeele ron̰ ki ey se, kꞋdugŋ nakin̰ eyo ɔɔ naan̰ kic lɛ kɔŋ dugŋ nakŋ nam eyo. Nakŋ kaakŋ jeel ese se ɓo, naan̰ ro daa‑gaabm ese ɔɔ mɛɗn ese se kɛn tum ute numirin̰ kici.

18 Ɔn̰ jeege booy jeel kɔkŋ mɛtn taar ese se jiga. Debm mɛtɛk se, ɔn̰ dooy jeel mɛtn taar numir ro daa‑gaab kɛn ese se ɔɔ numir ese se ɓo tum te ro debkilim se. Numir se jaay kꞋmɛɗin̰ se kaar‑mɛcɛ‑ute‑sik‑mɛcɛ‑kaar‑mɛcɛ (666).

14

*Goon Baatn Raa ute jeen̰ge

1 Tɛr maam mꞋaak Goon Baata ɗaar ɗaara ute jeege dupu‑kaar‑te‑sik‑sɔɔ‑kaar‑sɔɔ (144 000) do ko kɛn Sion ki ɔɔ jee se kꞋraaŋɗen ro naan̰a ute gɛn Bubin̰ do naanɗege tu. 2 Gɔtn se maam mꞋbooy mind nam taaɗ maakŋ raa ki tec aan gɔɔ maan zoor uu uu se, ɔɔ aan gɔɔ Raa kɛn taat makɔn̰ɔ ɔɔ mꞋbooyin̰ se tec aan gɔɔ jee ɔnd kɔnd kurundu. 3 Ɔɔ naaɗe se aar kaa kiji naan kaag do ki naan ne‑ɗimge tun sɔɔ ɔɔ naan magalge tu. Kaaɗe se nam tap ɓo jeel kaarin̰ eyo, naɓo jee aarin̰ se se, naaɗen jee dupu‑kaar‑te‑sik‑sɔɔ‑kaar‑sɔɔ (144 000) kɛn kꞋdugɗenoga dug doɗe do naaŋ ki se sum.

4 Jee se, ɓii kalaŋ tap ɓo ɓaa te ro mɛndge tu eyo naɓo naaɗe bɔɔb roɗe *salal gɛn *Raa. Jee se se, gɔtn Goon Baata ɓaa ɓo, naaɗe daanin̰a. Ɔɔ maakŋ jikilimge tun do naaŋ ki se, naaɗe se jee kɛn kꞋdugɗenoga dug doɗe ɔɔ naaɗe se aan gɔɔ *nakŋ ooj deet deetn maakŋ‑gɔt ki jaay jꞋɛɗin̰ *sɛrkɛ Raa ki ɔɔ Goon Baat ki se. 5 Naaɗe se, ɓii kalaŋ tɛɗ te taar‑kɔɔɓ eyo ɔɔ taar iŋg kus kic lɛ jꞋɔŋ te roɗe ki eyo.

*Kɔɗn Raagen mɔtɔ

6 Tɛr maam mꞋaak kɔɗn Raa kuuy iin̰ lee daan maakŋ raa ki raan. Naan̰ se ɔk Labar Jigan gɛn daayum se gɛn taaɗn jeege tun do naaŋ ki. Labar se, naan̰ an̰ taaɗin̰ jeege tun do naaŋ ki paac ute mɛtjilɗege ute taa ɓeeɗege ɔɔ ute taar naaŋɗege. 7 Naan̰ taaɗɗen makɔn̰ ɔɔ: «ꞋƁeerki Raa ki ɔɔ *Ꞌnookin̰ki, taa kaaɗn kɛn naan̰ kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu se, aanga. Naase ɛrgki naan Mɛl kɛn aalo maakŋ raa ute do naaŋa, baar ute gɔtgen kɛn ɔk maane se paac.»

8 Kɔɗn Raa kuuy gɛn k‑dige ɔk mɛtin̰a ɔɔ ɗeek ɔɔ: «Ɓɛrɛ, gɛgɛr magal Babilon se tɛrɛcga! Ɗeer ɗeer, naan̰ se tɛrɛcga kamac kamac! Naan̰ se ɓo kɛn ɔl mɛtjil jeege do naaŋ ki paac tɛɗ nakŋ kɛn naan̰ maakin̰ jen ro ki aan gɔɔ tɔtn koojn̰ bin̰ kɛn naan̰ ɔl jeege paac aay te maraadɗe se. Naan̰ se tec aan gɔɔ mɛnd kɛɛsn gaabm rɛn̰ rɛn̰ ɔɔ nakŋ kɛn naan̰ ɔl jeege tɛɗ se, nakŋ *kusin̰ salal.»

9 Tɛr kɔɗn Raa kuuy gɛn k‑mɔtɔge ɔko mɛtn naaɗe se kici. Naan̰ se taaɗ makɔn̰ ɔɔ: «Debm jaay ɛrg naan daa‑gaab ki se ute nakŋ kꞋcɔɔcin̰ tecin̰ tece ɔɔ ɔk nakŋ kaakŋ jeele do naanin̰ ki lɔ jin̰ ki se, 10 naan̰ kic utu kaay tɔtn koojn̰ bin̰ salal kɛn maakŋ *kɔɔpm maak‑taar Raa ki se. Debm se, Raa utu an̰ kɔl pooɗn ɔɔ maakŋ kuɗ kɛn ɔk pooɗo ɓuluk ɓuluk se naan kɔɗn Raage tun salal ɔɔ naan Goon Baatn Raa ki. 11 Ɔɔ saa pooɗn dubarɗe se iin̰ tul tul daayum daayum. Jee kɛn ɛrg naan daa‑gaab ki ɔɔ naan nakŋ kɛn kꞋcɔɔcin̰ tecin̰ tece ɔɔ jeegen ɔk numirin̰ roɗe ki se, nɔɔrɔ katara naaɗe kɔŋ gɔtn an tɔɔl maakɗe eyo.»

12 Kaaɗ kɛn se ɓo naase aayki kaamse, naasen jee Raage se Ꞌtɛɗki nakŋ kɛn Raa taaɗ ɔɔ gɛn tɛɗa ɔɔ aalki maakse do Isa ki!

13 Tɛr maam mꞋbooy mind nam taaɗum maakŋ raa ki ɔɔ: «ꞋRaaŋ ɔɔ: maak‑raapo jeege tun ooy ɓɔrse ɗoobm Mɛljege tu!» Ɔɔ tɛr *Nirl Raa taaɗum ɔɔ: «Ɗeere, naaɗe se ɔŋga gɔtn tɔɔl maakɗe ɔɔ taa bɛɛ paacn̰ naaɗe tɛɗo se, naaɗe utu an̰ kɔŋɔ.»

Kaaɗn kɔjɔ

14 Tɛr maam mꞋaak gapara raap lak lak ɔɔ maakŋ gapar kɛn se, mꞋaak nam tec debkilimi iŋg kiŋg do ki. Ɔɔ nam se ɔk laatn gɛn tɔɔmɔ gɛn daab don̰ ki ɔɔ naan̰ ɔk kin̰jɛr aata jin̰ ki. 15 Tɛr mꞋaak *kɔɗn Raa kuuy teeco maakŋ *Ɓee Raa kɛn maakŋ raa ki. Naan̰ taaɗ makɔn̰ɔ deb kɛn iŋg do gapar ki se ɔɔ: «Ɓɔrse kaaɗn kɔjn̰ nakgen do naaŋ ki se aasga; ute kin̰jɛri se Ꞌɓaa ɔjɗe.» 16 Gɔtn se, debm iŋg do gapar ki se ute kin̰jɛrin̰ se, naan̰ ɓaa ɔj naŋ nakgen do naaŋ ki se paac.

17 Tɛr maam mꞋaak kɔɗn Raa kuuy teeco maakŋ Ɓee Raa kɛn maakŋ raa ki. Naan̰ kic ɔk kin̰jɛr aata jin̰ ki. 18 Tɛr maam mꞋaak kɔɗn Raa kuuy daala teeco *gɔtn kɛn kꞋlee kꞋtɛɗn sɛrkɛ Raa ki se. Naan̰ se ɔk tɔɔgɔ do pooɗ ki ɔɔ naan̰ taaɗ makɔn̰ɔ deb kɛn ɔk kin̰jɛr kɛn aat se ɔɔ: «Ɓɔrse koojn̰ bin̰gen do naaŋ ki se aacga. Ute kin̰jɛri aat se Ꞌɓaa ɔjɗe.» 19 Gɔtn se kɔɗn Raa kɛn ɔk kin̰jɛr aat se, iin̰ ɓaa ɔj koojn̰ bin̰ se ɔɔ tɔs ɔmbin̰ maakŋ dukuɗn magal gɛn maak‑taar Raa ki se. 20 Dukuɗn se, naan̰ naatn maakŋ gɛgɛr ki ɔɔ koojn̰ bin̰ se jaay kꞋriin̰ se, teec mooso ɔɔ moosin̰ se ɔɔy dar dar ɔɔ kɛn kꞋdɔɔjin̰ se, jɛrlin̰ se aal sindi aljam. Gɔtn mooso ɔɔy uun paac se aas kilɔmɛtir kaar‑mɔtɔ.

15

*Kɔɗn Raagen cili ɔk dubargen cili jiɗege tu

1 Tɛr maam mꞋaak maakŋ raa ki nakŋ‑kɔɔɓm kuuy magala ɔɔ deel doa. Maam mꞋaak kɔɗn Raage cili ɔk dubargen cili jiɗege tu kɛn utu aɗe ɓaa kaam mɔɔtn se. Ute nakgen se ɓo *Raa naŋ maak‑taarin̰a.

2 Tɛr maam mꞋaak naka tooɗ yɛl yɛl aan gɔɔ baar maane ɔɔ ɔk pooɗo ɓuluk ɓuluk maak ki. Do baar kɛn tooɗ yɛl yɛl ese se maam mꞋaak jeege ɗaar ɗaara do ki ɔɔ jeegen se ɓo kɛn ciro daa‑gaabm ute nakŋ kɛn kꞋcɔɔcin̰ tecin̰ tece ɔɔ ute numirin̰ se. Ɔɔ naaɗe se, Raa ɛɗɗen nakgen tec kurundge se jiɗege tu. 3 Naaɗe aar kaa gɛn *Musa, debm tɛɗn naabm Raa ɔɔ kaa gɛn *Goon Baatn Raa. Naaɗe aar ɔɔ:

«Mɛljege Raa Sidburku,

nakŋ naai Ꞌtɛɗ se, deel doa ɔɔ aak bɛɛ aak eyo.

Gaar do naaŋa paac, ɗoobm naai se,

ɗoobm kɛn daan ki ɔɔ kɛn mɛt ki.

4 Mɛlje, debm jaay ai ɓeer naai ki eyo

ɔɔ ai *nookŋ roi ey se tap ɓo, naŋa?

Taa naai kali ki sum ɓo debm *salal.

Mɛtjil jee do naaŋ ki paac se

utu Ꞌkɛrgŋ naani ki.

Nakŋ naai Ꞌtɛɗin̰o ute ɗoobin̰ se naaɗe Ꞌkaakŋ jeele.»

5 Kɛn nakgen se jaay deel se, maam mꞋaak *Ɓee Raa kɛn maakŋ raa ki se ɔɔɗ waŋ ɔɔ mꞋaak *kɔrɔr Raa se maak ki. 6 Maam mꞋaak kɔɗn Raagen cili kɛn teeco maakŋ Ɓee Raa ki ɔɔ kɔɗn Raage se, tuuso kalgen salal aak bɛɛ ɔmb mɛt ki birin̰ birin̰ se. Kaaɗɗege se naaɗe dɔɔkin̰ ute kɔl kꞋɗaapin̰ ute daab ɔɔ naaɗe se ɓo utu ano ɓaa ute dubargen cili se. 7 Tɛr maakŋ ne‑ɗimge tun sɔɔ se, deb kalaŋ nig kɔɗn Raage tun cili se, *kɔɔpm gɛn daab tak tak. Ɔɔ maakŋ kɔɔpge tun se, ɗooc ute maak‑taar Raa kɛn tiŋg gɛn daayum daayum. 8 Ɔɔ maakŋ Ɓee Raa se paac ɗooc ute saa ɔɔ saa se taaɗ ɔɔ tɔɔgŋ Raa kɛn wɔɔr gɔtɔ kɛlɛŋ se utu gɔtn se. Nam tap ɓo ɔŋ ɛnd maak ki eyo, bini dubargen cilin kɛn kɔɗn Raagen cili ɓaanɗeno se, deel jaayo.

16

*Kɔɔpgen cilin kɛn ɗooc ute maak‑taar *Raa

1 Tɛr maam mꞋbooy mind nam maakŋ *Ɓee Raa kɛn maakŋ raa ki taaɗ makɔn̰ *kɔɗn Raage tun cili se ɔɔ: «Kɔɔpsegen cilin ɗooc ute maak‑taar Raa se, Ꞌɓaa tɔɔyɗeki do naaŋ ki.»

2 Kɔɗn Raa kɛn deet deet se, iin̰ ɓaa ɔɔy maak‑taar Raa maakŋ kɔɔpin̰ ki se do naaŋ ki ɔɔ jee kɛn ɔk nakŋ kaakŋ jeele gɛn daa‑gaaba ɔɔ lee ɛrg naan kaag kɛn kꞋcɔɔcin̰ tecin̰ tec se, naaɗe paac roɗe tɔɔɗ taan‑dua ɔɔ taan‑duɗe se ɔsɗe aak eyo.

3 Kɔɗn Raa kɛn gɛn k‑dige se, iin̰ ɓaa ɔɔy maak‑taar Raa kɛn maakŋ kɔɔpin̰ ki se maakŋ baar ki ɔɔ maan maakŋ baar ki se dɛl aan gɔɔ moosn debm ooyga kooyo. Ɔɔ nakgen paacn̰ maakŋ baar ki se ooyo.

4 Kɔɗn Raa gɛn k‑mɔtɔge se, kɔɔpin̰ ɗooc ute maak‑taar Raa se, ɓaaɗo ɔɔyin̰ maakŋ oolge tu ɔɔ gɔtge tun ɔk maan maane paac se. Ɔɔ maangen se paac dɛl mooso. 5 Gɔtn se, maam mꞋbooy kɔɗn Raa kɛn mɛl maane se taaɗ ɔɔ:

«Naai debm daan ki,

naai kɛn ɓɔrse ɔɔ kɛn do dɔkin̰a,

naai kali ki sum ɓo debm *salal.

Nakŋ naai Ꞌtɛɗ paac se ute ɗoobin̰a.

6 Aan gɔɔ naaɗe ɔɔyga moosn jeeige ute gɛn jee taaɗ taar teeco taari ki se,

ɓɔrse naaɗe kic ɛɗɗen mooso ɓo naaɗe kaaye.

Kɛse ɓo nakŋ kɛn doɗen naaɗe ki.»

7 Tɛr maam mꞋbooy mind nam taaɗ *gɔt kɛn kꞋlee kꞋtɛɗn sɛrkɛ se ɔɔ:

«Deere, Mɛljege Raa Sidburku,

bɔɔr kɛn naai ɔj do jeege tu se,

kɛn mɛt ki ɔɔ ute ɗoobin̰a.»

8 Kɔɗn Raa gɛn k‑sɔɔge se kɔɔpin̰ ɗooc ute maak‑taar Raa se ɔɔyin̰ do kaaɗ ki ɔɔ kaaɗa se ɓaa tɛɗn ɔŋgɔ ɔɔ nɔɔɗ jeege aan gɔɔ pooɗo. 9 Jee se jaay kɛn kaaɗa nɔɔɗ tɛɗɗen daama se, naaɗe naaj Raa kɛn ɓaano ute dubargen se. Gaŋ, ute naan̰ se kic, naaɗe baate tɛrl maakɗege do Raa ki ɔɔ baate *nookin̰a.

10 Kɔɗn Raa gɛn k‑miige se, kɔɔpin̰ ɗooc ute maak‑taar Raa se, ɔɔyin̰ do kaag do daa‑gaab ki se. Ɔɔ taa naaŋ kɛn naan̰ ɓo gaarin̰ se, gɔtɔ ɓaa tɛɗ ilim dib. Jikilimge jaay naka ɔɔn̰ɗe se dɔɔn̰ taarɗege. 11 Naaɗe naaj Raa kɛn maakŋ raa ki taa dubargen naaɗe ɔŋo ɔɔ ute dugen roɗe ki se. Ute naan̰ se kic ɓo, naaɗe baate kɔn̰ nakɗegen *kusin̰ kɛn naaɗe lee tɛɗ se.

12 Kɔɗn Raa gɛn k‑mɛcɛge se, kɔɔpin̰ ɗooc ute maak‑taar Raa se, naan̰ ɔɔyin̰ maakŋ ool kɛn magal kɛn kꞋdaŋin̰ Eprat se. Ɔɔ ool se maanin̰ ooko ɔɔ ɔn̰ ɗoobo gaarin̰ge tun iin̰o kaam gɔtn kaaɗa tookŋo. 13 Tɛr mꞋaak maakŋ taar k‑lamaga ki, maakŋ taar daa‑gaab ki ɔɔ maakŋ taar debm kɛn tɛɗ ron̰ aan gɔɔ debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se teeco sitange mɔtɔ tec aan gɔɔ kaarage. 14 Sitange se ɓo kɛn jeege tɔndɗe tɛɗ maragge se ɔɔ naaɗe ɓo kɛn tɛɗ nakŋ‑kɔɔɓge, naaɗe lee tus gaarin̰gen do naaŋ ki se paac taa ɓaa tɛɗn bɔɔrɔ ute Raa Sidburku, ɓii se ɓii ɔɔn̰ɔ kɛn naan̰ mala ɔndin̰ga kɔndɔ.

15 Mɛljege taaɗ ɔɔ: «ꞋBooyki! Maam se, mꞋutu mꞋaɗe ɓaa aan gɔɔ debm ɓoogo! Maak‑raapo deb kɛn iŋg zɛɛrɛ ɔɔ bɔɔb kalin̰ge taa naan̰ lee mɛt‑beer eyo ɔɔ kɛnd maakŋ sɔkɔn̰ ki eyo.»

16 Tɛr sitangen mɔtɔ se ɓaa tuso gaarin̰ge gɔtɔ kaam kalaŋ bini kꞋdaŋin̰ ute taar *Ɛbre Armagedon.

17 Kɔɗn Raa gɛn k‑cilige kɔɔpin̰ ɗooc ute maak‑taar Raa se ɔɔyin̰ raan ɔɔ maam mꞋbooy maakŋ Ɓee Raa kɛn raan ɔɔ gɔtn kaag do ki se, mind nam taaɗ makɔn̰ ɔɔ: «Ɓɛrɛ, naaba naŋga!» 18 Gɔtn se maam mꞋaak maakŋ raa aal wusuk wusuk, tɛɗ gajalaŋ, Raa taat makɔn̰ɔ ɔɔ naaŋa kic ɓo te makɔn̰ɔ. Te kɛn naan̰ te se, gɔtn Raa aal debkilimi ɓii kalaŋ tap ɓo naaŋa te te bin eyo. 19 Naan̰ kɛn se, gɛgɛr kɛn magal se ɓaa tɔp gɔtɔ kaam mɔtɔ ɔɔ gɛgɛrgen do naaŋ ki paac se rua. Gɔtn se Raa saap do gɛgɛr kɛn Babilon kɛn magal se ɔɔ naan̰ an̰ kɛɗn kaay kɔɔpm kɛn ɗooc ute maak‑taarin̰ kɛn kusin̰ se. 20 Naaŋgen kɛn maane gurug ɔlɗe daan ki paac ɔɔ ute koge se, Ꞌtɛɗn gɔtɔ paac. 21 Isi magal magal siɗo maakŋ raa ki do jeege tu. Isi kalaŋ se deer ɓaa ɓaa kaasn kaam kɔɔr teen̰e si‑dio. Ɔɔ jeege se naaj Raa taa dubar kɛn isi dabarɗe se. Taa dubargen aan doɗe ki se dubar gɛn teecn̰ nirli.

17

Gɛgɛr Babilon se, bɔɔrɔ oocga don̰ ki

1 Ɔɔ maakŋ *kɔɗn Raage tun cilin kɛn ɔk *kɔɔpgen cili kɛn ɗooc te maak‑taar *Raa jiɗege tu se, deb kalaŋ ɓaaɗo ɔŋuma ɔɔ ɗeekum ɔɔ: «ꞋƁaaɗo, mꞋai taaɗn mɛtn taar bɔɔr kɛn utu koocn̰ do mɛnd kɛɛsn gaabm kɛn jeege paac jeel gɔtin̰a ɔɔ mɛnd kɛɛsn gaabm se taaɗ te gɛgɛr magal kɛn utu taa oolge tu se.» 2 Gaarin̰gen do naaŋ ki paac se, naan̰ deelɗenga tɛɗga jee kɛɛsn mɛndge; ɔɔ jee do naaŋ ki paac se, naan̰ lee ɛɗɗen tɔtn koojn̰ bin̰ aay oono ɔɔ lee ɛɛsin̰a.

3 Gɔtn se *Nirl Raa bɔɔy dom ki ɔɔ kɔɗn Raa uun ɓaansum do kɔɗ‑ɓaar ki ɔɔ mꞋaak mɛnda iŋg kiŋg do daa‑gaab ki ɔɔ daa‑gaabm se aac dɛŋ dɛŋ. Ron̰ se paac gurug te taargen naaj Raa ɔɔ daa‑gaabm se, don̰ge cili ɔɔ kaajin̰ge sik. 4 Mɛnd se uuso kal ute ron̰a aac dɛŋ, ɔk daab ro ki ɔmb birin̰ birin̰, ɔk kogen ute roɗege ɔɔ meeɗgen* ute roɗege kici. Mɛnd se ɔk kɔɔpm gɛn daab jin̰ ki ɔɔ kɔɔpm se ɗooc ute nakgen jig eyo gɛn kɛɛsn gaabin̰ge. 5 KꞋraaŋin̰ do naanin̰ ki ro kɛn kꞋjeel mɛtin̰ eyo jꞋɔɔ:

Maam ɓo mꞋgɛgɛr Babilon magal

maam ɓo ko mɛnd kɛɛsn gaabge paac

ɔɔ do naaŋ ki paac se,

maam sum ɓo mꞋtɛɗn nakgen *kusin̰ cir paac paac.

6 Maam mꞋaak mɛnd se, aay oon moosn jee Raage kɛn saaɗn Isage se. Kɛn maam jaay mꞋaakin̰ se, nakŋ se tap ɓo ɔkum taaɗ eyo.

7 Gɔtn se kɔɗn Raa ɗeekum ɔɔ: «Gɛn ɗi jaay nakŋ se ɔki taaɗ ey se? ꞋBooyo! Maam mꞋutu mꞋai taaɗn mɛtn taar mɛnd kɛn iŋg do daa‑gaab ki se ute mɛtn taar daa‑gaabm kɛn don̰ge cili ɔɔ kaajin̰ge sik jaay *kꞋjeel mɛtin̰ ey se kici. 8 Daa‑gaabm kɛn naai aakin̰o tiŋgo se, ɓɔrse naan̰ gɔtɔ ɔɔ tɛɗga num naan̰ utu aɗe teecn̰ maakŋ gɔɔ kɛn jɛrl zuzu se, ɔɔ ɓaa gɔtn kut ki. Num jee do naaŋ kɛn roɗe gɔtɔ maakŋ Kitapm Kaaj kɛn Raa raaŋin̰o do dɔkin̰ kɛn naan̰ utu aalo kaal dunia se, kɛn naaɗe jaay kaakŋ daa‑gaabm ese se, aɗen kɔkŋ taaɗ eyo, taa naan̰ ɓo kɛn tiŋgo, ɓɔrse naan̰ gɔtɔ ɔɔ tɛɗga num utu aɗe teecn̰ daala.

9 «Ɓɔrse, ɔn̰ jeege tɛɗn mɛtɛkɛ ɔɔ jeel‑taara taa jeel mɛtn nakgen se: dogen cili se, je taaɗn te kogen cilin kɛn mɛnd iŋg do ki se ɔɔ je taaɗn ute gaargegen cili se kici. 10 Maakŋ gaarin̰ge tun cili se, jee mii se, kaaɗɗe deelga, ɔɔ kɛn gɛn k‑mɛcɛge se, ɓɔrse naan̰ ɓo gaarge, ɔɔ kɛn gɛn k‑cilige se lɛ aan te ey ɓɔrtɔ; anum kɛn naan̰ jaay aɗe ɓaa kic ɓo Ꞌtiŋg dɛn eyo. 11 Daa‑gaabm kɛn tiŋgo ɔɔ ɓɔrse gɔtɔ se, naan̰ kic ɓo maakŋ gaargege tun cili se sum ɔɔ naan̰ ɓo kɛn utu kɔsn gaar gɛn k‑martage se ɔɔ naan̰ kic Raa utu an̰ kutu. 12 Ɔɔ kaajgen sikŋ kɛn naai aako se lɛ, je taaɗn ute gaarin̰gen sikŋ kɛn utu kɔsn gaara ute daa‑gaaba se tɛlɛ gɛn lɛr kalaŋ sum. 13 Gaarin̰gen sik se paac utu tum dɔɔkŋ taarɗe kalaŋ ɔɔ tɛɗn naaba ute tɔɔgɗe paac daa‑gaab kɛn se. 14 Naaɗe utu ɓaa Ꞌtɛɗn bɔɔrɔ ute *Goon Baatn Raa ɔɔ Goon Baatn Raa se utu aɗen ciri, taa naan̰ ɓo Mɛl gɛn Mɛlge ɔɔ naan̰ ɓo Gaar gɛn gaarin̰ge. Ɔɔ jeegen kɛn naan̰ daŋɗeno ɔɔ bɛɛr tɔɔɗɗeno tɛɗga jee naan̰ge ɔɔ kɛn tuj ɔrmɗe ey se, naaɗe kic utu aɗen ciri.»

15 Tɛr kɔɗn Raa taaɗum ɔɔ: «Oolgen kɛn naai aak mɛnd kɛɛsn gaaba iŋg taar ki se, je taaɗn ute jee dɛngen do naaŋ ki ute mɛtjilɗege, ute taa naaŋɗege ɔɔ ute taar naaŋɗege paac. 16 Kaajgen sikŋ kɛn naai aakɗeno ute daa‑gaaba se, utu kɔɔɗn kund mɛnd kɛɛsn gaabm kɛn gɔtin̰ gɔt se naata, ɔɔ an tɔsn ute nakin̰ge paac ɔɔ an̰ kɔn̰in̰ mɛt‑beere. Naan̰ malin̰ kic, naaɗe an̰ kɔsɔ ɔɔ mɛt kɔɔpin̰ se lɛ naaɗe an̰ tɔɔcɔ. 17 Gaarin̰gen sik se, Raa mala tɛɗɗenga tɛɗ maakɗe ki, naaɗe tɛɗn naaba daa‑gaab ki se, taa daa‑gaabm se kiŋg maakŋ gaarin̰ ki. Raa ɔlɗe tɛɗn naan̰ se, taa naaɗe tɛɗn nakŋ kɛn naan̰ uuno doa aan gɔɔ kɛn naan̰ maakin̰ jen ro ki. Daa‑gaabm se kiŋg maakŋ gaarin̰ ki bini taar kɛn Raa taaɗ se Ꞌkaan ɗoobin̰ ki.

18 «Ɔɔ mɛnd kɛn naai aakin̰o se lɛ, je taaɗn ute gɛgɛr magal, kɛn iŋg do gaarin̰ge tun do naaŋ ki paac se.»

18

Babilon tɛrɛcga

1 Kɛn nakgen se jaay deel paac se, maam mꞋaak *kɔɗn Raa kuuy bɔɔyo maakŋ raa ki ɔɔ kɔɗn Raa se ɔk tɔɔg dɛna ɔɔ ute tɔɔgin̰ se naan̰ wɔɔr do naaŋa se kɛlɛŋ kɛlɛŋ. 2 Naan̰ taaɗ makɔn̰ɔ ɔɔ:

«Gɛgɛr magal Babilon se tɛrɛcga!

Ɗeere, naan̰ se tɛrɛcga kamac kamac!

Ɓɔrse gɔtin̰ se ɔɔp tɛɗga gɔtn maragge,

gɔtn sitange ɔɔ gɔtn yeelge ute daagen jig ey

kɛn jeege ƴɛɛmɗe ƴɛɛm se.

3 Naan̰ se ɓo kɛn ɔl jeege tɛɗ nakŋ kɛn naan̰ maakin̰ jen ro ki

aan gɔɔ tɔtn koojn̰ bin̰ kɛn naan̰ ɔl jeege paac aay te maraadɗe se.

Ɔɔ nakŋ kɛn naan̰ ɔl jeege tɛɗ se, nakŋ *kusin̰ salal.

Ɔɔ gaarin̰gen do naaŋ ki se,

naan̰ ɔlɗe aay tɔtin̰a ɔɔ ɛɛsin̰a.

Ɔɔ jee tɛɗn zogen do naaŋ ki se lɛ,

tɛɗ jee nak dɛnge se, ute maal naan̰ kɛn dɛn se.»

4 Tɛr mꞋbooy mind nam kuuy taaɗ maakŋ raa ki ɔɔ:

«Naasen jeemge se, Ꞌteecki naatn maakŋ gɛgɛr kɛn se,

ey num naase kic aki kɔl dose maakŋ kusin̰ɗe ki,

ɔɔ dubar utu kaan doɗe ki se,

utu koocn̰ do naase ki kici;

5 taa kusin̰ maakŋ gɛgɛr kɛn ese se,

ziiɗ bini ook aanga maakŋ raa ki

ɔɔ *Raa se saapga do nakge tun

te ɗoobin̰ ey kɛn jeen̰ge lee tɛɗ se.

6 Nakŋ naan̰ tɛɗ jeege tu se,

naase kic Ꞌtɛɗin̰sin̰ki naan̰ ki mɛt dio;

aan gɔɔ kɛn naan̰ lee ɛɗ tɔtn kꞋdeepin̰ atak

maakŋ *kɔɔpin̰ ki jeege tu se,

naase kic ɛɗin̰ki tɔtn atak cir

gɛn naan̰ se mɛt dio.

7 Aan gɔɔ naaɗe ɔŋo maala ɔɔ ɔŋo doɗe se,

ɓɔrse naase Ꞌdabarɗeki makɔn̰ bin kici

ɔɔ ɔn̰ɗeki kapin aɗen tɔɔlɔ,

taa gɛgɛr se taaɗga taaɗ ute maakin̰ ɔɔ:

‹Maam se mꞋtɛɗga nɛɛlge do kaag dom ki se.

MꞋmɛnd‑daay eyo ɔɔ mɔɔtn kapin lɛ am tɔɔl eyo.›

8 Taa naan̰ se ɓo, ɓii kalaŋ sum ɓo

nakgen ɔɔn̰ se utu kaan don̰ ki,

aan gɔɔ yoa, kɔl doa ɔɔ ɓoa.

Ɔɔ naan̰ se jꞋutu jꞋan̰ tɔɔcɔ,

taa Mɛljege Raa Sidburku se

utu an̰ kɔjn̰ bɔɔrɔ don̰ ki.»

9 Num gaarin̰gen do naaŋ ki kɛn ɛndo maakŋ kusin̰ gɛgɛr kɛn ese se ɔɔ tɛɗo maala gɔtn ese se, kaaɗ kɛn naaɗe utu kaakŋ saa pooɗn gɛgɛr kɛn kꞋtɔɔcin̰ se, naaɗe utu tɔɔyɔ ɔɔ keem nɔɔ taarin̰a. 10 Naaɗe ɗaar dɔkɔ ɔɔ ɓeer ɔɔ sɔm dubar ese se koocn̰ doɗe ki ɔɔ gɔtn se naaɗe tɔɔyɔ ɔɔ keem nɔɔ:

«Wɔɔy, wɔɔy nakage, aakki tu gɛgɛr Babilon,

gɛgɛr magala, naan̰ ɔk maala se!

Lɛr kalaŋ sum ɓo Raa tujin̰a.»

11 Jeegen ɔk nakŋ zogen do naaŋ ki paac eeme ɔɔ ɔl doa taa gɛgɛr se, taa nakŋ zoɗege se, nam tap ɓo dug ey sum. 12 Nakŋ zoɗege se: daab, pudda, kogen ute roɗe, meeɗgen ute roɗe, kalgen ute roɗege ɔɔ kɛn deer taac boŋ boŋ se, kalgen ute roɗege cɛɛpɛ ɔɔ aac dɛŋ dɛŋ; kaaggen oot nijimi, nakgen kꞋɗaapɗe ute naaŋ ceeɗge, kaaggen mɔŋgɔ, maal‑zɛɛrɛ ute maal‑kilimi, ute kogen raaŋ aak bɛɛ bɛɛ, 13 naagŋ kaagŋ nijimi, nakgen oot nijimi, itir, duɗgen oot nijimi ute kaaggen oot koot kici, tɔtn koojn̰ bin̰, uubu, ruju ute gɛmɛ, maraŋge ute bɛn̰ge, sɛndge ute puusɗege, ɓulge ute jee daŋgayge, nakgen se paac nam tap ɓo mɔɔtn Ꞌdug ey sum. 14 KꞋtaaɗ jeege tun maakŋ gɛgɛr kɛn ese jꞋɔɔ: «Nakŋ naase maakse Ꞌje paac se gɔtɔga. Maala ute nakgen tɛɗsen jaay jeege je se se, paac utga naatn. Nakgen bin se mɔɔtn jꞋan̰ kɔŋ maakŋ gɛgɛrse ki ey sum.» 15 Jee tɛɗn zogen lee ɓaaɗo tɛɗ maala maakŋ gɛgɛr kɛn ese se, naaɗe kic Ꞌɗaar dɔkɔ ɔɔ ɓeer ɔɔ sɔm dubar se koocn̰ doɗe ki. Gɔtn se naaɗe tɔɔyɔ ɔɔ eem nɔɔ:

16 «Wɔɔy, wɔɔy nakage, aakki tu gɛgɛr magal,

aan gɔɔ mɛnd kɛn tuuso kalgen deer taac boŋ boŋ

ute kɛngen cɛɛp taac dɛŋ dɛŋ

ɔɔ tɔlo kɔɗɔkŋ bi gɛn daab

ute meeɗge ɔɔ kogen ute roɗe se!

17 Maalin̰ ute dɛnin̰ se, maakŋ lɛr kɛn kalaŋ ki sum ɓo utga paac!»

Gɔtn se, jee tuur markabgen magal magala ute jee tɛɗn naabɗege ɔɔ jeegen maak ki paac se, ute jeegen tɛɗ naaba do baar ki paac se, naaɗe kic ɗaar dɔkɔ. 18 Kɛn naaɗe jaay aak saa pooɗn iin̰ se, tɔɔɗ tɔɔy ɔɔ:

«Gɛgɛr jaay magal aas te gɛgɛr se, ɓɛrɛ, gɔtɔga!»

19 Naaɗe tɔs naaŋa bɔɔy doɗege tu ɔɔ tɔɔɗ tɔɔyɔ ɔɔ eem nɔɔ:

«Wɔɔy, wɔɔy nakage, aakki tu gɛgɛr magal ɗooc te maala

ɔɔ jeegen ɔk markabgen magal magala do baar ki paac se, naaɗe ɔŋo maala paac gɔtin̰ ki,

ɔɔ maakŋ lɛr kɛn kalaŋ ki sum ɓo, maalɗe se utga!»

20 Num naase, jee maakŋ raa kɛn jee Raage,

naase *jee kaan̰ naabm Isage

ute jee taaɗ taar teeco taar Raa ki se,

Ꞌtɛɗki maak‑raapo!

Ute dubar kɛn Raa ɓaano don̰ ki se

naan̰ ɔgsenga sɛɛse.

21 Gɔtn se maam mꞋaak kɔɗn Raa tɔɔgɔ uuno ko deer aan gɔɔ ko tooto undin̰ maakŋ baar ki ɔɔ ɗeek ɔɔ:

«Taa naan̰ se ɓo Babilon, gɛgɛr magal se, jꞋutu jꞋan̰ kund bin kici

ɔɔ mɔɔtn nam an̰ kaak ey sum!

22 Jee kɔnd kurundge, jee kaage,

jee tuuy kaage ute jee tuuy pulge

mɔɔtn jꞋaɗen Ꞌbooy Ꞌtɛɗn kaa gɔti ki ey sum;

jee tirɗge se mɔɔtn jꞋaɗen kɔŋ gɔti ki ey sum.

Ɔɔ mɔɔtn nam Ꞌbooy keem tooto gɔti ki ey sum.

23 Nam tap ɓo kaakŋ pooɗn lɔɔmpɔ gɔti ki ey sum

ɔɔ mɔɔtn nam tap ɓo taaɗn taa kɔkŋ mɛnda gɔti ki ey sum,

taa jeegen ɔko nakŋ zo gɔti ki se,

naaɗe ɓo jee maalgen cir jeegen do naaŋ ki se paac.

Taa naai ute kɔrɗi kɛn Ꞌlee tɛɗ se,

dɛrl mɛtjil jeegen do naaŋ ki paac.

24 Gɔtn naai ki se ɓo gɔtn kꞋtɔɔlo jee taaɗ taar teeco taar Raa ki,

jee Raage ɔɔ jeegen paacn̰ kꞋtɔɔlɗe do naaŋ ki se.»

19

Jeege tɛɗ maak‑raapo gɛn kɔkŋ mɛnd *Goon Baatn Raa

1 Kɛn nakgen se jaay deel se, mꞋbooy gɔtɔ tɛɗ gajalaŋ maakŋ raa ki aan gɔɔ dɔɔl jeege dɛn ɓo ul taara ɗeek ɔɔ:

«Alɛluia!

KꞋtɔɔmki *Raa taa Raa naajege se,

Raa magala ɔɔ tɔɔgɔ;

naan̰ ɓo Debm Kaajn̰ jeege.

2 Taa nakŋ naan̰ tɛɗ paac se mɛt ki ɔɔ te ɗoobin̰a.

Naan̰ ɔjga bɔɔrɔ do mɛnd kɛɛsn gaabm kɛn tuj do naaŋa

ute nakgen *kusin̰ kɛn naan̰ lee tɛɗ se.

Raa dabarin̰ se taa naan̰ tɔɔlga tɔɔl jee tɛɗn naabin̰ge.»

3 Tɛr maam mꞋbooy naaɗe ɗeek daala ɔɔ:

«Alɛluia!

Mɛnd kɛɛsn gaabm se,

naan̰ ɓo gɛgɛr kꞋtɔɔcin̰ jaay saan̰ tiin̰ gɛn daayum daayum se.»

4 Gɔtn se magalgen sik‑di‑kaar‑sɔɔ ute ne‑ɗimgen sɔɔ se, ɓaaɗo ɛrg naan Raa kɛn iŋg do kaag do ki se, eemin̰a ɔɔ ɗeek ɔɔ:

«Amin! Alɛluia!»

5 Tɛr mꞋbooy mind deba gɔtn kaag do ki se taaɗ ɔɔ:

«Naase paac jee tɛɗn naabin̰ge, jeegen ɓeerin̰,

jee aalin̰ maak ki ɔɔ jee aalin̰ maak ki eyo,

paac, kꞋtɔɔmki Raajege!»

6 Tɛr maam mꞋbooy gɔtɔ tɛɗ gajalaŋ aan gɔɔ dɔɔl jeegen dɛn ɓo taaɗa, aan gɔɔ maan zoor uu uu se ɔɔ aan gɔɔ Raa kɛn taat makɔn̰ɔ se kici, tɔɔɗ tɔɔy makɔn̰ɔ ɔɔ:

«Alɛluia!

Taa Mɛljege Raa se, naan̰ ɓo Sidburku, ɓɔrse naan̰ uunga gaarin̰a.

7 KꞋtɛɗki maak‑raapjege ɔɔ ɔn̰ maakjege raapm sakan̰

ɔɔ *kꞋnookki Raa!

Taa kaaɗn Goon Baatn Raa an kuun mɛndin̰ se aasga

ɔɔ mɛndin̰ kic lɛ ɗaapga ron̰ aakga bɛɛ bɛɛ.

8 Naan̰ jꞋɛɗin̰ uus kal te ron̰a,

cɛɛpɛ, aak bɛɛ ɔɔ ɔmb birin̰ birin̰.»

Ɔɔ kal ese se je taaɗn te naabm bɛɛ ɔɔ ute ɗoobin̰ kɛn jee Raage lee tɛɗa.

9 Gɔtn se *kɔɗn Raa kalaŋ ɗeekum ɔɔ: «ꞋRaaŋ ɔɔ: ꞋMaak‑raapo jeege tun kꞋdaŋɗe gɛn ɓaa kɔsn gɔtn kɔkŋ mɛnd Goon Baatn Raa ki se.» Tɛr naan̰ taaɗum ɔɔ: «Taar se taar mɛt ki. Kɛse taar Raa mala ɓo taaɗa.»

10 Gɔtn se maam mꞋɛrg mɛtn jɛn̰ ki mꞋje mꞋan̰ keeme. Naɓo naan̰ ɗeekum ɔɔ: «Ɔn̰ɔ! Ɔn̰te Ꞌkɛrgŋ naanum ki. Maam kic mꞋdebm tɛɗn naaba aan gɔɔ naai ɔɔ aan gɔɔ gɛnaaigen aal maakɗe do taar Isa kɛn taaɗo se. Anum naai ɛrg naan Raa ki kalin̰ ki sum.» Taa taar kɛn Isa taaɗo jeege tu se ɓo, kɛse ko mɛtn taar kɛn jee taaɗ taar teeco taar Raa ki taaɗo se.

Nam ooko do sind ki raap lak lak

11 Tɛr gɔtn se, maam mꞋaak maakŋ raa ɔɔɗ waŋ ɔɔ mꞋaak sindi raap lak lak. Ɔɔ debm do ki se ron̰ «Debm lee te kɛn mɛt ki» ɔɔ «Debm tuj te ɔrmin̰ eyo.» Ɔɔ naan̰ ɔj bɔɔrɔ ɔɔ ɗo ute kɛn mɛt ki. 12 Kaamin̰ se lɛ aan gɔɔ pooɗn ɔk kɔkɔ. Ɔɔ naan̰ ɔk laatn gaarin̰ge dɛna don̰ ki. Ɔɔ kꞋraaŋin̰ ron̰ ro ki ɔɔ ro se naan̰ kalin̰ ki sum ɓo jeelin̰a. 13 Kal naan̰ uuso se, jꞋɔlin̰ga kɔl maakŋ moos ki. Ɔɔ naan̰ mala se, kꞋdaŋin̰ «Taar gɛn Raa.» 14 Ɔɔ dɔɔl asgargen maakŋ raa ki tuuso kalgen te roɗege, cɛɛpɛ ɔɔ taak bɛɛ bɛɛ. Naaɗe tooko do sɛndge tun raap raapo ɔɔ daanin̰a. 15 Ɔɔ debm kɛn ooko do sind kɛn raap lak lak se, gɔrɗ‑jɛrl aata teeco taarin̰ ki gɛn tɔɔl jee do naaŋ ki. «Ɔɔ jeege se naan̰ utu aɗe tɔnd ute sirɗn kꞋɗaapin̰ ute maala*.» Ɔɔ naan̰ utu aɗen daal maakŋ duguɗn maak‑taar Raa Sidburku ki kɛn *kusin̰ aan gɔɔ kɛn kꞋdaal koojn̰ bin̰ jaay maanin̰ tɛɗ tɔtɔ se. 16 Ro kalin̰ ki ɔɔ ro pɛɛlin̰ ki se, kꞋraaŋin̰ga raaŋ ron̰ jꞋɔɔ:

Kɛse Gaar gɛn gaarin̰ge ɔɔ Mɛl gɛn mɛlge.

17 Tɛr maam mꞋaak maakŋ kaaɗ ki se, *kɔɗn Raa ɗaar ɗaara. Gɔtn se, naan̰ ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ɔ ɔɔ daŋ yeelgen tiin̰ maakŋ raa ki raan paac se ɔɔ: «ꞋTuski naapa ɔɔ Ꞌɓaakiro utu aki kɔsn kɔsn kɛn Raa tɛɗin̰ dɛn se. 18 ꞋƁaakiro aki kɔsn gaarin̰gen ooyga kooyo, magal asgarge, bubm asgarge, sɛndge ɔɔ jee tooko do ki, jeegen paacn̰ ɓulge ute jeegen ɓulge eyo, jeegen jꞋaalɗen maak ki ɔɔ ute kɛngen jꞋaalɗen maak ki eyo.»

19 Gɔtn se tɛr maam mꞋaak daa‑gaabm deet deetn kɛn ooko maakŋ baar ki, gaarin̰gen do naaŋ ki ute asgarɗege, naaɗe paac tusu gɛn tɛɗn bɔɔrɔ ute debm kɛn ooko do sind kɛn raap lak lak ute asgarin̰ge se. 20 Anum daa‑gaabm se, kɛn kꞋcirin̰ se, kꞋɓaa kꞋjꞋɔkin̰a ɔɔ debm kɛn tɛɗ ron̰ aan gɔɔ debm taaɗ taar teeco taar Raa ki kɛn lee tɛɗ nakgen deel doa naanin̰ ki jaay lee dɛrl jeege ɔk nakŋ kaakŋ jeele roɗe ki kɛn daa‑gaaba tɔndɗe se ɔɔ lee ɛrg naan nakŋ kɛn kꞋcɔɔcin̰ tecin̰ tec se, naan̰ se kic jꞋɔkin̰a. Naaɗe di se paac kꞋtɔk kꞋjꞋɔmbɗen zɛɛrɛ maakŋ baar pooɗ kɛn ɔk nakŋ aan gɔɔ kuɗn pooɗn ɔk ɓuluk ɓuluk se maak ki. 21 Jee mɛtin̰ge lɛ, debm do sind ki se tɔɔlɗe ute gɔrɗ‑jɛrlɛ kɛn teeco taarin̰ ki se. Ɔɔ yoɗege se yeelge ɔsɗe te maraadɗe.

20

*Ɓubm sitange jꞋɔkin̰ daŋgay gɛn ɓaara dupu

1 Tɛr maam mꞋaak *kɔɗn Raa bɔɔyo maakŋ raa ki ɔɔ naan̰ ɔk lɛkɛrlɛ gɛn taa gɔɔ jɛrl zuzu se ute zin̰ziri magala jin̰ ki. 2 Ɔɔ k‑lamaga se naan̰ ɓaa iij‑ɔkin̰a. K‑lamagŋ se naan̰ ɓo wɔɔjn̰ do dɔkin̰a ɔɔ naan̰ ɓo Bubm sitangen kɛn kꞋdaŋin̰ Iblis se kici. Gɔtn se naan̰ dɔɔkin̰ te zin̰ziri gɛn ɓaara dupu. 3 Naan̰ uun undin̰ maakŋ gɔɔ kɛn jɛrl zuzu se, ɔɔ ɗɛkɛlin̰ taara don̰ ki ɔɔ tɛɗin̰ nakŋ kɛn nam tap ɓo ɔk ɗoobm an̰ kɔŋ kɔɔɗ eyo, taa naan̰ mɔɔtn Ꞌkɔŋ dɛrl jee do naaŋ ki eyo bini ɓaar dupu se kaasa. Kɛn ɓaar dupu se jaay deelga num, jꞋutu jꞋan̰ kɔɔɗn kɔlɔ naɓo kɔŋ tiŋg dɛn eyo.

4 Tɛr maam mꞋaak kaag doge ɔɔ jee tiŋg do ki se, jꞋundɗen kulu gɛn kɔjn̰ bɔɔrɔ do jeege tu ɔɔ ko jeegen kꞋtɔɔlɗe taa saaɗn Isa ɔɔ taa Taar *Raa. Naaɗe se ɔŋ ɛrg te naan daa‑gaab ki eyo ɔɔ naan nak kɛn kꞋcɔɔcin̰ tecin̰ tec se eyo ɔɔ nakŋ kaakŋ jeele kɛn naan̰ tɔnd naan jeege tu ute ji jeege tu se kic, naaɗe ɔk eyo. Naaɗe se ɓo jee kɛn duro daan yoge tu ɔɔ kɔsn gaara ute *al‑Masi gɛn ɓaara dupu se. 5 Naaɗe se ɓo jee kɛn utu dur deet deet daan yoge tu ɔɔ yogen kuuy se lɛ, kɔŋ dur eyo bini ɓaar dupu se deel jaayo. 6 Maak‑raapo jeege tun *salal kɛn Raa durɗeno deet deet daan yoge tu se. Taa yo gɛn k‑dige se aɗe kɔŋ tɛɗn ɗim eyo. Naaɗe se utu tɛɗn jee tɛɗn sɛrkge gɛn Raa ɔɔ te gɛn al‑Masi. Ɔɔ naaɗe se utu kɔsn gaara gɛn ɓaara dupu te al‑Masi.

*Ɓubm sitange bɔɔrɔ ɔsin̰ga

7 Kɛn ɓaara dupu jaay deelga num, Bubm sitange se jꞋutu jꞋan̰ kɔɔɗin̰ naatn maakŋ daŋgay ki. 8 Ɔɔ naan̰ utu ɓaa dɛrl jeegen mɛtn naaŋ kɛn kaam sɔɔ paacn̰ kɛn kꞋdaŋɗe utu ro Gog ɔɔ Magog* se. Naaɗe utu tusn dɛna aan gɔɔ kɛɛsn maakŋ baar ki gɛn ɓaa tɛɗn bɔɔrɔ. 9 Naaɗe wɔɔkŋ dɔɔɗn do naaŋa paac ɔɔ ɓaaɗo gurug ɔl jee Raagen maakŋ gɛgɛr kɛn Raa jen̰ se. Naɓo pooɗo bɔɔyo maakŋ raa ki ɓaaɗo ɔsɗe paac. 10 Ɔɔ Iblisn kɛn lee dɛrlɗe se jꞋuun jꞋundin̰ maakŋ baar pooɗ kɛn ɔk nakŋ aan gɔɔ kuɗn pooɗn ɔk ɓuluk ɓuluk se. Kɛse ɓo gɔtn daa‑gaaba ute debm kɛn tɛɗ ron̰ aan gɔɔ debm taaɗ taar teeco taar Raa ki se, kꞋsiɗe maak ki. Ɔɔ gɔtn se, nɔɔrɔ katara, naaɗe dabar gɛn daayum daayum.

Ɓii kɔjn̰ bɔɔr kaam mɔɔtn

11 Gɔtn se tɛr maam mꞋaak kaag do magal raap raapo ɔɔ debm iŋg do ki se. Maakŋ raa ute do naaŋa se aan̰ iig naanin̰ ki kilu. 12 Tɛr maam mꞋaak jee ooyga kooyo paac: jee jꞋaalɗen maak ki ɔɔ jee jꞋaalɗen maak ki ey se ɗaar ɗaar naan kaag do ki se. Ɔɔ gɔtn se, kꞋtɔɔɗ kꞋtaal kitapge. Ɔɔ mꞋaak kitapm kuuy se jꞋɔɔɗ jꞋaalin̰a ɔɔ naan̰ se Kitapm Kaaja. Ɔɔ jee ooyga kooy paac se, jꞋɔjɗe bɔɔrɔ do nakge tun naaɗe tɛɗa jaay kꞋraaŋin̰oga raaŋ maakŋ kitapge tun ese se. 13 Maane lɛ, jee kɛn naan̰ tɔɔlɗeno paac se, naan̰ ɓaanɗeno. Yo ute ɓee yoge kic ɓaano ute yoɗegen kɛn naaɗe tɔkɗeno se. Ɔɔ yoge se naŋa naŋa kic ɓo jꞋɔjin̰ bɔɔrɔ do nakge tun naan̰ tɛɗo. 14 Gɔtn se Yo ute ɓee yoge se, kꞋtɔs kꞋjꞋɔmbɗe maakŋ baar pooɗ ki. Ɔɔ maakŋ baar pooɗ kɛn se ɓo gɔtn yo gɛn k‑dige se. 15 Debm jaay kꞋjꞋɔŋ te ron̰ maakŋ Kitapm Kaaj ki ey se, naan̰ se jꞋan̰ kuun kundin̰ maakŋ baar pooɗ ki.

21

Maakŋ raa ute do naaŋ kiji

1 Tɛr maam mꞋaak maakŋ raa kiji ute do naaŋa kiji taa maakŋ raa ute do naaŋ do dɔkin̰ se lɛ, aan̰ iigga ɔɔ baar se tɛɗ gɔtɔ. 2 Maam mꞋaak gɛgɛr *salal kɛn kꞋdaŋin̰ Jeruzalɛm kiji kɛn *Raa bɔɔyin̰o maakŋ raa ki. Gɛgɛr se ɗaapga ron̰ aan gɔɔ mɛnd kɛn ɗaapga ron̰a iŋg aak kaak kaam gaabin̰ se. 3 Gɔtn se, maam mꞋbooy mind deba gɔtn kaag do ki ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ɔ ɗeek ɔɔ: «Ɓɔrse Raa ɔndga *kɔrɔrin̰ daan jikilimge tu ɔɔ naan̰ utu tiŋg te naaɗe ɔɔ naaɗe se tɛɗn jeen̰ge. Raa mala tiŋg te naaɗe ɔɔ naan̰ ɓo tɛɗn Raaɗe. 4 Naan̰ utu aɗen kɔtn kaa‑maanɗe. Yo tɛɗn gɔtɔ, kɔl doa, tɔɔyɔ, dubar, naaɗe se paac mɔɔtn Ꞌtɛɗn gɔtɔ, taa duni do dɔkin̰ se, Ꞌtɛɗga gɔtɔ.» 5 Ɔɔ debm kɛn iŋg do kaag do ki se ɗeek ɔɔ: «Ɓɔrse, nakge paac maam mꞋtɛɗin̰ga tɛɗga kiji.» Tɛr naan̰ ɗeekum ɔɔ: «ꞋRaaŋ ɔɔ: ɗeer ɗeer, taar se taar mɛt ki!»

6 Tɛr naan̰ taaɗum ɔɔ: «Ɓɔrse, naaba aasga ɗoobin̰ ki. Maam ɓo mꞋAlpa ɔɔ mꞋOmega, maam ɓo mꞋkupm mɛta ɔɔ mꞋtaar tɔɔlin̰a. Ɔɔ debm maane tɔɔlin̰ num, ɓaaɗo ɔɔ maam mꞋan̰ kɛɗn maan kɛn ɛɗ kaaja se cɛrɛ. 7 Ɔɔ debm jaay cirga se, naan̰ utu Ꞌkɔsn kaagŋ ɓea, ɔɔ kaag ɓee naan̰ kɔs se je ɗeekŋ ɔɔ maam mꞋan̰ tɛɗn Raan̰a ɔɔ naan̰ am tɛɗn goonuma. 8 Num gaŋ jee ɔk nakge paac ɔɔn̰ eyo, jee tuj ɔrmɗege, jee tɛɗ nakgen *kusin̰a, jee tɔɔl jeege, jee kɛɛsn mɛndge te gaabge, jee ooj roɗe, jee maragge ute jee taar‑kɔɔɓge, paac se utu ɓaa maakŋ baar pooɗ kɛn ɔk nakŋ aan gɔɔ kuɗn pooɗn ɔk ɓuluk ɓuluk se. Kɛse ɓo gɔtn kɛn kꞋdaŋin̰ yo gɛn k‑dige se.»

Jeruzalɛm kɛn kiji

9 Gɔtn se maakŋ *kɔɗn Raage tun cilin kɛn ɔk *kɔɔpm ɗooc te dubar se, deb kalaŋ ɓaaɗo ɔŋuma ɔɔ ɗeekum ɔɔ: «ꞋƁaaɗo, mꞋai taaɗn mɛnd *Goon Baatn Raa kɛn utu an̰ kɔk se.» 10 Gɔtn se *Nirl Raa bɔɔy dom ki ɔɔ uun ɔlum do ko kɛn magala ɔɔ jɛrlɛ ɔɔ naan̰ taaɗum gɛgɛr *salal kɛn kꞋdaŋin̰ Jeruzalɛm se ɔɔ gɛgɛr se ɓo kɛn maam mꞋaakin̰o Raa bɔɔyin̰o bɔɔy maakŋ raa ki se. 11 Ɔɔ maakŋ gɛgɛr kɛn ese se, tɔɔgŋ Raa wɔɔrin̰ kɛlɛŋ ɔɔ wɔɔrin̰ aan gɔɔ ko kɛn te ron̰, kɛn kꞋdaŋin̰ jasp ɔɔ jasp se tec aan gɔɔ maan tooɗ yɛl yɛl se. 12 Gɛgɛr se ɔk durdur ɔɔ durdurin̰ se jɛrlɛ ɔɔ paata. Naan̰ ɔk taa ɗoobge sik‑kaar‑dio ɔɔ taa ɗoobgen sik‑kaar‑di se ɔk kɔɗn Raage tak tak. Ɔɔ taa ɗoobgen se kꞋraaŋɗe ro taa ɓee gaan *Israɛlgen sik‑kaar‑di se ro ki. 13 Taa ɗoobgen sik‑kaar‑di se kꞋtɔɔɗɗe gɔtɔ kaam sɔɔ: kaam kaaɗa tookŋo se ɔk taa ɗoobo mɔtɔ. Kaam kaam kooko se ɔk taa ɗoobo mɔtɔ, kaam kaam bɔɔyɔ se, ɔk taa ɗoobo mɔtɔ ɔɔ kaam kaaɗa toocn̰ kic ɔk taa ɗoobo mɔtɔ. 14 Ɔɔ durdur gɛgɛr se lɛ kꞋrɛɛs koge sik‑kaar‑dio do naapge tu jaay jꞋiin̰in̰ do ki. Ɔɔ kogen sik‑kaar‑di se kꞋraaŋin̰ ro gɛn jee kaan̰ naabm Goon Baatn Raagen sik‑kaar‑di se roɗege tu.

15 Ɔɔ debm kɛn ɗaar taaɗ te maam se, ɔk nakŋ dɔɔjn̰ gɔtɔ jin̰ ki ɔɔ nakŋ dɔɔjin̰ se lɛ gɛn daab. Gɔtn se gɛgɛr, taa ɗoobin̰ge ɔɔ durdurin̰ge se paac, naan̰ dɔɔjɗe. 16 Ɔɔ gɛgɛr se, kaam mɛndin̰ ute kaam gaabin̰ se kꞋdɔɔjɗe se aas kaas te naapa. Naan̰ dɔɔjin̰ ute nakŋ dɔɔjɔ se. Ɔɔ dɔɔjin̰ se ɔŋin̰ staad* dupu‑sik‑kaar‑dio (12 000). Naan̰ dɔɔj kaam gaabin̰a kaam mɛndin̰a ɔɔ kaam jɛrlin̰ ook kook se, naan̰ ɔŋɗe aas kaasa. 17 Naan̰ dɔɔj durdur ɔɔ dɔɔjin̰ se, ɔŋin̰ aas cili kaar‑te‑si‑sɔɔ‑kaar‑sɔɔ (144)†. Ɔɔ kɔɗn Raa dɔɔjin̰ ute cili aan gɔɔ gɛn jikilimge se sum. 18 Durdur gɛn gɛgɛr jꞋiin̰in̰ te ko kɛn kꞋdaŋin̰ jasp. Ɔɔ gɛgɛr se lɛ, paac kꞋtɛɗin̰ te daab. Ɔɔ daabin̰ se lɛ, daabm salal ɔɔ tooɗ yɛl yɛl aan gɔɔ maane. 19 Kogen jaay jꞋuuno mɛtn durdur gɛgɛr ese se, kꞋtamarin̰o ute napar kogen te roɗe ɔɔ taak bɛɛ bɛɛ. Ko kɛn jꞋuuno mɛta deet deet se, ron̰ jasp. Gɛn k‑dige se, kꞋdaŋin̰ sapir ɔɔ ko se zɛɛr zɛɛrɛ. Gɛn k‑mɔtɔge se, kꞋdaŋin̰ kalsedoan. Naan̰ se raaŋ zɛɛr zɛɛrɛ. Ko gɛn k‑sɔɔge se ron̰ emorid. Naan̰ se zɛɛr ciɗiɗ. 20 Ko gɛn k‑miige se, ron̰ sardoan. Naan̰ se aac dɛŋ. Ko gɛn k‑mɛcɛge se, ron̰ kornalin. Naan̰ se aac ilim kilimi. Ko gɛn k‑cilige se, ron̰ krizolit. Naan̰ se zɛɛr ɔmb mɛt ki birin̰ birin̰. Ko gɛn k‑martage se, ron̰ beril. Naan̰ se zɛɛr kɔɔs kɔɔsɔ. Ko gɛn k‑jɛrnaŋge se ron̰ topaz. Naan̰ se kɔɔs kɔɔsɔ. Ko gɛn k‑sikge se ron̰ krizopraz. Naan̰ se zɛɛr kɔɔs kɔɔs mɛt ki. Ko gɛn k‑sik‑kaar‑kalaŋ se, ron̰ iasint. Naan̰ se zɛɛr ilim kilim mɛt ki. Ko gɛn k‑sik‑kaar‑di se, ron̰ amatist. Naan̰ se zɛɛr ilim kilimi. 21 Taa ɗoobin̰gen sik‑kaar‑di se, ɔk meeɗgen te roɗe se sik‑kaar‑dio. Ɔɔ taa ɗoobo ɓo ɔk meeɗe kalaŋ tak tak. Ɔɔ gɛgɛr se bɔɔrin̰ se paac te daab ɔɔ daabin̰ se salal ɔɔ tooɗ yɛl yɛl aan gɔɔ maane.

22 Gaŋ maakŋ gɛgɛr se, maam mꞋaak te *Ɓee Raa eyo taa Mɛljege Raa Sidburku ute Goon Baatn Raa utu gɔtn ese ɔɔ naaɗe se ɓo Ɓee Raa mala. 23 Gɛgɛr se je kaaɗ eyo ɔɔ je laap eyo taa Raa mala te *nookin̰a ɔɔ Goon Baatin̰ ɓo, wɔɔrɗe. 24 Mɛtjil jee do naaŋ ki paac se, naan̰ ɓo lee wɔɔrɗen gɔtɔ. Ɔɔ gaarin̰gen do naaŋ ki se utu ano ɓaa te maalɗege se paac maakŋ gɛgɛr kɛn ese. 25 Gɛgɛr se, taa ɗoobin̰ge kꞋgaasɗe eyo, taa gɔtn ese nɔɔrɔ gɔtɔ. 26 Gɔtn se jee do naaŋ ki ano ɓaa ute maalɗege ute nakŋ koonɗege maakŋ gɛgɛr kɛn ese. 27 Ɔɔ nakgen jig eyo, kɔŋ kɛnd maakŋ gɛgɛr kɛn ese eyo. Ɔɔ jee tɛɗn nakgen *kusin̰ kɛn ɔk taaɗ eyo ute jee taaɗ taar‑kɔɔɓɔ, naaɗe se kici Ꞌkɔŋ kɛnd maakŋ gɛgɛr kɛn ese eyo. Anum jee kɛnd maakŋ gɛgɛr kɛn ese se, jee kɛn kꞋraaŋga raaŋ roɗege maakŋ Kitapm Kaajn̰ gɛn Goon Baatn Raa ki se jaayo.

22

1 Tɛr *kɔɗn Raa taaɗum oolo kɛn ɔk maan kɛn ɛɗ kaaja. Ool se iin̰o gɔtn kaag do *Raa ki ute gɛn *Goon Baatn Raa ki. Ɔɔ ool se maanin̰ tooɗ yɛl yɛl. 2 Ool se ɔɔy teec daan bɔɔr kɛn maakŋ gɛgɛr ki. Ɔɔ kaagŋ kɛn ɛɗ kaaja jeege tu se ɗaar jɛŋin̰ge tu. Kaagŋ se maakŋ baar ki se naan̰ ooj ɗɔɔl mɛt sik‑kaar‑dio. Ɔɔ maakŋ laap ki tak ɓo naan̰ oojo. Ɔɔ kambin̰ se ɓo kɛn lee ɛɗ lapia mɛtjil jikilimge tu paac. 3 Maakŋ gɛgɛr kɛn ese se, nakgen kꞋnaamɗega naam se tɛɗn gɔtɔ. Kaag do Raa ute gɛn Goon Baatn Raa se Ꞌtɛɗn gɔtn ese ɔɔ jee tɛɗn naabm Raage se utu an̰ lee keeme. 4 Naaɗe utu kaakŋ daan kaamin̰a ɔɔ ro Raa se jꞋutu jꞋaɗesin̰ raaŋ do naanɗege tu. 5 Gɔtn naane se, nɔɔrɔ gɔtɔ. Kaaɗa ute lɔɔmpɔ se, nam tap ɓo je ey sum, taa Mɛljege Raa mala utu aɗen wɔɔr gɔtɔ. Ɔɔ naaɗe se utu Ꞌkɔsn gaara ute naan̰ gɛn daayum daayum.

Ɓɛrɛ, Isa utu ɓaaɗo

6 Tɛr *kɔɗn Raa taaɗum ɔɔ: «Ɗeer ɗeer, taar se taar mɛt ki. Mɛljege Raa kɛn ɛɗo Nirlin̰ jeege tun taaɗ taar teeco taarin̰ ki se, naan̰ debm ɔlo kɔɗin̰ gɛn taaɗn nakgen ɔɔpga baat utu kaan se jee tɛɗn naabin̰ge tu.»

7 Isa ɗeek ɔɔ: «ꞋBooyki! Ɓɛrɛ, maam mꞋɔɔpga gɔɔrɔ mꞋutu mꞋaɗe ɓaa. Maak‑raapo deb kɛn booy uun taar kɛn kꞋtaaɗin̰ maakŋ kitap kɛn ese se, taa taar se teeco taar Raa ki.»

8 Debm kɛn booyo ɔɔ aako nakgen deel paacn̰ ese se, kɛse maam Jan. Kɛn maam jaay mꞋbooyo ɔɔ mꞋaako aas se, maam mꞋooc mɛtn jɛ kɔɗn Raa kɛn taaɗum nakgen deel ese se, mꞋje mꞋan̰ keeme. 9 Naɓo naan̰ taaɗum ɔɔ: «Ɔn̰ɔ! Ɔn̰te Ꞌkɛrgŋ naanum ki. Maam kic mꞋdebm tɛɗn naaba aan gɔɔ naai ɔɔ aan gɔɔ gɛnaaigen jee taaɗ taar teeco taar Raa ki ute jee kɛn booy uun taar kɛn kꞋraaŋin̰ maakŋ kitap kɛn ese se. Anum naai se, eem Raa kalin̰ ki sum!»

10 Tɛr naan̰ ɗeekum ɔɔ: «Taargen kɛn maakŋ kitap kɛn ese se, teeco taar Raa ki; ɔn̰te Ꞌkɔyin̰a, taa kaaɗn kɛn Raa an tɛɗn nakgen se ɔɔpga gɔɔrɔ. 11 Bin se, debm kɛn jaay tɛɗ naka te ɗoobin̰ ey se, n̰Ꞌtɛɗ n̰Ꞌɓaan sak sak ɔɔ debm tɛɗn nakgen jig ey se kic lɛ, n̰Ꞌtɛɗn n̰Ꞌɓaa sak sak. Num debm tɛɗ naka ute ɗoobin̰a, n̰Ꞌtɛɗ n̰Ꞌɓaa te naanin̰a ɔɔ debm kɛn *salal se, n̰Ꞌtɛɗn salal n̰Ꞌɓaa te naanin̰ kici.»

12 Isa ɗeek ɔɔ: «ꞋBooyki! Ɓɛrɛ, ɔɔpga gɔɔrɔ maam mꞋutu mꞋaɗe ɓaa. Ɔɔ kɛn maam mꞋaɗe ɓaa se, mꞋano ɓaa ute nakŋ kɛn naŋa naŋa kic ɓo utu mꞋan̰ kɛɗn bɛɗin̰ do nakgen tun naan̰ tɛɗo. 13 Maam se mꞋAlpa ɔɔ mꞋOmega*, maam ɓo mꞋdebm mꞋdeete ɔɔ debm kaam mɔɔtn. Ɔɔ maam ɓo mꞋkupm mɛta ɔɔ mꞋtaar tɔɔlin̰a.»

14 «Maak‑raapo jeege tun lee tug kalɗege. Ute naan̰ se naaɗe ɔk ɗoobo gɛn kɔsn koojn̰ kaagŋ kɛn ɛɗ kaaja maakŋ gɛgɛr kɛn ese se ɔɔ kɔŋ kɛnd te taa ɗoobo. 15 Num gaŋ jee tɛɗn nakŋ sɔkɔn̰ge, jee ooj roɗege, jee kɛɛsn mɛndge ute gaabge, jee tɔɔl jeege, jee maragge ɔɔ jee lee tɛɗ taar‑kɔɔɓge se, naaɗe se paac Ꞌkɔɔpm naatn.»

16 «Maam mꞋIsa mꞋɔlo kɔɗum taa Ꞌɓaa tɛɗn saaɗum naan *eglizge tun gɔtn ɓaa se paac. Maam se, mꞋteeco mɛtjil gɛn Gaar *Daud ki ɔɔ maam ɓo Bɛbɛlɛ.»

17 Gɔtn se Nirl Raa ute mɛnd *Goon Baatn Raa ɗeek ɔɔ: «ꞋƁaaɗo!» Ɔɔ debm kɛn booyga taar se kic ɓo n̰Ꞌɗeek n̰Ꞌɔɔ: «N̰Ꞌɓaaɗo! Debm kɛn maan tɔɔlin̰a ɔɔ je kaay maan kɛn ɛɗ kaaja se, n̰Ꞌɓaaɗo n̰Ꞌkaay cɛrɛ.»

Jan taaɗ naŋ taarin̰a

18 Jee paacn̰ kɛn booy taar Raa kɛn kꞋraaŋin̰ maakŋ kitap kɛn teeco taar Raa ki ese se, maam Jan mꞋɗeeksen mꞋɔɔ: debm jaay ziiɗ taara do taar kɛn se num, Raa kic utu an̰ ziiɗn dubar kɛn kꞋraaŋin̰ maakŋ kitap ki se do ki. 19 Ɔɔ taar Raa kɛn kꞋraaŋin̰ maakŋ kitap kɛn teeco taar Raa ki ese se jaay, debm ɔɔɗn naatn ute kɛn kalaŋ se, naan̰ se Ꞌkɔŋ kɔsn koojn̰ kaagŋ kɛn ɛɗ kaaja se eyo ɔɔ Ꞌkɔŋ kɛnd maakŋ gɛgɛr kɛn *salal se ey kici.

20 Tɛr Isan kɛn taaɗ nakgen ara se taaɗ ɔɔ: «Ɗeere, maam se ɔɔpga gɔɔrɔ mꞋutu mꞋɓaaɗo.»

*Amin! Mɛljege Isa, Ꞌɓaaɗo!

21 Ɔn̰ Mɛljege Isa asen tɛɗn bɛɛn̰ naase ki paac.

* 1:8 Alpa ɔɔ Omega se je ɗeekŋ ɔɔ: maam ɓo mꞋdo kupm mɛt ki ɔɔ mꞋtaar tɔɔlin̰a.

† 1:10 Ɓii dumas se ɓii gɛn Mɛljege.

‡ 1:13 Aak Dan 7.13.

* 2:6 Jee Nikolait se dooy jeege ute Taar Raa kɛn mɛt ki eyo.

† 2:10 Laatn tɔɔmɔ se je ɗeekŋ ɔɔ jꞋasen kɛɗn nakŋ kɛn asen raap maakse. Naan̰ se aan gɔɔ bɛɗɛ kici.

‡ 2:14 Balaam se debm kɔrɗɔ kɛn Balak, Gaar Moabge, rɛjin̰o taa ɓaaɗo naam gaan *Israɛlge. Aak Nmb kon̰ 22‑24, 25.1‑2 ɔɔ 31.16.

§ 2:15 Aak berse 6.

* 2:17 Maan se kɔsn kɛn Raa siɗo gaan Israɛlge tu kaaɗ kɛn naaɗe tiŋgo kɔɗ‑ɓaar ki.

† 2:27 Aak KKR 2.9.

* 3:1 Nirl Raagen cili se je taaɗ ute Nirl Raa mala mala.

* 5:5 Tupiyu se je taaɗn ute Isa al‑Masi. Aak Jɛn 49.8‑9.

† 5:6 Maakŋ Kitapm Raa ki se kaag do se taaɗ ute tɔɔgɔ ɔɔ kaama taaɗ ute jeele ɔɔ cili se taaɗ ute nakŋ bɛɛ salal, jiga, aak bɛɛ. Aak Zak 3.9 ɔɔ 4.10.

* 6:12 Kal kɔl do Yaudge se ilim kilimi.

* 8:2 Maakŋ kɔɗn Raage tu paac se kɔɗn Raagen cili ara se naaɗe se ɓo magalɗege.

* 17:4 Meeɗgen ute roɗege se ute taar nasar se je ɗeekŋ ɔɔ: perles.

* 19:15 Aak KKR 2.9.

* 20:8 Gog ɔɔ Magog se taaɗ te ro taa naaŋgen jeen̰ge jee wɔɔy jee Raage. Aak Ezk kon̰ 38 ɔɔ 39.

* 21:16 Staad kalaŋ se ɓaa ɓaa kaasn nakŋ mɛtir kaar‑dio.

† 21:17 Kɛse aan gɔɔ mɛtir 65.

* 22:13 Aak Apok 1.8.