^

Uwumbɔr aagbaŋ

Bible without Deuterocanon in Konkomba

copyright © 2014 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Konkomba
Translation by: Wycliffe Bible Translators
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

Copyright Information

© 2014, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

The Bible without Deuterocanon
in Konkomba

© 2014, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2015-03-17

ePub generated by Haiola 22 Feb 2024 from source files dated 29 Jan 2022
eBible.org certified

c7765cba-ce13-51c8-80b3-68facb5fdf4a

MATIU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Tibɔnyaan ti

MATIU

ŋmee ti na

1

Yesu Kristo aayaajatiib ponn ni aayimbil

(Luk 3.23-38)

1 Yesu Kristo aamaal ponn ni aayimbil le bi kigbaŋ kee ponn ni. U nan ye Ubɔr David aayaabil la. David mu nan ye Abraham aayaabil.

2 Abraham le nan ma Aisak, Aisak mu ma Jakob,

Jakob mu ma Juda ni unaabitiib.

3 Juda mu ma Peres ni Sera. Bina aayimbil le nan ye Tamar.

Peres mu ma Hesronn, Hesronn mu ma Ram,

4 Ram mu ma Aminadab, Aminadab mu ma Nasonn,

Nasonn mu ma Salmonn,

5 Salmonn mu ma Boas. Una aayimbil nan ye Rahab la.

Boas mu ma Obed. Una aayimbil nan ye Ruf la.

Obed mu ma Jese, 6 Jese mu ma Ubɔr David.

David mu ma Solomonn. Una nan ye Yuraya aapuu la, le David kpan u.

7 Solomonn mu ma Rehoboam, Rehoboam mu ma Abija,

Abija mu ma Asa,

8 Asa mu ma Jehosafat, Jehosafat mu ma Joram,

Joram mu ma Usia,

9 Usia mu ma Jotam, Jotam mu ma Ahas,

Ahas mu ma Hesekia,

10 Hesekia mu ma Manase, Manase mu ma Amonn,

Amonn mu ma Josia,

11 Josia mu ma Jekonia ni unaabitiib buyoonn baadim nan faa bi butɔb ki chuu bi buen Babiloŋ na.

12 Baah chuu bi ki di buen Babiloŋ ni na, nee aapuwɔb le

Jekonia ma Sealtiel, Sealtiel mu ma Serubabel,

13 Serubabel mu ma Abiud, Abiud mu ma Eliakim,

Eliakim mu ma Asor,

14 Asor mu ma Sadok, Sadok mu ma Akim,

Akim mu ma Eliud,

15 Eliud mu ma Eleasar, Eleasar mu ma Matann,

Matann mu ma Jakob,

16 Jakob mu ma Josef, u ye Mari aachal na.

Mari mu ma Yesu u bi yin u ke Kristo u ga gaa binib lii na.

17 Abraham yoonn ki yoor kina ki ti saa Ubɔr David yoonn na nan ye yaajatiib kipiik ni binaa la. David yoonn ki yoor ki ti saa buyoonn baadim chuu bi ki di buen Babiloŋ aatiŋ ni na nan ye yaajatiib kipiik ni binaa la. Buyoonn baadim chuu bi ki di buen Babiloŋ ni na ki yoor ki ti saa Kristo yoonn na nan ye yaajatiib kipiik ni binaa la.

Baah ma Yesu Kristo pu na

(Luk 2.1-7)

18 Baah ga nan ma Yesu Kristo na, le bi nan puu ke bi ga di una Mari ki di tii Josef. Baa nan kee kunn u, le bi kan ke u kpa lipuul Uwumbɔr Aafuur Nyaan pu. 19 Uchal Josef aah ye uninyaan na, le waa ban ke u jinn u inimɔɔn. U ŋa nlandak ke u loon ki yii u. 20 Waah dakl tibɔr ngbaan kina na, le u kan Uwumbɔr aatuun ubaa tidaŋ ponn ni. Le Uwumbɔr aatuun ngbaan bui u, “Josef, Ubɔr David aayaabil, taa yii ke saan joo Mari u li ye aapuu; ba pu? Uwumbɔr Aafuur Nyaan le tii u lipuul ngbaan. 21 U ga maa ubijabo, le aa ga yin u ke Yesu;* ba pu? uma le ga nyan waanib baatunwanbir ni.”

22 Nimina mɔmɔk nan ŋa ke ni gbiin Uwumbɔr aah nan cha waabɔnabr len pu na ke, 23 “Usapɔɔn u kaa nyi uja na ga nan dek lipuul ki maa ubijabo, bi ga li yin u ke Imanuel.”† (Imanuel aatataa le ye ke “Uwumbɔr bi ti chee”.)

24 Le Josef finn ki fii le ki nan ŋa Uwumbɔr aatuun aah tuk u ke u ŋa pu na, le ki yoor Mari di ŋa upuu. 25 Waa nan doon u chee le u nin ma waajan aabijabo. Le Josef yin u ke Yesu.

2

Bilankpalb bi nyan ni liwipuul wɔb na

1 Bi nan ma Yesu, Betlehem aatiŋ ponn ni la, ki bi Judea aatiŋ ni na, n‑yoonn mu Herod ye ubɔr na. Baah ma Yesu na, le bilankpalb bibaa nyan ni liwipuul wɔb ki dan Jerusalem, 2 ki nan baa ke, “Baah ma ubo u ye Juu yaab* aabɔr na, u bi la chee? Ti kan waaŋmabil liwipuul wɔb, le ti dan ke ti nan doon u.”

3 Ubɔr Herod, ni Jerusalem aatiŋ aanib mɔmɔk aah ŋun tibɔr ngbaan na, le ti muk bi. 4 Le u yin Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb mɔmɔk, le ki nan baa bi, “Bi ga maa Kristo u ga gaa binib lii na la chee?”

5 Le bi tuk u, “Betlehem aatiŋ, ki bi Judea aatiŋ ni na; ba pu? Uwumbɔr aabɔnabr aah nan ŋmee pu na sɔ:

6 ‘Sin Betlehem aatiŋ, ki bi Judea aatiŋ ni na,

saa ye kitiwaatiir Judea aatim ponn ni;

ba pu? uyidaan ga nyan aa ponn ni,

ki ga li ye Uwumbɔr aanib Israel yaab aayidaan.’ ”†

7 Le Herod yin bilankpalb ngbaan libɔɔl ni, le ki baa bi, “Liŋmabil ngbaan nan nyan ni bayoonn?” Le bi tuk u. 8 Le u tun bi ke bi buen Betlehem, ki tuk bi, “Li cha man ki ti bee ubo ngbaan aabɔr mbamɔm. Ni yaa ti kan u kan, ni gir ni man ki nan tuk mi, aan m mu buen ti doon u.”

9 Waah len kina doo na, le bi siir ki cha. Baah siir ki cha na, le bi kan liŋmabil li bi nan kan liwipuul wɔb na loln bi pu nsan, ki ti fuu ubo ngbaan aah bi nin chee na, le ki sil nima chee paacham. 10 Baah kan liŋmabil ngbaan na, le bi kpa mpopiin sakpen ki mɔɔni. 11 Le bi koo lidichal ngbaan ni, ki ti kan ubo ngbaan ni una Mari. Bi nan gbaan kitiŋ ki doon ubo ngbaan, le ki chuu piir baataakɔr ki tii u ipiin. Bi nan tii u salmaa, ni tulalee u bi yin u ke frankinsense, ni tulalee u bi yin u ke mir na.

12 Le Uwumbɔr nan tuk bi tidaŋ ponn ni ke bi taa ki gir buen ubɔr Herod chee. Nima pu na, bi nan dii nsan yayan le ki kun.

Josef aah yoor Yesu ki di san buen Ijipt aatiŋ ni pu na

13 Baah nan chaa kun na, Josef nan kan Uwumbɔr aatuun tidaŋ ponn ni. Le Uwumbɔr aatuun ngbaan bui u, “Fiin ki yoor ubo ngbaan ni una ki san buen Ijipt aatiŋ ni, ki ti li bi nima ki kiir bundaln m ga nan tuk si ke aa nya nima na. Ubɔr Herod ga li ban ubo ngbaan ke u ku u.”

14 N‑yaayoonn ngbaan le Josef fii le ki yoor ubo ngbaan ni una kinyeek, ki nyan nima ki buen Ijipt, 15 ki ti bi nima le Herod ti kpo.

Nimina nan ŋa kina ke ni gbiin Uwumbɔr aah nan cha waabɔnabr len pu na, ke Uwumbɔr bui ke, “M yin Maabo ke u nyan ni Ijipt aatiŋ ni.”‡

Ubɔr Herod aah ku mbim pu na

16 Le Herod bee ke bilankpalb ngbaan ŋmann u la. Le u gee liŋuul sakpen, ki cha waajab ku mbijabim bi mɔmɔk ye ŋibin ŋilee aabim, ni bi mu kaa fuu kina na, ki bi Betlehem, ni Betlehem aatingbaan ni na. U nan baa bilankpalb ngbaan ke bi kan liŋmabil ngbaan bayoonn. Nima le cha u bee Yesu aabin aah saa pu na.

17 Waah ku mbim ngbaan pu na, le ni gbiin Uwumbɔr aabɔnabr Jeremia aah nan len pu na ke,

18 “Bi ŋun kifuuk Rama aatiŋ ni,

ki ye ikpowiil aafuuk la.

Rachel le wii waabim pu,

bi mɔmɔk kpo a,

le ubaa aan ŋmaa sɔŋ usui.”§

Josef aah di Yesu nyan ni Ijipt aatiŋ ni pu na

19 Ni bi cha le Herod ti kpo. Waah kpo na, le Josef, u nan bi Ijipt aatiŋ ni na, kan Uwumbɔr aatuun tidaŋ ni. 20 Le Uwumbɔr aatuun ngbaan bui u, “Fii ki yoor ubo ngbaan ni una ki gir buen Juu yaab aatiŋ ni. Binib bi nan ban bi ku ubo ngbaan na kpo a.”

21 Le u fii ki yoor ubo ngbaan ni una, ki ti fuu Juu yaab aatiŋ ni.

22 Le u ŋun ke Ubɔr Herod aabo Akelaus jin ute aanaan Judea aatiŋ ni. Nima pu na, Josef nan san ijawaan, kaa ban u buen nima. Le Uwumbɔr tuk u tidaŋ ni waah ga li cha nin chee na. 23 Le u buen kitiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Nasaref, ki bi Galilee aatiŋ ni na. Waah ŋa kina na, le ni gbiin Uwumbɔr aabɔnabr aah nan len pu na, ke bi ga yin Yesu ke Nasaref aatiŋ aanii la.

3

Jɔnn u muini binib nnyun ni na aah moon Uwumbɔr aabɔr pu na

(Mak 1.1-8; Luk 3.1-18; Jɔnn 1.19-28)

1 N‑yoonn ngbaan le Jɔnn u muini binib nnyun ni na bi nteersakpiin ni, Judea aatiŋ ni, 2 le ki mooni, “Kpeln nimi aabimbin man. Uwumbɔr aanaan peen ni a.” 3 Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya nan len Jɔnn aabɔr ke,

“Unii ubaa bi nteersakpiin ni ki tar ke:

‘Toor Uwumbɔr aasan man,

ki ŋa waasan mu li tok ki tii u.’ ”*

4 Jɔnn nan pee kikpalk ki bi nan di laakumii aakor luu ki na, ki di ligbapapaln buu uchaŋ ni. Waajikaar nan ye itoon ni tisiir la. 5 Le binib nyan ni Jerusalem, ni Judea aatim mɔmɔk ni, ni Jɔɔdann aamɔɔl aatingbaan ni, ki dan u chee, 6 le ki nan kpiir baatunwanbir tuk Uwumbɔr. Le Jɔnn muin bi nnyun ni, Jɔɔdann aamɔɔl ni.

7 Le Jɔnn kan Farisii yaab ni Sajusii yaab† pam dan u chee ke u muin bi nnyun ni. Le u baa bi, “Nimi ijagen aabim, ŋma sur nimi ke ni nya ntafadaan mu choo na ni? 8 Ni li tun lituln li ga mɔk ke ni sil kpeln nimi aabimbin na, 9 ki taa bui ke niyaaja aah ye Abraham na, nima le ga cha ni nyan ntafadaan ni. M tuk nimi la, Uwumbɔr ga ŋmaa di ŋitakpal ŋimina kpaln Abraham aayaabitiib, 10 hali dandana wee Uwumbɔr toor kichɔk ke u ti gaa isui. Isui imɔk kaa lu ŋisubil ŋi ŋan na, u ga gaa i, ki di ŋa mmii ni. 11 Mma muini nimi nnyun ni la, ki mɔk ke ni kpeln nimi aabimbin. Unii u paa ni m pu na jer mi. Maa ŋeer m chuu takl waanaatak tii u. Uma le ga nan muin nimi Uwumbɔr Aafuur Nyaan, ni mmii ni. 12 U joo waayikpimbik uŋaal ni, u ti chaar waajikaar, ki ga di njikaabim ŋa lipil ni, ki di tigbengbir see mmii mu kaan junn na ni.”

Waah muin Yesu nnyun ni pu na

(Mak 1.9-11; Luk 3.21-22)

13 N‑yoonn ngbaan le Yesu nyan ni Galilee, ki dan Jɔnn chee, Jɔɔdann aamɔɔl ni, ki ban ke Jɔnn muin u nnyun ni. 14 Le Jɔnn aa kii, le ki len ke, “Ni ŋan si le muin mi nnyun ni, le aa ban ke m muin si.”

15 Le Yesu bui u ke, “Kii kina n‑yoonn mue. Ni ŋan ke ti ŋa Uwumbɔr aah ban pu na mɔmɔk.”

Le Jɔnn kii ki muin u nnyun ni. 16 Waah muin u doo na, libuul ngbaan ni le Yesu nyan ni nnyun ni. Le kitaapaak chuu piir. Le u kan Uwumbɔr Aafuur Nyaan sunn ni ki naahn linanjel, ki nan tɔŋ u pu. 17 Le u ŋun nneel len paacham ke, “Njapɔɔn u m gee u na sɔ. Nnimbil gbiin u.”‡

4

Kinimbɔŋ aah tɔŋ Yesu pu na

(Mak 1.12-13; Luk 4.1-13)

1 N‑yoonn ngbaan le Uwumbɔr Aafuur Nyaan cha Yesu buen nteersakpiin ni ke kinimbɔŋ ti tɔŋ u. 2 Yesu nan lul bumɔb nwiin pu ni kinyeek iwiin imonko ilee. Iwiin imonko ilee ngbaan aah jer na, le nkon chuu u. 3 Le kinimbɔŋ u tɔŋni binib na dan u chee, le ki nan bui u, “Aa yaa ye Uwumbɔr Aajapɔɔn kan, bui ŋitakpal ŋimina aan ŋi kpaln tijikaar.”

4 Le Yesu bui ki ke, “Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, ‘Tijikaar baanja aan ŋmaa tii unii limɔfal. Limɔboln limɔk nyan ni Uwumbɔr aamɔb ni na le ga tii unii limɔfal.’ ”*

5 Le kinimbɔŋ di Yesu buen Jerusalem, le ki ti di u tɔŋ Uwumbɔr Aadichal paab, 6 le ki bui u, “Aa yaa ye Uwumbɔr Aajapɔɔn kan, lir ni kitiŋ. Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

‘U ga tuk waatuuntiib ke bi li lik si,

le bi ga li joo si biŋaal ni, aataal taa gbeer litakpal.’ ”†

7 Le Yesu bui ki ke, “Ni ki ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, ‘Taa tɔŋ Aadindaan Uwumbɔr.’ ”‡

8 Le kinimbɔŋ ki yoor u buen lijool li fɔk sakpen na paab, le ki ti mɔk u dulnyaa aanaan mɔmɔk, ni mu aanyaan, 9 le ki bui u, “Aa yaa gbaan kitiŋ ki pak mi kan, m ga di nimina mɔmɔk di tii si.”

10 Le Yesu bui ki ke, “Kinimbɔŋ, li cha. Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, ‘Li pak Aadindaan Uwumbɔr ki dii uma baanja.’ ”§

11 Le kinimbɔŋ siir cha u. Le Uwumbɔr aatuuntiib dan nan ter u.

Yesu aah piin waatuln Galilee aatiŋ ni pu na

(Mak 1.14-15; Luk 4.14-15)

12 Yesu nan ŋun ke bi chuu Jɔnn ki di ŋa kiyondiik ni. Nima le u nan nyan nima ki gir buen Galilee. 13 U nan cha Nasaref le ki buen ti kal Kapenaum, kitiŋ ki bi nnyusakpem chee na ni. Ki ye Sebulunn aanib ni Naftali aanib aatiŋ la. 14 Waah kal nima na, le ni gbiin Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya aah nan len pu na ke,

15 “Sebulunn aanib ni Naftali aanib aatiŋ

ki bi Jɔɔdann aamɔɔdapuul, nnyusakpem wɔb,

aan bi yin ki ke Galilee aatiŋ,

ŋinibol mɔmɔk aabɔŋ aah ŋmal tɔb ponn ni nin chee na,

16 nima aanib bi bi mbɔmbɔɔn ni na kan nwiihn sakpiin.

Binib bi bi mbɔmbɔɔn ni, ki san nkun ijawaan na,

nwiihn woln bi pu.”*

17 N‑yoonn ngbaan ki joo cha le Yesu piin ki mooni binib ke, “Kpeln nimi aabimbin man. Uwumbɔr aanaan peen ni a.”

Yesu aah yin bijanbam binaa pu na

(Mak 1.16-20; Luk 5.1-11)

18 Yesu nan chuun kpak Galilee Aanyusakpem aagbaan le ki ti kan naabitiib bilee, bi yin ubaa ke Simonn ki dulni u ke Piita, le ki yin unaal ke Andru. Bi nan bi mae kipɔɔk nnyun ni. Bi nan ye bijanbam la. 19 Le Yesu bui bi, “Dii mi man, aan m cha ni ban binib ki nan tii Uwumbɔr.” 20 Waah len kina na, libuul ngbaan ni le bi siir cha baapɔr le ki dii u.

21 Le u foor siib kpee, le ki ki kan naabitiib bilee, Jems ni unaal Jɔnn, bi ye Sebedee aajapɔtiib na. Bi ni bite Sebedee nan bi buŋɔb ni, ki bi leŋni baapɔr. Le Yesu yin bi. 22 Libuul ngbaan ni le bi siir cha buŋɔb ngbaan ni bite le ki dii u.

Yesu aah mooni Uwumbɔr aabɔr ki cha bibum pɔɔk pu na

(Luk 6.17-19)

23 Le Yesu bɔ dii Galilee aatim mɔmɔk ni, ki koo mmeen aadir ni, ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr ki mooni Uwumbɔr aanaan aabɔnyaan tee, le ki cha bibum bi kpa iween aabɔŋ mɔmɔk na, ni binib bimɔk kaa pɔɔ na pɔɔk. 24 Le waayimbil moon Siria aatim mɔmɔk ni. Le bi joo ni bibum mɔmɔk u chee, binib bi iween aabɔŋ joo bi na, ni binib bi tiyayaar joo bi na, ni binib bi ŋibimbik joo bi na, ni binib bi aawon faan na. Le u cha bi mɔmɔk pɔɔk. 25 Le kinipaak nyan ni Galilee aatingbaan ni, ni kitiŋ ki bi yin ki ke Ntim Kipiik na ni, ni Jerusalem aatiŋ ni, ni Judea aatingbaan ni, ni Jɔɔdann aamɔɔdapuul, ki dii u.

5

Binib aah ga ŋa pu ki kan Uwumbɔr aanyoor na

(Luk 6.20-23)

1 Yesu aah kan kinipaak ngbaan na, le u jon ligongoln paab, le ki kal. Le waadidiliib kuun u chee. 2 Le u waar umɔb ki bui bi ke:

3 Binib bi nyi ke bi ye bigiim Uwumbɔr wɔb na,

waanyoor bi bi pu. Bima le yeh Uwumbɔr aanaan.

4 Binib bi kpa mpombiin baatunwanbir pu na,

Uwumbɔr aanyoor bi bi pu; u ga sɔŋ bisui.

5 Binib bi sunn bibaa taab na, Uwumbɔr aanyoor bi bi pu.

Bima le ga li yeh dulnyaa wee.

6 Binib bi aanimbil man ke bi li ye bininyaam na,

Uwumbɔr aanyoor bi bi pu. Binimbil ga gbiin.

7 Binib bi kpa linimbaasaln na, Uwumbɔr aanyoor bi bi pu.

U mu ga san bi kinimbaak.

8 Binib bi dii Uwumbɔr ni bisui mɔmɔk na, waanyoor bi bi pu.

Bima le ga kan uma Uwumbɔr.

9 Binib bi par kijaak na, Uwumbɔr aanyoor bi bi pu.

U ga len ke bi ye waabim.

10 Binib bi ji falaa Uwumbɔr aasan aadiim pu na,

waanyoor bi bi pu.

Bima le yeh uma Uwumbɔr aanaan.

11 “Binib yaa sii nimi ki ŋa nimi falaa ki mɔln inyamɔn mɔmɔk aabɔŋ ki paan nimi, ki bii nimi, min Yesu pu kan, Uwumbɔr aanyoor bi ni pu. 12 Ni li kpa mpopiin sakpen, ba pu? ni ga nan kan tinyoor sakpen paacham. Kina le bi nan ŋa Uwumbɔr aabɔnabtiib bi nan bi n‑yaayoonn na falaa.”

Uwumbɔr aanib aah naahn n‑yaan ni nwiihn pu na

(Mak 9.50; Luk 14.34-35)

13 “Nimi maadidiliib le ye dulnyaa wee ni aayaan. N‑yaan yaa bii, ki yaa kaa ki mɔ kan, nibaa aa bi ki ga ki ŋmaa ŋa mu aan mu mɔɔk. Mu aa ki bi tibɔr tibaa ni. Bi ga di mu kpir la. Le binib ga taa mu pu ki jer.

14 “Nimi le ye dulnyaa wee ni aawiihn, ni woln binib aanimbil. Kitisakpeŋ ki bi ligongoln paab na aan ŋmaa bɔr. 15 Unii yaa see karyaa kan, waan di lisambil chiŋ u pu. U ga di u tɔŋ tiwan paab la, le u woln kidiik mɔmɔk ponn ni nwiihn. 16 Ni li bi kina man. Cha binib mɔmɔk kan nimi aawiihn aah wiin pu na, aan bi kan nimi aatunyaan aan ki pak Nite Uwumbɔr u bi paacham na.”

Uwumbɔr aakaal aamɔkm

17 “Ni taa dak ke m dan m nan kuln Uwumbɔr aakaal ni Waabɔnabr aabɔr. Maa dan ke m nan kuln ti. M dan ke m nan ŋa taah len pu na mɔmɔk chub la. 18 M tuk nimi mbamɔn la, nkaal ngbaan mubaa aan jer, see mu aah len pu na mɔmɔk ŋa. Buyoonn paacham ni dulnyaa ga li bi na, nkaal ngbaan mɔmɔk ga li beenin bi. 19 Nima pu na, unii umɔk yii nkaal ngbaan ponn ni siib na, ki mɔk binib kina na, u ga li ye uwaatiir Uwumbɔr aanaan ni. Unii umɔk kii nkaal ngbaan, ki mɔk binib kina na, u ga li ye unikpaan Uwumbɔr aanaan ni. 20 M tuk nimi la, nimi aabimbin yaa kaa ŋan ki jer Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ni Farisii yaab* aabimbin kan, naan koo ni Uwumbɔr aanaan ni.”

Binib taa li gee liŋuul

21 “Ni ŋun ke bi nan tuk n‑yaayoonn na aanib, ‘Taa ku unii, ke unii ubaa yaa ku uken kan, bi ga ji u tibɔr.’† 22 Min le tuk nimi ke unii umɔk gee liŋuul una aabo pu na, bi ga ji u tibɔr. Unii umɔk tuk una aabo, ‘Saa bi tibɔr tibaa ni,’ bibɔjirb aaninkpiib ga ji u tibɔr. Unii umɔk tuk una aabo ke, ‘Si ujɔr’ na, u ŋeer u koo mmii mu kaan junn na ni. 23 Aa yaa bi Uwumbɔr Aadichal ni ki ban aa tii Uwumbɔr ipiin, ki teer ke aa koo aana aabo ubaa aataani ni kan, 24 di saapiin di bil nima, ki buen ti chuu utaal waahr, aan ki nin gir ni ki nan tii Uwumbɔr ipiin ngbaan.

25 “Aa ni unii yaa kpa tibɔr, u ban u di ti buen kooti ni kan, chuu utaal mala aan ni taa kee fuu nima, u taa di si ŋa ubɔjir aaŋaal ni, ubɔjir mu taa di si ŋa kiyondiik aaninkpel aaŋaal ni, ke u di si ŋa kiyondiik ni. 26 M tuk si mbamɔn la, saan nyan nima ki nan saa buyoonn aa ga pa kooti ni aamombil mɔmɔk doo na.”

Kidagook aabɔr

27 “Ni ŋun ke bi nan tuk n‑yaayoonn na aanib, ‘Taa gɔr kidagook.’‡ 28 Min le tuk nimi ke unii umɔk kan upii aan usui koo u ni kan, u kpaan gɔr kidagook usui ni la. 29 Aa yaa gee tiwan ke saah gee aanimbigiil pu na kan, tiwan ngbaan yaa tɔŋ si ke aa tun titunwanbir kan, di ni lii. Saawan nibaa yaa bee yɔli kan, ni soor ni tiwon mɔmɔk koo mmii mu kaan junn na ni. 30 Aa yaa gee tiwan ke saah gee aaŋangii pu na kan, tiwan ngbaan yaa tɔŋ si ke aa tun titunwanbir kan, di ni lii. Saawan nibaa yaa bee yɔli kan, ni soor ni tiwon mɔmɔk koo mmii mu kaan junn na ni.”

Uja taa jenn upuu

(Matiu 19.9; Mak 10.11-12; Luk 16.18)

31 “N‑yaayoonn na aanib nan ki len ke ‘Uja yaa jenn upuu lii kan, u ŋmee kigbaŋ, ki di tii u ki mɔk ke u jenn u.’§ 32 Min le tuk nimi ke upii yaa kaa gɔr kidagook kan, uchal yaa jenn u lii kan, u ŋa u upiidagoor le na. Uja u yoor baah jenn upii u lii na mu ye udagoor la.”

Naah ga puu tipuur pu na

33 “Ni ŋun ke bi nan tuk n‑yaayoonn na aanib ke, ‘Taa puu Uwumbɔr nnyamɔn pu, ke aa yaa puu Uwumbɔr kan, ŋa saah len pu na.’ 34 Min le tuk nimi: ni taa puu Uwumbɔr. Ni taa puu paacham mu; ba pu? paacham ye Uwumbɔr aabɔrjal la. 35 Ni taa puu kitiŋ mu; ba pu? kitiŋ ye Uwumbɔr aataa aajal la. Ni taa puu Jerusalem mu; ba pu? Jerusalem ye Uwumbɔr u ye Ubɔrkpaan na aatiŋ la. 36 Taa puu aayil; ba pu? saan ŋmaa kpeln kiyikpirk kibaa, ki li ye kiyikpipiin, kaan ŋmaa kpeln kibaa ki li ye kiyikpibɔŋ. 37 Ni po len ke ‘Een’, bee ‘Aayii’. Ni yaa ki kpee nibaa kan, naa ŋan.”

Naah ga ŋa binib bi ŋa nimi bakaa na pu na

(Luk 6.29-30)

38 “Ni ŋun ke bi nan tuk n‑yaayoonn na aanib, ‘Unii yaa chuu lokr aanimbil kan, bi chuu lokr u mu yaal. Unii yaa gbaa fenn aanyin kan, bi chuu fenn u mu yaan.’* 39 Min le tuk nimi: unii yaa ŋa si bakaa kan, taa giin u waah ŋa si pu na. Unii yaa faa si aaŋangii aataapak kan, aa cha u faa aaŋangan aataapak mu. 40 Unii yaa ban u di si buen bibɔjirb chee ke u ti gaa saabɔkul kan, tiin u saakekeln mu. 41 Uja yaa muk si ke aa cheen u mal ubaa kan, cheen u mal bilee. 42 Unii yaa mee si tiwan kan, tiin u. Unii yaa ban ke aa pinn u tiwan kan, taa yii.”

Naah ga ŋa nimi aadim pu na

(Luk 6.27-28, 32-36)

43 “Ni ŋun ke bi nan tuk n‑yaayoonn na aanib, ‘Li gee aana aabo ki nan saadin.’† 44 Min le tuk nimi: ni li gee nimi aadim man, [ki bui binib bi seei nimi na ke, ‘Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa ni pu;’ ki ŋa binib bi nan nimi na tiŋann,] ki mee Uwumbɔr ki tii binib bi ŋani nimi falaa ki muk nimi na. 45 Ni yaa ŋani kina kan, ni ga li ye Nite Uwumbɔr u bi paacham na aabim; uma le cha waawiin puur ki woln tiniwanbir ni bininyaam pu, ki cha utaal nu ki tii binib bi ŋan na, ni binib bi kaa ŋan na. 46 Ni yaa gee binib bi gee nimi na baanja kan, ni kpa tinyoor Uwumbɔr chee ee? Bilampoogaab mu gee binib bi gee bi na la. 47 Ni yaa dooni ninaabitiib baanja kan, ni ŋan ki jer biken aa? Aayii. Binib bi kaa dii Uwumbɔr aasan na mu ŋani kina la. 48 Nima pu na, ni li bi mbamɔm, ke Nite Uwumbɔr u bi paacham na aah bi pu na.”

6

Naah ga tii bigiim ipiin pu na

1 “Ni li nyi man, ki taa tun nimi aatunyaan binib aanimbil ni, ke bi kan aan ki pak nimi. Ni yaa ŋani kina kan, naan kan tinyoor Nite Uwumbɔr u bi paacham na chee.

2 “Aa yaa tii ugiin tiwan kan, taa joo kiloŋ gbaa ke biŋmaŋmannim aah ŋani pu mmeen aadir ni, ni kitiŋ ponn ni, ke binib pak bi na. M tuk nimi mbamɔn la, bi kan baapal le na. 3 Aa yaa tii ugiin tiwan kan, taa cha aaŋangan li nyi aaŋangii aah ŋa pu na. 4 Tii u libɔɔl ni. Le Aate Uwumbɔr u kan saah ŋa pu libɔɔl ni na ga pa si binib aanimbil ni.”

Naah ga mee Uwumbɔr pu na

(Luk 11.2-4)

5 “Ni yaa mee Uwumbɔr kan, ni taa mee u ke biŋmaŋmannim na aah mee u pu na. Bi gee ke bi sil mmeen aadir ni, ni kitiŋ ponn ni ki mee Uwumbɔr, aan binib kan bi. M tuk nimi mbamɔn la, bi kan baapal le na. 6 Sin ma kan, aa yaa mee Uwumbɔr kan, koo saadiik ni, ki di jaaleŋ piin, ki mee Aate Uwumbɔr u bi libɔɔl ni na. Le Aate Uwumbɔr u kan saah ŋani pu libɔɔl ni na ga tii si tinyoor.

7 “Ni yaa mee Uwumbɔr kan, ni taa len yɔl yɔl aabɔr ke binib bi kaa dii Uwumbɔr aasan na aah len pu na. Bi dak ke bi yaa len sakpen kan, nima le ga cha Uwumbɔr ŋun. 8 Ni taa ŋani ke baah ŋani pu na; Nite Uwumbɔr nyi naah ban tiwan ni na, naa kee mee u. 9 Ni yaa mee Uwumbɔr kan, bui ke,

‘Tite Uwumbɔr u bi paacham na,

cha binib li san saayimbil.

10 Saanaan dan.

Bi li ŋani saageehn dulnyaa wee ni

ke baah ŋani paacham pu na.

11 Tiin timi din aawiin aajikaar.

12 Cha timi aataani ki pinn timi,

ke ti mu aah di cha pinn binib

bi koo timi aataani ni pu na.

13 Taa cha ti kan ntɔŋ.

Nyan timi kinimbɔŋ aaŋaal ni.

[Si le yeh nnaan, ni mpɔɔn,

ni mpakm n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.’]

14 “Ni yaa di cha pinn binib baataani kan, Nite Uwumbɔr u bi paacham na mu ga di cha pinn nimi. 15 Ni yaa kaa di cha pinn binib baataani kan, Nite Uwumbɔr mu aan di cha pinn nimi aatunwanbir.”

Naah ga lul bumɔb pu na

16 “Ni yaa lul bumɔb kan, ni taa bii ninimbil wɔb ke biŋmaŋmannim aah ŋani pu na; bi bii binimbil wɔb ke binib bee ke bi lul bumɔb. M tuk nimi mbamɔn la, bi kan baapal la. 17 Sin ma kan, aa yaa lul bumɔb kan, finn aanimbil wɔb, ki di nkpan ŋmir aayil, 18 aan binib taa bee ke aa lul bumɔb. Aate Uwumbɔr u bi libɔɔl ni na le ga bee. Le Aate Uwumbɔr u kan saah ŋa pu libɔɔl ni na ga tii si tinyoor.”

Paacham aawankpal

(Luk 12.33-34)

19 “Ni taa kuun liwankpal bil dulnyaa wee ni. Idundur ni ŋipulaaleen ga bii ni. Binaayukb mu ga loon koo ni ki nan sun ni. 20 Ni di liwankpal bil Uwumbɔr do. Idundur ni ŋipulaaleen aan bii li nima. Binaayukb mu aan koo ni nima ki nan sun li. 21 Saawankpal aah bi nin chee na, aasui mu bi nima la.”

Tiwon aawiihn

(Luk 11.34-36)

22 “Linimbil ye tiwon aakaryaa la. Aanimbil yaa wiin kan, saabimbin mɔmɔk ga li gbii nwiihn la. 23 Aanimbil yaa jɔb kan, saabimbin mɔmɔk ga li gbii mbɔmbɔɔn la. Aanimbil li tii si nwiihn na yaa bɔɔn kan, aa bi mbɔmbɔɔn sakpiin ni la.”

Uwumbɔr ni liwangol

(Luk 16.13; 12.22-31)

24 “Unii ubaa aan ŋmaa li ye dindatiib bilee aanaagbiija; u ga li nan ubaa, le ki gee uken; u ga li si ubaa aachaŋ ni, le ki lik uken fam. Naan ŋmaa dii Uwumbɔr ni liwankpal mu.

25 “Nima le m tuk nimi ke ni taa cha nimi aalandak muk nimi tiwon aawan pu, ki taa li dak: ‘Ti ga ji ba? Ti ga nyu ba? Ti ga peen ba?’ Limɔfal bi tijikaar baanja pu la aa? Tiwon bi tiwanpeenkaan baanja pu la aa? 26 Lik inyoon i laani paacham na aah bi pu na. Yaa ko tijikaar ki mu aa chee, ki mu aa faa njikaabim fuu ŋipil ni. Nite Uwumbɔr u bi paacham na le kpiini i. Naa jer i ii? 27 Ni ponn ni ubaa ga ŋmaa muk waalandak aan ki yunn jer Uwumbɔr aah siin pu na aa?*

28 “Ba pu ni cha ilandak muk nimi tiwanpeenkaan pu? Dakl lik mmopuun aah bi pu na man. Mu aa tun lituln, ki mu aa fik tikokonn. 29 M tuk nimi la, Ubɔr Solomonn u nan peeni tiwanpeenkaan nyaan na aawanpeenkaan aa nan ŋan ke mmopuun aah ŋan pu na. 30 Timoor bi din ki ga fe wu mmii fen, le Uwumbɔr ŋa ti mmopuun mu ŋan na. Waan tii nimi tiwanpeenkaan aa? Naa gaa Uwumbɔr ki kii mbamɔm la. U ga tii nimi.

31 “Nima pu na, ni taa cha ilandak muk nimi, ki taa li dak: ‘Ti ga ji ba? Ti ga nyu ba? Ti ga peen ba?’ 32 Tiwan ngbaan mɔmɔk pu le binib bi kaa dii Uwumbɔr aasan na aanimbil man. Nite Uwumbɔr u bi paacham na nyi ke ni ban tiwan ngbaan mɔmɔk. 33 Ni li ban Uwumbɔr aanaan, ni waasanyaan le waahr; le u ga di tiwan ngbaan mɔmɔk kpee nimi. 34 Nima pu na, ni taa cha fen u choo na aabɔr muk nimi. Fen le ni ga fe dak fen aabɔr. Ni yaa dakl din aabɔr din kan, ni ŋeer kina la.”

7

Ni taa galni binib

(Luk 6.37-38, 41-42)

1 “Ni taa galn binib, aan Uwumbɔr mu taa galn nimi. 2 Naah galni binib pu na, Uwumbɔr mu ga galn nimi kina la. Naah tii binib pu na, Uwumbɔr mu ga giin kina le ki tii nimi. 3 Ba ŋa aa lik ki waa lidɔchɔl li bi aana aabo aanimbil ni na, kaa tee waa jaatɔlk u bi aayaan ni na? 4 Aa tee ŋa kinye ki bui aana aabo, ‘Cha m nyan lidɔchɔl li bi aanimbil ni na,’ ka jaatɔlk bi aayaan ni? 5 Sin uŋmaŋmann umina, chuu nyan jaatɔlk ngbaan aanimbil ni waahr, aan ki li waa mbamɔm, aan ki nan nyan aana aabo yaan ni lidɔchɔl.

6 “Ni taa di tiwan ni bi chain na di tii ibɔ. I ga gir nan junn nimi. Ni taa di nleenyaan di tii igbeer. I ga taa taa mu pu.”

Naah ga li mee Uwumbɔr pu na

(Luk 11.9-13)

7 “Ni li mee Uwumbɔr man, le u ga tii nimi. Ni li ban Uwumbɔr chee man, le ni ga kan. Ni li kpaar jaaleŋ man, le u ga piir tii nimi. 8 Unii umɔk mee Uwumbɔr na, u ga tii u. Unii umɔk ban na, u ga kan. Unii umɔk kpaar jaaleŋ na, u ga piir tii u. 9 Tɔ, ubo ubaa yaa mee ute maab kan, u ga di litakpal tii u uu? 10 U yaa mee u ujan kan, u ga di ukuub tii u uu? 11 Nimi titunwanbirdam yaa tee nyi ipiin i ŋan na ki tii nimi aabim kan, ŋmaninkabaa Nite Uwumbɔr u bi paacham na le aan di tiwan ni ŋan na ki di tii binib bi mee u na aa?

12 “Nima pu na, naah ban ke binib li ŋani nimi pu na mɔmɔk, ni mu li ŋani bi kina. Uwumbɔr aakaal ni waabɔnabr aabɔr le mɔk kina.”

Naah ga dii pu na

(Luk 13.24)

13 “Ni li dii mbisamɔb mu kaa waa na. Nsan mu cha mmii mu kaan junn na ni na waa la. Nsan ngbaan aabisamɔb mu waa la. Binib bi dii mu na, bi wiir la. 14 Nsan mu cha limɔfal li kaa kpa ndoon na ni na aa waa. Nsan ngbaan aabisamɔb mu aa waa. Binib bi dii mu na aa wiir.”

Naah ga ŋa pu ki bee binib aabimbin na

(Luk 6.43-44)

15 “Ni li nyi binyamɔndam bi ŋmanni ke bi ye Uwumbɔr aabɔnabr na. Bi ŋmanni ke bi ye ipiih, le ki tee ye ŋisapol ŋi ga bii nimi na. 16 Baatuln pu le ga cha ni bee bi. Bukokom ga ŋmaa lu nkakan aa? Ichakpeejagar ga ŋmaa lu saasaa aa? 17 Isui imɔk ŋan na ga lu ŋisubil ŋi ŋan na la. Isui i kaa ŋan na ga lu ŋisubil ŋi kaa ŋan na la. 18 Busub bu ŋan na aan ŋmaa lu ŋisubil ŋi kaa ŋan na. Busub bu kaa ŋan na mu aan ŋmaa lu ŋisubil ŋi ŋan na. 19 Busub bumɔk kaa lu ŋisubil ŋi ŋan na kan, bi ga gaa bu, ki di ŋa mmii ni. 20 Nima pu na, baah ŋa pu na le ga cha ni bee biŋmaŋmannim bi ŋmanni ke bi ye Uwumbɔr aabɔnabtiib na.”

Binib bi ga koo Uwumbɔr aanaan ni na

(Luk 13.25-27)

21 “Naa ye binib bimɔk yin mi ke ‘Dindaan, Dindaan’ na le ga koo Uwumbɔr aanaan ni. Binib bi ŋani Nte Uwumbɔr u bi paacham na aah gee pu na le ga koo waanaan ni. 22 Liyaadaal ngbaan le binib pam ga bui mi, ‘Tidindaan, Tidindaan, ti nan nabr Uwumbɔr aabɔr saayimbil pu, ki nyan tiyayaar binib ni, saayimbil pu, ki tun lijinjiir aatun saayimbil pu.’ 23 Le m ga tuk bi, ‘Nimi titunwanbirdam, maa nyi nimi. Siir m chee man.’ ”

Bidimaab bilee aabɔr

(Luk 6.47-49)

24 “Nima pu na, unii umɔk ŋun maabɔr ngbaan ki ŋani kina na, naahn unii u kpa nlan, ki maa waadiik litakpal pu na. 25 Utaal nun, le nwam nyan, le libuln daar, le ki pee kidiik ngbaan. Kaah si litakpal pu na, le kaa lir.

26 “Unii umɔk ŋun maabɔr ngbaan, kaa ŋani kina na, naahn unii u kaa kpa nlan ki maa waadiik litambol pu na la. 27 Utaal nun, le nwam nyan, le libuln daar ki pee kidiik ngbaan; le ki lir. Ki lir kookoo la.”

Yesu aapɔɔn

28 Yesu nan len doo. Waah tuk bi tibɔr ti na, le ni gar kinipaak ngbaan. 29 U tuk bi ke unii u kpa Uwumbɔr aapɔɔn na la, kaa tuk bi ke Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb aah tuk bi pu na.

8

Yesu aah cha ukɔndaan pɔɔk pu na

(Mak 1.40-45; Luk 5.12-16)

1 Yesu nan sunn ni ligongoln na taab. Le kinipaak sakpeŋ dii u. 2 Le ukɔndaan ubaa dan u chee ki nan gbaan unimbiin ni, le ki doon u ki bui u, “Ndindaan, aa yaa gee kan, aa ga ŋmaa cha m pɔɔk.”

3 Le Yesu taln uŋaal, ki meeh u, le ki bui u, “M gee. Aa pɔɔk a.” Libuul ngbaan ni le u pɔɔk. 4 Le Yesu bui u, “Li nyi, ki taa tuk unii ubaa. Li cha Uwumbɔr aatotoor chee ki ti di aabaa mɔk u, ki toor kitork tii Uwumbɔr, Moses aakaal aah len pu na. Nima le ga mɔk binib ke aa pɔɔk a.”

Yesu aah cha butɔb aajab aaninkpel aatutunn pɔɔk pu na

(Luk 7.1-10)

5 Yesu nan koo Kapenaum aatiŋ ni. Le butɔb aajab nkub aaninkpel ubaa dan u chee ki nan gaŋ u ki bui u, 6 “Ndindaan, maatutunn dɔ linampal. Uwon faan ki wu sakpen a.”

7 Le Yesu bui u, “M ga dan ki nan cha waaween sɔŋ.”

8 Le u bui u, “Ndindaan, maa ŋeer aa dan ndo ki nan koo maadichal ni. Aa yaa po len ke ‘Pɔɔk’ kan, maatutunn ngbaan ga pɔɔk. 9 Min mbaa kii maaninkpel aamɔb, ki mu ye butɔb aajab aaninkpel la, le ki bui ubaa, ‘Li cha,’ le u buen; ki bui ubaa mu, ‘Dan,’ le u dan; ki bui maanaagbiija, ‘Ŋa kina,’ le u ŋa.”

10 Yesu aah ŋun waah len pu na, le ni gar u pam. Le u bui binib bi dii u na ke, “M tuk nimi mbamɔn la, maa kee kan unii ubaa bi Israel yaab ponn ni ki gaa mi ki kii mbamɔm kina. 11 M tuk nimi la, binib pam ga nya ni liwipuul wɔb, ni liwilir wɔb, ki nan kal, ki ji Abraham, ni Aisak, ni Jakob chee tijikaar Uwumbɔr aanaan ni. 12 Le Juu yaab bi ba ga koo ni na, Uwumbɔr ga chuu nyan bi lipaal mbɔmbɔɔn aah bi nin chee na. Bi ga wii ki ŋmɔ ŋinyin nima chee.” 13 Tɔ, le u bui butɔb aajab aaninkpel ngbaan, “Li dii saasan. Saah gaa mi ki kii mbamɔm pu na, ni ŋa kina ki tii si.”

Yesu aah len kina na, libuul ngbaan ni le uninkpel ngbaan aatutunn pɔɔk.

Yesu aah cha bibum pam pɔɔk pu na

(Mak 1.29-34; Luk 4.38-41)

14 Yesu nan buen Piita aadichal ni, le ki ti kan Piita aapuu aana bun ki dɔ kidiik ni. Le uwon ton. 15 Le Yesu meeh uŋaal. Le uwon sɔŋ. Le u fii, ki chann u tichann.

16 Kijook aah joor na, le binib dan Yesu chee, ki joo ni binib bi tiyayaar joo bi na pam. Yesu nan po len tibɔr baanja la, le tiyayaar ngbaan nyan bi ni. Le u cha bibum mɔmɔk mu pɔɔk. 17 U ŋa kina ke ni gbiin Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya aah nan len pu na ke, “Uma ubaa le nyan ni iween, ni tibunbunn timi aawon ni.”*

Binib bi nan ban ke bi dii Yesu na

(Luk 9.57-62)

18 Yesu nan kan ke kinipaak ki dii u na wiir sakpen a. Nima pu le u nan tuk waadidiliib ke u ban u puur nnyusakpem la. 19 Le Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkr ubaa nan dan u chee ki nan bui u, “Umɔmɔkr, m ga dii si, saah cha nin chee na mɔk.”

20 Le Yesu bui u, “Iŋɔk kpa yaah koo ibuu i ponn ni na. Inyoon i laani paacham na mu kpa yaadil. Min Unibɔn Aabo ma aa kpa maah ga doon nin chee na.”

21 Le waadidiir ubaa mu bui u, “Ndindaan, m mee si nsan, cha m buen ti sub nte waahr, aan ki nan dii si.”

22 Le Yesu bui u, “Dii mi dandana wee, ki cha bitekpiib sub tɔb.”

Yesu aah ŋa pu ki cha kibuŋ ŋmin na

(Mak 4.35-41; Luk 8.22-25)

23 Le Yesu koo buŋɔb ni. Le waadidiliib mu dii u. 24 Baah chuun nnyun ni cha na le kibuŋ ti fii ki bi daar, le tinyunkpenn fii ti ti biin buŋɔb pu. Yesu nan dɔ geen. 25 Le waadidiliib dan ki nan gbaa finn u ki bui u, “Tidindaan, ter timi. Ti ga bee nnyun ni.”

26 Le u bui bi, “Ba ŋa ni san ijawaan? Naa gaa mi ki kii mbamɔm.” Le u fii ki kae kibuŋ ni nnyun. Le kibuŋ ni nnyun mɔk ŋmin chii.

27 Ni nan gar bi pam. Le bi baa tɔb, “Ba aanibol le na? Hali kibuŋ ni nnyun kii waamɔb.”

Yesu aah cha biwaab bilee pɔɔk pu na

(Mak 5.1-20; Luk 8.26-39)

28 Le bi fuu nnyusakpem aadapuul, Gadarene yaab aatiŋ ni. Baah fuu nima na le biwaab bilee nyan ni baah sui binib titakpalunn ti ponn ni na, ki tooh u nsan ni. Biwaab ngbaan yaa nan kan unii kan, bi ga gbaa u la. Nima pu na, ubaa aa nan ŋmaa jer nima chee. 29 Baah kan Yesu na, le bi teen ke, “Sin, Uwumbɔr Aajapɔɔn, aa ban ba ti chee? Aa dan do ke aa nan ŋa timi falaa n‑yoonn aah kaa kee ŋeer buyoonn aa?”

30 Le igbeer i wiir na bi dandar ki chuun ji. 31 Le tiyayaar ti bi bijab ngbaan ni na gaŋ Yesu, “Aa yaa nyan timi binib ngbaan ponn ni kan, cha ti ti koo igbeer ngbaan ni.”

32 Le Yesu bui ti, “Li cha man.” Le ti nyan binib ngbaan ni, le ki ti koo igbeer na ni. Libuul ngbaan ni, le igbeer ngbaan mɔmɔk san sunn limɔɔgongoln taab, le ki ti koo nnyun ni ki kpo.

33 Le bijab bi kiir igbeer ngbaan na san buen kitiŋ ni, ki ti tuk binib Yesu aah cha biwaab ngbaan pɔɔk pu na, ni tibɔr ngbaan mɔmɔk. 34 Kitiŋ ngbaan aanib aah ŋun kina na, le bi mɔmɔk dan ki nan tooh Yesu nsan ni. Baah kan u na, le bi gaŋ u ke u nyan baatiŋ ni.

9

Yesu aah cha uja u aawon faan na pɔɔk pu na

(Mak 2.1-12; Luk 5.17-26)

1 Le u gir koo buŋɔb ni, ki ki puur nnyusakpem ki kun udo aatiŋ ni. 2 Le bijab bibaa luln ni uja u aawon faan na likekeln ni Yesu chee. Le Yesu kan baah gaa u ki kii mbamɔm pu na, le ki bui uja u aawon faan na, “Maabo, chuu aabaa, m di cha saatunwanbir pinn si.”

3 Waah len kina na, le Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb bibaa dakl bisui ni ke, “Uja wee sii Uwumbɔr la.”

4 Le Yesu bee baalandak, le ki baa bi, “Ba ŋa ni dak ilandak i kaa ŋan na nisui ni? 5 Maah len ke m di cha waatunwanbir pinn u na le pɔɔ aan m yaa len ke ‘Fii ki li chuun’ le pɔɔ? 6 M ga mɔk nimi ke min Unibɔn Aabo kpa mpɔɔn dulnyaa wee ni ke m di cha pinn titunwanbir.” Waah len kina na, le u bui uja u aawon faan na ke, “Fiin ki yoor saawandookaan ki li chaa kun.”

7 Libuul ngbaan ni le uja ngbaan fii ki chaa kun. 8 Kinipaak ngbaan aah kan kina na, le bi san ijawaan, ki nyuŋ Uwumbɔr u tii unibɔn mpɔɔn kina na.

Yesu aah yin Matiu pu na

(Mak 2.13-17; Luk 5.27-32)

9 Le Yesu siir nima ki buen. Waah cha na, le u kan ulampoogaar ubaa bi yin u ke Matiu. U ka baah gaal lampoo nin chee na. Le Yesu bui u, “Li dii mi.”

Le u fii ki dii u.

10 Le Yesu ni waadidiliib nan kal Matiu do ki jin tijikaar. Le bilampoogaab ni titunwanbirdam bi wiir na dan nan jin bi chee tijikaar. 11 Farisii yaab aah kan kina na, le bi baa waadidiliib, “Ba ŋa nimi aamɔmɔkr ji bilampoogaab ni titunwanbirdam chee tijikaar?”

12 Le Yesu ŋun baah len pu na, le ki bui ke, “Binib bi kpa laafee na aa ban dɔkta, see binib bi bun na le ban dɔkta. 13 Uwumbɔr Aagbaŋ len ke waa ban ke binib toor kitork baanja ki tii u. U ban ke bi li san tɔb kinimbaak la.* Li cha ki ti bae tibɔr ngbaan aatataa. Maa dan ke m nan yin bininyaam. M dan ke m nan yin titunwanbirdam [ke bi nan kpeln baabimbin.”]

Kimɔlul aabɔr

(Mak 2.18-22; Luk 5.33-39)

14 Le Jɔnn aadidiliib dan Yesu chee, le ki nan bui u, “Ti ni Farisii yaab lul bumɔb kpakpaayuk la. Ba pu saadidiliib ma aa lulni bumɔb?”

15 Le u baa bi, “Bicham bi dan bi nan ji ubɔndinn aajim na ga ŋmaa li kpa mpombiin buyoonn upiidinn bi bi chee na aa? Aayii. N‑yoonn choo, le bi ga nan chuu nyan upiidinn na bi chee mpɔɔn. N‑yoonn ngbaan le bi ga lul bumɔb.”

16 Yesu nan ki len ke, “Ubaa aan di likekepɔln aageln leŋ libɔkukpokl. U yaa ŋa kina kan, likekepɔln aageln na ga kar libɔkukpokl na. Liboln ngbaan ga jer njan yaan. 17 Ubaa mu aan di ndawiin ki di ŋa kilookpok ponn ni. U yaa ŋa kina kan, kilook ngbaan ga puu, ki bii. Ndaan mu ga kpir. Bi ga di ndawiin ki di ŋa kiloopɔŋ ni la. Le ndaan aan kpir. Kilook ngbaan mu aan bii.”

Yesu aah cha upii ubaa pɔɔk aan ki fikr upiibo nkun ni pu na

(Mak 5.21-43; Luk 8.40-56)

18 Yesu aah bi len kina na, le uninkpel ubaa dan nan gbaan unimbiin ni ki doon u, le ki bui u, “Mbisal kpo a. Dan nan di aaŋaal paan u pu, le u ga fikr.”

19 Le Yesu fii ki dii u. Waadidiliib mu dii u.

20 Le upii u fu tipiir ŋibin kipiik ni ŋilee taa door na nan bi nima, ki dan Yesu aapuwɔb, le ki nan meeh waabɔkul aamɔjuul; 21 ba pu? u nan dak usui ni ke u yaa po meeh Yesu aabɔkul kan, u ga pɔɔk.

22 Le Yesu fenn ki kan u, le ki bui u, “Mbisal, chuu aabaa. Saah gaa mi ki kii mbamɔm pu na, nima le cha aa pɔɔk.” Libuul ngbaan ni le u pɔɔk.

23 Le Yesu fuu uninkpel ngbaan aadichal ni, ki ti koo li ponn ni, ki kan kinipaak nima. Bi nan wii ikpowiil, ki pii ŋiwul, ki faa kifuuk. 24 Le u bui bi, “Nyan lipaal man. Upiibo ngbaan aa kpo. U geen la.”

Le bi laa u sakpen. 25 Baah nyan kinipaak ngbaan lipaal na, le u koo ni upiibo ngbaan aah bi kidiik ki ponn ni na, le ki ti chuu uŋaal, le u fii. 26 Le bi mooni tibɔr ngbaan itingbaan mɔmɔk ni.

Yesu aah likr bijoom bilee aanimbil pu na

27 Yesu nan siir nima. Waah cha na le bijoom bilee dii u, ki tar ke, “David Aayaabil, san timi kinimbaak.”

28 Le u ti koo kidiik ni. Le bijoom ngbaan mu koo ni u chee. Le u baa bi, “Ni pak ke m ga ŋmaa likr ninimbil aa?”

Le bi kii, “Tidindaan, een.”

29 Baah len kina na, le u meeh binimbil, le ki bui bi, “Naah gaa mi ki kii pu na, ni ŋa kina ki tii nimi.” 30 Le binimbil likr. Le u sur bi mbamɔm ke bi taa tuk unii ubaa.

31 Le bi buen ki ti joo waayimbil mooni itingbaan mɔmɔk ni.

Yesu aah cha ubir pɔɔk pu na

32 Bijoom ngbaan aah nyan ni Yesu chee na, le binib bibaa nan joo ni ubir u tiyayaar joo u na. 33 Le Yesu nyan tiyayaar u ni. Le u len, kaa ki ye ubir. Le ni gar kinipaak ngbaan pam. Le bi len ke, “Taa kee kan kina timi Israel yaab aatiŋ ni.”

34 Le Farisii yaab bui ke tiyayaar aayidaan le tii u mpɔɔn ke u nyan tiyayaar binib ni.

Yesu aah san kinipaak ngbaan kinimbaak pu na

35 Yesu nan bɔ dii ntisakpem, ni ntiwaatiir ni, le ki koo mmeen aadir ni, ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr, ki mooni Uwumbɔr aanaan aabɔnyaan tee, le ki cha bibum bi kpa iween aabɔŋ mɔmɔk na, ni binib bimɔk kaa pɔɔ na pɔɔk. 36 Waah kan kinipaak ngbaan na, le u san bi kinimbaak sakpen; ba pu? bi naahn ipiih i yɔl ki dɔ kitiŋ, kaa kpa upihkpaal na la. 37 Le u bui waadidiliib, “Idi biir a, ki wiir. Bidicheeliib ma aa wiir. 38 Nima pu na, ni li mee kisaak Aadindaan man ke u tun ni bidicheeliib bi nan chee waajikaar.”

10

Yesu aakpambalb kipiik ni bilee

(Mak 3.13-19; Luk 6.12-16)

1 Yesu nan yin waakpambalb kipiik ni bilee ke bi dan u chee, le ki nan tii bi mpɔɔn ke bi ti nyan tiyayaar binib ni, ki cha bibum bi kpa iween aabɔŋ mɔmɔk na, ni binib bimɔk kaa pɔɔ na pɔɔk.

2 Waakpambalb kipiik ni bilee ngbaan aayimbil sɔ: njan, Simonn u bi yin u ke Piita na, ni Andru u ye Simonn aanaal na; Jems u ye Sebedee aajapɔɔn na, ni Jɔnn u ye Jems aanaal na; 3 Filip, ni Batolomiu; Tomas, ni Matiu u nan gaal lampoo na; Jems u ye Alfeus aajapɔɔn na, ni Tadeus; 4 ni Simonn u nan ban u kuln waatiŋ aadim na, ni Judas Iskariot u ga nan kooh Yesu na.

Yesu aakpambalb kipiik ni bilee aatuln

(Mak 6.7-13; Luk 9.1-6)

5 Yesu nan tun waakpambalb kipiik ni bilee ngbaan bi ti moon Uwumbɔr aabɔr ki bui bi, “Ni taa buen binib bi kaa ye Juu yaab na aatiŋ ni, ki taa buen Samaria yaab aatiŋ kibaa ni. 6 Li cha man Israel yaab bi yenn Uwumbɔr aasan ni na aatim ni, 7 ki ti li mooni Uwumbɔr aabɔr ke waanaan peen ni a, 8 ki cha bibum pɔɔk, ki li fikr binib bi kpo na, ki cha bikɔndam pɔɔk, ki nyan tiyayaar ni bipɔnib binib ni. Ni kan mpɔɔn, kaa pan nibaa. Ni mu li tii bibum laafee, ki taa li ban tipar. 9 Ni taa li joo ŋimombil tikpalɔnn ni, 10 ki taa li tu lituln, ki taa li joo libɔkul ki kpee naah pee li na pu, ki taa li joo ŋinaatak, ki taa li joo tijaangbar; ba pu? ni ŋan ke ututunn mɔmɔk ji waatuln pu la.

11 “Ni yaa fuu kitiŋ kibaa ni kan, ni li ban uninyaan u ga gaa nimi waadiik ni na, ki li bi nima ki ti saa buyoonn ni ga nan nya nima na. 12 Ni yaa koo lidichal libaa ni kan, ni doon bi ki bui bi ke Uwumbɔr aanyoor bi bi pu. 13 Lidichal ngbaan aanib yaa gaa nimi kan, Uwumbɔr aanyoor ga li bi bi pu. Bi yaa kaa gaa nimi kan, waanyoor aan li bi bi pu. 14 Lidichal libaa aanib, bee kitiŋ kibaa aanib yaa kaa gaa nimi, ki yaa kaa kii nimi aabɔr kan, ni nyan nima ki kpaar nitaa aatatan ki lii nima. 15 M tuk nimi mbamɔn la, bundaln Uwumbɔr ga nan ji binib tibɔr na, binib ngbaan aatafadaan ga jer Sodom ni Gomora aatim aanib aatafadaan.”

Binib aah ga ŋa Yesu aanib falaa pu na

(Mak 13.9-13; Luk 21.12-17)

16 “M ga tun nimi, ni ti moon Uwumbɔr aabɔr. Ni ga li bi ke ipiih i bi ŋisapol aakaasisik ni na la. Ni li kpa nlan ke iwaa aah kpa nlan pu na, ki li bi suuna ke ŋinanjel aah bi pu na. 17 Ni li nyi man. Bi ga nan chuu nimi ki ji nimi tibɔr, ki gbaa nimi ŋinaalab mmeen aadir ni. 18 M pu, le ntim aaninkpiib ni bibɔrb ga ji nimi tibɔr. Le ni ga tuk Juu yaab, ni bi kaa ye Juu yaab na tibɔnyaan tee. 19 Bi yaa chuu nimi kan, ni taa baa nisui ni ke ni ga len kinye; n‑yoonn ngbaan yaa nan fuu ni kan, Uwumbɔr Aafuur Nyaan le ga tuk nimi naah ga len pu na; 20 naa ye nimi le ga len, Nite Uwumbɔr Aafuur Nyaan le ga cha ni len.

21 “Binib ga di binaabitiib ŋa binib aaŋaal ni, ke bi ti ku bi. Tetiib mu ga di baabim ŋa binib aaŋaal ni, ke bi ti ku bi. Binib mu ga yii bitetiib ni binatiib, ki cha binib ku bi. 22 Le binib mɔmɔk ga li nan nimi m pu. Unii umɔk jin limɔr ki dii mi ki ti saa limɔfal aadoon na, uma le ga ŋmar. 23 Bi yaa ŋa nimi falaa kitiŋ kibaa ni kan, ni san buen kitiŋ kiken ni. M tuk nimi mbamɔn la, buyoonn min Unibɔn Aabo ga nan gir ni na, naan kee bɔ dii Israel yaab aatim mɔmɔk ni, ki doo.

24 “Unii u bae mbaem na aa jer waamɔmɔkr. Unaagbiija ubaa mu aa jer udindaan. 25 Unii u bae mbaem na yaa bi ke waamɔmɔkr aah bi pu na kan, cha unimbil gbiin kina. Unaagbiija yaa bi ke udindaan na kan, cha unimbil gbiin kina. Bi yaa yin udichadaan kinimbɔŋdaan kan, baan yin waachiln ni aanib mu kinimbɔŋdam aa?”

Ni li san Uwumbɔr baanja

(Luk 12.2-7)

26 “Ni taa san binib ijawaan man. Tibɔbɔrkaan mɔmɔk ga kpiir. Tibɔr timɔk bɔɔ na, ti ga nyan mpaan pu. 27 Maah tuk nimi tibɔr ti libɔɔl ni na, ni li mooni ti binib ni. Maah loon tibɔr ti nitafal ni na, ni li mooni ti lipaal. 28 Ni taa san binib ijawaan man. Bi ga ŋmaa ku nimi aawon baanja la. Baan ŋmaa ku nimi aawiin. Ni li san Uwumbɔr u ga ŋmaa bii tiwon ni nwiin mɔmɔk mmii mu kaan junn na ponn ni na. 29 Bi kooh iyaar ilee janjan ubaa la. Nite Uwumbɔr yaa kaa kii kan, uyaar ubaa aan lir ni kitiŋ. 30 Uwumbɔr nyi nimi aayikpir aakahm. 31 Nima pu na, ni taa san ijawaan man. Ni jer iyaar pam.”

Len binib aanimbil ni ke aa ye Yesu yoo la

(Luk 12.8-9)

32 “Unii umɔk len binib aanimbil ni ke u ye miyoo na, m mu ga len Nte Uwumbɔr u bi paacham na aanimbil ni ke udaan ngbaan le ye miyoo. 33 Unii umɔk len binib aanimbil ni ke waa ye miyoo na, m mu ga len Nte Uwumbɔr u bi paacham na aanimbil ni ke udaan ngbaan aa ye miyoo.”

Binib bi dii Yesu na, ni bi kaa dii u na aa kpaa kimɔbaan

(Luk 12.51-53; 14.26-27)

34 “Maah dan dulnyaa wee ni na, ni taa dak ke nima le ga cha binib mɔmɔk li kpaa kimɔbaan. M pu, le butɔb ga li bi. 35 M pu, uja ga kpak ute kinikpakpak, usapɔɔn mu ga kpak una, upii mu ga kpak uchapii. 36 Unii aadim ga li ye waachiln ni aanib la.*

37 “Unii umɔk gee ute, bee una ki jer mi na, waa ŋeer u le ye maadidiir. Unii umɔk gee ujapɔɔn, bee ubisal ki jer mi na, u mu aa ŋeer u le ye maadidiir. 38 Unii umɔk kaan yoor waadɔpuinkoo ki dii mi na kan, waa ŋeer u le ye maadidiir.

39 “Unii yaa kaa kii ke u kpo m pu kan, waamɔfal ga bee yɔli la. Unii yaa kpo m pu kan, u ga kan limɔfal li kaa kpa ndoon na.”

Uwumbɔr aah ga pa binib pu na

(Mak 9.41)

40 “Unii yaa gaa nimi maanib kan, u gaa mi le na. Unii yaa gaa mi kan, u gaa Uwumbɔr u tun ni mi na le na. 41 Unii yaa gaa Uwumbɔr aabɔnabr kan, waah ye Uwumbɔr aabɔnabr na pu le cha u gaa u, nima na, u ga kan Uwumbɔr aabɔnabr aapal. Unii yaa gaa uninyaan kan, waah ye uninyaan na pu le cha u gaa u, nima na, u ga kan uninyaan aapal. 42 M tuk nimi mbamɔn la, unii umɔk tii maadidiir waatiir ubaa nnyunyunkoo baanja na kan, waah ye maadidiir pu na le cha u tii u, nima na, u ga kan tiyaapar.”

11

Jɔnn aah tun ni waadidiliib Yesu chee pu na

(Luk 7.18-35)

1 Yesu aah tuk waadidiliib kina ki ti doo na, le u siir nima, ki buen ti moon Uwumbɔr aabɔr itingbaan ni.

2 Le Jɔnn u muini binib nnyun ni na bi kiyondiik ponn ni ki ŋun Yesu Kristo aah tun pu na. Le u tun ni waadidiliib u chee 3 ke bi ti baa u ke u ye unii u Uwumbɔr aabɔnabtiib nan len ke u ga dan na aan waa ye? Bi li ban uken aa?

4 Le Yesu bui bi, “Gir buen Jɔnn chee ki ti tuk u naah ŋun pu na, ni naah kan pu na: 5 ke m likr bijoom aanimbil, ki cha biwɔb, ni bikɔndam, ni bitafakpaab pɔɔk, ki fikr binib bi kpo na nkun ni, ki tuk bigiim Uwumbɔr aabɔnyaan tee. 6 Unii u kaa joo mi beeni na, Uwumbɔr aanyoor bi u pu.”

7 Le Jɔnn aadidiliib ki gir buen u chee. Baah cha na, le Yesu len kinipaak ngbaan chee Jɔnn aabɔr ke, “Naah nan buen Jɔnn chee nteersakpiin ni na, ni nan buen ni ti kan ba? Lipul li libuln fiini li na aa? Aayii. 8 Ni nan buen ni ti kan ba? Uja u pee tiwanyaan na aa? Aayii. Binib bi pee tiwanyaan na bi bibɔrb aadichal ni la. 9 Ni nan buen ni ti kan ba? Uwumbɔr aabɔnabr aa? Mbamɔn, m tuk nimi la, ni nan kan unii u jer Uwumbɔr aabɔnabr na. 10 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke Uwumbɔr bui ke, ‘Maatutunn sɔ. M tun ni u ke u loln ni nsan ki nan toor nsan ki siin si.’* Jɔnn le ye ututunn ngbaan. 11 M tuk nimi mbamɔn la, baa kee ma unii ubaa u jer Jɔnn u muini binib nnyun ni na. Le unii u ye uwaatiir Uwumbɔr aanaan ni na jer Jɔnn. 12 Buyoonn Jɔnn nan fuu ni ki nan saa dandana na, le binib aanimbil man ke bi ti koo Uwumbɔr aanaan ni, le ki koo mpɔɔn pu. 13 Uwumbɔr aakaal ni waabɔnabr aaliin nan len Uwumbɔr aanaan aah ga li bi pu na, ki nan saa Jɔnn aayoonn. 14 Ni yaa ban ke ni pak baah nan len pu na kan, ni ga bee ke Jɔnn ye Uwumbɔr aabɔnabr Elaija u bi nan len ke u ga fuu ni na la. 15 U kpa litafal u ŋun na kan, u ŋun.

16 “M ga di ba ŋaŋ dandana aanib ngbaan? Bi bi ke mbim mu ka kinyaŋ ni ki bui biŋeen aatɔtiib, 17 ‘Ti pii ŋiwul tii nimi, le naa saar. Ti wii ikpowiil, le naa kaani.’ 18 Dandana aanib ngbaan mu bi kina la; Jɔnn dan ki nan lulni bumɔb, kaa nyu ndaan, le bi len ke u kpa kinimbɔŋ. 19 Min Unibɔn Aabo dan le ki ji ki nyu, le bi len ke m ye upusakpiindaan ki ye udanyur, ki jɔnni bilampoogaab ni titunwanbirdam. Tɔ, nlan aah tun pu na le mɔk ke mu ŋan.”

Binib bi kaa kpeln baabimbin na aabɔr

(Luk 10.13-15)

20 N‑yoonn ngbaan le Yesu piin ki bi len ki kae ntim mubaa aanib. U nan tun lijinjiir aatun pam ntim ngbaan ponn ni, le baa kpeln baabimbin. Nima le cha u kae bi. 21 U nan len ke, “Korasinn aatiŋ aanib, tibɔbir bi ni pu. Betseda aatiŋ aanib, tibɔbir bi ni mu pu; ba pu? m yaa ba nan tun lijinjiir aatun Taya aatiŋ ponn ni, ni Saidonn aatiŋ ponn ni ke maah tun ni ponn ni pu na kan, bi ba ga kpeln baabimbin ni yunn a, ki li pee tiwanpeenkaan ni saak kuub na, ki di nfatan puk biyil, aan ki mɔk ke bisui bii baatunwanbir pu. 22 M tuk nimi la, bundaln Uwumbɔr ga ji binib tibɔr na, nimi aatafadaan ga jer Taya ni Saidonn aatim aanib aatafadaan. 23 Nimi Kapenaum aatiŋ aanib, bi ga yoor nimi paacham aa? Aayii. Bi ga sunn nimi kitekpiitiŋ ni; ba pu? m yaa ba nan tun lijinjiir aatun Sodom aatiŋ ponn ni ke maah tun ni ponn ni pu na kan, kitiŋ ngbaan ba ga li bi ki nan saa dandana wee. 24 M tuk nimi la, bundaln Uwumbɔr ga ji binib tibɔr na, nimi aatafadaan ga jer Sodom aatiŋ aanib aatafadaan.”

Dan Yesu chee man ki kan lifuur

(Luk 10.21-22)

25 N‑yoonn ngbaan le Yesu bui ke, “Nte Uwumbɔr, u ye paacham ni taab Aadindaan na, aa bɔr tibɔr timina bilankpalb ni binimbiwolm, le ki di mɔk chapɔntiib, nima pu le m pak si. 26 Nte, saageehn le na, nima le cha aa ŋa kina.

27 “Tɔ, Nte Uwumbɔr le tii mi tiwan mɔmɔk. Ubaa aa nyi min Uwumbɔr Aajapɔɔn, see Nte Uwumbɔr. Ubaa mu aa nyi Nte Uwumbɔr, see min Ujapɔɔn. Binib bi m ban ke m di Uwumbɔr mɔk bi na, bi mu nyi u.

28 “Nimi bimɔk tun lituln ki ti bak na, dan m chee man, le m ga tii nimi lifuur. 29 Gaa maatuln man, ki bae mbaem m chee; m bi suuna, ki sunn mbaa taab. Ni ga kan lifuur; 30 ba pu? maamɔkm aa pɔɔ. Maatuln mu aa nyuun.”

12

Juu yaab aakpaakool daal aabɔr

(Mak 2.23-28; Luk 6.1-5)

1 N‑yoonn ngbaan le Yesu ni waadidiliib bɔ dii kisaak kibaa ponn ni, Juu yaab aakpaakool daal. Nkon nan joo waadidiliib, le bi piin ki bi chur tijikaar ki geei ki per ki ŋmɔ. 2 Le Farisii yaab kan baah ŋani pu na, le ki bui Yesu, “Lik saadidiliib aah ŋani pu na. Timi aakaal aa kii ke bi ŋa kina likpaakool daal.”

3 Le u baa bi, “Naa karn Ubɔr David aah nan ŋa pu na aa? Nkon nan joo u ni waanib. 4 Le u koo Uwumbɔr Aadichal ni. Le u ni bi ŋman Uwumbɔr aaboroboro. Baah ŋman boroboro ngbaan na, le bi bii Moses aakaal mu len ke Uwumbɔr aatotoorb baanja le ga ŋmɔ boroboro ngbaan na. 5 Tɔ, likpaakool daal mɔmɔk Uwumbɔr aatotoorb bi bi waadichal ni na mu bii likpaakool daal aakaal, le ubaa aa galni bi. Naah kee karn kina Nkaal aagbaŋ ni ii? 6 M tuk nimi la, unii u jer Uwumbɔr Aadichal na bi do. 7 Uwumbɔr Aagbaŋ len ke waa ban ke binib toor kitork baanja ki tii u. U ban ke bi li san tɔb kinimbaak.* Ni yaa ba nyi iliin ngbaan aatataa kan, naa ba ga galn binib bi kaa kpa taani na. 8 Tɔ, min Unibɔn Aabo le ye likpaakool daal mu Aadindaan.”

Yesu aah cha uja u aaŋaal faan na pɔɔk pu na

(Mak 3.1-6; Luk 6.6-11)

9 Le u siir nima, ki koo baameen aadiik ni. 10 Le uja u aaŋaal faan na bi nima. Le bi ban ke bi galn Yesu, le ki baa u, “Timi aakaal kii ke unii li tei bibum likpaakool daal aa?”

11 Le u baa bi, “Ni ponn ni ubaa yaa kpa upiih ubaa aan u yaa lir liboln ni likpaakool daal kan, saan nyan u uu? 12 Unibɔn aa jer upiih ii? Nima le mɔk ke timi aakaal kii ke ti ŋani ni ŋan na likpaakool daal.” 13 Waah len kina na, le u bui uja u aaŋaal faan na, “Taln aaŋaal.”

Le u taln uŋaal. Le mu naar, ki pɔɔk ke muken na. 14 Le Farisii yaab nyan lipaal, le ki kpokl baah ga ŋa pu ki ku Yesu na.

Ututunn u Uwumbɔr lee u na aah bi pu na

15 Yesu nan bee baah kpokl pu na, le ki siir nima. Kinipaak nan dii u, le u cha bibum mɔmɔk pɔɔk, 16 le ki bui bi ke bi taa li joo u mooni. 17 Waah ŋa kina na, le ni gbiin Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya aah nan len pu na, ke Uwumbɔr len ke,

18 “Maatutunn u m lee u na sɔ.

M gee u, le u gbiin nnimbil.

M ga di Maafuur Nyaan gbiin u.

Le u ga tuk ŋinibol mɔmɔk

maah ga ji binib tibɔr pu na.

19 Waan li kpak kinikpakpak,

kaan li tar,

kaan li kpa kifuuk ntim ni,

20 kaan koo lidabil li boon na,

kaan junn karyaa u kaa wiin mbamɔm na.

U ga kan linyaŋ, ki tii binib mɔmɔk baabamɔn.

21 U pu, le ŋinibol aanib mɔmɔk ga li kpa limakl.”†

Binib bibaa aah sii Uwumbɔr Aafuur Nyaan pu na

(Mak 3.20-30; Luk 11.14-23)

22 Le binib bibaa joo ni unii u tiyayaar ŋa u ujoon ni ubir na Yesu chee. Le Yesu cha u pɔɔk, le u len, unimbil mu likr. 23 Le ni gar kinipaak ngbaan mɔmɔk pam. Le bi bi baa tɔb, “Uja ngbaan sil ye Ubɔr David Aayaabil aa?”

24 Farisii yaab aah ŋun kina na, le bi len ke Beelsebul, u ye tiyayaar aayidaan na, le tii u mpɔɔn ke u nyan tiyayaar binib ni.

25 Le Yesu bee baalandakbir ngbaan, le ki bui bi, “Nnaan mubaa ni aanib yaa jaa tɔb kijaak kan, nnaan ngbaan ga bee yɔli la. Kitiŋ kibaa ni aanib mu yaa jaa tɔb kijaak kan, kitiŋ ngbaan ga bee yɔli. Lidichal libaa ni aanib mu yaa jaa tɔb kijaak kan, lidichal ngbaan ga bee yɔli. 26 Tiyayaar aayidaan yaa nyan tiyayaar binib ni kan, u jan ubaa kijaak la. Waanaan ga ŋa kinye aan ki sil? 27 Ni yaa len ke tiyayaar aayidaan Beelsebul le tii mi mpɔɔn ke m nyan tiyayaar binib ni kan, ke ŋma tii nimi aanib mu mpɔɔn ke bi nyan tiyayaar binib ni? Nimi aanib aah ŋani pu na le ga mɔk ke ni kpa mbamɔn bee naa kpa. 28 Tɔ, Uwumbɔr Aafuur Nyaan le tii mi mpɔɔn le m nyani tiyayaar binib ni. Nima le mɔk ke Uwumbɔr aanaan fuu ni ni chee.”

Yesu aah nyaŋ mpɔɔndaan kinimbɔŋ ki bii kaawan pu na

29 “Ubaa aan ŋmaa koo mpɔɔndaan aadichal ni ki bii waawan, see u puen buu u le waahr, le ki nin bii waadichal.

30 “Unii umɔk kaa dii mi na, u ye maadin la. Unii umɔk kaa kuuni binib tii mi na, u yaal bi la. 31 M tuk nimi la, Uwumbɔr ga di cha pinn binib aatunwanbir ni baasiibil mɔmɔk. Tɔ, unii yaa sii Uwumbɔr Aafuur Nyaan ma kan, Uwumbɔr aan di cha pinn udaan ngbaan. 32 Unii yaa bii min Unibɔn Aabo kan, Uwumbɔr ga di cha pinn u. Unii yaa bii Uwumbɔr Aafuur Nyaan kan, Uwumbɔr aan di cha pinn u dulnyaa wee ni, kaan di cha pinn u paacham mu.”

Naah ga ŋa pu ki bee unii aabimbin aah bi pu na

(Luk 6.43-45)

33 “Busub yaa ŋan kan, bu aasubil ga li ŋan. Bu yaa kaa ŋan kan, bu aasubil mu aan li ŋan. Bu aasubil pu le aa ga bee bu aah ye busub bu na. Kina le unii aatuln pu le ga cha aa bee ke u ŋan aan waa ŋan. 34 Nimi ikuub aabim, ni ye titunwanbirdam la. Ni ga ŋa kinye ki len iliin i ŋan na? Ilandak i gbii unii aasui ni na, ima le u ga len. 35 Ilandak nyaan bi uninyaan aasui ni, nima le u ga len iliin i ŋan na. Ilandak i kaa ŋan na bi unii u kaa ŋan na aasui ni, nima le u ga len iliin i kaa ŋan na.

36 “M tuk nimi la, bundaln Uwumbɔr ga ji binib tibɔr na, liyaadaal ngbaan le bi ga kpiir baah nan len tibɔr yɔl yɔl ti na mɔmɔk ki tuk Uwumbɔr. 37 Saamɔliin le ga nyan si. Saamɔliin mu le ga bii si.”

Baah ban ke Yesu tun lijinjiir aatuln pu na

(Mak 8.11-12; Luk 11.29-32)

38 N‑yoonn ngbaan le Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb bibaa ni Farisii yaab bibaa bui Yesu, “Umɔmɔkr, ti ban ke aa tun lijinjiir aatuln, aan tinimbil kan, aan ti gaa si ki kii.”

39 Le u bui bi, “Nimi dandana aanib, ni ye titunwanbirdam la, kaa dii Uwumbɔr, nima le ni ban lijinjiir aatuln. Uwumbɔr aabɔnabr Jona aah nan bi ujan sakpiin aaponn ni iwiin itaa ni tinyer titaa pu na, 40 kina le min Unibɔn Aabo mu ga li bi kitiŋ ponn ni iwiin itaa ni tinyer titaa. Lijinjiir aatuln limina baanja le ni ga kan. 41 Jona nan tuk Ninefa aatiŋ aanib Uwumbɔr aabɔr. Le bi kpeln baabimbin. Min, u jer Jona na, le tuk nimi Uwumbɔr aabɔr, le naa kpeln nimi aabimbin. Bundaln Uwumbɔr ga ji binib tibɔr na, Ninefa aatiŋ aanib aah nan kpeln baabimbin pu na, nima le ga mɔk ke nimi aabɔr bii. 42 Seba aapiibɔr nan nyan ni dandar ke u nan ŋun Ubɔr Solomonn aalan aaliin. Min u jer Solomonn na bi do la, le naa ŋun maaliin. Bundaln Uwumbɔr ga ji binib tibɔr na, upiibɔr ngbaan aah nan ŋa pu na, nima le ga mɔk ke nimi aabɔr bii.”

Tiyayaar aah ga gir ni pu na

(Luk 11.24-26)

43 “Tiyayaar yaa nyan unii ni kan, ti ga li chuun gɔr nnyun aah kaa bi kipɔɔk ki ponn ni na, ki ban taah ga kal nin chee ki fuur na, kaan kan. 44 Le ti ga len ke ti ga gir kun taah nyan unii u ponn ni na la. Le ti ga gir ni, le ki nan kan ke bi toor taakookoo yaan ki ŋa mu mbamɔm, nibaa aa bi ni ni. 45 Le ti ga buen ki ti joo ni tiyayaar tilole ti bir ki jer ti na. Le ti mɔmɔk ga nan koo unii ngbaan ponn ni, ki ga li bi u ponn ni, le ki bii u ki jer waah nan bi njan pu na. Kina le ni ga li bi dandana aanib bi kaa ŋan na chee.”

Binib bi ye Yesu aana ni unaatiib na

(Mak 3.31-35; Luk 8.19-21)

46 Yesu aah bi len kinipaak ngbaan chee na, le una ni unaatiib dan nan sil lipaal ki ban ke bi len u chee. 47 Le kinipaak ngbaan ponn ni ubaa tuk u, “Aana ni aanaatiib si lipaal ki ban bi len aa chee.”

48 Le u baa bi, “Ŋma ye nna? Bilabi ye nnaatiib?” 49 le ki taln uŋaal mɔk waadidiliib, le ki bui ke, “Lik, nna ni nnaatiib sɔ. 50 Ba pu? unii umɔk ŋani Nte Uwumbɔr u bi paacham na aah gee pu na, uma le ye nnaal, ni nninkpan, ni nna.”

13

Unii u yaa njikaabim na aayataŋakl

(Mak 4.1-9; Luk 8.4-8)

1 Liyaadaal ngbaan le Yesu nyan lipaal, le ki buen ki ti kal nnyusakpem aagbaan. 2 Le kinipaak sakpeŋ dan u chee, ki wiir. Nima le u koo buŋɔb ni, nnyun ni, le ki kal bu ponn ni. Kinipaak ngbaan mɔmɔk mu si lipaal.

3 Le u tuk bi tibɔr pam ŋiyataŋak ponn ni, le ki bui ke, “Ukpaal ubaa le nan buen u ti yaa njikaabim. 4 Waah yaa na, le mubaa lir nsan ponn ni. Le inyoon dan nan peei jin. 5 Le mubaa mu lir ntakpateer paab, titan aah kaa wiir nin chee na. Titan aah kaa wiir na, le mu guu puln mala. 6 Le nwiin puu, ki ton, ki see mu. Mu aah kaa kpa inyaan mbamɔm na, le mu yɔl. 7 Le mubaa mu lir ikokon ponn ni. Le ikokon muun le ki ku mu. 8 Le mubaa mu lir kitiŋ ki ŋan na ponn ni le ki mar. Ngem lun nkub nkub, ngem mu lun imonko itata, ngem mu lun piitaa piitaa.

9 “U kpa litafal na kan, u ŋun.”

Ŋitaa ŋi pu u ŋak bi ŋiyataŋak na

(Mak 4.10-12; Luk 8.9-10)

10 Le waadidiliib dan nan baa u, “Ba pu aa ŋak bi ŋiyataŋak?”

11 Le u bui bi, “Nimi le Uwumbɔr cha ni bee waanaan aabɔbɔrkaan, kaa cha bima bee. 12 Unii u kpa nlan ki bee Uwumbɔr aanaan aabɔr na, Uwumbɔr ga kpee u, le u li kpa sakpen. Unii u kaa kpa na, Uwumbɔr ga chuu gaa waah kpa mu pɔkaa na. 13 Kinipaak ngbaan lik, kaa waa, ki pel kaa ŋun, kaa bee maaliin aatataa. Nima le cha m ŋak bi ŋiyataŋak. 14 Baah bi pu na, le ni gbiin Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya aah nan len pu na ke,

‘Bi ga pel ki pel,

kaan bee Uwumbɔr aaliin aatataa.

Bi ga lik ki lik kaan li waa.

15 Ba pu? binib ngbaan aasui aa bi nibaa ni.

Bitafal kpaa la.

Bi ŋub binimbil,

kaa ban ke binimbil woln,

kaa ban ke bitafal ŋun,

kaa ban ke bisui bee Uwumbɔr aaliin aatataa,

kaa ban ke bi kpeln baabimbin ki dii Uwumbɔr aasan ke u tii bi laafee.’*

16 “Nimi maadidiliib, Uwumbɔr aanyoor bi ni pu; ba pu? ninimbil woln, nitafal mu ŋun. 17 M tuk nimi mbamɔn la, Uwumbɔr aabɔnabtiib pam ni bininyaam pam nan ban bi kan naah kan tiwan ni na, kaa kan. Bi nan ban bi ŋun naah ŋun tibɔr ti na, kaa ŋun ti.”

Liyataŋakl ngbaan aatataa aah cha pu na

(Mak 4.13-20; Luk 8.11-15)

18 “Li pel man aan m tuk nimi unii u yaa njikaabim na aayataŋakl aatataa. 19 Binib yaa ŋun Uwumbɔr aanaan aabɔr kaa bee taatataa kan, le kinimbɔŋ ga dan nan nyan tibɔr ti bi bisui ni na. Njikaabim mu lir nsan ponn ni na le na. 20 Njikaabim mu lir ntakpateer pu na mu ye binib bi ŋun tibɔr ngbaan, ki gaa ti mala ni mpopiin na. 21 Bi mu aa gaa ti mbamɔm bisui ni. Bi ga li joo ti ni yunn siib. Bi yaa kan limukl ti pu kan, bee binib yaa ŋa bi falaa ti pu kan, libuul ngbaan ni, le bi ga di ti lii. 22 Binib ngem mu bi ke njikaabim mu lir ikokon ponn ni na la. Bi ŋun tibɔr ngbaan la. Le bitafal bi baabimbin ni, ni liwankpal ni. Nima le ku tibɔr ngbaan bisui ni, le taa mar. 23 Binib bi ŋun tibɔr ngbaan ki bee taatataa, ki kii ti na, bima le bi ke njikaabim mu lir kitiŋ ki ŋan na ponn ni, ki mar na. Ngem lun nkub nkub, ngem mu lun imonko itata, ngem mu lun piitaa piitaa.”

Timoor ti bi ipui ponn ni na aayataŋakl

24 Yesu nan ki ŋakl bi liyataŋakl liken ke, “Uwumbɔr aanaan naahn ukpaal u yaa ipui i ŋan na waakpaab ni na la. 25 Kinyeek kibaa daal, binib aah dɔ geen na, le waadin dan nan di timoor yaa ŋmal ipui ngbaan ponn ni, le ki buen. 26 Ipui aah muun ki mar na le bi kan ke timoor mu bi i ponn ni. 27 Le ukpaal ngbaan aatutum dan nan baa u, ‘Timi aaninkpel, saa nan di ipui i ŋan na le di yaa saakpaab ni ii? Timoor ngbaan mu nyan ni la?’ 28 Le u bui bi, ‘Maadin ubaa le ŋa kina.’ Le bi baa u, ‘Aa ban ke ti buen ti ŋɔi nyan timoor ngbaan aa?’ 29 Le u bui bi, ‘Aayii. Di cha ti man. Ni yaa ŋɔi nyan timoor ngbaan kan, nibaakan, ipui ibaa mu ga li kpaan ŋɔi ki dii ti. 30 Cha man ipui ngbaan ni timoor ngbaan kpaan muun, aan ki nan biir. Ni yaa nan ŋeer lipuicheel kan, m ga tuk bipuicheeb: Puen ŋɔi nyan man timoor ngbaan waahr, aan ki buu ti, ki di see mmii, aan ki nin chee ipui ki di fu maapil ponn ni.’ ”

Tisufar aabil aayataŋakl

(Mak 4.30-32; Luk 13.18-19)

31 Yesu nan ki ŋakl bi liyataŋakl liken ke, “Uwumbɔr aanaan naahn linaanyiimbil li uja ubaa nan di bun waakpaab ni na la. 32 Tisufar ngbaan aabil le ye liwaatiir, ŋibil mɔmɔk filk jer lima la. Bi yaa di libil ngbaan bun kan, li ga puln ki muun, ki jer tisufar mɔmɔk, ki ga ŋa busub la. Le inyoon i laani paacham na dan nan ter yaadil bu aabon pu.”

Boroboro aanyɔk aayataŋakl

(Luk 13.20-21)

33 Yesu nan ki ŋakl bi liyataŋakl liken ke, “Uwumbɔr aanaan naahn boroboro aanyɔk mu upii nan di ŋa boroboro aayon ponn ni, aan boroboro ngbaan mɔk duun na la.”

Yesu di ŋiyataŋak ŋmeen ki tuk bi

(Mak 4.33-34)

34 Kina le Yesu ŋakl ŋiyataŋak ki tuk kinipaak ngbaan, kaa len tibaa bi chee see ŋiyataŋak ŋmeen. 35 Waah ŋa kina na, le ni gbiin Uwumbɔr aabɔnabr aah nan len pu na ke,

“M ga waar mmɔb ki ŋakl ŋiyataŋak,

ki len tibɔbɔrkaan ti nan bɔr

buyoonn Uwumbɔr nan naan dulnyaa wee

ki nan saa dandana wee na.”†

Timoor ti nan bi ipui ponn ni na aayataŋakl aatataa

36 Yesu nan siir cha kinipaak ngbaan, ki gir buen kidiik ni. Le waadidiliib dan u chee, ke u tuk bi timoor ti bi ipui ponn ni na aayataŋakl aatataa.

37 Le u bui bi, “Ukpaal u yaa ipui i ŋan na le ye min Unibɔn Aabo. 38 Bukpaab ngbaan le ye dulnyaa wee. Ipui i ŋan na le ye Uwumbɔr aanaan ni aanib. Timoor ngbaan le ye kinimbɔŋ aanib. 39 Ukpaal aadin u yaa timoor ngbaan na le ye kinimbɔŋ. Lipuicheel le ye dulnyaa aadoon. Bipuicheeb ngbaan le ye Uwumbɔr aatuuntiib. 40 Baah nan ŋɔi timoor ti ki di see mmii ponn ni na, dulnyaa aadoon ga nan li bi kina la. 41 Min Unibɔn Aabo ga tun ni maatuuntiib dulnyaa wee ni, bi nan chuu titunwanbirdam, ni bitɔtɔŋ mɔmɔk, aan ki nyan bi maanaan ni, 42 ki di ti ŋa mmii sakpiin ni. Bi ga wii ki ŋmɔ ŋinyin nima chee. 43 N‑yoonn ngbaan le bininyaam ga li bi Bite Uwumbɔr aanaan ni, ki wiin ke nwiin aah wiin pu na. U kpa litafal na kan, u ŋun.”

Liwankpal li bɔr na aayataŋakl

44 “Uwumbɔr aanaan naahn liwankpal li bɔɔ bukpaab ni, kitiŋ ponn ni na la. Le uja ti kan liwankpal ngbaan, le ki ki di biin li pu. Le ni mɔ u ki ti nyaŋ. Le u buen ke u ti kooh waawan mɔmɔk, ki gir ti daa bukpaab ngbaan.”

Nleenyaan aayataŋakl

45 “Uwumbɔr aanaan naahn uwankooh u chuun ban nleen mam mu ŋan na ke u daa na la, 46 le ki ti kan nleenyaan mu kpa kidaak sakpen na, le ki buen ti kooh waawan mɔmɔk, ki ti daa nleenyaan ngbaan.”

Kipɔɔk aayataŋakl

47 “Uwumbɔr aanaan naahn kipɔɔk ki bijanbam di mee nnyun ni ki chuu ijan mɔk aabɔŋ na la. 48 Kaah gbiin ijan na, le bi dar ki nyan lipaal, le ki kal ki gann ijan i ŋan na ki di ŋa tibɔɔkur ni, ki cha i kaa ŋan na, ki di mee. 49 Dulnyaa aadoon mu ga nan li bi kina la. Uwumbɔr aatuuntiib ga nan dan dulnyaa ni, ki nan gann titunwanbirdam bininyaam ponn ni, 50 ki ti di ŋa mmii sakpiin ni, binib aah wii ki ŋmɔ ŋinyin nin chee na.”

Tibɔkpokr ni tibɔpɔnn

51 Le Yesu baa bi, “Ni bee tibɔr timina mɔmɔk aatataa aa?”

Le bi kii, “Een.”

52 Le u bui bi, “Unii u tuk binib Uwumbɔr aakaal na yaa dii mi kan, u naahn udichadaan u nyan ni waawankpal ponn ni tiwankpokr ni tiwapɔnn.”‡

Nasaref aatiŋ aanib aah yii Yesu pu na

(Mak 6.1-6; Luk 4.16-30)

53 Waah nan ŋakl ŋiyataŋak ngbaan ti doo na, le u siir nima, 54 le ki gir kun udo aatiŋ Nasaref ni, le ki ti koo mmeen aadiik ni, ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr. Waah tuk bi pu na, le ni gar bi. Le bi baa tɔb, “Uja wee kan nlan mue la chee? U kan mpɔɔn mue la chee ki tun lijinjiir aatun ngbaan? 55 Waa ye kapenta na aabo la aa? Una aa ye Mari la aa? Unaatiib aa ye Jems, ni Josef, ni Simonn, ni Judas la aa? 56 Uninkpatiib mɔmɔk aa bi do chee na la aa? U kan nlan mue, ni mpɔɔn mue la chee?” 57 Bi nan len kina le ki yii u.

Le Yesu bui bi, “Binib pak Uwumbɔr aabɔnabtiib see bido aatiŋ ni aanib, ni baachiln ni aanib baanja le aa pak bi.” 58 Baah kaa gaa u ki kii na, waa nan tun lijinjiir aatun pam nima chee.

14

Jɔnn u nan muin binib nnyun ni na aakun

(Mak 6.14-29; Luk 9.7-9)

1 N‑yoonn ngbaan le Ubɔr Herod ŋun Yesu bɔr, 2 le ki bui waatutum ke, “Jɔnn u nan muini binib nnyun ni na le na. U fikr nkun ni la. Nima le cha u kpa mpɔɔn, ki tun lijinjiir aatun.”

3 Budabu pu Herod len kina na le ye ke u nan chuu Jɔnn ki buu u tikululn ki di u ŋa kiyondiik ni. Taani u cha u nan chuu u na le ye ke Jɔnn nan bui u 4 ke waah joo unaal aapuu Herodias na, naa ŋan, ke u bii Uwumbɔr aakaal la. 5 Jɔnn aah nan len kina na, le Herod ban ke u ku u, le ki san Juu yaab ijawaan. Bi nan len ke Jɔnn ye Uwumbɔr aabɔnabr la.

6 Le Herod aamaaldaal aawiin fuu ni. Le u ŋa tijiir ke bi ji. Le Herodias aabisal dan nan waa liwaal, Ubɔr Herod ni waanib aanimbiin ni. Le ni mɔɔr Herod sakpen. 7 Le u puu tipuur ke u ga tii u waah ban pu na.

8 Le una bui u ke u bui Ubɔr Herod ke u tii u Jɔnn aayil likusambil ponn ni.

9 Usapɔɔn ngbaan aah bui u kina na, le Ubɔr Herod aasui bii. Waah puu tipuur ti bicham aanimbil ni na pu, waa ban ke ti bee. 10 Nima le u tun unii ke u li cha kiyondiik ponn ni ki ti gii ni Jɔnn aayil. 11 Le u ti joo ni uyil likusambil ponn ni ki nan di tii usapɔɔn ngbaan. Le u mu di ti tii una. 12 Le Jɔnn aadidiliib dan nan yoor linikpol ngbaan ki ti sub, le ki buen ti tuk Yesu.

Yesu aah kpiin binib ŋichur ŋiŋmu pu na

(Mak 6.30-44; Luk 9.10-17; Jɔnn 6.1-14)

13 Yesu aah ŋun kina na, le u koo buŋɔb ni, le ki buen kipɔɔk ni, binib aah kaa bi nin chee na. Le kinipaak ngbaan ŋun ke u buen, le ki nyan baatim ni, ki chuun kitiŋ ki buen u chee. 14 Waah nyan buŋɔb ni na, le u kan kinipaak sakpeŋ, le ki san bi kinimbaak, le ki cha bi ponn ni bi ye bibum na pɔɔk.

15 Naah joor na, le waadidiliib dan nan bui u, “Ti bi kipɔɔk ni la. Ni jer tijikaar aajim yoonn a. Cha kinipaak ngbaan buen itingbaan ni ki ti daa tijikaar ji.”

16 Le u bui bi, “Taa cha bi buen man. Nimi nibaa tii bi tijikaar bi ji man.”

17 Le bi bui u, “Ŋiboroboro kpin ŋiŋmu ni ijan ilee baanja le bi.”

18 Le u bui bi, “Li joo ni tii ni mi man,” 19 le ki bui kinipaak ngbaan, “Kal kitiŋ timosɔnn pu man,” le ki yoor ŋiboroboro kpin ŋiŋmu ni ijan ilee ngbaan, ki waan lik paacham, ki doon Uwumbɔr, le ki gii boroboro ni ijan ngbaan, ki di tii waadidiliib. Le bi yakr siin kinipaak ngbaan mɔk aanimbiin ni. 20 Bi mɔmɔk nan ŋman ki bab. Baah ŋman ki bab ki gur ni na, le Yesu aadidiliib nan yoor tijikaar ti gur na ki gbiin tibɔɔkur kipiik ni tilee. 21 Bijab bi jin tijikaar ngbaan na ga nan li fuu ŋichur ŋiŋmu. Baa nan kahn bipiib ni mbim kpee.

Yesu aah chuun nnyun pu pu na

(Mak 6.45-52; Jɔnn 6.15-21)

22 Libuul ngbaan ni le Yesu muk waadidiliib ke bi koo buŋɔb ni ki loln u pu nsan ki puur nnyusakpem na. Le u tuk kinipaak ngbaan ke bi li chaa kun. 23 Waah tuk bi kina na, le u jon lijool paab ubaa, u ti mee Uwumbɔr. Le ni mue. Le u bi nima chee ubaa. 24 Waadidiliib mu bi buŋɔb ni nnyusakpem aakaasisik ni. Libuln nan daar sakpen ki tok bi, tinyunkpenn mu yeŋni baaŋɔb.

25 Ikooja aah wii buyoonn na, le u chuun nnyun paab, ki buen bi chee, ki ti ŋaŋ bi. 26 Waadidiliib aah kan u chuun nnyun pu na, le ijawaan chuu bi sakpen, le bi len ke ni ye utekpiir aawiin la, le ki faa ikuun tɔn tɔn.

27 Libuul ngbaan ni le Yesu bui bi, “Chuu nibaa man. Min ye. Ni taa san ijawaan man.”

28 Le Piita bui u, “Ndindaan, ni yaa sil ye si kan, bui mi ke m chuun nnyun pu ki dan aa chee.”

29 Le Yesu bui u, “Li chuun choo.” Le Piita nyan buŋɔb ni, ki chuun nnyun paab ki cha Yesu chee. 30 Le u kan libuln aah daar ki feeni tinyunkpenn pu na, le ki san ijawaan, le ki piin ki bi muini cha, le ki teen ke, “Ndindaan, nyan mi.”

31 Libuul ngbaan ni le Yesu taln uŋaal ki chuu u, le ki bui u, “Saa gaa mi ki kii mbamɔm. Ba ŋa aa joo mi beeni?”

32 Le bi mɔmɔk bilee koo buŋɔb ni. Libuul ngbaan ni le libuln ŋmin. 33 Le binib bi bi buŋɔb ponn ni na gbaan Yesu aanimbiin ni, ki dooni u, le ki len ke, “Mbamɔn, aa sil ye Uwumbɔr Aajapɔɔn la.”

Yesu aah tii bibum laafee Genesaret aatiŋ ni pu na

(Mak 6.53-56)

34 Le bi fuu nnyusakpem aadapuul, Genesaret aatiŋ chee, le ki nyan buŋɔb ni. 35 Le kitiŋ ngbaan aanib bee u, le ki buen itingbaan mɔmɔk ni, ki ti yoor bibum mɔmɔk, ki joo ni bi Yesu chee, 36 ki nan mee u ke u cha bibum ngbaan meeh waabɔkul aamɔjuul. Binib bimɔk meeh li na pɔɔk libuul ngbaan ni.

15

Biyaajatiib aakaal

(Mak 7.1-13)

1 N‑yoonn ngbaan le Farisii yaab, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb nyan ni Jerusalem ni ki dan Yesu chee, le ki nan baa u, 2 “Ba ŋa saadidiliib bii tiyaajatiib aakaal, kaa ŋir biŋaal aan ki nin ji tijikaar?”

3 Le Yesu baa bi, “Ba ŋa ni mu bii Uwumbɔr aakaal, nimi aakaal pu? 4 Uwumbɔr len ke, ‘Aa li pak aate ni aana,’* ki ki len ke, ‘Unii yaa len tibɔbir lii ute bee una pu kan, ni ku u.’† 5 Tɔ, nimi le len ke unii yaa bui ute, bee una, ‘Maah ba ga tii si ni na, maan ki ŋmaa tii si. M di tii Uwumbɔr a,’ 6 ki yaa kaa pak ute kan, ni len ke naa kpa taani. Naah len kina na, le ni yii Uwumbɔr aabɔr nimi aakaal pu. 7 Ni ye biŋmaŋmannim la. Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya aah nan len nimi aabɔr pu na, u nan len mbamɔn la, ke,

8 ‘Binib ngbaan pak Uwumbɔr bumɔb ni la.

Bisui daa u chee.

9 Bi dooni u yɔli la,

ki mɔk binib biyaajatiib aakaal

ke ni ye waakaal la.’ ”‡

Tiwan ni ŋani unii titunwanbirdaan na

(Mak 7.14-23)

10 Le Yesu yin kinipaak ngbaan, ki nan bui bi, “Li pel man, aan ki bee man maah ga tuk nimi pu na aatataa. 11 Tijikaar ti koo unii aamɔb ni na aan ŋmaa ŋa u titunwanbirdaan. Tiwan ni nyan umɔb ni na, nima le ŋani u titunwanbirdaan.”

12 Le Yesu aadidiliib dan nan baa u, “Saa nyi ke saah len pu na le cha Farisii yaab gee liŋuul aa?”

13 Le u bui bi, “Tisufar timɔk Nte Uwumbɔr aa bun ti na, u ga chuu ŋɔi ti la. 14 Taa gar bi man. Bi ye bisanmɔkb bi jɔb na la. Ujoon yaa mɔk ujoon nsan kan, bi mɔmɔk bilee ga lir libuul ponn ni la.”

15 Le Piita bui Yesu, “Tuk timi liyataŋakl ngbaan aatataa.”

16 Le Yesu baa bi, “Ni mu aa kee bee maaliin aatataa aa? 17 Tiwan ni koo unii aamɔb ni na koo lipuul ni, le u ti sɔnn. Naa nyi kina aa? 18 Tiwan ni nyan unii aamɔb ni na, ni nyan usui ni, ki ŋani u titunwanbirdaan la. 19 Tiwan ni nyan binib aasui ni na le ye ilandak i kaa ŋan na, ni linikul, ni kidagook aatuln, ni kinaayuk, ni linyamɔngee, ni ŋisiibil. 20 Nimina le ŋani unii titunwanbirdaan. U yaa kaa ŋir uŋaal ki ji tijikaar kan, nima le aan ŋa u titunwanbirdaan.”

Upii aah gaa Yesu ki kii mbamɔm pu na

(Mak 7.24-30)

21 Le Yesu nyan nima, ki buen Taya ni Saidonn aatingbaan ni. 22 Le upii u ye Kanaann aabo na bi nima, le ki dan nan teen ke, “Ndindaan, si u ye Ubɔr David Aayaabil na, san mi kinimbaak. Tiyayaar le joo mbisal ki muk u sakpen a.”

23 Le Yesu aa len tibaa. Le waadidiliib dan nan gaŋ Yesu ke u jenn u, u paa bi pu ki kpa kifuuk sakpen a.

24 Le Yesu bui bi, “Uwumbɔr tun ni mi ke m nan ter Israel yaab bi yenn Uwumbɔr aasan ni na baanja la.”

25 Waah len kina na, le upii ngbaan dan ki nan gbaan unimbiin ni ki doon u, le ki bui u, “Ndindaan, ter mi.”

26 Le Yesu bui u, “Ti yaa di mbim aajikaar ki di tii ibɔ kan, naa ŋan.”

27 Le u bui u, “Ndindaan, ni ye mbamɔn la; ibɔ mu tee ji ŋijikaabol ŋi nyan ni idindaan aateebul pu ki lir ni kitiŋ na.”

28 Le Yesu bui u, “Upii, aa gaa mi ki kii mbamɔm la. Saah ban pu na, ni ŋa kina ki tii si.” Libuul ngbaan ni le ubisal pɔɔk, kaa ki bun.

Yesu aah tii bibum pam laafee pu na

29 Yesu nan siir nima ki bɔ dii Galilee Aanyusakpem ni, le ki ti jon lijool paab, le ki kal kitiŋ. 30 Le kinipaak sakpeŋ joo ni biwɔb, ni bijoom, ni bibirb, ni bitaageeb, ni bibum aabɔŋ, ki nan di bil Yesu aanimbiin ni. Le u tii bi mɔmɔk laafee. 31 Le ni gar kinipaak ngbaan pam; bi kan bibirb len tibɔr, ni bitaagendam pɔɔk ki chuun, ni biwɔb mu fii chuun, ni bijoom aanimbil likr. Le bi pak Israel yaab Aawumbɔr.

Yesu aah kpiin binib ŋichur ŋinaa pu na

(Mak 8.1-10)

32 Yesu nan yin waadidiliib ke bi dan u chee, le ki bui bi, “M san kinipaak ngbaan kinimbaak la; bi bi m chee iwiin itaa, kaa kpa nibaa bi ji. Maa ban m tuk bi ke bi li chaa kun, kaa puen tii bi tijikaar ke bi ji. Nibaakan, bi ga ti fik nsan ponn ni.”

33 Le waadidiliib bui u, “Ti bi kipɔɔk ni la. Ti ga kan tijikaar la chee aan ki tii kinipaak ngbaan aan bi ji bab?”

34 Le u baa bi, “Ni kpa ŋiboroboro kpin ŋiŋa?”

Le bi bui u, “Ti kpa ŋiboroboro kpin ŋilole, ni njanbim siib.”

35 Le u bui kinipaak ngbaan, “Kal kitiŋ man,” 36 le ki yoor ŋiboroboro kpin ŋilole ni njanbim ngbaan, le ki doon Uwumbɔr, ki gii gii, ki di tii waadidiliib, le bi yakr siin kinipaak ngbaan mɔmɔk aanimbiin ni. 37 Le bi mɔmɔk ŋman ki bab. Baah ŋman ki bab na, le waadidiliib yoor tijikaar ti gur na, ki gbiin tibɔɔkur tilole. 38 Bijab bi nan jin tijikaar ngbaan na nan ye bijab ŋichur ŋinaa la. Baa nan kahn bipiib ni mbim kpee.

39 Le u bui kinipaak ngbaan, “Li chaa kun man,” le ki koo buŋɔb ni, ki buen Magadann aatiŋ ni.

16

Baah ban ke Yesu tun lijinjiir aatuln pu na

(Mak 8.11-13; Luk 12.54-56)

1 Farisii yaab ni Sajusii yaab bibaa nan dan Yesu chee, ki ban bi tɔŋ u, le ki bui u, “Tun lijinjiir aatuln Uwumbɔr aapɔɔn pu, aan ti kan.” 2 Le u bui bi, “Paacham yaa maln kijook kan, le ni bui ke utaal aan nu. 3 Paacham yaa maln ki bɔln kichakpiik ni kan, le ni bui ke utaal ga nu din. Paacham pu, le ni beer ke utaal ga nu aan waan nu. Le naa bee Uwumbɔr aah ŋani pu dandana na. 4 Nimi dandana aanib, ni ye titunwanbirdam la, kaa dii Uwumbɔr, nima le ni ban lijinjiir aatuln. Uwumbɔr aah nan ŋa lijinjiir aatuln ki ŋa waabɔnabr Jona pu na, lituln limina aaboln le ni ga kan. Maan mɔk nimi lijinjiir aawan niken kpee.”

Waah len kina na, le u siir nima ki cha bi.

Bi li nyi Farisii yaab ni Sajusii yaab aamɔkm

(Mak 8.14-21)

5 Le u ni waadidiliib puur nnyusakpem. Le waadidiliib suln, kaa joo boroboro. 6 Le Yesu bui bi, “Ni li nyi man Farisii yaab ni Sajusii yaab aaboroboro aanyɔk bɔr.”

7 Le bi bui tɔb, “Taah kaa joo boroboro na, nima le cha u len kina.”

8 Le Yesu bee baah len tɔb chee pu na, le ki baa bi, “Ba pu ni len tɔb chee ke naa joo boroboro? Naa gaa mi ki kii mbamɔm. 9 Naa kee bee maabimbin aa? Naa teer maah nan di ŋiboroboro kpin ŋiŋmu kpiin bijab ŋichur ŋiŋmu pu na aa? Ni nan yoor tijikaar ti gur na tibɔɔkur tiŋa? 10 Naa teer maah nan di ŋiboroboro kpin ŋilole kpiin bijab ŋichur ŋinaa pu na aa? Ni nan yoor tijikaar ti gur na tibɔɔkur tiŋa? 11 Ba pu naa bee ke maa len boroboro aabɔr? M len ke ni li nyi Farisii yaab ni Sajusii yaab aaboroboro aanyɔk aabɔr la.”

12 Waah len kina na, le bi bee ke waa len boroboro aabɔr. U len ke bi li nyi ki taa dii Farisii yaab ni Sajusii yaab aamɔkm la.

Piita aah len Yesu aabɔr pu na

(Mak 8.27-30; Luk 9.18-21)

13 Le Yesu buen Siisarea Filipi aatingbaan ni. Waah bi nima na, le u baa waadidiliib, “Binib bui ke min Unibɔn Aabo ye ŋma?”

14 Le bi bui u, “Bibaa len ke aa ye Jɔnn u nan muini binib nnyun ni na la, le biken mu len ke aa ye Uwumbɔr aabɔnabr Elaija u nan bi n‑yaayoonn na la, le biken mu len ke aa ye Uwumbɔr aabɔnabr Jeremia, bee Uwumbɔr aabɔnabr ubaa la.”

15 Le u baa bi ke, “Nimi, ni len ke m ye ŋma?”

16 Le Simonn Piita bui u, “Aa ye Kristo u ga gaa binib lii na. Aa ye Uwumbɔr u fu na Aajapɔɔn la.”

17 Le Yesu bui u, “Simonn, Jɔnn aajapɔɔn, Uwumbɔr aanyoor bi aa pu la. Naa ye unibɔn le kpiir kina mɔk si. Nte Uwumbɔr u bi paacham na le kpiir kina mɔk si. 18 Piita, m tuk si la, aa ye litakpal* la. Litakpal limina pu le m ga di maanib siin. Le nkun aapɔɔn aan nyaŋ bi. 19 M ga tii si mpɔɔn Uwumbɔr aanaan ni. Tiwan ni aa ga buu dulnyaa wee ni na, nima le buu paacham mu. Tiwan ni aa ga buur lii dulnyaa wee ni na, nima le buur lii paacham mu.”

20 Le Yesu sur waadidiliib ke bi taa tuk unii ubaa ke u ye Kristo ngbaan.

Yesu tuk waadidiliib waah ga ji falaa pu na

(Mak 8.31–9.1; Luk 9.22-27)

21 N‑yoonn ngbaan le Yesu piin ki bi kpiir tuk waadidiliib, “See m buen Jerusalem ki ji falaa sakpen. Juu yaab aaninkpiib, ni Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ga ŋa mi falaa sakpen, le ki ku mi. Iwiin itaadaal le Uwumbɔr ga fikr mi nkun ni.”

22 Le Piita di u nyan n‑gbaan, le ki ti sur u ke, “Ndindaan, Uwumbɔr cha ni ŋa libuln ki daa jer. U taa cha ni pii si.”

23 Le Yesu fenn lik Piita le ki bui u, “Kinimbɔŋ, siir foor m chee. Aa ye lisugeln la, le ki lek mi nsan. Aa dak ke unibɔn aah dak pu na la, kaa dak ke Uwumbɔr aah dak pu na.”

24 Yesu nan bui waadidiliib, “Unii yaa ban u dii mi kan, cha u yii ubaa, ki yoor waadɔpuinkoo aan ki li dii mi. 25 Unii umɔk kaan ŋmaa kpo m pu na kan, waamɔfal ga bee yɔli la. Unii umɔk ga ŋmaa kpo m pu na kan, u ga kan limɔfal li kaa kpa ndoon na. 26 Unii yaa kan dulnyaa wee ni aawan mɔmɔk ki lann waamɔfal kan, ba aanyoor le u kan? Unii tee ga di ba ki daa waamɔfal? 27 Min Unibɔn Aabo ga fuu ni ki ga li kpa Nte Uwumbɔr aapɔɔn. Le Uwumbɔr aatuuntiib ga li dii mi. N‑yoonn ngbaan le m ga tii binib mɔmɔk lipal, baatuln aah ŋeer pu na. 28 M tuk nimi mbamɔn la, binib bi si do na ponn ni bibaa aan kpo see bi puen kan min Unibɔn Aabo jin maanaan waahr.”

17

Yesu aawon aah kpeln pu na

(Mak 9.2-13; Luk 9.28-36)

1 Iwiin iloob aah jer na, le u di Piita, ni Jems, ni unaal Jɔnn, ki jon lijool fɔfɔk libaa paab, bibaa. 2 Le uwon kpeln binimbil ni. Unimbil wɔb wiin ke nwiin aah wiin pu na. Le waawanpeenkaan kpaln tiwanpipinn ke nwiihn aah piin pu na. 3 Le bi kan n‑yaayoonn na aabɔnabtiib Moses ni Elaija bi len u chee tibɔr. 4 Le Piita bui u, “Ndindaan, taah bi do na, ni ŋan. Aa yaa gee kan, cha m ŋa ŋiboo ŋitaa, ki di libaa tii si, ki di liken tii Moses, ki di liken tii Elaija.”

5 Waah beenin bi len kina na, libuul ngbaan ni le ntaalangbapiin dan nan biin bi pu. Le nneel len ntaalangbapiin na ponn ni ke, “Njapɔɔn u m gee u na sɔ. Nnimbil gbiin u. Li ŋun waah len pu na man.”*

6 Waadidiliib aah ŋun nneel ngbaan pu na, le bi san ijawaan sakpen, le ki lir kitiŋ lichichikr. 7 Le Yesu dan nan meeh bi, ki bui bi, “Fii man. Taa san ijawaan man.” 8 Le bi waan lik paacham, kaa ki kan ubaa see Yesu baanja.

9 Le bi gir sunn ni lijool ngbaan taab. Baah bi sunni na, le Yesu bui bi, “Ni taa tuk ubaa naah kan pu na, ki nan saa buyoonn min Unibɔn Aabo ga fikr nkun ni na.”

10 Le bi baa u, “Ba pu Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb len ke Elaija le ga puen dan le Kristo† nin fuu ni?”‡

11 Le u bui bi, “Mbamɔn, see Elaija fuu ni, ki nan toor tiwan mɔmɔk. 12 M tuk nimi la, Elaija puun fuu ni a. Le baa nyi u, ki ŋa u baah ban pu na. Baah ŋa u falaa pu na, kina le bi ga ŋa min Unibɔn Aabo mu falaa.”

13 Yesu aah len Elaija aabɔr kina na, le waadidiliib bee ke u len Jɔnn u nan muini binib nnyun ni na aabɔr la.

Yesu aah nyan libimbikl ubo ni pu na

(Mak 9.14-29; Luk 9.37-43a)

14 Le bi fuu kinipaak ngbaan aah bi nin chee na. Baah fuu ni na, le uja ubaa dan nan gbaan unimbiin ni, 15 le ki bui u, “Ndindaan, san maabo kinimbaak. Libimbikl le joo u, ki ŋani u falaa sakpen, ki cha u lir mmii ni, ni nnyun ni kpala kpala. 16 M joo ni u saadidiliib chee, le baa ŋmaa nyan libimbikl na u ni.”

17 Le Yesu bui ke, “Nimi dandana aanib, naa gaa Uwumbɔr ki kii, ki mu aa dii u mbamɔm. Ni ban ke m yunn ni chee kinye pu, aan ki li kpa limɔr ni pu, aan ni gaa mi ki kii? Li joo ni ubo ngbaan m chee.” 18 Baah joo ni u na, le Yesu kae libimbikl li joo u na. Le li nyan u ni. Libuul ngbaan ni le u pɔɔk, kaa ki bun.

19 Le Yesu aadidiliib dan u chee bibaa, le ki nan baa u, “Ba pu taa ŋmaa nyan libimbikl ngbaan u ni?”

20 Le u bui bi, “Naa gaa Uwumbɔr ki kii mbamɔm. Nima le naa ŋmaa nyan li. M tuk nimi mbamɔn la, ni yaa gaa Uwumbɔr ki kii siib kina kan, ni ga bui lijool limina ke, ‘Fii nima chee,’ le li ga fii. Nibaa aan li pɔɔ ni chee. [ 21 Libimbikl limina aaboln ma kan, ni yaa kaa lul bumɔb ki mee Uwumbɔr kan, naan ŋmaa nyan li.”]

Yesu aah ki tuk bi waakun aabɔr pu na

(Mak 9.30-32; Luk 9.43‑45)

22 Waadidiliib mɔmɔk aah nan bi Galilee aatiŋ ni na, le u bui bi, “Bi ga di min Unibɔn Aabo ŋa binib aaŋaal ni, 23 le bi ku mi. Le iwiin itaadaal Uwumbɔr ga fikr mi nkun ni.”

Le biponn bii sakpen.

Uwumbɔr Aadichal aamombil

24 Yesu ni waadidiliib aah fuu Kapenaum aatiŋ ni na, le binib bi gaal Uwumbɔr Aadichal aamombil na dan nan baa Piita, “Saamɔmɔkr aa pa Uwumbɔr Aadichal aamombil aa?”

25 Le u bui bi ke, “U pa la.”

Piita aah fuu linampal na, le Yesu puen len u chee ke, “Simonn, dulnyaa wee ni aabɔrb gaal baatiŋ aanib chee lampoo aan bicham chee? Aa dak kinye?”

26 Le u bui u, “Bicham chee.”

Le Yesu bui u, “Kina kan, baatiŋ aanib aa pa. 27 Tɔ, taa ban ti koo baataani ni. Li cha nnyusakpem ni ki ti di njapiin lii nnyun ni. Saah ga chuu njan aajan u na, yoor u ki chuu waar umɔb. Aa ga kan limombil umɔb ponn ni. Nyan li ki ti pa tii bi, m ni si pu.”

18

Ulau ye uninyuun?

(Mak 9.33-37; Luk 9.46-48)

1 N‑yoonn ngbaan le Yesu aadidiliib dan nan baa u, “Uwumbɔr aanaan ni, ulau tee ye uninyuun?”

2 Le u yin ubo ke u dan u chee, ki di u siin bikaasisik ni, 3 le ki bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, ni yaa kaa kpeln ki bi ke bibilb waatiir aah bi pu na kan, naan koo Uwumbɔr aanaan ni. 4 Unii umɔk sunn ubaa taab ki bi ke ubo waatiir umina aah bi pu na kan, udaan ngbaan le ye uninyuun Uwumbɔr aanaan ni. 5 Unii umɔk gaa ubo umina aaboln maayimbil pu na, u gaa mi le na.”

Taa tɔŋ ubo ubaa ke u tun titunwanbir

(Mak 9.42-48; Luk 17.1-2)

6 “Unii yaa tɔŋ mbim bi gaa mi ki kii na ponn ni ubaa ke u tun titunwanbir kan, tibɔbir ga li bi u pu. Bi yaa ba tee di kinaak sakpeŋ ki di tul leen uneen ni, ki tur u lii nnyusakpem ni, nin chee nyoo na kan, ni ba soor ki tii u, ni u tɔŋ ubo ubaa. 7 Ntɔŋ pu, tibɔbir bi dulnyaa wee ni aanib pu. Tɔ, ntɔŋ ga li bi. Tibɔbir mu bi unii u tɔŋ binib ke bi tun titunwanbir na pu.

8 “Aa yaa gee tiwan ke saah gee aaŋaal, bee aataal pu na kan, tiwan ngbaan yaa tɔŋ si ke aa tun titunwanbir kan, di ni lii. Aa yaa lann ŋŋaal mubaa, bee litaal libaa, ki kan limɔfal li kaa kpa ndoon na kan, ni soor ni aa li kpa iŋaal ilee ni ŋitaa ŋilee ki ti li bi mmii mu kaan junn na ni. 9 Aa yaa gee tiwan ke saah gee aanimbil pu na kan, tiwan ngbaan yaa tɔŋ si ke aa tun titunwanbir kan, di ni lii. Aa yaa lann linimbil libaa, ki kan limɔfal li kaa kpa ndoon na kan, ni soor ni aa li kpa ŋinimbil ŋilee, ki ti li bi mmii mu kaan junn na ni.”

Kiwakork ki wɔŋ na aayataŋakl

(Luk 15.3-7)

10 “Li nyi man ki taa lik bibilb ponn ni ubaa fam. M tuk nimi la, baatuuntiib bi paacham Nte Uwumbɔr aanimbiin ni n‑yoonn mɔmɔk. [ 11 Min Unibɔn Aabo dan dulnyaa wee ni ke binib bi wɔŋ na ŋmar la.]

12 “Unii yaa kpa ipiih nkub, i ponn ni ubaa yaa wɔŋ kan, ni dak ke u ga ŋa kinye? U ga di cha ipiih imonko inaa ni kipiik ni iwae na ligongoln paab, ki buen ti ban upiih u wɔŋ na la. 13 M tuk nimi mbamɔn la, u yaa ti kan u kan, u ga li mɔɔni upiih ngbaan pu, ki jer waah ga li mɔɔni ipiih imonko inaa ni kipiik ni iwae i kaa wɔŋ na pu na. 14 Kina le Nite Uwumbɔr u bi paacham na aa ban ke bibilb waatiib ngbaan ponn ni ubaa wɔŋ.”

Saah ga ŋa aana aabo u ŋa si bakaa na pu na

15 “Aana aabo yaa ŋa si bakaa kan, pɔɔn aabaa ki buen ti kan u n‑gbaan suuna ki tuk u waataani. U yaa ŋun tii si kan, aa giin u ki siin waabuul ni la. 16 U yaa yii, kaa kii tii si kan, pɔɔn aabaa ki ban unii ubaa, bee bilee, ki ki buen u chee ki ti kan u, aan binib bilee, bee bitaa ngbaan ŋun tibɔr ngbaan mɔmɔk ki li ye saaseeraadam.* 17 U yaa yii, kaa kii tii bi mu kan, nyan ti mpaan pu ki tuk Uwumbɔr aanib. U yaa yii, kaa kii tii bi mu kan, ni lik u ke ulampoogaar, bee unii u kaa dii Uwumbɔr aasan na.

18 “M tuk nimi mbamɔn la, tiwan ni, ni ga buu dulnyaa wee ni na, nima le buu paacham. Tiwan ni, ni ga buur lii dulnyaa wee ni na, nima le buur lii paacham mu.

19 “Cha m moo tuk nimi man, ni ponn ni bilee yaa kpaan kimɔbaan dulnyaa wee ni, ki mee Nte Uwumbɔr u bi paacham na kan, u ga ŋa naah ban pu na ki tii nimi. 20 Binib bilee, bee bitaa, yaa kuun tɔb chee maayimbil pu kan, m ga li bi bikaasisik ni.”

Unii u kaa di cha pinn waatutuŋeer na

21 Le Piita dan nan baa Yesu, “Ndindaan, nna aabo yaa ŋani mi bakaa kan, m ga di cha pinn u nfum muŋa? Nfum mulole ee?”

22 Le Yesu bui u, “Maa tuk si ke nfum mulole. Cha pinn u imonko itaa ni kipiik nfum mulole. 23 Ba pu? Uwumbɔr aanaan naahn ubɔrkpaan u nan ban u bee waatutum aah joo waapɔln pu na la. 24 Waah piin ki bi lik kina na, le bi joo ni waatutunn ubaa u joo waapɔln tikunabr aamombil ŋichur ŋichur kipiik.† 25 Waah kaa kpa ŋimombil ŋibaa ki ga pa lipɔln ngbaan na, le udindaan bui ke bi di u ni upuu, ni waabim, ni waah kpa tiwan ni na mɔmɔk, ki di kooh, aan ki di ŋimombil ngbaan pa lipɔln ngbaan. 26 Le ututunn ngbaan gbaan udindaan aanimbiin ni, ki gaŋ u ke, ‘Ndindaan, pɔɔn aabaa ki ji limɔr. M ga pa si maah jin saapɔln li mɔk na.’ 27 Le udindaan san u kinimbaak, ki di cha pinn u lipɔln ngbaan, le ki di u lii.

28 “Le ututunn ngbaan nyan lipaal, ki ti kan waatutuŋeer u joo waapɔln kpakpaln nkub na, le ki chuu u, le ki chuu uneen ni, ki bui u ke, ‘Pa mi saah joo maapɔln li na.’ 29 Le waatutuŋeer ngbaan gbaan unimbiin ni, ki gaŋ u ke, ‘Pɔɔn aabaa ki ji limɔr. M ga pa si.’ 30 Le waa kii, le ki chuu u ti ŋa kiyondiik ni, u li bi nima ki ti saa buyoonn u ga pa lipɔln ngbaan na. 31 Waatutuŋeertiib aah kan kina na, le ni bii bisui sakpen. Le bi dan nan tuk bidindaan waah ŋa pu na mɔmɔk. 32 Le bidindaan yin u, ki nan bui u, ‘Aa ye bakadaan la. Saah gaŋ mi na, le m di cha pinn si saapɔln mɔmɔk. 33 Aa mu ba ga san saatutuŋeer kinimbaak ke maah san si pu na la.’ 34 Udindaan aah gee liŋuul u pu sakpen pu na, le u cha bi ti ŋani u falaa kiyondiik ni, ki ti saa buyoonn u ga pa lipɔln ngbaan mɔmɔk doo na.

35 “Tɔ, unii umɔk kaa di cha pinn una aabo usui ponn ni na kan, Nte Uwumbɔr u bi paacham na mu ga daa utafal kina la.”

19

Uja taa jenn upuu

(Mak 10.1-12)

1 Yesu aah len kina ti doo na, le u nyan Galilee aatiŋ ni, ki buen Judea aatiŋ ki bi Jɔɔdann aamɔɔdapuul na ni. 2 Le kinipaak sakpeŋ dii u. Le u cha bi ponn ni bi ye bibum na pɔɔk.

3 Le Farisii yaab bibaa nan dan u chee, ki ban bi tɔŋ u, le ki baa u, “Uja yaa jenn upuu lii waageehn pu kan, timi aakaal kii kina aa?”

4 Le Yesu baa bi, “Naa karn Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na aa? Ni ŋmee ke Uwumbɔr u naan bi na, u nan naan uja ni upii,* 5 le ki len ke waah naan uja ni upii na, uja yaa yoor upii kan, bi ga nya cha bitetiib ni binatiib, ki kpaan tɔb chee, ki ŋa unibaan.† 6 Nima pu na, baa ki ye binib bilee, bi ye unibaan la. Uwumbɔr aah kpaan bi na, unibɔn taa yakr bi.”

7 Le Farisii yaab ngbaan baa u, “Ni yaa ye kina kan, ba pu Moses nan len ke uja yaa ban u jenn upuu kan, u ŋmee kigbaŋ ponn ni ke u jenn u, ki di tii u, ki nin jenn u?”

8 Le Yesu bui bi, “Nitafal aah pɔɔ pu na, nima le cha Moses tii nimi nsan ke ni jenn nipuutiib. N‑yoonn mu Uwumbɔr nan naan tiwan mɔmɔk ki nan saa dandana wee na, waa tii bi nsan kina. 9 M tuk nimi la, upii yaa kaa gɔr kidagook, aan uchal jenn u lii ki ki yoor upii uken kan, uja ngbaan kpaln udagoor la. [Upii aachal yaa jenn u lii, uja uken yaa yoor upii ngbaan kan, uja ngbaan kpaln udagoor la.”]

10 Le Yesu aadidiliib bui u, “Uja ni upuu aabɔr yaa ye kina kan, uja yaa kaa yoor upii kan, ni soor.”

11 Le Yesu bui bi, “Bijab mɔmɔk aan ŋmaa gaa naah len pu na ki yii bipiib mɔmɔk. Bijab bi Uwumbɔr tii bi mpɔɔn ke bi yii bipiib na, bima le ga ŋmaa yii bi. 12 Bibaa bi, baah ma bi na, baa ye bijab. Bibaa mu bi, bi kpaa bi la. Bibaa mu bi, ki yii bipiib mɔmɔk Uwumbɔr aanaan aatuln pu. Uja umɔk ga ŋmaa gaa tibɔr ngbaan ki yii bipiib mɔmɔk na, u gaa ti.”

Yesu aah ŋa Uwumbɔr aanyoor ki ŋa mbim pu pu na

(Mak 10.13-16; Luk 18.15-17)

13 Le binib joo ni mbim ki di dan Yesu chee ke u nan di uŋaal paan bi pu, ki mee Uwumbɔr tii bi. Le waadidiliib kae bi. 14 Le Yesu bui bi, “Cha mbim ngbaan dan m chee man. Taa ki jenn bi man. Binib bi aabimbin bi ke mbim aah bi pu na, bima le yeh Uwumbɔr aanaan.”

15 Le u di uŋaal paan bi pu, le ki siir nima.

Yesu aah tuk uwankpadaan ubaa pu na

(Mak 10.17-31; Luk 18.18-30)

16 Unachipɔɔn ubaa nan dan Yesu chee le ki nan baa u, “Umɔmɔkr, m ga tun litunyaan bayaar aan ki kan limɔfal li kaa kpa ndoon na?”

17 Le Yesu baa u, “Ba pu aa baa mi litunyaan pu? Uwumbɔr baanja le ŋan. Aa yaa ban limɔfal li kaa kpa ndoon na kan, kii waakaal.”

18 Le u ki baa u, “Mulakaal?”

Le Yesu bui u, “Taa ku binib; taa gɔr kidagook; taa su kinaayuk; taa li ye nnyamɔn aaseeraadaan; 19 li pak aate ni aana;‡ li gee aana aabo ke saah gee aabaa pu na.”§

20 Le unachipɔɔn ngbaan bui u, “M joo ikaal imina mɔmɔk tibir ni la. Ba gur?”

21 Le Yesu bui u, “Aa yaa ban ke aa li bi mbamɔm kan, buen ti kooh saah kpa tiwan nimɔk na, ki di ŋimombil ngbaan di tii bigiim, aan ki li kpa liwangol paacham, aan ki dan nan dii mi.”

22 Unachipɔɔn ngbaan aah ŋun kina na, le ni ŋa u mpombiin; ba pu? u nan kpa liwankpal sakpen a. Le u siir nima.

23 Le Yesu bui waadidiliib, “M tuk nimi mbamɔn la, ni pɔɔ uwankpadaan koo Uwumbɔr aanaan ni. 24 Cha m moo tuk nimi man, uwankpadaan aah ga koo Uwumbɔr aanaan ni pu na, ni pɔɔ jer laakumii aah ga koo seerkaa aaboln ni pu na.”

25 Waadidiliib aah ŋun kina na, le ni gar bi pam. Le bi baa u, “Ni yaa ye kina kan, ŋma ga tee ŋmar?”

26 Le Yesu lik bi le ki bui bi, “Ni pɔɔ binib le chee. Nibaa aa pɔɔ Uwumbɔr chee.”

27 Le Piita bui u, “Lik, ti nan di timi aawan mɔmɔk di lii ki dii si. Ti ga kan ba aanyoor?”

28 Le Yesu bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, min Unibɔn Aabo ga kal libɔrjal pu, ki kan mpakm sakpen dulnyaapɔɔn ponn ni. N‑yoonn ngbaan, nimi bi dii mi na mu ga kal ŋibɔrjal kipiik ni ŋilee pu, ki ga ji Israel yaab aanibol kipiik ni ŋilee tibɔr. 29 Unii umɔk di cha waadichal, bee ukpetiib, bee unaatiib, bee uninkpatiib, bee ute, bee una, bee waabim, bee tisar, maayimbil pu na kan, u ga kan kina nfum nkub, ki ga li kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na. 30 Tɔ, binib bi ye bisalolm na pam ga nan ŋa puwɔb yaab. Binib bi ye puwɔb yaab na pam ga nan ŋa bisalolm.”

20

Ukpaal aah pa paatiib pu na

1 “Uwumbɔr aanaan naahn ukpaal u nan pue kichakpinaanyeek ni u ti ban paatiib bi nan tun waasaak ni aatuln na la. 2 Waah kan njan yaab bi na, u nan tuk bi, ‘M ga pa nimi tikunabr aamombil libaa nwiin ni mu aalirn.’* Bi nan kii tii waah siin bi pu na. Le u mɔk bi waasaak ponn ni. 3 Le ni saa tikur tiwae yoonn, le u ki buen kinyaŋ ni ki ti mui bijab bibaa si nima, kaa kpa lituln libaa. 4 Le u bui bi, ‘Buen maasaak ponn ni ki ti tun man. Naah tun pu na, m ga pa nimi kina la.’ 5 Le bi buen. Nwiin aah ti saa sisik ni na, le u ki gir buen kinyaŋ ni, le ki ti ki mui bijab bibaa mu si nima. Le u tuk bi mu kina. Nwiin aah ti kpar na, le u ki gir buen kinyaŋ ni, le ki ki ŋa kina. 6 Nwiin aah ti taln ŋitaa ki ban mu lir na, le u ki gir buen kinyaŋ ni, le ki ti ki mui bijab bibaa mu si nima. Le u baa bi, ‘Ba pu ni si kina nwimɔn, kaa tun nibaa?’ 7 Le bi bui u, ‘Taa kan unii u ga tii timi lituln aan ti tun na.’ Le u bui bi, ‘Ni mu li cha maasaak ponn ni, ki ti tun man.’

8 “Nwiin aah lir kijoobɔŋ na, le ukpaal ngbaan tuk bitutum aaninkpel, ‘Yin ni paatiib ngbaan ki nan pa bi baapal. Piin ki pa bijab bi gbiln puwɔb na, aan ki ti pii bisalolm.’ 9 Le bijab bi gbiln puwɔb na aah dan bi nan gaa baapal na, u pan bi tikunabr aamombil libaabaa. 10 Bisalolm aah dan bi nan gaa baapal na, bi dak ke bi ga kan ki jer puwɔb yaab na, le u pan bi mu tikunabr aamombil libaabaa. 11 Baah gaa baapal na, le bi ŋul ukpaal ngbaan pu, 12 ki len ke, ‘Bijab bi gbiln puwɔb na tun kikurk kibaa baanja la. Timi le boo ko nwimɔn. Ntoton ŋun timi la. Le ti ni baapal ki ŋak.’

13 “Le ukpadaan bui bi ponn ni ubaa, ‘Njɔ, maa jin si pem pem. Aa ba kii ke aa ga gaa tikunabr aamombil libaa la. Naa ye kina aa? 14 Yoor saamombil ki li chaa kun linampal. M ban m tii puwɔb yaab ke maah tii si pu na la. 15 Maa kpa nsan ke m di maamombil ŋa maah gee pu na aa? Maah kpa tibulchinn pu na le cha aa kpa lipiipoln aa?’

16 “Liyataŋakl limina aatataa le ye ke puwɔb yaab ga nan ŋa bisalolm. Bisalolm mu ga nan ŋa puwɔb yaab.”

Yesu aah ki len waakun aabɔr taataa pu na

(Mak 10.32-34; Luk 18.31-34)

17 Yesu ni waadidiliib ni kinipaak nan cha Jerusalem. Waah cha na le u di waadidiliib kipiik ni bilee na nyan n‑gbaan, le ki bui bi, 18 “Li pel man, ti yaa ti fuu Jerusalem kan, bi ga di min Unibɔn Aabo ŋa Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb aaŋaal ni, le bi ji mi tibɔr, ki ga len ke ni ŋeer bi ku mi, 19 le ki ga di mi ŋa binib bi kaa ye Juu yaab na aaŋaal ni ke bi yook mi, ki lue mi ŋinaalab, ki kpaa mi ndɔpuinkoo pu. Le iwiin itaadaal Uwumbɔr ga fikr mi nkun ni.”

Waadidiliib ponn ni bilee aana aah mee u pu na

(Mak 10.35-45)

20 N‑yoonn ngbaan le Sebedee aajapɔtiib bilee na, ni bina, nan dan Yesu chee, le bina nan gbaan unimbiin ni, ki doon u, ki mee u ke u ter u.

21 Le u baa u, “Aa ban ba?”

Le u bui u, “Aa yaa jin saanaan kan, cha njapɔtiib bilee ngbaan li ka aa chee, ubaa li ka aaŋangii wɔb, uken mu li ka aaŋangan wɔb.”

22 Le Yesu bui binachipɔm ngbaan, “Naa nyi naah mee mi pu na aatataa. Ni ga ŋmaa ji falaa ke maah ga ji pu na aa?”

Le bi bui u, “Ti ga ŋman.”

23 Le u bui bi, “Ni mu ga sil ji falaa ke maah ga ji pu na. Binib bi ga kal ŋŋangii ni ŋŋangan wɔb na ma kan, naa ye min le ga lee bi. Nte Uwumbɔr le leer binib bi ga kal nima chee na.”

24 Le waadidiliib kipiik bi gur na aah ŋun Sebedee aajapɔtiib aah bui Yesu pu na, bi gee liŋuul bi pu. 25 Le Yesu yin bi mɔmɔk ke bi dan u chee, le ki nan bui bi, “Ni nyi ke dulnyaa ni aanib aayidam yoor bibaa paacham la. Binib bi kpa tininkpir na mu joo baanib mpɔɔn pu la. 26 Nima taa li bi kina man. Ni ponn ni ubaa yaa ban ke u li ye uninyuun kan, u ŋa ubaa ni mɔmɔk aatutunn. 27 Ubaa yaa ban ke u li ye usaloln kan, u ŋa ubaa ni mɔmɔk aanaagbiija, 28 ki li bi ke min Unibɔn Aabo aah bi pu na; maa dan dulnyaa wee ni ke bi nan tun lituln tii mi, m dan ke m nan tun lituln tii binib, ki kpo ke m gaa binib pam lii la.”

Yesu aah likr bijoom bilee aanimbil pu na

(Mak 10.46-52; Luk 18.35-43)

29 Yesu ni waadidiliib nan nyan Jeriko aatiŋ ponn ni. Le kinipaak sakpeŋ dii bi. 30 Baah cha na, le bijoom bilee ka nsan aamɔgbeln, le ki ŋun ke Yesu ban u jer. Le bi tar ke, “Tidindaan u ye Ubɔr David Aayaabil na, san timi kinimbaak.”

31 Le kinipaak ngbaan kae bi ke bi ŋmin. Le bi moo tar ke, “Tidindaan u ye Ubɔr David Aayaabil na, san timi kinimbaak.”

32 Le Yesu sil nsan ni, ki yin bi ke bi dan, le ki nan baa bi, “Ni ban ba?”

33 Le bi bui u, “Tidindaan, ti ban ke aa likr tinimbil tii timi la.”

34 Le kinimbaak chuu Yesu. Le u meeh binimbil. Libuul ngbaan ni le binimbil likr, le bi dii u.

21

Jerusalem aanib aah nyuŋ Yesu pu na

(Mak 11.1-11; Luk 19.28-40; Jɔnn 12.12-19)

1 Bi nan peen Jerusalem, ki fuu Befej aatiŋ, ki bi lijool li bi yin li ke Olif aasui aajool na paab. Baah ti fuu nima chee na, 2 le Yesu bui waadidiliib ponn ni bilee, “Li cha man naah si gbɔk kitiŋ ki na ni. Ni yaa koo ki ponn ni kan, libuul ngbaan ni, ni ga kan ubon si gbin, waabo si u chee. Chuu gbiln ubon ngbaan, ki li joo ni u ni waabo m chee man. 3 Unii ubaa yaa len tibaa kan, ni bui u, ‘Tidindaan le ban i,’ le u ga cha ni li joo ni i libuul ngbaan ni.”

4 Nimina le gbiin Uwumbɔr aabɔnabr aah nan len pu na ke,

5 “Tuk Sionn aatiŋ aanib,

Lik, nimi aabɔrkpaan choo ni chee la.

U sunn ubaa taab le ki dik ubon pu,

u dik ubon u laa diin na pu la.”*

6 Le Yesu aadidiliib buen ki ti ŋa waah len pu na, 7 ki joo ni ubon ngbaan ni waabo, le ki di baakeken paan u pu. Le Yesu diŋ u pu. 8 Kinipaak ngbaan nan di baakeken ter nsan ponn ni. Bibaa mu bar tisufar ki di ter nsan ponn ni. 9 Le binib bi loln u pu nsan na, ni binib bi paa puwɔb na nan bi tar ke, “Hosiana,† pakn Ubɔr David Aayaabil man. Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa unii u choo waayimbil ni na pu. Hosiana bi paacham.”‡

10 Yesu aah fuu Jerusalem ni na, le kitiŋ ngbaan aanib mɔmɔk fii ki bi baa tɔb, “Ŋma ye umina?”

11 Le kinipaak ngbaan bui bi, “U ye Uwumbɔr aabɔnabr Yesu u nyan ni Nasaref aatiŋ ki bi Galilee aatiŋ ponn ni na la.”

Yesu aah toor Uwumbɔr Aadichal pu na

(Mak 11.15-19; Luk 19.45-48; Jɔnn 2.13-22)

12 Yesu nan ti koo Uwumbɔr Aadichal ni, le ki jenn nyan binib bimɔk kooh tiwan ki daa tiwan li ponn ni na, ki labr bilikpelm aateebul mam chiŋ, le ki labr binib bi kooh ŋinanjel na mu aajal ki di chiŋ, 13 le ki bui bi, “Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke Uwumbɔr len ke, ‘Bi ga yin Maadichal ke Mmeen Aadichal la;’ nimi le ŋani li bififiirb aakakaa chee.”§

14 Bijoom ni biwɔb nan dan Yesu chee Uwumbɔr Aadichal ni, le u cha bi pɔɔk. Le mbim mu bi Uwumbɔr Aadichal ni na tar ke, “Hosiana, pakn Ubɔr David Aayaabil man.” 15 Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb aah ŋun kina, ki kan Yesu aah tun lijinjiir aatun pu na, le bi gee liŋuul, 16 le ki baa Yesu ke, “Saa ŋun mbim ngbaan aah len pu na aa?”

Le Yesu bui bi ke, “M ŋun. Naa kee karn Uwumbɔr Aagbaŋ ni ii? ke, ‘Mbim ni mbipɔm ga pak Uwumbɔr mbamɔm.’ ”*

17 Yesu aah len kina na, le u siir cha bi, le ki nyan Jerusalem, ki buen Betani aatiŋ ni, u ti doon nima.

Yesu aah len tibɔbir busub bubaa pu na

(Mak 11.12-14, 20-24)

18 Naah ki woln kitaak na, le u gir buen Jerusalem. Waah cha na, le nkon joo u. 19 Le u kan likakaln si nsan aamɔgbeln, le ki buen bu taab, kaa kan lisubil libaa bu pu, see tifar ŋmeen. Le u bui busub ngbaan, “Saan ki lu ŋisubil n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.” Libuul ngbaan ni le busub ngbaan mɔmɔk kuur.

20 Waadidiliib aah kan kina na, le ni gar bi pam. Le bi baa ke, “Ba pu busub ngbaan kuur mala kina?”

21 Le Yesu bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, ni yaa gaa Uwumbɔr ki kii, kaa joo beeni kan, ni mu ga ŋmaa ŋa kina. Naa ye nimina baanja le ni ga ŋa. Ni yaa po bui lijool limina ke li fii ki ti lir nnyusakpem ni kan, ni ga ŋa kina. 22 Ni yaa mee Uwumbɔr ki yaa pak ke u ga ŋa naah mee u pu na kan, u ga ŋa kina tii nimi.”

Baah baa Yesu waatuln pu pu na

(Mak 11.27-33; Luk 20.1-8)

23 Yesu nan koo Uwumbɔr Aadichal ni, le ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr. Waah ŋani kina na, le Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Juu yaab aaninkpiib dan u chee ki nan baa u, “Aa kpa nsan ke aa ŋa saah ŋani pu na aa? Ŋma tii si nsan ngbaan?”

24 Le u bui bi, “M mu ga baa nimi mbaan. Ni yaa ŋmaa gar kan, m mu ga tuk nimi maah kpa nsan pu ki ŋani maah ŋani pu na. 25 Jɔnn aah nan muin binib nnyun ni na, ŋma nan tii u nsan? Uwumbɔr aan binib?”

Le bi kpokl tɔb ke, “Ti yaa bui ke Uwumbɔr le tii u nsan kan, u ga baa timi ke ba ŋa taa nan gaa u ki kii. 26 Ti yaa ki len ke binib le tii u nsan kan, ti san kinipaak ngbaan ijawaan baah ga ŋa timi pu na la; ba pu? bi mɔmɔk len ke Jɔnn nan ye Uwumbɔr aabɔnabr la.” 27 Nima le bi bui Yesu, “Taa nyi.”

Le Yesu bui bi, “M mu aan tuk nimi maah kpa nsan pu ki ŋani maah ŋani pu na.”

Binachipɔm bilee aayataŋakl

28 “Dakl lik man maah ga tuk nimi pu na aatataa. Uja ubaa nan kpa japɔtiib bilee, le ki dan nan bui u ye upol na, ‘Maabo, buen kisaak ponn ni din ki ti tun.’ Le u bui u, 29 ‘Maan buen.’ Naah kpee siib na, le u jer waalandak ki buen kisaak. 30 Le uja ngbaan buen uwaatiir mu chee le ki bui u, ‘Maabo, buen kisaak ponn ni din ki ti tun.’ Le u bui u, ‘Maaninkpel, m ga buen,’ ki mu aa buen. 31 Mbim bilee ngbaan ponn ni, ulau ŋa bite aageehn?”

Le bi bui u, “Njan yoo.”

Le u bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, bilampoogaab ni bipiidagoob koo Uwumbɔr aanaan ni, ki cha nimi. 32 Ba pu? Jɔnn nan dan ni chee ki nan tuk nimi nsan mu ŋan na. Le naa gaa u ki kii. Bilampoogaab ni bipiidagoob le gaa u ki kii. Ni nan kan baah gaa u ki kii pu na, le naa kpeln nimi aabimbin, kaa gaa u ki kii.”

Bikpaab bi kaa ŋan na aayataŋakl

(Mak 12.1-12; Luk 20.9-19)

33 “Li pel man liyataŋakl liken. Udichadaan ubaa le nan bi le ki naan kisaak, le ki ŋum isui i lu ŋisubil na ki ponn ni, le ki di idɔ gob kisaak ngbaan, le ki gbii libuul li bi ga di ŋisubil ŋa li ponn ni na aan ki mueni nyani ŋaanyun na, le ki maa libimbifɔfɔŋ ke unii li ka li paab ki kiir kisaak ngbaan, le ki yin bikpaab bibaa, le ki di kisaak ngbaan ŋa biŋaal ni, ke bi li lik ki. Isui ngbaan yaa nan lun ŋisubil kan, bi ker ki tii u, aan ki ker bibaa mu. Waah ŋa kina na, le u siir ki buen kitiŋ ki daa na ni. 34 Buyoonn ŋisubil nan puir na, le u di waatutum tun bikpaab ngbaan chee, bi ti gaa ni waasubil kisaak ngbaan ponn ni, ki li joo ni. 35 Le bikpaab ngbaan ti chuu waatutum ngbaan, ki gbaa ubaa, ki ku ubaa mu, ki yur ubaa mu ŋitakpal u ti kpo. 36 Le usadaan ngbaan ki tun bitutum bi wiir ki jer njan yaab na. Le bikpaab ngbaan ŋa bi mu kina. 37 Kookoo yaan le u di ujapɔɔn tun ni bi chee, le ki bui ke ‘Bi ga pak uma la.’ 38 Bikpaab ngbaan aah kan waabo ngbaan na, le bi bui tɔb, ‘Uma le ye waafaajil. Cha ti ku u man aan ki ji waafaal.’ 39 Le bi chuu u, ki di nyan n‑gbaan, le ki ti ku u.

40 “Kina pu na, usadaan yaa nan fuu ni kan, u ga ŋa bikpaab ngbaan kinye?”

41 Le bitotoorninkpiib ni Juu yaab ngbaan bui ke, “U ga sil ku titunwanbirdam ngbaan, ki di kisaak ngbaan tii bikpaab bi ga li bilni u waasubil ŋibin mɔmɔk na.”

42 Le Yesu baa bi, “Naah kee karn Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na aa? ke,

‘Litakpal li bidimaab yii li na, lima le ye litakpajal.

Uwumbɔr le ŋa kina, le ni gar timi pam.’†

43 “M tuk nimi la, Uwumbɔr ga nyan ni chee waanaan, ki di tii linibol li ga dii waah ban pu na. [ 44 Unii u lir litakpal ngbaan pu na, u ga kool. Unii u litakpal ngbaan lir u pu na, li ga nan u ke ntayon na.”]

45 Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Farisii yaab aah ŋun kina na, le bi bee ke Yesu di liyataŋakl ngbaan ŋaŋ bima la. 46 Le bi ban ke bi chuu u, ki mu san kinipaak ngbaan ijawaan; ba pu? kinipaak ngbaan len ke Yesu ye Uwumbɔr aabɔnabr la.

22

Unii u ŋa ubɔndinn aajikaar na aayataŋakl

(Luk 14.15-24)

1 Le Yesu ki ŋakl bi liyataŋakl ke, 2 “Uwumbɔr aanaan naahn ubɔrkpaan u ŋa ubɔndinn aajikaar ki tii ujapɔɔn, 3 ki tun waatutum ke bi yin binib bi u ban ke bi dan nan ji na. Baah yin bi na, le bi yii, kaa dan. 4 Le u ki tun bitutum biken ke bi ti yin bi ki tuk bi, ‘Ubɔrkpaan len ke u gor tijikaar mɔmɔk doo a. U kɔr inaaja ni tiwakor ti filk na, ki gor tiwan mɔmɔk doo a,’ ke bi dan. 5 Le baa gar waatutum. Bi nan beenin tun baatuln; ubaa nan buen kisaak, uken mu buen u ti tiir kitiir. 6 Bi gur na chuu bitutum ngbaan, ki gbaa bi ki ku bi. 7 Le ubɔrkpaan ngbaan gee liŋuul sakpen, le ki tun waajab le bi ti ku binikurb ngbaan, le ki see baatiŋ mmii. 8 Le u bui waatutum, ‘Ubɔndinn aajikaar gor a. Binib bi m yin bi na aa ŋeer bi ji tijikaar ngbaan. 9 Li cha kitiŋ ponn ni aasan ni man, ki ti yin ni naah ga kan binib bimɔk na, bi dan ki nan ji ubɔndinn aajikaar ngbaan.’ 10 Le waatutum buen kitiŋ ponn ni aasan ni, ki ti yin ni baah kan bi na mɔmɔk, binib bi ŋan na ni bi kaa ŋan na mɔmɔk. Le bi nan gbiin kidiik ki bi ji tijikaar ki ponn ni na.

11 “Le ubɔrkpaan ngbaan koo ni u nan lik binib bi dan bi nan ji tijikaar ngbaan na, le ki kan uja u kaa pee tibɔndinn aawanpeenkaan na. 12 Le ubɔrkpaan ngbaan baa u, ‘Njɔ, aa ŋa kinye ki koo ni do, kaa pee tibɔndinn aawanpeenkaan?’ Le u si ŋmin. 13 Le ubɔrkpaan ngbaan bui waatutum ke bi chuu u, ki buu uŋaal ni utaa, ki nyan u, ki ti di mee lii lipaal mbɔmbɔɔn ni. U ga wii ki ŋmɔ ŋinyin nima chee.

14 “Liyataŋakl ngbaan aatataa le ye ke baah yin bi na wiir, le baa nyan bi na aa wiir.”

Baah pen Yesu nlan pu na

(Mak 12.13-17; Luk 20.20-26)

15 Le Farisii yaab buen bi ti kpokl baah ga peei Yesu nlan pu aan ki chuu u na. 16 Le bi tun baadidiliib ni Ubɔr Herod aanib bibaa Yesu chee, le bi ti bui u, “Umɔmɔkr, ti bee ke aa len mbamɔn la, ki mɔk timi Uwumbɔr aasan mbamɔm, kaa san unii ubaa ijawaan, kaa pak ubaa ki jer uken. 17 Tuk timi saah dak pu na. Ni ŋan ti pa lampoo ki tii Ubɔrkpaan Siisa aan naa ŋan?”

18 Le Yesu bee baah bir pu na, le ki baa bi, “Nimi biŋmaŋmannim, ba ŋa ni tɔŋ mi? 19 Mɔk mi lampoo aamombil.”

Le bi joo ni limombil nan mɔk u. 20 Le u baa bi, “Ŋma aanaŋ ni liyimbil bi li pu?”

21 Le bi bui u, “Siisa yaan.”

Le u bui bi, “Nima pu na, di ni ye Siisa yaan na, ki di tii u man, ki di ni ye Uwumbɔr yaan na, ki di tii Uwumbɔr.”

22 Baah ŋun kina na, le ni gar bi pam. Le bi di cha u ki buen.

Binib bi ga fikr nkun ni na aah ga li bi pu na

(Mak 12.18-27; Luk 20.27-40)

23 Liyaadaal ngbaan le Sajusii yaab dan u chee. Bima le len ke binib aan fikr nkun ni. 24 Le bi bui u, “Umɔmɔkr, Moses nan len ke uja yaa kpo, kaa kpa mbim kan, unaal di ukpopii ngbaan kpan, ki maa mbim tii ukpel.* 25 Naabitiib bilole nan bi ti ponn ni. Le upol din upii, ki kpo, kaa kpa ubo. Le unaal di ukpopii ngbaan kpan, 26 ki mu kpo, kaa kpa ubo. Le u paa u pu na mu ŋa kina. Le bimɔk bilole kpan upiibaan, ki kpo doo, kaa kpa ubo. 27 Kookoo yoo, le ukpopii ngbaan mu kpo. 28 Kina pu na, binib yaa nan fikr nkun ni kan, upii ngbaan ga li ye ŋma aapuu? Bi mɔmɔk bilole nan joo u la.”

29 Le Yesu bui bi, “Naa bee Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na, kaa bee Uwumbɔr aah kpa mpɔɔn pu na. Nima le cha ni yenn nimi aaliin ni. 30 Binib yaa nan fikr nkun ni kan, baan yoor bipiib, bipiib mu aan mɔn bijab. Bi ga li bi ke Uwumbɔr aatuuntiib bi bi paacham na aah bi pu na la. 31 Joo cha binib aah ga fikr nkun ni pu na aabɔr kan, naa karn Uwumbɔr aah nan len pu na aa? 32 ke uma le ye Abraham, ni Aisak, ni Jakob Aawumbɔr.† Uwumbɔr yaa len ke u ye binib bi kpo na Aawumbɔr kan, nima le mɔk ke bi kpa limɔfal.”

33 Kinipaak ngbaan aah ŋun Yesu aah tuk bi pu na, le ni gar bi pam.

Mulakaal ye nkaalkpaan?

(Mak 12.28-34; Luk 10.25-28)

34 Le Farisii yaab ŋun ke Yesu len tibɔr ki jin Sajusii yaab. Le bi kuun ki dan Yesu chee. 35 Le bi ponn ni ubaa, u nyi Uwumbɔr aakaal mbamɔm na, ban ke u pen Yesu nlan, le ki baa u, 36 “Umɔmɔkr, Uwumbɔr aakaal ponn ni, mulakaal jer ikaal mɔmɔk?”

37 Le Yesu bui u, “ ‘Aa li gee Aadindaan Uwumbɔr aasui mɔmɔk ni, ni saawiin mɔmɔk, ni saalandak mɔmɔk.’‡ 38 Nkaal mumina le ye nkaalkpaan ki jer ikaal mɔmɔk. 39 Leler aakaal naahn nkaal ngbaan la, ‘Aa li gee aana aabo ke saah gee aabaa pu na.’§ 40 Moses aakaal mɔmɔk, ni Uwumbɔr aabɔnabr aabɔr mɔmɔk si ikaal ilee yee le pu.”

Kristo u ga gaa binib lii na aabɔr

(Mak 12.35-37; Luk 20.41-44)

41 Farisii yaab aah kuun tɔb chee pu na, le Yesu baa bi mbaan mubaa ke, 42 “Kristo u ga gaa binib lii na aabɔr pu, ni dak kinye? Ŋma aayaabil ye u?”

Le bi bui u, “David aayaabil ye.”

43 Le u baa bi, “Kristo ngbaan yaa ye David aayaabil kan, ba pu Uwumbɔr Aafuur Nyaan nan cha David yin u ke Udindaan? David nan len ke,

44 ‘Uwumbɔr bui Ndindaan ke: Kal ŋŋangii wɔb,

ki ti saa buyoonn m ga nyaŋ saadim mɔmɔk na.’*

45 Tɔ, David aah nan yin Kristo ngbaan ke Udindaan kina na, Kristo ga li ŋmaa ye uyaabil aa?”

46 Yesu aah baa bi kina na, le ubaa aa ŋmaa gar mbaan ngbaan, ki mu aa ki kaa bi baa u mbaan muken daalbaadaal.

23

Bi li nyi Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ni Farisii yaab aabɔr

(Mak 12.38-39; Luk 11.43, 46; 20.45-46)

1 Yesu nan bui kinipaak ngbaan ni waadidiliib, 2 “Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ni Farisii yaab tuk nimi Moses aakaal aatataa. 3 Nima pu na, baah tuk nimi pu na mɔmɔk, ni kii kina man, ki li ŋani kina. Ni mu taa ŋakni baah tun pu na. 4 Bi mɔk nimi ni ŋan na la, kaa dii ni. Bi di nkaal mu pɔɔ sakpen na, le ki di kpee Uwumbɔr aakaal pu, ki tuk binib ke bi li dii kina. Bima bibaa aa ter bi ke bi dii kina. 5 Baah tun pu na mɔmɔk, bi ban ke binib kan aan ki pak bi. Bi di Uwumbɔr aabɔr tam biyigbeer pu, ki ŋa baabɔkur aamɔgbeln ni fɔk, ke binib kan aan ki pak bi. 6 Bi gee ke bi kal bininyuum aakakaa yaan njim chee, ni mmeen aadir ni, 7 ki gee ke binib doon bi mbamɔm kinyaŋ ni, ki yin bi ke ‘Umɔmɔkr.’ 8 Nimi, ni taa li ban ke binib yin nimi ke ‘Umɔmɔkr;’ ba pu? ni kpa Umɔmɔkr ubaa baanja la. Ni mɔmɔk ye naabitiib la. 9 Ni taa yin ubaa ke ‘Nite’ dulnyaa wee ni; ba pu? ni kpa te ubaa la, le u bi paacham. 10 Ni taa li ban ke ubaa yin nimi ke Dindaan; ba pu? ni kpa dindaan ubaa la. Uma le ye Kristo u gaa binib lii na. 11 Ni ponn ni ubaa yaa ban ke u li ye usaloln kan, u li ye nimi aatutunn. 12 Unii umɔk nyuŋ ubaa na, Uwumbɔr ga sunn u taab. Unii umɔk sunn ubaa taab na, Uwumbɔr ga nyuŋ u.”

Tibɔbir ga li bi biŋmaŋmannim pu

(Mak 12.40; Luk 11.39-42, 44, 52; 20.47)

13 “Nimi Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ni Farisii yaab, bi ye biŋmaŋmannim na, tibɔbir bi ni pu; ni kiir binib ke bi taa koo Uwumbɔr aanaan ni. Nimi nibaa aa koo ni, ki mu aa kii ke binib bi ban bi koo ni na koo ni.

[ 14 “Nimi Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ni Farisii yaab, bi ye biŋmaŋmannim na, tibɔbir bi ni pu; ni ji bikpopiib pem pem, le ki mee Uwumbɔr ni yunni, ni ŋmanni ke ni ye bininyaam. Nima pu na, Uwumbɔr ga daa nitafal ki jer waah ga daa biken aatafal pu na.]

15 “Nimi Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ni Farisii yaab, bi ye biŋmaŋmannim na, tibɔbir bi ni pu; ni puur nnyusakpem ki chuun ntim mɔmɔk ni ke ni kan unii ubaa ki ŋa u nimi aadidiir. Ni yaa ti kan u kan, le ni ŋa u titunwanbirdaan ki jer nimi nibaa aah ye pu na.

16 “Nimi bisanmɔkb bi jɔb na, tibɔbir bi ni pu; ni len ke ‘Unii yaa puu Uwumbɔr aadiik pu kan, naa ye nibaa, ke u yaa puu ilik i bi ki ni na pu kan, see u gbiin tipuur ngbaan.’ 17 Nimi bijɔrb bi jɔb na, nilani jer niken, ilik ngbaan le aan Uwumbɔr aadiik ki ŋa ilik ngbaan chain na? 18 Ni ki len ke ‘Unii yaa puu Uwumbɔr aatork aabimbiln pu kan, naa ye nibaa, ke u yaa puu ipiin i bi li paab na pu kan, see u gbiin tipuur ngbaan.’ 19 Nimi bijoom, nilani jer niken, ipiin ngbaan le aan Uwumbɔr aatork aabimbiln li ŋa ipiin ngbaan chain na? 20 Nima pu na, unii yaa puu Uwumbɔr aatork aabimbiln pu kan, u puu tiwan nimɔk bi li pu na mu la. 21 Unii yaa puu Uwumbɔr aadiik pu kan, u puu Uwumbɔr u bi ki ni na mu la. 22 Unii yaa puu paacham pu kan, u puu Uwumbɔr aabɔrjal, ni Uwumbɔr u ka li pu na mu la.

23 “Nimi Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ni Farisii yaab, tibɔbir bi ni pu; ni yakr tikpifar nfum kipiik ki nyan nibaa na ki di tii Uwumbɔr, ki muk nibaa ke ni joo Uwumbɔr aakaal mumina, ki yii nkaal mu ye nkaalkpaan na. Ni yii, kaa ŋani ni ŋan na, kaa san binib kinimbaak, kaa dii Uwumbɔr mbamɔm. Ni ŋan ke ni li joo nkaal ngbaan, ki yakr nimi aawan mu ki di tii Uwumbɔr. 24 Ni ye bisanmɔkb bi jɔb na la. Kisibirk waatiir yaa bi tiwanyukaan ni kan, ni yak nyani ki. Laakumii ma yaa bi kan, ni kpaan nyu laakumii ni tiwanyukaan mɔk la.

25 “Nimi Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ni Farisii yaab, bi ye biŋmaŋmannim na, tibɔbir bi ni pu; ni ŋir tiyir ni ŋisambil aapuwɔb mbamɔm, kaa ŋir ni ponn ni. Kina le ni ban ke binib bui ke ni ye bininyaam. Le nisui ponn ni gbii kinaayuk aatuln, ni iniman aatuln. 26 Nimi Farisii yaab bi jɔb na, puen nyan kinaayuk aatuln, ni iniman nisui ni waahr, aan lipaal yaan li ŋan.

27 “Nimi Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ni Farisii yaab, bi ye biŋmaŋmannim na, tibɔbir bi ni pu. Ni naahn ŋikaakul ŋi bi di ikukuun aayon ki piir ŋi na la, le lipaal ŋan, ponn ni mu gbii inikpab, ni tiwan ni bur na, ni tijɔŋ mɔk aabɔŋ. 28 Ni mu bi kina la. Ni ŋmanni ke ni ye bininyaam la, le ni ponn ni gbii inyamɔn, ni titunwanbir.”

Uwumbɔr aah ga daa biŋmaŋmannim aatafal pu na

(Luk 11.47-51)

29 “Nimi Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ni Farisii yaab, bi ye biŋmaŋmannim na, tibɔbir bi ni pu; ni maa ŋikaakul ki tii Uwumbɔr aabɔnabtiib bi nan bi n‑yaayoonn na, ki di ikukuun aayon ki piir bininyaam aakaakul, 30 le ki len ke ni yaa ba nan bi niyaajatiib yoonn ngbaan kan, naa ba ga ŋa baah nan ŋa pu ki ku Uwumbɔr aabɔnabtiib ngbaan na. 31 Naah len pu na le mɔk ke ni ye binib bi nan ku Uwumbɔr aabɔnabtiib ngbaan na aayaabitiib la. Nima le nimi aabɔr bii. 32 Niyaajatiib aah nan tun titunwanbir ti na, ni mu ga tun tima la, le ki ti doo. 33 Nimi iwaa, bi ye ijagen aabim na, ni ga ŋa kinye ki nya ntafadaan mu ga pii nimi, mmii mu kaan junn na ponn ni. 34 Nima pu le m ga tun ni Uwumbɔr aabɔnabtiib ni bilankpalb ni bimɔmɔkb ni chee. Le ni ga ku bibaa, ki kpaa bibaa mu idɔpuinkee pu, ki gbaa bibaa mu ŋinaalab nimi aameen aadir ni, ki ŋa bi falaa ntim mɔmɔk ni. 35 N‑yoonn mɔmɔk binib nan ku bininyaam la. Njan bi nan ku Abel u nan ye uninyaan na, le ki ku bininyaam ki joo cha, ki ti pii Barakia aabo Sakaria, u bi nan ku u Uwumbɔr aadiik ni na. Bininyaam ngbaan mɔmɔk aakun pu, le ntafadaan ga pii nimi. 36 M tuk nimi mbamɔn la, ntafadaan ngbaan ga pii nimi dandana aanib la.”

Yesu aah gee Jerusalem aanib pu na

(Luk 13.34-35)

37 “Jerusalem aanib, nsui bii ni pu la. Ni ku Uwumbɔr aabɔnabtiib, ki yur waatutum ŋitakpal ki ku bi. N‑yoonn mɔmɔk le m nan ban m kuun nimi ki di kpaan mbaa chee ke ukɔla aah kuuni waakoobi pu ki ŋani ufeen ni na, le naa kii. 38 Lik, Uwumbɔr siir cha nimi. 39 M tuk nimi la, naan ki kan mi ki nan saa bundaln ni ga bui ke ‘Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa unii u choo waayimbil ni na pu.’ ”*

24

Baah ga gbaa wii Uwumbɔr Aadichal pu na

(Mak 13.1-2; Luk 21.5-6)

1 Yesu nan nyan Uwumbɔr Aadichal ni. Waah nyan ki cha na, le waadidiliib dan ki nan mɔk u, “Lik Uwumbɔr Aadichal aah wiir pu na.” 2 Le u bui bi, “Ni kan tiwan nimina mɔmɔk aa? M tuk nimi la, bi ga nan gbaa wii lidichal limina mɔmɔk. Litakpal libaa aan ki li paa liken pu.”

Falaa aayoonn aah ga li bi pu na

(Mak 13.3-13; Luk 21.7-19)

3 Le u buen ti kal Olif aasui aajool paab. Le waadidiliib dan u chee bibaa, ki nan bui u, “Tuk timi, bi ga ŋa kina bayoonn? Ba ga li ye limɔkl ki mɔk timi ke ni ŋeer aa fuu ni, ki ŋeer dulnyaa aadoon?”

4 Le u bui bi, “Ni li nyi man, ubaa taa ŋmann nimi. 5 Binib pam ga nan dan ki nan pur maayimbil ke bima le ye Kristo u ga gaa binib lii na, ki ŋmann binib pam. 6 Ni ga ŋun ke binib to butɔb kɔnkɔni do, ni dandar mu. Ni taa cha ni li muk nimi man. Uwumbɔr le siin ke nimina mɔmɔk ga ŋa. Nima le aan mɔk ke dulnyaa wee ga doo libuul ngbaan ni. 7 Linibol libaa ga to linibol liken butɔb. Nnaan mubaa aanib ni nnaan muken aanib ga to tɔb butɔb. Nkon ga lir ntim pam ponn ni. Kitiŋ ga deŋ ŋipepel pam. 8 Nimina mɔmɔk le ga li ye njan aafalaa.

9 “N‑yoonn ngbaan bi ga chuu nimi, ki ŋa nimi falaa, ki ga ku nimi. M pu, le ŋinibol mɔmɔk ga li nan nimi. 10 N‑yoonn ngbaan le binib pam ga di maasan lii, ki ga kooh tɔb, ki ga li nan tɔb. 11 Le binib bi ŋmanni ke bi ye Uwumbɔr aabɔnabtiib na ga li wiir ki ŋmanni binib pam. 12 Le titunwanbir ga li wiir. Nima le binib pam aan ki li gee mi ke baah nan gee mi njan pu na. 13 Unii umɔk ji limɔr ki dii mi ki ti saa limɔfal aadoon na, uma le ga ŋmar. 14 Bi ga moon Uwumbɔr aanaan aabɔnyaan tee itingbaan kookoo ni waahr, aan ŋinibol mɔmɔk ŋun, le dulnyaa ga nin doo.”

Tiwan ni kaa ŋan na aabɔr

(Mak 13.14-23; Luk 21.20-24; Daniel 9.27)

15 “Ni ga kan tiwanbir ni bii tiwan nimɔk bi chain na si Uwumbɔr Aadichal ni, ke Uwumbɔr aabɔnabr Daniel aah nan len pu na.”* Tɔ, nimi bi karni na, ni li beer nimina aatataa. 16 “N‑yoonn ngbaan yaa nan fuu ni kan, binib bi bi Judea aatiŋ ponn ni na, bi san buen ŋijoo paab. 17 Unii yaa bi kidiik paab† kan, u taa ki koo waadiik ni u ti yoor waawan, u san mala. 18 Unii yaa bi kisaak kan, u taa gir kun linampal ke u ti yoor waakekeln. 19 N‑yoonn ngbaan, bipiib bi kpa ŋipuu na, ni bipiib bi kpa mbim bi laa ŋaa libiil na ga li kpa kinimbaak. 20 Mee Uwumbɔr man, aan u taa cha ni san kakab aayoonn, bee likpaakool daal. 21 N‑yoonn ngbaan binib ga ji falaa pam. Buyoonn Uwumbɔr nan naan dulnyaa wee ki nan saa dandana wee na, baa kee jin falaa ngbaan aaboln, ki mu aan ki ji falaa kina. 22 Uwumbɔr yaa kaa bar falaa ngbaan aayoonn aawiin kan, ubaa aan ŋmar. Le waanib aanimbaasaln pu u ga bar falaa ngbaan aayoonn aawiin.

23 “N‑yoonn ngbaan, unii yaa bui nimi ke ‘Lik, Kristo u gaa binib li na sɔ,’ ki yaa ki bui ke ‘U bi nima chee’ kan, ni taa gaa waah len pu na man. 24 Ba pu? biŋmaŋmannim ga li bi. Bibaa ga bui ke bi ye Kristo ngbaan la. Biken mu ga bui ke bi ye Uwumbɔr aabɔnabtiib la. Le bi ga tun lijinjiir aatun pam, ki ŋmann binib. Hali, bi ga pɔɔn bibaa ke bi ti ŋmann binib bi Uwumbɔr nyan bi na. 25 Li pel man, m puen tuk nimi la.

26 “Nima pu na, bi yaa tuk nimi ke Kristo ngbaan bi nteersakpiin ni kan, taa buen ti lik man. Bi yaa ti ki tuk nimi ke u bi kidiik ni kan, taa gaa man. 27 Min Unibɔn Aabo yaa gir ni kan, ni ga li bi ke utaal aah moor liwipuul ki cha liwilir pu na, unii mɔmɔk ga kan.

28 “Liwankpol aah bi nin chee na, nangba mam mu kuuni nima chee la.”

Yesu aah ga gir ni pu na

(Mak 13.24-27; Luk 21.25-28)

29 “N‑yoonn ngbaan aafalaa aapuwɔb, le paacham aawan aan ki li bi mbamɔm. Nwiin ga bɔln. Uŋmal mu aan ki li wiin. Iŋmabi mu ga lir.‡ 30 N‑yoonn ngbaan le binib ga kan limɔkl li ga li bi paacham ki mɔk bi ke min Unibɔn Aabo choo na. N‑yoonn ngbaan le ŋinibol ŋimɔk bi dulnyaa wee ni na ga wii. Bi ga kan min Unibɔn Aabo bi ntaalangbam ni ki choo, ki wiin chain, ki joo mpɔɔn. 31 Le kakaan ga wii mpɔɔn pu. Le m ga tun ni maatuuntiib ke bi buen liwipuul, ni liwilir, ni ŋŋangan, ni ŋŋangii, ki ti kuun ni maanib mɔmɔk, ki di dan m chee.”

Bukpasɔm aayataŋakl

(Mak 13.28-31; Luk 21.29-33)

32 “Bukpasɔm le ye liyataŋakl ki tii nimi. Bu aabon yaa bi ŋani tifar kan, ni bee ke ni yaa kpee siib kan, kiseek ga seer. 33 Kina na, ni yaa kan nimina mɔmɔk bi ŋani kan, ni bee ke ni yaa kpee siib kan, m ga gir ni. 34 M tuk nimi mbamɔn la, dandana aanib aan jer le tiwan nimina mɔmɔk puen ŋa. 35 Paacham ni taab ga jer. Maamɔbon ma aan jer.”

Ubaa aa nyi bundaln Yesu ga gir ni na

(Mak 13.32-37; Luk 17.26-30, 34-36)

36 “Ubaa aa nyi buyoonn m ga gir ni na. Uwumbɔr aatuuntiib bi bi paacham na aa nyi. Min Uwumbɔr Aajapɔɔn mu aa nyi. Nte Uwumbɔr baanja le nyi. 37 Min Unibɔn Aabo aah ga nan gir ni buyoonn na, ga li bi ke naah nan bi Nowa aayoonn pu na la. 38 Nowa aayoonn ngbaan, buyoonn nnyusakpem aa nan kee jin kitiŋ na, binib nan bi, ki ji, ki nyu, bijab yoor bipiib, bipiib mu mɔn bijab, ki ti saa bundaln Nowa nan koo buŋɔb ni na. 39 Baa nan nyi ke nibaa ga ŋa bi, ki ti saa buyoonn nnyusakpem nan jin kitiŋ mɔmɔk na. Le bi mɔmɔk nan bee nnyun ni. Buyoonn min Unibɔn Aabo ga nan gir ni na, ni ga li bi kina la. 40 N‑yoonn ngbaan bijab bilee ga li boo kisaak ko. M ga nan yoor ubaa ki di buen, ki cha uken. 41 Bipiib bilee ga li boo nan idi. M ga nan yoor ubaa ki di buen, ki cha uken.

42 “Ni li nyi man. Naa nyi bundaln min Nidindaan ga gir ni na. 43 Ni li nyi ke udichadaan yaa ba nyi buyoonn unaayuk ga fuu ni na kan, waa ba ga doon geen. U ba ga li ka lik, unaayuk ngbaan taa koo waadichal ni. 44 Nima pu na, ni mu li gor man; ba pu? buyoonn naan li dak ke m ga gir ni na, n‑yoonn ngbaan le m ga gir ni.”

Ututunn u ŋan na, ni u kaa ŋan na

(Luk 12.41-48)

45 “Uyidaan ubaa yaa tii waatutunn ubaa tininkpir ke u li lik waachiln ni aanib ki tii bi tijikaar naah ŋeer buyoonn na kan, ututunn ngbaan ga ŋa kinye ki li kpa nlan, ki li tun waatuln mbamɔm? 46 Udindaan yaa nan fuu ni ki mui waatutunn ŋani uma udindaan aah ban pu na kan, Uwumbɔr aanyoor ga li bi ututunn ngbaan pu. 47 M tuk nimi mbamɔn la, u ga tii u tininkpir u li lik waawan mɔmɔk. 48 Tɔ, ututunn yaa ye titunwanbirdaan kan, u ga dakl usui ni ke udindaan ga yunn, 49 ki ga piin ki gbaa ututuŋeen aatɔtiib, ki ga dii bidagbiib, ki ji, ki nyu ndaan ki gbii. 50 Le udindaan ga gir ni buyoonn waan li dak ke u ga gir ni na, 51 ki ga gbaa u ŋinaalab mbamɔm, ki ga di u ŋa biŋmaŋmannim aah bi nin chee na. U ga wii ki ŋmɔ ŋinyin nima chee.”

25

Bisapɔm kipiik aayataŋakl

1 “Uwumbɔr aanaan naahn bisapɔm kipiik bi nan joo baakaryaa mam, bi ti tooh upiidinn nsan ponn ni na la. 2 Bi ponn ni biŋmu nan ye bijɔrb, biŋmu mu nan ye bilankpalb. 3 Bijɔrb na nan joo baakaryaa mam, kaa joo nkpan. 4 Bilankpalb na joo baakaryaa mam, ki joo nkpan mu. 5 Le upiidinn ngbaan yunn. Le bi mɔmɔk dɔ geen.

6 “Kinyetaasiik le bi ŋun bi teen mpɔɔn pu ke, ‘Upiidinn choo. Nya ki tooh u nsan ni man.’ 7 Le bisapɔm kipiik ngbaan mɔmɔk fii ke bi toor baakaryaa mam. 8 Le bijɔrb biŋmu na bui bilankpalb biŋmu na, ‘Tii timi nkpan man. Timi aakaryaa mam ban bi junn la.’ 9 Le bilankpalb ngbaan bui bi, ‘Nibaakan, timi aakpan ngbaan aan ŋeer ti ni nimi. Li cha man binib bi kooh nkpan na chee ki ti daa ŋa man.’ 10 Baah buen bi ti daa na, le upiidinn fuu ni. Le bilankpalb biŋmu bi gor na dii upiidinn ngbaan, ki koo waadiik ni, bi ti ji upiidinn aajikaar. Le bi laŋ kidiik ngbaan.

11 “Le bijɔrb ngbaan mu nan fuu ni, le ki bui ke, ‘Tidindaan, Tidindaan, chuu piir tii timi.’ 12 Le u bui bi, ‘M tuk nimi mbamɔn la, maa nyi nimi.’ ”

13 Tɔ, Yesu aah ŋakl bi liyataŋakl ngbaan doo na, le u bui ke, “Nima pu na, ni li nyi man. Naa nyi bundaln m ga gir ni na.”

Bitutum bitaa aayataŋakl

(Luk 19.11-27)

14 “Uwumbɔr aanaan naahn uja u nan cha nsan, ki yin waatutum ki nan di waawan mɔmɔk ŋa biŋaal ni na la. 15 U nan di salmaa aakur aamombil ŋichur ŋiŋmu ki di tii ubaa, ki di ŋichur ŋilee ki di tii uken, ki di lichur libaa ki di tii uken mu. U nan tii bi mɔmɔk baah ga ŋmaa tun pu na, le ki nyan buen. 16 Ututunn u nan joo ŋichur ŋiŋmu na, libuul ngbaan ni le u tiir kitiir, ki kan tinyoor ŋichur ŋiŋmu ki di kpee. 17 Ututunn u joo ŋichur ŋilee na mu tiir kitiir ki kan tinyoor ŋichur ŋilee ki kpee. 18 Ututunn u nan joo lichur libaa na ma nan buen ti gbii libuul, le ki di udindaan aamombil sub nima.

19 “Ni joo cha ki ti yunn, le bitutum ngbaan aadindaan fuu ni, ki ban u lik bimɔk aah tun pu na. 20 Le ututunn u nan gaa salmaa aakur aamombil ŋichur ŋiŋmu na nan joo ŋi, ni ŋichur ŋiŋmu ki kpee, ki nan bui u, ‘Ndindaan, aa nan tii mi ŋichur ŋiŋmu la. M mu tiir kitiir ki kan tinyoor ŋichur ŋiŋmu kpee.’ 21 Le udindaan bui u, ‘Nfaan, aa ye ututunn la, ki tun lituln mbamɔm. Maah nan tii si tiwan ni siib na, aa joo ni mbamɔm. M ga ŋa si tiwan sakpenn aaninkpel. Ji maamɔɔn.’

22 “Le ututunn u nan joo ŋichur ŋilee na mu yoor ŋi, le ki nan bui u, ‘Ndindaan, aa nan tii mi ŋichur ŋilee la. M tiir kitiir ki kan tinyoor ŋichur ŋilee ki kpee.’ 23 Le udindaan bui u, ‘Nfaan, aa ye ututunn la, ki tun lituln mbamɔm. Maah nan tii si tiwan ni siib na, aa joo ni mbamɔm. M ga ŋa si tiwan sakpenn aaninkpel. Ji maamɔɔn.’

24 “Le ututunn u nan joo lichur libaa na yoor li, ki nan bui u, ‘Ndindaan, m nyi aabɔr, ke aa chur binib mpɔɔn la. Saah kaa bun ni na, aa chee nima la. Saah kaa poo tijikaar ti na, aa faa tima la. 25 Nima le m san ijawaan, ki gbii libuul, ki di saamombil sub. Lik, saamombil sɔ.’

26 “Le udindaan bui u, ‘Utunwanbirdaan umina, ugbanyakdaan umina, aa bui ke aa nyi mbɔr ke maah kaa bun ni na, m chee nima la, maah kaa poo ti na, m faa tima la. 27 Saah nyi kina na, ba ŋa saa di maamombil ti bil banki ponn ni? Maah fuu ni na, m ba ga kan maamombil ni tinyoor ki kpee,’ le ki bui biken, 28 ‘Chuu gaa lichur libaa li u kpa na man, ki di kpee ututunn u joo ŋichur kipiik na. 29 Unii umɔk kpa na, bi ga kpee u, le u li kpa sakpen. Unii u kaa kpa na, bi ga chuu gaa waah kpa ni pɔkaa na. 30 Chuu ututunn u kaa kpa tinyoor ngbaan na, ki nyan u ki ti di u lii lipaal, mbɔmbɔɔn ni. U ga wii ki ŋmɔ ŋinyin nima chee.’ ”

Yesu Kristo aah ga ji binib tibɔr pu na

31 “Min Unibɔn Aabo ni maatuuntiib ga fuu ni. Le m ga li kpa mpɔɔn sakpen ki kal maabɔrjal pu ke ubɔrkpaan na. 32 Le bi ga kuun ni dulnyaa wee ni aanib mɔmɔk nnimbiin ni. Le m ga yakr bi ke upihkpaal aah yakr ipiih ni iŋoob pu na, 33 ki ga di bininyaam siin ŋŋangii wɔb, ki di tiniwanbir siin ŋŋangan wɔb. 34 Le min, u ye Ubɔrkpaan ngbaan na, ga bui binib bi si ŋŋangii wɔb na, ‘Nimi bi Nte Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa ni pu na, dan nan ji nnaan mu u nan toor siin nimi, buyoonn u nan naan dulnyaa wee na. 35 Ba pu? nkon nan joo mi, le ni nan tii mi tijikaar m ji. Nnyunyuu nan joo mi, ni nan tii mi nnyun m nyun. M nan ye uchaan la, le ni nan gaa mi. 36 M nan chuun ŋŋmeen la, le ni nan tii mi tiwanpeenkaan m peen. M nan bun la, le ni dan nan mann mi. M nan bi kiyondiik ni, le ni dan nan lik mi.’

37 “Le bininyaam ngbaan ga baa mi, ‘Tidindaan, bayoonn ti nan kan si nkon joo si, ti tii si, aa jin? Bayoonn ti nan kan si, nnyunyuu joo si, ti tii si, aa nyun? 38 Bayoonn ti nan kan si, aa ye uchaan, ti gaa si? Bayoonn ti nan kan si, aa chuun aaŋmeen, ti peen si? 39 Bayoonn ti nan kan si, aa bun, ti dan nan mann si? Bayoonn ti nan kan si, aa bi kiyondiik ni, ti dan nan lik si?’ 40 Le min Ubɔrkpaan ngbaan ga bui bi, ‘M tuk nimi mbamɔn la, naah nan ŋa kina ki tii nnaabitiib, biwaatiib bimina na, ni nan ŋa tii mi le na.’

41 “Le m ga bui binib bi si ŋŋangan wɔb na, ‘Nimi bi Uwumbɔr puun lii ni pu na, nya m chee man, ki ti koo mmii mu kaan junn, aan Uwumbɔr nan tuur siin kinimbɔŋ ni kaawanbir mɔmɔk na. 42 Ba pu? nkon nan joo mi, naa nan tii mi tijikaar m ji. Nnyunyuu nan joo mi, naa nan tii mi nnyun, m nyun. 43 M nan ye uchaan, naa nan gaa mi. M nan chuun ŋŋmeen, naa nan peen mi. M nan bun, naa nan dan nan mann mi. M nan bi kiyondiik ni, naa nan dan nan lik mi.’

44 “Le bi mu ga baa mi, ‘Tidindaan, bayoonn ti nan kan si, nkon joo si, bee nnyunyuu joo si, bee aa ye uchaan, bee aa chuun aaŋmeen, bee aa ye ubun, bee aa bi kiyondiik ni, kaa ter si?’ 45 Le m ga bui bi, ‘M tuk nimi mbamɔn la, naah kaa nan ter nnaabitiib, biwaatiib bimina na, naa nan ter mi le na.’ 46 Le bi ga kan ntafadaan n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Le bininyaam ngbaan ga kan limɔfal li kaa kpa ndoon na.”

26

Bi kpokl baah ga ku Yesu pu na

(Mak 14.1-2; Luk 22.1-2; Jɔnn 11.45-53)

1 Yesu aah len kina ki ti doo na, le u bui waadidiliib, 2 “Ni nyi ke ni gur iwiin ilee le bi ga ji Lakr‑jer aajim.* N‑yoonn ngbaan le bi ga di min Unibɔn Aabo ŋa binib aaŋaal ni, le bi ti kpaa mi ndɔpuinkoo pu.”

3 Tɔ, n‑yoonn ngbaan le Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Juu yaab aaninkpiib nan kuun Uwumbɔr aatotoorninkpel Kayafas aachiln ni, 4 le ki kpokl ke bi ga loon chuu Yesu ki ku u, 5 le ki bui tɔb, “Ti taa chuu u njim ngbaan aayoonn man. Ti yaa chuu u n‑yoonn ngbaan kan, kinipaak ngbaan ga ŋma tijar.”

Upii ubaa aah nyuŋ Yesu pu na

(Mak 14.3-9; Jɔnn 12.1-8)

6 Tɔ, Yesu nan bi Betani aatiŋ ni, ki bi Simonn u nan ye ukɔndaan na do, ki bi ji tijikaar. 7 Waah bi ji tijikaar kina na, le upii ubaa joo ni tulalee u kpa kidaak sakpen na ki nan di kpir Yesu aayil paab. Tulalee ngbaan nan bi kpalba nyaan u bi yin u ke alabasta na ponn ni la. 8 Waadidiliib aah kan kina na, le bi gee liŋuul, ki len ke, “Ba ŋa u bii tulalee ngbaan kina? 9 Ti ba ga ŋmaa di u kooh ki kan ilik sakpen ki di tii bigiim.”

10 Yesu nan bee baah len pu na, le ki baa bi, “Ba ŋa ni muk upii ngbaan kina? U tun lituln li ŋan na le ki tii mi. 11 Bigiim ga li bi ni chee n‑yoonn mɔmɔk. Mma aan li bi ni chee n‑yoonn mɔmɔk. 12 Waah di tulalee ngbaan kpir nwon pu na, u toor mi ke bi ti sub mi la. 13 M tuk nimi mbamɔn la, baah ga moon tibɔnyaan tee nin chee itingbaan mɔmɔk ni na, bi ga len waah ŋa pu na ke binib li teer waabɔr.”

Judas aah ban ke u kooh Yesu pu na

(Mak 14.10-11; Luk 22.3-6)

14 Le Yesu aadidiliib kipiik ni bilee ponn ni ubaa, bi yin u ke Judas Iskariot, buen Uwumbɔr aatotoorninkpiib chee, 15 le ki ti baa bi, “M yaa di Yesu ŋa niŋaal ni kan, ni ga tii mi ba?” Le bi kahn tikur aamombil piitaa ki di tii u. 16 Liyaadaal ngbaan le u piin ki bi ban nsan mu u ga di Yesu ŋa biŋaal ni na.

Yesu ni waadidiliib aah jin njim ngbaan pu na

(Mak 14.12-21; Luk 22.7-13, 21-23; Jɔnn 13.21-30)

17 Lakr‑jer aajim, buyoonn bi ga ŋmɔ boroboro u kaa kpa nnyɔk na aajan aawiindaal, le Yesu aadidiliib dan nan baa u, “Aa ban ke ti gor njim ngbaan aajikaar la chee ki tii si?”

18 Le u bui bi, “Ni li cha kitiŋ ngbaan ni, uja ubaa chee man, ki ti bui u, ‘Umɔmɔkr bui ke waayoonn fuu a. U ni waadidiliib ga dan nan ji Lakr‑jer aajim aado.’ ”

19 Le Yesu aadidiliib ŋa waah tuk bi pu na, le ki gor njim ngbaan aajikaar.

20 Kijook aah joor na, le Yesu ni waadidiliib kipiik ni bilee nan kal ke bi ji tijikaar ngbaan. 21 Baah bi ji na, le u bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, ni ponn ni ubaa ga kooh mi.”

22 Waah len kina na, le bisui bii sakpen. Le bi mɔmɔk baa u ubaabaa ubaabaa, “Ndindaan, ni ye min la aa?”

23 Le u bui bi, “M ni unii u kpaani ji lisambil libaa ni na le ga kooh mi. 24 Min Unibɔn Aabo ga kpo ke naah ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni ke m ga kpo pu na. Uja u ga kooh mi na ma kan, tibɔbir ga li bi u pu; bi yaa kaa ba ma u kan, ni ba soor ki tii u.”

25 Le Judas, u ga kooh u na, baa u, “Umɔmɔkr, ni ye min la aa?”

Le Yesu bui u, “Ni ye saah len pu na.”

Tidindaan aajim

(Mak 14.22-26; Luk 22.14-20; 1 Korint Yaab 11.23-25)

26 Baah bi ji tijikaar na, le Yesu yoor boroboro, le ki doon Uwumbɔr, ki gii, ki di tii waadidiliib, ki bui bi, “Gaa ki li ŋmɔ man. Nwon le na.”

27 U nan yoor kiyinyook mu, le ki doon Uwumbɔr, ki di tii bi, le ki bui bi, “Ni mɔmɔk nyu man. 28 Maasin le na. Maasin pu, le Uwumbɔr puu tipuupɔln ki tii nimi. Maasin ga nya binib pam aatunwanbir pu, aan Uwumbɔr di cha pinn bi. 29 M tuk nimi la, maan ki nyu ŋisubil aanyun ngbaan, ki ti saa bundaln m ni nimi ga kpaan nyu mu nsanpɔɔn ni, Nte Uwumbɔr aanaan ni na.”

30 Le bi gaa Uwumbɔr aalahn, ki buen Olif aasui aajool paab.

Yesu aah bui ke Piita ga nee u pu na

(Mak 14.27-31; Luk 22.31-34; Jɔnn 13.36-38)

31 Yesu nan bui bi, “Kinyeek kee, ni mɔmɔk ga san ki cha mi. Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke ‘Uwumbɔr ga ku upihdaan, le ipiih yaa.’† 32 Buyoonn Uwumbɔr ga fikr mi nkun ni na, le m ga loln ni pu nsan ki buen Galilee aatiŋ ni.”

33 Le Piita bui u, “Bi mɔmɔk yaa san ki cha si kan, mma aan san cha si.”

34 Le Yesu bui u, “M tuk si mbamɔn la, kinyeek kimina, aa ga len nfum mutaa ke saa nyi mi le ukooja nin wii.”

35 Le Piita bui u, “Bi yaa po ban bi ku m ni si kan, maan len ke maa nyi si.”

Le waadidiliib mɔmɔk mu len kina.

Yesu aah mee Uwumbɔr pu na

(Mak 14.32-42; Luk 22.39-46)

36 U ni waadidiliib nan ti fuu nibaa chee, le bi yin nima chee ke Getsemane. Le u bui bi, “Kal do man, aan m buen nibaa chee ki ti mee Uwumbɔr.” 37 Le u di Piita ni Sebedee aajapɔtiib bilee na buen. Le usui bii sakpen ki ti nyaŋ. 38 Le u bui bi, “Nsui bii ki ti nyaŋ. Ni wu ke nkun aah wu pu na. Kaln do man, ki li lik man.”

39 Le u foor siib, ki doon lichichikr, le ki mee Uwumbɔr, “Nte, aa yaa kii kina kan, nyan mi falaa u choo na ni. Tɔ, ŋa saageehn, ki taa ŋa maageehn.”

40 Le u gir buen waadidiliib bitaa ngbaan chee, ki ti mui bi dɔ geen; le u baa Piita, “Naa ŋmaa li ka lik kikurk kibaa aa? 41 Ni li ka lik man, aan ki li mee Uwumbɔr, aan ki taa koo ntɔŋ ni. Nisui ban ke ni li lik, le tiwon aa pɔɔ.”

42 Le u ki foor siib, ki ki mee Uwumbɔr, le ki bui ke, “Nte, ni yaa kaa ye m nyan falaa u choo na ni kan, cha saageehn ŋa.” 43 Le u ki gir buen waadidiliib chee, ki ti mui bi ki dɔ geen; ngeen nan joo bi sakpen a.

44 Le u siir cha bi, le ki ki foor siib, ki ki mee Uwumbɔr taataa, ki ki bui u tibɔr tichachaan ngbaan. 45 Le u ki gir buen waadidiliib chee, ki ti baa bi, “Ni beenin fuur, ki dɔ geen la aa? Lik man, n‑yoonn fuu a. U kooh min Unibɔn Aabo ki di ŋa titunwanbirdam aaŋaal ni la. 46 Fii, ti li cha man. Lik, uja u kooh mi na peeni a.”

Baah chuu Yesu pu na

(Mak 14.43-50; Luk 22.47-53; Jɔnn 18.3-12)

47 Waah laa bi len kina na, le Judas u ye waadidiliib kipiik ni bilee ponn ni ubaa na fuu ni. Le kinipaak dii u. Bi nan joo kijaak aajum ni jagbaali mam. Bi nan nyan ni Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Juu yaab aaninkpiib chee la. 48 Judas u kooh Yesu na nan bui kinipaak ngbaan ke bi yaa ti kan u moor unii u aatakpiln‡ na kan, uma le na, bi chuu u.

49 Baah fuu ni Yesu ni waadidiliib aah bi nin chee na, le Judas kpaan buen Yesu chee, le ki ti bui u, “Umɔmɔkr, aa pɔɔ ɔɔ?” le ki moor utakpiln.

50 Le Yesu bui u, “Njɔ, aa chuun kinye?”

Le bi dan nan chuu Yesu mpɔɔn. 51 Le Yesu aadidiliib ponn ni ubaa yoor waajaak aajuk ki gaa per Uwumbɔr aatotoorninkpel aanaagbiija aatafal. 52 Le Yesu bui u, “Di saajuk ngbaan ki di fu kijuchook ni. Binib bimɔk yoor kijaak aajuk na, kijaak aajuk le ga ku bi. 53 Saa nyi ke m yaa mee Nte Uwumbɔr kan, u ga tun ni bituuntiib bi jer ŋichur kipiik ni ŋilee na m chee dandana aa? 54 M mu yaa ŋa kina kan, maan gbiin Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na ke m ga ji falaa u choo na.”

55 N‑yoonn ngbaan le u baa kinipaak ngbaan, “Ni joo kijaak aajum, ni ŋichakukul ni nan chuu mi ke maah ye ufifiir le na aa? M nan bi Uwumbɔr Aadichal ni iwiin mɔmɔk, ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr, le naa chuu mi. 56 Tɔ, nimina mɔmɔk ŋa ke ni gbiin Uwumbɔr aabɔnabtiib aah nan ŋmee pu na.”

Le waadidiliib mɔmɔk san cha u.

Juu yaab aaninkpiib aah jin Yesu tibɔr pu na

(Mak 14.53-65; Luk 22.54-55, 63-71; Jɔnn 18.13-14, 19-24)

57 Binib bi nan chuu Yesu na nan di u buen Uwumbɔr aatotoorninkpel Kayafas aadichal ni, Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ni Juu yaab aaninkpiib aah kuun nin chee na. 58 Le Piita paa Yesu pu, ki bi dandar, le ki ti fuu Uwumbɔr aatotoorninkpel aachiln ni, le ki koo ni, ki ti kal butɔb aajab chee ke u lik naah ga ti doo pu na. 59 Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni bibɔjirb aaninkpiib mɔmɔk ban binib bi ga mɔln inyamɔn ki paan Yesu na, aan bi kan waataani ki ti ku u na. Le biseeraadam pam dan nan mɔln inyamɔn paan u. 60 Bi mu aa kan waataani. Kookoo yaan le binyamɔndam bilee dan nan bui bi 61 ke uja ngbaan bui ke u ga ŋmaa gbaa wii Uwumbɔr Aadichal, ki ki maa ki iwiin itaa daal.

62 Le Uwumbɔr aatotoorninkpel fii sil, ki baa Yesu, “Saan len tibaa aa? Binib ngbaan aah bii si pu na, ti gbii aan taa gbii?” 63 Le Yesu si ŋmin. Le Uwumbɔr aatotoorninkpel bui u, “Puu Uwumbɔr u fu na pu, aa ye Uwumbɔr Aajapɔɔn Kristo u Uwumbɔr lee u na aan saa ye?”

64 Le Yesu bui u, “Ni ye saah len pu na. M tuk nimi la, n‑yoonn mu choo na, ni ga kan min Unibɔn Aabo ka Uwumbɔr aaŋangii wɔb, ki ga kan mi ntaalangbam ni paacham ki choo.”

65 Waah len kina na, le Uwumbɔr aatotoorninkpel chuu kar ubaa aawanpeenkaan, le ki bui ke, “U di ubaa ŋaŋ Uwumbɔr la. Taa ki ban seeraadam. Ni ŋun waah sii Uwumbɔr pu na. 66 Ni dak kinye?”

Le bi bui ke, “U ŋeer ti ku u la.”

67 Le bi teei timɔɔtan ŋa unimbil wɔb, le ki gbaa u. Bibaa mu gbaa u ntapam, 68 ki bui u, “Kristo ngbaan, lem Uwumbɔr aabɔnabr aaliin ki tuk timi, ulau faa si.”

Piita aah nee Yesu pu na

(Mak 14.66-72; Luk 22.56-62; Jɔnn 18.15-18, 25-27)

69 Piita nan ka lichiln ni. Le usapɔɔn u ye ututunn na dan nan bui u, “Aa mu nan bi Yesu u ye Galilee aatiŋ aanii na chee.”

70 Le u nee bi mɔmɔk aanimbil ni ki bui u, “Maa nyi saah len pu na aatataa,” le ki buen kikaakpaak ni. 71 Le usapɔɔn uken mu ti kan u, le ki bui binib bi bi nima chee na, “Uja wee mu nan bi Yesu u ye Nasaref aatiŋ aanii na chee.”

72 Le u ki nee ki puu Uwumbɔr ke waa nyi u.

73 Le ni kpee siib, le binib bi si nima chee na dan nan bui u, “Ni ye mbamɔn, aa ye waadidiliib ponn ni ubaa la; saaliin ni baaliin kpaan la.”

74 Le u ki puu Uwumbɔr, le ki bui ke, “Maa nyi uja ngbaan. M yaa mɔn nnyamɔn kan, Uwumbɔr daa ntafal.”

Libuul ngbaan ni le ukooja wii. 75 Le Piita teer Yesu aah ba tuk u pu na ke, “Aa ga len nfum mutaa ke saa nyi mi, le ukooja nin wii.” Piita nan nyan lipaal, ki ti wii sakpen.

27

Baah nan di Yesu di buen Pailat aanimbiin ni pu na

(Mak 15.1; Luk 23.1-2; Jɔnn 18.28-32)

1 Ki woln kitaak le Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Juu yaab aaninkpiib mɔmɔk kpokl baah ga ŋa pu ki ku Yesu na. 2 Le bi buu u tikululn, ki di u buen kitiŋ ngbaan aaninkpel chee, bi yin u ke Pailat, ki ti di ŋa uŋaal ni.

Judas aah ku ubaa pu na

(Lituln 1.18-19)

3 Tɔ, Judas u kooh Yesu na aah kan ke bi ga ku Yesu na, le u jer waalandak, le ki ki giin ni tikur aamombil piitaa ngbaan ke u ti di tii Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Juu yaab aaninkpiib, 4 le ki bui bi, “M tun titunwanbir la. M kooh unii u kaa kpa taani na ke bi ti ku u.”

Le bi bui u, “Naa ye timi aabɔr. Ni ye saabɔr la.”

5 Le u di ŋimombil ngbaan di lii Uwumbɔr Aadichal ni, ki siir cha bi, le ki buen ti leen ubaa ŋŋmin le ki kpo.

6 Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib pii ŋimombil ngbaan ki bui ke, “Ni ye nsin aamombil la. Timi aakaal aa kii ke ti di kina aamombil ŋa Uwumbɔr aamombil ni.” 7 Le bi kpokl baah ga ŋa ŋi pu na, le ki di ŋi daa Kiyakmaabuuk aapepel ke bi ti li sui bicham nima. 8 Nima pu, le bi yin nima chee ke “Nsin aatiŋ” ki nan saa dandana wee.

9-10 Le ni gbiin Uwumbɔr aabɔnabr Jeremia aah nan len pu na ke, “Bi di tikur aamombil piitaa le daa kiyakmaabuuk aapepel, Uwumbɔr aah tuk bi pu na. Ŋimombil ngbaan ye unii aadaak, Israel yaab ngem aah len ke bi ga daa u pu na.”*

Pailat aah jin Yesu tibɔr pu na

(Mak 15.2-5; Luk 23.3-5; Jɔnn 18.33-38)

11 Bi nan di Yesu ti siin kitiŋ ngbaan aaninkpel Pailat aanimbiin ni. Le Pailat baa u, “Aa ye Juu yaab aabɔr la aa?”

Le u bui u, “Saah len pu na, ni ye kina.” 12 Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Juu yaab aaninkpiib bii Yesu. Le waa len tibaa.

13 Le Pailat baa u, “Saa ŋun baah bii si sakpen pu na aa?”

14 Le Yesu si ŋmin, kaa len tibaa. Le ni gar Pailat pam.

Baah len ke bi ga ku Yesu pu na

(Mak 15.6-15; Luk 23.13-25; Jɔnn 18.39–19.16)

15 Njim ngbaan aayoonn yaa nan saa kan, Pailat ga nyan unaagbiija u kinipaak ban u na ki lii. 16 N‑yoonn ngbaan unaagbiija u kpa liyimbil na nan bi kiyondiik ni. Bi nan yin u ke Barabas. 17 Kinipaak aah kuun na, le Pailat baa bi, “Ni ban m nyan ŋma kiyondiik ni? Barabas le aan Yesu u bi yin u ke Kristo ngbaan na?” 18 Pailat nan bee ke bi kpa lipiipoln Yesu pu, nima le cha bi di u ŋa uŋaal ni.

19 Buyoonn u bi ji Yesu tibɔr na, Pailat aapuu nan di unii tun ni, ke u li nyi ki taa ŋa uja nyaan ngbaan nibaa; ke uja ngbaan pu, u daŋ tidaŋ ti muk u sakpen na kinyeek na.

20 Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Juu yaab aaninkpiib bui kinipaak ngbaan ke bi tuk Pailat ke u di Barabas lii, ki ku Yesu. 21 Tɔ, le Pailat ki baa bi, “Bijab bilee ngbaan ponn ni, m ga di ulau lii?”

Le bi bui u, “Di Barabas lii.”

22 Le Pailat baa bi, “Yesu u bi yin u ke Kristo ngbaan na, m ga ŋa u kinye?”

Le bi mɔmɔk bui u, “Kpaa u ndɔpuinkoo pu.”

23 Le u ki baa bi, “Ba ŋa? U tun bakaa bayoo?”

Le bi moo tar mpɔɔn pu ke, “Kpaa u ndɔpuinkoo pu,” le ki ban bi ŋma tijar.

24 Pailat mu kan ke waan ŋmaa ŋa nibaa, le ki ban nnyun, ki ŋir uŋaal binimbil ni, ki len ke, “Uja nyaan ngbaan aasin aa bi ŋŋaal ni. Ni ye nimi aabɔr la.”

25 Le bi mɔmɔk bui u, “Cha waasin li bi timi, ni timi aabim aaŋaal ni.”

26 Le Pailat nyan Barabas lii, ki cha waajab lue Yesu ŋinaalab, le ki di u ŋa biŋaal ni, bi ti kpaa u ndɔpuinkoo pu.

Butɔb aajab aah yook Yesu pu na

(Mak 15.16-20; Jɔnn 19.2-3)

27 Butɔb aajab ngbaan nan di Yesu koo Pailat aadichal ni, le ki kuun ni bijab bi gur na ki nan gob u. 28 Le bi chuu peer waawanpeenkaan, ki di libɔkumaln peen u, 29 le ki di ikokon luu kiyikpupuk, ki di chiŋ u, ki di lidabil ŋum uŋangii ni ke ubɔr na, le ki gbaan unimbiin ni, ki ŋa u mbɔnyun, ki bui u, “Juu yaab Aabɔr, aa pɔɔ ɔɔ?” 30 le ki teei timɔɔtan lɔe u, le ki gaa lidabil ngbaan ki di faa uyil paab. 31 Baah ŋa u mbɔɔnyun ki ti doo na, le bi chuu peer libɔkumaln ngbaan, le ki di waawanpeenkaan peen u, le ki joo u cha, bi ti kpaa u ndɔpuinkoo pu.

Baah kpaa u ndɔpuinkoo pu pu na

(Mak 15.21-32; Luk 23.26-43; Jɔnn 19.17-27)

32 Baah cha na, le bi kan uja ubaa, u ye Sairene aatiŋ aanii, aan bi yin u ke Simonn na. Le bi chuu u mpɔɔn ke u tun Yesu aadɔpuinkoo. 33 Le bi ti fuu nibaa chee. Bi yin nima chee ke Golgota. Golgota aatataa le ye ke “Kiyikpaŋ aapepel.” Baah fuu nima chee na, 34 le binib bibaa di ndaan ni nnyɔk ki di ŋmal tɔb ponn ni, ki di tii Yesu ke u nyun. Waah lak lik na, le u yii, kaa nyun.

35 Le butɔb aajab ngbaan kpaa u ndɔpuinkoo pu, ki di waawanpeenkaan ti yakr tɔb, le ki too inaan ke bi lik bimɔk aah ga kan ni na,† 36 le ki ka lik u. 37 Bi nan ŋmee kigbaŋ budabu cha bi ku u na, ki di tam waadɔpuinkoo pu, uyil paab. Kigbaŋ ngbaan len ke, “Yesu u ye Juu yaab Aabɔr na le na.” 38 Le bi di bififiirb bilee mu kpaa idɔpuinkee pu. Bi nan di ubaa kpaa uŋangii wɔb, ki di uken kpaa uŋangan wɔb.

39 Le binib bi jer nima chee na sii u, ki gbakr biyil, 40 le ki bui u, “Si u len ke aa ga gbaa wii Uwumbɔr Aadichal ki ki maa li iwiin itaa na, aa yaa ye Uwumbɔr Aajapɔɔn kan, sunn ni ndɔpuinkoo pu, ki ŋmar.”

41 Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb, ni Juu yaab aaninkpiib mu ŋa u mbɔɔnyun, ki bui ke, 42 “U nan gaal biken lir, kaan ŋmaa gaa ubaa lii ki ŋmar. U yaa ye Juu yaab Aabɔr kan, u sunn ni ndɔpuinkoo pu, aan ti gaa u ki kii. 43 U gaa Uwumbɔr ki kii, ki bui ke u ye Uwumbɔr Aajapɔɔn. Uwumbɔr yaa ban u kan, cha u gaa u lii dandana.”

44 Le bififiirb bi bi di kpaa u chee idɔpuinkee pu na mu sii u kina.

Yesu aah kpo pu na

(Mak 15.33-41; Luk 23.44-49; Jɔnn 19.28-30)

45 Nwiin kaasisik ni le itingbaan mɔmɔk bɔln, ki ti saa nwiin aah kpar pu na. 46 Nwiin aah kpar na, le Yesu teen mpɔɔn pu, “Eli, Eli, lama sabaktani.” Naatataa le ye ke, “Maawumbɔr, Maawumbɔr, ba pu aa siir cha mi?”‡

47 Binib bi si nima chee na aah ŋun waah teen pu na, le bibaa bui ke, “Uja ngbaan yin Elaija la.” 48 Libuul ngbaan ni le bi ponn ni ubaa san buen ki ti yoor nkiisuk, ki nan di bɔn ndaan mu mɔɔn na ni, le ki di ŋa lidabil pu ki di ŋa umɔb chee ke u moor.

49 Le binib bi gur na bui ke, “Di cha. Cha ti lik ke Elaija ga dan nan gaa u lii aan waan dan.”

50 Le Yesu ki teen mpɔɔn pu, le ki cha waawiin nyan, le ki kpo.

51 N‑yoonn ngbaan, le likekeln li yakr Uwumbɔr aadiik ni nfum mulee na chuu kar paacham ki ti saa kitiŋ. Le kitiŋ deŋ, le ŋitakpasakpiin chuu war. 52 Ŋikaakul ngem mu chuu piir, le Uwumbɔr aanib bi nan kpo na pam fikr nkun ni, ki nyan ŋikaakul ngbaan ponn ni. 53 Buyoonn Yesu fikr nkun ni na, le bi koo Jerusalem aatiŋ ni, ki di bibaa mɔk binib pam.

54 Butɔb aajab aaninkpel, ni binib bi bi u chee ki si kii Yesu na aah kan kitiŋ aah deŋ pu na, ki kan tiwan nimɔk ŋa na, le ijawaan chuu bi sakpen. Le bi bui ke, “Mbamɔn, u sil ye Uwumbɔr Aajapɔɔn la.”

55 Bipiib pam mu nan bi nima, ki si dandar, ki si lik. Bi nan ye bipiib bi nyan ni Galilee aatiŋ ni ki dii Yesu, ki tun lituln ki ter u na. 56 Bi ponn ni ubaa ye Mari Magdalene; uken mu ye Mari, u ye Jems ni Josef aana na; uken mu ye Sebedee aajapɔtiib aana.

Baah sub Yesu pu na

(Mak 15.42-47; Luk 23.50-56; Jɔnn 19.38-42)

57 Kijook aah joor na, le uwankpadaan ubaa, u ye Arimatea aatiŋ aanii na fuu ni. Bi yin u ke Josef. U mu nan dii Yesu. 58 Le uja ngbaan buen Pailat chee ki ti bui u, “Tiin mi Yesu aawon.” Le Pailat bui waajab ke bi di ti tii u. 59 Le Josef yoor Yesu aawon, ki di poo likekenyaan ni, 60 ki di ti sub kitakpaluŋ ni. Kitakpaluŋ ngbaan le Josef nan cha bi gbii ki, uma ubaa pu. Baa nan kee sub unii ubaa ki ponn ni. Waah di Yesu sub na, le u di litakpasakpeln li pee na, ki di leŋ mbisamɔb, le ki buen. 61 Le Mari Magdalene ni Mari uken mu bi nima chee, ki ka gbɔk kitakpaluŋ ngbaan.

Bikikiirb aah kii Yesu aakaakul pu na

62 Le ki woln Juu yaab aakpaakool daal, le Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Farisii yaab kuun Pailat chee, 63 le ki bui u, “Timi aaninkpel, ti teer ke unyamɔndaan ngbaan aah nan bi na, u nan bui ke u yaa kpo kan, iwiin itaadaal u ga fikr nkun ni. 64 Nima pu na, cha bijab li kii waakaakul, ki ti saa iwiin itaa daal, waadidiliib taa dan nan kur u, ki bui binib ke u fikr nkun ni la. Bi yaa ŋa kina kan, kookoo aanyamɔn mue ga jer njan yoo.”

65 Le Pailat bui bi, “Tɔ, yoor bikikiirb, ki li cha man, ki ti cha bi li kii waakaakul naah ban pu na.”

66 Le bi buen ki ti dab litakpal li leŋ likaakul aamɔb na, ki cha bikikiirb ka kii li.

28

Yesu aah fikr nkun ni pu na

(Mak 16.1-10; Luk 24.1-12; Jɔnn 20.1-10)

1 Juu yaab aakpaakool aah jin ki woln kitaak na, le Mari Magdalene ni Mari uken na buen ti lik likaakul ngbaan kichakpinaanyeek ni. 2 Le kitiŋ deŋ sakpen; ba pu? Uwumbɔr aatuun ubaa nan nyan ni paacham, le ki nan chuu lekr litakpal ngbaan, le ki kal li pu. 3 U nan moor lak lak ke utaal aah moor pu na. Waawanpeenkaan piin chain ke nkokoyon na. 4 Bikikiirb aah kan u na, le ijawaan chuu bi sakpen, le biwon gbaa, le bi lir ki fik.

5 Le Uwumbɔr aatuun ngbaan bui bipiib ngbaan, “Ni taa san ijawaan man. M nyi ke ni ban Yesu u bi nan kpaa u ndɔpuinkoo pu na la. 6 Waa bi do. U fikr nkun ni, waah nan len pu na. Dan man ki nan lik waah ba dɔ nin chee na, 7 aan ki buen mala ki ti tuk waadidiliib ke u fikr nkun ni a, ki loln bi pu nsan ki cha Galilee aatiŋ ni. Bi ga ti kan u nima. Nimina le m ban m tuk nimi.”

8 Bipiib ngbaan nan san ijawaan, ki mu tee kpa mpopiin pam. Le bi siir likaakul chee mala, ki san buen ke bi ti tuk Yesu aadidiliib Uwumbɔr aatuun ngbaan aah tuk bi pu na.

9 Baah cha na, le Yesu ton bi nsan ni, le ki doon bi. Le bi gbaan unimbiin ni, ki joo u, le ki dooni u. 10 Le u bui bi, “Taa san ijawaan man. Li cha ki ti tuk maadidiliib ke bi li cha Galilee. Bi ga ti kan mi nima chee.”

Bikikiirb aah mɔln inyamɔn pu na

11 Bipiib ngbaan aah cha na, le bikikiirb bi nan kii Yesu aakaakul na buen Jerusalem, ki ti tuk Uwumbɔr aatotoorninkpiib tiwan nimɔk ŋa na. 12 Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Juu yaab aaninkpiib kuun tɔb chee, le ki kal ki kpokl, le ki nyan ŋimombil pam, ki di tii bikikiirb ngbaan, 13 le ki bui bi, “Li cha man ki ti ŋmann binib ke naah dɔ geen kinyeek na, le waadidiliib dan ki nan nyan u likaakul ni. 14 Kitiŋ aaninkpel yaa ŋun ke ni len ke ni dɔ geen, ki yaa jin nimi tibɔr kan, ti ga nyan nimi.”

15 Le bikikiirb ngbaan gaa ŋimombil ngbaan, le ki buen ti tuk binib ke Yesu aadidiliib dan nan nyan waawon likaakul ni a. Nima pu le Juu yaab beenin len kina ki nan saa din.

Yesu aah di ubaa mɔk waadidiliib pu na

(Mak 16.14-18; Luk 24.36-49; Jɔnn 20.19-23; Lituln 1.6-8)

16 Yesu aadidiliib kipiik ni ubaa na nan buen lijool libaa paab, Galilee aatiŋ ni, Yesu aah nan mɔk bi nin chee na. 17 Le Yesu fuu ni bi chee. Baah kan u na, le bi gbaan unimbiin ni ki doon u. Le bibaa mu joo beeni. 18 Le Yesu bui bi, “Uwumbɔr tii mi mpɔɔn mɔmɔk, paacham ni taab. 19 Li cha man ŋinibol mɔmɔk chee, ki ti ŋa bi maadidiliib, ki muin bi nnyun ni, Nte Uwumbɔr, ni min Ujapɔɔn, ni Nfuur Nyaan aayimbil pu, 20 ki tuk bi ke bi li keei maah tuk nimi pu na mɔmɔk. Teer man ke m bi ni chee n‑yoonn mɔmɔk, ki nan saa dulnyaa aadoon.”

* 1:21 : Yesu aatataa le ye ke “Uwumbɔr gaa timi lii”.

† 1:23 : Lik Aisaya 7.14.

* 2:2 : Bi nan ki yin Israel yaab ke Juu yaab la.

† 2:6 : Lik Maika 5.2.

‡ 2:15 : Lik Hosea 11.1.

§ 2:18 : Lik Jeremia 31.15.

* 3:3 : Lik Aisaya 40.3.

† 3:7 : Farisii yaab ni Sajusii yaab nan ye Juu yaab bibaa bi aanimbil man ke binib li dii Moses aakaal na. Bi mu aa nan dii nkaal ngbaan mbamɔm. Bi nan kpa kigaak la, kaa nan kpa linimbaasaln.

‡ 3:17 : Lik Aisaya 42.1.

* 4:4 : Lik Ikaal 8.3.

† 4:6 : Lik Ilahn 91.11-12.

‡ 4:7 : Lik Ikaal 6.16.

§ 4:10 : Lik Ikaal 6.13.

* 4:16 : Lik Aisaya 9.1-2.

* 5:20 : Farisii yaab nan ye Juu yaab bibaa bi aanimbil man ke binib li dii Moses aakaal na. Bi mu aa nan dii nkaal ngbaan mbamɔm. Bi nan kpa kigaak la, kaa nan kpa linimbaasaln.

† 5:21 : Lik Nnyam 20.13; Ikaal 5.17.

‡ 5:27 : Lik Nnyam 20.14; Ikaal 5.18.

§ 5:31 : Lik Ikaal 24.1-4.

* 5:38 : Lik Nnyam 21.24; Liifai Yaab 24.20; Ikaal 19.21.

† 5:43 : Lik Liifai Yaab 19.18.

* 6:27 : Bee “…aan ki di lisaŋ libaa kpee waafɔfɔk pu uu?”

* 8:17 : Lik Aisaya 53.4.

* 9:13 : Lik Hosea 6.6.

* 10:36 : Lik Maika 7.6.

* 11:10 : Lik Malakai 3.1.

* 12:7 : Lik Hosea 6.6.

† 12:21 : Lik Aisaya 42.1-4.

* 13:15 : Lik Aisaya 6.9-10.

† 13:35 : Lik Ilahn 78.2.

‡ 13:52 : Nibaakan tiwankpokr ye Uwumbɔr aagbakpok, tiwapɔnn mu ye Yesu aamɔkm.

* 15:4 : Lik Nnyam 20.12; Ikaal 5.16.

† 15:4 : Lik Nnyam 21.17; Liifai Yaab 20.9.

‡ 15:9 : Lik Aisaya 29.13.

* 16:18 : Piita aatataa le ye ke “litakpal”.

* 17:5 : Lik Aisaya 42.1.

† 17:10 : Hiibru aaliin ni, bi yin Kristo ke Masiya. Naatataa le ye ke unii u ga gaa binib lii na.

‡ 17:10 : Lik Malakai 4.5.

* 18:16 : Lik Ikaal 19.15.

† 18:24 : Griik aaliin ni, bi ŋmee ke “talenti ŋichur kipiik.” Ni ga fuu unii aapal ki ti saa ŋibin kipiik ni ŋiŋmu la.

* 19:4 : Lik Mpiin 1.27; 5.2.

† 19:5 : Lik Mpiin 2.24.

‡ 19:19 : Lik Nnyam 20.12-16; Ikaal 5.16-20.

§ 19:19 : Lik Liifai Yaab 19.18.

* 20:2 : Griik aaliin ni, bi ŋmee ke “denarius ubaa.” Ni nan ye nwiin mubaa aapal la.

* 21:5 : Lik Sekaria 9.9.

† 21:9 : Hosiana aatataa le ye ke “gaa timi lii.”

‡ 21:9 : Lik Ilahn 118.25, 26.

§ 21:13 : Lik Aisaya 56.7; Jeremia 7.11.

* 21:16 : Lik Ilahn 8.2.

† 21:42 : Lik Ilahn 118.22-23.

* 22:24 : Lik Ikaal 25.5.

† 22:32 : Lik Nnyam 3.6.

‡ 22:37 : Lik Ikaal 6.5.

§ 22:39 : Lik Liifai Yaab 19.18.

* 22:44 : Lik Ilahn 110.1.

* 23:39 : Lik Ilahn 118.26.

* 24:15 : Lik Daniel 9.27; 11.31; 12.11.

† 24:17 : Bi yaa maa kidiik kan, baa di timoor pinn ki, kaa maa lidikokoln. Bi nan di idɔ paan puln tidir paab, le ki di titan pɔr biin. Bi nan maa ŋibimbin le ki taa joi kidiik aapaacham.

‡ 24:29 : Lik Aisaya 13.10, 34.4; Esekiel 32.7-8; Joel 2.10, 31; 3.15; Tibɔkpiirkaan 6.12-13.

* 26:2 : Israel yaab nan ji Lakr‑jer aajim ke bi teer buyoonn Uwumbɔr nan nyan bi tinaagbiir ni, Ijipt aatiŋ ni na. Lik Nnyam 12.1-27.

† 26:31 : Lik Sekaria 13.7.

‡ 26:48 : Israel yaab nan doon binaabitiib kina le ki mɔk ngeehn.

* 27:9-10 : Lik Sekaria 11.12-13.

† 27:35 : Lik Ilahn 22.18.

‡ 27:46 : Lik Ilahn 22.1.

MAK

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Tibɔnyaan ti

MAK

ŋmee ti na

1

Jɔnn u nan muin binib nnyun ni na aabɔr

(Matiu 3.1-12; Luk 3.1-18; Jɔnn 1.19-28)

1 Tibɔr timina le ye Uwumbɔr Aajapɔɔn Yesu Kristo aabɔnyaan. 2 Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya nan ŋmee waabɔr ngbaan aah ga piin pu na. U nan ŋmee ke Uwumbɔr bui Waabo ke,

“ ‘Maatutunn sɔ. M tun ni u ke u loln ni nsan,

ki nan toor nsan ki siin si.’*

3 Unii ubaa bi nteersakpiin ni ki tar ke,

‘Toor Uwumbɔr aasan man,

ki ŋa waasan mu li tok ki tii u.’ ”†

4 Kina le uja ubaa nyan sil nteersakpiin ni, bi yin u ke Jɔnn. U nan muini binib nnyun ni, le ki mooni ke, “Kpeln nimi aabimbin man aan Uwumbɔr di cha nimi aatunwanbir pinn nimi, le m ga muin nimi nnyun ni.” 5 Le kinipaak nyan Judea aatim mɔmɔk ni, ni Jerusalem aatiŋ ni, ki dan u chee, ki nan kpiir baatunwanbir tuk Uwumbɔr. Le Jɔnn muin bi nnyun ni, Jɔɔdann aamɔɔl ni.

6 Jɔnn nan pee kikpalk ki bi nan di laakumii aakor luu ki na. U nan di ligbapapaln buu uchaŋ ni. Waajikaar nan ye itoon ni tisiir la. 7 U nan mooni kinipaak ngbaan ke, “Unii u jer mi na paan ni m pu la. Maa ŋeer ke m gbiln waanaatak aaŋmin ki tii u. 8 Mma muin nimi nnyun ni la. Uma le ga nan di Uwumbɔr Aafuur Nyaan gbiin nimi.”

Waah muin Yesu nnyun ni pu na

(Matiu 3.13–4.11; Luk 3.21-22; 4.1-13)

9 N‑yoonn ngbaan le Yesu nyan Nasaref, kitiŋ ki bi Galilee ni na, ki dan Jɔnn chee. Le Jɔnn muin u nnyun ni, Jɔɔdann aamɔɔl ni. 10 Yesu aah nyan nnyun ni na, le u kan kitaapaak chuu piir, le ki kan Uwumbɔr Aafuur Nyaan sunn ni ki nan tɔŋ u pu, ki naahn linanjel. 11 Le nneel nyan ni paacham ki len ke, “Aa ye Njapɔɔn u m gee si na la. Nnimbil gbiin si.”‡

12 N‑yoonn ngbaan le Uwumbɔr Aafuur Nyaan di Yesu buen nteersakpiin ni. U nan ti bi nima iwiin imonko ilee la. Le kinimbɔŋ tɔŋni u nima. 13 Timoor ni aapeel mu nan bi nima. Le Uwumbɔr aatuuntiib nyan ni paacham ki dan nan ŋa u tiŋann.

14 Le binib nan chuu Jɔnn ki di u ŋa kiyondiik ni. Nee aapuwɔb, le Yesu buen Galilee aatiŋ ni, ki ti mooni Uwumbɔr aabɔnyaan, 15 le ki bui ke, “N‑yoonn fuu a. Uwumbɔr aanaan peen ni a. Kpeln nimi aabimbin man, ki gaa tibɔnyaan tee ki kii man.”

Yesu aah yin bijanbam binaa pu na

(Matiu 4.12-22; Luk 4.14-15; 5.1-11)

16 Yesu nan chuun kpak Galilee Aanyusakpem aagbaan, le ki ti kan Simonn ni unaal Andru bi mae kipɔɔk nnyun ni; bi ye bijanbam la. 17 Le Yesu bui bi, “Dii mi man, aan m cha ni ban binib ki nan tii Uwumbɔr.” 18 Waah len kina na, libuul ngbaan ni le bi siir cha baapɔr, ki dii u.

19 Le u foor siib ki kpee, le ki kan Jems ni unaal Jɔnn, bi ye Sebedee aajapɔtiib na. Bi nan bi baaŋɔb ponn ni, ki bi leŋni baapɔr. 20 Libuul ngbaan ni le Yesu yin bi. Le bi siir cha bite Sebedee ni waatutum buŋɔb ngbaan ponn ni, le ki dii Yesu.

Yesu aah nyan tiyayaar uja ni pu na

(Luk 4.31-37)

21 Le bi ti fuu Kapenaum aatiŋ ni. Juu yaab aakpaakool daal, le Yesu koo mmeen aadiik ni, ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr. 22 Waah tuk bi tibɔr ti na, le ni gar bi pam. U tuk bi ke unii u kpa Uwumbɔr aapɔɔn na la, kaa tuk bi ke Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb aah tuk bi pu na.

23 Le uja u tiyayaar joo u na bi mmeen aadiik ngbaan ni, 24 le ki teen ke, “Sin Yesu u ye Nasaref aatiŋ aanii na, aa ban ba ti chee? Aa dan aa nan ŋa timi fam la aa? M nyi si. Aa ye Uwumbɔr aanii u ye chain na la.”

25 Le Yesu kae tiyayaar ngbaan, ki len ke, “Ŋmim. Di uja ngbaan lii.”

26 Le tiyayaar ngbaan cha uja ngbaan aawon gbaa, le ki teen mpɔɔn pu, ki di u lii. 27 Le ni gar bi mɔmɔk pam. Le bi baa tɔb, “Ba sɔ? Ni ye mmɔkm pɔɔn la aa? U kpa mpɔɔn, le ki tuk tiyayaar ke ti di binib lii, le ti kii waamɔb.”

28 Nima pu na, Yesu aayimbil nan moon Galilee aatingbaan mɔmɔk ni.

Yesu aah tii bibum pam laafee pu na

(Matiu 8.14-17; Luk 4.38-41)

29 Yesu ni binib bi dii u na nan nyan mmeen aadiik ngbaan ni, le ki buen Simonn ni Andru aadichal ni. Jems ni Jɔnn mu nan dii bi. 30 Le Simonn aapuu aana bun, ki dɔ kidiik ni. Le uwon ton. Le bi tuk Yesu ke u bun la. 31 Le Yesu buen u chee, ki ti chuu uŋaal, ki fiin u kaan. Le uwon sɔŋ. Le u chann bi tichann.

32 Liyaadaal aajook, buyoonn nwiin lir na, binib nan dan Yesu chee, le ki joo ni bibum mɔmɔk, ni tiyayaar aah joo binib bi na mɔmɔk. 33 Kitiŋ ngbaan aanib mɔmɔk nan kuun nima, Simonn ni Andru do linampal. 34 Bibum ngbaan nan wiir pam ki nan kpa iween aabɔŋ aabɔŋ na, le Yesu cha bi pɔɔk, ki nyan tiyayaar aah joo binib bi na mu. Tiyayaar ngbaan aah nan nyi waah ye unii u na, waa nan tii ti nsan ke ti len tibaa.

Yesu aah tuk binib Uwumbɔr aabɔr Galilee aatim ni pu na

(Luk 4.42-44)

35 Njan aakooja aah wii na, le Yesu fii ki nyan lipaal, ki buen nibaa chee, le ki ti bi nima ubaa ki mee Uwumbɔr. 36 Naah woln kichakpiik ni na, le Simonn ni ujɔtiib mu fii ki nyan, ki bi ban u, 37 le ki ti kan u, le ki bui u ke, “Binib mɔmɔk bi ban si la.”

38 Le u bui bi, “Cha ti buen ntim muken ni, aan m ti tuk bi mu Uwumbɔr aabɔr. Nima le cha m nyan ni Uwumbɔr do.”

39 Le u buen Galilee aatim mɔmɔk ni, ki koo mmeen aadir ni, ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr, le ki nyan tiyayaar binib ponn ni.

Yesu aah cha ukɔndaan pɔɔk pu na

(Matiu 8.1-4; Luk 5.12-16)

40 Ukɔndaan ubaa nan dan Yesu chee, le ki nan gbaan unimbiin ni, ki gaŋ u ke u ter u, le ki bui u ke, “Aa yaa gee kan, aa ga ŋmaa cha m pɔɔk.”

41 Le kinimbaak chuu Yesu. Le u taln uŋaal, ki meeh u, ki bui u, “M gee. Aa pɔɔk.” 42 Libuul ngbaan ni le u pɔɔk, kaa ki ye ukɔndaan. 43 Le Yesu bui u ke u li cha, ki sur u mbamɔm ke, 44 “Li nyi ki taa tuk unii ubaa. Li cha Uwumbɔr aatotoor chee, ki ti di aabaa mɔk u, ki toor kitork tii Uwumbɔr ke Moses aakaal aah len pu na. Nima le ga mɔk binib ke aa pɔɔk a.”

45 Le uja ngbaan buen, ki joo tibɔr ngbaan tuk binib mɔmɔk. Waah ŋa kina na, le Yesu aa ki ŋmaa koo kitiŋ kibaa ni, binib aanimbil ni. U nan gur bi kipɔɔk ni la. Le binib nya itingbaan mɔmɔk ni, ki chaa u chee.

2

Yesu aah cha uja u aawon faan na pɔɔk pu na

(Matiu 9.1-8; Luk 5.17-26)

1 Iwiin ilee aah jer na, le Yesu ki gir buen Kapenaum aatiŋ ni. Le binib ŋun ke u bi linampal. 2 Le kinipaak kuun ni nima chee. Baah wiir pu na, mpaan aa nan ki gur mbisamɔb chee, ubaa ki sil. Le u tuk bi Uwumbɔr aabɔr. 3 Waah bi tuk bi Uwumbɔr aabɔr na, le binib bibaa fuu ni, ki luln ni unii u aawon faan na likekeln ni. Binib binaa le nan luln ni u. 4 Kinipaak ngbaan pu, baa nan ŋmaa koo ni Yesu chee. Le bi jon kidiik paab,* ki chee liboln ki tuur waah si nin chee kidiik ponn ni na, le ki di baah luln ni unii u likekeln ni na ŋa liboln ngbaan ponn ni, ki di u bil Yesu aanimbiin ni. 5 Le Yesu kan baah gaa u ki kii mbamɔm pu na, le ki bui uja u aawon faan na ke, “Maabo, m di cha pinn saatunwanbir.”

6 Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb bibaa nan ka nima, le ki bi dak bisui ni ke, 7 “Ba ŋa uja wee len kina? U sii Uwumbɔr la. Ubaa aan ŋmaa di cha pinn titunwanbir, see Uwumbɔr baanja.”

8 Le Yesu bee baah dak pu na, le ki baa bi, “Ba ŋa ni dak kina nisui ni? 9 Maah bui uja u aawon faan na ke m di cha waatunwanbir pinn u na le pɔɔ, aan m yaa bui u ke u fiin ki yoor waawandookaan ki li chuun, le pɔɔ? 10 M ga mɔk nimi ke min, Unibɔn Aabo kpa mpɔɔn dulnyaa wee ni ke m di cha pinn titunwanbir.” Waah len kina na, le u bui uja u aawon faan na ke, 11 “M bui si la, fiin, ki yoor saawandookaan, ki li chaa kun.”

12 Libuul ngbaan ni le u fii sil, ki yoor waawandookaan, ki nyan lipaal bi mɔmɔk aanimbil ni. Le ni gar bi mɔmɔk pam. Le bi nyuŋ Uwumbɔr ki bui ke, “Taa kee kan kina.”

Yesu aah yin Liifai pu na

(Matiu 9.9-13; Luk 5.27-32)

13 Yesu nan ki gir buen nnyusakpem ni. Le kinipaak dan u chee. Le u tuk bi Uwumbɔr aabɔr. 14 Waah cha na, le u kan ulampoogaar ubaa u ka baah gaal lampoo nin chee na. Bi yin u ke Liifai, le ute ye Alfeus. Le Yesu bui u, “Li dii mi.” Le u fii, ki dii u.

15 Nee aapuwɔb, le Yesu bi Liifai do, ki bi ji tijikaar. Le bilampoogaab ni titunwanbirdam nan wiir, ki dii Yesu. Le bi ponn ni pam mu ka u ni waadidiliib chee, ki bi ji tijikaar. 16 Le Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb bibaa, bi ye Farisii yaab na aah kan ke Yesu bi ji bilampoogaab ni titunwanbirdam chee tijikaar na, le bi baa waadidiliib, “Ba ŋa u ji bilampoogaab ni titunwanbirdam chee tijikaar?”

17 Le Yesu ŋun baah len pu na, le ki bui bi, “Binib bi kpa laafee na aa ban dɔkta, see bi bun na le ban dɔkta. Maa dan ke m nan yin bininyaam. M dan ke m nan yin titunwanbirdam bi nan kpeln baabimbin la.”

Kimɔlul aabɔr

(Matiu 9.14-17; Luk 5.33-39)

18 Le Jɔnn aadidiliib ni Farisii yaab nan bi lulni bumɔb. Le binib bibaa dan nan bui Yesu ke, “Jɔnn aadidiliib ni Farisii yaab aadidiliib lulni bumɔb la. Ba pu saadidiliib ma aa lulni?”

19 Le u baa bi, “Bicham bi dan bi nan ji ubɔndinn aajim na ga ŋmaa lul bumɔb buyoonn upiidinn bi bi chee na aa? Aayii. Buyoonn upiidinn bi bi chee na, baan ŋmaa lul bumɔb. 20 N‑yoonn mu choo, le bi ga chuu nyan upiidinn na bi chee mpɔɔn. N‑yoonn ngbaan le bi ga lul bumɔb.

21 “Ubaa aan di likekepɔln aageln, ki di leŋ libɔkukpokl. U yaa ŋa kina kan, likekepɔln aageln na ga kar libɔkukpokl na. Liboln ngbaan ga waar ki jer njan yaan. 22 Ubaa mu aan di ndawiin, ki di ŋa kilookpok ponn ni. U yaa ŋa kina kan, kilookpok na ga puu, ki bii. Ndaan na mu ga kpir. Bi ga di ndawiin ki di ŋa kiloopɔŋ ni la.”

Juu yaab aakpaakool daal aabɔr

(Matiu 12.1-8; Luk 6.1-5)

23 Juu yaab aakpaakool libaa daal, le Yesu ni waadidiliib bɔ dii kisaak kibaa ponn ni. Baah chuun ki cha na, le waadidiliib joo tijikaar na geei, bi ti ŋmɔ. 24 Le Farisii yaab nan baa Yesu ke, “Ba ŋa saadidiliib ŋani kina? Timi aakaal aa kii ke bi ŋa kina likpaakool daal.”

25 Le u baa bi, “Naa karn Ubɔr David aah nan ŋa pu na aa? Nkon nan joo u ni waanib. Baa nan kpa tijikaar. 26 Le u koo Uwumbɔr Aadichal ni, buyoonn Abiatar nan ye Uwumbɔr aatotoorninkpel na, le ki di Uwumbɔr aaboroboro ŋman, ki joo ti tii waanib mu, bi ŋman. Baah ŋa kina na, le bi bii Moses aakaal mu len ke Uwumbɔr aatotoorb baanja le ga ŋmɔ boroboro ngbaan na.

27 “M tuk nimi la, unibɔn pu le likpaakool daal bi, naa ye likpaakool daal pu le unibɔn bi. 28 Min Unibɔn Aabo le ye likpaakool daal mu Aadindaan.”

3

Yesu aah cha uja u aaŋaal faan na pɔɔk pu na

(Matiu 12.9-14; Luk 6.6-11)

1 Le u ki gir buen mmeen aadiik ni. Le uja u aaŋaal faan na bi nima. 2 Le bi lik Yesu, ke u ga cha uja ngbaan pɔɔk likpaakool daal aan waan cha u pɔɔk. Ba pu? bi ban bi kan nsan aan ki galn u ke u bii likpaakool daal. 3 Le Yesu bui uja u aaŋaal faan na ke, “Nan sil tikaasisik ni,” 4 le ki baa bi, “Likpaakool daal kan, ti ga ŋa ni ŋan na aan ni kaa ŋan na? Ti ga tii unii limɔfal aan ti ga ku u? Timi aakaal mɔk timi kinye?”

Le baa len tibaa. 5 Le u lik bi mɔmɔk, le ki gee liŋuul bi pu. Bitafal aah pɔɔ pu na, le ni bii usui. Le u bui uja u aaŋaal faan na ke, “Taln aaŋaal.” Le u taln uŋaal. Le mu pɔɔk. 6 Le Farisii yaab ngbaan nyan lipaal, le ki buen Ubɔr Herod aanib chee, le ki kpokl baah ga ŋa pu ki ku Yesu na.

Kinipaak aah nan kuun nnyusakpem chee pu na

7 Yesu ni waadidiliib nan buen Galilee Aanyusakpem ni. Le kinipaak dii u. Bi nyan ni Galilee aatim ni la, ni Judea aatim ni, 8 ni Jerusalem, ni Idumea aatim ni, ni ntim mu bi Jɔɔdann aamɔɔdapuul na, ni Taya ni Saidonn aatingbaan ni. Bi nan wiir sakpen a. Bi ŋun Yesu aah tun lijinjiir aatun pu na. Nima le cha bi dan u chee. 9 Le u bui waadidiliib ke bi di buŋɔb deen nnyun pu, nnyusakpem aagbaan chee, aan u koo ni, kinipaak ngbaan taa muen u. 10 U nan tii binib pam laafee. Nima le bibum mɔmɔk tur tɔb, bi ti fuu u chee aan ki di biŋaal meeh u. 11 Tiyayaar ti joo binib na aah kan u na, le ti cha bi gbaan unimbiin ni, le ki teen ke, “Aa ye Uwumbɔr Aajapɔɔn la.”

12 Le Yesu kae tiyayaar ngbaan ke, “Taa li joo mi mooni man.”

Yesu aah nyan waakpambalb kipiik ni bilee pu na

(Matiu 10.1-4; Luk 6.12-16)

13 Yesu nan jon lijool paab, le ki yin waah ban binib bi na ke bi dan u chee. Le bi dan u chee. 14 Le u nyan bijab kipiik ni bilee, bi ti li bi u chee. Le u yin bi ke waakpambalb. U nyan bi ke u tun bi, aan bi ti tuk binib Uwumbɔr aabɔr, 15 ki li kpa mpɔɔn ki nyan tiyayaar binib ni.

16 Waah nyan bijab kipiik ni bilee bi na aayimbil sɔ: Simonn, le Yesu duln u ke Piita; 17 Jems ni unaal Jɔnn bi ye Sebedee aajapɔtiib na, le Yesu duln bi ke Boanejes. Boanejes aatataa le ye ke “Binib bi tar ke utaal na”; 18 ni Andru, ni Filip, ni Batolomiu, ni Matiu, ni Tomas, ni Jems u ye Alfeus aajapɔɔn na; ni Tadeus; ni Simonn u nan ban u kuln waatiŋ aadim na; 19 ni Judas Iskariot, u ga nan kooh uma Yesu na.

Binib bibaa aah sii Uwumbɔr Aafuur Nyaan pu na

(Matiu 12.22-32; Luk 11.14-23; 12.10)

20 Le Yesu chaa kun. Le kinipaak ki kuun ni u chee. Nima pu na, u ni waadidiliib aa nan kpa nsan bi ji tijikaar. 21 Udoyaab aah ŋun kina na, le bi dan bi nan chuu u; ba pu? bi ŋun binib len ke u waar la.

22 Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb bi nyan ni Jerusalem na le bui ke kinimbɔŋ, ki bi yin ki ke Beelsebul, u ye tiyayaar aayidaan na, le joo u ki tii u mpɔɔn ke u nyan tiyayaar binib ni.

23 Baah len kina na, le Yesu yin bi ke bi dan u chee, le ki ŋak bi ŋiyataŋak ke, “Kinimbɔŋ ga ŋa kinye ki nyan kima kinimbɔŋ binib ni? 24 Kitiŋ kibaa ni aanib yaa yakr ki yaa jaa kijaak kan, kitiŋ ngbaan ga bee yɔli. 25 Lidichal libaa ni aanib yaa yakr ki jaa kijaak kan, lidichal ngbaan ga bee yɔli. 26 Kinimbɔŋ aanaan yaab yaa yakr ki jaa kijaak kan, kaan ki ŋmaa sil. Kaanaan ga doo.”

Yesu aah nyaŋ mpɔɔndaan kinimbɔŋ ki bii kaawan pu na

(Matiu 12.29; Luk 11.21-22)

27 “Ubaa aan ŋmaa koo mpɔɔndaan* aadichal ni, ki bii waawan, see u puen buu u le waahr, le ki nin bii waadichal.

28 “M tuk nimi mbamɔn la, Uwumbɔr ga di cha binib aatunwanbir mɔmɔk ki pinn bi. Bi yaa sii u kan, u ga di cha pinn bi. 29 Uwumbɔr Aafuur Nyaan ma kan, unii yaa sii muma kan, Uwumbɔr aan di cha pinn u. U ga li kpa taani n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.” 30 Binib bibaa nan bui ke tiyayaar le joo Yesu. Nima le cha u len kina.

Binib bi ye Yesu aana ni unaatiib na

(Matiu 12.46-50; Luk 8.19-21)

31 Le Yesu aana ni unaatiib fuu ni ki si lipaal, le ki tun unii ke u ti yin Yesu. 32 Le kinipaak ka gob Yesu. Le bi tuk u, “Lik, aana ni aanaatiib si lipaal ki ban si la.”

33 Le u baa bi ke, “Ŋma ye nna? Bilabi ye nnaatiib?” 34 le ki fenn toŋ waadidiliib bi ka gob u na, le ki bui ke, “Lik, nna ni nnaatiib sɔ. 35 Ba pu? unii umɔk ŋani Uwumbɔr aah gee pu na, uma le ye nnaal, ni nninkpan, ni nna.”

4

Unii u yaa njikaabim na aayataŋakl

(Matiu 13.1-9; Luk 8.4-8)

1 Yesu nan ki gir buen Galilee aanyusakpem aagbaan, ki ti tuk binib Uwumbɔr aabɔr. Le kinipaak sakpeŋ ki kuun ni u chee. Baah wiir pu na, le u koo kal buŋɔb ni, nnyun ni. Kinipaak ngbaan mu nan si nnyusakpem aagbaan. 2 Le u tuk bi tibɔr pam ŋiyataŋak ponn ni.

3 U nan bui bi ke, “Li pel man, ukpaal ubaa le nan buen u ti yaa njikaabim. 4 Waah yaa njikaabim ngbaan na, le mubaa lir nsan ni. Le inyoon dan, ki nan peei jin. 5 Le mubaa mu lir ntakpateer paab, titan aah kaa wiir nin chee na. Titan aah kaa wiir na, le mu guu punn mala. 6 Le nwiin puu, ki ton, ki see mu. Mu aah kaa kpa inyaan mbamɔm na, le mu yɔl, ki kpo. 7 Le mubaa mu lir ikokon ponn ni. Le ikokon muun, le ki ku mu, le mu aa mar. 8 Le mubaa mu lir kitiŋ ki ŋan na ponn ni, ki punn, le ki muun, ki mar. Ngem lun piitaa piitaa, ngem mu lun imonko itata, ngem mu lun nkub nkub.

9 “U kpa litafal na kan, u ŋun.”

Ŋitaa ŋi pu u ŋak bi ŋiyataŋak na

(Matiu 13.10-17; Luk 8.9-10)

10 Yesu aah bi ubaa na, le waadidiliib kipiik ni bilee na, ni binib bi nan bi u chee na nan dan ki nan baa u waayataŋak ngbaan aatataa. 11 Le u bui bi ke, “Uwumbɔr le cha ni bee waanaan aabɔbɔrkaan. Binib bi kaa bi waanaan ni na, u ŋak bima le ŋiyataŋak,

12 ‘Aan bi lik ki lik, kaa waa,

ki pel ki pel, kaa beer naatataa.

Bi yaa ŋun ki bee naatataa kan,

nibaakan bi ga kpeln baabimbin,

aan Uwumbɔr di cha baatunwanbir ki pinn bi.’ ”*

Unii u yaa njikaabim na aayataŋakl aatataa

(Matiu 13.18-23; Luk 8.11-15)

13 Le Yesu baa bi ke, “Naa bee liyataŋakl ngbaan aatataa aa? Ni ga ŋa kinye ki bee ŋiyataŋak ŋiken aatataa? 14 Liyataŋakl ngbaan aatataa le ye ke ukpaal ngbaan le ŋaŋ unii u tuk binib Uwumbɔr aabɔr na. 15 Ndibim mu lir nsan ni na le ŋaŋ binib bi ŋun Uwumbɔr aabɔr na. Libuul ngbaan ni le kinimbɔŋ dan ki nan nyan ti bisui ni. 16 Mu lir ntakpateer pu na le ŋaŋ binib bi ŋun tibɔr ngbaan, ki gaa ti mala ni mpopiin na. 17 Bi mu aa gaa ti bisui ni mbamɔm, kaa joo ti ni yunn. Bi yaa kan limukl ti pu kan, bee binib yaa ŋa bi falaa ti pu kan, libuul ngbaan ni le bi ga di ti lii. 18 Binib bibaa mu bi ke njikaabim mu lir ikokon ponn ni na la. 19 Bi ŋun tibɔr ngbaan la. Le dulnyaa wee ni aabɔr, ni liwankpal aakɔrk, ni tiwan aabɔŋ aakɔrk mu koo bisui ni, le ki ku tibɔr ngbaan bisui ni, le taa mar. 20 Mu lir kitiŋ ki ŋan na ponn ni na le ŋaŋ binib bi ŋun tibɔr ngbaan, ki gaa ti, le ki mar. Ngem mar piitaa piitaa, ngem mu mar imonko itata, ngem mu mar nkub nkub.”

Karyaa aayataŋakl

(Luk 8.16-18)

21 Le u baa bi ke, “Unii yaa see karyaa kan, u ga di lisambil chiŋ u pu uu? U ga di siin tiwandookaan aataab la aa? Waan di tɔŋ tiwan nibaa pu la aa? 22 Tibɔr timɔk bɔɔ na, ti ga kpiir. Tibɔbɔrkaan mɔmɔk mu ga nyan mpaan pu. 23 U kpa litafal na kan, u ŋun.

24 “Cha nitafal li bi naah ŋun ti na ni man. Naah tii pu na, Uwumbɔr mu ga giin kina le ki tii nimi. U ga tii nimi ki jer naah tii pu na. 25 Unii umɔk kpa na, Uwumbɔr ga kpee u. Unii u kaa kpa na, Uwumbɔr ga chuu gaa waah kpa ni pɔkaa na.†

Tijikaar aah ŋa pu na aayataŋakl

26 “Uwumbɔr aanaan naahn njikaabim mu uja bun waasaak ni na la. 27 U geeni kinyeek, kitaak yaa woln kan, u fii. Le njikaabim ngbaan ga punn, ki muun. Waa nyi mu aah ŋa pu ki punn, aan ki muuni na. 28 Kitiŋ ngbaan le cha tijikaar ŋa. Njan le mu punn, le ki nin muun ki poo, le ki mar. 29 Ti yaa nan biir kan, ni ŋeer lijikaacheel la. Nima pu na, u ga di gɔrk, ki buen ti chee ti.”

Tisufar aabil aayataŋakl

(Matiu 13.31-32, 34; Luk 13.18-19)

30 Yesu nan baa bi ke, “M ga di ba ki di ŋaŋ Uwumbɔr aanaan? M ga di liyataŋakl bayaar ki di ŋaŋ mu? 31 Mu naahn linaanyiimbil la. Libil ngbaan le ye libil waatiir, ŋibil mɔmɔk filk jer lima la. 32 Bi yaa di li bun kan, li ga punn ki muun ki jer tisufar mɔmɔk, ki ŋa ibon i filk na. Le inyoon i laani paacham na ga ŋmaa ter yaadil ibon ngbaan pu.”

33 Kina le Yesu di ŋiyataŋak ŋimina aaboln pam tuk bi Uwumbɔr aabɔr. U ŋak bi ŋiyataŋak ki ti ŋeer baah ga ŋmaa pel pu na la. 34 Waa len tibaa bi chee, see ŋiyataŋak ŋmeen. U ni waadidiliib aah bi bibaa na, le u ŋeer ŋiyataŋak ngbaan aatataa tuk bi.

Yesu aah ŋa pu ki cha kibuŋ ŋmin na

(Matiu 8.23-27; Luk 8.22-25)

35 Nwiin ngbaan daal aajook, le u bui waadidiliib ke, “Cha ti puur nnyusakpem man.” 36 Le bi siir kinipaak ngbaan chee, ki koo u chee buŋɔb ni. Iŋɔi iken mu nan bi nima chee. 37 Baah cha na, le kibuŋ ti fii ki bi daar. Le tinyunkpenn fii yeŋni, ki koo buŋɔb ngbaan ponn ni, le bu ban bu liin. 38 Yesu mu dɔ liyikukur pu geen, liŋɔjuul wɔb. Le bi dan nan finn u, le ki bui u ke, “Umɔmɔkr, ti yaa bee nnyun ni kan, aatafal aa bi ti ni ii?”

39 Le u fii ki kae kibuŋ ngbaan, le ki bui nnyun ngbaan ke, “Doon suuna.” Libuul ngbaan ni, le kibuŋ ngbaan ŋmin, nnyun mu doon suuna, ni mɔmɔk ŋmin chii. 40 Le u baa bi, “Ba ŋa ni san ijawaan? Naa kee gaa mi ki kii mbamɔm aa?”

41 Tɔ, ijawaan nan chuu bi sakpen, le bi baa tɔb ke, “Ba aanibol bi na? Kibuŋ ni nnyun mu kpaan kii waamɔb.”

5

Yesu aah cha uwaar pɔɔk pu na

(Matiu 8.28-34; Luk 8.26-39)

1 Le bi fuu nnyusakpem aadapuul, Gerasiin yaab aatiŋ ni. 2 Le uwaar ubaa nan bi nima. 3 Waakookoo yaan nan ye baah sui binib titakpalunn ti ponn ni na la. Ubaa aa ŋmaa baa u kaan. Bi yaa buu u tikululn kan, u keei ti la. 4 Bi nan joo idɔribi ni tikululn buu u kpala kpala. Le u keei tikululn ngbaan, ki gbaa wiir idɔribi mu. Ubaa aa ŋmaa tiŋ u. 5 Nwiin pu ni kinyeek, u po bi ŋikaakul ngbaan ni, ni ŋigongon paab, ki tar, ki joo ŋitakpal geei ubaa.

6 Yesu aah nyan buŋɔb ni na, le uwaar ngbaan bi dandar, ki kan u, ki san nan tooh u nsan ni, le ki nan gbaan unimbiin ni, ki doon u. 7-8 Le Yesu bui ke, “Tiyayaar, nyan uja ngbaan ni.” Le u teen ki len mpɔɔn pu ke, “Yesu, si u ye Uwumbɔr u kaa kpa ŋeen aatɔ na Aajapɔɔn na, aa ban ba m chee? M gaŋ si Uwumbɔr pu, taa ŋa mi falaa.”

9 Le Yesu baa u, “Bi yin si ke ba?”

Le u bui u, “Ti ye tiyayaar ti wiir na la, nima le bi yin mi ke Kipaak,” 10 le ki gaŋ u sakpen ke u taa jenn nyan ti kitiŋ kee ni.

11 Igbeer ibaa mu nan bi nima chee, ki wiir, ki chuun ji limɔɔgongoln paab. 12 Le tiyayaar ngbaan gaŋ Yesu ke, “Cha ti ti koo igbeer ngbaan ni.” 13 Le u kii. Le ti nyan uja ngbaan ni, ki ti koo igbeer na ni. Le igbeer mɔmɔk san sunn limɔɔgongoln taab, ki ti koo nnyun ni, ki bee nnyun ni. I ga nan li fuu ŋichur ŋilee.

14 Le bijab bi kii igbeer ngbaan na san buen kitiŋ ni, ni itingbaan ni, ki ti tuk binib tibɔr ngbaan. Binib aah ŋun kina na, le bi dan bi nan lik budabu ŋa na, 15 le ki fuu ni Yesu chee, ki kan uja u tiyayaar ti wiir na nan joo u na ka nima. U cheer, ki pee tiwanpeenkaan, kaa ki chuun uŋmeen. Le ijawaan chuu bi. 16 Binib bi kan Yesu aah nyan tiyayaar uja ngbaan ni pu na nan tuk bi Yesu aah ŋa pu na, ki tuk bi naah ŋa igbeer ngbaan mu pu na. 17 Le bi gaŋ Yesu ke u nya baatiŋ ni.

18 Le u gir ti koo buŋɔb na ni. Waah gir u ti koo buŋɔb ni na, le uja u tiyayaar nan joo u na gaŋ u ke u cha u dii u. 19 Le u yii, le ki bui u, “Gir kun, ki ti tuk aadoyaab Uwumbɔr aah san si kinimbaak ki tun litukpaan tii si pu na.”

20 Le u buen, ki di bɔ dii kitiŋ ki bi yin ki ke Ntim Kipiik na ni, le ki tuk binib Yesu aah tun litukpaan pu ki tii u na. Le ni gar bi mɔmɔk pam.

Yesu aah cha upii ubaa pɔɔk aan ki fikr upiibo nkun ni pu na

(Matiu 9.18-26; Luk 8.40-56)

21 Yesu nan ki gir puur nnyusakpem aadapuul, buŋɔb na ni. Waah ti fuu nima na, le kinipaak sakpeŋ kuun ni u chee. Le u si nnyun aagbaan. 22 Le uja ubaa dan u chee. U ye mmeen aadiik ni aaninkpel ubaa la. Le bi yin u ke Jairus. Waah kan Yesu na, le u nan gbaan unimbiin ni, 23 ki gaŋ u sakpen le ki bui u ke, “Ni yaa ki kpee siib na kan, mbisal ga kpo. M gaŋ si la, dan nan di aaŋaal ki di paan u pu, aan u pɔɔk ki taa kpo.”

24 Le Yesu dii u buen. Le kinipaak ngbaan mu dii Yesu, ki mueni u.

25 Le upii u fu tipiir ŋibin kipiik ni ŋilee taa door na, mu bi nima chee. 26 U nan chaa biteteeb chee, ki kan falaa aabɔŋ mɔmɔk, ki jin waamombil mɔmɔk doo, le naa soor. U nan moo buŋni la. 27-28 Le u ŋun Yesu aabɔr, le ki len usui ni ke u yaa po meeh waawanpeenkaan kan, u ga pɔɔk. Le u bɔ kinipaak ngbaan ponn ni, ki paan Yesu aapuwɔb, ki taln uŋaal, ki meeh waawanpeenkaan.

29 Libuul ngbaan ni, le u pɔɔk, ki bee uwon ponn ni ke iween ngbaan doo a. 30 Le Yesu bee usui ni ke mpɔɔn ngem nyan u ni a. Le u fenn kinipaak ngbaan ni, ki baa ke, “Ŋma meeh maawanpeenkaan?”

31 Le waadidiliib bui u, “Aa kan kinipaak ngbaan aah kpei si pu na, le aa baa ke ŋma meeh si?”

32 Le u fenn, ki lik ŋipepel mɔmɔk ke u kan udaan u meeh u na. 33 Le upii ngbaan bee tiwan ni ŋa u na. Ijawaan mu chuu u, le uwon gbaa. Le u dan nan gbaan Yesu aanimbiin ni, ki tuk u waabɔr mɔmɔk. 34 Le Yesu bui u, “Mbisal, saah gaa mi ki kii mbamɔm pu na, nima le cha aa pɔɔk. Li cha ni mpopiin. Saaween ngbaan aan ki fii.”

35 Yesu aah len kina na, le binib bibaa nyan ni Jairus do, ki tooh ni bi nsan ni, ki nan bui Jairus ke, “Aabisal kpo a. Taa ki cha Umɔmɔkr ngbaan ŋani falaa ki cha aado.”

36 Yesu nan ŋun baah len pu na, le ki bui Jairus, “Tii mi naadii, ki taa san ijawaan.” 37 Yesu aa nan cha ubaa ki dii u ki kpee Piita ni Jems, ni Jems aanaal Jɔnn pu. 38 Yesu nan fuu Jairus do le ki ŋun kifuuk pu. Binib bi nima ki wiir, ki wii ikpowiil, ki kaani. 39 Le u koo lidichal ngbaan ni. Waah koo ni na, le u baa bi, “Ba ŋa ni kpa kifuuk kina, ki wii? Ubo ngbaan aa kpo. U geen la.”

40 Le bi laa u sakpen. Le u jenn nyan bi mɔmɔk lipaal, 41 ki di ubo ngbaan aate ni una, ni waadidiliib bitaa na, ki di koo waah bi kidiik ki ponn ni na, le ki ti chuu uŋaal, ki bui u ke, “Upiibo, m bui si la, fiin.”

42 Libuul ngbaan ni, le u fii sil, ki chuun gonni. U nan ye ŋibin kipiik ni ŋilee aabo la. Le ni gar bi ki ti nyaŋ. 43 Le Yesu bui bi ke bi taa tuk unii ubaa, le ki bui bi ke bi tii upiibo ngbaan tijikaar u ji.

6

Nasaref aatiŋ aanib aah yii Yesu pu na

(Matiu 13.53-58; Luk 4.16-30)

1 Yesu nan siir nima chee, ki gir buen udo aatiŋ ni. Le waadidiliib dii u. 2 Likpaakool daal, le u buen mmeen aadiik ni, ki ti tuk binib Uwumbɔr aabɔr. Kinipaak ki bi nima na aah ŋun waaliin na, ni gar bi pam. Le bi baa tɔb ke, “Uja wee kan nimina mɔmɔk la chee? U tee kpa ba aalanboln na? Waah tun lijinjiir aatun pu na, u ŋani kinye ki tun ŋi? 3 Waa ye kapenta na aa? Waa ye Mari aajapɔɔn la aa? Waa ye Jems, ni Joses, ni Judas, ni Simonn aakpel la aa? Uninkpatiib aa bi do chee na la aa?” Binib ngbaan nan len kina ki yii u.

4 Le u bui bi, “Binib pak Uwumbɔr aabɔnabtiib la, see bido aatiŋ ni aanib, ni baamaal, ni baachiln ni aanib baanja le aan pak bi.”

5 Le u di uŋaal paan bibum siib pu, ki cha bi pɔɔk, kaa ki ŋmaa tun lijinjiir aatuln liken nima chee; ba pu? baa nan gaa u ki kii. 6 Baah kaa gaa u ki kii na, le ni gar u pam.

Yesu aah tun waadidiliib kipiik ni bilee pu na

(Matiu 10.5-15; Luk 9.1-6)

U nan bɔ dii itingbaan ni, le ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr. 7 Le u yin waadidiliib kipiik ni bilee na ke u tun bi nibaa chee, bilelee, bilelee. U tii bi mpɔɔn ke bi ti nyan tiyayaar binib ni, 8 le ki bui bi, “Ni taa tun lisachuln aatuln libaa. Ni taa li joo nibaa see kijaangbeek baanja. Ni taa li joo tijikaar, ki taa li joo litaakɔr, ki taa li joo ŋimombil tikpalɔnn ni, ki taa li joo libɔkul ki kpee naah pee li na pu. 9 Ni li tak ŋinaatak man. 10 Naah ti koo lidichal li ponn ni na, ni li bi li ponn ni ki ti saa bundaln ni ga nyan kitiŋ ngbaan ponn ni na, ki taa ki kpeln lidichal. 11 Kitiŋ kibaa aanib yaa kaa gaa nimi, ki yaa yii nimi aabɔr kan, ni nya nima, ki kpaar nitaa aatatan lii nima. Nimina le ga li ye nsurm ki tii bi.”

12 Waadidiliib ngbaan nan buen, le ki ti bui binib, “Kpeln nimi aabimbin man.” 13 Bi nan nyan tiyayaar binib pam ponn ni, ki di nkpan nuk binib pam aayil, le bi pɔɔk.

14 Yesu aayimbil nan moon ŋipepel mɔmɔk ni. Le Ubɔr Herod mu ti ŋun u pu, le ki bui ke Jɔnn u nan muini binib nnyun ni na le fikr nkun ni, nima le cha u kpa mpɔɔn ki tun lijinjiir aatun ngbaan.

15 Le biken mu bui ke u ye Uwumbɔr aabɔnabr Elaija u nan bi n‑yaayoonn na la. Le biken mu bui ke u ye Uwumbɔr aabɔnabr ke bibɔnabtiib bi nan bi n‑yaayoonn na la.

Jɔnn u nan muini binib nnyun ni na aakun

(Matiu 14.1-12; Luk 9.7-9)

16 Tɔ, Ubɔr Herod aah ŋun Yesu aabɔr na, le u bui ke, “U ye Jɔnn, u m nan chuu gii uyil na la. U fikr nkun ni la.” 17 Budabu pu Ubɔr Herod len kina na le ye ke u nan tun waajab bi ti chuu Jɔnn, ki buu u tikululn, ki di u ŋa kiyondiik ni. Taani u cha u chuu u na, le ye ke Jɔnn nan bui u ke waah ŋa pu na, naa ŋan. Ba pu? Ubɔr Herod nan kpa naal ubaa, bi yin u ke Filip, le u nan gaa unaal ngbaan aapuu u chee. Bi yin upii ngbaan ke Herodias. 18 Le Jɔnn bui Ubɔr Herod ke waah gaa unaal aapuu na, u bii Uwumbɔr aakaal.

19 Nima pu le Herodias nan nann Jɔnn, ki ban u ku u, kaa ŋman; 20 ba pu? Ubɔr Herod aa nan cha u ŋa u nibaa. Herod san Jɔnn ki bee ke u ye uninyaan u bi chain na la. Nima pu na, Herod nan gee u li pel waabɔr. Waah nan ŋun waabɔr ti na nan ŋa u ilandak sakpen a.

21 Le Ubɔr Herod aamaal aawiin daal nan fuu. Le u ŋa tijikaar pam, ki yin bininyuum, ni waajab aaninkpiib, ni Galilee aatiŋ aaninkpiib ke bi dan nan ji. 22 Baah bi ji tijikaar ngbaan na, le Herodias aabisal dan nan waa liwaal bi mɔmɔk aanimbiin ni. Le ni mɔɔr Ubɔr Herod, ni binib bimɔk nan bi ji u chee tijikaar na. Le Ubɔr Herod bui u ke u ga tii u ipiin. U yaa len waah ban pu na kan, nima le u ga tii u. 23 U nan puu Uwumbɔr ke u ga tii u waah ban pu na; ni yaa po ye waanaan ligeln kan, u ga tii u.

24 Le usapɔɔn ngbaan buen ti baa una ke, “M ga bui u ke u tii mi ba?”

Le una Herodias kan nsan mu u ga di ku Jɔnn na, le ki bui waabo ke, “Li cha ti bui u ke aa ban Jɔnn u muini binib nnyun ni na aayil la.”

25 Le u gir buen Ubɔr Herod chee mala, ki ti bui u ke, “M ban ke aa di Jɔnn u muini binib nnyun ni na aayil, ki di ŋa likusambil ponn ni, ki di tii ni mi dandana wee.”

26 Waah len kina na, le ni bii Ubɔr Herod aasui sakpen. Waah puu tipuur ti bicham aanimbil ni na, nima le waa ban ke ti bee. 27 Libuul ngbaan ni le u tun waajab ponn ni ubaa ke u ti li joo ni Jɔnn aayil. Le uja ngbaan buen kiyondiik ni, ki ti chuu gii ni Jɔnn aayil, 28 ki di ŋa likusambil ponn ni, ki joo ni nan di tii usapɔɔn ngbaan. Le u mu di ti tii una. 29 Jɔnn aadidiliib aah ŋun kina na, bi dan nan yoor linikpol ngbaan, ki ti di sub.

Yesu aah kpiin bijab ŋichur ŋiŋmu pu na

(Matiu 14.13-21; Luk 9.10-17; Jɔnn 6.1-14)

30 Yesu aakpambalb nan ki gir ni u chee, ki nan tuk u baah tuk binib Uwumbɔr aabɔr, ki tun lituln mɔmɔk pu na. 31 Binib mu nan bi nima chee ki wiir, bibaa choo, biken mu gir. Nima pu na, u ni waadidiliib aa nan kpa mpaan bi ji tijikaar. Le u bui bi, “Cha ti buen kipɔɔk ni, binib aah kaa bi nin chee na, ki ti li bi tibaa, ki kal ki fuur.” 32 Le bi koo buŋɔb ni, ki kpak nnyusakpem aagbaan, ki ti bi kipɔɔk ni bibaa.

33 Binib nan kan baah cha pu na. Le bi ponn ni pam bee bi, le ki nyan itingbaan mɔmɔk ni, ki san kpak nnyusakpem aagbaan, ki ti puen bi fuu nima. 34 Yesu aah nan ti fuu nima ki nyan buŋɔb ni na, u kan kinipaak sakpeŋ. Bi nan bi ke ipiih i chuun kaa kpa upihkpaal na. Nima le u san bi kinimbaak, ki tuk bi Uwumbɔr aabɔr pam. 35 Kijook aah joor na, le waadidiliib dan nan bui u ke, “Ti bi kipɔɔk ni la. Kijook mu joor a. 36 Cha binib ngbaan buen itingbaan ni ki ti daa tijikaar ki ji.”

37 Le u bui bi, “Nimi nibaa tii bi tijikaar bi ji man.”

Le bi baa u, “Ti ga di iwiin ikui ilee aapal ki daa tijikaar ki nan tii bi, bi ji ii?”

38 Le u baa bi, “Ni kpa ŋiboroboro kpin ŋiŋa? Li cha ti lik man.”

Le bi buen ti lik, ki gir ni nan tuk u ke, “Ti kpa ŋiboroboro kpin ŋiŋmu ni ijan ilee.”

39 Le u bui kinipaak ngbaan mɔmɔk ke, “Kaln kitiŋ timosɔnn pu man, ŋikpuk ŋikpuk.” 40 Le bi kal nkub nkub, ikuul piiŋmu pu. 41 Le u yoor ŋiboroboro kpin ŋiŋmu, ni ijan ilee ngbaan, ki waan lik paacham, ki doon Uwumbɔr, le ki gii gii boroboro ngbaan, ki di tii waadidiliib ke bi yakr siin binib ngbaan aanimbiin ni. Le u yakr ijan ilee ngbaan mu, ki di tii bi mɔmɔk. 42 Le bi mɔmɔk ŋman ki bab. 43 Baah ŋman ki bab na, le waadidiliib kuun boroboro ni ijan i gur na, ki gbiin tibɔɔkur kipiik ni tilee. 44 Bijab bi jin tijikaar ngbaan na nan ye ŋichur ŋiŋmu la.

Yesu aah chuun nnyun pu pu na

(Matiu 14.22-33; Jɔnn 6.15-21)

45 Libuul ngbaan ni, le Yesu muk waadidiliib ke bi gir koo buŋɔb na ni, ki loln u pu nsan, ki puur nnyusakpem aadapuul, ki buen Betseda aatiŋ ni. Le u tuk kinipaak ngbaan ke bi li cha kun. 46 Waah chɔi bi na, le u jon lijool paab, u ti mee Uwumbɔr. 47 Le ni mue. Le u bi nima, ubaa. Waadidiliib mu nan bi buŋɔb ni, nnyusakpem aakaasisik ni. 48 Libuln mu daar ki tok bi sakpen ki muk bi. Le Yesu kan ke ni pɔɔ sakpen baah ga ŋaal buŋɔb pu aan bu chuun na. Ikooja aah wii buyoonn na, le u chuun nnyun paab, ki buen bi chee, ki ti ŋaŋ bi. U ba ga nan jer bi pu. 49-50 Le bi mɔmɔk kan u chuun nnyun pu. Baah kan u na, le bi dak ke ni ye utekpiir aawiin la. Le ijawaan chuu bi sakpen. Le bi faa ikuun.

Libuul ngbaan ni le u bui bi, “Chuu nibaa man. Min ye. Ni taa san ijawaan man,” 51 le ki koo buŋɔb ni bi chee. Waah koo buŋɔb ni na, le libuln ŋmin. Le ni gar bi ki ti nyaŋ; 52 ba pu? bitafal aah pɔɔ pu na, nima le baa bee waah fe di boroboro tun lijinjiir aatuln pu na aatataa.

Yesu aah cha bibum pɔɔk Genesaret aatiŋ ni pu na

(Matiu 14.34-36)

53 Le bi fuu nnyusakpem aadapuul, Genesaret aatiŋ chee, le ki nyan buŋɔb ni, ki di bu gbin. 54 Baah ti nyan buŋɔb ni na, libuul ngbaan ni le binib bee Yesu, 55 ki san buen itingbaan mɔmɔk ni, ki luln ni bibum ŋikeken ni, ki joo ni bi u chee. Bi yaa ŋun waah bi nin chee na kan, le bi joo ni bibum u chee. 56 U yaa buen ntisakpem ni, bee itingbaan ni kan, bi joo ni bibum, ki nan bilni kinyaŋ ni, le ki mee u ke u cha bibum meeh waabɔkul aamɔjuul. Bimɔk meeh li na, libuul ngbaan ni le bi pɔɔk.

7

Biyaajatiib aakaal

(Matiu 15.1-9)

1 Le Farisii yaab ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb bibaa nyan Jerusalem, ki dan nan kuun Yesu chee. 2 Bi nan kan ke waadidiliib bibaa aah ji tijikaar pu na, bi bii baakaal; ba pu? baa ŋir biŋaal.

3 Farisii yaab ni Juu yaab biken dii biyaajatiib aakaal la. Bi yaa kaa ŋir biŋaal mbamɔm kan, baan ji tijikaar. 4 Bi yaa nyan kinyaŋ ni kan, baan ji nibaa see bi puen fu nnyun waahr, le ki dii ikaal aabɔŋ aabɔŋ ke nimina na, ki ŋir ŋisambil, ni ŋibuu, ni tiyir, ni tiwandookaan, baakaal aah dii pu na.

5 Le Farisii yaab, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ngbaan baa Yesu ke, “Ba ŋa saadidiliib aa dii tiyaajatiib aakaal? Bi ji tijikaar kaa ŋir biŋaal.”

6 Le u bui bi, “Nimi biŋmaŋmannim, Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya aah nan len nimi aabɔr na, u nan len mbamɔn la ke,

‘Binib ngbaan pak Uwumbɔr bumɔb ni la.

Bisui daa u chee.

7 Bi dooni u yɔli la,

ki mɔk binib biyaajatiib aakaal, ke ni ye waakaal la.’ ”*

8 Yesu nan ki tuk bi ke, “Ni di Uwumbɔr aakaal lii, le ki joo binib yaan.

9 “Ni tee yii Uwumbɔr aakaal, le ki dii niyaajatiib aakaal. 10 Moses nan len ke, ‘Aa li pak aate ni aana,’† ki ki len ke, ‘Unii yaa len tibɔbir lii ute, bee una pu kan, ni ku u.’‡ 11 Le nima len ke unii yaa bui ute, bee una ke, ‘Maah ba ga tii si ni na, maan ki ŋmaa tii si. M di tii Uwumbɔr a,’ 12 ki yaa kaa tii ute ni una nibaa kan, ni kii kina la. 13 Nimina ponn ni, ni yii Uwumbɔr aabɔr, le ki dii niyaajatiib aakaal, ki tuk binib ke bi mu li dii kina. Ni ŋani tiwan nimina mɔmɔk aabɔŋ pam.”

Tiwan ni ŋani unii titunwanbirdaan na

(Matiu 15.10-20)

14 U nan ki yin kinipaak ngbaan, le ki bui bi, “Ni mɔmɔk li pel man, aan ki bee maah ga tuk nimi pu na aatataa. 15 Tiwan ni unii di ŋa umɔb ni u di nab na nibaa aan ŋmaa ŋa u titunwanbirdaan. Tiwan ni nyani umɔb ni na, nima le ŋani u titunwanbirdaan. [ 16 U kpa litafal na kan, u ŋun.”]

17 Le u siir kinipaak ngbaan chee, ki kun. Waah koo kidiik ni na, le waadidiliib baa u waayataŋakl ngbaan aatataa. 18 Le u baa bi, “Ni mu aa kee bee maaliin aatataa aa? Naa nyi ke unii aah ji tiwan ni na aan ŋmaa ŋa u titunwanbirdaan aa? 19 Waah ji ni na aa koo usui ni. Ni koo lipuul ni la, le u ti sɔnn.” Yesu aah len kina na, ni mɔk ke tijikaar tibaa aa kɔ.

20 Le u nan ki tuk bi, “Tiwan ni nyan unii aamɔb ni na, nima le ŋani u titunwanbirdaan. 21 Tiwan ni nyani binib aasui ni na le ye ilandak i kaa ŋan na, ni kidagook aatuln, ni kinaayuk, ni linikul, 22 ni iniman, ni mbiin, ni linyamɔngee, ni inimpoo, ni lipiipoln, ni ŋisiibil, ni kalmbaani, ni kijɔrk aatuln. 23 Tiwanbir nimina mɔmɔk nyan ni unii aasui ni la, le ki ŋani u titunwanbirdaan.”

Upii aah gaa Yesu ki kii mbamɔm pu na

(Matiu 15.21-28)

24 Le Yesu siir nima, ki buen Taya ni Saidonn aatingbaan ni, ki ti koo lidichal libaa ni, kaa gee ke unii ubaa li nyi ke u bi nima. U mu aa ŋmaa bɔr. 25-26 Upii ubaa nan bi nima chee. Waa ye Juu yaab aanii ponn ni ubaa. Bi nan ma u Fonisia aatiŋ ni, Siria aatingbaan ni la. Le tiyayaar joo ubisal. Le upii ngbaan ŋun Yesu pu, ki dan nan gbaan unimbiin ni, ki gaŋ u ke u nyan tiyayaar ti joo waabo na. 27 Le Yesu bui u, “Cha ti kpiin mbim waahr. Ti yaa di mbim aajikaar ki di tii ibɔ kan, naa ŋan.”

28 Le u bui u, “Ndindaan, ni ye mbamɔn la; ibɔ mu tee dɔ teebul taab ki ji mbim aajikaabol ŋi lir kitiŋ na.”

29 Le Yesu bui u, “Saah len mbamɔn pu na, nima le cha m nyan tiyayaar ngbaan saabo ni. Aa ga ŋmaa gir kun.”

30 Le u gir kun linampal, ki ti kan ke tiyayaar ngbaan sil nyan waabo ni. U nan dɔ kidiik ni la.

Yesu aah cha ubir pɔɔk pu na

31 Le Yesu ki nyan Taya aatingbaan ni, ki di bɔn dii Saidonn aatiŋ ni, ki ti bɔn dii kitiŋ ki bi yin ki ke Ntim Kipiik na ni, ki ti fuu Galilee Aanyusakpem ni. 32 Le binib bibaa joo ni ubir u chee. Utafal mu kpaa. Le bi gaŋ Yesu ke u di uŋaal paan u pu. 33 Le Yesu di u nyan kinipaak ngbaan ponn ni, ki di buen n‑gbaan, ki ti di uŋanbim meeh utafakpaa ngbaan aatafal, ki tii timɔɔtan meeh utafakpaa ngbaan aalambil, 34 le ki waan lik paacham, ki fuur lii uponn ni, le ki bui u ke, “Efata.” Efata aatataa le ye ke “Kpaar.”

35 Libuul ngbaan ni, le u ŋun. Ulambil mu lɔkr, le u piin ki bi len tibɔr mbamɔm. 36 Yesu nan bui bi ke bi taa tuk ubaa. U yaa bui bi ke bi taa tuk ubaa kan, le bi moo mooni ti. 37 Ni nan gar binib ki ti nyaŋ, le bi len ke, “Waah ŋani nimɔk na, ni ŋan. U cha bitafakpaab ŋun, ki cha bibirb mu len.”

8

Yesu aah kpiin binib ŋichur ŋinaa pu na

(Matiu 15.32-39)

1 N‑yoonn ngbaan le kinipaak ngbaan ki kuun ni Yesu chee. Baa nan kpa nibaa bi ji. Le u yin waadidiliib ke bi dan u chee, le ki bui bi ke, 2 “M san kinipaak ngbaan kinimbaak la; bi bi m chee iwiin itaa, kaa kpa nibaa bi ji. 3 Bibaa nyan ni dandar la. M yaa kaa tii bi tijikaar, ki bui bi ke bi li chaa kun kan, bi ga ti fik nsan ponn ni.”

4 Le waadidiliib bui u, “Ti bi kipɔɔk ni la. Ti ga kan tijiir la chee aan ki di tii binib ngbaan mɔmɔk aan bi ji bab?”

5 Le u baa bi, “Ni kpa ŋiboroboro kpin ŋiŋa?”

Le bi bui u ke, “Ŋilole.”

6 Le u bui kinipaak ngbaan, “Kaln kitiŋ man.” Le u yoor ŋiboroboro kpin ŋilole ngbaan, ki doon Uwumbɔr, ki gii gii, ki di tii waadidiliib ke bi yakr siin kinipaak ngbaan aanimbiin ni. Le bi yakr siin binimbiin ni. 7 Bi nan kpa njanbim siib mu. Le u yoor ijan ngbaan mu, ki doon Uwumbɔr, le ki bui bi ke bi di i mu ki di yakr siin binimbiin ni. 8 Le bi mɔmɔk ŋman ki bab. 9 Bi ga nan li fuu ŋichur ŋinaa. Baah ŋman ki gur na, le waadidiliib peei ki gbiin tibɔɔkur tilole. Le u bui kinipaak ngbaan ke bi li chaa kun. 10 Libuul ngbaan ni, le u ni waadidiliib koo buŋɔb ni, ki buen Dalmanuta aatiŋ ni.

Baah ban ke Yesu tun lijinjiir aatuln pu na

(Matiu 12.38-42; 16.1-4)

11 Le Farisii yaab dan, ki nan kpak Yesu kinikpakpak. Bi nan ban bi tɔŋ u la, le ki bui u ke u tun lijinjiir aatuln Uwumbɔr aapɔɔn pu, aan bi kan. 12 Le Yesu fuur lii uponn ni, ki baa bi, “Nimi dandana aanib, ba ŋa ni ban ke m tun lijinjiir aatuln aan ni kan? M tuk nimi mbamɔn la, maan tun lijinjiir aatuln aan ni kan.”

13 Le u siir nima ki cha bi. Le u ni waadidiliib ki gir koo buŋɔb ngbaan ni ke bi puur nnyusakpem.

Bi li nyi Farisii yaab aamɔkm

(Matiu 16.5-12)

14 Waadidiliib nan suln kaa joo boroboro. Boroboro kpiln libaa baanja le nan bi baaŋɔb ni. 15 Le u bui bi, “Ni li nyi man Farisii yaab, ni Ubɔr Herod aaboroboro aanyɔk.”

16 Le bi bui tɔb, “Taah kaa joo boroboro na, nima le cha u len kina.”

17 Le Yesu bee baah len tɔb chee pu na, le ki baa bi, “Ba ŋa ni len tɔb chee ke naa joo boroboro? Naa kee bee maabimbin aa? Naa bee maah len pu na aatataa aa? Nitafal pɔɔ la aa? 18 Ni kpa ŋinimbil, kaa waa aa? ki kpa ŋitafal, kaa ŋun aa? 19 Maah nan di ŋiboroboro kpin ŋiŋmu ki gii yakr binib ŋichur ŋiŋmu na, ni nan peei ni gur na tibɔɔkur tiŋa? Naa teer la aa?”

Le bi bui u, “Kipiik ni tilee.”

20 Le u ki gir baa bi, “Maah nan di ŋiboroboro kpin ŋilole ki gii yakr tii binib ŋichur ŋinaa na, ni nan peei ni gur na tibɔɔkur tiŋa?”

Le bi bui u, “Tilole.”

21 Le u ki baa bi, “Naa kee nin bee maah len pu na aatataa aa?”

Yesu aah likr ujoon aanimbil pu na

22 Le bi fuu Betseda aatiŋ ni. Le binib bibaa joo ni ujoon Yesu chee, ki nan gaŋ u ke u di uŋaal meeh u. 23 Le Yesu chuu uŋaal, ki dar u ki di nyan kitiŋ ngbaan ni, le ki ti tii timɔɔtan ŋa ujoon ngbaan aanimbil ni, ki di uŋaal paan u pu, ki baa u, “Aa waa aa?”

24 Le u lik, le ki bui ke, “M waa binib chuun ki naahn isui la.”

25 Le Yesu ki gir di uŋaal paan unimbil pu. Le u lik mbamɔm, ki pɔɔk, ki waa tiwan mɔmɔk chain. 26 Le Yesu bui u ke u li tak nsan chaa kun. U taa bɔ dii kitiŋ ngbaan ni.

Piita aah len Yesu aabɔr pu na

(Matiu 16.13-20; Luk 9.18-21)

27 Yesu ni waadidiliib nan siir nima ki di buen Siisarea Filipi aatingbaan ni. Baah cha na, le u baa bi, “Binib bui ke m ye ŋma?”

28 Le bi bui u, “Bibaa len ke aa ye Jɔnn u nan muini binib nnyun ni na. Biken mu len ke aa ye Uwumbɔr aabɔnabr Elaija u nan bi n‑yaayoonn na la. Biken mu len ke aa ye n‑yaayoonn na aabɔnabtiib ponn ni ubaa la.”

29 Le u ki baa bi, “Nima len ke m ye ŋma?”

Le Piita bui u, “Aa ye Kristo u Uwumbɔr lee u na la.”

30 Le Yesu sur bi ke bi taa tuk unii ubaa.

Yesu aah tuk waadidiliib waah ga ji falaa pu na

(Matiu 16.21-28; Luk 9.22-27)

31 Le u piin ki tuk waadidiliib ke, “Min Unibɔn Aabo ga ji falaa sakpen. Juu yaab aaninkpiib, ni Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ga yii mi, ki ku mi. Iwiin itaa daal le m ga fikr nkun ni.” 32 U tuk bi tibɔr ngbaan chain la. Le Piita di u nyan n‑gbaan, ki ti sur u mbamɔm ke u taa len kina. 33 Le Yesu fenn ki toŋ waadidiliib biken, le ki kae Piita, ki bui ke, “Kinimbɔŋ, siir foor m chee. Saa dak ke Uwumbɔr aah dak pu na. Aa dak ke binib aah dak pu na la.”

34 Le Yesu yin kinipaak ngbaan ni waadidiliib, le ki bui bi, “Unii yaa ban u dii mi kan, cha u yii ubaa, ki yoor waadɔpuinkoo, aan ki li dii mi. 35 Unii umɔk kaan ŋmaa kpo m pu na kan, waamɔfal ga bee yɔli la. Unii umɔk ga ŋmaa kpo m pu, ni tibɔnyaan tee pu na kan, u ga kan limɔfal li kaa kpa ndoon na. 36 Unii yaa kan dulnyaa wee ni aawan mɔmɔk, ki lann waamɔfal kan, ba aanyoor le u kan? 37 Unii tee ga di ba ki daa waamɔfal? 38 Dandana aanib ye titunwanbirdam la, kaa dii Uwumbɔr. Unii yaa san inimɔɔn m ni maabɔr chee ke u di tuk biken kan, min Unibɔn Aabo ga nan yii udaan ngbaan. M ga gir ni, ki li kpa Nte Uwumbɔr aapɔɔn. Uwumbɔr aatuuntiib bi ye chain na, mu ga dii mi. N‑yoonn ngbaan le m ga yii udaan ngbaan.”

9

1 U nan ki tuk bi, “M tuk nimi mbamɔn la, binib bi si do na ponn ni bibaa aan kpo see bi puen kan Uwumbɔr aanaan fuu ni ni mpɔɔn.”

Yesu aawon aah kpeln pu na

(Matiu 17.1-13; Luk 9.28-36)

2 Iwiin iloob nan jer, le Yesu di Piita, ni Jems, ni Jɔnn, ki jon lijool fɔfɔk paab, bibaa. Le uwon kpeln binimbil ni. 3 Waawanpeenkaan nan kpaln tiwanpipiln, ki wiin chain. Ubaa aa bi dulnyaa wee ni, ki ga ŋmaa ŋa likekeln li li piin kina. 4 Le bi kan n‑yaayoonn na aabɔnabtiib Elaija ni Moses bi len Yesu chee tibɔr. 5-6 Le ijawaan chuu waadidiliib sakpen. Piita aa nan nyi waah ga len pu na, le ki bui Yesu ke, “Umɔmɔkr, taah bi do na, ni ŋan. Cha ti ŋa ŋiboo ŋitaa, ki di libaa tii si, ki di liken tii Moses, ki di liken tii Elaija.”

7 Le ntaalangbam dan nan biin bi pu. Le nneel len ntaalangbam ngbaan ni ke, “Njapɔɔn u m gee u na sɔ. Li ŋun waah len pu na man.” 8 Le bi fenn lik mala, kaa kan unii ubaa, see Yesu baanja.

9 Le bi gir sunn ni lijool ngbaan taab. Baah bi sunni na, le Yesu bui bi, “Ni taa tuk ubaa naah kan pu na, ki nan saa buyoonn min Unibɔn Aabo ga fikr nkun ni na.”

10 Le bi kii kina. Bi mu nan baa tɔb ke, “Waah len ke u ga fikr nkun ni na, naatataa ye kinye?” 11 Le bi baa u, “Ba pu Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb len ke Elaija le ga puen dan, le Kristo nin fuu ni?”

12 Le u bui bi, “Mbamɔn, see Elaija puen fuu ni ki nan toor tiwan mɔmɔk. Ni mu ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke min Unibɔn Aabo ga ji falaa sakpen. Binib mu ga yook mi. 13 M tuk nimi la, Elaija puun fuu ni a. Le binib ŋa u bakaa, baah gee pu na. Bi ŋa u naah ŋmee pu Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke bi ga ŋa u pu na.”

Yesu aah nyan libimbikl ubo ni na

(Matiu 17.14-21; Luk 9.37-43a)

14 Le bi fuu waadidiliib biken aah bi nin chee na, ki kan kinipaak sakpeŋ si gob bi. Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb bibaa mu bi kpak bi kinikpakpak. 15 Le kinipaak ngbaan kan Yesu. Baah kan u na, le ni gar bi mɔmɔk pam. Le bi san buen u chee, ki ti doon u. 16 Le u baa waadidiliib, “Ni ni bi kpak ba pu?”

17 Le kinipaak ngbaan ponn ni, uja ubaa bui u ke, “Umɔmɔkr, m joo ni maabo le aa chee. Libimbikl le joo u, ki ŋa u ubir. 18 Li yaa ti chuu u nin chee na kan, li di u lii kitiŋ la. Le umɔb ponn ni puk tipupukr, le u ŋmɔ ŋinyin. Le uwon chaar ki pɔɔk. Le m gaŋ saadidiliib ke bi nyan libimbikl ngbaan. Bi mu aa ŋmaa nyan li.”

19 Le Yesu bui bi, “Nimi dandana aanib, naa gaa Uwumbɔr ki kii. Ni ban ke m yunn ni chee kinye pu, aan ki li kpa limɔr ni pu, aan ni gaa Uwumbɔr ki kii. Li joo ni ubo ngbaan m chee.” 20 Le bi joo ni u Yesu chee.

Libimbikl ngbaan aah kan Yesu na, le li cha ubo ngbaan aawon gbaa sakpen. Le u lir kitiŋ, ki binni. Le umɔb puk tipupukr. 21 Le Yesu baa ute ke, “Libimbikl ngbaan aah chuu saabo ngbaan na, ni yunn kinye?”

Le ute bui u ke, “Li chuu u tibir ni la. 22 Li lir u mmii ni, ni nnyun ni kpala kpala, ki ban li ku u. Aa yaa ga ŋman kan, san timi kinimbaak ki ter timi.”

23 Le Yesu bui u ke, “Aa len ke m yaa ga ŋman kan. Nibaa aa pɔɔ unii u gaa mi ki kii na chee.”

24 Libuul ngbaan ni le uja ngbaan teen ke, “M gaa si ki kii la. Ter mi aan m gaa si ki kii mbamɔm.”

25 Le Yesu kan ke kinipaak ngbaan san choo, ki kuuni, ki goi bi. Le u kae libimbikl ngbaan, le ki bui li ke, “Libimbikl li ŋa u ubir ni utafakpaa na, m bui si la, nyan u ni, ki taa ki chuu u daalbaadaal.”

26 Le libimbikl ngbaan teen, ki cha ubo ngbaan aawon gbaa sakpen, ki nyan u ni. Le u gur dɔ ki naahn linikpol. Bi ponn ni pam nan bui ke u kpo a. 27 Le Yesu chuu uŋaal, ki fiin u. Le u fii sil.

28 Le Yesu koo lidichal ni. Waah koo ni na, le waadidiliib nan dan u chee bibaa, ki nan baa u, “Ba pu taa ŋmaa nyan libimbikl ngbaan u ni?”

29 Le u bui bi, “Naan ŋmaa nyan libimbikl limina aaboln, see ni mee Uwumbɔr [ki lul bumɔb.”]

Yesu aah ki tuk bi waakun aabɔr pu na

(Matiu 17.22-23; Luk 9.43-45)

30 Le bi siir nima, ki bɔ dii Galilee aatingbaan ni. Waa ban ke ubaa li nyi waah bi nin chee na; u ban ke u ni waadidiliib li bi bibaa, aan u tuk bi tibɔr tibaa. 31 U bui bi ke, “Bi ga di min Unibɔn Aabo, ki di ŋa binib aaŋaal ni, le bi ku mi. Bi yaa ku mi kan, iwiin itaa daal le m ga fikr nkun ni.”

32 Waadidiliib aa nan bee waah len pu na aatataa, kaa kaa bi baa u.

Ulau ye uninyuun?

(Matiu 18.1-5; Luk 9.46-48)

33-34 Baah chuun nsan ni na, le waadidiliib kpak tɔb ke, “Ti ponn ni, ulau tee ye uninyuun?” Le bi fuu Kapenaum aatiŋ ni, ki koo lidichal libaa ni. Baah bi kidiik ni na, le u baa bi, “Naah ba chuun nsan ni na, ni ba kpak ba pu?”

Le bi si ŋmin. 35 Le u kal, ki yin waadidiliib kipiik ni bilee ngbaan mɔmɔk, ki bui bi ke, “Unii yaa ban ke u li ye usaloln kan, u ŋa puwɔb yoo, ki li ye ni mɔmɔk aatutunn.” 36 Le u di ubo siin bikaasisik ni, ki yoor u uŋaal ni, ki bui bi, 37 “Unii umɔk gaa ubo umina aaboln maayimbil pu na, u gaa mi le na. Unii umɔk gaa mi na, naa ye mi baanja le u gaa, u gaa Uwumbɔr u tun ni mi na la.”

Taa kiir unii u tun Uwumbɔr aatuln na

(Luk 9.49-50)

38 Le Jɔnn bui u ke, “Umɔmɔkr, ti kan unii ubaa nyan tiyayaar binib ponn ni saayimbil pu. U mu aa dii timi, nima le ti bui u ke u di cha.”

39 Le Yesu bui bi, “Ni taa ki tuk u ke u di cha. Unii yaa tun lijinjiir aatuln maayimbil pu kan, waan ŋmaa len tibɔbir m pu mala. 40 Ba pu? unii u kaa ye timi aadin na si tichaŋ ni la. 41 M tuk nimi mbamɔn la, unii yaa tii nimi nnyunyunkoo kan, naah ye maanib pu na le cha u tii nimi, u ga sil kan tiyaapar.”

Taa tɔŋ ubo ubaa ke u tun titunwanbir

(Matiu 18.6-9; Luk 17.1-2)

42 “Unii yaa tɔŋ mbim bi gaa mi ki kii na ponn ni ubaa ke u tun titunwanbir kan, tibɔbir ga li bi u pu. Bi yaa ba tee di kinaak sakpeŋ, ki di tul leen uneen ni, ki tur u lii nnyusakpem aabuul li nyoo na ni kan, ni ba soor ki tii u, ni u tɔŋ ubo ubaa. 43 Aa yaa gee tiwan ke saah gee aaŋaal pu na aan tiwan ngbaan yaa tɔŋ si ke aa tun titunwanbir kan, di ni lii. Aa yaa lann ŋŋaal mbaa, ki kan limɔfal li kaa kpa ndoon na kan, ni soor ni aa li kpa iŋaal ilee, ki koo mmii mu kaan junn na ni. [ 44 Nima chee, ‘ŋikpaambil ŋi ŋmɔ biwon na aan kpo daalbaadaal, le mmii mu wu bi na mu aan junn.’] 45 Aa yaa gee tiwan ke saah gee aataal pu na aan tiwan ngbaan yaa tɔŋ si ke aa tun titunwanbir kan, di ni lii. Aa yaa lann litaal libaa, ki kan limɔfal li kaa kpa ndoon na kan, ni soor ni aa li kpa ŋitaa ŋilee, ki ti li bi mmii mu kaan junn na ni. [ 46 Nima chee, ‘ŋikpaambil ŋi ŋmɔ biwon na aan kpo daalbaadaal, le mmii mu wu bi na mu aan junn’.] 47 Aa yaa gee tiwan ke saah gee aanimbil pu na aan tiwan ngbaan yaa tɔŋ si ke aa tun titunwanbir kan, di ni lii. Aa yaa lann linimbil libaa ki koo Uwumbɔr do kan, ni soor ni aa li kpa ŋinimbil ŋilee, ki ti li bi mmii mu kaan junn na ni. 48 Nima chee, ‘ŋikpaambil ŋi ŋmɔ biwon na aan kpo daalbaadaal, le mmii mu wu bi na mu aan junn.’*

49 “Mmii ga ŋa unii mɔmɔk chain ke n‑yaan aah ŋani kitork aanann chain pu na. 50 N‑yaan ŋan la. Tɔ, mu yaa bii ki yaa kaa ki mɔ kan, nibaa aa bi ki ga ki ŋmaa ŋa mu aan mu mɔɔk. Ni li bi ke n‑yaan aah mɔ pu na, ki li bi suuna tɔb chee man.”

10

Uja taa jenn upuu

(Matiu 19.1-12; Luk 16.18)

1 Yesu nan siir nima, ki di buen Judea aapepel, le ki puur Jɔɔdann aamɔɔdapuul. Le kinipaak ki kuun ni u chee. Le u tuk bi Uwumbɔr aabɔr, waah ŋani pu n‑yoonn mɔmɔk na.

2 Le Farisii yaab bibaa dan u chee, ki ban bi tɔŋ u, le ki baa u ke, “Uja yaa jenn upuu lii kan, timi aakaal kii kina aa?”

3 Le u baa bi, “Moses nan len kinye?”

4 Le bi bui ke, “Moses nan len ke uja yaa ban u jenn upuu kan, u ga ŋmaa ŋmee kigbaŋ pu ke u jenn u a, ki di tii u, le ki nin jenn u.”

5 Le Yesu bui bi, “Nitafal aah pɔɔ pu na, nima le Moses nan ŋmee nkaal mue tii nimi. 6 Uwumbɔr le aa len kina. Buyoonn u nan naan dulnyaa wee na, u nan naan uja ni upii.* 7 Nima pu na, uja yaa yoor upii kan, bi ga nya cha bitetiib ni binatiib, ki kpaan tɔb chee, 8 ki ŋa unibaan. Nima pu na, baa ki ye binib bilee, bi ye unibaan la.† 9 Uwumbɔr aah di bi kpaan na, unibɔn taa yakr bi.”

10 Le Yesu ni waadidiliib koo lidichal libaa ni. Baah bi kidiik ni na, le waadidiliib ki baa u tibɔr ngbaan. 11 Le u bui bi, “Uja umɔk jenn upuu lii, ki ki yoor upii uken na, uja ngbaan ye udagoor la. 12 Upii mu yaa yii uchal, ki ki mɔn uja uken kan, upii ngbaan ye udagoor la.”

Yesu aah ŋa Uwumbɔr aanyoor ŋa mbim pu pu na

(Matiu 19.13-15; Luk 18.15-17)

13 N‑yoonn ngbaan le binib bibaa joo ni mbim Yesu chee, ki ban ke u di uŋaal paan bi pu. Le waadidiliib kae bi. 14 Waah kan ke bi kae bi na, le u gee liŋuul, ki bui waadidiliib ke, “Cha mbim ngbaan dan m chee man. Taa ki jenn bi man. Binib bi aabimbin bi ke mbim aah bi pu na, bima le yeh Uwumbɔr aanaan. 15 M tuk nimi mbamɔn la, unii umɔk kaa gaa Uwumbɔr aanaan ke ubo aah gaal tiwan pu na, waan koo mu ni.” 16 Le u yoor mbim ngbaan ŋmam, ki di uŋaal paan bi pu, ki ŋa Uwumbɔr aanyoor ŋa bi pu.

Yesu aah tuk uwankpadaan ubaa pu na

(Matiu 19.16-30; Luk 18.18-30)

17 Yesu aah nyan nima chee na, le uja ubaa san choo u chee, le ki nan gbaan unimbiin ni, ki baa u ke, “Umɔmɔkr nyaan, m ga ŋa kinye ki kan limɔfal li kaa kpa ndoon na?”

18 Le Yesu baa u ke, “Ba pu aa yin mi ke Umɔmɔkr nyaan? Ubaa aa ŋan, see Uwumbɔr baanja. 19 Aa nyi Uwumbɔr aakaal: ‘Taa ku binib; taa gɔr kidagook; taa su kinaayuk; taa li ye nnyamɔn aaseeraadaan; taa ji binib pem pem; li pak aate ni aana.’ ”‡

20 Le uja ngbaan bui u ke, “Umɔmɔkr, m joo ikaal imina mɔmɔk tibir ni la.”

21 Le Yesu lik u, ki gee u, le ki bui u ke, “Tiwan nibaa le gur. Buen ti kooh saah kpa tiwan nimɔk na, ki di ŋimombil ngbaan tii bigiim, aan ki li kpa liwangol paacham, aan ki dan nan li dii mi.” 22 Yesu aah len kina na, le uja ngbaan aanimbil wɔb ŋa gbilngbiln. Ni ŋa u mpombiin; ba pu? u kpa liwankpal sakpen a. Le u siir nima.

23 Le Yesu fenn lik waadidiliib, ki bui bi ke, “Ni pɔɔ sakpen ke binib bi kpa liwankpal na koo Uwumbɔr aanaan ni.”

24 Waah len kina na, le ni gar waadidiliib pam. Le u ki bui bi, “Maabim, ni pɔɔ sakpen ke binib [bi tii liwankpal naadii na] koo Uwumbɔr aanaan ni. 25 Uwankpadaan aah ga koo Uwumbɔr aanaan ni pu na, ni pɔɔ ki jer laakumii aah ga koo seerkaa aaboln ni pu na.”

26 Le ni gar bi ki ti nyaŋ. Le bi baa tɔb ke, “Ni yaa ye kina kan, ŋma ga tee ŋmar?”

27 Le Yesu lik bi, ki bui bi ke, “Ni pɔɔ binib le chee. Naa pɔɔ Uwumbɔr chee; nibaa aa pɔɔ Uwumbɔr chee.”

28 Le Piita bui u ke, “Tima kan, ti nan di tiwan mɔmɔk di lii, ki dii si la.”

29 Le Yesu bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, unii umɔk di cha waadichal, bee ukpetiib, bee unaatiib, bee uninkpatiib, bee una, bee ute, bee waabim, bee waasaak, m pu, ni tibɔnyaan tee pu na, 30 u ga kan ŋidichal, ni kpetiib, ni naatiib, ni ninkpatiib, ni natiib, ni mbim, ni tisar, ni mɔmɔk nfum nkub dandana aayoonn. Binib mu ga ŋa u falaa, le n‑yoonn mu choo na, u ga nan kan limɔfal li kaa kpa ndoon na. 31 Tɔ, binib bi ye bisalolm na pam le ga nan ŋa puwɔb yaab. Binib bi ye puwɔb yaab na pam le ga nan ŋa bisalolm.”

Yesu aah ki len waakun aabɔr taataa pu na

(Matiu 20.17-19; Luk 18.31-34)

32 Yesu ni waadidiliib nan dii nsan ki cha Jerusalem. Le Yesu loln bi pu nsan. Le ni gar waadidiliib. Binib bi dii bi na mu san ijawaan. Le u di waadidiliib kipiik ni bilee na nyan n‑gbaan, ki tuk bi binib aah ga ŋa u pu na. 33 U nan bui bi, “Li pel man, ti yaa fuu Jerusalem kan, bi ga di min Unibɔn Aabo ki di ŋa Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb aaŋaal ni, le bi ji mi tibɔr, ki ga len ke ni ŋeer bi ku mi, ki ga di mi ŋa binib bi kaa ye Juu yaab na aaŋaal ni. 34 Le bi ga yook mi, ki teei timɔɔtan ŋa m pu, ki lue mi ŋinaalab, le ki nin ku mi. Iwiin itaa daal le m ga fikr nkun ni.”

Jems ni Jɔnn aah ban pu na

(Matiu 20.20-28)

35 N‑yoonn ngbaan le Sebedee aajapɔtiib Jems ni Jɔnn nan dan Yesu chee, ki nan bui u ke, “Umɔmɔkr, ti ban ke aa ŋa taah ga mee si pu na le ki tii timi.”

36 Le u baa bi ke, “Ni ban ke m ŋa ba ki tii nimi?”

37 Le bi bui u, “Aa yaa ji saanaan ki kan mpɔɔn kan, cha ti ponn ni ubaa li ka aaŋangii wɔb, uken mu li ka aaŋangan wɔb.”

38 Le u bui bi ke, “Naa nyi naah mee mi pu na aatataa. Ni ga ŋmaa ji falaa ke maah ga ji falaa pu na aa?”

39 Le bi bui u, “Ti ga ŋman.”

Le u bui bi, “Ni ga sil ji falaa ke maah ga ji pu na. 40 Tɔ, binib bi ga kal ŋŋangii, ni ŋŋangan wɔb na ma kan, Uwumbɔr le ga lee bi; naa ye min le ga lee bi.”

41 Le waadidiliib kipiik bi gur na ŋun Jems ni Jɔnn aah tuk u pu na. Baah ŋun kina na, le bi gee liŋuul bi pu. 42 Le u yin bi mɔmɔk ke bi dan u chee, le ki nan bui bi, “Ni nyi ke dulnyaa wee ni aanib aayidam yoor bibaa paacham la. Binib bi kpa tininkpir na mu joo baanib mpɔɔn pu la. 43 Nima taa li bi kina man. Ni ponn ni ubaa yaa ban ke u li ye uninyuun kan, u ŋa ubaa ni mɔmɔk aatutunn. 44 Ubaa yaa ban ke u li ye usaloln kan, u ŋa ubaa ni mɔmɔk aanaagbiija. 45 Min Unibɔn Aabo aa dan dulnyaa wee ni ke bi nan tun lituln tii mi. M dan ke m nan tun lituln tii binib, ki kpo ke m gaa binib pam lii.”

Yesu aah likr ujoon ubaa aanimbil pu na

(Matiu 20.29-34; Luk 18.35-43)

46 Le Yesu ni waadidiliib fuu Jeriko aatiŋ ni, ki jer cha. Le kinipaak sakpeŋ dii bi. Baah cha na, le ujoon u ye uwanmeer na, ka nsan aamɔgbeln, bi yin u ke Batimeus, u ye Timeus aajapɔɔn na. 47 Le u ŋun ke Yesu u ye Nasaref aatiŋ aanii na ban u jer. Le u tar ke, “Yesu, u ye Ubɔr David aayaabil na, san mi kinimbaak.”

48 Le binib pam kae u ke u ŋmin. Le u moo tar ke, “Ubɔr David aayaabil, san mi kinimbaak.”

49 Le Yesu sil nsan ni, ki bui bi, “Yin ni u.”

Le bi yin u ke u dan, le ki bui u, “Li kpa mpopiin, ki fii sil. U yin si la.”

50 Le u chuu peer waakekeln, ki fii mala, ki dan Yesu chee.

51 Le Yesu baa u ke, “Aa ban ba?”

Le u bui u ke, “Umɔmɔkr, m ban ke aa likr nnimbil le tii mi.”

52 Le Yesu bui u ke, “Saah tii mi naadii na le cha aa likr. Li dii saasan.”

Libuul ngbaan ni le unimbil likr, le u dii Yesu nsan ni nima.

11

Jerusalem aanib aah nyuŋ Yesu pu na

(Matiu 21.1-11; Luk 19.28-40; Jɔnn 12.12-19)

1 Le bi peen Jerusalem, ki fuu Befej ni Betani aatim, mu bi lijool li bi yin li ke Olif aasui aajool na paab. 2 Baah ti fuu nima chee na, le u bui waadidiliib ponn ni bilee ke, “Li cha man naah si gbɔk kitiŋ ki na ni. Ni yaa koo ki ponn ni kan, libuul ngbaan ni, ni ga kan ubon u laa diin na si gbin. Ubaa aa kee diŋ u pu. Chuu gbiln u, ki li joo ni u m chee man. 3 Unii ubaa yaa baa nimi, ‘Ba ŋa ni chuu gbiln u?’ kan, ni bui u, ‘Tidindaan le ban u. U ga giin ni u dandana wee.’ ”

4 Le bi buen ki ti kan ubon u laa diin na gbin lipaal, mbisamɔb chee, ki mal nsan. Le bi chuu gbiln u. 5 Le binib bi si nima chee na bibaa baa bi ke, “Ba ŋa ni chuu gbiln ubon ngbaan?”

6 Le bi tuk bi Yesu aah tuk bi baah ga bui bi pu na. Le binib ngbaan cha bi buen. 7 Le bi joo ni ubon ngbaan Yesu chee, ki di baakeken biin u pu. Le Yesu diŋ u pu. 8 Le binib pam di baakeken ter nsan ponn ni. Bibaa mu koo timoor ni, ki bar tisufar ki di ter nsan ponn ni. 9 Le binib bi loln nsan na, ni bi paan puwɔb na nan tar ke, “Hosiana,* Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa unii u choo waayimbil ni na pu.† 10 Uwumbɔr aanyoor bi tiyaaja David aanaan mu choo na pu. Hosiana bi paacham.”

11 Le Yesu fuu Jerusalem, ki koo Uwumbɔr Aadichal ni, ki lik tiwan mɔmɔk. Le nwiin ban mu lir. Nima pu na, u nan nyan, le u ni waadidiliib buen Betani aatiŋ ni.

Yesu aah bui busub bubaa pu na

(Matiu 21.18-19)

12 Naah woln kitaak na, le bi nyan Betani aatiŋ ni. Baah cha na, le nkon joo u. 13 Le u kan likakaln li kpa tifar na si dandar. Le u buen u ti lik ke ŋisubil bi aan ŋaa bi. Waah ti fuu bu taab na, waa kan nibaa see tifar ŋmeen. Naa nan kee ŋeer ŋikakan lu. 14 Le u bui busub ngbaan ke, “Ubaa aan ki kan lisubil libaa aa pu ki ŋmɔ n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.”

Le waadidiliib ŋun waah len pu na.

Yesu aah toor Uwumbɔr Aadichal pu na

(Matiu 21.12-17; Luk 19.45-48; Jɔnn 2.13-22)

15 Le bi fuu Jerusalem. Le u koo Uwumbɔr Aadichal ni, ki jenn nyan binib bi kooh tiwan ki daa tiwan na li ponn ni, ki labr bilikpelm aateebul mam chiŋ, ki labr binib bi kooh ŋinanjel na mu aajal chiŋ. 16 Waa nan kii ke unii ubaa ki li tu lituln ki dii Uwumbɔr Aadichal ponn ni jer. 17 Le u bui bi ke, “Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke Uwumbɔr len ke, ‘Maadichal ga li ye mmeen aadichal, nin chee ŋinibol mɔmɔk mee mi na la;’ le nimi di li ŋa bififiirb aakakaa chee.”‡

18 Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ŋun Yesu aah ŋa pu na. Nima le bi kpokl baah ga ŋa pu ki ku u na. Bi nan san u ijawaan, ba pu? waah tuk kinipaak ngbaan Uwumbɔr aabɔr pu na, ni gar bi mɔmɔk pam.

19 Nwiin aah ban mu lir na, le Yesu ni waadidiliib ki nyan Jerusalem aatiŋ ni.

Likakaln ngbaan aamɔkm

(Matiu 21.20-22)

20 Naah woln kitaak kichakpinaanyeek ni, aan bi chuun nsan ni ki ti jer likakaln ngbaan aah bi nin chee na, le bi mui busub ngbaan kuur ki nan saa taab. 21 Le Piita teer Yesu aah fe ŋa pu na, le ki bui u ke, “Umɔmɔkr, lik, saah fe puun lii busub bu pu na, bu kuur a.”

22 Le Yesu bui bi, “Tii Uwumbɔr naadii man. 23 M tuk nimi mbamɔn la, unii umɔk ga bui lijool limina ke li fii ki ti lir nnyusakpem ni na, u yaa pak ke ni ga ŋa waah len pu na, ki yaa kaa joo beeni usui ni kan, ni ga ŋa kina ki tii u. 24 M tuk nimi la, naah ga mee Uwumbɔr tiwan nimɔk na, ni tii u naadii ke ni kan ni, le ni ga sil kan. 25 Ni yaa bi mee Uwumbɔr kan, di cha pinn binib bimɔk tun nimi taani na. Ni yaa di cha pinn bi kan, Nite Uwumbɔr u bi paacham na mu ga di cha pinn nimi aatunwanbir. [ 26 Ni yaa kaa di cha pinn biken kan, Nite Uwumbɔr u bi paacham na mu aan di cha pinn nimi aatunwanbir.”]

Baah baa Yesu waatuln pu pu na

(Matiu 21.23-27; Luk 20.1-8)

27 Le bi ki fuu Jerusalem. Waah chuun Uwumbɔr Aadichal ni na, le Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb, ni Juu yaab aaninkpiib dan u chee, 28 le ki nan baa u ke, “Aa kpa nsan ke aa ŋa saah ŋani pu na aa? Ŋma tii si nsan ngbaan ke aa ŋa kina?”

29 Le u bui bi, “M mu ga baa nimi mbaan. Ni yaa ŋmaa gar kan, m mu ga tuk nimi maah kpa nsan pu ki ŋa maah ŋani pu na. 30 Jɔnn aah nan muin binib nnyun ni na, ŋma nan tii u nsan? Uwumbɔr aan binib? Tuk mi man.”

31 Le bi kpokl tɔb ke, “Ti yaa bui ke Uwumbɔr le tii u nsan kan, u ga baa timi ke ba ŋa taa nan gaa u ki kii. 32 Taah san kinipaak ngbaan ijawaan pu na, taan ŋmaa len ke binib le tii u nsan, ba pu? bi mɔmɔk len ke Jɔnn nan ye Uwumbɔr aabɔnabamɔnn la.” 33 Nima le bi bui Yesu ke, “Taa nyi.”

Le Yesu bui bi ke, “M mu aan tuk nimi maah kpa nsan pu ki ŋani maah ŋani pu na.”

12

Bikpaab bi kaa ŋan na aayataŋakl

(Matiu 21.33-46; Luk 20.9-19)

1 Le Yesu ki ŋakl bi ŋiyataŋak ke, “Uja ubaa le nan naan kisaak, le ki ŋum isui i lu ŋisubil na ki ponn ni, le ki di idɔ gob kisaak ngbaan, le ki gbii libuul li bi ga di ŋisubil ŋa li ponn ni aan ki muen nyan ŋaanyun na, le ki maa libimbifɔfɔŋ ke unii li ka li paab ki kiir kisaak ngbaan, le ki yin bikpaab bibaa, ki di kisaak ngbaan ŋa biŋaal ni ke bi li lik ki. Isui ngbaan yaa nan lun ŋisubil kan, bi ker tii u, aan ki ker bibaa mu. Waah ŋa kina na, le u siir ki buen kitiŋ ki daa na ni. 2 Buyoonn ŋisubil ngbaan nan puir na, le u di unaagbiija tun bikpaab ngbaan chee, u ti gaa ni waasubil kisaak ngbaan ponn ni, ki li joo ni. 3 Le bi ti chuu u, ki gbaa u, ki giin ni u, kaa tii u nibaa. 4 Le usadaan ngbaan ki di unaagbiija uken tun bi chee. Le bi ti gbaa u mu aayil wɔb, ki yook u. 5 Le usadaan na ki di unaagbiija uken tun bi chee. Le bi ti ku u. Le u ki di binaagbiib pam tun bi chee; le bi gbaa bibaa, ki ku bibaa mu. 6 Unii ubaa le ti gur u chee. Ujapɔnbaal u, u gee u na le gur. Kookoo yaan le u di ujapɔɔn ngbaan tun bikpaab ngbaan chee, le ki bui ke, ‘Bi ga pak njapɔɔn ma.’ 7 Le bikpaab ngbaan kpokl tɔb, ‘Uma le ye waafaajil. Cha ti ku u man, aan ki ji waafaal.’ 8 Le bi chuu u, ki ku u, le ki di linikpol ngbaan nyan n‑gbaan.

9 “Tɔ, usadaan ngbaan ga ŋa kinye? U ga dan nan ku bikpaab ngbaan, ki di kisaak na tii bikpaab biken. 10 Naa karn Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na aa? ke,

‘Litakpal li bidimaab yii li na, lima le ye litakpajal.

11 Uwumbɔr le ŋa kina, le ni gar timi pam.’ ”*

12 Le Juu yaab aaninkpiib bee ke Yesu di liyataŋakl ngbaan ŋaŋ bima la. Nima pu le bi nan ban bi chuu u, ki mu san kinipaak ngbaan ijawaan, ki di cha u, ki siir.

Baah pen Yesu nlan pu na

(Matiu 22.15-22; Luk 20.20-26)

13 Le bi di Farisii yaab bibaa, ni Ubɔr Herod aanib bibaa tun Yesu chee bi ti pen u nlan. 14 Baah fuu ni u chee na, le bi bui u ke, “Umɔmɔkr, ti bee ke aa len mbamɔn la, kaa san ubaa ijawaan, kaa pak ubaa ki jer uken. Aa mɔk timi Uwumbɔr aasan mbamɔm la. Ni ŋan ti pa lampoo tii Ubɔrkpaan Siisa aan naa ŋan? Ti pa aan ti taa pa?”

15 Le u bee ke bi ban bi pen u nlan la, le ki baa bi, “Ba ŋa ni tɔŋ mi? Li joo ni limombil m lik man.”

16 Le bi joo ni li. Le u baa bi, “Ŋma aanaŋ ni liyimbil bi li pu?”

Le bi bui u ke, “Siisa yaan.”

17 Le u bui bi ke, “Di ni ye Siisa yaan na, ki di tii u man, ki di ni ye Uwumbɔr yaan na tii Uwumbɔr.”

Waah len kina na, le ni gar bi pam.

Binib bi ga fikr nkun ni na aah ga li bi pu na

(Matiu 22.23-33; Luk 20.27-40)

18 Le Sajusii yaab bibaa dan u chee. Bima le len ke binib aan fikr nkun ni na. 19 Le bi bui u ke, “Umɔmɔkr, Moses nan ŋmee nkaal ki di tii timi ke, ‘Uja yaa kpo, ki cha upuu, kaa kpa ubo kan, unaal di ukpopii ngbaan kpan, ki ma mbim ki tii ukpel.’† 20 Tɔ, naabitiib bilole nan bi. Upol nan yoor upii, le ki kpo, kaa kpa ubo. 21 Le unaal di ukpopii ngbaan kpan, ki mu kpo, kaa kpa ubo. Le utatar mu di ukpopii ngbaan kpan ki mu kpo, kaa kpa ubo. 22 Bijab ngbaan mɔmɔk bilole mu ŋa kina, ki kpo doo, kaa nan kpa ubo. Kookoo yoo le upii ngbaan mu kpo. 23 Binib yaa nan fikr nkun ni kan, upii ngbaan ga li ye ŋma aapuu? Bi mɔmɔk bilole nan joo u la.”

24 Le Yesu bui bi, “Naa bee Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na, kaa bee Uwumbɔr aah kpa mpɔɔn pu na. Nima le cha ni yenn nimi aaliin ni. 25 Binib yaa nan fikr nkun ni kan, baan yoor bipiib, bipiib mu aan mɔn bijab. Bi ga li bi ke Uwumbɔr aatuuntiib bi bi paacham na aah bi pu na la. 26 Joo cha binib aah ga fikr nkun ni pu na aabɔr, naa karn Moses aah nan ŋmee busub bu nan gaal mmii na aabɔr nin chee na aa? Nima chee le ni ŋmee ke Uwumbɔr nan bui Moses, ‘Min le ye Abraham, ni Aisak, ni Jakob Aawumbɔr.’‡ 27 Uwumbɔr yaa len ke u ye binib bi kpo na Aawumbɔr kan, nima le mɔk ke bi kpa limɔfal. Nimi, naah len ke binib aan fikr nkun ni na, ni yenn sakpen a.”

Mulakaal ye nkaal kpaan?

(Matiu 22.34-40; Luk 10.25-28)

28 Le Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ponn ni ubaa nan bi nima, le ki ŋun baah gbaa tɔb chee tibɔr pu na, ki bee ke Yesu aah len pu na, u gar bi mbamɔm la. Le u dan Yesu chee, ki nan baa u ke, “Mulakaal ye nkaal kpaan?”

29 Le Yesu bui u ke, “Nkaal kpaan le ye ke, ‘Israel yaab, li ŋun man, Tidindaan Uwumbɔr ye Dindaan baan la. 30 Aa li gee Aadindaan Uwumbɔr aasui mɔmɔk ni, ni saawiin mɔmɔk, ni saalandak mɔmɔk, ni saapɔɔn mɔmɔk.’§ 31 Nkaal mu paa na le ye ke, ‘Aa li gee aana aabo ke saah gee aabaa pu na.’* Nkaal mubaa aa jer ikaal ilee yee.”

32 Le u bui Yesu ke, “Umɔmɔkr, aa len mbamɔn la. Saah bui ke Uwumbɔr ye Uwumbɔr baan na, ti gbii la. Ubaa aa bi ki kpee u pu. 33 Unii yaa gee Uwumbɔr usui mɔmɔk ni, ni waalandak mɔmɔk, ni waapɔɔn mɔmɔk, ki gee una aabo ke waah gee ubaa pu na kan, nima le ŋan ki jer u di tiwakor toor kitork ki see mmii ni tii Uwumbɔr.”

34 Le Yesu bee ke u len nlan aabɔr la. Le u bui u, “Saa daa Uwumbɔr aanaan ni.”

Baah len tibɔr ngbaan doo na, ubaa aa ki kaa u baa Yesu mbaan kpee.

Kristo aabɔr

(Matiu 22.41-46; Luk 20.41-44)

35 Yesu nan bi Uwumbɔr Aadichal ni, ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr, ki baa bi, “Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ŋa kinye pu ki bui ke Kristo u ga gaa binib lii na ga li ye Ubɔr David aayaabil? 36 Uwumbɔr Aafuur Nyaan nan cha Ubɔr David ubaa len ke,

‘Uwumbɔr bui Ndindaan ke: Kal ŋŋangii wɔb

ki ti saa buyoonn m ga nyaŋ saadim mɔmɔk na.’†

37 “Ubɔr David ubaa aah nan yin Kristo ngbaan ke Udindaan kina na, Kristo ga li ŋmaa ye uyaabil aa?”

Bi li nyi Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb aabɔr

(Matiu 23.1-36; Luk 20.45-47)

Le kinipaak ngbaan pel Yesu aah len pu na, ki nan kpa mpopiin. 38 Waah tuk bi Uwumbɔr aabɔr na, le u bui bi, “Ni li nyi man Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb aabɔr. Baageehn le ye ke bi li pee ŋibɔkul fɔfɔk, ki gee ke binib doon bi mbamɔm kinyaŋ ni, 39 ki ban ke bi kal bininyuum aakakaa chee mmeen aadir ni, ni njim chee. 40 Bi ji bikpopiib durm la, le ki mee Uwumbɔr ni yunni ke bi ŋmann ke bi ye bininyaam la. Uwumbɔr ga daa bitafal ki jer waah ga daa binib biken aatafal pu na.”

Ukpopii ubaa aah tii sakpen pu na

(Luk 21.1-4)

41 Yesu nan ka mal Uwumbɔr aapiin aadakaa, ki lik kinipaak ngbaan aah joo ŋimombil ŋani dakaa ngbaan ponn ni pu na. Le biwankpadam pam nan di ŋimombil pam ŋa u ponn ni. 42 Le ukpopiigiin ubaa mu dan nan di janjan mam bilee, ni ye kpakpaln na, ki di ŋa u ponn ni. 43 Le Yesu yin waadidiliib, ki bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, ukpopiigiin wee tii ŋimombil ki jer bi mɔmɔk aah tii pu na. 44 Bi mɔmɔk tii, ki gur ŋimombil sakpen a. U ye ugiin la, le ki di waamombil mɔmɔk tii, kaa ki gur nibaa.”

13

Baah ga gbaa wii Uwumbɔr Aadichal pu na

(Matiu 24.1-2; Luk 21.5-6)

1 Yesu nan nyan Uwumbɔr Aadichal ngbaan ni. Waah nyan ni na le waadidiliib ponn ni ubaa bui u ke, “Umɔmɔkr, lik ŋitakpal ŋi bi di maa lidichal lee na aah ŋan pu na, lik tidir tee aah wiir pu na.”

2 Le Yesu bui u, “Aa kan tidir sakpiin tee ee? Bi ga nan gbaa wii lidichal limina mɔmɔk. Litakpal libaa aan ki li paa liken pu.”

Falaa aayoonn aah ga li bi pu na

(Matiu 24.3-14; Luk 21.7-19)

3 Le u buen ki ti kal Olif aasui aajool li bi tok Uwumbɔr Aadichal na paab. Le Piita, ni Jems, ni Jɔnn, ni Andru dan u chee bibaa, ki nan bui u ke, 4 “Tuk timi, bi ga ŋa kina bayoonn? Ba ga li ye limɔkl ki mɔk timi ke ni ŋeer bi ŋa kina?”

5 Le u bui bi ke, “Ni li nyi man, ubaa taa ŋmann nimi. 6 Binib pam le ga nan dan, ki pur maayimbil, ke bima le ye min Yesu, ki ŋmann binib pam. 7 Ni ga ŋun ke binib to butɔb kɔnkɔni do, ni dandar mu. Ni taa cha ni li muk nimi man. Uwumbɔr le siin ke nimina mɔmɔk ga ŋa. Nima le aan mɔk ke dulnyaa wee ga doo libuul ngbaan ni. 8 Linibol libaa ga to linibol liken butɔb. Nnaan mubaa aanib ni nnaan muken aanib ga to tɔb butɔb. Kitiŋ ga deŋ ŋipepel, ŋipepel. Nkon ga lir ntim pam ponn ni. Nimina mɔmɔk le ga li ye njan aafalaa.

9 “Nimi nibaa, li nyi man. Bi ga nan chuu nimi, ki di buen bibɔjirb chee. Bi ga gbaa nimi mmeen aadir ni. M pu, le ntim aaninkpiib ni bibɔrb ga ji nimi tibɔr. Le ni ga tuk bi tibɔnyaan tee. 10 Binib ga di tibɔnyaan tee tuk ŋinibol mɔmɔk waahr, aan dulnyaa wee nin doo. 11 Bi yaa chuu nimi, ki di buen bibɔjirb chee kan, ni taa puen dak nisui ni ke ni ga len kinye. N‑yoonn ngbaan yaa nan fuu ni kan, ni len Uwumbɔr aah ga tuk nimi pu na. Naa ye nimi le ga len. Uwumbɔr Aafuur Nyaan le ga len. 12 N‑yoonn ngbaan le unii ga di una aabo ŋa binib aaŋaal ni ke bi ti ku u. Tetiib mu ga di baabim ŋa binib aaŋaal ni ke bi ti ku bi. Binib mu ga yii bitetiib ni binatiib, ki cha binib ku bi. 13 M pu, le binib mɔmɔk ga li nan nimi. Unii umɔk jin limɔr ki dii mi ki ti saa limɔfal aadoon na, uma le ga ŋmar.”

Tiwan ni kaa ŋan na aabɔr

(Matiu 24.15-28; Luk 21.20-24; Daniel 9.27)

14 “Ni ga kan tiwanbir ni bii tiwan nimɔk bi chain na si naah kaa ba ga li si nin chee na.” (Tɔ, nimi bi karni na, ni li beer nimina aatataa.) “N‑yoonn ngbaan yaa nan fuu ni kan, binib bi bi Judea aatiŋ ponn ni na san buen ŋijoo paab. 15 Unii yaa bi kidiik paab* kan, u taa ki koo waadiik ni ke u ti yoor nibaa, u san mala. 16 Unii yaa bi kisaak kan, u taa ki gir kun linampal ke u ti yoor waakekeln. 17 N‑yoonn ngbaan kan, bipiib bi kpa ŋipuu na, ni bipiib bi kpa mbim bi laa ŋaa libiil na ga li kpa kinimbaak. 18 Mee Uwumbɔr man ke u taa cha tibɔr tee ŋa kakab aayoonn. 19 N‑yoonn ngbaan, binib ga ji falaa sakpen a. Buyoonn Uwumbɔr nan naan dulnyaa na, ki nan saa dandana wee na, baa kee jin falaa ngbaan aaboln, ki mu aan ki ji falaa kina. 20 Uwumbɔr yaa kaa bar falaa ngbaan aayoonn aawiin pu kan, ubaa aan ŋmar. Le waanigeekaab aanimbaasaln pu na, u ga bar falaa ngbaan aayoonn aawiin pu.

21 “N‑yoonn ngbaan unii ubaa yaa bui nimi ke, ‘Lik, Kristo u ga gaa binib lii na sɔ,’ ki yaa ki bui ke, ‘U bi nima chee’ kan, ni taa gaa waah len pu na man. 22 Ba pu? biŋmaŋmannim ga li bi. Bibaa ga bui ke bi ye Kristo la. Biken ga bui ke bi ye Uwumbɔr aabɔnabtiib la. Bi ga tun lijinjiir aatun ki ŋmann binib; bi ga pɔɔn bibaa ke bi ŋmann Uwumbɔr aanib mu. 23 Ni li nyi man. M puun tuk nimi tibɔr timina mɔmɔk.”

Yesu aah ga gir ni pu na

(Matiu 24.29-31; Luk 21.25-28)

24-25 “N‑yoonn ngbaan aafalaa aapuwɔb, le paacham aawan aan ki li bi mbamɔm. Nwiin ga bɔln. Uŋmal mu aan ki li wiin. Iŋmabi mu ga lir. 26 N‑yoonn ngbaan le ni ga kan min Unibɔn Aabo bi ntaalangbam ni ki choo, ki wiin chain, ki joo mpɔɔn. 27 N‑yoonn ngbaan le m ga tun Uwumbɔr aatuuntiib dulnyaa wee ponn ni mɔmɔk, liwipuul, ni liwilir, ni ŋŋangan, ni ŋŋangii wɔb, bi ti kuuni maanib mɔmɔk, ki di dan m chee.”

Bukpasɔm aayataŋakl

(Matiu 24.32-35; Luk 21.29-33)

28 “Bukpasɔm le ye liyataŋakl ki tii nimi. Bu aabon yaa bi ŋani tifar kan, ni bee ke ni yaa kpee siib na kan, kiseek ga seer. 29 Kina na, ni yaa kan nimina bi ŋani kan, ni bee ke ni yaa kpee siib na kan, m ga gir ni. 30 M tuk nimi mbamɔn la, dandana aanib aan jer le tiwan nimina mɔmɔk puen ŋa. 31 Paacham ni taab ga jer. Maamɔbon ma aan jer.”

Ubaa aa nyi bundaln Yesu ga gir ni na

(Matiu 24.36-44)

32 “Ubaa aa nyi buyoonn m ga gir ni na. Uwumbɔr aatuuntiib bi bi paacham na aa nyi. Min Uwumbɔr Aajapɔɔn mu aa nyi. Nte Uwumbɔr baanja le nyi. 33 Ni li nyi man, ki li ka lik man, aan ki li mee Uwumbɔr; ba pu? naa nyi buyoonn m ga gir ni na. 34 Ni naahn uja u nan ban u chuun nsan, ki tuk waatutum ke bi li joo waadichal mbamɔm, ki mɔk bi mɔmɔk baah ga tun lituln li na, ki tuk ukikiir na ke u li kii, le ki nin buen. 35 Ni mu li nyi man. Naa nyi bundaln min Nidindaan ga gir ni na, nibaakan kijoobɔŋ, nibaakan kinyetaasiik, nibaakan ikooja aah wii buyoonn na, nibaakan lichakpitaawoln. 36 Ni li nyi man, aan m yaa lir nimi ki fuu ni kan, maan nan muin ni dɔ geen. 37 Maah tuk nimi pu na, m tuk binib mɔmɔk la, li nyi man.”

14

Baah kpokl ke bi ga ku Yesu pu na

(Matiu 26.1-5; Luk 22.1-2; Jɔnn 11.45-53)

1 N‑yoonn ngbaan, ni nan gur iwiin ilee, bi kuun ki ti ji njim mu bi yin mu ke Lakr‑jer aajim na.* N‑yoonn ngbaan, le bi ŋmɔ boroboro u kaa kpa nnyɔk na. Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb nan kal ki kpokl baah ga ŋa pu ki loon chuu Yesu ki ku u na, 2 le ki bui tɔb ke, “Ti taa chuu u njim ngbaan aayoonn man. Ti yaa chuu u n‑yoonn ngbaan kan, kinipaak na ga ŋmɔ tijar.”

Upii ubaa aah nyuŋ Yesu pu na

(Matiu 26.6-13; Jɔnn 12.1-8)

3 Tɔ, Yesu nan bi Betani aatiŋ ni, ki bi Simonn u nan ye ukɔndaan na do, ki ka ji tijikaar. Waah ka ji tijikaar kina na, le upii ubaa koo ni ki joo ni tulalee u kpa kidaak sakpen na, bi yin mu ke naad, ki bi kpalba nyaan u bi yin u ke alabasta na ponn ni. Upii ngbaan nan chuu gii kpalba ngbaan aaneen ni, ki di tulalee na mɔmɔk kpir Yesu aayil pu. 4 Waah ŋa kina na, le bi ponn ni bibaa gee liŋuul, ki baa tɔb ke, “Ba ŋa u bii tulalee ngbaan kina? 5 Ti ba ga ŋmaa di u kooh ki kan ilik ni jer iwiin ikui itaa aapal na, ki di tii bigiim.” Le bi ŋulni u pu.

6 Le Yesu bui bi, “Di cha u man. Ba ŋa ni muk u kina? U tun lituln li ŋan na le ki tii mi. 7 Bigiim ga li bi ni chee n‑yoonn mɔmɔk. Naah ga li ban ni ter bi buyoonn na kan, ni ga ŋmaa ter bi. Mma aan li bi ni chee n‑yoonn mɔmɔk. 8 U ŋa waah ga ŋmaa ŋa pu na la. U di tulalee ngbaan kpir m pu ki puen toor nwon ke bi ti sub mi la. 9 M tuk nimi mbamɔn la, baah ga moon tibɔnyaan tee nin chee itingbaan mɔmɔk ni na, bi ga len waah ŋa pu na ke binib li teer waabɔr.”

Judas aah ban ke u kooh Yesu pu na

(Matiu 26.14-16; Luk 22.3-6)

10 Le Yesu aadidiliib kipiik ni bilee ponn ni ubaa, bi yin u ke Judas Iskariot, buen Uwumbɔr aatotoorninkpiib chee, ki ti tuk bi ke u ban u di Yesu ŋa biŋaal ni la. 11 Baah ŋun kina na, le ni ŋa bi mpopiin. Le bi puu tipuur ke bi ga tii u ŋimombil. Le u ban nsan mu u ga di Yesu ŋa biŋaal ni na.

Yesu ni waadidiliib aah jin njim ngbaan pu na

(Matiu 26.17-25; Luk 22.7-14, 21-23; Jɔnn 13.21-30)

12 Lakr‑jer aajim, buyoonn bi ga ŋmɔ boroboro u kaa kpa nnyɔk na aajan aawiindaal, bundaln bi ga kɔr upihbo na, le Yesu aadidiliib dan nan baa u ke, “Aa ban ke ti gor njim ngbaan aajikaar la chee ki tii si?”

13 Le u bui waadidiliib ponn ni bilee ke, “Ni li cha kitiŋ ngbaan ponn ni man. Ni yaa koo ki ponn ni kan, uja u tu nnyun na ga ton nimi nsan ponn ni. 14 Ni li dii u man, ki ti koo waah ga koo lidichal li ponn ni na, ki bui udichadaan ngbaan, ‘Umɔmɔkr bui ke u ni waadidiliib ga ji njim ngbaan aajikaar kiladiik ni?’ 15 Le u ga mɔk nimi paacham aadisakpeŋ ki bi puun toor ki na. Ni gor njim ngbaan aajikaar nima chee ki tii timi.”

16 Le bi siir, ki buen kitiŋ ngbaan ni, ki ti kan Yesu aah tuk bi ke bi ga kan pu na. Le bi gor njim ngbaan aajikaar.

17 Kijook aah joor na, le Yesu ni waadidiliib kipiik ni bilee na koo kidiik ngbaan ponn ni, ki kal ke bi ji. 18 Baah bi ji na, le u bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, ni ponn ni ubaa ga kooh mi. Nimi bi bi ji m chee na ponn ni ubaa le ga ŋa kina.”

19 Bisui nan bii. Le bi baa u ubaabaa ubaabaa, “Ni ye min la aa?”

20 Le u bui bi, “Nimi kipiik ni bilee bimina ponn ni ubaa le ga ŋa kina. Ni ye m ni unii u kpaan bi ji lisambil libaa ponn ni na la. 21 Min Unibɔn Aabo ga kpo ke naah ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni ke m ga kpo pu na. Tibɔbir mu ga li bi uja u ga kooh mi na pu. Bi yaa kaa ba ma u kan, ni ba soor ki tii u.”

Tidindaan aajim

(Matiu 26.26-30; Luk 22.14-20; 1 Korint Yaab 11.23-25)

22 Baah bi ji tijikaar na, le Yesu yoor boroboro, le ki doon Uwumbɔr, ki gii, ki di tii waadidiliib, le ki bui ke, “Gaa man. Maawon le na.”

23 Le u yoor kiyinyook, ki doon Uwumbɔr, ki di tii bi. Le bi mɔmɔk nyun. 24 Le u bui bi, “Maasin le na. Maasin pu, le Uwumbɔr puu tipuupɔln tii nimi. Binib pam aatunwanbir pu le maasin ngbaan ga nya. 25 M tuk nimi mbamɔn la, maan ki nyu ŋisubil aanyun ngbaan ki ti saa bundaln m ga ti nyu ŋisubil aanyunpɔm Uwumbɔr aanaan ni na.”

26 Le bi gaa Uwumbɔr aalahn, ki buen Olif aasui aajool paab.

Yesu aah bui ke Piita ga nee u pu na

(Matiu 26.31-35; Luk 22.31-34; Jɔnn 13.36-38)

27 Le Yesu ti bui bi, “Ni mɔmɔk ga san cha mi. Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, ‘Uwumbɔr ga ku upihdaan, le ipiih yaa.’† 28 Buyoonn Uwumbɔr ga fikr mi nkun ni na, le m ga loln ni pu nsan, ki buen Galilee.”

29 Le Piita bui u, “Bi mɔmɔk yaa san ki cha si kan, mma aan san cha si.”

30 Le Yesu bui u, “M tuk si mbamɔn la, kinyeek kimina, aa ga len nfum mutaa ke saa nyi mi le lelee aakooja nin wii.”

31 Le Piita po beenin len ke, “Bi yaa po ban bi ku m ni si kan, maan len ke maa nyi si.”

Le waadidiliib mɔmɔk mu len kina.

Yesu aah mee Uwumbɔr pu na

(Matiu 26.36-46; Luk 22.39-46)

32 Le bi ti fuu nibaa chee, bi yin nima chee ke Getsemane. Le u bui waadidiliib, “Kal do man, m buen ti mee Uwumbɔr.”

33 Le u di Piita, ni Jems, ni Jɔnn buen. Le usui bii pam. Mpombiin ni nsuugar nan muk u sakpen. 34 Le u bui bi, “Nsui bii sakpen, ki ti nyaŋ. Ni wu ke nkun aah wu pu na. Kal do ki li lik man.”

35 Le u foor siib, ki doon kitiŋ lichichikr, ki mee Uwumbɔr ke ni yaa ga ŋmaa ŋa aan u taa ji falaa u choo na kan, u taa cha u ji falaa ngbaan, 36 ki bui ke, “Nte, aa ga ŋmaa ŋa tiwan mɔmɔk. Nyan mi falaa u choo na ni. Aa mu tee ŋa saageehn, ki taa ŋa maageehn.”

37 Le u gir buen waadidiliib bitaa ngbaan chee, ki ti muin bi dɔ geen; le u bui Simonn Piita ke, “Simonn, aa dɔ geen la aa? Saa ŋmaa li ka lik kikurk kibaa aa? 38 Ni li ka lik man, aan ki li mee Uwumbɔr, aan ki taa koo ntɔŋ ni. Nisui ban ni li lik, le tiwon aa pɔɔ.”

39 Le u ki foor siib ki ti mee Uwumbɔr, ki ki bui u tibɔr tichachaan ngbaan, 40 le ki ki gir buen waadidiliib chee, ki ti muin bi ki dɔ geen la; ngeen nan joo bi sakpen. Le baa nyi baah ga len pu na.

41 Le u ki buen ti mee Uwumbɔr, ki ki gir ni taataa, ki ki muin bi dɔ geen; le u baa bi, “Ni beenin fuur ki dɔ geen la aa? Ni ŋeer a. N‑yoonn fuu a. U kooh min Unibɔn Aabo, ki di ŋa titunwanbirdam aaŋaal ni la. 42 Fii, ti li cha man. Lik, unii u kooh mi na peen ni a.”

Baah chuu Yesu pu na

(Matiu 26.47-56; Luk 22.47-53; Jɔnn 18.3-12)

43 Waah laa bi len kina na, le Judas u ye waadidiliib kipiik ni bilee ponn ni ubaa na fuu ni. Le kinipaak dii u. Bi nan joo kijaak aajum ni jagbaali mam. Bi nan nyan ni Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb, ni Juu yaab aaninkpiib chee la. 44 Judas u kooh Yesu na, nan bui kinipaak ngbaan ke bi yaa ti kan u moor unii u aatakpiln‡ na kan, uma le na. Bi chuu u mpɔɔn, ki di u buen.

45 Judas aah fuu ni na, le u kpaan buen Yesu chee, ki ti bui ke, “Umɔmɔkr,” le ki moor utakpiln. 46 Le bi chuu Yesu mpɔɔn pu. 47 Waadidiliib ponn ni ubaa nan yoor waajaak aajuk ki gaa per Uwumbɔr aatotoorninkpel aanaagbiija aatafal. 48 Le Yesu baa binib bi dan bi nan chuu u na ke, “Ni joo kijaak aajum ni jagbaali mam ke ni nan chuu mi ke maah ye ufifiir le na aa? 49 Iwiin mɔmɔk m nan bi ni chee Uwumbɔr Aadichal ni, ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr, le naa chuu mi. Tɔ, nimina ŋa ke ni gbiin Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na la.”

50 Le waadidiliib mɔmɔk san cha u.

51 Unachipɔɔn ubaa nan bi nima chee, ki pee likekepiln, ki paani Yesu pu. Le bi laan chuu unachipɔɔn ngbaan aakekeln. 52 Le u san cha waakekeln, ki san cha uŋmeen.

Juu yaab aaninkpiib aah jin Yesu tibɔr pu na

(Matiu 26.57-68; Luk 22.54-55, 63-71; Jɔnn 18.13-14, 19-24)

53 Le bi di Yesu buen Uwumbɔr aatotoorninkpel aadichal ni. Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Juu yaab aaninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb mu kuun ni nima chee. 54 Le Piita paa Yesu pu, ki bi dandar, le ki ti fuu Uwumbɔr aatotoorninkpel aachiln ni, ki koo, ki ti kal bikikiirb chee wol mmii. 55 Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni bibɔjirb aaninkpiib mɔmɔk ban biseeraadam bi ga bii Yesu aan bi ku u na. 56 Le biseeraadam pam mɔln inyamɔn paan u, ki bii u. Baah len pu na, naa kpaan. Nima pu na, baa kan waataani.

57 Le bijab bibaa fii sil, ki mɔln inyamɔn paan u, le ki bui ke, 58 “Ti ŋun u len ke u ga gbaa wii Uwumbɔr Aadichal li binib maa li na, ki ki maa liken li binib aa maa li na, iwiin itaa.” 59 Le bijab bimina mu aah len pu na, naa kpaan.

60 Le Uwumbɔr aatotoorninkpel ngbaan fii sil bi mɔmɔk aanimbiin ni, le ki baa Yesu, “Saan len tibaa aa? Binib ngbaan aah bii si pu na, ti gbii aan taa gbii?”

61 Le Yesu si ŋmin, kaa len tibaa. Le Uwumbɔr aatotoorninkpel ki baa u, “Aa ye Kristo u ga gaa binib lii na aan saa ye? Aa ye Uwumbɔr u ti pak u na Aajapɔɔn aa?”

62 Le Yesu bui ke, “M ye. Ni ga kan min Unibɔn Aabo ka Uwumbɔr aaŋangii wɔb. Ni ga kan m bi ntaalangbam ni paacham ki choo.”

63 Waah len kina na, le Uwumbɔr aatotoorninkpel chuu kar ubaa aawanpeenkaan, le ki bui ke, “Taa ki ban seeraadam. U di ubaa ŋaŋ Uwumbɔr la. 64 Ni ŋun waah sii Uwumbɔr pu na. Ni dak kinye?”

Le bi mɔmɔk bui ke u ŋeer bi ku u la.

65 Le bi ponn ni bibaa piin ki bi teei timɔɔtan ŋani u pu, le ki di likekeln poo unimbil, ki gbaa u, ki baa u ke, “Ulau faa si?” Bikikiirb ngbaan mu nan gaa u ki gbaa u.

Piita aah nee Yesu pu na

(Matiu 26.69-75; Luk 22.56-62; Jɔnn 18.15-18, 25-27)

66 Piita aah nan bi lichiln ngbaan ni na, le Uwumbɔr aatotoorninkpel aanaagbiipii ubaa dan 67 ki nan kan Piita bi wol mmii. Le u lik u mbamɔm, le ki bui u, “Aa mu nan bi Yesu u ye Nasaref aatiŋ aanii na chee.”

68 Le Piita nee, ki bui u, “Maa bee saah len pu na aatataa,” le ki nyan lipaal kikaakpaak ponn ni. N‑yoonn ngbaan le ukooja wii.

69 Le unaagbiipii ngbaan ki kan u, le ki bui binib bi si nima chee na ke, “Umina ye Yesu aadidiliib ponn ni ubaa la.” 70 Le Piita ki nee lelee.

Le ni ki kpee siib, le binib bi si u chee na bui u ke, “Ni ye mbamɔn, aa ye Yesu aadidiliib ponn ni ubaa la; aa mu ye Galilee aatiŋ aanii la.”

71 Le Piita puu Uwumbɔr, ki bui ke, “Maa nyi naah len unii u na. M yaa mɔn nnyamɔn kan, Uwumbɔr daa ntafal.”

72 Libuul ngbaan ni, le lelee aakooja wii. Le Piita teer ke Yesu ba bui u ke, “Aa ga len nfum mutaa ke saa nyi mi le lelee aakooja nin wii.” Piita aah teer kina na, le u wii pam.

15

Pailat aah jin Yesu tibɔr pu na

(Matiu 27.1-2, 11-14; Luk 23.1-5; Jɔnn 18.28-38)

1 Kichakpinaanyeek ni le Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Juu yaab aaninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb, ni bibɔjirb aaninkpiib mɔmɔk kal ki kpokl baah ga ŋa pu na. Le bi buu Yesu tikululn, ki di u buen kitiŋ ngbaan aaninkpel u bi yin u ke Pailat na chee, ki di u ŋa uŋaal ni. 2 Le Pailat baa u, “Aa ye Juu yaab aabɔr la aa?”

Le u bui u, “Saah len pu na, ni ye kina.”

3 Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib ngbaan bii u sakpen. 4 Le Pailat ki baa u, “Saan len tibaa aa? Li pel baah bii si sakpen pu na.”

5 Le Yesu aa ki len tibaa. Waah kaa len tibaa na, le ni gar Pailat pam.

Baah len ke bi ga ku Yesu pu na

(Matiu 27.15-26; Luk 23.13-25; Jɔnn 18.39–19.16)

6 Njim ngbaan aayoonn nan saa kan, Pailat ga nyan unaagbiija u kinipaak ban u na lii. 7 N‑yoonn ngbaan, unaagbiija ubaa nan bi kiyondiik ni, bi yin u ke Barabas. U ni bakadam bi nan dii u na nan tukni kitiŋ ngbaan aaninkpiib, ki ku binib. Nima pu le bi nan di bi ŋa kiyondiik ni. 8 Le kinipaak ngbaan dan Pailat chee, ki bui u ke u ŋa waah ti ŋani pu njim ngbaan yoonn mɔmɔk na, ki nyan unaagbiija ubaa lii. 9 Le u baa bi, “Ni ban m nyan ni Juu yaab aabɔr la aa?” 10 Pailat bee ke Uwumbɔr aatotoorninkpiib kpa lipiipoln Yesu pu, nima le cha bi di u ŋa uŋaal ni.

11 Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib bui kinipaak ngbaan ke bi tuk Pailat ke u nyan Barabas lii, naa ye Yesu. 12 Kinipaak ngbaan aah tuk Pailat kina na, le u ki baa bi, “Kina kan, uja u ni yin u ke Juu yaab aabɔr na, m ga ŋa u kinye?”

13 Le bi teen ke, “Kpaa u ndɔpuinkoo pu.”

14 Le Pailat baa bi, “Ba ŋa? U tun bakaa bayoo?”

Le bi moo tar sakpen ke, “Kpaa u ndɔpuinkoo pu.”

15 Le Pailat ban ke u sɔŋ bisui. Kina pu na, u nan nyan Barabas lii, le ki cha waajab lue Yesu ŋinaalab, ki di u ŋa biŋaal ni, bi ti kpaa u ndɔpuinkoo pu.

Butɔb aajab aah yook Yesu pu na

(Matiu 27.27-31; Jɔnn 19.2-3)

16 Le butɔb aajab ngbaan di u buen Pailat aachiln ni, ki yin bijab biken ke bi kuun ni. 17 Le bi chuu peer waawanpeenkaan, le ki di libɔkumaln peen u, ki di ikokon luu kiyikpupuk ki di chiŋ u, 18 le ki doon u ke, “Juu yaab aabɔr, aa pɔɔ ɔɔ?” 19 ki joo lidabil gbaa uyil paab, le ki teei timɔɔtan lɔe u, ki gbaan unimbiin ni ki doon u. 20 Baah ŋa u mbɔnyun ki ti doo na, le bi chuu peer libɔkumaln ngbaan, ki di waawanpeenkaan peen u, ki di u nyan, bi ti kpaa u ndɔpuinkoo pu.

Baah kpaa u ndɔpuinkoo pu pu na

(Matiu 27.32-44; Luk 23.26-43; Jɔnn 19.17-27)

21 Baah cha na, le bi ton uja ubaa nsan ni, bi yin u ke Simonn, u ye Sairene aatiŋ aanii la. U nyan ni ntingbaan ni, le ki choo Jerusalem. U nan ye Aleksanda ni Rufus aate la. Le bi chuu u mpɔɔn ke u tun Yesu aadɔpuinkoo. 22 Le bi di Yesu buen nibaa chee, bi yin nima chee ke Golgota. Golgota aatataa le ye ke “Kiyikpaŋ aapepel.” 23 Baah ti fuu nima chee na, le binib bibaa ban bi tii Yesu ndaan mu nnyɔk ŋmal mu ponn ni na ke u nyun. Le u yii, kaa nyun. 24 Le butɔb aajab ngbaan kpaa u ndɔpuinkoo pu, ki di waawanpeenkaan yakr tɔb. Bi nan too inaan ke bi lik bimɔk aah ga kan ni na. 25 Ni nan ye kichakpiik ni, tikur tiwae yoonn la, le bi kpaa u ndɔpuinkoo pu. 26 Le bi ŋmee kigbaŋ budabu cha bi ku u na, ki di tam waadɔpuinkoo pu, uyil paab. Bi nan ŋmee ke, “Juu yaab aabɔr.” 27 Bi nan di bififiirb bilee kpaa idɔpuinkee pu. Bi di ubaa kpaa uŋangii wɔb, ki di uken kpaa uŋangan wɔb. [ 28 Le ni gbiin Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na ke, “Bi ŋa u ke baah ŋani titunwanbirdam pu na.”*]

29 Waah lee ndɔpuinkoo pu na, le binib bi jer nima chee na seei u, ki gbakr biyil, le ki bui u, “Aa mu. Si u len ke aa ga gbaa wii Uwumbɔr Aadichal ki ki maa li iwiin itaa na, 30 sunn ni ndɔpuinkoo ngbaan pu ki ŋmar.”

31 Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb mu ŋa u mbɔnyun, ki bui tɔb ke, “U gaal biken le bi ŋmar, kaan ŋmaa gaa ubaa lii. 32 Kristo u ga gaa binib lii ki ye Juu yaab aabɔr na, u sunn ni ndɔpuinkoo pu dandana wee, aan ti kan ki gaa u ki kii.”

Le baah di bififiirb bilee bi kpaa u chee idɔpuinkee pu na, bi mu sii u.

Yesu aah kpo pu na

(Matiu 27.45-56; Luk 23.44-49; Jɔnn 19.28-30)

33 Nwiin kaasisik ni, le itingbaan mɔmɔk bɔln, ki ti saa nwiin aah kpar pu na. 34 Nwiin aah kpar na, le Yesu teen mpɔɔn pu ke, “Eloi, eloi, lama sabaktani.” Naatataa le ye ke “Maawumbɔr, Maawumbɔr, ba pu aa siir cha mi?”†

35 Binib bi nan si nima chee na ŋun waah teen pu na, le bibaa bui ke, “Li pel man, u yin Elaija la.” 36 Le bi ponn ni ubaa san buen ki ti yoor nkiisuk, ki nan di bɔn ndaan mu mɔɔn na ni, le ki di ŋa lidabil pu, ki di ŋa Yesu aamɔb chee ke u moor, le ki bui ke, “Di cha man, aan ti lik ke Elaija ga dan ki nan sunn ni u aan waan dan.”

37 Le Yesu ki teen mpɔɔn pu, le ki kpo.

38 Le likekeln li yakr Uwumbɔr aadiik ni nfum mulee na, chuu kar paacham ki ti saa kitiŋ. 39 Le butɔb aajab aaninkpel u si ndɔpuinkoo ngbaan taab na kan Yesu aah kpo pu na, le ki bui ke, “Mbamɔn, uja ngbaan sil ye Uwumbɔr Aajapɔɔn la.”

40 Bipiib bibaa mu nan bi nima chee, ki si dandar, ki si lik. Bi ponn ni ubaa ye Mari Magdalene, uken mu ye Salome, uken mu ye Mari u ye Jems waatiir ni Joses aana na. 41 Yesu aah nan bi Galilee na, le bipiib ngbaan nan dii u, ki tun lituln ter u. Bipiib bi wiir ki nan dii u dan Jerusalem na mu nan bi nima chee.

Baah sub Yesu pu na

(Matiu 27.57-61; Luk 23.50-56; Jɔnn 19.38-42)

42 Kijook aah joor na, le uja ubaa fuu ni, bi yin u ke Josef. U nan ye Arimatea aatiŋ aanii la, ki ye bibɔjirb aaninkpiib ponn ni ubaa, ki kpa liyimbil. 43 U mu nan bi kii Uwumbɔr aanaan aah ga fuu ni buyoonn na. Ni nan ye kitaak ki ga woln Juu yaab aakpaakool daal na, buyoonn bi gor ke bi ji likpaakool daal na. Le Josef buen Pailat chee ni lipobil, ki ti bui u, “Tii mi Yesu aawon.” 44 Pailat aah ŋun ke u kpo na, le ni gar u. Le u yin ni bijab aaninkpel na, ki nan baa u ke, “Yesu aah kpo na, ni yunn aa?” 45 Le u tuk u waah kpo buyoonn na. Pailat aah ŋun ke u kpo na, le u tii Josef nsan ke u yoor waawon. 46 Josef nan daa likekenyaan, ki nyan Yesu aawon ndɔpuinkoo pu, ki di u poo likekeln ngbaan ni, ki di u ti sub kitakpaluŋ ni. Bi nan gbii kitakpaluŋ ngbaan litakpasakpeln libaa aasikakl ni la. Le u di litakpapapaln leŋ mbisamɔb. 47 Le Mari Magdalene, ni Mari u ye Joses aana na, kan baah di Yesu aawon sub nin chee na.

16

Yesu aah fikr nkun ni pu na

(Matiu 28.1-8; Luk 24.1-12; Jɔnn 20.1-10)

1 Juu yaab aakpaakool daal aajook, le Mari Magdalene ni Salome, ni Mari u ye Jems aana na, buen ti daa tulalee, bi ti di ŋa Yesu aawon pu. 2 Le ki woln kitaak kichakpinaanyeek ni, nwiin aah laa puu na, le bi buen likaakul ngbaan chee. 3 Tɔ, litakpal li lek kitakpaluŋ ngbaan aamɔb na ye lisakpeln la. Nima pu na, baah cha na, le bi baa tɔb ke, “Ŋma ga ti biln litakpal na tii timi?” 4 Le bi lik, ki kan ke litakpal na aa ki lek. 5 Le bi koo likaakul na ponn ni ki kan unachipɔɔn ubaa ka ŋŋangii wɔb ki pee libɔkupiln fɔfɔk. Le ni gar bi pam.

6 Le u bui bi, “Ni taa cha ni gar nimi man. Ni ban Yesu u ye Nasaref aatiŋ aanii u bi nan kpaa u ndɔpuinkoo pu na la. U fikr nkun ni a. Waa bi do. Lik man baah nan di u bil nin chee na. 7 Ni li cha ki ti tuk Piita ni waadidiliib biken ke u loln bi pu nsan, ki cha Galilee aatiŋ ni. Bi ga ti kan u nima, waah nan tuk bi pu na.”

8 Le ni gar bipiib na pam, le biwon gbaa. Le bi nyan likaakul na ni, ki san. Ijawaan aah chuu bi na, le baa tuk unii ubaa.

Yesu aah di ubaa mɔk binib pu na

(Matiu 28.9-10; Jɔnn 20.11-18; Luk 24.13-35)

[ 9 Juu yaab aakpaakool daal aah jin ki woln kitaak na aachakpitaawoln, Yesu aah fikr nkun ni na, le u puen di ubaa mɔk Mari Magdalene. Mari le ye upii u Yesu nan nyan tiyayaar tilole u ni na. 10 Le Mari buen binib bi nan dii Yesu na chee. Bi nan kpa mpombiin ki ka wii. Le Mari tuk bi ke u kan Yesu, u fikr nkun ni a. 11 Baah ŋun kina na, le baa pak ti.

12 Nimina aapuwɔb, le bi ponn ni bilee nan chuun cha ntingbaan ni. Baah cha na, le Yesu nan di ubaa mɔk bi. Waa nan bi ke waah nan bi pu buyoonn Mari Magdalene kan u na. 13 Le bi gir buen biken chee, ki ti tuk bi ke bi kan Yesu. Le baa pak baah len pu na.

Yesu aah di ubaa mɔk waadidiliib pu na

(Matiu 28.16-20; Luk 24.36-49; Jɔnn 20.19-23; Lituln 1.6-8)

14 Nimina aapuwɔb, le waadidiliib kipiik ni ubaa ka ji tijikaar. Baah bi ji na, le Yesu di ubaa mɔk bi, le ki kae bi, ke ba ŋa baa pak binib bi kan u, waah fikr nkun ni aapuwɔb na aah len pu na, ke bitafal le pɔɔ. Baa gaa u ki kii mbamɔm. 15 Le u ki tuk bi, “Ni li cha dulnyaa mɔmɔk ni, ki di tibɔnyaan tee tuk binib mɔmɔk. 16 Unii u gaa mi ki kii, ki cha bi muin u nnyun ni na, u ga ŋmar. Unii u kaa gaa mi ki kii na, Uwumbɔr ga bui ke waabɔr bii. 17 Binib bi gaa mi ki kii na ga tun lijinjiir aatun. Maayimbil pu le bi ga nyan tiyayaar binib ni; bi ga len iliin yayan; 18 bi ga chuu iwaa, le yaan ŋa bi nibaa. Bi yaa nyu liluul kan, laan ŋa bi nibaa. Bi ga di biŋaal paan bibum pu, le bi ga pɔɔk.”

Uwumbɔr aah di Yesu buen paacham pu na

(Luk 24.50-53; Lituln 1.9-11)

19 Tidindaan Yesu aah len bi chee tibɔr doo na, le Uwumbɔr di u buen paacham, le u ti kal uŋangii wɔb. 20 Le waadidiliib buen ŋipepel mɔmɔk ni, ki ti tuk binib tibɔnyaan tee. Le Tidindaan ter bi, ki cha bi tun lijinjiir aatun. Baah tun lijinjiir aatun na, nima le mɔk binib ke baah len tibɔnyaan ti na, ti gbii. Amii.]

* 1:2 : Lik Malakai 3.1.

† 1:3 : Lik Aisaya 40.3.

‡ 1:11 : Lik Aisaya 42.1.

* 2:4 : Bi yaa maa kidiik kan, baa di timoor pinn ki, kaa maa lidikokoln. Bi nan di idɔ paan puln tidir paab, le ki di titan pɔr biin. Bi nan maa ŋibimbin le ki taa joi kidiik aapaacham.

* 3:27 : Mpɔɔndaan na ye kinimbɔŋ la. Le Yesu kpa mpɔɔn jer u ki buu u.

* 4:12 : Lik Aisaya 6.9-10.

† 4:25 : Naatataa le ye ke unii u pel Uwumbɔr aabɔr na, Uwumbɔr ga cha u moo ŋun. Unii u kaa pel na, Uwumbɔr aan ki cha u ŋun.

* 7:7 : Lik Aisaya 29.13.

† 7:10 : Lik Nnyam 20.12; Ikaal 5.16.

‡ 7:10 : Lik Nnyam 21.17; Liifai Yaab 20.9.

* 9:48 : Lik Aisaya 66.24.

* 10:6 : Lik Mpiin 1.27, 5.2.

† 10:8 : Lik Mpiin 2.24.

‡ 10:19 : Lik Nnyam 20.12-16; Ikaal 5.16-20.

* 11:9 : Hosiana aatataa le ye ke “Gaa timi lii.”

† 11:9 : Lik Ilahn 118.25-26.

‡ 11:17 : Lik Aisaya 56.7; Jeremia 7.11.

* 12:11 : Lik Ilahn 118.22-23.

† 12:19 : Lik Ikaal 25.5.

‡ 12:26 : Lik Nnyam 3.6.

§ 12:30 : Lik Ikaal 6.4-5.

* 12:31 : Lik Liifai Yaab 19.18.

† 12:36 : Lik Ilahn 110.1.

* 13:15 : Bi yaa maa kidiik kan, baa di timoor pinn ki, kaa maa lidikokoln. Bi nan di idɔ paan puln tidir paab, le ki di titan pɔr biin. Bi nan maa ŋibimbin le ki taa joi kidiik aapaacham.

* 14:1 : Israel yaab nan ji Lakr‑jer aajim ke bi teer buyoonn Uwumbɔr nan nyan bi tinaagbiir ni, Ijipt aatiŋ ni na. Lik Nnyam 12.1-27.

† 14:27 : Lik Sekaria 13.7.

‡ 14:44 : …moor utakpiln: Israel yaab nan doon tɔb kina le ki mɔk ngeehn.

* 15:28 : Lik Aisaya 53.12.

† 15:34 : Lik Ilahn 22.1.

LUK

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Tibɔnyaan ti

LUK

ŋmee ti na

1

1 Maaninkpel Teofilus, binib pam nan pɔɔn bibaa ki ŋmee kigbaŋ ponn ni tibɔr ti nan ŋa tikaasisik ni na. 2 Binib bi kan tibɔr ngbaan aah piin ki ti doo pu na mooni ti, ki tuk timi. Le bi ŋmee baah tuk timi pu na. 3 Min Luk, m mu bee mbamɔm tibɔr ngbaan aah piin pu ki ti doo pu na. Nima le m dak ke ni ŋan m mu ŋmee ti, taah piin ki ti saa pu na, ki tii si, 4 aan aa mu bee baah tuk si tibɔr ti na aabamɔn.

Uwumbɔr aatuun aah len ke bi ga maa Jɔnn pu na

5 Buyoonn Herod nan ye Judea aatiŋ aabɔr na, le Uwumbɔr aatotoor ubaa nan bi, bi nan yin u ke Sekaria. U nan ye Abija aamaal ponn ni aanii la. Upuu aayimbil nan ye Elisabef. U mu nan ye Uwumbɔr aatotoor Aaronn aamaal ponn ni aanii ubaa la. 6 Sekaria ni upuu mɔmɔk nan ye bininyaam Uwumbɔr chee, ki dii waakaal mɔmɔk, ki ŋani waah ban pu na, kaa kpa taani ubaa. 7 Baa nan kpa ubo. Elisabef nan ye upiiŋoob la. Bi mɔmɔk mu nan por la.

8-9 Uwumbɔr aatotoorb aakaal aah dii pu na, le bi lee Sekaria, u ti koo Uwumbɔr Aadichal ni ki see tulalee aayon. Waayoonn aah fuu ni na, le u koo Uwumbɔr Aadichal ni, u ti tun lituln limina. 10 Buyoonn u bi seer tulalee aayon ngbaan tii Uwumbɔr na, le kinipaak sakpeŋ bi lipaal, ki mee Uwumbɔr. 11 Le u kan Uwumbɔr aatuun, baah seer tulalee aayon libimbiln li paab na aaŋangii wɔb. 12 Sekaria aah kan u na, le ni muk u, le ijawaan chuu u. 13 Le Uwumbɔr aatuun ngbaan bui u, “Sekaria, taa san ijawaan. Uwumbɔr ŋun saameen a. Aapuu Elisabef ga maa ubijabo, ki tii si. Le aa ga yin u ke Jɔnn. 14 U yaa ma u kan, le aa ga li kpa mpopiin pam. Binib pam mu ga li mɔɔni. 15 U ga li ye uninyuun Uwumbɔr chee. Waan nyu ŋisubil aadaan, ki mu aan nyu ndaan mubaa. U ga li gbii Uwumbɔr Aafuur Nyaan buyoonn bi ga maa u na, ki li joo cha. 16 U ga cha nimi Israel yaab pam gir ti dii Bidindaan Uwumbɔr. 17 U ga li kpa Uwumbɔr Aafuur Nyaan, ni mpɔɔn, ke Uwumbɔr aabɔnabr Elaija aah nan kpa pu na, ki ga loln ni Tidindaan pu nsan. U ga cha tetiib ni baabim ki kpaan.* U ga cha binib bi kaa kii Uwumbɔr aamɔb na li kpa nlan, aan bi kpeln, ki li dii bininyaam aah dii pu na. U ga toor binib, bi li ye binib bi gor ki kii Uwumbɔr na.”

18 Le Sekaria bui Uwumbɔr aatuun ngbaan, “M por a, mpuu mu por a; m ga ŋa kinye ki bee ke saah len pu na ga sil ŋa.”

19 Le Uwumbɔr aatuun ngbaan bui u, “M ye Gabriel u si Uwumbɔr aanimbiin ni na la. U tun ni mi ke m nan tuk si tibɔnyaan tee. 20 Ni yaa nan ŋeer kan, maah len pu na ga gbiin. Saah kaa pak maah len pu na, le aa ga ŋa ubir, kaan ki ŋmaa len tibɔr ki ti saa buyoonn tiwan nimina ga ŋa na.”

21 Le kinipaak ngbaan si lipaal, ki si kii buyoonn Sekaria ga nya ni Uwumbɔr Aadichal ni na. U nan yunn kaa nyan ni, le ni gar bi pam. 22 Waah nan nyan ni na, waa ŋmaa len bi chee tibɔr. Nima le cha bi bee ke u kan lijinjiir aawan Uwumbɔr Aadichal ni. Le u beenin len libir, kaa ŋmaa len tibɔr.

23 Waawiin aah ye pu u tun lituln Uwumbɔr Aadichal ni na aah doo na, le u kun. 24 Ni bi ki cha, le upuu Elisabef dek lipuul, ki di ubaa bɔr iŋmal iŋmu, 25 le ki bui ke, “Uwumbɔr lik maah bi pu na la, le ki ŋa mi tibulchinn kina ki tii mi, ki nyan mi inimɔɔn ni.”

Uwumbɔr aatuun aah bui Mari ke u ga maa Yesu pu na

26 Lipuul aah ŋa iŋmal iloob aapuul na, le Uwumbɔr tun waatuun Gabriel ke u buen Galilee aatiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Nasaref, 27 ke u buen usapɔɔn ubaa chee, bi yin u ke Mari. Waa nyi uja. Bi nan puu ke bi ga tii u tichar. Bi yin uchal Josef, u ye Ubɔr David aamaal ponn ni aanii ubaa la. 28 Le Uwumbɔr aatuun ngbaan fuu ni Mari chee ki doon u, le ki bui u, “Uwumbɔr ŋa si tibulchinn sakpen a, ki bi aa chee, ki ŋa tinyoor ŋa aa pu ki jer waah ŋa bipiib mɔmɔk pu na.”

29 Waah len kina na, le ni gar Mari sakpen. Le u dakl lik waah len pu na aatataa. 30 Le u ki bui u, “Mari, taa san ijawaan. Uwumbɔr ŋa si tibulchinn la. 31 Aa ga dek lipuul, ki maa ubijabo ki yin u ke Yesu. 32 U ga li ye uninyuun la. Bi ga yin u Uwumbɔr u kaa kpa ŋeen aatɔ na Aajapɔɔn. Tidindaan Uwumbɔr ga tii u uyaaja Ubɔr David aanaan. 33 U ga li ye uyaaja Jakob aayaabitiib† aabɔr n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Waanaan aan doo.”

34 Le Mari baa Uwumbɔr aatuun ngbaan ke, “Maah kaa nyi uja na, m ga ŋa kinye ki maa ubo?”

35 Le u bui u, “Uwumbɔr Aafuur Nyaan ga sunn ni aa pu. Uwumbɔr u kaa kpa ŋeen aatɔ na aapɔɔn ga cha aa dek lipuul. Nima pu na, saah ga maa ubo u na ga li ye chain. Bi ga yin u ke Uwumbɔr Aajapɔɔn la. 36 Lik, aana aabo Elisabef, u por na, u mu pil ubijabo aapuul. Baah nan yin u ke upiiŋoob na kpa iŋmal iloob aapuul la; 37 nibaa aa pɔɔ Uwumbɔr chee.”

38 Le Mari bui Uwumbɔr aatuun ngbaan, “M ye Uwumbɔr aanaagbiipii la. Saah len pu na, u cha ni ŋa kina.” Le Uwumbɔr aatuun ngbaan buen.

Mari aah mann Elisabef pu na

39 N‑yoonn ngbaan le Mari gor mala ki buen ŋijoo ponn ni, le ki ti buen kitiŋ kibaa ni, ki bi Juda aatiŋ ponn ni,‡ 40 le ki koo Sekaria do, ki doon Sekaria aapuu Elisabef. 41 Elisabef aah ŋun idoon pu na, le waabo fii uponn ni. Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan gbiin Elisabef. 42 Le u len mpɔɔn pu ki bui Mari, “Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa aa pu ki jer waah ŋa bipiib mɔmɔk pu na, ki ŋa tinyoor ŋa ubo u bi aaponn ni na mu la. 43 Ba ŋa Uwumbɔr nyuŋ mi kina ki cha Ndindaan aana dan nan mann mi? 44 Ntafal aah ŋun saadoon na, le maabo fii mponn ni, waah kpa mpopiin pu na. 45 Si u gaa Uwumbɔr ki kii na, u ŋa tinyoor ŋa aa pu la, ki ga ŋa waah nan tuk si ke u ga ŋa pu na.”

Mari aah gaa nlahn ki pak Uwumbɔr pu na

46 Le Mari bui ke,

“M nyuŋni Uwumbɔr nsui ni la.

47 M kpa mpopiin sakpen, Uwumbɔr u gaa mi lii na pu.

48 U teer mi u ye waanaagbiipiigiin na bɔr.

Dandana ki joo cha, binib mɔmɔk ga len

ke Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa m pu la,

49 ba pu? Uwumbɔr u kpa mpɔɔn na tun litukpaan ki tii mi.

Waayimbil ye chain la.

50 Binib bi san u na, u san bi kinimbaak,

ni biyaabitiib, ni biyaabisɔsɔk ponn ni ki joo cha.

51 U mɔk binib waapɔɔn,

ki jenn kalmbaanidam bi dak ke bi ye bininyuum na.

52 U nyan bibɔrkpaam baanaan ni,

ki nyuŋ bigiim.

53 Binib bi nkon joo bi na,

u tii bi tijikaar nyaan, bi ji bab.

U cha biwankpadam chuun ni iŋaalpeen.

54 Waah nan puu tipuur ti tii tiyaajatiib na,

u ŋa kina la, ki ter waatutum Israel yaab.

55 U teer ki san Abraham ni uyaabitiib kinimbaak

n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na la.”

56 Tɔ, Mari nan bi Elisabef do iŋmal itaa, le ki nin gir kun.

Baah ma Jɔnn u muini binib nnyun ni na pu na

57 Le ni ŋeer Elisabef maa ubo. Le u ma ubijabo. 58 Le udoyaab ŋun ke Uwumbɔr san u kinimbaak sakpen. Le u ni bi kpaan ki mɔɔni.

59 Waabo aawiin iniin daal, le bi dan bi nan gii uchakpaln, le ki ban bi yin u ke Sekaria ke baah yin ute pu na. 60 Le una aa kii, ki bui ke bi ga yin u ke Jɔnn la.

61 Le bi bui u, “Unii ubaa aa kpa liyimbil limina nimi aamaal ponn ni.” 62 Le bi di biŋaal len ute chee, ki baa u ke u ban ke bi yi waabo kinye.

63 Le u bui bi ke bi tii u kigbaŋ. Baah tii u na, le u ŋmee ke, “Waayimbil le ye Jɔnn.” Le ni gar bi mɔmɔk pam. 64 Libuul ngbaan ni le Sekaria aalambil lɔkr. Le u piin ki bi len ki pak Uwumbɔr. 65 Le ijawaan chuu bidoyaab mɔmɔk. Le Judea aatim mumɔk bi ŋijoo ponn ni na aanib ŋun tibɔr ngbaan. 66 Ni nan ŋa binib bimɔk ŋun ti na ilandak. Le bi baa ke, “Ubo ngbaan ga li ye ba aanibol?” Ba pu? Uwumbɔr aaŋaal nan bi u pu.

Sekaria aah pak Uwumbɔr pu na

67 Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan gbiin Sekaria, u ye Jɔnn aate na, le ki cha u len Uwumbɔr aabɔr:

68 “Cha ti pak Tidindaan u ye timi Israel yaab Aawumbɔr na.

U dan nan ter waanib, ki nyan bi tinaagbiir ni,

69 ki tii timi unii u ga gaa timi lii, ki kpa mpɔɔn,

ki ye waatutunn Ubɔr David

aamaal ponn ni aanii ubaa na.

70 U nan cha waabɔnabtiib chain len kina n‑yaayoonn na

ki joo cha.

71 U nan puu tipuur ke u ga nyan timi, timi aadim aaŋaal ni,

ni bimɔk nan timi na aaŋaal ni, aan ti ŋmar.

72 U nan len ke u ga san tiyaajatiib kinimbaak,

ki teer waah puu tipuur ti ye chain na bɔr.

73 U nan puu tipuur tii tiyaaja Abraham,

74 ke u ga nyan timi, timi aadim aaŋaal ni,

aan ti dii u ki taa li san ijawaan,

75 ki li bi chain,

ki li kpa mbimbinyaan u chee n‑yoonn mɔmɔk.

76 Si, maabo, bi ga yin si ke Uwumbɔr u kaa kpa

ŋeen aatɔ na aabɔnabr.

Aa ga loln ni Tidindaan pu nsan,

ki toor nsan tii u,

77 ki tuk waanib ke u ga di cha baatunwanbir pinn bi,

ki gaa bi lii;

78 ba pu? timi Aawumbɔr kpa tibulchinn,

ki san timi kinimbaak.

U yaa gaa timi lii kan,

ni ga li bi ke nwiin aah puu ni pu na.

79 Ni ga woln binib bi bi mbɔmbɔɔn

ni ki san nkun ijawaan na pu,

ni ga mɔk timi nsan mu ga tii timi nsuudoon na.”

80 Le ubo ngbaan muun, ki dii Uwumbɔr ni usui mɔmɔk, le ki nan bi nteersakpiin ni, ki ti saa buyoonn u piin ki bi tuk Israel yaab Uwumbɔr aabɔr na.

2

Baah ma Yesu pu na

(Matiu 1.18-25)

1 N‑yoonn ngbaan le Ubɔrkpaan Siisa Agustus len ke binib mɔmɔk kuun ni ki nan ŋmee baayimbil, u lik baah wiir pu na. 2 Baah kahn binib kina njan pu na, Kirinius le nan ye Siria aatiŋ aaninkpel. 3 Le binib mɔmɔk buen bido aatiŋ ni, bi ti ŋmee baayimbil.

4 Josef nan ye Ubɔr David aamaal ponn ni aanii ubaa la. Nima pu na, u nan nyan Nasaref, kitiŋ ki bi Galilee aatiŋ ni na, le ki buen Ubɔr David aatiŋ, ki bi yin ki ke Betlehem, ki bi Judea aatiŋ ni na. 5 Le u ni upuu Mari, u kpa lipuul na, buen bi ti ŋmee baayimbil. 6 Baah bi Betlehem aatiŋ ni na, le ni ŋeer u maa ubo. 7 Le u ma waajan aabijabo, ki di u poo likekeln ni, ki di u di ŋa tiwakor aah ŋmɔ timoor dakaa u ponn ni na; mpaan aa nan ki bi bicham aadiik ponn ni ke bi koo.

Uwumbɔr aatuuntiib aah fuu ni bipihdam chee pu na

8 Bipihdam bibaa nan bi nima chee timoor ni, ki kpaa baapiih ki lik i kinyeek. 9 Le Uwumbɔr aatuun dan bi chee. Le Uwumbɔr aawiihn woln bi pu. Le ijawaan chuu bi sakpen. 10 Le Uwumbɔr aatuun ngbaan bui bi, “Taa san ijawaan man. M joo ni tibɔnyaan ti ga tii binib mɔmɔk mpopiin sakpen na la. 11 Kinyeek kee bi ma unii u ga gaa nimi lii na, Ubɔr David aatiŋ ni. Uma le ye Tidindaan Kristo.* 12 Ni ga kan ubo ngbaan aah poo ŋikeken ni, ki dɔ tiwakor aah ŋmɔ timoor dakaa u ponn ni na. Nima le ga li ye limɔkl ki tii nimi.”

13 Libuul ngbaan ni le Uwumbɔr aatuuntiib bi wiir sakpen na fuu ni ntuun ngbaan chee, le ki pak Uwumbɔr, ki len ke,

14 “Cha ti nyuŋ Uwumbɔr u bi paacham na.

Lifuur ga li bi dulnyaa wee ni.

Uwumbɔr san binib kinimbaak la.”

15 Le Uwumbɔr aatuuntiib ngbaan gir buen paacham. Le bipihdam ngbaan bui tɔb, “Cha ti buen Betlehem aatiŋ ni dandana, ki ti lik Uwumbɔr aah tuk timi ke tiwan ni ŋa nima na.”

16 Le bi buen mala, ki ti kan Mari, ni Josef, ni ubo ngbaan. Ubo ngbaan dɔ tiwakor aah ŋmɔ timoor dakaa u ponn ni na. 17 Bipihdam ngbaan aah kan u na, le bi tuk binib Uwumbɔr aatuun ngbaan aah tuk bi ubo ngbaan aabɔr pu na. 18 Binib bimɔk ŋun bipihdam ngbaan aah len pu na, le ni gar bi. 19 Mari le teer tibɔr timina mɔmɔk, ki dakl lik taatataa usui ni. 20 Le bipihdam ngbaan gir buen baapiih chee timoor ni. Baah cha na, le bi nyuŋni Uwumbɔr ki pak u, baah kan ki ŋun pu na mɔmɔk pu; bi kan ki ŋun Uwumbɔr aatuun ngbaan aah tuk bi pu na.

Baah yin Yesu liyimbil pu na

21 Ubo ngbaan aawiin iniin daal le ni ŋeer bi gii uchakpaln. Le bi yin u ke Yesu. Buyoonn Mari aa nan kee dek lipuul na, le Uwumbɔr aatuun ngbaan nan bui u ke bi yin u kina.

Baah di Yesu ki di tii Uwumbɔr pu na

22 Buyoonn ni ŋeer bi ŋa Mari chain, Moses aakaal aah mɔk pu na, le bi di ubo ngbaan buen Jerusalem, bi ti di u tii Uwumbɔr. 23 Ni ŋmee Uwumbɔr aakaal aagbaŋ ni ke bi di njan aabijabo mɔk ki di tii Uwumbɔr. 24 Le Josef ni Mari toor kitork ki tii Uwumbɔr, waakaal aah len pu na. Nkaal ngbaan len ke bi di ŋinanjel ŋilee, bee mbɔrnanjibim mulee ki di toor kitork ngbaan.

25 Uja ubaa nan bi Jerusalem aatiŋ ni. Bi nan yin u ke Simeonn. U nan ye uninyaan la, ki dii Uwumbɔr aakaal mɔmɔk mbamɔm, ki lik bundaln Uwumbɔr ga nyan Israel yaab baafalaa ni na. Uwumbɔr Aafuur Nyaan nan bi u chee, 26 ki nan mɔk u ke waan kpo, see u kan Uwumbɔr aanii Kristo u ga gaa binib lii na waahr. 27 Uwumbɔr Aafuur Nyaan nan cha u koo Uwumbɔr Aadichal ni, le Yesu aate ni una joo ni Yesu ki di koo ni Uwumbɔr Aadichal ni, bi ti di u tii Uwumbɔr. Buyoonn bi di u koo ni na 28 le Simeonn gaa u uŋaal ni, le ki pak Uwumbɔr, ki bui ke,

29 “Uwumbɔr, aa ga ŋmaa cha saatutunn nya dulnyaa wee ni, nsuudoon ni;

ba pu? dandana aa ŋa saah nan len pu na,

30 ki cha nnimbil kan Saabo u ga gaa timi lii na.

31 Aa nan len ke aa ga tun ni u dulnyaa wee ni.

Dandana wee u ga nya, aan binib mɔmɔk bee waabɔr.

32 U ye nwiihn ki ga woln binib bi

kaa ye Israel yaab na aanimbil.

U pu, le binib ga nyuŋ saanib Israel yaab.”

33 Simeonn aah len ubo ngbaan aabɔr kina na, le ni gar ute ni una. 34 Le Simeonn ŋa Uwumbɔr aanyoor ŋa bi pu, le ki bui ubo ngbaan aana Mari, “Uwumbɔr nyan ubo ngbaan ke u sunn timi Israel yaab ponn ni pam taab, ki nyuŋ ti ponn ni pam mu. U ye limɔkl li binib pam ga yii li na. 35 Nima le ga kpiir baah dak pu bisui ni na. Aasui mu ga bii sakpen a, ki ga li wu ke unyoohn na.”

36 Le upininkpel ubaa, u ye Uwumbɔr aabɔnabpii, aan bi yin u ke Ana na, mu nan bi. U nan ye Fanuel aabisal, ki ye Aser aanibol ponn ni aanii ubaa la. U nan por sakpen a. U nan bi uchal chee ŋibin ŋilole, le uchal kpo cha u, le u ye ukpopii. 37 U nan ye ŋibin imonko inaa ni ŋinaa aanii la. U nan bi Uwumbɔr Aadichal ni n‑yoonn mɔmɔk, ki dooni u nwiin pu ni kinyeek, ki lulni bumɔb, ki mee u. 38 N‑yoonn ngbaan le u mu fuu ni, ki dooni Uwumbɔr ubo ngbaan pu, le ki di waabɔr tuk Jerusalem aanib bimɔk lik buyoonn Uwumbɔr ga gaa bi lii na.

Baah gir ni Nasaref aatiŋ ni pu na

39 Yesu aate ni una nan ŋa Uwumbɔr aakaal aah len pu na mɔmɔk, le ki gir kun bido aatiŋ Nasaref ki bi Galilee aatiŋ ni na. 40 Le ubo ngbaan muun, ki moo kan mpɔɔn, ki kpa nlan sakpen. Le Uwumbɔr aanyoor nan bi u pu.

Yesu aah bi Uwumbɔr Aadichal ni pu na

41 Libiln mɔk, ute ni una nan chaa Jerusalem, buyoonn Juu yaab ji Lakr‑jer aajim† 42 Yesu aah nan ti saa ŋibin kipiik ni ŋilee na, le bi buen Jerusalem bi ti ji njim ngbaan, baah ŋani pu ŋibin mɔmɔk na. 43 Bi nan bi nima ki ti saa buyoonn njim ngbaan aawiin doo na, le ki gir chaa kun. Le Yesu u nan laa ye ubo na gaar Jerusalem ni. Ute ni una mu aa nyi. 44 Bi dak ke u bi usachun ŋeen aatɔtiib ponn ni. Le bi chuun nwimɔn aasachuln, le ki nin ban u bidoyaab ponn ni, kaa kan u. 45 Baah kaa kan u na, le bi gir buen Jerusalem ponn ni, ki ti chuun ban u. 46 Iwiin itaa daal le bi ti kan u Uwumbɔr Aadichal ni. U ka bimɔmɔkninkpiib aakaasisik ni, ki pel baah len pu na, ki mu baa bi mbaan, 47 ki kpa nlan ki bee baah len pu na aatataa, ki giin kii bi mbamɔm. Nima le ni gar binib bimɔk ŋun na. 48 Ute ni una aah kan u na, le ni gar bi pam. Le una baa u, “Maabo, ba ŋa aa ŋa timi kina? M ni aate ban si ni mpombiin.”

49 Le u baa bi, “Ba pu ni ban mi? Naa nyi ke ni ye ke m li bi Nte Uwumbɔr aatuln ni ii?” 50 Le baa bee waah len pu na aatataa.

51 Le u dii bi ki gir Nasaref aatiŋ ni, le ki kii bimɔi. Le una joo tibɔr timina mɔmɔk usui ni. 52 Yesu nan muun ki moo kan nlan, le ki kan kipak binib ni Uwumbɔr mu chee.

3

Jɔnn u muini binib nnyun ni na aah moon Uwumbɔr aabɔr pu na

(Matiu 3.1-12; Mak 1.1-8; Jɔnn 1.19-28)

1 Buyoonn Ubɔrkpaan Tiberius Siisa nan jin waanaan ŋibin kipiik ni ŋiŋmu ni, aan Pontius Pailat mu ye Judea aatiŋ aaninkpel, Herod mu ye Galilee aabɔr, aan unaal Filip mu ye Iturea aatiŋ, ni Trakonitis aatiŋ aabɔr, Lisanius mu ye Abilene aatiŋ aabɔr, 2 aan Anas ni Kayafas mu ye Uwumbɔr aatotoorninkpiib na, n‑yoonn ngbaan le Jɔnn u ye Sekaria aajapɔɔn na nan bi nteersakpiin ni. Le Uwumbɔr len u chee tibɔr nima. 3 Le u bɔ dii Jɔɔdann aamɔɔl aatingbaan ni, ki mooni ke, “Kpeln nimi aabimbin man, aan m muin nimi nnyun ni, le Uwumbɔr ga di cha nimi aatunwanbir pinn nimi.” 4 Waah ŋa kina na, le ni gbiin Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya aah nan ŋmee pu Uwumbɔr Aagbaŋ ni na ke,

“Unii ubaa bi nteersakpiin ni ki tar,

‘Toor Uwumbɔr aasan man

ki ŋa waasan mu li tok ki tii u.

5 Bi ga di titan gbiin tifatann mɔmɔk,

ki ber ŋijoo ni ŋigongon mɔmɔk lii taab,

ki naar isan imɔk gɔr na,

ki ŋa isan imɔk kaa joon na, i li joon tii u.

6 Binib mɔmɔk ga kan Uwumbɔr aah ga gaa bi lii pu na.’ ”*

7 Le kinipaak nan dan Jɔnn chee, ki ban ke u muin bi nnyun ni. Le u baa bi, “Nimi ijagen aabim, ŋma sur nimi ke ni nya ntafadaan mu choo na ni? 8 Ni li tun lituln li ga mɔk ke ni sil kpeln nimi aabimbin na, ki taa bui ke niyaaja aah ye Abraham na, nima le ga cha ni nyan ntafadaan ni. M tuk nimi la, Uwumbɔr ga ŋmaa di ŋitakpal ŋimina kpaln Abraham aayaabitiib. 9 Dandana wee Uwumbɔr toor kichɔk ke u ti gaa isui imɔk kaa lu ŋisubil ŋi ŋan na, ki di ŋa mmii ni.”

10 Le kinipaak ngbaan baa u, “Kina kan, ti ga ŋa kinye?”

11 Le u bui bi, “Unii u kpa ŋibɔkul ŋilee na, u tii unii u kaa kpa libaa na. Unii u mu kpa tijikaar na, u yakr tii unii u kaa kpa na.”

12 Bilampoogaab mu nan dan u chee, ki ban ke u muin bi nnyun ni, le ki baa u, “Umɔmɔkr, ti mu ga ŋa kinye?”

13 Le u bui bi, “Ni taa gaa ŋimombil ki jer baah siin nimi pu na.”

14 Le butɔb aajab mu baa u, “Ti mu ga ŋa kinye?”

Le u bui bi, “Ni taa gaa unii ubaa aamombil mpɔɔn man, ki taa galn unii u kaa kpa taani na. Cha ninimbil gbiin nimi aapal.”

15 Jɔnn pu, le binib aalandak fii. Bi mɔmɔk baa bisui ni ke, “U ye Kristo u ga gaa timi lii na aan waa ye?” 16 Le Jɔnn bui bi mɔmɔk, “Mma muin nimi nnyun ni la. Tɔ, unii u jer mi na mu choo. Maa ŋeer ke m gbiln waanaatak aaŋmin ki tii u. Uma le ga muin nimi Uwumbɔr Aafuur Nyaan, ni mmii ni. 17 U joo waayikpimbik uŋaal ni, u ti chaar waajikaar, ki di njikaabim ŋa lipil ni, ki di tigbengbir see mmii mu kaan junn na ni.”

18 Kina le Jɔnn nan sur binib ngbaan, ki di ŋimɔbon aabɔŋ kpee ki sur bi, ki mooni tibɔnyaan ngbaan. 19 U nan sur Ubɔr Herod mu. Herod nan gaa unaal aapuu Herodias, ki ki tun titunwanbir sakpen ki kpee. Nima le cha Jɔnn nan sur u. 20 Le Herod ki tun titunwanbir tiken ki kpee, ki chuu Jɔnn laŋ kiyondiik ni.

Jɔnn aah muin Yesu nnyun ni pu na

(Matiu 3.13-17; Mak 1.9-11)

21 Jɔnn aah nan muin binib nnyun ni na, le u muin Yesu mu nnyun ni. Le Yesu mee Uwumbɔr. Waah bi mee Uwumbɔr na, le kitaapaak chuu piir. 22 Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan sunn ni, ki nan tɔŋ u pu, ki naahn linanjel. Le nneel nyan ni paacham ki len, “Aa ye Njapɔɔn u m gee si na la. Nnimbil gbiin si.”†

Yesu aayaajatiib ponn ni aayimbil

(Matiu 1.1-17)

23 Buyoonn Yesu naahn ke waah ŋa ŋibin piitaa aanii na, le u piin ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr. Binib nan dak ke u ye Josef aajapɔɔn la.

Josef nan ye Heli aajapɔɔn,

24 Heli mu nan ye Matat aajapɔɔn, Matat mu nan ye Liifai aajapɔɔn,

Liifai mu nan ye Melki aajapɔɔn, Melki mu nan ye Janai aajapɔɔn,

Janai mu nan ye Josef aajapɔɔn,

25 Josef mu nan ye Matatias aajapɔɔn, Matatias mu nan ye Amos aajapɔɔn,

Amos mu nan ye Nahum aajapɔɔn, Nahum mu nan ye Esli aajapɔɔn,

Esli mu nan ye Nagai aajapɔɔn,

26 Nagai mu nan ye Maaf aajapɔɔn, Maaf mu nan ye Matatias aajapɔɔn,

Matatias mu nan ye Semeinn aajapɔɔn, Semeinn mu nan ye Josek aajapɔɔn,

Josek mu nan ye Joda aajapɔɔn,

27 Joda mu nan ye Joanann aajapɔɔn, Joanann mu nan ye Resa aajapɔɔn,

Resa mu nan ye Serubabel aajapɔɔn, Serubabel mu nan ye Sealtiel aajapɔɔn,

Sealtiel mu nan ye Neri aajapɔɔn,

28 Neri mu nan ye Melki aajapɔɔn, Melki mu nan ye Adi aajapɔɔn,

Adi mu nan ye Kosam aajapɔɔn, Kosam mu nan ye Elmadam aajapɔɔn,

Elmadam mu nan ye Er aajapɔɔn,

29 Er mu nan ye Josua aajapɔɔn, Josua mu nan ye Elieser aajapɔɔn,

Elieser mu nan ye Jorim aajapɔɔn, Jorim mu nan ye Matat aajapɔɔn,

Matat mu nan ye Liifai aajapɔɔn,

30 Liifai mu nan ye Simeonn aajapɔɔn, Simeonn mu nan ye Juda aajapɔɔn,

Juda mu nan ye Josef aajapɔɔn, Josef mu nan ye Jonam aajapɔɔn,

Jonam mu nan ye Eliakim aajapɔɔn,

31 Eliakim mu nan ye Melea aajapɔɔn, Melea mu nan ye Mena aajapɔɔn,

Mena mu nan ye Matata aajapɔɔn, Matata mu nan ye Natann aajapɔɔn,

Natann mu nan ye Ubɔr David aajapɔɔn,

32 Ubɔr David mu nan ye Jese aajapɔɔn, Jese mu nan ye Obed aajapɔɔn,

Obed mu nan ye Boas aajapɔɔn, Boas mu nan ye Salmonn aajapɔɔn,

Salmonn mu nan ye Nasonn aajapɔɔn,

33 Nasonn mu nan ye Aminadab aajapɔɔn, Aminadab mu nan ye Adminn aajapɔɔn,

Adminn mu nan ye Arni aajapɔɔn, Arni mu nan ye Hesronn aajapɔɔn,

Hesronn mu nan ye Peres aajapɔɔn, Peres mu nan ye Juda aajapɔɔn,

34 Juda mu nan ye Jakob aajapɔɔn, Jakob mu nan ye Aisak aajapɔɔn,

Aisak mu nan ye Abraham aajapɔɔn, Abraham mu nan ye Tera aajapɔɔn,

Tera mu nan ye Nahor aajapɔɔn,

35 Nahor mu nan ye Serug aajapɔɔn, Serug mu nan ye Reu aajapɔɔn,

Reu mu nan ye Peleg aajapɔɔn, Peleg mu nan ye Eber aajapɔɔn,

Eber mu nan ye Sela aajapɔɔn,

36 Sela mu nan ye Kainann aajapɔɔn, Kainann mu nan ye Afaksad aajapɔɔn,

Afaksad mu nan ye Sem aajapɔɔn, Sem mu nan ye Nowa aajapɔɔn,

Nowa mu nan ye Lamek aajapɔɔn,

37 Lamek mu nan ye Metusela aajapɔɔn, Metusela mu nan ye Enok aajapɔɔn,

Enok mu nan ye Jared aajapɔɔn, Jared mu nan ye Mahalaleel aajapɔɔn,

Mahalaleel mu nan ye Kenann aajapɔɔn,

38 Kenann mu nan ye Enos aajapɔɔn, Enos mu nan ye Sef aajapɔɔn,

Sef mu nan ye Adam aajapɔɔn, Uwumbɔr le nan naan Adam.

4

Kinimbɔŋ aah tɔŋ Yesu pu na

(Matiu 4.1-11; Mak 1.12-13)

1 Yesu, u nan gbii Uwumbɔr Aafuur Nyaan na nan nyan Jɔɔdann aamɔɔl chee. Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan cha u buen nteersakpiin ni, 2 le kinimbɔŋ ti tɔŋ u nima, iwiin imonko ilee. Iwiin imonko ilee ngbaan Yesu aa jin nibaa. Le iwiin ngbaan aah jer na, nkon chuu u.

3 Le kinimbɔŋ bui u, “Aa yaa ye Uwumbɔr Aajapɔɔn kan, bui litakpal limina aan li kpaln tijikaar.”

4 Le Yesu bui ki ke, “Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, ‘Tijikaar baanja aan ŋmaa tii unii limɔfal.’ ”

5 Le kinimbɔŋ di u buen lijool li fɔk na paab, ki ti mɔk u dulnyaa wee ni aanaan mɔmɔk libuul ngbaan ni, 6 le ki bui u, “M ga di mpɔɔn mumina mɔmɔk, ni mu aawangol tii si. Bi nan di ni mɔmɔk tii mi la. M mu ga ŋmaa di ni tii unii u m ban na. 7 Aa yaa gbaan nnimbiin ni ki pak mi kan, sin le ga li yeh ni mɔmɔk.”

8 Le Yesu bui ki ke, “Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, ‘Li pak Aadindaan Uwumbɔr ki dii uma baanja.’ ”

9 Le kinimbɔŋ di u buen Jerusalem, ki ti di u tɔŋ Uwumbɔr Aadichal paab, le ki bui u, “Aa yaa ye Uwumbɔr Aajapɔɔn kan, lir ni kitiŋ; 10 ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

‘U ga tuk waatuuntiib ke bi li lik si.

11 Le bi ga li joo si biŋaal ni,

aataal taa gbeer litakpal.’ ”

12 Le Yesu bui ki ke, “Uwumbɔr Aagbaŋ len ke, ‘Taa tɔŋ Aadindaan Uwumbɔr.’ ”

13 Kinimbɔŋ aah tɔŋ Yesu ntɔŋ mɔmɔk ki ti doo na, le ki laa siir cha u.

Yesu aah piin waatuln Galilee aatiŋ ni pu na

(Matiu 4.12-17; Mak 1.14-15)

14 N‑yoonn ngbaan le Yesu gir kun Galilee aatiŋ ni. Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapɔɔn mu bi u ni. Le waayimbil moon Galilee aatingbaan mɔmɔk ni. 15 Le u koo mmeen aadir ni, ki tuk binib Uwumbɔr aabɔnyaan. Le binib mɔmɔk nyuŋ u.

Nasaref aatiŋ aanib aah yii Yesu pu na

(Matiu 13.53-58; Mak 6.1-6)

16 Yesu nan ti fuu Nasaref aatiŋ, baah nan kpiin u nin chee na. Juu yaab aakpaakool daal, le u koo mmeen aadiik ni, waah ŋani pu n‑yoonn mɔmɔk na. Le u fii sil ke u karn Uwumbɔr Aagbaŋ ni. 17 Le bi nan di Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya aagbaŋ di tii u. Le u kpar kigbaŋ ngbaan, ki kan nin chee ŋmee ke,

18 “Uwumbɔr Aafuur Nyaan bi m ni;

u nyan mi ke m tuk bigiim tibɔnyaan tee.

U tun ni mi ke m nan sɔŋ binib bi kpa mpombiin na aasui,

ki tuk binaagbiib ke m gaa bi lii la,

ki tuk bijoom ke m likr binimbil,

ki nyan bifalaadam baafalaa ni,

19 ki tuk binib ke buyoonn Uwumbɔr ga gaa waanib lii na fuu ni.”*

20 Le Yesu ki kpab kigbaŋ ngbaan, ki ki giin ki tii mmeen aadiik ni aatotoor ngbaan, le ki kal. Le binib bimɔk bi mmeen aadiik ni na aanimbil kal u pu. 21 Le u bui bi, “Naah ŋun Uwumbɔr Aagbaŋ ni aabɔr ti din wee na gbiin la.”

22 Le bi mɔmɔk pak u. Waah len iliinyaan pu na, le ni gar bi pam. Le bi baa tɔb, “Waa ye Josef aajapɔɔn la aa?”

23 Le u bui bi, “M bee ke ni ga bui mi liyataŋakl limina, ‘Dɔkta, tii aabaa laafee.’ Ni ga ki bui mi, ‘Ti ŋun saah tun lijinjiir aatun Kapenaum aatiŋ ni pu na. Tun kina do chee na, saatiŋ ponn ni.’ 24 M tuk nimi mbamɔn la, binib aan nyuŋ Uwumbɔr aabɔnabr ubaa udo aatiŋ ni.

25 “Li pel man, Elaija aayoonn na, utaal aa nan nun ŋibin ŋitaa ni iŋmal iloob. Le nkon sakpem lir kitiŋ ngbaan ni. N‑yoonn ngbaan Israel yaab ponn ni bikpopiib nan bi ki wiir. 26 Uwumbɔr mu aa nan tun Elaija u ti ter bi ponn ni ubaa. U nan tun u Sarefaf aatiŋ, ki bi Saidonn aatiŋ ni na, ke u ti ter ukpopii u bi nima na. 27 Uwumbɔr aabɔnabr Elaisa aayoonn na, bikɔndam nan bi Israel yaab ponn ni ki wiir; le Uwumbɔr aa cha bi ponn ni ubaa pɔɔk. Naamann, u nan ye Siria aatiŋ aanii na baanja le u nan cha u pɔɔk.”

28 Yesu aah len kina na, le binib bimɔk bi mmeen aadiik ni na gee liŋuul sakpen, 29 le ki fii, ki chuu nyan u kitiŋ ngbaan ni, ki di u buen baatiŋ aah bi lijool li paab na, bi ti di u lii lijool ngbaan aataab. 30 Le u bɔ dii bikaasisik ni ki buen.

Yesu aah nyan tiyayaar uja ni pu na

(Mak 1.21-28)

31 U nan fuu Kapenaum, kitiŋ ki bi Galilee aatiŋ ni na. Le Juu yaab aakpaakool daal u koo mmeen aadiik ni, ki ti tuk binib Uwumbɔr aabɔr. 32 Waah tuk bi tibɔr ti na, le ni gar bi pam. Ba pu? waabɔr nan kpa mpɔɔn. 33 Le uja u tiyayaar joo u na bi mmeen aadiik ngbaan ni, le ki teen mpɔɔn pu ke, 34 “Sin Yesu u ye Nasaref aatiŋ aanii na, aa ban ba ti chee? Aa dan aa nan ŋa timi yɔli la aa? M nyi si. Aa ye Uwumbɔr aanii u ye chain na la.”

35 Le Yesu kae tiyayaar ngbaan, ki len ke, “Ŋmim. Di uja ngbaan lii.” Le tiyayaar ngbaan di u lii kitiŋ, ki nyan cha u. Taah lii u kitiŋ na, naa ŋa u nibaa.

36 Le ni gar bi mɔmɔk pam. Le bi baa tɔb, “Ba aabɔboln sɔ? U kpa yiko ni mpɔɔn le ki tuk tiyayaar ke ti di binib lii. Le ti kii waamɔb.” 37 Le Yesu aayimbil moon ŋipepel mɔmɔk, nima chee.

Yesu aah tii bibum pam laafee pu na

(Matiu 8.14-17; Mak 1.29-34)

38 Yesu nan nyan mmeen aadiik ni, ki buen Simonn aadichal ni. Le Simonn aapuu aana aawon toŋ sakpen. Le bi mee Yesu ke u ter u. 39 Le Yesu dan nan sil jonn u pu, le ki kae iween i joo u na. Le uwon sɔŋ. Libuul ngbaan ni le u fii, ki chann bi tichann.

40 Tɔ, nwiin aah bi lir na, le binib bimɔk kpa bibum bido na joo ni bi Yesu chee. Le iween aabɔŋ aabɔŋ joo bi. Le u di uŋaal paan bi mɔmɔk pu, ki cha bi pɔɔk. 41 Le tiyayaar mu di binib pam lii, ki teen ke, “Aa ye Uwumbɔr Aajapɔɔn la.”

Tiyayaar ngbaan bee ke u ye Kristo u gaa binib lii na. Nima pu le u kae ti, kaa cha ti len tibaa.

Yesu aah tuk binib Uwumbɔr aabɔr Judea aatiŋ ni pu na

(Mak 1.35-39)

42 Naah woln kichakpinaanyeek ni na, le u nyan nima, ki buen nibaa chee, ki ti bi ubaa. Le kinipaak ngbaan bi ban u. Baah ti kan u na, le bi gaŋ u ke u taa buen cha bi. 43 Le u bui bi, “See m buen ntim muken ponn ni, ki ti tuk bi mu Uwumbɔr aanaan aabɔnyaan. Nima le cha Uwumbɔr tun ni mi.”

44 U nan bɔ dii Juu yaab aatim ni, le ki koo mmeen aadir ni, ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr.

5

Yesu aah yin njan aadidiliib pu na

(Matiu 4.18-22; Mak 1.16-20)

1 Daalbaadaal le Yesu nan si Genesaret Aanyusakpem aagbaan,* le kinipaak gob u, ki mueni u, bi ŋun Uwumbɔr aabɔr. 2 Le u kan iŋɔi ilee nnyusakpem aagbaan. Bijanbam aa bi i ponn ni. Bi nan bi nibaa chee, ki bi finni baapɔr. 3 Le Yesu koo buŋɔb bubaa ponn ni, bu ye Simonn yaab na, le ki bui u ke u foor buen nnyun ponn ni siib. Baah foor siib na, le u kal nima chee buŋɔb na ponn ni, le ki tuk kinipaak ngbaan Uwumbɔr aabɔr.

4 Waah tuk bi ti doo na, le u bui Simonn, “Buen nnyun aah nyoo nin chee na, aan ni ti mee tipɔr ngbaan ki chuu ijan.”

5 Le Simonn bui u, “Ndindaan, ti ban ijan kinyeek na mɔk linimaln, kaa kan nibaa. Tɔ, saah len pu na, m ga mee tipɔr na nnyun ni.” 6 Le bi mee tipɔr, ki chuu ijan pam. Le tipɔr ngbaan ban ti kar. 7 Le bi kab biŋaal ki yin biŋeen aatɔtiib bi bi buŋɔb buken ponn ni na ke bi dan nan ter bi. Le bi dan, ki nan nyan ijan ki gbiin iŋɔi ilee ngbaan mɔmɔk. Nima le cha iŋɔi ngbaan ban i muin. 8 Simonn Piita aah kan kina na, le u gbaan Yesu aanimbiin ni, ki bui u, “Ndindaan, siir m chee. M ye titunwanbirdaan la.”

9 Baah chuu ijan sakpen pu na, le ni gar Simonn ni binib bimɔk bi u chee na, 10 ni Sebedee aajapɔtiib Jems ni Jɔnn bi nan ye Simonn aatutuŋeertiib na. Le Yesu bui Simonn, “Taa san ijawaan. Dandana ki joo cha, aa ga li ban binib tii Uwumbɔr la.”

11 Le bi dar baaŋɔi cha n‑gbaan, ki di cha ni mɔmɔk, ki dii Yesu.

Yesu aah cha ukɔndaan pɔɔk pu na

(Matiu 8.1-4; Mak 1.40-45)

12 Yesu nan bi kitiŋ kibaa ni. Ukɔndaan ubaa mu bi nima. Waah kan Yesu na, le u dan nan gbaan unimbiin ni, ki di unimbil chiŋ kitiŋ, ki gaŋ u, le ki bui u, “Ndindaan, aa yaa gee kan, aa ga ŋmaa cha m pɔɔk.”

13 Le Yesu taln uŋaal ki meeh u, ki bui u, “M gee. Aa pɔɔk.” Libuul ngbaan ni, le u pɔɔk. 14 Le Yesu bui u, “Taa tuk unii ubaa. Li cha Uwumbɔr aatotoor chee, ki ti di aabaa mɔk u, ki toor kitork tii Uwumbɔr ke Moses aakaal aah siin pu na. Nima le ga mɔk binib ke aa pɔɔk a.”

15 Le Yesu aayimbil moo moon ŋipepel mɔmɔk. Le kinipaak sakpeŋ kuun u chee ke bi ŋun waah len pu na, ki ban ke u cha bi ponn ni bi ye bibum na pɔɔk. 16 N‑yoonn, n‑yoonn kan, le u ti nya bi chee, ki buen kipɔɔk ni, u ti mee Uwumbɔr.

Yesu aah cha uja u aawon faan na pɔɔk pu na

(Matiu 9.1-8; Mak 2.1-12)

17 N‑yoonn ngbaan le Yesu nan bi tuk binib Uwumbɔr aabɔr. Le Farisii yaab ni ikaal aamɔmɔkb bi nyan ni Galilee aatingbaan ni, ni Judea aatingbaan ni, ni Jerusalem na, nan ka u chee. Uwumbɔr aapɔɔn nan bi u chee, le u cha bibum pɔɔk. 18 Le bijab bibaa luln ni uja u aawon faan na likekeln ni, ki ban bi di u koo ni kidiik ni, ki di u bil Yesu aanimbiin ni. 19 Binib aah nan wiir pu na, baa kan mpaan bi koo ni. Le bi jon kidiik ngbaan paab,† le ki chee liboln, ki di u di luln ni, ki di u bil kidiik ponn ni, Yesu aanimbiin ni. 20 Le Yesu kan baah gaa u ki kii pu na, le ki bui uja u aawon faan na, “Njɔ, m di cha saatunwanbir pinn si.”

21 Waah len kina na, le Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ni Farisii yaab dak bisui ni ke, “U ye ŋma ki sii Uwumbɔr? Ubaa aan ŋmaa di cha pinn titunwanbir see Uwumbɔr baanja.”

22 Yesu nan bee baah dak pu na, le ki baa bi, “Ba pu ni dak kina nisui ni? 23 Maah len ke m di cha waatunwanbir pinn u na le pɔɔ aan m yaa len ke ‘Fiin ki li chuun’ le pɔɔ? 24 M ga mɔk nimi ke min Unibɔn Aabo kpa mpɔɔn dulnyaa wee ni ke m di cha pinn titunwanbir.” Waah len kina na, le u bui uja u aawon faan na, “M bui si la, fii ki yoor saawandookaan ki li chaa kun.”

25 Libuul ngbaan ni le u fii binimbil ni, ki yoor waawandookaan, ki chaa kun, le ki chuun nyuŋni Uwumbɔr. 26 Le ni gar bi mɔmɔk pam. Le bi nyuŋ Uwumbɔr, ki san ijawaan, ki bui ke, “Din, le ti kan lijinjiir aawan.”

Yesu aah yin Liifai pu na

(Matiu 9.9-13; Mak 2.13-17)

27 Nee aapuwɔb, le Yesu nyan nima. Waah cha na le u kan ulampoogaar ubaa, bi nan yin u ke Liifai. U ka baah gaal lampoo nin chee na. Le Yesu bui u, “Li dii mi.” 28 Le u di cha waawan mɔmɔk ki fii, ki dii u.

29 Le Liifai ŋa tijikaar sakpen waadichal ni ki tii Yesu. Le bilampoogaab pam ni binib biken dan nan ka ji bi chee tijikaar. 30 Le Farisii yaab ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb bi mu ye Farisii yaab na bi ŋulni, le ki baa Yesu aadidiliib, “Ba ŋa ni ni bilampoogaab ni titunwanbirdam kpaan ki ji tijikaar ki nyu?”

31 Le Yesu bui bi, “Binib bi kpa laafee na aa ban dɔkta, see bi bun na le ban dɔkta. 32 Maa dan ke m nan yin bininyaam. M dan ke m nan yin titunwanbirdam ke bi nan kpeln baabimbin la.”

Kimɔlul aabɔr

(Matiu 9.14-17; Mak 2.18-22)

33 Binib bibaa nan dan ki nan tuk Yesu, “Jɔnn aadidiliib ni Farisii yaab aadidiliib lulni bumɔb kpala kpala, ki mee Uwumbɔr. Le saadidiliib ma ji ki nyu.”

34 Le u baa bi, “Ni ga ŋmaa cha bicham bi dan bi nan ji ubɔndinn aajim na lul bumɔb buyoonn upiidinn bi bi chee na aa? Aayii. 35 N‑yoonn choo, le bi ga chuu nyan upiidinn na bi chee mpɔɔn. N‑yoonn ngbaan le bi ga lul bumɔb.”

36 Le u ki ŋakl bi liyataŋakl ke, “Ubaa aan chuu gii lekr libɔkupɔln aakekengeln ki ti di leŋ libɔkukpokl. U yaa ŋa kina kan, u ga bii lipɔln na. Libɔkupɔln aageln ni libɔkukpokl ngbaan aa ŋak. 37 Ubaa mu aan di ndawiin ki di ŋa kilookpok ponn ni. U yaa ŋa kina kan, kilookpok ngbaan ga puu ki bii. Ndaan na mu ga kpir. 38 See bi di ndawiin ŋa kiloopɔŋ ni. 39 Unii mu yaa nyu ndakpaan kan, waan ki ban ndapɔm. U ga len ke mu kpok na le mɔ.”

6

Juu yaab aakpaakool daal aabɔr

(Matiu 12.1-8; Mak 2.23-28)

1 Juu yaab aakpaakool libaa daal, le Yesu ni waadidiliib bɔ dii kisaak kibaa ponn ni. Le waadidiliib geei tijikaar ki per ki ŋmɔ. 2 Le Farisii yaab bibaa nan baa bi, “Ba ŋa ni ŋani kina? Timi aakaal aa kii ke ni ŋa kina likpaakool daal.”

3 Le Yesu baa bi, “Naa karn Ubɔr David aah nan ŋa pu na aa? Nkon nan joo u ni waanib. 4 Le u koo Uwumbɔr Aadichal ni, ki di Uwumbɔr aaboroboro ŋman, ki joo tii waanib mu, bi ŋman. Baah ŋa kina na, le bi bii Moses aakaal mu len ke Uwumbɔr aatotoorb baanja le ga ŋmɔ boroboro ngbaan na.

5 “Tɔ, min Unibɔn Aabo le ye likpaakool daal mu Aadindaan.”

Yesu aah cha uja u aaŋaal faan na pɔɔk pu na

(Matiu 12.9-14; Mak 3.1-6)

6 Juu yaab aakpaakool liken daal, le Yesu ki koo mmeen aadiik ni, ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr. Le uja u aaŋangii faan na bi nima. 7 Le Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ni Farisii yaab lik Yesu, ke u ga cha u pɔɔk likpaakool daal aan waan cha u pɔɔk. Bi ban bi kan nsan aan ki galn u, ke u bii likpaakool daal. 8 Le Yesu bee baalandak, le ki bui uja u aaŋaal faan na, “Dan nan sil do binib aanimbiin ni.” Le u fii ti sil nima. 9 Le Yesu baa bi, “Likpaakool daal kan, ti ŋa ni ŋan na aan ni kaa ŋan na? Ti tii unii limɔfal aan ti ku u? Timi aakaal mɔk timi kinye?” 10 Le u lik bi mɔmɔk, le ki bui uja u aaŋaal faan na, “Taln aaŋaal.” Le u taln uŋaal. Le mu pɔɔk.

11 Le bi gee liŋuul Yesu pu pam, le ki kpokl baah ga ŋa u pu na.

Yesu aah nyan waakpambalb kipiik ni bilee pu na

(Matiu 10.1-4; Mak 3.13-19)

12 N‑yoonn ngbaan le Yesu jon lijool paab, u ti mee Uwumbɔr, le ki mee u kinyeek ngbaan ki ti woln kitaak. 13 Naah woln kichakpinaanyeek ni na, le u yin waadidiliib ke bi dan u chee, le ki nyan bi ponn ni bijab kipiik ni bilee, ki yin bi ke waakpambalb. 14 Baayimbil sɔ; Simonn u Yesu duln u ke Piita na, ni unaal Andru; ni Jems, ni Jɔnn, ni Filip, ni Batolomiu, 15 ni Matiu, ni Tomas, ni Jems u ye Alfeus aajapɔɔn na; ni Simonn u nan ban u kuln waatiŋ aadim na; 16 ni Judas u ye Jems aajapɔɔn na; ni Judas Iskariot u ga nan kooh Yesu na.

Yesu aah moon Uwumbɔr aabɔr ki cha bibum pɔɔk pu na

(Matiu 4.23-25)

17 Le Yesu sunn ni lijool ngbaan paab, ki nan sil nin chee ŋak na. Waakpambalb ngbaan mu bi u chee. Binib bi dii u na mu bi u chee ki wiir. Kinipaak ki nyan ni Judea aatingbaan mɔmɔk ni, ni Jerusalem, ni nnyusakpem aatim Taya ni Saidonn aatingbaan ni na, mu bi nima. 18 Bi dan ke bi nan ŋun waaliin, ki ban ke u tii bi ponn ni bi ye bibum na laafee. Le u cha bi pɔɔk, ki cha binib bi tiyayaar joo bi na mu pɔɔk. 19 Le kinipaak ngbaan mɔmɔk ban ke bi di biŋaal meeh u; ba pu? mpɔɔn nyan u ni, ki cha bi mɔmɔk pɔɔk.

Uwumbɔr aanyoor ni tibɔbir aabɔr

(Matiu 5.1-12)

20 Yesu nan lik waadidiliib le ki bui ke:

“Nimi bi ye bigiim na,

Uwumbɔr aanyoor bi ni pu;

nimi le yeh Uwumbɔr aanaan.

21 Nimi bi nkon joo nimi dandana na,

Uwumbɔr aanyoor bi ni pu;

ni ga nan ji ki bab.

Nimi bi wii dandana na,

Uwumbɔr aanyoor bi ni pu;

ni ga nan laa.

22 “Binib yaa nan nimi, ki yakr ni chee, ki sii nimi, ki yin nimi mbiindam, min Unibɔn Aabo pu kan, Uwumbɔr aanyoor bi ni pu. 23 Bi yaa ŋa nimi kina kan, ni li kpa mpopiin sakpen ki li mɔɔni; ba pu? ni ga nan kan tinyoor sakpen paacham. Kina le biyaajatiib nan ŋa Uwumbɔr aabɔnabtiib falaa.

24 Nimi biwankpadam, tibɔbir ga li bi ni pu;

ba pu? ni puen kan ni mɔ na la.

25 Nimi bi ji babr dandana na, tibɔbir ga li bi ni pu.

Nkon ga nan chuu nimi.

Nimi bi laa dandana na, tibɔbir ga li bi ni pu.

Ni ga nan li kpa mpombiin ki li wii.

26 “Binib mɔmɔk yaa pak nimi kan, tibɔbir ga li bi ni pu. Kina le biyaajatiib nan pak biŋmaŋmannim bi nan ŋmanni ke bi ye Uwumbɔr aabɔnabtiib na.”

Naah ga ŋa nimi aadim pu na

(Matiu 5.38-48; 7.12a)

27 “M tuk nimi bi pel na, ni li gee nimi aadim man, ki ŋa binib bi nan nimi na tiŋann, 28 ki ŋa Uwumbɔr aanyoor ŋa binib bi seei nimi na pu, ki mee Uwumbɔr tii binib bi ŋa nimi bakaa na. 29 Unii yaa faa si kitapak kibaa kan, cha u faa kiken mu. Unii yaa gaa saakekeln aa chee kan, di saabɔkul mu ki kpee u. 30 Unii umɔk mee si tiwan na kan, tiin u. Unii yaa yoor saawan kan, taa bui u ke u giini ni. 31 Naah ban ke binib li ŋani nimi pu na, ni mu li ŋani bi kina.

32 “Ni yaa gee binib bi gee nimi na baanja kan, ni kpa tinyoor Uwumbɔr chee ee? Titunwanbirdam mu gee binib bi gee bi na la. 33 Ni yaa ter binib bi ter nimi na baanja kan, ni kpa tinyoor Uwumbɔr chee ee? Titunwanbirdam mu ŋani kina la. 34 Ni yaa pinn binib bi ga giin tii nimi na baanja kan, ni kpa tinyoor Uwumbɔr chee ee? Titunwanbirdam mu pinni titunwanbirdam ke bi ki giin baah pinn bi pu na tii bi. 35 Ni ma kan, ni li gee nimi aadim, ki ŋa bi tiŋann, ki pinn binib tiwan, ki taa ki li ban ni. Le Uwumbɔr ga tii nimi tinyoor sakpen. Ni ga li ye Uwumbɔr u kaa kpa ŋeen aatɔ na aabim. Uma le ŋani titunwanbirdam ni binib bi kaa dooni u na tibulchinn. 36 Ni li kpa linimbaasaln ke Nite Uwumbɔr aah kpa pu na.”

Ni taa galni binib

(Matiu 7.1-5)

37 “Ni taa ji binib tibɔr, le Uwumbɔr mu aan ji nimi tibɔr. Ni taa galni binib, le Uwumbɔr mu aan galn nimi. Ni di cha pinn binib man, le Uwumbɔr mu ga di cha pinn nimi. 38 Tiin binib man, le Uwumbɔr mu ga tii nimi. U ga tii nimi sakpen. Mbamɔn, u ga lee gbiin nimi lisambil, le ki yek yek, ki ki lee kpee, le ki nyii nyii ki moo lee kpee aan li ti bar kpir, aan ki di tii nimi. Naah tii binib pu na, Uwumbɔr mu ga giin kina le ki tii nimi.”

39 Le Yesu ŋakl bi liyataŋakl ke, “Ujoon ga ŋmaa mɔk ujoon nsan aa? Bi mɔmɔk bilee aan lir libuul ponn ni ii? 40 Unii u bae mbaem na aa jer waamɔmɔkr. Unii umɔk bae mbaem ki chikr na ga li bi ke waamɔmɔkr aah bi pu na la.

41 “Ba ŋa aa lik ki waa lidɔchɔl li bi aana aabo aanimbil ni na, kaa tee waa jaatɔlk u bi aayaan ni na? 42 Aa yaa kaa waa jaatɔlk u bi aabaa aanimbil ni na kan, aa ga tee ŋa kinye ki bui aana aabo ke, ‘Nna aabo, cha m nyan lidɔchɔl li bi aanimbil ni na?’ Sin uŋmaŋmann, chuu nyan jaatɔlk u bi aanimbil ni na waahr, aan ki li waa mbamɔm, aan ki nan nyan aana aabo yaan ni lidɔchɔl.”

Naah ga ŋa pu ki bee unii aabimbin na

(Matiu 7.16-20; 12.33-35)

43 “Busub bu ŋan na aan lu ŋisubil ŋi kaa ŋan na. Busub bu kaa ŋan na mu aan lu ŋisubil ŋi ŋan na. 44 Busub aasubil pu, le aa ga bee bu aah ye busub bu na. Binib aa ker saasaa bukokom pu, kaa ker nkakan ichakpeejagar pu. 45 Ilandak nyaan bi uninyaan aasui ni, le ki cha u len ni ŋan na. Ilandakbir bi mbiindaan aasui ni, le ki cha u len ni bir na. Ba pu? ilandak i gbii unii aasui ni na, ima le u ga len.”

Bidimaab bilee aabɔr

(Matiu 7.24-27)

46 “Ba pu ni yin mi ke ‘Dindaan, Dindaan,’ kaa ŋani maah tuk nimi ke ni ŋa pu na? 47 Unii umɔk dan m chee, ki ŋun maaliin, ki ŋani kina na, m ga mɔk nimi waah naahn udaan u na. 48 U naahn uja u ban u maa kidiik, ki gbii ni nyoo, ki maa lidinyikl ŋitakpal pu na la. Le nwam nyan, ki puu ki yur kidiik ngbaan, le kaa deŋni; ba pu? u maa ki mbamɔm. 49 Unii u ŋun maaliin, kaa ŋani kina na naahn uja u maa kidiik kitiŋ pu, kaa puen gbii mbuu ki maa lidinyikl na la. Le nwam nyan ki puu yur ki. Libuul ngbaan ni le ki lir kookoo.”

7

Yesu aah cha butɔb aajab aaninkpel aanaagbiija pɔɔk pu na

(Matiu 8.5-13)

1 Waah len tibɔr timina binib aatafal ni ki ti doo na, le u buen Kapenaum aatiŋ ni. 2 Le butɔb aajab nkub aaninkpel ubaa nan kpa unaagbiija ubaa ki gee u sakpen. Le unaagbiija ngbaan bun, ki ban u kpo. 3 Le butɔb aajab aaninkpel ngbaan ŋun Yesu aabɔr, le ki tun ni Juu yaab aaninkpiib u chee, bi nan bui u ke u dan nan cha waanaagbiija pɔɔk. 4 Juu yaab aaninkpiib ngbaan aah fuu ni Yesu chee na, le bi gaŋ u ki bui ke, “Butɔb aajab aaninkpel ŋeer ke aa ter u. 5 U gee timi aanib, ki maa mmeen aadiik tii timi.”

6 Le Yesu dii bi buen. Waah ti peen butɔb aajab aaninkpel ngbaan aadichal na, le uninkpel ngbaan tun ni ujɔtiib ke bi tooh u nsan ni, ki ti bui u, “Tidindaan, butɔb aajab aaninkpel ke: Taa ki ŋani falaa, ke waa ŋeer aa dan udo ki koo waadiik ni. 7 U mu aa dak ke u ŋeer u dan aa chee. Aa yaa po sil nsan ni ki len kan, waanaagbiija ga pɔɔk. 8 Uma ubaa kii uninkpel aamɔb, ki mu ye butɔb aajab aaninkpel la, le ki bui ubaa, ‘Li cha,’ le u buen; ki bui ubaa mu, ‘Dan,’ le u dan; le ki bui waanaagbiija, ‘Ŋa kina,’ le u ŋa.”

9 Yesu aah ŋun waah len pu na, le ni gar u pam. Le u fenn ki toŋ kinipaak ki dii u na, le ki bui bi, “M tuk nimi la, maa kee kan unii u bi Israel yaab ponn ni ki gaa mi ki kii mbamɔm kina na.”

10 Le binib bi tooh Yesu nsan ponn ni na gir kun butɔb aajab aaninkpel do, le ki ti mui waanaagbiija ngbaan pɔɔk a.

Yesu aah fikr ukpopii aajapɔɔn nkun ni pu na

11 Naa yunn le Yesu buen kitiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Neenn. Le waadidiliib ni kinipaak pam dii u. 12 Waah peen kitiŋ ngbaan aagoln aabisamɔb na, le u kan uja ubaa kpo, bi tu ni u. Una nan ye ukpopii la. U mu ye ujapɔnbaal la. Le waatiŋ aanib pam mu dii u ki wiir. 13 Tidindaan aah kan ukpopii ngbaan na, le kinimbaak chuu u. Le u bui u, “Taa ki wii,” 14 le ki too foor duun linikpol na aawandookaan chee, ki meeh ni. Le binib bi tu ni u na sil. Le Yesu bui ke, “Unachipɔɔn, m bui si, fiin.” 15 Le uja u kpo na fii kal, ki piin ki bi len. Le Yesu di u tii una.

16 Le ijawaan chuu bi mɔmɔk. Le bi nyuŋni Uwumbɔr, ki bui ke, “Uwumbɔr aabɔnabr kpaan bi tikaasisik ni. Uwumbɔr dan u nan ter waanib la.”

17 Le bi mooni tibɔr timina itingbaan i bi nima chee na ni, ni Judea aatingbaan mɔmɔk ni, ki mooni Yesu aayimbil.

Jɔnn aah tun ni waadidiliib Yesu chee pu na

(Matiu 11.2-19)

18 Jɔnn aadidiliib nan tuk u Yesu aah ŋani pu na mɔmɔk. 19 Le u yin bi ponn ni bilee, le ki tun bi ke bi buen Tidindaan chee, ki ti baa u ke u ye unii u Uwumbɔr aabɔnabtiib nan len ke u ga dan na aan waa ye? Bi ga li ban uken aa?

20 Le Jɔnn aadidiliib ngbaan fuu ni Yesu chee ki nan bui u ke, “Jɔnn u muini binib nnyun ni na tun ni timi aa chee ti nan baa si ke, ‘Aa ye unii u Uwumbɔr aabɔnabtiib nan len ke u ga dan na aan saa ye, bee ti ga li ban uken la aa?’ ”

21 N‑yoonn ngbaan le Yesu cha bibum pam pɔɔk, ki nyan tiyayaar binib ni, ki likr bijoom bi wiir na aanimbil; 22 le ki bui Jɔnn aadidiliib, “Gir buen Jɔnn chee, ki ti tuk u naah ŋun pu ki kan pu na, ke m likr bijoom aanimbil, ki cha biwɔb, ni bikɔndam, ni bitafakpaab pɔɔk, ki fikr binib bi kpo na nkun ni, ki tuk bigiim Uwumbɔr aabɔnyaan tee. 23 Unii u kaa joo mi beeni na, Uwumbɔr aanyoor bi u pu.”

24 Le Jɔnn aadidiliib aah buen na, Yesu len kinipaak ngbaan chee Jɔnn aabɔr ke, “Naah nan buen Jɔnn chee nteersakpiin ni na, ni nan dak ke ni ga kan kinye? Ni nan dak ke ni ga kan lipul li libuln fiini li na la aa? 25 Ni nan buen ni ti kan uja u pee tiwanyaan na la aa? Binib bi pee tiwanyaan ki ji mmɔɔn na bi bibɔrb aadichal ni la. 26 Ni nan buen ni ti kan Uwumbɔr aabɔnabr la aa? Mbamɔn, m tuk nimi la, u jer Uwumbɔr aabɔnabr. 27 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke Uwumbɔr bui ke, ‘Maatutunn sɔ. M tun ni u ke u loln ni nsan, ki nan toor nsan siin si.’* Jɔnn le ye ututunn ngbaan. 28 M tuk nimi la, baa kee ma unii ubaa u jer Jɔnn. Le unii u ye uwaatiir Uwumbɔr aanaan ni na jer Jɔnn.”

29 Binib mɔmɔk ni bilampoogaab nan ŋun Jɔnn aaliin, ki cha u muin bi nnyun ni. Nima le mɔk ke bi kii ki tii Uwumbɔr aabamɔn. 30 Farisii yaab ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb aa nan cha u muin bi nnyun ni. Nima le mɔk ke bi yii Uwumbɔr aamɔboln.

31 Tɔ, Yesu nan ki bui kinipaak ngbaan ke, “M ga di ba ki di ŋaŋ dandana aanib ngbaan? Bi bi ke ba na? 32 Bi bi ke mbim mu ka kinyaŋ ni ki tuk biŋeen aatɔtiib, ‘Ti pii ŋiwul le ki tii nimi, le naa saar. Ti wii ikpowiil, le naa kaani.’ 33 Dandana aanib ngbaan mu bi kina la; Jɔnn nan dan ki nan lul bumɔb, kaa nyu ndaan, le bi bui ke u kpa kinimbɔŋ. 34 Min Unibɔn Aabo dan le ki ji ki nyu, le bi bui ke m ye upusakpiindaan ki ye udanyur, ki jɔnni bilampoogaab ni titunwanbirdam la. 35 Tɔ, binib bimɔk kpa nlan mbamɔm na, bi bee ke Uwumbɔr aah ŋani pu na, ni ŋan.”

Upii ubaa aah nyuŋ Yesu pu na

36 Farisii aanii ubaa nan bui Yesu ke u dan nan ji u chee tijikaar. Le u koo waadichal ni, ki kal ki bi ji. 37 Le upii u ye titunwanbirdaan na bi kitiŋ ngbaan ni, ki ŋun ke Yesu ka ji tijikaar Farisii aanii ngbaan do. Le u joo ni nkpan mu nun mɔ na, kpalba nyaan u bi yin u ke alabasta na ponn ni, 38 le ki dan nan sil Yesu aapuwɔb, utaa chee, le ki wii, ki cha tinyunyunn lir Yesu aataa pu, ki finn utaa, le ki joo waayikpir per utaa, ki moor utaa, ki di tulalee ngbaan ŋmir utaa. 39 Farisii aanii ngbaan aah kan kina na, le u dak usui ni ke, “Uja wee yaa sil ye Uwumbɔr aabɔnabr kan, u ba ga bee upii u meeh u na aabimbin aah bi pu na, ke u ye titunwanbirdaan la.”

40 Le Yesu tuk Farisii aanii ngbaan ke, “Simonn, m ban m bui si tibɔr tibaa la.”

Le u bui u, “Umɔmɔkr, lem.”

41 Le Yesu bui u, “Bijab bilee le nan bi, le ki joo uwankpadaan aapɔln. Ubaa joo waapɔln ŋimombil ŋi ŋeer iwiin ikui iŋmu aapal na, ubaa mu joo waapɔln ŋimombil ŋi ŋeer iwiin piiŋmu aapal na. 42 Bi mɔmɔk bilee aah kaa kpa nibaa bi giin tii u na, le u di cha pinn bi mɔmɔk. Bijab bilee ngbaan ponn ni, ulau ga li gee u ki jer uken?”

43 Le Simonn bui u, “Waah di cha pinn unii u aapɔln wiir na le ga li gee u ki jer u aapɔln kaa wiir na.”

Le Yesu bui u, “Aa len mbamɔn la,” 44 le ki fenn toŋ upii ngbaan, ki bui Simonn, “Aa kan upii wee ee? M koo ni saadichal ni, le saa tii mi nnyun ke m finn ntaa. Upii wee ma kan, u di tinyunyunn le finn ntaa, ki di waayikpir per ntaa. 45 Saa moor ntakpiln.† Uma le moor ntaa buyoonn m koo ni na ki nan saa dandana. 46 Saa di nkpan ŋmir n‑yil. Uma le di tulalee ŋmir ntaa. 47 M tuk si la, m di cha waatunwanbir ti wiir na ki pinn u. Nima le cha u gee mi sakpen. M yaa di cha pinn unii titunwanbir siib na kan, udaan ga li gee mi siib la.”

48 Yesu nan bui Simonn kina, le ki tuk upii ngbaan, “M di cha pinn si saatunwanbir la.”

49 Le binib bi bi ji u chee tijikaar na baa bibaa bisui ni, “U ye ŋma ki di cha pinn titunwanbir?”

50 Le Yesu bui upii ngbaan, “Saah gaa mi ki kii pu na, nima le cha aa ŋmar. Li cha ki li kpa nsuudoon.”

8

Bipiib bi dii Yesu na

1 Naa yunn le Yesu bɔ dii ntisakpem ni ntiwaatiir ni, ki mooni Uwumbɔr aanaan aabɔnyaan tee. Waakpambalb kipiik ni bilee mu dii u. 2 Bipiib bi u nan cha bi pɔɔk na mu dii u. Iween le nan joo bibaa. Tiyayaar mu nan joo biken. Bi ponn ni ubaa nan ye Mari, u bi yin u ke Magdalene na. Tiyayaar tilole le nan joo u, le Yesu nan jenn nyan ti u ni. 3 Bi ponn ni ubaa mu ye Joana, u ye Ubɔrkpaan Herod aatutunn Chusa aapuu na. Ubaa mu ye Susana. Bipiib biken mu nan bi ki dii u ki wiir. Le bi mɔmɔk di baawan ter u ni waakpambalb.

Unii u yaa njikaabim na aayataŋakl

(Matiu 13.1-9; Mak 4.1-9)

4 Le binib nyan itingbaan mɔmɔk ni, ki dan Yesu chee, ki ŋa kinipaak sakpeŋ. Le u ŋakl bi liyataŋakl:

5 “Ukpaal ubaa nan buen u ti yaa njikaabim. Waah yaa na, le mubaa lir nsan ponn ni. Le binib taa taa mu pu. Le inyoon i laani paacham na dan nan peei jin. 6 Le mubaa mu lir ntakpateer pu. Le mu guu punn mala, ki mu ki yɔl mala; ba pu? nima chee aa soon. 7 Le mubaa mu lir ikokon ponn ni. Le mu ni ikokon kpaan muun. Le ikokon ku mu. 8 Le mubaa mu lir kitiŋ ki ŋan na ponn ni, ki muun, ki mar, ki lu nkub nkub.”

Yesu aah len kina ti doo na, le u teen ke, “U kpa litafal na kan, u ŋun.”

Ŋitaa ŋi pu u ŋakl bi ŋiyataŋak na

(Matiu 13.10-17; Mak 4.10-12)

9 Le waadidiliib dan ki nan baa u liyataŋakl ngbaan aatataa. 10 Le u bui bi, “Uwumbɔr le cha ni bee waanaan aabɔbɔrkaan. Biken ma kan, u ŋak bi ŋiyataŋak, aan bi lik, kaan li waa, ki pel, kaan bee naatataa.”*

Unii u yaa njikaabim na aayataŋakl aatataa

(Matiu 13.18-23; Mak 4.13-20)

11 “Liyataŋakl ngbaan aatataa le ye ke njikaabim ngbaan le ye Uwumbɔr aabɔr. 12 Mu lir nsan ponn ni na le ye binib bi ŋun Uwumbɔr aabɔr na. Le kinimbɔŋ dan nan nyan ti bisui ni, bi taa gaa Uwumbɔr ki kii, ki ŋmar. 13 Mu lir ntakpateer pu na le ye binib bi ŋun Uwumbɔr aabɔr ki gaa ti ni mpopiin na. Bi mu aa gaa ti bisui ni mbamɔm. Bi gaa Uwumbɔr ki kii ni yunn siib; tɔ, ntɔŋ yaa pii bi kan, le bi ga di u lii. 14 Mu lir ikokon ponn ni na le ye binib bi ŋun Uwumbɔr aabɔr aan ki cha bitafal bi liwankpal ni, ni dulnyaa ni aawan ni mɔ na ni, ni baabimbin aabɔr ni na. Nima le ku tibɔr ngbaan bisui ni. Le taa mar. 15 Mu lir kitiŋ ki ŋan na ponn ni na le ye binib bi aasui ŋan ki ye mbamɔn na, ki ŋun Uwumbɔr aabɔr, ki joo ti mbamɔm, ki kpa limɔr, ki dii Uwumbɔr kaa di cha na.”

Karyaa aayataŋakl

(Mak 4.21-25)

16 “Unii yaa see karyaa kan, waan di lisambil ki di chiŋ u pu, kaan di siin tiwandookaan aataab. U ga di u tɔŋ tiwan paab la, le u li wiin aan binib bimɔk koo ni na li waa.

17 “Tibɔr timɔk bɔɔ na, ti ga kpiir. Tibɔbɔrkaan mɔmɔk mu ga nyan mpaan pu.

18 “Cha nitafal li bi naah ŋun pu na ni man. Unii u kpa na, Uwumbɔr ga kpee u. Unii u kaa kpa na, Uwumbɔr ga chuu gaa waah dak ke u kpa ti na.”

Binib bi ye Yesu aana ni unaatiib na

(Matiu 12.46-50; Mak 3.31-35)

19 Yesu aana ni unaatiib nan fuu ni ki ban u. Kinipaak ngbaan pu le baa ŋmaa koo ni u chee. 20 Le bibaa tuk u, “Aana ni aanaatiib si lipaal ki ban si la.”

21 Le u bui bi, “Nna ni nnaatiib le ye binib bi ŋun Uwumbɔr aabɔr ki ŋani taah len pu na.”

Yesu aah ŋa pu ki cha kibuŋ ŋmin na

(Matiu 8.23-27; Mak 4.35-41)

22 N‑yoonn ngbaan le Yesu ni waadidiliib koo buŋɔb ni. Le u bui bi, “Cha ti puur nnyusakpem man.” Le bi buen. 23 Buŋɔb na aah cha na, le u dɔ bu ponn ni geen. Le kibuŋ piin ki daar. Le nnyun feei ki koo buŋɔb na ni, le bu ban bu gbii. Ni nan ye linimaln la. 24 Le bi dan ki nan finn Yesu ki bui ke, “Tidindaan, Tidindaan, ti ga bee nnyun ni.”

Le u finn, ki kae kibuŋ ni tinyunkpenn. Le kibuŋ ni tinyunkpenn ŋmin chii. 25 Le u baa bi, “Ba pu naa gaa mi ki kii?”

Yesu aah ŋa pu na, le ni gar bi pam. Le ijawaan chuu bi. Le bi baa tɔb, “Ba aanibol bi na, ki kae kibuŋ ni nnyun mu, aan ni kii waamɔb.”

Yesu aah cha uwaar pɔɔk pu na

(Matiu 8.28-34; Mak 5.1-20)

26 Bi nan fuu Gerasiin yaab aatiŋ ki bi Galilee Aanyusakpem aadapuul na. 27-29 Le uwaar ubaa nan bi nima, ki chuun uŋmeen ni yunn, ki koo baah sui binib titakpalunn ti ponn ni na, kaa kii u li bi linampal. Tiyayaar chur u kpala kpala. Le udoyaab nan di idɔribi ni tikululn buu u ke bi kiir u. Le u nan keei tikululn ni idɔribi ngbaan. Tiyayaar ngbaan le di u buen nteersakpiin ni. Le Yesu aah nyan buŋɔb ni na, uja ngbaan dan nan tooh u nsan pu. Le Yesu tuk tiyayaar ngbaan, “Nyan u ni.” Nima pu na, waah kan Yesu na, le u teen, ki gbaan kitiŋ, unimbiin ni, le ki len mpɔɔn pu ke, “Yesu, sin u ye Uwumbɔr u kaa kpa ŋeen aatɔ na Aajapɔɔn na, aa ban ba m chee? M gaŋ si, taa ŋa mi falaa.”

30 Le Yesu baa u, “Bi yin si ke ba?”

Tiyayaar pam aah bi u ni na, nima le u bui ke bi yin u ke Kipaak. 31 Le tiyayaar ngbaan gaŋ Yesu ke u taa bui ti ke ti buen libuul li nyoo na ni.

32 Igbeer nan bi nima chee ki wiir, ki chuun ji limɔɔgongoln paab. Le tiyayaar ngbaan gaŋ Yesu ke u cha ti koo igbeer ngbaan ni. Le u kii. 33 Le ti nyan uja ngbaan ni, ki ti koo igbeer na ni. Le igbeer ngbaan mɔmɔk san sunn ni limɔɔgongoln taab, ki ti koo nnyun ni, ki bee nnyun ni.

34 Tɔ, bijab bi kii igbeer ngbaan na aah kan kina na, le bi san buen kitiŋ ni, ni itingbaan ni, le ki ti tuk binib tibɔr ngbaan. 35 Binib aah ŋun kina na, le bi dan bi nan lik budabu ŋa na, le ki fuu ni Yesu chee, ki kan uja u tiyayaar nyan u ni na ka Yesu chee ki cheer ki pee tiwanpeenkaan, kaa ki chuun uŋmeen. Le ijawaan chuu bi. 36 Le binib bi kan Yesu aah cha uja ngbaan pɔɔk pu na, tuk bi waah ŋa pu na. 37 Le Gerasiin aatiŋ aanib, ni itingbaan mɔmɔk aanib san ijawaan pam. Nima le bi gaŋ Yesu ke u nya baatiŋ ni. Le u koo buŋɔb ni ke u gir buen nnyusakpem aadapuul. 38 Le uja u tiyayaar nyan u ni na gaŋ Yesu ke u cha u dii u.

Le Yesu aa kii, ki bui u, 39 “Gir kun ki ti tuk binib Uwumbɔr aah tun litukpaan tii si pu na.”

Le u siir, ki bɔ dii waatiŋ ngbaan ni, ŋipepel mɔmɔk, ki tuk binib Yesu aah tun litukpaan pu tii u na.

Yesu aah cha upii ubaa pɔɔk aan ki fikr upiibo nkun ni pu na

(Matiu 9.18-26; Mak 5.21-43)

40 Yesu aah puur nnyusakpem na, kinipaak nan si kii u nima, ki kpa mpopiin ki gaa u. 41 Le uja ubaa, u ye mmeen aadiik ni aaninkpel, aan bi yin u ke Jairus na, dan nan gbaan kitiŋ Yesu aanimbiin ni, ki gaŋ u ke u dan udo, 42 ke ubisabaan, u ye ŋibin kipiik ni ŋilee na bun, ki ban u kpo. Le Yesu dii u ki buen.

Waah cha na, le kinipaak dii u ki mueni u. 43 Le upii u fu tipiir ŋibin kipiik ni ŋilee taa door na bi nima. U nan chaa biteteeb chee, ki jin waamombil mɔmɔk doo. Bi ponn ni ubaa mu aa ŋmaa cha u pɔɔk. 44 Le u dan Yesu aapuwɔb, le ki nan meeh waabɔkul aamɔjuul. Libuul ngbaan ni le u pɔɔk. 45 Le Yesu baa ke, “Ŋma meeh mi?”

Le bi mɔmɔk nee ke baa meeh u. Le Piita ni binib bi bi u chee na bui u, “Ndindaan, kinipaak ngbaan mɔmɔk bi aa chee ki mueni si kina, le aa baa ke ŋma meeh si?”

46 Le Yesu bui ke, “Unii ubaa le meeh mi. M bee ke mpɔɔn nyan m ni.” 47 Le upii ngbaan nan bee ke waa bɔr. Ijawaan nan chuu u, le uwon gbaa. Le u dan nan gbaan Yesu aanimbiin ni, ki tuk u binib mɔmɔk aanimbil ni, budabu cha u meeh u na, ni waah pɔɔk libuul ngbaan ni pu na. 48 Le Yesu bui u, “Mbisal, saah gaa mi ki kii na, nima le cha aa pɔɔk. Li cha ni mpopiin.”

49 Yesu aah len kina na, le unii ubaa nyan ni Jairus do ki tooh Jairus nsan pu, ki nan tuk u ke, “Aabisal kpo a. Taa ki cha Umɔmɔkr ngbaan ŋani falaa ki cha aado.”

50 Le Yesu ŋun waah len pu na, ki bui Jairus, “Taa san ijawaan. Aa yaa ŋa naadii baanja kan, u ga pɔɔk.”

51 Yesu aah fuu Jairus do na, le waa cha unii ubaa dii u ki koo ni, see Piita, ni Jɔnn, ni Jems, ni upiibo ngbaan aate ni una. 52 Le binib bi mɔmɔk bi lichiln ni na bi wii ikpowiil ki kaani. Le Yesu bui bi, “Taa wii man. Waa kpo. U geen la.”

53 Le bi laa u pam. Bi bee ke u kpo la. 54 Le Yesu chuu uŋaal ki bui u, “Upiibo, fiin.” 55-56 Libuul ngbaan ni le waawiin ki gir koo u ni, le u fii. Le ni gar ute ni una pam. Le Yesu bui bi ke bi taa tuk unii ubaa waah ŋa pu na, le ki bui bi ke bi tii ubo ngbaan tijikaar u ji.

9

Yesu aah tun waadidiliib kipiik ni bilee pu na

(Matiu 10.5-15; Mak 6.7-13)

1 Yesu nan yin ni waadidiliib kipiik ni bilee ke bi kuun ni u chee, le ki tii bi mpɔɔn bi ti nyan tiyayaar aabɔŋ mɔmɔk binib ni, ki mu cha bibum pɔɔk; 2 le ki tun bi, bi ti li tuk binib Uwumbɔr aanaan aabɔr, ki cha bibum pɔɔk, le ki bui bi, 3 “Ni taa li tu lisachuln aatuln libaa. Ni taa li joo kijaangbeek, ki taa li joo litaakɔr, ki taa li joo tijikaar, ki taa li joo ŋimombil, ki taa li joo ŋibɔkul ŋilee. 4 Naah ti koo lidichal li ponn ni na, ni li bi li ponn ni ki ti saa bundaln ni ga nyan kitiŋ ngbaan ponn ni na. 5 Kitiŋ kibaa aanib yaa kaa gaa nimi kan, ni nyan nima ki kpaar nitaa aatatan ki lii nima. Nimina le ga li ye nsurm ki tii bi.”

6 Yesu aah tuk waadidiliib kina ki doo na, le bi siir ki bɔ dii ntim ni, ki mooni tibɔnyaan tee. Baah buen nimɔk na, le bi cha bibum pɔɔk.

Ubɔr Herod aah len pu joo cha Yesu wɔb na

(Matiu 14.1-2; Mak 6.14-29)

7 Ubɔr Herod nan ŋun Yesu aah ŋa pu na, kaa nyi waah ye udaan u na. Bibaa len ke Jɔnn le fikr nkun ni, 8 bibaa mu len ke Elaija, bibaa mu len ke n‑yaayoonn na aabɔnabr ubaa le fikr. 9 Le Herod bui ke, “M nan chuu gii Jɔnn aayil. Maah ŋun u aabɔr na, u ye ŋma?” le ki ban ke u kan u.

Yesu aah kpiin binib ŋichur ŋiŋmu pu na

(Matiu 14.13-21; Mak 6.30-44; Jɔnn 6.1-14)

10 Le Yesu aakpambalb ki gir ni, ki nan tuk u baah ŋa pu na. Le u di bi buen Betseda aatiŋ ni, bima bibaa. 11 Le kinipaak ngbaan ŋun ke u buen nima. Le bi mu paan u pu. Le u gaa bi, ki tuk bi Uwumbɔr aanaan aabɔr, le ki cha bi ponn ni bi ye bibum na pɔɔk.

12 Nwiin aah ban mu lir na, le waakpambalb kipiik ni bilee na dan nan bui u, “Ti bi kipɔɔk ni la; cha kinipaak ngbaan buen itingbaan ni, ki ti ban tijikaar ni nkookoo yaan.”

13 Le u bui bi, “Nimi nibaa tii bi tijikaar man, bi ji.”

Le bi bui u, “Ŋiboroboro kpin ŋiŋmu ni ijan ilee baanja le bi. Aa ban ke ti buen ti daa tijikaar ti ga ŋeer binib ngbaan mɔmɔk na aa?” 14 Bijab ngbaan ga nan li fuu ŋichur ŋiŋmu.

Le u bui waakpambalb ke bi cha kinipaak ngbaan kal kitiŋ ŋikpuk ŋikpuk, piiŋmu piiŋmu.

15 Le waakpambalb ŋa kina, ki cha bi mɔmɔk kal. 16 Le u yoor ŋiboroboro kpin ŋiŋmu, ni ijan ilee ngbaan, le ki waan lik paacham, ki doon Uwumbɔr, ki gii, le ki di tii waakpambalb ke bi yakr siin kinipaak ngbaan mɔmɔk aanimbiin ni. 17 Le bi mɔmɔk ŋman ki bab. Baah ŋman ki bab ki gur ni na, le waakpambalb yoor tijikaar ti gur na, ki gbiin tibɔɔkur kipiik ni tilee.

Piita aah len Yesu aabɔr pu na

(Matiu 16.13-19; Mak 8.27-29)

18 Kitaak kibaa daal, le Yesu nan bi mee Uwumbɔr ubaa. Waadidiliib mu bi u chee. Le u baa bi, “Kinipaak ngbaan bui ke m ye ŋma?”

19 Le bi bui u, “Bibaa len ke aa ye Jɔnn u nan muini binib nnyun ni na, le biken mu len ke aa ye Uwumbɔr aabɔnabr Elaija u nan bi n‑yaayoonn na la; biken mu len ke n‑yaayoonn na aabɔnabr ubaa le fikr nkun ni.”

20 Le u baa bi, “Nimi nibaa len ke m ye ŋma?”

Le Piita bui u, “Aa ye Uwumbɔr Aanii Kristo u ga gaa timi lii na la.”

Yesu aah tuk bi waah ga ji falaa pu na

(Matiu 16.20-28; Mak 8.30–9.1)

21 Le u sur bi mbamɔm ke bi taa tuk unii ubaa, 22 le ki bui bi, “Min Unibɔn Aabo ga ji falaa sakpen. Juu yaab aaninkpiib, ni Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ga yii mi, ki ku mi. Iwiin itaa daal le Uwumbɔr ga fikr mi nkun ni.”

23 Tɔ, u nan bui waadidiliib ni kinipaak ngbaan, “Unii yaa ban u dii mi kan, u yii ubaa, ki yoor waadɔpuinkoo iwiin mɔmɔk aan ki li dii mi. 24 Unii umɔk kaan ŋmaa kpo m pu na kan, waamɔfal ga bee yɔli la. Unii umɔk ga ŋmaa kpo m pu na kan, u ga kan limɔfal li kaa kpa ndoon na. 25 Unii yaa kan dulnyaa wee ni aawan mɔmɔk, ki lann waamɔfal, ki wɔŋ kan, ba aanyoor le u kan? 26 Unii yaa san inimɔɔn m ni maaliin chee u tuk binib biken kan, min Unibɔn Aabo ga nan yii udaan ngbaan. M ga gir ni, ki li kpa m ni Nte Uwumbɔr aapɔɔn. Uwumbɔr aatuuntiib bi ye chain na mu ga nyuŋ mi. N‑yoonn ngbaan le m ga yii udaan ngbaan. 27 M tuk nimi mbamɔn la, binib bi si do na ponn ni bibaa aan kpo see bi puen kan Uwumbɔr aanaan waahr.”

Yesu aawon aah kpeln pu na

(Matiu 17.1-8; Mak 9.2-8)

28 Waah len kina na, ni naahn iwiin iniin aapuwɔb le u di Piita, ni Jɔnn, ni Jems, ki di jon lijool paab, u ti mee Uwumbɔr. 29 Waah bi mee Uwumbɔr na, le unimbil wɔb kpeln. Le waawanpeenkaan mu kpaln tiwanpipiln ni ga li deer aanimbil na. 30-31 Le bi kan bijab bilee bi wiin chain na bi len u chee tibɔr. Bi nan ye n‑yaayoonn na aabɔnabtiib Moses ni Elaija la. Bi nan len waah ga ŋa Uwumbɔr aageehn ki kpo Jerusalem ponn ni pu na. 32 Le ngeen joo Piita mam. Baah finn na, le bi kan Yesu aah wiin chain pu na, ki kan bijab bilee bi si u chee na. 33 Bijab bilee ngbaan aah siir cha u na, le Piita bui u, “Ndindaan, taah bi do na, ni ŋan. Cha ti ŋa ŋiboo ŋitaa, ki di libaa tii si, ki di liken tii Moses, ki di liken tii Elaija.” Piita aah len kina na, waa nyi waah len ti cha ni wɔb na.

34 Waah laa bi len kina na, le ntaalangbam dan nan biin bi pu. Mu aah biin bi pu na, le ijawaan chuu Yesu aadidiliib ngbaan. 35 Le nneel len ntaalangbam na ni ke, “Maabo u m lee u na sɔ. Li ŋun waah len pu na man.”*

36 Nneel ngbaan aah len ki ti doo na, bi nan kan Yesu baanja le si. Le bi joo tibɔr ngbaan bima baanja, kaa tuk unii ubaa n‑yoonn ngbaan baah kan pu na.

Yesu aah nyan libimbikl ubo ni pu na

(Matiu 17.14-18; Mak 9.14-27)

37 Kitaak aah woln na, le bi sunn ni lijool ngbaan taab. Le kinipaak sakpeŋ tooh u nsan ni. 38 Le kinipaak ngbaan ponn ni uja ubaa teen ke, “Umɔmɔkr, m gaŋ si, san njapɔɔn kinimbaak. U ye maabobaal la. 39 Libimbikl le lir u ki cha u tar, ki cha uwon gbaa, le umɔb ponn ni puk tipupukr, ki liin u nsin sakpen, kaa ban li di u lii. 40 M gaŋ saadidiliib ke bi nyan u libimbikl ngbaan. Bi mu aa ŋmaa nyan u.”

41 Le Yesu bui ke, “Nimi dandana aanib, naa gaa Uwumbɔr ki kii, ki mu aa dii u mbamɔm. Ni ban ke m yunn ni chee kinye pu, aan ki li kpa limɔr ni pu?” le ki tuk ubo ngbaan aate, “Li joo ni aajapɔɔn ngbaan m chee.”

42 Le ubo ngbaan aah choo na, libimbikl lii u kitiŋ, le ki cha uwon gbaa sakpen. Le Yesu kae libimbikl ngbaan, ki cha ubijabo ngbaan pɔɔk, le ki di u giin tii ute. 43 Baah kan Uwumbɔr aah kpa mpɔɔn sakpen pu na, le ni gar kinipaak ngbaan mɔmɔk pam.

Yesu aah ki tuk waadidiliib waakun aabɔr pu na

(Matiu 17.22-23; Mak 9.30-32)

Naah gar binib ngbaan mɔmɔk kina na, le Yesu bui waadidiliib, 44 “Bi ga di min Unibɔn Aabo ŋa binib aaŋaal ni la. Cha tibɔr timina koo nitafal ni man.” 45 Le baa bee taatataa. Uwumbɔr le bɔr taatataa ke bi taa bee. Le baa kaa ke bi baa Yesu taatataa.

Ulau ye uninyuun?

(Matiu 18.1-5; Mak 9.33-37)

46 Le waadidiliib kpak tɔb kinikpakpak ke ulau ye uninyuun bi ponn ni. 47 Le Yesu bee baah dak pu na, le ki di ubo siin ubaa chee, 48 le ki tuk bi, “Unii umɔk gaa ubo wee maayimbil pu na kan, u gaa mi le na. Unii umɔk gaa mi na kan, u gaa Uwumbɔr u tun ni mi na le na. Unii u ye uwaatiir ni ponn ni na, uma le ye uninyuun.”

Taa kiir unii u tun Uwumbɔr aatuln na

(Mak 9.38-40)

49 Le Jɔnn tuk Yesu, “Ndindaan, ti kan unii ubaa nyan tiyayaar binib ponn ni, saayimbil pu. U mu aa dii timi, nima le ti bui u ke u di cha.”

50 Le Yesu bui u, “Taa ki tuk u ke u di cha. Unii u kaa ye nimi aadin na si nichaŋ ni la.”

Samaria yaab bibaa aah yii Yesu pu na

51 Bundaln Yesu ga gir buen paacham na peen ni. Le u pɔɔk ubaa ke u buen Jerusalem, 52 le ki tun bitutum ke bi loln u pu nsan. Le bi buen, le ki ti fuu Samaria yaab† aatiŋ kibaa ponn ni, bi ti gor kiir u. 53 Le kitiŋ ngbaan ni aanib kan ke u ban u buen Jerusalem. Nima le bi yii u. 54 Waadidiliib Jems ni Jɔnn aah kan ke bi yii u na, le bi baa u, “Tidindaan, aa ban ke ti mee Uwumbɔr aan mmii nyan paacham ki gaa bi [ke Elaija aah nan ŋa pu na aa]?”

55 Yesu nan fenn toŋ Jems ni Jɔnn le ki kae bi, [ki bui bi, “Naa nyi Mfuur Nyaan mu yeh nimi na aah bi pu na. 56 Min Unibɔn Aabo aa dan m nan ku binib. M dan ke m nan gaa bi lii la.”]

Le bi buen kitiŋ kiken ni.

Binib bi ban ke bi dii Yesu na

(Matiu 8.19-22)

57 Baah cha na, le uja ubaa dan nan bui Yesu, “M ga dii si saah cha nin chee na mɔk.”

58 Le Yesu bui u, “Iŋɔk kpa yaah koo ibuu i ponn ni na. Inyoon i laani paacham na mu kpa yaadil. Min Unibɔn Aabo aa kpa maah ga doon nin chee na.”

59 Le Yesu tuk uja uken, “Li dii mi.”

Le u bui u, “Ndindaan, m mee si nsan, cha m buen ti sub nte waahr, aan ki nan dii si.”

60 Le Yesu bui u, “Cha bitekpiib sub tɔb. Si ma kan, aa li cha ti moon Uwumbɔr aanaan aabɔr.”

61 Le uja uken mu tuk Yesu, “Ndindaan, m ga dii si la. M mu mee si nsan, cha m buen ti chɔi maachiln ni aanib waahr, aan ki nan dii si.”

62 Le Yesu bui u, “Unii yaa joo unaaja ko kisaak ki lik puwɔb kan, waa ŋeer Uwumbɔr aanaan ni aatuln.”‡

10

Yesu aah tun waadidiliib imonko itaa ni kipiik pu na

1 Nee aapuwɔb le Tidindaan nyan bijab imonko itaa ni kipiik ki kpee, le ki tun bi bilelee ke bi loln u pu nsan, ki ti koo waah ga buen ntim mu mɔmɔk ni na. 2 U bui bi, “Idi biir le ki wiir. Bidicheeb aa wiir. Nima pu na, ni li mee kisaak aadindaan man ke u tun bidicheeb bi ti chee waajikaar. 3 Li cha man. Maah tun nimi na, ni ga li bi ke ipihbi i bi ŋisapol aakaasisik ni na la. 4 Ni taa li joo ŋimombil aataakɔr, ki taa tun ŋitun, ki taa li joo ŋinaatak, ki taa sil nsan ni ki doon unii ubaa. 5 Ni yaa koo lidichal ni kan, njan aawan le ye ke ni bui bi, ‘Uwumbɔr aanyoor bi lidichal lee aanib pu.’ 6 Uninyaan yaa bi nima chee kan, Uwumbɔr aanyoor ga li bi u pu. Uninyaan yaa kaa bi kan, Uwumbɔr aanyoor ga gir ni ni pu. 7 Lidichal libaa aanib yaa gaa nimi kan, ni li bi nima ki ti saa buyoonn ni ga nan nya na, ki taa jir lidichal. Ni li ji ki li nyu baah ga tii nimi ni na; ututunn mɔmɔk ŋeer waapar. 8 Ni yaa koo kitiŋ kibaa ni aan bi gaa nimi kan, ni li ji baah ga tii nimi ni na, 9 ki bui bi ke, ‘Uwumbɔr aanaan peen ni nimi la,’ ki cha bibum bi bi nima na pɔɔk. 10 Ni yaa koo kitiŋ kibaa ni, aan baa gaa nimi kan, ni bɔ dii ki ponn ni ki bui ke, 11 ‘Nimi aatiŋ aatatan ti bi titaapɔtan ni na, tima le ti kpaar lii do chee na, ni li ye nsurm ki tii nimi. Ni li nyi ke Uwumbɔr aanaan peen ni, le ni yii.’ 12 M tuk nimi la, bundaln Uwumbɔr ga ji binib tibɔr na, binib ngbaan aatafadaan ga jer Sodom aatiŋ aanib aatafadaan.”

Binib bi kaa kpeln baabimbin na aabɔr

(Matiu 11.20-24)

13 “Korasinn aatiŋ aanib, tibɔbir bi ni pu. Betseda aatiŋ aanib, tibɔbir bi ni mu pu; ba pu? m yaa ba nan tun lijinjiir aatun Taya ni Saidonn aatim aanib aakaasisik ni ke maah tun lijinjiir aatun nikaasisik ni pu na kan, bi ba ga kpeln baabimbin ni yunn, ki li pee tiwanpeenkaan ni saak kuub na, ki di nfatan puŋ biyil, aan ki mɔk ke bisui bii baatunwanbir pu. 14 Bundaln Uwumbɔr ga ji binib tibɔr na, nimi aatafadaan ga jer Taya aatiŋ aanib ni Saidonn aatiŋ aanib aatafadaan. 15 Nimi Kapenaum aatiŋ aanib ma kan, bi ga yoor nimi paacham aa? Aayii. Bi ga sunn nimi tataab tataab la.”

16 Yesu nan tuk waadidiliib, “Unii u ŋun nimi aabɔr na kan, u ŋun maabɔr le na. Unii u yii nimi na kan, u yii mi le na. Unii u yii mi na kan, u yii Uwumbɔr u tun ni mi na le na.”

Waadidiliib imonko itaa ni kipiik na aah gir ni pu na

17 Le bijab imonko itaa ni kipiik ngbaan gir ni Yesu chee ni mpopiin, ki nan bui u, “Tidindaan, tiyayaar mu kii timi aamɔb, saayimbil pu.”

18 Le u bui bi, “M kan kinimbɔŋ nyan ni paacham ki ŋa yɔli ke utaal aah moor ki lir pu na. 19 Lik man, m tii nimi mpɔɔn, ni ti taa ikuub ni inyoohn pu, ki tii nimi mpɔɔn, ni nyaŋ timi aadin kinimbɔŋ aapɔɔn mɔmɔk, le tiwan nibaa aan ŋmaa ŋa nimi nibaa. 20 Tɔ, tiyayaar aah kii nimi aamɔb na, ni taa cha nima baanja le li ye nimi aapopiin. Nimi aayimbil aah ŋmee paacham na le ye mpopiin mbamɔm.”

Yesu aah kpa mpopiin sakpen pu na

(Matiu 11.25-27; 13.16-17)

21 N‑yoonn ngbaan le Uwumbɔr Aafuur Nyaan cha Yesu kpa mpopiin pam, ki bui ke, “Nte Uwumbɔr u ye paacham ni taab Aadindaan na, aa bɔr tibɔr timina bilankpalb ni binimbiwolm, le ki di mɔk chapɔntiib, nima le m pak si. Nte, saageehn le na, nima le cha aa ŋa kina.

22 “Nte Uwumbɔr le tii mi tiwan mɔmɔk. Ubaa aa nyi min Uwumbɔr Aajapɔɔn aah ye udaan u na, see Nte Uwumbɔr. Ubaa mu aa nyi Nte Uwumbɔr aah ye udaan u na, see min Ujapɔɔn. Binib bi m ban ke m di Uwumbɔr mɔk bi na, bi mu nyi u.”

23 Le u fenn ki toŋ waadidiliib, ki bui bi libɔɔl ni, “Uwumbɔr aanyoor bi ni pu, ninimbil aah kan tiwan ni na pu. 24 M tuk nimi la, Uwumbɔr aabɔnabtiib ni bibɔrb bi wiir na nan ban bi kan naah kan tiwan ni na, kaa kan. Bi nan ban bi ŋun naah ŋun tibɔr ti na, kaa ŋun ti.”

Samaria aatiŋ aaninyaan aah ŋa pu na

25 Le uja u nyi Uwumbɔr aakaal mbamɔm na ubaa fii sil ki pen Yesu nlan, ki baa u, “Umɔmɔkr, m ga ŋa kinye ki kan limɔfal li kaa kpa ndoon na?”

26 Le Yesu baa u, “Ni ŋmee kinye Uwumbɔr aakaal ponn ni? Aa karn kinye?”

27 Le u bui u, “Ni ŋmee ke, ‘Aa li gee Aadindaan Uwumbɔr aasui mɔmɔk ni, ni saawiin mɔmɔk, ni saapɔɔn mɔmɔk, ni saalandak mɔmɔk, ki li gee aana aabo ke saah gee aabaa pu na.’ ”

28 Le Yesu bui u, “Aa len mbamɔn la. Li ŋani kina, le aa ga kan limɔfal.”

29 Le u ban ke u li kpa mbamɔn, le ki baa Yesu, “Ŋma ye nna aabo?”

30 Le Yesu bui u, “Uja ubaa nan nyan Jerusalem ki cha Jeriko. Waah cha na, le u ti lir bififiirb aaŋaal ni. Le bi chuu peer waawanpeenkaan ki gbaa u, le u ti ban u kpo. Le bi siir cha u. 31 Naah kpee siib na, le Uwumbɔr aatotoor ubaa mu jer nima, ki kan u. Waah kan u na, le u gɔln u ki jer. 32 Le Liifai* aanii ubaa mu paan ni, ki nan jer nima, le ki kan u, le ki mu gɔln u ki jer. 33 Le Samaria† aatiŋ aanii ubaa mu cha waasachuln, ki nan fuu nima chee. Waah kan u na, le kinimbaak chuu u. 34 Le u buen u chee, ki di nnyɔk ni nkpan meen ibuun ngbaan, ki di ŋitan poo u, le ki di u diŋ uma ubaa aabon pu, ki di u buen tichaandir ponn ni, ki ti lik u nima. 35 Le ni woln kitaak le u di ŋimombil tii tichaandirdaan, le ki bui u, ‘Lik u tii mi. Aa yaa jin ŋimombil ŋi jer ŋimina kan, m nan gir ni kan, m ga nan pa si.’ ”

36 Le Yesu baa nkaal aamɔmɔkr ngbaan, “Uja u lir bififiirb aaŋaal ni na, bijab bitaa ngbaan ponn ni, ulau tee ye una aabo? Aa dak kinye?”

37 Le u bui u, “Unii u san u kinimbaak na le ye una aabo.”

Le Yesu bui u, “Li cha ki mu li ŋani kina.”

Yesu aah mann Mata ni Mari pu na

38 Tɔ, Yesu ni waadidiliib aah chuun lisachuln pu na, le bi ti fuu kitiŋ kibaa ponn ni. Le upii u bi yin u ke Mata na gaa u waadichal ni. 39 Mata nan kpa naal ubaa, bi yin u ke Mari. Le Mari ka Yesu chee, ki pel waah len pu na. 40 Mata le tun tichann aatuln ki bi gonni ki ti bak. Nima le u dan nan bui Yesu, “Ndindaan, nnaal cha mi baanja le channi nimi tichann kaa ter mi. Aatafal aa bi ni ni ii? Bui u ke u ter mi.”

41 Le Tidindaan bui u, “Mata, Mata, aa cha tiwan sakpen le muk si ki ŋa si ilandak. 42 Tiwan nibaa baanja le aa lann. Mari aah lee ni na le ŋan. Ubaa aan nyan waah lee ni na u chee.”

11

Yesu tuk bi baah ga mee Uwumbɔr pu na

(Matiu 6.9-13; 7.7-11)

1 Kitaak kibaa daal, le Yesu nan bi nibaa chee ki bi mee Uwumbɔr. Waah mee u ti doo na, le waadidiliib ponn ni ubaa bui u, “Ndindaan, mɔk timi taah ga mee Uwumbɔr pu na, ke Jɔnn u nan muini binib nnyun ni na aah nan mɔk waadidiliib pu na.”

2 Le Yesu bui bi, “Ni yaa mee Uwumbɔr kan, ni bui ke,

‘Tite Uwumbɔr [u bi paacham na,]

cha binib li san saayimbil;

cha saanaan dan.

[Bi li ŋani saageehn dulnyaa wee ni,

ke baah ŋani paacham pu na.]

3 Tiin timi din aawiin aajikaar.

4 Cha timi aatunwanbir pinn timi; ba pu?

ti mu di cha pinn binib bimɔk koo timi aataani ni na.

Taa cha ti kan ntɔŋ.

[Nyan timi tibɔbir ni.]’ ”

5 Le Yesu ki bui bi, “Ni ponn ni ubaa yaa buen aajɔ do kinyetaasiik ki ti sil lipaal ki bui u, ‘Njɔ, pinn mi ŋiboroboro kpin ŋitaa; 6 njɔ ubaa chuun fuu ni ndo; m mu aa kpa tijiir tibaa m tii u’ kan, 7 le aajɔ u bi kidiik ni na ga bui si, ‘Taa muk mi. M ni maabilb doon ki laŋ kidiik a. Maan ŋmaa fii ki tii si.’ 8 Naa ye kijɔtiik pu le u ga fii ki tii si. Aa yaa gaŋni u ki gaŋni u ki muk u kan, nima le ga cha u fii ki tii si saah ban pu na mɔmɔk. 9 Nima pu na, m tuk nimi la, ni li mee Uwumbɔr man, le u ga tii nimi. Ni li ban Uwumbɔr chee man, le ni ga kan. Ni li kpaar jaaleŋ man, le u ga piir tii nimi. 10 Unii umɔk mee Uwumbɔr na, u ga tii u. Unii umɔk ban na, u ga kan. Unii umɔk kpaar jaaleŋ na, u ga piir tii u. 11 Ni ponn ni ubaa aabo yaa mee si maab kan, aa ga di litakpal tii u uu? U yaa mee si ujan kan, aa ga di uwaa tii u uu? 12 U yaa mee si likoojiln kan, aa ga di unyoohn tii u uu? 13 Nimi titunwanbirdam yaa tee nyi ipiin i ŋan na ki tii nimi aabim kan, ŋmaninkabaa Nite Uwumbɔr u bi paacham na le aan di Waafuur Nyaan tii binib bi mee u ki ban mu na aa?”

Binib bibaa aah sii Uwumbɔr Aafuur Nyaan pu na

(Matiu 12.22-30; Mak 3.20-27)

14 Uja u tiyayaar cha u ŋa ubir na nan bi nima chee. Le Yesu nyan tiyayaar ngbaan u ni, le u len, kaa ki ye ubir. Le ni gar kinipaak ngbaan pam. 15 Bi ponn ni bibaa mu bui ke kinimbɔŋ ki bi yin ki ke Beelsebul, u ye tiyayaar aayidaan na, le tii u mpɔɔn ke u nyan tiyayaar binib ni.

16 Bibaa mu tɔŋ u ki ban ke u tun lijinjiir aatuln ki mɔk bi ke u ye Uwumbɔr Aanii. 17 Le u bee baah dak pu na, le ki bui bi, “Nnaan mubaa ni aanib yaa jaa tɔb kijaak kan, nnaan ngbaan ga bee yɔli la. Lidichal libaa ni aanib mu yaa jaa tɔb kijaak kan, bi ga lir la. 18 Ni len ke Beelsebul u ye tiyayaar aayidaan na le tii mi mpɔɔn ke m nyan tiyayaar binib ni. Tiyayaar aayidaan kinimbɔŋ yaa ŋa kina kan, ki jan kibaa kijaak la. Kaanaan ga ŋa kinye aan ki sil? 19 Ni yaa len ke tiyayaar aayidaan Beelsebul le tii mi mpɔɔn ke m nyan tiyayaar binib ni kan, ŋma tii nimi aanib mu mpɔɔn ke bi nyan tiyayaar binib ni? Nimi aanib aah ŋani pu na le ga mɔk ke ni kpa mbamɔn aan naa kpa. 20 Mma kan, Uwumbɔr aapɔɔn pu le m nyani tiyayaar binib ni. Nima le mɔk ke Uwumbɔr aanaan fuu ni ni chee.

Yesu aah nyaŋ kinimbɔŋ ki bii kaawan pu na

(Matiu 12.29; Mak 3.27)

21 “Liwɔkl li kpa tijawan sakpen na yaa lik waadichal kan, ubaa aan bii waawan. 22 Le unii u kpa mpɔɔn jer u na yaa lir u pu ki nyaŋ u kan, u ga gaa waajawan ti ter u na mɔmɔk, ki ji waawan.

23 “Unii u kaa dii mi na kan, u ye maadin la. Unii u mu kaa kuuni binib tii mi na kan, u yaani bi la.”

Tiyayaar aah ga gir ni pu na

(Matiu 12.43-45)

24 “Tiyayaar yaa nyan unii ni kan, ti ga li chuun gɔr nnyun aah kaa bi kipɔɔk ki ponn ni na, ki ban taah ga kal nin chee ki fuur na, kaan kan. Le ti ga len ke, ‘M ga gir kun maah nan nyan unii u ponn ni na la.’ 25 Le ti ga gir ni ki nan kan ke bi toor taakookoo yaan, le ni ŋan. 26 Le ti ga buen ki ti joo ni tiyayaar tilole ti bir ki jer ti na. Le ti mɔmɔk ga koo unii ngbaan ponn ni, ki ga li bi u ponn ni, le ki ŋa u yɔli ki jer waah nan bi njan na pu na.”

Binib bi kpa Uwumbɔr aanyoor mbamɔm na

27 Yesu aah len kina na, le kinipaak ngbaan ponn ni upii ubaa len mpɔɔn pu, “Uwumbɔr aanyoor bi upii u ma si ki tii si libiil na pu.”

28 Le Yesu bui ke, “Binib bi ŋun Uwumbɔr aabɔr ki kii ti na, Uwumbɔr aanyoor bi bima le pu.”

Baah ban ke Yesu tun lijinjiir aatuln pu na

(Matiu 12.38-42)

29 Kinipaak aah kuun ni Yesu chee na, le u bui ke, “Dandana aanib ye binib bi bir na la. Bi ban ke m mɔk bi lijinjiir aawan, aan bi nin gaa mi ki kii. Uwumbɔr aah nan ŋa lijinjiir aatuln ki ŋa waabɔnabr Jona pu na, lituln limina aaboln le bi ga kan. Maan mɔk bi lijinjiir aawan niken. 30 Uwumbɔr aah nan ŋa Jona pu na, ni nan ye limɔkl le ki tii Ninefa aatiŋ aanib. Kina le waah ga ŋa min Unibɔn Aabo pu na ga li ye limɔkl ki tii dandana aanib ngbaan. 31 Seba aatiŋ aapiibɔr nan nyan ni dandar ke u nan ŋun Ubɔr Solomonn aalan aaliin. Min u jer Solomonn na bi do la, le naa ŋun maaliin. Bundaln Uwumbɔr ga ji binib tibɔr na, upiibɔr ngbaan aah nan ŋa pu na, nima le ga mɔk ke dandana aanib aabɔr bii. 32 Jona nan tuk Ninefa aatiŋ aanib Uwumbɔr aabɔr, le bi kpeln baabimbin. Min, u jer Jona na le tuk dandana aanib Uwumbɔr aabɔr, le baa kpeln baabimbin. Bundaln Uwumbɔr ga ji binib tibɔr na, Ninefa aatiŋ aanib aah nan kpeln baabimbin pu na, nima le ga mɔk ke dandana aanib aabɔr bii.”

Tiwon aawiihn

(Matiu 5.15; 6.22-23)

33 “Unii yaa see karyaa kan, waan di u di bɔr, kaan di lisambil chiŋ u pu. U ga di u tɔŋ tiwan paab la, le u li wiin binib bimɔk koo ni na chee, bi li waa. 34 Aanimbil ye saawon aakaryaa la. Aanimbil yaa woln ke aa dii Uwumbɔr aasan kan, saabimbin mɔmɔk gbii nwiihn la. Aanimbil yaa kaa woln kan, saabimbin gbii mbɔmbɔɔn la. 35 Li nyi ki taa cha nwiihn mu bi aa ni na li ye mbɔmbɔɔn. 36 Saabimbin mɔmɔk yaa gbii nwiihn, kaa bɔɔn nibaa chee kan, aa ga li bi nwiihn ni mbamɔm. Ni ga li bi ke karyaa u wiin chain na aah ga woln saah bi nin chee na pu na la.”

Yesu aah galn Farisii yaab ni ikaal aamɔmɔkb pu na

(Matiu 23.1-36; Mak 12.38-40)

37 Yesu aah len kina ki ti doo na, le Farisii aanii ubaa bui u ke u dan udo ki nan ji tijikaar. Le u koo waadichal ni, ki kal ki bi ji. 38 Le Farisii aanii ngbaan kan ke Yesu ji kaa ŋir uŋaal. Le ni gar u. 39 Le Tidindaan bui u, “Nimi Farisii yaab, ni ŋir tiyir ni ŋisambil aapuwɔb mbamɔm, kaa ŋir ni ponn ni. Kina le ni ban ke binib bui ke ni ye bininyaam; nisui ponn ni mu gbii kinaayuk aatuln ni titunwanbir. 40 Nimi bijɔrb bimina, Uwumbɔr u nan naan tiwon na, uma le naan nisui mu. 41 Di naah kpa tiwan ni na tii bigiim, ki di nibaa mu tii bi. Ni yaa ŋa kina kan, tijɔŋ tibaa aan ki li bi ni chee.

42 “Nimi Farisii* yaab, tibɔbir bi ni pu; ba pu? ni yakr tikpifar nfum kipiik le ki nyan nibaa le di tii Uwumbɔr, kaa ŋani ni ŋan na, kaa gee Uwumbɔr. Ni ŋan ke ni li ŋani ni ŋan na, ki li gee Uwumbɔr, ki yakr nimi aawan mu ki di tii u.

43 “Nimi Farisii yaab, tibɔbir bi ni pu; ba pu? ni gee ke ni kal bininyuum aakakaa chee mmeen aadir ni, ki gee ke binib doon nimi mbamɔm kinyaŋ ni. 44 Tibɔbir bi ni pu. Ni naahn ŋikaakul ŋi bɔɔ na, ŋi binib chuun taar ŋi pu, kaa nyi na.”

45 Le Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkr ubaa bui u, “Umɔmɔkr, saah len kina na, aa sii ti mu la.”

46 Le Yesu bui ke, “Nimi Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb, tibɔbir bi ni mu pu. Ni di nkaal mu pɔɔ sakpen na, le ki di kpee Uwumbɔr aakaal pu, ki tuk binib ke bi li dii kina. Ni mu aa ter bi ke bi dii kina. 47 Tibɔbir bi ni pu; ba pu? ni maa ŋikaakul ki tii Uwumbɔr aabɔnabtiib bi nan bi n‑yaayoonn na. Niyaajatiib le nan ku bi. 48 Ni mu nyi baah nan ku bi pu na, ki mu kii baah nan ŋa pu na. Niyaajatiib le nan ku bi. Ni mu maa ŋikaakul tii bi. 49 Nima pu le Uwumbɔr aah kpa nlan pu na, u bui ke, ‘M ga tun bibɔnabr ni bitutum bi chee. Le bi ga ku ngem ki ŋa biken mu falaa.’ 50 Buyoonn dulnyaa wee nan piin ki joo cha na, binib nan ku Uwumbɔr aabɔnabtiib. Linikul ngbaan mɔmɔk pu le Uwumbɔr ga daa dandana aanib aatafal. 51 Njan, bi nan ku Abel, le ki ku bininyaam ki joo cha, ki ti pii Uwumbɔr aabɔnabr Sekaria, u bi nan ku u, kitork aabimbiln ni Uwumbɔr Aadichal aakaasisik ni na. Mbamɔn, m tuk nimi la, linikul ngbaan mɔmɔk pu le Uwumbɔr ga daa dandana aanib aatafal.

52 “Nimi Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb, tibɔbir bi ni pu. Naa mɔk binib Uwumbɔr aakaal mbamɔm. Nimi nibaa aa dii mu, le ki tee leŋ binib bi ban bi dii mu na nsan.”

53 Yesu aah nyan nima chee na, le Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb, ni Farisii yaab kpak u kinikpakpak pam, ki baa u mbaan tibɔr ti wiir na pu, 54 ki ban bi pen u nlan ki kan waataani aan ki galn u.

12

Yesu tuk waadidiliib ke bi li nyi binib bi ŋmann bi na

(Matiu 10.26-27)

1 Binib churbaka aah nan kuun Yesu chee ki ti taar tɔb pu pu na, le u bui waadidiliib, “Ni li nyi Farisii yaab aabimbin aah bi pu na, ki taa li bi kina man. Bi ŋmanni ke bi ye bininyaam, kaa ye. 2 Tibɔbɔrkaan mɔmɔk ga kpiir. Tibɔr timɔk bɔɔ na, ti ga nyan mpaan pu. 3 Naah loon len tibɔr ti mbɔmbɔɔn ni na, binib ga ŋun ti nwiihn pu. Naah loon tibɔr ti binib aatafal ni kidiik ponn ni na, bi ga di ti moon lipaal.”

Ni li san Uwumbɔr baanja

(Matiu 10.28-31)

4 “Nimi bi ye njɔtiib na, m tuk nimi la, ni taa san binib ijawaan man. Bi ga ŋmaa ku nimi aawon baanja la. Baan ki ŋmaa ŋa nimi nibaa. 5 M sur nimi naah ga li san u ijawaan na. Ni li san Uwumbɔr. U yaa ku binib kan, u kpa mpɔɔn ke u di bi ŋa mmii mu kaan junn na ni. Mbamɔn, m tuk nimi la, ni li san uma.

6 “Bi kooh iyaar iŋmu janjan bilee la. Le Uwumbɔr aa suln i ponn ni ubaa aabɔr. 7 Ni taa san ijawaan man. Ni jer iyaar pam. Uwumbɔr nyi nimi aayikpir aakahm.”

Lem binib aanimbil ni ke aa ye Kristo yoo la

(Matiu 10.32-33; 12.32; 10.19-20)

8 “M tuk nimi la, unii umɔk len binib aanimbil ni ke min le ye Udindaan na, min Unibɔn Aabo mu ga len Uwumbɔr aatuuntiib aanimbil ni ke udaan ngbaan le ye miyoo. 9 Unii umɔk yii mi binib aanimbil ni na, m mu ga yii udaan ngbaan Uwumbɔr aatuuntiib aanimbil ni.

10 “Unii yaa bii min Unibɔn Aabo kan, Uwumbɔr ga ŋmaa di cha pinn u. Unii yaa sii Uwumbɔr Aafuur Nyaan kan, Uwumbɔr aan di cha pinn u.

11 “Bi yaa chuu nimi, ki di ŋa mmeen aadir ni, bee ntim aaninkpiib aanimbiin ni, bi ti ji nimi tibɔr kan, ni taa baa nisui ni ke ni ga len kinye aan ki nyan nibaa tibɔr ni. 12 N‑yoonn ngbaan yaa fuu ni kan, Uwumbɔr Aafuur Nyaan le ga mɔk nimi naah ga len pu na.”

Uwankpadaan u ye ujɔr na

13 Kinipaak ngbaan ponn ni le uja ubaa tuk Yesu, “Umɔmɔkr, bui nkpel ke u yakr tite aafaal ki di min yaan tii mi.”

14 Le Yesu bui u, “Uja, ŋma tii mi nsan ke m ji nimi tibɔr ki yakr lifaal tii nimi?” 15 le ki tuk kinipaak ngbaan, “Ni li nyi man ki taa li kpa iniman. Unii yaa kpa liwangol li wiir na kan, nima le aan tii u limɔfal.”

16 Yesu nan ŋakl bi liyataŋakl ke, “Uwankpadaan ubaa aasaak nan ŋa tijikaar ti wiir na. 17 Le u dak usui ni, ‘Maa ki kpa maah ga di maajikaar ŋa tiwan ni ponn ni na. M ga ŋa kinye? 18 M ga ŋa kina la; m ga gbaa wii maapil mɔmɔk, ki ki maa ŋipil ŋi filk ki jer ŋimina na. M ga di maajikaar mɔmɔk ŋa ŋi ponn ni. 19 Le m ga bui mbaa, M kpa tijikaar ti ga fuu mi ŋibin sakpen na. M ga fuur, ki ji, ki nyu, ki li mɔɔni.’ 20 Tɔ, le Uwumbɔr bui u, ‘Si ujɔr wee, kinyeek kee le aa ga kpo. Saah kuun liwangol limɔk siin na, ŋma ga li yeh li?’

21 “Kina le unii umɔk di liwangol bil kiir ubaa, kaa kpa liwangol Uwumbɔr chee na, u mu ye ujɔr.”

Gaa Uwumbɔr ki kii mbamɔm man

(Matiu 6.25-34)

22 Le Yesu bui waadidiliib, “Nima le m tuk nimi, ni taa cha nimi aalandak li muk nimi tiwon aawan pu, ki taa li dak ke, ‘Ti ga ji ba? Ti ga peen ba?’ 23 Limɔfal bi tijikaar baanja pu la aa? Tiwon bi tiwanpeenkaan baanja pu la aa? 24 Dakl lik ŋikakaa aah bi pu na. Ŋaa ko tijikaar, ki mu aa chee ti, kaa kpa ŋipil, kaa kpa ŋiboo. Uwumbɔr le kpiini ŋi. Naa jer ŋi sakpen aa? 25 Ni ponn ni ubaa ga ŋmaa muk waalandak aan ki yunn ki jer Uwumbɔr aah siin pu na aa?* 26 Naah kaa ŋmaa ŋa tiwan ni kaa pɔɔ na, ba pu ni cha ilandak muk nimi ni gur na pu? 27 Dakl lik mmopuun aah bi pu na. Mu aa tun lituln, ki mu aa fik tikokonn. M tuk nimi la, Ubɔr Solomonn u nan pee tiwanpeenkaan nyaan na aawanpeenkaan aa nan ŋan ke mmopuun aah ŋan pu na. 28 Timoor bi din, ki ga fe wu mmii fen, le Uwumbɔr ŋa ti mmopuun mu ŋan na. Waan tii nimi tiwanpeenkaan aa? Naa gaa Uwumbɔr ki kii mbamɔm. U ga tii nimi. 29 Ni taa cha ninimbil li man tijikaar ni tiwanyukaan pu, ki taa cha ilandak li muk nimi. 30 Tiwan ngbaan mɔmɔk pu le dulnyaa wee ni aanib bi kaa dii Uwumbɔr aasan na aanimbil man. Nite Uwumbɔr nyi ke ni ban tiwan ngbaan. 31 Ni cha ninimbil li man Uwumbɔr aanaan pu, le u ga di tiwan ngbaan mɔmɔk kpee nimi.”

Paacham aawankpal

(Matiu 6.19-21)

32 “Maanib bi bi siib na, ni taa san ijawaan man. Nite Uwumbɔr le ban ke u tii nimi nnaan. Waageehn le na. 33 Ni kooh naah kpa tiwan ni na man, ki di ŋimombil ngbaan tii bigiim, aan ki li kpa ŋimombil ŋi kaan doo na. Ni ga li kpa liwankpal li kaan doo na paacham. Unaayuk ubaa aan buen nima. Ŋikpaambil aan li bi nima ki bii ni. 34 Saawankpal aah bi nin chee na, aasui mu bi nima chee la.”

Bitutum bi si kii na aayataŋakl

35 “Ni gor nibaa pu man, ki see nimi aakaryaa mam, 36 ki li bi ke bitutum bi si kii buyoonn bidindaan ga nya tibɔndinn aajikaar aajim ni, ki fuu ni na. U yaa nan fuu ni ki kpaar jaaleŋ kan, libuul ngbaan ni le bi ga chuu piir tii u. 37 Bitutum bi lik bidindaan aah ga fuu ni pu na, Uwumbɔr aanyoor bi bi pu. M tuk nimi mbamɔn la, u ga cha bi kal, ki ga di tijikaar siin binimbiin ni. 38 U yaa fuu ni kinyetaasiik, bee u yaa fuu ni likoojawiil yoonn, ki kan ke bi gor kan, Uwumbɔr aanyoor bi bi pu la. 39 Ni nyi ke udichadaan yaa ba nyi buyoonn unaayuk ga fuu ni na kan, waa ba ga doon ki geen, u ba ga li ka lik, unaayuk ngbaan taa koo ni waadichal ni. 40 Ni mu gor man; ba pu? buyoonn naan li dak ke m ga gir ni na, n‑yoonn ngbaan le m ga gir ni.”

Ututunn u ŋan na, ni u kaa ŋan na

(Matiu 24.45-51)

41 Le Piita baa Yesu, “Ndindaan, aa ŋakl liyataŋakl ngbaan ki tii timi baanja le aan aa ŋakl ki tii binib mɔmɔk la?”

42 Le Tidindaan bui u, “Uyidaan ubaa yaa tii waatutunn ubaa tininkpir ke u li lik waachiln ni aanib ki tii bi tijikaar naah ŋeer buyoonn na kan, ututunn ngbaan ga ŋa kinye ki li kpa nlan, ki li tun waatuln mbamɔm? 43 Udindaan yaa nan fuu ni ki mui waatutunn ŋani uma udindaan aah ban pu na kan, Uwumbɔr aanyoor bi ututunn ngbaan pu. 44 M tuk nimi mbamɔn la, u ga tii u tininkpir u li lik waawan mɔmɔk. 45 Tɔ, ututunn ngbaan mu yaa dak usui ni ke udindaan ga yunn, ki yaa piin ki gbaa ututuŋeen aatɔtiib, bijab ni bipiib mɔmɔk, ki ji ki nyu ndaan gbii kan, 46 udindaan ga gir ni buyoonn waan li dak ke u ga gir ni na, ki ga gbaa u ŋinaalab mbamɔm, ki ga di u ŋa binib bi yii waamɔb na aah bi nin chee na.

47 “Ututunn u nyi udindaan aah ban pu na, kaa gor, kaa ŋani kina na, bi ga gbaa u sakpen. 48 Ututunn u kaa nyi udindaan aah ban pu na, ki tun lituln li ŋeer ŋinaalab aagbaan na kan, bi ga gbaa u siib la. Uwumbɔr yaa tii unii nlan sakpen kan, u ga li ban ke u di nlan ngbaan tun litunyaan jer biken. Uwumbɔr yaa tii unii tininkpir kan, u ga li ban ke udaan ngbaan tun ki jer biken aah tun pu na.”

Binib aah ga yakr tɔb chee Yesu pu pu na

(Matiu 10.34-36)

49 “M dan m nan tuur mmii dulnyaa wee ni. Mu yaa puun gaal kan, m ba gee. 50 M ga ji falaa ki ti nyaŋ. Nsui aan doon see m jin falaa ngbaan ki ti doo. 51 Maah dan dulnyaa wee ni na, ni dak ke nima le ga cha binib mɔmɔk li kpaan kimɔbaan aa? Aayii. M tuk nimi la, m pu le bi ga yakr tɔb chee. 52 Dandana ki joo cha, binib biŋmu yaa bi lidichal libaa ni kan, bi ga yakr tɔb chee la. Bitaa ga kpak bilee bi gur na. Bilee ngbaan mu ga kpak bitaa na. 53 Uja ga yakr ujapɔɔn chee; japɔɔn mu ga yakr ute chee; upii mu ga yakr ubisal chee; bisal mu ga yakr una chee; upii mu ga yakr ubipuu chee; bipuu mu ga yakr uchapii chee.”

Baa bee Uwumbɔr aah ŋani pu na

(Matiu 16.2-3)

54 Le Yesu bui kinipaak ngbaan, “Ni yaa kan utaal yun ki bɔln liwilir wɔb kan, libuul ngbaan ni le ni ga bui ke, ‘Utaal ga nu la,’ le u nu. 55 Libuln yaa nyan ni ŋŋangii aasikakl wɔb kan, le ni ga bui ke, ‘Kitotoŋ koo a,’ le ki koo. 56 Nimi biŋmaŋmannim, kitiŋ ni paacham pu le cha ni beer naah ga li bi pu na. Ba ŋa naa bee Uwumbɔr aah ŋani pu dandana na?”

Aa yaa koo unii aataani ni kan, chuu utaal mala

(Matiu 5.25-26)

57 “Ba ŋa naa ŋmaa dakl lik ki bee ni ŋan na? 58 Aa ni unii yaa kpa tibɔr, u ban u di ti buen bibɔjirb chee kan, chuu utaal mala, u taa kee fuu bi chee, ki taa di si ŋa biŋaal ni, bi di si ŋa kiyondiik ni. 59 M tuk si la, saan nya nima ki nan saa buyoonn aa ga pa kooti ni aamombil mɔmɔk doo na.”

13

Kpeln nimi aabimbin man

1 N‑yoonn ngbaan le binib bibaa dan nan bui Yesu ke Galilee aatiŋ aanib aah nan bi toor kitork tii Uwumbɔr na, Pailat nan ku bi. 2 Le Yesu baa bi, “Ni dak ke Galilee aatiŋ aanib ngbaan nan ye titunwanbirdam ki jer Galilee yaab biken aa? Nima le cha u ku bi ii? 3 Aayii. M tuk nimi la, ni yaa kaa kpeln nimi aabimbin kan, ni mɔmɔk ga kpo kina la. 4 Tɔ, libimbifɔfɔŋ aah nan lir ki ku bijab kipiik ni biniin Siloam aatiŋ ni na, ni dak ke bi nan kpa taani ki jer Jerusalem aanib mɔmɔk aa? 5 Aayii. M tuk nimi la, ni yaa kaa kpeln nimi aabimbin kan, ni mɔmɔk ga kpo kina la.”

Busub bu kaa lu ŋisubil na

6 Le u ŋakl bi liyataŋakl ke, “Uja ubaa nan bun busub bubaa waasaak ponn ni; ki joo cha, le u dan nan lik ke ŋisubil bi aa ŋaa bi, le kaa kan nibaa. 7 Le u bui waatutunn, ‘Ŋibin ŋitaa le na, le m choo m nan lik busub bue. Maa kan lisubil libaa. Gaa bu lii. Taa cha bu li si ki gaa kitiŋ yɔli.’ 8 Le ututunn ngbaan bui u, ‘Ndindaan, di cha bu libiln lee, m gbii bu taab, ki ban tinaabin ki bil bu. 9 Libiln li choo na, bu yaa lun kan, ni ŋan. Bu yaa kaa lun kan, aa gaa bu lii.’ ”

Yesu aah cha upii u boo gui na pɔɔk pu na

10 Juu yaab aakpaakool daal le Yesu bi mmeen aadiik ni, ki bi tuk binib Uwumbɔr aabɔr. 11 Le upii ubaa bi nima. Tiyayaar le joo u ki ŋa u ubun ŋibin kipiik ni ŋiniin. U boo gui, kaa ŋmaa yaar. 12 Yesu aah kan u na, le u yin u ke u dan u chee, le ki bui u, “Upii, aa kan aabaa saaween chee,” 13 le ki di uŋaal paan u pu. Libuul ngbaan ni le u yaar, le ki nyuŋ Uwumbɔr.

14 Yesu aah cha upii ngbaan pɔɔk likpaakool daal na, nima le cha mmeen aadiik ni aaninkpel gee liŋuul Yesu pu, le ki bui kinipaak ngbaan, “Iwiin iloob le bi likpaakool aakaasisik ni, ti li tun lituln, ki cha likpaakool daal. Nima pu na, ni dan iwiin iloob ngbaan aakaasisik ni aan u cha ni pɔɔk. Ni taa ki dan nan ban laafee likpaakool daal.”

15 Le Tidindaan bui u, “Nimi biŋmaŋmannim, likpaakool daal kan, ni ga chuu gbiln nimi aanaaja, bee nimi aabon, ki di u buen nkpen ni ke u ti nyu nnyun. 16 Upii wee ye Abraham aayaabil la, le kinimbɔŋ buu u ŋibin kipiik ni ŋiniin le ki ŋa u u boo gui na. Maah chuu buur u likpaakool daal na, naa ŋan aa?” 17 Yesu aah len kina na, le inimɔɔn chuu binib bimɔk kpak u kinikpakpak na. Waah tun lijinjiir aatun pam pu na, le kinipaak ngbaan mɔmɔk nan kpa mpopiin pam.

Tisufar aabil aayataŋakl

(Matiu 13.31-32; Mak 4.30-32)

18 Le Yesu baa bi, “Uwumbɔr aanaan naahn ba? M ga di ba ki di ŋaŋ mu? 19 Mu naahn linaanyiimbil li uja ubaa nan di bun waakpaab ni na la. Le li muun ki ŋa busub. Le inyoon i laani paacham na dan nan ter yaadil bu aabon pu.”

Boroboro aanyɔk aayataŋakl

(Matiu 13.33)

20 Yesu nan ki baa bi, “M ga di ba ki di ŋaŋ Uwumbɔr aanaan? 21 Mu naahn nnyɔk mu bi joo ŋani boroboro ni aan upii ubaa nan di ŋa boroboro aayon ponn ni na, le boroboro ngbaan mɔk duun.”

Naah ga dii pu na

(Matiu 7.13-14, 21-23)

22 Le Yesu cha Jerusalem. Waah cha na, le u bɔ dii ntisakpem ni ntiwaatiir ni, le ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr. 23 Le unii ubaa baa u, “Ndindaan, binib bi ŋmar na le bi siib aa?”

24-25 Le Yesu bui bi, “Cha ninimbil li man ni li dii mbisamɔb mu kaa waa na. M tuk nimi la, buyoonn udichadaan na ga nan fii ki laŋ kidiik na, nee aapuwɔb le binib pam ga li ban bi koo ni, kaan ŋmaa koo ni. Ni ga li si lipaal, ki kpaar jaaleŋ, ki bui ke, ‘Tidindaan, chuu piir tii timi.’ Le u ga bui nimi, ‘Maa nyi nimi. Ni nyan ni la chee?’ 26 Le ni ga bui ke, ‘Ti ni si le nan kpaan ji ki nyun. Aa nan tuk binib Uwumbɔr aabɔr timi aatiŋ ni la.’ 27 Le u ga ki bui nimi, ‘M tuk nimi la, maa nyi nimi. Ni nyan ni la chee? Nimi titunwanbirdam, ni mɔmɔk siir m chee man.’ 28 Le u ga jenn nimi. Le ni ga li waa Abraham, ni Aisak, ni Jakob, ni Uwumbɔr aabɔnabtiib mɔmɔk Uwumbɔr aanaan ni. Ni ga li bi lipaal, ki wii ki ŋman ŋinyin nima chee. 29 Binib ga nya liwipuul wɔb, ni liwilir wɔb, ni isikakl mɔk, ki ga li ka ki ji tijikaar Uwumbɔr aanaan ni. 30 Li pel man, puwɔb yaab bibaa ga nan ŋa bisalolm. Bisalolm bibaa mu ga nan ŋa puwɔb yaab.”

Yesu aah gee Jerusalem aanib pu na

(Matiu 23.37-39)

31 N‑yoonn ngbaan le Farisii yaab bibaa dan Yesu chee, ki nan bui u, “Nya do chee, ki li cha. Ubɔr Herod ban u ku si la.”

32 Le Yesu bui bi, “Ni li cha ti tuk uŋɔk ngbaan, ‘Din ni fen le m ga nyan tiyayaar binib ni, ki cha bibum pɔɔk. Iwiin itaa daal le maatuln ga doo.’ 33 Nima le m cha Jerusalem din, ni fen, ni daalpu. Baan ku Uwumbɔr aabɔnabr ubaa nibaa chee, see Jerusalem ponn ni.

34 “Jerusalem aanib, nsui bii ni pu la. Ni ku Uwumbɔr aabɔnabtiib, ki yur waatutum ŋitakpal ki ku bi. N‑yoonn mɔmɔk le m nan ban m kuun nimi ŋa mbaa chee ke ukɔla aah kuuni waakoobi pu ki ŋani ufeen ni na, le naa kii. 35 Lik, Uwumbɔr siir cha nimi. M tuk nimi la, naan ki kan mi ki nan saa bundaln ni ga nan bui ke, ‘Uwumbɔr aanyoor bi unii u choo uma Uwumbɔr aayimbil ni na pu.’ ”*

14

Yesu aah cha ubun pɔɔk pu na

1 Juu yaab aakpaakool daal le Yesu nan buen Farisii yaab aaninkpel ubaa do, u ti ji tijikaar. Le bi lik waah ga ŋa pu na mɔmɔk. 2 Le uja u taakpachoo fuukoo nan chuu u na mu bi nima, le ki dan Yesu chee. 3 Le Yesu baa Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ni Farisii yaab, “Timi aakaal kii ke unii cha bibum pɔɔk likpaakool daal aa?”

4 Le baa len tibaa. Le Yesu chuu uja ngbaan ki ti cha waaween doo, ki cha u buen. 5 Le u baa bi, “Unii ubaa aabon, bee waanaaja yaa lir nnyunbun ni likpaakool daal kan, waan nyan u likpaakool daal ngbaan aa?”

6 Le baa ki ŋmaa len tibaa.

Binib bi Uwumbɔr ga nyuŋ bi na

7 Le Yesu kan ke binib bi dan bi nan ji tijikaar na buen ti kal bininyuum aakakaa chee. Nima le u ŋak bi liyataŋakl: 8 “Unii ubaa yaa yin si ke aa dan nan ji u chee tijikaar kan, taa kal bininyuum aakakaa chee. Nibaakan, unii u jer si na ga fuu ni. 9 Le udichadaan ngbaan ga dan nan bui si, ‘Cha uja wee kal do chee.’ Le inimɔɔn ga chuu si. Le aa ga fii ki ti kal uwaatiir aakakaa chee. 10 Unii yaa yin si ke aa dan nan ji u chee tijikaar kan, ti puen kal unii waatiir aakakaa chee. Le udichadaan ngbaan ga dan nan bui si, ‘Njɔ, nan kal nkakaa mu ŋan na chee.’ Le binib bimɔk ji aa chee tijikaar na ga nyuŋ si. 11 Naatataa le ye ke unii umɔk nyuŋ ubaa na, Uwumbɔr ga sunn u taab. Unii umɔk sunn ubaa taab na, Uwumbɔr ga nyuŋ u.”

12 Le Yesu bui Farisii yaab aaninkpel u yin u ke u dan nan ji tijikaar na, “Aa yaa ŋa njim kan, taa yin aajɔtiib, bee saamaal aanib, bee aanaabitiib, bee aaŋeen aatɔtiib bi ye biwankpadam na, ke bi dan nan ji; ba pu? bi mu ga ki yin si ke aa nan ji bi chee tijikaar ki teen. 13 Aa yaa ŋa njim kan, yin bigiim, ni bitaageeb, ni biwɔb, ni bijoom, ke bi dan nan ji. 14 Bima le aa kpa nibaa ke bi ki giin tii si. Uwumbɔr le ga ŋa tinyoor ŋa aa pu. Buyoonn bininyaam ga fikr nkun ni na, le Uwumbɔr ga tii si saapal.”

Njim sakpem aayataŋakl

(Matiu 22.1-10)

15 Binib bi ji u chee tijikaar na ponn ni ubaa ŋun waah len pu na, le ki bui u, “Binib bi ga ji tijikaar Uwumbɔr aanaan ni na, waanyoor bi bi pu la.”

16 Le Yesu bui u, “Uja ubaa nan bui binib pam ke u ga ŋa tijikaar bi dan nan ji. Le u ŋa tijikaar pam. 17 Tijikaar aajim yoonn, le u tun waatutunn u ti bui bi, ‘Ni ŋeer a. Dan man.’ 18 Waah bui bi kina na, le bi mɔmɔk kpaan yii. Njan yoo na bui u, ‘M daa bukpaab la, ki ban ke m buen ti lik bu aah bi pu na. M ŋa si gafara la.’ 19 Le ubaa mu bui u, ‘M daa inaaja i ko kisaak na kipiik la. M cha m ti lik yaah bi pu na la. M ŋa si gafara.’ 20 Le ubaa mu bui u, ‘M laa kunn upii la, le kaan ŋmaa dan.’

21 “Le ututunn ngbaan gir kun udindaan chee, ki ti tuk u bi mɔmɔk aah len pu na. Le liŋuul chuu u. Le u bui waatutunn ngbaan, ‘Li cha kinyaŋ ni mala, ki ti yin ni bigiim, ni bitaageeb, ni bijoom, ni biwɔb, ke bi dan nan ji.’ 22 Le waatutunn ŋa kina, ki dan nan bui u, ‘Ndindaan, m ŋa saah len pu na. Mpaan gur bi.’ 23 Le udindaan bui u, ‘Li cha isan ni, ki ti gaŋ binib ke bi dan nan ji, aan maadichal gbiin. 24 M tuk nimi la, binib bi m nan puen bui bi ke bi dan nan ji na, bi ponn ni ubaa aan lak maajikaar.’ ”

Unii u kaa ŋmaa yii tiwan mɔmɔk na aan ŋmaa dii Yesu

(Matiu 10.37-38)

25 Le kinipaak pam dii Yesu. Le u fenn toŋ bi, ki bui bi, 26 “Unii yaa dan u nan dii mi, ki yaa kaa gee mi ki jer waah gee ute ni una, ni upuu, ni waabim, ni unaatiib, ni ukpetiib, ni uninkpatiib, ni waamɔfal pu na kan, waan ŋmaa dii mi. 27 Unii umɔk kaan yoor waadɔpuinkoo ki dii mi na kan, waan ŋmaa li ye maadidiir.

28 “Ni ponn ni ubaa yaa ban ke u maa kidifɔfɔŋ kan, u ga puen dakl lik ke waamombil ga fuu aan ŋaan fuu. 29 U yaa piin ki bi maa kidiik, kaa puen dakl lik waamombil aah bi pu na kan, nibaakan, waamombil aan fuu. Le waan ŋmaa maa kidiik ngbaan doo. Binib bimɔk kan na ga laa u, ki bui ke, 30 ‘Uja wee nan piin ki bi maa kidiik, kaan ŋmaa doo.’

31 “Tɔ, ubɔr u kpa butɔb aajab ŋichur kipiik na yaa ban u buen ti to ubɔr u kpa butɔb aajab ŋichur moninko na butɔb kan, u ga puen dakl lik ke u ga ŋman aan waan ŋman. 32 U yaa nyi ke waan ŋmaa nyaŋ u kan, waah laa bi ni daa na, u ga tun bitutum bi ti tooh u nsan ni, ki bui u ke u pɔɔk ubaa aan bi ti kpokl ki kuln kijaak ngbaan. 33 Ŋiyataŋak ngbaan aatataa le ye ke aa yaa kaa yii saah kpa nimɔk na kan, saan ŋmaa dii mi.”

N‑yaan aayataŋakl

(Matiu 5.13; Mak 9.50)

34 “Tɔ, n‑yaan ŋan la. Mu yaa bii, ki yaa kaa ki mɔ kan, nibaa aa bi ki ga ki ŋmaa ŋa mu aan mu mɔɔk. 35 Mu ŋa yɔli le na. Mu aan ki li kpa nterm tii nibaa. Bi ga di kpir la. U kpa litafal na kan, u ŋun.”

15

Kiwakork ki wɔŋ na aayataŋakl

(Matiu 18.12-14)

1 Bilampoogaab ni titunwanbirdam pam nan bi kuuni Yesu chee ke bi ti pel waah len tibɔr ti na. 2 Le Farisii yaab ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ŋulni u pu ke, “Uja wee gaal titunwanbirdam ki ji bi chee tijikaar.”

3 Nima pu le Yesu ŋakl bi liyataŋakl, 4 “Ni ponn ni ubaa yaa kpa ipiih nkub, ubaa yaa wɔŋ kan, u ga di cha ipiih imonko inaa ni kipiik ni iwae i gur na timoor ni, ki buen ti ban upiih u wɔŋ na, ki ti saa buyoonn u ga kan u na. 5 U yaa ti kan u kan, u ga li mɔɔni, ki di u buŋ usil, ki chaa kun. 6 U yaa ti fuu linampal kan, le u ga yin ni ujɔtiib ni udoyaab, ki nan bui bi, ‘Maapiih u wɔŋ na, m kan u. Cha ti li mɔɔni man.’ 7 Liyataŋakl lee aatataa le ye ke titunwanbirdaan ubaa yaa kpeln waabimbin kan, paacham yaab ga li mɔɔni unii u kpeln waabimbin na pu, ki jer baah ga li mɔɔni bininyaam imonko inaa ni kipiik ni biwae bi kaa ban bi kpeln baabimbin na pu.”

Ŋimombil ŋi wɔŋ na aayataŋakl

8 “Upii ubaa yaa kpa tikunabr aamombil kipiik, libaa yaa wɔŋ kan, u ga see karyaa, le ki ŋal lidichal ni, ki lik mbamɔm ki ti kan li. 9 Tɔ, u yaa ti kan li kan, u ga yi ni unaakoontiib ni udoyaab, ki nan bui bi, ‘Maamombil li wɔŋ na, m kan li. Cha ti li mɔɔni man.’ 10 Liyataŋakl lee aatataa le ye ke titunwanbirdaan ubaa yaa kpeln waabimbin kan, u pu le Uwumbɔr aatuuntiib ga li mɔɔni paacham.”

Japɔɔn u wɔŋ na aayataŋakl

11 Yesu nan ki bui bi, “Uja ubaa nan bi ki nan kpa japɔtiib bilee. 12 Le uwaatiir na bui u ke, ‘Nte, yakr maafaal ki di tii mi dandana.’ Le ute yakr bimɔk aafaal ki di tii bi. 13 Iwiin ilee aah jer na, le uwaatiir na kuun waafaal mɔmɔk, ki di buen kitiŋ ki daa na ni. Waah ti bi nima na, le u jin waafaal mɔmɔk yɔl yɔl, le li ti doo. 14 Waah jin ni mɔmɔk ti doo na, le nkon sakpem lir nima chee. Igiin le nan gur joo u. 15 Le u di ubaa ti kpaan kitiŋ ngbaan ni aanii ubaa chee. Le u tun u igbeer chee timoor ni ke u ti li ŋani i tijikaar. 16 Nkon aah joo u sakpen pu na, u ga ŋmaa ŋmɔ igbeer ngbaan aajikaar. Unii ubaa mu aa tii u nibaa. 17 Le u ŋa nlan le ki bui ke, ‘Nte aatutum mɔmɔk ji ki gur. Le nkon ban mu ku mi do chee na. 18 M ga gir kun nte do, ki ti bui u ke, Nte, m koo aa ni Uwumbɔr mɔk aataani ni. 19 Naa ki ŋan ke aa yin mi aajapɔɔn. Ŋa mi saah ŋani saatutum pu na.’ 20 Le u fii ki cha ute do.

“Waah laa bi ni daa na, le ute waa u, ki san u kinimbaak, le ki san tooh u nsan ni, ki ti di uŋaal kpal u, le ki moor utakpiln.* 21 Le ujapɔɔn bui u, ‘Nte, m koo aa ni Uwumbɔr mɔk aataani ni. Naa ki ŋan ke aa yin mi aajapɔɔn.’ 22 Le ute bui waatutum, ‘Li cha mala ki ti yoor ni lininkpebɔkul nyaan na, ki nan di peen u, ki di kibɔmbik ŋmaan u, ki di ŋinaatak taŋ u, 23 ki li joo ni unaabo u filk na, ki nan kɔr u, aan ti ji ki li mɔɔni. 24 M nan nyi ke njapɔɔn umina kpo a, le u bi. U nan wɔŋ a, le m ki kan u.’ Le bi piin ki bi mɔɔni.

25 “Tɔ, ujapɔpol na nan bi kisaak. Waah nyan ni kisaak ki peen ni linampal na, le u ŋun bi gbaa tibar ki gaa ilahn. 26 Le u yin bitutum ponn ni ubaa, le ki nan baa u, ‘Ni ye kinye?’ 27 Le u bui u, ‘Aanaal na fuu ni a. Waah fuu ni ni laafee na, le aate cha bi kɔr unaabo u filk na.’ 28 Ukpel aah ŋun kina na, le u gee liŋuul, kaa ban u koo ni. Le ute nyan ni lipaal, ki nan gaŋ u ke u koo ni. 29 Le u bui ute, ‘Lik, m tun lituln ŋibin sakpen le ki tii si, kaa kee yii saamɔb. Le saa po tii mi uŋobo ke m ni njɔtiib ji ki li mɔɔni. 30 Aajapɔɔn umina le nan dii bipiidagoob ki ti bii saawangol mɔmɔk doo, le waah fuu ni na, aa kɔr unaabo u filk na ki tii u.’ 31 Le ute bui u, ‘Maabo, aa bi m chee n‑yoonn mɔmɔk la. Sin le yeh maah kpa tiwan ni na mɔmɔk. 32 Aanaal umina, m nan nyi ke u kpo a, le u bi. U nan wɔŋ a, le m ki kan u. Nima le ni ŋan ke ti li mɔɔni ki li kpa mpopiin.’ ”

16

Ututunn u kpa nlan na

1 Tɔ, Yesu nan bui waadidiliib, “Uwankpadaan ubaa le nan bi ki kpa ututunn u lik waawan mɔmɔk na. Le bibaa dan nan bii u udindaan aanimbiin ni ke u joo waawan ji la. 2 Le udindaan yin u ki nan baa u, ‘Maah ŋun saabɔr ti na, ti ye kinye? Mɔk mi saah ŋa maawan pu na mɔmɔk. Saan ki li ye maatutunn.’ 3 Le ututunn ngbaan dak usui ni, ‘Ndindaan ga nyan mi waatuln ni. M ga ŋa kinye? Maan ŋmaa ko kisaak. M mu yaa kpaln uwanmeer kan, inimɔɔn ga li joo mi. 4 M nyi maah ga ŋa pu na, aan ndindaan yaa nyan mi waatuln ni kan, bibaa gaa mi baadichal ni.’ 5 Le u buen ti yin ni binib bi joo udindaan aapɔln na ke bi dan u chee ubaabaa ubaabaa, le ki baa njan yoo na, ‘Aa joo ndindaan aapɔln iŋa?’ 6 Le u bui u, ‘Nkpan ankɔra nkub.’ Le u bui u, ‘Yoor saapɔln aagbaŋ ki kal mala ki ŋmee ankora piiŋmu.’ 7 Le u baa uken, ‘Si, aa mu joo waapɔln iŋa?’ Le u bui u, ‘Idi bɔtɔ nkub.’ Le u bui u, ‘Yoor saapɔln aagbaŋ ki ŋmee bɔtɔ imonko inaa.’ 8 Tɔ, ututunn u kaa ŋan na aadindaan aah ŋun ni pu na, le u pak u, ke waah ŋa pu na, u kpa nlan la. Naatataa le ye ke dulnyaa wee aanib kpa nlan baabɔr ni ki jer Uwumbɔr aanib aah kpa pu na.

9 “M tuk nimi la, ni di dulnyaa wee ni aawankpal ter bigiim, aan ni yaa doo kan, ni ga koo nkookoo yaan mu ga li bi ki cha n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na ni. 10 Unii u tun lituwaatiir mbamɔm na, u ga tun litusakpeln mu mbamɔm. Unii u kaa tun lituwaatiir mbamɔm na, waan tun litusakpeln mu mbamɔm. 11 Ni yaa kaa joo dulnyaa wee ni aawankpal mbamɔm kan, ŋma ga di Uwumbɔr aatuln ŋa aaŋaal ni? 12 Ni yaa kaa ŋa dulnyaa wee ni aawan mbamɔm kan, Uwumbɔr aan tii nimi paacham aawan.

13 “Unaagbiija ubaa aan ŋmaa tun lituln ki tii dindatiib bilee. U ga li nan ubaa, le ki li gee uken. U ga li si ubaa aachaŋ ni, le ki lik uken fam. Naan ŋmaa li dii Uwumbɔr ni liwankpal mu.”

Yesu aah ki len pu na

(Matiu 11.12-13; 5.31-32; Mak 10.11-12)

14 Le Farisii yaab, bi gee ŋimombil sakpen na, ŋun Yesu aah len tibɔr timina mɔmɔk pu na, le ki laa u. 15 Le u bui bi, “Nimi le ban ke binib li dak ke ni ye bininyaam. Uwumbɔr le nyi nisui ni aah bi pu na. Binib aah nyuŋni tiwan ni na ye fam le Uwumbɔr chee.

16 “Uwumbɔr aakaal ni waabɔnabtiib aaliin nan joo binib ki nan saa Jɔnn u nan muini binib nnyun ni na aayoonn. Waayoonn ngbaan ki joo cha, le bi mooni Uwumbɔr aanaan aabɔnyaan tee. Le binib mɔk aabɔŋ koo Uwumbɔr aanaan ni mpɔɔn. 17 Uwumbɔr aakaal mubaa aah ga ŋa yɔli pu na, ni pɔɔ ki jer paacham ni taab aah ga jer pu na.

18 “Uja umɔk jenn upuu lii ki ki yoor upii uken na, uja ngbaan kpaln udagoor la. Upii aachal yaa jenn u lii aan uja uken ki yoor u kan, uja ngbaan mu kpaln udagoor la.”

Uwankpadaan ni uwanmeer Lasarus aabɔr

19 “Tɔ, uwankpadaan ubaa nan bi, ki peeni tiwanpeenkaan nyaan, ki ji tijikaar ti mɔ na iwiin mɔmɔk. 20 Le uwanmeer ubaa mu nan bi, bi nan yin u ke Lasarus. Le ibusoon joo u. Le bi joo u ti bilni uwankpadaan ngbaan aabisamɔb chee. 21 Le u ban ke u li peei ŋisaabol ŋi nyan uwankpadaan ngbaan aateebul paab ki lir kitiŋ na ji. Le ibɔ mu choo nan lakr waabuun ngbaan. 22 Naah joo cha na, le uwanmeer ngbaan nan kpo. Le Uwumbɔr aatuuntiib dan nan yoor u ki di buen paacham, Abraham chee. 23 Le uwankpadaan ngbaan mu nan kpo. Le binib di u ti sub. Waah kpo na, le u ti bi mmii mu kaan junn na ni, ki ji falaa sakpen, le ki waan lik paacham, ki waa Abraham dandar, ki waa Lasarus mu bi u chee nima. 24 Le u teen, ‘Nte Abraham, m ji falaa sakpen mmii mue ponn ni; san mi kinimbaak, ki tun Lasarus u ti di uŋanbik tu nnyun ki nan di meeh nlambil aan li sɔŋ.’

25 “Le Abraham bui u, ‘Maabo, teer ke saah nan bi limɔfal ni na, aa nan bi ji saamɔɔn la. Lasarus mu nan bi ji falaa la. Dandana wee Lasarus aasui sɔŋ do chee na. Aa mu bi ji falaa la. 26 Libuusakpeln mu bi ti ni saakaasisik ni, aan binib bi ban bi nyan do ki puur buen aa chee na taa ŋmaa puur, ubaa mu taa nyan aa chee ki dan do chee na.’ 27 Le uwankpadaan ngbaan bui u, ‘Nte, ni yaa ye kina kan, m gaŋ si, tun Lasarus u buen nte do 28 ki ti sur nnaatiib biŋmu bi gur na, bi taa dan do chee na, ki mu nan ji falaa wee.’

29 “Le Abraham bui u, ‘Bi kpa Uwumbɔr Aagbaŋ. Bi li ŋun kigbaŋ ngbaan aah len pu na.’ 30 Le u bui ke, ‘Nte Abraham, aayii, baan ŋun; unii yaa fikr nkun ni ki buen bi chee kan, nima le bi ga kpeln baabimbin.’ 31 Le Abraham bui u, ‘Bi yaa kaa ŋun Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na kan, unii yaa fikr nkun ni kan, nima le aan cha bi kpeln baabimbin.’ ”

17

Taa tɔŋ unii ke u tun titunwanbir

(Matiu 18.6-7, 21-22; Mak 9.42)

1 Yesu nan bui waadidiliib, “Ntɔŋ ga sil li bi; tibɔbir mu bi unii u tɔŋni binib ke bi tun titunwanbir na pu. 2 Bi yaa ba tee di kinaasakpeŋ ki di tul leen uneen ni, ki tur u lii nnyusakpem nin chee nyoo na ni kan, ni ba soor ki tii u, ni u tɔŋ maadidiliib ponn ni uwaatiir ubaa u tun titunwanbir. 3 Ni li nyi man.

“Aana aabo yaa ŋa si bakaa kan, sur u. U yaa kpeln waabimbin kan, di cha pinn u. 4 U yaa ŋa si bakaa nfum mulole nwiin mbaa ponn ni, ki yaa dan aa chee nfum mulole ki nan bui si, ‘M ŋa si gafara la,’ kan, aa di cha pinn u.”

Gaa Uwumbɔr ki kii

5 Le waakpambalb bui u, “Tidindaan, too kpee timi aanaadii pu.”

6 Le u bui bi, “Ni yaa gaa Uwumbɔr ki kii siib na kan, ni ga ŋmaa bui busub ngbaan ke bu ŋɔb libuul ngbaan ni ki ti ŋum nnyusakpem ponn ni, le bu ga kii nimi aamɔb.”

Unaagbiija aatuln aah ye pu na

7 “Tɔ, ni ponn ni ubaa yaa kpa unaagbiija u ko kisaak, bee u kpaa ipiih na kan, u yaa nyan ni kisaak kan, saan bui u libuul ngbaan ni, ‘Nan ji tijikaar.’ 8 Aa ga bui u, ‘Ŋa tijikaar ki siin mi aan m ji ki nyu. M yaa jin doo kan, aa mu ga ji ki nyu.’ 9 Saanaagbiija yaa ŋa saah ban pu na kan, aa ga doon u ke u ni lituln aa? Aayii. 10 Ni mu bi ke unaagbiija ngbaan aah bi pu na la. Ni yaa ŋa Uwumbɔr aah tuk nimi ke ni ŋa pu na mɔmɔk kan, ni bui ke, ‘Taa ŋeer ubaa pak timi. Ti po ŋa taah ba ga ŋa pu na la.’ ”

Yesu aah cha bikɔndam kipiik pɔɔk pu na

11 Yesu aah cha Jerusalem na, le u dii Samaria ni Galilee aatiŋ aanaanmɔk. 12 Waah bi koo kitiŋ kibaa ni na, le bikɔndam kipiik ton u nsan ni, ki si ni daa siib, 13 le ki teen ke, “Tidindaan Yesu, san timi kinimbaak.”

14 Yesu aah waa bi na, le u bui bi, “Li cha Uwumbɔr aatotoortiib chee, aan bi ti ŋaŋ nimi.”

Baah cha na, le bi pɔɔk. 15 Le bi ponn ni ubaa aah kan ke u pɔɔk na, u gir ni, ki nyuŋni Uwumbɔr mpɔɔn pu, 16 le ki nan gbaan Yesu aanimbiin ni, ki doon u. 17 Uja ngbaan nan ye Samaria* aatiŋ aanii la. Le Yesu baa ke, “Maa cha bikɔndam kipiik pɔɔk la aa? ke biwae na bi la chee? 18 Ubaa aa gir ni u nan nyuŋ Uwumbɔr see uwɔwɔnja ngbaan baanja aa?” 19 le ki bui u, “Saah gaa mi ki kii na, nima le cha aa pɔɔk. Fiin ki li dii saasan.”

Uwumbɔr aanaan aah ga fuu ni pu na

(Matiu 24.23-28, 37-41)

20 Le Farisii yaab nan baa u, “Uwumbɔr aanaan ga fuu ni bayoonn?” Le u bui bi, “Uwumbɔr aanaan aah ga fuu ni pu na, binib aanimbil aan li waa mu. 21 Baan ŋmaa bui ke, ‘Lik, mu bi do,’ kaan ŋmaa bui ke, ‘Mu bi nima la.’ Uwumbɔr aanaan bi ni ni.”

22 Le u tuk waadidiliib, “N‑yoonn choo, le ninimbil ga li man min Unibɔn Aabo aah ga gir ni bundaln na, kaan kan. 23 Le bi ga bui nimi, ‘Lik, u bi nima,’ ki ga ki bui ke, ‘Lik, u bi do.’ Ni taa buen ti lik, ki taa dii bi man. 24 Bundaln min Unibɔn Aabo ga nan gir ni na, ni ga li bi ke utaal aah moor ki wolni paacham mɔmɔk pu na, aan binib mɔmɔk ga li waa pu na la. 25 Dandana aanib ga yii mi, le m ga ji falaa sakpen waahr, aan ki nin buen paacham aan ki gir ni. 26 Min Unibɔn Aabo aah ga gir ni buyoonn na ga li bi ke Nowa aayoonn aah nan bi pu na la.† 27 Bi nan ji ki nyu, bijab nan yoor bipiib, bipiib mu nan mɔn bijab, ki ti saa bundaln Nowa nan koo buŋɔb ni na, le nnyusakpem fuu ni ki nan jin bi mɔmɔk.‡ 28 Tɔ, maah ga gir ni bundaln na mu ga li bi ke Lot aayoonn aah nan bi pu na la. Bi nan ji ki nyu, ki daa tiwan ki kooh, ki bu tijikaar, ki maa tidir. 29 Bundaln Lot nyan Sodom aatiŋ ni na, le mmii ni chirbil nyan ni paacham ki lir ni, ki ku bi mɔmɔk.§ 30 Kina le ni ga li bi bundaln min Unibɔn Aabo ga nan nya ni mpaan pu na.

31 “N‑yoonn ngbaan, unii yaa bi kidiik paab* kan, u taa koo waadiik ponn ni u ti yoor waawan ni bi ki ponn ni na. Unii u bi kisaak na mu taa gir kun. 32 Teer man tibɔr ti nan ŋa Lot aapuu na.† 33 Unii umɔk kaa di ubaa tii Uwumbɔr na kan, waamɔfal ga bee yɔli la. Unii umɔk di ubaa tii Uwumbɔr na kan, u ga kan limɔfal li kaa kpa ndoon na. 34 M tuk nimi la, buyoonn m ga gir ni na, binib bilee ga li dɔ kidiik kibaa ponn ni kinyeek. M ga nan yoor ubaa ki di buen, ki cha uken. 35 Bipiib bilee ga li boo nan idi. M ga nan yoor ubaa ki di buen, ki cha uken. [ 36 Bijab bilee ga li bi kisaak. M ga nan yoor ubaa ki di buen, ki cha uken.”]

37 Le waadidiliib baa u, “Tidindaan, la chee?”

Le u bui bi, “Liwankpol aah bi nin chee na, nangba mam mu kuuni nima chee la.”

18

Ukpopii ni ubɔjir aabɔr

1 Le Yesu ŋakl bi liyataŋakl, u di mɔk bi ke ni ŋan bi li mee Uwumbɔr n‑yoonn mɔmɔk, ki taa cha bitaakpab yɔl. 2 “Ubɔjir ubaa nan bi kitiŋ kibaa ni, kaa san Uwumbɔr, ki mu aa pak binib. 3 Ukpopii ubaa mu nan bi kitiŋ ngbaan ponn ni, le ki choo u chee n‑yoonn mɔmɔk, ki nan bui u ke u nyan u waadin aaŋaal ni. 4 N‑yoonn mɔmɔk le u yiil ni ti yunn. Naah joo cha kina na, le u ti len usui ni, ‘Maa san Uwumbɔr, ki mu aa pak binib. 5 Tɔ, ukpopii wee mu aah choo m chee n‑yoonn mɔmɔk ki nan muk mi sakpen pu na, m ga tii u waabamɔn, u taa ki beenin choo nan muk mi kina aan nsui ti nyan mbaa ponn ni.’ ”

6 Le Yesu ki bui waadidiliib, “Li ŋun man ubɔjir u kaa ŋan na aah len pu na. 7 Waah len ke u ga tii u waabamɔn pu na, Uwumbɔr aan tii waanib bi mee u n‑yoonn mɔmɔk nwiin pu ni kinyeek na baabamɔn aa? U ga taan aa? 8 M tuk nimi la, u ga tii bi baabamɔn mala. Min Unibɔn Aabo mu yaa nan gir ni kan, m ga kan binib beenin tii mi naadii dulnyaa wee ni ii?”

Farisii aanii ni ulampoogaar aabɔr

9 Le Yesu ŋakl liyataŋakl tii binib bi dak ke bima le ŋan ki jer unibɔn mɔmɔk, kaa lik pak ubaa na ke, 10 “Bijab bilee nan koo Uwumbɔr Aadichal ni ke bi ti mee Uwumbɔr. Ubaa nan ye Farisii aanii la, uken mu nan ye ulampoogaar. 11 Farisii aanii na nan sil ubaa ki mee Uwumbɔr ki bui ke, ‘Uwumbɔr, m doon si ke maa bi ke binib mɔmɔk aah bi pu na. Maa kpa iniman, kaa tun lituln li kaa ŋan na, kaa gɔr kidagook, kaa bi ke ulampoogaar umina aah bi pu na. 12 Likpaakool mɔmɔk ponn ni, m lulni bumɔb iwiin ilee la. Maah kan tinyoor timɔk na, m yakr nfum kipiik ki nyan tibaa tii si.’

13 “Ulampoogaar ngbaan nan sil dandar, kaa kaa u waan lik paacham. U nan po si jik uyil, le ki bui ke, ‘Uwumbɔr, san mi titunwanbirdaan kinimbaak,’ le ki siir kun. 14 M tuk nimi la, Uwumbɔr len ke ulampoogaar ngbaan aabɔr le ŋan, waa len ke Farisii aanii ngbaan aabɔr ŋan; ba pu? unii umɔk nyuŋ ubaa na, Uwumbɔr ga sunn u taab. Unii umɔk sunn ubaa taab na, Uwumbɔr ga nyuŋ u.”

Yesu aah ŋa Uwumbɔr aanyoor ŋa mbim pu pu na

(Matiu 19.13-15; Mak 10.13-16)

15 Le binib bibaa joo ni mbipɔm, ki di dan Yesu chee, ki ban ke u di uŋaal paan bi pu. Waadidiliib aah kan kina na, le bi kae bi. 16 Le Yesu yin mbim ngbaan ke bi dan u chee, le ki bui waadidiliib, “Cha mbim ngbaan dan m chee man. Taa ki jenn bi man. Binib bi aabimbin bi ke mbim aah bi pu na, bima le yeh Uwumbɔr aanaan. 17 M tuk nimi mbamɔn la, unii umɔk kaa gaa Uwumbɔr aanaan ke ubo aah gaal tiwan pu na aan koo mu ni.”

Yesu aah tuk uwankpadaan ubaa pu na

(Matiu 19.16-30; Mak 10.17-31)

18 Uyidaan ubaa nan baa Yesu, “Umɔmɔkr nyaan, m ga ŋa kinye ki kan limɔfal li kaa kpa ndoon na?”

19 Le Yesu baa u, “Ba pu aa yin mi ke Umɔmɔkr nyaan? Ubaa aa ŋan, see Uwumbɔr baanja. 20 Aa nyi Uwumbɔr aakaal: ‘Taa gɔr kidagook; taa ku binib; taa su kinaayuk; taa li ye nnyamɔn aaseeraadaan; li pak aate ni aana.’ ”

21 Le u bui u, “M joo nkaal mumina mɔmɔk tibir ni la.”

22 Yesu aah ŋun kina na, le u bui u, “Tiwan nibaa le gur. Kooh saah kpa tiwan ni na mɔmɔk, ki di ŋimombil ngbaan tii bigiim, aan ki li kpa liwangol paacham, aan ki dan nan dii mi.” 23 Waah ŋun kina na, le ni ŋa u mpombiin sakpen; ba pu? u nan kpa liwankpal pam.

24 Yesu aah kan kina na, le u bui ke, “Ni pɔɔ sakpen binib bi kpa liwankpal na koo Uwumbɔr aanaan ni. 25 Uwankpadaan aah ga koo Uwumbɔr aanaan ni pu na, ni pɔɔ ki jer laakumii aah ga koo seerkaa aaboln ni pu na.”

26 Le binib bi ŋun kina na bui ke, “Ni yaa ye kina kan, ŋma ga tee ŋmar?”

27 Le Yesu bui ke, “Tiwan ni pɔɔ binib chee na aa pɔɔ Uwumbɔr chee.”

28 Le Piita bui u, “Tima kan, ti nan di taah kpa nimɔk na ki di lii, ki dii si la.”

29 Le Yesu bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, unii umɔk di cha waadichal, bee upuu, bee unaabitiib, bee ute, bee una, bee waabim, Uwumbɔr aanaan pu na kan, 30 u ga kan ki jer waah di cha tiwan nimɔk na sakpen dandana wee. N‑yoonn mu choo na, u ga nan kan limɔfal li kaa kpa ndoon na.”

Yesu aah ki len waakun aabɔr taataa pu na

(Matiu 20.17-19; Mak 10.32-34)

31 Yesu nan di waadidiliib kipiik ni bilee na nyan n‑gbaan, le ki ti bui bi, “Li pel man, ti yaa fuu Jerusalem kan, bi ga ŋa min Unibɔn Aabo ke Uwumbɔr aabɔnabtiib aah nan ŋmee ke bi ga nan ŋa mi pu na mɔmɔk. 32 Bi ga di mi ŋa binib bi kaa ye Juu yaab na aaŋaal ni, bi ti ŋa mi mbɔnyun, ki yook mi, ki teei timɔɔtan ŋani m pu, 33 ki lue mi ŋinaalab, ki ga ku mi. Iwiin itaa daal le m ga fikr nkun ni.”

34 Le baa bee iliin imina aatataa. Uwumbɔr le bɔr yaatataa. Nima le baa bee waah len pu na aatataa.

Yesu aah likr ujoon aanimbil pu na

(Matiu 20.29-34; Mak 10.46-52)

35 Le Yesu aah peen Jeriko aatiŋ ni na, ujoon ubaa ka nsan aamɔgbeln, ki mee binib tiwan. 36 Le u ŋun kinipaak aah choo pu na, ki baa ke, “Ba ŋa?”

37 Le bi bui u, “Yesu u ye Nasaref aatiŋ aanii na le choo.”

38 Le u teen ke, “Yesu, u ye Ubɔr David aayaabil na, san mi kinimbaak.”

39 Le binib bi loln Yesu pu nsan na kae u ke u ŋmin. Le u moo tar, “Ubɔr David aayaabil, san mi kinimbaak.”

40 Le Yesu sil nsan ni, le ki bui bi, “Li joo ni u man.” Waah duun ni u na, le Yesu baa u, 41 “Aa ban ba?”

Le u bui u, “Ndindaan, m ban ke aa likr nnimbil le tii mi.”

42 Le u bui u, “Aa likr a. Saah gaa mi ki kii na, nima le cha aanimbil likr.”

43 Libuul ngbaan ni le unimbil likr, le u dii u, le ki nyuŋni Uwumbɔr. Binib ngbaan mɔmɔk aah kan kina na, le bi pak Uwumbɔr.

19

Yesu aah tuk bilampoogaab aaninkpel pu na

1 Yesu nan koo Jeriko aatiŋ ni, ki bɔ dii ki ponn ni. 2 Uja ubaa nan bi nima, bi nan yin u ke Sakeus, u ye bilampoogaab aaninkpel, ki mu ye uwankpadaan la. 3 Le u ban ke u kan Yesu aah bi pu na, ki mu ye kinigengeŋ. Kinipaak ngbaan pu, waa ŋmaa kan Yesu. 4 Le u san ki loln kinipaak ngbaan pu nsan, le ki ti jon likakaln aasub pu ke u li waa Yesu aah ga jer nima chee pu na. 5 Yesu aah nan fuu ni nima chee na, le u waan lik, ki bui u, “Sakeus, sunn ni mala. Din, m ga doon aado.”

6 Le u sunn ni mala, ki gaa u, ki kpa mpopiin pam. 7 Kinipaak ngbaan aah kan ke u koo Sakeus do na, le bi mɔmɔk ŋul u pu, ke u buen titunwanbirdaan do la.

8 Tɔ, Sakeus nan fii sil, ki bui u, “Ndindaan, lik, m ga di maawankpal ligeln tii bigiim la. Maah nan jin binib bi aawan na, m ga giin kina nfum munaa le ki di tii bi.”

9 Le Yesu bui u, “Din le lidichal limina aanib ŋmar; ba pu? aa mu ye Abraham aayaabil la. 10 Min Unibɔn Aabo dan m nan ban binib bi wɔŋ na ke bi ŋmar la.”

Bitutum aah joo bidindaan aapiin pu na

(Matiu 25.14-30)

11 Yesu nan ŋakl binib bi ŋun tibɔr timina na liyataŋakl, bi taa li dak ke waah peen Jerusalem na Uwumbɔr aanaan ga fuu ni libuul ngbaan ni. 12 U nan bui bi, “Uyidaan ubaa nan ban u buen kitiŋ ki daa na ni, u ti ji nnaan ki gir ni. 13 Le u yin waatutum kipiik, le ki di salmaa aamombil kipiik, ki di yakr bi ubaabaa, le ki bui bi, ‘Li joo tiir kitiir man, ki ti saa buyoonn m ga nan gir ni na,’ le ki buen. 14 Le waatiŋ ni aanib nan nan u, ki tun binib ke bi paan u pu ki ti bui ubɔrkpaan na, ‘Taa ban ke uja ngbaan le ye timi aabɔr.’

15 “Le u jin nnaan ngbaan, le ki gir kun, ki yin waatutum bi u nan tii bi ŋimombil ngbaan na, ke bi dan u chee, aan u lik bimɔk aah tiir kitiir ki kan tinyoor pu na. 16 Le njan yoo dan nan bui u, ‘Ndindaan, saah nan tii mi limombil libaa li na, m kan tinyoor ŋimombil kipiik ki kpee.’ 17 Le u bui u, ‘Nfaan. Aa ye ututunn nyaan la. Saah joo tiwan waatiir mbamɔm na, m ga ŋa si ntisakpem kipiik ni aaninkpel la.’ 18 Le lelee yoo mu dan nan bui u, ‘Ndindaan, aa nan tii mi limombil libaa la. M kan tinyoor ŋimombil ŋiŋmu le ki kpee.’ 19 Le u bui u mu, ‘M ga ŋa si ntisakpem muŋmu ni aaninkpel la.’

20 “Le uken na mu dan nan bui u, ‘Ndindaan, lik, saamombil le na. M nan di likekegeln le poo li, ki di bil. 21 Aa ye unii u chur binib mpɔɔn na la. Aa gaal saah kaa yeh tiwan ni na, ki chee saah kaa nan bun tijikaar ti na. Nima le m san si ijawaan.’ 22 Le u bui u, ‘Si ututunn u kaa ŋan na, saah len pu na, nima le bii si. Aa bui ke aa nyi ke m ye unii u chur binib mpɔɔn na ki gaal maah kaa yeh tiwan ni na, ki chee maah kaa nan bun tijikaar ti na. 23 Saah nyi kina na, ba ŋa saa nan di maamombil ti bil banki ponn ni? Maah fuu ni na, m ba ga kan maamombil ni tinyoor ki kpee,’ 24 le ki bui binib bi si u chee na, ‘Chuu gaa waamombil libaa ngbaan man, ki di kpee ututunn u joo ŋimombil kipiik na.’ 25 Le bi bui u, ‘Tidindaan, u kpa ŋimombil kipiik la.’ 26 Le u bui bi, ‘M tuk nimi la, unii umɔk kpa na, bi ga kpee u. U kaa kpa na, bi ga chuu gaa waah kpa ni pɔkaa na. 27 Tɔ, maadim bi kaa nan ban ke m li ye baabɔr na, li joo ni bi do chee na, ki nan ku bi nnimbiin ni.’ ”

Jerusalem aanib aah nyuŋ Yesu pu na

(Matiu 21.1-11; Mak 11.1-11; Jɔnn 12.12-19)

28 Yesu aah ŋakl bi liyataŋakl ngbaan ti doo na, le u loln bi pu nsan ki cha Jerusalem. 29 Waah nan peen ni Befej ni Betani aatim mu bi lijool li bi yin li ke Olif aasui aajool paab na, 30 le u tuk waadidiliib ponn ni bilee, “Li cha man naah si gbɔk kitiŋ ki na. Ni yaa koo ki ponn ni kan, ni ga kan ubon u laa diin na si gbin. Ubaa aa kee diŋ u pu. Chuu gbiln u, ki li joo ni u m chee man. 31 Unii ubaa yaa baa nimi, ‘Ba ŋa ni chuu gbiln u?’ kan, ni bui u, ‘Tidindaan le ban u.’ ”

32 Yesu aah tun bi pu na, le bi buen, ki ti kan ubon u laa diin na waah tuk bi ke bi ga kan pu na. 33 Baah bi gbilni u na, le binib bi yeh u na baa bi, “Ba ŋa ni bi gbilni ubon ngbaan?”

34 Le bi bui bi, “Tidindaan le ban u,” 35 le ki joo ni u Yesu chee, ki di baakeken paan u pu, ki di Yesu diŋ u pu. 36 Le waah cha na, kinipaak ngbaan di baakeken ter nsan ponn ni.

37 Le u peen Jerusalem, ki fuu baah sunni Olif aasui aajool nin chee na. Baah fuu nima chee na, le kinipaak kimɔk dii u na piin ki bi mɔɔni. Baah kan u tun lijinjiir aatun mɔmɔk pu na, le bi pak Uwumbɔr mpɔɔn pu, 38 ki bui ke, “Uwumbɔr aanyoor bi Ubɔrkpaan u choo waayimbil ni na pu. Lifuur bi paacham. Ni li nyuŋni Uwumbɔr paacham man.”

39 Le Farisii yaab bi bi kinipaak ngbaan ponn ni na bibaa bui Yesu, “Umɔmɔkr, tuk saadidiliib ngbaan ke bi kpa kifuuk.”

40 Le Yesu bui bi, “M tuk nimi la, bi yaa ŋmin kan, ŋitakpal ŋimina ga li tar la.”

Yesu aah wii Jerusalem aanib aafalaa u choo na pu na

41 Yesu aah peen Jerusalem aatiŋ na, le u waa ki, ki wii sakpen ki pu, 42 ki bui ke, “Jerusalem aatiŋ aanib, ni yaa ba nyi nsuudoon aasan din kan, ni ba ga li ŋan ki tii nimi. Dandana wee, mu bɔr ke ninimbil taa li waa mu. 43 Buyoonn Uwumbɔr ban u ter nimi na, ni yii a. Nima le nimi aadim ga nan gob nimi aatiŋ, ki yuu lakr kaagoln pu, 44 ki kuln ni mɔmɔk, ki gbaa wii nimi aadir mɔmɔk. Tidir ngbaan aatakpal ŋilee aan ki li bi ki tok tɔb pu.”

Yesu aah toor Uwumbɔr Aadichal pu na

(Matiu 21.12-17; Mak 11.15-19; Jɔnn 2.13-22)

45 Yesu nan koo Uwumbɔr Aadichal ponn ni, le ki jenn nyan binib bi kooh tiwakor na, 46 le ki tuk bi, “Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke Uwumbɔr len ke, ‘Bi ga yin maadichal ke Mmeen Aadichal;’ tɔ, nimi le ŋa li bififiirb aakakaa chee.”*

47 Iwiin mɔmɔk Yesu nan bi Uwumbɔr Aadichal ponn ni, ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr. Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb, ni Juu yaab aaninkpiib ka ki kpokl baah ga ŋa pu ki ku Yesu na, 48 kaa ŋmaa kan baah ga ku u pu na; ba pu? binib ngbaan mɔmɔk aanimbil man ke bi ŋun waah len pu na.

20

Baah baa Yesu waatuln pu pu na

(Matiu 21.23-27; Mak 11.27-33)

1 Kitaak kibaa daal, le waah bi Uwumbɔr Aadichal ni ki tuk binib Uwumbɔr aaliin, ki mooni tibɔnyaan tee na, le Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb, ni Juu yaab aaninkpiib dan u chee, 2 le ki nan baa u, “Aa kpa nsan ke aa ŋa saah ŋani pu na aa? Ŋma tii si nsan ngbaan? Tuk timi.”

3 Le u bui bi, “M mu ga baa nimi mbaan. 4 Jɔnn aah nan muini binib nnyun ni na, ŋma nan tii u nsan? Uwumbɔr aan binib? Tuk mi man.”

5 Le bi kpokl tɔb, “Ti yaa bui ke Uwumbɔr le nan tii u nsan kan, u ga baa timi ke ba ŋa taa nan gaa u ki kii. 6 Ti yaa ki len ke binib le tii u nsan kan, binib ngbaan mɔmɔk ga mae timi ŋitakpal; bi mɔmɔk len ke Jɔnn nan ye Uwumbɔr aabɔnabr la.” 7 Nima le bi bui Yesu ke baa nyi udaan u tii Jɔnn nsan na.

8 Le Yesu bui bi, “M mu aan tuk nimi maah kpa nsan pu ki ŋani maah ŋani pu na.”

Bikpaab bi kaa ŋan na aayataŋakl

(Matiu 21.33-46; Mak 12.1-12)

9 Le u ŋakl binib ngbaan liyataŋakl, “Uja ubaa nan naan kisaak, ki ŋum isui i lu ŋisubil na ki ponn ni, le ki yin bikpaab bibaa, ki di kisaak ngbaan ŋa biŋaal ni ke bi li lik ki. Isui ngbaan yaa nan lun ŋisubil kan, bi ker tii u, aan ki ker bibaa mu. Waah ŋa kina na, le u siir ki buen kitiŋ ki daa na ni, ki ti yunn nima. 10 Buyoonn ŋisubil ngbaan nan puir na, le u di unaagbiija ubaa tun bikpaab ngbaan chee ke bi tii ni u kisaak ngbaan ponn ni aasubil. Le bi gbaa u, ki giin ni u, kaa tii u nibaa. 11 Le u ki di unaagbiija uken tun bi chee. Le bi ti gbaa u mu, ki yook u, le ki giin ni u, kaa tii u nibaa. 12 Le u ki tun unaagbiija tatar bi chee. Le bi ti gbaa u mu, ni ti ŋa u iween, le ki jenn nyan u nima. 13 Le usadaan ngbaan bui ke, ‘M ga ŋa kinye? M ga di maabogeehn le tun bi chee. Nibaakan, bi ga pak uma.’ 14 Le bikpaab ngbaan aah kan waabo ngbaan choo na, le bi kpokl tɔb, ‘Uma le ye waafaajil. Cha ti ku u man, aan ki ji waafaal.’ 15 Le bi chuu u, ki di nyan n‑gbaan, le ki ti ku u.

“Kina pu na, usadaan ngbaan ga ŋa bi kinye? 16 U ga dan nan ku bikpaab ngbaan, ki di kisaak ngbaan tii bikpaab biken.”

Kinipaak ngbaan aah ŋun kina na, le bi bui ke, “Uwumbɔr taa cha ni pii bi.”

17 Le Yesu lik bi, ki bui bi, “U yaa kaa ŋa bi kina kan, Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na aatataa ye kinye? ke,

‘Litakpal li bidimaab yii li na,

lima le ye litakpajal.’*

18 Unii umɔk lir litakpal ngbaan pu na, u ga kool. Unii u litakpal ngbaan lir u pu na, li ga nan u, u ŋa ke ntayon na.”

Baah pen Yesu nlan pu na

(Matiu 22.15-22; Mak 12.13-17)

19 Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb, ni Uwumbɔr aatotoorninkpiib nan bee ke Yesu di liyataŋakl ngbaan ŋaŋ bima la. Nima pu, le bi nan ban bi chuu u libuul ngbaan ni, ki mu san kinipaak ngbaan ijawaan. 20 Le bi ban nsan mu pu bi ga chuu u na, ki di bipepekb tun u chee, bi ti ŋmann ke bi ye bininyaam la, aan ki pen u nlan, aan ki chuu u, ki di ŋa kitiŋ ngbaan aayidaan aaŋaal ni. 21 Le bi dan nan bui u, “Umɔmɔkr, ti nyi ke aa len mbamɔn, ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr mbamɔm, kaa pak ubaa ki jer uken. Aa po mɔk bi Uwumbɔr aasan mbamɔm la. 22 Tuk timi, ni ŋan ti pa lampoo ki di tii Ubɔrkpaan Siisa aan naa ŋan?”

23 Le Yesu bee ke bi pen u nlan la, le ki bui bi, 24 “Mɔk mi limombil man.” Baah mɔk u na le u baa bi, “Ŋma aanaŋ ni liyimbil bi li pu?”

Le bi bui u, “Siisa yaan.”

25 Le u bui bi, “Nima pu na, ni di ni ye Siisa yaan na tii u man, ki di ni ye Uwumbɔr yaan na tii Uwumbɔr.”

26 Yesu aah len kina na, le ni gar bi pam. Baa ŋmaa chuu u taani waabɔlen pu, binib aanimbil ni. Le bi ŋmin.

Binib bi ga fikr nkun ni na aah ga li bi pu na

(Matiu 22.23-33; Mak 12.18-27)

27 Le Sajusii yaab bibaa dan u chee. Bima le len ke binib aan fikr nkun ni na. 28 Le bi bui u, “Umɔmɔkr, Moses nan ŋmee nkaal tii timi ke, ‘Uja yaa kpa puu ki yaa kpo, kaa kpa ubo kan, unaal di ukpopii ngbaan kpan, ki maa mbim tii ukpel.’† 29 Tɔ, naabitiib bilole nan bi. Upol na nan yoor upii, le ki kpo, kaa kpa ubo. 30 Le unaal di ukpopii ngbaan kpan, ki mu kpo, kaa kpa ubo. 31 Le u paa u pu na mu ŋa kina. Le bijab bilole ngbaan mɔmɔk ŋa kina, ki kpo doo, kaa kpa ubo. 32 Kookoo yoo le upii ngbaan mu kpo. 33 Kina pu na, binib yaa nan fikr nkun ni kan, upii ngbaan ga li ye ŋma aapuu? Bi mɔmɔk bilole nan joo u la.”

34 Le Yesu bui bi, “Dulnyaa wee ponn ni, bijab yoor bipiib la. Bipiib mu mɔn bijab la. 35 Binib bi ŋeer ke bi fikr nkun ni ki li bi dulnyaa u choo na ni na aan yoor bipiib. Bipiib mu aan mɔn bijab. 36 Bi ga li bi ke Uwumbɔr aatuuntiib aah bi pu na, kaan ki kpo. Baah ga fikr nkun ni na, bi ga li ye Uwumbɔr aabim la. 37 Tɔ, Moses mu nan mɔk timi ke binib bi kpo na ga fikr nkun ni. Buyoonn u nan bi busub bu gaal mmii na chee na, u nan yin Uwumbɔr ke Abraham, ni Aisak, ni Jakob Aawumbɔr la.‡ 38 Uwumbɔr yaa len ke u ye binib bi kpo na Aawumbɔr kan, nima le mɔk ke bi kpa limɔfal. Bi mɔmɔk ye binifuub Uwumbɔr chee la.”

39 Le Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb bibaa bui Yesu, “Umɔmɔkr, saah len pu na, ni ŋan la.” 40 Le baa kaa bi ki baa u mbaan.

Kristo u ga gaa binib lii na aabɔr

(Matiu 22.41-46; Mak 12.35-37)

41 Le Yesu baa bi, “Binib ŋa kinye pu ki bui ke Kristo u ga gaa binib lii na ye Ubɔr David aayaabil? 42 David ubaa nan len Uwumbɔr aalahn aagbaŋ ponn ni ke,

‘Uwumbɔr bui Ndindaan ke: Kal ŋŋangii wɔb,

43 ki ti saa buyoonn m ga nyaŋ saadim mɔmɔk na.’§

44 David aah nan yin Kristo ngbaan ke Udindaan kina na, Kristo ga li ŋmaa ye uyaabil aa?”

Bi li nyi Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb aabɔr

(Matiu 23.1-36; Mak 12.38-40)

45 Kinipaak ngbaan aah pel Yesu aah len pu na, le u bui waadidiliib, 46 “Ni li nyi man Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb aabɔr. Baageehn le ye ke bi li pee ŋibɔkul fɔfɔk, ki gee ke binib li dooni bi kinyaŋ ni, ki gee ke bi kal bininyuum aakakaa chee mmeen aadir ni, ni njim chee. 47 Bi ji bikpopiib durm la, le ki mee Uwumbɔr ni yunni ke bi ŋmann ke bi ye bininyaam la. Uwumbɔr ga daa bitafal ki jer waah ga daa binib biken aatafal pu na.”

21

Ukpopii ubaa aah tii sakpen pu na

(Mak 12.41-44)

1 Yesu nan yaar lik, ki kan biwankpadam joo ŋimombil pam ŋani Uwumbɔr aapiin aadakaa ni, 2 ki kan ukpopiigiin ubaa mu di janjan bilee ki di ŋa u ponn ni. 3 Le Yesu bui ke, “M tuk nimi mbamɔn la, ukpopiigiin wee tii ŋimombil ki jer bi mɔmɔk aah tii pu na. 4 Bi mɔmɔk tii ki gur ŋimombil sakpen. U ye ugiin la, le ki di waamombil mɔmɔk tii, kaa ki gur nibaa.”

Baah ga gbaa wii Uwumbɔr Aadichal pu na

(Matiu 24.1-2; Mak 13.1-2)

5 Tɔ, binib bibaa nan bi len Uwumbɔr Aadichal aah ŋan pu na, ki kpa ŋitakpanyaan, ni ipiin i binib tii Uwumbɔr na. 6 Le Yesu bui bi, “N‑yoonn choo, bi ga nan gbaa wii lidichal limina mɔmɔk. Litakpal libaa aan ki li paa liken pu.”

Falaa aayoonn aah ga li bi pu na

(Matiu 24.3-14; Mak 13.3-13)

7 Le Yesu aadidiliib baa u, “Umɔmɔkr, bi ga ŋa kina bayoonn? Ba ga li ye limɔkl ki mɔk timi ke ni ŋeer bi ŋa kina?”

8 Le u bui bi, “Ni li nyi man, aan ubaa taa ŋmann nimi. Binib pam ga nan dan ki pur maayimbil ke bima le ye min Yesu, ki ga bui ke ni ŋeer a. Ni taa dii bi man. 9 Ni yaa ŋun ke ntim mubaa aanib to tɔb butɔb, aan ntim muken aanib kpa tibɔr kan, ni taa san ijawaan man. Uwumbɔr le siin ke nimina mɔmɔk ga ŋa. Nima le aan mɔk ke dulnyaa wee ga doo libuul ngbaan ni.

10 “Linibol libaa ga to linibol liken butɔb. Nnaan mubaa aanib ni nnaan muken aanib ga to tɔb butɔb. 11 Kitiŋ ga deŋ sakpen ŋipepel ŋipepel. Nkon mu ga lir. Iween mu ga lir, ki ku binib pam ntim ntim ponn ni. Lijinjiir aawan, ni tiwan ni faani binib na mu ga li bi paacham.

12 “Nimina mɔmɔk aa kaa kee ŋa buyoonn na, le bi ga chuu nimi, ki ŋa nimi falaa, ki di nimi ŋa mmeen aadir ni ki ji nimi tibɔr, ki di nimi ŋa kiyondiik ponn ni. M pu, le bi ga di nimi siin bibɔrb ni ntim aaninkpiib aanimbiin ni ke bi ji nimi tibɔr. 13 Nima le ga tii nimi nsan le ni tuk bi tibɔnyaan tee. 14 Ni di ŋa nisui ni man ke naan puen baa nisui ni ke ni ga len kinye? 15 M ga tuk nimi naah ga len pu na, aan nimi aadim ubaa taa ki ŋmaa kpak nimi, kaan ki ŋmaa len tibaa. 16 Nitetiib, ni ninatiib, ni ninaabitiib, ni nidoyaab, ni nijɔtiib, ga kooh nimi. Le binib ga ku ni ponn ni bibaa. 17 Binib mɔmɔk ga li nan nimi m pu. 18 Ni mu aan bee yɔli; nimi aayikpirk kibaa le aan bee yɔli. 19 Ni yaa ji limɔr falaa mɔmɔk ponn ni kan, ni ga kan limɔfal li kaa kpa ndoon na.”

Baah ga bii Jerusalem aatiŋ pu na

(Matiu 24.15-21; Mak 13.14-19)

20 “Ni yaa kan butɔb aajab si gob Jerusalem aatiŋ kan, ni li nyi man, naan yunn, le bi ga bii kitiŋ ngbaan doo. 21 N‑yoonn ngbaan yaa nan fuu ni kan, binib bi bi Judea aatiŋ ponn ni na san buen ŋijoo paab. Binib bi bi Jerusalem ponn ni na mu li nya ki ni. Binib bi bi itingbaan ni na, bi taa koo ni Jerusalem aatiŋ ni. 22 N‑yoonn ngbaan le Uwumbɔr ga daa Jerusalem aatiŋ aanib aatafal, aan ni gbiin waagbaŋ aah ŋmee pu na mɔmɔk. 23 N‑yoonn ngbaan, bipiib bi kpa ŋipuu na, ni bipiib bi kpa mbim bi laa ŋaa libiil na ga li kpa kinimbaak; ba pu? Uwumbɔr ga gee liŋuul sakpen kitiŋ ngbaan aanib pu. Bi ga ji falaa pam. 24 Bi ga di kijaak aajum ku bibaa, ki ga chuu bibaa mu tinaagbiir ki di buen ŋinibol mɔmɔk aakaasisik ni. Le binib bi kaa ye Juu yaab na ga bii Jerusalem ki ti saa baayoonn aah ga doo pu na.”

Yesu aah ga gir ni pu na

(Matiu 24.29-31; Mak 13.24-27)

25 “Lijinjiir aawan ga li bi nwiin, ni uŋmal, ni ŋiŋmabil ponn ni. Nnyusakpem ga ŋa tinyunkpenn sakpiin, ki faa kifuuk sakpen, ki ŋa binib ilandak. Baan ki li nyi baah ga ŋa pu na. 26 Paacham aawan aan ki li bi mbamɔm. Nima le binib ga lik naah ga li bi pu dulnyaa wee ni na, ki ga san ijawaan ki ti fik. 27 N‑yoonn ngbaan le bi ga kan min Unibɔn Aabo bi ntaalangbam ni ki choo, ki wiin chain, ki joo mpɔɔn. 28 Ni yaa kan tiwan nimina mɔmɔk bi ŋani kan, chuu nibaa man, ki pɔɔk nitaakpab. Naan yunn le ni ga ŋmar.”

Isui aayataŋakl

(Matiu 24.32-35; Mak 13.28-31)

29 Yesu nan ŋakl bi liyataŋakl ke, “Ni li lik bukpasɔm ni isui mɔmɔk man. 30 Ni yaa nan kan yaabon bi ŋani tifar kan, ni bee ke ni yaa kpee siib kan, kiseek ga seer. 31 Kina na, ni yaa kan nimina bi ŋani kan, ni bee ke ni yaa kpee siib kan, Uwumbɔr aanaan ga fuu ni.

32 “M tuk nimi mbamɔn la, dandana aanib aan jer le tiwan nimina mɔmɔk puen ŋa. 33 Paacham ni taab ga jer. Maamɔbon ma aan jer.”

Yesu aagirndaal aabɔr

34 “Ni li nyi man, ki taa nyu ndaan gbii ki li kpa ndaan aaween, ki taa cha nimi aabimbin aabɔr gbiin nimi aalandak mɔmɔk, aan maagirndaal taa yuk nipobil. 35 Maagirndaal kan, dulnyaa wee ni aanib mɔmɔk aapobil ga yuk ke gaawɔb aah chuu upeel kan, upobil yukr pu na. 36 Li nyi man n‑yoonn mɔmɔk, ki mee Uwumbɔr u tii nimi mpɔɔn ke ni nya falaa umɔk choo na ni, ki nan sil min Unibɔn Aabo aanimbiin ni.”

37 Iwiin mɔmɔk le Yesu nan bi Uwumbɔr Aadichal ni, ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr. Tinyer mɔmɔk le u buen Olif aasui aajool paab ki ti dɔ geen. 38 Kichakpinaanyeek ni mɔmɔk le binib chaa u chee Uwumbɔr Aadichal ni, bi ti ŋun waah len pu na.

22

Baah kpokl ke bi ga ku Yesu pu na

(Matiu 26.1-5; Mak 14.1-2; Jɔnn 11.45-53)

1 N‑yoonn ngbaan, naa nan ki daa ke bi ji Lakr‑jer aajim,* ki ŋmɔ boroboro u kaa kpa nnyɔk na. 2 Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb nan kpokl baah ga ŋa pu ki ku Yesu na. Bi mu nan san binib na ijawaan.

Judas aah nan ban ke u kooh Yesu pu na

(Matiu 26.14-16; Mak 14.10-11)

3 Le kinimbɔŋ koo Judas Iskariot aasui ni. Judas nan ye Yesu aadidiliib kipiik ni bilee na ponn ni ubaa. 4 Kinimbɔŋ aah koo Judas aasui ni na, le u buen Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Uwumbɔr Aadichal aakikiirb aaninkpiib chee, u ti kpokl bi waah ga ŋa pu ki di Yesu ŋa biŋaal ni na. 5 Le bi nan kpa mpopiin, ki puu tipuur ke bi ga tii u ŋimombil. 6 Le u kii, ki ban nsan mu u ga di Yesu ŋa biŋaal ni, buyoonn kinipaak ngbaan aa bi u chee na.

Baah toor njim ngbaan pu na

(Matiu 26.17-25; Mak 14.12-21; Jɔnn 13.21-30)

7 Lakr‑jer aajim, buyoonn bi ga ŋmɔ boroboro u kaa kpa nnyɔk na aawiin mu daal bi ga kɔr upihbo na, 8 le Yesu bui Piita ni Jɔnn, “Li cha ti gor njim ngbaan aajikaar aan ti ji.”

9 Le bi baa u, “Aa ban ke ti gor ti la chee?”

10 Le u bui bi, “Ni yaa koo kitiŋ ngbaan ni kan, uja u tu nnyun na ga ton nimi nsan ponn ni. Ni li dii u man, ki ti koo waah ga koo lidichal li ponn ni na, 11 ki bui udichadaan na, ‘Umɔmɔkr bui ke u ni waadidiliib ga ji njim ngbaan aajikaar kiladiik ni?’ 12 Le u ga mɔk nimi paacham aadisakpeŋ ki bi puen toor ki na. Ni gor njim ngbaan aajikaar nima chee.”

13 Le bi buen, ki ti kan Yesu aah tuk bi ke bi ga kan pu na. Le bi gor njim ngbaan aajikaar.

Tidindaan aajim

(Matiu 26.26-30; Mak 14.22-26; 1 Korint Yaab 11.23-25)

14 Tijikaar aajim yoonn aah fuu ni na, le Yesu ni waadidiliib dan nan kal. 15 Le u bui bi, “Nnimbil nan man ke m ni nimi kpaan ji njim mue waahr aan m nin ji maafalaa ngbaan. 16 M tuk nimi la, maan ki ji njim mue ki ti saa buyoonn Uwumbɔr ga nan ŋa mu aah mɔk pu na waanaan ni.”

17 Yesu nan yoor kiyinyook, le ki doon Uwumbɔr, le ki bui bi, “Gaa man ki yakr tɔb. 18 M tuk nimi la, maan ki nyu ŋisubil aanyun ngbaan ki ti saa buyoonn Uwumbɔr aanaan ga fuu ni na.”

19 Le u yoor boroboro, le ki doon Uwumbɔr, ki gii, ki di tii waadidiliib ki bui bi, “Maawon le na. Nimi aatunwanbir pu le m tii tiwon tee. Ni li ŋmɔ kina aan ki li teer mbɔr.” 20 Baah jin tijikaar ngbaan ti doo na, le u yoor kiyinyook, ki doon Uwumbɔr, ki di tii bi, le ki bui bi, “Tiwanyukaan ngbaan ye maasin aamɔkl la. Maasin ga nya nimi aatunwanbir pu la. Maasin pu, le Uwumbɔr puu tipuupɔln tii nimi.

21 “Lik, unii u ga kooh mi na, m ni uma le aaŋaal kpaan bi lisambil ni na. 22 Min Unibɔn Aabo ga sil kpo, Uwumbɔr aah nan len ke m ga kpo pu na. Tibɔbir mu ga li bi uja u ga kooh mi na pu.”

23 Le waadidiliib baa tɔb, “Ti ponn ni, ulau ga tee ŋa kina?”

Ulau ye uninyuun?

24 Tɔ, Yesu aadidiliib nan kpak tɔb kinikpakpak ke ulau tee ye uninyuun bi ponn ni. 25 Le u bui bi, “Dulnyaa wee ni aanibol aabɔrb yoor bibaa paacham la. Binib bi kpa tininkpir na, baanib yin bi baateterb la. 26 Nimi, ni taa li bi kina man. Unii u ye uninyuun ni ponn ni na kan, u ŋa ubaa ke uwaatiir na. Unii u ye usaloln na kan, u ŋa ubaa ke nimɔk aatutunn na. 27 Unii u ŋa tijikaar na, ni unii u ji na, ŋma jer uken? Naa ye unii u ji na aa? Mma kan, m bi ke ututunn na le ni ponn ni.

28 “Tɔ, maah bi ntɔŋ ni na, nimi le sil nchaŋ ni. 29 M ga ŋa nimi bibɔrb ke Nte Uwumbɔr aah ŋa mi ubɔr pu na. 30 Le ni ga ji tijikaar ki nyu nnyun m chee maanaan ni, ki kal ŋibɔrjal pu, ki ji Israel yaab aanibol kipiik ni ŋilee tibɔr.”

Yesu aah bui ke Piita ga nee u pu na

(Matiu 26.31-35; Mak 14.27-31; Jɔnn 13.36-38)

31 Le Yesu bui Simonn Piita, “Simonn, Simonn, lik, kinimbɔŋ kan nsan ke ki tɔŋ nimi, aan ni lir. 32 Le m mee Uwumbɔr tii si, aa taa di cha maasan. Aa yaa ki gir ni ki nan dii mi kan, pɔɔn aanaabitiib aataakpab.”

33 Le Piita bui u, “Ndindaan, m ga ŋmaa kpaan aa chee kiyondiik ni. M ni si ga ŋmaa kpaan ki kpo.”

34 Le Yesu bui u, “Piita, m tuk si la, din, aa ga len nfum mutaa ke saa nyi mi, le ukooja nin wii.”

Litaakɔr ni kijaak aajuk aabɔr

35 Tɔ, Yesu nan baa bi, “Maah nan tun nimi ki nan bui nimi ke ni taa li joo ŋimombil aataakɔr, ki taa li joo litaakɔr mu, ki taa li joo ŋinaatak na, ni nan lann nibaa aa?”

Le bi bui u, “Taa nan lann nibaa.”

36 Le u bui bi, “Dandana wee, naa ki bi ke naah nan bi pu na. Unii u kpa ŋimombil aataakɔr na kan, u li joo li. Unii u kpa litaakɔr mu na kan, u li joo li. Unii u kaa kpa kijaak aajuk na kan, u di waabɔkul kooh, ki daa kibaa. 37 M tuk nimi la, ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni ke bi ga ŋa mi ke baah ŋani titunwanbirdam pu na. Le bi ga sil ŋa mi kina. Baah nan ŋmee maabɔr pu na, ni mɔmɔk bi gbiini la.”

38 Le bi bui u, “Ndindaan, lik, ti kpa kijaak aajum mulee la.”

Le u bui bi, “Ni ŋeer a.”

Yesu aah mee Uwumbɔr pu na

(Matiu 26.36-46; Mak 14.32-42)

39 Le u nyan nima, le ki buen Olif aasui aajool paab, waah chaa nima n‑yoonn mɔmɔk pu na. Waadidiliib mu dii u. 40 Waah ti fuu nima chee na, le u bui bi, “Ni li mee Uwumbɔr man, aan ki taa koo ntɔŋ ni.”

41 Le u siir cha bi, ki foor siib, le ki gbaan kitiŋ ki mee Uwumbɔr ke, 42 “Nte, ni yaa ye saageehn kan, nyan mi falaa u choo na ni. Tɔ, ŋa saageehn, ki taa ŋa maageehn.” 43 Le Uwumbɔr aatuun nyan ni paacham ki dan u chee ki nan pɔɔk utaakpab. 44 Le Yesu aasui ponn ni wu ki ti nyaŋ. Le u ki mee Uwumbɔr linimaln. Le kitotoŋ naa u, ki ye nsin ki tuu lir kitiŋ.

45 Le u mee Uwumbɔr ti doo, le ki fii, ki gir buen waadidiliib chee, ki ti mui bi dɔ geen, mpombiin pu. 46 Le u baa bi, “Ba ŋa ni dɔ geen? Fiin, ki li mee Uwumbɔr man, aan ki taa koo ntɔŋ ni.”

Baah chuu Yesu pu na

(Matiu 26.47-56; Mak 14.43-50; Jɔnn 18.3-11)

47 Waah laa bi len kina na, le kinipaak fuu ni bi chee. Judas u ye waadidiliib kipiik ni bilee ponn ni ubaa na, loln kinipaak ngbaan pu nsan, le ki buen Yesu chee ke u moor utakpiln.† 48 Le Yesu baa u, “Judas, aa moor ntakpiln ke aa kooh min Unibɔn Aabo oo?”

49 Yesu aadidiliib aah kan ke binib ngbaan ban bi chuu u na, le bi baa u, “Tidindaan, ti di kijaak aajum jan bi ii?” 50 Le waadidiliib ponn ni ubaa di kijaak aajuk ki gaa per Uwumbɔr aatotoorninkpel aatutunn aatafagiir.

51 Le Yesu bui bi, “Di cha kina man,” le ki di uŋaal meeh utafal le ki cha li pɔɔk.

52 Le Yesu baa Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Uwumbɔr Aadichal ni aakikiirb, ni Juu yaab aaninkpiib bi dan bi nan chuu u na, “Ni joo kijaak aajum ni jagbaali mam ke ni nan chuu mi, ke maah ye ufifiir le na aa? 53 M nan bi ni chee Uwumbɔr Aadichal ni iwiin mɔmɔk, le naa nan chuu mi. Tɔ, dandana wee le ye n‑yoonn mu Uwumbɔr siin ki tii nimi ni kinimbɔŋ ki tun mbɔmbɔɔn aatuln na.”

Piita aah nee Yesu pu na

(Matiu 26.57-58, 69-75; Mak 14.53-54, 66-72; Jɔnn 18.12-18, 25-27)

54 Le bi chuu Yesu ki di u buen Uwumbɔr aatotoorninkpel aadichal ni. Le Piita paa u pu ki bi dandar. 55 Le bi tuur mmii lichiln ngbaan ni, ki ka gob mu. Piita mu nan ti kal bi chee ki ka bikaasisik ni. 56 Mmii aah woln unimbil wɔb na, le usapɔɔn u ye ututunn na kan u, ki ka lik u sulm, le ki ti bui ke, “Uja umina mu nan bi Yesu chee.”

57 Le u nee, ki bui u, “Upii, maa nyi u.”

58 Le ni kpee siib, le unii uken mu kan u, ki mu bui u, “Aa mu ye bi ponn ni ubaa la.”

Le Piita bui u, “Uja, maa ye.”

59 Le ni ki kpee siib, le uja uken bui ke, “Ni ye mbamɔn, uja wee mu nan bi u chee. U mu ye Galilee aatiŋ aanii la.”

60 Le Piita bui u, “Uja, maa nyi saah len pu na aatataa.”

Waah laa bi len kina na, libuul ngbaan ni, le ukooja wii. 61 Tidindaan nan fenn ki lik Piita. Le Piita teer Tidindaan aah ba tuk u pu na ke, “Din, aa ga len nfum mutaa ke saa nyi mi le ukooja nin wii.” 62 Le Piita nyan lipaal, ki ti wii pam.

Baah yook Yesu ki gbaa u pu na

(Matiu 26.67-68; Mak 14.65)

63 Le bijab bi joo Yesu na ŋa u mbɔnyun, le ki gbaa u, 64 ki di likekeln poo unimbil, le ki baa u, “Uwumbɔr aabɔnabr, ulau faa si?” 65 le ki seei u ŋisiibil pam.

Juu yaab aaninkpiib aah jin Yesu tibɔr pu na

(Matiu 26.59-66; Mak 14.55-64; Jɔnn 18.19-24)

66 Ki woln kitaak kichakpiik ni, le Juu yaab aaninkpiib, ni Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb kuun ni tɔb chee, le ki di Yesu siin binimbiin ni, 67 le ki baa u, “Aa ye Kristo u ga gaa timi lii na aa? Tuk timi.”

Le u bui bi, “M yaa tuk nimi kan, naan li pak maah len pu na. 68 M mu yaa baa nimi mbaan kan, naan giin tii mi, [kaan di mi lii.] 69 Dandana ki joo cha, min Unibɔn Aabo ga kal Uwumbɔr u yeh mpɔɔn mɔmɔk na aaŋangii wɔb.”

70 Le bi mɔmɔk baa u, “Aa ye Uwumbɔr Aajapɔɔn la aa?”

Le u bui bi, “Ni ye naah len pu na la.”

71 Le bi bui ke, “Taa ki ban seeraadam. Timi tibaa ŋun waah len umɔb ni pu na.”

23

Pailat aah jin Yesu tibɔr pu na

(Matiu 27.1-2, 11-14; Mak 15.1-5; Jɔnn 18.28-38)

1 Bi mɔmɔk nan fii, le ki di Yesu buen kitiŋ ngbaan aaninkpel chee, bi nan yin u ke Pailat, 2 le ki piin ki bi galni u, ki bui ke, “Ti kan uja wee ŋmanni timi aanibol la. U tuk bi ke bi taa ki pa lampoo tii Ubɔrkpaan Siisa, ke uma ubaa le ye Kristo u ga gaa binib lii na, ki ye Ubɔr.”

3 Le Pailat baa u, “Aa ye Juu yaab aabɔr la aa?”

Le u bui u, “Saah len pu na, ni ye kina.”

4 Le Pailat bui Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni kinipaak ngbaan, “Maa kan uja wee aataani ubaa.”

5 Le bi moo galni u, ki bui ke, “U tuk binib waaliin la, le bi ŋma tijar. U nan piin Galilee aatiŋ ni, le ki bɔ dii Judea aatim mɔmɔk ni, ki nan fuu ni kitiŋ kee ni.”

Ubɔr Herod aah jin Yesu tibɔr pu na

6 Pailat aah ŋun kina na, le u baa bi, “U ye Galilee aatiŋ aanii la aa?” 7 Tɔ, Ubɔr Herod le nan joo Galilee aatiŋ aanib. Pailat aah ŋun ke Yesu nyan nima na, le u di u tun Herod chee. U mu nan bi Jerusalem aatiŋ ni n‑yoonn ngbaan. 8 Ubɔr Herod aah kan Yesu na, le u kpa mpopiin sakpen. U nan ŋun waabɔr, ki ban u kan u ni yunn, ki mak ke u ga tun lijinjiir aatuln aan u kan. 9 Le u baa Yesu mbaan pam. Yesu ma aa len tibaa. 10 Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb mu si nima ki galni u mpɔɔn pu. 11 Le Ubɔr Herod ni waatɔb aajab lik u fam, ki ŋa u mbɔnyun, ki di kikpalk nyaan peen u, ki di u giin Pailat chee. 12 Liyaadaal ngbaan le Herod ni Pailat ki ŋa kijɔtiik. Bi nan ye tɔb aadim la.

Baah len ke bi ga ku Yesu pu na

(Matiu 27.15-26; Mak 15.6-15; Jɔnn 18.39–19.16)

13 Pailat nan yin Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Juu yaab aaninkpiib, ni kinipaak ngbaan, 14 le ki bui bi, “Ni joo ni uja wee m chee, ki bui ke u ŋmanni binib la. Le m jin u tibɔr ninimbil ni. Nimi aagalm ngbaan ponn ni, maa kan u ŋa tibaa. 15 Ubɔr Herod mu aa kan waataani, le u di u giin ni ti chee. Waa ŋa nibaa ni ŋeer u nkun. 16 M ga cha bi lue u ŋinaalab, le ki di u lii.”

[ 17 Njim ngbaan mɔmɔk yoonn kan, see Pailat nyan unaagbiija ubaa lii.] 18 Le bi mɔmɔk kpaan ki teen ke, “Ku uja wee. Di Barabas di lii.” 19 Barabas nan tukni kitiŋ ngbaan aaninkpiib, ki ku binib, le bi laŋ u kiyondiik ni.

20 Pailat nan ban u di Yesu lii, nima pu le u ki len kinipaak ngbaan chee. 21 Le bi ki teen ke, “Kpaa u ndɔpuinkoo pu. Kpaa u ndɔpuinkoo pu.”

22 Le Pailat baa bi, “Ba ŋa? U tun bakaa bayoo? Maa kan u ŋa nibaa ni ŋeer u nkun. M ga cha bi lue u ŋinaalab, le ki di u lii.”

23 Le bi beenin tar mpɔɔn pu, “Kpaa u ndɔpuinkoo pu.” Baah tar kina na, le bi nyaŋ Pailat. 24 Le u kii ke u ga ŋa baah ban pu na, 25 le ki di Barabas u nan tukni kitiŋ ngbaan aaninkpiib ki ku binib, ki bi kiyondiik ni na lii, baah ban pu na, le ki di Yesu ŋa biŋaal ni, bi ti ŋa u baah ban pu na.

Baah kpaa Yesu ndɔpuinkoo pu pu na

(Matiu 27.32-44; Mak 15.21-32; Jɔnn 19.17-27)

26 Le butɔb aajab di Yesu buen. Baah cha na, le bi ton uja u nyan ni ntingbaan ni na nsan ni. Bi nan yin u ke Simonn, u ye Sairene aatiŋ aanii na. Le bi chuu u ke u tun Yesu aadɔpuinkoo ki li paan u pu.

27 Le kinipaak sakpeŋ paa Yesu pu. Bi ponn ni bibaa ye bipiib bi wii ki kaani u pu na. 28 Le Yesu fenn ki toŋ bi, le ki bui bi, “Jerusalem aatiŋ aapiib, ni taa wii m pu. Ni li wii nimi nibaa ni nimi aabim pu; 29 ba pu? falaa aayoonn choo. N‑yoonn ngbaan le bi ga len ke, ‘Bipiiŋoob bi kaa ma mbim kaa tii bi libiil na, bima le kpa mpopiin.’ 30 N‑yoonn ngbaan le bi ga bui ŋijoo ni ŋigongon, ‘Lir ti pu, ki biin ti pu.’* 31 Bi yaa di ndɔsoon ŋa mmii ni aan mu gaa kan, ndɔkuun ga li bi kinye?”†

32 Le bi di bakadam bilee kpee Yesu pu, ki di buen ke bi ti ku bi mu. 33 Le bi ti fuu nibaa chee, bi yin nima chee “Kiyikpaŋ.” Baah ti fuu nima na, le bi di u kpaa ndɔpuinkoo pu, le ki di bakadam bilee na mu kpaa idɔpuinkee pu. Bi kpaa ubaa uŋangii wɔb, ki kpaa uken uŋangan wɔb. 34 Baah bi kpaa Yesu ndɔpuinkoo pu na, le u bui ke, “Nte Uwumbɔr, di cha pinn bi. Baa nyi baah ŋani pu na.”

Le butɔb aajab ngbaan yoor waawanpeenkaan bi ti yakr tɔb, le ki too inaan ke bi lik bimɔk aah ga kan ni na. 35 Le kinipaak ngbaan si ki lik u. Le Juu yaab aaninkpiib sii u, ki bui ke, “U gaal biken le bi ŋmar; u yaa ye Kristo u ga gaa timi lii, aan Uwumbɔr nyan u na kan, u gaa ubaa mu lii.”

36 Butɔb aajab ngbaan mu nan ŋa u mbɔnyun, ki di ndaan mu mɔɔn na nyunn u, 37 le ki bui u, “Aa yaa ye Juu yaab aabɔr kan, gaa aabaa lii.”

38 Bi nan ŋmee kigbaŋ tam waadɔpuinkoo pu, uyil paab. Ni ŋmee ke, “Juu yaab Aabɔr le na.”

39 Le baah nan kpaa bakadam bilee bi idɔpuinkee pu na ponn ni ubaa mu sii u, ki baa u, “Saa ye Kristo u ga gaa binib lii na aa? Gaa aabaa lii aan ki gaa ti mu lii.”

40 Le bakadaan uken na kae u, le ki bui u, “Saa san Uwumbɔr aa? Aa ni u kpaan kan ntafadaan mubaa la. 41 Timi le ŋeer ntafadaan ngbaan. Bi ŋa timi, timi aatuln aah ŋeer pu na la. Uma le aa ŋa bakaa ubaa,” 42 le ki bui Yesu, “Ndindaan, aa yaa jin saanaan kan, aa teer mbɔr.”

43 Le Yesu bui u, “M tuk si mbamɔn la, din aa ga li bi m chee Paradais ni.”‡

Yesu aah kpo pu na

(Matiu 27.45-56; Mak 15.33-41; Jɔnn 19.28-30)

44 Ni nan ye nwiin kaasisik ni. Le dulnyaa mɔk bɔln, ki ti saa nwiin aah kpar pu na. 45 Nwiin aa ki wiin. Le likekeln li yakr Uwumbɔr aadiik ni nfum mulee na chuu kar paacham, ki ti saa kitiŋ. 46 Le Yesu teen mpɔɔn pu, le ki bui ke, “Nte Uwumbɔr, m di maawiin ŋa aaŋaal ni la.” Waah len kina na, le u kpo.

47 Tɔ, butɔb aajab aaninkpel aah kan naah ŋa pu na, le u nyuŋ Uwumbɔr, le ki bui ke, “Uja ngbaan sil ye uninyaan la.”

48 Le kinipaak kimɔk kuun nima chee ke bi lik na aah kan tiwan ni mɔmɔk ŋa na, bi nan kpa mpombiin ki labr kun. 49 Le ujɔtiib mɔmɔk, ni bipiib bi nyan ni Galilee aatiŋ ni ki dii u na si dandar, ki waa ni mɔmɔk.

Baah sub Yesu pu na

(Matiu 27.57-61; Mak 15.42-47; Jɔnn 19.38-42)

50-51 Uja ubaa nan bi, bi nan yin u ke Josef, u nyan ni Juu yaab aatiŋ ki bi yin ki ke Arimatea na ni. U nan ye uninyaan la, ki kii Uwumbɔr aanaan aah ga fuu ni buyoonn na. U nan ye bibɔjirb aaninkpiib ponn ni ubaa la. Le waa kii baah kpokl pu ki ku Yesu na. 52 Le u buen Pailat chee, ki ti bui u, “Di Yesu aawon tii mi.” 53 Le Pailat kii. Le u nyan waawon ndɔpuinkoo pu, le ki di u poo likekenyaan ni, ki di u ti sub kitakpaluŋ ni. Bi nan gbii kitakpaluŋ ngbaan litakpasakpeln aasikakl ni la. Baa nan kee sub unii ubaa ki ponn ni. 54 Ni nan ye kitaak ki ga woln Juu yaab aakpaakool daal na la.

55 Le bipiib bi nan nyan Galilee aatiŋ ni ki dii Yesu na paan Josef pu, le ki ti kan kitakpaluŋ ngbaan, ki kan baah di Yesu aawon ki di ŋa ki ponn ni pu na. 56 Le bipiib ngbaan gir kun, ki ti ban tulalee ni nkpan mu nun mɔ na.

Juu yaab aakpaakool daal, le bi fuur, baakaal aah len pu na.

24

Yesu aah fikr nkun ni pu na

(Matiu 28.1-10; Mak 16.1-8; Jɔnn 20.1-10)

1 Juu yaab aakpaakool aah jin ki woln kitaak na, le bipiib ngbaan yoor tulalee ni nkpan ngbaan bi ti toor Yesu aawon, ki di buen likaakul ngbaan chee kichakpinaanyeek ni. 2 Baah ti fuu nima na, le bi kan ke litakpal li bi nan di leŋ kitakpaluŋ aamɔb na, aa ki bi. 3 Le bi koo, le kaa kan Tidindaan Yesu aawon. 4 Baa nyi baah ga li dak pu na. Libuul ngbaan ni le bijab bilee bi aawanpeenkaan wiin chain na sil bi chee. 5 Le ijawaan chuu bipiib ngbaan, le bi gbaan kitiŋ binimbiin ni. Le bijab ngbaan baa bi, “Ba pu ni ban unifuub bitekpiib ponn ni? 6 Waa bi do. U fikr nkun ni a. Teer man waah nan tuk nimi pu buyoonn u nan laa bi Galilee ni na, 7 ke Uwumbɔr siin ke bi ga di uma Unibɔn Aabo, ki di ŋa titunwanbirdam aaŋaal ni, bi ti kpaa u ndɔpuinkoo pu, ke iwiin itaa daal u ga fikr nkun ni.”

8 Le bipiib ngbaan teer waabɔr timina. 9 Le bi nyan kitakpaluŋ ngbaan chee, ki gir kun, le ki di tibɔr timina tuk waakpambalb kipiik ni ubaa na, ni waadidiliib bi gur na mɔmɔk. 10 Bipiib ngbaan aayimbil le nan ye Mari Magdalene, ni Joana, ni Mari u ye Jems aana na. Bi ni bipiib bi nan dii bi na nan di tibɔr timina tuk waakpambalb. 11 Le waakpambalb aa pak baah len pu na. Bi dak ke ni ye kijɔrk aaliin la. 12 Le Piita fii ki san buen kitakpaluŋ ngbaan chee, ki ti boon ki gbuun lik, le ki muin ŋikeken ngbaan baanja le dɔ. Ni nan gar u pam. Le u gir kun.

Yesu aadidiliib ponn ni bilee aah kan u pu na

(Mak 16.12-13)

13 Liyaadaal ngbaan le bi ponn ni bilee cha kitiŋ ki bi yin ki ke Emaus na ni. Kitiŋ ngbaan ni Jerusalem aah daa tɔb chee pu na ye mal bilole la. 14 Baah cha na, le bi gbaa tɔb chee tibɔr, le ki len tiwan nimɔk ŋa na. 15 Baah gbaa tɔb chee tibɔr kina na, le Yesu ubaa pii bi nsan ni, ki dii bi. 16 Le Uwumbɔr doŋ binimbil ke bi taa bee u. 17 Le u baa bi, “Naah chuun gbaa tɔb chee tibɔr ti na, ti ye bɔr bayaar, aan ninimbil wɔb bi gbilngbiln kina?”

18 Le bi ponn ni ubaa, bi nan yin u ke Kleopas, baa u, “Bicham bi bi Jerusalem ponn ni na, si baanja le aa nyi tibɔr ti ŋa nima chee dandana na aa?”

19 Le u baa bi, “Tilabɔr?”

Le bi bui u, “Yesu u nan ye Nasaref aatiŋ aanii na aabɔr. U nan ye Uwumbɔr aabɔnabr la. U nan kpa mpɔɔn ki tun lijinjiir aatun; waaliin mu nan kpa mpɔɔn. U piir Uwumbɔr ni binib mɔmɔk aasui. 20 Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni timi Israel yaab aaninkpiib di u ŋa binib aaŋaal ni, ke u ŋeer nkun. Le bi kpaa u ndɔpuinkoo pu. 21 Ti nan kpa limakl ke uma le ga gaa timi Israel yaab lii. Baah nan ŋa u kina na, din le ye iwiin itaa. 22 Ti ponn ni bipiib bibaa mu tuk timi tibɔr ti gar timi sakpen na. Bi buen kitakpaluŋ ngbaan chee kichakpinaanyeek ni, 23 kaa ti kan waawon, le ki gir ni ki nan tuk timi ke bi kan Uwumbɔr aatuuntiib bi tuk bi ke u fikr na. 24 Le ti ponn ni bibaa buen kitakpaluŋ ngbaan chee, ki ti kan ni bi ke bipiib ngbaan aah len pu na. Uma le baa kan.”

25 Le Yesu bui bi, “Nimi aalan par la. Naa gaa Uwumbɔr aabɔnabtiib aah nan len pu na mɔmɔk mala. 26 Uwumbɔr le nan siin ke Kristo u ga gaa binib lii na ga ji falaa kina, le ki nin kan mpɔɔn.” 27 Le Yesu ŋeer waabɔr ti ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni na mɔmɔk tuk bi. Njan u tuk bi Moses aah nan ŋmee ti pu na, le ki nin tuk bi Uwumbɔr aabɔnabtiib mɔmɔk aah nan ŋmee ti pu na.

28 Le bi duun baah cha kitiŋ ki na ni. Le Yesu ŋa ke waah ga piln jer le na. 29 Le bi gaŋ u, “Doon ti chee. Kijook joor a. Naan yunn le ni ga mue.” Le u koo ni bi chee. 30 Le bi ti kal ke bi ji tijikaar. Waah kal bi chee ke u ji tijikaar na, le u yoor boroboro, ki doon Uwumbɔr, ki gii, ki di tii bi. 31 Le Uwumbɔr likr binimbil ke bi bee u. Libuul ngbaan ni le baa ki kan u. 32 Le bi bui tɔb, “Waah dii timi nsan ni ki len ti chee ki ŋeer Uwumbɔr Aagbaŋ aaliin aatataa tuk timi na, tisui aa ba piin u pu sakpen aa?”

33 Libuul ngbaan ni, le bi fii, ki gir buen Jerusalem, ki ti kan Yesu aakpambalb kipiik ni ubaa na, ni waadidiliib biken kuun tɔb chee, 34 ki bi len ke, “Tidindaan sil fikr nkun ni. Simonn le kan u.”

35 Le waadidiliib bilee ngbaan mu tuk bi Yesu aah pii bi nsan ni pu na, ni baah bee u buyoonn u gii boroboro na.

Yesu aah di ubaa mɔk waadidiliib pu na

(Matiu 28.16-20; Mak 16.14-18; Jɔnn 20.19-23; Lituln 1.6-8)

36 Baah len tɔb chee tibɔr kina na, libuul ngbaan ni le Yesu ubaa sil bikaasisik ni, le ki bui bi, “Ni li kpa nsuudoon man.”

37 Le bipobil yuk; ijawaan chuu bi sakpen a. Bi nan dak ke bi kan utekpiir aawiin la. 38 Le u baa bi, “Ba ŋa ni san ijawaan? Ba ŋa ni beeni nisui ni? 39 Lik ŋŋaal ni ntaa, ki bee ke m sil ye. Taln niŋaal ki di meeh mi ki lik man. Utekpiir aawiin aa kpa tinann ni ŋikpab ke naah kan m kpa pu na.”

40 Waah len kina na, le u mɔk bi baah nan kpaa uŋaal ni utaa ponn ni ipiin pu na. 41 Bi nan kpa mpopiin sakpen, ki mu aa kee gaa kii mbamɔm. Ni nan gar bi pam. Le u baa bi, “Tijikaar tibaa bi do oo?” 42 Le bi tii u lijangeln li bi pul li mmii ni na. 43 Le u gaa, ki ŋman li binimbil ni.

44 U nan bui bi, “Maabɔr timɔk ŋmee Moses aakaal ponn ni, ni Uwumbɔr aabɔnabtiib aagbann ni, ni Uwumbɔr aalahn aagbaŋ ni na, Uwumbɔr le siin ke ni mɔmɔk ga gbiin. Maah nan laa bi ni chee na, m nan tuk nimi kina la.”

45 Le u woln binimbil ke bi bee Uwumbɔr Aagbaŋ aaliin aatataa, 46 le ki bui bi, “Ni ŋmee ke Kristo u ga gaa binib lii na ga ji falaa, ki fikr nkun ni, iwiin itaa daal. 47 Ni li mooni binib maayimbil pu, ke bi yaa kpeln baabimbin kan, Uwumbɔr ga di cha baatunwanbir pinn bi. Ni piin ki li mooni Jerusalem aatiŋ aanib ni, aan ki nin moon ŋinibol mɔmɔk mu ni. 48 Nimi le ye maabɔr mɔmɔk aaseeraadam. 49 Nte Uwumbɔr aah puu tipuur ti ke u ga tii nimi Waafuur Nyaan na, m ga tun ni Nfuur Nyaan ngbaan ni chee. Ni li bi Jerusalem ni ki ti saa bundaln ni ga kan mpɔɔn mu ga nyan ni paacham na.”

Uwumbɔr aah di Yesu buen paacham pu na

(Mak 16.19-20; Lituln 1.9-11)

50 Le Yesu di bi buen Betani aatiŋ chee. Baah ti fuu nima na, le u yoor uŋaal paacham, ki ŋa Uwumbɔr aanyoor ŋa bi pu. 51 Waah laa bi ŋani kina na, le u nyan bi chee, Uwumbɔr di u buen paacham. 52 Le bi gbaan kitiŋ ki doon u, ki nin gir buen Jerusalem ni, ki kpa mpopiin sakpen, 53 ki pak Uwumbɔr, waadichal ponn ni, n‑yoonn mɔmɔk.

* 1:17 : Lik Malakai 4.5-6.

† 1:33 : Jakob aayaabitiib ye Israel yaab la.

‡ 1:39 : Ni nan ye iwiin inaa bee iŋmu aasachuln la.

* 2:11 : Hiibru aaliin ni, bi yin Kristo ke Masiya. Masiya aatataa le ye ke bi di olif aakpan kpir unii aayil pu ki mɔk ke u ye Uwumbɔr yoo.

† 2:41 : Bi nan ji Lakr‑jer aajim ke bi teer bundaln Uwumbɔr aatuun u ku binib na nan lakr bi pu jer na. Lik Nnyam 12.1-27; Ikaal 16.1-8.

* 3:6 : Lik Aisaya 40.3-5.

† 3:22 : Lik Aisaya 42.1.

* 4:19 : Lik Aisaya 61.1-2.

* 5:1 : Genesaret Aanyusakpem: Bi ki yin mu ke Galilee Aanyusakpem la.

† 5:19 : Bi yaa maa kidiik kan, baa di timoor pinn ki, kaa maa lidikokoln. Bi nan di idɔ paan puln tidir paab, le ki di titan pɔr biin. Bi nan maa ŋibimbin le ki taa joi kidiik aapaacham.

* 7:27 : Lik Malakai 3.1.

† 7:45 : …moor ntakpiln: Israel yaab nan doon tɔb kina le ki mɔk ngeehn.

* 8:10 : Lik Aisaya 6.9-10.

* 9:35 : Lik Aisaya 42.1.

† 9:52 : Samaria yaab ni Juu yaab aakaasisik ni aa nan mɔ.

‡ 9:62 : Naatataa le ye ke unii yaa kaa gaa Uwumbɔr aatuln iŋaal ilee kan, waa ŋeer u tun li.

* 10:32 : Liifai yaab nan tun lituln Uwumbɔr Aadichal ni la.

† 10:33 : Samaria yaab ni Juu yaab aakaasisik ni aa nan mɔ.

* 11:42 : Farisii yaab nan ye Juu yaab bibaa bi aanimbil man ke binib li dii Moses aakaal na.

* 12:25 : Bee “…aan ki di lisaŋ libaa kpee waafɔfɔk pu uu?”

* 13:35 : Lik Ilahn 118.26.

* 15:20 : …moor utakpiln: Israel yaab nan doon tɔb kina le ki mɔk ngeehn.

* 17:17 : Samaria yaab ni Juu yaab aakaasisik ni aa nan mɔ.

† 17:26 : Lik Mpiin 6.5-8.

‡ 17:27 : Lik Mpiin 7.6-24.

§ 17:29 : Lik Mpiin 18.20–19.25.

* 17:31 : Bi yaa maa kidiik kan, baa di timoor pinn ki, kaa maa lidikokoln. Bi nan di idɔ paan puln tidir paab, le ki di titan pɔr biin. Bi nan maa ŋibimbin le ki taa joi kidiik aapaacham.

† 17:32 : Lot aapuu nan fenn lik upuwɔb le ki kpaln n‑yaan aatakpal. Lik Mpiin 19.26.

* 19:46 : Lik Aisaya 56.7; Jeremia 7.11.

* 20:17 : Lik Ilahn 118.22.

† 20:28 : Lik Ikaal 25.5.

‡ 20:37 : Lik Nnyam 3.6.

§ 20:43 : Lik Ilahn 110.1.

* 22:1 : Israel yaab nan ji Lakr‑jer aajim ke bi teer buyoonn Uwumbɔr nan nyan bi tinaagbiir ni, Ijipt aatiŋ ni na. Lik Nnyam 12.1-27.

† 22:47 : …moor utakpiln: Israel yaab nan doon binaabitiib kina le ki mɔk ngeehn.

* 23:30 : Lik Hosea 10.8.

† 23:31 : Naatataa le ye ke, uninyaan yaa ji falaa kina kan, bibiindam ga li bi kinye?

‡ 23:43 : Paradais ye Uwumbɔr do paacham la.

JƆNN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Tibɔnyaan ti

JƆNN

ŋmee ti na

1

Unii u bi yin u ke Limɔboln na aabɔr

1 Uwumbɔr aah kaa nan kee naan dulnyaa na, ubaa nan bi, bi yin u ke Limɔboln. U nan bi Uwumbɔr chee, ki bi ke Uwumbɔr aah bi pu na. 2 U nan bi Uwumbɔr chee ki nyan ni mpiin la. 3 Uwumbɔr nan cha u naan tiwan mɔmɔk. Tiwan nibaa aa gur waa naan ni. 4 Uma le ye umɔfadaan. Limɔfal ngbaan tii binib nwiihn mu woln binimbil na. 5 Nwiihn ngbaan wolni mbɔmbɔɔn ni. Mbɔmbɔɔn aa junn nwiihn ngbaan.

6 Uwumbɔr nan tun ni uja ubaa, bi nan yin u ke Jɔnn. 7 U dan ke u nan tuk binib nwiihn ngbaan aabɔr, aan binib mɔmɔk ŋun waah len pu na, aan ki gaa nwiihn ngbaan. 8 Jɔnn aa nan ye nwiihn ngbaan. U dan ke u nan tuk binib nwiihn ngbaan aabɔr la. 9 Nwiihn ngbaan le ye nwiihn bamɔnn, le ki dan dulnyaa wee ni ki nan woln binib mɔmɔk aanimbil.

10 Baah yin u ke Limɔboln na nan naan dulnyaa, ki dan nan bi dulnyaa ni, le dulnyaa aanib aa bee u. 11 U dan udo aatiŋ ni, le udo aatiŋ ni yaab yii u. 12 Binib bimɔk gaa u na, u tii bi nsan ke bi kpaln Uwumbɔr aabim. Bima le ye binib bi gaa u ki kii na. 13 Baah kpaln Uwumbɔr aabim na, naa ye ke binibɔm le ma bi Uwumbɔr aamaal ni, kaa ye binibɔm aageehn pu. Uwumbɔr le ma bi waamaal ponn ni.

14 Baah yin u ke Limɔboln na nan kpaln unibɔn, ki nan bi tikaasisik ni. U gee binib chob, ki len ibamɔn baanja la. Le ti kan waah kpa mpɔɔn pu na. Waah ye Uwumbɔr Aajapɔnbaal na, u kpa mpɔɔn ke Ute Uwumbɔr aah kpa pu na.

15 Jɔnn nan tuk binib waabɔr, ki len ke, “M nan tuk nimi ke unii u ga paan ni mpuwɔb na jer mi; baah kaa nan kee ma mi na, u nan bi. Uma le na.”

16 Uwumbɔr aah bi pu na, u mu bi kina le chob. Le ti mɔmɔk gaa waabimbin. U ŋa Uwumbɔr aanyoor ŋa ti pu, ki beenin ŋani timi tinyoor n‑yoonn mɔmɔk. 17 Uwumbɔr nan tuk Moses waakaal ke u di tuk timi. Yesu Kristo dan nan tuk timi Uwumbɔr aah gee timi pu na, ki tuk timi tibɔr ti ye mbamɔn na. 18 Ubaa aa kee kan Uwumbɔr. Ujapɔnbaal Yesu Kristo, u bi ke Ute Uwumbɔr aah bi pu na, ki bi u chee na, uma le tuk timi Uwumbɔr aah bi pu na.

Jɔnn u nan muini binib nnyun ni na aah len pu na

(Matiu 3.1-12; Mak 1.1-8; Luk 3.1-18)

19 Juu yaab bi nan bi Jerusalem aatiŋ ni na nan tun ni Uwumbɔr aatotoorb ni Liifai yaab Jɔnn chee ke bi ti baa u, “Aa ye ŋma?”

20 Le Jɔnn tuk bi mbamɔn, kaa gur tibaa. U nan tuk bi mbamɔn, ki len ke, “Maa ye Kristo u ga gaa binib lii na.”

21 Le bi ki baa u ke, “Aa ye ŋma? Aa ye Elaija aa?”

Le u bui bi, “Maa ye.”

Bi nan ki baa u ke, “Aa ye Uwumbɔr aabɔnabr u bi bui ke u ga dan aa?”

Le u bui bi, “Aayii.”

22 Nima pu na, bi nan ki baa u ke, “Aa ye ŋma? Tuk timi, aan ti ti tuk binib bi tun ni timi na. Aa ga len saabɔr ngbaan kinye?”

23 U nan bui ke,

“M ye nneel mu tar nteersakpiin ni na ke:

‘Toor Uwumbɔr aasan man.’ ”*

Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya nan len kina la.

24 Binib bi nan baa Jɔnn mbaan ngbaan na nyan ni Farisii yaab chee la. 25 Le bi ki baa u ke, “Saah kaa ye Kristo u ga gaa timi lii na, kaa ye Elaija, kaa ye Uwumbɔr aabɔnabr ngbaan mu na, ba pu aa muini binib nnyun ni?”

26 Le u bui bi, “Mma muini binib nnyun ni la. Ubaa mu bi nikaasisik ni. Nimi le aa nyi u. 27 U ye unii u paan ni mpuwɔb na. Maa ŋeer ke m chuu gbiln waanaatak aaŋmin tii u.”

28 Bi nan len tɔb chee tibɔr ngbaan Betani aatiŋ, ki bi Jɔɔdann aamɔɔdapuul, Jɔnn aah muini binib nnyun ni nin chee na ni.

Unii u ye Uwumbɔr Aapihbo na

29 Ki woln kitaak le Jɔnn kan Yesu choo u chee, le u bui ke, “Lik, Uwumbɔr Aapihbo u nyani dulnyaa ni aanib aatunwanbir na. 30 M nan len ke uja ubaa paan ni mpuwɔb ki mu tee jer mi; baah kaa nan kee ma mi na, u nan bi. Uma le na. 31 Min mbaa aa nan nyi u; m muini binib nnyun ni ke nimi Israel yaab bee u la.”

32 Le Jɔnn jin seeraa ki tuk binib, “M kan Uwumbɔr Aafuur Nyaan nyan ni paacham ki naahn linanjel, ki nan tɔŋ u pu. 33 Min mbaa aa nan nyi u; Uwumbɔr u tun ni mi ke m nan muin binib nnyun ni na, uma le bui mi ke m ga kan Waafuur Nyaan sunn ni ki nan tɔŋ uja ubaa pu, ke uma le ye unii u ga gbiin binib Uwumbɔr Aafuur Nyaan na. 34 Le m kan kina, ki ji seeraa ki tuk binib ke uma le ye Uwumbɔr Aajapɔɔn.”

Binib bi puen ŋa Yesu aadidiliib na

35 Ki woln kitaak le Jɔnn ni waadidiliib bilee nan ki bi nima, 36 ki kan Yesu bi chuun nima. Jɔnn nan lik u, le ki len ke, “Lik, Uwumbɔr Aapihbo.”

37 Jɔnn aadidiliib bilee ngbaan ŋun waah len pu na, le ki di paan Yesu pu. 38 Le Yesu fenn, ki kan bi paan ni u pu. Le u baa bi, “Ni ban ba?”

Le bi baa u, “Umɔmɔkr, aa koo la chee?”

39 Le u bui bi, “Dan ki nan ti lik man.” Le bi dii u ki ti kan waah koo nin chee na. Ni nan ye tikur tinaa aayoonn la, le bi nan doon udo liyaadaal ngbaan.

40 Bijab bilee bi nan ŋun Jɔnn aah len pu aan ki dii Yesu na, bi yin bi ponn ni ubaa ke Andru, u nan ye Simonn Piita aanaal na. 41 Libuul ngbaan ni le u buen ti kan ukpel Simonn, ki tuk u, “Ti kan Masiya u ga gaa timi lii na.” Masiya ni Kristo ye liyimbibaan la. 42 Le u di u dan Yesu chee.

Le Yesu lik Piita, ki bui u, “Bi yin si le ke Simonn, Jɔnn aajapɔɔn. Bi ga li gur yin si ke Siifas la.” Siifas aatataa le ye ke “litakpal.” Siifas ni Piita ye liyimbibaan la.

Yesu aah yin Filip ni Natanael pu na

43 Ki woln kitaak le Yesu ban u buen Galilee aatiŋ ni, ki kan Filip, le ki bui u, “Li dii mi.” 44 Filip do le ye Betseda aatiŋ ni. U ni Andru ni Piita nyan ni kitinbaan ni la. 45 Filip mu nan ti kan Natanael le ki tuk u, “Ti kan unii u Moses ni Uwumbɔr aabɔnabtiib mu nan ŋmee waabɔr Uwumbɔr aakaal aagbaŋ ni na. Uma le ye Josef aajapɔɔn Yesu, u ye Nasaref aatiŋ aanii na.”

46 Le Natanael baa u, “Tiwanyaan nibaa ga ŋmaa nyan ni Nasaref aatiŋ ni ii?”

Le Filip bui u, “Dan nan lik.”

47 Yesu nan waa Natanael choo u chee, le ki bui ke, “Lik, Israel aabobamɔnn. Nnyamɔn aa bi u ni.”

48 Le Natanael baa u, “Aa ŋa kinye ki ti nyi mi?”

Le Yesu bui u, “Saah ba bi likakaln taab na, m puen kan si, Filip aa kee yin si.”

49 Le Natanael bui u, “Umɔmɔkr, aa sil ye Uwumbɔr Aajapɔɔn. Aa ye Israel yaab Aabɔrkpaan la.”

50 Le Yesu baa u, “Maah bui ke m kan si likakaln taab na, nima le cha aa gaa mi ki kii ii? Aa ga kan lijinjiir aawan ki jer nimina. 51 M tuk nimi mbamɔn la, ni ga kan kitaapaak chuu piir, ki ga kan Uwumbɔr aatuuntiib cha paacham ki ki sunni, min Unibɔn Aabo pu.”

2

Yesu aah tun lijinjiir aatuln Kana aatiŋ ni pu na

1 Iwiin itaa daal le bi nan ji ubɔndinn aajim Kana aatiŋ ki bi Galilee ni na. Yesu aana mu nan bi nima. 2 Bi nan yin Yesu ni waadidiliib ke bi mu dan nan ji. 3 Ni nan bi cha, le ŋisubil aadaan na ti doo. Le Yesu aana bui u, “Baa ki kpa ndaan.”

4 Le Yesu bui u, “Nna, ni ye maabɔr aa? Maayoonn aa kee fuu.”

5 Le una bui bitutum na, “U yaa tuk nimi pu na kan, ni ŋa kina.”

6 Ikin sakpiin iloob nan si nima. Galoŋ piitaa, bee moninko ga ŋmaa koo mubaa ponn ni. Juu yaab joo ikin ngbaan aanyun le finni bibaa, baakaal aah dii pu na. 7 Le Yesu tuk bitutum ngbaan, “Ban nnyun gbiin ikin ngbaan man.” Le bi ban nnyun gbiin i mɔmɔk paapaa. 8 Le u tuk bi ke bi kab ti tii njim aaninkpel. Le bi kab ti tii u. 9 Baah kab nnyun ngbaan ti tii u na, le mu kpaln ndaan. Le u wub lik, kaa nyi mu aah nyan nin chee na. Bitutum bi kab tii u na le nyi. Le u yin uja u din upii na, 10 ki nan bui u, “Binib mɔmɔk yaa ban bi tii ndaan kan, bi puen tii mu mɔ na la. Binib yaa nyun ti bab kan, le bi nin tii bi ndaan mu kaa mɔ na. Si ma kan, saah tii bi mu puwɔb na le mɔ ki jer saah puen tii bi mu na.”

11 Nima le ye njan aajinjiir aatuln li Yesu tun na. U nan tun lituln ngbaan Kana aatiŋ ki bi Galilee ni na ni la. Le binib kan waah kpa Uwumbɔr aapɔɔn pu na. Le waadidiliib gaa u ki kii.

12 Ubɔndinn aajim ngbaan aah doo na, le u ni una ni unaatiib ni waadidiliib buen Kapenaum aatiŋ ni, ki ti ŋa iwiin ilee nima.

Yesu aah toor Uwumbɔr Aadichal pu na

(Matiu 21.12-13; Mak 11.15-17; Luk 19.45-46)

13 Ni nan gur siib ke Juu yaab ji Lakr‑jer aajim.* Le Yesu buen Jerusalem aatiŋ ni 14 ki ti koo Uwumbɔr Aadichal ni, le ki kan binib ka nima ki kooh inaaja, ni ipiih, ni ŋinanjel. Binib bi kpelni ŋimombil na mu ka nima. 15 Le u di iŋmin ŋa linaalab, ki di jenn nyan inaaja, ni ipiih ngbaan mɔmɔk lipaal, le ki labr binib bi kpelni ŋimombil na aateebul tiib chiŋ, le ŋimombil yaa tɔb chee. 16 U nan tuk binib bi kooh ŋinanjel na, “Di ŋinanjel ngbaan nyan lipaal man. Ni taa ki di Nte Uwumbɔr Aadichal ŋa kinyaŋ.” 17 Le waadidiliib teer ke ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, “Uwumbɔr, maah neen saadichal pu na bi ke mmii le aah wu mponn ni na.” Le bi bee ke ni ye Yesu aabɔr la.

18 Le Juu yaab baa u, “Aa ga ŋa ba aajinjiir aawan ki mɔk timi ke aa kpa nsan ke aa ŋa saah ŋani pu na?”

19 Le u bui bi, “Gbaa wii Uwumbɔr Aadichal limina, aan m di iwiin itaa ki fiin li.”

20 Le bi bui ke, “Ŋibin imonko ilee ni ŋiloob le bi nan di maa Uwumbɔr Aadichal ngbaan. Le aa bui ke aa ga di iwiin itaa fiin li ii?”

21 Tɔ, u mu aa nan len Uwumbɔr Aadichal aabɔr la. Uma ubaa aawon le u nan len. 22 N‑yoonn mu u fikr nkun ni na, le waadidiliib teer ke u nan len kina. Le bi pak waah len pu na, ni Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na.

Yesu nyi binib mɔmɔk aabimbin

23 Yesu aah bi Jerusalem aatiŋ ni, njim ngbaan aayoonn na, le kinipaak kan waah tun lijinjiir aatun pu na, le ki gaa u ki kii. 24 Uma aa tee gaa bi ki kii; 25 ba pu? u nyi binib mɔmɔk aabimbin. Waa ban ke ubaa nyaa u binib aabɔr. Uma ubaa nyi binib aasui ni aabɔr.

3

Yesu aah tuk Nikodemus pu na

1 Uja ubaa mu nan bi nima, bi nan yin u ke Nikodemus, u nan ye Farisii aanii la, ki ye Juu yaab aaninkpel ubaa. 2 Le u buen Yesu chee kinyeek ki nan bui u ke, “Umɔmɔkr, ti nyi ke aa ye Umɔmɔkr u nyan ni Uwumbɔr chee na la; ba pu? ubaa aan ŋmaa tun lijinjiir aatun ke saah tun pu na, see Uwumbɔr bi u chee.”

3 Le Yesu bui u, “M tuk si mbamɔn la, bi yaa kaa ma unii lelee kan, waan ŋmaa koo Uwumbɔr aanaan ni.”

4 Nikodemus nan baa u, “Unii yaa por kan, bi ga ŋa kinye ki ki ma u lelee? U ga ŋmaa gir koo una aaponn ni aan bi ki ma u uu?”

5 Le Yesu bui u, “M tuk si mbamɔn la, Uwumbɔr Aafuur Nyaan yaa kaa ma unii lelee aan bi muin u nnyun ni kan, waan ŋmaa koo Uwumbɔr aanaan ni. 6 Unibɔn aah ma u na ye unibɔn la. Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah ma u na ye Uwumbɔr Aafuur Nyaan yoo la. 7 M tuk si la, see bi ki ma nimi lelee. Maah tuk si pu na, taa cha ni gar nimi. 8 Libuln daar cha laah ban nin chee na, le aa ŋun laah kpa kifuuk pu na, kaa nyi laah nyan ni nin chee na, ki mu aa nyi laah cha nin chee na. Ni bi kina le ki tii unii umɔk Uwumbɔr Aafuur Nyaan ma u na.”

9 Le Nikodemus baa u, “Ni ga ŋa kinye aan ki ŋa kina?”

10 Le Yesu baa u, “Aa ye unii u mɔk Israel yaab Uwumbɔr aakaal na, le kaa bee maah len pu na aatataa aa? 11 M tuk si mbamɔn la, ti len taah nyi pu na la, ki tuk binib tinimbil aah kan pu na, le naa gaa taah len pu na. 12 M tuk nimi dulnyaa wee ni aabɔr, le naa pak ti, ka m yaa tuk nimi paacham aabɔr kan, ni ga ŋa kinye ki pak ti? 13 Ubaa aa kee buen paacham see min Unibɔn Aabo u [bi paacham ki] nyan ni paacham na.

14 “Moses aah nan di uwaa fin ndɔ pu ki di chɔɔn paacham nteersakpiin ni pu na, see bi di min Unibɔn Aabo mu chɔɔn paacham kina, 15 aan unii umɔk gaa mi ki kii na li kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na.”

16 Uwumbɔr aah gee dulnyaa aanib sakpen pu na, nima le u di Ujapɔnbaal tii ni ke unii umɔk gaa u ki kii na taa kpo, u li kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na. 17 Uwumbɔr tun ni Ujapɔɔn dulnyaa ni. Waa tun ni u ke u nan ji dulnyaa wee ni aanib tibɔr, u tun ni u ke u gaa bi lii la.

18 Unii umɔk gaa u ki kii na, Uwumbɔr aa len ke waabɔr bii. Unii umɔk kaa gaa u ki kii na, Uwumbɔr len ke waabɔr bii a. Waah kaa gaa Uwumbɔr Aajapɔnbaal ki kii na, nima le cha Uwumbɔr len ke waabɔr bii. 19 Uwumbɔr aah ga ji bi tibɔr pu na le ye ke nwiihn dan dulnyaa ni, le binib yii mu, le ki gee mbɔmbɔɔn ni; ba pu? baatuln aa ŋan. 20 Unii umɔk tun lituln li kaa ŋan na, u nan nwiihn la, kaan dan nwiihn ponn ni, binib taa kan waah tun pu na. 21 Unii umɔk tun lituln li ŋan na kan, u choo nwiihn ponn ni ke unii mɔmɔk nan kan waah tun pu na, ke u tun Uwumbɔr aah gee pu na la.

Jɔnn aah len Yesu aabɔr pu na

22 Yesu aah len tibɔr timina ki ti doo na, le u ni waadidiliib buen Judea aatiŋ ni, ki ti bi nima ki muini binib nnyun ni. 23 Jɔnn mu nan bi muini binib nnyun ni. U nan bi Enonn aatiŋ ni, Salim aatiŋ chee, nnyun aah wiir nima chee pu na. Le binib choo u chee, le u muini bi nnyun ni. 24 Baa nan kee chuu u ŋa kiyondiik ni n‑yoonn ngbaan.

25 Le Jɔnn aadidiliib ni Juu aanii ubaa nan kpak tɔb kinikpakpak, baah muini binib nnyun ni pu na pu. 26 Le bi dan Jɔnn chee ki nan tuk u, “Umɔmɔkr, lik, unii u nan bi aa chee Jɔɔdann aamɔɔdapuul na, aan aa nan tuk binib waabɔr na, u mu gur bi muini binib nnyun ni, le binib mɔmɔk gur chaa u chee.”

27 Le Jɔnn bui bi, “Ubaa aan ŋmaa ŋa nibaa see Uwumbɔr le tii u. 28 Nimi nibaa ŋun m len ke maa ye Kristo u ga gaa binib lii na; Uwumbɔr tun ni mi ke m li ye Kristo aasaloln ki toor nsan tii u. 29 Usapɔɔn yaa kun uchal do kan, uchal le yeh u. Le uchal aajɔ u si u chee ki ŋun waaneel na kpa mpopiin pam. Nima le cha m mu kpa mpopiin mbamɔm.* 30 Ni ŋan ke uma Kristo li moo kani mpɔɔn, le m ma gur.”

Unii u nyan ni paacham na aabɔr

31 Uma u nyan ni paacham na le jer binib mɔmɔk. Unii u nyan ni dulnyaa ni na ye dulnyaa ni aanii la, ki len dulnyaa ni aabɔr la. Yesu u nyan ni paacham na le jer binib mɔmɔk. 32 U tuk binib waah kan pu na, ni waah ŋun pu na. Ubaa mu aa gaa waah len pu na. 33 Unii umɔk gaa waah len pu na, u kii ke Uwumbɔr ye mbamɔndaan la. 34 Yesu u Uwumbɔr tun ni u na le len uma Uwumbɔr aabɔr; ba pu? Uwumbɔr di Waafuur Nyaan mu kaa kpa ŋŋaŋ na gbiin u. 35 Uwumbɔr gee Ujapɔɔn Yesu ki di mpɔɔn mɔmɔk ŋa uŋaal ni. 36 Unii umɔk gaa Uwumbɔr Aajapɔɔn ki kii na le kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na. Unii umɔk kaa kii Uwumbɔr Aajapɔɔn aamɔb na, waan kan limɔfal li kaa kpa ndoon na. Uwumbɔr gee liŋuul u pu n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.

4

Yesu aah tuk Samaria aatiŋ aapii pu na

1 Le Farisii yaab ŋun ke Yesu ŋa binib waadidiliib ki muin bi nnyun ni ki jer Jɔnn aah ŋa pu na. 2 Yesu ubaa mu aa muin binib nnyun ni. Waadidiliib na le muini bi. 3 Tɔ, waah bee ke Farisii yaab ŋun kina na, le u nyan Judea aatiŋ ni, ki ki gir buen Galilee aatiŋ ni. 4 Waah cha na, le u neen ke u dii Samaria* aatiŋ ni.

5 Le u ti fuu Samaria aatiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Saika. Bukpaab bu Jakob nan di tii ujapɔɔn Josef na aa daa nima chee. 6 Jakob aanyunbun mu bi nima chee. Le Yesu aah chuun na, u bak a. Nima le u kal nnyunbun ngbaan aamɔgbeln pu. Nwiin nan bi kaasisik ni.

7 Le Samaria aapii ubaa dan u nan lu nnyun. Le Yesu bui u, “Pu mi nnyun m nyu.” 8 Waadidiliib na puun buen kitiŋ ponn ni bi ti daa tijikaar.

9 Le upii ngbaan bui u, “Aa ye Juu aanii la, m mu ye Samaria aapii la. Ba pu aa bui mi ke m tii si nnyun?” Juu yaab ni Samaria yaab aa kpaani tɔb chee, nima le cha u len kina.

10 Le Yesu bui u, “Aa yaa ba nyi Uwumbɔr aah tii binib pu na, ki yaa ba nyi unii u mee si nnyun na kan, aa ba ga bui u ke u tii si nnyun mu ye limɔfal aanyun na, le u ba ga tii si.”

11 Le upii ngbaan bui u, “Maaninkpel, saa kpa goomaa, nnyunbun ngbaan nyoo, aa ga kan limɔfal aanyun ngbaan la chee? 12 Tiyaaja Jakob, ni ujapɔtiib, ni waawakor nan nyu nnyunbun ngbaan ni la. Uma le nan tii timi nnyunbun ngbaan. Aa jer uma la aa?”

13 Le Yesu bui u, “Unii umɔk nyu nnyun mue na, nnyunyuu ga ki chuu u. 14 Unii umɔk nyun maah ga tii u nnyun mu na, nnyunyuu aan ki chuu u. Maah ga tii u nnyun mu na, mu ga li ye nnyunbun mu bu u ponn ni kaan foor na, mu ga tii u limɔfal li kaa kpa ndoon na.”

15 Le upii ngbaan bui u, “Maaninkpel, tii mi nnyun ngbaan aan nnyunyuu taa ki chuu mi, aan m taa ki dan do nan lu nnyun.”

16 Le Yesu bui u, “Li cha ki ti yin ni aachal, aan ki gir ni.”

17 Le u bui u, “Maa kpa chal.”

Le Yesu bui u, “Saah len ke saa kpa chal na, ni ye mbamɔn la. 18 Aa nan kpa chatiib biŋmu la. Saah bi uja u chee dandana na aachal aa ye u. Saah len pu na, aa len mbamɔn la.”

19 Le upii ngbaan bui u, “Maaninkpel, m bee ke aa ye Uwumbɔr aabɔnabr la. 20 Timi Samaria yaab aayaajatiib nan dooni Uwumbɔr lijool limina paab la, le nimi Juu yaab ma bui ke ni ŋan ke binib li dooni Uwumbɔr Jerusalem aatiŋ ni.”

21 Le Yesu bui u, “Upii, pakn maah ga len pu na, n‑yoonn choo, binib aan nan ki doon Tite Uwumbɔr lijool limina paab, ki mu aan ki doon u Jerusalem aatiŋ ni. 22 Nimi Samaria yaab dooni Uwumbɔr u naa nyi u na. Timi Juu yaab ma dooni Uwumbɔr u ti nyi u na la. Unii u ga gaa dulnyaa ni aanib lii na nyan ni Juu yaab aakaasisik ni la. 23 N‑yoonn choo, ki mu fuu ni a, le binib bi dooni Tite Uwumbɔr mbamɔm na ga li dooni u bisui ni, Waafuur Nyaan aapɔɔn pu. Uwumbɔr ban binib kina aaboln le bi li dooni u. 24 Uwumbɔr ye kifuurk la. Le binib bimɔk dooni u na li dooni u bisui ni, Waafuur Nyaan aapɔɔn pu.”

25 Le upii ngbaan bui u, “M nyi ke Masiya† u bi yin u ke Kristo na ga dan. U yaa fuu ni kan, u ga nan tuk timi tiwan mɔmɔk aah bi pu na.”

26 Le Yesu bui u, “Min u bi len aa chee na, m ye uma.”

27 Libuul ngbaan ni le waadidiliib fuu ni. Baah nan mui u ni upii bi len tɔb chee tibɔr na,‡ le ni gar bi pam; ubaa mu aa baa upii ngbaan, “Aa ban ba?” kaa baa Yesu mu, “Ba pu aa len u chee tibɔr?”

28 Le upii ngbaan di waanyunbuul siin, ki buen kitiŋ ni, ki ti bui binib ke, 29 “Dan nan lik man uja u tuk mi maah nan tun pu na mɔmɔk na. Uja ngbaan ga li ye Kristo u ga gaa timi lii na la aa?” 30 Le bi nyan kitiŋ ni ki cha u chee.

31 Upii ngbaan aah gir buen kitiŋ ni na, le Yesu aadidiliib nan bi gaŋni u ke, “Umɔmɔkr, ji tijikaar.”

32 Le u bui bi, “M kpa tijikaar ti naa nyi tibɔr na m ji.”

33 Waah len kina na le waadidiliib baa tɔb, “Ubaa le taanin joo ni tijikaar nan tii u uu?”

34 Le u bui bi, “Maajikaar le ye ke m ŋa Uwumbɔr u tun ni mi na aah gee pu na, ki tun waatuln doo. 35 Ni ŋakl liyataŋakl ke, ‘Ni gur iŋmal inaa le ni ŋeer lijikaacheel.’ Tɔ, m tuk nimi la, yaar lik man, tijikaar ŋeer licheel a. 36 Unii u chee na ga kan tipar, ki ga di binib koon Uwumbɔr aanaan ni, aan bi kan limɔfal li kaa kpa ndoon na. Nima le ga cha unii u bun na, ni unii u chee na mɔmɔk li kpa mpopiin. 37 Bi len ke ‘Ubaa bun, le uken chee,’ le ti gbii; 38 ba pu? m tun nimi, ni ti chee tijikaar ti naa tun taatuln na. Biken aatuln pu, le ni jin tinyoor.”

39 Le upii ngbaan tuk Samaria yaab bi bi kitiŋ ngbaan ni na ke Yesu tuk u waah nan tun pu na mɔmɔk, nima le cha bi ponn ni pam gaa Yesu ki kii. 40 Le bi dan u chee, ki gaŋ u ke u li bi bi chee. Le u ŋa bi chee iwiin ilee.

41 Le binib bi gaa u ki kii waaliin pu na wiir ki jer binib bi gaa u ki kii upii ngbaan aaliin pu na. 42 Le bi tuk upii ngbaan, “Ti gaa u ki kii la; naa ki ye saaliin pu le ti gaa u ki kii. Timi tibaa ŋun waah len pu na, ki bee ke u sil ye Kristo u ga gaa dulnyaa ni aanib lii na.”

Yesu aah cha uninkpel ubaa aabo pɔɔk pu na

43 Yesu aah bi bi chee iwiin ilee na, le u nyan nima ki buen Galilee aatiŋ ni. 44 Uma ubaa le len ke Uwumbɔr aabɔnabr ma kan, udo aatiŋ ni aanib aan nyuŋ u. 45 Waah ti fuu Galilee aatiŋ ni na le bi gaa u; ba pu? bi mu nan buen Jerusalem bi ti ji njim ngbaan, ki kan waah tun lijinjiir aatun ŋimɔk na, njim ngbaan yoonn.

46 Le u ki dan Galilee aatiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Kana, waah nan cha nnyun kpaln ndaan nin chee na. Le ubɔrkpaan aakpambalb ponn ni ubaa bi Kapenaum aatiŋ ni. Le ujapɔɔn bun. 47 Uninkpel ngbaan nan ŋun ke Yesu nyan ni Judea aatiŋ ni ki bi Galilee aatiŋ ni. Le u buen Yesu chee, le ki ti gaŋ u ke u dan udo, ki nan cha ujapɔɔn u ban u kpo na aaween sɔŋ. 48 Le Yesu bui u, “Ni yaa kaa kan lijinjiir aatun kan, naan gaa mi ki kii.”

49 Le uninkpel ngbaan bui u, “Ndindaan, dan mala. Aa yaa taan kan, aa ga nan mui maabo kpo a.”

50 Le Yesu bui u, “Li dii saasan. Aajapɔɔn kan limɔfal la.”

Le uja ngbaan pak Yesu aah len pu na, ki labr kun. 51 Waah paan ni nsan pu na le waatutum tooh ni u nsan ni ki nan bui u ke waabo na kan limɔfal a.

52 Le u baa bi, “Bayoonn ni sɔŋ?” Le bi bui u, “Fen na, nwiin aah kpar buyoonn na, le uwon sɔŋ.” 53 Le uja ngbaan mu bee ke n‑yoonn mu Yesu fe bui u ke ujapɔɔn kan limɔfal na le na. Kina pu le cha u ni waachiln ni aanib mɔmɔk gaa Yesu ki kii.

54 Nimina le nan ŋa lijinjiir aatuln leler le u tun waah nyan ni Judea aatiŋ ni ki bi Galilee ni na.

5

Yesu aah cha uja pɔɔk nnyunbun chee pu na

1 Nee aapuwɔb le Juu yaab aajim mubaa nan bi. Le Yesu buen Jerusalem. 2 Jerusalem ponn ni le nnyunbun mu waa na bi ipiih aabisamɔb chee. Juu yaab aaliin ponn ni bi yin nnyunbun ngbaan ke Betsata. Tinaamboln tiŋmu nan si gob nnyunbun ngbaan. 3 Le bibum wiir ki dɔ tinaamboln ngbaan ponn ni. Bi nan ye bijoom, ni biwɔb, ni binib bi aawon faan na, [ki dɔ kii buyoonn nnyun ga fii yeŋ na; 4 ba pu? nwiin nwiin le Uwumbɔr aatuun ubaa sunn ni ki nan koo nnyunbun ni, ki ti kur nnyun. Bundaln u yaa ti dan nan kur nnyun na kan, ubun u puen koo nnyun ni na kan, le u pɔɔk.] 5 Le uja ubaa bi nima ki bun ŋibin piitaa ni ŋiniin. 6 Le Yesu kan u, u dɔ nima, le ki bee ke u bun ni yunn. Le u baa u, “Aa ban aa pɔɔk aa?”

7 Le u bui u, “Ndindaan, nnyun yaa fii yeŋ kan, maa kpa unii u ga di mi koon nnyun ni na. M yaa ban m koo nnyun ni kan, le ubaa puen mi ki koo.”

8 Le Yesu bui u, “Fiin ki yoor saawandookaan ki li chuun.” 9 Libuul ngbaan ni le u pɔɔk, le ki yoor waawandookaan, ki bi chuun.

Liyaadaal ngbaan nan ye Juu yaab aakpaakool daal la. 10 Nima pu le Juu yaab bui uja u pɔɔk na, “Din ye likpaakool la. Saah yoor saawandookaan na, aa bii timi aakaal.”

11 Le u bui bi, “Uja u tii mi laafee na, uma le bui mi ke m yoor maawandookaan ki li chuun.”

12 Le bi baa u, “Ŋma ye u bui si ke aa yoor saawandookaan ki li joo chuun na?”

13 Le uja u pɔɔk na aa nyi unii u ye na; ni ba ye kinipaak ni la, le Yesu nyan nima ki buen.

14 Nee aapuwɔb le Yesu kan u Uwumbɔr Aadichal ni le ki bui u, “Lik, aa pɔɔk a. Aa taa ki tun titunwanbir aan ki taa ki kan falaa u jer saah kan u na.”

15 Le uja ngbaan buen ti tuk Juu yaab ke Yesu le ye uja u cha u pɔɔk na. 16 Nima pu le Juu yaab nan muk Yesu, ke ba ŋa u tii ubun laafee likpaakool daal. 17 Le Yesu bui bi, “Nte Uwumbɔr beenin tun lituln le ki nan saa dandana wee, le m mu bi tun.”

18 Waah len kina na, le Juu yaab moo ban bi ku u; ba pu? naa ye waah bii likpaakool daal aakoobil na baanja, u yin Uwumbɔr ke Ute. Waah yin u ke Ute na, u di ubaa ŋaŋ Uwumbɔr la.

Yesu aah kpa tininkpir pu na

19 Le Yesu bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, min Uwumbɔr Aajapɔɔn aa ŋmaa ŋa nibaa mbaa pu. Maah kan Nte Uwumbɔr aah ŋani pu na, le m ŋani; waah ŋani pu na, le min Ujapɔɔn mu ŋani kina; 20 ba pu? Nte Uwumbɔr gee mi Ujapɔɔn, ki mɔk mi waah tun pu na mɔmɔk. U ga mɔk mi lituln li jer limina na ke m tun, aan ni moo gar nimi. 21 Nte Uwumbɔr aah fikr binib bi kpo na nkun ni, ki tii bi limɔfal pu na, kina le min Ujapɔɔn mu tii maah lee bi na limɔfal. 22 Nte Uwumbɔr aa ji unii ubaa tibɔr, u cha min Ujapɔɔn le ji binib mɔmɔk aabɔr, 23 aan binib mɔmɔk nyuŋ min Ujapɔɔn ke baah nyuŋ Nte Uwumbɔr pu na. Unii umɔk kaa nyuŋ min Uwumbɔr Aajapɔɔn na, waa nyuŋ Uwumbɔr u tun ni mi na le na.

24 “M tuk nimi mbamɔn la, unii umɔk ŋun maaliin ki gaa Uwumbɔr u tun ni mi na ki kii na, u kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na. Uwumbɔr aan ji u tibɔr. U nyan nkun ni, ki kan limɔfal a. 25 M tuk nimi mbamɔn la, n‑yoonn choo, ki mu fuu ni a, le binib bi kpo na ga ŋun min Uwumbɔr Aajapɔɔn aaneel pu, le bi ŋun na ga kan limɔfal. 26 Nte Uwumbɔr ye Umɔfadaan la, le ki ŋa min Ujapɔɔn mu Umɔfadaan, 27 ki tii mi mpɔɔn ke m ji binib tibɔr; ba pu? m ye Unibɔn Aabo la. 28 Ni taa cha nimina gar nimi man. N‑yoonn choo, le binib bimɔk bi ŋikaakul ni na ga ŋun maaneel pu, 29 ki nyan ni. Binib bi nan tun lituln li ŋan dulnyaa wee ni na ga fikr ki kan limɔfal li kaa kpa ndoon na. Binib bi nan tun lituln li kaa ŋan na ga fikr ki kan ntafadaan.”

Tiwan ni mɔk ke Yesu sil nyan ni Uwumbɔr chee na

30 “Maa ŋmaa ŋa nibaa mbaa pu. M ji binib tibɔr, Uwumbɔr aah tuk mi pu na la. Maah ji bi tibɔr pu na, ni ŋan; ba pu? maa ban maageehn, m ban Uwumbɔr u tun ni mi na aageehn la.

31 “M yaa tuk nimi maah ye pu na kan, ni ga len ke taa gbii. 32 Ubaa mu bi ki len maah ye pu na. Uma le ye Uwumbɔr. M nyi ke waah len pu na, ti gbii. 33 Ni nan tun binib Jɔnn chee. U mu nan tuk nimi maah ye pu na, ki tuk nimi mbamɔn. 34 Naa ye ke m ban unibɔn aaseeraa la. M ban ke ni ŋmar, nima le cha m teer nimi Jɔnn aah len pu na. 35 Jɔnn nan bi ke karyaa u gaal mmii ki wiin na la. Ni nan gee ke ni li bi waawiihn ni, ni yunn siib, ki nan kpa mpopiin. 36 Jɔnn nan tuk nimi maah ye pu na. Tiwan nibaa mu bi ki ji seeraa ki tii mi, ki jer Jɔnn aaseeraa. Nte Uwumbɔr tii mi lituln ke m tun li ki doo. Lima le m tun. Lituln ngbaan le ji seeraa ki tii mi ke Nte Uwumbɔr tun ni mi dulnyaa wee ni. 37 Nte Uwumbɔr u tun ni mi na, uma ubaa le ji seeraa ki tii mi. Naa kee ŋun waaneel, ki mu aa kee kan unimbil wɔb. 38 Waaliin aa bi nisui ni; u tun ni mi ni chee, le naa pak maah len pu na; nima le mɔk ke waaliin aa bi nisui ni. 39 Ni karni Uwumbɔr Aagbaŋ ke ni bee kaah len pu na; ba pu? ni dak ke ni ga kan limɔfal li kaa kpa ndoon na ki ponn ni. Kigbaŋ ngbaan len maabɔr le na. 40 Le naa kii ke ni dan m chee, aan ki kan limɔfal.

41 “U nyuŋni mi na aa ye unibɔn. 42 M nyi nimi ke naa gee Uwumbɔr. 43 M dan ni chee Nte Uwumbɔr aayimbil pu, le naa gaa mi. Ubaa mu yaa dan ni chee uma ubaa aayimbil pu kan, ni ga gaa uma. 44 Ni nyuŋni tɔb la, kaa ban ke Uwumbɔr, u ye Uwumbɔr baan na, li nyuŋni nimi. Ni ga ŋa kinye aan ki gaa mi ki kii? 45 Ni taa dak ke m ga bii nimi Nte Uwumbɔr chee. Ubaa le bi ki ga bii nimi. Uma le ye Moses. Ni mak ke ni ga ŋmar waamɔbon pu. 46 Tɔ, ni yaa ba pak waamɔbon kan, ni ba ga pak m mu aaliin; ba pu? maabɔr le u ŋmee. 47 Ni yaa kaa pak waah ŋmee pu na kan, ni ga ŋa kinye ki pak maah len pu na?”

6

Yesu aah kpiin binib ŋichur ŋiŋmu pu na

(Matiu 14.13-21; Mak 6.30-44; Luk 9.10-17)

1 Yesu aah len kina ki ti doo na, le u puur Galilee Aanyusakpem. Bi yin mu ke Galilee, le ki ki yin mu ke Tiberias. 2 Kinipaak nan dii u. Bi kan waah tun lijinjiir aatun ki tii bibum laafee pu na, nima le cha bi dii u. 3 Le u jon lijool paab, le u ni waadidiliib kal kitiŋ nima. 4 Ni nan gur siib Juu yaab ji njim mu bi yin mu ke Lakr‑jer aajim na.* 5 Le Yesu yaar lik, le ki kan kinipaak choo u chee. Le u baa Filip, “Ti ga daa tijikaar la chee aan binib ngbaan ji?” 6 Uma ubaa nyi waah ga ŋa pu na, le ki baa Filip kina ke u lik ke u ga len kinye.

7 Le Filip bui u, “Ti yaa di iwiin ikui ilee aapal daa tijikaar kan, taan fuu bi mɔmɔk kan siisii ki ji.”

8 Le waadidiliib ponn ni ubaa, bi yin u ke Andru aan u ye Simonn Piita aanaal na, bui u ke, 9 “Unachipɔnbo ubaa bi do ki joo ŋiboroboro kpin ŋiŋmu ni njanbim mulee; binib ngbaan mu aah wiir pu na, nimina ga ŋa bi ba?”

10 Le Yesu bui bi, “Cha binib ngbaan kal kitiŋ.” Timosɔnn nan wiir nima chee. Le bi kal kitiŋ. Bijab ga nan li fuu ŋichur ŋiŋmu. 11 U nan yoor ŋiboroboro kpin ŋiŋmu ngbaan, le ki doon Uwumbɔr, ki geei geei ki tii binib bi ka kitiŋ na, le ki geei geei njanbim mulee na mu, ki tii bi, bimɔk aah ban pu na. 12 Le bi mɔmɔk ŋman ki ti bab. Baah ŋman ki ti bab na, le u bui waadidiliib, “Kuun ni baah ŋman gur ni na man, nibaa taa bii.” 13 Baah ŋman ŋiboroboro kpin ŋiŋmu ki ti bab ki gur ni na, bi nan kuun ni gbiin tibɔɔkur kipiik ni tilee la.

14 Binib ngbaan aah kan Yesu aah tun lijinjiir aatuln ngbaan pu na, le bi bui ke, “Uja wee sil ye Uwumbɔr aabɔnabr u bi nan len ke u ga dan dulnyaa wee ni na la.” 15 Yesu nan bee ke bi ban bi chuu u mpɔɔn ki di ŋa baabɔr. Nima pu le u nyan bi chee, ki ki buen lijool ngbaan paab ubaa.

Yesu aah chuun nnyun pu pu na

(Matiu 14.22-33; Mak 6.45-52)

16 Kijook aah joor na, le waadidiliib buen nnyusakpem ni, 17 ki ti koo buŋɔb ni, ki cha nnyusakpem aadapuul, Kapenaum aatiŋ ni. Waa nan kee fuu bi chee, le ni mue. 18 Le libuln daar ki pɔɔ sakpen, le tinyunkpenn feeni. 19 Baah ŋaal buŋɔb ki pii mal bitaa, bee binaa na, le bi kan u chuun nnyun pu ki choo, ki duun ni baaŋɔb chee. Le ijawaan chuu bi. 20 Le u bui bi, “Min ye. Taa san ijawaan man.” 21 Waah len kina na, le bi nan kpa mpopiin ki yoor u ŋa buŋɔb na ni. Libuul ngbaan ni le bi fuu baah cha kitiŋ ki ni na.

Kinipaak ngbaan aah ban Yesu pu na

22 Ki woln kitaak le kinipaak ki gur nnyusakpem aadapuul na kan ke buŋɔb bubaa aa ki bi bi chee nima, ki nyi ke buŋɔb bubaa baanja le fe bi nima, ki nyi ke Yesu aa fe koo buŋɔb ngbaan ni, waadidiliib chee, bi fe buen bibaa la. 23 Le iŋɔi nyan ni Tiberias aatiŋ ni, ki duun ni nin chee Yesu fe doon Uwumbɔr ki tii bi tijikaar bi ji na. 24 Kinipaak ngbaan kan ke Yesu ni waadidiliib aa ki bi. Nima pu le bi koo iŋɔi ni, ki cha nnyusakpem aadapuul, Kapenaum aatiŋ ni, bi ti ban Yesu.

Yesu le ye limɔfal aajikaar

25 Le bi ti kan u nnyusakpem aadapuul, le ki baa u ke, “Umɔmɔkr, aa fuu ni do bayoonn?”

26 Le u bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, naah fe jin tijikaar bab na, nima le ni ban mi, naa ye ke ni bee lijinjiir aatun ngbaan aatataa la. 27 Ni taa cha ninimbil li man tijikaar ti ga bii na pu. Ninimbil li man tijikaar ti ga tii nimi limɔfal li kaa kpa ndoon na pu. Min Unibɔn Aabo le ga tii nimi tijikaar ngbaan; ba pu? min Unibɔn Aabo le Nte Uwumbɔr mɔk ke m ye Waanii.”

28 Le bi baa u, “Ti ga ŋa kinye aan ki tun Uwumbɔr aatuln waah ban pu na?”

29 Le Yesu bui bi, “Ni gaa mi, u Uwumbɔr tun ni na, ki kii man. Uwumbɔr aatuln le na.”

30 Le bi baa u, “Aa ga tun lijinjiir aatuln bayaar, aan ti kan ki pak saah len pu na? Aa ga tun bayaar? 31 Tiyaajatiib nan ji tijikaar ti bi yin ti ke mana na, nteersakpiin ni; ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, ‘U tii bi tijikaar ti nyan ni paacham na ke bi ji.’ ”†

32 Le Yesu bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, naa ye Moses le nan tii bi tijikaar ti nyan ni paacham na. Nte Uwumbɔr le tii nimi tijikaar bamɔnn ti nyan ni paacham na. 33 Tijikaar ti Uwumbɔr tii nimi na le ye tijikaar ti nyan ni paacham ki tii dulnyaa ni aanib limɔfal li kaa kpa ndoon na.”

34 Le bi bui u, “Tidindaan, li tii timi tijikaar ngbaan n‑yoonn mɔmɔk.”

35 Le u bui bi, “Min le ye limɔfal aajikaar. Unii umɔk dan m chee na kan, nkon aan ki chuu u. Unii umɔk gaa mi ki kii na, nnyunyuu aan ki chuu u. 36 M nan tuk nimi ke ni kan mi, ki mu aa gaa mi ki kii. 37 Binib bimɔk Uwumbɔr di bi tii mi na, bi ga dan m chee. Unii umɔk dan m chee na, maan yii u, m ga gaa u. 38 M nyan ni paacham ke m nan ŋa Uwumbɔr u tun ni mi na aageehn la. Maa dan m nan ŋa mbaa aageehn. 39 Uwumbɔr aah tii mi binib bimɔk na, u ban ke m taa cha bi ponn ni ubaa wɔŋ. U ban ke m fikr bi mɔmɔk nkun ni, kookoo aataadaal. Waageehn le na. 40 U ban ke unii umɔk bee ke m ye Ujapɔɔn, ki gaa mi ki kii na, u li kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na. Le m ga fikr u nkun ni, kookoo aataadaal. Nte Uwumbɔr aageehn le na.”

41 Le Juu yaab ŋul u pu, ke ba ŋa u bui ke u ye tijikaar ti nyan ni paacham na. 42 Le bi baa tɔb ke, “Uja wee aa ye Josef aajapɔɔn Yesu uu? Ti nyi ute ni una. Ba ŋa u len ke u nyan ni paacham?”

43 Le Yesu bui bi, “Ni taa ŋulni tɔb chee man. 44 Unii ubaa aan ŋmaa dan m chee see Nte Uwumbɔr u tun ni mi na daa foor ni u m chee. Unii umɔk dan m chee na le m ga fikr u nkun ni, kookoo aataadaal. 45 Uwumbɔr aabɔnabtiib nan ŋmee ke Uwumbɔr ga mɔk bi mɔmɔk waasan.‡ Unii umɔk ŋun Nte Uwumbɔr aah len pu na, ki bae waakaal na, u ga dan m chee. 46 Ubaa aa kee kan Nte Uwumbɔr. Min u nyan ni u chee na baanja le kan u. 47 M tuk nimi mbamɔn la, unii umɔk gaa mi ki kii na kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na. 48 Min le ye limɔfal aajikaar. 49 Niyaajatiib bi nan jin mana ngbaan nteersakpiin ni na, bi kpo a. 50 Unii umɔk ji tijikaar ti nyan ni paacham na aan kpo. 51 Min le ye tijikaar ti nyan ni paacham ki tii binib limɔfal na. Unii yaa ji tijikaar ngbaan kan, u ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Tijikaar ti m ga tii u na, tima le ye maawon. M ga di maawon tii dulnyaa ni aanib, aan bi kan limɔfal.”

52 Waah len kina na, le Juu yaab kpak tɔb kinikpakpak, “Uja ngbaan ga ŋa kinye ki tii timi waawon, aan ti ji?”

53 Le u bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, ni yaa kaa ji min Unibɔn Aabo aawon, kaa nyu maasin kan, naa kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na. 54 Unii umɔk ji maawon ki nyu maasin na, u kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na, le m ga nan fikr u nkun ni, kookoo aataadaal. 55 Maawon ye tijikaar bamɔnn la. Maasin ye tiwanyukaan bamɔnn la. 56 Unii umɔk ji maawon ki nyu maasin na, u bi m ni, le m mu bi u ni. 57 Nte Uwumbɔr u ye limɔfal daan ki tun ni mi na, u pu le m kpa limɔfal. Unii umɔk ji mi na, m pu le u mu ga li kpa limɔfal. 58 Timina le ye tijikaar ti nyan ni paacham na. Unii umɔk ji ti na ga li bi, ki nan saa n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Tijikaar timina aa bi ke tijikaar ti niyaajatiib nan jin ti na; tijikaar ngbaan aa nan tii bi limɔfal li kaa kpa ndoon na.”

59 Yesu nan bi mmeen aadiik ni, Kapenaum aatiŋ ni, le ki len kina.

Limɔfal li kaa kpa ndoon na aabɔr

60 Binib bi dii u na aah ŋun kina na, le bi ponn ni pam bui ke, “Ti ye tibɔr ti pɔɔ na la. Ubaa aa ŋmaa pel ti.”

61 Le u bee usui ni ke bi ŋulni tibɔr ngbaan pu, le ki baa bi, “Timina le kiir nimi maasan ni ii? 62 Ni yaa ti kan min Unibɔn Aabo gir buen paacham maah nan bi nin chee na kan, ni ga len kinye? 63 Uwumbɔr Aafuur Nyaan le tii binib limɔfal. Tiwon aa kpa tinyoor tibaa. Tibɔr ti m len ni chee na le tii nimi Nfuur Nyaan ni limɔfal. 64 Ni ponn ni bibaa mu aa gaa mi ki kii.” Yesu aah nan piin waatuln buyoonn na, u nan nyi binib bi kaa gaa u ki kii na, ki nyi udaan u ga nan di u kooh waadim pu na. 65 Le u ki bui bi, “Nima le cha m tuk nimi ke ubaa aa ŋmaa dan m chee, see Nte Uwumbɔr cha u dan.”

66 Nee aapuwɔb le binib bi dii u na ponn ni pam gir puwɔb kaa ki dii u. 67 Le u baa waadidiliib kipiik ni bilee na, “Ni mu ga buen cha mi ii?”

68 Le Simonn Piita bui u, “Ndindaan, ti ga buen ŋma chee? Sin le kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na aaliin. 69 Ti pak saah len pu na, ki bee ke aa ye Uwumbɔr Aanii u ye Chain na la.”

70 Le u bui bi, “M nyan nimi binib kipiik ni bilee, le ni ponn ni ubaa ye kinimbɔŋ aanii.” 71 U len Judas u ye Simonn Iskariot aajapɔɔn na aabɔr la; uma Judas mu nan ye waadidiliib kipiik ni bilee na ponn ni ubaa, u ga nan di Yesu kooh waadim pu na.

7

Yesu ni unaatiib aah len tɔb chee tibɔr pu na

1 Nee aapuwɔb le Yesu bɔ dii Galilee aatingbaan ni. Waa gee u bɔ dii Judea aatingbaan ni; ba pu? Juu yaab bi bi nima na ban ke bi ku u la. 2 Ni nan gur siib, Juu yaab ji njim mu bi yin mu ke Tikakar Aajim na.* 3 Le unaatiib bui u, “Siir do, ki li cha Judea aatiŋ ni, aan binib bi dii si na mu ti kan saah tun lijinjiir aatun pu na. 4 Unii u ban u li kpa liyimbil na, waan bɔr waah tun pu na. Aa yaa tun lijinjiir aatun kan, cha binib mɔmɔk kan saah tun pu na.” 5 Unaatiib mu aa nan gaa u ki kii.

6 Le u bui bi, “Maayoonn aa kee fuu. Nimi aayoonn bi n‑yoonn mɔmɔk la. 7 Dulnyaa aanib aa ŋmaa li nan nimi. Bi nan mi la; ba pu? m tuk bi ke baatuln aa ŋan. 8 Ni li cha ti ji njim ngbaan. Maan kee buen; maayoonn aa kee fuu.” 9 U nan len bi chee kina, ki gaar Galilee aatiŋ ni.

Yesu aah jin njim ngbaan pu na

10 Unaatiib aah buen bi ti ji njim ngbaan na, le u mu paan. Waa dii nsan binib aanimbil ni, ubaa aa nyi ubɔr. 11 Le Juu yaab aaninkpiib ban u binib bi ji njim na ponn ni, ki baa ke u bi la.

12 Le kinipaak na looni len waabɔr tɔb chee. Bibaa len ke u ye unibamɔnn la. Biken len ke waa ye, u ŋmanni binib la. 13 Ubaa mu aa len waabɔr lipaal; bi san Juu yaab aaninkpiib ijawaan la.

14 Njim ngbaan aakpaakool aakaasisik ni le Yesu koo Uwumbɔr Aadichal ni, le ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr. 15 Le ni gar Juu yaab aaninkpiib, ke uja ngbaan aa bae mbaem; u ŋa kinye ki nyi kigbaŋ?

16 Le u bui bi, “Maah mɔk binib na, naa ye min mbaa aamɔkm, ni ye Uwumbɔr u tun ni mi na aamɔkm la. 17 Unii ubaa yaa ban ke u ŋa Uwumbɔr aageehn kan, u ga bee ke maah mɔk binib pu na, ni ye Uwumbɔr aamɔkm la, naa ye min mbaa aamɔkm. 18 Unii u len ubaa pu na, u ban ke binib nyuŋ u la. Unii u ban ke binib nyuŋ unii u tun ni u na, uma le ye mbamɔndaan, kaa ŋmanni binib. 19 Moses nan tii nimi nkaal. Ni ponn ni ubaa aa dii nkaal ngbaan. Ba ŋa ni ban ni ku mi?”

20 Le kinipaak ngbaan bui u, “Aa kpa kinimbɔŋ la. Ŋma ban u ku si?”

21 Le u bui bi, “Maah tun lijinjiir aatuln libaa likpaakool daal na, le ni gar ni mɔmɔk. 22 Moses nan tii nimi nkaal ke ni li geei ŋichakpan. Tɔ, naa ye Moses le puen tii nimi nkaal ngbaan, niyaajatiib le nan puen tii nimi. Likpaakool daal, ubo u ŋeer ni gii uchakpaln na kan, ni geei la. 23 Ni geei ubo aachakpaln likpaakool daal ke ni taa bii Moses aakaal. Le maah cha ubun aawon mɔmɔk pɔɔk likpaakool daal na, ni gee liŋuul m pu uu? 24 Ni taa bii unii, kaa nyi tibɔr ti bi usui ni na. Puen bee tiwan ni bi usui ni na, aan ki nin len waabɔr mbamɔm.”

Baah len Yesu aabɔr tɔb chee pu na

25 Yesu aah len kina na, le Jerusalem yaab bibaa baa ke, “Uja wee le bi ban bi ku u na aa? 26 Lik waah len binib aanimbil ni pu na, le ubaa aa len tibaa. Ni ye ke timi aaninkpiib sil nyi ke u ye Kristo u ga gaa timi lii na aa? 27 Kristo na yaa fuu ni kan, ubaa aan bee waah nyan nin chee na. Uja wee ma kan, ti mɔmɔk nyi waah nyan nin chee na.”

28 Yesu nan bi Uwumbɔr Aadichal ni, ki bi tuk binib waaliin, le ki len mpɔɔn pu, “Ni sil nyi mi ii? Ni nyi maah nyan nin chee na aa? Maa dan mbaa pu. U tun ni mi na ye mbamɔndaan la. Le naa nyi u. 29 Min le nyi u; uma le tun ni mi. M nyan ni u chee la.”

30 Waah len kina na, le bi ban bi chuu u. Ubaa mu aa ŋa u nibaa; ba pu? waayoonn aa nan kee fuu. 31 Kinipaak ngbaan ponn ni binib pam le gaa u ki kii, le ki bui ke, “Kristo yaa fuu ni kan, waan tun lijinjiir aatun ki jer uja ngbaan aah tun pu na.”

Baah ban ke bi chuu Yesu pu na

32 Farisii yaab nan ŋun kinipaak ngbaan looni len Yesu aabɔr kina. Le bi ni Uwumbɔr aatotoorninkpiib tun baatutum ke bi ti chuu ni u. 33 U nan bui kinipaak ngbaan, “M ga li bi ni chee ni yunn siib, le ki nin gir buen u tun ni mi na chee. 34 Ni ga nan ban mi, kaan kan mi. Maah ga ti li bi nin chee na, naan ŋmaa buen nima chee.”

35 Juu yaab nan baa tɔb ke, “Uja ngbaan ga buen la chee, aan taan kan u? U ga buen Juu yaab aah yaa nin chee Griik yaab aatingbaan ni na, ki ti tuk Griik yaab Uwumbɔr aabɔr aa? 36 U len ke ti ga ban u, kaan kan u, kaan ŋmaa buen waah ga li bi nin chee na. Waah len pu na aatataa ye kinye?”

Limɔfal aanyun aabɔr

37 Bundaln njim ga doo na, liyaadaal le nan ye njim sakpem. Liyaadaal ngbaan le Yesu sil ki len mpɔɔn pu, “Nnyunyuu yaa chuu u na kan, udaan dan m chee ki nan nyu. 38 Uwumbɔr Aagbaŋ len ke, ‘Unii umɔk gaa mi ki kii na, limɔfal aanyun ga puu nyan ni usui ni.’ ” 39 Waah len pu na aatataa le ye ke binib bi gaa u ki kii na, bi ga gaa Uwumbɔr Aafuur Nyaan. N‑yoonn ngbaan Uwumbɔr aa nan kee tii binib Waafuur Nyaan; ba pu? waa nan kee yoor Yesu paacham.

Kinipaak ngbaan aah len Yesu aabɔr tɔb chee pu na

40 Kinipaak ngbaan aah ŋun Yesu aah len pu na, le bibaa bui ke, “Uja ngbaan sil ye Uwumbɔr Aabɔnabr na la.”

41 Bibaa mu bui ke u ye Kristo u ga gaa binib lii na la.

Biken mu bui ke, “Waa ye, ke Kristo aan nyan ni Galilee aatiŋ ni. 42 Uwumbɔr Aagbaŋ len ke u ga li ye tiyaaja David aayaabil, ki ga nyan ni Betlehem aatiŋ ni, kitiŋ ki ye David do na.” 43 Kinipaak ngbaan mɔk aamɔi nan bi ibaabaa la le Yesu aabɔr pu. 44 Bibaa mu nan ban bi chuu u mpɔɔn. Ubaa mu aa ŋa u nibaa.

Juu yaab aaninkpiib aah kaa gaa Yesu ki kii pu na

45 Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Farisii yaab aah tun bitutum ke bi ti chuu ni Yesu na, le bitutum ngbaan gir ni bi chee. Le bi baa bi, “Ba ŋa naa chuu ni u?”

46 Le bi bui bi, “Unii ubaa aa kee len ke waah len pu na.”

47 Le Farisii yaab na baa bi, “U ŋmann ni mu la aa? 48 Timi Farisii yaab ni nimi aaninkpiib ponn ni ubaa gaa u ki kii ii? 49 Kinipaak bi kaa nyi Uwumbɔr aakaal na ma kan, tibɔbir bi bi pu la.”

50 Nikodemus u nan buen Yesu chee kinyeek na, u mu nan ye Farisii yaab ponn ni ubaa, le ki baa bi, 51 “Timi aakaal aah dii pu na, ti ga ŋmaa bii unii kaa puen jin u tibɔr ki bee waah tun pu na aa?”

52 Le Farisii yaab na baa u, “Aa mu nyan ni Galilee aatiŋ ni la aa? Aa yaa karn Uwumbɔr Aagbaŋ ni kan, aa ga bee ke Uwumbɔr aabɔnabr ubaa aa nyan ni nima.”

[ 53 Le bi mɔmɔk kun.

8

Upii u ŋa kidagook na

1 Yesu nan buen lijool libaa paab, bi yin li ke Olif aasui aajool. 2 Le ki woln kitaak kichakpinaanyeek ni, le u gir buen Uwumbɔr Aadichal ni. Le kinipaak kuun u chee, le u kal ki tuk bi Uwumbɔr aabɔr. 3 Le Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ni Farisii yaab joo ni upii u bi pii u, u bi ŋani kidagook na, le ki di u siin kinipaak ngbaan aanimbiin ni, 4 ki bui Yesu, “Umɔmɔkr, upii wee bi ŋani kidagook, le bi pii u. 5 Moses aakaal len ke unii yaa ŋa kina kan, bi yur u ŋitakpal ki ku u, tɔ, aa len waabɔr kinye?” 6 Baah baa Yesu kina na, bi nan bi tɔŋni u ke bi kan waataani aan ki galn u. Le u boon ki joo uŋanbil ŋmee kitiŋ.

7 Bi nan beenin baa u, le u yaar ki bui bi, “Ni ponn ni u kaa kpa taani na kan, u puen mee upii wee litakpal,” 8 ki ki boon ki joo uŋanbil ki ŋmee kitiŋ. 9 Baah ŋun u len kina na, le bi mɔmɔk bolni ubaabaa; [ba pu? baalandak galn bi]. U ye uninkpel na puen boln siir, le bi mɔmɔk bolni ubaabaa, ki ti cha upii ngbaan si Yesu aanimbiin ni. 10 Le Yesu yaar ki baa u, “Upii, bi bi la chee? Ubaa aa galn si ii?”

11 Le u bui u, “Ndindaan, ubaa aa galn mi.”

Le Yesu bui u, “M mu aan galn si. Li cha, ki taa ki tun titunwanbir.”]

Yesu le ye dulnyaa ni aawiihn

12 Yesu nan ki len kinipaak ngbaan chee ki bui bi, “Min le ye dulnyaa ni aawiihn ki wolni binib aanimbil. Unii umɔk dii mi na aan li bi mbɔmbɔɔn ni. U ga li kpa limɔfal, ki ga li bi nwiihn ni.”

13 Waah len kina na, le Farisii yaab bui u, “Aa ji seeraa ki tii aabaa la. Saaseeraa aa ye mbamɔn.”

14 Le u bui bi, “M yaa ji seeraa ki tii mbaa kan, maaseeraa ye mbamɔn; ba pu? m nyi maah nyan ni nin chee na, ki nyi maah cha nin chee na mu. Nimi le aa nyi maah nyan ni nin chee na, kaa nyi maah cha nin chee na mu. 15 Ni len maabɔr binibɔm aah len tibɔr pu na la. Maa len unii ubaa aabɔr. 16 M yaa len binib aabɔr kan, m len mbamɔn la; ba pu? naa ye min baanja le len baabɔr, m ni Uwumbɔr u tun ni mi na le len. 17 Nimi aakaal ponn ni, ni ŋmee ke binib bilee yaa ji seeraa ki len tibɔbaan kan, baaseeraa ye mbamɔn la. 18 M ji seeraa ki tii mbaa la. Nte u tun ni mi na mu ji seeraa ki tii mi.”

19 Le bi baa u, “Aate bi la?”

Le u bui bi, “Naa nyi mi, kaa nyi Nte mu. Ni yaa ba nyi mi kan, ni ba ga li nyi Nte mu.”

20 Waah len kina na, u nan bi Uwumbɔr Aadichal ni, baah tii Uwumbɔr ŋimombil nin chee na. Le ubaa aa chuu u; ba pu? waayoonn aa kee fuu.

Yesu aah sur Juu yaab pu na

21 Le u ki tuk bi, “M ga buen nibaa chee. Ni ga ban mi, kaan kan mi, ki ga nan kpo; le Uwumbɔr aan di cha pinn nimi. Maah cha nin chee na, naan ŋmaa buen nima chee.”

22 Le Juu yaab baa tɔb, “U ga ku ubaa la aa? U len ke waah cha nin chee na, taan ŋmaa buen nima chee.”

23 Le u bui bi, “Ni nyan ni taab, le m ma nyan ni paacham. Ni ye kitiŋ pu yaab la. Maa ye kitiŋ pu yoo. 24 Nima le cha m tuk nimi ke ni ga kpo, le Uwumbɔr aan di cha pinn nimi; ba pu? ni yaa kaa gaa mi ki kii ke m ye maah tuk nimi pu na kan, ni ga kpo, le Uwumbɔr aan di cha pinn nimi.”

25 Le bi baa u, “Aa ye ŋma?”

Le u bui bi, “Maah tuk nimi n‑yoonn mɔmɔk pu na, m ye kina la. 26 M ga ŋmaa len tibɔr sakpenn ti ga bii nimi na. U tun ni mi na ye ubamɔndaan la. Le m ŋun waah len pu na, ki tuk dulnyaa ni aanib.”

27 Yesu aah len kina na, baa bee ke u len Ute Uwumbɔr aabɔr la. 28 Nima pu le u bui bi, “Ni yaa nan yoor min Unibɔn Aabo kitiŋ paacham kan, ni ga bee ke m ye maah ye u na. Ni ga bee ke maa tun nibaa mbaa pu. M len Nte Uwumbɔr aah tuk mi pu na la. 29 U tun ni mi na bi m chee la. Waa cha m bi mbaa; ba pu? n‑yoonn mɔmɔk m tun lituln li piir usui na la.”

30 Yesu aah len kina na, le binib pam gaa u ki kii.

Titunwanbir aah chuu binib tinaagbiir pu na

31 Le u tuk Juu yaab bi gaa u ki kii na, “Ni yaa beenin joo maamɔbon kan, ni sil ye maadidiliib la. 32 Le ni ga li beer tibɔbamɔnn. Tibɔbamɔnn tee le ga nya nimi tinaagbiir ni.”

33 Le bi bui u, “Ti ye Abraham aayaabitiib la. Ubaa aa kee chuu timi tinaagbiir. Ba ŋa aa bui ke ti ga nya tinaagbiir ni?”

34 Le u bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, unii umɔk tun titunwanbir na kan, u ye titunwanbir aanaagbiija la. 35 Unaagbiija aan li bi udindaan do n‑yoonn mɔmɔk. Udindaan aajapɔɔn ma ga li bi n‑yoonn mɔmɔk. 36 Nima pu na, min Uwumbɔr Aajapɔɔn yaa nyan nimi tinaagbiir ni kan, ni ga sil nya tinaagbiir ni. 37 M nyi ke ni ye Abraham aayaabitiib, le ki tee ban ni ku mi. Ni yii maaliin la. Nima le cha ni ban ni ku mi. 38 M tuk nimi maah kan Nte Uwumbɔr chee pu na la. Ni mu ŋani naah ŋun nite chee pu na la.”

39 Le bi bui u, “Tite le ye Abraham.”

Le u bui bi, “Ni yaa ba ye Abraham aabibamɔm kan, ni ba ga tun waah nan tun pu na. 40 M ŋun tibɔbamɔnn Uwumbɔr chee, le ki tuk nimi. Le ni ban ni ku mi. Abraham aa nan ŋani kina. 41 Ni ŋani ke nite aah ŋani pu na la.”

Le bi bui u, “Taa ye mbɔnbim. Tite ye ubaa la. Uma le ye Uwumbɔr.”

42 Le u bui bi, “Nite yaa ba sil ye Uwumbɔr kan, ni ba ga li gee mi; ba pu? m nyan ni u chee le ki dan do. Maa dan mbaa pu. Uma le tun ni mi. 43 Ba ŋa naa bee maah len pu na aatataa? Ni ye ke naa gee ke ni ŋun maaliin la. 44 Kinimbɔŋ aabim le ye nimi, kima le ye nite. Le ni ban ni li ŋani kaah gee pu na. Dulnyaa aah nan piin buyoonn ki nan saa dandana na, ki ye unikur la. Kaa len ibamɔn. Mbamɔn aa bi ki ni. Ki yaa len inyamɔn kan, ki len tibɔr ti bi ki ni na la. Ki ye unyamɔndaan la. Kima le naan inyamɔn. 45 M ma len ibamɔn la. Nima le cha naa pak maaliin. 46 Ni ponn ni, ŋma ga ŋmaa mɔk maatunwanbir? M len ibamɔn la. Ba ŋa naa pak maah len pu na? 47 Unii umɔk ye Uwumbɔr yoo na kan, uma le ŋun waaliin. Nimi le aa ŋun waaliin. Ba pu? Naa ye waanib. Nima le cha naa ŋun waaliin.”

Unii umɔk kii Yesu aabɔr na aan kpo

48 Le bi bui u, “Taah len ke aa ye Samaria aatiŋ aanii ki kpa kinimbɔŋ na, ti len mbamɔn la.”

49 Le u bui bi, “Maa kpa kinimbɔŋ. M nyuŋ Nte Uwumbɔr la. Le ni sii mi. 50 Min le aa nyuŋni mbaa; Uwumbɔr le nyuŋni mi. Uma le ga ji binib tibɔr. 51 M tuk nimi mbamɔn la, unii yaa joo maaliin kan, waan kpo.”

52 Le bi bui u, “Dandana wee ti bee ke aa kpa kinimbɔŋ la. Tiyaaja Abraham nan kpo. Uwumbɔr aabɔnabtiib mu nan kpo, le aa len ke unii yaa joo saaliin kan, waan kpo. 53 Aa jer tiyaaja Abraham la aa? U nan kpo. Uwumbɔr aabɔnabtiib mu nan kpo. Aa len ke aa ye ŋma?”

54 Le u bui bi, “M yaa nyuŋni mbaa kan, ni ye fam la; Nte le nyuŋni mi. Uma le ni len ke u ye nimi Aawumbɔr. 55 Le naa nyi u. Min le nyi u. M yaa len ke maa nyi u kan, m ga li ye unyamɔndaan la, ke naah ye binyamɔndam pu na. M sil nyi u, ki joo waaliin. 56 Niyaaja Abraham nan mɔɔni; ba pu? u ga nan kan buyoonn m ga dan na. Waah sil kan n‑yoonn mue na, nima le u nan kpa mpopiin.”

57 Le bi baa u, “Saa ye ŋibin piiŋmu aanii, ki bui ke aa nyi Abraham aa?”

58 Le u bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, baah kaa nan kee ma Abraham buyoonn na, m nan bi.”

59 Le bi yoor ŋitakpal bi ti mae u. Le u miln ki nyan Uwumbɔr Aadichal ni.

9

Yesu aah likr ujoon aanimbil pu na

1 Waah chuun cha na, le u kan ujoon ubaa. Baah ma u na, u nan ye ujoon la. 2 Le Yesu aadidiliib baa u, “Umɔmɔkr, uja ngbaan le tun titunwanbir, aan ute ni una le tun, aan bi ma u ujoon.”

3 Le Yesu bui bi, “Naa ye uja ngbaan aatunwanbir pu, ki mu aa ye ute, bee una aatunwanbir pu. U ye ujoon aan binib kan Uwumbɔr aah ga tun lijinjiir aatuln pu ki tii u na. 4 Ni ŋan ke ti tun Uwumbɔr u tun ni mi na aatuln nwiihn aah laa bi pu na; mbɔmbɔɔn choo, le ubaa aan ki ŋmaa tun. 5 Maah laa bi dulnyaa ni na, m ye dulnyaa ni aawiihn ki wolni binib aanimbil la.”

6 Waah len kina ki ti doo na, le u tii timɔɔtan lii kitiŋ, ki di uŋaal lee, le ni ŋa titan, le ki di pɔl ujoon ngbaan aanimbil, 7 ki bui u, “Li cha ki ti finn aanimbil nnyunbun mu bi yin mu ke Siloam na ni.” Siloam aatataa le ye ke “Bi tun u.” Le ujoon ngbaan buen ti finn unimbil, le unimbil likr, le u gir ni.

8 Le udoyaab, ni binib bi nyi ke u ye uwanmeer na baa tɔb, “Naa ye uja wee le nan ka ki mee na aa?”

9 Bibaa bui ke u ye. Biken mu bui ke bi naahn la, waa ye.

Le uma ubaa bui ke u ye.

10 Le bi baa u, “Aa ŋa kinye aan ki likr?”

11 Le u bui bi, “Uja u bi yin u ke Yesu na, uma le nan di titan pɔl nnimbil, le ki bui mi ke m li cha Siloam aanyunbun ni ki ti finn nnimbil. Le m buen ti finn, le nnimbil likr.”

12 Le bi baa u, “U bi la chee?”

Le u bui bi, “Maa nyi.”

Farisii yaab baa u waah ŋa pu aan ki likr na

13 Le bi di u buen Farisii yaab chee. 14 Bundaln Yesu ŋa titan ki likr unimbil na nan ye Juu yaab aakpaakool daal la. 15 Le Farisii yaab baa uja u nan ye ujoon na, “Aa ŋa kinye aan ki ti likr?” Le u bui bi, “U di titan le pɔl nnimbil, le m finn, le nnimbil likr.”

16 Le Farisii yaab bibaa bui ke, “Uja ngbaan aa joo likpaakool daal aakaal, nima le mɔk ke waa nyan ni Uwumbɔr chee.”

Le biken mu bui ke, “Unii yaa ye utunwanbirdaan kan, u ga ŋa kinye ki tun lijinjiir aatuln ke waah tun pu na?” Le bi mɔmɔk aamɔi nan bi ibaabaa.

17 Le bi ki baa uja u nan ye ujoon na, “Waah likr aanimbil na, aa len waabɔr kinye?”

Le u bui bi, “U ye Uwumbɔr aabɔnabr la.”

18 Le baa pak ke u nan ye ujoon le ki likr. Le bi yin ni ute ni una, 19 ki nan baa bi, “Nijapɔɔn le na aa? Naah ma u na, u ye ujoon la aa? tɔ, u ŋa kinye ki likr dandana wee?”

20 Le ute ni una bui bi, “Ti nyi ke tijapɔɔn ye. Taah nan ma u na, u ye ujoon la. 21 Ti mu aa nyi waah ŋa pu ki likr dandana wee na, ki mu aa nyi udaan u likr unimbil na. U mu aa ki ye ubo. Baa u man. U ga tuk nimi waabɔr.” 22 Budabu cha bi len kina na le ye ke bi san Juu yaab aaninkpiib ijawaan; ba pu? Juu yaab aaninkpiib nan puun len ke unii yaa bui ke Yesu le ye Kristo u ga gaa binib lii na kan, bi ga nyan udaan mmeen aadiik ni. 23 Nima le ute ni una bui ke, “Waa ki ye ubo. Baa u man.”

24 Le Farisii yaab ki yin uja u nan ye ujoon na, le ki nan bui u, “Nyuŋ Uwumbɔr. Ti nyi ke uja ngbaan le ye titunwanbirdaan.”

25 Le u bui bi, “Maan ŋmaa bee ke u ye titunwanbirdaan, bee waa ye. Maah nyi ni na le ye ke m nan ye ujoon la. Dandana wee nnimbil likr a.”

26 Le bi baa u, “U ŋa kinye aan ki likr aanimbil?”

27 Le u bui bi, “Dandana wee le m tuk nimi. Le naa gee ke ni ŋun. Ba pu ni ban ke m ki gir tuk nimi? Ni mu ban ke ni ŋa waadidiliib la aa?”

28 Waah len kina na, le bi sii u, ki bui u, “Aa ye waadidiir la. Tima kan, ti ye Moses aadidiliib la. 29 Ti nyi ke Uwumbɔr nan len Moses chee tibɔr. Uja ngbaan ma kan, taa nyi waah nyan nin chee na.”

30 Le u bui bi, “U likr nnimbil la. Le naa nyi waah nyan nin chee na. Ni gar mi pam. 31 Ti nyi ke Uwumbɔr aan ŋun titunwanbirdam aameen. Unii yaa dii Uwumbɔr ki ŋa Uwumbɔr aageehn kan, uma le Uwumbɔr ga ŋun waameen. 32 Dulnyaa aah piin ki nan saa din na, baa kee ŋun ke unii likr unii u bi ma u ijoon ni na aanimbil. 33 Uja ngbaan yaa kaa nyan ni Uwumbɔr chee kan, waa ba ga ŋmaa ŋa nibaa.”

34 Le bi bui u, “Bi ma si aa ye titunwanbirdaan la. Aa ye ŋma ki mɔk timi?” le ki jenn nyan u mmeen aadiik ni.

Yesu aah wolni binib aanimbil pu na

35 Yesu nan ŋun ke bi nyan u. Le u ti kan u, le ki baa u, “Aa gaa Uwumbɔr Aajapɔɔn ki kii ii?”

36 Le u baa u, “Ndindaan, ŋma ye Uwumbɔr Aajapɔɔn? Tuk mi aan m gaa u ki kii.”

37 Le Yesu bui u, “Aa waa u. Uma le len aa chee tibɔr na.”

38 Le u bui u, “Ndindaan, m gaa si ki kii,” le ki gbaan unimbiin ni, ki pak u.

39 Le Yesu bui ke, “M dan dulnyaa wee ni, m nan ji binib tibɔr, ki woln binib bi aanimbil aa woln na aanimbil, ki jɔb binib bi aanimbil woln na aanimbil.”

40 Le Farisii yaab bi bi u chee na ŋun waah len pu na, le ki baa u, “Ti mu aanimbil aa woln aa?”

41 Le u bui bi, “Ninimbil yaa kaa ba woln kan, naa ba ga li kpa ngalm. Le ni len ke ninimbil woln, nima pu le ni kpa ngalm.”

10

Ipiih aabɔkpuŋ aayataŋakl

1 “M tuk nimi mbamɔn la, unii u loon ki koo ipiih aabɔkpuŋ ni, kaa dii mbisamɔb na, u ye unaayuk la, ki ga peel ipiih mpɔɔn. 2 Unii u dii mbisamɔb koo ni na, uma le ye upihdaan. 3 Unii u kii mbisamɔb na ga piir tii u. Le ipiih ŋun waaneel. U yin uma ubaa aapiih aayimbil, le i nyan ni. 4 U yaa nyan waapiih mɔmɔk kan, le u loln nsan, le i paa u pu; ba pu? i nyi waaneel. 5 Yaan dii uniyayan. I ga san u chee; ba pu? yaa nyi waaneel.”

6 Yesu ŋak bi liyataŋakl ngbaan, le baa bee laatataa.

Yesu aah ye upihdaanyaan pu na

7 Baah kaa bee liyataŋakl ngbaan aatataa na, le u ki bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, min le ye ipiih aabɔkpuŋ aabisamɔb. 8 Binib bimɔk puen mi ki dan na, bi nan ye binaayukb la, ki nan ban bi peel ipiih mpɔɔn. Ipiih aa nan pel baaneel. 9 Min le ye Uwumbɔr aanaan ni aabisamɔb. Unii yaa dii mi ki koo ni kan, u ga ŋmar, ki ga koo ki nya ki gir koo, ki ga kan timosoon la.* 10 Unaayuk yaa dan kan, u ban ke u su ipiih, ki ku i, ki bii i la. M dan m nan tii binib limɔfal li kaa kpa ndoon na la.

11 “Min le ye upihdaanyaan na. Upihdaanyaan ga ŋmaa kpo waapiih pu. 12 Unii u kpaa ipiih ŋimombil pu, kaa ye upihdaan na, u yaa kan lisapol choo kan, u ga san cha i. Lisapol ga chur i, ki cha i yaa. 13 U kpaa ipiih ŋimombil pu la. Utafal aa bi i ni. Nima le cha u san cha i. 14 Min le ye upihdaanyaan na, ki nyi maapiih. Le maapiih mu nyi mi, 15 ke Nte Uwumbɔr aah nyi mi pu na, kina le m mu nyi u. Le m ga kpo maapiih pu; ba pu? m ye upihdaanyaan na la. 16 M kpa ipiih iken i kaa ye kibɔkpuŋ kee ponn ni aapiih na. M ga li joo ni i mu. Le i ga ŋun maaneel. I mɔmɔk ga ŋa ipihbaan la, ki ga li kpa upihdaan ubaa la.

17 “M ga di maamɔfal bil maanib pu, ki ga fikr nkun ni. Nima le cha Nte Uwumbɔr gee mi. 18 Ubaa aan nyan maamɔfal m chee. M ga di li bil maageehn pu la. M kpa mpɔɔn ke m di li bil, ki kpa mpɔɔn ke m ki yoor li. Nte Uwumbɔr le tuk mi ke m ŋa kina.”

19 Yesu aah len kina ki ti doo na, le Juu yaab aamɔi bi ibaabaa. 20 Bi ponn ni pam nan bui ke, “Tiyayaar le joo u. U waar la. Ba ŋa ni pel waah len pu na?”

21 Le biken mu len ke waah len pu na, naa ye unii u tiyayaar joo u na aaliin, ke unii u tiyayaar joo u na aan ŋmaa likr bijoom aanimbil.

Juu yaab aah yii Yesu pu na

22 N‑yoonn ngbaan le Juu yaab ji njim Jerusalem ponn ni, ki teer baah nan toor Uwumbɔr Aadichal buyoonn na. Ni nan ye kakab aayoonn la. 23 Le Yesu nan bi chuun Solomonn aakaakpaak ki bi Uwumbɔr Aadichal ni na ni. 24 Le Juu yaab kuun ki si gob u, le ki baa u, “Aa ga cha ti li joo beeni ni yunn aa? Aa yaa ye Kristo u ga gaa timi lii na kan, tuk timi mbamɔn.”

25 Le u bui bi, “M nan tuk nimi, le naa pak maah len pu na. M tun lituln Nte Uwumbɔr aayimbil pu. Lituln ngbaan le mɔk maah ye udaan u na. 26 Nimi, naa ye maanib. Nima le cha naa pak maah len pu na. 27 Maanib ŋun maaneel, le m nyi bi, le bi dii mi. 28 M tii maanib limɔfal li kaa kpa ndoon na. Baan kpo, ubaa mu aan ŋmaa nyan bi ŋŋaal ni. 29 Nte Uwumbɔr u di bi tii mi na aapɔɔn jer mpɔɔn mɔmɔk. Ubaa aan ŋmaa nyan bi uma Uwumbɔr aaŋaal ni. 30 M ni Nte Uwumbɔr ye unibaan la.”

31 Waah len kina na, le Juu yaab ki yoor ŋitakpal bi ti mae u. 32 Le u bui bi, “M tun litunyaan pam Nte Uwumbɔr aapɔɔn pu ninimbil ni. Lilatuln pu ni ban ni mae mi ŋitakpal?”

33 Le Juu yaab bui u, “Naa ye litunyaan pu le cha ti ban ti mae si ŋitakpal. Aa sii Uwumbɔr la. Aa po ye unibɔn, le ki len ke aa ye Uwumbɔr la.”

34 Le u bui bi, “Ni ŋmee nimi aakaal ponn ni ke Uwumbɔr len ke, ‘Ni ye maabim la.’ Ubaa aan ŋmaa ŋa Uwumbɔr aaliin yɔli. 35 Waah di waaliin ŋa binib bi aaŋaal ni na, u bui ke bi ye waabim. 36 M ma kan, Uwumbɔr nyan mi ki tun ni mi dulnyaa wee ni, le maah len ke m ye Ujapɔɔn na, ni bui ke m sii u uu? 37 M yaa kaa tun Nte Uwumbɔr aatuln kan, ni taa pak maah len pu na. 38 Ni yaa kaa pak maah len pu na kan, ni gaa mi ki kii Uwumbɔr aatuln li m tun na pu, aan ki bee mbamɔm ke Nte Uwumbɔr bi m ni, m mu bi u ni.”

39 Waah len kina na, le bi ki ban bi chuu u mpɔɔn, le u miln bi chee.

40 Le u ki puur Jɔɔdann aamɔɔdapuul, le ki ti fuu nin chee Jɔnn nan muin binib nnyun ni njan na, ki nan bi nima. 41 Le kinipaak dan u chee, ki nan bui ke, “Jɔnn aa nan tun lijinjiir aatuln; tɔ, u mu aah len uja wee aabɔr ti na mɔmɔk gbii.” 42 Le binib gaa u ki kii nima chee, ki wiir.

11

Lasarus aah nan kpo pu na

1 Tɔ, uja ubaa nan bi, le ki bun, bi nan yin u ke Lasarus. U ni uninkpatiib Mari ni Mata nan bi kitiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Betani. 2 Mari ngbaan le ye upii u nan di tulalee kpir Tidindaan aataa pu, ki di waayikpir per na. Uma le aaninja Lasarus nan bun. 3 Waah bun na, le uninkpatiib tun unii u ti tuk Yesu, “Tidindaan, unii u aa gee u na bun.”

4 Yesu aah ŋun kina na, le u bui ke, “Iween ngbaan aadoon aan li ye nkun. Yaadoon le ga cha binib nyuŋ Uwumbɔr aan ki nyuŋ min Ujapɔɔn mu.”

5 Tɔ, Yesu nan gee Mata, ni unaal, ni Lasarus. 6 Waah ŋun ke u bun na, le u gaar waah bi nin chee na iwiin ilee. 7 Iwiin ilee ngbaan aah jer na, le u bui waadidiliib, “Cha ti ki gir buen Judea aatiŋ ni man.”

8 Le waadidiliib baa u, “Umɔmɔkr, naa ye dandana le Juu yaab ban bi mae si ŋitakpal nima aa? Le aa ki ban aa gir buen nima aa?”

9 Le u baa bi, “Nwiin mubaa aa ye tikur kipiik ni tilee ee? Unii yaa chuun nwiin pu kan, waan gbeer ki lir; ba pu? dulnyaa ni aawiihn le cha u waa. 10 Unii mu yaa chuun kinyeek kan, u ga gbeer ki lir; ba pu? nwiihn aa ki bi u chee.” 11 Yesu aah len kina ki ti doo na, le u ki len ke, “Tijɔ Lasarus dɔ geen. M cha m ti finn u la.”

12 Le waadidiliib bui u, “Tidindaan, u yaa geen le kan, u ga pɔɔk.”

13 Yesu mu aah len pu na le ye ke u kpo a. Waadidiliib ma nyi ke waah len pu na le ye ke u dɔ geen ngeenbamɔm la. 14 Nima le Yesu nin tuk bi chob chob, “Lasarus kpo a. 15 Ni ŋa mi mpopiin maah kaa nan bi u chee aan u kpo na; ba pu? nima le ga cha ni moo gaa mi ki kii. Cha ti li cha u chee man.”

16 Le waadidiliib ponn ni ubaa, u bi yin u ke Tomas ki ki yin u ke Kijaan* na le bui biken, “Cha ti mu dii u man, bi yaa ti ku u kan, ti mu kpo u chee.”

U fikr binib nkun ni na le ye Yesu

17 Le bi buen. Yesu aah ti fuu Betani aatiŋ ni na, le bi bui u, “Taah sub Lasarus na, iwiin inaa le na.” 18 Jerusalem ni Betani aa daa tɔb, naa pii mal bilee. 19 Juu yaab pam le nan nyan nima, ki dan Mata ni Mari chee, bi nan sɔŋ bisui, bininja aah kpo pu na.

20 Le Mata ŋun ke Yesu choo, le u tooh u nsan ni. Mari ma beenin ka kidiik ni. 21 Le Mata ti bui Yesu, “Ndindaan, aa yaa ba bi do kan, nninja aa ba ga kpo. 22 Dandana wee mu, m nyi ke aa yaa mee Uwumbɔr tiwan nimɔk pu na kan, u ga tii si.”

23 Le Yesu bui u, “Aaninja ga fikr nkun ni.”

24 Le Mata bui u, “M nyi ke u ga nan fikr nkun ni, kookoo aataadaal, bundaln binib mɔmɔk ga fikr nkun ni na.”

25 Le Yesu bui u, “U fikr binib nkun ni, ki tii bi limɔfal na le ye min. Unii umɔk gaa mi ki kii na, u yaa kpo kan, u ga li kpa limɔfal. 26 Unii umɔk bi ki gaa mi ki kii na, waan kpo. Aa pak maah len pu na aa?”

27 Le u kii ke, “Een, Ndindaan, m pak ke aa ye Uwumbɔr Aajapɔɔn. Aa ye Kristo† u bi nan len ke u ga dan dulnyaa ni na.”

Yesu aah wii pu na

28 Mata aah len kina na, le u buen ti loon yin unaal Mari, le ki bui u, “Umɔmɔkr fuu ni, ki yin si.”

29 Mari aah ŋun kina na, le u kpaan fii mala, ki buen u chee; 30 Yesu aa nan kee fuu ni kitiŋ ni, u nan laa bi nsan ni, Mata aah tooh u nin chee na. 31 Juu yaab bi nan bi lidichal ni Mari chee ke bi sɔŋ usui na aah kan ke u kpaan fii nyan lipaal na, le bi mu fii paan u pu. Bi nan nyi ke u cha likaakul chee le u ti wii.

32 Le u ti fuu Yesu aah bi nin chee na. Waah kan u na, le u gbaan unimbiin ni, ki bui u, “Ndindaan, aa yaa ba bi do kan, nninja aa ba ga kpo.”

33 Le Yesu kan ke u bi wii. Juu yaab bi mu dii u na, mu bi wii. Le usui bii. Le u fuur kaa lii u ponn ni, 34 le ki baa bi, “Ni sub u la chee?”

Le bi bui u, “Ndindaan, dan nan lik.”

35 Le Yesu wii. 36 Le Juu yaab bui ke, “Lik waah gee u sakpen pu na.”

37 Le bibaa mu bui ke, “Uja u likr ujoon aanimbil na, waa ba ga ŋmaa cha Lasarus taa kpo oo?”

Yesu aah fikr Lasarus nkun ni pu na

38 Le Yesu ki fuur kaa lii u ponn ni, le ki ti fuu likaakul na chee. Ni nan ye kitakpadandaŋ aakaakul la. Le litakpal lek mbisamɔb. 39 Le u bui bi, “Chuu lekr litakpal na man.”

Mata, u ye uja u kpo na aaninkpan na nan bui u, “Ndindaan, waah kpo na, iwiin inaa din. Naah saa pu na, u ga li nuŋ a.”

40 Le Yesu baa u, “Maa tuk si ke aa yaa gaa mi ki kii kan, aa ga kan Uwumbɔr aah kpa mpɔɔn pu na aa?” 41 Waah len kina na, le bi chuu lekr litakpal na. Le u waan lik paacham ki bui ke, “Nte Uwumbɔr, maah len aa chee pu na, aa ŋun la. Nima le m dooni si. 42 M nyi ke n‑yoonn mɔmɔk aa ŋun maah len aa chee pu na. Kinipaak ki si do na pu, le m len kina, ke bi pak ke sin le tun ni mi.” 43 Waah len kina na, le u teen mpɔɔn pu, “Lasarus, nya ni.” 44 Le utekpiir ngbaan fikr, ki nyan ni likaakul ni. Likekeln beenin poo uŋaal, ni utaa, ni unimbil wɔb. Le Yesu bui bi, “Chuu poor likekeln ngbaan man, ki cha u li cha.”

Baah kpokl ke bi ga ku Yesu pu na

(Matiu 26.1-5; Mak 14.1-2; Luk 22.1-2)

45 Tɔ, Juu yaab bi dii Mari ki kan Yesu aah tun lijinjiir aatuln ngbaan pu na, bi ponn ni pam le nan gaa u ki kii. 46 Bi ponn ni bibaa mu nan buen Farisii yaab chee ki ti tuk bi waah ŋa pu na. 47 Farisii yaab aah ŋun kina na, le bi ni Uwumbɔr aatotoorninkpiib yin bibɔjirb aaninkpiib, le bi kuun ni bi chee. Le bi baa bi, “Ti ga ŋa kinye? Uja ngbaan tun lijinjiir aatun pam. 48 Ti yaa cha u beenin ŋani kina kan, binib mɔmɔk ga gaa u ki kii, le Rom yaab ga dan nan bii timi aatiŋ, ki kuln timi aatimbol aanib mɔmɔk.”

49 Bi yin bi ponn ni ubaa ke Kayafas; uma le nan ye Uwumbɔr aatotoorninkpel libiln ngbaan; le u bui biken, “Naa nyi nibaa, 50 kaa nyi ke ni ŋan ke uja ubaa kpo binib mɔmɔk pu, aan litimbol ngbaan mɔmɔk taa kuln.” 51 Waah len pu na, naa ye ubaa pu le u len. U nan ye Uwumbɔr aatotoorninkpel le libiln ngbaan. Nima pu na, Uwumbɔr Aafuur Nyaan nan cha u len ke Yesu ga kpo litimbol ngbaan aanib mɔmɔk pu. 52 Naa ye litimbol ngbaan baanja pu le u ga kpo. U ga kpo ki kuun Uwumbɔr aanib bi yaa ki bi ŋipepel mɔmɔk ni na, ki kpaan bi ke bi ŋa unibaan.

53 Uwumbɔr aatotoorninkpel ngbaan aah len kina na, liyaadaal ngbaan ki joo cha, bi nan kpokl baah ga ŋa pu ki ku Yesu na. 54 Nima pu le Yesu aa nan ki chuun mpaan pu Juu yaab aatiŋ ni. U nan nyan nima ki buen kitiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Efraim, le u ni waadidiliib ti bi nima. Kaa daa nteersakpiin chee.

55 Tɔ, ni nan gur siib le Juu yaab ji njim mu bi yin mu ke Lakr‑jer aajim na.‡ Njim aawiin aa nan kee fuu, le kinipaak nyan itingbaan ni ki buen Jerusalem, bi ti ŋa bibaa chain. 56 Le bi ban Yesu. Baah si Uwumbɔr Aadichal ni na, le bi baa tɔb, “Ni dak kinye? U ga tee dan njim mue ni aan waan dan?” 57 Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Farisii yaab nan bui bi ke unii ubaa yaa nyi waah bi nin chee na kan, u mɔk bi, aan bi buen ti chuu u.

12

Upii ubaa aah nyuŋ Yesu pu na

(Matiu 26.6-13; Mak 14.3-9)

1 Tɔ, ni nan gur iwiin iloob le Juu yaab ji Lakr‑jer aajim ngbaan, le Yesu buen Betani aatiŋ ni. Lasarus, u Yesu nan fikr u nkun ni na, mu nan bi nima. 2 Le bi ŋa tijikaar ti ŋan na nima tii Yesu. Mata nan yoor tijikaar ngbaan siin bi. Lasarus nan ye binib bi nan ji Yesu chee tijikaar na ponn ni ubaa. 3 Le Mari yoor tulalee u kpa kidaak sakpen na kpalba ubaa, ki di ŋmir Yesu aataa, ki di uyikpir per utaa. Tulalee ngbaan aah nu mɔ na, waabaam gaa kidiik ni. Bi yin tulalee ngbaan ke naad. 4 Le Yesu aadidiliib ponn ni ubaa, bi yin u ke Judas Iskariot, u ga nan kooh Yesu na, baa ke, 5 “Ba ŋa baa di tulalee ngbaan kooh ki kan ŋimombil ŋi ŋeer iwiin ikui itaa aapal ki di tii bigiim?” 6 Judas aatafal aa nan bi bigiim ni. U nan ye unaayuk la, ki nan ye unii u joo ŋimombil aataakɔr na, ki su baah di ŋimombil ŋi ŋa li ponn ni na. Nima le cha u len kina.

7 Le Yesu bui Judas, “Di cha Mari. U joo tulalee wee u toor mi kiir maasub daal la. 8 Bigiim ga li bi ni chee n‑yoonn mɔmɔk. Mma aan li bi ni chee n‑yoonn mɔmɔk.”

Baah kpokl ke bi ga ku Lasarus pu na

9 Tɔ, Juu yaab pam nan ŋun ke Yesu bi Betani aatiŋ ni, le ki choo u chee. Naa ye Yesu baanja pu le bi dan. Bi nan ban bi kan Lasarus, u Yesu nan fikr u nkun ni na mu. 10 Nima pu le Uwumbɔr aatotoorninkpiib kpokl ke bi ga ku Lasarus mu; 11 ba pu? u pu le Juu yaab pam gaa Yesu ki kii, kaa ki dii bima Uwumbɔr aatotoorninkpiib.

Jerusalem aanib aah nyuŋ Yesu pu na

(Matiu 21.1-11; Mak 11.1-11; Luk 19.28-40)

12 Ki woln kitaak le kinipaak ki bi Jerusalem ke bi ti ji njim na ŋun ke Yesu choo. 13 Le bi yoor tibɔkpafar ki ti tooh u nsan ni, le ki tar, “Hosiana,* Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa unii u choo waayimbil ni na pu. Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa Israel yaab Aabɔrkpaan pu.”†

14 Le Yesu kan ubonsal ki diŋ u pu ke Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na ke,

15 “Sionn aatiŋ aanib, taa san ijawaan man.

Lik man, nimi Aabɔrkpaan choo

ki dik ubon u laa diin na pu.”

16 Kinipaak ngbaan aah tooh Yesu nsan pu kina na, n‑yoonn ngbaan le waadidiliib aa bee naatataa. Uwumbɔr aah yoor Yesu paacham na, n‑yoonn ngbaan le bi teer ke ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke bi ga ŋa u kina, le ki teer kinipaak ngbaan aah nan ŋa u pu na.

17 Kinipaak ki nan bi Yesu chee bundaln u yin Lasarus ke u nyan likaakul ni ki fikr u nkun ni na le nan mooni tibɔr ngbaan. 18 Le binib pam ŋun waah tun lijinjiir aatuln ngbaan pu na. Nima le cha bi tooh u nsan ni. 19 Farisii yaab aah kan kina na, le bi bui tɔb, “Ni kan aa? Taa ki kpa tinyoor tibaa. Dulnyaa ni aanib mɔmɔk dii uma la.”

Griik yaab bibaa aah ban Yesu pu na

20 Binib bi dan Jerusalem bi nan ji njim ngbaan ki doon Uwumbɔr na, bi ponn ni bibaa nan ye Griik yaab. 21 Le bi dan Filip chee. Filip nan ye Betseda aatiŋ ki bi Galilee aatiŋ ni na aanii la. Le bi bui u, “Uninkpel, ti ban ti kan Yesu.”

22 Le Filip buen ti tuk Andru. Le bi mɔmɔk bilee buen ti tuk Yesu. 23 Le u bui bi, “Buyoonn Uwumbɔr ga yoor min Unibɔn Aabo paacham na fuu ni a. 24 M tuk nimi mbamɔn la, bi yaa di lidibil libaa bun kan, li ga kpo le ki nin ŋa tijikaar sakpen; bi yaa kaa di li bun kan, laan kpo, ki mu aan ŋa tijikaar, li ga li ye libil libaa la. 25 Unii umɔk gee waamɔfal ki jer min Yesu na, waamɔfal ga bee yɔli la. Unii umɔk gee min ki jer waamɔfal dulnyaa wee ni na, u ga li kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na, kaan bee yɔli. 26 Unii yaa ban ke u tun lituln tii mi kan, udaan li dii mi. Maah bi nin chee na, maatutunn mu ga li bi nima. Unii yaa tun lituln tii mi kan, Nte Uwumbɔr ga nyuŋ udaan.”

Yesu aah len waakun aabɔr pu na

27 “Dandana, nsui bii sakpen a. M ga len kinye? M ga len ke, ‘Nte, nyan mi falaa u choo na ni ii?’ Maan len kina; ba pu? ŋitaa ŋi pu m dan dulnyaa wee ni na le ye ke m ji falaa ngbaan. 28 Nte, cha binib nyuŋ si.”

Waah len kina na, le nneel nyan ni paacham ki len ke, “M cha bi nyuŋ mi, ki ga ki cha bi nyuŋ mi.”

29 Kinipaak ki si u chee ki ŋun nneel ngbaan pu na, bi ponn ni bibaa nan bui ke utaal le gbenni, biken mu bui ke Uwumbɔr aatuun le len u chee.

30 Le u bui bi, “Nneel ngbaan aa len m chee min baanja pu la. Mu len ni mu pu la. 31 Dandana wee, Uwumbɔr ga ji dulnyaa wee ni aanib tibɔr, ki ga jenn nyan kinimbɔŋ ki ye dulnyaa aanib aayidaan na, ki ŋa ki yɔli. 32 Bi yaa yoor mi kitiŋ paacham kan, m ga daa foor binib mɔmɔk dan mbaa chee.” 33 U nan len kina ke bi bee waah ga kpo pu na.

34 Le kinipaak ngbaan bui u, “Ti ŋun Uwumbɔr Aagbaŋ len ke Kristo u ga gaa timi lii na ga li bi n‑yoonn mɔmɔk. Aa ŋa kinye ki len ke bi ga yoor Unibɔn Aabo kitiŋ paacham? Ŋma ye Unibɔn Aabo ngbaan?”

35 Le u bui bi, “Min u ye nwiihn na, maan ki li bi nikaasisik ni, ni yunn. Dii nwiihn mu aah laa bi pu na man, aan mbɔmbɔɔn taa pii nimi. Unii umɔk chuun mbɔmbɔɔn ni na kan, waa nyi waah cha niwɔb na. 36 Buyoonn min u ye nwiihn na laa bi ni chee na, gaa mi ki kii man, aan ki ŋa nwiihn ni aabim.”

Juu yaab aah kaa gaa Yesu ki kii pu na

Yesu aah len kina na, le u nyan nima ki bɔr ke bi taa ki kan u. 37 U nan tun lijinjiir aatun pam binimbil ni. Bi mu aa nan gaa u ki kii. 38 Baa gaa u ki kii, aan ni gbiin Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya aah nan len pu na ke,

“Uwumbɔr, ŋma pak taah len pu na?

Ŋma bee saah kpa mpɔɔn pu na?”‡

39 Aisaya aah len kina na, le baa ŋmaa gaa Yesu ki kii; Aisaya mu ki len ke,

40 “Uwumbɔr jɔb binimbil ke bi taa li waa;

ki cha bitafal pɔɔ, bi taa bee waaliin aatataa,

ki taa fenn dan uwɔb ke u tii bi laafee.”§

41 Aisaya nan len kina; ba pu? u nan kan Yesu aah nyuun sakpen pu na, le ki len waabɔr.

42 Tɔ, Juu yaab aaninkpiib pam nan gaa Yesu ki kii; Farisii yaab pu, le baa len lipaal ke bi gaa u ki kii. Bi yaa len ke bi gaa u ki kii kan, Farisii yaab ngbaan ga nyan bi mmeen aadiik ni. 43 Nima le mɔk ke Juu yaab aaninkpiib ngbaan gee binib aapak ki jer Uwumbɔr yaan.

Tibɔr aajim aah ga li bi pu na

44 Le Yesu teen ke, “Unii umɔk gaa mi ki kii na kan, naa ye min baanja le u gaa ki kii, u gaa u tun ni mi na mu ki kii. 45 Unii umɔk kan mi na kan, u kan Uwumbɔr u tun ni mi na mu. 46 M ye nwiihn le ki dan dulnyaa ni ke m nan woln binib aanimbil, aan unii umɔk gaa mi ki kii na kan, waan ki li bi mbɔmbɔɔn ni. 47 Unii yaa ŋun maaliin, ki yaa kaa kii i kan, maan ji u tibɔr; maa dan ke m nan ji dulnyaa ni aanib tibɔr, m dan ke m gaa bi lii la. 48 Unii umɔk yii mi, kaa gaa maaliin na kan, tiwan nibaa bi ki ga mɔk ke waabɔr bii a. Kookoo aataadaal kan, maaliin le ga mɔk ke waabɔr bii, 49 ba pu? maa len mbaa pu. Nte Uwumbɔr u tun ni mi na, uma le tuk mi maah ga len pu na. 50 M bee ke unii umɔk kii waaliin na ga li kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na. Nima pu na, waah tuk mi pu na, m len kina la.”

13

Yesu aah finn waadidiliib aataa pu na

1 Ni nan ye kitaak ki ga nan ji aan ki woln Lakr‑jer aajim* daal na. Le Yesu nyi ke ni ŋeer u nya dulnyaa wee ni, ki buen Ute Uwumbɔr chee. N‑yoonn mɔmɔk u nan gee waanib bi bi dulnyaa ni na. U gee bi mbamɔm ki ti saa ndoon.

2 Le ni ŋeer bi ji kijook aajikaar. Le kinimbɔŋ dan nan koo Judas Iskariot u ye Simonn aajapɔɔn na aasui ni ke u kooh Yesu. 3 Yesu nyi ke Ute Uwumbɔr tii u mpɔɔn mɔmɔk, ki nyi ke u nyan ni Uwumbɔr chee, ki ga ki gir buen u chee la. 4 U ni waadidiliib nan kal ke bi ji tijikaar, le u fii sil, ki chuu peer waawanpeenkaan, ki di linaapuul buu uchaŋ ni, 5 le ki ban nnyun ŋa lisambil ni, ki piin ki bi finni waadidiliib aataa, ki joo linaapuul li bi uchaŋ ni na per bitaa. 6 Waah ti fuu Simonn Piita chee na le Simonn Piita bui u, “Ndindaan, sin le tee labr finn ntaa aa?”

7 Le Yesu bui u, “Dandana, saa bee maah ŋani pu na aatataa. N‑yoonn choo le aa ga nan bee.”

8 Le Piita bui u, “Saan finn ntaa daalbaadaal.”

Le Yesu bui u, “M yaa kaa finn aataa kan, saan ki li ye maanii.”

9 Le Simonn Piita bui u, “Ndindaan, kina kan, taa finn ntaa baanja. Finn ŋŋaal ni n‑yil mu.”

10 Le Yesu bui u, “Unii yaa fu nnyun kan, waan ki li ban u finn uwon, see utaa baanja le u ga finn; ba pu? uwon mɔmɔk bi chain. Tɔ, nimi le bi chain; ni mu aa ye ni mɔmɔk.” 11 Yesu nyi ke udaan u ga kooh u na bi bi ponn ni, nima le cha u len ke naa ye bi mɔmɔk le bi chain.

12 Waah finn bitaa ti doo, ki ki peen waawanpeenkaan, ki gir kal waakakaa chee na, le u baa bi, “Ni bee maah ŋa pu na aatataa aa? 13 Ni yin mi ke Umɔmɔkr, ki ki yin mi ke Nidindaan. Ni len mbamɔn la; ba pu? m ye kina la. 14 Tɔ, min u ye Nidindaan ni nimi Aamɔmɔkr na aah finn nitaa pu na, ni ŋan ke ni mu li finni tɔb aataa kina. 15 M mɔk nimi limɔkl la, ke ni mu li ŋani tɔb ke maah ŋa nimi pu na. 16 M tuk nimi mbamɔn la, unaagbiija ubaa aa jer udindaan. Unii u bi tun ni u na ubaa aa jer unii u tun u na. 17 Ni yaa bee maah len pu na aatataa, ki yaa ŋani kina kan, ni ga li kpa mpopiin.

18 “Maa len ni mɔmɔk pu. M nyi maah nyan bi na aasui ni aah bi pu na, ki nyan nimi ke ni gbiin Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na ke, ‘M ni unii u kpaan ni ji lisambil ni na, uma le fii sil m pu.’† 19 M tuk nimi tiwan ni kaa kee ŋa na aabɔr dandana, ke ni yaa nan ŋa kan, ni ga pak ke m ye maah ye u na. 20 M tuk nimi mbamɔn la, unii yaa gaa maah ga tun unii u na, u gaa mi le na. Unii yaa gaa mi kan, u gaa Uwumbɔr u tun ni mi na le na.”

Yesu aah tuk bi ke bi ponn ni ubaa ga kooh u pu na

(Matiu 26.20-25; Mak 14.17-21; Luk 22.21-23)

21 Yesu aah len kina na, le usui bii sakpen. Le u bui bi, “M tuk nimi mbamɔn la, ni ponn ni ubaa ga kooh mi.”

22 Le waadidiliib lik tɔb, kaa bee waah len u na. 23 Waadidiliib ponn ni ubaa, u Yesu gee u na nan ka gbɔk u ki ji tijikaar. 24 Le Simonn Piita di uŋaal mɔk u ke u baa Yesu ke u len ŋma.

25 Le udidiir ngbaan foor duun Yesu ki baa u, “Ndindaan, ŋma ye?”

26 Le Yesu bui u, “M yaa war bisaa, ki di ŋa tikpin ni, ki di tii u na kan, uma le na.” Waah len kina na, le u war bisaa ki di ŋa tikpin ni, ki di tii Judas, u ye Simonn Iskariot aajapɔɔn na. 27 Judas aah gaa bisaa ngbaan na, le kinimbɔŋ koo usui ni. Le Yesu bui u, “Saah ga ŋa pu na kan, ŋa mala.” 28 Binib bi nan bi ji tijikaar na ponn ni ubaa aa nyi ŋitaa ŋi pu Yesu tuk u kina na. 29 Judas le joo ŋimombil aataakɔr. Nima pu le bibaa dak ke Yesu tuk u ke u buen ti daa baah ban njim aajikaar ti na la. Le biken mu dak ke Yesu tuk u ke u buen ti tii bigiim le ŋimombil.

30 Judas aah gaa bisaa ngbaan na, libuul ngbaan ni le u nyan kidiik ni. Ni nan ye kinyeek la.

Yesu aah tii bi nkaal pɔɔn pu na

31 Judas aah nyan na, le Yesu bui bi, “Dandana, Uwumbɔr ga nyuŋ min Unibɔn Aabo. M pu, le binib ga nyuŋ Uwumbɔr. 32 Bi yaa nyuŋ Uwumbɔr m pu kan, Uwumbɔr mu ga nyuŋ mi ubaa chee. U ga nyuŋ mi dandana wee la. 33 Maabim, m ga li bi ni chee ni yunn siib la. Ni ga li ban mi. Maah nan tuk Juu yaab pu na, kina le m ki tuk ni mu dandana, ke naan ŋmaa buen maah cha nin chee na. 34 M tii nimi nkaal pɔɔn la, ke ni li gee tɔb. Maah gee nimi pu na, ni mu li gee tɔb kina. 35 Ni yaa gee tɔb kan, nima le ga cha binib mɔmɔk bee ke ni ye maadidiliib.”

Yesu aah bui ke Piita ga nee u pu na

(Matiu 26.31-35; Mak 14.27-31; Luk 22.31-34)

36 Le Simonn Piita baa u, “Ndindaan, aa ga buen la chee?”

Le Yesu bui u, “Maah cha nin chee na, saan ŋmaa dii mi dandana. N‑yoonn choo, le aa ga nan buen.”

37 Le Piita baa u, “Ndindaan, ba pu maan ŋmaa dii si dandana? M ga ŋmaa kpo aa pu.”

38 Le Yesu baa u, “Aa ga sil ŋmaa kpo m pu uu? M tuk si mbamɔn la, aa ga len nfum mutaa ke saa nyi mi, le ukooja nin wii.”

14

Yesu le ye nsan mu cha Uwumbɔr chee na

1 “Ni taa cha ilandak li muk nimi. Ni gaa Uwumbɔr ki kii man, ki gaa m mu ki kii man. 2 Tidir wiir Nte Uwumbɔr do. Ti yaa kaa ba wiir kan, m ba ga tuk nimi. M cha m ti toor nkookoo yaan ki kiir nimi la. 3 M yaa buen ti toor nkookoo yaan ki kiir nimi kan, m ga gir ni, ki nan yoor nimi buen mbaa chee, ni ti li bi maah ga li bi nin chee na. 4 Ni nyi maah cha nin chee na aasan.”

5 Le Tomas bui u, “Ndindaan, taa nyi saah cha nin chee na. Ti ga ŋa kinye ki li nyi nsan mu cha nima na?”

6 Le Yesu bui u, “Min le ye nsan ngbaan, ni mbamɔn, ni limɔfal. Ubaa aan dan Nte Uwumbɔr chee, see u dii mi. 7 Ni yaa ba nyi mi kan, ni ba ga li nyi Nte Uwumbɔr mu. Dandana ni nyi u, ki kan u.”

8 Le Filip bui u, “Ndindaan, mɔk timi Aate. Nima le tinimbil ga gbiin.”

9 Le Yesu baa u, “Filip, m bi ni chee ni yunn kina, le saa bee mi ii? Unii umɔk kan mi na, u kan Nte Uwumbɔr mu le na. Ba pu aa bui mi ke m mɔk nimi Nte? 10 M bi Nte Uwumbɔr ni, Nte Uwumbɔr mu bi m ni. Saa pak kina aa? Maah tuk nimi iliin i na, maa len mbaa pu. Nte Uwumbɔr u bi m ni na le cha m tun waatuln.

11 “Ni li pak ke m bi Nte Uwumbɔr ni, Nte Uwumbɔr mu bi m ni. Ni yaa kaa pak maah len pu na kan, gaa mi ki kii lituln ngbaan pu man. 12 M tuk nimi mbamɔn la, unii umɔk gaa mi ki kii na kan, u ga tun lituln ke maah tun pu na. U mu ga tun lituln li jer lituln ngbaan na; ba pu? m cha Nte Uwumbɔr chee la. 13 Ni yaa mee Uwumbɔr tiwan nimɔk maayimbil pu na kan, m ga ŋa naah ban pu na tii nimi, aan binib nyuŋ Uwumbɔr, min Ujapɔɔn pu. 14 Ni yaa mee mi tiwan maayimbil pu kan, m ga ŋa naah ban pu na tii nimi.”

Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah ga fuu ni pu na

15 “Ni yaa gee mi kan, ni ga kii maamɔb, 16 le m ga mee Nte Uwumbɔr, le u ga tii nimi Uteter uken, u li bi ni chee n‑yoonn mɔmɔk. 17 Uma le ye Uwumbɔr Aafuur Nyaan mu ye mbamɔn na. Dulnyaa aanib aa ŋmaa gaa mu; ba pu? baa waa mu, ki mu aa nyi mu. Nimi le nyi mu; ba pu? mu bi ni chee, ki ga li bi ni ni.

18 “Maan di nimi lii nibaa. M ga gir ni ni chee. 19 Ni gur siib le dulnyaa aanib aan ki kan mi. Nimi le ga kan mi. Maah kpa limɔfal na, nima pu le ni mu ga li kpa limɔfal. 20 Liyaadaal ngbaan le ni ga bee ke m bi Nte Uwumbɔr ni, le ni mu bi m ni, le m mu bi ni ni.

21 “Unii umɔk nyi maakaal ki kii mu na, uma le gee mi. Unii yaa gee mi kan, Nte Uwumbɔr ga li gee udaan ngbaan. M mu ga li gee u, ki ga di mbaa mɔk u.”

22 Le Judas uken na, naa ye Judas Iskariot, baa u, “Ndindaan, ba pu aa ga di aabaa mɔk timi, kaan di mɔk dulnyaa ni aanib?”

23 Le Yesu bui u, “Unii yaa gee mi kan, u ga kii maaliin, le Nte Uwumbɔr ga li gee u, le ti ga dan u chee, ki ga li bi u chee. 24 Unii yaa kaa gee mi kan, waan kii maaliin. Maah tuk nimi iliin i na aa ye maaliin, i ye Uwumbɔr u tun ni mi na aaliin la.

25 “Maah laa bi ni chee na, le m tuk nimi tibɔr timina. 26 Nte Uwumbɔr ga tun ni Uteter, maayimbil pu. Uteter ngbaan ye Waafuur Nyaan la. Uma le ga mɔk nimi tibɔr mɔmɔk aatataa, ki ga teer nimi maah tuk nimi tibɔr timɔk na.

27 “M tii nimi nsuudoon la. Maah kpa nsuudoon pu na, kina le m tii nimi. Dulnyaa aawan aa ŋmaa tii nimi nsuudoon ke maah tii nimi pu na. Ni taa cha ilandak li muk nimi, ki taa san ijawaan man. 28 Ni ŋun m len ke m ga buen ki ga ki gir ni, ni chee. Ni yaa gee mi kan, ni ba ga li kpa mpopiin ke m buen Nte Uwumbɔr chee; ba pu? Nte jer mi. 29 M tuk nimi tiwan ni kaa kee ŋa na aabɔr dandana, ke ni yaa nan ŋa kan, ni gaa mi ki kii. 30 Maan ki len ni chee tibɔr ni yunn; ba pu? dulnyaa wee aayidaan kinimbɔŋ le choo. Ki mu aan ŋmaa ŋa mi nibaa. 31 M ban ke dulnyaa ni aanib bee ke m gee Nte Uwumbɔr, nima le m ŋani waah tuk mi pu na mɔmɔk.

“Fiin, ti li cha man.”

15

Yesu aah ye lisupuul bamɔnn pu na

1 “Min le ye ndaan aasubil aasupuul bamɔnn na. Nte Uwumbɔr le ye ukpaal u lik busub ngbaan na. 2 Ibon imɔk bi m pu kaa lu ŋisubil na, u ga per i lii. Ibon imɔk lu ŋisubil na, u ga toor i, i moo lu ŋisubil. 3 Maah tuk nimi maaliin na, ima le toor nimi aabimbin. 4 Ni li kpaan m chee man, m mu kpaan ni chee. Mbon yaa bi mubaa, kaa tuu busub pu kan, mu aan ŋmaa lu ŋisubil. Kina le ni mu yaa kaa kpaan m chee kan, naan ŋmaa li ŋani tinyoor tii Uwumbɔr.

5 “Min le ye lisupuul ngbaan. Le ni ye ibon. Unii umɔk kpaan m chee, m mu kpaan u chee na, udaan ngbaan ŋani tinyoor sakpen tii mi; ni mu yaa kaa kpaan m chee kan, naan ŋmaa ŋa nibaa. 6 Unii yaa kaa kpaan m chee kan, u ga ŋa yɔli ke mbon mu kaa tuu busub pu na aah kuur pu na la. Le Uwumbɔr ga mee u lii ke binib aah peei ibokuun pu ki joo tuur mmii na. 7 Ni yaa kpaan m chee, ki yaa joo maaliin nisui ni kan, mee Uwumbɔr naah ban pu na man, le u ga ŋa kina tii nimi. 8 Ni yaa ŋani tinyoor sakpen tii Nte Uwumbɔr kan, nima le ga nyuŋ u, ki ga mɔk ke ni sil ye maadidiliib. 9 Nte Uwumbɔr aah gee mi pu na, kina le m mu gee nimi. Ni li beenin ye maah gee bi na. 10 M ŋani Nte Uwumbɔr aah tuk mi pu na, le u beenin gee mi. Ni mu yaa ŋani maah tuk nimi pu na kan, m mu ga li beenin gee nimi.

11 “M tuk nimi tibɔr timina ke ni li kpa mpopiin ke maah kpa pu na. M ban ke ni li kpa mpopiin mbamɔm. 12 Maakaal le ye ke ni li gee tɔb ke maah gee nimi pu na. 13 Unii yaa kpo ujɔtiib pu kan, ubaa aa ki bi, ki kpa ngeehm ki ti jer kina. 14 Ni yaa ŋani maah tuk nimi pu na kan, ni ye njɔtiib la. 15 Maan ki yin nimi ke bitutum; m yin nimi ke njɔtiib la. Ututunn aa nyi udindaan aabɔr mɔmɔk; m tuk nimi tibɔr timɔk m ŋun Nte Uwumbɔr chee na. 16 Nimi le aa nyan mi. Min le nyan nimi, ki siin ke ni li ŋani tinyoor ti ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na, ke ni yaa mee Nte Uwumbɔr tiwan maayimbil pu kan, u ga tii nimi. 17 Ni li gee tɔb. Maah tii nimi nkaal mu na le na.”

Dulnyaa aanib aah ga li nan Yesu aanib pu na

18 “Dulnyaa aanib yaa nan nimi kan, ni li nyi ke bi puen nan mi la, le ki nin nan ni mu. 19 Ni yaa ba ye dulnyaa yaab kan, dulnyaa yaab ba ga li gee nimi ke baah gee tɔb pu na; ni mu aa ye dulnyaa yaab. M nyan nimi dulnyaa ni aanib aakaasisik ni, nima le cha dulnyaa yaab nan nimi. 20 Teer man maah nan tuk nimi pu na ke, ‘Unaagbiija ubaa aa jer udindaan.’ Bi yaa nan ŋa mi falaa kan, bi ga ŋa ni mu falaa. Bi yaa nan kii maaliin kan, bi ga kii nimi aaliin mu. 21 Baa nyi Uwumbɔr u tun ni mi na. Nima le bi ga ŋa nimi falaa m pu. 22 M yaa kaa ba dan dulnyaa ni ki nan tuk bi maabɔr kan, baa ba ga li kpa taani; naah bi pu na, bi kpa taani; ba pu? maah tuk bi maabɔr na, baan ki ŋmaa len ke baa nyi ti. 23 Unii yaa nan mi kan, naa ye min baanja le u nan, u nan Nte Uwumbɔr mu la. 24 M tun lijinjiir aatun binimbil ni. Ubaa aa ki bi, ki ga ŋmaa tun lijinjiir aatun kina. M yaa kaa ba tun lijinjiir aatun ngbaan binimbil ni kan, baa ba ga li kpa taani; naah bi pu na, bi kpa taani; ba pu? bi kan maah tun pu na, ki nan m ni Nte Uwumbɔr mɔk. 25 Bi nan timi kina ke ni gbiin Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na ke, ‘Bi po nan mi fam la, naa ye ke m ŋa bi nibaa.’*

26 “Tɔ, Uteter na ga fuu ni. Uma le ye Nte Uwumbɔr Aafuur Nyaan mu ye mbamɔn, ki nyan ni Uwumbɔr chee na. Min le ga tun ni mu ni chee. Muma le ga nan tuk nimi maabɔr. 27 Ni mu ga tuk binib maabɔr; ba pu? ni nan bi m chee, maah piin maatuln buyoonn ki nan saa dandana na.

16

1 “M tuk nimi binib aah ga nan ŋa nimi falaa pu na, ke ni yaa nan ŋa kan, ni taa gir puwɔb. 2 Bi ga nyan nimi mmeen aadir ni; n‑yoonn mbaa mu choo, unii yaa ku nimi kan, u ga li dak ke u tun Uwumbɔr aatuln le na. 3 Baa nyi Nte Uwumbɔr, kaa nyi m mu. Nima le ga cha bi ŋa nimi kina. 4 M tuk nimi baah ga ŋa nimi pu na, ke n‑yaayoonn yaa nan fuu ni kan, ni ga teer ke m nan tuk nimi kina.”

Uwumbɔr Aafuur Nyaan aatuln

“Maah nan bi ni chee na, nima le cha maa nan puen tuk nimi tibɔr tee. 5 Dandana, m ga ki gir buen u tun ni mi na chee, le ni ponn ni ubaa aa baa mi ke m cha la chee. 6 Maah bui ke m ga buen cha nimi na, nima pu le nisui bii sakpen. 7 M tuk nimi mbamɔn la, m yaa buen kan, ni ŋan ki tii nimi; ba pu? m yaa kaa buen kan, Uteter ngbaan aan dan. M yaa buen kan, m ga tun ni u ni chee. 8 U yaa fuu ni kan, u ga mɔk dulnyaa ni aanib ke bi ye titunwanbirdam, ki ga mɔk bi ke m ye uninyaan la, ki ga mɔk bi ke Uwumbɔr ga ji bi tibɔr. 9 U ga mɔk bi ke bi ye titunwanbirdam; ba pu? baa gaa mi ki kii. 10 U ga mɔk bi ke m ye uninyaan la; ba pu? m ga buen Nte Uwumbɔr chee, le naan ki kan mi. 11 U ga mɔk bi ke Uwumbɔr ga ji bi tibɔr; ba pu? u jin kinimbɔŋ ki ye dulnyaa wee ni aayidaan na tibɔr.

12 “M kpa tibɔr pam ki ga tuk nimi; ti mu ye nnan aabɔr la, naan ŋmaa gaa ti dandana. 13 Uwumbɔr Aafuur Nyaan mu ye mbamɔn na yaa nan fuu ni kan, mu ga tuk nimi mbamɔn mɔmɔk; mu aan len mubaa pu; mu aah ŋun Uwumbɔr chee ti na, tima le mu ga len, ki ga tuk nimi budabu ga nan ŋa n‑yoonn mu choo na na. 14 Mu ga nyuŋ mi; mu ga di maabɔr tuk nimi. 15 Nte Uwumbɔr aabɔr mɔmɔk ye maabɔr la. Nima le cha m bui nimi ke mu ga di maabɔr tuk nimi.”

Mpombiin ni mpopiin pu

16 “Ni yaa kpee siib kan, naan ki kan mi. Le ni ki kpee siib kan, ni ga ki kan mi.”

17 Le waadidiliib bibaa baa tɔb, “Waah len pu na aatataa ye kinye? U bui ke ni yaa kpee siib kan, taan ki kan u, ni ki kpee siib kan, ti ga ki kan u, ki bui ke u ga buen Ute Uwumbɔr chee. 18 ‘Ni kpee siib’ aatataa ye kinye? Taa nyi waah len pu na aatataa.”

19 Le u bee ke bi ban bi baa u tibɔr ngbaan aatataa. Le u bui bi, “M len ke ni yaa kpee siib kan, naan ki kan mi, ni ki kpee siib kan, ni ga ki kan mi. Ni baa tɔb maah len pu na aatataa la aa? 20 M tuk nimi mbamɔn la, nimi le ga li kaani ki wii; dulnyaa aanib ma ga li kpa mpopiin. Ni ga li kpa mpombiin; nimi aapombiin ngbaan mu ga nan kpaln mpopiin. 21 Upii yaa ban u maa ubo kan, u ga li kpa mpombiin waafalaa pu. U ti ma ubo doo kan, waan ki teer falaa ngbaan aabɔr, u ga li kpa mpopiin la; ba pu? unipɔɔn koo ni udo. 22 Ni bi kina le ni mu chee. Dandana, ni kpa mpombiin la. M ni nimi ga nan ki kan tɔb, le ni ga li kpa mpopiin. Ubaa aan ŋmaa nyan mpopiin ngbaan nisui ni.

23 “Liyaadaal ngbaan, naan ki baa mi tiwan nibaa pu. M tuk nimi mbamɔn la, ni yaa mee Nte Uwumbɔr tiwan nimɔk maayimbil pu na kan, u ga tii nimi. 24 Naa kee mee Uwumbɔr tiwan nibaa maayimbil pu, ki nan saa din. Ni li mee u, le ni ga kan, ki li kpa mpopiin mbamɔm.”

Yesu aah nyaŋ dulnyaa pu na

25 “M ŋakl ŋiyataŋak le ki tuk nimi tibɔr timina. N‑yoonn choo, maan ki ŋakl ŋiyataŋak tuk nimi. M ga di iliin i diin na le tuk nimi Nte Uwumbɔr aabɔr. 26 Liyaadaal ngbaan le ni ga mee Uwumbɔr maayimbil pu. Maa len ke m ga mee Nte Uwumbɔr ki tii nimi; 27 uma ubaa le gee nimi; ba pu? ni gee mi, ki pak ke m nyan ni u chee. 28 Tɔ, m nyan ni Nte Uwumbɔr chee, le ki dan dulnyaa ni. Dandana, m ga nya dulnyaa ni, ki gir buen Nte Uwumbɔr chee.”

29 Le waadidiliib bui u, “Dandana, aa len iliin i diin na. Saa ki ŋakl ŋiyataŋak. 30 Dandana ti bee ke aa nyi tiwan mɔmɔk. Binib aa kee baa si, le aa bee baah ban bi baa si pu na. Nima le cha ti pak ke aa nyan ni Uwumbɔr chee.”

31 Le u baa bi, “Ni sil gaa mi ki kii dandana wee la aa? 32 N‑yoonn mbaa choo, ki mu fuu ni a, le ni mɔmɔk ga yaa, ki kun, ki cha mi mbaa; m mu aa bi mbaa, Nte Uwumbɔr bi m chee. 33 M tuk nimi tibɔr timina ke ni li kpa nsuudoon m pu. Ni ga kan falaa dulnyaa ni. Ni li kpa lipobil man; ba pu? m nyaŋ dulnyaa a.”

17

Yesu aah mee Uwumbɔr tii waadidiliib pu na

1 Yesu aah len kina na, le u waan lik paacham, ki bui ke, “Nte Uwumbɔr, n‑yoonn fuu ni a. Nyuŋ min Aajapɔɔn, le m mu nyuŋ si Nte; 2 ba pu? aa ŋa mi binib mɔmɔk Aadindaan ke m di limɔfal li kaa kpa ndoon na, ki di tii saah tii mi binib bi na mɔmɔk. 3 Sin baanja le ye Uwumbɔr bamɔnn. Binib bi nyi si, ki nyi mi Yesu Kristo u aa tun ni u na, bima le kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na. 4 M nyuŋ si dulnyaa wee ni; m tun saah tii mi lituln li na ki doo. 5 Nte Uwumbɔr, dulnyaa aah kaa nan kee bi buyoonn na, m nan bi aa chee, le aa nyuŋ mi. Nte, ki nyuŋ mi kina aa chee.

6 “M mɔk bijab bimina saah bi pu na. Aa nyan bi dulnyaa ni aanib ponn ni ki di tii mi la. Bi nan ye saanib la, le aa di bi tii mi, le bi joo saaliin. 7 Dandana bi bee ke saah tii mi tiwan nimɔk na, ni nyan ni aa chee la; 8 ba pu? m tuk bi saah tuk mi tibɔr ti na, le bi gaa ti, ki nyi ke ni ye mbamɔn ke m nyan ni aa chee, ki pak ke si le tun ni mi.

9 “M mee si tii bi. Maa mee si tii dulnyaa aanib. M mee si tii binib bi aa tii mi na la; ba pu? bi ye saanib la. 10 Maanib mɔmɔk ye saanib la. Le saanib mu ye maanib. Le bi nyuŋ mi. 11 Dandana, m choo aa chee la. Maan ki li bi dulnyaa ni; bima le ga li bi dulnyaa ni. Nte Uwumbɔr u ye chain na, aa tii mi saayimbil. Cha liyimbil ngbaan aapɔɔn li lik bi, bi li ye unibaan ke m ni si aah ye unibaan pu na. 12 Maah bi bi chee buyoonn na, m lik bi saayimbil li aa tii mi na aapɔɔn pu la. M lik bi, le bi ponn ni ubaa aa bee yɔli, see nifam na baanja. Waah bee fam na, ni gbiin Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na. 13 Dandana m choo aa chee la. Maah laa bi dulnyaa ni na, nima le m len aa chee tibɔr timina ke bi li kpa mpopiin ke maah kpa pu na. 14 M tuk bi saaliin. Maah kaa ye dulnyaa yoo na, kina le bi mu aa ye dulnyaa yaab. Nima le cha dulnyaa aanib nan bi. 15 Maa mee si ke aa nyan bi dulnyaa ni. M mee si ke aa taa cha kinimbɔŋ ŋa bi nibaa. 16 Maah kaa ye dulnyaa yoo na, kina le bi mu aa ye dulnyaa yaab. 17 Ŋa bi chain. Cha saaliin i ye mbamɔn na ŋa bi chain. 18 Saah tun ni mi dulnyaa wee ni pu na, kina le m mu tun bi dulnyaa ni. 19 Bi pu le m di mbaa tii si ke bi mu li ye saanib bi bi chain mbamɔm na.

20 “Maa mee si tii bijab bimina baanja. M mee si tii binib bi ga gaa mi ki kii baaliin pu na la. 21 M mee si ke bi mɔmɔk li ye unibaan. Nte Uwumbɔr, aa bi m ni, le m mu bi aa ni. Cha bi mu li bi ti ni, aan dulnyaa ni aanib pak ke aa sil tun ni mi. 22 Saah tii mi saabimbinyaan pu na, kina le m mu tii bi, aan bi li ye unibaan ke m ni si aah ye unibaan pu na. 23 M bi bi ni, le aa mu bi m ni, ke bi kpaan unibaan mbamɔm, aan dulnyaa ni aanib bee ke aa tun ni mi, ki bee ke aa gee saanib ke saah gee mi pu na.

24 “Nte Uwumbɔr, saah tii mi binib bi na, m ban bi mu li bi maah bi nin chee na, ki kan saah nyuŋ mi pu na; saah kaa nan kee naan dulnyaa buyoonn na, aa nan gee mi. 25 Nte Uwumbɔr u ŋani ni ŋan na, dulnyaa aanib aa nyi si. Min le nyi si. Binib bimina mu bee ke aa tun ni mi la. 26 M mɔk bi saah bi pu na, ki ga li beenin mɔk bi, ke bi mu li gee tɔb ke saah gee mi pu na, aan m mu li bi bi ni.”

18

Baah chuu Yesu pu na

(Matiu 26.47-56; Mak 14.43-50; Luk 22.47-53)

1 Yesu aah len kina ki ti doo na, le u ni waadidiliib puur nkpen mu bi yin mu ke Kidronn na. Isui i lu ŋisubil jikee na aasaak kibaa bi nima chee. Le bi koo kisaak ngbaan ni. 2 Le Judas, u ga kooh Yesu na, mu nyi nima chee; Yesu ni waadidiliib nan kuuni nima chee kpala kpala. 3 Le Judas nan di butɔb aajab ni bitutum bi nyan ni Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Farisii yaab chee na, ki buen kisaak ngbaan ni bi ti chuu Yesu. Bi nan joo ni karyaa mam, ni tijawan. 4 Le Yesu nyi budabu ga ŋa u na. Le u tooh bi nsan ni, le ki ti baa bi, “Ni ban ŋma?”

5 Le bi bui u, “Ti ban Yesu u ye Nasaref aatiŋ aanii na la.”

Le u bui bi, “Min ye.”

Judas u kooh u na mu nan si butɔb aajab ngbaan chee. 6 Yesu aah len ke uma ye na, le bi sur puwɔb, ki lir kitiŋ. 7 Nima le u ki baa bi, “Ni ban ŋma?”

Le bi bui ke, “Yesu u ye Nasaref aatiŋ aanii na.”

8 Le u bui bi, “M tuk nimi ke min ye. Ni yaa ban mi kan, ni cha maadidiliib na li cha.” 9 U len kina ke ni gbiin waah len pu na, ke Uwumbɔr aah tii u binib bi na, waa cha bi ponn ni ubaa bee fam.

10 Le Simonn Piita joo kijaak aajuk, le ki di gaa per Uwumbɔr aatotoorninkpel aanaagbiija aatafagiir. Bi yin unaagbiija ngbaan ke Malkus. 11 Le Yesu bui Piita, “Di saajuk ngbaan fu kijuchook ni. M taa ji falaa u Nte Uwumbɔr siin mi na aa?”

Baah di Yesu buen uninkpel Anas chee pu na

12 Le butɔb aajab, ni baaninkpel, ni bitutum ngbaan chuu Yesu ki buu uŋaal, 13 le ki pue di u buen Anas chee. Anas nan ye Kayafas aachool la. Kayafas nan ye Uwumbɔr aatotoorninkpel le libiln ngbaan, 14 ki ye uja u nan tuk Juu yaab ke ni ŋan ke unibaan kpo binib mɔmɔk pu na.

Piita aah nee Yesu pu na

(Matiu 26.69-70; Mak 14.66-68; Luk 22.55-57)

15 Baah di Yesu buen na, le Simonn Piita ni Yesu aadidiir ubaa paan u pu. Uwumbɔr aatotoorninkpel nyi Yesu aadidiir ngbaan. Nima le u dii Yesu ki koo ni Uwumbɔr aatotoorninkpel aachiln ni. 16 Le Piita nan sil mbisamɔb chee lipaal. Le Yesu aadidiir u Uwumbɔr aatotoorninkpel nyi u na buen ti len usapɔɔn u si kii mbisamɔb na chee, le ki di Piita koo ni. 17 Le usapɔɔn ngbaan baa Piita, “Aa mu ye uja ngbaan aadidiir ubaa la aa?”

Le u bui u, “Maa ye.”

18 Tiwoor nan bi. Le Uwumbɔr aatotoorninkpel aatutum, ni Juu yaab aatutum nan di nkoon tuur mmii, ki si wol. Le Piita mu si bi chee, ki si wol mmii.

Uwumbɔr aatotoorninkpel aah jin Yesu tibɔr pu na

(Matiu 26.59-66; Mak 14.55-64; Luk 22.66-71)

19 Le Uwumbɔr aatotoorninkpel baa Yesu waadidiliib aabɔr, ki baa u waah mɔk binib pu na aabɔr. 20 Le Yesu bui u, “N‑yoonn mɔmɔk, le m len binib mɔmɔk aanimbil ni, ki tuk bi Uwumbɔr aaliin, mmeen aadir ni, ni Uwumbɔr Aadichal ni, Juu yaab mɔmɔk aah kuuni nin chee na. Maa len tibɔr tibaa libɔɔl ni. 21 Ba ŋa aa baa mi? Baa binib bi ŋun maah len pu na ke m tuk bi kinye. Bi nyi maah len pu na.”

22 Yesu aah len kina na, le ututunn u si u chee na di uŋaal faa u, le ki baa u, “Uwumbɔr aatotoorninkpel chee le aa len kina aa?”

23 Le Yesu bui u, “M yaa len tibɔbir kan, mɔk binib ngbaan taah bir pu na. Maah len pu na yaa ŋan kan, ba ŋa aa faa mi?”

24 Le Anas di Yesu tun Kayafas u ye Uwumbɔr aatotoorninkpel na chee. Tikululn beenin buu uŋaal.

Piita aah ki nee Yesu pu na

(Matiu 26.71-75; Mak 14.69-72; Luk 22.58-62)

25 Simonn Piita aah si wol mmii pu na, le bi baa u, “Aa mu ye waadidiliib ponn ni ubaa la aa?”

Le u nee ki bui ke waa ye.

26 Le Uwumbɔr aatotoorninkpel aanaagbiib ponn ni ubaa, u ye uja u Piita gaa per utafal na aana aabo ubaa na, baa u, “Maa ba kan si Yesu chee kisaak ngbaan ni ii?”

27 Le Piita ki nee. Libuul ngbaan ni le ukooja wii.

Pailat aah jin Yesu tibɔr pu na

(Matiu 27.1-2, 11-14; Mak 15.1-5; Luk 23.1-5)

28 Le bi di Yesu nyan Kayafas aadichal ni, ki di u buen kitiŋ ngbaan aaninkpel aadichal ni, bi yin u ke Pailat. Ni nan ye lichakpitaawoln la. Juu yaab aaninkpiib nan ban ke bi li bi chain ki ji Lakr‑jer aajim,* nima le baa nan koo ni lidichal ngbaan ni. 29 Nima pu le Pailat nyan lipaal bi chee, ki ti baa bi, “Ni galn uja ngbaan kinye?”

30 Le bi bui u, “Uja ngbaan yaa kaa ba ye bakadaan kan, taa ba ga chuu u ŋa aaŋaal ni.”

31 Le Pailat bui bi, “Nimi nibaa gaa u ki ti ji u tibɔr, nimi aakaal aah dii pu na.”

Le bi bui u, “Taa kpa nsan ti ku unii.” 32 Baah len kina na, ni gbiin Yesu aah nan len pu ki mɔk binib waah ga nan kpo pu na.

33 Le Pailat ki labr koo lidichal na ni, le ki yin Yesu, ki nan baa u, “Sin le ye Juu yaab aabɔr aa?”

34 Le Yesu baa u, “Saah len pu na, aa len aabaa pu le aan binib le tuk si ke m ye Juu yaab aabɔr.”

35 Le Pailat baa u, “M ye Juu yaab aanii la aa? Sin aabaa aanib ni Uwumbɔr aatotoorninkpiib le di si ŋa ŋŋaal ni. Aa ŋa ba?”

36 Le Yesu bui u, “Maanaan aa ye dulnyaa wee ni aanaan. Maanaan yaa ba ye dulnyaa wee ni aanaan kan, maadidiliib ba ga jan kijaak, Juu yaab taa ŋmaa chuu mi. Maanaan aa ye dulnyaa wee ni aanaan.”

37 Le Pailat baa u, “Aa sil ye ubɔr la aa?”

Le Yesu bui u, “Ni ye saah len pu na. M dan dulnyaa wee ni ke m nan tuk binib mbamɔn la. Nima le cha bi ma mi. Unii umɔk ban mbamɔn na kan, u ga kii maah len pu na.”

38 Le Pailat baa u, “Mbamɔn ye kinye?”

Baah len ke bi ga ku Yesu pu na

(Matiu 27.15-31; Mak 15.6-20; Luk 23.13-25)

Pailat aah len kina na, le u ki nyan lipaal Juu yaab chee, ki ti bui bi, “Maa kan waataani ubaa. 39 Nimi aakaal le ye ke m nyan unaagbiija ubaa lii Lakr‑jer aajim yoonn. Ni ban ke m di Yesu, u ye Juu yaab Aabɔr na lii ii?”

40 Le bi teen, “Taa di uja ngbaan lii. Di Barabas lii.” Barabas nan ye ufifiir la.

19

1 Le Pailat di Yesu ŋa waatɔb aajab aaŋaal ni ke bi lue u ŋinaalab. 2 Le bi luu ikokon aayikpupuk ki di chiŋ u, ki di libɔkumaln peen u, 3 le ki choo ki nan dooni u, ki bui u, “Juu yaab Aabɔr, aa doon aa?” le ki joo biŋaal gbaa u.

4 Le Pailat ki nyan lipaal, ki ti bui Juu yaab, “M ga di u nyan ni lipaal ni chee, aan ni bee ke maa kan waataani ubaa.” 5 Le Yesu nyan ni lipaal, ki beenin chik ikokon aayikpupuk ki pee libɔkumaln ngbaan. Le Pailat bui bi, “Lik man, uja ngbaan sɔ.”

6 Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni baatutum aah kan u na, le bi teen ke, “Kpaa u ndɔpuinkoo pu, kpaa u ndɔpuinkoo pu.”

Le Pailat bui bi, “Nimi nibaa kpaa u ndɔpuinkoo pu man. Maa kan waataani ubaa.”

7 Le bi bui u, “Ti kpa nkaal la. Nkaal ngbaan aah dii pu na, u ŋeer nkun; ba pu? u len ke u ye Uwumbɔr Aajapɔɔn la.”

8 Pailat aah ŋun ke Yesu bui ke u ye Uwumbɔr Aajapɔɔn na, le ijawaan moo chuu u. 9 Le u ki gir koo lidichal ngbaan ni, ki ti baa Yesu, “Aa nyan ni la chee?”

Le Yesu aa len tibaa. 10 Le Pailat baa u, “Saan gar mi tibaa aa? Li nyi. M kpa mpɔɔn, ki ga ŋmaa di si lii, ki kpa mpɔɔn ki ga ŋmaa kpaa si ndɔpuinkoo pu.”

11 Le Yesu bui u, “Uwumbɔr yaa kaa tii si mpɔɔn kan, saan ŋmaa li kpa mpɔɔn ki ŋa mi nibaa. Nima pu na, unii u di mi ŋa aaŋaal ni na, waatunwanbir jer siyaan.”

12 Waah len kina na, nima le Pailat ban ke u di u lii; le Juu yaab teen ke, “Aa yaa di uja ngbaan lii kan, saa ye Ubɔrkpaan Siisa aajɔ; unii umɔk len ke u ye ubɔr na, u ye Siisa aadin la.”

13 Pailat aah ŋun kina na, le u ki nyan Yesu lipaal ki ti kal ubɔjir aajal pu, bi yin nima chee ke “Ntakpateer paab.” Juu yaab aaliin ponn ni, bi yin nima chee ke “Gabata.” 14 Ni nan ye Lakr‑jer aajim yoonn la. Liyaadaal ngbaan nan ye kitaak ki ga ji ki woln Juu yaab aakpaakool daal na la. Ni nan ye kichakpiik ni, ki naahn tikur tiloob yoonn. Le Pailat bui Juu yaab, “Lik man, nimi aabɔr sɔ.”

15 Le bi teen, “Nyan u nima, nyan u nima, kpaa u ndɔpuinkoo pu.”

Le Pailat baa bi, “M di nimi aabɔr kpaa ndɔpuinkoo pu uu?”

Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib bui u, “Taa ki kpa ubɔr ubaa ki kpee Siisa pu.”

16 Baah len kina na, le u di Yesu ŋa biŋaal ni, bi ti kpaa u ndɔpuinkoo pu.

Baah kpaa Yesu ndɔpuinkoo pu pu na

(Matiu 27.32-44; Mak 15.21-32; Luk 23.26-43)

Le bi gaa u, 17 ki cha u yoor waadɔpuinkoo, le bi di u nyan kitiŋ ponn ni, ki buen nibaa chee, bi yin nima chee ke “Kiyikpaŋ aapepel.” Juu yaab aaliin ponn ni, bi yin nima chee ke “Golgota.” 18 Le butɔb aajab ngbaan kpaa u ndɔpuinkoo pu nima chee, le ki kpaa bijab bilee mu idɔpuinkee pu. Bi kpaa ubaa uŋangan wɔb, ki kpaa uken uŋangii wɔb. Le Yesu nan bi bikaasisik ni. 19 Pailat nan ŋmee ŋŋmeen ke, “Yesu u ye Nasaref aatiŋ aanii, ki ye Juu yaab Aabɔr na,” le ki di ŋŋmeen ngbaan tam waadɔpuinkoo pu. 20 Ni ŋmee Juu yaab aaliin ponn ni, ni Rom yaab aaliin ponn ni, ni Griik yaab aaliin ponn ni. Baah nan kpaa Yesu ndɔpuinkoo pu nin chee na aa daa kitiŋ ni, nima pu na, Juu yaab pam le nan karn ŋŋmeen ngbaan. 21 Le Juu yaab aatotoorninkpiib bui Pailat, “Taa ŋmee ke u ye Juu yaab Aabɔr. Ŋmeen ke uma le len ke u ye Juu yaab Aabɔr.”

22 Le Pailat bui bi, “Maah ŋmee pu na, ni ŋmee a.”

23 Le butɔb aajab bi kpaa u ndɔpuinkoo pu na yakr waawanpeenkaan nfum munaa, bima binib binaa; le ki yoor waakpalk mu. Kikpalk ngbaan nan ye litamuln, kaa kpa baah ŋal nin chee na. 24 Nima pu le bi bui tɔb, “Taa cha ti kar kikpalk ngbaan. Cha ti too inaan, ki lik ke ulau ga ji ki.” Baah ŋa pu na, ni gbiin Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na ke:

“Bi di maawanpeenkaan yakr tii tɔb,

ki too inaan maakpalk pu.”*

Nima le cha butɔb aajab ngbaan ŋa kina.

25 Le Yesu aana, ni unawaa, ni Mari u ye Klopas aapuu na, ni Mari Magdalene, nan si gbɔk Yesu aadɔpuinkoo. 26 Le Yesu kan una ni waadidiir u u gee u na si gbɔk u. Le u bui una, “Nna, lik, aajapɔɔn sɔ,” 27 le ki bui waadidiir ngbaan mu, “Lik, aana sɔ.” Liyaadaal ngbaan, le udidiir ngbaan di Yesu aana koon waachiln ni.

Yesu aah kpo pu na

(Matiu 27.45-56; Mak 15.33-41; Luk 23.44-49)

28 Le Yesu bee ke u tun waatuln doo a. Le u bui ke, “Nnyunyuu chuu mi.” Waah len kina na, ni gbiin Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na.

29 Le tiwanyukaan ni mɔɔn na gbii lisambil ki si nima chee. Le bi di nkiisuk bɔn ni ni, ki di ŋa ndɔ pu, ki di ŋa umɔb ni ke u moor. 30 Waah moor ni na, le u bui ke, “Maatuln doo a,” le ki gaa tiin, ki cha waawiin nyan, le u kpo.

Baah saa Yesu aasikakl pu na

31 Ni nan ye kitaak ki ga woln Juu yaab aafuur daal na la. Likpaakool daal ngbaan nan ye nwiin sakpiin daal la. Nima le Juu yaab aa ban ke ŋinikpol li beenin bi idɔpuinkee pu likpaakool daal. Nima le bi bui Pailat ke u cha waajab ti gbaa kool bitaa, aan bi kpo mala, aan bi chuu nyan bi idɔpuinkee pu. 32 Le waajab dan nan gbaa kool bijab bi lee idɔpuinkee pu Yesu chee na aataa. Bi gbaa kool ubaa aataa, ki ti gbaa koo uken mu aataa. 33 Baah ti fuu Yesu chee na, bi mui u kpo a, nima le baa gbaa kool utaa. 34 Le butɔb aaja ubaa di kigbalk saa Yesu aasikakl. Libuul ngbaan ni, le nsin ni nnyun nyan. 35 Uja u kan kina na tuk binib waah kan pu na, aan ni mu tii naadii. Waah len pu na, ti gbii. U nyi ke u len mbamɔn la. 36 Bi ŋa Yesu kina ke ni gbiin Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na ke, “Waakpab ponn ni libaa aan koo.”† 37 Uwumbɔr Aagbaŋ ki len ke, “Bi ga lik uja u bi saa u na.”‡

Baah sub Yesu pu na

(Matiu 27.57-61; Mak 15.42-47; Luk 23.50-56)

38 Tɔ, Josef, u nan ye Arimatea aatiŋ aanii na, mu nan bi nima. U nan ye unii u dii Yesu na, ki mu san Juu yaab ijawaan, kaa cha binib nyi. Uja ngbaan nan buen ti mee Pailat ke u cha u nyan Yesu aawon ndɔpuinkoo pu. Le Pailat kii. Le u buen ti nyan u ndɔpuinkoo pu. 39 Nikodemus, u nan dan Yesu chee njan kinyeek na, mu nan fuu ni, ki joo ni tulalee. Ni nan ye tulalee u bi yin u ke mir na, ni tulalee u bi yin u ke alos na, aan bi di ŋmal tɔb ni la. Tulalee ngbaan aanyunyuun ga pii bɔtɔmɔn. 40 Le bi di likekenyaan ni tulalee ngbaan poo Yesu aawon. Juu yaab yaa ban bi sub linikpol kan, bi ŋani kina la. 41 Baah kpaa Yesu nin chee na, ŋisubil aasui aasaak kibaa nan bi nima. Bi nan gbii kitakpaluŋ kibaa nima chee. Baa nan kee sub unii ubaa ki ponn ni. 42 Kitakpaluŋ ngbaan aah kaa daa nima chee na, le bi di Yesu aawon ti sub ki ponn ni. Ni nan ye kitaak ki ga woln Juu yaab aakpaakool daal na la.

20

Yesu aa ki bi likaakul na ni

(Matiu 28.1-8; Mak 16.1-8; Luk 24.1-12)

1 Juu yaab aakpaakool daal aah jin ki woln kitaak na, le Mari Magdalene buen likaakul ngbaan chee. Ni nan ye lichakpitaawoln, ki laa bɔɔn. Waah ti fuu likaakul chee na, le u kan ke litakpal li bi nan di leŋ likaakul aamɔb na, aa ki bi. 2 Le u san buen Simonn Piita ni Yesu aadidiir uken u Yesu gee u na chee, le ki ti bui bi, “Bi nyan Tidindaan aawon likaakul ni a. Taa nyi baah di ti ŋa nin chee na.”

3 Le Piita ni Yesu aadidiir uken ngbaan fii san buen likaakul ngbaan chee. 4 Le Yesu aadidiir uken ngbaan san jer Piita ki puen fuu li chee, 5 le ki ti boon ki gbuun lik, ki mui ŋikeken ngbaan le dɔ. Waa koo likaakul na ni. 6 Le Simonn Piita, u paan ni puwɔb na mu fuu ni, le ki koo likaakul na ni, ki mui ŋikeken ngbaan dɔ. 7 U mui likekeln li bi nan di poo uyil na kpab, ki dɔ libaa. 8 Le Yesu aadidiir u puen fuu ni likaakul chee na mu koo, ki kan, le ki tii naadii. 9 Baa nan kee bee Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na aatataa, ke Yesu ga fikr nkun ni. 10 Le bi gir kun.

Yesu aah di ubaa mɔk Mari Magdalene pu na

(Matiu 28.9-10; Mak 16.9-11)

11 Tɔ, Mari nan beenin si likaakul na chee ki wii. Waah si wii na, le u boon ki gbuun lik li ponn ni, 12 le ki kan Uwumbɔr aatuuntiib bilee bi pee tiwanpiln na ka Yesu aawon aah ba dɔ nin chee na. Ubaa nan ka uyil aah ba bi ni wɔb na, le uken mu ka utaa aah ba bi ni wɔb na. 13 Le bi baa u, “Upii, ba ŋa si aa wii?”

Le u bui bi, “Bi nyan Ndindaan aawon la. Maa nyi baah di ti ŋa nin chee na.”

14 Waah len kina na, le u fenn lik upuwɔb, ki mui Yesu si, kaa nyi ke Yesu ye. 15 Le Yesu baa u, “Upii, ba ŋa si aa wii? Aa ban ŋma?”

Mari nan nyi ke uja u kii kisaak na ye. Le u bui u, “Maaninkpel, aa yaa di waawon ŋa nin chee na kan, mɔk mi, m ti yoor.”

16 Le Yesu bui u ke, “Mari.”

Le u fenn, ki bui u Juu yaab aaliin ni ke, “Raboni.” Naatataa le ye ke “Umɔmɔkr.”

17 Le Yesu bui u, “Taa meeh mi. Maa kee buen paacham, Nte Uwumbɔr chee. Li cha ki ti tuk nnaabitiib ke m cha paacham, Nte u ye Maawumbɔr na chee la, u ye ni mu Aate, ki ye ni mu Aawumbɔr na.”

18 Le Mari Magdalene buen ti tuk bi, “M kan Tidindaan a,” le ki tuk bi Yesu aah tuk u tibɔr ti na.

Yesu aah di ubaa mɔk waadidiliib pu na

(Matiu 28.16-20; Mak 16.14-18; Luk 24.36-49)

19 Tɔ, Juu yaab aakpaakool daal aah jin ki woln kitaak na aajook le Yesu aadidiliib bi kidiik ni, ki laŋ; ba pu? bi nan san Juu yaab ijawaan. Le Yesu dan nan sil bikaasisik ni, le ki bui bi, “Ni li kpa nsuudoon man.” 20 Waah len kina na, le u taln uŋaal ki mɔk bi baah nan kpaa uŋaal ponn ni ipiin pu na, le ki mɔk bi baah nan saa usikakl kigbalk pu na. Waadidiliib aah kan u na, le bi kpa mpopiin pam. 21 Le u ki bui bi, “Ni li kpa nsuudoon man. Nte Uwumbɔr aah tun ni mi pu na, kina le m mu tun nimi.” 22 Waah len kina na, le u fuur lii bi pu, le ki bui bi, “Gaa Uwumbɔr Aafuur Nyaan man. 23 Ni yaa di cha pinn binib baatunwanbir kan, bi ga kan chapinn. Ni yaa kaa di cha pinn bi kan, baan kan chapinn.”

Yesu aah tuk Tomas pu na

24 Tomas, u bi yin u ke Kijaan, aan u ye Yesu aadidiliib kipiik ni bilee ponn ni ubaa na, aa nan bi bikaasisik ni buyoonn Yesu dan na. 25 Le Yesu aadidiliib biken tuk u, “Ti kan Tidindaan a.”

Le u bui bi, “M yaa kaa kan baah nan kpaa uŋaal ponn ni ipiin pu na aabue, ki di ŋŋanbik baan ŋibue ngbaan ponn ni, ki di ŋŋaal baan baah nan saa usikakl kigbalk pu na aabuer ponn ni kan, maan pak naah len pu na.”

26 Tɔ, le iwiin iniin jer. Le Yesu aadidiliib nan ki bi kidiik ni. Tomas mu nan bi bi chee. Bi nan laŋ kidiik a. Le Yesu dan nan sil bikaasisik ni, le ki bui ke, “Ni li kpa nsuudoon man,” 27 le ki bui Tomas, “Di aaŋanbik baan ŋŋaal aabue ponn ni, ki di aaŋaal baan nsikakl aabuer mu ponn ni, aan ki gaa mi ki kii, aan ki taa ki beeni.”

28 Tomas nan bui u, “Aa ye Ndindaan ni Maawumbɔr la.”

29 Le Yesu bui u, “Saah kan mi na le aa gaa mi ki kii. Uwumbɔr aanyoor bi binib bi kaa kan mi aan ki gaa mi ki kii na pu.”

Ŋitaa ŋi pu bi ŋmee kigbaŋ kee na

30 Tɔ, Yesu nan tun lijinjiir aatun ŋiken pam waadidiliib aanimbil ni. Ni mɔmɔk mu aa bi kigbaŋ kee ni. 31 Bi ŋmee nimina ke ni pak ke Yesu le ye Kristo u gaa timi lii na, ki ye Uwumbɔr Aajapɔɔn. Ni yaa gaa u ki kii kan, u pu le ni ga li kpa limɔfal.

21

Yesu aah ki di ubaa mɔk waadidiliib pu na

1 Nee aapuwɔb le Yesu di ubaa mɔk waadidiliib nnyusakpem chee, bi yin mu ke Tiberias (ki ki yin mu ke Galilee). Kina le u nan di ubaa mɔk bi. 2 Simonn Piita ni Tomas u bi yin u ke Kijaan na, ni Natanael u nyan ni Kana aatiŋ ki bi Galilee aatiŋ ni na, ni Sebedee aajapɔtiib bilee na, ni Yesu aadidiliib bilee biken nan bi tɔb chee. 3 N‑yoonn ngbaan le Simonn Piita bui bi, “M cha m ti chur ijan la.”

Le bi bui u, “Ti mu ga dii si.” Le bi buen ti koo buŋɔb ni, ni di ti woln, baa kan nibaa.

4 Nwiin aah laa puu ni na, le Yesu sil nnyun aagbaan. Bididiliib ngbaan aa nan nyi ke Yesu ye. 5 Le u baa bi, “Binachipɔm, naa kan ijan aa?”

Le bi bui u, “Taa kan.”

6 Le u bui bi, “Di kipɔɔk ngbaan di mee buŋɔb aaŋangii wɔb man, le ni ga kan.” Le bi mee ki chuu ijan pam, le kaa ŋmaa yoor.

7 Le Yesu aadidiir u Yesu gee u na bui Piita, “Tidindaan ye.” Baah nan bi ban ijan na, bi nan yii ŋikpatambinn baanja la. Simonn Piita aah ŋun ke Tidindaan ye na, le u yoor waabɔkul ki di peen, le ki lir nnyun ni ki cha u chee. 8 Waadidiliib bi gur na nan bi buŋɔb ngbaan ni ki dar kipɔɔk ki gbii ijan na, ki choo nnyun aagbaan. Nnyun aagbaan aa nan daa. Ni naahn ŋisaŋ ikui ilee la. 9 Baah ti fuu nnyun aagbaan ki nyan buŋɔb ni na, bi mui nkoon aamii bi, ujan pu mu ni, le boroboro mu bi. 10 Le Yesu bui bi, “Li joo ni naah chuu ijan i na ngem.”

11 Le Simonn Piita ki koo buŋɔb na ni ki ti gbiln kipɔɔk na, ki joo dar cha n‑gbaan. Kipɔɔk ngbaan nan gbii ijan sakpiin. Ijan ngbaan nan ye nkub ni piiŋmu ni itaa. Yaah po wiir kina na, kipɔɔk ngbaan aa nan kar. 12 Le Yesu bui bi, “Dan nan ji man.” Waadidiir ubaa aa nan kaa u baa u, “Si ŋma ye?” ba pu? bi nyi ke Tidindaan ye. 13 Le Yesu dan nan yoor boroboro ni ijan ki di tii bi.

14 Yesu aah nan fikr nkun ni ki joo ubaa mɔk waadidiliib na, nimina le nan ŋa taataa.

Yesu aah tuk Piita pu na

15 Baah jin tijikaar ngbaan doo na, le Yesu baa Simonn Piita, “Simonn, Jɔnn aajapɔɔn, aa gee mi ki jer tiwan nimina aa?”

Le u bui u, “Ndindaan, een, aa nyi ke m gee si.”

Le Yesu bui u, “Kpiin maapihbi,” 16 le ki ki baa u lelee, “Simonn, Jɔnn aajapɔɔn, aa gee mi ii?”

Le u ki bui u, “Ndindaan, een, aa nyi ke m gee si la.”

Le Yesu bui u, “Li kii maapiih,” 17 le ki ki baa u taataa, “Simonn, Jɔnn aajapɔɔn, aa gee mi ii?”

Le Simonn Piita aasui bii; ba pu? u nan baa u nfum mutaa mɔk, “Aa gee mi ii?” Le u bui u, “Ndindaan, aa nyi tiwan mɔmɔk. Aa nyi ke m gee si.”

Le Yesu bui u, “Kpiin maapiih. 18 M tuk si mbamɔn la, saah nan ye unachipɔɔn na, aa nan peeni saawanpeenkaan, ki chaa saah gee nin chee na. Aa yaa ti por kan, aa ga taln aaŋaal, unii ubaa le ga peen si, ki yoor si buen saah kaa gee nin chee na.” 19 U nan bui Piita kina ke u mɔk u, uma Piita aah ga kpo ki nyuŋ Uwumbɔr pu na. Waah len kina na, le u bui u, “Li dii mi.”

20 Le Piita fenn upuwɔb, ki kan Yesu aah gee waadidiir u na paa ni bi pu. Waadidiir ngbaan ye unii u nan foor duun Yesu, baah nan bi ji tijiir buyoonn na, ki nan baa u ke, “Ndindaan, ŋma ga kooh si?” na. 21 Piita aah kan u paani bipuwɔb na, le u baa Yesu, “Ndindaan, ba ga ŋa uja wee?”

22 Le Yesu bui u, “M yaa gee ke u li bi ki nan saa buyoonn m ga nan gir ni na kan, ti ye saabɔr aa? Li dii mi.”

23 Nima le Yesu aanib bui ke waadidiir ngbaan aan kpo. Yesu ma aa bui ke waan kpo, u po bui le ke, “M yaa gee ke u li bi ki nan saa buyoonn m ga nan gir ni na kan, ti ye saabɔr aa?”

24 Waadidiir ngbaan le ye unii u tuk binib tibɔr tee, ki ŋmee ti kigbaŋ kee ni na. Ti bee ke waah len pu na gbii.

25 Tiwan pam aabɔŋ le Yesu ŋa, bi mu aa ŋmee ni mɔmɔk. Bi yaa ba ŋmee ni mɔmɔk kan, maa dak ke bi ba ga kan mpaan dulnyaa ni ki bil baah ŋmee tigbann ti na.

* 1:23 : Lik Aisaya 40.3.

* 2:13 : Israel yaab nan ji Lakr‑jer aajim ke bi teer buyoonn Uwumbɔr nan nyan bi tinaagbiir ni, Ijipt aatiŋ ni na. Lik Nnyam 12.1-27.

* 3:29 : Uja ni usapɔɔn ngbaan si Yesu ni waanib aasisii la, Jɔnn le ye ujɔ.

* 4:4 : Samaria yaab ni Juu yaab aakaasisik ni aa nan mɔ.

† 4:25 : Hiibru aaliin ni, bi yin u ke Masiya, le ki yin u ke Kristo, Griik aaliin ni. Naatataa le ye ke “Unii u ga gaa binib lii na.”

‡ 4:27 : Juu yaab aabimbin aah nan bi pu na, uja ni upii u kaa ye upuu na aan gbaa tɔb chee tibɔr.

* 6:4 : Israel yaab nan ji Lakr‑jer aajim ke bi teer buyoonn Uwumbɔr nan nyan bi tinaagbiir ni, Ijipt aatiŋ ni na. Lik Nnyam 12.1-27.

† 6:31 : Lik Nnyam 16.4, 15; Ilahn 78.24.

‡ 6:45 : Lik Aisaya 54.13.

* 7:2 : Lik Liifai Yaab 23.34; Ikaal 16.13.

* 10:9 : Naatataa le ye ke binib bi dii Yesu na kan lifuur ni limɔfal aajikaar.

* 11:16 : Kijaan: Baaliin ni, bi yin u ke Didimus la.

† 11:27 : Hiibru aaliin ni, bi yin Kristo ke Masiya. Naatataa le ye ke unii u ga gaa binib lii na.

‡ 11:55 : Israel yaab nan ji Lakr‑jer aajim ke bi teer buyoonn Uwumbɔr nan nyan bi tinaagbiir ni, Ijipt aatiŋ ni na. Lik Nnyam 12.1-27.

* 12:13 : Hosiana aatataa le ye ke “Gaa timi lii.”

† 12:13 : Lik Ilahn 118.25, 26.

‡ 12:38 : Lik Aisaya 53.1.

§ 12:40 : Lik Aisaya 6.10.

* 13:1 : Israel yaab nan ji Lakr‑jer aajim ke bi teer buyoonn Uwumbɔr nan nyan bi tinaagbiir ni, Ijipt aatiŋ ni na. Lik Nnyam 12.1-27.

† 13:18 : Lik Ilahn 41.9.

* 15:25 : Lik Ilahn 35.19; 69.4.

* 18:28 : Israel yaab nan ji Lakr‑jer aajim ke bi teer buyoonn Uwumbɔr nan nyan bi tinaagbiir ni, Ijipt aatiŋ ni na. Lik Nnyam 12.1-27.

* 19:24 : Lik Ilahn 22.18.

† 19:36 : Lik Nnyam 12.46; Nkahm 9.12; Ilahn 34.20.

‡ 19:37 : Lik Sekaria 12.10.

LITULN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Yesu Aakpambalb aah tun

LITULN

pu na

1

1 Njɔ Teofilus, min Luk nan ŋmee njan aagbaŋ ke m tuk si Yesu aah nan ŋa pu na mɔmɔk, ni waah mɔk binib pu na mɔmɔk, n‑yoonn mu u nan piin waatuln 2 ki ti saa n‑yoonn mu Uwumbɔr di u buen paacham na. Waah nan bi dulnyaa wee ni na, le u lee waakpambalb. Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapɔɔn pu le u nan tuk waakpambalb ngbaan baah ga ŋa pu na, le Uwumbɔr nin di u buen paacham. 3 Waah kpo ki fikr nkun ni na, le u di ubaa mɔk bi n‑yoonn n‑yoonn, le ki ti saa iwiin imonko ilee, ki mɔk bi chain ke u sil kpa limɔfal. Binimbil nan kan u. Le u len bi chee, ki tuk bi Uwumbɔr aanaan aah bi pu na. 4 Waah nan laa bi bi chee na, le u bui bi, “Ni taa nya Jerusalem ni. Ni li bi nima, ki ti saa bundaln Nte Uwumbɔr ga tii nimi Waafuur Nyaan, waah nan puu tipuur ti na. Ni nan ŋun tipuur ngbaan pu m chee la. 5 Mbamɔn, Jɔnn nan muin binib nnyun ni. Naan ki yunn, le m ga di Uwumbɔr Aafuur Nyaan gbiin nimi.”

Uwumbɔr aah di Yesu buen paacham pu na

6 Yesu aakpambalb aah kuun u chee na, le bi baa u, “Tidindaan, dandana wee, aa ga nyan timi Israel yaab timi aadim aaŋaal ni, ki ki giin timi aanaan tii timi ii?”

7 Le Yesu tuk bi, “Bundaln Nte Uwumbɔr ga ŋa waah ban pu na, aa ye nimi aabɔr. Ti bi u chee la. 8 Waafuur Nyaan yaa nan gbiin nimi kan, ni ga li kpa waapɔɔn, ki ga li ye maaseeraadam Jerusalem ponn ni, ni Judea aatim mɔmɔk ni, ni Samaria aatim ni, ni dulnyaa aanaan mɔmɔk ni.” 9 Waah len kina na, le Uwumbɔr di u buen paacham, binimbil ni. Le ntaalangbam biin u pu. Baa ki waa u.

10 Le bi beenin si lik waah cha paacham pu na. Libuul ngbaan ni, le bijab bilee nan sil bi chee,* ki pee ŋikekepipiin, 11 ki baa bi, “Galilee aanib, ba pu ni si lik paacham kina? Yesu, u Uwumbɔr nyan u ni chee buen paacham na, u ga gir ni. Ni kan waah buen pu na. Kina, le u ga nan ki gir ni.”

Baah nyan unii ke u leŋ Judas aaleleŋ pu na

12 N‑yoonn ngbaan, Yesu aakpambalb nan bi lijool libaa paab, bi yin li ke Olif aasui aajool. Naa daa Jerusalem. Ni naahn limalgeln la. Le bi nyan nima, ki gir buen Jerusalem. 13 Baah ti fuu Jerusalem na, le bi koo baah koo kidiik ki ponn ni na. Kidiik ngbaan nan ye paacham aadiik la. Le Piita, ni Jɔnn, ni Jems, ni Andru, ni Filip, ni Tomas, ni Batolomiu, ni Matiu, ni Jems u ye Alfeus aajapɔɔn na, ni Simonn u nan ban u kuln waatiŋ aadim na, ni Judas u ye Jems aajapɔɔn na, mɔmɔk nan bi kidiik ngbaan ni. 14 Le bi ni Mari u ye Yesu aana na, ni bipiib bibaa, ni Yesu aanaatiib, mɔmɔk kuuni tɔb chee, ki kpaani kimɔbaan, ki mee Uwumbɔr n‑yoonn mɔmɔk.

15 N‑yoonn ngbaan, le binib bi dii Yesu na nan kuun tɔb chee. Bi ga nan li fuu binib nkub ni moninko. Le Piita fii sil bikaasisik ni, ki bui bi, 16 “Nnaabitiib, n‑yaayoonn na, Uwumbɔr Aafuur Nyaan nan cha Ubɔr David len Judas aabɔr. Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni. Naah ŋmee pu Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni na, see ni ŋa kina. Judas le nan mɔk binib Yesu aah bi nin chee na, le bi ti chuu u. 17 Judas nan ye timi Yesu aakpambalb ponn ni ubaa la. Yesu nan nyan u, ke u tun Uwumbɔr aatuln ti chee.”

18 U ŋa tiwan ni kaa ŋan na, le ki kan ŋimombil, ki daa bukpaab. Le u lir kitiŋ bukpaab ngbaan ponn ni, ki kpo. Upuul nan puu, le tineer mɔmɔk nyan. 19 Binib bimɔk bi Jerusalem na nan ŋun waabɔr. Nima pu na, baaliin ponn ni, bi yin bukpaab ngbaan ke Akeldama aakpaab. Naatataa le ye ke “Nsin aakpaab.”

20 “N‑yaayoonn na, Ubɔr David nan ŋmee Judas aabɔr, Uwumbɔr aalahn aagbaŋ ponn ni ke,

‘Taa cha tiwan nibaa ki li bi waadichal ni.

Taa cha unii ubaa ki li bi li ponn ni.’†

U nan ki ŋmee Judas aabɔr ke,

‘Cha unii uken leŋ waaleleŋ.’ ”‡

21-22 Piita nan ki len ke, “Nima pu na, ni ŋeer ke unii ubaa ki kpee ti pu, ki li ye seeraadaan, ki tuk binib ke Tidindaan Yesu fikr nkun ni. Ti ban unii u nan chuun ŋisachun ti ni Tidindaan Yesu chee, n‑yoonn mu Jɔnn nan muin Yesu nnyun ni na, ki ti saa bundaln Uwumbɔr nyan Yesu ti chee ki di u buen paacham na.”

23 Piita aah len kina na, le bi nyan bijab bilee. Bi yin ubaa ke Josef Basabas Justus ki yin uken ke Matias. 24-25 Le bi mee Uwumbɔr ke, “Tidindaan, aa nyi binib mɔmɔk aasui ni aah bi pu na. Mɔk timi unii u aa lee u na bijab bilee ngbaan ponn ni aan u li ye saakpambal ki gaa lituln li Judas nan di cha ki buen nin chee ŋeer u na.” 26 Baah mee Uwumbɔr doo na, le bi di ŋitakpabil tii bi, ke bi lik baah ga lee uja u na. Nimina nan mɔk bi ke bi ga lee Matias la. Le bi di u kpee Yesu aakpambalb kipiik ni ubaa na pu.

2

Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah nan fuu ni pu na

1 Juu yaab aawinyaan mubaa nan saa. Bi yin mu ke Pentekost daal. Le binib bi dii Yesu na mɔmɔk bi kidiik kibaa ni. 2 Libuul ngbaan ni, le bi ŋun kifuuk nyan ni kitaapaak. Ni nan bi ke libuln pɔpɔɔl aah kpa kifuuk pu na, ki nan gbiin lidichal li bi ka li ponn ni na. 3 Le bi kan tiwan nibaa, ni bi ke imiigaal na, ki nan tɔŋ bi mɔmɔk aayil paab. 4 Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan gbiin bi mɔmɔk. Le bi len iliin yayan, Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah cha bi len pu na.

5 N‑yoonn ngbaan le Juu yaab nan bi Jerusalem ni. Bi nan ye binib bi pak Uwumbɔr na, ki nyan ni ŋinibol mɔmɔk ponn ni dulnyaa wee ponn ni. 6 Le bi ŋun Yesu aanib len iliin yayan. Le bi kuun ni nima, ki wiir. Le bi mɔmɔk ŋun bi len baaliin ibaabaa. Le ni muk bi nima chee, ki gar bi pam. 7 Le bi bui ke, “Bijab bi len kina na mɔmɔk ye Galilee aatiŋ aanib la. 8 Bi ŋa kinye aan ki len timi aaliin aabɔŋ kina? Ti ŋun bi len ti mɔmɔk aaliin ibaabaa la. 9 Timi bibaa nyan ni Patia aatiŋ ni, bibaa mu nyan ni Media aatiŋ ni, bibaa mu nyan ni Elam aatiŋ ni, bibaa mu nyan ni Mesopotamia aatiŋ ni, bibaa mu nyan ni Judea aatiŋ ni, bibaa mu nyan ni Kapadosia aatiŋ ni, bibaa mu nyan ni Pontus aatiŋ ni, bibaa mu nyan ni Asia aatiŋ ni, 10 bibaa mu nyan ni Frijia aatiŋ ni, bibaa mu nyan ni Pamfilia aatiŋ ni, bibaa mu nyan ni Ijipt aatiŋ ni, bibaa mu nyan ni Libia aatim mu bi Sairene aatiŋ chee na, bibaa nan ye Juu yaab, ni Biniyayam bi kpeln bibaa ki dii Juu yaab aasan na, ki nyan ni Rom aatiŋ ni na, 11 bibaa mu nyan ni Krete aatiŋ ni, bibaa mu nyan ni Arabia aatiŋ ni. Ti mɔmɔk ŋun bi len timi aaliin ki mooni Uwumbɔr aah tun lijinjiir aatun pu na.” 12 Le ni gar bi mɔmɔk, ki cha bilan ŋmal. Le bi baa tɔb, “Naatataa ye kinye?”

13 Le bibaa mu ŋani bi mbɔnyun ki bui ke bi nyun ndaan le ki gbii.

Piita aah tuk bi Uwumbɔr aaliin pu na

14 Le Piita ni Yesu aakpambalb kipiik ni ubaa na fii sil. Le Piita len mpɔɔn pu, ki tuk kinipaak ngbaan, “Nnaabitiib, Juu yaab, ni nimi bimɔk bi Jerusalem ni na, ni li pel mbamɔm, ki ŋun maah ga len pu na. 15 Ni dak ke binib ngbaan nyun ndaan gbii la. Baa nyun. Dandana, ni ye tikur tiwae kichakpiik ni la. Nima pu na, baa nyun ndaan. 16 Baah len iliin yayan pu na, ni ye Uwumbɔr aabɔnabr Joel aah nan len pu na la. Joel nan len ke Uwumbɔr len ke:

17 ‘N‑yoonn mu choo na,

m ga di Maafuur Nyaan ŋa binib mɔmɔk pu.

Nijapɔtiib ni nibisatiib ga nabr min Uwumbɔr aah len pu na.

Nimi aanachipɔm ga kan lijinjiir aawan.

Nimi aaninkpiib ga daŋ tidaŋ.

18 N‑yoonn ngbaan, m ga nan di Maafuur Nyaan

ŋa maanaagbiijab ni maanaagbiipiib mu pu,

le bi ga nabr maah len pu na.

19 M ga ŋa lijinjiir aatun kitaapaak ni, ni kitiŋ pu;

nsin, ni mmii, ni iŋmanyuu ga li bi;

20 nwiin ga bɔln, le uŋmal mann ke nsin na,

waahr aan Uwumbɔr aawiin daal nin fuu ni.

Mu ga li ye nwiin sakpiin mu kpa liyimbil na.

21 Liyaadaal ngbaan, unii umɔk mee Uwumbɔr na le ga ŋmar.’ ”*

22 Tɔ, Piita ki len ke, “Israel yaab, li pel man. Uwumbɔr ban ke u mɔk binib ke uma le tun ni Yesu, u ye Nasaref aatiŋ aanii na. Nima pu le u cha u ŋani lijinjiir aatun, ni lituln li kpa liyimbil na, nimi ponn ni. Nimi nibaa nyi kina. 23 Uwumbɔr aageehn pu le bi nan di Yesu ŋa niŋaal ni. Uwumbɔr nan nyi ke bi ga ŋa kina. Le ni di u ŋa mbiindam aaŋaal ni ke bi ti kpaa u ndɔpuinkoo pu, ki ku u. Nima pu na, nimi le ku u. 24 Uwumbɔr le fikr u nkun ni ki bii nkun aapɔɔn, kaa cha nkun joo u. 25 Ubɔr David nan len Yesu aabɔr ke,

‘M nan kani Tidindaan m chee n‑yoonn mɔmɔk.

U bi ŋŋangii wɔb, ki biin m pu,

ke tiwan nibaa taa muk mi.

26 Nima pu na, m kpa mpopiin, ki len mpopiin aaliin,

27 le ki kpa limakl ke saan cha maawiin bee kitekpiitiŋ ni.

M ye saabo u ye chain na, le saan cha maawon bur.

Nima le m bi dulnyaa wee ni ki kpa nsuudoon.

28 Aa nan mɔk mi limɔfal aasan.

Saah bi m chee pu na, le m kpa mpopiin pam.’ ”†

29 Le Piita ki len ke, “Nnaabitiib, m ban m tuk nimi tiyaaja David aabɔr chain la. U nan kpo, le bi sub u. Din pu na, waakaakul bi do. 30 U nan ye Uwumbɔr aabɔnabr ubaa la, ki nyi ke Uwumbɔr puu tipuur ke u ga ŋa uma David uyaabil ubaa ubɔr, ke uma David aah ye ubɔr pu na. 31 David nan nyi Uwumbɔr aah ga ŋa pu na. Nima pu na, u nan len ke Uwumbɔr ga nan fikr Kristo u gaa timi lii na nkun ni, kaan cha u bee kitekpiitiŋ ni. Waawon aa bur. 32 Uwumbɔr fikr Yesu nkun ni. Tinimbil kan u, le ti tuk binib. 33 Uwumbɔr nyuŋ Yesu, ki di u kaan uŋangii wɔb. U gaa Nfuur Nyaan Ute Uwumbɔr chee, uma Uwumbɔr aah nan puu tipuur ti ke u ga tii u na. Naah kan pu na, ni naah ŋun pu dandana wee na, ye Uwumbɔr Aafuur Nyaan le u di ŋa ti ni. 34 David aa nan buen paacham. U mu nan len ke,

‘Uwumbɔr bui Ndindaan ke: Kal ŋŋangii wɔb,

35 ki ti saa buyoonn m ga nyaŋ saadim mɔmɔk na.’ ”‡

36 Le Piita ki len ke, “Israel yaab mɔmɔk, m ban ke ni sil bee ke ni ye Yesu aabɔr le m len. Nimi le kpaa u ndɔpuinkoo pu. Uwumbɔr le mɔk ke uma Yesu le ye Kristo u gaa timi lii na, ki ye Tidindaan.”

37 Kinipaak ngbaan aah ŋun Piita aah len pu na, le ni muk bi sakpen. Le bi baa Piita ni Yesu aakpambalb biken na, “Tinaabitiib, ti ga ŋa kinye?”

38 Le Piita bui bi, “Ni mɔmɔk kpeln nimi aabimbin, ki cha ti muin nimi nnyun ni, Yesu Kristo aayimbil pu. Le Uwumbɔr ga di cha nimi aatunwanbir pinn nimi, ki tii nimi ipiin i ye Waafuur Nyaan na. 39 Tidindaan Uwumbɔr nan puu tipuur ke u ga di Waafuur Nyaan tii nimi, ni nimi aabim, ni binib bi bi ni daa na: u ga tii binib bi u ga yin bi na mɔmɔk.”

40 Le Piita di tibɔr ti wiir na tuk bi Yesu aabɔr, le ki sur bi ki bui bi, “Pɔɔn nibaa man ki ŋmar, ki nya ntafadaan mu ga pii titunwanbirdam ngbaan na ni.” 41 Le bi muin binib bi gaa Piita aah len pu na nnyun ni. Liyaadaal ngbaan le binib ŋichur ŋitaa ŋmar, ki kpee bi pu. 42 Binimbil nan man ke bi bae Yesu aabɔr, waakpambalb chee. Bi mɔmɔk nan kpaan kimɔbaan, ki ji tɔb chee tijikaar, ki kpaani tɔb chee ki mee Uwumbɔr.

Yesu aanib aabimbin aah nan bi pu na

43 Uwumbɔr nan cha Yesu aakpambalb tun lijinjiir aatun pam. Nima pu na, binib mɔmɔk nan san Uwumbɔr. 44 Le binib bimɔk gaa Yesu ki kii na kpaan tɔb chee, ki di baawan yakr tɔb. 45 Binib nan kooh baah kpa tiwan ni na, ki di ŋimombil ngbaan yakr tɔb, baah ban pu na. 46-47 Idaa mɔmɔk bi nan kuuni Uwumbɔr Aadichal ni, ki kpaani bido ki ji tijikaar, ki pak Uwumbɔr, ki kpa mpopiin, ni tibulchinn. Le binib mɔmɔk pak bi. Tidindaan nan joo binib bi ŋmar na kpae waanib pu idaa mɔmɔk la.

3

Baah cha uwɔb pɔɔk pu na

1 Daalbaadaal, tikur titaa yoonn, Piita ni Jɔnn nan buen Uwumbɔr Aadichal ni. Ni nan ye limeel yoonn la. 2 Uja ubaa nan bi nima ki ye uwɔb. Baah nan ma u na, u nan ye uwɔb la. Bi nan yoor u kaani Uwumbɔr Aadichal aabisamɔb chee idaa mɔmɔk. Bi yin mbisamɔb ngbaan ke “Mbisamɔb Nyaan.” Bi nan joo u kaani nima chee ke u li mee binib bi koo ni Uwumbɔr Aadichal ni na, ke bi tii u ŋimombil. 3 Le u kan Piita ni Jɔnn bi koo Uwumbɔr Aadichal ni. Waah kan bi na, le u mee bi ke bi tii u tiwan. 4 Le Piita ni Jɔnn lik u. Le Piita bui u, “Lik timi.” 5 Le u lik bi, ki dak ke bi ga tii u tiwan la. 6 Le Piita bui u, “Maa kpa ŋimombil. M ga tii si maah kpa ni na la. Yesu Kristo u ye Nasaref aatiŋ aanii na aayimbil pu, m tuk si la, fii chuun.” 7 Le Piita chuu uŋangii, ki fiin u. Le u fii sil. Libuul ngbaan ni, le utaagben pɔɔk. 8 Le u fii yuk, ki sil utaa pu, ki piin ki chuun gonni, le ki dii bi, ki koo Uwumbɔr Aadichal ni, ki bi chuun, ki yukr, ki pak Uwumbɔr. 9 Le kinipaak mɔmɔk kan u bi chuun ki pak Uwumbɔr. 10 Le bi bee ke u ye uwanmeer u nan ka Uwumbɔr Aadichal aabisamɔb nyaan chee na. Waah pɔɔk na, le ni gar bi pam.

Piita aah tuk binib Uwumbɔr Aadichal ni pu na

11 Uja ngbaan aah laa joo Piita ni Jɔnn na, le binib ngbaan mɔmɔk san buen bi chee kikaakpaak kibaa ni, bi yin ki ke “Solomonn aakaakpaak.” Ni nan gar bi pam. 12 Tɔ, Piita aah kan bi na, le u baa bi, “Israel yaab, ba pu ni gar nimi? Ba pu ni lik timi kina? Ni dak ke ni ye tibaa aapɔɔn le cha uja wee pɔɔk aa? Ni dak ke ni ye timi aabimbin mu bi chain na pu uu? Ni mu aa ye kina. 13 Uwumbɔr le cha u pɔɔk. Abraham, ni Aisak, ni Jakob Aawumbɔr, u ye tiyaajatiib Aawumbɔr na, nyuŋ Waabo Yesu la. Nimi le nan di Yesu kooh, le ki yii u Pailat chee. Pailat nan ban u di u lii, le naa kii. 14 Yesu le ye unii u Uwumbɔr nyan u aan u ye uninyaan na. Le ni yii u, ki bui Pailat ke u di unikur lii. 15 Ni ku Yesu u tii timi limɔfal na. Le Uwumbɔr fikr u nkun ni. Timi le ye waaseeraadam ke u fikr nkun ni a. 16 Ni kan uja wee, ki bee u. Yesu aayimbil le kpa mpɔɔn, le ki cha u pɔɔk. Waah ŋa Yesu aayimbil naadii pu na, nima le cha u pɔɔk. U gaa Yesu ki kii, le uma Yesu tii u laafee ninimbil ni.

17 “Nnaabitiib, m nyi ke ni ni nimi aaninkpiib aah ku Yesu pu na, naa nyi naah tun lituln li na. 18 N‑yaayoonn na, Uwumbɔr nan cha waabɔnabtiib mɔmɔk len ke Waanii Kristo* ga nan ji falaa. Baah len pu na, le Uwumbɔr cha ni ŋa kina. 19 Nima pu na, kpeln nimi aabimbin man, ki dii Uwumbɔr aasan. Ni yaa ŋa kina kan, Uwumbɔr ga di cha pinn nimi aatunwanbir, ki tii nimi lifuur, 20 ki ki tun ni Yesu ni chee, aan ni ŋmar. Uma le ye Kristo, u Uwumbɔr nan puu tipuur ke u ga tii nimi na. 21 Uma Yesu le ga li bi Uwumbɔr do ki ti saa n‑yoonn mu Uwumbɔr ga toor tiwan mɔmɔk na. N‑yaayoonn na, Uwumbɔr aabɔnabtiib bi bi chain na nan len tibɔr timina. 22 Uwumbɔr aabɔnabr Moses nan len ke, ‘Nidindaan Uwumbɔr ga tun ni ubɔnabr ubaa ni chee, ke waah tun ni mi pu na. U mu ga li ye ninaabitiib ponn ni ubaa la. Li keei waah ga len tibɔr ti na mɔmɔk man. 23 Unii umɔk kaa kii ubɔnabr ngbaan aah ga len pu na, Uwumbɔr ga yakr u, ki nyan ni u waanib ponn ni, ki ku u.’† 24 Uwumbɔr aabɔnabtiib bimɔk nan len tibɔr na, Samuel ni bibɔnabr bi mu nan paan ni u pu na, mu nan len tibɔr timina. 25 Nimi le ye bibɔnabtiib ngbaan aayaabitiib. Uwumbɔr nan puu tipuur tii niyaajatiib. Nimi le yeh tipuur ngbaan. Uwumbɔr nan tuk Abraham ke u ga ŋa tinyoor ŋa ŋinibol ŋimɔk bi dulnyaa wee ni na pu, uma Abraham aayaabil pu.‡ 26 Nima pu na, Uwumbɔr nan nyan Waabo, ki nan tun ni u ni chee njan, ke u nan ŋa nimi tinyoor; u cha ni di cha nimi aatunwanbir; tinyoor ngbaan le na.”

4

Juu yaab aaninkpiib aah jin Piita ni Jɔnn tibɔr pu na

1-2 Piita ni Jɔnn nan laa beenin len tibɔr kinipaak ngbaan chee, ki tuk bi ke Yesu fikr nkun ni a, ke waah fikr nkun ni na, binib bi kpo na mu ga nan fikr nkun ni. Le Uwumbɔr aatotoortiib, ni Uwumbɔr Aadichal aakikiirb aaninkpel, ni Sajusii yaab mu fuu ni nima, kaa gee Piita ni Jɔnn aah tuk kinipaak ngbaan pu na, 3 le ki gee liŋuul bi pu, ki chuu bi, ki di ŋa kiyondiik ni. Naah ye kijook na, le bi cha bi bi kiyondiik ni, ki ti woln kitaak. 4 Binib bi ŋun Piita ni Jɔnn aah len pu na, bi ponn ni pam nan gaa Yesu ki kii. Bijab bi gaa u ki kii na ga nan li fuu ŋichur ŋiŋmu.

5 Naah woln kitaak na, le Juu yaab aayidam, ni bibɔjirb aaninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb nan kuun Jerusalem ponn ni. 6 Bi ni Uwumbɔr aatotoorninkpel u bi yin u ke Anas na, ni Kayafas, ni Jɔnn, ni Aleksanda, ni utotoorninkpel do yaab biken, nan kuun tɔb chee. 7 Le bi cha Piita ni Jɔnn sil binimbiin ni, le ki baa bi, “Ni ŋa kinye aan ki cha uwɔb ngbaan pɔɔk? Ni kpa ba aapɔɔn? Ni di ŋma aayimbil ki tii u laafee?”

8 Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan fir Piita pu. Le u bui bi, “Juu yaab aayidam, ni bibɔjirb aaninkpiib, 9 taah ter uwɔb ngbaan na, le ni ji timi tibɔr din, ki baa timi ke ti ŋa kinye ki cha u pɔɔk. 10 M ban ke nimi ni Juu yaab biken mɔmɔk bee ke Yesu Kristo, u ye Nasaref aatiŋ aanii na, waayimbil aapɔɔn le cha uja wee pɔɔk. Uma Yesu pu, le u kpa laafee mbamɔm, ki si ninimbiin ni. Nimi le kpaa Yesu ndɔpuinkoo pu, le Uwumbɔr fikr u nkun ni. 11 Yesu aabɔr ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

‘Litakpal li bidimaab yii li na,

lima le ye litakpajal.’*

12 Uma Yesu pu, le ti ga ŋmar. Uwumbɔr di Yesu aayimbil tii timi, ke ti ŋmar. Ubaa aa bi dulnyaa wee ni ki ga ŋmaa gaa timi lii, see Yesu baanja. Uma baanja pu, le ti ga ŋmar.”

13 Bininkpiib ngbaan nan bee ke Piita ni Jɔnn aa ye binib bi nyuun na, kaa bae mbaem, le ki kpa lipobil ki len. Baah kpa lipobil pu na, le ni gar bininkpiib ngbaan. Bi bee ke bi nan ye Yesu aajɔtiib la. 14 Bi kan uja u Piita ni Jɔnn cha u pɔɔk na si bi chee. Nima pu na, baa nan ki ŋmaa kpak bi. 15 Le bi tuk bi ke bi nya kidiik ngbaan ni. Baah nyan kidiik ngbaan ni na, le bininkpiib ngbaan kpokl tɔb baah ga ŋa pu na, 16 ki baa tɔb, “Ti ga ŋa bijab ngbaan kinye? Binib bimɔk bi Jerusalem ni na nyi ke bi tun lijinjiir aatuln li kpa liyimbil na. Taan ŋmaa nee. 17 Ti mu aa ban ke tibɔr ngbaan ki moon. Nima pu na, cha ti faan bijab ngbaan aan bi taa ki tuk binib Yesu aabɔr, ki taa ki pur waayimbil.”

18 Le bi yin bi ke bi gir koo ni, le ki nan kpaa bi pu ke bi taa ki tuk binib Yesu aabɔr, ki taa ki pur waayimbil. 19 Le Piita ni Jɔnn bui bi, “Ti yaa kii nimi aamɔb, bee ti yaa kii Uwumbɔr aamɔb le kan, nilani ŋan Uwumbɔr chee? Ni dakl ki lik. 20 Ti ga li beenin tuk binib taah kan pu na, ni taah ŋun pu na. Taan ŋmaa yii.” 21 Baah len kina na, le bininkpiib ngbaan ki faan bi, le ki di bi lii. Kinipaak ngbaan pu le baa ŋmaa daa bitafal. Kinipaak ngbaan mɔmɔk nan bi nyuŋni Uwumbɔr, lijinjiir aatuln ngbaan pu. 22 Uja u bi cha u pɔɔk na nan jer ŋibin imonko ilee aanii. Nima pu le ni gar kinipaak ngbaan mɔmɔk.

Yesu aanib aah mee Uwumbɔr ke u tii bi lipobil pu na

23 Baah di Piita ni Jɔnn lii na, le bi gir buen bijɔtiib chee, ki ti tuk bi Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Juu yaab aaninkpiib aah tuk bi pu na mɔmɔk. 24 Baah ŋun kina na, le bi mɔmɔk kpaan kimɔbaan, ki mee Uwumbɔr, ki len ke, “Mpɔɔnsakpiindaan, sin le nan naan paacham, ni kitiŋ, ni nnyusakpem, ni tiwan nimɔk bi ni mɔmɔk ponn ni na. 25 N‑yaayoonn na, aa nan cha tiyaaja Ubɔr David len saabɔr. U nan ye saatutunn la. Saafuur Nyaan aapɔɔn pu le u nan len ke,

‘Binib bi kaa ye Juu yaab na gee liŋuul fam la.

Ŋinibol mu dakl ilandak i kaa kpa tinyoor na.

26 Dulnyaa wee ni aabɔrb gor bibaa,

binib aayidam kuun tɔb chee,

bi ti jan Uwumbɔr ni Waanii Kristo kijaak.’†

27 Tɔ, David aah nan len pu na, ni ye mbamɔn la. Ubɔr Herod, ni Pontius Pailat, ni Juu yaab, ni binib bi kaa ye Juu yaab na nan kuun kitiŋ kee ponn ni, ke bi nan ku Saatutunn Yesu u ye chain na. Uma le aa nyan ke u gaa timi lii. 28 Bi nan kuun bi ti ŋa saah nan len ke bi ga ŋa pu na. Saapɔɔn, ni saageehn pu, le aa nan siin ke bi ga ŋa kina. 29 Uwumbɔr, lik baah faani timi nfaan pu na. Ter timi saatutum, ki tii timi lipobil, aan ti di tuk binib saabɔr. 30 Di saapɔɔn tii bibum laafee. Cha ti tun lijinjiir aatun, ki mɔk binib ke Saabo Yesu u ye chain na aayimbil kpa mpɔɔn.”

31 Baah mee Uwumbɔr doo na, le baah bi kidiik ki ponn ni na deŋ. Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan gbiin bi mɔmɔk. Le bi kan lipobil, le ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr.

Yesu aanib aah di baawan yakr tɔb pu na

32 Binib bimɔk nan gaa Yesu ki kii na nan kpaan kimɔbaan, ni nlandakbaan. Ubaa aa len ke waawan nibaa le ye uyaan. Le bi mɔmɔk yakr baawan mɔmɔk, ki di tii tɔb. 33 Le Yesu aakpambalb kpa mpɔɔn ki jin seeraa ke Tidindaan Yesu sil fikr nkun ni. Le Uwumbɔr ter bi mɔmɔk sakpen. 34-35 Binib nan kooh baah kpa tisar ni ŋidichal ŋi na, ki joo ni ŋimombil ŋi bi kan na, ki nan di tii Yesu aakpambalb. Le bi yakr tii bimɔk aah ban pu na. Ubaa aa ki bi bi ponn ni ki lann nibaa.

36 Uja ubaa nan bi bi ponn ni, bi yin u ke Josef, le Yesu aakpambalb duln u ke Banabas. Naatataa le ye ke, “U sɔŋni binib aasui na”. U nan ye Liifai yaab aanii ubaa la. Bi nan ma u Saiprus aatiŋ ni la. 37 U nan kpa kisaak, ki kooh, ki di ŋimombil ŋi u kan na, ki nan tii Yesu aakpambalb.

5

Ananias ni upuu Safaira aah ŋa pu na

1 Uja uken nan bi nima, bi nan yin u ke Ananias, ki yin upuu ke Safaira. U nan kpa kisaak, ki kooh ki, ki kan ŋimombil, 2 ki di ngem nan tii Yesu aakpambalb, ki gur ubaa mu ngem. Upuu mu nan nyi waah ŋa pu na. 3 Le Piita baa u, “Ananias, ba ŋa aa cha kinimbɔŋ koo aasui ni, ki cha aa ban ke aa ŋmann Uwumbɔr Aafuur Nyaan, ki gur aabaa ŋimombil ngem? 4 Kisaak ngbaan aah nan bi aa chee na, ki nan ye siyaan la. Saah kooh ki na, ŋimombil ngbaan mu ye siyee la. Ba ŋa aa dak aasui ni ke aa ga ŋa kina? Saa mɔn nnyamɔn ki tuk binib baanja. Uwumbɔr le aa mɔn nnyamɔn tuk u.” 5 Ananias aah ŋun waah len pu na, le u kpo ki lir kitiŋ. Le ijawaan chuu binib bimɔk ŋun tibɔr ngbaan na. 6 Le binachipɔm nan di likekeln poo u, ki yoor u nyan lipaal, ki ti di sub.

7 Ni nan kpee siib, le upuu mu koo ni, kaa nyi tibɔr ngbaan. 8 Le Piita baa u, “Naah kooh kisaak ngbaan na, ŋimombil ngbaan mɔmɔk le na aa?”

Le u kii ke, “Een, ŋima le na.”

9 Le Piita baa u, “Ba ŋa aa ni aachal mɔmɔk kpaan kimɔbaan ke ni ga tɔŋ Uwumbɔr Aafuur Nyaan? Lik, binachipɔm bi sub aachal na fuu ni mbisamɔb. Le bi ga yoor aa mu ki nya lipaal.” 10 Libuul ngbaan ni, le u mu kpo, ki lir kitiŋ, unimbiin ni. Le binachipɔm ngbaan koo ni ki kan u kpo a. Le bi yoor u mu, ki ti di sub uchal chee. 11 Le Yesu aanib mɔmɔk, ni binib bimɔk ŋun tibɔr ngbaan na san ijawaan sakpen.

Yesu aakpambalb aah tun lijinjiir aatun pu na

12 Yesu aakpambalb nan tun lijinjiir aatun pam. Lijinjiir aatun ngbaan le mɔk binib ke Uwumbɔr bi bi chee. Le binib bimɔk gaa Yesu ki kii na kuun tɔb chee, Solomonn aakaakpaak ni, Uwumbɔr Aadichal ni. 13 Binib bi kaa gaa Yesu ki kii na aa nan kaar ke bi li kpaani bi chee. Binib mɔmɔk mu nan pak bi. 14 Binib pam nan gaa Tidindaan ki kii, ki kpae n‑yoonn mɔmɔk, ki kpaani bi chee. Bi nan ye bijab ni bipiib mu, ki wiir. 15 Yesu aakpambalb aah tun lijinjiir aatun pu na, le binib yoor bibum paan ikan pu, ni tiwandookaan pu, ki di kaan nsan ni, ki ban ke Piita yaa chuun jer kan, waajunjuŋ pinn jer bi pu, ki cha bi pɔɔk. 16 Le kinipaak mu nyan ni Jerusalem aatingbaan ni, ki joo ni bibum, ni binib bi tiyayaar joo bi na. Le Yesu aakpambalb cha bi mɔmɔk pɔɔk.

Baah ŋa Yesu aakpambalb falaa pu na

17 Le Uwumbɔr aatotoorninkpel, ni binib bimɔk dii u ki nan ye Sajusii yaab na, nan kpa lipiipoln Yesu aakpambalb pu, 18 le ki dan nan chuu bi, ki di laŋ kiyondiik ni. 19 Kinyeek ngbaan le Uwumbɔr aatuun dan nan chuu piir kiyondiik aajaaleŋ, le ki nyan bi, ki bui bi, 20 “Li cha ti sil Uwumbɔr Aadichal ni, ki tuk binib limɔfal ngbaan aabɔr mɔmɔk.” 21 Le bi kii Uwumbɔr aatuun ngbaan aamɔb. Kichakpinaanyeek ni, le bi koo ni Uwumbɔr Aadichal ni, ki nan tuk binib limɔfal aabɔr na.

Le Uwumbɔr aatotoorninkpel, ni binib bi dii u na dan nan yin bibɔjirb aaninkpiib, ni Juu yaab aaninkpiib mɔmɔk, le ki tun bikikiirb, ke bi buen kiyondiik ni ki ti li joo ni Yesu aakpambalb. 22 Baah ti fuu nima kaa kan bi na, le bi labr ki nan tuk bibɔjirb aaninkpiib, 23 “Ti fuu kiyondiik ni, ki kan ni lak mbamɔm. Bikikiirb mu si kii jaaleŋ mam chee. Le ti chuu piir kidiik, kaa kan unii ubaa ni ni.” 24 Uwumbɔr Aadichal aakikiirb aaninkpel, ni Uwumbɔr aatotoorninkpiib aah ŋun kina na, le ni muk bi pam. Baa ki nyi baah ga ŋa pu na. 25 N‑yoonn ngbaan le unii ubaa koo ni, ki nan bui bi, “Lik, bijab bi ni di ŋa kiyondiik ni na bi Uwumbɔr Aadichal ni, ki bi tuk binib Yesu aabɔr.” 26 Le Uwumbɔr Aadichal aakikiirb ni baaninkpel buen ti joo ni Yesu aakpambalb ngbaan. Bi nan joo ni bi suuna, kaa chuu bi mpɔɔn; ba pu? bi san ijawaan ke kinipaak na ga mae bi ŋitakpal.

27 Baah joo ni Yesu aakpambalb kidiik ponn ni na, le bi di bi siin bibɔjirb aaninkpiib aanimbiin ni. Le Uwumbɔr aatotoorninkpel bui bi, 28 “Ti tuk nimi ke ni taa ki tuk binib Yesu aabɔr, ki taa ki pur waayimbil. Le ni beenin mooni waabɔr Jerusalem mɔmɔk ni, ki len ke waasin bi tiŋaal ni la.”

29 Le Piita ni Yesu aakpambalb biken na bui bi, “Ni ye ke ti kii Uwumbɔr aamɔb la, naa ye binib aamɔb. 30 Nimi le kpaa Yesu ndɔpuinkoo pu, ki ku u. Le tiyaajatiib Aawumbɔr fikr u nkun ni, 31 ki nyuŋ u, ki di u kaan uŋangii wɔb, u li ye timi Aayidaan u gaal timi lir, ki tii timi Israel yaab nsan ke ti kpeln timi aabimbin na, aan Uwumbɔr di cha timi aatunwanbir pinn timi. 32 Timi ni Uwumbɔr Aafuur Nyaan le ye Yesu aaseeraadam ki tuk binib tibɔr ngbaan. U di Waafuur Nyaan tii binib bi kii waamɔb na.”

33 Bibɔjirb aaninkpiib aah ŋun baah len pu na, le bi gee liŋuul sakpen, ki ban bi ku bi. 34 Le bibɔjirb aaninkpiib ponn ni ubaa fii sil binimbiin ni. Bi nan yin u ke Gamaliel. U nan ye Farisii yaab aanii ubaa la, ki mu ye Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb aaninkpel, ki kpa liyimbil Juu yaab mɔmɔk chee. Le u tuk bi ke bi di Yesu aakpambalb ngbaan nyan lipaal siib. 35 Baah nyan lipaal na, le u bui bi, “Israel yaab, ni li nyi naah ga ŋa bijab ngbaan pu na. 36 N‑yaayoonn na, uja ubaa nan bi, bi yin u ke Tudas. U nan yoor ubaa ke uma le ye uninyuun, le bijab ikui inaa nan dii u. Binib nan ku u, le bijab bimɔk dii u na nan yaa, ki bee fam. 37 Uja umina aayoonn aah jer na, le Galilee aatiŋ aanii ubaa nan yoor ubaa paacham, bi yin u ke Judas. U nan bi buyoonn bi nan chuun kahn binib na. Kinipaak nan dii u. Le bijab ku u mu. Waadidiliib bimɔk dii u na mu yaa. 38 Nima le m tuk nimi, nyan niŋaal bijab ngbaan aabɔr ni, ki taa ŋa bi nibaa. Baah kpokl pu na, ni baah tun lituln pu na, yaa ye binibɔm aatuln kan, li ga bee yɔli. 39 Ni yaa ye Uwumbɔr aatuln kan, naan ŋmaa nyaŋ bi. Ni yaa jan bi kijaak kan, ni li nyi man, nibaakan, ni ga kan ke ni jan Uwumbɔr le kijaak.”

Bi nan kii Gamaliel aah len pu na. 40 Le bi yin Yesu aakpambalb ngbaan, ke bi gir koo ni, le ki gbaa bi, ki tuk bi ke bi taa ki tuk binib Yesu aabɔr daalbaadaal, ki taa ki pur waayimbil, le ki di bi lii. 41 Le Yesu aakpambalb ngbaan siir bi chee, ki nan kpa mpopiin; ba pu? Uwumbɔr pak bi ke bi ye binib bi ga ŋmaa ji inimɔɔn Yesu aayimbil pu na. 42 Idaa mɔmɔk le bi chaa Uwumbɔr Aadichal ni, ni binib do, ki ti tuk binib Uwumbɔr aabɔr ki mooni tibɔnyaan tee, ke Yesu le ye Kristo u gaa binib lir na.

6

Baah nyan biteterb bilole pu na

1 Binib nan gaal Yesu ki keei idaa mɔmɔk ki kpae waadidiliib pu. N‑yoonn ngbaan le Juu yaab bi len Griik aaliin na ŋulni Juu yaab bi len Juu aaliin na pu, le ki bui ke baah yakr tijikaar idaa mɔmɔk na, bi sulni baakpopiib bɔr. 2 Le Yesu aakpambalb kipiik ni bilee na yin Yesu aadidiliib mɔmɔk, ki nan bui bi, “Naa ŋan ti li yakr tijikaar ki di cha Uwumbɔr aaliin. 3 Nnaabitiib, nima pu na, ni nyan ni ponn ni bijab bilole bi gbiin Uwumbɔr Aafuur Nyaan, ki kpa nlan mbamɔm, ki kpa liyimbil na, ki cha bi li ye lituln ngbaan aaninkpiib. 4 Tima aanimbil ga li man limeel, ni Uwumbɔr aabɔr aamoon pu la.”

5 Yesu aakpambalb aah len pu na, le ni piir bi mɔmɔk aasui. Le bi nyan uja ubaa, bi yin u ke Stiifen, u gaa Yesu ki kii mbamɔm ki gbii Uwumbɔr Aafuur Nyaan na. Bi nan nyan Filip, ni Prokorus, ni Nikanor, ni Timonn, ni Pamenas, ni Nikolas, u nan ye Antiok aatiŋ aanii na mu. Nikolas aa nan ye Juu aanii. U nan kpeln le ki dii Juu yaab aasan. 6 Le bi nyan bijab bilole bimina, ki cha bi sil Yesu aakpambalb aanimbiin ni. Le bi mee Uwumbɔr tii bi, ki di biŋaal paan bi pu.

7 Le Uwumbɔr aabɔr nan mooni ŋipepel mɔmɔk. Le binib moo gaal Yesu ki keei, ki kpae waadidiliib pu ki wiir, Jerusalem ponn ni. Uwumbɔr aatotoorb pam mu nan gaa Yesu aabɔnyaan tee ki kii.

Baah chuu Stiifen mpɔɔn pu na

8 Uwumbɔr nan ter Stiifen mbamɔm, ki tii u mpɔɔn sakpen, ki cha u tun lijinjiir aatun Juu yaab aakaasisik ni. 9 Le Juu yaab bibaa fii ki kpak u. N‑yoonn mubaa, Juu yaab ngbaan nan ye binaagbiib, ki nan gaa bibaa. Bi nyan ni Sairene aatiŋ ni, ni Aleksandria aatiŋ ni, ni Silisia aatiŋ ni, ni Asia aatiŋ ni. Bijab ngbaan le kpak Stiifen kinikpakpak. 10 Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah tii Stiifen nlan sakpen pu na, baa ŋmaa len ki nyaŋ u. 11 Nima pu le bi tii bijab bibaa ŋimombil ke bi mɔln inyamɔn paan u. Le bijab ngbaan len ke bi ŋun u sii Moses ni Uwumbɔr. 12 Baah len pu na, le Juu yaab, ni baaninkpiib, ni Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb gee liŋuul Stiifen pu. Bi dan nan chuu u mpɔɔn, ki di u siin bibɔjirb aaninkpiib aanimbiin ni, 13 le ki joo ni binib bi ga mɔln inyamɔn paan u na. Le bi len ke, “N‑yoonn mɔmɔk uja wee bii Moses aakaal, ki seei Uwumbɔr Aadichal. 14 Ti ŋun u len ke Yesu, u ye Nasaref aatiŋ aanii na, ga gbaa wii Uwumbɔr Aadichal ngbaan, ki kpeln Moses aah nan tii timi ikaal i mɔmɔk na.” 15 Le bibɔjirb aaninkpiib mɔmɔk lik Stiifen ki kan ke unimbil wɔb wiin chain ke Uwumbɔr aatuun aanimbil wɔb na.

7

Stiifen aah len pu na

1 Uwumbɔr aatotoorninkpel nan baa Stiifen, “Baah len pu na, ti gbii ii?”

2 Le Stiifen bui ke, “Ntetiib ni nnaabitiib, ni li pel man. Uwumbɔr u nyuun na nan dan tiyaaja Abraham chee. Waah nan dan u chee na, u nan laa bi Mesopotamia aatiŋ ni, kaa kee buen Harann aatiŋ ni, ke u ti kal nima. 3 Le Uwumbɔr bui u, ‘Nya aado yaab aatiŋ ni, ni saanib chee, ki li cha maah ga mɔk si kitiŋ ki na ponn ni.’* 4 Nima pu le u fii Kaldii yaab aatiŋ ni, ki buen Harann aatiŋ ni, ki nan ti bi nima. Waah bi nima na, le ute kpo. Ute aah kpo na, le Uwumbɔr nyan u nima chee, ki di u dan taah bi kitiŋ ki ponn ni dandana wee na. 5 N‑yoonn ngbaan, Uwumbɔr aa nan tii u kitiŋ kibaa do chee na. Waa nan po tii u lisaŋ libaa. U nan puu tipuur tii u ke u ga di kitiŋ kee tii u ni uyaabitiib. N‑yoonn mu Uwumbɔr nan puu tipuur tee tii u na, Abraham aa nan kee kpa ubo. 6 Le Uwumbɔr bui u, ‘Aayaabitiib ga li ye bicham kitiyayaŋ ponn ni. Kitiŋ ngbaan aanib ga di bi ŋa binaagbiib, ki ŋa bi bakaa ŋibin ikui inaa. 7 Kitiŋ ngbaan aanib aah ga di bi ŋa binaagbiib na, le m ga daa bitafal. N‑yoonn ngbaan le aayaabitiib ga nya kitiŋ ngbaan ni, ki dan kitiŋ kee ponn ni, ki nan li dooni mi do chee na.’† 8 Le Uwumbɔr puu tipuur tii Abraham, ki tii u nkaal, ke u ni uyaabitiib mɔmɔk gii ŋichakpan, aan ni mɔk ke bi kii uma Uwumbɔr aah puu tipuur ti na. Le Abraham ma ubijabo, ki yin u ke Aisak, le ki gii uchakpaln, u nan laa ye iwiin iniin aabo la. Le Aisak ma waabo Jakob. Jakob mu ma japɔtiib kipiik ni bilee bi ye tiyaajaninkpiib na. Le bi mɔmɔk gii ŋichakpan.

9 “Le Jakob aajapɔtiib nan kpa lipiipoln binaal Josef pu, ki di u kooh binib pu, u li ye unaagbiija kitiŋ kibaa ponn ni, bi yin ki ke Ijipt. Le Uwumbɔr mu nan bi u chee, 10 ki ter u, ki nyan u waafalaa mɔmɔk ponn ni. N‑yoonn ngbaan Faro nan ye Ijipt aatiŋ aabɔr. Le Uwumbɔr tii Josef nlan, ki cha Faro gee waabɔr. Le Faro di u ŋa kitiŋ ngbaan aayidaan, ni waachiln aayidaan. 11 N‑yoonn ngbaan le nkon lir Ijipt aatiŋ ni, ni Kanaann aatiŋ ni. Binib nan kan falaa sakpen. Tiyaajatiib nan bi Kanaann aatiŋ ni. Baa nan kan tijikaar. 12 Le bite Jakob ŋun ke tijikaar bi Ijipt aatiŋ ni. Nima pu na, u nan cha ujapɔtiib buen nima chee bi ti daa tijikaar. Le bi buen ti daa, ki gir ni, ki ki buen lelee. 13 Baah buen lelee na, le Josef ti di ubaa mɔk bi, le ki di waamaal mu mɔk Ubɔr Faro, 14 le ki tun bi ute Jakob chee, ke bi ti yin ni u ni waamaal mɔmɔk, bi dan u chee Ijipt aatiŋ ni. Bi nan ye binib imonko itaa ni kipiik ni biŋmu la. 15 Le bi mɔmɔk buen u chee Ijipt aatiŋ ni, ki nan bi nima kina ki ti kpo. 16 Baah kpo na, le bi yoor bi ki di dan Sekem aatiŋ ki bi do chee na ni, ki ti di bi sub. Bi nan sub bi nfal mu Abraham nan di ŋimombil daa Hamor yaab chee na ponn ni la.

17 “Tɔ, Uwumbɔr nan puu tipuur tii Abraham. Le n‑yoonn mu u ga ŋa waah puu tipuur ti na peen ni. N‑yoonn ngbaan le Israel yaab too pɔr kpee Ijipt aatiŋ ni. 18 Ni nan yunn pam, le ubɔrkpaan u kaa nan nyi Josef aabɔr na jin nnaan Ijipt aatiŋ ni. 19 Le u nan ŋmanni tiyaajatiib ki ŋani bi bakaa, le ki tuk waanib ke bi di tiyaajatiib aabim mee timoor ni aan bi kpo. 20 N‑yoonn ngbaan le bi ma Moses, u nan ye ubo u ŋan sakpen na la. Le bi kpiin u ute do iŋmal itaa. 21 Waah ŋa iŋmal itaa aabo na, le bi di u bil timoor ni. Le Faro aabisal ti kan u, ki yoor u, ki kpiin u, ki di u ŋa waabo. 22 Le bi mɔk u Ijipt yaab aalan aabɔŋ aabɔŋ. Le u kpaln unii u nyi tibɔr na, ki tun lituln li kpa liyimbil na.

23 “Waah ŋa ŋibin imonko ilee aaja na, u nan ban ke u mann unaabitiib Israel yaab. 24 Le u mann bi, ki kan Ijipt aanii ubaa ŋa Israel aanii ubaa bakaa. Le u buen ti ter Israel yaab aanii ngbaan, ki gbaa Ijipt aanii ngbaan teen ki ku u. 25 U nan dakl ke unaabitiib ga bee ke Uwumbɔr ga cha u nyan bi baadim aaŋaal ni. Le baa bee. 26 Le ni woln le u ti kan Israel yaab bilee bi jaa. U nan ban ke u par bi, le ki bui bi, ‘Njɔtiib, ni ye naabitiib la. Ba ŋa ni ŋani tɔb bakaa?’ 27 Le unii u ŋa uŋeen aatɔ bakaa na nan tur Moses foor bibaa chee, ki bui u, ‘Ŋma ŋa si timi aayidaan ni ubɔjir? 28 Aa ban ke aa ku mi ke saah fe ku Ijipt aaja na pu na la aa?’‡ 29 Waah len kina na, le Moses san nyan Ijipt aatiŋ ni, ki buen Midiann aatiŋ ni, ki nan ti ye uchaan nima. Le upuu ma mbijabim bilee nima.

30 “Ŋibin imonko ilee aah jer na, le Uwumbɔr aatuun di ubaa mɔk Moses. N‑yoonn ngbaan le Moses nan bi nteersakpiin ni, lijool li bi yin li ke Sainai na chee. Uwumbɔr aatuun ngbaan nan bi mmii ponn ni, busub bu bi ke bu aah gaal mmii le na pu. 31 Moses aah kan ni na, le ni gar u pam. Le u foor mal mmii ngbaan u ti lik. Waah foor mal mu na, le u ŋun Uwumbɔr aaneel len ke, 32 ‘Min le ye aayaajatiib Abraham, ni Aisak, ni Jakob Aawumbɔr.’ Ijawaan chuu Moses, le uwon gbaa. Waa ki kaa u ki lik.§ 33 Le Uwumbɔr bui u, ‘Saah si nin chee na ye kitiŋ ki bi chain na la. Chuu takl saanaatak ngbaan. 34 M kan maanib Israel yaab aah bi ji falaa sakpen Ijipt aatiŋ yaab aaŋaal ponn ni pu na, ki ŋun baah wii pu na, le m sunn ni ke m nan gaa bi lii. Li pel, m ga tun si Ijipt aatiŋ ni, aa ti nyan bi nima chee.’*

35 “Tɔ, Moses le ye unii u Israel yaab nan yii u, ki bui u ke, ‘Ŋma ŋa si timi aayidaan ni ubɔjir?’ Uma le Uwumbɔr nan tun waatuun u chee, busub bu bi ke bu aah gaal mmii le na pu, u ti tuk u ke u buen ti nyan ni waanib tinaagbiir ni, ki li joo ni bi. 36 Uma Moses le nyan bi Ijipt aatiŋ ni, ki tun lijinjiir aatun nima chee, ni Limɔɔkal Aanyusakpem† ni, le ki ti nin tun lijinjiir aatun timoor ni, ŋibin imonko ilee. 37 Uma Moses le tuk Israel yaab,‡ ‘Uwumbɔr ga tun ni ubɔnabr ubaa ni chee, ke waah tun ni mi pu na. U mu ga li ye ninaabitiib ponn ni ubaa la.’ 38 Uma Moses, ni tiyaajatiib, ni Uwumbɔr aatuun nan bi nteersakpiin ni, Sainai aajool chee, le Uwumbɔr aatuun len u chee tibɔr lijool ngbaan paab, ki tuk u limɔfal aabɔr ke u nan tuk timi.

39 “Le tiyaajatiib aa gee ke bi kii waamɔb. Bi yii u, ki ban ke bi ki labr buen Ijipt aatiŋ ni, 40 le ki bui Moses aanaal Aaronn, ‘Maa ŋiwaa tii timi, ti li dii ŋi. Moses u nyan ni timi Ijipt aatiŋ ni na, taa ki nyi waah bi niwɔb na.’§ 41 N‑yoonn ngbaan le bi di salmaa mɔɔ unaabo, le ki toor kitork tii u. Baah mɔɔ unaabo ngbaan na, le bi jin njim ki mɔɔni sakpen. 42 Le Uwumbɔr daak bi chee, le ki siir cha bi, le bi dooni ŋiŋmabil ŋi bi kitaapaak na. Uwumbɔr aabɔnabr nan ŋmee tibɔr ngbaan Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni, ke Uwumbɔr len ke,

‘Israel yaab, ni nan kɔr tiwakor

ki toor kitork ŋibin imonko ilee timoor ni.

Naah toor kitork na, ni toor tii min aa? Aayii.

43 Ni nan yoor liwaal li bi yin li ke Molek na aabool,

ni liwaal Refann* li ye liŋmabil aanaŋ na.

Ni nan mɔɔ ŋiwaa ŋimina, ke ni li dooni ŋi.

Nima pu na, m ga di nimi buen tinaagbiir ni,

kitiŋ ki bi Babiloŋ aatiŋ aapuwɔb na ni.’†

44 “Tɔ, tiyaajatiib nan joo ngban aabool timoor ni. Uwumbɔr nan joo ubaa mɔk bi libool ngbaan ponn ni la. U nan tuk Moses waah ga ŋa pu ki ŋa libool ngbaan na. Le Moses ŋa li Uwumbɔr aah mɔk u pu na. 45 Tiyaajatiib nan di libool ngbaan tii baabim. Baabim ni baayidaan Josua mu nan yoor libool ngbaan, le ki buen bi ti gaa kitiŋ ki Uwumbɔr jenn binib nima na. Le libool ngbaan nan bi nima, ki ti saa Ubɔr David aayoonn. 46 Uwumbɔr nan gee Ubɔr David. Le David nan ban ke u maa lidichal tii Uwumbɔr, u nan ye uyaaja Jakob Aawumbɔr na. David mu aa nan maa lidichal tii Uwumbɔr. 47 Ujapɔɔn Solomonn le nan maa lidichal tii Uwumbɔr.

48 “Tɔ, Uwumbɔr u kaa kpa ŋeen aatɔ na aa bi binib aah maa ŋidichal ŋi na ponn ni baanja. Uwumbɔr aabɔnabr nan len ke Uwumbɔr len ke,

49 ‘Kitaapaak le ye maabɔrjal,

le kitiŋ ye ntaa aah taa ni pu na:

ni ga maa ba aadichal aaboln ki tii mi?

Ba aapaan ni ga kan tii mi aan m li koo nima?

50 Min mbaa le nan naan tiwan nimina mɔmɔk.’ ”‡

51 Tɔ, Stiifen nan ki len ke, “Nitafal pɔɔ, naa dii Uwumbɔr aasan nisui ni, kaa pel waaliin. N‑yoonn mɔmɔk ni ban ni yii Uwumbɔr Aafuur Nyaan, ke niyaajatiib aah nan yii mu pu na. 52 Niyaajatiib nan muk Uwumbɔr aabɔnabtiib mɔmɔk, le ki ku binib bi tuk bi ke Uwumbɔr Aatutunyaan ga dan na. U fuu ni, le ni kooh u, ki ku u. 53 Uwumbɔr nan tun ni waatuuntiib bi nan tii nimi waakaal. Le ni yii, kaa kii nkaal ngbaan.”

Baah mae Stiifen ŋitakpal ki ku u pu na

54 Stiifen aah len kina na, le liŋuul chuu binib ngbaan, le bi ŋmɔ ŋinyin. 55 Le Stiifen u Uwumbɔr Aafuur Nyaan gbii u na, waan lik paacham, le ki kan Uwumbɔr aah wiin chain pu na, le ki kan Yesu si uŋangii wɔb. 56 Le u bui ke, “Lik, m kan kitaapaak chuu piir, ki kan Unibɔn Aabo na si Uwumbɔr aaŋangii wɔb.”

57 Waah len kina na, le bi teen mpɔɔn pu, ki di biŋaal ŋeeb bitafal, le ki kpaan ber bi ti chuu u, 58 ki nyan u kitiŋ ponn ni, ki di buen n‑gbaan, ki ti mae u ŋitakpal. Le biseeraadam ngbaan chuu peer baabɔkul, ki di bil unachipɔɔn ubaa chee, bi yin u ke Sɔɔl. 59 Le bi mae Stiifen ŋitakpal u ti kpo. Baah bi mae u ŋitakpal na, le u mee Tidindaan ke, “Tidindaan Yesu, gaa maawiin,” 60 le ki gbaan utaaŋaayil pu, le ki teen mpɔɔn pu, “Tidindaan, taa teen bi baah ŋa bakaa u na.” Waah len kina na, le u kpo.

8

Sɔɔl aah ŋa Yesu aanib falaa pu na

1 Baah ku u pu na, le Sɔɔl kii. Liyaadaal ngbaan le bi piin ki bi muk Yesu aanib bi bi Jerusalem ni na, ki ŋa bi falaa sakpen. Nima pu na, bi mɔmɔk nan yaa, ki buen Judea ni Samaria aatim mɔmɔk ponn ni. Yesu aakpambalb baanja le nan gur Jerusalem ponn ni, kaa yaa. 2 Le bijab bi san Uwumbɔr na sub Stiifen ki wii mpɔpɔɔn pu.

3 Le Sɔɔl pɔɔn ubaa, u ti bii Yesu aanib ki ŋa bi fam. U nan koo ŋidichal ŋidichal ponn ni ki ban bi, ki chuu nyan bijab ni bipiib mpɔɔn, ki ti di ŋa kiyondiik ni.

Filip aah buen Samaria aatiŋ ni pu na

4 Tɔ, binib bi dii Yesu na nan yaa koo ntim mɔmɔk ni, le ki tuk binib waabɔnyaan. 5 Le Filip buen Samaria aatiŋ ni ki ti tuk binib Kristo u gaa binib lii na aabɔr, 6 ki tun lijinjiir aatun. Baah kan lijinjiir aatun ngbaan ki ŋun waah len pu na, le kinipaak pel waabɔr ngbaan mbamɔm. 7 U nan nyan tiyayaar binib pam ponn ni, le ti teen mpɔɔn pu, ki nyan biwon ni. Le binib bi aawon faan na, ni biwɔb mu pam kan laafee. 8 Nima pu le Samaria aatiŋ aanib nan kpa mpopiin sakpen.

9 Le uja ubaa nan bi nima bi nan yin u ke Simonn; u nan ye ubɔɔ la, ki tun lijinjiir aatun ŋi gar Samaria aatiŋ aanib na pam, le ki yoor ubaa ke uma le ye uninyuun. 10 Le binib mɔmɔk, bigiim ni bipɔɔndam kii tii u, ki len ke u kpa Uwumbɔr aapɔɔn, ki yin u ke Mpɔɔn Sakpiindaan. 11 U nan tun inyɔk aatun ni yunn, ki cha ni gar binib pam. Nima pu na, bi nan kii tii u. 12 Le Filip dan nan tuk bi Uwumbɔr aanaan aabɔnyaan, ni Yesu Kristo aabɔnyaan ngbaan. Le bi kii waah len pu na. Baah kii waah len pu na, le u muin bi nnyun ni, bijab ni bipiib mɔk. 13 Le Simonn, u ye ubɔɔ ngbaan na, mu kii Filip aah len pu na. Le Filip muin u nnyun ni. Le u dii Filip idaa mɔmɔk, ki kan u tun lijinjiir aatun pam. Le ni gar u ki ti nyaŋ.

14 Le Yesu aakpambalb bi bi Jerusalem ni na ŋun ke Samaria aatiŋ aanib gaa Uwumbɔr aaliin. Baah ŋun kina na, le bi cha Piita ni Jɔnn buen bi chee. 15 Le Piita ni Jɔnn ti fuu nima, ki mee Uwumbɔr tii binib bi gaa Uwumbɔr aaliin na, ke u tii bi Waafuur Nyaan. 16 Waafuur Nyaan aa nan kee sunn ni bi ponn ni ubaa pu. Filip nan muin bi nnyun ni baanja, Tidindaan Yesu aayimbil pu la. 17 Nima pu na, Piita ni Jɔnn nan mee Uwumbɔr tii bi, le ki di biŋaal paan bi pu. Baah ŋa kina na, le Uwumbɔr Aafuur Nyaan gbiin binib ngbaan.

18 Le Simonn kan ke Yesu aakpambalb aah di biŋaal paan binib pu na, Uwumbɔr tii binib ngbaan Waafuur Nyaan. Waah kan kina na, le u ban ke u pa bi ŋimombil, 19 bi tii u mpɔɔn mumina, ke u yaa di uŋaal paan binib pu kan, bi ga kan Uwumbɔr Aafuur Nyaan.

20 Le Piita baa u, “Aa dak ke aa ga ŋmaa di ŋimombil daa Uwumbɔr aapiin aa? Saah dak pu na, naa ŋan. Aa ni saamombil bee fam. 21 Aasui aa ŋan Uwumbɔr chee. Aaŋaal aa bi waabɔnyaan ni. 22 Kpeln aapobil, ki di cha saatunwanbir ngbaan, ki mee Uwumbɔr ke u di cha saalandakbir pinn si. 23 M kan ke aasui to sakpen a. Titunwanbir le joo si.”

24 Le Simonn bui Piita ni Jɔnn, “Mee Uwumbɔr tii mi, aan saah len tibɔr ti na, ti taa pii mi.”

25 Tɔ, Piita ni Jɔnn nan tuk Samaria aatiŋ aanib Tidindaan aabɔr, ki sur bi mbamɔm, le ki nin gir buen Jerusalem. Baah chuun ki cha na, le bi bɔ dii Samaria aatim pam ponn ni, ki tuk binib Yesu aabɔnyaan.

Itiopia aatiŋ aaninkpel aah gaa Yesu ki kii pu na

26 N‑yoonn ngbaan le Uwumbɔr aatuun tuk Filip ke u gor ki dii ŋŋangii wɔb, ki dii timoor ni aasan mu nyan Jerusalem ki cha Gasa aatiŋ ni na. Dandana wee, nsan ngbaan ŋa nsankpok a. 27-28 Le Filip fii ki cha. Uja ubaa nan ka itaan aah dar tɔroku sakpiin u na ponn ni, nsan ni. U nan ye Itiopia aatiŋ aanii la, ki mu ye unii u bi lee nyan ŋikookpimbil na, ki mu ye uninyuun la. Uma le nan lik Itiopia aatiŋ aamombil mɔmɔk, ki kpa mpɔɔn sakpen, ki tun lituln tii Itiopia aabɔrpii, u bi yin u ke Kandake na. Uja ngbaan nan dan Jerusalem u nan doon Uwumbɔr, ki labr cha, ki laa beenin bi nsan ni. Filip aah kan u na, u nan bi waatɔroku sakpiin ponn ni, ki karni kigbaŋ ki Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya nan ŋmee ki na. 29 Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan tuk Filip ke u li cha tɔroku ngbaan chee. 30 Le Filip san buen u chee ki ti ŋun u bi karni kigbaŋ ki Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya nan ŋmee ki na. Le Filip baa u, “Saah bi karni kigbaŋ ki na, aa bee naatataa aa?”

31 Le u bui ke, “Unii yaa kaa mɔk mi kan, m ga ŋa kinye ki bee?” le ki tuk Filip ke u koo ni u chee ki nan kal tɔroku na ponn ni. 32 Tɔ, waah bi karni Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni nin chee na ŋmee ke,

“Bi yaa chuu upiih bi ti kɔr u kan, waa wii.

Bi yaa chee upihbo aakokor pu kan, u mu aa wii.

U mu bi kina la.

Baah chuu u mpɔɔn pu na,

waa len tibaa ke u nyan ubaa tibɔr ngbaan ni.

33 Bi nan di u ŋa bibɔjirb chee, ki mɔln inyamɔn paan u,

ki jinn u inimɔɔn.

Bi nan ku u, le unii ubaa aan ŋmaa len uyaabitiib pu.”*

34 Tɔ, le uja ngbaan baa Filip, “Uwumbɔr aabɔnabr aah nan len pu na, u len ŋma aabɔr? U len ubaa aabɔr le aan u len uken aabɔr la?” 35 Le Filip tuk u ŋŋmeen ngbaan aatataa, ke ni ye Yesu aabɔr la, le ki tuk u tibɔnyaan na. 36 Baah bi tɔroku na ponn ni ki cha na, le bi ti fuu nkpen mubaa ni, le ki kan nnyun dɔ. Le uja ngbaan bui Filip, “Lik, nnyun sɔ. Aa ga ŋmaa muin mi nnyun ni dandana wee ee?”

[ 37 Le Filip bui u, “Aa yaa gaa Yesu ki kii mbamɔm kan, m ga ŋmaa muin si nnyun ni.”

Le u bui u, “M pak ke Yesu Kristo ye Uwumbɔr Aajapɔɔn la.”]

38 Le u cha waatɔroku sil. Le u ni Filip mɔmɔk bilee sunn sil ni kitiŋ, ki koo nnyun ni. Le Filip muin u nnyun ngbaan ni. 39 Le bi nyan ni nnyun ni. Baah nyan ni nnyun ni na, le Uwumbɔr Aafuur Nyaan yoor Filip, ki di u buen. Uja ngbaan aa ki kan u. Le u ki koo waatɔroku ponn ni, ki cha, ki nan kpa mpopiin pam. 40 Binib nan kan Filip kitiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Asotus. Le u bɔ dii ntim mɔmɔk ni, nima chee, ki tuk binib Yesu aabɔnyaan, le ki ti fuu Siisarea aatiŋ ni.

9

Sɔɔl aah gaa Yesu ki kii pu na

(Lituln 22.6-16; 26.12-18)

1-2 Sɔɔl ma nan beenin kpa liŋuul Tidindaan aadidiliib pu, ki ban ke u chuu bi ki ku bi. U nan ban ke u buen Damaskus aatiŋ ni, ki ti ban bi, bijab ni bipiib mɔmɔk, ki chuu bi mpɔɔn, ki di tikululn buu bi, ki di gir dan Jerusalem. Le u buen Uwumbɔr aatotoorninkpel chee, ke u ŋmee kigbaŋ tii u. U yaa ti fuu Damaskus aatiŋ ni kan, u ga di kigbaŋ ngbaan mɔk mmeen aadir aaninkpiib, ke bi cha u chuu binib bi dii Yesu aasan na.

3 Tɔ, le u siir ki cha. Waah laa bi nsan ni ki ti peen Damaskus aatiŋ ni na, libuul ngbaan ni le nwiihn nyan ni paacham, ki woln ki mann gonn u. 4 Le u lir kitiŋ, ki ŋun nneel len ke, “Sɔɔl, Sɔɔl, ba ŋa aa ŋani mi falaa?”

5 Le Sɔɔl baa u, “Ndindaan, ŋma ye?”

Le u bui u, “Min le ye Yesu, u aa ŋa u falaa na. 6 Fii sil, ki li cha kitiŋ ngbaan ni. Aa yaa ti fuu kan, bi ga tuk si saah ga ŋa pu na.”

7 Binib bi nan dii Sɔɔl na si ŋmin, kaa ŋmaa len tibaa. Bi ŋun nneel len, kaa waa unii. 8 Le Sɔɔl fii sil, ki likr unimbil, kaa ki waa. Le bi chuu uŋaal, ki dar u cha Damaskus aatiŋ ni. 9 Waa nan waa ki ti saa iwiin itaa, kaa ki ji, kaa ki nyu mu.

10 Le Yesu aadidiir ubaa nan bi Damaskus aatiŋ ni, bi nan yin u ke Ananias. Le Tidindaan len u chee tidaŋ ponn ni, ki bui u, “Ananias.”

Le u bui ke, “Ndindaan, m sɔ.”

11 Le Tidindaan bui u, “Fiin, ki li cha nsan mu bi yin mu ke Nsan Mu Tok na ni, ki li cha Judas do, ki li ban uja u bi yin u ke Sɔɔl, aan u ye Tasus aatiŋ aanii na. U bi mee Uwumbɔr, 12 le ki daŋ tidaŋ ki kan uja u bi yin u ke Ananias na koo ni u chee, ki nan di uŋaal paan u pu, ke unimbil ki likr.”

13 Le Ananias bui ke, “Ndindaan, binib pam tuk mi uja ngbaan aabɔr, ke u ŋani saanib bakaa sakpen Jerusalem ponn ni. 14 U fuu ni do, ki kpa nsan mu Uwumbɔr aatotoorninkpiib tii u ke u chuu saanib mɔmɔk, ki buu bi tikululn na.”

15 Le Tidindaan bui u, “Li cha u chee. M nyan u la, u ti li joo maabɔr tuk bibɔrb, ni Juu yaab, ni binib bi kaa ye Juu yaab na, ki cha bi bee mbɔr. 16 Min mbaa ga mɔk u waah ga ji falaa u mɔmɔk maayimbil pu na.”*

17 Le Ananias fii ki buen Judas do, ki ti koo Sɔɔl chee, ki di uŋaal paan u pu, le ki bui u, “Nna aabo Sɔɔl, Tidindaan le tun ni mi aa chee. Yesu u di ubaa mɔk si, saah bi nsan ponn ni ki choo na, uma le tun ni mi, ke m cha aa ki likr, ki gbiin Uwumbɔr Aafuur Nyaan.” 18 Waah len kina na, libuul ngbaan ni le tiwan ni naahn tijanpɔkr na nyan Sɔɔl aanimbil ni. Le unimbil ki likr, le u fii sil. Le bi muin u nnyun ni. 19 Le u jin tijikaar, ki ki kan mpɔɔn.

Sɔɔl aah moon Uwumbɔr aabɔr Damaskus aatiŋ ni pu na

Sɔɔl nan laa bi Yesu aadidiliib chee iwiin ilee, Damaskus aatiŋ ni. 20 Libuul ngbaan ni le u koo mmeen aadir ni, ki ti tuk binib Yesu aabɔr, ke u ye Uwumbɔr Aajapɔɔn la.

21 Le ni gar binib bimɔk ŋun waah len pu na. Le bi baa tɔb, “Naa ye uja ngbaan le nan ŋa Yesu aanib falaa Jerusalem ponn ni ii? U dan do, ke u nan chuu bi, ki di tikululn buu bi, ki di bi buen Jerusalem, ki ti di bi ŋa Uwumbɔr aatotoorninkpiib aaŋaal ni.”

22 Sɔɔl nan moo kani mpɔɔn u di tuk binib Yesu aabɔr, le ki len ki nyaŋ Juu yaab bi bi Damaskus aatiŋ ni na, ki mɔk bi ke Yesu sil ye Kristo u gaa binib lii na.

23 Ni nan ŋa iwiin ilee, le Juu yaab kuun tɔb, ki kpokl baah ga ŋa pu ki ku Sɔɔl na. 24 Idaa mɔmɔk, kinyeek ni nwiin pu, le bi ka kii kitiŋ ngbaan aagoln aabisamɔb chee, ke Sɔɔl yaa nan nyan ni kan, bi chuu u ki ti ku u. Le Sɔɔl ŋun baah kpokl pu na. 25 Kitiŋ ngbaan aagoln nan kpa takolu mam. Le Sɔɔl aadidiliib yoor u ŋa kibɔɔkuuk sakpeŋ ponn ni, ki di u dii takolu nyan.

Baah nan muk Sɔɔl Jerusalem ni pu na

26 Le Sɔɔl buen Jerusalem. Waah ti fuu nima na, le u ban u kpaan Yesu aadidiliib chee. Le bi san u ijawaan, kaa pak ke u ye Yesu aadidiir ubaa. 27 Le Banabas dan nan di u buen Yesu aakpambalb chee, ki ti tuk bi ke Sɔɔl nan kan Tidindaan nsan ni, ke Tidindaan nan len u chee, ke Sɔɔl nan kpa lipobil ki di Yesu aabɔr tuk binib bi bi Damaskus aatiŋ ni na. 28 Banabas aah tuk bi kina na, le bi cha Sɔɔl kpaan bi chee. Le u dii bi baah cha nin chee na Jerusalem ponn ni, ki kpa lipobil u tuk binib Tidindaan aabɔr. 29 N‑yoonn, n‑yoonn le u ni Juu yaab bi len Griik aaliin na kpak tɔb kinikpakpak, le bi ban bi ku u. 30 Le Yesu aanib ŋun ke bi ban bi ku u. Baah ŋun kina na, le bi yoor u buen Siisarea aatiŋ ni, ki cha u kun Tasus aatiŋ ni.

31 Nima pu na, Yesu aanib bi nan bi Judea aatim ni, ni Galilee aatim ni, ni Samaria aatim ni na nan gaa bibaa. Unii ubaa aa ki muk bi. Le bi moo bae Tidindaan aaliin n‑yoonn mɔmɔk, ki pak u. Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan ter bi, ki cha binib moo kpee bi pu.

Piita aah tun lijinjiir aatun pu na

32 Tɔ, Piita nan bɔ dii ntim mɔmɔk ponn ni nima chee. U nan buen Lida aatiŋ mu ni, ki mann Uwumbɔr aanib bi bi nima na. 33 Waah bi nima na, le u kan uja ubaa, bi yin u ke Eneas, u nan ye uja u aawon faan na la. Ŋibin ŋiniin u po dɔ kidiik ni la, kaa ŋmaa fii. 34 Le Piita bui u, “Eneas, Yesu Kristo tii si laafee dandana wee. Fii sil, ki kpab saawandookaan.” Libuul ngbaan ni, le u kpaan fii sil. 35 Le binib bimɔk bi Lida aatiŋ ni, ni Saronn aatiŋ ni na kan u, ki kpeln baabimbin, ki dii Tidindaan aasan.

36 Kitiŋ kibaa mu bi, ki bi gbɔk nima chee, bi yin ki ke Jɔpa. Upii u dii Yesu aasan na nan bi nima, bi yin u ke Tabita. Griik aaliin ponn ni, bi yin u ke Dokas. Waayimbil aatataa le ye ke upeeyun. U nan ye litunyaandaan la. 37 N‑yoonn ngbaan le u buŋ, ki kpo. Le bi fu linikpol ngbaan nnyun, ki di u ti bil paacham aadiik ni. 38 Jɔpa aatiŋ, ni Lida aatiŋ aa daa tɔb. Le Yesu aadidiliib bi bi Jɔpa aatiŋ ni na ŋun ke Piita bi Lida aatiŋ ni. Le bi tun bijab bilee, ke bi ti yin ni Piita, ke u pɔɔn ubaa ki dan mala. 39 Le Piita fii dii bi. Waah ti fuu ni nima na, le bi di u buen paacham aadiik ngbaan ni. Le bikpopiib kuun nima, ki si Piita chee, ki wii, le ki mɔk u ŋibɔkul ŋi Dokas nan ŋa tii bi, waah nan bi na. 40 Le Piita jenn nyan bi mɔmɔk kidiik ngbaan ni, le ki gbaan utaaŋaayil pu, ki mee Uwumbɔr, le ki lik linikpol ngbaan ki len ke, “Tabita, fii sil.” Le u likr unimbil. Waah kan Piita na, le u fii kal. 41 Le Piita chuu uŋaal, ki ter u, u fii sil, le ki yin Uwumbɔr aanib ni bikpopiib ngbaan, ki di u mɔk bi, ke u fikr a. 42 Le binib bimɔk bi Jɔpa aatiŋ ni na ŋun tibɔr ngbaan. Nima pu na, binib pam nan gaa Tidindaan ki kii. 43 Piita nan bi Jɔpa aatiŋ ni, ki yunn. U nan koo uja u bi yin u ke Simonn, aan u ye ugbanjab na do la.

10

Uninkpel Konelius aah yin Piita pu na

1 Tɔ, uja ubaa nan bi Siisarea aatiŋ ni, bi nan yin u ke Konelius. U nan ye butɔb aajab nkub aaninkpel la. Bi yin butɔb aajab ngbaan ke “Itali aatiŋ aajab.” 2 Konelius nan ye uninyaan la. U ni waachiln ni aanib mɔmɔk pak Uwumbɔr. U nan ŋani Juu yaab aagiim tiŋann sakpen, ki mee Uwumbɔr idaa mɔmɔk la. 3 Le kijook wɔb, tikur titaa aayoonn, u daŋ tidaŋ ki kan Uwumbɔr aatuun koo ni u chee ki nan bui ke, “Konelius.”

4 Waah kan Uwumbɔr aatuun ngbaan na, le u san ijawaan, ki baa u, “Maaninkpel, aa ban ba?”

Le Uwumbɔr aatuun ngbaan bui u, “Uwumbɔr ŋun saameen, ki nyi saah ter bigiim pu na, ki teer aa bɔr. 5 U ban ke aa cha bijab bibaa buen Jɔpa aatiŋ ni, ki ti yin ni uja ubaa, bi yin u ke Simonn Piita. 6 U koo ugbanjab ubaa aadichal ni, bi yin u ke Simonn. Waadichal bi nnyusakpem na aagbaan.” 7 Le Uwumbɔr aatuun ngbaan ki gir buen. Waah buen na, le Konelius yin waatutum ponn ni bilee, ni butɔb aaja u ye uninyaan ki bi u chee idaa mɔmɔk ki tun lituln tii u na. 8 Konelius nan tuk bi waah kan pu na mɔmɔk, le ki tun bi, ke bi buen Jɔpa aatiŋ ni.

9 Naah woln kitaak na, le bi bi nsan ni, ki peen Jɔpa aatiŋ ni. Nwiin kaasisik ni, le Piita jon kidiik paab* u ti mee Uwumbɔr. 10 Le nkon chuu u, le u ban u ji tijikaar. Baah bi mɔn bisaa ke bi tii u na, 11 le u daŋ tidaŋ ki kan kitaapaak chuu piir, ki kan tiwan nibaa sunn ni kitiŋ. Ni nan naahn likekeln ki pee. Le bi joo ikekefeen inaa pu, ki sunn ni kitiŋ. 12 Ipeel, ni iwaa, ni tiwan nimɔk baar kitiŋ na, ni inyoon mɔmɔk aabɔŋ nan bi likekeln ngbaan pu. 13 Le nneel len ke, “Piita, fii, ki ku ki ŋmɔ.”

14 Le Piita bui ke, “Ndindaan, aayii. Maa kee ŋman tiwan ni kɔ ke nee na.”

15 Le nneel ngbaan ki len ke, “Uwumbɔr yaa len ke aa ga ŋmaa ji tiwan ni na kan, aa taa bui ke ni kɔ.” 16 Le ni ŋa kina nfum mutaa. Le tiwan ngbaan gir buen paacham.

17 Le Piita dakl lik ke u bee lijinjiir aawan ngbaan aatataa. Ni nan ŋa u ilandak. N‑yoonn ngbaan binib bi nyan ni Konelius do na baa binib, ki bee Simonn do, ki si mbisamɔb chee, 18 le ki teen ke, “Simonn Piita bi do oo?”

19 Le Piita laa beenin bi kidiik paab, ki bi dak lijinjiir aawan ngbaan aatataa. Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan bui u, “Lik, bijab bitaa fuu ni do, ki ban si. Min le tun ni bi. 20 Fii ki sunn ni, ki dii bi, ki taa joo beeni.” 21 Le Piita sunn ni kitiŋ, ki bui bijab ngbaan, “Min le ye unii u ni ban na. Ni chuun kinye?”

22 Le bi bui u, “Konelius, u ye butɔb aajab nkub aaninkpel na le tun ni timi. U ye unibamɔnn u pak Uwumbɔr na. Juu yaab mɔmɔk pak u sakpen. Le Uwumbɔr aatuun mubaa tuk u ke u yin si, ke aa dan udo, u nan pel saah ga len pu na.” 23 Le Piita bui bi ke bi koo ni, le ki chann bi tichann. Le bi doon udo.

Naah woln kitaak na, le u gor ki dii bi. Le Yesu aanib bi nan bi Jɔpa aatiŋ ni na bibaa mu dii u. 24 Ki woln kitaak, le bi fuu Siisarea aatiŋ ni. Le Konelius nan yin waamaal, ni ujɔtiib dan udo, ki nan ka kii Piita. Le Piita ti fuu ki koo bi chee. 25 Waah koo ni na, le Konelius dan nan gbaan unimbiin ni, ki doon u. 26 Le Piita fiin u, ki bui u, “Fii sil. M po ye unibɔn la.” 27 Piita nan beenin bi len u chee le ki ti koo kidiik ni, ki kan binib pam kuun nima chee. 28 Le Piita bui bi, “Ni nyi ke timi Juu yaab aakaal aa kii ke ti mann binib bi kaa ye Juu yaab na, kaa kii ke ti kpaan bi chee. Le Uwumbɔr mu mɔk mi ke m taa li dak ke unii ubaa kɔ. 29 Nima pu na, naah yin mi pu na, le m dan, kaa yii. Ni yin mi ba pu?”

30 Le Konelius bui u, “Daanab na, tikur titaa kijook wɔb, kinakokoona, le m nan bi maadiik ni, ki bi mee Uwumbɔr. Maah bi mee Uwumbɔr na, le m kan uja u pee likekeln li wiin chain na si nnimbiin ni 31 ki bui ke, ‘Konelius, Uwumbɔr ŋun saameel, ki teer saah ter bigiim pu na. 32 U ban ke aa cha binib buen Jɔpa aatiŋ ni, bi ti yin ni uja u bi nima aan bi yin u ke Simonn Piita na, ke u koo ugbanjab ubaa do, bi yin u ke Simonn na. Waadichal bi nnyusakpem na aagbaan.’ 33 Waah tuk mi kina na, libuul ngbaan ni le m tun binib bi ti yin si. Saah dan pu na, ni ŋan. Dandana wee, ti mɔmɔk bi do, Uwumbɔr aanimbiin ni. Ti ban ti ŋun tibɔr ti Tidindaan tuk si ke aa tuk timi na.”

Piita aah tuk Konelius mam Uwumbɔr aabɔr pu na

34 Le Piita bui bi, “M bee ke ni ye mbamɔn ke Uwumbɔr aa pak ubaa ki jer uken. U po pak ti mɔmɔk la. 35 Ŋinibol mɔmɔk ponn ni, unii yaa bi, ki pak Uwumbɔr ki tun lituln li ŋan na kan, u piir Uwumbɔr aasui. 36 Ni nyi ke Uwumbɔr tuk Israel yaab tibɔnyaan. Tibɔnyaan tee le ye ke Uwumbɔr ga tii bi nsuudoon Yesu Kristo pu. Uma le ye ti mɔmɔk Aadindaan. 37 Jɔnn nan tuk binib ke bi yaa kpeln baabimbin kan, u ga muin bi nnyun ni. N‑yoonn ngbaan aah jer na, le Yesu u ye Nasaref aatiŋ aanii na piin ki bi tun waatuln Galilee aatim ni, ki bɔ dii Judea aatim mɔmɔk ni. 38 Ni nyi waabɔr. Uwumbɔr nan nyan u, ki di Waafuur Nyaan gbiin u ki tii u mpɔɔn, ki nan bi u chee. Uwumbɔr aah bi u chee na, le u buen ŋipepel mɔmɔk, ki tun lituln li ŋan na, ki cha binib bimɔk nan bi kinimbɔŋ aaŋaal ni na pɔɔk. 39 Ti kan waah ŋani tiwan nimɔk Jerusalem ni Juu yaab aatim mɔmɔk ponn ni na. Le bi kpaa u ndɔpuinkoo pu, ki ku u. 40 Iwiin itaa daal, le Uwumbɔr fikr u nkun ni, ki cha binib kan u. 41 Naa ye binib mɔmɔk le kan u. Uwumbɔr nyan timi le ke ti kan u, ki li ye waaseeraadam. Waah fikr nkun ni na, ti ni u kpaan jin tijikaar, ki kpaan ki nyu nnyun. 42 U tuk timi ke ti buen ŋipepel mɔmɔk, ki ti tuk binib waabɔr, ki ji seeraa ke Uwumbɔr nyan u, u ti ji binifuub ni bitekpiib tibɔr. 43 N‑yaayoonn na, Uwumbɔr aabɔnabtiib mɔmɔk nan len Yesu aabɔr, ke unii umɔk gaa u ki kii na, Uwumbɔr ga di cha pinn u, uma Yesu aayimbil pu.”

44 Tɔ, Piita aah laa bi len kina na, le Uwumbɔr Aafuur Nyaan sunn ni ki nan gbiin binib bimɔk ŋun waah len pu na. 45 Yesu aanib bi nyan Jopa ki dii Piita na nan ye Juu yaab, le ni gar bi pam, ba pu? Uwumbɔr di Waafuur Nyaan tii binib bi kaa ye Juu yaab na mu, 46 le bi ŋun bi len iliin yayan ki nyuŋni Uwumbɔr. 47 Tɔ, Piita bui ke, “Uwumbɔr di Waafuur Nyaan tii binib bimina, ke waah tii timi pu na. Ubaa ga ŋmaa len ke ti taa muin bi nnyun ni ii?” 48 Waah len kina na, le u bui bi ke bi muin bi nnyun ni, Yesu Kristo aayimbil pu. Tɔ, Konelius mam nan gaŋ Piita ke u ŋa bi chee iwiin ilee.

11

Piita aah tuk Yesu aanib tibɔr ngbaan pu na

1 Yesu aakpambalb ni Judea aatiŋ aanib bi nan gaa Yesu ki kii na, nan ŋun ke binib bi kaa ye Juu yaab na mu gaa Uwumbɔr aabɔr. 2 Le Juu yaab bibaa len ke binib bi kaa ye Juu yaab na yaa gaa Uwumbɔr aabɔr kan, ni ŋan ke bi gii ŋichakpan. Le Piita ki gir buen Jerusalem. Waah ti fuu nima na, le Juu yaab ngbaan kpak u kinikpakpak, 3 ke ba ŋa u mann binib bi kaa ye Juu yaab na, ki jin bi chee tijiir, Juu yaab aah kɔ pu na.

4 Le Piita ŋeer tibɔr mɔmɔk aah piin ki ti saa pu na, ki tuk bi:

5 “M nan bi Jɔpa aatiŋ ni, ki bi mee Uwumbɔr, le ni ŋa mi ke tidaŋ pu na, le m kan tiwan nibaa nyan ni paacham. Ni naahn likekeln, ki pee. Le bi joo ikekefeen inaa pu, ki sunn ni kitiŋ m chee. 6 Le m lik ni mbamɔm, ki kan tiwakor, ni ipeel, ni iwaa, ni tiwan nimɔk baar kitiŋ na, ni inyoon, ni pu. 7 Le m ŋun nneel len ke, ‘Piita, fii, ki ku ki ŋmɔ.’ 8 Le m len ke, ‘Ndindaan, aayii. Maa kee ŋman tiwan ni kɔ ke nee na.’ 9 Le nneel ngbaan ki len paacham ke, ‘Uwumbɔr yaa len ke aa ga ŋmaa ji tiwan ni na kan, aa taa bui ke ni kɔ.’ 10 Le ni ŋa kina nfum mutaa. Le tiwan ngbaan ki gir buen paacham. 11 Libuul ngbaan ni le bijab bitaa fuu ni maah bi lidichal li ni na aabisamɔb chee. Bi nan nyan ni Siisarea aatiŋ ni la. Konelius le tun ni bi, ke bi nan yin mi. 12 Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan bui mi, ‘Dii bi, ki taa joo beeni.’ Le m dii bi. Le Yesu aanib biloob bimina mu dii mi, le ti buen Siisarea aatiŋ ni, ki ti fuu ki koo Konelius do. 13 Le Konelius tuk timi ke u nan kan Uwumbɔr aatuun si udo ki tuk u ke u cha binib buen Jɔpa aatiŋ ni, ki ti yin uja ubaa, bi yin u ke Simonn Piita, 14 u ga tuk u tibɔr ti ga cha u ni waachiln ponn ni aanib mɔmɔk ŋmar na. 15 Le m piin ki bi tuk bi Yesu aabɔr. Maah laa bi tuk bi na, le Uwumbɔr Aafuur Nyaan sunn ni bi pu, ke mu aah nan sunn ni ti pu njan pu na. 16 Le m teer ke Tidindaan nan tuk timi ke, ‘Jɔnn nan muin binib nnyun ni. Mma ga gbiin nimi Uwumbɔr Aafuur Nyaan.’ 17 Tɔ, Uwumbɔr di Waafuur Nyaan tii timi bi gaa Tidindaan Yesu Kristo ki kii na, le ki tii binib bi kaa ye Juu yaab na mu, ke waah tii timi pu na. M mu ye ŋma ki ga ŋmaa yii Uwumbɔr?”

18 Juu yaab ngbaan aah ŋun Piita aah len pu na, le baa ki kpak u. Bi nan nyuŋ Uwumbɔr, le ki bui ke, “Kina pu na, Uwumbɔr cha binib bi kaa ye Juu yaab na mu kpeln baabimbin ki kan limɔfal.”

Binib aah gaa Yesu ki kii Antiok aatiŋ ni pu na

19 Tɔ, binib bi ku Stiifen na nan muk Yesu aanib ki ŋani bi falaa. Le bi yaa, ki buen ntim mɔmɔk ni, ki ti saa Fonisia aatiŋ ni, ni Saiprus aatiŋ ni, ni Antiok aatiŋ ni, ki joo Yesu aabɔr tuk Juu yaab baanja. 20 Le Yesu aanib bibaa, bi nyan ni Saiprus aatiŋ ni, ni Sairene aatiŋ ni na mu buen Antiok aatiŋ ni, ki ti tuk binib bi kaa ye Juu yaab na mu Tidindaan Yesu aabɔnyaan. 21 Tidindaan aapɔɔn nan bi bi chee, le binib pam gaa Tidindaan ki kii, ki kpeln baabimbin, ki dii waasan.

22 Yesu aanib bi nan bi Jerusalem na ŋun bi pu. Nima pu le bi tun Banabas ke u buen Antiok aatiŋ ni. 23-24 U nan ye unibamɔnn, ki gaa Yesu ki kii mbamɔm, ki gbii Uwumbɔr Aafuur Nyaan. Le u di ti fuu nima. Waah ti fuu nima, ki kan Uwumbɔr aah san binib ngbaan kinimbaak pu pu na, le ni ŋa u mpopiin. Le u sur bi mɔmɔk ke bi cha binimbil li man bi dii Tidindaan aasan mbamɔm. Le binib pam gaa Tidindaan ki kii ki kpee waanib pu.

25 Le Banabas buen Tasus aatiŋ ni, u ti ban Sɔɔl, 26 le ki ti kan u, ki di u dan Antiok aatiŋ ni. Libimɔln le Banabas, ni Sɔɔl, ni Yesu aanib nan kuuni nima chee; le bi tuk binib pam Uwumbɔr aabɔr, Antiok aatiŋ ni, le bi naan Yesu aadidiliib liyimbil lee, ke Kristo Yaab.

27 N‑yoonn ngbaan le Uwumbɔr aabɔnabtiib bibaa nyan ni Jerusalem, ki dan Antiok aatiŋ ni. 28 Bi yin ubaa ke Agabus. Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan cha u len ke nkon sakpem ga lir dulnyaa wee ponn ni. Ubɔrkpaan Klɔdius aayoonn le mu nan lir. 29 Agabus aah len kina na, le Yesu aadidiliib len ke bi mɔmɔk ga tii ŋimombil, baah ga ŋmaa tii pu na, ki di tii Yesu aanib bi bi Judea aatiŋ ni na. 30 Le bi mɔmɔk tii kina. Le Banabas ni Sɔɔl di ŋimombil ngbaan buen Judea, ti di tii Yesu aanib aaninkpiib.

12

Ubɔr Herod aah ŋa Yesu aanib falaa pu na

1 N‑yoonn ngbaan le Ubɔr Herod piin ki bi ŋani Yesu aanib bibaa falaa. 2 U cha binib di kijaak aajuk ku Jems u ye Jɔnn aakpel na. 3 Waah ŋa kina na, le ni piir Juu yaab aasui. Nima pu le u cha binib chuu Piita mu. Ni nan ye n‑yoonn mu Juu yaab ji Lakr‑jer aajim* ki ŋmɔ boroboro u kaa kpa nnyɔk na. 4 Baah chuu Piita na, le bi di u ŋa kiyondiik ni. Le butɔb aajab kipiik ni biloob si kii u. Binaa yaa kiir ki ti saa tikur titaa kan, le binaa mu nan gaa. Ubɔr Herod nan len ke Lakr‑jer aajim ngbaan yoonn yaa jer kan, u ga nyan Piita kiyondiik ni, ki di u siin Juu yaab aanimbiin ni, ki ji u tibɔr. 5 Piita aah laa bi kiyondiik ni na, le Yesu aanib mu nan bi mee Uwumbɔr linimaln, ki tii u.

Uwumbɔr aatuun aah nyan Piita kiyondiik ni pu na

6 Kinyeek ngbaan yaa woln kan, Ubɔr Herod ga nyan Piita ki ji u tibɔr. Le Piita dɔ geen bikikiirb bilee aakaasisik ni. Bi nan di tikululn buu uŋaal mɔmɔk ilee, ki di tibaa gbin dar ukikiir wee, ki di tiken gbin dar uken. Le bikikiirb biken si kii mbisamɔb chee. 7 Kinyeek ngbaan, le Tidindaan aatuun dan ki nan sil u chee. Le nwiihn woln kidiik ponn ni. Le u gbaa finn Piita, ki bui u ke, “Fii sil mala mala.” Waah len kina na, le tikululn ngbaan chuu leer lir. 8 Le Tidindaan aatuun ngbaan bui u, “Di saagbapapaln buu aachaŋ, ki di saanaatak taŋ.” Le Piita ŋa kina. Le u ki bui u, “Di saakekeln peen, ki dii mi.” 9 Le Piita dii u ki buen, ki dak ke ni ye tidaŋ la. Waa dak ke ni sil ye ibamɔn. 10 Baah cha na, le bi jer ukikiir ubaa, ki ki foor, le ki ki jer uken, ki ti fuu tikur aajaaleŋ u lek lipaal aabisamɔb na. Le jaaleŋ ngbaan piir ubaa pu. Le bi nyan, ki bɔ dii nsan mubaa. Libuul ngbaan ni le Tidindaan aatuun ngbaan buen, ki cha Piita.

11 Le Piita aanimbil woln. Le u len ke, “M bee ke ni sil ŋa kina. Tidindaan tun ni waatuun ke u nan nyan mi Ubɔr Herod aaŋaal ni, ki nyan mi Juu yaab aah ban bi ŋa mi pu na ni.”

12 Tɔ, Piita nan bee waabɔr aah bi pu na, le ki buen Mari, u ye Jɔnn Mak aana na do. Kinipaak nan bi nima, ki bi mee Uwumbɔr. 13 Le Piita kpaar lipaal aajaaleŋ. Le ututunn u ye upii aan bi yin u ke Roda na, dan nan lik udaan u kpaar jaaleŋ na, 14 le ki bee Piita aaneel. Le ni ŋa u mpopiin sakpen. Le u gir buen biken chee, kaa piir jaaleŋ, ki ti tuk bi ke Piita si lipaal. 15 Le bi tuk u ke u waar la. Le u beenin len ke ni ye mbamɔn. Le bi bui u ke ni ga li ye Piita aawiin la.

16 Le Piita beenin si kpaar jaaleŋ. Le bi piir jaaleŋ, ki kan u. Baah kan u na, le ni gar bi sakpen. 17 Le Piita yoor uŋaal ki nyii bi pu, ke bi ŋmin, le ki tuk bi Tidindaan aah ŋa pu ki nyan u kiyondiik ni na, ki bui bi ke bi tuk Jems ni Yesu aanib biken. Piita aah len kina na, le u siir buen nibaa chee.

18 Kitaak aah woln na, le bikikiirb ngbaan aapobil yuk. Le bi baa tɔb budabu ŋa Piita na. 19 Le Ubɔr Herod bui bi ke bi ban u. Le bi ban u, kaa kan u. Le Herod yin bikikiirb ngbaan, ki nan baa bi tibɔr ngbaan, le ki len ke baabɔr bii, ki ku bi.

Tɔ, Herod nan nyan Judea aatiŋ ni, ki buen Siisarea aatiŋ ni, ki ti yunn nima siib.

Ubɔr Herod aah kpo pu na

20 Herod nan gee liŋuul ki ŋa Taya aatiŋ aanib, ni Saidonn aatiŋ aanib pu. Le bi mɔmɔk kuun ki buen u chee. Bi nan puen buen uja ubaa chee la. Bi yin u ke Blastus, u ye Herod aatutum aaninkpel la. Le Taya aanib ni Saidonn aanib buen u chee bi ti jɔnn u kijɔtiik, le ki nin buen Ubɔr Herod chee, ki ti mee u ke u taa cha bi li kpa kijaak. Bi gaal baajikaar Ubɔr Herod aatiŋ ni la. Nima pu na, baa ban ke bi li kpa kijaak.

21 Le Herod siin nwiin mundaln bi ga kuun tɔb na. Liyaadaal le u di waabɔrkekeln peen, ki kal waabɔrjal pu, le ki len bi chee tibɔr. 22 Waah len tibɔr pu na, le bi mɔmɔk tar ke, “Ni ye Uwumbɔr aaneel la, naa ye unibɔn.” 23 Tɔ, libuul ngbaan ni le Tidindaan aatuun cha iween chuu u; ba pu? waa tii Uwumbɔr lisil. Le ŋikpaambil ŋman u, le u kpo.

24 Tɔ, Uwumbɔr aabɔr nan moo mooni ŋipepel mɔmɔk. Le binib too kpae ki gaal i.

25 Banabas ni Sɔɔl ma kan, baah nan di ŋimombil tii Yesu aanib aaninkpiib na, le bi di Jɔnn Mak nyan Jerusalem ni, ki labr buen Antiok aatiŋ ni.

13

Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah nyan Banabas ni Sɔɔl pu na

1 Yesu aanib bibaa nan bi Antiok aatiŋ ni. Bi ponn ni bibaa nan ye Uwumbɔr aabɔnabtiib, bibaa mu nan ye Yesu aabɔr aamɔmɔkb. Bi yin ubaa ke Banabas, ki yin uken ke Simeonn, ki ki yin u ke Unibɔmbɔn,* ki yin uken ke Lusius, u nan ye Sairene aatiŋ aanii na, ki yin uken ke Manaenn u Ubɔr Herod aate nan kpiin u na, ki yin uken ke Sɔɔl. 2 Le bi mɔmɔk dooni Uwumbɔr ki lul bumɔb. Baah ŋani kina na, le Uwumbɔr Aafuur Nyaan tuk bi ke bi nya Banabas ni Sɔɔl bi ti tun waah siin bi lituln li na.

3 Le Yesu aanib lul bumɔb, ki mee Uwumbɔr, ki di biŋaal paan bi pu, le ki cha bi buen.

Banabas ni Sɔɔl aah ŋa pu Saiprus aatiŋ ni na

4 Tɔ, Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah tun Banabas ni Sɔɔl pu na, le bi buen, ki ti fuu kitiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Selusia, le ki koo buŋɔb ni, ki puur ki ti fuu lidikl pu, bi yin lidikl ngbaan ke Saiprus, 5 le ki fuu kitiŋ ki bi lidikl ngbaan paab na, bi yin ki ke Salamis. Baah fuu nima na, le bi koo Juu yaab aameen aadir ni, ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr. Jɔnn Mak mu nan dii bi, ki ter bi.

6 Le bi ki buen lidikl ngbaan aapepel liken wɔb, ki ti fuu kitiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Pafos. Baah ti fuu nima na, le bi kan ubɔɔ ubaa, bi yin u ke Bariyesu. U nan ye Juu yaab aanii le ki ŋmann ke u ye Uwumbɔr aabɔnabr la. 7 Lidikl ngbaan aatim aaninkpel mu nan bi nima, bi yin u ke Sejius Pɔɔlus. U nan ye unii u kpa nlan na la. Ubɔɔ ngbaan aajɔ le nan bi na. Le uninkpel ngbaan yin Banabas ni Sɔɔl ke bi dan u chee, ki ban u ŋun Uwumbɔr aabɔr. 8 Ubɔɔ ngbaan aayimbil leler nan ye Elimas la. Elimas aatataa le ye ke ubɔɔ. Le u kpak Banabas ni Sɔɔl kinikpakpak, ki pɔɔni ubaa ke uninkpel ngbaan taa gaa Yesu ki kii. 9 Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan fir Sɔɔl, u bi duln u ke Pɔɔl na pu, le u lik Elimas mbamɔm, 10 le ki bui u, “Sin u ye kinimbɔŋ aajapɔɔn na, aa ye litunyaan mɔmɔk aadin la, ki ŋmanni binib n‑yoonn mɔmɔk, ki kpa mbiin sakpen, ki ban aa bii Tidindaan aasan mu tok na. 11 Uwumbɔr ga daa aatafal, ki cha aa jɔb, kaan ki li waa, ki ti saa n‑yoonn mu Uwumbɔr gee na.”

Libuul ngbaan ni le likpakpal bɔmbɔln biin unimbil pu, le u jɔb, ki chuun mann gonni ki ban unii u ga chuu uŋaal ki dar u na. 12 Uninkpel ngbaan aah kan kina, ki bae Tidindaan aah bi pu na, le ni gar u pam. Le u gaa Yesu ki kii.

Pɔɔl aah moon Uwumbɔr aabɔr Antiok aatiŋ ni pu na

13 Pɔɔl mam nan nyan Pafos aatiŋ ni, le ki koo buŋɔb ni, ki ti puur, ki ti fuu kitiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Pega, ki bi Pamfilia aapepel ni la. Baah ti fuu nima na, le Jɔnn Mak gir buen Jerusalem ki cha bi. 14 Le bi nyan Pega aatiŋ ni, ki buen ti fuu Antiok aatiŋ ki bi Pisidia aapepel ni na. Juu yaab aakpaakool daal, le bi koo kal mmeen aadiik ni. 15 Le unii ubaa karn Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni. U karn Moses ni Uwumbɔr aabɔnabtiib aah nan ŋmee pu na. Waah karn doo na, le mmeen aadiik aaninkpiib tun unii bi chee, ke u ti tuk bi ke bi yaa ban bi tuk binib tibɔr ti ga pɔɔk bitaakpab na kan, bi tuk bi.

16 Le Pɔɔl fii sil ki yoor uŋaal ki len ke, “Israel yaab, ni nimi bi kaa ye Israel yaab ki pak Uwumbɔr na, li pel man: 17 Timi Israel yaab Aawumbɔr nan nyan tiyaajatiib. Bi nan ye bicham le Ijipt aatiŋ ni. Baah bi nima na, le Uwumbɔr ter bi, ki cha bi pɔr. Le Uwumbɔr nyan bi Ijipt aatiŋ ni, ki mɔk Ijipt aatiŋ aanib waapɔɔn sakpiin. 18 Ŋibin imonko ilee le Uwumbɔr kpiin tiyaajatiib timoor ni, 19 le ki nin jenn nyan ŋinibol ŋilole Kanaann aatiŋ ni, ki di kitiŋ ngbaan yakr ke lifaal na tii bi. Buyoonn bi nan koo Ijipt aatiŋ ni na, ki ti saa bundaln bi nan gaa Kanaann aatiŋ na, nan ye ŋibin ikui inaa ni piiŋmu la.

20 “N‑yoonn ngbaan le u tii bi bibɔjirb, bi li joo bi, ki ti saa waabɔnabr Samuel aayoonn. 21 N‑yoonn ngbaan le bi len ke bi ban ubɔr, u li joo bi. Baah len kina na, le Uwumbɔr nyan Sɔɔl, u nan ye Kis aajapɔɔn na, u li ye baabɔr. U nan ye Benjaminn aanibol ponn ni aanii, ki nan joo bi ŋibin imonko ilee la. 22 Nee aapuwɔb le Uwumbɔr nyan u bi chee, ki di David ŋa baabɔr, ki len ke, ‘David u ye Jese aajapɔɔn na bi maah gee pu na. U ga li ŋani maah gee pu na mɔmɔk.’ 23 Tɔ, Uwumbɔr nan puu tipuur ke u ga tun unii Israel yaab chee, ke u gaa bi lii. Yesu le u tun ni u bi chee, ke u gaa bi lii. Uma le ye Ubɔr David aayaabil ubaa. 24 Jɔnn u nan muini binib nnyun ni na nan loln nsan ki fuu ni, le Yesu nin paan ni. Yesu aah kaa nan kee piin waatuln na, le Jɔnn tuk Israel yaab ke bi yaa kpeln baabimbin kan, u ga muin bi nnyun ni. 25 Jɔnn aah kaa nan kee tun waatuln doo na, le u baa bi, ‘Ni dak ke m ye ŋma? Maa ye Kristo u ga gaa binib lii na. Uma le paan ni mpuwɔb. Maa ŋeer m chuu gbiln waanaatak aaŋmin.’ ”

26 Tɔ, Pɔɔl nan ki bui bi, “Nnaabitiib, Abraham aayaabitiib, ni binib bi kaa ye Juu yaab ki pak Uwumbɔr na, timi chee le Uwumbɔr nan tun ni tibɔnyaan ke u ga gaa timi lii. 27 Binib bi bi Jerusalem ni na, ni baaninkpiib aa nyi ke Yesu le ga gaa bi lii. Likpaakool mɔmɔk daal, bi karni Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni, Uwumbɔr aabɔnabtiib aah nan len pu na, kaa bee naatataa. Le bi jin Yesu tibɔr ki len ke waabɔr bii. Uwumbɔr aabɔnabtiib nan len ke bi ga ŋa kina. 28 Juu yaab nan mee Pailat nsan ke bi ku Yesu. Bi mu aa kan waataani ki ga ŋmaa len ke u ŋeer bi ku u. 29 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni baah ga nan ŋa Yesu pu ki ku u na. Le bi nan ŋani naah ŋmee pu na mɔmɔk, le ki nyan u ndɔpuinkoo pu, ki di u sub kitakpaluŋ ni. 30 Le Uwumbɔr fikr u nkun ni. 31 Le u di ubaa mɔk binib bi nan dii u Galilee ki nan saa Jerusalem na. Le bi kan u iwiin pam. Dandana wee, bima le ye waaseeraadam, ki tuk Juu yaab waabɔr. 32-33 Timi le joo ni tibɔnyaan ngbaan nan tuk nimi. Uwumbɔr nan puu tipuur tii tiyaajatiib. Timi le ye tiyaajatiib aayaabitiib. Waah puu tipuur ti tii tiyaajatiib na, u gbiin tipuur ngbaan dandana wee tii timi, ki fikr Yesu nkun ni. Uwumbɔr aalahn aagbaŋ ponn ni, ŋiyil ŋilee, le Uwumbɔr len Yesu chee ke,

‘Sin le ye Maabo, din wee le m ma si.’†

34-35 Tɔ, Uwumbɔr ki bui ke:

‘M ga sil ŋa tinyoor ti bi chain na ŋa ni pu,

ke maah puu tipuur tii Ubɔr David pu na.’‡

Uwumbɔr ki len kigbaŋ kibaa ponn ni:

‘Maan cha maabo u ye chain na aawon bur.’ ”§

Tɔ, Pɔɔl nan ki len ke, “Uwumbɔr aah len pu na, naatataa le ye ke u fikr Yesu nkun ni. Waan ki kpo. Waawon aan bur. 36 Ubɔr David aah nan bi na, u nan tun Uwumbɔr aatuln, le ki ti kpo. Le bi sub u uyaajatiib chee, le u bur. 37 Yesu u Uwumbɔr fikr u nkun ni na, uma aawon aa bur. 38-39 Tijɔtiib, ti tuk nimi ke Uwumbɔr ga di cha nimi aatunwanbir pinn nimi Yesu pu. Binib bimɔk gaa Yesu ki kii na, Uwumbɔr ga di cha pinn bi, ki nyan bi baatunwanbir ni. Moses aakaal aa ŋmaa di cha pinn binib, kaa ŋmaa nyan bi baatunwanbir ni. Ti ban ke ni li nyi tibɔr timina mbamɔm. 40-41 Uwumbɔr aabɔnabtiib nan len ke Uwumbɔr len ke:

‘Mbɔnyundam, lik, m bi tun lituln libaa nimi aayoonn.

Unii yaa tuk nimi ke m tun lituln limina kan,

naan tii naadii la.

Cha ni gar nimi man, aan ki bee yɔli.’ ”*

Tɔ, Pɔɔl nan ki tuk bi, “Ni li nyi aan Uwumbɔr aabɔnabtiib aah len pu na, ni taa ŋa nimi.”

42 Pɔɔl aah len doo na, le u ni Banabas nyan ni mmeen aadiik ni. Baah nyan ni na, le binib bui bi ke likpaakool li choo na daal bi ki gir ni, ki nan ki tuk bi tibɔr ngbaan. 43 Binib mɔmɔk aah nyan mmeen aadiik ni na, le Juu yaab, ni binib bi nan kpeln ki dii Juu yaab aasan na pam nan dii Pɔɔl ni Banabas. Le Pɔɔl ni Banabas len bi chee ki tuk bi ke Uwumbɔr aah san bi kinimbaak pu na, bi li beenin dii waasan.

44 Tɔ, likpaakool li paan ni na daal, le binib bimɔk bi kitiŋ ngbaan ni na nan kuun ni bi nan ŋun Tidindaan aabɔr. Ubaabaa baanja le nan gur linampal. 45 Juu yaab aah kan kinipaak ngbaan kuun kina na, le bi kpa lipiipoln sakpen, ki kpak Pɔɔl kinikpakpak, ki seei u. 46 Le Pɔɔl ni Banabas kpa lipobil ki bui Juu yaab ngbaan, “Ni ŋan ke ti puen tuk nimi Uwumbɔr aabɔr. Le ni yii, kaa kii, kaa dak ke ni ŋeer ni kan limɔfal li kaa kpa ndoon na. Kina pu na, ti ga di cha nimi, ki tuk binib bi kaa ye Juu yaab na Uwumbɔr aabɔr. 47 Uwumbɔr tuk timi waagbaŋ ponn ni ke ti ŋa kina. U nan len ke,

‘M nyan si la, ke aa woln binib bi kaa ye Juu yaab na aanimbil,

ki tii dulnyaa wee ni aanib mɔmɔk nsan ke bi ŋmar.’ ”†

48 Tɔ, binib bi kaa ye Juu yaab na aah ŋun baah len pu na, le bi kpa mpopiin sakpen, le ki bui ke Uwumbɔr aabɔr ŋan sakpen a. Le binib bi Uwumbɔr nyan bi ke bi kan limɔfal li kaa kpa ndoon na gaa Yesu ki kii.

49 Le Uwumbɔr aabɔr moon itingbaan mɔmɔk ni. 50 Le bipiib bi kpa mpɔɔn ki pak Uwumbɔr na bi kitiŋ ngbaan ponn ni. Kitiŋ ngbaan aaninkpiib mu nan bi. Le Juu yaab ŋa, ki cha bi ŋma tijar Pɔɔl ni Banabas pu, ki ŋa bi falaa, ki nyan bi baatiŋ ni. 51 Le Pɔɔl ni Banabas kpaar bitaa aatatan lii nima, ni ye nsurm le ki tii bi, ki nyan ni nima, ki buen kitiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Ikonium. 52 Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan gbiin binib bi gaa Yesu ki kii Antiok aatiŋ ni na. Le bi nan kpa mpopiin pam.

14

Pɔɔl mam aah buen Ikonium aatiŋ ni pu na

1 Pɔɔl ni Banabas nan ti fuu Ikonium aatiŋ ni, ki koo mmeen aadiik ni, ki kpa mpɔɔn ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr. Nima pu na, binib pam nan gaa Yesu ki kii, bi ye Juu yaab, ni bi kaa ye Juu yaab na mu. 2 Le Juu yaab bibaa yii Uwumbɔr aabɔr, ki bii Yesu aanib, ki cha binib bi kaa ye Juu yaab na bibaa gee liŋuul bi pu. 3 Le Pɔɔl ni Banabas nan bi nima ki yunn, ki nan kpa lipobil ki tuk binib Tidindaan aabɔr, ke u gee bi. Le Tidindaan cha bi tun lijinjiir aatun, ki mɔk ke baah len pu na, ti gbii. 4 Le kitiŋ ngbaan aanib aa kpa kimɔbaan. Bibaa nan si Juu yaab aapuwɔb, biken mu si Yesu aakpambalb aapuwɔb.

5 Le Juu yaab ni baaninkpiib, ni binib bi kaa ye Juu yaab na bibaa kpokl ke bi ga ŋa Yesu aakpambalb bakaa ki mae bi ŋitakpal. 6 Le Yesu aakpambalb ŋun baah ban bi ŋa bi pu na, ki san ŋmar, ki buen Listra aatiŋ ni, ni Debe aatiŋ ni, ni itingbaan i bi nima na. Listra aatiŋ, ni Debe aatiŋ mɔmɔk bi Likonia aapepel ni la. 7 Le bi tuk nima chee aanib tibɔnyaan ngbaan.

Baah mae Pɔɔl ŋitakpal Listra aatiŋ ni pu na

8 Uja ubaa nan bi Listra aatiŋ ni, le utaafar faan. Una aah nan ma u na, u nan ye uwɔb la. Waa nan chuun. 9 U nan ka pel Pɔɔl aah len pu na, le Pɔɔl bee ke u gaa Yesu ki kii, nima le u ga ŋmaa tii u laafee. Le Pɔɔl lik u sulm, 10 ki len mpɔɔn pu, “Fii sil aataa pu.” Le uja ngbaan fii yuk sil, le ki chuun gonni. 11 Le kinipaak ngbaan kan Pɔɔl aah ŋa pu na. Le bi teen Likonia aatiŋ aanib aaliin ponn ni, “Ŋiwaa le kpaln binib ki dan ti chee do.” 12 Le bi yin Banabas ke Seus.* Pɔɔl nan len tibɔr jer Banabas. Nima pu le bi yin u ke Hemes.† 13 Liwaal Seus aadichal nan bi kitiŋ ngbaan aagoln aabisamɔb chee la. Le unii u toor kitork tii liwaal ngbaan na joo ni inaaja ni nsupuun ki di dan kitiŋ ngbaan aagoln aabisamɔb chee. U ni kinipaak ngbaan nan ban ke bi toor kitork tii Uwumbɔr aakpambalb Banabas ni Pɔɔl la.

14 Le Banabas ni Pɔɔl ŋun baah ban bi ŋa pu na. Baah ŋun kina na, le bi chuu kar baabɔkur, le ki san koo kinipaak ngbaan aakaasisik ni, ki tar ke, 15 “Njɔtiib, ba pu ni ŋani kina? Ti po ye binibɔm ke naah ye pu na la. Ti dan ti nan tuk nimi tibɔnyaan la. Di cha man, ki taa ki dii ŋiwaa man. Ŋi ye fam la. Ni li dii Uwumbɔr u fu na. Uma le nan naan paacham ni kitiŋ, ni nnyusakpem, ni tiwan mɔmɔk. 16 N‑yaayoonn na, u nan cha ŋinibol mɔmɔk ŋani baah gee pu na. 17 N‑yoonn mɔmɔk u mu ŋani nimi tiŋann, ki tii nimi utaal, ki cha tijikaar ŋani, ki kpiini nimi, ki cha ni kpa mpopiin, u mɔk nimi ke u bi.” 18 Le Pɔɔl ni Banabas len kina ki pɔɔni bibaa ke bi taa cha kinipaak ngbaan toor kitork ngbaan tii bi, le baa ki toor ki tii bi.

19 Le Juu yaab bibaa nyan ni Antiok aatiŋ ni, ni Ikonium aatiŋ ni, ki dan Listra aatiŋ ni, bi nan bii Pɔɔl ni Banabas ki cha binib gee liŋuul bi pu. Le bi mae Pɔɔl ŋitakpal, ki dar fuul u nyan kitiŋ ni, ki ti di bil, ki dak ke u kpo, le ki siir cha u. 20 Le Yesu aadidiliib dan nan sil gob u. Baah sil gob u na, le u fii sil, ki labr buen kitiŋ ngbaan ni.

Pɔɔl mam aah labr buen Antiok aatiŋ ni pu na

Kitaak aah woln na, le Pɔɔl ni Banabas siir buen Debe aatiŋ ni, 21 ki ti tuk nima chee aanib tibɔnyaan ngbaan. Le binib pam gaa ti, ki dii Yesu aasan. Le Pɔɔl ni Banabas nyan nima ki ki labr buen Listra aatiŋ ni, ni Ikonium aatiŋ ni, ni Antiok aatiŋ ki bi Pisidia aapepel ni na. 22 Baah dii ntim ngbaan ni na, le bi pɔɔk Yesu aanib aataakpab, ki toor tuk bi Uwumbɔr aabɔr, le ki tuk bi ke bi sil Yesu aachaŋ ni, ke binib yaa ban bi koo Uwumbɔr aanaan ni kan, bi ga ji falaa sakpen le ki nin koo ni. 23 Ntim mɔmɔk ni, bi nan leer Yesu aanib ponn ni bininkpiib ke bi li joo bi, le ki lul bumɔb, ki mee Uwumbɔr tii bi. Baah gaa Tidindaan ki kii na, le bi di bi ŋa uŋaal ponn ni, ke u li lik bi.

24 Le bi bɔ dii Pisidia aatim ponn ni, ki ti ki fuu Pamfilia aapepel ni, 25 le ki ti fuu Pega aatiŋ ni, ki tuk binib Yesu aabɔr, le ki buen Atalia aatiŋ ni. 26 Baah ti fuu nima na, le bi koo buŋɔb ni, ki puur nnyusakpem ki gir buen Antiok aatiŋ ni, kitiŋ ki bi nan nyan ni ki ni na. Baah nan ban bi nyan kitiŋ ngbaan ponn ni na, Yesu aanib nan mee Uwumbɔr tii bi, ki di bi ŋa uŋaal ni, ke u ter bi waatuln ponn ni. Baah ti tun lituln ngbaan doo na, le bi ki gir ni nima.

27 Baah fuu ni na, le bi yin Yesu aanib ke bi kuun ni, le ki tuk bi tiwan nimɔk Uwumbɔr cha bi ŋa na, ki tuk bi waah ŋa pu ki tii binib bi kaa ye Juu yaab na nsan ke bi gaa Yesu ki kii na. 28 Pɔɔl ni Banabas nan ti bi nima, Yesu aadidiliib chee, ki yunn.

15

Baah kuun Jerusalem ponn ni pu na

1 Tɔ, bijab bibaa nan nyan ni Judea aatiŋ ni, ki dan Antiok aatiŋ ni, le ki nan tuk Yesu aanib ke bi yaa kaa gii ŋichakpan, Moses aakaal aah mɔk pu na kan, baan ŋmar. 2 Le bijab ngbaan kpak Banabas ni Pɔɔl kinikpakpak sakpen tibɔr ngbaan pu. Nima pu na, bi mɔmɔk nan kii ke bi ga tun Pɔɔl ni Banabas ni binib bibaa aan bi buen Jerusalem, ki ti baa Yesu aakpambalb ni Yesu aanib aaninkpiib bi bi nima na, ki lik.

3 Yesu aanib nan ter bi, le bi gor ki buen. Baah cha na, le bi bɔ dii Fonisia aatim ni, ni Samaria aatim ni, ke bi ti mann Yesu aanib, ki tuk bi ke binib bi kaa ye Juu yaab na mu gaa Yesu ki kii. Le ni tii bi mɔmɔk mpopiin sakpen. 4 Le Pɔɔl ni Banabas ti fuu Jerusalem. Baah ti fuu nima na, le Yesu aanib ni baaninkpiib ni Yesu aakpambalb doon bi ni mpopiin. Le Pɔɔl ni Banabas tuk bi tiwan nimɔk Uwumbɔr cha bi ŋa na, ki tuk bi waah ter bi pu na. 5 Le Farisii yaab bibaa, bi dii Yesu na, fii sil, le ki len ke binib bi kaa ye Juu yaab na yaa dii Yesu kan, ni ŋan ke bi gii ŋichakpan, ki kii Moses aakaal.

6 Le Yesu aakpambalb ni Yesu aanib aaninkpiib kuun tɔb chee, ke bi kpokl tibɔr ngbaan. 7 Baah kpokl ki ti yunn na, le Piita fii sil ki bui ke, “Nnaabitiib, ni nyi ke n‑yoonn mu jer na Uwumbɔr nan lee mi ni ponn ni, ke m buen binib bi kaa ye Juu yaab na chee, ki ti tuk bi tibɔnyaan ngbaan, aan bi ŋun ki gaa Yesu ki kii. 8 Uwumbɔr u nyi binib mɔmɔk aasui ni aah bi pu na nan di Waafuur Nyaan tii binib bi kaa ye Juu yaab na, ke waah tii timi pu na. 9 Waah ŋa kina na, u mɔk ke u pak binib bi kaa ye Juu yaab na mu. Waa yakr timi. U po dak ke binib mɔmɔk ye tiwanbaan la. Baah gaa u ki kii na, le u finn bisui ni titunwanbir. 10 Nima pu na, ba pu ni muk bi, ki tɔŋni Uwumbɔr? Timi ni tiyaajatiib aah nan ban ti dii Moses aakaal na, ni nan pɔɔ ti chee. Taa ŋmaa dii. Ni bi ke lituln li nyuun na la. Ba pu ni ban ke Yesu aadidiliib ngbaan dii kina? 11 Binib bi kaa ye Juu yaab na yaa gaa Tidindaan Yesu ki kii kan, waanimbaasaln pu le u ga gaa bi lii. Kina le u ga gaa ti mu lii.”

12 Piita aah len kina na, le bi mɔmɔk ŋmin, ki pel Banabas ni Pɔɔl aah len pu na. Le bi tuk bi Uwumbɔr aah ŋa pu ki cha bi tun lijinjiir aatun binib bi kaa ye Juu yaab na aakaasisik ni na. 13 Banabas ni Pɔɔl aah len ti doo na, le Jems bui ke, “Nnaabitiib, li pel man. 14 Dandana wee, Simonn Piita tuk timi Uwumbɔr aah ŋa pu njan na, ki mɔk ke utafal bi binib bi kaa ye Juu yaab na ni, ki lee bi ponn ni binib bibaa, ke bi li ye waanib. 15 Uwumbɔr aabɔnabtiib nan len ke u ga ŋa kina. Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni ke

16 ‘Uwumbɔr len ke: Ubɔr David aanaan aah lir na,

m ga gir ni aan ki nan fiin waanaan ngbaan.

M ga ŋa mu nnaanpɔm, ki cha mu sil mbamɔm.

17 Nima pu na, binib bi gur na ga li ban min Uwumbɔr.

Ŋinibol ŋimɔk ye maanib na ga li ban mi.

18 Uwumbɔr le len kina.

N‑yaayoonn na ki joo cha,

u nan tuk binib tibɔr timina.’ ”*

19 Jems nan ki bui ke, “M dak ke ti taa ki muk binib bi kaa ye Juu yaab ki kpeln baabimbin ki dii Uwumbɔr aasan na. 20 Cha ti ŋmee kigbaŋ tii bi, ki tuk bi ke bi taa ki ŋmɔ kitork aanann, ki taa ki gɔr kidagook, ki taa ki ŋmɔ tiwan ni bi tab ku ni na, ki taa ki ŋmɔ nsin. 21 Tiyaajatiib yoonn ki di nan saa din, bi tuk binib Moses aakaal ntim mɔmɔk ponn ni. Likpaakool daal mɔmɔk bi po karni Moses aakaal mmeen aadir ni.”

Baah ŋmee kigbaŋ ngbaan pu na

22 Jems aah len ti doo na, le Yesu aakpambalb, ni Yesu aanib mɔmɔk, ni baaninkpiib kpokl ke bi ga nya bi ponn ni bijab bibaa, ki di kpee Pɔɔl ni Banabas pu, ki tun bi Antiok aatiŋ ni, bi ti di kigbaŋ ngbaan tii bi. Le bi nyan bijab bilee. Bi yin ubaa ke Judas Basabas, ki yin uken ke Sailas. Bijab bilee ngbaan nan ye biyidam le Yesu aanib ponn ni. 23 Le bi ŋmee kigbaŋ ki di tun bi, bi di buen ti tii binib bi kaa ye Juu yaab na. Bi ŋmee ke:

“Tinaabitiib bi kaa ye Juu yaab ki bi Antiok aatiŋ ni, ni Siria aatiŋ ni, ni Silisia aatiŋ ni na, ti dooni nimi. Timi Yesu aakpambalb, ni Yesu aanib aaninkpiib dooni nimi. 24 Ti ŋun ke bijab bibaa nyan ti ponn ni, ki dan ni chee, ki ti tuk nimi tibɔr ti muk nimi ki ŋa nimi ilandak na. Taa nan tuk bi ke bi tuk nimi kina. 25 Nima pu na, ti kuun tɔb ki kpaan kimɔbaan, ki nyan ti ponn ni bijab bilee, ke ti tun ni bi ni chee. Bi ni tijɔtiib Banabas ni Pɔɔl, bi ti gee bi na, le ti ga tun ni bi ni chee. 26 Banabas ni Pɔɔl nan di baamɔfal paan talmaa Tidindaan Yesu Kristo pu. 27 Bijab bi ti nyan bi na le ye Judas ni Sailas. Bi mu ga tuk nimi tibɔr ngbaan aah ŋmee pu na. 28 Ti ni Uwumbɔr Aafuur Nyaan kpaan kimɔbaan, kaa ban ti di nkaal mu pɔɔ na kpee nimi. 29 Ni ŋan ke ni taa ki ŋmɔ kitork aanann, ki taa ki ŋmɔ nsin, ki taa ki ŋmɔ tiwan ni bi tab ku ni na, ki taa ki gɔr kidagook. Ni yaa kii kina kan, nima le ŋan. Uwumbɔr ter nimi.”

30 Le bi di kigbaŋ ngbaan tii Banabas mam, ke bi di buen Antiok aatiŋ ni. Baah ti fuu nima na, bi nan kuun ni Yesu aanib mɔmɔk, ki di kigbaŋ ngbaan tii bi. 31 Baah karn kigbaŋ ngbaan ponn ni na, le ni ŋa bi mpopiin. Ni nan ye tibɔr ti pɔɔk bitaakpab na la. 32 Le Judas ni Sailas, bi ye Uwumbɔr aabɔnabtiib na, tuk bi Uwumbɔr aabɔr pam ki pɔɔk bitaakpab, ki ter bi, bi li dii mbamɔm. 33 Bi nan yunn nima siib. Baah nan yunn nima siib na, le bi chɔi bi, ki gir buen Yesu aakpambalb chee. [ 34 Sailas ma nan gaar Antiok aatiŋ ni.]

35 Pɔɔl ni Banabas nan ti bi Antiok aatiŋ ni, ni yunn siib. Le bi ni binib pam tuk binib Tidindaan aabɔnyaan, ki mɔk bi baah ga dii u mbamɔm pu na.

Pɔɔl ni Banabas aah yakr tɔb chee pu na

36 Naah yunn siib na, le Pɔɔl bui Banabas, “Cha ti gir buen taah nan tuk binib Tidindaan aabɔr ntim mu mɔmɔk ni na, ki ti mann Yesu aanib ki lik ke bi joo Yesu aabɔr kinye?” 37 Le Banabas ban ke Jɔnn Mak dii bi. 38 Le Pɔɔl aa kii; ba pu? baah nan bi Pamfilia aatiŋ ni na, Jɔnn Mak nan labr kun ki cha bi, kaa ki ter bi lituln na ponn ni. Nima pu na, Pɔɔl aa nan kii ke u ki dii bi. 39 Le Pɔɔl ni Banabas kpak kinikpakpak ki yakr tɔb chee, kaa ki dii tɔb. Le Banabas ni Jɔnn Mak koo buŋɔb ni, ki buen lidikl libaa pu, bi yin li ke Saiprus. 40 Le Pɔɔl nyan Sailas ke u dii u. Le Yesu aanib mee Uwumbɔr tii bi, ki di bi ŋa Uwumbɔr aaŋaal ni, u ter bi. Le bi buen, 41 ki bɔ dii Siria aatim ni, ni Silisia aatim ni, ki pɔɔk Yesu aanib aataakpab, ki toor tuk bi Uwumbɔr aaliin.

16

Timoti aah dii Pɔɔl ni Sailas pu na

1 Pɔɔl mam nan ti fuu Debe aatiŋ ni, ni Listra aatiŋ ni. Le Yesu aadidiir ubaa nan bi nima. Bi yin u ke Timoti. Una nan ye Juu yaab aabo la, ki mu gaa Yesu ki kii. Ute nan ye Griik aanii la. 2 Yesu aanib bimɔk bi Listra aatiŋ ni, ni Ikonium aatiŋ ni na mɔmɔk nan pak Timoti. 3 Le Pɔɔl ban ke Timoti li dii u. Juu yaab bimɔk bi nima na nan nyi ke Timoti aate ye Griik aanii la. Nima pu na, Pɔɔl nan gii Timoti aachakpaln ke Juu yaab aah geei pu na, le ki cha u dii bi. 4 Le bi bɔ dii ntim ngbaan ponn ni, ki mann Yesu aanib. Pɔɔl mam aah nan bi Jerusalem ni na, le Yesu aakpambalb, ni Yesu aanib aaninkpiib bi nan bi nima na nan kpokl, binib bi kaa ye Juu yaab ki dii Yesu na aah ga ŋa pu na. Le Pɔɔl tuk bi baah nan kpokl ki len pu na, ke bi kii kina. 5 Nima pu na, Yesu aanib aataakpab nan pɔɔk waasan ni. Idaa mɔmɔk le binib biken mu gaal u ki kii, ki kpae waanib pu.

Pɔɔl aah daŋ tidaŋ Troas aatiŋ ni pu na

6 Uwumbɔr Aafuur Nyaan aa nan kii ke Pɔɔl mam buen Asia aatiŋ ni ki ti tuk binib Yesu aabɔr. Le bi bɔ dii Frijia aatim ni, ni Galasia aatim ni, 7 ki ti fuu Misia aatiŋ mɔk, ki ban bi buen Bitinia aatim ni. Le Yesu Aafuur Nyaan aa kii. 8 Le bi bɔ dii Misia aatim ni, ki ti fuu Troas aatiŋ ni. 9 Kinyeek ngbaan le Pɔɔl daŋ tidaŋ ki kan Masedonia aatiŋ aanii ubaa si u chee ki gaŋni u ke u dan Masedonia aatim ni ki nan ter bi. 10 Pɔɔl aah daŋ tidaŋ ngbaan kina na, le min Luk ni Pɔɔl mam gor ke ti buen Masedonia aatim ni. Ti nan bee ke Uwumbɔr le yin timi ke ti buen ki ti tuk kitiŋ ngbaan aanib tibɔnyaan na.

Upii Lidia aah gaa Yesu ki kii pu na

11 Ti nan koo buŋɔb, Troas aatiŋ ni, ki puur nnyusakpem na ki ti jer lidikl libaa, bi yin li ke Samotres. Naah woln kitaak na, le ti fuu Neapolis aatiŋ ni. 12 Le ti nyan buŋɔb ni, ki chuun kitiŋ ki ti fuu Filipi aatiŋ ni. Ki ye Masedonia aatiŋ kibaa, ki ye kitisakpeŋ. Rom yaab nan bi nima, ki joo kitiŋ ngbaan. Ti nan bi kitiŋ ngbaan ponn ni, ki pii iwiin ilee. 13 Juu yaab aakpaakool daal, le ti nyan kitiŋ ngbaan ponn ni, ki buen limɔɔl aagbaan. Ti nan dak ke likpaakool daal mɔmɔk Juu yaab kuuni nima ke bi mee Uwumbɔr. Le ti kan bipiib kuun nima. Le ti kal ki tuk bi Uwumbɔr aaliin. 14 Upii ubaa nan bi nima ki ŋun taah len pu na. Bi nan yin u ke Lidia. U nan ye Tiataira aatiŋ aapii la, ki chuun kooh ŋitanyaan aakeken ŋi kpa kidaak na. U nan ye upii u pak Uwumbɔr na la. Le Tidindaan piir usui ke u pel mbamɔm, ki gaa Pɔɔl aah len pu na. 15 Le bi muin u ni waachiln ni aanib nnyun ni. Le u tuk timi, “Ni yaa dak ke m sil gaa Tidindaan ki kii kan, ni dan nan mann mi, ki li bi ndo.” Le u gaŋ timi, le ti buen.

Baah di Pɔɔl mam ŋa kiyondiik ni pu na

16 Ti nan ki buen baah mee Uwumbɔr nin chee na. Taah cha na, le usapɔɔn ubaa ton timi nsan ni. U nan ye unaagbiibo la. Bininkpiib nan dii u, ki cha u tuk binib tiwan ni choo ki ga nan ŋa na aabɔr. Waah ŋani kina na, le u kan ŋimombil pam ki tii udindatiib. 17 Le u paan ni ti ni Pɔɔl aapuwɔb, ki tar ke, “Bijab bimina le ye Uwumbɔr u kaa kpa ŋeen aatɔ na aanaagbiib. Bi tuk nimi naah ga ŋa pu ki ŋmar na.” 18 Usapɔɔn ngbaan nan ŋani kina iwiin mɔmɔk. Waah ŋani kina na, le Pɔɔl gee liŋuul, ki fenn lik u, ki tuk bininkpiib bi dii u na, “M tuk nimi Yesu Kristo aayimbil pu, nya u ni man.” Libuul ngbaan ni le bininkpiib ngbaan nyan u ni. 19 Tɔ, bininkpiib ngbaan aah nyan u ni na, le udindatiib gee liŋuul. Bi bee ke waan ki kan ŋimombil tii bi. Le bi chuu Pɔɔl ni Sailas ki dar bi mpɔɔn, ki di buen kitiŋ ngbaan aabɔjirb aanimbiin ni, 20 ki ti len ke, “Bijab bimina ye Juu yaab, ki muk do aanib, 21 ki tuk bi nkaal mubaa. Taah ye Rom yaab na, naa ŋan ke ti gaa nkaal mue ki dii mu.” 22 Baah len kina na, le kinipaak ngbaan mu gee liŋuul Pɔɔl ni Sailas pu.

Le bibɔjirb ngbaan chuu peer baawan, ki tuk baatutum ke bi di ŋidabil gbaa bi. 23 Le bi gbaa bi pam, ki tur bi ti ŋa kiyondiik ni, ki tuk kiyondiik aaninkpel ke u li kii bi mbamɔm. 24 Baah tuk u kina na, le u tur bi ŋa ponn ni aadiik ni, kiyondiik ni, ki baa bi ŋibaa.

25 Kinyetaasiik le Pɔɔl ni Sailas bi mee Uwumbɔr, ki gaa ilahn ki pak u. Le binaagbiib biken ka pel. 26 Libuul ngbaan ni le kitiŋ deŋ sakpen, ki cha kiyondiik aadinyikl mu deŋ. Libuul ngbaan ni le kiyondiik aajaaleŋ mam mɔmɔk chuu piir. Le binaagbiib mɔmɔk aakululn chuu gbiln lir. 27 Le kiyondiik aaninkpel finn, ki kan ke jaaleŋ mam mɔmɔk piir a. U nan dak ke binaagbiib mɔmɔk nyan a. Le u yoor waajaak aajuk ke u ku ubaa. 28 Le Pɔɔl teen ke, “Taa ku aabaa. Ti mɔmɔk bi do.”

29 Le kiyondiik aaninkpel teen ke, “Li joo ni karyaa,” ki san koo ni, le ki nan gbaan Pɔɔl ni Sailas aanimbiin ni, le uwon gbaa. 30 Le u nyan bi lipaal, ki baa bi, “Ndindatiib, m ga ŋa kinye aan ki ŋmar?”

31 Le bi bui u, “Aa yaa gaa Tidindaan Yesu ki kii kan, aa ga ŋmar, le saachiln ponn ni aanib mu ga ŋmar.” 32 Le bi tuk u ni waachiln ni aanib mɔmɔk Tidindaan aabɔr. 33 N‑yoonn ngbaan le u di nnyun char baabuun ngbaan, baah fe gbaa lakr bi pu na. Le bi muin u ni waachiln ni aanib mɔmɔk nnyun ni. 34 Le u di Pɔɔl ni Sailas buen waadichal ni, ki ti tii bi tijikaar ke bi ji. U ni waachiln ni aanib aah nan gaa Uwumbɔr ki kii na, ni ŋa bi mpopiin pam.

35 Naah woln kitaak na, le bibɔjirb ngbaan tun baatutum ke bi buen ti tuk kiyondiik ni aaninkpel ke u di bijab na lii aan bi li cha.

36 Le kiyondiik aaninkpel tuk Pɔɔl, “Bibɔjirb ngbaan len ke m di aa ni Sailas lii, ni li cha. Ni nya suuna ki li cha.”

37 Le Pɔɔl aa kii kina. U nan bui bitutum ngbaan, “Bibɔjirb ngbaan aah ŋa pu na, naa ŋan. Timi tibaa mu po ye Rom yaab la. Baa jin timi tibɔr, kaa kan timi aataani, le ki gbaa timi binib aanimbil ni, ki di timi laŋ kiyondiik ni. Baah ŋa timi Rom yaab kina na, naa ŋan. Dandana wee, bi ban ke ti li cha, ubaa taa li nyi. Taan kii kina. Cha bibɔjirb ngbaan bibaa dan nan nyan timi.”

38 Le bitutum ngbaan buen ti tuk bibɔjirb ngbaan Pɔɔl aah len pu na. Baah ŋun ke Pɔɔl ni Sailas ye Rom yaab na, le ijawaan chuu bi. 39 Le bi buen Pɔɔl ni Sailas chee ki ti sɔŋ bisui, ki nyan bi kiyondiik ni, le ki gaŋ bi ke bi nya kitiŋ ngbaan ni. 40 Le Pɔɔl ni Sailas siir nima chee, ki buen Lidia aadichal ni, ki ti doon Yesu aanib, ki len bi chee ki pɔɔk bitaakpab, le ki nin siir nima.

17

Binib aah ŋma tijar Tesalonika aatiŋ ni pu na

1 Baah siir nima na, le bi bɔ dii Amfipolis aatiŋ ni, ni Apolonia aatiŋ ni, le ki ti fuu Tesalonika aatiŋ ni. Juu yaab aameen aadiik nan bi nima. 2 Le Pɔɔl ti koo mmeen aadiik ngbaan ni, waah ti ŋani pu ŋikpaakoo mɔmɔk na. U nan di ŋikpaakoo ŋitaa le tuk bi Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na aatataa, 3 ki mɔk bi ke ni ye Kristo u gaa binib lii na aabɔr, ke Uwumbɔr Aagbaŋ len ke see Kristo na jin falaa, ki kpo, ki fikr nkun ni, le ki len ke waah tuk bi Yesu u aabɔr na, uma le ye Kristo ngbaan. 4 Le Juu yaab bibaa, ni Griik yaab bi pak Uwumbɔr na ponn ni pam, ni bipiib bi ye mpɔɔndam na kii tii Pɔɔl aah len pu na, ki kpaan u ni Sailas chee.

5 Le Juu yaab bi kaa kii tii u na nan kpa lipiipoln u pu, ki kuun ni binib bi kaa ŋan, kaa bi tibɔr tibaa ni na, ki cha kitiŋ ngbaan aanib mɔmɔk gee liŋuul, ki kpa kifuuk, ki ŋma tijar, le ki buen uja u bi yin u ke Jasonn na do, ki ban bi koo ni. Le waa kii. Le bi koo mpɔɔn, ki ti bi ban Pɔɔl ni Sailas, ke bi nyan bi buen kinipaak ngbaan chee, 6 le kaa kan bi. Baah kaa kan bi na, le bi chuu Jasonn ni Yesu aanib bibaa mpɔɔn, ki di buen kitiŋ ngbaan aaninkpiib chee, le ki ti teen ke, “Pɔɔl mam bi muk binib ntim mɔmɔk ponn ni na dan do mu, 7 le Jasonn cha bi bi udo. Bi bii Ubɔrkpaan Siisa aakaal mɔmɔk ki len ke ubɔr uken bi, bi yin u ke Yesu.” 8 Juu yaab aah len kina na, le kinipaak, ni kitiŋ ngbaan aaninkpiib gee liŋuul Pɔɔl ni Sailas pu. 9 Le bi cha Jasonn mam pan ŋimombil ke bi di bi lii. Le bi pan, le bi di bi lii.

Berea aatiŋ aanib aah gaa Yesu aabɔr pu na

10 Kinyeek ngbaan le Yesu aanib cha Pɔɔl ni Sailas siir buen Berea aatiŋ ni. Baah ti fuu na, le bi buen Juu yaab aameen aadiik ni. 11 Le binib bi bi nima na pel Pɔɔl aah len pu na. Binib ngbaan ye binib ki jer Tesalonika aatiŋ ni yaab. Le binimbil man Pɔɔl aah len pu na pu. Idaa mɔmɔk bi nan kpar Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni, ki karni ke bi lik ke ti gbii aan taa gbii. 12 Nima pu na, bi ponn ni pam nan gaa Yesu ki kii. Griik yaab bi nan ye bininyuum na, bijab ni bipiib, mu gaa u ki kii ki wiir. 13 Le Juu yaab bi bi Tesalonika aatiŋ ni na ŋun ke Pɔɔl bi Berea aatiŋ ni ki bi tuk binib Uwumbɔr aabɔr. Le bi mu buen nima ki ti cha kinipaak na ŋma tijar Pɔɔl pu. 14 Libuul ngbaan ni, le Yesu aanib cha Pɔɔl siir buen ki dii nsan mu cha nnyusakpem aagbaan na. Sailas ni Timoti ma nan bee Berea aatiŋ ni. 15 Le Yesu aanib bi cheen Pɔɔl na nan cheen u ti saa Atens aatiŋ ni. Le Pɔɔl tuk bi ke bi ti tuk Sailas ni Timoti ke bi chuun mala ki dan u chee. Waah tuk bi kina na, le binib bi cheen u na gir buen Berea aatiŋ ni.

Pɔɔl aah moon Yesu aabɔr Atens aatiŋ ni pu na

16 Le Pɔɔl ti bi Atens aatiŋ ni, ki ka kii Sailas ni Timoti. Waah bi nima na, le u kan ŋiwaa pam kitiŋ ngbaan ponn ni. Le ni bii usui sakpen. 17 Likpaakool daal le u koo mmeen aadiik ni, ki tuk Juu yaab, ni binib bi pak Uwumbɔr na Yesu aabɔr. Le bi gbaa tɔb chee tibɔr ngbaan. Idaa mɔmɔk u nan chaa kinyaŋ ni, ki ti tuk binib bi bi nima na Yesu aabɔr. Le u ni bi gbaa tɔb chee tibɔr ngbaan. 18 Binib bibaa mu nan bi kitiŋ ngbaan ponn ni. Bi yin bibaa ke Epikurus* aanib, ki yin bibaa mu ke Stoik† aanib. Baah ŋun Pɔɔl aah len pu na, le bibaa baa tɔb, “Ulambidaan ngbaan len kinye?”

Le bibaa mu bui ke bi dak ke u len ŋiwaa yayan ŋibaa aabɔr la. Pɔɔl ma nan bi len Yesu aabɔnyaan, ke u fikr nkun ni. 19 Bi nan yin kitiŋ ngbaan aaninkpiib ke Areopagus‡ aanib. Le bi di Pɔɔl buen bininkpiib ngbaan chee, le ki ti bui u ke waah tuk binib tibɔchann ti na, bi ban ke u tuk bi mu, bi bee, 20 ke waah len pu na, ni gar bi, bi ban ke u tuk bi mu taatataa. 21 Atens aatiŋ aanib, ni bicham bi nan bi nima na, nan gee ke bi li kuun ni ki gbaa tɔb chee tibɔchann n‑yoonn mɔmɔk. Nima pu le bi ban bi ŋun Pɔɔl yaar mu.

22 Le Pɔɔl sil bikaasisik ni, ki len ke, “Atens aatiŋ aanib, m bee ke nitafal bi ŋiwaa aabɔr ni pam. 23 M chuun nimi aatiŋ ponn ni ki kan naah dooni ŋiwaa pu na, le ki kan bi nan ŋmee ŋŋmeen naah toor kitork nin chee na. Bi ŋmee ke, ‘Taah kaa nyi Uwumbɔr u na.’ Ni dooni Uwumbɔr, ki mu aa nyi u. Waabɔr le m ban m tuk nimi dandana wee. 24 Uwumbɔr nan naan dulnyaa wee, ni tiwan nimɔk bi ni ponn ni na. Uma le ye paacham ni taab Aadindaan. Waa bi liwaal aadiik ni. 25 Uma ubaa le tii binib mɔmɔk limɔfal, ni libuln li ti fuur na, ni tiwan mɔmɔk. Waah ban pu na, u kpa. Unii yaa tun lituln tii uma Uwumbɔr kan, naa kpae Uwumbɔr nibaa. 26 Njan u nan naan uja ubaa, uma le ye ŋinibol mɔmɔk aayaaja. Uma Uwumbɔr le cha ŋinibol mɔmɔk bi dulnyaa wee mɔmɔk ponn ni. U nan siin n‑yoonn mu binib mɔmɔk ga li bi na, ki siin nin chee bi mɔmɔk ga li bi na. 27 Waah nan naan binib na, u ban ke bi li ban u. U dak ke nibaakan bi ga baa ki ban u, ki kan u. Waa daa unii ubaa chee. U po mal timi la. 28 Uma pu le ti fu, ki chuun, ki bi. N‑yaayoonn na, nimi aalankpalb bibaa nan len ke,

‘Ti ye Uwumbɔr aabim la.’

Baah len pu na, ti gbii. 29 Taah ye Uwumbɔr aabim na, taa cha ti li dak ke Uwumbɔr aabimbin bi ke ŋiwaa na. Ŋiwaa po ye ŋitakpal le bi kpii ŋi, bee salmaa, bee tikunabr le bi di mɔɔ ŋi. 30 Binib aah kaa nan kee nyi Uwumbɔr aasan buyoonn na, waa nan gar baah ŋani pu na. Dandana wee le u len ke u ban ke binib bimɔk bi dulnyaa wee mɔmɔk ponn ni na kpeln baabimbin ki dii waasan. 31 Ba pu? u siin nwiin bundaln u ga ji binib mɔmɔk tibɔr na, ki ti saa baah ŋa ki ŋeer pu na. U nyan uja u ga ji binib tibɔr na. U nan fikr uja ngbaan nkun ni, nima le ye limɔkl tii binib mɔmɔk.”

32 Binib ngbaan aah ŋun Pɔɔl len ke Uwumbɔr fikr unii nkun ni na, le bibaa ŋani u mbɔnyun. Le bibaa mu len ke bi ban bi ki ŋun tibɔr ngbaan. 33 Le Pɔɔl siir nima ki buen. 34 Le bijab bibaa gaa Yesu ki kii, ki kpaan Pɔɔl chee. Bi yin ubaa ke Dionisius, u nan ye Areopagus aanii ubaa na. Uken mu nan ye upii u bi yin u ke Damaris na. Binib biken mu nan gaa Yesu ki kii.

18

Pɔɔl aah moon Yesu aabɔr Korint aatiŋ ni pu na

1 Pɔɔl nan siir Atens aatiŋ ni, ki di buen Korint aatiŋ ni. 2 Waah bi nima na, le u kan Juu yaab aaja ubaa, bi yin u ke Akuila. Bi nan ma u Pontus aatiŋ ni la. Bi yin upuu ke Prisila. Bi nan bi Itali aatisakpeŋ Rom ni. Le Ubɔrkpaan Klɔdius nan siin nkaal ke Juu yaab mɔmɔk nya Rom aatiŋ ponn ni. Nima pu le Akuila ni Prisila nan nyan nima, ki dan Korint aatiŋ ni. Bi nan fuu ni naa yunn, le Pɔɔl nan ti kan bi. 3 Uja ngbaan ni upuu nan jab igban le ki gaal ŋiboo. Baatuln le nan bi na. Pɔɔl aatuln ni baatuln kpaa la. Nima pu le u nan ti bi bido. Le bi tun lituln ngbaan tɔb chee. 4 Likpaakool daal mɔmɔk kan, Pɔɔl nan chaa mmeen aadiik ni. Juu yaab ni Griik yaab mu nan bi nima. Le u ni bi gbaa tɔb chee Yesu aabɔr. Le u pɔɔni ubaa ki ban ke bi gaa Yesu ki kii.

5 Sailas ni Timoti nan nyan ni Masedonia aatim ni, ki fuu ni Pɔɔl chee. Baah fuu ni na, le Pɔɔl mooni Yesu aabɔr linimaln, kaa ki tun lituln liken. U nan ŋeer tuk Juu yaab ke Yesu le ye Kristo u gaa binib lii na. 6 Le bi kpak u kinikpakpak, ki seei u. Baah ŋa kina na, le Pɔɔl chuu waakekeln gbuk ki nyan kitangbaak, ni ye nsurm le ki tii bi, le ki bui bi, “Ni yaa kaa ŋmar kan, nimi aasin ga li bi nimi nibaa aaŋaal ni la, naa ye maataani. M ga di cha nimi, ki tuk binib bi kaa ye Juu yaab na le Yesu aabɔr.” 7 Le u siir cha bi, ki buen unii ubaa do, bi yin u ke Titius Justus, u nan ye unii u pak Uwumbɔr na. Udo ni mmeen aadiik si gbɔk tɔb la. 8 Mmeen aadiik aaninkpel u bi yin u ke Krispus na, ni waachiln ni aanib mɔmɔk gaa Tidindaan ki kii. Le Korint aatiŋ aanib pam mu ŋun Yesu aabɔr, ki gaa u ki kii. Le bi muin bi nnyun ni.

9 Kinyeek kibaa daal, le Pɔɔl daŋ tidaŋ, le Tidindaan bui u, “Taa ki san ijawaan. Aa li beenin tuk binib tibɔnyaan ngbaan. Taa di cha. 10 M bi aa chee. Ubaa aan ŋmaa ŋa si nibaa. Kitiŋ kee ponn ni, binib pam ye maanib la.” 11 Kina pu na, Pɔɔl nan bi nima ki ti saa libiln libaa ni ligeln, ki tuk binib Uwumbɔr aabɔr.

12 Korint aatiŋ nan bi Akaya aapepel ni la. Akaya ngbaan mɔmɔk aaninkpel nan ye uja u bi yin u ke Galio na. Waayoonn ngbaan le Juu yaab kuun ki nan chuu Pɔɔl, ki di u buen uma Galio aanimbiin ni, 13 ki len ke Pɔɔl tuk bi baah ga ŋa pu ki doon Uwumbɔr na, kaa tuk bi mbamɔm, ke u bii baatiŋ aakaal la.

14 Pɔɔl aah ban ke u len na, le Galio tuk Juu yaab, “U yaa ba ŋa bakaa ni kinimbɔŋ kibaa kan, m ba ga ji u tibɔr. U mu aa ŋa nibaa. 15 Nimi Juu yaab, ni kpak tɔb iliin pu, ni binib aabɔr pu, ni nimi aakaal pu la. Ni bi ni chee la, naa ye maabɔr. Maan ji tibɔr ngbaan.” 16 Le u jenn nyan bi bibɔjirb aadiik ni. 17 Le bi mɔmɔk chuu mmeen aadiik aaninkpel u bi yin u ke Sosenes na, le ki gbaa u libɔjil aadiik chee. Le Galio aatafal aa nan bi ni ponn ni.

Pɔɔl mam aah gir buen Antiok aatiŋ ni pu na

18 Pɔɔl nan bi Korint aatiŋ ni ki yunn. Waah bi nima ki yunn na, le u chɔi Yesu aanib. Le u ni Prisila ni Akuila buen Senkrea aatiŋ ni. Pɔɔl aah ti bi nima na, le u kuu uyikpir lii. Ni mɔk ke waah nan puu tipuur ti tii Uwumbɔr na le na. Le bi nan ti koo buŋɔb ni, ke bi puur nnyusakpem na ki buen Siria aatim ponn ni. 19 Le bi ti fuu Efesus aatiŋ ni, ki nyan buŋɔb na ni. Le Pɔɔl buen mmeen aadiik ni. Le u ni Juu yaab ti gbaa tɔb chee Yesu aabɔr. 20 Le bi ban ke u yunn bi chee. Le waa kii, 21 le ki chɔi bi, ki tuk bi ke Uwumbɔr yaa kii kan, u ga ki gir ni bi chee. Le u ki labr ti koo buŋɔb ni, ki cha Prisila ni Akuila nima, ki buen, ki ti fuu Siisarea aatiŋ ni.

22 Waah ti fuu nima na, le u nyan buŋɔb na ni, ki buen Jerusalem, ki ti doon Yesu aanib bi nan bi nima na, le ki nyan buen Antiok aatiŋ ni, 23 ki ti yunn nima siib, le ki bɔ dii Galasia aatim ni, ni Frijia aatim ni, ki mann Yesu aanib, ki pɔɔk bitaakpab.

Uja u bi yin u ke Apolos na aabɔr

24 Juu yaab aanii ubaa nan bi, bi yin u ke Apolos. Bi nan ma u Aleksandria aatiŋ ni la. Le u dan Efesus aatiŋ ni. U nan ye unii u nyi tibɔr aalem na, ki nyi tibɔr ti ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni na mbamɔm. 25 Binib nan tuk u Tidindaan Yesu aasan aabɔr, le unimbil man tibɔr ngbaan pu. U nan len binib chee, ki tuk bi Yesu aabɔr mbamɔm. U mu aa nyi Yesu aah gbiini binib Uwumbɔr Aafuur Nyaan pu na. U po nyi Jɔnn aah nan muini binib nnyun ni pu na la. 26 Le Apolos koo mmeen aadiik ni, ki tuk binib Yesu aabɔr ni lipobil. Le Prisila ni Akuila ŋun waah tuk bi pu na. Baah ŋun na, le bi di u di buen bido, ki ti toor tuk u Uwumbɔr aasan aabɔr mbamɔm. 27-28 Tɔ, Apolos nan ban ke u buen Akaya aatim ni. Le Yesu aanib bi bi Efesus aatiŋ ni na ter u, ke u buen, le ki ŋmee kigbaŋ tii u ke u ti tii Yesu aanib bi bi Akaya aatim ni na, ke bi chann u tichann. Waah ti fuu nima na, le Juu yaab bi bi nima na nan kpak u kinikpakpak. Le u len tibɔr nyaŋ bi, ki mɔk bi binib aanimbil ni ke Uwumbɔr Aagbaŋ len ke Yesu sil ye Kristo u gaa binib lii na. Apolos aah ŋa kina na, u nan ter binib bi kan Uwumbɔr aanimbaasaln ki gaa Yesu ki kii na.

19

Pɔɔl aah moon Yesu aabɔr Efesus aatiŋ ni pu na

1 N‑yoonn mu Apolos nan laa bi Korint aatiŋ ni na, le Pɔɔl bɔ dii ŋijoo aatiŋ ni, ki ti fuu Efesus aatiŋ ni. Waah ti fuu nima na, le u kan Yesu aanib bibaa. 2 Le u baa bi, “Naah gaa Yesu ki kii na, ni gbii Uwumbɔr Aafuur Nyaan aa?”

Le bi bui u, “Taa kan, ki mu aa ŋun ke Uwumbɔr Aafuur Nyaan bi.”

3 Le Pɔɔl baa bi, “Ni yaa ye kina kan, bi muin nimi nnyun ni kinye?”

Le bi bui u, “Bi muin timi nnyun ni ke Jɔnn aah nan ŋani pu na la.”

4 Le Pɔɔl bui bi, “Jɔnn nan muin binib bi kpeln baabimbin na nnyun ni, ki tuk bi ke bi gaa unii u ga paan ni upuwɔb na ki kii. Uma le bi yin u ke Yesu.”

5 Pɔɔl aah tuk bi kina na, le bi cha u muin bi nnyun ni, Tidindaan Yesu aayimbil pu. 6 Le u di uŋaal paan bi pu. Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan sunn ni bi pu. Le bi len iliin yayan, le ki nabr Uwumbɔr aah len pu na. 7 Bi ga nan li fuu bijab kipiik ni bilee.

8 Likpaakool mɔmɔk daal kan, Pɔɔl nan chaa mmeen aadiik ni, ki ti saa iŋmal itaa, ki len binib chee ni lipobil, le ki tuk bi Uwumbɔr aanaan aabɔr. Le bi ni Pɔɔl gbaa tɔb chee tibɔr ngbaan. Pɔɔl nan pɔɔni ubaa ke u mɔk bi ke waah len ti na gbii. 9 Le bi ponn ni bibaa aatafal pɔɔ. Baa kii tii waaliin, le ki len tibɔr ti kaa ŋan na Tidindaan aasan pu, kinipaak aanimbil ni. Kina pu le Pɔɔl siir cha bi, ki di binib bi dii Yesu aasan na buen uja u bi yin u ke Tiranus na aadisakpeŋ ki ponn ni binib ŋmaa kuun ni na. Idaa mɔmɔk le u ni binib gbaa tɔb chee Yesu aabɔr nima. 10 U nan ŋani kina ki ti saa ŋibin ŋilee. Waah ŋa kina ŋibin ŋilee ngbaan pu na, le Asia aatiŋ aanib mɔmɔk, bi ye Juu yaab na, ni bi kaa ye Juu yaab na mɔmɔk ŋun Tidindaan aabɔr.

Skefa aajapɔtiib aabɔr

11 Uwumbɔr nan cha Pɔɔl tun lijinjiir aatun ki ti nyaŋ. Binib aa nan kee kan kina. 12 Le bi yoor Pɔɔl aakekengen ŋi u joo per unimbil wɔb na, ni ŋikeken ŋi u joo biini unimbiin ni na, ki ti di paan bibum pu, ni tiyayaar aah joo bi na mu pu. Baah ŋani kina na, libuul ngbaan ni le bi pɔɔk. 13-14 Tɔ, Juu yaab aanii ubaa mu nan bi nima. Bi yin u ke Skefa. U nan ye Uwumbɔr aatotoorninkpel ubaa la, ki nan kpa japɔtiib bilole. Ujapɔtiib nan chuun chaa ntim ntim ponn ni, ki nyani tiyayaar binib ni. Le bi ban ke bi di Tidindaan Yesu aayimbil nyan tiyayaar uja ubaa ni, le ki bui tiyayaar ngbaan, “M tuk nimi Yesu u Pɔɔl mooni waabɔr na aayimbil pu, nya li cha man.”

15 Le tiyayaar ngbaan bui bi, “M nyi Yesu, ki nyi Pɔɔl. Nimi ma kan, ŋma ye nimi?”

16 Le uja u tiyayaar joo u na nan chuu bi, ki gbaa lakr bi, ki gaa baawanpeenkaan ki nyaŋ bi. Le bi mɔmɔk san biŋmeen ki nyan udo. 17 Le Efesus aatiŋ aanib bi ye Juu yaab na, ni bi kaa ye Juu yaab na mɔmɔk ŋun tibɔr ngbaan. Le ijawaan chuu bi mɔmɔk. Le bi nyuŋ Tidindaan Yesu. 18-19 Le binib bi gaa Yesu ki kii na pam nan dan Pɔɔl chee, ki nan kpiir ki tuk u binib aanimbil ni, baah nan ŋani inyɔk pu na. Bi ponn ni pam nan kpa inyɔk aagbann. Le bi di inyɔk aagbann ngbaan see mmii ni, binib mɔmɔk aanimbil ni. Le bi kahn inyɔk aagbann ngbaan aadaak, le ni ye iwiin ŋichur piiŋmu aapal. 20 Le Tidindaan aaliin moo moon ŋipepel mɔmɔk, ki moo kan mpɔɔn.

Binib aah ŋma tijar Efesus aatiŋ ni pu na

21 Nee aapuwɔb, le Pɔɔl nan ban ke u bɔ dii Masedonia aatim ni, ni Akaya aatim ni, ki nin buen Jerusalem. Le u ŋa nlandak ke u yaa buen Jerusalem aatiŋ ni kan, u ga ti buen Rom aatiŋ mu ni. 22 Le u nyan binib bi ter u na ponn ni bilee, bi yin ubaa ke Timoti, ki yin uken ke Erastus, le ki cha bi loln u pu nsan ki cha Masedonia aatiŋ ni. Uma Pɔɔl nan laa beenin bi Asia aatiŋ ni, ki yunn siib.

23 N‑yoonn ngbaan, le Efesus aatiŋ aanib ŋma tijar Tidindaan aasan pu. 24 Unii ubaa nan bi nima, bi yin u ke Demetrius. U nan di tikunabr le mɔɔ ŋidichal waatiir ŋi bi ke liwaal li bi yin li ke Atemis na aadichal na, aan ki joo kooh binib pu. Le binib pam mu tun lituln ngbaan, ki kan tinyoor pam. 25 Le Demetrius kuun binib bimɔk tun lituln ngbaan na, ki bui bi ke, “Njɔtiib, ni nyi ke timi aatuln kpa tinyoor pam. 26 Pɔɔl mu bi bii timi aatuln la. Ni kan aa? Ni ŋun waah len pu na. U len ke ŋiwaa ŋi binib mɔɔ ŋi na aa ye nibaa. Binib bi bi Efesus aatiŋ ni do, ni Asia aapepel mɔmɔk ponn ni na pam pak waah len pu na, kaa ki dii ŋiwaa. 27 U yaa beenin ŋani kina kan, u ga bii timi aatuln. Atemis, li ye liwaal sakpeln na aadichal ga bee fam. Atemis li Asia aatim aanib, ni dulnyaa ni aanib mɔmɔk dooni li na, mu ga ŋa fam, kaan ki li bi tibɔr tibaa ni.”

28 Binib ngbaan aah ŋun kina na, le bi gee liŋuul sakpen, ki tar ke, “Atemis li ye Efesus aatiŋ aanib aawaal na ye liwaal sakpeln la.” 29 Le kitiŋ ngbaan aanib mɔmɔk kpa kifuuk ki ŋma tijar, le ki chuu Pɔɔl aajɔtiib bilee, Gayus ni Aristakus, ki di san mala buen binib aah kuuni nin chee na, mpaan sakpiin ni. Gayus ni Aristakus nan ye Masedonia aatiŋ aanib bilee bi dii Pɔɔl waasachuln ponn ni na la. 30 Le Pɔɔl ubaa nan ban ke u buen kinipaak na aah kuun nin chee na, u ti len bi chee. Le Yesu aanib aa cha u buen. 31 Kitiŋ ngbaan aaninkpiib ponn ni bibaa nan ye Pɔɔl aajɔtiib la. Bi mu nan tun unii Pɔɔl chee ke u ti tuk u ke u taa buen kinipaak ngbaan aah kuun nin chee na. 32 Kinipaak ngbaan nan kpa kifuuk sakpen; bibaa nan tar ki len tibaa, bibaa mu nan tar ki len tiken. Baa nyi budabu pu bi kuun ni nima chee na. 33 Le Juu yaab bi nan bi nima na nan nyan uja ubaa bi yin u ke Aleksanda, ke u sil kinipaak ngbaan aanimbiin ni. Nima pu na, binib bibaa mu nan dak ke ni ye uma Aleksanda aabɔr la. Le u yoor uŋaal ki nyii bi pu, ki ban ke u tuk bi ke naa ye Juu yaab aabɔr. 34 Kinipaak ngbaan aah bee ke u ye Juu yaab aanii na, le bi kpaan ki teen nfumbaa ke, “Atemis li ye Efesus aatiŋ aanib aawaal na ye liwaal sakpeln la.” Bi nan tar kina ki ti saa tikur tilee.

35 Le kitiŋ ngbaan aaninkpel ubaa dan nan nyii bi pu, ke bi di cha kifuuk. Baah di cha na, le u len ke, “Efesus yaab, binib mɔmɔk nyi ke nimi Efesus yaab lik Atemis ni laadichal pu la, ki nyi ke Atemis ye liwaal sakpeln li nyan ni kitaapaak ki sunn ni kitiŋ na. 36 Ubaa aan ŋmaa nee ke taa gbii. Sɔŋ nisui man, ki taa tun lituln fam. 37 Nimi le joo ni bijab ngbaan do chee na. Baa sun tiwan liwaal aadichal ponn ni, kaa sii timi aawaal. 38 Demetrius mam ni unii ubaa yaa kpa tibɔr kan, bibɔjirb bi, libɔjil daal mu bi. Cha bi buen nima ki ti len. 39 Nimi aaninkpiib mu yin binib ki kuun bi, ke bi nan ji tibɔr. Ni yaa kpa tibɔr kpee kan, bi ga len ti mu. 40 Ni kpa kifuuk ki ŋma tijar din. Nibaakan, timi aatiŋ aaninkpiib ga ji timi tibɔr kifuuk ngbaan pu. Nibaa aa bi ni ponn ni, ni po kpa kifuuk fam la. Bi yaa baa timi kifuuk ngbaan pu kan, taa nyi taah ga len pu na.” 41 Waah len kina na, le u cha bi mɔmɔk siir.

20

Pɔɔl aah buen Masedonia ni Griis aapepel ni pu na

1 Kifuuk ngbaan aah ti ŋmin na, le Pɔɔl yin Yesu aanib ke bi dan u chee, ki nan len bi chee tibɔr, ki pɔɔk bitaakpab, ki chɔi bi, le ki buen Masedonia aatiŋ ni. 2 Le u bɔ dii ntim mu bi nima na ni, ki mann Yesu aanib bi bi nima na, ki len bi chee tibɔr pam, ki pɔɔk bitaakpab, ki ti fuu Griis aatiŋ ni, 3 ki nan bi nima ki pii iŋmal itaa, le ki ban u koo buŋɔb ni, ki buen Siria aatiŋ ni. Le u ŋun ke Juu yaab kpokl ke u yaa koo buŋɔb na ni kan, bi ga ku u. Waah ŋun kina na, le waa buen, ki len ke u ga labr jer Masedonia aatim. 4 Le binib bibaa nan dii u. Binib bi nan dii u na aayimbil nan ye Sopata, u nan ye Berea aatiŋ aanii, ki nan ye Pirus aajapɔɔn na; ni Aristakus, ni Sekundus, bi nan ye Tesalonika aatiŋ aanib na; ni Gayus, u nan ye Debe aatiŋ aanii na; ni Tikikus, ni Trofimus, bi nan ye Asia aatiŋ aanib na; ni Timoti. 5 Le bi mɔmɔk loln nsan ki buen Troas aatiŋ ni, ki ti kii timi nima. 6 Le ti nan bi Filipi aatiŋ ni, ki ti saa bundaln Juu yaab ji njim ki ŋmɔ boroboro u kaa kpa nnyɔk na. Liyaadaal ngbaan aah jer na, le ti koo buŋɔb ni ki buen. Ti di iwiin iŋmu le fuu Troas aatiŋ ni, ki ti pii tijɔtiib nima. Le ti nan bi nima ki ti saa iwiin ilole.

Pɔɔl aah buen Troas aatiŋ ni kookoo yaan pu na

7 Likpaakool ponn ni, njan aawiin daal, le ti kuun tɔb chee ke ti nan ji Tidindaan aajikaar. Le Pɔɔl len bi chee Uwumbɔr aabɔr le kitaak ti siir. U nan ban ke kitaak yaa woln kan, u buen cha bi. Nima le cha u len bi chee tibɔr kitaak ti siir. 8 Taah kuun paacham aadiik ni na, karyaa mam nan wiir ki ponn ni. 9 Unachipɔɔn ubaa nan bi nima, bi yin u ke Yutikus. U nan ka kiditatar aatakolu pu, le ngeen chuu u. Pɔɔl aah bi len tibɔr ki yunn na, le u geen, ki ker lir kitiŋ. Le bi mɔmɔk nyan ni, ki sunn ti yoor u. U mu kpo a. 10 Le Pɔɔl mu nyan ni, ki sunn buen bi chee, ki ti doon paan u pu, le ki di uŋaal kpal u, le ki bui bi, “Chuu nibaa man. Waa kpo. U bi.” 11 Le Pɔɔl gir koo paacham aadiik ngbaan ni, ki ti jin bi chee tijikaar, ki ki len bi chee tibɔr ki yunn, hali ki ti woln kitaak. Naah woln na, le u buen cha bi. 12 Le bi yoor unachipɔɔn ngbaan di buen udo. Waah fikr na, le bisui sɔŋ mbamɔm.

Taah buen Miletus aatiŋ ni pu na

13 Le ti loln nsan ki koo buŋɔb ni, ki puur buen Asos aatiŋ ni. Pɔɔl ma nan chuun kitiŋ, ki mu buen nima, le ti ti keln tɔb. Pɔɔl nan tuk timi ke u mu ga koo buŋɔb na ni nima. 14 Waah ti pii timi Asos aatiŋ ni na, le ti yoor u ŋa buŋɔb na ni, le ti di buen Mitilene aatiŋ ni. 15 Ti nan nyan nima ki nabr buen. Naah woln kitaak na, le ti fuu lidikl libaa chee, bi yin li ke Kios, ki ki woln kitaak, le ti fuu lidikl liken chee, bi yin li ke Samos, ki ki woln kitaak le ti nan fuu Miletus aatiŋ ni. 16 Le Pɔɔl ban u fuu Jerusalem mala. U nan ban ke u pɔɔn ubaa ki fuu nima Pentekost aawiindaal. Nima pu na, waa nan ban ke u yunn Asia aatiŋ ni. Le u bui ke u ga gɔln Efesus aatiŋ, waan dii nima.

Pɔɔl aah chɔi Yesu aanib aaninkpiib pu na

17 Le Pɔɔl tun unii ke u buen Efesus aatiŋ ni ki ti yin ni Yesu aanib aaninkpiib, ke bi dan u chee Miletus aatiŋ ni. 18 Baah fuu ni u chee na, le u bui bi, “Maah nan fuu Asia aatiŋ ni, ki nan bi ni chee na, ni nan bee maabimbin aah nan bi pu n‑yoonn ngbaan mɔmɔk na. 19 Ni nan bee ke m sunn mbaa taab, ki tun Tidindaan aatuln ni tinyunyunn, ki kan falaa Juu yaab chee, baah kpokl n‑yoonn mɔmɔk ke bi ŋa mi bakaa pu na. 20 M buen binib aah kuuni nin chee na, ki buen nido mu, ki tuk nimi Yesu aabɔr. M tuk nimi tibɔr timɔk ga ter nimi na, kaa gur tibaa. 21 M sur Juu yaab ni binib bi kaa ye Juu yaab na mu, ke bi kpeln baabimbin ki dii Uwumbɔr aasan ki gaa Tidindaan Yesu ki kii. 22 Dandana wee m kii Uwumbɔr Aafuur Nyaan aamɔb le ki cha Jerusalem ni, kaa nyi baah ga ti ŋa mi nima chee pu na. 23 M po nyi ke ntim mɔmɔk ponn ni, Uwumbɔr Aafuur Nyaan sur mi ke bi ga di mi ŋa kiyondiik ni, ki ŋa mi falaa. 24 Tɔ, m yaa kpo, bee m yaa bi kan, ntafal aa bi ni ni. Tidindaan Yesu tii mi lituln, ke m tuk binib tibɔnyaan ngbaan, ke Uwumbɔr gee bi. Ntafal bi lituln ngbaan ponn ni, ke m tun li ti doo.

25 “Maah nan bi ni chee na, m nan chuun tuk nimi Uwumbɔr aanaan aabɔr. M nyi ke ni ponn ni ubaa aan ki kan mi. 26 Din, m tuk nimi mbamɔn la, unii ubaa ni ponn ni yaa kaa kan limɔfal li kaa kpa ndoon na kan, naa ye maataani. 27 M tuk nimi Uwumbɔr aabɔr mɔmɔk, kaa gur tibaa. 28 Ni li nyi man, ki taa cha unii ubaa ŋmann nimi. Ni li ter Yesu aanib, ki taa cha unii ubaa ŋmann bi mu. Uwumbɔr Aafuur Nyaan nan ŋa nimi waanib aaninkpiib. Ni li joo waanib ngbaan mbamɔm. Waabo nan dan nan kpo bi pu, ke bi kpaln waanib la. 29 M nyi ke m yaa kaa ki bi ni chee kan, binib ga dan nan bii nimi, ke ŋisapol aah chuun chur ipiih pu na. 30 Binib bibaa mu bi ni ponn ni, ki ga bii Uwumbɔr aaliin ke bi ŋmann Yesu aanib, bi taa ki li dii waasan. Bi ga li ban ke bi dii bima la. 31 Nima pu na, ni li nyi man, ki li teer ke ŋibin ŋitaa le na, m nan bi ni chee ki sur nimi ni tinyunyunn, nwiin pu ni kinyeek.

32 “Nnaabitiib, m di nimi ŋa Uwumbɔr aaŋaal ni, ke u li lik nimi. M tuk nimi waaliin i mɔk timi waah gee timi pu na. Waaliin ngbaan ga ter nimi, ke ni dii waasan mbamɔm. U ga di lifaal tii nimi, ni binib bimɔk bi chain na. 33 Maah nan bi ni chee na, maa nan ban unii ubaa aamombil, kaa ban unii ubaa aawanpeenkaan. 34 M ni njɔtiib yaa nan ban tiwan ni na kan, min mbaa le nan tun lituln, le ki kan taah ban tiwan ni na. Nimi nibaa nyi kina. 35 Maah tun lituln kina na, m mɔk nimi ke ni mu li tun kina, ki ter bibum, ki li teer ke Tidindaan Yesu ubaa nan len ke, ‘Uwumbɔr aanyoor bi unii u tii na pu ki jer u gaa na pu.’ ”

36 Pɔɔl aah len doo na, le bi mɔmɔk gbaan bitaŋaayil pu, ki mee Uwumbɔr. 37 Le bi mɔmɔk ubaabaa chaa ki ti joo biŋaal kpalni Pɔɔl, ki joo bumɔb moor utakpiln,* ki wii. 38 Waah tuk bi ke baan ki kan u na, le ni bii bisui sakpen. Le bi cheen u buen u ti gir koo buŋɔb ngbaan ni.

21

Pɔɔl aah buen Jerusalem pu na

1 Tɔ, ti nan chɔi bi, le ki koo buŋɔb ngbaan ni, le ki puur ki ti fuu lidikl libaa chee, bi yin li ke Kos; ki woln kitaak, le ti fuu Rodes aatiŋ ni, ki nyan nima, ki buen Patara aatiŋ ni, 2 le ki ti kan buŋɔb bu ga buen Fonisia aatiŋ ni na. Le ti nyan ti koo bu ponn ni, ki cha. 3 Taah cha na, le ti jer lidikl libaa bi yin li ke Saiprus, li bi ŋŋangan wɔb na, le ki ti fuu Taya, kitiŋ ki bi Siria aatiŋ ni na. Taah ti fuu nima na, le bi ban bi bi nima ni yunn siib, bi ti nyan ŋitun. 4 Le ti nyan buŋɔb na ni, ki buen kitiŋ ponn ni, ti ti ban Yesu aanib. Ti nan ti kan bi, ki nan bi bi chee ki ti saa iwiin ilole. Taah bi bi chee na, le Uwumbɔr Aafuur Nyaan cha bi tuk Pɔɔl ke u taa buen Jerusalem. 5 Iwiin ilole ngbaan aah jer na, le ni ŋeer ti gir koo buŋɔb na ni. Taah gir cha ti ti koo buŋɔb ni na, le bi mɔmɔk, ni bipuutiib, ni baabim cheen timi, ki nyan ni kitiŋ ngbaan ni. Le ti mɔmɔk gbaan nnyusakpem na aagbaan, ki mee Uwumbɔr, 6 ki chɔi tɔb. Le bi gir kun.

Le ti mu koo buŋɔb na ni, 7 ki ti nyan Taya aatiŋ ni, ki puur buen Tolemais aatiŋ ni. Taah ti fuu nima na, le ti nyan buŋɔb na ni, ki buen ti doon Yesu aanib bi bi nima na, ki nan bi bi chee nwiin mubaa. 8 Naah woln kitaak na, le ti nyan kitiŋ ngbaan ni, ki ti fuu Siisarea aatiŋ ni. Taah ti fuu nima na, ti nan buen Filip do, ki ti koo udo. U nan ye unii u tuk binib Yesu aabɔnyaan na la. Baah nan nyan bijab bilole bi Jerusalem ponn ni, ke bi li yakr tijikaar tii Yesu aanib na, u nan ye bijab bilole ngbaan ponn ni ubaa. 9 Ubisatiib nan ye binaa, kaa kpa chatiib. Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan cha bi nabr Uwumbɔr aah len pu na. 10 Ti nan bi nima ki yunn siib. Le Uwumbɔr aabɔnabr ubaa nyan ni Judea ki fuu ni ti chee nima, bi yin u ke Agabus. 11 Le u gaa Pɔɔl aagbapapaln, ki di buu ubaa aataa ni uŋaal, ki tuk Pɔɔl ke Uwumbɔr Aafuur Nyaan bui ke Juu yaab bi bi Jerusalem na ga nan di udaan u yeh ligbapapaln ngbaan na buu utaa ni uŋaal kina, ki di u ŋa binib bi kaa ye Juu yaab na aaŋaal ni.

12 Taah ŋun kina na, le ti ni binib bi bi nima na nan gaŋ Pɔɔl ke u taa buen Jerusalem. 13 Le Pɔɔl baa bi, “Ni ŋani ba kina, ki wii, ki bii nsui? Bi yaa ga ti buu mi Jerusalem ni, bee bi yaa ga ti ku mi nima Tidindaan Yesu pu kan, m ga buen. Maan di cha.”

14 Taa nan ŋmaa chuu u ke u taa buen, le ki len ke, “Cha Tidindaan ŋa waah gee pu na,” le ki ŋmin, kaa ki len tibaa.

15 Ti nan bi nima ki yunn siib, le ki gor ke ti buen Jerusalem. 16 Le Yesu aanib bi nyan ni Siisarea aatiŋ ni na bibaa mu dii timi, ki di buen Jerusalem, uja ubaa do, ki ti koo nima. Bi nan yin u ke Menasonn, u ye Saiprus aatiŋ aanii, ki nan dii Yesu ni yunn.

Pɔɔl aah buen ti mann Jems pu na

17 Taah ti fuu Jerusalem na, Yesu aanib nan gaa timi ki nan kpa mpopiin. 18 Naah woln kitaak na, ti ni Pɔɔl nan buen ti ti doon Jems. Yesu aanib aaninkpiib mɔmɔk mu nan bi nima.

19 Le Pɔɔl doon bi, ki ŋeer tuk bi Uwumbɔr aah ŋa tiwan nimɔk na, binib bi kaa ye Juu yaab na aakaasisik ni, uma Pɔɔl aatuln pu. 20 Baah ŋun kina na, le bi mɔmɔk nyuŋ Uwumbɔr, ki bui Pɔɔl, “Tina aabo, aa nyi ke Juu yaab ŋichur pam le gaa Yesu ki kii. Bi mɔmɔk aanimbil man Moses aakaal pu. 21 Le bi ŋun ke aa mɔk Juu yaab bimɔk bi Biniyayam aatim ni na ke bi taa ki dii Moses aakaal, ki taa ki geei baabim aachakpan, ki taa ki dii Juu yaab aakaal. 22 Bi ga ŋun ke aa fuu ni. Ti ga ŋa kinye? 23 Ti ga tuk si saah ga ŋa pu na. Bijab binaa bibaa bi do. Bi nan puu tipuur tii Uwumbɔr. 24 Bi ga buen Uwumbɔr Aadichal ni, bi ti ŋa bibaa chain. Aa mu li dii bi cha, ki mu ti ŋa aabaa chain, ki tii bi ŋimombil, aan bi ti daa tiwan ki nan toor kitork tii Uwumbɔr, ki kuu baayikpir. Aa yaa ŋa kina kan, binib mɔmɔk ga bee ke aa mu dii Moses aakaal. Bi ga bee ke binib bi len ke saa dii Moses aakaal na aa len mbamɔn. 25 Tɔ, binib bi kaa ye Juu yaab ki gaa Yesu ki kii na ma kan, ti nan ŋmee kigbaŋ tii bi, ki tuk bi taah kpokl pu na, ke bi taa ki ŋmɔ kitork aanann, ki taa ki ŋmɔ nsin, ki taa ki ŋmɔ tiwan ni bi tab ku ni na, ki taa ki gɔr kidagook.”

26 Tɔ, Pɔɔl nan kii baah tuk u pu na. Ki woln kitaak le u yoor bijab binaa ngbaan, le u ni bi ti ŋa bibaa chain. Le u koo Uwumbɔr Aadichal ni, ki ti tuk Uwumbɔr aatotoor bundaln bi ga ŋa chain doo aan ki toor kitork tii Uwumbɔr na. Iwiin ilole daal, le bi ga ŋa chain doo.

Binib aah chuu Pɔɔl Uwumbɔr Aadichal ni pu na

27 Tɔ, iwiin ilole ngbaan aa nan kee fuu, le Juu yaab bibaa, bi nyan ni Asia aatim ni na, kan Pɔɔl Uwumbɔr Aadichal ni. Le bi cha kinipaak ŋma tijar Pɔɔl pu, ki chuu u mpɔɔn, ki tar ke, 28 “Israel yaab, ter timi man. Uja wee ye unii u buen ŋipepel mɔmɔk na, ki tuk binib mɔmɔk ke bi taa li pak timi Juu yaab, ki taa li pak Moses aakaal, ki taa li pak Uwumbɔr Aadichal. U mu joo ni binib bi kaa ye Juu yaab na, ki di bi koo ni Uwumbɔr Aadichal li ye chain na ni, ki bii li.” 29 Bi nan kan Pɔɔl ni Trofimus, u ye Efesus aatiŋ aanii na chuun dii kitiŋ ngbaan ponn ni. Le bi dak ke Pɔɔl di u koo ni Uwumbɔr Aadichal ni. Nima pu le bi len ke u joo ni binib bi kaa ye Juu yaab na koo ni Uwumbɔr Aadichal ni.

30 Le kitiŋ ngbaan aanib mɔmɔk ŋma tijar, ki san kuuni tɔb chee, ki chuu Pɔɔl ki dar nyan ni u Uwumbɔr Aadichal ni. Libuul ngbaan ni le Uwumbɔr Aadichal aakikiirb piin jaaleŋ mam. 31 Le kinipaak na pɔɔn bibaa bi gbaa ku Pɔɔl. Le unii ubaa buen Rom aatɔb aajab aapol chee, le ki tuk u ke Jerusalem aanib mɔmɔk bi ŋmɔ tijar la. 32 Libuul ngbaan ni le upol ngbaan di butɔb aajab bibaa ni baaninkpiib, ki san buen kinipaak ngbaan chee. Baah kan butɔb aajab ngbaan ni baapol na, le bi di cha Pɔɔl, kaa ki gbaa u. 33 Le upol ngbaan buen Pɔɔl chee, ki ti chuu u, ki tuk waajab ke bi di tikululn tilee buu u, le ki baa ke, “Ŋma ye uja wee? U ŋa kinye?” 34 Le bibaa tar baah gee pu na, le biken mu tar baah gee pu na. Kifuuk ngbaan pu, le upol ngbaan aa ŋmaa bee budabu ŋa na. Le u tuk waajab ke bi di Pɔɔl buen butɔb aajab aadichal ni. 35 Le bi di u buen ti fuu ŋibimbin ŋi bi maa tam lidichal ngbaan na. Baah joo u cha na, le kinipaak ngbaan naa naa ke bi ti chuu nyan u. Nima pu na, baah ti fuu ŋibimbin taab na, le butɔb aajab ngbaan yoor u paacham, le binib aa ki pii u. 36 Le bi mɔmɔk paa bipuwɔb ki tar, “Ku u man.”

Pɔɔl aah len waabamɔn pu na

37 Le bi ti fuu lidichal ngbaan aabisamɔb chee, ki ban bi koo. Le Pɔɔl bui upol ngbaan Griik aaliin ponn ni, “Cha m tuk si tibɔr tibaa.”

Le upol ngbaan baa u, “Aa ŋun Griik aaliin aa? 38 M nyi ke aa ye Ijipt aatiŋ aanii u nan cha kinipaak tukni timi aatiŋ aaninkpiib, ki di binikurb ŋichur ŋinaa buen nteersakpiin ni na la.”

39 Le Pɔɔl bui u, “M ye Juu yaab aanii la. Bi nan ma mi Tasus aatiŋ ki bi Silisia aatiŋ ni na; ki ye kitiŋ ki kpa liyimbil na la. Pɔɔk aabaa ki cha m len kinipaak ngbaan chee.”

40 Le u kii ke u len. Le Pɔɔl sil ŋibimbin paab, ki di uŋaal nyii bi pu. Baah ŋmin na, le u len bi chee bima Juu yaab aaliin ponn ni.*

22

1 U nan len ke, “Ntetiib ni nnaabitiib, li pel man, ki cha m tuk nimi maabamɔn.” 2 Baah ŋun ke u len bima bibaa aaliin na, le bi sil chii.

Le Pɔɔl len ke, 3 “M ye Juu yaab aanii la. Bi nan ma mi Tasus aatiŋ ki bi Silisia aatiŋ ponn ni na la. M nan bae mbaem Jerusalem ni, do chee na la. Gamaliel le nan mɔk mi. M nan bae tiyaajatiib aakaal mbamɔm. Nnimbil nan man Uwumbɔr aatuln pu, ke ni mɔmɔk aah bi pu dandana wee na. 4 M nan ŋa binib bi dii Yesu aasan na falaa, ki ban m ku bi. M nan chuu bijab ni bipiib mpɔɔn, ki di tikululn buu bi, ki di bi ŋa tiyondir ni. 5 Uwumbɔr aatotoorninkpel ni Juu yaab aaninkpiib ga ŋmaa tuk nimi ke m len mbamɔn la. Bi nan ŋmee kigbaŋ tii Juu yaab bi bi Damaskus aatiŋ ni na, ke bi tii mi nsan m ti chuu Yesu aanib bi bi nima na, ki di tikululn buu bi, ki di bi dan Jerusalem, ke m nan daa bitafal. Le m nan buen.”

Pɔɔl aah tuk bi waah nan gaa Yesu ki kii pu na

(Lituln 9.1-19; 26.12-18)

6 “M nan bi nsan ni ki ti peen Damaskus aatiŋ. Nwiin kaasisik ni, le nwiihn nyan ni paacham, ki nan woln ki mann gonn mi, ki wiin chain. 7 Le m lir kitiŋ, ki ŋun nneel len ke, ‘Sɔɔl, Sɔɔl, ba ŋa aa ŋa mi falaa?’ 8 Le m baa u, ‘Ndindaan, ŋma ye?’ Le u bui mi, ‘Min le ye Yesu u ye Nasaref aatiŋ aanii na. Aa ŋani mi le falaa.’ 9 Bijab bi nan si m chee na nan kan nwiihn ngbaan, kaa ŋun udaan u len m chee na aaneel. 10 Le m baa u, ‘Ndindaan, m ga ŋa kinye?’ Le u bui mi, ‘Fii sil ki li cha Damaskus aatiŋ ni. Unii ubaa bi nima, ki ga ti tuk si tiwan nimɔk Uwumbɔr ban ke aa ŋa na.’ 11 Nwiihn ngbaan aah nan deer nnimbil na, le m jɔb, kaa ki waa. Le binib bi dii mi na dar mi di buen Damaskus aatiŋ ni.

12 “Uja ubaa nan bi nima, bi nan yin u ke Ananias. U dii Uwumbɔr aasan mbamɔm, ki kii timi aakaal. Juu yaab bimɔk bi nima na pak u. 13 Le u dan nan sil m chee ki bui mi, ‘Nna aabo Sɔɔl, likr.’ Libuul ngbaan ni, le nnimbil kpaan likr, le m kan u, kaa ki ye ujoon. 14 Le u bui mi, ‘Tiyaajatiib Aawumbɔr nyan si, ke aa bee waageehn, ki kan Waabonyaan, ki ŋun waaneel len aa chee. 15 Aa ga li ye waaseeraadaan, ki tuk binib mɔmɔk saah kan pu na, ni saah ŋun pu na. 16 Taa taan. Fiin, ki yin waayimbil ki mee u, ki cha m muin si nnyun ni, ki finn aapobil saatunwanbir pu.’ ”

17 “Nimina aah jer na, le m nan gir buen Jerusalem, ki ti koo Uwumbɔr Aadichal ni, ki mee Uwumbɔr. Maah mee Uwumbɔr na, 18 le m kan lijinjiir aawan; m kan Tidindaan, ki ŋun u bui mi ke, ‘Fiin, ki nya Jerusalem ni mala. Aa yaa tuk do chee na aanib maabɔr kan, bi ga yii, kaan gaa ti.’ 19 Le m bui u, ‘Ndindaan, bi nyi ke m nan buen mmeen aadir ni, ki chur binib bi gaa si ki kii na, ki gbaa bi. 20 Binib aah nan ku saaseeraadaan Stiifen na, m mu nan bi nima, ki kii ke ni ŋan, ki joo binib bi ku u na aabɔkul.’ 21 Le Tidindaan bui mi, ‘Li cha. M ga tun si ni daa na, binib bi kaa ye Juu yaab na chee.’ ”

22 Pɔɔl aah len kina na, le kinipaak ngbaan aa ki pel. Le bi mɔmɔk teen mpɔɔn pu, “Ku u man. Naa ŋan ke u ki li bi dulnyaa wee ni.” 23 Le bi mɔmɔk tar, ki joo baabɔkul feeni paacham, ki leer titan mae paacham, le kitangbaak feei. 24 Le butɔb aajab aapol ngbaan tuk waajab ke bi di Pɔɔl koon ni kidiik ponn ni, ki ti gbaa u ŋinaalab, aan ki nin baa u waah ŋa budabu na, ke bi bee budabu ŋa aan Juu yaab ŋma tijar u pu na. 25 Le bi di tikululn buu u, bi ti gbaa u ŋinaalab. Le Pɔɔl bui butɔb aajab aaninkpel u si u chee na, “Naah ban ni gbaa mi na, nkaal kii kina aa? Naa jin mi tibɔr, ki mu aa kan maataani. M ye Rom aanii la.”*

26 Uninkpel ngbaan aah ŋun kina na, le u buen upol ngbaan chee, ki ti bui u, “Li nyi saah ga ŋa pu na. Uja ngbaan ye Rom aanii la.”

27 Le upol ngbaan buen Pɔɔl chee, ki ti baa u, “Aa ye Rom aanii la aa?”

Le Pɔɔl kii ke u ye.

28 Le upol ngbaan bui u, “M nan pan ŋimombil pam, le ki kpaln Rom aanii.”

Le Pɔɔl bui u, “M ye Rom aabo la.”

29 Pɔɔl aah len kina na, le bijab bi ban bi gbaa u na aa ki kaa u, le ki sur bipuwɔb. Upol ngbaan aah bee ke Pɔɔl ye Rom aanii na, le u mu san ijawaan. U bee ke waah di tikululn buu u na, naa ŋan.

Baah jin Pɔɔl tibɔr pu na

30 Tɔ, upol ngbaan nan ban u bee mbamɔm Juu yaab aah len Pɔɔl aah ŋa pu na. Ki woln kitaak, le u chuu buur tikululn ti bi di buu Pɔɔl na, le ki tuk Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni bibɔjirb aaninkpiib mɔmɔk ke bi kuun ni, le ki di Pɔɔl nan siin binimbiin ni.

23

1 Le Pɔɔl lik bi, ki len ke, “Nnaabitiib, m bee nsui ni ke maabimbin le ŋan Uwumbɔr chee ki nan saa din.” 2 Waah len kina na, le Uwumbɔr aatotoorninkpel Ananias tuk binib bi si Pɔɔl chee na ke bi faa umɔb. 3 Le Pɔɔl bui u, “Uwumbɔr ga faa si. Aa bi ke ligoln li kaa ŋan, aan bi di pente pipiin pente li na la. Aa ka do, ke aa ji mi tibɔr, nkaal aah dii pu na. Saah tuk binib ke bi faa mi na, sin le bii nkaal ngbaan.”

4 Le binib bi si Pɔɔl chee na baa u, “Aa sii Uwumbɔr aatotoorninkpel la aa?”

5 Le Pɔɔl len ke, “Nnaabitiib, maa nyi ke u ye Uwumbɔr aatotoorninkpel. M yaa ba nyi kan, maa ba ga len kina; ba pu? ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, ‘Taa len saanib aaninkpel tibɔbir.’ ”*

6 Tɔ, Pɔɔl nan bee ke bi ponn ni bibaa ye binib bi dii Sajusii yaab aamɔkm na, bibaa mu ye binib bi dii Farisii yaab aamɔkm na. Le u teen ke, “Nnaabitiib, m ye unii u dii Farisii yaab aamɔkm na la. Nte mu nan ye unii u dii Farisii yaab aamɔkm na la. M kpa limakl ke binib bi kpo na ga fikr nkun ni. Limakl ngbaan pu, le bi ji mi tibɔr.”

7 Waah len kina na, le binib bi dii Farisii yaab aamɔkm na, ni binib bi dii Sajusii yaab aamɔkm na yakr tɔb chee, ki kpak tɔb kinikpakpak. 8 Sajusii yaab len ke binib aan fikr nkun ni, ke Uwumbɔr aatuuntiib aa bi, ke unii aawiin mu aa bi. Farisii yaab mu len ke binib ga fikr nkun ni, Uwumbɔr aatuuntiib bi, unii aawiin mu bi. 9 Le bi kpak tɔb kinikpakpak, ki tar mpɔɔn pu, ki kpa kifuuk. Le Uwumbɔr aakaal aamɔmɔkb ponn ni bibaa, bi ye Farisii yaab na fii sil, ki kpak sakpen, le ki len ke, “Taa kan uja wee aataani. Nibaakan, Uwumbɔr aatuun, bee unii aawiin le sil len u chee.”

10 Le Farisii yaab ni Sajusii yaab kpak tɔb kinikpakpak sakpen, ki ŋma tijar. Le butɔb aajab aapol ngbaan dak ke bi ga chuu daa par Pɔɔl. Le u tuk waajab ke bi buen ti gaa ni Pɔɔl, ki nyan u bi chee, ki nan di u ŋa baadichal ni.

11 Kinyeek ngbaan, le Tidindaan dan nan sil Pɔɔl chee, ki nan bui u, “Chuu aabaa, ki taa san ijawaan. Saah tuk binib maabɔr Jerusalem ponn ni pu na, kina le aa ga tuk bi maabɔr Rom aatiŋ mu ni.”

Juu yaab aah kpokl ke bi ga ku Pɔɔl pu na

12 Naah woln kitaak kichakpiik ni na, le Juu yaab bibaa kuun tɔb chee, ki kpokl, le ki puu ke baan ji tijikaar, kaan nyu nnyun mu see bi ku Pɔɔl. 13 Binib bi nan kpokl kina na jer bijab imonko ilee. 14 Bi nan buen Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Juu yaab aaninkpiib chee, ki ti bui bi, “Ti puu ke taan ji nibaa see ti ku Pɔɔl. 15 Ti ban ke ni ni bibɔjirb aaninkpiib tun unii ke u buen butɔb aajab aaninkpel chee, ki ti tuk u ke u li joo ni Pɔɔl ni chee, ke ni ban ni nan ki baa u tibɔr tiken kpee la. Bi yaa joo u choo kan, waan fuu ni do. Ti ga ku u nsan ponn ni.”

16 Le Pɔɔl aaninkpan aajapɔɔn ŋun baah kpokl pu na. Le u koo butɔb aajab aadichal ni, ki ti tuk Pɔɔl. 17 Le Pɔɔl yin butɔb aajab aaninkpel ubaa, ki tuk u ke u di unachipɔɔn na buen butɔb aajab aapol chee, aan u ti tuk u tibɔr tibaa. 18 Le uninkpel ngbaan di u buen butɔb aajab aapol chee, ki ti bui u, “Unaagbiija Pɔɔl le yin mi, ke m dan u chee, le ki ti tuk mi ke m di unachipɔɔn wee dan aa chee, u nan tuk si tibɔr tibaa.”

19 Le upol ngbaan chuu uŋaal ki dar u buen n‑gbaan, ki ti baa u, “Aa ban aa tuk mi bayaar?”

20 Le u bui u, “Juu yaab na kpokl ke bi ga tuk si ke aa fe li joo ni Pɔɔl bibɔjirb aaninkpiib chee, ke bi nan baa u tibɔr tiken kpee. 21 Bi yaa bui si kina kan, aa taa kii. Bijab bi jer imonko ilee na ga bɔr ki kiir Pɔɔl bi nan ku u. Bi mɔmɔk puu ke baan ji tijikaar kaan nyu nnyun mu, see bi ku u. Dandana wee bi gor ke bi ku u, ki kiir ke bi ŋun saah ga len pu na.”

22 Le butɔb aajab aapol bui unachipɔɔn ngbaan, “Taa ki tuk unii ke aa tuk mi tibɔr ngbaan,” le ki cha u buen.

Baah di Pɔɔl buen Ubɔr Feliks chee pu na

23 Le upol ngbaan yin waajab aaninkpiib ponn ni bilee, ke bi dan u chee, le ki nan tuk bi ke bi ban butɔb aajab ikui ilee, ni bitandam imonko itaa ni kipiik, ni butɔb aajab bi joo tikpaatunn na ikui ilee, aan bi gor ki nan buen kinyeek ngbaan tikur tiwae Siisarea aatiŋ ni, 24 ki ban itaan tii Pɔɔl aan u li diŋ ni, ki di u buen Ubɔr Feliks chee, u nyan chakb, nibaa taa ŋa u. 25 Upol ngbaan nan ŋmee kigbaŋ ke bi ti tii Ubɔr Feliks. U nan ŋmee ke:

26 “Min Klɔdius Laisias, m doon si Ubɔrkpaan Feliks. 27 Juu yaab nan chuu uja wee, ki gbaa u ki ti ban bi ku u. M ŋun ke u ye Rom aanii la. Maah ŋun kina na, le m di butɔb aajab buen aan ti ti nyan ni u, 28 ki kpaan di u buen Juu yaab aabɔjirb aaninkpiib chee. M nan ban ke m ti bee baah len ke u ŋa pu na. 29 Baah jin u tibɔr na, le m bee ke waah ŋa pu na, naa ŋeer ti ku u, kaa ŋeer ti di u ŋa kiyondiik ni. Baakaal pu, le bi galn u. Bi len ke u bii baakaal. 30 Le unii ubaa tuk mi ke Juu yaab kpokl ke bi ti ku u. Maah ŋun kina na, libuul ngbaan ni le m di u tun ni aa chee, ki tuk binib bi galn u na, ke bi mu dan aa chee ki nan tuk si waah ŋa pu na.”

31 Tɔ, butɔb aajab ngbaan nan ŋa baapol aah tuk bi pu na. Kinyeek ngbaan, le bi nan di Pɔɔl buen Antipatris aatiŋ ni. 32 Naah woln kitaak na, le butɔb aajab bi chuun kitiŋ na labr kun baadichal ni, Jerusalem ponn ni. Le bitandam ngbaan cheen Pɔɔl buen Siisarea aatiŋ ni. 33 Baah ti fuu nima na, le bi di kigbaŋ ngbaan tii Ubɔr Feliks, ki di Pɔɔl kaan u chee. 34 Ubɔr ngbaan nan karn kigbaŋ ngbaan, le ki baa Pɔɔl, “Aa nyan ni kilatiŋ ni?” Le Pɔɔl mu bui u, “M nyan ni Silisia aatiŋ ni la.” Waah ŋun ke u nyan ni Silisia aatiŋ ni na, 35 le u bui u, “Binib bi galn si na yaa fuu ni kan, m ga ji si tibɔr,” le ki tuk waatɔb aajab ke bi di Pɔɔl ŋa lidichal li Ubɔr Herod nan maa li na ni, ki cha bi li kii u.

24

Juu yaab aah bii Pɔɔl pu na

1 Iwiin iŋmu nan jer, le Uwumbɔr aatotoorninkpel Ananias dan Siisarea aatiŋ ni. Le Juu yaab aaninkpiib bibaa ni lɔya ubaa dii u. Bi yin lɔya ngbaan ke Tetulus. Bi nan sil Ubɔr Feliks aanimbiin ni, ki bii Pɔɔl. 2 Le bi yin Pɔɔl ke u dan. Waah fuu ni na, le Tetulus piin ki bi bii u, le ki bui Ubɔr Feliks:

“Timi aaninkpel, ti pak si. Aa joo timi tiŋann, ki cha timi aatiŋ kee mɔ. Aa kpa nlan, ki ter timi aanib sakpen. 3 Ti mɔmɔk nyi saah ŋani pu na, ki dooni si mbamɔm. 4 Maan len tibɔr ti li wiir. Maa ban ke ni ŋun si. Pɔɔn aabaa, ki li pel maah ban m len pu na. 5 Ti nyi ke Pɔɔl muk binib sakpen. U muk Juu yaab bi bi dulnyaa wee mɔmɔk ni na, ki cha bi ŋmɔ tijar. Binib bibaa bi, ki dii Yesu u ye Nasaref aatiŋ aanii na aasan. Pɔɔl ye bi ponn ni aaninkpel ubaa la. 6 U nan ban u bii Uwumbɔr Aadichal. Nima pu le ti chuu u. [Ti nan ban ti ji u tibɔr, timi aakaal aah dii pu na. 7 Le butɔb aajab aapol Laisias dan nan nyan u mpɔɔn ti chee, 8 ki tuk binib bi galn u na, ke bi li choo aa chee ki nan len waah ŋa pu na.] Aa yaa jin u tibɔr ngbaan kan, sin aabaa ga bee tibɔr ngbaan aah bi pu na.” 9 Tetulus aah len pu na, le Juu yaab kpaan kii, ke ti gbii.

Pɔɔl aah tuk Ubɔr Feliks waabamɔn pu na

10 Le Feliks yoor uŋaal ki tii Pɔɔl nsan ke u len.

Le Pɔɔl bui ke, “M nyi ke aa joo maanib ngbaan ŋibin pam. Kina pu na, m kpa mpopiin ke m tuk si maabamɔn. 11 M nan buen Jerusalem m ti doon Uwumbɔr. Naa jer iwiin kipiik ni ilee. Aa ga ŋmaa baa binib ke ti gbii aan taa gbii. 12 Maah nan bi Uwumbɔr Aadichal ni, ni mmeen aadir ni, ni kitiŋ ni na, Juu yaab aa kan mi m kpak unii ubaa kinikpakpak, kaa kan mi m muk unii ubaa. 13 Bi bii mi la, ki mu aa ŋmaa mɔk ke baah len pu na gbii. 14 M kii ke ti gbii ke maah dooni tiyaajatiib Aawumbɔr pu na, m dii Yesu aasan la. Juu yaab len ke nsan ngbaan aa ye mbamɔn. M kii Moses aakaal mɔmɔk mu, ki kii tii Uwumbɔr aabɔnabtiib aah nan ŋmee pu na mɔmɔk. 15 M kpa limakl ke Uwumbɔr ga fikr binib bi ŋan na, ni bi kaa ŋan na mɔmɔk nkun ni. Juu yaab mu kpa limakl kina la. 16 N‑yoonn mɔmɔk m pɔɔni mbaa ke m taa li kpa taani Uwumbɔr ni binib chee.

17 “Ŋibin ŋibaa le maa nan bi Jerusalem. M nan ki buen nima m ti tii maanib bi ye bigiim na ŋimombil, ki toor kitork tii Uwumbɔr. 18 M nan buen Uwumbɔr Aadichal ni, m ti ŋa mbaa chain, aan ki toor kitork tii Uwumbɔr. Maah ŋa kina na, le Juu yaab kan mi Uwumbɔr Aadichal ni. Kinipaak aa nan bi m chee. Kifuuk mu aa nan bi m chee. 19 Le Juu yaab bibaa, bi nyan ni Asia aatim ni na mu nan bi nima. Bi yaa kaa gee maah ŋa pu na kan, ni ŋan ke bima bibaa dan aa chee, ki nan tuk si maah ŋa pu na. 20 Bibɔjirb aaninkpiib jin mi tibɔr Jerusalem ponn ni. Bi yaa kan maataani kan, cha binib ngbaan tuk si. 21 Maah nan si bi chee na, le m teen ke, ‘M pak ke Uwumbɔr ga fikr bi kpo na nkun ni. Nima pu le ni ji mi tibɔr din.’ Maah len kina na, nibaakan bi dak ke naa ŋan.”

22 Feliks nan nyi Yesu aasan aabɔr. Le u bui bi, “M ga di cha kina la. Butɔb aajab aapol Laisias yaa fuu ni kan, m ga lik maah ga ŋa tibɔr ngbaan pu na.” 23 U tuk butɔb aajab nkub aaninkpel ke u cha waajab li kii Pɔɔl, ki taa joo u mpɔɔn, ki cha ujɔtiib li ter u ki tii u waah ban pu na.

24 Iwiin ilee aah jer na, le Ubɔr Feliks ni upuu Drusila fuu ni. Upuu nan ye Juu aabo la. Le Feliks tun unii ke u ti yin ni Pɔɔl ke u dan nan len tibɔr ngbaan aan bi pel. Le Pɔɔl tuk bi baah ga ŋa pu ki gaa Yesu Kristo ki kii, 25 ki ŋa bininyaam, ki li chur bibaa, ki taa tun titunwanbir na; ba pu? Uwumbɔr ga ji binib mɔmɔk tibɔr. Pɔɔl aah len kina na, le ijawaan chuu Feliks. Le u bui Pɔɔl, “Ni ŋeer aa di cha kina. M yaa kan nfaawom kan, m ga yin si.” 26 Le Feliks dak ke nibaakan Pɔɔl ga tii u ŋimombil, aan u piir u lii. Nima pu na, n‑yoonn mɔmɔk kan, u ti yin ni u ki nan len u chee tibɔr.

27 Ŋibin ŋilee nan jer. Le ubɔr u bi yin u ke Posius Festus na dan nan leŋ Feliks aaleleŋ. Feliks nan ban ke u piir Juu yaab aasui. Nima pu na, waa nan nyan Pɔɔl kiyondiik ni. U nan cha u beenin pii, le ki buen.

25

Pɔɔl aah len ke u ban ke Ubɔrkpaan Siisa ji waabɔr pu na

1 Ubɔr Festus nan fuu Siisarea aatiŋ ni, u nan leŋ Ubɔr Feliks aaleleŋ. Waah bi nima iwiin itaa na, le u buen Jerusalem. 2 Waah ti bi nima na, le Uwumbɔr aatotoorninkpiib ni Juu yaab aaninkpiib dan u chee, ki nan bii Pɔɔl, ki gaŋ Ubɔr Festus 3 ke u pɔɔn ubaa ki tun binib bi ti yoor ni Pɔɔl ki di dan Jerusalem. Bi nan puen kpokl ke u yaa choo kan, bi ga ku u nsan ponn ni. 4 Le Festus bui bi, “Ti laa beenin joo u Siisarea aatiŋ ni. Ni yaa kpee siib kan, m mu ga ki labr buen nima. 5 U yaa kpa taani kan, cha nimi aaninkpiib dii mi nima, aan ki ti galn u.”

6 Festus nan bi bi chee ki ti saa iwiin kipiik, bee iniin, le ki gir cha Siisarea aatiŋ ni, ki ti fuu nima. Naah woln kitaak na, le u koo libɔjil aadiik ni, ki ti kal ubɔjir aajal pu, le ki tun ke bi ti li joo ni Pɔɔl. 7 Juu yaab bi nyan ni Jerusalem na mu nan bi nima. Pɔɔl aah fuu ni na, le bi sil goln u, ki bii u ki ti nyaŋ. Le baa ŋmaa mɔk ke baah len pu na gbii. 8 Le Pɔɔl bui ke, “Maa bii Juu yaab aakaal, kaa bii Uwumbɔr Aadichal, kaa bii Rom yaab Aabɔrkpaan Siisa.”

9 Le Festus ban ke u piir Juu yaab aasui. Nima pu le u baa Pɔɔl, “Aa ga li gee ke aa buen Jerusalem m ti ji si tibɔr nima aa?”

10 Le Pɔɔl bui u, “M bi Ubɔrkpaan Siisa aabɔjir aadiik ni, nin chee ni ŋeer bi ji mi tibɔr na. Sin aabaa nyi ke maa ŋa Juu yaab bakaa. 11 M yaa ba ŋa bakaa, bee m yaa ti ki ŋa tiwan ni ŋeer nkun na kan, maa ba ga ban ke m ŋmar. Baah bii mi pu na yaa kaa gbii kan, ubaa aan ŋmaa di mi ŋa biŋaal ni. M ban ke Ubɔrkpaan Siisa ji mi tibɔr.”

12 Le Ubɔr Festus len waakpambalb chee ke u lik waah ga ŋa pu na, nee aapuwɔb le u tuk Pɔɔl, “Aa len ke aa ban ke Siisa ji si tibɔr. Aa ga buen u chee, ni ti len ti.”

Ubɔr Festus aah tuk Ubɔr Agripa pu na

13 Naah ŋa iwiin ilee na, le Ubɔr Agripa ni uninkpan Beniis dii ni, ki dan Siisarea aatiŋ ni, bi nan doon Ubɔr Festus. 14 Baah bi nima iwiin ilee na, le Festus tuk u Pɔɔl aabɔr ke, “Uja ubaa bi do. Feliks nan buen le ki cha u beenin pii kiyondiik ni. 15 M nan buen Jerusalem. Maah nan bi nima na, le Uwumbɔr aatotoorninkpiib, ni Juu yaab aaninkpiib dan nan galn uja ngbaan. Bi ban ke m len ke waabɔr bii. 16 Le m tuk bi ke timi Rom yaab aa ŋani kina. Binib yaa galn unii kan, ti cha bi kuun ni tɔb la, aan u ti ŋun baah galn u pu na, ki cha u mu len waabamɔn aah bi pu na. Taan daa unii aatafal see ti puen jin u tibɔr kina. 17 Maah tuk bi kina na, le bi nan dan do. Baah fuu ni na, maa taan. Naah woln kitaak na, m nan buen libɔjil aadiik ni, ki ti kal ubɔjir aajal pu, ki tun binib ke bi ti li joo ni Pɔɔl. 18 Waah fuu ni na, le binib bi galn u na fii ke bi bii u. M nan dak ke bi ga len ke u ŋa bakaa ki ti nyaŋ la. Ni mu aa ye kina. 19 Baah kpak u pu na, ni ye baakaal aabɔr, ki mu ye uja u bi yin u ke Yesu na aabɔr pu la. Bi len ke u kpo. Pɔɔl mu beenin len ke u bi. 20 Maa nan nyi maah ga ŋa pu ki bee tibɔr ngbaan na. Le m baa Pɔɔl ke u kii ke u buen Jerusalem aan bi ti ji u tibɔr nima aan waa kii? 21 Le u len ke u ban ke Ubɔrkpaan Siisa ji u tibɔr. Nima pu le m cha butɔb aajab kii u, ke ni saa bundaln m ga cha bi di u buen Ubɔrkpaan chee na.”

22 Le Ubɔr Agripa bui Festus, “M ban ke m ŋun uja ngbaan aah ga len pu na.”

Le Festus bui u, “Aa ga fe ŋun fen.”

Baah di Pɔɔl siin Ubɔr Agripa aanimbiin ni pu na

23 Naah woln kitaak na, le Ubɔr Agripa ni uninkpan Beniis dan ke bininyuum na. Le butɔb aajab aaninkpiib, ni kitiŋ ni aaninkpiib dii bi, ki nyuŋni bi. Le bi mɔmɔk koo kidisakpeŋ kibaa ni. Kidiik ngbaan ni, le bi ji binib tibɔr. Baah fuu ni na, le Festus tuk binib ke bi li joo ni Pɔɔl. Le bi joo ni u. 24 Le Festus bui ke, “Ubɔr Agripa ni nimi bimɔk bi do na, ti mɔmɔk kan uja wee. Juu yaab nan dan m chee Jerusalem ponn ni, ki ki dan m chee do chee na mu, ki nan tar ke ni ŋeer ti ku u. 25 Le m jin u tibɔr. Maah jin u tibɔr na, le m bee ke waa ŋa tiwan ni ŋeer ke ti ku u na. Le uma ubaa len ke u ban ke Ubɔrkpaan na ji u tibɔr. Nima pu le m ga cha u buen. 26 Le m ban ke m ŋmee kigbaŋ tii maaninkpel ki tuk u Pɔɔl aabɔr. M mu aa nyi maah ga ŋmee pu na. Nima pu le m joo ni u, u nan tuk nimi waabɔr. Ubɔr Agripa, m ban ke aa lik waabɔr ngbaan aah bi pu na, aan ki tuk mi maah ga ŋmee pu na. 27 M yaa cha bi di unaagbiija buen Ubɔrkpaan na chee, ki yaa kaa tuk u baah galn u pu na kan, naa ŋan.”

26

Pɔɔl aah tuk Ubɔr Agripa waabamɔn pu na

1 Tɔ, Ubɔr Agripa nan bui Pɔɔl, “Aa ga ŋmaa tuk timi saabɔr aah ye pu na.”

Le Pɔɔl yoor uŋaal ki doon u, ki bui ke, 2 “Ubɔr Agripa, maah bi do din ke m tuk si maabamɔn na, m kpa mpopiin pam. Juu yaab galn mi sakpen a. 3 M nyi ke aa nyi Juu yaab aakaal aah bi pu na. Aa nyi baah kpak tɔb budabu pu baakaal pu na. Kina pu na, maah kpa nsan m tuk si maabamɔn pu na, le m kpa mpopiin. M gaŋ si ke aa li kpa limɔr ki li pel maah ga len pu na.

4 “Maah nan ye unachipɔɔn na, m nan bi maanib ponn ni, ni Jerusalem ponn ni. 5 Juu yaab mɔmɔk nan nyi maabimbin n‑yoonn ngbaan. Bi nyi ke n‑yoonn ngbaan mɔmɔk m nan dii Farisii yaab aasan. M nan ye binib bi dii Moses aakaal mbamɔm na ponn ni ubaa la. Bi yaa gee kan, bi ga ŋmaa tuk si kina. 6 M kpa limakl ke Uwumbɔr ga gbiin tipuur ti u nan puu tii tiyaajatiib na. Nima le cha ni ji mi tibɔr din. 7 Timi Juu yaab aanibol kipiik ni ŋilee dooni Uwumbɔr nwiin pu ni kinyeek, ki mu kpa limakl ke bi ga kan tipuur ngbaan. Ubɔr Agripa, m mu kpa limakl ngbaan, nima le cha Juu yaab galn mi. 8 Ba ŋa ni dak ke Uwumbɔr aan ŋmaa fikr binib nkun ni?

9 “N‑yoonn mubaa, min mbaa nan dak ke ni ŋan ke m pɔɔk mbaa ki bii Yesu u ye Nasaref aatiŋ aanii na aayimbil. 10 Le m nan ŋa kina Jerusalem ponn ni. M nan buen Uwumbɔr aatotoorninkpiib chee, ke bi tii mi nsan ke m chur Uwumbɔr aanib ki di ŋa tiyondir ni. Juu yaab yaa nan len ke bi ga ku bi kan, m mu nan keei la. 11 N‑yoonn mɔmɔk m nan chaa mmeen aadir ni ki ti dar bitafal, ki mukr bi ke bi sii Yesu. M nan gee liŋuul sakpen bi pu; nima pu na, m nan buen ntim muken ponn ni, ki ti ŋa bi falaa.”

Pɔɔl aah tuk bi waah nan gaa Yesu ki kii pu na

(Lituln 9.1-19; 22.6-16)

12 “Le Uwumbɔr aatotoorninkpiib nan tii mi nsan ke m ti chuu Yesu aanib bi nan bi Damaskus aatiŋ ni na. Le m nan buen nima. 13 Ubɔr Agripa, maah nan bi Damaskus aasan pu ki cha nima na, le nwiin kaasisik ni, nwiihn nyan ni paacham, ki wiin jer nwiin, ki woln ki mann gonn m ni bijab bi dii na. 14 Le ti mɔmɔk lir kitiŋ. Le m ŋun nneel len Juu yaab aaliin ponn ni ke, ‘Sɔɔl, Sɔɔl, ba ŋa aa ŋa mi falaa? Ni pɔɔ aa di aataal lee ikokon.’ 15 Le m baa u, ‘Ndindaan, ŋma ye?’ Le u bui mi, ‘Min le ye Yesu u aa ŋa u falaa na. 16 Fii sil. M dan aa chee, ke m lee si aan aa tun maatuln, ki ji seeraa, ki tuk binib saah kan mi pu na, ki tuk bi maah ga mɔk si n‑yoonn mu choo na pu na. 17 M ga nyan si Juu yaab aaŋaal ni, ni binib bi kaa ye Juu yaab na aaŋaal ni, ki cha aa buen bi chee, 18 aan ki ti tuk bi maaliin, ki cha binimbil woln, ki nyan bi mbɔmbɔɔn ni, ki cha bi li bi nwiihn ni, ki nyan bi kinimbɔŋ aaŋaal ni, ki di bi ŋa Uwumbɔr aaŋaal ni, aan ki cha bi gaa min Yesu ki kii, aan Uwumbɔr di cha pinn bi baatunwanbir, ki ŋa bi waanib ponn ni bibaa, baah gaa min Yesu ki kii pu na pu.’ ”

Pɔɔl tuk bi waatuln aah bi pu na

19 “Ubɔr Agripa, maah kan lijinjiir aawan paacham pu na, le m kii Yesu aamɔb. 20 Njan, m tuk binib bi nan bi Damaskus aatiŋ ni na, ke bi kpeln baabimbin ki dii Uwumbɔr aasan, ki tun lituln li ga mɔk ke bi sil kpeln baabimbin na. Njan, m nan tuk bi kina Damaskus aatiŋ ni, le ki nin buen Jerusalem, ki nin bɔ dii Judea aatim mɔmɔk ponn ni, le ki nin buen binib bi kaa ye Juu yaab na aatim ponn ni, ki ti tuk bi mu kina. 21 Nima pu le Juu yaab chuu mi Uwumbɔr Aadichal ni, ki ban bi ku mi. 22 Le Uwumbɔr mu ter mi n‑yoonn mɔmɔk ki nan saa din, ki cha m si do, ki ye waaseeraadaan, ki tuk binib aabɔŋ mɔmɔk waabɔr. M po tuk bi Uwumbɔr aabɔnabtiib ni Moses aah nan len pu na. Bi nan len tiwan ni ga nan ŋa na, 23 ke Kristo u ga gaa binib lii na ga nan ji falaa, ki li ye unii u ga puen fikr nkun ni na, ki tuk Juu yaab ni binib bi kaa ye Juu yaab na tibɔr ti ga woln binimbil na.”

24 Pɔɔl aah len kina na, le Festus teen ke, “Pɔɔl, aa ye uwaar la. Saah bae mbaem sakpen na le cha aa waar.”

25 Le Pɔɔl bui u, “Ubɔr Festus, maa ye uwaar. Maah len pu na, ni ye mbamɔn la. Naa ye uwaar aaliin. 26 Ubɔr Agripa nyi tibɔr ngbaan. Nima pu le m di lipobil len unimbiin ni, m nyi ke u nyi tibɔr timina, tibaa aa bɔr u. Tibɔr ngbaan nan ŋa binib aanimbil ni la. 27 Ubɔr Agripa, aa gaa Uwumbɔr aabɔnabtiib aah nan len pu na ki kii ii? M nyi ke aa gaa kii.”

28 Le Agripa baa Pɔɔl, “Aa dak ke naa pɔɔ m ŋa Kristo yoo la aa?”

29 Le Pɔɔl bui u, “M mee Uwumbɔr ke ni pɔɔye naa pɔɔye, aa ni binib bimɔk pel maah len pu dandana wee na, ŋa Kristo yaab ke min na. M mu aa ban ke bi buu nimi tikululn, ke min na.”

30 Le Ubɔr Agripa, ni Ubɔr Festus, ni Beniis, ni binib bi ka bi chee na, fii nyan lipaal. 31 Baah nyan lipaal na, le bi ti bui tɔb, “Uja ngbaan aah ŋa pu na, naa ŋeer ti ku u, kaa ŋeer ti di u ŋa kiyondiik ni.” 32 Le Agripa bui Festus, “Uja ngbaan yaa kaa ba len ke u ban ke Ubɔrkpaan Siisa ji u tibɔr kan, ti ba ga ŋmaa di u lii.”

27

Pɔɔl aah buen Rom aatiŋ ni pu na

1 Tɔ, bi nan len ke ti ga buen Ubɔrkpaan Siisa chee, Itali aatiŋ ni. Le bi di Pɔɔl ni binaagbiib biken tii butɔb aajab aaninkpel u bi yin u ke Julius na. Butɔb aajab ngbaan aayimbil nan ye ke “Ubɔrkpaan aajab.” 2 Le ti koo buŋɔb ni. Buŋɔb ngbaan nyan ni kitiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Adramitium. Bi nan gor ke bi di bu buen Asia aatiŋ ni la. Le ti koo ki buen. Uja ubaa mu nan dii timi, bi yin u ke Aristakus. U nan ye Masedonia aatiŋ aanii, ki nyan ni Tesalonika aatiŋ ni. 3 Naah woln kitaak na, le ti fuu kitiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Saidonn. Le butɔb aajab aaninkpel Julius gee Pɔɔl aabɔr, ki cha u buen ujɔtiib chee nima, u ti kan waah ban pu na. 4 Tɔ, ti nan nyan nima, le libuln daar took timi. Nima pu le ti peŋ lidikl libaa, bi yin li ke Saiprus, le libuln aa ki pii timi. 5 Le ti jer Silisia aatiŋ, ni Pamfilia aatiŋ, ki ti fuu Mira aatiŋ ki bi Lisia aatiŋ ni na. 6 Taah ti fuu nima na, le butɔb aajab aaninkpel ngbaan kan buŋɔb bu nyan ni Aleksandria aatiŋ ni, ki ga buen Itali aatiŋ ni na. Le u cha ti mɔmɔk koo buŋɔb ngbaan ponn ni.

7 Buŋɔb ngbaan aa nan chuun mala. Ni nan pɔɔ la. Bu nan yunn nsan ni siib, le ki ti fuu Kenaidus aatiŋ chee. Libuln aa nan kii le ti nan ti bee nsan ponn ni. Nima pu na, ti nan ti peŋ lidikl libaa, bi yin li ke Krete. Le ti jer Salmone aatiŋ, 8 ki kpak nnyusakpem na aagbaan. Ni nan pɔɔ sakpen a. Le ti nan ti fuu kiloloŋ kibaa ni, bi yin ki ke Kiloloŋ Nyaan. Nima chee aa daa Lasea aatiŋ ni.

9 Ti nan yunn nsan ngbaan ponn ni, ki ti pii Juu yaab aamɔlul daal, buyoonn kibuŋ ga ŋmaa fii na. Naa ba nan ŋan ke ti ki li joo buŋɔb. Ni nan kpa linimaln sakpen. Le Pɔɔl sur bi ke, 10 “Njɔtiib, ti yaa ki joo buŋɔb kan, m nyi ke ti ga kan linimaln. Ŋitun ni buŋɔb na ga bii. Binib pam mu ga kpo ti ponn ni.” 11 Le butɔb aajab aaninkpel aa kii Pɔɔl aah len pu na. U kii uŋɔdaan ni biŋɔŋaab aaninkpel aah len pu na la. 12 Libuln ni utaal aayoonn yaa ti fuu ni n‑yoonn mu na kan, naa ŋan ti li bi kiloloŋ ngbaan ponn ni. Nima le ti ponn ni binib pam bui ke ni ŋan ti nyan kiloloŋ ngbaan ponn ni, ki pɔɔk tibaa ke ti fuu Fiiniks, kitiŋ ki bi Krete aadikl paab na. Kiloloŋ bi nima mu. Libuln ni utaal yaa fuu ni n‑yoonn mu na kan, ni ŋan ke timi aaŋɔb li bi ki ponn ni. Kiloloŋ ngbaan aah bi liwilir wɔb pu na, nima le libuln aan ŋmaa pii timi nima.

Libupɔpɔɔl aah muk timi buŋɔb ni pu na

13 Le libuln li kaa pɔɔ na nyan ni ŋŋangii wɔb. Le bi bui ke ni ŋeer ke ti nyan kiloloŋ ngbaan ponn ni. Le bi chuu gbiln buŋɔb na, le ki di siir. Bi nan joo bu kpak Krete aadikl ngbaan chee la. 14 Naah kpee siib na, le libupɔpɔɔl nyan ni ŋŋangan wɔb ki daar choo, 15 ki daar yeŋni buŋɔb na, ki cha bu sil. Libuln daar tooh bu la. Nima pu na, bu aa nan ŋmaa chuun. Le ti cha bu jɔnn libuln. 16 Le ti ti fuu lidikl libaa chee, bi yin li ke Kɔda, li bi ŋŋangan wɔb. Ti nan peŋ lidikl ngbaan, le libuln aa ki pii timi ki pɔɔ. Le timi aaŋɔsakpem dar buŋɔb waatiib bubaa. Taah peŋ lidikl ngbaan na, le ti chuu yoor buŋɔb waatiib na ŋa busakpem ni. 17 Bi nan di iŋmin gbin punn punn busakpem na. Litambol nan dɔ nnyun ni, Libia aatiŋ chee, le bi dak ke nibaakan buŋɔb na ga dii litambol ngbaan paab. Nima pu na, bi nan chuu gbiln buŋɔb aakekeln li nan bi paacham na, ki cha bu jɔnn libuln. 18 Libuln nan beenin daar ki pɔɔ, le buŋɔb na yeŋni. Naah woln kitaak na, le bi chuu nyan ni ŋitun na ki di mee lii nnyun ni; 19 ki ki woln kitaak, le ti chuu nyan buŋɔb aawan mu ki di lii nnyun ni. 20 Taah nan bi bu ponn ni na, ni nan yunn le taa ŋmaa kan nwiin, kaa waa ŋiŋmabil mu, ntaalangbam pu. Libuln mu nan beenin daar, ki pɔɔ. Taa nan ki dak ke ti ga ŋmar.

21 Tɔ, baa nan ki ji tijikaar, ni ti yunn. Baah kaa ki ji tijikaar ni yunn na, le Pɔɔl fii sil binimbiin ni, ki bui bi, “Njɔtiib, ni yaa ba pel maah nan len pu na, ki yaa kaa ba nyan ni Krete aadikl ni kan, ni ba ga li ŋan. Timi aawan aa ba ga bii. 22 Tɔ, m gaŋ nimi la, chuu nibaa man. Ti ponn ni unii ubaa aan kpo. Buŋɔb ngbaan baanja le ga bii. 23 M ye Uwumbɔr aanii, le ki dooni u. Kinyeek na, le waatuun ubaa dan nan sil m chee, 24 ki bui mi, ‘Pɔɔl, taa san ijawaan. Aa ga sil Ubɔrkpaan Siisa aanimbiin ni. Uwumbɔr ga cha binib bimɔk bi buŋɔb bue ponn ni na ŋmar, saanimbaak pu.’ 25 Njɔtiib, nima pu na, chuu nibaa man. M pak ke Uwumbɔr ga ŋa waah tuk mi pu na. 26 Libuln mu ga daa buŋɔb na ti tam lidikl libaa, ki bii bu.”

27 Tɔ, libupɔpɔɔl ngbaan nan daar iwiin kipiik ni inaa. Kinyeek, le libuln nan buenin joo timi nnyusakpem na ponn ni. Bi yin nnyusakpem ngbaan ke Adria. Kinyetaasiik, le biŋɔŋaab dak ke ti yak kitiŋ kibaa ni. 28 Le bi ban bi tɔŋ lik nnyun aah nyoo pu na. Bi nan di ŋŋmin di gbin tikur ti nyuun na, ki di lii nnyun ni, ki tɔŋ lik, ki ŋaŋ ŋitaa nkub ni moninko. Le bi too foor kpee, le ki ki tɔŋ lik, ki ŋaŋ ŋitaa imonko inaa ni kipiik. 29 Le bi dak ke nibaakan buŋɔb ngbaan ga duur ŋitakpal ki bii. Nima pu na, bi nan di tikur tinaa gbin iŋmin inaa pu, ki di gbin liŋɔjuul, le ti doon tam kitiŋ, ki joo bu. Bu aan ki ŋmaa chuun. Baah ŋa kina na, le bi mee Uwumbɔr ke u cha kitaak woln. 30 Le biŋɔŋaab ban ke bi loon nyan buŋɔb na ni. Le bi chuu nyan buŋɔb waatiib na di deen nnyun pu, ki ŋmann ke bi chuu nyan tikur tibaa le liŋɔyil pu. 31 Tɔ, Pɔɔl nan bee baah ban bi ŋa pu na, le ki bui butɔb aajab ni baaninkpel, “Biŋɔŋaab ngbaan yaa nyan buŋɔb ngbaan ponn ni kan, naan ŋmaa ŋmar.” 32 Waah len kina na, le butɔb aajab chuu buŋɔb waatiib na aaŋmin gii, ki di bu lii, ki cha busakpem na.

33 Kichakpinaanyeek ni le Pɔɔl gaŋ bi mɔmɔk ke bi pɔɔk bibaa ki ji tijikaar, ki bui bi, “Iwiin kipiik ni inaa le na, nimi aalandak muk nimi, le ni lul bumɔb. 34 Ni pɔɔk nibaa ki ji pɔkaa man. Ni ga ter nimi, ni kan mpɔɔn. Nibaa aan ŋa unii ubaa do ponn ni.” 35 Pɔɔl aah len kina na, le u yoor boroboro, ki doon Uwumbɔr bi mɔmɔk aanimbil ni, ki gii ki ŋman. 36 Waah ŋa kina na, le bi mɔmɔk chuu bibaa, ki mu jin tijikaar. 37 Ti nan ye binib ikui ilee ni imonko itaa ni kipiik ni biloob le buŋɔb ngbaan ponn ni. 38 Le bi mɔmɔk ŋman ti bab. Baah ŋman bab na, le bi di tijikaar ti gur na di mee nnyun ni. Bi nan ban ke buŋɔb ngbaan yook la.

Timi aaŋɔb aah bii pu na

39 Kitaak aah woln na, le ti kan kitiŋ. Le biŋɔŋaab aa nyi kitiŋ ngbaan ni. Le bi kan kiloloŋ. Litambol mu dɔ kiloloŋ ngbaan aagbaan. Le bi len ke bi ga pɔɔn bibaa ki cha buŋɔb na ti nyal litambol ngbaan paab. 40 Le bi chuu geei tikur na aaŋmin, le ti bee nnyun ni. Le bi chuu gbiln tiŋɔpann aaŋmin, ki nan di likekeln gbin liŋɔyil ndɔ pu paacham. Libuln aah daar na, le bi ban ke likekeln ngbaan li joo buŋɔb chuun cha nnyun aagbaan. Le bu chuun buen. 41 Litambol libaa nan dɔ nnyun ponn ni, le baa waa li, ki di dii lipaab. Le liŋɔyil chɔb lipaab, kaan ki ŋmaa chuun. Tinyunkpenn nan gbaa buŋɔb na le liŋɔjuul ti wii.

42 Tɔ, butɔb aajab nan dak ke nibaakan binaagbiib na ga yuk lir nnyun ni, ki wo nyan, aan ki san ŋmar. Kina pu na, bi nan ban bi ku bi mɔmɔk. 43 Butɔb aajab aaninkpel aa nan ban ke bi ku Pɔɔl, nima pu le waa kii. U nan tuk bi ke binib bi ŋmaa wo nnyun na puen yuk lir nnyun ponn ni, ki wo buen nnyun aagbaan, ki ti nyan; 44 ke binib bi kaa ŋmaa wo nnyun na nyoon ŋikpan, ni ŋiŋɔbɔk, ki li cha nnyun aagbaan, ki ti nyan. Le ti ŋa kina. Le ti mɔmɔk ti nyan.

28

Taah fuu Malta aatiŋ ni pu na

1 Taah nyan nnyun ngbaan ni na, le bi tuk timi ke bi yin lidikl ngbaan ke Malta. 2 Le kitiŋ ngbaan aanib gaa timi ki ŋa timi tiŋann pam. Le utaal piin ki bi nu, le tiwoor bi. Le bi tuur mmii tii timi. 3 Le Pɔɔl ti peei ni idɔ nan di ŋa mmii ni. Waah di i ŋa mmii ni na, le i toŋ. Le uwaa nyan i ni, ki juu dab uŋaal, ki jɔn. 4 Waah juu dab uŋaal ki jɔn na, le kitiŋ ngbaan ponn ni aanib kan, ki bui tɔb ke uja ngbaan ye unikur, le ki nyan ni nnyusakpem ni; Uwumbɔr mu aan cha u ŋmar. 5 Tɔ, Pɔɔl nan gbɔk uŋaal, le uwaa na lir mmii ni. Naa ŋa u nibaa. 6 Bi dak ke ni ga duun la, ni yaa kaa ye kina kan, u ga kpo. Bi nan lik le ni ti yunn, ki mu aa kan nibaa ŋa u. Le bi ki dak ke u ye liwaal la, le ki kpaln unii.

7 Tɔ, kitiŋ ngbaan aanib aaninkpel mu nan bi. Bi yin u ke Publius. Waasaak aa nan daa taah bi nin chee na. Le u gaa timi, ki chann timi tichann ki ŋa timi tibulchinn iwiin itaa. 8 Ute nan bun, ki dɔ kidiik ni. Uwon nan ton, le u peel nsin. Pɔɔl nan koo u chee kidiik ni, ki ti mee Uwumbɔr tii u, ki ti di uŋaal paan u pu, le u pɔɔk. 9 Pɔɔl aah ŋa kina na, le bibum biken bi bi lidikl ngbaan aatiŋ ni na mu dan Pɔɔl chee, le u cha bi mu pɔɔk. 10 Le bi tii timi ipiin pam. Taah nan ban ti buen na, bi nan ki tii timi, timi aasachuln aapiin.

Taah nyan Malta aadikl pu ki buen Rom aatiŋ ni pu na

11 Ti nan bi nima iŋmal itaa, le buŋɔb bubaa nan bi nima tiwoor ni libuln yoonn. Bu nyan ni kitiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Aleksandria. Bi nan yin buŋɔb ngbaan ke “Bijaam.” Le ti koo bu ni, ki buen. 12 Ti nan ti fuu kitiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Sirakus, ki nan bi nima iwiin itaa, 13 le ki nyan nima, ki buen ki ti fuu kitiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Regium. Naah woln kitaak na, le libuln nyan ni tipuwɔb, ki daar choo. Le ti nyan nima, ki buen. Iwiin ilee le ti nan ti fuu kitiŋ kibaa ni, bi yin ki ke Puteoli. 14 Ti nan kan Yesu aanib bibaa nima. Le bi gaŋ timi ke ti li bi bi chee ki ti saa iwiin ilole. Iwiin ilole ngbaan aah jer na, le ti chuun kitiŋ ki buen Rom aatiŋ ni. 15 Yesu aanib bi nan bi Rom aatiŋ ni na nan ŋun ke ti choo. Le bi tooh ni timi nsan pu. Bibaa nan tooh ni timi Apius Aanyaŋ ponn ni, le bibaa mu tooh ni timi Tidir Daakaan Titaa na chee. Pɔɔl aah kan bi na, le u doon Uwumbɔr, ki kan lipobil.

Pɔɔl aah moon Yesu aabɔr Rom aatiŋ ni pu na

16 Tɔ, ti nan ti fuu Rom aatiŋ ni. Taah fuu nima na, le bi cha Pɔɔl koo kidiik kibaa ni, le butɔb aaja ubaa si kii u.

17 Iwiin itaa aah jer na, le Pɔɔl yin Juu yaab aaninkpiib ke bi kuun ni u chee. Baah kuun ni u chee na, le u bui bi, “Nnaabitiib, maa ŋa timi aanib bakaa, kaa bii tiyaajatiib aakaal. Bi po chuu mi Jerusalem ni ki di mi ŋa Rom yaab aaŋaal ni. 18 Bi nan jin mi tibɔr, le ki bee ke maa ŋa bakaa, naa ŋeer bi ku mi. Le bi ban ke bi di cha mi. 19 Le Juu yaab aa kii ke bi di cha mi. Nima pu na, m len ke m ban ke Ubɔrkpaan Siisa le ji mi tibɔr ngbaan. Naa ye ke m ban ke m galn maanib u chee. 20 Nima pu le m yin nimi ke ni dan m chee, aan ti nan len tɔb chee tibɔr. Timi Israel yaab kpa limakl ke unii u ga gaa timi lii na ga dan. Limakl ngbaan pu, le bi buu mi tikululn tee.”

21 Le bi bui u, “Judea aatiŋ aanib aa ŋmee saabɔr kigbaŋ ni tii ni timi. Tina aabo ubaa aa nyan ni nima, ki nan tuk timi saabɔr, kaa len tibɔbir aa pu. 22 Ti nyi ke bi len ntim mɔmɔk ponn ni ke saah dii nsan mu na aa ŋan. Nima pu na, ti ban ti ŋun tibɔr ti bi aamɔb ni na.”

23 Le bi siin bundaln bi ga ki kuun Pɔɔl chee na. Liyaadaal aah fuu ni na, bi nan ki kuun ni waadiik ni, ki wiir pam. U nan len bi chee tibɔr kichakpiik ni ki nan saa kijook, ki tuk bi Uwumbɔr aanaan aabɔr, ke Moses ni Uwumbɔr aabɔnabtiib nan ŋmee Yesu aabɔr, Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni. Pɔɔl nan pɔɔni ubaa ke bi gaa Yesu ki kii. 24 Juu yaab bibaa kii tii waah len pu na, bibaa mu aa kii tii. 25 Le bi kpak tɔb kinikpakpak. Baah ban bi nyan Pɔɔl aadiik ni na, le u bui bi, “Uwumbɔr Aafuur Nyaan nan cha waabɔnabr Aisaya tuk niyaajatiib mbamɔn. 26 U nan tuk Aisaya ke,

‘Li cha ti tuk binib ngbaan ke Uwumbɔr len ke:

Ni ga pel ki pel, kaan bee maaliin aatataa.

Ni ga lik ki lik, kaan li waa.

27 Binib ngbaan aasui aa bi nibaa ni.

Bitafal kpaa la.

Bi ŋub binimbil, kaa ban ke binimbil woln,

kaa ban ke bitafal ŋun,

kaa ban ke bisui bee maaliin aatataa,

kaa ban ke bi kpeln baabimbin ki dii maasan,

aan m tii bi laafee.’ ”*

28 Pɔɔl nan ki bui bi, “M ban ke ni bee ke Uwumbɔr tun mi ke m buen binib bi kaa ye Juu yaab na chee, ki ti tuk bi waabɔr, aan bi mu ŋmar. Bima le ga ŋun.”

[ 29 Pɔɔl aah len kina na, le Juu yaab ngbaan nyan waadiik ni, ki beenin kpak tɔb kinikpakpak sakpen.]

30 Pɔɔl nan bi kidiik ngbaan ponn ni ŋibin ŋilee. U nan pan ki pu, le ki bi ki ni. Le binib choo nan manni u nima. Le u gaa bi mɔmɔk ni mpopiin. 31 U nan beenin tuk binib Uwumbɔr aanaan aabɔr, ni Tidindaan Yesu Kristo aabɔr, ki nan kpa lipobil ki len. Ubaa mu aa bui ke u di cha.

* 1:10 : Bijab bilee ngbaan nan ye Uwumbɔr aatuuntiib la.

† 1:20 : Lik Ilahn 69.25.

‡ 1:20 : Lik Ilahn 109.8.

* 2:21 : Lik Joel 2.28-32.

† 2:28 : Lik Ilahn 16.8-11.

‡ 2:35 : Lik Ilahn 110.1.

* 3:18 : Hiibru aaliin ni, bi yin Kristo ke Masiya. Naatataa le ye ke unii u ga gaa binib lii na.

† 3:23 : Lik Ikaal 18.15, 18, 19.

‡ 3:25 : Lik Mpiin 22.18; 26.4.

* 4:11 : Lik Ilahn 118.22.

† 4:26 : Lik Ilahn 2.1-2.

* 7:3 : Lik Mpiin 12.1.

† 7:7 : Lik Mpiin 12.7; 15.13-14; 17.8; Nnyam 3.12.

‡ 7:28 : Lik Nnyam 2.14.

§ 7:32 : Lik Nnyam 3.6.

* 7:34 : Lik Nnyam 3.1-10.

† 7:36 : Limɔɔkaal Aanyusakpem—bi ki yin mu ke Nnyusakpem Mamam la.

‡ 7:37 : Lik Ikaal 18.15, 18.

§ 7:40 : Lik Nnyam 32.1.

* 7:43 : Refann nan ye n‑yaayoonn na aawaal li bi nan len ke lima le joo liŋmabil li bi yin li ke Saturin na. Binib bi kaa dii Uwumbɔr na nan dooni liwaal ngbaan.

† 7:43 : Lik Amos 5.25-27.

‡ 7:50 : Lik Aisaya 66.1-2.

* 8:33 : Lik Aisaya 53.7-8.

* 9:16 : Lik Kolose Yaab 1.24.

* 10:9 : Bi yaa maa kidiik kan, baa di timoor pinn ki, kaa maa lidikokoln. Bi nan di idɔ paan puln tidir paab, le ki di titan pɔr biin. Bi nan maa ŋibimbin le ki taa joi kidiik aapaacham.

* 12:3 : Israel yaab nan ji Lakr‑jer aajim ke bi teer buyoonn Uwumbɔr nan nyan bi tinaagbiir ni, Ijipt aatiŋ ni na. Lik Nnyam 12.1-27.

* 13:1 : Baaliin ni, bi yin Unibɔmbɔn ke Niger.

† 13:32-33 : Lik Ilahn 2.7.

‡ 13:34-35 : Lik Aisaya 55.3.

§ 13:34-35 : Lik Ilahn 16.10.

* 13:40-41 : Lik Habakuk 1.5.

† 13:47 : Lik Aisaya 49.6.

* 14:12 : Seus nan ye liwaal sakpeln libaa la.

† 14:12 : Hemes nan ye liwaal li bi bui ke li len tibɔr sakpen na la.

* 15:18 : Lik Amos 9.11-12.

* 17:18 : Epikurus yaab nan ye binib bi dii Griik aalandaan ubaa aamɔkm na la. Uma le nan mɔk ke mpopiin ye limɔfal aawanyaan kpaan la.

† 17:18 : Stoik aanib nan dii Griik yaab aalandaan u nan bi n‑yaayoonn na aamɔkm na la. U nan mɔk ke aa yaa ban mpopiin kan, aatafal taa li bi mmɔɔn, ni iween ni.

‡ 17:19 : Areopagus ye ligongoln libaa, le ki bi Atens aatiŋ ni. Nima chee le kitiŋ ngbaan ni aaninkpiib nan kaa ki ŋani baakuun. Kina pu na, bi nan yin bininkpiib ngbaan ke Areopagus aanib la.

* 20:37 : Bi moor utakpiln: Israel yaab nan doon binaabitiib kina le ki mɔk ngeehn.

* 21:40 : Juu yaab aaliin ye Hiibru aaliin la.

* 22:25 : Unii yaa ye Rom aanii kan, baakaal aa kii ke bi daa utafal see bi puen jin u tibɔr ki kan waataani.

* 23:5 : Lik Nnyam 22.28.

* 28:27 : Lik Aisaya 6.9-10.

ROM YAAB

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Kigbaŋ ki Pɔɔl ŋmee ki tii

ROM YAAB

na

1

1 Min Pɔɔl le ŋmee kigbaŋ kee. M ye Yesu Kristo aatutunn la. Uwumbɔr nan yin mi ke m li ye Yesu aakpambal, ki nyan mi ke m moon waabɔnyaan tee.

2 N‑yaayoonn na, Uwumbɔr nan puu tipuur ke u ga tii timi tibɔnyaan tee. Le waabɔnabtiib ŋmee ti waagbaŋ ki ye chain na ponn ni. 3 Tibɔnyaan ngbaan le ye Ujapɔɔn aabɔr. Uma le ye Tidindaan Yesu Kristo. Waah nan kpaln unibɔn na, bi nan ma u Ubɔr David aamaal ponn ni. 4 Uwumbɔr nan fikr u nkun ni, le Waafuur Nyaan mɔk ke u ye uma Uwumbɔr Aajapɔɔn u kpa mpɔɔn na. 5 U pu le Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa m pu, le ki ŋa mi waakpambal, ke m tuk ŋinibol mɔmɔk ke ni ŋan ke bi tii u naadii, ki kii waamɔb. 6 Nimi bi bi Rom aatiŋ ni na, Uwumbɔr yin ni mu, ke ni li ye Yesu Kristo aanib.

7 Nima le m ŋmee kigbaŋ kee m tii nimi bimɔk bi Rom aatiŋ ni na. Uwumbɔr gee nimi ki yin nimi ke ni li ye waanib.

Tite Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu Kristo ŋa tinyoor ŋa ni pu, ki tii nimi nsuudoon.

Idoon aameel

8 Yesu Kristo pu, le m dooni Maawumbɔr ni mɔmɔk pu; ba pu? binib bimɔk bi dulnyaa ni na ŋun naah gaa Yesu Kristo ki kii pu na. 9 M di nsui mɔmɔk tun lituln tii Uwumbɔr, ki tuk binib Ujapɔɔn Yesu Kristo aabɔnyaan ngbaan. Uma Uwumbɔr le nyi ke ni ye mbamɔn, m teer nibɔr maameen mɔmɔk ponn ni, 10 ki mee u n‑yoonn mɔmɔk ke ni yaa ye waageehn kan, u tii mi nsan ke m dan nan mann nimi dandana wee. 11 M ban ke m kan nimi, ki ter nimi aan ni kan Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapiin i ga pɔɔk nitaakpab na. 12 Maah len pu na le ye ke m ni nimi aah gaa Yesu Kristo ki kii pu na, ti ga pɔɔk tɔb aataakpab.

13 Nnaabitiib, m ban ke ni bee ke n‑yoonn mɔmɔk m nan ban ke m dan ni chee, le kaa kee ŋmaa dan. M ban ke m cha binib gaa Yesu ki kii Rom aatiŋ ni, ke maah ŋa pu ntim muken ponn ni na. 14 Ni ye limukl le ke m di tibɔnyaan tee tuk binib mɔmɔk, bi aanimbil woln na, ni bi aanimbil kaa woln na, ni bi bae mbaem na, ni bi kaa bae mbaem na. 15 Nima le m ban ke m tuk nimi bi bi Rom aatiŋ ni na mu tibɔnyaan ngbaan.

Tibɔnyaan ngbaan aapɔɔn

16 Maa san inimɔɔn Yesu aabɔnyaan tee pu. Tibɔnyaan ngbaan kpa Uwumbɔr aapɔɔn. Binib bimɔk ŋun ti ki gaa Yesu Kristo ki kii na ga ŋmar; njan, bi ye Juu yaab na ga ŋmar, le bi kaa ye Juu yaab na mu ga ŋmar. 17 Tibɔnyaan ngbaan mɔk timi ke unii yaa gaa Yesu Kristo ki kii kan, Uwumbɔr ga len ke waabɔr ŋan. Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, “Uninyaan aah gaa Uwumbɔr ki kii na, u ga li kpa limɔfal.”*

Unibɔn aataani

18 Uwumbɔr mɔk binib ke u gee liŋuul titunwanbirdam pu; bi tun lituln li kaa ŋan na, kaa dii u. Baabiin pu le bi yii mbamɔn. 19 Uwumbɔr gee liŋuul bi pu la; ba pu? waabɔr ti binib ga ŋmaa bee ti na bi mpaan pu. Uwumbɔr le di ti mɔk bi. 20 Buyoonn Uwumbɔr nan naan dulnyaa wee ki nan saa dandana wee na, binib kani waabimbin aah bi pu na. Naa ye ke binimbil le kan u. Bi kan tiwan ni u naan ni na, ki kan ke u kpa mpɔɔn mu kaan doo na, ki sil ye Uwumbɔr. Nima le baan ŋmaa len ke baa nyi. 21 Bi nyi ke u bi, ki mu aa nyuŋni u waah ŋeer pu na, ki mu aa dooni u waaterm pu. Nima le baalandak bee fam. Bisui ni bɔɔn la, kaa kpa nlan. 22 Bi len ke bi ye bilankpalb, le ki tee ye bijɔrb. 23 Baa ki dooni Uwumbɔr u nyuun ki bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Bi ŋa binibɔm aanaŋ, ni inyoon aanaŋ, ni iwaa aanaŋ, ki dooni ŋiwaa ngbaan.

24 Nima le Uwumbɔr di cha bi, le bi dii bisui aah ban pu na, ki tun tijɔŋ aatuln, ki tun lituln li jinni biwon inimɔɔn na. Bi yii Uwumbɔr u ye mbamɔn na, ki dii ŋiwaa. 25 Bi dooni tiwan ni Uwumbɔr naan ni na, ki dii ni, kaa dooni Uwumbɔr u naan tiwan mɔmɔk na, kaa dii u. Uma Uwumbɔr le yeh mpakm n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Amii.

26 Baah yii Uwumbɔr na, nima le u siir cha bi. Le bi tun inimɔɔn aatuln, bisui aah ban pu na. Bipiib di biŋeen aatɔtiib kpaln bijab, ki doo bi chee. 27 Bijab mu yii bipiib, ki chuun ban bijab, ki di biŋeen aatɔtiib kpaln bipiib ki tun inimɔɔn aatuln, le Uwumbɔr daa bitafal, baatunwanbir aah ŋeer pu na.

28 Baah kaa gee ke bi li nyi Uwumbɔr na, le u siir cha bi. Le bi dak ilandak i ye fam na, ki tun lituln li kaa ŋan na, 29 ki gbii titunwanbir aabɔŋ mɔmɔk. Bi gɔr kidagook ki tun baka baka, ki kpa iniman, kaa gee tɔb, ki kpa lipiipoln, ki jaa kijaak, ki ku tɔb, ki ŋmanni tɔb, ki nan tɔb, ki bii tɔb libɔɔl ni, 30 ni mpaan pu. Bi nan Uwumbɔr, le ki seei tɔb, ki kpa kalmbaani, ki puk kipupuk. Bi po dak baah ga ŋa pu ki moo tun titunwanbir na la. Bi yii bite ni bina aamɔi. 31 Baa kpa nlan. Bi yaa puu tipuur kan, baa gbiini ti. Baa gee baamaal aanib, kaa cha pinni binib, kaa san binib kinimbaak. 32 Bi nyi ke Uwumbɔr len ke binib bi ŋani kina na ŋeer nkun, le bi tee beenin ŋani kina, ki len ke binib yaa ŋani kina kan, naa bir.

2

Uwumbɔr aah ji binib tibɔr pu na

1 Tɔ, si u galni binib biken na, saan ŋmaa len tibaa ki nyan aabaa tibɔr ni Uwumbɔr chee; ba pu? aa mu ŋani kina la. Saah galni bi na, le ni mɔk ke saabɔr mu bii; ba pu? si u galni bi na, aa mu ŋani ke baah ŋani pu na la. 2 Ti nyi ke Uwumbɔr yaa daa binib bi ŋani kina na aatafal kan, ni ŋan. 3 Si u ŋani kina na, ki galni biken bi ŋani kina na, aa dak ke Uwumbɔr aan daa aatafal aa? 4 U ŋa si tibulchinn sakpen, ki kpa limɔr ni suklaa aa pu. Ba ŋa aa lik u fam? Saa nyi ke Uwumbɔr ban ke aa kpeln saabimbin aa? Nima le cha u ŋa si tibulchinn. 5 Le aatafal pɔɔ. Saa ban ke aa kpeln aasui. Nima le Uwumbɔr ga moo daa aatafal, bundaln u ga gee liŋuul binib aanimbil ni ki ji bi tibɔr mbamɔm na. 6 U ga ŋa binib mɔmɔk baatuln aah ŋeer pu na.* 7 Binib bi kpa limɔr ki tun lituln li ŋan na, ki ban mpakm, ni nnyuŋ, ni limɔfal li kaa kpa ndoon na, bima le Uwumbɔr ga tii bi limɔfal li kaa kpa ndoon na. 8 Binib bi ban tibɔr, ki yii mbamɔn, ki dii nsan mu kaa ŋan na, bima le Uwumbɔr gee liŋuul sakpen bi pu. 9 Binib bimɔk tun titunwanbir na ga kan falaa ni limukl. Njan, Juu yaab ga kan, le binib bi kaa ye Juu yaab na mu ga kan. 10 Binib bimɔk tun lituln li ŋan na, Uwumbɔr ga nyuŋ bi, ki pak bi, ki tii bi nsuudoon. Njan, u ga tii Juu yaab, le ki ga tii binib bi kaa ye Juu yaab na mu; 11 ba pu? Uwumbɔr aa pak ubaa ki jer uken.

12 Binib bimɔk kaa nyi Moses aakaal ki tun titunwanbir na aan kan limɔfal li kaa kpa ndoon na. Uwumbɔr aan baa bi ke bi dii Moses aakaal aan baa dii. Binib bimɔk nyi Moses aakaal ki tun titunwanbir na, Uwumbɔr ga baa bi tibɔr nkaal ngbaan aah dii pu na, ki ga daa bitafal. 13 Uwumbɔr aan len ke binib bi nyi waakaal kaa dii mu na aabɔr ŋan. U ga len ke binib bi dii waakaal na le aabɔr ŋan. 14 Binib bi kaa ye Juu yaab na aa nyi Moses aakaal. Bi yaa ŋani Moses aakaal aah len pu na baageehn pu, ki mu aa nyi nkaal ngbaan kan, baalandak le mɔk bi baah ga dii pu na. 15 Baah ŋani pu na, nima le mɔk ke Moses aakaal aah len pu na bi bisui ni. Bisui ponn ni, bi nyi ni ŋan na, ni ni kaa ŋan na. Nima le baalandak bii bi n‑yoonn mubaa, ki pak bi n‑yoonn mubaa mu. 16 Ni ga li bi kina le bundaln Uwumbɔr ga cha Yesu Kristo ji binib tibɔr, ki baa bi tibɔbɔrkaan ti bi bisui ni na aabɔr. Maah tuk binib tibɔnyaan ti na le mɔk kina.

Juu yaab ni nkaal na

17 Tɔ, aa len ke aa ye Juu aanii la, ki dak ke saah nyi Moses aakaal na, nima le ga cha aa ŋmar; aa kpa kipupuk ke aa nyi Uwumbɔr, 18 ki nyi waah gee pu na, ki bae Moses aakaal, ki nyi lituln li ŋan na, ni li kaa ŋan na, 19 ki dak ke aa ye usanmɔkr le ki tii bijoom, ki ga ŋmaa woln binib bi kaa waa na aanimbil, 20 ki ga ŋmaa mɔk bijɔrb nlan, ki ga ŋmaa mɔk mbim mmɔkm. Saah nyi Moses aakaal mu na, aa dak ke aa nyi tiwan mɔmɔk, ki dak ke saah len pu na mɔmɔk ye mbamɔn. 21 Tɔ, si u mɔk biken na, ba ŋa saa mɔk aabaa? Si u tuk binib ke bi taa su kinaayuk na, ba ŋa aa su? 22 Si u len ke binib taa gɔr kidagook na, ba ŋa aa gɔr? Si u yii ŋiwaa na, ba ŋa aa su ŋaadir ni aawan? 23 Si u kpa kipupuk Uwumbɔr aakaal pu ki bii nkaal ngbaan na, aa jinn u inimɔɔn la. 24 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni ke, “Nimi Juu yaab aah ŋani titunwanbir pu na, nima le cha binib bi kaa ye Juu yaab na len Uwumbɔr tibɔbir.”†

25 Tɔ, aa yaa joo Moses aakaal kan, lichakpangeei kpa tinyoor. Aa mu yaa gii lichakpaln ki bii Moses aakaal kan, ni mɔk ke saa gii le na. 26 Binib bi kaa gii ŋichakpan na yaa joo Uwumbɔr aakaal kan, Uwumbɔr aan yii bi, ke baa gii ŋichakpan. 27 Binib bi kaa gii ŋichakpan na yaa joo Uwumbɔr aakaal kan, bi ŋan jer nimi Juu yaab bi gii ŋichakpan Moses aakaal aah mɔk pu na, ki bii nkaal muken na. 28 Unii u ye Juu aanii mpaan pu baanja na aa ye Juu aanibamɔnn. Unii u gii lichakpaln kaa kpeln waabimbin na, naa ye lichakpangeei bamɔnn. 29 Unii u gii lichakpaln, kaa kpeln waabimbin na aa piir Uwumbɔr aasui. Unii u dii Uwumbɔr usui ni na, uma le ye Juu aanibamɔnn. Unii u Uwumbɔr Aafuur Nyaan bi u ni na, nima le ye lichakpangeei bamɔnn. Uwumbɔr le ga pak udaan, naa ye binib.

3

1 Lichakpangeei aanyoor ye ba? Juu yaab jer binib bi kaa ye Juu yaab na aa? 2 Een, bi jer bi tiwan aabɔŋ ni la. Ni jer tiwan mɔmɔk na le ye ke Uwumbɔr nan di waabɔr ŋa bima le aaŋaal ni. 3 Bi ponn ni bibaa yaa kaa gaa Uwumbɔr ki kii kan, ni ye ba? Baah kaa gaa u ki kii na, Uwumbɔr aan gbiin waa puu tipuur ti na aa? 4 U ga gbiin ti. Binib mɔmɔk yaa ye binyamɔndam kan, Uwumbɔr ma ye mbamɔndaan la. Ni ŋmee waagbaŋ ni ke,

“Bi ga kan ke saah len pu na ye mbamɔn,

Aa yaa jin binib tibɔr kan, aa kpa mbamɔn la.”*

5 Timi aatunwanbir yaa mɔk ke Uwumbɔr ŋani ni ŋan na kan, ti ga len ke Uwumbɔr yaa daa titafal kan, u ŋa ni kaa ŋan na aa? Binib bi kaa dii Uwumbɔr na le baa kina. 6 U ŋa ni ŋan na la; ba pu? ni yaa kaa ŋan kan, u ga ŋa kinye ki ji dulnyaa ni aanib tibɔr?

7 Ubaa ga baa ke, “Maah gee nnyamɔn na yaa mɔk ke Uwumbɔr ye mbamɔndaan ki ga cha binib nyuŋ u kan, ba ŋa u daa ntafal ke m ye titunwanbirdaan?” 8 Ti ga tun titunwanbir aan ni kpaln tiwan ni ŋan na aa? Taan ŋa kina kpala. Binib bibaa seei timi ki bui ke ti len kina la. Binib ngbaan ga kan ntafadaan mu ŋeer bi na.

Ubaa aa ŋan Uwumbɔr chee

9 Tɔ, timi Juu yaab ŋan ki jer binib bi kaa ye Juu yaab na aa? Taa jer bi. M nan mɔk nimi ke binib bi ye Juu yaab na, ni bi kaa ye Juu yaab na mɔmɔk ye titunwanbirdam la. 10 Ni ŋmee kina le Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

“Unii ubaa aa ye uninyaan,

11 ubaa aa kpa nlan, ubaa aa ban Uwumbɔr,

12 bi mɔmɔk di cha waasan, bi mɔmɔk bee fam la.

Ubaa aa bi ki tun lituln li ŋan na, ubaa baanja aa bi.†

13 Baaliin po ye iliin i bir na la.

Bi geei inyamɔn ki ŋmanni binib.

Baaliin bii binib ke ujagen

aaluul aah bii binib pu na la.‡

14 Baamɔi gbii ŋisiibil ni kinanaŋ la.§

15 Bi yaa ban bi ku binib kan, naa pɔɔ.

16 Bi muk binib ki ŋani bi falaa n‑yoonn mɔmɔk la.

17 Bi chuun ban tibɔr la.

18 Baa san Uwumbɔr.”*

19 Tɔ, ti nyi ke nkaal aah len pu na mɔmɔk len binib bi bi mu chee na la. Nima le dulnyaa wee ni aanib mɔmɔk aabɔr bii Uwumbɔr chee. Ubaa aan ŋmaa len tibaa ke u nyan ubaa tibɔr ni Uwumbɔr chee. 20 Ubaa aan ŋmaa len ke waah joo Uwumbɔr aakaal mbamɔm pu na, waabɔr ŋan Uwumbɔr chee. Uwumbɔr aakaal le mɔk binib ke bi ye titunwanbirdam la.

Uwumbɔr aah cha ti ni uma tuuk pu na

21 Dandana wee, Uwumbɔr mɔk timi waah ga ŋa pu ki len ke timi aabɔr ŋan na. Waakaal ni waabɔnabtiib aaliin le bi waagbaŋ ponn ni, ki mu tuk timi kina la. Naa ye ke ti dii waakaal mbamɔm le cha u len. 22 Binib bimɔk gaa Yesu Kristo ki kii na, bima le Uwumbɔr len ke baabɔr ŋan. Baah gaa Yesu Kristo ki kii na, nima le cha Uwumbɔr len ke baabɔr ŋan. Ubaa aa bi ubaa, ki cha biken; 23 binib mɔmɔk tun titunwanbir la, kaa gbiin Uwumbɔr aanimbil. 24 Le Yesu Kristo daa timi, ki gaa timi lii. Timi bi kpaan u chee na, le Uwumbɔr len ke timi aabɔr ŋan. Waabulchinn pu le u len, naa ye ke ti ŋan la. 25 U nan di Yesu siin binib aanimbil ni, ke u nan kpo, aan uma Uwumbɔr taa ki gee liŋuul ti pu. Ti yaa gaa Yesu ki kii kan, waasin pu le Uwumbɔr ga di cha pinn timi. Nima le mɔk ke Uwumbɔr ŋani ni ŋan na; ba pu? u nan kpa limɔr, kaa bii binib bi tun titunwanbir buyoonn Yesu Kristo aa kee dan dulnyaa wee ni na. 26 Tɔ, dandana wee, u len titunwanbir aabɔr ki bui ke binib bi gaa Yesu ki kii na aabɔr ŋan u chee. Nimina le mɔk ke uma Uwumbɔr si chob.

27 Tɔ, ba pu aan ti ga li kpa kipupuk? Taan li kpa kipupuk nibaa pu. Ba pu? Naa ye ke ti dii Uwumbɔr aakaal mbamɔm le cha u gaa timi lii, taah gaa Yesu ki kii na, nima le cha u gaa timi lii. 28 Nima pu na, ti bee ke ti yaa gaa Yesu ki kii kan, Uwumbɔr ga len ke timi aabɔr ŋan. Naa ye ke ti joo waakaal mbamɔm le cha u len kina. 29 Uwumbɔr ye Juu yaab baanja Aawumbɔr la aa? Waa ye binib bi kaa ye Juu yaab na mu Aawumbɔr aa? Mbamɔn, u ye. 30 Uwumbɔr ye Uwumbɔrbaan la. Juu yaab yaa gaa Yesu ki kii kan, Uwumbɔr ga len ke baabɔr ŋan. Bi mu kaa ye Juu yaab na yaa gaa Yesu ki kii kan, Uwumbɔr ga len ke bi mu aabɔr ŋan. 31 Ti yaa len ke binib yaa gaa Yesu ki kii ki ga ŋmar kan, ti yii Uwumbɔr aakaal aa? Naa bi kina kpala. Ti ŋa mu tibɔkpaan la.

4

Abraham aah ye limɔkl pu na

1 Tɔ, cha ti lik tiyaaja Abraham aabɔr aah nan bi pu na: 2 Ni yaa ba ye waatunyaan pu le cha Uwumbɔr len ke waabɔr ŋan kan, u ba ga ŋmaa li kpa kipupuk. U mu aa ŋmaa li kpa kipupuk Uwumbɔr chee. 3 Uwumbɔr Aagbaŋ len ke, “Abraham nan gaa Uwumbɔr aamɔboln ki kii, kina pu na le Uwumbɔr gaa u ke u ye uninyaan u chee.”* 4 Unii u tun lituln ki kan tipar na, tipar ngbaan aa ye ipiin, ni ye waapar la. 5 Tɔ, unii u kaa joo nkaal na yaa gaa Uwumbɔr u di cha pinn titunwanbirdam na ki kii kan, waah gaa Uwumbɔr ki kii na, nima le Uwumbɔr ga len ke waabɔr ŋan. 6 Ubɔr David mu nan len ke binib bi Uwumbɔr len ke baabɔr ŋan na le kpa mpopiin. Bi gaa Uwumbɔr ki kii, nima le cha u len ke baabɔr ŋan, naa ye ke bi tun litunyaan le cha u len kina. Ubɔr David nan len ke,

7 “Binib bi Uwumbɔr di cha baatunwanbir pinn bi na

le kpa mpopiin.

Uwumbɔr aah di cha binib bi aataani pinn bi na

le kpa mpopiin.

8 Binib bi Uwumbɔr aan len ke baabɔr bii na,

bima le kpa mpopiin.”†

9 U len ke Juu yaab baanja le kpa mpopiin ngbaan aa? Waa len kina. Binib bi kaa ye Juu yaab na mu kpa. Ti len ke Abraham nan gaa Uwumbɔr aamɔboln ki kii, nima le cha Uwumbɔr gaa u ke u ye uninyaan u chee. 10 Bayoonn Uwumbɔr len ke waabɔr ŋan? Buyoonn u nan gii lichakpaln na le aan buyoonn waa nan kee gii na? Buyoonn waa nan kee gii na. 11 Waah gii lichakpaln na, nima le nan ye limɔkl ki mɔk ke u gaa Uwumbɔr ki kii, nima le Uwumbɔr gaa u ke u ye uninyaan u chee, buyoonn waa nan kee gii lichakpaln na. Nima pu le Abraham ye binib bimɔk gaa Uwumbɔr ki kii, kaa gii ŋichakpan na aate. Baah gaa Uwumbɔr ki kii na, nima le Uwumbɔr gaa bi ke bi ye bininyaam u chee. 12 Binib bi gii ŋichakpan, ki tak Abraham aataabuu ponn ni, ki gaa Uwumbɔr ki kii ke Abraham aah nan gaa u ki kii pu, buyoonn waa nan kee gii lichakpaln na, bima mu le Abraham ye bite.

Gaakii pu le ti ga kan Uwumbɔr aah puu tipuur ti na

13 Uwumbɔr nan puu tipuur tii Abraham ni uyaabitiib, ke bima le ga li yeh dulnyaa. Naa ye ke bi joo Uwumbɔr aakaal le ga cha bi kan tipuur ngbaan. Bi gaa Uwumbɔr ki kii la, le u len ke baabɔr ŋan. Nima le ga cha bi kan tipuur ngbaan. 14 Uwumbɔr yaa ba puu tipuur ke binib bi joo waakaal na le ga li yeh dulnyaa kan, naadii aa ba ga li kpa tinyoor. Tipuur ngbaan mu aa ba ga gbiin; ba pu? ubaa aan ŋmaa joo nkaal mɔmɔk mbamɔm. 15 Binib aah bii nkaal na, le Uwumbɔr gee liŋuul bi pu. Nkaal aah kaa bi nin chee na, binib aa bii nkaal.

16 Nima le Uwumbɔr puu tipuur tii binib bi gaa u ki kii na. Uwumbɔr aah gee binib pu na, nima le u tii Abraham aayaabitiib mɔmɔk waah nan puu tipuur ti na. U ga tii Abraham aayaabitiib bi ye Juu yaab ki gaa u ki kii na, ni binib bi kaa ye Juu yaab ki mu gaa u ki kii na ke Abraham aah nan gaa u ki kii pu na. Abraham ye timi bimɔk gaa Uwumbɔr ki kii na aayaaja la. 17 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni ke Uwumbɔr bui Abraham, “M ŋa si ŋinibol pam aayaaja la.” ‡ Abraham le ye tite Uwumbɔr chee. U nan tii Uwumbɔr naadii. Uma Uwumbɔr le fikr binib bi kpo na nkun ni, le ki yin binib bi kaa kee bi na, ke baah bi le na. 18 U nan puu tipuur tii Abraham ke u ga ŋa u ŋinibol pam aayaaja, ke uyaabitiib ga li wiir ke iŋmabi aah wiir pu na. Ni nan bi ke tipuur ngbaan aah kaan ŋmaa gbiin le na. Abraham mu nan tee kpa limakl ke ti ga nan gbiin.§ 19 Ni nan gur siib u pii ŋibin nkub. Waah nan por pu na, ni nan naahn ke waan ki ŋmaa maa ubo. Upuu Sara mu nan jer timar. Le Abraham pak Uwumbɔr aah tuk u pu na, kaa joo beeni. 20 Uwumbɔr aah puu tipuur ti tii u na, tima le gur ye waalandak. Le u pak tipuur ngbaan mbamɔm, kaa joo beeni ke ti ga gbiin bee taan gbiin? U nan moo gaa Uwumbɔr ki kii le ki nyuŋ u, 21 ki sil nyi ke Uwumbɔr aah puu tipuur ti na, u ga ŋmaa ŋa kina. 22 Waah nan gaa Uwumbɔr aamɔboln ki kii kina na, nima le Uwumbɔr gaa u ke u ye uninyaan u chee. 23-24 Ni ŋmee kina le Uwumbɔr Aagbaŋ ni. Timi pu le bi nan ŋmee kina, naa ye Abraham baanja pu; ba pu? timi bi gaa Uwumbɔr u nan fikr Tidindaan Yesu nkun ni ki kii na, le u ga len ke timi aabɔr ŋan. 25 Yesu nan kpo timi aatunwanbir pu, le ki fikr nkun ni. Nima le Uwumbɔr len ke timi aabɔr ŋan.

5

Saah ga li bi pu ki li ŋan Uwumbɔr chee na

1 Taah gaa Uwumbɔr ki kii pu na, nima le u len ke timi aabɔr ŋan. Tidindaan Yesu Kristo pu le ti ni Uwumbɔr kpaan kijɔtiik. 2 Yesu Kristo pu, le Uwumbɔr len ke timi aabɔr ŋan. Le ti mɔɔni ki kpa limakl ke ti ga yakr u chee Uwumbɔr aamɔɔn. 3 Naa ye nima baanja pu le ti mɔɔni. Falaa mu pu le ti mɔɔni. Ba pu? falaa le tii timi suklaa. 4 Suklaa mu tii timi mbimbinyaan. Mbimbinyaan mu tii timi limakl. 5 Limakl ngbaan aan jinn timi inimɔɔn. Ba pu? Uwumbɔr aah tii timi Waafuur Nyaan na, Nfuur Nyaan ngbaan le cha ti bee tisui ni waah gee timi sakpen pu na.

6 Naah nan ŋeer na, le Kristo nan kpo timi bi ye titunwanbirdam na pu, taah kaa kpa mpɔɔn buyoonn na. 7 Ni pɔɔ ke unii kpo ke u nyan unii u dii mbamɔm na nkun ni. Nibaakan, unii ubaa ga kaa ki kpo uninyaan pu. 8 Tima kan, buyoonn ti nan laa ye titunwanbirdam na le Kristo nan kpo ti pu. Nima le mɔk timi Uwumbɔr aah gee timi sakpen pu na. 9 Kristo aasin pu le Uwumbɔr len ke timi aabɔr ŋan. Ŋmaninkabaa taah ga nya ntafadaan mu ponn ni u pu na? 10 Buyoonn ti nan ye Uwumbɔr aadim na, le Ujapɔɔn nan kpo ti pu. U pu, le ti ni Uwumbɔr kpaan kijɔtiik. Ti ni Uwumbɔr aah kpaan kijɔtiik na, ŋmaninkabaa taah ga ŋmar waamɔfal pu pu na? 11 Naa ye nima baanja pu le ti mɔɔni. Tidindaan Yesu Kristo pu le ti bee Uwumbɔr aah ŋan pu na, le ki mɔɔni. U pu le ti ni Uwumbɔr kpaan kijɔtiik.

Adam pu le ti kpo, Kristo pu le ti kpa limɔfal

12 Unibaan* le nan joo ni titunwanbir dulnyaa ni, le titunwanbir ngbaan joo ni nkun. Binib mɔmɔk aah tun titunwanbir na, le nkun yaa gaa dulnyaa mɔmɔk ni.† 13 Buyoonn Moses aa nan kee tuk binib Uwumbɔr aakaal na, titunwanbir nan bi. Nkaal aah kaa bi nin chee na, Uwumbɔr aan len ke bi bii mu. 14 Adam aayoonn ki ti saa Moses aayoonn le nkun pii binib. Bi nan tun titunwanbir la. Baatunwanbir ni Adam u nan yii Uwumbɔr aamɔb na aatunwanbir aa kpaan. Nkun mu pii bi la.

Ti mɔmɔk kan Adam aatunwanbir aatafadaan. Kina le ti mɔmɔk yakr Kristo aatunyaan aanyoor mu. 15 Uwumbɔr aah tii timi ipiin i na aa bi ke Adam aatunwanbir na. Ni ye mbamɔn ke unibaan aatunwanbir pu le nkun pii binib mɔmɔk. Yesu Kristo aanimbaasaln pu, le Uwumbɔr san binib mɔmɔk kinimbaak, ki tii bi ipiin i ye limɔfal na. 16 Uwumbɔr aapiin aah ŋa timi pu na aa bi ke Adam aatunwanbir aah ŋa timi pu na. Adam aatunwanbirbaan pu, le binib aabɔr bii. Uninyaan ubaa u ye Yesu na pu, le Uwumbɔr di cha pinn titunwanbirdam pam, ki len ke baabɔr ŋan. Waapiin le na. 17 Unibaan u bi yin u Adam na aatunwanbir pu, le nkun pii binib mɔmɔk. Unibaan Yesu Kristo na pu, le binib ga kan Uwumbɔr aaterm sakpen. U ga len ke baabɔr ŋan. Nima le ye waapiin. Bi ga li kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na, ki kan linyaŋ.

18 Unibaan aatunwanbir pu, le binib mɔmɔk aabɔr bii. Yesu aatunyaan pu, le Uwumbɔr ga len ke binib bimɔk gaa Yesu ki kii na aabɔr ŋan, ki ga tii bi limɔfal li kaa kpa ndoon na. 19 Unibaan Adam aah nan yii Uwumbɔr aamɔb na, nima le binib mɔmɔk aabɔr bii Uwumbɔr chee. Yesu aah nan kii Uwumbɔr aamɔb na, nima le binib bimɔk gaa uma Yesu ki kii na aabɔr ŋan Uwumbɔr chee.

20 Moses nan tuk binib Uwumbɔr aakaal. Nkaal ngbaan mɔk bi ke baatunwanbir wiir sakpen. Le titunwanbir aah wiir nin chee na Uwumbɔr aanimbaasaln wiir ki jer titunwanbir. 21 Titunwanbir pu le binib kpo. Tidindaan Yesu Kristo pu, le Uwumbɔr san timi kinimbaak, ki len ke timi aabɔr ŋan, le ti kan limɔfal li kaa kpa ndoon na.

6

Taa ki tun titunwanbir man

1 Kina pu na, ti ga len kinye? Ti ga li beenin tun titunwanbir aan Uwumbɔr aanimbaasaln kpee ee? Taan li ŋani kina kpala. 2 Ti kpo ke titunwanbir taa ki li joo timi la. Ti yaa beenin tun titunwanbir kan, naa ŋan. 3 Baah muin timi nnyun ni, Yesu Kristo aayimbil pu na, nima le mɔk ke ti ni Yesu Kristo kpaan la. Nima pu na, waah nan kpo na, ti mu kpo u chee la. Naa bee kina aa? 4 Baah muin timi nnyun ni na, nima le mɔk ke ti kpo, le bi sub timi u chee. Uwumbɔr aapɔɔn pu le u fikr Kristo nkun ni. Waapɔɔn mu pu le ti kpa mbimbipɔm ki ŋani ni ŋan na.

5 Ti ni u aah kpaan pu na, ti kpo ke waah kpo pu na. Ti mu ga fikr nkun ni, ke waah fikr pu na. 6 Ti bee ke baah kpaa u ndɔpuinkoo pu na, bi kpaa timi aabimbikpok mu u chee, ke mbimbikpok mu kaa ŋan na taa ki li bi, aan ti taa ki li ye titunwanbir aanaagbiib. 7 Unii u kpo na nyan titunwanbir ni. 8 Taah kpo Kristo chee na, ti ŋa naadii ke ti ga li kpa limɔfal u chee. 9 Ti nyi ke waah fikr nkun ni na, waan ki kpo. Nkun aa ki kpa mpɔɔn u chee. 10 Waah kpo na, u kpo ke u kuln titunwanbir nfum mubaa, aan titunwanbir taa ki li joo timi. Waah kpa limɔfal dandana wee na, u bi ke u nyuŋ Uwumbɔr la. 11 Kina pu na, ni mu li nyi ke ni kpo ke titunwanbir taa ki li joo nimi la. Naah kpaan Yesu Kristo chee pu na, le ni mu kpa limɔfal ke ni nyuŋ Uwumbɔr.

12 Nima pu na, ni taa ki cha titunwanbir li joo nimi aawon ti ga kpo na, ki taa ki kii tii tiwon aah ban pu na. 13 Ni taa di nimi aawon tii titunwanbir, ki taa tun lituln li kaa ŋan na. Ni di nibaa tii Uwumbɔr, ke binib bi fikr nkun ni na, ki di nimi aawon tii Uwumbɔr, ke ni tun lituln li ŋan na ki tii u. 14 Nkaal aa ki joo nimi. Uwumbɔr aanimbaasaln le joo nimi. Nima le titunwanbir aan ki li ye nimi aadindaan.

Li ye mbimbinyaan aanaagbiib man

15 Nkaal aah kaa ki joo timi aan Uwumbɔr aanimbaasaln joo timi na, ti ga tun titunwanbir aa? Taan ŋa kina kpala. 16 Aa yaa di aabaa tii unii aan ki kii waamɔb kan, aa ye waanaagbiija la. Naa bee kina aa? Aa yaa kii tii titunwanbir kan, aa ye titunwanbir aanaagbiija la, le ki ga kpo. Aa yaa kii Uwumbɔr aamɔb kan, u ga bui ke saabɔr ŋan. 17 N‑yoonn mubaa, ni nan ye titunwanbir aanaagbiib la. Ti dooni Uwumbɔr sakpen, ke baah mɔk nimi waasan pu na, ni dii nsan ngbaan nisui mɔmɔk ni, 18 ki nya ni titunwanbir aanaagbiir ni, ki ŋa litunyaan aanaagbiib. 19 M di binibɔm aabimbin ŋaŋ Uwumbɔr aabɔr ke ni bee maah len pu na aatataa mbamɔm la. Ni nan joo nimi aawon tun tijɔŋ aatuln, ni titunwanbir aabɔŋ mɔmɔk la. Dandana wee, ni di nimi aawon tun lituln li ŋan na man, aan ki ŋa binib bi bi chain na.

20 Naah nan ye titunwanbir aanaagbiib na, nitafal aa nan bi litunyaan ni. 21 Ni yaa teer naah tun titunwanbir ti na kan, ni jinni nimi inimɔɔn dandana wee la. Tinyoor nan bi titunwanbir ngbaan ni ii? Aayii. Titunwanbir ngbaan aadoon ye nkun la. 22 Uwumbɔr nyan nimi titunwanbir aanaagbiir ni la. Dandana wee, ni ye uma Uwumbɔr aanaagbiib la. Nimi aanyoor ye mbimbin mu bi chain na la. Naadoon ga li ye limɔfal li kaa kpa ndoon na. 23 Titunwanbir aapar ye nkun la. Tidindaan Yesu Kristo pu le Uwumbɔr aapiin ye limɔfal li kaa kpa ndoon na.

7

Lichamɔln aamɔkl

1 Nnaabitiib, ni mɔmɔk nyi nkaal aah bi pu na. Nima le ga cha ni bee maah ga len pu na aatataa. Nkaal dii unii buyoonn u bi na baanja la. U yaa kpo kan, nkaal aa ki dii u. 2 Nkaal pu le upii u kpa chal na ye uchal yoo n‑yoonn mumɔk uchal bi na. Uchal yaa kpo kan, nkaal mu len ke u ye uchal yoo na aa ki dii u. 3 Upii yaa ban uja uken buyoonn uchal bi na kan, bi ga len ke u ye upiidagoor la. Uchal yaa kpo kan, nkaal ngbaan aa ki dii u. U yaa mɔn uja uken kan, waa ye upiidagoor. 4 Nnaabitiib, nimi aabɔr mu bi kina la. Kristo aah nan kpo ndɔpuinkoo pu na, ni mu nan kpo; nkaal aa ki dii nimi. Ni kpaan Kristo u fikr nkun ni na chee la, le ki dii Uwumbɔr aasan. 5 Taah kaa nan dii Uwumbɔr buyoonn na, tisui nan gee Uwumbɔr aakaal aah kɔ pu na, ki cha ti tun titunwanbir ki dii nkun aasan. 6 Dandana wee, taah kpo na, nkaal na aa ki dii timi, ki mu aa ki joo timi tinaagbiir. Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan tii timi mbimbipɔm, ke ti tun lituln tii Uwumbɔr. Nkaal na aa ki joo timi.

Nkaal ni titunwanbir

7 Nima pu na, ti ga len ke Moses aakaal aa ŋan aa? Mu ŋan. Nkaal na yaa kaa ba bi kan, maa ba ga bee titunwanbir. Nkaal na yaa kaa ba len ke “Taa li kpa iniman” kan, maa ba ga bee ke iniman ye titunwanbir. 8 Nkaal aah len kina na, le titunwanbir ti bi nsui ni na yii nkaal ngbaan, ki cha m kpa iniman aabɔŋ aabɔŋ. Nkaal yaa kaa bi kan, titunwanbir aa fu. 9 N‑yoonn mubaa m nan bi, kaa nyi nkaal aatataa mbamɔm. Buyoonn m bee nkaal aatataa mbamɔm na, le titunwanbir fikr nsui ni. Le m bee ke m ŋeer nkun. 10 Uwumbɔr nan tii timi waakaal ke ti dii mu, aan ki kan limɔfal. Le m bee ke maah kaa ŋmaa joo waakaal mɔmɔk na, m ŋeer nkun. 11 Nkaal pu le titunwanbir ti bi nsui ni na nan kpa nsan ki ŋmann mi, ki cha m ŋeer nkun.

12 Uwumbɔr aakaal bi chain la. Uwumbɔr aah tuk timi ke ti ŋa pu na le bi chain, ki bi mbamɔm, ki ŋan. 13 Waakaal mu ŋan na le ku mi ii? Aayii. Titunwanbir le ku mi. Nkaal mu ŋan na pu, le titunwanbir ku mi, ki cha ti bee ke titunwanbir aa ŋan. Nkaal na le mɔk timi titunwanbir aah bir sakpen pu na.

14 Ti bee ke Uwumbɔr aakaal mɔk timi Uwumbɔr aah ban pu na. M mu aa ŋani kina; ba pu? m ye titunwanbir aanaagbiija la. 15 Maah ŋani pu na, maa kii kina nsui ni. Maah kaa gee ke m li ŋani tiwan ni na, m ŋani nima la. Maah nan tiwan ni na, nima le m tee ŋani. 16 M yaa ŋani maah kaa gee ke m li ŋani tiwan ni na kan, nima le mɔk ke m kii ke Uwumbɔr aakaal ŋan. 17 Naa ye ke min le ŋani kina, titunwanbir ti bi nsui ni na le cha m ŋani. 18 M bee ke tiwan ni ŋan na aa bi maabimbikpok ni; m ban ke m tun lituln li ŋan na, kaa ŋmaa tun. 19 Maah ban m tun litunyaan li na, maa tun kina. Maah kaa ban m tun titunwanbir ti na, m tun tima la. 20 M yaa tun maah kaa gee m tun pu na kan, naa ye ke min le tun kina, titunwanbir ti bi nsui ni na le cha m tun.

21 Naah ye pu na, m yaa ban m tun lituln li ŋan na kan, titunwanbir bi m chee la. 22 M gee Uwumbɔr aakaal nsui ni. 23 M mu kan nkaal muken maawon ni. Nkaal ngbaan jaa Uwumbɔr aakaal mu bi nsui ni na kijaak la. Nima le titunwanbir aakaal i bi maawon ni na joo mi tinaagbiir. 24 M kpa kinimbaak. Titunwanbir bi tiwon tee ni, ki ga ku mi. Ŋma ga nyan mi titunwanbir ngbaan ni? 25 M dooni Uwumbɔr u nyan mi titunwanbir ngbaan ni, Tidindaan Yesu Kristo pu na.

Mma kan, maalandak baanja le dii Uwumbɔr aakaal. Maabimbikpok dii titunwanbir aakaal la.

8

Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapɔɔn pu le ti bi

1 Nima pu na, Uwumbɔr aan len ke binib bi kpaan Yesu Kristo chee na aabɔr bii. 2 Taah kpaan Yesu Kristo chee na, le Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapɔɔn tii timi limɔfal; Nfuur Nyaan aapɔɔn ngbaan le nyan mi titunwanbir ni nkun aapɔɔn ni. 3 Nkaal aan ŋmaa ŋa kina; ba pu? binib aa kpa mpɔɔn ke bi joo nkaal ngbaan. Le Uwumbɔr ŋa waakaal aah kaa ŋmaa ŋa pu na; timi aatunwanbir pu le u nan tun ni Ujapɔɔn Yesu dulnyaa wee ni, ke u di tiwon ti naahn timi titunwanbirdam aawon na bii titunwanbir ti bi tisui ni na aapɔɔn, 4 ki tii timi bi dii Waafuur Nyaan kaa ki dii mbimbikpok na mpɔɔn ke ti li dii waakaal mbamɔm. 5 Binib bi dii mbimbikpok na, bitafal bi mbimbikpok aabɔr ni la. Binib bi dii Uwumbɔr Aafuur Nyaan na, bitafal bi Nfuur Nyaan aabɔr ni la. 6 Binib bi aatafal bi mbimbikpok aabɔr ni na ga kpo la. Binib bi aatafal bi Uwumbɔr Aafuur Nyaan aabɔr ni na ga kan limɔfal, ni nsuudoon. 7 Binib bi aatafal bi mbimbikpok aabɔr ni na, bi ye Uwumbɔr aadim la; ba pu? baa dii waakaal, ki mu aa ŋmaa dii mu. 8 Binib bi dii mbimbikpok aah ban pu na aan ŋmaa piir Uwumbɔr aasui.

9 Tɔ, Uwumbɔr Aafuur Nyaan yaa bi ni ni kan, naa dii mbimbikpok aah ban pu na, ni dii Nfuur Nyaan aah ban pu na la. Kristo Aafuur Nyaan yaa kaa bi unii ni kan, udaan ngbaan aa ye Kristo yoo. 10 Titunwanbir pu, le nimi aawon ga kpo. Kristo yaa bi ni ni kan, Uwumbɔr Aafuur Nyaan tii nimi limɔfal; ba pu? u len ke nimi aabɔr ŋan. 11 Uwumbɔr nan fikr Yesu nkun ni. Uwumbɔr u fikr Yesu nkun ni na Aafuur Nyaan yaa bi ni ni kan, uma Uwumbɔr u fikr Yesu Kristo nkun ni na ga fikr nimi aawon ti ga kpo na mu. Waafuur Nyaan mu bi ni ni na aapɔɔn pu, le u ga fikr nimi nkun ni.

12 Nnaabitiib, nima pu na, ni ŋan ke ti dii Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah ban pu na, ki taa dii unibɔn aabimbin aah ban pu na. 13 Ni yaa dii unibɔn aabimbin aah ban pu na kan, ni ga kpo la. Ni yaa kuln nimi aawon aatunwanbir, Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapɔɔn pu kan, ni ga li kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na. 14 Binib bimɔk dii Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah ban pu na, bima le ye Uwumbɔr aabim. 15 Nfuur Nyaan mu Uwumbɔr tii nimi na, mu aa joo nimi tinaagbiir ke ni san ijawaan. Waafuur Nyaan le ŋa nimi waabim, le ki cha ti yin u ke “Nte.” 16 Waafuur Nyaan le kpaan timi aawiin chee, le ki ji seeraa ke ti ye Uwumbɔr aabim. 17 Taah ye Uwumbɔr aabim na, ti ga kan Uwumbɔr aah di tiwanyaan ni bil kiir timi paacham na. Ti ni Kristo ga kpaan kan tiwanyaan ngbaan. Ti yaa ji falaa u pu kan, ti ni u ga nan kpaan ji mmɔɔn paacham.

N‑yoonn mu choo na aanyuŋ

18 M nyi ke dandana aafalaa aan ŋmaa ŋaŋ mpopiin mu ti ga nan kan mu paacham na. 19 Tiwan ni Uwumbɔr naan ni na mɔmɔk aanimbil man ke ni kan bundaln Uwumbɔr ga nyan waabim mpaan pu na. 20 Buyoonn Adam nan tun titunwanbir na, Uwumbɔr nan len ke tiwan ni u naan ni na, ni ga li bi, ki bi fam la. Waageehn pu, le u len kina. Naa ye tiwan ni u naan ni na aageehn. 21 Uwumbɔr mu tii tiwan ni u naan ni na limakl ke ni ga ŋa tiwan ni kaan bur na, ki kan lifuur nyaan ke Uwumbɔr aabim aah kan pu na. 22 Ti nyi ke Uwumbɔr aah naan tiwan nimɔk na wu ke imalween aah wu pu na, ki du ki nan saa dandana. 23 Naa ye tiwannaankaan baanja le wu; timi bi Uwumbɔr puen tii timi Waafuur Nyaan na, ti mu du tisui ni, ki kii bundaln Uwumbɔr ga mɔk ke ti sil ye waabim, ki ga tii timi tiwon ti kaan kpo na. 24 Taah ŋmar pu na, le ti kpa limakl. Unii yaa kpa limakl ke u ga kan tiwan kan, ni mɔk ke waa kee kan la. U yaa kan ni kan, waan ki li kpa limakl ni pu. 25 Tɔ, ti yaa kpa limakl ke ti ga kan tiwan ni tinimbil aa waa ni na kan, le ti ga li kpa limɔr ki kii bundaln ti ga kan ni na.

26 Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan ter timi, timi aadabur ni. Taa nyi taah ga mee u mbamɔm pu na, le Waafuur Nyaan mee u tii timi, ki du, ubaa aah kaa ŋmaa len pu na. 27 Uwumbɔr u lik binib aasui ni aah bi pu na nyi Waafuur Nyaan aalandak aah bi pu na; ba pu? Nfuur Nyaan mee u tii waanib waah ban pu na.

28 Ti nyi ke tiwan nimɔk pii timi na, Uwumbɔr le cha ni mɔmɔk kpaln tiwan ni ŋan na ki tii binib bi gee u na. Waageehn pu le u nan yin bi. 29 U nan nyi binib bimɔk ga kii tii u na, le ki nan nyan bi, ke bi kpaln Ujapɔɔn Yesu Kristo aah bi pu na, aan u li ye njan aabo, naabitiib pam ponn ni. 30 Binib bi Uwumbɔr nyan bi na, le u yin bi. Binib bi u yin bi na, le u len ke baabɔr ŋan, ki nyuŋ bi.

Uwumbɔr aah gee timi pu na

31 Uwumbɔr aah ŋa kina mɔmɔk na, ti ga len kinye? Uwumbɔr aah si tichaŋ ni na, ubaa aan ŋmaa ŋa timi nibaa. 32 Uwumbɔr aa yii ke waan tii timi Ujapɔɔn. U nan di Ujapɔɔn ŋa binib aaŋaal ni ke u ti kpo ti mɔmɔk aatunwanbir pu la. Waah tii timi Ujapɔɔn na, u ga ki tii timi tiwan mɔmɔk ki kpee. 33 Ŋma ga ŋmaa galn binib bi Uwumbɔr nyan bi na? Uwumbɔr ubaa len ke baabɔr ŋan. 34 Nima le ubaa aan ŋmaa galn timi. Yesu Kristo nan kpo ti pu, ki fikr nkun ni, ki bi Uwumbɔr aaŋangii wɔb, ki mee u ki tii timi. 35 Ba ga ŋmaa nyan timi Kristo u gee timi na aaŋaal ni? Falaa aa? Tibɔr aa? Limukl aa? Nkon aa? Igiin aa? Linimaln aa? Nkun aa? Aayii. 36 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

“Sin pu le bi ku timi iwiin mɔmɔk,

le ti naahn ipiih i bi ban bi ti kɔr i na la.”*

37 Tɔ, Yesu Kristo u gee timi na aapɔɔn pu, le ti kan linyaŋ kookoo. 38-39 Tidindaan Yesu Kristo pu, le Uwumbɔr gee timi. M sil bee ke nibaa aa bi ki ga ŋmaa yakr ti ni waageehm. Nkun, limɔfal, Uwumbɔr aatuuntiib, kinimbɔŋ aapɔɔn, dandana aabɔr, daalbaadaal aabɔr, mpɔɔn, paacham aawan, taab aawan, tiwan nimɔk bi na, ni mɔmɔk aan ŋmaa yakr ti ni Uwumbɔr aageehm.

9

Uwumbɔr ni waanib Israel yaab

1 Tɔ, maah ye Kristo aanii na, m len mbamɔn la. Maa gee nnyamɔn. Maalandak ni Uwumbɔr Aafuur Nyaan ji seeraa ke m len mbamɔn la. 2 M kpa mpombiin sakpen. Nsui bii n‑yoonn mɔmɔk, mmaal aanaabitiib Juu yaab pu la. 3 M ga li ŋmaa ban ke m bee fam Kristo chee, bima taa bee. 4 Bi ye Israel yaab la. Uwumbɔr nan ŋa bi waabim, ki nyuŋ bi, ki puu tipuur tii bi, ki tii bi waakaal, ki mɔk bi baah ga li dooni u pu na, ki bui bi waah ga ŋa tinyoor pu ki ŋa bi pu na. 5 Biyaajatiib ye tiyaajaninkpiib la. Kristo* aah nan ŋa unibɔn na, u nan ye bi ponn ni ubaa la. Uma le yeh mpɔɔn mɔmɔk. Cha ti pak Uwumbɔr n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Amii.

6 Uwumbɔr aah puu tipuur ti tii Israel yaab na, maa len ke waa gbiin tipuur ngbaan. Bi ye Israel aayaabitiib la. Ni mu aa ye bi mɔmɔk le ye Israel yaab bamɔm. 7 Bi ye Abraham aayaabitiib la. Ni mu aa ye bi mɔmɔk le ye uyaabitiib bamɔm. Uwumbɔr nan tuk Abraham ke waabo Aisak aayaabitiib baanja le ga li ye uyaabitiib bamɔm.† 8 Nima le mɔk ke Abraham aayaabitiib ngem aa ye Uwumbɔr aabim. Mbim bi Uwumbɔr nan puu tipuur ke Abraham ga maa na, bima le ye uyaabitiib bamɔm. 9 Uwumbɔr nan puu tipuur tii u ke ni yaa nan ŋeer kan, u ga dan u chee, le upuu Sara ga maa ubijabo.‡

10 Naa ye nimina baanja. Rebeka aabijabim mulee nan kpa te ubaa, u ye tiyaaja Aisak la. 11-12 Le Uwumbɔr nan bui Rebeka ke ubo u ye uwaatiir na ga jer ukpel.§ Buyoonn Uwumbɔr bui u kina na, waa nan kee ma mbim ngbaan. Baa nan kee ŋa ni ŋan na, bee ni kaa ŋan na. Uwumbɔr nyan mbim mulee ngbaan ponn ni ubaa, waageehn pu, naa ye baatuln pu. Nima le mɔk ke Uwumbɔr aageehn pu le u nyan waah ban unii u na. 13 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni ke u len ke u gee Jakob ki jer Esɔ.*

14 Kina kan, ti ga len kinye? Ti ga len ke Uwumbɔr ŋa ni kaa ŋan aa? Taan len kina kpala. 15 U nan bui Moses ke binib bi u ban u san bi kinimbaak na, u ga san bi kinimbaak la.† 16 Naa ye binib aageehn pu, kaa ye baatuln pu; Uwumbɔr aanimbaasaln pu, le u san bi kinimbaak. 17 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke Uwumbɔr nan bui Ubɔr Faro, “M ŋa si ubɔr ke m mɔk binib maah kpa mpɔɔn ki chiin si pu na, aan maayimbil nya paacham, dulnyaa aapepel mɔmɔk ni.”‡ 18 Nima le binib bi u ban u san bi kinimbaak na, u san bi kinimbaak. Binib bi u ban ke u cha bi gaa biyil na, u cha bi gaa la.

Uwumbɔr aaŋuul, ni waanimbaasaln

19 Nibaakan, aa ga baa mi, “Ni yaa ye kina kan, ba pu Uwumbɔr galn binib? Ŋma ga ŋmaa yii waageehn?” 20 Njɔ, aa ye ŋma ki kpak Uwumbɔr? Tiwanaankaan aan baa unii u naan ni na, “Ba ŋa aa naan mi kina?”§ 21 Uyakmaal ga ŋmaa yakr tiyakr waageehn pu, ki di tibaa ti maa lisil aasambil, ki di tiken maa lisambil li kaa ye lisil aasambil na.

22 Uwumbɔr aah ŋa pu na, ni bi kina la. U nan ban ke u mɔk binib ke u gee liŋuul titunwanbir pu, ki ban ke bi bee waah kpa mpɔɔn pu na. Nima le u ji limɔr pam binib bi ŋa u liŋuul ki ŋeer ntafadaan na pu. 23 U mu ban ke binib bee waah ŋan sakpen pu na, ki san timi kinimbaak, ki ŋa timi mpopiin pam. U nan naan timi ke u ŋa timi kina la, 24 ki yin timi bi ye Juu yaab na, ni binib bi kaa ye Juu yaab na mu. 25 Ni ŋmee Hosea aagbaŋ ni ke Uwumbɔr bui ke,

“Binib bi kaa nan ye maanib na, m ga yin bi maanib.

Ŋinibol ŋi maa nan gee ŋi na, m ga yin ŋi maanigeehm la.*

26 Baah nan tuk bi ke baa ye maanib nin chee na,

nima chee le bi ga yin bi ke min Uwumbɔr u fu na aabim.”†

27 Tɔ, Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya nan len Israel yaab aabɔr; u nan len ke Israel yaab wiir ke nnyusakpem aatambol aah wiir pu na, le bi ponn ni, binib siib baanja ga ŋmar; 28 ba pu? Uwumbɔr ga daa dulnyaa aanib aatafal, waah nan len pu na, kaan taan.‡ 29 Ni bi ke Aisaya aah nan ki len pu na ke, “Uwumbɔr Mpɔɔnsakpiindaan yaa kaa ba gur timi yaabitiib siib kan, ti mɔmɔk ba ga kuln ke Sodom aatiŋ aanib ni Gomora aatiŋ aanib aah nan kuln pu na la.”§

Israel yaab ni tibɔnyaan ngbaan

30 Nima pu na, ti ga len kinye? Binib bi kaa ye Juu yaab na aanimbil aa nan man ke Uwumbɔr len ke baabɔr ŋan. Dandana wee, baah gaa Yesu ki kii na, nima le Uwumbɔr len ke baabɔr ŋan. 31 Israel yaab aanimbil nan man ke bi li joo nkaal, aan Uwumbɔr len ke baabɔr ŋan. Bi mu aa nan ŋmaa joo mu; 32 ba pu? baa gaa Uwumbɔr ki kii. Bi dak ke baatuln pu le Uwumbɔr ga len ke baabɔr ŋan. Bi yii Yesu Kristo le ki lir; 33 bi gbeer lifaakuul li Uwumbɔr Aagbaŋ len laabɔr na ke,

“U di lifaakuul bil Sionn aatiŋ ni.

Binib ga gbeer li ki lir.

Le unii umɔk gaa u ki kii na aan ji inimɔɔn.”*

10

1 Nnaabitiib, m mee Uwumbɔr tii maanib Israel yaab ke bi ŋmar. M ban kina le nsui mɔmɔk. 2 M ga ŋmaa ŋa bi seeraa ke binimbil man Uwumbɔr aatuln pu. Bi mu aa bee u mbamɔm. 3 Baa nyi Uwumbɔr aah ŋa pu aan ki len ke binib aabɔr ŋan u chee na. Bi nan ban ke bi dii nkaal aan ki ŋmar, ki yii Uwumbɔr aah ŋa pu ki cha binib aabɔr ŋan u chee na. 4 Kristo fuu ni ke binib bi gaa u ki kii na aabɔr li ŋan. Naa ye ke baah dii nkaal pu na le cha baabɔr ŋan.

Uwumbɔr ban ke u gaa binib mɔmɔk lii

5 Moses nan ŋmee ke unii yaa kii nkaal aah mɔk pu na kan, Uwumbɔr ga len ke waabɔr ŋan. U nan ŋmee ke “Unii yaa ŋa nkaal aah mɔk pu na kan, u ga kan limɔfal.”* 6 Timi bi gaa Yesu ki kii na, Uwumbɔr len ke timi aabɔr ŋan. Nima pu le ti len ke, “Taa baa aabaa aasui ni ke, ‘Ŋma ga buen paacham u ti li joo ni Kristo?’ 7 ki taa baa ke, ‘Ŋma ga buen bitekpiib do ki ti fikr Kristo nkun ni?’ ” 8 Ti len ke, “Uwumbɔr aaliin aa daa aa chee. I bi aamɔb ni, ni aasui ni.” Iliin ngbaan le ti mooni ke aa gaa Yesu ki kii.† 9 Aa yaa len binib aanimbil ni ke Yesu le ye Aadindaan, ki yaa ŋa naadii aasui ni ke Uwumbɔr fikr u nkun ni kan, aa ga ŋmar. 10 Ti gaa u ki kii tisui ni la, nima le Uwumbɔr len ke timi aabɔr ŋan. Ti len binib aanimbil ni ke ti gaa u ki kii, nima le ti ŋmar. 11 Uwumbɔr Aagbaŋ len ke unii umɔk gaa u ki kii na aan ji inimɔɔn.‡ 12 Binib bi ye Juu yaab na, ni binib bi kaa ye Juu yaab na mɔmɔk kpaan la. Uwumbɔr le ye bi mɔmɔk Aadindaan, ki ŋa tinyoor sakpen ŋa binib bimɔk mee u ke bi ŋmar na pu. 13 Waagbaŋ len ke unii umɔk mee Uwumbɔr ke u gaa bi lii na kan ga ŋmar.§

14 Bi yaa kaa gaa u ki kii kan, bi ga ŋa kinye aan ki mee u ke u gaa bi lii? Bi yaa kaa ŋun waaliin kan, bi ga ŋa kinye aan ki gaa u ki kii? Unii yaa kaa mooni waaliin kan, bi ga ŋa kinye aan ki ŋun? 15 Uwumbɔr yaa kaa tun bi ke bi ti moon waaliin kan, bi ga ŋa kinye aan ki moon i? Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, “Binib bi joo ni tibɔnyaan ti tii timi nsuudoon na, bi tii timi mpopiin pam.”* 16 Tɔ, naa ye binib mɔmɔk le kii tii tibɔnyaan ngbaan. Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya nan baa ke, “Uwumbɔr, ŋma pak taah len pu na?”† 17 Tɔ, unii u gaa Kristo ki kii na, u ŋun waabɔr, nima le u gaa u ki kii. Unii u ŋun Kristo aabɔr na, unii ubaa le moon tibɔr ngbaan, nima le cha u ŋun.

18 Le m baa ke, “Israel yaab aa nan ŋun aa?” Mbamɔn, bi ŋun. Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

“Bineel mu tee chaa dulnyaa wee mɔmɔk ni,

le kitiŋ kee mɔmɔk pu ŋun.”‡

19 M ki baa ke, “Israel yaab aa nan bee ee?” Bi bee. Njan Moses nan len ke Uwumbɔr len ke,

“M ga ŋa litimbol li kaa ye tibaa na tinyoor,

le ki cha nimi Israel yaab li kpa lipiipoln li pu.

M ga ŋa litimbol li aanib ye bijɔrb na tinyoor,

le ki cha ni gee liŋuul bi pu.”§

20 Aisaya mu nan kpa lipobil pam ki len ke Uwumbɔr len ke,

“Binib bi kaa chuun ban mi na kan mi la.

M di mbaa mɔk binib bi kaa baa maabɔr na.”*

21 Israel yaab ma kan, Uwumbɔr len baabɔr ke, “Iwiin mɔmɔk m kai ŋŋaal ki yin binib bi yii mi kaa kii maamɔb na.”†

11

Uwumbɔr aah ga san Israel yaab kinimbaak pu na

1 Nima pu le m baa ke, “Uwumbɔr yii waanib Israel yaab aa?” Naa bi kina kpala. Min Pɔɔl mbaa ye Israel yaab aanii la. M ye Abraham aayaabil, ki ye Benjaminn aanibol aanii la. 2 Uwumbɔr aa yii waanib bi u nan lee bi njan na. Ni bee Uwumbɔr Aagbaŋ aah len Elaija aabɔr pu na. Elaija nan galn Israel yaab Uwumbɔr chee, 3 le ki bui ke, “Uwumbɔr, bi ku saabɔnabtiib, ki gbaa wii saatork aabimbin. Min baanja le gur saabɔnabtiib ponn ni. Le bi ban bi ku m mu.” 4 Uwumbɔr nan bui u kinye? U nan bui u, “M gur mbaa bijab ŋichur ŋilole bi kaa gbaan ki doon liwaal Baal na.” 5 Ni bi kina le dandana wee. Israel yaab ponn ni, binib siib baanja le ŋmar. Uwumbɔr lee bi waanimbaasaln pu. 6 Waah lee bi waanimbaasaln pu na kan, naa ye baatuln pu le u lee bi. Ni yaa ye baatuln pu kan, waanimbaasaln aan ki li ye linimbaasaln bamɔnn.

7 Kina kan, ni bi kinye? Israel yaab aah ban pu na, baa kan. Binib bi Uwumbɔr nyan bi na le kan. Bi gur na gaa biyil. 8 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, “Uwumbɔr chuu nyan nlan biyil ni ke binimbil taa woln, bitafal mu taa ŋun, ki nan saa dandana wee.”

9 Ubɔr David mu nan len ke,

“Cha baajikaar aajim kpaln gaawɔb,

cha bi kan ntafadaan ki lir.

10 Cha binimbil li bɔɔn, aan bi taa li waa,

ki cha bi kan falaa sakpen.”

11 Nima pu le m baa ke: Juu yaab lir ke bi taa ki fii ii? Naa bi kina kpala. Baah lir na, nima le cha binib bi kaa ye Juu yaab na ŋmar, aan Juu yaab li kpa lipiipoln bi pu. 12 Juu yaab nan yii Yesu, kaa ŋmar, nima le dulnyaa ni aanib bi kaa ye Juu yaab na kan tinyoor ki ŋmar. Juu yaab yaa nan ŋmar doo kan, nima le binib bi kaa ye Juu yaab na ga kan tinyoor ki jer baah nan kan pu na.

Binib bi kaa ye Juu yaab na aah ŋmar pu na

13 Tɔ, m ga len nimi bi kaa ye Juu yaab na chee tibɔr. Uwumbɔr aah tun mi ke m tuk nimi waabɔr na, le m pak lituln ngbaan; 14 ba pu? m ban ke maanibol Juu yaab kan naah ŋmar pu na, aan ki li ban ke bi mu ŋmar. 15 Uwumbɔr aah yii Juu yaab na, le u ni binib bi kaa ye Juu yaab na kpaan kijɔtiik. U yaa ki gaa Juu yaab kan, ni ga li ye limɔfal le ki tii binib. Nkun aan ki li joo bi.

16 Tɔ, bi yaa di njan aaboroboro tii Uwumbɔr kan, ni mɔk ke boroboro umɔk gur na mu ye uyoo la. Bi yaa di busub aanyaan tii Uwumbɔr kan, ni mɔk ke ibon mu ye uyaan la. 17 Uwumbɔr nan gaa gii busunyaan aabon ibaa, le ki di timoor ni aasub aabon ki di toŋ bu pu. Juu yaab bi ke busunyaan na la. Nimi bi kaa ye Juu yaab na bi ke timoor ni aasub aabon na. Le Uwumbɔr chuu nyan ni binib bibaa Juu yaab ponn ni, ki di nimi koon Juu yaab ponn ni, ke ni yakr baanyoor, ni baawanyaan. 18 Nima pu na, ni taa li kpa kipupuk ke ni jer bi. Ni ga ŋa kinye ki li kpa kipupuk? Ni po ye ibon la. Naa joo inyaan, inyaan le joo nimi. Juu yaab pu le ni ŋmar, naa ye nimi pu le cha Juu yaab ŋmar.

19 Nibaakan, ni ga len ke, “Uwumbɔr chuu nyan ni binib bibaa Juu yaab ponn ni, ke u di timi koon bi ponn ni.” 20 Ni ye mbamɔn, Juu yaab aah kaa gaa Yesu Kristo ki kii na, nima le cha Uwumbɔr di bi lii. Nimi le gaa u ki kii. Nima le ni leŋ baaleleŋ. Ni taa li kpa kalmbaani. Ni li san Uwumbɔr. 21 U nan daa Juu yaab aatafal. Ni li nyi ke u ga ŋmaa daa ni mu aatafal. 22 Ni kan Uwumbɔr aah ŋan pu na, ki kan waah dar binib aatafal pu na. U dar binib bi kaa kii tii u na aatafal la, le ki ŋa nimi tiŋann. Ni yaa beenin dii u kan, u ga li beenin ŋani nimi tiŋann. Ni yaa kaa beenin dii u kan, u ga di ni mu lii la. 23 Juu yaab mu yaa kpeln ki yaa gaa Yesu Kristo ki kii kan, Uwumbɔr ga ki di bi toŋ waanib pu; u ga ŋmaa ŋa kina. 24 Nimi bi kaa ye Juu yaab na, ni bi ke timoor ni aasub aabon na, le Uwumbɔr gaa gii nimi ki di toŋ busunyaan pu, binib aah kaa ŋani pu na. Nima le naa pɔɔ u di Juu yaab, bi bi ke busunyaan aabon na, ki ki di toŋ busunyaan ngbaan pu.

Uwumbɔr aanimbaasaln

25 Nnaabitiib, m ban ke ni bee tibɔbɔrkaan tibaa, aan ki taa li dak ke ni kpa nlan sakpen. Juu yaab bibaa kpak tibɔnyaan tee la, ki ga kpak ti ki nan saa buyoonn binib bi kaa ye Juu yaab aan Uwumbɔr lee bi na ga ŋmar na. 26 N‑yoonn ngbaan le Juu yaab mɔmɔk mu ga ŋmar. Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

“U gaal binib lir na ga nyan ni Sionn paacham,

ki nyan Jakob aayaabitiib aatunwanbir.

27 Maah puu tipuur ti tii bi na

le ye ke m ga nyan baatunwanbir bi chee.”

28 Tɔ, baah yii Yesu aabɔnyaan tee na, bi ye Uwumbɔr aadim la. Nima le ni kan tinyoor ki ŋmar. Uwumbɔr mu nan lee bi; waah lee bi na, biyaajatiib pu le u gee bi. 29 Uwumbɔr yaa lee binib ki ŋa tinyoor ŋa bi pu kan, waan kpeln waalandak. 30 Nimi bi kaa ye Juu yaab na, n‑yaayoonn na, ni nan yii Uwumbɔr aamɔb. Le dandana wee u san nimi kinimbaak, Juu yaab aah yii u na pu. 31 Uwumbɔr aah san nimi kinimbaak pu na, nima le ga cha u san Juu yaab bi kaa gaa Yesu ki kii dandana wee na kinimbaak. 32 U len ke Juu yaab ni binib bi kaa ye Juu yaab na mɔmɔk ye titunwanbirdam, aan u san bi mɔmɔk kinimbaak.

33 Uwumbɔr kpa nlan ni mbaem sakpen. Ubaa aan ŋmaa bee waah kpa sakpen pu na. Waah siin pu na, ubaa aan ŋmaa bee ŋitaa ŋi pu u siin kina na. Ubaa aan ŋmaa bee waah ŋani pu na. 34 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

“Ŋma nyi Uwumbɔr aalandak?

Ŋma ga ŋmaa tuk u waah ga ŋa pu na?

35 Ŋma tii u nibaa aan u giin tii u?”

36 Tiwan nimɔk bi na, ni nyan ni u chee la. U cha tiwan mɔmɔk beenin bi. Tiwan mɔmɔk bi, ke ni pak u. Uma le yeh mpakm n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Amii.

12

Taah ga tun Uwumbɔr aatuln pu na

1 Nima pu na, nnaabitiib, Uwumbɔr aanimbaasaln pu le m gaŋ nimi, ni di nimi aawon tii Uwumbɔr, ki ŋa kitork ki fu, ki bi chain, ki ga piir usui na. Nimina le ye naah ga li dooni u mbamɔm pu na. 2 Ni taa ki li bi ke dulnyaa wee aanib aah bi pu na. Kpeln nimi aalandak man aan ki kpeln nimi aabimbin. Nima le ni ga bee Uwumbɔr aah gee pu na. Ni ga bee naah ga ŋa pu ki li bi mbamɔm ki tun litunyaan ki piir usui na.

3 Tɔ, Uwumbɔr aah tii mi tininkpir pu na, nima le m bui unii umɔk bi ni ponn ni na, ke u taa li dak ke u ŋan jer waah ŋan pu na. U li dak suuna, Uwumbɔr aah cha unii mɔmɔk tii u naadii pu na. 4 Ti kpa tiwon aawan ni wiir na tiwonbaan ponn ni la. Tiwon aawan mɔmɔk aatuln bi libaa libaa la. 5 Ti mu bi kina la. Ti wiir, le taah kpaan Kristo chee na, ti kpaan tiwonbaan. Ti mɔmɔk toŋ tɔb pu ke tiwon aawan aah toŋ tɔb pu pu na la. 6 Uwumbɔr tii timi Waafuur Nyaan aapiin ibaabaa ke i cha ti tun waatuln libaabaa na. Waah tii timi pu na, cha ti tun kina man. Unii aapiin yaa ye ke u nabr Uwumbɔr aah len pu na kan, u len iliin ngbaan waah ŋa naadii pu na. 7 Uken aapiin yaa ye Uwumbɔr aatuln kan, u li tun lituln ngbaan. Uken yaa ŋmaa mɔk binib Uwumbɔr aabɔr kan, u li mɔk bi. 8 Uken yaa ŋmaa pɔɔni binib aataakpab kan, u pɔɔk bitaakpab. Uken mu yaa ŋmaa tii bigiim kan, u li tii bi ki li kpa tibulchinn. Uken mu yaa ye Yesu aanib aaninkpel kan, utafal li bi bi ponn ni. Uken mu yaa ter binib baamukl ni kan, u li ter bi ki li kpa mpopiin.

9 Tɔ, ni li gee binib nisui ni. Ni li nan lituln li kaa ŋan na, ki li gee lituln li ŋan na. 10 Ni li gee tɔb mbamɔm, ke mmaalbaan ni aanib aah gee tɔb pu na, ki li pak biken ki jer nibaa. 11 Ni taa li san ligbanyakl man. Cha ninimbil li man Tidindaan aatuln pu, 12 ki li kpa mpopiin nimi aamakl pu, ki li kpa limɔr falaa ponn ni, ki li mee Uwumbɔr n‑yoonn mɔmɔk, 13 ki yakr nimi aawan tii Uwumbɔr aanib bi lann ni na, ki chann bicham tichann.

14 Ni mee Uwumbɔr ke u ŋa tinyoor ŋa binib bi ŋani nimi falaa na pu. Ni bui bi ke, “Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa ni pu.” Ni taa sii bi. 15 Ni li kpa mpopiin binib bi kpa mpopiin na chee, ki li wii binib bi wii na chee. 16 Ni li kpaa kimɔbaan man. Ni li jɔnni bigiim man, ki taa li kpa kalmbaani. Ni taa li dak ke ni kpa nlan sakpen.

17 Unii yaa ŋa si bakaa kan, taa teen u. Ni li ŋani ni ŋan na binib mɔmɔk aanimbil ni. 18 Ni li pɔɔni nibaa man, ki li bi suuna binib mɔmɔk chee. 19 Maanigeekaab, binib yaa ŋa nimi bakaa kan, ni taa teen bi. Cha Uwumbɔr le daa bitafal. Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke Uwumbɔr len ke, “Min baanja le kpa nsan ke m daa binib aatafal. Min le ga teen bi.” 20 Ni ki ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, “Nkon yaa joo saadin kan, tii u tijikaar u ji. Nnyunyuu yaa joo u kan, tii u nnyun u nyu. Aa yaa ŋa kina kan, inimɔɔn ga ku u.” 21 Unii yaa ŋa si bakaa kan, taa cha bakaa ngbaan nyaŋ si. Cha tiŋann le nyaŋ bakaa.

13

Kii bitinjoob aamɔb

1 Ni ŋan ke binib mɔmɔk li keei baatiŋ aayidam aamɔb. Uyidaan ubaa aa bi ubaa pu see Uwumbɔr le cha u bi. Biyidam bi bi na, Uwumbɔr le nyan bi siin. 2 Nima pu na, unii yaa yii waatiŋ aayidam kan, u yii Uwumbɔr aah siin pu na la. Binib bi yii bi na ga kan ntafadaan. 3 Biyidam aa bi ke bi li faani binib bi tun lituln li ŋan na. Bi bi ke bi li faani binib bi tun lituln li kaa ŋan na la. Aa ban ke aa li kaar biyidam aa? Tun lituln li ŋan na, nima le bi ga pak si. 4 Bi ye Uwumbɔr aatutum ke bi biin aa pu la. Aa mu yaa tun lituln li kaa ŋan na kan, li san ijawaan. Bi kpa mpɔɔn ke bi daa aatafal. Bi ye Uwumbɔr aatutum ke bi daa binib bi tun lituln li kaa ŋan na aatafal. 5 Nima pu na, ni li keei nimi aatiŋ aayidam aamɔi, ki taa kan ntafadaan; nimi aalandak mu taa bii nimi.

6 Nima pu na, ni ŋan ke ni li pa lampoo mu. Bi ye Uwumbɔr aatutum bi u nan siin bi ke bi tun lituln ngbaan na la. 7 Nima pu na, ni li tii nimi aayidam baah ŋeer pu na. Ni li pa lampoo tii bilampoogaab. Ni li pak binib bi ŋeer mpakm na, ki li nyuŋni binib bi ŋeer nnyuŋ na.

Ngeehm

8 Ni taa li joo unii ubaa aapɔln. Naah joo tɔb aapɔln li na le ye ke ni li gee tɔb. Unii u gee binib na, u gbiin Uwumbɔr aakaal mɔmɔk la. 9 Ba pu? ikaal mɔmɔk nyan ni nkaal mu len ke, “Aa li gee binib biken ke saah gee aabaa pu na” ni la. Ikaal i len ke, “Taa gɔr kidagook, taa ku binib, taa su kinaayuk, taa gee nnyamɔn paani binib, taa li ban biken aawan” na, ikaal ngbaan, ni ikaal i gur na mɔmɔk nyan ni nkaal ngbaan ponn ni la. 10 Unii u gee binib na aa ŋani bi bakaa ubaa. Nima pu na, unii u gee binib na gbiin Uwumbɔr aakaal mɔmɔk aah len pu na la.

11 Ni li ŋani kina man. Ba pu? n‑yoonn mumina ye linimaln aayoonn la. Ni ŋeer ke ni finn ngeen pu ki taa ki san ligbanyakl. Tidindaan aah ga gir ni bundaln na aan ki yunn. Le u ga nyan timi falaa mɔmɔk ponn ni. 12 Naan yunn, kinyeek ga doo. Kitaak aawoln aa ki daa. Nima pu na, cha ti di cha mbɔmbɔɔn ni aatuln, aan ki li kpa mbimbinyaan mu ŋeer nwiihn na. 13 Cha ti li bi mbamɔm, ke binib bi bi nwiihn ni na aah bi pu na, ki taa li ye bidanyurb, ki taa nyu ndaan ki gbii, ki taa gɔr kidagook, ki taa ŋani yɔl yɔl aatuln, ki taa jaa kijaak, ki taa li kpa lipiipoln. 14 Ni li bi ke Tidindaan Yesu Kristo aah bi pu na, ki taa ki li ŋani nimi aabimbikpok aah ban pu na.

14

Taa galn aaŋeen aatɔ

1 Tɔ, unii u gaa Yesu ki kii, ki mu aa bee waasan mbamɔm na, ni gaa u man. Ni mu taa kpak u kinikpakpak waah joo beeni pu na pu. 2 Ubaa ga pak ke tijikaar tibaa aa kɔ. Unii u kaa kee bee Yesu aasan mbamɔm na ga li kɔ tinann. 3 Unii u kaa kɔ tijikaar tibaa na, u taa lik unii u kɔ tinann na fam. Unii u kɔ tinann na mu taa galn unii u kaa kɔ tijikaar tibaa na; ba pu? Uwumbɔr gaa u mu la. 4 Aa ye ŋma ki galn uken aatutunn? U yaa sil kan, u sil ki tii uma ubaa Aadindaan la. U yaa ti ki lir kan, u lir ki tii uma ubaa Aadindaan la. Ni ye mbamɔn, u ga sil; ba pu? Uwumbɔr ga ŋmaa cha u sil.

5 Unii ubaa pak nwiin mubaa ki jer iken la. Ubaa mu len ke iwiin mɔmɔk kpaan la. Cha unii mɔmɔk li nyi waah dak pu na, ki li ŋani kina. 6 Unii u pak nwiin mubaa ki jer iken na, u pak mu ki tii Tidindaan la. Unii u kaa pak nwiin mubaa ki jer iken na, u ŋa kina ki tii Tidindaan la. Unii u kaa kɔ tijikaar tibaa na, u ji ti ki tii Tidindaan la; ba pu? u dooni Uwumbɔr le ki nin ji. Unii u kɔ tijikaar tibaa na, waa ji ti, ki tii Tidindaan, ki mu dooni Uwumbɔr. 7 Unii ubaa aa bi ubaa baanja pu, ubaa mu aakun aa ye uma baanja aabɔr. 8 Ti yaa bi kan, ti bi ke ti li pak Tidindaan la. Ti yaa kpo kan, ti kpo ke ti li pak Tidindaan la. Nima pu na, ti yaa bi, bee ti yaa kpo kan, ti ye Tidindaan yaab la. 9 Kristo nan kpo ki fikr nkun ni, ke u li ye binib bi kpo na, ni binib bi fu na mu Aadindaan la. 10 Sin, ba ŋa aa galn aana aabo? Sin, ba ŋa aa lik aana aabo fam? Ti mɔmɔk ga sil Uwumbɔr aanimbiin ni, le u ji timi tibɔr. 11 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke uma Uwumbɔr len ke,

“Ni ye mbamɔn, binib mɔmɔk ga dan nan gbaan nnimbiin ni,

ki pak mi, ke min le ye Uwumbɔr.”

12 Nima pu na, ti mɔmɔk ga tuk Uwumbɔr taah ŋa pu na.

Taa gbii aana aabo pu libuul

13 Nima pu na, ti taa ki galni tɔb. Ni li nyi ki taa leŋ nina aabo Uwumbɔr aasan ni. 14 Maah kpaan Tidindaan Yesu chee na, le m sil bee ke tiwan nibaa aa kɔ nibaa pu. Unii mu yaa dak ke tiwan nibaa kɔ kan, ni kɔ u chee la. 15 Aa yaa ji tijikaar ti kɔ aana aabo chee na, ki bii usui kan, naa ye ke aa gee u le cha aa ŋa kina. Kristo le nan kpo u pu. Aa taa ŋa u fam saajikaar pu. 16 Ni taa ŋani tiwan ni ga cha binib bii nimi aasanyaan na. 17 Uwumbɔr aanaan aa ye tijikaar ni tiwanyukaan. Mu ye mbimbinyaan, ni nsuudoon, ni mpopiin, Waafuur Nyaan aah tii timi pu na la. 18 Unii u dii Kristo ki bi kina na, u ga piir Uwumbɔr aasui. Binib mu ga pak u.

19 Nima pu na, ni li pɔɔni nibaa aan ki li kpaan kimɔbaan, aan ki ter tɔb ke ni dii Uwumbɔr aasan mbamɔm. 20 Ni taa bii Uwumbɔr aatuln tijikaar pu. Tijikaar tibaa aa kɔ. Aa mu yaa ji tijikaar ti ga bii uken aasui na kan, nima le aa ŋan. 21 Ni ŋan ke aa taa kiir aana aabo Uwumbɔr aasan ni; ni taa ŋmɔ kitork aanann, ki taa nyu ndaan, ki taa ŋa tiwan nibaa ni ga cha aana aabo tun titunwanbir ki lir na. 22 Aa yaa kɔ tijikaar tibaa, bee aa yaa kaa kɔ tibaa kan, cha ni li bi aa ni Uwumbɔr chee. Unii u ji tijikaar ti ŋan u chee na, kaa galni ubaa na, u kpa mpopiin la. 23 Unii u ji tijikaar, kaa pak ke ti ŋan na, waabɔr bii la; ba pu? waa ŋa naadii ke ni ŋan. Unii yaa kaa pak ke tiwan ŋan, ki ŋa ni kan, ni ye titunwanbir la.

15

Li pak aaŋeen aatɔ ki jer aabaa

1 Timi bi gaa Yesu ki kii mbamɔm na, ni ŋan ke ti li ji limɔr, ki ter binib bi kaa gaa u mbamɔm na, ki taa ŋani tibaa aageehn baanja. 2 Cha ti mɔmɔk aatafal li bi tinaabitiib ponn ni, aan ki ter bi, bi dii Uwumbɔr aasan mbamɔm. 3 Kristo aa nan ban ke u li ŋani uma ubaa aageehn. Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, “Ŋisiibil ŋi ye sin yee na choo min chee la.” 4 Tiwan nimɔk ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni na, ni ŋmee ke ti bae ni la. Waagbaŋ pɔɔni timi aataakpab, ki ter timi ti li kpa limɔr, ki tii timi limakl. 5 Uwumbɔr u tii timi limɔr, ki pɔɔk timi aataakpab na tii nimi kimɔbaan Yesu Kristo aah ban pu na, 6 aan ni mɔmɔk li kpaan kimɔbaan ki nyuŋ Uwumbɔr, u ye Tidindaan Yesu Kristo aate na.

Binib bi kaa ye Juu yaab na mu ŋun tibɔnyaan ngbaan

7 Ni gaa tɔb ke Kristo aah nan gaa nimi pu na, aan ki nyuŋ Uwumbɔr man. 8 M tuk nimi la, Kristo nan ter Juu yaab ki gbiin Uwumbɔr aah nan puu tipuur tii biyaajatiib pu na, ki mɔk ke Uwumbɔr len mbamɔn la, 9 ki cha binib bi kaa ye Juu yaab na mu nyuŋ Uwumbɔr waanimbaasaln pu, ke naah ŋmee waagbaŋ ponn ni ke,

“M ga doon si binib bi kaa ye Juu yaab na aakaasisik ni,

ki gaa ilahn ki pak si.”

10 Uwumbɔr ki len ke,

“Nimi bi kaa ye Juu yaab na,

ni li kpa mpopiin Uwumbɔr aanib chee,”

11 ki ki len ke,

“Nimi bi kaa ye Juu yaab na,

ni mɔmɔk pak Uwumbɔr man.

Ŋinibol mɔmɔk, li pak u mbamɔm.”

12 Uwumbɔr aabɔnabr Aisaya mu nan len ke,

“Jese aayaabil ga fuu ni.

Uwumbɔr ga tii u mpɔɔn u li ye

binib bi kaa ye Juu yaab na aayidaan.

Le bi ga gaa u ki kii.”

13 Uwumbɔr tii timi limakl la. Naah gaa u ki kii pu na, u gbiin nimi mpopiin ni nsuudoon mɔmɔk. Nima le ni ga li kpa limakl sakpen, Waafuur Nyaan aapɔɔn pu.

Naah ŋa pu aan Pɔɔl ŋmee kina na

14 Nnaabitiib, m nyi nsui ni ke nimi aabimbin ŋan pam. Ni bee Uwumbɔr aaliin mbamɔm, ki ga ŋmaa sur tɔb. 15 Tɔ, m mu aah ŋmee kigbaŋ kimina tii nimi na, m kpa lipobil ki teer nimi tibɔr tibaa pu; ba pu? Uwumbɔr san mi kinimbaak, 16 ki ŋa mi Yesu Kristo aatutunn ke m tuk binib bi kaa ye Juu yaab na Uwumbɔr aabɔnyaan, ki di bi tii Uwumbɔr, ke kitork na. Waafuur Nyaan le ŋa bi chain ke bi piir usui. 17 Maah tun lituln tii Uwumbɔr na, le m ga ŋmaa li kpa kipupuk Yesu Kristo pu. 18 M ban m tuk nimi Kristo aah cha m tun lituln pu na la. Maan len biken aatuln pu. U cha m tuk binib bi kaa ye Juu yaab na waabɔr ki tun lijinjiir aatun, ke bi kii waamɔb. 19 Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapɔɔn pu le m tun lijinjiir aatun, ke bi bee waah kpa mpɔɔn pu na. Kina le m mooni Kristo aabɔnyaan mɔmɔk Jerusalem ponn ni, ki di ti saa Ilirikum aatiŋ ni. 20 Nnimbil nan man ke m moon Kristo aabɔnyaan tee, binib aah kaa kee ŋun ti pu nin chee na. Maa nan ban m buen biken aah puen moon ti nin chee na. 21 Ba pu? ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni ke,

“Binib bi kaa kee ŋun waabɔr na,

bi ga ŋun, ki bee taatataa.”*

Pɔɔl aah ŋa nlandak ke u mann Rom yaab pu na

22 Tɔ, maah ban m moon tibɔnyaan tee nima chee na, nima pu le maa kee kan nsan ke m dan ni chee. 23 Ŋibin pam aakaasisik ni, le nnimbil man ke m dan ni chee. Maah kaa ki kpa lituln do chee na na, m ban ke m dan ni chee dandana wee la. 24 M yaa cha Speenn aatiŋ ni kan, m ban ke m dii ni chee, ki nan mann nimi, ki yunn ni chee siib, aan ki li kpa mpopiin. Nima kan, ni ga ŋmaa ter mi m buen Speenn aatiŋ ni. 25 Dandana wee, m cha Jerusalem m ti tii Uwumbɔr aanib bi bi nima na ŋimombil la. 26 Ba pu? Yesu aanib bi bi Masedonia aatim ni, ni Akaya aatim ni na, nan too ŋimombil baageehn pu ki di ŋa ŋŋaal ni, ke m ti di tii Uwumbɔr aanib bi ye bigiim na Jerusalem ponn ni. 27 Ni ye mbamɔn la, baageehn pu le bi nan tii bi. Ni ŋan ke bi tii bi; ba pu? tibɔnyaan tee nan nyan ni Jerusalem aanib chee le ki fuu ni bi chee. Nima le ni ŋan ke bi mu tii bi ipiin. 28 M yaa fuu Jerusalem ki ti tii bi ipiin ngbaan kan, m ga nyan nima chee, ki dii ni chee, le ki nin buen Speenn aatiŋ ni. 29 M nyi ke m yaa fuu ni ni chee kan, Kristo ga ŋa tinyoor sakpen ki ŋa ti pu.

30 Nnaabitiib, Tidindaan Yesu Kristo pu, ni Uwumbɔr Aafuur Nyaan aageehn pu, m gaŋ nimi ke ni li mee Uwumbɔr linimaln ki tii mi, 31 ke u biin m pu, aan Judea aatiŋ aanib bi kaa gaa Yesu ki kii na taa ku mi, ki mee u ke maah ga tii Uwumbɔr aanib ipiin i na, i ga li mɔ bi. 32 Ni yaa mee Uwumbɔr kina tii mi aan u yaa kii kan, m ga fuu ni ni chee, ki ga li kpa mpopiin. Le m ni nimi aataakpab ga pɔɔk. 33 Uwumbɔr u tii timi nsuudoon na li bi ni mɔmɔk chee. Amii.

16

Pɔɔl ubaa aadoon

1 Tɔ, m ban ke ni gaa tina aabo Fiibi. U ye upii u ter Yesu aanib bi bi Senkrea aatiŋ ni na la. 2 U nan ter binib pam ki ter m mu. Nima na, ni mu gaa u Tidindaan pu, naah ŋeer Uwumbɔr aanib pu na, ki li ter u waah ga li ban pu na.

3 Ni doon Prisila ni uchal Akuila tii mi. Bi ye maatutuŋeer tiib Yesu Kristo aatuln ponn ni la. 4 M pu le bi mɔmɔk ba ga kpo. Nima le m dooni bi. Naa ye mi baanja le dooni bi. Yesu aanib bi kaa ye Juu yaab na mɔmɔk mu dooni bi. 5 Ni doon Yesu aanib bi kuuni bido na.

Ni doon njɔ Epanetus, u m gee u na, ki tii mi. Uma le puen gaa Kristo ki kii, Asia aatiŋ ni. 6 Ni doon Mari tii mi. U nan tun lituln pam ki ter nimi. 7 Ni doon nnaabitiib Andronikus ni Junia. Bi nan bi kiyondiik ni m chee. Bi kpa liyimbil Yesu aakpambalb chee, ki nan puen mi ki gaa Kristo ki kii.

8 Ni doon njɔ Ampliatus tii mi. M gee u sakpen Tidindaan pu la. 9 Ni doon njɔ Ubanus tii mi, u ye timi aatutuŋeer Kristo aatuln ponn ni. Ni doon Stakis u m gee u na ki tii mi, 10 ki doon Apeles, u nyaŋ ntɔŋ Kristo pu na, ki doon Aristobulus aachiln ni aanib, 11 ki doon nna aabo Herodionn, ki doon Nasisus aachiln ni aanib bi dii Tidindaan na.

12 Ni doon Traifina ni Traifosa bi tun lituln tii Tidindaan na, ki doon tina aabogeehn Pesis u tun lituln pam tii Tidindaan na, 13 ki doon Tidindaan aanibamɔnn Rufus, ni una u kpaln m mu aana na, 14 ki doon Asinkritus ni Flegonn, ni Hemes, ni Patrobas, ni Hemas, ni tinaabitiib bi bi bi chee na, 15 ki doon Filologus, ni Julia, ni Nereus ni uninkpan, ni Olimpas, ni Uwumbɔr aanib bimɔk bi bi chee na.

16 Ni li dooni tɔb mbamɔm.* Yesu Kristo aanib bi bi ŋipepel mɔmɔk ni na dooni nimi.

Kookoo aasurm

17 Nnaabitiib, m gaŋni nimi ke ni li nyi binib bi jaani nimi ki cha ni lir, ki kpak naah nan bae Uwumbɔr aabɔr ti na. Ni nya bi chee man. 18 Binib bi bi kina na aa dii Tidindaan Yesu Kristo. Bi dii bima bibaa aasui aah ban pu na la. Bi kpa mmɔmɔɔn ki ŋmanni bininyaam. 19 Nimi ma kan, binib mɔmɔk nyi naah kii Yesu Kristo aamɔb pu na. Nima le m kpa ni pu mpopiin sakpen. M ban ke ni li kpa nlan ki li tun lituln li ŋan na, ki li bi chain, ki taa li tun lituln li kaa ŋan na. 20 Naan yunn, le Uwumbɔr u tii timi nsuudoon na, ga cha ni di nitaa taa kinimbɔŋ pu.

Tidindaan Yesu Kristo ŋa tinyoor ŋa ni pu.

21 Timoti, u ye maatutuŋeer na dooni nimi. Nnaabitiib Lusius, ni Jasonn, ni Sosipata mu dooni nimi.

22 Min Tesius u ŋmee kigbaŋ kee tii Pɔɔl na, m mu dooni nimi Tidindaan pu.

23 Gayus u chann m ni Yesu aanib mɔmɔk tichann na, u mu dooni nimi. Erastus, u joo kitiŋ kee aamombil na, u mu dooni nimi. Tina aabo Kɔɔtus mu dooni nimi.

[ 24 Tidindaan Yesu Kristo ŋa tinyoor ŋa ni mɔmɔk pu. Amii.]

Kookoo aapak aameel

25 Cha ti nyuŋ Uwumbɔr. U kpa mpɔɔn ke u cha ni sil mbamɔm. Maah mooni Yesu Kristo aabɔnyaan ti na le len kina. Ti ye tibɔbɔrkaan ti kpiir na la. N‑yaayoonn na ti nan bɔr la. 26 Dandana wee, ti nyan mpaan pu. Uwumbɔr aabɔnabtiib nan ŋmee ti waagbaŋ ni. Uwumbɔr, u bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na le siin ke ŋinibol mɔmɔk ŋun tibɔnyaan ngbaan, aan ki bee, ki tii u naadii, ki kii waamɔb.

27 Uwumbɔr baanja le kpa nlan. Ubaa aa ki bi. Uma le yeh mpakm Yesu Kristo pu, n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Amii.

* 1:17 : Lik Habakuk 2.4.

* 2:6 : Lik Ilahn 62.12; Ŋiyataŋak 24.12.

† 2:24 : Lik Aisaya 52.5; Esekiel 36.20-22.

* 3:4 : Lik Ilahn 51.4.

† 3:12 : Lik Ilahn 14.1-3; 53.1-3; Ulandaan 7.20.

‡ 3:13 : Lik Ilahn 5.9; 140.3.

§ 3:14 : Lik Ilahn 10.7.

* 3:18 : Lik Ilahn 36.1.

* 4:3 : Lik Mpiin 15.6; Galasia yaab 3.6.

† 4:8 : Lik Ilahn 32.1-2.

‡ 4:17 : Lik Mpiin 17.5.

§ 4:18 : Lik Mpiin 15.5.

* 5:12 : Unibaan ngbaan nan ye Adam la.

† 5:12 : Lik Mpiin 3.6.

* 8:36 : Lik Ilahn 44.22.

* 9:5 : Hiibru aaliin ni, bi yin Kristo ke Masiya. Naatataa le ye ke unii u ga gaa binib lii na.

† 9:7 : Lik Mpiin 21.12.

‡ 9:9 : Lik Mpiin 18.10, 14.

§ 9:11-12 : Lik Mpiin 25.23.

* 9:13 : Lik Malakai 1.2-3.

† 9:15 : Lik Nnyam 33.19.

‡ 9:17 : Lik Nnyam 9.16.

§ 9:20 : Lik Aisaya 29.16; 45.9.

* 9:25 : Lik Hosea 2.23.

† 9:26 : Lik Hosea 1.10.

‡ 9:28 : Lik Aisaya 10.22-23.

§ 9:29 : Lik Aisaya 1.9.

* 9:33 : Lik Aisaya 8.14; 28.16.

* 10:5 : Lik Liifai Yaab 18.5.

† 10:8 : Lik Ikaal 30.12-14.

‡ 10:11 : Lik Aisaya 28.16.

§ 10:13 : Lik Joel 2.32.

* 10:15 : Lik Aisaya 52.7.

† 10:16 : Lik Aisaya 53.1.

‡ 10:18 : Lik Ilahn 19.4.

§ 10:19 : Lik Ikaal 32.21.

* 10:20 : Lik Aisaya 65.1.

† 10:21 : Lik Aisaya 65.2.

* 15:21 : Lik Aisaya 52.15.

* 16:16 : Bi nan ŋmee ke: Moor tɔb aatakpan ni mbimbin mu bi chain na.

1 KORINT YAAB

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Njan aagbaŋ ki Pɔɔl ŋmee ki tii

KORINT YAAB

na

1

1 Min Pɔɔl u Yesu Kristo yin mi ke m le ye waakpambal, Uwumbɔr aageehn pu na, m ni tina aabo Sosenes le ŋmee kigbaŋ kee 2 tii Uwumbɔr aanib bi bi Korint aatiŋ ni na. Uwumbɔr Aafuur Nyaan ŋa nimi bininyaam Yesu Kristo pu, ki yin nimi ke ni li ye waaninyaam, ni binib bimɔk yin Tidindaan Yesu Kristo aayimbil ntim mɔmɔk ni na. U ye Bidindaan, ni ti mu Aadindaan.

3 Tite Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu Kristo ŋa tinyoor ŋa ni pu ki tii nimi nsuudoon.

Tinyoor ti bi Yesu Kristo ni na

4 N‑yoonn mɔmɔk m dooni Maawumbɔr ni pu. Waah ŋa nimi tiŋann Yesu Kristo pu na, le m dooni u. 5 U pu, ni kan Uwumbɔr aanyoor tiwan mɔmɔk ponn ni, ki nyi waabɔr, ki ŋmaa len ti mbamɔm. 6 Ba pu? taah nan tuk nimi Kristo aabɔr na, ni gaa ti mbamɔm. 7 Nima pu na, naa lann Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapiin mubaa, ki bi ki kii bundaln Tidindaan Yesu Kristo ga gir ni na. 8 U mu ga pɔɔ nimi aataakpab waasan wɔb, ni taa li kpa taani Tidindaan Yesu Kristo aataak daal. 9 Uwumbɔr ŋani waah len pu na la. U yin nimi ke ni ni Ujapɔɔn Tidindaan Yesu Kristo li kpaan kijɔtiik ni tɔb.

N‑yakr mu bi Yesu Kristo aadidiliib ponn ni na

10 Nnaabitiib, m gaŋ nimi Tidindaan Yesu Kristo aayimbil pu ke ni mɔmɔk li ŋun tii tɔb, aan kinikpakpak taa li bi nikaasisik ni; ni li kpa kimɔbaan, ki li kpaan nlandak mubaa. 11 Nnaabitiib, Kloe aachiln ni aanib tuk mi ke kinikpakpak bi nikaasisik ni. 12 Maah len pu na le ye ke ubaa len ke u dii Pɔɔl la, uken mu len ke u dii Apolos la, uken mu len ke u dii Piita la, uken mu len ke u dii Kristo la. 13 Kristo yakr la aa? Bi kpaa min Pɔɔl ndɔpuinkoo pu ki tii nimi ii? Bi muin nimi nnyun ni Pɔɔl aayimbil ni la aa?

14 M dooni Uwumbɔr ke maa muin ni ponn ni ubaa nnyun ni, see Krispus ni Gayus baanja. 15 Nima pu na, ubaa aan ŋmaa len ke bi muin nimi nnyun ni maayimbil ni.

16 M muin Stefanas aachiln ni aanib mu nnyun ni. M mu aa ki teer ke m muin unii uken kpee. 17 Ba pu? Kristo aa tun ni mi ke m nan muin binib nnyun ni. U tun ni mi ke m nan tuk bi waabɔnyaan ngbaan la. Naa ye ke m di binib aalan le tuk bi. M yaa ba ŋa kina kan, ni ba ga cha Kristo aah kpo ndɔpuinkoo pu na ŋa yɔli.

Yesu Kristo le ye Uwumbɔr aapɔɔn, ni waalan

18 Binib bi ga kuln na, ti yaa tuk bi ke Kristo nan kpo ndɔpuinkoo pu ki tii bi kan, ni bi ke kijɔrk aaliin na le ki tii bi. Ni mu ye Uwumbɔr aapɔɔn le ki tii timi bi ŋmar na. 19 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni ke uma Uwumbɔr bui ke,*

“M ga cha bilankpalb aalan bee yɔli,

m ga yii binibiwolm aalan.”

20 Bilankpalb bi la? Binibiwolm mu bi la? Dandana aanib bi kpak kinikpakpak na mu bi la? Uwumbɔr cha dulnyaa wee aalan ŋa yɔli.

21 Uwumbɔr u kpa nlan na len ke dulnyaa wee aalan aa ŋmaa cha binib bee u. Nima pu na, u gaa binib bi gaa Yesu ki kii na lii, kijɔrk aabɔr ti ti joo tuk binib na pu. Waageehn le na. 22 Juu yaab ban ke bi kan lijinjiir aawan, le ki nin gaa Yesu ki kii, Griik yaab mu ban nlan. 23 Le ti tuk bi Kristo aah kpo ndɔpuinkoo pu ki tii bi pu na. Ni ye liŋuul aabɔr le ki tii Juu yaab, ki ye kijɔrk aabɔr ki tii binib bi kaa ye Juu yaab na mu. 24 Tɔ, Kristo le ye Uwumbɔr aapɔɔn ni waalan ki tii binib bi u yin bi na, bi ye Juu yaab na, ni bi kaa ye Juu yaab na mu. 25 Ba pu? Uwumbɔr aajɔrk kpa nlan jer binib aalan, le waagiin mu kpa mpɔɔn jer binib aapɔɔn.

26 Nnaabitiib, teer naah nan bi pu buyoonn Uwumbɔr yin nimi na. Ni ponn ni, naa ye binib pam le nan kpa nlan, naa ye binib pam le nan ye mpɔɔndam, naa ye binib pam le nan ye mpɔɔn aamaal ni aanib. 27 Uwumbɔr nyan binib bi ye bijɔrb dulnyaa ni aanib aanimbil ni na, le ki tee cha binib bi kpa nlan na ji inimɔɔn. U nyan binib bi ye bigiim dulnyaa ni aanib aanimbil ni na, le ki tee cha bipɔɔndam ji inimɔɔn. 28 U nyan bigiim, ki nyan binib bi ye fam binib aanimbil ni na, ki nyan binib bi kaa ye nibaa binib aanimbil ni na mu, aan ki ŋa binib bi kpa ipɔɔn na yɔli. 29 U ŋa kina ke unii ubaa taa li kpa kipupuk ubaa pu uma Uwumbɔr chee. 30 Uwumbɔr cha ni ni Yesu Kristo kpaan la, ki cha u ye timi aalan. Yesu pu, le u len ke timi aabɔr ŋan, ki ŋa timi waaninyaam, ki gaa timi lii. 31 Nima pu na, ni li ŋani naah ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ponn ni pu na ke, “Unii umɔk ban u li kpa kipupuk na, u li kpa kipupuk Uwumbɔr pu.”†

2

Baah kpaa Yesu Kristo ndɔpuinkoo pu pu na aabɔr

1 Nnaabitiib, nima pu na, maah nan dan nan tuk nimi Uwumbɔr aabɔr na, maa nan di mmɔmɔɔn ni binib aalan le tuk nimi. 2 Ba pu? maa nan ban m dakl tibɔr tibaa nikaasisik ni see Yesu Kristo aabɔr, ni waah kpo ndɔpuinkoo pu pu na aabɔr. 3 Maah nan bi ni chee na, m nan ye udabur la. Ijawaan pu, le nwon nan gbaa. 4 M nan joo Uwumbɔr aaliin tuk nimi, kaa nan joo mmɔmɔɔn ni binib aalan tuk nimi. M nan tuk nimi Uwumbɔr aaliin ki mɔk nimi Waafuur Nyaan aah kpa mpɔɔn pu na; 5 ba pu? m nan ban ke ni gaa Yesu ki kii Uwumbɔr aapɔɔn pu, ki taa li ye binib aalan pu.

Uwumbɔr aalan

6 Tɔ, ti len nlan aabɔr ki tuk binib bi chikr Uwumbɔr aabɔr wɔb na. Nlan ngbaan mu aa ye dulnyaa aalan, ki mu aa ye dulnyaa wee ni aabɔrb aalan. Dulnyaa wee ni aabɔrb aapɔɔn bi bar la. 7 Ti len Uwumbɔr aabɔbɔrkaan aalan mu nan bɔr na aabɔr la. Uwumbɔr aah kaa nan kee naan dulnyaa wee na, u nan dakl nlan mue, ke ti mu ji waamɔɔn. 8 Dulnyaa wee ni aabɔr ubaa aa nyi nlan ngbaan. Bi yaa ba nyi kan, baa ba ga kpaa Tidindaan u yeh tiwan mɔmɔk na ndɔpuinkoo pu. 9 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

“Tiwan ni binib aanimbil aa kee kan ni,

bitafal mu aa kee ŋun ni pu,

aan baalandak aa kee dakl naabɔr na,

nima le Uwumbɔr ŋa tii binib bi gee u na.”*

10 Le Uwumbɔr cha Waafuur Nyaan kpiir tiwan ngbaan mɔk timi. Ba pu? Nfuur Nyaan ngbaan nyi tiwan mɔmɔk, ki nyi Uwumbɔr aasui ni aabɔr mu. 11 Unibɔn ma kan, ubaa aa nyi usui ni aabɔr. Waawiin mu bi u ni na baanja le nyi. Kina pu na, ubaa aa nyi Uwumbɔr aasui ni aabɔr, Uwumbɔr Aafuur Nyaan baanja le nyi. 12 Naa ye dulnyaa wee aabimbin le ti gaa. Uwumbɔr Aafuur Nyaan le ti gaa, aan ki bee tiwan ni Uwumbɔr tii timi, waabulchinn pu na.

13 Tibɔr ngbaan le ti joo tuk binib. Naa ye iliin i binib aalan mɔk timi na, le ti joo tuk bi. Ti joo iliin i Uwumbɔr Aafuur Nyaan mɔk timi na la. Ti joo Uwumbɔr Aafuur Nyaan aaliin le tuk binib Waafuur Nyaan aabɔr. 14 Unii u kaa kpa Uwumbɔr Aafuur Nyaan na, u yii Nfuur Nyaan aabɔr, ki dak ke Nfuur Nyaan aabɔr ye kijɔrk aabɔr la. Uwumbɔr Aafuur Nyaan le cha binib bee mu aabɔr. Nima pu na, unii u kaa kpa Uwumbɔr Aafuur Nyaan na aa ŋmaa bee mu aabɔr. 15 Unii u kpa Uwumbɔr Aafuur Nyaan na nyi tibɔr mɔmɔk, le unii ubaa aan bee udaan ngbaan aabimbin. 16 Ŋma nyi Uwumbɔr aalandak? Ŋma ga ŋmaa mɔk u waah ga ŋa pu na? Timi le kpa Kristo aalandak.

3

Uwumbɔr aatutum aabimbin

1 Nnaabitiib, maa ŋmaa len ni chee ke maah ga len binib bi kpa Uwumbɔr Aafuur Nyaan na chee pu na. M len ni chee ke maah ga len binib bi dii dulnyaa aasan na chee pu na la. Ni laa ye mbipɔm le Kristo aasan ponn ni. 2 Mbipɔm ŋaa libiil la. Baa ŋmaa ŋmɔ tinann. Kina le cha m nan tuk nimi iliin i diin na. Ba pu? naa nan kee ŋmaa beer iliin i pɔɔ na. Dandana wee naa kee nin bee. 3 Ba pu? ni laa beenin bi ke binib bi dii dulnyaa aasan na la. Ni ponn ni bibaa kpa lipiipoln ki kpak tɔb kinikpakpak. Nima le mɔk ke ni dii ke dulnyaa aanib aah dii pu na, ki ŋani ke dulnyaa yaab na. 4 Ubaa yaa len ke u dii Pɔɔl, le uken mu yaa len ke u dii Apolos kan, naa naahn dulnyaa yaab aa?

5 Ŋma ye Apolos? Ŋma ye Pɔɔl? Ti po ye Uwumbɔr aatutum bi ter nimi ke ni gaa Yesu ki kii na la. Ti mɔmɔk tun lituln li Uwumbɔr tii timi ke ti tun na la. 6 Min le bun tijikaar, le Apolos ŋani nnyun; Uwumbɔr le cha ti punni ki muuni. 7 Nima na, unii u bun na, ni unii u ŋani nnyun na, aa ye nibaa. Uwumbɔr u cha ti punni ki muuni na, uma le ye u nyuun na. 8 Unii u bun na, ni unii u ŋani nnyun na kpaan la. Uwumbɔr ga tii unii mɔmɔk waapar, waatuln aah ŋeer pu na. 9 Ba pu? ti ni Uwumbɔr kpaan le ki tun lituln. Ni bi le ke Uwumbɔr aasaak na. Ni bi le ke Uwumbɔr aadiik na.

10 Uwumbɔr aah ter mi pu na, le m ye kidiik aatotoor aaninkpel u kpa nlan, ki maa kidiik ngbaan aadinyikl na. Le bi mu paa na maa li pu. Unii mɔmɔk li nyi waah ga ŋa pu ki maa lidinyikl ngbaan paab na. 11 Yesu Kristo le ye lidinyikl li bi maa na. Ubaa aa ŋmaa maa lidinyikl liken. 12 Bibaa ga di salmaa, bibaa tikunabr, bibaa ŋitakpanyaan maa kidiik ngbaan; bibaa mu ga di idɔ, bibaa timoor, bibaa ŋikak, ki maa. 13 Binib mɔmɔk aatuln ga nan nya mpaan pu. Bundaln Uwumbɔr ga ji binib tibɔr na, liyaadaal ngbaan ga mɔk baatuln aah ye pu na. Liyaadaal ngbaan mmii aataak daal le na. Mmii ngbaan ga tɔŋ lik binib mɔmɔk aatuln aah bi pu na. 14 Binib mɔmɔk aah maa lidinyikl paab pu na, mmii yaa kaa gaa kan, bi ga kan baatuln aapar. 15 Mmii ngbaan yaa gaa unii aah maa pu na kan, waan kan waatuln aapar. Uma ubaa ga ŋmar, ki ga li bi ke unii u ŋmar mmii ni na.

16 Naa nyi ke ni ye Uwumbɔr aadiik aa? Naa nyi ke Uwumbɔr Aafuur Nyaan bi ni ni ii? 17 Unii yaa bii Uwumbɔr aadiik kan, Uwumbɔr ga bii udaan ngbaan. Ba pu? Uwumbɔr aadiik bi chain la. Nimi le ye kidiik ngbaan.

18 Ni taa ŋmanni nibaa. Unii yaa bi nikaasisik ni ki dak ke u kpa dulnyaa wee ni aalan kan, cha u di nlan ngbaan lii, aan ki kan Uwumbɔr aalan. 19 Ba pu? dulnyaa wee ni aalan ye kijɔrk le Uwumbɔr chee. Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, “U chur bilankpalb baalan ni,” 20 ki ki ŋmee ke, “U nyi bilankpalb aalandak, ke i ye yɔli la.”* 21 Nima pu na, ubaa taa li kpa kipupuk binib pu. Tiwan mɔmɔk ye nimi yaan la. 22 Min Pɔɔl, ni Apolos, ni Siifas,† ni dulnyaa wee, ni limɔfal, ni nkun, ni tiwan ni bi dandana na, ni tiwan ni ga li bi n‑yoonn mu choo na mɔmɔk ye nimi yaan la. Ni mu ye Kristo yaab la. 23 Kristo mu ye Uwumbɔr yoo la.

4

Yesu Kristo aatutum aabimbin

1 Ni ŋan ke ni bee ke ti ye Kristo aatutum la. Uwumbɔr di waabɔbɔrkaan ŋa tiŋaal ni ke ti di tuk binib. 2 Bi yaa di tiwan ŋa unii aaŋaal ni kan, ni ŋan ke u ŋa ni mbamɔm. 3 Mma kan, nimi, bee dulnyaa ni aanib yaa ji mi tibɔr kan, ntafal aa bi ni ni. M mu aa ji mbaa tibɔr. 4 Maa nyi tiwan nibaa nsui ni aan naa ŋan. Nimina mu aa mɔk ke maabɔr ŋan Uwumbɔr chee. Tidindaan le ye u ji mi tibɔr na. 5 Nima pu na, ni yaa kaa kee ŋeer kan, ni taa ji unii ubaa tibɔr, see Tidindaan nan gir ni. Uma le ga kpiir tiwan ni bɔɔ mbɔmbɔɔn ni na, ki kpiir unibɔn mɔmɔk aalandak. Liyaadaal ngbaan kan, Uwumbɔr ga pak binibamɔm mɔmɔk.

6 Nnaabitiib, maah len pu na, m len ŋaŋ m ni Apolos aabɔr, ke m ter nimi la. M ban ke ni dii Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na. Ni taa li kpa kipupuk ubaa pu ki lik uken fam. 7 Ŋma ŋa si le aa jer uken? Saah kpa ni na, naa ye Uwumbɔr le tii si ii? Uwumbɔr aah tii si na, ba ŋa aa kpa kipupuk ke uma le aah kaa tii si na?

8 Ni dak ke ni puun kan tiwan bab a, ki ye bipɔɔndam, ki kpaln bibɔrb, ki cha timi a. Ni yaa ba sil ye bibɔrb aan ti mu li ye bibɔrb ni chee kan, ni ba ga li mɔ timi. 9 Ba pu? m dak ke Uwumbɔr ŋa timi waakpambalb puwɔb yaab. Ti naahn bijab bi, bi ga ku bi binib aanimbil ni na la. Ti ye lijinjiir aawan le dulnyaa wee ni. Ti ye lijinjiir aawan, binib ni Uwumbɔr aatuuntiib aanimbil ni. 10 Kristo pu, ti ye bijɔrb la; le nimi ye bilankpalb Kristo aasan ni. Ti ye bigiim la; le nimi ye bipɔɔndam. Ni kan nnyuŋ binib chee; le tima ye fam bi chee. 11 Nkon le joo timi, nnyunyuu mu joo timi, le ki nan saa dandana wee. Ti peeni tiwanchar la. Le binib gbaa timi. Taa kpa taah ga li koo nin chee na. 12 Ti tun lituln linimaln, ki joo timi aaŋaal imina le ki tun. Binib seei timi la, le ti bui bi ke, “Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa ni pu.” Bi ŋani timi falaa la, le ti ji limɔr. 13 Bi bii timi la, le ti len bi imɔliinyaan. Bi ŋani timi ke dulnyaa aajɔŋ, ni litapuln pu aabir na la, le ki nan saa din.

14 Maa ŋmee tibɔr ngbaan m jinn nimi inimɔɔn. M ban m sur nimi ke maabigeehm na la. 15 Ba pu? ni yaa kpa bimɔmɔkb ŋichur kipiik Kristo aasan ni kan, ni kpa te ubaa baanja la. Min le ye nite. Kinye? maah nan tuk nimi tibɔnyaan tee na, le m kpaln nite Yesu Kristo aasan ni. 16 Nima pu na, m gaŋni nimi, ni li dii ke maah dii pu na. 17 Nima le m ga cha Timoti dan ni chee. U ye maabogeehn Tidindaan aasan ni, ki bi mbamɔm. U ga teer nimi maah dii Kristo aasan pu na, ki ga teer nimi ke m tuk Kristo aanib bi bi ŋipepel mɔmɔk ni na ke bi mu dii kina.

18 Ni ponn ni bibaa kpa kalmbaani, ki dak ke maan dan ni chee. 19 Tidindaan yaa kii kan, m ga dan ni chee dandana wee, ki nan bee binib bi kpa kalmbaani na aabimbin. Maan lik baaliin. M ga lik ke Uwumbɔr aapɔɔn bi bi chee aan mu aa bi. 20 Uwumbɔr aanaan aa ye iliin. Mu ye mpɔɔn la. 21 Ni ban ke m dan ki li joo ni ntafadaan, aan ni ban ke m dan ki li joo ni ngeehm aaliin ni nsuudoon la?

5

Kininsuŋ ki bi nikaasisik ni na

1 Tɔ, bi tee len ke kininsuŋ aatuln bi nikaasisik ni, ke ni ponn ni ubaa gaa ute aapuu. Hali binib bi kaa dii Uwumbɔr aasan na aa ŋani kina. 2 Nimi ŋani kina la, ki mu kpa kalmbaani. Ba ŋa naa bii nisui? Ni ŋan ke ni nyan unii u ŋa kina na nikaasisik ni. 3 Mma kan, nwon aa bi ni chee, maalandak mu tee bi ni ni. Nima pu na, m puun siin unii u ŋa kina na ntafadaan, ke maah bi ni chee le na. 4 Ni yaa kuun tɔb chee kan, maawiin, ni Tidindaan Yesu aapɔɔn mu bi ni chee, Tidindaan Yesu aayimbil ni, 5 ni di udaan ngbaan ŋa kinimbɔŋ aaŋaal ni, ke ki cha uwon ji falaa dulnyaa wee ponn ni. Nima le waawiin ga ŋmar bundaln Tidindaan ga ji binib tibɔr na.

6 Naa ŋan ke ni li kpa kipupuk. Naa nyi ke boroboro aanyɔk siib le cha boroboromɔn duuni ii? 7 Ni ŋan ke ni nyan boroboro aanyɔkpok, aan ki li ye boroboro u kaa kpa nnyɔk na. Ni sil ye boroboro u kaa kpa nnyɔk na la. Maah len pu na le ye ke titunwanbir siib ga bii ni mɔmɔk. Nima pu na, ni nyan titunwanbir mɔmɔk nikaasisik ni. Ni ye bininyaam la. Ni li ŋani ke bininyaam na. Ba pu? Kristo nan di ubaa toor kitork tii Uwumbɔr, timi aatunwanbir pu. 8 Nima pu na, cha ti li ji Lakr‑jer aajim,* ki ŋmɔ boroboro u kaa kpa nnyɔk na, ki di boroboro aanyɔkpok lii. Maah len pu na le ye ke ti li dak ilandak i ŋan na, ki li ŋani mbamɔm, ki di bakaa ni titunwanbir lii.

9 Tɔ, m nan ŋmee kigbaŋ ki tuk nimi ke ni ni bidagoob taa kpaan tɔb chee. 10 Maa len dulnyaa aanib pu; dulnyaa aanib bi ye bidagoob, ni binimandam, ni binib bi ji biken pempem na, ni biwaadam na, naa ŋmaa nya bi chee, see ni nyan dulnyaa wee ni. 11 Maah len pu na le ye ke unii u len ke u dii Kristo aasan na, u yaa ye udagoor, bee unimandaan, bee uwaadaan, bee ŋisiibil daan, bee udagbiir, bee unii u ji binib pempem na kan, ni ni udaan ngbaan taa kpaan. Hali ni taa ji u chee tijikaar.

12-13 Binib bi kaa ye Yesu aanib na, maan siin bi ntafadaan. Naa ye maabɔr. Uwumbɔr le ga siin bi ntafadaan. Binib bi ye Yesu aanib na yaa ŋani ni kaa ŋan na kan, nimi nibaa siin bi ntafadaan man. Nima pu na, ni nya utunwanbirdaan ngbaan nikaasisik ni.

6

Naah joo biken chaa libɔjil ni pu na

1 Tɔ, ni ponn ni ubaa ni uŋeen aatɔ yaa kpa tibɔr kan, ba ŋa ni chaa bibɔjirb chee, binib bi kaa dii Uwumbɔr aasan na aanimbiin ni, bi ti len tibɔr ngbaan, kaa cha Uwumbɔr aanib len ti? 2 Naa nyi ke Uwumbɔr aanib ga ji dulnyaa yaab tibɔr aa? Ni yaa ga ji dulnyaa yaab tibɔr kan, naa ŋmaa toor tibɔr waatiir aa? 3 Naa nyi ke ti ga ji Uwumbɔr aatuuntiib tibɔr aa? Ŋmaninkabaa dandana wee aabɔr? 4 Nima pu na, tibɔr yaa bi nikaasisik ni kan, cha binib bi ye biwaatiib nikaasisik ni na len ti. 5 M len ke m jinn nimi inimɔɔn la. Ulankpal ubaa aa bi nikaasisik ni ii? Ni ponn ni ubaa aan ŋmaa len tibɔr tii nimi ii? 6 le ki cha ubaa ni una aabo cha bibɔjirb chee, ki ti cha binib bi kaa gaa Yesu ki kii na len baabɔr.

7 Ni yaa po kpa tibɔr nikaasisik ni, ki di ŋa bibɔjirb aaŋaal ni kan, naa dii Yesu aasan mbamɔm. Aana aabo yaa ŋa si bakaa, bee u ji saawan kan, taa gar u. Aa yaa kaa gar u kan, ni soor ni aa di ti buen bibɔjirb chee. 8 Ni ye naabitiib la; le nimi nibaa ŋani tɔb bakaa, ki su tɔb kinaayuk. 9 Naa nyi ke binib bi aabimbin kaa ŋan na aan kan Uwumbɔr aanaan aa? Ni taa ŋmanni nibaa man; bibɔnbɔnn, ni biwaadam, ni bidagoob, ni bijab bi di biŋeen aatɔtiib kpaln bipiib ki doo bi chee na, ni bijab bi mu di bibaa ŋa bipiib ki cha bijab ŋeen aatɔtiib doo bi chee na, 10 ni binaayukb, ni binimandam, ni bidagbiirb, ni ŋisiibildam, ni binib bi ji biken pempem na, aan kan Uwumbɔr aanaan. 11 Ni ponn ni bibaa nan bi kina la; le Uwumbɔr finn nipobil, ki ŋa nimi binib bi bi chain na, ki len ke nimi aabɔr ŋan, Tidindaan Yesu Kristo aayimbil pu, ni timi Aawumbɔr Aafuur Nyaan pu.

Cha Uwumbɔr kan nnyuŋ saawon pu

12 Nimi bibaa bui ke tiwan nibaa aa kɔ. Tɔ, ni mu aa ye tiwan mɔmɔk le ga ter nimi. Tiwan nibaa aa kɔ; m mu aan cha tiwan nibaa chuu mi tinaagbiir. 13 Bibaa len ke lipuul pu le tijikaar bi, le tijikaar mu pu, lipuul bi. Tɔ, Uwumbɔr ga cha ni mɔmɔk nilee ŋa yɔli. Timi aawon tee aa bi kidagook aatuln pu, ti bi Tidindaan aatuln pu la. Tiwon mu ye Tidindaan yaan la. 14 Uwumbɔr nan fikr Tidindaan nkun ni. Waapɔɔn pu, u ga fikr timi mu nkun ni.

15 Naa nyi ke nimi aawon ye Kristo aawon aawan aa? M ga di nwon tee, ti ye Kristo aawan na, ki di kpaan upiidagoor aawon ni ii? Maan ŋa kina kpala. 16 Naa nyi ke unii u doon upiidagoor chee na, bi kpaan tiwon tibaa la aa? Ba pu? Uwumbɔr Aagbaŋ len ke, “Upii ni uja yaa nyi tɔb kan, bi kpaa tiwon tibaa la.” 17 Tɔ, unii u kpaan Tidindaan chee na, bi kpaan nwiinbaan la.

18 Ni di cha kidagook aatuln. Unii yaa tun titunwanbir kan, naa bi tiwon ponn ni, see kidagook aatuln. Unii u gɔr kidagook na, u ŋa uma ubaa aawon bakaa la. 19 Naa nyi ke nimi aawon ye Uwumbɔr Aafuur Nyaan aadiik la aa? Uwumbɔr tii nimi Waafuur Nyaan, le mu bi ni ni. 20 Uwumbɔr daa nimi le ki pan. Naa yeh nibaa, Uwumbɔr le yeh nimi. Nima pu na, ni di nimi aawon tun lituln li ga nyuŋ Uwumbɔr na.

7

Lichamɔln aabaan

1 Naah ŋmee mi kigbaŋ tibɔr ti pu na, ni ŋan ke uja taa li nyi upii. 2 Tɔ, kidagook aatuln pu, ni ŋan ke uja mɔmɔk li kpa uma ubaa aapuu, upii mɔmɔk li kpa uma ubaa aachal. 3 Upii yaa ban uchal kan, u taa yii, uja mu yaa ban upuu kan, u taa yii. 4 Upii aa joo uwon, uchal le joo ti. Uja mu aa joo uwon, upii le joo ti. 5 Ubaa taa yii uken, see ni puen kii tii tɔb ki laa di cha siib, aan ki li kpa n‑yoonn ki mee Uwumbɔr, [ki lul bumɔb,] le ki ki kpaan tɔb chee. Ni yaa kaa ki kpaan tɔb chee kan, kinimbɔŋ ga tɔŋ nimi ni tun kidagook aatuln. Ba pu? naan ŋmaa chuu nibaa.

6 Maah ga len tibɔr ti na le ye ke m ga cha ni ŋa kina, maa len ke see ni ŋa kina. 7 Maageehn le ye ke ni mɔmɔk li bi ke maah bi pu na. Uwumbɔr mu tii unii mɔmɔk uma ubaa aapiin. Ti mɔmɔk aapiin aa kpaa. U tii ti mɔmɔk mbaabaa la.

8 Bijaakpaab, ni bisapɔm, ni bikpopiib, m tuk nimi la, ni ŋan ke ni li bi kina, ke maah bi pu na. 9 Ni mu yaa kaa ŋmaa chuu nibaa kan, cha bijab din bipiib, bipiib mu mɔn. Bijab ni bipiib yaa yoor tɔb kan, ni soor ni binimbil li man tɔb pu, kaa kan.

10 Bipiijoob ni bichadam, m ga tuk nimi naah ga ŋa pu na, naa ye min le tuk nimi, Tidindaan le tuk nimi, ke upii taa di uchal lii. 11 U yaa di uchal lii kan, u li bi ubaa, see u ki gir buen uchal chee, bi ti took. Uja mu taa jenn upuu.

12 Binib bi gur na, Tidindaan aa len baabɔr. Min le tuk bi ke uja u ye Yesu aanii na yaa kpa puu u kaa ye Yesu aanii na kan, upii ngbaan yaa kii ke u li bi u chee kan, u taa jenn u. 13 Upii u mu ye Yesu aanii na yaa kpa chal u kaa ye Yesu aanii na kan, uja ngbaan yaa kii ke u li bi u chee kan, u taa di uchal lii. 14 Uja u kaa ye Yesu aanii na, Uwumbɔr ga ŋa u ke waanib ponn ni ubaa na, upuu u ye Yesu aanii na pu la. Upii u mu kaa ye Yesu aanii na, Uwumbɔr ga ŋa u ke waanib ponn ni ubaa na, uchal u ye Yesu aanii na pu la. Ni yaa kaa ba ye kina kan, baabim ba ga li bi ke binib bi kaa dii Uwumbɔr aasan na aabim la. Tɔ, naah ye kina na, Uwumbɔr gaal bi ke bi ye waabim.

15 Unii u kaa ye Yesu aanii na yaa ban u di upuu, bee uchal u ye Yesu aanii na lii kan, cha u li cha. Naa ye limukl. Uwumbɔr yin timi ke ti li kpa nsuudoon. 16 Upii, aa nyi ke sin pu aachal ga ŋmar aan waan ŋmar? Uja, aa nyi ke sin pu aapuu ga ŋmar aan waan ŋmar?

Tibɔkpaan le ye ke aa kii Uwumbɔr aamɔb

17 Tɔ, Tidindaan aah tii unii mɔmɔk pu na, u li bi kina. Unii mɔmɔk aah nan bi pu aan Uwumbɔr nan yin u na, u li bi kina. Maah ga tuk nimi pu na, kina le m tuk Yesu aanib bi bi ŋipepel mɔmɔk ni na. 18 Ubaa yaa nan ye uchakpangendaan aan Uwumbɔr nan yin u na kan, u li bi kina, u taa toor li. U mu kaa ye uchakpangendaan aan Uwumbɔr nan yin u na kan, u taa ki gii. 19 Lichakpangeel aa kpa tinyoor. Unii yaa kaa gii kan, ni mu aa kpa tinyoor. Ti yaa kii Uwumbɔr aamɔb kan, nima le kpa tinyoor. 20 Unii mɔmɔk aah nan bi pu aan Uwumbɔr nan yin u na, u li bi kina. 21 Uwumbɔr aah nan yin si na, aa yaa ye unaagbiija kan, taa cha ni li wu si. Aa mu yaa ga ŋmaa nya tinaagbiir ngbaan ni kan, nya ki li bi aabaa. 22 Tidindaan mu yaa yin unii u ye unaagbiija na kan, u ye Tidindaan aanii u u gaa u lii na la. Kina le ni ye ke Tidindaan yaa yin unii u kaa ye unaagbiija na kan, u ye Kristo aanaagbiija la. 23 Yesu daa nimi le ki pan. Nima pu na, ni taa li ye binib aanaagbiib. 24 Nnaabitiib, unii mɔmɔk aah nan bi pu aan Uwumbɔr nan yin u na, u li bi kina Uwumbɔr chee.

Bijaakpaab aabɔr

25 Binachipɔm ni bisapɔm aabɔr kan, Tidindaan aa tuk mi; waanimbaasaln pu, le m ye unibamɔnn, ki ga tuk nimi maah dak pu na.

26 Dandana aafalaa pu, m dak ke ni ŋan ke unii li bi ke waah bi pu na. 27 Aa yaa kpa puu kan, taa li ban ke aa jenn u. Aa yaa kaa kpa puu kan, taa ki ban. 28 Uja mu yaa din upii kan, naa bir. Usapɔɔn mu yaa mɔn uja kan, naa bir. Bipiijoob ni bichadam mu ga kan falaa dulnyaa wee ni. Le maa ban ke ni kan falaa ngbaan.

29 Nnaabitiib, maah len pu na le ye ke n‑yoonn mu gur na, mu par a. Nima pu na, binib bi kpa puutiib na, bi li bi ke baah kaa kpa le na; 30 binib bi wii na mu li bi ke baah kaa wii le na, binib bi kpa mpopiin na mu, bi li bi ke baah kaa kpa mpopiin le na, binib bi daa ki tiir na mu, bi li bi ke baah kaa kpa nibaa na. 31 Binib bi kpa dulnyaa ni aawan ki joo tun baatuln na, bi taa cha binimbil li man ni pu; ba pu? dulnyaa wee, ni waawan bi jer la.

32 Maa ban ke nibaa li muk nimi nisui ni. Uja u kaa kpa puu na, utafal bi Tidindaan aabɔr ni la. U dakl waah ga ŋa pu ki piir Tidindaan aasui na la. 33 Uja u kpa puu na, utafal bi dulnyaa wee ni aabɔr ni la, u dakl waah ga ŋa pu ki piir upuu aasui na la, 34 le waalandak yakr mfum mulee. Upii u kaa kpa chal na, bee usapɔɔn u kaa nyi uja na, utafal bi Tidindaan aabɔr ni la; u ban ke uwon ni waawiin li bi chain. Upii u kpa chal na, utafal bi dulnyaa wee ni aabɔr ni la, u dakl waah ga ŋa pu ki piir uchal aasui na la.

35 M ban m ter nimi la. Nima le cha m len kina. Naa ye ke m ban m leŋ nimi la. M ban ke ni li ŋani tiwan mɔmɔk mbamɔm, ninimbil li man Tidindaan aabɔr pu, nibaa taa leŋ nimi.

36 Uja yaa kpa bisal u jer lichamɔln na, ki yaa dak ke u jinn ubisal inimɔɔn aan ni yaa muk u kan, cha u ŋa waah ban pu na, cha u kunn ubisal ngbaan uchal do. Naa bir. 37 Nibaakan, uja ubaa bi ki kpa nsan ki ga ŋmaa ŋa waah gee pu na, unii ubaa aa chuu u mpɔɔn, waalandak mu aa kpelni, le u di ŋa usui ni ke waan di ubisal kunn uchal do, udaan ngbaan ŋa ni ŋan na la. 38 Nima pu na, uja u kunn ubisal uchal do na, u ŋa ni ŋan na la. Uja u mu kaa kunn ubisal uchal do na, u ŋa ni ŋan na ki jer uja u kunn ubisal uchal do na.

39 N‑yoonn mumɔk upii ni uchal bi na, upii ye uchal yoo la. Uchal yaa kpo kan, u ga ŋmaa mɔn uja u dii Tidindaan aasan na aan u gee u na. 40 M mu dak ke u yaa bi ke waah bi pu na kan, u ga li kpa mpopiin ki jer u yaa ki mɔn kan. M dak ke m kpa Uwumbɔr Aafuur Nyaan le ki len kina.

8

Ŋiwaa aatork aajikaar aabɔr

1 Tɔ, joo cha kitork aanann aabɔr wɔb na, ti nyi ke ti mɔmɔk kpa nnyim. Nnyim cha binib kpa kipupuk la. Ngeehm le ter binib ke bi dii Uwumbɔr aasan mbamɔm. 2 Unii yaa dak ke u nyi tiwan kan, waa kee nyi waah ba ga li nyi pu na. 3 Unii mu yaa gee Uwumbɔr kan, Uwumbɔr beer udaan ngbaan.

4 Joo cha kitork aanann aajim aabɔr na, ti nyi ke ŋiwaa ŋimɔk bi dulnyaa wee ni na aa ye nibaa. Ti nyi ke Uwumbɔr ubaa baanja le bi. 5 Ŋiwaa ni tiwan ni binib dooni ni na bi paacham ni taab, ki wiir. 6 Tima kan, ti kpa Uwumbɔrbaan, u ye Tite na. Uma le nan naan tiwan mɔmɔk. Ti bi ke ti li ŋani waageehn la. Ti kpa Tidindaan ubaa mu la. Uma le ye Yesu Kristo. Uma le Uwumbɔr nan cha u naan tiwan mɔmɔk. Uma pu le ti bi.

7 Binib bibaa mu aa nyi kina. Bi nan dii ŋiwaa ni yunn. Nima pu na, bi yaa ŋman kitork aanann kan, ti ye kitork aanann le bi chee, le ni ŋa bi ilandak. 8 Tɔ, tijikaar aan ŋmaa cha ti piir Uwumbɔr aasui; ti yaa jin, bee ti yaa kaa jin kan, naa kpa taani.

9 Aa mu yaa nyi ke ŋiwaa aa ye nibaa kan, li nyi ki taa cha unii u kaa kee nyi Uwumbɔr aasan mbamɔm na tun titunwanbir. 10 Unii u kaa nyi Uwumbɔr aasan mbamɔm na yaa kan si, u kpa nnyim na, ji tijikaar ŋiwaa aadichal ni kan, u mu ga li kpa lipobil ki ŋmɔ kitork aanann, ki lir. 11 Saanyim ngbaan pu le ga cha aana aabo u kaa nyi Uwumbɔr aasan mbamɔm na bee yɔli. Aana aabo ngbaan pu, le Kristo nan kpo. 12 Nima pu na, aa yaa kiir tinaabitiib bi kaa kee nyi Uwumbɔr aasan mbamɔm na kan, aa ŋa bi bakaa le na. Naa ye bima baanja le aa ŋa bakaa, Kristo le aa ŋa bakaa. 13 Nima pu na, tijikaar tibaa yaa kiir nna aabo, Uwumbɔr aasan ni kan, maan ki ji tijikaar ngbaan kpala, aan ki taa kiir nna aabo, Uwumbɔr aasan aadiim.

9

Yesu Kristo aatutunn aah kpa nsan mu na

1 Tɔ, maa ye Yesu aakpambal aa? Maa yeh mbaa aa? Maa kan Tidindaan Yesu uu? Naah gaa Yesu ki kii na, maatuln le na Tidindaan pu. 2 Biken yaa dak ke maa ye Yesu aakpambal kan, ni nyi ke m ye. Naah gaa Tidindaan ki kii na, nima le mɔk ke m ye waakpambal. 3 Kina le m tuk binib bi ban bi baa mi na.

4 Maah tuk binib Uwumbɔr aabɔr na, maa ŋeer bi tii mi tijikaar ni tiwanyukaan aa? 5 Maa ŋeer m mu li ŋani ke bikpambalb biken, ni Tidindaan aanaatiib, ni Siifas aah ŋani pu na, ki li joo upii ubaa u mu li dii mi lisachuln ni ii? 6 M ni Banabas baanja le ye binib bi mooni Uwumbɔr aaliin ki tun lituln liken kpee ke ti ji ii? 7 Unii yaa ye butɔb aaja kan, baa pa u lipal aa? Unii yaa ko kisaak kan, waan ji tijikaar ti bi ki ni na aa? Unii yaa kpaa inaa kan, waan wub nnaabiin aa?

8 Maah len pu na aa ye unibɔn aalan baanja. Moses aakaal mu len kina la. 9 Ni ŋmee nkaal ngbaan ni, Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, “Aa yaa joo unaaja poi idi kan, aa taa buu umɔb.”* Uwumbɔr aatafal bi inaaja aabɔr baanja ponn ni la aa? 10 Waah len pu na, waa len ke u ter ti mu la aa? Mbamɔn, timi pu le ni ŋmee kina. Ba pu? ni ŋan ke unii u ko kisaak na, ni unii u poi njikaabim na li kpa limakl ke bi ga kan ni ponn ni ki ji. 11 Ti nan tuk nimi Uwumbɔr aabɔr la. Ti yaa gaa ni chee dulnyaa ni aawan kan, naa ye sakpen.

12 Binib biken yaa kpa nsan ke bi gaa tiwan ni chee kan, taa kpa nsan ki jer bi ii? Ti kpa nsan, ti mu aa nan gaa; ba pu? taa ban ti leŋ Kristo aabɔnyaan. Nima pu, le ti nan ji falaa mɔmɔk. 13 Naa nyi ke binib bi tun lituln Uwumbɔr Aadichal ni na ji nima la aa? Binib bi toor kitork tii Uwumbɔr na, bi mu ji nima la. 14 Kina le Tidindaan nan len ke binib bi mooni tibɔnyaan tee na, bi mu li ji ti ponn ni.

15 M mu kpa nsan m mu li ji kina; le maa ŋa kina. Maah ŋmee pu na, maa ŋmee ke binib ŋa kina ki tii mi. Maah kaa gaal nibaa binib chee na, nima le m kpa kipupuk. Maa ban ke m li kpa kipupuk yɔli. 16 M yaa tuk binib tibɔnyaan tee kan, maan ŋmaa li kpa kipupuk ti pu. Ni muk mi ke m tuk bi. M yaa kaa tuk binib tibɔnyaan tee kan, tibɔbir ga li bi m pu. 17 M yaa tuk binib tibɔnyaan tee maageehn pu kan, m ba ga li ban lipal. Ni yaa kaa ye maageehn kan, ni ye lituln li Uwumbɔr tii mi ke m li tun na la. 18 Nima pu na, maapar ye ba? Ni ye ke m li mooni tibɔnyaan tee aan binib ŋun ki taa pa nibaa. M kpa nsan ke m li gaal tiwan bi chee, ki mu aa gaal.

19 Maa ye unii ubaa aanaagbiija. M mu di mbaa ŋa binib mɔmɔk aanaagbiija, aan ki moo kan binib tii Kristo. 20 Juu yaab chee, m bi ke Juu yaab na, aan ki kan Juu yaab ki tii Kristo. Binib bi dii Moses aakaal na chee, m mu bi ke baah bi pu na, aan ki kan binib bi dii Moses aakaal na, ki tii Kristo. Mma aa bi Moses aakaal taab. 21 Binib bi kaa dii Moses aakaal na chee, m mu bi ke baah bi pu na, aan ki kan binib bi kaa dii Moses aakaal na, ki tii Kristo. Maa len ke maa dii Uwumbɔr aakaal. M dii Kristo aakaal la. 22 Binib bi ye bidaburb Kristo aasan ni na, m bi ke baah bi pu na la, aan ki kan bi mu ki tii Kristo. Binib mɔmɔk aabɔŋ chee, m po bi ke baah bi pu na la. M ŋani tiwan mɔmɔk maah ga ŋmaa ŋa pu na, aan ki cha binib bibaa ŋmar.

23 Tibɔnyaan tee pu le m ŋani tiwan mɔmɔk, aan m ni binib biken mu kpaan ki kan tinyoor ti ponn ni. 24 Ni nyi ke binib yaa kpak ki san litaasaln kan, bi mɔmɔk san; le unibaan u ji na, uma le kani ipiin. Kina pu na, ni mɔmɔk li san ke unii u ji na aah san pu na, aan ki kan ipiin ngbaan. 25 Unii umɔk ban u kpak ngbiir ni na kan, u chur ubaa la, kaa ŋani tiwan ni ga bii tiwon na. U ŋani kina ke u kan ipiin i ga bii na. Tima kan, ti kpak ki ban ipiin i kaan bii na la. 26 Nima pu na, maa san ke unii u san kaa nyi budabu pu u san na. Maa gbaa ke unii u gbaa fam na; 27 m muk maawon le ti kii maamɔb. Ni yaa kaa ye kina kan, m ga tuk biken tibɔnyaan tee, le min mbaa ga nan bee yɔli.

10

Ŋiwaa aabɔr

1 Nnaabitiib, m ban ke ni bee ke ntaalangbam nan sunn ni ki mɔk tiyaajatiib nsan. Le Uwumbɔr nan tii bi nsan nnyusakpem aakaasisik ni, bi puur. 2 Baah puur nnyusakpem ngbaan ki dii ntaalangbam ngbaan aah mɔk bi pu na, ni naahn ke bi muin bi nnyun ni ki ŋa bi Moses aadidiliib la. 3-4 Bi mɔmɔk nan ji tijikaabaan ki nyu nnyunbaan la. Uwumbɔr Aafuur Nyaan le nan tii bi tijikaar ni nnyun ngbaan. Nfuur Nyaan ngbaan nan cha nnyun nyan ni litakpal ni, le bi nyu. Nima le nan ye limɔkl ki mɔk ke Kristo dii bi. 5 Le bi ponn ni binib pam mu aa nan piir Uwumbɔr aasui. Kina pu na, bi nan kpo ki bee kipɔɔk ni.

6 Tibɔr timina ye nsurm le ki tii timi, ke ti taa ban tiwan ni kaa ŋan na, ke baah nan ban pu na. 7 Ni mu taa dii ŋiwaa, ke bi ponn ni bibaa aah nan dii pu na; ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, “Binib ngbaan nan kal ki ŋman kitork aanann, ki nyu ndaan gbii, le ki fii ki tun kininsuŋ aatun.”* 8 Ni mu taa tun kidagook aatuln ke bi ponn ni bibaa aah nan tun pu ki cha binib ŋichur moninko ni ŋitaa kpo liwinbaal na. 9 Ni mu taa tɔŋ Tidindaan ke bi ponn ni bibaa aah nan tɔŋ u pu ki cha iwaa junn ku bi na. 10 Ni mu taa ŋulni ke bi ponn ni bibaa aah nan ŋulni pu ki cha Uwumbɔr aakun aatuun ku bi na.

11 Tibɔr ngbaan nan ŋa bi kina ki ye limɔkl le ki mɔk binib. Bi nan ŋmee ti Uwumbɔr Aagbaŋ ni, ke ni li ye nsurm le ki tii timi bi bi kookoo aayoonn na.

12 Nima pu na, unii u dak ke u si chob na, u li nyi ki taa lir. 13 Naa kee kan ntɔŋ mu pɔɔ ki jer unibɔn mɔk aah kani pu na. Uwumbɔr ye mbamɔndaan, kaan cha ni kan ntɔŋ mu jer nimi na. Ni yaa kan ntɔŋ kan, u ga toor nsan tii nimi, ni nyaŋ ntɔŋ ngbaan. Nima le ni ga li kpa limɔr ntɔŋ ponn ni.

14 Njɔtiib, nima pu na, di ŋiwaa lii ki di cha ŋaabɔr. 15 M len ni chee ke maah ba ga len bilankpalb chee pu na la. Maah ga len pu na, ni dakl ki lik naatataa. 16 Ti yaa yoor Uwumbɔr aayinyook ki doon u ki pu, ki nyu kan, ni ye Kristo aasin le ti kpaan nyu. Taah gii boroboro ki ŋman na mu, ni ye Kristo aawon le ti kpaan ŋman. 17 Boroboro ngbaan ye boroboro kpiln libaa la. Nima le mɔk ke ti kpaan tiwon tibaa la; ba pu? ti mɔmɔk kpaan ŋman boroboro kpiln libaa la.

18 Dakl lik man Juu yaab aah ŋani pu na. Binib bi toor kitork tii Uwumbɔr ki ji na, bi ni u kpaan la. 19 Maah len pu na le ye ke liwaal ye nibaa aa? Tijikaar ti bi di tii li na ye nibaa aa? Naa ye. 20 Maah len pu na le ye ke binib bi kaa dii Uwumbɔr aasan na yaa toor kitork kan, bi toor ki tii tiwan ni kaa ye Uwumbɔr na la, kinimbɔŋ le bi toor tii. Maa ban ke ni ni kinimbɔŋ li kpaan. 21 Naan ŋmaa yoor Tidindaan aayinyook ki nyu, ki gir ki ti nyu kinimbɔŋ aayinyook ni. Naan ŋmaa ŋmɔ Tidindaan aaboroboro, ki gir ti ŋmɔ kinimbɔŋ aanann mu. 22 Ti ban Tidindaan li kpa lipiipoln ti pu uu? Ti kpa mpɔɔn jer u uu?

Ni li nyuŋni Uwumbɔr n‑yoonn mɔmɔk

23 Tɔ, binib bibaa ga bui ke tiwan nibaa aa kɔ. Ni mu aa ye tiwan mɔmɔk le ŋan. Tiwan nibaa aa kɔ. Ni mu aa ye tiwan mɔmɔk le ga ter timi aan ti dii Uwumbɔr aasan mbamɔm. 24 Ubaa taa li lik ki ban ubaa aanyoor baanja. U li lik ki ban uŋeen aatɔtiib aanyoor mu.

25 Tinann ti bi kooh kinyaŋ ni na, ni ga ŋmaa daa ti ki ŋmɔ, ki taa baa ke ti ye ba aanann, ki taa cha nimi aalandak li muk nimi ti pu. 26 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, “Uwumbɔr le yeh dulnyaa ni tiwan nimɔk bi u ponn ni na.”†

27 Unii u kaa gaa Yesu ki kii na yaa ŋa tijikaar ki yin nimi kan, ni yaa buen kan, waah di tijikaar ti siin nimi na, jim man, ki taa baa ke ti ye kitork aanann la aa? ki taa cha nimi aalandak li muk nimi. 28 Unii ubaa mu yaa bui nimi ke ti ye kitork aanann le kan, ni taa ji; waah tuk nimi na pu, ni taa ji, aan waalandak taa li muk u. 29 Maah len pu na le ye ke aa yaa jin kan, u mu ga ji, le waalandak ga muk u, ke waah ŋa pu na aa ŋan. 30 Tɔ, nibaakan, unii ubaa ga baa ke ba ŋa waan ŋmaa ŋa waah ban pu na, unii uken aalandak pu, ke u yaa doon Uwumbɔr tijikaar ti u ji na pu kan, bi ga ŋa kinye ki bii u ti pu?

31 Maah len pu na le ye ke ni yaa jin kan, jim ke ni nyuŋ Uwumbɔr; ni yaa nyun kan, nyum ke ni nyuŋ Uwumbɔr; ni yaa ŋani tiwan nimɔk na kan, ni li ŋani ke ni nyuŋ Uwumbɔr. 32 Ni taa ŋa tiwan ni ga kiir Juu yaab Uwumbɔr aasan ni na, ki taa kiir binib bi kaa ye Juu yaab na mu, ki taa kiir Uwumbɔr aanib mu. 33 Ni li ŋani ke maah ŋani pu na. M piir binib mɔmɔk aasui tiwan mɔmɔk ni, ke bi ŋmar. Maa ban mi baanja aanyoor. M ban bi mɔmɔk kan tinyoor, aan ki ŋmar la.

11

1 Ni li dii maataabuu man, ke maah dii Kristo aataabuu pu na.

Uwumbɔr aadoon aakaal

2 M pak nimi; ba pu? ni teer mi tiwan mɔmɔk ponn ni, ki ŋani maah mɔk nimi pu na la. 3 Tɔ, m ban ke ni bee ke uja mɔmɔk aayidaan le ye Kristo; upii mɔmɔk mu aayidaan le ye uchal; Kristo aayidaan le ye Uwumbɔr. 4 Uja yaa mee Uwumbɔr, bee u yaa nabr Uwumbɔr aah len pu na, ki laa chik kiyikpupuk kan, u jinn uyidaan inimɔɔn a. 5 Upii mu yaa mee Uwumbɔr, bee u yaa nabr Uwumbɔr aah len pu na, kaa buu kiyibubuuk kan, u jinn uyidaan inimɔɔn. Ni bi ke waah kuu tiyikpir le na. 6 Upii yaa kaa buu kiyibubuuk kan, ni kpa inimɔɔn ke waah chee tiyikpir le na. Upii u chee tiyikpir, bee u chuu kuu tiyikpir na, ni kpa inimɔɔn. U yaa kaa buu kiyibubuuk kan, ni mu kpa inimɔɔn. Nima pu na, ni ŋan ke u buu kiyibubuuk. 7 Uja yaa mee Uwumbɔr kan, u taa chiŋ kiyikpupuk uyil pu; ba pu? u naahn Uwumbɔr, ki ye waasil la. Upii mu ye uja aasil la. 8 Uwumbɔr aah nan naan uja na, u nan nyan uja aasikaakpab le ki di naan upii, naa ye upii aasikaakpab le u nan nyan di naan uja. 9 Uja pu, le u nan naan upii. Naa ye upii pu le u nan naan uja. 10 Nima pu na, Uwumbɔr aatuuntiib mu pu, ni ŋan upii buu kiyibubuuk uyil pu, ki mɔk ke u bi kichadiik ni. 11 Tɔ, Tidindaan aasan ni, upii ni uja ban tɔb aaterm la. Upii yaa kaa bi kan, uja aan ŋmaa li bi. Uja yaa kaa bi kan, upii mu aan ŋmaa li bi. 12 Upii nan nyan ni uja ni. Uja mu nyan ni upii ni. Le bi mɔmɔk nyan ni Uwumbɔr chee.

13 Ni dakl lik man. Upii yaa mee Uwumbɔr ki yaa kaa buu kiyibubuuk kan, naa ŋan. 14 Tiwan mɔmɔk aah bi pu na le mɔk nimi ke uja yaa kpa tiyikpir fɔfɔk kan, ni kpa inimɔɔn la. 15 Upii mu yaa kpa tiyikpir fɔfɔk kan, waanyaan le na. Ba pu? Uwumbɔr tii bipiib tiyikpir fɔfɔk ti li bii bi pu la. 16 Unii ubaa yaa kaa kii kina ki ban u kpak kinikpakpak kan, m tuk nimi la, taa ki kpa nkaal muken. Uwumbɔr aanib mu aa kpa nkaal muken.

Tidindaan aajim

(Matiu 26.26-29; Mak 14.22-25; Luk 22.14-20)

17 Tɔ, maah ban m tuk nimi pu na, maan ŋmaa pak nimi. Ni kuuni tɔb chee, kaa ŋani tiwan ni ga ter nimi na, le ki tee ŋani tiwan ni kaa ŋan na. Nimina pu, maan ŋmaa pak nimi. 18 Njan aabɔr le ye ke m ŋun ke naah kuuni tɔb chee na, ni kpak tɔb kinikpakpak, ki yakr tɔb. Le m pak maah ŋun pu na tibaa, ke ni sil ŋani kina la. 19 Nnyamɔn aamɔmɔkb ga li bi ni ponn ni ki cha ni bee binib bi ye mbamɔndam na. 20 Naah kuuni nan ji tijikaar ti na, naa ye Tidindaan aajim le ni ji. 21 Nimi bibaa puen ji nimi yaan nibaabaa. Le ni ponn ni bibaa aa ji babr. Bibaa mu nyu gbii. 22 Naan ŋmaa ji ki nyu nimi aadichal ni ii? Ni lik Uwumbɔr aanib fam ki jinn bigiim inimɔɔn la aa? M ga len kinye? M ga pak nimi nimina pu uu? Maan pak nimi.

23 Tidindaan le nan tuk mi, le m mu tuk nimi kina, ke kinyeek ki Judas nan kooh u na, kinyeek ngbaan le Tidindaan Yesu nan yoor boroboro 24 le ki doon Uwumbɔr, le ki gii, ki bui bi, “[Gaa man ki ŋmɔ.] Nwon le na. Nimi aatunwanbir pu, le m tii tiwon tee. Ni li ŋmɔ kina aan ki li teer mbɔr.” 25 Baah jin tijikaar ti doo na, le u yoor kiyinyook ki doon Uwumbɔr, le ki bui bi, “Tiwanyukaan ngbaan ye tipuupɔln ti Uwumbɔr puu tii nimi na, maasin pu. N‑yoonn mumɔk ni ga ti nyu tiwanyukaan ngbaan na, ni li ŋani kina ki teer mbɔr.” 26 Ba pu? n‑yoonn mumɔk ni ga ŋmɔ boroboro ngbaan, ki nyu tiwanyukaan ngbaan na, ni mooni ke Tidindaan nan kpo ni pu la, ki ti saa bundaln u ga gir ni na.

27 Nima pu na, unii yaa ŋman Tidindaan aaboroboro ngbaan, ki nyu waawanyukaan ngbaan, kaa tii u lisil kan, u sii Tidindaan aawon ni waasin. 28 Nima pu na, cha unii mɔmɔk lik waabimbin aah bi pu na aan ki nin ŋmɔ boroboro ngbaan ki nyu tiwanyukaan ngbaan. 29 Unii yaa ŋman ki yaa nyun, ki yaa kaa bee Tidindaan aawon aatataa kan, u ga cha Uwumbɔr daa utafal. 30 Nima le cha ni ponn ni pam ye bidaburb, pam mu aa kpa laafee, pam mu kpo. 31 Ti yaa puen lik timi aabimbin aah bi pu na, aan ki nin ji ki nyun kan, Tidindaan aan daa titafal. 32 U mu yaa daa titafal kan, u chiini timi ke u taa bii timi bundaln u ga ji dulnyaa aanib tibɔr na la.

33 Nnaabitiib, nima pu na, ni yaa kuun tɔb chee ki ti ji kan, ni mɔmɔk li kii tɔb ki kpaan ji. 34 Nkon yaa chuu u na kan, cha u ji udo aan ki nin dan. Nima na, ni yaa nan kuun tɔb chee kina kan, ni taa kan ntafadaan ni pu. Tibɔr ti gur na, m yaa nan dan kan, m ga toor ti mu.

12

Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapiin aabɔŋ

1 Nnaabitiib, m ban ke ni bee tibɔr ti joo cha Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapiin wɔb na la. 2 Ni nyi ke naah kaa nan kee dii Uwumbɔr aasan na, ni nan dii ŋiwaa ŋi ye bibirb na. Ŋi nan cha ni yenni n‑yoonn mɔmɔk la. 3 Nima pu na, m ban ke ni bee ke Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapɔɔn yaa cha unii len tibɔr kan, waan ŋmaa sii Yesu. Unii ubaa mu aan ŋmaa len ke Yesu le ye Udindaan see Uwumbɔr Aafuur Nyaan le ga cha u len kina.

4 Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapiin aabɔŋ aabɔŋ le bi; Nfuur Nyaanbaan ngbaan le tii timi ipiin ngbaan mɔmɔk. 5 Lituln aabɔŋ aabɔŋ mu bi; Tɔ, Dindaan baan mu le ti tun tii. 6 Uwumbɔr aapɔɔn le cha binib tun lituln aabɔŋ. Le Uwumbɔr u cha unii mɔmɔk tun lituln ngbaan mɔmɔk na, u ye ubaa. 7 Uwumbɔr Aafuur Nyaan tii unii mɔmɔk waapiin, ke u di ter Uwumbɔr aanib biken. 8 Mu cha ubaa len nlan aaliin. Muma muchachaan ngbaan cha ubaa mu beer tibɔr ki len. 9 Muma muchachaan le cha ubaa mu gaa Uwumbɔr ki kii mbamɔm. Muma muchachaan ngbaan le tii ubaa mu mpɔɔn mu cha bibum pɔɔk. 10 Mu tii ubaa mu mpɔɔn u tun lijinjiir aatun. Mu cha ubaa mu nabr Uwumbɔr aah len pu na. Mu cha ubaa mu beer mu ye Uwumbɔr Aafuur Nyaan na, ni mu kaa ye na. Mu cha ubaa mu len iliin yayan. Mu cha ubaa mu nabr iliin yayan ngbaan. 11 Uwumbɔr Aafuur Nyaan muchachaan ngbaan le cha unii mɔmɔk tun lituln ngbaan mɔmɔk. Mu tii unii mɔmɔk ipiin aabɔŋ aabɔŋ mu aah ban pu na la.

Tiwon aawan aabɔr

12 Tiwon kpa tiwan pam, ki tee ye tiwonbaan la. Kristo aanib mu bi kina la. Bi wiir, ki mu ye unibaan la. 13 Ti ponn ni bibaa ye Juu yaab, bibaa mu ye binib bi kaa ye Juu yaab na, bibaa mu ye binaagbiib, bibaa mu ye bimalb, le Yesu gbiin ti mɔmɔk Nfuur Nyaan baan, ki ŋa timi unibaan. U cha ti mɔmɔk kan Nfuur Nyaan baan la.

14 Tɔ, tiwon aa kpa tiwan nibaa baanja. Ti kpa tiwan kipaak la. 15 Kitaafaak yaa bui ke, “Maah kaa ye kiŋaalfaak na, maa ye tiwon aawan” kan, naa ye tiwon aawan aa? 16 Litafal mu yaa bui ke, “Maah kaa ye linimbil na, maa ye tiwon aawan” kan, naa ye tiwon aawan aa? 17 Tiwonmɔn yaa ba ye linimbil ŋmeen kan, ti ba ga ŋa kinye ki ŋun? Ti yaa ba ki ye litafal ŋmeen kan, ti ba ga ŋa kinye ki ŋun nnun? 18 Naah ye pu na, Uwumbɔr le di tiwon aawan mɔmɔk saŋ tɔb ponn ni, waah ban pu na. 19 Tiwonmɔn yaa ba ye liwanbaal kan, ni ba ga li ye tiwon aa? 20 Naah ye pu na, tiwon kpa tiwan aabɔŋ aabɔŋ, le ki ye tiwonbaan.

21 Nima pu na, linimbil aan ŋmaa tuk kiŋaalfaak, “Maa ban si.” Liyil mu aan ŋmaa tuk titaafar, “Maa ban nimi.” 22 Tiwon nin chee kaa kpa mpɔɔn ke niken na, see ni mu li bi. 23 Tiwon nin chee lann lisil na, ti ga tii nima chee lisil ki jer niken. Le tiwon nin chee kaa ŋan na, ti ga ŋa nima chee ni ŋaŋ. 24 Le tiwon nin chee ŋan na, naa ki ban nterm. Uwumbɔr le di tiwon aawan saŋ tɔb ni, ki di lisil tii nin chee ni lann lisil na. 25 Nima na, tiwon aawan aan li kpak tɔb kinikpakpak, ni ga li ter tɔb ke naah ter nibaa pu na la. 26 Tiwon nibaa chee yaa ji falaa kan, ni mɔmɔk ga kpaan ji falaa kina. Nibaa chee mu yaa kan nnyuŋ kan, ni mɔmɔk ga li kpa mpopiin.

27 Nimi le ye Kristo aawon. Unii mɔmɔk ye waawon aawan nibaabaa la. 28 Uwumbɔr di timi ŋa waanib ponn ni la; njan, bibaa ye Yesu aakpambalb; lelee, bibaa mu ye Uwumbɔr aabɔnabtiib; taataa, bibaa mu ye bimɔmɔkb; le u tii bibaa mu mpɔɔn bi tun lijinjiir aatun; ki tii bibaa mu mpɔɔn ke bi cha bibum pɔɔk; bibaa mu ye biteterb; bibaa mu ye biyidam; bibaa mu len iliin yayan. 29 Ti mɔmɔk ye Yesu aakpambalb aa? Ti mɔmɔk ye Uwumbɔr aabɔnabtiib aa? Ti mɔmɔk ye bimɔmɔkb aa? Ti mɔmɔk kpa mpɔɔn ki tun lijinjiir aatun aa? 30 Ti mɔmɔk ŋmaa tii bibum laafee ee? Ti mɔmɔk len iliin yayan aa? Ti mɔmɔk ŋmaa nabr iliin yayan ngbaan aa? 31 Tɔ, cha ninimbil li man ipiin i ŋan ki jer iken na pu.

Cha m mɔk nimi nsan mu ŋan ki jer muken na.

13

Ngeehm aabɔr

1 Unii yaa ŋmaa len binib aaliin ni Uwumbɔr aatuuntiib aaliin, ki yaa kaa gee binib kan, u bi ke tiwangbaakaan ni libɔluln na la. 2 U yaa ŋmaa nabr Uwumbɔr aah len pu na, ki yaa bee tibɔr ti bɔɔ na mɔmɔk, ki yaa bee mbeen mɔmɔk, ki yaa kpa naadii u ga ŋmaa foor ŋijoo na, ki yaa kaa gee binib kan, waa ye nibaa. 3 U yaa di waawan mɔmɔk kpiin bigiim, ki yaa cha binib di u pun mmii ni Yesu pu, ki yaa kaa gee binib kan, naa kpa tinyoor Uwumbɔr chee.

4 Unii u gee binib na, u kpa limɔr bi pu, ki kpa tibulchinn. Waa kpa lipiipoln, kaa kpa kipupuk, kaa kpa kalmbaani, 5 kaa kpa inimpoo, kaa ye ukumɔndaan, kaa ye uŋuudaan, kaa dak tilandakbir binib pu, 6 kaa kpa mpopiin uŋeen aatɔ aatunwanbir pu; u kpa mpopiin mbamɔn pu. 7 Unii u gee binib na kpa suklaa n‑yoonn mɔmɔk, ki dakl ilandak nyaan uŋeen aatɔtiib pu, ki kpa limakl n‑yoonn mɔmɔk, ki kpa limɔr falaa mɔmɔk ni.

8 Ngeehm ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Uwumbɔr aabɔnabr aaliin ma kan, i ga doo. Iliin yayan ma kan, i mu ga doo. Mbeem ma kan, mu ga doo. 9 Dandana wee ti nyi ligeln, ki nabr Uwumbɔr aah len pu na ligeln, 10 le buyoonn ti ga kan tiwamɔn na kan, ti ga di ligeln lii.

11 Maah nan ye ubo na, m nan len ibiliin la, ki nan beer tiwan mbim aah beer pu na, ki dak mbim aah dak pu na. Maah ŋa unii na, le m di cha mbim aabɔr. 12 Dandana, ni bi ke ti lik kinimbilikr, ki lik puu na la; n‑yoonn mu choo na, tiwan nibaa aan nan ki li bi tinimbiin ni ki doŋ timi tiwan nibaa chee. Ti ga li waa tiwan mɔmɔk chain. Dandana m nyi ngem. N‑yoonn mu choo na, m ga nan li nyi ni mɔmɔk, ke Uwumbɔr aah nyi maabɔr mɔmɔk pu na.

13 Tɔ, naadii, ni limakl, ni ngeehm, ni mɔmɔk nitaa le bi; ngeehm mu le jer ni mɔmɔk.

14

Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapiin aabɔr tiken

1 Pɔɔk nibaa man ki li gee binib, ki cha ninimbil li man Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapiin pu; ni mu tee li ban ipiin i ga cha ni nabr Uwumbɔr aah len pu na, ki jer naah ban ipiin iken mɔmɔk pu na. 2 Ba pu? unii u len iliin yayan na, waa len binib chee, Uwumbɔr chee le u len; ubaa aa ŋun waah len pu na. Uwumbɔr Aafuur Nyaan cha u len tibɔr ti bɔɔ na la. 3 Unii u nabr Uwumbɔr aah len pu na, u len binib chee, ki ter bi ke bi dii Uwumbɔr aasan mbamɔm, ki pɔɔk bitaakpab, ki sɔŋni bisui. 4 Unii u len iliin yayan na, u ter ubaa ke u dii Uwumbɔr aasan mbamɔm la. Unii u nabr Uwumbɔr aah len pu na, u ter Yesu aanib ke bi dii Uwumbɔr aasan mbamɔm la.

5 Ni mɔmɔk yaa len iliin yayan kan, ni ga li mɔ mi; ni mɔmɔk mu yaa nabr Uwumbɔr aah len pu na kan, ni ga li mɔ mi ki jer kina. Unii u nabr Uwumbɔr aah len pu na, u jer unii u len iliin yayan na, see unii u ga nabr iliin yayan ngbaan na bi. U yaa nabr iliin yayan ngbaan kan, u ga ter Yesu aanib ke bi dii Uwumbɔr aasan mbamɔm. 6 Nnaabitiib, m yaa dan ni chee ki nan len iliin yayan baanja kan, ni ga ter nimi ii? Aayii. Naan ter nimi, see m tuk nimi Uwumbɔr aah kpiir tibɔr ti tuk mi na, bee m tuk nimi mbeen mu nyan ni Uwumbɔr chee na, bee m nabr Uwumbɔr aah len pu na, bee m mɔk nimi Uwumbɔr aabɔr.

7 Tɔ, tiwangbaakaan mu yaa kaa wii mbamɔm kan, ni ye fam la. Ni yaa ye liwul, bee ni yaa ye kibeek kan, ni yaa kaa wii mbamɔm kan, ubaa aan bee naah wii pu na. 8 Unii yaa pii ukpiin, kaa pii mbamɔm kan, baan kuun tɔb chee ke bi ti to butɔb. 9 Ni mu bi kina la. Nilambil yaa kaa len iliin i si mbamɔm na kan, binib ga ŋa kinye ki ŋun naah len pu na? Ni len tii libuln la. 10 M nyi ke iliin aabɔŋ aabɔŋ le bi dulnyaa wee ni, le i mɔmɔk mu kpa yaatataa. 11 M mu yaa kaa ŋun unii ubaa aaliin kan, m ga li ye uwɔwɔnja le u chee, u mu ga li ye uwɔwɔnja le m chee. 12 Nimi, ninimbil aah man Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapiin pu na, ni li ban ipiin i ga ter Yesu aanib ke bi dii waasan mbamɔm na. Ni li ban ipiin ngbaan ki jer naah ban ipiin iken pu na.

13 Nima pu na, unii yaa len iliin yayan kan, u li mee Uwumbɔr ke u cha u nabr iliin yayan ngbaan. 14 Ba pu? m yaa mee Uwumbɔr ki len iliin yayan kan, Uwumbɔr Aafuur Nyaan le cha m mee kina, nlandak aa dak. 15 Kina pu na, ni ŋan ke m ŋa kinye? M ga mee Uwumbɔr, Waafuur Nyaan aah ga cha m mee pu na, ki mee maalandak mu aah ga cha m mee pu na. M ga gaa ilahn Waafuur Nyaan aah ga cha m gaa pu na, ki gaa ilahn maalandak mu aah ga cha m gaa pu na. 16 Aa yaa doon Uwumbɔr, Waafuur Nyaan aah cha aa doon u pu na kan, unii yaa bi nikaasisik ni, kaa nyi Uwumbɔr aasan kan, u ga ŋa kinye ki len ke saah doon Uwumbɔr pu na ye mbamɔn; ba pu? waa ŋun saah len pu na. 17 Mbamɔn, saah doon Uwumbɔr pu na, ni ŋan, ni mu aa ter udaan ngbaan ke u dii Uwumbɔr aasan.

18 M dooni Uwumbɔr ke m len iliin yayan ki jer ni mɔmɔk. 19 M mu yaa bi Yesu aanib aakaasisik ni, ki yaa len maalandak aaliin iŋmu baanja, aan ki mɔk bi Uwumbɔr aabɔr kan, ni soor ni m len iliin yayan ŋichur kipiik.

20 Nnaabitiib, ni taa ki li dak ke mbim aah dak pu na. Ni li dak ke binib bi chikr na aah dak pu na. Tɔ, bakaa wɔb ma kan, ni li bi ke mbipɔm na. 21 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke Uwumbɔr len ke,

“M ga di biwɔwɔm bi len ŋitimbol yayan aaliin na len binib ngbaan chee,

hali m yaa ŋa kina kan, baan pel.”*

22 Nima pu na, iliin yayan aa ye limɔkl ki tii binib bi gaa Yesu ki kii na; i ye limɔkl ki tii binib bi kaa gaa u ki kii na la. Uwumbɔr aabɔnabr aaliin mu aa ye limɔkl ki tii binib bi kaa gaa Yesu ki kii na; i ye limɔkl ki tii binib bi gaa u ki kii na la.

23 Nima pu na, Yesu aanib mɔmɔk yaa kuun tɔb chee, aan bi mɔmɔk yaa len iliin yayan kan, binib bi kaa nyi Yesu aasan na, bee binib bi kaa gaa u ki kii na, bi yaa koo ni kan, baan len ke ni waar la aa? 24 Le ni mɔmɔk yaa nabr Uwumbɔr aah len pu na kan, unii u kaa gaa Yesu ki kii na, bee unii u kaa nyi Yesu aasan na yaa koo ni kan, ni mɔmɔk aah len pu na le ga cha waalandak li muk u, ki cha u bee waatunwanbir aah bi pu na, 25 ki cha usui ni aabɔr nya mpaan pu. Nima pu le u ga gbaan kitiŋ, ki pak Uwumbɔr, ki len ke ni ye mbamɔn, Uwumbɔr sil bi nikaasisik ni.

Naah ga li dooni Uwumbɔr pu na

26 Nnaabitiib, maah len pu na ye kinye? Ni yaa nan kuun tɔb chee kan, ubaa ga li ban ke u gaa nlahn, uken mu ga li kpa mmɔkm, ubaa mu ga li kpa Uwumbɔr aah kpiir pu ki tuk u na, uken mu ga li kpa iliin yayan, ubaa mu ga ŋmaa nabr iliin yayan ngbaan. Naah ga ŋa tiwan ni mɔmɔk na, ni li ŋani tiwan ni ga ter Uwumbɔr aanib ke bi dii waasan mbamɔm na. 27 Ni ponn ni bibaa yaa ban bi len iliin yayan kan, cha binib bilee, bee bitaa len. Binib bi len na taa jer bitaa. Cha bi len ubaabaa, ki cha ubaa mu nabr baah len pu na. 28 Unii u ga ŋmaa nabr iliin yayan ngbaan na yaa kaa bi kan, cha bi ŋmin Uwumbɔr aadiik ni, ki li len bibaa ni Uwumbɔr chee. 29 Cha Uwumbɔr aabɔnabtiib bilee bee bitaa mu len, ki cha biken lik baah len pu na. 30 Uwumbɔr yaa kpiir tibɔr ki mɔk unii u mu ka nikaasisik ni na kan, cha unii u puen len na ŋmin waahr aan uleler mu len. 31 Le ni mɔmɔk ga ŋmaa nabr Uwumbɔr aah len pu na ubaabaa. Ni yaa ŋa kina kan, ni mɔmɔk ga ŋmaa bae Uwumbɔr aabɔr, le ni ga pɔɔk ni mɔmɔk aataakpab. 32 Nfuur Nyaan yaa cha unii nabr Uwumbɔr aah len pu na kan, u ga ŋmaa chuu ubaa ki li kii n‑yoonn mubaa. 33 Uwumbɔr aa ban kifuuk, u ban suuna la.

34 Bipiib li ŋmin Yesu aanib aakuun ponn ni na. Baa kpa nsan ke bi len. Ni bi kina Yesu aanib aakuun mɔmɔk ponn ni la. Ni ŋan bi li keei bichatiib aamɔi. Uwumbɔr Aagbaŋ mu len kina la. 35 Bi yaa ban bi bee tiwan kan, cha bi baa bichatiib linampal. Ba pu? upii yaa len Yesu aanib aakuun ni kan, ni kpa inimɔɔn la.

36 Uwumbɔr aabɔr puen nyan ni nimi le chee ee? Tibɔr ngbaan pii nimi baanja la aa? 37 Tɔ, unii yaa dak ke u ye Uwumbɔr aabɔnabr kan, bee u yaa dak ke u kpa Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapiin kan, cha u bee ke maah ŋmee pu tii nimi na, ni ye Tidindaan aah len pu na la. 38 Unii yaa kaa gar maah ŋmee pu na kan, ni mu taa gar u.

39 Nnaabitiib, nima pu na, cha ninimbil li man ke ni nabr Uwumbɔr aah len pu na, ki taa bui unii ubaa ke u taa len iliin yayan. 40 Ni mu li ŋani tiwan mɔmɔk, ni li dii nsan.

15

Yesu Kristo aah fikr nkun ni pu na

1 Nnaabitiib, m ban m teer nimi maah nan tuk nimi tibɔnyaan ti na la. Ni nan gaa tibɔnyaan ngbaan, ki sil ti pu. 2 Tibɔnyaan ngbaan mu pu le ni ŋmar. Ni yaa joo maah tuk nimi ti na mbamɔm, ki yaa kaa gaa ti ki kii fam kan, ni ŋmar a.

3 Maah nan gaa tibɔnyaan ngbaan na, tima le m nan di tuk ni mu. Ti ye tibɔkpaan ki jer tibɔr mɔmɔk. Tibɔnyaan ngbaan le ye ke Kristo nan kpo timi aatunwanbir pu. Ni ŋmee kina Uwumbɔr Aagbaŋ ni. 4 Le bi nan di u di sub. Iwiin itaa daal le Uwumbɔr fikr u nkun ni. Ni ŋmee kina Uwumbɔr Aagbaŋ ni. 5 Waah fikr nkun ni na, le Piita kan u. Le waakpambalb kipiik ni bilee mu kan u. 6 Le waadidiliib bi jer ikui iŋmu na mu nan kpaan kan u. Bi ponn ni pam beenin bi, le bibaa mu kpo. 7 Jems mu nan kan u, le bikpambalb mɔmɔk mu kan u.

8 Gbelngbeln yaan le m mu kan u. Min u bi ke baah ker ubo u lii na, m mu kan u. 9 Yesu aakpambalb mɔmɔk jer mi. Maa ŋeer ke bi yin mi ke Yesu aakpambal; ba pu? m nan ŋa waanib falaa. 10 Le Uwumbɔr aah ter mi pu na, m bi ke maah bi pu dandana na. Waah ter mi pu na, waa ter mi yɔli. M tun lituln ki jer Yesu aakpambalb mɔmɔk. Ni mu aa ye min le tun lituln ngbaan. Uwumbɔr aaterm mu bi m chee na le cha m tun. 11 Nima pu na, min le yaa nan tuk nimi tibɔnyaan ngbaan, bee bima le yaa nan tuk nimi kan, ti mɔmɔk tuk nimi kina la, ni mu gaa ti ki kii kina.

Uwumbɔr aanib aah ga fikr nkun ni pu na

12 Tɔ, taah nan tuk nimi ke Uwumbɔr fikr Kristo nkun ni na, ni ŋa kinye aan ni ponn ni bibaa ki len ke binib bi kpo na aan fikr nkun ni. 13 Bi yaa len ke binib bi kpo na aan fikr nkun ni kan, ni mɔk ke Uwumbɔr aa fikr Kristo nkun ni. 14 Uwumbɔr yaa kaa nan fikr Kristo nkun ni kan, taah tuk nimi tibɔnyaan ti na mu ye yɔli la. Ni mu gaa ti ki kii yɔli la; 15 ni mu mɔk ke ti mɔn nnyamɔn paan Uwumbɔr; ba pu? ti len ke u fikr Kristo nkun ni. Ni yaa ye mbamɔn ke binib bi kpo na aan fikr nkun ni kan, ni mɔk ke Uwumbɔr aa fikr Yesu mu nkun ni. 16 Ba pu? Bi yaa len ke binib bi kpo na aan fikr nkun ni kan, ni mɔk ke Uwumbɔr aa fikr Kristo mu nkun ni. 17 Uwumbɔr yaa kaa nan fikr Kristo nkun ni kan, ni gaa u ki kii yɔli, ki beenin bi nimi aatunwanbir aapɔɔn ni. 18 Binib bi nan dii Yesu ki kpo na mu, ni mɔk ke bi mu bee yɔli. 19 Ti yaa kpa limakl Kristo pu dulnyaa wee ponn ni baanja kan, ti kpa kinimbaak ki jer binib mɔmɔk.

20 Tɔ, ni ye mbamɔn la, Uwumbɔr sil fikr Kristo nkun ni. Uma le ye njan aanii u puen fikr nkun ni na, le ki mɔk ke binib bimɔk kpo na mu ga nan fikr nkun ni. 21 Uja ubaa pu, le nkun bi. Uja ubaa mu pu, le binib bi kpo na mu ga fikr nkun ni. 22 Adam pu, le binib mɔmɔk kpu. Kristo pu, le binib mɔmɔk ga kan limɔfal. 23 Kina le bi ga li paa tɔb pu. Kristo le ye njan aanii u puen fikr nkun ni na. U yaa gir ni kan, binib bi ye uyaab na mu ga fikr nkun ni. 24 Tiwan nimina mɔmɔk yaa ti ŋa kan, le tiwan mɔmɔk ga doo. N‑yoonn ngbaan le u ga kuln waadim aabɔŋ mɔmɔk aapɔɔn, ki di nnaan na tii Ute Uwumbɔr, 25 ki ga li joo tiwan mɔmɔk ki nan saa buyoonn Uwumbɔr di waadim mɔmɔk ŋa utaapɔtan ni na. 26 Kookoo aadin u u ga bii u na le ye nkun. 27 Uwumbɔr Aagbaŋ le len ke u di tiwan mɔmɔk di ŋa Kristo aataapɔtan ni ke ni kii waamɔb. Uwumbɔr Aagbaŋ aah len ke u cha tiwan mɔmɔk kii Kristo aamɔb na, nima le aa mɔk ke Uwumbɔr ubaa mu ga kii waamɔb. 28 Uwumbɔr yaa cha tiwan mɔmɔk kii Kristo aamɔb kan, le Kristo, u ye Uwumbɔr Aajapɔɔn na, u mu ga kii Uwumbɔr u nan cha tiwan mɔmɔk kii waamɔb na aamɔb. Nima kan, Uwumbɔr le ga li joo tiwan mɔmɔk pel pel.

29 Tɔ, ni muin binib bibaa nnyun ni, ke bi sil binib bi kpo na aasisiiyaan la. Bibaa yaa bui ke binib bi kpo na aan fikr nkun ni kan, ba pu ni muin binib nnyun ni baasisiiyaan? 30 Binib yaa kaan fikr nkun ni kan, ba pu ti kani linimaln n‑yoonn mɔmɔk? 31 Nnaabitiib, idaa mɔmɔk m chuun nkun ni la. M kpa kipupuk ni pu Tidindaan Yesu Kristo aasan ni, nima le cha m len kina. 32 Ipeel nan tak mi Efesus aatiŋ ni. M yaa po ye unibɔn u kaan fikr nkun ni kan, m kan tinyoor ni pu uu? Aayii. Binib bi kpo na yaa kaan fikr nkun ni kan, “Cha ti li ji ki li nyu; ba pu? ti ga fe kpo fen.” Tɔ, ni ye mbamɔn, binib bi kpo na ga sil fikr nkun ni.

33 Ni taa cha unii ubaa ŋmann nimi man. “Ni yaa dii binib bi kaa ŋan na kan, nimi aabimbinyaan ga bii.” 34 Finn ngeen pu man, ki tun lituln li ŋan na, ki taa ki tun titunwanbir. Ni ponn ni bibaa aa nyi Uwumbɔr. M len kina ke m jinn nimi inimɔɔn la.

Tiwon ti fikr nkun ni na aabɔr

35 Le unii ubaa ga baa ke, “Binib bi kpo na ga ŋa kinye ki fikr nkun ni? Bi yaa fikr nkun ni kan, tiwon ngbaan aaboln ga li bi kinye?” 36 Ujɔr, aa yaa di lijikaabuul bun kan, li yaa kaa kpo kan, laan punn. 37 Lijikaabuul li aa di bun na aa bi ke li ga lu na aah ga li bi pu na. Ni po ye lijikaabuul la, nibaakan idi, nibaakan tijikaar tiken. 38 Le Uwumbɔr tii lijikaabuul ngbaan tiwon, waah gee pu na. U tii lijikaabuul mɔmɔk aawon aabɔŋ aabɔŋ la.

39 Tiwan mɔmɔk aawon aa kpaan. Binib aawon bi tibaa, tiwakor mu aawon bi tibaa, inyoon mu aawon bi tibaa, ijan mu aawon bi tibaa.

40 Paacham aawan mu bi la, le ki cha kitiŋ aawan. Paacham aawan kpa kinyaan, kitiŋ aawan mu kpa kinyaan. Naanyaan mu aa kpaan. 41 Nwiin, ni uŋmal, ni ŋiŋmabil kpa kinyaan; ni mu aanyaan aa kpaan; ŋiŋmabil mɔmɔk aanyaan mu aa kpaan.

42 Binib yaa nan fikr nkun ni kan, ni ga nan li bi kina la. Tiwon ti bi di sub na, ni ye tiwan ni ga bur na la. Ni yaa fikr nkun ni kan, ni ga nan li ye tiwon ti kaan ŋmaa bur na la. 43 Tiwon ti bi di sub na, aa ye lisil aawon. Tiwon ti ga nan fikr nkun ni na, tima le ga li ye lisil aawon. Tiwon ti bi di sub na aa kpa mpɔɔn. Tiwon ti ga nan fikr nkun ni na, tima le ga li kpa mpɔɔn. 44 Tiwon ti bi di sub na, ti ye dulnyaa ni aawon la. Tiwon ti ga nan fikr nkun ni na ga nan ŋeer Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah ban pu na la. Dulnyaa wee ponn ni aawon aah bi na, tiwon ti ga ŋeer Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah ban pu na mu bi la. 45 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke Uwumbɔr nan naan njan aanii Adam, ki tii u limɔfal.* Kookoo yoo le ye Nfuur Nyaan mu tii timi limɔfal li kaa kpa ndoon na. Uma le ye Kristo. 46 Njan, ti kpa dulnyaa wee ni aawon. Lelee le ti ga kan tiwon ti ga ŋeer Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah ban pu na paacham. 47 Uwumbɔr nan di titan le naan njan aanii Adam. U nyan ni kitiŋ la. Lelee aanii, u ye Kristo na, uma le nyan ni Uwumbɔr do. 48 Binib bi ye kitiŋ yaab na bi ke unii u Uwumbɔr nan di titan ki naan u na aah bi pu na la. Binib bi ye Uwumbɔr do yaab na, bi mu bi le ke unii u nyan ni paacham na aah bi pu na. 49 Ti naahn unii u Uwumbɔr nan di titan ki naan u na la. Kina le ti ga li naahn unii u nyan ni Uwumbɔr do na mu.

50 Nnaabitiib, maah len pu na le ye ke tiwon ti ye tinann ni nsin na aan ŋmaa koo Uwumbɔr aanaan ni paacham. Ni ga bur na mu aan ŋmaa le ye ni kaan bur na.

51 Li pel man, m ga tuk nimi tibɔr ti bɔɔ na. Timi bibaa ga kpo, bibaa mu ga pii Kristo aah ga gir ni bundaln na. Le ti mɔmɔk aawon ga kpeln. 52 Kakaan yaa wii kookoo yaan kan, libuul ngbaan ni le ti ga kpeln. Naan pii linimbil aah ga kab pu na. Kakaan ga nan wii, le binib bi kpo na ga fikr nkun ni, kaan ki bur. Le Uwumbɔr ga kpeln timi aawon. 53 See tiwon ti ga bur na kpaln tiwon ti kaan ki bur na, tiwon ti ga kpo na mu kpaln ti kaan kpo na. 54 Tiwon ti ga bur na yaa nan kpaln ti kaan bur na, aan tiwon ti ga kpo na yaa nan kpaln tiwon ti kaan ki kpo na kan, liyaadaal ngbaan le Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na ga gbiin ke,

“Uwumbɔr nyaŋ nkun, ki kuln mu.†

55 Nkun aapɔɔn bi la chee?

Nkun aaween ki bi la chee?”‡

56 Titunwanbir le ye nkun aaween. Uwumbɔr aakaal le ye titunwanbir aapɔɔn. 57 Le ti dooni Uwumbɔr; ba pu? Tidindaan Yesu Kristo pu le u tii timi bunyaŋ.

58 Nnaabigeehm, nima pu na, n‑yoonn mɔmɔk ni li tun Tidindaan aatuln sakpen, ki taa cha nibaa leŋ nimi. Ni li bi li ni; ba pu? ni nyi ke ni yaa tun lituln tii Tidindaan kan, naa tun fam.

16

Ipiin i ni ga di tii Uwumbɔr aanib na

1 Tɔ, tibɔr ti bi ki joo cha ipiin i ni ga too ki tii Yesu aanib bi bi Judea aatiŋ ni na, ni li ŋani maah tuk Yesu aanib Galasia aatiŋ ponn ni ke bi li ŋani pu na. 2 Likpaakool daal mɔmɔk, ni mɔmɔk aah kan tinyoor pu na, ni di ngem bil, ki li kii buyoonn m ga labr ni na. Nima kan, m yaa nan fuu ni kan, naan ki piin ki li too ŋimombil. 3 Ni lee ni ponn ni bibaa. M yaa nan fuu ni kan, m ga tii bi tigbann, ki tun bi, ke bi di naah too ipiin i na ki di buen ti tii Yesu aanib bi bi Jerusalem na. 4 Ni yaa ŋeer m mu buen nima chee kan, m mu ga dii bi.

Pɔɔl aalandak

5 M ban m bɔ dii Masedonia aatim ni. M yaa bɔ dii nima chee kan, m ga dii ni ni chee. 6 Nibaakan, m ga li bi ni chee ki yunn, nibaakan, kakab yoonn ga ti jer. Nima kan, ni ga ter mi m gor ki ki buen maah cha nin chee na. 7 M yaa nan fuu ni ni chee kan, maa ban m nan li bi ni chee iwiin siib. Tidindaan yaa kii kan, m ban ke m nan li bi ni chee ki yunn la.

8 Tɔ, m ga li bi Efesus aatiŋ ni do ki ti saa Pentekost daal; 9 ba pu? m kpa nsan sakpen ke m tuk binib Yesu aabɔnyaan tee. Le maadim mu wiir.

10 Timoti yaa nan fuu ni ni chee kan, ni taa ŋaab ulan; ba pu? u mu tun Tidindaan aatuln ke maah tun pu na la. 11 Nima pu na, ubaa taa lik u fam. Ni ter u man aan u gor ki ki chuun buen nibaa chee ni mpopiin, aan ki ki gir ni m chee; m nyi ubɔr ke u ni tinaabitiib ga fuu ni.

12 Tina aabo Apolos ma kan, m gaŋ u sakpen ke u dii tinaabitiib ki dan ni chee, le waa ban ke u dan dandana wee. U yaa kan nsan kan, u ga dan ni chee.

Kookoo aabɔr

13 Ni li nyi man, ki li dii Yesu mbamɔm, ki taa di cha waasan. Ni li kpa lipobil man, ki li kpa mpɔɔn mu Uwumbɔr tii nimi na. 14 Naah tun lituln limɔk na, ni li gee tɔb man.

15 Ni nyi Stefanas ni waachiln ni aanib aabɔr, ke bima li puen Akaya aatiŋ aanib mɔmɔk ki dii Yesu aasan. N‑yoonn mɔmɔk bi kpa liyabr ki ter Yesu aanib. 16 Nnaabitiib, m gaŋ nimi, ni dii binib bimɔk bi kina na, ni binib bimɔk kpaan ti chee ki tun Uwumbɔr aatuln linimaln na aasan.

17 Stefanas, ni Fotunatus, ni Akaikus aah fuu ni na, le m kpa mpopiin. Naah kaa bi m chee na, le bi leŋ nimi aaleleŋ. 18 Baah fuu ni na, bi pɔɔk ntaakpab, ni ni mu aataakpab. Ni li pak binib bi bi kina na.

19 Uwumbɔr aanib bi bi Asia aatim ni na dooni nimi. Akuila ni upuu Prisila, ni Tidindaan Yesu aanib bi kuuni bido na mu dooni nimi mbamɔm waayimbil pu. 20 Tinaabitiib mɔmɔk dooni nimi.

Ni mu doon tɔb ke naabitiib aah gee tɔb pu na.

21 Min Pɔɔl le ŋmee maaŋmeen ki dooni nimi.

22 Unii yaa kaa gee Tidindaan kan, Uwumbɔr aabɔbir li bi u pu.

Tidindaan, dan.

23 Tidindaan Yesu ŋa tinyoor ŋa ni pu.

24 M gee ni mɔmɔk Yesu Kristo pu.

* 1:19 : Lik Aisaya 29.14.

† 1:31 : Lik Jeremia 9.24.

* 2:9 : Lik Aisaya 64.4.

* 3:20 : Lik Ilahn 94.11.

† 3:22 : Siifas ye Piita aayimbil liken la.

* 5:8 : Israel yaab nan ji Lakr‑jer aajim ke bi teer buyoonn Uwumbɔr nan nyan bi tinaagbiir ni, Ijipt aatiŋ ni na. Lik Nnyam 12.1-27.

* 9:9 : Lik Ikaal 25.4; 1 Timoti 5.18.

* 10:7 : Lik Nnyam 32.6.

† 10:26 : Lik Ilahn 24.1.

* 14:21 : Lik Aisaya 28.11-12.

* 15:45 : Lik Mpiin 2.7.

† 15:54 : Lik Aisaya 25.8.

‡ 15:55 : Lik Hosea 13.14.

2 KORINT YAAB

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Lelee aagbaŋ ki Pɔɔl ŋmee ki tii

KORINT YAAB

na

1

1 Min Pɔɔl u ye Yesu aakpambal Uwumbɔr aageehn pu na, m ni tina aabo Timoti le ŋmee kigbaŋ kee tii nimi Uwumbɔr aanib bi bi Korint aatiŋ ni na, ni waanib bimɔk bi Griis aatim mɔmɔk ni na. 2 Tite Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu Kristo ŋa tinyoor ŋa ni pu, ki tii nimi nsuudoon.

Pɔɔl di idoon tii Uwumbɔr

3 Cha ti pak Uwumbɔr u ye Tidindaan Yesu Kristo Aate na. U ye Tite u san timi kinimbaak sakpen ki sɔŋ tisui na. 4 Timi aafalaa mɔmɔk ponn ni u sɔŋni tisui, ke ti mu ga ŋmaa sɔŋ binib bi bi falaa mɔmɔk aabɔŋ ni na aasui. Ti mu ga sɔŋ bisui ke Uwumbɔr aah sɔŋ tisui pu na. 5 Kristo pu, le ti ji falaa sakpen. Kristo pu, le Uwumbɔr sɔŋ tisui sakpen. 6 Taah ji falaa pu na, ni pu le ti ji falaa, ke ti sɔŋ nisui ki ter nimi, ni ŋmar. Uwumbɔr yaa sɔŋ tisui kan, ni pu le u sɔŋ tisui, ke ti mu sɔŋ nisui, ke ni li kpa limɔr ki ji falaa ke ti mu aah ji falaa pu na. 7 Nima pu na, ti dak ke naan gir puwɔb. Ba pu? ti nyi ke ni yaa ji falaa ke taah ji falaa pu na kan, Uwumbɔr ga sɔŋ nisui, ke waah sɔŋ tisui pu na.

8 Tinaabitiib, ti ban ke ni bee taah nan ji falaa pu Asia aatiŋ ni na. Falaa ngbaan nan muk timi ki ti chaar jer. Taa nan dak ke ti ga ki li bi. 9 Timi tibaa nan len ke ti ga kpo. Ni ŋa kina ke ti bee ke taan ŋmaa ter tibaa. Uwumbɔr u fikr binib nkun ni na baanja le ga ŋmaa ter timi. 10 U nyan timi ijawaan aakun ni, ki beenin nyani timi. Ti pak ke u ga ki nyan timi. 11 Ni mu aah mee Uwumbɔr tii timi pu na, ni ter timi la. Binib aah mee Uwumbɔr tii timi ki wiir pu na, le u ga ŋa tinyoor ŋa ti pu. Nima le binib pam ga doon Uwumbɔr tii timi.

Pɔɔl aalandak aah kpeln pu na

12 Ti kpa kipupuk; ba pu? ti nyi tisui ni ke ti bi chain. Timi aabimbin bi mbamɔm Uwumbɔr aah ban pu na. Binib aalan le aa cha ti bi mbamɔm, Uwumbɔr aaterm pu, le cha ti bi mbamɔm joo cha dulnyaa wee ni aanib wɔb, ki moo bi mbamɔm joo cha niwɔb. 13 Ti yaa ŋmee kigbaŋ tii nimi kan, ti ŋmee tibɔr ti gbii na baanja la. Ni ga ŋmaa karn ti, ki bee ti mɔmɔk aatataa. M kpa limakl ke ni ga bee ti mɔmɔk doo. 14 Dandana ni bee timi aabimbin ngem aah bi pu na. M kpa limakl ke bundaln Tidindaan Yesu ga gir ni na, ni ga sil bee ke ni ga li ŋmaa kpa kipupuk ti pu, ke ti mu aah ga li kpa kipupuk ni pu pu na.

15-16 Maah nyi kina na, le m nan ban ke m puen mann nimi. Maah nan cha Masedonia aatiŋ ni na, m nan ban ke m dii ni ki nan mann nimi, le ki nin buen nima; m yaa ti ki gir ni kan, m ki dii ni ki nan mann nimi, ki ter nimi nfum mulee, aan ni mu ter mi m buen Judea aatiŋ ni. 17 Maah nan len ke m ga dan na, maa len fam la; maah dak ke m ga ŋa pu na, ni ye ke m dii binib aalan la aa? Ni dak ke m ye unii u aalandak kpelni yɔl yɔl na la aa? 18 Uwumbɔr aah ye mbamɔndaan na, ti mu aa kpelni timi aalandak yɔl yɔl. 19 M ni Silfanus ni Timoti nan tuk nimi Uwumbɔr Aajapɔɔn Yesu Kristo aabɔr. Uma le aa ye unii u aalandak kpelni yɔl yɔl na. U ŋani waah len pu na n‑yoonn mɔmɔk. 20 U pu, le Uwumbɔr gbiin waah puu tipuur ti wiir na mɔmɔk. Nima pu na, u pu le ti bui ke, “Amii,” le ki nyuŋ Uwumbɔr. 21 Uwumbɔr le ter ti ni nimi ke ti dii Kristo mbamɔm, ki lee timi ke ti tun waatuln. 22 U daan timi ke uma le yeh timi, ki di Waafuur Nyaan ŋa tisui ni, ke u mɔk timi waah ga tii timi pu na n‑yoonn mu choo na.

23 M puu Uwumbɔr ke m len mbamɔn la; maa nan ban ke m kae nimi, nima le cha m nan len ke maan dan ni chee Korint aatiŋ ni n‑yoonn ngbaan. 24 Taa joo nimi mpɔɔn; naah gaa Yesu ki kii mbamɔm na, le ti ban ti ter nimi ni li kpa mpopiin. Timi aatuln le na.

2

1 M nan di ŋa nsui ni, ke maan ki dan ni chee ki nan tii nimi mpombiin. 2 Ba pu? nimi le ye binib bi tii mi mpopiin na. M yaa bii nisui kan, naan ki ŋmaa tii mi mpopiin. 3 Nima le cha m nan ŋmee kigbaŋ ngbaan tii ni nimi. Maa ban m dan ki nan li kpa mpombiin ni pu. Ni ye binib bi ba ga ŋmaa ŋa mi mpopiin na la. M nyi nimi aabimbin, ke m yaa kpa mpopiin kan, ni mu ga li kpa mpopiin. 4 Maah nan ŋmee kigbaŋ ngbaan m tii nimi na, nsui nan bii sakpen. M nan wii pam. Maa nan ŋmee kigbaŋ ngbaan ke m tii nimi mpombiin, m nan ban ke ni bee maah gee nimi sakpen pu na la.

Di cha pinn unii u tun si taani na

5 Ni ponn ni ubaa yaa tun titunwanbir ki bii nsui kan, naa ye nsui baanja le u bii, ni mɔmɔk aasui le u bii. M mu aa ban ke m len tibɔr ngbaan ki ti chaar jer. 6 Ni ponn ni pam aah kii ki daa utafal pu na, nima le ŋeer. 7 Dandana ni ŋan ke ni di cha pinn u, ki sɔŋ usui, u taa li kpa mpombiin ki ti chaar jer. 8 Nima pu na, m gaŋ nimi, ni cha u sil bee naah gee u pu na. 9 M nan ban m bee nimi aabimbin aah bi pu na, ke ni ga kii maamɔb mɔmɔk aan naan kii. Nima le cha m nan ŋmee kigbaŋ ngbaan tii nimi. 10 Ni yaa di cha pinn unii kan, m mu ga di cha pinn u. Maah di cha pinn u pu na, ni pu le m di cha pinn u, ki si Kristo aasisiiyaan. 11 M di cha pinn u, ke kinimbɔŋ taa nyaŋ timi; ba pu? ti nyi kaah ban ki bii timi pu na.

Ilandak aah nan joo Pɔɔl pu na

12 M nan buen Troas aatiŋ ni, m ti moon Kristo aabɔnyaan. Maah fuu ni na, le Tidindaan tii mi nsan ke m tun waatuln ngbaan. 13 Le maah kaa kan nna aabo Taitus nima chee na, maa ŋmaa fuur lii nsui ni. Nima le m chɔi nima chee aanib, le ki siir buen Masedonia aatiŋ ni.

Yesu Kristo pu le ti nyaŋni

14 Tɔ, cha ti doon Uwumbɔr mbamɔm. N‑yoonn mɔmɔk u cha ti nyaŋni kinimbɔŋ, Kristo aapɔɔn pu, ki cha ti buen ni kookoo, ki tuk binib waabɔr ke bi bee u. Waabɔr mɔ ke tulalee aah nu mɔ pu na. 15-16 Ti mu bi Uwumbɔr chee ke tulalee aayon mu nu mɔ na la; ba pu? Kristo bi tisui ni. Binib bi ŋmar na ŋun waah nu mɔ pu na, ki kan limɔfal; ba pu? bi gaa u ki kii. Binib bi kaa ŋmar na mu ŋun ki kan nkun; ba pu? baa gaa u ki kii. Ubaa ga ŋmaa tun Uwumbɔr aatuln ubaa pu uu? Aayii. 17 Ti mu aa mooni Uwumbɔr aabɔr ŋimombil pu ke binib pam aah ŋani pu na. Uwumbɔr le tun timi ke ti moon waabɔr. Nima pu le ti ye binib bi len mbamɔn na, ki mooni Uwumbɔr aabɔr unimbil ni, Kristo aapɔɔn pu.

3

Ti ye tipuupɔln aatutum la

1 Ni dak ke ti piin ke ti ki nyuŋ tibaa aa? Taa bi ke binib bibaa aah bi pu na, ki ban ke binib ŋmee kigbaŋ ki pak timi na, ti tii nimi. Ti ban ke ni ŋmee kigbaŋ ki pak timi ii? Aayii. 2 Nimi nibaa le ye kigbaŋ ki pak timi na ki ŋmee tisui ni. Ba pu? binib yaa lik nimi aabimbin aah bi pu na kan, bi ga bee ke ti mɔk nimi nsanyaan la. 3 Bi ga bee ke ni ye kigbaŋ ki nyan ni Kristo ni na, le u cha ti ŋmee ki. Taa nan di ngbaŋmeemoon le ŋmee ki. Uwumbɔr u ye limɔfadaan na Aafuur Nyaan le ŋmee ki. Ŋŋmeen ngbaan aa ŋmee ŋitakpal pu,* ni ŋmee binib aasui ni la.

4 Kristo pu, le ti kpa limakl kina, Uwumbɔr aanimbiin ni, nima le cha ti len kina. 5 Taa len ke ti ga ŋmaa ŋa nibaa tibaa aapɔɔn pu. Timi aapɔɔn nyan ni Uwumbɔr chee la. 6 Uma le tii timi mpɔɔn ke ti tuk binib waah puu tipuupɔln ti na. Taa tuk bi ke bi yaa kaa kii Moses aakaal mɔmɔk kan, bi ga kpo. Ti tuk bi ke Uwumbɔr Aafuur Nyaan le ga tii bi limɔfal. Ba pu? Moses aakaal mɔk timi ke ti ŋeer nkun, Uwumbɔr Aafuur Nyaan le tii timi limɔfal.

7 Moses aakaal nan ŋmee ŋitakpapapan pu, ki nan fuu ni ni mpɔɔn aafuun la. Uwumbɔr aah nan cha Moses tii Israel yaab nkaal mu bi door na, Moses aanimbil wɔb nan wiin chain, le binib aanimbil aa ŋmaa lik u. Tɔ, nkaal mu mɔk timi ke ti ŋeer nkun na aah nan joo ni nwiihn kina na, 8 Uwumbɔr yaa tii timi Waafuur Nyaan kan, Nfuur Nyaan ngbaan ga li joo ni nwiihn ki ti jer kina. 9 Waah nan tii binib nkaal mu mɔk bi ke baabɔr bii na, bi nan kan nwiihn mu deer binimbil na, le waah tii timi tibɔnyaan ti mɔk timi ke timi aabɔr ŋan u chee na, tibɔnyaan ngbaan ga tii timi nwiihn ki ti jer kina. 10 Moses aakaal mu nan joo ni nwiihn na aa ki kpa nwiihn; ba pu? tibɔnyaan ngbaan aawiihn jer nwiihn ngbaan la. 11 Moses aakaal mu jer na yaa nan kpa nwiihn kan, tibɔnyaan ti ga li bi n‑yoonn mɔmɔk na le kpa nwiihn ki ti jer kina.

12 Taah kpa limakl tibɔnyaan tee pu na, nima le ti kpa lipobil ki len. 13 Taa bi ke Moses na. U nan di likekeln biin unimbil wɔb, ke Israel yaab taa kan nkaal mu nan bi door na aah nan cha unimbil wɔb wiin chain pu na. 14 Bitafal nan pɔɔ. Bi yaa karn Uwumbɔr aagbakpok kan, baa beer naatataa ki nan saa dandana. Ba pu? unii aan ŋmaa bee naatataa see u gaa Kristo ki kii. 15 Bi yaa karn Moses aakaal kan, baa beer naatataa ki nan saa dandana. 16 Unii yaa fenn ki dii Tidindaan kan, u ga bee naatataa. 17 Tidindaan ni Nfuur Nyaan ye Unibaan la. Nfuur Nyaan aah bi nin chee na, lifuur bi nima. 18 Ti mɔmɔk waa Tidindaan aah wiin chain pu na. Nibaa aa bi ki dok timi ke ti taa li waa u. Tidindaan u ye Nfuur Nyaan na le cha ti bi kpelni, ki naŋni u, ki moo wolni n‑yoonn mɔmɔk, ke waah wiin chain pu na.

4

Tibɔnyaan ti kpa mpɔɔn na bi timi bi kaa kpa mpɔɔn na aaŋaal ni la

1 Tɔ, Uwumbɔr aanimbaasaln pu, le u tii timi waatuln ke ti tun. Nima le timi aataakpab aa yɔl. 2 Ti yii inimɔɔn aatuln, ni mbɔmbɔɔn aatuln, kaa ŋmanni binib, kaa kpelni Uwumbɔr aabɔr. Ti bi Uwumbɔr aanimbil ni la. Nima le cha ti tuk binib waabɔr mbamɔm, aan bi mɔmɔk bee ke ti len mbamɔn. 3 Binib bi kaa ŋmar na baanja le aa bee tibɔnyaan tee aatataa. 4 Kinimbɔŋ ki joo dulnyaa aanib na le jɔb binib bi kaa gaa Yesu ki kii na aanimbil, ke tibɔnyaan tee taa woln binimbil. Tibɔnyaan tee tuk timi Kristo aah ŋan sakpen pu na. U ye Uwumbɔr aanaŋ la. 5 Taa mooni timi tibaa aabɔr. Ti mooni Yesu Kristo aabɔr la, ke uma le ye binib mɔmɔk Aadindaan. U pu le ti ye nimi aatutum. 6 Uwumbɔr u nan len ke “Cha nwiihn woln mbɔmbɔɔn ni” na,* uma le woln tinimbil, ke ti bee waah ŋan sakpen pu na. Yesu Kristo aabimbin aah bi pu na le mɔk timi Uwumbɔr aah ŋan sakpen pu na.

7 Timi bi kaa kpa mpɔɔn na, Uwumbɔr di tibɔnyaan ti kpa mpɔɔn sakpen na ŋa tiŋaal ni, aan binib bee ke tibɔnyaan ngbaan aapɔɔn nyan Uwumbɔr chee, naa ye ti chee. 8 Limukl aabɔŋ le pii timi, ki mu aa nyaŋ timi. N‑yoonn mbaa le timi aalan ŋmal, le ti tee kpa limakl. 9 Binib ŋani timi falaa, le Uwumbɔr aa di cha timi. Bi lii timi kitiŋ, ki mu aa ku timi.

10 N‑yoonn mɔmɔk binib dii timi ke bi ti ku timi, ke baah nan dii Yesu bi ti ku u pu na. Baah kaa ku timi na, nima le mɔk ke Yesu aamɔfal aapɔɔn bi ti ni. 11 Yesu pu, le binib ban bi ku timi n‑yoonn mɔmɔk. Baah kaa ku timi na, nima le mɔk ke Yesu aamɔfal aapɔɔn bi timi bi ga kpo na ni. 12 Nkun dii timi la, le ni kan limɔfal.

13 Tɔ, unii u nan ŋmee Uwumbɔr aalahn aagbaŋ na ŋmee ke u gaa Uwumbɔr ki kii, le ki len.

Uwumbɔr Aafuur Nyaan le cha ti mu gaa u ki kii kina, le ki len.† 14 Ti bee ke Uwumbɔr u nan fikr Tidindaan Yesu nkun ni na, ga fikr timi bi mu kpaan Yesu chee na nkun ni, ki ga li joo timi ni nimi ki di buen ubaa chee. 15 Ni pu, le ti ji falaa ngbaan mɔmɔk. Binib bi gaa Uwumbɔr na yaa kpae kan, binib bi ga li dooni Uwumbɔr na mu ga li wiir, ki ga nyuŋ u.

N‑yoonn mu choo na aabɔr

16 Nima le cha tiwon aa yɔl. Tiwon timina bi diŋni iwiin mɔmɔk la. Timi aawiin aapɔɔn kpae iwiin mɔmɔk la. 17 Dandana aafalaa aan yunn, kaa wiir. Falaa ngbaan pu, le ti ga kan mpopiin ki ti nyaŋ, n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. 18 Titafal aa bi tiwan ni ti waa ni na ni, titafal bi taah kaa waa tiwan ni na le ni. Taah waa tiwan ni na aan li bi n‑yoonn mɔmɔk. Taah kaa waa tiwan ni na, nima le ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.

5

1 Tɔ, ti nyi ke tiwon timina yaa kpo kan, tiwon ti ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na bi paacham. Uwumbɔr le toor tiwon ngbaan ki tii timi. 2 Taah bi dulnyaa wee ni na, le ti ji falaa, ki du. Tinimbil man ke ti kan timi aawon ti bi paacham na. 3 Ti yaa kan tiwon ngbaan kan, timi aawiin aan chuun mu ŋmeen. 4 Ni ye mbamɔn, timi bi bi dulnyaa wee ni na, falaa muk timi, le ti du. Naa ye ke ti ban ke timi aawiin li chuun muŋmeen. Ti ban ke ti kan tiwon ti bi paacham na. Ti ban ke ti di tiwon ti ga kpo na lii, ki kan tiwon ti ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. 5 Uwumbɔr le toor tiwon ngbaan tii timi, ki tii timi Waafuur Nyaan ke u mɔk timi ke u ga tii timi waah nan puu tipuur ti na.

6 Nima le cha ti kpa lipobil n‑yoonn mɔmɔk. Ti nyi ke taah laa bi dulnyaa wee ni buyoonn na, taa bi Tidindaan do paacham. 7 Ti dii gaakii aasan,* taa dii tiwan ni tinimbil waa ni na. 8 Le ti kpa lipobil. Ti yaa di tiwon timina lii, ki kun Tidindaan do paacham kan, ni ga li mɔ timi. 9 Ti yaa bi kitiŋ do, bee ti yaa bi paacham kan, ti ban ke ti piir usui la. 10 Ba pu? ti mɔmɔk ga nan sil Kristo aanimbiin ni, aan u lik timi aabimbin aah bi pu na, ki bee ke ti tun ni ŋan na, bee ni kaa ŋan na dulnyaa wee ni, ki ga tii ti mɔmɔk taah tun pu na aapal.

Yesu Kristo pu le ti ni Uwumbɔr kpaan

11 Nima le cha ti san Tidindaan, ki sur binib ke bi li dii u. Uwumbɔr nyi timi aabimbin aah bi pu na. M dak ke ni mu nyi timi aabimbin. 12 Naa ye ke ti bi pak tibaa la. Ti ban ke ti tii nimi ŋitaa ŋi pu ni ga li kpa kipupuk ti pu na, aan ni bee naah ga kii pu ki len tii binib bi lik biken paacham, ki kpa kipupuk bi pu, kaa lik bisui ni na. 13 Bi yaa len ke ti waar kan, Uwumbɔr pu le ti bi kina. Ti yaa kpa laasaab kan, ni pu le ti kpa, ke ti ter nimi. 14 Kristo aah gee timi pu na le junni tiwon ni, ki cha ti bi kina. Ti nyi ke unibaan nan sil binib mɔmɔk aasisiiyaan ki gaa baakun ki kpo, nima le bi mɔmɔk kpo. 15 U nan kpo binib mɔmɔk pu, ke binib bi laa bi na taa ki ŋani baageehn, bi li ŋani waageehn; ba pu? u nan kpo bi pu ki fikr nkun ni.

16 Taan ki lik unii ubaa paacham ke dulnyaa ni aanib aah lik pu na. N‑yoonn mubaa ti nan lik Kristo kina la. Ti mu aa ki lik u kina. 17 Nima pu na, unii umɔk kpaan Kristo chee na, u ye unipɔɔn la. Udaan aabimbikpok jer a, ki kpeln mbimbipɔɔn. 18 Mbimbipɔɔn ngbaan nyan ni Uwumbɔr chee la. Kristo pu, le Uwumbɔr di timi kpaan ubaa chee, ke ti taa ki li ye waadim, ki tii timi lituln ke ti kpaan binib u chee. 19 Maah len pu na le ye ke Kristo aah nan kpo na, nima le tii Uwumbɔr nsan ke u di dulnyaa ni aanib kpaan ubaa chee, ki di cha baatunwanbir pinn bi. U di tichandaan aaliin imina ŋa tiŋaal ni, ke ti tuk binib.

20 Ti sil Kristo aasisiiyaan, le ki gaŋni nimi. Ni bi ke Uwumbɔr ubaa le aah gaŋni nimi na. Ti gaŋni nimi ki tii Kristo, ke ni gir ni Uwumbɔr chee man. 21 Kristo aa nan tun titunwanbir tibaa. Timi aatunwanbir pu, le Uwumbɔr nan daa utafal. Timi bimɔk kpaan Kristo chee na, Uwumbɔr len ke timi aabɔr ŋan.

6

1 Timi bi kpaan Uwumbɔr chee ki tun waatuln na le gaŋni nimi, ni taa gaa Uwumbɔr aaterm yɔli. 2 Uma Uwumbɔr le len ke,

“Naah ŋeer pu na, le m pel saameen.

Bundaln ni ŋeer ke m gaa si lii na, le m ter si.”

Li pel man, din le ni ŋeer. Din le ye n‑yoonn mu u ga gaa si lii na.*

3 Taa ŋani tiwan ni ga leŋ unii ubaa Uwumbɔr aasan ni na, aan ubaa taa len ke timi aatuln kpa taani. 4 Timi aabimbin aah bi pu na, nima le mɔk binib ke ti ye Uwumbɔr aatutum. Kinye pu? ti kan falaa, ni limukl, ni tibɔr, ki ji limɔr, ni mɔmɔk ponn ni. 5 Binib lue timi ŋinaalab, ki laŋ timi tiyondir ponn ni, ki ŋma tijar ti pu. Ti tun lituln linimaln, kaa geeni kinyeek, ki lann tijikaar. 6 Timi aabimbin bi chain la. Ti bee Uwumbɔr aabɔr, ki kpa limɔr, ni tibulchinn, ki gbii Uwumbɔr Aafuur Nyaan, ki gee binib mbamɔm, 7 ki tuk bi Uwumbɔr aabɔr ti ye mbamɔn na. Ti kpa Uwumbɔr aapɔɔn. U len ke timi aabɔr ŋan, nima le ye tijawan ti bi tiŋangii ni tiŋangan ni na. 8 Binib bibaa nyuŋni timi, bibaa mu seei timi. Bibaa bii timi, bibaa mu pak timi. Bibaa len ke ti ŋmanni binib la. Le ti tee len ibamɔn. 9 Taa kpa liyimbil binib chee. Ti kpa liyimbil Uwumbɔr chee la. Nkun dii timi, le ti beenin bi. Uwumbɔr cha falaa pii timi, ki mu aa cha u ku timi. 10 Tisui bii la. Yesu pu, le ti kpa mpopiin n‑yoonn mɔmɔk. Ti ye bigiim la, le ki ŋa binib pam biwankpadam Uwumbɔr chee. Taa kpa dulnyaa wee ni aawan nibaa, ti kpa paacham aawan mɔmɔk. Nimina mɔmɔk le mɔk ke ti sil ye Uwumbɔr aatutum.

11 Nimi Korint aatiŋ aanib, ti tuk nimi tiponn ni aabɔr mɔmɔk. Ti gee nimi sakpen. 12 Naa ye ke timi le aa gee nimi. Ni ye ke nimi le aa gee timi. 13 M len nimi ke uja aah ga len waabim pu na. Ni li gee mi man, ke maah gee nimi pu na.

Ni taa dii binib bi kaa dii Yesu Kristo na aasan

14 Ni taa kpaan binib bi kaa gaa Yesu ki kii na chee man. Binib bi ŋan na, ni binib bi kaa ŋan na ga ŋmaa kpaan tɔb chee ee? Nwiihn ni mbɔmbɔɔn ga li ŋmaa kpaan bi ii? 15 Kristo ni kinimbɔŋ ga li ŋmaa kpaan kimɔbaan aa? Unii u dii Yesu aasan na, ni unii u kaa dii na aabimbin kpaan aa? 16 Uwumbɔr aadiik ni ŋiwaa kpaan aa? Naa kpaan. Timi le ye Uwumbɔr u ye limɔfadaan na aadiik. Uma ubaa le nan len ke,

“M ga li bi maanib aasui ni, ki chuun bikaasisik ni.

M ga li ye Baawumbɔr, bi mu ga li ye maanib.”†

17 Nima le cha Uwumbɔr ki bui ke,

“Nya binib bi kaa dii mi na ponn ni man, ki li bi nibaa,

ki di cha titunwanbir, le m ga gaa nimi.‡

18 M ga li ye Nite;

ni mu ga li ye njapɔtiib ni mbisatiib.§

Min Uwumbɔr u kpa mpɔɔn mɔmɔk na, le len kina.”

7

1 Maanigeekaab, Uwumbɔr aah puu tipuur tee ki tii timi na, cha ti di cha lituln li kaa ŋan na mɔmɔk, ni ilandak i kaa ŋan na mɔmɔk, ki li san u, ki li ye binib bi bi chain ki doo na.

Pɔɔl aapopiin

2 Ni li gee timi man. Taa ŋa ubaa bakaa, ki mu aa bii ubaa, ki mu aa ji unii ubaa aawan. 3 Maa len kina ke m galn nimi. Maah tuk nimi pu na, ti gee nimi la. Ti yaa kpo, bee ti yaa bi kan, ti po gee nimi la. 4 M kpa lipobil sakpen le ki len nimi. M kpa kipupuk sakpen ni pu. Nsui sɔŋ mbamɔm la. Timi aafalaa mɔmɔk ponn ni, m kpa mpopiin ni pu ki ti nyaŋ.

5 Tɔ, taah nan fuu Masedonia aatiŋ ni na, taa ŋmaa fuur. Ti nan kan limukl, ŋipepel mɔmɔk ni. Binib nan kpak timi kinikpakpak. Nimi aabɔr mu pu le ilandak nan joo timi. 6 Uwumbɔr u sɔŋni binib bi kpa mpombiin na aasui na, uma le cha Taitus fuu ni ti chee ki nan sɔŋ tisui. Waah fuu ni na, nima le cha tisui sɔŋ. 7 Naa ye nima baanja le sɔŋ tisui. U tuk timi nimi aabimbin aah ŋan pu na. Nima le cha tisui sɔŋ. U tuk timi ke ninimbil man ke ni ki kan mi, ke ni kpa mpombiin nimi aatunwanbir pu, ke ninimbil man ke ni kii maamɔb. Nima le cha m moo kpa mpopiin.

8 Maah nan ŋmee kigbaŋ tii nimi na, kigbaŋ ngbaan nan bii nisui ni yunn pɔkaa. Nisui aah nan bii na, le ni gar mi. Dandana, naa ki gar mi. 9 M kpa mpopiin la. Naa ye ke nisui aah bii na le cha m kpa mpopiin. Nimi aapombiin le cha ni kpeln nimi aabimbin, nima le cha m kpa mpopiin. Uwumbɔr nan cha ni kpa mpombiin nimi aatunwanbir pu. Nima le kigbaŋ ki nan bii nisui na nan ŋa nimi tinyoor. 10 Ba pu? Uwumbɔr yaa cha unii kpa mpombiin waatunwanbir pu kan, nima le ga cha u kpeln waabimbin ki ŋmar. Naan ki gar u. Tɔ, dulnyaa wee ni aapombiin joo ni nkun la. 11 Uwumbɔr aah cha ni kpa mpombiin pu na, ni kan naah ŋa nimi tinyoor pu na. Nitafal bi waabɔr ni. Ni gee liŋuul titunwanbir pu, ki ban ni nyan nibaa tibɔr ngbaan ni, ki san Uwumbɔr ijawaan, ki ban ni ki kan mi, ki ban ni ŋa Uwumbɔr aageehn, ki ban ni daa unii u tun titunwanbir na aatafal. Naah ŋa kina na, ni mɔk ke naa kpa taani ubaa tibɔr ngbaan ponn ni.

12 Maah nan ŋmee kigbaŋ ngbaan tii nimi na, naa ye unii u tun titunwanbir na pu le m nan ŋmee ki, kaa ye bakaa aah kan u na pu le m ŋmee ki. M nan ban ke Uwumbɔr mɔk nimi naah gee timi mbamɔm pu na. Nima le cha m ŋmee ki, 13 le tisui sɔŋ ni pu.

Taitus aah nan bi ni chee na, le usui sɔŋ nimi aabimbinyaan pu, le ni ŋa u mpopiin. Nima le cha ti mu kpa mpopiin sakpen. 14 M nan pak nimi u chee, le naa jinn mi inimɔɔn. Taah tuk nimi tibɔr ti na mɔmɔk, ti len mbamɔn la. Kina le taah nan pak nimi Taitus chee pu na, ti len mbamɔn. 15 U teer naah nan gaa u pu na, ki teer naah san u, ki pak waah len pu na, ki kii waamɔb. Nima le cha u moo gee nimi. 16 M bee ke ni ga li beenin ŋani tiwan mɔmɔk mbamɔm. Nima le m kpa mpopiin ni pu.

8

Naah ga tii Uwumbɔr ipiin pu na

1 Tinaabitiib, ti ban ke ni bee Uwumbɔr aah ŋa tinyoor ŋa Yesu aanib bi bi Masedonia aatim ni pu na. 2 Bi nan kan falaa, ni ntɔŋ, ni igiin sakpen a. Le bi mu nan kpa mpopiin ki ti nyaŋ. Baagiin ponn ni, le bi nan kpa tibulchinn, ki tii Uwumbɔr ipiin sakpen. 3 M ga ŋmaa ji seeraa ki tii bi, ke baah kpa tiwan ni na, bi tii u, ki jer kina. Baageehn pu, le bi tii, 4 ki gaŋ timi ke ti gaa ipiin ngbaan, aan ki di tii Yesu aanib bi lann na. Ni mɔ bi ke bi ter bi la. 5 Bi tii ki jer taah nan dak pu na. Njan, le bi di bibaa tii Tidindaan, le ki nin di bibaa tii ti mu, Uwumbɔr aageehn pu. 6 Nima pu na, Taitus aah nan cha ni piin ki bi too ŋimombil ke ni tii Uwumbɔr na, le ti bui u ke u pɔɔn ubaa ki cha ni too ŋimombil ngbaan ki doo. 7 Ni ŋa Yesu naadii, le ki bee waabɔr, ki ga ŋmaa tuk biken. Ninimbil man waatuln pu. Le ni gee timi. Naah ŋani tiwan nimina mɔmɔk ki ti chaar jer na, ni li nyi ki tii ipiin mu ki ti jer kina.

8 Maah len pu na, naa ye ke m muk nimi ke ni tii. M tuk nimi ke Yesu aanib biken aanimbil man ke bi tii u ipiin, ke m bee ni mu aah gee u pu na. 9 Ni nyi Tidindaan Yesu Kristo aah kpa tibulchinn pu na. U nan ye uwankpadaan la. Nimi pu le u ŋa ugiin. Waah ŋa ugiin na, nima le cha ni mu ŋa biwankpadam.

10 Cha m tuk nimi maalandak. Naah nan piin ki bi too ŋimombil ŋi giina na, ni ŋan ke ni too ŋi ki doo libiln lee. Ni nan puen biken ki ban ke ni tii Uwumbɔr ipiin, ki nan puen piin ki bi too ipiin ngbaan. Pɔɔn nibaa man ki too i doo. Ninimbil nan man ke ni piin ki too ipiin ngbaan. 11 Cha ninimbil li man ke ni tii naah ga ŋmaa tii pu na, aan ki too ipiin ngbaan doo. 12 Unii yaa gee ke u tii Uwumbɔr ipiin ki yaa tii u waah kpa pu na kan, Uwumbɔr ga gaa la. Uwumbɔr aa ban ke unii tii ki jer waah kpa pu na.

13 Maa ban ke m ŋa nimi falaa ke m ter biken. M ban ke ni mɔmɔk ŋaŋ la. 14 Maah len pu na le ye ke naah kpa sakpen pu dandana na, ni ŋan ke ni ter binib bi kaa kpa na. Ni mu yaa nan lann daalbaadaal kan, bi yaa nan kpa sakpen kan, bi mu ga ter nimi. Kina le ni mɔmɔk ga ŋaŋ. 15 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

“Unii u nan kan sakpen na aa nan ji ki gur.

Unii u mu nan kan siib na aa nan lann.”*

Taitus ni uŋeen aatɔtiib

16 Tɔ, m doon Uwumbɔr u cha Taitus ban u ter nimi na ke ti mu aah ban ti ter nimi pu na. 17 Ti bui u ke u pɔɔn ubaa ki dan ni chee, le u kii. Unimbil man ke u dan, waageehn pu le u ga dan. 18 Le ti ga cha tina aabo ubaa mu dii u dan ni chee. Tina aabo ngbaan aah mooni Yesu aabɔnyaan pu na le cha Yesu aanib mɔmɔk pak u sakpen. 19 Bi mu nyan u ke u dii timi ke ti buen ti ter Uwumbɔr aanib bi ye bigiim na. Nima le ga nyuŋ Tidindaan, ki mɔk bi ke ti ban ti ter tɔb la.

20 Ti ga li joo ŋimombil sakpen ke ti tii bi. Taa ban ke unii ubaa bii timi ke ti gur tibaa ngem. 21 Tidindaan nyi ke ti ŋani mbamɔm la. Ti ban ke binib mu bee ke ti ŋani mbamɔm.

22 Nima le ti ga tun tina aabo uken u mu dii Taitus mam ki dan ni chee. N‑yoonn mɔmɔk ti nan lik tina aabo ngbaan aabimbin aah bi pu na, ki kan ke unimbil man Uwumbɔr aatuln pu. U pak nimi ke ni ga ŋa maah ban pu na, nima le cha u moo ban ke u dan ni chee. 23 Binib yaa baa nimi Taitus aabɔr kan, ni tuk bi ke u ye maatutuŋeer u ter mi m tuk nimi Yesu aabɔnyaan na la. Ubaa yaa baa nimi tinaabitiib bi dii Taitus na aabɔr kan, ni tuk u ke bi ye Yesu aanib aatutum la. Baabimbinyaan pu, le binib nyuŋni Kristo. 24 Ni li mɔk bi ni Yesu aanib mɔmɔk naah gee Uwumbɔr aanib pu na, ki ter bi, ke taah nan pak nimi pu na.

9

Naah ga ter Yesu Kristo aadidiliib biken pu na

1 Maa ki ban m ŋmee kigbaŋ ki tuk nimi naah ga ter Yesu aanib bi bi Jerusalem ni pu na. 2 M nyi ke ni ban ni ter bi. M nan pak nimi Masedonia aanib chee, ki bui bi ke nimi bi bi Griis aatiŋ ni na nan ban ni ter Yesu aanib giina. Ninimbil aah man ke ni ter Uwumbɔr aanib pu na, nima le cha bi ponn ni pam mu ban bi ter bi. 3 Le m ban m cha tinaabitiib bimina buen ni chee, aan bi ti kan ke taah nan pak nimi pu na, ti gbii la. Ni ga li bi ke maah nan len pu na, ki gor ke ni too ŋimombil ngbaan. 4 Ni yaa kaa ye kina kan, Masedonia aatiŋ aanib bibaa yaa dii mi ki fuu ni ni chee, ki kan ke naa kee gor kan, ni ga jinn mi inimɔɔn, naa ye mi baanja aanimɔɔn, ti mɔmɔk aanimɔɔn. Ba pu? ti nan pak nimi bi chee. 5 Nima le m dak ke ni ŋan m gaŋ tinaabitiib bimina ke bi loln m pu nsan ki buen ni chee, ki ter nimi ni too ŋimombil ngbaan, naah nan puu tipuur ti na. M yaa fuu ni kan, m ga nan mui ni too ŋi ki doo. Nima le ga mɔk ke ni too ŋi, nimi aageehn pu, naa ye ke bi nan muk nimi le ni too ŋi.

6 M tuk nimi la, unii u bun tijikaar siib na ga nan chee siib la. Unii u mu bun tijikaar sakpen na ga nan chee sakpen la. 7 Unii mɔmɔk aah di pu ŋa usui ni ke u ga tii ni na, cha u tii kina. U taa tii ni mpombiin, ki taa tii limukl aatiin. Ba pu? Uwumbɔr gee unii u tii ni mpopiin na la. 8 Uwumbɔr ga ŋmaa ŋa tinyoor mɔmɔk ŋa ni pu, aan ni taa lann nibaa. Ni ga li kpa ki gur, ki ga ŋmaa tii binib bimɔk lann na. 9 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

“Ubulchindaan tii bigiim sakpen,

waaŋann aa kpa ndoon.”*

10 Uwumbɔr u di ŋijikaabil di tii unii u bu tijikaar na, ki tii binib tijikaar bi ji na, uma le ga tii nimi naah ban pu na mɔmɔk, ki jer kina, aan ni moo ter binib biken. 11 Ni yaa moo ter binib kan, Uwumbɔr le ga moo tii nimi. Naah ga tii timi ipiin ke ti tii biken na, nima le binib pam ga doon Uwumbɔr ipiin ngbaan pu. 12 Ni yaa ter Yesu aanib ki tii bi baah lann pu na kan, nima le binib pam ga doon Uwumbɔr mbamɔm. 13 Ni yaa ter bi kan, nima le ga mɔk bi ke ni gaa Kristo aabɔnyaan ki kii, ki kpa tibulchinn, ki yakr naah kpa tiwan ni na tii bima, ni biken mɔmɔk. Nima le ga cha bi nyuŋ Uwumbɔr, 14 ki mee u tii nimi, ki li gee nimi, Uwumbɔr aah cha ni kpa tibulchinn sakpen pu na. 15 Cha ti doon Uwumbɔr u tii timi Ujapɔɔn u jer ipiin mɔmɔk na man.

10

Pɔɔl aah len waatuln aabɔr pu na

1 Min Pɔɔl mbaa gaŋni nimi la. Ni ponn ni bibaa len ke maah nan bi ni chee na, maa kaar nimi, ke m yaa bi nibaa chee kan, m kpa lipobil ki ŋmee kigbaŋ ki sur nimi. Min Pɔɔl bi suuna ke Kristo aah bi pu na, ki gaŋni nimi ke ni toor nimi aabimbin man, 2 aan m yaa fuu ni ni chee kan, m taa chiin ni ponn ni bibaa. M nyi ke m yaa fuu ni ni chee kan, m ga ŋmaa li kpa lipobil ki chiin binib bi len ke ti dii dulnyaa ni aanib aah dii pu na. 3 Ni ye mbamɔn ke ti po ye binib la. Ni mu aa ye binib aajaak le ti jaa, 4 ki mu aa di binib aapɔɔn le jan kijaak ngbaan. Ti di Uwumbɔr aapɔɔn mu bii kinimbɔŋ aapɔɔn mɔmɔk na le jan ki. Ti len ki nyaŋ binib bi kpak Uwumbɔr aabɔr kinikpakpak na, 5 ki nyaŋ binib bi kpa kalmbaani ki dak ke bi kpa nlan ki jer Uwumbɔr na. Ti cha ilandak mɔmɔk kii Kristo aamɔb. 6 Ti yaa bee ni ponn ni binib bi ga kii Uwumbɔr aamɔboln na, le ti ga ŋmaa daa binib bi gur kaa kii na aatafal.

7 Tɔ, ni lik binib paacham la aa? Ubaa yaa bi ni ponn ni ki len ke u ye Kristo aanii kan, cha u teer ke ti mu ye Kristo aanib ke waah ye pu na la. 8 Tidindaan tii mi tininkpir ke m ter nimi ni dii u mbamɔm, waa tii mi tininkpir ngbaan ke m bii nimi. M yaa puk kipupuk ki jer maah ba ga puk pu na kan, maan ji inimɔɔn. 9 Ni taa li dak ke m ban m ŋmee kigbaŋ ki ga li kpa nimi ijawaan na. 10 Bibaa len ke m ŋmee tigbann ke mpɔɔndaan na, ke m yaa bi ni chee kan, maa pɔɔ, maaliin aa bi tibɔr tibaa ni. 11 Cha binib ngbaan aaboln bee ke ti yaa ŋmee kigbaŋ ponn ni taah ga ŋa pu na kan, ti yaa fuu ni kan, ti ga ŋa kina la.

12 Taa ban ke ti di tibaa ŋaŋ binib bi yoor bibaa paacham na, kaa ban ke ti len ke ti ye bi ponn ni bibaa. Baa kpa nlan. Bi lik tɔb aabimbin aah bi pu na, ki ŋaŋni bibaa la. 13 Tima kan, taan li kpa kipupuk ki lakr taah tun lituln pu na. Ti ga li kpa kipupuk Uwumbɔr aah siin lituln li ki tii timi na pu. Taah nan tuk nimi waaliin na, nima le ye lituln ngbaan ponn ni ngem. 14 Ti nan puen biken ki fuu ni ni chee ki tuk nimi Kristo aabɔnyaan tee. Taah ŋani kina na, ti po tun lituln li Uwumbɔr siin timi na la. 15 Taa ban mpakm biken aatuln pu. Ti kpa limakl ke ni ga moo dii Yesu aasan mbamɔm, ki ga ter timi ke ti tun Uwumbɔr aatuln sakpen, waah siin li pu ki tii timi na. 16 Le ti ga ŋmaa buen ntim mu daa ki jer nimi aatiŋ na, ki ti tuk binib tibɔnyaan tee. Taan buen biken aah tun lituln nin chee na, kaa ban ke bi pak timi biken aatuln pu.

17 Uwumbɔr Aagbaŋ len ke, “Unii umɔk ban ke u puk kipupuk na, cha u puk kipupuk Uwumbɔr pu.”* 18 Unii yaa pak ubaa kan, nima le aa mɔk ke Uwumbɔr aanimbil gbiin u. Uwumbɔr yaa pak unii kan, nima le mɔk ke Uwumbɔr aanimbil sil gbiin u.

11

Binib bi ban ke bi ŋmann Yesu aanib na aabɔr

1 Tɔ, m yaa len kijɔrk aaliin siib kan, ni pɔɔn nibaa man ki li kpa limɔr m pu. 2 M gee nimi sakpen ke Uwumbɔr aah gee nimi pu na. Ni bi ke usapɔɔn u kaa nyi uja na aah bi pu na, le m ban m di nimi tii Kristo, ni li dii uma baanja. 3 M san ijawaan ke binib ga ŋmann nimi, ni taa ki dii Kristo mbamɔm, ke kinimbɔŋ aah nan ŋmann Adam aapuu Iif pu na. 4 Unii yaa fuu ni ni chee ki yaa tuk nimi tibɔr yayan ti kaa ye taah nan tuk nimi Yesu aabɔr ti na kan, ba ŋa ni ji limɔr u pu? Ba ŋa ni gaa tibɔr ti kaa ye Yesu aabɔnyaan, kaan cha ni kan Uwumbɔr Aafuur Nyaan na? Taah nan tuk nimi Yesu aabɔnyaan tee na, tibɔr ngbaan le nan cha ni kan Uwumbɔr Aafuur Nyaan.

5 Binib bi ŋmanni ke bi ye Yesu aakpambalb na, maa dak ke bi jer mi. 6 Nibaakan, maan ŋmaa len ke unii u bae mbaem sakpen na aah len pu na. M mu nyi Yesu aabɔr mbamɔm, ki ŋeer ti mɔmɔk tuk nimi, binib aanimbil ni.

7 M nan sunn mbaa taab ke m yoor nimi paacham; kinye pu? m nan tuk nimi Uwumbɔr aabɔnyaan, kaa jin nimi kidaak. Maah ŋa kina na, ni kpa taani ii? 8 Maah nan tuk nimi Uwumbɔr aabɔr na, Yesu aanib biken nan pa mi la. Ni naahn ke m nan yoor baamombil ngbaan ke m li joo ter nimi le na. 9 Buyoonn m nan bi ni chee ki lann maah ban pu na, maa muk nimi ke ni ter mi. Tinaabitiib bi nyan Masedonia aatiŋ ni na nan joo ni maah ban tiwan ni na mɔmɔk. Maah nan bi pu n‑yoonn ngbaan na, m ga li beenin bi kina la, kaan muk nimi ke ni ter mi. 10 Kristo pu le m len mbamɔn, maan muk unii ubaa nibaa chee Griis aatiŋ ponn ni ke u ter mi. 11 Ba pu? Ni ye ke maa gee nimi le ki len kina aa? Uwumbɔr nyi ke m gee nimi la.

12 M ga li beenin tuk nimi Yesu aabɔr, kaan ji nimi kidaak. Biŋmaŋmannim bi ji nimi kidaak na aan ŋmaa pak bibaa ki len ke bi bi ke taah bi pu na. 13 Binib ngbaan ŋmanni nimi la. Baa ye Kristo aakpambalb. Bi ŋmanni nimi ke bi tun waatuln, ki mu aa tun. 14 Baah ŋani kina na, ni taa cha ni gar nimi. Kinimbɔŋ kibaa ŋmanni ke ki ye Uwumbɔr aatuun u wiin chain na. 15 Kinimbɔŋ aatutum yaa ŋmanni ke bi ye bininyaam kan, ni taa cha ni gar nimi. Uwumbɔr ga daa bitafal baatuln aah ŋeer pu na.

Pɔɔl aah ji falaa Yesu Kristo pu pu na

16 M ki tuk nimi la, ni taa dak ke m ye ujɔr. Ni mu yaa dak ke m ye ujɔr kan, ni li kpa limɔr m pu, ki cha m mu pak mbaa siib. 17 Maah ga len pu na aa ye Tidindaan aabɔr aaboln. Maah ga pak mbaa pu na, m ga len ke ujɔr na la. 18 Binib pam le bi ki pak bibaa dulnyaa ni aawan pu. Nima le m mu ga pak mbaa. 19 Ni dak ke ni kpa nlan. Ba ŋa ni ji limɔr bijɔrb pu ki kpa mpopiin? 20 Maah len pu na le ye ke unii yaa chuu nimi tinaagbiir, bee u ji nimi aawan, bee u ŋmann nimi, bee u kpa kalmbaani, bee u faa nimi kitapak kan, le ni kpa limɔr u pu. 21 Taah kaa muk nimi kina na, le ni bii timi, ke taa kpa mpɔɔn aa?

Unii ubaa yaa kaar ke u pak ubaa kan, m mu kaar kina la. M len ke ujɔr na la. 22 Biŋmaŋmannim ngbaan ye Hiibru yaab la aa? M mu ye. Bi ye Israel yaab la aa? M mu ye. Bi ye Abraham aayaabitiib la aa? M mu ye. 23 Bi ye Kristo aatutum la aa? M mu ye ki jer bi. M ŋa nimi gafara la, m len ke ujɔr na la. M nan tun Kristo aatuln ki jer bi, ki koo tiyondir ponn ni ki jer bi. Kristo pu, binib nan gbaa mi ŋinaalab ki ti chaar jer. M nan kani linimaln, naa nan pɔɔ ke m kpo. 24 Nfum muŋmu le Juu yaab gbaa mi linaalab nfum piitaa ni muwae. 25 Rom yaab nan gbaa mi ŋidabil nfum mutaa la. Binib nan mae mi ŋitakpal nfum mbaa la. Nfum mutaa le iŋɔi liin nnyusakpem ni ki cha mi. Kinyeek kibaa ni nwimɔn le m nan bi likpaln pu nnyusakpem ni. 26 M nan chuun ŋisachun n‑yoonn mɔmɔk, ki kani linimaln nnyun ni, le ki kani linimaln bififiirb chee, le ki kani linimaln maanib Juu yaab chee, le ki kani linimaln binib bi kaa ye Juu yaab na chee, le ki kani linimaln ntim ponn ni, ni kipɔɔk ni, ni nnyusakpem ni, le ki kani linimaln binib bi ŋmann ke bi ye Yesu Kristo aanib na chee. 27 M tun Yesu Kristo aatuln linimaln, ki kani falaa, kaa geeni kinyeek. Nkon ni nnyunyuu mɔk nan joo mi. M nan lann tijikaar. Tiwoor nan joo mi. Maawanpeenkaan aa nan fuu tiwoor ngbaan. 28 Naa ye falaa umina baanja le m kan. Ilandak joo mi iwiin mɔmɔk Yesu aanib mɔmɔk pu. 29 Ubaa yaa kaa kpa mpɔɔn kan, ni yɔl m mu aawon la. Ubaa yaa tɔŋ uken ke u tun titunwanbir kan, ni fiini maaŋuul la.

30 Tɔ, m yaa puk kipupuk kan, m ga puk kipupuk maadabur aabɔr pu la. 31 Tidindaan Yesu Aate Uwumbɔr, u yeh mpakm n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na, uma le nyi ke m len mbamɔn la. 32 Maah nan bi Damaskus aatiŋ ni, Ubɔr Aretas aayoonn na, le kitiŋ ngbaan aaninkpel nan ban u chuu mi, le ki cha waatɔb aajab si kii kitiŋ na aabisamɔb chee, ke bi nan chuu mi. 33 Le njɔtiib di mi ŋa kibɔɔkuuk sakpeŋ ni, ki ti di mi laan takolu u bi kitiŋ ngbaan aagoln pu na, le m nyan uŋaal ni.

12

Pɔɔl aah kan tibɔkpiirkaan ti na

1 See m puk kipupuk. Ni mu aa kpa tinyoor. M ga tuk nimi Tidindaan aah mɔk mi lijinjiir aawan pu ki kpiir tibɔr ti tuk mi na. 2 Ŋibin kipiik ni ŋinaa le Uwumbɔr nan yoor mi buen udo paacham. M nyi u di maawiin baanja le buen aan u di maawiin ni nwon mɔk le di buen. Uma le nyi. 3 M po nyi ke Uwumbɔr yoor mi buen paacham, Paradais* ni. 4 Le m ŋun tibɔr ti maan ŋmaa tuk unii ubaa na. Uwumbɔr aa kii ke m len ti. 5 Lijinjiir aawan ngbaan pu, le m ga puk kipupuk. Maan pak mbaa, m ga puk kipupuk maadabur aabɔr pu la. 6 M yaa ban m puk kipupuk kan, maan le ye ujɔr; ba pu? m ga len mbamɔn la. M mu aan puk kipupuk. Ba pu? maa ban ke unii ubaa pak mi ki jer maah ŋeer pu na. M ban ke bi lik maabimbin aah bi pu na, ki pel maah len pu na, le ki bee maah bi pu na.

7 Tɔ, Uwumbɔr aah nan mɔk mi lijinjiir aawan sakpen pu na, waa ban ke m yoor mbaa paacham lijinjiir aawan ngbaan pu. Nima le u cha limukl li nyan ni kinimbɔŋ chee na muk mi. Limukl ngbaan wu mi ke nkokon aah saa tiwon kan, ni wu pu na. 8 Le m mee Tidindaan nfum mutaa ke u nyan mi limukl ngbaan ni. 9 Le waa kii, le ki bui mi ke waaterm le ga cha m nyaŋ limukl ngbaan; ba pu? unii u kaa kpa mpɔɔn na ga li kpa waapɔɔn mbamɔm. Le m kpa mpopiin ki kpa kipupuk maadabur aabɔr pu, aan ki li kpa Kristo aapɔɔn. 10 M yaa kan idabur, ni ŋisiibil, ni falaa, ni limukl, ni tibɔr, Kristo pu kan, le ni mɔ mi; ba pu? maah kaa kpa mbaa aapɔɔn buyoonn na, le m kpa Kristo aapɔɔn.

Pɔɔl aatafal aah bi Korint aatiŋ aanib ni pu na

11 Ni yaa ba pak mi kan, ni ba ga li ŋan. Naah kaa pak mi na, nima le cha m pak mbaa ke ujɔr na. M yaa kaa bi tibɔr tibaa ni kan, binib bi ŋmanni ke bi ye Yesu aakpambalb na aa jer mi. 12 Maah nan bi ni chee na, m nan tun lijinjiir aatun Uwumbɔr aapɔɔn pu, ki nan kpa limɔr n‑yoonn mɔmɔk. Nima le mɔk ke m ye Yesu aakpambalb mbamɔm. 13 Yesu aanib biken jer nimi kinye? Maah kaa muk nimi ke ni tii mi nibaa na le cha bi jer nimi ii? Nimina yaa kpa taani kan, m ŋa nimi gafara la.

14 Tɔ, dandana wee, m gor ke m dan ni chee taataa. Maan li ban nibaa ni chee. M ban nimi la, naa ye nimi aamombil. Mbim aa kpiini tetiib, tetiib le kpiini mbim. Ni bi ke maabim na la. 15 Nima le ni mɔ mi ke m di mbaa tii nimi, ki tun lituln linimaln ke m ter nimi. M yaa moo gee nimi kan, nimi aageehm bar la aa?

16 Ni ye mbamɔn, maa nan ŋani nimi falaa ke ni tii mi nibaa. Le ni ponn ni bibaa len ke m nan ŋmanni nimi, ki jin nimi aawan. M jin nimi aawan kinye? 17 Maah nan cha binib buen ni chee na, bi ponn ni ubaa nan jin nimi aawan ki tii mi ii? Aayii. 18 M nan gaŋ Taitus ke u buen ni chee, le ki cha tina aabo uken mu dii u. Taitus jin nimi aawan nibaa aa? Aayii. Ti kpaan nlandak mubaa la. Maah ŋani pu na, u mu ŋani kina la. Ti mɔmɔk dii kitaabuk kibaa la.

19 Ni dak ke ti len ke ti nyan tibaa tibɔr ni la aa? Taa ŋani kina kpala. Ti bi Uwumbɔr aanimbiin ni, ki len Kristo aah ban pu na. Maanigeekaab, ti ban ke ti ter nimi ke ni moo dii Uwumbɔr aasan mbamɔm. Nima le cha ti len. 20 M san ijawaan ke m yaa fuu ni ni chee kan, naah bi pu na aan li mɔ mi, m mu aah ga li bi pu na aan li mɔ nimi mu. M san ijawaan ke m ga nan mui ni bi kpak tɔb kinikpakpak, ki kpa lipiipoln tɔb pu, ki gee liŋuul tɔb pu, ki yakr tɔb, ki sii tɔb, ki bii tɔb, ki kpa kalmbaani, ki ŋma tijar, 21 ke m yaa fuu ni ni chee ki kan ke ni ponn ni pam tun titunwanbir, ni tijɔŋ aatuln, ki gɔr kidagook, ki ŋani tiwan ni kaa ŋan na, kaa kpeln nimi aabimbin kan, ni ga bii nsui sakpen. Le Maawumbɔr ga cha m ji inimɔɔn ni pu.

13

Kookoo aasurm ni idoon

1 Tɔ, m ga dan nan mann nimi taataa la. Ni yaa galn unii ubaa kan, maan gar nimi, see biseeraadam bilee, bee bitaa len.* 2 Maah nan mann nimi lelee na, m nan sur ni ponn ni bimɔk tun titunwanbir na. Dandana wee, maah kaa bi ni chee na, m ki sur bi ke maah nan sur bi njan pu na, ke m yaa fuu ni kan, m ga daa bitafal. 3 Nima le ga mɔk nimi ke Kristo le cha m len. Waa ye udabur ni chee, u kpa mpɔɔn ni chee. 4 U nan di waapɔɔn lii ki cha bi kpaa u ndɔpuinkoo pu. Dandana, u fu Uwumbɔr aapɔɔn pu la. Timi bi mu kpaan u chee na aa kpa mpɔɔn. Ti mu aah kpaan u chee na, ti mu fu Uwumbɔr aapɔɔn pu, ki ga ŋmaa mɔk nimi mpɔɔn ngbaan.

5 Ni lik nimi aabimbin aah bi pu na man, ke ni sil tii Yesu Kristo naadii aan naa tii. Ni taa lik maabimbin aah bi pu na man, ni li lik nimi nibaa aabimbin aah bi pu na. Naa bee ke Yesu Kristo bi ni ni ii? U bi ni ni la; u yaa kaa bi ni ni kan, naa ye waanib mbamɔm. 6 M kpa limakl ke ni ga bee ke timi le ye waanib mbamɔm. 7 Ti mee Uwumbɔr tii nimi, ke ni taa tun titunwanbir. Naa ye ke ti ban ti mɔk nimi timi aabamɔn la. Ni yaa po dak ke taa ye Yesu aanib mbamɔm kan, ti po ban ke ni tun lituln li ŋan na la. 8 Ba pu? taan ŋmaa di mpɔɔn mu Uwumbɔr tii timi na, ki leŋ tibɔnyaan tee. Ti ban ke tibɔnyaan ngbaan loln nsan la. 9 Ti yaa kaa kpa mpɔɔn, le nimi le kpa mpɔɔn kan, ni mɔ timi la. Le ti mee Uwumbɔr tii nimi ke ni toor nimi aabimbin. 10 M ŋmee kigbaŋ kee, ke maah kaa bi ni chee na, m yaa nan fuu ni ni chee kan, m taa chiin nimi, ki mɔk nimi maapɔɔn. Nima le cha m ŋmee ki. Tidindaan le tii mi tininkpir ke m ter nimi ni dii waasan mbamɔm. Waa tii mi tininkpir ngbaan ke m di bii nimi.

11 Nnaabitiib, tibɔr ti gur na le ye ke m ban m chɔi nimi la. Toor nimi aabimbin man. Sɔŋ tɔb aasui man. Ni li kpa kimɔbaan ni nsuudoon man, le Uwumbɔr u gee timi ki tii timi nsuudoon na ga li bi ni chee.

12 Ni li dooni tɔb mbamɔm man.

Uwumbɔr aanib bimɔk bi do na dooni nimi.

13 Tidindaan Yesu Kristo aanimbaasaln, ni Uwumbɔr aageehm, ni Waafuur Nyaan aamɔbaan li bi ni mɔmɔk chee.

* 3:3 : Moses aakaal nan ŋmee ŋitakpal pu la. Lik Nnyam 24.12.

* 4:6 : Lik Mpiin 1.3.

† 4:13 : Lik Ilahn 116.10.

* 5:7 : Naatataa le ye ke: Ti ŋa naadii ke u bi, le ki dii waasan.

* 6:2 : Lik Aisaya 49.8.

† 6:16 : Lik Liifai Yaab 26.12; Jeremia 32.38; Esekiel 37.27.

‡ 6:17 : Lik Aisaya 52.11.

§ 6:18 : Lik 2 Samuel 7.14; 1 Bibɔrb Aabɔr 17.13.

* 8:15 : Lik Nnyam 16.18.

* 9:9 : Lik Ilahn 112.9.

* 10:17 : Lik Jeremia 9.24.

* 12:3 : Paradais ye Uwumbɔr do paacham la.

* 13:1 : Lik Ikaal 17.6; 19.15.

GALASIA YAAB

1

2

3

4

5

6

Kigbaŋ ki Pɔɔl ŋmee ki tii

GALASIA YAAB

na

1

1-2 Min Pɔɔl ni nnaabitiib bimɔk bi m chee na dooni nimi Yesu aanib bi bi Galasia aatim ni na. Yesu Kristo ni Tite Uwumbɔr u fikr u nkun ni na le ŋa mi waakpambal. Naa ye unibɔn le ŋa mi, kaa ye binib le di lituln ngbaan tii mi.

3 Tite Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu Kristo ŋa tinyoor ŋa ni pu, ki tii nimi nsuudoon.

4 Tite Uwumbɔr aageehn pu, le Kristo nan kpo timi aatunwanbir pu, ke u nyan timi dulnyaa wee aatunwanbir ni. 5 Uwumbɔr le yeh mpakm n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Amii.

Tibɔnyaan baan baanja le bi

6 Kristo aanimbaasaln pu, le Uwumbɔr yin nimi ke ni dii u. Ni tee gar mi pam; ba pu? ni ban ni di Uwumbɔr lii mala, ki gaa tibɔyayan, 7 ti kaa ye tibɔnyaan na. Binib bibaa bi, ki muk nimi, ki ban bi kpeln Kristo aabɔnyaan tee. 8 Timi le yaa tuk nimi tibɔr ti kaa ye taah nan tuk nimi tibɔnyaan ti na, bee ni ti ki ye Uwumbɔr aatuun u nyan ni Uwumbɔr do na le tuk nimi tibɔyayan tee kan, cha Uwumbɔr puun lii u pu. 9 Taah nan tuk nimi pu na, m ki tuk nimi dandana wee, ke unii ubaa yaa tuk nimi tibɔyayan ti kaa ye naah nan gaa tibɔnyaan ti na kan, cha Uwumbɔr puun lii u pu.

10 M ban m piir binib aasui le aan Uwumbɔr aasui? M ban ke binib pak mi ii? Aayii. M yaa ban ke binib pak mi kan, maa ba ga li ye Kristo aatutunn.

Pɔɔl aah ŋa Yesu Kristo aatutunn pu na

11 Nnaabitiib, m ban ke ni bee ke maah nan tuk nimi tibɔnyaan ti na, taa nyan ni binib chee. 12 Maa nan gaa ti binib chee. Unii ubaa aa di ti tuk mi. Yesu Kristo ubaa le kpiir ti tuk mi.

13 Ni nan ŋun maabimbin aah nan ye pu buyoonn m nan dii Juu yaab aasan na. M nan ŋa Uwumbɔr aanib falaa sakpen a, ki ban ke m kuln bi. 14 M nan dii Juu yaab aasan ki jer ŋŋeen aatɔtiib ponn ni pam aah dii pu na. Nnimbil nan man tiyaajatiib aakaal pu.

15 Uwumbɔr aanimbaasaln pu, le u lee mi buyoonn baa nan kee ma mi na, le ki yin mi ke m dii u. 16 Waageehn pu le u kpiir Ujapɔɔn aah bi pu na mɔk mi, ke m buen ti tuk binib bi kaa ye Juu yaab na waabɔr. Waah ŋa kina na, le maa buen unii ubaa chee ki ti kpokl maah ga ŋa pu na, 17 kaa buen Jerusalem ki ti kpokl binib bi puen ye Yesu aakpambalb na chee. M nan buen Arabia aatiŋ ni ki ti bi nima mbaa ki mee Uwumbɔr, le ki nin gir buen Damaskus aatiŋ ni. 18 Ŋibin ŋitaa aah jer na, le m buen Jerusalem m ti mann Piita, ki nan bi u chee iwiin kipiik ni iŋmu. 19 Maa nan ki kan Yesu aakpambal ubaa kpee, see Jems u ye Tidindaan aanaal na baanja.

20 Maah ŋmee pu tii nimi na, Uwumbɔr nyi ke maa mɔn nnyamɔn.

21 Tɔ, le m nyan Jerusalem, ki buen Siria aatiŋ ni, ni Silisia aatiŋ ni. 22 N‑yoonn ngbaan Kristo aanib bi nan bi Judea aatim ni na aa nan kee kan mi, kaa nyi mi. 23 Bi po ŋun ke uja u nan ŋani bi falaa na, dandana wee u chuun mooni tibɔnyaan ti u nan ban u bii ti na. 24 Nima le cha bi nyuŋ Uwumbɔr m pu.

2

Pɔɔl ni Yesu Kristo aakpambalb biken

1 Ŋibin kipiik ni ŋinaa aah jer na, le m ni Banabas gir buen Jerusalem. Taitus mu nan dii timi. 2 Uwumbɔr nan tuk mi ke m buen Jerusalem. Nima le cha m buen. Le m ni Yesu aanib aaninkpiib kuun tɔb chee tibaa, le m ŋeer tuk bi tibɔnyaan ti m mooni binib bi kaa ye Juu yaab chee na; ba pu? m nan ban ke bininkpiib ngbaan kii maah tun Uwumbɔr aatuln pu na, maatuln taa bee fam. 3 Tɔ, Taitus u nan bi m chee na ye Griik aanii la. Le Yesu aanib aaninkpiib ngbaan aa muk u ke u gii uchakpaln. 4 Binib bibaa bi, ki ŋmanni ke bi dii Yesu Kristo, ki kpaan ti chee; bima le nan ban ke bi gii u. Bi kpaan ti chee ke bi lik taah gaa tibaa pu ki dii Yesu aasan kaa ki dii Moses aakaal na. Le bi nan ban ke bi muk timi ti ki dii Moses aakaal. 5 Le taa kii baah ban pu na kpala. Taa nan ban unii ubaa kpeln Yesu aabɔnyaan tee ki tuk nimi tibɔyayan.

6 Yesu aanib aaninkpiib bi kpa liyimbil na, baah bi pu na, naa ye nibaa m chee; ba pu? Uwumbɔr aa pak ubaa ki jer uken, binib ngbaan aa len ke m di tibɔr tibaa ki kpee maah mooni tibɔr ti na pu. 7 Bi bee ke Uwumbɔr lee mi ke m di Yesu aabɔnyaan tuk binib bi kaa ye Juu yaab na, ke waah nan lee Piita u ti tuk Juu yaab pu na. 8 Uwumbɔr u tii Piita mpɔɔn ke u ti tuk Juu yaab Yesu aabɔnyaan na, uma le tii m mu mpɔɔn ke m tuk binib bi kaa ye Juu yaab na. 9 Le Jems, ni Piita, ni Jɔnn, bi ye Yesu aanib aaninkpiib na, bee Uwumbɔr aah ter mi waatuln ponn ni pu na, le bi di biŋaal tii m ni Banabas ke naabitiib pu na, ki kii ke ni ŋan ke ti buen binib bi kaa ye Juu yaab na chee, aan bi mu buen Juu yaab chee. 10 Bi nan ban ke ti li teer ki ter binib bi ye bigiim bi ponn ni na. M mu aanimbil man ke m ter bi.

Pɔɔl aah kae Piita pu na

11 Tɔ, Piita aah fuu ni Antiok aatiŋ ni na, le m kpak u; ba pu? u nan kpa taani la. 12 Bijab bi nan nyan ni Jems chee na aah kaa nan kee fuu ni buyoonn na, u nan ji binib bi kaa ye Juu yaab na chee tijikaar. Bijab ngbaan aah nan fuu ni na, le u nyan binib bi kaa ye Juu yaab na chee, kaa ki ji bi chee tijikaar; ba pu? u nan san Juu yaab bi nyan ni Jems chee na ijawaan. 13 Le Juu yaab bi nan bi Antiok aatiŋ ni na mu ŋani Piita aah ŋa pu na. Bi nyi tiwan ni ŋan na, le kaa ŋani ni. Hali bi nan cha Banabas mu yenn. 14 M nan kan ke baa dii Yesu aabɔnyaan mbamɔm. Le m tuk Piita bi mɔmɔk aanimbil ni ke, “Aa ye Juu aanii la. Aa yaa dii binib bi kaa ye Juu yaab na aah dii pu na, kaa ki dii Juu yaab aasan kan, ba ŋa aa muk binib bi kaa ye Juu yaab na ke bi dii Juu yaab aasan?”

Gaakii pu le Uwumbɔr ga gaa binib lii

15 Tɔ, ti ye Juu aamaal ni la. Taa ye binib bi kaa ye Juu yaab bi ye titunwanbirdam na; 16 le ti mu nyi ke unii yaa dii Moses aakaal kan, nima le aan cha Uwumbɔr len ke waabɔr ŋan. Unii yaa gaa Yesu Kristo ki kii kan, nima le ga cha Uwumbɔr len ke waabɔr ŋan. Le ti gaa Yesu Kristo ki kii; ba pu? taah gaa u ki kii pu na, nima le cha Uwumbɔr len ke timi aabɔr ŋan, naa ye ke ti dii Moses aakaal mbamɔm le cha u len; ba pu? Uwumbɔr aan len ke unii ubaa aah dii nkaal ngbaan pu na le cha waabɔr ŋan. 17 Taah kpaan Kristo chee ke ti ŋmar pu na, nima le mɔk ke timi Juu yaab ye titunwanbirdam ke binib bi kaa ye Juu yaab na mu aah ye pu na. Nimina mɔk ke Kristo ban titunwanbir aa? Aayii. 18 M nan yii Moses aakaal ki dii Yesu aasan la. M yaa ki dii nkaal ngbaan kan, nima le ga ŋa mi utunwanbirdaan. 19 Maa ki dii nkaal ngbaan ke unii u kpo na aah kaa ki dii pu na la. Ni naahn ke nkaal ngbaan aah ku mi le na. M yii nkaal ngbaan ke m li bi Uwumbɔr aah ban pu na la. 20 M nan kpo Kristo chee ndɔpuinkoo pu, le m mu beenin fu; naa ki ye min Pɔɔl le fu. Kristo le fu m ni. Uma Uwumbɔr Aajapɔɔn u gee mi ki nan kpo m pu na, uma le m gaa u ki kii, nima pu le m bi. 21 Maa yii Uwumbɔr aanimbaasaln. Maah len pu na le ye ke unii yaa bui ke waah dii Moses aakaal na, nima le ga gaa u lii kan, u bui ke Yesu nan kpo fam le na.

3

Nkaal bee gaakii

1 Galasia aatiŋ aanib, bijɔrb, ŋma ŋmann nimi ke ni taa ki dii mbamɔn? Ti nan tuk nimi Yesu Kristo aah nan kpo ndɔpuinkoo pu pu na. Ni bi ke ninimbil aah kan le na. 2 Cha m baa nimi mbaan mbaa. Naah dii Moses aakaal na le cha ni gaa Uwumbɔr Aafuur Nyaan aan naah ŋun Yesu aabɔnyaan tee ki gaa u ki kii na le cha ni gaa? 3 Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapɔɔn pu, le ni nan piin ki dii waasan. Ni ye bijɔrb ki dak ke ni ga ŋmaa dii u nimi nibaa aapɔɔn pu uu? 4 Uwumbɔr aah tun litukpaan ki tii nimi na, ni ye fam la aa? M mak ke laa ye fam. 5 Uwumbɔr nan tii nimi Waafuur Nyaan ki tun lijinjiir aatun nikaasisik ni. Naah dii Moses aakaal na le cha u ŋani kina aan naah ŋun Yesu aabɔnyaan tee ki gaa u ki kii na le cha u ŋani kina?

6 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, “Abraham nan gaa Uwumbɔr aamɔboln ki kii, kina pu na le Uwumbɔr gaa u ke u ye uninyaan u chee.”* 7 Nimina mɔk timi ke binib bi gaa Uwumbɔr ki kii na, bima le ye Abraham aayaabitiib. 8 Ni ki ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke Uwumbɔr nan bee ke binib bi kaa ye Juu yaab na ga nan gaa u ki kii ki ŋmar. Baah kaa nan kee gaa u ki kii buyoonn na, le u nan puen tuk Abraham tibɔnyaan tee, ki bui u, “Aa pu, le m ga ŋa tinyoor ŋa ŋinibol mɔmɔk pu.”† 9 Nima pu na, Uwumbɔr ga ŋa tinyoor ŋa binib bi gaa u ki kii na pu, ke waah nan ŋa tinyoor ŋa Abraham u nan gaa u ki kii na pu na.

10 Tɔ, binib bimɔk dii Moses aakaal ke bi ŋmar na, Uwumbɔr aamɔpuur bi bi pu la. Ba pu? ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, “Uwumbɔr aamɔpuur bi unii umɔk yii, kaa dii ikaal ni mmɔkm mumɔk bi Nkaal aagbaŋ ni na pu la.”‡ 11 Ni ye mbamɔn la, unii yaa dii Moses aakaal kan, nima le aan cha Uwumbɔr len ke waabɔr ŋan. Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, “Unii yaa gaa Uwumbɔr ki kii kan, Uwumbɔr ga len ke udaan ngbaan aabɔr le ŋan, uma le ga kan limɔfal li kaa kpa ndoon na.”§ 12 Moses aakaal bi, le ki cha naadii mu bi. Nkaal ngbaan len ke unii u dii mu mbamɔm na ga li kpa limɔfal.*

13 Ti bii nkaal ngbaan la, nima le Uwumbɔr aamɔpuur bi ti pu. Le Kristo nyan timi mmɔpuur ngbaan ni; kinye pu? u nan kpo ndɔpuinkoo pu ki di mmɔpuur ngbaan di tun uma ubaa aayil pu, ke baah nan ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni pu na ke,† “Unii umɔk bi kpaa u ndɔpuinkoo pu na, Uwumbɔr aamɔpuur bi u pu la.” 14 Uwumbɔr nan ŋa tinyoor ŋa Abraham pu. Le Yesu Kristo nan kpo ti pu ke binib bi kaa ye Juu yaab na mu kan tinyoor ngbaan. Le ti yaa gaa Yesu ki kii kan, ti ga gaa Uwumbɔr Aafuur Nyaan, waah nan puu tipuur ti ke u ga tii timi na.

Nkaal na, ni tipuur ngbaan

15 Nnaabitiib, m ga di binib aabɔr ki di ŋaŋ Uwumbɔr aabɔr aah bi pu na la. Unii yaa puu tipuur, ki ŋmee waayimbil ti pu kan, ubaa aan ŋmaa kpeln ti, kaan ŋmaa ŋa ti fam. 16 Uwumbɔr nan puu tipuur tii Abraham ni uyaabil la. Waa len ke uyaabitiib, kaa len ke kinipaak, u len ke unibaan la. U nan len ke uyaabil la.‡ Uma le ye Kristo. 17 Maah len pu na le ye ke Uwumbɔr nan puu tipuur, ki puu ke u ga sil ŋa kina [Kristo pu]. Ŋibin ikui inaa ni ŋibin piitaa aah jer na, le u tii binib nkaal. Nkaal ngbaan aa ŋa tipuur ngbaan fam. 18 Tipuur ngbaan pu le Uwumbɔr nan ŋa tinyoor ŋa Abraham pu. Nima le mɔk ke u ga ŋa tinyoor ŋa ti mu pu, tipuur ngbaan pu. Naa ye ke ti dii nkaal ngbaan le ga cha u ŋa tinyoor ŋa ti pu.

19 Ni yaa ye kina kan, ba pu Uwumbɔr nan tii binib nkaal ngbaan? U nan tii bi nkaal ngbaan ke bi bee titunwanbir aah ye pu na. U ban ke nkaal ngbaan li bi ki nan saa buyoonn Abraham aayaabil§ ga fuu ni na. Abraham aayaabil ngbaan le Uwumbɔr nan puu tipuur ngbaan tii u. Uwumbɔr nan cha waatuuntiib di nkaal ngbaan tii Moses, ke u di tii binib. 20 Uwumbɔr nan cha waatuuntiib ni Moses le tii binib nkaal ngbaan. Uwumbɔr ubaa le nan puu tipuur na ki tii Abraham.

Nkaal ngbaan aatuln

21 Moses aakaal kpak Uwumbɔr aah puu tipuur ti na aa? Aayii. Nkaal ngbaan yaa ba ŋmaa tii timi limɔfal kan, nkaal ngbaan pu le ti ba ga ŋmar. 22 Tɔ, Uwumbɔr Aagbaŋ len ke dulnyaa ni aanib mɔmɔk ye titunwanbirdam la, ke Uwumbɔr aah nan puu tipuur ti na, u ga ŋa tinyoor ŋa binib bi gaa Yesu Kristo ki kii na pu. Binib bi gaa u ki kii na, bima le u ŋa tinyoor ŋa bi pu.

23 Buyoonn Yesu aa nan kee fuu ni na, Moses aakaal nan dii timi ki nan saa buyoonn Yesu nan dan dulnyaa ni na ke ti gaa u ki kii. 24 Nkaal ngbaan nan ye ukikiir ki kii timi, ki nan saa buyoonn Yesu fuu ni na, aan ti gaa u ki kii le ki ŋmar. 25 Dandana wee Yesu le ti gaa ki kii. Moses aakaal aa ki joo timi.

26 Nimi bimɔk gaa Yesu Kristo ki kii na, u pu le ni ye Uwumbɔr aabim. 27 Baah nan muin nimi nnyun ni, Kristo aayimbil pu na, ni gaa Kristo aabimbin la. 28 Naah kpaan Yesu Kristo ni na, ni mɔmɔk ye unibaan la. Juu yaab ni binib bi kaa ye Juu yaab na, ni binaagbiib ni mmaal aabim, ni bijab ni bipiib, ni mɔmɔk ye unibaan la. 29 Ni ye Kristo aanib la. Nima le ni ye Abraham aayaabitiib. Le ni ni u ga kan tiwanyaan ni Uwumbɔr nan puu tipuur ke u ga tii nimi paacham na.

4

1 Maah len pu na le ye ke ubo u ga ji lifaal na le yeh ute aawan mɔmɔk; le waah laa ye ubo buyoonn na, waa jer unaagbiija. 2 U bi waaninkpiib ni bimɔmɔkb aaŋaal ni, ki nan saa nwiin mu ute siin na. 3 Ti mu bi kina la. Buyoonn taa nan kee nyi Yesu aabɔr na, dulnyaa aawanbir nan joo timi tinaagbiir la. 4 Naah nan ŋeer n‑yoonn mu na, le Uwumbɔr nan tun ni Ujapɔɔn. Upii le nan ma u. Juu yaab aakaal le nan joo u, 5 ke u gaa binib bi dii nkaal ngbaan na lii, aan Uwumbɔr ŋa timi waabim.

6 Taah ye Uwumbɔr aabim na, le Uwumbɔr tun ni Ujapɔɔn Aafuur Nyaan tisui ni. Muma le cha ti yin Uwumbɔr ke Tite. 7 Nima pu na, saa ki ye unaagbiija. Aa ye Uwumbɔr aabo la. Saah ye waabo na, aa ga kan waah puu tipuur ti na [Kristo pu].

Pɔɔl aatafal aah bi Galasia yaab ni pu na

8 Buyoonn naa nan kee nyi Uwumbɔr na, ŋiwaa ŋi kaa ye Uwumbɔr na nan joo nimi tinaagbiir la. 9 Dandana wee, ni nyi Uwumbɔr, le u mu nyi nimi. Ba ŋa ni ban ni labr ki ki dii dulnyaa aawanbir mu kaa kpa mpɔɔn, kaa ŋmaa ter nimi na? Ba ŋa ni ban ke tiwanbir ngbaan ki li joo nimi tinaagbiir? 10 Ni joo nwiin aakpaakool, ki joo uŋmal mu aakpaakool, ki joo libiln mu aakpaakool la. 11 M nan tun Uwumbɔr aatuln linimaln nikaasisik ni. Le ni muk mi nsui ni, ke nibaakan maatuln ga nan ŋa yɔli la.

12 Nnaabitiib, m nan di ŋikoobil ngbaan mɔmɔk lii, ke m li bi ke naah bi pu na. M gaŋni nimi ke ni mu li bi ke maah bi pu na, ki taa ki dii ŋikoobil ngbaan. Ni ye mbamɔn la, naa ŋa mi bakaa ubaa. 13 Idabur nan joo mi. Ni nyi ke idabur ngbaan nan tii mi nsan njan ke m dan nan tuk nimi Yesu aabɔnyaan. 14 Le ni ŋa mi tibulchinn, kaa lik mi fam, kaa yii mi ke m ye iween aanii. Ni nan gaa mi ke naah ba ga gaa Uwumbɔr aatuun, bee Yesu Kristo pu na. 15 Ni nan kpa mpopiin m pu la. Mpopiin ngbaan ki bi la chee dandana wee? M nyi ke ni yaa ba ga ŋmaa lokr nimi aanimbil ngbaan ki di tii mi kan, ni ba ga lokr ŋi tii mi. 16 Dandana wee, maah sur nimi ki tuk nimi mbamɔn na, nima le cha m kpaln nimi aadin aa?

17 Binib bi tuk nimi tibɔyayan na, binimbil man ni pu la. Baabɔr mu aa ŋan. Bi ban ke bi nyan nimi Yesu aasan ni. Bi ban ke ninimbil li man bi pu, aan ni dii bi. 18 Binib aanimbil yaa man nsanyaan pu kan, nima le ŋan. Ni ŋan, maah bi ni chee buyoonn na, ki ŋan maah kaa bi ni chee buyoonn na mu. 19 Maabim, ni wu mi ke imalween aah chuu upii kan, ni wu pu na, ki nan saa buyoonn ni ga chikr Kristo aasan ni na. 20 M ban ke m li bi ni chee dandana wee, ki kpeln maamɔboln; ba pu? nlan ŋmal nimi aabɔr pu la.

Sara ni unaagbiipii Hagar aamɔkl

21 Nimi bi ban ni dii Moses aakaal na, naa nyi nkaal ngbaan aah len pu na aa? 22 Uwumbɔr Aagbaŋ len ke Abraham nan kpa japɔtiib bilee. Unaagbiipii nan ma ubaa, mmaal aabo mu ma uken. 23 Unaagbiipii ngbaan ma kan, u po ma ubijabo binib aah ma pu na la. Mmaal aabo ma kan, Uwumbɔr le nan puu tipuur tii u ke u ga maa ubijabo, le u ma u. 24 Bipiib bilee ngbaan aabɔr kpa ŋitaa la. Unaagbiipii u bi nan yin u ke Hagar na nan ma nnaagbiibim la. Hagar aabɔr ŋaŋ Moses aakaal la; ba pu? Moses aakaal joo binib tinaagbiir la. Uwumbɔr nan tii Moses nkaal ngbaan Sainai aajool paab. 25 Sainai aajool bi Arabia aatiŋ ni la. Hagar aabim mu nan bi nima la. Jerusalem aatiŋ ki bi dulnyaa ni na naahn unaagbiipii Hagar la; ba pu? Jerusalem aanib ye binaagbiib la. Moses aakaal le joo bi tinaagbiir. 26 Le Jerusalem aatiŋ ki bi paacham na aanib ye mmaal aabim. Timi le ye waabim. 27 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

“Upii u kaa ma mbim na, u li kpa mpopiin.

Imalween aah kaa chuu upii u na,

u li tar mpopiin ngbaan pu;

ba pu? upii u aachal yii u na aabim wiir

ki jer upii u kpa chal na aabim.”*

28 Nnaabitiib, ti bi ke mmaal aabijabo Aisak aah nan bi pu na la; ba pu? Uwumbɔr aah puu tipuur ti na le cha ti ye waabim. 29 N‑yoonn ngbaan unaagbiipii aabijabo nan muk mmaal aabijabo Aisak u bi nan ma u Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapɔɔn pu na. Dandana wee, ni bi kina la. Binib bi dii Juu yaab aakaal na muk timi bi ye Uwumbɔr aabim Waafuur Nyaan aapɔɔn pu na la. 30 Uwumbɔr Aagbaŋ len kinye? Ki len ke Uwumbɔr nan bui Abraham, “Nyan unaagbiipii na ni waabo; unaagbiipii aabo na aa kpa nsan u ji lifaal mmaal aabo na chee.”† 31 Nnaabitiib, maah len pu na le ye ke taa ye unaagbiipii aabim, ti ye mmaal aabim la.

5

Yesu Kristo aah gaa timi lii pu na

1 Kristo nan gaa timi lii, ke ti taa ki li bi tinaagbiir ni. Nima pu na, ni li si mbamɔm, ki taa cha tiwan nibaa ki li joo nimi tinaagbiir.

2 Ni li pel mbamɔm, min Pɔɔl le tuk nimi ke ni yaa gii lichakpaln ke ni ŋmar kan, Kristo aan ŋa nimi tinyoor. 3 Unii umɔk gii uchakpaln ke u ŋmar na, m ban m ki sur u ke Moses aakaal mɔmɔk dii u la. 4 Nimi bi ban ke ni dii Moses aakaal ke ni ŋmar na, ni yakr Kristo chee la, ki di Uwumbɔr aaterm lii a. 5 Uwumbɔr Aafuur Nyaan bi ti ni. Le ti gaa Yesu ki kii. Nima le cha ti kii bundaln Uwumbɔr ga nan len ke timi aabɔr ŋan na. 6 Ti yaa kpaan Yesu Kristo ni kan, lichakpangeei aa ye tibɔkpaan. Unii yaa kaa gii kan, ni mu aa ye tibɔkpaan. Ti yaa gaa Yesu ki kii, ki mu yaa gee binib kan, nima le ye tibɔkpaan.

7 Ni nan dii Yesu mbamɔm la. Ŋma kiir nimi ke ni taa ki kii waabɔr ti ye mbamɔn na? 8 Binib bi kiir nimi na aabɔr aa nyan ni Uwumbɔr u yin nimi na chee. 9 Boroboro aanyɔk siib le cha boroboro mɔmɔk duuni. 10 Tɔ, naah ye Tidindaan aanib na le m bee ke naan dii nnyamɔn aamɔkm. Ntafadaan ga pii binib bi muk nimi na.

11 Nnaabitiib, binib bibaa len ke m tuk binib ke bi li geei ŋichakpan aan ki ŋmar. Ti yaa gbii kan, ba pu Juu yaab beenin ŋani mi falaa? Ti yaa gbii ke m tuk binib ke bi li geei ŋichakpan aan ki ŋmar kan, Yesu aadɔpuinkoo aabɔr aa ba ga cha Juu yaab gee liŋuul. 12 Cha binib bi muk nimi lichakpangeei pu na lee nyan bibaa aajawan.

13 Nnaabitiib, Uwumbɔr yin nimi ke u nan gaa nimi lii la. Waah gaa nimi lii na, ni taa ki li ŋani nimi aabimbikpok aah ban pu na. Ni li gee tɔb ki li ter tɔb. 14 Uwumbɔr aakaal mbaa len ke, “Aa li gee aana aabo ke saah gee aabaa pu na.”* Aa yaa joo nkaal ngbaan kan, Uwumbɔr aakaal mɔmɔk le aa joo.

15 Ni mu yaa kpa lipiipoln ki kpak tɔb kinikpakpak kan, ni li nyi, ni ga kuln tɔb.

Nfuur Nyaan ni unibɔn aabimbin

16 M tuk nimi la, cha Uwumbɔr Aafuur Nyaan le joo nimi man, ki taa ŋani nimi aabimbikpok aah gee pu na. 17 Timi aabimbikpok aah ban pu na le kpak Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah ban pu na. Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah ban pu na mu kpak timi aabimbikpok aah ban pu na. Timi aabimbikpok ni Uwumbɔr Aafuur Nyaan ye tɔb aadim la. Nima le cha ni pɔɔ ke ni dii mbamɔm naah ban pu na. 18 Ni yaa dii Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah ban pu na kan, Moses aakaal aa dii nimi.

19 Mbimbikpok aatuln bi lipaal la. Binib bi dii kina na le gɔr kidagook, ki tun tijɔŋ aatuln, ni inimɔɔn aatuln, 20 ki dii ŋiwaa, ki chuun ji inyɔk, ki nan binib, ki ban tibɔr, ki kpa lipiipoln, ki kpa liŋuul, ki kpa kukumɔŋ, ki kpak tɔb kinikpakpak, ki yakr tɔb, 21 ki kpa iniman, ki ku binib, ki nyu ndaan gbii, ki gbiir bidagbiib aagbiir, ki tun lituln limina mɔk aaboln. M ki sur nimi ke maah nan sur nimi n‑yoonn mu jer na pu na, ke binib bi ŋani kina na aan koo Uwumbɔr aanaan ni.

22 Uwumbɔr Aafuur Nyaan le cha binib gee tɔb, ki kpa mpopiin, ni nsuudoon, ni limɔr, ni tibulchinn, ni mbimbinyaan, ni ibamɔn, 23 ki bi suuna, ki chur bibaa. Nkaal aa bi ki ga kpak binib bi ŋani kina na. 24 Binib bi ye Yesu Kristo aanib na, bi yii baabimbikpok aah ban pu na mɔmɔk, ki di mbimbikpok ngbaan kpaa Yesu aadɔpuinkoo pu.

25 Ti kpa limɔfal Uwumbɔr Aafuur Nyaan pu. Nima pu na, cha Nfuur Nyaan ngbaan le joo timi. 26 Ti taa li kpa kalmbaani, ki taa muk tɔb, ki taa li kpa lipiipoln tɔb pu.

6

Ni li ye tɔb aatutum

1 Nnaabitiib, bi yaa pii unii titunwanbir ni kan, nimi bi nyi Uwumbɔr aasan mbamɔm na, ni li bi suuna ki ter u ke u ki dii mbamɔm, ki li lik aabaa, kinimbɔŋ taa tɔŋ aa mu. 2 Kii Kristo aakaal mbamɔm man, ki li ter tɔb nimi aamuk ponn ni. 3 Unii u kaa bi tibɔr tibaa ni na yaa dak ke u ye uninyuun kan, u ŋmanni ubaa la. 4 Cha unii mɔmɔk dakl lik ke waatuln ŋan aan laa ŋan. Li yaa ŋan kan, u ga li kpa mpopiin uma ubaa aatuln pu. U taa li kpa kipupuk ke waatuln ŋan ki jer una aabo yaan. 5 Ba pu? unii mɔmɔk kpa uma ubaa aatuln la.

6 Tɔ, binib bi bae Yesu aabɔnyaan na, cha bi yakr baah kpa ni na tii unii u mɔk bi tibɔnyaan ngbaan na.

7 Tɔ, ni taa ŋmanni nibaa; ni taa dak ke ni ga ŋmaa ŋmann Uwumbɔr; tiwan ni aa bun na, nima le aa ga nan chee. 8 Maah len pu na le ye ke unii yaa ŋani unibɔn aabimbin aah ban pu na kan, u ga kan nkun. Unii yaa ŋani Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah ban pu na kan, u ga kan limɔfal li kaa kpa ndoon na. 9 Cha ti tun litunyaan ki taa di cha; ba pu? ti yaa kaa di cha kan, ni nan saa naayoonn kan, ti ga kan lituln ngbaan aanyoor. 10 Nima na, ti yaa kan nsan kan, ti li ŋani binib mɔmɔk tiŋann. Binib bi gaa Yesu ki kii na, ti li ŋani bima le tiŋann sakpen.

Kookoo aasurm ni idoon

11 Lik man, m di mbaa aaŋaal ŋmee ke ni filk ki tii nimi. 12 Binib bi muk nimi ke ni li geei ŋichakpan na, bi ban ke bi piir Juu yaab aasui, aan bi taa ŋa bi falaa Kristo aadɔpuinkoo aabɔr pu la. 13 Tɔ, binib ngbaan geei ŋichakpan la; bima bibaa aa dii Moses aakaal mɔmɔk. Bi po ban ni li geei ŋichakpan, aan bi li kpa kipupuk ke ni ŋa kina. 14 Mma kan, m ga li kpa kipupuk tiwan nibaa baanja le pu, nima le ye ke Tidindaan Yesu Kristo nan kpo ndɔpuinkoo pu. Waadɔpuinkoo pu, le dulnyaa wee ni aawan aa ki mɔ m chee, ntafal aa ki bi dulnyaa wee ni aawan ni. 15 Unii yaa dii Yesu Kristo aasan kan, lichakpangeei aa ye tibɔkpaan, unii yaa kaa gii kan, ni mu aa ye tibɔkpaan. Mbimbipɔɔn le ye tibɔkpaan. 16 Binib bimɔk kii kina na le ye Uwumbɔr aanib, ki ye Israel yaab bamɔm. Uwumbɔr tii bi nsuudoon ki san bi kinimbaak.

17 Tɔ, ubaa taa ki muk mi; ba pu? binib aah gbaa mi na aabue bi nwon pu, ki mɔk ke m ye Yesu yoo.

18 Nnaabitiib, Tidindaan Yesu Kristo aaŋann li bi nisui ni. Amii.

* 3:6 : Lik Mpiin 15.6; Rom Yaab 4.3.

† 3:8 : Lik Mpiin 12.3.

‡ 3:10 : Lik Ikaal 27.26.

§ 3:11 : Lik Habakuk 2.4.

* 3:12 : Lik Liifai Yaab 18.5.

† 3:13 : Lik Ikaal 21.23.

‡ 3:16 : Lik Mpiin 12.7.

§ 3:19 : Abraham aayaabil ngbaan ye Yesu la.

* 4:27 : Lik Aisaya 54.1.

† 4:30 : Lik Mpiin 21.10.

* 5:14 : Lik Liifai Yaab 19.18.

EFESUS YAAB

1

2

3

4

5

6

Kigbaŋ ki Pɔɔl ŋmee ki tii

EFESUS YAAB

na

1

1 Min Pɔɔl, u ye Yesu Kristo aakpambal Uwumbɔr aageehn pu na, le ŋmee kigbaŋ kee tii Uwumbɔr aaninyaam bi bi Efesus aatiŋ ni, ki joo waasan mbamɔm, ki kpaan Yesu Kristo chee na.

2 Tite Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu Kristo ŋa tinyoor ŋa ni pu, ki tii nimi nsuudoon.

Uwumbɔr aah tii timi Waafuur Nyaan aanyoor pu na

3 Cha ti pak Uwumbɔr, u ye Tidindaan Yesu Kristo Aate na. Taah kpaan Kristo ni na, le Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa ti pu, ki tii timi Waafuur Nyaan aapiin mɔmɔk paacham. 4 Uwumbɔr aah kaa nan kee naan dulnyaa wee buyoonn na, le u nan nyan timi, Kristo pu, ke ti li ye waanib, ki li bi chain, ki taa li kpa taani ubaa unimbiin ni. U gee timi la. 5 Taah kpaan Yesu Kristo chee na, le Uwumbɔr ŋa timi waabim. N‑yaayoonn na, u nan nyan timi ke ti li ye waabim. Nima le ye waageehn, ki ye waah ban pu na. 6 Waabogeehn pu le u ŋa tinyoor sakpen ŋa ti pu, nima le ti pak u ki nyuŋni u waabulchinn sakpenn pu.

7 Kristo aasin pu, le Uwumbɔr gaa timi lii, ki di cha pinn timi, ki ŋa timi tibulchinn sakpen, 8 ki ŋa tinyoor sakpen ŋa ti pu, ki tii timi nlan mɔmɔk, ni mbeen mɔmɔk, 9 ki kpiir tibɔbɔrkaan ti u nan dak usui ni ke u ga ŋa ti na mɔk timi. Kristo pu le u kpiir ti. Waageehn le na. 10 Tibɔbɔrkaan ngbaan le ye ke ni yaa nan ŋeer kan, u ga di tiwan nimɔk bi paacham ni taab na kpaan tɔb chee, ki ŋa ni kimɔbaan, ki ŋa Kristo ni mɔmɔk aayidaan.

11 Uwumbɔr aah ŋani tiwan mɔmɔk pu na, u ŋani waageehn, waah dak pu na la. Taah kpaan Kristo ni na, le Uwumbɔr ŋa timi waanib. N‑yaayoonn na, le u nan nyan timi ke ti li ye waanib. 12 U nyan timi bi puen kpa limakl Kristo pu na, ke ti li mɔk binib waah ŋan sakpen pu na, aan bi pak u.

13 Ni mu gaa Kristo ki kii la. Naah ŋun Uwumbɔr aabɔr ti ye mbamɔn, ki ye tibɔnyaan ti cha ni ŋmar na, le ni gaa Kristo ki kii. Naah kpaan u ni na, le Uwumbɔr tii nimi Waafuur Nyaan, ke waah nan puu tipuur ti na, ki mɔk ke ni ye waanib la. 14 Waah tii timi Waafuur Nyaan na, nima le mɔk ke u ga tii timi waah puu tipuur ti na mɔmɔk, ki ga gaa timi bimɔk ye waanib na lii. Nima pu na, cha ti li pak u, waah ŋan sakpen pu na.

Pɔɔl aah mee Uwumbɔr pu na

15 M ŋun naah gaa Tidindaan Yesu ki kii, ki gee waanib mɔmɔk pu na, 16 nima le m dooni Uwumbɔr ni pu n‑yoonn mɔmɔk, 17-18 ki teer nimi maameel ponn ni. Tite Uwumbɔr, u ye Tidindaan Yesu Kristo Aawumbɔr, ki yeh lisil mɔmɔk na aah woln ninimbil pu na, m mee u ke u tii nimi Waafuur Nyaan mu ga tii nimi nlan, ki kpiir Uwumbɔr aah bi pu na mɔk nimi na, aan ni bee u mbamɔm, ki bee waah yin nimi ki tii nimi limakl pu na, ki bee waah ga tii waanib paacham aawan ni mɔ sakpen na pu na, 19 ki bee ke u kpa mpɔɔn sakpen ki ti nyaŋ, ki tii timi bi gaa u ki kii na. Mpɔɔn ngbaan le ye mpɔɔn sakpiin 20 mu u nan di fikr Kristo nkun ni, ki di u kaan uŋangii wɔb paacham na. 21 Uma Kristo bi nima ki kpa mpɔɔn mu jer mpɔɔn mɔmɔk na: u kpa mpɔɔn jer inyɔk, ni ŋiwaa, ni bipɔnib aapɔɔn, ki kpa tininkpir jer tininkpir mɔmɔk, ki kpa mpɔɔn jer dindatiib aapɔɔn mɔmɔk. Waayimbil jer ŋiyimbil ŋimɔk bi dandana wee na, ni ŋimɔk ga li bi n‑yoonn mu choo na. 22 Uwumbɔr di tiwan mɔmɔk di ŋa uma Kristo aataapɔtan taab, ki ŋa u tiwan mɔmɔk aayidaan ki tii waanib. 23 Waanib le ye uma Kristo aawon, le u gbii bi, ki mu bi tiwan nimɔk bi ŋipepel mɔmɔk na ni.

2

Naah nyan nkun ni ki kan limɔfal pu na

1 U tii nimi limɔfal la. Ni nan tun titunwanbir, kaa nan kii Uwumbɔr aamɔb, nima le naa nan kpa limɔfal. 2 Ni nan dii dulnyaa aasan mu kaa ŋan na, ki kii kinimbɔŋ ki ye tiwanbir mɔmɔk aayidaan na aamɔb. Kima le joo binib bi yii Uwumbɔr aamɔb na. 3 Ti mɔmɔk mu nan bi bi ponn ni, ki mu dii taah ban tiwan ni kaa ŋan na pu na, ki ŋani tisui ni tiwon aah gee pu na. Taah nan bi pu na le nan cha Uwumbɔr gee liŋuul ti pu, ke waah gee liŋuul titunwanbirdam biken pu pu na.

4 Tɔ, Uwumbɔr mu kpa linimbaasaln sakpen, ki gee timi sakpen. 5 Taah nan tun titunwanbir na, taa nan kpa limɔfal. Taah kpaan Kristo ni na, le Uwumbɔr tii timi limɔfal. Waanimbaasaln pu le u gaa nimi lii. 6 Taah kpaan Yesu Kristo ni na, le Uwumbɔr kpaan yoor timi ni uma Kristo, ki cha ti ti kal u chee paacham. 7 N‑yoonn mu choo na, nima le ga mɔk ke Uwumbɔr kpa linimbaasaln sakpen, ki gee timi ki ti nyaŋ, Yesu Kristo pu. 8 Naah gaa Yesu ki kii pu na, le ni ŋmar, Uwumbɔr aanimbaasaln pu. Naa ye nimi nibaa pu le ni ŋmar. Ni ye Uwumbɔr aapiin la. 9 Naa ye nimi aatunyaan pu le ti ŋmar, ubaa taa li kpa kipupuk. 10 Ti ye Uwumbɔr aawanaankaan la. Taah kpaan Yesu Kristo ni na, le Uwumbɔr ŋa timi binipɔm, ke ti li tun lituln li ŋan na. U nan di lituln ngbaan siin kiir timi, ke ti nan tun li.

Nimi ni Yesu Kristo kpaan la

11 Nimi bi kaa ye Juu yaab na, Juu yaab yin nimi binib bi kaa geei ŋichakpan na, ki yin bibaa bichakpangeeb; ba pu? bi geei ŋichakpan. Ni teer man, naah nan bi pu n‑yoonn mu jer na. 12 N‑yoonn ngbaan, naa nan kpaan Kristo chee, kaa nan ye binib bi Uwumbɔr nyan bi na ponn ni bibaa, kaa nan bi tipuur ti Uwumbɔr nan puu tii bi na ni. Ni nan bi dulnyaa wee ni, kaa nan kpa limakl, kaa nan nyi Uwumbɔr. 13 Le dandana wee, naah kpaan Yesu Kristo ni na, nimi bi nan daa Uwumbɔr chee na duun u chee dandana wee, Kristo aasin pu. 14 Uma pu le kimɔbaan bi. U nan di timi Juu yaab, ni binib bi kaa ye Juu yaab na kpaan unibaan, ki gbaa wii ligoln li nan bi tikaasisik ni na. 15 Waah kpo na, u kuln kiduŋ ki nan bi ti ni bikaasisik ni na. U kuln Juu yaab aakaal ni baakoobil, ki di timi Juu yaab, ni binib bi kaa ye Juu yaab na kpaan ŋa linibopɔln libaa, bi kpaan u ni na, nima le ti ŋa kimɔbaan. 16 Waah kpo ndɔpuinkoo pu na, u di timi ni bima, ki kpaan linibol libaa, ki giin bi Uwumbɔr chee, bi ni Uwumbɔr ti kpaan ki ŋa kijɔtiik. Waah ŋa kina na, le u kuln kiduŋ ki nan bi ti ni bikaasisik ni na. 17 Kristo nan dan ki nan tuk nimi bi nan daa Uwumbɔr chee na, ni Juu yaab bi duun u chee na, ke u ga ŋa nimi, ni Juu yaab, ni Uwumbɔr kijɔtiik. 18 Kristo pu, le binib bi ye Juu yaab na, ni binib bi kaa ye Juu yaab na mɔmɔk kpaani Uwumbɔr Aafuur Nyaan baan ni, ki dan Tite Uwumbɔr chee.

19 Nima pu na, nimi bi kaa ye Juu yaab na aa ki ye biwɔwɔm ni bicham Uwumbɔr aanib chee. Ni ye Uwumbɔr aanib ponn ni bibaa, ki ye waamaal mu ponn ni bibaa la. 20 Nimi Yesu aanib naahn kidiik la. Bi maa nimi lidinyikl li ye Yesu aakpambalb ni Uwumbɔr aabɔnabtiib na pu la. Yesu Kristo ubaa le ye lidinyikl ngbaan aatakpakpaan. 21 Uma pu le kidiik aawan mɔmɔk tɔŋ tɔb pu, ki ŋa kidiik ki bi chain na, ki tii u. 22 Naah kpaan u ni na, ni mu ye kidiik ngbaan aawan ponn ni nibaa, ki ŋa kidiik ki Uwumbɔr Aafuur Nyaan bi ki ponn ni na.

3

Pɔɔl aah tuk binib bi kaa ye Juu yaab na tibɔnyaan pu na

1 Nima pu na, min Pɔɔl mee Uwumbɔr tii nimi la. M ye Yesu Kristo aayom, nimi bi kaa ye Juu yaab na pu. 2 M dak ke ni ga li ŋun Uwumbɔr aah san mi kinimbaak pu ki cha m tuk nimi waah gee nimi pu na. 3 U nan kpiir tibɔbɔrkaan mɔk mi. M puun ŋmee ti kigbaŋ kee ponn ni siib. 4 Ni yaa karn maah ŋmee pu na kan, ni ga bee maah nyi Kristo aabɔbɔrkaan pu na. 5 Uwumbɔr aa nan kpiir tibɔbɔrkaan ngbaan mɔk n‑yaayoonn na aanib. Dandana wee le Waafuur Nyaan kpiir ti, ki mɔk Yesu aakpambalb ni waabɔnabtiib bi bi chain na. 6 Tibɔbɔrkaan ngbaan le ye ke timi Juu yaab, ni nimi bi kaa ye Juu yaab ki gaa Yesu aabɔnyaan tee na, ga kpaan ki yakr Uwumbɔr aawanyaan, ki kpaan ki li ye Yesu Kristo aanib, ki kpaan ki li bi Uwumbɔr aah nan puu tipuur ti na ni, Yesu Kristo pu.

7 Uwumbɔr aanimbaasaln pu, le u san mi kinimbaak ki ŋa mi tibɔnyaan tee aatutunn, ki tii mi mpɔɔn ke m tun lituln ngbaan. 8 Maa pii Uwumbɔr aaniwaatiir ubaa, le u mu tee tii mi litunyaan limina, ke m buen binib bi kaa ye Juu yaab na chee, ki ti moon tibɔnyaan tee, ki tuk bi Kristo aah ŋan sakpen pu na, 9 ki kpiir tibɔbɔrkaan mɔk binib mɔmɔk, ke binib bi kaa ye Juu yaab na mu ga ŋmar. Uwumbɔr u nan naan tiwan mɔmɔk na le nan bɔr tibɔbɔrkaan ngbaan ki nan saa dandana. 10 U ŋa kina ke waatuuntiib bi bi paacham na yaa kan Juu yaab ni bi kaa ye Juu yaab na aah kpaan tɔb chee ki ŋa Yesu aanib pu na kan, bi ga bee uma Uwumbɔr aah kpa nlan mɔk aabɔŋ pu na. 11 N‑yaayoonn na le u nan len ke u ga ŋa kina Tidindaan Yesu Kristo pu. 12 Taah gaa Yesu ki kii ki kpaan u ni na, nima le ti kpa lipobil ke ti dan Uwumbɔr chee ki nan doon u, ki taa li san ijawaan. 13 Nima pu na, m gaŋ nimi, ke ni taa cha nitaakpab yɔl maah ji falaa ni pu pu na. Maafalaa le ye nimi aaterm.

Yesu Kristo aah gee timi pu na

14 Nima pu le m gbaan Tite Uwumbɔr aanimbiin ni. 15 Waah ye Tite na, nima le mɔk timi te aabimbin bamɔnn aah bi pu na. 16 Waah kpa mpɔɔn sakpen pu na, le m mee u ke u tii nimi mpɔɔn nisui ni, Waafuur Nyaan pu, 17 ki ki mee u ke Kristo li bi nisui ni, naah gaa u ki kii pu na, ki ki mee u ke ngeehm li bi ni chee mbamɔm, 18 ki ki mee u ke ni ni waanib mɔmɔk ŋmaa bee Kristo aah gee nimi sakpen ki ti nyaŋ pu na. 19 Waah gee timi pu na jer unii aah ga ŋmaa bee pu na. M ban ke ni bee waah gee nimi pu na aan nimi aabimbin li bi ke waah bi pu na mbamɔm.

20 Waapɔɔn aah bi tisui ni ki tun lituln pu na, u ga ŋmaa ŋa sakpen tii timi ki jer taah dak pu na bee taah ga mee u pu na. 21 Yesu Kristo aanib aah kpaan u ni na, bi li nyuŋni Uwumbɔr n‑yoonn mɔmɔk ki ti saa dulnyaa wee aadoon, ki li nyuŋni u n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Amii.

4

Tiwon aah kpaan pu na

1 Min Pɔɔl, u bi kiyondiik ni Tidindaan pu na, m gaŋni nimi, ni li dii mbamɔm. Uwumbɔr aah yin nimi ke ni li dii u pu na, ni li dii u kina. 2 Ni li sunni nibaa taab man, ki li bi suuna, ki li kpa suklaa n‑yoonn mɔmɔk, ki li gee tɔb, ki li kpa limɔr tɔb pu. 3 Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah kpaan nimi unibaan pu na, ni li pɔɔni nibaa man, ki li kpaan kimɔbaan, ki li beenin ye unibaan. 4 Timi Yesu aanib mɔmɔk kpaan ki ye tiwonbaan ti ye waawon na la. Uwumbɔr Aafuur Nyaan baan le bi. Uwumbɔr yin nimi ki tii nimi limakl libaa ke ni ga ŋmar. 5 Ti kpa Dindaan ubaa la, ki dii naadii aasan mubaa la. Bi muin nimi nnyun ni Dindaan ubaa aayimbil pu la. 6 Uwumbɔr ubaa u ye ti mɔmɔk Aate na mu bi. U ye ti mɔmɔk Aayidaan ki cha ti mɔmɔk tun waatuln la, ki bi ti mɔmɔk ni.

7 Kristo yakr ipiin tii ti mɔmɔk waah ban pu na la. 8 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

“Waah buen paacham na u joo binaagbiib pam,

ki di ipiin tii binib.”*

9 Naah ŋmee ke u buen paacham na, ni mɔk ke u puen nyan ni paacham le ki sunn ni kitiŋ kee pu, le ki nin ki gir buen paacham. 10 U sunn ni kitiŋ kee pu na mu ye u buen paacham na, ki bi ŋipepel mɔmɔk, ki ye dulnyaa wee mɔmɔk, ni paacham mɔmɔk Aayidaan. 11 Uma le tii binib ipiin. U nan nyan bibaa bi li ye waakpambalb, bibaa mu li ye waabɔnabtiib, bibaa mu li mooni tibɔnyaan tee na, bibaa mu li ye waanib aaninkpiib, bibaa mu li ye waabɔr aamɔmɔkb. 12 Kristo le di binib ngbaan mɔmɔk tii timi waanib, ke bi toor timi aabimbin, ti ti tun waatuln, ki ter tɔb, aan ti mɔmɔk li dii u mbamɔm, 13 ki li kpaan kimɔbaan, uma u ye Uwumbɔr Aajapɔɔn na aasan ni, ki bee u mbamɔm, ki chikr waasan ni, ki li kpa mbimbinyaan ki ti doo, uma Kristo aah tii timi pu na. 14 Ti taa ki li ye mbim. Biŋmaŋmannim bi kpa nnyamɔn aalan ke bi di ŋmann binib na yaa tuk nimi tibɔyayan ti kaa ye Kristo aabɔr na kan, ni taa dii bi. 15 Ti li kpa ngeehm ki li len ibamɔn man, aan timi aabimbin mɔmɔk li moo naahn Kristo u ye timi Aayidaan na. 16 Kristo aah joo timi pu na, le ti mɔmɔk kpaan tɔb chee, le ki tun ter tɔb waah tii ti mɔmɔk lituln pu na, aan ti mɔmɔk li moo dii u mbamɔm, ki li gee tɔb.

Limɔfapɔln li bi Yesu Kristo ni na

17 Ni taa li dii ke binib bi kaa nyi Uwumbɔr na aah dii pu na. Tidindaan aayimbil pu, le m len tibɔr timina. Baalandak mɔmɔk ye ilandak yɔli la. 18 Binimbil aa woln. Bitafal aah pɔɔ pu na, le baa nyi Uwumbɔr. Nima le baa kpa limɔfal li Uwumbɔr tii timi na. 19 Binimbil man kidagook ni tijɔŋ aatuln pu la. Baalandak aa ki muk bi titunwanbir pu.

20 Kristo aa mɔk nimi ke ni dii kina. 21 M nyi ke ni ŋun waabɔr ki bae waaliin i ye mbamɔn na. 22 Nima pu na, ni di cha nimi aabimbikpok mu kaa ŋan na. Mbimbikpok ngbaan nan cha ni ban tiwan ni kaa ŋan ki ŋmanni nimi na la. Ni taa ki li dii naah nan dii pu na man. 23 Cha Uwumbɔr kpeln nimi aasui aan ki ŋa nimi nsuupɔɔn, 24 ki yoor mbimbipɔm mu Uwumbɔr naan mu ki di tii nimi na. Mu ye mbimbinyaan, ki bi chain mbamɔm, ki naahn Uwumbɔr aabimbin la.

25 Nima pu na, ni taa ki mɔni inyamɔn. Ni mɔmɔk li len ibamɔn tɔb chee. Ti yaa ŋmanni tɔb kan, ni naahn ke tiwon aawan nibaa le aah ŋmanni niken na. 26 Ni yaa gee liŋuul kan, ni taa cha nimi aaŋuul ngbaan tun titunwanbir. Ni taa li beenin joo liŋuul ngbaan nwiin ti lir,† 27 ki taa tii kinimbɔŋ nsan. 28 Binaayukb taa ki su. Cha bi di biŋaal tun lituln li ŋan na linimaln, aan ki kan baah ban pu na, ki tii bigiim mu. 29 Ni taa cha iliin i kaa ŋan na nyan nimi aamɔi ni. Ni li len iliin i ŋan na, i ga ter binib bi ŋun na ke bi dii Uwumbɔr aasan mbamɔm. 30 Ni taa ŋani tiwan ni ga tii Uwumbɔr Aafuur Nyaan mpombiin. Nfuur Nyaan ngbaan ye kidaan, le Uwumbɔr di daan nimi, ki mɔk ke uma le yeh nimi. N‑yoonn mbaa bi ki choo, u ga nan gaa nimi lii kookoo. 31 Ni taa cha niponn ni li to tɔb pu; ni li nyani liŋuul nisui ni; ni taa li ŋmɔ tɔb pu tijar; ni taa li seei tɔb; ni taa cha kinanaŋ kibaa ki li bi ni chee. 32 Ni li ŋani tɔb tiŋann, ki li san tɔb kinimbaak, ki di cha pinn tɔb ke Uwumbɔr aah di cha pinn nimi, Kristo pu pu na.

5

Uwumbɔr aanib aabimbin

1 Naah ye Uwumbɔr aabigeehm na, pɔɔk nibaa man, ki li bi ke waah bi pu na. 2 Cha ngeehm li bi ni chee man, ke Kristo aah gee timi pu, ki kpo ti pu, ki ŋa kitork ki piir Uwumbɔr aasui, ki ŋa ti ni Uwumbɔr kijɔtiik na.

3 Naah ye Uwumbɔr aanib na, ni taa gɔr kidagook, ki taa tun tijɔŋ aatuln libaa, ki taa li kpa iniman. Ni taa po len lituln limina aaboln aabɔr. 4 Ni taa len iliin i kaa ŋan na, ni kijɔrk aaliin, ni yaasaraapɔɔl aaliin. Iliin imina aaboln aa ye Yesu aanib aah len i na. Ni taa len kina. Ni li dooni Uwumbɔr man. 5 Ni po nyi ke unii umɔk ye udagoor na, ni unii umɔk ye tijɔŋdaan na, ni unii umɔk ye unimandaan na, aan koo ni Kristo ni Uwumbɔr aanaan ni. Unii yaa kpa iniman kan, liwangol ye liwaal la, le u dii.

6 Titunwanbir timina aaboln pu, le Uwumbɔr gee liŋuul binib bi kaa kii waamɔb na pu. Ni taa cha unii ubaa ŋmann nimi ki tuk nimi ke naa bir. 7 Ni taa dii binib bi tun kina na. 8 N‑yoonn mbaa, ni mu nan bi mbɔmbɔɔn ni la. Dandana, naah kpaan Tidindaan ni na, ni bi nwiihn ni la. Naah bi nwiihn ni na, ni li bi mbamɔm, ke nwiihn ni aanib aah bi pu na. 9 Binib bi bi nwiihn ni na, bi kpa mbimbinyaan, ki tun lituln li ŋan na mɔmɔk, ki dii Uwumbɔr aabɔr ti ye mbamɔn na la. 10 Pɔɔk nibaa man, aan ki bee tiwan ni ga piir Tidindaan aasui na. 11 Ni taa kpaan binib bi bi mbɔmbɔɔn ni ki tun yɔl yɔl na chee man. Ni tee li sur bi man. 12 Ti yaa po len baah tun lituln li libɔɔl ni na aabɔr kan, ni ye inimɔɔn la. 13 Tɔ, tiwan mɔmɔk yaa nyan ni mpaan pu kan, le naabimbin ga kpiir chain; nwiihn le nyan ni tiwan mɔmɔk mpaan pu. 14 Nima pu le ti gaa ilahn ke,

“Si u dɔ geen na,

finn aan ki fikr nkun ni,

le Kristo ga li wiin aa pu.”

15 Nima pu na, ni li nyi man, ki li bi mbamɔm. Ni taa li bi ke bijɔrb aah bi pu na. Ni li kpa laasaab man. 16 Ni li tun Uwumbɔr aatuln n‑yoonn mɔmɔk, ki taa li ka fam; ba pu? titunwanbir wiir dandana wee la. 17 Nima pu na, ni taa li ye bijɔrb man. Pɔɔk nibaa man ki bee Tidindaan aah ban ke ni ŋa pu na.

18 Ni taa nyu ndaan ki gbii man. Ndaan ga bii nimi la. Cha Uwumbɔr Aafuur Nyaan li gbii nimi n‑yoonn mɔmɔk, 19 ki li gaa Uwumbɔr aalahn ni ilahn i bi waagbaŋ ni na tɔb chee man, ki li yikr tiwanyikrkaan, ki gaa ilahn tii Tidindaan, ki pak u nisui ni. 20 Ni li dooni Tite Uwumbɔr n‑yoonn mɔmɔk, tiwan mɔmɔk pu, Tidindaan Yesu Kristo aayimbil pu. 21 Tɔ, naah san Uwumbɔr pu na, ni li keei tɔb aamɔi.

Puutiib ni chatiib aabɔr

22 Bipiib, ni li keei nichatiib aamɔi, ke naah kii Tidindaan aamɔb pu na; 23 ba pu? uja le ye upuu aayidaan ke Kristo aah ye waanib Aayidaan pu na. Kristo aanib ye waawon la. U mu gaal bi lir la. 24 Bipiib, ni li keei nichatiib aamɔi tiwan mɔmɔk ponn ni, ke Kristo aanib aah kii waamɔb pu na.

25 Bijab, ni li gee nipuutiib, ke Kristo aah gee waanib ki nan kpo bi pu pu na. 26 U nan kpo bi pu, ke u ŋa bi chain. Baah ŋun waabɔr na, le u nyan titunwanbir bisui ni, le bi muin bi nnyun ni, 27 ke u di bi tii uma ubaa, bi li bi u chee, ki li ŋan sakpen, ki li bi chain, ki taa li kpa tijɔŋ tibaa, ki taa li kpa taani ubaa. 28 Kina le ni ŋan ke bijab li gee bipuutiib ke baah gee bibaa aawon pu na. Uja u gee upuu na, u gee ubaa la. 29 Unii ubaa aa kee nan uma ubaa aawon. U kpiini ti, ki joo ti tiŋann, ke Kristo aah joo waanib pu na; 30 ba pu? timi Kristo aanib le ye waawon. 31 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, “Nima le cha uja ni upii nya cha bitetiib ni binatiib, ki ti kpaan tɔb chee, ki ŋa unibaan.”* 32 Tibɔr timina le ye tibɔkpaan ti ye mbamɔn na, le m di tibɔr ngbaan ŋaŋ Kristo ni waanib. 33 Nima pu na, uja mɔk aah gee ubaa pu na, u li gee upuu mu kina. Upii mɔk mu li pak uchal.

6

Mbim ni tetiib ni natiib aabɔr

1 Mbim, ni li keei nitetiib ni ninatiib aamɔi Tidindaan pu; ba pu? nima le ŋan. 2 Li pak aate ni aana. Nkaal ngbaan ye nkaal kpaan la. Uwumbɔr puu tipuur ke ni yaa kii mu kan, 3 u ga ŋa tinyoor ŋa ni pu, ki tii nimi limɔfafɔfɔŋ dulnyaa wee ni.*

4 Tetiib, ni taa fiini nimi aabim aaŋuul. Ni li joo bi mbamɔm, ki sur bi, ki tuk bi Tidindaan aabɔr.

Binaagbiib ni dindatiib aabɔr

5 Binaagbiib, ni li keei nidindatiib bi bi dulnyaa wee ni na aamɔi, ki li san bi, ki tun lituln mbamɔm, ke naah tun lituln pu ki tii Kristo na. 6 Bi yaa bi ni chee, bee bi yaa kaa bi kan, ni li tun lituln mbamɔm, ke naah ga tun tii Kristo pu na, ki taa ban ke binib pak nimi. Naah ye Kristo aanaagbiib na, ni li joo nisui mɔmɔk ŋani Uwumbɔr aageehn, 7 ki li kpa mpopiin ki tun lituln tii nidindatiib, ke naah ga tun pu tii Tidindaan na, naa ye binib. 8 Teer man ke unii umɔk tun litunyaan na, u yaa ye unaagbiija, bee u yaa kaa ye kan, Tidindaan ga tii u waatuln aapar.

9 Dindatiib, ni mu li ŋani nimi aanaagbiib mbamɔm, ki taa faani bi, ki li nyi ke ni ni nimi aanaagbiib kpaan Dindaan baan le paacham. Uma aa pak ubaa ki jer uken.

Tijawan ti Uwumbɔr tii timi na

10 Nnaabitiib, gbelngbeln yaan le ye ke Tidindaan aah kpa mpɔɔn sakpen pu na, ni li kpa mpɔɔn mu u tii nimi na. 11 Yoor man tijawan timɔk Uwumbɔr tii timi na. Nima le ga cha ni ŋmaa yii kinimbɔŋ aanyamɔn aalan. 12 Naa ye binib le ti jaa kijaak. Ti jaa kinimbɔŋ aanikpiwanbir ti bi paacham ki kpa mpɔɔn ki joo dulnyaa aanib bi bi mbɔmbɔɔn ni na le kijaak. 13 Nima pu na, ni yoor tijawan timɔk Uwumbɔr tii timi na. Nima le ga cha ni yii kinimbɔŋ, ki nyaŋ ki, ki li beenin si bundaln ki ga jan nimi kijaak na.

14 Nima pu na, gor nibaa man ki ti jan kijaak. Ni li joo Uwumbɔr aabɔr ti ye mbamɔn ki naahn ligbapapaln na; ki li kpa mbimbinyaan mu bi ke tikur ti bii kibiŋ pu na; 15 ki li tak ŋinaatak ŋi ye tibɔnyaan ti tii timi nsuudoon na; 16 ki li ŋani Yesu Kristo naadii, naadii bi ke kipeln ki ga kiir kinimbɔŋ aapiin i wu ke mmii na; 17 ki li chik tikur aayikpupuk ki ye Uwumbɔr aapɔɔn mu gaa nimi lii na; ki yoor Uwumbɔr aabɔr ti naahn kijaak aajuk ki Waafuur Nyaan di tii timi na; 18 ki li mee Uwumbɔr ki gaŋni u ke u ter nimi. N‑yoonn mɔmɔk ni li mee u mbimbin mɔmɔk pu. Waafuur Nyaan aah mɔk nimi pu na, ni li mee u kina, ki taa geeni man, ki taa di cha man. Ni li mee u n‑yoonn mɔmɔk ki tii waanib mɔmɔk, 19 ki li mee u ki tii m mu, ke u mɔk mi maah ga len pu na, ki tii mi lipobil ke m waar mmɔb ki tuk binib tibɔnyaan tee aabɔbɔrkaan. 20 M si Yesu aasisiiyaan, ki bi kiyondiik ni, tibɔnyaan ngbaan pu la. Nima pu na, ni li mee Uwumbɔr ke u tii mi lipobil, ke m tuk binib tibɔnyaan ngbaan, maah ba ga tuk bi pu na.

Kookoo aadoon

21 Tinaabogeehn Tikikus u ye Tidindaan aatutunn bamɔnn na le ga tuk nimi maabɔr mɔmɔk, le ni bee maah bi pu na. 22 Nima le m cha u dan ni chee, ke u nan tuk nimi taah bi pu na, aan ki sɔŋ nisui.

23 Tite Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu Kristo tii tinaabitiib nsuudoon, ki cha ni li gee tɔb ki gaa u ki kii mbamɔm. 24 Tidindaan Yesu Kristo ŋa tinyoor ŋa binib bimɔk gee u n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na pu.

* 4:8 : Lik Ilahn 68.18.

† 4:26 : Lik Ilahn 4.4.

* 5:31 : Lik Mpiin 2.24.

* 6:3 : Lik Nnyam 20.12; Ikaal 5.16.

FILIPI YAAB

1

2

3

4

Kigbaŋ ki Pɔɔl ŋmee ki tii

FILIPI YAAB

na

1

1 Min Pɔɔl ni Timoti bi ye Yesu Kristo aanaagbiib na dooni waaninyaam bimɔk bi Filipi aatiŋ ni na, ni baaninkpiib ni baateterb mu. 2 Tite Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu Kristo ŋa tinyoor ŋa ni pu, ki tii nimi nsuudoon.

Pɔɔl aah mee Uwumbɔr pu na

3 Maah teer nibɔr n‑yoonn mɔmɔk pu na, m dooni Uwumbɔr u m dii u na, ni pu la. 4 Maah mee Uwumbɔr tii ni mɔmɔk n‑yoonn mɔmɔk pu na, m mee u ni mpopiin la, ba pu? 5 bundaln ni nan gaa Yesu aabɔr ki nan saa din na, ni ter mi ke m tuk binib waabɔnyaan tee la. 6 M bee ke Uwumbɔr u nan piin ki bi toor nimi aabimbin na, u ga li beenin ŋani kina ki toor nimi aabimbin ti doo bundaln Yesu Kristo ga gir ni na. 7 Maah nyi kina na, ni ŋan; ba pu? m gee nimi la. Ni mɔmɔk nan ter mi kiyondiik ni, ki nan ter mi buyoonn m nan bi bibɔjirb aanimbiin ni na ke m ti len Yesu aabɔnyaan tee aabamɔn. 8 Uwumbɔr nyi ke nnimbil man ke m ki kan nimi; ba pu? m gee nimi, Kristo aah tii mi ngeehm pu na.

9 M mee Uwumbɔr ke ni li moo gee tɔb ki li moo nyi Uwumbɔr aabɔr, ki li kpa nlan nyaan, 10 aan ki lee nsan mu ŋan na, aan ki li bi chain, ki taa li kpa taani ubaa bundaln Kristo ga gir ni na. 11 M ban ke ni li kpa mbimbinyaan ki li tun lituln li ŋan na n‑yoonn mɔmɔk, Yesu Kristo aapɔɔn pu, aan binib nyuŋ Uwumbɔr ki pak u.

Yesu Kristo pu le ti bi

12 Nnaabitiib, m ban ke ni bee ke maah bi kiyondiik ni na, nima le cha binib pam ŋun Yesu aabɔnyaan tee. 13 Ubɔrkpaan na aajab, ni binib bimɔk bi do na nyi ke Kristo pu le m bi kiyondiik ni. 14 Maah bi kiyondiik ni na, nima le pɔɔk nnaabitiib aataakpab Tidindaan aasan ni, ki tii bi lipobil ke bi tuk binib Yesu aabɔr ki taa san ijawaan.

15-17 Binib bibaa kpa lipiipoln m pu, ki ban baayimbil. Nima le cha bi mooni Kristo aabɔr. Bi ban ke binib nyuŋ bi la. Binimbil aa man Kristo aabɔr pu. Maah bi kiyondiik ni Yesu aabɔr pu na, le bi ban ke m ji falaa ki kpee. Nima le cha bi mooni Yesu aabɔr. Bibaa mu bi, ki mu gee mi ki mooni Kristo aabɔr ke bi ter mi; ba pu? bi bee ke Uwumbɔr le cha m bi do ke m len Yesu aabɔnyaan tee aabamɔn.

18 M ga len kinye? Bi yaa mooni Kristo aabɔr lipiipoln pu, bee bi yaa mooni waabɔr ngeehm pu kan, naa muk mi. Bi mɔmɔk aah mooni waabɔr pu na le cha m kpa mpopiin. Ni ye mbamɔn la, m ga li beenin kpa mpopiin, ba pu? 19 ni mee Uwumbɔr tii mi la, Yesu Kristo Aafuur Nyaan mu ter mi, le m bee ke nima le ga cha m nya kiyondiik ni. 20 Nnimbil man ke binib nyuŋ Kristo m pu. M yaa kpo u pu, bee m yaa kaa kpo u pu kan, m ban ke m li kpa lipobil dandana wee, ke maah kpa n‑yoonn mɔmɔk pu na, ki li len ki taa li san binib inimɔɔn. 21 M yaa bi limɔfal ni kan, Kristo pu le m bi. M yaa kpo kan, m ga kan tinyoor. 22 M yaa bi kan, m ga tun Uwumbɔr aatuln, le u ga ŋa tinyoor ŋa li pu. Maa nyi maah ga lee pu na; 23 nkun ni limɔfal mɔmɔk ŋan la. M ban ke m nya dulnyaa ni, ki ti li bi Kristo chee; ba pu? nima le ga li ŋan sakpen ki jer naah ŋan pu dulnyaa wee ni na. 24 M mu yaa kaa kpo kan, ni mu ŋan; ba pu? m ga li ŋmaa beenin ter nimi. 25 Nima pu le m bee ke maan kpo dandana wee. M ga li beenin bi ni chee, ki ter nimi, ni moo gaa Yesu ki kii mbamɔm, ki li kpa mpopiin. 26 M yaa ki gir ni ni chee kan, m pu le ni ga nyuŋ Yesu Kristo sakpen.

27 Tibɔkpaan le ye ke nimi aabimbin li bi Kristo aabɔnyaan tee aah mɔk nimi pu na, aan m yaa dan nan mann nimi, bee m yaa kaa dan kan, m ga ŋun nimi aabɔr, ke ni si Yesu aachaŋ ni, ki kpa kimɔbaan, ki kpaan tuk binib Yesu aabɔnyaan, ke bi gaa u ki kii. 28 Ni taa san nimi aadim ijawaan man. Nima le ga mɔk bi ke bi ga kan ntafadaan mu kaa kpa ndoon na, ki ga mɔk nimi ke Uwumbɔr ga gaa nimi lii. 29 Uwumbɔr cha ni gaa Kristo ki kii la, ki cha ni ji falaa mu u pu. 30 Ni nan kan maah jin falaa Yesu pu pu na, ki ŋun maah ji falaa u pu dandana wee pu na. Le ni mu bi ji falaa ke maah ji pu na.

2

Mpɔɔndaan Yesu Kristo aah nan sunn ubaa pu na

1 Tɔ, Kristo pɔɔni nitaakpab, le waah gee nimi pu na sɔŋni nisui, ni ni Uwumbɔr Aafuur Nyaan mu kpaan kijɔtiik, le ni kpa tibulchinn ki san tɔb kinimbaak, 2 nima pu na, ni li kpaan kimɔbaan, ki li gee tɔb, ki li kpaan nlandak mbaa. Ni yaa ŋa kina kan, m ga li kpa mpopiin mbamɔm. 3 Ni taa li kpa lipiipoln tɔb pu, ki taa li ban ke binib li pak nimi. Ni sunn nibaa taab man, ki li nyuŋni tɔb ki jer nibaa. 4 Ubaa taa li ban uma ubaa aanyoor baanja. Aa li ban ke ni mɔmɔk kan tinyoor. 5 Ni sunn nibaa taab man ke Yesu Kristo aah sunn ubaa taab pu na. 6 U bi ke Uwumbɔr aah bi pu na. U mu aa dak ke ni ye limukl ke u ni Uwumbɔr li ŋak. 7 Waageehn pu le u di cha tiwanyaan nimɔk bi Uwumbɔr do na, ki ŋa ubaa ke unaagbiija na. U kpaln unibɔn, 8 ki sunn ubaa taab, ki kii Uwumbɔr aamɔb, hali ki ti kpo ndɔpuinkoo pu. 9 Nima pu le Uwumbɔr nyuŋ u sakpen ki yoor u paacham, le ki tii u liyimbil li jer ŋiyimbil mɔmɔk na, 10 ke binib ni tiwan nimɔk bi paacham na, ni binib ni tiwan nimɔk bi kitiŋ do na, ni binib ni tiwan nimɔk bi kitiŋ aataab na, bi mɔmɔk yaa ŋun Yesu aayimbil pu kan, bi li gbaani unimbiin ni. 11 Bi mɔmɔk pel pel ga len binib ni, ke Yesu Kristo le ye tiwan ni binib mɔmɔk Aadindaan. Nima le ga nyuŋ Tite Uwumbɔr.

Ni li wiin ke nwiihn na dulnyaa ni

12 Nima pu na, nnaabitiib bi m gee bi na, maah kaa bi ni chee na, m ban ke ni kii maamɔb ki jer naah nan kii maamɔb buyoonn m nan bi ni chee pu na. Naah ŋmar pu na, ni li tun Uwumbɔr aatuln ke binib bi ŋmar na aah ba ga tun pu na, ki li san Uwumbɔr n‑yoonn mɔmɔk; 13 ba pu? Uwumbɔr bi tun lituln nisui ni, ke ni li neen ke ni kii waamɔb, ki li ŋani waageehn.

14 Naah ŋani tiwan nimɔk na, ni taa li ŋulni, ki taa kpak kinikpakpak, 15 aan ki li ye Uwumbɔr aabim bi kaa kpa taani, kaa kpa ngalm na. Ni bi titunwanbirdam aakaasisik ni la. Ni li bi ke nwiihn na le dulnyaa wee ni ki wiin bikaasisik ni, 16 ki joo ni Uwumbɔr aabɔr ti tii binib limɔfal na. Ni yaa bi kina kan, le m ga li kpa kipupuk ni pu bundaln Kristo ga gir ni na, ke maah tun lituln linimaln ki tuk nimi Uwumbɔr aabɔr na, naa ye fam.

17 Ni yaa gaa Yesu ki kii ki tun waatuln mbamɔm kan, m kpa mpopiin ni pu. Bi yaa po ku mi kan, m kpa mpopiin. 18 Ni mu li kpa mpopiin sakpen ke maah kpa pu na.

Uwumbɔr aatutum Timoti ni Epafrodaitus

19 Tɔ, Tidindaan Yesu pu le m kpa limakl ke m ga cha Timoti dan ni chee dandana wee. U yaa nan tuk mi nimi aabɔr aah bi pu na kan, nsui ga sɔŋ. 20 Utafal bi ni ni la. Maa ki kpa unii u aatafal bi ni ni, ke utafal aah bi ni ni pu na. 21 Biken na mɔmɔk aatafal bi bibaa ni la. Bitafal aa bi Yesu Kristo aatuln ni. 22 Ni nyi Timoti aabimbin aah ŋan pu na, ki nyi ke u tun lituln m chee ke ubo aah tun lituln ute chee pu na, ki ti tuk binib Yesu aabɔnyaan tee. 23 Nima pu na, m yaa kan maabɔr aah ga doo pu na kan, m ga cha u dan ni chee. 24 Tidindaan pu le m nyi ke ni yaa kpee siib kan, m mu ga dan ni chee.

25 M dak ke ni ŋan ke m cha tina aabo Epafrodaitus ki gir ni ni chee. U ye maatutuŋeer ni maajaŋeer Tidindaan aasan ni, ki ye nimi aatutunn u dan nan tii mi maah ban pu na. 26 Unimbil man ke u ki kan nimi. Naah ŋun ke u bun na, nima le usui bii. 27 Ni ye mbamɔn, u nan bun ki ti ban u kpo, le Uwumbɔr san u kinimbaak ki cha u pɔɔk. Waah cha u pɔɔk na, u san m mu kinimbaak, m taa li kpa mpombiin ki kpee mpombiin pu. 28 Le m ban ke m cha u gir ni ni chee mala, ni yaa nan kan u kan, ni ga li kpa mpopiin. Le nsui ga sɔŋ. 29 Nima pu na, ni gaa u tiŋann Tidindaan pu, ki li kpa mpopiin sakpen, ki nyuŋ u ni binib bimɔk bi ke waah bi pu na; 30 ba pu? Kristo aatuln pu, waa nan daa nkun. Waah nan ban u ter mi, naah kaa nan ŋmaa ter mi pu na pu, le u nan kan linimaln.

3

Mbimbinyaan bamɔm

1 Nnaabitiib, kookoo aabɔr le ye ke ni li kpa mpopiin Tidindaan pu. M yaa ki ŋmee ke maah nan ŋmee pu tii nimi na kan, naan muk mi; ba pu? ni ŋan ke ni ki ŋun maah ga ŋmee pu tii nimi na.

2 Tɔ, ni li nyi binib bi tun lituln li kaa ŋan na, ki bi ke ibɔ na, ki len ke ni yaa kaa gii lichakpaln kan naan ŋmar na. 3 Timi bi kpaan Uwumbɔr Aafuur Nyaan chee ki pak u, ki kpa kipupuk Yesu Kristo pu, ki bee ke taan ŋmar tibaa aapɔɔn pu na, timi le kpa lichakpangeei bamɔnn. 4 Min mbaa ba ga li kpa nsan ki ga ŋmaa len ke m ga ŋmaa ŋmar mbaa pu. Unii ubaa yaa len ke u kpa nsan ke u ga ŋmaa ŋmar ubaa pu kan, m kpa nsan ki jer u. 5 Maah nan ye iwiin iniin aabo na, bi nan gii nchakpaln. M ye Juu yaab aabo, ki ye Benjaminn aanibol ponn ni aanii ubaa la. M ye Hiibru yaab aabo bamɔnn la. M nan dii Moses aakaal, Farisii yaab aah dii pu na. 6 Nnimbil nan man ke m ŋa Yesu aanib falaa. M nan dii Moses aakaal mbamɔm, kaa yii nkaal mbaa. 7 Nimina mɔmɔk nan ye tinyoor le ki tii mi. Le m yii ni mɔmɔk Kristo pu, ke naa ye nibaa. 8 Ni ye mbamɔn la, m yii tiwan mɔmɔk ke naa ye nibaa, ke m li nyi Yesu Kristo u ye Ndindaan na. Maah nyi u pu na, nima le jer tiwan mɔmɔk. U pu le m di tiwan mɔmɔk lii, ke ni ye timoor la, ke m gaa uma, 9 ki kpaan u ni. M yaa dii Moses aakaal kan, nima le aan cha Uwumbɔr len ke maabɔr ŋan. Maah gaa Kristo ki kii na, nima le cha Uwumbɔr len ke maabɔr ŋan; m gaa Yesu Kristo ki kii le ki ŋan Uwumbɔr chee. 10 M ban ke m bee Kristo, ni mpɔɔn mu fikr u nkun ni na, ki ji falaa u pu. M ban ke maabimbikpok kpo ke waah nan kpo pu na, 11 aan m mu nan fikr nkun ni.

Pɔɔl aanimbil aah man Yesu Kristo aasan pu pu na

12 Maa len ke m fuu Yesu aah ban pu na, kaa len ke m ye unii u ŋan ti doo na. M pɔɔni mbaa ke m li bi Yesu Kristo aah ban ke m li bi pu na; ba pu? u gaa mi ki ŋa mi waanii la. 13 Nnaabitiib, maa len ke m fuu waah ban pu na. Nnimbil man tiwan nibaa le pu. M suln tiwan ni bi mpuwɔb na, ki pɔɔni mbaa ke m pii tiwan ni bi nnimbiin ni na. 14 Yesu Kristo pu le Uwumbɔr yin mi ke m dii nsan mu cha paacham na. Nima le nnimbil man ke m fuu nima, ki ti kan tinyoor ti Uwumbɔr ga tii mi na.

15 Nimi bi dii Uwumbɔr aasan mbamɔm na, cha ni mu aanimbil li man kina man. Ni yaa kaa bee waabɔr tibaa mbamɔm kan, u ga mɔk nimi. 16 Ti mu aah nyi Uwumbɔr aabɔr mɔmɔk pu na, cha ti li dii kina man.

17 Nnaabitiib, ni li kpaan kimɔbaan ki dii maataabuu, ki lik binib bi dii ke taah dii pu na. 18 Tɔ, binib pam aah dii pu na, bi ye Yesu aadɔpuinkoo aadim la. M nan tuk nimi baabɔr n‑yoonn mɔmɔk, ki ki tuk nimi dandana wee, ni tinyunyunn la. 19 Baadoon le ga li ye ntafadaan mu kaa kpa ndoon na. Baawumbɔr le ye bipuul. Bi kpa kipupuk inimɔɔn aatuln pu. Baalandak bi dulnyaa wee ni aawan ni la. 20 Tima kan, Uwumbɔr do le ye tido, le ti kii bundaln Tidindaan Yesu Kristo u ga gaa timi lii na ga nya ni nima na. 21 U kpa mpɔɔn ki ga ŋmaa nyaŋ tiwan mɔmɔk, ki cha ni mɔmɔk kii waamɔb. Waah kpa mpɔɔn kina na, le u ga di timi aawon ti kaa ye lisil aawon na ŋa tiwonpɔnn ti naahn uyaar ti ye lisil aawon na.

4

Nsurm

1 Nnaabitiib, Tidindaan aah ga ŋmaa ŋa kina ki tii nimi na, ni li si uchaŋ ni. M gee nimi la. Le nimi aabɔr bi nsui ni. Le mponn piin ni pu. Nimi le ye maatuln aanyoor.

2 Yuwodia ni Sintiki, m gaŋ nimi, ni li kpaan kimɔbaan Tidindaan pu. 3 Maatutuŋeer bamɔnn, m mee aa mu, ter bipiib ngbaan; ba pu? bi ni Klement ni maatutuŋeerb biken nan tun lituln linimaln m chee, ki ter mi m tuk binib Yesu aabɔnyaan tee. Baayimbil ŋmee limɔfal aagbaŋ ki bi paacham na ni.

4 Ni li kpa mpopiin Tidindaan pu, n‑yoonn mɔmɔk. M ki tuk nimi la, ni li kpa mpopiin man.

5 Ni li bi suuna binib mɔmɔk chee man. Tidindaan ga gir ni dandana wee. 6 Ni taa cha ilandak li muk nimi tiwan nibaa pu. Ni li mee Uwumbɔr tiwan mɔmɔk pu, ki gaŋni u, ki dooni u ki tuk u naah ban pu na mɔmɔk. 7 Ni yaa ŋani kina kan, Uwumbɔr ga tii nimi nsuudoon mu jer taah nyi pu na. Nisui, ni nimi aalandak ga doon; ba pu? ni kpaan Yesu Kristo chee.

8 Nnaabitiib, kookoo yaan le ye ke ni li dak ilandak i ye mbamɔn na, ni i kpa laasaab na, ni i tok na, ni i ye chain na, ni i ŋan na, ni i kpa lisil na. Ni cha ilandak imɔk ŋan ki ŋeer mpakm na li joo nimi. 9 Ni nan bae Uwumbɔr aabɔr m chee, ki gaa ti, ki ŋun maah len pu na, ki kan maah ŋani pu na. Ni li dii kina, le Uwumbɔr u tii timi nsuudoon na ga li bi ni chee.

Ipiin pu aadoon

10 Ni yunn le naa ki kan mi; le nitafal mu beenin bi m ni. Nima le m kpa mpopiin sakpen Tidindaan pu. M bee ke nitafal bi m ni n‑yoonn mɔmɔk; le ni mu aa nan kpa nsan ni ter mi. 11 Maa len igiin pu. M yaa kpa sakpen, bee m yaa kpa siib kan, m bae maah ga ŋa pu aan nnimbil gbiin kina na. 12 M nyi igiin, ki nyi liwankpal mu. Ni yaa mɔ, bee ni yaa kaa mɔ kan, m yaa ji bab, bee nkon yaa pii mi kan, m yaa kpa sakpen, bee m yaa kaa kpa nibaa kan, m bae maah ga ŋa pu aan nnimbil gbiin kina na. 13 Kristo aah tii mi mpɔɔn mu na, m ga ŋmaa ŋa tiwan mɔmɔk.

14 Tɔ, naah ter mi maafalaa ni pu na, ni ŋa mbamɔm la. 15 Nimi Filipi aatiŋ aanib nyi ke maah nan tuk nimi Yesu aabɔnyaan tee njan ki nin nyan Masedonia aatiŋ ni na, Uwumbɔr aanib ponn ni ubaa aa tii mi ipiin, see nimi baanja. M nan tuk nimi Uwumbɔr aabɔr, le ni mu nan tii mi ipiin. 16 Maah nan bi Tesalonika aatiŋ ni na, ni nan tun ni unii nfum mulee u nan tii mi maah ban pu na. 17 Naa ye ke m ban ipiin la. Naah tii mi ipiin pu na, nima le ni ga li moo kpa tinyoor. Nima le m ban. 18 Naah tii mi tiwan ni na, m gaa ni mɔmɔk ki kpa sakpen. Naah tun ni Epafrodaitus ke u nan tii mi ipiin i na, u nan tii mi i. Naah tii mi ipiin i na, ni naahn kitork ki ŋan na le ki tii Uwumbɔr, le usui piir, le u gaa i. 19 Uma Uwumbɔr u m dii u na le ga tii nimi naah lann pu na mɔmɔk; waah kpa liwankpal sakpen paacham pu na, kina le u ga tii nimi, Yesu Kristo pu. 20 Cha ti li nyuŋni Tite Uwumbɔr n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Amii.

Kookoo aadoon

21 Ni doon Yesu Kristo aaninyaam mɔmɔk tii mi. Tinaabitiib bi bi m chee na dooni nimi. 22 Uwumbɔr aanib mɔmɔk dooni nimi. Ubɔrkpaan Siisa aatutum bi ye Uwumbɔr aanib na mu dooni nimi mbamɔm.

23 Tidindaan Yesu Kristo aaŋann li bi nisui ni. [Amii.]

KOLOSE YAAB

1

2

3

4

Kigbaŋ ki Pɔɔl ŋmee ki tii

KOLOSE YAAB

na

1

1 Min Pɔɔl u ye Yesu Kristo aakpambal Uwumbɔr aageehn pu na, m ni tina aabo Timoti 2 le ŋmee kigbaŋ kee ti tii nimi Uwumbɔr aanib bi ye tinaabitiib ki gaa Kristo ki kii, ki bi Kolose aatiŋ ni na. Tite Uwumbɔr [ni Tidindaan Yesu Kristo] ŋa tinyoor ŋa ni pu, ki tii nimi nsuudoon.

Idoon aameel

3 N‑yoonn mumɔk ti mee Uwumbɔr u ye Tidindaan Yesu Kristo Aate na tii nimi na, ti dooni u ni pu; 4 ba pu? ti ŋun ke ni gaa Yesu Kristo ki kii mbamɔm, ki gee Uwumbɔr aanib mɔmɔk; 5 ba pu? ni kpa limakl ke ni ga nan kan Uwumbɔr aah di tiwan ni siin nimi paacham na. Ni ŋun ni pu buyoonn ni ŋun tibɔnyaan ti fuu ni ni chee ki ye mbamɔn na chee la. 6 Tibɔnyaan ngbaan le cha nimi ni binib bi bi ŋipepel mɔmɔk na tun litunyaan. Binib moo gaal tibɔnyaan ngbaan ki keei, nikaasisik ni, ni ŋipepel mɔmɔk. Naah ŋun ti, ki bee mbamɔm Uwumbɔr aah ŋani nimi tiŋann pu na, le binib moo gaal tibɔnyaan ngbaan ki keei nikaasisik ni, ki nan saa dandana. 7 Timi aatutuŋeer Epafras u ti gee u na le nan tuk nimi Uwumbɔr aanimbaasaln pu. Uma Epafras le si timi aasisiiyaan ki tun Kristo aatuln mbamɔm ki ter nimi. 8 U tuk timi Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah cha ni gee binib pu na.

9 Nima pu le ti mee Uwumbɔr tii nimi, kaa di cha. Buyoonn ti nan ŋun ni pu ki nan saa dandana wee na, le ti mee Uwumbɔr tii nimi, ke ni ga bee waah ban ke ni li ŋani pu na. Ti mee u ke u tii nimi nlan ni bee Waafuur Nyaan aabɔr, 10 aan ki li dii Tidindaan waah ban pu na, aan ki gbiin unimbil, ki tun litunyaan aabɔŋ mɔmɔk, ki moo bee waabɔr. 11 Ti mee u tii nimi ke waah kpa mpɔɔn sakpen pu na, u tii ni mu mpɔɔn, aan ni li kpa limɔr falaa ponn ni n‑yoonn mɔmɔk, ki li kpa mpopiin, 12 ki li dooni u; ba pu? uma le ŋa nimi binib bi ŋeer ke bi kan tiwan ni u ga tii waanib, nwiihn aanaan ni na. 13 Uma le nan nyan timi mbɔmbɔɔn aanaan ni, ki nabr timi di buen Ujapɔgeehn aanaan ni. 14 Uma le gaa timi lii, le Uwumbɔr di cha pinn timi aatunwanbir, [Ujapɔɔn aasin pu].

Yesu Kristo aabimbin, ni waatuln

15 U ye Uwumbɔr u taa waa u na aanaŋ, ki ye tiwan nimɔk Uwumbɔr naan ni na Aayidaan; 16 ba pu? Uwumbɔr nan cha u naan tiwan mɔmɔk, ni bi paacham, ni ni bi kitiŋ na, ni taah waa ni na, ni taah kaa waa ni na; ni yaa ye nnaan, bee ipɔɔn, bee bitinjoob, bee tininkpir, uma le nan naan ni mɔmɔk ke ni li nyuŋni u. 17 Uma Yesu le puen tiwan mɔmɔk bi. Uma pu le tiwan mɔmɔk beenin bi. 18 Uma le ye waanib Aayidaan. Le waanib mu ye waawon, le u tii bi limɔfal. Uma le puen fikr nkun ni, ki ye tiwan mɔmɔk Aayidaan; 19 ba pu? ni mɔ Uwumbɔr ke waah bi pu na, Yesu mu bi kina la. 20 Uma Yesu pu, le ni mɔ Uwumbɔr ke u di tiwan ni mɔmɔk bi paacham, ni tiwan ni mɔmɔk bi kitiŋ na tooh kijɔtiik ubaa chee. Waasin nan nyan uwon ni, ndɔpuinkoo pu; waasin ngbaan pu le Uwumbɔr cha tiwan ngbaan mɔmɔk ni uma ŋa kijɔtiik.

21 N‑yoonn mbaa ni nan ye biwɔwɔm le Uwumbɔr chee. Ni nan dak ilandak i kaa ŋan na, ki tun lituln li kaa ŋan na, nima le ni nan ye Uwumbɔr aadim, 22 le dandana wee u cha ni ni uma ŋa kijɔtiik; ba pu? Ujapɔɔn nan kpo ni pu la. U nan kpo ni pu, ke ni li bi chain, ki li ye bininyaam, ki taa li kpa ngalm mubaa, bundaln u ga di nimi siin Uwumbɔr aanimbiin ni na. 23 Ni ŋan ke ni li dii u mbamɔm, ki taa di cha waasan, ki taa cha nibaa leŋ nimi. Naah ŋun tibɔnyaan tee na, tibɔr ngbaan tii nimi limakl la. Ni taa di cha limakl ngbaan. Bi moon tibɔnyaan tee, ki tuk binib bimɔk bi dulnyaa wee ni na la. Min Pɔɔl mu ŋa unii u mooni ti na la.

Pɔɔl aah ye Yesu Kristo aanib aatutunn pu na

24 Tɔ, maah jin falaa u ni pu na, nima le m kpa mpopiin. Kristo nan tuk mi maah ga ji falaa waanib pu pu na, le maah ji falaa tiwon tee ni na, falaa ngbaan u gur na le m ji.* Waanib bi m ji falaa bi pu na le ye waawon. 25 Uwumbɔr nan ŋa mi waanib aatutunn, ki di lituln siin mi, ke m tun ki ter nimi. Lituln ngbaan le ye ke m tuk nimi waabɔr mɔmɔk pel pel. 26 Ti ye tibɔbɔrkaan la. Uwumbɔr nan bɔr ti n‑yaayoonn na aanib, le ki kpiir ti tuk waanib dandana wee. 27 U ban ke bi bee tibɔr ngbaan aah ŋan sakpen ki ter ŋitimbol mɔmɔk pu na la. Tibɔbɔrkaan ngbaan le ye ke Kristo bi ni ni. Waah bi ni ni na, nima le ni kpa limakl ke ni ga ji waamɔɔn. 28 Kristo aabɔr ngbaan le ti mooni, ki sur binib mɔmɔk, ki tuk bi waabɔr, waah tii timi nlan pu na. Ti ban ke bi mɔmɔk li kpaan Kristo ni, ki li ye binib bi ŋan doo na. Ti ban ke ti di bi ki mɔk Uwumbɔr la. 29 Nima le cha m tun lituln linimaln. M tun lituln ngbaan waapɔɔn sakpiin pu la.

2

1 M ban ke ni bee ke m tun lituln linimaln nimi pu, ni Laodisea aatiŋ aanib pu, ni binib bimɔk kaa kee kan mi na pu, 2 ke m pɔɔk bitaakpab. M ban ke ni mɔmɔk li kpaan kimɔbaan, ki li gee tɔb, ki bee Uwumbɔr aabɔr mbamɔm, aan ki li pak ti mbamɔm, ki taa joo beeni. M ban ke ni bee Uwumbɔr aabɔbɔrkaan, ti ye Kristo aabɔr na. 3 Uma baanja le ga ŋmaa tii timi nlan mu ye nlan bamɔnn na. Uma baanja le ga ŋmaa mɔk timi nnyim mɔmɔk.

4 M tuk nimi kina ke ubaa taa ŋmann nimi la. Unii yaa mɔln inyamɔn i mɔ na ki tuk nimi kan, ni taa kii. 5 Maawon aa bi ni chee, le maalandak bi ni ni. Naah gaa Kristo ki kii mbamɔm ki dii waasan mu mbamɔm na, nima le m kpa mpopiin sakpen.

Cha Yesu Kristo aabimbin li gbii si

6 Ni nan gaa Yesu Kristo, ki kii ke u ye Nidindaan. Nima pu na, ni li kpaan u ni, ki li dii u man, 7 ki too chuu u ke busub aanyaan aah koo kitiŋ pu na, ki li bae waabɔr n‑yoonn mɔmɔk, ki gaa ti ki kii mbamɔm, taah nan tuk nimi pu na, ki li dooni u n‑yoonn mɔmɔk.

8 Unii yaa tuk nimi nnyamɔn aalan mu ye fam na kan, ni li nyi man ki taa dii u; nlan ngbaan ye binib aalan mu nyan ni kinimbɔŋ ki joo dulnyaa wee na, naa ye Kristo aabɔr. 9 Uwumbɔr aabimbin mɔmɔk bi Yesu Kristo aawon ni. 10 Naah kpaan u ni na, le ni kpa limɔfal bamɔln. Uma le ye tininkpir ni ipɔɔn mɔmɔk aayidaan.

11 Naah kpaan Kristo ni na, le ni bi ke binib bi gii ŋichakpan na; ni mu aa ye ŋichakpan le ni gii, ni ye nimi aabimbikpok le ni gii lii. Ni ye Kristo aah gii pu na la. 12 Baah muin nimi nnyun ni na, ni mɔk ke bi di nimi sub Kristo chee la. Baah nyan nimi nnyun ni na, le ni mɔk ke ni ki fikr u chee; ba pu? ni pak ke Uwumbɔr kpa mpɔɔn ki fikr Kristo nkun ni. 13 N‑yoonn mbaa, ni nan tun titunwanbir, kaa nan dii Uwumbɔr aakaal. Nima le naa nan kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na. Naah kpaan Kristo ni dandana wee na, nima le Uwumbɔr fikr nimi. U di cha timi aatunwanbir mɔmɔk pinn timi. 14 Taah ba ga ŋa pu na le ŋmee kigbaŋ pu. Taah kaa ŋa kina na, nima le timi aabɔr bii. Le Kristo aah nan kpo ndɔpuinkoo pu na, nima le Uwumbɔr aa ki len ke timi aabɔr bii. 15 Waah kpo ndɔpuinkoo pu na, le u ŋa kinimbɔŋ aapɔɔn mɔmɔk fam, le ki nyaŋ ki, ki jinn ki inimɔɔn, binib aanimbil ni.

16 Nima pu na, ni taa cha ubaa galn nimi tijikaar aakoobil pu, bee tiwanyukaan aakoobil pu, bee likpaakool daal aakoobil pu. 17 Ŋikoobil mɔmɔk po ye tiwan ni choo na aajunjuŋ la. U bi na le ye Kristo. 18 Binib bibaa bi ki sunni bibaa taab, ki pak Uwumbɔr aatuuntiib, ki bui ke bi daŋ tidaŋ ki kan lijinjiir aawan, ki kpa kalmbaani, ki dak dulnyaa aalandak i ye fam na. Ni taa cha binib ngbaan bii nimi. 19 Baa joo timi aayidaan Kristo. Uma aapɔɔn pu, le ti muun waasan ni, Uwumbɔr aah ban pu na. Uma le kpaan timi kimɔbaan, ke ti li tuk tɔb pu, ke ŋituk ni ŋigir aah cha tiwon aawan mɔmɔk tuk tɔb pu pu na.

Ni naahn ke ni kpo ki beenin fu Yesu Kristo pu

20 Ni nan kpo Kristo chee la, nima le ni nyan kinimbɔŋ ki joo dulnyaa na aapɔɔn ni. Nima pu na, ba ŋa nimi aabimbin bi ke naah beenin ye dulnyaa yaab le na? Ba ŋa ni kii nkaal mu len ke, 21 “Taa ji nee,” “Taa lakl nee,” “Taa meeh nee” na? 22 Binib yaa jin timina mɔmɔk kan, ti doo la. Ŋikoobil ŋimina po ye binib aakaal, ni baamɔkm la. 23 Ni naahn nlan la, ki mu aa ye nlan. Bi dooni bisui aah gee tiwan ni na la, ki sunn bibaa taab, ki muk tiwon. Le baah ŋani pu na, naa ter bi ke bi chuu bibaa.

3

1 Ni kpaan fikr Kristo chee la. Nima pu na, cha nitafal li bi paacham aawan ni. Kristo bi nima ki ka Uwumbɔr aaŋangii wɔb. 2 Ni li dakl tiwan ni bi paacham na aabɔr, ki di cha tiwan ni bi kitiŋ do na. 3 Ba pu? ni naahn ke ni kpo; le nimi aamɔfal kpaan Kristo ni, ki bi Uwumbɔr chee paacham, le u biin li pu. 4 Kristo, u ye timi aamɔfal na yaa nan gir ni kan, ti mu ga li bi u chee, ki kan nnyuŋ.

Mbimbikpok ni mbimbipɔm

5 Nima pu na, kuln man tiwon aah ban pu na, ki taa gɔr kidagook, ki taa tun tijɔŋ aatuln, ki taa li ban tiwan ni kaa ŋan na, ki taa li kpa iniman. Unii u kpa iniman na aa dii Uwumbɔr, u dii liwankpal la. 6 Binib bi yii Uwumbɔr aamɔb ki tun titunwanbir timina na, u ga daa bitafal. 7 N‑yoonn mbaa, ni mu nan bi bikaasisik ni, ki tun titunwanbir ngbaan.

8 Le naah ye Yesu aanib dandana wee na, ni di titunwanbir ngbaan mɔmɔk lii. Ni taa ki gee liŋuul ki li tar binib pu, ki taa ki li kpa kinanaŋ, ki taa ki seei ŋisiibil, ki taa ki len iliin i kaa ŋan na. 9 Ni taa mɔln inyamɔn ki tuk tɔb; ba pu? ni nan di nimi aabimbikpok aatuln lii a, 10 ki yoor mbimbipɔm la. Uwumbɔr le tii nimi mbimbipɔm ngbaan, ki bi toor mu, ke ni moo bee u, ki li naahn u. 11 Naah kpa mbimbipɔm na, naa ki yakr Juu yaab, ni binib bi kaa ye Juu yaab na, ni binib bi gii ŋichakpan na, ni binib bi kaa gii na, ni biwɔwɔm, ni timoor ni aanib, ni binaagbiib, ni bimalb. Ni mɔmɔk kpaan la. Kristo le jer tiwan ngbaan mɔmɔk, ki bi waanib mɔmɔk ni.

12 Uwumbɔr nan nyan nimi, ki ŋa nimi waaninyaam, ki gee nimi. Nima pu na, ni li kpa linimbaasaln, ni tibulchinn, ki sunn nibaa taab, ki li bi suuna, ki li kpa suklaa, 13 ki li kpa limɔr tɔb chee. Ni ponn ni ubaa ni uŋeen aatɔ yaa kpa tibɔr kan, ni di cha pinn tɔb. Tidindaan aah di cha pinn nimi pu na, ni mu di cha pinn tɔb kina. 14 Tibɔr ti jer ti mɔmɔk na le ye ke ni li gee tɔb; ba pu? ngeehm di ni mɔmɔk kpaan tɔb chee la, ni li kpaan kimɔbaan mbamɔm. 15 Kristo yin nimi ke ni li kpaan tiwonbaan ni, ki li kpa nsuudoon mu u tii nimi na. Nima pu na, cha nsuudoon ngbaan li joo nisui man, ki li dooni Uwumbɔr, waabulchinn pu. 16 Cha Kristo aabɔr li bi nisui ni sakpen, ki tii nimi nlan. Ni li tuk tɔb waabɔr, ki li sur tɔb, ki li gaa ilahn i bi Uwumbɔr Aagbaŋ ni na, ni waanib aalahn, ni ilahn i Waafuur Nyaan mɔk nimi na. Ni li gaa ilahn ngbaan, ki li dooni Uwumbɔr nisui ni. 17 Ni yaa len kan, ni len Tidindaan Yesu aayimbil pu; ni yaa tun lituln kan, ni li tun waayimbil pu, ki li ŋani tiwan mɔmɔk waayimbil pu, ki li dooni Tite Uwumbɔr u pu.

Naah ga li bi pu Tidindaan aasan ni na

18 Tɔ, bipiib, ni li keei nichatiib aamɔi. Naah dii Tidindaan na, ni ŋan ke ni li ŋani kina.

19 Chatiib, ni li gee nipuutiib, ki taa muk bi.

20 Mbim, ni li keei nitetiib ni ninatiib aamɔi tiwan mɔmɔk ni, Tidindaan aah ban pu na; ba pu? nima le piir Uwumbɔr aasui.

21 Tetiib, ni taa fiini nimi aabim aaŋuul, aan bitaakpab taa yɔl.

22 Binaagbiib, ni li keei nidindatiib bi bi dulnyaa ni na aamɔi tiwan mɔmɔk ni. Bi yaa bi ni chee, bee bi yaa kaa bi kan, ni li tun lituln mbamɔm. Ni taa ban binib li pak nimi. Naah san Uwumbɔr na, ni li tun lituln mbamɔm nima pu. 23 Naah ŋani tiwan nimɔk na, ni cha nitafal li bi ni ni, ki tun lituln ke naah ba ga tun tii Tidindaan pu na, naa ye binib. 24 Tidindaan Kristo le ni tun lituln tii u. Nima le ni bee ke uma le ga pa nimi tipar, waah nan puu tipuur ti ke u ga tii nimi na. 25 Unii umɔk tun lituln li kaa ŋan na, Uwumbɔr ga daa utafal waah ŋeer pu na. Uwumbɔr aa pak ubaa ki jer uken.

4

1 Dindatiib, ni li ŋani nimi aanaagbiib mbamɔm; ba pu? ni nyi ke ni mu kpa Dindaan paacham.

Nsurm

2 Tɔ, ni mɔmɔk li beenin mee Uwumbɔr linimaln, ki li nyi ki taa geeni, ki li dooni u mmeen ponn ni, 3 ki li mee u tii ti mu, ke u tii timi nsan ti moon waabɔr ki tuk binib tibɔbɔrkaan ti ye Kristo aabɔr na. Waabɔnyaan ngbaan pu, le m bi kiyondiik ni. 4 Ni ŋan ke m tuk binib waabɔnyaan ngbaan aatataa mbamɔm. Ni mee Uwumbɔr tii mi ke u ter mi, m tuk bi kina.

5 Ni li kpa nlan ki li bi mbamɔm joo cha binib bi kaa dii Uwumbɔr aasan na wɔb. Naah kan nsan buyoonn na, ni li tun Uwumbɔr aatuln n‑yoonn mɔmɔk. 6 Ni li len ibulchiliin n‑yoonn mɔmɔk, ki li len Uwumbɔr aalambil aah ye pu na. Ni yaa len kina kan, ni ga bee naah ga giin pu ki kii unii mɔmɔk na.

Kookoo aadoon

7 Tina aabo Tikikus u ti gee u na ga tuk nimi maabɔr mɔmɔk aah bi pu na. U ye timi aatutuŋeer le Tidindaan aatuln ponn ni, ki tun lituln ngbaan mbamɔm. 8 M cha u dan ni chee ke u nan tuk nimi, timi aabɔr aah bi pu na, aan ki sɔŋ nisui. Nima le m cha u dan ni chee. 9 Onesimus ni uma le dii ni. Onesimus mu ye tina aabo u ti gee u na la. U ter timi mbamɔm, ki ye ni ponn ni aanii ubaa la. Bima le ga tuk nimi do chee na aabɔr mɔmɔk.

10 Aristakus u bi kiyondiik ni m chee na dooni nimi. Mak, u ye Banabas aaninkpan aajapɔɔn na, u mu dooni nimi. M nan tuk nimi naah ga ŋa u pu na. U yaa dan ni chee kan, ni gaa u iŋaal ilee. 11 Josua Justus mu dooni nimi. Bijab bitaa ngbaan ye Juu yaab la. Juu yaab ponn ni, bima baanja le ye maatutuŋeerb ki tun Uwumbɔr aanaan aatuln. Bijab ngbaan sɔŋ nsui la.

12 Epafras mu dooni nimi. U ye ni ponn ni aanii ubaa la, ki ye Yesu Kristo aatutunn. U mee Uwumbɔr n‑yoonn mɔmɔk linimaln le ki tii nimi, ke ni li dii Uwumbɔr mbamɔm, ki taa di cha, ki kii Uwumbɔr aah gee pu na mɔmɔk. 13 M tuk nimi la, Epafras tun lituln linimaln, ki tii nimi, ni Laodisea aatiŋ aanib, ni Hierapolis aatiŋ aanib. 14 Luk u ye dɔkta, u ti gee u na mu dooni nimi. Demas mu dooni nimi.

15 Ni li dooni tinaabitiib bi bi Laodisea aatiŋ ni na tii timi, ki li dooni Nimfa ni Yesu aanib bi kuuni udo na, tii timi. 16 Bi yaa karn kigbaŋ kee tii nimi kan, ni cha bi karn ki tii Yesu aanib bi bi Laodisea aatiŋ ni na mu. Maah ŋmee kigbaŋ ki tii Laodisea aatiŋ aanib na, ni mu karn ki. 17 Tuk Akipus ke Tidindaan aah tii u lituln li ke u tun na, u li nyi ki tun li mbamɔm.

18 Min Pɔɔl le di ŋŋaal ŋmee idoon imina. Ni teer ke m bi kiyondiik ni la.

Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa ni pu. [Amii.]

* 1:24 : Lik Lituln 9.16.

1 TESALONIKA YAAB

1

2

3

4

5

Njan aagbaŋ ki Pɔɔl ŋmee ki tii

TESALONIKA YAAB

na

1

1 Min Pɔɔl, ni Silfanus, ni Timoti le ŋmee kigbaŋ kee ti tii Yesu aanib bi bi Tesalonika aatiŋ ni ki ye Tite Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu Kristo aanib na. Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa ni pu, ki tii nimi nsuudoon.

Tesalonika yaab aabimbin

2 N‑yoonn mumɔk ti mee Uwumbɔr na, ti mee u tii nimi, ki dooni u ni mɔmɔk pu. 3 Ti teer nimi Tite Uwumbɔr aanimbiin ni n‑yoonn mɔmɔk, ki teer ke naah ŋani pu na, nima le mɔk ke ni gaa u ki kii; naah tun lituln pu na, nima le mɔk ke ni gee u; naah kpa limɔr pu na, nima le mɔk ke ni kpa limakl Tidindaan Yesu Kristo pu. 4 Tinaabitiib bi Uwumbɔr gee bi na, ti nyi ke u lee nimi la; 5 ba pu? taah tuk nimi waabɔnyaan na, tibɔnyaan ngbaan aa nan ye iliin baanja, Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapɔɔn nan bi ti ni la, ki cha ni bee ke ti sil gbii. Taah nan bi nikaasisik ni buyoonn na, ni nan bee timi aabimbin aah nan bi pu na. Ti nan bi kina ke ti ter nimi la. 6 Le ni nan ŋakni timi ni Tidindaan; ba pu? ni gaa Yesu aabɔr ki kan falaa sakpen tibɔr ngbaan pu, ki mu nan kpa mpopiin mu Uwumbɔr Aafuur Nyaan tii nimi na. 7 Naah nan bi pu na, nima le mɔk Yesu aanib bimɔk bi Masedonia ni Akaya aatim ni na, bi mu aah ga li ŋani pu na; 8 ba pu? ni nan chuun mooni Tidindaan aabɔr, ki tuk Masedonia ni Akaya aatim aanib. Naa ye nima yaab baanja, ntim mɔmɔk aanib ŋun ke ni gaa Uwumbɔr ki kii la. Nima pu na, taa ki ban ke ti tuk bi nimi aabɔr. Bi puun nyi. 9 Ba pu? binib ngbaan len ke taah nan dan ni chee na, ni nan gaa timi, ki di ŋiwaa lii, ki fenn ki dii Uwumbɔr, u ye limɔfadaan ki ye Uwumbɔr bamɔnn na, 10 le ni kii bundaln Ujapɔɔn Yesu ga nyan ni paacham ki gir ni na. Uma le Uwumbɔr nan fikr u nkun ni. Uma le nyan timi ntafadaan mu choo na ni.

2

Pɔɔl aah tuk Tesalonika yaab tibɔnyaan pu na

1 Tinaabitiib, nimi nibaa nyi ke taah nan dan ni chee na, naa ye fam. Ni nyi ke taah nan bi Filipi aatiŋ ni na, 2 le nima yaab nan ŋa timi falaa, ki yook timi, le ti nin dan ni chee. Binib pam nan kpak timi kinikpakpak, le timi Aawumbɔr tii timi lipobil ke ti tuk nimi waabɔnyaan. 3 Taah tuk nimi waabɔnyaan ngbaan na, tibɔr ngbaan aa ye nnyamɔn. Taa ŋmann nimi. Ti nan bi chain la. 4 N‑yoonn mɔmɔk ti nan len Uwumbɔr aah ban ke ti len pu na; ba pu? u nan lik taah bi pu na, le ki di waabɔnyaan ngbaan ŋa tiŋaal ni, ke ti tuk binib. Nima pu le ti ban ke ti piir Uwumbɔr aasui, naa ye binib aasui. Uma Uwumbɔr le lik timi aasui ni aah bi pu na. 5 Ni nyi ke taa nan gbaa nimi mmɔmɔɔn aabɔr. Uwumbɔr nyi ke taa nan ye inimandam bi ŋmanni, ke binib taa bee ke ti ye na. 6 Taa nan ban ke ni nyuŋ timi, kaa nan ban ke binib biken nyuŋ timi. 7 Taah ye Kristo aakpambalb na, ti ba ga li ban ke ni nyuŋ timi. Le taa nan ban kina. Ti nan bi suuna ni chee ke upii aah bi pu waabim chee ki lik bi na la. 8 Ti gee nimi la. Nima pu na, ti nan kpa mpopiin ti tuk nimi Uwumbɔr aabɔnyaan. Naa ye tibɔnyaan baanja le ti nan tii nimi, ti nan di tibaa mu tii nimi; ba pu? ti gee nimi pam. 9 Nnaabitiib, ni teer taah nan tun lituln linimaln pu na. Ti tuk nimi Uwumbɔr aabɔnyaan, ki tun lituln nwiin pu ni kinyeek mɔk, ke ti ji. Ba pu? taa nan ban ni ji ti pu falaa.

10 Nimi bi gaa Yesu ki kii na, ti ŋa nimi mbamɔm la, ki nan bi chain, kaa nan kpa taani ubaa joo cha ni wɔb. Ni ni Uwumbɔr nyi ke ni ye mbamɔn la. 11 Ni nyi ke uja aah ŋani waabim pu na, ti nan ŋani nimi ubaabaa kina la; 12 ti sur nimi, ki nan sɔŋni nisui, ki gaŋni nimi ke ni li dii Uwumbɔr waah ban pu na. Uma le yin nimi ke ni koo waanaan ni ki nan ji waamɔɔn.

13 Ti dooni Uwumbɔr ni pu n‑yoonn mɔmɔk la; ba pu? taah nan tuk nimi Uwumbɔr aabɔr na, ni nan gaa tibɔr ngbaan, ki bee ke naa ye binib aabɔr, ni ye Uwumbɔr aabɔr la. Mbamɔn, ni ye Uwumbɔr aabɔr la, ki kpelni nimi bi gaa u ki kii na aabimbin. 14 Nnaabitiib, ni ŋakni Uwumbɔr aanib bi bi Judea aatim ni ki kuuni Yesu Kristo aayimbil pu na; kinye pu? nido yaab aah ŋa nimi falaa pu na, Juu yaab ŋa bi mu falaa kina la. 15 Bima Juu yaab nan ku Uwumbɔr aabɔnabtiib ni Tidindaan Yesu mu, ki jenn nyan timi mu. Baa piir Uwumbɔr aasui. Bi ye binib mɔmɔk aadim la, 16 ki kiir timi, kaa ban ke ti tuk binib bi kaa ye Juu yaab na tibɔnyaan tee, aan bi ŋmar. Juu yaab ngbaan aah ŋani kina na, bi too kpae baatunwanbir pu n‑yoonn mɔmɔk la. Uwumbɔr aaŋuul pii bi kookoo.

Pɔɔl aah neen ke u ki gir mann bi pu na

17 Nnaabitiib, taah kaa kan nimi ni yunn siib na, naa mɔ timi. Taa nan bi ni chee, timi aalandak ma nan bi ni ni; tinimbil nan man ni pu, le ti nan pɔɔni tibaa ke ti ki kan nimi. 18 Ti nan ban ti gir dan ni chee. Min Pɔɔl, n‑yoonn mɔmɔk m ban ke m gir dan ni chee. Le kinimbɔŋ kiir timi ke ti taa dan. 19 Tidindaan Yesu yaa nan gir ni kan, bilabi pu ti ga li kpa limakl, ni mpopiin, ni kipupuk unimbiin ni? 20 Naa ye nimi pu uu? Mbamɔn, ti kpa kipupuk ni mpopiin ni pu.

3

1 Taah kaa bi ni chee na, taa ki ŋmaa mɔr, nima le ti len ke ni ŋan ti cha Timoti dan ni chee. Timi baanja le gur Atens aatiŋ ni. 2 Tina aabo Timoti ye Uwumbɔr aatutunn u tuk binib Kristo aabɔnyaan na la. Ti cha u dan ni chee ke u pɔɔk nitaakpab Uwumbɔr aasan ni, 3 ubaa taa gir puwɔb falaa ngbaan pu. Nimi nibaa nyi ke falaa ngbaan ye Uwumbɔr aah siin timi pu na la. 4 Taah nan bi ni chee na ti nan tuk nimi ke ti ga ji falaa, le ni bee ke ni sil ŋa kina. 5 Le maa ki ŋmaa mɔr. Nima le cha m tun ni Timoti ni chee, ke u nan lik ke ni beenin dii Yesu mbamɔm aan naa dii. Ni muk mi la, m dak ke nibaakan kinimbɔŋ tɔŋ nimi, ki ŋa timi aatuln yɔli.

6 Le Timoti ki nyan ni ni chee; dandana u ki fuu ni ti chee, ki tuk timi tibɔnyaan ke ni beenin tii Yesu naadii mbamɔm, ki gee tɔb. U tuk timi ke ti bi nisui ni n‑yoonn mɔmɔk, le ni ban ke ni ki kan timi, ke ti mu aah ban ke ti kan nimi pu na. 7 Tinaabitiib, ti bi limukl ni ki ji falaa la; le ti ŋun naah tii Yesu naadii pu na, nima le tisui sɔŋ. 8 Ni yaa dii Tidindaan aasan ni, kaa di cha kan, nima le ti fuur. 9 Nima pu na, taa ki nyi taah ga ki pak Uwumbɔr ni pu pu na; ba pu? ti kpa mpopiin sakpen ki mɔɔni ni pu, Uwumbɔr aanimbiin ni. 10 Ti mee u linimaln nwiin pu ni kinyeek mɔk ke u cha ti ki kan nimi ki tuk nimi naah kaa kee bee waabɔr pu na.

11 M mee Tite Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu ke bi tii timi nsan aan ti dan ni chee. 12 Tidindaan cha ni li moo gee tɔb ni binib mɔmɔk, ke taah gee nimi pu na. 13 U tii nimi mpɔɔn ke ni li bi chain ki taa li kpa taani ubaa Tite Uwumbɔr aanimbiin ni, bundaln Tidindaan Yesu ni waanib mɔmɔk ga gir ni na.

4

Mbimbin mu piir Uwumbɔr aasui na

1 Tinaabitiib, ti nan mɔk nimi naah ga ŋa pu ki piir Uwumbɔr aasui na. Le ni ŋani kina. Ti gaŋni nimi, ki sur nimi Tidindaan Yesu aayimbil pu ke ni li moo ŋani kina. 2 Ni bee taah nan sur nimi pu Tidindaan Yesu aayimbil pu na. 3 Uwumbɔr aageehn le ye ke ni li bi chain, ki taa gɔr kidagook. 4 Ni ŋan ke ni mɔmɔk bee naah ga ŋa pu ki li joo tiwon mbamɔm aan ti li bi chain, ki tun lituln li ŋan na. 5 Ubaa taa cha bipiib aakpeek li bi u ni, ke binib bi kaa nyi Uwumbɔr na aah bi pu na. 6 Uja ubaa taa li ban una aabo aapuu ki tun titunwanbir timina. Ti nan tuk nimi ki sur nimi mbamɔm ke Tidindaan dar binib aatafal titunwanbir ngbaan mɔmɔk pu. 7 Uwumbɔr yin timi ke ti li bi chain. Waa yin timi ke ti li gɔr kidagook. 8 Unii umɔk yii mmɔkm ngbaan na, naa ye binib aamɔkm le u yii, u yii Uwumbɔr u tii nimi Waafuur Nyaan na aamɔkm la.

9 Uwumbɔr mɔk nimi naah ga li gee tɔb pu na. Nima pu na, naa ki ban ke m ŋmee kigbaŋ ki tuk nimi naah ga li gee ninaabitiib pu na. 10 Ni ye mbamɔn la, ni gee tinaabitiib bimɔk bi Masedonia aatim mɔmɔk ni na. Ti gaŋni nimi, ni li moo gee bi. 11 Cha ninimbil li man ke ni li bi suuna, ki li tun nimi aatuln, ki di nimi aaŋaal tun lituln, ke taah nan tuk nimi pu na. 12 Ni yaa ŋani kina kan, naan lann nibaa; binib bi kaa dii Uwumbɔr aasan na mu ga pak nimi.

Tidindaan aah ga nan gir ni pu na

13 Tinaabitiib, ti ban ke ni bee binib bi kpo na aabɔr, aan ki taa li kpa mpombiin, ke binib bi kaa kpa limakl na aah kpa mpombiin pu na. 14 Ti pak ke Yesu nan kpo, ki ki fikr nkun ni. Nima pu le ti pak ke Uwumbɔr ga fikr Yesu aanib bi kpo na mu, ki cha bi li dii u bundaln u ga gir ni na.

15 Taah ban ti tuk nimi tibɔr ti na, ti ye Tidindaan aabɔr la. Tidindaan aanib bi ga li bi dulnyaa wee ni bundaln u ga gir ni na aan puen binib bi kpo na ki buen paacham. 16 Ba pu? Tidindaan ubaa ga nyan ni paacham ki sunn ni. U yaa sunn ni kan, le ti ga ŋun nneel sakpiin, ni Uwumbɔr aatuuntiib aaninkpel aaneel, ni Uwumbɔr aakakaan aawiil. 17 Njan, Yesu aanib bi kpo na le ga fikr nkun ni, le Uwumbɔr nin kpaan yoor bi ni waanib bi mu ga li bi n‑yoonn ngbaan na, le bi ti tooh Tidindaan ntaalangbam ni, paacham. Kina le ti ga li bi Tidindaan chee n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. 18 Nima pu na, ni li tuk tɔb kina, aan ki sɔŋ tɔb aasui.

5

Gor ki li kii Tidindaan aagirndaal

1 Nnaabitiib, naa ki ban ke m ŋmee ki tuk nimi bundaln tiwan nimina mɔmɔk ga ŋa na. 2 Ba pu? nimi nibaa nyi mbamɔm ke Tidindaan aawiindaal ga fuu ni ke unaayuk aah fuur ni kinyeek pu na la. 3 Buyoonn binib ga len ke bi bi bibaa pu, nibaa aan ŋa bi nibaa na, libuul ngbaan ni le tibɔbir ga lir bi pu. Ni ga li bi ke imalween aah chuu upii pu na la. Baan ŋmaa nyan ti. 4 Nnaabitiib, nima aa bi mbɔmbɔɔn ni. Nima pu na, ni taa cha Tidindaan aawiindaal ŋa nimi lijinjiir ke unaayuk aah fuur ni pu na. 5 Ba pu? ni mɔmɔk ye nwiihn ni aabim la. Ni ye nwiin pu aabim la. Taa ye kinyeek yaab, kaa ye mbɔmbɔɔn ni yaab. 6 Nima pu na, ti taa li geeni, ke biken aah geeni pu na. Cha ti li kii, ki chuu tibaa man. 7 Binib bi dɔ geen na, kinyeek le bi dɔ geen. Binib bi nyu ndaan gbii na, kinyeek le bi gbii. 8 Tima ye nwiin pu aabim la, nima pu na, cha ti chuu tibaa man. Cha ti tii Yesu naadii, ki li gee tɔb. Ti yaa ŋani kina kan, nima le ga biin ti pu, ke tikur ti bii kibiŋ pu na. Le ti yaa kpa limakl ke ti ga sil ŋmar kan, ni ga li bi ke tikur aayikpupuk ki bii tiyil na. 9 Uwumbɔr aah lee timi na, waa lee timi ke u gee liŋuul ti pu, u lee timi ke ti ŋmar Tidindaan Yesu Kristo pu la. 10 Uma le nan kpo ti pu. Nima pu na, ti yaa bi, bee ti yaa kpo bundaln u ga gir ni na kan, ti ga buen ti li bi u chee. 11 Nima pu na, ni li pɔɔni tɔb aataakpab, ki li ter tɔb, ni li moo dii Uwumbɔr aasan mbamɔm, ke naah ŋani pu dandana wee na.

Kookoo aasurm ni idoon

12 Tinaabitiib, ti gaŋ nimi, ke ni li pak nimi aaninkpiib bi tun Tidindaan aatuln nikaasisik ni, ki sur nimi waasan ni na. 13 Ni li pak bi mbamɔm, ki li gee bi baatuln pu. Ni mɔmɔk li kpaan kimɔbaan man.

14 Tinaabitiib, ti gaŋ nimi, ke ni sur binib bi kaa ban bi tun lituln na, ki li pɔɔni binib bi aataakpab yɔl na aataakpab, ki ter binib bi kaa pɔɔ na, ki li kpa limɔr binib mɔmɔk pu. 15 Ni taa cha unii ubaa teen uken waah ŋa bakaa u na pu. Pɔɔn nibaa man ki li ŋani tɔb, ni binib mɔmɔk tibulchinn, n‑yoonn mɔmɔk.

16 Ni li kpa mpopiin n‑yoonn mɔmɔk, 17 ki li mee Uwumbɔr n‑yoonn mɔmɔk, 18 ki li dooni u tiwan mɔmɔk pu. Uwumbɔr aageehn le ye ke ni li ŋani kina; ba pu? ni ye Yesu Kristo aanib la.

19 Ni taa yii Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah ban pu na. 20 Unii yaa len Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah tii u iliin i na kan, ni taa lik iliin ngbaan fam. 21 Ni li lik tibɔr mɔmɔk aah bi pu na, ke ti ŋan aan taa ŋan, ki li joo ti ŋan na mbamɔm. 22 Ni yii man isan i kaa ŋan na mɔmɔk aabɔŋ.

23 Uwumbɔr u tii timi nsuudoon na, ŋa nimi aabimbin mɔmɔk chain, ki li joo nimi aawiin, ni nisui, ni nimi aawon mbamɔm, ni taa li kpa taani ubaa bundaln Tidindaan Yesu Kristo ga gir ni na. 24 Uwumbɔr u yin nimi na ye mbamɔndaan la, ki ga ŋa nimina mɔmɔk.

25 Tinaabitiib, ni mee Uwumbɔr tii timi.

26 Ni doon tinaabitiib mɔmɔk mbamɔm.

27 M gaŋ nimi Tidindaan aayimbil pu ke ni cha bi karn kigbaŋ kee tii tinaabitiib mɔmɔk.

28 Tidindaan Yesu Kristo ŋa tinyoor ŋa ni pu. [Amii.]

2 TESALONIKA YAAB

1

2

3

Lelee aagbaŋ ki Pɔɔl ŋmee ki tii

TESALONIKA YAAB

na

1

1 Min Pɔɔl, ni Silfanus, ni Timoti le ŋmee kigbaŋ kee ti tii Yesu aanib bi bi Tesalonika aatiŋ ni ki ye Tite Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu Kristo aanib na. 2 Tite Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu Kristo ŋa tinyoor ŋa ni pu ki tii nimi nsuudoon.

Uwumbɔr aah ga daa binib aatafal pu na

3 Tinaabitiib, ni ŋan ke ti li dooni Uwumbɔr ni pu n‑yoonn mɔmɔk; ba pu? ni moo gaal Yesu ki kii mbamɔm ki moo gee tɔb la. 4 Nima pu le ti puk kipupuk ni pu Uwumbɔr aanib chee, ki tuk bi naah gaa Yesu ki kii ki kpa limɔr, falaa ni limukl mɔmɔk ponn ni pu na.

5 Binib aah ŋani nimi falaa pu na, nima le mɔk ke Uwumbɔr yaa daa bitafal kan, ni ŋan. Naah ji falaa pu na, Uwumbɔr aanaan pu le ni ji. Nima le Uwumbɔr ga len ke ni ŋeer ke ni koo waanaan ngbaan ni. 6 Ni ye mbamɔn, Uwumbɔr len ke ni ŋan ke binib bi ŋani nimi falaa na, u mu ŋa bi falaa, 7 ki tii timi ni nimi bi ji falaa na lifuur. Ti ga kan lifuur ngbaan bundaln Tidindaan Yesu ga nyan ni paacham ki mɔk waah bi pu na. U ni waatuuntiib ga nyan ni paacham ni mpɔɔn, 8 ki li joo ni mmiigaal u nan daa binib aatafal. Binib bi yii Uwumbɔr na, ni binib bi kaa kii Tidindaan Yesu aabɔnyaan tee na, u ga daa bima le aatafal. 9 Tidindaan ga nyan bi unimbiin ni, waapɔɔn ni waawiihn sakpiin chee. U ga daa bitafal, ki cha bi ji falaa n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. 10 Bi ga kan ntafadaan ngbaan bundaln Tidindaan ga gir ni na. Liyaadaal ngbaan le waanib bi mɔmɔk gaa u ki kii na ga nyuŋ u, ki pak u. Ni mu ga li bi waanib ngbaan ponn ni; ba pu? taah tuk nimi Yesu aabɔr na, ni gaa ti ki kii la.

11 Nima pu le ti mee timi Aawumbɔr tii nimi n‑yoonn mɔmɔk ke u len ke ni ye binib bi ŋeer waayim na, ki ter nimi ke ni li ban ni ŋa tiwan ni ŋan na, ki tii nimi mpɔɔn ke ni li ŋani kina, ki tun lituln li ga mɔk ke ni gaa Yesu ki kii mbamɔm na. 12 Ni yaa ŋani kina kan, nima le ga nyuŋ Tidindaan Yesu Kristo, le u mu ga nyuŋ nimi, u ni Uwumbɔr aabulchinn pu.

2

Mbiindaan na

1 Tinaabitiib, ti ban ke ti len ni chee ki joo cha bundaln Tidindaan Yesu Kristo ga gir ni ki nan kuun timi u chee na aabɔr la. 2 Bi yaa len ke Tidindaan aawiindaal fuu ni kan, ti gaŋ nimi ke ni taa cha nipobil yuk, ki taa cha ni li muk nimi. Nibaakan, bi ga bui ke Uwumbɔr Aafuur Nyaan mɔk bi kina la, nibaakan, bi ga bui ke ti ŋmee kigbaŋ ki len kina la. 3 Ni taa cha ubaa ŋmann nimi kina; buyoonn binib pam ga yii Uwumbɔr na le ga puen fuu ni, le Tidindaan aawiindaal nin fuu ni. Uja u yii Uwumbɔr aakaal mɔmɔk na, u mu ga puen nya mpaan pu. Uwumbɔr siin u ntafadaan la. 4 U ga yii Uwumbɔr, ni ŋiwaa, ni tiwan nimɔk binib dii ni na. U ga nyuŋ ubaa ki jer ni mɔmɔk, ki ga kal Uwumbɔr Aadichal ni, ki len ke uma le ye Uwumbɔr.

5 Naa teer aa? Maah nan laa bi ni chee na, m nan tuk nimi tibɔr tee. 6 Le ni nyi tiwan ni kiir titunwanbirdaan ngbaan dandana wee na. Waayoonn yaa nan fuu ni kan, u ga nya mpaan pu. 7 Titunwanbir ti bɔɔ na, binib ŋani ti dandana wee la. Le unii u kiir titunwanbir ngbaan dandana wee na ga kiir ti, ki nan saa buyoonn Uwumbɔr ga nyan u nima na. 8 N‑yoonn ngbaan le titunwanbirdaan ngbaan ga kpiir. N‑yoonn ngbaan le Tidindaan Yesu ga gir ni, ni mpɔɔn, ki pii libuln lii u pu, ki ku u, ki ŋa waapɔɔn mɔmɔk yɔli. 9 Titunwanbirdaan ngbaan yaa nan fuu ni kan, u ga li kpa kinimbɔŋ aapɔɔn, ki tun kaatuln, ki li kpa mpɔɔn ki ŋmann ke u tun lijinjiir aatun la, 10 ki li kpa nlan mu kaa ŋan na ke u ŋmann binib bi Uwumbɔr ga daa bitafal na. Bi yii Uwumbɔr aabɔr ti ga cha bi ŋmar na, kaa gee ti. Nima le Uwumbɔr ga daa bitafal. 11 Baah yii Uwumbɔr aabɔr na, nima le u cha nnyamɔn aapak bi bisui ni, bi li pak nnyamɔn. 12 Nima pu na Uwumbɔr ga len ke binib bi gee titunwanbir kaa pak mbamɔn na aabɔr bii a.

Uwumbɔr aah lee nimi pu na

13 Tɔ, tinaabitiib bi Tidindaan gee bi na, ni ŋan ke ti li dooni Uwumbɔr ni pu n‑yoonn mɔmɔk; ba pu? tiwan mɔmɔk aah nan piin buyoonn na, u nan lee nimi ke ni ŋmar. Waafuur Nyaan ŋa nimi binib bi bi chain ki pak mbamɔn, aan ki ŋmar na. 14 Taah tuk nimi Uwumbɔr aabɔnyaan ti na pu, le u yin nimi ke ni ŋmar ki ji Tidindaan Yesu Kristo aamɔɔn. 15 Nnaabitiib, nima pu na, ni li dii u mbamɔm, ki taa di cha. Taah tuk nimi Uwumbɔr aabɔr ti, timɔb ni, ni kigbaŋ ni pu na, ni li joo tibɔr ngbaan mbamɔm.

16 Tɔ, Tite Uwumbɔr gee timi sakpen. Waabulchinn pu, le u tii timi lipobisoon li kaan doo na, ni limakl nyaan. 17 Uma ni Tidindaan Yesu Kristo ubaa pɔɔn nitaakpab, ki tii nimi mpɔɔn ke ni tun litunyaan mɔmɔk, ki len iliinyaan mɔmɔk.

3

Mee Uwumbɔr tii timi man

1 Tinaabitiib, tibɔr ti gur na le ye ke ni li mee Uwumbɔr ki tii timi, ke u cha waabɔr moon ŋipepel mɔmɔk mala, ki kan mpakm ke naah pak ti pu na, 2 ki li mee u ke u nyan timi titunwanbirdam bi kaa ŋan na aaŋaal ni; ba pu? naa ye binib mɔmɔk le gaa Yesu ki kii.

3 Tidindaan le ŋani waah len pu na, ki ga tii nimi mpɔɔn, ki biin ni pu, kinimbɔŋ ki kaa ŋan na taa ŋa nimi nibaa. 4 Tidindaan pu le ti bee ke ni ŋani taah tuk nimi pu na, ki ga li beenin ŋani kina.

5 Tidindaan ter nimi ke ni bee nisui ni Uwumbɔr aah gee nimi pu na, ki li kpa limɔr Kristo aah tii nimi pu na.

Ni ŋan ke unii mɔmɔk li tun

6 Tinaabitiib, ti tuk nimi Tidindaan Yesu Kristo aayimbil pu la, ninaabitiib bimɔk kaa ban ke bi tun lituln, kaa dii taah tuk nimi pu na, ni nya bi chee. 7 Ni bee ke ni ŋan ni li dii ke taah dii pu na. Taah nan bi ni chee buyoonn na, taa nan san ligbanyakl. 8 Ti nan pa taah jin tijikaar ti na mɔmɔk pu la, ki tun lituln linimaln nwiin pu ni kinyeek mɔk; ba pu? taa nan ban ni ji ti pu falaa. 9 Naa ye ke taa nan kpa nsan ti ji niŋaal ni la. Ti nan ban ti mɔk nimi limɔkl, ni li dii ke taah dii pu na. 10 Taah nan bi ni chee buyoonn na, ti nan tuk nimi ke unii umɔk kaa ban u tun lituln na kan, u taa ji.

11 Ti ŋun ke ni ponn ni bibaa san ligbanyakl, kaa tun lituln libaa, ki chuun koo biken aabɔr ni. 12 Binib bi bi kina na, ti tuk bi, ki sur bi Tidindaan Yesu Kristo aayimbil pu, ke bi li bi suuna, ki tun lituln ki kan ki ji. 13 Tinaabitiib, nima kan, ni yaa tun litunyaan kan, ni taa cha nitaakpab li yɔl li ponn ni.

14 Unii ubaa yaa kaa dii taah tuk nimi kigbaŋ kee ponn ni pu na kan, ni daan udaan ngbaan, ki taa kpaan u chee. Nima le ga cha inimɔɔn chuu u. 15 Ni taa ŋani u ke nimi aadin na, ni li sur u ke nina aabo na.

Kookoo aabɔr

16 Tidindaan u tii timi nsuudoon na tii nimi nsuudoon n‑yoonn mɔmɔk, tiwan mɔmɔk ponn ni. Tidindaan li bi ni mɔmɔk chee.

17 Min Pɔɔl le di ŋŋaal ŋmee idoon imina. Nimina ye kidaan la, le ki mɔk maagbann mɔmɔk ponn ni. Kina le m ŋmee.

18 Tidindaan Yesu Kristo ŋa tinyoor ŋa ni mɔmɔk pu.

1 TIMOTI

1

2

3

4

5

6

Njan aagbaŋ ki Pɔɔl ŋmee ki tii

TIMOTI

na

1

1 Min Pɔɔl ye Yesu Kristo aakpambal la; ba pu? Uwumbɔr u gaal timi lir na, ni Tidindaan Yesu Kristo u tii timi limakl na, bima le len ke m li ye waakpambal. 2 M ŋmee kigbaŋ kee m tii si Timoti, u ye maabo bamɔnn Uwumbɔr aasan ni na la. Tite Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu Kristo ŋa tinyoor ŋa aa pu, ki san si kinimbaak, ki tii si nsuudoon.

Tinyamɔnbɔr aasurm

3 Maah nan cha Masedonia aatiŋ ni na, m nan bui si ke aa li beenin bi Efesus aatiŋ ni; ba pu? binib bibaa bi nima ki mɔk binib mmɔkm mu kaa ye Yesu aamɔkm na. Aa sur bi ke bi taa ki mɔk kina, 4 ki taa ki joo ŋiyimbil ŋi bi Uwumbɔr Aagbaŋ ni na tiini itiin baah nan ŋani pu na. Nimina le cha binib baa mbaan. Naa ter bi ke bi gaa Yesu ki kii aan ki dii waasan mbamɔm. 5 M tuk si ke aa sur bi kina; ba pu? m ban ke Yesu aanib aasui li bi chain, ki ban ke bi bee bisui ni ke titunwanbir aa bi bi chee, ki gaa Yesu ki kii mbamɔm, ki li gee tɔb. 6 Binib bibaa bi, kaa ki dii kina. Bi yenn la, ki gbaa tɔb chee tibɔr ti ye fam na. 7 Bi ban bi li ye bimɔmɔkb bi mɔk binib Uwumbɔr aakaal na, ki mu aa bee baah len pu na aatataa, ki len tibɔr ke binib bi nyi taatataa na, ki mu aa nyi.

8 Tɔ, ti nyi ke unii yaa joo Uwumbɔr aakaal, uma Uwumbɔr aah ban pu na kan, nkaal ngbaan ŋan la. 9 Ti yaa nyi ke nkaal aa bi bininyaam pu kan, nkaal ngbaan ŋan la. Mu bi tiniwanbir le pu, ni binib bi kaa gee bi ŋun tibɔr na, ni binib bi kaa dii Uwumbɔr aasan na, ni titunwanbirdam, ni binib bi yii Uwumbɔr kaa pak u na, ni binib bi ku bitetiib ni binatiib na, ni binib bi ku biken na, 10 ni binib bi gɔr kidagook na, ni bijab bi yii bipiib ki ban bijab na, ni binib bi chur biken tinaagbiir na, ni binib bi chuun mɔni inyamɔn na, ni binib bi puur Uwumbɔr yɔl yɔl na, ni binib bi ŋani tiwan ni kaa dii mmɔkm mu ŋan na. Nkaal ngbaan bi titunwanbir timina mɔmɔk pu la. 11 Uwumbɔr aabɔnyaan len kina la, ki tuk timi Uwumbɔr u ti pak u na aah ŋan sakpen pu na. Uma le di tibɔnyaan tee ŋa ŋŋaal ni, ke m di tuk binib.

Uwumbɔr aah san Pɔɔl kinimbaak pu na

12 M dooni Tidindaan Yesu Kristo u tii mi mpɔɔn ke m tun lituln ngbaan na la. U len ke m ye mbamɔndaan, ki lee mi ke m tun waatuln. 13 N‑yoonn mu jer na, m nan len tibɔbir u pu, ki seei u, ki ŋa waanib falaa. Maah kaa nan gaa u ki kii n‑yoonn ngbaan na, le maa nan nyi ke m ŋani ni kaa ŋan na. Maah kaa nan nyi na, le Uwumbɔr san mi kinimbaak, 14 le Tidindaan Yesu Kristo mu gee mi sakpen, ki cha m gaa u ki kii, ki kpaan u ni, ki gee u ni waanib mɔmɔk. 15 Yesu Kristo nan dan dulnyaa wee ni ke u nan nyan titunwanbirdam baatunwanbir ni la. Tibɔr timina gbii la. Ni ŋan ke binib mɔmɔk gaa ti ki kii. Min le ye titunwanbirdaan ki jer binib mɔmɔk. 16 Le Uwumbɔr san mi kinimbaak. Yesu Kristo ŋa suklaa, min u ye titunwanbirdaan ki jer binib mɔmɔk na pu sakpen la. Waah ŋa mi suklaa pu na, nima le mɔk binib bi ga gaa u ki kii ki kan limɔfal li kaa kpa ndoon na, waah kpa suklaa pu na. 17 Cha ti pak Uwumbɔr, ki nyuŋ u. Uma le ye Uwumbɔr baan; tinimbil aa waa u; u ye Ubɔrkpaan u ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na, kaan kpo. Amii.

18 Maabo Timoti, Uwumbɔr Aafuur Nyaan nan cha m len tibɔr aa pu, nima le cha m tuk si saah ga tun Uwumbɔr aatuln pu na. Cha Nfuur Nyaan aabɔr ngbaan tii si mpɔɔn ke aa yii kinimbɔŋ, 19 ki tii Yesu naadii mbamɔm, ki taa di cha, ki li ŋani tiwan ni aa bee ke ni tok na. Binib bibaa bi, ki nyi ni ŋan na, ki mu aa ŋani kina. Nima le baa ki dii Yesu aasan. 20 Bi ponn ni binib bilee ye Haimeneus ni Aleksanda. Le m di bi ŋa kinimbɔŋ aaŋaal ni ke ki daa bitafal, aan bi bee ke naa ŋan bi ki sii Uwumbɔr.

2

Naah ga li dooni Uwumbɔr pu na

1 Tɔ, tibɔr ti ye tibɔkpaan na le ye ke m ban ke ni li mee Uwumbɔr ki tii binib mɔmɔk, ki li gaŋni u ke u san bi kinimbaak, ki li dooni u bi pu. 2 Ni li mee Uwumbɔr kina ki tii bibɔrb, ni kitiŋ aayidam mɔmɔk, aan ti li bi tibaa pu, ki li kpa nsuudoon, ki li dii Uwumbɔr aasan, ki li ŋani tiwan mɔmɔk mbamɔm.

3 Ni yaa mee Uwumbɔr kina kan, ni ŋan, ki piir Uwumbɔr u gaal timi lir na aasui. 4 U ban ke binib mɔmɔk ŋmar, aan ki bee waabɔr ti ye mbamɔn na. 5 Ba pu? Uwumbɔr ye Uwumbɔr baan la. Uchandatuln ubaa baanja le bi Uwumbɔr ni binib aakaasisik ni. Uma le ye Yesu Kristo u nan kpaln unibɔn, 6 ki sil binib mɔmɔk aasisiiyaan ki kpo, ke u gaa bi lii na. Naah nan ŋeer buyoonn na le Uwumbɔr mɔk timi tibɔnyaan ngbaan. 7 Nima pu le Uwumbɔr lee mi ke m li ye Yesu aakpambal, ke m tuk binib bi kaa ye Juu yaab na Yesu aabɔr ngbaan, ke bi gaa u ki kii, ki bee waabɔr ti ye mbamɔn na. Maa mɔn nnyamɔn, maah len pu na gbii la.

8 M ban ke bijab bi bi ŋipepel mɔmɔk na mee Uwumbɔr, ki yoor iŋaal paacham. Bi li ye binib bi bi chain na, ki taa li kpa liŋuul, ki taa li kpa kinikpakpak.

9 M ban ke bipiib li pee tiwanpeenkaan ni ŋeer bipiib bi dii Uwumbɔr na, ki li bi suuna, ki taa li kpa kalmbaani, ki taa fiini tiyikpir sakpen siini, ki taa tuun ŋitafajɔn ŋi kpa kidaak na, ki taa gbin nleen mu kpa kidaak na, ki taa li peeni tiwanpeenkaan ni kpa kidaak na. 10 Bi li tun litunyaan. Nima le ŋan tii bipiib bi len ke bi dii Uwumbɔr aasan na. 11 Bi li ŋmin ki li bae Uwumbɔr aabɔr ki li ŋun tibɔr. 12 Maa kii ke bipiib tuk bijab Uwumbɔr aabɔr, kaa kii ke bi li ye bijab aayidam. Bi li ŋmin. 13 Ba pu? Uwumbɔr nan puen naan tiyaaja Adam, le ki nin naan upuu Iif. 14 Kinimbɔŋ aa nan ŋmann Adam, ki nan ŋmann upii ngbaan la, le u tun titunwanbir. 15 Tɔ, bipiib mu yaa gaa Yesu ki kii, ki gee binib, ki bi chain, ki bi suuna kan, bi ga ŋmar imalween ni.

3

Bisalolm aabɔr

1 Tibɔr tee gbii la, ke unii yaa ban u li ye Yesu aanib aaninkpel kan, ni ŋan; ba pu? li ye lituln li ŋan na la. 2 Ni ŋan ke Yesu aanib aaninkpel taa li kpa taani ubaa. Ni ŋan u li joo upiibaab, ki li chur ubaa tiwan mɔmɔk ni, ki li kpa laasaab, ki li bi mbamɔm, ki li channi bicham tichann, ki li ye unii u ga ŋmaa tuk binib Uwumbɔr aabɔr mbamɔm na. 3 U taa li ye udagbiir, ki taa gbaa binib [ki taa li kpa iniman]. U li bi suuna ki taa li kpa kinikpakpak. Unimbil taa li man ŋimombil pu. 4 Ni ŋan ke u li joo waachiln ni aanib mbamɔm, ki li joo waabim mbamɔm, aan bi li pak u ki kii waamɔb. 5 Ba pu? unii yaa kaa ŋmaa joo waachiln ni aanib mbamɔm kan, u ga ŋa kinye ki li joo Yesu aanib? 6 U taa li ye unii u kaa yunn Uwumbɔr aasan ni na. U yaa ye unii u kaa yunn Uwumbɔr aasan ni na kan, nibaakan, u ga li kpa kigaak, ki kan ntafadaan ke kinimbɔŋ na. 7 Ni ŋan ke Yesu aanib aaninkpel li ye unii u kpa kipak binib bi kaa dii Yesu aasan na chee, aan binib taa galn u ki cha u lir kinimbɔŋ aagaawɔb ni.

Biteterb aabɔr

8 Tɔ, ki joo cha Yesu aanib aateterb wɔb na, ni ŋan ke bi mu li kpa laasaab. Bi taa len fam fam. Bi li ŋani baah len pu na. Bi taa li ye bidagbiib. Binimbil taa li man ŋimombil pu. 9 Ni ŋan ke bi li joo tibɔbɔrkaan ti kpiir, ki ye Yesu aabɔr na, ki li nyi mbimbin mu ŋan na, ki li ŋani kina. 10 Binib yaa ban bi li ye biteterb kan, cha Yesu aanib aaninkpiib puen lik baabimbin aah bi pu na waahr, bi yaa kaa kpa taani kan, cha bi li tun biteterb aatuln. 11 Ni ŋan ke bipuutiib mu li kpa laasaab, ki li chur bibaa, ki li ŋani tiwan mɔmɔk mbamɔm, ki taa li ye binibiinib. 12 Ni ŋan ke Yesu aanib aateterb li joo upii ubaabaa, ki li joo baabim ni baachiln ni aanib mbamɔm. 13 Binib bi tun biteterb aatuln ngbaan mbamɔm na ga kan liyimbil, ki li kpa lipobil sakpen ki tuk binib baah ga gaa Yesu Kristo ki kii pu na.

Tibɔbɔrkaan kpaan

14 Tɔ, m kpa limakl ke naan yunn, m ga dan aa chee. Le maah ŋmee kigbaŋ kee tii ni si na, 15 m yaa yunn kan, aa ga bee mbimbin mu ŋan tii Uwumbɔr Aadichal ni aanib, bi ye Uwumbɔr u ye limɔfadaan na aanib na. Waabɔr ti ye mbamɔn na bi biŋaal ni la, le bi joo ti. 16 Uwumbɔr aah kpiir waasan aabɔr ti tuk timi na, ti ye tibɔkpaan la:

U nan yoor unibɔn aawon, ki nyan ubaa mpaan pu.

Uwumbɔr Aafuur Nyaan le mɔk ke u ŋan.

Uwumbɔr aatuuntiib waa u.

Binib moon waabɔr ki tuk ŋitimbol aanib,

le binib gaa u ki kii dulnyaa wee mɔmɔk ni.

Uwumbɔr nan yoor u ki di buen paacham, ki nyuŋ u.

4

Bimɔmɔkb bi ye binyamɔndam na

1 Tɔ, Uwumbɔr Aafuur Nyaan len mpaan pu, ke n‑yoonn mu choo na binib bibaa ga yii Yesu aabɔr, ki kii inyamɔn, ki dii bipɔnib bi ŋmanni bi na. 2 Bipɔnib ngbaan ga cha binib bibaa ŋmann ke bi mɔk binib Uwumbɔr aasan. Bi ye binyamɔndam la. Baalandak aa ki muk bi baatunwanbir pu. 3 Bi ga len ke bijab taa din bipiib, bipiib mu taa mɔn bijab. Bi ga li kɔ tijikaar tibaa. Uwumbɔr le naan tijikaar ngbaan. U ban ke binib bi gaa u ki kii ki nyi mbamɔn na le ji ti, ki doon u ti pu. 4 Tiwan nimɔk Uwumbɔr naan ni na, ni ŋan la. Ti taa li kɔ tijikaar tibaa. Ti li ji ti, ki li dooni u ti pu. 5 Ba pu? taah ji tijikaar ti ki dooni Uwumbɔr ti pu na, nibaa aa bi ti ni; ba pu? Uwumbɔr len ke ti ŋan.

Yesu Kristo aatutunn bamɔnn

6 Aa yaa teer Yesu aanib tibɔr timina kan, aa ye Yesu Kristo aatutunn bamɔnn la. Saah bae Yesu aabɔr ki dii nsanyaan pu na, nima le cha saabimbin bi mbamɔm. 7 Aa taa gar binyamɔndam ngbaan aatiin; ba pu? itiin ngbaan aa kpa tinyoor ki tii si, kaa mɔk si Uwumbɔr aasan. Chuu aabaa ki bae Uwumbɔr aabɔr. 8 Unii yaa san ke uwon yabr kan, ni kpa tinyoor siib la. Unii yaa chuu ubaa ki bae Uwumbɔr aasan kan, nima le ye tinyoor sakpen ki tii u. Ba pu? Uwumbɔr puu tipuur ke nima le ga tii binib limɔfanyaan dandana wee, ni n‑yoonn mu choo na. 9 Tibɔr tee gbii la. Ni ŋan ke binib mɔmɔk gaa ti. 10 Nima le ti tun Uwumbɔr aatuln linimaln; ba pu? ti gaa Uwumbɔr u ye limɔfadaan ki gaal binib mɔmɔk lir na ki kii la. Uma le gaal binib bimɔk gaa u ki kii na lir.

11 Mɔk binib tibɔr tee, ki tuk bi ke bi li ŋani kina. 12 Taa cha bi lik si fam ke aa ye unachipɔɔn la. Li len iliinyaan, ki li bi mbamɔm, ki li gee binib, ki li tun Uwumbɔr aatuln mbamɔm, ki li bi chain, aan ki li ye limɔkl ki mɔk binib bi gaa Yesu ki kii na baah ga li dii mbamɔm pu na. 13 Li karni Uwumbɔr aabɔr tii binib, ki mɔk bi taatataa, ki tuk bi baah ga li ŋani pu na. Li ŋani kina linimaln, ki nan saa buyoonn m ga fuu ni na. 14 Taa suln Uwumbɔr Aafuur Nyaan aapiin i bi aa ni na, i Uwumbɔr nan tii si buyoonn waabɔnabtiib nan len, aan Yesu aanib aaninkpiib di biŋaal paan aa pu na. 15 Maah tuk si pu na, li ŋani kina mbamɔm ki cha aanimbil li man ni pu, aan binib mɔmɔk bee saah dii Yesu aasan mbamɔm pu na. 16 Li nyi saabimbin aah bi pu na, ki li nyi saah mɔk binib Yesu aabɔr pu na. Li beenin ŋani maah tuk si pu na. Aa yaa beenin ŋani kina kan, sin aabaa ga ŋmar, le binib bi mu ŋun Yesu aabɔr aa chee na mu ga ŋmar.

5

Usaloln aah ga li joo Yesu aanib pu na

1 Tɔ, taa kae uja u por na. Li sur u ke aate na. Li ŋani bijab bi kaa por na ke aanaabitiib na. 2 Li ŋani bipiib bi por na ke aana na. Li ŋani bipiib bi kaa por na ke aaninkpatiib na, ki li bi chain bi chee.

3 Li ter bikpopiib bi sil ye bikpopiib na. 4 Ukpopii mu yaa kpa mbim, bee u ti ki kpa yaabitiib le kan, ni ŋan ke bi bae Uwumbɔr aah ban ke bi ter baachiln ni aanib pu na, ki teen binatiib, ni biyaatiib, baah nan kpiin bi pu na; ba pu? nima le piir Uwumbɔr aasui. 5 Ukpopii u sil ye ukpopii ki gur ubaa na kpa limakl Uwumbɔr pu la. Le u ga li mee Uwumbɔr ki gaŋni u nwiin pu ni kinyeek. 6 Ukpopii u kaa bi mbamɔm na ma kan, u lann limɔfal Uwumbɔr chee ki laa chuun fu. 7 Tuk Yesu aanib ke bi li ŋani maah len pu na, aan bikpopiib bi bi bikaasisik ni na taa li kpa ngalm. 8 Unii u kaa ter udo yaab, kaa ter uma ubaa aachiln ni aanib ki jer biken na, u yii Yesu aasan le na, ki ye kiniwanbiik ki jer binib bi kaa gaa Yesu ki kii na.

9 Ukpopii yaa kaa fuu ŋibin imonko itaa kan, aa taa ŋmee waayimbil bikpopiib aagbaŋ ponn ni. Uchal yaa nan ye ujabaan kan, 10 binib yaa len ke upii ngbaan tun litunyaan: u yaa nan kpiini mbim mbamɔm, ki yaa nan ŋani bicham tichann, ki yaa sunn ubaa taab ki tun lituln tii Yesu aanib, ki yaa nan ter binib bi bi limukl ni na, aan unimbil yaa man litunyaan mɔmɔk pu kan, aa ŋmee waayimbil bikpopiib aagbaŋ ponn ni.

11 Taa ŋmee bikpopiib bi kaa por na aayimbil; ba pu? bijab aakpeek yaa chuu bi kan, bi ga di Kristo aatuln lii, ki ban ke bi mɔn tichal, 12 kaan gbiin baah puu tipuur ti na. Nima le bi ga li kpa ngalm. 13 Ki ki kpee na, bi ga li san ligbanyakl, ki ga li chaa ŋidichal ŋidichal ni. Naa ye ke bi ga li san ligbanyakl baanja la, bi ga li ye bibɔtukb la, ki ga li koo binib aabɔr ni, ki ga len naah kaa ba ŋan bi len pu na. 14 M ban ke bikpopiib bi kaa por na mɔn tichal, ki maa mbim, ki li lik baachiln ni aabɔr, ki taa tii timi aadim nsan ke bi galn timi. 15 Ba pu? bikpopiib bibaa yenn, ki dii kinimbɔŋ aasan. 16 Tɔ, bikpopiib yaa bi upii u gaa Yesu ki kii na do kan, ni ŋan ke u li ter bi, aan ki taa muk Yesu aanib ke bi ter bikpopiib ngbaan. Nima le bi ga ŋmaa ter bikpopiib bi kaa kpa do yaab na.

17 Tɔ, ni ŋan ke Yesu aanib pa baaninkpiib bi joo bi mbamɔm na lipal li wiir na. Yesu aanib aaninkpiib bi tun lituln linimaln, ki mooni tibɔnyaan tee, ki mɔk binib taatataa na, ni ŋan ke bima le aapar li wiir jer biken yaan. 18 Ba pu? Uwumbɔr Aagbaŋ len ke, “Aa yaa joo unaaja poi idi kan, aa taa buu umɔb,”* ki ki len ke, “Ututunn aapar ŋeer u la.”† 19 Tɔ, bi yaa galn Yesu aanib aaninkpel kan, taa gar baah len pu na, see biseeraadam bilee bee bitaa len kina. 20 Kae binib bi tun titunwanbir na Yesu aanib mɔmɔk aanimbil ni, aan bi gur na san ijawaan.

21 M sur si Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu Kristo ni waatuuntiib bi u nyan bi na aanimbiin ni la, aa li ŋani maah len pu na, ki li joo Yesu aanib mbamɔm, ki taa li kpa imaagann. 22 Unii yaa kaa yunn Uwumbɔr aasan ni kan, taa nyan u ke u tun Uwumbɔr aatuln. Taa cha biken aatunwanbir li ye saataani. Cha saabimbin li bi chain.

23 Saah kaa kpa laafee kpala kpala na, taa ki nyu nnyun baanja, aa nyu ŋisubil aadaan siib, aan ni ter aaponn ni.

24 Binib bibaa aatunwanbir bi mpaan pu, ki tii bi ntafadaan mala. Bibaa mu aatunwanbir aa kpiir mala. 25 Kina le litunyaan mu bi lipaal. Li yaa bɔɔ kan, laan li bɔɔ n‑yoonn mɔmɔk.

6

1 Tɔ, Yesu aanib ponn ni bi ye binaagbiib na, bi mɔmɔk li pak bidindatiib mbamɔm, aan binib taa bii Uwumbɔr aayimbil, ni waabɔr. 2 Binaagbiib bi kpa dindatiib bi gaa Yesu ki kii na taa lik bidindatiib fam, ke bi ye binaabitiib. Bi li moo tun lituln tii bidindatiib ngbaan ki jer baah ba ga tun pu na; ba pu? dindatiib bi kan tinyoor baatuln ponn ni na ye binib bi gaa Yesu ki kii na la, le bi gee bi.

Yesu Kristo aanib aasurm

Tuk bi ki sur bi ke bi li ŋani kina. 3 Tidindaan Yesu Kristo aabɔr le ye tibɔnyaan, ki mɔk timi taah ga dii Uwumbɔr aasan mbamɔm pu na. Unii ubaa yaa mɔk bi mmɔkm yayan kaa kii tibɔr ngbaan kan, 4 u ye kalmbaanidaan la, kaa nyi nibaa. U gee ke u kpak kinikpakpak ibɔliin aatataa pu. Nima le cha lipiipoln, ni tibɔr, ni ŋisiibil bi, ki cha binib dak ilandak i kaa ŋan na tɔb pu. 5 Le binib bi dak ilandakbir na kpak tɔb kinikpakpak. Baa ki nyi mbamɔn. Bi dak ke Uwumbɔr aasan ye liwankpal aasan la. [Nya binib ngbaan chee.]

6 Tɔ, unii aanimbil yaa gbiin waah kpa ni na pu ki yaa dii Uwumbɔr aasan kan, nima le ye tinyoor sakpen ki tii u. 7 Taah nan dan dulnyaa wee ni buyoonn na, taa nan joo ni nibaa. Taah ga ki nya dulnyaa wee ni buyoonn na, taan ki ŋmaa joo nibaa ki di nya. 8 Nima pu na, taah kpa tijikaar ni tiwanpeenkaan ni na, cha tinimbil gbiin ni. 9 Binib bi aanimbil man liwankpal pu na ga kan ntɔŋ, ki lir. Binimbil ga li man kijɔrk aawan sakpenn le pu. Ni ye fam la, ki ga bii bi. Tiwan ngbaan aaboln le cha binib bee fam ki kan ntafadaan mu kaa kpa ndoon na. 10 Binib yaa gee ŋimombil sakpen kan, nima le cha bi tun titunwanbir mɔk aabɔŋ. Binib bibaa aanimbil aah man ŋimombil pu pu na le cha bi yenn, kaa ki dii Yesu aasan, ki kan mpombiin ki ti chaar jer.

Nsurm ki tii Timoti

11 Saah ye Uwumbɔr aanii na, yii titunwanbir timina mɔmɔk, ki li dii mbimbinyaan, ki li bi Uwumbɔr aah ban pu na, ki li tun waatuln mbamɔm, ki li kpa ngeehm, ni suklaa, ki li bi suuna. 12 Saah tii Yesu naadii pu na, ni ŋan ke aa pɔɔn aabaa ki yii lituln limɔk kaa ŋan na, ki li ŋub limɔfal li kaa kpa ndoon na mbamɔm. Uwumbɔr yin si ke aa nan kan limɔfal ngbaan, buyoonn aa nan tii seeraa nyaan binib pam aanimbil ni, ki tuk bi saah gaa Uwumbɔr ki kii pu na. 13 Yesu Kristo nan tii seeraa nyaan Pontius Pailat aanimbiin ni. Le m sur si, uma Yesu ni Uwumbɔr u tii tiwan mɔmɔk limɔfal na aanimbiin ni 14 ke aa tun Uwumbɔr aah tii si lituln li na mbamɔm, ki li bi chain, ki taa li kpa taani ubaa, ki nan saa Tidindaan Yesu Kristo aah ga gir ni buyoonn na. 15 Ni yaa nan ŋeer kan, Uwumbɔr ga cha u gir ni. Uwumbɔr u ti pak u na, uma baanja le ye tiwan mɔmɔk Aayidaan. U ye bibɔrb mɔmɔk Aabɔr, ki ye dindatiib mɔmɔk Aadindaan. 16 Uma baanja le ye limɔfal li kaa kpa ndoon na Aadindaan. U bi nwiihn ni la. Ubaa aan ŋmaa duun mu ni. Ubaa aanimbil aa kee kan u. Ubaa mu aan ŋmaa kan u. Cha binib mɔmɔk nyuŋ u, ki kii waamɔb n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Amii.

17 Aa sur binib bi kpa liwankpal dulnyaa wee ni na ke bi taa li kpa kalmbaani, ki taa li kpa limakl liwankpal ngbaan pu. Ba pu? li ye libuln la. Bi li kpa limakl Uwumbɔr pu. U tii timi sakpen, le taa ti ki nyi ni mɔmɔk; u ban ke ti gaa, ki li kpa mpopiin. 18 Tuk biwankpadam ngbaan ke bi li ter biken, ki li tun litunyaan sakpen, ki li kpa tibulchinn, ki li ban ke bi yakr baawankpal tii biken. 19 Bi yaa ŋa kina kan, bi ga di liwankpal bil paacham. Ni ga li ye nterm nyaan le ki tii bi n‑yoonn mu choo na, le bi ga kan limɔfal li ye libamɔln na.

20 Timoti, li joo tibɔr ti Uwumbɔr di ŋa aaŋaal ni na. Binib bibaa len tibɔr yɔl yɔl, ki yii Uwumbɔr aabɔr, ki dak ke bi nyi la, kaa nyi. Yii baah len pu na. 21 Ba pu? binib bibaa bi, ki len ke bi nyi nnyim, ki mu yenn, kaa ki dii Yesu aasan.

Tɔ, Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa ni pu.

* 5:18 : Lik Ikaal 25.4.

† 5:18 : Lik Matiu 10.10; Luk 10.7.

2 TIMOTI

1

2

3

4

Lelee aagbaŋ ki Pɔɔl ŋmee ki tii

TIMOTI

na

1

1 Min Pɔɔl ye Yesu Kristo aakpambal Uwumbɔr aageehn pu, ke m ti tuk binib ke Uwumbɔr puu tipuur ke binib bi kpaan Yesu Kristo ni na ga kan limɔfal.

2 M ŋmee kigbaŋ kee m tii maabo Timoti u m gee u na la. Tite Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu Kristo ŋa tinyoor ŋa aa pu, ki san si kinimbaak, ki tii si nsuudoon.

Idoon ni ntaakpab pɔɔn aabɔr

3 M yaa mee Uwumbɔr u m tun lituln tii u mbamɔm ke n‑yaajatiib aah nan ŋani pu na kan, m teer aabɔr n‑yoonn mɔmɔk maameel ni, kinyeek ni nwiin pu, ki dooni u aa pu la. 4 M teer maah buen cha si aan aa wii pu na. Le nnimbil man ke m ki kan si, aan ki li kpa mpopiin. 5 M teer saah gaa Yesu ki kii mbamɔm pu na. Aayaa Lois ni aana Yunis le nan puen gaa u ki kii. Le m bee ke aa mu sil gaa u ki kii. 6 Le Uwumbɔr nan tii si Waafuur Nyaan aapiin buyoonn m nan di ŋŋaal paan aa pu na; le m ban m teer si ke aa fikr ipiin ngbaan. 7 Nfuur Nyaan mu Uwumbɔr tii timi na aan ŋa timi bijawaandam. Mu tii timi mpɔɔn, ki cha ti gee binib, ki chur tibaa.

8 Nima pu na, tuk binib Tidindaan aabɔr, ki taa san inimɔɔn. Maah bi kiyondiik ni Tidindaan pu na, taa cha inimɔɔn li joo si kina pu. Aa mu li ji falaa Yesu aabɔnyaan tee pu, Uwumbɔr aah tii si mpɔɔn pu na. 9 U gaa timi lii, ki yin timi ke ti li bi chain. Naa ye timi aatunyaan pu le u yin timi. Waah kpa tibulchinn pu na, nima le u yin timi waageehn pu. Waah kaa nan kee naan dulnyaa buyoonn na, le u nan ŋa timi tibulchinn ngbaan Yesu Kristo pu. 10 Dandana wee, ti kan waah ŋa timi tibulchinn pu na; ba pu? Yesu Kristo, u gaal timi lir na, dan dulnyaa wee ni ki nan kuln nkun, ki tii timi limɔfal li kaa kpa ndoon na. Waabɔnyaan tee le kpiir kina.

11 Uwumbɔr nan nyan mi ke m li ye Yesu aakpambal, ke m li chuun mooni binib waabɔnyaan tee, ki tuk bi taatataa. 12 Nima pu le m ji falaa kiyondiik ni. Ni mu aa kpa mi inimɔɔn. Ba pu? m nyi Yesu u m gaa u ki kii na. Maah di mbaa tii u na, m sil nyi ke u ga ŋmaa li joo mi, ki nan saa waagirndaal. 13 Aa nan gaa Yesu Kristo ki kii le ki gee u; nima pu na, aa li joo maah tuk si tibɔnyaan ti na mbamɔm. 14 Uwumbɔr di tibɔnyaan tee ŋa aaŋaal ni la; aa li joo ti mbamɔm, Uwumbɔr Aafuur Nyaan mu bi ti ni na aapɔɔn pu.

15 Aa nyi ke Asia aatiŋ aanib ponn ni pam nan san cha mi. Bi ponn ni binib bilee le ye Fijelus ni Hemojenes. 16 Onesiforus pɔɔni ntaakpab kpala kpala. Maah nan bi kiyondiik ni na, inimɔɔn aa nan joo u kina pu. Cha Uwumbɔr san u ni waachiln ni aanib kinimbaak. 17 Waah fuu ni Rom aatiŋ ni na, u nan chuun ban mi linimaln le ki ti kan mi. 18 Aa sil nyi waah nan ter mi pu Efesus aatiŋ ni na. Tidindaan san u kinimbaak uma Tidindaan aagirndaal.

2

Yesu Kristo aajabamɔnn

1 Maabo, pɔɔk aataakpab Yesu Kristo aah ter si pu na. 2 Aa nan ŋun Uwumbɔr aabɔr m chee kinipaak aanimbil ni. Di tibɔr ngbaan ŋa bijab bi bi mbamɔm ki ga ŋmaa tuk biken na aaŋaal ni.

3 Ji falaa Yesu Kristo pu ke waajanyaan na. 4 Uja u to butɔb na aatafal aa bi dulnyaa wee ni aabɔr ni; ba pu? u ban u piir waaninkpel aasui la. 5 Unii u san litaasaln na yaa kaa dii litaasaln ngbaan aakaal kan, waan ji litaasaln aanyoor. 6 Ukpaal u tun lituln linimaln na, ni ŋan ke uma le puen ji kisaak ngbaan aajikaar. 7 Aa dakl lik maah len pu na aatataa, le Tidindaan ga ter si aa bee ni mɔmɔk aatataa.

8 Teer Yesu Kristo bɔr. U fikr nkun ni, ki ye Ubɔr David aayaabil la. Maah tuk binib tibɔnyaan ti na le na. 9 Tibɔnyaan tee pu, le m ji falaa. Le bi buu mi idɔribi kiyondiik ni, ke bakadaan na. Uwumbɔr aabɔr ma aa buu. 10 Nima pu le m kpa limɔr falaa mɔmɔk ni, binib bi Uwumbɔr nyan bi na pu, aan bi mu kpaan Yesu Kristo ni, ki ŋmar, ki li kpa mpopiin mu kaa kpa ndoon na. 11 Tibɔr tee gbii,

“Timi aabimbikpok yaa kpo Yesu chee kan,

ti ga li kpa limɔfal u chee.

12 Ti yaa dii u ki kpa limɔr kan,

ti ga ji nnaan u chee.

Ti yaa len ke taa nyi u kan,

u mu ga len ke waa nyi timi.

13 Ti yaa kaa ye mbamɔndam kan,

uma beenin ye mbamɔndaan la,

waan ŋmaa yii uma ubaa aabimbin.”

Ututunn bamɔnn

14 Aa li teer binib tibɔr timina, ki sur bi Tidindaan aanimbiin ni ke bi taa li kpak kinikpakpak ibɔliin aatataa pu; ba pu? naa kpa tinyoor, kaa ter binib ke bi dii mbamɔm. 15 Cha aanimbil li man ke aa piir Uwumbɔr aasui, ki li ye waatutunn bamɔnn u kaan ji inimɔɔn waatuln pu na, ki li tuk binib Uwumbɔr aabɔr ti ye mbamɔn na, ki mɔk bi taatataa mbamɔm. 16 Yii tibɔr ti ye fam na; ba pu? binib bi len kina na ga moo tun titunwanbir. 17 Baabɔr aa ŋan, ki ga pɔr ke mbuun aah pɔr pu na la. Bi ponn ni binib bilee le ye Haimeneus ni Filetus. 18 Bi yenn kaa ki dii mbamɔn aasan. Bi len ke ti fikr nkun ni a. Baah len kina na, nima le binib bibaa aa ki tii Yesu naadii mbamɔm. 19 Tɔ, Uwumbɔr aanib ye waadinyikl li pɔɔ, ki kpa kidaan, ki si na la. Kidaan ngbaan le ye ke, “Uwumbɔr nyi binib bi ye waanib na,”* ki ki ye ke, “Binib bi pur Uwumbɔr aayimbil na mɔmɔk di cha titunwanbir.”

20 Tɔ, ŋisambil aabɔŋ bi lidichasakpeln ni. Ŋibaa ye salmaa, ŋibaa ye tikur, ŋibaa mu ye busub yaan, ŋibaa mu ye tiyakr. Bi joo ŋibaa tun litukpaan, ki joo ŋibaa tun lituwaatiir. 21 Unii yaa di cha titunwanbir mɔmɔk kan, Tidindaan ga cha u tun litukpaan, ba pu? u ga li bi chain ki ŋeer lituln ngbaan, ki gor ke u tun litunyaan mɔmɔk tii Tidindaan. 22 Chuu aabaa ki taa dii tiwan ni kaa ŋan na aakpeek ke binachipɔm aah dii pu na. Tun lituln li ŋan na, ki tii Tidindaan naadii mbamɔm, ki li kpa ngeehm, ni nsuudoon. Kpaan binib bi mu bi kina ki joo bisui mɔmɔk mee Tidindaan na chee. 23 Yii mbaan mu ye kijɔrk aabaan, kaa kpa ŋitaa na. Aa nyi ke nima le cha binib kpak kinikpakpak. 24 Tidindaan aatutunn taa li kpak kinikpakpak. Ni ŋan ke u li ŋani binib mɔmɔk tibulchinn, ki tuk bi Yesu aabɔr mbamɔm, ki li kpa limɔr, 25 ki li bi suuna ki sur binib bi kpak u kinikpakpak na. Nibaakan, Uwumbɔr ga cha bi kpeln baabimbin ki bee waabɔr ti ye mbamɔn na, 26 ki ki kpaln binib, ki nyan ni kinimbɔŋ ki nan chuu bi ke bi li ŋani kaageehn na aaŋaal ni.

3

Kookoo aayoonn aabɔr

1 Tɔ, aa li nyi ke n‑yoonn mu choo na ga li ye falaa aayoonn la. 2 Ba pu? binib ga li ye bikumɔndam. Binimbil ga li man ŋimombil pu. Bi ga li kpa kipupuk, ki li kpa kigaak, ki li seei binib. Baan li pak bite ni bina, kaan li nyi idoon, kaan li pak Uwumbɔr, 3 kaan li gee baamaal aanib, kaan di cha pinn binib. Bi ga li ye binibiinib. Baan ŋmaa chuu bibaa. Bi ga li kpa mbiin, ki ga li nan nsanyaan. 4 Bi ga kooh binib. Baan li kpa ilandak. Bi ga yoor bibaa paacham, ki ga li gee dulnyaa wee ni aawanyaan, kaan li gee Uwumbɔr. 5 Bi ga li ŋmanni ke bi dii Uwumbɔr aasan, ki ga lann Uwumbɔr aapɔɔn. Aa taa dii binib ngbaan. 6 Bi ponn ni bibaa looni ki koo ŋidichal ponn ni, ki ŋmanni bipiijɔrb bi gbii titunwanbir ki dii bisui aah gee pu na aabɔŋ na. 7 Bipiib ngbaan bae mbaem n‑yoonn mɔmɔk, kaa ŋmaa bee Uwumbɔr aabɔr. 8 Janes ni Jamberes aah nan kpak Moses kinikpakpak na, bijab ngbaan mu kpak Uwumbɔr aabɔr kina la. Bi dak ilandak i kaa ŋan na, kaa tii Yesu naadii. 9 Bi mu aan ki li ŋmanni binib ki yunn; ba pu? binib mɔmɔk ga bee ke bi ye bijɔrb, ke binib aah nan bee Janes ni Jamberes pu na.

Kookoo aasurm

10 Sin ma kan, aa dii maah mɔk si pu na, ki dii maabimbin aah bi pu na. Maah ban ke m li ŋani pu na, aa mu ban kina la. Aa nyi maah tii Yesu naadii pu na, ki nyi maah kpa limɔr, ni ngeehm, ni suklaa pu na. 11 Aa nyi binib aah muk mi pu na, ki nyi maah ji falaa pu na. Aa nyi tibɔr ti lir m pu Antiok aatiŋ ni, ni Ikonium aatiŋ ni, ni Listra aatiŋ ni na. Bi ŋa mi falaa sakpen la. Le Tidindaan nan nyan mi falaa ngbaan mɔmɔk ni. 12 Ni ye mbamɔn la, binib bimɔk ye Yesu Kristo yaab ki ban ke bi li bi mbamɔm Uwumbɔr aanimbiin ni na, binib ga ŋa bi falaa la. 13 Le mbiindam ni biŋmaŋmannim ga moo tun titunwanbir ki li ŋmanni binib, le binib mu gir ki li ŋmanni bi. 14 Sin ma kan, aa bae Uwumbɔr aabɔr, ki sil bee ke ti gbii la. Aa li beenin dii kina; ba pu? aa bee ke binib bi mɔk si na ye mbamɔndam la. 15 Aa bae Uwumbɔr Aagbaŋ aaliin tibir ni la. Iliin ngbaan ga ŋmaa tii si nlan mu ga mɔk si saah ga gaa Yesu Kristo ki kii ki ŋmar pu na. 16 Iliin imɔk bi Uwumbɔr Aagbaŋ ni na nyan ni Uwumbɔr chee la. Le i mɔmɔk kpa tinyoor, ki mɔk timi waasan, ki sur timi, ki toor timi aabimbin, ki mɔk timi taah ga li dii mbamɔm pu na. 17 Unii u tun Uwumbɔr aatuln na yaa kii iliin ngbaan kan, u ga li bi mbamɔm, ki gor ke u tun litunyaan mɔmɔk.

4

1 Yesu Kristo ga gir ni ki nan ji nnaan, ki ji binifuub ni bitekpiib tibɔr; m sur si uma ni Uwumbɔr aanimbiin ni la, 2 li chuun mooni waabɔr. Ni yaa ŋeer, bee naa kee ŋeer kan, aa li mooni waabɔr, ki kae binib, ki li kpaa bi, ki li sur bi, ki li kpa limɔr ki tuk bi Uwumbɔr aabɔr, ki taa di cha. 3 Ba pu? n‑yoonn choo, le binib aan ki pel mmɔkm mu ŋan na. Bitafal aan li bi mu ni. Bi ga li ban bimɔmɔkb bi ga tuk bi bisui aah gee tibɔr ti na la. 4 Bi ga yii mbamɔn, ki li ban ke bi ŋun itiin. 5 Sin ma kan, chuu aabaa n‑yoonn mɔmɔk, ki ji suklaa falaa ponn ni, ki tuk binib tibɔnyaan tee, ki tun lituln li Uwumbɔr di siin si na mɔmɔk.

6 Mma kan, m bi ke kitork na la; bi ban ke bi ku mi Yesu aabɔr pu la. Ni gur siib, maan ki li bi dulnyaa wee ni. 7 M pɔɔn mbaa Uwumbɔr aasanyaan ni, ki tun maatuln doo, ki joo Yesu aabɔnyaan mbamɔm, 8 le Uwumbɔr len ke maabɔr ŋan, ki di tinyoor bil kiir mi paacham. Tidindaan u ji binib tibɔr mbamɔm na, le ga ti di tinyoor ngbaan tii mi bundaln u ga gir ni na. Naa ye mi baanja le u ga tii. U ga tii binib bimɔk gee u ki ban ke u ki gir ni na.

Pɔɔl ubaa aamɔboln

9 Tɔ, pɔɔn aabaa ki dan m chee mala; 10 ba pu? Kreskens buen Galasia aatiŋ ni, Taitus mu buen Dalmasia aatiŋ ni. Demas gee dulnyaa wee ni aawan, ki di mi lii, ki buen Tesalonika aatiŋ ni. 11 Luk baanja le bi m chee. Li joo ni Mak ki dan. U ga ŋmaa ter mi, Uwumbɔr aatuln ni. 12 M cha Tikikus buen Efesus aatiŋ ni. 13 Aa yaa choo kan, aa li joo ni maabɔkul li m nan di bil Troas aatiŋ ni, Kapus do na, ki li joo ni maagbann, ki taa suln tigbann waatiir ngbaan bɔr.

14 Uchaa u bi yin u ke Aleksanda na nan ŋa mi bakaa sakpen. Tidindaan ga teen u waah tun bakaa pu na. 15 U kpak taah mooni tibɔnyaan ti na kinikpakpak ki ti chaar jer, nima pu na, aa mu li nyi u.

16 Maah nan puen ban m len tibɔr bibɔjirb aanimbiin ni ki nyan maabamɔn na, ubaa aa nan sil mpuwɔb, bi mɔmɔk nan san cha mi la. Uwumbɔr taa chuu bi taani ni pu. 17 Tidindaan le nan sil mpuwɔb, ki tii mi mpɔɔn m len waabɔr mɔmɔk, aan bi mɔmɔk ŋun. Waa cha ubɔjir len ke bi ku mi. 18 Tidindaan ga nyan mi binib aah ban bi ŋa mi bakaa u na mɔmɔk ponn ni. U ga biin m pu ki li joo ni mi waanaan ni paacham. Uma le yeh nnyuŋ n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Amii.

Kookoo aadoon

19 Aa doon Prisila, ni Akuila, ni Onesiforus aachiln ni aanib tii mi. 20 Erastus beenin bi Korint aatiŋ ni. Trofimus bun la, nima le m cha u bee Miletus aatiŋ ni. 21 Pɔɔn aabaa ki dan m chee aan kakab yoonn nin fuu ni.

Yubulus, ni Pudens, ni Linus, ni Klɔdia ni tinaabitiib mɔmɔk dooni si.

22 Tidindaan li bi saawiin chee.

Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa ni pu.

* 2:19 : Lik Nkahm 16.5.

TAITUS

1

2

3

Kigbaŋ ki Pɔɔl ŋmee ki tii

TAITUS

na

1

1 Min Pɔɔl, m ye Uwumbɔr aatutunn, ki ye Yesu Kristo aakpambal, ke m ter Uwumbɔr aah nyan binib bi na ke bi gaa u ki kii, ki bee waabɔr ti gbii na. Waabɔr ngbaan ter bi, ke bi li bi waah ban pu na. 2 Waabɔr pu le bi kpa limakl ke bi ga li kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na. Uwumbɔr u kaa mɔni inyamɔn na, uma le nan puu tipuur n‑yaayoonn na, ke u ga tii timi limɔfal ngbaan. 3 Naah nan ŋeer na, le uma Uwumbɔr u gaa timi lii na kpiir limɔfal ngbaan aabɔr, ki tuk mi ke m li chuun mooni ti.

4 M bi ŋmee kigbaŋ kee m tii si Taitus u ye maabo bamɔnn Yesu Kristo aasan ni na. Tite Uwumbɔr ni Yesu Kristo u gaal timi lir na ŋa tinyoor ŋa aa pu, [ki san si kinimbaak,] ki tii si nsuudoon.

Taitus aah tun lituln li Krete aatiŋ ni na

5 Tɔ, m cha aa bee Krete aatiŋ ni ke aa tun lituln li kaa kee tun na, ki lee binib bi ga li ye Yesu aanib aaninkpiib ntim mɔmɔk ponn ni na. 6 Aa lee bijab bi kaa kpa taani ubaa, ki kpa upii ubaabaa, ki kpa mbim bi gaa Yesu ki kii, kaa ŋani bakaa, kaa ye tafalaaŋundam na. 7 Uwumbɔr aanib bi baaninkpel aaŋaal ni la, nima pu le ni ŋan ke u taa li kpa taani ubaa, ki taa li tun uma ubaa aageehn, ki taa li ye liŋuuldaan, ki taa li ye udagbiir, ki taa gbaa binib; unimbil taa li man ŋimombil pu. 8 Ni ŋan ke u li ye unii u channi bicham tichann na, ki li gee lituln li ŋan na, ki li kpa laasaab, ni mbimbinyaan, ki li bi chain, ki li chur ubaa, 9 ki li joo taah nan tuk u tibɔnyaan ti ye Uwumbɔr aabɔr bamɔnn na, aan ki mɔk binib mmɔkm mu ŋan na, ki pɔɔk bitaakpab, ki len tibɔr ki nyaŋ binib bi kpak u kinikpakpak na.

10 Ba pu? binib pam le bi ki ye tafalaaŋundam, ki len tibɔr yɔl yɔl, ki ŋmanni binib. Juu yaab ponn ni bibaa le ŋani kina ki jer biken na. 11 Ni ŋan ke aa cha bi ŋmin; ba pu? bi mɔk binib mmɔkm mu kaa ba ye bi mɔk bi na, ki cha ŋidichal ŋibaa ponn ni aanib mɔmɔk yenn. Ŋimombil pu, le bi ŋani kina. Naa ŋan. 12 Krete aatiŋ aanib ponn ni ubaa, u nan ye ulankpal na, nan bui ke, “Krete aatiŋ aanib ye binyamɔndam n‑yoonn mɔmɔk la. Bi naahn ipeel i kaa ŋan na la. Bi ye bigbanyakdam, ki ye bipuusakpendam.” 13 Ulankpal ngbaan aah len pu na ye mbamɔn la. Nima pu na, kae bi mbamɔm, aan bi li dii Yesu aasan chob, 14 ki taa gar Juu yaab aatiin, ki taa gar binib bi yii Yesu aabɔnyaan na aamɔkm. 15 Tiwan mɔmɔk bi chain binib bi bi chain na chee la. Binib bi kaa bi chain, kaa gaa Yesu ki kii na, tiwan nibaa aa bi chain ki tii bi. Baalandak mu aa ŋan. Baa ki nyi lituln li ŋan na, ni li kaa ŋan na. 16 Bi len ke bi nyi Uwumbɔr, le baah tun pu na mɔk ke baa nyi u. Uwumbɔr aa gee baah ŋani pu na. Baa kii waamɔb, kaa ŋmaa tun litunyaan libaa.

2

Mmɔkm bamɔnn

1 Sin ma kan, mɔk binib mmɔkm mu ŋan na. 2 Tuk bininkpiib ke bi li chur bibaa tiwan mɔmɔk ni, ki ŋeer kipak, ki li kpa laasaab, ki li dii Yesu aasan chob, ki li gee binib, ki li kpa limɔr. 3 Tuk bipininkpiib mu ke bi li san Uwumbɔr tiwan mɔmɔk ni, ki taa li ye binibiinib, ki taa li ye bidagbiib. Ni ŋan ke bi mɔk mmɔkm mu ŋan na, 4 ki mɔk bipininkpisapɔm ke bi li gee bichatiib ni baabim, 5 ki li kpa laasaab, ki taa gɔr kidagook, ki li lik lichiln ni aatuln mbamɔm, ki li kpa tibulchinn, ki li keei bichatiib aamɔi, aan ubaa taa bii Uwumbɔr aabɔr.

6 Sur binachipɔm mu ke bi li chur bibaa. 7 Sin aabaa mu li ŋani tiwan mɔmɔk chob, aan ki li ye limɔkl ki tii biken. Tuk binib Uwumbɔr aabɔr mbamɔm, ki li kpa laasaab. 8 Li len iliin i bi chob kaa kpa ngalm na, aan udin ubaa taa ŋmaa bii timi. Nima kan, inimɔɔn ga chuu u.

9 Tuk binaagbiib ke bi li keei bidindatiib aamɔi, ki piir bisui tiwan mɔmɔk ni, ki taa kpak bi kinikpakpak, 10 ki taa su baawan, ki li bi mbamɔm tiwan mɔmɔk ni. Bi yaa bi kina kan, baabimbinyaan ga mɔk binib ke Uwumbɔr u gaal timi lir na aasan le ŋan.

11 Ba pu? ti kan Uwumbɔr aah kpa tibulchinn pu na. Waabulchinn pu le binib mɔmɔk ga ŋmaa ŋmar. 12 Waabulchinn mɔk timi ke ti yii lituln limɔk kaa ŋan na, ki taa ki dii tiwan ni kaa ŋan na aakpeek, ki li chur tibaa mbamɔm, ki li dii mbamɔm, ki li bi Uwumbɔr aah ban pu na dulnyaa wee ni. 13 Ti kpa limakl li tii timi mpopiin na. Ti kii bundaln ti ga nan kan li na. Taah kpa limakl li na le ye ke timi Aawumbɔr sakpiin, Yesu Kristo u gaal timi lir na, ga gir ni ki nan nyan waah nyuun pu na mpaan pu. 14 U nan kpo ti pu ke u gaa timi lii ki nyan timi titunwanbir mɔmɔk ni, aan ti li bi chain, ki li ye waanib, ki li ye binib bi aanimbil man ke bi tun litunyaan na.

15 Uwumbɔr aah tii si tininkpir pu na, tuk binib tibɔr timina, ki pɔɔk bitaakpab, ki sur bi, ki taa cha ubaa lik si fam.

3

Yesu Kristo aadidiir aabimbin aah ye pu na

1 Teer bi ke bi li pak kitiŋ aayidam, ni binib bi kpa tininkpir na, ki kii baamɔi, ki gor ke bi tun litunyaan mɔmɔk, 2 ki taa bii unii ubaa, ki taa kpak binib kinikpakpak. Bi li kpa kijɔtiik binib biken chee, ki li bi suuna binib mɔmɔk chee. 3 N‑yoonn mbaa timi tibaa nan ye bijɔrb, kaa kii Yesu aamɔb. Kinimbɔŋ nan ŋmann timi la. Tinimbil nan man tiwan ni kaa ŋan na aabɔŋ pu. Tisui aah gee tiwan ni na le ti nan ban. Ti nan gee baka baka aatuln, ki nan kpa lipiipoln, ki nan ye binib bi ubaa aa gee bi na, ki mu nan nan tɔb. 4 Le Uwumbɔr u gaal timi lir na mɔk timi waah kpa tibulchinn ki gee timi pu na, 5 ki gaa timi lii. Naa ye timi aatunyaan pu le u gaa timi lii, waanimbaasaln pu le u gaa timi lii. Le Waafuur Nyaan gir ma timi, ki tii timi limɔfapɔln, ki finn tipobil ni. 6 Taah kpaan Yesu Kristo u gaal timi lir na ni na, le Uwumbɔr ŋa timi tibulchinn ki tii timi Waafuur Nyaan. 7 Waabulchinn pu le u len ke timi aabɔr ŋan, ki tii timi limakl ke ti ga kan limɔfal li kaa kpa ndoon na. 8 Tibɔr ngbaan gbii la.

M ban ke aa li tuk binib tibɔr ngbaan n‑yoonn mɔmɔk, aan binib bi gaa Uwumbɔr ki kii na aatafal li bi litunyaan ponn ni. Nimina le ŋan ki kpa tinyoor ki tii binib. 9 Yii mbaan mu ye kijɔrk aabaan na, ki taa kpak kinikpakpak niyaajatiib aayimbil pu. Aa taa jaa kijaak, ki taa kpak kinikpakpak Uwumbɔr aakaal aatataa pu. Nimina mɔmɔk ye fam la, kaa kpa tinyoor tibaa. 10 Unii yaa bi ki cha Yesu aanib yakr tɔb chee kan, aa sur u nfum mulee. U yaa kaa di cha kan, yii u. 11 Aa bee ke unii u bi kina na yenn a, ki tun titunwanbir. Uma ubaa aatunwanbir le mɔk ke waabɔr bii.

Kookoo aasurm

12 M yaa cha Atemas, bee Tikikus dan aa chee kan, pɔɔn aabaa ki dan m chee Nikopolis aatiŋ ni; m ŋa nlandak nsui ni ke m ga li bi nima chee kakab yoonn. 13 Pɔɔn aabaa ki ter Senas, u ye ubɔjir na, ni Apolos, ke bi piin baasachuln, ki taa cha bi lann baasachuln aawan nibaa. 14 Ni ŋan ke Yesu aanib bae ke ni ŋan ke bitafal li bi litunyaan ponn ni, ki li ter binib bi ban nterm na, aan ki taa li bi fam.

15 Binib bimɔk bi m chee na dooni si. Aa ti doon binib bi gaa Yesu ki kii ki gee timi na.

Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa ni mɔmɔk pu. [Amii.]

FILEMONN

Kigbaŋ ki Pɔɔl ŋmee ki tii

FILEMONN

na

1

1 Min Pɔɔl u bi kiyondiik ni Yesu Kristo pu na, ni tina aabo Timoti le ŋmee kigbaŋ kee ti tii si Filemonn, u ye timi aatutuŋeer u ti gee u na, 2 ni Yesu aanib bi kuuni aado na, ni Afia u ye tininkpan na, ni Akipus u ye timi aatutuŋeer Yesu aasan ni na.

3 Tite Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu Kristo ŋa tinyoor ŋa ni pu, ki tii nimi nsuudoon.

Filemonn aageehm ni waagaakii

4 N‑yoonn mumɔk m mee Maawumbɔr na, m mee u tii si, ki dooni u aa pu; 5 ba pu? m ŋun saah tii Tidindaan Yesu naadii, ki gee u ni Uwumbɔr aanib mɔmɔk pu na. 6 Saah tii Kristo naadii pu na, le aa nyi tiwanyaan nimɔk ti kpa u pu na, le m mee Uwumbɔr ke nima le ga cha aa yakr tiwanyaan ngbaan tii biken. 7 Nna aabo, saah gee binib pu na, nima le tii mi mpopiin sakpen, ki sɔŋ nsui; ba pu? saah ŋani pu na, aa pɔɔk Uwumbɔr aanib aataakpab la.

Pɔɔl aah gaŋ Onesimus pu pu na

8 Nima pu na, maah ye Kristo aatutunn na, m ba ga li kpa lipobil ki cha aa ŋa tiwan ni ŋan na, 9 tɔ, maah gee si na, nima le m gaŋni si kaakaan. Min Pɔɔl u si Yesu Kristo aasisiiyaan, ki bi kiyondiik ni dandana wee u pu na, 10 m gaŋni si ki tii maabo Onesimus;* maah bi kiyondiik ni na le m kpaln ute Uwumbɔr aasan ni. 11 N‑yoonn mubaa waa nan kpa tinyoor aa chee; le dandana ma u kpa tinyoor aa chee, ni m mu chee.

12 M ki giini u aa chee. Waah kaa ki bi m chee na, waabɔr bi nsui ni sakpen a. 13 M ba gee ke u li bi m chee ki li si saasisiiyaan ki ter mi buyoonn m bi kiyondiik ni tibɔnyaan tee pu na. 14 Aa mu yaa kaa kii kan, maan ŋa nibaa see aa kii. Maa ban ke m muk si ke aa ter mi. M ban ke aa ter mi saageehn pu la.

15 Nibaakan, u yakr aa chee ni yunn siib, aan u ki gir ni aa chee ki li bi n‑yoonn mɔmɔk mu kaa kpa ndoon na. 16 Dandana wee, waa ki bi ke unaagbiija na. U jer unaagbiija. U ye tina aabo u ti gee u na la. M yaa gee u kan, aa ga li gee u ki jer kina; ba pu? u ye saanaagbiija, ki mu ye aana aabo Tidindaan pu.

17 Nima pu na, aa yaa len ke m ye saatutuŋeer Uwumbɔr aatuln ponn ni kan, gaa u ke saah ba ga gaa mi pu na. 18 U yaa nan koo saataani ni, bee u yaa joo saapɔln kan, cha ni li ye maapɔln. 19 Min Pɔɔl le di ŋŋaal ki ŋmee kina, m ga pa tii si. Maan len ke saapɔln li bi m chee na le ye saamɔfal. 20 Nna aabo, taah kpaan Tidindaan ni na, piir nsui, ki pɔɔk ntaakpab uma Kristo pu.

21 M nyi ke aa ga kii maamɔb. Nima le cha m ŋmee kigbaŋ kee m tii si. M nyi ke aa ga ŋa maah len pu na ki jer kina. 22 Ni gur na le ye ke m ban ke aa toor nkookoo yaan ki siin mi. Naah bi mee Uwumbɔr ki tii mi na, m kpa limakl ke u ga cha m gir ni ni chee.

Kookoo aadoon

23 Epafras u mu bi m chee kiyondiik ni, Yesu Kristo pu na, dooni si. 24 Mak, ni Aristakus, ni Demas, ni Luk, bi ye maatutuŋeerb Uwumbɔr aatuln ponn ni na, bi mu dooni si.

25 Tidindaan Yesu Kristo aaŋann li bi nisui ni. [Amii.]

* 1:10 : Onesimus aatataa le ye ke “U kpa tinyoor”.

HIIBRU YAAB

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Kigbaŋ ki bi ŋmee ki tii

HIIBRU YAAB

na

1

Yesu aah ye Uwumbɔr aamɔboln pu na

1 N‑yaayoonn na Uwumbɔr nan cha waabɔnabtiib tuk tiyaajatiib waabɔr ki di tiwan aabɔŋ aabɔŋ ŋaŋ waasan. 2 Kookoo aayoonn mue le u cha Ujapɔɔn tuk timi waabɔr. Uma le u nan cha u naan dulnyaa wee, ki len ke uma le ga li yeh tiwan mɔmɔk. 3 U wiin chain ke Uwumbɔr aah wiin chain pu na, ki ye Uwumbɔr aanaŋ bamɔnn, ki di waabɔr ti kpa mpɔɔn na le joo tiwan mɔmɔk. U di ubaa toor kitork ki finn timi ki nyan timi aatunwanbir, le ki nin kal Uwumbɔr u yeh mpɔɔn mɔmɔk na aaŋangii wɔb paacham.

Uwumbɔr Aajapɔɔn aapɔɔn jer waatuuntiib aapɔɔn

4 Uwumbɔr tii u liyimbil li jer waatuuntiib aayimbil na. Waayimbil aah jer baayimbil pu na, kina le u jer bi. 5 Uwumbɔr nan bui Ujapɔɔn ke,

“Sin le ye Maabo, din wee le m ma si,”*

ki ki bui ke,

“Min le ga li ye Ute,

le u li ye Maabo.”†

Uwumbɔr aa nan bui waatuun ubaa kina.

6 U nan tun ni Ujapɔɔn u kaa kpa ŋeen aatɔ na dulnyaa wee ni, le ki bui waatuuntiib mɔmɔk ke bi gbaan unimbiin ni ki doon u.

7 Uwumbɔr len waatuuntiib aabɔr, ke u cha waatuuntiib tun waatuln la, ke libuln ni mmiigaal aah tun waatuln pu na.‡ 8 Le u len Ujapɔɔn aabɔr ke,

“Uwumbɔr, saanaan ga li bi

ki ti saa n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.

Aa joo saanaan ni aanib mbamɔm la.

9 Aa gee lituln li ŋan na, le kaa gee titunwanbir.

Nima pu le Uwumbɔr u ye Saawumbɔr na lee si,

ki tii si mpopiin ki jer aaŋeen aatɔtiib mɔmɔk.”§

10 Uwumbɔr Aagbaŋ ki len ke,

“Naah nan piin na, sin Uwumbɔr le nan naan kitiŋ,

ni paacham mu.

11 Kitiŋ ni paacham ga doo,

le aa ma ga li beenin bi.

Kitiŋ ni paacham ga kpoi ke libɔkul na.

12 Aa ga kpab kitiŋ ni paacham ke likekeln na,

ki kpeln ni nipɔɔn,

le sin ma beenin bi, kaan kpeln;

saayoonn aan doo.”*

13 Uwumbɔr nan bui Ujapɔɔn ke,

“Kal ŋŋangii wɔb,

ki ti saa buyoonn m ga nyaŋ saadim mɔmɔk na.”†

Tɔ, Uwumbɔr aa nan bui waatuun ubaa kina.

14 Kina kan, waatuuntiib ye ba? Bi mɔmɔk ye iwiin i tun lituln tii Uwumbɔr na la. U tun ni bi ke bi nan ter timi waanib bi ŋmar na.

2

Ŋŋmarm kpaan

1 Nima pu na, ni ŋan ke titafal li bi tibɔnyaan ti ti ŋun ti na ponn ni, ti taa di ti lii. 2 Tibɔr ti Uwumbɔr nan cha waatuuntiib tuk waanib na sil mbamɔm la. Unii umɔk nan yii tibɔr ngbaan ki ŋa taah kɔ pu na nan kan ntafadaan mu ŋeer u na. 3 Nima pu na, ti yaa yii ŋŋmarkpaan ngbaan aaboln kan, taan nyan ntafadaan ni. Tidindaan ubaa le nan pue tuk binib ŋŋmarm ngbaan aabɔr. Le binib bi ŋun na mu tuk timi, ki mɔk timi ke ti gbii la. 4 Uwumbɔr mu cha bi tun lijinjiir aatun aabɔŋ aabɔŋ, waapɔɔn pu, ki tii bi Waafuur Nyaan aapiin waah gee pu na. Nima le mɔk ke bi len mbamɔn.

Yesu u gaal timi lir na

5 Ti len dulnyaa u choo na aabɔr la. Uwumbɔr aa nan di dulnyaa ngbaan ŋa waatuuntiib aaŋaal ni. 6 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

“Unibɔn ye ba aan aa teer ubɔr?

Unibɔn ye ba aan aatafal bi u ni?

7 Aa sunn u taab ki cha saatuuntiib jer u, ni yunn siib.

Aa di kipak ni liyimbil le di tii u,

ki di u ŋa saawanaankaan mɔmɔk aayidaan,

8 ki cha tiwan mɔmɔk kii umɔb.”*

Tɔ, saah cha tiwan mɔmɔk kii umɔb na, tiwan ni kaa kii umɔb na aa ki gur. Ti mu aa kee kan tiwan mɔmɔk kii umɔb; 9 ti kan Yesu la. Uwumbɔr nan sunn u taab ki cha waatuuntiib jer u, ni yunn siib, aan u ti kpo binib mɔmɔk pu, uma Uwumbɔr aanimbaasaln pu. Dandana wee ti kan ke waah jin nkun aafalaa na, Uwumbɔr di kipak ni liyimbil le di tii u. 10 Uwumbɔr u nan naan tiwan mɔmɔk ki joo ni mɔmɔk na, ni ŋeer u ke u cha Yesu ji falaa, ki li joo ni Uwumbɔr aabim bi wiir na waanaan ni. Uma le gaa bi lii. Waah ji falaa pu na, nima le cha u ye timi aaŋmaŋmardaan bamɔnn.

11 U ŋani binib chain la. U ni binib bi u ŋani bi chain na, bi mɔmɔk kpaan te ubaa la. Nima le inimɔɔn aa joo u ke u yin bi unaabitiib. 12 Le u bui Uwumbɔr ke,

“M ga tuk nnaabitiib saah tun pu na.

M ga pak si baah kuun nin chee na,”†

13 ki ki len ke,

“M ga tii Uwumbɔr naadii la,”‡

ki ki len ke,

“Lik, m ni mbim bi Uwumbɔr tii mi na sɔ.”§

14 Tɔ, timi waabim aah ye binibɔm pu na, nima le uma Yesu mu kpaln unibɔn, ke u nan kpo ki ŋa kinimbɔŋ ki nan kpa nkun aapɔɔn na fam, 15 le ki gaa binib bimɔk san nkun ijawaan na lii; baayoonn mɔmɔk nkun aajawaan nan joo bi. 16 Ni ye mbamɔn, naa ye Uwumbɔr aatuuntiib le u ter. Abraham aayaabil le u ter. 17 Ni ŋan ke u li naahn unaabitiib tiwan mɔmɔk ponn ni, aan ki li ye utotoorninkpel u san timi kinimbaak, ki tun Uwumbɔr aatuln mbamɔm, ki di ubaa toor kitork aan Uwumbɔr di cha pinn waanib baatunwanbir na. 18 Uma ubaa le kan ntɔŋ ki jin falaa, nima le u ga ŋmaa ter binib bi kan ntɔŋ na.

3

Yesu jer Moses pel pel

1 Nnaabitiib bi bi chain, aan Uwumbɔr yin bi na, ni li dakl lik Yesu aabɔr. Ti dii u ki len binib aanimbil ni ke ti dii u la. Uwumbɔr nan tun ni u, ke u nan li ye utotoorninkpel. 2 U tun lituln mbamɔm tii Uwumbɔr u tii u lituln ngbaan na. Moses mu nan tun Uwumbɔr aatuln mbamɔm Uwumbɔr aamaal aanib aakaasisik ni. 3 Unii u ye mmaal aayaaja na le kani nnyuŋ ki jer mmaal aanii ubaa. Kina le Uwumbɔr len ke Yesu ŋeer nnyuŋ ki jer Moses. 4 Mmaal mɔmɔk kpa yaaja la. Uwumbɔr le nan naan binib mɔmɔk. 5 Ni ye mbamɔn, Moses nan tun Uwumbɔr aatuln mbamɔm, Uwumbɔr aamaal aanib aakaasisik ni. U nan ye Uwumbɔr aatutunn, ki tuk binib Uwumbɔr aah nan ban ke u tuk bi pu na. 6 Kristo ma kan, u ye Uwumbɔr Aajapɔɔn, le ki joo Uwumbɔr aamaal mbamɔm. Timi le ye waamaal ni aanib. Ti yaa kpa lipobil ni mpopiin ki ti saa ndoon kan, ki yaa kaa joo beeni kan, ti ye waamaal yaab la.

Uwumbɔr aanib aafuur

7 Uwumbɔr Aafuur Nyaan nan bui Israel yaab ke,

“Ni yaa ŋun Uwumbɔr aaneel din wee kan,

8 ni taa cha nitafal li pɔɔ

ke niyaajatiib aatafal aah nan pɔɔ pu

buyoonn bi nan yii waamɔb nteersakpiin ni na.

9 Bi nan tɔŋ u ki lik, nteersakpiin ni.

Hali bi nan kan waah tun

lijinjiir aatun pu na ŋibin imonko ilee,

le ki tɔŋ u nima chee.

10 Nima pu le u nan gee liŋuul bi pu,

le ki bui ke baalandak yenni n‑yoonn mɔmɔk la,

baa bee waasan.

11 Nima pu na, u nan gee liŋuul, ki puu tipuukpaan

ke baan koo kitiŋ ki ponn ni u ba ga tii bi lifuur na.”*

12 Nnaabitiib, ni li nyi man, ni ponn ni ubaa aasui taa li bir aan u li joo beeni ki yii Uwumbɔr u ye limɔfadaan na. 13 Ni li pɔɔk tɔb aataakpab iwiin mɔmɔk, nsan aah laa bi pu buyoonn na, titunwanbir taa ŋmann unii ubaa aan utafal li pɔɔ. 14 Ti yaa beenin tii u naadii ke taah nan tii u naadii njan pu na ki ti saa ndoon kan, ti ga ji waamɔɔn.

15 Uwumbɔr Aagbaŋ len ke,

“Ni yaa ŋun Uwumbɔr aaneel din wee kan,

ni taa cha nitafal li pɔɔ

ke niyaajatiib aatafal aah nan pɔɔ pu

buyoonn bi nan yii waamɔb nteersakpiin ni na.”†

16 Ŋma ŋun Uwumbɔr aaneel ki yii waamɔb? Naa ye binib bimɔk Moses nan nyan bi Ijipt aatiŋ ni na aa? 17 Uwumbɔr nan gee liŋuul ŋma pu ŋibin imonko ilee? Naa ye binib bi nan tun titunwanbir ki kpo kipɔɔk ni na aa? 18 U nan puu tipuukpaan ke ŋma aan koo kitiŋ ki ponn ni u ba ga tii bi lifuur na? Naa ye binib bi nan yii waamɔb na aa? 19 Nima le ti bee ke baah kaa nan gaa u ki kii na, nima le baa nan ŋmaa kan lifuur ngbaan u chee.

4

1 Tɔ, Uwumbɔr aah puu tipuur ke u ga tii timi lifuur na, nsan laa beenin bi ke ti kan li. Nima na, ni li nyi man, ubaa taa lann lifuur ngbaan. 2 Ti mu ŋun tibɔnyaan tee ke binib ngbaan aah nan ŋun ti pu na. Bi nan ŋun ti, kaa gaa ti ki kii, nima le tibɔnyaan ngbaan aa ŋa bi tinyoor. 3 Timi bi gaa Yesu ki kii na le kan lifuur ngbaan. Uwumbɔr nan len ke,

“M nan gee liŋuul binib bi kaa gaa mi ki kii na pu,

ki puu tipuukpaan ke baan koo kitiŋ ki ponn ni m ba ga tii bi lifuur na.”*

Waah nan naan dulnyaa wee doo na, waatuln doo le na. 4 Iwiin ilole daal aabɔr bi Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke, “Uwumbɔr nan fuur winlole daal ki di cha waatuln mɔmɔk.”† 5 Ni ki ŋmee ke, “Baan koo kitiŋ ki ponn ni m ba ga tii bi lifuur na.” 6 Binib bi puen ŋun tibɔnyaan tee na, baa nan gaa ti ki kii, nima le baa kan lifuur ngbaan. Binib biken mu ga kan lifuur ngbaan. 7 Nima pu le Uwumbɔr ki siin nwiin mu bi ga kan lifuur ngbaan na, ki yin nwiin ngbaan ke “Din.” Binib ngbaan aa kan lifuur ngbaan; le ŋibin pam jer, le David nan ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni, naah nan puen ŋmee pu na ke,

“Ni yaa ŋun Uwumbɔr aaneel din wee kan,

ni taa cha nitafal li pɔɔ.”‡

8 Tɔ, Josua yaa ba nan tii Israel yaab lifuur ngbaan kan, Uwumbɔr aa ba ga ki siin nwiin muken. 9 Naah bi pu na, lifuur beenin bi ki tii Uwumbɔr aanib. 10 Unii u kan lifuur li Uwumbɔr tii u na, u di cha ubaa aatuln ke Uwumbɔr aah nan di cha waatuln pu na la. 11 Nima pu na, cha tinimbil li man ke ti kan lifuur ngbaan, ubaa taa yii Uwumbɔr aamɔb ki lir, ke Israel yaab aah nan lir pu na.

12 Uwumbɔr aabɔr fu, ki kpa mpɔɔn, ki ka jer kijuk ki ka ŋipepel mɔmɔk ŋilee na, ki koo unii aasui ni, ni waawiin ni, ki lik usui ni aabɔbɔrkaan aah bi pu na, ki mɔk waalandak aah bi pu na, ki lik usui aah ban pu na, ke ni ŋan aan naa ŋan. 13 Tiwan nibaa aa bi ki bɔr Uwumbɔr. Tibɔr mɔmɔk nyan ki dɔ mpaan pu, ki dɔ tiŋmeen unimbil ni. Uma le ti ga len timi aabɔr ki tuk u.

Yesu le ye utotoorninkpekpaan

14 Tɔ, ti kpa utotoorninkpekpaan u bi Uwumbɔr do na. U ye Uwumbɔr Aajapɔɔn Yesu la. Nima pu na, cha ti li beenin dii u ki taa di waasan lii. 15 Utotoorninkpel ngbaan ga ŋmaa san timi kinimbaak timi aafalaa ponn ni. U kan ntɔŋ aabɔŋ aabɔŋ ke taah kan ntɔŋ mɔmɔk pu na. Uma le aa tun titunwanbir tibaa. 16 Timi aatotoorninkpel aah bi kina na, cha ti li kpa lipobil ki dan Uwumbɔr u kpa tibulchinn na aabɔrjal chee, aan u san timi kinimbaak, ki ter timi buyoonn ti ban nterm na.

5

1 Utotoorninkpel umɔk bi na, Uwumbɔr le lee u ki nyan u binib ponn ni siin, ke u ti sil baasisiiyaan Uwumbɔr aanimbiin ni, aan ki tii u ipiin, ki toor kitork tii u binib aatunwanbir pu. 2 Utotoorninkpel ubaa mu kpa titunwanbir la. Nima le u ga ŋmaa san binib bi tun titunwanbir kaa nyi na kinimbaak. 3 Uma ubaa aah kpa titunwanbir pu na, ni ŋan ke u toor kitork uma ubaa aatunwanbir, ni bi mu aatunwanbir pu. 4 Unii ubaa aan ŋmaa nyuŋ ubaa ki ŋa ubaa utotoorninkpel, see Uwumbɔr le lee u, ki ŋa u utotoorninkpel, ke waah nan lee utotoorninkpel Aaronn pu na.

5 Kina le Kristo aa nyuŋ ubaa ki ŋa ubaa utotoorninkpel. Uwumbɔr le bui u ke,

“Sin le ye Maabo, din wee le m ma si,”*

6 le ki ki bui u ke,

“Aa ye utotoor ke Melkisedek aah nan ye pu na,

ki ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.”†

7 Buyoonn Yesu nan ye unibɔn na, u nan wii tinyunyunn mpɔɔn pu, ki gaŋ Uwumbɔr u ga ŋmaa nyan u nkun ni na. Waah san Uwumbɔr na, le u ŋun waameel. 8 U ye Uwumbɔr Aajapɔɔn la, le ki kii waamɔb, ki jin falaa, le ki bae naah pɔɔ pu aan u kii Uwumbɔr aamɔb ki jin falaa na. 9 Nima le cha u ye timi aaŋmaŋmardaan bamɔnn, ki gaa binib bimɔk kii waamɔb na lii n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. 10 Uwumbɔr len ke u ye utotoorninkpel ke Melkisedek aah nan ye pu na.

Taa yii Uwumbɔr aasan man

11 Ti ga ki ŋmaa len waabɔr ti wiir na, le nimi aalan par, nima le taatataa ga li pɔɔ ni chee. 12 Naah dii Uwumbɔr ni yunn pu na, ni ba ga mɔk binib biken waasan. Le ni ban ke unii ki mɔk nimi Uwumbɔr aamɔkm mu diin na. Ni naahn binib bi ban nnaabiin kaa ban tijikaar bamɔnn na la. 13 Unii umɔk nyu nnaabiin na ye ubopɔɔn la, kaa ŋmaa len nsanyaan aabɔr. 14 Tijikaar bamɔnn le ye binib bi chikr na yaan. Bi bae Uwumbɔr aabɔr ki dii taah mɔk bi pu na. Nima le bi kpa nlan ki nyi nsan mu ŋan na, ni mu kaa ŋan na.

6

1 Nima na, ti taa li beenin len Kristo aamɔkm mu diin na baanja aabɔr n‑yoonn mɔmɔk. Cha ti bae waamɔkm mu gur na mɔmɔk, aan ki chikr waasan ni. Naa ki ban ke ti li beenin tuk nimi n‑yoonn mɔmɔk ke, “Kpeln nimi aabimbin man, ki di cha ŋitukpok, ki tii Uwumbɔr naadii man.” 2 Naa ki ban ke ti li beenin tuk nimi n‑yoonn mɔmɔk baah muini binib nnyun ni pu na, ni baah joo biŋaal paani binib pu pu na aabɔr, ni binib aah ga fikr nkun ni pu na aabɔr, ni ntafadaan mu kaa kpa ndoon na aabɔr. Timina mɔmɔk ye njan aabɔr le waasan ni. 3 Uwumbɔr yaa kii kan, ti ga bae waabɔr ti gur na, ki di kpee njan aabɔr ngbaan pu.

4 Tɔ, binib bi Uwumbɔr woln binimbil na yaa di cha waasan kan, baan ki ŋmaa kpeln baabimbin ki ki dii u. Bi kan waapiin, ki gaa Waafuur Nyaan, 5 ki bee waabɔr aah ŋan pu na, ki kan dulnyaa u choo na aapɔɔn, le ki di cha waasan. 6 Baah di cha waasan na, ni mɔk ke bi ki bi kpaa Uwumbɔr Aajapɔɔn ndɔpuinkoo pu, ki jinn u inimɔɔn binib aanimbil ni la, le saan ŋmaa cha bi ki kpeln baabimbin ki ki dii u.

7 Kitiŋ ki gaa utaal aanyun mu lir ni ki pu, ki ŋani tijikaar ti ŋan na ki tii binib bi ko ti na, Uwumbɔr ŋani tinyoor ŋani kitiŋ ngbaan pu. 8 Tɔ, kitiŋ ki po ŋani ikokon ni ichakpeejagar baanja na bee yɔli la. Naan yunn, le bi ga see ki mmii ki bii ki. Kitiŋ ngbaan aadoon le na.

9 Timi aanigeekaab, ti len kina la; ti mu aa dak ke ni bi ke kitiŋ ki bi ga see ki mmii na. Ti bee ke ni ŋmar ki ga kan tinyoor. 10 Uwumbɔr ŋan la. Waan suln naah tun lituln pu ki ter waanib, ki beenin ter bi na, ki mɔk u naah gee u pu na bɔr. 11 Ti ban ke ni mɔmɔk pɔɔk nibaa ki li kpa limakl ki nan saa ndoon. 12 Ni taa li san ligbanyakl man. N‑yaayoonn na aanib bi nan gaa Uwumbɔr ki kii ki jin suklaa na, bi bi paacham ki kan waah puu tipuur ti ke u ga tii bi na. Ni mu li dii baah dii pu na.

Uwumbɔr ga ŋa waah puu tipuur ti na

13 Uwumbɔr aah puu tipuur ki tii Abraham na, u nan puu uma ubaa aayimbil pu la. Ubaa aa bi ki jer u, ke u puu waayimbil, nima le cha u puu uma ubaa aayimbil. 14 U nan puu tipuur le ki bui Abraham, “M ga ŋa tinyoor ŋa aa pu pam, ki cha aa pɔr sakpen.”* 15 Abraham nan kpa limɔr, le ki nan kan Uwumbɔr aah nan puu tipuur ti na. 16 Binib yaa puu tipuur kan, bi puur unii u jer bi na aayimbil pu la. Binib yaa kpak kinikpakpak ki ti puu tipuur kan, ni doo le na. 17 Uwumbɔr nan ban ke u mɔk binib bi ga kan waah puu tipuur ti na, ke waan kpeln. Nima le u nan puu uma ubaa aayimbil pu. 18 Waah nan puu tipuur ti na, waan kpeln. Waah puu uma ubaa aayimbil pu na, nima le sil mɔk ke waan kpeln. Waan ŋmaa mɔn nnyamɔn. Nima le timi bi san cha u chee ke ti ŋmar na aataakpab pɔɔ mbamɔm, le ti kpa limakl ke ti ga kan waah puu tipuur ti na. 19 Taah kpa limakl ngbaan na, nima le joo timi aasui ke ti taa di cha waasan. Yesu pu, le ti kpa limakl ngbaan. Limakl ngbaan pu, le Yesu u bi paacham na aalandak bi tisui ni. 20 Yesu le ye utotoorninkpel n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na, ke Melkisedek aah nan ye pu na, ki loln ti pu nsan ki buen Uwumbɔr do, ke u ti sil timi aasisiiyaan nima chee, Uwumbɔr aanimbiin ni.

7

Melkisedek u nan ye utotoor na

1 Melkisedek ngbaan nan ye Salem aatiŋ aabɔr, ki nan ye Uwumbɔr u kaa kpa ŋeen aatɔ na aatotoor la. Abraham aah nan ku bibɔrb bi ye waadim na ki gir ni na, le Melkisedek tooh u nsan pu ki ti ŋa Uwumbɔr aanyoor ŋa u pu. 2 Le Abraham nan nyan tiwan nimɔk u nan gaa na nibaabaa kipiik mɔk ponn ni, ki di tii Melkisedek. Melkisedek aatataa le ye ke “ubɔr u kpa mbimbinyaan na.” U nan ye Salem aatiŋ aabɔr la. Salem aatataa le ye ke “nsuudoon.” 3 Baa ŋmee ute ni una ni uyaajatiib aabɔr, kaa ŋmee buyoonn bi nan ma u na, ki mu aa ŋmee buyoonn u doo waatuln na. Waamɔfal aayoonn mɔmɔk u nan ye Uwumbɔr aatotoor la. Nima le u naahn Uwumbɔr Aajapɔɔn u ye utotoor n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.

4 Dakl lik man uja ngbaan aah nan nyuun pu na; tiyaajaninkpel Abraham nan yakr waadim aawan tiwan nfum kipiik, ki nyan nibaa, ki di tii u, ki gur niwae. 5 Uwumbɔr aakaal len ke Israel yaab yakr baawan mɔmɔk nfum kipiik, ki nyan nibaa tii Liifai aayaabitiib, bi ye Uwumbɔr aatotoorb na. Bi ni Israel yaab nan ye binibaan la. Bi mɔmɔk nan ye Abraham aayaabitiib la. 6 Melkisedek aa nan ye Liifai aayaabil, le Abraham yakr waawan mɔmɔk nfum kipiik, ki nyan nibaa tii u. Le u ŋa tinyoor ŋa Abraham pu. Abraham le Uwumbɔr nan puu tipuur tii u. 7 Unii yaa kpa mpɔɔn ke u ŋa Uwumbɔr aanyoor ŋa uken pu kan, ni mɔk ke u jer u la. Ubaa aan kpak kina. 8 Israel yaab yakr baawan mɔmɔk nfum kipiik, ki nyan nibaa ki di tii Uwumbɔr aatotoorb, bi nan ye binib bi ga kpo na. Melkisedek u Abraham nan yakr waawan nfum kipiik ki nyan nibaa tii u na ma kan, baa ŋmee waakun aabɔr. Bi ŋmee waabimbin aabɔr la. 9 Abraham aah nan yakr waawan ki di tii u na, ti ga ŋmaa len ke uyaabitiib Liifai yaab bi gaal biken chee na, mu nan tii u la. 10 Buyoonn Melkisedek nan tooh Abraham nsan ni na, Abraham aa nan kee ma uyaabil Liifai. Ti ga ŋmaa len ke Abraham nan sil uyaabil Liifai aasisiiyaan la.

11 Uwumbɔr tii Israel yaab nkaal mu mɔk bi waatotoorb Liifai yaab aah ga li joo bi pu na. Bitotoorb ngbaan aatuln yaa ba gaa binib lii kan, Uwumbɔr aa ba ga li ban u tun ni Yesu u ye utotoor ke Melkisedek aah nan ye pu na. U ba ga ki tun ni utotoor u bi ke Aaronn aayaabitiib Liifai yaab aah nan bi pu na la. 12 Waah tun ni utotoor uken aaboln na, see u kpeln nkaal ngbaan mu. 13 Tidindaan u ti len waabɔr na, aa nan ye Liifai aanibol ponn ni aanii. U nan ye linibol liken ponn ni aanii la. Waanibol ponn ni aanii ubaa aa nan kee ye Uwumbɔr aatotoor. 14 Binib mɔmɔk nyi ke Tidindaan nan ye Juda aanibol ponn ni aanii la. Moses aa nan len ke linibol ngbaan aanib ga li ye bitotoorb.

Utotoor yayan u bi ke Melkisedek na

15 Nima le mɔk timi chob ke utotoor yayan, u bi ke Melkisedek aah nan bi pu na, fuu ni. 16 Naa ye binib le nyan u ki ŋa u utotoor baakaal aah dii pu na. Uma le kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na aapɔɔn. Nima le cha u ye utotoor. 17 Uwumbɔr nan bui u, “Aa ga li ye utotoor n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na ke Melkisedek aah nan bi pu na.”* 18-19 Moses aakaal aa nan kpa tinyoor, kaa nan kpa mpɔɔn, kaa ŋmaa ŋa bi binib bi ŋan ti doo na. Nima le Uwumbɔr di nkaal ngbaan lii, le ki tii timi limakl li ŋan ki jer nkaal ngbaan na. Limakl ngbaan pu le ti ga ŋmaa duun Uwumbɔr.

20 Uwumbɔr aah nan puu tipuur ti na mu bi. Uwumbɔr aah nan nyan Israel yaab aatotoorb buyoonn na, waa nan puu tipuur. 21 Waah ŋa Yesu utotoor buyoonn na, u nan puu tipuur tii u, le ki bui u ke,

“Min Uwumbɔr le puu tipuukpaan, kaan kpeln,

ke aa ga li ye utotoor n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.”†

22 Uwumbɔr aah puu tipuupɔln ti tii Yesu na, nima le mɔk ke tipuupɔln ngbaan le ŋan ki jer tipuukpokl na.

23 Israel yaab aatotoorb nan ye binib bi ga kpo na, le biken leŋni baaleleŋ. Nima le bi nan wiir. 24 Yesu ma kan, u ye utotoor u ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Ubaa aan ki nab waatuln pu ki toor kitork. 25 U bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na, u li mee Uwumbɔr tii binib bi dan Uwumbɔr chee u pu na. Nima le u ga ŋmaa gaa bi lii n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.

26 Yesu le ye utotoorninkpel taah ban pu na. U bi chain, kaa kpa ngalm, kaa kpa titunwanbir tibaa. U ni titunwanbirdam aa kpaani. Uwumbɔr yoor u paacham ki jer bimɔk bi paacham na. 27 Bitotoorninkpiib biken aah bi pu na, waa bi kina. Waa toor kitork uma ubaa aatunwanbir pu, u toor kitork binib aatunwanbir pu la. Waa toor kitork iwiin mɔmɔk. U nan di ubaa toor kitork nfum mubaa, kookoo aatork mu le na. 28 Bi nan leer bitotoorninkpiib Moses aakaal aah dii pu na. Bitotoorninkpiib ngbaan aa nan ŋan ti doo. Nkaal ngbaan aapuwɔb le Uwumbɔr puu tipuur, ki ŋa Ujapɔɔn utotoorninkpel. Uma le ye utotoorninkpel bamɔnn, ki ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.

8

Yesu le ye timi aatotoorninkpel

1 Maah len pu na aayil le ye ke ti kpa utotoorninkpel wee aaboln. Uma le ye Yesu Kristo u ka Uwumbɔr u yeh mpɔɔn mɔmɔk na aabɔrjal aaŋangii wɔb paacham na. 2 U tun utotoorninkpel aatuln paacham aadiik ki ye kidibamɔŋ ki bi chain na ponn ni. Uwumbɔr le maa ki, naa ye binib.

3 Baah leer bitotoorninkpiib bimɔk na, bi lee bi ke bi tii Uwumbɔr ipiin, ki toor kitork tii u. Nima pu na, ni ŋan ke utotoorninkpel ngbaan mu li kpa tiwan ki tii Uwumbɔr. 4 Bitotoorninkpiib bi dulnyaa wee ni ki toor kitork tii Uwumbɔr, Juu yaab aakaal aah dii pu na la. Yesu yaa ba laa bi dulnyaa wee ni kan, waa ba ga li ye utotoor. 5 Bitotoorninkpiib ngbaan aatuln ye paacham aatuln aanaŋ la. Moses yaan mu nan bi kina la. Waah nan ban ke u ŋa libool tii Uwumbɔr na, Uwumbɔr nan bui u ke u li nyi ki ŋa tiwan mɔmɔk ke waah mɔk u laanaŋ, lijool paab pu na.* 6 Tɔ, Uwumbɔr nan tii Yesu lituln li jer bitotoorninkpiib ngbaan aatuln na. Kina le tipuupɔln ti Uwumbɔr puu tii waanib Yesu pu na jer tipuukpokl na, ki mɔk ke u ga tii timi tiwan ni ŋan jer tipuukpokl ngbaan aawan na.

7 Uwumbɔr aah puu tipuur ti njan na yaa kaa ba lann nibaa kan, waa ba ga li ban ke u ki puu tipuur lelee. 8 Uwumbɔr nan kan ke waanib kpa taani, le ki bui ke,

“Lik, n‑yoonn choo, le m ga nan puu tipuupɔln

tii Israel yaab ni Juda yaab.

9 Tipuur ngbaan aan li bi ke tipuur ti m nan puu tii biyaajatiib,

buyoonn m nan chuu biŋaal ki daar nyan bi,

ki cheen bi nyan Ijipt aatiŋ ni na.

Baa nan joo tipuur ngbaan, nima le maa nan ki gar bi.

Min Uwumbɔr le len kina.

10 Maah ga puu tipuur ti tii Israel yaab

n‑yoonn mu choo na na le ye ke:

M ga di maakaal ŋa baalandak ni,

ki ŋmee mu bisui ponn ni.

M ga li ye Baawumbɔr, le bi li ye maanib.

11 Bi ponn ni ubaa aan ki bui uŋeen aatɔ ke, ‘Bee Uwumbɔr.’

Ubaa mu aan ki bui una aabo ke, ‘Bee Uwumbɔr.’

Ba pu? bi mɔmɔk ga bee mi,

biwaatiib ki ti saa bikpaam mɔmɔk ga bee mi.

12 M ga di cha pinn baatunwanbir, kaan ki teer baataani.”†

13 Tɔ, Uwumbɔr aah len ke u ga puu tipuupɔln na, u ŋa njan yaan tipuukpokl la. Tiwan yaa ye tiwankpok kan, naan yunn, naan ki li bi.

9

Tipuukpokl ni tipuupɔln na

1 Uwumbɔr aah nan puu njan aapuur tii bi na, u nan mɔk bi baah ga doon u pu na. Bi nan kpa libool li bi ga li dooni u li ponn ni, aan binib gaa li na. 2 Bi nan ŋa libool lipepel libaa wɔb, ki yin li ke chain aapepel. Karyaa ni teebul ni boroboro u bi di tii Uwumbɔr na, nan bi li ponn ni.* 3 Bi nan di likekeln gii libool ngbaan ponn ni lipepel libaa wɔb, ki yin li ke chain chain.† 4 Salmaa aatork aabimbiln nan bi ni ponn ni. Libimbiln ngbaan paab le bi seer tulalee aayon tii Uwumbɔr. Uwumbɔr aakaal aah nan bi dakaa u ponn ni na, mu nan bi ni ni. Bi nan di salmaa aakur le biin dakaa ngbaan pu. Tijikaar ti bi yin ti ke mana‡ na, nan bi salmaa aasambil ponn ni, dakaa ngbaan ponn ni. Aaronn aadabil li nan ŋeen nsupuun na mu nan bi u ponn ni. Uwumbɔr aakaal aah nan ŋmee ŋitakpapapan ŋilee ŋi pu na, mu nan bi u ponn ni.§ 5 Tiwan ni kpa ifeen na* nilee mu nan bi dakaa ngbaan paab. Nima chee le Uwumbɔr nan mɔk Israel yaab waah wiin chain pu na. Tiwan ngbaan aafeen nan biin dakaa ngbaan aabiil pu, Uwumbɔr aah san bi kinimbaak nin chee na. Taan ŋmaa len tiwan nimina mɔmɔk aatataa nibaabaa dandana wee.

6 Baah di tiwan nimina mɔmɔk siin kina na, le bitotoorb koo mɔb aadiik ni iwiin mɔmɔk, bi ti tun lituln tii Uwumbɔr. 7 Utotoorninkpel baanja le koo ni chain chain aapepel li bi libool ngbaan ponn ni na. U koo ni nima chee libiln mɔmɔk nfum mbaa baanja la. U yaa koo ni kan, see u joo ni nsin nan tii Uwumbɔr, uma ubaa aatunwanbir ni binib aatunwanbir pu. 8 Uwumbɔr Aafuur Nyaan mɔk timi ke mɔb aadiik ngbaan aah nan laa bi na, binib aa nan kpa nsan ke bi koo ni chain chain aapepel ponn ni. 9 Libool ngbaan le nan ye Yesu aabɔr aamɔkl ki tii bi. Libool ngbaan ponn ni, le bi joo ipiin, ni tiwakor toor kitork tii Uwumbɔr. Kitork ngbaan aa nan cha bisui doon titunwanbir pu. 10 Nkaalkpok ngbaan mɔk bi tijikaar ni tiwanyukaan ni kɔ na, ni ni kaa kɔ na, ki mɔk bi baah ga finn bibaa ki ŋa chain pu na. Ni nan mɔk ke see bi dii kina le ki nan saa buyoonn Yesu ga joo ni nsanpɔɔn mu ŋan na.

11 Dandana wee Kristo fuu ni a, ki ye utotoorninkpel, ki joo ni nsanyaan mu bi nan len ke mu ga fuu ni na. Waa koo ni libool li binib ŋa li dulnyaa wee ni na. U dii lipepel li jer dulnyaa wee aabool ngbaan na, 12 le ki koo lipepel li ye chain na paacham, nfum mbaa kookoo. Uma ubaa aasin pu le u nan gaa timi lii n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na, naa ye tiwakor aasin pu. 13 Bi nan joo iŋoob ni inaaja aasin yɔkr binib bi kaa ye chain na pu, ki di unaasabo aafatan gbaa gbaa bi, le ni ŋa tiwon chain. 14 Nimina yaa nan ŋa tiwon chain kan, Kristo aasin ga ter timi, ki jer kina. Uwumbɔr Aafuur Nyaan mu bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na aapɔɔn pu, u nan di ubaa toor kitork ki kaa kpa ngalm na tii Uwumbɔr. Waasin ga nyan titunwanbir ti ga ku timi na tisui ni, aan ti dii Uwumbɔr u ye limɔfadaan na.

15 Yesu aah ŋa kina na, le Uwumbɔr puu tipuupɔln tii timi. Nima pu, le binib bi Uwumbɔr yin bi na ga kan lifaal li kaa kpa ndoon na, waah puu tipuur ti ke u ga tii bi na pu. Binib bi Uwumbɔr nan puu njan aapuur tii bi na nan tun titunwanbir la. Yesu aah kpo na, nima le Uwumbɔr di cha pinn bi, ki gaa bi lii.

16 Unii yaa yakr waafaal ki laa ka kan, ubaa aan ŋmaa ji lifaal ngbaan, see ni puen mɔk ke u kpo. 17 Buyoonn u laa beenin bi na, ubaa aan ŋmaa ji lifaal ngbaan, see u kpo. 18 Nima pu na, Uwumbɔr aah nan puu tipuur ti njan na, bi nan joo nsin le ki mɔk ke tipuur bi, bi ni Uwumbɔr aakaasisik ni. 19 Njan, Moses nan tuk binib mɔmɔk baah ga dii Uwumbɔr aakaal mɔmɔk pu na, le ki nin di tikumaman ni tifar ŋa inaabi ni iŋoob aasin, ni nnyun ni, ki di yɔk yɔk Uwumbɔr aakaal aagbaŋ pu, ni binib mɔmɔk pu, 20 le ki bui bi ke, “Nsin mue le mɔk nimi Uwumbɔr aah nan puu tipuur ti tii nimi ki tuk nimi ke ni li joo ti na,”† 21 le ki di nsin ngbaan yɔk yɔk libool, ni baah joo tiwan nimɔk tun lituln tii Uwumbɔr na pu. 22 Nkaal ngbaan aah dii pu na, bi yaa nan ban ke bi ŋa tiwan chain kan, see bi di nsin yɔk yɔk ni pu le ki ŋa ni chain. Nsin yaa kaa nyan kan, Uwumbɔr aan di cha pinn titunwanbir.

Yesu Kristo aatork nyani titunwanbir

23 Uwumbɔr Aabool, ni tiwan nimɔk nan bi li ponn ni na ye paacham aawan aanaŋ la. Le bi nan di tiwakor aasin ŋa ni mɔmɔk chain. Paacham aawan bamɔnn le ban nsin mu jer tiwakor aasin na, aan ni ŋa chain. 24 Kristo aa koo ni chain aapepel li ye paacham yaan aanaŋ li binib maa li na ponn ni. Paacham le u koo ni, ki si timi aasisiiyaan, Uwumbɔr aanimbiin ni. 25 Juu yaab aatotoorninkpel nan di nsin mu kaa ye uma ubaa aasin na le koo ni chain aapepel ni, libiln mɔmɔk. Yesu Kristo di ubaa toor kitork nfum mbaa baanja la. 26 U yaa ba nan joo ubaa toor kitork libiln mɔmɔk kan, u ba ga ji falaa n‑yoonn mɔmɔk, buyoonn dulnyaa wee piin ki joo cha na. Naah ye pu na, u fuu ni buyoonn ni ŋeer na, ki di ubaa toor kitork nfum mubaa, ke u kuln titunwanbir. 27 Uwumbɔr siin ke binib ga kpo nfum mubaa la, nee aapuwɔb le u ga ji bi tibɔr. 28 Kristo mu di ubaa toor kitork nfum mubaa, binib pam aatunwanbir pu. U ga ki fuu ni lelee. Naa ye titunwanbir pu le u ga ki fuu ni. U ga fuu ni ke u nan gaa binib bi kii waagirndaal na lii.

10

1 Moses aakaal nan ye nsanyaan mu choo na aamɔkl la, naa nan ye nsanyaan ngbaan mbamɔm. Binib bi dii Moses aakaal na toor titorbaan ŋibin ŋibin, nima le aa ŋmaa ŋa bi binib bi ŋan ti doo na. 2 Nkaal ngbaan yaa ba nan nyan bi titunwanbir ni kan, baalandak aa ba ga ki li muk bi titunwanbir pu. Bi mu aa ba ga ki toor kitork ngbaan. 3 Naah ye pu na, kitork ngbaan teer bi baatunwanbir pu, libiln mɔmɔk la. 4 Inaaja aasin, ni iŋoob aasin aa ŋmaa nyan titunwanbir binib aasui ni.

5 Nima pu na, Yesu Kristo aah nan ban ke u dan dulnyaa wee ni na, u nan bui Uwumbɔr ke,

“Saa ban tiwakor ni tijikaar aatork.

Aa naan tiwon tii mi la.

6 Saa ban ke m di tiwakor aatork, ki di see mmii ni tii si,

kaa ban ke m toor kitork ngbaan titunwanbir pu.

7 Le m bui ke, ‘Uwumbɔr, m fuu ni ke m nan ŋa saageehn,

ke baah ŋmee maabɔr pu saagbaŋ ni na.’ ”*

8 Njan, le u bui Uwumbɔr ke, “Saa ban tiwakor ni tijikaar aatork, kaa ban ke m di tiwakor aatork ki di see mmii ni tii si, kaa ban ke m toor kitork ngbaan titunwanbir pu.” (Moses aakaal aah dii pu na, bi toor kitork kina la.) 9 Le u ki bui Uwumbɔr, “M fuu ni ke m nan ŋa saageehn.” Uma Yesu Kristo aah di ubaa toor kitork na, Uwumbɔr gaa waatork, le ki kuln kitorkpok ngbaan. 10 U ŋa Uwumbɔr aageehn, le ki di ubaa aawon toor kookoo aatork nfum mbaa, le ki ŋa timi waanib bi ye chain na.

11 Juu yaab aatotoorb mɔmɔk tun lituln iwiin mɔmɔk tii Uwumbɔr. N‑yoonn mɔmɔk, bi toor kitork kichachaan le tii u. Kitork ngbaan aan ŋmaa nyan titunwanbir binib aasui ni. 12 Yesu Kristo toor kookoo aatork titunwanbir pu nfum mbaa, le ki kal Uwumbɔr aaŋangii wɔb. 13 U bi nima ki kii bundaln Uwumbɔr ga nyaŋ waadim ki di bi ŋa utaapɔtan ni na. 14 Kitork baan ngbaan pu, le u nyan titunwanbir binib aasui ni, ki ŋa bi binib bi ŋan ti doo ki cha n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.

15 Uwumbɔr Aafuur Nyaan mu tuk timi kina la. Mu nan bui 16 ke Uwumbɔr len ke,

“Maah ga puu tipuur ti tii bi n‑yoonn mu choo na le ye ke

m ga di maakaal ŋa bisui ni,

ki ŋmee mu baalandak ni,”†

17 ki ki len ke,

“Maan teer baatunwanbir bɔr,

kaan ki teer baah bii maakaal pu na.”‡

18 Kina pu na, Uwumbɔr yaa di cha pinn titunwanbir kan, baan ki toor kitork ti pu.

Cha ti foor duun Uwumbɔr man

19 Nnaabitiib, Yesu aasin pu le ti kpa lipobil ke ti koo ni chain aapepel ponn ni, Uwumbɔr aah bi nin chee na. 20 Yesu aah di ubaa toor kitork tii Uwumbɔr na, u nyan tiwan nimɔk nan bi ti ni Uwumbɔr aakaasisik ni na, ki tii timi nsanpɔɔn mu ye nsanbamɔnn na, ke ti koo ni Uwumbɔr aah bi nin chee na. 21 Ti kpa utotoorninkpel u joo timi bi ye Uwumbɔr aanib na. 22 Nima pu na, cha tisui li bi mbamɔm, aan ti duun Uwumbɔr chee, ki gaa u ki kii mbamɔm ki taa joo beeni; ba pu? Yesu Kristo aasin finn tisui ni aatunwanbir, timi aalandak taa ki li muk timi titunwanbir pu. Le bi finn timi aawon nnyun mu bi chain na ni. 23 Taah bui ke ti kpa limakl na, cha ti li joo limakl ngbaan iŋaal ilee ki taa joo beeni. Ba pu? Uwumbɔr u puu tipuur tii timi na ga sil tii timi waah puu tipuur ti na. 24 Cha titafal li bi tɔb pu man, aan ki fiin tɔb aasui, aan ki li gee tɔb, ki tun lituln li ŋan na. 25 Cha ti li beenin kuuni tɔb chee ki ti dooni Uwumbɔr man, ki taa di cha, ke binib bibaa aah di cha pu na. Ni li pɔɔni tɔb aataakpab man. Ni kan ke bundaln Yesu Kristo ga gir ni na peen ni. Nima na, ni li moo pɔɔni tɔb aataakpab man.

26 Tɔ, unii yaa gaa Uwumbɔr aabɔr ki nyi waah ban pu na, ki yaa ki yii ki tun titunwanbir kigaak pu kan, kitork kibaa aa ki bi ki ga cha Uwumbɔr di cha pinn u. 27 U ga kan ntafadaan mu kpa ijawaan na; ba pu? Uwumbɔr ga gee liŋuul pam, ki di waadim ŋa mmii mu ton sakpen na ponn ni. 28 Unii ubaa yaa nan yii Moses aakaal kan, biseeraadam bilee, bee bitaa, yaa len ke ti gbii kan, le bi ku u, kaa san u kinimbaak. 29 Unii yaa lik Uwumbɔr Aajapɔɔn fam, ki yaa dak ke Yesu aasin mu ŋa u chain na ye fam, ki yaa sii Uwumbɔr Aafuur Nyaan mu san timi kinimbaak na kan, udaan ngbaan ŋeer ntafadaan sakpen ki jer unii u bii Moses aakaal na aah kan pu na. 30 Ti nyi ke Uwumbɔr len ke uma le ga daa bitafal, uma le ga teen bi. U ki len ke u ga ji waanib tibɔr.§ 31 Aa yaa lir Uwumbɔr u ye limɔfadaan na aaŋaal ni kan, ni kpa ijawaan sakpen a.

32 Ni teer man n‑yoonn mu jer na. Buyoonn ninimbil nan woln njan na, ni nan jin falaa sakpen, ki nan kpa limɔr. 33 N‑yoonn mbaa bi nan ŋa nimi bakaa, ki sii nimi binib aanimbil ni. N‑yoonn mbaa mu, ni yakr binib bi jin falaa kina na aafalaa la, 34 ki san binib bi bi kiyondiik ni na kinimbaak. Binib aah gaa nimi aawan mpɔɔn pu na, le ni nan kpa mpopiin; ba pu? ni nyi ke ni kpa tiwan paacham ni jer baah gaa ni na, ke tiwan ngbaan ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. 35 Ni taa di nimi aapobil lii man; ba pu? nima le ga cha ni kan tinyoor sakpen. 36 Ni ban ni li kpa limɔr, aan ki ŋa Uwumbɔr aageehn, aan ki kan waah puu tipuur ti na. 37 Uwumbɔr Aagbaŋ len ke,

“Naan yunn, u choo na ga fuu ni, kaan taan.

38 Uwumbɔr aaninyaam bi gaa u ki kii na ga li kpa limɔfal.

Unii ubaa mu yaa gir puwɔb kan, waan piir Uwumbɔr aasui.”*

39 Tima kan, taa ye binib bi gir puwɔb aan ki beer yɔli na. Ti ye binib bi tii Uwumbɔr naadii aan ki ŋmar na la.

11

Gaakii

1 Ti yaa gaa Uwumbɔr ki kii kan, naatataa le ye ke ti bee ke ti ga sil kan tiwan ni ti kpa limakl ke ti ga kan ni na. Tinimbil aa kan ni, le ti nyi ke ni sil bi. 2 N‑yaayoonn na aanib aah nan gaa Uwumbɔr ki kii na, nima le u len ke baabimbin ŋan.

3 Ti gaa Uwumbɔr ki kii, nima le cha ti bee ke u nan len ki naan kitiŋ ni paacham. U nan di tiwan ni tinimbil aa ŋmaa kani ni na naan tinimbil aah kani nimɔk na.

4 Abel nan gaa Uwumbɔr ki kii, nima le cha u nan toor kitork ki ŋan ki jer ukpel Keenn aah toor pu tii Uwumbɔr na. Waah gaa Uwumbɔr ki kii pu na, le Uwumbɔr len ke waabimbin ŋan, le ki gaa waah toor kitork ki tii u na. U kpo, le waah gaa Uwumbɔr ki kii pu na pu, u beenin len.

5 Enok nan gaa Uwumbɔr ki kii, nima le nan cha waa nan kpo. Uwumbɔr nan yoor u buen paacham la. Ubaa aa ki kan u; ba pu? Uwumbɔr nan yoor u buen paacham. Uwumbɔr Aagbaŋ len ke buyoonn waa nan kee yoor u buen paacham na, u nan piir Uwumbɔr aasui. 6 Unii yaa kaa gaa Uwumbɔr ki kii kan, waan ŋmaa piir Uwumbɔr aasui. Unii u dan Uwumbɔr chee na, see u pak ke u bi, ki pak ke u ŋani binib bi ban u na tinyoor.

7 Uwumbɔr nan bui Nowa linimaln li nan choo na pu, le laa kee fuu ni. Nowa aah nan tii Uwumbɔr naadii pu na, le u nan pak waah len pu na, le ki kii waamɔb, le ki kpii buŋɔb bu, u ni waamaal koo ki ŋmar na. Nowa aah nan ŋa kina na, le ni mɔk ke dulnyaa ni yaab biken aabɔr bii Uwumbɔr chee. Nowa nan tii Uwumbɔr naadii, nima le nan cha Uwumbɔr len ke waabɔr ŋan u chee.

8 Uwumbɔr nan yin Abraham, ki bui u ke u buen kitiŋ ki u puu tipuur ke u ga di tii u na. Abraham aah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na le u kii waamɔb, le ki nyan waatiŋ ni, ki buen, kaa nyi waah cha nin chee na. 9 U nan ti fuu kitiŋ ki Uwumbɔr puu tipuur ke u ga di tii u na ni. Le u pak Uwumbɔr aah len pu na, nima le u nan kal nima, ki nan ye uwɔwɔnja. U ni waabo Aisak, ni uyaabil Jakob nan bi nima, ŋiboo ponn ni. Bi mu nan yeh tipuur tichachaan ngbaan la. 10 U nan ban kitiŋ ki ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon aan Uwumbɔr maa ki na la.

11 Abraham aapuu Sara mu nan tii Uwumbɔr naadii, nima le nan cha u kan mpɔɔn ke u dek lipuul, buyoonn u jer timar na. Ba pu? u nan pak ke Uwumbɔr ga ŋa waah puu tipuur ti na. 12 Nima pu na, ujabaan u nan bi ke waah kpo le na, nan ma binib bi wiir ke iŋmabi aah wiir pu na. Bi wiir ke litambol li dɔ nnyusakpem aagbaan na. Ubaa aa ŋmaa kahn bi.

13 Binib ngbaan mɔmɔk nan tii Uwumbɔr naadii le ki ti saa baakundaal, kaa kan Uwumbɔr aah puu tipuur ti na. Bi nan bee ke n‑yoonn mu choo na, u ga nan ŋa waah puu tipuur ti na. Bi nan len ke bi ye bicham le dulnyaa wee ni. 14 Binib bi len kina na mɔk chain ke bi ban bite do la. 15 Binimbil yaa ba man kitiŋ ki bi nyan ni ki ponn ni na pu kan, bi ba ga li kpa nsan ke bi gir buen nima. 16 Bi nan ban kitiŋ ki ŋan jer kitiŋ ngbaan na la. Bi nan ban paacham aatiŋ la. Nima pu na, inimɔɔn aa nan joo Uwumbɔr ke bi yin u ke Baawumbɔr. U nan toor kitiŋ tii bi.

17-18 Uwumbɔr nan puu tipuur tii Abraham ke u ga kan yaabitiib waabo Aisak pu,* le Abraham nan gaa tipuur ngbaan. Le Uwumbɔr tɔŋ u, ki bui u ke u di waabo toor kitork tii u. Waanaadii pu le u nan kii, ki di waabo u nan ye libibaal na, u ti kɔr u ki toor kitork tii Uwumbɔr. 19 Ba pu? u nan pak ke Uwumbɔr ga ki ŋmaa fikr u nkun ni. Ni ye mbamɔn, waah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na, le Uwumbɔr nyan u nkun ngbaan ni. Ni naahn ke Abraham nan ki gaa u nyan ni nkun ni la.

20 Aisak nan gaa Uwumbɔr ki kii, nima le nan cha u nan bui waabim Jakob ni Esɔ ke Uwumbɔr ga ŋa tinyoor ŋa bi pu n‑yoonn mu choo na.

21 Jakob nan gaa Uwumbɔr ki kii, nima le nan cha u ŋa Uwumbɔr aanyoor ŋa waabo Josef aabim bilee pu buyoonn u nan ban u kpo na, le ki nyii waajaangbeedabil pu, ki doon Uwumbɔr.

22 Josef nan gaa Uwumbɔr ki kii, nima le waah nan ban u kpo na, u len ke Israel yaab ga nya Ijipt aatiŋ ponn ni, ki tuk bi ke bi yaa nan nyan kan, bi yoor waawon di buen.

23 Moses aate ni una aah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na, le bi nan di u bɔr iŋmal itaa. Bi nan kan ke u ye ubo u ŋan sakpen na, kina pu na, baa nan san Ubɔr Faro aah nan siin ke bi ku bima Israel yaab aabijabim pu na aakaal.

24 Moses nan gaa Uwumbɔr ki kii, nima le waah nan chikr na, waa nan kii ke bi yin u ke Ubɔr Faro aabisal aabo. 25 U nan kii ke u ni Uwumbɔr aanib kpaan ji falaa, ke ni soor ni u ji titunwanbir aamɔɔn mu kaa yunn na. 26 U nan bee ke u yaa kan ŋisiibil Kristo† pu kan, u ga nan kan tinyoor ti jer Ijipt aatiŋ aawankpal mɔmɔk na. Ba pu? utafal nan bi tinyoor ti Uwumbɔr ga tii u na ni la.

27 Waah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na le u nan nyan Ijipt aatiŋ ni, kaa san ubɔr na aah gee liŋuul pu na. Ni naahn ke u waa Uwumbɔr u unibɔn aanimbil aan ŋmaa kan u na la. Nima le u nan kpa limɔr le ki sil mbamɔm. 28 Waah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na le u nan bui Israel yaab ke bi kɔr ipihbi, ki di nsin gbaa gbaa ibisamɔi, aan Uwumbɔr aatuun u ga ku mbipolb na taa nan ŋa bi nibaa.

29 Israel yaab aah nan ban ke bi puur Limɔɔkal Aanyusakpem,‡ baah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na, le nnyun nan yakr ki cha nsan tii bi, le bi puur. Ijipt aatiŋ aanib aah nan ban bi mu puur na, bi nan bee nnyun ni la.

30 Israel yaab nan gaa Uwumbɔr ki kii, nima le baah nan chuun manni Jeriko aatiŋ aagon iwiin ilole na, ŋi nan lir. 31 Rahab, u nan ye upiidagoor na, nan gaa Uwumbɔr ki kii, ki chann bipepekb tichann. Waah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na, le baa nan ku u buyoonn bi kuln waatiŋ aanib bi kaa kii Uwumbɔr aamɔb na.

32 Tɔ, m ga ki len ke ba? Maa kpa n‑yoonn ke m len Gideonn, ni Barak, ni Samsonn, ni Jefta, ni David, ni Samuel, ni Uwumbɔr aabɔnabtiib aabɔr. 33 Baah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na, le bibaa nan nyaŋ ŋitimbol aajab, bibaa mu tun lituln li ŋan na, bibaa mu kan Uwumbɔr aah puu tipuur ti na, bibaa mu muib ichinn aamɔi, i taa ŋa bi nibaa.§ 34 Bibaa mu aah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na, mmii sakpiin aa nan ŋmaa ŋa bi nibaa. Bibaa mu aah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na, le bi nan nyan kijuk aakun ni. Bibaa mu nan ye bidaburb, le baah gaa Uwumbɔr ki kii pu na, bi nan kan mpɔɔn. Bibaa mu aah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na, le bi kan mpɔɔn bi ti to butɔb ki nyaŋ baadim. 35 Bipiib bibaa aah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na, le biyaab bi kpo na nan fikr nkun ni.

Bibaa mu aah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na, le binib gbaa ku bi. Baa yii Uwumbɔr ke bi nyan bibaa nkun ni. Bi nan pak ke bi ga kan limɔfal li ŋan ki jer dulnyaa wee aamɔfal na paacham. 36 Bibaa mu aah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na, le binib nan ŋa bi mbɔnyun, ki lue bi ŋinaalab, ki buu bi tikululn, ki laŋ bi kiyondiik ni. 37 Bibaa mu aah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na, le binib mae bi ŋitakpal ku bi. Bibaa mu aah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na, le bi chuu gii por bi ki ku bi. Bibaa mu aah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na, le bi nan [tɔŋ bi, ki] di kijaak aajuk ku bi. Bibaa mu aah nan gaa Uwumbɔr ki kii pu na, le bi nan ye bigiim, ki chuun pee ipiih, ni iŋoob aagban, ki jin falaa. Binib mu ŋa bi bakaa. 38 Bi nan ye biwɔwɔm, ki nan bi kipɔɔk ni, ni ŋijoo paab, ki koo titakpalunn ni, ni ibuu i bi kitiŋ ni na. Bi mu nan ye bininyaam ki jer dulnyaa wee aanib.

39 Binib ngbaan mɔmɔk nan gaa Uwumbɔr ki kii, nima le nan cha u len ke baabɔr ŋan. Bi mu aa kan tiwan ni u nan puu tipuur ke u ga tii bi na, 40 Ba pu? u nan ban ke u ŋa ti mu tiŋann sakpen la. U nan ban ke u di timi, ni bi mu, kpaan ŋa binib bi ŋan ti doo na la.

12

Tite Uwumbɔr

1 Tɔ, n‑yaayoonn na aanib bi nan gaa Uwumbɔr ki kii na wiir pam, ki gonn timi, ki lik taah dii Uwumbɔr aasan pu na. Nima pu na, cha ti di tiwan nimɔk leŋ timi na lii, ki di cha titunwanbir ti dii timi na, ki li kpa limɔr, ki li dii Uwumbɔr aasan. 2 Cha ti li lik Yesu chee man. Waapɔɔn pu le ti nan piin ki gaa u ki kii. Waapɔɔn mu pu, le ti ga tii u naadii, ki ti saa ndoon. Mpopiin mu u ga nan kan mu na pu, le u jin falaa ni inimɔɔn ndɔpuinkoo pu, ki lik inimɔɔn ngbaan fam. Dandana wee le u ka Uwumbɔr aabɔrjal aaŋangii wɔb.

3 Titunwanbirdam nan nan u, ki yii u. Le u nan kpa limɔr. Ni teer kina man, aan ki taa cha nitaakpab yɔl aan ni di waasan di lii. 4 Ni yii titunwanbir, le ki pɔɔni nibaa ke ni taa lir; ni mu aa kee kpo nsanyaan ngbaan pu. 5 Ni suln Uwumbɔr aah sur nimi pu na aa? U yin nimi waabim ki bui ke,

“Maabo, Uwumbɔr yaa sak si kan, ŋun mbamɔm.

U yaa cha falaa pii si ke u chiin si kan,

taa cha aataakpab yɔl.

6 Ba pu? Uwumbɔr sak binib bimɔk u gee bi na,

ki dar binib bi u ŋa bi waabim na mɔmɔk aatafal.”

7 Tɔ, naah ji falaa pu na, Uwumbɔr mɔk nimi nlan le na. U ŋa nimi ke binib aah ŋani baabim pu na la. Ubo ubaa aa bi, kaa kan ntafadaan ute chee. 8 Uwumbɔr yaa kaa daa nitafal, ke waah dar waabim mɔmɔk aatafal pu na kan, naa ye waabim, ni ye mbɔmbim le u chee. 9 Titetiib bi ma timi na nan dar titafal la, le ti pak bi. Nima le ni ŋan ke ti kii Tite Uwumbɔr u bi paacham na aamɔb ki jer kina, aan ki kan limɔfal. 10 Taah nan ye mbim buyoonn na, titetiib nan dar titafal, baah gee pu na. Uwumbɔr ma kan, u dar titafal ke u ŋa timi tinyoor, aan ti yakr waabimbin mu bi chain na la. 11 Buyoonn ti kan ntafadaan na, ni wu la, naa ye mpopiin aawan. Binib mu yaa kan ntafadaan kan, nee aapuwɔb le bi kani nsuudoon ni mbimbinyaan.

Mmɔkm ni nsurm kpaam

12 Nima pu na, ni li yoor iŋaal i bak na man, ki li pɔɔni nitaakpab, 13 ki li beenin dii nsan mu tok na, aan binib bi joo beeni na taa yenn; bi mu li dii mbamɔm.

14 Ni mɔmɔk pɔɔ nibaa ki li kpa kimɔbaan man, ki li bi chain. Unii umɔk kaa ye chain na aan kan Tidindaan. 15 Ni li nyi man, ubaa taa lann Uwumbɔr aanyoor. Ni li nyi man, ubaa taa cha usui li to, ki li muk nimi ki cha binib pam yenn. 16 Ni li nyi man, ubaa mu taa gɔr kidagook. Ubaa mu taa lik Uwumbɔr fam ke Esɔ aah nan ŋa pu na. Tijikaar pu, le u nan di ubopol aafaal kooh. 17 Nee aapuwɔb na, u nan ki ban lifaal li ye Uwumbɔr aanyoor ngbaan na, kaa kan. Waa nan ŋmaa kpeln waah nan ŋa pu na. U nan wii ki gaŋni ute ke u ŋa Uwumbɔr aanyoor ŋa u pu. Le ute yii.

18 Tɔ, naa fuu ni dulnyaa wee ni aajool chee. Israel yaab nan fuu ni Sainai aajool chee, ki kan lijool ngbaan gaal mmii ki kpa iŋmanyuu i bɔɔn ki bɔln nima chee na. Bi nan ŋun kibuŋ ki daar na, 19 ki ŋun kakaan wii mpɔɔn pu, ki ŋun nneel mu len mpɔɔn pu. Baah ŋun nneel ngbaan pu na, le bi gaŋ Uwumbɔr ke u taa ki len bi chee tibɔr. 20 U nan bui bi ke kiwakork kibaa yaa po meeh lijool ngbaan kan, bi mae ki ŋitakpal ki ti kpo. Nima le ijawaan nan joo bi sakpen.* 21 Baah kan tiwan ni na nan kpa ijawaan pam. Moses mu nan len ke ijawaan joo u sakpen, le uwon gbaa.†

22 Naa fuu ni lijool ngbaan chee. Ni fuu ni Sionn aajool chee la. Nima chee le Uwumbɔr u ye limɔfadaan na aatiŋ bi. Kitiŋ ngbaan ye Jerusalem la, ki bi paacham. Uwumbɔr aatuuntiib churbaka bi ki ponn ni. 23 Ni fuu ni Uwumbɔr aabipolb bi aayimbil ŋmee paacham na aakuun chee la. Ni fuu ni Uwumbɔr u ye binib mɔmɔk aabɔjir na chee. Ni fuu ni bininyaam aawiin mu Uwumbɔr ŋa mu, mu ŋan ti doo na chee. 24 Ni fuu ni Yesu chee la. U pu, le Uwumbɔr puu tipuupɔln tii timi. Uma Yesu aasin mu yaa ti pu na le ŋa timi chain. Mu pu, le Uwumbɔr di cha pinn timi. Waasin ngbaan len tibɔr ti ŋan jer Abel aasin aah nan len pu na.‡

25 Ni li nyi man, ki taa yii Uwumbɔr u len ni chee na. Buyoonn u nan sur Israel yaab dulnyaa wee ni na, le bi yii, le u daa bitafal. Ti yaa yii Yesu u nyan ni paacham ki nan sur timi na kan, u ga sil daa titafal. 26 N‑yaayoonn na waaneel nan cha kitiŋ deŋ. Dandana wee u puu tipuur ke u ga ki cha kitiŋ ni paacham mɔk deŋ.§ 27 Waah len kina na, ni mɔk timi ke u ga deŋ waah nan naan tiwan nimɔk na, ki nyan ni, ki cha tiwan ni kaan deŋ na. 28 Ti ga ji nnaan mu ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Nima pu na, cha ti doon Uwumbɔr, ki tun lituln li ga piir usui na tii u, ki li pak u, ki li san u ijawaan. 29 Ba pu? timi Aawumbɔr bi ke mmiigaal mu ji tiwan ni kaa ŋan na mɔmɔk na la.*

13

Naah ga ŋa pu ki piir Uwumbɔr aasui na

1 Tɔ, ni li beenin gee tɔb man ke naabitiib na. 2 Ni li teer ki chann bicham tichann. Binib bibaa nan chann Uwumbɔr aatuuntiib tichann, kaa nyi ke Uwumbɔr aatuuntiib ye. 3 Ni teer man binib bi bi kiyondiik ni na, ke nimi le aah bi ki ni na, ki teer man binib bi ji falaa na. Ba pu? ni mu bi tiwon tee ni la.

4 Tɔ, chatiib ni puutiib, ni li nyi ke Uwumbɔr le di nimi kpaan, ki li pak kina, ki taa gɔr kidagook man. Binib bi chuun bɔɔni na, ni binib bi chuun gɔr kidagook na, Uwumbɔr ga ji bi tibɔr.

5 Ni taa cha ninimbil li man ŋimombil pu. Cha ninimbil gbiin naah kpa ni na pu. Ba pu? Uwumbɔr ubaa le bui ke waan di cha si. Waan di si lii.* 6 Nima pu le ti ga li kpa lipobil ki bui ke,

“Uwumbɔr ye maateter la. Maan san ijawaan.

Ubaa aan ŋmaa ŋa mi nibaa.”†

7 Ni teer man nimi aayidam bi tuk nimi Uwumbɔr aabɔr na, ki li teer baamɔfal aah doo pu na, ki li beenin dii Yesu aasan ke baah nan dii pu na. 8 Yesu Kristo aa kpelni. Waah fe bi fen na pu na, u beenin bi kina le din, ki joo cha n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. 9 Ni taa dii mmɔkm yayan aabɔŋ aabɔŋ ki yenn. Ni ŋan ke nisui doon Uwumbɔr aaterm pu, naa ye tijikaar pu. Binib bi kɔ tijikaar tibaa ki ji tiken na, naa ŋa bi tinyoor.

10 Timi aatork aabimbiln le ye Yesu aadɔpuinkoo. Juu yaab aatotoorb aan ŋmaa ji timi aatork. 11 Bi yaa toor kitork kan, le baatotoorninkpel di nsin koo ni chain aapepel ponn ni, titunwanbir pu. Le bi nyan tinann ngbaan kitiŋ ponn ni ki di buen n‑gbaan, bi ti di see mmii. 12 Nima pu le Yesu mu nan kpo kitiŋ aagbaan, ke waasin finn tisui, ki ŋa timi chain. 13 Nima pu na, ti li cha u chee n‑gbaan nima, ki dii waasan, ki yakr u chee waanimɔɔn. 14 Tido u bi dulnyaa wee ni na aan li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Ti ban tido u bi dulnyaa u choo na ni la. 15 Yesu pu, cha ti pak Uwumbɔr n‑yoonn mɔmɔk, ki li dooni u waabulchinn pu. Nima le ye kitork ki tii u. 16 Ni teer man aan ki li tun lituln li ŋan na, ki yakr naah kpa ni na tii tɔb man. Nima le ye kitork ki ga piir Uwumbɔr aasui mbamɔm na.

17 Ni li keei nimi aayidam aamɔi man, ki taa kpak bi. Bitafal bi ni ponn ni, ke ni dii Uwumbɔr aasan mbamɔm. Bi nyi ke see bi mɔk Uwumbɔr baah nan joo nimi pu na. Ni yaa keei baamɔi kan, bi ga li kpa mpopiin, le ki joo nimi. Ni yaa kaa keei baamɔi kan, bi ga li kpa mpombiin, le ki joo nimi. Nima le aan ŋa nimi tinyoor.

18 Ni li beenin mee Uwumbɔr ki tii timi. Ti nyi ke timi aalandak aa galn timi tiwan nibaa pu. Ti ban ke ti li bi mbamɔm n‑yoonn mɔmɔk la. 19 M gaŋ nimi ke ni li moo mee Uwumbɔr ki tii mi, ke u ter mi, aan m gir ni ni chee mala.

Kookoo aameel

20 Uwumbɔr nan fikr Tidindaan Yesu u ye waanib mɔmɔk aayidaan na nkun ni. Waasin pu, le Uwumbɔr puu tipuupɔln tii timi. Tipuur ngbaan ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. 21 Uwumbɔr, u tii timi nsuudoon na, toor nimi aabimbin mbamɔm, aan ni li ŋani waah gee pu na. Cha u ŋa nimi binib bi ga piir usui na Yesu Kristo pu. Uma le yeh mpakm n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Amii.

Kookoo aabɔr

22 Nnaabitiib, m gaŋ nimi, ni li ji limɔr ki pel maah sur nimi kigbaŋ kee ponn ni pu na. Maah ŋmee pu na, ni ye siib la. 23 M ban ke ni bee ke bi nan di tina aabo Timoti di lii. U yaa fuu ni mala kan, m ni uma ga kan nimi.

24 Ni doon nimi aayidam mɔmɔk, ni Uwumbɔr aanib biken mɔmɔk tii timi. Binib bi ye Itali aatiŋ aanib na dooni nimi.

25 Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa ni mɔmɔk pu. Amii.

* 1:5 : Lik Ilahn 2.7.

† 1:5 : Lik 2 Samuel 7.14; 1 Bibɔrb Aabɔr 17.13.

‡ 1:7 : Lik Ilahn 104.4.

§ 1:9 : Lik Ilahn 45.6-7.

* 1:12 : Lik Ilahn 102.25-27.

† 1:13 : Lik Ilahn 110.1.

* 2:8 : Lik Ilahn 8.4-6.

† 2:12 : Lik Ilahn 22.22.

‡ 2:13 : Lik Aisaya 8.17.

§ 2:13 : Lik Aisaya 8.18.

* 3:11 : Lik Ilahn 95.7-11.

† 3:15 : Lik Ilahn 95.7-8.

* 4:3 : Lik Ilahn 95.11.

† 4:4 : Lik Mpiin 2.2.

‡ 4:7 : Lik Ilahn 95.7-8.

* 5:5 : Lik Ilahn 2.7.

† 5:6 : Lik Ilahn 110.4.

* 6:14 : Lik Mpiin 22.16-17.

* 7:17 : Lik Ilahn 110.4.

† 7:21 : Lik Ilahn 110.4.

* 8:5 : Lik Nnyam 25.40.

† 8:12 : Lik Jeremia 31.31-34.

* 9:2 : Lik Nnyam 26.1-30; 25.31-40, 23-30.

† 9:3 : Nnyam 26.31-33.

‡ 9:4 : Lik Nnyam 16.33.

§ 9:4 : Nnyam 30.1-6; 25.10-16.

* 9:5 : Baaliin ni, bi yin ni ke “kerubim” la. Ni naan tiwakor, ki mu kpa ifeen.

† 9:20 : Lik Nnyam 24.6-8.

* 10:7 : Lik Ilahn 40.6-8.

† 10:16 : Lik Jeremia 31.33.

‡ 10:17 : Lik Jeremia 31.34.

§ 10:30 : Lik Ikaal 32.35-36; Ilahn 135.14.

* 10:38 : Lik Habakuk 2.3-4.

* 11:17-18 : Lik Mpiin 22.1-14.

† 11:26 : Hiibru aaliin ni, bi yin Kristo ke Masiya. Naatataa le ye ke Uwumbɔr nyan u ke u gaa waanib lii.

‡ 11:29 : Limɔɔkaal Aanyusakpem—bi ki yin mu ke Nnyusakpem Mamam la.

§ 11:33 : Lik Daniel 6.1-27.

* 12:20 : Lik Nnyam 19.12-13.

† 12:21 : Lik Ikaal 9.19.

‡ 12:24 : Lik Mpiin 4.10.

§ 12:26 : Lik Hagai 2.6.

* 12:29 : Lik Ikaal 4.24.

* 13:5 : Lik Ikaal 31.6.

† 13:6 : Lik Ilahn 118.6-7.

JEMS

1

2

3

4

5

Kigbaŋ ki

JEMS

ŋmee ki na

1

1 Min Jems, u ye Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu Kristo aatutunn na, m dooni Uwumbɔr aanib bi yaa ki bi itingbaan mɔmɔk ni na.

Gaakii ni nlan

2 Nnaabitiib, ni yaa kan ntɔŋ mɔmɔk aabɔŋ kan, ni cha ni mɔmɔk li ye mpopiin ni chee. 3 Ba pu? ni bee ke ni yaa kan ntɔŋ, kaa koo mu ni kan, nima le tii nimi limɔr. 4 Ni mu li nyi man ki li kpa limɔr ki ti saa naadoon, ki taa di cha, aan ki li ye binib bi ŋan doo na, ki taa li kpa taani ubaa, ki taa lir. 5 Ni ponn ni ubaa yaa lann nlan kan, cha u mee Uwumbɔr, le u ga tii u; ba pu? Uwumbɔr tii binib mɔmɔk sakpen, kaa jinni ubaa inimɔɔn. 6 U mu yaa mee Uwumbɔr kan, u li pak ke u ga kan, ki taa joo beeni; ba pu? unii u joo beeni na naahn ke libuln aah daar kan, nnyusakpem aanyunkpuŋ feei pu na. 7 Udaan taa dak ke u ga kan nibaa Uwumbɔr chee. 8 Ulandak aa si tiwanbaan pu, u saa labr, ki nya do, ki ti saa do la.

Igiin ni liwangol

9 Tɔ, Uwumbɔr aah nyuŋ tinaabitiib bi ye bigiim na, bi li kpa mpopiin. 10 Waah sunn tinaabitiib bi ye biwankpadam na taab na, bi mu li kpa mpopiin; ba pu? bi ga jer ke mmopuun aah gbaar mala pu na. 11 Nwiin yaa puu ki toŋ kan, le timoor ga yɔl, le mmopuun gbaar, kaa ki kpa kinyaan. Kina le biwankpadam mu ga kpo, ki cha baawan mɔmɔk.*

Ntɔŋ aabɔr

12 Tɔ, unii u kan ntɔŋ ki kpa limɔr na, Uwumbɔr aanyoor bi u pu. Ba pu? u yaa kan ntɔŋ ki si mbamɔm kan, u ga kan ipiin i ye limɔfal li Uwumbɔr nan puu tipuur ke u ga tii binib bi gee u na. 13 Unii yaa kan ntɔŋ kan, u taa len ke Uwumbɔr le tɔŋ u; ba pu? Uwumbɔr aa gee titunwanbir, ki mu aa tɔŋni unii ubaa. 14 Unii aakpeek yaa cha u ban ke u nya Uwumbɔr aasan ponn ni ki tun usui aah gee pu na kan, nima le cha u kani ntɔŋ. 15 Kikpeek yaa dek lipuul kan, ki maa titunwanbir la; titunwanbir yaa chikr kan, ti maa nkun la.

16 Nnaabitiib bi m gee bi na, ni taa ŋmann nibaa. 17 Ipiin imɔk ŋan ki ye mbamɔm na nyan ni paacham la. I nyan ni Tite Uwumbɔr u nan naan iwiihn imɔk bi paacham na chee la. Uma le aa kpelni ke nwiin ni uŋmal aah kpelni pu na, kaa kpa mbɔmbɔɔn. 18 U tii timi waabɔr ti ye mbamɔn na, ki ŋa timi waabim. Waageehn le na. U ban ke ti jer waah naan tiwan ni mɔmɔk na.

Pel ki ŋa

19 Nnaabitiib bi m gee bi na, ni bee nimina la. Ni ŋan ke unii mɔmɔk li gee ke u pel, ki taa len mala, ki taa gee liŋuul mala; 20 ba pu? binib aaŋuul aa tun Uwumbɔr aatunyaan. 21 Nima pu na, ni di cha titunwanbir ni tiwan nimɔk kaa ŋan na, ki li bi suuna, ki gaa tibɔr ti Uwumbɔr di ŋa nisui ni na; tibɔr ngbaan ga gaa nimi lii.

22 Ni li ŋani waamɔboln aah len pu na. Ni yaa pel, ki yaa kaa ŋani kan, ni ŋmanni nibaa la. 23 Unii yaa pel tibɔr ngbaan ki yaa kaa ŋani taah len pu na kan, u bi le ke unii u lik kinimbilikr ni, ki waa unimbil wɔb aah bi pu na. 24 Ba pu? u kan unimbil wɔb aah bi pu na, le ki siir. Libuul ngbaan ni le u suln waah bi pu na. 25 Tɔ, unii yaa dakl lik nkaal mu ye mbamɔm ki gaal timi lir na, ki yaa beenin dii mu, ki yaa kaa ye unii u pel ki sulni na kan, ki ye unii u ŋani mu aah len pu na kan, Uwumbɔr ga ŋa tinyoor ŋa udaan ngbaan aatuln pu.

26 Unii yaa len ke u dii Uwumbɔr aasan, u yaa kaa chuu ulambil kan, u ŋmanni ubaa la. Waa dii le na. Ni ye fam la. 27 Unii yaa ter nkpobim ni bikpopiib baabɔr ni, ki yaa joo ubaa chain, ki di cha titunwanbir mɔmɔk kan, uma le dii Tite Uwumbɔr mbamɔm, ki bi chain Uwumbɔr aanimbil ni.

2

Taa pak ubaa ki jer uken

1 Nnaabitiib, ni tii Tidindaan Yesu Kristo u yeh mpakm na naadii la. Naah tii u naadii pu na, ni taa pak ubaa ki jer uken. 2 Unii u ŋmaa salmaa aabɔmbik ki pee tiwanyaan na yaa koo naah dooni Uwumbɔr kidiik ki ponn ni na, aan ugiin u pee tiwanchar na mu yaa koo ni kan, 3 ni yaa pak unii u pee tiwanyaan na, ki bui u ke, “Kal do lijal li ŋan na pu,” ki bui ugiin ngbaan ke, “Sil nima,” bee aa bui u ke, “Kal kitiŋ ntaa chee,” kan, 4 nima le mɔk ke ni kpa imaagann, ki dak ilandak i kaa ŋan na ki ŋaŋni binib la.

5 Nnaabitiib bi m gee bi na, ni li pel man. Uwumbɔr nyan binib bi ye bigiim dulnyaa wee ni na ke bi gaa u ki kii ki li ye biwankpadam u chee, ki ji nnaan mu Uwumbɔr nan puu tipuur ke u ga tii binib bi gee u na. 6 Nimi le lik bigiim fam. Bilabi muk nimi ki joo nimi tii bibɔjirb? Naa ye biwankpadam aa? 7 Bima le seei Kristo u tii nimi waayimbinyaan na.

8 Uwumbɔr aanaan aakaal mu bi waagbaŋ ni na le ye ke, “Aa li gee aana aabo ke saah gee aabaa pu na.” Ni yaa sil ŋani kina kan, nima le ŋan.* 9 Ni mu yaa pak ubaa ki jer uken kan, ni tun titunwanbir la. Uwumbɔr aakaal galn nimi ke ni bii mu la. 10 Unii yaa bii nkaal mubaa baanja kan, u bii ikaal mɔmɔk le na. 11 Uwumbɔr u len ke “Taa gɔr kidagook” na, uma le len ke, “Taa ku unii.” Aa yaa kaa gɔr kidagook, ki yaa ku unii kan, aa bii ikaal mɔmɔk le na.† 12 Ni li nyi naah len pu na, ni naah tun lituln pu na; ba pu? Uwumbɔr ga ji nimi tibɔr, nkaal mu gaal binib lir na aah dii pu na. 13 Unii u kaa san binib kinimbaak na, Uwumbɔr ga ji u tibɔr, kaan san u mu kinimbaak. Unii u san biken kinimbaak na, Uwumbɔr ga san u mu kinimbaak.

Li tun saagaakii aah mɔk pu na

14 Nnaabitiib, unii yaa len ke u gaa Yesu ki kii, u yaa kaa tun litunyaan kan, ni kpa tinyoor aa? U yaa gaa Yesu ki kii kina kan, nima le ga cha u ŋmar aa? 15 Tina aabo ubaa yaa kaa kpa tiwanpeenkaan, kaa kpa tijikaar kan, 16 ni ponn ni ubaa yaa bui u ke, “Uwumbɔr ter si, ki tii si tiwanpeenkaan, ki kpiin si,” kaa tii u waah lann pu na kan, ni kpa tinyoor aa? 17 Aa yaa len ke aa gaa Yesu ki kii ki yaa kaa tun litunyaan kan, ni ye yɔli le na.

18 Unii yaa len ke, “Ubaa gaa Yesu ki kii la, ubaa mu tun litunyaan la,” m mu ga bui u, “Aa yaa kaa tun lituln nyaan kan, saan ŋmaa len ke aa gaa Yesu ki kii. Maatunyaan mu le ga mɔk si ke m gaa Yesu ki kii.” 19 Aa pak ke Uwumbɔr baan le bi. Nima le ŋan. Kinimbɔŋ mu pak kina, le ki san ijawaan pam. 20 Si ujɔr, cha m tuk si, aa yaa len ke aa gaa Uwumbɔr ki kii, kaa tun litunyaan kan, ni ye yɔli la. 21 Tiyaaja Abraham nan tun litunyaan. Nima le nan mɔk ke waabɔr ŋan Uwumbɔr chee; ba pu? u nan di ujapɔɔn Aisak ki di paan kitork aabimbiln paab, u di toor kitork tii Uwumbɔr. 22 Ni kan ke waah gaa Uwumbɔr ki kii pu na, le u tun litunyaan. Waatunyaan ngbaan mɔk ke u gaa Uwumbɔr ki kii mbamɔm. 23 Le ni gbiin Uwumbɔr Aagbaŋ aah len pu na ke, “Abraham nan gaa Uwumbɔr aamɔboln ki kii, kina pu na le Uwumbɔr gaa u ke u ye uninyaan u chee.”‡ Le Uwumbɔr yin u ke ujɔ. 24 Ni kan ke Uwumbɔr ga len ke unii aabɔr ŋan litunyaan pu, naa ye naadii baanja pu.

25 Kina le Rahab u nan ye upiidagoor na nan chann Josua aatutum tichann, ki tuk bi ke bi dii nsan yayan aan baadim taa kan bi. Nima pu le waabɔr nan ŋan Uwumbɔr chee.

26 Tiwon ti kaa kpa nwiin na, ti kpo le na, kina le naadii u kaa kpa litunyaan na mu kpo.

3

Lilambil aabɔr

1 Nnaabitiib, bimɔmɔkb taa li wiir; ba pu? ni nyi ke timi bi ye bimɔmɔkb na, Uwumbɔr ga ji timi tibɔr ki jer biken. 2 Ba pu? ti mɔmɔk yenni sakpen. Unii yaa kaa yenni waabɔlen ponn ni kan, uma le ye unibamɔnn, ki ga ŋmaa chuu tiwon mɔmɔk ti taa ŋa bakaa. 3 Ti joo itangar ŋani itaan aamɔi ni, ke i kii tii timi. Le ti ga ŋmaa cha i dii taah ban pu na. 4 Lik iŋɔsakpiin aah bi pu na. I ye isakpiin la. Le libuln li pɔɔ na daar i joo cha laah cha ni wɔb na. Bi mu ki joo tiŋɔpann waatiir ŋaal i, ki cha i dii buŋɔŋaab aah ban ni wɔb na. 5 Kina le lilambil mu ye tiwan waatiir tiwon ponn ni, ki puk tipupuk sakpen.

Lik, mmii waatiir aah ga ŋmaa wu kichoosakpeŋ pu na. 6 Le lilambil ye mmii ki ye tiwan ni kaa ŋan na timi aawon ni, ki ga ŋmaa bii tiwon mɔmɔk, ki wu binib aabimbin. Lilambil aamii nyan ni kinimbɔŋ chee la. 7 Binib ga ŋmaa tiŋ ipeel aabɔŋ mɔmɔk, ni inyoon aabɔŋ mɔmɔk, ni tiwan ni baar na aabɔŋ mɔmɔk, ni ijan aabɔŋ mɔmɔk. Bi ga ŋmaa tiŋ ni mɔmɔk aabɔŋ. 8 Ubaa mu aan ŋmaa tiŋ lilambil. Li ye tiwan ni kaa ŋan, kaa fuur na, le ki gbii liluul. 9 Ti joo lilambil pak Tite Uwumbɔr, le ki ki joo li seei binib bi Uwumbɔr naan bi aan bi naahn u na. 10 Bumɔb buchachaan ngbaan le pak Uwumbɔr, le ki ki len tibɔbir. Nnaabitiib, naa ŋan ke ni li ŋani kina. 11 Nnyun mu mɔ na, ni mu kaa mɔ na, ga ŋmaa nya nnyunbun baan ni ii? 12 Likakaln ga ŋmaa lu tikpasɔnn aa? Lichachar ga ŋmaa lu ŋikakanbil aa? Kina le nnyun mu diin na ni mu mɔ na mɔmɔk aa ŋmaa li bi nnyunbubaan ni.

Nlan mu nyan ni paacham na

13 Tɔ, unii ubaa bi ni ponn ni ki kpa nlan ni ŋuntii ii? Ni ŋan ke waabimbinyaan le mɔk ke u kpa. U li bi suuna, ki li kpa nlan, ki tun litunyaan. 14 Tɔ, lipiipoln ni kinikpakpak yaa bi nisui ni kan, ni taa li kpa kipupuk ke ni kpa nlan, ki taa mɔn nnyamɔn ki paan mbamɔn pu. 15 Nlan mumina aaboln aa nyan ni Uwumbɔr chee. Mu ye dulnyaa wee ni aalan la. Naa ye Uwumbɔr Aafuur Nyaan aalan. Mu ye kinimbɔŋ aalan la. 16 Ba pu? lipiipoln ni kinikpakpak aah bi nin chee na, tijar ni lituln li kaa ŋan na mɔmɔk bi nima chee la. 17 Le unii u kpa nlan mu nyan ni Uwumbɔr chee na, u bi chain, ki kpa nsuudoon, ni mbimbisuuna, ki ŋun tii binib, ki kpa linimbaasaln sakpen, ki tun litunyaan sakpen, kaa kpa imaagann, ki ye mbamɔndaan. 18 Binib bi par kijaak na le joo ni nsuudoon, ki ga kan tinyoor ti ye mbimbinyaan na.

4

Dulnyaa aajɔtiik

1 Tɔ, butɔb ni kijaak ki bi nikaasisik ni na, ni nyan ni la chee? Naa ye nimi aakpeek le jaa kijaak nisui ni ii? 2 Ninimbil man tiwan pu la, le naa kpa. Nima le ni ku binib. Tiwan aakpeek bi nisui ni la, le naa ŋmaa kan ni, nima le ni jaa kijaak, le ki to butɔb. Naah kaa mee Uwumbɔr ke u tii nimi na, nima le naa kpa. 3 Ni mee Uwumbɔr ke u tii nimi tiwan ni kaa ŋan u chee na, nima pu le naa kan. Ni mee u ki ban tiwan ni ga ku nimi aakpeek na la. 4 Ni di Uwumbɔr lii a, ke upiidagoor aah di uchal di lii pu na. Naa nyi ke dulnyaa aajɔtiik le ye Uwumbɔr aadiŋ aa? Nima pu na, unii u ban dulnyaa aajɔtiik na, u ye Uwumbɔr aadin la. 5 Uwumbɔr Aagbaŋ len ke, “Unii yaa joo waawiin dooni tiwan ki cha Uwumbɔr kan, Uwumbɔr kpa lipiipoln sakpen a.” Ni dak ke ni len kina fam la aa? 6 Tɔ, Uwumbɔr tii timi nterm ki jer kina, le waagbaŋ len ke, “Uwumbɔr yiil kalmbaanidam, le ki lik faar binib bi sunni bibaa taab na.”*

7 Nima pu na, ni kii Uwumbɔr aamɔb man. Ni yii kinimbɔŋ man, le ki ga san nya ni chee. 8 Ni foor malni Uwumbɔr man, le u mu ga foor mal nimi. Nimi titunwanbirdam, di nimi aatunwanbir lii man. Nimi bi ban ni dii dulnyaa aasan, ni Uwumbɔr aasan mu na, toor nisui man. 9 Ni li kpa mpombiin nimi aatunwanbir pu, ki li wii. Cha nimi aalaar kpaln iwiil. Cha nimi aapopiin kpaln mpombiin. 10 Ni sunn nibaa taab man Tidindaan aanimbiin ni, le u ga nyuŋ nimi.

Ni taa galni tɔb man

11 Nnaabitiib, ni taa bii tɔb. Unii yaa bii una aabo ki yaa galn u kan, u bii Uwumbɔr aakaal ki galn mu la. Aa yaa galn nkaal ngbaan kan, saa ye unii u ŋani nkaal aah len pu na, aa ye unii u galni mu la. 12 Uwumbɔr baanja le ye u tii timi nkaal na, ki ye nkaal Aadindaan, ki ye u ji binib tibɔr na. Uma baanja le ga ŋmaa gaa timi lii, ki ga ŋmaa bii timi. Aa ye ŋma ki galn aaŋeen aatɔ?

Kipupuk aabɔr

13 Li pel man, nimi bi len ke, “Din, ke nibaakan fen, ti ga fe buen kitiŋ kibaa ni, ki ti ŋa nima libiln libaa, ki daa tiwan, ki ŋa kitiirk ki kan tinyoor,” 14 naa nyi tiwan ni ga fe ŋa fen na. Nimi aamɔfal bi kinye? Li naahn likpakpal li ŋub siib ki ki kpaan woln na la. 15 Nimi aamɔfal aah bi kina na, nima le ni ŋan ke ni len ke, “Tidindaan yaa kii kan, ti ga li bi, ki ŋa kina, ki ki ŋa kina.” 16 Le ni tee kpa kalmbaani ki puk kipupuk. Ni yaa puk kipupuk kina kan, naa ŋan.

17 Nima pu na, unii yaa nyi lituln li ŋan na, kaa ŋani li kan, u tun titunwanbir le na.

5

Biwankpadam aasurm

1 Nimi biwankpadam, ni li pel man. Ni li wii ki li kaani falaa u ga pii nimi na pu. 2 Nimi aawankpal bii a. Ŋikpaambil moo nimi aakeken a. 3 Ni di ŋimombil bil, le ŋi daŋ a. Ŋaah daŋ pu na, nima le mɔk ke nimi aabɔr bii a, ki ga ji nimi aawon ke mmii na. Naah kuun liwankpal li wiir na bil na, ni kuun ntafadaan mu wiir ki ga pii nimi kookoo aataadaal na la. 4 Ni ji bitutum bi chee tijikaar tii nimi na pem pem, kaa pa bi. Le bi bi ki wii baapal pu. Le Uwumbɔr Mpɔɔnsakpiindaan ŋun baah wii pu na. 5 Ni bi dulnyaa wee ni, ki piir nisui, ki ŋani naah gee pu na mɔmɔk, ki kpiini nibaa ki filk sakpen a; ni bi ke inaa i filk aan bi kɔr i na la. 6 Nimi le bii bininyaam ki ku bi, le baa kpa mpɔɔn bi nyan bibaa nimi aaŋaal ni.

Limɔr ni limeel

7 Nnaabitiib, nima pu na, ni li kpa limɔr ki ti saa bundaln Tidindaan ga gir ni na. Lik man, ukpaal aah kpa limɔr pu ki kii buyoonn waasaak ga nan ŋa tijikaar nyaan na. U kpa limɔr ki kii unaalantaal ni utakuutaal aah ga nan nu pu na. 8 Ni mu li kpa limɔr man, ki pɔɔk nitaakpab; ba pu? buyoonn Tidindaan ga gir ni na peeni.

9 Nnaabitiib, ni taa ŋulni tɔb pu man aan Uwumbɔr taa ji nimi tibɔr. Ni gur siib, u ga ji binib tibɔr. 10 Nnaabitiib, bibɔnabr bi nan len Uwumbɔr aayimbil ni na, ni lik baah nan jin falaa ki kpa limɔr pu na, ni ye limɔkl le ki tii nimi. 11 Binib bi kpa limɔr falaa ponn ni ki ti saa naadoon na, bima le ti len ke bi kan Uwumbɔr aanyoor. Ni ŋun Job aah nan kpa limɔr falaa ponn ni pu na, ki kan Uwumbɔr aah nan ter u pu falaa ngbaan aapuwɔb na. Ni kan ke Uwumbɔr kpa linimbaasaln sakpen, ki san binib kinimbaak.

12 Nnaabitiib, ni jer ni mɔmɔk na le ye ke ni taa puu nibaa pu. Ni taa puu paacham pu, ki taa puu kitiŋ pu, ki taa puu tiwan nibaa pu. Ni po len ke “Een,” bee “Aayii,” ki len mbamɔn. Ni yaa po len kina kan, Uwumbɔr aan daa nitafal.

13 Ni ponn ni ubaa yaa kpa falaa kan, u li mee Uwumbɔr. Ni ponn ni ubaa yaa kpa mpopiin kan, u li gaa ilahn ki pak Uwumbɔr. 14 Ni ponn ni ubaa yaa bun kan, cha u yin Yesu aanib aaninkpiib, ke bi dan ki nan mee Uwumbɔr tii u, ki di nkpan meen u, Tidindaan aayimbil pu. 15 Bi yaa mee Uwumbɔr ki pak ke u ga tii u laafee kan, mmeen ngbaan le ga cha ubun ngbaan pɔɔk, le Tidindaan ga fiin u. U yaa tun titunwanbir kan, u ga di cha pinn u. 16 Nima pu na, ni kpiir nimi aatunwanbir ki tuk tɔb, ki mee Uwumbɔr tii tɔb, aan u tii nimi laafee. Unii u dii Uwumbɔr aasan mbamɔm na yaa mee Uwumbɔr linimaln kan, waameel kpa mpɔɔn sakpen. 17 Elaija nan ye unibɔn ke ti mu aah ye pu na la. Le u mee Uwumbɔr linimaln ke utaal taa nu. Le ŋibin ŋitaa ni iŋmal iloob utaal aa nan nun kitiŋ ngbaan ni. 18 Le u ki mee Uwumbɔr, le utaal nun, le tijikaar ŋa.

19 Nnaabitiib, ni ponn ni ubaa yaa yenn mbamɔn aasan chee kan, unii yaa giin u mbamɔn chee kan, 20 u bee ke unii u giin titunwanbirdaan waah yenn pu na, u nyan waamɔfal nkun ni la, ki cha Uwumbɔr di cha pinn titunwanbir pam.*

* 1:11 : Lik Aisaya 40.6-7.

* 2:8 : Lik Liifai Yaab 19.18.

† 2:11 : Lik Nnyam 20.13-14; Ikaal 5.17-18.

‡ 2:23 : Lik Mpiin 15.6.

* 4:6 : Lik Ŋiyataŋak 3.34.

* 5:20 : “ki cha Uwumbɔr di cha pinn titunwanbir pam” bee “ki biin titunwanbir pam pu”.

1 PIITA

1

2

3

4

5

Njan aagbaŋ ki

PIITA

ŋmee ki na

1

1 Min Piita u ye Yesu Kristo aakpambal na le ŋmee kigbaŋ kee m tii Uwumbɔr aanib bi ye biwɔwɔm dulnyaa wee ni, ki yaa ki bi Pontus aatiŋ ni, ni Galasia aatiŋ ni, ni Kapadosia aatiŋ ni, ni Asia aatiŋ ni, ni Bitinia aatiŋ ni na. 2 Tite Uwumbɔr nan nyan nimi waageehn pu, ki cha Waafuur Nyaan ŋa nimi chain, ni li keei Yesu Kristo aamɔb, aan Uwumbɔr di cha pinn nimi Yesu aasin pu. Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa ni pu, ki tii nimi nsuudoon pam.

Limakl li bi n‑yoonn mɔmɔk na

3 Cha ti pak Uwumbɔr u ye Tidindaan Yesu Kristo Aate na; ba pu? u san timi kinimbaak sakpen a, ki gir ma timi lelee, ki di timi ŋa waabim. U nan fikr Yesu Kristo nkun ni. Nima le ti kpa limakl li bi n‑yoonn mɔmɔk na. 4 Ti mak ke ti ga sil kan tinyoor ti Uwumbɔr di siin paacham kiir timi na. Tinyoor ngbaan aan ŋmaa bii, kaan ŋmaa wɔŋ, kaan doo. 5 Naah gaa Yesu ki kii na, nima le Uwumbɔr aapɔɔn biin ni pu, ki ti saa buyoonn ni ga kan waah ga gaa nimi lii mbamɔm pu na, kookoo aataadaal.

6 Nima le ni kpa mpopiin. Ni yaa po kpa mpombiin ni yunn siib dandana wee, falaa aabɔŋ ponn ni kan, ni li kpa mpopiin; 7 ba pu? falaa ngbaan ga mɔk ke ni gaa Yesu ki kii mbamɔm aan naa gaa. Naah gaa u ki kii pu na jer salmaa u ga bii na. Bi joo salmaa pu mmii ponn ni ke bi lik ke u ŋan aan waa ŋan. Kina le Uwumbɔr cha ni ji falaa ke u lik ke ni gaa u ki kii mbamɔm aan naa gaa. Ni yaa gaa u ki kii mbamɔm kan, le ni ga kan mpakm ni nnyuŋ bundaln Yesu Kristo ga nyan ubaa mpaan pu na. 8 Naa kee kan u, le ni gee u. Ninimbil aa waa u dandana wee, le ni gaa u ki kii. Nima le ni kpa mpopiin sakpen, ki pak Uwumbɔr, kaa ŋmaa len naah kpa mpopiin ki ti saa pu na. 9 Naah gaa Yesu ki kii na, le u gaa nimi lii.

10 Tɔ, n‑yaayoonn na aabɔnabtiib bi nan tuk binib Uwumbɔr aah ga ter nimi pu na, nan dakl lik mbamɔm, ki ban ke bi bee Uwumbɔr aah ga ŋa pu ki gaa binib lii na. 11 Le Kristo Aafuur Nyaan mu nan bi bibɔnabr ngbaan ponn ni na mɔk bi ke uma Kristo ga ji falaa, le ki nin kan nnyuŋ falaa ngbaan aapuwɔb. Le bi nan ban bi bee ke ulau ga ji falaa ngbaan, ki ban bi bee buyoonn u ga ji falaa ngbaan na. 12 Le Uwumbɔr nan mɔk bi ke baah len tibɔr ti na, baa len ke bi ter bima bibaa, bi len ke bi ter nimi la. Le ni ŋun tibɔr ngbaan dandana wee. Uwumbɔr cha Waafuur Nyaan nyan ni paacham ki tii binib mpɔɔn bi tuk nimi tibɔnyaan tee. Tibɔnyaan timina le Uwumbɔr aatuuntiib ban ke bi bee taatataa.

Ni li bi chain man

13 Nima pu na, ni li dak ilandak i ŋan na, ki li chur nibaa, ki li kpa limakl n‑yoonn mɔmɔk; ba pu? Yesu Kristo yaa nyan ubaa mpaan pu kan, u ga ŋa tinyoor ŋa ni pu la. 14 Ni li keei Uwumbɔr aamɔb. Buyoonn naa nan kee nyi nsan mu ŋan na, le ni nan dii nisui aah gee pu na. Ni taa ki dii kina. 15 Cha nimi aabimbin mɔmɔk li bi chain, ke Uwumbɔr u yin nimi na aabimbin aah bi chain pu na. 16 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke Uwumbɔr bui nimi, “Min Uwumbɔr bi chain la; nima pu na, ni mu li bi chain man.”*

17 Ni yaa mee Uwumbɔr kan, ni yin u ke Nite la. Nima pu na, ni li san u buyoonn ni bi na; ba pu? waa pak ubaa ki jer uken. U ga ji binib mɔmɔk aabɔr baah tun pu na. 18 Niyaajatiib nan bi mbimbin yɔl yɔl ponn ni. Ni nyi ke u gaa nimi lii ki nyan nimi mbimbin ngbaan ponn ni. Naa ye tiwan ni ga bii ke ŋimombil na, le u di pan ki gaa nimi lii. 19 U nan di Kristo aasin mu jer ŋimombil na le gaa nimi lii; uma Yesu nan di ubaa toor kitork ki tii Uwumbɔr, ki bi ke upihbo nyaan u kaa kpa iween ibaa na. 20 Uwumbɔr aa nan kee naan dulnyaa le ki nyan Kristo ke u li ye kitork ngbaan. Naah nan ŋeer na, le u dan dulnyaa wee ni, nimi pu. 21 U pu, le ni gaa Uwumbɔr ki kii. U nan fikr u nkun ni ki nyuŋ u. Nima pu le ni gaa Uwumbɔr ki kii ki kpa limakl.

22 Ni kii Uwumbɔr aabɔr ti gbii na la. Nima le cha nimi aabimbin bi chain. Le ni sil gee ninaabitiib. Nima pu na, ni li beenin gee tɔb mbamɔm. 23 Bi ma nimi lelee la. Naa ye unibɔn u ga kpo na le ma nimi lelee. U ma nimi na aan kpo. Uwumbɔr di waamɔboln li kpa limɔfal ki ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na le gir ma nimi lelee. 24 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

“Binib mɔmɔk bi ke timoor na la.

Baanyaan bi ke mmopuun na la.

Timoor yɔl mala, le mmopuun mu gbaar,

25 Uwumbɔr aamɔboln ma ga li bi

ki ti saa n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.”†

Limɔboln ngbaan le ye tibɔnyaan ti bi tuk nimi na.

2

Ni taa ki tun titunwanbir man

1 Nima pu na, ni taa ki li kpa kinanaŋ, ki taa ki ŋmanni tɔb, ki taa li ye binib bi ŋmanni ke bi ŋan na, ki taa li kpa lipiipoln, ki taa li bii binib. 2-3 Nimi nibaa lik ki kan Tidindaan aah kpa tiŋann pu na. Nima pu na, ni li ban Uwumbɔr aamɔbon ke ubopɔɔn aah ban mbiin pu na. Uwumbɔr aabɔr gbii, ki ga ter nimi ke ni moo dii waasan mbamɔm, ki ŋmar.

4 Dan Tidindaan u ye limɔfadaan na chee man. U naahn litakpal li bidimaab yii li na la. Le Uwumbɔr lee u ke u ŋan sakpen. 5 Ni mu bi ke ŋitakpal ŋi kpa limɔfal na. Uwumbɔr di nimi maa lidichal ke Waafuur Nyaan li bi li ni. U ban ke ni li ye uma ubaa aatotoorb, ki li tun waatuln, Waafuur Nyaan aapɔɔn pu. Yesu Kristo pu, le u ga gaa nimi aatuln ngbaan. 6 Uwumbɔr Aagbaŋ len ke,

“Lik, m lee litakpal li ŋan na ki di bil Sionn aatiŋ ni.

M di litakpal ngbaan ki di siin kaalɔlɔŋ ni,

le unii umɔk gaa u ki kii na aan ji inimɔɔn.”*

7 Nimi bi gaa u ki kii na, u ŋan ni chee sakpen la. Le binib bi kaa gaa u ki kii na, bi li nyi ke Uwumbɔr Aagbaŋ len ke,

“Litakpal li bidimaab yii li na,

lima le ye litakpajal,”†

8 ki ki len ke,

“Binib bibaa ga gbeer litakpal ngbaan ki lir.

Litakpal ngbaan pu le bi ga lir.”‡

Baa kii Uwumbɔr aabɔr; nima le cha bi lir, waah siin bi pu na.

9 Tɔ, nimi bi gaa Uwumbɔr ki kii na le ye waanileekaam. Ni ye Uwumbɔr u ye Ubɔrkpaan na aatotoorb, ki ye litimbol li bi chain na, ki sil ye Uwumbɔr aanib. U lee nimi ke ni li tuk binib waah ŋan sakpen pu na; ba pu? u nyan nimi mbɔmbɔɔn ni, ki di koon waawiihn mu ŋan sakpen na ni. 10 N‑yoonn mbaa naa nan ye Uwumbɔr aanib. Dandana wee ni ye Uwumbɔr aanib la. N‑yoonn mbaa Uwumbɔr aa nan san nimi kinimbaak. Dandana wee u san nimi kinimbaak.

Uwumbɔr aatutum

11 Maanigeekaab, ni ye biwɔwɔm ni bisachum dulnyaa wee ni la. Nima pu na, m gaŋ nimi, ni taa kii nisui aah gee pu na; ba pu? nisui aah gee pu na kiir nimi Uwumbɔr aasan ni. 12 Ni bi binib bi kaa dii Uwumbɔr aasan na aakaasisik ni la. Ni li tun lituln li ŋan na bi chee. Le bi yaa bii nimi ke ni ye bakadam kan, nimi aatunyaan chee bi ga kan ke ni ŋan. Nima le ga cha bi nyuŋ Uwumbɔr bundaln u ga ji binib tibɔr na.

13 Tɔ, ni li keei nimi aaninkpiib mɔmɔk aamɔi Tidindaan pu. Ni li keei nimi aabɔrkpaan u joo binib mɔmɔk na aamɔb. 14 Waah kaan bininkpiib ntim ni na, ni li keei bi mu aamɔi. Ba pu? u kaan bi ke bi daa binib bi tun lituln li kaa ŋan na aatafal, ki ban ke bi pak binib bi tun lituln li ŋan na. 15 Uwumbɔr ban ke ni tun litulnyaan aan ki cha bijɔrb bi kaa nyi nibaa ki bii nimi na ŋmin la. 16 Ni bi nibaa pu la. Nima le aa tii nimi nsan ke ni li chuun ŋani bakaa. Ni li bi ke Uwumbɔr aatutum aah ba ga li bi pu na. 17 Ni li pak binib mɔmɔk, ki li gee binib bimɔk dii Yesu aasan na, ki li san Uwumbɔr, ki li pak ubɔrkpaan na.

Yesu Kristo aafalaa aamɔkl

18 Binib bi ye binaagbiib ni ponn ni na, ni li pak nidindatiib mbamɔm, ki li keei baamɔi. Bi yaa ye binibamɔm, bee bi ti ki ye bakadam kan, ni li pak bi. 19 Unii u kaa ŋa nibaa na, bi yaa ŋa u falaa aan u yaa ji limɔr Uwumbɔr pu kan, nima le ŋan Uwumbɔr chee. 20 Bi yaa gbaa nimi, nimi aatunwanbir pu aan ni yaa ji limɔr kan, nima le aan cha ubaa pak nimi. Ni mu yaa kan falaa nimi aatunyaan pu, ki yaa ji limɔr kan, nima le ga piir Uwumbɔr aasui. 21 Ba pu? Uwumbɔr yin nimi bi dii u na ke ni li ji falaa; ba pu? Kristo mu nan jin falaa ni pu. Nima le ye limɔkl ki tii nimi, ke ni li dii waataabuu. 22 Waa nan ŋa titunwanbir aatuln libaa, ki mu aa nan mɔn nnyamɔn mubaa.§ 23 Baah seei u na, waa giin sii bi. Waah jin falaa na, waa len ke u ga teen bi. U di ubaa ŋa Uwumbɔr u ji tibɔr mɔmɔk mbamɔm na aaŋaal ni la. 24 U nan kpo ndɔpuinkoo pu timi aatunwanbir pu, ki sil timi aasisiiyaan ki gaa timi aatafadaan. Nima pu na, ni di titunwanbir mɔmɔk lii, ki li dii mbimbin mu ŋan na. Waah gaa tigbar ti na pu, le Uwumbɔr tii nimi laafee. 25 Ni nan bi ke ipiih i yenn na, le dandana wee, ni gir ni Kristo chee. U kpaa nimi ke upihkpaal aah kpaa ipiih pu na, ki kii nimi aamɔfal.

3

Puutiib ni chatiib aabɔr

1 Bipiib, ni li keei nichatiib aamɔi. Ni yaa keei baamɔi, aan chatiib yaa bi, kaa kii Uwumbɔr aabɔr kan, nibaakan bi ga gaa u ki kii nimi aabimbinyaan pu. Hali ni yaa kaa len tibaa kan, 2 bi ga kan ke ni san Uwumbɔr ki kpa mbimbin mu bi chain na. 3 Bipiib, tiwan ni ga cha ni li ŋan na aa ye tiyikpir ti buu na, kaa ye nleen mu kpa kidaak na, kaa ye tiwanpeenkaan nyaan. 4 Tiwan ni ga cha ni li ŋan na le ye mbimbin mu ŋan na. Ni yaa kpa mbimbin suuna kan, nima le ye kinyaan ki kaan fir, ki ŋan sakpen Uwumbɔr chee na. 5 N‑yaayoonn na aapiib bi nan bi chain ki kpa limakl Uwumbɔr pu na, nan keei bichatiib aamɔi, nima le nan cha bi kpa kinyaan ki nan ŋan binib chee. 6 Sara nan ŋani kina la. U nan keei uchal Abraham aamɔb, ki yin u ke udindaan. Ni yaa tun lituln li ŋan na, ki yaa kaa san ijawaan ibaa Uwumbɔr aasan ni kan, ni kpaln Sara aabisatiib la.

7 Bijab, ni mu li nyi naah joo nipuutiib pu na. Bipiib aa kpa mpɔɔn ke bijab aah kpa pu na, nima na, ni li pak bi; ba pu? nimi ni bima le ga kpaan kan Uwumbɔr aapiin i ye limɔfal li kaa kpa ndoon na. Ni li joo bi mbamɔm, nimi aameel taa ŋa yɔli.

Ji mbimbinyaan aafalaa

8 Kookoo aabɔr le ye ke ni mɔmɔk li kpaan kimɔbaan, ki cha nitafal li bi tɔb ni, ki li gee tɔb ke naabitiib na, ki li san tɔb kinimbaak, ki sunn nibaa taab. 9 Binib yaa ŋa nimi bakaa kan, ni taa teen bi. Bi yaa sii nimi kan, ni taa sii bi ki teen. Ni bui bi ke, “Uwumbɔr ŋa tinyoor ŋa ni pu;” ba pu? Uwumbɔr yin nimi ke u ŋa tinyoor ŋa ni pu la. 10 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

“Unii yaa ban ke u li kpa mpopiin, ni mbimbin mu mɔ na kan,

u taa ki len tibɔbir, ki taa ki mɔni inyamɔn,

11 ki taa ki tun lituln li kaa ŋan na;

u tun lituln li ŋan na,

ki li ban nsuudoon linimaln;

12 ba pu? Tidindaan Uwumbɔr aatafal bi bininyaam ni,

ki ŋun baameel n‑yoonn mɔmɔk,

le ki yiil binib bi tun titunwanbir na.”*

13 Tɔ, ninimbil yaa man lituln li ŋan na pu kan, ubaa ga ŋa nimi bakaa aa? 14 Ni mu yaa kan falaa lituln li ŋan na pu kan, Uwumbɔr aanyoor bi ni pu la. Ni taa san unii ubaa ijawaan, ki taa cha ilandak li joo nimi.† 15 Ni li pak Kristo nisui ni, ki di u ŋa Nidindaan. Ni li gor n‑yoonn mɔmɔk, unii yaa nan baa nimi kan, ni ga ŋmaa tuk u naah kpa limakl pu na. Ni tuk u suuna, ki pak Uwumbɔr. 16 Ni li ŋani ni ŋan na n‑yoonn mɔmɔk, le naah dii Kristo mbamɔm ki kpa mbimbin mu ŋan na na, nima le ga cha inimɔɔn chuu binib bi sii nimi ki len nimi tibɔbir na. 17 Ni yaa ye Uwumbɔr aageehn ke aa ji falaa litunyaan pu kan, ni soor ni aa ji falaa titunwanbir pu. 18 Ba pu? Kristo ubaa nan kpo nfum mbaa timi aatunwanbir pu. Kristo u ye uninyaan na nan kpo timi bi ye tiniwanbir na pu, ke u di ti ni Uwumbɔr kpaan. Bi nan ku waawon, le Uwumbɔr Aafuur Nyaan tii u limɔfal, 19 le u nan buen ki ti len tibɔnyaan binib aawiin i bi kiyondiik ni, kitekpiitiŋ ni na chee. 20 Bi nan bi Nowa aayoonn, kaa nan kii Uwumbɔr aamɔb, le u nan jin limɔr bi pu, ki kii n‑yoonn mu Nowa nan ti kpii buŋɔb doo na. Binib biniin baanja le nan koo buŋɔb ngbaan ni, le ki ŋmar nnyun pu. 21 Nnyun ngbaan le ye baah muini binib nnyun ni na aamɔkl. Dandana wee, bi yaa muin nimi nnyun ni kan, ni ŋmar a; ba pu? Yesu Kristo nan fikr nkun ni. Nima le cha ni ŋmar. Bi yaa muin nimi nnyun ni kan, naa ye ke bi fu nimi aawon nnyun tiwon aajɔŋ pu la. Ni ye ke ni di titunwanbir di lii, ki puu tipuur ke ni ga dii Uwumbɔr. 22 Yesu Kristo nan buen paacham ki ti bi Uwumbɔr aaŋangii wɔb. Le Uwumbɔr di waatuuntiib, ni paacham yaab, ni kinimbɔŋ ni kaapɔɔn mɔmɔk ŋa Yesu Kristo aaŋaal ni.

4

1 Tɔ, Kristo aah nan joo unibɔn aawon na, u nan jin falaa. Nima pu na, ni mu kii ke ni ga ji falaa man, ke waah nan kii pu na. Waah nan jin falaa tiwon ponn ni pu na le u nan kuln titunwanbir. 2 Nima pu na, naah laa bi dulnyaa wee ni na, ni taa ki kii nisui aah gee pu na, ni li keei Uwumbɔr aah gee pu na. 3 Ni nan tun titunwanbir n‑yoonn mu jer na; ni ŋeer kina. Ni nan ŋani ke binib bi kaa nyi Uwumbɔr na aah ŋani pu na, ki dii bipiib, ki dii tiwan ni kaa ŋan na aakpeek, ki nan kuuni tɔb ki nyun ndaan gbii, ki tun lituln li kaa ŋan na, ki dii ŋiwaa ŋi sukr ponn ni na. 4 Naah kaa ki kpaani titunwanbirdam ngbaan chee ki ŋani kina na, ni gar bi la, le bi seei nimi. 5 Bi ga sil Uwumbɔr aanimbiin ni ki len baah tun pu na. U gor ke u ji binib bi fu na, ni binib bi kpo na tibɔr. 6 Nima le cha bi nan tuk binib bi kpo na Uwumbɔr aabɔnyaan tee. Bi nan kpo ke unibɔn mɔk aah kpo pu na. Le bi nan tuk bi Uwumbɔr aabɔnyaan tee, ke bi kan nsan ki gaa u ki kii aan baawiin kan Uwumbɔr aamɔfal ki li bi u chee.

Ni li ye Uwumbɔr aatutunyaam

7 Tɔ, ni gur siib le tiwan mɔmɔk ga doo. Nima pu na, ni li kpa laasaab, ki chur nibaa, ki mee Uwumbɔr. 8 Tiwan ni jer tiwan mɔmɔk na le ye ke ni li gee tɔb mbamɔm; ba pu? aa yaa gee unii kan, aa ga di cha pinn u titunwanbir pam. 9 Ni li channi tɔb tichann ki taa ŋulni. 10 Uwumbɔr tii ni mɔmɔk Waafuur Nyaan aapiin la. Waah tii nimi ipiin aabɔŋ aabɔŋ na, ni di ipiin ngbaan ter biken. 11 Uwumbɔr yaa tii unii ipiin ke u len Uwumbɔr aabɔr kan, u teer ke ni ye Uwumbɔr aabɔr le u len. Uwumbɔr yaa tii unii ipiin ke u ter biken kan, u li ter bi Uwumbɔr aah tii u mpɔɔn pu na. Ni li nyuŋni Uwumbɔr tiwan mɔmɔk ni, Yesu Kristo pu. Uma le yeh mpakm ni mpɔɔn n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Amii.

Yesu Kristo aadidiliib aah ji falaa pu na

12 Njɔtiib bi m gee bi na, ni ji falaa u wu sakpen na la. Ni taa dak ke ni ye tiwachann la. Uwumbɔr cha ni ji falaa ke u lik nimi aabimbin aah bi pu na la. Ni taa cha ni gar nimi. 13 Ni li kpa mpopiin; ba pu? ni yaa ji falaa u Kristo nan jin na kan, ni ga li kpa mpopiin sakpen bundaln u ga gir ni ki nan mɔk waah nyuun pu na. 14 Bi yaa sii nimi Kristo aayimbil pu kan, Uwumbɔr aanyoor bi ni pu la; ba pu? Uwumbɔr Aafuur Nyaan mu ŋan sakpen na bi ni ni. [Bima le seei Kristo, le nima pak u.] 15 Le ni ponn ni ubaa yaa jin falaa linikul pu, bee kinaayuk pu, bee baka baka pu, bee libɔbaln pu kan, nima aa ŋan. 16 Tɔ, unii yaa jin falaa Yesu Kristo aasan pu kan, u taa cha inimɔɔn li joo u. U li pak Uwumbɔr waah ye Yesu Kristo yoo na pu.

17 Ni ŋeer Uwumbɔr piin ki ji binib tibɔr. U ga puen ji waanib le tibɔr, le ki nin ji biken tibɔr. U yaa puen ji timi waanib tibɔr kan, binib bi kaa kii waabɔnyaan na aabɔr ga doo kinye? 18 Ni ŋmee Uwumbɔr Aagbaŋ ni ke,

“Ni yaa pɔɔ bininyaam ŋmar kan,

titunwanbirdam bi kaa pak Uwumbɔr na

ga tee ŋa kinye ki ŋmar?”*

19 Nima pu na, unii yaa ji falaa Uwumbɔr aageehn pu kan, u li tun lituln li ŋan na, ki di ubaa ŋa Uwumbɔr u nan naan u ki ye mbamɔndaan na aaŋaal ni.

5

Uwumbɔr aanib aabimbin

1 Tɔ, m ye Yesu aanib aaninkpel, ki nan kan Kristo aah jin falaa pu na, ki tuk binib kina. M mu ga ji waamɔɔn mu ga nya mpaan pu na. Nima pu na, m gaŋ nimi bi ye Yesu aanib aaninkpiib na, 2 ni li ter Uwumbɔr aanib bi bi nido na, ke upihkpaal aah lik waapiih pu na. Ni taa ter bi limukl aaterm. Ni li ter bi nimi aageehn, Uwumbɔr aah ban pu na. Ni taa ter bi ŋimombil pu, ni li ter bi ni mpopiin. 3 Uwumbɔr di bi ŋa niŋaal ni la. Ni taa ŋani ke naah ye bidindatiib le na. Cha nimi aabimbinyaan mɔk bi baah ga dii pu na. 4 Ni yaa ŋani kina kan, buyoonn upihkpaaninkpel ga gir ni na, ni ga kan lipal li mɔ sakpen ki ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.

5 Nimi bi kaa por na, ni li keei binib bi kpeln nimi na aamɔb. Ni mɔmɔk li sunni nibaa taab, ki li ter tɔb. Ba pu? Uwumbɔr Aagbaŋ len ke, “Uwumbɔr yiil kalmbaanidam, le ki lik faar binib bi sunni bibaa taab na.”* 6 Nima pu na, ni li sunni nibaa taab, Uwumbɔr u yeh mpɔɔn mɔmɔk na aaŋaal ni. Le ni yaa nan ŋeer kan, u ga nyuŋ nimi. 7 Limukl limɔk muk nimi na kan, ni di li mɔmɔk ŋa Uwumbɔr aaŋaal ni; ba pu? utafal bi ni ni.

8 Ni li kpa laasaab ki li nyi; ba pu? kinimbɔŋ ki ye nimi aadin na chuun gonni, ki ban ke ni di Uwumbɔr aasan lii. Ki bi ke uchinn u chuun tar, ki ban unii u ki ga chuu ki ŋmɔ na la. 9 Ni yii u man. Ni gaa Uwumbɔr ki kii mbamɔm man, ki taa di cha. Ni nyi ke ninaabitiib bi bi dulnyaa wee ni na mu bi ji falaa ke naah ji pu na la. 10 Ni yaa ji falaa ni yunn siib kan, Uwumbɔr ga ter nimi, ki tii nimi mpɔɔn ni li dii u mbamɔm, ki taa gir puwɔb. Ba pu? nterm mɔmɔk nyan ni uma le chee. U nan yin nimi Kristo pu, ke ni nan ji waamɔɔn n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. 11 Uma le yeh mpɔɔn mɔmɔk n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Amii.

Kookoo aadoon

12 Tɔ, m nyi ke Silfanus, u ye tina aabo na, bi mbamɔm la. Uma le ter mi le m ŋmee kigbaŋ waatiir kimina tii nimi ki pɔɔk nitaakpab, ki tuk nimi mbamɔn ke maah ŋmee pu na le ye Uwumbɔr aabɔr, ki ye mbamɔn. Ni taa di ti lii.

13 Yesu aanib bi bi Babiloŋ aatiŋ ni na dooni nimi. Bi ye binib bi Uwumbɔr nyan bi na. Maabo Mak mu dooni nimi. 14 Ni li dooni tɔb ke binib bi gee tɔb na.

Uwumbɔr tii nimi bimɔk ye Kristo yaab na nsuudoon.

* 1:16 : Lik Liifai Yaab 11.44-45; 19.2.

† 1:25 : Lik Aisaya 40.6-8.

* 2:6 : Lik Aisaya 28.16.

† 2:7 : Lik Ilahn 118.22.

‡ 2:8 : Lik Aisaya 8.14-15.

§ 2:22 : Lik Aisaya 53.9.

* 3:12 : Lik Ilahn 34.12-16.

† 3:14 : Lik Aisaya 8.12.

* 4:18 : Lik Ŋiyataŋak 11.31.

* 5:5 : Lik Ŋiyataŋak 3.34.

2 PIITA

1

2

3

Lelee aagbaŋ ki

PIITA

ŋmee ki na

1

1 Min Simonn Piita u ye Yesu Kristo aakpambal ni waatutunn na le ŋmee kigbaŋ kee m di tii nimi bi gaa timi Aawumbɔr Yesu Kristo u gaal timi lir na ki kii na. Waah ŋan sakpen pu na le u cha ni gaa u ki kii ke ti mu aah nan gaa u ki kii pu na. 2 Naah nyi Uwumbɔr ni Tidindaan Yesu pu na, bi ŋa tinyoor ŋa ni pu ki tii nimi nsuudoon pam.

Uwumbɔr aah nyan timi ki yin timi pu na

3 Waapɔɔnsakpiin pu, le u tii timi tiwan nimɔk ga ter timi ke ti kan limɔfal ki dii u mbamɔn na. Taah nyi u pu na, nima le cha u tii timi. U nan mɔk timi ke u ŋan sakpen, ki kpa mbimbinyaan, ki yin timi ke ti dii u, 4 ki puu tipuur ti ŋan sakpen na tii timi. Binib kpa iniman la. Nima le titunwanbir bi dulnyaa wee ni. Ni yaa gaa Uwumbɔr aah puu tipuur ti na kan, ni ga nya titunwanbir ngbaan ni, ki gaa Uwumbɔr aabimbin. 5 Nima pu na, naah gaa Yesu ki kii pu na, ni li pɔɔni nibaa ki li kpa mbimbinyaan, ki di kpee ni pu; ki li kpa nlan ki di kpee mbimbinyaan pu; 6 ki chuu nibaa ki di kpee nlan pu; ki li kpa limɔr ki di kpee chuumbaa pu; ki li san Uwumbɔr ki di kpee limɔr pu; 7 ki li ŋani ninaabitiib tibulchinn ki di kpee Uwumbɔr aasam pu; ki li gee tɔb, ki di kpee tibulchinn pu. 8 Nimi aabimbin yaa moo bi kina mbamɔm kan, nima le ga cha ni bee Tidindaan Yesu Kristo mbamɔm, ki tun waatuln sakpen, ki ŋa tinyoor tii u. 9 Unii u lann mbimbin ngbaan aaboln na kan, u jɔb la. U suln ke Uwumbɔr nan finn u ki nyan titunwanbir ti nan bi usui ni na.

10 Nnaabitiib, Uwumbɔr aah nyan nimi ki yin nimi pu na, ni li pɔɔni nibaa ki cha nimi aabimbinyaan li mɔk ke ni sil ye waanib. Ni yaa ŋa kina kan, naan lir. 11 Uwumbɔr ga tii nimi nsan ke ni koo Tidindaan Yesu Kristo u gaal timi lir na aanaan mu ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na ni.

12 Nima pu le m ga li teer nimi tibɔr timina n‑yoonn mɔmɔk. Ni ŋun ti, ki nyi ti, ki joo ti mbamɔm. 13 M mu dak ke ni ŋan ke m li teer nimi, ki fiin nimi aalandak, maah laa bi tiwon tee ni buyoonn na. 14 M nyi ke naan yunn, le m ga di tiwon tee lii, Tidindaan Yesu Kristo aah nan tuk mi pu na. 15 Le m ga pɔɔk mbaa ki tii nimi kigbaŋ ki ga li teer nimi tibɔr tee n‑yoonn mɔmɔk, ki joo cha maakundaal aapuwɔb na.

Binib bi aanimbil kan Yesu Kristo aah wiin chain pu na

16 Ti nan tuk nimi ke Tidindaan Yesu Kristo kpa mpɔɔn sakpen ki ga ki gir ni. Taah tuk nimi pu na aa ye itiin. Ti gbii la. Tinimbil kan waah kpa mpɔɔn sakpen pu na. 17 Ti nan bi u chee buyoonn Tite Uwumbɔr nan pak u ki nyuŋ u na. Uwumbɔr aaneel nan nyan ni paacham nin chee wiin chain na, ki bui ke, “Njapɔɔn u m gee u na sɔ. Nnimbil gbiin uma la.”* 18 Timi tibaa nan ŋun nneel ngbaan nyan ni paacham, buyoonn ti nan bi u chee Uwumbɔr aajool paab na.

19 Nima le mɔk timi ke Uwumbɔr aabɔnabtiib aah nan len Yesu aabɔr pu na, bi len mbamɔn la. Ni ŋan ke ni kii baah len pu na. Baaliin bi ke karyaa u wiin mbɔmbɔɔn ni na aah bi pu na. I ga woln ninimbil ki ti saa buyoonn Yesu Kristo ga gir ni ki nan woln ninimbil mbamɔm na. 20 Tibɔkpaan le ye ke ni li nyi ke Uwumbɔr aabɔnabr aaliin ibaa aa ye bima bibaa aalandak le bi joo ŋmee. 21 Naa ye bima bibaa aageehn pu le cha bi len. Bi nan len Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah cha bi len pu na.

2

Biŋmaŋmannim aabɔr

1 Biŋmaŋmannim mu nan bi Israel yaab ponn ni n‑yoonn ngbaan, ki ŋmanni ke bi ye Uwumbɔr aabɔnabr la. Le biŋmaŋmannim ga li bi ni mu ponn ni, ki ga li looni ki mɔk nimi nnyamɔn aamɔkm mu ga bii nimi na. Hali bi ga yii Tidindaan u nan gaa bi lii na. Nima pu le Uwumbɔr ga daa bitafal mbamɔm mala. 2 Binib pam ga dii baasanwanbir ngbaan. Bi pu le binib ga sii mbamɔn aasan na. 3 Bi ga li kpa iniman ki ga ŋmann nimi, ke bi ji nimi. Ni yunn le Uwumbɔr nan puun len ke baabɔr bii. Naan yunn le u ga daa bitafal.

4 Hali Uwumbɔr aatuuntiib bi nan tun titunwanbir na, Uwumbɔr aa nan di cha bi, u daa bitafal la. U buu bi idɔribi, ki di bi lii mmii mu kaan junn na ni, mbɔmbɔɔn ni, bi li bi nima ki ti saa bundaln u ga ji bi tibɔr na. 5 Waa nan di cha dulnyaakpok aanib mu. U nan cha nnyun jin dulnyaakpok, ki kuln binib bi kaa san u na; ki gaa Nowa u nan mooni waabɔnyaan na lii; ki gaa binib bilole lii ki kpee Nowa pu. 6 Tɔ, Uwumbɔr nan bii Sodom ni Gomora aatim ki cha mu kpaln nfatan, ki kuln ntim ngbaan aanib. Ni ye limɔkl la, le ki mɔk titunwanbirdam Uwumbɔr aah ga daa bitafal pu na. 7 U nan gaa Lot lii; ba pu? u nan ye uninyaan; le titunwanbirdam na aah tun tijɔŋ aatuln pu na, ni muk u sakpen a. 8 Uninyaan ngbaan nan bi baatiŋ ni, ki kan baah tun yɔl yɔl pu na, ki ŋun baah len iliinbir pu na. Waah nan ye uninyaan na, le baatunwanbir bii usui iwiin mɔmɔk. 9 Tɔ, nimina mɔmɔk le mɔk timi ke Tidindaan ga ŋmaa nyan binib bi san u na ntɔŋ ni, ki ga ŋmaa li dar titunwanbirdam aatafal ki ti saa bundaln u ga ji bi tibɔr na. 10 Binib bi dii tiwon aah ban pu na, ki gɔr kidagook, kaa kii unii ubaa aamɔb na, Uwumbɔr ga daa bitafal ki jer waah ga daa biken aatafal pu na.

Biŋmaŋmannim bi bi ni ponn ni na aatafal pɔɔ la. Baa san unii ubaa. Bi seei Uwumbɔr aatuuntiib, kaa san ijawaan. 11 Uwumbɔr aatuuntiib kpa mpɔɔn ki jer bi, ki mu aa galn bi, kaa seei bi Tidindaan aanimbiin ni. 12 Binib ngbaan ŋani baah gee pu na, ki bi ke ipeel i binib chur i ki ku i na la. Bi sii Uwumbɔr aatuuntiib, kaa nyi baah bi pu na. Bima bibaa aatunwanbir le ga kuln bi. 13 Baah ŋa binib falaa pu na, bi mu ga kan falaa. Baageehn le ye ke bi gɔr kidagook nwiin pu. Baah bi nikaasisik ni pu na, bi bi ke tijɔŋ aah likr likekeln pu pu na la. Baah ji ni chee tijikaar na, baalandak bi baatuln li kaa ŋan na ponn ni la. 14 Binimbil yaa kan upii kan, bi ban u la, kaan ŋmaa di cha titunwanbir. Bi ŋmanni binib bi kaa nyi Uwumbɔr aasan mbamɔm na ke bi yenn. Bisui bae iniman la. Uwumbɔr aamɔpuur bi bi pu la. 15 Bi yii nsanyaan le ki yenn, ki dii Beor aajapɔɔn Balaam aah nan dii pu na. U nan gee titunwanbir aanyoor la. 16 Le Uwumbɔr sur u waatunwanbir pu, ki cha ubon u ye ubir na di unibɔn aaneel ki sur u, u taa tun uwaar aatuln.

17 Biŋmaŋmannim ngbaan naahn inyunbun i kaa kpa nnyun na, ki naahn utaal u yun ki bɔln ki joo libuln kaa nu na la. Uwumbɔr ga di bi ŋa mbɔmbɔɔn sakpiin ni, n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. 18 Bi len kalmbaani aaliin i ye fam na, ki ŋmanni binib bi kaa dii Uwumbɔr aasan ni yunn na, ki tɔŋni bi ke bi ŋa tiwon aah gee pu na ki gɔr kidagook, 19 ki bui bi ke bi ga gaa bibaa la. Bima bibaa ye titunwanbir aanaagbiib la; tiwan ni nyaŋ unii na joo u tinaagbiir la. 20 Binib yaa nyi Tidindaan Yesu Kristo u gaal timi lir na, ki nyan ni titunwanbir ti bi dulnyaa wee ni na aan titunwanbir ngbaan ki nyaŋ bi kan, baadoon ga li bir ki jer baapiin aah nan bi pu na. 21 Bi yaa kaa ba nyi nsanyaan ngbaan kan, ni ba ga li soor ni baah nyi mu aan ki yii Yesu aabɔnyaan ti bi ŋun na. 22 Bi gbiin ŋiyataŋak aah len pu na ke, “Ubɔja gir ki ti jin waawuln la. Ugbeer u fu nnyun na gir ti koo tikpakpar ni, ki weei la.”*

3

Tidindaan ga sil gir ni

1 Maanigeekaab, kigbaŋ kimina ye kigbaŋ leler le m ki ŋmee tii nimi. Tigbann tilee ngbaan mɔmɔk ponn ni, le m teer nimi tibɔr ngbaan pu, ke m fiin ilandaknyaan nisui ni. 2 M ban ke ni li teer tibɔr ti Uwumbɔr aabɔnabnyaam nan len n‑yaayoonn na, ki li teer Tidindaan u gaa timi lii na aabɔr ti timi waakpambalb tuk nimi na. 3 Njan, m ban ke ni li nyi ke binib bi dii bisui aah ban pu na ga li bi kookoo aayoonn, ki ga ŋa nimi mbɔnyun, 4 ki ga bui ke, “Yesu Kristo aah puu tipuur ti ke u ga gir ni na, u bi la chee? Buyoonn titetiib nan kpo ki nan saa dandana wee na, tiwan mɔmɔk beenin bi ke naah nan bi pu buyoonn Uwumbɔr naan dulnyaa wee na la.” 5 Baageehn pu, le bi suln ke n‑yaayoonn na, Uwumbɔr nan di umɔb len, le ki naan paacham, ni kitiŋ ki nyan ni nnyun ni, ki bi nnyun aakaasisik ni na. 6 Nnyun le nan jin dulnyaakpok, ki bii u. 7 Bi suln ke Uwumbɔr aaliin ichachaan ngbaan le joo paacham ni kitiŋ ki bi dandana wee na, ki nan saa buyoonn u ga see paacham ni taab mmii, ki kuln titunwanbirdam na; liyaadaal ngbaan le u ga ji bi tibɔr ki bii bi.

8 Maanigeekaab, ni taa suln ke liwinbaal naahn ŋibin lichur le Tidindaan chee. Ŋibin lichur mu naahn liwinbaal le u chee. 9 Tidindaan aan taan ke u ŋa waah puu tipuur ti na, ke binib bibaa aah dak pu na. U ji limɔr ni pu la, kaa ban ke unii ubaa bii. U ban ke binib mɔmɔk kpeln baabimbin ki ŋmar la.

10 Tidindaan aawiindaal ga fuu ni ke unaayuk aah fuur ni pu na la. Liyaadaal ngbaan le paacham ga faa kifuuk sakpen ki jer. Mmii mu ton sakpen na ga donn paacham aawan mɔmɔk. Kitiŋ, ni tiwan nimɔk bi kitiŋ pu na mu ga gaa mmii. 11 Tiwan nimina mɔmɔk aah ga bii kina na, ni ŋan ke ni li ye ba aanibol? Ni ŋan ke ni li bi chain, ki li san Uwumbɔr, 12 ki li lik Uwumbɔr aawiindaal aah ga fuu ni buyoonn na, ki cha ninimbil li man nwiin ngbaan pu. Liyaadaal ngbaan, le paacham ga gaa mmii ki donn. Mmii mu ton sakpen na ga donn paacham aawan mɔmɔk. 13 Uwumbɔr mu aah nan puu tipuur ti na, ti kpa limakl ke paacham pɔɔn ni kitipɔŋ ga li bi. Nima chee le tiwan mɔmɔk ga li bi mbamɔm.

14 Maanigeekaab, naah kpa limakl kina na, ni li pɔɔni nibaa ki li bi suuna, ki li bi chain, ki taa li kpa taani ubaa Uwumbɔr chee bundaln u ga lik nimi aabimbin aah bi pu na. 15 Tidindaan aah jin limɔr, kaa gir ni mala na, ni bee ke u tii binib nsan ke bi ŋmar le waahr, le u nin gir ni. Tinaabogeekoo Pɔɔl mu nan ŋmee kigbaŋ tii ni nimi, ki tuk nimi kina, Uwumbɔr aah tii u nlan pu na. 16 Waagbann mɔmɔk ponn ni u ŋmee Uwumbɔr aawiindaal aabɔr, ki mɔk nimi tibɔr timina. Tibɔr ti pɔɔ unii bee taatataa na tibaa mu bi waagbann ponn ni. Le binib bi kaa kpa nlan ki ga ŋmaa yenn mala na kpeln taatataa, ke baah kpeln Uwumbɔr Aagbaŋ aabɔr tiken pu na. Nima pu na, Uwumbɔr ga daa bitafal.

17 Maanigeekaab, ni puen bee baah ŋani pu na. Naah dii mbamɔm pu na, ni li nyi man, ki taa dii titunwanbirdam aanyamɔn aan ki yenn. 18 Ni moo gaa Tidindaan Yesu Kristo u gaal timi lir na aaterm, ki li moo bae waaliin. Uma le yeh mpakm dandana wee ki ti saa n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Amii.

* 1:17 : Lik Matiu 17.1-5; Mak 9.2-7; Luk 9.28-35.

* 2:22 : Lik Ŋiyataŋak 26.11.

1 JƆNN

1

2

3

4

5

Njan aagbaŋ ki

JƆNN

ŋmee ki na

1

Limɔfal aamɔboln

1 Timi Yesu aakpambalb le ban ke ti tuk nimi limɔfal aabɔr. Tibɔr ngbaan ye Yesu aabɔr la. U nan bi n‑yaayoonn na, ki beenin bi. Ti nan ŋun waah len pu na. Tinimbil nan kan u, ki lik mbamɔm waah bi pu na. Tiŋaal nan meeh u. 2 Yesu, u ye limɔfal ngbaan na, nan di ubaa mɔk timi. Le ti kan u. Nima pu le ti ji seeraa, le ki tuk nimi limɔfal ngbaan aabɔr. Yesu le ye limɔfal li kaa kpa ndoon na daan. N‑yoonn mɔmɔk u nan bi Tite Uwumbɔr chee, le ki di ubaa nan mɔk timi. 3 Ti tuk nimi taah kan pu na, ni taah ŋun pu na, aan ti ni nimi li kpaan kijɔtiik. Ni ye mbamɔn la, taah kpaan kijɔtiik na, ti ni Tite Uwumbɔr ni Ujapɔɔn Yesu Kristo le kpaan kijɔtiik ngbaan. 4 Ti ban ke ti li kpa mpopiin mbamɔm, nima pu le ti ŋmee tibɔr timina tii nimi.

Uwumbɔr ye nwiihn la

5 Ti nan ŋun tibɔr timina Yesu chee la, le ki tuk nimi. Tibɔr ngbaan le ye ke Uwumbɔr ye nwiihn la. Mbɔmbɔɔn mubaa aa bi u chee. 6 Ti yaa len ke ti ni Uwumbɔr kpaan kijɔtiik ki yaa beenin dii mbɔmbɔɔn aasan kan, ti mɔn nnyamɔn la, kaa dii mbamɔn aasan. 7 Ti yaa dii nwiihn aasan ke Uwumbɔr aah bi nwiihn ni pu na kan, ti kpaan kijɔtiik tɔb chee la. Le Uwumbɔr Aajapɔɔn Yesu Kristo aasin finni tipobil ki nyani titunwanbir mɔmɔk.

8 Ti yaa len ke taa ye titunwanbirdam kan, ti ŋmanni tibaa la; mbamɔn aa bi tisui ni. 9 Uwumbɔr ŋani waah len pu na ki ye mbamɔndaan la. Ti yaa kpiir timi aatunwanbir tuk u kan, u ga di cha pinn timi aatunwanbir, ki finn tipobil, ki nyan tiwan ni kaa ŋan na mɔmɔk. 10 Ti yaa len ke taa tun titunwanbir kan, ti yin Uwumbɔr unyamɔndaan la. Waabɔr aa bi tisui ni.

2

Yesu Kristo le ye timi aateter

1 Maabim, maa ban ke ni tun titunwanbir. Nima le cha m ŋmee tibɔr tee tii nimi. Unii mu yaa tun titunwanbir kan, ti kpa uchandatuln Tite Uwumbɔr chee. Uchandatuln ngbaan ye Yesu Kristo la, uma le ye mbamɔndaan. 2 U nan si timi aasisiiyaan ki di ubaa toor kitork tii Uwumbɔr, timi aatunwanbir pu; naa ye timi baanja aatunwanbir pu, binib bimɔk bi dulnyaa ni na aatunwanbir pu. Uma Yesu pu, le Uwumbɔr ga di cha pinn timi.

3 Ti yaa kii Uwumbɔr aamɔb kan, nima le cha ti bee ke ti nyi u. 4 Unii yaa len ke u nyi Uwumbɔr, ki yaa kaa kii waamɔb kan, u ye unyamɔndaan la; mbamɔn aa bi usui ni. 5-6 Unii umɔk kii Uwumbɔr aamɔb na, uma le gee Uwumbɔr mbamɔm. Unii umɔk len ke u kpaan Uwumbɔr chee na, u li bi ke Yesu aah bi pu na. Nima le cha ti bee ke ti kpaan Uwumbɔr chee.

Nkaal pɔɔn

7 Maanigeekaab, naa ye nkaal pɔɔn le m ŋmee tii nimi. Ni ye nkaal kpok la. Naah nan piin ki dii Yesu aasan na, ni ŋun nkaal ngbaan, le ki di nan saa din. Nkaal kpok ngbaan le ye tibɔr ti ni ŋun na. 8 Tɔ, maah bi ŋmee nkaal mu na ye nkaal pɔɔn la. Yesu nan ŋa nkaal ngbaan aah len pu na. Ni mu ŋani mu aah len pu na la. Nimina mɔk ke mu ye mbamɔn. Mbɔmbɔɔn bi jer la. Nwiihn bamɔnn bi wolni la.

9 Unii yaa len ke u bi nwiihn ni ki yaa nan una aabo kan, u beenin bi mbɔmbɔɔn ni la, le ki di nan saa din. 10 Unii umɔk gee una aabo na bi nwiihn ni la. Tiwan ni ga cha unii lir na aa bi nwiihn ni. 11 Unii umɔk nan una aabo na bi mbɔmbɔɔn ni la, le ki dii mbɔmbɔɔn aasan. Mbɔmbɔɔn ngbaan jɔb unimbil la, nima le waa nyi waah cha nin chee na.

12 Maabim, Uwumbɔr di cha pinn nimi aatunwanbir Yesu aayimbil pu. Nima pu le m ŋmee tibɔr tee tii nimi. 13 Ntetiib, ni nyi Yesu u nan bi n‑yoonn mɔmɔk na. Nima pu le m ŋmee tibɔr tee tii nimi. Binachipɔm, ni nyaŋ kinimbɔŋ ki kaa ŋan na. Nima pu le m ŋmee tibɔr tee tii nimi.

14 Maabim, ni nyi Tite Uwumbɔr. Nima pu le m ŋmee tibɔr tee tii nimi. Ntetiib, ni nyi Yesu u nan bi n‑yoonn mɔmɔk na. Nima pu le m ŋmee tibɔr tee tii nimi. Binachipɔm, ni kpa mpɔɔn, le Uwumbɔr aabɔr bi nisui ni, le ni nyaŋ kinimbɔŋ ki kaa ŋan na. Nima pu le m ŋmee tibɔr tee tii nimi.

15 Tɔ, ni taa li gee dulnyaa wee aasan. Ni taa li gee dulnyaa wee ponn ni aawan. Unii yaa gee dulnyaa wee aasan kan, waa gee Tite Uwumbɔr. 16 Binib aanimbil man tiwan ni kaa ŋan na pu. Binimbil man baah kan tiwan ni na pu. Bi kpa kalmbaani baawan pu. Tiwan nimina mɔmɔk ye dulnyaa wee aasan la, naa ye Tite Uwumbɔr aasan. 17 Dulnyaa wee ga doo. Tiwan ni binib aanimbil man ni pu na, ni mu ga doo. Unii umɔk ŋani Uwumbɔr aageehn na ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.

Yesu Kristo aadin

18 Maabim, ni yaa kpee siib kan, kookoo aayoonn ga fuu ni. Ni nan ŋun ke Yesu aadin ga dan. Dandana wee Yesu aadim fuu ni ki wiir. Nima pu le ti nyi ke ni yaa kpee siib kan, kookoo aayoonn ga fuu ni. 19 Binib bi ye Kristo aadim na nyan ti chee. Bi mu aa nan ye timi aanib. Bi yaa ba ye timi aanib kan, bi ba ga li beenin bi ti chee. Bi nyan ti chee ke ti bee ke bi ponn ni ubaa aa ye timi aanii.

20 Nimi kan, Yesu u ye chain na tii nimi Waafuur Nyaan. Waafuur Nyaan aah bi nisui ni na, nima le ni mɔmɔk nyi tibɔr ti ye mbamɔn na. 21 Naa ye ke naa nyi mbamɔn ngbaan le cha m ŋmee tibɔr tee tii nimi. Ni nyi mbamɔn, ki mu nyi ke nnyamɔn mubaa aa ye mbamɔn. Nima pu le m ŋmee tibɔr tee tii nimi.

22 Ŋma ye unyamɔndaan? Unyamɔndaan ye unii u len ke Yesu aa ye Kristo u gaa timi lii na. Udaan le ye Kristo aadin. U yii Tite Uwumbɔr ni Ujapɔɔn mɔk. 23 Unii umɔk yii Uwumbɔr Aajapɔɔn na yii Uwumbɔr mu la. Unii umɔk gaa Uwumbɔr Aajapɔɔn na gaa Uwumbɔr mu la.

24 Naah nan piin ki dii Yesu aasan ki di nan saa din na, ni ŋun waabɔr la. Ni li nyi ki cha tibɔr ngbaan li beenin bi nisui ni. Tibɔr ngbaan yaa beenin bi nisui ni kan, ni ga kpaan Tite Uwumbɔr ni Ujapɔɔn chee la. 25 Waah puu tipuur ke u ga tii timi tiwan ni na, nima le ye limɔfal li kaa kpa ndoon na.

26 M ŋmee tibɔr tee tii nimi, ke m tuk nimi binib bi ban bi ŋmann nimi na pu. 27 Nimi le Yesu nan tii Waafuur Nyaan. Waafuur Nyaan ngbaan beenin bi ni ni. Nima pu na, naa ki ban ke unii ubaa mɔk nimi waabɔr. Waafuur Nyaan le mɔk nimi Uwumbɔr aabɔr mɔmɔk. Waafuur Nyaan aah mɔk nimi pu na, ni ye mbamɔn la, naa ye nnyamɔn. Nima pu na, kii man Waafuur Nyaan aah mɔk nimi pu na, ki li kpaan Yesu chee n‑yoonn mɔmɔk.

28 Maabim, ni li kpaan Yesu chee n‑yoonn mɔmɔk, aan ti li kpa lipobil ki taa san inimɔɔn u chee bundaln u ga gir ni na. 29 Ni nyi ke Yesu ye mbamɔndaan la. Nima pu le ni bee ke unii umɔk ŋani ni ŋan na ye Uwumbɔr aabo.

3

Uwumbɔr aabim

1 Lik Tite Uwumbɔr aah gee timi sakpen pu na. U yin timi ke waabim. Le ti mu sil ye waabim. Dulnyaa aanib aa nyi Uwumbɔr. Baah kaa nyi Uwumbɔr na, nima pu le baa nyi ti mu. 2 Maanigeekaab, dandana wee ti ye Uwumbɔr aabim la. Taa kee nyi taah ga nan li bi pu na. Ti po nyi ke Yesu yaa nan gir ni kan, ti ga kan waah bi pu na. Nima pu le ti mu ga li naahn u. 3 Unii umɔk kpa Yesu pu limakl ngbaan na, u ŋani ubaa chain la, ke Yesu aah ye chain pu na.

4 Unii umɔk tun titunwanbir na, u ŋani Uwumbɔr aakaal aah kɔ pu na la; ba pu? unii yaa ŋa Uwumbɔr aakaal aah kɔ pu na kan, nima le ye titunwanbir. 5 Ni nyi ke Yesu aah nan dan dulnyaa wee ni na, u dan u nan nyan titunwanbir la. Ni nyi ke uma Yesu aa tun titunwanbir tibaa. 6 Unii umɔk bi Yesu ni na aan ki li beenin tun titunwanbir. Unii umɔk beenin tun titunwanbir na aa kan u, ki mu aa nyi u.

7 Maabim, taa cha unii ubaa ŋmann nimi. Unii umɔk ŋani ni ŋan na, udaan ye unibamɔnn ke Yesu aah ye unibamɔnn pu na la. 8 Unii umɔk tun titunwanbir n‑yoonn mɔmɔk na, u ye kinimbɔŋ aanii la. Ba pu? kinimbɔŋ aah nan piin buyoonn na, ki po tun titunwanbir la. Uwumbɔr Aajapɔɔn aah nan dan dulnyaa wee ni na, u nan dan ke u nan ŋa kinimbɔŋ aatuln yɔli la.

9 Unii umɔk ye Uwumbɔr aabo na, Uwumbɔr aabimbin bi u ni. Nima pu, waan ki li beenin tun titunwanbir. Ute le ye Uwumbɔr. Nima pu, waan ŋmaa dii titunwanbir aasan. 10 Unii umɔk kaa ŋani ni ŋan na aa ye Uwumbɔr aabo. Unii umɔk kaa gee una aabo na, u mu aa ye Uwumbɔr aabo. Nima le cha ni beer binib bi ye Uwumbɔr aabim na, ni binib bi ye kinimbɔŋ aabim na.

Ni li gee tɔb

11 Naah nan piin ki dii Yesu aasan ki di nan saa din na, naah ŋun tibɔr ti na le ye ke, “Cha ti li gee tɔb.” 12 Taa cha ti li bi ke Keenn na. U nan ye kinimbɔŋ ki kaa ŋan na aanii la, le ki ku unaal. Ba pu u ku unaal? Uma Keenn aatuln aa nan ŋan. Unaal ma aatuln nan ŋan. Nima le nan cha u ku u.

13 Nnaabitiib, dulnyaa aanib yaa nan nimi kan, taa cha ni gar nimi man. 14 Taah gee tinaabitiib na, nima le cha ti bee ke ti nyan nkun ni, ki kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na. Unii umɔk kaa gee una aabo na, u beenin bi nkun ni la. 15 Unii umɔk nan una aabo na, u ye unikur la. Ni nyi ke unikur ubaa aa kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na. 16 Yesu nan sil timi aasisiiyaan ki kpo ti pu. Nima le cha ti bee ngeehm aah ye pu na. Ni ŋan ke ti mu ga ŋmaa kpo tinaabitiib pu. 17 Unii yaa kpa liwankpal ki yaa kan una aabo bi igiin ni ki yaa kaa san u kinimbaak kan, Uwumbɔr aageehm aa bi usui ni. 18 Maabim, taa cha ti li gee binib timɔb ni baanja. Nima ye fam la. Cha ti li gee bi mbamɔm, ki li ter bi. 19 Nima le ga cha ti bee ke ti dii mbamɔn aasan. Nima le ga cha ti li kpa nsuudoon Uwumbɔr chee. 20 Ti yaa dak tisui ni ke timi aabɔr bii kan, cha ti li teer ke Uwumbɔr jer tisui, ki nyi tiwan mɔmɔk. 21 Maanigeekaab, ti yaa bee tisui ni ke timi aabɔr aa bii kan, ti kpa lipobil Uwumbɔr chee. 22 Ti kii waamɔb la, ki ŋani tiwan ni piir usui na. Nima pu, taah mee u tiwan ni na, u tii timi. 23 Waah tuk timi ke ti li ŋani pu na le ye ke: ti gaa Ujapɔɔn Yesu Kristo ki kii, ki li gee tɔb, uma Yesu aah tuk timi pu na. 24 Unii umɔk kii Uwumbɔr aamɔb na, u bi Uwumbɔr ni. Uwumbɔr mu bi u ni. U tii timi Waafuur Nyaan, nima le cha ti bee ke u bi ti ni.

4

Binib bi ŋmanni nimi na aabɔr

1 Maanigeekaab, binib yaa len ke bi kpa Uwumbɔr Aafuur Nyaan kan, ni taa pak bi mɔmɔk. Ni lik baah len pu na, aan ki bee ke ni ye Uwumbɔr Aafuur Nyaan le cha bi len aan naa ye. Biŋmaŋmannim chuun dulnyaa wee ni ki wiir, ki len ke bi ye Uwumbɔr aabɔnabtiib, kaa ye. 2 Ubɔnabr umɔk len ke Yesu Kristo nan kpaln unii ki dan dulnyaa wee ni na, uma le kpa Uwumbɔr Aafuur Nyaan. Nima le ga cha ni bee binib bi kpa Uwumbɔr Aafuur Nyaan na, ni binib bi kaa kpa na. 3 Ubɔnabr umɔk len ke Yesu aa kpaln unii na kan, udaan ngbaan aa kpa Uwumbɔr Aafuur Nyaan. U ye Kristo aadin aabɔnabr la. Ni nan ŋun ke Kristo aadin aabɔnabtiib ga dan. Dandana wee, bi fuu ni dulnyaa ni a.

4 Maabim, ni ye Uwumbɔr yaab la. Uwumbɔr Aafuur Nyaan mu bi nisui ni na jer kinimbɔŋ ki bi dulnyaa wee ni na. Nima pu le ni nyaŋ Yesu aadin aabɔnabtiib ngbaan. 5 Bi ye dulnyaa yaab la. Nima pu le bi len dulnyaa aabɔr, le dulnyaa aanib pel baah len pu na. 6 Tima kan, ti ye Uwumbɔr yaab la. Unii umɔk nyi Uwumbɔr na pel taah len pu na. Unii umɔk kaa ye Uwumbɔr yoo na aa pel taah len pu na. Nimina le ga cha ti bee binib bi kpa Uwumbɔr Aafuur Nyaan mu ye mbamɔn na, ni binib bi ye Yesu aadin aabɔnabtiib na.

Uwumbɔr ye ngeehm la

7 Maanigeekaab, cha ti li gee tɔb. Ba pu? u cha binib gee tɔb na le ye Uwumbɔr. Unii umɔk gee unaabitiib na, u ye Uwumbɔr aabo la, ki nyi Uwumbɔr. 8 Uwumbɔr ye ngeehm la. Nima pu na, unii u kaa gee unaabitiib na, waa nyi Uwumbɔr. 9 Uwumbɔr nan tun ni Ujapɔnbaal dulnyaa wee ni ke ti nan kan limɔfal li kaa kpa ndoon na u pu. Nimina le mɔk timi ke u gee timi. 10 Ngeehm aa ye ke timi le gee Uwumbɔr. Ngeehm ye ke Uwumbɔr le gee timi, ki tun ni Ujapɔɔn dulnyaa ni, u nan sil timi aasisiiyaan ki di ubaa toor kitork tii Uwumbɔr, timi aatunwanbir pu. Uma pu, le Uwumbɔr ga di cha pinn timi.

11 Maanigeekaab, Uwumbɔr aah gee timi sakpen kina na, ni ŋan ke ti mu li gee tɔb. 12 Unii ubaa aa kee kan Uwumbɔr. Ti yaa gee tɔb kan, Uwumbɔr bi ti ni la, nima le ti gee tɔb mbamɔm, waah ban pu na.

13 Tɔ, u tii timi Waafuur Nyaan. Nima le cha ti bee ke ti bi u ni, u mu bi ti ni. 14 Tinimbil nan kan Uwumbɔr Aajapɔɔn, le ti jin seeraa ke Ute tun ni u dulnyaa wee ni, ke u nan gaa dulnyaa ni aanib lii. 15 Unii umɔk len binib aanimbil ni ke Yesu le ye Uwumbɔr Aajapɔɔn na kan, Uwumbɔr bi u ni la, u mu bi Uwumbɔr ni. 16 Ti nyi Uwumbɔr aah gee timi pu na, ki pak ke u gee timi la.

Uwumbɔr ye ngeehm la. Unii umɔk gee binib n‑yoonn mɔmɔk na, u bi Uwumbɔr ni la, Uwumbɔr mu bi u ni. 17 Ti gee binib mbamɔm ke ti li kpa lipobil bundaln Uwumbɔr ga ji binib tibɔr na. Ba pu? Yesu aah bi pu na, ti mu bi kina le dulnyaa wee ni. 18 Unii u gee Uwumbɔr na aa san ijawaan. Unii yaa kpa ngeehm mbamɔm kan, ngeehm ngbaan nyan ijawaan u ni. Unii u san ijawaan na aa gee Uwumbɔr mbamɔm; ijawaan ye falaa la.

19 Uwumbɔr le nan puen gee timi. Nima pu le ti mu gee u. 20 Unii yaa len ke u gee Uwumbɔr ki yaa nan una aabo kan, u ye unyamɔndaan la. U yaa kaa gee una aabo u unimbil waa u na kan, u ga ŋa kinye ki li gee Uwumbɔr u unimbil aa waa u na? 21 Yesu aah nan tuk timi pu na le ye ke: unii u gee Uwumbɔr na, u li gee una aabo mu.

5

Taah nyaŋ dulnyaa aabimbin pu na

1 Unii umɔk pak ke Yesu ye Kristo u gaa timi lii na, udaan ngbaan ye Uwumbɔr aabo la. Unii umɔk gee ubo aate na, u ga li gee waabo mu. 2 Ti yaa gee Uwumbɔr ki kii waamɔb kan, nima le cha ti nyi ke ti gee waabim. 3 Ti yaa gee Uwumbɔr kan, naatataa le ye ke ti kii waamɔb. Le waamɔb aa pɔɔ. 4 Ba pu? binib bimɔk ye Uwumbɔr aabim na nyaŋni dulnyaa aatɔŋ. Taah gaa Yesu ki kii na, nima le cha ti nyaŋni dulnyaa aatɔŋ. 5 Ulau nyaŋni dulnyaa aatɔŋ? Unii umɔk pak ke Yesu ye Uwumbɔr Aajapɔɔn na, uma le nyaŋni dulnyaa aatɔŋ.

Yesu Kristo aaseeraadam

6 Yesu Kristo le ye u nan dan dulnyaa wee ni na, le Jɔnn muin u nnyun ni. Baah nan ku u na, le waasin nyan. Naa ye ke Jɔnn muin u nnyun ni baanja la, bi nan ku u ki kpee, le waasin nyan. Uwumbɔr Aafuur Nyaan mɔk timi ke nimina ye mbamɔn la; ba pu? Nfuur Nyaan ye mbamɔndaan la. 7-8 Jɔnn nan muin Yesu nnyun ni. U nan kpo, le waasin nyan. Nimina le mɔk ke u ye Uwumbɔr Aajapɔɔn. Nfuur Nyaan ngbaan mu mɔk ke u ye Uwumbɔr Aajapɔɔn. 9 Kina le Uwumbɔr ji seeraa ki mɔk ke Yesu sil ye Ujapɔɔn. Ti pak binib aaseeraa la. Uwumbɔr aaseeraa jer binib yoo. 10 Unii umɔk gaa Uwumbɔr Aajapɔɔn ki kii na, u pak Uwumbɔr aah len pu na. Unii umɔk kaa pak Uwumbɔr aah len pu na, u yin Uwumbɔr unyamɔndaan la; kinye pu? waa pak Uwumbɔr aah len Ujapɔɔn aabɔr pu na. 11 Uwumbɔr aah len pu na le ye ke u tii timi limɔfal li kaa kpa ndoon na, ke limɔfal ngbaan bi Ujapɔɔn ni. 12 Unii umɔk kpa Uwumbɔr Aajapɔɔn na le kpa limɔfal ngbaan. Unii umɔk kaa kpa Uwumbɔr Aajapɔɔn na aa kpa limɔfal ngbaan.

Limɔfal li kaa kpa ndoon na

13 M ŋmee tibɔr tee tii nimi bi gaa Uwumbɔr Aajapɔɔn ki kii na, ke ni bee ke ni kpa limɔfal li kaa kpa ndoon na. 14 Ti kpa lipobil ki mee Uwumbɔr ki bee ke ti yaa mee u tiwan ni ye waageehn na kan, u ŋun timi aameel la. 15 Ti yaa bee ke u ŋun timi aameel kan, ti bee ke ti kan taah mee u tiwan ni na la.

16 Unii yaa kan una aabo tun titunwanbir ti kaan cha u kpo na kan, u ga mee Uwumbɔr tii u. Le Uwumbɔr ga tii u limɔfal. Binib bi tun titunwanbir ti kaan cha bi kpo na, Uwumbɔr ga tii bi limɔfal. Le titunwanbir ti cha binib kpo na mu bi. Maa len ke ni li mee Uwumbɔr tii binib bi tun titunwanbir ngbaan na. 17 Lituln limɔk kaa ŋan na po ye titunwanbir la. Titunwanbir ti kaan cha binib kpo na mu bi.

18 Ti nyi ke unii umɔk ye Uwumbɔr aabo na aa ki tun titunwanbir; ba pu? Uwumbɔr Aajapɔɔn kii u, le kinimbɔŋ aan ŋmaa ŋa u nibaa.

19 Ti nyi ke ti ye Uwumbɔr aabim la, ki nyi ke dulnyaa aanib mɔmɔk bi kinimbɔŋ aaŋaal ni la.

20 Ti nyi ke Uwumbɔr Aajapɔɔn nan dan ki nan tii timi nlan ke ti bee Uwumbɔr, u ye Uwumbɔr bamɔnn na la. Ti bi Ujapɔɔn Yesu Kristo ni, nima le ti bi Uwumbɔr bamɔnn mu ni. Uma le ye Uwumbɔr bamɔnn, ni limɔfal li kaa kpa ndoon na daan.

21 Maabim, ni nyan nibaa ŋiwaa ni man.

2 JƆNN

Lelee aagbaŋ ki

JƆNN

ŋmee ki na

1

1 Min Jɔnn u ye uninkpel na le ŋmee tibɔr tee tii nimi Yesu aanib, nimi bi Uwumbɔr nyan bi na. M gee nimi mbamɔm la. Naa ye min baanja le gee nimi. Binib bimɔk nyi mbamɔn na mu gee nimi. 2 Mbamɔn pu, le ti gee nimi. Mbamɔn ngbaan bi tisui ni, ki ga li bi ti chee n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.

3 Tite Uwumbɔr, ni Yesu Kristo u ye Tite Uwumbɔr Aajapɔɔn na, ga ter timi, ki san timi kinimbaak, ki tii timi nsuudoon, ki cha ti li dii mbamɔn aasan, ki li gee tɔb.

Mbamɔn ni ngeehm

4 M kan ke ni ponn ni bibaa dii mbamɔn aasan, Tite Uwumbɔr aah tuk timi pu na. Le ni ŋa mi mpopiin sakpen. 5 Yesu aanib, m gaŋ nimi, cha ti mɔmɔk li gee tɔb man. Maa ŋmee nkaal pɔɔn tii nimi. Taah nan piin ki dii Yesu aasan na, ti nan ŋun nkaal ngbaan la, le ki di nan saa din. 6 Ti yaa gee Uwumbɔr kan, naatataa le ye ke ti li keei waamɔb. Naah nan piin ki dii Yesu aasan na, ni nan ŋun nkaal ngbaan la, le ki di nan saa din. Nkaal ngbaan le ye ke ti li gee tɔb n‑yoonn mɔmɔk.

7 Biŋmaŋmannim chuun dulnyaa wee ni ki wiir. Bi len ke Yesu Kristo aa nan kpaln unii ki dan dulnyaa wee ni. Bima le ye biŋmaŋmannim ki ye Kristo aadim. 8 Li nyi man, taa cha nimi aatuln bee yɔli. M ban ke ni kan naah tun lituln li na aapiin mɔmɔk la.

9 Unii umɔk kaa beenin dii Kristo aabɔr, ki di tibɔyayan kpee ti pu na kan, waa gaa Uwumbɔr. Unii umɔk beenin dii Yesu aabɔr na kan, u gaa Tite Uwumbɔr ni Ujapɔɔn mɔmɔk la. 10 Unii yaa dan ni chee ki joo ni tibɔr ti kaa ye Kristo aabɔr na kan, ni taa cha u koo ni nido. Hali ni taa doon u. 11 Unii u doon u na kpaln ubakaatɔ le na.

Kookoo aabɔr

12 M kpa tibɔr sakpen ki ban m tuk nimi; m mu aa ban m ŋmee ti kigbaŋ kee ponn ni. M dak ke m ga mann nimi, ki len ni chee, aan ti li kpa mpopiin mbamɔm.

13 Ninaabitiib bi Uwumbɔr lee bi na dooni nimi la.

3 JƆNN

Taataa aagbaŋ ki

JƆNN

ŋmee ki na

1

1 Min Jɔnn u ye uninkpel na dooni si, njɔgeehn Gayus. M gee si mbamɔm la.

2 Njɔgeehn, m mee Uwumbɔr tii si, ke aa li kpa laafee, ki kani tinyoor, ke saawiin aah kpa tinyoor Uwumbɔr chee pu na. 3 Tinaabitiib bibaa dan do, ki nan tuk mi saah dii mbamɔm pu na. Le ni ŋa mi mpopiin sakpen a. Aa sil dii mbamɔm la. 4 M yaa ŋun ke maabim dii mbamɔm kan, ni ŋani mi mpopiin la. Nibaa aa bi ki ŋani mi mpopiin ki jer kina.

5 Njɔgeehn, m nyi ke aa ter Yesu aanib bi ye bicham na n‑yoonn mɔmɔk; saah kaa nyi bi na mu, aa ter bi la. Saah ŋani kina na, aa ŋani mbamɔm la. 6 Bi tuk m ni Yesu aanib bi bi do na saah gee bi pu na. Aa pɔɔk aabaa, ki li beenin ter bi baasachuln ponn ni. Ter bi Uwumbɔr aah ban pu na. 7 Yesu pu, le bi chuun tuk binib waabɔr, kaa gaal tiwan nibaa binib bi kaa dii Yesu aasan na chee. 8 Nima pu, ni ŋan ke timi bi dii Yesu aasan na li ter bi. Ti yaa ter bi kan, ti ter bi ke bi tuk binib Yesu aabɔr ti ye mbamɔn na la.

9 M nan ŋmee tibɔr tibaa tii Yesu aanib. Le Diotrefes aa gar ti. U ban ke u li ye Yesu aanib aayidaan. 10 U len tibɔbir ki geei inyamɔn paani timi. Waah ŋa kina na, waa faar. Tinaabitiib yaa dan kan, waa channi bi tichann. Binib bi ban ke bi chann bi tichann na, u kiir bi, kaa kii, ki ban ke u jenn nyan bi Yesu aanib ponn ni. M yaa fuu ni kan, m ga baa u waah ŋani pu na, aan ti nyan mpaan pu.

11 Njɔgeehn, taa dii unii u kaa ŋan na aataabuu. Li dii unii u ŋan na aataabuu. Unii umɔk ŋani ni ŋan na kan, u ye Uwumbɔr yoo la. Unii umɔk ŋani ni kaa ŋan na kan, waa nyi Uwumbɔr.

12 Binib mɔmɔk pak Demetrius. Waah dii mbamɔn aasan pu na le mɔk ke u ye unii. Ti mu pak u. Aa bee ke taah len pu na, ti gbii la.

Kookoo aabɔr

13 M kpa tibɔr sakpen, ki ban m tuk si. Maa ban m ŋmee ti kigbaŋ kee ponn ni. 14 M dak ke ni yaa kpee siib kan, m ga kan si, ki len aa chee.

15 Uwumbɔr tii si nsuudoon.

Yesu aanib bi bi do na dooni si. Aa doon Yesu aanib bi bi aa chee na mɔmɔk ubaabaa tii timi.

JUUD

Kigbaŋ ki

JUUD

ŋmee ki na

1

1 Min Juud, u ye Yesu Kristo aatutunn, ni Jems aanaal na le ŋmee tibɔr tee tii nimi bi Uwumbɔr lee nimi na. U gee nimi, ki joo nimi Yesu Kristo pu la.

2 M mee Uwumbɔr ke u moo san nimi kinimbaak, ki tii nimi nsuudoon, ki cha ni li gee tɔb mbamɔm.

Bibiindam aah ŋani pu na

3 Maanigeekaab, nnimbil nan man ke m ŋmee kigbaŋ ki tuk nimi Uwumbɔr aah gaal timi lir pu na aabɔr tii nimi. M mu aa ŋmee kina; ba pu? ni muk mi ke m ŋmee kigbaŋ ki gaŋ nimi ke ni li pɔɔni nibaa ki li joo Uwumbɔr aabɔr, ki yii binib bi bii ti na. Uwumbɔr le nan di tibɔr ngbaan tii waaninyaam. Ubaa taa kpeln ti. 4 Budabu cha m gaŋni nimi kina na le ye ke binib bibaa nan koo ni nikaasisik ni, ki ŋmanni nimi. Baa san Uwumbɔr. Bi len ke Uwumbɔr aah di cha pinn timi pu na, ti yaa gɔr kidagook kan, waan daa titafal. Bi yii Tidindaan Yesu Kristo. Uma baanja le ye Tidindaan. N‑yaayoonn na, Uwumbɔr aabɔnabtiib nan ŋmee ke Uwumbɔr ga daa bibiindam ngbaan aatafal.

5 Ni nyi maah ga tuk nimi pu na mɔmɔk. Le m ban m teer nimi. Uwumbɔr nan nyan Israel yaab Ijipt aatiŋ ni ki gaa bi lii. Le u mu nan ku bi ponn ni binib bi kaa gaa u ki kii na.

6 Teer man, Uwumbɔr aatuuntiib bi nan di cha Uwumbɔr aah tii bi lituln li na, ki nyan ni bido paacham na aabɔr. Uwumbɔr nan buu bi tikululn ti baan ŋmaa buur ti na, ki di bi ŋa mbɔmbɔɔn mu bi kitiŋ aataab na ni, ki nan saa nwiin mundaln u ga ji bi tibɔr ki siin bi ntafadaan na. 7 Teer man, Sodom ni Gomora aatim, ni itingbaan na aanib bi nan gɔr kidagook, ki mu yii bipiib ki ban bijab na aabɔr. Uwumbɔr nan daa bitafal, ki di bi ŋa mmii mu kaan junn na ni, ni le ye nsurm ki tii titunwanbirdam mɔmɔk.

8 Le bibiindam bi bi nikaasisik ni na aa gar nsurm ngbaan. Bi mu ŋani ke binib ngbaan aah nan ŋani pu na la. Bi len ke bi daŋ tidaŋ ti mɔk bi ke bi gɔr kidagook, ki seei Uwumbɔr aatuuntiib, ki taa kii unii ubaa aamɔb na. 9 Maikel u ye Uwumbɔr aatuuntiib aaninkpel na aa nan gee ke u sii kinimbɔŋ. U ni kinimbɔŋ nan kpak kinikpakpak Moses aawon pu, ke ulau ga yoor u. Maikel mu aa gee ke u sii kinimbɔŋ ki bii ki. U nan po bui ki ke, “Uwumbɔr li kae si.” 10 Bibiindam ngbaan ma seei Uwumbɔr aatuuntiib la, kaa nyi baah bi pu na. Bi ŋani bisui aah gee pu na, ke ipeel i kaa dak ilandak na aah ŋani pu na. Nima le Uwumbɔr ga daa bitafal. 11 Tibɔbir bi bi pu la. Bi yii Uwumbɔr aamɔb ke Keenn aah nan yii pu na. Bi mɔk binib mmɔkm mu kaa ŋan na ŋimombil pu, ke Balaam aah nan ŋa pu na. Bi yii baaninkpiib aamɔi ke Kora aah nan yii pu na. Uwumbɔr ga bii bi mu. 12 Ni yaa kpaan ni ji tijikaar Uwumbɔr aadiik ni kan, bi sak nikaasisik ni ke tijɔŋ aah likr libɔkul pu pu na; ba pu? bi kpaan ji ni chee, kaa san Uwumbɔr. Bi ban ke bi kpiin bibaa baanja la. Baa kpa tinyoor. Bi naahn utaal u yun ki bɔln ki joo ni libuln kaa nu na la; ki naahn isui i kaa lu ŋisubil ki kpo ki kpukr lir na la. 13 Bi tun inimɔɔn aatuln la, ki naahn nnyusakpem aanyunkpenn ti ŋani tipupukr ni tijɔŋ nnyun aagbaan na la, ki ki naahn ŋiŋmabil ŋi kaa chuun ŋaasan ni na. Uwumbɔr ga di bi ŋa mbɔmbɔɔn ni, n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.

14 Tɔ, Enok, u nan ye Adam aayaabisɔsɔk loloob na, nan puun len Uwumbɔr aah ga ŋa bibiindam ngbaan pu na ke, “Li pel man, Uwumbɔr ni waatuuntiib ŋichur kipiik ga dan 15 ki nan ji binib mɔmɔk tibɔr, ki ga bii titunwanbirdam mɔmɔk; ba pu? bi yii Uwumbɔr, ki tun titunwanbir waah kaa gee pu na, ki len tibɔbir u pu.”

16 Bibiindam ngbaan ŋulni n‑yoonn mɔmɔk; tiwan nibaa aa mɔ bi chee. Bi dii tiwan ni kaa ŋan na aakpeek, ki len mpɔɔn pu ki kpa kipupuk, ki pak biwankpadam, ŋimombil pu.

Nsurm ni nsakm aabɔr

17 Maanigeekaab, teer man Tidindaan Yesu Kristo aakpambalb aah nan tuk nimi pu na, 18 ke kookoo aayoonn ni, binib ga li bi ki ŋani bininyaam mbɔnyun, ki dii tiwan ni kaa ŋan na aakpeek, Uwumbɔr aah kaa gee pu na. 19 Binib ngbaan yakr Yesu aanib la, ki dii bisui aah gee pu na, kaa kpa Uwumbɔr Aafuur Nyaan. 20 Maanigeekaab, naah gaa Uwumbɔr aabɔr ti ye chain na pu na, ni li moo dii waasan mbamɔm, ki li mee u Waafuur Nyaan aapɔɔn pu, 21 ki li ye binib bi Uwumbɔr ga li gee bi na, ki kii buyoonn Tidindaan Yesu Kristo ga tii timi limɔfal li kaa kpa ndoon na, waanimbaasaln pu na.

22 Binib bibaa joo beeni la. San bidam kinimbaak man, 23 ki ter bibaa mu ke bi ŋmar ki nya ntafadaan ni. San bibaa mu kinimbaak man, ki li nan baatunwanbir ti ŋa bi tijɔŋ na, ki li san ijawaan baatunwanbir taa doo nimi.

Kipak aameel

24 Uwumbɔr u wiin chain na ga li ŋmaa joo nimi, ni taa lir, ki ga ŋmaa di nimi siin unimbiin ni, le ni ga li kpa mpopiin sakpen, kaan li kpa taani ubaa. 25 Uwumbɔr baan baanja le bi. Tidindaan Yesu Kristo pu le u nyan timi ntafadaan ni, ki gaa timi lii. Uwumbɔr le yeh nnyuŋ, ni mpakm, ni mpɔɔn mɔmɔk, ni tiwan mɔmɔk, n‑yoonn mu jer na, ni dandana wee, ni n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Amii.

TIBƆKPIIRKAAN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

TIBƆKPIIRKAAN

(REFELEESIONN)

1

1 Tibɔr tee le Uwumbɔr nan tuk Yesu Kristo ke u nan kpiir tuk waatutum. Ti ye tibɔr ti ga ŋa woween na la. Le Yesu nan tun waatuun ke u buen waatutunn Jɔnn chee ki ti tuk u tibɔr ngbaan. 2 Uwumbɔr ni Yesu Kristo aah tuk Jɔnn tibɔr ti, ki mɔk u tiwan ni na, le u ŋmee ni mɔmɔk kigbaŋ ponn ni. 3 Unii u karn Uwumbɔr aabɔr timina binib aanimbil ni na, Uwumbɔr aanyoor bi u pu. Binib bi ŋun ki ŋa taah len pu na, Uwumbɔr aanyoor bi bi mu pu. Ba pu? buyoonn tibɔr tee ga nan ŋa na aa ki daa.

U doon Yesu aanib bi bi ntim mulole ni na

4-5 Min Jɔnn le ŋmee kigbaŋ kee ke m tii Yesu aanib bi bi Asia aatim mulole ni na. Uwumbɔr u nan bi, ki beenin bi, ki ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na, ni Waafuur mulole mu bi waabɔrjal chee na, ni Yesu Kristo, ŋa tinyoor ŋa ni pu, ki tii nimi nsuudoon. Yesu Kristo len mbamɔn, ki puen fikr nkun ni, ki ye dulnyaa wee ni aabɔrb aayidaan.

U gee timi la, ki di waasin finn timi, ki nyan timi titunwanbir ni, ki gaa timi lii, 6 ki ŋa timi waanaan ni aanib bi ye bitotoorb na, ke ti li tun lituln tii Ute Uwumbɔr. Uma Yesu le ye uyimbidaan, ki kpa mpɔɔn mɔmɔk n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Amii.

7 Lik, u ga dii ntaalangbam ni ki dan. Binib mɔmɔk aanimbil ga kan u. Binib bi nan saa u na mu ga kan u. U pu, le ŋinibol ŋimɔk bi dulnyaa wee ni na ga wii. Ni ye mbamɔn la. Amii.

8 Tidindaan Uwumbɔr, u yeh mpɔɔn mɔmɔk, ki nan bi, ki beenin bi, ki ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na le len ke uma le ye Alfa ni Omega,* mpiin ngbaan ni ndoon ngbaan.

Yesu aah kpiir ubaa mɔk Jɔnn pu na

9 Min Jɔnn u ye nina aabo na, m ni nimi kpaan ki ji falaa ni suklaa Yesu pu, ki ye waanaan ni aanib. Uwumbɔr aabɔr ni Yesu aabɔnyaan tee pu, le bi nan di mi kaan lidikl li bi yin li ke Patmos na pu. 10 Tidindaan aakpaakool daal le Uwumbɔr Aafuur Nyaan nan fir m pu. Le m ŋun nneel sakpiin len mpuwɔb ke kakaan na, 11 ki bui mi ke, “Ŋmee saah ga kan pu na kigbaŋ ni, ki di kigbaŋ ngbaan tun Yesu aanib bi bi Asia aatim mulole ni na chee, bi bi Efesus aatiŋ ni, ni Simina aatiŋ ni, ni Pegamum aatiŋ ni, ni Tiataira aatiŋ ni, ni Sadis aatiŋ ni, ni Filadelfia aatiŋ ni, ni Laodisea aatiŋ ni na.”

12 Le m fenn lik ke m bee udaan u len m chee kina na. Maah fenn na, le m kan salmaa aawan ni pu karyaa tiib tɔŋni na tiwan nilole, 13 ni unii u naahn Unibɔn Aabo na, bi bikaasisik ni, ki pee libɔkul li pii utaafar na, ki buu salmaa aagbapapaln ubiŋ chee.† 14 Uyil ni waayikpir piin chain, ke tikokonn na. Unimbil wiin ke mmii na. 15 Utaafar mu wiin ke baah pur tikur ti mmii ni na aah wiin pu na. Uneel mu fuuk ke bunyɔb sakpem aanyun na. 16 Le u joo iŋmabi ilole uŋangii ni. Kijaak aajuk ki ka ŋipepel mɔmɔk ŋilee na mu bi umɔb ni. Unimbil wɔb wiin chain, ke nwiin aah wiin chain pu nwiin pu na. 17 Maah kan u na, le m lir gbaan unimbiin ni ke maah kpo le na. Le u di uŋangii paan m pu, ki bui mi ke, “Taa san ijawaan. Min le ye mpiin ngbaan ni ndoon ngbaan. 18 Min le ye umɔfadaan. M nan kpo, le ki fikr, ki ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na, ki joo nkun ni kitekpiitiŋ aasaafii tiib. 19 Nima pu na, ŋmee saah kan pu na, ki ŋmee naah bi pu dandana wee na, ki ŋmee naah ga nan ŋa pu n‑yoonn mu choo na na. 20 Saah kan iŋmabi ilole i ŋŋangii ni, ki kan salmaa aawan ni pu karyaa tiib tɔŋni na tiwan nilole na, naatataa le ye ke iŋmabi ilole ngbaan si maanib bi bi ntim mulole ngbaan ni na aatuuntiib aasisiiyaan. Karyaa tiib aah tɔŋni tiwan ni pu, aan ni ye nilole ngbaan mu si maanib bi bi ntim mulole ngbaan ni na aasisiiyaan.

2

Efesus aatiŋ aanib aabɔr

1 “Ŋmee kigbaŋ tii maanib bi bi Efesus aatiŋ ni na aatuun ke min Yesu u joo iŋmabi ilole ngbaan ŋŋangii ni, ki chuun salmaa aawan ni pu karyaa tiib tɔŋni na tiwan nilole na aakaasisik ni na le len tibɔr timina: 2 M nyi naah tun lituln linimaln pu na, ki nyi naah kpa limɔr pu na, ki nyi ke ni yii bibiindam, ke ni lik binib bi ŋmanni ke bi ye maakpambalb kaa ye na aabimbin aah bi pu na, ki bee ke bi ye biŋmaŋmannim la. 3 Ni kpa limɔr la. M pu, le ni ji falaa, kaa bakr. 4 Tɔ, m mu galn nimi; ba pu? naa ki gee mi ke naah nan gee mi njan pu na. 5 Teer man naah nan bi pu, kaa ki bi kina dandana wee na, ki kpeln nimi aabimbin man, ki ki li ŋani ke naah nan ŋani njan pu na. Ni yaa kaa kpeln nimi aabimbin kan, m ga dan ni chee ki nan chuu nyan nimi aakaryaa ngbaan, le naan ki li ye maanib. 6 Tɔ, ni mu nan Nikolas aanib aah tun pu na. Naah nan baatuln na, nima le ŋan; m mu nan baah tun pu na.

7 “U kpa litafal na kan, u ŋun Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah tuk maanib pu na.

“Unii umɔk nyaŋ na, m ga cha u moo limɔfal aasubil ŋi bi Uwumbɔr do, aan bi yin nima chee ke Paradais* na.

Simina aatiŋ aanib aabɔr

8 “Ŋmee kigbaŋ tii maanib bi bi Simina aatiŋ ni na aatuun ke min Yesu u ye mpiin ngbaan ni ndoon ngbaan, ki nan kpo ki ki fikr na le len tibɔr timina: 9 M nyi naah ji falaa sakpen pu na, ki ye bigiim pu na; ni mu tee ye biwankpadam le Uwumbɔr chee. M nyi binib bibaa aah sii nimi pu na. Bi len ke bi ye Juu yaab, le kaa ye; bi ye kinimbɔŋ aanib la. 10 Ni ga ji falaa dandana wee; ni mu taa san ijawaan man. Kinimbɔŋ ga di ni ponn ni bibaa ŋa kiyondiik ni, aan ni kan ntɔŋ, le ni ga ji falaa iwiin kipiik. Ni li dii maasan mbamɔm ki nan saa nkundaal man. Le m ga nan tii nimi lipal li ye limɔfal li kaa kpa ndoon na.

11 “U kpa litafal na kan, u ŋun Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah tuk maanib pu na.

“Unii umɔk nyaŋ na aan kan lelee aakun.

Pegamum aatiŋ aanib aabɔr

12 “Ŋmee kigbaŋ tii maanib bi bi Pegamum aatiŋ ni na aatuun ke min Yesu u kpa kijaak aajuk ki ka ŋipepel mɔmɔk ŋilee na le len tibɔr timina: 13 M nyi naah bi nin chee na, ke ni bi kitiŋ ki ye kinimbɔŋ aatiŋ na ponn ni la. Ni mu beenin si nchaŋ ni la, kaa yii mi. Buyoonn bi nan ku maaseeraadaan bamɔnn Antipas nikaasisik ni, kinimbɔŋ aah bi nin chee na, naa nan yii mi. 14 Tɔ, m mu galn nimi tibɔr tibaa pu. Ba pu? Ni ponn ni bibaa joo Balaam aamɔkm; uma le nan mɔk Ubɔr Balak waah ga ŋa pu ki tɔŋ Israel yaab bi ti ŋmɔ libaawol aanann, ki gɔr kidagook, aan Uwumbɔr daa bitafal na. 15 Binib bibaa mu bi ni ponn ni, ki ŋani kina, ki dii Nikolas aanib aamɔkm kina. 16 Nima pu na, kpeln nimi aabimbin man. Ni yaa kaa kpeln nimi aabimbin kan, m ga fuu ni mala, ki di kijaak aajuk ki bi mmɔb ni na jan binib ngbaan.

17 “U kpa litafal na kan, u ŋun Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah tuk maanib pu na.

“Unii umɔk nyaŋ na kan, m ga tii u tijikaar ti bɔr aan bi yin ti ke mana† na, ki ga tii u litakpapiln li liyimbipɔln ŋmee li pu na. Ubaa aan li nyi liyimbipɔln ngbaan; unii u gaa li na baanja le ga li nyi.

Tiataira aatiŋ aanib aabɔr

18 “Ŋmee kigbaŋ tii maanib bi bi Tiataira aatiŋ ni na aatuun ke min Uwumbɔr Aajapɔɔn u kpa ŋinimbil ŋi wiin ke mmii na, ni titaafar ti wiin ke baah pur tikur ti mmii ni na aah wiin pu na le len tibɔr timina: 19 M nyi naah tun pu na, ki gee binib pu na, ki gaa mi ki kii pu na, ki kpa limɔr pu na, ki tun lituln dandana wee ki jer naah nan tun njan pu na. 20 Tɔ, m mu galn nimi; ba pu? ni ŋmin ki lik Jesebel, upii u len ke u ye Uwumbɔr aabɔnabpii kaa ye na. U ŋmanni maatutum, ki tuk bi ke bi yaa gɔr kidagook ki ŋman libaawol aanann kan, naa bir. 21 M tii u nsan ke u kpeln waabimbin, u mu aa ban u di cha kidagook aatuln. 22 U ni binib bi dii ki gɔr kidagook na yaa kaa kpeln baabimbin ki di cha waatuln kan, m ga cha bi ji falaa sakpen, 23 ki ga ku waabim mu. Le maanib bi bi ŋipepel mɔmɔk na ga bee ke min le nyi bisui ni aah bi pu na. M ga tii ni ponn ni unii mɔmɔk waatuln aah ŋeer pu na.

24-25 “Tɔ, nimi bibaa mu bi Tiataira aatiŋ ni, kaa dii Jesebel ngbaan aamɔkm, kaa bae kinimbɔŋ aatuln li bi yin li ke ‘tibɔr ti nyoo na.’ Nimi le m len ke ni li joo naah kpa tibɔr ti na, ki nan saa bundaln m ga fuu ni na. Maan bui nimi ke ni ŋa tiwan nibaa ki kpee. 26 Binib bimɔk nyaŋ ki tun maatuln n‑yoonn mɔmɔk na, m ga tii bi tininkpir bi li joo ŋinibol na, ke maah gaa Nte Uwumbɔr chee tininkpir pu na. 27 Le bi ga li joo ŋi mpɔɔn pu, ki gbaa wii ŋi yak yak ke tiyakr aabuul na.‡ 28 M ga tii bi liŋmabil naanyuun mu.

29 “U kpa litafal na kan, u ŋun Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah tuk maanib pu na.

3

Sadis aatiŋ aanib aabɔr

1 “Ŋmee kigbaŋ tii maanib bi bi Sadis aatiŋ ni na aatuun ke min u kpa Uwumbɔr Aafuur mulole ki joo iŋmabi ilole ŋŋaal ni na le len tibɔr timina: M nyi naah tun pu na, ki nyi ke ni naahn ke ni kpa limɔfal le na, ki mu tee kpo. 2 Fiin man, ki toor nimi aabimbin, ki dii Uwumbɔr mbamɔm ki jer naah dii u pu dandana wee na; nimi aatuln aa gbiin Uwumbɔr aanimbil. 3 Nima pu na, teer man naah nan ŋun Uwumbɔr aabɔr ki gaa ti pu na. Ni li keei ti man, ki kpeln nimi aabimbin. Ni yaa kaa finn ngeen pu kan, m ga dan ni chee ke unaayuk aah ga dan pu na. Naan li nyi buyoonn m ga dan ni chee na. 4 Tɔ, ni ponn ni bibaa bi Sadis aatiŋ ponn ni, kaa tun titunwanbir. Bima le ga chuun m chee paacham, ki pee ŋibɔkupiin; ba pu? bi ŋeer kina. 5 Unii umɔk nyaŋ na, m ga peen u libɔkupiln. Maan chuu ber waayimbil limɔfal aagbaŋ ni. M ga len ke u ye maanii, Nte Uwumbɔr ni waatuuntiib aanimbiin ni.

6 “U kpa litafal na kan, u ŋun Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah tuk maanib pu na.

Filadelfia aatiŋ aanib aabɔr

7 “Ŋmee kigbaŋ tii maanib bi bi Filadelfia aatiŋ ni na aatuun, ke min Yesu u ye chain, ki ye mbamɔn, ki kpa Ubɔr David aasaafii na, yaa piir mbisamɔb kan, ubaa aan ŋmaa piin mu; m yaa piin mu mu kan, ubaa aan ŋmaa piir mu, 8 min le len tibɔr timina: M nyi naah tun pu na. M bee ke ni kpa mpɔɔn siib. Ni joo maabɔr, kaa yii maayimbil. M piir mbisamɔb tii nimi, le ubaa aan ŋmaa piin mu. 9 M ga cha kinimbɔŋ aanib bi mɔn nnyamɔn ke bi ye maanib, kaa ye na, dan ni chee ki nan gbaan kitiŋ ninimbiin ni, ki bee ke m gee nimi la. 10 Ni kii maabɔr, ki kpa limɔr. Nima pu na, m mu ga li lik nimi, ki nyan nimi falaa u ga pii dulnyaa aanib mɔmɔk ki tɔŋ bi na ni. 11 M ga gir ni mala. Ni li beenin dii maasan mbamɔm ke naah dii pu dandana wee na, ubaa taa leŋ nimi aapiin nsan ni. 12 Unii umɔk nyaŋ na, m ga ŋa u jatɔlk Maawumbɔr Aadichal ni, le u ga li bi nima n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. M ga ŋmee Maawumbɔr aayimbil, ni waatiŋ ki ye Jerusalem pɔɔn ki ga nyan ni u chee paacham na aayimbil u pu. M ga ki ŋmee maayimbipɔln mu u pu.

13 “U kpa litafal na kan, u ŋun Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah tuk maanib pu na.

Laodisea aatiŋ aanib aabɔr

14 “Ŋmee kigbaŋ tii maanib bi bi Laodisea aatiŋ ni na aatuun ke min Yesu u ye mbamɔn, ki len ibamɔn, ki ye Uwumbɔr aah nan naan tiwan ni mɔmɔk na aayidaan na, le len tibɔr timina: 15 M nyi naah tun pu na; naa soon kaa ton mu; m ba ga li gee ke ni li soon, bee ni li ton. 16 Ni bi ke kinyubɔbɔɔk ki kaa ton kaa soon mu na la; nima pu le m ga tii nimi mmɔb ni lii. 17 Ni len ke ni ye biwankpadam ki kan liwangol kaa lann nibaa, kaa tee nyi ke ni kpa kinimbaak, ki ye bigiim, ki ye bijoom, ki si niŋmeen la. 18 Nima pu na, m sur nimi ke ni daa m chee salmaa u bi di pu mmii ni aan u ŋa chain na, aan ki sil li ye biwankpadam; ki daa m chee tiwanpeenkaan ni piin na ki di peen, aan binib taa ki kan naah si niŋmeen pu na; ki daa m chee linimbil aanyɔk ki di mee ninimbil aan ki likr. 19 Maah gee binib bimɔk na, m sur bi ki dar bitafal. Nima pu na, cha ninimbil li man aan ni kpeln nimi aabimbin man. 20 Li pel man, m si mbisamɔb chee ki kpaar jaaleŋ. Unii umɔk ŋun maaneel ki piir tii mi na, m ga koo ni u chee, ki nan ji u chee tijikaar, u mu ga ji m chee. 21 Unii umɔk nyaŋ na, m ga cha u kal m chee maabɔrjal pu, ke m mu aah nan nyaŋ pu ki kal Nte Uwumbɔr chee waabɔrjal pu pu na.

22 “U kpa litafal na kan, u ŋun Uwumbɔr Aafuur Nyaan aah tuk maanib pu na.”

4

Paacham yaab aah dooni Uwumbɔr pu na

1 Waah len ti doo na, le m kan Uwumbɔr do aabisamɔb piir. Le nneel mu naahn kakaan ki len m chee njan na le len ke, “Dan paacham do, le m ga mɔk si budabu ga sil ŋa n‑yoonn mue aapuwɔb na.” 2 Libuul ngbaan ni le Uwumbɔr Aafuur Nyaan yoor mi buen paacham. Le m ti kan libɔrjal si Uwumbɔr do; ubaa mu ka li pu. 3 U ka li pu na wiin chain ki piin, ki man. Waakpimanja u ye likal na mu lur goln libɔrjal ngbaan. 4 Le ŋijal moninko ni ŋinaa mu si gob libɔrjal ngbaan. Bininkpiib moninko ni binaa mu ka ŋijal ngbaan pu, ki pee tiwanpiln, ki chik salmaa aayikpupur. 5 Libɔrjal ngbaan chee moor lak lak ke utaal aah moor pu na, kifuuk mu faa ke utaal aah tar pu na. Karyaa bilole mu wiin libɔrjal ngbaan aanimbiin ni, ki ye Uwumbɔr Aafuur mulole la. 6 Libɔrjal aanimbiin ni wɔb naahn nnyusakpem, ki wiin chain ke kinimbilik aah wiin pu na.

Le tiwanfuurkaan ninaa mu si gob libɔrjal ngbaan. Tiwanfuurkaan ngbaan aanimbiin ni, ni nipuwɔb mu nan ye ŋinimbil ŋmeen la. 7 Le nibaa naahn uchinn, nibaa mu naahn unaajabo, nibaa mu aanimbil wɔb naahn unii la, nibaa mu naahn libɔrwiin li laani na. 8 Ni mɔmɔk nan kpa ifeen iloloob, ki mu nan kpa ŋinimbil tiwon mɔmɔk pu. Nwiin pu ni kinyeek mɔmɔk, naa fuur; n‑yoonn mɔmɔk ni len ke,

“Chain, chain, Tidindaan Uwumbɔr u yeh mpɔɔn mɔmɔk na ye chain la.

U nan bi, ki beenin bi,

ki ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.”

9 Tiwanfuurkaan ninaa ngbaan le len kina, ki di mpakm, ni lisil, ni idoon tii Uwumbɔr u ka libɔrjal pu, ki ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. 10 Tiwanfuurkaan ngbaan aah len kina na, le bininkpiib moninko ni binaa ngbaan gbaan Uwumbɔr u ka libɔrjal pu ki ga li bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na aanimbiin ni, ki doon u, ki di baasalmaa aayikpupur bil waabɔrjal taab, ki len ke,

11 “Tidindaan Uwumbɔr, si le ŋeer ke ti pak si, ki nyuŋ si,

ki ŋeer aa li kpa mpɔɔn;

ba pu? si le naan tiwan mɔmɔk.

Saageehn pu le aa nan naan tiwan mɔmɔk.

Saageehn pu le ni mɔmɔk bi.”

5

Kigbaŋ ni Upihbo na

1 Le m kan Uwumbɔr u ka libɔrjal pu na ŋub kigbaŋ uŋangii ni. Kigbaŋ ngbaan nan kpa ŋŋmeen ŋipepel mɔmɔk, ki dab ŋimɔgbin nfum mulole. 2 Le m ŋun Uwumbɔr aatuun mpɔɔndaan len mpɔɔn pu ke, “Ŋma ŋeer u dabr kigbaŋ ngbaan ki kpar ki?” 3 Le baa kan unii ubaa paacham, bee kitiŋ, bee kitiŋ aataab, u ga ŋmaa kpar kigbaŋ ngbaan ki lik ki ponn ni na. 4 Baah kaa kan unii u ŋeer u kpar kigbaŋ ngbaan ki lik ki ponn ni na, nima pu le m wii pam. 5 Le bininkpiib na ponn ni ubaa bui mi ke, “Taa ki wii. Lik, Yesu u pɔɔ ke uchinn, ki ye Juda aanibol ni aanii ubaa, ki ye Ubɔr David aayaabil na le nyaŋ, ki ga ŋmaa dabr kigbaŋ ki bi dab ki nfum mulole na, ki kpar ki.”

6 Le m kan Upihbo si libɔrjal, ni tiwanfuurkaan ninaa, ni bininkpiib na aakaasisik ni. Upihbo ngbaan kpa libuel uneen ni ke baah kɔr u le na, ki kpa iyiin ilole ni ŋinimbil ŋilole ŋi ye Uwumbɔr Aafuur mulole mu Uwumbɔr tun ni mu ŋipepel mɔmɔk dulnyaa wee ni na. 7 Le Upihbo ngbaan buen Uwumbɔr u ka libɔrjal pu na chee, ki ti gaa kigbaŋ ngbaan uŋangii ni. 8 Waah gaa kigbaŋ na, le tiwanfuurkaan ninaa ngbaan, ni bininkpiib moninko ni binaa ngbaan, nan gbaan unimbiin ni. Bi mɔmɔk gbaa tibar, ki joo salmaa aasambil ŋi gbii tulalee aayon na. Tulalee aayon ngbaan si Uwumbɔr aanib aameel aasisiiyaan. 9 Le bi gaa ilahnpɔɔn ki tii Upihbo ngbaan ke,

“Si le ŋeer aa gaa kigbaŋ ngbaan ki dabr ki;

ba pu? aa nan kpo ki di saasin daa binib tii Uwumbɔr;

binib ngbaan nyan ŋitimbol

mɔmɔk aanib bi bi dulnyaa wee ni,

ki len iliin imɔk bi dulnyaa wee ni na,

10 Aa ŋa bi saanaan ni aanib bi ye bitotoorb na,

bi ti tun lituln tii timi Aawumbɔr,

le bi ga li joo dulnyaa mɔmɔk.”

11 Le m lik ki kan Uwumbɔr aatuuntiib ŋichur ŋichur, kaa ti nyi baakahm. Bi si gob Uwumbɔr aabɔrjal, ni tiwanfuurkaan, ni bininkpiib ngbaan. 12 Le m ŋun bi mɔmɔk len mpɔɔn pu ke,

“Upihbo u bi nan kɔr u na le ŋeer u kan yiko, ni liwankpal,

ni nlan, ni mpɔɔn, ni nnyuŋ, ni mpakm, ni idoon.”

13 Le m ŋun binib bi bi paacham na, ni binib bi bi kitiŋ na, ni binib bi bi kitiŋ aataab na, ni tiwan nimɔk bi nnyusakpem ni na, ni Uwumbɔr aah naan tiwan nimɔk na mɔmɔk len ke,

“Uwumbɔr u ka libɔrjal pu na, ni Upihbo ngbaan

le yeh mpakm, ni lisil, ni nnyuŋ, ni mpɔɔn,

n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.”

14 Le tiwanfuurkaan ninaa ngbaan kii ke “Amii.” Bininkpiib ngbaan mu nan gbaan Uwumbɔr ni Upihbo ngbaan aanimbiin ni ki doon bi.

6

Ŋidab na

1 M kan Upihbo ngbaan chuu dabr kigbaŋ ki bi nan dab ki nfum mulole pu na nibaa. Le m ŋun tiwanfuurkaan ninaa ngbaan ponn ni nibaa len ke utaal aah tar pu na ke, “Dan.” 2 Le m lik ki kan utapiin. Unii u dik u pu na joo butɔm. Le bi tii u linyaŋ aayikpupuk u di chiŋ. Le u buen u ti nyaŋ binib, ki sil ti nyaŋ bi.

3 Le Upihbo ngbaan nan ki chuu dabr kigbaŋ ngbaan aadam leler. Le m ŋun tiwanfuurkaan leler len ke, “Dan.” 4 Le utaman mu fuu ni. Bi nan tii unii u dik utaman ngbaan pu na kijaak aajuk sakpeŋ, le Uwumbɔr tii u mpɔɔn ke u cha dulnyaa aanib to butɔb ki ku tɔb.

5 Le Upihbo ngbaan ki chuu dabr ndam tatar. Le m ŋun tiwanfuurkaan tatar len ke, “Dan.” Le m lik ki kan utanbɔn. Unii u dik utanbɔn ngbaan pu na nan joo tiwan ni bi joo ŋaŋni tijikaar na uŋaal ni. 6 Le m ŋun nneel len tiwanfuurkaan ninaa ngbaan aakaasisik ni ke, “Tijikaar taa li wiir, taadaak li pɔɔ. Tɔ, taa bii nkpan ni ŋisubil aawanyukaan.”

7 Le Upihbo ngbaan ki chuu dabr ndam nanar. Le m ŋun tiwanfuurkaan nanar aaneel len ke, “Dan.” 8 Le m lik ki kan utanyɔnyɔn. Unii u dik u pu na aayimbil ye Nkun. U bi yin u ke Kitekpiitiŋ na mu dii u. Le Uwumbɔr tii bi mpɔɔn ke bi di kijaak aajum, ni nkon, ni iween, ni ipeel ku dulnyaa aanib lipepel nanar wɔb.

9 Le Upihbo ngbaan ki chuu dabr ndam ŋmuŋmur. Le m kan binib aawiin kitork aabimbiln taab, Uwumbɔr do. Bi ye binib bi bi nan ku bi na. Bi nan mooni Uwumbɔr aabɔr ki tuk binib Yesu aabɔnyaan. Nima le cha bi ku bi. 10 Le binib ngbaan aawiin teen mpɔɔn pu ke, “Tidindaan u ye chain ki ye mbamɔn na, ni ga yunn ki ti saa kinye pu aan aa ga ji dulnyaa aanib bi ku timi na aabɔr ki daa bitafal?” 11 Le Uwumbɔr peen bi mɔmɔk tikparpipiin, ki bui bi ke u siin ke binib ku bitutuŋeen aatɔtiib bi mɔmɔk dii Yesu na, ke baah nan ku bi pu na. Bi laa fuur siib ki nan saa n‑yoonn ngbaan.

12 Le m kan Upihbo ngbaan ki chuu dabr ndam loloob. Le kitiŋ deŋ sakpen. Le nwiin bɔln ke likekebɔln na. Le uŋmal mann ke nsin na. 13 Iŋmabi nyan ni paacham ki lir kitiŋ ke kibuŋ aah ker ŋisubil ŋi kaa puir na lir pu na. 14 Kitaapaak kpab ki buen ke baah kpai kikapeek pu na. Le ŋijoo ni ŋidik mɔmɔk fii foor. 15 Le dulnyaa aayidam, ni bibɔrb, ni butɔb aajab aayidam, ni biwankpadam, ni bipɔɔndam, ni binaagbiib mɔmɔk, ni bimalb mɔmɔk bɔr titakpalunn ni, ni ŋitakpasakpiin taab ŋijoo paab, 16 ki bui ŋijoo ni ŋitakpal ke, “Lir ti pu, ki biin ti pu, aan Uwumbɔr u ka libɔrjal pu na taa li waa timi, Upihbo ngbaan mu aaŋuul taa pii timi; 17 ba pu? baaŋuul aawiin sakpiin daal fuu ni a. Ŋma ga ŋmaa sil?”

7

Israel aanib ŋichur nkub ni imonko ilee ni ŋinaa na

1 Nimina aapuwɔb le m kan Uwumbɔr aatuuntiib binaa si dulnyaa aapepel mɔmɔk ŋinaa, ki kiir libuln ke li taa ki daa kitiŋ ni, ki taa daa nnyusakpem ni, ki taa daa isui ni. 2 Le m kan Uwumbɔr aatuun uken nyan ni liwipuul wɔb ki dan paacham, ki joo ni Uwumbɔr u ye limɔfal daan na aadaan, ki nan teen mpɔɔn pu, ki tuk Uwumbɔr aatuuntiib binaa bi Uwumbɔr tii bi mpɔɔn ke bi bii kitiŋ ni nnyusakpem na ke, 3 “Ni taa bii kitiŋ, bee nnyusakpem, bee isui ki li kii buyoonn ti ga nan daan timi Aawumbɔr aatutum aayigbeer pu na.” 4 Le m ŋun baah daan binib bi na aakahm. Bi nan ye binib ŋichur nkub ni imonko ilee ni ŋinaa, ki nyan ni Israel aanibol mɔmɔk ni. 5-8 Bi nan daan bi kina la:

Juda aanibol aanib ŋichur kipiik ni ŋilee,

Rubenn aanibol aanib ŋichur kipiik ni ŋilee,

Gad aanibol aanib ŋichur kipiik ni ŋilee,

Aser aanibol aanib ŋichur kipiik ni ŋilee,

Naftali aanibol aanib ŋichur kipiik ni ŋilee,

Manase aanibol aanib ŋichur kipiik ni ŋilee,

Simeonn aanibol aanib ŋichur kipiik ni ŋilee,

Liifai aanibol aanib ŋichur kipiik ni ŋilee,

Isakar aanibol aanib ŋichur kipiik ni ŋilee,

Sebulunn aanibol aanib ŋichur kipiik ni ŋilee,

Josef aanibol aanib ŋichur kipiik ni ŋilee,

Benjaminn aanibol aanib ŋichur kipiik ni ŋilee.

Kinipaak sakpeŋ

9 Nimina aapuwɔb le m kan kinipaak sakpeŋ. Ubaa aa ti ki nyi baakahm. Bi nyan ŋitimbol mɔmɔk aanib bi bi dulnyaa wee ni ki len iliin imɔk bi dulnyaa wee ni na, ki si Uwumbɔr aabɔrjal ni Upihbo ngbaan aanimbiin ni, ki pee tikparpipiin, ki ŋub tibɔkpafar biŋaal ni, 10 ki teen mpɔɔn pu ke, “Timi Aawumbɔr u ka libɔrjal pu na, ni Upihbo ngbaan le nan gaa timi lii.” 11 Le Uwumbɔr aatuuntiib mɔmɔk si gob Uwumbɔr aabɔrjal, ni bininkpiib, ni tiwanfuurkaan ninaa ngbaan. Le Uwumbɔr aatuuntiib doon ŋichichik ki di binimbil kpaa kitiŋ Uwumbɔr aabɔrjal taab ki dooni u, 12 ki len ke, “Ni ye mbamɔn, timi Aawumbɔr le yeh mpakm, ni nnyuŋ, ni nlan, ni idoon, ni lisil, ni yiko, ni mpɔɔn n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Amii.”

13 Le bininkpiib na ponn ni ubaa baa mi ke, “Binib bi pee tikparpipiin na, bi ye ba aanib? Bi nyan ni la chee?”

14 Le m bui u ke, “Maaninkpel, si le nyi.”

Le u bui mi ke, “Bi ye binib bi nyan falaa sakpiin ni, ki finn baakpar Upihbo ngbaan aasin ni aan ti ŋa ti tipipinn na. 15 Nima le cha bi si Uwumbɔr aabɔrjal taab. Bi bi waadichal ni, nwiin pu ni kinyeek, ki tun lituln tii u. Uwumbɔr u ka libɔrjal ngbaan pu na ga li bi bi chee, ki biin bi pu. 16 Nkon aan ki chuu bi, nnyunyuu mu aan ki chuu bi, nwiin mu aan ki see bi, ntoton mu aan ki ŋun bi; 17 ba pu? Upihbo u bi Uwumbɔr aabɔrjal aakaasisik ni na le ga kpiin bi, ki ga mɔk bi uyayak aanyun mu ga tii bi limɔfal na chee. Uwumbɔr ga per binimbil tinyunyunn mɔmɔk.”

8

Ŋidab ŋilole na

1 Le Upihbo ngbaan chuu dabr ndam lolole. Le Uwumbɔr do ŋmin chii chii ki yunn siib. 2 Le m kan Uwumbɔr aatuuntiib bilole bi si Uwumbɔr aanimbiin ni na. Le bi tii bi kakaan tiib bilole.

3 Le Uwumbɔr aatuun uken dan nan sil kitork aabimbiln chee, ki ŋub salmaa aasambil li bi joo tulalee aayon ŋani li ponn ni na. Le bi tii u tulalee aayon sakpen u di kpee Uwumbɔr aanib mɔmɔk aameel pu, ki di ŋa salmaa aabimbiln li bi Uwumbɔr aabɔrjal aanimbiin ni na paab, ki di tii Uwumbɔr. 4 Le tulalee aayon ngbaan aabaan, ni Uwumbɔr aanib aameel nyan Uwumbɔr aatuun ngbaan aaŋaal ni, ki fii paacham Uwumbɔr aanimbiin ni. 5 Le Uwumbɔr aatuun ngbaan moo mmii mu bi kitork aabimbiln paab na gbiin tulalee aayon aasambil ngbaan, le ki di mee yaa dulnyaa wee ponn ni. Le kifuuk faa, le utaal tar ki moor, le kitiŋ deŋ.

Kakaan tiib

6 Le Uwumbɔr aatuuntiib bilole bi ŋub kakaan tiib bilole na gor ke bi pii.

7 Le Uwumbɔr aatuun njan yoo pii waakakaan. Waah pii waakakaan na, le ŋitaatakpabil, ni mmii, ni nsin ŋmal tɔb ponn ni, ki nyan paacham ki lir ni kitiŋ. Le mmii gaa kitiŋ ligetatar, ni isui mu ligetatar, ni timosɔnn mɔmɔk.

8 Le Uwumbɔr aatuun leler mu pii waakakaan. Le bi di tiwan ni naahn lijool li gaal mmii na mee lii nnyusakpem ponn ni. Le nnyun ngbaan ligetatar kpaln nsin. 9 Le tiwan nimɔk bi nnyun ligetatar ngbaan ponn ni na kpo. Iŋɔi ligetatar mu bii a.

10 Le Uwumbɔr aatuun tatar mu pii waakakaan. Le liŋmabisakpeln li gaal mmii ke limɔfifil na nyan ni paacham ki lir ŋimɔɔ ligetatar ponn ni, ni inyunbun ligetatar ponn ni. 11 Liŋmabil ngbaan aayimbil le ye ke “Ni To.” Le laah lir nnyun ni na mu aagetatar kpaln nnyun mu to na. Le binib pam kpo nnyun ngbaan pu; ba pu? mu to la.

12 Le Uwumbɔr aatuun nanar mu pii waakakaan. Le nwiin ligetatar chuu gii ki bɔln. Uŋmal ligetatar, ni iŋmabi ligetatar mu chuu gii ki bɔln. Le nwiin ligetatar aa wiin. Kinyeek ligetatar mu aa wiin.

13 Le m kan libɔrwiin laani paacham, ki ŋun li teen mpɔɔn pu ke, “Uwumbɔr aatuuntiib bitaa bi gur kaa kee pii baakakaan na yaa pii kan, tibɔbir sakpenn ga lir dulnyaa aanib pu.”

9

1 Le Uwumbɔr aatuun ŋmuŋmur mu pii waakakaan. Le m kan liŋmabil li nyan ni paacham ki lir ni kitiŋ na. Le bi tii li libuul li nyoo kaa kpa limɔk na aasaafii. 2 Le li chuu lakr libuul ngbaan aajaaleŋ. Le iŋmanyuu nyan li ponn ni ki fii paacham, ki naahn mmii mu gaal sakpen na aaŋmanyuu, ki bɔln nwiin timm. 3 Le itoon nyan ni iŋmanyuu ngbaan ponn ni, ki yaa gaa dulnyaa ni. Le Uwumbɔr tii i mpɔɔn ke i li junni binib ke inyoohn aah junni binib pu na, 4 le ki tuk i ke i taa ŋmɔ timoor, ki taa ŋmɔ tijikaar, ki taa ŋmɔ isui, i li junni binib bi kaa kpa Uwumbɔr aadaan biyigbeer pu na; 5 i taa ku binib ngbaan, i mɔk bi falaa ki ti saa iŋmal iŋmu. Falaa ngbaan wu ke unyoohn aah juu unii kan, ni wu pu na. 6 N‑yoonn ngbaan, binib ga li ban nkun ke mu ku bi, kaan kan mu. Nkun ga san cha bi.

7 Itoon ngbaan naahn itaan i gor ke i to butɔb na. Tiwan ni naahn salmaa aayikpupur na nan bi iyil pu. Inimbil wɔb naahn binib aanimbil wɔb la. 8 Yaayikpir mu ti ki naahn bipiib aayikpir la. Yaanyin mu naahn ichinn aanyin la. 9 Tiwan nibaa bii ibiŋ pu ki naahn tikur la. Yaafeen kpa kifuuk ke itaan ni tɔroku i san cha i ti to butɔb na aah kpa kifuuk pu na. 10 Yaajuu mu naahn inyoohn aajuu la. Inyoohnpiin bi yaajuu pu, ki kpa mpɔɔn ke i mɔk binib falaa ki ti saa iŋmal iŋmu. 11 Libuul li kaa kpa limɔk na aatuun le ye yaabɔr. Hiibru* aaliin ponn ni, bi yin u ke Abadonn. Griik aaliin ponn ni, bi yin u ke Apolionn. Naatataa le ye ke “U kulni binib na.”

12 Njan aabɔbir ma jer a. Tibɔbir tilee mu choo.

13 Le Uwumbɔr aatuun loloob mu pii waakakaan. Le m ŋun nneel nyan ni salmaa aabimbiln li bi Uwumbɔr aanimbiin ni na aamɔju ŋinaa chee. 14 Le nneel ngbaan tuk Uwumbɔr aatuun loloob u joo kakaan na ke, “Chuu gbiln Uwumbɔr aatuuntiib binaa bi bi limɔɔsakpeln li bi yin li ke Yufrates na chee lii.” 15 Le u chuu gbiln Uwumbɔr aatuuntiib binaa ngbaan lii. Uwumbɔr le gor bi, ki siin bi libiln, ni uŋmal, ni nwiin, ni kikurk ki bi ga di ku binib ligetatar na. 16 Bi nan kpa butɔb aajab bi dik itaan pu na. Le m ŋun baakahm aah ye pu na. Bi nan ye butɔb aajab ŋichur ŋichur ikui ilee. 17 Tidaŋ ponn ni le m nan kan itaan ngbaan ni binib bi dik i pu na. Tikur aawan nibaa bii bibiŋ pu ki man ke mmii na, ki bɔn ke nsiin na, ki man ke chirbil na. Itaan ngbaan aayil naahn ichinn aayil la. Mmii, ni iŋmanyuu, ni chirbil nyan ni imɔi ni. 18 Tiwan nitaa ngbaan, mmii, ni iŋmanyuu, ni chirbil ni nan nyan ni itaan ngbaan aamɔi ni na le ku linigetekr tatar; 19 ba pu? itaan ngbaan aapɔɔn le bi yaamɔi ni, ni yaajuu ni. Yaajuu ngbaan naahn iwaa le ki kpa ŋiyil ki mɔk binib falaa.

20 Binib bi gur kaa kpo iween ngbaan pu na aa kpeln baabimbin, kaa di cha baah ŋani ŋiwaa ŋi na. Bi beenin dooni tininkpiwanbir, ni ŋiwaa ŋi bi nan di salmaa, ni tikunabr, ni tikur, ni ŋitakpal, ni idɔ naan ŋi na, ŋiwaa ŋi kaa waa, ki mu aa ŋun tibɔr, ki mu aa ŋmaa chuun na. 21 Binib ngbaan beenin ku binib, ki ji inyɔk, ki gɔr kidagook, ki su kinaayuk, kaa kpeln baabimbin.

10

Uwumbɔr aatuun ni kigbaŋ waatiir na

1 Le m kan Uwumbɔr aatuun mpɔɔndaan uken nyan ni paacham. U pee kitaalangbaŋ, le waakpimanja mu lur goln uyil. Unimbil wɔb naahn nwiin la. Utaa mu naahn kimiigaak. 2 U joo kigbaŋ waatiir ki kpar na uŋaal ni. Le u di utaagiil taa nnyusakpem pu, le ki di utaagal mu taa kitiŋ pu, 3 le ki teen mpɔɔn pu ke uchinn aah tar pu na. Waah teen kina na, le utaal mu teen nfum mulole. 4 Utaal aah teen nfum mulole na, le m ban m ŋmee waah len pu na kigbaŋ ni. Le m ŋun nneel len Uwumbɔr do ke, “Taa ŋmee utaal aah len tibɔr ti na, ki taa kpiir ti.”

5 Uwumbɔr aatuun u m kan u si nnyusakpem, ni kitiŋ pu na le yoor uŋangii paacham 6 ki puu Uwumbɔr u bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na, ki nan naan paacham ni tiwan nimɔk bi ni ponn ni na, ni kitiŋ ni tiwan nimɔk bi kitiŋ pu na, ni nnyusakpem, ni tiwan nimɔk bi mu ponn ni na, ke Uwumbɔr aan ki taan. 7 Buyoonn Uwumbɔr aatuun lolole ga pii waakakaan na, n‑yoonn ngbaan le Uwumbɔr ga tun waatunyaan li bɔr na ki doo, waah nan tuk waabɔnabr bi ye waatutum na ke u ga tun pu na.

8 Nneel mu m ŋun paacham na ki len m chee ki bui mi ke m li cha ti gaa kigbaŋ ki kpar ki bi Uwumbɔr aatuun u si nnyusakpem, ni kitiŋ pu na aaŋaal ni na.

9 Le m buen Uwumbɔr aatuun ngbaan chee, le ki ti bui u ke u tii mi kigbaŋ waatiir ngbaan. Le u bui mi ke, “Gaa ki ŋmɔ. Ni ga li mɔ aamɔb ni ke tisiir na la, ki tee ga li to aaponn ni.”

10 Le m gaa kigbaŋ waatiir ngbaan uŋaal ni, ki ŋman ki. Maah ŋman ki na, le ni mɔ mmɔb ni ke tisiir na. Le maah di nab na, ni to mponn ni. 11 Le bi bui mi, “See aa ki tuk ŋitimbol mɔmɔk aanib bi bi dulnyaa wee ni ki len iliin imɔk bi dulnyaa wee ni na, ni baabɔrb, tibɔr ti ga ŋa bi n‑yoonn mu choo na.”

11

Seeraadam bilee na

1 Le bi tii mi tiwaŋaŋkaan ni naahn lidabil na, le nneel bui ke, “Li cha ti ŋaŋ Uwumbɔr Aadiik, ni kitork aabimbiln, ki lik naafɔfɔk, ki kahn binib bi dooni Uwumbɔr nima chee na. 2 Taa ŋaŋ kikaakpaak ki bi lipaal na aafɔfɔk; ba pu? Uwumbɔr di kikaakpaak ngbaan tii binib bi kaa ye Juu yaab na la. Le bi ga bii Uwumbɔr aatinyaan ki ti saa iŋmal imonko ilee ni ilee. 3 Le m ga tun ni maaseeraadam bilee bi nan moon Uwumbɔr aabɔr ki ti saa iwiin lichur ni ikui ilee ni imonko itaa, ki ga li pee tiwanpeenkaan ni saak kuub na.”

4 Biseeraadam bilee ngbaan ye nkpan aasui ilee ni karyaa tiib aah tɔŋni tiwan ni pu na bilee bi si dulnyaa Aadindaan aanimbiin ni na. 5 Unii ubaa yaa ban u ŋa bi nibaa kan, mmii ga nyan bimɔi ni ki ku baadim. Unii ubaa yaa ban u ŋa bi nibaa kan, see bi ku u kina. 6 Biseeraadam bilee ngbaan nan kpa mpɔɔn bi kiir utaal u taa nu buyoonn bi bi mooni Uwumbɔr aabɔr na, ki kpa mpɔɔn ki cha nnyun kpaln nsin, ki kpa mpɔɔn ki cha falaa aabɔŋ mɔmɔk lir dulnyaa wee ni, n‑yoonn mumɔk bi gee na.

7 Bi yaa moon Uwumbɔr aabɔr doo kan, le upeel u nyan ni kinimbɔŋ chee, libuul li kaa kpa limɔk na ni na, ga to bi butɔb ki nyaŋ bi, ki ku bi. 8 Le ŋinikpol ngbaan ga li dɔ kitisakpeŋ na aasan ni. Uwumbɔr yin kitiŋ ngbaan ke Sodom, ki ki yin ki ke Ijipt. Bi nan kpaa Tidindaan ndɔpuinkoo pu nima la. 9 Le ŋitimbol mɔmɔk aanib bi bi dulnyaa wee ni ki len iliin imɔk bi dulnyaa wee ni na, bi ponn ni bibaa ga lik ŋinikpol ngbaan ki ti saa iwiin itaa ni ligeln, kaan kii ke unii ubaa ti sub bi. 10 Baakun pu le dulnyaa aanib ga li kpa mpopiin sakpen, ki waa liwaal, ki tii tɔb ipiin; ba pu? Uwumbɔr aabɔnabr bilee bi ŋa bi falaa na kpo a. 11 Iwiin itaa ni ligeln ngbaan aah jer na, le Uwumbɔr ki tii bi limɔfal. Le bi fii sil. Le binib bimɔk kan bi na san ijawaan sakpen. 12 Le ŋinikpol ŋi fikr na ŋun nneel sakpiin nyan ni paacham ki bui bi, “Dan paacham do man.” Le bi koo ntaalangbam ni ki buen paacham. Baadim mu kan baah buen pu na. 13 N‑yoonn ngbaan le kitiŋ deŋ pam. Le kitisakpeŋ ngbaan aadir ligeln kipiik lir kitiŋ. Kitiŋ aah deŋ pu na le ni ku binib ŋichur ŋilole. Binib bi gur kaa kpo na, ijawaan chuu bi sakpen, le bi nyuŋ Uwumbɔr u bi paacham na.

14 Tibɔbir leler jer a. Tibɔbir tatar mu choo mala.

Kakaan tiib bilole na

15 Le Uwumbɔr aatuun lolole mu pii waakakaan. Le ineel sakpiin len Uwumbɔr do ke, “Dulnyaa wee ni aanaan mɔmɔk kpaln Tidindaan Uwumbɔr ni Waabo Kristo* aanaan la. U ga li joo mu n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.” 16 Le bininkpiib moninko ni binaa bi ka baabɔrjal pu, Uwumbɔr aanimbiin ni na, doon ŋichichik ki di binimbil kpaa kitiŋ ki dooni Uwumbɔr, 17 ki len ke,

“Tidindaan Uwumbɔr, u yeh mpɔɔn mɔmɔk,

ki nan bi, ki beenin bi na, ti dooni si;

ba pu? aa di saapɔɔn sakpiin ki joo dulnyaa wee.

18 Ŋinibol aanib nan gee liŋuul, le saaŋuul mu fii,

le ni ŋeer aa ji bitekpiib tibɔr,

ki ŋeer aa di ipiin tii

saabɔnabtiib bi ye saatutum na,

ni saanib bi mɔmɔk pak si na,

bi ye biwaatiib na, ni bi ye bisakpem na,

ki ŋeer aa kuln binib bi ku dulnyaa aanib na.”

19 Tɔ, le bi chuu piir Uwumbɔr aadiik ki bi paacham na. Le m kan Uwumbɔr aakaal aadakaa si waadiik ponn ni. Le utaal moor, le kifuuk faa, le utaal tar, le kitiŋ deŋ, le utaal nu ŋitaatakpabil sakpiin.

12

Upii na, ni kipeewanbiik na

1 Tɔ, le m kan lijinjiir aawan paacham. Upii ubaa nan bi ki pee nwiin. Le uŋmal mu nan bi utaa aataab. Iŋmabi kipiik ni ilee mu nan bi uyil pu. U nan kpa lipuul, 2 le imalween chuu u, le u wii ki ban u maa ubo.

3 Le m ki kan lijinjiir aawan niken paacham. M nan kan kipeewanbiik sakpeŋ mamaŋ ki kpa ŋiyil ŋilole ni iyiin kipiik, ki chik ubɔr aayikpupur tilole na. 4 Le kipeewanbiik ngbaan di kijuul kuun foor ni iŋmabi ligetatar, ki di lii ni kitiŋ, ki dan nan sil upii u ban u maa ubo na aanimbiin ni ke ki ŋmɔ waabo.

5 Le upii ngbaan ma ubijabo u ga li joo ŋinibol mɔmɔk mpɔɔn pu na. Le Uwumbɔr yoor ubo ngbaan di buen ubaa chee paacham, waabɔrjal chee. 6 Le upii ngbaan san buen nteersakpiin ni, Uwumbɔr aah toor mpaan nin chee tii u na, ki ti kpiini u nima chee iwiin lichur ni ikui ilee ni imonko itaa.

7 Tɔ, le bi to butɔb paacham. Uwumbɔr aatuuntiib aaninkpel Maikel ni waatuuntiib to kipeewanbiik ngbaan ni waatuuntiib butɔb, 8-9 le ki nyaŋ bi, ki nyan bi paacham. Baa ki kan mpaan paacham. Kipeewanbiik ngbaan ye kinimbɔŋ la. Bi yin ki ke Uwaa u Yunn na, ki ki yin ki ke Defil,* ki ki yin ki ke Sintana. Kima le ŋmanni dulnyaa aanib mɔmɔk. Bi nyan ki ni kaatuuntiib paacham, ki di lii ni kitiŋ.

10 Le m ŋun nneel sakpiin len mpɔɔn pu paacham ke, “Dandana wee ti kan timi Aawumbɔr aah kpa mpɔɔn pu ki gaa waanib lii ki joo waanaan ni aanib na. Dandana ti kan Kristo u gaa timi lii na aah kpa yiko pu na. Ba pu? u nyan kinimbɔŋ paacham. Kinimbɔŋ ye unibiinii u nan si Uwumbɔr aanimbiin ni ki bii Uwumbɔr aanib nwiin pu ni kinyeek na la. 11 Upihbo Yesu aasin aapɔɔn pu ni waabɔr aapɔɔn pu le bi nyaŋ kinimbɔŋ. Bi gee Yesu ki jer baamɔfal, ki kii ke bi kpo u pu. 12 Nimi bi bi Uwumbɔr do na, li kpa mpopiin man; ba pu? kinimbɔŋ aa ki kpa mpɔɔn. Tɔ, tibɔbir mu ga lir kitiŋ aanib pu, ni nnyusakpem ni aanib pu; ba pu? kinimbɔŋ sunn ni bi chee, ki gee liŋuusakpeln; ba pu? ki bee ke kaayoonn aa ki wiir.”

13 Kipeewanbiik ngbaan aah kan ke bi nyan u paacham ki di lii ni kitiŋ na, le u san dii upii u ma ubijabo na, ke u chuu u. 14 Le Uwumbɔr tii upii ngbaan libɔrwiin aafeen ilee ke u fii buen nteersakpiin ni, waapaan ni, kipeewanbiik ngbaan taa ki pii u nima chee. Le bi ti kpiini u nima chee ki ti saa ŋibin ŋitaa ni ligeln. 15 Le kipeewanbiik ngbaan tii nnyun sakpem umɔb ni ke limɔɔl na ki lii, ke mu di upii ngbaan puu buen. 16 Le kitiŋ ter upii ngbaan, ki waar kimɔb ki di nnyun mu nyan kipeewanbiik ngbaan aamɔb ni na nab, le mu aa ki pii upii ngbaan. 17 Le kipeewanbiik ngbaan gee liŋuul sakpen upii ngbaan pu, ki buen ti to waabim biken butɔb. Waabim le ye binib bi kii Uwumbɔr aamɔb ki tuk binib Yesu aabɔnyaan na. 18 Le kipeewanbiik ngbaan sil nnyusakpem aagbaan.

13

Ipeel ilee na

1 Le m kan upeel nyan ni nnyusakpem ponn ni. U nan kpa ŋiyil ŋilole ni iyiin kipiik, le ki chik ubɔr aayikpupur waayiin kipiik mɔmɔk pu. Le liyimbil li ye lisiibil ki tii Uwumbɔr na nan bi ŋiyil mɔmɔk pu. 2 Upeel ngbaan nan naahn unaamuun la. Utaafar pɔɔ sakpen. Umɔb mu naahn uchinn aamɔb. Kipeewanbiik ngbaan le di waapɔɔn, ni waanaan, ni waapɔɔn sakpiin tii u. 3 Libuel nan bi uyil libaa pu ki naahn ke laah kpo ki sɔŋ le na. Laah sɔŋ na, le ni gar dulnyaa aanib mɔmɔk pam. Le bi dii u, 4 ki gbaan kitiŋ ki doon kipeewanbiik ngbaan; ba pu? u nan di waapɔɔn tii upeel ngbaan. Bi nan gbaan kitiŋ ki doon upeel ngbaan mu, le ki baa ke, “Ŋma bi ke upeel wee na? Ŋma ga ŋmaa to u butɔb?”

5 U nan kpa nsan ke u li kpa kipupuk ki sii Uwumbɔr, ki kpa nsan ke u li bi iŋmal imonko ilee ni ilee. 6 Le u waar umɔb ki sii Uwumbɔr, ni Uwumbɔr aayimbil, ni Uwumbɔr do, ni bimɔk bi Uwumbɔr do na, 7 ki kpa nsan ke u to Uwumbɔr aanib butɔb ki nyaŋ bi. Le Uwumbɔr tii u tininkpir u li joo ŋitimbol mɔmɔk aanib bi bi dulnyaa wee ni ki len iliin imɔk bi dulnyaa wee ni na. 8 Le dulnyaa ni aanib bimɔk aayimbil aa ŋmee Uwumbɔr Aapihbo u bi nan ku u na aamɔfal aagbaŋ ni buyoonn Uwumbɔr aa nan kee naan dulnyaa wee na ga dii upeel ngbaan.

9 “U kpa litafal na kan, u ŋun. 10 Binib bi Uwumbɔr len ke bi ga chuu bi tinaagbiir na, bima le bi ga chuu bi tinaagbiir. Unii umɔk joo kijaak aajuk ku binib na, kijaak aajuk le ga ku u mu. Nima le cha ni ŋan ke Uwumbɔr aanib li ban limɔr ke bi dii Uwumbɔr mbamɔm.”

11 Le m kan upeel leler nyan ni kitiŋ ni. U nan kpa iyiin ilee i naahn upihbo aayiin na, le ki len ke kipeewanbiik aah len pu na. 12 U nan bi njan aapeel chee, ki kpa waapɔɔn, ki muk dulnyaa, ni binib bimɔk bi dulnyaa ni na, ke bi li dii njan aapeel u nan kpa nkun aabuel li sɔŋ na. 13 Upeel leler ngbaan nan tun lijinjiir aatun pam, ki cha mmii nyan ni paacham ki sunn ni kitiŋ, binib aanimbil ni, 14 ki ŋmann binib bimɔk bi dulnyaa ni na; ba pu? u nan kpa nsan ke u tun lijinjiir aatun njan aapeel aanimbiin ni, ki tuk dulnyaa ni aanib ke bi ŋa liwaal li naahn upeel u nan kpa kijuk aabuel li sɔŋ na. 15 Upeel leler ngbaan nan kpa nsan ke u cha liwaal ngbaan fuur libuln ki len tibɔr, le ki cha bi ku binib bimɔk kaa dii liwaal ngbaan na, 16 ki cha bi daan binib mɔmɔk biŋangii pu, bee biyigbeer pu. U nan cha bi daan biwaatiib, ni bisakpem, ni biwankpadam, ni bigiim, ni binaagbiib, ni bimalb. 17 Kidaan ngbaan le ye upeel ngbaan aayimbil, bee waayimbil aanamba. Unii u kaa kpa kidaan ngbaan na, baa nan cha u daa tiwan nibaa, kaa cha u kooh tiwan nibaa mu.

18 Tibɔr timina ban nlan la. Unii u kpa nlan na ga ŋmaa bee upeel ngbaan aanamba aatataa. Ni ye unibɔn aanamba la. Waanamba ye ikui iloob ni imonko itaa ni niloob.

14

Upihbo na, ni waanib

1 Tɔ, le m kan Upihbo na si Sionn aajool paab. Binib ŋichur nkub ni imonko ilee ni ŋinaa nan bi u chee, le waayimbil ni Ute Uwumbɔr aayimbil nan ŋmee paa biyigbeer pu. 2 Le m ŋun binib gaa ilahn paacham. Ni nan fuuk ke bunyɔb aanyun aah fuuk pu na, ki fuuk ke utaal aah teen mpɔɔn pu pu na, ki naahn binib aah gbaa tibar aan ti wii pu na. 3 Binib ngbaan bi Uwumbɔr aabɔrjal, ni tiwanfuurkaan ninaa, ni bininkpiib na aanimbiin ni, ki gaa ilahnpɔɔn. Ubaa aan ŋmaa bae nlahn ngbaan see binib ŋichur nkub ni imonko ilee ni ŋinaa bi Uwumbɔr daa bi ki nyan bi dulnyaa wee ni na. 4 Bima le ye binib bi kaa doon bipiib chee kaa ŋa bibaa tijɔŋ. Baa nyi bipiib. Bima le dii Upihbo ngbaan waah cha nin chee na mɔmɔk. Uwumbɔr nyan bi binib ponn ni ki daa bi, bi li ye u ni Upihbo ngbaan aanib. 5 Nnyamɔn mubaa aa bi bimɔi ni. Baa kpa taani ubaa.

Uwumbɔr aatuun tiib bitaa na

6 Le m kan Uwumbɔr aatuun uken laani paacham, ki joo ni tibɔnyaan ti bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na, ki ti di ti tuk ŋitimbol mɔmɔk aanib bi bi dulnyaa wee ni ki len iliin imɔk bi dulnyaa wee ni na. 7 Le Uwumbɔr aatuun ngbaan len mpɔɔn pu ke, “Ni li san Uwumbɔr, ki nyuŋ u man; ba pu? ni ŋeer u ji binib tibɔr. Ni li pak Uwumbɔr u nan naan paacham, ni kitiŋ, ni nnyusakpem, ni nnyun mɔmɔk na.”

8 Uwumbɔr aatuun leler nan paan ni njan yoo na aapuwɔb ki len ke, “Kitisakpeŋ Babiloŋ lir a. Kitiŋ ngbaan le nan cha ŋinibol mɔmɔk aanib nyu ndapɔm gbii. Ndaan ngbaan le ye waadagook aakpeek. Nima le ki lir a.”

9 Uwumbɔr aatuun tatar nan paan ni uleler na aapuwɔb ki len mpɔɔn pu ke, “Binib bimɔk dii upeel ngbaan, ni liwaal li naahn u na, ki gaa waadaan biyigbeer pu, bee biŋaal pu na, 10 ga nyu ndaan mu ye Uwumbɔr aaŋuul, le u kpir ŋa kiyikuuk ni, kaa di nnyun kpee mu pu. Nima le mɔk waaŋuul sakpen, le bi ga li bi waatuuntiib bi bi chain na, ni Upihbo ngbaan aanimbiin ni, ki ga ji falaa sakpen mmii ni chirbil ponn ni. 11 Iŋmanyuu nyan ni mmii ngbaan ni ki fii paacham n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na. Binib bi dii upeel ngbaan, ni liwaal li naahn u na, ki gaa waadaan ki ye waayimbil na, ga ji falaa mmii ngbaan ponn ni, kaan fuur nwiin pu, kaan fuur kinyeek mu.”

12 Nima le cha ni ŋan ke Uwumbɔr aanib bi kii waamɔb ki dii Yesu mbamɔm na li kpa limɔr.

13 Le m ŋun nneel len paacham ke, “Ŋmee ke: Bitekpiib bi nan dii Tidindaan na, waanyoor bi bi pu dandana wee ki joo cha.”

Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan kii ke, “Ni ye mbamɔn; ba pu? bi nan tun litunyaan linimaln. Baah kpo na, le bi fuur. Baah tun pu na mu dii bi.”

Dulnyaa aajikaacheel

14 Le m kan ntaalangbapim. Ubaa ka mu pu ki naahn unii, ki chik salmaa aayikpupuk, ki joo gɔrk u ka na uŋaal ni.* 15 Le Uwumbɔr aatuun uken nyan ni Uwumbɔr Aadichal ni, ki len mpɔɔn pu ki tuk u ka ntaalangbam pu na ke, “Di saagɔrk chee tijikaar; ba pu? ni ŋeer lijikaacheel. Dulnyaa aajikaar biir a.” 16 Le u ka ntaalangbam pu na di waagɔrk chee dulnyaa aajikaar.

17 Le Uwumbɔr aatuun uken nyan ni Uwumbɔr Aadichal li bi paacham na ni. U mu nan joo gɔrk u ka na.

18 Le Uwumbɔr aatuun uken nyan ni kitork aabimbiln chee. Uma le ye mmii aayidaan. Le u teen mpɔɔn pu ki tuk Uwumbɔr aatuun u joo gɔrk u ka na ke, “Di saagɔrk u ka na ker ndaan aasubil ŋi bi dulnyaa ni na; ba pu? ŋisubil ngbaan puir a.” 19 Le Uwumbɔr aatuun ngbaan di waagɔrk ker dulnyaa aasubil ngbaan, ki di ŋa libuusakpeln li ponn ni bi ŋmaani ŋisubil ki nyani ŋaanyun na. Nima le mɔk Uwumbɔr aah ga bii binib bi kaa dii u na pu na. 20 Le bi taa ŋisubil ngbaan pu libuusakpeln ngbaan ponn ni, kitiŋ aagbaan, ki nyan ŋaanyun. Le nsin nyan libuul ngbaan ni, ki wiir aan utaan yaa sil mu ponn ni kan, u ga ŋmaa liin na, ki puu ti saa mal ikui ilee aafɔfɔk aah bi pu na.

15

Gbelngbeln aafalaa na

1 M nan ki kan lijinjiir aawan niken paacham. Ni nan ye tiwankpaan, le ki gar mi pam. M nan kan Uwumbɔr aatuuntiib bilole bi joo ni falaa bilole na. Falaa ngbaan ga li ye gbelngbeln aafalaa la; ba pu? falaa ngbaan aapuwɔb Uwumbɔr aaŋuul ga sɔŋ.

2 Le m kan tiwan ni naahn nnyusakpem mu mmii ŋmal mu ponn ni na, le mu wiin chain ke kinimbilik na. Le m kan binib bi nyaŋ, kaa dii upeel ngbaan, ni liwaal li naahn u na, kaa gaa waadaan ki ye waayimbil aanamba na; bi ka nnyusakpem mu wiin chain ke kinimbilik na chee, ki joo tibar ti Uwumbɔr tii bi na, 3 ki gaa ilahn i ye Upihbo ngbaan ni Uwumbɔr aatutunn Moses aalahn na ke,

“Tidindaan Uwumbɔr u yeh mpɔɔn mɔmɔk na,

saatuln ye litukpaan ki gar binib pam.

Saasan ye nsanyaan, ki mu ye nsan bamɔnn.

Si le ye Ubɔr n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.

4 Tidindaan, ŋma bi, kaan san si ki nyuŋ si?

Si baanja le ye chain.

Ŋinibol mɔmɔk ga dan ki nan

gbaan aanimbiin ni ki doon si;

ba pu? binib mɔmɔk kan saatunyaan.”

5 Nimina aapuwɔb le m kan ke bi nan chuu piir Uwumbɔr Aapepel li bi chain chain na aan li bi waabool ponn ni paacham na, 6 le Uwumbɔr aatuuntiib bilole bi joo ni falaa bilole na nyan ni li ponn ni, ki pee ŋikekepiin ŋi bi chain na, ki buu salmaa aagbapapann bibiŋ pu. 7 Le tiwanfuurkaan ninaa ponn ni nibaa di salmaa aasambil ŋilole tii Uwumbɔr aatuuntiib bilole ngbaan. Uwumbɔr u bi n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na aaŋuul aah fii pu na le gbii ŋisambil ngbaan. 8 Le Uwumbɔr aanyuŋ ni waapɔɔn cha iŋmanyuu gbiin waadichal. Ubaa aa ŋmaa koo lidichal ngbaan ni ki nan saa buyoonn falaa bilole bi Uwumbɔr aatuuntiib bilole joo ni bi na ga pii dulnyaa ni aanib ki doo na.

16

Uwumbɔr aaŋuul aasambil

1 Le m ŋun nneel sakpiin nyan ni Uwumbɔr Aadichal ni, ki tuk Uwumbɔr aatuuntiib bilole ngbaan ke, “Li cha ti di falaa u bi ŋisambil ŋilole ni na kpir dulnyaa ni; ba pu? Uwumbɔr gee liŋuul bi pu.”

2 Le Uwumbɔr aatuun ubaa buen ki ti di falaa u bi waasambil ni na kpir dulnyaa ni. Le ni ŋa ibuun i wu sakpen na ki baan binib bi kpa upeel ngbaan aadaan ki dii waawaal na pu.

3 Le Uwumbɔr aatuun leler mu di falaa u bi waasambil ni na kpir nnyusakpem ponn ni. Le nnyusakpem ngbaan aanyun kpaln nsin ke linikpol aasin na. Le tiwan nimɔk bi nnyusakpem ponn ni na kpo.

4 Le Uwumbɔr aatuun tatar mu di falaa u bi waasambil ni na kpir ŋimɔɔ ni, ni inyunbun ni. Le nnyun ngbaan kpaln nsin. 5 Le m ŋun Uwumbɔr aatuun u ye nnyun aayidaan na len ke, “Uwumbɔr u ye chain daan, ki nan bi, ki beenin bi na, saah daa binib ngbaan aatafal kina na, aa ŋa ni ŋan; 6 ba pu? bi ku saanib ni saabɔnabtiib ki cha baasin nyan, le aa mu cha baanyun kpaln nsin bi nyu. Bi ŋeer kina la.” 7 Le m ŋun nneel nyan ni kitork aabimbiln ni ki len ke, “Tidindaan Uwumbɔr, u yeh mpɔɔn mɔmɔk na, ni ye mbamɔn, aa jin binib tibɔr mbamɔm ki ŋa bi naah ŋeer bi pu na.”

8 Le Uwumbɔr aatuun nanar mu di falaa u bi waasambil ni na kpir nwiin pu. Le Uwumbɔr cha mu seer binib ke mmii aah seer pu na. 9 Le ntoton sakpen seer binib. Le bi sii Uwumbɔr u kpa mpɔɔn ki cha bi ji falaa kina na. Baa kpeln baabimbin, kaa nyuŋ u.

10 Le Uwumbɔr aatuun ŋmuŋmur mu di falaa u bi waasambil ni na kpir upeel ngbaan aabɔrjal pu. Le waanaan bɔln. Le binib junni bilambil iween pu. 11 Iween ngbaan pu, ni ibuun ngbaan pu, le bi seei Uwumbɔr u bi paacham na, kaa kpeln baabimbin, kaa di cha baatunwanbir.

12 Le Uwumbɔr aatuun loloob mu di falaa u bi waasambil ni na kpir limɔɔsakpeln li bi yin li ke Yufrates na ni. Le laanyun foor, ki ŋa nsan ki tii bibɔrb bi nyan ni liwipuul wɔb na. 13 Le m kan tiyayaar ti naahn titaateeraakpann na titaa nyan ni kipeewanbiik, ni upeel ngbaan, ni waabɔnabr u ŋmanni binib na aamɔi ni la. 14 Tiyayaar ngbaan ye kinimbɔŋ yaan la, le ki tun lijinjiir aatun, ki buen dulnyaa wee ni aabɔrb mɔmɔk chee, ki ti kuun bi, ke bi to butɔb, Uwumbɔr u yeh mpɔɔn mɔmɔk na aawiinsakpiin daal.

15-16 Tiyayaar ngbaan nan kuun bi lipepel libaa wɔb. Hiibru* aaliin ponn ni bi yin nima chee ke Amagedonn. Le Yesu bui ke, “Li pel man, m ga dan ke unaayuk aah choo pu na la. Uwumbɔr aanyoor bi binib bi si kii bundaln m ga nan fuu ni na, ki lik baawanpeenkaan ke bi taa chuun biŋmeen, ki taa ji inimɔɔn.”

17 Le Uwumbɔr aatuun lolole mu di falaa u bi waasambil ni na kpir libuln pu. Le nneel sakpiin nyan ni Uwumbɔr aabɔrjal li bi waadichal ni na, ki len ke, “Ni ŋa doo a.” 18 Le utaal moor, kifuuk mu faa, le utaal teen, le kitiŋ deŋ sakpen ki ti nyaŋ. Uwumbɔr aah nan naan binib buyoonn na, kitiŋ aa nan deŋ sakpen ke kaah deŋ n‑yoonn ngbaan sakpen pu na. 19 Le kitisakpeŋ ngbaan aadir mɔmɔk yakr nfum mutaa ki lir kitiŋ. Ŋinibol mɔmɔk aatim mu lir kitiŋ a; ba pu? Uwumbɔr aa suln kitisakpeŋ Babiloŋ ngbaan aanib aatunwanbir bɔr, ki tii bi kiyikuuk ki gbii ndaan mu ye waaŋuul sakpen na, ki cha bi nyu. 20 Le ŋidik mɔmɔk muin nnyun ni kaa ki bi, ŋijoo mɔmɔk mu lir. 21 Le utaal nun ŋitaatakpabil sakpiin, ki lir binib pu. Ŋi mɔmɔk nan nyuun ke njikaabim bɔtɔ aah nyuun pu na. Le binib sii Uwumbɔr ŋitaatakpabil ngbaan aabɔbir pu; ŋi nan ŋa bi falaa pam.

17

Upiidagookpaan na aabɔr

1 Le Uwumbɔr aatuuntiib bilole bi joo ŋisambil ŋilole ngbaan na ubaa dan ki nan len m chee ki bui mi ke, “Dan do, aan m nan mɔk si Uwumbɔr aah ga daa upiidagookpaan u bi nnyunkpaan chee na aatafal pu na. 2 Dulnyaa aabɔrb gɔr chaa upiidagoor ngbaan chee. Dulnyaa aanib mu gɔr chaa u chee ki nyu waadagoor aadaan ki gbii.”

3 Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan fir m pu, le waatuun ngbaan yoor mi ki di buen nteersakpiin ni. Le m ti kan upii ubaa dik upeel u man na pu. Ŋiyimbil ŋi seei Uwumbɔr na nan bi upeel ngbaan aawon mɔmɔk pu. U nan kpa ŋiyil ŋilole ni iyiin kipiik. 4 Upii ngbaan nan pee tiwanpeenkaan nyaan, nibaa chee man, niken chee mu bɔn ke nsiin na, ki pee nleen mu ŋan ki kpa kidaak na uneen ni. Waawanpeenkaan pu nan ye salmaa ni ŋitakpabinyaan ŋi kpa kidaak na. U nan joo salmaa aasambil uŋaal ni. Tiwan ni kaa ŋan, ki ye waadagook aawan, ki kpa tijɔŋ na nan gbii waasambil ngbaan ni. 5 Liyimbil li aatataa bɔɔ na nan ŋmee paa uyigbeer pu. Liyimbil ngbaan le ye ke, “Kitisakpeŋ Babiloŋ ki ye bipiidagoob ni bininsum mɔmɔk aana na.” 6 Le m kan upii ngbaan gbii ndaan ki dɔ; ba pu? u nyun Uwumbɔr aanib aasin, ni binib bi kpo Yesu pu na aasin ki gbii.

Maah kan u na, le ni gar mi pam. 7 Le Uwumbɔr aatuun ngbaan baa mi ke, “Ba pu ni gar si? M ga kpiir upii ngbaan aabɔr, ni waah dik upeel u pu na aabɔr aatataa, ki tuk si. 8 Upeel u kpa ŋiyil ŋilole ni iyiin kipiik aan aa kan u na, u nan bi, kaa ki bi. Ni yaa kpee siib kan, u ga nyan ni libuul li nyoo kaa kpa limɔk na ni, ki cha nin chee bi ga kuln u. Le dulnyaa ni aanib bi aayimbil aa ŋmee limɔfal aagbaŋ ni buyoonn Uwumbɔr aa nan kee naan dulnyaa wee na, yaa kan upeel ngbaan kan, ni ga gar bi pam; ba pu? u nan bi, kaa ki bi, ki ga ki gir ni.

9 “Unii umɔk kpa nlan na, u dakl lik ki bee nimina aatataa. Upeel ngbaan aayil ŋilole na ŋaŋ ŋijoo ŋilole ŋi upii ngbaan ka ŋi pu na, ki mu ŋaŋ bibɔrb bilole. 10 Bibɔrb bilole ngbaan ponn ni biŋmu lir a, ubaa laa bi dandana wee, uken aa kee fuu ni. U yaa nan fuu ni kan, waan ki yunn. 11 Upeel u nan bi, kaa ki bi na le ŋaŋ ubɔr niniin, ki ye bibɔrb bilole ngbaan ponn ni ubaa, ki cha nin chee bi ga kuln u na.

12 “Saah kan iyiin kipiik i na, i ŋaŋ bibɔrb kipiik bi kaa kee ji nnaan na la. Bi ni upeel ngbaan ga kan bibɔrb aapɔɔn, ni yunn siib. 13 Bibɔrb kipiik ngbaan kpa kimɔbaan, ki di baapɔɔn ni baayiko tii upeel ngbaan. 14 Bi ga faa Uwumbɔr Aapihbo butɔb. Le Upihbo ngbaan ga nyaŋ bi; ba pu? u ye dindatiib mɔmɔk Aadindaan, ki ye bibɔrb mɔmɔk Aabɔrkpaan la. Binib bi dii u na le ye waah nyan bi ki yin bi na, le bi si uchaŋ ni.”

15 Le Uwumbɔr aatuun ngbaan ki bui mi ke, “Aa kan nnyunkpaan mu upiidagoor ngbaan ka mu chee na. Nnyunkpaan ngbaan ŋaŋ binib la. Bi ye ŋitimbol mɔmɔk aanib bi bi dulnyaa wee ni, ki len iliin imɔk bi dulnyaa wee ni na. 16 Saah kan iyiin kipiik i na ni upeel ngbaan ga li nan upiidagoor, ki ga yoor waawan mɔmɔk ki cha u chuun uŋmeen, ki ga ji waawon ki see u mmii; 17 ba pu? Uwumbɔr le cha bi ban bi ŋa waageehn, ki cha bi kpa kimɔbaan ki di baanaan tii upeel ngbaan u ji ki nan saa buyoonn Uwumbɔr aah len pu na nan ŋa.

18 “Saah kan upii u na, u ye kitisakpeŋ ki ye dulnyaa ni aabɔrb aayidaan na la.”

18

Babiloŋ aalirn

1 Nimina aapuwɔb, le m ki kan Uwumbɔr aatuun uken nyan ni paacham ki sunn ni, ki kpa mpɔɔn sakpen, ki wiin chain ki woln dulnyaa wee ni, 2 le ki len mpɔɔn pu ke, “Kitisakpeŋ Babiloŋ lir a. Ki lir kookoo a. Bipɔnib, ni tiyayaar, ni tiwanbir, ni inyoon i bir ki kɔ na baanja le koo nima chee; 3 ba pu? ŋinibol mɔmɔk nyun ndaan mu ye kitiŋ ngbaan aadagook aakpeek na, le dulnyaa ni aabɔrb gɔr chaa ki chee. Binib bi chuun tiir na nan kan tinyoor sakpen ki pu; ba pu? kaanib nan ban tiwanyaan ki ti nyaŋ.”

4 Le m ki ŋun nneel nyan ni paacham ki len ke,

“Maanib, nyan ni kitiŋ ngbaan aanib chee,

ki taa kpaan tun titunwanbir bi chee,

ki taa ji falaa u bi ga ji u na;

5 Kitiŋ ngbaan aatunwanbir muun ki wiir ki ti fuu paacham,

le Uwumbɔr aa suln kaatunwanbir.”

6 U bui ke, “Teen kitiŋ ngbaan kaah nan tii pu na.

Teen ki kaah nan tun pu na mfum mulee.

Gbiin kaayikuuk ndaan mu pɔɔk jer kaah tii biken na mfum mulee.

7 Kitiŋ ngbaan nan nyuŋ kibaa ki gaa tiwanyaan ki ti nyaŋ.

Cha ki ji falaa ki li kpa mpombiin ki ti ki saa kina;

ba pu? ki len kisui ni

ke ki ye ubɔrpii, kaa ye ukpopii,

kaan kan mpombiin kpala.

8 Nima pu le falaa ga pii kitiŋ ngbaan liwinbaal.

Iweenbir, ni mpombiin, ni nkon ga lir ki pu.

Le mmii ga gaa kitiŋ ngbaan mɔmɔk; ba pu?

Tidindaan Uwumbɔr u dar kitafal na kpa mpɔɔn sakpen.”

9 Tɔ, dulnyaa aabɔrb bi nan gɔr kitiŋ ngbaan chee ki jin kaawanyaan na yaa kan mmii gaal kitiŋ ngbaan, ki kan iŋmanyuu fii paacham kan, bi ga li wii ki kaani. 10 Kitiŋ ngbaan aafalaa pu bi ga li san ijawaan, ki ga li si dandar, ki len ke, “Kitisakpeŋ Babiloŋ ki nan kpa mpɔɔn na, tibɔbir bi ki pu. Ntafadaan pii ki liwinbaal.”

11 Le binib bi chuun tiir dulnyaa ni na mu ga wii ki li kpa mpombiin kitiŋ ngbaan pu; ba pu? ubaa aan ki daa baawan. 12 Ubaa aan ki daa baasalmaa, ni tikunabr, ni ŋitakpabil ŋi ŋan ki kpa kidaak na, ni ileen i kpa kidaak na, ni ŋikekenyaan, ni ŋikeken ŋi bɔn ke nsiin na, ni ŋi man na, ni ŋikpanyaan, ni iluub aanyin aasambil, ni idɔ aasambil ŋi kpa kidaak na, ni tikur aawan, ni ŋitakpanyaan aawan, 13 ni tikpin aawan, ni kinimbɔɔpaŋ, ni tulalee, ni nkpaŋmirkoo, ni tulalee aayon mu bi joo toor kitork na, ni ndaan, ni nkpan, ni boroboro aayon, ni tijikaar, ni inaa, ni ipiih, ni itaan, ni tɔroku tiib, ni binaagbiib, ni binib aamɔfal. 14 Tijikaar nyaan ti kitiŋ ngbaan aanib aanimbil nan man ti pu na, taa ki bi bi chee. Tiwanpeenkaan ni ŋan na ni tiwanyaan mɔmɔk waŋ a. Baan ki kan ni. 15 Binib bi chuun tiir tiwan nimina kitiŋ ngbaan ponn ni ki kan tinyoor na ga san ijawaan kitiŋ ngbaan aafalaa pu, ki ga li si dandar ki wii, ki kpa mpombiin, 16 ki len ke, “Tibɔbir bi kitisakpeŋ ngbaan pu la. Kaanib nan pee ŋikekenyaan, ni ŋikeken ŋi bɔn ke nsiin na, ni ŋikeken ŋi man na, ki nan kpa salmaa ni ŋitakpabil ŋi ŋan ki kpa kidaak na, ni ileen i ŋan ki kpa kidaak na. 17 Liwinbaal le liwankpasakpeln ngbaan mɔmɔk bee yɔli.”

Le biŋɔdam mɔmɔk, ni binib bimɔk koo iŋɔi ni ki chuun na, ni biŋɔŋaab mɔmɔk, ni binib bimɔk ji nnyusakpem aatuln ponn ni na, bi mɔmɔk si dandar 18 ki lik mmii aah gaal kitiŋ ngbaan pu na, le ki tar ke, “Kilatiŋ ki bi ke kitisakpeŋ ngbaan na?” 19 le ki faa kitangbaak ŋa biyil pu, ki wii ki li kpa mpombiin ki len ke, “Tibɔbir bi kitisakpeŋ ngbaan pu la. Biŋɔdam bimɔk chuun nnyusakpem pu na nan kan tinyoor pam; ba pu? kitiŋ ngbaan aanib nan daa bi chee tiwan ni kpa kidaak na. Liwinbaal le kitiŋ ngbaan mɔmɔk kuln a.”

20 Tɔ, nimi bi bi paacham na, ni Uwumbɔr aanib, ni Yesu aakpambalb, ni Uwumbɔr aabɔnabtiib, ni li kpa mpopiin kitisakpeŋ ngbaan aah kuln pu na pu; ba pu? Uwumbɔr teen ki kaah ŋa nimi bakaa u na, ki daa kitafal.

21 Tɔ, le Uwumbɔr aatuun mpɔɔndaan yoor litakpal li naahn kinaak sakpeŋ na, ki di mee lii nnyusakpem ponn ni, le ki bui ke, “Kina le bi ga yoor kitisakpeŋ Babiloŋ ki di lii. Kaan ki li bi. 22 Ubaa aan ki li ŋun binib bi gbaa tibar na, ni binib bi gaa ilahn na, ni binib bi pii ŋiwul ni kakaan tiib na pu, kitiŋ ngbaan ponn ni. Ututunn ubaa mu aan ki li bi ki ponn ni. Upii ubaa mu aan ki nan tijikaar ki ponn ni. 23 Karyaa ubaa mu aan ki li wiin ki ponn ni. Uja ubaa mu aan ki yoor upii ki ponn ni. Upii ubaa mu aan ki mɔn uja ki ponn ni. Binib bi chuun tiir tiwan ki ponn ni na nan ye mpɔɔndam la. Kaanib nan ŋani inyɔk ki ŋmanni ŋinibol mɔmɔk.”

24 Uwumbɔr daa kitiŋ ngbaan aanib aatafal; ba pu? bi ku waanib, ni waabɔnabtiib, ni binib bimɔk kpo u pu na. Baasin bi kitiŋ ngbaan ponn ni.

19

1 Nimina aapuwɔb le m ŋun nneel mu naahn kinipaak sakpeŋ na aaneel paacham. Bi len ke, “Haleluya, Tidindaan Uwumbɔr le gaa timi lii. Uma le yeh nnyuŋ, ni mpakm, ni mpɔɔn. 2 U jin binib tibɔr mbamɔm ki ŋa bi naah ŋeer bi pu na. U jin upiidagookpaan u nan cha dulnyaa ni aanib gɔr kidagook na aabɔr, ki daa utafal; ba pu? u nan ku uma Uwumbɔr aatutum.” 3 Le kinipaak ki bi paacham na ki len ke, “Haleluya. Iŋmanyuu nyan kitiŋ ngbaan ni ki ga fii paacham n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.” 4 Le bininkpiib moninko ni binaa ngbaan, ni tiwanfuurkaan ninaa ngbaan gbaan kitiŋ ki pak Uwumbɔr u ka libɔrjal pu na, ki len ke, “Amii. Haleluya.”

Upihbo ngbaan aajim

5 Le nneel nyan ni libɔrjal chee ki len ke, “Nimi bimɔk ye timi Aawumbɔr aatutum ki san u na, biwaatiib ni bipɔɔndam, ni mɔmɔk pak u man.” 6 Le m ŋun nneel mu naahn kinipaak sakpeŋ aaneel, ki naahn bunyɔb sakpem aanyun aah fuuk pu na, ki fuuk ke utaal aah tar mpɔɔn pu na, len ke, “Haleluya. Dandana wee Tidindaan Uwumbɔr u kpa mpɔɔn mɔmɔk na le joo tiwan mɔmɔk. 7 Cha ti li mɔɔni ki li kpa mpopiin sakpen ki nyuŋ u; ba pu? ni ŋeer Upihbo ngbaan yoor upuu.* Le upuu gor ubaa. 8 Uwumbɔr tii u ŋikekenyaan ŋi bi chain ki wiin na, u di gbab.” Ŋikekenyaan ngbaan le ye Yesu aanib aatunyaan.

9 Le Uwumbɔr aatuun ngbaan bui mi ke, “Ŋmee ke: Binib bi Uwumbɔr yin bi ke bi dan ki nan ji Upihbo ngbaan aabɔndinn aajikaar na, Uwumbɔr aanyoor bi bi pu.” Le Uwumbɔr aatuun ngbaan ki len ke, “Uwumbɔr aabɔr ti ye tibamɔnn na le na.”

10 Le m gbaan kitiŋ utaafar chee, le ki ban ke m pak u. Le u bui ke m taa ŋa kina; ba pu? u mu po ye m ni nnaabitiib bi joo tibɔr ti Yesu kpiir na aatutuŋeer la, ke m pak Uwumbɔr baanja.

Tɔ, tibɔr ti Yesu kpiir na le tii waabɔnabtiib mpɔɔn ke bi len.

Unii u dik utapiin pu na

11 Le m kan kitaapaak chuu piir, ki kan utapiin. U dik u pu na aayimbil le ye ke, “Mbamɔndaanyaan.” U yaa ji binib tibɔr kan, u tii bi baabamɔn, ki mu dii nsanyaan ki ti to butɔb. 12 Unimbil wɔb wiin ke mmiigaal na. Ubɔr aayikpupur ti wiir na bi uyil pu. Waayimbil ŋmee u pu. Ubaa aa nyi liyimbil ngbaan see uma baanja. 13 U pee kikpalk ki bi di ki mɔɔn nsin ni na. Bi yin u ke “Uwumbɔr Aamɔboln.” 14 Le Uwumbɔr aatuuntiib bi bi paacham na paa upuwɔb, ki dik itapiin pu, ki pee ŋikekepiin ŋi ŋan ki bi chain na. 15 Le kijaak aajuk ki ka na bi umɔb ni, ke u ti nyaŋ ŋinibol mɔmɔk. U ga di tikur aadabil ki li joo bi mpɔɔn pu, ki ga ŋa bi ke binib aah taar ŋisubil pu libuusakpeln ponn ni ki nyani ŋaanyun pu na, le ki mɔk bi Uwumbɔr Mpɔɔnsakpiindaan aah gee liŋuul pu na.† 16 Liyimbil nan ŋmee waakpalk pu, utaapaln chee ke, “Bibɔrb mɔmɔk Aabɔrkpaan ni dindatiib mɔmɔk Aadindaan.”

17 Le m kan Uwumbɔr aatuun ubaa si nwiin ni. Le u teen mpɔɔn pu ki yin inyoon imɔk laani paacham na, ke i dan ki nan ji tijikaar sakpenn ti Uwumbɔr ga tii i na, 18 ti ye bibɔrb aawon, ni butɔb aajab aaninkpiib aawon, ni bipɔɔndam aawon, ni itaan aawon, ni binib bi dik i pu na aawon, ni binib mɔmɔk aawon, bi ye binaagbiib ni bi kaa ye binaagbiib na, ni bi ye biwaatiib, ni bi ye bipɔɔndam na aawon la.

19 Le m kan upeel ngbaan, ni dulnyaa aabɔrb ni baajab mɔmɔk kuun tɔb chee, bi ti to unii u dik utaan pu na, ni waatuuntiib butɔb. 20 Le u chuu upeel ngbaan, ni waabɔnabr u nan tun lijinjiir aatun unimbiin ni ki ŋmanni binib bi nan gaa upeel ngbaan aadaan ki dii waawaal na. Bi nan chuu upeel ngbaan ni waabɔnabr ngbaan ki di ŋa chirbil aamii sakpiin ni, bifuub. 21 Le unii u dik utaan ngbaan pu na di kijaak aajuk ki bi umɔb ni na ku baajab ngbaan mɔmɔk. Le inyoon mɔmɔk jin baawon ki ti bab.

20

Ŋibin lichur na

1 Le m kan Uwumbɔr aatuun nyan ni paacham ki ŋub libuul li nyoo kaa kpa limɔk na aajaaleŋ aasaafii, ni tikululn sakpenn, uŋaal ni. 2 U nan chuu kipeewanbiik ki ye kinimbɔŋ aan bi yin ki ke Uwaa u Yunn na, ki ki yin ki ke Defil,* ki ki yin ki ke Sintana na, le ki di tikululn ngbaan buu ki, 3 ki di ki ŋa libuul ngbaan ni, ki di libiil biin, ki laŋ, ke ki li bi ni ponn ni ŋibin lichur, ki taa ki ŋmanni binib ki ti saa buyoonn ŋibin lichur ngbaan ga jer na. N‑yoonn ngbaan aapuwɔb, see bi chuu buur ki, ki di ki lii, ni yunn siib.

4 Le m kan ŋibɔrjal, ni binib bi ka ŋi pu na. Le Uwumbɔr tii bi nsan ke bi ji binib tibɔr. Bi nan ye binib bi nan kpo Yesu pu na aawiin. Binib nan chuu gii biyil lii; ba pu? bi nan moon tibɔbamɔnn ti Yesu nan kpiir na ni Uwumbɔr aabɔr. Baa dii upeel ngbaan, bee waawaal, kaa gaa waadaan biyigbeer pu, bee biŋaal pu. Bi nan kpa limɔfal ki jin nnaan Kristo chee ŋibin lichur. 5 Bima le ye binib bi puen fikr nkun ni na. Bitekpiib bi gur na aan ki kan limɔfal ki nan saa buyoonn ŋibin lichur ngbaan ga jer na. 6 Binib bi puen fikr nkun ni na kpa mpopiin; bi ye Uwumbɔr aanib la. Baan ki kpo lelee. Bi ga li ye bitotoorb ki tun lituln tii Uwumbɔr ni Kristo, ki ga ji nnaan u chee ŋibin lichur.

Kinimbɔŋ aalirn

7 Ŋibin lichur ngbaan yaa jer kan, Uwumbɔr ga cha bi nyan kinimbɔŋ kiyondiik ni, ki di ki lii. 8 Le ki ga buen ki ti ŋmann ŋinibol ŋi bi dulnyaa wee mɔmɔk ni na, ki ti kuun bi, bi ti to butɔb. Ŋinibol ngbaan aayimbil le ye Gog, ni Magog. Bi wiir ke nnyusakpem aatambol aah wiir pu na, 9 ki chuun gbii dulnyaa aapepel mɔmɔk ni, ki si gob kitiŋ ki Uwumbɔr gee ki, aan waanib bi nima chee na. Le mmii nyan ni Uwumbɔr do ki nan wun bi mɔmɔk. 10 Le Uwumbɔr chuu kinimbɔŋ ki ŋmann bi na, ki di ki ŋa chirbil aamii ni, upeel ngbaan ni waabɔnabr u nan ŋmanni binib na aah bi nin chee na. Le bi ga ji falaa, nwiin pu ni kinyeek ki ti saa n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.

Kookoo aabɔjil

11 Le m kan libɔrjal pipiln sakpeln, ni u ka li pu na. Le kitiŋ ni paacham san nyan u chee, kaa ki bi. 12 Le m kan bitekpiib, bi ye bipɔɔndam ni bi ye biwaatiib na, si libɔrjal ngbaan aanimbiin ni. Le u kpar tigbann, ki ki kpar kigbaŋ kiken, ki ye limɔfal aagbaŋ na, ki jin bitekpiib tibɔr, baabɔr aah ŋmee tigbann ngbaan ponn ni pu na, baah nan tun pu na. 13 Le bitekpiib mɔmɔk nyan ni kitekpiitiŋ ni, ki si nima; binib bi nan bee nnyusakpem ponn ni na, bi mu nyan ni ki si nima. Le u jin bi mɔmɔk tibɔr baatuln aah ye pu na. 14 Le u di nkun ni kitekpiitiŋ ŋa mmii sakpiin ponn ni. Mmii ngbaan le ye lelee aakun. 15 Le bi di binib bimɔk aayimbil aa ŋmee limɔfal aagbaŋ ni na ŋa mmii ngbaan ponn ni.

21

Paacham pɔɔn ni kitipɔŋ

1 Le m kan paacham pɔɔn, ni kitipɔŋ; njan aapaacham, ni njan aatiŋ na jer a. Nnyusakpem mu aa ki bi. 2 Le m kan kitiŋ ki bi chain, ki ye Jerusalem pɔɔn na, nyan ni Uwumbɔr chee paacham, ki gor ke ubɔndinn u ban u mɔn tichal na aah gor ubaa pu pu na. 3 Le m ŋun nneel sakpiin libɔrjal ngbaan chee len ke, “Lik, Uwumbɔr do bi binib chee, le u ga li bi bi chee. Bi ga li ye waanib. Uma ubaa ga li bi bi chee ki ga li ye Baawumbɔr, 4 ki ga per bi tinyunyunn mɔmɔk. Nkun aan ki li bi; mpombiin mu aan ki li bi; iwiil mu aan ki li bi; iween mu aan ki li bi; ba pu? tiwankpok mɔmɔk jer a.”

5 Le Uwumbɔr u ka libɔrjal ngbaan pu na len ke, “Lik, m ŋa tiwan mɔmɔk nipɔnn.” Le u mu bui mi ke, “Ŋmee kina; ba pu? tibɔr timina ye mbamɔn, ki ga sil ŋa kina.” 6 Le u ki bui mi ke, “M ŋa tiwan ngbaan mɔmɔk doo. Min le ye Alfa ni Omega, mpiin ni ndoon ngbaan. Unii umɔk nnyunyuu chuu u na, m ga tii u limɔfal aanyun, le waan pa nibaa. 7 Unii umɔk nyaŋ na ga li yeh tiwan mɔmɔk. M ga li ye Waawumbɔr; u mu ga li ye maabo. 8 Le bijawaandam, ni binib bi yii mi na, ni bininsom, ni binikurb, ni bidagoob, ni bibɔɔb, ni biwaadam, ni binyamɔndam mɔmɔk ga li bi chirbil aamii ni. Nima le ye lelee aakun na.”

Jerusalem pɔɔn na

9 Le Uwumbɔr aatuuntiib bilole bi joo kookoo aafalaa bilole ŋisambil ŋilole ponn ni na, bi ponn ni ubaa dan m chee ki nan bui mi ke, “Dan, aan m nan mɔk si Ubɔndinn u ye Upihbo ngbaan aapuu na.” 10 Le Uwumbɔr Aafuur Nyaan fir m pu, le Uwumbɔr aatuun ngbaan yoor mi ki di buen lijoosakpeln li fɔk na paab, le ki ti mɔk mi Jerusalem aatiŋ ki ye chain na nyan ni Uwumbɔr chee paacham, 11 ki wiin chain Uwumbɔr aanyuŋ pu, ki wiin chain ke lichachatakpal li kpa kidaak aan bi yin li ke Jaspa na aah wiin pu na. 12 Ligoln sakpeln li fɔk na mann gonn kitiŋ ngbaan, ki kpa ibisamɔi kipiik ni ilee. Uwumbɔr aatuuntiib ponn ni kipiik ni bilee mu si ibisamɔi ngbaan mɔmɔk chee. Israel yaab aanibol kipiik ni ŋilee aayimbil ŋmee ibisamɔi kipiik ni ilee ngbaan mɔk pu. 13 Ibisamɔi itaa bi liwipuul wɔb, itaa mu bi ŋŋangan, itaa mu bi ŋŋangii, itaa mu bi liwilir wɔb. 14 Ligoln ngbaan kpa ŋidinyik kipiik ni ŋilee. Upihbo na aakpambalb kipiik ni bilee aayimbil ŋmee ŋidinyik ngbaan mɔmɔk pu.

15 Uwumbɔr aatuun u len m chee na joo salmaa aadabil u ti ŋaŋ kitiŋ ngbaan ki lik kaah wiir pu na, ki ŋaŋ ki lik ligoln aabisamɔi aah waa pu na, ki ŋaŋ ki lik ligoln mu aah fɔk pu na. 16 Kitiŋ ngbaan nan ye likpakpaln la. Ŋipepel mɔmɔk ŋinaa aah waa pu na ŋak la. Le u di lidabil ngbaan ŋaŋ ki lik kitiŋ ngbaan aah wiir pu na. Le ŋipepel ŋinaa mɔmɔk ye mal lichur libaa ni ikui iŋmu, ki mu fɔk kina la. 17 Le u ŋaŋ ki lik ligoln aapepeen. Ni ye ŋitaa ikui ilee ni kipiik ni ŋiloob, binib aah ŋaŋni ŋitaa pu na; le Uwumbɔr aatuun ngbaan ŋaŋ kina. 18 Bi nan di litakpanyaan li kpa kidaak aan bi yin li ke jaspa na le maa ligoln ngbaan. Kitiŋ ngbaan ye salmaa u bi chain na, ki wiin ke kinimbilik ki bi chain na. 19-20 Ligoln ngbaan aadinyik nan ye ŋitakpanyaan ŋi kpa kidaak na mɔmɔk aabɔŋ la.

Njan aatakpal ngbaan nan ye litakpanyaan li bi yin li ke jaspa na,

lileler nan ye litakpanyaan li bi yin li ke safir na,

litatar nan ye litakpanyaan li bi yin li ke agate na,

linanar nan ye litakpanyaan li bi yin li ke emeral na,

liŋmuŋmur nan ye litakpanyaan li bi yin li ke sadoniks na,

liloloob nan ye litakpanyaan li bi yin li ke kaneliann na,

lilolole nan ye litakpanyaan li bi yin li ke krisolate na,

lininiin nan ye litakpanyaan li bi yin li ke beril na,

liwawaer nan ye litakpanyaan li bi yin li ke topas na,

kipiik nan ye litakpanyaan li bi yin li ke kalsedoni na,

kipiik ni libaa nan ye litakpanyaan li bi yin li ke jasinte na,

kipiik ni nilee nan ye litakpanyaan li bi yin li ke ametis na.

21 Le ibisamɔi kipiik ni ilee ngbaan nan ye ŋitakpanyaan kipiik ni ŋilee li bi yin li ke peral na; i mɔmɔk nan ye litakpanyaan libaabaa. Kitiŋ ngbaan ponn ni aasan nan ye salmaa u bi chain ki naahn kinimbilik ki bi chain na la.

22 Maa nan kan Uwumbɔr Aadichal kitiŋ ngbaan ponn ni; ba pu? Tidindaan Uwumbɔr u yeh mpɔɔn mɔmɔk na, ni Upihbo ngbaan bi kitiŋ ngbaan ponn ni, le binib dooni bi. 23 Kitiŋ ngbaan aa ban nwiin ni uŋmal li wiin ki ponn ni; ba pu? Uwumbɔr aah wiin pu na woln ki ponn ni. Kaakaryaa ye Upihbo ngbaan la. 24 Kaawiin ga woln ŋinibol aanib pu, ke bi chuun. Dulnyaa aabɔrb ga li joo ni baawanyaan ki ponn ni. 25 Kitiŋ ngbaan aagoln aabisamɔi kipiik ni ilee aan piin nwiin pu. Kinyeek aan li bi nima. 26 Ŋinibol aanib ga li joo ni baawanyaan ki ponn ni. 27 Tiwan ni kpa tijɔŋ na nibaa aan koo ni ki ponn ni. Binib bi dii ŋiwaa na ponn ni ubaa aan koo ni. Binib bi mɔln inyamɔn na ponn ni ubaa mu aan koo ni. Binib bi aayimbil ŋmee Upihbo ngbaan aamɔfal aagbaŋ ni na baanja le ga koo ni.

22

1 Uwumbɔr aatuun ngbaan nan mɔk mi limɔɔl li ye limɔfal aanyun ki wiin chain na. Mu nyan ni Uwumbɔr ni Upihbo ngbaan aabɔrjal chee, ki puu dii kitiŋ ngbaan aasan aakaasisik ni. 2 Le limɔfal aasui si limɔɔl ngbaan aapepel mɔmɔk ŋilee pu, le ki lu ŋisubil libiln ponn ni nfum kipiik ni mulee, uŋmal uŋmal ponn ni. Isui ngbaan aafar le tii ŋinibol mɔk laafee. 3 Tiwan ni Uwumbɔr kɔ na nibaa aan li bi kitiŋ ngbaan ni.

Uwumbɔr ni Upihbo ngbaan aabɔrjal ga li bi ki ponn ni; le waatutum ga tun lituln tii u, 4 ki ga kan unimbil wɔb. Waayimbil ga li bi biyigbeer pu. 5 Kinyeek aan ki li bi. Baan li ban karyaa, kaan li ban nwiin; ba pu? Tidindaan Uwumbɔr le ga li wiin bi pu. Bi ga li ye bibɔrb ki cha n‑yoonn mu kaa kpa ndoon na.

Yesu aah ga nan gir ni pu na

6 Le Uwumbɔr aatuun ngbaan bui mi ke, “Tibɔr ngbaan ye mbamɔn ki ga sil ŋa. Tidindaan Uwumbɔr u di Waafuur Nyaan tii waabɔnabtiib na tun ni waatuun u nan mɔk waatutum tiwan ni ga ŋa mala na.”

7 Tɔ, Yesu len ke, “Li pel man, m ga gir ni mala. Binib bi kii kigbaŋ kee aabɔr ti tuk timi tiwan ni ga ŋa na, Uwumbɔr aanyoor bi bi pu.”

8 Min Jɔnn le ŋun ki kan tiwan nimina. Maah ŋun ki kan ni mɔmɔk doo na, le m gbaan kitiŋ, Uwumbɔr aatuun u mɔk mi tiwan ngbaan na aanimbiin ni, ki ban ke m pak u. 9 Le u bui mi ke, “Taa ŋa kina. Pak Uwumbɔr baanja. M mu ye saatutuŋeer ubaa la, ni Uwumbɔr aabɔnabtiib bi ye aanaabitiib na aatutuŋeer la, ni binib bi kii kigbaŋ kee aabɔr na aatutuŋeer la.” 10 Le u ki bui mi ke, “Kigbaŋ kee aabɔr ti tuk timi tibɔr ti ga ŋa na, taa joo ti aabaa; ba pu? naan yunn, ti ga ŋa. 11 Unii umɔk tun lituln li kaa ŋan na, u li beenin tun kina. Unii umɔk tun tijɔŋ aatuln na, u li beenin tun kina. Unii umɔk tun lituln li ŋan na, u li beenin tun kina. Unii umɔk bi chain na, u li beenin bi chain.”

12 Yesu len ke, “Li pel man, m ga gir ni mala, ki ga li joo ni ipiin ki nan tii unii mɔmɔk ipiin waatuln aah ŋeer pu na. 13 Min le ye Alfa ni Omega, njan yoo ni gbelngbeln yoo, mpiin ngbaan ni ndoon ngbaan.”

14 Tɔ, binib bi finn baawanpeenkaan ki ŋa ni chain na, Uwumbɔr aanyoor bi bi pu. Bi ga li kpa nsan ke bi moo limɔfal aasubil, ki dii kitiŋ ngbaan aabisamɔi ni ki koo ni. 15 Le tiniwanbir, ni bibɔɔb, ni bidagoob, ni binikurb, ni biwaadam, ni binyamɔndam, ni biŋmaŋmannim ma kan, baan koo ni kitiŋ ngbaan ni.

16 “Min Yesu tun ni maatuun u nan tuk nimi tibɔr tee, ni ti tuk maanib. M ye Ubɔr David aayaabil, ki ye liŋmabil naanyuun li wiin chain na.”

17 Uwumbɔr Aafuur Nyaan ni Yesu aanib bui ke, “Dan.”

Unii umɔk ŋun na, u mu bui ke, “Dan.”

Unii umɔk nnyunyuu chuu u na, u mu dan. Unii umɔk ban na, u mu dan ki nan nyu limɔfal aanyun, ki taa pa nibaa.

Kookoo aabɔr

18 M sur unii umɔk ŋun kigbaŋ kee aabɔr ti tuk timi tiwan ni ga ŋa na, unii ubaa yaa di tibɔr tiken kpee tibɔr ngbaan pu kan, Uwumbɔr ga di falaa u ŋmee kigbaŋ kee ponn ni na kpee u. 19 Unii ubaa yaa bar kigbaŋ kee aabɔr ti tuk timi tiwan ni ga ŋa na kan, Uwumbɔr aan cha u moo limɔfal aasubil, kaan cha u koo ni kitiŋ ki bi chain na ponn ni, tiwanyaan ni bi ŋmee kigbaŋ kee ponn ni na.

20 Yesu u tuk timi tibɔr tee na bui ke, “Een, m ga gir ni mala.”

Mbamɔn, Ndindaan Yesu, dan.

21 Tidindaan Yesu ŋa tinyoor ŋa waanib mɔmɔk pu. Amii.

* 1:8 : Alfa ni Omega aatataa le ye mpiin ni ndoon.

† 1:13 : Lik Daniel 7.13; 10.5.

* 2:7 : Paradais aatataa le ye ke “isui i lu ŋisubil ŋi mɔ sakpen na aasaak.”

† 2:17 : Mana ye tijikaar ti Uwumbɔr nan tii Israel yaab buyoonn bi nan bi nteersakpiin ni kaa kpa nibaa bi ji na. Lik Nnyam 16.33.

‡ 2:27 : Lik Ilahn 2.8-9.

* 9:11 : Hiibru aaliin ye Juu yaab aaliin la.

* 11:15 : Hiibru aaliin ni, bi yin Kristo ke Masiya. Naatataa le ye ke Uwumbɔr nyan u ke u gaa binib lii.

* 12:8-9 : Defil ni Sintana ye kinimbɔŋ aayimbil ŋiken la.

* 14:14 : Lik Daniel 7.13.

* 16:15-16 : Hiibru aaliin ye Juu yaab aaliin la.

* 19:7 : Upihbo le ye Yesu. Upuu le ye waanib.

† 19:15 : Lik Ilahn 2.9.

* 20:2 : Defil ni Sintana ye kinimbɔŋ aayimbil ŋiken la.