^

Fau Alanga'inga Faolu Ana Ala'anga Kwara'ae

The New Testament and Genesis in the Kwara'ae language of the Solomon Islands

Niu Testament na Stat long langguis Kwara'ae

copyright © 2003 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Kwara'ae
Translation by: SITAG

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2017-11-14

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 31 Aug 2023
eBible.org certified

100e8c4b-3c10-5adf-8b7e-9b5cdcfb9b38

Jenesis

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

JENESIS

Na sata Ꞌi Genesis neꞋe fadalana neꞋe Ꞌuri: Na safalilana ru ki taꞋifau. Na buka neꞋe alaꞋa sulia ru maꞋi ua Ꞌi naꞋo ki ana kaidaꞋi God saungaꞋinia ru ki taꞋifau saena magalia. Ma buka neꞋe ka alaꞋa logo sulia kaidaꞋi God nia saungaꞋinia na ngwae, faꞋinia na fulilana maꞋi taꞋangaꞋa saena magalia, ma kulu ka nonifii maꞋi saena taꞋangaꞋa leleka ka dao Ꞌi taꞋena.

Na buka neꞋe, nia ꞋaꞋemae maꞋi sulia fulilana na magalia neꞋe maꞋi Ꞌi naꞋo ma sulia logo neꞋe God ili Ꞌuana ꞋadoꞋa faꞋinia ngwae ma noaꞋa nia kasi mamalo faꞋasia faꞋarongoꞋa Ꞌania liana fuana ngwae nia ki. Genesis neꞋe toꞋo ana ro maꞋe alaꞋanga ꞋinotoꞋa ki. Etana faꞋi boꞋi alaꞋanga Ꞌita maꞋi ana bali buka taꞋi ru leleka ka sui ana bali buka akwala ma taꞋi ru. Nia alaꞋa sulia na kaidaꞋi God nia saungaꞋinia magalia faꞋinia na ngwae neꞋe kira eta tua saena na magalia. Nia alaꞋa logo sulia sa Adam faꞋinia Ꞌi Eve, sa Kein ma sa Abel, faꞋinia sa Noa ma na faka doe ba nia saungaꞋinia. Nia alaꞋa logo sulia na fera keta Ꞌato ba ngwae ki kira iliili Ꞌuana saungaꞋilana Ꞌi Babilon.

Ruana faꞋi boꞋi alaꞋanga ana na buka neꞋe nia Ꞌita ana bali buka akwala ma ro ru ka dao ana lima akwala ru Ꞌafu ki. Na bali buka neꞋe nia toꞋo ana ꞋaꞋemae sulia fuuꞋi ngwae neꞋe Ꞌi Israel ki, kira futa olitada. Na faꞋinaꞋonaꞋo kira neꞋe sa Abraham, na ngwae neꞋe na fitoꞋonga nia ana God ngasingasiꞋa liu. Ma nia ka roꞋosulia fatalana God. Buri Ꞌana nia ka ꞋaꞋemae laꞋu sulia ngela nia sa Aesak faꞋinia koꞋo nia sa Jakob neꞋe kira saea logo Ꞌani sa Israel. Ngwae neꞋe sa Jakob toꞋo ana akwala ngela ma ro ngela neꞋe na fuuꞋi ngwae Ꞌi Israel ki kira futa olitada.

Ana suilana na buka neꞋe, na ꞋaꞋemae alaꞋa naꞋa sulia sa Josef, ta ngela ana sa Jakob. Ru neꞋe fuli fuana sa Josef neꞋe kwaiꞋia tala fuana sa Jakob faꞋinia ngela nia ki ma na tuaꞋa nia kira ka leka Ꞌuana saena fanoa Ꞌi Ejipt.

Ru doe saena ꞋaꞋemae neꞋe ki neꞋe sulia ru neꞋe God nia fulia fuana fuuꞋi ngwae nia. Na etangilana buka neꞋe, ꞋaꞋemae sulia kaidaꞋi God nia saungaꞋinia magalia neꞋe, ma na suilana God ka fata alangaꞋi faꞋinia fuuꞋi ngwae nia ana kaidaꞋi ki taꞋifau neꞋe nia ke tagi leꞋa sulia fuuꞋi ngwae nia. Na ꞋaꞋemae saena na buka neꞋe ki ꞋidufaꞋi leka sulia God faꞋinia na ru neꞋe God nia fuliꞋi ki, ma ka alaꞋa logo sulia na kwai matalangaꞋi Ꞌanga God ana ru noaꞋa Ꞌiri saga ki. Ma God ka nangasia logo na fuuꞋi ngwae nia. God nia talaꞋia fuuꞋi ngwae nia, ma nia ka Ꞌafida logo. Ma nia ka faꞋataꞋinia logo na falafala leꞋa nia ki saena maurilada. Na buka neꞋe fulangaꞋinia faꞋamamanalana fuuꞋi ngwae Ꞌi Israel fuana Ꞌafilana na ngwae neꞋe kira futa Ꞌi burida ki fasi Ꞌiri faꞋamamanalada ke ngasi, ma ka teo tari ma noaꞋa kasi funu.

Na ꞋaꞋemae saena na buka neꞋe ki niꞋi Ꞌuri:

God neꞋe saungaꞋinia na magalia neꞋe faꞋinia na ru ki taꞋifau saena. 1:1-2:15

Na taꞋangaꞋa nia eta fuli maꞋi saena magalia neꞋe ma na ngwae ki taꞋifau kira ka nonifii. 3:1-24.

Na isuisuꞋa sulia sa Adam leleka dao ana sa Noa. 4:1-5:52

Na ꞋaꞋemae sulia sa Noa faꞋinia na faꞋi asi doe ba kurua fanoa ki taꞋifau. 6:1-10:32

Na faꞋi lalafe keta liu ngwae ki saungaꞋinia Ꞌi Babilon. 11:1-9.

Na ꞋaꞋemae sulia ngwae ki Ꞌita ana sa Siem leleka ka dao ana sa Abraham. 11:10-32

Na ꞋaꞋemae sulia uulu koꞋo bora kulu ki sa Abraham, sa Aesak, ma sa Jakob. 12:1-35:29.

Na ꞋaꞋemae sulia fuuꞋi ngwae sa Esau na ngela Ꞌi naꞋo sa Aesak. 36:1-43.

Na ꞋaꞋemae sulia sa Josef faꞋinia ngwae futa nia ki. 37:1—45:28

Sa Jakob faꞋinia ngwaꞋi ngela nia kira tua Ꞌi Ejipt 46:1—55:26.

1

God saungaꞋinia na magalia

1 Ana etangilana, God saungaꞋinia Ꞌafutana na magalia ma na mamanga. 2 Na magalia nia fioroꞋa, ma na kafo doe ka fungu fafia, ma maꞋe rodo ka buta fafia. Ma na Mangona God tua ma ka Ꞌasua fafona na kafo neꞋeri.*

Na etana asoa

3 Ma God ka fata Ꞌuri, “MadakolaꞋanga ke dao naꞋa maꞋi.” ꞋUnaꞋeri goꞋo na madakolaꞋanga ka fuli naꞋa diꞋia nama neꞋe nia saea. 4 Ma God ka saeleꞋa faꞋinia na madakolaꞋanga, ma nia ka alua naꞋa na dangi ma na rodo kera ka tua matali. 5 Ma nia ka faꞋasata na madakolaꞋanga neꞋeri Ꞌani na Asoa, ma nia ka saea na maꞋerodo neꞋeri Ꞌani na Rodo. Ma na asoa neꞋeri ka sui naꞋa. Ma na asoa neꞋeri naꞋa neꞋe na etana asoa ana na magalia.

Na ruana asoa

6-7 Ma God ka fata laꞋu Ꞌuri, “Alua ta kula ke teo Ꞌi safitana na kafo neꞋeri Ꞌiri ke daroꞋia na kafo ka teo Ꞌi lifua ma na kafo ka teo Ꞌi olofa.” Ma na kula neꞋeri ka raꞋe maꞋi diꞋia God nia oga. Na kula neꞋeri nia fulia ma kafo ka daroꞋia ta kafo ka teo Ꞌi lifua ma ta kula ka teo Ꞌi olofa. 8 Ma nia ka faꞋasata kula neꞋeri Ꞌani na mamanga. Ma na asoa neꞋeri ka sui, na ruana asoa ana magalia.

Na uula asoa

9 Ma God ka fata laꞋu Ꞌuri, “Kafo loꞋoko teo Ꞌi olofana mamanga, muke fiku taꞋifau fasi Ꞌiri kula langa langa ke raꞋe maꞋi,” ma na ru neꞋeri ka fuli diꞋia nama ba nia saea. 10 Ma nia ka saea na kula langa langa neꞋeri Ꞌania Ano, ma nia ka saea na kafo neꞋeri Ꞌania na Asi. Ma God ka lisia na raoꞋa nia ma nia ka saeleꞋa faꞋinia.

11 Ma God ka fata laꞋu Ꞌuri, “Ru matamata marako toꞋo toꞋo ki taꞋifau, muke bulao ana ano neꞋe. Ma na ano ka toꞋo nama ana ru matamata marako toꞋo toꞋo ki taꞋifau faꞋinia maga ru kira ki. Ma na maga ru neꞋeri ki ke alu laꞋu na ru neꞋe kira leka faꞋasia.” Ma ru neꞋeri ki ka fuli nama diꞋia neꞋe nia saea. 12 Na ru matamata marako Ꞌoro ki neꞋe taꞋe maꞋi ma ka bulao maꞋi na ano neꞋe, ma na maga ru kira ki ka alu laꞋu na ru neꞋe kira leka faꞋasia. Ma God ka lisia na raoꞋa nia ma nia ka saeleꞋa faꞋinia. 13 ꞋIu na asoa neꞋeri ka sui naꞋa, na uula asoa ana magalia neꞋeriꞋa.

Na faina asoa

14 Ma God ka fata laꞋu Ꞌuri, “MadakolaꞋanga ki muke raꞋe maꞋi Ꞌi lofana mamanga Ꞌiri muke daroꞋia na dangi ma na rodo. Na ru neꞋe ki fuana faꞋataꞋilana asoa ki, ma faꞋi ngali ki, ma na kaidaꞋi ki.† 15 Na ru neꞋe ki ke baꞋa teo Ꞌi lifua saena na mamanga ma kike rara maꞋi Ꞌi ano fasi Ꞌiri ka toꞋo ana madakolaꞋanga.” Ma na madakolaꞋanga neꞋeri ki ke fuli nama diꞋia nia saea naꞋa. 16 Nia ka saungaꞋinia madaꞋafi ka sina ngasingasiꞋa fasi Ꞌiri ka sina ana asoa ki. Ma nia ka saungaꞋinia na madamo neꞋe nia noaꞋa kasi sina ngasingasiꞋa diꞋia na madaꞋafi, fasi Ꞌiri ke sina ana rodo. Ma nia ka saungaꞋinia laꞋu goꞋo na bulubulu ki. 17 ꞋIu God aluda kira ka tua saena na mamanga ma kira ka rara maꞋi Ꞌi ano fasi Ꞌiri ke toꞋo ana madakolaꞋanga. 18 ꞋIu na madaꞋafi inaꞋu ana sinaꞋa ana na asoa, ma na madamo ka inaꞋu ana sinaꞋa ana rodo. Ma kera ka toꞋolangaꞋinia dangi ka matali faꞋasia na rodo. Ma God ka lisia na raoꞋa nia ma nia ka saeleꞋa faꞋinia. 19 ꞋIu ma asoa neꞋeri ka sui, ma na faina asoa ana magalia neꞋeriꞋa.

Na limana asoa

20 Ma God ka fata laꞋu Ꞌuri, “Na iꞋa matamata toꞋotoꞋo ki, muke tua saena asi ma muka faꞋafungua. Ma na faꞋi noꞋo matamata toꞋotoꞋo, muke tua muka lofo kwailiu saena na mamanga.” 21 Nia ka saungaꞋinia iꞋa doe ki saena asi, ma gwaꞋi iꞋa matamata toꞋotoꞋo ki logo neꞋe kira faꞋafungua na asi. Ma nia ka saungaꞋinia na faꞋi noꞋo matamata toꞋotoꞋo ki. Ma God ka lisia na raoꞋa nia ma nia ka saeleꞋa faꞋinia. 22 Ma nia ka faꞋaleꞋada ma ka fata Ꞌuri ada, “Na gwaꞋi iꞋa ki, nia leꞋa fuamuꞋa muke alu ngela Ꞌoro ꞋamuꞋa fasi Ꞌiri kamu ke faꞋafungua asi neꞋe. Ma na faꞋi noꞋo ki logo, nia leꞋa fuamuꞋa muke toꞋo ana ngela Ꞌoro ki, fasi Ꞌiri muke baꞋa Ꞌoro laꞋu.” 23 ꞋIu ma asoa neꞋeri ka sui, niaꞋa na limana asoa ana magalia.

Na onona asoa

24 Ma God ka fata laꞋu Ꞌuri, “Na ru mauri ki, kamu ke tua saena ano neꞋe. Nia ke toꞋo nama ana ru ꞋaeꞋaela ki Ꞌi fanoa, ma na ru ꞋaeꞋaela doe ki ma na ru ꞋaeꞋaela tiꞋitiꞋi ki saena masuꞋua.” Ma na ru neꞋeri ki ka taꞋe maꞋi ka diꞋia nama neꞋe nia saea. 25 Nia ka saungaꞋinia ru matamata ki neꞋe kira toꞋo ana mauriꞋa neꞋe kira tua saena ano neꞋe. Nia ka saungaꞋinia ru ꞋaeꞋaela Ꞌi fanoa ki, ma na ru ꞋaeꞋaela doe ki ma na ru ꞋaeꞋaela tiꞋitiꞋi ki saena masuꞋua. Ma God ka lisia na raoꞋa nia ma nia ka saeleꞋa faꞋinia.

26 Ma God ka fata laꞋu Ꞌuri, “Nia leꞋa fuana kuke saungaꞋinia ngwae ki fasi Ꞌiri kira ka diꞋia logo kuluꞋa, ma kira usulia kuluꞋa taꞋifau naꞋa. Kira ke baꞋa gwaungaꞋi fafia na iꞋa ki, faꞋinia faꞋi noꞋo ki, ma na ru ꞋaeꞋaela Ꞌi fanoa ki, ma ma na ru ꞋaeꞋaela doe ki ma na ru ꞋaeꞋaela tiꞋitiꞋi ki saena masuꞋua.”‡ 27 ꞋUnaꞋeri God ka saungaꞋinia na ngwae ki fasi Ꞌiri kira ka diꞋia logo niaꞋa, ma kira usulia niaꞋa taꞋifau naꞋa. God nia saungaꞋinia ngwae ki Ꞌania ngwangwane ma na kini.

28 Ma God ka faꞋaleꞋadaroꞋo ma ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “Nia leꞋa fuana koroꞋo ke toꞋo ana ngela Ꞌoro ki Ꞌiri kike baꞋa tua ana kula ki taꞋifau saena magalia. Ma moke ꞋaꞋana fafia ru ki taꞋifau saena magalia. Nau ku alu koroꞋo ke gwaungaꞋi fafia na iꞋa ki, faꞋinia na faꞋi noꞋo ki, ma ru ki taꞋifau neꞋe kira mauri ma kika tua saena na magalia neꞋe.”

29 Sui God ka fata laꞋu Ꞌuri, “Rongoa basi, ru matamata marako toꞋo toꞋo ki taꞋifau faꞋinia maga ru kira ki ma na fuaꞋi ru kira ki, nau ku aluda taꞋifau naꞋa fuamuroꞋo. Na ru neꞋeri ki, kike kwatea fanga fuamuroꞋo. 30 Bore ma nau ku alua ru matamata marako toꞋo toꞋo ki taꞋifau niꞋi fanga fuana na ru mauri ki taꞋifau saena ano neꞋe: na ru ꞋaeꞋae ki, na faꞋi noꞋo ki, ma na ru ꞋaeꞋaela tiꞋitiꞋi ki saena masuꞋua.” ꞋIu na ru neꞋeri ki fuli ka diꞋia nama ba nia saea. 31 Ma God ka lisia na raoꞋa nia ki taꞋifau ma nia ka saeleꞋa liu faꞋinia. Na onona asoa ana magalia naꞋa neꞋeriꞋa.

2

1 ꞋUnaꞋeri na raoꞋa God ki ana saungaꞋilana na mamanga ma na ano faꞋinia na ru neꞋe teo saeni ki niꞋi sui naꞋa.

Na fiuna asoa

2 Na raoꞋa neꞋeri God fulia ka sui naꞋa, ma na fiuna asoa nia ka mamalo. 3 Ma nia ka faꞋaleꞋa fiuna asoa, ma ka toꞋolangaꞋinia fiuna asoa ana wiki nia abu, osiꞋana nia mamalo naꞋa, duꞋungana na raoꞋa nia fuana saungaꞋilana na ru ki taꞋifau nia sui naꞋa.

God nia saungaꞋinia na ngwangwane eta eta faꞋinia na kini eta eta

4 Na ꞋaꞋemae sulia God neꞋe saungaꞋinia naꞋa na mamanga ma na ano faꞋinia na ru ki taꞋifau neꞋe tua adaroꞋo nia Ꞌuri:

Ana kaidaꞋi neꞋe Iawe na God nia saungaꞋinia na mamanga faꞋinia na ano ma na ru neꞋe teo adaroꞋo ki, 5 noaꞋa ta ru Ꞌiri bulao Ꞌua ana na ano, osiꞋana noaꞋa nia kasi kwatea Ꞌua na uta, ma ka noaꞋa Ꞌua ta ngwae neꞋe ke oꞋo Ꞌua ta oꞋola. 6 Na maꞋe busu ki goꞋo neꞋe kwate ma ano ka ngwangasiꞋoraꞋa. 7 ꞋIu na God Iawe ngalia na buli ano ma ka saungaꞋinia Ꞌani taꞋi ngwae, ma nia ka ufi sulia ngongorana fasi Ꞌiri nia ka toꞋo ana mauriꞋa. ꞋUnaꞋeri mala neꞋe ngwae ka fiꞋi mauri.

8 Sui, Ꞌi bali ana fanelana madaꞋafi ana taꞋi kula neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Iden, na God Iawe nia sasi akaꞋu ana taꞋi kula leꞋa liu, ma nia ka ngalia na ngwae neꞋe nia saungaꞋinia, ma nia ka kwate nia ka tua ana. 9 Ma nia ka alua na Ꞌai matamata toꞋotoꞋo Ꞌoro ki saena kula neꞋeri. Ma na Ꞌai neꞋeri ki lisilada leꞋa/kwanga liu ma na fuaꞋi ru ki ka leꞋa liu fuana Ꞌanilani. Ma saena tofongana kula neꞋeri, ta ro Ꞌai laꞋu neꞋe kera uu Ꞌi neꞋeri. Ta Ꞌai neꞋe fufuana ke kwate ngwae ke mauri, ma taꞋi neꞋe fufuana ke kwatea ma ngwae ki ka saiana tae neꞋe taꞋa ma tae neꞋe leꞋa.

10 ꞋIu taꞋi kafo nia busu maꞋi Ꞌi Iden ma nia ka afe saena oꞋola neꞋeri Ꞌiri ke faꞋangwangasiꞋora. Ana kaidaꞋi na kafo neꞋeri nia afe naꞋa kwau faꞋasia Ꞌi Iden, nia ka alu laꞋu ta fai kafo matamata. 11 Etana kafo neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Pison neꞋe afe kwau saena kula kira saea Ꞌani Ꞌi Havila, kula neꞋe gol leꞋa liu nia ana. 12 Ma gol neꞋeri nia sikasika liu. Ma na ru moko leꞋa liu neꞋe kira saea Ꞌani ‘beliam’ teo Ꞌi Havila, ma na fau lisilana leꞋa liu neꞋe kira saea Ꞌani ‘oniks’ teo Ꞌi neꞋeri logo. 13 Ma ruana kafo neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Gihon, ma nia ka afe kwailiu saena fanoa Ꞌi Kus. 14 Ma uula kafo neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Taegris nia teo karangi ana fanoa Ꞌi Asiria, ana bali Ꞌuana fanelana sina. Ma faina kafo neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Iufretes.

15 ꞋIu na God Iawe ngalia ngwae neꞋeri ma ka alua nia ka tua ana kula leꞋa neꞋeri fasi Ꞌiri nia ka oꞋo Ꞌi saena ma ka lia sulia na ru neꞋe teo Ꞌi neꞋeri ki. 16 Ma na God Iawe ka fata totongaꞋi Ꞌuri fuana, “ꞋOke Ꞌania fuaꞋi ru ki ana Ꞌai ki saena na kula neꞋe. 17 Bore ma taꞋi Ꞌai goꞋo neꞋe nia abu noaꞋa Ꞌoe kosi Ꞌania fuaꞋi ru ki ana. Na Ꞌai neꞋe ke kwatea ma ngwae ki ka saiana tae neꞋe taꞋa ma tae neꞋe leꞋa.* DiꞋia Ꞌoko Ꞌania na fuaꞋi ru ki ana Ꞌai neꞋe, Ꞌoke baꞋa mae nama ana asoa neꞋeri.”

18 Ma na God Iawe ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa nia Ꞌiri leꞋa fuana ngwae neꞋe ke tua taꞋifilia. Nia leꞋa fuana nai saungaꞋinia nama ta taꞋi ngwae kwaima fuana neꞋe totolia ke kwaiꞋafi ana.” 19 ꞋI naꞋo, na God Iawe ngali na buli ano ka saungaꞋinia Ꞌania na ru ꞋaeꞋaela ki neꞋe ke leka fafona ano, faꞋinia faꞋi noꞋo ki neꞋe kike lofo kwailiu Ꞌi lifua saena mamanga. NiniꞋari, Iawe ngalida maꞋi fuana ngwae neꞋeri fasi Ꞌiri nia lisia na ngwae faꞋasatada. Na sataꞋi ru neꞋe ngwae neꞋe ke saeda Ꞌania neꞋe niꞋi teo tari naꞋa ꞋunaꞋeri. 20 Na ngwae ka faꞋasata na ru ꞋaeꞋaela ki Ꞌi fanoa, ma na ru ꞋaeꞋaela ki saena masuꞋua, ma na faꞋi noꞋo ki logo. Bore ma noaꞋa nia Ꞌiri dao toꞋona ta ru neꞋe ka kwaima ma ka kwaiꞋafi ana ngwae. 21 GoꞋo, na God Iawe ka kwatea ngwae neꞋeri ka maliu liu. Sui nia ka lafua taꞋi suli karokaro ana ma ka fono logo Ꞌusia kula neꞋe nia lafua maꞋi faꞋasia ana. 22 Ma nia ka ngalia suli karokaro neꞋeri, ma ka saungaꞋinia taꞋi kini, ma nia ka ngalia maꞋi fuana na ngwae neꞋeri.

23 Ma kaidaꞋi ngwae neꞋeri lisia nia ka fata Ꞌuri fuana God, “Reala kwa! NiaꞋa diꞋia logo nauꞋa! Na sulina saka maꞋi ana suliku, na sulina saka maꞋi ana suliku, ma nonina ka saka maꞋi ana noniku. Satana naꞋa neꞋe ‘kini’, osiꞋana nia saka maꞋi ana ngwangwane.”

24 DuꞋungana ru neꞋeri, ngwae ke faꞋasia na maꞋa nia faꞋinia teꞋa nia, ma ka tua ratai faꞋinia na Ꞌafe nia, ma kera ke alua naꞋa taꞋi manataꞋanga diꞋia taꞋi ngwae goꞋo. 25 Ma na ngwae neꞋeri faꞋinia Ꞌafe nia kera ka dadara goꞋo ꞋadaroꞋo, ma noaꞋa kera kasi Ꞌeke goꞋo ꞋanidaroꞋo talada.

3

Na ngwae faꞋinia Ꞌafe nia kera aburongo ana fatalana God

1 ꞋIu ana ru ki taꞋifau neꞋe God Iawe nia saungaꞋinida na faꞋi loi naꞋa neꞋe taꞋi ru neꞋe nia kwaꞋatafa liu fuana ꞋosoꞋa. ꞋUnaꞋeri ana taꞋi asoa, na faꞋi loi leka maꞋi ma ka saefilo Ꞌuri ana kini neꞋeri, “ꞋUri ma nia mamana neꞋe God nia saea fuamuroꞋo noaꞋa koroꞋo kasi Ꞌania fufuana Ꞌai ki taꞋifau saena oꞋola neꞋe?”

2 Ma kini neꞋeri ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa Ꞌuiri Ꞌiira laꞋu. KeroꞋo ke Ꞌania goꞋo ꞋamiroꞋo fufuaꞋi ru ki ana Ꞌai ki saena oꞋola neꞋe, 3 bore ma God ka saea, ‘TaꞋi Ꞌai neꞋe uu goꞋo saena tofongana oꞋola neꞋe noaꞋa koroꞋo kasi Ꞌania nama koroꞋo kasi sama toꞋona fuaꞋi ru ki ana. Si diꞋia koroꞋo Ꞌoia ru abu neꞋeri koroꞋo ke baꞋa mae.’ ”

4 Bore ma faꞋi loi neꞋeri nia fata lala Ꞌuri, “AlaꞋanga neꞋana noaꞋa Ꞌiri mamana. KoroꞋo kasi mae goꞋo. 5 God fata ꞋunaꞋeri osiꞋana nia saiana ka sui naꞋa, si diꞋia koroꞋo Ꞌania fuaꞋi Ꞌai neꞋana, maamuroꞋo ke baꞋa Ꞌifi, ma koroꞋo ke baꞋa diꞋia logo niaꞋa, ma koroꞋo ka sai logo ana falafala neꞋe taꞋa ki ma na falafala neꞋe leꞋa ki logo.”

6 Na kini neꞋe nia lisia na Ꞌai neꞋe lisilana leꞋa liu, ma fuaꞋi ru ki bore ka leꞋa logo fuana Ꞌanilani. Ma nia ka oga liua naꞋa neꞋe nia ke kwaꞋatafa. GoꞋo nia ka ngalia naꞋa ti fuaꞋi ru ana Ꞌai neꞋeri, ma ka Ꞌania naꞋa, ma nia ka kwatea logo fuana araꞋi nia, ma nia ka Ꞌania logo. 7 Tona goꞋo ma maadaroꞋo ka Ꞌifi naꞋa, ma kera ka lia saiana neꞋe keraꞋa tua dadara naꞋa. KaidaꞋi neꞋeri kera ka taia naꞋa raꞋi figi ki, ma kera ka toro naꞋa ꞋaniꞋi fafidaroꞋo.

8 Ma nia saꞋulafi naꞋa, na God Iawe nia liliu logo Ꞌana ana kula neꞋeri, kera rongoa ma kera ka leka ago naꞋa ꞋadaroꞋo faꞋasia God Ꞌi safitana na Ꞌai ki ana kula neꞋeri. 9 Bore ma na God Iawe nia ri kwau Ꞌuana na ngwae neꞋeri ka Ꞌuri, “Se, Ꞌuri ma ꞋaeꞋo naꞋa Ꞌi faꞋi kwa?”

10 Ma na ngwae neꞋeri olisia ma ka Ꞌuri, “ꞋIu nau ku rongoa Ꞌoko leka maꞋi, ma nau ku maꞋu, niniꞋa nau ku leka ku ago Ꞌi neꞋe, osiꞋana nau ku dadara.”

11 ꞋUnaꞋeri ma God ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋUri ma sa tai neꞋe saea neꞋe Ꞌoko dadara kwa? ꞋUri ma Ꞌoko Ꞌania fuana Ꞌai ba nau ku luia koroꞋo kasi Ꞌania?”

12 Ma na ngwae neꞋeri ka fata Ꞌuri, “ꞋIu, bore ma na kini ba Ꞌoko alua ka tua faꞋi nau niniꞋa kwatea fuaꞋi Ꞌai neꞋe fuaku, ma nau ku Ꞌania naꞋa.”

13 ꞋUnaꞋeri goꞋo na God Iawe ka fata ana na kini neꞋeri ka Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko sasi Ꞌuri kwa?”

Ma na kini neꞋeri ka fata Ꞌuri, “Na faꞋi loi naꞋa niniꞋa soke nau kwate ma nau ku Ꞌania fuana Ꞌai neꞋe.”

God matalangaꞋinida

14 ꞋIu na God Iawe nia fata Ꞌuri fuana faꞋi loi neꞋeri, “DuꞋungana neꞋe Ꞌoko sasi ru neꞋe, na ꞋafitaꞋiꞋanga ke dao toꞋomu. Ana ru ꞋaeꞋaela ki taꞋifau, ꞋaeꞋo goꞋo neꞋe Ꞌoke toꞋo ana ꞋafitaꞋiꞋanga neꞋe. Nia ka Ꞌita ana kaidaꞋi neꞋe, Ꞌoke ango naꞋa Ꞌania olofamu, ma Ꞌoke Ꞌania naꞋa gegeo ana ano sulia bongi firi leleka ka dao ana kaidaꞋi Ꞌoke mae. 15 Nai baꞋa kwatea kini neꞋe ke ꞋailangaꞋi koroꞋo kwailiu, moke tuani fuꞋali lamuroꞋo toꞋotoꞋo kasi mango. Na kwalafa Ꞌoe ma na kwalafa kini neꞋe kera ke tua Ꞌani malimae Ꞌanga adaroꞋo. Ma na kwalafa nia ke baꞋa bulia ngisia gwaumu, ma Ꞌoke baꞋa Ꞌalea buira Ꞌaena.”

16 God ka fata laꞋu Ꞌuri fuana kini neꞋe, “Nai baꞋa kwate ke ꞋafitaꞋi fuamu ana kaidaꞋi Ꞌoke ina. ꞋOke baꞋa fii liu ana kaidaꞋi Ꞌoke faꞋafuta ngela. Sui ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, Ꞌoke oga nama Ꞌamu na araꞋi Ꞌoe, ma nia ke gwaungaꞋi fuamu.”*

17 ꞋUnaꞋeri God ka fata laꞋu Ꞌuri fuana ngwangwane neꞋeri, “Ana kaidaꞋi neꞋe, nai baꞋa faꞋalia ano neꞋe ke taꞋa naꞋa, duꞋungana Ꞌoko rongo sulia fatalana Ꞌafe Ꞌoe, ma Ꞌoko Ꞌania naꞋa fuana Ꞌai ba nau ku luia faꞋasiꞋo noaꞋa Ꞌoe kosi Ꞌania. Ana kaidaꞋi firi ana maurilamu, Ꞌoke baꞋa inaꞋu naꞋa ana rao laga ulafu Ꞌanga Ꞌuana fanga lamu. 18 Na kwalo ngarangaraꞋa ki ma na Ꞌai taꞋa ki kike bulao maꞋi saena na ano. ꞋOke baꞋa Ꞌania goꞋo Ꞌamu na ru neꞋe bulao ki saena ano. 19 ꞋOke baꞋa rao laga ulafu, ma Ꞌoko ꞋidaꞋida, fasi Ꞌiri na ano ke toꞋo ana fanga leleka ka dao ana kaidaꞋi Ꞌoke mae, ma na nonimu ke oli saena na ano niniꞋa nau ku saungaꞋiniꞋo maꞋi ana. Nau ku saungaꞋiniꞋo ana na ano, ma Ꞌoke baꞋa oli laꞋu saena na ano.”

20 Ma satana na ngwae neꞋeri neꞋe sa Adam.† Ana kaidaꞋi neꞋeri nia ka saea na Ꞌafe nia Ꞌani Ꞌi Eve, osiꞋana niaꞋa naꞋa neꞋe na teꞋa na ngwaꞋi toꞋa mauri ki.

21 ꞋIu na God Iawe saungaꞋinia ifi fuadaroꞋo ana ꞋuliꞋulina na ru mauri ꞋaeꞋaela ki, ma ka faꞋatoroda roꞋo Ꞌania.

God alua sa Adam ma Ꞌi Eve Ꞌi maa faꞋasia na kula leꞋa neꞋeri

22 Ma na God Iawe ka fata Ꞌuri, “KaidaꞋi neꞋe na ngwae nia raꞋe maꞋi ka diꞋia naꞋa kuluꞋa, osiꞋana nia sai naꞋa ana falafala taꞋa ki ma na falafala leꞋa ki. KaidaꞋi neꞋe kulu kasi alaꞋania noaꞋa nia kasi ngalia laꞋu fuaꞋi ru ki faꞋasia na Ꞌai ana mauriꞋa. Si diꞋia nia Ꞌania fuaꞋi ru ki ana na Ꞌai neꞋe, noaꞋa nia kasi mae naꞋa.”

23 Sui, na God Iawe ka alua naꞋa ngwae neꞋeri Ꞌi maa faꞋasia na kula leꞋa neꞋeri Ꞌi Iden. ꞋIu, God nia saungaꞋinia na ngwae ana na ano. Ma nia ka alua ngwae neꞋe ka rao naꞋa saena na ano neꞋe, ma ka oꞋofia naꞋa oꞋola nia ki. 24 ꞋI buri Ꞌana God ka alua ngwae neꞋeri Ꞌi maa, nia ka alua na Ꞌainsel ki ka folo Ꞌusia bali Ꞌuana fanelana sina ana kula leꞋa neꞋeri Ꞌi Iden. Ma kira ka folo suli bongi firi Ꞌania sele ni ofoꞋa ki. Na sele neꞋeri ki, na meamea ana mafula neꞋe ke duꞋa maꞋi Ꞌi maani, ma ka liu kalia kula neꞋeri ma noaꞋa kasi mamalo. Na God Iawe nia sasi ꞋunaꞋeri Ꞌiri ka fonea na ngwae ki noaꞋa kira kasi leka karangi maꞋi ana na Ꞌai neꞋe fufuana kwatea ngwae ke mauri firi.

4

Sa Kein saungia sa Abel

1 ꞋIu sa Adam faꞋinia Ꞌafe nia Ꞌi Eve, keroꞋa tua fiku naꞋa leleka nia ka ina ma ka faꞋafuta naꞋa taꞋi ngela ngwane sa Kein.* Ma Ꞌi Eve ka fata Ꞌuri, “ꞋIu Iawe nia kwaiꞋafi aku niniꞋa nau ku ngali maꞋi na ngela ngwane.” 2 Ma Ꞌi buri Ꞌana, nia ka faꞋafuta laꞋu ruana ngela ngwane sa Abel.

Ma kaidaꞋi sa Abel nia ꞋaꞋana maꞋi, nia ka sarea ma ka lia sulia na sipsip ki. Ma sa Kein ngwae ni rao saena oꞋola. 3 Ana ta kaidaꞋi, sa Kein ka ngalia naꞋa ti fanga saena oꞋola nia, ka kwateꞋe Ꞌani na foꞋosi nia fuana Iawe. 4 Bore ma sa Abel nia ngalia bibi sipsip eta futa ana na sipsip nia ki, ma nia ka saungia ka mae, ma nia ka ngalia na fasi ru saela ki, ma nia ka foꞋosi ani fuana Iawe. Ma Iawe ka saeleꞋa liu faꞋinia sa Abel ma na foꞋosi nia, 5 bore ma noaꞋa nia kasi ala goꞋo fafia sa Kein faꞋinia na foꞋosi neꞋe nia duꞋafia. ꞋUnaꞋeri sa Kein ka saetaꞋa ka lilisu liu naꞋa, ma na maana ka rada naꞋa.

6 Sui Iawe ka fata Ꞌuri fuana sa Kein, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko saetaꞋa liu ma maamu ka rada naꞋa Ꞌira kwa? 7 DiꞋia Ꞌoke sasi na ru saga, na maamu bore ka lia sae leꞋa logo. Bore ma diꞋia Ꞌoke Ꞌaila Ꞌani sasi na ru saga, taꞋangaꞋa neꞋe nia diꞋia ta ru kwasi neꞋe tua karangi amu, ma ka kwaimaꞋa kwali fuana faꞋali lamu. TaꞋangaꞋa neꞋe oga liua ke liufiꞋo, bore ma Ꞌoke liufia nama.”

8 Ana taꞋi asoa sa Kein fata Ꞌuri fuana ngwae futa nia sa Abel, “Koro leka saena oꞋola.” Ana kaidaꞋi keraꞋa tua saena oꞋola, sa Kein ka fuꞋalia ngwae futa nia, ma ka saungia ka mae naꞋa.

9 ꞋUnaꞋeri Ꞌi buri Ꞌana, Iawe ka saefilo Ꞌuri ana sa Kein, “ꞋUri ma ngwae futa Ꞌoe sa Abel nia Ꞌi faꞋi?”

Bore ma sa Kein ka fata lala Ꞌuri, “Nau ku Ꞌiri saiana. ꞋUri ma na raoꞋa nai lala neꞋe fuana liaꞋa sulia na ngwae futa nau?”

10 Sui Iawe ka fata Ꞌuri ana, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko sasi na ru taꞋa neꞋe kwa? Nau ku rongoa na Ꞌabuna ngwae futa Ꞌoe inaꞋu ana angiꞋa maꞋi fuaku faꞋasia Ꞌi ano, ma nia ka amasi nau fuana faꞋasaga lana na ru neꞋe! 11-12 KaidaꞋi Ꞌoko saungia na ngwae futa Ꞌoe, na Ꞌabuna nia afe toli saena ano, ma na ano ka Ꞌifi fuana ngali lana Ꞌabuna. OsiꞋana ru neꞋeri na ꞋafitaꞋi Ꞌanga ke baꞋa dao nama fafiꞋo. KaidaꞋi Ꞌoko oꞋolia na oꞋola Ꞌoe, noaꞋa nia kasi alua ta fanga. ꞋI niniꞋari noaꞋa Ꞌoe kosi toꞋo naꞋa ana ta ano Ꞌamu saena magalia neꞋe sulia kaidaꞋi ki taꞋifau ana maurilamu. ꞋAeꞋo ngwae naꞋa fuana liu kwailiu Ꞌanga, ma noaꞋa Ꞌoe kosi mango.”

13 GoꞋo, sa Kein ka fata Ꞌuri fuana Iawe, “Na kwaꞋikwaꞋinga neꞋana nia Ꞌato liu naꞋa fuaku. 14 KaidaꞋi neꞋe Ꞌoko lali nau naꞋa faꞋasia na ano neꞋe ma noaꞋa nau kusi tua laꞋu ana kula neꞋe Ꞌoko tua ana. Ma kaidaꞋi ki taꞋifau ana mauri laku, nai baꞋa dau goꞋo Ꞌani liu kwailiu Ꞌanga naꞋa. Ma si diꞋia ta ngwae goꞋo Ꞌana ke dao toꞋoku, ma nia ka saungi nau, nai mae naꞋa!”

15 Bore ma Iawe nia fata Ꞌuri ana sa Kein, “NoaꞋa goꞋo. Si diꞋia ta ngwae saungiꞋo Ꞌoko mae, nai baꞋa kwatea kwaꞋikwaꞋinga nia ke fiu fau ki ka liufia kwaꞋikwaꞋinga Ꞌoe.” Sui, na Iawe ka alua maꞋetoto ana, fasi Ꞌiri diꞋia ta ngwae bore Ꞌana dao toꞋona noaꞋa nia kasi saungia ka mae. 16 GoꞋo, sa Kein ka leka naꞋa kwau Ꞌana faꞋasia kula Iawe nia tua ana. Ma nia ka tua naꞋa ana bali ana fane lana madaꞋafi ana Ꞌi Iden na kula kira saea Ꞌani Ꞌi Nod.†

Na Ꞌato kaleꞋa sa Kein

17 Sa Kein faꞋinia Ꞌafe nia kera tua fiku naꞋa, leleka Ꞌafe nia ka ina naꞋa, ma nia ka faꞋafuta taꞋi ngela ngwane, kera ka faꞋasata Ꞌani sa Enok. Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Kein ka saungaꞋinia taꞋi fanoa, ma ka saea Ꞌani Ꞌi Enok sulia satana na ngela nari nia. 18 Sa Enok alua sa Irad. Sa Irad alua sa Mefujael. Sa Mefujael ka alua sa Metusael. Ma sa Metusael ka alua sa Lamek.

19 AraꞋi neꞋe sa Lamek, nia toꞋo ana ro Ꞌafe ki Ꞌi Ada ma Ꞌi Sila. 20 ꞋI Ada faꞋafuta ngela ngwane neꞋe satana sa Jabal, ma na ngwae neꞋe kira futa olitana sa Jabal ki, kira tua goꞋo saena babala ki, ma na raoꞋa kira neꞋe ngwae kira sare buluka goꞋo ma na nanigot ma na sipsip ki. 21 Na satana na ngwae futa sa Jabal neꞋe sa Jubal, ma na ngwae neꞋe kira futa maꞋi olitana sa Jubal ki, kira sai leꞋa liu ana kidili lana na gita ma faꞋinia ufi lana Ꞌau ki. 22 Ma Ꞌi Sila ka faꞋafuta taꞋi ngela ngwane neꞋe satana sa Tubalken, ma na ngwae neꞋe futa olitana sa Tubalken ki, kira sai leꞋa liu ana saungaꞋilana na ru fuana raoꞋa ki Ꞌania na barasi ma na aean. Na ngwaingwaena sa Tubalken neꞋe satana Ꞌi Naama.

23 Sa Lamek nia ngu fuana ro Ꞌafe nia ki ka Ꞌuri, “ꞋI Ada ma Ꞌi Sila ro Ꞌafe nau ki, moro sailinga leꞋa maꞋi fuaku. DiꞋia ta ngwae nama ta Ꞌalako kwaꞋi nau, nai baꞋa saungia ka mae.‡ 24 DiꞋia ta ngwae saungia sa Kein ka mae, God ke baꞋa kwatea kwaꞋikwaꞋinga nia ke fiu fau ki ka liufia kwaꞋikwaꞋinga sa Kein. Bore ma, diꞋia ta ngwae faꞋalia nauꞋa, kwaꞋikwaꞋinga nia ke fiu akwala ma fiu fau ki ka liufia kwaꞋikwaꞋinga sa Kein.”

Sa Set faꞋinia ngwaꞋi ngela nia

25 Sa Adam faꞋinia Ꞌafe nia Ꞌi Eve keroꞋa tua fiku nama ꞋadaroꞋo ka leleka Ꞌi Eve ka faꞋafuta laꞋu ta taꞋi ngela ngwane neꞋe sa Set. Ma Ꞌi Eve ka fata Ꞌuri, “God nia kwatea laꞋu maꞋi ta ngela ngwane laꞋu fuaku, Ꞌiri ka didifulia sa Abel ba sa Kein saungia ka mae naꞋa.”§ 26 Sui ꞋunaꞋeri laꞋu Ꞌi buri Ꞌana, sa Set araꞋi ma ka alua taꞋi ngela ngwane ma ka faꞋasata Ꞌani sa Enos. Ana kaidaꞋi neꞋeri mala na ngwae ki ka fiꞋi talaꞋae fuana foꞋosia God Ꞌani satana Iawe.

5

Na Ꞌato kaleꞋa Sa Adam talaꞋae ana sa Set leleka maꞋi ka dao ana sa Noa

1 Na ꞋaꞋemae sulia kwalafa sa Adam nia Ꞌuri:

Ana kaidaꞋi neꞋe God saungaꞋinia na ngwae ki fasi Ꞌiri kira ka diꞋia logo niaꞋa. 2 God nia saungaꞋinia ngwae ki Ꞌania ngwangwane ma na kini. Ma nia ka faꞋaleꞋadaroꞋo, ma nia ka saeda roꞋo Ꞌani na Ngwae.

3 Sa Adam tuatua ka dao ana 130 faꞋi ngali ki sui, nia ka alua laꞋu taꞋi ngela ngwane neꞋe diꞋia logo niaꞋa talana. Ma nia ka saea na ngela neꞋeri Ꞌania sa Set. 4 Sui sa Adam nia ka tua laꞋu sulia 800 faꞋi ngali ki, ma ana kaidaꞋi neꞋeri nia ka alua laꞋu ti ngela ngwane ma ti ngela kini laꞋu. 5 Ma ana kaidaꞋi nia mae nia tua naꞋa sulia 930 faꞋi ngali ki.

6 KaidaꞋi sa Set nia dao ana 105 faꞋi ngali ki, nia ka alua sa Enos. 7 Sui sa Set ka tua laꞋu sulia 807 faꞋi ngali ki, ma nia ka alua laꞋu ti ngela ngwane ma ti ngela kini laꞋu. 8 Ma ana kaidaꞋi nia mae nia tua naꞋa sulia 912 faꞋi ngali ki.

9 KaidaꞋi sa Enos nia dao ana 90 faꞋi ngali ki, nia ka alua sa Kenan. 10 Sui sa Enos ka tua laꞋu sulia 815 faꞋi ngali ki, ma ana kaidaꞋi neꞋeri nia ka alua laꞋu ti ngela ngwane ma ti ngela kini laꞋu. 11 Ma ana kaidaꞋi nia mae nia tua naꞋa sulia 905 faꞋi ngali ki.

12 KaidaꞋi sa Kenan nia dao ana 70 faꞋi ngali ki, nia ka alua sa Mahelalel. 13 Sui sa Kenan ka tua laꞋu sulia 840 faꞋi ngali ki, ma ana kaidaꞋi neꞋeri nia ka alua laꞋu ti ngela ngwane ma ti ngela kini. 14 Ma ana kaidaꞋi nia mae nia tua naꞋa sulia 910 ngali ki.

15 Sa Mahelalel tua sulia 65 faꞋi ngali ki ka sui, nia ka fiꞋi alua sa Jered. 16 Sui sa Mahelalel ka tua laꞋu sulia 830 akwala faꞋi ngali ki, nia ka alua laꞋu ti ngela ngwane faꞋinia ti ngela kini laꞋu. 17 Ma ana kaidaꞋi nia mae nia tua naꞋa sulia 895 faꞋi ngali ki.

18 KaidaꞋi sa Jered nia tua ka dao naꞋa ana 162 faꞋi ngali ki, nia ka alua sa Enok. 19 Sui sa Jered ka tua laꞋu sulia 800 faꞋi ngali ki, ana kaidaꞋi neꞋeri nia ka alua laꞋu ti ngela ngwane ma ti ngela kini laꞋu. 20 Ma kaidaꞋi nia mae, nia tua ka dao naꞋa ana 962 faꞋi ngali ki.

21 KaidaꞋi sa Enok nia dao ana 65 faꞋi ngali ki, nia ka alua sa Metusala. 22 Sui sa Enok ka tua laꞋu sulia 300 faꞋi ngali ki, ma nia ka donga God ana maurilana taꞋifau. Ma nia ka alua laꞋu ti ngela ngwane faꞋinia ti ngela kini. 23-24 Nia ka donga God ana manatalana taꞋifau leleka God ka lafua faꞋasia na magalia neꞋe kaidaꞋi nia mauri goꞋo Ꞌana. Ma noaꞋa ta ngwae kasi lisia naꞋa. Ana kaidaꞋi neꞋeri nia dao naꞋa ana 365 faꞋi ngali ki.

25 KaidaꞋi sa Metusala nia dao ana 187 faꞋi ngali ki, nia ka alua sa Lamek. 26 Sui sa Metusala ka tua laꞋu sulia 782 faꞋi ngali ki, ma nia ka alua laꞋu ti ngela ngwane ma ti ngela kini. 27 Ma kaidaꞋi nia mae, nia dao naꞋa ana 969 faꞋi ngali ki.

28 KaidaꞋi sa Lamek nia dao ana 182 faꞋi ngali ki, nia alua taꞋi ngela ngwane. 29 Nia ka fata Ꞌuri, “Na ngela neꞋe nia ke baꞋa kwaiꞋafi akulu, fasi Ꞌiri kulu ka taꞋi mamalo tiꞋitiꞋi basi ana raoꞋa ngasi kulu ki ana ano neꞋe, niniꞋa Iawe matalangaꞋinia ka sui naꞋa.” Ma nia ka saea na ngela neꞋeri Ꞌani sa Noa.* 30 Sui sa Lamek tua laꞋu sulia 595 faꞋi ngali ki. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri nia ka alua laꞋu ti ngela ngwane ma ti ngela kini laꞋu goꞋo. 31 Ma kaidaꞋi nia mae nia dao naꞋa ana 777 faꞋi ngali ki.

32 KaidaꞋi sa Noa nia dao ana 500 faꞋi ngali ki, nia alua uulu ngela ngwane ki. Ma nia ka faꞋa satada Ꞌania sa Siem, sa Ham, ma sa Jafet.

6

Na tualana ngwae ki taꞋa liu

1 Ana kaidaꞋi na ngwae ki Ꞌoro naꞋa saena na magalia neꞋe, ma na kini Ꞌoro ki kira futa logo, 2 na ngela ngwane God ki kira lisia ngela kini Ngwae ki lisilada leꞋa liu, ma kira ngali ta kini goꞋo ada kira oga kike korea, ma kika koreda toꞋotoꞋo naꞋa.

3 ꞋUnaꞋeri na Iawe ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa nia Ꞌiri leꞋa neꞋe Mango Ꞌaku ka teo tari ana ngwae ki. KiraꞋa na ngwae saena magalia ki goꞋo niniꞋa neꞋe ta asoa kike baꞋa mae. ꞋIta Ꞌi taꞋena kike baꞋa tua goꞋo sulia 120 faꞋi ngali ki.”

4 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri ma Ꞌi buri Ꞌana logo, ngwae doe liu ki* kira tua logo saena magalia. Na ngwae neꞋeri ki futa ana kini Ngwae ki ba na ngela ngwane God ki kira ki koreda ma kika tuatua faꞋinida Ꞌi naꞋo ki. Na ngwae doe liu neꞋeri ki Ꞌi naꞋo, kiraꞋa ngwae mala fuana fuꞋanga ki, ma satada ka talo liu ana fanoa ki.

5 Ma kaidaꞋi neꞋeri Iawe ka lisia na ngwae ana magalia kira taꞋa liu naꞋa. KaidaꞋi ki taꞋifau manatalada ngwae ki taꞋifau ka taꞋa. 6 Ma na manatana Iawe ka kwaimanatai liu naꞋa. Nia manata sulia neꞋe nia saungaꞋinida ma ka aluda saena magalia neꞋe, ma na manatana ka dila liu naꞋa sulia. 7 Sui Iawe ka fata laꞋu Ꞌuri, “Nau kui baꞋa faꞋasuia na ngwae ba nau ku saungaꞋinida ki faꞋasia na magalia neꞋe. Ma na ru ꞋaeꞋaela ki, faꞋinia ti ru neꞋe ango fafona ano, ma na faꞋi noꞋo ki logo, nai baꞋa faꞋasuida. NauꞋa goꞋo neꞋe nau ku saungaꞋinida. Bore ma Ꞌi taꞋena nau ku manataida liu.” 8 Bore ma sa Noa goꞋo neꞋe Iawe nia saeleꞋa liu faꞋinia.

Sa Noa saungaꞋinia taꞋi faka doe liu

9-10 Na ꞋaꞋemae sulia sa Noa nia Ꞌuri:

Sa Noa toꞋo ana uulu ngela ngwane ki, ma satada neꞋe sa Siem, sa Ham, ma sa Jafet. Sa Noa goꞋo neꞋe taꞋi ngwae neꞋe tua ꞋoloꞋolo, ma noaꞋa nia Ꞌiri fulia ta ru fuana ngalia kwaꞋi kwaꞋinga ana kaidaꞋi nia tua saena magalia, ma nia ka donga God ana manatalana taꞋifau.

11 Bore ma na ngwae ki taꞋifau ana magalia, kira abula rora ka taꞋa lilisu naꞋa Ꞌi naꞋona God. Kira tuani fuli bareꞋa ma kika dau goꞋo Ꞌani sau ngwaeꞋa. 12 God lisia maꞋi na magalia neꞋe ki, lisilana taꞋa ka lilisu naꞋa, osiꞋana na ngwae ki taꞋifau na falafala kira ki taꞋa liu naꞋa. 13 ꞋUnaꞋeri God ka fata Ꞌuri fuana sa Noa, “OsiꞋana na fanoa nini Ꞌi ano nia fungu naꞋa Ꞌani taꞋangaꞋa neꞋe na ngwae ki fulia, nai baꞋa faꞋasuia ngwae ki taꞋifau. Mamana liu, naꞋi baꞋa malangisia na magalia neꞋe faꞋinia na ngwae ki taꞋifau. 14 Nia neꞋe Ꞌoke ngalia na reba Ꞌai leꞋa ki naꞋa, ma Ꞌoko saungaꞋinia taꞋi faka doe liu, Ꞌoke saungaꞋinia kala maꞋe luma ki Ꞌi saena, ma Ꞌoko saia Ꞌi saena ma Ꞌi iila logo Ꞌania na buli saia ki. 15 ꞋOke saungaꞋinia ketalana ke baꞋa dao ana 135 mita. Ma reba lana ke dao ana 22 mita. Ma fanelana ke dao ana 13 mita.

16 “Ma kaidaꞋi Ꞌoko saungaꞋinia na luma ana na faka neꞋeri, noaꞋa Ꞌoe kosi Ꞌodoa Ꞌi ninimana leleka ka dao Ꞌi gwaofana. ꞋOke alaꞋania ro bali ninimana ki ke Ꞌifi goꞋo Ꞌani. Gwauni ke raꞋe ka bolo faꞋinia taꞋi ꞋoiꞋa†. ꞋOke saungaꞋinia uulu tatafe ki‡ Ꞌi saena, ma Ꞌoko saungaꞋinia taꞋi sina maa Ꞌi ninimana.

17 “Nai baꞋa kwatea maꞋi taꞋi kafo afe doe liu ke fungulia magalia neꞋe, ka mumunia ru neꞋe mauri ki taꞋifau Ꞌiri kike funu. Na ru saena na magalia neꞋe ki ke baꞋa mae taꞋi taꞋifau. 18 Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe nau kui baꞋa fata Ꞌani taꞋi fau alangaꞋi Ꞌanga faꞋiniꞋo, nai baꞋa tagi suliꞋo saena na faka neꞋeri ma faꞋinia Ꞌafe Ꞌoe ma na uulu ngela Ꞌoe ki faꞋinia uulu Ꞌafe kira ki. Kaumulu taꞋifau muke raꞋe saena faka neꞋeri fasi Ꞌiri muke mauri. 19-20 Ma Ꞌoke baꞋa ngalia ro faꞋi noꞋo ki saena na faka neꞋeri, ma ro ru Ꞌanga ana ru ꞋaeꞋaela, ma na ru ki taꞋifau neꞋe mauri fafona ano neꞋe. Na ru neꞋeri ki Ꞌoke baꞋa ngalia ta taꞋi ru ngwane faꞋinia ta taꞋi ru kini saena na faka faꞋi kaumulu Ꞌiri kike mauri. 21 Ma Ꞌoke baꞋa ngalia logo ti fanga Ꞌi saena faka neꞋeri ke totoli kaumulu ma na ru neꞋe kira mauri ki logo.”

22 Sui sa Noa ka sasi naꞋa sulia ru ki taꞋifau neꞋe God nia fata totongaꞋi fuana.

7

God kwatea taꞋi kafo afe doe liu ka faꞋa kwaꞋufia ru ki taꞋifau

1 Aia, God nia ka fata Ꞌuri fuana sa Noa, “KaidaꞋi neꞋe naꞋa ꞋaeꞋo faꞋinia na Ꞌafe Ꞌoe ma na ngela koroꞋo ki, muke leka naꞋa saena na faka neꞋe, osiꞋana nau ku lisia ka sui naꞋa, taꞋi ꞋaeꞋo goꞋo neꞋe Ꞌoko ꞋoloꞋolo liu ka liufia na ngwae ki saena magalia neꞋe. 2 ꞋOke ngali akwala ma fai ru ana ru ꞋaeꞋaela sikasika ki, ta fiu ru ana ai ngwane ki, ma ta fiu ru ana ai kini ki. Ma Ꞌoko ngalia logo ro ru Ꞌanga ana ru neꞋe noaꞋa Ꞌiri sikasika ki, ta taꞋi ru ngwane faꞋinia ta taꞋi ru kini. 3 Ma Ꞌoko ngalia akwala ma fai ru ana ta noꞋo bore Ꞌana. Ta fiu ru ngwane ma ta fiu ru kini. ꞋOke sasi nama ꞋunaꞋeri fasi Ꞌiri neꞋe kaidaꞋi na kafo ke gwaꞋu na ru neꞋeri ki taꞋifau kike kale ma kike alu ngela laꞋu saena magalia taꞋifau. 4 KaidaꞋi neꞋe, fiu asoa ki naꞋa neꞋe teo ma nau kui baꞋa kwate na uta doe ke dao maꞋi, ma nia ke baꞋa toꞋo sulia fai akwala asoa ma fai akwala rodo, ma nai baꞋa malangisia na ngwae ki taꞋifau ma faꞋinia ru ki taꞋifau neꞋe nau ku saungaꞋiniꞋi saena na magalia neꞋe.”

5 Ma sa Noa ka sasi sulia ru neꞋe God fata totongaꞋi fuana.

6 KaidaꞋi na kafo afe doe neꞋeri dao ka mumunia ru ki taꞋifau, sa Noa nia tua naꞋa sulia 600 faꞋi ngali ki. 7 Ma niaꞋa faꞋinia Ꞌafe nia, ma na uulu ngela nia ki faꞋinia uulu Ꞌafe kira ki, kira ka ruꞋu naꞋa saena na faka doe neꞋeri, kira ka ago naꞋa faꞋasia na kafo afe doe neꞋeri. 8 Ma ru ꞋaeꞋaela neꞋe sikasika ki, faꞋinia ai noaꞋa Ꞌiri sikasika ki, ma faꞋi noꞋo ki, ma ru angoango ki, 9 kika leka naꞋa saena faka neꞋeri faꞋinia sa Noa, ma ru ki ana ro ruꞋa, kika leka fiku. Ta taꞋi ru ngwane faꞋinia ta taꞋi ru kini kira ka ruꞋu naꞋa diꞋia nama neꞋe God nia fata totongaꞋi fuana sa Noa. 10 Ma na fiu asoa ki Ꞌi buri Ꞌana, na kafo afe doe liu afe ka fungulia na magalia.

11 Ana ruana madamo ana akwala asoa ma fiuna asoa ana faꞋi ngali neꞋe sa Noa nia dao naꞋa ana ono talangaꞋi faꞋi ngali ki, na kilu kafo ki saena ano neꞋe niꞋi ka Ꞌifi, ma kafo ka luluasa maꞋi ka doe, ma maꞋe uta doe ki ka toꞋo maꞋi. 12 Ma na uta neꞋeri ka toꞋo toꞋo leleka ka dao ana fai akwala asoa ma fai akwala rodo.

13 Ma ana asoa neꞋeri nama neꞋe sa Noa faꞋinia Ꞌafe nia ma uulu ngela nia ki, sa Siem, sa Ham ma sa Jafet, faꞋinia uulu Ꞌafe kira ki, kira ka raꞋe naꞋa saena na faka neꞋeri. 14 Ma kwalu kaela ru ꞋaeꞋaela naꞋa saena magalia neꞋe, kira leka naꞋa saena na faka faꞋinia sa Noa. Nia toꞋo ana ru ꞋaeꞋaela Ꞌi fanoa ki faꞋinia ru ꞋaeꞋaela ki taꞋifau saena masuꞋua, ai doe ki ma na ai tiꞋitiꞋi ki, ma faꞋi noꞋo ki taꞋifau, kira leka logo saena na faka neꞋeri. 15-16 Ru ki taꞋifau neꞋe kira toꞋo ana mauriꞋa kira leka ro ruꞋa, ai ngwane faꞋinia ai kini, kira leka naꞋa saena faka faꞋinia sa Noa diꞋia ba God saea. Ma kaidaꞋi kira tua taꞋifau naꞋa saena faka neꞋeri, Iawe ka fono naꞋa Ꞌusia sina maa ana na faka.

17 Na kafo neꞋe ka afe ka doe liu laꞋu, ma nia ka fungu naꞋa fafia magalia neꞋe, leleka ka dao ana fai akwala asoa ki. Ma kaidaꞋi kafo neꞋeri fungu maꞋi ka fungulia kula neꞋe faka nia teo ana, ma kafo ka lafutaꞋinia naꞋa na faka neꞋe, ma ka faꞋolangaꞋinia, ma nia ka faꞋofaꞋo ka leka leka naꞋa Ꞌana. 18 Na kafo neꞋe ka inaꞋu ana funguꞋa fafia magalia neꞋe, ma faka neꞋe nia faꞋofaꞋo ka leꞋa goꞋo Ꞌana, 19 leleka kafo neꞋe ka fungu fafia na faꞋi ua ki, ma ka raꞋe ka leleka Ꞌana. Gwauna faꞋi ua ki bore ka fungu fafiꞋi ka Ꞌato liu. 20 Fafona ua ki kafo fungu ka Ꞌato liu, nia koso ka dao karangia fiu mita ki. 21-23 Ru ki taꞋifau neꞋe toꞋo ana mangoꞋi ru ki neꞋe kira tua ana magalia nini God saungaꞋinida, kaidaꞋi neꞋe nia kuruda, ma kira ka mae taꞋifau naꞋa. Ngwae ki taꞋifau faꞋinia ru ꞋaeꞋaela ki taꞋifau ma na ru angoango ki fafona ano neꞋe ma faꞋi noꞋo ki taꞋifau, God nia malingaꞋinida taꞋifau naꞋa. Sa Noa goꞋo faꞋinia luꞋuluꞋua nia, ma ru ki taꞋifau neꞋe tua faꞋinia saena faka doe neꞋe goꞋo neꞋe kira mauri. 24 ꞋIu na kafo neꞋeri fungu nama Ꞌana ꞋunaꞋeri ka leka sulia taꞋi talangaꞋi asoa ma lima akwala asoa.

8

1 Bore ma God nia manata nama toꞋona Ꞌua sa Noa, ma na ru ki taꞋifau neꞋe kira tua faꞋinia saena na faka neꞋeri, sui nia ka kwatea taꞋi maꞋe iru iru ka iru fafia kafo neꞋeri, ma kafo ka talaꞋae ka koso laꞋu. 2 Nia ka fono Ꞌusia na kilu kafo ki saena ano, fasi Ꞌiri kafo noaꞋa kasi busu tafa naꞋa maꞋi, ma nia ka faꞋasuia naꞋa uta doe neꞋeri. 3 Ma kafo neꞋeri ka etangia naꞋa gwaꞋunga leleka ka dao naꞋa ana talangaꞋi asoa ma lima akwala asoa. 4 Na faka doe neꞋeri ka teo naꞋa Ꞌi gwauna ua doe Ꞌi Ararat ki, ana akwala asoa ma fiuna asoa saena fiuna madamo. 5 Na kafo ka Ꞌidu ka koso laꞋu, ma ana tangafula madamo ana faꞋi ngali neꞋe ana etana asoa ana madamo, ti gwaꞋi ua talaꞋae ka raꞋe naꞋa maꞋi. 6 Buri Ꞌana fai akwala asoa ki laꞋu, sa Noa ka Ꞌifingia na maa olofolo ana faka neꞋeri, 7-8 osiꞋana nia oga ke saiana fasi diꞋia kafo neꞋeri nia gwaꞋu naꞋa ana kula neꞋeri. Aia, nia ka kwatea kwau na taꞋi faꞋi noꞋo doe neꞋe satana na refen, ma ka faꞋa lofotaꞋinia kwau. Bore ma faꞋi noꞋo neꞋeri ka leka ana kula ki taꞋifau, ma nia ka tuani lofo kwailiu goꞋo Ꞌana, leleka ka dao ana kaidaꞋi kafo neꞋeri gwaꞋu ka langa langa naꞋa. Buri Ꞌana laꞋu sa Noa ka kwatea laꞋu kwau na bola, ma ka danga Ꞌania ka lofo laꞋu kwau, 9 bore ma na bola neꞋeri noaꞋa kasi dao toꞋona ta kula fuana tuaꞋa, osiꞋana na kafo fungu goꞋo Ꞌana Ꞌua fafia ano, ma nia ka oli laꞋu maꞋi saena na faka. KaidaꞋi nia oli maꞋi, sa Noa taga kwau limana sulia sinamaa olofolo, ma na bola neꞋeri ka lofo maꞋi, ma ka toꞋo ana limana. Ma sa Noa ka ngalia maꞋi saena na faka. 10 Nia masia laꞋu fiu asoa ki ka sui, nia ka fiꞋi danga laꞋu kwau Ꞌania bola neꞋeri. 11 Ma ka saꞋulafi naꞋa bola neꞋeri ka oli laꞋu maꞋi, ma nia ka ngalia maꞋi raꞋi olif faolu Ꞌani kwakwana Ꞌi neꞋeri. Sa Noa ka sai Ꞌuri ana na kafo neꞋe gwaꞋu karangi ka sui naꞋa. 12 Nia ka masia laꞋu ta fiu asoa ka sui, Ꞌi neꞋeri nia ka danga Ꞌania na bola neꞋeri ka leka laꞋu kwau, bore ma kaidaꞋi neꞋe, nia noaꞋa Ꞌiri oli naꞋa maꞋi siana.

13 Etana asoa ana madamo etaeta ana faꞋi ngali neꞋeri, kaidaꞋi neꞋeri sa Noa nia dao naꞋa ana ono talangaꞋi faꞋi ngali ma taꞋi faꞋi ngali, kafo neꞋe ka langa langa taꞋifau naꞋa fafona magalia neꞋe. Sui sa Noa nia Ꞌifingia sinamaa ana na faka neꞋeri, ma na ano ꞋekeꞋeke ka tataꞋe laꞋu maꞋi. 14 Ma ana ro akwala ma faina asoa ana ruana madamo ana faꞋi ngali neꞋeri, na ano nia langa langa taꞋifau naꞋa.

15 Sui God nia ka fata Ꞌuri fuana sa Noa, 16 “KaidaꞋi neꞋe naꞋa, Ꞌafe Ꞌoe faꞋiniꞋo, faꞋinia uulu ngela Ꞌoe ki faꞋinia uulu Ꞌafe kira ki, kaumulu taꞋifau mulu saiana muke raꞋe naꞋa maꞋi faꞋasia na faka neꞋana. 17 Ma muke logea ru ki taꞋifau nena tua faꞋiniꞋo saena na faka, kike raꞋe logo maꞋi, fasi Ꞌiri kike baꞋa alu ngela Ꞌiri kike Ꞌoro saena magalia neꞋe.”

18 ꞋUnaꞋeri sa Noa faꞋinia luꞋuluꞋua nia, kira ka raꞋe naꞋa maꞋi faꞋasia faka neꞋeri, 19 ma ru ki taꞋifau neꞋe kira tua faꞋinia, kira ka leka logo maꞋi Ꞌi maa, ma kira ka ruꞋu maꞋi Ꞌi maa sulia fuuꞋi tuaꞋa kira ki sulida talada.

Sa Noa kwatea foꞋosi fuana God

20 Aia, sa Noa nia Ꞌuia taꞋi sulufaua fuana foꞋosilana Iawe, ma nia ka ngalia ti ru ꞋaeꞋaela faꞋinia ti faꞋi noꞋo neꞋe kira sikasika fuana Ꞌau abuꞋa, ma nia ka saungida kike mae, ma ka doꞋofida fafona sulufaua neꞋeri. 21 Iawe nia saeleꞋa liu ana moko leꞋangaꞋa ana foꞋosi neꞋeri ki, ma nia ka manata Ꞌana talana Ꞌuri, “Nau ku saiana falafala ngwae ki, Ꞌita ana kaidaꞋi neꞋe kira tiꞋitiꞋi nama Ꞌua, manatada nia teo sui naꞋa ana taꞋangaꞋa. Ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, noaꞋa naisi baꞋa faꞋalia laꞋu na magalia neꞋe duꞋungana fuli ru lana ngwae ki. KaidaꞋi neꞋe nau ku faꞋafunua na ngwae ki faꞋinia ru toꞋo ana mangoꞋi ru ki, kira ka mae ka sui taꞋifau naꞋa. Bore ma naisi baꞋa sasi naꞋa Ꞌuri Ꞌi buri, diꞋia nini nau ku sasi ana kaidaꞋi neꞋe. 22 KaidaꞋi neꞋe ka raꞋe ꞋalaꞋa, na magalia nia toꞋo ana kaidaꞋi fuana fasi lana oꞋola, ma nia ka toꞋo ana kaidaꞋi fuana loi lana fuaꞋi ru ki. Nia toꞋo ana kaidaꞋi fuana gwariꞋa, ma nia ka toꞋo logo ana kaidaꞋi fuana ꞋakoꞋako Ꞌanga. Nia toꞋo ana kaidaꞋi fuana rauna Ꞌai ke aragwata, ma nia ka toꞋo logo ana kaidaꞋi fuana rauna Ꞌai ke ngosa laꞋu. Nia toꞋo ana kaidaꞋi ana dangi, ma ka toꞋo logo ana maꞋerodo. Ma na ru ꞋunaꞋeri ki noaꞋa kira kasi sui, leleka ka dao ana Ꞌisilana magalia.”

9

God fata alangaꞋi faꞋinia sa Noa

1 Sui God faꞋaleꞋa sa Noa, faꞋinia uulu ngela nia ki, ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kaumulu ke toꞋo ana ngela Ꞌoro, fasi Ꞌiri magalia neꞋe ke fungu Ꞌanida. 2 Na ru ꞋaeꞋaela ki taꞋifau ana magalia neꞋe, faꞋinia faꞋi noꞋo ki taꞋifau, ma iꞋa ki taꞋifau, kira ke maꞋungi kamu naꞋa. Ma na ru ꞋaeꞋaela neꞋe ki taꞋifau, nau ku aluda Ꞌi saena limamulu. 3 Etaeta nau ku kwatea goꞋo Ꞌaku ru saena oꞋola ki fuamuꞋa fuana ꞋanilaniꞋi, bore ma Ꞌita ana kaidaꞋi neꞋe, nau ku kwate na ru ꞋaeꞋaela ki ma na faꞋi noꞋo ki, ma na gwaꞋi iꞋa ki logo fuamuꞋa, fasi Ꞌiri kira naꞋa neꞋe diꞋia fanga fuamuꞋa fuana Ꞌanilani. 4 Bore ma noaꞋa kamu kasi Ꞌania sibolo neꞋe na Ꞌabu teo Ꞌua Ꞌi saena. Nau ku luia ru neꞋeri duꞋungana na mauriꞋa nia teo saena Ꞌabu. 5 Ma nai baꞋa kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuana ta ngwae neꞋe nia saungia ta ngwae ka mae. Ma si diꞋia ta ru ꞋaeꞋaela saungia ta ngwae ka mae, kike baꞋa saungia ka mae logo. 6 Na ngwae neꞋe saungia ta ngwae ka mae, kike baꞋa saungia nia ke mae logo, duꞋungana nau ku saungaꞋinia ngwae ka diꞋia nauꞋa talaku. 7 Kamu ke toꞋo nama ana ngela Ꞌoro, ma ngela kaumulu ki kike toꞋo nama ana ngela Ꞌoro kira ki, fasi Ꞌiri kike faꞋafungua magalia neꞋe.”

8 Sui God ka fata Ꞌuri fuana sa Noa faꞋinia ngwaꞋi ngela ngwane nia, 9 “KaidaꞋi neꞋe nau ku saea taꞋi fau alangaꞋi Ꞌanga fuaumulu faꞋinia ngela neꞋe kike baꞋa futa olitamulu ki, 10 ma faꞋi noꞋo ki, ma ru ꞋaeꞋaela ki, ma ti ru laꞋu neꞋe toꞋo ana mangoꞋi ru ki, neꞋe kira tua faꞋi kaumulu saena faka neꞋana. 11 Nau kui saea na fau alaꞋangaꞋi Ꞌanga neꞋe fuaumulu, noaꞋa naisi baꞋa kwatea laꞋu ta kafo afe doe Ꞌuri ke oli laꞋu maꞋi fuana faꞋa funua ru ki taꞋifau neꞋe mauri, noaꞋa ta kafo doe Ꞌuri laꞋu fuana faꞋali lana magalia neꞋe.”

12 Ma God ka fata laꞋu Ꞌuri, “Na fau alangaꞋi Ꞌanga nau niniꞋa nau ku fata Ꞌani faꞋi kaumulu ma na ru ki taꞋifau neꞋe kira mauri, noaꞋa nia kasi baꞋa sui, ma maꞋetoto nia neꞋe ka Ꞌuri: 13 Nai baꞋa alua tafisiꞋoro nau ke teo saena gwaꞋi salo, ma tafisiꞋoro neꞋe na maꞋetoto ana fau alangaꞋinga nau neꞋe nau ku alangani faꞋi kaumulu. 14 KaidaꞋi nau ku kwatea maꞋi gwaꞋi salo ki saena mamanga, na tafisiꞋoro ke saka naꞋa maꞋi ana gwaꞋi salo, 15 ma nai baꞋa manata toꞋo ana na fau alangaꞋinga nau neꞋe nau ku alangaꞋi faꞋi kaumulu ma ru ki taꞋifau neꞋe mauri. NoaꞋa naisi baꞋa faꞋalia naꞋa mangomuꞋa Ꞌania ta faꞋi kafo doe laꞋu Ꞌuri. 16 KaidaꞋi na tafisiꞋoro ke saka maꞋi ana gwaꞋi salo, nai baꞋa lisia, ma nau kui baꞋa manata toꞋona na fau alangaꞋi Ꞌanga neꞋe nau ku alangani faꞋi kaumulu ma ru ki taꞋifau neꞋe mauri. Na fau alangaꞋi Ꞌanga neꞋe nau tutua kasi baꞋa sui.”

17 Ma nia ka fata laꞋu Ꞌuri fuana sa Noa, “Na tafisiꞋoro neꞋe naꞋa neꞋe na maꞋetoto ana fau alangaꞋinga nau neꞋe nau ku alangani faꞋiniꞋo ma ru ki taꞋifau neꞋe mauri saena magalia.”

Sa Noa faꞋinia uulu ngela nia ki

18 Na uulu ngela sa Noa ki neꞋe kira leka maꞋi faꞋinia ana faka doe neꞋeri neꞋe sa Siem, ma sa Ham, ma sa Jafet. (Sa Ham ka alua sa Kenan.) 19 Ma ngwae ana magalia taꞋifau, kira futa maꞋi ana kwalafa uulu ngwae neꞋe ki.

20 Sa Noa ngwae naꞋa fuana oꞋongaꞋa, ma niaꞋa na ngwae etaeta fuana oꞋoli lana oꞋola Ꞌani grep. Nia saungaꞋinia Ꞌani waen ana fuaꞋi grep ki. 21 TaꞋi kaidaꞋi nia kwaꞋufia waen neꞋeri, ma nia ka burasia liu naꞋa, ma nia ka kanusua toro nia ki, ma nia ka maliu dadara Ꞌana Ꞌi saena na babala nia. 22 ꞋIu ana kaidaꞋi sa Ham nia lisia neꞋe maꞋa nia maliu dadara ꞋunaꞋeri, nia leka kwau ma ka faꞋarongoa ro ngwae futa nia ki. 23 ꞋIu sa Siem ma sa Jafet kera ka ngalia taꞋi toro keta Ꞌi gwauna ꞋabaꞋabada roꞋo, ma kera ka leka faꞋiburi Ꞌuana babala maꞋa kera, ma kera ka suu fafia laꞋu. Kera ka faꞋitaꞋi matamata ana maadaroꞋo, fasi Ꞌiri kera kasi lisia laꞋu neꞋe maꞋa kera maliu dadara.

24 Aia kaidaꞋi sa Noa nia ada laꞋu nia ka rongoa ru neꞋe susu buri nia sa Ham sasi ana, 25 sui nia ka fata Ꞌuri fuana olitana sa Ham ki,

“Nia ke taꞋa ka lilisu fuamuꞋa sa Kenan faꞋinia kwalafaꞋa nia. Kira ke baꞋa rao laga ulafu fuana kwalafaꞋa ro ngwae futa nia ki.

26 BaꞋatafea na Iawe niaꞋa na God ana sa Siem. Na kwalafaꞋa sa Kenan ki ke baꞋa rao laga ulafu fuana kwalafaꞋa sa Siem.

27 Nau ku foꞋo Ꞌiri neꞋe God ke baꞋa faꞋa Ꞌoroa Ꞌato kaleꞋa sa Jafet, ma kira ke baꞋa tua Ꞌania leꞋangaꞋa faꞋinia kwalafaꞋa sa Siem, ma na kwalafaꞋa sa Kenan ke baꞋa rao laga ulafu logo fuada.”

28 Aia, buri Ꞌana kafo afe doe neꞋeri, sa Noa ka tua laꞋu sulia 350 faꞋi ngali laꞋu. 29 Ma kaidaꞋi nia mae, nia dao naꞋa ana 950 faꞋi ngali ki ana maurilana.

10

Kwalafa kira uulu ngela sa Noa ki

1 Na ꞋaꞋemae sulia kwalafa uula ngela sa Noa ki, sa Siem, sa Ham, ma sa Jafet, nia Ꞌuri: ꞋI buri Ꞌana kafo afe doe baera kira toꞋo laꞋu ana ngela Ꞌoro kira ki.

Kwalafa sa Jafet

2 Na ngela ngwane sa Jafet ki, satada neꞋe sa Goma, ma sa Megog, sa Madae, ma sa Javan, ma sa Tubal, sa Mesek ma sa Tiras. Ma kwalafa kira ki neꞋe kira toꞋo ana sataꞋi ru neꞋe ki, kira futa maꞋi ana kwalafa kira ki.

3 Na ngela ngwane sa Goma ki, satada neꞋe sa Askenas, sa Rifat, sa Togama. Ma na fuuꞋi ngwae ngwaꞋi toꞋa neꞋe, kira futa maꞋi ana kwalafa kira ki.

4 Na ngela ngwane sa Javan ki, satada neꞋe sa Elisa, sa Spen, sa Saepras, ma sa Rojes. 5 Nia neꞋe na kwalafa leka maꞋi buri Ꞌana sa Javan kira tua kwailiu ana bubunga kira ki, ma ninimana na asi.

Nia neꞋe na kwalafa leka maꞋi buri Ꞌana sa Jafet ngwae Ꞌua baera. Kira ka leka sulia kwalafa toꞋotoꞋo kira ki, ma kira ka toꞋo ana alaꞋanga toꞋotoꞋo kira ki logo.

Kwalafa sa Ham

6 Na ngela ngwane sa Ham ki, na satada neꞋe sa Kus, sa Ijip, sa Libia, ma sa Kenan. Ma na ngwae ana fanoa neꞋe ki, neꞋe kira toꞋo ana sataꞋi ru neꞋe ki, kira futa maꞋi ana kwalafa kira ki.

7 Na ngela ngwane sa Kus ki, na satada neꞋe sa Seba, sa Havila, sa Sakta, sa Raama, ma sa Sabteka. Ma ngela ngwane sa Raama ki, neꞋe sa Seba ma sa Dedan. Ma ngwae nini ana fanoa neꞋe ki nini satada kira futa ana kwalafa kira ki.

8 Ma sa Kus nia toꞋo ana taꞋi ngela ngwane neꞋe satana sa Nimrod, nia neꞋe ngwae etaeta saena magalia neꞋe nia ka Ꞌinotoa fafia kula Ꞌoro. 9 KaidaꞋi Ꞌoro na Iawe nia kwaiꞋafi ana, ma nia ta ngwae talingaꞋi logo fuana lululana ru ꞋaeꞋaela ki fuana Ꞌanilana, nia neꞋe leleka ka dao Ꞌi taꞋena, ngwae ki kira ka fata Ꞌuri, “Nau ku foꞋo Ꞌiri na Iawe ke baꞋa kwateꞋo ta ngwae talingaꞋi fuana lululana ru ꞋaeꞋaela kwasi ki, diꞋia sa Nimrod ba Ꞌi naꞋo.” 10 Etaeta nia gwaungaꞋi fafia fai fanoa doe ki neꞋe kira saeda Ꞌania Ꞌi Babilon, Ꞌi Erek, Ꞌi Akad ma Ꞌi Kadne. Kira tua ana kula kira saea Ꞌani Ꞌi Babilon. 11 Ma Ꞌi buri Ꞌana nia ka leka Ꞌuana fanoa ꞋaꞋana kira saea Ꞌania Ꞌi Asiria, ma nia ka saungaꞋinia fanoa doe ki neꞋe kira saea Ꞌania Ꞌi Ninifa, ma Ꞌi Rehobotir, ma Ꞌi Kala, 12 ma Ꞌi Resen. Fanoa doe neꞋe kira saea Ꞌania Ꞌi Resen, nia tua Ꞌi tofongana Ꞌi Kala ma Ꞌi Ninifa.

13 Ma ngwaꞋi toꞋa neꞋe kira futa maꞋi ana kwalafa sa Ijip, kira ana kwalafa sa Lud, ma kwalafa sa Anam, ma kwalafa sa Lehab, ma kwalafa sa Naftu, 14 ma kwalafa sa Patrus ki, ma kwalafa sa Kasluliu ki, ma kwalafa sa Krit. Ma Krit neꞋe, na ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Filistia naꞋa neꞋe, kira futa maꞋi ana kwalafa nia. Ma ngwae ana kula ki neꞋe kira toꞋo ana sataꞋi ru ki, kira kwalafa kira naꞋa.

15 Ma na ro ngela ngwane sa Kenan ki, satadaroꞋo neꞋe sa Saedon na faꞋinaꞋonaꞋo nia, ma sa Het. Ma toꞋa neꞋe kira saka maꞋi ana kwalafa Ꞌi buri ana ro ngwae neꞋeri ki, kira toꞋo ana satadaroꞋo. 16 Ma ti kwalafa neꞋe sa Kenan nia koꞋo naꞋa ada ki, neꞋe kwalafa sa Jebus, ma kwalafa sa Amoro ki, ma kwalafa sa Gigas ki. 17 Ma olitana Hivi ki, ma olitana Aki ki, ma olitana Sini ki, 18 ma olitana Awad ki, ma olitana Semar ki, ma olitana Hamat ki.

ꞋI buri kwalafa sa Kenan ki, kira Ꞌoro liu ma kira ka tuafia kula Ꞌoro ki laꞋu. 19 Ma ano kira ki ka doe liu naꞋa nia ka leka ka dao ana fanoa doe kira saea Ꞌania Ꞌi Saedon ana Ꞌaena fanoa, ma ka leka ka dao ana fanoa doe kira saea Ꞌania Ꞌi Gerara, karangia fanoa doe neꞋe kira saea ana Ꞌi Gasa ana Ꞌaena fanoa, ma ka leka ka dao ana fanoa doe ki neꞋe kira saea Ꞌania Ꞌi Sodom ma Ꞌi Gomora, ma Ꞌi Adma, Ꞌi Seboeim karangi ana Ꞌi Lasa, neꞋe kira tua Ꞌi bali ana fanelana sina.

20 Nia neꞋe fufuꞋi ngwae kira futa maꞋi ana kwalafa sa Ham. NgwaꞋi toꞋa neꞋeri kira tua kwailiu ana kula toꞋotoꞋo kira ki, leka nama sulia kwalafa kira ki talada, ma kira ka toꞋo ana alaꞋanga toꞋotoꞋo kira ki talada logo.

Kwalafa sa Siem

21 Ma sa Siem nia etaeta ngwaefuta nia sa Jafet. Sa Siem nia toꞋo ana ngela ki. Ma na fuuꞋi ngwae sa Eba futa maꞋi ana. 22 Na ngela ngwane sa Siem ki na satada neꞋe sa Elam, sa Asuru, sa Afaksad, sa Lud, ma sa Aram. Ma fuuꞋi ngwae neꞋe saka maꞋi burida ki, na satada neꞋeriꞋa.

23 Ma na ngela ngwane sa Aram ki satada neꞋe sa Us, sa Hul, sa Geta, sa Mesek.

24 Sa Afaksad nia alua sa Sela, ma sa Sela ka alua sa Eba. 25 Sa Eba ka alua ro ngela ngwane ki, ma nia ka saea faꞋinaꞋonaꞋo nia Ꞌania sa Pileg, osiꞋana nia futa ana kaidaꞋi ngwae ana magalia kira ka daro ma ka talo. Ma nia ka saea ruana ngela nia Ꞌania sa Joktan.

26 Ma ngela ngwane sa Joktan ki, satada neꞋe sa Almodad, sa Selef, sa Hasamaret, sa Jera, 27 sa Hadoram, sa Usal, sa Dikla, 28 sa Obal, sa Abimael, sa Seba, 29 sa Ofir, sa Havila, ma sa Jobab. Na ngwaꞋi toꞋa neꞋeri kira koꞋo bora ana fuuꞋi ngwae kira futa maꞋi ana sa Joktan. 30 Ma kula kira nia tua ana bali ana fanelana sina, Ꞌi safitana faꞋi ua ki, nia eta Ꞌi Mesa leleka ka dao Ꞌi Sefa.

31 Nia naꞋa na fuuꞋi ngwae sa Siem. NgwaꞋi toꞋa neꞋeri ki kira tua ana kula ki taꞋifau ana kula kira ki, leka sulia kwalafa kira ki, ma kira ka alaꞋa Ꞌania alaꞋanga toꞋotoꞋo kira ki.

32 Nia naꞋa neꞋe na kwalafa sa Noa neꞋe futa maꞋi ana, faꞋinia tuaꞋa kira ki neꞋe kira tua Ꞌani. Buri Ꞌana kafo afe doe baera, ngwae ki taꞋifau ana magalia, kira futa maꞋi ana uulu ngela niniꞋa sa Noa ki, ma kira ka talo saena magalia.

11

ꞋI Babilon, ngwae ki kira saungaꞋinia taꞋi luma neꞋe raꞋe ka leka Ꞌana Ꞌi lifua

1 ꞋI naꞋo maꞋi, ngwae ana fanoa ki ana magalia kira toꞋo goꞋo ana taꞋi alaꞋanga goꞋo, ma kira ka alaꞋa goꞋo Ꞌani alaꞋanga neꞋeri goꞋo. 2 Ma kaidaꞋi kira Ꞌidu Ꞌuana bali ana fanelana sina, kira ka dao toꞋona taꞋi oleolea neꞋe kira saea Ꞌania Ꞌi Babilon. Ma kira ka saungaꞋinia fanoa doe kira Ꞌi neꞋeri. 3 Ma kira ka fata Ꞌuri, “Reala kwa! Kulu ngalia ta afu ano, ma kulu ka saungaꞋinia Ꞌania ti afu brik, ma kulu ka doꞋofiꞋi ana mafula fasi Ꞌiri ke ngasi.” KaidaꞋi kira sasi ꞋunaꞋeri kira toꞋo ana brik Ꞌoro fuana saungaꞋi lumaꞋanga, ma kira ka toꞋo ana saia fuana Ꞌadolani. Kira kasi rao Ꞌani fau ki ma sement. 4 Sui kira ka fata Ꞌuri, “Nia leꞋa fuakulu kuke saungaꞋinia ta fanoa doe fuakulu neꞋe nia ke baꞋa toꞋo ana ta luma ana neꞋe raꞋe ka leka leka Ꞌana ka dao maꞋi ana mamanga. ꞋI neꞋeri kuke baꞋa toꞋo ana sataꞋi ngwae doe, ma noaꞋa kulu kasi tua taka fili kulu saena magalia neꞋe taꞋifau, bore ma kulu ke tua fiku goꞋo.”

5 Ma kaidaꞋi kira saungaꞋi fanoa doe faꞋinia luma neꞋeri, Iawe ka koso maꞋi ka lisia raoꞋa kira, 6 ma nia ka fata Ꞌuri, “Lia basi, kira tua fiku goꞋo diꞋia taꞋi ngwae, ma kira ka alaꞋa goꞋo Ꞌania taꞋi alaꞋanga. Na luma nini kira fiꞋi saungaꞋinia goꞋo na ru etaeta kira ke sasi. ꞋI buri, kira ke baꞋa sasia ta ru bore Ꞌana neꞋe kira naia. 7 Ru leꞋa fuana kuke koso toli ma kuka kwatea alaꞋalada ke kwaidolangaꞋi, fasi Ꞌiri kira kasi rongo saiana alaꞋalana ti ai.”

8 ꞋIu Iawe ka kwate kira ka tua kwailiu ana kula ki taꞋifau ana magalia, ma kira noaꞋa kasi saungaꞋinia naꞋa fanoa doe neꞋeri. 9 Na satana fanoa neꞋeri neꞋe Ꞌi Babilon,* osiꞋana kula neꞋeri na Iawe nia kwatea alaꞋanga ngwae ki ka kwaidolangaꞋi saena magalia, ma ana kula neꞋeri, ma nia ka lalia ngwae ki fasi Ꞌiri kike leka tua kwailiu ana kula ki taꞋifau saena magalia.

Kwalafa sa Siem leleka ka dao ana sa Abram

10 Na ꞋaꞋemae sulia kwalafa sa Siem nia Ꞌuri:

Ana kaidaꞋi kafo afe doe baera nia sui naꞋa, sa Siem nia dao naꞋa ana 98 fai ngali ki, ma ta ro fai ngali laꞋu Ꞌi buri, nia ka alua sa Afaksad. 11 Sui sa Siem ka tua laꞋu sulia ta 500 faꞋi ngali ki, ma nia ka alua laꞋu ti ngela ngwane ma ti ngela kini logo.

12 KaidaꞋi sa Afaksad nia dao ana 35 faꞋi ngali ki, nia ka alua sa Sela. 13 Sui sa Afaksad nia tua laꞋu sulia 403 faꞋi ngali ki, nia ka alua laꞋu ti ngela ngwane ma ti ngela kini logo.

14 KaidaꞋi sa Sela nia dao ana 30 faꞋi ngali ki, nia ka alua sa Eba. 15 Sui sa Sela tua laꞋu sulia 403 faꞋi ngali ki, ma nia ka alu laꞋu ngela ngwane ki ma ai kini ki logo.

16 KaidaꞋi sa Eba nia dao ana 34 faꞋi ngali ki, nia ka alua sa Pileg. 17 Sui sa Eba ka tua laꞋu sulia 430 faꞋi ngali ki, ma nia ka alua laꞋu ngela ngwane ki ma ngela kini ki logo.

18 KaidaꞋi sa Pileg nia dao ana 30 faꞋi ngali ki, nia ka alua sa Riu. 19 Sui sa Pileg nia tua laꞋu sulia 209 faꞋi ngali ki, ma nia ka alua laꞋu ti ngela ngwane ma ti ngela kini logo.

20 KaidaꞋi sa Riu nia dao ana 32 faꞋi ngali ki, nia ka alua sa Sirag. 21 Sui sa Riu nia tua laꞋu sulia 207 faꞋi ngali ki, ma nia ka alua laꞋu ti ngela ngwane faꞋinia ti ngela kini logo.

22 KaidaꞋi sa Sirag nia dao ana 30 faꞋi ngali ki, nia ka alua sa Neho. 23 Sui sa Sirag nia tua laꞋu sulia 200 faꞋi ngali ki, ma nia ka alua laꞋu na ngela ngwane ki ma ngela kini ki logo.

24 KaidaꞋi sa Neho nia dao ana 29 faꞋi ngali ki, nia ka alua sa Tera. 25 Sui sa Neho ka tua laꞋu sulia 119 faꞋi ngali ki, nia ka alua laꞋu ti ngela ngwane ma ti ngela kini logo.

26 Ma sa Tera ka dao naꞋa ana 70 faꞋi ngali ki, nia ka alua sa Abram, sa Neho, ma sa Haran.

27-29 Na ꞋaꞋemae sulia kwalafa sa Tera nia Ꞌuri:

Na ngela ngwane nia ki neꞋe sa Abram, sa Neho, sa Haran. Ma ngela sa Haran ki neꞋe sa Lot, Ꞌi Milka, Ꞌi Iska. Sa Haran ni ka mae naꞋa ana fanoa doe nia Ꞌi Ur ana Ꞌi Kaldia, bore ma maꞋa nia sa Tera mauria Ꞌua. Aia, sa Abram nia korea taꞋi ngela kini sariꞋi neꞋe satana Ꞌi Serae. Ma sa Neho ka korea Ꞌi Milka kini ngwaefuta nia. 30 ꞋI Serae nia noaꞋa kasi alua ta ngela, osiꞋana nia ꞋabaraꞋa.

31 Aia, sa Tera ka ngalia ngela nia sa Abram faꞋinia Ꞌi Serae Ꞌafe sa Abram, ma nia ka ngalia koꞋo tiꞋitiꞋi nia sa Lot neꞋe maꞋa nia sa Haran, ma kira ka leka faꞋasia fanoa doe Ꞌi Ur neꞋe tua Ꞌi Kaldia, ma kira ka leka Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Kenan. Bore ma kaidaꞋi kira dao ana fanoa Ꞌi Haran, kira ka sasia naꞋa fanoa kira Ꞌi neꞋeri.

32 Sa Tera nia ka mae naꞋa ana fanoa neꞋeri kaidaꞋi nia dao naꞋa ana 205 faꞋi ngali ki.

12

God ri Ꞌuana sa Abram

1 Iawe nia fata Ꞌuri ana sa Abram, “ꞋAeꞋo, Ꞌoke leka naꞋa faꞋasia fanoa nini Ꞌoe, ma faꞋasia kwalafa Ꞌoe, ma faꞋasia luꞋuluꞋua maꞋa Ꞌoe, ma Ꞌoke leka naꞋa Ꞌuana na ano neꞋe nai baꞋa faꞋataꞋinia amu.

2 “Nai baꞋa kwatea Ꞌoke toꞋo ana kwalafa Ꞌoro,

ma kira ke baꞋa tatakolaꞋa ka alu taꞋi fuuꞋi ngwae doe liu.

Nai baꞋa faꞋaleꞋa Ꞌoe.

Nai baꞋa lafutaꞋinia satamu ke talo.

Ma Ꞌoke baꞋa faꞋaleꞋa ngwae ki laꞋu.

3 Na ngwae neꞋe kira sasia ru leꞋa ki fuamu,

nai baꞋa sasia logo ru leꞋa ki fuada.

Bore ma ngwae ki neꞋe kira faꞋali Ꞌoe,

nai baꞋa kwaꞋikwaꞋi kira.

Nai baꞋa faꞋaleꞋa kwalafa ki taꞋifau ana magalia suliꞋo.”

4-5 Ana kaidaꞋi neꞋe sa Abram nia dao naꞋa ana fai akwala ma lima faꞋi ngali, Iawe ka saea fuana nia ke faꞋasia naꞋa fanoa Ꞌania Ꞌi Haran. Ma sa Abram nia roꞋo sulia, ma nia ka ngalia Ꞌafe nia Ꞌi Serae, ma sa Lot na ngela ngwaefuta sa Abram, faꞋinia ngwae rao ꞋoꞋo kira ki, ma ru ki taꞋifau neꞋe kira toꞋo ani, kaidaꞋi kira tua Ꞌi Haran. Ma kira taꞋifau, kika faꞋasia naꞋa Ꞌi Haran, ma kira ka leka naꞋa Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Kenan.

Ma kaidaꞋi kira dao naꞋa Ꞌi Kenan, 6 kira ka leka liliu naꞋa Ꞌi Sekem. Sui kira ka leka dao ana taꞋi Ꞌai doe Ꞌua neꞋe nia tua Ꞌi More karangi Sekem. Ana kaidaꞋi neꞋeri na fuuꞋi ngwae Ꞌi Kenan ki, kira tua Ꞌua goꞋo Ꞌada ana kula neꞋeri. 7 Sui Iawe ka faꞋataꞋinia talana fuana sa Abram, ma nia ka fata Ꞌuri fuana, “Nai baꞋa kwatea ano neꞋe fuana kwalafa Ꞌoe.” Sui sa Abram ka Ꞌuia taꞋi sulufaua ana kula neꞋeri fuana foꞋosilana Iawe neꞋe faꞋataꞋinia talana fuana.

8 ꞋI buri Ꞌana nia ka Ꞌidu Ꞌuana gwauna ua ki ana bali ana fanelana sina ana fanoa doe kira saea Ꞌani Ꞌi Betel. ꞋIu sa Abram ka saungaꞋinia fanoa nia Ꞌi safitana ro fanoa doe ki neꞋe kira saea Ꞌanida Ꞌi Betel ma Ꞌi Aiae. ꞋI Betel nia tua ana bali Ꞌi sulana sina. Ma Ꞌi Aiae ka tua ana bali Ꞌi fanelana sina. Ma ana kula neꞋeri logo nia Ꞌuia taꞋi sulufaua fuana Iawe ma nia foꞋosia Ꞌani satana Iawe. 9 Ma Ꞌi buri Ꞌana, nia ka faꞋasia kula neꞋeri, ma nia ka Ꞌidu laꞋu Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi gwauna fanoa Kenan neꞋe kira saea Ꞌani Negev.

Sa Abram leka Ꞌuana Ꞌi Ejipt

10 Aia kaidaꞋi sa Abram nia tua Ꞌi Negev, taꞋi fioloꞋa doe liu ka dao fafia kula ki taꞋifau Ꞌi Kenan. GoꞋo sa Abram nia ka leka laꞋu nama Ꞌana Ꞌuana gwauna fanoa leleka ka dao ana Ꞌi Ejipt fasi Ꞌiri kira taꞋi tua tiꞋitiꞋi Ꞌi neꞋeri. 11 Ana kaidaꞋi kira karangi dao ana Ꞌi Ejipt, sa Abram ka fata Ꞌuri fuana Ꞌafe nia Ꞌi Serae, “ꞋAeꞋo niniꞋa, ꞋaeꞋo taꞋi Ꞌafe ꞋoloꞋolo lisilana leꞋa liu. 12 KaidaꞋi ngwae ana Ꞌi Ejipt kira ke lisiꞋo, kike baꞋa fata Ꞌuri, ‘Na Ꞌafe neꞋe, Ꞌafe ngwae loꞋoko.’ ꞋUnaꞋeri kira ka saungi nau nau ku mae, ma kira ka kwate Ꞌoko mauri. 13 Nia leꞋa fuana Ꞌoke saea fuada neꞋe ꞋaeꞋo na ngwaingwaena nau goꞋo niniꞋa. ꞋUnaꞋeri noaꞋa kira kasi saungi nau. Ma ru ki taꞋifau ke baꞋa leꞋa fuaka, osiꞋana fatalamu.”

14 ꞋIu kaidaꞋi kira dao Ꞌi Ejipt, ngwae Ꞌi Ejipt ki kira ka lisia neꞋe Ꞌafe neꞋe lisilana leꞋa liu. 15 Ma kaidaꞋi ngwae ꞋaꞋana tatalafaꞋa ki kira lisia, kira ka faꞋarongoa na tatalafaꞋa neꞋe Ꞌi Serae taꞋi kini lisilana leꞋa ma ka leꞋa liu. ꞋUnaꞋeri na tatalafaꞋa ka baꞋea nia ka tua Ꞌi luma nia. 16 Sui, tatalafaꞋa ka kwatea naꞋa dauraꞋia ka folia naꞋa Ꞌania kini neꞋeri fuana sa Abram sulia nia fia fasi na ngwaingwaena nia neꞋe Ꞌi Serae. Na tatalafaꞋa neꞋeri ka kwatea na sipsip ki, ma nanigot ki, ma buluka ki, ma dongki ki, ma kamel ki, faꞋinia na ngwae rao ꞋoꞋo ki, ma kini rao ꞋoꞋo ki fuana sa Abram.

17 Bore ma duꞋungana na tatalafaꞋa ngalia Ꞌi Serae Ꞌafe sa Abram ka tua faꞋinia, Iawe ka kwatea maꞋi mataꞋinga taꞋa ki fuana faꞋalilana tatalafaꞋa neꞋeri faꞋinia na ngwae nia ki. 18 ꞋUnaꞋeri nia ka saea sa Abram ka leka maꞋi siana, ma ka fata Ꞌuri ana, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko sasi Ꞌuri aku kwa? FaꞋuta neꞋe noaꞋa Ꞌoe kosi saea fuaku neꞋe na kini neꞋe Ꞌafe Ꞌoe? 19 ꞋOko saea lala Ꞌania na ngwaingwaena Ꞌoe goꞋo, nia ne nau fasi kui ngalia fuana Ꞌafe nau. Aia, ngalia naꞋa kwau na Ꞌafe Ꞌoe, moro ka leka naꞋa kwau.” 20 Sui na tatalafaꞋa ka fata silolo fuana ngwae nia ki, kira ka leka baꞋea sa Abram faꞋinia Ꞌafe nia, kera ka ngalia ru keraꞋa ki taꞋifau neꞋe kera toꞋo ani, ma kera ka leka naꞋa faꞋasia kula neꞋeri.

13

Sa Abram ma sa Lot kera daro

1 GoꞋo sa Abram faꞋinia Ꞌafe nia ma sa Lot na ngela ngwaefuta nia, kira uulu ngwae ki, kira ka ngalia ru kira ki taꞋifau neꞋe kira toꞋo ani, ma kira ka faꞋasia naꞋa Ꞌi Ejipt. Ma kira ka leka liu naꞋa Ꞌuana Ꞌi Ꞌaena fanoa, leleka kira ka dao Ꞌi Negev ana gwauna fanoa Ꞌi Kenan. 2 Sa Abram nia taꞋi ngwae toꞋoru, neꞋe nia toꞋo ana sipsip ki, ma nanigot ki, ma buluka nia ki, faꞋinia silva ki, ma gol ki logo. 3 NoaꞋa kasi tau Ꞌi buri Ꞌana, nia ka faꞋasia kula neꞋe, ma nia ka Ꞌidu laꞋu Ꞌuana ta kula laꞋu, leleka nia ka oli ka dao ana na fanoa Ꞌua ba nia safitana fanoa doe Ꞌi Betel ma Ꞌi Aiae. 4 ꞋI neꞋeri naꞋa neꞋe nia ka fiꞋi Ꞌuia na sulufaua ma Ꞌi neꞋeri nia ka fiꞋi foꞋosia laꞋu Iawe.

5 Ma kaidaꞋi sa Lot nia leka leka faꞋinia sa Abram, nia toꞋo logo ana sipsip Ꞌoro ma nanigot ki, ma buluka ki, faꞋinia na luꞋuluꞋua nia, ma ngwae Ꞌoro rao nia ki. 6 Sa Abram ma sa Lot kera toꞋo ana ru Ꞌoro liu ki neꞋe kera noaꞋa kasi bolo naꞋa faꞋinia neꞋe keraꞋa ke tua ana taꞋi kula, osiꞋana na ano nia noaꞋa kasi bolo naꞋa faꞋinia ru ꞋaeꞋaela kera ki. 7 ꞋUnaꞋeri na ngwae ni rao neꞋe lia sulia na ru ꞋaeꞋaela keraꞋa ki, kira ka kwaifatai. Ma kaidaꞋi neꞋeri laꞋu goꞋo, na fufuꞋi ngwae sa Kenan faꞋinia fufuꞋi ngwae sa Peris, kira tua goꞋo Ꞌada ana abaꞋi kula neꞋeri.

8 Sui sa Abram ka fata Ꞌuri fuana sa Lot, “KoroꞋa taꞋi luꞋuluꞋua goꞋo, bore ma ngwae ni rao nau ki ma ngwae ni rao Ꞌoe ki, kira inaꞋu goꞋo ada ana kwaifataiꞋanga. Ru neꞋeri nia noaꞋa kasi saga nai. 9 Nia leꞋa fuakoro, koro ke daroꞋi koro. Ano neꞋe ki ne teo goꞋo Ꞌana, nia leꞋa fuana Ꞌoke filia ta taꞋi bali neꞋe Ꞌoko oga, sui nau ku ngali ta bali.”

10 ꞋIu sa Lot ka lia kalia, ma ka lisia na oteotea doe fafona kafo Ꞌi Jodan leleka ka dao fanoa Ꞌi Soa ana gwauna fanoa. Ano neꞋe, ano leꞋa liu mala. Nia lisia neꞋe ano neꞋe nia toꞋo ana kafo leꞋa ka diꞋia na kula leꞋa neꞋe Iawe nia saungaꞋinia etaeta ana Ꞌi Iden, ma nia ka diꞋia na ano Ꞌi Ejipt logo. (Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, Iawe noaꞋa kasi faꞋalia Ꞌua ro fanoa doe Ꞌi Sodom ma Ꞌi Gomora ki.) 11-12 Aia sa Lot nia filia fuana Ꞌidua Ꞌuana bali ana fanelana sina ana oteotea fafona kafo Ꞌi Jodan, ma nia ka tua ana, ma nia ka leka naꞋa Ꞌuana kula neꞋeri. Sa Abram goꞋo neꞋe tua buri Ꞌi Kenan, bore ma sa Lot nia leka ka tua Ꞌi safitana fanoa doe ki neꞋe kira tua kalikalia kafo Ꞌi Jodan, karangia fanoa doe Ꞌi Sodom. Kera neꞋe kera daroꞋidaroꞋo goꞋo ꞋunaꞋeri. 13 Na ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Sodom ki, kira taꞋa liu naꞋa, sulia kira inaꞋu ana na sasilana abula taꞋangaꞋa Ꞌi maana Iawe.

Sa Abram leka ka tua Ꞌi Hebron

14 Buri Ꞌana neꞋe sa Lot faꞋasia ka sui naꞋa, Iawe ka fata Ꞌuri fuana sa Abram, “ꞋOke lia ana kula ki taꞋifau kalikaliꞋo. 15 Na ano ki taꞋifau nini Ꞌoko lisiꞋi, nai baꞋa kwateꞋe fuamu faꞋinia kwalafa Ꞌoe, na ano neꞋe ru kamu naꞋa sulia kaidaꞋi firi. 16 Nai baꞋa kwatea kwalafa Ꞌoe, kira ke baꞋa Ꞌoro liu, ma noaꞋa ta ngwae kasi saiana toꞋolada. Nia ke baꞋa Ꞌato liu fuana toꞋolada, ka diꞋia logo neꞋe nia Ꞌato liu fuana toꞋolana gegeona ano. 17 ꞋOke tataꞋe, ma ko leka liu naꞋa ana kula ki taꞋifau fafona ano neꞋe, osiꞋana nau ku kwatea naꞋa ano neꞋe ki taꞋifau fuamu.”

18 Sui sa Abram ka faꞋasia kula neꞋeri, ma nia ka leka ma ka sasia na fanoa nia laꞋu Ꞌi Hebron ana ano ba karangi ana ai doe ki Ꞌi Mamre. ꞋIu, ana kula neꞋeri, sa Abram ka Ꞌuia taꞋi sulufaua fuana foꞋosilana Iawe.

14

Sa Abram faꞋamauria sa Lot

1 Aia, ana kaidaꞋi neꞋeri, na fai tatalafaꞋa ana fai fanoa doe ki, kira fiku kwailiu fuana fuꞋanga. Na satada neꞋe sa Amrafel na tatalafaꞋa Ꞌi Babilon, sa Ariok na tatalafaꞋa Ꞌi Elasara, sa Kedolama na tatalafaꞋa Ꞌi Elam, ma sa Tidal na tatalafaꞋa Ꞌi Goem. 2 Na fai tatalafaꞋa neꞋe ki, kira leka maꞋi fuana fuꞋalilana lima tatalafaꞋa ki ana lima fanoa doe ki, neꞋe satada sa Bera na tatalafaꞋa Ꞌi Sodom, sa Birsa na tatalafaꞋa Ꞌi Gomora, sa Sinab na tatalafaꞋa Ꞌi Adma, sa Semeba na tatalafaꞋa Ꞌi Seboeim, ma tatalafaꞋa Ꞌi Bela neꞋe ta sata ana fanoa doe neꞋeri neꞋe Ꞌi Soa. 3 Na lima tatalafaꞋa neꞋeri ki, kira ngalia ngwae ni ofoꞋa kira ki, kira ka fiku maꞋi ana oteote Ꞌi Sidim. KaidaꞋi neꞋe na Asi Mae naꞋa neꞋe kurua kula neꞋe.

4 Na lima tatalafaꞋa neꞋe ki, kira tua naꞋa sulia akwala ma ro faꞋi ngali Ꞌi olofana limana sa Kedolama na tatalafaꞋa. TaꞋi faꞋi ngali Ꞌi buri ana, na lima tatalafaꞋa ki kira taꞋe maꞋi ma kira ka fuꞋalia laꞋu na tatalafaꞋa neꞋe. 5 Ma taꞋi faꞋi ngali Ꞌi buri ru neꞋeri, na tatalafaꞋa sa Kedolama faꞋinia ta uulu tatalafaꞋa neꞋe, kira kwaima, ma na ngwae ni ofoꞋa kira ki, kira leka maꞋi fuana fuꞋanga ana kula neꞋeri. Etaeta, na fai tatalafaꞋa kira leka maꞋi ana fanoa Ꞌi Astarot Kenaem, ma kika fuꞋa faꞋinia na ramo ki ana fuuꞋi ngwae sa Refaem, ma kira ka liufida. Ma Ꞌi buri, kira ka leka maꞋi ana fanoa Ꞌi Ham, ma kika fuꞋa faꞋinia fuuꞋi ngwae sa Susim, ma kira ka liufida logo. KaidaꞋi kira dao maꞋi saena oteotea Ꞌi Sabe Kiriataem, kira ka fuꞋa faꞋinia fuuꞋi ngwae sa Emin, ma kira ka liufida laꞋu. 6 KaidaꞋi kira leka maꞋi ana gwauna ua ki Ꞌi Idom, kira ka fuꞋa faꞋinia fuuꞋi ngwae sa Hori, ma kira ka liufida, ma kika lalida leleka ka dao ana fanoa Ꞌi Elparan karangia taꞋi kula ꞋeꞋeredeꞋa doe. 7 Sui fai tatalafaꞋa neꞋeri ki kira ka oli Ꞌuana fanoa Ꞌi Kades neꞋe Ꞌi naꞋo maꞋi kira saea Ꞌania Ꞌi Enmispat. Ma kira ka dau fafia na ano neꞋe fuuꞋi ngwae Ꞌi Amalek. ꞋI buri Ꞌana kira ka leka laꞋu Ꞌuana fanoa Ꞌi Hasasontama, ma kira ka fuꞋa faꞋinia fuuꞋi ngwae sa Amoro neꞋe kira tua Ꞌi neꞋeri, ma kira ka liufida logo. Sui kira ka leka maꞋi ma kika fuꞋa faꞋinia na lima tatalafaꞋa neꞋeri ki.

8 Sui na lima tatalafaꞋa neꞋeri ki, kira ka ngalia ngwae ni fuꞋanga kira ki, kika leka maꞋi ana ote Ꞌi Sidim, kira ka salisali masia fuꞋanga. Ma kira ka fuꞋa naꞋa 9 faꞋinia fai tatalafaꞋa neꞋeri ki. 10 Na ano ana oteotea neꞋeri nia ka matamata laꞋu ana sulia na kilu Ꞌoro ki neꞋe teo kwailiu ana neꞋe kira fungu Ꞌania moꞋa taꞋa. KaidaꞋi lima tatalafaꞋa neꞋeri ki kira talaꞋae fuana afirongwaꞋanga, kira ka tafi naꞋa faꞋasia fuꞋanga neꞋeri. ꞋIu na tatalafaꞋa Ꞌi Sodom ma tatalafaꞋa Ꞌi Gomora faꞋinia ngwae ni ofoꞋa kera ki kika tafi, bore ma kira Ꞌasida saena kilu neꞋeri ki. Bore ma ta uulu tatalafaꞋa faꞋinia ngwae ni ofoꞋa kira ki tafi, ma kika ago Ꞌi gwauna ua ki. 11 Aia na fai tatalafaꞋa neꞋeri ki kira leka saena ro fanoa doe Ꞌi Sodom ma Ꞌi Gomora, ma kira ka ngalia taꞋifau ru ki ana, faꞋinia fanga ki logo. 12 Ana kaidaꞋi neꞋeri sa Lot neꞋe na ngela ngwaefuta sa Abram, nia tua Ꞌi Sodom, ma kira ka ngalia logo faꞋinia ru nia ki taꞋifau. 13 Bore ma ta ngwae ana fanoa doe neꞋeri, nia tafi ma nia ka leka siana sa Abram, nia ngwae ana kwalafaꞋa sa Eba, ma nia ka faꞋarongoa Ꞌania ru ki taꞋifau fuana. KaidaꞋi neꞋeri sa Abram nia tua goꞋo Ꞌana ana fanoa nia karangia Ꞌai doe ki sa Mamre, na ngwae ana kwalafa sa Amoro. Sa Mamre neꞋe faꞋinia ro ngwaefuta nia ki sa Eskol ma sa Anere, kira uulu ngwae kwaima sa Abram ki, ma kira alangaꞋi faꞋinia fuana fikuꞋa faꞋinia kaidaꞋi ana ta fuꞋanga. 14 Sa Abram ka rongo faꞋarongoꞋa neꞋe fai tatalafaꞋa neꞋe ki kira daua naꞋa sa Lot ma kika ngalia ma kika leka faꞋinia, ꞋunaꞋeri nia ka saea maꞋi ngwae ni ofoꞋa ana kula neꞋeri kike fiku maꞋi, ma kira ka salisali masia fuꞋanga. NgwaꞋi toꞋa neꞋeri kira Ꞌoro ka dao ana 318 ngwae ana kiraꞋa taꞋifau. Ma kira ka leka Ꞌi buri ana fai tatalafaꞋa neꞋeri ki, leleka ka dao ana fanoa Ꞌi Dan, neꞋe nia tua tau liu Ꞌi Ꞌaena fanoa. 15 Saena rodo neꞋeri, sa Abram nia ka daroꞋia ngwae nia ki Ꞌania fiku taꞋi ngwae ki fuana fuꞋalilana na malimae neꞋeri ki, ma kira la liufida, ma kira ka lalia malimae kira ki leleka ka dao ana fanoa Ꞌi Hoba ana bali loꞋoko ana Ꞌi Damaskas. 16 ꞋIu sa Abram ka olitaꞋinia ru ki taꞋifau neꞋe kira ngaliꞋi ki. Nia ka olitaꞋinia logo sa Lot faꞋinia ru nia toꞋo ani ki, faꞋinia ngwaꞋi kini ma faꞋinia ti ngwae neꞋe kira ngalida ki.

TatalafaꞋa Melkisadek nia faꞋaleꞋa sa Abram

17 KaidaꞋi sa Abram nia oli maꞋi faꞋasia fuꞋanga neꞋe nia liufia fai tatalafaꞋa ki, na tatalafaꞋa Ꞌi Sodom ka leka kwau masia ka kwaloa maꞋi ana oteote kira saea Ꞌania Ꞌi Sabe, ta sata laꞋu ana ote neꞋeri neꞋe na oteotea tatalafaꞋa. 18 Sui sa Melkisadek nia na tatalafaꞋa ana fanoa doe Ꞌi Salem ma nia ta fata abuꞋa laꞋu ana God neꞋe tasa ka liu, nia leka maꞋi ana kula neꞋeri, nia ka kwatea fanga ma waen fuana sa Abram. 19 Ma nia ka faꞋaleꞋa sa Abram, ma ka fata Ꞌuri,

“Abram, God neꞋe tasa ka liu neꞋe nia saungaꞋinia mamanga ma ano nia ke baꞋa faꞋaleꞋa Ꞌoe.

20 Kulu tafea God neꞋe tasa ka liu. NiaꞋa kwaiꞋafi amu Ꞌoko liufia na malimae Ꞌoe ki ana fuꞋanga.”

Sui sa Abram ka ngalia taꞋifau ru neꞋe nia ngaliꞋi maꞋi faꞋasia fai tatalafaꞋa neꞋe kiri, ma nia ka daroꞋia Ꞌania akwala kabu ru, ma nia ka kwate ta taꞋi kabu fuana sa Melkisadek na tatalafaꞋa.

21 Sui tatalafaꞋa Ꞌi Sodom ka fata Ꞌuri ana sa Abram, “Ru neꞋe ki taꞋifau niniꞋa Ꞌoko ngalia ana fai tatalafaꞋa neꞋe ki, Ꞌoko saiana Ꞌoke goniꞋi naꞋa fuamu. Bore ma ngwae nau ki goꞋo neꞋe, Ꞌoke olitaꞋinida maꞋi fuaku.”

22 Bore ma sa Abram ka fata Ꞌuri ana, “ꞋI maana God Iawe neꞋe tasa ka liu neꞋe nia saungaꞋinia na mamanga, ma ano, nau ku sasia taꞋi alangaꞋi Ꞌato Ꞌania satana, 23 nau noaꞋa naisi dau fafia ta ru ana ru Ꞌoe ki. Ta Ꞌaba dadalo Ꞌua fuana firiꞋilana butu Ꞌoe ki, niꞋi ke baꞋa oli nama fuamu, Ꞌasu Ꞌubani Ꞌoe koto fata Ꞌuri aku ana ta kaidaꞋi, ‘NauꞋa goꞋo neꞋe nau ku faꞋatoꞋoru sa Abram.’ 24 NoaꞋa naisi gonia ta ru ana ru nini nau ku ngaliꞋi maꞋi fuaku ki. Na fanga neꞋe na ngwae nau ki kira aniꞋi ka sui goꞋo ki neꞋe nau ku saeleꞋa aniꞋi. Bore ma uulu ngwae kwaima nini nau ki sa Anere, sa Eskol, ma sa Mamri, neꞋe kira fiku faꞋinau fuana fuꞋanga, kira goꞋo neꞋe nia leꞋa fuana Ꞌoke alaꞋania kira ke lafua kabu kira ki faꞋasia ru neꞋana ki.”

15

God nia alangaꞋi ka kwatea ano Ꞌi Kenan fuana kwalafa sa Abram

1 Buri Ꞌana kaidaꞋi neꞋeri Iawe ka fata faꞋinia sa Abram saena taꞋi maliu boleꞋa ka fata Ꞌuri ana, “Abram kwa! NoaꞋa Ꞌoe kosi maꞋu. Nai baꞋa liaꞋa leꞋa suliꞋo Ꞌasu Ꞌubani ta ru taꞋa ka fiꞋi faꞋali Ꞌoe. Ma nai baꞋa kwaiara Ꞌoe.”

2 Bore ma sa Abram ka fata Ꞌuri, “God kwa! ꞋAeꞋo Iawe, faꞋuta neꞋe Ꞌoko oga kwaiaralaku? Nau ku Ꞌiri toꞋo ana ta ngela neꞋe ke baꞋa ngalia fuliku ma ka ngalia ru neꞋe nau ku toꞋo ani ki. Na ngwae rao ꞋoꞋo neꞋe sa Eliesa na ngwae Ꞌi Damaskas goꞋo neꞋe ke baꞋa ngalia fuliku kaidaꞋi nai mae ana. 3 NoaꞋa Ꞌoko Ꞌiri kwatea ta ngela fuaku. Ma kaidaꞋi nau ku mae, na ngwae rao ꞋoꞋo neꞋe goꞋo neꞋe ke baꞋa ngalia na ano nini nau ki faꞋinia ru nau ku toꞋo ani ki taꞋifau.”

4 Sui nia ka rongoa laꞋu neꞋe Iawe fata Ꞌuri ana, “Na ngwae rao ꞋoꞋo neꞋana noaꞋa kasi ngalia taꞋifau ru Ꞌoko toꞋo ani ki, taꞋi ngela mamana Ꞌoe naꞋa talamu neꞋe ke baꞋa futa amu, nia naꞋa neꞋe ke baꞋa ngalia fulimu.” 5 Buri Ꞌana, Iawe ka ngalia sa Abram ka leka Ꞌi maa, ma nia ka fata Ꞌuri ana, “ꞋOke lia alaꞋa saena mamanga kwa! Ma Ꞌoko ili Ꞌuana toꞋolana bulubulu loeri ki. ꞋOko fia Ꞌoko saiana toꞋolada leleka ka sui kwa? Sali nia noaꞋa ne! Nau ku saea fuamu, na ngela neꞋe ke baꞋa futa maꞋi ana kwalafa Ꞌoe, kike baꞋa Ꞌoro liu diꞋia na bulubuluna salo loeri.”

6 Sa Abram nia faꞋamamana Iawe, ma osiꞋana neꞋe nia faꞋamamana ꞋunaꞋeri, Iawe ka lisia nia na ngwae ꞋoloꞋolo. 7 Aia Iawe ka fata Ꞌuri ana, “NauꞋa naꞋa neꞋe Iawe, nau ku talaꞋiꞋo maꞋi faꞋasia fanoa doe Ꞌi Ur ana Ꞌi Kaldia, Ꞌiri Ꞌoke leka maꞋi ana kula neꞋe fasi Ꞌiri nai kwatea ano neꞋe ki na ru Ꞌoe ki.”

8 Bore ma sa Abram ka lidi Ꞌuri ana, “God kwa! ꞋUri ma nai baꞋa sai faꞋuta ana neꞋe ano neꞋe ru nau?”

9 Ma Iawe nia ka fata Ꞌuri ana, “Leka Ꞌoko ngalia maꞋi ta taꞋi buluka, ma ta taꞋi nanigot, ma ta taꞋi sipsip ngwane neꞋe kira tua naꞋa sulia uulu faꞋi ngali ki. Ma Ꞌoko ngalia maꞋi ta taꞋi bola ma ta taꞋi faꞋi fao fiꞋi doe, Ꞌoke ngalida maꞋi siaku.”

10 ꞋIu ma sa Abram nia ka leka ma ka ngali taꞋifau maꞋi ana ru neꞋeri ki fuana Iawe. Ma nia ka saungida ka mae, ma nia ka kakasia na uulu ru ꞋaeꞋaela neꞋeri ki Ꞌania ro balibali ruꞋa, ma nia ka aluda Ꞌania ro tatalaꞋi ru ki, neꞋe ta taꞋi balibali ru ana ru ꞋaeꞋaela neꞋeri ki nia tua taꞋi bali, ma ta balibali ru ai ka tua ana ta bali. Bore ma ro faꞋi noꞋo neꞋeri ki, nia Ꞌiri kakasi kera. 11 Na faꞋi noꞋo doe neꞋe kira tua fuana Ꞌanilana noni ru mae ki, kira leka maꞋi, bore ma sa Abram ka lalida.

12 KaidaꞋi sina nia talaꞋae ka kuru naꞋa, sa Abram ka maliu liu naꞋa diꞋia naꞋa ta ngwae mae, ma nia ka maliu bolea, nia lisia taꞋi maꞋerodo doe nia leka maꞋi ma ka suꞋu fafia, ma nia ka maꞋu liu. 13 Sui Iawe ka fata Ꞌuri fuana, “Na ngela Ꞌoe ki neꞋe kira ke baꞋa saka maꞋi burimu, kike baꞋa leka tua ana ta kula matamata neꞋe kira ke baꞋa diꞋia ngwae kwaita ki ana kula neꞋeri. ꞋIu kira ke baꞋa rao ꞋoꞋo goꞋo fuana ngwae ki ana kula neꞋeri, ma ngwae ana na kula neꞋeri kira ke baꞋa faꞋakaisida liu naꞋa leleka na fai talangaꞋi fai ngali ki ka sui, 14 bore ma nai baꞋa nangasia ngwaꞋi toꞋa neꞋe kira ke faꞋakaisi kamu. Ma kaidaꞋi ngela Ꞌoe ki ke baꞋa faꞋasia fanoa neꞋeri kira ke baꞋa ngalia ru Ꞌoro leꞋa ana fanoa neꞋeri faꞋinida. 15 Ma ꞋaeꞋo sa Abram, Ꞌoke baꞋa mauri tau, leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe Ꞌoko ngwaro ko kokoꞋo naꞋa, ma Ꞌoke fiꞋi mae Ꞌani aroaroꞋa ma kira ke baꞋa kwaiato leꞋa amu. 16 Bore ma ngelamu neꞋe kira ke futa maꞋi ana kwalafa Ꞌoe, kike baꞋa tua ana ta fanoa matamata sulia kaidaꞋi tau, sui mala fuuꞋi ngwae Ꞌoe fiꞋi oli laꞋu maꞋi ana ano neꞋe. NoaꞋa naisi baꞋa lalia basi fuuꞋi ngwae sa Amoro neꞋe kira tua Ꞌi Kenan ana kaidaꞋi neꞋe, leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe na falafala kira ki ke taꞋa liu mala. Ana kaidaꞋi neꞋeri mala neꞋe nai fiꞋi nangasida, ma nau ku fiꞋi lalida faꞋasia fanoa neꞋe, sui mala ngela neꞋe futa ana kwalafa Ꞌoe ki, kira ka fiꞋi oli laꞋu maꞋi ana kula neꞋe.”

17 Aia kaidaꞋi neꞋe sina nia kuru ka sui naꞋa ma kula neꞋeri ka maꞋerodoꞋa naꞋa, tona bore sa Abram nia lisia taꞋi fai tini nia fungu naꞋa ana mafula neꞋe sasuna nia sasu maꞋi faꞋasia, ma taꞋi bobo raꞋi Ꞌai neꞋe mafula dua ka doe ana. ꞋIu na ro ru neꞋeri ki kera leka Ꞌi safitana Ꞌania ro tatalaꞋi ru ꞋaeꞋaela ba kiri. 18 Ma ana asoa neꞋeri nama Iawe ka sasia fau alangaꞋinga faꞋinia sa Abram, ma nia ka fata Ꞌuri, “Nai baꞋa kwatea na ano neꞋe ki fuana fuuꞋi ngwae Ꞌoe neꞋe kira futa olitamu. Na ano neꞋe nia Ꞌita ana kafo tiꞋitiꞋi neꞋe ana gwauna fanoa, neꞋe maꞋetoto ano ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Ejipt, leleka ka dao ana kafo Ꞌi Iufretes ana Ꞌaena fanoa. 19-21 Na ngwaꞋi toꞋa neꞋe kira tua Ꞌua ana ano neꞋeri ki ana kaidaꞋi neꞋe, kira ana fuuꞋi ngwae sa Ken, olitana sa Kenis, olitana sa Kadmon, olitana sa Het, olitana sa Peris, olitana sa Refaem, olitana sa Amoro, olitana sa Kenan, olitana sa Gigas, ma olitana sa Jebus.”

16

ꞋI Hega alua ta ngela ngwane fuana sa Abram

1 Aia nia leleka maꞋi ka dao ana kaidaꞋi neꞋe Ꞌi Serae, na Ꞌafe sa Abram, nia noaꞋa kasi toꞋo ana ta ngela. Bore ma nia toꞋo ana taꞋi kini rao ꞋoꞋo, nia kini Ꞌi Ejipt, ma satana neꞋe Ꞌi Hega. 2 GoꞋo Ꞌi Serae ka saea fuana sa Abram ka Ꞌuri, “Nia leleka maꞋi ka dao naꞋa Ꞌuri, Iawe nia lui nau noaꞋa naisi alu ngela. Nau ku fia ru neꞋe leꞋa, Ꞌoke leka teo goꞋo faꞋinia kini rao ꞋoꞋo nau, sali nia saiana ke alua ta ngela fuaku.”

Ma sa Abram ka alafafia alaꞋanga nia. 3 Ma kira tua naꞋa sulia akwala faꞋi ngali ka sui naꞋa Ꞌi Kenan, kaidaꞋi Ꞌi Serae nia saea fuana araꞋi nia sa Abram ka ngali Ꞌi Hega. 4 Aia ma sa Abram ka teo naꞋa faꞋinia Ꞌi Hega leleka ma nia ka ina naꞋa. Ma kaidaꞋi nia saiana neꞋe nia ina ka sui naꞋa, na manata ka lafua liua naꞋa, ma nia ka inaꞋu ana lia fafilana Ꞌi Serae.

5 ꞋUnaꞋeri Ꞌi Serae ka fata Ꞌuri fuana sa Abram, “Na kini neꞋe na gwauna taꞋa liu naꞋa aku, ma ꞋaeꞋo naꞋa niniꞋa Ꞌoko sasia ru neꞋe. Nau ku kwatea maꞋi ka Ꞌafe Ꞌoe, bore ma kaidaꞋi nia saiana neꞋe nia ina naꞋa, nia lafe liu naꞋa, ma kaidaꞋi Ꞌoro ki goꞋo neꞋe nia lia toli goꞋo Ꞌana ana nauꞋa. Ru neꞋe nia kasi leꞋa. Nau ku oga Iawe ka matalangaꞋi koro fasi Ꞌiri ke faꞋataꞋi koro sa taꞋi neꞋe saga akoro.”

6 Ma sa Abram ka fata Ꞌuri ana, “Aia, nia leꞋa goꞋo Ꞌana, kini rao ꞋoꞋo neꞋe nia ru Ꞌoe niniꞋa, ma nia ka tua goꞋo Ꞌi olofana limamu. ꞋOko saiana Ꞌoke sasia goꞋo Ꞌamu ta ru ana niaꞋa neꞋe Ꞌoko oga.”

Aia ma Ꞌi Serae ka tua naꞋa fuana faꞋalagalana Ꞌi Hega, ma leleka Ꞌi Hega ka tafi naꞋa. 7 Ma nia ka leka tua naꞋa Ꞌana ana taꞋi kula ꞋeꞋeredeꞋa Ꞌi ninimana taꞋi mae kafo busu neꞋe teo Ꞌi ninimana tala neꞋe leka Ꞌuana Ꞌi Suru ana gwauna fanoa. Ma na Ꞌainsel Iawe nia leka maꞋi ma ka lisia ana kula neꞋeri, 8 ma nia ka saefilo Ꞌuri ana, “Hega kwa! ꞋOko talaꞋae ko leka maꞋi faꞋasia Ꞌi faꞋi niniꞋa? Ma Ꞌoke leka Ꞌi faꞋi niniꞋa? ꞋAeꞋo niniꞋa na kini rao ꞋoꞋo ba Ꞌi Serae niniꞋa!”

Ma Ꞌi Hega ka fata Ꞌuri, “Nau ku tafi maꞋi faꞋasia kini ꞋaꞋana nau Ꞌi Serae niniꞋa.”

9 Ma Ꞌainsel neꞋeri nia ka fata Ꞌuri ana, “ꞋOke oli nama fuana Ꞌi Serae, ma Ꞌoko roꞋo nama sulia fatalana laꞋu.” 10 Ma na Ꞌainsel neꞋeri ka fata laꞋu Ꞌuri fuana, “Na ngela neꞋe ke baꞋa futa maꞋi amu ki, nai baꞋa kwateda kira ke Ꞌoro liu, ma noaꞋa ta ngwae kasi bolo faꞋinia toꞋolada. 11 Ana kaidaꞋi neꞋe, Ꞌoko ina naꞋa, ma Ꞌoke baꞋa faꞋafuta taꞋi ngela ngwane. Ma Ꞌoke baꞋa faꞋasata nama Ꞌania sa Ishmael, duꞋungana Ꞌoko nonifii liu naꞋa, ma Ꞌoko angi maana Iawe, ma nia ka rongo Ꞌoe.* 12 Bore ma ngela nari Ꞌoe nia ke baꞋa diꞋia ta dongki kwasi neꞋe nia donga manataꞋanga nia ki talana. Ma nia ke baꞋa fuꞋalia ngwae ki ma ngwae ki taꞋifau kike baꞋa fuꞋalia. Nia ke baꞋa tua tau taꞋifilia faꞋasia luꞋuluꞋua nia.”

13 Sui Ꞌi Hega ka manata Ꞌana Ꞌuri talana, “Reala kwa! Nau ku lisia naꞋa Iawe neꞋe nia lisi nau ma nia lia sulia nau.” ꞋUnaꞋeri Ꞌi Hega nia ka kwatea ta sata laꞋu fuana Iawe, sata neꞋeri Ꞌuri, “El Roe” fadalana neꞋe Ꞌuri, “God nia lisi nau ma nia lia sulia nau.” 14 ꞋUnaꞋeri neꞋe ka talaꞋae maꞋi ana kaidaꞋi neꞋeri leleka ka dao Ꞌi taꞋena, na ngwae ki kira ka saea na maꞋe kafo busu neꞋe nia Ꞌi safitana ro fanoa doe neꞋeri ki Ꞌi Kades ma Ꞌi Bered Ꞌania Ꞌi “Bere Lahai Roe” fadalana neꞋe “ꞋI maꞋe busu na God niniꞋa nia mauri, ma niniꞋa nia ka lisi nau maꞋi.”

15 Sui Ꞌi buri Ꞌana Ꞌi Hega nia ka faꞋafuta taꞋi ngela ngwane neꞋe maꞋa nia nama neꞋe sa Abram, ma sa Abram ka faꞋasata Ꞌania sa Ishmael. 16 Ana kaidaꞋi neꞋeri sa Abram nia tua naꞋa sulia na kwalu akwala faꞋi ngali ma ono faꞋi ngali.

17

God ka fada laꞋu sulia fau alangaꞋinga nia faꞋinia sa Abram

1 Aia sa Abram nia dao naꞋa ana siko akwala ma siko faꞋi ngali, Iawe nia leka maꞋi ma ka fata Ꞌuri fuana, “NauꞋa naꞋa neꞋe God neꞋe nau ku toꞋo ana ngasingasiꞋanga ki taꞋifau. ꞋOke roꞋo nama suli nau, ma Ꞌoke sasia nama na ru ꞋoloꞋolo ki, fasi Ꞌiri 2 nai baꞋa sasia na fau alangaꞋinga faꞋiniꞋo, ma nai baꞋa kwatea ngela ki neꞋe kira ke futa maꞋi ana kwalafa Ꞌoe kike baꞋa Ꞌoro liu.”

3 Sui sa Abram nia ka Ꞌoto gwau toli leleka na maana ka toꞋo toꞋona ano. Ma God ka fata Ꞌuri fuana, 4 “Bali nau ana fau alangaꞋinga nini nai baꞋa sasia faꞋiniꞋo nia Ꞌuri: Nau ku alangaꞋi fuamu, Ꞌoke toꞋo ana kwalafa Ꞌoro, ma kira ke baꞋa tatakolaꞋa ka alu fuuꞋi ngwae Ꞌoro liu ki. 5 NoaꞋa kira kasi baꞋa saeꞋo naꞋa Ꞌania sa Abram. Nia eta ana kaidaꞋi neꞋe ka oli alaꞋa, na satamu sa Abraham, osiꞋana nau ku sasia Ꞌoko koꞋo bora ana fuuꞋi ngwae Ꞌoro liu ki. 6 Nai baꞋa kwatea Ꞌoke toꞋo ana ngela Ꞌoro, ma kira ke baꞋa tatakolaꞋa ka alu fuuꞋi ngwae Ꞌoro liu ki, ma ti ai ada kike baꞋa tatalafaꞋa ana kula kira ki. 7 Na fau alangaꞋinga nini nau ku sasia faꞋiniꞋo ana kaidaꞋi neꞋe, nia ke baꞋa teo tari faꞋiniꞋo ma faꞋinia ngela neꞋe kike baꞋa futa maꞋi ana kwalafa Ꞌoe. NauꞋa naꞋa neꞋe God Ꞌoke foꞋosia. Ma nauꞋa naꞋa neꞋe God na ngelamu neꞋe kike baꞋa futa maꞋi ana kwalafa Ꞌoe, kira ke foꞋosia logo. 8 KaidaꞋi neꞋe kamu tua ana ano neꞋe, diꞋia goꞋo amuꞋa ta ngwae kwaita, bore ma nai kwate naꞋa ano neꞋe fuamu faꞋinia ngelamu neꞋe kira futa maꞋi ana kwalafa Ꞌoe. Na ano neꞋe ki ru kwalafa sa Kenan ki, niꞋi ke baꞋa ru kamu ki naꞋa. Ma kamu ke baꞋa toꞋo naꞋa ana ano neꞋe sulia kaidaꞋi firi, ma nauꞋa naꞋa neꞋe God kamu ke foꞋosia.”

9-11 Sui God ka fata laꞋu Ꞌuri fuana, “Bali Ꞌoe ana fau alangaꞋinga nini nia Ꞌuri: ꞋAeꞋo faꞋinia ngwae neꞋe kira ke baꞋa futa maꞋi ana kwalafa Ꞌoe, kamu alangaꞋi ke roꞋo sulia nau. Na toto neꞋe faꞋataꞋinia kamu dauꞋa sulia alangaꞋinga kamu nia Ꞌuri: KamuꞋa ngwangwane ki taꞋifau kamu ke Ꞌolo faꞋataꞋinia nama. 12 TalaꞋae naꞋa ana kaidaꞋi neꞋe kamu ke Ꞌolo faꞋataꞋinia ana ngela ngwane tiꞋitiꞋi neꞋe kira futa maꞋi ana kwalafa Ꞌoe, neꞋe nia futa ka tua sulia kwalu asoa ki. Ma kamu ke Ꞌolo faꞋataꞋinia logo na ngwae rao ꞋoꞋo kamu ki neꞋe kamu folida maꞋi ana ngwae kwaita ki. 13 Ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua faꞋi kamu, kamu ke Ꞌolo faꞋataꞋinia nama. Na falafala neꞋeri na toto neꞋe nia faꞋataꞋi firi ana na alangaꞋinga nau ku sasia faꞋi kamu, nia kasi baꞋa sui. 14 Ta ngwae neꞋe nia noaꞋa kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia, noaꞋa naisi baꞋa lia saiana neꞋe nia ta ngwae ana ngwae nau ki, osiꞋana nia kasi dau sulia na bali nia ana alangaꞋinga nini nau ku sasia ka sui naꞋa maꞋi faꞋi kamu.”

15 God nia ka fata laꞋu Ꞌuri, “Eta Ꞌi taꞋena, Ꞌoe kosi saea naꞋa Ꞌafe Ꞌoe Ꞌania Ꞌi Serae. KaidaꞋi neꞋe satana Ꞌi Sera naꞋa. 16 Nai baꞋa faꞋaleꞋa nia ma nia ke baꞋa faꞋafuta taꞋi ngela ngwane fuamu. Ma osiꞋana neꞋe nau ku faꞋaleꞋa nia Ꞌi Sera, nai kwatea nia ke baꞋa teꞋa fuana ngwae ana fuuꞋi ngwae Ꞌoro ki. Ma na tatalafaꞋa ki ke saka maꞋi faꞋasida.”

17 Sui sa Abraham ka Ꞌoto gwau toli leleka maana ka toꞋo toꞋona ano, bore ma nia talaꞋae ka gaꞋa lala kaidaꞋi nia manata Ꞌuri, “Reala kwa! ꞋAfitaꞋi liu ta ngwaeꞋa neꞋe tua sulia 100 faꞋi ngali ka alua ta ngela. Ma Ꞌi Sera bore nia ka siko akwala faꞋi ngali naꞋa ana, nia bore noaꞋa kasi bolo naꞋa faꞋinia alu ngelaꞋa.” 18 Sui sa Abraham ka saefilo Ꞌuri ana God, “FaꞋuta, diꞋia nau ku mae, ꞋaeꞋo alaꞋania neꞋe sa Ishmael ke ngali ru ki taꞋifau neꞋe Ꞌoke kwateꞋe fuaku?”

19 Bore ma God nia fata Ꞌuri, “NoaꞋa kasi Ꞌuira laꞋu! Na Ꞌafe Ꞌoe Ꞌi Sera ke baꞋa faꞋafuta taꞋi ngela ngwane, ma Ꞌoke baꞋa saea Ꞌania sa Aesak. Nai baꞋa dau sulia na fau alangaꞋinga nau faꞋinia, ma faꞋinia kwalafa nia. Na fau alangaꞋinga nari nau, nia noaꞋa kasi baꞋa sui. 20 Nau ku rongoa naꞋa na tae neꞋe Ꞌoko saefiloa fuana sa Ishmael, nai baꞋa faꞋaleꞋa, fasi Ꞌiri nia ke toꞋo ana ngela Ꞌoro, ma ngela Ꞌoro laꞋu ke baꞋa futa ana kwalafa nia. Nia ke baꞋa maꞋa fuana na akwala ma ro ngwae ꞋaꞋana, ma nai baꞋa kwatea kwalafa nia ke alu ta fuuꞋi ngwae doe liu. 21 Bore ma nai baꞋa dau sulia na fau alangaꞋinga nau faꞋinia ngela Ꞌoe sa Aesak neꞋe Ꞌi Sera ke baꞋa alua ana kaidaꞋi Ꞌuri nama ana faꞋi ngali loeri maꞋi.” 22 KaidaꞋi God nia alaꞋa faꞋinia sa Abraham ka sui, nia ka leka naꞋa Ꞌana.

23-24 Ana faꞋi asoa neꞋeri, sa Abraham ka sasi naꞋa diꞋia neꞋe God nia saea fuana. Sa Abraham ma ngela nia sa Ishmael, faꞋinia ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua faꞋinia, kira ka Ꞌolo faꞋataꞋinia naꞋa. Na ngwae neꞋe futa saena luma nia, ma ngwae rao ꞋoꞋo nia ki taꞋifau neꞋe nia folida, kira bore kira Ꞌolo faꞋataꞋinia naꞋa taꞋifau logo. Ana kaidaꞋi neꞋeri nia dao naꞋa ana siko akwala ma siko faꞋi ngali ana. 25 Ma na ngela nia sa Ishmael ka dao naꞋa ana akwala ma uulu faꞋi ngali. 26 Sa Abraham faꞋinia sa Ishmael keroꞋa ka Ꞌolo faꞋataꞋinia ana taꞋi asoa neꞋeri nama, 27 faꞋinia ngwae neꞋe futa saena luma nia ki ma na ngwae kwaita ki logo.

18

God nia dao toꞋona sa Abraham

1 Iawe nia leka laꞋu maꞋi saena sa Abraham karangia ana ai doe ki Ꞌi Mamre. Ana taꞋi kaidaꞋi saena tofongana asoa, kaidaꞋi sina nia ꞋakoꞋako liu, sa Abraham nia tua Ꞌana maana sinamaa ana babala nia. 2 Nia lia kwau, nia ka lisia na uulu ngwae ki, kira uu goꞋo ada ana Ꞌi maana. KaidaꞋi nia lisia na uulu ngwae neꞋeri ki, nia tataꞋe ꞋaliꞋali, ma ka leka saka fuana na uulu ngwae neꞋeri ki. Ma kaidaꞋi nia dao karangida, nia ka Ꞌoto gwau toli leleka maana ka toꞋo toꞋona ano, 3 sui nia ka fata Ꞌuri, “Uulu ngwae neꞋe ki, nia leꞋa liu mala neꞋe kaumulu leka maꞋi muka dao ana fanoa nau. Reala Ꞌae, noaꞋa kamu kasi liu daofaꞋi liu, mulu leka muka mango tiꞋitiꞋi basi faꞋi kaimili. Nau ku saeleꞋa liu mala fuana ꞋafilamuꞋa. 4 Nai baꞋa leka ngalia maꞋi kala kafo fasi Ꞌiri muke taufia ꞋaemuꞋa. Kamu saiana muke mango tiꞋitiꞋi basi Ꞌi nununa Ꞌai neꞋe ki. 5 KaidaꞋi neꞋe nai leka ngalia basi maꞋi ta kala fanga fuaumulu Ꞌiri muke faꞋangasi basi Ꞌania fuana lekaꞋa. Nia leꞋa liu mala neꞋe kamu leka maꞋi muka dao Ꞌi fanoa kami Ꞌuri, ma nau ku saeleꞋa liu mala fuana Ꞌafilaumulu.”

Sui uulu ngwae neꞋeri ki kira ka fata Ꞌuri, “BaꞋafakuꞋa liu, kaimili saeleꞋa liu mala fuana neꞋe Ꞌoko sasi Ꞌuira.”

6 Sui sa Abraham ka lima lakolako ka leka ruꞋu saena babala nia, ma ka Ꞌuri ana Ꞌi Sera, “ꞋAliꞋali! Leka ngalia maꞋi ta kala buta flaoa leꞋa mala ma Ꞌoko sasia maꞋi ta kala afu beret.”

7 Ma nia ka lalili ana kula neꞋe na buluka nia ki tua ana, ma nia ka efoa mala taꞋi bibi buluka kubu leꞋa. Sui nia ka saea fuana taꞋi ngwae ni rao nia ka ꞋaliꞋali ka saungia ka mae, ma ka salisali ana ti fasi buluka fuana uulu ngwae neꞋeri ki, kira ke ꞋaniꞋi. 8 Ma kaidaꞋi fanga ki duꞋa naꞋa, nia ka ngalia ti meleke ma ti krim faꞋinia fanga neꞋeri ki, ma ka ngalia fuana uulu ngwae neꞋeri ki, Ꞌi Ꞌaena Ꞌai neꞋe kira tua ana, ma nia ka alua fanga ki Ꞌi naꞋoda. KaidaꞋi neꞋe kira fanga Ꞌada, nia ka lia sulida.

9 Ma uulu ngwae neꞋeri ki kira ka lidi Ꞌuri ana sa Abraham, “FaꞋuta na Ꞌafe Ꞌoe Ꞌi Sera nia mo Ꞌi faꞋi?”

Ma nia ka fata Ꞌuri, “Nia tua goꞋo Ꞌana saena babala loꞋoba.”

10 TaꞋi ngwae adulu ana uulu ngwae neꞋeri ki ka fata Ꞌuri fuana sa Abraham, “Ana faꞋi ngali loeri maꞋi, ana madamo neꞋe logo, nai baꞋa oli maꞋi, kui lisi kamu laꞋu, ma ana kaidaꞋi neꞋeri Ꞌafe Ꞌoe ke baꞋa faꞋafuta taꞋi ngela ngwane.”

ꞋIu Ꞌi Sera nia tua Ꞌi buri ana sa Abraham, Ꞌi saena na babala karangi na sinamaa, ma nia rongoa alaꞋanga neꞋeri. 11 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Abraham ma Ꞌi Sera kera ngwaro naꞋa, ma Ꞌi Sera noaꞋa kasi toꞋo naꞋa ana mataꞋinga kini ki. 12 Ma nia ka tua ka manata ana Ꞌuri, “Nau ku ngwaro ka sui naꞋa. ꞋAfitaꞋi liu nai baꞋa saeleꞋanga sulia alua ta ngela. Ma araꞋi nau bore nia ka ngwaro ka sui naꞋa.” Sui na liana ka gaꞋagaꞋala Ꞌana talana.

13 GoꞋo Iawe ka fata Ꞌuri ana sa Abraham, “FaꞋuta neꞋe Ꞌi Sera ka gaꞋa? FaꞋuta neꞋe nia ka saea neꞋe nia ngwaro ka sui naꞋa, ma nia noaꞋa kasi bolo neꞋe nia ke faꞋafuta ta ngela? 14 NauꞋa naꞋa neꞋe Iawe. NoaꞋa goꞋo ta ru kasi ꞋafitaꞋi fuana Iawe ka sasia. FaꞋi ngali loeri, nai baꞋa oli laꞋu maꞋi kui lisi kamu laꞋu, ma ana kaidaꞋi neꞋeri Ꞌi Sera ke baꞋa toꞋo naꞋa ana taꞋi ngela ngwane.”

15 ꞋI neꞋeri Ꞌi Sera ka maꞋu liu, ma nia ka Ꞌoso ka Ꞌuri, “Nau noaꞋa kusi gaꞋa goꞋo ba.”

Bore ma Iawe nia fata Ꞌuri, “NoaꞋa, Ꞌoko gaꞋa ba!”

Sa Abraham lidilana God fuana manatalana ngwae Ꞌi Sodom ki

16 KaidaꞋi uulu ngwae baera kira fanga ka sui, kira ka leka Ꞌuana fanoa doe Ꞌi Sodom. Ma kaidaꞋi uulu ngwae neꞋeri ki kira leka, sa Abraham leka logo faꞋinida fuana faꞋasilana uulu ngwae neꞋeri ki saena taꞋi tala. 17 Ma kaidaꞋi kira leka goꞋo Ꞌada, Iawe nia manata Ꞌuri, “Ru niniꞋa nai baꞋa sasiꞋi ki, noaꞋa naisi sofongaꞋinida faꞋasia sa Abraham. 18 Na ngela neꞋe kike baꞋa futa maꞋi ana kwalafa nia ki, kike baꞋa Ꞌoro liu mala, ma kira ke alua fuuꞋi ngwae ngasingasiꞋa. Ma nai baꞋa rao Ꞌania ngwae neꞋe fuana faꞋaleꞋalana fuuꞋi ngwae ki taꞋifau ana magalia nege. 19 Nai kwatea ma nia ke faꞋamanata ngela nia ki, ma ngwaꞋi toꞋa neꞋe kike baꞋa futa maꞋi ana kwalafa nia ki, fasi Ꞌiri kike roꞋosuli nau, ma kira ke sasi sulia falafala saga, ma ka leꞋa ki. Ma si diꞋia kira sasi ꞋunaꞋeri, nai baꞋa sasia ru ki taꞋifau neꞋe nau ku fata alangaꞋiniꞋi ka sui naꞋa fuana.”

20 Sui Iawe ka fata Ꞌuri fuana sa Abramham, “Nau ku sai naꞋa ana ru taꞋa ki neꞋe ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Sodom ma Ꞌi Gomora kira fuliꞋi. 21 Nia taꞋa ka tasa, ma nia kwate ma nau kui koso nama toli ana ro fanoa doe neꞋe ki fasi Ꞌiri nai dao toꞋoni niꞋi mamana nama ka noaꞋa.”

22 Sui, ro ngwae ka liu dao faꞋi liu Ꞌuana Ꞌi Sodom. Bore ma Iawe nia tua buri faꞋinia sa Abraham. 23 Sui sa Abraham ka leka karangi ana Iawe, ma ka saefilo Ꞌuri ana, “FaꞋuta kwa, Ꞌuri ma Ꞌoke baꞋa saungia logo ngwae leꞋa ki faꞋinia ngwae taꞋa ki? 24 Si diꞋia Ꞌoko dao toꞋona na lima akwala ngwae leꞋa ki kira tua goꞋo Ꞌada Ꞌi Sodom, Ꞌoke baꞋa alaꞋania ngwae ki taꞋifau ana fanoa doe fuiri kike mauri osiꞋana lima akwala ngwae leꞋa neꞋeri ki. 25 Nau ku fia, noaꞋa Ꞌoe kosi malangisia kiraꞋa taꞋifau ꞋunaꞋeri. Si diꞋia Ꞌoko malangisia fanoa doe neꞋe na ngwaꞋi toꞋa taꞋa ma ngwaꞋi toꞋa leꞋa kike mae taꞋifau goꞋo, sasiꞋa ꞋunaꞋeri noaꞋa laꞋu falafala Ꞌoe neꞋeriꞋa. NoaꞋa Ꞌoe kosi sasi bolo fuana ngwae taꞋa ki faꞋinia ngwae leꞋa ki. ꞋAeꞋo naꞋa neꞋe ngwae fuana na matalangaꞋilana na magalia, ma kwai matalangaꞋilamu fuana ngwae nia ka saga.”

26 ꞋUnaꞋeri Iawe ka fata Ꞌuri, “Si diꞋia nau ku dao toꞋona na lima akwala ngwae leꞋa ki kira tua goꞋo Ꞌada Ꞌi Sodom, nai baꞋa alaꞋania ngwae ki taꞋifau ana fanoa doe fuiri kike mauri osiꞋana lima akwala ngwae leꞋa neꞋeri ki.”

27 Sui sa Abraham ka fata laꞋu Ꞌuri, “Iawe Ꞌae, Ꞌoe kosi manata suli nau neꞋe nauꞋa na ngwae goꞋo, nau ku uu Ꞌi naꞋomu fuana fataꞋa sulia ru neꞋe. Nau ku saiana neꞋe nau ku Ꞌiri toꞋo ana ta ngasingasiꞋanga fuana alaꞋanga Ꞌuri. 28 Bore ma, si diꞋia Ꞌoe noaꞋa kosi dao ana ta lima akwala ngwae leꞋa ki, bore ma Ꞌoko dao goꞋo ana ta fai akwala ma lima ngwae goꞋo neꞋe tua, ta tae neꞋe Ꞌoke baꞋa sasia kwa! ꞋUri ma Ꞌoko saiana Ꞌoke baꞋa malangisia goꞋo Ꞌamu ngwae ki taꞋifau ana fanoa doe fuiri, osiꞋana neꞋe lima ngwae leꞋa ki kira olidoko?”

Ma Iawe ka fata Ꞌuri, “Si diꞋia nau ku dao toꞋona fai akwala ma lima ngwae leꞋa kira tua goꞋo Ꞌada, nau noaꞋa kusi malangisia fanoa doe neꞋana.”

29 ꞋUnaꞋeri sa Abraham ka fata laꞋu Ꞌuri, “Sali ta fai akwala ngwae leꞋa ki goꞋo neꞋe kira tua.”

Sui Iawe ka fata Ꞌuri, “Si diꞋia nau ku dao toꞋona ta fai akwala ngwae leꞋa ki neꞋe kira tua ana, noaꞋa naisi malangisia fanoa doe neꞋeri.”

30 Ma sa Abraham ka fata laꞋu Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, Ꞌoe kosi oga taꞋa fuaku, bore ma nai alaꞋa laꞋu ne. FaꞋuta kwa, si diꞋia ta uula akwala ngwae leꞋa ki goꞋo neꞋe kira tua, Ꞌuri ma Ꞌoke malangisia goꞋo Ꞌamu fanoa doe fuiri?”

Ma Iawe ka fata Ꞌuri, “Si diꞋia neꞋe nau ku dao toꞋona neꞋe ta uulu akwala ngwae leꞋa ki neꞋe kira tua, noaꞋa naisi malangisia.”

31 Sui sa Abraham ka fata laꞋu Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, Ꞌoe kosi fia laꞋu neꞋe nau ku manata lafu nau, kaidaꞋi nau ku alaꞋa faꞋiniꞋo Ꞌuri, faꞋuta si diꞋia ta ro akwala ngwae leꞋa ki goꞋo neꞋe kira tua?”

Ma nia ka fata Ꞌuri, “Si diꞋia neꞋe nau ku dao toꞋona ta ro akwala ana ngwae leꞋa ki neꞋe kira tua, nau noaꞋa naisi malangisia.”

32 Sa Abraham ka fata laꞋu Ꞌuri, “Iawe Ꞌae, noaꞋa Ꞌoe kosi oga taꞋa, nia naꞋa ne na alaꞋanga isi nau, ma noaꞋa naisi baꞋa alaꞋa laꞋu. FaꞋuta kwa, si diꞋia ta taꞋi akwala ngwae leꞋa ki goꞋo neꞋe kira tua.”

Ma Iawe ka Ꞌuri fuana, “Si diꞋia neꞋe nau ku dao toꞋona ta taꞋi akwala ngwae leꞋa ki neꞋe kira tua, nau noaꞋa naisi malangisia fanoa doe neꞋana.”

33 Ma kaidaꞋi keroꞋa alaꞋa ka sui naꞋa, Iawe ka faꞋasia naꞋa sa Abraham, ma sa Abraham ka oli naꞋa Ꞌi fanoa nia.

19

God faꞋalia Ꞌi Sodom ma Ꞌi Gomora

1 ꞋUnaꞋeri ro ngwae neꞋeri ki kera ka leka naꞋa Ꞌuana Ꞌi Sodom, keraꞋa neꞋeriꞋa na ro Ꞌainsel ki, ma saꞋulafi naꞋa neꞋe kera dao ana fanoa neꞋeri. Ma sa Lot nia tua goꞋo Ꞌana karangia na maana maꞋe taꞋelo ana faꞋi labu ana fanoa doe neꞋeri. Ma kaidaꞋi nia lisidaroꞋo, nia tataꞋe ka leka kwa ka alaꞋa faꞋinidaroꞋo. Nia ka Ꞌoto gwau toli Ꞌi naꞋodaroꞋo leleka maana ka toꞋo toꞋona ano, 2 ma nia ka fata Ꞌuri, “Ro ngwae ꞋaꞋana moro leka maꞋi, kulu ke leka Ꞌi luma nau fasi Ꞌiri nai Ꞌafi amoro. KoroꞋo saiana moro ke taufia ꞋaemuroꞋo, ma koroꞋo ka maliu naꞋa Ꞌi neꞋe. Ma rorodo, koroꞋo ke baꞋa ada ꞋaliꞋali goꞋo Ꞌofodangi taꞋa, ma moro ka leka ꞋamuroꞋo ana lekaꞋa koroꞋo.”

Bore ma ro ngwae neꞋeri, kera ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa, nia leꞋa goꞋo Ꞌana. KeroꞋo ke baꞋa leka maliu saena labata ana maꞋe taꞋelo ana faꞋi labu neꞋe.”

3 Bore ma sa Lot ka gani ngangata laꞋu adaroꞋo leleka kera ka alafafia neꞋe kera ke leka Ꞌi luma nia. Sui, sa Lot ka saea fuana ngwae ni rao nia ki Ꞌiri kike daua ti afu beret neꞋe noaꞋa ta isi ana, ma kira ka salisali ana fanga leꞋa ki fuana ro ngwae neꞋeri ki. KaidaꞋi fanga neꞋeri ki dua naꞋa, kira ka kwatea kera ka fanga naꞋa. 4 Sui ma kera ka fiꞋi leka maliu, na ngwae ana fanoa neꞋeri eta ana ngwae fiꞋi doe ki leleka ka dao ana ngwae ngwaro ki, kira fiku kalikalia maꞋi luma neꞋeri. 5 ꞋUnaꞋeri kira ka ako maꞋi Ꞌuri fuana sa Lot, “Ro ngwae baera ki kera Ꞌi faꞋi kwa? Ba kera leka maꞋi siamu taꞋena saꞋulafi? Kwatea keraꞋa maꞋi fuaimili, kami oga mike Ꞌusu faꞋinidaroꞋo.”

6 Bore ma sa Lot leka kwau Ꞌi maa, ma ka fono usia sinamaa Ꞌi burina, 7 sui nia ka fata fuada, “Kwaima kina Ꞌae, na falafala nini kamu ki taꞋa liu mala. Reala Ꞌae, noaꞋa kamu kasi sasia laꞋu ru taꞋa Ꞌira. 8 Na ro ngela kini sariꞋi nau ku tua goꞋo adaroꞋo, ma noaꞋa ta ngwae Ꞌiri teo Ꞌua faꞋinidaroꞋo, nai baꞋa ngalidaroꞋo maꞋi fuaumulu fuana ta tae neꞋe kamu oga muke sasia adaroꞋo. Bore ma ro ngwae dao neꞋe ki, kera naꞋa saena luma nau, ma nau ku lia leꞋa sulidaroꞋo.”

9 Bore ma kira taꞋifau kira ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa Ꞌoe kosi fone kaimili. ꞋAeꞋo noaꞋa laꞋu ngwae ana fanoa neꞋe. ꞋOko Ꞌiri toꞋo ana ta ngasingasiꞋanga neꞋe Ꞌoke fata ꞋunaꞋeri fuaimili. ꞋOko ꞋasiꞋo, ko leka, uu faꞋasia tala. DiꞋia noaꞋa, kaimili ke baꞋa faꞋaliꞋo ka liufia kera ne!”

ꞋIu ma kira ka sulangaꞋinia sa Lot Ꞌi maa, ma kira ka leka naꞋa maꞋi fuana fogalana sinamaa neꞋeri. 10 Bore ma ro ngwae neꞋeri ki Ꞌi saena luma, kera ka Ꞌifingia sinamaa, ma kera ka dau ana sa Lot, ma kera ka lalafia maꞋi saena luma laꞋu, ma kera ka fono Ꞌusia sinamaa. 11 Ma kera ka kwatea ngwaꞋi toꞋa neꞋe kira Ꞌi maa, na maada ka rodo, ma kira ka sama gagalo naꞋa Ꞌuana sinamaa neꞋeri.

12 GoꞋo ma ro ngwae neꞋeri ki kera ka fata Ꞌuri fuana sa Lot, “Si diꞋia Ꞌoko toꞋo ana ti ngwaefuta amu neꞋe kira tua saena fanoa neꞋe, Ꞌoke leka ngalida naꞋa. ꞋOke leka ngalia ngela Ꞌalako Ꞌoe ki, faꞋinia kini sariꞋi Ꞌoe ki, ma funga Ꞌoe ki, faꞋinia ta ngwaefuta bore Ꞌana Ꞌoe neꞋe kira tua ana fanoa neꞋe, Ꞌoke leka ngalida naꞋa ma muka leka naꞋa faꞋasia fanoa neꞋe. 13 DuꞋungana keroꞋo ke baꞋa malangisia naꞋa fanoa doe neꞋe. Iawe nia sai naꞋa ana sulia abula taꞋangaꞋa neꞋe ki, ma nia ka kwate keroꞋo maꞋi fuana malangisilana fanoa neꞋe taꞋifau naꞋa.”

14 Sui sa Lot ka leka lisia ro ngwae neꞋe kera ke baꞋa korea ro kini sariꞋi nia ki, ma nia ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “Moro ꞋaliꞋali naꞋa. Kuke baꞋa leka naꞋa faꞋasia fanoa neꞋe. KaidaꞋi neꞋe goꞋo Iawe ke baꞋa malangisia naꞋa fanoa neꞋe taꞋifau!” Bore ma kera ka fia fasi nia Ꞌoidorole goꞋo adaroꞋo, ma kera kasi leka goꞋo maꞋi.

15 Ana Ꞌofodangi taꞋa Ꞌua, na ro Ꞌainsel neꞋeri ki kera ka fata fuana sa Lot fasi Ꞌiri nia ke ꞋaliꞋali. Kera fata Ꞌuri, “ꞋOke ꞋaliꞋali naꞋa, ngalia Ꞌafe Ꞌoe faꞋinia ro sariꞋi Ꞌoe ki, ma mulu ka leka naꞋa kwau. DiꞋia noaꞋa, kaidaꞋi keroꞋo ke malangisia fanoa doe neꞋe, kaumulu ke baꞋa mae naꞋa Ꞌi saena.”

16 KaidaꞋi sa Lot nia tua ka dole ana Ꞌi neꞋeri, Iawe ka manataia. GoꞋo ro ngwae neꞋeri ki ka dau ana limana faꞋinia ro sariꞋi ki, ma kera ka talaꞋida kira ka leka faꞋasia fanoa neꞋeri. 17 Sui ta taꞋi ai adaroꞋo ka fata Ꞌuri fuada, “Mulu tafi ni maelamuꞋa naꞋa, noaꞋa kamu kasi lia faꞋi buri Ꞌuana fanoa neꞋe, muke tafi naꞋa Ꞌuana gwauna ua toꞋoba ki. NoaꞋa kamu kasi mango leleka kamu ka faꞋasia kula ote neꞋe toli, ma kamu ka raꞋe gwauna ua toꞋoba ki. ꞋI neꞋeri naꞋa neꞋe kamu ke mauri ana. DiꞋia noaꞋa goꞋo, kamu ke mae naꞋa.”

18-19 Bore ma sa Lot nia ka fata Ꞌuri, “Ngwae ꞋaꞋana Ꞌae, noaꞋa goꞋo, noaꞋa Ꞌoe kosi sasi kami kasi leka tau laꞋu ꞋunaꞋeri. Nau ku saiana neꞋe Ꞌoko kwaima liu aku, ma Ꞌoko faꞋamauri nau naꞋa. Bore ma si diꞋia nau ku tafi laꞋu Ꞌuana gwauna faꞋi ua toꞋoba ki, ta ru doe ke baꞋa fuli fuaku tofongana taꞋi tala loeri, ma noaꞋa naisi dao goꞋo Ꞌi gwauna faꞋi ua ma nau kui baꞋa eta mae goꞋo Ꞌaku. 20 FaꞋuta, Ꞌuri ma Ꞌoko lisia kwau kala fanoa tiꞋitiꞋi loko Ꞌi loꞋoba? Nia karangi goꞋo loko, ma nau ku saiana nai tafi tua ana. Kala fanoa tiꞋitiꞋi goꞋo lokonia, ma nau ku saiana nai baꞋa mauri goꞋo ana.”

21 ꞋUnaꞋeri nia ka fata Ꞌuri, “Nia leꞋa goꞋo Ꞌana. NoaꞋa naisi faꞋalia fanoa loꞋoba. 22 Bore ma Ꞌoke tafi ꞋaliꞋali, noaꞋa naisi sasia ta ru leleka Ꞌoko dao ana fanoa loꞋoba.” ꞋIu osiꞋana neꞋe sa Lot nia saea fanoa neꞋeri tiꞋitiꞋi goꞋo, kira saea fanoa neꞋeri Ꞌania Ꞌi Soa.*

23 KaidaꞋi sa Lot nia dao Ꞌi Soa, na sina nia raꞋe naꞋa maꞋi. 24 Tona goꞋo ma Iawe ka kwatea naꞋa maꞋi toli salfa† neꞋe kwasu ka Ꞌasia naꞋa maꞋi faꞋasia na mamanga fafona ro fanoa neꞋeri ki Ꞌi Sodom ma Ꞌi Gomora. 25 Na mafula neꞋeri ka faꞋali taꞋa naꞋa ana fanoa ki taꞋifau ana abaꞋi kula neꞋeri. Nia ka saungia ngwae ki taꞋifau ana fanoa neꞋeri ki, ma ru neꞋe bulao logo ki. 26 Bore ma kaidaꞋi neꞋeri, na Ꞌafe sa Lot ka lia faꞋi buri goꞋo, nia ka faꞋitaꞋi ka iliꞋi fauꞋa ana fiki asi.

27 Sui Ꞌofodangi taꞋa goꞋo ana ruana asoa naꞋa, sa Abraham ka leka ꞋaliꞋali naꞋa ana kula ba nia alaalaꞋa faꞋinia Iawe ana Ꞌi naꞋo, 28 ma nia ka lia toli ana Ꞌi Sodom ma Ꞌi Gomora ma na abaꞋi kula kalikalia ro fanoa neꞋeri ki, ma nia ka lisia na sasu nia raꞋe maꞋi ana kula neꞋeri, diꞋia sasuna ta mafula doe neꞋe duꞋa maꞋi.

29 KaidaꞋi God nia malangisia fanoa ki taꞋifau ana oteote doe neꞋeri neꞋe sa Lot nia tua ana, bore ma nia ka manata toꞋona ganiꞋa sa Abraham. Ma God ka alafafia sa Lot ka tafi etaea nia malangisia fanoa neꞋeri ki.

Sa Lot nia koꞋo ana ngwaꞋi toꞋa ana kwalafa Ꞌi Moab ma Ꞌi Amon ki

30 ꞋI buri, sa Lot maꞋu Ꞌania tuaꞋa ana fanoa kira saea Ꞌania Ꞌi Soa, ma nia faꞋinia ro sariꞋi nia ki, kira ka faꞋasia fanoa neꞋeri, ma kira ka raꞋe alaꞋa gwauna faꞋi ua, ma kira ka leka tua saena taꞋi faoda. 31 Ana taꞋi kaidaꞋi, na faꞋinaꞋonaꞋo ana ro ngela kini neꞋeri ki, nia fata Ꞌuri fuana ai burina, “Na maꞋa koro nia ngwaro naꞋa, ma kula neꞋe ta ngwae Ꞌiri tua naꞋa ana fasi Ꞌiri ke kore koro, ma koro ka toꞋo ana ti ngela. 32 Nia leꞋa diꞋia koro ke faꞋakwaꞋufia maꞋa koro Ꞌania waen Ꞌoro ki, ma kaidaꞋi neꞋe gwauna ka lilinga, ta taꞋi ai akoro ka leka teo faꞋinia. Nia ꞋunaꞋeri neꞋe koro ke baꞋa alua ti ngela fuana kwalafa nia.”

33 ꞋIu ma saena rodo neꞋeri, kera ka faꞋakwaꞋufia leleka nia ka gwaulilinga naꞋa, sui goꞋo faꞋinaꞋonaꞋo ka leka teo naꞋa faꞋinia, bore ma sa Lot ka gwaulilinga ka Ꞌiri saiana na tae neꞋe nia fulia.

34 Sui ma asoa Ꞌi buri, na faꞋinaꞋonaꞋo neꞋeri ka fata Ꞌuri fuana ai burina, “Na rodo nini sui toli nau ku teo faꞋinia maꞋa koro, taꞋena koro ke baꞋa faꞋakwaꞋufia laꞋu saena rodo neꞋe, ma ꞋaeꞋo laꞋu neꞋe Ꞌoke teo faꞋinia. ꞋUnaꞋeri neꞋe koro ke alua ti ngela fuana ladolana kwalafa nia.” 35 ꞋIu saena rodo neꞋeri kera ka faꞋakwaꞋufia, nia ka kwaꞋu ka gwaulilinga ka taꞋa naꞋa, ma ruana ngela neꞋeri ka leka ka teo laꞋu faꞋinia. Bore ma sa Lot ka gwaulilinga ka Ꞌiri sai naꞋa ana tae neꞋe nia sasia.

36 ꞋI neꞋeri na ro sariꞋi neꞋeri ki kera ka ina ana maꞋa kera. 37 Na faꞋinaꞋonaꞋo ka faꞋafuta taꞋi ngela ngwane, ma nia ka saea Ꞌania sa Moab. Ma kira ka faꞋasata fuuꞋi ngwae nia Ꞌani Ꞌi Moab. 38 Ma ruana ngela kini ka faꞋafuta logo na ngela ngwane, ma nia ka saea Ꞌani sa Benami, ma kira ka faꞋasata fuuꞋi ngwae nia Ꞌania Amon naꞋa.

20

Sa Abraham ma tatalafaꞋa sa Abimelek

1 ꞋIu sa Abraham nia faꞋasia Ꞌi Mamre, ma nia ka Ꞌidu ana abaꞋi kula Ꞌi Negev neꞋe tua Ꞌi gwauna fanoa Ꞌi Kenan, ma nia ka tua ana fanoa Gerara tofongana fanoa Ꞌi Kades ma fanoa Ꞌi Suru. KaidaꞋi nia Ꞌidu, 2 nia saea naꞋa Ꞌafe nia Ꞌi Sera Ꞌania ngwaingwaena nia goꞋo. Ma kaidaꞋi tatalafaꞋa sa Abimelek neꞋe nia gwaungaꞋi Ꞌi Gerara, nia saiana ru neꞋeri, ma ka kwatea kwaꞋu na ngwae nia, kira ka baꞋea maꞋi Ꞌi Sara ka tua saena luma nia.

3 Ana taꞋi rodo Iawe nia leka maꞋi siana tatalafaꞋa Ꞌania taꞋi maliu boleꞋa, nia ka fata Ꞌuri ana, “ꞋOke baꞋa mae ne, osiꞋana Ꞌafe nini Ꞌoko ngalia, na kwasitoꞋola niniꞋa.”

4 Ka dao ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Abimelek Ꞌiri taꞋi karangi tiꞋitiꞋi nama ana Ꞌafe neꞋe, ma nia ka fata Ꞌuri, “Aofia kwa, nau noaꞋa kusi fulia ta roraꞋa. FaꞋuta Ꞌoke baꞋa faꞋali nau naꞋa faꞋinia ngwaꞋi toꞋa nau? 5 Sa Abraham ka saea neꞋe Ꞌafe neꞋe na ngwaingwaena nia, ma kini neꞋe ka saea neꞋe na ngwaefuta nia neꞋe sa Abraham. KaidaꞋi nau ku ngalia kini neꞋe, ana manataꞋanga nau, nau ku saiana nau noaꞋa kusi fulia ta roraꞋa.”

6 God nia fata laꞋu saena maliu boleꞋa neꞋe ka Ꞌuri, “ꞋIu, nau ku saiana kaidaꞋi Ꞌoko sasia ru neꞋeri, ana manataꞋanga Ꞌoe, Ꞌoko sasia ru saga. ꞋUnaꞋeri goꞋo, nau ku foneꞋo faꞋasi fulia ta roraꞋa fafi nau, ma nau ku foneꞋo faꞋasi Ꞌoko sama toꞋona nonina Ꞌi Sera. 7 Ma kaidaꞋi neꞋe naꞋa, Ꞌoke olitaꞋinia fuana araꞋi nia! Na araꞋi nia, niaꞋa ta taꞋi profet, ma nia ke baꞋa foꞋo fuamu fasi Ꞌiri Ꞌoe kosi mae. Bore ma nau ku faꞋabasu Ꞌoe, si diꞋia Ꞌoe kosi olitaꞋinia, ꞋaeꞋo faꞋinia ngwaꞋi toꞋa Ꞌoe, kaumulu taꞋifau muke baꞋa mae.”

8 ꞋUnaꞋeri ana laꞋa bilabila Ꞌua, sa Abimelek ka ri maꞋi Ꞌuana ngwae faꞋinaꞋonaꞋo nia ki, ma nia ka faꞋarongoda Ꞌania maliu boleꞋanga neꞋeri. Ma kira ka maꞋu liu naꞋa. 9 Sui nia ka ri maꞋi Ꞌuana sa Abraham, ma ka fata Ꞌuri fuana, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko sasia ru neꞋe aimili kwa! Ta tae neꞋe nau ku sasia ka taꞋa amu? FaꞋuta neꞋe Ꞌoko sasia ꞋafitaꞋinga doe neꞋe ka dao amiꞋa kwa! Nia noaꞋa Ꞌiri bolo faꞋinia neꞋe Ꞌoke sasia ru neꞋe aku. 10 FaꞋuta neꞋe Ꞌoko sasi Ꞌuri ana ru neꞋe?”

11 GoꞋo sa Abraham ka fata Ꞌuri, “Nau ku fia fasi noaꞋa ta ngwae ana fanoa neꞋe kasi manata doe goꞋo ana God, ma kira kata fiꞋi saungi nau ka mae ma ka fiꞋi ngali Ꞌafe nau. 12 ꞋIu nia mamana, Ꞌi Sera na ngwaingwaena nau niniꞋa. Na maꞋa nau niniꞋa alua, bore ma keroꞋo kasi futa laꞋu ana taꞋi teꞋa, nia ne nau ku korea. 13 ꞋIu kaidaꞋi God nia ri Ꞌuaku, nai leka faꞋasia fanoa maꞋa nau, ma nau ku leka Ꞌuana ta fanoa matamata, nau ku fata Ꞌuri fuana Ꞌafe nau, ‘Si diꞋia koro leka tua faꞋinia ti ngwae matamata, nia leꞋa fuana Ꞌoke saea neꞋe ꞋaeꞋo ngwaingwaena nau. Ru ꞋunaꞋeri neꞋe faꞋataꞋinia neꞋe na liamu teo liu aku.’ ”

14 ꞋUnaꞋeri sa Abimelek ka olitaꞋinia Ꞌi Sera siana araꞋi nia, ma nia ka kwatea na sipsip ki, ma buluka ki, ma na ngwae rao ꞋoꞋo ki logo. 15 Ma nia ka fata Ꞌuri fuana, “Na ano neꞋe ki ru nau ki ne. ꞋOko saiana Ꞌoke leka tua ana ta kula goꞋo Ꞌana neꞋe Ꞌoko lisia ka leꞋa fuana tuaꞋa.”

16 Ma sa Abimelek ka fata Ꞌuri ana kini neꞋe, “KaidaꞋi neꞋe nai baꞋa kwatea 1,000 selene* fuana ngwaefuta Ꞌoe, fuana faꞋamadakolana manataꞋanga ti ngwae, Ꞌasu Ꞌubani ti ngwae kira ka fiꞋi manata taꞋa fuamu ana kaidaꞋi nini Ꞌoko tutua faꞋinau. ꞋIu ngwae ki taꞋifau kira ke baꞋa saiana neꞋe Ꞌoko Ꞌiri fulia ta ru rora.”

17-18 KaidaꞋi na tatalafaꞋa sa Abimelek nia ngalia Ꞌi Sera saena luma nia, Iawe nia luia na ngwaꞋi Ꞌafe ana luma neꞋeri, noaꞋa kira kasi ina naꞋa. OsiꞋana ru ꞋunaꞋeri naꞋa neꞋe sa Abraham nia ka foꞋo fuana tatalafaꞋa neꞋe, ma God ka gura laꞋu, ma nia ka gura logo Ꞌafe nia, ma kini rao ꞋoꞋo nia ki, fasi Ꞌiri kira ke ina laꞋu ma kika alu ngela nama.

21

ꞋI Sera faꞋafuta ngela ngwane nia sa Aesak

1 ꞋIu God nia dao na kwaiꞋafi Ꞌi Sera, diꞋia nama ba nia fata alangaꞋinia. 2 Ana kaidaꞋi neꞋe sa Abraham nia ngwaro ka kokoꞋo naꞋa, Ꞌi Sera ka ina naꞋa, ma nia ka faꞋafuta taꞋi ngela ngwane keraꞋa. ꞋI Sera nia faꞋafuta na ngela neꞋe ana kaidaꞋi saga neꞋe God nia Ꞌolea nia ka futa. 3 Ma sa Abraham ka saea Ꞌania sa Aesak. 4 KaidaꞋi sa Aesak nia dao ana kwaula bongi nia, sa Abraham ka sasia na Ꞌolo faꞋataꞋi Ꞌanga ana, diꞋia ba God nia saea nama. 5 Ana kaidaꞋi sa Aesak nia futa ana, sa Abraham nia talangaꞋi faꞋi ngali sui naꞋa ana.

6 ꞋIu ma Ꞌi Sera ka fata Ꞌuri, “God kwate nau ku saeleꞋa liu, ma nau ku gaꞋa koko. Ma ngwae neꞋe kira rongo sulia ru neꞋe, kira ke baꞋa saeleꞋa faꞋinau, ma kira ka gaꞋa koko logo. 7 ꞋI naꞋo maꞋi, noaꞋa ta ngwae saiana ka fata Ꞌuri ana sa Abraham, ‘ꞋI Sera ke faꞋafuta ta ngela.’ Sui bore Ꞌana sa Abraham keroꞋo ka ngwaro ka kokoꞋo naꞋa, nau ku alua goꞋo aku na ngela ana.”

Sa Abraham baꞋea kwau Ꞌi Hega ma sa Ishmael fasi Ꞌiri keraꞋa ke faꞋasia fanoa nia

8 ꞋIu sa Aesak nia doe naꞋa, ma kaidaꞋi nia abu susu naꞋa, sa Abraham nia ka sasi taꞋi fangaꞋa doe liu ana asoa neꞋeri. 9 Ana kaidaꞋi Ꞌi Sera lisia sa Ishmael ke Ꞌoidorole Ꞌania sa Aesak. Sa Ishmael ta ngela ana sa Abraham neꞋe Ꞌi Hega kini Ꞌi Ejipt nia alua. 10 ꞋUnaꞋeri Ꞌi Sera ka fata Ꞌuri ana sa Abraham, “ꞋOke baꞋea kwau na kini rao ꞋoꞋo neꞋe faꞋinia ngela nia, kera ke leka faꞋasia fanoa neꞋe. Nau noaꞋa kusi oga na ngela neꞋe nia ke ngalia ti ru. Na ngela nau sa Aesak lala neꞋe ke ngalia ru neꞋe Ꞌoko toꞋo ani ki taꞋifau.”

11 AlaꞋanga neꞋeri sasia sa Abraham ka manata Ꞌabera liu, sulia sa Ishmael neꞋe na ngela leꞋa nia logo. 12 Bore ma God nia ka fata Ꞌuri ana, “ꞋOe kosi manata Ꞌabera goꞋo ana kini rao ꞋoꞋo neꞋana faꞋinia ngela nia. Sasia lala tae neꞋe Ꞌi Sera saea fuamu, osiꞋana nauꞋa ba nau ku fata alangaꞋinia fuamu neꞋe Ꞌoke baꞋa toꞋo ana ngela Ꞌoro neꞋe kira ke futa maꞋi ana kwalafa Ꞌoe ma kwalafa sa Aesak neꞋe kira ke baꞋa saka maꞋi ana. 13 Bore ma nai baꞋa kwatea logo na ngela Ꞌoro ki ke futa logo ana kwalafa sa Ishmael neꞋe kira ke baꞋa Ꞌoro liu, ma kira ke baꞋa tataꞋe ta tai fuuꞋi ngwae ngasingasiꞋa, osiꞋana nia ta ngela logo amu.”

14 Ana Ꞌofodangi taꞋa Ꞌua ana ruana asoa, sa Abraham nia ka ngalia na fanga ki faꞋinia faꞋi kafo doe, ka kwatea fuana kini rao ꞋoꞋo neꞋeri. Nia ka alaꞋania ngela neꞋeri fuana, ma nia ka baꞋedaroꞋo faꞋasia fanoa neꞋeri. ꞋUnaꞋeri kera ka leka dalafa goꞋo adaroꞋo saena abaꞋi kula ꞋeꞋeredeꞋa kira saea Ꞌania Ꞌi Bereseba. 15 Kera ka liu dalafa goꞋo adaroꞋo saena ꞋeꞋerede neꞋeri leka leleka na kafo keraꞋa ka sui naꞋa. GoꞋo na kini neꞋeri ka faꞋasia naꞋa ngela nia Ꞌi olofana kala Ꞌai tiꞋitiꞋi. 16 Buri Ꞌana nia ka taꞋi leka tiꞋitiꞋi laꞋu kwau sulia taꞋi talangaꞋi mita goꞋo, ma nia ka tua Ꞌi ano. Sui nia ka manata Ꞌana Ꞌuri, “NoaꞋa nau kusi oga naꞋa lisilana ngela nau neꞋe ke mae.” Sui nia ka tua Ꞌana ana kula neꞋeri fuana angiꞋa.

17 ꞋIu God nia rongoa angilana ngela fiꞋi doe neꞋeri, goꞋo na Ꞌainsel nia Ꞌi langi ka fata maꞋi fuana Ꞌi Hega ka Ꞌuri, “Hega kwa! FaꞋuta neꞋe liamu ka Ꞌabera liu naꞋa Ꞌuri? ꞋOe kosi maꞋu goꞋo! God nia rongoa naꞋa angilana Ꞌalako Ꞌoe. 18 TataꞋe ko uu, leka siana Ꞌalako Ꞌoe, ma ka dau Ꞌi limana, ma ka taꞋea, osiꞋana nai baꞋa kwatea na ngela Ꞌoro ke futa maꞋi ana kwalafa nia, ma kira ta fuuꞋi ngwae ngasingasiꞋa.”

19 Buri Ꞌana goꞋo God nia ka faꞋataꞋinia taꞋi maꞋe kafo fuana Ꞌi Hega neꞋe kira Ꞌilia naꞋa maꞋi naꞋo neꞋe na kafo nia Ꞌi saena, ma nia ka leka ufia maꞋi na faꞋi kafo nari nia, ma nia ka ngalia maꞋi siana ngela nia ka kwaꞋufia.

20-21 ꞋIu kaidaꞋi ngela neꞋeri nia fiꞋi doe maꞋi, God nia dangiꞋi lia leꞋa sulia. Nia tua saena kula ꞋeꞋeredeꞋa neꞋeri Ꞌi Paran, ma kaidaꞋi nia doe ka alua naꞋa ngwae, nia ta ngwae logo fuana fanaꞋa Ꞌania na basi ma sima. Sui teꞋa nia ka baꞋea maꞋi taꞋi ngela kini Ꞌi Ejipt nia ka korea.

Sa Abraham sasi ta alangaꞋinga faꞋinia sa Abimelek

22 ꞋIu ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Abimelek na tatalafaꞋa faꞋinia sa Fikol, na gwaungaꞋi ana na ngwae ni ofoꞋa nia ki, kera leka maꞋi fuana lisilana sa Abraham. Sui na tatalafaꞋa neꞋeri ka fata Ꞌuri ana, “Nau ku lisia naꞋa neꞋe God nia tua faꞋiniꞋo ana ru ki taꞋifau Ꞌoko sasi. 23 ꞋUnaꞋeri nau ku oga Ꞌoke fata alangaꞋi fuaku Ꞌi maana God ko Ꞌuri, ‘ꞋOe kosi soke nau faꞋinia ngelaku, ma ngela neꞋe ke baꞋa futa maꞋi ana kwalafa nau ki. Na manataꞋanga nau ki nia teo ngangata firi amu, nia ne Ꞌoke fata alangaꞋi nama fuaka neꞋe manataꞋanga Ꞌoe ke baꞋa teo tari ngangata aku, faꞋinia logo na ngwae ana fanoa nini Ꞌoko tua ana.’ ”

24 ꞋUnaꞋeri sa Abraham nia ka fata Ꞌuri, “Nau ku fata alangaꞋi Ꞌi maana God, nai baꞋa sasia.”

25 Sui nia ka fata buri ana sa Abimelek ka Ꞌuri, “TatalafaꞋa neꞋe kwa! Na ngwae ni rao Ꞌoe ki kira leka maꞋi ma kira ka ngalia naꞋa taꞋi maꞋe kafo Ꞌilia kami, ma kira ka luia naꞋa ana ngwae nau ki faꞋasia ufi kafoꞋa ana.”

26 Bore ma sa Abimelek ka Ꞌuri, “ꞋIu kwaimanatai, nau noaꞋa kusi saiana sa tai neꞋe nia sasia ru neꞋana, ma noaꞋa Ꞌoko Ꞌiri tai faꞋarongo nau nama, etana neꞋe nau ku fiꞋi rongoa ru neꞋana.”

27 ꞋUnaꞋeri goꞋo sa Abraham nia ka ngalia ti sipsip faꞋinia ti buluka ana, ma nia ka kwatea fuana tatalafaꞋa neꞋeri, ma nia ka fata alangaꞋi faꞋinia. 28 Buri Ꞌana nia ka ngalia na fiu sipsip kini tiꞋitiꞋi ki ma ka alu fiku ani. 29 Sui na tatalafaꞋa ka lidi Ꞌuri ana, “FaꞋuta laꞋu neꞋe Ꞌoko alu matali ana fiu sipsip kini tiꞋitiꞋi neꞋana ki?”

30 ꞋUnaꞋeri sa Abraham nia ka fata Ꞌuri, “Nau ku oga Ꞌoke ngalida fuamu, falafala neꞋe nia faꞋataꞋinia neꞋe nauꞋa mamana neꞋe nau ku Ꞌilia na maꞋe kafo neꞋe, ma na maꞋe kafo neꞋe ru nau.”

31 ꞋUnaꞋeri neꞋe ngwaꞋi toꞋa Ꞌi naꞋo kira ka saea kula neꞋeri Ꞌania Ꞌi Bereseba nama na “MaꞋe kafo Ꞌilia ana fata alangaꞋinga,” osiꞋana kera ro ngwae neꞋe ki, kera fata alangaꞋi ana kula neꞋeri. 32 Na kaidaꞋi alaꞋanga neꞋeri ki niꞋi saga ka sui naꞋa, na tatalafaꞋa sa Abimelek faꞋinia sa Fikol, kera ka oli laꞋu Ꞌuana Ꞌi Filistia. 33 Sa Abraham nia ka fasia taꞋi Ꞌai Ꞌi Bereseba. Na Ꞌai neꞋeri kira saea Ꞌania Tamaris. Ma ana kula neꞋeri, nia ka foꞋosia God neꞋe mauria firi Ꞌani satana Iawe. 34 ꞋI buri Ꞌana kaidaꞋi neꞋeri, sa Abraham nia ka tua tau ano neꞋeri ana ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Filistia.

22

God nia ka ilitoꞋona fitoꞋonga sa Abraham

1 ꞋIu, Ꞌi buri Ꞌana kaidaꞋi neꞋe, God nia ka ilitoꞋona na fitoꞋonga sa Abraham, nia ka fata Ꞌuri fuana, “Abraham kwa!”

Sa Abraham ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋIu, nauꞋa niniꞋa.”

2 Sui God nia ka fata Ꞌuri, “Na ngela neꞋe Ꞌoe sa Aesak, nia taꞋi ngela mutaꞋi neꞋe Ꞌoko toꞋo goꞋo ana niniꞋa, ma Ꞌoko kwaima liu mala ana. Nau ku oga Ꞌoke ngalia, ma Ꞌoko leka Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Moraea. Nai baꞋa faꞋataꞋinia taꞋi faꞋi ua ana kula neꞋeri neꞋe Ꞌoke baꞋa saungia ngela neꞋe ana, ma Ꞌoke duꞋafia Ꞌania na foꞋosi fuaku.”

3 Ana laꞋa bilabila Ꞌua ana asoa Ꞌi buri, sa Abraham ka kwaꞋia na soꞋi fuana duꞋafilana foꞋosi, ma nia ka alua naꞋa Ꞌi fafona na dongki nia. Ma nia ka ngalia ngela nia sa Aesak faꞋinia na ro ngwae rao nia ki, ma kira ka leka naꞋa Ꞌuana na kula neꞋe God saea fuana. 4 Ma na uula asoa ana lekaꞋa kira, sa Abraham ka lisia naꞋa kwau na kula neꞋeri bore ma nia taꞋi tau Ꞌua. 5 Ma nia ka fata Ꞌuri fuana na ro ngwae ni rao ni ki, “Moro kwaimaꞋakwali basi Ꞌi neꞋe faꞋinia na dongki neꞋe. KeroꞋo sa Aesak, keroꞋo ke baꞋa etaeta basi Ꞌi loꞋoba fuana foꞋosiꞋanga. Sui keroꞋo ka fiꞋi oli laꞋu maꞋi siamuroꞋo.”

6 Sui sa Abraham nia ka dau ana na sele ma na mafula, ma nia ka kwatea ifi soꞋi ki fuana sa Aesak ka ꞋakaꞋi, ma kera ka leka naꞋa. 7 KaidaꞋi kera leka Ꞌua goꞋo adaroꞋo, sa Aesak nia ka fata Ꞌuri, “MaꞋasi kwa!”

Sa Abraham ka olisi Ꞌuri ana, “Ngela nau Ꞌae, nia faꞋuta?”

Sui sa Aesak ka fata Ꞌuri, “Kulu toꞋo ana na mafula ma na ifi soꞋi ki, Ꞌuri ma na kala sipsip fuana foꞋosiꞋanga nia Ꞌi faꞋi?”

8 Sui sa Abraham ka fata Ꞌuri ana, “Ngela nau Ꞌae, God naꞋa neꞋe ke baꞋa kwatea maꞋi na kala sipsip fuana foꞋosi Ꞌanga.”

ꞋUnaꞋeri kera ka leka adaroꞋo, 9 ma kaidaꞋi kera dao naꞋa ana kula neꞋe God nia saea, sa Abraham ka Ꞌuia taꞋi fulikooꞋa, ka salisali ana ifi soꞋi ki Ꞌi fafona, ma nia ka firiꞋia na ngela nia, ma nia ka alua Ꞌi fafona ifi soꞋi neꞋeri ki. 10 Ma nia ka ngalia na sele fuana saungilana ke mae naꞋa. 11 Bore ma na Ꞌainsel Iawe nia ka fonea. Nia tua Ꞌi langi, ma ka ri maꞋi ka Ꞌuri, “Ai Abraham, Abraham kwa!”

Sui sa Abraham ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋIu, nauꞋa niniꞋa!”

12 GoꞋo ma Ꞌainsel neꞋeri nia ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa Ꞌoe kosi saungia ngela nena Ꞌoe, nama Ꞌoko sasia ta ru ka toꞋea! NiniꞋari nau ku sai naꞋa ana Ꞌoko manata doe ana God. Ma Ꞌoko maꞋudi fuana kwatelana ma noaꞋa Ꞌoe kosi dau fafia taꞋi ngela mutaꞋi Ꞌoe neꞋe Ꞌoko toꞋo ana, ma Ꞌoko alaꞋania goꞋo Ꞌamu fuana maeꞋa.”

13 Sa Abraham nia ka lia kalikalia, ma nia ka lisia taꞋi sipsip ngwane neꞋe na konana nia firu ana rara Ꞌai ana ai tiꞋitiꞋi. ꞋUnaꞋeri goꞋo nia ka leka ngalia naꞋa maꞋi na sipsip neꞋeri, ma ka olisia naꞋa Ꞌania na ngela nari nia. Sui nia ka sasia naꞋa Ꞌania foꞋosi ana God. 14 ꞋUnaꞋeri nia ka saea naꞋa na kula neꞋeri Ꞌania, “Iawe nia ke kwatea.” Nia ne leleka maꞋi ka dao Ꞌi taꞋena, na ngwae ki kira ka alaꞋa Ꞌuri, “ꞋI gwauna faꞋi ua Iawe, nia ke kwatea.”

15 Sui na Ꞌainsel Iawe nia ka fata Ꞌuri maꞋi Ꞌi langi 16 fuana sa Abraham ka Ꞌuri, “OsiꞋana neꞋe Ꞌoko maꞋudi ko kwatea taꞋi ngela mutaꞋi Ꞌoe neꞋe Ꞌoko toꞋo ana, ma Ꞌoko Ꞌiri daufafia faꞋasia nau, nau ku fata alangaꞋi Ꞌania sataku talaku, 17 mamana liu nai baꞋa faꞋaleꞋa Ꞌoe, ma ngwae neꞋe kike baꞋa futa maꞋi ana kwalafa Ꞌoe ki, kike baꞋa Ꞌoro liu mala. Kike baꞋa Ꞌoro ka diꞋia na bulubulu ana salo, ma ka diꞋia na one ninimana na asi. Ma kike baꞋa inaꞋu ana liufilana malimae kira ki. 18 Nai baꞋa faꞋaleꞋa kwalafa ki taꞋifau ana magalia sulia kwalafa Ꞌoe, osiꞋana Ꞌoko roꞋo sulia fatalaku.”

19 Sui sa Abraham faꞋinia sa Aesak kera ka oli naꞋa maꞋi siana ro ngwae ni rao nia ki, ma kira ka oli laꞋu maꞋi Ꞌuana Ꞌi Bereseba. Ma nia ka sasia fanoa nia Ꞌi neꞋeri, ma nia ka tua naꞋa ana.

Sulia Ꞌi Rebeka

20 Buri Ꞌana kaidaꞋi neꞋeri, sa Abraham nia ka rongoa faꞋarongoa neꞋe na ngwaefuta nia sa Neho faꞋinia na Ꞌafe nia Ꞌi Milka, kera toꞋo ana na kwalu ngela ngwane ki. 21-23 Na satada neꞋe sa Us, na faꞋinaꞋonaꞋo, ma sa Bus, sa Kemuel (nia na maꞋa sa Aram), sa Kessed, sa Haso, sa Pildas, sa Jidlaf, sa Betuel ni na maꞋa Ꞌi Rebeka. Nia naꞋa na satana kwalu ngela sa Neho ki neꞋe Ꞌi Milka nia faꞋafutaꞋi. 24 Ma sa Neho neꞋe nia ka toꞋo laꞋu ana ta Ꞌafe neꞋe satana Ꞌi Reuma, ma nia ka alua na fai ngela ngwane ki laꞋu, na satada neꞋe sa Teba, sa Gaham, sa Tahas, ma sa Mahaka.

23

ꞋI Sera nia mae, ma sa Abraham nia ka folia taꞋi afu ano fuana kwaiatolana

1 ꞋI Sera nia tua leleka ka dao ana taꞋi talangaꞋi faꞋi ngali ma ro akwala ma fiu faꞋi ngali sui nia ka mae naꞋa. 2-3 Nia mae ana abaꞋi kula Ꞌi Kenan ana fanoa Ꞌi Kiriataba, neꞋe niniꞋari kira saea Ꞌania Ꞌi Hebron. ꞋUnaꞋeri sa Abraham nia ka kwaimanatai liu naꞋa, ma ka angi liu naꞋa Ꞌuana Ꞌafe nia neꞋe nia mae naꞋa. ꞋI buri Ꞌana nia ka tataꞋe faꞋasia kula neꞋe kira faꞋateoꞋa Ꞌafe nia ana, nia ka leka lisia na ngwaꞋi toꞋa ꞋaꞋana ana fuuꞋi ngwae sa Het, ma nia ka fata Ꞌuri fuada, 4 “Nau ku tua ana fanoa kaumulu, bore ma nau na ngwae kwaita goꞋo. ꞋIu na Ꞌafe nau nia mae naꞋa, ma nau ku oga nai folia ta afu ano faꞋasi kamu, fasi Ꞌiri nai kwaiatoa ana.”

5 Bore ma kira ka fata Ꞌuri, 6 “AraꞋi ꞋaꞋana Ꞌae, Ꞌoke rongo maꞋi sulia alaꞋa laimili. ꞋAeꞋo naꞋa ta faꞋinaꞋonaꞋo ngasingasiꞋa fuaimili. ꞋOko saiana Ꞌoke leka goꞋo Ꞌamu ana ta kula ni alu ngwaeꞋa aimili ma Ꞌoko kwaiatoa Ꞌafe Ꞌoe ana kula leꞋa mala. DiꞋia Ꞌoko filia ta kula ni alu ngwaeꞋa aimili ma Ꞌoko kwaiatoa Ꞌafe Ꞌoe, noaꞋa ta ngwae aimili kasi foneꞋo goꞋo.”

7 Sa Abraham nia tataꞋe ma ka Ꞌoto gwau toli fuada, 8 ma ka fata Ꞌuri, “Si diꞋia neꞋe kamu saeleꞋa mamana, ma kamu ka alaꞋania neꞋe nai kwaiatoa na Ꞌafe nau ana kula neꞋe ngwaꞋi toꞋa kaumulu, kamu ke saefiloa maꞋi sa Efron na ngela sa Soha, 9 fasi Ꞌiri nia ke faꞋafoli Ꞌania na kala afu ano tiꞋitiꞋi loꞋoko na faoda nia teo ana, loꞋoko kira saea Ꞌania Ꞌi Makpela, loꞋoko nia teo Ꞌi ninimana oꞋola nia. Ngwae futa kina Ꞌae, moro saefiloa maꞋi Ꞌiri nia ke alaꞋania nai folia Ꞌi maamulu Ꞌania folifoliꞋa aliꞋafu nia fasi Ꞌiri nai toꞋo naꞋa ana diꞋia na kula ni alu ngwaeꞋa kami.”

10 Sui ngwaꞋi toꞋa ana fuuꞋi ngwae sa Het, kira ka tua goꞋo Ꞌada ana sinamaa ana faꞋi labu ana fanoa doe neꞋeri.* Ma kaidaꞋi neꞋeri sa Efron logo neꞋe nia tua faꞋi kira, ma nia ka fata Ꞌuri Ꞌi maada, 11 “AraꞋi ꞋaꞋana kwa! Na alaꞋalaku neꞋe Ꞌuri nau ku saeleꞋa liu fuana kwatelana ano neꞋe ki fuamu faꞋinia faoda loꞋoko. ꞋI maana ngwaꞋi toꞋa nini Ꞌi fanoa nau, nau ku kwatea goꞋo fuamu Ꞌi niniꞋari naꞋa, fasi Ꞌiri Ꞌoke kwaiatoa Ꞌafe Ꞌoe ana.”

12 Ma Ꞌi maada, sa Abraham nia ka Ꞌoto gwau toli laꞋu, 13 ma nia ka fata Ꞌuri fuana sa Efron, “Ngwadela Ꞌae, Ꞌoke rongoa basi alaꞋalaku. Nau ku oga nai foli taꞋifau naꞋa ana folifoliꞋa ana afu ano neꞋe. Ngwadela Ꞌae, ngalia naꞋa mani neꞋe ki, fasi Ꞌiri nai leka kwaiatoa Ꞌafe nau ana ano neꞋeri.”

14 Sui sa Efron nia ka fata Ꞌuri, 15 “AraꞋi ꞋaꞋana kwa! Na folifoliꞋa ano neꞋe na 400 selene ki ana silva.† Bore ma na ru ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana Ꞌi safitakoro neꞋeriꞋa. Nia leꞋa, leka kwaiatoa Ꞌafe Ꞌoe naꞋa.”

16 Sa Abraham alafafia neꞋe nia ke kwatea na folifoliꞋa neꞋe sa Efron saea kwau Ꞌi maana na ngwaꞋi toꞋa ana fanoa neꞋeri. ꞋIu Ꞌi maana ngwaꞋi toꞋa neꞋeri nia ka ilia na kulu kulu fana na mani nia ki ma nia bolo naꞋa faꞋinia 400 selene ki ana silva. Ngwae ki taꞋifau alafafia na kulu kulu fana na mani neꞋeri nia saga.

17 ꞋUnaꞋeri neꞋe sa Abraham nia ka ngalia naꞋa na afu ano Ꞌi Makpela, neꞋe nia teo ana bali fanelana sina ana Ꞌi Mamre. ꞋI naꞋo na ano neꞋeri nia ana sa Efron, bore ma niniꞋari na ano sa Abraham naꞋa. Kera faꞋasaga ru neꞋeri. ꞋUnaꞋeri sa Abraham folia na afu ano faꞋinia faoda neꞋe, ma na Ꞌai neꞋe teo ana ki logo faꞋasia sa Efron. 18 Ma fuuꞋi ngwae sa Het neꞋe kira tua logo ana fiku alaꞋanga neꞋeri, kira ka sai leꞋa naꞋa ana na ano neꞋeri neꞋe na ru sa Abraham naꞋa. 19 ꞋI buri Ꞌana naꞋa sa Abraham nia ka leka ka kwaiatoa naꞋa Ꞌafe nia Ꞌi Sera saena faoda neꞋe Ꞌi Makpela karangia Ꞌi Mamre ana Ꞌi Kenan. 20 Ma Ꞌi neꞋeri na ano neꞋe na ru na fuuꞋi ngwae sa Het Ꞌi naꞋo faꞋinia na faoda neꞋe teo ana, ma Ꞌi niniꞋari na ano sa Abraham naꞋa. ꞋI buira nia ka rao naꞋa Ꞌania faoda neꞋeri fuana kwaiatolana ngwae mae kira ki ana kwalafa nia.

24

Sa Aesak nia araꞋi

1 ꞋIu sa Abraham nia ngwaro liu naꞋa, ma Iawe ka faꞋaleꞋa nia ana ru nia sasiꞋi ki taꞋifau. 2-4 ꞋUnaꞋeri nia ka saea maꞋi na taꞋi ngwae ana ngwae ni rao ni ki, neꞋe nia ngwae ꞋaꞋana naꞋa ana ngwae rao nia ki. Ma sa Abraham ka fata Ꞌuri fuana, “Nau ku oga Ꞌoko leka ma ko ngalia maꞋi taꞋi kini sariꞋi fuana ngela nau sa Aesak. ꞋOko alua naꞋa limamu Ꞌi olofana Ꞌaeku ma ko sasia fata alangaꞋinga Ꞌi maana Iawe na God Ꞌi langi ma Ꞌi ano, Ꞌoko fata Ꞌuri, ‘NoaꞋa naisi filia ta sariꞋi Ꞌi neꞋe Ꞌi Kenan fuana Ꞌalako Ꞌoe ke korea. Nai baꞋa oli nama ana fuuꞋi ngwae Ꞌoe neꞋe maꞋa Ꞌoe futa ana. Ma nai baꞋa filia nama ta kini neꞋe futa ana ta taꞋi ngwae ada fasi Ꞌiri Ꞌalako Ꞌoe ke korea.’ ”

5 Bore ma na ngwae rao neꞋeri ka saefilo Ꞌuri ana, “Ngwae ꞋaꞋana kwa! FaꞋuta diꞋia nau ku filia ta kini bore ma nia kasi oga lekaꞋa maꞋi faꞋinau, nai baꞋa sasi laꞋu ta taꞋe? Nai baꞋa kwatea laꞋu ngela ngwane Ꞌoe ke leka tau laꞋu saena maꞋe fanoa ba Ꞌoko leka maꞋi faꞋasia Ꞌi naꞋo?”

6 Bore ma sa Abraham ka fata Ꞌuri fuana, “NoaꞋa! NoaꞋa Ꞌoe kosi kwatea ngela ngwane nau ka oli Ꞌuana kula neꞋana! 7 Iawe nia na God Ꞌi langi, nia ngali nau ka sui naꞋa faꞋasia abaꞋi kula neꞋana maꞋa nau, ma nau ku faꞋasia ka sui naꞋa na fanoa neꞋana fuuꞋi ngwae nau kira tua ana. Iawe nia sasia taꞋi fata alangaꞋinga ngasingasiꞋa fuaku neꞋe na ano nini kulu tua ana kaidaꞋi neꞋe nia ke baꞋa kwatea maꞋi fuana ngela neꞋe kike baꞋa futa maꞋi ana kwalafa nau. Ma nia ke baꞋa asungaꞋinia Ꞌainsel nia ka eta eta amu kaidaꞋi neꞋe Ꞌoke baꞋa saiana Ꞌoke dao toꞋona taꞋi ngela kini sariꞋi ana kula neꞋeri fasi Ꞌiri ngela ngwane nau ke korea. 8 Bore ma si diꞋia ngela kini neꞋe Ꞌoko filia, nia kasi oga lekaꞋa maꞋi faꞋiniꞋo, ꞋunaꞋeri Ꞌoko aloge naꞋa faꞋasia fata alangaꞋinga neꞋe fuaku. Bore ma nau kusi oga neꞋe Ꞌoke ngalia ngela ngwane nau ku leka Ꞌuana fanoa neꞋana.” 9 Nama goꞋo na ngwae ni rao neꞋeri ka alua naꞋa limana Ꞌi olofana Ꞌaena sa Abraham ma ka sasia fata alangaꞋinga neꞋeri, diꞋia ba sa Abraham eta saea fuana.

10 Sui, na ngwae ni rao baera ka ngalia akwala kamel ngwae ꞋaꞋana ma faꞋinia ru matamata Ꞌoro lisilana leꞋa ki neꞋe ngwae ꞋaꞋana kwateꞋe fuana kwatelana fuana ngwaꞋi toꞋa loꞋoba, ma nia ka leka naꞋa Ꞌuana abaꞋi kula neꞋeri. Nia leka ka liu ana fanoa doe Ꞌi Mesopotemia, ana bali Ꞌi Ꞌaena fanoa doe neꞋe sa Neho nia tua ana. Nia leka sulia asoa Ꞌoro ki, 11 ma kaidaꞋi nia dao ana maꞋe fanoa neꞋeri, nia ka leka mamalo karangia taꞋi maꞋe kafo Ꞌilia ana kula neꞋeri, ma nia ka kwatea kamel nia ki kira ka mamalo logo. Ana kaidaꞋi neꞋeri na madaꞋafi nia ka koso naꞋa, ma ngwaꞋi kini ana fanoa neꞋeri kira leka maꞋi Ꞌuana maꞋe kafo neꞋeri fuana ufi kafoꞋa.

12 Ma nia ka foꞋo ka Ꞌuri, “Aofia, Ꞌoe Iawe na God ngwae ꞋaꞋana nau, sa Abraham. ꞋOke kwatea raoꞋa neꞋe nau ke ngwaluda taꞋena. Nau ku amasiꞋo Ꞌoke faꞋataꞋinia neꞋe Ꞌoko alafe fuana ngwae ꞋaꞋana nau, ma Ꞌoko dau sulia na fata alangaꞋinga ba Ꞌoe fuana. 13 KaidaꞋi nini nau ku tua Ꞌi maana maꞋe kafo Ꞌilia neꞋe, ngwaꞋi kini fiꞋi doe ana fanoa neꞋe kike baꞋa leka maꞋi ana kula neꞋe fuana ufi kafoꞋa. 14 Nai baꞋa lidi Ꞌuri ana ta taꞋi ai adulu, ‘ꞋUri ma Ꞌoko saiana Ꞌoke kwatea ta kala kafo fuaku, Ꞌiri nai kwaꞋu?’ Sui nia ke fata Ꞌuri, ‘Nia leꞋa goꞋo Ꞌana, Ꞌoke kwaꞋu, nai baꞋa leka ngali kafo logo fuana kamel Ꞌoe ki.’ Aia, nau ku amasiꞋo, Ꞌoke alaꞋania na alaꞋanga neꞋeri naꞋa neꞋe na maꞋetoꞋo neꞋe Ꞌoko filia ngela kini neꞋeri, fuana ngwae ni rao Ꞌoe sa Aesak ke baꞋa korea. ꞋUnaꞋeri neꞋe nau ku saiana Ꞌoko dau sulia fata alangaꞋilamu fuana ngwae ꞋaꞋana nau sa Abraham.”

15 Ana kaidaꞋi ngwae neꞋe Ꞌiri faꞋasuia Ꞌua na foꞋongaꞋa nia, taꞋi ngela kini fiꞋi doe ka dao naꞋa ana kula neꞋeri, nia ngalia taꞋi faꞋi botel fuana kafo Ꞌi gwauna ꞋabaꞋabana. Kini sariꞋi neꞋeri satana neꞋe Ꞌi Rebeka. Nia na defo sa Betuel. Sa Betuel nia futa ana Ꞌi Milka ma sa Neho. Sa Neho neꞋeri ngwae futa sa Abraham. 16 ꞋI Rebeka taꞋi ngela kini sariꞋi neꞋe lisilana ꞋoloꞋolo liu, ma nia noaꞋa kasi teo Ꞌua faꞋinia ta ngwae. Nia ka koso saena kilu kafo neꞋeri ma ka faꞋafungua faꞋi botel kafo nia ma ka oli maꞋi.

17 Ma ngwae rao nini sa Abraham ka lalili siana, ma ka fata Ꞌuri fuana, “Nau ku kwaiamasi amu Ꞌoko saiana Ꞌoke kwatea fuaku ta kala kafo fuaku ana faꞋi botel kafo neꞋana Ꞌoe fasi Ꞌuri nai kwau?”

18 Tona bore ma, sariꞋi neꞋe faꞋakosoa naꞋa na faꞋi botel kafo faꞋasia gwauna ꞋabaꞋabana, ma ka daua kwau fuana ngwae neꞋeri ka kwau, ma nia ka fata Ꞌuri, “AraꞋi ꞋaꞋana kwa, kwaꞋu!”

19 Ma kaidaꞋi ngwae neꞋeri kwau ka sui naꞋa, sariꞋi neꞋeri ka fata laꞋu Ꞌuri, “ꞋOke mango basi, nai baꞋa leka ngali kafo maꞋi fuana kamel Ꞌoe ki fasi Ꞌiri kike kwaꞋu logo.” 20 Ma lima lakolako goꞋo nia ka Ꞌiria na kafo neꞋeri saena faꞋi botel kafo nia Ꞌuana kula ru ꞋaeꞋaela ki fuana kwaꞋunga, ma nia ka lalili ka oli Ꞌuana kilu kafo fuana faꞋafungulana kafo saena faꞋi botel kafo nia, ma nia ka inaꞋu ana ngali kafoꞋa maꞋi, leleka na kamel neꞋeri ki, kira ka kwaꞋu ka sui taꞋifau. 21 Ma na ngwae neꞋeri nia tua aroaro ma ka bubungia goꞋo Ꞌana sariꞋi neꞋeri, ma nia ka manata Ꞌana sulia diꞋia neꞋe Iawe kwatea raoꞋa nia ka leka leꞋa naꞋa.

22 Ma kaidaꞋi kamel ki kwaꞋu ka sui naꞋa ngwae neꞋe ka ngalia taꞋi komeꞋe gol neꞋe kululana nia lima gram ki, ma nia ka dauraꞋinia Ꞌi maana ngongorana kini neꞋeri. Ma nia ka lafua ro gol sen neꞋe kululadaroꞋo taꞋi talangaꞋi gram, ma nia ka alua Ꞌi limana. 23 Ma nia ka lidi Ꞌuri ana, “Nau ku oga Ꞌoke saea fuaku. Sa tai mo neꞋe satana maꞋa Ꞌoe? NauꞋa faꞋinia na ngwae nau ki, kaimili lulu Ꞌuana ta taꞋi kula fuana maliu Ꞌanga ana. ꞋUri ma Ꞌoko fia kaimili saiana mike leka maꞋi ka tua Ꞌi luma nia?”

24 Aia sariꞋi neꞋeri nia ka olisi Ꞌuri ana, “Na satana maꞋa nau neꞋe sa Betuel, na ngela sa Neho ma Ꞌi Milka. 25 Ma na luma kami toꞋo ana kula kaumulu saiana muke tua ana, ma nia ka toꞋo ana kula logo fuana camel ki, ma fanga Ꞌoro kira teo goꞋo Ꞌana.”

26 Ma na ngwae neꞋeri ka Ꞌoto gwau toli leleka maana ka toꞋo Ꞌi ano, ma nia ka foꞋosia Iawe, 27 ma nia ka fata Ꞌuri, “Iawe, Ꞌoe God ngwae ꞋaꞋana nau sa Abraham. Nau ku baꞋatafea satamu, Ꞌoko gonia nama Ꞌamu Ꞌua na fata alangaꞋinga ba Ꞌoko sasia faꞋinia. ꞋOko ngali nau saga maꞋi aku Ꞌuana luma ta taꞋi ngwae ana fuuꞋi ngwae nia.”

28 GoꞋo Ꞌi Rebeka ka lalili Ꞌuana Ꞌi luma, ma nia ka faꞋarongo Ꞌani ru ki taꞋifau fuana fuuꞋi ngwae teꞋa nia. 29-30 Ma sa Laban na sasina Ꞌi Rebeka nia tua. Ana kaidaꞋi sa Laban lisia na komeꞋe gol neꞋeri ana ngongorana Ꞌi Rebeka, ma faꞋinia ro gol sen ki tua Ꞌi limana, ma ka rongoa nia faꞋarongo Ꞌania alaꞋanga neꞋe ngwae neꞋeri nia saea ki, nia ka leka kwau faꞋasia luma ka lalili fuana lisilana na ngwae neꞋeri. Ngwae neꞋeri uu Ꞌana Ꞌua Ꞌi maana kilu kafo, karangia kula kamel nia ki tua ana. KaidaꞋi sa Laban dao maꞋi, 31 nia ka fata Ꞌuri fuana, “Leka maꞋi kwa! Koro ke leka Ꞌi luma. ꞋAeꞋo taꞋi ngwae neꞋe Iawe nia faꞋaleꞋa. Nia Ꞌiri leꞋa neꞋe Ꞌoke uu goꞋo Ꞌamu Ꞌuri ana kula neꞋe. Nau ku toꞋo ana kula ka sui naꞋa maꞋakwaliꞋo Ꞌi luma kaimili, ma kula fuana kamel Ꞌoe ki tua logo naꞋa.”

32 Sui sa Laban ka baꞋea ngwae neꞋeri Ꞌi luma, ma ka lafua ru ki faꞋasia ngwaꞋi ana camel ki, ma ka kwatea na fanga fuana kamel neꞋeri ki, ma nia ka fiꞋi aluda ana kula kira ka maliu ana. Buri Ꞌana nia ka ngali maꞋi kafo fuana ngwae neꞋeri faꞋinia ngwae nia ki fuana kira ka taufia Ꞌaeda ana. 33 Bore ma kaidaꞋi ngwae sa Laban ki ngalia maꞋi fanga ki, ngwae neꞋeri ka fata Ꞌuri, “Nau noaꞋa naisi fanga basi Ꞌua, nau ku toꞋo ana taꞋi alaꞋanga neꞋe nai eta saea nama fuaumulu.”

Sa Laban ka fata Ꞌuri, “Nia leꞋa, faꞋarongo kaimili Ꞌamu Ꞌania.”

34 Ma na ngwae neꞋeri ka fata Ꞌuri, “NauꞋa taꞋi ngwae rao goꞋo, ma na ngwae ꞋaꞋana nau neꞋe sa Abraham. 35 Iawe nia faꞋaleꞋa ngwae ꞋaꞋana nau Ꞌania ru Ꞌoro ki mala. Ma nia ka lafutaꞋinia niaꞋa taꞋi ngwae toꞋoru neꞋe nia toꞋo ana sipsip ki, ma nanigot ki, ma na buluka ki, ma nia ka toꞋo ana silva ki, ma na gol ki, ma na ngwae rao ꞋoꞋo ki, ma na kini rao ꞋoꞋo ki, ma na kamel ki faꞋinia dongki ki logo. 36 Ma na Ꞌafe nia Ꞌi Sera, nia faꞋafuta taꞋi ngela ngwane kaidaꞋi nia ngwaro ka kokoꞋo naꞋa, ma na ngwae ꞋaꞋana nau ka kwatea ru nia ki taꞋifau naꞋa fuana ngela nia. 37 Ma nia ka saea taꞋi ru fuaku, ma nia ka kwatea nau ku fata alangaꞋi ana taꞋi falafala neꞋe nai baꞋa sasi diꞋia nama neꞋe nia saea. Nia Ꞌuri, ‘NoaꞋa Ꞌoe kosi filia ta sariꞋi Ꞌi neꞋe Ꞌi Kenan fuana Ꞌalako nau ke korea. 38 ꞋOke oli nama ana fuuꞋi ngwae nau neꞋe maꞋa nau futa ana. Ma Ꞌoko filia nama ta kini neꞋe futa ana ta taꞋi ngwae ada fasi Ꞌiri Ꞌalako neꞋe nau ka korea.’ 39 Ma nau ku saefiloa ngwae ꞋaꞋana nau ku Ꞌuri, ‘FaꞋuta, diꞋia nau ku filia ta taꞋi sariꞋi, bore ma noaꞋa nia kasi leka maꞋi faꞋinau, taꞋe neꞋe nai baꞋa sasia laꞋu?’ 40 Bore ma nia ka fata Ꞌuri, ‘KaidaꞋi ki taꞋifau nau ku kwairoꞋoi ana Iawe, ma nia ke baꞋa kwatea na Ꞌainsel nia ka leka faꞋiniꞋo Ꞌi toꞋoba, ma na raoꞋa Ꞌoe ke baꞋa ngwaluda. Ma nia ke baꞋa talangwaraꞋu goꞋo fuamu neꞋe Ꞌoke dao toꞋona ta taꞋi sariꞋi fiꞋi doe ana fuuꞋi ngwae nau neꞋe kira futa maꞋi ana maꞋa nau, fasi Ꞌiri ngela nau ke korea. 41 TaꞋi falafala goꞋo neꞋe teo fuamu fuana logelamu faꞋasia alangaꞋinga ba Ꞌoe, diꞋia Ꞌoko leka siada, ma kira kasi saiana Ꞌafilamu, nia neꞋe kwate ma Ꞌoke aloge faꞋasia na alangaꞋinga neꞋe.’

42 “Ana kaidaꞋi kami dao Ꞌi maana kilu kafo neꞋe Ꞌi taꞋena, nau ku foꞋo ku fata Ꞌuri, ‘Iawe, Ꞌoe God ngwae ꞋaꞋana nau sa Abraham. Nau ku kwaimasi amu Ꞌoke kwatea raoꞋa nau ka ngwaluda. 43 KaidaꞋi neꞋe nau ku tua naꞋa ana kilu kafo neꞋe, diꞋia ta sariꞋi fiꞋi doe nia leka maꞋi ka ngali kafo ana kilo kafo neꞋe, nai baꞋa saefilo Ꞌuri ana, “Nau ku amasiꞋo Ꞌuri ma Ꞌoko saiana Ꞌoke kwatea ta kala kafo saena faꞋi botel kafo Ꞌoe fasi Ꞌiri nai kwaꞋu kwa?” 44 Ma nia ka fata Ꞌuri, “LeꞋa goꞋo Ꞌana, Ꞌoke kwaꞋu, ma nai baꞋa ngali kafo logo fuana kamel Ꞌoe ki.” ꞋIu nau ku amasiꞋo alaꞋania alaꞋanga neꞋeri na toto neꞋe Ꞌoko filia naꞋa sariꞋi neꞋe Ꞌiri ngela ngwane ngwae ꞋaꞋana nau nia ke baꞋa korea. 45 KaidaꞋi nau ku foꞋo goꞋo Ꞌaku Ꞌua ꞋunaꞋeri saena manataꞋanga nau, Ꞌi Rebeka ka dao naꞋa maꞋi. Ma nia ka ngalia faꞋi kafo ki Ꞌi gwauna ꞋabaꞋabana, ma nia ka koso toli saena kilu kafo ka ongi kafo. Ma nau ku fata Ꞌuri fuana, “ꞋOko saiana Ꞌoke kwatea ta kala kafo fuaku, nau ku oga nai kwaꞋu” 46 Tona bore ma nia faꞋakosoa naꞋa faꞋi kafo neꞋeri Ꞌi gwauna ꞋabaꞋabana, ma ka fata Ꞌuri, ‘LeꞋa goꞋo Ꞌana, Ꞌoke kwaꞋu. Ma nai baꞋa ngali kafo fuana kamel Ꞌoe ki logo.’ Ma nau ku kwaꞋu, ma nia ka kwate kafo fuana kamel nau ki, kira ka kwaꞋu logo. 47 Ma nau ku lidi Ꞌuri ana, ‘Sa tai neꞋe satana maꞋa Ꞌoe?’ Ma nia ka fata Ꞌuri, ‘Satana maꞋa nau neꞋe sa Betuel. NiaꞋa ngela sa Neho ma Ꞌi Milka.’ Sui nau ku dauraꞋinia na kome ngongorana, ma nau ku alua ro saen ki Ꞌi limana. 48 Sui nau ku bobo uruuru ma ku baꞋatafea Iawe, duꞋungana nia na God ngwae ꞋaꞋana nau sa Abraham, ma nia ka ngali saga maꞋi aku Ꞌuana luma kwalafa ngwae ꞋaꞋana nau. Ma nau ku lisia taꞋi kini sariꞋi neꞋeri nia na koꞋo na ngwaefuta ngwae ꞋaꞋana nau. Ma neꞋe na ngela ngwae ꞋaꞋana nau ke baꞋa korea kini sariꞋi neꞋeri. 49 Nia ke baꞋa faꞋuta niniꞋa? Si diꞋia kamu oga mike faꞋataꞋinia neꞋe kamu alafe fuana ngwae ꞋaꞋana nau, ma kamu dau sulia Ꞌoga amulu, nau ku gani kamu muke faꞋarongo nau nama. Bore ma diꞋia noaꞋa, kamu ka saea fasi Ꞌiri nai baꞋa sasia laꞋu ta lia Ꞌi ngwae.”

50 Sa Laban ma maꞋa nia sa Betuel ka fata Ꞌuri, “Ru neꞋana nia saka maꞋi ana Iawe! KeroꞋo noaꞋa kasi saea naꞋa ta ru ana. Nia leꞋa goꞋo Ꞌana. 51 Na sariꞋi neꞋe niniꞋa tua goꞋo Ꞌana. Nia ke baꞋa leka faꞋi kaumulu, kaidaꞋi kamu ke oli ana Ꞌi fanoa kamu. Nia leꞋa fuana nia ka Ꞌafe fuana ngela ngwae ꞋaꞋana Ꞌoe, diꞋia nama neꞋe Iawe nia saea.”

52 Ma kaidaꞋi na ngwae neꞋeri rongoa alaꞋanga neꞋeri, nia ka bobo uruuru ma ka baꞋatafea Iawe. 53 GoꞋo nia ka lafua maꞋi na Ꞌaba ifi kwanga ki, ma kekefa neꞋe kira saungaꞋiniꞋi Ꞌani silva ma gol ki ba kira ngaliꞋi maꞋi, ma nia ka kwate taꞋifau ani fuana Ꞌi Rebeka. Ma nia ka ngalia ti ru matamata laꞋu neꞋe folilani doe liu, ma ka kwateꞋe fuana ngwaefuta sariꞋi neꞋe faꞋinia teꞋa nia.

54 Ma na ngwae neꞋeri faꞋinia na ngwae nia ki kira fiꞋi nguta, ana rodo neꞋeri kira ka maliu ana luma neꞋeri. Ma Ꞌofodangi nia ka fata Ꞌuri fuana ngwaꞋi toꞋa ana luma neꞋeri, “Nia leꞋa fuaumulu muke alaꞋani nai oli naꞋa Ꞌuana ngwae ꞋaꞋana nau.”

55 Bore ngwaingwaena Ꞌi Rebeka ma teꞋa nia kera ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa, alaꞋania Ꞌi Rebeka ke tua sulia basi ta kaidaꞋi tiꞋitiꞋi faꞋi kaimili, ru diꞋia ta akwala asoa goꞋo Ꞌi buria nia ka fiꞋi leka Ꞌana.”

56 Bore ma na ngwae neꞋeri nia ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa, nau ku amasi kaumulu noaꞋa kamu kasi lui nau laꞋu. Iawe nia kwatea na raoꞋa nau ku leka leꞋa liu. Nau ku gani kamu muke alaꞋani nau nai oli siana ngwae ꞋaꞋana nau.”

57 Sui kira ka fata Ꞌuri, “ꞋOke mango basi. Kulu saea sariꞋi neꞋe ke leka maꞋi fasi Ꞌiri kulu ke rongoa manataꞋanga nia.” 58 GoꞋo kera ka ri maꞋi Ꞌuana, ma kera ka fata Ꞌuri fuana, “Na ngwae neꞋe oga ke oli Ꞌi taꞋena. ꞋOko saeleꞋa goꞋo Ꞌamu neꞋe Ꞌoke leka naꞋa faꞋinia niniꞋari?”

Ma nia ka fata Ꞌuri, “ꞋIu, nia leꞋa goꞋo ana.”

59 Ma kera ka alaꞋania Ꞌi Rebeka ka leka faꞋinia na ngwae neꞋeri faꞋinia ngwae nia ki. Ma kira ka kwatea taꞋi kini rao neꞋe lia maꞋi sulia eta ana kaidaꞋi nia tiꞋitiꞋi ka leka faꞋinia. 60 Ana kaidaꞋi nia salisali fuana faꞋasilana kula neꞋeri, na fuuꞋi ngwae nia kira ka faꞋaleꞋa kika fata Ꞌuri,

“Ngwaingwaena kamu, kaimili foꞋo fasi Ꞌiri Ꞌoke baꞋa raꞋe maꞋi ko teꞋa fuana ngwae Ꞌoro liu ki neꞋe liufia na mole ana ngwae.

Ma kwalafa Ꞌoe kike baꞋa liufia fanoa doe malimae kira ki.”

61 Ma Ꞌi Rebeka faꞋinia kini rao ꞋoꞋo nia ki, kira ka leka faꞋinia, kira ka raꞋe fafona kamel ki, ma kira ka donga ngwae rao sa Abraham, ma kira ka leka naꞋa Ꞌada.

62 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Aesak nia ka faꞋasia na maꞋe busu ana kafo neꞋe satana, “MaꞋe busu God mauri neꞋe nia lia maꞋi fuaku.” Ma sa Aesak ka leka tua Ꞌi Negev ana abaꞋi kula Ꞌi gwauna fanoa Ꞌi Kenan. 63 Ana taꞋi asoa, kaidaꞋi sina ka suꞋu naꞋa, nia ruꞋu Ꞌi maa ka leka liliu, ma nia ka lisia ti kamel kira leka maꞋi. 64 Ana kaidaꞋi Ꞌi Rebeka nia lisia, nia lofo Ꞌi ano faꞋasia kamel nia, 65 ma nia ka saefiloa ngwae ni rao sa Abraham ka Ꞌuri, “Sa tai neꞋe satana ngwae loꞋoko nia leka maꞋi?”

Ma na ngwae ni rao neꞋeri ka fata Ꞌuri, “Na ngela ngwane ngwae ꞋaꞋana nau loꞋoko nia.” GoꞋo Ꞌi Rebeka ka ngali ifi ka sufafia maana faꞋasia.*

66 KaidaꞋi kira leka kika dao siana sa Aesak na ngwae ni rao neꞋeri ka alaꞋa sulia fuana ma ka faꞋarongo Ꞌani ru ki taꞋifau neꞋe fuli maꞋi loꞋoba. 67 Ma sa Aesak ka baꞋea sariꞋi neꞋeri ka tua naꞋa saena gwaurau neꞋe teꞋa ni Ꞌi Sera neꞋe tua ana Ꞌi naꞋo. Ma sa Aesak ka korea naꞋa Ꞌi Rebeka, ma ka kwaima liu ana kini neꞋe, ma na kwaimanatai Ꞌanga sa Aesak Ꞌuana teꞋa nia ka sui naꞋa.

25

Ti ngela laꞋu ana fuuꞋi ngwae sa Abraham

1 Sa Abraham nia korea laꞋu ta Ꞌafe matamata neꞋe satana Ꞌi Ketura. 2 ꞋAfe neꞋe ka faꞋafuta ngwaꞋi ngela ngwane na satada neꞋe sa Simran, sa Joksan, sa Medan, sa Midian, sa Isbak, ma sa Suaha.

3 Sa Joksan neꞋe na maꞋa sa Seba ma sa Dedan, ma ngwae neꞋe futa maꞋi ana fufuꞋi ngwae sa Dedan neꞋe kira ana kwalafa sa Asuru, ma na kwalafa sa Letus faꞋinia kwalafa sa Leum. 4 Sa Midian neꞋe ngela nia ki neꞋe sa Efaha, sa Efa, sa Hanok, sa Abida, ma sa Eldaha, na kwalafa neꞋeri ki neꞋe futa ana Ꞌi Ketura.

5 Ma sa Abraham ka alaꞋa totongaꞋi nia ke baꞋa alua ru ki taꞋifau neꞋe nia toꞋo ani saena limana ngela nia sa Aesak. 6 Bore ma kaidaꞋi nia tua Ꞌua, nia kwatea na kwateꞋa ki fuana ta ngela ngwane ana ba nia alua ana ta ro Ꞌafe ana. Ma nia ka kwateda kwau kira ka leka tau naꞋa ana ta bali kula Ꞌi fanelana sina neꞋe tau faꞋasia kula sa Aesak tua ana.

Sa Abraham mae ma sa Aesak ma sa Ishmael kera ka kwaiatoa

7-8 Sa Abraham nia ngwaro liu naꞋa ana kaidaꞋi nia mae, na anona ka leka tua faꞋinia anona maꞋa nia faꞋida ba kira mae naꞋa Ꞌi naꞋo. Nia toꞋo ana maurilana leꞋa, ma kaidaꞋi nia mae, nia dao naꞋa ana taꞋi talangaꞋi faꞋi ngali ma fiu akwala ma lima faꞋi ngali. 9 Na ro ngela neꞋe nia ki, sa Aesak ma sa Ishmael kera ka kwaiatoa Ꞌi saena faoda neꞋe satana Ꞌi Makpela neꞋe tua ana taꞋi afu ano neꞋe nia Ꞌi fanelana sina ana Ꞌi Mamre. KaidaꞋi Ꞌi naꞋo, afu ano neꞋe ru sa Efron, taꞋi ngwae ana fuuꞋi ngwae sa Het, na satana maꞋa nia neꞋe sa Soha. 10 Bore ma Ꞌi buri Ꞌana neꞋe sa Abraham folia ano neꞋeri ana ngwae neꞋe, na ano neꞋeri ru nia naꞋa. Ana kula neꞋeri naꞋa neꞋe kera kwaiatoa nonina sa Abraham, ma ana faoda neꞋeri logo neꞋe kira kwaiatoa logo Ꞌi Sera saena Ꞌi naꞋo. 11 KaidaꞋi Ꞌi buira neꞋe sa Abraham nia mae naꞋa, ngela nia sa Aesak ka leka ka saungaꞋinia naꞋa fanoa nia karangia maꞋe busu kafo Ꞌi Bere Lahai Roe.* Ana kaidaꞋi neꞋeri God ka faꞋaleꞋa sa Aesak.

Na kwalafa sa Ishmael

12-13 Na ꞋaꞋemae sulia kwalafa sa Ishmael nia Ꞌuri:

Sa Ishmael nia ngela sa Abraham, ma teꞋa nia neꞋe Ꞌi Hega kini Ꞌi Ejipt nia na kini rao Ꞌi Sera. Sa Ishmael toꞋo ana ngela ngwane ki, satada neꞋe sa Nebaeot, sa Kedar, sa Adbeel, sa Mibsam, 14 sa Misma, sa Duma, sa Masa, 15 sa Hadad, sa Tema, sa Jaturu, sa Nafis, ma sa Kedema.

16 Na fufuꞋi ngwae neꞋe futa ana akwala ma ro ngela sa Ishmael ki, kira saea satana mae fanoa ki ma fanoa neꞋe kira leka tua Ꞌani ki ka donga logo satana akwala ma ro ngela neꞋe ki. 17 ꞋUnaꞋeri sa Ishmael ka mae naꞋa, ma anona ka leka tua faꞋinia anona maꞋa nia faida ba kira mae Ꞌi naꞋo. Ma kaidaꞋi nia mae ana nia dao ana taꞋi talangaꞋi fai ngali ma uulu akwala ma fiu fai ngali. 18 Na olitana sa Ishmael noaꞋa kira Ꞌiri tua faꞋinia kwalafa sa Abraham, kira tua ana ano Ꞌi safitana ro fanoa Ꞌi Havila ma Ꞌi Suru, bali ana fanelana sina ana Ꞌi Ejipt, ana tala neꞋe ki faꞋasia Ꞌi Ejipt ma ki leka Ꞌuana Ꞌi Asiria.

Sa Aesak alua ro ꞋiꞋiu ki sa Esau ma sa Jakob

19 Na ꞋaꞋemae sulia kwalafa sa Aesak, na ngela sa Abraham, nia Ꞌuri: 20 KaidaꞋi sa Aesak nia korea Ꞌi Rebeka, nia tua naꞋa sulia fai akwala faꞋi ngali ki. ꞋI Rebeka neꞋe ngela kini sa Betuel, taꞋi ngwae Ꞌi Mesopotemia ana abaꞋi kula kira saea Ꞌani Ꞌi Aram. Ma sa Laban na sasina Ꞌi Rebeka.

21 Sa Aesak ka foꞋosia Iawe duꞋungana Ꞌafe nia ꞋabaraꞋa, ma Iawe ka rongoa foꞋongaꞋa nia. KaidaꞋi neꞋeri Ꞌafe neꞋe ka ina naꞋa ma nia ke baꞋa faꞋafuta ro ꞋiꞋiu ki. 22 Bore ma kaidaꞋi kera noaꞋa kasi futa Ꞌua, kera diꞋia neꞋe kera ka fuꞋa Ꞌi saena sirana teꞋa keraꞋa, ꞋunaꞋeri Ꞌi Rebeka ka fata Ꞌuri, “FaꞋuta? Tae neꞋe sasi ma nau ku Ꞌuri reala.” Sui nia ka saefilo Iawe Ꞌuana ru neꞋeri.

23 Sui Iawe ka fata Ꞌuri fuana, “Ro ngela ki neꞋe tua saena siramu, na ai buri ke baꞋa ngasingasi liufia na ai etaeta. Kera ke baꞋa koꞋo bora fuana ro fufuꞋi ngwae matamata ki. Na fufuꞋi ngwae ana ai buri ke baꞋa ke baꞋa ngasingasi liufia na fufuꞋi ngwae ana ai etaeta.”

24 ꞋUnaꞋeri nia ka dao naꞋa ana madamo fuana kini neꞋeri fuana faꞋafutalana ngela, goꞋo nia ka faꞋafuta ro ngela ngwane nia ki neꞋe kera ro ꞋiꞋiu ki. 25-26 Na faꞋinaꞋonaꞋo nonina meo ma ka rangoꞋa taꞋifau diꞋia ifi kira saungaꞋinia Ꞌani ꞋuꞋuila nanigot, ꞋunaꞋeri kira ka saea Ꞌania sa Esau.† Ana kaidaꞋi kera futa, na ngela Ꞌi buri dau ngasi maꞋi ana Ꞌaena ngela Ꞌi naꞋo, ꞋunaꞋeri kera ka saea Ꞌani sa Jakob.‡ Ana kaidaꞋi neꞋeri sa Aesak nia tua naꞋa sulia ono akwala faꞋi ngali ki.

Sa Esau faꞋi danga Ꞌania gwaꞋi ngwaluda nia

27 KaidaꞋi ro ngela ngwane neꞋe ki doe maꞋi, sa Esau sai liu ana luluꞋa Ꞌuana ru kwasi ꞋaeꞋaela ki, ma nia noaꞋa kasi oga tuaꞋa Ꞌi fanoa, nia oga lala tuaꞋa saena masuꞋua. Bore ma sa Jakob nia ngwae nene goꞋo Ꞌana, ma kaidaꞋi Ꞌoro nia oga liua lala tuaꞋa Ꞌi fanoa. 28 Ana kaidaꞋi Ꞌoro sa Aesak nia kwaima ana sa Esau, osiꞋana nia oga liua Ꞌanilana fasina ru kwasi ꞋaeꞋaela ki, bore ma Ꞌi Rebeka kwaima lala ana sa Jakob.

29 Ana taꞋi asoa, kaidaꞋi sa Esau leka lulua ru kwasi ꞋaeꞋaela ki, sa Jakob nia tua goꞋo Ꞌana Ꞌi luma, ka saungaꞋi fanga goꞋo ana Ꞌania faꞋi bin meo ki. KaidaꞋi sa Esau nia oli maꞋi nia ka fiolo liu naꞋa, 30 ma nia ka fata Ꞌuri ana sa Jakob, “Se, nau ku fiolo liu naꞋa kwa! ꞋOke ngalia maꞋi ꞋaliꞋali na sufusufu meo neꞋana.” Nia neꞋe ngwae ki kira ka saea Ꞌani sa Idom.§

31 Bore ma sa Jakob ka fata Ꞌuri, “Si diꞋia Ꞌoko fata alangaꞋi ma Ꞌoko saea Ꞌoke kwate taꞋifau naꞋa ngwaluduꞋa Ꞌoe ki sulia ꞋaeꞋo na faꞋinaꞋonaꞋo fuaku, diꞋia ꞋunaꞋeri nia leꞋa nai baꞋa kwate ti fanga fuamu.”

32 GoꞋo sa Esau ka fata Ꞌuri, “LeꞋa, nia leꞋa goꞋo Ꞌana. Karangi nau ku maelia naꞋa fioloꞋanga neꞋe. DiꞋia nau ku mae, ru neꞋe ki kasi Ꞌafi nau goꞋo ne.”

33 Bore ma sa Jakob fata Ꞌuri, “LeꞋa goꞋo Ꞌana, bore ma etaeta Ꞌoke sasia ta taꞋi fata alangaꞋinga ngasingasiꞋa neꞋe gwaꞋi ngwaluda neꞋe Ꞌoko toꞋo naꞋa ana niniꞋari, nauꞋa naꞋa neꞋe nai ngalia laꞋu.”

Sui sa Esau ka sasia taꞋi fata alangaꞋinga ngasingasiꞋa fuana sa Jakob ma nia ka fata Ꞌuri, “Sa Jakob naꞋa neꞋe ke baꞋa toꞋo ana ru ki taꞋifau neꞋe faꞋinaꞋonaꞋo goꞋo neꞋe ka toꞋo ani faꞋasia maꞋa nia.”

34 GoꞋo sa Jakob ka ngalia naꞋa maꞋi fanga ki faꞋinia beret ma ka kwate fuana sa Esau. Ru neꞋeri faꞋataꞋi leꞋa naꞋa ana neꞋe sa Esau noaꞋa Ꞌiri manata kulukulufaꞋa goꞋo ana na gwaꞋi ngwaluda sulia nia na faꞋinaꞋonaꞋo.

26

God dau ana alangaꞋinga ba nia faꞋinia sa Abraham ma sa Aesak logo

1 Ana kaidaꞋi sa Aesak tua Ꞌi Bere Lahai Roe, taꞋi fioloꞋa doe liu ka dao fafida, ka diꞋia logo kaidaꞋi ana ꞋafitaꞋi Ꞌanga ba dao fafida Ꞌi naꞋo ana kaidaꞋi sa Abraham tua ana. Sui sa Aesak ka leka Ꞌuana Ꞌi Gerara taꞋi kula ana kula ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Filistia ki. Nia leka ka tua faꞋinia tatalafaꞋa sa Abimelek, nia neꞋe tatalafaꞋa kira. 2 KaidaꞋi neꞋeri Iawe ka dao maꞋi siana sa Aesak ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOe kosi koso toli ko tua Ꞌi Ejipt. ꞋOke baꞋa leka tua ana kula neꞋe nai baꞋa saea fuamu. 3 ꞋOke tua basi Ꞌamu Ꞌuri ana kula neꞋe. Nai baꞋa tua faiꞋiniꞋo, ma nai baꞋa faꞋaleꞋa Ꞌoe. Ma nai baꞋa kwatea ano neꞋe ki fuamu, ma ngela neꞋe ke baꞋa futa maꞋi ana kwalafaꞋa Ꞌoe ki logo. Nai dau nama Ꞌaku ana alangaꞋinga ba nau ku sasia faꞋinia maꞋa Ꞌoe sa Abraham. 4 Na ngwaꞋi ngela neꞋe kike baꞋa futa maꞋi ana kwalafaꞋa Ꞌoe kike baꞋa Ꞌoro liu, diꞋia na bulubulu na salo. Nai baꞋa kwate ano neꞋe fuada. Nai baꞋa faꞋaleꞋa kwalafa ki taꞋifau ana magalia sulia kwalafa Ꞌoe. 5 Nau ku dau ana alangaꞋinga nau, osiꞋana Ꞌi naꞋo sa Abraham kwairoꞋoi aku, ma ka leka sulia na taki nau ki, ma fatalaku.” 6 ꞋUnaꞋeri sa Aesak ka leka naꞋa nia ka tua naꞋa Ꞌi Gerara.

7 KaidaꞋi ngwae ana fanoa neꞋeri ki kira lisia Ꞌi Rebeka kira ka saefilo Ꞌuri ana sa Aesak, “FaꞋuta? ꞋUri ma kini neꞋe Ꞌafe Ꞌoe niniꞋa?” Ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “NoaꞋa, nia na ngwaingwaena nau.” Nia sofongaꞋi ꞋunaꞋeri ana sulia kini neꞋe lisilana leꞋa liu mala, ma nia ka maꞋu, Ꞌasu Ꞌubani ngwaꞋi toꞋa ana fanoa neꞋeri kira ka saungia, ma ka ngalia Ꞌafe nia.

8 Sa Aesak faꞋinia Ꞌafe nia, kera taꞋi tua ka tau tiꞋitiꞋi ana fanoa neꞋeri. Ana taꞋi faꞋi asoa sa Abimelek na tatalafaꞋa nia tua Ꞌana Ꞌi luma nia, nia ka kelefai sulia Ꞌolofolo, nia ka lisia sa Aesak nia lolofafia Ꞌafe nia. 9 Sui nia ka ri Ꞌuana sa Aesak ka leka maꞋi siana, nia ka fata Ꞌuri fuana, “Se, faꞋuta neꞋe Ꞌoko saea fasi Ꞌafe neꞋe na ngwaingwaena Ꞌoe kwa? Na Ꞌafe Ꞌoe goꞋo niniꞋa.”

Sui sa Aesak ka fata Ꞌuri, “Nau ku fiꞋa kira kata saungi nau ma kika ngalia Ꞌafe nau.”

10 Sui sa Abimelek ka fata Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko sasia ru neꞋe aimili kwa? Lisia basi! Nia talangwaraꞋu goꞋo Ꞌana fuana ta taꞋi ngwae ana ngwae nau ki neꞋe ke leka teo faꞋinia Ꞌafe Ꞌoe. Ma diꞋia nia ꞋunaꞋeri nia ke baꞋa taꞋa fuaimili, bore ma roraꞋa Ꞌoe naꞋa.” 11 Ma nia ka fata ngasingasiꞋa fuana ngwae ki ka Ꞌuri, “DiꞋia ta ngwae nia sasi ta ru ka taꞋa ana ngwae neꞋe nama ana Ꞌafe nia, nia ke baꞋa mae.”

Sa Aesak faꞋinia ngwae ana Ꞌi Filistia kira fuꞋa faꞋinia kafo

12 Ana faꞋi ngali neꞋeri nama neꞋe sa Aesak oꞋolia na oꞋola nia ana kula neꞋeri. Iawe nia faꞋaleꞋa sa Aesak. Fuana ta taꞋi magana witi neꞋe nia fasiꞋi ki, nia loia maꞋi 100 magana witi. 13 Na raoꞋa nia ki ka leka leꞋa liu, ma nia taꞋi ngwae toꞋoru liu. 14 Ma duꞋungana neꞋe nia toꞋo ana sipsip Ꞌoro ki, ma buluka Ꞌoro ki, ma ngwae ni rao Ꞌoro ki, ꞋunaꞋeri ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Filistia kira ka oga guꞋuguꞋu liu fuana. 15 ꞋI naꞋo kaidaꞋi maꞋa nia mauri Ꞌua na ngwae rao maꞋa nia ki kira Ꞌilia na kilu kafo ki kwailiu ana kula neꞋeri, bore ma ngwae Ꞌi Filistia ki kira oga guꞋuguꞋu liu, kira ka leka kika Ꞌili fafia kilu kafo neꞋeri ki laꞋu.

16 ꞋUnaꞋeri sa Abimelek na tatalafaꞋ ka fata Ꞌuri ana sa Aesak, “ꞋAeꞋo niniꞋa na ngwae ngasingasiꞋa liu mala ma Ꞌoko liufi kaimili taꞋifau naꞋa. ꞋOke leka faꞋasia kula neꞋe naꞋa.”

17 Sui sa Aesak ka faꞋasia kula neꞋeri, nia ka leka sasia na fanoa nia ana oteotea Ꞌi Gerara. 18 Aia, na kilu kafo neꞋe teo Ꞌi neꞋeri ki, maꞋa nia sa Abraham neꞋe ꞋiliꞋi, bore ma Ꞌi buri Ꞌana neꞋe nia mae naꞋa, na ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Filistia ki kira ka Ꞌili fafiꞋi laꞋu. ꞋI neꞋeri sa Aesak ka oli ma ka Ꞌilida laꞋu, ma nia ka saea nama Ꞌani sata Ꞌi ru neꞋe maꞋa nia eta saeda ꞋaniꞋi.

19 KaidaꞋi neꞋeri na ngwae rao sa Aesak ki kira ka Ꞌilia ta taꞋi kilu kafo saena ote neꞋeri ma kira dao toꞋona kafo leꞋa. 20 Bore ma ngwaꞋi toꞋa neꞋe kira folo Ꞌusia sipsip kira ki Ꞌi Gerara kira ka olisuꞋusuꞋu faꞋinia kilu kafo neꞋeri ki, ma kira ka fata Ꞌuri fuana ngwae rao sa Aesak ki, “Kafo neꞋe ru kami niniꞋa.” GoꞋo sa Aesak ka faꞋasata kilu kafo neꞋeri Ꞌani Ꞌi Esek neꞋe fada Ꞌani “OlisuꞋusuꞋu.” 21 KaidaꞋi ngwae nia ki kira Ꞌilia laꞋu ta kilu kafo, kira ka olisuꞋusuꞋu logo faꞋinia. Nia ka saea logo kilu kafo neꞋeri Ꞌani Sitna nama FuꞋanga. 22 Sui laꞋu, nia ka Ꞌidua fanoa nia ka Ꞌidu tiꞋitiꞋi laꞋu faꞋasia kula neꞋeri, ma ngwae ni rao nia ki kira ka Ꞌilia laꞋu ti kilu kafo. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri kira ka Ꞌiri olisuꞋusuꞋu naꞋa. Sui ma ka saea kilu kafo neꞋeri Ꞌani Rehobot neꞋe fada Ꞌani “Kula Abitako.” Ma nia ka fata Ꞌuri, “KaidaꞋi neꞋe Iawe kwatea naꞋa kula doe neꞋe fuakulu. TaꞋena raoꞋa kulu ki ke baꞋa leka leꞋa.”

23 Buri Ꞌana neꞋe sa Aesak nia faꞋasia laꞋu kula neꞋeri, nia ka leka tua ana kula kira saea Ꞌani Bereseba. 24 Ana kaidaꞋi nia dao Ꞌi neꞋeri, Iawe ka dao maꞋi siana saena rodo ka fata Ꞌuri fuana, “NauꞋa God ana maꞋa Ꞌoe sa Abraham. ꞋOe kosi maꞋu, osiꞋana nau ku tua faꞋiniꞋo. Nau ku sasia taꞋi fata alangaꞋinga faꞋinia sa Abraham neꞋe kwairoꞋoi aku. Ma osiꞋana fata alangaꞋi neꞋeri, nai baꞋa faꞋaleꞋa Ꞌoe, ma nau ku kwatea kwalafa Ꞌoe kike Ꞌoro liu.” 25 Ma ana kula neꞋe nia Ꞌuia taꞋi sulufaua fuana Iawe ma nia foꞋosia Ꞌani satana Iawe. Ma nia ka sasia naꞋa fanoa nia ana kula neꞋeri, ma ngwae ni rao nia ki kira ka Ꞌilia laꞋu ta kilu kafo fuada.

Na tatalafaꞋa sa Abimelek sasia alangaꞋinga faꞋinia sa Aesak

26 Aia na tatalafaꞋa sa Abimelek faꞋinia sa Ahusat, na ngwae faꞋamanata nia, ma sa Fikol, na faꞋinaꞋonaꞋo ana fuani Ꞌoro nia, kira faꞋasia Ꞌi Gerara kira leka fuana lisilana sa Aesak. 27 ꞋUnaꞋeri sa Aesak ka saefilo Ꞌuri ada, “FaꞋuta neꞋe kamu ka leka maꞋi fuana lisilaku re! KaidaꞋi ba sui, kaumulu ka Ꞌiri oga nau, ma kaumulu ka lali nau faꞋasia kula kamu.”

28 GoꞋo kira ka fata Ꞌuri, “NiniꞋari kaimili saiana neꞋe Iawe nia tua faꞋiniꞋo. Ma kaimili ka manata Ꞌuri, nia leꞋa fuamili kaimili ka sasia ta fata alangaꞋinga ngasingasiꞋa faꞋiniꞋo neꞋe noaꞋa kulu kasi fuꞋalikulu. Kaimili oga Ꞌoke fata alangaꞋi Ꞌuri: 29 NoaꞋa Ꞌoe kosi faꞋali kaimili, diꞋia Ꞌi naꞋo ba kaimili Ꞌiri faꞋaliꞋo goꞋo. ꞋI naꞋo ba kaimili leꞋa fuamu. Ma kaidaꞋi Ꞌoko faꞋasi kaimili, noaꞋa kami kasi faꞋaliꞋo goꞋo. Ma ana kaidaꞋi neꞋe nia madako neꞋe Iawe nia faꞋaleꞋa Ꞌoe.”

30 Sui sa Aesak ka saungaꞋinia taꞋi fafangaꞋa fuana kira ka fanga fiku faꞋinia. 31 ꞋOfodangi laꞋa bilabila Ꞌua ana asoa Ꞌi buri, niaꞋa faꞋinia tatalafaꞋa neꞋeri, kera ka sasia naꞋa alangaꞋinga ngasingasiꞋa Ꞌi maana God neꞋe noaꞋa kera kasi sasia ta mae. Sui sa Aesak ka saea alaꞋanga Ꞌani olioliꞋa ana tatalafaꞋa neꞋeri faꞋinia ngwae nia ki, ma kira ka oli Ꞌi fanoa kira, ma kira taꞋifau kira ka maꞋe ngwane leꞋa laꞋu.

32 Ma ana asoa neꞋe nama na ngwae rao sa Aesak ki kira Ꞌilia taꞋi kilu kafo, ma kira ka leka maꞋi, kira ka faꞋarongoa Ꞌani kilu kafo neꞋeri, ma kira ka fata Ꞌuri, “Kaimili dao naꞋa toꞋona kafo ana kula neꞋe.” 33 ꞋUnaꞋeri nia ka saea kilu kafo neꞋeri Ꞌani Seba neꞋe fada Ꞌani “AlangaꞋinga NgasingasiꞋa.” Nia neꞋe buri Ꞌana kira ka saea fanoa neꞋe tua karangia kilu kafo neꞋe Ꞌani Ꞌi Bereseba, neꞋe fada Ꞌani “ꞋI kilu kafo ana alangaꞋinga ngasingasiꞋa.”

Sa Esau kore kini kwaita ki

34 KaidaꞋi sa Esau dao naꞋa ana fai akwala faꞋi ngali, nia ka korea ro Ꞌafe kwaita ki neꞋe futa ana kwalafa sa Het. Nia ngalia Ꞌi Judit na kini sa Beeri ma Ꞌi Basemat na kini sa Elon. 35 Ru neꞋe kwatea sa Aesak ma Ꞌi Rebeka kera ka taꞋi noni taꞋa ma kera ka liadila liu.

27

Sa Aesak faꞋaleꞋa sa Jakob

1 Ana kaidaꞋi neꞋe sa Aesak nia ngwaro liu naꞋa, ma na maana bore ka rodo, nia kasi lia naꞋa. TaꞋi asoa nia ri maꞋi Ꞌuana na faꞋinaꞋonaꞋo nia sa Esau ka leka maꞋi siana, ma nia ka fata Ꞌuri fuana, “Ngela nau Ꞌae.”

Ma sa Esau ka fata Ꞌuri, “ꞋIu maꞋasi.”

2 GoꞋo maꞋa nia ka fata Ꞌuri, “ꞋOko lisia naꞋa niniꞋa nau ku ngwaro naꞋa, ma nau ku sai ana nia kasi tau goꞋo nau ku mae naꞋa. 3 Nia leꞋa fuamu Ꞌoke ngali na basi ma maꞋe sima Ꞌoe, Ꞌoko leka lulua maꞋi ta ru ꞋaeꞋaela fasi Ꞌuri Ꞌoke doꞋofia maꞋi fasina nai Ꞌania. 4 ꞋOke doꞋofia diꞋia neꞋe nau ku oga, neꞋe nia rakufa mala sui Ꞌoko ngalia maꞋi fuaku. ꞋI buri Ꞌana neꞋe nau ku Ꞌania ka sui, nai baꞋa faꞋaleꞋa Ꞌoe Ꞌi naꞋo mala nau ku fiꞋi mae.”

5 ꞋUnaꞋeri kaidaꞋi sa Aesak nia fata fuana sa Esau, na Ꞌafe nia Ꞌi Rebeka ka fafarongoa alaꞋanga neꞋeri. KaidaꞋi sa Esau leka kwau ka lulu sibolo, 6 Ꞌi Rebeka ka fata Ꞌuri fuana sa Jakob na ruana ngela adaroꞋo, “Rongo basi! KaidaꞋi neꞋe goꞋo neꞋe nau ku rongoa maꞋa Ꞌoe saea fuana ngwae futa Ꞌoe 7 ka fata Ꞌuri, ‘ꞋOke leka lulua maꞋi ta sibolo ko doꞋofia maꞋi fuaku. ꞋI buri Ꞌana neꞋe nau ku Ꞌania ka sui nai baꞋa faꞋaleꞋa Ꞌoe Ꞌi maana Iawe mala nau ku fiꞋi mae. 8 Ngela nau Ꞌae, Ꞌoke rongo leꞋa fuana alaꞋalaku, ma Ꞌoko sasi diꞋia neꞋe nau ku saea fuamu. 9 ꞋOke leka ana kula loꞋoko na nanigot kulu ki tua ana, ma Ꞌoko efoa ta ro nanigot tiꞋitiꞋi neꞋe figula leꞋa, ma Ꞌoko ngalia maꞋi fasi Ꞌiri nai doꞋofia fasina ka leꞋa mala diꞋia neꞋe maꞋa Ꞌoe oga liua. 10 Sui Ꞌoko leka kwatea fuana maꞋa Ꞌoe fasi Ꞌiri nia ke faꞋaleꞋa Ꞌoe mala nia ka fiꞋi mae.’ ”

11 Bore ma sa Jakob ka fata Ꞌuri, “TeꞋasi kwa! ꞋOko saiana sa Esau na nonina rangoꞋa taꞋifau, bore ma nau ku Ꞌiri toꞋo ana. 12 Si diꞋia maꞋa nau nia sama toꞋo aku, nia ke baꞋa sai goꞋo aku neꞋe nau ku soke. ꞋUnaꞋeri noaꞋa nia kasi faꞋaleꞋa nau, bore ma nia ke baꞋa kwatea ru taꞋa ki ke dao toꞋoku.”

13 GoꞋo teꞋa nia ka fata Ꞌuri fuana, “Ngela nau Ꞌae, diꞋia nia sasia ru taꞋa ki ka dao toꞋomu, alaꞋania ru taꞋa neꞋeri ke leka maꞋi fuaku talaku. ꞋOke sasia lala ru nau ku saea fuamu. ꞋOke leka ngalia maꞋi ta ro nanigot.”

14 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka leka saungia ro nanigot neꞋeri ki naꞋa, nia ka ngalida maꞋi ka kwatea fuana teꞋa nia, goꞋo teꞋa nia ka doꞋofia ka diꞋia neꞋe maꞋa nia oga. 15 Sui teꞋa nia ka ngalia toro leꞋa sa Esau ki neꞋe teo Ꞌi luma, ka ngaliꞋi maꞋi sa Jakob ka ruꞋufiꞋi. 16 Sui nia ka ngalia ꞋuꞋuila nanigot neꞋeri ka alua Ꞌi limana ma Ꞌi luana logo kula noaꞋa ta ifu ana. 17 Sui, nia ka ngalia fasina nanigot ma na afu beret nia fiꞋi doꞋofiꞋi goꞋo, ka kwateꞋe kwau fuana sa Jakob. 18 Sui sa Jakob ka ngaliꞋi kwau fuana maꞋa nia ma ka fata Ꞌuri, “MaꞋasi kwa!”

GoꞋo maꞋa nia ka fata Ꞌuri, “ꞋIu, ꞋaeꞋo sa tai niniꞋa?”

19 GoꞋo sa Jakob ka fata Ꞌuri, “NauꞋa sa Esau, na ngela Ꞌi naꞋo Ꞌoe. Nau ku sasia ka sui naꞋa tae ba Ꞌoko saea fuaku. Nia naꞋa ne na sibolo ki nau ku ngalia maꞋi. Nau ku amasiꞋo Ꞌoke gwauru ko Ꞌania, fasi Ꞌiri Ꞌoke faꞋaleꞋa nau.”

20 KaidaꞋi neꞋeri maꞋa nia alaꞋa Ꞌuri, “Ngela nau Ꞌae, Ꞌoko ꞋaliꞋali liu! ꞋOko dao goꞋo faꞋuta toꞋona ru ꞋaeꞋaela neꞋe niniꞋa?”

Ma nia ka fata Ꞌuri, “Iawe na God Ꞌoe, niniꞋa Ꞌafi nau fuana daoꞋa toꞋona.”

21 Sui maꞋa nia ka fata Ꞌuri, “Ngela nau Ꞌae, ꞋaeꞋo sa Esau mamana naꞋa niniꞋa? ꞋOke leka karangi maꞋi Ꞌiri nai sama toꞋomu.”

22 GoꞋo sa Jakob ka leka karangia maꞋa nia, ma nia ka sama toꞋona ma ka fata Ꞌuri, “Nau ku rongoa lingamu diꞋia lingana sa Jakob, bore ma limamu neꞋe limana sa Esau naꞋa.” 23 Nia noaꞋa kasi sai goꞋo ana ngwae neꞋe sa Jakob, duꞋungana ifu neꞋe ki ana nanigot neꞋe teo kwailiu Ꞌi limana nia diꞋia nama limana sa Esau. KaidaꞋi nia salisali fuana faꞋaleꞋalana, 24 nia saefiloa taꞋi ru laꞋu ka Ꞌuri, “ꞋAeꞋo sa Esau mamana naꞋa niniꞋa?”

Ma sa Jakob ka olisi Ꞌuri ana, “ꞋIu maꞋasi. NauꞋa naꞋa niniꞋa.”

25 KaidaꞋi neꞋeri maꞋa nia ka fata Ꞌuri, “Ngela nau Ꞌae, Ꞌoko ngalia maꞋi na sibolo neꞋana nai Ꞌania. Ma buri Ꞌana, kaidaꞋi nau ku fanga ka sui, nau kui baꞋa faꞋaleꞋaꞋo.”

Sa Jakob ka ngalia maꞋi fanga fuana maꞋa nia. Ma Ꞌi buri nia ka ngalia logo maꞋi ta waen ma maꞋa nia Ꞌania. 26 Sui, sa Aesak ka fata Ꞌuri fuana, “Ngela nau Ꞌae, leka maꞋi fuana nonoꞋilana nauꞋa.”

27 Ma kaidaꞋi nia leka maꞋi fuana nonoꞋilana maꞋa nia, maꞋa nia ka moko saiana toro nia, sui nia ka faꞋaleꞋa naꞋa. Nia fata Ꞌuri, “Ngela nau Ꞌae, na mokolana toro Ꞌoe nia leꞋa liu ka diꞋia mokolana ta oꞋola neꞋe Iawe nia faꞋaleꞋa. 28 AlaꞋania God ka kwatea uta Ꞌoro fuana faꞋaisila lana ano, fasi Ꞌiri ano ka leꞋa ma ka kwatea fanga Ꞌoro leꞋa. AlaꞋania nia ka kwatea fuamu fuaꞋi ai leꞋa ki ana Ꞌai grep fuana waen Ꞌoro. 29 AlaꞋania fuuꞋi ngwae Ꞌoro ki kira ke rao fuamu ma kike roꞋosuliꞋo. ꞋOke gwaungaꞋi fafia ngwaefuta Ꞌoe ki ma kike roꞋosuliꞋo. God ke baꞋa sasia ru leꞋa ki fuana na ngwae neꞋe kira sasia ru leꞋa ki fuamu. Bore ma nia ke baꞋa kwaꞋikwaꞋi silolo na ngwae neꞋe kira faꞋali Ꞌoe.”

30 Ana kaidaꞋi sa Aesak faꞋaleꞋa sa Jakob ka sui goꞋo, sa Jakob ka tataꞋe, ka leka naꞋa Ꞌana Ꞌi maa. Bore ma tona goꞋo faꞋinaꞋonaꞋo sa Esau ba leka kwaꞋi sibolo maꞋi, nia oli naꞋa maꞋi luma. 31 Nia ka duꞋafia fanga neꞋeri ki diꞋia neꞋe Ꞌani toꞋonilana rakufa liu, sui nia ka ngalia maꞋi fuana maꞋa nia, goꞋo nia ka fata Ꞌuri, “MaꞋasi kwa, nia naꞋa ne na sibolo nau ku ngaliꞋi maꞋi ki. Nau ku amasiꞋo Ꞌoke gwauru ko fanga naꞋa, fasi Ꞌiri Ꞌoke faꞋaleꞋa nau.”

32 Bore ma maꞋa nia ka lidi Ꞌuri ana, “Ai, ꞋaeꞋo sa tai niniꞋa?”

Ma nia ka fata Ꞌuri, “NauꞋa sa Esau niniꞋa ngela Ꞌi naꞋo Ꞌoe.”

33 ꞋUnaꞋeri maꞋa nia ka tona ka lebelebe liu naꞋa, ma ka fata Ꞌuri, “Bore ma sa tai mo neꞋe saungia ru ꞋaeꞋaela ka duꞋafia ka sui niniꞋa ka ngalia naꞋa maꞋi fuaku? Nau ku fanga ka fiꞋi sui goꞋo ne, kaidaꞋi Ꞌoko Ꞌiri ruꞋu maꞋi Ꞌua. Ma nau ku faꞋaleꞋa niaꞋa, ma na faꞋaleꞋanga neꞋeri ru nia firi naꞋa.”

34 KaidaꞋi sa Esau rongoa alaꞋanga neꞋeri, nia ka kwaimanatai liu naꞋa, ma nia ka angi ka oꞋomae liu naꞋa, ma nia ka fata Ꞌuri, “MaꞋasi Ꞌae, ꞋOke faꞋaleꞋa nau logo maꞋi.”

35 Bore ma maꞋa nia ka fata Ꞌuri, “Na ngwaefuta Ꞌoe leka maꞋi ka Ꞌoso leꞋa goꞋo aku. Ma nia ka ngali na faꞋaleꞋanga ba Ꞌoe.”

36 Sui sa Esau ka fata Ꞌuri, “Nia ne ruana faꞋi kaidaꞋi naꞋa neꞋe nia aurafu nau, ma ka bili nau ana. ꞋUnaꞋeri neꞋe nia ka sata ana sa Jakob. Etaeta nia ngalia ka sui naꞋa gwaꞋi ngwaluda nau, sulia nau na faꞋinaꞋonaꞋo. Ma niniꞋari nia ka ngali taꞋifau laꞋu ana faꞋaleꞋanga nau. FaꞋuta? ꞋUri ma ta faꞋaleꞋanga noaꞋa Ꞌiri teo naꞋa Ꞌiri Ꞌoke kwatea fuaku?”

37 ꞋUnaꞋeri maꞋa nia ka fata Ꞌuri, “Nau ku kwatea sasimu ka ꞋaꞋana fuamu, ma fuuꞋi ngwae Ꞌoe faꞋinia ngelamu neꞋe ke baꞋa futa maꞋi buri, kira ke baꞋa rao fuana. Ma nau ku kwate fanga ma waen fuana. Ngela nau Ꞌae, noaꞋa ta ru Ꞌiri ore naꞋa neꞋe nai baꞋa kwatea fuamu.”

38 Bore ma sa Esau ka Ꞌingoa laꞋu maꞋa nia ka saefilo Ꞌuri, “MaꞋasi, faꞋuta, Ꞌuri ma Ꞌoko toꞋo goꞋo ana taꞋi faꞋaleꞋanga baniꞋa? Nau ku amasiꞋo Ꞌoke faꞋaleꞋa nau logo?” Ma nia ka angi koko ka doe liu.

39 MaꞋa nia ka fata Ꞌuri, “Ngela nau Ꞌae, fanoa Ꞌoe ke baꞋa tua tau faꞋasia na ano leꞋa, ma ka tau logo faꞋasia kula uta ka toꞋo ana. 40 ꞋOke baꞋa fuꞋa Ꞌani sele ni ofoꞋa Ꞌoe Ꞌiri Ꞌoke mauria. Ma Ꞌoke baꞋa rao naꞋa fuana sasimu. Bore ma kaidaꞋi Ꞌoko uu ngasingasiꞋa Ꞌusia, Ꞌoke baꞋa aloge goꞋo Ꞌamu faꞋasia, ma Ꞌoko faꞋasia goꞋo Ꞌamu.”

41 Buri Ꞌana sa Esau noaꞋa liu kasi oga naꞋa sa Jakob, osiꞋana maꞋa kera nia kwate taꞋifau naꞋa na faꞋaleꞋanga fuana sa Jakob. ꞋUnaꞋeri nia ka manata Ꞌuri, “Nia noaꞋa ka tau, maꞋa nau ke mae, ma kaimili ke baꞋa kwaimanatai ma mika angi Ꞌuana. Sui mala, nai baꞋa saungia ngwaefuta nau ka mae.”

42 KaidaꞋi teꞋa kera rongoa neꞋe sa Esau naia ke saungia sa Jakob, nia ka ri maꞋi Ꞌuana sa Jakob ka leka maꞋi siana, ma nia ka fata Ꞌuri fuana, “Ngela nau Ꞌae, fafarongo basi. Na ngwaefuta Ꞌoe nia naia saungilamu. 43-44 ꞋOke sasi sulia tae neꞋe nau ku saea fuamu. ꞋOke tafi Ꞌuana Ꞌi Haran. Ma Ꞌoke tua faꞋinia ngwaefuta nau sa Laban, leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe manatana ngwaefuta Ꞌoe ka aroaro ma saetaꞋangaꞋa nia ka koso, 45 ma ka takadalafa na ru niniꞋa Ꞌoko sasia ana. Ana kaidaꞋi neꞋeri mala naꞋi baꞋa fiꞋi asungaꞋinia ta ngwae ni rao ka oli maꞋi faꞋiniꞋo Ꞌi neꞋe. Nia Ꞌiri leꞋa fuana neꞋe nai faꞋasia ro ngela nau ki ana taꞋi asoa neꞋeri nama.”

Sa Aesak kwatea sa Jakob ka leka lisia sa Laban

46 Buri Ꞌana Ꞌi Rebeka ka fata Ꞌuri fuana sa Aesak, “Nau ku Ꞌaila liu naꞋa Ꞌania ro kini niniꞋa ana fuuꞋi ngwae sa Het ki niniꞋa sa Esau koreda. Si diꞋia sa Jakob ke korea laꞋu ta kini ana fuuꞋi ngwae sa Het, sali nia leꞋa fuaku nai mae goꞋo aku.”

28

1-3 Aia, sa Aesak ka ri Ꞌuana sa Jakob ka leka maꞋi ka lisia, ma nia ka alaꞋa totongaꞋi Ꞌuri fuana, “ꞋOe kosi korea ta kini Ꞌi neꞋe Ꞌi Kenan. ꞋOke oli nama Ꞌuana Ꞌi Mesopotemia, na fanoa koꞋo Ꞌoe sa Betuel. Sa Laban na ngwaefuta teꞋa Ꞌoe, nia tua ana fanoa neꞋeri. Nia leꞋa fuamu diꞋia Ꞌoke korea ta taꞋi ngela kini ana.” Nia ka faꞋaleꞋa, ma ka Ꞌuri fuana, “AlaꞋania God neꞋe toꞋo ana ngasingasiꞋanga ki taꞋifau ka faꞋaleꞋa Ꞌoe, ma ka kwatea fuamu ngela Ꞌoro ki, ma na kwalafa ana ngwaꞋi ngela neꞋe kike baꞋa futa maꞋi amu ki, kike baꞋa Ꞌoro liu. 4 AlaꞋania God ka kwatea fuamu faꞋinia ngwae neꞋe kike baꞋa futa amu ki na leꞋangaꞋa nia kwatea fuana koꞋo Ꞌoe sa Abraham. ꞋI naꞋo maꞋi, God nia alangaꞋi ke kwatea na ano nini fuana sa Abraham. Ana kaidaꞋi neꞋe, kulu tua diꞋia ngwae kwaita ki ana ano neꞋe. Bore ma Ꞌoke baꞋa toꞋo ana na ano neꞋe diꞋia ba God alangaꞋi ka sui.”

5 Buri Ꞌana ka sui goꞋo, sa Aesak ka alaꞋania sa Jakob ka leka naꞋa ana. Sui sa Jakob ka leka naꞋa Ꞌuana Ꞌi Mesopotemia, fasi Ꞌiri nia ke leka tua faꞋinia ngwai nia sa Laban. Sa Laban, na ngwaefuta Ꞌi Rebeka nia na teꞋa sa Jakob ma sa Esau. MaꞋa nia sa Betuel, ma taꞋi ngwae Ꞌi Mesopotemia nia tua ana abaꞋi kula Ꞌi Aram.

Sa Esau kore kini kwaita laꞋu

6 Sa Esau rongo ka sui naꞋa neꞋe sa Aesak kwatea ka sui naꞋa ngwangwaneꞋanga fuana sa Jakob, ma kwatea ka leka naꞋa Ꞌi Mesopotemia ke lulua ta kini fuana korelana. Nia ka rongoa naꞋa logo, kaidaꞋi maꞋa keraꞋa nia faꞋaleꞋa sa Jakob, ma nia ka fata luia noaꞋa nia kasi korea ta kini Ꞌi Kenan. 7 Ma nia ka rongoa logo neꞋe ngwaefuta nia roꞋo sulia tae neꞋe maꞋa nia faꞋinia teꞋa nia kera saea. 8 Aia sa Esau ka lia saiana naꞋa neꞋe maꞋa kera noaꞋa kasi oga neꞋe ro ngela nia ki kera ke korea ta kini Ꞌi Kenan. 9 Sa Esau toꞋo ana ro Ꞌafe ki ka sui naꞋa, bore ma nia ka leka laꞋu siana sa Ishmael ba maꞋa nia sa Abraham, ma ka korea ta taꞋi kini ana, ka alua laꞋu uula Ꞌafe. Kini neꞋeri satana Ꞌi Mahalat, ma nia na sasina Ꞌi Nebaeot na faꞋinaꞋonaꞋo sa Ishmael.

God nia alangaꞋi fuana sa Jakob

10 Sa Jakob nia faꞋasia Ꞌi Bereseba, nia ka leka nama Ꞌi Haran, 11 kaidaꞋi nia dao ana taꞋi kula, na sina nia suu toli naꞋa, ma nia ka tua ana kula neꞋeri ka maliu. Nia ka teo ka maliu, ma ka bogwau ana taꞋi gwaꞋi fau. 12 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka maliu bole, nia lisia taꞋi faꞋi lalaefa nia uu, ma Ꞌaena neꞋe ka uu Ꞌi ano, bore ma na isilana alaꞋa ka teo Ꞌi langi. Ma nia ka lisia na Ꞌainsel ki kira koso maꞋi ma kika raꞋe alaꞋa sulia faꞋi lalaefa neꞋeri. 13 Sui nia ka lisia Iawe nia uu maꞋi gwauna faꞋi lalaefa neꞋeri, ma ka Ꞌuri fuana, “NauꞋa naꞋa neꞋe Iawe, na God koꞋo Ꞌoe sa Abraham ma maꞋa Ꞌoe sa Aesak. Nai baꞋa kwatea na ano niniꞋa Ꞌoko maliu ana fuamu ma kwalafa Ꞌoe. 14 Kira ke baꞋa Ꞌoro liu, ka diꞋia gegeona ano. Ma na ano neꞋe kira toꞋo ana, nia ke baꞋa doe liu laꞋu ana bali ki taꞋifau diꞋia Ꞌi gwauna fanoa, Ꞌi fanelana sina, ma suulana sina. Ma na ngwae na fanoa matamata saena magalia kike ba saefilo nau fuana faꞋaleꞋalada, ka diꞋia logo niniꞋa nau ku faꞋaleꞋa Ꞌoe faꞋinia ngwae neꞋe kike baꞋa futa maꞋi ana kwalafa Ꞌoe. 15 Aia Ꞌoke manata nama toꞋona neꞋe nai baꞋa tua faꞋiniꞋo ku lia suliꞋo ana kula ki taꞋifau neꞋe Ꞌoko leka ana, ma nai baꞋa olitaꞋiniꞋo logo maꞋi ana kula neꞋe laꞋu. NoaꞋa naisi baꞋa danga ꞋaniꞋo, nai baꞋa sasia ru ki taꞋifau neꞋe nau ku fata alangaꞋi niꞋi fuamu.”

16 Buri Ꞌana sa Jakob ka ada, ma ka Ꞌuri, “Mamana naꞋa, kula neꞋe Iawe tua ana, bore ma nau ku Ꞌiri sai nama ana.” 17 Sui nia ka maꞋu, ma ka fata Ꞌuri, “Nau ku maꞋu liu Ꞌania kula neꞋe! Kula neꞋe na luma God, ma na sinamaa Ꞌi langi mamana naꞋa niniꞋa.”

18 Ana Ꞌofodangi makalokaloꞋa goꞋo Ꞌua, sa Jakob ka tataꞋe naꞋa ka ngalia na gwaꞋi fau ba nia bogwau ana, ma ka faꞋa uua, ka sasia na ru fuana mamanata Ꞌanga toꞋona ana kula neꞋeri. Nia ka ngalia kala fiki ngwaingwai olif ma ka kisitaꞋinia Ꞌi fafona ka faꞋa abua fuana God. 19 Etaeta satana fanoa doe neꞋe nia tua ana Ꞌi Lus, bore ma kaidaꞋi neꞋe nia saea naꞋa Ꞌani Betel.* 20 Sui Ꞌi buri Ꞌana sa Jakob ka sasia taꞋi fata alangaꞋinga fuana Iawe ka Ꞌuri, “Si diꞋia Ꞌoko tua faꞋinau ma Ꞌoko inaꞋu ana kwatelana fanga ma toro fuaku, 21 ma Ꞌoko ngali nau ko baꞋa olitaꞋi leꞋa maꞋi aku ana kula niniꞋa maꞋa nau laꞋu, Ꞌirai ꞋaeꞋo na God nau. 22 Na fau neꞋe nau ka kataꞋinia fuana manata firi Ꞌanga toꞋona ru neꞋe, kula neꞋe kami ke baꞋa foꞋosi Ꞌoe ana. Ma ru ki taꞋifau neꞋe Ꞌoke baꞋa kwateꞋe fuaku, nai daroꞋia Ꞌani akwala balibali ru, ma nai baꞋa kwate ta taꞋi bali ana akwala balibali ru neꞋeri fuamu.”

29

Sa Jakob leka Ꞌuana luma sa Laban

1 ꞋI buri Ꞌana sa Jakob ka leka tau ana lekaꞋa nia, ꞋunaꞋeri nia ka dao ana bali fanoa ꞋaꞋana Ꞌi fanelana sina. 2 KaidaꞋi nia lia kwau, nia ka lisia taꞋi kilu kafo neꞋe tua ana kula abitako. Ma na uulu amuꞋi sipsip ki neꞋe kira teo Ꞌada karangia, duꞋungana ngwae folo Ꞌusia sipsip ki kira ke kwate firi ana kafo ana kilu kafo neꞋeri fuada. Na maana kilu kafo neꞋeri na taꞋi fau doe nia bokota Ꞌua. 3 KaidaꞋi na amuꞋi sipsip neꞋeri ki kira ka fiku taꞋifau ana kula neꞋeri ngwae folo Ꞌusida ki. Kira ka gilosia kwau fau faꞋasia ma kira ka kwatea kafo fuada. Ma Ꞌi buri Ꞌana kika ka gilo olitaꞋinia fau ka bokota laꞋu kilu kafo neꞋeri.

4 Sa Jakob ka saefilo Ꞌuri ana ngwae neꞋe kira folo Ꞌusia sipsip ki neꞋe kira tua ana kula neꞋeri, “Kwaima kina, kaumulu faꞋasia Ꞌi faꞋi?” Ma kira ka fata Ꞌuri, “Kaimili faꞋasia Ꞌi Haran.” 5 Buri Ꞌana nia ka fata laꞋu Ꞌuri, “FaꞋuta, Ꞌuri ma kaumulu sai ana sa Laban, nia kala koꞋo tiꞋitiꞋi sa Neho?” Ma kira ka olisi Ꞌuri ana, “ꞋIu, kaimili saiana.” 6 Sui nia ka fata laꞋu Ꞌuri, “FaꞋuta, Ꞌuri ma nia tua ka leꞋa goꞋo ana?” Ma kira ka olisi Ꞌuri ana, “ꞋIu, nia tua ka leꞋa goꞋo ana. ꞋOke lia kwau na ngela kini loꞋoko leka maꞋi faꞋinia sipsip ki satana Ꞌi Rachel.”

7 GoꞋo nia ka fata Ꞌuri, “Kwaima nau kina, na sina nia Ꞌua Ꞌi langi ne. KaidaꞋi neꞋe noaꞋa Ꞌua fuana ngalilana maꞋi sipsip ki ana ta kula. Nia leꞋa fuana muke kwatea na kafo fuada, sui kamu ka fiꞋi baꞋeda kira ka fiꞋi fanga laꞋu.” 8 Bore ma kiraꞋa taꞋifau kika fata Ꞌuri, “NoaꞋa, kaimili Ꞌiri saiana sasia Ꞌira. Kaimili ke masia amuꞋi sipsip ki taꞋifau kike dao fiku maꞋi, sui kaimili taꞋifau fiꞋi fiku gilosia na fau neꞋe. Sui mala kami ka fiꞋi kwate kafo fuada.”

9 Ana kaidaꞋi sa Jakob alaꞋa goꞋo Ꞌana Ꞌua faꞋinia ngwae neꞋeri ki, sariꞋi neꞋeri ka leka maꞋi faꞋinia sipsip maꞋa nia ki. Nia neꞋe lia sulia sipsip neꞋeri ki. 10 Ma kaidaꞋi sa Jakob nia lisia na sariꞋi neꞋe ngwai nia, faꞋinia sipsip neꞋeri ki, nia tataꞋe ka leka kwau Ꞌuana kilu kafo, ma ka gilosia kwau na fau doe neꞋeri goꞋo taka filia, ma ka kwatea kafo fuana sipsip neꞋeri ki. 11 Buri Ꞌana nia ka leka nonoꞋia Ꞌi Rachel, ma ana kaidaꞋi neꞋeri nia ka angi naꞋa, osiꞋana nia saeleꞋa liu mala. 12 Ma nia ka fata Ꞌuri fuana, “NauꞋa na ngela Ꞌi Rebeka ne. Na maꞋa Ꞌoe nia ngwai nau.” Sui ngela kini neꞋe ka lalili ka faꞋarongoa alaꞋanga neꞋe Ꞌania maꞋa nia. 13 Ma kaidaꞋi maꞋa nia rongoa alaꞋanga niniꞋa ana ngwai nia, nia ka lalili maꞋi ma ka lolofafia, ma ka nonoꞋia, ma ka leka faꞋinia Ꞌi luma nia. ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka alaꞋa leꞋa fuana sulia ru ki taꞋifau neꞋe fuli. 14 Buri Ꞌana ngwai nia ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋIu, nia mamana naꞋa! KoroꞋa taꞋi Ꞌabu goꞋo ne!” Sa Jakob ka tua ana fanoa neꞋe sulia taꞋi madamo.

Sa Jakob korea Ꞌi Lia ma Ꞌi Rachel

15 Buri Ꞌana sa Laban ka fata Ꞌuri ana sa Jakob, “ꞋAeꞋo na ngwai nau, bore ma nia Ꞌiri leꞋa neꞋe Ꞌoke rao ꞋoꞋo goꞋo Ꞌamu fuaku. Ta tae neꞋe Ꞌoko oga nai baꞋa foliꞋo Ꞌania?”

16 Ma ngwae neꞋe nia toꞋo Ꞌana ro kini sariꞋi ki, Ai eta futa neꞋe satana Ꞌi Lia, ma ruana sariꞋi ana neꞋe Ꞌi Rachel. 17 ꞋI Lia maana leꞋa liu, bore ma Ꞌi Rachel neꞋe maana ꞋoloꞋolo liu mala diꞋia bola ki. 18 ꞋUnaꞋeri ma sa Jakob nia kwaima liu ana Ꞌi Rachel, ma nia ka fata Ꞌuri fuana ngwai nia, “Nau ku saeleꞋa neꞋe nai rao sulia fiu faꞋi ngali ki fuamu, si diꞋia Ꞌoko alaꞋania nai korea ruana sariꞋi amu.”

19 Sui sa Laban ka fata Ꞌuri, “Nia leꞋa fuana neꞋe nai kwatea fuamu ka liufia ta ngwae laꞋu, ꞋunaꞋeri Ꞌoke tua naꞋa Ꞌamu Ꞌuri faꞋi nau.” 20 GoꞋo sa Jakob ka inaꞋu naꞋa ana raoꞋa fuana ngwai nia sulia fiu faꞋi ngali ki, fasi Ꞌiri nia ke korea Ꞌi Rachel. Bore ma fiu faꞋi ngali neꞋeri ki diꞋia goꞋo Ꞌana ta ro nama ta uulu asoa ana, osiꞋana nia kwaima liu ana sariꞋi neꞋeri. 21 KaidaꞋi fiu faꞋi ngali neꞋeri ki sui, nia ka fata Ꞌuri ana funga nia, “Na kaidaꞋi nau nia sui naꞋa, ala maꞋi Ꞌani kini nau nai korea naꞋa.”

22 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka sasia taꞋi fafangaꞋa doe ana ara araꞋinga neꞋeri ka saea maꞋi ngwae ki. 23-24 Bore ma saena rodo neꞋeri, nia noaꞋa kasi ngalia Ꞌi Rachel ka leka fuana sa Jakob, nia ngalia lala Ꞌi Lia, na kini eta futa nia, ka leka kwatea fuana. Sui nia ka kwatea na kini rao ꞋoꞋo neꞋe kira saea Ꞌania Ꞌi Silpa ka leka faꞋinia fuana raoꞋa saena luma nia. ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka teo naꞋa faꞋinia Ꞌi Lia ana rodo neꞋeri. 25 Aia Ꞌofodangi nia lia, bore ma nia ka tona liu naꞋa, osiꞋana Ꞌi Lia lala neꞋe nia teo faꞋinia. Sui nia ka leka ka fata Ꞌuri fuana sa Laban, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko sasia ru neꞋe aku kwa! Nau ku laga liu naꞋa ana raoꞋa fuamu fasi Ꞌiri nai ngalia Ꞌi Rachel. FaꞋuta neꞋe Ꞌoko Ꞌoi aku Ꞌuri?”

26 Bore ma funga nia ka fata Ꞌuri, “Na falafala ana fanoa kami nia noaꞋa kasi ꞋunaꞋeri. NoaꞋa kami kasi alaꞋania neꞋe ngela kini Ꞌi buri ka eta Ꞌafe, ma ai Ꞌi naꞋo ka Ꞌafe Ꞌi buri. 27 AlaꞋania ru fuana fafangaꞋa ana ara araꞋinga Ꞌoe ki ke masia ana kini eta futa ka leka basi Ꞌana sulia fiu asoa neꞋe ki, buri Ꞌana Ꞌoko fiꞋi alangaꞋi ko rao sulia ta fiu faꞋi ngali laꞋu. KaidaꞋi fiu asoa neꞋe ki ka sui, kami ke baꞋa kwatea laꞋu ruana ai fuamu.” 28 ꞋI neꞋeri sa Jakob ka alafafia ke sasi ꞋunaꞋeri, ma kaidaꞋi fiu asoa ana fafangaꞋa neꞋeri nia sui naꞋa, na funga nia ka kwatea laꞋu Ꞌi Rachel fuana. 29 Ma nia ka kwatea ta sariꞋi rao ꞋoꞋo fuana, neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Bilha nia ka leka faꞋinia, fasi ka rao saena luma nia. 30 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka teo naꞋa faꞋinia Ꞌi Rachel saena rodo neꞋeri, nia kwaima liu laꞋu ana ka liufia Ꞌi Lia. Sui nia ka rao laꞋu sulia ta fiu faꞋi ngali fuana funga nia.

Kaela sa Jakob

31 KaidaꞋi Iawe nia lisia neꞋe sa Jakob kwaima ana Ꞌi Rachel ka liufia Ꞌi Lia, nia ka kwatea Ꞌi Lia ka ina, bore ma Ꞌi Rachel noaꞋa kasi ina. 32 NoaꞋa kasi tau goꞋo Ꞌi Lia ka ina naꞋa, ma ka faꞋafuta taꞋi ngela ngwane goꞋo nia ka fata Ꞌuri, “Iawe nia lisia naꞋa ꞋatoꞋanga nau ki. KaidaꞋi neꞋe naꞋa na araꞋi nau ka kwaima aku.” Ma nia ka saea ngela neꞋeri Ꞌania sa Ruben.* 33 ꞋI buri Ꞌana nia ka ina laꞋu, ma nia ka faꞋafuta laꞋu ta ngela ngwane ana, sui nia ka fata Ꞌuri, “Iawe kwatea ngela neꞋe fuaku, sulia nia rongoa araꞋi nau kasi kwaima liu goꞋo aku.” Ma nia ka saea ngela neꞋeri Ꞌania sa Simion.† 34 ꞋUnaꞋeri nia ka ina laꞋu, ma ka faꞋafuta laꞋu ta ngela ngwane ana, nia ka fata Ꞌuri, “Ngela nini nau ke baꞋa kwatea araꞋi nau ke manata ngasingasiꞋa aku, osiꞋana nau ku alua naꞋa uulu ngela ngwane ki fuana.” Ma nia ka saea ngela neꞋeri Ꞌania sa Lifae.‡ 35 Ma ana taꞋi kaidaꞋi laꞋu, nia ka ina ma ka faꞋafuta laꞋu ta ngela ngwane nia ka fata Ꞌuri, “KaidaꞋi neꞋe nai baꞋatafea Ꞌaku Iawe, ma nia ka faꞋasata Ꞌania sa Juda.§ Buri Ꞌana ma noaꞋa nia kasi ina naꞋa.”

30

1 KaidaꞋi Ꞌi Rachel nia saiana nia noaꞋa kasi ina naꞋa nia siana nia kasi leꞋa ana, ma nia talaꞋae liana ka guꞋuguꞋu fuana sasina, ma nia ka fata Ꞌuri fuana sa Jakob, “ꞋOke kwatea nama ta ngela fuaku si diꞋia noaꞋa, nia leꞋa fuaku nai mae goꞋo.” 2 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka talaꞋae fuana saetaꞋanga fuana, nia ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋUri ma Ꞌoko fia fasi nai sasia ru neꞋe God saiana ka sasia? NiaꞋa neꞋe luiꞋo faꞋasia inaꞋa.”

3 GoꞋo Ꞌi Rachel ka fata Ꞌuri, “ꞋIrai nia leꞋa, na kini rao nau Ꞌi Bilha niniꞋa tua goꞋo Ꞌana. Nia leꞋa fuana Ꞌoke leka maliu faꞋinia, fasi Ꞌiri nia ke faꞋafuta ta ngela fuaku. Falafala ꞋunaꞋeri naꞋa neꞋe nai baꞋa toꞋo ana ngela nau ki ana.” 4 Sui nia ka kwatea kwau kini rao neꞋeri ka leka tua faꞋinia sa Jakob, ma ka teo faꞋinia. 5 GoꞋo kini neꞋeri ka ina naꞋa, ma ka faꞋafuta taꞋi ngela ngwane ana sa Jakob. 6 Sui Ꞌi Rachel ka fata Ꞌuri, “God nia lisia maꞋi na ꞋatoꞋanga niniꞋa teo fafi nau, ma nia faꞋataꞋinia neꞋe noaꞋa laꞋu roraꞋa nau. Nia rongoa foꞋolaku, ma nia ka kwatea ngela ngwane neꞋe fuaku.” Ma nia ka saea ngela neꞋeri Ꞌani sa Dan.* 7 Sui Ꞌi buri Ꞌana Ꞌi Bilha ka ina laꞋu, ma ka faꞋafuta ta ngela ngwane laꞋu ana sa Jakob. 8 ꞋI neꞋeri Ꞌi Rachel ka fata Ꞌuri, “Nau ku fuꞋa ngasingasiꞋa Ꞌusia ai naꞋoku, ma nau ku liufia naꞋa.” Ma nia ka saea ngela neꞋeri Ꞌani sa Naftali.†

9 Ana kaidaꞋi Ꞌi Lia nia saiana neꞋe noaꞋa kasi ina naꞋa, nia ka fatamana kini rao ꞋoꞋo nia Ꞌi Silpa ka leka maliu faꞋinia sa Jakob logo. 10 KaidaꞋi Ꞌi Silpa ka faꞋafuta taꞋi ngela ngwane ana sa Jakob, 11 goꞋo Ꞌi Lia ka fata Ꞌuri, “Ngwae neꞋe nia ꞋoilakiꞋa fuaku!” Ma nia ka saea ngela neꞋe Ꞌania sa Gad.‡ 12 Sui kini rao neꞋe ka faꞋafuta laꞋu ta ngela ngwane ana sa Jakob, 13 Ma Ꞌi Lia ka fata Ꞌuri, “Nau ku saeleꞋa liu naꞋa. ꞋAfe ki taꞋifau kike baꞋa sae nau Ꞌani Ꞌi SaeleꞋa.” Ma nia ka saea ngela neꞋe Ꞌania sa Asa.§

14 KaidaꞋi kira ka loia na witi ki saena oꞋola ngela tiꞋitiꞋi neꞋeri, sa Ruben ka leka Ꞌi oꞋola, ma ka dao toꞋona ti fuaꞋi ru ana Mandrek, nia ka gweea ti faꞋi ru ma ka ngalia maꞋi ka kwatea fuana teꞋa nia. ꞋUnaꞋeri Ꞌi Rachel ka saefilo Ꞌuri ana Ꞌi Lia, “Nau ku amasiꞋo Ꞌoke kwatea maꞋi ti fuaꞋi ru fuaku ana Mandrek neꞋe ngela Ꞌoe nena ngaliꞋi maꞋi.”

15 Bore ma Ꞌi Lia ka fata lala Ꞌuri, “ꞋOko ngalia naꞋa Ꞌamu na araꞋi nau! FaꞋuta laꞋu neꞋe Ꞌoko iliili Ꞌuana ngalilana laꞋu na fufuna Mandrek neꞋe ngela nau nia ngaliꞋi maꞋi fuaku? TaꞋi noaꞋa goꞋo!” Bore ma Ꞌi Rachel ka fata Ꞌuri, “DiꞋia Ꞌoko kwateꞋa fuaꞋi ru neꞋana ki fuaku, nai baꞋa alaꞋani Ꞌoke teo faꞋinia sa Jakob saena rodo neꞋe maꞋi.”

16 ꞋUnaꞋeri ana agi saꞋulafi neꞋe sa Jakob oli maꞋi faꞋasia Ꞌi oꞋola Ꞌi Lia ka leka kwau ka saka fuana, ma ka fata Ꞌuri fuana, “Rodo taꞋena Ꞌoke leka maꞋi ko teo faꞋinau sulia nau ku foliꞋo naꞋa Ꞌania fuaꞋi Ꞌai ki ana Mandrek, neꞋe ngela nau nia kwateꞋe fuaku.” Ma ana rodo neꞋeri, sa Jakob ka leka maliu faꞋinia Ꞌi Lia.

17 Buri Ꞌana God ka rongoa foꞋongaꞋa Ꞌi Lia, sui nia ka ina laꞋu ma ka faꞋafuta limana ngela ngwane sa Jakob. 18 Sui nia ka fata Ꞌuri, “God nia kwate nau ana tae neꞋe nau ku folia, osiꞋana nau ku kwatea naꞋa kini rao nau ku leka tua faꞋinia araꞋi nau.” Ma nia ka saea ngela neꞋeri Ꞌania sa Isakar.* 19 Nia ka ina laꞋu ma ka alua onona ngela ngwane ana sa Jakob. 20 Sui nia ka fata Ꞌuri, “God nia kwatea taꞋi kwateꞋa ꞋoꞋo leꞋa fuaku. KaidaꞋi neꞋe araꞋi nau ke baꞋa manata lafu nau, duꞋungana nau ku faꞋafuta naꞋa ono ngela ngwane ki fuana.” Ma nia ka saea Ꞌani sa Sebulun.† 21 Ma Ꞌi buri Ꞌana nia ka faꞋafuta taꞋi ngela kini nia ma nia ka saea Ꞌania Ꞌi Daena. 22 Buri Ꞌana God ka manata toꞋona Ꞌi Rachel, ma ka rongoa foꞋongaꞋa nia, ma nia ka kwatea nia ka bolo faꞋinia ka alu ngela laꞋu. 23 Ma nia ka ina laꞋu, ma ka alua taꞋi ngela ngwane nia ma ka fata Ꞌuri, “God ngalia naꞋa ekeꞋa ba nau.” 24 Ma nia ka saea Ꞌania sa Josef‡ ma nia ka Ꞌuri, “AlaꞋania Iawe ka kwatea laꞋu ta ngela ngwane fuaku.”

God kwatea toꞋoruꞋa sa Jakob ka tatakolaꞋa

25 Sui buri Ꞌana neꞋe sa Josef nia futa, sa Jakob ka fata Ꞌuri fuana funga nia, “Nia leꞋa fuana neꞋe Ꞌoke alaꞋani kaimili ke oli naꞋa Ꞌi fanoa nau. 26 Nau ku rao ngasi liu fuana folilana ro Ꞌafe nini nau ki faꞋinia ngwaꞋi ngela nini nau ki. Nau ku amasi Ꞌoe Ꞌoke ala naꞋa maꞋi anidaroꞋo saena limaku, faꞋinia ngela nau ki fasi Ꞌiri kaimili ke leka naꞋa. ꞋOko sai leꞋa naꞋa ana raoꞋa leꞋa Ꞌoro nini nau ku sasiꞋi fuamu.”

27 Bore ma funga nia ka fata ana, “Nau ku oga nai saea taꞋi ru. Na maꞋetoto nini nau ku lisiꞋi ki, niꞋi faꞋataꞋinia fuaku neꞋe Iawe nia faꞋaleꞋa nau osiꞋana Ꞌoko tua faꞋinau. 28 Nia leꞋa fuana Ꞌoke saea fuaku ta tae neꞋe nai baꞋa foliꞋo Ꞌania, Ꞌiri neꞋe nai foliꞋo Ꞌani.”

29 Sui sa Jakob ka fata Ꞌuri, “ꞋOko sai ana ka sui naꞋa rao laga ulafuꞋa nau ku sasiꞋi fuamu ki, ma Ꞌoko logo ana neꞋe ru ꞋaeꞋaela Ꞌoe ki kira Ꞌoro kaidaꞋi nau ku lia sulida. 30 KaidaꞋi nau ku eta dao ana fanoa neꞋe, ru Ꞌoe ki noaꞋa kasi Ꞌoro goꞋo, bore ma kaidaꞋi neꞋe kira Ꞌoro liu naꞋa. Na raoꞋa nau ku sasiꞋi fuamu ki, Iawe faꞋaleꞋa Ꞌoe. Bore kaidaꞋi neꞋe naꞋi sasia nama ti ru fuana Ꞌafilana ngela nau ki naꞋa.”

31 Bore ma funga nia ka saefilo laꞋu Ꞌuri ana, “DiꞋia nia Ꞌuira, ta tae neꞋe nai kwatea fuamu kwa?” GoꞋo nia ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa nau kusi oga neꞋe Ꞌoke foli nau Ꞌania ta mani. Nai baꞋa saea kwau taꞋi ru, si diꞋia Ꞌoko alafafia ru neꞋeri nai lia laꞋu sulia ru ꞋaeꞋaela Ꞌoe ki. 32 ꞋOke baꞋa alaꞋania nau nai leka lia Ꞌaku talaku ana ru ꞋaeꞋaela Ꞌoe ki taꞋena. Na sipsip neꞋe goa taꞋifau ki faꞋinia nanigot tiꞋitiꞋi neꞋe kira Ꞌiri goa taꞋifau ki, neꞋe kira toꞋo ana kala kwakwaoꞋa tiꞋitiꞋi ki Ꞌi nonida, ai neꞋeri ki neꞋe nai baꞋa ngalida fuaku. Ma nia naꞋa neꞋe folifoliꞋa nau. 33 Ma nia ka talangwaraꞋu goꞋo ana fuamu fuana sasilana diꞋia nau ku sasia ka saga nama ka noaꞋa. KaidaꞋi Ꞌoko lisia neꞋe nau ku toꞋo ana nanigot neꞋe goa taꞋifau ki, ma ku toꞋo ana sipsip neꞋe Ꞌiri goa taꞋifau ki, Ꞌirai kaumulu saiana muke saea neꞋe nau ku bili.”

34 Sui funga nia ka fata Ꞌuri, “Nia leꞋa goꞋo Ꞌana kuke baꞋa sasi diꞋia neꞋe Ꞌoko saea.” 35 Bore ma asoa neꞋeri nama goꞋo, sa Laban leka ka ngalia na nanigot nia ki neꞋe noaꞋa kira kasi goa taꞋifau ki neꞋe kala kwaoꞋa tiꞋitiꞋi neꞋe teo Ꞌi nonida ki, faꞋinia sipsip ki neꞋe kira goa taꞋifau, ma nia ka aluda saena limana ngwaꞋi ngela ngwane nia kira ka lia sulida. 36 Nia ka alaꞋania ti ai saena limana sa Jakob, ma niaꞋa faꞋinia ngwaꞋi ngela nia kira ka ngalia ru ꞋaeꞋaela nia ki kira ka leka faꞋasia kula neꞋe sa Jakob tua ana, ma kira ka ngasingasiꞋa sulia uulu asoa ki, ma kira faꞋinia ru ꞋaeꞋaela neꞋeri ki kira ka tua tau faꞋasia sa Jakob.

37-38 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka tufua rarana Ꞌai neꞋe taꞋetaꞋeda marako ki. Ma nia ka ragia ti taꞋetaꞋe Ꞌai ana Ꞌai neꞋeri ki fasi Ꞌiri ke alua kula kwao ana. GoꞋo nia ka alua faꞋi aꞋo aꞋo neꞋeri ki ana kula nanigot ki leka maꞋi fuana kwaꞋu kafoꞋa ana, kaidaꞋi kira kwaꞋu, kira ka bubungia faꞋi aꞋo aꞋo neꞋeri ki. Nia ka ngalia rarana Ꞌai neꞋe kira saea Ꞌani Popla. Nia sasi ꞋunaꞋeri osiꞋana kaidaꞋi na nanigot kira leka maꞋi fuana kwaꞋunga ana kafo neꞋeri, na nanigot ngwane ki ka raꞋefida nanigot kini ki. 39 Ana kaidaꞋi neꞋe taꞋi nanigot ngwane nia ka raꞋefia ta nanigot kini, kira ka bubungia fai Ꞌai neꞋeri ki, na bibi nanigot neꞋe ke baꞋa futa ana nanigot kini neꞋeri ka noaꞋa kasi goa taꞋifau, nia ka taꞋi toꞋo ana kwaoꞋa ki Ꞌi nonina. 40 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka daroꞋia ru ꞋaeꞋaela neꞋeri ki, nia ka ngalia sipsip ki faꞋasia nanigot ki, ma ka aluda sipsip ki kwau ana kula neꞋe kira saiana kike lisia na sipsip funga nia ki neꞋe kira goa ma kika goa bore ma kira taꞋi kwakwaoꞋa tiꞋitiꞋi Ꞌi nonida ki. Sui nia ka fikua ai nia ka tua fiku noaꞋa kasi dola laꞋu faꞋinia ai funga nia ki, ma ka ꞋunaꞋeri neꞋe nia ka sasi kika Ꞌoro laꞋu. 41 Ma kaidaꞋi nia lisia neꞋe nanigot kini ngasingasiꞋa ki kira oga nanigot ngwane ki, nia ka ngalia na faꞋi Ꞌai neꞋeri ki ka alua ana kula fuana kwaꞋu kafoꞋa. Sui kaidaꞋi na nanigot ngwane ki kira ka raꞋefida ma kira ka bubungia na faꞋi Ꞌai neꞋeri kira ka toꞋo ana toto kwao ki Ꞌi nonida. 42 Bore ma kaidaꞋi nia lisia na nanigot neꞋe noaꞋa kasi ngasingasiꞋa kira leka maꞋi, nia ka lafua faꞋi Ꞌai neꞋeri ki laꞋu. Sui kasi tau goꞋo na nanigot neꞋe noaꞋa kasi ngasingasiꞋa ki, nia neꞋe ai funga nia ki. Bore ma ai neꞋe ngasingasiꞋa taꞋifau ki, ai nia ki. Ka ꞋunaꞋeri neꞋe nia taꞋi ngwae toꞋoru liu. 43 Nia ka toꞋo ana sipsip Ꞌoro, faꞋinia nanigot Ꞌoro, ma ngwae rao ꞋoꞋo Ꞌoro, ma kini rao ꞋoꞋo Ꞌoro, ma kamel Ꞌoro, ma dongki Ꞌoro logo.

31

Sa Jakob tafi faꞋasia funga nia sa Laban

1 Ana taꞋi asoa sa Jakob rongoa neꞋe lumaꞋa nia ki kira alaꞋa sulia. Kira Ꞌuri, “LumaꞋa kulu sa Jakob nia ngalia taꞋifau naꞋa ana ru maꞋa kulu ki. Ma nia ka toꞋo ru naꞋa, ana ru neꞋe maꞋa kulu nia toꞋo ani ki Ꞌi naꞋo.” 2 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka lisia logo neꞋe funga nia kasi kwaima leꞋa naꞋa ana diꞋia ba nia sasia maꞋi etaeta.

3 Buri Ꞌana Iawe ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke oli naꞋa Ꞌuana tuaꞋa neꞋe koꞋo Ꞌoe ma maꞋa Ꞌoe ma fuuꞋi ngwae Ꞌoe neꞋe kira tua maꞋi ana. Ma nai baꞋa leka faꞋiniꞋo.”

4 Sui sa Jakob ka kwatea alaꞋanga fuana ro Ꞌafe nia ki Ꞌi Rachel ma Ꞌi Lia, fasi Ꞌiri kera ke leka saka fuana ana kula abitakoꞋa neꞋe na ru ꞋaeꞋaela nia ki tua ana. 5 Nia ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “Nau ku lisia naꞋa neꞋe maꞋa koroꞋo noaꞋa kasi kwaima leꞋa naꞋa faꞋinau, diꞋia ba nia sasasia maꞋi etaeta. Bore ma God niniꞋa maꞋa nau, nia tua faꞋi nau leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe. 6 KoroꞋo saiana ka sui naꞋa neꞋe nau ku lagaꞋi rao naꞋa fuana sasilana raoꞋa maꞋa koroꞋo ki. 7 Bore ma nia ka ꞋidufaꞋi aurafu nau logo Ꞌana. KaidaꞋi Ꞌoro sui naꞋa nia rokisia na folifoliꞋa neꞋe nia foli nau Ꞌani. Bore ma God noaꞋa kasi alaꞋania neꞋe nia ka faꞋali nau. 8 KaidaꞋi nia Ꞌuri, folifoliꞋa Ꞌoe Ꞌoke baꞋa ngalia na nanigot tiꞋitiꞋi neꞋe ki nini kira goa, bore ma kira toꞋo lala ana kala kwaoꞋa ki Ꞌi nonida, sui na nanigot kini nia ki ka kalea na ngela Ꞌi ru ꞋunaꞋeri ki logo. Bore ma kaidaꞋi nia ka Ꞌuri folifoliꞋa Ꞌoe naꞋa neꞋe Ꞌoke baꞋa ngalia kala nanigot neꞋe kira goa, bore ma kira toꞋo logo ana kala toto kwao ki Ꞌi nonida.” Ma na nanigot kini nia ki kira ka kalea logo ngela Ꞌi ru ꞋunaꞋeri ki diꞋia neꞋe nia saea. 9 ꞋUnaꞋeri neꞋe God ka ngalia ru ꞋaeꞋaela neꞋeri ki faꞋasia limana maꞋa koroꞋo, ma ka aluꞋi lala saena limaku.

10 Ana kaidaꞋi nanigot kini ki oga nanigot ngwane ki ka raꞋefida, nau ku lisia taꞋi maliu boleꞋa. Ana maliu boleꞋa neꞋeri nau ku lisia na nanigot ngwane ki neꞋe kira raꞋefia ae kini neꞋeri ki, kira goa bore ma kira toꞋo logo ana toto kwao ki Ꞌi nonida. Ti ai kira kwao tatala asiꞋa ma ti ai ada ka toꞋo ana toto kwao doe ki ana nonida, ma ti ai ada kira ka toꞋo ana kala toto kwao ki Ꞌi nonida. 11 Sui Ꞌainsel God ka sae nau saena maliu boleꞋa neꞋeri, ma nia ka fata Ꞌuri, “Jakob.” Ma nau ku olisi Ꞌuri ana, “ꞋIu.” 12 Sui nia ka fata Ꞌuri, “Lisia basi, na nanigot loꞋoko raꞋefia na nanigot kini goa loꞋoko bore ma kira toꞋo ana toto kwao ki Ꞌi nonida. Nau ku sasia ru neꞋe ka fuli Ꞌuri, sulia nau ku lisia falafala taꞋa niniꞋa sa Laban nia sasia amu. 13 NauꞋa na God ba nau ku dao maꞋi siamu Ꞌi Betel, kula ba Ꞌoko kisitaꞋinia ngwaingwai olif ana taꞋifau ba Ꞌoko faꞋa abu ma na ru fuana mamanata Ꞌanga firi toꞋoku. Ma ana kula neꞋeri logo ba Ꞌoko sasia taꞋi fata alangaꞋinga ngasingasiꞋa fuaku. KaidaꞋi neꞋe nau ku ogaꞋo Ꞌoke faꞋasia kula neꞋe ma Ꞌoko oli Ꞌi fanoa ꞋaꞋana ba Ꞌoko futa maꞋi ana.”

14 ꞋUnaꞋeri Ꞌi Rachel ma Ꞌi Lia kera ka fata Ꞌuri fuana, “Na maꞋa keroꞋo noaꞋa kasi baꞋa toꞋo naꞋa ana ta ru neꞋe nia ke alua saena limamiroꞋo kaidaꞋi nia ka kwaimaꞋa kwali fuana maeꞋa. 15 Nia lisi keroꞋo ka diꞋia neꞋe keroꞋo noaꞋa laꞋu ngela nia ki, keroꞋo ka diꞋia naꞋa ta ngwae kwaita goꞋo Ꞌana. Nia Ꞌoifoli Ꞌani keroꞋo fuamu, ma mani ki taꞋifau neꞋe nia ngalia ana folilamiroꞋo, kaidaꞋi neꞋe nia foli aniꞋi ka sui naꞋa. 16 Aia, God nia ngalia naꞋa ru ki taꞋifau faꞋasia maꞋa keroꞋo, ma nia ka kwatea naꞋa fuamu. Ma ana kaidaꞋi neꞋe, ru ki taꞋifau ru keroꞋo ki naꞋa, faꞋinia ngela keroꞋo ki. ꞋOke sasi naꞋa diꞋia neꞋe God saea fuamu.”

17-18 Sui sa Jakob ka salisali ana ru nia ki taꞋifau Ꞌiri ke oli Ꞌuana maꞋa nia Ꞌi Kenan. Kira ka kwatea ro Ꞌafe nia ki faꞋinia ngela nia ki, kira ka leka Ꞌi fafona kamel ki, ma ngwae nia ki kira ka leka Ꞌi naꞋo faꞋinia ru nia ki taꞋifau neꞋe nia toꞋo ani kaidaꞋi nia tua Ꞌi Mesopotemia. 19 Bore ma kaidaꞋi sa Laban leka kwau fuana sufilana ifuna sipsip nia ki, Ꞌi Rachel ka leka bilia kala god kala ꞋosoꞋoso maꞋa nia ki neꞋe teo Ꞌi luma. 20 ꞋIu sa Jakob Ꞌiri saea fuana funga nia neꞋe nia ke baꞋa leka, nia sofongaꞋinia liua na nai Ꞌi ruuꞋa neꞋeri. Nia tafi goꞋo Ꞌana faꞋasia. 21 Nia ngali taꞋifau ru nia ki ꞋaliꞋali goꞋo kira ka tafi naꞋa. Kira ka toꞋofolo ana kafo Ꞌi Iufretes, kira ka leka Ꞌuana faꞋi ua Ꞌi Gilead ki.

22 Buri Ꞌana uulu asoa ki, sa Laban ka rongoa faꞋarongoꞋa neꞋe funga nia sa Jakob nia tafi naꞋa. 23 GoꞋo nia ka ngalia ngwae ana fuuꞋi ngwae nia, kira ka leka Ꞌi burida. Buri Ꞌana fiu asoa ki sa Laban ka dao fafia ana faꞋi ua Ꞌi Gilead ki. 24-25 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Jakob faꞋinia ngwaꞋi toꞋa nia ka saungaꞋinia naꞋa na fanoa kira Ꞌi gwauna taꞋi faꞋi ua Ꞌi Gilead. Ma ana rodo neꞋeri, God ka leka maꞋi siana sa Laban ana taꞋi maliu boleꞋa ma ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke madafiꞋo Ꞌokoto fiꞋi sasia ta alaꞋanga silolo fuana funga Ꞌoe sa Jakob.”

26 Sui sa Laban ka leka siana funga nia ma ka fata Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoke ngalia ro kini nau ki, ma Ꞌoko tafi ago Ꞌuri? ꞋOko sasi diꞋia neꞋe Ꞌoko liufidaroꞋo ana ta maꞋe. ꞋOko Ꞌiri taꞋi saea naꞋa ta alaꞋanga fuaku! 27 FaꞋuta neꞋe kaumulu ka Ꞌoi Ꞌaku Ꞌuri, ma kamu ka tafi? Si diꞋia kamu faꞋarongo nau Ꞌania lekalamuꞋa etaeta Ꞌirai nai ngali ngwae ni kwaꞋi gita faꞋinia ngwae ni masaꞋa Ꞌania kete ki, Ꞌirai nai baꞋa ngulia faꞋi ngu ni oli oliꞋa Ꞌania falafala leꞋa. 28 Lisia basi! ꞋOko Ꞌiri alaꞋania neꞋe nai nonoꞋia kala koꞋo nini nau ki faꞋinia ro kini nini futa aku ki, ma nau ku oli oli ada. ꞋOko boleboleꞋa liu naꞋa kwa! 29 Nau ku bolo faꞋinia nai faꞋali kaumulu goꞋo Ꞌaku taꞋifau. Bore ma rodo neꞋe, God maꞋa kaumulu nia leka maꞋi siaku ana maliu boleꞋa, ma ka alaꞋa ngasingasiꞋa fuaku Ꞌiri noaꞋa naisi alaꞋa silolo fuamu. 30 Nau ku saiana neꞋe Ꞌoko oga liua naꞋa olia Ꞌuana fanoa Ꞌoe, bore ma faꞋuta lala neꞋe Ꞌoko bilia kala god kalaꞋa nau ki neꞋe niꞋi teo saena luma nau?”

31 Sui sa Jakob ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa naisi saea leka laku fuamu sulia nau ku maꞋu, Ꞌasu Ꞌubani nau ku saea fuamu, ma Ꞌoko fiꞋi ngali ro Ꞌafe nau ki faꞋasi nau. 32 Bore ma si diꞋia Ꞌoko dao toꞋona ta ai aimili nia bilia na god Ꞌoe ki, na ngwae neꞋeri ke baꞋa mae. Na ngwae nini ana fufuꞋi ngwae Ꞌoe ki neꞋe kike faꞋamamana aku. ꞋOke lia Ꞌamu Ꞌuana god Ꞌoe ki. Ma si diꞋia Ꞌoke dao toꞋona ta ru amu, Ꞌoke ngalia.” Bore ma nia noaꞋa kasi sai goꞋo ana neꞋe Ꞌi Rachel goꞋo neꞋe bilia god kalaꞋa neꞋeri ki, ma ka agotaꞋi niꞋi.

33 Sui sa Laban ka leka lulu kwailiu Ꞌuana god kalaꞋa neꞋe ki saena babala sa Jakob, ma nia ka leka sasi logo ꞋunaꞋeri saena babala Ꞌi Lia, ma saena babala ro kini rao ꞋoꞋo, ma ro kini nia ki logo, bore ma nia noaꞋa Ꞌiri dao toꞋoda. Sui ni ka ruꞋu Ꞌi saena babala Ꞌi Rachel. 34 Bore ma Ꞌafe neꞋe sofongaꞋinia saena taꞋi ngwaꞋi ana kula ni gwauru Ꞌanga fafona kamel nia, nia ka tua fafia na ngwaꞋi ni ru neꞋeri. Sui bore Ꞌana nia ka dao maꞋi ka lulu kwailiu ana kula ki taꞋifau saena babala neꞋeri, noaꞋa nia kasi dao toꞋona. 35 Sui Ꞌi Rasel ka fata Ꞌuri ana maꞋa nia, “Kwaimanatai liu naꞋa maꞋasi Ꞌae, nau ku mataꞋi ne, ma nau kusi bolo faꞋinia uuꞋa Ꞌi maamu, nau ku amasiꞋo Ꞌoe kosi saetaꞋa laꞋu fuaku.” Ma sa Laban ka lia ana kula ki taꞋifau Ꞌuana god kalaꞋa nia ki bore ma nia kasi dao naꞋa toꞋona.

36 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka balufia funga nia ka Ꞌuri, “ꞋUri ma tae neꞋe nau ku sasia ka taꞋa kwa! Nau ku Ꞌiri Ꞌoia na taki neꞋe kaumulu ka leka maꞋi muka lali nau Ꞌuri! Nia Ꞌiri saga neꞋe kamu ka sasi Ꞌuri. 37 Mulu leka lia Ꞌi safitana ru loꞋoko nau ki, bore ma tae neꞋe kamu ke dao toꞋona? DiꞋia kamu lisia ta ru, muka ngalia maꞋi! Ngwae kulu ki ne tua goꞋo Ꞌada. Moro alua Ꞌi maada, fasi Ꞌiri kike lia saiana sa tai aumulu neꞋe saga. 38 Ro akwala faꞋi ngali ki naꞋa neꞋe nau ku inaꞋu ana raoꞋa fuamu. Ma ana kaidaꞋi Ꞌoro goꞋo ana neꞋe sipsip Ꞌoe ki ma nanigot Ꞌoe ki kira toꞋo ana ngela Ꞌi ru Ꞌoro ki, bore ma ta taꞋi sipsip ngwane nama ta taꞋi nanigot ngwane noaꞋa nau kusi ngalia nama faꞋasiꞋo fuana Ꞌanilana Ꞌaku. 39 KaidaꞋi ki taꞋifau na ru kwasi ki kira faꞋalia na ru ꞋaeꞋaela Ꞌoe ki, nauꞋa goꞋo neꞋe nai didifulia. Nau noaꞋa kusi ngalia naꞋa maꞋi siamu Ꞌiri Ꞌoke lisia. Falafala Ꞌoe naꞋa neꞋe diꞋia ta ru ꞋaeꞋaela amu nia noꞋana ana dangi nama ana rodo, nauꞋa nama neꞋe nai didifulia. 40 KaidaꞋi Ꞌoro ki nau ku saiana noniku nia taꞋa. Ana dangi, na madaꞋafi nia sina fifi aku, ma nau ku maruku liu naꞋa, ma ana rodo nau ku gwari liu naꞋa, ma nau kusi maliu. 41 Ana kaidaꞋi firi sulia ro akwala faꞋi ngali, nau ku tua faꞋi kaumulu ki, kamu sasi nama diꞋia neꞋe nauꞋa ta ngwae rao laga ulafu, ma ru neꞋe kamu kasi rokisia goꞋo. Nau ku rao sulia fai akwala faꞋi ngali ki fuana ngalilana ro kini Ꞌoe ki, ma nau ku inaꞋu ana raoꞋa sulia ono faꞋi ngali ki laꞋu fuana ru ꞋaeꞋaela nini Ꞌoe ki. Ma ana ono faꞋi ngela neꞋe ki, Ꞌoko rokisia folifoliꞋa nau ana kaidaꞋi Ꞌoro. 42 Bore ma diꞋia God nini koꞋo nau ki nia kasi ꞋafiꞋafi nau, Ꞌirai Ꞌoko lali nau ka sui naꞋa. Ma noaꞋa naisi ngalia naꞋa ta ru. Bore Ꞌana ma God nia tua faꞋi nau, ma Ꞌoe kosi lali nau. KoꞋo nau sa Abraham nia foꞋosia Ꞌi naꞋo ma faꞋinia maꞋa nau sa Aesak logo neꞋe inaꞋu ana foꞋosilana ma ka fuꞋusi doe ana. Bore ma nia ka lisia goꞋo Ꞌana na ꞋatoꞋanga nini nau ku toꞋo ana, ma rao ngasiꞋa nini nau ku fulia, ma saena rodo neꞋe nia faꞋataꞋinia ana maliu boleꞋa neꞋe Ꞌoko faꞋataꞋinia sa tai akoro neꞋe saga.”

Sa Laban fata alangaꞋi faꞋinia sa Jakob

43 Sui sa Laban ka fata Ꞌuri fuana funga nia, “Na ro Ꞌafe neꞋe ki, ro kini nau ki niniꞋa. Na ngela keroꞋa ki faꞋinia ru ꞋaeꞋaela neꞋe ki ru nau ki taꞋifau. Ru neꞋe ki taꞋifau ru nau ki goꞋo. Bore ma duꞋungana nau noaꞋa kusi sasia ta ru fuana goniladaroꞋo ro kini nau ki faꞋinia ngela kira ki. 44 Nau ku salisali naꞋa nai sasia fata alangaꞋinga faꞋinidaroꞋo. Nia leꞋa kuke sasia taꞋi sulufaua doe Ꞌi neꞋe, fasi Ꞌiri ke diꞋia toto kulu ana alangaꞋinga nini kulu.”

45 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka ngali taꞋi fau doe ka faꞋauua Ꞌi neꞋeri ka sasia taꞋi ru fuana mamanata Ꞌanga toꞋona. 46 Ma nia ka fata Ꞌuri fuana ngwae ana fufuꞋi ngwae nia ki, “Muke leka ngalia maꞋi gwaꞋi fau ki, kuke baꞋa saungaꞋinia taꞋi sulufaua ana kula neꞋe.” Buri Ꞌana kike baꞋa sasia kala fafangaꞋa, karangia sulufana neꞋe fuana toto ana ru neꞋe.

47 Sui sa Laban ka saea sulufaua neꞋeri Ꞌania alaꞋanga nia, “Jegara Sahaduta,” neꞋe fadalana, “Sulufaua ana toto kulu.” Ma sa Jakob ka saea sulufaua neꞋe Ꞌania alaꞋanga nia, “Galeed,” neꞋe fadalana ꞋunaꞋeri logo. 48 GoꞋo sa Laban ka fata Ꞌuri ana, “Na sulufau neꞋe nia ke baꞋa diꞋia toto fuakoro, ana fata alangaꞋinga niniꞋa koro.” Nia neꞋe sa Jakob ka saea kula neꞋe Ꞌani Galeed. 49 GoꞋo sa Laban ka fata Ꞌuri fuana, “AlaꞋania Iawe ke filo koro kaidaꞋi koro leka faꞋasikoro.” Nia neꞋe sa Jakob ka saea kula neꞋeri Ꞌania Ꞌi Mispa nama kula fuana filolana. 50 Ma nia ka fata laꞋu Ꞌuri, “DiꞋia Ꞌoko sasia ta ru ka taꞋa ana ro kini neꞋe nau ki nama Ꞌoko korea lala ta Ꞌafe laꞋu, nia leꞋa fuana Ꞌoke manata toꞋona God neꞋe lisi koro, sui bore Ꞌana ta ngwae kasi filo koro. 51 Na sulufaua neꞋe nau ku alua Ꞌi safitakoro, ma na fau nini Ꞌoko faꞋauua diꞋia ta ru ni manata firiꞋanga toꞋona kera ke baꞋa tua Ꞌi neꞋe. 52 Na sulufaua neꞋe faꞋinia ru fuana mamanata Ꞌanga toꞋona neꞋe kera ro toto ana fata alangaꞋi lakoro. NoaꞋa naisi baꞋa leka liufia sulufaua neꞋe fuana faꞋalilamu. Ma ꞋaeꞋo logo Ꞌoe kosi liufia na sulufaua neꞋe faꞋinia na ru fuana mamanata Ꞌanga firi toꞋona neꞋe ana ta kaidaꞋi goꞋo Ꞌana fuana fuꞋalilaku. 53 AlaꞋania God maꞋa koro ki sa Abraham ma sa Neho ke matalangaꞋinia ta ai akoro neꞋe nia ke Ꞌoio alangaꞋinga neꞋe!” ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka alangaꞋi Ꞌania satana God neꞋe maꞋa nia sa Aesak foꞋo satana, diꞋia neꞋe nia ka dau sulia alangaꞋinga niniꞋa sa Laban sasia faꞋinia. 54 Buri Ꞌana nia ka saungia taꞋi ru ꞋaeꞋaela ma ka foꞋosi Ꞌania Ꞌi gwauna ua neꞋeri ma nia ka saea ngwae ana kwalafa nia ki kira ka leka maꞋi kika Ꞌado faꞋinia fuana Ꞌanilana foꞋosi neꞋeri. Ma kaidaꞋi fuana Ꞌanilana foꞋosi neꞋeri, ma kaidaꞋi kira fanga ka sui ana rodo neꞋeri, kira ka teo naꞋa maꞋi gwauna faꞋi ua neꞋeri. 55 Ana Ꞌofodangi laꞋa bilabila, sa Laban ka nonoꞋia kala koꞋo nia ki, faꞋinia ro kini nia ki fuana olioliꞋa ada. Sui nia ka faꞋasia fanoa neꞋeri, ma ka oli Ꞌi fanoa nia.

32

Sa Jakob salisali fuana lisilana sa Esau

1 Ana kaidaꞋi sa Jakob nia leka kwau, na Ꞌainsel ki kira leka maꞋi ma kika saka fuana. 2 Ma kaidaꞋi nia lisi kira, nia ka fata Ꞌuri, “Kula neꞋe nia kula na Ꞌainsel God ki kira sasia fuana fanoa kira. Sui nia ka saea kula neꞋeri Ꞌania Ꞌi Mahanaem nama ro fanoa.”

3-5 Sa Jakob ka asungaꞋinia ti ngwae kira ka ngalia alaꞋanga nia ka leka fuana ngwaefuta nia sa Esau Ꞌuana fanoa ꞋaꞋana kira saea Ꞌani Ꞌi Seiri, neꞋe ta sata Ꞌi Idom. Nia saea fuada Ꞌiri kike fata Ꞌuri fuana sa Esau, “AraꞋi kwa, ngwae ni rao Ꞌoe sa Jakob, nia asungaꞋi kaimili mika leka maꞋi mike faꞋarongo Ꞌoe Ꞌania fatalana. Nia fata Ꞌuri: AraꞋi ꞋaꞋana nau Ꞌae. ꞋI naꞋo nau ku faꞋasia kula neꞋe ma nau ku leka tua faꞋinia sa Laban, ma nau ku tua faꞋinia leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe, ma nau ku oli naꞋa maꞋi, nau ku toꞋo ana buluka ki ma dongki ki, ma sipsip ki, ma nanigot ki, ma na ngwae rao ꞋoꞋo ki ma kini rao ꞋoꞋo ki. Nia ne nau ku kwatea kwau alaꞋanga neꞋe fuamu, si diꞋia Ꞌoko saeleꞋa fuana lisilaku.” GoꞋo nia ka asungaꞋinia ngwae ki kira ka leka etaeta ana fuana lisilana sa Esau.

6 KaidaꞋi ngwae neꞋeri kira oli maꞋi, kika fata Ꞌuri fuana, “Kaimili leka lisia ngwae futa Ꞌoe ka sui naꞋa. KaidaꞋi neꞋe nia faꞋasia naꞋa fanoa nia ka leka naꞋa maꞋi fuana sakaꞋa fuamu. Ma nia toꞋo ana fai talangaꞋi ngwae ki kira ka leka maꞋi faꞋinia.”

7 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka maꞋu liu, sui nia ka daroꞋia ngwae neꞋe kira tua faꞋinia ki, faꞋinia logo ru ꞋaeꞋaela nia ki Ꞌania na ro fikutaꞋi lekaꞋa ki. 8 ꞋUnaꞋeri nia ka manata Ꞌuri, “DiꞋia sa Esau nia leka maꞋi, ma ka saungia naꞋa ta taꞋi fikutaꞋi ngwae, sali ta fikutaꞋi ngwae kira saiana kike tafi.”

9 Sui nia ka foꞋosia God ka Ꞌuri, “Aofia Iawe, ꞋaeꞋo God koꞋo nau sa Abraham ma maꞋa nau sa Aesak. Nau ku amasiꞋo Ꞌoke rongo nau maꞋi. ꞋOko saea fuaku nai oli nama maꞋi Ꞌi fanoa nau ma luꞋuluꞋua nau, ma Ꞌoko fata alangaꞋi Ꞌuri Ꞌoke baꞋa kwatea maurilaku ka leꞋa. 10 Falafala Ꞌoe ki fuaku nia Ꞌuri. KaidaꞋi ki sui Ꞌoko kwaima liu aku, ma kaidaꞋi ki sui Ꞌoko dau sulia fata alangaꞋinga Ꞌoe ki fuaku. Bore Ꞌana ma nauꞋa taꞋi ngwae taꞋa goꞋo Ꞌana niniꞋa, nau ngwae rao Ꞌoe goꞋo, ma nia ka Ꞌiri saga goꞋo fuamu neꞋe Ꞌoke sasia ti ru leꞋa fuaku Ꞌuri, ꞋI naꞋo maꞋi kaidaꞋi nau ku toꞋofolo ana kafo Ꞌi Jodan, nau ku Ꞌiri toꞋo nama ana ta ru, faꞋi kubu goꞋo neꞋe nau ku dau fafia. Bore ma niniꞋari nau ku oli maꞋi, nau ku toꞋo ana ro fikutaꞋi ngwae faꞋinia ma ti ru matamata laꞋu. 11 Aofia Iawe Ꞌae, nau ku amasi Ꞌoe Ꞌoke faꞋamauri nau faꞋasia na ngwae futa neꞋe nau. Nau ku maꞋu liu, Ꞌasu Ꞌubani nia ka dao maꞋi ma ka saumusi kaimili faꞋinia kini neꞋe ki ma ngela ki logo. 12 ꞋI naꞋo ba, Ꞌoko fata alangaꞋi Ꞌuri, ‘ꞋOke baꞋa sasia ru ki taꞋifau ke leꞋa ana maurilaku, ma Ꞌoke baꞋa sasia ngela neꞋe futa ana kwalafa nau ki, kira ke baꞋa Ꞌoro liu neꞋe noaꞋa ta ngwae saiana kasi toꞋoda, kira ke Ꞌoro diꞋia na one ninimana asi. Nau ku amasiꞋo Ꞌoe kosi manata bura ana alangaꞋinga nini Ꞌoe fuaku.’ ”

13 Ana rodo nia ka maliu naꞋa ana kula neꞋeri, ma Ꞌofodangi, nia filia ti ru ꞋaeꞋaela fuana kwatela fuana ngwaefuta nia. 14 Na kwateꞋa neꞋeri nia toꞋo ana ro talangaꞋi nanigot kini ki, faꞋinia ro akwala nanigot ngwane ki ana etana fikutaꞋi ru, ma ro talangaꞋi sipsip kini ki faꞋinia ro akwala sipsip ngwane ki ana ruana fikutaꞋi ru, 15 ma na uulu akwala kamel kini ki faꞋinia kaela kamel kira ki ana uula fikutaꞋi ru ma na fai akwala buluka ki faꞋinia akwala buluka ngwane ki, ana faina fikutaꞋi ru ma na ro akwala dongki kini ki faꞋinia akwala dongki ngwane ana limana fikutaꞋi ru. 16 Nia ka daroꞋida Ꞌania lima fikutaꞋi ru ki, ma nia ka alua lima ngwae rao ki kira ka lia sulida taꞋifau neꞋe taꞋi ngwae fuana taꞋi fikutaꞋi ru. Sui nia ka fata Ꞌuri fuada, “ꞋIu nia leꞋa, muke etaeta Ꞌi naꞋo bore ma kamu kasi leka fiku. Na fikutaꞋi nanigot kike baꞋa etaeta, ma na fikutaꞋi sipsip kike taꞋi kwaimaꞋakwali tiꞋitiꞋi sui kika fiꞋi leka Ꞌi buri, sui uulu fikutaꞋi ru neꞋeri ki kira ka fiꞋi dongada logo ꞋunaꞋeri.” 17 Sui nia ka fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋe lia sulia nanigot ki, “Si diꞋia na ngwaefuta nau saka fuamu sulia tala, ma nia ka saefilo Ꞌuri amu, ‘ꞋOke leka Ꞌi faꞋi niniꞋa? Na nanigot neꞋe ki ru sa tai ki niniꞋa? Sa tai mo neꞋe araꞋi ꞋaꞋana Ꞌoe?’ 18 ꞋUnaꞋeri Ꞌoke baꞋa fata Ꞌuri fuana, ‘AraꞋi ꞋaꞋana kwa! Nanigot neꞋe ki, ru ngwae ni rao Ꞌoe sa Jakob. ꞋAeꞋo naꞋa neꞋe araꞋi ꞋaꞋana nia, ma nia naꞋa ne na kwateꞋa ꞋoꞋo neꞋe nia kwatea maꞋi fuamu. Nia ke lekaleka maꞋi Ꞌua Ꞌi burummili.’ ” 19 Ma nia ka saea nama taꞋi alaꞋanga neꞋeri laꞋu fuana fai ngwae ni rao neꞋe kira lia sulia ti ru ꞋaeꞋaela laꞋu. Nia fata Ꞌuri, “Si diꞋia kaumulu saka fuana ngwaefuta nau, kaumulu taꞋifau muke saea goꞋo taꞋi alaꞋanga neꞋeri nama logo. 20 Ma kaumulu noaꞋa mu kasi manata bura ana alaꞋanga Ꞌuri, ‘Ngwae ni rao Ꞌoe sa Jakob nia ke leka leka Ꞌua maꞋi Ꞌi burimili. Ma nia kasi tau, nia ka dao Ꞌi neꞋe.’ ” ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka manata Ꞌana Ꞌuri, “Si diꞋia nau ku eta kwatea na kwateꞋa neꞋe ki. Sali nia ke sasia manataꞋanga nia ke leꞋa tiꞋitiꞋi fuaku. Ma Ꞌi buri Ꞌana neꞋe nai baꞋa lisia. Sali nia ke saeleꞋa fuana lisilaku.” 21 Sui nia ka kwatea na kwateꞋa neꞋeri ki ka etaeta, bore ma nia ka tua goꞋo ana kula neꞋeri saena rodo neꞋeri.

Sa Jakob fuꞋa faꞋinia taꞋi ngwae

22 Ma saena rodo neꞋeri sa Jakob nia tataꞋe ma ka ngalia ro Ꞌafe nia ki faꞋinia ro kini rao ꞋoꞋo kera ki faꞋinia akwala ma taꞋi ngela nia ki ma kira ka faꞋasia kula neꞋeri ma kira ka toꞋofolo ana kafo Ꞌi Jebok nia ka ngalida ka toꞋofolo faꞋinida Ꞌi bali loꞋoba. 23 Ana kaidaꞋi kira Ꞌi bali loꞋoba ka sui nia ka oli maꞋi ma nia ka kwatea ru nia ki taꞋifau ka toꞋofolo ana kafo neꞋeri. 24 Sui nia ka tua buri talana ana ta bali kafo neꞋeri neꞋe kira tua ana. GoꞋo taꞋi ngwae ka leka maꞋi ma ka dau nia, kera ka kwainamutaꞋi leleka karangi sina ka raꞋe maꞋi. 25 KaidaꞋi ngwae neꞋeri saiana nia kasi liufia naꞋa sa Jakob, nia ka fele giroa faꞋi Ꞌagena ma faꞋi Ꞌagena sa Jakob ka adunga naꞋa. 26 Sui ngwae neꞋeri ka fata Ꞌuri, “ꞋOke danga naꞋa Ꞌani nau! Karangi ka dangi naꞋa ne!” Bore ma sa Jakob ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa! Nai baꞋa danga ꞋaniꞋo si diꞋia Ꞌoko faꞋaleꞋa nau basi!” 27 Sui ngwae neꞋeri ka lidi Ꞌuri ana, “ꞋUri ma satamu sa tai kwa?” Ma nia ka olisi Ꞌuri ana, “Sataku sa Jakob ne.” 28 GoꞋo ngwae neꞋeri ka fata Ꞌuri, “Satamu ke baꞋa noaꞋa laꞋu sa Jakob. Satamu sa Israel naꞋa, duꞋungana Ꞌoko fuꞋa saulia God, ma na ngwae logo, ma Ꞌoko liu.” 29 Buri Ꞌana sa Jakob ka lidi Ꞌuri ana ngwae neꞋeri, “ꞋUri ma satamu sa tai?” Bore ma ngwae neꞋeri ka olisi Ꞌuri ana, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko oga saiꞋa ana sataku?” GoꞋo nia ka faꞋaleꞋa nia naꞋa.

30 Sui sa Jakob ka fata Ꞌuri, “Reala kwa! Nau ku lia leꞋa naꞋa ana maana God Ꞌania maaku, bore ma nau ku mauri goꞋo Ꞌaku Ꞌua!” GoꞋo nia ka saea kula neꞋeri Ꞌania Ꞌi Peniel, nama “Maana God.” 31 Ma kaidaꞋi nia faꞋasia Ꞌi Peniel, na sina nia fane ngasi naꞋa, ma nia ke leka labusula naꞋa, sulia Ꞌaena taꞋa naꞋa. 32 Ka eta ana kaidaꞋi neꞋeri leleka ka dao Ꞌi taꞋena, na ngwae ana fuuꞋi ngwae Ꞌi Israel kira kasi Ꞌania ta fasi ru ana kula neꞋe na suli nia lado ana nonina ru ꞋaeꞋaela ki, osiꞋana kaidaꞋi ngwae neꞋeri nia giroa faꞋi Ꞌagena sa Jakob.

33

Sa Jakob saka fuana ngwaefuta nia

1 Sa Jakob lia kwau ka lisia na ngwae futa nia sa Esau faꞋinia fai talangaꞋi ngwae nia ki neꞋe kira leka maꞋi. Sui nia ka daroꞋia ngela nia ki kira ka leka tua faꞋinia teꞋa kira ki. 2 ꞋUnaꞋeri nia ka kwate kira ka uu tatalaꞋa taꞋifau etaeta, ro kini rao ꞋoꞋo ki faꞋinia ngela keraꞋa ki, Ꞌi buri Ꞌi Lia faꞋinia ngela nia ki, Ꞌi burida laꞋu, Ꞌi Rachel faꞋinia ngela nia sa Josef. 3 Sui nia ka leka Ꞌi naꞋoda ka saka fuana sasina, ma kaidaꞋi nia dao karangia, nia ka bobo uruuru fiu faꞋi kaidaꞋi ki Ꞌi ano leleka na maana ka toꞋo toꞋona Ꞌi ano. 4 Bore ma sa Esau ka lalili maꞋi ka saka fuana, nia ka lolea ngwaefuta nia ma nia ka lolo ngiringiri ana ma ka nonoꞋia. Ma kera ka angi taꞋifau. 5 KaidaꞋi sa Esau lisia Ꞌafe neꞋeri ki faꞋinia ngela ki neꞋe kira tua faꞋinia, nia ka saefilo Ꞌuri ana, “ꞋAfe nini kira tua faꞋiniꞋo, ma ngela nini kira faꞋiniꞋo ki ngela sa tai ki niniꞋa?” Sui sa Jakob ka olisi Ꞌuri ana, “Ngwae ꞋaꞋana God nia sasi leꞋa fuaku. Nia niniꞋa kwatea ngela neꞋe ki fuaku.” 6 Ma ro kini rao neꞋe ki faꞋinia ngela keraꞋa ki, kira leka karangi, ma kira ka bobo uruuru naꞋona sa Esau. 7 ꞋI Lia faꞋinia ngela nia ki logo kira leka ma kira ka bobo uruuru, buira Ꞌi Rachel ma sa Josef, kera leka maꞋi ma kera ka bobo uruuru logo Ꞌi naꞋona sa Esau.

8 Ma sa Esau ka saefilo Ꞌuri ana, “ꞋUri ma na lima amuꞋi ru ꞋaeꞋaela neꞋe nau ku saka maꞋi fuana sulia tala, ru fuana tae ki baniꞋa?” Ma sa Jakob ka olisi Ꞌuri ana, “Ngwae ꞋaꞋana ru neꞋana ki ru Ꞌoe ki, fasi Ꞌiri Ꞌoke saeleꞋa fafi nau.”

9 GoꞋo sa Esau ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa ngwaefuta nau ku toꞋo naꞋa ana ru Ꞌoro ki. Gonia Ꞌamu ru neꞋana ki.” 10 Bore ma sa Jakob ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa Ꞌoke ngalia Ꞌamu ru neꞋe ki. DiꞋia Ꞌoko saeleꞋa fafi nau, nau ku oga Ꞌoke ngalia naꞋa Ꞌamu kwateꞋa neꞋe nau. KaidaꞋi neꞋe nau ku saeleꞋa liu neꞋe nau ku lisia laꞋu maomu nia diꞋia neꞋe nau ku lisia maana God. 11 ꞋOke ngalia naꞋa Ꞌamu kwateꞋa nini nau ku ngalia maꞋi fuamu. God nia sasia ru leꞋa fuaku, ma nau ku toꞋo ana ru Ꞌoro ki naꞋa.” Sa Jakob ka Ꞌingoa ngwaefuta nia fuana ngalilana ru neꞋeri ki, leleka nia ka ngalia nama kwateꞋa neꞋeri. 12 Buri Ꞌana sa Esau ka Ꞌuri, “LeꞋa liu koro leka, nai baꞋa leka faꞋiniꞋo.”

13 Bore ma sa Jakob ka fata Ꞌuri, “Ngwae ꞋaꞋana, nia leꞋa goꞋo Ꞌana, bore ma Ꞌoko sai ana, na ngela nau ki kira Ꞌiri ngasingasiꞋa. Ma nau ku manata toꞋona ru ꞋaeꞋaela neꞋe ki logo neꞋe kira ngelaꞋa. Si diꞋia nau ku kwatea kira ka leka ngasingasiꞋa fuana asoa laꞋulaꞋu, Ꞌirai kira ke baꞋa mae taꞋifau. 14 Nia leꞋa fuana Ꞌoke etaeta Ꞌamu kaimili ke baꞋa leka maꞋi buri, Ꞌiri kaili ke leka sarafaꞋi. Kaimili ke baꞋa ara faꞋinia kwau lekaꞋa, diꞋia neꞋe ngela neꞋe ki ma ru ꞋaeꞋaela ki kamu leka naꞋa maꞋi, kaili ke baꞋa Ꞌado naꞋa faꞋi kamu Ꞌi Idom.”

15 Sui sa Esau ka fata Ꞌuri, “Nia leꞋa Ꞌirai nai faꞋasia ti ngwae aku kike tua faꞋiniꞋo.” Bore ma nia ka Ꞌuri, “NoaꞋa araꞋi ꞋaꞋana Ꞌoe kosi Ꞌabera liu goꞋo. Nia leꞋa goꞋo Ꞌana. DiꞋia Ꞌoko saeleꞋa fafi nau, nia leꞋa naꞋa fuaku neꞋeriꞋa.” 16 Ana asoa neꞋeri nama neꞋe sa Esau faꞋasia kula neꞋeri, nia ka oli Ꞌuana Ꞌi Idom. 17 Bore ma sa Jakob ka leka Ꞌuana kula kira saea Ꞌania Ꞌi Sukot, nia ka saungaꞋinia taꞋi luma nia, ma nia ka saungaꞋinia babala ki fuana ru ꞋaeꞋaela nia ki. Nia neꞋe kira ka saea kula neꞋeri Ꞌania Ꞌi Sukot nama “Babala ki.”

18 Sa Jakob ka faꞋasia Ꞌi Mesopotemia ka raꞋe ꞋalaꞋa maꞋi ka mauri ana fanoa ꞋaꞋana neꞋe kira saea Ꞌania Ꞌi Kenan. Nia ka leka ka tua ana maꞋe fanoa doe neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Sekem, ma nia ka saungaꞋinia fanoa nia ana kula abitako karangia fanoa doe neꞋeri. 19 Nia ka foli dangalu naꞋa ana ano neꞋeri Ꞌani taꞋi talangaꞋi ngisingisi silva ana ngela sa Hamor ki, maꞋa sa Sekem. 20 Nia ka Ꞌuia taꞋi fuli kooꞋa ana kula neꞋeri, nia ka saea Ꞌania Ꞌi El Elohe Israel neꞋe fadalana, “God nia God Israel.”

34

Sa Sekem tuaraꞋinia Ꞌi Daena ka teo faꞋinia

1 Ana taꞋi asoa, ngela kini sa Jakob ma Ꞌi Lia, satana Ꞌi Daena nia leka ana taꞋi fanoa doe neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Sekem, kira leka lisia ti kini ana kula neꞋeri. 2 Ma sa Hamor ta taꞋi ngwae ana kwalafa sa Hivi, nia neꞋe gwaungaꞋi ana maꞋe fanoa neꞋeri, ma nia toꞋo ana taꞋi ngela ngwane nia neꞋe satana sa Sekem. Ana kaidaꞋi Ꞌalako neꞋeri lisia Ꞌi Daena nia ka lolea ma ka Ꞌingoa ka teo faꞋinia. 3 Ma ana kaidaꞋi nia lisia sariꞋi neꞋeri ta taꞋi kini lisilana teꞋa liu, nia ka oga liua naꞋa, nia ka gaea naꞋa fasi nia ke oga. 4 Ma nia ka fata Ꞌuri fuana maꞋa nia, “MaꞋasi Ꞌae, nau ku oga liua naꞋa nai korea kini neꞋe. ꞋOke leka ko ili toꞋona ganilana maꞋi ana maꞋa nia.”

5 Sui sa Jakob ka rongoa alaꞋanga neꞋe ngwae neꞋeri nia faꞋalia ngela kini nia, osiꞋana neꞋe ngela ngwane nia ki kira lia sulia Ꞌua na ru ꞋaeꞋaela nia ki, nia noaꞋa kasi saea ta ru, nia ka maꞋakwalida kike dao basi. 6-7 Ana kaidaꞋi neꞋe ngela ngwane nia ki kira oli naꞋa maꞋi siana, sa Hamor faꞋinia Ꞌalako nia, kera raꞋe maꞋi, kera ka lidia sariꞋi neꞋeri. Bore ma kaidaꞋi neꞋe ngwaingwaena nia ki kira rongoa alaꞋanga neꞋe, Ꞌalako neꞋeri Ꞌingoa ngwaingwaena kira ka teo faꞋinia, kira ka saetaꞋa lilisu naꞋa. ꞋI maada na falafala neꞋeri nia taꞋa liu mala, ma noaꞋa ta ngwae kasi bolo naꞋa fuana sasilana. Ma kira ka lisia ru neꞋe Ꞌalako neꞋe sasia, nia kwatea luꞋuluꞋua kira ka Ꞌeke liu naꞋa. 8 Sui na maꞋa Ꞌalako neꞋeri ka fata Ꞌuri ada, “Ngela Ꞌalako neꞋe nau nia oga liua naꞋa sariꞋi nini Ꞌoe, nia leꞋa diꞋia Ꞌoke alaꞋania nia ke korea. 9 Nia leꞋa fuana kuke alua ta taꞋi alaꞋanga neꞋe Ꞌalako kamu ki kike baꞋa kore kini amiꞋa, ma Ꞌalako kamu ki ka kore kini amuꞋa. 10 Ma kamu saiana muke baꞋa tua faꞋi kami saena ano neꞋe kami. Kamu ke baꞋa tua ana ta kula goꞋo Ꞌana neꞋe kamu oga Ꞌi neꞋe. Ma kamu saiana muke fulia goꞋo amuꞋa ta ru ni toꞋomaniꞋa faꞋi kami, ma kamu saiana muke toꞋo ana ta ano ꞋamuꞋa ana kula neꞋe.”

11 Na Ꞌalako neꞋeri ka fata Ꞌuri fuada, “Reala kwa! DiꞋia kamu alafafia alaꞋanga neꞋeri, nai baꞋa kwatea goꞋo Ꞌaku ta ru goꞋo Ꞌana neꞋe kamu oga. 12 Nia leꞋa diꞋia kamu saea maꞋi ta fita ru neꞋe kamu oga nai kwatea fuamuꞋa. Ma kamu saiana muke faꞋaraꞋea folifoliꞋa ana sariꞋi neꞋe ke dao ana ta fita ru mala neꞋe kamu oga. DiꞋia kamu alaꞋania nia ke Ꞌafe fuaku, ta folifoliꞋa mala Ꞌana faꞋuta neꞋe kamu alua, nai baꞋa folia.” 13 Bore ma osiꞋana neꞋe nia sasia ꞋekeꞋa doe ana sariꞋi neꞋe, na ngwae futa nia ki kira tataꞋe maꞋi, ma kira ka sokea Ꞌalako neꞋe faꞋinia maꞋa nia. 14 Kira fata Ꞌuri, “Nia leꞋa goꞋo Ꞌana bore ma kaimili noaꞋa kami kasi alaꞋania ngwaingwaena kami kasi Ꞌafe fuana ta ngwae neꞋe noaꞋa kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia, nia neꞋe kwate ma kami ke baꞋa Ꞌeke liu. 15 TaꞋi falafala goꞋo neꞋe Ꞌuri, ‘DiꞋia kaumulu raꞋe maꞋi ka diꞋia kaimili neꞋe ngwae ki taꞋifau aumulu kamu ke Ꞌolo faꞋataꞋinia nama, nia neꞋe kaimili ke alafafia. 16 DiꞋia kamu sasi ꞋunaꞋeri, Ꞌalako kamu ki kike kore kini amiꞋa, ma Ꞌalako kami ki kike baꞋa kore kini amuꞋa. Nia ꞋunaꞋeri neꞋe kuke baꞋa diꞋia ngwae ana taꞋi fufuꞋi ngwae goꞋo. 17 Bore ma diꞋia kamu kasi alafafia ru neꞋe, na ngwae kamu ki kira ka Ꞌolo faꞋataꞋinia, kami ka ngalia ngwaingwaena kami mika leka faꞋasia Ꞌi neꞋe.’ ”

18 Nia leꞋa goꞋo ana, sa Hamor faꞋinia Ꞌalako nia kera rongoa alaꞋanga neꞋeri nia saga goꞋo Ꞌana. 19 GoꞋo Ꞌalako neꞋeri ka leka ka sasi diꞋia neꞋe kira saea nama fuana osiꞋana nia oga liuꞋa naꞋa kini neꞋeri. Sa Sekem ta taꞋi ngwae fiꞋi doe neꞋe kira manata lafua ka liufia ti Ꞌalako ana luꞋuluꞋua kira. 20 Sui kera ka leka tua Ꞌi maana sinamaa ana faꞋi labu ana fanoa doe neꞋeri, na kula neꞋeri ana falafala kira, kula naꞋa fuana alaꞋanga sulia fuli ruuꞋa kira ki ana. Na maꞋa Ꞌalako neꞋeri ka fata Ꞌuri ana ngwaꞋi toꞋa ana fanoa neꞋeri, 21 “Reala, ngwaꞋi toꞋa neꞋe kira oga kike kwaima leꞋa faꞋi kulu ne. Nia leꞋa fuana kuke alaꞋanida kike tua saena ano kulu kike fuli ru Ꞌada. Ano neꞋe doe liu mala ne, ma nia ka bolo goꞋo ana fuakulu taꞋifau. Ma nia ka leꞋa fuakulu kuke alaꞋania Ꞌalako kulu ki kike korea kini kira ki, ma Ꞌalako kira ki ka korea kini kulu ki. 22 Bore ma taꞋi ru goꞋo neꞋe fonea ru neꞋeri, na falafala kira, na ngwangwane ki kike Ꞌolo faꞋataꞋinia. Ma kira ka saea diꞋia kulu oga kike tua faꞋi kulu, Ꞌiri kuke alua goꞋo taꞋi fuuꞋi ngwae, kulu ngwangwane ki taꞋifau kuke Ꞌolo faꞋataꞋinia nama. 23 Ma mulu lisia basi! Si diꞋia kulu alafafida ma kira ka tua faꞋi kulu na ru ꞋaeꞋaela kira ki taꞋifau ma ti ru laꞋu kike baꞋa ru kulu ki logo. Nia leꞋa kuke alafafia kulu ke sasi diꞋia neꞋe kira saea, ma kira ke baꞋa tua faꞋi kulu.” 24 Ma na ngwae ana fanoa doe neꞋeri kira ka alafafia na fatalana ro ngwae neꞋeri ki. Ma ngwaꞋi toꞋa ana fanoa neꞋeri taꞋifau kira ka Ꞌolo faꞋataꞋinia naꞋa.

25 Ma buri Ꞌana uulu asoa ki, ngwangwane ana fanoa doe neꞋeri, kira saiana Ꞌolo faꞋataꞋinia kira ki gagaꞋai Ꞌua. ꞋUnaꞋeri goꞋo ro ngela sa Jakob ki neꞋe satadaroꞋo sa Simion ma sa Lifae, na ro ngwae futa mamana sasiꞋi neꞋeri, kera ka ngalia ro sele ni ofoꞋa kera ki, ma kera ka saumusia ngwangwane ana fanoa doe neꞋeri, 26 faꞋinia sa Hamor ma Ꞌalako nia. Ma kera ka ngalia ngwaingwaena kera faꞋasi luma Ꞌalako neꞋeri ma kira ka leka naꞋa faꞋasia luma neꞋeri. 27 KaidaꞋi ngwangwane ki kira mae ka sui naꞋa, ti ngwaefuta adaroꞋo sa ro ngwane kira ka leka maꞋi saena fanoa neꞋeri, ma kira ka ngalia ru ngwae ana fanoa neꞋeri ki taꞋifau, ma kira ka faꞋalia naꞋa fanoa doe neꞋeri. Ma na falafala neꞋeri neꞋe kira ka duꞋua na ꞋekeꞋa doe neꞋe Ꞌalako neꞋeri nia sasia ana ngwaingwaena kira. 28 Kira ka ngalia sipsip faꞋinia nanigot, faꞋinia buluka ma dongki kira ki, ma ti ru matamata laꞋu neꞋe teo saena fanoa doe neꞋeri ma ano kalikalia kula neꞋeri. 29 Ma kira ka ngalia kini ki, ma ngela ana fanoa neꞋeri, ma ru ki taꞋifau ana luma kira ki. Ana kaidaꞋi neꞋeri, kira ka ngalia leꞋalana ru neꞋe teo ana fanoa neꞋeri, ma kira ka ngalida ma kira ka leka naꞋa Ꞌada.

30 Sui sa Jakob ka fata Ꞌuri fuana ro ngela nia ki, “Ro ngwane! KoroꞋo sasia naꞋa taꞋi fuli bareꞋa doe fuaku. KaidaꞋi neꞋe fufuꞋi ngwae Ꞌi Kenan faꞋinia fufuꞋi ngwae Ꞌi Peris, ma ti ngwae matamata neꞋe kira tua kwailiu ana fanoa ꞋaꞋana neꞋe, kira kasi oga nau naꞋa, kike baꞋa abula sauli nau, bore ma kulu Ꞌiri Ꞌoro goꞋo. Si diꞋia kira fiku, ma kika fuꞋali kulu, kulu kasi baꞋa liu naꞋa.” 31 Bore ma keraꞋa ka fata Ꞌuri ana, “FaꞋuta? ꞋOko oga kike sasia ngwaingwaena keroꞋo ke diꞋia ta kini sesele goꞋo ana?”

35

God faꞋaleꞋa sa Jakob Ꞌi Betel

1 ꞋUnaꞋeri Iawe ka fata Ꞌuri ana sa Jakob, “ꞋOke oli Ꞌuana Ꞌi Betel ko tua Ꞌi neꞋeri, ꞋOke Ꞌuia nama ta fuli fuꞋa fuana foꞋosilaku. NauꞋa naꞋa neꞋe God ba nau ku dao toꞋomu ana kaidaꞋi ba Ꞌoko tafi faꞋasia ngwaefuta Ꞌoe sa Esau.”

2 Sui sa Jakob sa fata Ꞌuri fuana luꞋuluꞋua nia ma faꞋinia ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua faꞋinia, “Kaumulu muke toꞋosia na god ana ti fanoa matamata neꞋe kaumulu toꞋo ani saena luma kamu ki. Kamu ke faꞋasikasika kamu talamuꞋa Ꞌi maana God, ma kamu ka ofi Ꞌania ifi faolu ki. 3 Kulu ke baꞋa faꞋasia kula neꞋe, ma kulu ka leka tua Ꞌi Betel. Ma ana kula neꞋeri nai baꞋa Ꞌuia ta sulufaua fuana foꞋosilana God. KaidaꞋi ki, kaidaꞋi nau ku toꞋo ana ꞋafitaꞋi Ꞌanga, nia ka Ꞌafi nau, ma ka tua tari faꞋi nau ana kula nau ku liu ani ki.” 4 Ma kira ka ngalia god ana ti fanoa matamata ki, ma kome Ꞌi alingada ki logo neꞋe kira aluꞋi, ma kira ka ngalia maꞋi ru ki taꞋifau, ma kira ka kwatea fuana sa Jakob. Ma nia ka leka kwau faꞋasia fanoa doe neꞋeri, ma ka kwaiatoa ru neꞋeri ki Ꞌaena ai Ok karangia fanoa doe Ꞌi Sekem.

5 KaidaꞋi sa Jakob ma ngwaꞋi ngela nia kira faꞋasia kula neꞋeriꞋa, kira leka bore ma noaꞋa ta ngwae kasi leka Ꞌi burida ka lalida, duꞋungana God nia kwatea ngwae ki ana na fanoa neꞋeri kira ka maꞋungida liu. 6 ꞋUnaꞋeri kira ka dao naꞋa ana fanoa doe Ꞌi Lus neꞋe sata Ꞌua ana Ꞌi Betel, neꞋe tua ana fanoa ꞋaꞋana neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Kenan. 7 Nia ka Ꞌuia taꞋi sulufaua ana kula neꞋeri, ma nia ka saea kula neꞋeri Ꞌania Ꞌi El Betel, neꞋe fadalana “God Ꞌi Betel,” osiꞋana Ꞌi naꞋo kaidaꞋi ba nia tafi faꞋasia sasina, God dao toꞋona ana kula neꞋeri.

8 Sui na kini ngwaro neꞋe kira saea Ꞌania Ꞌi Debora ka mae ana kula neꞋeri, ma kira ka kwaiatoa Ꞌi Ꞌaena taꞋi ai Ok bali Ꞌuana gwauna fanoa ana Ꞌi Betel. Ma osiꞋana ru neꞋeri, kira saea Ꞌai Ok neꞋeri Ꞌani Aloubakut, neꞋe fadalana “Ai Ok neꞋeri kula fuana angiꞋa.” Na kokoꞋo neꞋe nia lia sulia Ꞌi Rebeka, Ꞌafe sa Aesak, kaidaꞋi Ꞌi Rebeka tiꞋitiꞋi Ꞌua.

9 Tala Ꞌae maꞋi ana kaidaꞋi neꞋe sa Jakob nia faꞋasia Ꞌi Mesopotemia, leleka maꞋi ka dao Ꞌi Betel, God nia dao laꞋu toꞋona, ma ka faꞋaleꞋa. 10 God eta fata maꞋi Ꞌuri fuana ba, “Satamu neꞋe sa Jakob, bore ma eta Ꞌi taꞋena satamu neꞋe sa Jakob naꞋa.” Sui God ka saea Ꞌania sa Jakob. 11 Ma nia ka fata Ꞌuri fuana, “NauꞋa naꞋa neꞋe God, nau ku toꞋo ana ngasingasiꞋanga ki taꞋifau. ꞋOke toꞋo ana ngela Ꞌoro neꞋe kike baꞋa futa maꞋi ana kwalafa Ꞌoe. ꞋAeꞋo Ꞌoke baꞋa koꞋo fuana ngwae ana kula Ꞌoro ki, ma na tatalafaꞋa ki kike baꞋa futa ana kwalafa Ꞌoe. 12 ꞋI naꞋo nau ku kwatea na ano neꞋe fuana sa Abraham ma sa Aesak ma nai baꞋa kwatea laꞋu fuamu ma na kwalafa Ꞌoe neꞋe kira futa amu.”

13 Sui God ka faꞋasia laꞋu. 14 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka faꞋauua taꞋi gwaꞋi fau laꞋu ana kula neꞋeri, nia ka kisitaꞋinia waen ma olif ngwaingwai ka kwatea ka abu ma nia na ru fuana manata Ꞌanga toꞋona kaidaꞋi neꞋe God alaꞋa faꞋinia. 15 Ma nia ka saea laꞋu kula neꞋeri Ꞌania Ꞌi Betel.

Maelana Ꞌi Rachel

16 Sa Jakob faꞋinia ngwae nia ki, kira faꞋasia Ꞌi Betel ma kira ka leka Ꞌuana kula kira saea Ꞌania Ꞌi Efrat. Bore ma kaidaꞋi kira Ꞌua sulia tala, Ꞌi Rachel ka saiana neꞋe nia ke faꞋafuta laꞋu ta ngela ana. Bore ma nia ka toꞋo ana ꞋafitaꞋi Ꞌanga, sulia ngela neꞋeri kasi futa ꞋaliꞋali. 17 Ma kaidaꞋi Ꞌi Rachel nia faꞋafuta na ngela neꞋeri nia ka nonifii liu naꞋa. Ma na kini neꞋe ka kwaiꞋafi ana nia ka lisia na ngela, nia fata Ꞌuri, “Rachel, ta ngela ngwane laꞋu niniꞋa. ꞋOe kosi maꞋu.” 18 Bore ma Ꞌi Rachel karangi ka mae naꞋa, ma nia ka saea ngela neꞋeri Ꞌania sa Benoni fadalana neꞋe “Ngela nau ku nonifii ana.” Ma kaidaꞋi nia faꞋasata ngela neꞋeri ka sui nia ka mae naꞋa. Bore ma buri Ꞌana, sa Jakob ka saea Ꞌani sa Benjamin neꞋe fadalana “Ngela neꞋe ke baꞋa toꞋo ana mauriꞋa leꞋa.”

19 Maelana Ꞌi Rachel neꞋe ꞋunaꞋeri. Ma kira ka kwaiatoa Ꞌi ninimana tala neꞋe leka Ꞌuana kula kira saea Ꞌania Ꞌi Efrat neꞋe niniꞋari kira saea Ꞌani Ꞌi Betlehem. 20 Siu sa Jakob ka faꞋauua taꞋi gwaꞋi fau ana kula neꞋeri fuana mamanata Ꞌanga toꞋona kilu gwaꞋu neꞋeri leleka ka dao Ꞌi taꞋena. 21 Buri Ꞌana sa Israel ka faꞋasia kula neꞋeri ka leka Ꞌuana Ꞌi gwauna fanoa leleka ka liufia luma ni lialiaꞋa ana kula neꞋe kira saea Ꞌania Ꞌi Eda. Ma kira ka saungaꞋinia fanoa kira Ꞌi neꞋeri. 22 KaidaꞋi kira tua ana kula neꞋeri sa Ruben ka leka teo faꞋinia kini rao neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Bilha, neꞋe ta Ꞌafe ana maꞋa nia. Ma kaidaꞋi maꞋa nia rongoa alaꞋanga neꞋeri nia ka saetaꞋa liu.

Ngela sa Jakob

Sa Jakob nia toꞋo ana akwala ma ro ngela ngwane. 23 Ngela Ꞌi Lia ki neꞋe sa Ruben faꞋinaꞋonaꞋo sa Jakob, ma sa Simion, sa Lifae, sa Juda, sa Isakar, ma sa Sebulun. 24 Ma ngela Ꞌi Rachel ki neꞋe sa Josef, ma sa Benjamin. 25 Ma na ngela Ꞌi Bilha na kini rao Ꞌi Rachel neꞋe sa Dan, sa Naftali. 26 Ma ngela Ꞌi Silpa na kini rao Ꞌi Lia ki neꞋe sa Gad ma sa Asa.

Sa Aesak nia mae

27 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka leka Ꞌi Kiriataba neꞋe niniꞋari satana Ꞌi Hebron neꞋe karangia Ꞌi Mamre. ꞋI neꞋeri neꞋe kula koꞋo nia sa Abraham nia tua ana Ꞌi naꞋo, ma buri Ꞌana na maꞋa nia sa Aesak ka tua laꞋu ana. Ana kaidaꞋi neꞋeri, nia ka leka tua naꞋa faꞋinia maꞋa nia.

28-29 Sa Aesak tua leleka nia ka ngwaro liu naꞋa, nia ka fiꞋi mae, ma nia ka leka sulia koꞋo bora nia ki Ꞌi naꞋo ba kira mae ka sui naꞋa. Ma kaidaꞋi nia mae, nia tua naꞋa sulia taꞋi talangaꞋi ma kwalu akwala faꞋi ngali. Ro ngela neꞋe nia ki, sa Esau ma sa Jakob naꞋa neꞋe kera kwaiatoa.

36

Ngwae neꞋe kira futa maꞋi ana kwalafa sa Esau

1 Sa Esau neꞋe ta sata laꞋu ana sa Idom. Na ꞋaꞋemae sulia kwalafa sa Esau nia Ꞌuri: 2 Nia korea ro kini ki Ꞌi Kenan, neꞋe satadaroꞋo Ꞌi Ada, ma Ꞌi Oholibama. ꞋI Ada neꞋe maꞋa nia sa Elon ngwae ana kwalafa sa Het, ma Ꞌi Oholibama neꞋe maꞋa nia sa Ana, ma nia na koꞋo tiꞋitiꞋi sa Sebeon nia ngwae ana kwalafa sa Hivi. 3 Ma nia ka korea laꞋu ta kini neꞋe satana Ꞌi Basemat, ma maꞋa nia neꞋe sa Ishmael ma na ngwaingwaena leꞋa sa Nebaeot. 4-5 Ma ngela sa Esau ki neꞋe satada sa Elifas, neꞋe teꞋa nia Ꞌi Ada, ma sa Jehus, sa Jalam, sa Kora ma teꞋa kira Ꞌi Oholibama, ma sa Rehuel neꞋe teꞋa nia Ꞌi Basemat. Ngela sa Esau ki neꞋeriꞋa, neꞋe kira futa ana fanoa ꞋaꞋana neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Kenan.

6 ꞋUnaꞋeri sa Esau ka ngalia uulu Ꞌafe neꞋe ki, faꞋinia ngela nia ki faꞋinia ngwae neꞋe kira tua faꞋinia ki, ma faꞋinia ru ꞋaeꞋaela nia ki, ma ru nia ki taꞋifau neꞋe nia toꞋo ani ki Ꞌi Kenan, nia ka faꞋasia ngwaefuta nia sa Jabok ma nia ka leka tua naꞋa Ꞌana ana ta fanoa matamata. 7 Nia ka faꞋasia, osiꞋana ano neꞋe kera tua ana noaꞋa Ꞌiri bolo faꞋinidaroꞋo naꞋa, fuana kwatelana fanga fuana ru ꞋaeꞋaela keroꞋa ki sulia ru ꞋaeꞋaela keraꞋa ki Ꞌoro liu naꞋa. 8 ꞋUnaꞋeri sa Esau leka ka tua naꞋa Ꞌi gwauna faꞋi ua ana fanoa kira saea Ꞌani Ꞌi Idom neꞋe sata Ꞌua nia Ꞌi Seir.

9 Na ꞋaꞋemae sulia kwalafa sa Esau neꞋe kira tua Ꞌi gwauna faꞋi ua ki Ꞌi Idom, nia Ꞌuri:

10-13 Na fuuꞋi ngwae neꞋe kira futa maꞋi ana kwalafa sa Esau neꞋe Ꞌuri. Ngela nia sa Elifas neꞋe Ꞌi Ada nia alua, nia alua lima ngela ngwane ki. Satada neꞋe sa Teman, sa Omar, sa Sefo, sa Gatam, ma sa Kenas. Sa Elifas nia toꞋo ana taꞋi kini rao neꞋe satana Ꞌi Timna, ma nia ta Ꞌafe logo ana neꞋeriꞋa. ꞋAfe neꞋeri ka alua taꞋi ngela ngwane na satana neꞋe sa Amalek. Ngela sa Esau, sa Rehuel neꞋe Ꞌi Basemat nia alua, nia toꞋo ana faꞋi ngela ngwane ki neꞋe satada sa Nahat, sa Sera, sa Sama, ma sa Misa. 14 Ma uulu ngela sa Esau ki, sa Jehus, sa Jalam, sa Kora neꞋe kira futa ana Ꞌi Oholibama uulu ngwae neꞋeri ki kira toꞋo laꞋu ana ti ngela ada.

15-16 Nia ne na kwalafa sa Esau neꞋe kira alua maꞋa kira ki. Na kwalafa sa Teman ki faꞋinia kwalafa sa Omar ki, ma kwalafa sa Sefo ki, ma kwalafa sa Kenas ki ma kwalafa sa Kora ki, ma kwalafa sa Gatam ki, ma kwalafa sa Amalek ki. Na fufuꞋi ngwae neꞋeri ki neꞋe koꞋo kira sa Elifas, kiraꞋa neꞋe kira futa maꞋi ana Ꞌi Ada Ꞌafe sa Esau.

17 Na kwalafa sa Nahat, ma kwalafa sa Sera, ma kwalafa sa Sama, ma kwalafa sa Misa ma kwalafa koꞋo kira sa Rehuel, kiraꞋa neꞋe futa ana Ꞌi Basemat na Ꞌafe sa Esau. 18 Ma kwalafa sa Jehus, ma kwalafa sa Jalam ki ma kwalafa sa Kora ki, na kwalafa neꞋeri ki neꞋe koꞋo kira sa Esau, kiraꞋa neꞋe kira futa maꞋi ana Ꞌi Oholibama na Ꞌafe sa Esau na maꞋa kini neꞋeri neꞋe sa Ana.

19 KiraꞋa taꞋifau neꞋe kwalafa sa Esau.

FufuꞋi ngwae neꞋe kira futa ana kwalafa sa Seiri

20-21 ꞋI naꞋo maꞋi ti fuuꞋi ngwae matamata lala neꞋe kira tuafia kula neꞋeri neꞋe kira saea Ꞌania Ꞌi Idom. Kira futa ana ta taꞋi ngwae neꞋe satana sa Seiri na kwalafa sa Hori. Sa Seiri nia toꞋo ana fiu ngela ki neꞋe futa ana kwalafa nia neꞋe koꞋo kira ta ngwae ana ta kwalafa matamata. Na satada neꞋe sa Lotan, sa Sobal, sa Sibeon, sa Ana, sa Dison, sa Esa, ma sa Disan.

22 Sa Lotan nia koꞋo ana kwalafa sa Hori faꞋinia kwalafa sa Heman. Ma sasina neꞋe Ꞌi Timna.

23 Sa Sobal nia koꞋo ana kwalafa sa Alvan ma kwalafa sa Manahat, ma kwalafa sa Ebal, ma kwalafa sa Sefo faꞋinia kwalafa sa Onam.

24 Sa Sibeon nia alua ro ngela ngwane ki na satadaroꞋo neꞋe sa Aea, ma sa Ana. Na Ana neꞋe ba dao toꞋona maꞋe busu kafo ꞋakoꞋako ba nia tua ana kula langalanga. Na lisia maꞋe busu neꞋe kaidaꞋi nia tua ana abaꞋi kula ꞋeꞋerede neꞋe nia folo Ꞌusia na dongki maꞋa nia ki. 25-26 Sa Ana sa Dison ke maꞋa ana ma sa Dison na koꞋo kira kwalafa sa Hemdan ma kwalafa sa Esban, ma kwalafa sa Itran ma kwalafa sa Keran. Ana neꞋe nia alua taꞋi ngela kini neꞋe satana Ꞌi Oholibama.

27 Sa Esa na koꞋo kira kwalafa sa Bilhana, ma kwalafa sa Saavan ma kwalafa sa Akan.

28 Sa Disan na koꞋo kira kwalafa sa Us, ma kwalafa sa Aran.

29-30 ꞋUnaꞋeri neꞋe kira ka toꞋo ana kwalafa sa Lotan ki ma kwalafa sa Sobal, ma kwalafa sa Sibeon ki ma kwalafa sa Ana ki, ma kwalafa sa Dison ki ma kwalafa sa Esa ki, ma kwalafa sa Disan ki. Nia neꞋe kwalafa sa Hori ki, neꞋe kira eta tuafia fanoa neꞋe kira saea Ꞌani Idom.

Na tatalafaꞋa ki ana fufuꞋi ngwae Ꞌi Idom

31 ꞋI naꞋo maꞋi kaidaꞋi fuuꞋi ngwae Ꞌi Israel noaꞋa kira Ꞌiri toꞋo Ꞌua ana ta tatalafaꞋa fuada talada, bore ma ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Idom ki kira eta toꞋo naꞋa ana tatalafaꞋa kira satada neꞋe Ꞌuri.

32 Etaeta kira toꞋo ana tatalafaꞋa sa Bela neꞋe maꞋa nia sa Beo, ma nia ana maꞋe fanoa doe kira saea Ꞌania Ꞌi Dinaba. 33 Burina kira ka toꞋo ana tatalafaꞋa sa Jobab na maꞋa nia neꞋe sa Sera, ma nia ngwae Ꞌi Bosera. 34 ꞋI buri Ꞌana niaꞋa kira ka toꞋo ana sa Husam ka tatalafaꞋa, na ngwae Ꞌi Teman. 35 Buri Ꞌana niaꞋa, kira ka toꞋo ana tatalafaꞋa sa Hadad, na maꞋa nia sa Bedad, ma nia ana fanoa doe kira saea Ꞌania Ꞌi Aut. TatalafaꞋa Hadad nia leka ka fuꞋalia Midian ki ana fanoa ꞋaꞋana kira saea Ꞌani Moab ma ka liufida. 36 ꞋI buri Ꞌana niaꞋa kira ka toꞋo ana tatalafaꞋa sa Samlah na ngwae Ꞌi Masreka. 37 ꞋI buira kira ka toꞋo ana tatalafaꞋa sa Siaol, na ngwae Ꞌi Rehobot fanoa doe kira saungaꞋinia karangia kafo Ꞌi Iufretes. 38 ꞋI buira kira ka toꞋo ana tatalafaꞋa Balanan neꞋe maꞋa nia sa Akbor. 39 ꞋI buri Ꞌana niaꞋa kira ka toꞋo ana tatalafaꞋa sa Hadad na fanoa doe nia neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Pao, na Ꞌafe nia neꞋe Ꞌi Mehetabel, neꞋe teꞋa nia Ꞌi Matred, ma koꞋo nia neꞋe sa Mesahab.

40-43 Na kwalafaꞋa sa Esau ki neꞋeriꞋa neꞋe kira tua Ꞌi Idom. KiraꞋa na kwalafa sa Timna, ma kwalafa sa Alvah, ma kwalafa sa Jetet, ma kwalafa Ꞌi Oholibama ma kwalafa sa Elaha, ma kwalafa sa Pinon, ma kwalafa sa Kenas, ma kwalafa sa Teman ma kwalafa sa Mibsar, ma kwalafa sa Magdiel, ma kwalafa sa Iram. KiraꞋa taꞋifau ana kwalafa sa Esau. Ma kaidaꞋi ki kula kira tua ani ki, kira faꞋasata Ꞌania koꞋo kira ki.

37

ꞋAꞋemae sulia sa Josef faꞋinia ngwae futa nia ki

1 Sa Jakob tua Ꞌua Ꞌana ana fanoa ꞋaꞋana kira saea Ꞌani Ꞌi Kenan, kula neꞋe maꞋa nia tua ana Ꞌi naꞋo. 2 Na ꞋaꞋemae sulia kwalafa sa Jakob nia Ꞌuri:

Sa Josef taꞋi ngwae fiꞋi doe neꞋe nia doe naꞋa maꞋi sulia akwala ma fiu faꞋi ngali ki, ma ana kaidaꞋi Ꞌoro ki nia leka faꞋinia ngwaefuta nia ki fuana foloꞋa Ꞌusia sipsip ma nanigot maꞋa kira ki. Na ngwaefuta nia ki neꞋe ngela Ꞌi Bilha, ma Ꞌi Silpa ta ro Ꞌafe ana maꞋa kira. KaidaꞋi Ꞌoro nia ngali alaꞋanga fuana maꞋa kira, ru taꞋa neꞋe ngwaefuta nia ki kira sasiꞋi ki.

3 OsiꞋana maꞋa kira nia alua kaidaꞋi nia ngwaro naꞋa, nia ka kwaima ana sa Josef ka liufia naꞋa ti ngwaefuta ana. Nia ka taia taꞋi toꞋongi keta fuana neꞋe kedokedoꞋa liu. 4 ꞋUnaꞋeri ngwaefuta nia ki kira ka lisia neꞋe maꞋa kira kwaima ana ka liufida, goꞋo kira ka Ꞌaila liu naꞋa Ꞌania, ma kira ka ilangani liu naꞋa, ma noaꞋa kira kasi alaꞋa leꞋa naꞋa fuana.

5-7 Ma ana taꞋi rodo nia ka maliu bole, ma asoa Ꞌi buri, nia ka alaꞋa sulia maliu boleꞋa neꞋeri fuana ngwae futa nia ki. Nia fata Ꞌuri, “ꞋAi reala, mulu rongoa basi maꞋi maliu boleꞋa nau ana rodo sui toli, nau ku maliu bole, ma nau ku lisia kulu uu taꞋifau saena oꞋola witi, ma kulu ka foꞋota na fofo witi neꞋe toꞋo naꞋa ana fuaꞋi ru ki. Ma fofo ai neꞋe nau ku foꞋota nia uu saga, bore ma fofo ru neꞋe kaumulu foꞋotaꞋi ki, kira uu kalia ma kira ka bobo uruuru ma kira ka faꞋa ꞋaꞋana fofo ai nau.” Bore ma kaidaꞋi kira rongoa alaꞋanga neꞋeri, kira ka Ꞌaila laꞋu Ꞌania. 8 Ma kira ka fata Ꞌuri ana, “FaꞋuta, Ꞌoko fia fasi Ꞌoke baꞋa tatalafaꞋa, ma Ꞌoko ꞋaꞋana fuaimili niniꞋa kwa?” Ma kira ka Ꞌaila liu naꞋa Ꞌania faꞋinia maliu boleꞋa nia ki, ma alaꞋanga neꞋe nia saeꞋe ki. 9 Sui Ꞌi buri nia ka lisia laꞋu ta maliu boleꞋa ma nia ka leka alaꞋa sulia fuada ka Ꞌuri, “Nau ku lisida laꞋu ta maliu boleꞋa neꞋe madaꞋafi ma na madamo ma akwala ma taꞋi faꞋi bulubulu kira bobo uruuru ma kira ka faꞋa ꞋaꞋana nau.” 10 Ma nia ka faꞋarongoa logo maꞋa nia Ꞌania maliu boleꞋa neꞋeri, goꞋo maꞋa kira ka fata Ꞌuri ana, “Maliu boleꞋa faꞋuta naꞋa niniꞋa re! ꞋOko fia nauꞋa faꞋinia teꞋa Ꞌoe faꞋinia ngwae futa Ꞌoe ki mike baꞋa leka maꞋi mika bobo uruuru fuamu? Falafala faꞋuta neꞋe ꞋunaꞋeri?” 11 ꞋUnaꞋeri ngwae futa nia ki kira ka manata Ꞌugalia, bore ma maꞋa kira tua ka manata ana sulia fadalana ru neꞋeri ki.

Ngwaefuta sa Josef ki kira Ꞌoifoli Ꞌania fuana rao ꞋoꞋo Ꞌanga

12 Ana taꞋi kaidaꞋi, ngwae futa sa Josef ki kira leka Ꞌuana Ꞌi Sekem fuana foloꞋa Ꞌusia sipsip faꞋinia nanigot maꞋa kira ki. 13 Sui maꞋa kira sa Israel ka fata Ꞌuri fuana sa Josef, “Nau ku oga Ꞌoke leka Ꞌuana kula ngwaefuta Ꞌoe ki tua ana fuana liaꞋa sulia ru ꞋaeꞋaela nau ki.” Ma nia ka fata Ꞌuri, “Nia leꞋa goꞋo Ꞌana. Nai baꞋa leka.”

14 GoꞋo maꞋa kira ka fata Ꞌuri fuana, “Nau ku oga Ꞌoke leka ngali maꞋi ti alaꞋanga faꞋasia na ngwaefuta Ꞌoe ki, fasi Ꞌiri nai saiana neꞋe kira tua leꞋa goꞋo ada, ma ru ꞋaeꞋaela kira ki leꞋa goꞋo Ꞌana nama faꞋuta. Buri Ꞌana Ꞌoko oli maꞋi, ko faꞋarongo nau.” ꞋUnaꞋeri maꞋa nia ka asungaꞋinia ka leka kwau.

Ana kaidaꞋi neꞋeri sa Jakob nia tua goꞋo ana oteotea Ꞌi Hebron, ma sa Josef ka faꞋasia kula neꞋeri, ma ka liu ka leka naꞋa. Ana kaidaꞋi nia dao Ꞌi Sekem, 15 nia ka leka liu ana kula abitako karangi fanoa doe neꞋeri, ma taꞋi ngwae ka saka fuana ma ka fata Ꞌuri ana, “Sa tai neꞋe Ꞌoko lulua?” 16 Ma nia ka fata Ꞌuri, “Nau ku lulua ngwaefuta nau ki ne. Kira folo Ꞌusia sipsip ki ma nanigot maꞋa kami ki. ꞋUri ma Ꞌoko Ꞌiri lisida ana ta kula?” 17 Sui ngwae neꞋeri ka fata Ꞌuri, “ꞋIu, nau ku lisida, bore ma kira faꞋasia naꞋa kula neꞋeri. Nau ku rongoa kira saea kike leka Ꞌuana Ꞌi Dotan.” ꞋUnaꞋeri sa Josef ka leka Ꞌi burida, ma kaidaꞋi nia dao Ꞌi Dotan, nia ka lisida naꞋa.

18 KaidaꞋi sa Josef nia dao tau Ꞌua maꞋi, kira ka lisia naꞋa, ma kira ka naia naꞋa neꞋe kike saungia nia ka mae. 19 Kira ka alaꞋa Ꞌuri talada, “Mulu saungia ngwae ba fuana maliu boleꞋa nena nia naꞋa maꞋi. 20 Kulu saungia ke mae, kulu ka Ꞌui Ꞌania nonina saena ta taꞋi kilu kafo ana kilu kafo neꞋe ki. Kuke baꞋa leka saea fuana maꞋa kulu neꞋe ta ru kwasi neꞋe saungia ka mae naꞋa, ma ka Ꞌania. Ru neꞋeri neꞋe ke baꞋa fonea maliu boleꞋa ba nia ki.” 21 Bore ma kaidaꞋi sa Ruben nia rongoa alaꞋalada, nia ka ili Ꞌuana ke faꞋamauria sa Josef. 22 Nia ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa kulu kasi saungia. NoaꞋa kulu kasi faꞋalia. Nia leꞋa fuana kulu ke Ꞌui goꞋo Ꞌania saena ta kilu kafo ana kilu kafo saena kula ꞋeꞋerede neꞋe.” Nia fata ꞋunaꞋeri duꞋungana nia naia ke faꞋamauria faꞋasida, ma Ꞌi buri Ꞌana nia ke baꞋa ngalia ka oli faꞋinia siana maꞋa kira. 23-24 Ana kaidaꞋi sa Josef nia leka karangi goꞋo maꞋi, kira ka loba naꞋa, kira ka kanusua naꞋa ifi keta nia, ma kira ka Ꞌui Ꞌania toli saena taꞋi kilu kafo neꞋe langalanga naꞋa.

25 Ma kaidaꞋi kira fanga naꞋa Ꞌada, kika lisia taꞋi fikutaꞋi ngwae Ꞌoifoli ana kwalafa sa Ishmael neꞋe kira Ꞌita maꞋi faꞋasia Ꞌi Gilead neꞋe kira leka Ꞌuana Ꞌi Ejipt. Na kamel kira ki ngalia koko ru Ꞌoro ki, diꞋia ru fuana guraꞋa ki ma ti ru laꞋu neꞋe moko ufi ufi leꞋa liu. 26 ꞋUnaꞋeri sa Juda ka fata Ꞌuri fuana ngwaefuta nia ki, “DiꞋia kulu saungia na ngwaefuta kulu, ma kulu ka sofongaꞋinia goꞋo akulu ru neꞋe, kulu kasi liufia goꞋo ta ru. 27 Nia leꞋa kulu ke Ꞌoifoli goꞋo Ꞌania ana ngwae loꞋoko ki. ꞋUnaꞋeri neꞋe noaꞋa kulu kasi faꞋalia, duꞋungana ngwaefuta kulu goꞋo niniꞋa! Ma kuluꞋa taꞋifau kulu futa goꞋo ana taꞋi maꞋa.” Ma kiraꞋa taꞋifau kika alafafia, bore ma sa Ruben neꞋe noaꞋa Ꞌiri tua faꞋinida. 28 ꞋUnaꞋeri kaidaꞋi ngwae Ꞌoifoli ki Ꞌi Midian kira leka karangi maꞋi, kira ka leka lafua maꞋi sa Josef faꞋasia kilu kafo neꞋeri laꞋu, ma kira ka foli Ꞌania ana ngwae Ꞌoifoli neꞋeri ki fuana ro akwala selen silva ki, ma ngwaꞋi toꞋa neꞋeri kira ka ngalia naꞋa Ꞌuana Ꞌi Ejipt.

29 Bore ma kaidaꞋi sa Ruben oli laꞋu Ꞌuana kilu kafo neꞋeri, nia noaꞋa kasi lisia naꞋa sa Josef Ꞌi saena. Ma nia ka saiana nia taꞋa liu naꞋa ana, ma nia ka gasia na toro nia talana, osiꞋana nia kwaimanatai liu naꞋa. 30 Nia ka oli siana ngwaefuta nia ki, ma ka Ꞌuri, “Ai reala kwa! Sa Josef nia noaꞋa naꞋa saena kilu kafo loꞋoba. Tae naꞋa nini nai baꞋa sasia?”

31 ꞋUnaꞋeri kira ka ngalia taꞋi nanigot, kira ka saungia, kira ka alua toꞋongi sa Josef saena Ꞌabuna nanigot neꞋeri. 32 Burina kaidaꞋi kira ngalia toꞋongi kika oli faꞋinia fuana maꞋa kira, kika fata Ꞌuri ana, “MaꞋasi, kaimili dao toꞋona toꞋongi neꞋe. ꞋOke lia leꞋa ana. Sali toꞋongi ba sa Josef taka niniꞋa?”

33 Ma sa Jakob ka lia saiana toꞋongi neꞋeri ma nia ka fata Ꞌuri, “ꞋIu, toro nia naꞋa niniꞋa. Ngela nau niniꞋa ta ru ꞋaeꞋaela nini saungia ka mae naꞋa! Ta taꞋi ru Ꞌania ka sui naꞋa.” 34 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka gasia na toro nia ki osiꞋana nia kwaimanatai liu naꞋa. Sui nia ka ofi naꞋa Ꞌania muꞋimuꞋi na toro, ma nia ka angi tau liu naꞋa Ꞌuana ngela nia. 35 Ma ngwaꞋi ngela ngwane nari nia faꞋinia ngela kini nia ki kika leka ili Ꞌuana gwalelana, bore ma noaꞋa nia kasi saeleꞋa naꞋa. Nia ka inaꞋu naꞋa ana alaꞋanga Ꞌuri, “Nai baꞋa kwaimanatai Ꞌuri Ꞌuana ngela nau, leleka ka dao ana kaidaꞋi nai mae.” Ma nia ka inaꞋu ana angia Ꞌuana ngela nia. 36 Bore ma ana kaidaꞋi neꞋeri, ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Midian, kira ngalia sa Josef Ꞌuana Ꞌi Ejipt, kira ka Ꞌoifoli laꞋu Ꞌania ana ngwae ꞋaꞋana ana fanoa neꞋeri. Ngwae ꞋaꞋana neꞋeri, satana sa Potifa, nia neꞋe na ngwae gwaungaꞋi fuana ngwae ki neꞋe kira lia sulia luma tatalafaꞋa.

38

Sa Juda ma Ꞌi Tamara

1 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Juda ka faꞋasia na ngwaefuta nia ki, nia ka leka tua ana luma taꞋi ngwae na satana sa Hirah neꞋe tua ana fanoa doe Ꞌi Adulam. 2 Ana kula neꞋeri sa Juda ka lisia kini sariꞋi sa Sua taꞋi ngwae Ꞌi Kenan, ma nia ka korea naꞋa. 3 KeroꞋa ka tua fiku naꞋa, ma Ꞌafe nia ka ina ma ka faꞋafuta taꞋi ngela ngwane, ma maꞋa nia ka saea Ꞌania sa Era. 4 Sui Ꞌi buri Ꞌana Ꞌafe neꞋeri ka faꞋafuta ta ngela ngwane laꞋu, nia ka saea Ꞌani sa Onan. 5 Ma Ꞌi buri laꞋu nia ka faꞋafuta laꞋu ta ngela ngwane, ma nia ka saea Ꞌania sa Sela. KaidaꞋi ngela neꞋeri nia futa, kera tua naꞋa ana ta kula neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Kesib.

6 Buri Ꞌana sa Juda ka leka lia Ꞌuana ta ngela kini sariꞋi fuana Ꞌalako nia sa Era, ꞋunaꞋeri nia ka baꞋea maꞋi taꞋi sariꞋi neꞋe satana Ꞌi Tamar, ma Ꞌalako neꞋeri ka korea. 7 Bore ma falafala Ꞌalako neꞋeri taꞋa, ka Ꞌiri saga Ꞌi maana Iawe, goꞋo Iawe ka saungia nia ka mae. 8 Sui sa Juda ka fata Ꞌuri ana ruana ngela neꞋe sa Onan, “Nia leꞋa fuana Ꞌoke ngalia Ꞌuruna ngwaefuta Ꞌoe. AraꞋi nia na ngwaefuta teꞋa Ꞌoe mala, ma nia leꞋa fuana Ꞌoke tua faꞋinia ꞋunaꞋeri neꞋe na ngwaefuta Ꞌoe ba mae naꞋa saiana ke baꞋa toꞋo ana ngela nia ki.” 9 Bore ma ruana ngwaefuta neꞋeri sai leꞋa ana diꞋia Ꞌafe neꞋeri nia faꞋafuta ngela ki, na ngela neꞋeri ki noaꞋa laꞋu ngela nia ki bore ma kira ngela ngwaefuta nia ki lala ba mae ka sui naꞋa. Ma nia ka ngalia kini neꞋeri, bore ma kaidaꞋi nia ka teo faꞋinia, nia sasia ru neꞋe kini neꞋeri kasi toꞋo ana ngela neꞋe kike saea Ꞌania satana ngwaefuta nia. 10 Bore ma falafala neꞋeri noaꞋa kasi saga Ꞌi maana Iawe, ꞋunaꞋeri Iawe ka saungia nia ka mae logo. 11 Sui sa Juda ka fata Ꞌuri ana Ꞌuru neꞋeri, “ꞋOke oli naꞋa Ꞌi lima maꞋa Ꞌoe, ma Ꞌoko aroaro naꞋa Ꞌamu. Ma noaꞋa Ꞌoe kosi Ꞌafe laꞋu, leleka ngela ꞋisiꞋisi neꞋe nau sa Sela ka ꞋaꞋana.” Nia alaꞋa ꞋunaꞋeri sulia nia maꞋu, Ꞌasu Ꞌubani Iawe ka fiꞋi saungia ngela ꞋisiꞋisi neꞋeri ka mae logo, diꞋia logo ba nia saungia ro ngwaefuta nia ki. Ma gwaꞋi Ꞌuru neꞋeri ka oli naꞋa Ꞌi luma maꞋa nia.

12 ꞋI buri Ꞌana neꞋe Ꞌafe sa Juda nia mae, ma sa Juda ka angi Ꞌuana leleka ka dao ana suilana kwaimanatai Ꞌanga, nia faꞋinia ngwae kwaima nia sa Hirah kera ka leka Ꞌi Timna. Ana kula neꞋeri ngwae nia ki kira sufia ifuna sipsip nia ki ana.

13 Na gwaꞋi Ꞌuru neꞋeri nia rongoa neꞋe maꞋa araꞋi nia mae ꞋunaꞋeri, nia ka leka Ꞌuana Ꞌi Timna ka lulua ngwae rao nia ki. 14 Sui nia ka lafua toro bulibuli nia ki neꞋe nia ruꞋufiꞋi sulia nia na Ꞌuru, ma nia ka ruꞋufia laꞋu ti toro, ma nia ka alua taꞋi Ꞌaba toro ka fonea maana, fasi Ꞌiri ngwae ki noaꞋa kasi lia saiana, nia ka leka Ꞌuana fanoa ꞋaꞋana kira saea Ꞌania Ꞌi Enaem, nia ka leka tua Ꞌi maana sinamaa ana faꞋi labu doe. Fanoa doe neꞋeri tua sulia tala leka Ꞌuana Ꞌi Timna. Nia sasi ꞋunaꞋeri sulia nia sai leꞋa ana sa Sela, susu buri ana araꞋi nia Ꞌi naꞋo, nia doe naꞋa, bore ma maꞋa Ꞌalako neꞋe noaꞋa Ꞌiri saea fuana neꞋe ke leka ma ka korea. 15 Ma kaidaꞋi sa Juda nia lisia, nia ka manata Ꞌuri, “Sali ta kini sesele goꞋo Ꞌana niniꞋa, osiꞋana nia fonea maana Ꞌania Ꞌaba ifi ꞋunaꞋeri.” 16 Nia ka leka karangia Ꞌi ninimana tala, nia ka fata Ꞌuri fuana, “Ai, nau ku oga nai teo faꞋiniꞋo.” Bore ma nia Ꞌiri saiana goꞋo neꞋe kini neꞋe na Ꞌuruna ro ngela ngwane naꞋo nia ki. ꞋUnaꞋeri kini neꞋeri ka saefilo Ꞌuri ana, “Ta fita ru neꞋe Ꞌoke baꞋa foli nau Ꞌania?” 17 Ma nia ka fata Ꞌuri, “Nai baꞋa ngalia taꞋi kala nanigot nau, nau ku kwatea kwau fuamu.” Sui kini neꞋeri ka fata Ꞌuri, “LeꞋa goꞋo Ꞌana, bore ma Ꞌoke kwatea maꞋi ti ru fuaku ke faꞋataꞋinia na alangaꞋilamu neꞋe nai eta dau ana Ꞌi naꞋo, leleka kala nanigot neꞋana ka dao maꞋi.”

18-19 ꞋUnaꞋeri nia ka saefilo Ꞌuri ana, “Ru faꞋuta neꞋe Ꞌoko oga nai kwatea fuamu?” Sui kini neꞋeri ka fata Ꞌuri, “ꞋOke kwateꞋa maꞋi ru ba fuana totolana kerekereꞋa Ꞌoe ki, faꞋinia gwaꞋi dadalo Ꞌoe, ma faꞋi kuba Ꞌoe.” Nia ka kwatea ro ru neꞋeri ki fuana. Ma nia ka leka ka teo naꞋa faꞋinia. Buri Ꞌana, kini neꞋeri ka oli Ꞌi fanoa nia sui nia ka lafua na Ꞌaba ifi neꞋe nia fonea Ꞌania maana, ma nia ka ruꞋufia laꞋu toꞋongi bulibuli nia ki neꞋe nia ruꞋu ruꞋufiꞋi, osiꞋana nia na gwaꞋi Ꞌuru. NoaꞋa Ꞌiri tau goꞋo nia ka lisia neꞋe nia ina naꞋa.

20 ꞋUnaꞋeri sa Juda ka kwatea taꞋi kala nanigot fuana kwaima nia sa Hirah, ma nia ka kwatea nia ke olitaꞋinia maꞋi ro ru ba nia faꞋasia maꞋi faꞋinia kini baera. Bore ma ngwae neꞋeri kasi dao toꞋona kini baera. 21 Nia ka saefiloa ngwae Ꞌi Eneam ki ka Ꞌuri, “Na kini sesele ba tuatua Ꞌi ninimana tala nia tua Ꞌi faꞋi ba?” Bore kiraꞋa taꞋifau kika fata Ꞌuri, “Kaimili noaꞋa Ꞌiri toꞋo ana ta kini sesele ana fanoa neꞋe.”

22 Sui nia ka oli maꞋi siana sa Juda, ma ka fata Ꞌuri fuana, “Nau noaꞋa kusi dao toꞋona kini baera. Ma ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Enean kika saea kira noaꞋa kasi toꞋo ana ta kini sesele Ꞌi fanoa kira.”

23 ꞋUnaꞋeri sa Juda ka fata Ꞌuri, “AlaꞋania nia ke gonia Ꞌana ro ru ba kiri. Nia leꞋa Ꞌasu Ꞌubani ngwae ki kira kata gaꞋasi nau. Na roraꞋa nia naꞋa. Nau ku kwate naꞋa kala nanigot fuana, bore Ꞌoe kosi dao toꞋona.” 24 ꞋIu, karangi uulu madamo ki ka sui naꞋa, na faꞋarongoꞋa Ꞌuri ka dao siana sa Juda, “Na Ꞌafe ba ngela Ꞌoe, nia kini seseleꞋa baera, ma kaidaꞋi neꞋe nia ina naꞋa.” Ma nia ka fata Ꞌuri, “Mulu ngalia Ꞌi maa faꞋasia fanoa doe, ma muka doꞋofia nia ka mae.”

25 Ma kaidaꞋi kira abalangaꞋinia kini neꞋeri Ꞌi maa nia ka kwatea kwau ro ru ba nia kwatea fuana nia ka goniꞋi ki nia ka kwatea kwau alaꞋanga Ꞌuri, “ꞋOko lisia ru ba ngwae baera nia aluꞋi aku ki ne na toto ana kerekereꞋa, faꞋinia gwaꞋi dadalo nia ma faꞋi kuba nia ne. Nau ku ina naꞋa, bore ma ngwae neꞋe kwatea ngela fuaku, ro ru neꞋe ki, ru nia ki. ꞋOko lisia naꞋa? ꞋOke saea nia ke leka maꞋi siaku, ro ru neꞋe ki, ru sa tai ki niniꞋa?”

26 Sui sa Juda ka lia saiana ro ru neꞋeri ki, ma nia ka fata Ꞌuri, “Kini neꞋana bali nia saga, nauꞋa neꞋe nau ku rora. Nau ku bolo fuana nai ngalia nia ka korea ngela ꞋisiꞋisi nau, bore ma nau ku Ꞌiri sasia.” ꞋI buri naꞋa noaꞋa nia kasi teo naꞋa faꞋinia kini neꞋeri.

27 KaidaꞋi Ꞌi Tamara nia karangi faꞋafuta na ngela neꞋeri, kira lisia nia ke baꞋa faꞋafuta ro ꞋiꞋiu ki. 28 Ma kaidaꞋi nia faꞋafuta, taꞋi ana ro ꞋiꞋiu neꞋeri ki, nia ruꞋungaꞋinia maꞋi limana Ꞌi maa ka sakatafa, sui kini neꞋe lia sulia ka ngalia Ꞌaba kwalo meo ka firiꞋia Ꞌi limana ngela neꞋeri, nia ka fata Ꞌuri, “Nia neꞋe ai eta futa adaroꞋo.” 29 Bore ma ngela neꞋeri lalafia limana ma ka olitaꞋinia Ꞌi saena laꞋu. Ma ngwaefuta nia naꞋa neꞋe ka eta futa. GoꞋo kini neꞋeri ka fata Ꞌuri ana ngela neꞋeri, “Falafala Ꞌoe neꞋe ꞋunaꞋeri, ꞋaeꞋo ngwae fuana suꞋumaꞋilamu talamu.” Nia neꞋe kira ka saea Ꞌani sa Peres neꞋe fadalana, “Nia suꞋumaꞋinia talana ka eta ruꞋu maꞋi.” 30 ꞋI buri Ꞌana na ngwaefuta nia neꞋe na aba kwalo meo nia Ꞌi limana fiꞋi futa maꞋi, ma kira ka saea Ꞌani sa Sera neꞋe fadalana, “Meo.”

39

Sa Josef rao fuana sa Potifa

1 KaidaꞋi ngwae ana kwalafa sa Ishmael ki kira ngalia sa Josef Ꞌuana Ꞌi Ejipt, kira ka Ꞌoifoli laꞋu Ꞌania. ꞋUnaꞋeri taꞋi ngwae ꞋaꞋana ana tatalafaꞋa ana fanoa neꞋeri satana sa Potifa ka folia niaꞋa. Ma niaꞋa naꞋa neꞋe gwaungaꞋi fuana ngwae lialia ana luma tatalafaꞋa. 2 Iawe nia tua faꞋinia sa Josef, ma ru nia sasiꞋi ki ka leꞋa liu. Sa Josef tua saena luma sa Potifa, ngwae neꞋe ngwae Ꞌi Ejipt nia ꞋaꞋana fuana. 3 Sa Potifa lisia neꞋe Iawe tua faꞋinia sa Josef nia ka sasia raoꞋa nia ki ka leka leꞋa liu mala. 4 ꞋUnaꞋeri nia ka saeleꞋa liu fafia, ma nia ka tua faꞋinia ana kaidaꞋi Ꞌoro fuana Ꞌafilana. Ma nia ka filia sa Josef ka faꞋinaꞋonaꞋo ana ru ki saena luma nia, faꞋinia ru ki taꞋifau neꞋe nia toꞋo ani. 5 Ma ka eta ana kaidaꞋi neꞋeri, osiꞋana raoꞋa leꞋa sa Josef ki, Iawe ka faꞋaleꞋa ngwae neꞋeri, ma ru ki taꞋifau saena luma nia, ma saena oꞋola nia ru ki ka leka leꞋa. 6 ꞋUnaꞋeri sa Potifa ka alua ru ki taꞋifau neꞋe nia toꞋo ani saena limana sa Josef, ma nia noaꞋa kasi Ꞌabera laꞋu Ꞌania ta ru. Nia tua goꞋo Ꞌana fuana manataꞋanga sulia fanga nia ki.

ꞋAfe sa Potifa fulia fuli bareꞋa ana sa Josef

Sa Josef nia ta taꞋi ngwae fiꞋi doe neꞋe lisilana leꞋa liu. 7 NoaꞋa kasi tau goꞋo Ꞌafe sa Potifa ka kwaiogai naꞋa ana, ma nia ka lidia fuana teoꞋa faꞋinia. 8-9 Bore ma sa Josef noaꞋa kasi oga falafala ꞋunaꞋeri, nia ka fata Ꞌuri fuana Ꞌafe neꞋeri, “NoaꞋa liu, Ꞌoe kosi sasi ꞋunaꞋeri aku! Lisia basi kwa! KaidaꞋi neꞋe ngwae ꞋaꞋana nau nia noaꞋa kasi Ꞌabera naꞋa Ꞌania ta ru saena luma nia, osiꞋana nau ku tua faꞋinia. Nia alu nau ku ꞋaꞋana naꞋa ana ru nia toꞋo ani ki. Ma nau ku toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana raoꞋa Ꞌania ru nia toꞋo ani saena luma neꞋe. Bore ma ꞋaeꞋo neꞋe ru nia talana, osiꞋana ꞋaeꞋo neꞋe Ꞌafe nia, ma nau noaꞋa liu kusi sasia ta ru ana. Si diꞋia nau ku teo faꞋiniꞋo Ꞌirai ru taꞋa liu, noaꞋa liu nau kusi fuli ru taꞋa Ꞌuira. Ma nia ka kwatea taꞋangaꞋa Ꞌi maana God logo.” 10 Asoa ki taꞋifau goꞋo neꞋe Ꞌafe neꞋeri tuaraꞋi nia fuana leka teoꞋa faꞋinia, bore ma nia noaꞋa kasi oga goꞋo falafala ꞋunaꞋeri ki. Ma nia ka noaꞋa kasi oga logo tuaꞋa karangia.

11 Leleka, ana taꞋi asoa, kaidaꞋi nia leka Ꞌi saena luma fuana sasilana raoꞋa nia, ka noaꞋa ta ngwae neꞋe ka tua faꞋinia. 12 ꞋUnaꞋeri goꞋo Ꞌafe neꞋeri ka dau ngiringiri naꞋa ana toꞋongi nia ma ka fata Ꞌuri ana sa Josef, “Nau ku amasiꞋo Ꞌoke teo naꞋa maꞋi faꞋi nau!” Bore ma sa Josef ka fai danga Ꞌania toro keta nari nia, ma ka tafi naꞋa Ꞌi maa. 13 KaidaꞋi Ꞌafe neꞋe lisia nia tafi naꞋa faꞋasia toꞋongi nia, 14 nia ka ri Ꞌuana ti ngwae rao neꞋe kira rao ana ta luma kira ka leka maꞋi. GoꞋo nia ka fata Ꞌuri fuada, “Ai reala. Mulu lisia! Ngwae nini ana kwalafa sa Eba ngwae taꞋa liu mala! Nia faꞋa Ꞌeke kulu ne! AraꞋi nau ngalia maꞋi Ꞌi neꞋe fuana tae niniꞋa? Nia ruꞋu maꞋi saena maꞋe luma nau ma nia ka tuaraꞋi nau fuana teoꞋa faꞋinia, bore ma nau ku ako doe. 15 Ma ana kaidaꞋi nia rongoa neꞋe nau ku ako ꞋunaꞋeri, nia ka tafi Ꞌi maa faꞋasia toꞋongi neꞋe nia.” 16 Nia ka gonia naꞋa Ꞌana toro sa Josef leleka araꞋi nia ka oli maꞋi luma. 17 ꞋUnaꞋeri nia ka saea nama ana taꞋi alaꞋanga neꞋeri fuana, nia ka fata Ꞌuri, “Na ngwae rao ꞋoꞋo nini ana kwalafa sa Eba nini Ꞌoko ngalia maꞋi, nia leka maꞋi saena mae luma nau taꞋena, nia sasia nau ku Ꞌeke. 18 Bore ma kaidaꞋi nau ku ako doe, nia ka tafi Ꞌi maa faꞋasia toꞋongi nini nia.”

19 KaidaꞋi ngwae neꞋeri rongoa alaꞋanga neꞋe Ꞌafe nia saea, nia ka saetaꞋa liu. 20 ꞋUnaꞋeri nia ka asungaꞋinia ngwae nia ki ka leka daua sa Josef, ma kira ka Ꞌui Ꞌania saena lokafo. Nia lokafo neꞋeri, kaidaꞋi Ꞌoro kira alua ngwae rao tatalafaꞋa ki Ꞌi saena. Sui bore Ꞌana sa Josef ka tua saena lokafo, 21 Iawe nia tua tari goꞋo Ꞌana faꞋinia, ma nia ka ꞋoilakitaꞋinia. Ma ngwae ꞋaꞋana ana lokafo neꞋeri ka saeleꞋa fafia sa Josef, 22 ꞋunaꞋeri nia ka alua ka lia sulia ti ngwae lokafo neꞋe kira tua saena lokafo neꞋeri, ma nia ka kwatea ka ꞋaꞋana ana raoꞋa saena lokafo neꞋeri. 23 Sui ngwae ꞋaꞋana neꞋeri kasi Ꞌabera naꞋa Ꞌania raoꞋa neꞋeri ki, sulia Iawe nia tua faꞋinia sa Josef, ma nia ka sasia raoꞋa neꞋeri ki ka leꞋa liu.

40

Sa Josef fada ro maliu boleꞋa ki

1 Sui buri Ꞌana tiꞋitiꞋi goꞋo, ro ngwae rao tatalafaꞋa ki kera kwatea tatalafaꞋa ka saetaꞋa liu fuadaroꞋo ro ngwae neꞋeri ki, taꞋi ngwae ꞋaꞋana fuana ngwaꞋi toꞋa kira lia sulia na waen tatalafaꞋa, ma taꞋi ka ꞋaꞋana fuana ngwaꞋi toꞋa kira rao ana beret tatalafaꞋa. 2 TatalafaꞋa nia saetaꞋa liu fuadaroꞋo, 3 goꞋo nia ka aludaroꞋo saena lokafo neꞋe sa Potifa ꞋaꞋana ana. Nia neꞋe taꞋi lokafo nini sa Josef nia tua logo ana. 4 ꞋUnaꞋeri sa Potifa ka alu keraꞋa saena limana sa Josef ka lia sulia kera, ma kera taꞋi tua tau tiꞋitiꞋi saena lokafo neꞋeri.

5 Ana taꞋi rodo, kaidaꞋi kera tua Ꞌua saena lokafo, kera maliu bole, ma fadalana ro maliu boleꞋa neꞋeri ki ka matamata daofaꞋi liu naꞋa. 6 Sui Ꞌofodangi kaidaꞋi sa Josef leka maꞋi fuana lisi ladaroꞋo, nia lisia kera manata Ꞌabera liu naꞋa. 7 Nia ka saefilo Ꞌuri adaroꞋo, “Nau ku lisia koroꞋo manata Ꞌabera ana taꞋi ru. Ru faꞋuta niniꞋa?” 8 Ma kera ka Ꞌuri, “ꞋOko saiana rodo sui, keroꞋo maliu bole, bore noaꞋa ta ngwae ana kula neꞋe saiana ke saea fadalana ro maliu boleꞋa neꞋe ki fuamiroꞋo.” Ma nia ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “God talana goꞋo neꞋe toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana saelana fadalana maliu boleꞋa. Bore Ꞌana, moro ili sae toꞋona maꞋi ro maliu boleꞋa neꞋana ki fuaku.”

9 ꞋUnaꞋeri na ngwae neꞋe Ꞌi naꞋo nia ꞋaꞋana ana ngwae nia kira lia sulia waen tatalafaꞋa, nia ka fata Ꞌuri, “Nau ku maliu boleꞋa fasi nau ku lisia taꞋi Ꞌai grep. 10 ꞋAi grep neꞋeri toꞋo ana uulu rara Ꞌai ki ana, ma kaidaꞋi rara Ꞌai neꞋeri ki toꞋo ana raꞋi ru ki, tona bore ma nia toꞋo logo ana taka ru ki, ma nia ka toꞋo naꞋa ana fuaꞋi ru ki ana ma kira ka kwasa naꞋa. 11 Nau ku dau ana titiu ni kwaꞋu tatalafaꞋa, nau ku ngalia fuana Ꞌai grep neꞋeri, ma nau ku losia suluna saena titiu ni kwaꞋu neꞋeri, buri Ꞌana nau ku kwatea kwaꞋu titiu ni kwaꞋu neꞋeri fuana tatalafaꞋa.”

12 Sui sa Josef ka fata Ꞌuri, “Na fadalana maliu boleꞋa neꞋana Ꞌuri, uulu rara grep neꞋana ki, na uulu asoa ki neꞋana. 13 KaidaꞋi noaꞋa kasi dao Ꞌua ana uulu asoa ki, tatalafaꞋa ke baꞋa ngaliꞋo faꞋasia luma lokafo, ma nia ke baꞋa alu Ꞌoke oli laꞋu ana raoꞋa ba Ꞌoko sasasia Ꞌi naꞋo. ꞋOko saiana Ꞌoke baꞋa kwatea nama Ꞌamu titiu ni kwaꞋu tatalafaꞋa fuana, diꞋia nama ba Ꞌoko sasasia Ꞌi naꞋo, kaidaꞋi ba Ꞌoko ꞋaꞋana fuana ngwae kira lia sulia waen nia. 14 Ma kaidaꞋi neꞋe Ꞌoke leka faꞋasia luma lokafo, Ꞌoe kosi takadalafa nau! ꞋIu, Ꞌoke manatai nau, ma Ꞌoko faꞋarongoa tatalafaꞋa Ꞌani nau fasi Ꞌiri nia ka lafu nau logo faꞋasia luma lokafo. 15 ꞋOko lisia! NauꞋa kwalafa sa Eba ne, bore ma etaeta kira bili nau faꞋasia fanoa kami, ma kira ka ngali nau maꞋi neꞋe. Ma kaidaꞋi nau ku tua Ꞌi neꞋe, nau ku Ꞌiri sasia ta ru neꞋe bolo faꞋinia kike Ꞌui Ꞌani nau saena luma ni lokafo neꞋe.”

16 Ana kaidaꞋi ta ngwae rongoa neꞋe fadalana maliu boleꞋa neꞋeri neꞋe sa Josef saea ka mamana, nia ka fata Ꞌuri, “NauꞋa logo nau ku lisia ta taꞋi maliu boleꞋa. Nau ku maliu bole Ꞌuri, uulu kukudu Ꞌi beret ki uu fafona gwauku. 17 ꞋI saena kukudu isi Ꞌi fafo, na kwalu kaela afu keke goꞋo neꞋe teo Ꞌi saena ma nau ku ngaliꞋi fuana tatalafaꞋa. Bore ma noꞋo ki kira Ꞌania afu keke neꞋeri ki.” 18 Sui sa Josef ka fata Ꞌuri, “Fadalana maliu boleꞋa Ꞌoe nia Ꞌuri. Uulu kukudu neꞋana ki neꞋe uulu asoa ki neꞋe saena luma lokafo. 19 Nia Ꞌiri dao Ꞌua ana uulu asoa ki, kike baꞋa sikilia gwaumu, ma kike baꞋa dauraꞋinia nonimu ana ta taꞋi faꞋi Ꞌai. Ma faꞋi noꞋo ki kike leka maꞋi ma kira ke Ꞌania fasi Ꞌi nonimu ki.”

20 Ana uula asoa ana saena lokafo na tatalafaꞋa ka sasia taꞋi fafangaꞋa ana kaidaꞋi nia futa ana. Nia sasia taꞋi fafangaꞋa doe liu ma nia ka laefia ngwae ꞋaꞋana nia ki ka leka maꞋi. Ma Ꞌi maana ti ngwae ꞋaꞋana ana nia ka lafua maꞋi ro ngwae ba nia ki laꞋu neꞋe kera tua saena luma lokafo. 21 Ngwae ba Ꞌi naꞋo nia ꞋaꞋana ana ngwae ki fuana liaꞋa sulia waen nia, nia ka alua laꞋu ana raoꞋa ba nia. 22 Bore ma ngwae ba Ꞌi naꞋo nia ꞋaꞋana fuana ngwae saungaꞋilana beret nia, kira ka saungia nia ka mae, ma kira ka dauraꞋinia nonina ana taꞋi faꞋi Ꞌai. Ru ki taꞋifau fuli diꞋia nama neꞋe sa Josef eta saea. 23 Bore ma ngwae neꞋe ꞋaꞋana fuana ngwae ki neꞋe lia sulia waen tatalafaꞋa nia noaꞋa Ꞌiri manata naꞋa toꞋona sa Josef, nia takadalafa liu naꞋa.

41

Sa Josef saea fadalana maliu boleꞋa tatalafaꞋa

1 Buri Ꞌana ro faꞋi ngali ki na tatalafaꞋa Ꞌi Ejipt nia ka toꞋo ana taꞋi maliu boleꞋa. Nia lisia fasi nia uu Ꞌi ninimana kafo Ꞌi Nael. 2 ꞋUnaꞋeri nia ka lisia fiu buluka ki raꞋe alaꞋa maꞋi faꞋasia kafo, ma kira ka Ꞌani karasi ninimana kafo neꞋeri. Ma fiu buluka neꞋeri ki doe liu, ma ꞋuliꞋulida ka ngwasinasina logo. 3 Buri Ꞌana ta fiu buluka ka raꞋe maꞋi faꞋasia kafo neꞋeri, ma kira ka tua karangia logo na buluka ba kira eta taꞋe maꞋi ki. Buluka neꞋeri ki, suli ꞋoꞋo ki naꞋa ma lisilada ka taꞋa liu. 4 Ma ai neꞋe suli ꞋoꞋo oꞋa ki, kira ka Ꞌania ai neꞋe doe leꞋa ki leleka ka sui. GoꞋo tatalafaꞋa ka ada.

5 Buira nia ka maliu laꞋu, ma ka lisia laꞋu ta maliu boleꞋa. Nia lisia fasi taꞋi Ꞌai ꞋaiꞋi witi nia toꞋo ana fiu fingi ru doe ki ana, neꞋe kwaimaꞋa kwali naꞋa fuana ngalilani maꞋi. 6 Sui nia ka lisia laꞋu ta ꞋaiꞋaiꞋi witi neꞋe nia toꞋo ana fingi ru tiꞋitiꞋi neꞋe saꞋosaꞋofiꞋa liu ma ka karangi mae naꞋa, sulia iru ꞋakoꞋako ana ꞋeꞋerede nia ꞋakoꞋako liu. 7 GoꞋo fiu fingi ru tiꞋitiꞋi neꞋeri ki kira ka Ꞌania na fingi ru doe lia leꞋa ki. Ma tatalafaꞋa ka ada laꞋu, nia ka saiana neꞋe nia maliu bole goꞋo. 8 Bore ma Ꞌofodangi na tatalafaꞋa ka manata Ꞌabera liu naꞋa, sui nia ka riꞋi Ꞌuana maꞋi ngwae liatoꞋo ana fanoa neꞋeri kike leka maꞋi fuana lisilana. ꞋUnaꞋeri nia ka faꞋarongo kira ana ro maliu boleꞋa neꞋeri ki, bore ma ta ngwae Ꞌada noaꞋa Ꞌisi saea fadalana ro maliu boleꞋa nia ki fuana.

9 ꞋUnaꞋeri mala ngwae neꞋe nia ꞋaꞋana ana ngwaꞋi toꞋa fuana liaꞋa sulia waen nia, nia ka fiꞋi fata Ꞌuri fuana, “TatalafaꞋa kwa! nau ku fiꞋi manata toꞋona taꞋi ru nau ku fata alangaꞋi fuana sasilana bore ma nau ku manata bura ana. 10 ꞋI naꞋo ba Ꞌoko ogataꞋa fuaku faꞋinia ngwae ba ꞋaꞋana fuana ngwaꞋi toꞋa fuana saungaꞋilana beret Ꞌoe, ma Ꞌoko alu kamiroꞋo saena luma ni lokafo, saena luma ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana ngwae lialia ana luma Ꞌoe. 11 TaꞋi rodo keroꞋo maliu bole, ma fadalana ro maliu boleꞋa keroꞋo ki ka matamata daofaꞋi liu naꞋa. 12 TaꞋi ngwae fiꞋi doe ana kwalafa sa Eba neꞋe rao ꞋoꞋo fuana faꞋinaꞋonaꞋo Ꞌoe, nia tua faꞋi keroꞋo saena luma ni lokafo. KaidaꞋi keroꞋo faꞋarongoa Ꞌani ro maliu boleꞋa keroꞋo ki fuana, nia saea fadalana ro maliu boleꞋa neꞋeri ki fuamiroꞋo. 13 Ma buri Ꞌana ru ki taꞋifau ka diꞋia nama neꞋe nia saeꞋe. NauꞋa Ꞌoko alu nau laꞋu ana raoꞋa nau, bore ma ta ngwae Ꞌoko kwatea ngwae Ꞌoe ki fuana saungilana ka mae.”

14 ꞋUnaꞋeri na tatalafaꞋa ka kwatea kwau ngwae rao nia ki ka baꞋea maꞋi sa Josef. Ma ka Ꞌiri tau goꞋo kira ka leka baꞋea maꞋi faꞋasia luma ni lokafo. Nia ka sufi guguru ma ka rokisia toro nia, ma ka leka uu Ꞌi naꞋona tatalafaꞋa. 15 Sui tatalafaꞋa ka fata Ꞌuri fuana, “Josef kwa! Nau ku lisia taꞋi maliu boleꞋa, bore ma noaꞋa ta ngwae ana kula neꞋe saiana saelana fadalana fuaku. Bore ma taꞋi ngwae nia saea fuaku ka Ꞌuri, ‘KaidaꞋi Ꞌoko rongoa maliu boleꞋanga Ꞌoko saiana Ꞌoke saea fadalana.’ ”

16 Bore ma sa Josef ka fata lala Ꞌuri, “Nau noaꞋa naisi saiana saelana fadalana maliu boleꞋa ki. Bore ma God naꞋa neꞋe ke baꞋa saea fadalana maliu boleꞋanga Ꞌoe, neꞋe Ꞌoke baꞋa saeleꞋa ana.”

17 GoꞋo tatalafaꞋa ka fata Ꞌuri, “Ana maliu boleꞋanga nau, nau ku lisia fasi nau ku uu Ꞌi ninimana kafo Ꞌi Nael. 18 ꞋUnaꞋeri fiu buluka ki ka raꞋe maꞋi faꞋasia kafo neꞋeri, ma kira ka Ꞌani karasi ninimana kafo. Na fiu buluka neꞋeri ki doe ka leꞋa liu, ma nonida ka ngwasinasina logo. 19 Ma Ꞌi buri Ꞌana ta fiu buluka laꞋu ka raꞋe maꞋi faꞋasia kafo ma kiraꞋa suli ꞋoꞋo ki naꞋa ma ka lia taꞋa logo. Kira lia taꞋa liu ka liufia ti buluka neꞋe nau ku lilisiꞋi ana ti kula Ꞌi Ejipt. 20 GoꞋo kira ka Ꞌania ai nonina leꞋa ki leleka ka sui. 21 Bore ma ta ngwae noaꞋa kasi lia sai goꞋo ana neꞋe kira Ꞌania buluka doe neꞋeri ki sulia kira suli ꞋoꞋo Ꞌanga goꞋo, diꞋia logo Ꞌae etaeta ba kiri. Buri Ꞌana nau ku ada naꞋa. 22 Sui buri Ꞌana nau ku lisia laꞋu ta maliu boleꞋa, nau ku lisia taꞋi Ꞌai ꞋaiꞋi witi neꞋe toꞋo ana fingi ru doe ki kwaimaꞋa kwali naꞋa fuana ngalilana maꞋi. 23 Sui nau ku lisia laꞋu ta Ꞌai ꞋaiꞋi witi neꞋe toꞋo ana fiu fingi ru tiꞋitiꞋi ki ana neꞋe saꞋosaꞋofia liu, karangi mae naꞋa, osiꞋana iru ꞋakoꞋako ana kula ꞋeꞋerede Ꞌakofia liu na witi neꞋeri. 24 ꞋUnaꞋeri fiu fingi witi tiꞋitiꞋi saꞋosaꞋofia neꞋeri kika Ꞌania fingi ru doe lia leꞋa neꞋeri ki. Nau ku saea ro maliu boleꞋa nini nau ki fuana ngwae lia toꞋo neꞋe ki bore ma noaꞋa ta ngwae ada kasi saea fadalana ro maliu boleꞋanga neꞋe ki fuaku.”

25 Sui sa Josef ka fata Ꞌuri ana tatalafaꞋa, “Ro maliu boleꞋanga neꞋana ki fadalani taꞋi ru goꞋo. God saea naꞋa fuamu ru neꞋe nia ke baꞋa fulia. 26 Na fiu buluka leꞋa neꞋana ki, nia fada Ꞌani fiu faꞋi ngali ki. Ma fiu fingi witi leꞋa neꞋana ki, nia fada logo Ꞌani fiu faꞋi ngali ki logo. Ro maliu boleꞋanga neꞋana ki fadalani taꞋi ru goꞋo. 27 Na fiu buluka suli ꞋoꞋo aꞋa neꞋana ki, neꞋe kira saka maꞋi faꞋasia saena kafo Ꞌi buri, faꞋinia fingi witi tiꞋitiꞋi neꞋe saꞋosaꞋofiꞋa karangi ka mae naꞋa, kira fada Ꞌani fiu faꞋi ngali ana fioloꞋanga ma ꞋatoꞋanga ana fanga. 28 Ru neꞋe ke baꞋa dao maꞋi diꞋia naꞋa ba nau ku saea fuamu. God nia faꞋataꞋinia fuamu tae neꞋe nia karangi ke fulia. 29 Fuana fiu faꞋi ngali etaeta ki na oꞋola Ꞌi Ejipt ki taꞋifau ke fungu ana fanga. 30 Bore ma buira fiu faꞋi ngali ana fioloꞋanga ma kaidaꞋi fanga ke Ꞌato ke baꞋa dao maꞋi. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, ngwae ki noaꞋa kira kasi manata naꞋa toꞋona kaidaꞋi kira toꞋo ana fanga Ꞌoro, osiꞋana kaidaꞋi Ꞌato neꞋe nia ke faꞋalia naꞋa fanoa taꞋifau. 31 Ngwae ki taꞋifau kike baꞋa takadalafa kaidaꞋi leꞋa neꞋe kira eta toꞋo ana sulia fioloꞋa neꞋe ke dao maꞋi, buri Ꞌana ke baꞋa taꞋa lilisu mala. 32 Ro maliu boleꞋa neꞋe ki fadalani taꞋi ru goꞋo niniꞋa. Ma ai neꞋe faꞋataꞋinia neꞋe God salisali naꞋa ana ru neꞋe, ma nia karangi ka dao naꞋa maꞋi.

33 “ꞋIu Ꞌoke filia nama ta taꞋi ngwae sai Ꞌi ru neꞋe ke lia saiana ru neꞋe ke baꞋa dao maꞋi ki, ma Ꞌoke alua nia ngwae ꞋaꞋana leꞋa Ꞌoe ana fanoa neꞋe. 34 Ma Ꞌoke alua ti ngwae ꞋaꞋana laꞋu kira ka rao Ꞌi olofana niaꞋa fasi Ꞌiri kike lia saiana fanga neꞋe ngwae ki ngaliꞋi maꞋi. Ana fiu faꞋi ngali etaeta neꞋe ki, na fanga ke baꞋa Ꞌoro liu mala, ma faꞋi ngali ki taꞋifau kaidaꞋi ngwae ki kira ngalia maꞋi fanga kira ke daroꞋia nama Ꞌania lima kabu ki na fai kabu ru ki ru kira, ma taꞋi kabu ru ngwae neꞋeri ka ngalia ka goni leꞋa ana. 35 Ana kaidaꞋi leꞋa neꞋeri, faꞋi ngali ki taꞋifau kira ke alu leꞋa nama ana fanga ka teo leꞋa saena fanoa doe ki, ma kira ngwae ni ofoꞋa ki kira ke lia nama sulia. 36 ꞋUnaꞋeri fanga neꞋeri ki ke teo kwaimasi fuana fiu faꞋi ngali ana fioloꞋanga ki ma kaidaꞋi Ꞌato neꞋe ke dao maꞋi fafia fanoa neꞋe. Falafala ꞋunaꞋeri neꞋe, ngwae ki noaꞋa kira kasi baꞋa maelia fioloꞋanga ana fanoa neꞋe.”

Sa Josef ꞋaꞋana ana fanoa Ꞌi Ejipt

37 ꞋUnaꞋeri tatalafaꞋa faꞋinia gwaungaꞋi nia kira ka saeleꞋa fafia nai Ꞌi ru Ꞌanga neꞋeri, 38 ma tatalafaꞋa ka fata Ꞌuri fuada, “Sa Josef, ngasingasiꞋanga God tua faꞋinia mamana naꞋa. NoaꞋa kulu kasi dao naꞋa laꞋu toꞋona ta ngwae neꞋe lia toꞋo ka liufia niaꞋa.” 39 Ma nia ka fata Ꞌuri fuana sa Josef, “God Ꞌoe faꞋataꞋinia ru neꞋe ki fuamu. Nau ku lia sai naꞋa ana Ꞌoko sai Ꞌi ru liu, ma Ꞌoko lia saiana ru neꞋe ke fuli ki ka liufia ta ngwae. 40 ꞋUri, nai baꞋa alua ꞋaeꞋo ta ngwae ꞋaꞋana aku fuana liaꞋa sulia fanoa neꞋe nau, ma ngwae nau ki taꞋifau kike kwairoꞋoi ana fatalamu. Ka ꞋunaꞋeri ꞋaeꞋo neꞋe na ruana ngwae aku, ma ka noaꞋa laꞋu ta ngwae neꞋe ka toꞋo ana ngasingasi Ꞌanga ana fanoa neꞋe ka diꞋia ꞋaeꞋo. 41 KaidaꞋi neꞋe nau ku aluꞋu Ꞌoko ꞋaꞋana ana maꞋe fanoa ana fanoa neꞋe.” 42 ꞋUnaꞋeri na tatalafaꞋa ka kanusua taꞋi kome efoa Ꞌi ꞋuꞋuna neꞋe nia alua ana kaidaꞋi ki nia ka toto nia Ꞌani kerekereꞋa, goꞋo nia ka alua ana ꞋuꞋuna sa Josef. Ma nia ka ngalia taꞋi toro kwao nia ka toro Ꞌania, ma nia ka dauraꞋinia kwala kekefa gol Ꞌi luana. 43 Nia ka ngalia ruana kad nia neꞋe na hos nia tara, ma ka kwate fuana sa Josef fuana lekaꞋa Ꞌania. Ma kaidaꞋi sa Josef liu kwau kaidaꞋi Ꞌoro ki na ngwae lialia Ꞌafia tatalafaꞋa neꞋe kira leka Ꞌi naꞋona, kira ako doe kika Ꞌuri, “Bobo uruuru! Bobo uruuru!” Nia naꞋa neꞋe falafala tatalafaꞋa nia sasia fuana sa Josef neꞋe lia sulia maꞋe fanoa ana fanoa ꞋaꞋana neꞋeri. 44 Ma tatalafaꞋa ka fata Ꞌuri fuana, “NauꞋa naꞋa neꞋe na tatalafaꞋa, ma fatalaku neꞋe Ꞌuri, ngwae ki taꞋifau ana tuaꞋa neꞋe diꞋia kira oga sasilana ta raoꞋa, nama kira ka leka ana ta kula, kira ke eta lidi Ꞌoe basi.” 45-47 Sui tatalafaꞋa nia ka kwatea ta sata laꞋu fuana sa Josef. Ma sata neꞋeri neꞋe sa Safenat Paneh, neꞋe sata faolu nia, ma nia ka ngalia taꞋi sariꞋi ana fanoa neꞋeri, ma ka kwatea fuana nia ka korea. SariꞋi neꞋeri neꞋe satana Ꞌi Asenat. Nia ana fanoa doe Ꞌi Heliopolis, ma maꞋa nia sa Potifera ma niaꞋa taꞋi fata abu ana falafala ana kula abu kira saea Ꞌani Ꞌi On.

Na kaidaꞋi neꞋe sa Josef nia talaꞋae ka rao fuana tatalafaꞋa Ꞌi Ejipt, nia tua naꞋa sulia uulu akwala faꞋi ngali ki. Nia leka kwau ana kula tatalafaꞋa nia tua ana ma kaidaꞋi ki saena fiu faꞋi ngali neꞋeri ki, nia liu ana kula ki taꞋifau ana fanoa neꞋeri. Ma saena fiu faꞋi ngali neꞋeri ki nia toꞋo ana kaidaꞋi leꞋa fuana oꞋola witi ki ka toꞋo ana fanga Ꞌoro.

48 ꞋIu ma fanoa doe ki taꞋifau neꞋe nia leka ani, nia ngalia witi ki, ma ka goniꞋi leꞋa saena luma ni goni ruꞋa saena fanoa neꞋeri. 49 Sa Josef ukua witi ki, leleka ka Ꞌoro liu diꞋia naꞋa one sulia asi neꞋe noaꞋa ta ngwae kasi saiana toꞋolana.

50 Ma kaidaꞋi neꞋe fioloꞋa doe neꞋeri Ꞌiri raꞋe Ꞌua maꞋi sa Josef faꞋinia Ꞌafe nia kera toꞋo naꞋa ana ro ngela ngwane ki. 51 KaidaꞋi ngela Ꞌi naꞋo nia futa, sa Josef fata Ꞌuri, “God kwatea nau ku takadalafa naꞋa raoꞋa ulafu ba nau ku sasiꞋi maꞋi Ejipt ki. Ma ru taꞋa ba kiri taꞋifau ba ngwaꞋi ngela maꞋa nau kira sasia aku.” Ma nia ka saea ngela neꞋeri Ꞌani sa Manase. 52 Ma buri Ꞌana ruana ngela ana ka futa nia ka fata Ꞌuri, “God kwatea ngela neꞋe ki fuaku ana kula neꞋe ru ꞋafitaꞋi ki fuli fuaku.” Ma nia ka saea ruana ngela Ꞌani sa Ifrem.

53 ꞋUnaꞋeri fiu faꞋi ngali neꞋe oꞋola ki toꞋo ana fanga Ꞌoro, ma na ngwae Ꞌi Ejipt ki ka saeleꞋa, kaidaꞋi leꞋa neꞋeri sui naꞋa. 54 ꞋUnaꞋeri fiu faꞋi ngali fuana fioloꞋanga ma kaidaꞋi Ꞌato fuana toꞋonga ana fanga ka dao naꞋa, ma ka diꞋia nama ba sa Josef nia saea Ꞌi naꞋo. Ma ti fanoa ꞋaꞋana ngwae ki noaꞋa kasi toꞋo naꞋa ana fanga, bore ma Ꞌi Ejipt fanga Ꞌoro nia teo. 55 Sui kaidaꞋi ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Ejipt kira talaꞋae ana olidokoꞋa ana fanga, kira fioloꞋa naꞋa. ꞋUnaꞋeri kira ka leka maꞋi kira ka saefiloa tatalafaꞋa fuana kwatelana fanga fuada. GoꞋo tatalafaꞋa ka saea fuada kira ka leka siana sa Josef, ma kira ke sasia tae neꞋe nia saea. 56 Ma kaidaꞋi Ꞌato ana fioloꞋanga nia dao ka taꞋa liu naꞋa, sa Josef ka Ꞌifingia luma ni goni fangaꞋa ki, ma ka alaꞋania ngwae ki kira ka leka maꞋi kika folia witi ana fanoa neꞋeri. 57 ꞋUnaꞋeri ngwae ana fanoa ꞋaꞋana ki taꞋifau logo neꞋe kira leka maꞋi Ejipt fuana folilana witi, osiꞋana fioloꞋanga neꞋeri dao ana fanoa ki taꞋifau saena magalia naꞋa.

42

Ngwaefuta sa Josef ki leka Ꞌi Ejipt fuana foli fangaꞋa

1 Ana kaidaꞋi neꞋeri sa Jakob tua tua maꞋi Ꞌana Ꞌi Kenan, ma kaidaꞋi nia rongoa kira Ꞌoifoli Ꞌani witi Ꞌi Ejipt, nia ka fata Ꞌuri fuana ngwaꞋi ngela nia, “FaꞋuta neꞋe kaumulu kasi sasia ta ru? 2 Nau ku rongoa neꞋe kira Ꞌoifoli naꞋa Ꞌania witi Ꞌi Ejipt. ꞋUnaꞋeri kaumulu ke leka folia nama maꞋi ti fanga fuakulu, nia taꞋa neꞋe kuke mae ana fioloꞋanga.” 3 Sui goꞋo akwala ngwaefuta sa Josef kira ka faꞋasia Ꞌi Kenan ma kira ka leka Ꞌi Ejipt fuana foli fangaꞋa Ꞌada. 4 Bore ma sa Jakob noaꞋa kasi saiana neꞋe ke alaꞋania sa Benjamin na sasina sa Josef fuana lekaꞋa faꞋinida, osiꞋana nia maꞋu Ꞌasu Ꞌubani ti ru kata fuli fuana sulia tala. 5 ꞋUnaꞋeri ngwaꞋi ngela sa Jakob kira ka leka faꞋinia ti ngwae Ꞌi Kenan neꞋe kira leka Ꞌuana Ꞌi Ejipt fuana foli fangaꞋa sulia kaidaꞋi Ꞌato ma fioloꞋa dao naꞋa fafia fanoa kira.

6 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Josef naꞋa neꞋe lia sulia fanoa ꞋaꞋana neꞋeri, ma nia ka Ꞌoifoli Ꞌania fanga ana ngwae ki ana fanoa matamata ki saena magalia. Sui ngwaefuta nia ki kira leka maꞋi, ma kira ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona leleka maada ka foto ana ano. 7 Ma kaidaꞋi nia lisida, nia lia saiada neꞋe kiraꞋa ngwaefuta nia ki goꞋo, bore ma nia fata Ꞌania alaꞋanga Ꞌi Ejipt, ma nia ka toꞋo ana taꞋi ngwae fuana rokisilana fatalana fasi Ꞌiri noaꞋa kira kasi lia saiana. Ma nia balufida ka Ꞌuri, “Kaumulu leka maꞋi faꞋasia Ꞌi fai?” Ma kira ka olisi Ꞌuri ana, “Kaimili faꞋasia Ꞌi Kenan ne, ma kaimili leka maꞋi fuana foli fangaꞋa ꞋamiꞋa.”

8 Sa Josef lia sai goꞋo ana na ngwaefuta nia ki, bore ma kira Ꞌiri lia sai nama ana. 9 ꞋUnaꞋeri nia ka manata toꞋona ro maliu boleꞋa nia ki ba nia lisiꞋi Ꞌi naꞋo, neꞋe kira bobo uruuru fuana. Nia fata ngasingasiꞋa fuada ka Ꞌuri, “Sali kaumulu leka goꞋo maꞋi fuana saiꞋa ana fanoa neꞋe kami taka nini. Kaumulu oga muke dao toꞋona kamiꞋa, sali kami ngasingasiꞋa nama noaꞋa fasi Ꞌiri kamu ke leka maꞋi fuana fuꞋali lamiꞋa.” 10 Bore ma kira fata Ꞌuri, “NoaꞋa kwala ngwae ꞋaꞋana, nia Ꞌiri Ꞌuira laꞋu. Kaimili niniꞋa diꞋia goꞋo ngwae Ꞌoe ki. Kaimili leka goꞋo maꞋi fuana foli fangaꞋa ꞋamiꞋa. 11 Kaimili taꞋifau ngwaefuta ki ne, ma kami sa toꞋo goꞋo ana taꞋi maꞋa. Kaimili noaꞋa kasi leka laꞋu maꞋi fuana iro fanoa Ꞌanga. Kaimili leka saga goꞋo maꞋi.”

12 Sui nia ka fata laꞋu Ꞌuri fuada, “NoaꞋa! Kaumulu leka maꞋi muka sai aimili ne!”

13 ꞋUnaꞋeri kira ka fata Ꞌuri, “Ngwae ꞋaꞋana kwa! Kaimili niniꞋa ngela ana taꞋi ngwae goꞋo niniꞋa, ma kami tua Ꞌi Kenan. Etaeta kaimili akwala ma ro ngela, bore ma ta taꞋi ngwaefuta aimili nia noꞋana, ma susu buri kaimili nia tua maꞋi faꞋinia maꞋa kami Ꞌi fanoa.”

14 Bore ma nia ka fata Ꞌuri, “Nau ku saea ka sui naꞋa ba! Kaumulu leka goꞋo maꞋi fuana irolana fanoa neꞋe! 15 Nai dao nama toꞋona neꞋe kaumulu alaꞋa mamana! Nia leꞋa, nia mamana Ꞌani satana tatalafaꞋa, nau ku saea ru mamana fuaumulu. Si diꞋia susu buri kamu noaꞋa kasi leka maꞋi ana kula neꞋe, Ꞌirai noaꞋa kamu kasi baꞋa leka naꞋa faꞋasia Ꞌi neꞋe. 16 Ta taꞋi ai aumulu ke leka ka ngalia nama maꞋi! Kaumulu ai neꞋe ki kaumulu ke tua saena luma lokafo, leleka kaimili ka dao toꞋona neꞋe fata laumulu nia mamana nama ka noaꞋa. Si diꞋia noaꞋa, nau ku saea naꞋa ru mamana fuaumulu, kaimili ke sai leꞋa naꞋa ana neꞋe kaumulu leka goꞋo maꞋi fuana irolana fanoa neꞋe.” 17 Ma nia ka aluda saena lokafo sulia uulu asoa ki.

18 Ma uula asoa, nia ka fata Ꞌuri ada, “NauꞋa ngwae fuana manata lafulana God, ma diꞋia kaumulu sasi diꞋia neꞋe nau ku saea, nai baꞋa alaꞋani kamu ke mauri. 19 DiꞋia kaumulu oga neꞋe muke faꞋataꞋinia fatalamuꞋa mamana, nia leꞋa ta taꞋi ai aumulu ke tua saena luma lokafo neꞋe, ma ti ai muke saiana muke ngalia fanga niniꞋa kamu folia, ma muka oli muka kwatea fanga neꞋe ki fuana ngela kamu ki neꞋe kira fiolo goꞋo ada kaidaꞋi neꞋe. 20 Bore ma kamu ke ngalia nama maꞋi susu buri ngwaefuta kamu ke leka maꞋi fuaku, fasi Ꞌiri nai lisia niaꞋa. DiꞋia nia ꞋunaꞋeri neꞋe, ke baꞋa faꞋataꞋinia neꞋe fatalaumulu nia mamana, ka ꞋunaꞋeri noaꞋa naisi saungi kaumulu ka mae.”

Ma ngwaꞋi ngwaefuta neꞋeri kira ka alafafia fatalana, 21 ma kira ka alaꞋa Ꞌuri fuada talada, “Se reala! KaidaꞋi neꞋe kulu toꞋo naꞋa ana kwaꞋikwaꞋinga faꞋasia ru taꞋa ba kulu sasia ana ngwaefuta kulu Ꞌi naꞋo! Kulu lisia ka sui naꞋa ru taꞋa neꞋe kulu sasiꞋi ana ki, bore ma kaidaꞋi nia angi fuakulu fasi Ꞌiri kulu ka Ꞌafia, noaꞋa kulu kasi rongoa na fatalana. KaidaꞋi neꞋe ru doe neꞋe ka dao naꞋa fafi kulu!”

22 ꞋUnaꞋeri sa Ruben ka fata Ꞌuri fuada, “Ana kaidaꞋi baera, nau ku saea naꞋa fuaumulu ba nia ngwae fiꞋi doe goꞋo ne, noaꞋa kaumulu kasi faꞋalia laꞋu, bore ma noaꞋa kaumulu kasi saiana rongolana fatalaku. KaidaꞋi neꞋe kulu toꞋo naꞋa ana kwaꞋikwaꞋinga duꞋungana maelana.” 23 Sa Josef nia rongo saiana alaꞋanga kira ki taꞋifau, bore ma kira Ꞌiri sai goꞋo ana neꞋe niaꞋa ngwaefuta kira, osiꞋana kiraꞋa taꞋifau alaꞋa fuana ta ngwae matamata lala neꞋe rokisia fatalada fuana. 24 Ma nia ka leka faꞋasida ka angi, ma kaidaꞋi nia saiana nia leꞋa laꞋu, nia ka oli maꞋi. Nia ka ngalia sa Simion ma ka firiꞋia Ꞌi maada.

Ngwaefuta sa Josef ki oli Ꞌuana Ꞌi Kenan

25 GoꞋo sa Josef ka fata Ꞌuri fuana ngwae ni rao nia, “Mulu faꞋafungua fanga ki saena ngwaꞋi ngwaꞋi toꞋa neꞋana ki. Kira folia fanga neꞋana ki naꞋa, bore ma mani neꞋe ngwae neꞋana ki taꞋifau kira foli aniꞋi, niꞋi ke oli saena ngwaꞋi kira ki faꞋinia fanga kira. Ma kamu ka kwatea fanga fuada fuana Ꞌanilana sulia tala.” Ma ngwae ni rao nia ki ka sasi naꞋa ꞋunaꞋeri. 26 ꞋUnaꞋeri ngwaefuta nia ki kira ka alua na ngwaꞋi ni fanga ki fafona dongki kira ki, ma kira ka leka naꞋa. 27 Ana rodo kaidaꞋi kira mamalo, ta taꞋi ada ka Ꞌifingia ngwaꞋi nia ka kwatea fanga fuana dongki nia, goꞋo nia ka tona Ꞌania mani nia neꞋe teo goꞋo Ꞌani saena ngwaꞋi faꞋinia fanga ki. 28 Ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Ei reala kwa! Kira olitaꞋinia goꞋo mani nau ki! NiꞋi teo goꞋo Ꞌani faꞋinia fanga ki saena ngwaꞋi nau.” ManataꞋanga kira ki taꞋa liu naꞋa, sulia kira maꞋu liu. Sui kira ka saefilo Ꞌuri ada talada, “Tae naꞋa niniꞋa God sasia akulu re?”

29 Ma kaidaꞋi kira oli laꞋu maꞋi siana maꞋa kira Ꞌi Kenan, kira ka faꞋarongoa Ꞌani ru ki taꞋifau neꞋe dao toꞋoda. 30 Kira fata Ꞌuri, “Ngwae loꞋoko lia sulia tuaꞋa Ꞌi Ejipt, nia fata balubaluꞋa liu naꞋa fuaimili. Nia fia fasi kaimili leka lala fuana irolana fanoa nia. 31 Ma kaimili ka fata Ꞌuri fuana, ‘Kaimili noaꞋa Ꞌiri leka laꞋu maꞋi fuana irolana fanoa Ꞌoe. Kaimili leka lala maꞋi fuana foli fangaꞋa. 32 Kaimili niniꞋa ngela ana taꞋi maꞋa goꞋo. Etaeta kaimili akwala ma ro ngela, bore ma ta taꞋi ngwaefuta aimili nia noꞋana, ma susu buri kaimili nia tua goꞋo maꞋi faꞋinia maꞋa kami Ꞌi Kenan.’ ” 33 GoꞋo ngwae neꞋeri nia ka Ꞌuri, “ꞋIrai taꞋi ru neꞋe nai faꞋamamana fatalaumulu faꞋinia nama ka noaꞋa. TaꞋi aumulu nia ke baꞋa tua faꞋinau Ꞌi neꞋe. Ma kaumulu ti ai kamu ka oli faꞋinia fanga fuana ngela kamu ki neꞋe kira fiolo maꞋi fanoa. 34 Bore ma kamu ke ngalia nama maꞋi na ngwaefuta ꞋisiꞋisi ba kamu Ꞌi neꞋe fasi Ꞌiri nai lisia. Ru ꞋunaꞋeri neꞋe nau ku saiana kaumulu noaꞋa laꞋu ngwae iro fanoa ki, ma fatalaumulu ka mamana. ꞋUnaꞋeri mala, nau ku fiꞋi alaꞋania ngwaefuta kamu ka oli ka tua faꞋi kamu, ma kamu ke baꞋa leka goꞋo amuꞋa ana ta kula ana fanoa neꞋe, neꞋe kamu oga.”

35 Ma kaidaꞋi kira kisitaꞋinia ngwaꞋi kira ki, kiraꞋa taꞋifau kira lisia ngwaꞋi mani kira ki teo goꞋo faꞋinia fanga ki. Ma kaidaꞋi kira lisia mani neꞋeri ki, kira maꞋu liu, ma maꞋa kira bore ka maꞋu liu logo. 36 Ma nia ka fata Ꞌuri ada, “FaꞋuta, Ꞌuri ma kaumulu oga nai koloa naꞋa Ꞌaku na ngela neꞋe nau ki niniꞋa? Sa Josef noꞋana naꞋa! Ma sa Simion ka noꞋana laꞋu, ma kaidaꞋi neꞋe kaumulu oga laꞋu ngalilana sa Benjamin? Ru neꞋe ki taꞋifau leka naꞋa maꞋi fuana faꞋalilaku goꞋo.”

37 ꞋUnaꞋeri sa Ruben ka fata Ꞌuri fuana maꞋa nia, “MaꞋasi kwa! Ru leꞋa goꞋo neꞋe Ꞌoke alua sa Benjamin saena limaku, ma nai baꞋa olitaꞋinia logo maꞋi fuamu. Si diꞋia nau noaꞋa kusi olitaꞋinia maꞋi, Ꞌirai Ꞌoke baꞋa saungia naꞋa amu ro ngela ngwane loꞋoko nau ki.” 38 Bore ma maꞋa kira ka fata Ꞌuri fuada, “NoaꞋa nia Ꞌato liu naꞋa fuaku neꞋe nai alaꞋania ngela nau ka leka faꞋi kamu. Na ngwaefuta leꞋa nia mae naꞋa ma nia taꞋifilia goꞋo neꞋe tua neꞋe nia futa ana Ꞌafe nau Ꞌi Rachel. Sali ta ru taꞋa kata fiꞋi dao laꞋu toꞋona sulia tala. Nau ku ngwaro liu naꞋa, ma si diꞋia Ꞌoko sasia ta ru taꞋa ka dao toꞋona, nai baꞋa mae goꞋo ana kwaimanatai Ꞌanga.”

43

Sa Benjamin leka Ꞌi Ejipt faꞋinia ngwaefuta nia ki

1 Ma kaidaꞋi Ꞌato fuana toꞋonga ana fanga nia lilisu naꞋa Ꞌi Kenan, 2 ma kaidaꞋi sa Jakob faꞋinia ngwaꞋi ngela nia kira faꞋasuia naꞋa fanga neꞋe ngela nia kira ki kira folia maꞋi Ejipt nia ka fata laꞋu Ꞌuri fuada, “Kamu ke oli laꞋu Ꞌi Ejipt muke folia laꞋu ti fanga fuakulu.”

3 Bore ma sa Juda nia fata Ꞌuri ana, “MaꞋasi kwa! Ngwae ꞋaꞋana loꞋoko Ꞌi Ejipt nia alaꞋa ngasingasiꞋa fuaimili, nia saea diꞋia kaimili oli laꞋu Ꞌi buri ma ngwaefuta neꞋe kami noaꞋa kasi leka faꞋi kaimili, nia noaꞋa liu kasi oga naꞋa lisilana maꞋamili laꞋu. 4 Si diꞋia Ꞌoko alaꞋania ngwaefuta neꞋe kaimili ka leka faꞋi kaimili, Ꞌirai kaimili saiana mike baꞋa leka foli fanga. 5 Bore ma si diꞋia noaꞋa Ꞌoe kosi alaꞋania, Ꞌirai noaꞋa kaimili saiana mi kasi leka, osiꞋana ngwae loꞋoko fata Ꞌuri, Ꞌi buri diꞋia kaumulu leka maꞋi ma diꞋia ngwaefuta kamu noaꞋa kasi leka maꞋi faꞋi kaumulu, nau noaꞋa kusi oga lisilana maa mulu Ꞌi neꞋe.” 6 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka fata Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe kaumulu ka saea fuana ngwae neꞋana neꞋe kaumulu toꞋo ana ta ngwaefuta laꞋu? Kaumulu sasia naꞋa foli bareꞋa Ꞌoro fuaku.”

7 Bore ma kira ka fata Ꞌuri, “NiaꞋa naꞋa neꞋe saefiloa lidiꞋa Ꞌoro aimili Ꞌuana kaimili faꞋinia luꞋuluꞋua neꞋe kaimili. Nia saefilo Ꞌuri, ‘MaꞋa kamu nia tua Ꞌua? Kaumulu toꞋo laꞋu ana ta ngwaefuta?’ Kaimili ka olisia goꞋo na lidiꞋa nari nia ki. Kaimili ke sai faꞋuta ana neꞋe nia ke baꞋa saefilo kaimili fuana ngalilana ngwaefuta neꞋe kami fuana lekaꞋa fuana?”

8 Sui sa Juda ka fata Ꞌuri ana, “ꞋOke alua Ꞌalako neꞋe saena limaku, fuana kaimili ke leka naꞋa kaidaꞋi neꞋe, fasi Ꞌiri ta ai akulu noaꞋa kasi baꞋa mae ana fioloꞋanga. 9 Nau ku alangaꞋi nai baꞋa lia leꞋa sulia, ma ꞋoꞋogaꞋa nai naꞋa fuana olitaꞋilana maꞋi neꞋe. Ma si diꞋia nia noaꞋa kasi oli maꞋi fuamu, nauꞋa naꞋa neꞋe nai baꞋa ngalia kwaꞋikwaꞋinga firi ana ru neꞋe leleka nau ku mae. 10 AlaꞋanga neꞋe ki nini dau kaimili liu naꞋa, sali diꞋia kaimili kasi manisuiꞋa ana kaidaꞋi Ꞌoro Ꞌuri ki, sali kaimili leka ro ru naꞋa Ꞌuana fanga ki.” 11 Ma maꞋa kira ka fata Ꞌuri, “Nia leꞋa. DiꞋia nia Ꞌirai, kamu ke toꞋongia ru leꞋa Ꞌi neꞋe ki saena ngwaꞋi kaumulu ki, fasi Ꞌiri kaumulu ke kwate na kwatea fuana ngwae ꞋaꞋana neꞋana. Kaumulu ke ngalia ta kala insens, faꞋinia ta kala ngingidua ma faꞋinia raꞋi ru fuana alulana ana fanga neꞋe kwatea fanga Ꞌanilana ka rukufa ma fuana pistasio faꞋinia ti fuaꞋi amon. 12 Ma kaumulu ka olitaꞋinia mani ba ana eta lekaꞋa kaumulu, faꞋinia ta mani laꞋu ana lekaꞋa neꞋe. KaidaꞋi ba sui, kira olitaꞋinia mani kaumulu ki saena ngwaꞋi kaumulu ki, sali ta taꞋi roraꞋa kira goꞋo. 13 Mulu ngalia ngwaefuta kamu muka leka naꞋa niniꞋari fuana ngwae loꞋoko. 14 God toꞋo ana ngasingasi Ꞌanga ki taꞋifau, alaꞋania nia ke kwatea ngwae neꞋana ke kwaima aumulu, nia ke baꞋa alaꞋania fuaumulu muke ngalia ta ngwaefuta amuꞋa faꞋinia sa Benjamin, fasi Ꞌiri kera ke oli maꞋi faꞋi kaumulu. NoaꞋa naisi saea naꞋa ta ru. DiꞋia nau ku koloa naꞋa ro ngela neꞋe nau ki, leꞋa goꞋo Ꞌana, alu ke ꞋunaꞋeri naꞋa Ꞌana.”

15 ꞋUnaꞋeri ngwaꞋi ngwaefuta neꞋeri kira ka ngalia ru neꞋeri ki, faꞋinia mani ana lekaꞋa ba sui, ma ti mani laꞋu, ma kira ka ngalia susu buri neꞋeri sa Benjamin faꞋi kira ma kira ka leka naꞋa. KaidaꞋi kira dao Ꞌi Ejipt, kira ka leka uu laꞋu Ꞌi naꞋona sa Josef. 16 Ma kaidaꞋi nia lisia neꞋe susu buri neꞋeri leka maꞋi faꞋinida, nia ka fata Ꞌuri Ꞌana ngwae rao ꞋoꞋo neꞋe ꞋaꞋana ana ru saena luma nia, “ꞋOke baꞋea kwau ngwaꞋi toꞋa neꞋe saena luma nau, kike baꞋa fanga faꞋi nau ana tufungana asoa. Ma kaidaꞋi Ꞌoko leka Ꞌoke saungia taꞋi buluka, ma ko salisali ana fanga fuaimili.” 17 Ma ngwae ꞋoꞋo neꞋeri ka sasi diꞋia naꞋa neꞋe sa Josef saea ma nia ka baꞋeda Ꞌuana luma sa Josef. 18 Bore ma kaidaꞋi nia baꞋeda kwau kira maꞋu liu, ma kira ka fata Ꞌuri, “Kira baꞋe kulu Ꞌuana luma neꞋe fafia mani ba kira aluꞋi saena ngwaꞋi kulu, ki kaidaꞋi ba sui. Kike baꞋa dau kulu naꞋa ma kira ka ngalia na dongki kulu ki, ma kira ke sasia kulu ke rao ꞋoꞋo fuada.” 19 Ma kaidaꞋi kira leka dao ana sinamaa ana luma sa Josef, kira ka fata Ꞌuri ana ngwae rao ꞋoꞋo neꞋeri, 20 “Ngwae ꞋaꞋana, kaimili toꞋo ana taꞋi ru fuana saelana fuamu. Kaimili leka maꞋi ana fanoa neꞋe Ꞌi naꞋo fuana foli fangaꞋa. 21-22 Ma kaidaꞋi kami oli, kami ka mango sulia tala mika maliu ana rodo, ma kaimili ka Ꞌifingia ngwaꞋi kaimili ki, ma kaimili taꞋifau ka lisia mani kaimili ki teo faꞋinia fanga saena ngwaꞋi kaimili ki. Kaimili Ꞌiri saiana, sa tai neꞋe alua mani ki ka oli saena ngwaꞋi kami ki. NiꞋi teo goꞋo Ꞌani, nia ne kaimili olitaꞋiniꞋi maꞋi mika kwateꞋe fuamu. Ma kaimili ka ngalia laꞋu maꞋi ti mani fuana folilana fanga ana lekaꞋa neꞋe kami maꞋi.”

23 Bore ma ngwae rao ꞋoꞋo neꞋeri ka fata Ꞌuri, “Kaumulu noaꞋa mu kasi manata Ꞌabera, ma noaꞋa mu kasi maꞋu. Na mani ba Ꞌi naꞋo ki, nau ku ngaliꞋi ka sui naꞋa ba. God kamu ana kwalafa sa Eba neꞋe God maꞋa kamu, nia nena alua mani saena ngwaꞋi kamu ki.” GoꞋo ngwae rao ꞋoꞋo neꞋeri ka baꞋea maꞋi sa Simion siada laꞋu. 24 Ma nia ka ngalida saena luma sa Josef, ma ka ngalia maꞋi kafo fuana taufilana Ꞌaeda, ma nia ka kwatea fanga fuana dongki kira ki. 25 Kira rongoa naꞋa neꞋe kike baꞋa fanga faꞋinia sa Josef ana tufungana asoa, ma kira leka ma kika ngalia maꞋi na kwateꞋa neꞋe kira ngaliꞋi maꞋi ki, ma kira ka salisali ani fuana kwatelani fuana kaidaꞋi nia ke dao Ꞌi luma.

26 Ma tufungana asoa, kaidaꞋi sa Josef leka maꞋi luma, kira leka ma kira ka ngalia maꞋi kwatea ki ma kira ka leka maꞋi saena luma. Ma kira ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona fuana faꞋadoelana leleka maada ka toꞋo Ꞌi ana, ma kira ka kwatea na kwateꞋa neꞋeri fuana. 27 Sui nia ka saefilo Ꞌuri ada, “FaꞋuta kaumulu leꞋa goꞋo Ꞌaumulu? Ma kaidaꞋi ba sui kaumulu faꞋarongo nau Ꞌania maꞋa kamu, faꞋuta nia leꞋa goꞋo Ꞌana?” 28 Ma kira ka fata Ꞌuri, “Ngwae ꞋaꞋana Ꞌae, maꞋa kaimili manata doe amu, nia tua leꞋa goꞋo Ꞌana, ma nia ngasingasiꞋa ua.” Ma kira ka bobo uruuru laꞋu fuana faꞋadoelana.

29 Ma kaidaꞋi sa Josef lisia ngwaefuta leꞋa nia sa Benjamin neꞋe kera futa ana taꞋi teꞋa, nia ka saefilo Ꞌuri, “O sali na ngwaefuta ꞋisiꞋisi ba kamu taka nama neꞋe kamu saea fuaku kaidaꞋi ba sui?” Sui nia ka fata Ꞌuri ana sa Benjamin, “Ngela nau Ꞌae, alaꞋani God ka kwatea mauriꞋa leꞋa fuamu.” 30 ꞋAliꞋali goꞋo sa Josef ka tataꞋe ka ruꞋu saena maꞋe luma nia ka angi, sulia kaidaꞋi nia lisia ngwaefuta nia, nia saeleꞋa liu. 31 Buira neꞋe nia taufia maana, nia ka kwatea manatana ka aroaro, nia ka leka laꞋu maꞋi maa, nia ka ri Ꞌuana ngwae rao saena luma nia kira ka ngalia maꞋi fanga. 32 Nia tua ana ta tatafe ni fanga, ma ngwaefuta nia ki kira ka tua ana ta tatafe ni fanga, ma ngwaꞋi toꞋa ꞋaꞋana ana fanoa neꞋeri neꞋe kira fanga faꞋinia kira tua logo ana ta tatafe ni fanga, sulia nia abu kira ka fanga faꞋinia kwalafa sa Eba. 33 ꞋUnaꞋeri ngwae rao neꞋeri ka kwatea ngwaefuta neꞋeri kira ka tua ana tatafe neꞋe kira taꞋifau kira faꞋi naꞋo kwau Ꞌuana sa Josef. Nia talaꞋae ana ai eta futa ana tatafe kira ka tua tatalaꞋa diꞋia neꞋe kira futa Ꞌani, leleka ai futa Ꞌisi ka tua naꞋa Ꞌi Ꞌisilana tatafe ni fanga neꞋeri. Ma kaidaꞋi kira lisia neꞋe ngwae neꞋeri sasia kira ka tua tatalaꞋa ꞋunaꞋeri, kira ka Ꞌarefo liu, ma kira ka lia fuada talada kwailiu. 34 Ma ngwae saena luma ki kira ka ngalia fanga faꞋasia tatafe ni fanga sa Josef ma ka kwateꞋe fuada. Ma fanga neꞋe kira ngaliꞋi fuana susu buri neꞋeri, nia bolo mala faꞋinia fanga fuana lima ngwae ki. Ma falafala neꞋeri neꞋe kwatea ma kira ka fanga faꞋinia sa Josef, ma kika kwaꞋu leleka kira ka abusu lui naꞋa.

44

Titiu ni kwau sa Josef nia noꞋana

1 Sui sa Josef ka fata Ꞌuri ana ngwae rao ꞋoꞋo nia neꞋe ꞋaꞋana ana ru ki saena luma nia, “ꞋOke faꞋafungua fanga saena ngwaꞋi ngwae neꞋana ki, leleka ka fungu leꞋa mala. Ma Ꞌoko alua mani kira ki ka oli taꞋifau saena ngwaꞋi kira ki laꞋu faꞋinia fanga ki. 2 Ma Ꞌoko ngalia titiu ni kwau ngwasinasina ba nau Ꞌoko alua Ꞌi saena ngwaꞋi susu buri kira faꞋinia mani nia ki neꞋe nia foli fanga aniꞋi.” GoꞋo ngwae neꞋeri ka sasi naꞋa diꞋia neꞋe sa Josef nia saea fuana.

3 Sui ruana asoa Ꞌofodangi goꞋo Ꞌua, na ngwae rao ꞋoꞋo sa Josef ki kira ka Ꞌafia sa Juda faꞋinia ngwaefuta nia ki fuana alulana ngwaꞋi ki fafona dongki kira ki, ma kira ka leka naꞋa. 4 ꞋIu kaidaꞋi noaꞋa kira Ꞌiri leka tau Ꞌua, sa Josef ka fata Ꞌuri ana ngwae rao ꞋoꞋo nia, “Aia, ꞋaliꞋali ko lalili Ꞌi buira toꞋa baera kaidaꞋi Ꞌoko dao toꞋoda, Ꞌoke fata Ꞌuri fuada, ‘Ngwae ꞋaꞋana nau nia sasia ru leꞋa liu fuaumulu! FaꞋuta kaumulu ka sasia ru taꞋa neꞋe ana? 5 FaꞋuta neꞋe kaumulu ka bilia titiu ni kwau ngwasinasina nia? Titiu neꞋe naꞋa neꞋe nia ꞋidufaꞋi kwaꞋu ana ma nia ka rao logo Ꞌani fuana daoꞋa toꞋona fadalana maliu boleꞋa ki. Falafala nini kamu sasia nia taꞋa liu mala.’ ”

6 Ma kaidaꞋi ngwae rao ꞋoꞋo neꞋe dao fafida, nia saea alaꞋanga fuada. 7 Bore ma kiraꞋa taꞋifau kika fata Ꞌuri, “Ngwae ꞋaꞋana Ꞌae, kaimili noaꞋa Ꞌiri sai naꞋa ana sasilana ta ru Ꞌuira. Nia noaꞋa Ꞌiri leꞋa fuamu neꞋe Ꞌoke suꞋumani alaꞋanga neꞋana maꞋi aimili. 8 ꞋOko sai naꞋa ana na mani nini kaimili lisia saena ngwaꞋi kaimili ki, kaidaꞋi ba sui, kaidaꞋi kami faꞋasia Ꞌi Kenan, kaimili olitaꞋiniꞋi maꞋi fuamu ba. Kaimili ke bili faꞋuta laꞋu ana gol nama silva saena luma ngwae ꞋaꞋana Ꞌoe? 9 ꞋOke ili lulu Ꞌuana! Si diꞋia Ꞌoko dao toꞋona titiu neꞋana ana taꞋi aimili, nia leꞋa Ꞌirai nia ke mae nama. Ma kaimili ti ai, kaimili ke baꞋa rao ꞋoꞋo naꞋa fuana ngwae ꞋaꞋana Ꞌoe.”

10 GoꞋo ngwae neꞋeri ka fata Ꞌuri, “LeꞋa goꞋo Ꞌana, nia ke baꞋa Ꞌuira naꞋa. Bore ma ngwae neꞋe bilia titiu ni kwau neꞋeri, nia ke baꞋa rao ꞋoꞋo fuana ngwae ꞋaꞋana nau, bore ma kaumulu ti ai, kamu saiana muke leka aloge.” 11 Ma ꞋaliꞋali goꞋo kira ka ngalia kwau na ngwaꞋi fanga ana dongki kira ki, kira ka faꞋakosoꞋi ma kira ka ꞋifingiꞋi. 12 Ma ngwae rao ꞋoꞋo ka lia Ꞌi saena ngwaꞋi kira ki, nia eta ana ngwaꞋi ngwae eta futa leleka ka dao ana ngwaꞋi ngwae futa ꞋisiꞋisi. Ma na ngwaꞋi ngwae ꞋisiꞋisi nia ka dao toꞋona titiu ni kwaꞋu Ꞌi saena. 13 Ma bara ngwaꞋi asina neꞋeri ka taꞋa liu mala ada ma kira ka gasia toꞋongi kira ki. Kira ka alua laꞋu ngwaꞋi neꞋeri ki fafona dongki ki, ma kira ka oli laꞋu Ꞌi fanoa doe. 14 Ma kaidaꞋi kira dao laꞋu Ꞌi luma sa Josef, ma nia tua goꞋo Ꞌana Ꞌi neꞋeri, ma kira ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona leleka maada ka toꞋo Ꞌi ano. 15 Ma nia ka fata Ꞌuri ada, “FaꞋuta neꞋe kaumulu ka fulia ru taꞋa Ꞌuri? Kaumulu noaꞋa mu kasi sai laꞋu ana nau ngwae ꞋaꞋana Ꞌuri saiana nai lia saiana maꞋe toto ki ma fadalana maliu boleꞋa ki logo? Nau ku sai goꞋo Ꞌaku ana tae neꞋe kaumulu sasia.”

16 ꞋUnaꞋeri sa Juda ka fata Ꞌuri, “Ngwae ꞋaꞋana ta tae laꞋu neꞋe kaimili ke baꞋa saea. Kaimili rora ka sui naꞋa. God faꞋataꞋinia naꞋa neꞋe kaimili rora. Nia leꞋa neꞋe ngwae kamu dao toꞋona titiu ni kwau saena ngwaꞋi nia, nia neꞋe ke rao ꞋoꞋo fuamu, bore Ꞌana ma kaimili taꞋifau naꞋa.”

17 Bore ma sa Josef nia ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa, nauꞋa noaꞋa kusi sasia ru Ꞌuira. Ngwae neꞋe bili goꞋo titiu ni kwaꞋu neꞋe ke baꞋa rao ꞋoꞋo fuaku. KaumuluꞋa ti ai, muke oli goꞋo siana maꞋa kamu.”

Sa Juda lidi fuana sa Benjamin

18 Buri Ꞌana sa Juda ka Ꞌidu karangia sa Josef ma ka fata Ꞌuri, “Ngwae ꞋaꞋana, rongoa basi kala alaꞋanga nau. Nau ku saiana ꞋaeꞋo ngwae ꞋaꞋana mamana, ma Ꞌoko bolo faꞋinia tatalafaꞋa ana fanoa neꞋe, bore ma ngwadela Ꞌoe kosi oga taꞋa fuaku. 19 KaidaꞋi sui, Ꞌoko saefilo Ꞌuri aimili, ‘FaꞋuta Ꞌuri ma maꞋa kamu tua Ꞌua? Kaumulu toꞋo ana ta ngwaefuta laꞋu tua Ꞌua?’ 20 Ma kaimili ka Ꞌuri, ‘ꞋIu, maꞋa kami tua goꞋo Ꞌana, bore ma nia ngwaro naꞋa. Ma susu buri kami tua goꞋo Ꞌana, nia futa kaidaꞋi maꞋa kami nia ngwaro naꞋa. Na teꞋa susu buri neꞋeri nia alua goꞋo ro ngela ki, bore ma ai eta futa nia noꞋana naꞋa, ma susu buri goꞋo neꞋe tua. Ma maꞋa kami nia kwaima liu Ꞌana.’ 21 Ma ꞋaeꞋo ba Ꞌoko fata Ꞌuri fuaimili, ‘Nia leꞋa mulu leka ngalia maꞋi siaku Ꞌiri nai lisia.’ 22 Bore ma kaimili fata Ꞌuri, ‘Ngwae ꞋaꞋana Ꞌae, ngela neꞋeri noaꞋa kasi faꞋasia naꞋa maꞋa kami. DiꞋia nia faꞋasia maꞋa kami. MaꞋa ke baꞋa mae naꞋa.’ 23 Ma ꞋaeꞋo ba Ꞌoko fata Ꞌuri, ‘LeꞋa goꞋo Ꞌana, si diꞋia ngwaefuta nena kamu noaꞋa kasi leka maꞋi faꞋi kamu, nau noaꞋa kusi oga lisilana maa mulu laꞋu Ꞌi neꞋe.’ ”

24 “Ma kaidaꞋi kami oli siana maꞋa kami, kaimili saea alaꞋa lamu fuana. 25 Ma buri Ꞌana kaidaꞋi maꞋa kami fata Ꞌuri fuaimili, ‘LeꞋa, mulu koso laꞋu toli Ꞌi Ejipt, ma muka folia ta kala fanga laꞋu Ꞌakulu.’ 26 Bore ma kaimili ka fata Ꞌuri, ‘Kaimili noaꞋa kasi leka.’ Ngwae loꞋoko nia saea naꞋa fuaimili ka Ꞌuri, ‘Si diꞋia ngwaefuta ꞋisiꞋisi kamu noaꞋa kasi leka maꞋi faꞋi kamu. Nau noaꞋa kusi oga naꞋa lisilana maa mulu laꞋu. ꞋIu nia ke leka nama faꞋi kaimili. Tala neꞋe fuaimili neꞋe ꞋunaꞋeri naꞋa. DiꞋia noaꞋa, kaimili kasi leka naꞋa.’ 27 GoꞋo maꞋa kami ka fata Ꞌuri, ‘Kaumulu saiana neꞋe teꞋa nia alua goꞋo ro ngela ngwane ki. 28 Ta taꞋi ai adaroꞋo nia noꞋana naꞋa faꞋasi nau. Sali ti ru ꞋaeꞋaela kwasi taka neꞋe Ꞌania, sulia kaidaꞋi nia leka faꞋasi nau, nau ku Ꞌiri lisia naꞋa, leleka ka dao Ꞌi taꞋena. 29 Nau ku ngwaro liu naꞋa. DiꞋia kamu ngalia laꞋu kwau ai neꞋe, sali ta ru taꞋa ke baꞋa sasia laꞋu Ꞌi loꞋoba, Ꞌirai nai kwai kwaimanatai ka dao ana kaidaꞋi nai mae.’ ”

30-31 ꞋUnaꞋeri sa Juda ka fata laꞋu Ꞌuri, “Ngwae ꞋaꞋana Ꞌae, diꞋia kaimili oli siana maꞋa kamu, ma susu buri neꞋe noaꞋa kasi leka faꞋi kaimili, ma maꞋa kami noaꞋa kasi lisia, nia ke baꞋa mae goꞋo. ꞋUri ma Ꞌoko manata faꞋuta ana tae neꞋe ke baꞋa fuli diꞋia kaimili dao Ꞌi fanoa, ma maꞋa kami noaꞋa kasi lisia faꞋi kami? Nia ne mangona maꞋa kami naꞋa ne, ma si diꞋia noaꞋa nia kasi lisia faꞋi kaimili, Ꞌirai kaimili naꞋa neꞋe kwatea nia ke mae. 32 Ma nau ku fata alangaꞋi naꞋa fuana, ku Ꞌuri, ‘Nai lia sulia susu buri neꞋe.’ Nau ku fata Ꞌuri fuana, ‘MaꞋasi, diꞋia noaꞋa nia kasi oli maꞋi siana, nauꞋa naꞋa neꞋe nai baꞋa ngalia kwaꞋi kwaꞋinga ana ru neꞋe leleka nau ku mae.’ 33 Ngwae ꞋaꞋana, nau ku kwaimaꞋa kwali goꞋo Ꞌaku fuana tuaꞋa Ꞌi neꞋe fuana ngalilana fuila, fasi Ꞌiri nai rao ꞋoꞋo fuamu. Bore ma ngwade Ꞌae, alaꞋania nia ke oli faꞋinia ngwaefuta nini nau ki. 34 Si diꞋia nau ku oli bore ma nia noaꞋa kasi oli faꞋinau, nau noaꞋa kusi oga naꞋa lisilana ꞋatoꞋanga doe neꞋe ke dao toꞋona maꞋa nau.”

45

Sa Josef fulani niaꞋa fuana ngwaefuta nia ki

1 Sa Josef noaꞋa kasi sofongaꞋinia naꞋa abulaꞋanga nia, ma nia ka saiana neꞋe nia ke baꞋa angi Ꞌi maana ngwae rao ꞋoꞋo nia ki goꞋo nia ka saea kira ka leka Ꞌi maa. KaidaꞋi ngwaefuta nia ki goꞋo neꞋe tua faꞋinia, nia ka fiꞋi talingaꞋinia fuada sa tai neꞋe niaꞋa. 2 Ma nia ka angi doe liu, ma ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Ejipt neꞋe kira tua maꞋi maa kira ka rongoa, ma kira ka leka ma kika faꞋarongoa Ꞌania ngwaꞋi toꞋa neꞋe kira tua ana luma tatalafaꞋa. 3 Sui sa Josef ka fata Ꞌuri fuana ngwaefuta nia ki, “NauꞋa sa Josef goꞋo niniꞋa. ꞋUri ma nia mamana neꞋe maꞋa nau nia mauri Ꞌua?” Bore ma kaidaꞋi kira rongoa alaꞋanga neꞋeri, kira ka maꞋu liu, ma kira kasi saea naꞋa ta ru. 4 ꞋUnaꞋeri nia ka fata Ꞌuri fuada, “Ngwadela kina mulu Ꞌidu karangi maꞋi.” Ma kira ka Ꞌidu karangia maꞋi ana, ma nia ka fata laꞋu Ꞌuri, “NauꞋa sa Josef naꞋa niniꞋa. NauꞋa naꞋa niniꞋa ngwaefuta kamu ba kamu Ꞌoifoli Ꞌania Ꞌi naꞋo, diꞋia ta ngwae rao ꞋoꞋo ka leka maꞋi neꞋe. 5 Bore ma noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera nama muka oga taꞋa fuamuꞋa talamuꞋa sulia kamu Ꞌoifoli Ꞌani nau maꞋi neꞋe. Ru neꞋe noaꞋa laꞋu naiꞋi ru Ꞌanga kamu, na naiꞋi ruꞋa God lala, neꞋe nia eta kwate nau maꞋi aumulu Ꞌi neꞋe, fasi Ꞌiri nai faꞋamauria mangoꞋi ngwae ki. 6 Na ruana faꞋi ngali goꞋo ana ꞋatoꞋanga neꞋe noaꞋa ta fanga kasi bulao Ꞌi neꞋe, na ngwae ki noaꞋa kasi baꞋa oꞋolia oꞋola ma kika kasi ngalia ta fanga ana oꞋola. 7 God neꞋe sasia ma nau ku eta leka maꞋi aumulu Ꞌi neꞋe fasi Ꞌiri nai faꞋamauri kaumulu Ꞌania falafala niniꞋa kulu taꞋifau Ꞌarefo liu ana, fasi Ꞌiri nai sasia tala fuana toꞋa neꞋe kira ke baꞋa futa maꞋi buri mulu noaꞋa kira kasi noꞋana bore ma kike tua leꞋa. 8 Nia noaꞋa laꞋu kaumulu neꞋe kwate nau maꞋi neꞋe. God lala neꞋe kwate nau maꞋi. Nia lafu nau ta ngwae ꞋaꞋana ana tatalafaꞋa, ma nau ku gwaungaꞋi ana ru ana luma nia ki logo, ma nau ku lia logo sulia fanoa ki taꞋifau ana tuaꞋa neꞋe.

9 “Mulu ꞋaliꞋali muka oli fuana maꞋa kulu, ma kaumulu ka faꞋarongo Ꞌani fata laku fuana, muke Ꞌuri, ‘NauꞋa ngela Ꞌoe sa Josef. God kwate nau ku lia sulia fanoa ki taꞋifau ana tuaꞋa nini Ꞌi Ejipt. Nia leꞋa fuamu Ꞌoke faꞋasia fanoa Ꞌoe ma Ꞌoko leka maꞋi ko tua faꞋinau. 10 ꞋOke baꞋa tua Ꞌi Gosen, fasi Ꞌiri Ꞌoke tua karangi nau. Ma ꞋaeꞋo faꞋinia ngwaefuta nau ki, ma faꞋinia kala koꞋo Ꞌoe ke, faꞋinia ru ꞋaeꞋaela kamu ki, ma ti ru neꞋe Ꞌoko toꞋo ani ki, kaumulu saiana muke tua taꞋifau Ꞌi neꞋe. 11 DiꞋia kaumulu leka maꞋi muka tua Ꞌi Goshen, nau ku saiana nai lia leꞋa suliꞋo. Na ꞋatoꞋanga nini ana fioloꞋa nia ke leka laꞋu sulia lima faꞋi ngali ki, ma nau noaꞋa kusi oga ꞋaeꞋo faꞋinia ngwaefuta nau ki ma ru ꞋaeꞋaela kamu ki neꞋe kike baꞋa mae ana fioloꞋanga.’ ”

12 Ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “ꞋIu, kaumulu niniꞋa faꞋinia ꞋaeꞋo sa Benjamin, kaumulu taꞋifau sai leꞋa ana neꞋe nauꞋa sa Josef mamana naꞋa niniꞋa. 13 Kaumulu ke saea fuana maꞋa kia neꞋe tatalafaꞋa kwatea ngasingasiꞋanga ki taꞋifau ana fanoa neꞋe saena limaku ma kaumulu ka saea ru neꞋe ki taꞋifau fuana neꞋe kaumulu lisiꞋi Ꞌi neꞋe. Mulu ꞋaliꞋali naꞋa muka baꞋea maꞋi siaku.” 14 Ma nia ka daua ngwaefuta nari nia ma ka talaꞋae ana angia. Ma ngwaefuta nia ka lolofafia. Ma nia ka angi logo. 15 Ma nia leka ma ka lolofafia logo ti ngwaefuta ana, ma ka nonoꞋida ma nia ka angi. Buri Ꞌana ngwaefuta nia ki kira fiꞋi alaꞋa naꞋa faꞋinia.

16 ꞋUnaꞋeri kaidaꞋi na tatalafaꞋa faꞋinia gwaungaꞋi nia ki Ꞌi luma nia, kira rongoa neꞋe ngwaefuta sa Josef ki kira dao, kira ka saeleꞋa liu. 17 ꞋUnaꞋeri tatalafaꞋa leka maꞋi ma ka fata Ꞌuri fuana sa Josef, “Nau ku saeleꞋa liu. ꞋOke saea fuana ngwaefuta Ꞌoe ki, ko Ꞌuri, ‘Kira ke ngalia ngwaꞋi kira ki fuana dongki kira ki, ma kira ka oli laꞋu Ꞌi Kenan, 18 ma kira ka baꞋea maꞋi maꞋa kamu faꞋinia ngela kira ki, ma kika oli laꞋu maꞋi siaku ana kula neꞋe. Nai baꞋa kwatea afu ano leꞋa Ꞌi Ejipt fuada, ma kira ke baꞋa Ꞌania fanga leꞋa neꞋe kulu toꞋo ani Ꞌi neꞋe. 19 Ma Ꞌoko saea nama logo fuada neꞋe kira ke ngalia nama ti kati Ꞌi neꞋe Ejipt, fuana ngalilana maꞋi Ꞌafe kira ki, faꞋinia ngela tiꞋitiꞋi ki. Ma kira ka ngali nama maꞋi maꞋa kamu logo. 20 ꞋOke saea fuada kira kasi Ꞌabera fuana ngalilana maꞋi ru kira ki taꞋifau, osiꞋana ru Ꞌoro leꞋa nini kulu toꞋo ani ki Ꞌi Ejipt kuke baꞋa kwateꞋe fuada.’ ”

21 ꞋUnaꞋeri ngwaefuta sa Josef ki kira ka sasi diꞋia neꞋe nia saea nama. Sa Josef ka kwatea kati doe liu ki fuada diꞋia nama neꞋe nia saea ma nia ka kwatea fanga fuada fuana Ꞌanilana sulia tala, 22 ma nia ka kwatea toro faolu ki logo fuada. Bore ma ngwaefuta leꞋa nari nia, nia kwatea mala lima toro faolu ki fuana, faꞋinia uulu talangaꞋi mani ana mani ngwasinasina ki. 23 Ma nia ka kwatea akwala dongki ka leka siana maꞋa nia neꞋe ngalia ru leꞋa liu ki faꞋasia Ꞌi Ejipt, ma ta akwala dongki laꞋu neꞋe kira ngalia witi ma beret ma ti fanga fuana Ꞌanilana sulia tala kaidaꞋi kira ke leka maꞋi, 24 ma nia ka kwatea kira ka leka, ma kaidaꞋi kira salisali fuana lekaꞋa, nia ka fata Ꞌuri fuadulu, “KaidaꞋi kaumulu leka, kaumulu kasi fuꞋali kamu talamuꞋa.”

25 ꞋUnaꞋeri ngwaꞋi ngwaefuta neꞋeri kira ka faꞋasia Ꞌi Ejipt, ma kira ka oli siana maꞋa kira Ꞌi Kenan. 26 KaidaꞋi kira dao Ꞌi fanoa, kira ka fata Ꞌuri fuana, “MaꞋasi! Sa Josef noaꞋa Ꞌiri mae! Nia mauri goꞋo Ꞌana, ma kaidaꞋi neꞋe nia naꞋa neꞋe lia sulia fanoa ki taꞋifau Ꞌi Ejipt.” ꞋUnaꞋeri maꞋa kira ka lebe liu Ꞌani alaꞋanga neꞋeri, bore Ꞌana nia noaꞋa kasi faꞋamamanada.

27 Bore ma kaidaꞋi kira saea ru ki taꞋifau neꞋe sa Josef saea fuada, ma nia ka lisia na kati ki neꞋe nia kwateꞋe maꞋi fuana ngalilana Ꞌuana Ꞌi Ejipt, na manatana ka fiꞋi leꞋa laꞋu. 28 GoꞋo nia ka fata Ꞌuri, “ꞋIu, nia mamana naꞋa ngela nau nia mauri Ꞌua! Nai leka lisia nama sui nau ku fiꞋi mae.”

46

Sa Jakob faꞋinia ngwaꞋi ngela nia kira leka tua Ꞌi Ejipt

1 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka salisali naꞋa ana ru nia ki taꞋifau, nia ka talaꞋae naꞋa ana lekaꞋa nia Ꞌuana Ꞌi Ejipt. KaidaꞋi nia leka maꞋi ka dao Ꞌi Bereseba, nia ka sasia kula ni foꞋosi fuana foꞋosilana Iawe neꞋe God maꞋa nia sa Aesak. 2 Saena rodo neꞋeri goꞋo, Iawe ka fata Ꞌuri fuana ana taꞋi maliu boleꞋa, “Jakob, Jakob kwa!” Ma nia ka olisi Ꞌuri ana, “ꞋIu, nauꞋa niniꞋa.”

3 Ma God ka fata laꞋu Ꞌuri fuana, “NauꞋa naꞋa neꞋe Iawe, God maꞋa Ꞌoe. ꞋOe kosi maꞋungia lekaꞋa Ꞌuana Ꞌi Ejipt sulia fanoa neꞋeri neꞋe nai baꞋa kwatea ngela neꞋe kike baꞋa futa maꞋi burimu ki kike Ꞌoro liu. 4 Nai baꞋa leka faꞋiniꞋo, ma buri Ꞌana nai baꞋa lafua ai neꞋe ke futa maꞋi burimu ki, kike oli laꞋu maꞋi Ꞌuana Ꞌi Kenan. Ma ana kaidaꞋi Ꞌoke baꞋa mae, sa Josef talana naꞋa neꞋe ke tua faꞋiniꞋo fuana bokotalana maamu.”

5 Buri Ꞌana sa Jakob ka faꞋasia Ꞌi Bereseba ka leka naꞋa Ꞌuana Ꞌi Ejipt. Na ngela nia ki kira ka alu nia faꞋinia ngela tiꞋitiꞋi kira ki ma Ꞌafe kira ki, kika tua saena na kati ki ba tatalafaꞋa Ꞌi Ejipt nia kwateꞋe maꞋi. 6-7 Ma kira ka ngalia logo na ru ꞋaeꞋaela kira ki ma ti ru laꞋu neꞋe kira toꞋo ani kaidaꞋi kira tua Ꞌi Kenan, ma kira ka leka faꞋiniꞋi Ꞌi Ejipt. Ma nia ka ngalia kwalafa nia taꞋifau: ngela ngwane nia ki, faꞋinia ngwaꞋi ngela kini nia, ma ngela ngwane kira ki faꞋinia ngela kini kira ki, kira leka ma kika tua naꞋa Ꞌi Ejipt.

NgwaꞋi ngela sa Jakob neꞋe kira leka tua Ꞌi Ejipt

8 Nia ne ngwaꞋi ngela sa Jakob neꞋe kira leka Ꞌuana Ꞌi Ejipt. Ngela Ꞌi naꞋo nia neꞋe sa Ruben, 9 faꞋinia ngela nia ki neꞋe satada sa Hanok, sa Palu, sa Hesron, sa Kami.

10 Ma tai neꞋe sa Simion faꞋinia ngela nia ki neꞋe satada sa Jemuel, sa Jamin, sa Ohad, sa Jakin, sa Soha, ma sa Siaol neꞋe nia ngelana ta kini Ꞌi Kenan.

11 Ma tai neꞋe sa Lifae faꞋinia ngela nia ki, neꞋe satada sa Gerson, sa Kohat, sa Merari.

12 Ma tai neꞋe sa Juda faꞋinia ngela nia ki neꞋe satada sa Sela, sa Peres, sa Sera. Ta ro ngela ana neꞋe satadaroꞋo sa Era, ma sa Onan kera mae naꞋa Ꞌi Kenan. Ro ngela sa Peres ki, satadaroꞋo sa Hesron ma sa Hamul.

13 Ma tai neꞋe sa Isakar faꞋinia ngela nia ki neꞋe satada sa Tola, sa Pua, sa Jasub, sa Simron.

14 Ma tai neꞋe sa Sebulun faꞋinia ngela nia ki neꞋe satada sa Sered, sa Elon, sa Jaliel.

15 Nia ne ngela ngwane futa ana sa Jakob ma Ꞌi Lia faꞋinia kala koꞋo keraꞋa ki, kaidaꞋi kira tua Ꞌua Ꞌi Mesopotemia. Ma kera ka toꞋo goꞋo ana tai ngela kini logo, ma satana neꞋe Ꞌi Daena. KiraꞋa neꞋeriꞋa Ꞌorolada dao ana uulu akwala ma uulu ngwae.

16 Ma tai neꞋe sa Gad faꞋinia ngela nia ki, neꞋe satada sa Sefon, sa Hagi, sa Suni, sa Esbon, sa Eri, sa Arodi, sa Areli.

17 Ma tai neꞋe sa Asa faꞋinia ngela nia ki neꞋe satada sa Imna, sa Isva, sa Isvi, sa Beria faꞋinia ngwaingwaena kira Ꞌi Sera. Ro ngela sa Beria ki satadaroꞋo neꞋe sa Heba ma sa Malkiel.

18 Nia ne ngela futa ana sa Jakob ki ma Ꞌi Silpa faꞋinia koꞋo tiꞋitiꞋi keraꞋa ki. ꞋI Silpa nia kini rao ꞋoꞋo neꞋe sa Laban kwatea fuana kini nia Ꞌi Lia kira Ꞌorolada dao ana taꞋi akwala ma ono ngwae.

19 Sui sa Jakob faꞋinia Ꞌafe nia Ꞌi Rachel kera alua ro ngela ngwane ki satadaroꞋo neꞋe sa Josef ma sa Benjamin.

20 ꞋI Ejipt sa Josef nia korea ngela kini taꞋi ngwae Ꞌi Heliopolis neꞋe satana sa Potifera, nia na fata abu Ꞌi Heliopolis. Kini neꞋeri satana Ꞌi Asenat, ma kera ka alua ro ngela ngwane ki, satadaroꞋo neꞋe sa Manase ma sa Ifrem.

21 Ma ngela sa Benjamin ki, satada neꞋe sa Bela, sa Bekere, sa Asbel, sa Gera, sa Naman, sa Ehi, sa Ros, sa Mupim, sa Hupim, ma sa Ada.

22 Nia ne ngela neꞋe futa ana sa Jakob ma Ꞌi Rachel faꞋinia koꞋo tiꞋitiꞋi keraꞋa ki. KiraꞋa Ꞌorolada dao ana akwala, ma fai ngwae.

23 Ta ngela ana neꞋe sa Dan faꞋinia ngela nia neꞋe satana sa Husim.

24 Ma tai neꞋe sa Naftali faꞋinia ngela nia ki, neꞋe satada sa Jasiel, sa Guni, sa Jesa, sa Silem.

25 Nia ne ngela neꞋe futa ana sa Jakob ma Ꞌi Bilha faꞋinia koꞋo keraꞋa ki. ꞋI Bilha nia kini rao neꞋe sa Laban kwatea fuana ngela kini nia Ꞌi Rachel. Na Ꞌorolada dao ana fiu ngwae ki.

26 NgwaꞋi ngela neꞋe kira futa Ꞌi buira sa Jakob ma gwaꞋi toꞋa neꞋe kira leka faꞋinia Ꞌi Ejipt kira Ꞌoro ka dao ana ono akwala ma ono ngwae, kira Ꞌiri toꞋoa goꞋo Ꞌafe kira ki na ngela nia ki. 27 Sa Jakob faꞋinia afutana ngela nia ki neꞋe kira leka tua Ꞌi Ejipt, faꞋinia sa Josef ma ro ngela nia ki neꞋe futa ana fanoa neꞋeri, kiraꞋa taꞋifau fiu akwala ki.

Sa Jakob faꞋinia ngela nia ki dao Ꞌi Ejipt

28 ꞋUnaꞋeri sa Jakob kwatea sa Juda ka leka etaeta Ꞌi naꞋo fasi Ꞌiri ke leka lisia sa Josef ka saea fuana ke leka saka fuana Ꞌi Gosen. Ma kaidaꞋi sa Jakob faꞋi kira dao Ꞌi Gosen, 29 sa Josef leka Ꞌania kati nia neꞋe hos nia tara, ka leka maꞋi ka saka fuana maꞋa nia. KaidaꞋi kera saka fuadaroꞋo, sa Josef alua limama ka lolo Ꞌi buira luana maꞋa nia, nia ka lolofafia, nia ka angi sulia kaidaꞋi tau. 30 ꞋUnaꞋeri maꞋa nia ka fata Ꞌuri fuana, “Ngela nau Ꞌae, kaidaꞋi neꞋe diꞋia nau ku mae, nia taꞋa goꞋo, sulia nau ku lisia naꞋa maamu, ma nau ku sai leꞋa ana neꞋe Ꞌoko mauri Ꞌua.”

31 Ma sa Josef ka fata Ꞌuri fuana ngwaefuta nia ki faꞋinia ngela kira ki, “Nai leka saea fuana tatalafaꞋa neꞋe kaumulu naꞋa Ꞌi neꞋe. Nai baꞋa fata Ꞌuri fuana, na ngwaefuta nau ki faꞋinia ngela kira ki, neꞋe kira tua Ꞌi Kenan, kaidaꞋi neꞋe kiraꞋa taꞋifau kira dao naꞋa maꞋi fuana tuaꞋa faꞋi nau. 32 KiraꞋa ngwaꞋi toꞋa fuana liaꞋa sulia sipsip ki, kira toꞋo ana sipsip ki, ma nanigot ki, ma buluka ki faꞋinia ti ru laꞋu ada neꞋe kira ngaliꞋi maꞋi. Ma kike baꞋa lia sulia goꞋo ru ꞋaeꞋaela kira ki Ꞌi neꞋe. 33 Ma diꞋia tatalafaꞋa ri Ꞌuamulu fuana lisilana, ma nia ka saefilo Ꞌuri aumulu, ‘RaoꞋa faꞋuta ki neꞋe kaumulu saiana sasilani?’ 34 Kamu ka alaꞋa leꞋa fuana neꞋe eta maꞋi naꞋo, kaumulu ngwaꞋi toꞋa fuana liaꞋa sulia ru ꞋaeꞋaela ki goꞋo diꞋia koꞋo kia ki Ꞌi naꞋo. Ka ꞋunaꞋeri neꞋe nia saiana ke baꞋa alaꞋani kaumulu ka saungaꞋi nia fanoa kamu Ꞌi neꞋe. Nia ka fata Ꞌuri sulia falafala kira ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Ejipt ki, kira noaꞋa kasi oga tua fikuꞋa faꞋinia ngwae lia sulia sipsip ki.”

47

1 ꞋUnaꞋeri sa Josef ka ngalia lima ngwaefuta nia ki, kira ka leka lisia tatalafaꞋa. KaidaꞋi kira dao Ꞌi luma tatalafaꞋa, sa Josef ka fata Ꞌuri fuana, “MaꞋa nau faꞋinia ngwaefuta nau kira dao naꞋa. Kira ngalia sipsip ki, ma nanigot ki ma buluka kira ki faꞋinia ti ru laꞋu ada, ma kira ka faꞋasia Ꞌi Kenan, ma kira ka dao naꞋa ana fanoa neꞋe. Ma kaidaꞋi neꞋe kira tua naꞋa Ꞌi Gosen.” 2 Ma nia ka saea satada ngwaefuta nia ki fuana tatalafaꞋa.

3 GoꞋo tatalafaꞋa ka saefilo Ꞌuri ada, “RaoꞋa faꞋuta ki neꞋe kaumulu saiana sasilana?” Ma kira ka fata Ꞌuri, “TatalafaꞋa kaimili niniꞋa ngwae goꞋo fuana liaꞋa sulia sipsip ki, diꞋia nama koꞋo kami ki maꞋi Ꞌi naꞋo. 4 Kaimili leka maꞋi neꞋe sulia Ꞌi Kenan, kaidaꞋi Ꞌato ana fioloꞋa nia ngasingasiꞋa liu, ma ru ꞋaeꞋaela kami ki noaꞋa kira kasi toꞋo naꞋa ana ta fanga. ꞋOke alaꞋani kaimili mike sasia fanoa kaimili ana fanoa ꞋaꞋana nini Ꞌoe, ana ano nini Ꞌi Gosen.”

5 Ma tatalafaꞋa ka fata Ꞌuri fuana sa Josef, “KaidaꞋi neꞋe maꞋa Ꞌoe faꞋinia ngwaefuta Ꞌoe ki kira leka naꞋa maꞋi siamu, 6 na fanoa neꞋe Ꞌifi fuada. Nia leꞋa fuana Ꞌoke alaꞋanida kike saungaꞋinia fanoa kira Ꞌi Gosen, ana ano leꞋa Ꞌi neꞋe ki. Ma diꞋia ti ai ada kira leꞋa fuana liaꞋa sulia ru ꞋaeꞋaela ki, nia leꞋa fuamu Ꞌoke aluda fuana kike lia sulia ru ꞋaeꞋaela nau ki.”

7 Buri Ꞌana sa Josef ka ngalia maꞋa nia ka dao siana tatalafaꞋa. Ma sa Jakob ka faꞋaleꞋa tatalafaꞋa. 8 Sui tatalafaꞋa ka saefilo Ꞌuri ana, “Kwala araꞋi kwa, ta fita faꞋi ngali naꞋa neꞋe Ꞌoko tua sulia?”

9 Ma nia ka fata Ꞌuri, “NauꞋa niniꞋa taꞋi talangaꞋi ma uulu akwala faꞋi ngali ki goꞋo niniꞋa, ma kaidaꞋi Ꞌoro ana maurilaku, nau ku tua ꞋiduꞋidu ana kula ki. Maurilaku noaꞋa Ꞌiri diꞋia koꞋo nau faꞋida Ꞌi naꞋo neꞋe kira tua tau ma kira ka leka ana kula ki taꞋifau. Maurilaku nia ngwaraꞋu goꞋo ma nau ku dao toꞋona kaidaꞋi Ꞌato ki.” 10 Ma nia ka faꞋaleꞋa tatalafaꞋa neꞋeri, ma nia ka fata ni olioliꞋa ana, ma nia ka ruꞋu naꞋa Ꞌi maa.

11 Sui sa Josef ka saungaꞋinia fanoa maꞋa nia faꞋinia ngwaefuta nia ki, ana fanoa ꞋaꞋana neꞋeri. Ma nia ka ngalida kira ka tua karangia Ꞌi Rameses fanoa doe, ma nia ka kwatea ano leꞋa ki ana kula neꞋeri fuada, diꞋia tatalafaꞋa ba saea nama. 12 Ma nia ka kwatea fanga fuada neꞋe bolo faꞋinia Ꞌorolada.

ꞋAto Ꞌanga fuana toꞋonga ana fanga nia nama ana Ꞌua

13 ꞋUnaꞋeri ꞋatoꞋanga ana daoꞋa toꞋona fanga nia ka lilisu laꞋu, ma noaꞋa naꞋa ta fanga saena oꞋola ki. Ma na fioloꞋa neꞋeri ka taꞋa liu mala ana ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Ejipt ma ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Kenan logo. 14 Ma kaidaꞋi Ꞌoro, kaidaꞋi ngwae ki kira foli fanga ana sa Josef, nia ka dau fafia mani neꞋeri ki ma ka goniꞋi saena luma tatalafaꞋa. 15 Ana ta kaidaꞋi buri, ngwae Ꞌi Ejipt ki ma Ꞌi Kenan ki, noaꞋa kira kasi toꞋo naꞋa ana ta mani goꞋo ngwae Ꞌi Ejipt ki kira leka maꞋi fuana lisilana sa Josef, ma kira ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke kwatea nama fanga fuaimili! Na mani kami ki sui dangalu naꞋa. Ma si diꞋia Ꞌoko Ꞌiri dao naꞋa toꞋona ta kula fuaimili, kami ke baꞋa mae naꞋa.”

16 Ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Nia leꞋa diꞋia mani kamu ki sui, kaumulu ke ngalia maꞋi ru ꞋaeꞋaela kamu ki, ma nai baꞋa olisia kwau Ꞌania fanga fuamuꞋa.” 17 Ma kira ka ngalia kwau na ru ꞋaeꞋaela kira ki siana, ma nia ka kwatea kira ka rao Ꞌania fuana foli fangaꞋa fuada. Ana faꞋi ngali neꞋeri kira ka ngalia maꞋi hos ki, ma sipsip ki, ma nanigot ki, ma buluka ki, ma dongki kira ki fuana, ma nia ka alaꞋani kira ka foli fanga ada Ꞌania ru ꞋaeꞋaela neꞋeri ki. 18 Bore ma faꞋi ngali Ꞌi buri laꞋu, kira leka maꞋi ma kira ka fata laꞋu Ꞌuri fuana, “AraꞋi ꞋaꞋana Ꞌae, mani kami ki sui naꞋa, ma ru ꞋaeꞋaela kaimili ki ka sui naꞋa maꞋi fuamu. Kaimili Ꞌiri toꞋo naꞋa ana ti ru laꞋu neꞋe kaimili ke kwate fuamu. Kaimili ngwae ki goꞋo neꞋe tua, faꞋinia ano kaimili ki. 19 ꞋIu kaimili amasi Ꞌoe, Ꞌoe kosi alaꞋani kami fuana maeꞋa! ꞋOke dao toꞋona ta kula fuamiꞋa. ꞋOe kosi alaꞋani ano kami ki ka gwaꞋu laꞋu. Si diꞋia Ꞌoko kwatea fanga fuamiꞋa, na fanga neꞋeri naꞋa neꞋe ke foli kami faꞋinia ano kaimili ki, ma ano neꞋeri ki ru tatalafaꞋa naꞋa, ma kaimili ke baꞋa rao ꞋoꞋo naꞋa fuana. Bore ma kaimili oga Ꞌoke kwatea fanga fuaimili, fasi Ꞌiri noaꞋa kami kasi mae, ma Ꞌoko kwatea maꞋi magana witi fuaimili, fasi Ꞌiri kami ke fasiꞋi Ꞌania oꞋola kaimili ki.”

20 Ma ka ꞋunaꞋeri, nia ka folia ano ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Ejipt ki ka alua naꞋa ano tatalafaꞋa. Na kaidaꞋi Ꞌato neꞋe raꞋe maꞋi ka lilisu liu fafida nia kwatea ma kira taꞋifau kika Ꞌoifoli Ꞌania ano kira ki Ꞌuana fanga, ma ano ana fanoa neꞋe taꞋifau ano tatalafaꞋa naꞋa. 21 Ka ꞋunaꞋeri, kwatea ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Ejipt kira ka rao ꞋoꞋo naꞋa fuana tatalafaꞋa. 22 Nia foli musia naꞋa ano ngwae ki fuana tatalafaꞋa, bore ma ano na fata abu ki goꞋo neꞋe niaꞋa kasi foliꞋi, osiꞋana kaidaꞋi ki tatalafaꞋa nia kwatea kala mani ki fuana fata abu ki fasi Ꞌiri kike foli fanga Ꞌada aniꞋi. Ma kaidaꞋi Ꞌato neꞋeri noaꞋa kasi sasia neꞋe kira ka Ꞌoifoli Ꞌani ano kira ki. 23 Sui nia ka fata Ꞌuri fuana ngwae ki, “Kamu ke sai nama ana neꞋe nau ku foli kamu ka sui naꞋa ne, faꞋinia ano kamu ki logo. KaidaꞋi neꞋe ano ki taꞋifau ru tatalafaꞋa ki naꞋa, ma kaumulu niniꞋa ngwae rao ꞋoꞋo nia ki logo. Bore ma kaumulu saiana muke oꞋolia oꞋola ki ana ano neꞋe ki, na magana witi tua goꞋo Ꞌana fuana muke leka fasia. 24 Bore ma kaidaꞋi neꞋe diꞋia kamu ngalia fanga neꞋana ki, kamu ke baꞋa daroꞋia Ꞌania lima kabu ru ki, ta taꞋi kabu ru tatalafaꞋa, ma fai kabu ki neꞋe fuamuꞋa faꞋinia ngela kamu ki fuana Ꞌanilana, ma fasilana laꞋu ana oꞋola kamu ki.”

25 ꞋUnaꞋeri kira ka fata Ꞌuri fuana, “Ngwae ꞋaꞋana Ꞌae, Ꞌoko faꞋamauria mango mia. ꞋOko leꞋa aimili. Kaimili saeleꞋa goꞋo Ꞌaimili neꞋe mike rao ꞋoꞋo fuana tatalafaꞋa!” 26 ꞋUnaꞋeri nia ka alua taꞋi taki Ꞌi Ejipt neꞋe nia Ꞌuri, ana faꞋi ngali ki taꞋifau na ngwae ki taꞋifau kike daroꞋia fanga neꞋe kira ngaliꞋi maꞋi ana oꞋola lima kabu ru ki, ma ta taꞋi kabu kike kwatea fuana tatalafaꞋa. Ma taki neꞋeri nia teo Ꞌua leleka ka dao Ꞌi taꞋena. Na ano fata abu ki goꞋo neꞋe noaꞋa laꞋu ano tatalafaꞋa ana kaidaꞋi neꞋeri.

Ru Ꞌisi neꞋe sa Jakob nia oga

27 ꞋUnaꞋeri sa Jakob faꞋinia kwalafaꞋa nia kira tua Ꞌi Ejipt ana kula kira saea Ꞌani Gosen, ma kira ka toꞋoru liu, ma kira ka toꞋo logo ana ngela Ꞌoro. 28 Sa Jakob tua ana kula neꞋeri fuana akwala ma fiu faꞋi ngali, leleka ka dao ana taꞋi talangaꞋi ma fai akwala ma fiu faꞋi ngali ki ana. 29 Ma kaidaꞋi nia saiana nia karangia naꞋa kaidaꞋi nia fuana maeꞋa, nia ka saea ngela nia sa Josef ka leka maꞋi ka lisia. Ma nia ka fata Ꞌuri fuana, “Leka maꞋi, diꞋia Ꞌoko kwaima liu aku, Ꞌoke alua maꞋi limamu Ꞌi olofana sasafaku, ma Ꞌoko fata alangaꞋi fuaku neꞋe Ꞌoe kosi baꞋa kwaiato nau Ꞌi neꞋe Ꞌi Ejipt. 30 Ana kaidaꞋi nai mae, Ꞌoke ngali nau nama faꞋasia Ꞌi neꞋe, ma Ꞌoko aka nau ko leka kwaiato nau ana kula ba kira kwaiatoa koꞋo nau faꞋida ana.”

Then Josef said, “I will do what you say to me.”

31 Bore ma nia ka fata laꞋu Ꞌuri, “ꞋOke alangaꞋi Ꞌania satana God neꞋe Ꞌoke baꞋa sasi ꞋunaꞋeri.” Ma sa Josef alangaꞋi nia ke baꞋa sasia ru neꞋeri. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, maꞋa nia ka bobo uruuru saena ꞋifitaꞋi nia, ma ka baꞋatangoa God.

48

Sa Jakob nia faꞋaleꞋa sa Efrem ma sa Manase

1 Ana ta kaidaꞋi buri, sa Josef nia rongoa neꞋe maꞋa nia mataꞋi liu. GoꞋo nia ka ngalia ro ngela nia ki sa Manase ma sa Ifrem kira ka leka lisia. 2 Ana kaidaꞋi sa Jakob rongoa neꞋe ngela nia leka maꞋi fuana lisilana, sui bore Ꞌana nia ka teo ana ꞋifitaꞋi, nia suꞋute ka tataꞋe ka tua nama saena ꞋifitaꞋi. 3 ꞋUnaꞋeri nia ka fata Ꞌuri Ꞌana sa Josef, “God neꞋe toꞋo ana ngasingasiꞋanga ki, nia dao siaku Ꞌi Lus ana fanoa ꞋaꞋana Ꞌi Kenan ma nia ka faꞋaleꞋa nau. 4 Nia fata Ꞌuri fuaku, ‘Nai baꞋa kwatea ngela Ꞌoro fuamu, ma ana ngela neꞋe kike baꞋa futa maꞋi burimu ki, kike baꞋa Ꞌoro liu. Ano neꞋe nai baꞋa kwatea naꞋa fuada, ma ano kira fuana kaidaꞋi firi naꞋa.’ ”

5 Ma nia ka fata laꞋu Ꞌuri, “Josef, ro ngela nini Ꞌoe ki neꞋe kera eta futa Ꞌi neꞋe kaidaꞋi noaꞋa nau kusi leka Ꞌua maꞋi neꞋe, keraꞋa ro ngela nau ki naꞋa. Nau ku lisia sa Ifrem faꞋinia sa Manase, kera diꞋia naꞋa ro ngela nau ki naꞋa, diꞋia ro ngela nau ki sa Ruben ma sa Simion. 6 Si diꞋia Ꞌoko alua laꞋu ti ngela, kiraꞋa neꞋe na ngela Ꞌoe ki talamu, ma kike baꞋa toꞋo ana ano nini nau ku kwatea fuana sa Efrem ma sa Manase. 7 Nau ku sasi ꞋunaꞋeri ana ro ngela ngwane neꞋe Ꞌoe ki sulia nau ku kwaimanatai liu ana teꞋa Ꞌoe Ꞌi Rachel neꞋe nia mae maꞋi Kenan ana kaidaꞋi nau ku oli maꞋi faꞋasia Ꞌi Mesopotemia ma nau ku kwaiatoa Ꞌi ninimana tala neꞋe leka Ꞌuana fanoa doe kira saea Ꞌani Efrat.” KaidaꞋi neꞋe kira saea Ꞌi Eprat Ꞌani Ꞌi Betlehem naꞋa.

8 Ma kaidaꞋi nia lisia ro ngela nini sa Josef ki, nia ka saefilo Ꞌuri ana, “Sa tai faꞋida niniꞋa ro ngela ngwane neꞋe ki?”

9 Ma sa Josef ka fata Ꞌuri, “Na ro ngela ngwane nau ki niniꞋa, neꞋe God kwateda fuaku kaidaꞋi nau ku tua Ꞌi neꞋe.”

Sui sa Jakob ka fata Ꞌuri, “ꞋOke baꞋedaroꞋo maꞋi karangi nau, fasi Ꞌiri nai faꞋaleꞋadaroꞋo.” 10 KaidaꞋi neꞋe sa Israel nia ngwaro liu naꞋa, ma maana ka taꞋa naꞋa, ma nia noaꞋa kasi lia madako naꞋa. Sa Josef ka baꞋea maꞋi ro ngela neꞋe ki siana, ma nia ka ofi keraꞋa ma ka nonoꞋidaroꞋo, 11 ma nia ka fata Ꞌuri ana sa Josef, “ꞋI naꞋo nau ku fia fasi naisi baꞋa lisiꞋo laꞋu, bore ma niniꞋari God nia alaꞋani nau fuana lisilana ro ngela neꞋe Ꞌoe ki.” 12 Ma kera ka tua Ꞌi fafona Ꞌaena fasi Ꞌiri nia ke faꞋataꞋinia neꞋe nia lisidaroꞋo ka diꞋia ro ngela mamana nia ki. Sui sa Josef ka lafudaroꞋo laꞋu, ma nia ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona maꞋa nia, leleka maana ka toꞋo Ꞌi ano.

13 ꞋUnaꞋeri sa Josef ka alua sa Ifrem ana bali mauli ana maꞋa nia, ma ka alua sa Manase ana bali ꞋoloꞋolo nia. 14 Bore ma maꞋa nia ka alu kwairokisi ana limana, ma sui bore Ꞌana sa Ifrem na ruana ngwae, nia alua lima ꞋoloꞋolo nia Ꞌi gwauna, ma nia ka alua lima mauli nia ana gwauna sa Manase na ai eta futa. 15 ꞋUnaꞋeri nia ka faꞋaleꞋa sa Josef ana satana God, na God sa Abraham ma sa Aesak. Nia fata Ꞌuri, “Na God koꞋo nau, nia God maꞋa nau, ma nia God nau, kaidaꞋi Ꞌoro nia talaꞋi nau leleka ka dao Ꞌi taꞋena, 16 ma Ꞌainsel nia ka faꞋamauri nau faꞋasia ru ke faꞋali nau ki. AlaꞋani nia ke faꞋaleꞋa ro ngela ngwane neꞋe ki. AlaꞋani sataku, ma satana maꞋa nau, ma satana koꞋo nau ke kwatea ngasingasiꞋanga talau fuana ro ngela neꞋe ki. Ma kera ke manata toꞋona sataꞋi ru neꞋe firi. AlaꞋani kera ke baꞋa toꞋo ana ngela Ꞌoro ki, ma ngela Ꞌoro ki laꞋu ke baꞋa futa Ꞌi buridaroꞋo.”

17 Ma kaidaꞋi sa Josef lisia ma nia neꞋe alu lima ꞋoloꞋolo nia Ꞌi gwauna sa Ifrem, nia ka kwaimanatai Ꞌuana ngela nia. Ma nia ka dau ana limana maꞋa nia ka Ꞌidua faꞋasia gwauna sa Ifrem ma ka alua Ꞌi gwauna sa Manase. 18 Ma nia ka fata Ꞌuri, “MaꞋasi Ꞌae, noaꞋa Ꞌoe kosi sasi laꞋu Ꞌuri, sa Manase naꞋa neꞋe eta futa, Ꞌoke alua nama lima ꞋoloꞋolo Ꞌoe Ꞌi gwauna.” 19 Bore ma maꞋa nia ka fata Ꞌuri, “Ngela nau, nau ku saiana, bore ma nau kusi sasi Ꞌuira. Ngela neꞋe kike baꞋa futa maꞋi buira sa Manase kira na fuuꞋi ngwae ngasingasiꞋa. Bore ma ruana ai neꞋe ke baꞋa ngasingasiꞋa liufia niaꞋa, ma ngela neꞋe kike baꞋa futa maꞋi burina ki kike baꞋa Ꞌoro liu.”

20 Nia faꞋaleꞋa kera ana asoa neꞋeri, ma nia ka fata Ꞌuri, “Ro ngwane, ngela neꞋe kike futa maꞋi buriku ki, kike baꞋa rao Ꞌani satamuroꞋo fuana faꞋaleꞋalana ti ngwae. Kike baꞋa fata Ꞌuri, ‘AlaꞋani God ke faꞋaleꞋa Ꞌoe diꞋia nia faꞋaleꞋa sa Ifrem ma sa Manase.’ ” Ka ꞋunaꞋeri neꞋe nia ka alua sa Ifrem ka etaeta, ma sa Manase Ꞌi buira.

21 Ma nia ka fata Ꞌuri ana sa Josef, “Ngela nau Ꞌae. Karangi nau ku mae naꞋa. Bore ma God ke baꞋa tua faꞋi kaumulu, ma nia ke baꞋa ngali kaumulu ka oli Ꞌuana kula koꞋo kamu ki. 22 Na ano nini Ꞌi Sekem nia leꞋa liu mala, ma nau ku kwatea naꞋa fuamu. Nau ku ngalia kula neꞋe faꞋasia kwalafaꞋa sa Amoro ana fuꞋanga. Nau noaꞋa kusi kwatea ano neꞋe fuana ngwaefuta Ꞌoe, nau ku oga nai kwatea fuamu talamu, ma ru Ꞌoe naꞋa.”

49

AlaꞋanga Ꞌisi sa Jakob ki

1 ꞋUnaꞋeri sa Jakob ka saea ngwaꞋi ngela nia ka leka maꞋi siana, ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Mulu leka karangi nau maꞋi fasi Ꞌiri nai saea fuamuꞋa ru neꞋe ke baꞋa dao toꞋomulu ki. 2 Kaumulu ngela nauꞋa sa Jakob ki, mulu leka karangi nau maꞋi, muka fafarongo leꞋa maꞋi aku sa Israel. NauꞋa naꞋa neꞋe maꞋa kamu.

3 “Ruben, ꞋaeꞋo ngela eta futa nau, ꞋaeꞋo naꞋa neꞋe ngasingasiꞋanga nau. KaidaꞋi nau ku araꞋi ma ku ngasingasiꞋa Ꞌua, ꞋaeꞋo naꞋa neꞋe ngela eta futa nau. Satamu nia dufaꞋa liu, ma Ꞌoko ngasingasiꞋa liufia ti ngwaefuta amu. 4 ꞋOko diꞋia ta kafo afe doe ma noaꞋa ta ngwae kasi fonea. Bore ma eta Ꞌi taꞋena, satamu noaꞋa kasi lafua liufia ngwaefuta Ꞌoe ki, sulia Ꞌoko sai goꞋo Ꞌamu ana neꞋe nauꞋa na maꞋa Ꞌoe, bore ma Ꞌoko faꞋa Ꞌeke nau liu, kaidaꞋi Ꞌoko teo faꞋinia kini rao ꞋoꞋo nau neꞋe nia ta Ꞌafe logo aku.

5 “Sa Simion ma sa Lifae, koroꞋo taꞋi ngwae ngwaefuta ki goꞋo. KoroꞋo rao Ꞌania ru ni fuꞋanga koroꞋo ki fuana faꞋalilana ti ngwae. 6 Nau noaꞋa kusi Ꞌado faꞋinia alaꞋanga ago koroꞋo ki. KaidaꞋi koroꞋo oga taꞋa, koroꞋo ke saungia ti ngwae ka mae. Ma koroꞋo ka leka tufua lololi Ꞌi burina Ꞌaena buluka ki ma moro ka gaꞋa gaꞋa goꞋo amuroꞋo Ꞌanida. 7 AlaꞋani God ke nangasi koroꞋo faꞋinia oga taꞋangaꞋa kamuroꞋo ki neꞋe ngasingasiꞋa ma falafala koroꞋo ki fuana faꞋalagalana laꞋu liu ngwae ki. Nai baꞋa daroꞋia ngwaꞋi ngela neꞋe kike futa maꞋi burimu roꞋo ma kike tua kwailiu safitana ti ngwae neꞋe kira ke baꞋa futa maꞋi buriku.

8 “Juda ngwaefuta Ꞌoe ki kira ke baꞋa baꞋatafe Ꞌoe, Ꞌoke baꞋa faꞋakosoa malimae Ꞌoe ki, leleka kira ka tua goꞋo Ꞌi olofana ngasingasilamu. Ngwaefuta Ꞌoe ki kike bobo uruuru fuana faꞋa ꞋaꞋana lamu. 9 ꞋOko diꞋia ta lion ba leka fuana saungilana ta ru ꞋaeꞋaela fuana Ꞌanilana. KaidaꞋi nia oli maꞋi saena kilu nia, nia teo ka ꞋoꞋolosia na noina, ma ngwae ki taꞋifau kika maꞋungia, ma noaꞋa ta ngwae saiana neꞋe ke leka faꞋa ada. 10 Ta taꞋi ai ada neꞋe ke baꞋa futa maꞋi burimu, nia ke baꞋa tatalafaꞋa, ma ai neꞋe kike baꞋa futa maꞋi buri ana, kike baꞋa dau firi fafia ngasingasiꞋanga ana tatalafaꞋa Ꞌanga. Ma kiraꞋa goꞋo neꞋe kike baꞋa tatalafaꞋa, leleka ngasingasiꞋanga ka leka ana ngwae neꞋe toꞋo ana sagaꞋa fuana daulana ngasingasiꞋanga neꞋeri, ma ngwae ki taꞋifau kike kwairoꞋoi ana. 11 Ngwae neꞋeri ke baꞋa firiꞋia na dongki nia ana Ꞌai grep, ma ka firiꞋia dongki fiꞋi doe nia ana rara Ꞌai leꞋa mala ana Ꞌai grep, sulia Ꞌai grep ki Ꞌoro liu ma nia kasi Ꞌabera goꞋo si diꞋia dongki neꞋeri Ꞌania rauna Ꞌai grep neꞋeri. Ana kaidaꞋi neꞋeri, kula neꞋeri ke baꞋa fungu ana grep fuana sasilana Ꞌania waen leꞋa. 12 TatalafaꞋa neꞋeri maana ke baꞋa meo liu osiꞋana nia kwaꞋufia waen Ꞌoro, ma lifana ke baꞋa kwao liu sulia nia kwau liua susu Ꞌoro.

13 “Sebulun, Ꞌoke baꞋa saungaꞋinia fanoa Ꞌoe karangia asi. Fanoa Ꞌoe ke baꞋa kula fuana agoꞋa neꞋe faka ki kike ago ana, ma ano Ꞌoe ke baꞋa leka daofaꞋi liu leleka ka dao Ꞌi Saedon.

14 “Isakar, Ꞌoko diꞋia dongki rao ki neꞋe nia saeleꞋa goꞋo fuana tagalana Ꞌaena ma nia ka maliu safitana ro ngwaꞋi nia ngaliꞋi ki. 15 KaidaꞋi nia lisia kula neꞋe nia tua ana neꞋe leꞋa, ma ano nia tua ana leꞋa, nia fiꞋi saeleꞋa laꞋu fuana ngalilana ru kulu ki, ma nia ta ngwae rao ꞋoꞋo.

16 “Dan, ꞋaeꞋo Ꞌoke baꞋa kwaitalaꞋi ngasingasiꞋa. Ma Ꞌoke baꞋa lia leꞋa sulia ngwae neꞋe kike futa maꞋi burimu ki, ka diꞋia logo ai neꞋe kike baꞋa futa maꞋi buri ana ngwaefuta Ꞌoe ki. 17 Bore ma ngwae ki taꞋifau neꞋe kike baꞋa futa maꞋi burimu, kike baꞋa lialia liu diꞋia faꞋi loi ki neꞋe boboro Ꞌi ninimana tala, kike baꞋa diꞋia fai baꞋeko tolo neꞋe toꞋo ana io saena kwakwana, ana kaidaꞋi nia Ꞌalea Ꞌaena hos, hos neꞋeri ka uu Ꞌani ro Ꞌae nia ki, ma ngwae neꞋe ka tua Ꞌi fafona ka Ꞌasia, ma ka fotongaꞋinia ngwaꞋi nia ana ano. 18 Aofia Iawe, nau ku masiꞋo naꞋa fasi Ꞌiri Ꞌoke faꞋamauri nau.

19 “Gad, na ngwae bili ki kike baꞋa leka maꞋi fuana fuꞋanga faꞋi Ꞌoe, bore ma Ꞌoke baꞋa liufida, ma Ꞌoke baꞋa lalida logo.

20 “Asa, ano Ꞌoe ke baꞋa toꞋo ana fanga leꞋa ki, ma fanga neꞋe Ꞌoko sasiꞋi ki, tatalafaꞋa bore saiana ke aniꞋi goꞋo Ꞌana.

21 “Naftali, Ꞌoke baꞋa diꞋia taꞋi kirio neꞋe nia aloge fuana siu kwailiu Ꞌanga saena asi, ma ngela nia ki lisilada ka leꞋa liu.

22 “Josef, Ꞌoko diꞋia taꞋi Ꞌai grep neꞋe nia bulao karangi ana, mae kafo busu, ma nia ka toꞋo ana fuaꞋi ru Ꞌoro ana, ma rarana ka doe ma ka tatara toli fafona sulufaua. 23 Na malimae Ꞌoe ki, kira ke leka maꞋi fuana fuꞋalilamu, ma kike fanasiꞋo Ꞌani basi ma sima kira ki. 24 Bore ma God nauꞋa sa Jakob, nia ngasingasiꞋa liu. God nauꞋa sa Israel, nia ke baꞋa lia leꞋa sulia ai neꞋe kike baꞋa futa maꞋi burimu, diꞋia ba ta ngwae lia leꞋa sulia amuꞋi sipsip nia, ma ka tagi sulida. Ma nia ke baꞋa lia leꞋa suliꞋo, ma nia ke baꞋa faꞋangasingasiꞋo ma limamu neꞋe Ꞌoko dau fafia Ꞌania basi noaꞋa kasi baꞋa lebelebe. 25 Ngela nau Ꞌae, God neꞋe toꞋo ana ngasingasiꞋanga ki taꞋifau, ma niaꞋa God nau, nia ke baꞋa Ꞌafi Ꞌoe, ma ka faꞋa leꞋa Ꞌoe. Ma nia ke baꞋa faꞋakosoa maꞋi uta ka Ꞌasia maꞋi fafiꞋo, ma ke baꞋa kwatea kafo fuamu neꞋe raꞋe alaꞋa maꞋi faꞋasia na kafo busu maꞋi ano. Ma nia ke baꞋa kwatea ngela Ꞌoro fuamu, ma ngela neꞋeri ki kike doe leꞋa, ma kika ngasingasiꞋa. Ma ru ꞋaeꞋaela Ꞌoe ki kike baꞋa toꞋo ana ngela Ꞌoro logo. 26 FaꞋi ua doe neꞋe ki niniꞋa teo Ꞌua naꞋa maꞋi naꞋo, niꞋi ke baꞋa tua tari naꞋa ma noaꞋa kasi sui, ma ru leꞋa ki neꞋe saka maꞋi faꞋasida niꞋi Ꞌoro liu, bore ma nauꞋa maꞋa Ꞌoe, ma ru leꞋa niniꞋa nau ku saea fuana faꞋaleꞋa lamu, niꞋi leꞋa ka liufia laꞋu ru leꞋa neꞋeri ki. Ma ꞋaeꞋo sa Josef, Ꞌoko leꞋa ka tasa ana ngwaefuta nini Ꞌoe ki. Ma alaꞋania ru leꞋa ki niꞋi ke tua amu.

27 “Benjamin, Ꞌoke diꞋia kui kwasi neꞋe ꞋafaꞋafa ma ka ꞋafaꞋafa, neꞋe Ꞌofodangi ma na rodo nia saumaelia ru ki, ma ka Ꞌanida.”

28 Kira naꞋa ne akwala ma ro ngwaefuta neꞋe kira koꞋo ana akwala ma ro kwalafa sa Israel, neꞋe sata etaeta nia sa Jakob. Ma nia ne na alaꞋanga araꞋi ngwaro neꞋe kwatea fuana ngwaꞋi ngela nia ma ka saea alaꞋanga Ꞌisi nia ma ka kwatea ngwangwane Ꞌanga nia fuada taꞋifau neꞋe bolo faꞋinida. 29-30 Ma sa Jakob ka alaꞋa totongaꞋi Ꞌuri fuada, “Nau ku karangi mae naꞋa. Bore ma kaumulu ke kwaiato nau nama ana faoda ba kira kwaiatoa maꞋa nau faꞋida Ꞌi naꞋo ana. Kamu ke baꞋa ngalia noniku ka oli Ꞌuana Ꞌi Kenan ana kula neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Makpela, ninimana Ꞌi Mamre bali fanelana sina. Ano neꞋeri Ꞌi naꞋo nia ru taꞋi ngwae ana kwalafa sa Het, neꞋe satana sa Efron, ma nia toꞋo ana taꞋi faoda saena fau. Afu ano neꞋeri koꞋo nau neꞋe folia fuana kwaiatoꞋanga. 31 Faoda neꞋe naꞋa neꞋe kira kwaiatoa nonina ro koꞋo nau ki sa Abraham, ma Ꞌi Sera. Ma ana kula neꞋeri logo kira kwaiato nonina maꞋa nau ma teꞋa nau, ma nau ku kwaiatoa logo Ꞌi Lia ana. 32 MaꞋa kulu nia foli musia naꞋa ano neꞋe ana kwalafa sa Het. Ma na afu ano neꞋe faꞋinia faoda nini ana fau ru kulu ki. Kaumulu muke kwaiato nau ana kula neꞋeri.” 33 KaidaꞋi nia faꞋasuia alaꞋanga neꞋeri ki fuana ngela nia ki goꞋo, nia ka teo kwau saena ꞋifitaꞋi ma ka maꞋe naꞋa.

50

Kira kwaiato sa Jakob

1 ꞋUnaꞋeri sa Josef ka ego kwau ana maꞋa nia, ma ka daua maꞋa nia, ma ka angi doe liu Ꞌuana, ma nia ka nonoꞋia maana. 2 Ma nia ka ri Ꞌuana ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Ejipt neꞋe kira rao fuana kira ka leka maꞋi, ma nia ka saea fuada neꞋe kira sai leꞋa ana falafala fuana sasilana nonina ngwae mae neꞋe noaꞋa kasi ngwaꞋa, fasi Ꞌiri kira ke sasi logo ꞋunaꞋeri ana nonina maꞋa nia. 3 RaoꞋa neꞋeri kira ke rao ana sulia fai akwala asoa ki. Ma fai akwala asoa neꞋeri ki naꞋa neꞋe kaidaꞋi leꞋa fuana sasilana raoꞋa neꞋeri. Ma ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Ejipt kira ka kwaimanatai Ꞌuana sulia fiu akwala asoa ki.

4 Ma kaidaꞋi fuana kwaimanatai Ꞌanga nia sui, sa Josef ka fata Ꞌuri ana ngwae ꞋaꞋana tatalafaꞋa ki, “Ngwadela kina, mulu leka saea fatalaku fuana tatalafaꞋa. 5 KaidaꞋi maꞋa nau karangi mae, nia kwatea nau ku fata alangaꞋi Ꞌani satana God neꞋe nai baꞋa olitaꞋinia nama nonina fuana kwaiatolana Ꞌi Kenan, ana taꞋi faodaꞋi fau neꞋe nia salisalia naꞋa ana. ꞋOke alaꞋani nau nai leka fuana kwaiatolana maꞋa nau, ma buri Ꞌana nai baꞋa oli laꞋu maꞋi.” 6 Sui na tatalafaꞋa ka olitaꞋinia maꞋi alaꞋanga ka Ꞌuri, “Nia leꞋa goꞋo Ꞌana. ꞋOko saiana Ꞌoke leka kwaiatoa maꞋa Ꞌoe diꞋia nama neꞋe Ꞌoko fata alangaꞋi fuana ka sui naꞋa fuana sasilana.”

7 ꞋUnaꞋeri sa Josef leka ka kwaiatoa naꞋa maꞋa nia. Na ngwae ꞋaꞋana tatalafaꞋa ki, faꞋinia ti ngwae laꞋu fuana Ꞌafilana, ma gwaungaꞋi ki taꞋifau Ꞌi Ejipt kira leka faꞋinia. 8 Ma ngela nia ki logo, faꞋinia ngwaefuta nia ki, ma ti ngwae laꞋu ana fuuꞋi ngwae kira, kira leka taꞋifau. Kira ngela tiꞋitiꞋi ki faꞋinia ru ꞋaeꞋaela kira ki goꞋo neꞋe tua Ꞌi Gosen. 9 NgwaꞋi toꞋa neꞋe leka Ꞌi buri Ꞌana, ti ai ada leka saena kati neꞋe hos tara, ma ti ai ada ka tua fafona hos, ma kira ka leka ꞋoroꞋa liu.

10 Ana kaidaꞋi kira dao Ꞌi Atad ta bali ana kafo Ꞌi Jodan bali fanelana sina, kira ka angi sulia kaidaꞋi tau. Kula neꞋeri kula fuana Ꞌefolana witi ana, bore ma kula neꞋeri sa Josef nia tua sulia fiu asoa, ma nia ka angi Ꞌuana maꞋa nia. 11 KaidaꞋi ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Kenan kira lisia neꞋe ngwaꞋi toꞋa neꞋe kira angi liu naꞋa, kira ka fata Ꞌuri, “Reala, ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Ejipt kira angi liu naꞋa Ꞌuana maꞋa kira.” Kula neꞋeri Ꞌi naꞋo kira saea Ꞌani Ꞌi Atad, kira ka saea laꞋu Ꞌania Ꞌi Abelmisraem neꞋe fadalana Ꞌuri, “Kwaimanatai Ꞌanga ngwae Ꞌi Ejipt ki.” 12 Ka ꞋunaꞋeri neꞋe ngwaꞋi ngela sa Jakob kira ka sasi naꞋa diꞋia maꞋa kira nia saea. 13 Kira ngalia nonina ka oli Ꞌuana Ꞌi Kenan Ꞌi Makpela ana bali loꞋoko ana Ꞌi Mamre bali fanelana sina, ma kira ka kwaiatoa saena faodaꞋi fau, ana afu ano neꞋeri etaeta kula sa Efron ngwae ana kwalafa sa Het, bore ma sa Abraham nia folia ana, ma nia ano naꞋa fuana kwaiato Ꞌanga kira. 14 Ma kaidaꞋi sa Josef kwaiatoa ka sui naꞋa, nia faꞋinia ngwaefuta nia ki, ma ti ngwae laꞋu kira faꞋasia kula neꞋeri, ma kira ka oli laꞋu maꞋi Ꞌuana Ꞌi Ejipt.

Sa Josef faꞋatolia laꞋu manata ngwaefuta nia ki

15 KaidaꞋi ngwaefuta sa Josef ki lisia neꞋe maꞋa kira mae naꞋa, kira ka alaꞋa Ꞌuri fuada talada, “FaꞋuta, diꞋia sa Josef nia manata nama Ꞌana toꞋona ru taꞋa ba kulu sasiꞋi ana Ꞌi naꞋo, ma nia ka oga ke duꞋua laꞋu ru taꞋa ba kulu sasiꞋi ana Ꞌi naꞋo ki akulu, kuke baꞋa faꞋuta naꞋa niniꞋa?” 16 Ma kira ka kwatea alaꞋanga ka leka Ꞌuana ma kika fata Ꞌuri, “ꞋI naꞋo kaidaꞋi maꞋa kulu tua Ꞌua, 17 nia saea taꞋi alaꞋanga fuaimili fasi Ꞌiri kaimili ke saea fuamu. Nia fata Ꞌuri ba, ‘ꞋI naꞋo ba ngwaefuta Ꞌoe ki kira sasia ru rora liu ki amu, ma kira ka fulia taꞋangaꞋa. Nau ku amasiꞋo Ꞌoke rufuanata ada.’ ꞋIu, kaimiliꞋa ngwae rao God maꞋa kulu logo niniꞋa. ꞋOke rufuanata aimili faꞋinia taꞋangaꞋa nini kami ki.” Ma kaidaꞋi sasina ki kira fafarongoa Ꞌania alaꞋanga neꞋeri, nia ka angi. 18 GoꞋo ngwaefuta nia ki kira ka leka ma kira ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona kika faꞋadoea, ma kira ka fata Ꞌuri, “Kaimili ngwae rao ꞋoꞋo Ꞌoe ki naꞋa ne.”

19 Bore ma nia ka fata lala Ꞌuri fuada, “NoaꞋa kamu kasi maꞋu laꞋu. Nau noaꞋa kusi sasia tae neꞋe God goꞋo neꞋe saiana sasilana. 20 Kaumulu neꞋe naia sasilana ru taꞋa ki aku, bore ma God bulasia naiꞋi ru Ꞌanga kamu, ma ka sasia ka leꞋa. Nia rao Ꞌania naiꞋi ru Ꞌanga kaumulu fuana faꞋamaurilana ngwae Ꞌoro. Kira mauri ka dao Ꞌi taꞋena, osiꞋana ru taꞋa neꞋeri ki neꞋe kaumulu sasiꞋi. 21 Nia ne noaꞋa mu kasi maꞋu. Nai baꞋa tagi suli kamu faꞋinia ngela kamu ki.” Ru ꞋunaꞋeri neꞋe nia ka alaꞋa leꞋa fuada, ma nia ka sasia kira ka manata leꞋa laꞋu.

Maelana sa Josef

22-23 Sui sa Josef faꞋinia luꞋuluꞋua maꞋa nia kira tua Ꞌi Ejipt. Sa Josef tua Ꞌua kaidaꞋi sa Ifrem toꞋo ana ngela nia ki ma kala koꞋo nia ki logo. Ma nia ka lisia kala koꞋo sa Manase ki logo ana ngela nia sa Makiri neꞋe faꞋafutaꞋi, ma nia ka saea ngela sa Makiri ki, neꞋe nia lisida ka diꞋia na ngela leꞋa nia ki. Ma kaidaꞋi nia mae, nia dao ana taꞋi talangaꞋi ma akwala faꞋi ngali ana. 24 Ma na alaꞋanga Ꞌisi nia fata Ꞌuri ana ngwaefuta nia ki, “Nau ku karangi mae naꞋa, bore ma God ke baꞋa lia suli kamu, ma nia ke baꞋa lafu kamu faꞋasia Ꞌi neꞋe. Ma nia ke baꞋa ngali kamu ka olifaꞋi kamu laꞋu Ꞌuana fanoa ba nia alangaꞋinia ana maꞋa kulu ki sa Abraham, sa Aesak, sa Jakob ka Ꞌuri, nia ke baꞋa kwatea fuakulu.” 25 Sui nia ka kwatea kira ka sasia fata alangaꞋinga ngasi ngasiꞋa fuana. Nia fata Ꞌuri, “Kaumulu ke fata alangaꞋi Ꞌania satana God, kaidaꞋi nia ke baꞋa ngali kaumulu faꞋasia Ꞌi neꞋe, ma kamu ka oli laꞋu Ꞌuana Ꞌi Kenan, kaumulu ke baꞋa ngalia na suliku ki faꞋi kaumulu logo.” Ma kira ka fata alangaꞋi ꞋunaꞋeri neꞋe kira baꞋa sasi nama ꞋunaꞋeri. 26 Buri Ꞌana goꞋo sa Josef ka mae, kaidaꞋi nia dao ana taꞋi talangaꞋi ma akwala faꞋi ngali. Ma kira ka sasia na nonina noaꞋa kasi ngwaꞋa, ma kira ka alu leꞋa ana saena faꞋi kisi kaidaꞋi kira tua Ꞌua Ꞌi Ejipt.

* 1:2 nama Ꞌoko saiana rokisilana Ꞌuri: Ana etangilana, kaidaꞋi God talaꞋae fuana saungaꞋinia Ꞌafutana na magalia ma na mamanga, na magalia nia fioroꞋa, ma na kafo doe ka fungu fafia, ma maꞋe rodo ka buta fafia. Ma na Mangona God tua ma ka Ꞌasua fafona na kafo neꞋeri.

† 1:14 nama kaidaꞋi ana fangaꞋa ki

‡ 1:26 Ana kaidaꞋi neꞋe God saungaꞋinia na ngwae, nia saungaꞋinia fuana ngalilana na falafala nia ki talana.

* 2:17 nama “Na fufuana neꞋe kwatea ma ngwae ki talada ka filia tae neꞋe taꞋa ki ma tae neꞋe leꞋa ki.” This means that people can choose to live apart from God and not obey His Word. People can choose what is good and bad for themselves. But living apart from God and disobeying His word brings death. God is the only sourse of life.

* 3:16 nama Sui bore Ꞌana Ꞌoke oga gwaungaꞋi fafi araꞋi Ꞌoe, nia ke ꞋaꞋana fuamu.”

† 3:20 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, sa ‘Adam’ fadalana neꞋe ‘Ngwae etaeta’.

* 4:1 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Kein’ fadalana neꞋe ‘Ngali maꞋi’.

† 4:16 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, Ꞌi ‘Nod’ fadalana neꞋe ‘Kula neꞋe noaꞋa ngwae kasi tua toꞋo ana. Nia liu kwailiu Ꞌanga’.

‡ 4:23 nama Nau ku saungia taꞋi ngwae ka mae, duꞋungana nia kwaꞋi nau. Nau ku saungia taꞋi ngwae Ꞌalako ka mae, osiꞋana nia fuꞋali nau.

§ 4:25 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru ‘Set’ neꞋe rongo lana diꞋia fadalana neꞋe ‘Kwatea’.

* 5:29 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru ‘Noa’ neꞋe rongo lana diꞋia fadalana neꞋe ‘KwaiꞋafi’.

* 6:4 ngwae doe liu ki Nefilim lisia Numbas 13:33.

† 6:16 45 sentamita

‡ 6:16 decks

* 11:9 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Babilon’ fadalana neꞋe ‘Confused-kaubare’. Ma Ꞌi Babilon nia ta mae toto ana ngwae aburongo ana God.

* 16:11 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Ishmael’ fadalana neꞋe ‘Nia rongoa’.

* 19:22 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Soa’ fadalana neꞋe ‘TiꞋitiꞋi’.

† 19:24 salfa Na one ngwabinabina sakosakoꞋa neꞋe duꞋalana ꞋakoꞋako liu ma ka moko bosoꞋa.

* 20:16 selene neꞋe nia 1,000 sekel, nia bolo faꞋinia 11.5 kilos silva.

* 23:10 ana falafala kira, na sinamaa ana faꞋi labu ana fanoa neꞋeri naꞋa neꞋe kula fuana ngwae ka fikua ka alaꞋa sulia ru talingaꞋi ki.

† 23:15 selene neꞋe nia 400 sekel, nia bolofaꞋinia 4.5 kilo silva.

* 24:65 it was the custom at the marriage ceremony for the bride to wear a veil over her face when she was presented to her husband. This may be why Jacob did not recognize Leah at the wedding ceremony in Genesis 29.

* 25:11 lisia Genesis 16:14

† 25:25-26 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Esau’ fadalana neꞋe ‘Ifula’.

‡ 25:25-26 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Jakob’ fadalana neꞋe ‘Nia daua Ꞌaena’ ma ‘nia sokea/deceives’.

§ 25:30 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Idom’ fadalana neꞋe ‘Meo’.

* 28:19 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Betel’ fadalana neꞋe ‘Luma God’.

* 29:32 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Ruben’ fadalana neꞋe ‘Nia lisia ꞋatoꞋanga nau ki’.

† 29:33 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Simion’ fadalana neꞋe ‘Nia rongoa’.

‡ 29:34 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Lifae’ fadalana neꞋe ‘Tua karangia’.

§ 29:35 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Juda’ fadalana neꞋe ‘BaꞋatafea’

* 30:6 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Dan’ fadalana neꞋe ‘Nia faꞋataꞋinia neꞋe noaꞋa laꞋu roraꞋa nau’.

† 30:8 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Naftali’ fadalana neꞋe ‘Nau ku fuꞋa ngasingasiꞋa’.

‡ 30:11 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Gad’ fadalana neꞋe ‘ꞋOsi’.

§ 30:13 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Asa’ fadalana neꞋe ‘SaeleꞋa’.

* 30:18 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Isakar’ fadalana neꞋe ‘Kwaiara’.

† 30:20 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Sebulun’ fadalana neꞋe ‘Manata lafu’.

‡ 30:24 Ana alaꞋanga Ꞌi Hebru, ‘Josef’ fadalana neꞋe ‘AlaꞋania nia kwatea taꞋi laꞋu’.

Matthew

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Na FaꞋarongoꞋa LeꞋa NeꞋe Sa Matthew Nia Keresia

Sa Matthew ta ngwae ana akwala ma ro ngwae fafarongo ba sa Jesus ki. Sa Matthew keresia buka neꞋe fuana fuuꞋi ngwae nia Ꞌi Jiu. ꞋIta ana kaidaꞋi na profet ki saena Fau AlangaꞋinga ꞋUa, kira alaꞋa sulia God ke baꞋa kwatea maꞋi taꞋi ngwae faꞋamauri neꞋe kira saea Ꞌania na Christ nama na Mesaea. Na Jiu ki kira kwaimaꞋa kwali naꞋa ana niaꞋa. Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, kaidaꞋi sa Jesus dao naꞋa maꞋi kira manata Ꞌuri, “Nia noaꞋa laꞋu na Christ neꞋeri. Nia noaꞋa laꞋu na Mesaea.” Na Farasi ki, ma na Sadusi ki, ma na gwaungaꞋi ngwae Jiu ki, kira Ꞌaila Ꞌani sa Jesus. Na ngwae Jiu ki fia fasi na Christ ke dao Ꞌani ngasingasiꞋanga doe, ma ka tatalafaꞋa fafia ngwae ki taꞋifau. Kira kasi fia nia totolia fuana na Christ ka mae ana Ꞌai rara folo. ꞋIu sa Matthew keresia buka neꞋe fuana Ꞌafilada Ꞌiri kika lia saiana neꞋe sa Jesus na Christ mamana, ma nia tatalafaꞋa mamana kira. KaidaꞋi Ꞌoro sa Matthew nia faꞋataꞋinia alaꞋanga saena KerekereꞋa Abu neꞋe kira alaꞋa sulia na Christ. Ma nia ka faꞋataꞋinia neꞋe alaꞋanga ki niꞋi dao mamana, kaidaꞋi sa Jesus dao maꞋi ka tua saena magalia.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

Futalana maꞋi sa Jesus & 1:1—2:23

ꞋI naꞋona neꞋe sa Jesus tatabula na raoꞋa nia & 3:1—4:11

Sa Jesus talaꞋae ana raoꞋa nia Ꞌi Galili & 4:12—18:35

Sa Jesus talaꞋae ana raoꞋa nia Ꞌi Judea & 19:1—20:34

Na asoa ꞋisiꞋisi ki sa Jesus nia tua Ꞌi Jerusalem & 21:1—25:64

Sa Jesus mae ma ka mauri laꞋu & 26:1—28:20

1

IsufutaꞋanga sulia sa Jesus na Christ

(Luke 3:23-38)

1 IsufutaꞋanga sulia sa Jesus na Christ. Nia futa maꞋi ana sa David na ngwae tatalafaꞋa neꞋe nia futa maꞋi ana kwalafa sa Abraham.

2 Ma na isufutaꞋanga neꞋe, nia talaꞋae maꞋi ana sa Abraham.

Na ngela sa Abraham neꞋe sa Aesak,

sa Aesak alua sa Jakob,

ma sa Jakob ka alua sa Juda faꞋinia ngwaefuta nia ki.

3 Ma na ngela sa Juda ki neꞋe sa Peres faꞋinia sa Sera. (TeꞋa kera satana Ꞌi Tama.)

Ma na ngela sa Peres neꞋe sa Hesron,

sa Hesron neꞋe alua sa Ram.

4 Sa Ram ka alua sa Aminadab,

sa Aminadab ka alua sa Nason,

sa Nason ka alua sa Salmon.

5 Sa Salmon ka alua sa Boas, ma teꞋa nia satana Ꞌi Rahab.

Sa Boas ka alua sa Obed, ma teꞋa nia satana Ꞌi Rut.

Sa Obed ka alua sa Jesi.

6 Sa Jesi neꞋe alua sa David na ngwae tatalafaꞋa Israel.

Sa David ka alua sa Solomon, ma teꞋa nia neꞋe Ꞌuruna sa Iuraea.

7 Sa Solomon ka alua sa Rihoboam,

sa Rihoboam ka alua sa Abaeja,

sa Abaeja ka alua sa Asa.

8 Sa Asa ka alua sa Jehosafat,

sa Jehosafat ka alua sa Joram,

sa Joram ka alua sa Iusaea.

9 Sa Iusaea ka alua sa Jotam,

sa Jotam ka alua sa Ehas,

sa Ehas ka alua sa Hesikaea.

10 Sa Hesikaea ka alua sa Manase,

sa Manase ka alua sa Emon,

sa Emon ka alua sa Josaea.

11 Sa Josaea ka alua sa Jekonaea faꞋinia na ai burina ki.

Kira futa ka sui mala na malimae kira ki ka fiꞋi ngalia ngwae Ꞌi Israel ki Ꞌuana fanoa ꞋaꞋana Ꞌi Babilon.

12 ꞋI buri ana na malimae kira ki ka ngalia ngwae Ꞌi Israel ki Ꞌuana Ꞌi Babilon,

sa Jekonaea ka fiꞋi alua sa Sialtiel.

Ma sa Sialtiel ka alua sa Serababel.

13 Sa Serababel ka alua sa Abaeud,

sa Abaeud ka alua sa Elaeakim,

sa Elaeakim ka alua sa Aso.

14 Sa Aso ka alua sa Sadok,

sa Sadok ka alua sa Akim,

sa Akim ka alua sa Eliud.

15 Sa Eliud ka alua sa Elaesa,

sa Elaesa ka alua sa Matan,

sa Matan ka alua sa Jakob.

16 Sa Jakob ka alua sa Josef araꞋi Ꞌi Mary teꞋa sa Jesus neꞋe kira saea logo Ꞌani na Christ, osiꞋana niaꞋa neꞋe na ngwae God nia filia fuana tatalafaꞋa Ꞌanga.

17 Ma talaꞋae maꞋi ana sa Abraham leleka ka dao ana sa David na ngwae tatalafaꞋa, akwala ma fai unitaꞋi ngwae. Sui ka talaꞋae maꞋi ana sa David na ngwae tatalafaꞋa leleka maꞋi ka dao ana kaidaꞋi ba malimae kira ki ngalia ngwae Ꞌi Israel ki Ꞌuana Ꞌi Babilon, taꞋi akwala ma fai unitaꞋi ngwae. Ma ka talaꞋae ana kaidaꞋi ngwae Israel ki kira leka Ꞌuana Ꞌi Babilon leleka maꞋi ka dao ana kaidaꞋi sa Jesus na Christ nia futa, taꞋi akwala ma fai unitaꞋi ngwae laꞋu.

Na futalana maꞋi sa Jesus na Christ

(Luke 2:1-7)

18 Na futalana maꞋi sa Jesus na Christ nia Ꞌuri: KaidaꞋi kira alu fafia Ꞌi Mary na teꞋa sa Jesus fuana sa Josef, ma noaꞋa kera kasi tua fiku Ꞌua, Ꞌi Mary ka saiana nia kulufaꞋa naꞋa sulia na AnoꞋi ru Abu. 19 Ma sa Josef, na ngwae neꞋe kira alu fafia fuana, nia ka manata Ꞌuana ka ilangaꞋinia, osiꞋana niaꞋa na ngwae saga. Bore ma nia Ꞌaila Ꞌani faꞋaꞋekelana Ꞌi maana ngwae ki, ma ka manata Ꞌuana ka ilangaꞋi ago ana. 20 Bore ma kaidaꞋi nia ka manata goꞋo Ꞌana Ꞌua sulia na ru neꞋeri ki, na Ꞌainsel God ka faꞋataꞋi fuana Ꞌi saena maliu boleꞋa ka Ꞌuri, “Josef Ꞌae, ꞋaeꞋo ngwae ana kwalafa sa David, Ꞌoe kosi maꞋu Ꞌani korelana Ꞌi Mary fuana na Ꞌafe Ꞌoe. DuꞋungana nia kulufaꞋa lala sulia na AnoꞋi ru Abu. 21 Ma nia ke baꞋa faꞋafuta taꞋi ngela ngwane, ma Ꞌoke saea Ꞌani sa Jesus (neꞋe fadalana ‘FaꞋamauri’), sulia nia ke baꞋa faꞋamauria na ngwae nia ki faꞋasia na abula taꞋangaꞋa kira ki.”

22 Ma na ru neꞋe ki ka fuli fasi Ꞌiri ka faꞋamamana ru ba God nia faꞋarongo maꞋi Ꞌani, ana kaidaꞋi ba profet nia fata Ꞌuri, 23 “TaꞋi sariꞋi abugani ke baꞋa ina ma ka faꞋafuta taꞋi ngela ngwane, ma kira ke saea Ꞌani sa Emanuel.”✡ Ma fadalana sata neꞋeri: “God nia tua faꞋi kia.”

24 Ma kaidaꞋi sa Josef ada naꞋa, nia ka sasi naꞋa sulia ru neꞋeri ki neꞋe Ꞌainsel God saeꞋe fuana. Ma nia ka korea naꞋa Ꞌi Mary. 25 Bore ma noaꞋa kera Ꞌiri tua fiku Ꞌua leleka ka dao ana kaidaꞋi Ꞌi Mary nia faꞋafuta na ngela ngwane. Ma sa Josef ka faꞋasata Ꞌani sa Jesus.

2

Na ngwae neꞋe kira saiana na bulubulu ki

1 Ana kaidaꞋi neꞋe sa Herod tatalafaꞋa naꞋa, sa Jesus nia futa Ꞌi Betlehem, na fanoa Ꞌi saena na abaꞋi kula Ꞌi Judea. Ma noaꞋa kasi tau goꞋo Ꞌi buri Ꞌana, ti ngwae faꞋasia Ꞌi fanelana sina neꞋe kira saiana na bulubulu ki, kira ka dao maꞋi Ꞌi saena na fanoa doe Ꞌi Jerusalem. 2 Ma kira ka saefiloa ngwae ki ma kika Ꞌuri, “ꞋUri ma na ngela ba ke baꞋa tatalafaꞋa fuana Jiu ki, nia futa Ꞌi faꞋi? Kami saiana nia futa Ꞌi neꞋe, osiꞋana kaidaꞋi kaimili tua Ꞌua maꞋi Ꞌi fanelana sina, kami lisia naꞋa faꞋi bulubulu neꞋe faꞋataꞋinia futalana maꞋi, ma kami ka leka maꞋi Ꞌiri mika bobo uruuru, ma mika faꞋa aofia.”

3 Ma na manatana sa Herod na ngwae tatalafaꞋa nia manata Ꞌabera liu kaidaꞋi nia rongo sulia na ru neꞋeri, ma na ngwae Ꞌi Jerusalem ki logo. 4 Ma nia ka ri Ꞌuana na fata abu doe ki, ma na ngwae faꞋamanata ana taki ki, fuana kira ka fiku maꞋi, ma nia ka saefilo Ꞌuri ada, “ꞋUri ma Ꞌi faꞋi neꞋe na Christ baera ke baꞋa futa maꞋi ana?”

5 Ma kira olisia kira ka fata Ꞌuri, “ꞋI Betlehem ba, na fanoa saena abaꞋi kula Ꞌi Judea. OsiꞋana na kerekereꞋa profet ba fata Ꞌuri,

6 ‘Betlehem Ꞌae, na fanoa saena abaꞋi kula Ꞌi Judea, noaꞋa Ꞌoe kosi tiꞋitiꞋi Ꞌi safitana fanoa ꞋinotoꞋa ki Ꞌi Judea, osiꞋana taꞋi ngwae ꞋinotoꞋa ke baꞋa leka maꞋi faꞋasi Ꞌoe, fasi Ꞌiri ke talaꞋia na ngwae nau ki Ꞌi Israel.’ ”✡

7 Ma sa Herod ka ri ago maꞋi Ꞌuana na ngwae neꞋe dao maꞋi ki faꞋasia fanelana sina fuana alaꞋanga agoꞋa, Ꞌiri nia ke dao toꞋona kaidaꞋi tae neꞋe kira eta lisia na faꞋi bulubulu baera. 8 Ma nia ka baꞋe kira kwau Ꞌuana Ꞌi Betlehem, ka fata Ꞌuri, “Muke leka, muka lulu ngangata Ꞌuana na ngela neꞋeri. Ma diꞋia kamu ka dao toꞋona, muke faꞋarongo nau maꞋi, fasi Ꞌiri nauꞋa bore nau kui leka fuana faꞋa aofialana.”

9-10 Ma Ꞌi buri Ꞌana sa Herod nia fata ꞋunaꞋeri ka sui, kira ka leka naꞋa Ꞌada. Ma ana kaidaꞋi kira dao naꞋa kwau sulia na tala, kira ka lisia laꞋu faꞋi bulubulu ba kira eta lilisia logo maꞋi Ꞌi fanelana sina. Kira ka saeleꞋa liu ana kaidaꞋi kira lisia laꞋu. Ma faꞋi bulubulu neꞋeri ka etaeta Ꞌi naꞋo ada leleka ka daudau bolo faꞋinia na kula ba sa Jesus nia teo ana. 11 Kira ruꞋu Ꞌi luma, ma kira ka lisia na ngela faꞋinia teꞋa nia Ꞌi Mary. Kira ka bobo uruuru kika faꞋa aofia na ngela neꞋeri, ma kira ka Ꞌifingia na ngwaꞋi kira ki, ma kira ka kwatea naꞋa kwateꞋa liulani doe ki fuana: gol, ma na ru neꞋe sasuna moko leꞋa, ma na ngwaingwai moko leꞋa ki.*

12 Sui kira ka oli naꞋa Ꞌada sulia ta tala matamata Ꞌuana fanoa kira, osiꞋana God nia lui totongaꞋi ada saena maliu boleꞋa, ma ka saea noaꞋa kira kasi oli laꞋu siana sa Herod.

Na tafiꞋa Ꞌuana Ꞌi Ejipt

13 Ma Ꞌi buri Ꞌana na ngwae neꞋeri ki kira oli naꞋa Ꞌada Ꞌuana fanoa kira, na Ꞌainsel God ka faꞋataꞋi fuana sa Josef Ꞌi saena na maliu boleꞋa, ma ka fata Ꞌuri, “Josef Ꞌae, Ꞌoke tataꞋe, ko ngalia na ngela neꞋe faꞋinia teꞋa nia, muka tafi Ꞌuana Ꞌi Ejipt, ma kamu ka tua maꞋi Ꞌi neꞋeri leleka ka dao ana kaidaꞋi nau kui saea muke oli laꞋu maꞋi. OsiꞋana sa Herod nia lulu Ꞌuana na ngela neꞋe fasi Ꞌiri ke saungia.”

14 Ma sa Josef ka tataꞋe, ma ka ngalia na ngela faꞋinia teꞋa nia Ꞌi Mary, ma kira ka leka saena rodo neꞋeri Ꞌuana maꞋe fanoa Ꞌi Ejipt. 15 Ma kira tua Ꞌi neꞋeri leleka sa Herod ka mae. Ma na ru neꞋeri ka faꞋamamana naꞋa tae ba God saea fuana na profet ba keresia ka Ꞌuri, “Nau ku ri maꞋi Ꞌuana na ngela nau faꞋasia Ꞌi Ejipt.”✡

16 Ma kaidaꞋi sa Herod na ngwae tatalafaꞋa ka saiana neꞋe ngwae neꞋeri ki kira leka maꞋi faꞋasia fanelana sina kira Ꞌosoa niaꞋa, na liana ka saetaꞋa liu. Ma nia ka kwatea fatalana fuana ngwae fuani oro nia ki fasi Ꞌiri kike saungia taꞋifau kaela ngela ngwane ki Ꞌi Betlehem ma ana maꞋe fanoa kalikalia ki taꞋifau. Nia falamaada Ꞌiri kike saungia kaela ngela ngwane neꞋe noaꞋa kasi dao Ꞌua ana ro faꞋi ngaliꞋa, diꞋia na alaꞋanga ba na ngwae baera ki sulia kaidaꞋi ba faꞋi bulubulu baera nia eta faꞋataꞋi ana.

17 ꞋUnaꞋeri na ngwae neꞋe kira tua saena Ꞌi Betlehem, kira ka angi Ꞌuana ngela kira ki neꞋe mae naꞋa. Kira angi ꞋunaꞋeri, diꞋia ba sa Jeremaea na profet nia saea naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋo,

18 “Kira rongoa lingaꞋi angiꞋa neꞋeri leka maꞋi faꞋasia na fanoa Ꞌi Rama neꞋe lingaꞋi oꞋomaeꞋa doe.

ꞋI Rachel ka angisia ngela tiꞋitiꞋi nia ki.

KaidaꞋi nia angi, noaꞋa ta ngwae kasi gwaꞋoa niaꞋa, sulia neꞋe ngela nia ki kira mae taꞋifau.”✡

Na oliꞋa maꞋi faꞋasia Ꞌi Ejipt

19 Ma Ꞌi buri Ꞌana sa Herod ka mae naꞋa, na Ꞌainsel God ka faꞋataꞋi laꞋu Ꞌi saena maliu boleꞋa fuana sa Josef Ꞌi Ejipt, 20 ma ka fata Ꞌuri, “Josef Ꞌae, tataꞋe, Ꞌoke ngalia naꞋa ngela faꞋinia teꞋa nia Ꞌi Mary, muka oli naꞋa Ꞌuana Ꞌi Israel, osiꞋana ngwae ba kira sasi Ꞌuana saungilana na ngela neꞋe, kira mae naꞋa.”

21 Ma sa Josef ka tataꞋe, ma ka ngalia naꞋa ngela faꞋinia teꞋa nia Ꞌi Mary, ma kira ka oli naꞋa Ꞌuana Ꞌi Israel. 22 Bore ma kaidaꞋi sa Josef nia rongoa sa Akilas nia tatalafaꞋa didifulia maꞋa nia sa Herod Ꞌi Judea, nia ka maꞋu Ꞌani tuaꞋa Ꞌi neꞋeri. Ma na Ꞌainsel ka saea laꞋu fuana Ꞌi saena na maliu boleꞋa, fasi Ꞌiri kike leka Ꞌuana na abaꞋi kula Ꞌi Galili. 23 Nia neꞋe kira ka tua ana fanoa Ꞌi Nasaret Ꞌi saena abaꞋi kula Ꞌi Galili. Ma ka faꞋamamana naꞋa tae ba na profet ki kira alaꞋa Ꞌuri ana, “Kira ke baꞋa saea Ꞌani na ngwae faꞋasia Ꞌi Nasaret.”

3

Sa John saea ngwae ki kike sasi akaꞋu fuana daoꞋa toꞋona na Christ

(Mark 1:1-8; Luke 3:1-18; John 1:19-28)

1 Ma bara faꞋi ngali Ꞌi burina, kaidaꞋi sa Jesus nia ꞋaꞋana naꞋa, sa John ngwae ni Siuabu ka dao maꞋi, ma ka etangia naꞋa faꞋamanataꞋanga saena na abaꞋi kula kwasi Ꞌi Judea, ka fata Ꞌuri, 2 “Muke kakari alifaꞋi faꞋasia na abulaꞋanga taꞋa kamu ki, sulia kaidaꞋi neꞋe God ke gwaungaꞋi fafia na ngwae nia ki karangi dao naꞋa.”

3 Sa John na ngwae ba na profet Aesea nia fata maꞋi sulia, ma ka Ꞌuri,

“TaꞋi ngwae ka ri Ꞌi saena na abaꞋi kula kwasi neꞋe noaꞋa kasi bolo faꞋinia ta ngwae ka tua ana.

Ma nia ka Ꞌuri, ‘Na Aofia nia ke dao maꞋi!

Muke faꞋasaga na tala fuana!’ ”✡

4 Sa John ruꞋufia na ifi Ꞌani ifuna kamel, ma ka nikia na foꞋosae nia Ꞌi liꞋitana ana na ꞋuꞋuila buluka. Ma na fanga nia neꞋe siko ki ma na ngingidua kwasi.* 5 Ma na ngwae Ꞌoro ki kira ka leka maꞋi siana faꞋasia na fanoa ba Ꞌi Jerusalem, ma na fanoa ki taꞋifau Ꞌi saena abaꞋi kula Ꞌi Judea, ma faꞋasia na fanoa ki taꞋifau karangia na kafo Ꞌi Jodan. 6 Ma kira ka fulangaꞋinia taꞋangaꞋa kira ki, ma nia ka siuabu kira Ꞌi saena kafo Ꞌi Jodan.

7 Ma kaidaꞋi sa John ka lisia na ngwae Ꞌoro ana Farasi ki ma na Sadusi ki kira leka logo maꞋi siana fasi Ꞌiri nia ka siuabu kira, nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu diꞋia goꞋo ꞋamuꞋa kaela baꞋeko tolo ki! NoaꞋa nau ku Ꞌiri saea laꞋu fuamuꞋa neꞋe na siuabuꞋanga ke faꞋatafi kamu faꞋasia na kwaꞋikwaꞋinga God, sui bore Ꞌana noaꞋa kamu kasi kakari alifaꞋi. 8 Muke sasia lala ru neꞋe nia faꞋataꞋinia kamu kakari alifaꞋi naꞋa faꞋasia na abula taꞋangaꞋa kamu ki. 9 Ma noaꞋa kamu kasi manata Ꞌuri Ꞌi saena liamuꞋa, ‘KamiꞋa na ngwae neꞋe kami futa naꞋa maꞋi ana kwalafa sa Abraham. ꞋAfitaꞋi ta kwaꞋikwaꞋinga faꞋasia God ka dao amiꞋa.’ Ma nau ku sae saga ana fuamuꞋa, nia talangwaraꞋu goꞋo Ꞌana fuana God ka ngalia ti gwaꞋi fau ana fau neꞋe ki, ma ka saungaꞋinia Ꞌani kwalafa sa Abraham ki! 10 Ana kaidaꞋi neꞋe, God sasi akaꞋu naꞋa ana kwaꞋikwaꞋinga, diꞋia ta ngwae ba nia dau ana kwaꞋikwaꞋi, ma ka sasi akaꞋu fuana na tufulana Ꞌai ki. Ma na Ꞌai ki taꞋifau neꞋe noaꞋa kasi fungu Ꞌani ta fuaꞋi ai leꞋa ki, nia ke tufuda ma ka toꞋosida Ꞌi saena mafula.

11 “Nau ku siuabu kamu Ꞌani kafo fasi Ꞌiri ka faꞋataꞋinia neꞋe kamu kakari alifaꞋi naꞋa faꞋasia na abulaꞋanga taꞋa kamu ki. Bore ma taꞋi ngwae neꞋe ke leka maꞋi buriku, nia ke baꞋa siuabu kamu Ꞌani na AnoꞋi ru Abu ma na mafula. Ma nia talingaꞋi ka liufi nau, ma nau noaꞋa naisi leꞋa ka bolo faꞋinia naꞋa ngalilana na taꞋe butu nia ki. 12 Ma nia sasi akaꞋu naꞋa fuana matalangaꞋilana ngwae ki taꞋifau, ka diꞋia ta ngwae ba nia efoa na maga ru leꞋa ki faꞋasia na taꞋetaꞋeru ki. Ma nia ka fikua na maga ru leꞋa ki Ꞌi saena luma ni goniruꞋa. Ma nia ka doꞋofia naꞋa taꞋetaꞋeru ki Ꞌi saena na mafula neꞋe duꞋaduꞋa kasi mae.”

Na siuabuꞋanga sa Jesus

(Mark 1:9-11; Luke 3:21-22)

13 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Jesus ka leka maꞋi faꞋasia abaꞋi kula Ꞌi Galili Ꞌuana kafo Ꞌi Jodan siana sa John fasi Ꞌiri sa John ke siuabu nia. 14 Bore ma sa John ka ili Ꞌuana na rokisilana na manatana sa Jesus, ka Ꞌuri, “Nia bolo faꞋinia ꞋaeꞋo neꞋe Ꞌoke siuabu nau, ma Ꞌoko leka lala maꞋi siaku fuana nau kui siuabu Ꞌoe.”

15 Ma sa Jesus ka olisia ka fata Ꞌuri, “Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, Ꞌoke sasi naꞋa maꞋi Ꞌamu ta ru fuaku, osiꞋana sasilana na ru neꞋe, koro sasi naꞋa ru ki taꞋifau neꞋe God nia oga.” Ma sa John ka ala naꞋa fafia.

16 Ma ana kaidaꞋi sa Jesus siuabu ka sui naꞋa, nia ka tataꞋe maꞋi faꞋasia kafo. Ma Ꞌi langi ka Ꞌifi fuana, ma nia ka lisia na AnoꞋi ru Abu God ka koso maꞋi diꞋia ta bola, ma ka toꞋo Ꞌi fafona. 17 Ma taꞋi lingalinga Ꞌi ru nia talo maꞋi faꞋasia Ꞌi langi ma ka Ꞌuri, “Nia naꞋa neꞋe ngela mutaꞋi nau neꞋe nau ku alafe liu ana, ma nau ku saeleꞋa liu faꞋinia.”

4

Sa Saetan ilitoꞋona sa Jesus

(Mark 1:12-13; Luke 4:1-13)

1 Ma Ꞌi buri Ꞌana na ru neꞋe, na AnoꞋi ru Abu ka talaꞋia sa Jesus Ꞌuana abaꞋi kula kwasi fasi Ꞌiri sa Saetan ke ilitoꞋona. 2 Ma sa Jesus ka abu fanga sulia fai akwala faꞋi asoa ki, ma fai akwala faꞋi rodo ki, ma nia ka fiolo liu naꞋa. 3 ꞋUnaꞋeri, sa Saetan ka leka maꞋi siana, ka fata Ꞌuri, “OsiꞋana neꞋe ꞋaeꞋo na Ngela God, Ꞌoke fata fuana gwaꞋi fau neꞋe ki Ꞌiri ke alua ta beret.”

4 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Na KerekereꞋa Abu ba saea, ‘Na ngwae noaꞋa kasi mauri goꞋo ana fanga taꞋifilia. Bore ma, nia mauri naꞋa Ꞌani alaꞋanga ki taꞋifau neꞋe saka maꞋi faꞋasia God.’ ”✡

5 Sui sa Saetan ka talaꞋi laꞋu sa Jesus Ꞌuana na fanoa abu Ꞌi Jerusalem, ma nia ka faꞋauua ana taꞋi kula neꞋe nia raꞋe liu Ꞌi langi, fafona na Luma Abu God. 6 Ma ka fata Ꞌuri fuana, “OsiꞋana ꞋaeꞋo na Ngela God, Ꞌoke lofo toli Ꞌi ano faꞋasia Ꞌi neꞋe, sulia na KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri, ‘God ke kwatea maꞋi na Ꞌainsel nia ki fuamu, ma kike sakuꞋu, fasi Ꞌiri na Ꞌaemu bore kasi foto ana ta gwaꞋi fau.’ ”✡

7 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Ma na KerekereꞋa Abu ba fata logo Ꞌuri, ‘NoaꞋa Ꞌoe kosi ilitoꞋona God Ꞌoe.’ ”✡

8 Sui sa Saetan ka talaꞋia laꞋu sa Jesus Ꞌuana gwauna totoloa fane liu neꞋeri, ma ka faꞋataꞋinia na ꞋinotoꞋanga ki taꞋifau ana magalia ma na kwangaꞋa kira ki fuana sa Jesus. 9 Ma sa Saetan ka fata Ꞌuri, “Na ru neꞋe ki taꞋifau goꞋo nau ku kwateda fuamu, diꞋia Ꞌoko bobo uruuru Ꞌi maana Ꞌaeku, ma Ꞌoko faꞋa aofia nau.”

10 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Saetan Ꞌae, Ꞌoke leka tau kwau faꞋasi nau! Sulia na KerekereꞋa Abu ba saea, ‘TaꞋifilia God Ꞌoe goꞋo neꞋe Ꞌoke faꞋa aofia, ma Ꞌoko rao fuana.’ ”✡

11 Sui ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Saetan ka leka naꞋa faꞋasia sa Jesus. Ma na Ꞌainsel ki kira ka leka maꞋi, ma kika kwaiꞋafi naꞋa ana niaꞋa.

Sa Jesus etangia naꞋa raoꞋa nia

(Mark 1:14-15; Luke 4:14-15)

12 KaidaꞋi sa Jesus rongoa neꞋe kira alua naꞋa sa John saena na luma ni lokafo, nia ka oli Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Galili. 13 Ma nia kasi tua saena fanoa nia Ꞌi Nasaret. Nia ka leka, ka tua lala Ꞌana Ꞌi Kapaneam, na fanoa Ꞌi ninimana na Ꞌosi Ꞌi Galili, ana na abaꞋi kula Ꞌi Sebulun ma Ꞌi Naftali. 14 Nia sasi ꞋunaꞋeri fasi Ꞌiri ka faꞋamamana na fatalana profet Aesea ba Ꞌuri,

15 “Na fanoa Ꞌi Sebulun ma na fanoa Ꞌi Naftali, kira tua saena abaꞋi kula Ꞌi Galili, ma kira tua sulia tala Ꞌuana Ꞌosi doe, ma ka tua taꞋi bali ana kafo Ꞌi Jodan, kula neꞋe ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki kira tua ana.

16 Na ngwae neꞋeri ki, kira tua saena na maꞋerodo, kike baꞋa lisia madakoꞋanga doe.

Ma sa tai faꞋida neꞋe kira tua saena fanoa rorodoꞋa ana maeꞋa neꞋe, madakoꞋanga ka tala Ꞌafi kira.”✡

17 ꞋIta ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Jesus ka faꞋarongo Ꞌani faꞋarongoꞋa nia ka Ꞌuri, “Muke kakari alifaꞋi faꞋasia na abulaꞋanga taꞋa kamu ki, sulia kaidaꞋi God ke gwaungaꞋi fafia ngwae nia ki nia dao karangi kamu naꞋa!”

Sa Jesus laefia fai ngwae dee ki

(Mark 1:16-20; Luke 5:1-11)

18 Ana kaidaꞋi sa Jesus liu sulia na Ꞌosi Ꞌi Galili, nia ka lisia sa Simon (neꞋe nia saea logo Ꞌani sa Peter) faꞋinia sa Andrew na ngwaefuta nia. KeroꞋa ro ngwae dee ki. KeroꞋa dee adaroꞋo Ꞌani furai kera saena Ꞌosi Ꞌi Galili. 19 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “Moro leka maꞋi faꞋinau, koroꞋo ro ngwae dee iꞋa ki, bore ma nai baꞋa faꞋamanata koroꞋo Ꞌani ngali ngwaeꞋa maꞋi fuaku.” 20 Ma kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo, kera ka faꞋasia naꞋa na furai keroꞋa ki, ma kera ka leka naꞋa faꞋinia.

21 Sui sa Jesus ka leka laꞋu kwau, ma ka lisia laꞋu ta ro ngwae, sa James ma sa John na ro ngela sa Sebedi ki. Kera tua adaroꞋo Ꞌi saena na gwaꞋi baru faꞋinia maꞋa kera sa Sebedi, ma kira subungia furai kira ki. Sa Jesus ka saedaroꞋo. 22 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri goꞋo, kera ka faꞋasia naꞋa adaroꞋo na gwaꞋi baru faꞋinia na maꞋa kera, ma kera ka leka naꞋa faꞋinia sa Jesus.

Sa Jesus leka kwailiu faꞋinia raoꞋa nia

(Luke 6:17-19)

23 Sa Jesus ka liufia naꞋa fanoa ki Ꞌi saena abaꞋi kula Ꞌi Galili, ma ka faꞋamanata na ngwae ki saena na luma fuana foꞋongaꞋa Jiu ki. Ma nia ka faꞋarongo Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia na GwaungaꞋi Ꞌanga God, ma ka gura na ngwae neꞋe kira mataꞋi Ꞌani mataꞋinga matamata ki taꞋifau neꞋe saungida. 24 Ma na alaꞋanga ki sulia sa Jesus ka talofia fanoa ki taꞋifau Ꞌi saena abaꞋi kula Ꞌi Siria. Ma ngwae Ꞌoro ki neꞋe kira mataꞋi Ꞌani mataꞋinga matamata Ꞌoro ki, kira ka ngalida maꞋi siana. Na ngwae neꞋe nonida fii liu, ma ngwae neꞋe anoꞋi ru taꞋa ki ka kwaiꞋida, ma na ngwae neꞋe baꞋasi saungida ki, ma ngwae neꞋe Ꞌaeda ka mae, kira leka maꞋi siana. Ma sa Jesus ka gurada taꞋifau. 25 Ma na ngwae Ꞌoro liu ki logo, kira ka leka sulia sa Jesus ana kaidaꞋi neꞋeri. Ngwae faꞋasia abaꞋi kula Ꞌi Galili, ma fanoa Ꞌi Jerusalem, ma ti fanoa laꞋu saena abaꞋi kula Ꞌi Judea, ma ana abaꞋi kula Ꞌi Dekapolis, ma faꞋasia na bali kafo Ꞌi Jodan raꞋe lana sina.

5

Na faꞋamanataꞋanga sa Jesus

(Luke 6:20-23)

1 Ma ana kaidaꞋi neꞋe sa Jesus nia lisia naꞋa fikuꞋa doe neꞋeri, nia ka raꞋe Ꞌi gwauna na kula neꞋe taꞋi fane, ma ka tua Ꞌi ano. Ma na fafarongo nia ki kira ka fiku kalia, 2 ma nia ka talaꞋae naꞋa ana faꞋamanatalada, ka Ꞌuri,

3 “SaesaeleꞋanga fuada ngwae neꞋe kira saiana kira dalaꞋa Ꞌi maana God, osiꞋana neꞋe kira ka toꞋo naꞋa ana ru leꞋa ki, kaidaꞋi God ka gwaungaꞋi fafi kira.

4 SaesaeleꞋanga fuada ngwae neꞋe kira kwaimanatai ki, osiꞋana God ke baꞋa gwaleda.

5 SaesaeleꞋanga fuada ngwae neꞋe kira faꞋatiꞋitiꞋi kira talada ki, osiꞋana God ke baꞋa kwatea na magalia neꞋe fuada.

6 SaesaeleꞋanga fuada ngwae neꞋe kira oga liua sasilana ru ꞋoloꞋolo ki, osiꞋana God ke baꞋa faꞋatolia maurilada.

7 SaesaeleꞋanga fuada ngwae neꞋe manatada ofia ngwae matamata ki, osiꞋana God ke baꞋa ofida logo.

8 SaesaeleꞋanga fuada ngwae neꞋe liada sakadola fuana God, osiꞋana kira ke baꞋa lisia God.

9 SaesaeleꞋanga fuada ngwae neꞋe kira rao fuana na aroaroꞋa Ꞌi safitana ngwae ki, osiꞋana God ke baꞋa sae kira Ꞌani na ngela nia ki.

10 SaesaeleꞋanga fuada ngwae neꞋe kira faꞋakaisida duꞋungana sasilana ru saga ki, osiꞋana neꞋe kira toꞋo naꞋa ana ru leꞋa ki, kaidaꞋi God ka gwaungaꞋi fafi kira.

11 “SaesaeleꞋanga fuamuꞋa kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira ka fata buri amuꞋa, ma kira ka faꞋakaisi kamu, ma kira ka saea ru taꞋa Ꞌoro ki amuꞋa osiꞋana kamuꞋa naꞋa neꞋe fafarongo nau ki. 12 Nau ku saea ru neꞋeri osiꞋana kike baꞋa sasia logo ru taꞋa ki fuamuꞋa neꞋe ngwae ki kira sasi ana profet ki maꞋi Ꞌi naꞋo. Muke saeleꞋa amuꞋa, osiꞋana God ke baꞋa kwatea kwaiaraꞋanga doe neꞋe nia gonia fuamuꞋa Ꞌi langi.”

Fiki asi faꞋinia na unu

(Mark 9:50; Luke 14:34-35)

13 Sa Jesus inaꞋu ana fatalana ka Ꞌuri, “Na fiki asi neꞋe faꞋaleꞋa na fanga fuamuꞋa. Ma kamu logo muke diꞋia na fiki asi fuana faꞋaleꞋalana na ngwae ki taꞋifau. Bore ma diꞋia neꞋe asilalana nia leka faꞋasia, nia ꞋafitaꞋi liu Ꞌoko faꞋa asila laꞋu. Ma noaꞋa kasi leꞋa naꞋa fuana sasilana laꞋu Ꞌani ta ru, ma nia leꞋa fuana muke Ꞌui naꞋa amuꞋa Ꞌani Ꞌi maa, fasi Ꞌiri na ngwae ki kike uria naꞋa Ꞌada.

14 “Kaumulu diꞋia logo na faꞋi unu fuana na ngwae ki taꞋifau saena magalia. Na luma neꞋe kira saungaꞋinia Ꞌi gwauna faꞋi ua nia ꞋafitaꞋi ka ago. 15 Ma noaꞋa ta ngwae kasi faꞋaduꞋa na faꞋi unu, sui ka alua Ꞌana Ꞌi olofana na dako. KaidaꞋi nia faꞋaduꞋa faꞋi unu ka sui mala, nia ka ngalia, ka dauraꞋinia ana kula Ꞌi langi, fasi Ꞌiri ka rara fuana na ngwae ki taꞋifau Ꞌi saena na luma. 16 Ma ka ꞋunaꞋeri logo, na faꞋi unu kamu ka sina kwau Ꞌi naꞋo ana ngwae ki taꞋifau, fasi Ꞌiri ana kaidaꞋi kira lisia na ru leꞋa neꞋe kamu sasiꞋi ki, kika fiꞋi baꞋatafea na MaꞋa kamu neꞋe nia tua maꞋi Ꞌi langi.

FaꞋamanataꞋanga sulia taki sa Moses

17 “NoaꞋa kamu kasi fia fasi nau ku leka maꞋi fuana na faꞋasuilana na taki sa Moses ki ma na faꞋamanataꞋanga na profet ki. Nau kusi leka laꞋu maꞋi fuana na faꞋasuilada, bore ma nau ku leka lala maꞋi fuana na faꞋa aliꞋafulana na faꞋamanataꞋanga kira ki. 18 Nau ku saea ru mamana fuamuꞋa, ana kaidaꞋi neꞋe Ꞌi langi ma na magalia kira teo Ꞌua, noaꞋa ta ru tiꞋitiꞋi ana na taki ki kasi sui leleka ka dao ana ta kaidaꞋi neꞋe ru ki taꞋifau ana na taki ki ke dao mamana. 19 Nia neꞋe, sa tai bore Ꞌana neꞋe noaꞋa kasi roꞋosulia ta taki tiꞋitiꞋi, ma ka faꞋamanata ti ngwae fuana Ꞌaila Ꞌanga ana ta taki tiꞋitiꞋi logo, God ke baꞋa alu nia ka ꞋisiꞋisi ana na ꞋInotoꞋanga nia. Bore ma sa tai neꞋe ka roꞋosulia na taki ki ma ka faꞋamanata ti ngwae fuana roꞋosulilana diꞋia niaꞋa, God ke baꞋa alu nia ke ꞋaꞋana Ꞌi saena na ꞋInotoꞋanga nia. 20 Nau ku saea fuamuꞋa, diꞋia noaꞋa kamu kasi sasi leꞋa ka liufia na ngwae faꞋamanata ana taki ki, ma na Farasi ki ana sasiꞋa sulia ru neꞋe God nia oga, nia ꞋafitaꞋi liu muke tua faꞋinia ngwae neꞋe God ke gwaungaꞋi fafida ki.

FaꞋamanataꞋanga sulia saetaꞋanga

21 “Kaumulu rongoa taꞋifau naꞋa na fataꞋa totongaꞋi neꞋe kira saea fuana koꞋo bora kia ki Ꞌi naꞋo ba Ꞌuri, ‘NoaꞋa Ꞌoe kosi sau ngwae. DiꞋia sa tai bore Ꞌana neꞋe ka sau ngwae, kike baꞋa ngali nia Ꞌi naꞋona na ngwae kwaigiosi ki.’✡ 22 Bore ma kaidaꞋi neꞋe, nau ku saea fuamuꞋa, sa tai neꞋe ka saetaꞋa fuana na ngwaefuta nia, kike baꞋa ngali nia Ꞌi naꞋona na ngwae ni kwaigiosi ki. Ma sa tai neꞋe ka saea fuana na ngwaefuta nia, ‘ꞋAeꞋo na ru ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana,’ kike baꞋa ngalia Ꞌi naꞋona na ngwae ni kwaigiosi ki. Ma sa tai neꞋe ka saea na ngwaefuta nia Ꞌani, ‘Na ru boleboleꞋa,’ nia ke baꞋa leka saena tala Ꞌuana na mafula neꞋe duꞋaduꞋa noaꞋa kasi mae. 23 Ta neꞋe, diꞋia Ꞌoko sasi akaꞋu naꞋa ana kwai suꞋusiꞋanga Ꞌoe fuana God fafona na fuli fuꞋa, ma Ꞌoko manata toꞋona noaꞋa kasi madako Ꞌua Ꞌi safitamuroꞋo toꞋolamu sulia na roraꞋa Ꞌoe, 24 Ꞌoke faꞋasia basi kwai suꞋusiꞋa Ꞌoe Ꞌi maana fuli fuꞋa, sui Ꞌoko oli, ma Ꞌoko fata kwaima basi faꞋinia. Sui Ꞌi buri, Ꞌoko oli maꞋi, ma ko fiꞋi kwate na kwai suꞋusiꞋanga Ꞌoe fuana God.

25 “Ma diꞋia ta ngwae ka ngali Ꞌoe fuana kwai matalangaꞋinga, Ꞌoko fata kwaima basi faꞋinia, kaidaꞋi noaꞋa koroꞋo kasi dao Ꞌua. Si diꞋia koroꞋo dao naꞋa, nia ke baꞋa kwate Ꞌoe naꞋa fuana na ngwae kwaigiosi, ma Ꞌi buri Ꞌana nia ka matalangaꞋi Ꞌoe, nia ka fiꞋi kwate Ꞌoe laꞋu fuana ngwae firi ngwae ki, ma na ngwae firi ngwae ki ka fiꞋi alu Ꞌoe laꞋu saena lokafo. 26 Nau ku saea fuamu, diꞋia nia ꞋunaꞋeri, nia ꞋafitaꞋi Ꞌoko ruꞋu faꞋasia na lokafo leleka Ꞌoko kwatea nama na mani Ꞌisi Ꞌoe neꞋe nia bolo faꞋinia kwaꞋikwaꞋinga Ꞌoe.

FaꞋamanataꞋanga sulia araꞋinga

27 “Kamu rongoa taꞋifau naꞋa na fataꞋa totongaꞋi ki kira saea, ‘NoaꞋa Ꞌoe kosi kakabara.’✡ 28 Ma kaidaꞋi neꞋe, nau ku saea fuamuꞋa, sa tai bore Ꞌana neꞋe bubungia ta kini Ꞌani lia Ꞌi ngwae ni kakabaraꞋanga, nia kakabara ka sui naꞋa Ꞌani liana. 29 Nia neꞋe, diꞋia Ꞌoko oga Ꞌoke fulia ta ru taꞋa Ꞌani bali maa ꞋoloꞋolo Ꞌoe, Ꞌoko lafua, ma Ꞌoko Ꞌui Ꞌania faꞋasi Ꞌoe. Nia taꞋi leꞋa goꞋo Ꞌana fuamu diꞋia Ꞌoko Ꞌui Ꞌania ta bali ana na nonimu, Ꞌasu Ꞌubani God ka fiꞋi Ꞌui Ꞌania na nonimu taꞋifau Ꞌi saena na mafula ana kula ni maeꞋa. 30 Ma diꞋia Ꞌoko oga Ꞌoke fulia ta ru taꞋa Ꞌani bali lima ꞋoloꞋolo Ꞌoe, Ꞌoke siki muusia ma Ꞌoko Ꞌui Ꞌania faꞋasi Ꞌoe. Nia taꞋi leꞋa goꞋo Ꞌana diꞋia Ꞌoko Ꞌui Ꞌania ta bali ana nonimu, Ꞌasu Ꞌubani God ka fiꞋi Ꞌui Ꞌania na nonimu taꞋifau Ꞌi saena na mafula ana kula ni maeꞋa.

FaꞋamanataꞋanga sulia kwai ilangaꞋi Ꞌanga

(Matthew 19:9; Mark 10:11-12; Luke 16:18)

31 “Kamu rongoa taꞋifau naꞋa na fataꞋa totongaꞋi ki kira saea, ‘Sa tai bore Ꞌana neꞋe ilangani na Ꞌafe nia, nia ka kwatea kerekereꞋa ana kwai ilangaꞋinga fuana.’✡ 32 Bore ma kaidaꞋi neꞋe, nau ku saea fuamuꞋa, noaꞋa ta ngwae kasi ilangani na Ꞌafe nia. DiꞋia ngwae ilangani Ꞌafe nia, niaꞋa neꞋe kwatea Ꞌafe nia ka kakabara. Ma diꞋia ta ngwae ka korea laꞋu na kini neꞋeri, na ngwae neꞋeri nia kakabara logo Ꞌi naꞋona God. TaꞋi ru goꞋo neꞋe ngwae saiana ka ilangaꞋinia na Ꞌafe nia duꞋungana, diꞋia nia kakabara ana ta ngwae matamata.

33 “Kamu rongoa logo na fataꞋa totongaꞋi ki kira saea fuana na ngwae ki Ꞌi naꞋo Ꞌua naꞋa maꞋi, ‘DiꞋia Ꞌoko faꞋangasingasia alangaꞋinga Ꞌoe Ꞌani satana God, tama noaꞋa Ꞌoe kosi Ꞌoia naꞋa alangaꞋinga Ꞌoe.’✡ 34 Ma kaidaꞋi neꞋe, nau ku saea fuamuꞋa, noaꞋa Ꞌoe kosi faꞋangasia alangaꞋinga Ꞌoe Ꞌani ta ru. Ma noaꞋa Ꞌoe kosi faꞋangasia alangaꞋinga Ꞌoe Ꞌani Ꞌi langi, osiꞋana God nia gwaungaꞋi neꞋeri. 35 Ma Ꞌoe kosi faꞋangasia alangaꞋinga Ꞌoe Ꞌani magalia, osiꞋana God nia gwaungaꞋi logo Ꞌi neꞋeri. Ma Ꞌoe kosi faꞋangasia alangaꞋinga Ꞌoe Ꞌani Ꞌi Jerusalem, sulia nia neꞋe fanoa na ngwae tatalafaꞋa doe ka tasa. 36 Ma noaꞋa Ꞌoe kosi faꞋangasia alangaꞋinga Ꞌoe Ꞌani gwaumu, sulia nia ꞋafitaꞋi Ꞌoko saungaꞋinia taꞋi ifu Ꞌi gwaumu ka kwao nama ka goa. 37 DiꞋia Ꞌoko alangaꞋi, saea goꞋo, ‘ꞋIu.’ Nama diꞋia Ꞌoe kosi alangaꞋi, saea goꞋo ‘NoaꞋa.’ Ma diꞋia Ꞌoko saea laꞋu ta ru, na ru neꞋeri nia leka naꞋa maꞋi faꞋasia sa Saetan na ngwae taꞋa.”

FaꞋamanataꞋanga sulia kwaiduꞋui Ꞌanga

(Luke 6:29-30)

38 Sa Jesus alaꞋa laꞋu ka fata Ꞌuri, “Kamu rongoa taꞋifau naꞋa na fataꞋa totongaꞋi ki fata Ꞌuri, ‘DiꞋia ta ngwae ka faꞋalia na maana ta ngwae, kike faꞋalia logo maana ngwae neꞋeri. Ma gwaꞋi lifa logo fuana duꞋulana ta gwaꞋi lifa.’✡ 39 Bore ma kaidaꞋi neꞋe, nau ku saea fuamuꞋa, noaꞋa Ꞌoe kosi duꞋua ta ru neꞋe ta ngwae sasia ka taꞋa fuamu. DiꞋia ta ngwae ka fidalia na bali sate ꞋoloꞋolo Ꞌoe, Ꞌoko alaꞋania nia ka fidalia laꞋu ta bali sate mauli amu. 40 Ma diꞋia ta ngwae ka ngali Ꞌoe Ꞌuana na matalangaꞋinga fuana ngalilana na toꞋongi fafo doe Ꞌoe, Ꞌoke alaꞋania nia ke ngalia logo na toꞋongi sae Ꞌoe fuana. 41 Ma diꞋia ta ngwae ka suꞋumaꞋinia Ꞌoko ngalia na Ꞌoko ru nia sulia taꞋi kadi tala, Ꞌoko ngalia laꞋu sulia ruana kadi tala. 42 Ma Ꞌoke kwatea fuana ta ngwae neꞋe nia ke gania ta ru amu. Ma kaidaꞋi ta ngwae ka oga na ngali langalana ta ru amu, Ꞌoko kwatelanga ana fuana.

Muke alafe fuana ngwae ki ka diꞋia logo God alafe fuana ngwae ki

(Luke 6:27-28, 32-36)

43 “Kamu rongoa taꞋifau naꞋa na fataꞋa totongaꞋi ki fata Ꞌuri, ‘Muke alafe ꞋamuꞋa fuana na ngwae kwaima kamu ki,✡ ma muke suulangaꞋinia na malimae kamu ki.’ 44 Bore ma kaidaꞋi neꞋe, nau ku saea fuamuꞋa, muke alafe fuada na malimae kamu ki, ma muke foꞋo fuada sa tai neꞋe kira faꞋakaisi kamu. 45 DiꞋia kamu sasi ꞋunaꞋeri, muke alu naꞋa na ngela na MaꞋa kamu maꞋi Ꞌi langi. Sulia nia saungaꞋinia na sina, ma ka rara Ꞌafia na ngwae taꞋa ki, ma na ngwae leꞋa ki taꞋifau goꞋo, ma ka kwatea na uta fuada sa tai faꞋida neꞋe kira fulia ru leꞋa ki, ma fuana sa tai faꞋida neꞋe kira fulia ru taꞋa ki. 46 DiꞋia muke alafe goꞋo amuꞋa fuana na ngwae neꞋe kira alafe fuamuꞋa, God noaꞋa kasi kwaiara kamu goꞋo. OsiꞋana na ngwae Ꞌaurafu ni goni maniꞋa ana takisi bore, kira sasia logo ru neꞋeri! 47 Ma diꞋia kamu fata leꞋa goꞋo ꞋamuꞋa faꞋinia na kwaima kamu ki, noaꞋa kamu kasi matamata goꞋo faꞋasia na ngwae ki taꞋifau. Sulia na ngwae kira kina God ki bore, kira sasia logo ru neꞋeri! 48 Muke saga taꞋifau naꞋa, diꞋia na MaꞋa kamu Ꞌi langi ba saga taꞋifau.”

6

FaꞋamanataꞋanga sulia sasilana na ru leꞋa ki

1 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Muke madafi kamu, Ꞌasu Ꞌubani muke sasia goꞋo amuꞋa na ru leꞋa kamu ki, fasi Ꞌiri ngwae ki kike lisia, ma kika auraꞋe kamu faꞋiniꞋi. DiꞋia kamu sasi ꞋunaꞋeri, noaꞋa kamu kasi ngalia ta kwaiaraꞋa faꞋasia na MaꞋa kamu maꞋi langi. 2 DiꞋia Ꞌoko kwatea na kwateꞋa fuana Ꞌafilana ngwae dalaꞋa ki, noaꞋa Ꞌoe kosi faꞋafulangaꞋinia fuana ngwae ki fasi Ꞌiri kike baꞋatafe Ꞌoe fafiꞋi. Sulia na falafala neꞋeri, ngwae kwalabasa ki kira sasi. Kira kwaiꞋafi ana ngwae dalaꞋa ki saena luma fuana foꞋongaꞋa ki ma sulia na tala doe ki logo, fasi Ꞌiri ngwae ki taꞋifau kira ka baꞋatafeda. Ma nau ku saea fuamuꞋa, God noaꞋa kasi kwatea ta kwaiaraꞋa fuada, sulia kira ngalia naꞋa na kwaiaraꞋa kira ki. 3 Ma kaidaꞋi Ꞌoko kwatea ta ru fuana kwaiꞋafiꞋanga, noaꞋa Ꞌoe kosi faꞋataꞋinia fuana ta ngwae, fasi Ꞌiri ta kwaima amu bore noaꞋa kasi saiana. 4 KaidaꞋi Ꞌoko kwatea ta ru fuana ta ngwae, Ꞌoke sofongaꞋinia faꞋasia ta ngwae bore Ꞌana noaꞋa kasi lisia nama ka saiana. Sui bore Ꞌana Ꞌoko kwate ago ana, na MaꞋa Ꞌoe neꞋe nia tua maꞋi langi, nia ka lisia tae ki neꞋe Ꞌoko sasia, ma nia ka kwatea kwaiaraꞋa fuamu.”

FaꞋamanataꞋanga sulia na foꞋongaꞋa

(Luke 11:2-4)

5 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “KaidaꞋi kamu foꞋo, noaꞋa kamu kasi diꞋia ngwae kwalabasa neꞋe kira foꞋo goꞋo Ꞌada fasi Ꞌiri neꞋe ngwae ki ka lisida. Sulia ana kaidaꞋi kira foꞋo, kira oga liu uuꞋa saena luma fuana foꞋongaꞋa ki, nama sulia tala doe ki, fasi Ꞌiri neꞋe ngwae ki kira ka lisida, ma kika auraꞋeda. Ma nau ku saea fuamuꞋa, kira ngalia naꞋa na kwaiaraꞋa kira ki faꞋasia na ngwae neꞋe kira auraꞋeda ki. 6 Ma ana kaidaꞋi Ꞌoko foꞋo, Ꞌoke leka ana ta kula neꞋe tua banitaꞋi, ma Ꞌoko tua Ꞌi neꞋeri, ma Ꞌoko foꞋosia God, ma noaꞋa ta ngwae kasi lisia. Sui bore Ꞌana noaꞋa ta ngwae kasi lisi Ꞌoe ana kaidaꞋi Ꞌoko foꞋo, MaꞋa Ꞌoe neꞋe tua maꞋi Ꞌi langi neꞋe ke baꞋa lisiꞋo. Ma nia logo neꞋe ke baꞋa kwaiara Ꞌoe fuana tae ki neꞋe Ꞌoko sasiꞋi.

7 “Ana kaidaꞋi kamu foꞋo, noaꞋa kamu kasi diꞋia laꞋu ngwae neꞋe kina God ki. Sulia ana kaidaꞋi kira foꞋo, kira fata keta liu, ma noaꞋa kira kasi sai madako ana na tae ki neꞋe kira saeꞋe. Manatada fia diꞋia kira foꞋo keta ꞋunaꞋeri, God ke baꞋa rongoda. 8 Ma noaꞋa kamu kasi sasi laꞋu diꞋida, sulia MaꞋa kamu maꞋi Ꞌi langi nia saiana taꞋifau naꞋa tae ki neꞋe kamu boꞋoboꞋo Ꞌuana, sui mala kamu fiꞋi gania.

9 “ꞋIu, ana kaidaꞋi kamu foꞋo, muke fata Ꞌuri,

‘MaꞋa kami Ꞌi langi Ꞌae,

Kami oga ngwae ki taꞋifau kike faꞋadoea satamu, osiꞋana nia abu liu.

10 Dao maꞋi Ꞌani gwaungaꞋi Ꞌanga Ꞌoe fafia maurilana ngwae ki taꞋifau.

Ma na kwaiogaiꞋanga Ꞌoe kike sasia naꞋa Ꞌi ano diꞋia logo Ꞌi langi.

11 ꞋOke kwatea maꞋi fuamiꞋa na fanga neꞋe bolo fuana asoa neꞋe.

12 ꞋOke rufuanata ana taꞋangaꞋa kami ki, diꞋia logo neꞋe kami rufuanata ana taꞋangaꞋa ngwae ki taꞋifau neꞋe kira fulia ru taꞋa ki amiꞋa.

13 ꞋOe kosi danga Ꞌani kami fuana ilitoꞋonga ka liufi kami.

Ma Ꞌoko olitaꞋi kami faꞋasia sa Saetan.’

14 “Aia, ma diꞋia kamu rufuanata ana sa tai neꞋe fulia ru taꞋa amuꞋa, MaꞋa kamu maꞋi Ꞌi langi nia ka rufuanata logo ana taꞋangaꞋa kamu ki. 15 Ma diꞋia kamu kasi rufuanata ana sa tai neꞋe nia fulia ru taꞋa amuꞋa, MaꞋa kamu maꞋi Ꞌi langi bore noaꞋa kasi rufuanata logo amuꞋa.”

FaꞋamanataꞋanga sulia abu fangaꞋa

16 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Ana kaidaꞋi kamu abu fanga fuana foꞋongaꞋa ngasingasiꞋa, noaꞋa kamu kasi diꞋia ngwae kwalabasa ki. Sulia ana kaidaꞋi kira abu fanga, kira lia diꞋia ngwae kira kwaimanatai fasi Ꞌiri neꞋe ngwae ki ka lisi neꞋe kira abu fanga, ma kika fataleꞋa ada. Aia, ma nau ku saea fuamuꞋa, na ngwae neꞋe ki ꞋafitaꞋi kira ka ngalia ta kwaiaraꞋa laꞋu, sulia ngwae ki kira kwatea naꞋa na kwaiaraꞋa kira Ꞌani tafelada. Ma God noaꞋa kasi kwatea naꞋa ta kwaiaraꞋa fuada. 17 Bore ma ana kaidaꞋi Ꞌoke abu fanga, Ꞌoke siu Ꞌamu, ma Ꞌoko salaifu Ꞌamu diꞋia Ꞌoko sasia sulia asoa ki, 18 fasi Ꞌiri ta ngwae kasi lia saiamu neꞋe Ꞌoko abu fanga. Ma sui bore Ꞌana ta ngwae kasi lia saiamu, MaꞋa Ꞌoe Ꞌi langi ka lisi Ꞌoe, ma nia ka kwatea na kwaiaraꞋa fuamu osiꞋana na tae ki neꞋe Ꞌoko sasiꞋi. Nia saiana ka lisiꞋo sulia asoa ki, sui bore Ꞌana noaꞋa Ꞌoe kosi lisia.”

FaꞋamanataꞋanga sulia toꞋoruꞋa

(Luke 12:33-36)

19 Sui, sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Kamu kasi gonia na toꞋoruꞋa kamu ki Ꞌi neꞋe saena magalia ana na kula neꞋe sufusufu ma na furaꞋa ke faꞋalia, ma na ngwae bili ki ka bilia. 20 Muke gonia na toꞋoruꞋa kamu ki Ꞌi langi, kula sufusufu ma na furaꞋa kasi faꞋalia, ma na ngwae bili noaꞋa kasi bilia. 21 OsiꞋana kaidaꞋi na toꞋoruꞋa kamu nia teo Ꞌi langi, na maurilamuꞋa ka agwaꞋi taꞋifau naꞋa Ꞌuana Ꞌi langi. Ma kaidaꞋi na toꞋoruꞋa kamu nia teo saena magalia, na maurilamuꞋa ka agwaꞋi taꞋifau naꞋa Ꞌuana ru saena na magalia ki.

22 “Si diꞋia maamu leꞋa, Ꞌoko tua saena na madakolaꞋa ana faꞋamanata Ꞌanga God, osiꞋana na maamu neꞋe dau talaꞋia maꞋi madakolaꞋa saena nonimu. 23 DiꞋia noaꞋa Ꞌoe kosi lisia na madakolaꞋa neꞋe, maamu neꞋe taꞋa, ma Ꞌoko tua goꞋo Ꞌamu saena maꞋerodo. Muke madafi kamu, si diꞋia kamu ilangani na madakolaꞋa God, saena maurilamuꞋa nia rodoꞋa liu mala.”

Sa Jesus faꞋamanata sulia God faꞋinia toꞋoruꞋa

(Luke 16:13; 12:22-31)

24 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “ꞋAfitaꞋi ta ngwae ka rao fuana ta ro ngwae ꞋaꞋana matamata. DiꞋia nia ꞋunaꞋeri, nia ke baꞋa malimaeꞋa ana ta ngwae ꞋaꞋana, ma ka kwaima ana ta ngwae ꞋaꞋana. Ma nia ka rao leꞋa fuana ta ngwae, ma ka danga faꞋiburi Ꞌani ta ngwae. Nia neꞋe, ka ꞋafitaꞋi liu diꞋia neꞋe muke rao fuana God ma na mani laꞋu ana taꞋi kaidaꞋi.

25 “Ta neꞋe nau ku saea fuamuꞋa, noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera sulia tae neꞋe kamu ke Ꞌania, ma muka kwaꞋufia, ma tae neꞋe kamu ke toro Ꞌani fafia nonimuꞋa. OsiꞋana na mauriꞋa neꞋe, nia leꞋa ka tasa liufia na fanga, ma na noni neꞋe, nia leꞋa ka tasa liufia na toro. 26 Lisia na faꞋi noꞋo ki saena mamanga, noaꞋa kira kasi Ꞌabera goꞋo sulia raoꞋa ana ta oꞋola. Ma noaꞋa kira kasi loia goꞋo ta fanga, ma kira kasi saungaꞋinia goꞋo ta babala fuana alu fangaꞋa. Bore ma MaꞋa kamu Ꞌi langi sareda goꞋo Ꞌana. Aia, God nia lia doe liu amuꞋa ka liufia mala faꞋi noꞋo ki. Nia neꞋe, God ka sare kamu goꞋo Ꞌana. 27 Sui bore Ꞌana kamu ka manata Ꞌabera sulia mauriꞋa kamu ki, nia ꞋafitaꞋi liu kamu ka sasi maurilamuꞋa ka taꞋi tau tiꞋitiꞋi laꞋu.

28 “Ma faꞋuta mo neꞋe muka manata Ꞌabera sulia na toro ki? Muke lisia basi na takana Ꞌai neꞋe kira afola ki. NoaꞋa kira kasi rao goꞋo, ma noaꞋa kira kasi saungaꞋinia goꞋo ta toro fuada. 29 Ma nau ku saea fuamuꞋa, kira lia kwanga ka tasa liufia toro neꞋe sa Solomon na tatalafaꞋa nia ruꞋufiꞋi ki. 30 Ma na takana Ꞌai ki, kira teo goꞋo Ꞌada sulia kala kaidaꞋi dokodoko, ma kira ka Ꞌui logo Ꞌanida saena mafula. Sui ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, God nia faꞋaruꞋufida Ꞌani ru leꞋa ki. ꞋUri ma kamu fitala fasi God noaꞋa kasi faꞋatoro kamu logo? Na fitoꞋonga kamu ki nia tiꞋitiꞋi.

31 “Ta neꞋe, noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera Ꞌuri, ‘Na fanga, ma na ru ni kwaꞋufilana, nama na toro nau ki ke baꞋa leka maꞋi faꞋasia Ꞌi faꞋi?’ 32 ꞋIu, na ngwae tua kwaikinai ana God ki, kira saiana manata ꞋaberaꞋa sulia ru neꞋeri ki. Ma kamuꞋa, MaꞋa kamu Ꞌi langi nia saiana ka sui naꞋa neꞋe kamu boꞋoboꞋo Ꞌuana ru neꞋeri ki. 33 Muke oga liu lala ꞋamuꞋa na mauriꞋa neꞋe God nia gwaungaꞋi fafia ka tasa faꞋinia sasilana na ru saga ki. Muke oga liu ꞋamuꞋa ru neꞋe ki ka liufia na ru matamata ki taꞋifau, ma nia ke baꞋa kwatea fuamuꞋa na ru ki taꞋifau neꞋe kamu boꞋoboꞋo Ꞌuana ki. 34 Nia neꞋe, noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera sulia boꞋoboꞋo Ꞌanga fuana rorodo. Teo naꞋa Ꞌana fuana rorodo. NoaꞋa kasi bolo fuana muke fikua na Ꞌabera Ꞌanga rorodo ki faꞋinia na Ꞌabera Ꞌanga ki ana asoa taꞋena logo. OsiꞋana asoa taꞋena toꞋo ana ꞋaberaꞋanga bolo faꞋinia taꞋena.”

7

FaꞋamanataꞋanga sulia matalangaꞋilana ta ngwae

(Luke 6:37-38, 41-42)

1 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi matalangani ta ngwae matamata, Ꞌasu Ꞌubani God ka matalangaꞋi kamu logo. 2 DiꞋia kamu matalangani ta ngwae, God ke matalangaꞋi ꞋunaꞋeri logo amuꞋa. Ma taki tae neꞋe kamu matalangaꞋinia Ꞌani ta ngwae, na taki neꞋeri logo neꞋe God ke baꞋa matalangaꞋi kamu Ꞌani. 3 ꞋOko toꞋo ana taꞋangaꞋa doe ki, bore ma Ꞌoko balufia goꞋo Ꞌamu ta ngwae neꞋe nia toꞋo ana taꞋangaꞋa tiꞋitiꞋi. ꞋOko diꞋia taꞋi ngwae neꞋe nia lisia na gegeo Ꞌi saena na maana sa toꞋolana, bore ma nia kasi lisia goꞋo ta buli ano doe neꞋe nia saena maana talana. 4 Ma Ꞌoko fata Ꞌuri fuana na ngwae matamata, ‘ꞋOko fulia ta ru neꞋe nia taꞋa, alaꞋania nai faꞋasaga maurilamu.’ Bore ma Ꞌoe kosi manata Ꞌabera goꞋo sulia taꞋangaꞋa doe neꞋe Ꞌoko sasiꞋi ki. 5 ꞋAeꞋo ngwae kwalabasa. ꞋOke faꞋasia basi na taꞋangaꞋa Ꞌoe ki. Sui, Ꞌoko fiꞋi bolo fuana kwaiꞋafiꞋanga kwau ana ta ngwae matamata fuana na taꞋangaꞋa nia ki.

6 “Ma noaꞋa kamu kasi kwatea ru abu ki fuana kui ki, sulia kira ke abula, ma kike baꞋa Ꞌale kamu. Ma noaꞋa kamu kasi kwatea na laungi kamu ki fuana gwata ki, Ꞌasu Ꞌubani kira kata uria goꞋo Ꞌada.”*

FaꞋamanataꞋanga sulia tae neꞋe God sasia ana kaidaꞋi kulu gania

(Luke 11:9-13)

7 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Kamu ke gani ana God Ꞌiri muke ngalia ru neꞋe kamu gani Ꞌuana. Kamu ke lulua ru kamu boꞋoboꞋo Ꞌuani ki ana God, ma nia ka Ꞌafi kamu, Ꞌiri muke lisia. Kamu ke faꞋafo ana sinamaa, ma God ke Ꞌifi fuamuꞋa. 8 OsiꞋana na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira gani ana God, kira ngalia naꞋa ru neꞋe kira gania. Ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira lulua ru kira boꞋoboꞋo Ꞌuani ki ana God, kira ka lisia. Ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira faꞋafo ana sinamaa, ma God ke Ꞌifi fuada.

9 “ꞋUri ma, sa tai aumulu ana maꞋa ki, neꞋe diꞋia na ngela Ꞌoe nia ganiꞋo Ꞌuana fanga, Ꞌoke kwatea lala na fau fuana? 10 Ma diꞋia na ngela Ꞌoe nia gani Ꞌuana ta iꞋa, Ꞌoke kwatea lala faꞋi loi fuana? NoaꞋa liu! 11 Sui bore Ꞌana kamuꞋa taꞋifau ngwae taꞋa ki, kaumulu saiana kwatelana na ru leꞋa ki fuana ngela kaumulu ki. Bore ma na MaꞋa kamu neꞋe nia Ꞌi langi, nia leꞋa ka tasa liufi kamu. ꞋUnaꞋeri neꞋe nia ka kwatea na ru leꞋa ki fuana ngwae ki neꞋe kira gani nia Ꞌuana.

12 “Ta tae neꞋe kamu oga ana ngwae matamata ki kike sasia fuamuꞋa, muke sasia logo fuada. Sulia nia neꞋe na fadalana na faꞋamanataꞋanga ana taki sa Moses ki, ma na profet ki taꞋifau.”

Na tala Ꞌuana mauriꞋa ma Ꞌuana maeꞋa

(Luke 13:24)

13 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Muke ruꞋu kwau ana sinamaa neꞋe susukuru, sulia na tala ma na sinamaa neꞋe doe ma ka reba, nia leka Ꞌuana na maeꞋa firi. Ma na lekaꞋa sulia ka talangwaraꞋu goꞋo Ꞌana, ma na ngwae Ꞌoro liu ki neꞋe kira leka sulia na tala neꞋeri. 14 Aia, na tala ma na sinamaa neꞋe susukuru nia leka Ꞌuana na mauriꞋa firi, ma na lekaꞋa sulia ka ꞋafitaꞋi, ma bara ngwae goꞋo neꞋe kira leka sulia.”

Sulia na profet ꞋosoꞋoso ki

(Luke 6:43-44)

15 Sa Jesus ka alaꞋa laꞋu ka fata Ꞌuri, “Muke madafi kamu faꞋasia na profet ꞋosoꞋoso ki. Muke madafi kamu sulia kira lia diꞋia ngwae leꞋa ki, bore ma na manatalada neꞋe diꞋia kui kwasi ki neꞋe kira oga faꞋali lamuꞋa. 16 Ma muke baꞋa lia sai goꞋo ꞋamuꞋa ana na profet ꞋosoꞋoso neꞋeri ki Ꞌani ru taꞋa neꞋe kira sasiꞋi ki. Kulu saiana Ꞌai ki taꞋifau nia leꞋa nama ka taꞋa, osiꞋana fufuaꞋi ru kira ki neꞋe kira fungu Ꞌani. Ma nia ꞋafitaꞋi ta ngwae ka fisua na fufuana Ꞌai leꞋa faꞋasia na kwalongarangaraꞋa. 17 Ma na Ꞌai leꞋa nia fungu nama Ꞌani fuaꞋi ru leꞋa ki, ma na Ꞌai taꞋa ki ka fungu logo Ꞌani fuaꞋi ru taꞋa ki. 18 ꞋAi leꞋa ꞋafitaꞋi ka fungu Ꞌani fuaꞋi ru taꞋa, ma na Ꞌai taꞋa ꞋafitaꞋi ka fungu Ꞌani fuaꞋi ru leꞋa. 19 Na Ꞌai ki taꞋifau goꞋo neꞋe noaꞋa kasi fungu Ꞌania ta fuaꞋi ru leꞋa, kira ka tufuda, ma kika Ꞌui Ꞌanida Ꞌi saena mafula. 20 Nia neꞋe, nau ku saea fuamuꞋa, muke baꞋa lia saiana na profet ꞋosoꞋoso ki Ꞌani ru neꞋe kira sasiꞋi ki.”

FaꞋi asoa ana kwai matalangaꞋinga

(Luke 13:25-27; 6:47-49)

21 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “NoaꞋa laꞋu na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira fata Ꞌuri aku, ‘Aofia Ꞌae! Aofia Ꞌae!’ kira ke tua faꞋinia ngwae neꞋe God ke gwaungaꞋi fafida ki. Ma sa tai faꞋida neꞋe kira sasi sulia na kwaiogaiꞋanga MaꞋa nau Ꞌi langi goꞋo neꞋe, kike tua faꞋinia ngwae neꞋe God ke baꞋa gwaungaꞋi fafida ki. 22 Ma na ngwae Ꞌoro ki kike baꞋa fata Ꞌuri fuaku ana faꞋi asoa ana matalangaꞋinga neꞋeri, ‘Aofia Ꞌae, kaimili faꞋatalo naꞋa sulia fatalana God Ꞌani na satamu, ma kami ka ifulani na anoꞋi ru taꞋa ki Ꞌani na satamu, ma kami ka sasia ru Ꞌoro ni ꞋarefoꞋanga ki Ꞌani satamu.’ 23 Bore ma nai baꞋa fata madako Ꞌuri fuada, ‘Nau noaꞋa kusi sai aumulu. Kaumulu na ngwae taꞋa ki. Muke leka tau kwau faꞋasi nau!’

24 “Nia neꞋe, na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira rongoa alaꞋanga nau ki, ma kira ka sasi sulia, kira diꞋia na ngwae liatoꞋo neꞋe nia saungaꞋinia na luma nia Ꞌi fafona na diro Ꞌai ki neꞋe nia Ꞌilia ka koso lalo. 25 Na uta doe ka toꞋo, ma na kafo ki ka igo, ma na iru doe ka kwaiꞋia na luma neꞋeri, bore ma na luma neꞋeri kasi Ꞌasia goꞋo, sulia nia uu ngasi Ꞌi fafona na diro Ꞌai ngasi ki.

26 “Ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira rongoa na alaꞋanga nau ki, ma noaꞋa kasi sasi sulia, kira diꞋia na ngwae boleboleꞋa neꞋe saungaꞋinia na luma nia Ꞌi fafona one, ma noaꞋa nia kasi Ꞌilia diro Ꞌai ki kasi koso lalo goꞋo. 27 Na uta doe ka toꞋo, ma na kafo ki ka igo, ma na iru doe ka kwaiꞋia na luma neꞋeri, ma na luma neꞋeri ka Ꞌasia, ma ka mangisi taꞋifau naꞋa.”

28 Ana kaidaꞋi sa Jesus faꞋamanata na ngwae ki Ꞌani na ru ki taꞋifau ka sui, kira ka Ꞌarefo liu, 29 sulia kira sai leꞋa ana neꞋe sa Jesus nia faꞋamanata Ꞌani ngasingasiꞋanga ma na mamanaꞋanga maꞋi ana God. NoaꞋa nia kasi donga laꞋu sai Ꞌi ruꞋanga ngwae faꞋamanata ana taki sa Moses ki, osiꞋana kira faꞋamanata lala Ꞌani ngasingasiꞋanga kira ki talada.

8

Sa Jesus gura ngwae mataꞋi

(Mark 1:40-45; Luke 5:12-16)

1 KaidaꞋi sa Jesus nia koso naꞋa maꞋi Ꞌana faꞋasia Ꞌi gwauna faꞋi ua neꞋeri, na fikuꞋa doe liu kira ka leka maꞋi sulia. 2 Ma taꞋi ngwae neꞋe kuu saungia nonina ka leka maꞋi, ma ka bobo uruuru naꞋona sa Jesus, ma ka fata Ꞌuri, “AraꞋi kwa, diꞋia Ꞌoko maꞋudi, Ꞌoko saiana Ꞌoke gura nau goꞋo Ꞌamu kwa.”

3 Sui sa Jesus ka taga kwau na limana, ma ka sama toꞋona nonina, ma ka fata Ꞌuri, “ꞋIu, nau ku maꞋudi. ꞋOko mafo naꞋa.” Ma ꞋaliꞋali Ꞌi buri Ꞌana alaꞋanga neꞋeri ki sa Jesus saea goꞋo, na kuu neꞋeri ka siki naꞋa faꞋasia ngwae neꞋeri. 4 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “NoaꞋa Ꞌoe kosi faꞋarongoa laꞋu ta ngwae Ꞌani ru neꞋe nau ku sasia fuamu. Bore ma Ꞌoke leka basi, ma Ꞌoko faꞋataꞋinia naꞋa nonimu fuana na fata abu God, Ꞌoko alaꞋania fata abu God ka iroꞋo. Sui ma Ꞌoko kwatea na kwaisuꞋusiꞋanga Ꞌoe diꞋia ba sa Moses nia saea fuana kwatelana, fasi Ꞌiri ke kwatea faꞋamamanaꞋanga fuana na ngwae ki taꞋifau neꞋe nonimu nia mafo naꞋa.” Ma sa Jesus ka kwatea ngwae neꞋeri ka leka naꞋa Ꞌana.

Sa Jesus nia gura taꞋi ngwae

(Luke 7:1-10)

5 Ma ana kaidaꞋi sa Jesus nia dao naꞋa ana fanoa Ꞌi Kapaneam, taꞋi ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana ngwae ni fuꞋa ki faꞋasia Ꞌi Rom, nia ka leka maꞋi siana sa Jesus, ma ka gania fuana ke Ꞌafia 6 ma ka Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, na ngwae ni rao nau, nia mataꞋi liu, ma ka teo goꞋo Ꞌana, ma ka kina faꞋitaꞋilana nonina, ma na nonina ka fii liu.”

7 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “LeꞋa goꞋo Ꞌana, nau kui baꞋa leka maꞋi Ꞌuana Ꞌi luma Ꞌoe fuana guralana.”

8 Ma ngwae faꞋinaꞋonaꞋo neꞋe ka fata laꞋu Ꞌuri fuana sa Jesus, “Kwala Aofia kwa, noaꞋa nau kusi totolia fasi Ꞌiri nau ku kwalo Ꞌoe Ꞌi saena luma nau. ꞋOke saea goꞋo maꞋi ta alaꞋanga, si diꞋia Ꞌoko saea bore Ꞌamu maꞋi ta alaꞋanga, na ngwae rao nau nia ke baꞋa Ꞌakwa naꞋa. 9 Nau ku saiana Ꞌoko bolo goꞋo Ꞌamu fuana sasilana ru neꞋeri, duꞋungana nauꞋa talaku na ngwae nau ku rao Ꞌi olofana na ngwae doe ki, ma nau ku toꞋo ana ngwae ni fuꞋa ki neꞋe kira rao Ꞌi olofana na gwaungaꞋinga nau. Ma diꞋia nau ku fata Ꞌuri fuana ta ngwae, ‘ꞋOke leka,’ ma nia ka leka naꞋa. Ma diꞋia nau ku fata Ꞌuri fuana ta ngwae, ‘ꞋOke leka maꞋi,’ nia ka leka logo maꞋi. Ma diꞋia nau ku saea ta ngwae rao nau ma nau ku Ꞌuri, ‘ꞋOke sasia nama ru neꞋe,’ nia ka sasia naꞋa.”

10 Ma kaidaꞋi sa Jesus rongo na ru neꞋe, nia ka Ꞌarefo liu. Ma nia ka abula fuana ngwae neꞋe kira leka sulia ki, ma ka fata Ꞌuri fuada, “Nau ku saea fuamuꞋa, naisi lisia Ꞌua ta ngwae neꞋe nia faꞋamamana ka Ꞌuri, sui bore Ꞌana saena Ꞌi Israel. 11 Ma nau ku saea fuamuꞋa, ngwae Ꞌoro neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki kike leka maꞋi faꞋasia fanoa Ꞌoro ki saena magalia fuana ꞋadoꞋa faꞋinia na koꞋo bora kia ki sa Abraham, sa Aesak, ma sa Jakob ana maoma ana saeleꞋanga Ꞌi langi. 12 Ma Ꞌorolada Jiu ki neꞋe fuila kira ka Ꞌado ana ru leꞋa ki ana Ꞌi langi, God ke baꞋa lalida Ꞌuana kula rorodoꞋa. Ma kaidaꞋi kira tua ana kula neꞋeri, kike baꞋa angi, ma kike Ꞌala girigiri Ꞌani lifada, osiꞋana kira nonifii.”

13 Ma sa Jesus ka kakari abula laꞋu fuana ngwae doe neꞋeri, ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOko oli kwau. Nau ku sasia naꞋa ru neꞋe Ꞌoko gania, osiꞋana Ꞌoko faꞋamamana ana nauꞋa.” Ma ana kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo, na ngwae rao ba nia ka Ꞌakwa naꞋa.

KaidaꞋi sa Jesus gura ngwae mataꞋi Ꞌoro

(Mark 1:29-34; Luke 4:38-41)

14 Ma ana taꞋi asoa, sa Jesus ka leka maꞋi Ꞌi luma sa Peter. KaidaꞋi sa Jesus ruꞋu Ꞌi luma, nia ka lisia funga kini sa Peter nia teo goꞋo Ꞌana, neꞋe nia mataꞋi ana ꞋakoꞋakoꞋa doe. 15 Ma sa Jesus ka sama toꞋona limana na kini neꞋe. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri goꞋo, na ꞋakoꞋakoꞋanga neꞋe ka sui naꞋa faꞋasia. Nia ka Ꞌakwa naꞋa, ma ka tataꞋe ka sasi fanga naꞋa Ꞌana fuana sa Jesus.

16 Ma kaidaꞋi nia saꞋulafi naꞋa, ngwae ana fanoa neꞋeri kira ka ngalia maꞋi ngwae Ꞌoro ki siana neꞋe anoꞋi ru taꞋa ki kira ruꞋufida. Ma sa Jesus ka ifulani anoꞋi ru taꞋa neꞋeri ki faꞋasida Ꞌani fatalana goꞋo. Ma nia ka gura logo ngwae mataꞋi ki taꞋifau. 17 KaidaꞋi nia sasia na ru neꞋeri ki, nia faꞋamamana na fatalana na profet Aesea ba keresia ka fata Ꞌuri, “NiaꞋa neꞋe faꞋamauri kia faꞋasia na mataꞋinga kia ki.”✡

Dongalana sa Jesus neꞋe Ꞌuri mala

(Luke 9:57-62)

18 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia lisia ngwae Ꞌoro kira fiku maꞋi kalikalia, nia ka fata Ꞌuri fuana fafarongo nia ki, “Kulu toꞋofolo Ꞌuana bali Ꞌosi loꞋoko.” 19 Ana kaidaꞋi neꞋeri logo, taꞋi ngwae faꞋamanata ana taki ki ka leka maꞋi siana sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Ngwae FaꞋamanata Ꞌae, nau ku oga nai leka faꞋi Ꞌoe Ꞌi faꞋi bore Ꞌana neꞋe Ꞌoke leka Ꞌuana.”

20 KaidaꞋi sa Jesus rongoa na ru neꞋe, nia ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa nia kasi talangwaraꞋu. Na kui kwasi ki kira toꞋo ana na kula kira ki fuana teoꞋa, ma na noꞋo ki logo kira ka toꞋo ana na nuꞋi kira ki. Bore ma nauꞋa, na Ngela Ngwae, noaꞋa nau kusi toꞋo ana ta luma Ꞌaku talaku fuana maliuꞋa ana.”

21 Ma taꞋi ngwae ana fafarongo nia ki, ka fata fuana sa Jesus ka Ꞌuri, “AraꞋi kwa, Ꞌoke alaꞋani nau Ꞌiri nau kui leka, ku tua basi faꞋinia maꞋa nau, leleka nia ka mae mala, nau ku kwaiatoa ka sui, nau ku fiꞋi dongaꞋo.”

22 Sa Jesus olisia ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa. ꞋOke leka naꞋa maꞋi faꞋinau ana kaidaꞋi neꞋe. AlaꞋania na ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi toꞋo ana mauriꞋa ana God ki, kike kwaiatoa naꞋa Ꞌada na ngwae mae kira ki.”

KaidaꞋi sa Jesus nia balufia na iru ma na nafo

(Mark 4:35-41; Luke 8:22-25)

23 Ma sa Jesus ka taꞋe saena gwaꞋi baru faꞋinia fafarongo nia ki. 24 Ma ana kaidaꞋi kira Ꞌidu tau naꞋa kwau, maꞋe kauburu ka dao ꞋaliꞋali maꞋi, ma na asi ka lualuaꞋa, ma ka magara naꞋa maꞋi fafia na gwaꞋi baru neꞋeri. Ma na gwaꞋi baru neꞋeri ka karangi kuru naꞋa. Bore ma sa Jesus nia ka maliu goꞋo Ꞌana saena gwaꞋi baru neꞋeri. 25 Na fafarongo nia ki kira ka faꞋa ada, kira ka fata Ꞌuri, “Aofia kwa! ꞋOke faꞋamauri kulu! Kulu karangi mae naꞋa.”

26 Ana kaidaꞋi neꞋeri sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “FaꞋuta neꞋe kamu ka maꞋu? Nau ku lisia na faꞋamamana Ꞌanga kamu aku noaꞋa Ꞌiri doe.” Sa Jesus ka fata ꞋunaꞋeri fuada taꞋifau ka sui, nia ka tataꞋe, ma ka fata ngasingasiꞋa fuana iru ma na nafo, fasi Ꞌiri kira ka tua aroaro. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri goꞋo, na iru ma na nafo ki kera ka tua aroaro naꞋa, ma ka folaꞋa naꞋa.

27 Ma na fafarongo nia ki kira ka Ꞌarefo liu, ma kika fata Ꞌuri, “Ngwae faꞋuta naꞋa niniꞋa re? Na iru ma na nafo ki bore kira roꞋo naꞋa sulia!”

Sa Jesus ifulani anoꞋi ru taꞋa ki faꞋasia ro ngwae ki

(Mark 5:1-20; Luke 8:26-39)

28 Ma kaidaꞋi kira dao naꞋa ana ta bali Ꞌosi ana maꞋe fanoa Ꞌi Gadara, sa Jesus ka dao toꞋona ro ngwae neꞋe anoꞋi ru taꞋa ki tua adaroꞋo. Ro ngwae neꞋe ki kera tua maꞋi saena maꞋe faoda ana alu ngwae maeꞋa saena. Ma osiꞋana keroꞋa balubaluꞋa liu, neꞋe kwate ma noaꞋa ta ngwae kasi dao karangia goꞋo kula neꞋe kera tua ana. 29 Ana kaidaꞋi anoꞋi ru ki neꞋe tua ana ro ngwae neꞋeri ki, kira lisia sa Jesus, kira ka ri Ꞌuri, “Ngela God Ꞌae, tae neꞋe Ꞌoko oga Ꞌoke sasia aimili? FaꞋuta Ꞌoko leka maꞋi fuana faꞋakaisi laimili Ꞌi naꞋona mala na kaidaꞋi neꞋe faꞋakaisi Ꞌanga ke dao?”

30 Ana kaidaꞋi neꞋeri, na gwata Ꞌoro ki kira fanga karangia Ꞌi neꞋeri. 31 Na anoꞋi ru neꞋeri ki kira Ꞌengo ana sa Jesus kika Ꞌuri, “DiꞋia Ꞌoko ifulani kaimili, Ꞌoke lali kaimili Ꞌuana saena gwata loꞋoko ki.”

32 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana anoꞋi ru neꞋeri ki, “Mulu leka naꞋa!” Ma kira ka faꞋusaka, ma kira ka leka naꞋa Ꞌuana saena gwata neꞋeri ki. Ma gwata neꞋeri ki taꞋifau kira leka toli naꞋa sulia ninimana faulifu neꞋeri Ꞌuana saena Ꞌosi baera. Ma kira ka mae taꞋifau Ꞌi neꞋeri.

33 Ma na ngwae neꞋe kira lia sulia gwata neꞋeri ki, kira ka lalili Ꞌuana fanoa kira. Ma kira ka alaꞋa sulia ru neꞋe sa Jesus sasia, ma na tae neꞋe nia fuli fuana na ro ngwae baera ki faꞋinia na anoꞋi ru ba kiri. 34 Ma na ngwae ki taꞋifau ana maꞋe fanoa neꞋeri kira ka leka taꞋifau maꞋi fuana lisilana sa Jesus. Ana kaidaꞋi kira dao siana, kira ka Ꞌengoa niaꞋa fasi Ꞌiri nia leka faꞋasia fanoa kira.

9

Sa Jesus gura taꞋi ngwae nonina mae

(Mark 2:1-12; Luke 5:17-26)

1 Aia, sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki, kira raꞋe Ꞌi saena gwaꞋi baru, ma kira ka toꞋofolo laꞋu ana gwaꞋi Ꞌosi doe neꞋeri Ꞌi Galili. Ma kaidaꞋi kira dao naꞋa ana fanoa nia Ꞌi Kapaneam, 2 ti ngwae kira ka ngalia maꞋi taꞋi ngwae neꞋe nonina mae Ꞌi fafona ꞋifitaꞋi siana sa Jesus, Ꞌiri nia ka gura. Ma kaidaꞋi sa Jesus ka lisia naꞋa faꞋamamanaꞋanga kira, nia ka fata Ꞌuri fuana ngwae nonina mae neꞋeri, “NoaꞋa Ꞌoe kosi maꞋu laꞋu ngwade, nau ku rufuanata naꞋa ana taꞋangaꞋa Ꞌoe ki taꞋifau neꞋe Ꞌoko sasiꞋi.”

3 Ana kaidaꞋi neꞋeri, ti ngwae faꞋamanata ana taki ki kira ka manata Ꞌuri, “TalitoꞋona goꞋo God neꞋe saiana rufuanatalana taꞋangaꞋa ki. Nia ka faꞋabolotaꞋinia naꞋa faꞋinia God.”

4 Ma sa Jesus nia sai logo ana manataꞋanga kira ki saena liada, ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu kasi manata taꞋa laꞋu ꞋunaꞋeri.”

Ma sa Jesus saiana logo neꞋe kira faꞋamamana talitoꞋona goꞋo God neꞋe ke gura ngwae ki. 5 GoꞋo ꞋunaꞋeri nia ka fata Ꞌuri, “DiꞋia nau ku fata Ꞌuri fuana ngwae nonina taꞋu neꞋe ku Ꞌuri, ‘TaꞋangaꞋa Ꞌoe ki, nau ku rufuanata naꞋa ani,’ kaumulu kasi lisia goꞋo neꞋe nia fuli. Bore ma diꞋia nau ku fata Ꞌuri, ‘TataꞋe ma Ꞌoko fali,’ Ꞌi neꞋeri kamu ka fiꞋi lisia neꞋe ngasingasiꞋanga nia aku fuana guraꞋa. 6 KaidaꞋi nai baꞋa gura ngwae neꞋe, nai faꞋataꞋinia fuamuꞋa neꞋe nauꞋa, Ngela Ngwae, nau ku toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana rufuanatalana ana taꞋangaꞋa ki.”

Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana ngwae nonina taꞋu neꞋeri, “ꞋOke tataꞋe naꞋa, ngalia ꞋifitaꞋi Ꞌoe, ma Ꞌoko leka naꞋa Ꞌi fanoa Ꞌoe.”

7 Ana kaidaꞋi neꞋeri goꞋo, ngwae neꞋeri ka tataꞋe, ma ka oli naꞋa Ꞌuana fanoa nia. 8 Ana kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira lisia tae neꞋe sa Jesus nia fulia, kira Ꞌarefo, ma kika maꞋu. Ma kira ka baꞋatafea God sulia nia kwatea na ngasingasiꞋanga ꞋunaꞋeri fuana na ngwae ki.

Sa Jesus ri Ꞌuana sa Matthew

(Mark 2:13-17; Luke 5:27-32)

9 Ma ana kaidaꞋi sa Jesus nia leka naꞋa faꞋasia kula neꞋeri, nia ka lisia sa Matthew. Nia tua goꞋo Ꞌana ana kula fuana gonilana mani ana takisi, si neꞋe nia rao Ꞌi neꞋeri. Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke leka maꞋi faꞋinau.” Ma sa Matthew ka tataꞋe, ma ka leka naꞋa Ꞌana faꞋinia.

10 Ma Ꞌi buri Ꞌana neꞋe sa Jesus nia baꞋea sa Matthew fuana fafarongo nia, nia ka leka fanga naꞋa Ꞌi luma nia. Ma na ngwaꞋi toꞋa goni mani ana na takisi ki tua logo Ꞌi neꞋeri. Ma ti ‘ngwae aburongo’ logo, kira fanga logo faꞋinia sa Jesus ma na fafarongo nia ki. 11 Ma kaidaꞋi neꞋe Farasi ki kira lisia ru neꞋe, kira ka fata fuana na fafarongo nia ki kika Ꞌuri, “Nia bolo faꞋinia nia kasi fanga laꞋu faꞋinia ‘ngwae aburongo ki’.”

12 Sa Jesus ka rongoa ru neꞋeri, ma ka fata Ꞌuri, “Ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi mataꞋi ki, kira kasi oga goꞋo ta ngwae kwaigurai, bore ma ngwae neꞋe kira mataꞋi ki tari, kira ka boꞋoboꞋo Ꞌuana ngwae kwaigurai. 13 Muke manata basi sulia fadalana KerekereꞋa Abu ba Ꞌuri, ‘Nau ku oga kamu ke kwaimanatai fuana ngwae ki, ma noaꞋa laꞋu na kwaisuꞋusiꞋanga kamu ki.’✡ Nau ku Ꞌiri leka laꞋu maꞋi fuana laefilana ngwae ꞋoloꞋolo ki Ꞌiri kike kakari alifaꞋi, bore ma na ngwae neꞋe abulalada taꞋa ki lala tari neꞋe nau ku leka maꞋi fuana laefilada Ꞌuana rokisi manataꞋanga.”

Aofia dao naꞋa, kwaimanataiꞋanga ke noaꞋa, muke sae saeleꞋa

(Mark 2:18-22; Luke 5:33-39)

14 Buri Ꞌana ru neꞋeri ki, na fafarongo sa John ngwae ni Siuabu ki, kira ka leka maꞋi siana sa Jesus, kika fata Ꞌuri, “Kaimili faꞋinia na Farasi ki, kami saiana mika abu fanga. Ma faꞋuta mo neꞋe fafarongo Ꞌoe ki noaꞋa kasi sasi ꞋunaꞋeri?”

15 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Nia kasi bolo faꞋinia toꞋa neꞋe kira tua ana fafangaꞋa ana ara araꞋinga neꞋe kika kwaimanatai. DuꞋungana neꞋe, kaidaꞋi araꞋi faolu nia goꞋo Ꞌana Ꞌua faꞋinida ngwae ki, kira saeleꞋa. Bore ma kaidaꞋi ke dao maꞋi aigaꞋi neꞋe kike baꞋea na araꞋi faolu faꞋasida. ꞋUnaꞋeri mala, kira fiꞋi abu fanga laꞋu, osiꞋana neꞋe kira kwaimanatai. Nia neꞋe noaꞋa kasi bolo faꞋinia na fafarongo nau ki neꞋe kike abu fanga kaidaꞋi nau ku tua Ꞌua goꞋo Ꞌaku faꞋinida.”

16 Sui sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “NoaꞋa ta ngwae kasi subungia ta toro neꞋe nia muu naꞋa Ꞌani ta ngisingisi toro faolu. Si diꞋia nia sasia ꞋunaꞋeri, na ngisingisi toro faolu neꞋeri ka gasia na toro Ꞌua neꞋeri duꞋungana toro faolu nia lukuluku Ꞌi buri Ꞌana saꞋulana, ma nia ka sasi na maꞋekwakwa neꞋe ka doe liu.

17 “Ma muke sai logo ana, neꞋe noaꞋa kasi bolo fuana ta ngwae ka alua naꞋa waen faolu Ꞌi saena ngwaꞋi Ꞌua ana ꞋuꞋuila nanigot, duꞋungana ngwaꞋi ru Ꞌua neꞋeri kasi baꞋu. Si diꞋia nia sasia ꞋunaꞋeri, kaidaꞋi na waen neꞋeri ke totoro goꞋo maꞋi, nia ka foga naꞋa ngwaꞋi ru Ꞌua neꞋeri, ma na waen neꞋeri ka kisitaꞋi, ma na ngwaꞋi ru neꞋeri ka taꞋa naꞋa. Nia neꞋe ngwae ke alua nama waen faolu Ꞌi saena na ngwaꞋi ru faolu neꞋe nia saiana ke baꞋu fasi Ꞌiri ro ru neꞋeri ki noaꞋa kasi taꞋa.”

Sa Jesus nia gura ro kini ki

(Mark 5:21-43; Luke 8:40-56)

18 KaidaꞋi sa Jesus nia alaꞋa Ꞌua, taꞋi ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana ngwae Jiu ki ka leka maꞋi. Ma nia ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona sa Jesus, ma ka fata Ꞌuri, “Na sariꞋi nau fiꞋi maemae goꞋo. Nau ku oga Ꞌoko leka maꞋi Ꞌiri Ꞌoke alua limamu fafia Ꞌiri nia ka mauri laꞋu Ꞌana.”

19 Ma sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki kira ka leka faꞋinia ngwae neꞋeri. 20 Ma ana kaidaꞋi kira leka Ꞌua goꞋo Ꞌada, taꞋi Ꞌafe neꞋe gwaꞋi Ꞌabu tafangia, ma nia ka mataꞋi Ꞌani sulia akwala ma ro faꞋi ngali ki, nia ka leka maꞋi burina sa Jesus, ma ka sama toꞋona mumuduꞋana ifi keta nia. 21 OsiꞋana na kini neꞋe nia manata ka Ꞌuri, “Sui bore Ꞌana diꞋia nau ku sama toꞋona na mumuduꞋana ifi sa Jesus, nau ku Ꞌakwa naꞋa.”

22 KaidaꞋi nia sama toꞋona na mumuduꞋana ifi nia, sa Jesus ka alifaꞋi, ma ka lisia naꞋa kini neꞋeri, ma ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOe kosi manata Ꞌabera laꞋu. ꞋOko Ꞌakwa naꞋa, sulia Ꞌoko faꞋamamana ana nauꞋa.” Ma ana kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo, na mataꞋinga neꞋeri ka sui naꞋa faꞋasia.

23 Ma kaidaꞋi sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki kira dao, kika ruꞋu Ꞌi luma ngwae faꞋinaꞋonaꞋo neꞋeri, kira ka lisia na ngwae ki kira ufia naꞋa Ꞌau ana maeꞋa, ma na ngwae Ꞌoro ki laꞋu goꞋo kira fiku Ꞌi neꞋeri, ma kira ka angi. 24 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋeri ki, “Kaumulu taꞋifau goꞋo muke ruꞋu Ꞌi maa. Ngela kini neꞋe noaꞋa kasi mae goꞋo, bore ma nia maliu goꞋo Ꞌana.” KaidaꞋi kira rongoa sa Jesus nia fata ꞋunaꞋeri, kira ka gaꞋasia lala niaꞋa. 25 Ma Ꞌi buri Ꞌana na ngwae ki kira ka leka faꞋasia, sa Jesus ka ruꞋu kwau saena mae luma neꞋeri, ma ka sama Ꞌi maana na limana sariꞋi neꞋeri, ma nia ka tataꞋe. 26 Buri Ꞌana ru neꞋe sa Jesus nia sasia, na alaꞋanga sulia fiꞋi talofia na abaꞋi kula neꞋeri taꞋifau.

Sa Jesus gura ro ngwae maada rodo ki

27 Buri Ꞌana sa Jesus nia leka kwau faꞋasia kula neꞋeri, na ro ngwae maada rodo ki kira donga sa Jesus, kera ka ri, ma keka fata Ꞌuri, “Ngwae neꞋe futa ana kwalafa sa David na ngwae tatalafaꞋa Ꞌae, Ꞌoke manatai keroꞋo!”

28 Ma ana kaidaꞋi sa Jesus nia ruꞋu Ꞌi saena taꞋi luma, ro ngwae maada rodo neꞋeri ki kera ka ruꞋu logo Ꞌi burina. Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “ꞋUri ma koroꞋo faꞋamamana ana nauꞋa fasi nau ku bolo fuana guralana na maamuroꞋo?”

Ma kera ka olisia keka fata Ꞌuri, “ꞋIu, Aofia.”

29 Ma sa Jesus ka sama toꞋona na maadaroꞋo, ka fata Ꞌuri, “OsiꞋana neꞋe koroꞋo faꞋamamana, ru neꞋeri ka fuli mamana naꞋa fuamuroꞋo.” 30 Ma na maada ka lia naꞋa, ma sa Jesus ka fata ngasingasiꞋa fuadaroꞋo noaꞋa kera kasi faꞋarongo Ꞌani ta ngwae.

31 Ma sui ana kaidaꞋi kera ruꞋu naꞋa kwau, kera fiꞋi alaꞋa naꞋa adaroꞋo sulia sa Jesus siana sa tai faꞋida neꞋe kera dao toꞋona saena bali abaꞋi kula neꞋeri.

Sa Jesus gura taꞋi ngwae kwakwana kulu

32 Aia, ma kaidaꞋi ro ngwae ba kiri kera ruꞋu kwau, ti ngwae kira ngalia laꞋu maꞋi taꞋi ngwae siana sa Jesus. Na kwakwana ngwae neꞋeri nonoto, sulia taꞋi anoꞋi ru taꞋa neꞋe ruꞋufia. 33 Ma sa Jesus ka ifulani anoꞋi ru taꞋa neꞋeri faꞋasia ngwae neꞋeri. Sui, na ngwae neꞋe ka fata logo Ꞌana. Ma na ngwae neꞋe kira fiku ana kaidaꞋi neꞋeri, kira ka Ꞌarefo liu ana, ma kira ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa kulu kasi lilisia Ꞌua maꞋi ta ru Ꞌuri Ꞌi fanoa kia Ꞌi Israel!”

34 Bore ma na Farasi ki, kira ka fata ꞋeꞋe ana sa Jesus kika Ꞌuri Ꞌada, “Ngwae gwaungaꞋi ana anoꞋi ru taꞋa ki neꞋe kwatea ngasingasiꞋanga fuana ngwae neꞋe ka ifulani Ꞌana anoꞋi ru taꞋa ki.”

Sa Jesus nia kwaimanatai fuana Jiu ki

35 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia liliu Ꞌana ana fanoa doe ki ma na maꞋe fanoa ki, nia ka faꞋamanata saena luma fuana foꞋongaꞋa kira ki, ma ka fulangaꞋinia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia ꞋInotoꞋanga God, ma ka gura ngwae neꞋe kira mataꞋi Ꞌani mataꞋinga matamata toꞋotoꞋo ki taꞋifau. 36 Ma sa Jesus nia lisia na ngwae neꞋe ki, ma ka kwaimanatai liu fuada sulia kira ngwataꞋutaꞋu, ma kira kasi totolia Ꞌafilada talada. Kira diꞋia sipsip ki neꞋe noaꞋa ta ngwae fuana liaꞋa sulida. 37 Ma nia neꞋe sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana fafarongo nia ki, “Na ngwae neꞋe ki diꞋia na unitaꞋi Ꞌai nia maua naꞋa saena oꞋola ma niꞋi ka Ꞌoro liu. Bore ma na ngwae rao ki neꞋe noaꞋa kasi Ꞌoro Ꞌiri kike talaꞋida Ꞌuana God. 38 Aia, ꞋunaꞋeri kamu ke foꞋo, ma muke gania God neꞋe ꞋaꞋana ana raoꞋa fasi Ꞌiri ke kwatea maꞋi ngwae ni rao ki kike talaꞋida Ꞌuana God.”

10

Sa Jesus nia filia na akwala ma ro lifurongo ki

(Mark 3:13-19; Luke 6:12-16)

1 Sa Jesus ka saea naꞋa maꞋi akwala ma ro ngwae ni fafarongo nia ki siana, ma ka kwatea naꞋa ngasingasiꞋanga fuada fuana ifulangaꞋilana na anoꞋi ru taꞋa ki, ma fuana na guralana na mataꞋinga matamata Ꞌoro toꞋotoꞋo ki taꞋifau. 2 Ma na satana na akwala ma ro ngwae lifurongo nia ki neꞋe Ꞌuri: etana, sa Simon (neꞋe nia saea logo Ꞌani sa Peter), ma na ngwaefuta nia sa Andrew, ma sa James ma sa John, ro ngela sa Sebedi ki. 3 Ma sa Filip, ma sa Batolomiu, ma sa Tomas, ma sa Matthew, na ngwae ba fuana gonilana mani ana takisi, ma sa James na ngela sa Alfeas, ma sa Tadeas, 4 ma sa Simon, ta ngwae ana ngwaꞋi toꞋa Jiu neꞋe kira oga lalilana na ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Rom faꞋasia Ꞌi Israel, ma sa Judas Iskariot na ngwae ba nia ke baꞋa Ꞌolosaea sa Jesus fuana malimae nia ki.

Sa Jesus asungaꞋinia na akwala ma ro ngwae lifurongo ki

(Mark 6:7-13; Luke 9:1-6)

5 Ma sa Jesus ka asungaꞋinia na akwala ma ro ngwae neꞋeri ki, ka Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi leka Ꞌi safitada ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, ma kamu kasi ruꞋu Ꞌi saena ti fanoa ana ngwae Ꞌi Samaria ki. 6 Muke leka lala Ꞌaumulu fuada na ngwae Ꞌi Israel ki, neꞋe kira diꞋia na sipsip ki neꞋe kira oꞋosi naꞋa Ꞌada. 7 Ma ana kaidaꞋi kamu leka, kamu ka fulangaꞋinia Ꞌuri, ‘KaidaꞋi God ke gwaungaꞋi fafia ngwae nia ki, nia dao karangi kamu naꞋa!’ 8 Ma kamu ke gura ngwae mataꞋi ki, ma kamu ke taꞋea ngwae mae ki, ma kamu ke gura na ngwae neꞋe kuu nia faꞋalida ki, ma kamu ke ifulani na anoꞋi ru taꞋa ki. Kaumulu ngali sakongaꞋi ana, ꞋunaꞋeri neꞋe muke kwate ꞋoꞋo logo. 9-10 Na ngwae ni rao, nia bolo faꞋinia na ngwae ki ka lia sulia. Nia neꞋe ana kaidaꞋi kaumulu leka, noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera Ꞌuana dauꞋa fafia ta mani. NoaꞋa kamu kasi ngalia ta ngwaꞋi. Ma noaꞋa kamu kasi ngalia ta ro toꞋongi nama ta taꞋe butu, nama ta faꞋi kuba bore.

11 “Ma diꞋia kamu dao ana ta fanoa, muke lia Ꞌuana ta ngwae neꞋe oga ke kwalo kamu Ꞌuana Ꞌi saena luma nia. Ma muke tua faꞋinia ngwae neꞋeri leleka ka dao ana kaidaꞋi muke leka faꞋasia maꞋe fanoa neꞋeri. 12 Ma ana kaidaꞋi kamu ruꞋu Ꞌi saena ta luma, muke fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋe kira tua neꞋeri ki, ‘God ke faꞋaleꞋa kamu, ma na aroaroꞋanga nia ka tua faꞋi kamu Ꞌi saena na luma neꞋe.’ 13 DiꞋia neꞋe ngwae saena luma neꞋeri kira ka kwaima faꞋi kamu, na faꞋaleꞋanga kamu ke baꞋa tua logo faꞋi kira. Ma diꞋia noaꞋa, na faꞋaleꞋanga neꞋeri ka oli logo maꞋi fuamuꞋa. 14 Aia, ma diꞋia kamu dao ana ta fanoa, ma noaꞋa ta luma nama noaꞋa ta ngwae kasi maꞋudi goꞋo fuana kwalo lamuꞋa, nama kira ka Ꞌaila Ꞌania rongolana fatalamuꞋa, muke leka faꞋasia na kula neꞋeri. Ma ana kaidaꞋi kamu leka faꞋasia, muke kwaꞋi tafula ano faꞋasia ꞋaemuꞋa diꞋia na faꞋabasuꞋanga naꞋa fuada neꞋe God ke baꞋa matalangaꞋi kira, duꞋungana kira Ꞌaila Ꞌania rongolana fatalana God. 15 Ma nau ku saea ru mamana fuaumulu, ana faꞋi asoa neꞋe God ke baꞋa matalangani na magalia, na kwaꞋikwaꞋinga neꞋe nia ke baꞋa kwatea fuana ngwae neꞋeri ki ka doe ka tasa liufia matalangaꞋinga neꞋe God ke baꞋa kwatea fuana ngwae taꞋa ba kiri saena ro maꞋe fanoa ba Ꞌi Sodom ma Ꞌi Gomora ki.”

Sulia na faꞋakaisi Ꞌanga

(Mark 13:9-13; Luke 21:12-17)

16 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Muke fafarongo leꞋa, nau ku baꞋe kamu kwau Ꞌuana na ꞋafitaꞋiꞋanga, osiꞋana kamu leka naꞋa diꞋia sipsip ki siana ngwae taꞋa ki neꞋe kira diꞋia naꞋa kui kwasi ki neꞋe kira oga faꞋalilamuꞋa. Nia neꞋe, muke lialia leꞋa, ma noaꞋa kamu kasi sasi ta ru rora neꞋe kika fafi kamu Ꞌani. 17 Muke lia suli kamu, osiꞋana ti ngwae kira ke baꞋa dau kamu, ma kira ka talaꞋi kamu siana ngwae kwaigiosi ki, ma kika ulasi kamu saena luma ni foꞋongaꞋa kira ki. 18 DuꞋungana neꞋe kamu leka suli nau, kike baꞋa tara kamu siana ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ma na tatalafaꞋa kira ki fuana matalangaꞋilamuꞋa. Ma ana kaidaꞋi kira sasi naꞋa ꞋunaꞋeri, muke faꞋarongo Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuada ma fuana ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki. 19 KaidaꞋi kira ngali kamu Ꞌi naꞋona ngwae ni kwaigiosi ki, noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera Ꞌuana ta tae neꞋe muke saea ma muke baꞋa fata faꞋuta Ꞌani, osiꞋana God naꞋa neꞋe ke baꞋa kwatea alaꞋanga ki fuamuꞋa fuana saelani ana kaidaꞋi neꞋeri. 20 NoaꞋa kamu kasi baꞋa alaꞋa taꞋifili kamu naꞋa. Na AnoꞋi ru God na MaꞋa kamu maꞋi langi neꞋe ke baꞋa faꞋafata kamu.

21 “Ngwae Ꞌoro ki, kike baꞋa ngalia ngwae asina kira ki neꞋe kira faꞋamamana aku fuana ngwae ki Ꞌiri kika saungida. Ma ngwae Ꞌoro ki logo, kike baꞋa sasi logo ꞋunaꞋeri ana ngela kira ki neꞋe kira faꞋamamana aku. Ma ngela Ꞌoro ki logo, kike baꞋa malimae naꞋa ana maꞋa ma teꞋa kira ki, ma kika ngalida siana ngwae ki fuana saungilada. 22 Na ngwae Ꞌoro ki, kika ila Ꞌani kamu sulia kamu na fafarongo nau ki. Ma diꞋia sa tai bore Ꞌana neꞋe ka faꞋamamana ngasi, leleka ka dao ana na Ꞌisilana kaidaꞋi ana ꞋafitaꞋi Ꞌanga, God ke baꞋa faꞋamauri nia. 23 DiꞋia ngwae ana taꞋi fanoa kira faꞋakaisi kamu, muke tafi, muke leka faꞋasia maꞋe fanoa neꞋeri ꞋaliꞋali, ma kamu ka leka laꞋu Ꞌaumulu Ꞌuana ta fanoa matamata. Nau ku saea fuamuꞋa, ꞋafitaꞋi kamu ka faꞋasuia goꞋo na raoꞋa kamu ana maꞋe fanoa Israel ki, Ꞌi naꞋo ana nauꞋa, na Ngela Ngwae, nai baꞋa dao maꞋi.

24 “Aia, na ngwae neꞋe nia saesaeꞋi ru goꞋo Ꞌana, nia ꞋafitaꞋi ka doe liufia na ngwae neꞋe faꞋamanata nia. Ma na ngwae ni rao noaꞋa kasi doe liufia na araꞋi gwaungaꞋi nia. 25 Nia ka leꞋa fuana ngwae saesaeꞋi ru ke baꞋa usulia na ngwae faꞋamanata nia. Ma na ru neꞋe kira sasia ana ngwae gwaungaꞋi, ke baꞋa sasia logo ana ngwae rao nia ki. Ma diꞋia nauꞋa, na ngwae gwaungaꞋi kamu, kira sae nau Ꞌania sa Saetan* neꞋe ngwae gwaungaꞋi ana anoꞋi ru taꞋa ki, Ꞌirai ma kamuꞋa bore, kike baꞋa sae kamu Ꞌania ta sata neꞋe taꞋa ka tasa.”

Muke maꞋungia God

(Luke 12:2-9)

26 Sa Jesus ka fata laꞋu fuana na fafarongo nia ki ka Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi maꞋu Ꞌani na ngwae ki. Ru ki taꞋifau neꞋe ngwae ki kira sofongaꞋinia, God ke baꞋa faꞋataꞋinia. Ma na ru ago ki taꞋifau, God ke baꞋa fata sulia. 27 Ma na ru neꞋe nau ku saea fuamuꞋa Ꞌi saena na rodo, muke saea laꞋu goꞋo ana ꞋataꞋata asoa. Ma ru neꞋe nau ku kwaroro ana fuamuꞋa, muke fata abitako fuada na ngwae ki taꞋifau. 28 Ma noaꞋa kamu kasi maꞋungia na ngwae ki neꞋe kira saungia na nonimuꞋa ka mae, bore ma nia ꞋafitaꞋi fuana na saungilana na mangoꞋi ru. Muke maꞋungia lala God, osiꞋana niaꞋa neꞋe bolo faꞋinia naꞋa malangisilana na mango Ꞌi ru ma na noni ru saena na kula neꞋe mafula duꞋaduꞋa kasi mae. 29 Ma na noꞋo tiꞋitiꞋi ki bore neꞋe miga, nia ꞋafitaꞋi fuana kala taꞋi noꞋo ada ka Ꞌasia Ꞌi ano diꞋia na MaꞋa kamu Ꞌi langi noaꞋa kasi alaꞋania. 30 Aia, ma kamuꞋa bore, na ifu ana gwaumuꞋa ki, God nia saiani taꞋifau goꞋo. 31 Nia neꞋe noaꞋa kamu kasi maꞋu, osiꞋana God nia manata doe ana ngwae ki ka liufia na faꞋi suba miga Ꞌoro neꞋe ki!

32 “Ma sa tai neꞋe ka fulangaꞋinia fuana na ngwae ki fasi nia ka faꞋamamana nau, nau ku fulangaꞋinia ꞋunaꞋeri logo fuana na MaꞋa nau Ꞌi langi. 33 Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka tofe nau Ꞌi maana ngwae ki, nai baꞋa tofe logo fafia fuana na MaꞋa nau Ꞌi langi.”

BarangisiꞋa osiꞋana faꞋamamanalana sa Jesus

(Luke 12:51-53; 14:26-27)

34 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi fia laꞋu fasi nau ku leka maꞋi faꞋinia na aroaroꞋa fuana magalia. NoaꞋa nau kusi ngalia goꞋo maꞋi aroaroꞋa. Nau ku leka maꞋi fasi Ꞌiri sa tai neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana aku, kira ke baꞋa fuꞋa faꞋinia na ngwae nau ki. 35-36 Na malimae ngwae, niaꞋa neꞋe ta ngwae goꞋo ana kwalafa nia. Sulia ngwae Ꞌalako ki, kike baꞋa fuꞋa faꞋinia maꞋa kira ki. Ma na kini sariꞋi ki, kike baꞋa fuꞋa faꞋinia teꞋa kira ki. Aia, na kini neꞋe Ꞌafe maꞋi ki bore, kike baꞋa fuꞋa faꞋinia funga kini kira ki.

37 “Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka alafe ana na maꞋa nia nama na teꞋa nia ka liufi nau, nia noaꞋa kasi totolia ka donga nau. Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka alafe fuana na ngela nia ki ka liufi nau, nia noaꞋa kasi totolia ka donga nau. 38 Ma nia ꞋafitaꞋi fuana ta ngwae ka diꞋia ta fafarongo aku, si diꞋia nia noaꞋa kasi maꞋudi fuana donga laku, sui bore Ꞌana kaidaꞋi nia ke nonifii, ma ke mae ana Ꞌai rara folo. 39 Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe Ꞌaila kasi donga nau duꞋungana ni oga ka sasi Ꞌana sulia kwaiogaiꞋanga nia ki talana, nia ke baꞋa talafia na mauriꞋa firi. Bore ma diꞋia sa tai bore Ꞌana neꞋe noaꞋa nia kasi sasi sulia kwaiogaiꞋanga nia ki talana, ma nia maꞋudi ke mae osiꞋana nia donga nau, nia ka toꞋo ana mauriꞋa firi.

KwaiaraꞋa ki

(Mark 9:41)

40 “Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe nia kwalo kamu, nia kwalo nau logo. Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka kwalo nau, nia kwaloa logo God neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi. 41 Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka kwaloa na profet, osiꞋana neꞋe ngwae neꞋeri nia rao fuana God, nia ke baꞋa ngalia naꞋa kwaiaraꞋa diꞋia logo na kwaiaraꞋa neꞋe God kwatea fuana na profet. Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka kwaloa na ngwae saga, sulia na ngwae neꞋeri nia saga, nia ke baꞋa ngalia naꞋa kwaiaraꞋa diꞋia naꞋa ngwae saga. 42 Ma nau ku saea ru mamana fuamuꞋa, diꞋia ta ngwae ka kwatea ta maꞋe kafo gwari fuana ta taꞋi ngwae ana na fafarongo neꞋe nau ki, sulia neꞋe niaꞋa na fafarongo nau, nia ke baꞋa ngalia logo ta kwaiaraꞋa.”

11

Sulia sa John ngwae ni Siuabu

(Luke 7:18-35)

1 KaidaꞋi sa Jesus nia alaꞋa fuana na akwala ma ro fafarongo nia ki ka sui, nia ka leka laꞋu fuana faꞋatalongaꞋilana FaꞋarongoꞋa LeꞋa faꞋinia faꞋamanatalana ngwae ana maꞋe fanoa ki kalikalia Ꞌi Galili.

2 Ana kaidaꞋi neꞋeri sa John ngwae ni Siuabu nia tua Ꞌi saena na luma ni lokafo, nia ka rongoa na raoꞋa neꞋe sa Jesus Christ nia sasiꞋi ki, ma nia ka kwatea ti ngwae ana fafarongo nia ki kira ka leka siana sa Jesus. 3 Ma kira saefiloa, kira ka fata Ꞌuri, “ꞋOke faꞋarongo kami maꞋi. ꞋUri ma ꞋaeꞋo naꞋa neꞋe na Christ neꞋe sa John saea ke baꞋa dao maꞋi, nama kami ke masia laꞋu Ꞌaimili ta ngwae matamata?”

4 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Kamu ke oli, ma muka faꞋarongoa sa John Ꞌani na ru neꞋe kamu rongoꞋi ma kamu ka lisiꞋi ki. 5 Na ngwae neꞋe maada rodo ki, kira ka lia laꞋu. Ma na ngwae neꞋe Ꞌaeda mae ki, kira ka fali laꞋu. Ma na ngwae neꞋe kuu faꞋalida ki, na nonida ka mafo naꞋa. Ma na ngwae neꞋe alingada bani ki, kira ka rongo laꞋu. Ma na ngwae neꞋe kira mae naꞋa ki, kira ka mauri laꞋu.✡ Ma na FaꞋarongoꞋanga LeꞋa baera, ba nau ku fata naꞋa sulia fuana ngwae dalaꞋa ki.✡ 6 Ma ꞋoilakiꞋa fuana sa tai neꞋe noaꞋa kasi manata ruarua ana nauꞋa.”

7 KaidaꞋi neꞋe na fafarongo sa John ki kira oli naꞋa, sa Jesus ka fata sulia sa John fuana na fikuꞋa neꞋeri, ka Ꞌuri, “Ana kaidaꞋi kamu leka siana sa John saena abaꞋi kula kwasi, sa tai nini kamu leka fuana lisilana Ꞌi neꞋeri? Ta ngwae neꞋe manata ruarua ka diꞋia goꞋo Ꞌana ta gwango rade neꞋe nia saola ana iru? NoaꞋa! Sa John nia noaꞋa laꞋu ngwae ꞋunaꞋeri. 8 ꞋUri ma, tae neꞋe kamu leka fuana lisilana? Ta ngwae neꞋe nia toro Ꞌania ifi neꞋe folilana doe? NoaꞋa! OsiꞋana ngwae neꞋe kira toro ꞋunaꞋeri ki, kira tua Ꞌi saena luma ngwae tatalafaꞋa ki. 9 Kamu ke faꞋarongo nau maꞋi. Tae neꞋe kamu leka kwau fuana lisilana? Ta profet? ꞋIu! Nia ta profet mamana logo! Ma nia liufia mala na profet Ꞌi naꞋo ki taꞋifau. 10 Sa John naꞋa ba kira kerekere sulia saena KerekereꞋa Abu ana kaidaꞋi God nia fata fuana na Christ ka Ꞌuri, ‘Lia basi, nai baꞋa kwatea kwau na ngwae ni ngali alaꞋanga nau Ꞌi naꞋo amu, fasi Ꞌiri nia ke sasi akaꞋu ana ngwae ki fuamu.’

11 “Nau ku saea ru mamana fuamuꞋa, sa John nia talingaꞋi ka liufia na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira futa maꞋi Ꞌi saena magalia neꞋe. Sui ka ꞋunaꞋeri bore ana, na ngwae neꞋe kira tiꞋitiꞋi ki saena na GwaungaꞋi Ꞌanga God, kira talingaꞋi ka tasa ka liu ana sa John.* 12 Aia, talaꞋae maꞋi ana kaidaꞋi sa John nia etangia faꞋarongoꞋa Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa leka ka dao taꞋena, na ngwae taꞋa ki kira ka fuꞋalia GwaungaꞋi Ꞌanga God, ma kira sasi Ꞌuana laulana GwaungaꞋi Ꞌanga God. 13 Na taki sa Moses ki, ma na profet ki taꞋifau leleka ka dao ana kaidaꞋi sa John, kira fata faꞋatalo maꞋi sulia daolana maꞋi na Christ. 14 Kira saea sa Elaeja na profet ke baꞋa oli laꞋu maꞋi Ꞌi naꞋona na Christ. Ma nia leꞋa fuana kamu ka faꞋamamana neꞋe sa John naꞋa neꞋe sa Elaeja baera. 15 Muke fafarongo leꞋa ana alaꞋanga neꞋe nau ki.”

16 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri fuada, “Nau kui faꞋabolotaꞋinia fuamuꞋa na tua lamuꞋa ngwae ana taꞋena, kamuꞋa diꞋia na kaela ngela neꞋe kira fiku Ꞌi maana usiꞋa Ꞌani ro fikuꞋa ki. Ma kira ka ri kwailiu fuada, 17 ‘Kaimili ufi Ꞌau, ma kamu kasi ngwaꞋe goꞋo sulia. Ma kaimili ka ngulia na faꞋi ngu sulia maeꞋa fuaumulu, ma kamu kasi kwaimanatai goꞋo.’ 18 KaidaꞋi sa John ngwae ni Siuabu nia dao maꞋi, nia abu fanga, ma noaꞋa kasi kwaꞋufia ta waen, ma kira ka saea fasi nia toꞋo ana anoꞋi ru taꞋa. 19 Sui, kaidaꞋi nauꞋa, na Ngela Ngwae, nau ku dao maꞋi, nau ku fanga fiku, ma nau ku kwaꞋu faꞋinia ngwae ki, ma kamu ka fata logo Ꞌuri, ‘Kamu lisia! Nia fanga doe, ma ka kwaꞋu doe ana waen, ma nia ka kwaima faꞋinia ngwae neꞋe kira goni mani ana takisi ki ma ngwae abulalada taꞋa ki logo.’ Bore ma, ngwae neꞋe kira roꞋosulia na liatoꞋo God ki, kira faꞋataꞋinia neꞋe God nia mamana.”

Fanoa doe ki noaꞋa kasi faꞋamamana sa Jesus

(Luke 10:13-15)

20 Buri Ꞌana sa Jesus fata ꞋunaꞋeri ka sui, nia ka talaꞋae ka fata dalea naꞋa maꞋe fanoa ba nia sasia maꞋi na faꞋanadaꞋa Ꞌoro ki ana, sulia ngwae ana maꞋe fanoa neꞋeri ki kira kina kakari alifaꞋi Ꞌanga faꞋasia taꞋangaꞋa kira ki. 21 Sa Jesus nia fata Ꞌuri, “Nia taꞋa lilisu naꞋa fuamuꞋa neꞋe kamu tua Ꞌi Koresin. Ma kamuꞋa neꞋe kamu tua Ꞌi Betsaeda ka ꞋunaꞋeri logo. OsiꞋana kamu Ꞌiri faꞋamamana na faꞋanadaꞋa Ꞌoro ba nau ku sasia fuamuꞋa ki. DiꞋia kira sasi faꞋanadaꞋa neꞋeri ki Ꞌi Taea ma Ꞌi Saedon† Ꞌi naꞋo, na ngwae Ꞌi neꞋeri ki kira ka tua Ꞌi ano, ma kira ka ruꞋufia toro biliꞋa ki, ma kira ka rafua nonida ana fuꞋa, fasi Ꞌiri ka faꞋataꞋinia neꞋe kira kakari alifaꞋi taꞋifau naꞋa faꞋasia abula taꞋangaꞋa kira ki. 22 Ru mamana neꞋe nau ku saea fuamuꞋa, ana faꞋi asoa God ke baꞋa matalangaꞋinia ngwae ana magalia neꞋe, na kwaꞋikwaꞋinga kamu ke baꞋa tasa ka liufia na ngwae Ꞌi Taea faꞋinia Saedon ki.

23 “Aia, kamuꞋa na tuaꞋa Ꞌi Kapaneam, kamu fia God ke baꞋa lafu kamu Ꞌuana Ꞌi langi. Bore ma, nia ke baꞋa Ꞌui lala Ꞌani kamu Ꞌi saena kilu ana nonifiiꞋa. Sulia na faꞋanadaꞋa ba nau ku sasiꞋi Ꞌi maꞋe fanoa kamu ki, si diꞋia nau ku sasia maꞋi ꞋunaꞋeri Ꞌi Sodom, Ꞌirai ngwae Ꞌi Sodom ki kira ka kakari alifaꞋi naꞋa, ma God noaꞋa kasi malangisia fanoa kira ki. 24 Nia neꞋe, nau ku saea fuamuꞋa, ana faꞋi asoa neꞋe God ke baꞋa matalangani na ngwae ana magalia, na kwaꞋikwaꞋinga kamu ke baꞋa tasa ka liufia na ngwae Ꞌi Sodom ki.”

Leka maꞋi muka mamalo

(Luke 10:21-22)

25 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Jesus ka foꞋo ka fata Ꞌuri, “MaꞋasi, ꞋaeꞋo neꞋe Ꞌoko gwaungaꞋi fafia ru ki taꞋifau Ꞌi langi ma Ꞌi ano logo. Nau ku baꞋatafe Ꞌoe, duꞋungana neꞋe Ꞌoko faꞋataꞋinia GwaungaꞋi Ꞌanga Ꞌoe fuana ngwae neꞋe kira diꞋia ngela tiꞋitiꞋi ki, ma Ꞌoko sofongaꞋinia ru neꞋe ki faꞋasia ngwae neꞋe kira auraꞋeda duꞋungana kira liatoꞋo, ma kika lia saiana ru Ꞌoro ki. 26 ꞋIu MaꞋasi, na ru neꞋeri ki nia ꞋunaꞋeri naꞋa sulia na kwaiogaiꞋanga Ꞌoe Ꞌua naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋo.”

27 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana na fikuꞋa neꞋeri, “MaꞋa nau nia kwatea ru ki taꞋifau naꞋa fuaku. Ma taꞋifilia na MaꞋa goꞋo neꞋe nia saiaku na Ngela nia. Ma taꞋifilia logo na Ngela talana neꞋe nia saiana MaꞋa nia, ma taꞋifili goꞋo ngwae neꞋe na Ngela nia filida fuana faꞋataꞋilana fuada ki, neꞋe kira saiana na MaꞋa.

28 “Na fataꞋa totongaꞋi neꞋe na ngwae faꞋamanata ana taki sa Moses ki kira alua fuamuꞋa ki, niꞋi kwate ma kamu ka laeorooro naꞋa olofaniꞋi. Mulu leka maꞋi siaka, ma nai baꞋa lafutaꞋinia faꞋasi kamu. 29 Ma muke kwairoꞋoi aku, ma nai baꞋa faꞋamanata kamu, sulia na falafala nau ki enoeno ma ka aroaro, ma muke dao toꞋona na mamaloꞋanga fuana na mangomuꞋa. 30 OsiꞋana na kwai talaꞋi Ꞌanga nau fuamu, nia talangwaraꞋu fuana dongalana.”

12

Sa Jesus naꞋa neꞋe ngwae ꞋinotoꞋa ana asoa Sabat

(Mark 2:23-28; Luke 6:1-5)

1 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, ana taꞋi Sabat asoa ana mamaloꞋanga, sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki kira leka, ma kira ka liu toꞋo folo ana taꞋi oꞋola ana witi, na ru kira saungani fuana beret. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na fafarongo nia ki kira fiolo, ma kira ka fisua fingi ru ki, ma kira ka Ꞌania. 2 Ma ti ngwae ana Farasi ki kira lisida. Ma kira ka balufia sa Jesus kira ka Ꞌuri, “ꞋOko lisia! Na ru neꞋe fafarongo Ꞌoe ki kira sasia, nia Ꞌoia na taki sa Moses ki, duꞋungana kamu loia witi neꞋe ana Sabat, asoa ana mamaloꞋa!”

3 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Nau ku saiana kaumulu toꞋomaꞋi sulia saena Buka Abu na ru ba sa David na tatalafaꞋa nia sasi Ꞌi naꞋo. Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa David faꞋinia ngwae nia ki kira fiolo liu, 4 nia ka leka Ꞌi saena na luma God, ma na ꞋingataꞋi fata abu ka kwatea fuana sa David na beret neꞋe kira Ꞌau abua fuana God. Ma sa David ka Ꞌania naꞋa beret neꞋeri, ma ka kwatea logo fuana ngwae nia ki, ma kira ka Ꞌania. Bore ma na taki kulu alaꞋani fuana talitoꞋona goꞋo na fata abu God ki neꞋe kira saiana Ꞌanilana. Ma noaꞋa kulu kasi lisia saena Buka Abu neꞋe God nia saetaꞋa fuana sa David.”✡

5 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Nau ku saiana kaumulu toꞋomaꞋi sulia saena Buka Abu, na taki ki sulia fata abu ki ba kira rao saena Luma Abu God ana Sabat, asoa ana mamaloꞋanga. Kira ka rao bore Ꞌada ꞋunaꞋeri noaꞋa God kasi matalangaꞋinida goꞋo. 6 Aia, nau ku saea fuamuꞋa, na raoꞋa nau ku sasi neꞋe doe ka tasa liufia na Luma Abu God, ma nauꞋa niniꞋa naꞋa faꞋi kamu. 7 ꞋIu, God nia fata Ꞌuri, ‘Nau ku oga kamu ke kwaimanatai fuana ngwae ki, ma noaꞋa laꞋu na kwaisuꞋusiꞋanga kamu ki.’✡ Ma diꞋia kamu ka saiana fadalana na ru neꞋe, nia ꞋafitaꞋi fuana muka matalangani na ngwae nau ki, osiꞋana neꞋe noaꞋa kira kasi rora goꞋo. 8 DuꞋungana neꞋe nauꞋa, na Ngela Ngwae, nau ku toꞋo ana na ngasingasiꞋanga fuana saelana ru ki fuana ngwae ki kira saiana kike sasia goꞋo Ꞌada ana asoa ana mamaloꞋanga.”

Sa Jesus nia gura taꞋi ngwae

(Mark 3:1-6; Luke 6:6-11)

9 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia leka faꞋasia na kula neꞋe, nia ka leka saena taꞋi luma fuana foꞋongaꞋa. 10 Ma taꞋi ngwae limana mae tua logo saena luma fuana foꞋongaꞋa neꞋeri. Ma ti ngwae kira saefiloa sa Jesus kika Ꞌuri, “ꞋUri ma nia bolo goꞋo Ꞌana fuana guralana ngwae mataꞋi ki ana Sabat, na asoa ana mamaloꞋanga kwa?” Kira saefiloa ꞋunaꞋeri fasi Ꞌiri kira ka dao toꞋona ta ru fuana fata maanalana sa Jesus ana Ꞌoilana taki God ana guraꞋa, ru neꞋeri kira manata sulia nia diꞋia raoꞋa. 11 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Jesus ka saefilo kira laꞋu ka Ꞌuri, “Muke faꞋarongo nau basi, diꞋia ta ngwae amuꞋa, na sipsip nia Ꞌasia saena ta kilu ana Sabat, Ꞌuri ma nia kasi leka ma ka lafua laꞋu faꞋasia na kilu ana faꞋi asoa neꞋeri? 12 Kaumulu saiana, God lisia ngwae neꞋe talingaꞋi ka liufia na sipsip. Aia, sulia ngwae neꞋe nia talingaꞋi ꞋunaꞋeri, noaꞋa nia kasi rora goꞋo fuana sasilana ta ru leꞋa fuana ma Ꞌafilana ta ngwae ana Sabat asoa ana mamaloꞋanga.”

13 Ana kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo, sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋe limana mae, “ꞋOke taga maꞋi limamu.” Ma ngwae neꞋeri ka taga na limana. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo, na limana ba mae ka leꞋa logo Ꞌana diꞋia ruana ta bali lima. 14 Ma ana kaidaꞋi na Farasi ki kira lisia na ru neꞋe, kira ka ruꞋu taꞋifau Ꞌi maa. Ma kira ka fiku lokoꞋi ru naꞋa fuana saungilana sa Jesus.

15 KaidaꞋi sa Jesus nia rongoa goꞋo Ꞌana neꞋe kira fiku lokoꞋi ru fasi Ꞌiri kika saungia, nia ka leka naꞋa faꞋasia fanoa neꞋeri. Ma na ngwae Ꞌoro ki, kira ka leka sulia sa Jesus, ma nia ka gura ngwae Ꞌoro neꞋe kira mataꞋi ki, ma kira ka Ꞌakwa taꞋifau naꞋa. 16 Ma sa Jesus ka fata luida noaꞋa kira kasi alaꞋa suli nia siana ta ngwae laꞋu. 17 Nia sasi ꞋunaꞋeri fasi Ꞌiri ka faꞋamamana na fatalana God ba profet Aesea nia saea ka Ꞌuri,

18 “Na ngwae rao nau niniꞋa, nau ku filia fasi Ꞌiri ka sasia raoꞋa nau.

Nau ku alafe liu fuana, ma nau ku saeleꞋa liu sulia.

Nai baꞋa kwatea kwau na AnoꞋi ru nau fasi Ꞌiri ka tua faꞋinia.

Aia, na ngwae neꞋe nia ka kwatea logo kwai matalangaꞋinga ꞋoloꞋolo fuada ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki.

19 NoaꞋa nia kasi tua Ꞌani kwaingilongiloi Ꞌanga, ma noaꞋa kasi ri kwaa, ma noaꞋa nia kasi fata auraꞋea maana fanoa ki.

20 NoaꞋa nia kasi baꞋa danga faꞋiburi Ꞌani na ngwae dalaꞋa ma ngwae ngwataꞋutaꞋu ki.

Ma nia ke baꞋa kwatea kwai matalangaꞋinga ꞋoloꞋolo fuana na ngwae ki.

21 ꞋAni na ngwae neꞋe, ngwae Ꞌoro faꞋasia na fanoa ki taꞋifau, kira ke baꞋa fitoꞋo ana.”✡

NgasingasiꞋanga sa Jesus nia tasa liu ana sa Saetan

(Mark 3:20-30; Luke 11:14-23)

22 Sui buri Ꞌana, ti ngwae kira ngalia maꞋi taꞋi ngwae siana sa Jesus fuana guralana. Ngwae neꞋe, anoꞋi ru taꞋa nia sura ana, ma na maana ka rodo, ma kwakwana ka noto. Ma sa Jesus ka gura na ngwae neꞋeri, ma nia ka lia ma ka fata naꞋa laꞋu. 23 Na fikuꞋa neꞋeri ka Ꞌarefo liu, ma kira ka saefilo kira kwailiu kika Ꞌuri, “ꞋUri ma na ngwae neꞋe nia neꞋe ngwae ba God nia filia, ma ke baꞋa futa maꞋi ana kwalafa sa David na ngwae tatalafaꞋa taka niniꞋa?”

24 Ma kaidaꞋi ti Farasi kira rongoa na ru neꞋeri ki, kira ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa laꞋu niaꞋa niniꞋa. Sa Jesus nia ifulani naꞋa anoꞋi ru taꞋa ki Ꞌani ngasingasiꞋanga sa Saetan* na ꞋingataꞋi anoꞋi ru taꞋa.”

25 Ma osiꞋana neꞋe sa Jesus nia sai goꞋo ana na manatalada, nia ka fata Ꞌuri fuada, “DiꞋia ngwaꞋi toꞋa saena ta fanoa doe kira fuꞋali kira talada, Ꞌirai na fanoa doe neꞋeri ke takalo naꞋa. Ma diꞋia ta fanoa, nama na ngwae ma na Ꞌafe ma na ngela nia ki, kira fuꞋa faꞋi kira talada, nia ꞋafitaꞋi fuana kira ka tua fiku. 26 Ma na ꞋinotoꞋanga sa Saetan neꞋe ꞋunaꞋeri logo. DiꞋia sa Saetan ke fuꞋa faꞋinia toꞋa neꞋe kira leka sulia, Ꞌirai kira ke takalo kwailiu goꞋo.

27 “ꞋIu, ma kaumulu saea nau ku ifulani anoꞋi ru taꞋa ki Ꞌani ngasingasiꞋanga sa Saetan. ꞋIrai ma ngasingasiꞋanga sa tai mo niniꞋa ti fafarongo aumulu ifulani anoꞋi ru taꞋa ki Ꞌani? Sa Saetan? NoaꞋa liu! DuꞋungana ru neꞋeri ki, nia faꞋataꞋinia neꞋe kaumulu rora.

28 “Nau ku ifulani anoꞋi ru taꞋa ki Ꞌani ngasingasiꞋanga God. Ma nia ka faꞋataꞋinia naꞋa fuamuꞋa neꞋe na ꞋInotoꞋanga God fafia ngwae ki dao karangi naꞋa maꞋi siamuꞋa.

29 “Aia, diꞋia ta ngwae goꞋo Ꞌana oga ka ifulani ta anoꞋi ru taꞋa, ngwae neꞋeri ke ngasingasiꞋa ka liufia sa Saetan. Ka diꞋia logo ta ngwae neꞋe oga ke ruꞋu saena luma na ngwae ngasingasiꞋa fuana ngalilana ru nia ki. Nia ke ngasingasiꞋa ka liufia mala ngwae neꞋeri, fasi Ꞌiri ke talangwaraꞋu fuana firiꞋilana ngwae ngasingasiꞋa neꞋeri, sui mala nia ka fiꞋi ngali ru nia ki.

30 “Aia, sa tai neꞋe noaꞋa nia kasi leka maꞋi buriku, nia na malimae nau. Ma sa tai neꞋe noaꞋa kasi kwaiꞋafi aku fuana fikulana maꞋi ngwae ki siana God, nia ka takalongaꞋi kira naꞋa faꞋasia God. 31-32 Sulia nia ꞋunaꞋeri, nau ku saea fuamuꞋa, God saiana ke baꞋa rufuanata ana ru taꞋa ki taꞋifau goꞋo neꞋe ngwae nia sasia ma na ru taꞋa nia ka saea. Ma diꞋia ta ngwae ka fata taꞋa aku na Ngela Ngwae, God saiana ka rufuanata ana. Bore ma diꞋia ta ngwae ka fata faꞋalia na raoꞋa AnoꞋi ru Abu, noaꞋa liu God ka rufuanata ngwae neꞋeri, sui bore Ꞌana kaidaꞋi neꞋe, nama ta kaidaꞋi neꞋe nia maꞋi Ꞌua.”

TaꞋi Ꞌai faꞋinia na fuaꞋi ru

(Luke 6:43-45)

33 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Kaumulu saiana diꞋia kamu toꞋo ana Ꞌai leꞋa, na fuaꞋi ru bore ka leꞋa logo. Ma diꞋia kamu toꞋo ana Ꞌai taꞋa, na fuaꞋi ru bore ka taꞋa naꞋa logo. ꞋUnaꞋeri logo ana ngwae. Sulia ru leꞋa ki leka maꞋi faꞋasia na ngwae leꞋa, ma ru taꞋa ki ka leka maꞋi faꞋasia na ngwae taꞋa. 34 Ma kamu diꞋia goꞋo amuꞋa kaela na baꞋeko tolo ki! Ma ꞋafitaꞋi liu kamu ka saea ta ru ka leꞋa, sulia na manataꞋanga kamu ki niꞋi taꞋa. Tae neꞋe nia tua saena manataꞋanga ngwae, nia neꞋe ka sakatafa maꞋi neꞋe ngwae ka alaꞋa Ꞌani. 35 Na ngwae neꞋe leꞋa, na fatalana bore ke baꞋa leꞋa logo. Ma na ngwae neꞋe taꞋa, na fatalana bore ke taꞋa logo.

36 “Nau ku saea fuamuꞋa, kaidaꞋi ana kwaꞋikwaꞋinga, God ke baꞋa matalangaꞋinia ngwae ki taꞋifau saena magalia fuana alaꞋanga taꞋa kira saeꞋe ki. 37 Ma God ke baꞋa matalangaꞋi ngwae Ꞌani fatalada talada. DiꞋia alaꞋanga ta ngwae ka leꞋa, God ke baꞋa fulangani ngwae neꞋe ni ꞋoloꞋolo. Ma diꞋia alaꞋanga ta ngwae ka taꞋa, God ke baꞋa fulangani na ngwae neꞋe ni rora.”

Na Farasi ki kira gania sa Jesus fasi Ꞌiri nia ke fulia ta faꞋanadaꞋa

(Mark 8:11-12; Luke 11:29-32)

38 Sui ti ngwae faꞋamanata ana taki ki ma ti Farasi, kira leka maꞋi siana sa Jesus, kira ka fata Ꞌuri fuana, “FaꞋamanata Ꞌae, kaimili oga liu Ꞌoko sasia ta faꞋanadaꞋa, fasi Ꞌiri ke faꞋataꞋinia mamanaꞋanga God neꞋe kwateꞋo maꞋi.”

39 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu ngwae ana taꞋena, kamu ngwae taꞋa ki. DuꞋungana kamu oga lisilana ta faꞋanadaꞋa neꞋe ke faꞋataꞋinia ngasingasiꞋanga God, bore ma nia ꞋafitaꞋi fuamuꞋa fuana lisilana. Kamu ke baꞋa lisia goꞋo amuꞋa na faꞋanadaꞋa diꞋia na ru ba nia fuli fuana sa Jona na profet Ꞌi naꞋo. 40 Sa Jona ba tua saena ogana gwaꞋa sasu sulia uulu faꞋi asoa ma uulu faꞋi rodo ki. Aia, ma nauꞋa, na Ngela Ngwae, nai baꞋa ꞋunaꞋeri logo. Nai baꞋa tua saena ano sulia uulu faꞋi asoa ma uulu faꞋi rodo ki. 41 Ma ana kaidaꞋi God ka matalangaꞋinia ngwae ki, na ngwae neꞋe kira tua Ꞌi Ninifa, kira tataꞋe fasi Ꞌiri kira ka alaꞋa sulia na roraꞋa kamu ki. Kira sasi ꞋunaꞋeri, sulia kira kakari alifaꞋi naꞋa faꞋasia na taꞋangaꞋa kira ki, ana kaidaꞋi sa Jona fulangaꞋinia fuada. Ma taꞋi ngwae nia talingaꞋi ka liufia sa Jona nia tua naꞋa faꞋi kamu. Sui ka ꞋunaꞋeri bore, noaꞋa kamu kasi kakari alifaꞋi goꞋo faꞋasia na taꞋangaꞋa kamu ki. 42 Ma ana kaidaꞋi God ke matalangaꞋinia na ngwae ki, na gwaungaꞋi kini Ꞌi Siba, nia ka tataꞋe logo fuana alaꞋanga sulia na roraꞋa kamu. Na kini neꞋe nia sasi ꞋunaꞋeri, sulia nia leka maꞋi faꞋasia fanoa nia neꞋe tau liu mala fuana na rongolana liatoꞋonga sa Solomon na ngwae tatalafaꞋa. Ma taꞋi ngwae talingaꞋi ka liufia sa Solomon nia tua goꞋo Ꞌana faꞋi kamu. Sui ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, noaꞋa kamu kasi oga goꞋo na rongolana.”

Olilana maꞋi anoꞋi ru taꞋa

(Luke 11:24-26)

43 Sa Jesus ka fata Ꞌuri laꞋu, “KaidaꞋi kira ifulaꞋinia anoꞋi ru taꞋa nia leka faꞋasia ta ngwae, nia ka liliu saena kula kwasilaꞋa, ma ka lulu Ꞌuana ta kula fasi Ꞌiri nia ke tua laꞋu ana. Ma diꞋia nia lulu ma ka noaꞋa naꞋa, 44 nia ke manata Ꞌuri, ‘Nai oli Ꞌuana na ngwae ba nau ku tuatua maꞋi ana Ꞌi naꞋo, ma nau ku leka maꞋi faꞋasia.’ Ana kaidaꞋi nia oli maꞋi ka dao, nia ka lisia ngwae baera nia faꞋasikasika ma ka faꞋasaga naꞋa maurilana taꞋifau. 45 KaidaꞋi nia lisia neꞋe nia ꞋunaꞋeri, nia ka oli ma ka talaꞋia laꞋu maꞋi ta fiu anoꞋi ru neꞋe taꞋa ka tasa liufia niaꞋa, kira ka leka maꞋi, ma kira ka tua naꞋa Ꞌi saena ngwae baera. Ana kaidaꞋi neꞋeri, na tualana ngwae neꞋeri ka fiꞋi taꞋa ka liufia naꞋa Ꞌi naꞋo. Ma nia ka ꞋunaꞋeri logo fuamuꞋa ngwae ana taꞋena, kamu ngwae taꞋa ki, ma tualamuꞋa ka fiꞋi taꞋa ka liufia naꞋa Ꞌi naꞋo, osiꞋana kamu Ꞌaila Ꞌani nau.”

TuaꞋa mamana sa Jesus, kira ngwae neꞋe roꞋosulia God

(Mark 3:31-35; Luke 8:19-21)

46 Ana kaidaꞋi sa Jesus nia alaꞋa Ꞌua fuana ngwae ki, teꞋa nia faꞋinia ngwaefuta nia ki kira ka dao maꞋi. Ma kira ka uu goꞋo Ꞌada Ꞌi maa, ma kira ka fata maꞋi Ꞌuana fasi Ꞌiri kira ka alaꞋa faꞋinia. 47 Ma taꞋi ngwae ana ngwae neꞋeri ki ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “TeꞋa Ꞌoe faꞋinia ngwaefuta Ꞌoe ki, kira uu goꞋo maꞋi Ꞌada Ꞌi maa, ma kira ka oga kike alaꞋa faꞋi Ꞌoe.”

48 Sa Jesus olisia ka Ꞌuri, “Nau ku saea sa tai faꞋida neꞋe teꞋa nau ma na ngwaefuta nau ki.” 49 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Jesus ka faꞋataꞋinia na fafarongo nia ki, ma ka fata Ꞌuri, “Muke lisia basi. Kira neꞋe kira diꞋia naꞋa teꞋa nau ki ma na ngwaefuta ki. 50 Sulia sa tai neꞋe sasi sulia na kwaiogaiꞋanga MaꞋa nau maꞋi langi, nia neꞋe ngwaefuta nau, ma na ngwaingwaena nau, ma na teꞋa nau.”

13

Na tarifulaꞋa sulia na ngwae neꞋe fasia na maga ru ki

(Mark 4:1-9; Luke 8:4-8)

1 Ana faꞋi asoa neꞋeri logo, sa Jesus ka ruꞋu kwau faꞋasia luma neꞋeri, ma ka leka Ꞌi ninimana na Ꞌosi, ma ka tua Ꞌi ano fuana faꞋamanataꞋanga. 2 Ma sulia na fikuꞋa doe liu kira fiku kalia, nia ka raꞋe saena taꞋi gwaꞋi baru, ma ka tua Ꞌi saena, ma na ngwae ki kira ka uu kwau Ꞌi ꞋaꞋe one. 3 Sui nia ka faꞋarongo kira Ꞌani ru Ꞌoro ki Ꞌani alaꞋanga tarifulaꞋa ki, ka Ꞌuri, “TaꞋi ngwae nia leka ka tasalia maga witi ki Ꞌi saena oꞋola nia. 4 Ma kaidaꞋi nia tasalia maga witi neꞋeri ki, ti maga witi kira Ꞌasia sulia na talalinga, ma na noꞋo ki kira ka lofo maꞋi, ma kira ka Ꞌanida taꞋifau. 5 Ma ti maga witi kira ka Ꞌasida ana kula faula ki, kula neꞋe ano kasi doe. Ma kira ka bulao ꞋaliꞋali sulia neꞋe ano nia kasi Ꞌoro. 6 Ma ana kaidaꞋi neꞋe sina nia taꞋe maꞋi, nia ka sinafia na witi neꞋe masubu ki, ma kira ka kuku logo, sulia neꞋe lali ru ki kasi koso lalo. 7 Ma ti maga witi kira Ꞌasida Ꞌi safitana na kwalo Ꞌabui ki, ma kwalo neꞋeri ka nuku fafia na witi ki. 8 Ma ti maga witi laꞋu niꞋi Ꞌasida Ꞌi saena na ano leꞋa, ma kaidaꞋi kira taꞋe maꞋi, kira ka fungu ana fuaꞋi ru Ꞌoro ki. Ma ti witi kira ka fungu Ꞌania taꞋi talangaꞋi faꞋiruꞋa, ma ti witi kira ka fungu Ꞌania ono akwala faꞋiruꞋa, ma ti witi laꞋu kira ka fungu Ꞌania uulu akwala faꞋiruꞋa.”

9 Ma sa Jesus ka faꞋasuia fatalana ka Ꞌuri, “DiꞋia ta ngwae oga ka sai leꞋa ana ru neꞋe ki, ni ka sailinga leꞋa mala.”

Sa Jesus ka alaꞋa Ꞌani tarifulaꞋanga ki fuana ngwae Ꞌoro, bore ma nia faꞋamadakola ru ki taꞋifau fuana fafarongo nia ki

(Mark 4:10-12; Luke 8:9-10)

10 Na fafarongo nia ki leka maꞋi siana, ma kira ka saefilo Ꞌuri ana, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko fata fuana na ngwae ki Ꞌani alaꞋanga ana tarifulaꞋanga ki kwa?”

11 Sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “KaidaꞋi sui ki, God noaꞋa kasi faꞋamadakola Ꞌua faꞋuta neꞋe nia ke baꞋa gwaungaꞋi fafia ngwae nia ki. Bore ma taꞋena, na madakolaꞋa niniꞋa dao naꞋa fuamuꞋa. Ma na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu fafarongo nau ki, noaꞋa naisi faꞋamadakola fuada. 12 Sa tai bore Ꞌana neꞋe ka toꞋo ana ta madakolaꞋa tiꞋitiꞋi sulia ꞋInotoꞋanga God, God ke baꞋa luda gwauna fuana, fasi Ꞌiri nia ka toꞋo ana madakolaꞋa Ꞌoro ka aliꞋafu goꞋo. Bore ma sa tai neꞋe noaꞋa kasi roꞋosulia faꞋamanata Ꞌanga neꞋe ki, ta madakolaꞋanga tiꞋitiꞋi bore Ꞌana neꞋe nia toꞋo ana sulia ꞋinotoꞋanga God, God ke ngali olitaꞋinia faꞋasia. 13 Aia, nau ku fata fuada Ꞌani alaꞋanga tarifulaꞋa ki, osiꞋana ngwae neꞋe ki lisia naꞋa ru nau ku sasiꞋi ki, bore ma noaꞋa kira kasi lia saiana. Kira rongoa alaꞋanga laku, bore ma noaꞋa kira kasi malinganiꞋi. 14 Nia Ꞌuri Ꞌiri ka faꞋamamana na alaꞋanga ba sa Aesea na profet nia saea Ꞌi naꞋo ba Ꞌuri,

‘Kira ke fafarongo ma kike fafarongo, bore ma noaꞋa kira kasi saiana faꞋarongoꞋa God.

Ma kira ke lia ma kira ke lia, bore ma noaꞋa kira kasi lisia tae neꞋe God ka sasi fuada.

15 OsiꞋana neꞋe manatada ka oꞋeoꞋela, ma kike bania na alingada, ma kike bokota logo na maada.

ꞋAsu Ꞌubani maada kata lisia, nama alingada kata rongoa, ma na manatada ka malingaꞋinia fatalana God, ma kika faꞋitaꞋi maꞋi Ꞌuaku ma nau ku gurada.’ ”✡

16 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “ꞋOilakiꞋa liu fuaumulu, sulia neꞋe maamulu lisia naꞋa raoꞋa nau ku sasiꞋi ki, ma na alingamuꞋa ka rongoa faꞋamanataꞋanga nau ki. 17 Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, na profet Ꞌoro ki, ma na ngwae saga ki Ꞌi naꞋo, kira oga lisilana ru neꞋe kamu lisiꞋi ki, bore ma noaꞋa kira kasi lisia. Ma kira oga naꞋa rongolana na ru neꞋe kamu rongoꞋi ki, ma noaꞋa kira kasi rongoa.

Sa Jesus fada tarifulaꞋanga sulia na ngwae ba nia tasali maga ru

(Mark 4:13-20; Luke 8:11-15)

18 “Muke fafarongo naꞋa Ꞌuana na fadalana alaꞋanga tarifulaꞋanga neꞋe sulia na ngwae neꞋe tasali maga witi. 19 Ti ngwae neꞋe kira rongoa na faꞋarongoꞋanga sulia na ꞋInotoꞋanga God, ma noaꞋa kira kasi malingani, ꞋunaꞋeri sa Saetan ka leka maꞋi, ma ka laua naꞋa fatalana God faꞋasida neꞋe kira rongoa. Kira diꞋia na maga witi neꞋe kira Ꞌasida sulia na talalinga, ma na noꞋo ki kira ka Ꞌania. 20 Ma na maga witi neꞋe kira ꞋasiꞋi Ꞌi fafona ano neꞋe nia faula, nia diꞋia na ngwae neꞋe kira rongoa fatalana God, ma kira ka ngalia faꞋinia na saeleꞋanga. 21 Bore ma fatalana God noaꞋa kasi lalisusu goꞋo saena maurilada. Kira ka faꞋamamana goꞋo sulia kaidaꞋi tiꞋitiꞋi. Bore ma kaidaꞋi ilitoꞋonga ma faꞋakaisiꞋanga nia dao goꞋo maꞋi duꞋungana kira faꞋamamana ana fatalana God, ma kira kasi faꞋamamana naꞋa. 22 Ma ti ngwae neꞋe kira diꞋia maga witi neꞋe kira Ꞌasida Ꞌi safitana na kwalo Ꞌabui ki. Kira rongoa na fatalana God, bore ma kira manata Ꞌabera Ꞌada sulia ru ki ana mauriꞋa kira, ma kira ka manata doe ana na mani. Ma ru neꞋeri ki, nia diꞋia na kwalo Ꞌabui ki nia nuku fafia na fatalana God saena maurilada. NoaꞋa kira kasi rokisi goꞋo saena maurilada ka diꞋia na witi neꞋe noaꞋa kasi fungu goꞋo Ꞌani ta fuaꞋi ru. 23 Ma ti ngwae laꞋu neꞋe kira diꞋia na maga witi neꞋe kira Ꞌasida Ꞌi saena ta ano leꞋa. Kira rongoa fatalana God, ma kira ka malingani, ma kika faꞋataꞋinia tuaꞋa ꞋoloꞋolo ka diꞋia witi neꞋe nia fungu Ꞌani fuaꞋi ru ki. Ti witi neꞋe taꞋi talangaꞋi fuaꞋi ruꞋanga, ma ti witi neꞋe ono akwala fuaꞋi ruꞋanga, ma ti witi uulu akwala fuaꞋi ruꞋanga.”

TarifulaꞋanga sulia na laua taꞋa ki

24 Sa Jesus ka saea laꞋu taꞋi tarifulaꞋanga fuada, ka Ꞌuri, “Na ꞋInotoꞋanga God diꞋia na ngwae neꞋe ka fasia na maga ru ki saena na oꞋola nia. 25 Ma ana taꞋi rodo, kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira maliu Ꞌada, na malimae ka leka maꞋi ma ka fasia ti maga laua taꞋa Ꞌi safitana na maga ru leꞋa ki. Sui nia ka leka naꞋa Ꞌana. 26 Ma kaidaꞋi neꞋe maga ru leꞋa ki kira bulao maꞋi, ma kira ka talaꞋae fungu, na maga laua taꞋa ba kiri kira ka bulao logo. 27 Na ngwae ni rao nia ki, kira ka leka maꞋi siana, ma kika saefiloa Ꞌuri, ‘AraꞋi kwa, Ꞌoko fasia na maga ru leꞋa ki ba. Ma na laua loꞋoko ki niꞋi leka maꞋi faꞋasia Ꞌi fai?’ 28 Ma nia ka olisida ka Ꞌuri, ‘Ta malimae naꞋa neꞋana nia sasia na ru neꞋeri.’ Ma na ngwae ni rao nia ki, kira ka saefiloa Ꞌuri, ‘ꞋOko oga mike leka ma kami ka failia na laua taꞋa neꞋe ki?’ 29 Nia ka olisida ka Ꞌuri, ‘NoaꞋa, Ꞌasu Ꞌubani ana kaidaꞋi kamu failia na laua loꞋoko ki, kamu kata faꞋalia logo ti Ꞌai leꞋa faꞋinia. 30 Muke alu kera ke taꞋe fiku naꞋa adaroꞋo leleka ka dao ana kaidaꞋi ni goniruꞋa. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, nai baꞋa saea fuana na ngwae neꞋe kira gonia na ru nau ki, ku Ꞌuri: Muke lafua na laua ki Ꞌi naꞋo, ma kamu ka firi fikuda, ma kamu ka duꞋafia. Sui kamu ka fiꞋi lafua na ru leꞋa ki, ma kamu ka ngalia maꞋi Ꞌuana saena babala ni taingaꞋiꞋanga nau.’ ”

ꞋInotoꞋanga God etangilana tiꞋitiꞋi bore ma nia ka doe ana aliꞋafulana

(Mark 4:30-32; Luke 13:18-21)

31 Sui sa Jesus ka saea laꞋu taꞋi tarifulaꞋanga ka Ꞌuri, “Na ꞋInotoꞋanga God nia Ꞌuri: TaꞋi ngwae nia ngalia maga Ꞌai tiꞋitiꞋi liu neꞋe kira saea Ꞌani mastad, ma ka fasia Ꞌi saena na oꞋola nia. 32 Ma sui bore Ꞌana na maga ru neꞋeri ka tiꞋitiꞋi liu ana na maga ru ki taꞋifau, kaidaꞋi nia taꞋe maꞋi, nia ka alua naꞋa na Ꞌai neꞋe doe ka liufia naꞋa na Ꞌai ki taꞋifau Ꞌi saena na oꞋola neꞋeri. Ma kaidaꞋi na Ꞌai neꞋe doe ka ulubono, na noꞋo ki kira ka saungaꞋinia na nuꞋi kira ki ana na rarana Ꞌai neꞋeri.”

33 Sui sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌani ta tarifulaꞋanga ka Ꞌuri, “Na ꞋInotoꞋanga God nia diꞋia na isi tiꞋitiꞋi fuana faꞋa ubulana na beret, neꞋe ta kini nia ngalia, ma ka dola faꞋinia flaoa Ꞌoro, leleka ka nongalia na kaꞋakaꞋa neꞋeri ka ubu, ma ka fane.”

34 Sa Jesus ꞋidufaꞋi alaꞋa sulia na ru neꞋe ki taꞋifau goꞋo Ꞌani na tarifulaꞋanga ki fuana na fikuꞋa neꞋeri. 35 Nia sasi ꞋunaꞋeri fasi Ꞌiri ka faꞋamamana na alaꞋanga God neꞋe profet nia keresia ka Ꞌuri,

“Nau kui baꞋa fata Ꞌani tarifulaꞋanga ki fuana ngwae ki.

Ma nai baꞋa fada na ru neꞋe ago ki Ꞌita naꞋa maꞋi ana kaidaꞋi nau ku saungaꞋinia naꞋa na magalia.”✡

Sa Jesus fada tarifulaꞋanga sulia na laua taꞋa ki

36 Sui sa Jesus ka faꞋasia naꞋa fikuꞋa neꞋeri ma ka ruꞋu saena luma. Ma na fafarongo nia ki kira ka dao maꞋi siana, ma kira ka fata Ꞌuri, “ꞋOke fada basi fuamiꞋa na tarifulaꞋanga ba sulia na laua neꞋeri ki saena na oꞋola.”

37 Nia ka olisida ka Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe nia fasia na maga ru leꞋa ki, naꞋa neꞋe nauꞋa, na Ngela Ngwae. 38 Ma na oꞋola naꞋa neꞋe magalia, ma na maga ru leꞋa ki naꞋa neꞋe na ngwae God ki olofana ꞋInotoꞋanga nia. Ma na laua neꞋeri ki neꞋe na ngwae roꞋosulia sa Saetan ki. 39 Ma na malimae neꞋe nia fasia na laua ki, naꞋa neꞋe sa Saetan. Ma kaidaꞋi ana goniruꞋa naꞋa neꞋe Ꞌisilana na magalia, ma na ngwae neꞋe kira goniru naꞋa neꞋe na Ꞌainsel ki. 40 KaidaꞋi neꞋe ngwae ni rao ki kira gonia na laua ki, ma kira ka duꞋafia Ꞌi saena na mafula, nia ka diꞋia logo ana Ꞌisilana na magalia. 41 Nai baꞋa kwatea Ꞌainsel ki, ma kira ka gonia ngwae ki taꞋifau neꞋe kira sasia ru taꞋa ki, ma na ngwae neꞋe kira faꞋarora naꞋa ngwae ki, ma na Ꞌainsel ki kira ka lafuda faꞋasia na ꞋinotoꞋanga nau. 42 Ma kira ka Ꞌui Ꞌani kira Ꞌi saena mafula, kula neꞋe kira ke baꞋa angi, ma kira ka Ꞌala girigiria na lifada. 43 Aia, na ngwae saga ki, kira ka sina diꞋia na madaꞋafi saena na ꞋinotoꞋanga na MaꞋa kira. Muke manata leꞋa sulia na ru neꞋeri.”

Na tarifulaꞋanga ki

44 Sa Jesus ka fata logo Ꞌuri fuana na fafarongo nia ki, “Na ꞋInotoꞋanga God nia diꞋia na mani doe neꞋe kira sofongani saena na oꞋola. Ma kaidaꞋi taꞋi ngwae lisia, nia ka sofongaꞋinia logo Ꞌana. Ma nia ka saeleꞋa liu, ma nia leka ma ka Ꞌoifoli Ꞌani na ru nia ki taꞋifau, ma ka folia naꞋa oꞋola neꞋeri, fasi Ꞌiri ka ngali Ꞌana mani doe neꞋeri.

45 “Ma na ꞋInotoꞋanga God nia diꞋia logo na ngwae Ꞌoifoli neꞋe nia lulu Ꞌuana na fau ngwairoiro leꞋa ki neꞋe folilani doe liu. 46 KaidaꞋi nia dao toꞋona kala taꞋi fau ngwairoiro neꞋe liulana doe liu, nia ka leka, ka Ꞌoifoli Ꞌani na ru nia ki taꞋifau, ma ka fiꞋi folia.

47 “Na ꞋInotoꞋanga God nia diꞋia logo na furai neꞋe kira dee Ꞌani Ꞌi saena na asi, ma kira ka deea Ꞌani kwalukaela iꞋa matamata ki taꞋifau. 48 Ma kaidaꞋi nia fungu, na ngwae neꞋe kira dee ki kira olongaꞋinia Ꞌi sara, ma kira ka tua Ꞌi ano. Sui kira ka gonia naꞋa iꞋa leꞋa ki saena kukudu ki, ma kira ka Ꞌui Ꞌania na iꞋa taꞋa ki. 49 Nia ka ꞋunaꞋeri logo ana Ꞌisilana na magalia. Na Ꞌainsel ki kike leka maꞋi, ma kira ka daroꞋia na ngwae taꞋa ki faꞋasia na ngwae leꞋa ki. 50 Ma na ngwae taꞋa ki, kira ka Ꞌui Ꞌanida Ꞌi saena na mafula, ma Ꞌi neꞋeri kira ka angi, ma kira ka Ꞌala girigiri Ꞌani lifada.”

51 Sui sa Jesus ka saefiloda ka fata Ꞌuri, “Kaumulu saiana ru neꞋeri ki?” Ma kika olisia kira ka Ꞌuri, “ꞋIu.”

52 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “KamuꞋa na ngwae neꞋe nau ku faꞋamanata kamu naꞋa. ꞋUnaꞋeri kamu ka faꞋamanata Ꞌania alaꞋanga sulia ꞋInotoꞋanga God. Kamu sai leꞋa ana na KerekereꞋa Abu saena Fau AlangaꞋinga ꞋUa ma na fataꞋa faolu neꞋe nau ki.”

Na ngwae Ꞌi Nasaret ki kira Ꞌaila Ꞌania sa Jesus

(Mark 6:1-6; Luke 4:16-30)

53 Ana kaidaꞋi sa Jesus nia alaꞋa Ꞌani tarifulaꞋanga neꞋeri ki ka sui, nia ka leka naꞋa faꞋasia maꞋe fanoa neꞋeri. 54 Ma nia ka oli laꞋu maꞋi ana maꞋe fanoa nia Ꞌi Nasaret. Ma nia ka leka Ꞌi saena luma fuana foꞋongaꞋa fuana faꞋamanatalana ngwae ki. Ma ana kaidaꞋi ngwae ki kira rongoa, kira ka Ꞌarefo liu, ma kira ka fata Ꞌuri, “Na ngasingasiꞋanga ana sa tai niniꞋa kwate nia ka faꞋamanata Ꞌania fatalana God Ꞌuri, ma faꞋinia sasilana na faꞋanadaꞋa ki? 55 Kulu sai goꞋo akulu ana neꞋe ngwae neꞋe, niaꞋa na ngela sa Josef goꞋo niniꞋa, na ngwae ni saiana saungaꞋilana ru ki Ꞌani Ꞌai ki, ma teꞋa nia Ꞌi Mary. Na ngwaefuta nia ki neꞋe sa James, sa Josef, sa Simon, ma sa Judas goꞋo. 56 Ma na ngwaingwaena nia ki, kira tua goꞋo Ꞌada faꞋi kulu Ꞌi neꞋe. FaꞋuta neꞋe nia ka liatoꞋo liu Ꞌuri?” 57 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, kira ka Ꞌaila Ꞌani sa Jesus.

Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Na profet nia ꞋafitaꞋi fuana ngwae futa nia ki faꞋinia na ngwae ana maꞋe fanoa nia ki, kira ka fuꞋusi doe ana niaꞋa.”

58 Ma sa Jesus noaꞋa kasi sasia na ru faꞋanadaꞋa Ꞌoro ki ana maꞋe fanoa nia, sulia na ngwae neꞋeri ki, kira Ꞌaila kasi faꞋamamana ana.

14

KaidaꞋi kira saungia sa John ngwae ni Siuabu

(Mark 6:14-29; Luke 9:7-9)

1 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Herod Antipas neꞋe ngwae tatalafaꞋa Ꞌi Galili, nia ka rongoa faꞋarongoꞋa sulia sa Jesus, 2 ma nia ka fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋe kira rao faꞋinia ki, “Ngwae neꞋe, niaꞋa sa John ngwae ni siuabu nia mauri laꞋu! Nia niniꞋa ke sasia laꞋu na ru ni ꞋarefoꞋa ki.”

3-4 Ana kaidaꞋi sa John nia mauri Ꞌua, sa Herod neꞋe korea Ꞌi Herodias na Ꞌafe ngwaefuta nia sa Filip. Ma sa John ka balufia sa Herod ka Ꞌuri, “Na taki God noaꞋa kasi alafafia neꞋe Ꞌoke korea Ꞌafe ngwaefuta Ꞌoe.” Nia neꞋe sa Herod ka kwatea ti ngwae fasi Ꞌiri kika daua sa John, ma kira ka firiꞋia, ma kira ka alua saena luma ni lokafo. Sa Herod nia sasia ru neꞋe sulia na Ꞌafe nia Ꞌi Herodias neꞋe oga.

5 Ana kaidaꞋi sa John tua saena luma ni lokafo, sa Herod ka oga liu saungilana, bore ma nia maꞋu Ꞌani ngwae ki, sulia kira saea sa John niaꞋa ta ngwae ana profet ki.

6 Sui ana taꞋi asoa, sa Herod ka saungaꞋinia taꞋi fangaꞋa doe fuana manataꞋanga toꞋona faꞋi asoa nia futa ana. Ana fangaꞋa neꞋeri, na sariꞋi Ꞌi Herodias nia leka maꞋi ka ngwaꞋe fuana sa Herod faꞋinia kwaima nia ki fasi Ꞌiri kira ka ada ana. KaidaꞋi sa Herod ka lisia sariꞋi neꞋe nia ngwaꞋe, nia ka saeleꞋa liu faꞋinia. 7 Ma nia ka eta fataꞋa naꞋa fuana sariꞋi neꞋeri ka Ꞌuri, “Nai baꞋa kwatea ta tae goꞋo Ꞌana neꞋe Ꞌoko gani nau Ꞌuana.”

8 Aia, teꞋa na sariꞋi neꞋe ka alaꞋa fuana sariꞋi, nia ka fata Ꞌuri, “ꞋOke gani, Ꞌoko fata Ꞌuri, ‘Nau ku oga Ꞌoke kwatea maꞋi gwauna sa John ngwae ni Siuabu fuaku ana kaidaꞋi neꞋe naꞋa. ꞋOko alua maꞋi fafona ta taꞋe ru.’ ” Ma na sariꞋi neꞋe ka sasi ꞋunaꞋeri.

9 Ma kaidaꞋi sa Herod ka rongoa ru neꞋe, nia ka kwaimanatai liu. Sui bore Ꞌana, nia ka sasia naꞋa Ꞌana, sulia nia eta fataꞋa naꞋa, ma na kwaima nia ki kira ka rongoa taꞋifau naꞋa. 10 Ma nia ka kwatea ngwae rao nia ki ka leka kika siki musia maꞋi gwauna sa John ngwae ni Siuabu saena luma ni lokafo. 11 Ma kira ka ngalia maꞋi gwauna sa John fafona taꞋe ru, ma kira ka kwatea naꞋa fuana sariꞋi Ꞌi Herodias. Ma na sariꞋi neꞋe ka ngalia ka kwatea naꞋa fuana teꞋa nia. 12 KaidaꞋi na fafarongo sa John ki kira rongoa na ru neꞋe, kira leka maꞋi, kira ka ngalia nonina, kika kwaiatoa naꞋa saena na kilu gwaꞋu. Sui, kika leka kika faꞋarongoa sa Jesus Ꞌani.

Sa Jesus nia sarea na lima toꞋoni ngwae ki

(Mark 6:30-44; Luke 9:10-17; John 6:1-14)

13 Ana kaidaꞋi sa Jesus nia rongo sulia na ru neꞋeri nia fuli fuana sa John, nia ka faꞋasia naꞋa kula neꞋeri, ma ka leka taꞋifili nia saena gwaꞋi baru Ꞌuana kula neꞋe noaꞋa ta ngwae kasi tua ana. Na ngwae ki kira rongoa ru neꞋe sa Jesus sasia, ma kira ka faꞋasia na fanoa kira ki, ma kika donga buri Ꞌana sulia tala. 14 Ma kaidaꞋi sa Jesus koso ma ka lisia na fikuꞋa doe, nia ka kwaimanatai fuada, ma ka gura na ngwae neꞋe kira mataꞋi ki.

15 Ma ana saꞋulafi neꞋeri, na fafarongo nia ki kira leka maꞋi siana, ma kira ka fata Ꞌuri, “Kula neꞋe noaꞋa kasi tua karangia ta fanoa, ma nia karangi ka rodo naꞋa. ꞋOke kwatea na fikuꞋa neꞋe kika leka naꞋa Ꞌada, fasi Ꞌiri kira ka leka Ꞌuana na maꞋe fanoa ki Ꞌiri neꞋe kike foli fanga Ꞌada.”

16 Sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “NoaꞋa kira kasi leka. Kaumulu neꞋe muke kwatea ta fanga fuada fuana Ꞌanilana.”

17 Ma kira olisia kika Ꞌuri, “Kaimili toꞋo goꞋo ana lima afu beret ki ma ro gwaꞋi iꞋa ki.”

18 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Muke ngaliꞋi maꞋi Ꞌi neꞋe siaku.” 19 Ma nia ka kwatea na ngwae ki kira ka tua Ꞌi ano Ꞌi saena na karasi. Sui nia ka ngalia na lima afu beret ba kiri ma ro gwaꞋi iꞋa neꞋeri ki. Ma ka lia ꞋalaꞋa Ꞌuana Ꞌi langi, ma ka baꞋatafea God. Sui nia ka ngiia afu beret neꞋeri ki, ma ka kwatea fuada na fafarongo nia ki, ma kira ka daroꞋia fuada na ngwae neꞋeri ki. 20 Na ngwae neꞋeri ki taꞋifau, kira ka fanga leleka kira ka abusu naꞋa. Sui na fafarongo nia ki kira ka gonia na fanga neꞋe ore ki Ꞌi saena taꞋi akwala ma ro kukudu, leleka niꞋi ka fungu taꞋifau. 21 Ma na ngwae ba kira fanga ki bolo faꞋinia lima toꞋoni ngwane, ma noaꞋa kira kasi toꞋomani goꞋo na kini ki ma na ngela ki.

Sa Jesus nia leka Ꞌi fafona na kafo

(Mark 6:45-52; John 6:15-21)

22 Ma Ꞌi buri Ꞌana ru neꞋeri, sa Jesus nia asungaꞋinia na fafarongo nia ki kira ka etaeta Ꞌuana ta bali ana Ꞌosi neꞋeri saena na baru. Ma nia ka tua buri fasi Ꞌiri ke saea fuana na fikuꞋa neꞋeri kira ka leka naꞋa Ꞌada. 23 Ma buri Ꞌana neꞋe ngwae ki kira oli naꞋa, nia ka raꞋe taꞋifili nia gwauna taꞋi kula fane Ꞌiri nia ka foꞋo. Ma ana faꞋi rodo neꞋeri, nia ka tua Ꞌana taꞋifili nia Ꞌi neꞋeri. 24 Ma kaidaꞋi neꞋeri, neꞋe gwaꞋi baru baera ka tau naꞋa faꞋasia Ꞌi sara, ma na nafo ki ka kwaiꞋia sulia nia naꞋofia na iru.

25 Ma ana kadi rodo Ꞌi Ꞌofodangi, sa Jesus ka fali naꞋa maꞋi Ꞌi fafona na kafo, ma ka leka naꞋa maꞋi fuada. 26 Ma ana kaidaꞋi kira lisi nia ka fali maꞋi Ꞌi fafona na kafo, kira ka maꞋu liu. Ma kira ka ri Ꞌuri, “Na anoano ru!” Ma kira ka fai araarai.

27 Ma ꞋaliꞋali goꞋo sa Jesus ka fata fuada ka Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi maꞋu laꞋu! NauꞋa goꞋo niniꞋa.”

28 Ma sa Peter ka olisia ka Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, diꞋia ꞋaeꞋo mamana naꞋa neꞋana, Ꞌoke fata maꞋi Ꞌuaku Ꞌiri nau kui leka kwau Ꞌuamu Ꞌi fafona na kafo neꞋe.”

29 Sa Jesus ka fata Ꞌuri, “ꞋIu, leka maꞋi.”

Sui sa Peter ka koso faꞋasia na gwaꞋi baru, ma ka talaꞋae fali Ꞌi fafona na kafo Ꞌuana sa Jesus. 30 Sui ana kaidaꞋi nia ka lisia na iru doe, nia ka maꞋu ma ka talaꞋae ka kuru naꞋa Ꞌi saena na kafo. Ma nia ka ri ka Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, Ꞌoke faꞋamauri nau!”

31 Ma ka ꞋaliꞋali goꞋo sa Jesus ka kwate lima kwau Ꞌuana, ka dau ana niaꞋa, ma ka fata Ꞌuri, “Na fitoꞋonga Ꞌoe nia tiꞋitiꞋi liu. FaꞋuta neꞋe Ꞌoko manata ruarua ana nauꞋa?”

32 Ma ana kaidaꞋi kera raꞋe naꞋa Ꞌi saena na gwaꞋi baru, na iru ka aroaro naꞋa. 33 ꞋUnaꞋeri goꞋo na ngwae neꞋe kira tua Ꞌi saena na gwaꞋi baru ki, kira ka faꞋa aofia kika Ꞌuri, “ꞋAeꞋo naꞋa neꞋe Ngela God mamana naꞋa.”

KaidaꞋi sa Jesus nia gura ngwae mataꞋi ki

(Mark 15:1-9)

34 Ma kaidaꞋi kira toꞋofolo saena Ꞌosi, kira ka koso naꞋa ana taꞋi maꞋe fanoa kira saea Ꞌani Genesaret. 35 Ma na ngwae ana maꞋe fanoa neꞋeri ki, kira ka lia saiana sa Jesus. Ma kira ka kwate alaꞋanga fuana ti maꞋe fanoa laꞋu sulia sa Jesus, fasi Ꞌiri ngwae neꞋeri ki, kira ka baꞋea maꞋi ngwae mataꞋi kira ki ka leka maꞋi siana. Ma kira ka ngalia maꞋi ngwae mataꞋi Ꞌoro ki siana. 36 Ma na ngwae ki ka gania sa Jesus fasi Ꞌiri ka alaꞋania na ngwae mataꞋi neꞋeri ki kira ka sama Ꞌada toꞋona Ꞌaena na ifi nia. Ma sa tai faꞋida neꞋe kira sama toꞋona ifi nia, kira ka Ꞌakwa naꞋa.

15

Sulia na faꞋamanataꞋanga na koꞋo kira ki

(Mark 7:1-13)

1 Sui ti Farasi ma na faꞋamanata ana taki ki, kira ka leka maꞋi faꞋasia Ꞌi Jerusalem siana sa Jesus fuana saefilolana. 2 Kira ka fata Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe fafarongo Ꞌoe ki kasi roꞋosulia na faꞋamanataꞋanga neꞋe koꞋo bora kia ki alua naꞋa maꞋi fuaka, osiꞋana noaꞋa kira kasi taufia goꞋo na limada Ꞌi naꞋo, ma kira fiꞋi fanga?”

3 Sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “KamuꞋa logo, faꞋuta neꞋe kamu ka sasi amuꞋa sulia faꞋamanataꞋanga kamu ki talamuꞋa, ma noaꞋa kamu kasi sasi sulia taki God ki? 4 God fata Ꞌuri, ‘ꞋOke faꞋadoea na maꞋa Ꞌoe ma na teꞋa Ꞌoe.’ Ma ‘DiꞋia sa tai neꞋe nia taofia maꞋa nia nama teꞋa nia, kira ke saungia ka mae.’✡ 5 Bore ma, kamu faꞋamanata rora lala Ꞌuri, diꞋia ta ngwae nia toꞋo ana ti ru neꞋe nia saiana ke Ꞌafia Ꞌani maꞋa nia nama teꞋa nia, ma ka fata lala Ꞌuri, ‘Nai baꞋa kwatea naꞋa ru baera ki fuana God.’ 6 Kamu saea, nia leꞋa goꞋo Ꞌana fuana neꞋe nia kasi Ꞌafia naꞋa maꞋa nia ma na teꞋa nia Ꞌani ru baera ki ba nia eta fataꞋa Ꞌani fuana God. Ma diꞋia nia ꞋunaꞋeri, na faꞋamanataꞋanga neꞋe kamu alua, nia ka kware teꞋeteꞋe naꞋa ana fatalana God. 7 Ma kaumulu ka saea kamu roꞋosulia God, ma noaꞋa nia kasi mamana goꞋo. Sa Aesea nia fata mamana kaidaꞋi ba nia alaꞋa suli kamu, diꞋia ba nia keresia neꞋe God fata Ꞌuri,

8 ‘Na ngwaꞋi toꞋa neꞋe ki kira faꞋadoe nau goꞋo Ꞌada Ꞌani alaꞋanga kira ki, bore ma na manatada nia tau liu faꞋasi nau.

9 Kira foꞋosi nau ꞋoꞋo goꞋo Ꞌada, duꞋungana kira faꞋamanata goꞋo Ꞌada sulia taki kira ki talada, ma kira ka saea fasi taki God ki naꞋa neꞋeriꞋa!’ ”✡

Sulia na fanga

(Mark 7:14-23)

10 Ma sa Jesus ka saea maꞋi na ngwae Ꞌoro ki siana, ma ka fata Ꞌuri fuada, “Mulu fafarongo maꞋi fuaku, ma muke saiana. 11 NoaꞋa laꞋu ta ru neꞋe ta ngwae nia ke Ꞌania, neꞋe nia kwatea na suaꞋa fuana. NoaꞋa! Na alaꞋanga neꞋe ruꞋu maꞋi faꞋasia kwakwana ngwae lala neꞋe nia faꞋasua na maurilana ngwae.”

12 Sui na fafarongo sa Jesus ki, kira ka leka maꞋi siana, kira ka fata Ꞌuri fuana, “Na ru ba Ꞌoko saeꞋe ki, na Farasi ki rongoa, ma na manatada noaꞋa kasi leꞋa sulia.”

13 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “God ke baꞋa faꞋalia na faꞋamanataꞋanga rora ki, osiꞋana neꞋe noaꞋa kasi leka maꞋi faꞋasi nia, diꞋia ta ngwae neꞋe nia failia na ru taꞋa neꞋe kira bulao maꞋi karangia ru neꞋe nia fasiꞋi ki. 14 NoaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera Ꞌani Farasi neꞋeri ki. Sulia kira diꞋia goꞋo Ꞌada na ngwae maa rodo neꞋe nia talaꞋia logo ta ngwae maa rodo. Ma kamu ka sai logo ana, diꞋia ta ngwae neꞋe maana rodo ma ka talaꞋia logo ta ngwae neꞋe maana rodo, keraꞋa ka ꞋasidaroꞋo taꞋifau goꞋo Ꞌi saena mae kilu.”

15 Ma sa Peter ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “ꞋOke fada basi maꞋi na fadalana alaꞋanga ba Ꞌoko fiꞋi saeꞋe goꞋo maꞋi fuaimili ki.”

16 Sa Jesus ka olisia ka fata Ꞌuri, “Kaumulu fafarongo nau ki naꞋa, bore ma noaꞋa kamu kasi kwaꞋatafa Ꞌua logo diꞋia kiraꞋa. 17 FaꞋuta neꞋe noaꞋa kamu kasi saiana ru neꞋe ki? ꞋIu, na ru neꞋe ta ngwae Ꞌania ke baꞋa leka daofaꞋi liu naꞋa Ꞌana Ꞌi saena ogana, ma Ꞌi buri nia ke baꞋa ruꞋu laꞋu goꞋo maꞋi Ꞌana faꞋasia saena nonina. 18 Bore ma ta alaꞋanga taꞋa neꞋe nia ruꞋu maꞋi faꞋasia kwakwana ngwae, nia Ꞌita maꞋi faꞋasia saena manatana ngwae. Na ru neꞋeri lala neꞋe ke faꞋasua na maurilana ngwae. 19 Ma ru taꞋa neꞋe ka ruꞋu maꞋi faꞋasia saena manatalana ngwae ki neꞋe Ꞌuri: saungwaeꞋa, kakabaraꞋanga, sasi taꞋangaꞋa faꞋinia ta ngwae, sokeꞋa fafia ta ngwae, bililana na ru ta ngwae, faꞋinia na alaꞋanga taꞋa sulia ta ngwae. 20 Aia, ru neꞋeri ki saiana ka faꞋasua maurilana ngwae Ꞌi naꞋona God. Bore ma na tau limaꞋanga Ꞌi naꞋona fanga, diꞋia na falafala neꞋe koꞋo bora kia ki kira faꞋamanata kia maꞋi Ꞌani, sui bore Ꞌana ta ngwae noaꞋa kasi sasia sulia, na maurilana kasi taꞋa goꞋo.”

Sa Jesus nia gura taꞋi kini noaꞋa laꞋu Jiu

(Mark 7:24-30)

21 Sa Jesus ka leka naꞋa faꞋasia na kula neꞋeri, ma ka leka naꞋa Ꞌuana na abaꞋi kula Ꞌi Taea ma Ꞌi Saedon. 22 Ma taꞋi kini neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu saena tuaꞋa Ꞌi Kenan ka leka maꞋi siana, ma ka ri Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, Ꞌoe na Ꞌalako ana kwalafa sa David, Ꞌoke manatai nau maꞋi! Na anoꞋi ru taꞋa neꞋe nia ruꞋufia na defo nau, ma ka nonifii liu.”

23 Sa Jesus noaꞋa kasi olisia goꞋo Ꞌani ta alaꞋanga. Ma na fafarongo nia ki kira ka leka maꞋi siana sa Jesus, ma kira ka Ꞌuri, “ꞋOke baꞋea nia ka leka kwau Ꞌana, sulia nia donga kulu goꞋo Ꞌana, ma nia ka isi liu naꞋa.”

24 Sa Jesus ka fata fuana kini neꞋeri ka Ꞌuri, “God kwate nau goꞋo maꞋi fuana na ngwae Jiu ki neꞋe kira diꞋia na sipsip neꞋe kira oꞋosi naꞋa Ꞌada ki.”

25 Sui na kini neꞋeri ka leka maꞋi, ma ka bobo uruuru naꞋa Ꞌana Ꞌi naꞋona Ꞌaena ka Ꞌuri, “Aofia kwa, Ꞌoke kwaiꞋafi maꞋi aku!”

26 Sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “NoaꞋa kasi saga fuana ngalilana na fanga ngela ki, ma ka Ꞌui Ꞌania fuana na kui ki.”

27 Na kini neꞋeri ka Ꞌuri, “ꞋIu. Bore ma na kui ki saiana kika Ꞌania goꞋo Ꞌada na ngisingisi fanga neꞋe Ꞌasia faꞋasia na tatafe na ngwae neꞋe kira sareda ki.”

28 Sui sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Kini neꞋe Ꞌae, na faꞋamamanaꞋanga Ꞌoe nia doe liu! Ma na ru neꞋe Ꞌoko gania, nai kwatea fuamu.” Ma na defo nia ka Ꞌakwa naꞋa ana kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo.

Sa Jesus gura ngwae mataꞋi Ꞌoro ki

29 KaidaꞋi sa Jesus nia leka maꞋi faꞋasia maꞋe fanoa neꞋeri, nia ka oli maꞋi sulia tala neꞋe liu ninimani Ꞌosi doe Ꞌi Galili. Ma nia ka raꞋe gwauna taꞋi ua, ma ka tua Ꞌi neꞋeri. 30 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, ngwae Ꞌoro liu ki kira ka leka maꞋi siana. Ma kira ka ngalia logo maꞋi ngwae Ꞌoro mataꞋi ki, ti ngwae Ꞌaeda ka mae ma na limada ka mae, ti ngwae maada ka rodo, ma ti ngwae kwakwada ka nonoto. Kira aluda Ꞌi naꞋona Ꞌaena sa Jesus, ma nia ka gurada, ma kira ka Ꞌakwa taꞋifau. 31 Ma na ngwae neꞋeri ki neꞋe kira fiku fuana bubuꞋa, kira ka Ꞌarefo liu ana kaidaꞋi kira lisia ngwae neꞋe kwakwada nonoto ki, ma kira ka alaꞋa laꞋu. Ma ngwae neꞋe Ꞌaeda mae ma na limada mae ki kira ka leꞋa laꞋu. Ma sa tai neꞋe noaꞋa kira kasi fali leꞋa, kira ka fali leꞋa naꞋa. Ma na ngwae neꞋe maada ka rodo, kira ka lia laꞋu. Ma sulia neꞋe kira lisia ru neꞋeri ki, kira fiꞋi auraꞋea God Ꞌi Israel.

Sa Jesus faꞋa Ꞌoroa fanga tiꞋitiꞋi

(Mark 8:1-10)

32 Sui sa Jesus ka saea maꞋi na fafarongo nia ki siana, ka Ꞌuri fuada, “Nau ku kwaimanatai liu fuana ngwae neꞋe ki, osiꞋana kira tua faꞋi kulu sulia uulu asoa ki ka sui naꞋa, ma na fanga kira ki ka sui naꞋa. Ma noaꞋa nau kusi oga olitaꞋilada Ꞌuana fanoa kira ki ana kaidaꞋi kira fiolo Ꞌuri, Ꞌasu Ꞌubani ta ngwae Ꞌada kata ngwataꞋutaꞋu, ma ka maefelo sulia tala.”

33 Na fafarongoa nia ki olisia kira ka fata Ꞌuri fuana, “Saena fanoa gwaꞋu Ꞌuri kulu ke baꞋa dao toꞋona na fanga Ꞌi faꞋi Ꞌiri ka bolo faꞋinia ngwae Ꞌoro Ꞌuri kwa?”

34 Ma sa Jesus ka saefilo kira ka Ꞌuri, “Fita afu beret ki neꞋe kamu toꞋo ana?”

Fafarongo nia ki olisia kira ka fata Ꞌuri fuana, “Fiu afu ru ki goꞋo, faꞋinia bara gwaꞋi iꞋa goꞋo neꞋe kami toꞋo ana.”

35 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Jesus ka saea ngwae ki kira ka tua Ꞌi ano. 36 Sui, nia ka ngalia fiu afu beret ki faꞋinia gwaꞋi iꞋa neꞋeri ki, ka baꞋatafea God. Sui nia ka ngiia, ma ka kwatea fuana fafarongo nia ki, Ꞌiri kira ka daroꞋia fuana ngwae neꞋeri ki. 37 Ma ngwae neꞋeri ki, kira fanga taꞋifau, ma kira ka abusu. Buri Ꞌana kira fanga ka sui, na fafarongo ki kira ka faꞋafungua fiu kukudu ki Ꞌani orengana fanga neꞋe ore. 38 Ngwae neꞋe kira Ꞌania fanga neꞋeri, kira fai toꞋoni ngwane ki. NoaꞋa kira kasi toꞋomani goꞋo na kini ma na ngela ki.

39 Aia, ma buri Ꞌana kira fanga ka sui naꞋa, sa Jesus ka fiꞋi olitaꞋinida Ꞌuana Ꞌi fanoa kira ki. Ma nia faꞋinia na fafarongo nia ki, kira ka koso, ma kika raꞋe saena taꞋi gwaꞋi baru, kira ka leka Ꞌuana maꞋe fanoa kira saea Ꞌani Magadan.

16

Na ngwae ki ilitoꞋona sa Jesus

(Mark 8:11-13; Luke 12:54-56)

1 Aia, ti Farasi faꞋinia ti Sadusi, kira ka leka maꞋi siana sa Jesus Ꞌiri kika ilitoꞋona goꞋo Ꞌada, ma kira ka saefiloa fasi Ꞌiri nia ka fulia ta faꞋanadaꞋa Ꞌiri ka faꞋataꞋinia God neꞋe asungaꞋi nia ka leka maꞋi. 2 Sa Jesus ka olisida ka fata Ꞌuri fuada, “Ana kaidaꞋi neꞋe sina ka suu, diꞋia kamu lisia neꞋe gwaꞋi salo ki niꞋi meo, kamu saiana uta noaꞋa kasi toꞋo rorodo. 3 ꞋIu, ma Ꞌi Ꞌofodangi, diꞋia kamu lisia neꞋe gwaꞋi salo ki niꞋi meo ma ka goa, kamu ke saiana logo neꞋe uta ke baꞋa toꞋo. Kamu saiana lisilana mamanga, bore ma noaꞋa kamu kasi lia saiana ru neꞋe God fulia ana kaidaꞋi neꞋe ki. 4 Kamu ngwae taꞋena neꞋe kamu sasia ru taꞋa Ꞌoro ki, ma noaꞋa kamu kasi faꞋamamana goꞋo ana God. Kamu ka oga lisilana faꞋataꞋinga ki. Bore ma nau noaꞋa kusi baꞋa sasi goꞋo ta faꞋanadaꞋa fuamuꞋa. Na faꞋanadaꞋa neꞋe nau ku sasia fuana kamu ka lisia goꞋo neꞋe na faꞋanadaꞋa neꞋe nia fuli fuana na profet sa Jona Ꞌi naꞋo.”

Buri Ꞌana sa Jesus nia fata ꞋunaꞋeri ka sui, nia ka leka naꞋa Ꞌana faꞋasi kira.

Sulia na Farasi ki ma na Sadusi ki

(Mark 8:14-21)

5 Ana kaidaꞋi sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki kira toꞋofolo Ꞌuana na bali Ꞌosi loꞋoko, na fafarongo nia ki noaꞋa kasi toꞋo ana ta beret, osiꞋana neꞋe kira manata bura Ꞌani ngalilana faꞋi kira. 6 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu ke lia leꞋa suli kamu faꞋasia na isi fuana beret ana Farasi ki ma na Sadusi ki logo.”

7 Ma ana kaidaꞋi neꞋe fafarongo nia ki kira rongoa na alaꞋanga neꞋeri ki, kira ka fata naꞋa Ꞌada sulia Ꞌi safitana kira taꞋifilida, ma sulia kira fia fasi sa Jesus nia ka fata sulia beret mamana, ma kira ka Ꞌuri, “Sali sa Jesus nia fata ꞋunaꞋeri, osiꞋana neꞋe noaꞋa kulu Ꞌiri ngalia maꞋi ta beret taka niniꞋa!”

8 Ma osiꞋana sa Jesus nia sai goꞋo ana manatalana na fafarongo nia ki, nia ka fata Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe kamu ka manata Ꞌabera liu sulia neꞋe kamu kasi ngalia maꞋi ta beret? Na faꞋamamanaꞋanga kaumulu ki tiꞋitiꞋi liu! 9 NoaꞋa kamu kasi malingaꞋinia Ꞌua na manatai ngwae saena na ru nini nau ku saea fuamuꞋa? Ma kamu manata bura naꞋa Ꞌani lima afu beret ba nau ku sarea Ꞌani lima toꞋoni ngwae ki, ma kamu ka faꞋafungua kukudu Ꞌoro Ꞌani fanga ba ore ki. 10 Sali bore kamu manata bura naꞋa logo Ꞌani fiu afu beret ki goꞋo ba nau ku sarea Ꞌani fai toꞋoni ngwae ki, ma kamu ka faꞋafungua kukudu Ꞌoro ba kiri Ꞌani fanga neꞋe ore ki. 11 FaꞋuta neꞋe noaꞋa kamu kasi saiana tae neꞋe nau ku fata sulia? NoaꞋa laꞋu na beret neꞋe nau ku fata sulia. Tae neꞋe nau ku saea naꞋa neꞋe kamu ke madafi kamu faꞋasia na isi neꞋe ke faꞋa ubua na beret na Farasi ki ma na Sadusi ki.” 12 Buri Ꞌana nia fata ꞋunaꞋeri ka sui, na fafarongo ki kira fiꞋi saiana tae neꞋe sa Jesus nia fata sulia. Nia fata lala sulia na faꞋamanataꞋanga Farasi ki ma na Sadusi ki.

Na faꞋamamanaꞋanga sa Peter

(Mark 8:27-30; Luke 9:18-21)

13 KaidaꞋi sa Jesus nia dao ana na abaꞋi kula Ꞌi Sesarea Filipae, nia ka saefiloa na fafarongo nia ki ka Ꞌuri, “ꞋUri ma ngwae ki kira sae nau, Ngela Ngwae, Ꞌani sa tai?”

14 Kira olisia kika Ꞌuri, “Ti ngwae kira saeꞋo Ꞌani sa John ngwae ni Siuabu neꞋe nia mauri laꞋu, ma ti ngwae kira saeꞋo Ꞌani sa Elaeja neꞋe nia mauri laꞋu. Ma ti ngwae laꞋu kira ka saeꞋo Ꞌania sa Jeremaea nama ta ngwae ana profet ki neꞋe nia mauri laꞋu.”

15 Sui sa Jesus ka saefiloda ka Ꞌuri, “ꞋIrai ma kaumulu mo, kamu sae nau mo Ꞌani sa tai?”

16 Ma sa Simon Peter ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋAeꞋo naꞋa neꞋe na Christ, na ngwae God nia filia fuana faꞋamaurilana ngwae nia ki, na Ngela God neꞋe mauri firi.”

17 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Simon na ngela sa John Ꞌae, nia ꞋoilakiꞋa fuamu. Sulia ta ngwae kasi faꞋataꞋinia ru neꞋe fuamu. Bore ma na maꞋa nau Ꞌi langi neꞋe nia faꞋataꞋinia fuamu. 18 Ma nau ku saea fuamu, Ꞌoe sa Peter, neꞋe fadalana ba na fau, ka diꞋia na fau neꞋe kira saungaꞋinia na luma fafona. Nai alu ꞋaeꞋo ta ngwae lalifu neꞋe Ꞌoke faꞋangasingasia ngwae neꞋe kira ke baꞋa faꞋamamana aku ki. Ma na ngasingasilana maeꞋa noaꞋa kasi bolo faꞋinia liufilada. 19 Ma nau ku kwatea ngasingasiꞋanga fuamu neꞋe nia diꞋia na kii ana sina maa ana GwaungaꞋi Ꞌanga God. Fuana ta tae neꞋe Ꞌoko luia ngwae ki noaꞋa kasi sasia saena magalia, God ka alafafia logo fatalamu Ꞌi langi. Ma ta tae neꞋe Ꞌoko alaꞋania ngwae ki ka sasi Ꞌi saena magalia, God ka alaꞋania logo maꞋi Ꞌi langi.”

20 Sui sa Jesus ka fata totongaꞋi fuana na fafarongo nia ki, Ꞌiri noaꞋa kira kasi faꞋarongoa ta ngwae fasi niaꞋa neꞋe na Christ.

Sa Jesus nia fata sulia na maelana

(Mark 8:31—9:1; Luke 9:22-27)

21 ꞋIta ana kaidaꞋi neꞋeri ka leka, sa Jesus ka talaꞋae ana fata faꞋamadakolana fuana na fafarongo nia ki ka Ꞌuri, “Nai leka nama Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. Ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, ma na fata abu doe ki, ma na ngwae faꞋamanata ana taki ki, kike baꞋa faꞋafii nau, ma kike saungi nau. Ma ana uulu faꞋi asoa, God ke baꞋa taꞋe nau laꞋu Ꞌuana na mauriꞋa.”

22 Ma sa Peter ka talaꞋia kwau, ma ka balufia ka Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, God luia! Na ru neꞋe ki, noaꞋa kasi fuli fuamu!”

23 Ma sa Jesus ka kakari abula, ma ka fata Ꞌuri fuana sa Peter, “Saetan Ꞌae, leka tau kwau Ꞌamu faꞋasi nau! ꞋOko uu sauli nau. Sulia neꞋe manatalamu Ꞌita maꞋi faꞋasia na ngwae ki goꞋo Ꞌana, ma noaꞋa laꞋu faꞋasia God.”

24 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana na fafarongo nia ki, “Sa tai bore Ꞌana neꞋe oga ke donga nau, noaꞋa nia kasi manata Ꞌabera sulia ru nia ogaꞋi ki goꞋo Ꞌana talana. Nia ke donga nau lala Ꞌana, ana kaidaꞋi nia ke nonifii, ma ke mae ana Ꞌai rara folo. 25 Sa tai bore Ꞌana neꞋe Ꞌaila kasi donga nau duꞋungana nia oga ke sasi Ꞌana sulia kwaiogaiꞋanga nia ki talana, nia ke baꞋa talafia na mauriꞋa firi. Bore ma diꞋia sa tai bore Ꞌana neꞋe ke mae fuaku, nia ke toꞋo ana mauriꞋa firi. 26 DiꞋia neꞋe ta ngwae ka toꞋo ana ru Ꞌoro saena magalia neꞋe, ma nia ka mae, ma nia ka tua tau faꞋasia God, ru neꞋeri kasi fulia goꞋo ta leꞋangaꞋa fuana. NoaꞋa ta ngwae kasi totolia folilana na mauriꞋa firi Ꞌani ta mani. 27 Nau ku saea ru neꞋe osiꞋana nauꞋa, na Ngela Ngwae, nai baꞋa leka maꞋi faꞋinia na Ꞌainsel nau ki, ana ꞋInotoꞋanga na MaꞋa nau, ma nai baꞋa kwatea na kwaiaraꞋa nama na kwaꞋikwaꞋinga fuana na ngwae ki taꞋifau, osiꞋana na ru neꞋe kira sasia. 28 Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, ti ngwae aumulu noaꞋa kira kasi mae leleka kira ka lisia nau ku dao maꞋi, ma nau ku gwaungaꞋi.”

17

Sa Jesus nia faꞋataꞋinia na ngasingasiꞋanga nia faꞋinia raraꞋa nia

(Mark 9:2-13; Luke 9:28-36)

1 Na ono faꞋi asoa ki Ꞌi buri, sa Jesus ka talaꞋia sa Peter, ma na ro ngwae asina ki sa James ma sa John taꞋifilida Ꞌuana Ꞌi gwauna taꞋi faꞋi ua neꞋe fane. 2 Ma kaidaꞋi kira lia kwau, kira ka lisia naꞋa maana sa Jesus nia rokisi. Na maana ka ngwasinasina diꞋia na sina, ma na ifi nia ki ka kwao liu. 3 Ma na uulu ngwae fafarongo neꞋe ki, kira ka lisia sa Moses faꞋinia sa Elaeja kera alaꞋa adaroꞋo faꞋinia sa Jesus. 4 Ma sa Peter ka fata Ꞌuri kwau fuana sa Jesus, “Aofia Ꞌae, nia leꞋa liu neꞋe kulu ka tua naꞋa akulu Ꞌi neꞋe. DiꞋia Ꞌoko oga, nai saungaꞋinia ta uulu babala, ta ai fuamu, ta ai fuana sa Moses, ma ta ai fuana sa Elaeja.”

5 Ma ana kaidaꞋi sa Peter nia fata goꞋo Ꞌana Ꞌua ꞋunaꞋeri, taꞋi gwaꞋi salo neꞋe ngwasinasina liu uku maꞋi, ma nunufilana ka buta fafida, ma kira ka rongoa naꞋa lingalinga Ꞌi ru nia fata maꞋi Ꞌuri faꞋasia saena na gwaꞋi salo neꞋeri, “Na ngela mutaꞋi nau niniꞋa neꞋe nau ku alafe liu naꞋa ana. Nau ku saeleꞋa faꞋinia. Kamu ke rongo sulia niaꞋa!” 6 Ma kaidaꞋi neꞋe fafarongo nia ki kira rongoa naꞋa lingalinga Ꞌi ru neꞋe, kira ka maꞋu liu, ma kira ka teo naꞋa Ꞌada fafia na maada Ꞌi ano.

7 Ma sa Jesus ka dao maꞋi siada, ma ka sama toꞋoda, ka fata Ꞌuri, “Muke tataꞋe. NoaꞋa kamu kasi maꞋu.” 8 Ma ana kaidaꞋi kira lia kwau, noaꞋa kira kasi lisia naꞋa ta ngwae, bore ma taꞋifilia sa Jesus goꞋo.

9 Ma ana kaidaꞋi kira koso maꞋi faꞋasia Ꞌi gwauna faꞋi ua neꞋeri, sa Jesus ka fata totongaꞋi fuada ka Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi faꞋarongoa ta ngwae ana ru niniꞋa kamu lisiꞋi ki, leleka ka dao ana kaidaꞋi God ke taꞋe nau, na Ngela Ngwae, faꞋasia na maeꞋa.”

10 Uulu fafarongo nia ki saefiloa kira ka Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe faꞋamanata ana taki ki kira saea sa Elaeja ke baꞋa oli laꞋu maꞋi, sui mala na ngwae ba God filia ka fiꞋi leka maꞋi?”

11 Sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Nia mamana. Sa Elaeja neꞋe ke eta oli naꞋa maꞋi, Ꞌiri ka Ꞌafia ngwae ki fuana na sasi akaꞋu Ꞌanga. 12 Ma nau ku saea laꞋu fuamuꞋa, sa Elaeja nia dao maꞋi ka sui naꞋa. Bore ma na ngwae ki noaꞋa kasi lia sai goꞋo ana. Nia neꞋe, kira ka sasia goꞋo Ꞌada ru taꞋa ki ana niaꞋa sulia na kwaiogaiꞋanga kira ki. Ma kike baꞋa sasi ꞋunaꞋeri logo ana nauꞋa.”

13 Ana kaidaꞋi uulu fafarongo neꞋeri ki kira rongoa, kira fiꞋi saiana neꞋe sa Jesus alaꞋa fuada sulia sa John ngwae ni Siuabu.

Sa Jesus nia ifulani na anoꞋi ru taꞋa

(Mark 9:14-29; Luke 9:37-43)

14 KaidaꞋi sa Jesus faꞋinia uulu fafarongo nia ki kira koso maꞋi Ꞌuana Ꞌaena ua neꞋeri, na ngwae Ꞌoro ki kira fiku naꞋa, ma taꞋi ngwae ka leka maꞋi, ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona Ꞌaena sa Jesus, ma ka fata Ꞌuri, 15 “Aofia Ꞌae, Ꞌoke manataia maꞋi na ngela ngwane nau, osiꞋana neꞋe na noꞋomae nia saungia. Na mataꞋinga neꞋe sasi ma nia ka boleboleꞋa, ma ana kaidaꞋi Ꞌoro nia Ꞌui Ꞌani niaꞋa naꞋa saena mafula, ma Ꞌi saena kafo logo. 16 Nau ku ngalia maꞋi fuana fafarongo Ꞌoe ki. Bore ma nia ꞋafitaꞋi liu fuada fuana guralana.”

17 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “KamuꞋa manatamuꞋa ngasi liu, ma ngwae taꞋa ki! NoaꞋa kamu kasi faꞋamamana nau Ꞌua! Nau ku noni maruku naꞋa Ꞌani abu fitoꞋonga nini kamu. Nau ku tua faꞋi kamu ka dao naꞋa Ꞌuri, fuila kaumulu ka faꞋamamana nau naꞋa.” Sui nia ka fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋeri, “ꞋOke ngalia maꞋi na ngela Ꞌoe Ꞌi neꞋe.”

18 Ma sa Jesus ka fata totongaꞋi fuana na anoꞋi ru taꞋa neꞋeri, ma nia ka leka faꞋasia ngela neꞋeri. Ma na ngela neꞋeri ka Ꞌakwa naꞋa ana kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo.

19 Sui, kaidaꞋi kira tua taꞋifilida, na fafarongo ki leka maꞋi siana sa Jesus, ma kira ka saefiloa kika Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe nia ꞋafitaꞋi fuaimili fuana ifulangaꞋilana na anoꞋi ru taꞋa baera kwa?”

20-21 Ma sa Jesus olisida ka fata Ꞌuri, “Nia ꞋunaꞋeri, osiꞋana neꞋe faꞋamamanaꞋanga kaumulu nia olidoko liu. Ma nau ku saea fuamuꞋa, diꞋia na faꞋamamanaꞋanga kaumulu ana God doe ka diꞋia bore Ꞌana na maga Ꞌai tiꞋitiꞋi neꞋe kira saea Ꞌani mastad, kaumulu saiana muke sasia goꞋo Ꞌaumulu na tae neꞋe nia ka ꞋafitaꞋi. DiꞋia nia ꞋunaꞋeri, faꞋi ua loꞋoko bore, kamu ka Ꞌidua faꞋasia fuila Ꞌani fatalaumulu. Ma diꞋia kamu faꞋamamana ana ngasingasiꞋanga ana God, noaꞋa ta ru kasi ꞋafitaꞋi fuana muke sasia.”*

Ruana kaidaꞋi sa Jesus nia fata sulia maelana

(Mark 9:30-32; Luke 9:43-45)

22 Ma ana kaidaꞋi fafarongo nia ki kira fiku maꞋi Ꞌi Galili, sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “NauꞋa, na Ngela Ngwae, kike baꞋa kwate nau fuana malimae nau ki, 23 Ꞌiri kira ka saungi nau. Bore ma ana uulu faꞋi asoa, God ke baꞋa taꞋe nau laꞋu Ꞌuana mauriꞋa.” Ma kaidaꞋi fafarongo ki kira rongoa sa Jesus nia fata ꞋunaꞋeri, kira ka kwaimanatai liu.

KaidaꞋi sa Jesus folia takisi fuana Luma Abu God

24 Ana kaidaꞋi sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki kira leka maꞋi Ꞌuana fanoa Ꞌi Kapaneam, na ngwae kira goni mani ana takisi fuana Luma Abu God ki, kira leka maꞋi siana sa Peter, ma kira ka saefiloa, “ꞋUri ma ngwae faꞋamanata kaumulu saiana ka kwatea logo mani neꞋe kami liu fuana gonilana fuana Luma Abu God?”

25 Ma sa Peter olisida ka Ꞌuri, “ꞋIu, nia saiana ka kwatea.”

Ma kaidaꞋi sa Peter ka ruꞋu saena luma, sa Jesus eta saefiloa basi ka Ꞌuri, “Simon Ꞌae, Ꞌoko manata faꞋuta? Tai naꞋa neꞋe tatalafaꞋa ana magalia saiana ka ngalia mani faꞋasida? Na ngela kira ki talada, nama faꞋasia ngwae kwaita ki?”

26 Sa Peter olisia ka Ꞌuri, “FaꞋasia ngwae kwaita ki.”

Ma sa Jesus ka Ꞌuri, “Nia ꞋunaꞋeri, na ngela kira ki noaꞋa kasi kwatea goꞋo na takisi neꞋe. Nia neꞋe, diꞋia nau noaꞋa kusi kwatea bore na takisi fuana Luma Abu na MaꞋa nau, nia leꞋa goꞋo Ꞌana. 27 Ma sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, noaꞋa kasi leꞋa kulu ka faꞋalia na manataꞋanga kira ki fuakulu. ꞋOke leka Ꞌi saena Ꞌosi, Ꞌoko aꞋoa maꞋi. Na gwaꞋi iꞋa neꞋe Ꞌoko eta lafua, Ꞌoko Ꞌifingia kwakwana, Ꞌoke baꞋa lisia mani neꞋe bolo faꞋi koro fuana folilana takisi fuana taꞋi faꞋi ngali. Ngalia mani neꞋeri, ma Ꞌoko kwatea fuada.”

18

Sa tai neꞋe doe?

(Mark 9:33-37; Luke 9:46-48)

1 Ana kaidaꞋi neꞋeri, na fafarongo sa Jesus ki kira leka maꞋi siana, ma kira ka saefiloa kira ka Ꞌuri, “ꞋUri ma? KaidaꞋi God ke baꞋa gwaungaꞋi, sa tai ana kaimili neꞋe ke ꞋinotoꞋa ka tasa kwa?”

2 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Jesus ka saea maꞋi taꞋi kala ngela siana, ma ka faꞋauua Ꞌi safitada. 3 Ma nia ka fata Ꞌuri, “Ru mamana nau ku saea fuaumulu, diꞋia kamu ka olisia na abulaꞋanga kamu, ma kamu ka faꞋatiꞋitiꞋi kaumulu talamuꞋa diꞋia kala ngela ki, kamu totolia fuana God ka gwaungaꞋi fafi kamu. 4 Ma sa tai neꞋe ka faꞋatiꞋitiꞋi nia Ꞌi talana diꞋia kala ngela neꞋe, nia ke ꞋinotoꞋa kaidaꞋi God ke gwaungaꞋi. 5 DiꞋia sa tai neꞋe Ꞌoko kwaloa ta ngela Ꞌuri duꞋungana neꞋe nia faꞋamamana nau, Ꞌoko kwalo nau laꞋu goꞋo.

Sa Jesus faꞋabasua ngwae ki Ꞌani taꞋangaꞋa

(Mark 9:42-48; Luke 17:1-2)

6 “DiꞋia ta ngwae ka kwatea ngwae niniꞋa kira enoeno ki ka Ꞌasi faꞋasia fitoꞋonga kira aku, nia leꞋa fuana kike firiꞋia ta fau doe Ꞌi luana, ma kika Ꞌui Ꞌania Ꞌi saena na Ꞌatako. 7 Kwaimanatai fuana ngwae Ꞌi saena magalia sulia ru Ꞌoro fuana faꞋaroralada niꞋi ke baꞋa leka talau. Ma kwaimanatai liu fuana ngwae neꞋe ke baꞋa sasia ru neꞋeri ki fasi Ꞌiri ka kwatea ngwae ki ka Ꞌasi faꞋasia fitoꞋonga kira aku.

8 “Ma diꞋia limamu nama Ꞌaemu kwate Ꞌoko Ꞌasi faꞋasia fitoꞋonga Ꞌoe aku, Ꞌoke siki muusia faꞋasiꞋo. Nia taꞋi leꞋa goꞋo Ꞌana fuamu diꞋia Ꞌoko tua tau Ꞌamu saena mauriꞋa Ꞌi langi faꞋinia na ngurunguru lima nama ngurunguru Ꞌae, Ꞌasu Ꞌubani Ꞌoko fiꞋi koso Ꞌi saena kula ana kwaꞋikwaꞋinga faꞋinia ro lima ki nama ro Ꞌae ki, kula neꞋe mafula nia duꞋaduꞋa kasi mae. 9 Ma diꞋia maamu kwate Ꞌoko Ꞌasi faꞋasia fitoꞋonga Ꞌoe aku, Ꞌoke lafua Ꞌamu faꞋasiꞋo, ma Ꞌoke toꞋosia. Nia taꞋi leꞋa goꞋo Ꞌana fuamu diꞋia Ꞌoko ruꞋu Ꞌi saena mauri Ꞌi langi faꞋinia taꞋi bali maa, Ꞌasu Ꞌubani Ꞌoko fiꞋi koso Ꞌi saena kula ana mafula neꞋe noaꞋa kasi mae faꞋinia ro bali maa ki.”

Na sipsip ba nia oꞋosi

(Luke 15:3-7)

10-11 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi silolongaꞋinia na kala ngela neꞋe ki. Sulia neꞋe Ꞌainsel kira ki faꞋarongoa Ꞌani God na MaꞋa nau Ꞌi langi, sulia tae neꞋe kamu sasi ada.

12 “Ma diꞋia ta ngwae ka toꞋo ana taꞋi talangaꞋi sipsip, ma taꞋi ai ada ka oꞋosi naꞋa, ma tae neꞋe ngwae neꞋe ke baꞋa sasia? Ngwae neꞋe ke baꞋa faꞋasia siko akwala ma siko sipsip ki ana kula kira fanga ana, ma ka leka ka lulu Ꞌuana taꞋi sipsip neꞋe nia oꞋosi ma ka noꞋana. 13 KaidaꞋi nia dao naꞋa toꞋona, nia saeleꞋa ka tasa liufia naꞋa saeleꞋanga nia faꞋinia na sipsip neꞋe kira tua goꞋo Ꞌada faꞋinia. 14 Na MaꞋa kamu maꞋi langi, nia ka manata logo ꞋunaꞋeri, sulia noaꞋa nia kasi oga fuana ta kala ngela ana neꞋe ka funu sulia na abula taꞋangaꞋa nia ki.”

RoraꞋa ta ngwae

15 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana na fafarongo nia ki, “DiꞋia neꞋe toꞋolamu sasia ta ru ka rora fuamu, Ꞌoke leka siana, Ꞌoko faꞋarongoa Ꞌani na roraꞋa nia Ꞌi safitamuroꞋo taꞋifili koroꞋo. Ma diꞋia nia ka fafarongo fuamu, moro ka kwaima laꞋu. 16 Ma diꞋia nia kasi fafarongo fuamu, Ꞌoko talaꞋia ta taꞋi ngwae nama ta ro ngwae laꞋu faꞋi Ꞌoe, Ꞌiri kera ka faꞋamamana ru ki taꞋifau neꞋe Ꞌoko saea, fasi Ꞌiri Ꞌoko sasi sulia na KerekereꞋa Abu ba saea, ‘Na ro ngwae nama ta uulu ngwae fasi Ꞌiri kira ka faꞋamamana na alaꞋanga neꞋe nia saea.’ 17 Ma diꞋia noaꞋa nia kasi ala goꞋo fafia fata faꞋamamana Ꞌanga kira, Ꞌoko faꞋarongoa Ꞌani na fikutaꞋi ngwae God ki. Ma diꞋia neꞋe fikutaꞋi ngwae God ki bore, nia kasi fafarongo goꞋo fuada, Ꞌoko alua Ꞌi maa faꞋasia fiku taꞋi ngwae kamu ka diꞋia na ngwae kira kina God, nama ta ngwae taꞋa neꞋe nia gonia na mani ana takisi.

18 “Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, ta tae neꞋe kamu luia ngwae ki noaꞋa kasi sasi saena magalia, God alafafia logo Ꞌi langi. Ma ta tae neꞋe kamu alaꞋania ngwae ki ka sasi Ꞌi saena magalia, God alaꞋania logo maꞋi Ꞌi langi.

19 “Nau ku saea laꞋu fuaumulu, diꞋia ta ro ngwae ana kaumulu kera ka alafafia ta ru Ꞌi saena magalia, ma kera ka foꞋo Ꞌuana, na MaꞋa nau Ꞌi langi nia ke baꞋa kwatea fuadaroꞋo. 20 Sulia diꞋia ta ro ngwae nama ta uulu ngwae kira fiku ana ta kula, osiꞋana kira faꞋamamana nau, nau ku tua logo Ꞌi neꞋeri faꞋi kira.”

Sulia na rufuanataꞋanga ana taꞋangaꞋa

21 Sa Peter dao siana sa Jesus, ma ka saefiloa ka Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, ta fita kaidaꞋi neꞋe nau ku saiana nai rufuanata ana toꞋolaku, kaidaꞋi nia ka sasia ta ru ka taꞋa fuaku? Nia leleka ka dao ana fiu kaidaꞋi ki?”

22 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Nau ku saea fuamu, noaꞋa laꞋu fiu kaidaꞋi ki, bore ma ana kaidaꞋi ki taꞋifau goꞋo neꞋe Ꞌoke rufuanata ana. 23 Nau ku saea ꞋunaꞋeri osiꞋana gwaungaꞋi Ꞌanga God diꞋia ta ngwae tatalafaꞋa neꞋe nia oga na faꞋasagalana na ngali langaꞋanga ki faꞋinia na ngwae rao nia ki. 24 Aia, na etana ngwae ni rao ka dao maꞋi neꞋe nia ngali langa ana moleꞋe mani. 25 Ma na ngwae ni rao neꞋeri noaꞋa kasi bolo naꞋa faꞋinia na duꞋulana na ngali langaꞋanga nia, ma na ngwae tatalafaꞋa neꞋe asungaꞋinia fasi Ꞌiri kira ka Ꞌoifoli Ꞌani niaꞋa, faꞋinia na Ꞌafe nia, ma na ngela nia ki, ma na ru nia ki taꞋifau fuana na duꞋulana na ngali langaꞋanga nia.

26 “Ma na ngwae rao neꞋeri leka maꞋi ka bobo uruuru Ꞌi naꞋo ana na ngwae tatalafaꞋa neꞋe, ma ka amasia ka Ꞌuri, ‘ꞋOke mabetau basi faꞋi nau, Ꞌiri nai baꞋa duꞋua na ru Ꞌoe ki taꞋifau.’ 27 Ma na ngwae tatalafaꞋa neꞋeri ka kwaimanatai fuana, ma nia ka rufuanata naꞋa ana ngali langaꞋa nia Ꞌiri nia kasi duꞋua naꞋa, ma nia ka alaꞋania ka leka naꞋa Ꞌana.

28 “Aia, ma kaidaꞋi neꞋe ngwae neꞋeri ka ruꞋu kwau Ꞌi maa, nia ka saka fuana taꞋi ngwae ana na ngwae rao ki neꞋe nia ngali langa ana kala bara mani siana. Nia ka daua, ma ka talaꞋae naꞋa Ꞌinilana kukuna, ma ka fata Ꞌuri, ‘ꞋOke duꞋua naꞋa ru ba Ꞌoko ngali langa ani siaku ki!’

29 “Ma ngwae rao neꞋeri ka bobo uruuru, ma ka amasia ka Ꞌuri, ‘ꞋOke mabetau basi faꞋi nau, ma nai baꞋa duꞋu fuamu.’

30 “Bore ma nia ka Ꞌaila, ma ka ngali nia, ma ka alu nia saena na luma ni lokafo, leleka nia ka duꞋua nama na ngali langaꞋa neꞋeri. 31 Ma kaidaꞋi ti ngwae rao kira lisia na ru neꞋeri, manatalada ka kwaimanatai liu. Ma kira ka leka siana na ngwae tatalafaꞋa neꞋeri, ma kira ka faꞋarongoa Ꞌani na ru ki taꞋifau.

32 “Ma na ngwae tatalafaꞋa neꞋeri ka saea maꞋi na ngwae rao etaeta neꞋeri, ma ka fata Ꞌuri fuana, ‘ꞋAeꞋo na ngwae taꞋa liu! Nau ku rufuanata naꞋa ana ngali langaꞋa ba Ꞌoe ki taꞋifau, sulia Ꞌoko amasi nau Ꞌuana. 33 Fuila Ꞌoke kwaimanatai goꞋo fuana na ngwae rao neꞋeri, diꞋia ba nau ku sasia logo fuamu.’ 34 Ma na ngwae tatalafaꞋa neꞋeri ka saetaꞋa liu, ma ka kwatea fuana na kwaꞋilana saena na luma ni lokafo, leleka nia ka duꞋua nama na ru ki taꞋifau neꞋe nia ngali langa ani.”

35 Ma sa Jesus ka faꞋasuia na tarifulaꞋa neꞋeri ka Ꞌuri, “Ma na ru neꞋeri logo neꞋe na MaꞋa nau Ꞌi langi ke baꞋa sasia fuamuꞋa, diꞋia noaꞋa kamu kasi rufuanata mamana goꞋo ana toꞋolamuꞋa faꞋida.”

19

Sulia na ilangaꞋilana na Ꞌafe

(Mark 10:1-12)

1 KaidaꞋi sa Jesus alaꞋa ka sui naꞋa, nia ka leka faꞋasia abaꞋi kula neꞋeri Ꞌi Galili. Ma nia ka leka toꞋofolo ana kafo Ꞌi Jodan, ma ka dao ana ta bali ana abaꞋi kula Ꞌi Judea. 2 Ma na ngwae Ꞌoro liu kira leka sulia. Ma na ngwae neꞋe kira mataꞋi ki, sa Jesus ka gurada ma kira ka Ꞌakwa.

3 Ma ti Farasi kira leka logo maꞋi fuana na ilitoꞋolana goꞋo Ꞌada sa Jesus. Ma kira saefiloa, kika Ꞌuri, “ꞋUri ma ana na taki sa Moses, nia leꞋa goꞋo Ꞌana fuana ngwae ka ilangaꞋinia na Ꞌafe nia Ꞌuana ta ru bore Ꞌana neꞋe nia oga?”

4 Sa Jesus olisida ka Ꞌuri, “ꞋUri ma noaꞋa kamu kasi manata leꞋa sulia ru neꞋe kaumulu toꞋomaꞋiniꞋi saena KerekereꞋa Abu? Na KerekereꞋa Abu fata Ꞌuri, ‘Ana etangilana maꞋi, God nia saungaꞋinia ngwae ki Ꞌania ngwangwane ma na kini.’ 5 Ma na KerekereꞋa Abu ka fata logo Ꞌuri, ‘DuꞋungana ru neꞋeri, ngwae ka faꞋasia na maꞋa nia faꞋinia teꞋa nia, ma ka tua ratai faꞋinia na Ꞌafe nia, ma kera ke alua naꞋa taꞋi manataꞋanga diꞋia taꞋi ngwae goꞋo.’ 6 NoaꞋa laꞋu ta ro ngwae toꞋotoꞋo, bore ma diꞋia taꞋi ngwae naꞋa. ꞋUnaꞋeri ru neꞋe God firi fikua ka sui naꞋa, noaꞋa kasi leꞋa fuana ta ngwae ke logea laꞋu.”

7 Ma na Farasi ki kira saefiloa laꞋu kira ka fata Ꞌuri, “Ma taꞋi taki sa Moses fata Ꞌuri, ‘Sa Moses nia alaꞋania neꞋe ngwae ke keresia ta Ꞌaba ru ana kwai ilangaꞋinga, ma ka kwatea fuana na Ꞌafe nia Ꞌiri nia ka ilangaꞋinia naꞋa.’ Ma faꞋuta neꞋe sa Moses ka alaꞋania fuana ngwae ki kika sasi ꞋunaꞋeri?”

8 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Sa Moses nia alaꞋania fuamuꞋa Jiu ki fuana ilangaꞋilana Ꞌafe kamu ki, osiꞋana nia ꞋafitaꞋi fuana faꞋamanata lamuꞋa, osiꞋana neꞋe manatamuꞋa ngasi liu. Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, Ꞌi naꞋo maꞋi ana kaidaꞋi God nia saungaꞋinia na ngwae ma na kini, noaꞋa nia kasi ꞋunaꞋeri. 9 Ma nau ku saea fuamuꞋa, diꞋia Ꞌafe ta ngwae noaꞋa kasi kakabara goꞋo Ꞌana, ma na araꞋi nia ka Ꞌaila Ꞌania ma ka korea lala ta kini laꞋu, na ngwae neꞋe nia rora naꞋa Ꞌania kakabaraꞋanga.”

10 Buri Ꞌana sa Jesus ka fata ꞋunaꞋeri fuada taꞋifau, fafarongo nia ki kira ka fata Ꞌuri fuana, “Ma diꞋia nia ꞋafitaꞋi liu fuana ngwae ka ilangani na Ꞌafe nia ꞋunaꞋeri, ni leꞋa fuana ngwae noaꞋa kasi araꞋi goꞋo.”

11 Ma sa Jesus ka Ꞌuri fuada, “Ngwae Ꞌoro ki noaꞋa Ꞌiri sai leꞋa ana ru mamana sulia araꞋinga. Bore ma bara ngwae goꞋo neꞋe God kwatea liatoꞋo fuada Ꞌiri kike malingaꞋinia faꞋamanataꞋanga neꞋe. 12 Nau ku saea ru neꞋe osiꞋana ti ngwae noaꞋa kasi araꞋi, sulia talaꞋae ana kaidaꞋi kira futa maꞋi ana noaꞋa ta ru Ꞌiri ꞋoloꞋolo saena na nonida, nia neꞋe sasia noaꞋa kira kasi bolo fuana araꞋinga. Ma ti ngwae noaꞋa kasi araꞋi sulia na ngwae ki kira saungaꞋinia na nonida neꞋe sasia ma noaꞋa kira kasi bolo naꞋa fuana araꞋinga. Ma ti ngwae noaꞋa kira kasi araꞋi Ꞌiri kika rao tatai naꞋa fuana God. Ma na ngwae neꞋe kira totolia kika araꞋi, alaꞋani kika leka sulia na faꞋamanataꞋanga niniꞋa sulia araꞋinga neꞋe.”

Sa Jesus faꞋaleꞋa kaela ngela ki

(Mark 10:13-16; Luke 18:15-17)

13 Ma Ꞌi buri Ꞌana ru neꞋe, ti ngwae kira ngalia maꞋi na kaela ngela ki siana sa Jesus, fasi Ꞌiri nia alua limana fafida, ma ka foꞋo fafida. Ma na fafarongo nia ki ka balufida. 14 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Muke alaꞋania na kala ngela ki ka leka maꞋi siaku, noaꞋa kamu kasi luida laꞋu. Sulia God nia gwaungaꞋi fafia ngwae neꞋe enoeno ka diꞋia kala ngela neꞋe ki.” 15 Sui sa Jesus ka alua naꞋa limana Ꞌi fafona kala ngela neꞋeri ki, ma ka faꞋaleꞋa kira. Sui, nia ka leka naꞋa Ꞌana.

Sulia na toꞋoruꞋa

(Mark 10:17-31; Luke 18:18-30)

16 Ana taꞋi kaidaꞋi, taꞋi ngwae Ꞌalako nia leka maꞋi siana sa Jesus, ma ka saefilo Ꞌuri, “FaꞋamanata Ꞌae, na ru leꞋa tae ki neꞋe nau ku sasi Ꞌiri nau ku toꞋo ana na mauriꞋa firi?”

17 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko saefilo nau sulia na ru leꞋa ki kwa? TaꞋi God goꞋo neꞋe nia leꞋa. DiꞋia Ꞌoko oga Ꞌoke toꞋo ana mauriꞋa firi faꞋinia God, Ꞌoke roꞋo sulia na taki nia ki neꞋe nia saeꞋe.”

18 Ma na ngwae neꞋeri ka saefiloa laꞋu sa Jesus ka Ꞌuri, “Taki tae ki kwa?”

Sa Jesus ka olisi Ꞌuri ana, “ꞋOe kosi sau ngwae, Ꞌoe kosi kakabara, Ꞌoe kosi bilia ta ru, Ꞌoe kosi soke fafia ta ngwae. 19 Ma Ꞌoko fuꞋusi doe ana maꞋa Ꞌoe ma teꞋa Ꞌoe. Ma Ꞌoke alafe fuana ngwae ki taꞋifau ka diꞋia logo neꞋe Ꞌoko alafe fuamu talamu.”

20 Sui ngwae Ꞌalako neꞋe ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “Ru neꞋeri ki, nau ku sasi naꞋa maꞋi suliꞋi. ꞋUri ma tae laꞋu neꞋe nai sasia laꞋu kwa?”

21 Ma sa Jesus olisia ka Ꞌuri fuana, “DiꞋia Ꞌoko oga Ꞌoe tua leꞋa taꞋifau, leka Ꞌoko Ꞌoifoli Ꞌani ru Ꞌoe ki taꞋifau, ngalia mani neꞋeri, Ꞌoko kwatea fuana ngwae dalaꞋa ki, ma Ꞌoke baꞋa toꞋo ana toꞋoruꞋa Ꞌi langi. Sui Ꞌoko fiꞋi leka maꞋi suli nau.”

22 Ma ana kaidaꞋi ngwae Ꞌalako neꞋeri ka rongoa na ru neꞋeri ki, na liana ka kwaimanatai liu naꞋa, ma nia ka leka naꞋa Ꞌana, sulia nia na ngwae toꞋoru liu.

23 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana na fafarongo nia ki, “Nau ku saea fuamuꞋa, nia ꞋafitaꞋi liu naꞋa fuana na ngwae toꞋoru ki kike ruꞋu saena mauriꞋa neꞋe God ke gwaungaꞋi fafia. 24 Ma nau ku saea logo fuamuꞋa, nia ꞋafitaꞋi liu fuana ta kamel ke ruꞋu sulia na maꞋe kwakwa tiꞋitiꞋi Ꞌi Ꞌaena sugila. Nia ꞋafitaꞋi ka liu laꞋu fuana ta ngwae toꞋoru neꞋe God ke gwaungaꞋi fafia maurilana.”

25 Aia, ma ana kaidaꞋi fafarongo nia ki kira rongoa naꞋa ru neꞋeri ki, kira ka Ꞌarefo liu, ma kika fata Ꞌuri, “Ma diꞋia nia ꞋafitaꞋi fuana ngwae toꞋoru ki ꞋunaꞋeri, sa tai mo neꞋe ka bolo fuana mauriꞋa firi?”

26 Ma ana kaidaꞋi sa Jesus alaꞋa, nia ka lia saga kwau fuana fafarongo nia ki, ma ka fata Ꞌuri, “Nia ꞋafitaꞋi liu fuana na ngwae ki ke toda mauriꞋa firi, bore ma fuana God noaꞋa nia kasi ꞋafitaꞋi goꞋo. Na ru ki taꞋifau nia talangwaraꞋu goꞋo Ꞌana fuana God.”

27 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Peter ka saefiloa sa Jesus ka Ꞌuri, “Ma kaimili faꞋuta mo? OsiꞋana kami faꞋasia naꞋa toꞋoruꞋa kaimili ki taꞋifau, ma kami ka leka naꞋa suliꞋo. Ma tae neꞋe God ke kwatea fuaimili?”

28 Ma sa Jesus ka olisia fuada ka Ꞌuri, “Nau ku saea fuamuꞋa, ana kaidaꞋi God ke baꞋa alua na magalia faolu, nauꞋa, na Ngela Ngwae, nai baꞋa tua ana fuli tuaꞋa nau fuana na matalangaꞋilana ngwae ki taꞋifau. Ana kaidaꞋi neꞋeri, kaumulu akwala ma ro ngwae fafarongo nau ki, kamu ke baꞋa tua faꞋi nau ana kula ana ꞋinotoꞋanga fuana matalangaꞋilana ngwae ki ana akwala ma ro kwalafa ana Israel ki. 29 Ma sa tai neꞋe ka faꞋasia luma nia, ma na ngwaefuta nia ki, ma na ngwaingwaena nia ki, ma na maꞋa faꞋinia teꞋa nia, ma ngela nia ki, nama ta ano bore Ꞌana, sulia nia leka suli nau, na ngwae neꞋeri nia ke baꞋa ngalia ru leꞋa Ꞌoro ki liufia ru ba nia toꞋo ana Ꞌi naꞋo ki. Ma God ke baꞋa kwatea logo mauriꞋa firi fuana. 30 Ma ngwae Ꞌoro neꞋe kira ꞋaꞋana ana kaidaꞋi neꞋeri, kike baꞋa tiꞋitiꞋi. Ma ngwae Ꞌoro neꞋe kira faꞋatiꞋitiꞋi kira ana kaidaꞋi neꞋe, kike baꞋa ꞋaꞋana.”

20

Na tarifulaꞋanga sulia na ngwae rao ki

1 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri fuana na fafarongo nia ki, “Na ꞋInotoꞋanga God nia Ꞌuri: Nia diꞋia na ngwae neꞋe toꞋo ana ano, ma ka leka Ꞌi Ꞌofodangi fuana na laefilana ngwae ki fuana raoꞋa Ꞌi saena oꞋola nia. 2 Ma nia ka alafafia na folilada Ꞌani mani neꞋe bolo fuana taꞋi asoa, ma ka baꞋeda naꞋa fuana raoꞋa saena na oꞋola nia.

3 “Ma ana sikona kadi sina Ꞌi Ꞌofodangi, nia ka leka laꞋu, ma ka lisia ti ngwae neꞋe kira uu ꞋoꞋo goꞋo Ꞌada Ꞌi saena usiꞋa, ma noaꞋa kira kasi sasia goꞋo ta ru. 4 Ma nia ka Ꞌuri fuada, ‘Kaumulu ke leka logo maꞋi, Ꞌiri kuke rao Ꞌi saena na oꞋola nau, ma nau kui baꞋa foli kaumulu Ꞌani ru neꞋe totolia.’ 5 Ma kira ka leka naꞋa.

“Ma tofongana asoa, ma ana uula kadi sina asoa, nia ka leka laꞋu, ma ka sasi logo ꞋunaꞋeri. 6 Ma saꞋulafi naꞋa, nia ka leka ma ka dao toꞋona ti ngwae neꞋe kira uu ꞋoꞋo goꞋo Ꞌada maana fuli usiꞋa. Ma nia ka saefiloda ka Ꞌuri, ‘FaꞋuta neꞋe kamu ka uu ꞋoꞋo goꞋo aumulu Ꞌi neꞋe sulia asoa laꞋulaꞋu neꞋe, ma noaꞋa kamu kasi sasia goꞋo ta ru?’

7 “Ma kira olisia kika Ꞌuri, ‘NoaꞋa ta ngwae kasi sae kaimili goꞋo.’

“Ma nia ka fata Ꞌuri fuada, ‘Kaumulu ke leka logo maꞋi, Ꞌiri kuke rao Ꞌi saena na oꞋola nau.’

8 “Ma kaidaꞋi neꞋe sina ka suu naꞋa, ngwae neꞋe toꞋo ana oꞋola, ka fata Ꞌuri fuana na ngwae ꞋaꞋana ana na raoꞋa nia, ‘ꞋOke saea maꞋi na ngwae rao ki, ma Ꞌoko foli kira Ꞌani na mani kira ki. ꞋOke talaꞋae ana na ngwae ba nau ku saeda Ꞌisi, leleka ka dao ana na ngwae ba nau ku eta saeda ki.’

9 “Na ngwae rao ba nia saeda Ꞌi buri Ꞌi saꞋulafi ki, kira dao maꞋi, ma nia ka folida Ꞌani mani neꞋe totolia taꞋi asoa fuana taꞋi ngwae. 10 Ma kaidaꞋi neꞋe ngwae ba nia saeda maꞋi Ꞌi naꞋo kira dao maꞋi, kira fia fasi nia ke baꞋa foli kira ka taꞋi doe. Bore ma kira taꞋifau kira ngalia goꞋo mani neꞋe totolia taꞋi asoa fuana taꞋi ngwaeꞋa. 11 Ma kaidaꞋi kira ngalia naꞋa, kira ka ngunungunu buri fuana na ngwae neꞋe toꞋo ana na oꞋola, kira ka fata Ꞌuri, 12 ‘Na ngwae nini Ꞌoko saeda maꞋi buri, kira rao goꞋo sulia kaidaꞋi tiꞋitiꞋi, ma Ꞌoko folida ka bolo logo faꞋi kaimili neꞋe kami ngali kuluꞋa naꞋa ana na raoꞋa sulia faꞋi asoa laꞋulaꞋu neꞋe, ma na sina ka sina fifi liu naꞋa aimili.’

13 “Ma nia ka olisia taꞋi ngwae ada ka Ꞌuri, ‘Kwala ngwade Ꞌae, nau kusi Ꞌaurafu Ꞌoe goꞋo. ꞋOko alafafia na raoꞋa fuana taꞋi mani goꞋo ba. 14 Ngalia naꞋa fofoliꞋa Ꞌoe, ma Ꞌoko leka naꞋa kwau Ꞌamu. Nau ku oga nai kwatea fuana ngwae neꞋe nau ku laefia ꞋisiꞋisi ka diꞋia logo neꞋe nau ku kwate fuamu. 15 Ma nau ku toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana sasilana tae neꞋe nau ku oga kui sasia Ꞌania na mani nau talaku. FaꞋuta Ꞌoko Ꞌuga, osiꞋana nau ku kwate ru doe fuana ngwae matamata loꞋoko ki?’ ”

16 Ma Ꞌisilana sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Nia neꞋe, na ngwae neꞋe ꞋisiꞋisi niniꞋari, ke baꞋa etaeta laꞋu. Ma na ngwae neꞋe kira etaeta niniꞋari, kike baꞋa ꞋisiꞋisi laꞋu.”

Uula kaidaꞋi sa Jesus nia fata sulia maelana

(Mark 10:32-34; Luke 18:31-34)

17 KaidaꞋi sa Jesus nia leka Ꞌuana Ꞌi Jerusalem, nia ka talaꞋia na fafarongo nia ki kira ka leka karangi nia taꞋifilida, ma nia ka alaꞋa fuada taꞋifilida ka Ꞌuri, 18 “Kamu ke fafarongo leꞋa maꞋi fuaku. Kulu leka kwau Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. Ma taꞋi ngwae ke baꞋa kwate nau, na Ngela Ngwae, fuana fata abu doe ki, ma na faꞋamanata ana taki ki, fasi Ꞌiri kira ka matalangaꞋi taꞋa aku fuana na saungilaku. 19 Ma kike baꞋa kwate nau fuana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, ma kike baꞋa Ꞌoidorole Ꞌani nau, ma kika ulasi nau. Sui kike baꞋa fotoꞋi nau ana Ꞌai rara folo fuana saungilaku. Aia, ma ana uula asoa, God ke baꞋa taꞋe nau laꞋu fuana mauri.”

Na teꞋa ro fafarongo ki gania sa Jesus Ꞌuana kwaiꞋadomi Ꞌanga

(Mark 10:35-45)

20 Buri Ꞌana ru neꞋeri, Ꞌafe sa Sebedi faꞋinia na ro ngela nia ki, sa James ma sa John, kira ka dao maꞋi fuana lisilana sa Jesus. Na kini neꞋeri ka leka maꞋi, ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona sa Jesus, ma ka gania Ꞌuana sasilana ta ru fuana ro ngela nia ki. 21 Ma sa Jesus ka saefiloa kini neꞋe ka Ꞌuri, “Tae neꞋe Ꞌoko oga?”

Nia ka fata Ꞌuri, “Nau ku oga Ꞌoke eta fataꞋa fuaku Ꞌoko alaꞋania ro ngela neꞋe nau ki, kera ka tua karangi Ꞌoe, ta ngwae ka tua Ꞌi bali ꞋoloꞋolo amu, ma ta ngwae Ꞌi bali mauli Ꞌamu, kaidaꞋi Ꞌoke tatalafaꞋa Ꞌi saena ꞋInotoꞋanga Ꞌoe.”

22 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana ngela neꞋeri ki, “Ru neꞋe koroꞋo gania, koroꞋo noaꞋa Ꞌiri sai goꞋo ana na fadalana. KoroꞋo totolia goꞋo ꞋamuroꞋo nonifiiꞋanga diꞋia neꞋe nai baꞋa nonifii Ꞌania?”

Ma kera ka fata Ꞌuri, “ꞋIu, keroꞋo totolia goꞋo ꞋamiroꞋo.”

23 Sa Jesus ka fata Ꞌuri laꞋu fuadaroꞋo, “Nia mamana na nonifiiꞋanga neꞋe ke baꞋa dao ana koroꞋo. Bore ma fuana ta ngwae neꞋe ka tua bali ꞋoloꞋolo aku, ma ta ngwae bali mauli aku diꞋia neꞋe koroꞋo oga, noaꞋa laꞋu nauꞋa neꞋe nai filia. TaꞋifilia MaꞋa nau maꞋi langi goꞋo Ꞌana neꞋe saiana kwatelana fuana sa tai faꞋida neꞋe nia filida fuana ka sui naꞋa.”

24 KaidaꞋi neꞋe akwala fafarongo neꞋeri ki kira rongoa ru neꞋe, kira ka saetaꞋa fuana ro ngwae asina neꞋeri ki. 25 Nia neꞋe, sa Jesus ka sae kira taꞋifau goꞋo maꞋi siana, ka fata Ꞌuri, “Kaumulu saiana na ngwae gwaungaꞋi ki neꞋe kira gwaungaꞋi fuana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, kira toꞋo ana ngasingasiꞋanga, ma kira sai liu ana usungaꞋilana ngwae ki fuana sasilana ru kira ogaꞋi ki. 26 Sui bore Ꞌana, noaꞋa nia kasi ꞋunaꞋeri laꞋu Ꞌi safitamuꞋa. DiꞋia ta ngwae aumulu nia oga ka faꞋinaꞋonaꞋo, nia ke saiana nia ngwae rao kaumulu. 27 Ma diꞋia sa tai aumulu neꞋe nia oga ka ꞋinotoꞋa, nia ke rao ꞋoꞋo fuana ngwae ki. 28 Nia ka sasi diꞋia nauꞋa, na Ngela Ngwae. DuꞋungana nau noaꞋa kusi leka maꞋi Ꞌiri neꞋe ngwae ki kira ka rao fuaku. Ma nau ku leka lala maꞋi Ꞌiri nai rao fuana ngwae ki taꞋifau, ma nau ku kwatea naꞋa maurilaku fuana faꞋamaurilana na ngwae Ꞌoro ki faꞋasi taꞋangaꞋa kira ki.”

Sa Jesus gura ro ngwae maada rodo ki

(Mark 10:46-52; Luke 18:35-43)

29 Ma ana kaidaꞋi sa Jesus faꞋinia fafarongo nia ki kira leka kwau Ꞌuana Ꞌi Jerusalem, kira ka liufia naꞋa kwau maꞋe fanoa Ꞌi Jeriko. Ma kaidaꞋi kira ka leka faꞋasia na fanoa neꞋeri, na ngwae Ꞌoro liu kira leka maꞋi sulida. 30 Ma na ro ngwae maada rodo ki kera tua ninimana tala. Ma kaidaꞋi kera rongoa sa Jesus leka maꞋi sulia tala, kera ka ri naꞋa, kera ka Ꞌuri, “ꞋAeꞋo na Ꞌalako ana kwalafa sa David, Ꞌoke manatai keroꞋo maꞋi.”

31 Ma kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira rongo kera, kira ka balufi kera, ma kika Ꞌuri, “Moke tua aroaro!” Bore ma kaidaꞋi kira fata ꞋunaꞋeri, kera fiꞋi ri doe ka tasa laꞋu Ꞌuri, “ꞋAeꞋo na Ꞌalako ana kwalafa sa David, Ꞌoke manatai keroꞋo maꞋi.”

32 Ma kaidaꞋi sa Jesus rongo kera ri maꞋi ꞋunaꞋeri, nia ka uutoꞋo, ma ka saeda maꞋi, ma ka saefiloda ka Ꞌuri, “Tae neꞋe koroꞋo oga nai sasia fuamuroꞋo?”

33 Kera olisia, keka Ꞌuri fuana, “KeroꞋo oga Ꞌoke Ꞌifingia maamiroꞋo fasi Ꞌiri keroꞋo ke lia laꞋu.”

34 ꞋUnaꞋeri, sa Jesus ka kwaimanatai liu fuadaroꞋo, ma nia ka sama toꞋona maadaroꞋo. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo, na maadaroꞋo ka lia naꞋa, ma kera ka leka naꞋa faꞋinia sa Jesus.

21

Ngwae Ꞌoro ki baꞋatafea sa Jesus

(Mark 11:1-11; Luke 19:28-40; John 12:12-19)

1 Ma sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki kira dao karangia naꞋa Ꞌi Jerusalem, ana fanoa Ꞌi Betfeis, Ꞌi gwauna faꞋi ua Ꞌi Olif. ꞋI neꞋeri, sa Jesus ka kwatea ta ro ngwae ana na fafarongo nia ki, kera ka etaeta Ꞌi naꞋo, 2 ma nia ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “Moke leka Ꞌuana fanoa loꞋoko neꞋana koroꞋo leka kwau Ꞌuana, ma koroꞋo ke baꞋa dao toꞋona taꞋi dongki, kira firiꞋia Ꞌi neꞋeri faꞋinia na bibina. KoroꞋo ka logedaroꞋo, ma moro ka ngalida maꞋi siaku. 3 Ma diꞋia ta ngwae ka saefilo koroꞋo, koroꞋo ka saea fuana moka Ꞌuri, ‘Na Aofia neꞋe ogaꞋi.’ Ma ꞋunaꞋeri nia ke baꞋa alaꞋanida fuamuroꞋo.”

4 Ru neꞋe nia fuli fasi Ꞌiri ka faꞋamamana tae ba na profet nia saea ka Ꞌuri,

5 “Muke saea fuana ngwae ki Ꞌi Jerusalem muka Ꞌuri,

‘Lisia basi.

Na ngwae tatalafaꞋa kamu, nia leka naꞋa maꞋi siaumulu.

Nia ka faꞋatiꞋitiꞋi nia, ma ka leka maꞋi Ꞌi fafona na dongki.

Nia ka leka maꞋi Ꞌi fafona na kala dongki.’ ”✡

6 Ma na ro ngwae ana na fafarongo nia ki, kera ka etaeta naꞋa Ꞌi naꞋo, ma kera ka sasia naꞋa ru neꞋe sa Jesus saea fuadaroꞋo ki. 7 Kera talaꞋia maꞋi na dongki neꞋeri faꞋinia na bibina, ma kira ka safataꞋinia na ifi kira ki Ꞌi fafona ilina bibina, ma sa Jesus ka tua Ꞌi fafona. 8 Ma na ngwae Ꞌoro liu ki kira safataꞋinia na ifi kira ki sulia na tala, ma ti ngwae kira ka tufua na uila niniu ki, ma kira ka safataꞋinia sulia na tala fuana faꞋaꞋinotoꞋalana sa Jesus. 9 Na fikuꞋa doe neꞋe kira etaeta Ꞌi naꞋo ana sa Jesus, ma kira ka Ꞌisi kwau Ꞌi burina, kira ako ma kika Ꞌuri,

“AuraꞋe Ꞌanga fuana ngela ana kwalafa sa David na tatalafaꞋa!

Ma God Ꞌoko ꞋoilakitaꞋinia na ngwae neꞋe nia leka maꞋi Ꞌani na ngasingasiꞋanga Ꞌoe!✡

Kulu baꞋatafea God!”

10 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia dao Ꞌi Jerusalem, na fanoa ka ngalu liu naꞋa, ma ti ngwae kira saefiloda kira ka Ꞌuri, “Sa tai niniꞋa?”

11 Ma na fikuꞋa neꞋeri kira ka Ꞌuri, “NiaꞋa sa Jesus na profet, na ngwae faꞋasia na fanoa Ꞌi Nasaret Ꞌi saena na abaꞋi kula Ꞌi Galili.”

Sa Jesus balufia ngwae neꞋe kira faꞋalia Luma Abu God ki

(Mark 11:15-19; Luke 19:45-48; John 2:13-22)

12 KaidaꞋi sa Jesus leka maꞋi ka dao saena Luma Abu God, nia ka lalia na ngwae neꞋe kira usi Ꞌada Ꞌi neꞋeri ki. Ma nia ka giosia na tatafe ana ngwae neꞋe kira rokisi mani neꞋeri ki, ma ka gilosia na ru fuana tuaꞋa na ngwae neꞋe kira Ꞌoifoli Ꞌani na faꞋi fao ki. 13 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋeri ki, “Na Fatalana God saena KerekereꞋa Abu nia fata Ꞌuri, ‘Na Luma nau, na luma ni foꞋo.’ Bore ma kamu faꞋitaꞋinia ka alua lala kula fuana bililana ru ngwae ki.”

14 Ana kaidaꞋi neꞋeri, ti ngwae maada rodo, ma ti ngwae Ꞌaeda mae, kira leka logo maꞋi siana sa Jesus saena Luma Abu God, ma nia ka gurada taꞋifau. 15 Aia, ma na fata abu doe ki, ma na faꞋamanata ana taki ki, kira ka saetaꞋa liu kaidaꞋi kira lisia ru leꞋa ki neꞋe sa Jesus nia sasiꞋi, ma kira ka rongoa kala ngela ki kira ri kika Ꞌuri, “AuraꞋe Ꞌanga fuana ngela ana kwalafa sa David na tatalafaꞋa!” 16 Ma na fata abu doe ki faꞋinia na faꞋamanata ki, kira ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “ꞋOko rongoa tae neꞋe kira saea! FaꞋuta neꞋe noaꞋa Ꞌoe kosi luida kwa?”

Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “ꞋIu, nau ku rongoa. NoaꞋa kamu Ꞌiri toꞋomani goꞋo alaꞋanga ba saena KerekereꞋa Abu? Nia fata Ꞌuri, ‘ꞋOko faꞋamanata na kaela ngela ki fasi Ꞌiri kira ka baꞋatafe Ꞌoe talamu.’ ”✡

17 Sui Ꞌi buri Ꞌana, sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki, kira ka leka naꞋa faꞋasia Ꞌi Jerusalem, ma kira ka leka Ꞌuana Ꞌi Betani. Ma kaidaꞋi nia rodo naꞋa, kira ka teo Ꞌi neꞋeri.

Sa Jesus agia na Ꞌai figi

(Mark 11:12-14, 20-24)

18 ꞋOfodangi ana ruana asoa, kaidaꞋi sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki kira oli maꞋi Ꞌuana Ꞌi Jerusalem, ma sa Jesus ka fiolo. 19 Ma nia ka lisia taꞋi Ꞌai figi neꞋe uu Ꞌi ninimana tala, ma ka leka Ꞌi Ꞌaena, bore ma noaꞋa nia kasi lisia goꞋo ta fuaꞋi ru ana, ma na rauna goꞋo neꞋe ulubono. Ma nia ka fata Ꞌuri fuana Ꞌai figi neꞋeri, “OsiꞋana noaꞋa Ꞌoe kosi alua goꞋo ta fuaꞋi ru, Ꞌira Ꞌita ana kaidaꞋi neꞋe noaꞋa Ꞌoe kosi fungu laꞋu!” Ma ana kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo, na Ꞌai neꞋeri ka kuku naꞋa.

20 KaidaꞋi fafarongo ki kira lisia ru neꞋeri, kira ka Ꞌarefo liu. Ma kira ka saefiloa Ꞌuri, “Tae neꞋe sasi ma na Ꞌai neꞋe ka mae ꞋaliꞋali goꞋo Ꞌana Ꞌuri kwa?”

21 Ma sa Jesus olisida ka Ꞌuri, “Nau ku saea fuamuꞋa, diꞋia kamu faꞋamamana ma noaꞋa kamu kasi manata ruarua, kaumulu saiana muke sasia goꞋo Ꞌaumulu ru doe ki liufia ru neꞋe nau ku sasia ana Ꞌai figi neꞋe. DiꞋia kamu saea fuana faꞋi ua neꞋe, ‘ꞋOke leka, Ꞌoko tua saena asi,’ Ꞌira nia ke baꞋa leka goꞋo Ꞌana. 22 DiꞋia kamu foꞋosia God, ma kamu ka faꞋamamana neꞋe God ke sasi ru neꞋe kamu gania, nia ke sasi goꞋo Ꞌana.”

Na ngasingasiꞋanga sa Jesus

(Mark 11:27-33; Luke 20:1-8)

23 Aia, ana kaidaꞋi sa Jesus nia oli laꞋu saena Luma Abu God fuana faꞋamanatalana ngwae ki, na fata abu doe ki, ma ti ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana Jiu ki, kira ka leka maꞋi siana. Ma kira ka saefiloa Ꞌuri, “Na ngasingasiꞋanga tae neꞋe Ꞌoko toꞋo ana fuana na sasilana ru neꞋe ki kwa? Ma sa tai mo neꞋe nia kwatea na mamanaꞋanga neꞋe fuamu?”

24 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “ꞋIu, nau ku saefilo kaumulu basi Ꞌuana taꞋi ru. DiꞋia kamu olisia, nau ku fiꞋi faꞋarongo kaumulu ana na mamanaꞋanga neꞋe nau ku toꞋo ana fuana sasilana ru neꞋe ki. 25 ꞋIu, kamu ke saea basi fuaku, na mamanaꞋanga neꞋe sa John nia toꞋo ana fuana na siuabuꞋanga, nia Ꞌita maꞋi faꞋasia Ꞌi fai? Nia Ꞌita maꞋi ana God, nama nia Ꞌita maꞋi ana na ngwae ki goꞋo?”

Ma kira ka talaꞋae ana olisuꞋusuꞋunga Ꞌi safitada kwailiu kira ka Ꞌuri, “Tae neꞋe kulu ke saea? DiꞋia kulu olisia ma kulu ka Ꞌuri, ‘FaꞋasia maꞋi God,’ nia ke baꞋa fata Ꞌuri, ‘ꞋIrai ma faꞋuta mo neꞋe kamu kasi faꞋamamana sa John?’ 26 Ma diꞋia kulu fata Ꞌuri, ‘Ngwae goꞋo Ꞌana neꞋe kwatea ngasingasiꞋanga fuana sa John ka siuabu ana ngwae ki, noaꞋa laꞋu God,’ ngwae ki kira ke baꞋa saetaꞋa fuakulu.” Kira maꞋu, sulia na ngwae ki kira saea sa John niaꞋa neꞋe na profet.

27 Nia neꞋe kira ka olisia Ꞌuri goꞋo Ꞌada ana fuana sa Jesus, “Kaimili kina goꞋo sa tai neꞋe saea fuana sa John ka siuabua ngwae ki.”

Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “ꞋIu, diꞋia nia ꞋunaꞋeri, noaꞋa nau kusi saea logo fuamuꞋa sa tai neꞋe kwatea na ngasingasiꞋanga neꞋe fuaku.”

TarifulaꞋanga sulia na ro Ꞌalako ki

28 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri fuada, “Kamu manata faꞋuta sulia ru neꞋe? TaꞋi ngwae nia toꞋo ana ro ngela ngwane ki. Ma nia ka leka siana na ngela Ꞌi naꞋo, ma ka fata Ꞌuri fuana, ‘ꞋAlako nau Ꞌae, taꞋena Ꞌoke leka, ma Ꞌoke rao Ꞌi saena na oꞋola ba kulu.’

29 “Ma nia ka olisia ka Ꞌuri, ‘Nau ku Ꞌaila goꞋo kwa.’ Ma sui Ꞌi buri, nia ka rokisia na manataꞋanga neꞋeri, ma ka leka naꞋa Ꞌi saena na oꞋola. 30 Ma Ꞌi buri, na maꞋa ka leka laꞋu siana na ruana ngela ana, ma ka saea logo taꞋi alaꞋanga neꞋeri. Ma na ngela neꞋe ka olisia ka Ꞌuri, ‘Nia leꞋa goꞋo Ꞌana nai baꞋa leka.’ Bore ma noaꞋa nia kasi leka goꞋo.

31 “ꞋUri ma sa tai adaroꞋo naꞋa neꞋe sasia ru ba na maꞋa kera nia oga?”

Ma kira olisia kika Ꞌuri, “Na ngela ba Ꞌi naꞋo.”

Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, na ngwae taꞋa ki neꞋe kira gonia na mani ana na takisi, ma na kini sesele ki, kike baꞋa eta ruꞋu Ꞌi saena na mauriꞋa neꞋe God nia gwaungaꞋi fafia Ꞌi naꞋo ana kamuꞋa. 32 Sa John ngwae ni Siuabu ba dao naꞋa maꞋi siaumulu fuana na faꞋataꞋilana na tuaꞋa neꞋe God nia oga fuamuꞋa muke tua sulia, ma noaꞋa kamu kasi faꞋamamana goꞋo ana niaꞋa. Bore ma, na ngwae Ꞌaurafu ki neꞋe kira gonia mani ana na takisi, ma na kini sesele ki, kira ka faꞋamamana ana niaꞋa. Ma sui bore Ꞌana muka lisia na ru neꞋeri ki, noaꞋa kamu kasi faꞋamamana goꞋo ana sa John, ma noaꞋa kamu kasi rokisia goꞋo manatamuꞋa.”

Na tarifulaꞋanga sulia na ngwae rao taꞋa ki

(Mark 12:1-12; Luke 20:9-19)

33 Sa Jesus ka fata laꞋu fuada ka Ꞌuri, “Muke rongoa basi taꞋi tarifulaꞋanga neꞋe laꞋu. TaꞋi ngwae nia fasia na oꞋola. Ma nia ka saungaꞋinia sakali kalikalia, ma ka Ꞌilia taꞋi kilu fuana na ngisilana na fuaꞋi Ꞌai ki fuana saungaꞋilana waen, ma ka saungaꞋinia taꞋi luma fuana na foloꞋa. Ma nia ka alua na oꞋola nia saena limana ngwae ki neꞋe kira rao Ꞌi saena. ꞋUnaꞋeri, nia ka leka naꞋa Ꞌana Ꞌuana ta maꞋe fanoa. 34 Ma kaidaꞋi neꞋe oꞋola neꞋeri nia maua, nia ka kwatea na ngwae ni rao nia ki fuana na ngwae neꞋe kira lia sulia na oꞋola nia, fasi Ꞌiri kira ke kwatea maꞋi ta bali ana fuaꞋi ru neꞋe kira loiꞋi ki.

35 “Ma na ngwae neꞋe lia sulia na oꞋola ki, kira daua na ngwae rao nia ki, ma kira ka ulasia taꞋi ngwae, ma ruana ngwae kira ka saungia ka mae naꞋa, ma uula ngwae kira ka Ꞌuia naꞋa Ꞌani fau fuana saungilana. 36 Sui nia ka kwatea laꞋu ti ngwae rao Ꞌoro laꞋu fuada ka liufia Ꞌi naꞋo. Ma na ngwae neꞋe kira lia sulia na oꞋola neꞋeri, kira ka sasi ꞋunaꞋeri logo ada. 37 Ma Ꞌisilana, nia ka kwatea naꞋa ngela mutaꞋi nia fuada. Ma nia ka manata Ꞌuri, ‘Kike baꞋa fuꞋusi doe goꞋo Ꞌada ana na ngela nau.’

38 “Sui ma ana kaidaꞋi neꞋe ngwae neꞋeri ki kira lisia naꞋa ngela nia, kira ka saea kwailiu naꞋa fuada kira ka Ꞌuri, ‘Nia naꞋa neꞋe ngela na ngwae neꞋe toꞋo ana na oꞋola neꞋe. Kulu saungia ka mae, fasi Ꞌiri kuke ngalia Ꞌakulu na ru neꞋe nia ki taꞋifau.’ 39 Ma kira daua, ma kika Ꞌui Ꞌania Ꞌi maa faꞋasia na oꞋola neꞋeri, ma kira ka saungia ka mae.

40 “ꞋUnaꞋeri ma kaidaꞋi neꞋe ngwae neꞋe toꞋo ana na oꞋola ka dao maꞋi, tae neꞋe nia ke baꞋa sasia fuana na ngwae neꞋe kira lia sulia na oꞋola ki?”

41 Ma kira olisia kika Ꞌuri, “Nia ke baꞋa saungia na ngwae taꞋa neꞋeri ki ka mae, ma nia ka kwatea laꞋu na oꞋola nia fuana ti ngwae matamata neꞋe kike baꞋa kwatea ta bali fuana ana kaidaꞋi Ꞌana goniruꞋa.”

42 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Nia mamana kamu toꞋomani na KerekereꞋa Abu ba nia fata Ꞌuri,

‘Na fau neꞋe na ngwae saungaꞋi luma ki kira Ꞌaila Ꞌania, nia neꞋe na fau neꞋe talingaꞋi ka liufia na fau ki taꞋifau ana Ꞌodoa.

God neꞋe fulingani ru neꞋeri, ma na lisilana ka leꞋa liu.’✡

43 “Ma nia neꞋe nau ku saea fuamuꞋa, na ngwanganeꞋanga ana gwaungaꞋinga God ke baꞋa lafua faꞋasi kamu, ma ka kwatea Ꞌana fuada na ngwae neꞋe kira roꞋosulia ki. 44 Ma diꞋia sa tai neꞋe nia Ꞌasia fafona fau neꞋeri, nia ke mangisia naꞋa. Ma diꞋia sa tai neꞋe fau neꞋeri ka Ꞌasia fafia, na nonina ka meme taꞋifau naꞋa.”

45 Ma kaidaꞋi neꞋe fata abu doe ki ma na Farasi ki, kira rongoa tarifulaꞋa neꞋeri, kira lia saiana sa Jesus nia fata sulida. 46 Ta neꞋe kira oga kira ka daua. Bore ma kira maꞋu, osiꞋana neꞋe ngwae Ꞌoro ki kira fiku ana kaidaꞋi neꞋeri, kira faꞋamamana ana sa Jesus neꞋe niaꞋa na profet.

22

Sa Jesus faꞋabolotaꞋinia niaꞋa faꞋinia na tatalafaꞋa

(Luke 14:15-24)

1 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌani tarifulaꞋanga fuada na ngwae ki ka Ꞌuri, 2 “Na ꞋInotoꞋanga God nia Ꞌuri: TaꞋi ngwae tatalafaꞋa nia saungaꞋinia na fafangaꞋa ana araꞋinga fuana na Ꞌalako nia neꞋe ke araꞋi. 3 Ma nia ka kwatea na ngwae rao nia ki fuada na ngwae ki neꞋe nia laefida maꞋi ki fuana na fafangaꞋa neꞋeri, fasi Ꞌiri kira ka leka maꞋi. Bore ma kira ka Ꞌaila lala Ꞌani lekaꞋa maꞋi.

4 “Sui nia ka kwatea laꞋu ti ngwae rao, ka fata Ꞌuri fuada, ‘Kamu ke faꞋarongoa na ngwae neꞋe nau ku laefida ki, na fangaꞋa nau kwaibobori naꞋa. Nau ku saungia taꞋifau naꞋa na buluka doe nau ki ma na kala buluka leꞋa nau ki, ma na ru ki taꞋifau ka kwaibobori naꞋa. Muke leka naꞋa maꞋi ana na fafangaꞋa nau.’

5 “Bore ma noaꞋa kira kasi oga goꞋo roꞋongaꞋa sulia, ma kira ka leka matamata lala Ꞌada. Ta ngwae ka leka naꞋa Ꞌana saena oꞋola nia, ma ta ngwae ka leka naꞋa Ꞌana saena na sitoa nia. 6 Ma ti ngwae kira daua naꞋa ngwae rao neꞋeri ki, kira ka kwaiꞋida, ma kira ka saungida. 7 Ma na ngwae tatalafaꞋa neꞋe ka saetaꞋa liu, ma nia ka kwatea naꞋa ngwae fuani oro nia ki, ma kira ka saungia naꞋa ngwae neꞋeri ki neꞋe kira saungia naꞋa ngwae rao nia ki. Ma kira ka duꞋafia naꞋa fanoa doe kira.

8 “Sui nia ka fata Ꞌuri fuana na ngwae rao nia ki, ‘Na fangaꞋa kwaibobori naꞋa, bore ma na ngwae ba nau ku laefida ki, kira kasi totolia lekaꞋa maꞋi ana na fafanga faꞋi kaimili. 9 Kamu ke leka sulia na tala ki, ma kamu ka saea maꞋi na ngwae ki taꞋifau neꞋe kamu dao toꞋoda, kira ka leka maꞋi ana fangaꞋa neꞋe.’ 10 Ma na ngwae rao ki kira ka leka sulia na tala ki, ma kika fikua maꞋi na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira dao toꞋoda. Ma na fangaꞋa ana na araꞋinga neꞋeri ka fungu Ꞌani ngwae leꞋa ki ma na ngwae taꞋa ki.

11 “Sui kaidaꞋi neꞋe ngwae tatalafaꞋa ka dao maꞋi fuana lisilana na ngwae neꞋe kira dao ki, nia ka lisia taꞋi ngwae neꞋe noaꞋa kasi toro goꞋo Ꞌani na toro ana na araꞋinga. 12 Ma na ngwae tatalafaꞋa ka fata ka Ꞌuri, ‘NoaꞋa Ꞌoko Ꞌiri toro goꞋo Ꞌani na toro fuana fangaꞋa ana araꞋinga, ꞋunaꞋeri noaꞋa Ꞌiri leꞋa fuana Ꞌoe tua Ꞌi neꞋe.’ Ma na ngwae neꞋeri noaꞋa kasi saea naꞋa ta ru.

13 “Sui na ngwae tatalafaꞋa ka saea fuana na ngwae rao nia ki ka Ꞌuri, ‘Kamu ke firi fafia na limana ma na Ꞌaena ngwae neꞋe, ma kamu ka Ꞌui Ꞌani niaꞋa saena na kula rorodoꞋa neꞋe Ꞌi maa, ana kula neꞋe ngwae ke angi ma ka Ꞌala girigiri ana lifada, osiꞋana kira nonifii.’ ” 14 Sui sa Jesus ka fata naꞋa Ꞌuri, “Na ngwae Ꞌoro ki mala neꞋe God laefida, bore ma bara ngwae goꞋo neꞋe nia filida.”

Sa Jesus olisia na saefiloꞋa sulia na takisi

(Mark 12:13-17; Luke 20:20-26)

15 Na ngwae Farasi ki kira leka, ma kira ka lokoꞋi ru fuana na faꞋaroralana sa Jesus Ꞌani ru neꞋe nia saeꞋe ki. 16 Ma kira ka kwatea fafarongo kira ki faꞋinia ti ngwae neꞋe oga kwalafa sa Herod ka tatalafaꞋa siana sa Jesus. Ma kira ka fata Ꞌuri, “Ngwae FaꞋamanata Ꞌae, kaimili saiana ru Ꞌoko saeꞋe ki, ru mamana ki taꞋifau goꞋo. ꞋOko faꞋamanata goꞋo Ꞌamu sulia mamanaꞋanga ma kwaiogaiꞋanga God fuana na ngwae ki. Ma Ꞌoe kosi Ꞌado goꞋo faꞋinia ta ngwae Ꞌani ta tae neꞋe kira manata sulia. Ma noaꞋa Ꞌoe kosi manata goꞋo Ꞌuana na ꞋinotoꞋalana na ngwae. 17 ꞋIu, Ꞌoke saea basi fuaimili! ꞋUri ma na taki kia, nia luia na kwatelana na mani ana takisi fuana na ngwae gwaungaꞋi ana Ꞌafutana Ꞌi Rom? ꞋUri ma nia bolo faꞋinia kaimili ke kwatea takisi baera, nama noaꞋa?”

18 Ma sa Jesus ka sai naꞋa ana na manataꞋanga taꞋa kira, ma ka fata Ꞌuri, “Kaumulu na ngwae kwalabasa ki, faꞋuta neꞋe kamu ka sasi Ꞌuana na faꞋaroralaku? 19 Muke faꞋataꞋinia basi na mani neꞋe kamu folia Ꞌani na takisi.” Ma kira ka ngalia maꞋi taꞋi selene, kira ka faꞋataꞋinia fuana. 20 Ma nia ka saefilo kira ka Ꞌuri, “Na nununa sa tai niniꞋa? Ma na satana sa tai mo niniꞋa?”

21 Ma kira olisia, kira ka Ꞌuri, “Na nununa ma na satana na tatalafaꞋa Ꞌi Rom.”

Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Kamu ke kwatea fuana na tatalafaꞋa Ꞌi Rom na ru nia ki, ma kamu ka kwatea logo ru God ki fuana God.”

22 Ma kaidaꞋi kira rongoa naꞋa na olisiꞋanga neꞋeri ka leꞋa ꞋunaꞋeri, kira ka Ꞌarefo liu, ma kira ka leka naꞋa Ꞌada faꞋasia.

Sulia na tataꞋe oliꞋa faꞋasia maeꞋa

(Mark 12:18-27; Luke 20:27-40)

23 Ma ana faꞋi asoa neꞋeri logo, ti Sadusi kira leka maꞋi siana sa Jesus. Na Sadusi ki kira saea fasi na ngwae ki noaꞋa kira kasi tataꞋe laꞋu faꞋasia na maeꞋa. 24 Ma kira ka saefiloa sa Jesus, kira ka fata Ꞌuri, “Ngwae FaꞋamanata kwa, sa Moses nia keresia na taki fuaka ka alangaꞋi Ꞌuri, ‘DiꞋia ta ngwae nia mae, ma na Ꞌafe nia ka mauri Ꞌua, bore ma noaꞋa nia kasi toꞋo ana ta ngela, na ngwaefuta nia ka korea laꞋu na gwaꞋi Ꞌuru neꞋeri, fasi Ꞌiri kera ka toꞋo ana ta ngela fuana ka talafuila na ngwae neꞋe nia mae naꞋa.’ 25 Ma taꞋi kwalafa ana kuluꞋa Jiu ki, kira toꞋo ana fiu ngwae asina ki. Ma na ngwae etaeta ka korea taꞋi sariꞋi. Aia, ma ana kaidaꞋi kera kasi toꞋo Ꞌua ana ta ngela, ngwae neꞋeri ka mae naꞋa Ꞌana. 26 Na ruana ngwae ka korea laꞋu na kini neꞋeri. Aia, ma noaꞋa kera kasi toꞋo Ꞌua ana ta ngela logo, ma nia ka mae logo Ꞌana. Uula ngwae ka korea laꞋu, ma ka mae logo. Nia ꞋunaꞋeri leleka fiu ngwae asina neꞋeri ki, kira maemae ka sui. 27 Buri Ꞌana bara ngwae asina neꞋe kira mae, kini neꞋe bore ka mae naꞋa logo. 28 Aia, ma na kini neꞋe nia Ꞌafe Ꞌafe maꞋi fuana fiu ngwae asina neꞋe ki. DiꞋia ꞋunaꞋeri, kaidaꞋi ngwae ki kira tataꞋe faꞋasia maeꞋa, sa tai ana fiu ngwae asina neꞋeri ki neꞋe araꞋi mamana nia?”

29 Sa Jesus ka olisi kira ka Ꞌuri, “Kaumulu rora naꞋa, sulia kamu kasi sai goꞋo ana na KerekereꞋa Abu ki ma na ngasingasiꞋanga God. 30 Sulia, kaidaꞋi neꞋe ngwae mae ki kike tataꞋe laꞋu fuana na mauriꞋa, kira diꞋia naꞋa Ꞌada na Ꞌainsel ki Ꞌi langi neꞋe noaꞋa kira kasi kore kini naꞋa.

31 “ꞋIu, nau ku faꞋamanata kamu sulia na tataꞋenga faꞋasia na maeꞋa. Nau ku saiana kamu toꞋomani sulia ba God saea Ꞌua naꞋa maꞋi ka Ꞌuri, 32 ‘NauꞋa na God sa Abraham, ma na God sa Aesak, ma na God sa Jakob.’ Na fadalana neꞋe Ꞌuri, ngwae neꞋeri ki neꞋe kira mae naꞋa, God nia saea neꞋe nia God kira Ꞌua, osiꞋana kira mauri naꞋa faꞋinia.”

33 Ma ana kaidaꞋi neꞋe ngwae Ꞌoro ki kira fiku kalia sa Jesus, kira rongoa na ru neꞋeri ki, kira ka Ꞌarefo liu ana faꞋamanataꞋanga nia.

Na taki talingaꞋi ka tasa

(Mark 12:28-34; Luke 10:25-28)

34 Ana kaidaꞋi neꞋe Farasi ki kira rongoa sa Jesus neꞋe faꞋanotoa naꞋa Sadusi ki Ꞌani na olisiꞋanga nia, kika fiku maꞋi siana. 35 Ma taꞋi ngwae ada neꞋe faꞋamanata Ꞌani taki ki, nia ka iliili Ꞌuana ka faꞋarora sa Jesus Ꞌani na saefiloꞋa ka Ꞌuri, 36 “Ngwae faꞋamanata Ꞌae, na taki tae neꞋe talingaꞋi ka liufia taki kia ki taꞋifau kwa?”

37 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “ ‘ꞋOke alafe ana God Ꞌoe, Ꞌania manatamu taꞋifau, ma Ꞌani mangomu taꞋifau, ma Ꞌani liamu taꞋifau.’ 38 NiaꞋa naꞋa neꞋe taki etaeta ma ka talingaꞋi ka tasa. 39 Ma ruana taki ka diꞋia logo ka Ꞌuri, ‘ꞋOke alafe fuana toꞋolamu ka diꞋia logo neꞋe Ꞌoko alafe fuamu talamu.’ 40 Ma na taki faꞋasia sa Moses ki taꞋifau, ma na faꞋamanataꞋanga na profet ki kira fiku taꞋifau goꞋo ana ro taki neꞋe ki.”

Sa Jesus niaꞋa Ꞌalako ana kwalafa sa David ma na Aofia nia logo

(Mark 12:35-37; Luke 20:41-44)

41 Ana kaidaꞋi ti Farasi kira fiku kalia sa Jesus, nia saefiloda ka Ꞌuri, 42 “Na Christ, ngwae neꞋe God nia filia fuana faꞋamaurilana ngwae ki, kaumulu saea nia futa maꞋi ana sa tai niniꞋa?”

Kira ka olisi Ꞌuri ana, “Na Christ ke baꞋa futa maꞋi ana kwalafa sa David na tatalafaꞋa.”

43 Sui sa Jesus ka saefilo kira laꞋu, “DiꞋia nia ka futa goꞋo Ꞌana ana kwalafa sa David na ngwae tatalafaꞋa, faꞋuta mo neꞋe na AnoꞋi ru Abu ba nia faꞋafata sa David ka Ꞌuri,

44 ‘God nia fata Ꞌuri fuana Aofia nau:

ꞋOko tua bali ꞋoloꞋolo aku, ma Ꞌoko gwaungaꞋi faꞋinau, masia kaidaꞋi nau kui alua malimae Ꞌoe ki ke roꞋosuliꞋo.’✡

45 “Sa David Ꞌana talana neꞋe nia saea na Christ Ꞌani na ‘Aofia.’ Nia neꞋe, na Christ nia noaꞋa laꞋu Ꞌalako ana kwalafa sa David goꞋo Ꞌana. NiaꞋa Aofia nia logo.”

46 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, noaꞋa ta ngwae ada kasi bolo naꞋa fuana olisilana Ꞌani ta ru. Ma kira ka Ꞌeke naꞋa Ꞌada fuana saefilolana laꞋu sa Jesus.

23

Sulia na Farasi ki faꞋinia na ngwae faꞋamanata ana taki ki

(Mark 12:38-39; Luke 11:43, 46; 20:45-46)

1 ꞋI buri Ꞌana ru neꞋeri, sa Jesus ka fata fuana na ngwae neꞋe kira fiku maꞋi ki, ma na fafarongo nia ki ka Ꞌuri, 2 “Na ngwae faꞋamanata ana taki ki, ma na Farasi ki, kira toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana na faꞋamanataꞋanga Ꞌani taki sa Moses ki. 3 Nia neꞋe, kamu ka roꞋosulida, ma kamu ka sasia na ru ki taꞋifau neꞋe kira saea fuamuꞋa. Bore ma noaꞋa kamu kasi sasi laꞋu sulia na ru neꞋe kira sasiꞋi ki, osiꞋana noaꞋa kira kasi sasi goꞋo sulia na ru neꞋe kira fata sulia. 4 Kira alua laꞋu ti taki Ꞌoro neꞋe ꞋafitaꞋi fuana na ngwae ki ka roꞋo sulia, bore ma noaꞋa kira kasi maꞋudi goꞋo fuana kwaiꞋafiꞋanga ana ngwae ki fuana sasiꞋa sulia na taki neꞋeri ki.

5 “Ma kira sasi naꞋa ru ki taꞋifau fasi Ꞌiri na ngwae ki ka lisida ma ka fia fasi kira ngwae leꞋa ki. Ma na ru Ꞌuri ki neꞋe kira sasiꞋi. Kira ka firiꞋia Ꞌi maana darada ma Ꞌi limada na reba ru doe ki neꞋe kira keresia na KerekereꞋa Abu ki ana. Ma kira taia na namunamuna ifi kira ki ka keta. 6 Ma kira ka oga liu na tuaꞋa ana kula ꞋinotoꞋa ana na fangaꞋa ki, ma kula ꞋinotoꞋa ki fuana tuaꞋa saena luma fuana foꞋongaꞋa ki. 7 Ma kira ka oga liu na faꞋadoelada Ꞌi maana usiꞋa ki, ma kira oga ngwae ki ka fata Ꞌuri ada, ‘Ngwae FaꞋamanata nau, neꞋe nau ku roꞋo sulia fatalamu.’

8 “Bore ma noaꞋa kasi leꞋa fuana ta ngwae goꞋo Ꞌana neꞋe ka fata Ꞌuri amuꞋa, ‘Ngwae FaꞋamanata nau, neꞋe nau ku roꞋo sulia fatalamu,’ osiꞋana nauꞋa goꞋo neꞋe taꞋi ngwae faꞋamanata kamu, ma kaumulu na barangwai asina saena fikuꞋa faꞋamamanaꞋanga. 9 Ma noaꞋa kamu kasi faꞋaꞋinotoꞋa ta ngwae faꞋamanata saena magalia neꞋe Ꞌani alaꞋanga Ꞌuri, ‘MaꞋa kami,’ osiꞋana kaumulu ke faꞋaꞋinotoꞋa goꞋo taꞋi MaꞋa kamu neꞋe nia tua maꞋi langi. 10 Ma noaꞋa kasi leꞋa fuana ta ngwae goꞋo Ꞌana neꞋe ka fata Ꞌuri amuꞋa, ‘Ngwae ꞋaꞋana,’ osiꞋana kaumulu toꞋo goꞋo ana taꞋi ngwae ꞋaꞋana, ma niaꞋa naꞋa neꞋe nauꞋa, na Christ, na ngwae neꞋe God nia filia fuana faꞋamaurilana ngwae ki. 11 DiꞋia ta ngwae neꞋe oga ka ꞋaꞋana Ꞌi safitamuꞋa, nia ka diꞋia naꞋa ngwae rao. 12 Ma ta ngwae neꞋe ka faꞋadoea nia Ꞌana talana, God ke baꞋa faꞋatiꞋitiꞋia niaꞋa. Ma ta ngwae bore Ꞌana neꞋe ka faꞋatiꞋitiꞋi nia Ꞌana talana, God ke baꞋa fuꞋusi doe ana.”

Sa Jesus foneda faꞋasia taꞋangaꞋa gwaungaꞋi ngwae Jiu ki

(Mark 12:40; Luke 11:39-42, 44, 52; 20:47)

13-14 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Nia taꞋa liu fuamuꞋa na faꞋamanata ana taki ki ma kamuꞋa na Farasi ki, kamu ngwae kwalabasa ki! God ke baꞋa kwaꞋi kamu, osiꞋana neꞋe kamu fono Ꞌusia na sinamaa ana ꞋInotoꞋanga God faꞋasia na ngwae ki. KamuꞋa logo noaꞋa kamu kasi oga goꞋo neꞋe muka ruꞋu saena ꞋInotoꞋanga God, ma kamu ka fonea ngwae neꞋe kira faꞋisuꞋusuꞋu Ꞌuana ruꞋungaꞋa.*

15 “Nia taꞋa fuamuꞋa na faꞋamanata ana taki ki ma kamu na Farasi ki na ngwae kwalabasa neꞋe kamu Ꞌoi Ꞌana ngwae ki, fasi Ꞌiri kira ka saea kamu Ꞌani na ngwae leꞋa ki. Aia, God ke baꞋa kwaꞋi kamu, sulia kamu laga ulafu liu Ꞌani galilana kula ki taꞋifau, saena asi ma saena tolo, Ꞌuana daoꞋa toꞋona ta ngwae, fasi Ꞌiri ka leka sulia na taki sa Moses ki. Aia, ma ana kaidaꞋi ngwae neꞋe ka leka goꞋo suli kaumulu, kamu fiꞋi sasi akaꞋu goꞋo ana niaꞋa fuana lekaꞋa Ꞌuana kula ana maeꞋa. Ma na kwaꞋikwaꞋinga nia ke baꞋa tasa ka liufia kaumulu sulia na abulalana taꞋa ka liufi kaumulu taꞋifau naꞋa.

16 “Nia taꞋa fuamuꞋa, ma kaumulu diꞋia naꞋa ngwae maa rodo ki neꞋe kira talaꞋia na ngwae ki. Nia neꞋe, God ke kwaꞋi kamu liu, sulia kamu faꞋamanata Ꞌuri ana ngwae ki, ‘Sui bore Ꞌana sa tai neꞋe ka faꞋangasia alangaꞋinga nia Ꞌani na Luma Abu God, nia leꞋa goꞋo Ꞌana diꞋia noaꞋa nia kasi sasi tae neꞋe nia alangaꞋi fuana. Bore ma diꞋia nia ka faꞋangasia alangaꞋinga nia Ꞌani na gol ba saena Luma Abu God, nia neꞋe ka abu liu fuana Ꞌoilana alangaꞋi Ꞌanga nia.’ 17 Kamu maa rodo, ma muka boleboleꞋa liu. Tae neꞋe doe, na gol nama na Luma Abu God neꞋe sasia gol neꞋe ka abu? Na Luma Abu God neꞋe doe ka liufia na gol! 18 Ma muke faꞋamanata logo na ngwae ki Ꞌuri, ‘Sui bore Ꞌana sa tai neꞋe ka faꞋangasia alangaꞋinga nia Ꞌani na fuli fuꞋa, nia leꞋa goꞋo Ꞌana diꞋia noaꞋa nia kasi sasia tae neꞋe nia alangaꞋi Ꞌani. Ma diꞋia nia ka faꞋangasia alangaꞋinga nia Ꞌani na kwaisuꞋusiꞋanga neꞋe tua fafona fuli fuꞋa, nia neꞋe abu ka tasa fuana Ꞌoilana alangaꞋi Ꞌanga ba nia.’ 19 Kamu maa rodo. Tae neꞋe doe, kwaisuꞋusiꞋanga nama na fuli fuꞋa neꞋe nia kwatea kwaisuꞋusiꞋanga neꞋe ka abu? Na fuli fuꞋa neꞋe ꞋinotoꞋa ka liufia na kwaisuꞋusiꞋanga. 20 DuꞋungana na fuli fuꞋa neꞋe ꞋinotoꞋa ka liufia na kwaisuꞋusiꞋanga, ma sa tai neꞋe nia faꞋangasia alangaꞋinga nia Ꞌani na fuli fuꞋa, tama nia alangaꞋi Ꞌani na fuli fuꞋa loꞋoko faꞋinia kwaisuꞋusiꞋa ki taꞋifau neꞋe kira tua Ꞌi fafona fuli fuꞋa neꞋeri. 21 Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka faꞋangasia alangaꞋinga nia Ꞌani Luma Abu God, ꞋunaꞋeri tama nia alangaꞋi naꞋa Ꞌani God neꞋe nia tua saena Luma Abu neꞋeri. 22 Ma diꞋia ta ngwae ka faꞋangasia alangaꞋinga nia Ꞌani Ꞌi langi, tama nia alangaꞋi Ꞌani fuli tuaꞋa God neꞋeriꞋa, ma God neꞋe tua logo Ꞌi langi.

23 “Nia taꞋa fuamuꞋa na ngwae faꞋamanata ana taki ki ma kamuꞋa na Farasi ki, kamu ngwae kwalabasa ki. God ke baꞋa kwaꞋi kamu. Kamu kwatea tangafula ana ru ki fuana God Ꞌani kala ru neꞋe kamu fasiꞋi saena oꞋola kamu ki fuana faꞋa rakufa lana fanga kamu ki,† ma noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera goꞋo fuana roꞋongaꞋa sulia faꞋamanataꞋanga doe ana taki ki. Na faꞋamanataꞋanga doe ana taki ki fata Ꞌuri, ‘Ngwae ka sasia naꞋa ru ki taꞋifau neꞋe ꞋoloꞋolo fuana ngwae ki. Nia ka kwaimanatai fuana ngwae ma ka saea ru mamana ki.’ Muke sasia naꞋa ru neꞋeri ki, faꞋinia na ru tiꞋitiꞋi ki saena taki ki logo. 24 Kamu diꞋia na ngwae maa rodo neꞋe talaꞋia na ngwae ki. Kamu saiana goꞋo amuꞋa manata Ꞌabera Ꞌuana lekaꞋa sulia kala ru saena taki ki. Ma noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera goꞋo Ꞌani ru doe ki saena taki ki. KaidaꞋi kamu sasi ꞋunaꞋeri, ru neꞋe nia lia diꞋia kamu lafua goꞋo Ꞌaumulu na lango faꞋasia tae neꞋe kamu kwaꞋufia, bore ma muke onomia goꞋo Ꞌaumulu na kamel doe.

25 “Nia taꞋa fuamuꞋa na faꞋamanata ana taki ki ma kamu na Farasi ki neꞋe kamu saiana sasilana ru ki fasi Ꞌiri ngwae ki kira ka saeleꞋa Ꞌani kamu. Aia, God ke baꞋa kwaꞋi kamu, osiꞋana kamu madafia liu saꞋulana nonina na titiu fuana fanga ki, bore ma kamu faꞋafunguꞋi Ꞌani na fanga neꞋe kamu ngali Ꞌani suulangaꞋi lana ngwae ki sulia guguta Ꞌanga. 26 Kamu na Farasi ki neꞋe diꞋia maamuꞋa nia rodo! Mulu rokisia naꞋa manataꞋanga kamu ki ka sikasika. DiꞋia neꞋe manataꞋanga kamu ki sikasika, na abulaꞋanga kamu ki bore ka sikasika logo. ꞋUnaꞋeri, na maurilamuꞋa diꞋia na titiu ki neꞋe sikasika Ꞌi nonina ma saena logo.

27 “Nia taꞋa fuamuꞋa na faꞋamanata ana taki ki ma kamu na Farasi ki, kamu kwatea ngwae ki kira ka saea kamu na ngwae leꞋa ki. Bore ma God ke baꞋa kwaꞋi kamu, sulia kaumulu diꞋia kilu gwaꞋu ki neꞋe kira rafua lisilana ka leꞋa Ꞌi maa, bore ma Ꞌi saena nia fungu Ꞌani suli faꞋinia na nonina ngwae neꞋe kira mae, ma kira ka ngwaꞋa naꞋa ki. 28 Ru neꞋe nia mamana Ꞌani kamu, sulia tae ki neꞋe kamu sasia nia lia leꞋa liu maana ngwae ki. Bore ma na manataꞋanga kamu ki taꞋa liu, ma kamu ka saiana na sokelana ngwae.

29-30 “Nia taꞋa fuamuꞋa na faꞋamanata ana taki ki, ma kamuꞋa logo na Farasi ki, kamu saiana sasilana na ru ki fuana ngwae ki kira ka saea kamu ngwae leꞋa liu. Bore ma God ke baꞋa kwaꞋi kamu, sulia kamu saea diꞋia kamu tuatua ana kaidaꞋi Ꞌi naꞋo, noaꞋa kamu kasi Ꞌafia goꞋo na koꞋo bora kamu ki fuana saungilana na profet ki. Ma Ꞌi taꞋena muka alua naꞋa fau leꞋa fafona kilu gwaꞋu na profet neꞋeri ki ma na ngwae leꞋa ki Ꞌi naꞋo fuana faꞋakwangalana. 31 KaidaꞋi kamu saea kira na koꞋo kamu ki, nia faꞋataꞋinia kamu futa olitana naꞋa na kwalafa koꞋo taꞋa kamu ki neꞋe kira saungia na profet ki Ꞌi naꞋo. 32 Aia, ma diꞋia ꞋunaꞋeri, faꞋasuia naꞋa amuꞋa na raoꞋa neꞋe koꞋo kamu ki etangia maꞋi Ꞌi naꞋo! 33 KamuꞋa naꞋa neꞋe abulaꞋanga kamu ki diꞋia na faꞋi loi ki. Ka ꞋafitaꞋi liu fasi kamu ka tafi faꞋasia kwaꞋikwaꞋinga Ꞌani mafula ana kula ni maeꞋa. 34 DuꞋungana ru neꞋeri ki, nau ku saea ru neꞋe fuamuꞋa, nai baꞋa kwatea ti profet ma ti ngwae sae Ꞌi ru ma ti faꞋamanata siaumulu. Ma ti ai ada muke baꞋa saungida ma muke fotoꞋida ana Ꞌai rara folo. Ma ti ai ada muke baꞋa dauda ma muke ulasida saena luma fuana foꞋongaꞋa kamu ki, ma muke lali kwailiu ada faꞋasia saena fanoa kamu ki. 35 Nia neꞋe kwatea God ke baꞋa kwaꞋi kamu fafia na saungilana na ngwae leꞋa taꞋifau, talaꞋae maꞋi ana maelana sa Abel, na ngwae saga, leleka maꞋi ka dao ana maelana sa Sekaraea, na ngela sa Barakaea neꞋe kamu saungia ka mae karangia na fuli foꞋosi saena Luma Abu God.‡ 36 Nau ku saea fuamuꞋa neꞋe matalangaꞋinga fuana maelana ngwae neꞋeri ki taꞋifau ke baꞋa tua fafomuꞋa ngwae ana kaidaꞋi neꞋe.”

Sa Jesus nia kwaimanatai fuana ngwae ana Ꞌi Jerusalem

(Luke 13:34-35)

37 Ma sa Jesus ka lia kwau fuana fanoa Ꞌi Jerusalem, ma ka fata Ꞌuri, “Ngwae ana Jerusalem Ꞌae! Kamu ba ꞋuilaꞋi fau ana na profet ba God nia asungaꞋinida maꞋi fuamuꞋa ki, ma muka saungida. Ana kaidaꞋi Ꞌoro nau ku oga muke leka maꞋi siaku Ꞌiri nau ku lia suli kamu diꞋia ta karai nia ofia na bibina Ꞌi olofana ꞋabaꞋabana. Bore ma noaꞋa kamu kasi oga goꞋo. 38 Ma ana kaidaꞋi neꞋe naꞋa, God ke baꞋa leka faꞋasi kamu, ma ka danga faꞋiburi naꞋa Ꞌani fanoa kamu. 39 Ma nau ku saea fuamuꞋa, noaꞋa kamu kasi lisi nau laꞋu, leleka ka dao ana na kaidaꞋi neꞋe muke fata Ꞌuri, ‘God, Ꞌoko ꞋoilakitaꞋinia na ngwae neꞋe nia leka maꞋi Ꞌani na ngasingasiꞋanga Ꞌoe!’ ”✡

24

Sa Jesus saea na malimae ki ke malangisia na Luma Abu God

(Mark 13:1-27; Luke 21:5-28)

1 Ma Ꞌi buri Ꞌana neꞋe sa Jesus fata ꞋunaꞋeri ka sui, nia ka leka faꞋasia Luma Abu God. Ma ana kaidaꞋi sa Jesus ka leka kwau, na fafarongo nia ki kira ka leka maꞋi siana, ma kira ka fata Ꞌuri, “ꞋOko lisia basi Ꞌamu na Luma Abu leꞋa neꞋe ki.”

2 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “ꞋIu, Ꞌoko lisia na luma doe neꞋe ki. NoaꞋa ta taꞋi gwaꞋi fau Ꞌi neꞋe ana Luma Abu God ke baꞋa teo laꞋu Ꞌi fuila. Kira taꞋifau kike baꞋa takalo Ꞌi ano.”

3 Buri Ꞌana, sa Jesus ka raꞋe gwauna faꞋi ua Ꞌi Olif, ma ana kaidaꞋi nia tua Ꞌana, na fafarongo nia ki kira leka maꞋi siana, ma kira ka tua taꞋifili kira. Ma kira ka saefiloa sa Jesus kika Ꞌuri, “KaidaꞋi tae neꞋe na ru nini Ꞌoko saea fuaimili ki ke baꞋa dao maꞋi? Aia, ma tae neꞋe ke baꞋa dao maꞋi fasi Ꞌiri ke faꞋataꞋinia kaidaꞋi Ꞌoe fuana oliꞋa maꞋi faꞋinia kaidaꞋi neꞋe magalia ke baꞋa sui ana?”

4-5 Sa Jesus ka olisi kira ka Ꞌuri fuada, “Muke lia suli kamu, sulia ngwae Ꞌoro ki neꞋe kike baꞋa leka maꞋi Ꞌi nunufana sataku, ma kike soke kamu, kike fata Ꞌuri, ‘NauꞋa na Christ, na ngwae ba God filia.’ Ma ana kaidaꞋi kira sasia naꞋa ru neꞋeri ki, na ngwae Ꞌoro ki kike baꞋa faꞋamamana ana sokeꞋa nari kira ki. Aia, ma kamu ke lia suli kamu, Ꞌasu Ꞌubani ta ngwae ada kata soke kamu, ma muke faꞋamamana ana sokeꞋa kira ki. 6 Ma taꞋi ru laꞋu, muke baꞋa rongoa lingana fuꞋanga ana fanoa karangi ki, ma na alaꞋanga ki sulia fuꞋanga ki ana ti fanoa tau logo maꞋi. Ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera sulida. Ru ꞋunaꞋeri ki ke baꞋa dao nama maꞋi, bore ma noaꞋa kasi faꞋataꞋinia laꞋu Ꞌisilana magalia neꞋeriꞋa. 7 Na maꞋe fanoa ki kike baꞋa fuꞋalida kwailiu, ma na ꞋinotoꞋanga ki kike fuꞋalida kwailiu. Ma na unifioloꞋa ma tikitiki ki ke liu ana kula ki taꞋifau. 8 Ma ru neꞋeri ki niꞋi neꞋe etangilana nonifiiꞋa, diꞋia goꞋo Ꞌana na kini faꞋafuta ba nia talaꞋae ka ngela fii.

9 “Ana kaidaꞋi neꞋeri logo, na ngwae ana maꞋe fanoa matamata kwailiu saena magalia neꞋe ki, noaꞋa kira kasi oga kamu, sulia kamuꞋa na ngwae nau ki. Ma ti ngwae ada kike baꞋa dau kamu, ma kike kwate kamu fuana malimae kamu ki fuana kwaꞋilamuꞋa ma fuana saungilamuꞋa. 10 Ma ngwae Ꞌoro ki neꞋe kira faꞋamamana ana nauꞋa, noaꞋa kira kasi ngangata ana faꞋamamanaꞋanga. Ma ngwae ki kike baꞋa malimaeꞋa ana kiraꞋa kwailiu. Ma kira ke kwatea na ngwae God ki fuana malimae kira ki. 11 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, profet ꞋosoꞋoso Ꞌoro kira ke dao maꞋi, ma kira ke talaꞋia, ma kike sokea ngwae Ꞌoro ki, ma kike leka sulia na faꞋamanataꞋanga rora kira ki. 12 Ma kike baꞋa sasia ru rora Ꞌoro liu ki. Ma sulia ru neꞋe, na alafeꞋanga ngwae Ꞌoro ki ke baꞋa ngwataꞋutaꞋu. 13 Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, diꞋia sa tai neꞋe nia ngangata fuana lekaꞋa sulia God leleka ka dao Ꞌisilana kaidaꞋi neꞋeri, nia neꞋe God ke baꞋa faꞋamauria. 14 Ma FaꞋarongoꞋanga LeꞋa neꞋe sulia ꞋInotoꞋanga God, kike baꞋa faꞋarongo Ꞌani saena magalia fuana ngwae ki taꞋifau. Buri Ꞌana naꞋa, Ꞌisilana magalia fiꞋi dao maꞋi.

15 “Ma kaumulu ke baꞋa lisia na Ru Sua ke tataꞋe maꞋi ana kula abu. Na ru taꞋa neꞋeri ke faꞋasua na Luma Abu God, ma ke sasi Ꞌiri God ke malangisia. Aia, ru neꞋe profet Daniel eta fata naꞋa maꞋi sulia Ꞌi naꞋo.” (Na alaꞋanga fuana na ngwae neꞋe nia toꞋomaꞋi nia Ꞌuri: ꞋOko malingaꞋi leꞋa ana na fadalana ru neꞋe.) 16 “KaidaꞋi muke lisia na ru neꞋe ki ka dao maꞋi, na ngwae ki neꞋe kira tua ana na abaꞋi kula Ꞌi Judea, kike tafi Ꞌuana gwauna faꞋi ua ki. 17 Ana kaidaꞋi neꞋeri, diꞋia ta ngwae ka tua maꞋi Ꞌi maa ana luma nia, nia ka tafi ꞋaliꞋali, ma noaꞋa nia kasi manata laꞋu Ꞌuana ruꞋungaꞋa saena luma nia Ꞌuana ngalilana ta ru Ꞌana. 18 Ma sa tai neꞋe ka tua maꞋi Ꞌana saena oꞋola, noaꞋa nia kasi oli laꞋu maꞋi luma Ꞌuana ta toro Ꞌana. 19 KwaimanataiꞋanga doe liu fuada bara kini neꞋe kira ina ki, ma kira ka faꞋasusufia kala ngela tiꞋitiꞋi ki ana kaidaꞋi neꞋeri, sulia nia ꞋafitaꞋi liu kira ka tafi ꞋaliꞋali. 20 ꞋIu, muke foꞋo ma muka gania God, fasi Ꞌiri ru neꞋe noaꞋa kasi fuli laꞋu ana ma kamu ka tafi ana kaidaꞋi ana gwariꞋa, nama na Sabat, asoa ana mamaloꞋa. 21 DuꞋungana na nonifiiꞋanga ana faꞋi asoa neꞋeri ki, nia ke baꞋa taꞋa ka liufia na nonifiiꞋanga neꞋe ngwae saena magalia ki kira saiana, Ꞌita Ꞌua maꞋi ana safalilana kaidaꞋi God nia saungaꞋinia na magalia ka dao ana kaidaꞋi neꞋe. Ma noaꞋa naꞋa ta ru ꞋunaꞋeri neꞋe ke fuli maꞋi Ꞌi buri. 22 Ma diꞋia God kasi faꞋadokodokoa kaidaꞋi ana nonifiiꞋanga, nia ꞋafitaꞋi neꞋe ta ngwae ke mauri. Ma nia faꞋadokodokoa kaidaꞋi neꞋeri fuana leꞋalana ngwae neꞋe nia filida ki.

23 “ꞋIu, diꞋia ta ngwae ka fata Ꞌuri fuaumulu, ‘Lisia basi, nia naꞋa ne na Christ,’ nama ka fata Ꞌuri, ‘Lisia basi, nia naꞋa Ꞌi loꞋoko,’ noaꞋa kamu kasi faꞋamamana nia. 24 Sulia na ngwae ꞋosoꞋoso ki ke baꞋa dao maꞋi, ma kike fata Ꞌuri, ‘NauꞋa na Christ,’ faꞋinia na ngwae ꞋosoꞋoso ki kike fata Ꞌuri, ‘NauꞋa ta profet.’ Ma kike fulia faꞋanadaꞋa doe ki fasi Ꞌiri ke talaꞋi rora ana na ngwae neꞋe God nia filida ki bore ma nia ꞋafitaꞋi liu fuada. 25 Nia neꞋe, sui bore Ꞌana ru neꞋe ki noaꞋa kira kasi dao Ꞌua maꞋi, nau ku saea naꞋa fuamuꞋa Ꞌi naꞋo, fasi Ꞌiri muke saiana.

26-27 “Ana kaidaꞋi nau, na Ngela Ngwae, nau ku oli maꞋi, ngwae ki taꞋifau kike baꞋa lisi nau. DiꞋia logo neꞋe kamu saiana lisilana meamea kaidaꞋi nia mea maꞋi ana bali tataꞋelana sina leka ka dao maꞋi bali sulana sina saena mamanga. Aia, diꞋia ti ngwae kira fata Ꞌuri fuamuꞋa, ‘Na Christ tua saena abaꞋi kula kwasi,’ noaꞋa kamu kasi leka Ꞌuana kula neꞋeri. DiꞋia ti ngwae kira fata Ꞌuri fuamuꞋa, ‘Christ ba ago Ꞌi neꞋe,’ noaꞋa kamu kasi faꞋamamana ana alaꞋanga ꞋunaꞋeri ki.

28 “Na olilaku maꞋi noaꞋa ta ngwae kasi talafia, ka diꞋia logo neꞋe na afa noaꞋa kasi talafia ta ru mae.

Sa Jesus fata sulia olilana maꞋi

(Mark 13:24-31; Luke 21:25-33)

29 “ꞋI buri Ꞌana kaidaꞋi neꞋe nonifiiꞋanga neꞋeri ki ka sui mala,

‘God ke fonea na madaꞋafi, ma na madamo, ma noaꞋa keroꞋa kasi sina.

Ma God ke kwate na bulubulu ki kike baꞋa Ꞌasida faꞋasia mamanga.

Ma God ke sasi na ru Ꞌi langi ki, kike leka rora faꞋasia fulida.’✡

30 “Buri Ꞌana ru neꞋe ki, na maꞋetoto ana olilaku maꞋi fiꞋi faꞋataꞋi maꞋi saena mamanga.✡ Ma ana kaidaꞋi neꞋeri goꞋo, na ngwae ki taꞋifau saena magalia, kike angi sulia kira ka lisi nau ku oli maꞋi fafona gwaꞋi salo saena mamanga, ma nai baꞋa leka maꞋi faꞋinia ngasingasiꞋanga nau faꞋinia na madakoꞋanga doe nau. 31 Ma na Ꞌainsel ke ufia na bungu ke baꞋa angi doe fuana fikulana na ngwae nau ki neꞋe nau ku filida taꞋifau naꞋa. Ana kaidaꞋi neꞋeri, nau ku kwatea maꞋi Ꞌainsel nau ki, Ꞌiri kike baꞋa ukua maꞋi ngwae nau ki taꞋifau faꞋasia na fanoa ki taꞋifau saena magalia.”

32 GoꞋo, sa Jesus ka fata sulia tarifulaꞋa ka Ꞌuri, “Kamu ke manata basi sulia na Ꞌai figi ki. KaidaꞋi kamu lisia na rauna nia ngosa, muke saiana na kaidaꞋi fuana unitaꞋi ꞋakoꞋakoꞋa nia dao karangi naꞋa. 33 Ka ꞋunaꞋeri logo, kaidaꞋi kamu lisia na nonifiiꞋanga neꞋeri ki taꞋifau ke baꞋa dao maꞋi, muke saiana na olilaku maꞋi nia karangi naꞋa. 34 Ru mamana neꞋe nau ku saea fuamuꞋa, ngwae ki taꞋifau neꞋe kira mauri ana kaidaꞋi neꞋe, kira kasi mae Ꞌi naꞋona ru neꞋeri ki taꞋifau ke baꞋa dao maꞋi.* 35 Na ru ki taꞋifau maꞋi langi ma saena magalia kike baꞋa sui. Bore ma na fatalaku goꞋo neꞋe tuatua noaꞋa kasi sui.

NoaꞋa ta ngwae kasi saiana asoa nama kaidaꞋi neꞋeri

(Mark 13:32-37; Luke 17:26-30, 34-36)

36 “NoaꞋa ta ngwae kasi saiana kaidaꞋi nai baꞋa oli maꞋi ana. Na Ꞌainsel ki bore noaꞋa kasi sai logo ana, ma nauꞋa, na Ngela bore, nau kusi sai logo ana. God na MaꞋa taꞋifilia goꞋo neꞋe nia saiana. 37 Na olilaku maꞋi ke baꞋa diꞋia ru ba fuli ana kaidaꞋi ba sa Noa. 38 Ana faꞋi asoa ba Ꞌi naꞋo ki, ana na igo doe baera, na ngwae ki kira fanga ma kira ka kwaꞋu Ꞌada, ma na ngwae ki ma na kini ki kira ka araꞋi Ꞌada ma kira ka kwate kini Ꞌada kwailiu, leleka ka dao goꞋo ana faꞋi asoa ba sa Noa nia raꞋe saena na faka doe ba nia. 39 Bore Ꞌana, kira kina Ꞌua na tae neꞋe ka dao maꞋi, leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe igo doe baera dao maꞋi, ma ka lauda naꞋa Ꞌana. Ma nia ke baꞋa dao logo maꞋi Ꞌuri ana kaidaꞋi nai baꞋa dao maꞋi ana. 40 Ana kaidaꞋi neꞋeri, ro ngwae ki kera rao saena na oꞋola. Ma nau ku ngalia ta taꞋi ngwae faꞋi nau, ma ta taꞋi ngwae nau ku faꞋasia. 41 Ma ro kini ki logo kera ka rao adaroꞋo ana fanga ki, ma ta taꞋi ai nau ku ngalia, ma ruana nau ku faꞋasia. 42 Muke lialia leꞋa, sulia kamu kina faꞋi asoa tae neꞋe nau, na Aofia kamu, nai dao maꞋi ana. 43 Muke manata toꞋona ru neꞋe, diꞋia na ngwae ana luma ka sai goꞋo Ꞌana ana kaidaꞋi neꞋe ngwae bili ke baꞋa dao maꞋi ana, nia ka lialia leꞋa ma noaꞋa kasi alaꞋania na ngwae bili neꞋeri ka ruꞋu maꞋi saena luma nia. 44 Nia neꞋe, muke kwaimasi logo, sulia nai baꞋa dao maꞋi ana kaidaꞋi neꞋe noaꞋa kamu kasi saiana.”

TarifulaꞋa sulia ro ngwae rao ki

(Luke 12:41-48)

45 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri fuana na fafarongo ki, “Kamu diꞋia na ngwae rao neꞋe nia liatoꞋo ma nia ka rao saga. Ma na araꞋi ꞋaꞋana ke alua nia ka lia sulia na ngwae rao ki, ma ka kwatea na fanga fuada ana kaidaꞋi fuana kwate fangaꞋa. 46 Ma ꞋoilakiꞋa fuana na ngwae rao neꞋeri neꞋe ngwae ꞋaꞋana nia dao toꞋona ma nia sasi ru neꞋeri ki, ana kaidaꞋi neꞋe nia dao maꞋi ana Ꞌi luma nia! 47 Nau ku saea na ru mamana fuamuꞋa, na ngwae ꞋaꞋana alu nia ka lia sulia ru nia ki taꞋifau.

48 “Bore ma, diꞋia nia na ngwae rao taꞋa, nia ka manata Ꞌuri, ‘Na ngwae ꞋaꞋana nau, daolana maꞋi nia tau Ꞌua.’ 49 Ma nia ka talaꞋae fuana kwaꞋilana na ngwae rao ki, ma nia ka tua ni fanga naꞋa Ꞌana ma ka kwaꞋu lilinga naꞋa Ꞌana faꞋinia ngwae kwaꞋu lilinga ki. 50 Sui ma na ngwae ꞋaꞋana ka dao maꞋi ana ta asoa neꞋe nia noaꞋa kasi kwaimaꞋakwali ana, ma ana kaidaꞋi neꞋe nia kina goꞋo Ꞌana. 51 Na ngwae ꞋaꞋana ke kwatea na kwaꞋikwaꞋinga Ꞌafae fuana niaꞋa, ma ka alua niaꞋa faꞋinia ngwae kwalabasa ki neꞋe sokeꞋe roꞋo sulia God. Ma kaidaꞋi nia ka tua ana kula neꞋeri, nia ka angi angi goꞋo Ꞌana faꞋinia na Ꞌala girigiri Ꞌanga, osiꞋana nia ka nonifii liu.”

25

TarifulaꞋanga sulia taꞋi akwala kini sariꞋi

1 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Ana kaidaꞋi neꞋe nau ku oli laꞋu maꞋi, na ꞋInotoꞋanga God ke baꞋa diꞋia na akwala kini sariꞋi neꞋe kira ngalia naꞋa faꞋi unu kira ki, ma kira ka kwaimaꞋakwali ana na araꞋi faolu neꞋe ke leka maꞋi ka ngalida Ꞌuana saena na fafangaꞋa ana ara araꞋinga. 2 Ma ta lima kini sariꞋi ada kira taꞋi boleboleꞋa, ma ta lima ai ada kira ka manataꞋa. 3 Na kini sariꞋi boleboleꞋa neꞋeri ki kira ngalia naꞋa faꞋi unu kira ki, bore ma noaꞋa kira kasi ngalia goꞋo ta suliꞋi ru neꞋe ka bolo fuana faꞋaduꞋalana unu kira ki faꞋinida. 4 Ma na ai neꞋe manataꞋa ki kira ngalia na biꞋi suliꞋi ru doe fuana faꞋaduꞋalana unu faꞋinia na faꞋi unu kira ki. 5 Ma na araꞋi faolu neꞋeri noaꞋa kasi dao ꞋaliꞋali, ma na kini sariꞋi neꞋeri ki maada ka mamaliuꞋa taꞋifau, ma kira ka maliu naꞋa Ꞌada.

6 “Ma saena tofongana rodo, na ngwae ki kira ri kika Ꞌuri, ‘Na araꞋi faolu nia dao naꞋa maꞋi! Muke leka, ma muke saka fuana.’ 7 Na akwala kini sariꞋi neꞋeri kira ka tataꞋe, ma kira ka faꞋaduꞋa na faꞋi unu kira ki. 8 Ma na kini sariꞋi boleboleꞋa neꞋeri ki kira ka fata Ꞌuri fuana na kini sariꞋi manataꞋa neꞋeri ki, ‘Muke kwatea ta suliꞋi ru fuana duꞋangaꞋa Ꞌaimili, sulia neꞋe suliꞋi ru kaimili ki fuana duꞋangaꞋa karangi ka sui naꞋa.’

9 “Sui kira olisida kika Ꞌuri, ‘NoaꞋa goꞋo, osiꞋana noaꞋa nia kasi bolo naꞋa faꞋi kulu taꞋifau. Muke leka Ꞌaumulu ana ta luma, Ꞌiri muke folia ta suliꞋi ru fuana duꞋangaꞋa Ꞌaumulu.’ 10 Ma kaidaꞋi kira leka fuana foliꞋa, na araꞋi faolu neꞋeri ka dao maꞋi. Ma na sariꞋi neꞋeri ki neꞋe kira sasi akaꞋu, kira ka leka naꞋa Ꞌada faꞋinia Ꞌuana na fangaꞋa ana araꞋinga. Ma kira ka fono naꞋa Ꞌusia na sinamaa.

11 “Ma Ꞌi buri Ꞌana na kini sariꞋi ba kiri, kira ka dao logo maꞋi, kira ka Ꞌuri, ‘AraꞋi Ꞌae! ꞋOke Ꞌifingia kwau na sinamaa fuamiꞋa!’ 12 Ma na araꞋi faolu neꞋeri ka olisida ka Ꞌuri, ‘Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, nau ku kina kaumulu.’ ”

13 Ma sa Jesus ka faꞋasuia naꞋa tarifulaꞋanga neꞋe ka Ꞌuri, “Ta neꞋe, kamu ke lialia leꞋa, sulia kamu kina faꞋi asoa nama kaidaꞋi neꞋe nai baꞋa dao laꞋu maꞋi ana.”

Na tarifulaꞋanga sulia olilana maꞋi ngwae ꞋinotoꞋa

(Luke 19:11-27)

14 Sui sa Jesus ka saea laꞋu na tarifulaꞋanga neꞋe fuana na fafarongo nia ki ka Ꞌuri, “Ana kaidaꞋi nai baꞋa oli maꞋi, na ꞋInotoꞋanga God nia diꞋia taꞋi ngwae ba nia leka ana ta kula tau, ma ka saea naꞋa ngwae rao nia ki, ma ka kwate kira ka lia sulia na toꞋoruꞋa nia ki. 15 Ma nia ka kwatea lima toꞋoni selene ki fuana taꞋi ngwae. Ma fuana ta ngwae laꞋu, nia ka kwatea ro toꞋoni selene ki. Ma fuana ta ngwae laꞋu, nia ka kwatea taꞋi toꞋoni selene. Nia ka kwatea ka bolo naꞋa faꞋinia na sai Ꞌi ruꞋanga kira ki. Sui nia ka leka naꞋa Ꞌana ana lekaꞋa nia. 16 Ma na ngwae neꞋe ngalia naꞋa lima toꞋoni selene ki, nia ka rao Ꞌani, ma ka toꞋo laꞋu ana ta lima toꞋoni selene. 17 Ma na ngwae ba ngalia naꞋa ro toꞋoni selene ki, nia ka rao logo Ꞌani, ma ka toda ta ro toꞋoni selene laꞋu. 18 Bore ma na ngwae ba ngalia taꞋi toꞋoni selene, nia ka leka, ma ka Ꞌilia taꞋi kilu saena na ano, ma ka sofongaꞋinia Ꞌana selene ba na araꞋi ꞋaꞋana nia kwatea fuana.

19 “Ma buri Ꞌana kala kaidaꞋi tau, na araꞋi ꞋaꞋana ba kira ka oli maꞋi, ma nia oga ka saiana selene ba nia ki faꞋinida. 20 Ma na ngwae ba ngalia lima toꞋoni selene ki, ka ngalia laꞋu maꞋi ta lima toꞋoni selene, ma ka fata Ꞌuri, ‘AraꞋi ꞋaꞋana Ꞌae, Ꞌoko kwatea lima toꞋoni selene ki fuaku ba. ꞋOke lisia basi, nau ku toda laꞋu ta lima toꞋoni selene fafia.’

21 “Ma na araꞋi ꞋaꞋana nia ka olisia ka Ꞌuri, ‘ꞋOe ngwae ni rao leꞋa nau. Nau ku saiana, nau ku manata fitoꞋamu! ꞋOko rao leꞋa Ꞌani ru tiꞋitiꞋi ki, nia neꞋe nau ku alu Ꞌoe, Ꞌoko doe fafia naꞋa ru Ꞌoro ki. ꞋOke leka maꞋi, ma Ꞌoko saeleꞋa Ꞌamu faꞋi nau.’

22 “Ma na ngwae neꞋe ngalia ro toꞋoni selene ki ka dao logo maꞋi. Ma ka fata Ꞌuri, ‘AraꞋi ꞋaꞋana Ꞌae, Ꞌoko kwatea goꞋo ro toꞋoni selene ki fuaku ba. ꞋOke lisia basi, nau ku toda laꞋu ta ro toꞋoni selene fafia.’

23 “Ma na araꞋi ꞋaꞋana nia ka olisia ka Ꞌuri, ‘ꞋOe ngwae ni rao leꞋa nau, nau ku saiana nau ku fitoꞋamu! ꞋOko rao leꞋa Ꞌani ru tiꞋitiꞋi ki. Nia neꞋe nai baꞋa alu Ꞌoe, Ꞌoke doe fafia na ru Ꞌoro ki. ꞋOke leka maꞋi, ma Ꞌoko saeleꞋa Ꞌamu faꞋi nau.’

24 “Sui na ngwae ba ngalia taꞋi toꞋoni selene, ka dao maꞋi. Ma nia ka fofoni ru goꞋo Ꞌana ka fata Ꞌuri, ‘AraꞋi ꞋaꞋana Ꞌae, nau ku saiana ꞋaeꞋo na ngwae neꞋe fatalamu Ꞌinikere. ꞋOko loia naꞋa ru ki goꞋo Ꞌamu ana kula neꞋe noaꞋa Ꞌoe kosi fasia, ma Ꞌoko ngalia goꞋo Ꞌamu ru ngwae matamata ki. 25 Nia neꞋe nau ku maꞋu, ma nau ku leka sofongaꞋinia naꞋa selene ba Ꞌoe saena na ano. ꞋOko lisia mani ba Ꞌoe nama goꞋo niniꞋa.’

26 “Ma na araꞋi ꞋaꞋana nia ka olisia ka Ꞌuri, ‘ꞋAeꞋo na ngwae rao taꞋa, ma Ꞌoko Ꞌaila busu. ꞋOko sai goꞋo Ꞌamu ana neꞋe nau ku loia ru ana kula neꞋe noaꞋa kusi fasia, ma ku ngalia goꞋo Ꞌaku ru ngwae matamata ki. 27 DiꞋia Ꞌoko manata ꞋunaꞋeri, faꞋuta neꞋe noaꞋa Ꞌoe kosi alua Ꞌamu na selene nau ki saena kula ni alu maniꞋa fasi Ꞌiri ka Ꞌoro, ma ka dao ana kaidaꞋi nau ku oli maꞋi ana, nau ku ngalia naꞋa selene neꞋeri ma na selene tarenga ki faꞋinia.’

28 “Sui na araꞋi ꞋaꞋana neꞋeri ka fata Ꞌuri fuana na ngwae ni rao nia ki laꞋu, ‘Muke ngalia naꞋa selene neꞋe ki faꞋasia, ma kamu ka kwatea fuana na ngwae neꞋe toꞋo ana taꞋi akwala toꞋoni selene. 29 Sulia na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira toꞋo ana ru Ꞌoro ki, nai baꞋa kwatea laꞋu ti ru fuada, fasi Ꞌiri kira ka toꞋo ana ru ki ka tatakolaꞋa. Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe noaꞋa kasi toꞋo ana ta ru, ma nia ka toꞋo ana ta ru tiꞋitiꞋi bore Ꞌana, nai baꞋa lafua faꞋasi nia. 30 Ma na ngwae ni rao neꞋe, muke Ꞌui Ꞌania Ꞌi maa saena na maꞋe rodo, kula neꞋe ngwae ki ka angi angi goꞋo Ꞌada faꞋinia na Ꞌala girigiri Ꞌanga, osiꞋana nia nonifii liu.’ ”

31 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri fuana na fafarongo nia ki, “KaidaꞋi nauꞋa, na Ngela Ngwae, nai baꞋa oli laꞋu maꞋi Ꞌuana na tatalafaꞋanga faꞋinia na Ꞌainsel ki, nai baꞋa tua ana fuli gwauruꞋa na ngwae tatalafaꞋa. 32 Ma na ngwae ki taꞋifau faꞋasia fanoa ki taꞋifau kike baꞋa fiku maꞋi Ꞌi naꞋoku. Ma nai baꞋa daroꞋia na ngwae ki taꞋifau, diꞋia ta ngwae ba nia lia sulia na sipsip ki ka daroꞋia na sipsip ki faꞋasia na nanigot ki. 33 Ma nau ku alua naꞋa ngwae saga ki Ꞌi bali ꞋoloꞋolo aku, ma na ngwae taꞋa ki Ꞌi bali mauli aku.

34 “Sui nau ku fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋe kira tua Ꞌi bali ꞋoloꞋolo aku, ‘Kaumulu naꞋa ngwae neꞋe MaꞋa nau faꞋasaeleꞋa kamu ki. Muke ruꞋu maꞋi Ꞌi saena ꞋInotoꞋanga neꞋe nia sasi akaꞋu ana fuamuꞋa Ꞌita naꞋa maꞋi ana etangilana naꞋa maꞋi na magalia. 35 Sulia kaidaꞋi nau ku fiolo ana, kamu kwatea fanga fuaku. Ma kaidaꞋi nau ku silikwaꞋu ana, kamu kwatea kafo fuaku. Ma bore Ꞌana nau na ngwae dao faꞋasia ta fanoa matamata, kamu kwalo nau Ꞌuana saena luma kamu ki. 36 Ma kaidaꞋi ka noaꞋa Ꞌaku ta toro, kamu kwate toro fuaku. Ma kaidaꞋi nau ku mataꞋi, kamu lia sulia nau. Ma kaidaꞋi nau ku tua Ꞌi saena luma ni lokafo, kamu maa toꞋoku.’

37 “Sui naꞋa ngwae saga ki kira ka olisia kika Ꞌuri, ‘Aofia kwa, kaidaꞋi tae neꞋe kami lisia Ꞌoko fiolo, ma kami ka sareꞋo? KaidaꞋi tae neꞋe Ꞌoko silikwaꞋu, ma kami ka kwatea kafo fuamu? 38 Ma kaidaꞋi tae neꞋe Ꞌoe na ngwae dao faꞋasia na fanoa matamata, ma kami ka kwalo Ꞌoe Ꞌi luma, nama kaidaꞋi tae neꞋe noaꞋa Ꞌamu ta toro, ma kami ka kwate toro fuamu? 39 Ma kaidaꞋi tae neꞋe kami lisia neꞋe Ꞌoko mataꞋi ana, nama Ꞌoko tua saena na luma ni lokafo, ma kami ka leka maa toꞋomu?’

40 “Ma nau ku olisida nau ku Ꞌuri, ‘Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, kaidaꞋi kamu sasia ta ru ꞋunaꞋeri fuana ta ngwae bore Ꞌana neꞋe noaꞋa kira kasi lia doe ana, kamu sasia naꞋa fuaku.’

41 “Sui nai baꞋa fata Ꞌuri fuada na ngwae neꞋe kira tua Ꞌi bali mauli aku, ‘Kamu ke leka tau kwau faꞋasi nau. God ke baꞋa kwaꞋi kamu. Ma kamu ke leka saena na mafula neꞋe tuatua firi, neꞋe God nia sasi akaꞋu ana fuana sa Saetan ma na Ꞌainsel taꞋa nia ki. 42 Sulia nau ku fiolo, ma kamu kasi kwatea goꞋo ta fanga fuaku. Ma kaidaꞋi nau ku silikwaꞋu, noaꞋa kamu kasi kwatea goꞋo ta kafo fuaku. 43 Ma kaidaꞋi nau ku dao maꞋi, kamu kasi kwalo nau goꞋo fuana luma kamu ki. Ma kaidaꞋi ka noaꞋa Ꞌaku ta toro, noaꞋa kamu kasi kwate toro goꞋo fuaku. Ma kaidaꞋi nau ku mataꞋi ma ku tua Ꞌi saena na luma ni lokafo, noaꞋa kamu kasi lia goꞋo suli nau.’

44 “Ma kira ka olisia kira ka Ꞌuri, ‘Aofia kwa, kaidaꞋi tae neꞋe kami lisiꞋo, Ꞌoko fiolo, nama Ꞌoko silikwaꞋu, nama Ꞌoe na ngwae dao, nama ka noaꞋa Ꞌamu ta toro, nama Ꞌoko mataꞋi nama Ꞌoko tua Ꞌi saena na luma ni lokafo, ma noaꞋa kami kasi ꞋafiꞋo goꞋo?’

45 “Ma nau ku olisida ku Ꞌuri, ‘Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, kaidaꞋi kamu kasi kwaiꞋafi ana ta ngwae bore ana neꞋe noaꞋa kira kasi lia doe ana, kamu sasia naꞋa fuaku.’

46 “Sui kira ka leka naꞋa Ꞌada Ꞌuana na kwaꞋikwaꞋinga neꞋe tuatua firi, ma na ngwae saga ki kira ka leka naꞋa Ꞌuana na mauriꞋa firi.”

26

Ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Jiu ki lokoa saungilana sa Jesus

(Mark 14:1-2; Luke 22:1-2; John 11:45-53)

1 KaidaꞋi sa Jesus nia faꞋamanata Ꞌani ru neꞋe ki ka sui, nia ka fata Ꞌuri fuana na fafarongo nia ki, 2 “Kaumulu saiana ka sui naꞋa, FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa ke baꞋa fuli fafonai. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, kike baꞋa kwate nau, na Ngela Ngwae, fuana malimae nau ki, Ꞌiri kike foto fafi nau ana Ꞌai rara folo.”

3 Ma ana taꞋi kaidaꞋi neꞋeri logo, na fata abu doe ki, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Jiu ki, kira ka fiku saena luma doe na ꞋingataꞋi fata abu neꞋe satana sa Kaeafas. 4 Ma kira ka lokoa, fasi Ꞌiri kike dao toꞋona ta kaidaꞋi fuana kike dau ago ana sa Jesus, ma kira ka saungia. 5 Ma kira ka fata kwailiu Ꞌuri, “NoaꞋa kulu kasi daua ana faꞋi asoa ana fangaꞋa, Ꞌasu Ꞌubani ngwae ki kira kata fuꞋali kulu.”

TaꞋi kini nia kisitani ngwaingwai moko leꞋa fafona gwauna sa Jesus

(Mark 14:3-9; John 12:1-8)

6 Ma sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki, kira leka kwau Ꞌuana Ꞌi Betani, kira ka tua saena luma sa Simon, na ngwae ba na kuu saungia Ꞌi naꞋo. 7 Ana kaidaꞋi sa Jesus nia fanga, taꞋi kini leka maꞋi siana faꞋinia na biꞋi nura neꞋe kwanga liu,* ma nia fungu Ꞌani na ngwaingwai neꞋe moko ufiufi leꞋa, ma na folilana ka doe liu. Nia leka maꞋi, ma ka kisitani Ꞌi fafona gwauna sa Jesus. 8 Ma ana kaidaꞋi neꞋe fafarongo nia ki kira lisia, kira ka saetaꞋa, ma kika fata Ꞌada talada Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe kini neꞋe ka faꞋalia ngwaingwai leꞋa neꞋe? 9 Ngwaingwai neꞋe, diꞋia kulu foli Ꞌani, mani doe neꞋe kulu ke baꞋa ngalia Ꞌuana. Ma kulu ka ngalia na mani neꞋeri fuana Ꞌafilana ngwae dalaꞋa ki!”

10 Ma sulia sa Jesus nia sai goꞋo Ꞌana ana tae neꞋe kira fata sulia, nia ka fata Ꞌuri fuada, “FaꞋuta neꞋe kamu ka fata ꞋunaꞋeri, ma kamu ka faꞋaꞋekea kini neꞋe? Ru leꞋa liu neꞋe nia sasia naꞋa fuaku. 11 Na ngwae dalaꞋa ki kira tua goꞋo Ꞌada faꞋi kamu sulia asoa ki. Bore ma nauꞋa, kaidaꞋi dokodoko goꞋo Ꞌana neꞋe nai baꞋa tua faꞋi kamu. 12 Ma ana kaidaꞋi na kini neꞋe nia kisitani na ngwaingwai neꞋe ana na noniku, nia sasi akaꞋu ana nauꞋa masia kwaiatolaku saena kilu gwaꞋu ana faꞋi asoa ana maelaku. 13 Ma nau ku saea fuamuꞋa, ana fanoa ki taꞋifau saena magalia neꞋe na FaꞋarongoꞋanga LeꞋa kira ke fatataloꞋania sulia, tae neꞋe kini neꞋe nia sasia fuaku, kike baꞋa rongoa naꞋa logo fuana na manataꞋanga toꞋona.”

Sa Judas nia alafafia ke foli Ꞌani sa Jesus fuana malimae ki

(Mark 14:10-11; Luke 22:3-6)

14 Buri Ꞌana ru neꞋe ki sui, taꞋi ngwae ana akwala ma ro fafarongo sa Jesus ki, satana sa Judas Iskariot ka leka siana na fata abu doe ki. 15 Ma ka saefilo kira ka Ꞌuri, “DiꞋia nau ku kwatea sa Jesus fuaumulu, tae neꞋe kamu ke baꞋa kwatea fuaku?” Ma kira ka toꞋomani uulu akwala selene ki, ma kira ka kwatea fuana. 16 TalaꞋae ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Judas ka lialia naꞋa Ꞌuana ta kaidaꞋi neꞋe bolo fuana kwatelana sa Jesus fuada.

Sa Jesus Ꞌania naꞋa FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa

(Mark 14:12-21; Luke 22:7-13, 21-23; John 13:21-30)

17 Ma ana etana asoa ana fangaꞋa neꞋe kira saea Ꞌani, “Beret neꞋe noaꞋa ta Isi ana,” na fafarongo ki kira leka maꞋi siana sa Jesus, ma kira ka saefilo Ꞌuri ana, “ꞋI fai neꞋe Ꞌoko oga kami ka sasi akaꞋu ana FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa fuamu?”

18 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu ke leka kwau Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. Ana kaidaꞋi kamu dao siana taꞋi ngwae neꞋe nau ku filia, kamu ka fata Ꞌuri fuana, ‘Ngwae faꞋamanata kaimili, nia saea kaidaꞋi nia dao karangi naꞋa. Nia faꞋinia na fafarongo nia ki kike Ꞌania na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa Ꞌi luma Ꞌoe.’ ”

19 Ana kaidaꞋi neꞋe, fafarongo ki kira leka, ma kika alaꞋa faꞋinia na ngwae neꞋeri diꞋia ba sa Jesus saea naꞋa fuada, ma kira ka sasi akaꞋu naꞋa ana fangaꞋa neꞋeri.

20 Ma Ꞌi saꞋulafi, sa Jesus ka tua Ꞌi neꞋeri Ꞌiri ka fanga faꞋinia na akwala ma ro fafarongo nia ki. 21 Ma kaidaꞋi kira fanga naꞋa, sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, taꞋi ngwae ana kaumulu ke kwate nau fuana malimae nau ki.”

22 KaidaꞋi na fafarongo ki kira rongoa ru neꞋe, kira ka kwaimanatai liu. Ma taꞋi taꞋi ngwaeꞋa ada kira fiꞋi talaꞋae ana saefilolana sa Jesus kika Ꞌuri, “Aofia kwa, Ꞌuri ma Ꞌoko fata Ꞌani nauꞋa neꞋeriꞋa?” Ma kiraꞋa taꞋifau goꞋo neꞋe kira fata ꞋunaꞋeri.

23 Sui sa Jesus ka Ꞌuri, “TaꞋi ngwae aumulu, neꞋe nia ke tongani afu beret nia Ꞌi saena na dako faꞋi nau, nia neꞋe ke baꞋa kwate nau fuana malimae nau ki. 24 NauꞋa, na Ngela Ngwae, nai baꞋa mae diꞋia na KerekereꞋa Abu ba saea ka sui naꞋa maꞋi naꞋo. Ma kwaimanatai liu fuana na ngwae neꞋe ke baꞋa kwate nau fuana malimae nau ki. Nia leꞋa fuana na ngwae neꞋeri diꞋia nia kasi futafuta goꞋo.”

25 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Judas ba, na ngwae neꞋe ke baꞋa kwatea sa Jesus fuana malimae nia ki, nia ka fata Ꞌuri, “Ngwae faꞋamanata kwa. ꞋUri ma Ꞌoko saea Ꞌani nauꞋa neꞋeriꞋa kwa?”

Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋAeꞋo talamu neꞋe Ꞌoko saea naꞋa.”

Na fangaꞋa na Aofia

(Mark 14:22-26; Luke 22:14-20; 1 Korint 11:23-25)

26 Ma ana kaidaꞋi kira fanga, sa Jesus ka ngalia afu beret, ma nia ka baꞋatafea God, sui ka ngiia, ma ka kwatea fuana na fafarongo nia ki, ma ka fata Ꞌuri, “Muke ngalia, ma muka Ꞌania, nia naꞋa neꞋe noniku.”

27 Sui nia ka ngalia na titiu ni kwaꞋunga, ma ka baꞋatafea God, sui ka kwatea fuada, ma ka fata Ꞌuri, “Kaumulu taꞋifau, muke kwaꞋufia. 28 Nia naꞋa neꞋe Ꞌabuku neꞋe God faꞋangasia Ꞌani na fau alangaꞋinga faolu, sulia neꞋe Ꞌabuku ke baꞋa igo fuana ngwae Ꞌoro ki, fasi Ꞌiri God ka rufuanata naꞋa ana taꞋangaꞋa ki. 29 Ru mamana nau ku saea fuaumulu, nau kusi kwaꞋufia laꞋu na waen neꞋe leleka ka dao ana faꞋi asoa nau ku kwaꞋufia naꞋa waen faolu faꞋi kaumulu Ꞌi saena na ꞋInotoꞋanga MaꞋa nau.”

30 Sui kira ka ngulia faꞋi ngu, ma kira ka leka Ꞌuana faꞋi ua neꞋe kira saea Ꞌani Olif.

Sa Jesus eta fataꞋa Ꞌani sa Peter ke baꞋa tofea

(Mark 14:27-31; Luke 22:31-34; John 13:36-38)

31 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Ana faꞋi rodo neꞋe, kaumulu taꞋifau goꞋo muke tafi faꞋasi nau. Sulia na KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri, ‘God ke saungia ngwae neꞋe nia lia sulia na sipsip ki, ma na sipsip ki taꞋifau kika takalo.’✡ 32 Ka ꞋunaꞋeri bore ana, Ꞌi buri Ꞌana nau kui tataꞋe laꞋu Ꞌuana mauriꞋa, nau kui etaeta Ꞌi naꞋo aumulu Ꞌuana Ꞌi Galili.”

33 Ma sa Peter ka olisia ka Ꞌuri, “NauꞋa ꞋafitaꞋi nau ku leka faꞋasi Ꞌoe, sui bore Ꞌana ngwae neꞋe ki kira ka leka faꞋasiꞋo!”

34 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana sa Peter, “Nau ku saea fuamu, Ꞌi naꞋona neꞋe karai ke angi Ꞌi saena faꞋi rodo taꞋena, Ꞌoke baꞋa sae uulufau ana neꞋe Ꞌoko kina nau.”

35 Ma sa Peter ka olisia ka Ꞌuri, “Sui bore Ꞌana nau ku mae faꞋi Ꞌoe, nia ꞋafitaꞋi nau ku saea fasi nau ku kinaꞋo!”

Ma na fafarongo ki taꞋifau goꞋo, kira ka fata logo ꞋunaꞋeri.

Sa Jesus foꞋosia God ana kula kira saea Ꞌani Ꞌi Getsemani

(Mark 14:32-42; Luke 22:39-46)

36 Sui sa Jesus ka leka faꞋinia na fafarongo nia ki ana taꞋi kula kira saea Ꞌani Ꞌi Getsemani, ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu ke tua Ꞌaumulu Ꞌi neꞋe ana kaidaꞋi nau ku leka kwau Ꞌi loꞋoko Ꞌiri nai foꞋo.” 37 Ma nia ka talaꞋia sa Peter, ma na ro ngela sa Sebedi ki faꞋinia. Ma nia ka fiꞋi eta Ꞌaena kwaimanatai Ꞌanga doe liu faꞋinia liadilaꞋa. 38 Ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Na liaku nia figwanu ka doe liu, ma nia bolo faꞋinia naꞋa saungilaku. Muke tua Ꞌi neꞋe, kamu ke ada, ma muke lialia faꞋi nau.”

39 Sui nia ka Ꞌidu tiꞋitiꞋi laꞋu faꞋasi kira, ma ka bobo uruuru leleka na maana darana ka toꞋo naꞋa Ꞌi ano, ma ka foꞋo ka Ꞌuri, “MaꞋasi Ꞌae, diꞋia nia talangwaraꞋu goꞋo Ꞌana, Ꞌoko lafua Ꞌamu na nonifiiꞋanga neꞋe faꞋasi nau. Sui bore Ꞌana, noaꞋa laꞋu na kwaiogaiꞋanga nau, bore ma sulia na kwaiogai Ꞌanga Ꞌoe lala niniꞋa.”

40 Sui sa Jesus ka oli siana na uulu fafarongo nia ki, ma ka lisia kira maliu naꞋa, ma nia ka fata Ꞌuri fuana sa Peter, “Kwala Peter kwa, faꞋuta neꞋe kamu kasi ada faꞋi nau sulia ta taꞋi kaidaꞋi? 41 Kamu ke ada, muke lialia Ꞌani foꞋongaꞋa sasi na ilitoꞋonga kata liufi kamu. Sulia kaumulu oga sasilana ru leꞋa ki, bore ma nonimuꞋa nia ngwataꞋutaꞋu liu.”

42 Sa Jesus ka leka laꞋu, ma ka foꞋo ana ruana kaidaꞋi ka Ꞌuri, “MaꞋasi Ꞌae, diꞋia noaꞋa kasi bolo fuana Ꞌoke fonea na nonifiiꞋanga neꞋe faꞋasi nau, leꞋa goꞋo Ꞌana, nau ku roꞋo naꞋa Ꞌaku sulia na kwaiogai Ꞌanga Ꞌoe.”

43 Ma kaidaꞋi nia oli maꞋi siada na fafarongo nia ki, nia ka lisia kira maliu laꞋu, sulia na maada mamaliuꞋa liu naꞋa.

44 Ma sa Jesus ka leka laꞋu faꞋasida, ma ka foꞋo laꞋu ana uula kaidaꞋi, ka saea logo na alaꞋanga ba kiri. 45 Sui nia ka leka laꞋu siada na uulu fafarongo nia ki, ma ka fata Ꞌuri fuada, “Kaumulu maliu Ꞌua niniꞋa? Ma kamu ka mamalo Ꞌua niniꞋa? Lia basi, kira ke kwate nauꞋa naꞋa, na Ngela Ngwae, saena limana na ngwae taꞋa ki. Na kaidaꞋi baera nia dao naꞋa maꞋi! 46 Mulu tataꞋe, kulu ka leka naꞋa. Kamu lisia na ngwae ba ke kwate nau fuana na malimae nau ki, nia dao naꞋa maꞋi.”

Kira daua sa Jesus

(Mark 14:43-50; Luke 22:47-53; John 18:3-12)

47 Ma ana kaidaꞋi sa Jesus ka alaꞋa Ꞌua, sa Judas, taꞋi ngwae ana akwala ma ro fafarongo ba nia ki, ka dao naꞋa maꞋi. TaꞋi fikuꞋa doe leka maꞋi faꞋinia faꞋasia na fata abu doe ki, ma na faꞋinaꞋonaꞋo ki. Ma kira ka ngalia maꞋi na sele ni ofoꞋa ki, ma na subi ki. 48 Aia, sa Judas kwatea ka sui naꞋa maꞋetoto fuada ka Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe nau ku nonoꞋia, niaꞋa naꞋa neꞋe na ngwae neꞋe kamu oga.”†

49 Ma ꞋaliꞋali nia ka leka saga naꞋa siana sa Jesus ma ka fata Ꞌuri, “Ngwae faꞋamanata kwa, aroaroꞋa tua faꞋi Ꞌoe.” Sui nia ka nonoꞋia.

50 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Kwala ngwade, sasia naꞋa ru neꞋe ꞋaliꞋali.”

Sui kira ka Ꞌidu karangi maꞋi ana, ma kira ka daua sa Jesus, ma kira ka dau ngasi naꞋa fafia. 51 Ma taꞋi ngwae ana fafarongo sa Jesus ki ka lafua naꞋa nini ni ofoꞋa nia, ma ka kwaiꞋia naꞋa ngwae rao na ꞋingataꞋi fata abu, ma ka kwaꞋi tafia naꞋa na bali alinga ꞋoloꞋolo nia. 52 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke alua Ꞌamu na sele ni ofoꞋa Ꞌoe fuila, sulia sa tai faꞋida neꞋe kira fuꞋa Ꞌani sele ni ofoꞋa, kira ke baꞋa mae logo Ꞌani sele ni ofoꞋa. 53 Nau ku oga Ꞌoke saiana, diꞋia nau ku gania MaꞋa nau, nia fiꞋi kwatea maꞋi na Ꞌainsel Ꞌoro ki liufia akwala ma ro fuani oro ki! 54 Ma diꞋia nau ku saea na Ꞌainsel ki ka Ꞌafi nau ꞋunaꞋeri, noaꞋa naisi faꞋamamana na ru neꞋe na KerekereꞋa Abu saea sulia na Christ ka nonifii Ꞌani ki.”

55 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana ngwae ki, “ꞋUri ma, kaumulu fia nauꞋa ta ngwae bili niniꞋa? Nia nini muka dao naꞋa maꞋi faꞋinia na sele ki, ma na subi ki fuana daulaku? Tau naꞋa maꞋi, nau ku faꞋamanata kamu Ꞌi saena na Luma Abu God, bore ma kamu kasi dau nau goꞋo. 56 Na ru neꞋe ki taꞋifau ka fuli ꞋunaꞋeri fasi Ꞌiri ka faꞋamamana na kerekereꞋa na profet ki ana KerekereꞋa Abu.”

Sui na fafarongo nia ki taꞋifau goꞋo kira ka danga faꞋiburi naꞋa Ꞌani, ma kira ka tafi naꞋa Ꞌada.

Kira matalangaꞋinia sa Jesus

(Mark 14:53-65; Luke 22:54-55, 63-71; John 18:13-14, 19-24)

57 Ma na ngwae neꞋe kira daua sa Jesus ki, kira ka talaꞋi nia Ꞌuana saena luma sa Kaeafas, na ꞋingataꞋi fata abu. Ma na ngwae faꞋamanata ana taki ki, faꞋinia na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki logo, kira fiku Ꞌi neꞋeri. 58 Ma sa Peter nia Ꞌisi buri tau naꞋa kwau, ma ka dao logo Ꞌi saena na labata ana na luma ꞋingataꞋi fata abu, ma ka ruꞋu kwau saena labata, ma ka tua siana ngwae folo ki, fasi Ꞌiri nia ka lisia tae neꞋe kira ke sasia ana sa Jesus. 59 Ma na fata abu doe ki, faꞋinia na fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru taꞋifau, kira sasi Ꞌuana dao toꞋona ti alaꞋanga ꞋosoꞋoso sulia sa Jesus, neꞋe bolo faꞋinia kika saungia duꞋungana. 60 Sui bore Ꞌana ngwae Ꞌoro fata ꞋosoꞋoso ki kira leka logo maꞋi, noaꞋa kira kasi dao goꞋo toꞋona ta ru. Sui Ꞌi buri, ta ro ngwae ꞋosoꞋoso kera taꞋe maꞋi, kera ka fata Ꞌuri, 61 “Na ngwae neꞋe nia fata Ꞌuri, ‘Nau ku saiana nai osia na Luma Abu God, ma nau ku saungaꞋi faolu logo Ꞌaku ana saena uulu faꞋi asoa ki.’ ”

62 Sui na ꞋingataꞋi fata abu ka tataꞋe, ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “ꞋUri ma, noaꞋa Ꞌoe kosi olisia goꞋo ta ru, ana ru taꞋa neꞋe kera saea amu ki?” 63 Bore ma, sa Jesus ka noto goꞋo Ꞌana. Ma na ꞋingataꞋi fata abu ka fata laꞋu Ꞌuri, “Nau ku saefilo Ꞌoe Ꞌiri Ꞌoke talitali Ꞌani satana God neꞋe mauri, ma Ꞌoko saea fuamiꞋa fasi ꞋaeꞋo neꞋe na Christ, na Ngela God, nama noaꞋa?”

64 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Nia neꞋana Ꞌoko saea naꞋa. Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, Ꞌita ana kaidaꞋi neꞋe ka oli ꞋalaꞋa, muke lisi nau, na Ngela Ngwae, nau ku tua Ꞌi bali ꞋoloꞋolo ana God neꞋe ngasingasiꞋa ka tasa, ma nau ku leka maꞋi Ꞌi fafona gwaꞋi salo ki Ꞌi langi.”

65 GoꞋo na ꞋingataꞋi fata abu neꞋeri, nia ka gasia na toro keta nia talana ka faꞋataꞋinia na saetaꞋanga nia, ma ka fata Ꞌuri, “Kulu kasi oga laꞋu ta ngwae ni fata faꞋamamana! Kulu rongoa taꞋifau naꞋa nia faꞋabolotaꞋinia naꞋa faꞋinia God. 66 Kamu manata faꞋuta?”

Ma kira olisia kika Ꞌuri, “Nia totolia nia ke mae naꞋa.”

67 Sui kira ka ngisulia maana, ma kira ka kwaiꞋia. Ma ti ngwae kika fidalia, kira ka Ꞌuri, 68 “Christ Ꞌae, diꞋia ꞋaeꞋo naꞋa ta profet, Ꞌoko saea maꞋi, sa tai neꞋe fidali Ꞌoe Ꞌuri?”

Sa Peter nia tofea sa Jesus

(Mark 14:66-72; Luke 22:56-62; John 18:15-18, 25-27)

69 Ma sa Peter ka tua saena labata, ma taꞋi kini sariꞋi rao ka leka maꞋi siana ka fata Ꞌuri, “ꞋOko tua logo faꞋinia sa Jesus, na ngwae niniꞋa faꞋasia Ꞌi Galili.”

70 Sui sa Peter ka tofe Ꞌi naꞋoda ka Ꞌuri, “Nau ku Ꞌiri saiana ru neꞋe Ꞌoko saea.”

71 Sui, sa Peter leka ka tua karangia ana maꞋe tafaa, ma taꞋi kini sariꞋi rao laꞋu ka lisia, ma ka fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋe kira tua neꞋeri ki, “Na ngwae neꞋe tuatua logo faꞋinia sa Jesus, na ngwae neꞋe faꞋasia Ꞌi Nasaret.”

72 Ma sa Peter ka tofe laꞋu, ma nia talitali ka Ꞌuri, “Nau ku Ꞌiri saiana na ngwae neꞋana.”

73 Ma noaꞋa kasi tau goꞋo Ꞌi buri Ꞌana, na ngwae neꞋe kira uu Ꞌi neꞋeri ki, kira leka siana sa Peter, ma kira ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋAeꞋo logo ta ngwae ada mamana naꞋa, sulia na lingana fatalamu neꞋe faꞋataꞋi Ꞌoe.”

74 KaidaꞋi neꞋeri nia ka talitali laꞋu ka Ꞌuri, “DiꞋia nau ku soke, God ke baꞋa kwaꞋi nau. NoaꞋa nau ku Ꞌiri saiana na ngwae neꞋana.”

Ma ꞋunaꞋeri goꞋo, karai ka angi naꞋa. 75 Ma sa Peter nia manata toꞋona alaꞋanga ba sa Jesus saea, “ꞋI naꞋo ana na karai ka angi saena faꞋi rodo neꞋe taꞋena, Ꞌoko saea uulufau ana neꞋe Ꞌoko kina nau.” KaidaꞋi sa Peter ka manata toꞋona ru neꞋeri, nia ka ruꞋu kwau Ꞌi maa, ma ka angi ikaika naꞋa Ꞌania liadilaꞋanga doe liu.

27

Kira ngalia sa Jesus siana sa Paelat

(Mark 15:1; Luke 23:1-2; John 18:28-32)

1 Ana Ꞌofodangi laꞋa bilabila, na fata abu doe ki taꞋifau faꞋinia na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, kira ka lokoꞋi ru naꞋa fuana saungilana sa Jesus. 2 Sui kika firiꞋia, ma kira ka talaꞋia naꞋa siana sa Paelat, na ngwae gwaungaꞋi faꞋasia Ꞌi Rom.

Sa Judas nia mae

(Acts 1:18-19)

3 Ma sa Judas, na ngwae ba kwatea sa Jesus fuana malimae nia ki, ana kaidaꞋi nia saiana kira matalangani naꞋa sa Jesus fuana na maelana, nia ka manata oli, ma ka oli faꞋinia na uulu akwala selene baera ki fuada na fata abu doe ki ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, ma ka fata Ꞌuri, 4 “Nau ku abula taꞋa naꞋa, sulia nau ku kwatea naꞋa ngwae saga fuana saungilana.”

Sui kira olisia kika Ꞌuri, “Ma noaꞋa laꞋu ꞋaberaꞋanga kaimili neꞋana. Sulia bali neꞋeri na bali Ꞌoe lala Ꞌamu neꞋana.”

5 Ma sa Judas ka Ꞌui Ꞌania na selene neꞋeri ki Ꞌi saena na Luma Abu God, ma ka leka naꞋa Ꞌana. Nia ka leka kwau Ꞌi maa, ma ka liꞋo naꞋa Ꞌana talana.

6 Ma na fata abu doe ki, kira ka ngalia na selene neꞋeri ki, ma kira ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa kasi bolo ana taki kulu fuana kulu ka alua naꞋa selene neꞋe ki faꞋinia na mani ana na Luma Abu God, osiꞋana selene neꞋe na mani ana sau ngwaeꞋa naꞋa.” 7 Ma kira ka alaꞋa ka sui naꞋa, kira ka alafafia ma kika folia Ꞌani taꞋi afu ano, na ano taꞋi ngwae neꞋe saungaꞋi titiu. Ma kira ka rokisia ano neꞋe Ꞌani kula fuana alulana ngwae mae ki ana, na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki saena. 8 DuꞋungana neꞋe nia folia na ano neꞋeri Ꞌani na mani neꞋe nia ngalia fuana saungilana na ngwae, kira ka saea ano neꞋe Ꞌani, “Ano ana ꞋAbu” leleka ka dao Ꞌi taꞋena.

9 ꞋUnaꞋeri, kira ka faꞋamamana alaꞋanga na profet Jeremaea ba fata Ꞌuri, “Kira ngalia naꞋa uulu akwala selene baera ki, na mani ba na ngwae Ꞌi Israel ki kira folia Ꞌani na ngwae, 10 ma kira ka kwatea Ꞌuana folilana na ano na ngwae neꞋe saungaꞋinia titiu ki, diꞋia ba God nia saea fuaku.”

Sa Paelat nia matalangani sa Jesus

(Mark 15:2-15; Luke 23:3-5, 13-25; John 18:33—19:16)

11 Ma sa Jesus ka uu Ꞌi naꞋona sa Paelat, na ngwae gwaungaꞋi faꞋasia Ꞌi Rom. Ma sa Paelat ka saefiloa ka Ꞌuri, “ꞋOe na ngwae tatalafaꞋa Jiu ki niniꞋa?”

Sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Nia neꞋana Ꞌoko saea naꞋa.”

12 KaidaꞋi neꞋe fata abu doe ki, ma na faꞋinaꞋonaꞋo ki, kira fai fafia sa Jesus, noaꞋa nia kasi olisida Ꞌani ta alaꞋanga.

13 Sui sa Paelat ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOe kosi rongo goꞋo na ru taꞋa Ꞌoro niniꞋa kira fai fafiꞋo Ꞌani ki?”

14 Ma sa Jesus noaꞋa kasi olisida goꞋo Ꞌani ta alaꞋanga. Nia neꞋe sa Paelat ka Ꞌarefo liu ana.

15 ꞋIu, ana na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa, ngwae gwaungaꞋi faꞋasia Ꞌi Rom, nia ꞋidufaꞋi logea taꞋi ngwae neꞋe Jiu ki kira oga faꞋasia na lokafo. 16 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, taꞋi ngwae ka tua logo saena luma ni lokafo neꞋe satana sa Barabas, na ngwae ki taꞋifau kira saiana. 17 Nia neꞋe, kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira fiku maꞋi, sa Paelat ka saefiloda ka Ꞌuri, “Sa tai neꞋe kaumulu oga nai logea fuamuꞋa, sa Barabas, nama sa Jesus neꞋe kira saea Ꞌani na Christ?” 18 Nia ka fata ꞋunaꞋeri, sulia nia saiana neꞋe ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana Jiu ki, kira kwatea sa Jesus fuana sulia kira ogalaꞋa goꞋo niaꞋa.

19 Ma kaidaꞋi sa Paelat nia tua ana kula ni matalangaꞋinga, na Ꞌafe nia ka kwatea ta alaꞋanga fuana ka Ꞌuri, “NoaꞋa Ꞌoe kosi sasi ta ru ana na ngwae ꞋoloꞋolo neꞋana. Sulia nau ku maliu bole, ma ku figwanu liu sulia niaꞋa saena faꞋi rodo ba sui.”

20 Ma na fata abu doe ki, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, kira fata liana na ngwae ki, fasi Ꞌiri kira ka gania sa Paelat fuana logelana sa Barabas, ma ka alua sa Jesus fuana maeꞋa. 21 Ma sa Paelat ka saefiloda na fikuꞋa neꞋeri laꞋu ka Ꞌuri, “Sa tai ana keroꞋa neꞋe kamu oga Ꞌiri nai logea?”

Ma kira olisia kira ka Ꞌuri, “Sa Barabas.”

22 Sa Paelat ka fata Ꞌuri, “Ma tae neꞋe nai baꞋa sasia ana sa Jesus, neꞋe kira saea Ꞌani na Christ?”

Kira taꞋifau kira ka fata Ꞌuri, “ꞋOke foto fafia ana Ꞌai rara folo.”

23 Ma sa Paelat ka fata Ꞌuri laꞋu, “OsiꞋana ta tae taꞋa neꞋe nia sasia?”

Sui kira ka ako doe kika Ꞌuri, “FotoꞋia ana Ꞌai rara folo.”

24 Ma kaidaꞋi sa Paelat lisia nia ꞋafitaꞋi ka sasia naꞋa ta ru, ma na fuꞋanga ka karangi talaꞋae, nia ka ngalia kafo, ma ka taufia naꞋa limana Ꞌi naꞋo Ꞌada taꞋifau, ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa nau kusi oga na maelana na ngwae neꞋe. Bali kaumulu naꞋa neꞋeriꞋa.”

25 Na fikuꞋa taꞋifau kira olisia, kika Ꞌuri, “Na maelana ke teo fafi kaimili, ma fafia na ngela kami ki.”

26 Aia, sa Paelat ka logea kwau sa Barabas fuada, ma ka kwatea na ngwae fuani oro nia ki kira ka ulasia sa Jesus. Sui nia ka kwatea fuada Ꞌiri kika fotoꞋia ana na Ꞌai rara folo.

Na ngwae ana ofoꞋa ki kira ngongoa sa Jesus

(Mark 15:16-20; John 19:2-3)

27 Ma na ngwae fuani oro sa Paelat ki, kira talaꞋia sa Jesus saena na luma sa Paelat, ma na fuani oro neꞋeri ki taꞋifau, kira ka fiku maꞋi kalia sa Jesus. 28 Ma kira ka kanusua naꞋa ifi nia, ma kira ka faꞋaruꞋufia Ꞌani ifi meo boraboraꞋa. 29 Sui kira ka ngalia na Ꞌeregwau ana kwalo ngarangaraꞋa, ma kira ka alua fafona gwauna, ma kira ka kwatea taꞋi rara Ꞌai fasi Ꞌiri ka dau ana Ꞌani bali lima ꞋoloꞋolo nia, diꞋia niaꞋa ta ngwae tatalafaꞋa. Ma kira ka bobo uruuru fuana, ma kira ka Ꞌoidorole Ꞌani, kira ka Ꞌuri, “ꞋOke mauri tau Ꞌamu, na ngwae tatalafaꞋa Jiu ki.” 30 Ma kira ka ngisulia, ma kira ka ngalia na rara Ꞌai baera, ma kira ka kwaiꞋia na gwauna. 31 KaidaꞋi kira Ꞌoidorole ana ka sui, kira ka kanusua laꞋu na ifi baera, ma kira ka faꞋaruꞋufia laꞋu Ꞌani ifi nia ki, sui kira ka talaꞋia kwau fuana na fotoꞋilana ana Ꞌai rara folo.

Kira foto fafia sa Jesus ana Ꞌai rara folo

(Mark 15:21-32; Luke 23:26-43; John 19:17-27)

32 Ma kaidaꞋi kira leka naꞋa kwau, kira ka lisia taꞋi ngwae faꞋasia Ꞌi Saeren, neꞋe satana sa Simon. Ma na ngwae fuani oro ki, kira ka kwatea fasi Ꞌiri nia ngalia na Ꞌai rara folo sa Jesus. 33 Sui kira dao ana kula kira saea Ꞌani Ꞌi Golgota. (Na fadalana alaꞋanga Golgota, “Na kula ana lasi ngwae”.) 34 ꞋI neꞋeri, kira kwatea na waen neꞋe kira dola Ꞌani Ꞌai Ꞌafae* fuana sa Jesus. Ma sa Jesus ka kwaꞋu toꞋona, ma noaꞋa nia kasi kwaꞋufia goꞋo.

35 Sui kira ka foto fafia ana na Ꞌai rara folo, ma kira ka masa Ꞌani na ru diꞋia daisi fuana kika daroꞋia na ifi nia ki. 36 Sui kira ka tua Ꞌi ano, ma kika lialia Ꞌafia goꞋo Ꞌada. 37 Ma Ꞌi gwauna na Ꞌai rara folo kira alua na kerekereꞋa Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe sa Jesus, na Ngwae TatalafaꞋa na Jiu ki.” 38 Sui, kira ka fotoꞋia logo ro ngwae bili ki ana na Ꞌai rara folo ki faꞋinia, ta ngwae bali ꞋoloꞋolo ana, ma ta ngwae ana bali mauli.

39 Ma na ngwae neꞋe kira liu ki, kira ka nanga nangataꞋinia gwauda, ma kira ka fata buri tolingaꞋi kwau fuana sa Jesus, ma kira ka fata Ꞌuri, 40 “ꞋOko saea Ꞌoko osia naꞋa Luma Abu God, ma Ꞌoko saungaꞋi faolu laꞋu ana sulia uulu faꞋi asoa ki goꞋo. Aia, diꞋia ꞋaeꞋo na Ngela God, Ꞌoko faꞋamauri Ꞌoe basi talamu, ma Ꞌoko koso maꞋi faꞋasia na Ꞌai rara folo neꞋana.”

41 Ma na fata abu doe ki kira ka Ꞌoidorole logo Ꞌani ꞋunaꞋeri, faꞋinia na ngwae faꞋamanata ana taki ki, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, kira ka Ꞌuri, 42 “Nia ba faꞋamauria na ngwae matamata ki, ma noaꞋa nia kasi faꞋamauria goꞋo niaꞋa talana. DiꞋia nia na ngwae tatalafaꞋa kia ngwae Jiu ki, nia ka koso maꞋi faꞋasia na Ꞌai rara folo, fasi Ꞌiri kulu ka faꞋamamana ana niaꞋa. 43 Nia fitoꞋo ana God, ma ka fata Ꞌuri, ‘NauꞋa neꞋe na Ngela God.’ Kulu lialia basi Ꞌiri kuke lisia neꞋe God ke baꞋa faꞋamauria nama noaꞋa.”

44 Ma na ro ngwae taꞋa neꞋe kira fotoꞋida faꞋinia ki, kera fata buri tolingaꞋi logo ꞋunaꞋeri ana niaꞋa.

Maelana sa Jesus

(Mark 15:33-41; Luke 23:44-49; John 19:28-30)

45 Ka Ꞌita ana tofongana asoa, leleka ka dao ana uula kadi sina, na maꞋe rodo ka buta fafia na fanoa ki taꞋifau Ꞌi neꞋeri. 46 Ma saꞋulafi, sa Jesus ka ako doe ka Ꞌuri, “ꞋIlae, ꞋIlae, lema sabaktani.” Na fadalana neꞋe Ꞌuri, “God nau Ꞌae, God nau Ꞌae, faꞋuta neꞋe Ꞌoko danga faꞋi buri Ꞌani nau?”

47 Ma ti ngwae neꞋe tua karangi ana, kira rongoa, ma kira ka fata Ꞌuri, “Nia ri Ꞌuana sa Elaeja.” 48 Ma taꞋi ngwae ada ka lalili ka ngalia maꞋi taꞋi lumulumu asi, ma ka faꞋafungua Ꞌani na waen Ꞌafae, ma ka usuiꞋa ana maꞋe Ꞌai, ma ka kwatea fuana fasi Ꞌiri nia ka kwaꞋufia.

49 Ma ti ngwae laꞋu kira ka Ꞌuri, “Mango basi, kulu ka lisia diꞋia sa Elaeja nia dao maꞋi fuana faꞋamaurilana nama noaꞋa.”

50 Sui, sa Jesus ka ako doe laꞋu, ma ka mae naꞋa.

51 Ma ifi doe neꞋe bokota naꞋa kula abu saena Luma Abu God ka gaa Ꞌania ro baliꞋi ru, ka Ꞌita maꞋi Ꞌi gwauna leleka ka dao Ꞌi ano. Ma na tikitiki ka liu, ma na fau ki ka foga, 52 ma ti faoda gwaꞋu kira ka Ꞌifi, ma na ngwae Ꞌoro ana ngwae God ki neꞋe kira mae naꞋa, kira ka mauri laꞋu. 53 Ma kira ka ruꞋu faꞋasia faoda kira ki. Ma buri Ꞌana sa Jesus ka tataꞋe oli logo, kira ka ruꞋu saena fanoa abu Ꞌi Jerusalem. Ma na ngwae Ꞌoro ki kira ka lisida.

54 Ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana fuani oro neꞋe kira saungia sa Jesus, faꞋinia na fuani oro nia ki, ana kaidaꞋi kira lisia na tikitiki, ma na ru matamata ki taꞋifau logo neꞋe fuli, kira ka maꞋu liu ma kira ka fata Ꞌuri, “Nia mamana liu naꞋa, niaꞋa na Ngela God.”

55 Ma ti kini Ꞌoro logo neꞋe kira leka Ꞌi buri Ꞌana sa Jesus Ꞌita maꞋi Ꞌi Galili ma kira Ꞌafia, kira tua logo Ꞌi neꞋeri, ma kira ka lialia tau logo maꞋi Ꞌada. 56 Ta ai ada neꞋe Ꞌi Mary faꞋasia Ꞌi Magdala, ma Ꞌi Mary na teꞋa sa James ma sa Josef, ma Ꞌafe sa Sebedi, ma ti kini laꞋu.

Kira kwaiatoa sa Jesus

(Mark 15:42-47; Luke 23:50-56; John 19:38-42)

57 Ana kaidaꞋi nia saꞋulafi naꞋa ma ka karangia rodo, taꞋi ngwae toꞋoru nia leka maꞋi. NiaꞋa taꞋi ngwae faꞋasia fanoa Ꞌi Arimetea, ma na satana sa Josef. Ma nia taꞋi ngwae fafarongo sa Jesus logo. 58 Ma nia ka leka siana sa Paelat, ma ka gania na nonina sa Jesus. Ma sa Paelat ka saea kira ka kwatea fuana. 59 Ma sa Josef ka ngalia naꞋa nonina sa Jesus, ma ka buta Ꞌani Ꞌaba ifi kwao faolu. 60 Sui nia ka alua saena na faoda gwaꞋu faolu nia, neꞋe kira saruꞋia Ꞌi saena na fau doe. Sui nia ka bokota naꞋa maana na faoda neꞋeri Ꞌani na babaꞋi fau doe, sui ka leka naꞋa Ꞌana. 61 ꞋI Mary faꞋasia Magdala, ma ta Mary laꞋu, kera tua tua Ꞌi maa ana na faoda neꞋeri.

62 Ma ana faꞋi asoa Ꞌi buri Ꞌana, na Sabat asoa ana mamaloꞋanga, na fata abu doe ki, ma na Farasi ki, kira fiku fuana lokoꞋi ru Ꞌanga faꞋinia sa Paelat. 63 Ma kira ka fata Ꞌuri fuana, “Ngwae ꞋaꞋana Ꞌae, kaimili manata toꞋona kaidaꞋi ngwae ꞋosoꞋoso neꞋe nia mauri Ꞌua, nia fata Ꞌuri, ‘Nai baꞋa mauri laꞋu ana uula asoa!’ 64 Ma Ꞌoko faꞋarongoa ngwae Ꞌoe ki kika leka, ma kika folo Ꞌafia na faodaꞋi ngwae mae leleka ka dao ana uula asoa. NoaꞋa kasi leꞋa neꞋe na fafarongo nia ki kira ka ngalia Ꞌada na nonina, ma kira ka sofongaꞋinia, ma kira ka sokea ngwae ki, kira ka saea fasi sa Jesus nia mauri laꞋu. Ma Ꞌoko saiana fasi diꞋia kira soke ꞋunaꞋeri, nia ke baꞋa taꞋa ka liufia naꞋa sokeꞋa ba nia eta sokea maꞋi Ꞌani ngwae ki.”

65 Ma sa Paelat ka Ꞌuri fuada, “Aia, diꞋia ꞋunaꞋeri, kaumulu neꞋe kamu ka filia ti ngwae ana fuani oro nau ki, fasi Ꞌiri kira ka leka folo, ma kira ka folo leꞋa Ꞌafia na faoda neꞋeri.”

66 Ma ana kaidaꞋi fata abu doe ki, ma na Farasi ki kira rongoa ru neꞋeri, kira ka sasi akaꞋu naꞋa, ma kira ka leka naꞋa Ꞌuana na faoda neꞋeri. Ma kaidaꞋi kira dao ana faoda neꞋeri, kira ka alua naꞋa maꞋetoto ana faoda neꞋeri, Ꞌiri diꞋia ta ngwae ka Ꞌidua bore na sinamaa ana faoda, kira ka saiana. Ana kaidaꞋi neꞋeri logo, kira ka alua naꞋa ngwae folo ki.

28

Sa Jesus nia mauri laꞋu

(Mark 16:1-10; Luke 24:1-12; John 20:1-10)

1 ꞋI buri Ꞌana na Sabat, faꞋi asoa ana mamaloꞋanga, kaidaꞋi nia laꞋa bilabila Ꞌua ana na Sande Ꞌi Ꞌofodangi, Ꞌi Mary faꞋasia Ꞌi Magdala, ma ta Mary laꞋu, kera ka leka Ꞌuana na faoda baera Ꞌiri kera ka lisia. 2 Ma ngwano ma na tikitiki doe nia Ꞌiginia, ma taꞋi Ꞌainsel God ka koso maꞋi faꞋasia Ꞌi langi, ma ka gilosia naꞋa babaꞋi fau baera faꞋasia maana na faoda, ma ka tua Ꞌi fafona. 3 Na lisilana diꞋia naꞋa meamea ma na ifi nia ki ka kwao liu. 4 Ma ana kaidaꞋi neꞋe ngwae folo ki kira lisia, kira ka maꞋu liu, ma kira ka Ꞌasida, ma kira ka lebelebe, ma kika diꞋia naꞋa Ꞌada na ngwae mae ki.

5 Ma na Ꞌainsel neꞋeri ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “NoaꞋa moro kasi maꞋu. Nau ku saiana koroꞋo lulu Ꞌuana sa Jesus ba kira saungia ana Ꞌai rara folo. 6 NoaꞋa nia kasi tua naꞋa Ꞌi neꞋe. Nia mauri naꞋa diꞋia ba nia saea fuamuꞋa. Moro leka maꞋi Ꞌi neꞋe, ma moro ka lisia amuroꞋo kula ba nia teo teo ana. 7 Aia, moro ka leka ꞋaliꞋali naꞋa, ma moro ka faꞋarongo Ꞌuri ana fafarongo nia ki, ‘Sa Jesus nia mauri naꞋa, ma nia ka leka Ꞌi naꞋo mulu Ꞌuana Ꞌi Galili, ma kamu ke baꞋa lisia naꞋa Ꞌi neꞋeri.’ Ma moro ka manata toꞋona ru neꞋeri nau ku saea fuamuroꞋo ki.”

8 ꞋUnaꞋeri goꞋo, kera ka leka ꞋaliꞋali naꞋa faꞋasia faoda Ꞌani maꞋungaꞋa. Ma sui bore Ꞌana, kera ka saeleꞋa liu. Ma kera ka lalili Ꞌiri kike faꞋarongoa na fafarongo nia ki.

9 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Jesus ka saka fuadaroꞋo, ka fata Ꞌuri, “Na aroaroꞋa ka tua faꞋi koroꞋo.” Ma kera ka leka maꞋi siana, ma kera ka bobo uruuru fuana, ma kera ka dau kwau Ꞌi Ꞌaena, ma kera ka faꞋa aofia. 10 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “NoaꞋa moro kasi maꞋu. Moro leka, ma moro ka faꞋarongoa na ngwaefuta nau ki, fasi Ꞌiri kike leka Ꞌuana Ꞌi Galili. Ma kike baꞋa lisi nau naꞋa Ꞌi neꞋeri.”

Na sokeꞋa ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki

11 Ana kaidaꞋi ro kini neꞋe ki kira oli kwau sulia na tala, ti ngwae ana ngwae folo neꞋeri ki, kira leka naꞋa faꞋasia faoda gwaꞋu sa Jesus, ma kira ka oli naꞋa Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. KaidaꞋi kira dao ana maꞋe fanoa doe neꞋeri, kira ka alaꞋa naꞋa sulia ru ki taꞋifau neꞋe kira lisia siana fata abu doe ki. 12 Ma kaidaꞋi neꞋe fata abu doe ki, ma ti ngwae faꞋinaꞋonaꞋo laꞋu ana Jiu ki, kira ka alaꞋa fiku ka sui naꞋa, kira ka kwatea mani doe fuana ngwae ni folo ki. 13 KaidaꞋi kira kwatea mani neꞋe fuada ngwae folo ki, kira ka fata Ꞌuri, “Kamu ke soke Ꞌuri fuana ngwae ki taꞋifau, ‘KaidaꞋi kami maliu saena rodo, na fafarongo sa Jesus ki kira leka maꞋi, ma kira ka bilia na nonina.’ ” 14 Ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo neꞋe ki, kira fata logo Ꞌuri, “DiꞋia sa Paelat nia rongoa na ru neꞋe, noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera laꞋu, sulia kaimili neꞋe kami ke baꞋa faꞋasaga fuana, Ꞌiri noaꞋa nia kasi saetaꞋa fuaumulu.”

15 Ma kaidaꞋi ngwae folo neꞋe ki kira ngalia mani neꞋeri ka sui naꞋa, kira ka leka, ma kira ka sasi naꞋa Ꞌada ru neꞋe fata abu doe ki ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Jiu ki, kira saea fuada. Ma na alaꞋanga neꞋeri ana sokeꞋa ka talofia taꞋifau naꞋa Jiu ki, leleka dao Ꞌi taꞋena.

Sa Jesus dao tafangaꞋi fuana fafarongo nia ki

(Mark 16:14-18; Luke 24:36-49; John 20:19-23; Acts 1:6-8)

16 Na akwala ma taꞋi ngwae fafarongo nia ki kira leka naꞋa Ꞌuana Ꞌi Galili, Ꞌuana taꞋi faꞋi ua neꞋe sa Jesus saea fuada fasi Ꞌiri kira ka leka Ꞌuana. 17 Ma kaidaꞋi kira lisia naꞋa sa Jesus, kira ka faꞋa aofia, ꞋunaꞋeri bore Ꞌana ti ngwae ada kira ka manata ruarua Ꞌua. 18 Ma sa Jesus ka dao maꞋi siada, ka fata Ꞌuri, “God nia kwate dangalu naꞋa ana ngasingasi Ꞌanga ki taꞋifau Ꞌi langi ma saena magalia fuaku. 19 Nia neꞋe, kamu ke leka, ma kamu ke faꞋamanata na ngwae ki taꞋifau ana fanoa ki taꞋifau, Ꞌiri kira na ngwae fafarongo nau ki logo. Ma kamu ke siuabuda Ꞌani satana na MaꞋa, ma na Ngela, ma na AnoꞋi ru Abu. 20 Ma kamu ke faꞋamanatada fasi Ꞌiri kira ka roꞋosulia na ru ki taꞋifau neꞋe nau ku faꞋamanata kamu naꞋa Ꞌani. Ma nai tua faꞋi kamu leleka ka dao ana na suilana na magalia.”

✡ 1:23 Aesea 7:14

✡ 2:6 Maeka 5:2

* 2:11 gold, incense, ma myrrh

✡ 2:15 Hosea 11:1

✡ 2:18 Jeremaea 31:15

✡ 3:3 Aesea 40:3

* 3:4 Na toro ma na fanga neꞋe nia talangwaraꞋu fuana daoꞋa toꞋona saena abaꞋi kula kwasi. Sa Elaeja na profet ruꞋufia ifi neꞋe. 2 Kings 1:8; Matthew 17:11-13.

✡ 4:4 Diutronomi 8:4

✡ 4:6 Sam 91:11

✡ 4:7 Diutronomi 6:16

✡ 4:10 Diutronomi 6:13

✡ 4:16 Aesea 9:1, 2

✡ 5:21 Eksodas 20:13; Diutronomi 5:17

✡ 5:27 Eksodas 20:14; Diutronomi 5:18

✡ 5:31 Diutronomi 24:1

✡ 5:33 Nambas 30:2

✡ 5:38 Eksodas 21:24; Diutronomi 19:19; Levitikus 24:20

✡ 5:43 Levitikus 19:18

* 7:6 Jesus fata Ꞌuri ka faꞋataꞋinia neꞋe FaꞋarongoꞋa LeꞋa noaꞋa Ꞌiri totolia ngwae aburongo neꞋe ꞋidufaꞋi Ꞌaila Ꞌani.

✡ 8:17 Aesea 53:4

✡ 9:13 Hosea 6:6

* 10:25 Bielsebul nia ta sata logo ana sa Saetan.

✡ 11:5 Aesea 35:5-6

✡ 11:5 Aesea 61:1

* 11:11 Sa Jesus saea ru neꞋe osiꞋana noaꞋa ta raoꞋa Ꞌiri talingaꞋi ka liufia talongaꞋilana neꞋe na Christ ke baꞋa dao likotaꞋi maꞋi. Na raoꞋa neꞋe ba sa John sasia.

† 11:21 Na ro fanoa doe neꞋe ki, kira talo faꞋinia taꞋangaꞋa kira ki.

✡ 12:4 1 Samuel 21:1-6; Levitikus 24:9

✡ 12:7 Hosea 6:6

✡ 12:21 Aesea 42:1-4

* 12:24 Ta sata logo ana sa Saetan neꞋe sa Bielsebul.

✡ 13:15 Aesea 6:9-10

✡ 13:35 Sam 78:2

✡ 15:4 Eksodas 20:12; Diutronomi 5:16

✡ 15:9 Aesea 29:13

* 17:20-21 Ti kerekereꞋa Ꞌua ana sa Matthew, kira Ꞌadoa laꞋu verse 21, “TaꞋifilia foꞋongaꞋa faꞋinia abu fangaꞋa goꞋo neꞋe nia bolo faꞋinia ifulangaꞋilana na ano Ꞌi ru taꞋa Ꞌuri ki, ma noaꞋa laꞋu ta ru.”

✡ 21:5 Sekaraea 9:9

✡ 21:9 Sam 118:26

✡ 21:16 Sam 8:2

✡ 21:42 Sam 118:22-23

✡ 22:44 Sam 110:1

* 23:13-14 verse 14 noaꞋa kasi tua saena Ꞌorolana kerekereꞋa Ꞌua sa Matthew, “Nia taꞋa fuamuꞋa na faꞋamanata ana taki ki ma kamuꞋa na Farasi ki neꞋe mulu sasia na ru ki fasi Ꞌiri ngwae ki kira ka sae kamu na ngwae leꞋa ki. Bore ma God ka baꞋa kwaꞋi kamu, sulia mulu mala taꞋa ana gwaꞋi Ꞌuru ki ma muke laua na luma kira ki fuamuꞋa. Sui bore Ꞌana kamu ka ꞋunaꞋeri, kamu ka sasia foꞋongaꞋa keta ki, fasi Ꞌiri na ngwae ki kira ka saea kamu na ngwae God ki. Sulia mulu sasi ꞋunaꞋeri, na kwaꞋikwaꞋinga kamu ki ka baꞋa doe ka tasa.”

† 23:23 Mint, Dill, ma Cummin

‡ 23:35 Sa Abel na ngwae ꞋoloꞋolo etaeta neꞋe kira saungia saena Fau AlangaꞋinga ꞋUa. Ma sa Sekaraea na ngwae ꞋoloꞋolo ꞋisiꞋisi neꞋe kira saungia logo saena na Fau AlangaꞋinga ꞋUa.

✡ 23:39 Sam 118:26

✡ 24:29 Aesea 13:10; 34:4; Esikiel 13:7; Joel 2:10, 31; 3:15

✡ 24:30 1 Tesalonika 4:16

* 24:34 nama Ru mamana neꞋe nau ku saea fuamuꞋa, magalia neꞋe noaꞋa kasi mango Ꞌi naꞋona ru neꞋeri ki taꞋifau ke baꞋa dao maꞋi.

* 26:7 Na kufikufi ru neꞋe kwanga liu neꞋe kira saea Ꞌani alabaster, na fau neꞋe madumadu liu.

✡ 26:31 Sekaraea 13:7

† 26:48 DiꞋia na falafala ana Jiu ki, na kwainonoꞋianga faꞋataꞋinia kwaimaꞋanga ma fuꞋusi doeꞋa fuana na faꞋamanata faꞋasia na fafarongo nia.

* 27:34 Ꞌai Ꞌafae: nia ta kuinini neꞋe kira dola faꞋinia waen fuana faꞋagwarilana fiiꞋa.

Mark

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Na FaꞋarongoꞋa LeꞋa NeꞋe Sa Mark Nia Keresia

Sa Mark noaꞋa laꞋu ta lifurongo ana sa Jesus, bore ma nia rao fiku faꞋinia sa Peter (1 Peter 5:13). ꞋUnaꞋeri nia sai leꞋa ana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa faꞋasia sa Peter. Sa Mark keresia buka neꞋe fuana ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki neꞋe kira tua Ꞌi Rom.

Buka neꞋe fata goꞋo sulia na tualana sa Jesus ma na faꞋamanata Ꞌanga nia ki. Sa Mark inaꞋu ana saelana na faꞋanadaꞋa neꞋe sa Jesus nia sasiꞋi ki, osiꞋana na faꞋanadaꞋa neꞋe ki faꞋataꞋinia neꞋe nia fuliꞋi nama Ꞌani na ngasingasiꞋanga ana God, ma ka faꞋataꞋinia logo neꞋe niaꞋa ngela God neꞋe leka maꞋi fuana faꞋamaurilana ngwae ki. Na taꞋi faꞋanadaꞋa ngasingasiꞋa neꞋe sa Jesus faꞋataꞋinia Ꞌania maelana ma na tataꞋe olilana. Bore ma Jiu ki taꞋifau kira fia kaidaꞋi na Christ dao maꞋi, nia ka tatalafaꞋa firi naꞋa saena ꞋinotoꞋanga nia fuada, ma nia ka fuꞋalia ꞋinotoꞋanga Ꞌi Rom. Na Farasi ki, ma na Sadusi ki, ma na gwaungaꞋi ngwae Jiu ki, kira Ꞌaila Ꞌani sa Jesus si neꞋe noaꞋa kira Ꞌiri faꞋamamana neꞋe sa Jesus leka maꞋi faꞋasia God.

Sa Mark keresia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe ana kaidaꞋi neꞋe ngwae gwaungaꞋi Ꞌi Rom kira faꞋakaisia na ngwae faꞋamamana ki. Sa Mark oga ka radua sa tai neꞋe ke toꞋomani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe, nia ke fitoꞋo ana na ngasingasiꞋanga sa Jesus neꞋe ke Ꞌafida faꞋasia mataꞋinga ki, ma anoꞋi ru taꞋa ki, ma na maeꞋa. Sa Mark oga logo ka faꞋamanata oli adaꞋa neꞋe na mauriꞋa faolu sulia na fitoꞋo Ꞌanga noaꞋa Ꞌiri talangwaraꞋu.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

ꞋI naꞋona neꞋe sa Jesus talaꞋae ana raoꞋa nia 1:1-13

Sa Jesus sasi na raoꞋa nia Ꞌi Galili 1:14—9:50

Lekalana sa Jesus faꞋasi Ꞌi Galili Ꞌuana Ꞌi Jerusalem 10:1-52

Wiki ꞋisiꞋisi neꞋe sa Jesus nia tua Ꞌi Jerusalem 11:1—13:37

Sa Jesus mae ma ka tataꞋe oli laꞋu 14:1—16:20

1

Sa John saea ngwae ki kike sasi akaꞋu fuana daoꞋa toꞋona na Christ*

(Matthew 3:1-12; Luke 3:1-18; John 1:19-28)

1 Na etangilana maꞋi na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe sulia sa Jesus Christ na Ngela God neꞋe Ꞌuri: 2 Nia talaꞋae diꞋia maꞋi sa Aesea na profet ba nia keresia ru neꞋe God nia saea fuana na Christ neꞋe Ꞌuri,

“Nai baꞋa kwatea kwau na ngwae ni ngali alaꞋanga nau Ꞌi naꞋomu, fasi Ꞌiri nia ke sasi akaꞋu ana ngwae ki fuamu.

3 TaꞋi ngwae nia ri fuana ngwae ki saena na abaꞋi kula kwasi.

Ma nia ka Ꞌuri, ‘Na Aofia nia ke dao maꞋi!

Kamu ke faꞋasaga na tala fuana!’ ”✡

4-6 ꞋUnaꞋeri sa John nia ka dao naꞋa maꞋi saena abaꞋi kula kwasi neꞋe noaꞋa kasi bolo faꞋinia ta ngwae ka tua ana. Nia ruꞋufia na ifi Ꞌania ifuna kamel, ma nia ka nikia na foꞋosae nia ana na ꞋuꞋuila buluka. Ma nia ka Ꞌania na siko ki ma na ngingidua kwasi.†

Ma nia siuabua ngwae ki, ma ka alaꞋa fuana ngwae ki, ka fata Ꞌuri, “Muke kakari alifaꞋi faꞋasia taꞋangaꞋa kamu ki, ma muke siuabu Ꞌiri God ke rufuanata ana taꞋangaꞋa kamu ki.” Ma na ngwae Ꞌoro ki faꞋasia na abaꞋi kula Ꞌi Judea, ma na fanoa Ꞌi Jerusalem, kira ka leka maꞋi fuana rongolana na fatalana sa John. Kira ka fulangaꞋinia taꞋangaꞋa kira ki, ma nia ka siuabuda saena kafo Ꞌi Jodan.

7 Ma sa John ka fata Ꞌuri fuana ngwae ki, “TaꞋi ngwae ke baꞋa leka maꞋi Ꞌi buriku, nia talingaꞋi ka liufi nau, ma nau kusi bolo faꞋinia neꞋe nai orooro, ma ku logea na taꞋe butu nia ki. 8 Ma nau ku siufi kamu goꞋo Ꞌaku Ꞌani kafo, bore ma nia neꞋe ke baꞋa siuabu kamu Ꞌani na AnoꞋi ru Abu.”

Na siuabulana ma na ilitoꞋolana sa Jesus

(Matthew 3:13—4:11; Luke 3:21-22; 4:1-13)

9 NoaꞋa nia kasi tau goꞋo Ꞌi buri Ꞌana ru neꞋeri ki, sa Jesus ka dao naꞋa maꞋi faꞋasia na fanoa Ꞌi Nasaret saena na abaꞋi kula Ꞌi Galili. Nia ka dao naꞋa maꞋi siana sa John Ꞌiri ke siuabu. Ma sa John ka ngalia ka lolomani nia saena na kafo Ꞌi Jodan. 10 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia tataꞋe maꞋi faꞋasia saena kafo, nia ka lisia na lofana salo nia Ꞌifi, ma na AnoꞋi ru Abu ka koso maꞋi fafia diꞋia ta bola. 11 Ma taꞋi lingalingaꞋi ru nia talo maꞋi faꞋasia Ꞌi langi ma ka Ꞌuri, “ꞋAeꞋo naꞋa neꞋe ngela mutaꞋi nau neꞋe nau ku alafe liu amu, ma nau ku saeleꞋa liu faꞋiniꞋo.”

12 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri goꞋo, na AnoꞋi ru Abu ka talaꞋia sa Jesus Ꞌuana saena abaꞋi kula kwasi. 13 Ma nia ka tua Ꞌi neꞋeri sulia fai akwala asoa ki, ma sa Saetan ka ilitoꞋona. Na ru ꞋaeꞋaela kwasi ki, kira tua logo Ꞌi neꞋeri, bore ma na Ꞌainsel ki kira ka leka maꞋi, ma kika kwaiꞋafi ana.

Sa Jesus nia filia fai ngwae ki fuana fafarongo nia ki

(Matthew 4:12-22; Luke 4:14-15; 5:1-11)

14 ꞋI buri Ꞌana neꞋe kira alua naꞋa sa John saena na lokafo, sa Jesus ka leka Ꞌi Galili ma ka faꞋarongo Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe leka maꞋi faꞋasia God. 15 Nia ka fata Ꞌuri, “KaidaꞋi nia karangi naꞋa maꞋi fuana neꞋe God ke ꞋinotoꞋa fafia na ngwae nia ki. Muke kakari alifaꞋi faꞋasia na taꞋangaꞋa kamu ki, ma muke faꞋamamana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe.”

16 Ma ana kaidaꞋi sa Jesus nia leka sulia na Ꞌosi Ꞌi Galili, nia ka lisia sa Simon faꞋinia ngwaefuta nia sa Andrew. KeroꞋa ro ngwae dee ki. KeroꞋa dee adaroꞋo ana furai kera saena na Ꞌosi neꞋeri. 17 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “Moro leka maꞋi faꞋinau, koroꞋo ro ngwae dee iꞋa ki, bore ma nai baꞋa faꞋamanata koroꞋo Ꞌani ngali ngwaeꞋa maꞋi fuaku.” 18 Ma kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo, kera ka faꞋasia naꞋa na furai keroꞋa ki, ma kera ka leka naꞋa faꞋinia.

19 Ma sa Jesus ka leka tiꞋitiꞋi laꞋu kwau, nia ka lisia sa James faꞋinia sa John, na ro ngela sa Sebedi ki. Kera tua adaroꞋo Ꞌi saena na gwaꞋi baru, ma kera ke subungia furai keroꞋa. 20 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia lisidaroꞋo goꞋo, nia ka sae keroꞋa naꞋa, ma kera ka faꞋasia naꞋa maꞋa kera sa Sebedi Ꞌi saena na gwaꞋi baru faꞋinia na ngwae ni rao ki, ma kera ka leka naꞋa faꞋinia sa Jesus.

Sa Jesus toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana ifulangaꞋilana ano Ꞌi ru taꞋa ki

(Luke 4:31-37)

21 Sa Jesus faꞋinia fafarongo nia ki, kira dao ana fanoa Ꞌi Kapaneam. Ma ana na Sabat, asoa ana mamaloꞋanga, sa Jesus ka ruꞋu Ꞌi saena na luma fuana foꞋongaꞋa, ma ka faꞋamanata ngwae Ꞌoro ki. 22 KaidaꞋi kira rongoa, kira ka Ꞌarefo liu ana na faꞋamanataꞋanga nia, sulia kira sai leꞋa ana neꞋe sa Jesus nia faꞋamanata Ꞌani ngasingasiꞋanga ma na mamanaꞋanga maꞋi ana God. NoaꞋa nia kasi donga laꞋu sai Ꞌi ruꞋanga ngwae faꞋamanata ana taki sa Moses ki, osiꞋana neꞋe kira faꞋamanata lala Ꞌani ngasingasiꞋanga kira talada.

23 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri logo, taꞋi ngwae neꞋe ano Ꞌi ru taꞋa nia ruꞋufia, nia ka ako ma ka Ꞌuri, 24 “Jesus Ꞌae! ꞋAeꞋo na ngwae Ꞌi Nasaret! Tae niniꞋa Ꞌoke sasia aimili? Sali Ꞌoke leka maꞋi fuana malangisi laimili taka niniꞋa! Nau ku sai goꞋo Ꞌaku amu, ꞋaeꞋo neꞋana Ngwae Abu God!”

25 Ma sa Jesus ka balufia na ano Ꞌi ru taꞋa neꞋeri ka Ꞌuri, “ꞋOke noto amu kwa, ma Ꞌoko ruꞋu maꞋi Ꞌi maa faꞋasia na ngwae neꞋana!”

26 Ma na ano Ꞌi ru taꞋa neꞋeri, nia ka ako doe, ma ka lebesia na ngwae neꞋeri, ma ka ruꞋu tafa naꞋa maꞋi faꞋasia. 27 Ma na toꞋa neꞋe kira fiku Ꞌi neꞋeri ki, kira ka Ꞌarefo liu, ma kira ka lidi kwailiu ada ma kika Ꞌuri, “Na tae naꞋa neꞋe Ꞌuri re? Ta faꞋamanataꞋanga faolu taka niniꞋa? Ngwae neꞋe nia fata Ꞌani na ngasingasiꞋanga. Nia baꞋea ano Ꞌi ru taꞋa ki, ma kira ka roꞋosulia na fatalana.”

28 ꞋI neꞋeri goꞋo, ꞋaliꞋali goꞋo alaꞋanga sulia sa Jesus ka talo naꞋa saena abaꞋi kula kalikali ana Ꞌi Galili.

Sa Jesus nia gura na toꞋa Ꞌoro neꞋe kira mataꞋi ki

(Matthew 8:14-17; Luke 4:38-41)

29 KaidaꞋi sa Jesus faꞋinia sa James, ma sa John, kira leka naꞋa kwau faꞋasia na luma fuana foꞋongaꞋa neꞋeri, kira ka leka Ꞌuana luma sa Simon ma sa Andrew. 30 KaidaꞋi sa Jesus nia dao saena luma neꞋeri, kira faꞋarongoa neꞋe na funga kini sa Simon nia mataꞋi Ꞌani ꞋakoꞋakoꞋanga, ma nia ka maliu goꞋo Ꞌana saena na ꞋifitaꞋi nia. 31 Ma sa Jesus nia ka leka siana kini neꞋeri, ma ka dau Ꞌi limana, ma ka taꞋea. Ma na ꞋakoꞋakoꞋanga neꞋeri ka sui naꞋa faꞋasia, ma kini neꞋeri ka kwatea fanga fuada.

32 Ma ana faꞋi saꞋulafi neꞋeri, kaidaꞋi sina nia suu, ma ana asoa Jiu ki fuana mamaloꞋanga nia sui naꞋa, na ngwae ki ka ngalia maꞋi ngwae mataꞋi ki, ma toꞋa ano Ꞌi ru taꞋa ruꞋufida ki logo siana sa Jesus. 33 Ma toꞋa ana fanoa neꞋeri kira ka fiku taꞋifau maꞋi Ꞌi maana luma neꞋeri. 34 Ma sa Jesus ka gura naꞋa ngwae Ꞌoro ki neꞋe kira mataꞋi ana na mataꞋinga Ꞌoro toꞋotoꞋo ki. Ma nia ka ifulangaꞋinia logo na ano Ꞌi ru taꞋa Ꞌoro ki. Ma nia kasi alaꞋania neꞋe ano Ꞌi ru taꞋa neꞋeri ki kike fata, sulia kira sai sui goꞋo ana neꞋe niaꞋa Ngela God.

Sa Jesus nia faꞋatalo saena abaꞋi kula Ꞌi Galili

(Luke 4:42-44)

35 Ma Ꞌofodangi goꞋo, kaidaꞋi nia rorodoꞋa Ꞌua, sa Jesus nia ada ka tataꞋe, ma ka ruꞋu kwau Ꞌi maa faꞋasia na luma neꞋeri. Ma nia ka leka foꞋo Ꞌana ana kula neꞋe nia aroaro. 36 Ma sa Simon faꞋinia na ngwae kwaima nia ki kika lulu Ꞌuana. 37 Ma kaidaꞋi kira dao toꞋona, kira ka fata Ꞌuri fuana, “Ngwae ki taꞋifau kira lulu Ꞌuamu.”

38 Ma sa Jesus ka olisida ma ka Ꞌuri, “Nau ku saiana, bore ma kulu leka kwau ana ti maꞋe fanoa karangi logo, fasi Ꞌiri nau kui faꞋamanatada logo, duꞋungana ru neꞋeri na raoꞋa nau ku leka naꞋa maꞋi fuana.”

39 ꞋUnaꞋeri goꞋo, sa Jesus nia ka leka saena maꞋe fanoa ki taꞋifau saena abaꞋi kula Ꞌi Galili, ma ka fulangaꞋinia fatalana God Ꞌi saena Luma fuana foꞋongaꞋa kira ki, ma ka ifulangaꞋinia ano Ꞌi ru taꞋa ki faꞋasia na ngwae ki.

Na faꞋanadaꞋa sa Jesus fulia neꞋe fikua maꞋi ngwae ki siana

(Matthew 8:1-4; Luke 5:12-16)

40 ꞋUnaꞋeri laꞋu, taꞋi ngwae kuuꞋa nia leka maꞋi siana sa Jesus, ma ka bobo uruuru Ꞌi Ꞌaena, ma ka amasia ka Ꞌuri, “DiꞋia Ꞌoko maꞋudi, Ꞌoke gura nau kwa.”

41 Ma sa Jesus ka kwaimanatai liu ana, ma ka taga naꞋa limana kwau, ma ka sama toꞋona na ngwae neꞋeri, ka fata Ꞌuri, “Nau ku maꞋudi kwa. Na nonimu neꞋe ke mafo naꞋa!” 42 Ma ꞋaliꞋali goꞋo na kuu neꞋeri ka siki naꞋa faꞋasia, ma na nonina ka mafo taꞋifau naꞋa.

43 Sa Jesus ka fata totongaꞋi fuana ngwae neꞋeri ka Ꞌuri, 44 “NoaꞋa Ꞌoe kosi faꞋarongoa laꞋu ta ngwae ana ru neꞋe nau ku sasia fuamu. Bore ma Ꞌoke leka basi, ma Ꞌoko faꞋataꞋinia naꞋa nonimu fuana na fata abu God, Ꞌoko alaꞋania fata abu God ka iroꞋo. Sui ma Ꞌoko kwatea na kwaisuꞋusiꞋanga Ꞌoe diꞋia ba sa Moses nia saea fuana kwatelana, fasi Ꞌiri ke kwatea faꞋamamanaꞋanga fuana na ngwae ki taꞋifau neꞋe nonimu nia mafo naꞋa.” Ma sa Jesus ka kwatea ngwae neꞋeri ka leka naꞋa Ꞌana.

45 Bore ma, na ngwae neꞋeri nia leka, ma ka alaꞋa kwailiu ana saena fanoa ki taꞋifau sulia tae neꞋe sa Jesus nia sasia ana nonina ka leꞋa naꞋa. OsiꞋana faꞋarongoꞋanga neꞋeri talofida naꞋa neꞋe, ngwae Ꞌoro ki kira ka fiku fafia sa Jesus fuana rongolana. ꞋUnaꞋeri ma nia ka ꞋafitaꞋi naꞋa fuana sa Jesus neꞋe ke leka tafangaꞋi maꞋi saena fanoa kira ki, ma nia ka tua nene goꞋo Ꞌana ana kula aroaro ki. Ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, na ngwae saena fanoa ki taꞋifau kira leka goꞋo maꞋi Ꞌada siana sa Jesus.

2

Sa Jesus toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana rufuanatalana Ꞌani taꞋangaꞋa

(Matthew 9:1-8; Luke 5:17-26)

1 Ma Ꞌi buri Ꞌana bara faꞋi asoa sui, sa Jesus ka oli laꞋu maꞋi Ꞌuana Ꞌi Kapaneam. Ma kira ka faꞋarongo kwailiu Ꞌani neꞋe nia tua goꞋo Ꞌana saena luma ba nia ꞋidufaꞋi dao dao ana saena fanoa neꞋeri. 2 ꞋUnaꞋeri na ngwae Ꞌoro ki kira ka fiku naꞋa maꞋi siana sa Jesus, leleka na luma neꞋeri kira ka tuafia ka fungu liu naꞋa, ma ka noaꞋa naꞋa ta kula ni tuaꞋa Ꞌi saena luma neꞋeri. Ma Ꞌi maa bore, ngwae Ꞌoro ki kira fiku logo ana. Ma sa Jesus ka fulangaꞋinia fatalana God fuada. 3 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri logo, na fai ngwae ki kira leka maꞋi, kira ka ngalia maꞋi taꞋi ngwae neꞋe nonina mae. 4 Ma osiꞋana neꞋe fikuꞋa doe neꞋeri, nia ka ꞋafitaꞋi naꞋa fuada ngalilana kwau siana sa Jesus. ꞋUnaꞋeri goꞋo, kira ka raꞋe Ꞌi fafona luma faꞋinia na ngwae neꞋeri. Ma kira ka tafangia taꞋi maꞋekwakwa doe Ꞌi fafona luma bolo faꞋinia kula neꞋe sa Jesus nia tua ana, ma kira ka faꞋakosoa na ngwae neꞋeri Ꞌi fafona ꞋifitaꞋi nia siana sa Jesus. 5 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia lia saiana faꞋamamanaꞋanga kira, nia ka fata Ꞌuri fuana na ngwae nonina mae neꞋeri, “ꞋAlako Ꞌae, nau ku rufuanata naꞋa ana na taꞋangaꞋa Ꞌoe ki faꞋasiꞋo.”

6 Ma kaidaꞋi neꞋeri, ti ngwae faꞋamanata ana taki ki kira tua logo Ꞌi neꞋeri, ma kira ka manata Ꞌada Ꞌuri talada, 7 “Reala kwa! NoaꞋa nia kasi bolo faꞋinia neꞋe nia ka fata ꞋunaꞋeri. Ngwae ki noaꞋa kasi saiana rufuanatalana taꞋangaꞋa ki. TalitoꞋona goꞋo God neꞋe saiana rufuanatalana taꞋangaꞋa ki. Nia faꞋabolotaꞋinia naꞋa faꞋinia God.”

8 Bore ma sa Jesus ka saiana manatalada, ma ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu kasi manata laꞋu ꞋunaꞋeri.” Ma sa Jesus saiana logo neꞋe kira faꞋamamana talitoꞋona goꞋo God neꞋe ke gura ngwae ki. GoꞋo ꞋunaꞋeri nia ka fata Ꞌuri, 9 “DiꞋia nau ku fata Ꞌuri fuana ngwae nonina mae neꞋe, ‘TaꞋangaꞋa Ꞌoe ki rufuanata naꞋa,’ kaumulu kasi lisia goꞋo neꞋe nia fuli. Bore ma diꞋia nau ku fata Ꞌuri, ‘TataꞋe, ngalia ꞋifitaꞋi Ꞌoe, ma Ꞌoko fali,’ Ꞌi neꞋeri kamu ka fiꞋi lisia neꞋe ngasingasiꞋanga nia aku fuana guraꞋa. 10 KaidaꞋi nai gura ngwae neꞋe, nai faꞋataꞋinia fuamuꞋa neꞋe nauꞋa, Ngela Ngwae, nau ku toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana rufuanatalana na taꞋangaꞋa ki.” ꞋUnaꞋeri nia ka fata Ꞌuri fuana na ngwae neꞋeri neꞋe nonina mae, 11 “Nau ku saea fuamu, Ꞌoke tataꞋe, ngalia naꞋa ꞋifitaꞋi Ꞌoe, ma Ꞌoko leka naꞋa Ꞌi luma Ꞌoe.”

12 Ma ngwae neꞋeri tataꞋe, ka ngalia naꞋa ꞋifitaꞋi nia, ma ka leka naꞋa. ꞋUnaꞋeri, kira taꞋifau kira lisia, ma kika Ꞌarefo liu. KaidaꞋi neꞋeri, kira ka tafea God, ma kira ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa kulu kasi lilisia Ꞌua ta ru Ꞌuri!”

Na Farasi ki noaꞋa kira kasi oga sa Jesus neꞋe ka dola ngwae aburongo ki

(Matthew 9:9-13; Luke 5:27-32)

13 Ta kaidaꞋi logo, sa Jesus nia oli laꞋu ninimana Ꞌosi Ꞌi Galili. Ma fikuꞋa doe kira ka leka maꞋi siana, ma nia ka talaꞋae ka faꞋamanata kira. 14 Ma ana kaidaꞋi nia liu kwau sulia Ꞌosi neꞋeri, nia ka lisia sa Lifae, na ngela sa Alfeas. Nia tua goꞋo Ꞌana ana kula fuana ngalilana mani ana takisi, osiꞋana neꞋe nia rao Ꞌi neꞋeri. Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke leka maꞋi faꞋinau.” Ma sa Lifae ka tataꞋe, ma ka leka naꞋa Ꞌana faꞋinia.

15 Ma Ꞌi buri Ꞌana neꞋe sa Jesus nia baꞋea sa Lifae fuana fafarongo nia, nia ka leka fanga naꞋa Ꞌi luma nia. Ma na ngwaꞋi toꞋa ngali mani ana na takisi ki tua logo Ꞌi neꞋeri, ma ti “ngwae aburongo”* logo, kira fanga faꞋinia sa Jesus ma na fafarongo nia ki. Na ngwae Ꞌoro ꞋunaꞋeri ki, kira leka faꞋinia sa Jesus. 16 Ti Farasi† neꞋe kira faꞋamanata Ꞌani taki sa Moses ki, kira lisia neꞋe sa Jesus nia fanga faꞋinia “ngwaꞋi toꞋa aburongo ki” ma na ngwaꞋi toꞋa kira ngali mani ana takisi ki. GoꞋo Farasi ki kira ka fata Ꞌuri fuana fafarongo sa Jesus ki, “Nia bolo faꞋinia nia kasi fanga laꞋu faꞋinia ngwae Ꞌufuni ki.”

17 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia rongoa ru neꞋeri, nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu saiana, noaꞋa laꞋu na ngwae Ꞌakwa ki neꞋe kira oga na ngwae kwaigurai. Ngwae mataꞋi ki tari, kira ka oga na ngwae kwaigurai fasi Ꞌiri ke gurada. Nau ku Ꞌiri leka laꞋu maꞋi fuana na ngwae tualada ꞋoloꞋolo naꞋa ki Ꞌi naꞋona God, bore ma nau ku leka lala maꞋi fuana ngwae abula taꞋa ki.”

Aofia dao naꞋa, kwaimanataiꞋanga ke noaꞋa, muke sae saeleꞋa

(Matthew 9:14-17; Luke 5:33-39)

18 Ana taꞋi kaidaꞋi, ti fafarongo ana sa John ngwae ni siuabu, ma na fafarongo Farasi ki, kira abu fanga fuana foꞋongaꞋa. Ma ti ngwae kira ka leka maꞋi, ma kira ka fata fuana sa Jesus kika Ꞌuri, “Fafarongo sa John ki, ma na fafarongo na Farasi ki, kira abu fanga. Nia Ꞌiri leꞋa fuana na fafarongo Ꞌoe ki neꞋe noaꞋa kira kasi abu fanga.”

19 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Nia kasi bolo faꞋinia toꞋa neꞋe kira tua ana fafangaꞋa ana ara araꞋinga, kika abu fanga. DuꞋungana neꞋe, kaidaꞋi araꞋi faolu nia goꞋo Ꞌana Ꞌua faꞋinida ngwae ki, kira saeleꞋa. NoaꞋa daofaꞋi liu kira ka abu fanga, osiꞋana kira tua ana fafangaꞋa. 20 Bore ma kaidaꞋi ke dao maꞋi aigaꞋi neꞋe kira ke baꞋea na araꞋi faolu faꞋasida. ꞋUnaꞋeri mala, kira fiꞋi abu fanga laꞋu, osiꞋana neꞋe kira kwaimanatai. Nia neꞋe noaꞋa kasi bolo faꞋinia na fafarongo nau ki neꞋe kira ke abu fanga kaidaꞋi nau ku tua Ꞌua goꞋo aku faꞋi kira.”

21 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “NoaꞋa ta ngwae kasi subungia ta toro neꞋe nia muu naꞋa ana ta ngisingisi toro neꞋe nia faolu. Si diꞋia nia sasia na ru neꞋeri, na ngisingisi toro faolu neꞋeri ka gasia na toro Ꞌua neꞋeri, duꞋungana toro faolu nia lukuluku Ꞌi buri Ꞌana saꞋulana, ma nia ka sasi na maꞋekwakwa neꞋe doe. 22 Ma muke saiana logo, noaꞋa nia kasi bolo fuana ta ngwae ka alua naꞋa waen faolu Ꞌi saena ngwaꞋi Ꞌua ana ꞋuꞋuila nanigot, duꞋungana ngwaꞋi ru Ꞌua neꞋeri kasi baꞋu. Si diꞋia nia sasia ru ꞋunaꞋeri, kaidaꞋi na waen neꞋeri ke totoro goꞋo maꞋi, nia ka foga naꞋa ngwaꞋi ru Ꞌua neꞋeri, ma na waen neꞋeri ka kisitaꞋi, ma na ngwaꞋi ru neꞋeri ka taꞋa naꞋa. Nia neꞋe ngwae ke alua nama waen faolu Ꞌi saena na ngwaꞋi ru faolu neꞋe nia saiana ke baꞋu.”

Sa Jesus toꞋo ana ngasingasiꞋanga fafia asoa ana mamaloꞋanga

(Matthew 12:1-8; Luke 6:1-5)

23 Ana taꞋi Sabat, asoa ana mamaloꞋanga, sa Jesus ma na fafarongo nia ki, kira leka sulia na tala neꞋe nia liu Ꞌi saena oꞋola witi, na ru kira saungani fuana beret. Ma kaidaꞋi kira liu ana, na fafarongo nia ki kira ka loia fingi witi ki, ma kira ka Ꞌania. 24 Ma na Farasi ki kira lisia, ma kira ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “Lisia basi kwa! Ru neꞋe kaumulu sasia nia Ꞌoia na taki sa Moses, osiꞋana kamu loia witi neꞋe ana Sabat, asoa ana mamaloꞋanga.”

25-26 Ma sa Jesus ka olisida ma ka Ꞌuri, “Nau ku saiana kaumulu toꞋomaꞋi saena Buka Abu sulia ru ba sa David nia sasia, kaidaꞋi ba sa Abiata nia ꞋingataꞋi fata abuꞋa. KaidaꞋi baera, sa David faꞋinia ngwae nia ki kira fiolo liu, sulia noaꞋa naꞋa ta fanga fuada. Ma nia ka leka Ꞌi saena na luma God, ma na ꞋingataꞋi fata abu kwatea fuana sa David na beret neꞋe kira Ꞌau abua fuana God. Ma sa David ka Ꞌania naꞋa beret neꞋeri, ma ka kwatea logo fuana ngwae nia ki, ma kira ka Ꞌania. Bore ma na taki kulu alaꞋani fuana taꞋifilia goꞋo na fata abu God ki neꞋe kira saiana Ꞌanilana. Ma noaꞋa kulu kasi lisia saena Buka Abu neꞋe God ni saetaꞋa fuana sa David.”✡

27 Sui goꞋo sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana na Farasi ki, “God nia saungaꞋinia asoa ana mamaloꞋanga fuana Ꞌafilana ngwae ki. Ma noaꞋa nia kasi saungaꞋinia laꞋu asoa ana mamalo Ꞌanga fuana ngwae neꞋe ke lae roroto olofana. 28 DuꞋungana neꞋe nauꞋa, na Ngela Ngwae, nau ku toꞋo ana na ngasingasiꞋanga fuana saelana ru ki fuana ngwae ki kira saiana kike sasia goꞋo Ꞌada ana asoa ana mamaloꞋanga.”

3

Ngwae ki manata Ꞌuana saungilana sa Jesus

(Matthew 12:9-14; Luke 6:6-11)

1 Ta kaidaꞋi logo, sa Jesus nia ka leka laꞋu saena na luma fuana foꞋongaꞋa, ma taꞋi ngwae neꞋe limana mae, nia tua Ꞌi neꞋeri. 2 Ma ti Farasi Ꞌi neꞋeri, kira ka lialia diꞋia sa Jesus ke gura ngwae neꞋeri ana asoa ana mamaloꞋanga ana Sabat. DiꞋia ꞋunaꞋeri, kira ka fata maana sa Jesus ana Ꞌoilana taki God ana guraꞋa, ru neꞋeri kira manata sulia neꞋe diꞋia raoꞋa. 3 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana na ngwae neꞋe limana mae, “TataꞋe maꞋi Ꞌi neꞋe, ko uu Ꞌi naꞋo ana ngwae ki taꞋifau.” 4 GoꞋo, sa Jesus ka lidia na Farasi ki ka Ꞌuri, “Tae neꞋe taki kulu nia alaꞋania fasi Ꞌiri kulu ka sasia ana asoa ana mamaloꞋanga? Nia alaꞋania sasilana ru leꞋa ki, nama sasilana ru taꞋa ki? Nia alaꞋania na faꞋamaurilana ta ngwae, nama saungilana ta ngwae?”

Bore ma kira kasi saea goꞋo ta ru. 5 Sa Jesus nia lia kalikalida, ma nia ka lia saetaꞋa, osiꞋana neꞋe kira noaꞋa kasi kwaimanatai naꞋa ana ngwae mataꞋi neꞋeri, ma nia ka kwaimanatai logo fuada sulia manatada ngasi liu naꞋa. Sui goꞋo, ma nia ka fata Ꞌuri fuana na ngwae neꞋeri, “Taga maꞋi na limamu.” Ma nia ka taga naꞋa limana, goꞋo ma na limana ka leꞋa naꞋa. 6 ꞋUnaꞋeri goꞋo Farasi ki kira ka ruꞋu kwau Ꞌi maa, ma kira ka alaꞋa fiku faꞋinia ti ngwae ana ngwaꞋi toꞋa sa Herod* ki, ma kira ka manata Ꞌuana saungilana sa Jesus.

Na fiku taꞋi ngwae Ꞌoro ki leka maꞋi siana sa Jesus

7-8 Sa Jesus faꞋinia fafarongo nia ki, kira ka faꞋasia ngwaꞋi toꞋa neꞋeri, ma kira ka leka Ꞌuana na Ꞌosi Ꞌi Galili. Na ngwae Ꞌoro kira ka leka logo Ꞌi buri Ꞌada. Kira leka maꞋi faꞋasia na abaꞋi kula Ꞌi Galili, Ꞌi Judea ma Ꞌi Idumea ki. Ma ti ngwae logo faꞋasia ꞋingataꞋi fanoa Ꞌi Jerusalem, ma faꞋasia na bali fanoa ana raꞋelana sina ana kafo Ꞌi Jodan. Ma ti ngwae kira ka leka maꞋi faꞋasia na fanoa ki kalikalia Ꞌi Taea ma Ꞌi Saedon. Na fikuꞋa doe neꞋeri, kira leka maꞋi siana sa Jesus, sulia kira rongoa ru doe ki neꞋe nia sasiꞋi. 9 Sulia na fikuꞋa neꞋeri doe liu, sa Jesus ka saea fuana fafarongo nia ki fasi Ꞌiri kike sasi akaꞋu ana na gwaꞋi baru, Ꞌasu Ꞌubani na ngwaꞋi toꞋa kira kata kwaibekesi. 10 Nia gura ngwae Ꞌoro ki ka sui naꞋa, nia neꞋe ngwae Ꞌoro mataꞋi ki ka suꞋumaꞋi kira kwau, fasi Ꞌiri kike sama toꞋona nama sa Jesus Ꞌiri kike Ꞌakwa. 11 Ma kaidaꞋi na ngwaꞋi toꞋa ano Ꞌi ru taꞋa ki nia ruꞋufida kira lisia, kira ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona, ma kira ka ri ma kika Ꞌuri, “ꞋAeꞋo naꞋa neꞋe, na Ngela mamana God!” 12 Bore ma sa Jesus fata ka luia liu na ano Ꞌi ru taꞋa neꞋeri ki, fasi Ꞌiri kira kasi faꞋarongoa laꞋu ta ngwae Ꞌani niaꞋa.

Sa Jesus nia filia na akwala ma ro lifurongo ki

(Matthew 10:1-4; Luke 6:12-16)

13 ꞋUnaꞋeri goꞋo sa Jesus ka raꞋe ꞋalaꞋa Ꞌi gwauna taꞋi faꞋi ua, ma ka baꞋea maꞋi ngwae ki fuana raoꞋa faꞋinia. GoꞋo kira ka leka maꞋi siana, 14 ma nia ka filia na akwala ma ro ngwae, ma ka faꞋasata kira Ꞌani lifurongo ki. Ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Nau ku fili kamu fasi Ꞌiri muke tua tari faꞋinau, ma nau ku baꞋe kamu logo fuana faꞋamanataꞋanga sulia fatalana God fuana ngwae ki. 15 Ma kamu ka toꞋo ana na ngasingasiꞋanga fuana na ifulangaꞋilana na ano Ꞌi ru taꞋa ki.”

16 ꞋIu, na satana na akwala ma ro ngwae neꞋe nia filida ki: sa Simon, neꞋe sa Jesus nia faꞋasata logo Ꞌani sa Peter, 17 ma sa James faꞋinia sa John na ro ngela sa Sebedi ki, neꞋe sa Jesus nia faꞋasata kera Ꞌani “Boneges,” na fadalana neꞋe ngwae neꞋe saetaꞋa ladaroꞋo ꞋaliꞋali diꞋia na kwangakwanga. 18 Ma sa Andrew, ma sa Filip, ma sa Batolomiu, ma sa Matthew, ma sa Tomas, ma sa James, ngela sa Alfeas, ma sa Tadeas, ma sa Simon, ta ngwae ana ngwaꞋi toꞋa Jiu neꞋe kira oga lalilana na ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Rom faꞋasia Israel. 19 Ma sa Judas Iskariot na ngwae nia ke baꞋa Ꞌolosaea sa Jesus fuana malimae nia ki.

NgasingasiꞋanga sa Jesus nia tasa liu ana sa Saetan

(Matthew 12:22-32; Luke 11:14-23; 12:10)

20 ꞋUnaꞋeri, sa Jesus ka oli logo saena luma ba nia ꞋidufaꞋi dao dao ana. Ma na ngwae Ꞌoro ki, kira ka inaꞋu naꞋa maꞋi ana fikuꞋa. ꞋUnaꞋeri noaꞋa naꞋa ta kaidaꞋi fuana sa Jesus ma na fafarongo nia ki fuana sasilana ta ru ma na fangaꞋa bore. 21 Ma kaidaꞋi neꞋe ngwaefuta nia ki kira rongoa ru neꞋeri, kira ka leka siana fuana olitaꞋilana Ꞌuana Ꞌi fanoa, sulia kira fata Ꞌuri, “Nia boleboleꞋa liu naꞋa.”

22 Ma ti ngwae faꞋamanata ana taki sa Moses neꞋe kira leka maꞋi faꞋasia Ꞌi Jerusalem, kira ka fata Ꞌuri, “Sa Jesus nia ifulani naꞋa ano Ꞌi ru taꞋa ki Ꞌani ngasingasiꞋanga sa Saetan, na ꞋingataꞋi ano Ꞌi ru taꞋa.”†

23 Nia neꞋe, sa Jesus ka saea maꞋi ngwae ki ka fata Ꞌuri fuada Ꞌania tarifulaꞋa ki ka Ꞌuri, “Sa Saetan nia ꞋafitaꞋi ka ifulani ano Ꞌi ru taꞋa ki faꞋasia ngwae nia ki. 24 DiꞋia ngwaꞋi toꞋa saena ta fanoa doe kira fuꞋali kira talada, Ꞌirai na fanoa doe neꞋeri ke angosi, ma ka takalo naꞋa. 25 Ma diꞋia neꞋe ngwae, ma na Ꞌafe, ma na ngela nia ki, kira fuꞋa faꞋi kira talada, nia ꞋafitaꞋi fuana kira ka tua fiku. 26 Ma na ꞋinotoꞋanga sa Saetan neꞋe ꞋunaꞋeri logo. DiꞋia sa Saetan ke fuꞋa faꞋinia toꞋa neꞋe kira leka sulia, Ꞌirai kira ke takalo kwailiu goꞋo, ma ngasingasiꞋanga nia fafida ka dao ana Ꞌisilana.”

27 ꞋI buri Ꞌana, sa Jesus ka saea laꞋu taꞋi tarifulaꞋa, ka fata Ꞌuri, “DiꞋia ta ngwae goꞋo Ꞌana oga ka ifulani ta ano Ꞌi ru taꞋa, ngwae neꞋeri ke ngasingasiꞋa ka liufia sa Saetan. Ka diꞋia logo ta ngwae neꞋe oga ke ruꞋu saena luma na ngwae ngasingasiꞋa fuana ngalilana ru nia ki. Nia ke ngasingasiꞋa ka liufia mala ngwae neꞋeri, fasi Ꞌiri ke talangwaraꞋu fuana firiꞋilana ngwae ngasingasiꞋa neꞋeri sui mala nia ka fiꞋi ngali ru nia ki.✡

28 “Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, na abula taꞋangaꞋa ki, ma na fata faꞋalilana God neꞋe ngwae ki kira sasi, God nia rufuanata goꞋo Ꞌana. 29 Bore ma, diꞋia ta ngwae ke inaꞋo ana fata faꞋalilana na AnoꞋi ru Abu, God noaꞋa kasi rufuanata, sulia taꞋangaꞋa neꞋeri nia teoteo firi.” 30 Sa Jesus nia fata ꞋunaꞋeri sulia na ngwae faꞋamanata ana taki ki, kira saea nia toꞋo ana na ano Ꞌi ru taꞋa.

TuaꞋa mamana sa Jesus neꞋe ngwae neꞋe kira roꞋosulia God

(Matthew 12:46-50; Luke 8:19-21)

31 Ma Ꞌi buri Ꞌana ru neꞋeri ki, teꞋa sa Jesus ma na ngwaefuta nia ki, kira ka dao naꞋa. Ma kira ka uu goꞋo Ꞌada Ꞌi maana luma, ma kira ka kwate alaꞋanga kwau fuana sa Jesus, ma kira ka lidi Ꞌuana. 32 Na ngwaꞋi toꞋa Ꞌoro liu ki neꞋe kira tua kalikalia sa Jesus, ma kira ka faꞋarongoa kika Ꞌuri, “TeꞋa Ꞌoe, ma na ngwaefuta Ꞌoe ki, kira uu maꞋi Ꞌi maa, kira oga lisilamu.”

33 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Nai saea fuamuꞋa Ꞌi tai neꞋe teꞋa mamana nau, ma ngwaefuta nau ki!” 34 GoꞋo kaidaꞋi nia ka lia kwau fuana na ngwaꞋi toꞋa Ꞌoro neꞋe kira tua kalikalia, nia ka fata Ꞌuri, “Nia naꞋa neꞋe ngwaꞋi toꞋa kira diꞋia naꞋa teꞋa nau ki, ma na ngwaefuta nau ki! 35 Sulia sa tai goꞋo Ꞌana neꞋe nia sasia ru neꞋe God nia ogaꞋi ki, nia naꞋa neꞋe ngwaefuta nau, ma na ngwaingwaena nau, ma teꞋa nau.”

4

Na tarifulaꞋa sulia na ngwae neꞋe nia tasali maga ru ki saena oꞋola nia

(Matthew 13:1-9; Luke 8:19-21)

1 Ana taꞋi kaidaꞋi laꞋu, sa Jesus nia faꞋamanata Ꞌi ninimana Ꞌosi Ꞌi Galili. Ma na fikuꞋa doe liu kira ka fiku kalikalia, ma nia ka raꞋe saena taꞋi gwaꞋi baru, ma ka tua Ꞌi saena, ma nia ka Ꞌidu tiꞋitiꞋi laꞋu folo saena Ꞌosi. Ma na fikuꞋa neꞋeri, kira ka uu kwau Ꞌi ninimana Ꞌosi. 2 Ma sa Jesus ka faꞋamanata Ꞌani ru Ꞌoro ki fuada ana tarifulaꞋa ki ma ka Ꞌuri, 3 “Mulu fafarongo basi! TaꞋi ngwae nia leka ka tasalia na maga witi ki Ꞌi saena oꞋola nia. 4 Ma kaidaꞋi nia tasalia na maga witi neꞋeri ki, ti maga witi kira Ꞌasia sulia na talalinga, ma na noꞋo ki kira ka lofo maꞋi, ma kira ka Ꞌanida taꞋifau. 5 Ma ti maga witi kira ka Ꞌasida ana kula faula ki, kula neꞋe ano kasi doe. Ma kira ka bulao ꞋaliꞋali, sulia neꞋe ano nia kasi Ꞌoro. 6 Ma ana ta kaidaꞋi neꞋe sina nia taꞋe maꞋi, nia ka sinafia na witi neꞋe masubu ki, ma kira ka kuku logo, sulia neꞋe lali ru ki noaꞋa kasi koso lalo. 7 Ma ti maga witi kira Ꞌasida Ꞌi safitana na kwalo Ꞌabui ki, ma kwalo neꞋeri ka nuku fafia na witi ki, ma witi neꞋeri ki noaꞋa kasi fungu goꞋo. 8 Ma ti maga witi laꞋu, kira Ꞌasida Ꞌi saena na ano neꞋe nia leꞋa, ma kaidaꞋi kira taꞋe maꞋi, kira ka fungu ana fuaꞋi ru Ꞌoro ki. Ma ti witi kira ka fungu ana uulu akwala faꞋiruꞋa, ma ti witi kira ka fungu ana ono akwala faꞋiruꞋa, ma ti witi laꞋu kira ka fungu ana taꞋi talangaꞋi faꞋiruꞋa.”

9 Ma sa Jesus ka faꞋasuia fatalana ka Ꞌuri, “DiꞋia ta ngwae oga ka sai leꞋa ana ru neꞋe ki, nia ka sailinga leꞋa mala.”

Sa Jesus ka alaꞋa Ꞌani tarifulaꞋanga ki fuana ngwae Ꞌoro, bore ma nia faꞋamadakola ru ki taꞋifau fuana fafarongo nia ki

(Matthew 13:10-17; Luke 8:9-10)

10 KaidaꞋi sa Jesus nia tua Ꞌana taꞋifilia, na akwala ma ro fafarongo ba nia ki, faꞋinia ta bali ana ngwae neꞋe kira rongoa na fatalana, kira ka leka maꞋi siana. Ma kira ka lidia fasi Ꞌiri nia ke fada madakola ana fadalana tarifulaꞋa neꞋeri ki. 11 Ma nia ka olisida ka Ꞌuri, “KaidaꞋi sui ki, God noaꞋa kasi faꞋamadakola Ꞌua faꞋuta neꞋe nia ke baꞋa gwaungaꞋi fafia ngwae nia ki. Bore ma taꞋena, na madakolaꞋa niniꞋa dao naꞋa fuamuꞋa. Ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi oga fafarongo aku, nau ku fata Ꞌani tarifulaꞋa ki, ma noaꞋa naisi faꞋamadakola 12 fasi Ꞌiri,

‘Kira ke lia, ma kira ke lia, bore ma noaꞋa kira kasi lisia tae neꞋe God nia sasi fuada.

Ma kira ke fafarongo, ma kike fafarongo, bore ma noaꞋa kira kasi saiana faꞋarongoꞋa God.

Sulia diꞋia kira lia saiana, ma kira ka rongo saiana, Ꞌirai kira ke abula maꞋi fuana God, ma nia ke rufuanata ana taꞋangaꞋa kira ki.’ ”✡

Sa Jesus nia fada tarifulaꞋanga fuana fafarongo nia ki

(Matthew 13:18-23; Luke 8:11-15)

13 ꞋUnaꞋeri sa Jesus ka saefilo Ꞌuri ada, “ꞋUri ma noaꞋa kamu kasi sai goꞋo ana tarifulaꞋa neꞋe? DiꞋia noaꞋa kamu kasi saiana tarifulaꞋa neꞋe, kamu ke fiꞋi sai mo faꞋuta ana tarifulaꞋa ki? 14 Na ngwae ba nia tasali maga witi, nia tasalia na fatalana God ba. 15 Ma ngwae neꞋe kira rongoa na fatalana God, kira diꞋia na maga witi neꞋe nia Ꞌasia sulia na talalinga. Ma kaidaꞋi kira rongoa, sa Saetan nia leka maꞋi, ma ka lafua logo Ꞌana fatalana God faꞋasida. 16 Ma ti ngwae laꞋu kira diꞋia na maga witi neꞋe kira Ꞌasida ana kula faula. KaidaꞋi kira rongoa na fatalana God, kira ngalia, ma kira ka saesaeleꞋa liu. 17 Bore ma fatalana God noaꞋa kasi lalisusu goꞋo saena maurilada. Nia neꞋe fitoꞋonga kira ki ka mauri goꞋo sulia kala kaidaꞋi tiꞋitiꞋi. Ma kaidaꞋi neꞋe kira dao toꞋona ꞋafitaꞋiꞋanga, ma na nonifiiꞋanga ki duꞋungana faꞋarongoꞋa leꞋa neꞋe, kira ka danga Ꞌania goꞋo na fatalana God. 18 Ma ti ngwae neꞋe kira diꞋia maga witi neꞋe kira Ꞌasida Ꞌi safitana na kwalo Ꞌabui ki. Kira rongoa na fatalana God, 19 bore ma kira manata Ꞌabera Ꞌada sulia ru ki ana mauriꞋa kira, ma kira ka manata doe ana na mani. Ma ru neꞋeri ki, nia diꞋia na kwalo Ꞌabui ki nia nuku fafia na fatalana God saena maurilada. NoaꞋa kira kasi rokisi goꞋo saena maurilada, ka diꞋia na witi neꞋe noaꞋa kasi fungu goꞋo Ꞌani ta fuaꞋi ru. 20 Ma ti ngwae laꞋu neꞋe kira diꞋia na maga witi neꞋe kira Ꞌasida Ꞌi saena ta ano leꞋa. Kira rongoa fatalana God, ma kira ka roꞋosulia, ma kira faꞋataꞋinia tuaꞋa ꞋoloꞋolo, ka diꞋia witi neꞋe nia fungu ana fuaꞋi ru ki. Ti witi neꞋe uulu akwala fuaꞋi ruꞋanga, ma ti witi neꞋe ono akwala fuaꞋi ruꞋanga, ma ti ai neꞋe taꞋi talangaꞋi fuaꞋi ruꞋanga.”

Sa Jesus faꞋabasua na ngwaꞋi toꞋa ka sailinga leꞋa mala

(Luke 8:16-18)

21 ꞋUnaꞋeri goꞋo sa Jesus ka saefilo laꞋu Ꞌuri ada, “Nia faꞋuta? ꞋUri ma diꞋia ta ngwae ngalia maꞋi na unu, nia ke alua goꞋo Ꞌana Ꞌi olofana ta dako nama ta ꞋifitaꞋi? NoaꞋa goꞋo! Nia ke alua nama Ꞌi fuila Ꞌi lifua! 22 Ta ru ngwae ki noaꞋa Ꞌiri sai sai ana Ꞌi naꞋo, kike baꞋa saiana. 23 DiꞋia ta ngwae neꞋe oga ka sai leꞋa ana ru neꞋe ki, nia ka sailinga leꞋa mala.”

24 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri fuada, “Muke manata leꞋa sulia ru neꞋe kamu rongoꞋi ki. God ke baꞋa kwate tatakolaꞋa ana liatoꞋo Ꞌanga fuamuꞋa, si diꞋia kamu roꞋosulia na faꞋamanataꞋanga nau ki. 25 Sa tai bore Ꞌana neꞋe toꞋo ana ta madakolaꞋa Ꞌanga tiꞋitiꞋi sulia ꞋinotoꞋanga God, God ke baꞋa luda gwauna fuana. Bore ma sa tai neꞋe noaꞋa kasi roꞋosulia faꞋamanata Ꞌanga neꞋe ki, ta madakolaꞋanga tiꞋitiꞋi bore Ꞌana neꞋe nia toꞋo ana sulia ꞋinotoꞋanga God, God ke ngali olitaꞋinia faꞋasia.”

TaꞋifilia God goꞋo neꞋe faꞋa uua na ꞋinotoꞋanga nia

26 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri fuada, “Na ꞋInotoꞋanga God nia diꞋia na ngwae neꞋe nia fasia ta maga ru Ꞌi saena na oꞋola nia. 27 Nia ada, ka liliu Ꞌana asoa ki, ma ka maliu Ꞌana saena rodo ki. ꞋUnaꞋeri bore Ꞌana, kaidaꞋi neꞋe maga ru ki nia bulao, ma ka tataꞋe naꞋa, noaꞋa laꞋu ꞋaberaꞋanga nia. OsiꞋana ngwae neꞋe noaꞋa kasi sai logo Ꞌana ana ru neꞋe nia sasia maga ru ka bulao. 28 Na ano talana naꞋa neꞋe nia faꞋamauria maga ru neꞋeri ki niꞋi ka doe, ma ka fungu Ꞌani fuaꞋi ru ki. Na ꞋingataꞋi Ꞌai nia raꞋe maꞋi Ꞌi naꞋo, sui na fingi ru ki, Ꞌi buri na maga ru ki fiꞋi raꞋe maꞋi. 29 Ma kaidaꞋi neꞋe maga ru neꞋeri ki nia maua, na ngwae neꞋeri ka talaꞋae fuana sikililana naꞋa fingi ru ki, sulia nia dao naꞋa ana kaidaꞋi fuana loi ruꞋa.”

ꞋInotoꞋanga God etangilana tiꞋitiꞋi, bore ma nia ka doe ana aliꞋafulana

(Matthew 13:31-32, 34; Luke 13:18-19)

30 Sa Jesus nia fata laꞋu ka Ꞌuri, “Nai fata laꞋu kwau sulia ta ꞋaꞋemae neꞋe ke faꞋataꞋinia na ru neꞋe bolo faꞋinia ꞋinotoꞋanga God fafia ngwae nia ki. 31 Nia ka Ꞌuri: TaꞋi ngwae nia ngalia na magana Ꞌai neꞋe kira saea Ꞌani mastad, nia tiꞋitiꞋi ka liufia magana Ꞌai ki taꞋifau, ma nia ka fasia saena ano. 32 Ma Ꞌi buri Ꞌana neꞋe nia fasia ka sui, na maga ru baera ka taꞋe, ma ka alua naꞋa Ꞌai. ꞋAi neꞋeri doe ka liufia naꞋa Ꞌai Ꞌoro ki. Ma nia ka toꞋo ana na rara Ꞌai doe ki, ma na noꞋo ki kira ka lofo maꞋi, ma kira ka saungaꞋinia na nuꞋi kira ki ana.”

33 ꞋUnaꞋeri neꞋe, sa Jesus ka fata fuana na ngwae ki ana tarifulaꞋa neꞋeri ki, ma nia ka saea ru neꞋe nia bolo faꞋinia kike saiana ki. 34 Ma nia ka fata fuada Ꞌania tarifulaꞋa ki. Bore ma, kaidaꞋi neꞋe nia tua Ꞌana taꞋifilia faꞋinia na fafarongo nia ki, nia ka fiꞋi faꞋamadakola ru ki taꞋifau fuada.

Sa Jesus nia toꞋo ana ngasingasiꞋanga fafia kauburu

(Matthew 8:23-27; Luke 8:22-25)

35 Nia saꞋulafi naꞋa ana asoa neꞋeri, sa Jesus nia ka fata Ꞌuri fuana fafarongo nia ki, “Kulu toꞋofolo basi Ꞌuana bali Ꞌosi loꞋoba.” 36 Ma kika faꞋasia naꞋa fikuꞋa neꞋeri, ma kira ka leka faꞋinia sa Jesus Ꞌi saena baru neꞋeri neꞋe nia ka tua Ꞌi saena. Ma ti baru logo teo Ꞌi neꞋeri. 37 Ma na iru doe nia taꞋe maꞋi, ma na nafo ka magara naꞋa maꞋi saena na baru neꞋeri, ma ka karangi kuru naꞋa. 38 Ma sa Jesus nia maliu Ꞌana Ꞌi burina na baru, ma ka alu gwau ana bogwau nia. Ma na fafarongo nia ki kira ka faꞋaada, ma kira ka fata Ꞌuri, “Aofia kwa, kulu karangi kuke mae naꞋa! ꞋOe kosi manata Ꞌabera goꞋo niniꞋa?”

39 Ma sa Jesus ka tataꞋe, ma ka balufia na iru neꞋeri ka Ꞌuri, “ꞋOke aroaro naꞋa!” Ma nia ka fata logo fuana na nafo neꞋeri ka Ꞌuri, “Kamu ke tua nene naꞋa!” ꞋUnaꞋeri goꞋo, na iru baera ka aroaro naꞋa, ma Ꞌosi ka folaꞋa naꞋa. 40 Ma nia ka fata Ꞌuri fuana fafarongo nia ki, “FaꞋuta neꞋe kamu ka maꞋu? Nau ku lisia na faꞋamamana Ꞌanga kamu aku noaꞋa Ꞌiri doe.”

41 Ma kira ka maꞋu kika felo naꞋa, ma kira ka lidi kwailiu ada kira ka Ꞌuri, “Ngwae faꞋuta naꞋa niniꞋa re? Na iru ma na nafo bore kika roꞋo naꞋa sulia!”

5

Sa Jesus nia gura taꞋi ngwae neꞋe ano Ꞌi ru taꞋa nia ruꞋufia

(Matthew 8:28-34; Luke 8:26-39)

1 Sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki, kira toꞋofolo Ꞌuana bali Ꞌosi Ꞌi Galili, ma kira ka dao ana bali Ꞌosi neꞋe ana abaꞋi kula Ꞌi Gerasa. 2 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia koso faꞋasia na baru, taꞋi ngwae neꞋe ano Ꞌi ru taꞋa nia ruꞋufia ka leka maꞋi faꞋasia na faoda fuana kwaiatoꞋa ki, ma nia ka leka maꞋi siana sa Jesus. 3 Na ngwae neꞋeri tualana saena faoda ꞋunaꞋeri ki, ma noaꞋa ta ngwae kasi bolo faꞋinia firiꞋilana Ꞌani ta sene. 4 Sulia kaidaꞋi Ꞌoro ki, kira firi fafia na limana ma na Ꞌaena Ꞌani sene ki, sui nia ka muusia goꞋo na sene neꞋeri ki, ma ka Ꞌoia goꞋo Ꞌana na sene neꞋeri ki Ꞌi Ꞌaena. Ma noaꞋa ta ngwae kasi ngasingasiꞋa kasi bolo faꞋinia na daulana. 5 Ma na rodo ki ma na asoa ki, nia tua Ꞌi safitana na faoda ana kwaiatoꞋa ki, ma nia ka raꞋe saena faꞋi ua ki, ma nia ka ako, ma ka afasia talana Ꞌani naki ki.

6 KaidaꞋi nia tua tau maꞋi, nia ka lisia sa Jesus, ma ka lalili maꞋi, ma ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona. 7-8 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Ano Ꞌi ru taꞋa neꞋe, Ꞌoke ruꞋu maꞋi Ꞌi maa faꞋasia na ngwae neꞋe.”

Ma nia ka ako doe ka Ꞌuri, “Jesus! ꞋAeꞋo, na Ngela God neꞋe nia ngasingasiꞋa liu. Na tae neꞋe Ꞌoko oga Ꞌoke sasia aku? Nau ku amasiꞋo Ꞌania satana God, Ꞌoe kosi kwatea ta kwaꞋikwaꞋinga fuaku!”

9 Sui sa Jesus ka saefiloa ka Ꞌuri, “Satamu sa tai kwa?”

Ma nia ka olisia ka Ꞌuri, “Na sataku sa Fuani Oro, sulia kaimili Ꞌoro liu.” 10 Ma nia ka amasia sa Jesus fasi Ꞌiri noaꞋa nia kasi baꞋeda laꞋu faꞋasia na bali fanoa neꞋeri.

11 Ma na ngwaꞋi gwata Ꞌoro liu kira fanga goꞋo ada logo Ꞌi babaraꞋo ana ua neꞋeri. 12 Ma na ano Ꞌi ru taꞋa neꞋeri ki, kira amasia sa Jesus kira ka Ꞌuri, “ꞋOke kwate kaimili fuana na gwata loꞋoko ki, fasi Ꞌiri kaimili ke ruꞋu Ꞌaimili Ꞌi saeda.” 13 Ma sa Jesus ka alaꞋanida, ma na ano Ꞌi ru taꞋa neꞋeri ki kira ka ruꞋu maꞋi faꞋasia ngwae neꞋe, ma kira ka leka, kika ruꞋu Ꞌi saena na gwata neꞋeri ki. Ma na ngwaꞋi gwata neꞋeri nia bolo faꞋinia na ro toꞋoni gwata ki, ma kira ka lalili saena kwata Ꞌato neꞋeri, ma kira ka Ꞌasia Ꞌi saena na Ꞌosi neꞋeri, ma kira ka kwaꞋu kika mae taꞋifau naꞋa.

14 Ma ngwae neꞋe kira lia sulia na gwata neꞋeri ki, kira ka tafi, ma kira ka faꞋarongo Ꞌani ru neꞋe nia fuli ana gwata ki Ꞌi saena fanoa neꞋeri, ma na fanoa tiꞋitiꞋi kalikalida ki. Ma na ngwae Ꞌoro ki kira ka leka fuana lisilana ru neꞋe nia fuli. 15 Ma ana kaidaꞋi kira dao siana sa Jesus, kira ka lisia naꞋa ngwae baera neꞋe ano Ꞌi ru taꞋa Ꞌoro ki kira ruꞋufia, nia tua naꞋa Ꞌana Ꞌi neꞋeri, ma nia ka toro naꞋa, ma nia ka manata saga naꞋa. Ma na ngwae ki kira ka maꞋu, kira ka Ꞌarefo liu. 16 Ma na ngwae neꞋe kira lisia ru neꞋeri nia fuli, kira ka alaꞋa fuana ngwae ki sulia na ngwae ano Ꞌi ru taꞋa ki tuatua ana, ma kira ka alaꞋa logo sulia na gwata neꞋeri ki.

17 Ma buri Ꞌana, ngwaꞋi toꞋa neꞋeri kika Ꞌengoa sa Jesus ka leka faꞋasia na bali fanoa kira.

18 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia raꞋe naꞋa saena na baru, na ngwae ba na ano Ꞌi ru taꞋa ki kira ruꞋufia Ꞌi naꞋo, nia ka Ꞌengoa sa Jesus Ꞌiri ke leka faꞋinia. 19 Bore ma sa Jesus kasi alaꞋania, ma ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke oli Ꞌi fanoa siana na ngwae Ꞌoe ki, ma Ꞌoko faꞋarongoda Ꞌani ru leꞋa ki taꞋifau neꞋe God nia sasia fuamu, ma na kwaimanataiꞋanga nia fuamu.”

20 Ma na ngwae neꞋeri nia leka, ma ka faꞋarongoa naꞋa ngwae ki ana abaꞋi kula Ꞌi Dekapolis ana ru ki taꞋifau neꞋe sa Jesus nia sasia fuana. Ma na ngwae ki taꞋifau kira ka Ꞌarefo liu.

Sa Jesus toꞋo ana ngasingasiꞋanga fafia mataꞋinga ki ma na maeꞋa

(Matthew 9:18-26; Luke 8:40-56)

21 Sa Jesus nia toꞋofolo laꞋu kwau Ꞌuana ta bali Ꞌosi. Ma ana kaidaꞋi nia ka dao naꞋa ana ta bali, ngwae Ꞌoro ki kira ka fiku kalikalia. 22 Ma taꞋi ngwae ada neꞋe ngwae fai naꞋonaꞋo saena na Luma fuana foꞋongaꞋa ana fanoa neꞋeri, satana sa Jaeras, ka leka maꞋi. Ma kaidaꞋi nia lisia sa Jesus, nia ka bobo uruuru Ꞌi maana Ꞌaena, 23 ma nia ka amasia ma ka Ꞌuri, “Kala defo nau nia teo naꞋa fuana maelana. ꞋOke leka maꞋi, Ꞌiri Ꞌoke alua na limamu Ꞌi fafona, fasi Ꞌiri nia ke Ꞌakwa ma ka mauri.”

24 Ma sa Jesus ka leka naꞋa faꞋinia. Ma na fikuꞋa doe kika leka Ꞌi burina, ma kira ka kwaibekesi naꞋa.

25 Ma taꞋi Ꞌafe neꞋe na gwaꞋi Ꞌabu tafangia sulia taꞋi akwala ma ro faꞋi ngali sui naꞋa, nia tua logo Ꞌi neꞋeri. 26 Ma nia ka nonifii liu naꞋa. Ma nia ka faꞋalia naꞋa mani Ꞌoro nia ki fuana na ngwae kwaigurai Ꞌoro ki, bore ma tualana kasi leꞋa goꞋo. Nia fiꞋi taꞋa ka tasa liu mo. 27 Ma kaidaꞋi neꞋe nia rongoa alaꞋanga sulia sa Jesus, nia ka kwako maꞋi Ꞌi burina Ꞌi safitana na fikuꞋa neꞋeri, nia ka sama toꞋona na ifi keta sa Jesus. 28 Sulia nia manata Ꞌuri, “DiꞋia nau ku sama toꞋona bore aku na mumuduꞋana ifi nia, nai leꞋa naꞋa.”

29 Ma kaidaꞋi neꞋe nia sama toꞋona goꞋo ifi sa Jesus, ꞋaliꞋali naꞋa Ꞌabu neꞋe tafangia nia ka langa naꞋa, ma nia ka saiana na nonina nia Ꞌakwa naꞋa faꞋasia na mataꞋinga nia. 30 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri goꞋo, sa Jesus nia saiana neꞋe ngasingasiꞋanga nia gura ta ngwae. Ma nia ka abula Ꞌi safitana na fikuꞋa neꞋeri, ma ka lidida ka Ꞌuri, “Sa tai naꞋa niniꞋa sama toꞋona kwau na ifi nau?”

31 Ma na fafarongo nia ki, kira ka olisia kika Ꞌuri, “ꞋOko lisia goꞋo Ꞌamu na ngwaꞋi toꞋa Ꞌoro neꞋe nini kira bekesiꞋo naꞋa. FaꞋuta neꞋe Ꞌoko lidi Ꞌuana fasi ta ngwae nia sama toꞋomu?”

32 Bore ma sa Jesus ka lia kwailiu fasi Ꞌiri ke lisia sa tai neꞋe nia sasia ru neꞋe. 33 Ma na Ꞌafe neꞋe nia saiana ru neꞋe fuli fuana, ma nia ka leka lebelebe maꞋi Ꞌani maꞋungaꞋa, ma ka bobo uruuru Ꞌi maana Ꞌaena sa Jesus. Ma nia ka faꞋarongoa mamana ana ru neꞋe nia sasiꞋi ki. 34 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋAfe neꞋe Ꞌae, God nia guraꞋo naꞋa sulia neꞋe Ꞌoko faꞋamamana nau. ꞋOke leka naꞋa Ꞌamu, ma Ꞌoe kosi manata Ꞌabera, ma Ꞌoko Ꞌakwa naꞋa faꞋasia na mataꞋinga Ꞌoe.”

35 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia alaꞋa goꞋo Ꞌana Ꞌua, ti ngwae kira ka dao maꞋi faꞋasia na luma sa Jaeras, ma kira ka fata Ꞌuri fuana sa Jaeras, “Kala defo ba Ꞌoe nia mae naꞋa. ꞋOe kosi faꞋa Ꞌabera laꞋu na ngwae faꞋamanata.”

36 Ma sa Jesus kasi Ꞌabera goꞋo sulia ru neꞋe kira saea, ma ka fata naꞋa Ꞌuri fuana sa Jaeras, “NoaꞋa Ꞌoe kosi fitala laꞋu. ꞋOke faꞋamamana nau lala Ꞌamu.” 37 Ma nia kasi alaꞋania ta ngwae ke leka faꞋinia, taꞋifilia goꞋo sa Peter, ma sa James, ma sa John na ngwaefuta nia sa James. 38 Ma kaidaꞋi kira dao Ꞌi luma sa Jaeras, sa Jesus ka rongoa na isiꞋa faꞋinia na angiꞋa ma na oꞋomaeꞋanga nia doe liu. 39 Ma nia ka ruꞋu kwau, ma ka fata Ꞌuri fuada, “FaꞋuta neꞋe kamu angi, ma muka oꞋomae ka Ꞌuri naꞋa? Ngela neꞋe noaꞋa kasi mae, nia maliu goꞋo Ꞌana ne.”

40 Bore ma, kira ka fiꞋi gaꞋasia lala sa Jesus. Ma nia ka baꞋeda kwau Ꞌi maa, ma ka talaꞋia na maꞋa nia, ma teꞋa ngela neꞋeri, ma na fafarongo nia ki neꞋe kira tua faꞋinia, ma kira ka ruꞋu saena maꞋe luma neꞋe ngela neꞋeri nia teo ana.

41 Ma nia ka dau ana na limana na ngela neꞋeri, ma ka fata Ꞌuri fuana, “Talita kom!” Na fadalana nia Ꞌuri, “Kala defo Ꞌae, nau ku saea fuamu Ꞌoke tataꞋe!”

42 Ma nia ka tataꞋe, ma ka uu, ma ka fali. Na ngela neꞋeri taꞋi akwala ma ro faꞋi ngali goꞋo neꞋe sui fafia futalana. Ma kira ka Ꞌarefo liu ana ru neꞋeri. 43 Bore ma sa Jesus fata ka luida, fasi Ꞌiri noaꞋa kira kasi faꞋarongoa laꞋu ta ngwae Ꞌani ru neꞋeri. Ma nia ka saea kira ka kwatea fanga fuana na ngela neꞋeri Ꞌiri nia ke Ꞌania.

6

Na ngwae Ꞌi Nasaret ki kira Ꞌaila Ꞌania sa Jesus

(Matthew 13:53-58; Luke 4:16-30)

1 Sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki, kira faꞋasia na kula neꞋeri, ma kira ka oli Ꞌuana fanoa neꞋe nia doe maꞋi saena Ꞌi Nasaret. 2 Ma ana Sabat, na asoa ana mamaloꞋanga, nia ka faꞋamanata Ꞌi saena na luma fuana foꞋongaꞋa. Ma toꞋa Ꞌoro ki kira rongoa, ma kira ka Ꞌarefo liu. Ma kira ka saefiloda kwailiu ma kika Ꞌuri, “Na ngasingasiꞋanga ana sa tai niniꞋa kwate nia ka faꞋamanata Ꞌania fatalana God Ꞌuri, ma faꞋinia sasilana na faꞋanadaꞋa ki? 3 Na ngwae neꞋe kulu sai leꞋa goꞋo ana. Nia ngwae saungaꞋi luma niniꞋa. TeꞋa nia ba Ꞌi Mary goꞋo. Ti ngwaefuta ana ba sa James, ma sa Josef, ma sa Judas, ma sa Simon. Ma na ngwaingwaena nia ki kira tua goꞋo Ꞌada Ꞌi neꞋe.” ꞋUnaꞋeri, kira ka Ꞌaila Ꞌani niaꞋa.

4 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Na ngwae ana fanoa ki kira saiana kira ke faꞋadoea na profet. Bore ma ngwae ana fanoa nia Ꞌi talana, ma na ngwaefuta nia ki, ꞋafitaꞋi kira ka faꞋadoea.”

5 Ma nia kasi bolo naꞋa faꞋinia sasilana laꞋu faꞋanadaꞋa Ꞌoro ki Ꞌi neꞋeri. Ma nia ka alua na limana fafia bara ngwae mataꞋi ma ka gurada. 6 Ma nia ka Ꞌarefo liu, osiꞋana na ngwae ki noaꞋa kasi faꞋamamana.

Sa Jesus nia asungani kwau na ngwae lifurongo ki

(Matthew 10:5-15; Luke 9:1-6)

ꞋUnaꞋeri sa Jesus nia leka ana maꞋe fanoa ki kalikalia Ꞌi neꞋeri, ma ka faꞋamanata na ngwae ki. 7 Nia ka ri Ꞌuana na akwala ma ro ngwae ana fafarongo nia ki siana, ma nia ka kwatea naꞋa ngasingasiꞋanga fuada fuana ifulangaꞋilana na ano Ꞌi ru taꞋa ki, ma ka baꞋeda maꞋi taꞋifau, ma ka alu na ro ngwaeꞋa kera ka leka fiku. 8 Ma sa Jesus ka fata totongaꞋi fuada ka Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi ngalia ta ru fuana lekaꞋa neꞋe, taꞋifilia faꞋi kuba goꞋo neꞋe kamu ke ngalia. Ma noaꞋa kamu kasi ngalia fanga, ma ta ngwaꞋi, ma ta mani. 9 Kamu ke ruꞋufia na taꞋe butu ki, bore ma kamu kasi ngalia laꞋu ruana Ꞌaba toro rengorengo. 10 Ma kaidaꞋi ta ngwae nia kwalo kamu, kamu ke tua faꞋinia, leleka ka dao ana kaidaꞋi kamu ke leka faꞋasia na fanoa neꞋeri. 11 Ma diꞋia kamu dao ana na fanoa, ma na ngwae ki Ꞌi neꞋeri noaꞋa kasi kwalo kamu, ma kira kasi oga goꞋo rongolamuꞋa, kamu ka leka amuꞋa faꞋasida. Ma kamu ke tafula fulafulana ano faꞋasia na ꞋaemuꞋa Ꞌuana na faꞋabasuꞋanga naꞋa fuada neꞋe God ke baꞋa matalangaꞋi kira, duꞋungana kira Ꞌaila Ꞌania rongolana fatalana God.”

12 Ma kira ka leka, ma kira ka fulangaꞋinia fuana ngwae ki Ꞌiri kike rokisi faꞋasia na abula taꞋangaꞋa kira ki. 13 Ma kira ka ifulani naꞋa ano Ꞌi ru taꞋa Ꞌoro ki, ma kira ka ngwaia naꞋa ngwae mataꞋi Ꞌoro ki, ma kira ka gurada laꞋu goꞋo.

Na maelana sa John ngwae ni Siuabu

(Matthew 14:1-12; Luke 9:7-9)

14 ꞋIu, sa Herod na tatalafaꞋa nia rongoa ru neꞋe ki sulia sa Jesus neꞋe nia faꞋamanata ma ka gura ngwae ki. Ma satana sa Jesus ka talofia naꞋa fanoa ki taꞋifau. Ma ti ngwae kira ka Ꞌuri, “Sa John ngwae ni siuabu nia mauri laꞋu! Nia niniꞋa ke sasia laꞋu na ru ni ꞋarefoꞋa ki.”

15 Ma ti ngwae laꞋu kira ka fata Ꞌuri, “NiaꞋa sa Elaeja.”

Ma ti ngwae kira ka fata Ꞌuri, “NiaꞋa ta profet, diꞋia na profet ba Ꞌi naꞋo ki maꞋi.”

16 Ana kaidaꞋi sa Herod nia rongoa ru neꞋeri ki neꞋe na ngwae ki fata ꞋunaꞋeri sulia sa Jesus, nia ka fata Ꞌuri, “Sa John na ngwae ba nau ku kwatea fuana siki musilana gwauna, nia tataꞋe laꞋu faꞋasia na maeꞋa niniꞋa.” 17-20 Sa Herod nia korea logo Ꞌi Herodias, na Ꞌafe ngwaefuta nia sa Filip. Ma sa John ka fata fata Ꞌuri fuana sa Herod, “Na taki God nia luia Ꞌoe kosi korea Ꞌafe ngwaefuta Ꞌoe.” ꞋUnaꞋeri, liana Ꞌi Herodias ka taꞋa liu naꞋa fuana sa John, ma nia ka oga saungilana, bore ma ka ꞋafitaꞋi liu fuana, duꞋungana sa Herod nia saiana sa John nia na ngwae saga, ma na ngwae nia abu. Sa Herod nia maꞋungia sa John, ma nia ka gonia sa John. Sa Herod talana neꞋe nia udua ngwae ki fuana daulana sa John, ma kira ka alua Ꞌi saena lokafo faꞋasia Ꞌi Herodias. ꞋIu, sa Herod nia oga liua naꞋa rongolana sa John, bore Ꞌana nia ka manata Ꞌabera kaidaꞋi neꞋe nia rongoa.

21 GoꞋo ma Ꞌi Herodias ka dao toꞋona taꞋi kaidaꞋi leꞋa nia fuana saungilana sa John. Ana faꞋi asoa neꞋe sa Herod nia faꞋadoea asoa neꞋe nia futa ana, nia ka saungaꞋinia taꞋi fangaꞋa fuana na ngwae doe nia ki, ma na ngwae doe nia ki fuana fuꞋanga, ma na faꞋinaꞋonaꞋo ki neꞋe kira tua Ꞌi saena abaꞋi kula Ꞌi Galili. 22 Ma kaidaꞋi neꞋe, sariꞋi Ꞌi Herodias nia ruꞋu maꞋi ma ka ngwaꞋe, sa Herod faꞋinia na ngwae nia ki neꞋe kira fanga faꞋinia, kika saeleꞋa liu faꞋinia. Ma sa Herod ka fata Ꞌuri fuana na sariꞋi neꞋeri, “ꞋOke gani nau maꞋi Ꞌuana ta ru neꞋe Ꞌoko oga, nau kui kwatea fuamu.” 23 Ma nia ka fata alangaꞋi ana alafuꞋa fuana ka Ꞌuri, “Ta tae neꞋe Ꞌoko gania aku, nau kui kwatea fuamu, sui bore Ꞌana ta bali ana na ꞋinotoꞋanga nau.”

24 Ma na sariꞋi neꞋeri ka ruꞋu kwau Ꞌi maa ka leka naꞋa siana teꞋa nia, ma ka saefilo Ꞌuri, “Ta tae neꞋe nai baꞋa gania?”

Ma teꞋa nia ka olisia ka Ꞌuri, “Na gwauna sa John ngwae ni siuabu.”

25 Ma na sariꞋi neꞋeri ka oli ꞋaliꞋali siana sa Herod, ma ka gani ka Ꞌuri, “Nau ku oga Ꞌoke kwatea maꞋi na gwauna sa John Siuabu fuaku Ꞌi fafona ta taꞋe ru ana kaidaꞋi neꞋe naꞋa.”

26 Ma sa Herod ka kwaimanatai liu duꞋungana ru neꞋeri. Sui bore Ꞌana, sulia na fata alangaꞋinga neꞋe nia sasia Ꞌi naꞋona na ngwae ki neꞋe kira fanga faꞋinia, nia kasi luia naꞋa faꞋasia. 27 Ma nia ka kwatea taꞋi ngwae ni ofo fuana ngalilana maꞋi na gwauna sa John. Ma na ngwae neꞋeri ka leka Ꞌi saena na lokafo, ma ka siki muusia na luana sa John, 28 ma ka ngalia maꞋi na gwauna Ꞌi fafona na taꞋe ru dakodakoꞋa, ma ka kwatea fuana sariꞋi neꞋeri, ma nia ka kwatea fuana teꞋa nia. 29 Ma kaidaꞋi neꞋe fafarongo sa John ki kira rongoa ru neꞋeri, kira leka maꞋi, ma kira ka ngalia naꞋa nonina, ma kira ka kwaiatoa naꞋa.

Sa Jesus nia sarea na lima toꞋoni ngwae ki

(Matthew 14:13-21; Luke 9:10-17; John 6:1-14)

30 Na ngwae lifurongo ki kira oli naꞋa maꞋi, ma kira ka fiku taꞋifau maꞋi siana sa Jesus, ma kira ka faꞋarongoa Ꞌani ru neꞋe kira sasiꞋi, ma kira faꞋamanata suliꞋi ki. 31 Sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki, kira Ꞌabera liu, sulia neꞋe ngwae Ꞌoro ki kira dao faꞋi oli ana kula neꞋe kira tua ana. Ma sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki, kira noaꞋa kasi toꞋo naꞋa ana ta kaidaꞋi fuana fangaꞋa bore. Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Mulu leka maꞋi faꞋinau Ꞌuana ta kula buringaꞋi, fasi Ꞌiri kuke mamalo basi Ꞌakulu.” 32 Ma kira ka leka taꞋifilida Ꞌania baru Ꞌuana kula neꞋe aroaro.

33 Ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, na ngwae Ꞌoro ki faꞋasia na fanoa ki taꞋifau kira lia saiada, ma kira ka lalili Ꞌi naꞋoda, ma kira ka eta dao ada Ꞌi neꞋeri. 34 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia koso faꞋasia na baru, nia ka lisia na fikuꞋa doe neꞋeri, ma nia ka kwaimanatai liu ada, sulia kira diꞋia naꞋa sipsip ki neꞋe noaꞋa ta ngwae fuana liaꞋa sulida. Ma nia ka faꞋamanata kira Ꞌani ru Ꞌoro ki.

35 Ma kaidaꞋi neꞋe na sina nia ego folo naꞋa, fafarongo nia ki kira ka leka maꞋi siana, ma kira ka fata Ꞌuri, “Kula neꞋe noaꞋa ta ngwae Ꞌiri tua ana, ma na sina ka ego folo naꞋa. 36 ꞋOke baꞋea na ngwaꞋi toꞋa neꞋe ki kira ka leka naꞋa Ꞌada, Ꞌiri kira ka leka ana maꞋe fanoa neꞋe kalikalida ki, Ꞌiri kike foli fanga.”

37 Bore ma nia olisida ka Ꞌuri, “Kaumulu, muke kwatea fanga fuada.”

Ma kira ka saefilo Ꞌuri ana, “ꞋUri ma Ꞌoko oga kaimili ke kwatea maꞋi mani Ꞌoro ki* fuana folilana beret Ꞌiri ke bolo faꞋinia sarelana fikuꞋa neꞋe?”

38 Ma sa Jesus ka lidi kira ka fata Ꞌuri, “Ta fita afu beret neꞋe kamu toꞋo ana? Leka muke lia maꞋi Ꞌuani.”

Ma kaidaꞋi kira dao toꞋona, kira ka fata Ꞌuri, “Lima afu beret ki goꞋo faꞋinia na ro gwaꞋi iꞋa ki.”

39 ꞋUnaꞋeri sa Jesus ka saea fuana fafarongo nia ki Ꞌiri kika saea fuana ngwae ki kira ke tua Ꞌi ano Ꞌani gwaꞋi tuaꞋa ki Ꞌi fafona na karasi faka marako. 40 Ma kira ka tua Ꞌi ano Ꞌani talangaꞋi ngwae Ꞌanga, ma ti gwaꞋi tuaꞋa na lima akwala ngwaeꞋa. 41 Ma sa Jesus ka ngalia na lima afu beret neꞋeri ki ma na ro gwaꞋi iꞋa neꞋeri ki, ma ka lia ꞋalaꞋa Ꞌuana Ꞌi langi, ma ka baꞋatafea God. Ma nia ka ngiia afu beret neꞋe ki, ma ka kwatea fuana fafarongo nia ki, fasi Ꞌiri kira ka daroꞋia fuana ngwaꞋi toꞋa neꞋeri. Ma nia ka daroꞋia logo na ro gwaꞋi iꞋa neꞋeri ki fuada. 42 Ma na ngwae Ꞌoro neꞋeri ki kira ka fanga, ma kira ka abusu taꞋifau naꞋa. 43 GoꞋo, na fafarongo nia ki kira ka gonia naꞋa orengana na beret ma na iꞋa neꞋeri ki, ma kira ka faꞋafungua taꞋi akwala ma ro kokofi ki. 44 Na lima toꞋoni ngwae ki neꞋe kira fanga.†

Sa Jesus nia leka Ꞌi fafona na Ꞌosi

(Matthew 14:22-33; John 6:15-21)

45 Ma Ꞌi buri Ꞌana ru neꞋeri, sa Jesus nia asungaꞋinia na fafarongo nia ki kira ka etaeta Ꞌuana ta bali ana Ꞌosi neꞋeri saena na baru Ꞌuana fanoa Ꞌi Betsaeda. Ma nia ka tua buri fasi Ꞌiri ke saea fuana na fikuꞋa neꞋeri kira ka leka naꞋa Ꞌada. 46 Ma Ꞌi buri Ꞌana neꞋe nia olioli ana ngwae Ꞌoro neꞋeri ki, nia ka leka Ꞌi gwauna taꞋi faꞋi ua fasi ke foꞋo Ꞌana. 47 Ma kaidaꞋi nia talaꞋae ka rodo naꞋa maꞋi, na baru baera nia naꞋa saena tofongana Ꞌosi, ma sa Jesus tua goꞋo Ꞌana Ꞌua taꞋifilia Ꞌi sara. 48 Ma nia ka lisia na fafarongo nia ki, kira laga ulafu liu naꞋa ana falutaꞋanga, duꞋungana kira naꞋofia naꞋa iru. Ma ana agi rodo Ꞌofodangi, sa Jesus ka leka Ꞌi fafona na kafo, ma ka leka maꞋi fuada. Ma nia ka karangi liufida naꞋa. 49 Ma ana kaidaꞋi kira lisia neꞋe nia leka Ꞌi fafona na kafo, kira ka fia fasi nia na anoano ru. Ma kira ka fai araarai, 50 duꞋungana kira maꞋu liu naꞋa, ana kaidaꞋi kira lisia nia leka fafona kafo.

Ma sa Jesus nia ka ꞋaliꞋali ma ka fata kwau fuada ka Ꞌuri, “NauꞋa goꞋo niniꞋa! NoaꞋa kamu kasi maꞋu laꞋu.” 51 ꞋUnaꞋeri goꞋo, nia ka taꞋe Ꞌi saena na baru faꞋinida, ma na iru ka aroaro naꞋa. Ma kira ka Ꞌarefo liu, 52 duꞋungana noaꞋa kira kasi saiana na malingaꞋilana ngasingasiꞋanga sa Jesus toꞋo ana fuana sarelana lima toꞋoni ngwae baera ki Ꞌani lima afu beret ki goꞋo. Sulia manata Ꞌanga kira ki dole liu fuana malingaꞋilana na ru neꞋe kira lisia.

Sa Jesus nia gura na ngwae mataꞋi ki

(Matthew 14:34-36)

53 Kira toꞋofolo ana Ꞌosi neꞋeri, ma kira ka koso ana bali fanoa Ꞌi Genesaret, ma kira ka gwalua na baru Ꞌi neꞋeri. 54 Ma kaidaꞋi kira faꞋasia na baru, na ngwae Ꞌi neꞋeri ki, kira ꞋaliꞋali kira ka lia saiana sa Jesus. 55 Ma na ngwae ki kira ka lalili saena Ꞌafutana bali fanoa neꞋeri, ma kira ka ngalia maꞋi na ngwae mataꞋi ki Ꞌi fafona na tatafe ki Ꞌuana kula ki neꞋe kira rongoa sa Jesus nia tua ana. 56 Ma kula ki taꞋifau neꞋe sa Jesus nia leka ana, na ngwae ki kira ngalia maꞋi na ngwae mataꞋi ki Ꞌuana foli usiꞋa ki, ma kira ka gania sa Jesus fuana na ngwae mataꞋi ki Ꞌiri kira ka sama toꞋona namunamuna ifi keta nia. Ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira sama toꞋona, ma kira ka Ꞌakwa naꞋa.

7

Na falafala ngwae Farasi ki

(Matthew 15:1-9)

1 Na Farasi ki ma ti ngwae faꞋamanata ana na taki ki, kira leka maꞋi faꞋasia Ꞌi Jerusalem, ma kira ka fiku kalia sa Jesus. 2 Ma kira ka lisia ti ngwae ana fafarongo nia ki noaꞋa kasi taufia goꞋo limada Ꞌi naꞋo, ma kira fiꞋi fanga. NoaꞋa kira kasi taufia limada diꞋia na falafala neꞋe Farasi ki kira saea fuana na ngwaꞋi toꞋa Jiu ki kira ke sasi sulia.*

3 Aia, na Jiu ki ma tasa naꞋa na Farasi ki logo, kira sasi sulia falafala neꞋe koꞋo bora kira ki kira faꞋamanata nama maꞋi Ꞌania. Nia ꞋafitaꞋi kira ka fanga diꞋia noaꞋa kira kasi taufia limada diꞋia na falafala ana tau limaꞋanga. 4 Ma kaidaꞋi kira oli maꞋi faꞋasia na usiꞋa, nia ꞋafitaꞋi kira kasi fanga, diꞋia noaꞋa kira kasi tau lima basi sulia na falafala kira naꞋa. ꞋUnaꞋeri kira ka roꞋo sulia na falafala Ꞌoro kira ki, diꞋia na taufilana titiu ki, ma na faꞋi tini ki, ma na dako ki.

5 ꞋUnaꞋeri na Farasi ki, ma na ngwae faꞋamanata ana taki ki, kira ka lidia sa Jesus ma kira ka Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe fafarongo Ꞌoe ki noaꞋa kasi roꞋosulia na faꞋamanataꞋanga neꞋe koꞋo bora kia ki kira alua naꞋa maꞋi fuaka, osiꞋana noaꞋa kira kasi taufia goꞋo na limada Ꞌi naꞋo basi, ma kira fiꞋi fanga?”

6 Ma nia ka olisida ma ka Ꞌuri, “Sa Aesea nia fata mamana kaidaꞋi ba nia alaꞋa suli kamu. KamuꞋa na ngwae ꞋosoꞋoso ki, diꞋia ba nia keresia ka Ꞌuri,

‘God nia saea, na ngwaꞋi toꞋa neꞋe ki, kira faꞋadoe nau goꞋo Ꞌada Ꞌani alaꞋanga kira ki, bore ma na manatada nia tau liu faꞋasi nau.

7 Kira foꞋosi nau ꞋoꞋo goꞋo Ꞌada, duꞋungana kira faꞋamanata goꞋo Ꞌada sulia taki kira ki talada, ma kira ka saea fasi taki God ki naꞋa neꞋeriꞋa!’✡

8 “Kamu aburongo ana taki God ki, ma muka roꞋosulia amuꞋa lala na faꞋamanataꞋanga na ngwae ki.”

9 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri fuada, “Kamu sai liu naꞋa ana ilangaꞋilana ma rokisilana taki God ki, ma muka roꞋosulia lala amuꞋa sulia na falafala kamu ki talamuꞋa. 10 Sulia sa Moses ba nia fata ka Ꞌuri, ‘ꞋOke faꞋadoea na maꞋa Ꞌoe, ma na teꞋa Ꞌoe.’ Ma ‘DiꞋia sa tai neꞋe nia taofia maꞋa nia nama teꞋa nia, kira ke saungia ka mae.’ 11 Bore ma, kamu faꞋamanata rora Ꞌuri, diꞋia ta ngwae nia toꞋo ana ti ru neꞋe nia saiana ke Ꞌafia Ꞌani maꞋa nia nama teꞋa nia, ma ka fata lala Ꞌuri, ‘Nai baꞋa kwatea naꞋa ru baera ki fuana God.’ 12 Kamu saea, nia leꞋa goꞋo Ꞌana fuana neꞋe nia noaꞋa kasi Ꞌafia naꞋa maꞋa nia ma na teꞋa nia Ꞌani ru baera ki ba nia eta fataꞋa Ꞌani fuana God. 13 Ma diꞋia nia ꞋunaꞋeri, na faꞋamanataꞋanga neꞋe kamu alua, nia ka kware teꞋeteꞋe naꞋa ana fatalana God. Ma ru Ꞌoro taꞋa ꞋunaꞋeri ki neꞋe kamu sasiꞋi.”

Ru ki neꞋe ke faꞋasua na ngwae

(Matthew 15:10-20)

14 ꞋUnaꞋeri sa Jesus nia ka ri laꞋu maꞋi Ꞌuana na fikuꞋa doe neꞋeri siana, ma ka fata Ꞌuri fuada, “Mulu fafarongo maꞋi fuaku, ma muke saiana. 15-16 NoaꞋa ta ru neꞋe ta ngwae nia ke Ꞌania neꞋe nia kwatea na suaꞋa fuana. Na ru neꞋe sasia taꞋangaꞋa ki, nia Ꞌita maꞋi faꞋasia na lia na ngwae lala, nia neꞋe ka kwatea ngwae ka sua.”

17 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia faꞋasia naꞋa fikuꞋa neꞋeri, nia ka ruꞋu saena luma, ma na fafarongo nia ki kira ka lidia fasi Ꞌiri nia ka fada na alaꞋanga neꞋeri ki. 18 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “ꞋUri ma noaꞋa kaumulu kasi sai goꞋo ana ru neꞋe ki niniꞋa? Na ru neꞋe ngwae nia Ꞌania noaꞋa kasi faꞋasua na ngwae Ꞌi naꞋona God, 19 duꞋungana fanga noaꞋa nia kasi leka Ꞌi saena na lia na ngwae. Nia leka goꞋo Ꞌana saena na ogana, ma ka sakatafa logo Ꞌana Ꞌi maa faꞋasia na nonina.” Ana alaꞋanga sa Jesus naꞋa neꞋe, nia saea na fanga ki taꞋifau, nia leꞋa goꞋo Ꞌana fuana ꞋanilaniꞋi.

20 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Ta ru neꞋe ta ngwae nia fulia ka taꞋa ma ka saea ka rora, nia neꞋe faꞋasua Ꞌi naꞋona God. 21 OsiꞋana na manataꞋanga taꞋa ki nia saka maꞋi faꞋasia saena na liana ngwae, nia ka sasia ru taꞋa ki, ma nia ka bili, ma nia ka sau ngwae, 22 ma nia ka kakabara, ma nia ka guguta, ma nia ka sasia ru taꞋa Ꞌoro ki, ma ka sokea na ngwae ki, ma ka kwaimamagolai, ma ka alaꞋa ꞋosoꞋoso Ꞌana sulia ta ngwae, ma nia ka manata lafua talana, ma nia ka boleboleꞋa. 23 Ma duꞋungana ru Ꞌoro taꞋa neꞋeri ki taꞋifau nia ruꞋu maꞋi faꞋasia na manatalana, nia ka faꞋasua na ngwae Ꞌi naꞋona God.”

Mamanalana raoꞋa sa Jesus nia eta Ꞌafia basi ngwae Jiu ki

(Matthew 15:21-28)

24 Sui goꞋo, sa Jesus ka leka naꞋa faꞋasia na kula neꞋeri, ma ka leka Ꞌuana na bali fanoa Ꞌi Taea. Ma nia ka ruꞋu Ꞌi saena taꞋi luma, sulia noaꞋa nia kasi oga ta ngwae ke saiana neꞋe nia tua Ꞌi neꞋeri, sui bore Ꞌana nia ꞋafitaꞋi fuana nia ka ago. 25 Ma taꞋi kini ka rongo sulia neꞋe sa Jesus nia dao, ma nia ka leka ꞋaliꞋali maꞋi, ma ka bobo uruuru Ꞌi maana Ꞌaena sa Jesus. 26 Ma na kini neꞋeri, nia neꞋe kini kwaita faꞋasia Ꞌi Fonisia saena tuaꞋa Ꞌi Siria, ma nia noaꞋa laꞋu kini Jiu, ma na sariꞋi nia na ano Ꞌi ru taꞋa nia ruꞋufia. ꞋUnaꞋeri, nia ka amasia sa Jesus fasi Ꞌiri ke ifulani na ano Ꞌi ru taꞋa neꞋeri faꞋasia na sariꞋi nia. 27 Ma sa Jesus ka fata sulia na Jiu ki neꞋe diꞋia na ngela ki ka Ꞌuri,† “Mike sarea basi amiꞋa na ngela ki Ꞌi naꞋo. NoaꞋa nia kasi leꞋa fuamiꞋa ka eta Ꞌui Ꞌania basi na fanga ngela ki fuana na kui ki.”

28 Ma na kini neꞋeri nia olisia ma ka Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, na kui ki bore, kira saiana kira ka Ꞌania logo orengana fanga neꞋe nia Ꞌasia Ꞌi olofana tatafe ni fangaꞋa na ngela ki.”

29 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke oli Ꞌamu Ꞌi fanoa Ꞌoe. Na ano Ꞌi ru taꞋa baera, nia leka naꞋa faꞋasia na sariꞋi Ꞌoe. OsiꞋana olisiꞋanga neꞋeri nia faꞋataꞋinia Ꞌoko faꞋamamana.” 30 Ma nia ka oli Ꞌi fanoa, ma ka lisia na sariꞋi ba nia maliu goꞋo Ꞌana Ꞌi saena na ꞋifitaꞋi. Ma na ano Ꞌi ru taꞋa baera ka leka mamana naꞋa faꞋasia.

Sa Jesus nia gura taꞋi ngwae neꞋe alingana bani ma na kwakwana ka kulu

31 Sui sa Jesus nia faꞋasia naꞋa bali fanoa Ꞌi Taea, ma ka daofaꞋi liu faꞋasia Ꞌi Saedon, ma bali fanoa Ꞌi Dekapolis, ma ka koso naꞋa kwau fafona na Ꞌosi Ꞌi Galili. 32 Ma ngwae ki Ꞌi neꞋeri, kira ka ngalia maꞋi taꞋi ngwae neꞋe alingana bani ma na kwakwana ka kulu siana sa Jesus, ma kira ka amasia sa Jesus fasi Ꞌiri nia ke alua na limana Ꞌi fafona na ngwae neꞋe. 33 Ma sa Jesus ka talaꞋia Ꞌuana taꞋi kula taꞋifilidaroꞋo faꞋasia na fikuꞋa neꞋeri, ma nia ka ruꞋungaꞋinia na ꞋuꞋuna Ꞌi saena na alingana ngwae neꞋeri. Ma nia ka ngisu ana na ꞋuꞋuna, ma ka sama toꞋona na meana na ngwae neꞋe. 34 GoꞋo, nia ka lia ꞋalaꞋa Ꞌuana Ꞌi langi, ma ka mango doe, ma ka fata Ꞌuri fuana Ꞌani fatalana, “Efata!” na fadalana neꞋe Ꞌuri, “ꞋIfi naꞋa!”

35 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na alingana na ngwae neꞋeri ka Ꞌifi, ma nia ka rongo naꞋa, ma na kwakwana ka sasala naꞋa, ma nia ka talaꞋae ka fata madakola naꞋa. 36 ꞋUnaꞋeri, sa Jesus ka luia na ngwae ki noaꞋa kasi faꞋarongoa laꞋu ti ngwae. Sui bore Ꞌana nia ka lui totongaꞋi ana, na ngwae ki kira ka donga alaꞋa sulia sa Jesus neꞋe nia gura na ngwae neꞋeri ka leleka naꞋa Ꞌana. 37 Ma na ngwae ki neꞋe kira rongoa, kira ka Ꞌarefo liu naꞋa, ma kira ka fata Ꞌuri, “Reala! Nia sasia ru ki taꞋifau ka leꞋa liu! Nia saungaꞋinia na ngwae neꞋe alingana bani ma ka rongo naꞋa, ma na ngwae neꞋe kwakwana nia nonoto bore, ka fata naꞋa.”

8

Sa Jesus nia sarea na fai toꞋoni ngwae ki

(Matthew 15:32-39)

1 NoaꞋa kasi tau goꞋo Ꞌi buri Ꞌana ru neꞋeri ki, taꞋi fikuꞋa doe ka fiku maꞋi. Ma kaidaꞋi neꞋeri noaꞋa naꞋa ta fanga ada, sa Jesus ka saea maꞋi fafarongo nia ki, ma ka fata Ꞌuri, 2 “Nau ku kwaimanatai naꞋa ana ngwaꞋi toꞋa neꞋe, sulia kira tua faꞋinau sulia uulu asoa ki, ma ka noaꞋa naꞋa ta fanga ada taꞋena. 3 Ma diꞋia niniꞋa kira fiolo, ma nau ku olitaꞋinida Ꞌi fanoa, kira ke baꞋa Ꞌasida sulia tala, sulia ta bali ada neꞋe fanoa kira ki tua tau.”

4 Ma na fafarongo nia ki kira ka saefilo Ꞌuri, “ꞋI faꞋi neꞋe kuke dao toꞋona ta fanga neꞋe ke bolo faꞋinia na sarelana ngwaꞋi toꞋa Ꞌoro Ꞌuri ki saena na abaꞋi kula kwasi neꞋe kasi bolo faꞋinia ta ngwae ka tua ana Ꞌuri?”

5 Ma sa Jesus ka lidida ma ka Ꞌuri, “Ta fita afu beret neꞋe kamu toꞋo ana?”

Ma kira ka olisia kika Ꞌuri, “Fiu afu beret ki.”

6 Ma sa Jesus ka saea fuana na fikuꞋa neꞋeri kira ka tua Ꞌi ano. GoꞋo, nia ka ngalia na fiu afu beret neꞋeri ki, ma ka baꞋatafea God, sui ka ngiia ma ka kwatea fuana fafarongo nia ki, ma kira ka daroꞋia ana na fikuꞋa neꞋeri. 7 Ma kira toꞋo logo ana bara gwaꞋi iꞋa tiꞋitiꞋi. Ma sa Jesus nia ka kwatea logo baꞋatafea fuana God, ma ka saea fuana fafarongo nia ki kira ka daroꞋia logo ana na ngwaꞋi toꞋa neꞋeri. 8 Ma kira ka fanga leleka kira ka abusu taꞋifau. Ma Ꞌi buri, na fafarongo nia ki kira ka gonia naꞋa ngisingisi fanga neꞋe nia ore Ꞌi saena fiu kokofi ki leleka ka fungu. 9 Ma na fikuꞋa neꞋeri, nia bolo faꞋinia na fai toꞋoni ngwae ki. Sui sa Jesus ka olitaꞋinida naꞋa Ꞌuana fanoa kira, 10 ma niaꞋa faꞋinia na fafarongo nia ki, kira ꞋaliꞋali kira ka raꞋe Ꞌi saena gwaꞋi baru, ma kira ka leka Ꞌuana na bali fanoa Ꞌi Dalmanuta.

Na Farasi ki kira gania sa Jesus fasi Ꞌiri nia ke fulia ta faꞋanadaꞋa

(Matthew 16:1-4)

11 Ma ti Farasi kira leka maꞋi, ma kira ka olisuꞋusuꞋu faꞋinia sa Jesus, ma kira oga fasi Ꞌiri kike ilitoꞋona. Nia neꞋe kira ka gania fasi Ꞌiri nia ke fulia ta faꞋanadaꞋa, fasi Ꞌiri ke faꞋataꞋinia mamanaꞋanga God neꞋe kwate maꞋi niaꞋa. 12 ꞋUnaꞋeri sa Jesus nia ka mango doe, ma ka fata Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe ngwae ki ana talaꞋi ngwae neꞋe kira ka gania faꞋanadaꞋa ki re? Nau ku saea na ru mamana fuamuꞋa, nau noaꞋa kusi faꞋataꞋinia goꞋo ta faꞋanadaꞋa fuana na talaꞋi ngwae neꞋe.”

Na Farasi ki ma sa Herod noaꞋa kasi faꞋamamana sa Jesus neꞋe na Christ

(Matthew 16:5-12)

13 Ma nia ka faꞋasida, ma ka raꞋe logo Ꞌana Ꞌi saena gwaꞋi baru, ma ka toꞋofolo Ꞌuana ta bali Ꞌosi. 14 KaidaꞋi kira saena Ꞌosi naꞋa, na fafarongo nia ki kira manata bura ana ngalilana maꞋi ti afu beret, bore ma taꞋi afu beret goꞋo neꞋe kira toꞋo ana saena na gwaꞋi baru. 15 Ma sa Jesus ka faꞋabasuda ma ka Ꞌuri, “Kamu ke lia leꞋa suli kamu faꞋasia na isi fuana beret ana Farasi ki ma sa Herod logo.”

16 Ma kira ka alaꞋa Ꞌi safitada kwailiu, ma kira ka Ꞌuri, “Nia fata ꞋunaꞋeri sulia neꞋe noaꞋa kulu Ꞌisi ngalia maꞋi ta afu beret.”

17 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia saiana neꞋe kira kina neꞋe nia fata sulia na faꞋamanataꞋanga taꞋa Farasi ki ma sa Herod, nia ka fata Ꞌuri fuada, “FaꞋuta neꞋe kamu ka alaꞋa sulia neꞋe noaꞋa kamu Ꞌisi ngalia maꞋi ti afu beret? NoaꞋa kamu Ꞌisi malingaꞋi ru Ꞌua ana manatai ngwae saena na ru nini nau ku saea fuamuꞋa? Nau ku lisia manatamuꞋa dole liu fuana kamu ka faꞋamamana. 18 Kamu lisia ma muka rongoa na ru Ꞌoro nau ku sasiꞋi ki, bore ma noaꞋa kaumulu kasi malingaꞋiniꞋi goꞋo. NoaꞋa kamu Ꞌisi manata goꞋo toꞋona, 19 kaidaꞋi ba nau ku ngiia na lima afu beret baera ki fuana na lima toꞋoni ngwane baera ki? Ma ta fita kokofi ba kamu gonia naꞋa ngisingisi fanga baera Ꞌi saena leleka ka fungu?”

Ma kira ka olisia kira ka Ꞌuri, “Na taꞋi akwala ma ro kokofi.”

20 Ma sa Jesus nia lidi laꞋu ka Ꞌuri, “Ma kaidaꞋi ba nau ku ngiia fiu afu beret ki fuana fai toꞋoni ngwae ki, na fita kokofi ki ba kamu gonia ngisingisina fanga Ꞌi saena leka ka fungu?”

Ma kira ka olisia ma kira ka Ꞌuri, “Na fiu kokofi ki.”

21 Ma nia ka saefilo Ꞌuri ada, “FaꞋuta neꞋe noaꞋa kamu kasi saiana tae neꞋe nau ku fata sulia?”

Sa Jesus nia gura taꞋi ngwae maana rodo

22 Kira dao ana na fanoa Ꞌi Betsaeda, ma ngwae ki kira ka ngali maꞋi taꞋi ngwae neꞋe maana nia rodo, ma kira ka gania sa Jesus fasi Ꞌiri nia ke sama toꞋona. 23 Ma sa Jesus ka dau Ꞌi limana na ngwae neꞋeri, ma ka talaꞋia Ꞌuana Ꞌi maa faꞋasia na fanoa neꞋeri. Ma sa Jesus ka ngisu Ꞌi saena na maana na ngwae neꞋeri, ma nia ka alua na limana fafia. Sui, nia lidia ka Ꞌuri, “ꞋOko lisia ta ru?”

24 GoꞋo, na ngwae baera nia ka lia ꞋalaꞋa, ma ka fata Ꞌuri, “Nau ku lisia na ngwae ki, kira diꞋia Ꞌai ki, ma kira fali.”

25 ꞋUnaꞋeri sa Jesus ka alua laꞋu na limana fafia na maana na ngwae neꞋeri. Ma na ngwae neꞋeri ka lia mamana naꞋa, ma ka lia madako naꞋa ana ru ki taꞋifau. 26 Ma sa Jesus ka baꞋea naꞋa Ꞌuana na luma nia, ma ka fata Ꞌuri fuana, “NoaꞋa Ꞌoe kosi leka Ꞌua Ꞌuana fanoa neꞋeri.”

Sa Peter nia fulangaꞋinia sa Jesus neꞋe na Christ

(Matthew 16:13-20; Luke 9:18-21)

27 Sui sa Jesus ma na fafarongo nia ki, kira ka leka Ꞌuana fanoa ki kalikalia na fanoa Ꞌi Sesarea Filipae. Ma ana kaidaꞋi kira leka Ꞌada, nia ka lidia fafarongo nia ki ka Ꞌuri, “ꞋUri ma ngwae ki kira sae nau Ꞌani sa tai niniꞋa re?”

28 Ma kira ka olisia kira ka Ꞌuri, “Ti ngwae ki kira saea ꞋaeꞋo Ꞌania sa John ngwae ni siuabu neꞋe nia mauri laꞋu, ma ti ngwae kira ka saea ꞋaeꞋo Ꞌania sa Elaeja neꞋe nia mauri laꞋu, ma ti ngwae laꞋu kira ka saea ꞋaeꞋo Ꞌania ta ngwae ana profet baera ki neꞋe nia mauri laꞋu.”

29 Ma sa Jesus lidida laꞋu ka Ꞌuri, “Ma kamuꞋa, kamu sae nau mo Ꞌani sa tai?”

Ma sa Peter ka olisia ma ka Ꞌuri, “ꞋAeꞋo na Christ, ngwae God nia filia fuana Ꞌafilana ngwae nia ki.”

30 Ma sa Jesus ka fata totongaꞋi fuada ka Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi faꞋarongo laꞋu Ꞌani nau fuana ta ngwae.”

Sa Jesus nia fata sulia na maelana

(Matthew 16:21-28; Luke 9:22-27)

31 Ma sa Jesus ka talaꞋae fuana faꞋamanatalana fafarongo nia ki ka Ꞌuri, “NauꞋa, na Ngela Ngwae, nai baꞋa nonifii ana ru Ꞌoro ki. Ma na faꞋinaꞋonaꞋo ki, ma na fata abu doe ki, ma na ngwae faꞋamanata ana na taki ki, kike baꞋa ilangaꞋi nau. Ma kike baꞋa saungi nau, ma ana uula faꞋi asoa, nau kui tataꞋe faꞋasia maeꞋa.” 32 Ma nia ka fata madako sulia ru neꞋeri. Ma sa Peter ka talaꞋia tiꞋitiꞋi kwau, ma ka balufia. 33 Bore ma sa Jesus nia abula, ma ka lia fuana fafarongo nia ki, ma ka balufia sa Peter ka Ꞌuri, “Saetan leka tau kwau fasi nau kwa. Na manataꞋanga Ꞌoe ki neꞋe manataꞋanga ngwae ki goꞋo, nia noaꞋa laꞋu na manataꞋanga God.”

34 GoꞋo ꞋunaꞋeri, sa Jesus ka saea maꞋi na fikuꞋa neꞋeri ma na fafarongo nia ki siana, ma ka fata Ꞌuri, “Sa tai bore Ꞌana neꞋe oga ke donga nau, noaꞋa nia kasi manata Ꞌabera sulia ru nia ogaꞋi ki goꞋo Ꞌana talana. Nia ke maꞋudi fuana dongalaku, sui bore Ꞌana kaidaꞋi nia ke nonifii, ma ke mae ana Ꞌai rara folo. 35 Sa tai bore Ꞌana neꞋe Ꞌaila kasi donga nau, duꞋungana nia oga ke sasi Ꞌana sulia kwaiogaiꞋanga nia ki talana, nia ke baꞋa talafia na mauriꞋa firi. Bore ma diꞋia sa tai bore Ꞌana neꞋe ke mae fuaku ma fuana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe, nia ka toꞋo ana mauriꞋa firi. 36 DiꞋia neꞋe na ngwae ka toꞋo ana ru ki taꞋifau saena magalia, ma nia mae, ma nia tua tau faꞋasia God, ru neꞋeri kasi fulia goꞋo ta leꞋangaꞋa fuana. 37 NoaꞋa ta ngwae kasi totolia folilana na mauri firi Ꞌani ta mani. 38 Ma diꞋia ta ngwae nia Ꞌeke Ꞌani nau faꞋinia fatalaku Ꞌi saena asoa taꞋa ki, neꞋe ngwae ki noaꞋa kasi foꞋosia God, Ꞌirai ana kaidaꞋi nau kui dao maꞋi faꞋinia na ngwasinasinaꞋanga MaꞋa nau ma na Ꞌainsel abu ki, NauꞋa, na Ngela Ngwae, nai baꞋa Ꞌeke logo Ꞌania.”

9

1 GoꞋo sa Jesus ka fata laꞋu ka Ꞌuri, “Nau ku saea naꞋa fuamuꞋa, ti ngwae aumulu Ꞌi neꞋe logo, kira noaꞋa kasi mae leleka kike lisia God ke gwaungaꞋi fafia ngwae nia ki Ꞌania ngasingasiꞋanga.”

Sa Jesus nia faꞋataꞋinia na ngasingasiꞋanga nia faꞋinia raraꞋa nia

(Matthew 17:1-13; Luke 9:28-36)

2 ꞋI buri Ꞌana ono asoa ki, sa Jesus ka talaꞋia sa Peter, ma sa James, ma sa John, ma kira raꞋe Ꞌuana gwauna taꞋi faꞋi ua neꞋe fane, ma kira ka tua taꞋifili Ꞌada Ꞌi neꞋeri. Ma ana kaidaꞋi kira lia, kira ka lisia sa Jesus nia rokisi Ꞌi naꞋoda, 3 ma na ifi nia ka ngwasinasina, ma ka kwao liu. Ma nia kwao ka liufia mala ta ifi kwao neꞋe ta ngwae saena fanoa neꞋe Ꞌi ano neꞋe ke taufia. 4 Ma na uulu fafarongo neꞋeri ki kira ka lisia sa Elaeja ma sa Moses, kera dao tafangaꞋi maꞋi siada, ma kera ka alaꞋa faꞋinia sa Jesus. 5 Ma sa Peter ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “Aofia kwa, nia leꞋa liu fuakulu kuke tua Ꞌakulu Ꞌi neꞋe. Alu kaimili ke saungaꞋinia uulu babala ki, ta ai fuamu, ta ai fuana sa Moses, ma ta ai fuana sa Elaeja.” 6 Sa Peter nia fata ꞋunaꞋeri, sulia noaꞋa nia kasi saiana naꞋa ta ru neꞋe nia ke saea, duꞋungana kira maꞋu liu naꞋa.

7 Ma taꞋi gwaꞋi salo ka dao maꞋi ma na nunufilana ka buta fafida. Ma taꞋi lingaꞋi ru nia talo maꞋi faꞋasia na gwaꞋi salo neꞋeri ma ka Ꞌuri, “Na ngela mutaꞋi nau neꞋe nau ku alafe liu naꞋa ana. Muke rongo sulia niaꞋa!” 8 Ma kira ka lia ꞋaliꞋali kalikalida, ma kira kasi lisia naꞋa ta ngwae faꞋinida, taꞋifilia goꞋo sa Jesus.

9 KaidaꞋi kira koso naꞋa maꞋi faꞋasia faꞋi ua neꞋeri, sa Jesus ka fata luida ka Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi faꞋarongoa ta ngwae ana ru niniꞋa kamu lisia, leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe nauꞋa, na Ngela Ngwae, nai tataꞋe faꞋasia na maeꞋa.”

10 Ma kira ka roꞋosulia na fatalana, ma kira ka fata Ꞌi safitada kwailiu, ma kira ka Ꞌuri, “Na manataꞋi ngwae faꞋuta niniꞋa nia saea, ‘Nai tataꞋe faꞋasia na maeꞋa re?’ ” 11 Ma kira ka lidia, kira ka Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe ngwae faꞋamanata ana taki kira ka saea sa Elaeja neꞋe ke baꞋa eta dao maꞋi?”✡

12 Ma sa Jesus ka olisida ma ka Ꞌuri, “Sa Elaeja eta dao mamana maꞋi Ꞌi naꞋo, fasi Ꞌiri nia ke sasi akaꞋu ana ru ki taꞋifau. Bore ma kamu Ꞌisi rorongoa ba na KerekereꞋa Abu ba saea neꞋe, Ngela Ngwae ke baꞋa nonifii liu nama ma na ngwae ki kira ke ilangaꞋinia. 13 Nau ku saea fuamuꞋa, sa Elaeja nia eta dao naꞋa, ma na ngwae ki kika sasia naꞋa ru taꞋa neꞋe kira oga kike sasi ana, diꞋia KerekereꞋa Abu ba nia fata naꞋa maꞋi sulia.”✡

Sa Jesus nia gura taꞋi ngela neꞋe ano Ꞌi ru taꞋa nia ruꞋufia

(Matthew 17:14-21; Luke 9:37-43)

14 Ma kaidaꞋi kira dao maꞋi fuana Ꞌafutana fafarongo ki, kira ka lisia taꞋi fikuꞋa doe kira fiku kalida. Ma ti ngwae faꞋamanata ana taki ki kira olisuꞋusuꞋu faꞋinida. 15 Ma kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira lisia sa Jesus, kira ka Ꞌarefo liu, ma kira lalili kwau, ma kira ka kwalo saesaeleꞋa ana. 16 Ma sa Jesus ka lidia fafarongo nia ki ka Ꞌuri, “Ru faꞋuta niniꞋa kamu olisuꞋusuꞋu faꞋinida fani?”

17 Ma taꞋi ngwae Ꞌi saena na fikuꞋa neꞋeri, nia olisia ka Ꞌuri, “FaꞋamanata Ꞌae, nau ku ngalia maꞋi kala Ꞌalako nai fuamu. Na ano Ꞌi ru taꞋa nia ruꞋufia, ma noaꞋa nia kasi fata naꞋa. 18 Ma kaidaꞋi na ano Ꞌi ru taꞋa neꞋeri nia dao ana, nia ke Ꞌui Ꞌania Ꞌi ano. Ma na kwakwana ka ngisungisuꞋa, nia ke Ꞌala girigiri, ma na nonina ka gagaꞋai taꞋifau. Ma nau ku amasia na fafarongo Ꞌoe ki fasi Ꞌiri kira ka lalia na ano Ꞌi ru taꞋa neꞋe, bore ma nia ꞋafitaꞋi liu fuada.”

19 Ma sa Jesus ka saea fuada ka Ꞌuri, “Kamu noaꞋa mu kasi faꞋamamana nauꞋa Ꞌua! Nau ku noni maruku naꞋa Ꞌani abu fitoꞋonga nini kamu. Nau ku tua faꞋi kamu ka dao naꞋa Ꞌuri, fuila kaumulu ka faꞋamamana nau naꞋa. Ngalia maꞋi na ngela neꞋeri fuaku.” 20 Ma kira ka ngalia maꞋi na ngela neꞋeri fuana sa Jesus.

Ma kaidaꞋi neꞋe ano Ꞌi ru taꞋa neꞋeri nia lisia sa Jesus, nia ka Ꞌui Ꞌania na ngela neꞋeri Ꞌi ano, ma ka failadusu, ma na kwakwana ka ngisungisuꞋa taꞋifau naꞋa. 21 Ma sa Jesus ka lidia na maꞋa ngela neꞋeri ka Ꞌuri, “ꞋI angita mala neꞋe nia talaꞋae Ꞌuri kwa?”

Ma nia ka olisia ka Ꞌuri, “Nia Ꞌita naꞋa maꞋi Ꞌua ana kaidaꞋi nia tiꞋitiꞋi. 22 Ma kaidaꞋi Ꞌoro neꞋe nia Ꞌui Ꞌania saena na mafula ma Ꞌi saena na kafo, fasi Ꞌiri ke saungia ke mae. Ma diꞋia nia bolo goꞋo Ꞌana fuamu, Ꞌoke manatai keroꞋo maꞋi, ma Ꞌoko kwaiꞋafi amiroꞋo.”

23 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “ꞋIu, Ꞌoke faꞋamamana nau! Na ru ki taꞋifau nia talangwaraꞋu goꞋo Ꞌana fuana sa tai neꞋe nia faꞋamamana nau.”

24 Ma ꞋaliꞋali goꞋo maꞋa ngela neꞋeri ka ako ka Ꞌuri, “Nau ku faꞋamamana! Bore Ꞌana Ꞌafi nau maꞋi, fasi Ꞌiri neꞋe faꞋamamanaꞋanga nau ke ngasingasiꞋa ma ka lalifu!”

25 Ma kaidaꞋi sa Jesus lisia na fikuꞋa neꞋeri kira lalili maꞋi Ꞌuana kula neꞋeri, nia ka fata Ꞌuri fuana na ano Ꞌi ru taꞋa neꞋeri, “ꞋAeꞋo na ano Ꞌi ru nini Ꞌoko faꞋabania alingana ngela neꞋe, ma Ꞌoko faꞋanotoa na kwakwana ngela neꞋe, nau ku baeꞋo Ꞌoke ruꞋu maꞋi Ꞌi maa, ma Ꞌoe kosi oli kosi ruꞋufia laꞋu na ngela neꞋe.”

26 Ma na ano Ꞌi ru taꞋa neꞋe ka ri, ma ka lebesia na ngela neꞋeri, ma ka ruꞋu naꞋa maꞋi Ꞌi maa faꞋasia. Ma na ngela neꞋeri na lisilana ka diꞋia naꞋa neꞋe nia mae. Ma na ngwae Ꞌoro kira ka fata Ꞌuri, “Nia mae naꞋa.” 27 Bore ma, sa Jesus ka dau ana limana na ngela neꞋeri, ma ka taꞋea, ma nia ka tataꞋe.

28 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia ruꞋu saena luma, na fafarongo nia ki kira ka lidia kaidaꞋi kira tua taꞋifilida ma kira ka Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe nia ꞋafitaꞋi fuaimili fuana ifulangaꞋilana na ano Ꞌi ru taꞋa baera kwa?” 29 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “TaꞋifilia foꞋongaꞋa goꞋo neꞋe nia bolo faꞋinia ifulangaꞋilana na ano Ꞌi ru taꞋa Ꞌuri ki, ma noaꞋa laꞋu ta ru.”

Sa Jesus nia fata laꞋu sulia na maelana

(Matthew 17:22-23; Luke 9:43-45)

30 KaidaꞋi neꞋeri, sa Jesus ma na fafarongo nia ki kira faꞋasia kula neꞋeri, ma kira ka leka liu naꞋa Ꞌuana bali fanoa Ꞌi Galili. Ma sa Jesus ka Ꞌiri oga neꞋe ta ngwae ke saiana kula neꞋe kira tua ana, 31 duꞋungana nia faꞋamanata fafarongo nia ki ka Ꞌuri, “Nau, na Ngela Ngwae, kike baꞋa kwate nau fuana malimae nau ki, ma kike saungi nau. Ma uulu asoa ki Ꞌi buri, nai baꞋa tataꞋe oli laꞋu faꞋasia maeꞋa.”

32 Bore ma fafarongo sa Jesus ki noaꞋa kasi saiana na tae neꞋe nia saea, ma kira ka maꞋu Ꞌania lidilana.

NoaꞋa kamu kasi olisuꞋusuꞋu sulia gwaungaꞋinga bore ma muke rao fuamuꞋa kwailiu

(Matthew 18:1-5; Luke 9:46-48)

33 Ma kaidaꞋi kira dao ana fanoa Ꞌi Kapaneam, ma kira ka ruꞋu Ꞌi saena luma, sa Jesus ka lidia na fafarongo nia ki ka Ꞌuri, “Na tae ba kamu olisuꞋusuꞋu maꞋi faꞋinia sulia na tala?”

34 Bore ma kira kasi saea ta ru, duꞋungana kira olisuꞋusuꞋu maꞋi faꞋinia sa tai adulu neꞋe ka doe ka gwaungaꞋi fafida taꞋifau. 35 Ma sa Jesus ka tua Ꞌi ano, ma ka saea maꞋi na akwala ma ro fafarongo ba nia ki siana, ma ka fata Ꞌuri, “DiꞋia sa tai neꞋe nia oga ke faꞋinaꞋonaꞋo, nia ke alu niaꞋa ka Ꞌisi, ma nia na ngwae ni rao fuana ngwae ki taꞋifau.”

36 Sui sa Jesus ka talaꞋia maꞋi taꞋi ngela, ma ka faꞋauua Ꞌi safitada. Nia ka ofia na ngela neꞋeri, ma ka fata Ꞌuri fuada, 37 “DiꞋia sa tai neꞋe ke kwaloa ta ngela tiꞋitiꞋi Ꞌuri ana sataku, nia kwalo nau logo. Ma diꞋia sa tai neꞋe nia kwalo nau, noaꞋa nia kasi kwalo nau laꞋu taꞋifili nau, bore ma nia kwaloa logo God neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi.”

Sa tai neꞋe kasi uu bokota kamu, nia tua faꞋi kamu

(Luke 9:49-50)

38 Sa John nia fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “Ngwae FaꞋamanata kwa, kaimili lisia taꞋi ngwae nia ifulani na ano Ꞌi ru taꞋa ki ana satamu. Ma kaimili ka luia nia noaꞋa kasi sasia ru neꞋeri, sulia nia noaꞋa laꞋu ta ngwae ana fikuꞋa kulu.”

39 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi luia laꞋu, sulia sa tai neꞋe nia sasia ta faꞋanadaꞋa ana sataku, nia ꞋafitaꞋi neꞋe nia ke saea laꞋu ta ru taꞋa aku. 40 DiꞋia ta ngwae neꞋe noaꞋa nia kasi malimae akulu, nia ngwae kulu neꞋana. 41 Nau ku saea ru mamana fuaumulu, diꞋia ta ngwae neꞋe nia kwatea ta maꞋe kafo fuaumulu, sulia kaumulu na ngwae nau ki, nia ke baꞋa ngali mamana naꞋa ana kwaiaraꞋanga nia.

Sa Jesus faꞋabasua ngwae ki Ꞌani taꞋangaꞋa

(Matthew 18:6-9; Luke 17:1-2)

42 “DiꞋia ta ngwae ka kwatea ngwae niniꞋa kira enoeno ki ka Ꞌasi faꞋasia fitoꞋonga kira aku, nia leꞋa fuana kira ke firiꞋia ta fau doe Ꞌi luana, ma kira ka Ꞌui Ꞌania Ꞌi saena na Ꞌatako. 43-44 Ma diꞋia Ꞌoko oga Ꞌoe sasi ta ru taꞋa Ꞌani limamu, Ꞌoke siki muusia faꞋasiꞋo. Nia taꞋi leꞋa goꞋo Ꞌana fuamu diꞋia Ꞌoko tua tau Ꞌamu saena mauriꞋa Ꞌi langi faꞋinia na ngurunguru lima, Ꞌasu Ꞌubani Ꞌoko fiꞋi koso Ꞌi saena kula ana kwaꞋikwaꞋinga faꞋinia ro lima ki, kula neꞋe mafula nia duꞋaduꞋa kasi mae. 45-46 Ma diꞋia Ꞌoko oga Ꞌoe sasi ta ru taꞋa Ꞌani Ꞌaemu, Ꞌoke siki muusia faꞋasiꞋo. Nia taꞋi leꞋa goꞋo Ꞌana fuamu diꞋia Ꞌoko tua tau Ꞌamu saena mauriꞋa Ꞌi langi faꞋinia na ngurunguru Ꞌae, Ꞌasu Ꞌubani Ꞌoko fiꞋi koso Ꞌi saena kula ana kwaꞋikwaꞋinga faꞋinia na ro Ꞌae ki. 47 Ma diꞋia Ꞌoko oga Ꞌoe sasia ta ru taꞋa Ꞌani maamu, Ꞌoke lafua Ꞌamu faꞋasiꞋo. Nia taꞋi leꞋa goꞋo Ꞌana fuamu diꞋia Ꞌoko ruꞋu Ꞌi saena na ꞋInotoꞋanga God faꞋinia taꞋi bali maa, Ꞌasu Ꞌubani Ꞌoko fiꞋi koso Ꞌi saena kula ana kwaꞋikwaꞋinga faꞋinia ro bali maa ki. 48 Na kula neꞋeri, na ngwangwa ki neꞋe kira Ꞌania na ngwae ki, ma noaꞋa kira kasi mae, ma na mafula neꞋe nia duꞋafia ngwae ki nia duꞋaduꞋa firi.

49 “Sulia kira alua na mafula Ꞌi fafona ngwae ki taꞋifau, diꞋia neꞋe meme asi kira takalongaꞋinia saena ta fanga.

50 “Ma na fiki asi nia leꞋa mo, bore ma si diꞋia neꞋe asilalana nia noaꞋa naꞋa faꞋasia, nia ꞋafitaꞋi liu kira ka sasia Ꞌani ta ru Ꞌiri ka asila laꞋu.

“ꞋUnaꞋeri logo, muke faꞋasaeleꞋa ngwae ki diꞋia logo na meme asi neꞋe faꞋaleꞋa na fanga. Ma muke tua Ꞌani aroaroꞋanga Ꞌi safitamuꞋa kwailiu.”

10

Sa Jesus nia faꞋamanata sulia ilangaꞋilana Ꞌafe

(Matthew 19:1-12; Luke 16:18)

1 Sui ma sa Jesus ka faꞋasia Ꞌi Kapaneam, ma ka leka Ꞌuana na bali fanoa Ꞌi Judea, ma ka toꞋofolo ana kafo Ꞌi Jodan. Ma ngwae Ꞌoro ki kira ka fiku maꞋi siana, ma nia ka faꞋamanata kira, diꞋia ba nia Ꞌita ka faꞋamanata naꞋa maꞋi.

2 Ma ti Farasi kira ke leka siana sa Jesus, ma kira ka iliili Ꞌuana faꞋaroralana faꞋasia na taki sa Moses, ma kira ka Ꞌuri, “ꞋUri ma, na taki sa Moses nia alaꞋania goꞋo Ꞌana neꞋe ngwae ke ilangaꞋinia na Ꞌafe nia kwa?”

3 Ma sa Jesus ka olisida ma ka Ꞌuri, “Na tae ba sa Moses nia fata totongaꞋi fuamuꞋa Ꞌania sulia ru neꞋe?”

4 Ma kira ka fata Ꞌuri, “Sa Moses nia alaꞋania neꞋe ngwae ke keresia ta Ꞌaba ru ana kwai ilangaꞋinga, ma ka kwatea fuana na Ꞌafe nia, fasi Ꞌiri nia ka logea naꞋa.”

5 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Sa Moses nia keresia na taki neꞋe fuamuꞋa sulia nia ꞋafitaꞋi fuana faꞋamanata lamuꞋa. 6 Bore ma, Ꞌita nama maꞋi ana kaidaꞋi God nia saungaꞋinia na ru ki taꞋifau, na KerekereꞋa Abu nia saea, ‘Nia saungaꞋinia ngwae ki Ꞌani ngwangwane ma kini. 7 DuꞋungana ru neꞋeri, ngwae ka faꞋasia na maꞋa nia faꞋinia teꞋa nia, ma ka tua ratai faꞋinia na Ꞌafe nia, 8 ma kera ke alua taꞋi manataꞋanga diꞋia taꞋi ngwae goꞋo.’ Nia noaꞋa laꞋu ta ro ngwae toꞋotoꞋo, bore ma diꞋia taꞋi ngwae naꞋa. 9 Nia neꞋe, ru God nia firi fikua ka sui naꞋa ꞋunaꞋeri, noaꞋa nia kasi leꞋa fuana ta ngwae ke logea laꞋu.”

10 Ma kaidaꞋi sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki kira oli Ꞌi luma, kira ka lidia Ꞌuana malutana ru neꞋeri. 11 Ma nia ka olisida ka Ꞌuri, “Ta ngwae bore Ꞌana neꞋe nia ilangaꞋinia na Ꞌafe nia, ma ka korea lala ta Ꞌafe matamata, nia kakabara naꞋa fafia na Ꞌafe nia. 12 Ma nia ꞋunaꞋeri logo, diꞋia ta Ꞌafe nia ilangaꞋinia na araꞋi nia, ma ka Ꞌafe laꞋu fuana ta ngwae matamata, nia kakabara naꞋa fafia na araꞋi nia.”

Sa Jesus nia faꞋaleꞋa na ngela tiꞋitiꞋi ki

(Matthew 19:13-15; Luke 18:15-17)

13 Ti ngwae kira ngalia maꞋi na kaela ngela tiꞋitiꞋi siana sa Jesus, fasi Ꞌiri nia ka sama toꞋoda ma ka faꞋaleꞋada, bore ma fafarongo nia ki kira ka balufida. 14 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia lisia ru neꞋeri, nia ka saetaꞋa, ma ka fata Ꞌuri fuada, “Muke alaꞋania na kaela ngela tiꞋitiꞋi kira ke leka maꞋi siaku, ma noaꞋa kamu kasi foneda laꞋu. DuꞋungana sa tai neꞋe nia manata mamana ka diꞋia ngela tiꞋitiꞋi ki, nia bolo fuana tuaꞋa olofana ꞋInotoꞋanga God. 15 Nau ku saea ru mamana fuamuꞋa, diꞋia ta ngwae neꞋe noaꞋa nia kasi faꞋamamana diꞋia ta ngela tiꞋitiꞋi, nia ꞋafitaꞋi liu nia ka ruꞋu Ꞌi saena na ꞋInotoꞋanga God.” 16 Ma nia ka ofia na ngela tiꞋitiꞋi neꞋeri ki, ma ka alua na limana ada, ma ka faꞋaleꞋada.

Na ngwae toꞋoru

(Matthew 19:16-30; Luke 18:18-30)

17 KaidaꞋi sa Jesus nia talaꞋae ka leka laꞋu kwau sulia taꞋi tala, taꞋi ngwae nia lalili maꞋi, ma ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona. Ma nia ka lidia ka Ꞌuri, “Ngwae faꞋamanata leꞋa Ꞌae, ta tae leꞋa neꞋe nau kui sasia Ꞌiri nai toꞋo ana na mauriꞋa firi?”

18 Ma sa Jesus olisia ka Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko sae nau Ꞌani ngwae leꞋa? NoaꞋa ta ngwae Ꞌiri leꞋa goꞋo, taꞋifilia God goꞋo neꞋe nia leꞋa. 19 Nia leꞋa Ꞌoko saiana alaꞋanga totongaꞋi God ki ba Ꞌuri, ‘ꞋOe kosi sau ngwae, ma Ꞌoe kosi Ꞌusu, ma Ꞌoe kosi bili, ma Ꞌoe kosi soke fafia ta ngwae, ma Ꞌoe kosi Ꞌosoa ta ngwae, ma Ꞌoko fuꞋusi doe ana maꞋa Ꞌoe ma teꞋa Ꞌoe.’ ”✡

20 Ma nia ka fata Ꞌuri, “Ngwae FaꞋamanata kwa, nia Ꞌita nama maꞋi ana kaidaꞋi nau ku tiꞋitiꞋi, nau ku roꞋosulia na taki neꞋeri ki taꞋifau.”

21 GoꞋo, sa Jesus ka lia kwau fuana Ꞌania alafeꞋanga, ma ka fata Ꞌuri fuana, “TaꞋi ru goꞋo neꞋe nia noaꞋa Ꞌua. ꞋOke leka kwau, ma Ꞌoko Ꞌoifoli Ꞌania na ru ba Ꞌoe ki taꞋifau, ma Ꞌoko ngalia mani neꞋeri ki, ma Ꞌoko kwatea fuana na ngwae dalaꞋa ki, ma Ꞌoko fiꞋi toꞋo ana na toꞋoruꞋa Ꞌi langi. ꞋUnaꞋeri goꞋo, Ꞌoko leka maꞋi suli nau.” 22 Ma kaidaꞋi neꞋe ngwae neꞋeri nia rongoa goꞋo ru neꞋeri ki, na maana ka ꞋaruꞋaru naꞋa. Ma nia ka leka naꞋa Ꞌana faꞋinia na kwaimanataiꞋanga, duꞋungana neꞋe niaꞋa ngwae toꞋoru liu.

23 Sui ma sa Jesus ka lia fuana na fafarongo nia ki, ma ka fata Ꞌuri, “Nia ꞋafitaꞋi liu naꞋa fuana na ngwae toꞋoru ki kike ruꞋu saena ꞋInotoꞋanga God.”

24 Ma na fafarongo nia ki kira ka Ꞌarefo liu naꞋa ana alaꞋanga neꞋeri ki. Sui sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri fuada, “Ngela nau kina, nia ꞋafitaꞋi liu naꞋa fuana na ruꞋungaꞋa saena ꞋInotoꞋanga God. 25 Nia ꞋafitaꞋi liu neꞋe ta kamel ke ruꞋu sulia na maꞋe kwakwa tiꞋitiꞋi Ꞌi Ꞌaena sugila. Nia ꞋafitaꞋi ka liufia laꞋu fuana ta ngwae toꞋoru ke ruꞋu Ꞌi saena na ꞋInotoꞋanga God.”

26 Ma na fafarongo nia ki kira ka Ꞌarefo liu, osiꞋana kira fia fasi na toꞋoruꞋanga neꞋe na faꞋaleꞋanga maꞋi faꞋasia God. Ma kira saefilo kwailiu ada, kira ka Ꞌuri, “ꞋIrai ma noaꞋa ta ngwae goꞋo neꞋe ke toda mauriꞋa firi reala?”

27 Ma sa Jesus ka lia funufunu fuada ma ka fata Ꞌuri, “Nia ꞋafitaꞋi fuana na ngwae ki ke toda mauriꞋa firi, bore ma fuana God noaꞋa nia kasi ꞋafitaꞋi goꞋo. Na ru ki taꞋifau nia talangwaraꞋu goꞋo Ꞌana fuana God.”

28 Ma sa Peter ka fata Ꞌuri fuana, “Kaimili faꞋasia naꞋa ru ki taꞋifau Ꞌiri mika donga Ꞌoe naꞋa!”

29 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋIu, nau ku saea fuamuꞋa, diꞋia ta ngwae neꞋe ke faꞋasia na luma nia, nama na ngwaefuta nia ki, nama na ngwaingwaena nia ki, nama na maꞋa nia, nama teꞋa nia, nama na ngela nia ki, nama na ano nia, duꞋungaku faꞋinia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe, 30 nia ke baꞋa ngalia laꞋu ru neꞋeri ki ka Ꞌoro ka liufia kaidaꞋi neꞋe. Nia ke baꞋa ngalia ru Ꞌoro ana na luma ki, ma na ngwaefuta ki, ma na ngwaingwaena ki, ma teꞋa ki, ma na ngela ki, ma na ano. Ma nia ke baꞋa toda logo nonifiiꞋa ki. Ma ana kaidaꞋi neꞋe ke baꞋa dao maꞋi, nia ke baꞋa toꞋo ana mauriꞋa firi. 31 Bore Ꞌana na ngwae Ꞌoro neꞋe kira etaeta Ꞌi naꞋo ki, kike baꞋa Ꞌisiburi, ma na ngwae Ꞌoro neꞋe kira Ꞌisiburi ki, kike baꞋa etaeta Ꞌi naꞋo.”

Na uula kaidaꞋi neꞋe sa Jesus nia fata sulia na maelana

(Matthew 20:17-19; Luke 18:31-34)

32 Sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki, kira leka sulia na tala Ꞌuana Ꞌi Jerusalem, ma sa Jesus ka etaeta ada. Ma fafarongo nia ki kira ka Ꞌarefo liu, ma ti ngwae logo neꞋe kira leka kwau Ꞌi burida, kira ka maꞋu liu. Ma sa Jesus ka talaꞋia na akwala ma ro fafarongo nia ki ka taꞋi Ꞌidu tau laꞋu kwau faꞋasia ngwae ki. Ma nia ka fiꞋi faꞋarongoda Ꞌani na ru ki neꞋe ke baꞋa fuli fuana. 33 Ma nia ka fata Ꞌuri, “Mulu fafarongo! Kulu raꞋe ꞋalaꞋa Ꞌuana Ꞌi Jerusalem, ma kira ke baꞋa Ꞌolosae nau, na Ngela Ngwae, fuana na fata abu doe ki faꞋinia na ngwae faꞋamanata ki ana taki. Ma kike baꞋa matalangaꞋi nau fuana maelaku, ma kike kwate nau fuana na ngwae kwaita ki. 34 Ma na ngwae neꞋeri ki kike baꞋa Ꞌoidorole Ꞌani nau, ma kike ngisuli nau, ma kike kwaiꞋi nau, ma kike saungi nau. Ma ana uula asoa, nai baꞋa tataꞋe laꞋu faꞋasia na maeꞋa.”

Sa James faꞋinia sa John kera gania sa Jesus

(Matthew 20:20-28)

35 ꞋUnaꞋeri goꞋo, sa James ma sa John, ro ngela sa Sebedi ki, kera ka leka maꞋi siana sa Jesus, ma kera ka fata Ꞌuri, “Ngwae FaꞋamanata kwa, keroꞋo oga Ꞌoke kwatea taꞋi ru neꞋe keroꞋo gania amu.”

36 Ma sa Jesus ka lidi Ꞌuri adaroꞋo, “Tae neꞋe koroꞋo oga nai sasia fuamuroꞋo?”

37 Ma kera ka olisia kera ka Ꞌuri, “KaidaꞋi neꞋe Ꞌoke baꞋa ꞋinotoꞋa fafia magalia faꞋinia ru ki taꞋifau, Ꞌoke alaꞋania ta ngwae amiroꞋo ke tua Ꞌi bali ꞋoloꞋolo amu, ma ta ngwae ana bali mauli amu fuana gwaungaꞋinga fafia ngwae ki.”

38 Bore ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “KoroꞋo kina goꞋo ru neꞋe koroꞋo gania. KoroꞋo bolo goꞋo amuroꞋo faꞋinia nonifiiꞋanga nini nai baꞋa nonifii Ꞌania?”

39 Ma kera ka olisia kera ka Ꞌuri, “KeroꞋo bolo goꞋo amiroꞋo fuana sasilana.”

Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “ꞋIu, nia leꞋa koroꞋo ke baꞋa nonifii logo diꞋia nauꞋa. 40 Bore ma noaꞋa nau kusi filia sa tai neꞋe ke tua Ꞌi bali ꞋoloꞋolo aku ma neꞋe Ꞌi bali mauli aku. TalitoꞋona God goꞋo neꞋe ke kwatea kula ꞋunaꞋeri ki fuana sa tai faꞋida neꞋe nia ka sasi akaꞋu ada masida.”

41 Ma kaidaꞋi na akwala fafarongo neꞋeri ki kira rongoa ru neꞋeri, kira ka saetaꞋa fuana sa James ma sa John. 42 Ma sa Jesus nia fikuda ma ka fata Ꞌuri fuada, “Kaumulu saiana na ngwae gwaungaꞋi ki neꞋe kira gwaungaꞋi fuana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, kira toꞋo ana ngasingasiꞋanga, ma kira sai liu ana usungaꞋilana ngwae fuana sasilana ru kira ogaꞋi ki. 43 Sui bore Ꞌana, noaꞋa nia kasi ꞋunaꞋeri laꞋu Ꞌi safitamuꞋa. DiꞋia ta ngwae aumulu nia oga ka faꞋinaꞋonaꞋo, nia ke saiana nia ngwae rao kaumulu. 44 Ma diꞋia sa tai aumulu neꞋe nia oga ka ꞋinotoꞋa, nia ke rao ꞋoꞋo fuana ngwae ki taꞋifau. 45 OsiꞋana nauꞋa, na Ngela Ngwae, nau noaꞋa kusi leka maꞋi fasi Ꞌiri na ngwae ki kike rao fuaku. Bore ma nau ku leka lala maꞋi fasi Ꞌiri nau kui rao fuana na ngwae ki taꞋifau, ma nau ku kwatea na maurilaku fuana faꞋamaurilana na ngwae Ꞌoro ki.”

Sa Jesus nia gura taꞋi ngwae maana rodo

(Matthew 20:29-34; Luke 18:35-43)

46 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki kira dao naꞋa maꞋi ana fanoa Ꞌi Jeriko. Ma kaidaꞋi kira faꞋasia naꞋa fanoa neꞋeri faꞋinia na fikuꞋa doe neꞋeri, taꞋi ngwae neꞋe maana rodo nia tua goꞋo Ꞌana Ꞌi ninimana na tala fuana na ganiꞋa. Na satana sa Batimeas, na ngela sa Timeas. 47 Ma kaidaꞋi nia rongoa sa Jesus, na ngwae Ꞌi Nasaret, nia ka leka maꞋi, nia ka ako ka Ꞌuri, “Jesus ꞋaeꞋo na Ꞌalako ana kwalafa sa David, Ꞌoke manatai nau maꞋi.”

48 Ma na ngwae ki kira ka kwaifone ana, ma kira ka saea fuana fasi Ꞌiri nia tua aroaro. Bore ma nia fiꞋi ako ka tasa liu mala ka Ꞌuri, “ꞋAlako ana kwalafa sa David Ꞌae, Ꞌoke manatai nau maꞋi!”

49 Ma sa Jesus ka uutoꞋo ma ka fata Ꞌuri, “Mulu saea maꞋi.”

Ma kika ri Ꞌuana sa Batimeas, kira ka Ꞌuri, “ꞋOke saeleꞋa naꞋa amu! TataꞋe naꞋa, sa Jesus nia saeꞋo naꞋa.”

50 GoꞋo nia ka toꞋosia ifi fafo doe nia, ma ka tataꞋe ꞋaliꞋali, ma ka leka siana sa Jesus.

51 Ma sa Jesus ka lidia ka Ꞌuri, “Tae neꞋe Ꞌoko oga nai sasia fuamu kwa?”

Ma na ngwae maana rodo neꞋeri olisia sa Jesus ka Ꞌuri, “FaꞋamanata Ꞌae, nau ku oga nai lia logo kwa.”

52 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Leka naꞋa kwau amu. Lia naꞋa duꞋungana neꞋe Ꞌoko faꞋamamana nau.”

Ma ꞋaliꞋali na maana ka lia naꞋa, ma nia ka donga naꞋa sa Jesus sulia na tala.

11

Sa Jesus nia ruꞋu Ꞌi saena na fanoa Ꞌi Jerusalem

(Matthew 21:1-11; Luke 19:28-40; John 12:12-19)

1 KaidaꞋi sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki kira dao karangia na fanoa Ꞌi Jerusalem, kira dao ana fanoa Ꞌi Betfeis ma Ꞌi Betani, gwauna faꞋi ua kira saea Ꞌani Ꞌi Olif. GoꞋo, nia ka kwatea ta ro ngwae ana fafarongo nia ki, kera ka etaeta Ꞌi naꞋo. 2 Ma nia ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “Moro leka ana fanoa loꞋoko koroꞋo naꞋofia kwau. Ma kaidaꞋi koroꞋo dao Ꞌi neꞋeri, koroꞋo ke lisia taꞋi dongki. Kira firiꞋia goꞋo Ꞌada dongki neꞋeri, ma noaꞋa ta ngwae kasi raꞋeraꞋe Ꞌua fafona. KoroꞋo ke logea, ma moro ka talaꞋia maꞋi Ꞌi neꞋe. 3 Ma diꞋia ta ngwae nia lidi koroꞋo, ‘FaꞋuta neꞋe koroꞋo ka logea na dongki neꞋe re?’ Moro ke saea fuana, ‘Na Aofia nia boꞋoboꞋo Ꞌuana, ma nia ke baꞋa olitaꞋi ꞋaliꞋali logo maꞋi ana Ꞌi neꞋe.’ ”

4 Ma kera ka leka, ma kera ka lisia taꞋi kala dongki kira firiꞋia goꞋo Ꞌada Ꞌi ninimana na tala Ꞌi maana taꞋi luma. Ma kaidaꞋi kera logea naꞋa, 5 ti ngwae neꞋe kira uu Ꞌi neꞋeri, kira ka lidia keroꞋa ka Ꞌuri, “Tae neꞋe koroꞋo logea na kala dongki neꞋe fuana?”

6 Ma kera ka olisida diꞋia ba sa Jesus nia saea fuadaroꞋo, ma na ngwae neꞋeri ki kira ka alaꞋania fuadaroꞋo. 7 Ma kera ka talaꞋia maꞋi na kala dongki neꞋeri siana sa Jesus, ma kera ka safataꞋinia na Ꞌaba ifi kera ki Ꞌi fafona, ma sa Jesus ka raꞋe fafona. 8 Na ngwae Ꞌoro ki kira ka safataꞋinia na Ꞌaba ifi keta kira ki Ꞌi sulia na tala, ma ti ngwae kira ka tufua na uila niniu ki, ma kira ka safataꞋinia sulia na tala. Kira sasia ru neꞋeri fuana faꞋadoelana sa Jesus. 9 Ma ngwae ki taꞋifau neꞋe leka faꞋinia, ti ngwae kira ka etaeta Ꞌi naꞋo, faꞋinia ti ngwae neꞋe kira Ꞌisi, kira ako ma kira ka Ꞌuri,

“AuraꞋea God!

Ma God Ꞌoke ꞋoilakitaꞋinia na ngwae neꞋe nia leka maꞋi Ꞌani na ngasingasiꞋanga Ꞌoe!

10 Ma God Ꞌoke ꞋoilakitaꞋinia maꞋi daolana na ꞋinotoꞋanga neꞋe nia diꞋia na ꞋinotoꞋanga sa David koꞋo bora kia!

AuraꞋea God nia tua Ꞌi langi!”

11 Sa Jesus nia ruꞋu Ꞌi saena na fanoa Ꞌi Jerusalem, ma ka leka Ꞌi saena na Luma Abu God. ꞋUnaꞋeri, nia ka lia kwailiu, ma ka lisia ru ki taꞋifau. Bore ma sulia nia karangi rodo naꞋa, nia ka leka naꞋa Ꞌuana Ꞌi Betani faꞋinia na akwala ma ro fafarongo nia ki.

Sa Jesus nia agia na Ꞌai kira saea Ꞌani na figi

(Matthew 21:18-19)

12 Ma ana faꞋi asoa Ꞌi buri, kaidaꞋi sa Jesus ma na fafarongo nia ki kira oli naꞋa maꞋi faꞋasia Ꞌi Betani, sa Jesus ka fiolo. 13 Ma nia ka lia kwau, ma ka lisia taꞋi Ꞌai uluuluꞋa neꞋe kira saea Ꞌani na figi. Ma nia ka leka karangia fasi Ꞌiri ke lisia ta fuaꞋi ru ana. Bore ma kaidaꞋi nia dao Ꞌi Ꞌaena, nia ka lisia goꞋo ana na raꞋi ru ki, sulia kaidaꞋi neꞋeri na Ꞌai figi ki kira lua Ꞌao. 14 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana na Ꞌai figi neꞋeri, “Ta ngwae kata Ꞌani Ꞌania laꞋu ta fuaꞋi ru amu!” Ma na fafarongo nia ki kira ka rongoa ru neꞋeri.

Sa Jesus nia leka Ꞌi saena na Luma Abu God

(Matthew 21:12-17; Luke 19:45-48; John 2:13-22)

15 Ma kaidaꞋi kira dao naꞋa Ꞌi Jerusalem, sa Jesus ka leka Ꞌi saena na Luma Abu God. ꞋUnaꞋeri, nia ka lalia na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira foli ma kira ka Ꞌoifoli ana ru fuana kwaisuꞋusiꞋanga ki, ma kira ka obosia ngwae ki Ꞌi neꞋeri. Ma nia ka giosia na tatafe ana ngwae neꞋeri ki neꞋe kira rokisi mani ki, ma ka giosia na ru fuana tuaꞋa ana ngwae ki neꞋe kira Ꞌoifoli ana na faꞋi fao ki. 16 Ma noaꞋa nia kasi alaꞋania ta ngwae ke ngalia ta ru Ꞌi saena na ana Luma Abu God. 17 Ma nia ka faꞋamanata na ngwae ki, ka fata Ꞌuri, “God nia saea Ꞌi saena na KerekereꞋa Abu ka Ꞌuri, ‘Na luma nau, kira saea Ꞌani na luma fuana foꞋongaꞋa fuana na ngwae ana magalia ki taꞋifau.’ Bore ma kamu faꞋitaꞋinia ka alua lala kula fuana bililana ngwae ki.”

18 Ana kaidaꞋi, na fata abu doe ki faꞋinia na ngwae faꞋamanata ana na taki ki, kira rongoa ru neꞋeri, ma kira ka talaꞋae kika lulu Ꞌuana ta ru kike sasia fuana saungilana sa Jesus. Ma kira ka maꞋungia, sulia neꞋe fikuꞋa neꞋeri taꞋifau, kira Ꞌarefo liu ana na faꞋamanataꞋanga nia.

19 Nia saꞋulafi naꞋa, sa Jesus ma na fafarongo nia ki, kira ka leka naꞋa faꞋasia Ꞌi Jerusalem.

FaꞋataꞋinga ana Ꞌai figi

(Matthew 21:20-22)

20 Ana Ꞌofodangi ana faꞋi asoa Ꞌi buri, sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki kira ka leka kwau sulia na tala. Kira lisia na Ꞌai figi baera nia kuku taꞋifau naꞋa leka ka koso naꞋa sulia na lalina. 21 Ma sa Peter ka manata toꞋona ru ba sa Jesus nia sasia ana Ꞌai neꞋeri, ma ka fata Ꞌuri fuana, “Ngwae faꞋamanata Ꞌae, lisia basi na Ꞌai figi ba Ꞌoko agia, nia mae naꞋa!”

22 Ma sa Jesus nia olisia ka Ꞌuri, “Kamu ka manata mamana naꞋa ana God. 23 Nau ku saea fuamuꞋa, diꞋia kamu ke fata Ꞌuri fuana faꞋi ua neꞋe, ‘ꞋOke tataꞋe, ma Ꞌoko Ꞌui ꞋaniꞋo talamu saena na asi,’ ma noaꞋa kamu kasi manata ruarua Ꞌi saena na liamuꞋa, ma kamu ka manata mamana ana ru neꞋe kamu saea nia ke fuli, ru neꞋeri ke fuli goꞋo ana fuamuꞋa. 24 Ta neꞋe, nau ku saea fuamuꞋa Ꞌuri, kaidaꞋi kamu foꞋo, ma muke gani Ꞌuana ta ru, kamu ke manata mamana diꞋia neꞋe kamu ngalia naꞋa, ma God ke baꞋa kwatea goꞋo Ꞌana ru neꞋe kamu gani Ꞌuana. 25-26 ꞋIu, kaidaꞋi kamu foꞋo, muke rufuanata ana taꞋangaꞋa neꞋe ta ngwae nia sasia amuꞋa, Ꞌiri neꞋe MaꞋa kamu neꞋe nia tua maꞋi Ꞌi langi ke rufuanata logo ana taꞋangaꞋa kamu ki.”

GwaungaꞋi ngwae Jiu ki kira kwaingilongiloi sulia gwaungaꞋinga sa Jesus

(Matthew 21:23-27; Luke 20:1-8)

27 Sa Jesus faꞋinia fafarongo nia ki, kira oli laꞋu maꞋi Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. Ma kaidaꞋi sa Jesus leka kwau Ꞌi saena Luma Abu God, na fata abu doe ki, ma na ngwae faꞋamanata ana na taki ki, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, kira ka leka maꞋi siana. 28 Ma kira ka lidi Ꞌuri ana, “Na mamanaꞋanga tae neꞋe Ꞌoko toꞋo ana fuana na sasilana ru neꞋe ki kwa? Ma sa tai mo neꞋe nia kwatea na mamanaꞋanga neꞋe fuamu?”

29 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “ꞋIu, nau ku lidi kaumulu basi Ꞌuana taꞋi ru. DiꞋia kamu olisia, nau ku fiꞋi faꞋarongo kaumulu ana na mamanaꞋanga neꞋe nau ku toꞋo ana fuana sasilana ru neꞋe ki. 30 ꞋIu, kamu ke saea basi fuaku, na mamanaꞋanga neꞋe sa John nia toꞋo ana fuana na siuabuꞋanga nia Ꞌita maꞋi faꞋasia Ꞌi fai? Nia Ꞌita maꞋi ana God, nama nia Ꞌita maꞋi ana na ngwae ki goꞋo?”

31 Ma kira ka talaꞋae ana olisuꞋusuꞋunga Ꞌi safitada kwailiu kira ka Ꞌuri, “Tae neꞋe kulu ke saea? DiꞋia kulu olisia ma kulu ka Ꞌuri, ‘FaꞋasia maꞋi God,’ nia ke baꞋa fata Ꞌuri, ‘ꞋIrai ma faꞋuta mo neꞋe noaꞋa kamu kasi faꞋamamana sa John?’ 32 Ma noaꞋa nia kasi leꞋa logo fuana neꞋe kulu ka fata Ꞌuri, ‘Nia Ꞌita goꞋo maꞋi ana na ngwae ki.’ ” Kira sasi Ꞌuri osiꞋana kira maꞋungia na ngwae ki, duꞋungana na ngwae ki taꞋifau kira saiana sa John nia na profet mamana. 33 Nia neꞋe, kira olisia sa Jesus ma kira ka Ꞌuri, “Kaimili kina goꞋo.”

Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “NauꞋa bore naisi faꞋarongo kamu logo ana na mamanaꞋanga faꞋuta neꞋe nau ku sasia Ꞌani ru neꞋe ki.”

12

Na tarifulaꞋa sulia na ngwae ni rao Ꞌi saena oꞋola

(Matthew 21:33-46; Luke 20:9-19)

1 Sui, sa Jesus nia alaꞋa fuana gwaungaꞋi ngwae Jiu baera ki Ꞌani tarifulaꞋa ka Ꞌuri, “TaꞋi ngwae nia fasia na oꞋola. Ma nia ka saungaꞋinia sakali kalia, ma ka Ꞌilia taꞋi kilu fuana na ngisilana na fuaꞋi Ꞌai ki fuana saungaꞋilana waen, ma ka saungaꞋinia taꞋi luma fuana na foloꞋa. Ma nia ka alua na oꞋola nia saena limana ngwae ki neꞋe kira rao Ꞌi saena. ꞋUnaꞋeri, nia ka leka naꞋa Ꞌana Ꞌuana ta maꞋe fanoa. 2 Ma kaidaꞋi neꞋe oꞋola neꞋeri nia maua, nia ka kwatea na ngwae ni rao nia fuana na ngwae neꞋe kira rao Ꞌi saena oꞋola nia, fasi Ꞌiri kike kwatea maꞋi ta bali ana fuaꞋi ru neꞋe kira loiꞋi ki. 3 Bore ma ngwae ni rao neꞋeri ki kira firi ngasi ana, ma kira ka ulasia, ma kira ka olitaꞋi ꞋoꞋo goꞋo Ꞌada ana. 4 GoꞋo, na ngwae ba nia toꞋo ana na oꞋola neꞋeri ka kwatea laꞋu ta ngwae ni rao. Ma na ngwae ni rao Ꞌi saena oꞋola, kira ka kwaiꞋia gwauna, ma kira ka mala taꞋa liu naꞋa ana. 5 ꞋUnaꞋeri na ngwae ba toꞋo ana na oꞋola, nia ka kwatea laꞋu ta ngwae ni rao, ma kira ka saungia ka mae naꞋa. Ma kira ka sasi logo ꞋunaꞋeri ana na ngwae Ꞌoro neꞋe nia baꞋeda Ꞌi buri ki. Kira ulasia ti ngwae, ma kira ka saungia ti ngwae ka mae. 6 ꞋIu, ma taꞋi ngwae naꞋa neꞋe nia toꞋo ana fuana baꞋelana, taꞋi ngela mutaꞋi nia naꞋa neꞋe ngwae neꞋeri. Ma nia ka baꞋea kwau, ma ka manata Ꞌuri, ‘Kira ke baꞋa fuꞋusi doe ana ngela nau.’ 7 Bore ma, ngwae neꞋe kira rao Ꞌi saena oꞋola, kira fata fuada kwailiu ma kira ka Ꞌuri, ‘Nia naꞋa neꞋe na ngela na ngwae ba nia toꞋo ana na oꞋola. Leka maꞋi kuke saungia, fasi Ꞌiri kulu ka toꞋo Ꞌakulu ana ru nia ki taꞋifau.’ 8 Ma kira ka ngalia na ngela neꞋeri, kira ka saungia ka mae, goꞋo kira ka Ꞌui Ꞌania naꞋa nonina Ꞌi maa faꞋasia saena na oꞋola neꞋeri.”

9 Ma sa Jesus ka saefiloda ka Ꞌuri, “Tae neꞋe na ngwae neꞋe nia toꞋo ana na oꞋola neꞋeri ke baꞋa sasia? Nia ke baꞋa dao maꞋi, ka saumusia na ngwae neꞋeri ki. Sui nia ka kwatea naꞋa oꞋola nia fuana ngwae matamata ki. 10 Nia mamana kamu toꞋomani na KerekereꞋa Abu ba nia fata Ꞌuri,

‘Na fau neꞋe na ngwae saungaꞋi luma ki kira Ꞌaila Ꞌania, nia neꞋe na fau neꞋe talingaꞋi ka liufia na fau ki taꞋifau ana Ꞌodoa.

11 God neꞋe faꞋafulingani ru neꞋeri, ma na lisilana ka leꞋa liu.’ ”✡

12 Na faꞋinaꞋonaꞋo Jiu ki, kira oga kike daua sa Jesus, osiꞋana kira saiana neꞋe sa Jesus nia fata sulia tarifulaꞋa neꞋeri fuana giosilada. Bore ma, kira maꞋu Ꞌani fikuꞋa neꞋe, ma kira ka faꞋasia, ma kira ka leka naꞋa Ꞌada.

Na kwatelana na mani ana na takisi fuana na tatalafaꞋa Ꞌi Rom

(Matthew 22:15-22; Luke 20:20-26)

13 Ti faꞋinaꞋonaꞋo, kira kwatea ti Farasi ma ti ngwae ana ngwae sa Herod ki fuana saefilolana sa Jesus fasi Ꞌiri kike faꞋarora niaꞋa. 14 ꞋIu, kira dao naꞋa siana, ma kika fata Ꞌuri, “Ngwae FaꞋamanata Ꞌae, kaimili saiana ru Ꞌoko saeꞋe ki, ru mamana ki taꞋifau goꞋo. ꞋOko faꞋamanata goꞋo Ꞌamu sulia mamanaꞋanga ma kwaiogaiꞋanga God fuana na ngwae ki. Ma Ꞌoe kosi Ꞌado goꞋo faꞋinia ta ngwae Ꞌani ta tae neꞋe kira manata sulia. Ma noaꞋa Ꞌoe kosi manata goꞋo Ꞌuana na ꞋinotoꞋalana na ngwae. ꞋIu, Ꞌoke saea basi fuaimili! Nia faꞋuta? Na taki kia, nia luia na kwatelana na mani ana takisi fuana na ngwae gwaungaꞋi ana Ꞌafutana Ꞌi Rom? Nia faꞋuta? Nia bolo faꞋinia kaimili ke kwatea takisi baera, nama noaꞋa?”

15 Bore ma, sa Jesus nia sai goꞋo ana sokeꞋa kira, ma nia ka olisia ka Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe kamu ka sasi Ꞌuana na faꞋaroralaku? Mulu ngalia maꞋi ta selene. Nai lisia basi.”

16 Ma kira ka ngalia maꞋi taꞋi selene, ma nia ka saefiloda ka Ꞌuri, “Na nununa sa tai niniꞋa? Ma na satana sa tai mo niniꞋa?”

Ma kira olisia, kira ka Ꞌuri, “Na nununa ma na satana na tatalafaꞋa Ꞌi Rom.”

17 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Kamu ka kwatea fuana na tatalafaꞋa Ꞌi Rom na ru nia ki, ma kamu ka kwatea logo ru God ki fuana God.”

Ma kira ka Ꞌarefo liu Ꞌania.

TarifulaꞋa sulia na tataꞋenga faꞋasia na maeꞋa

(Matthew 22:23-33; Luke 20:27-40)

18 Sui, ti Sadusi kira leka maꞋi siana sa Jesus. Na Sadusi ki kira saea fasi na ngwae ki noaꞋa kira kasi tataꞋe laꞋu faꞋasia na maeꞋa. 19 Ma kira ka saefiloa sa Jesus kira ka fata Ꞌuri, “Ngwae FaꞋamanata kwa, sa Moses nia keresia na taki fuaka ka alangaꞋi Ꞌuri, ‘DiꞋia ta ngwae nia mae, ma na Ꞌafe nia ka mauri Ꞌua, bore ma noaꞋa nia kasi toꞋo ana ta ngela, na ngwaefuta nia ka korea laꞋu na gwaꞋi Ꞌuru neꞋeri, fasi Ꞌiri kera ka toꞋo ana ta ngela fuana ka talafuila na ngwae neꞋe nia mae naꞋa.’ 20 ꞋIu, ma ana taꞋi kaidaꞋi, fiu ngwae asina ki kira tua. Ma na ngwae Ꞌi naꞋo ka korea ta kini, ma ka noaꞋa kasi alua goꞋo ta ngela, ma ngwae neꞋeri ka mae naꞋa ana. 21 Sui ma, ruana ngwae ka korea laꞋu na kini baera, ma noaꞋa nia kasi alua logo ta ngela, ma ka mae logo Ꞌana. Sui ma uula ngwae ka ꞋunaꞋeri logo. 22 Ma ka ꞋunaꞋeri logo fuana ai burina ki taꞋifau. Na fiu ngwae asina neꞋeri ki taꞋifau goꞋo neꞋe kira korea kini neꞋeri, ma ka noaꞋa kira kasi toꞋo goꞋo ana ta ngela, ma kira ka mae taꞋifau naꞋa. Ma Ꞌisilana, kini neꞋeri ka mae logo. 23 ꞋUri ma, ana asoa neꞋe God ke taꞋea ngwae mae ki taꞋifau faꞋasia maeꞋa, sa tai ada neꞋe na Ꞌafe nia? Sulia na fiu ngwae asina neꞋeri ki ba kira korekorea na kini neꞋeri taꞋifau.”

24 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Kaumulu rora liu naꞋa, sulia kamu kasi sai goꞋo ana na KerekereꞋa Abu ki, ma na ngasingasiꞋanga God. 25 Sulia, kaidaꞋi neꞋe ngwae mae ki kira ke tataꞋe laꞋu fuana na mauriꞋa, kira diꞋia naꞋa Ꞌada na Ꞌainsel ki Ꞌi langi neꞋe noaꞋa kira kasi kore kini naꞋa. 26 ꞋIu, nau ku faꞋamanata kamu sulia na tataꞋenga faꞋasia na maeꞋa. Nau ku saiana kamu toꞋomani naꞋa Ꞌi saena na kerekereꞋa sa Moses ana kula ba sulia na mafula nia duꞋafia na busuꞋi Ꞌai baera. God ka fata fuana sa Moses ka Ꞌuri, ‘NauꞋa na God sa Abraham, ma na God sa Aesak, ma na God sa Jakob.’ 27 Na fadalana neꞋe Ꞌuri, ngwae neꞋeri ki neꞋe kira mae naꞋa, God nia saea neꞋe nia God kira Ꞌua, osiꞋana kira mauri Ꞌua faꞋinia. Kaumulu rora liu naꞋa!”

Na fata totongaꞋinga neꞋe ꞋinotoꞋa

(Matthew 22:34-40; Luke 10:25-28)

28 Ma taꞋi ngwae faꞋamanata ana taki sa Moses, nia ka rongoa alaꞋanga neꞋeri ki. Ma nia ka saiana na olisiꞋanga leꞋa neꞋe sa Jesus sasia fuana ngwae Sadusi ki. Ma nia ka leka maꞋi, ka saefiloa sa Jesus ka Ꞌuri, “Na taki faꞋuta neꞋe nia doe ka liufia na taki sa Moses ki taꞋifau kwa?”

29 Ma sa Jesus nia olisia ka Ꞌuri, “Na taki doe ka liufia taki ki taꞋifau neꞋe nia Ꞌuri, ‘Ngwae Jiu ki, muke fafarongo basi! Na God kia, nia taꞋi God goꞋo. 30 ꞋOke kwaima ana God Ꞌoe Ꞌani manatamu taꞋifau, ma Ꞌani mangomu taꞋifau, ma Ꞌani liamu taꞋifau, ma Ꞌani ngasingasi lamuꞋa taꞋifau.’ 31 Ma na ruana taki ka Ꞌuri, ‘ꞋOke alafe fuana ngwae ki taꞋifau ka diꞋia logo neꞋe Ꞌoko alafe fuamu talamu.’ NoaꞋa naꞋa ta taki laꞋu neꞋe nia doe ka liufia na ro taki neꞋeri ki.”

32 Ma na ngwae faꞋamanata ana taki sa Moses ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “Ngwae faꞋamanata Ꞌae, na olisiꞋanga Ꞌoe nia leꞋa liu. Nia ka mamana, taꞋifilia na Aofia goꞋo Ꞌana neꞋe God, ma noaꞋa naꞋa ta god matamata laꞋu. 33 Ma ngwae ki kira ke alafe nama ana God Ꞌania mangoda taꞋifau, ma Ꞌania na liada taꞋifau, ma Ꞌania na ngasingasilada taꞋifau. Ma kira ka alafe fuana ngwae ki taꞋifau ka diꞋia logo neꞋe kira ke alafe fuada talada. Ngwae neꞋe roꞋosulia ro taki neꞋeri ki, kira sasi ru talingaꞋi ka liufia kwatelana na kwaisuꞋusiꞋanga fuana God.”

34 Ma sa Jesus ka lia saiana na liatoꞋongaꞋa nia, ma ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOko karangi naꞋa fuana God ke gwaungaꞋi fafia maurilamu.”

Ma buri Ꞌana naꞋa, noaꞋa ta ngwae kasi noniraꞋa naꞋa fuana saefilolana sa Jesus laꞋu.

Sa Jesus nia Ꞌalako ana kwalafa sa David ma na Aofia nia logo

(Matthew 22:41-46; Luke 20:41-44)

35 ꞋUnaꞋeri sa Jesus ka faꞋamanata saena na Luma Abu God, nia ka saefilo Ꞌuri, “Nia faꞋuta neꞋe ngwae faꞋamanata ana na taki sa Moses ki, kira saea na Christ neꞋe ngwae ana na kwalafa sa David? 36 Na AnoꞋi ru Abu ba nia faꞋafata sa David ka Ꞌuri,

‘God nia fata Ꞌuri fuana Aofia nau:

ꞋOko tua bali ꞋoloꞋolo aku, ma Ꞌoko gwaungaꞋi faꞋinau, masia kaidaꞋi nau kui alua malimae Ꞌoe ki ka roꞋosuliꞋo.’✡

37 “Sa David ana talana neꞋe nia saea na Christ Ꞌani na ‘Aofia.’ Nia neꞋe, na Christ nia noaꞋa laꞋu Ꞌalako ana kwalafa sa David goꞋo Ꞌana. NiaꞋa Aofia nia logo.”

Na fikuꞋa doe neꞋeri, kira saeleꞋa liu kaidaꞋi kira fafarongoa sa Jesus.

Sa Jesus nia faꞋamaꞋu Ꞌania faꞋamanataꞋanga ana ngwae faꞋamanata ana taki ki

(Matthew 23:1-36; Luke 20:45-47)

38 Ma sa Jesus ka faꞋamanatada ka Ꞌuri, “Muke madafi kamu faꞋasia na faꞋamanata ana taki sa Moses ki, sulia kira oga liuꞋa faꞋinia toro rengorengo keta ki. Ma kira ka oga liu logo fasi na ngwae ki kike faꞋaꞋinotoꞋada, ma ke fata leꞋaleꞋa fuada Ꞌi maana usiꞋa ki. 39 Ma kira ka oga tuaꞋa Ꞌi naꞋo ana kula ꞋinotoꞋa ni tuaꞋa ki saena luma fuana foꞋongaꞋa ki, ma ana kula leꞋa ki kaidaꞋi ana fangaꞋa ki. 40 Sui bore Ꞌana, ngwae neꞋe ki kira bilia na luma ma na ru gwaꞋi Ꞌuru ki toꞋo ani. Ma kira ka foꞋo keta fasi Ꞌiri na ngwae ki ke tangoda. ꞋIu, na ngwae faꞋamanata ana taki sa Moses ki neꞋe kwaꞋikwaꞋinga kira ke baꞋa taꞋa liu fuada!”

Na kwateꞋa na gwaꞋi Ꞌuru

(Luke 21:1-4)

41 Sa Jesus nia tua saena na Luma Abu God karangia na kufikufi ru fuana alu maniꞋa Ꞌi saena. Nia ka lisia ngwae neꞋe kira kwatea mani kira ki. Ma na ngwae Ꞌoro neꞋe kira toꞋoru ki kira ka kwatea mani Ꞌoro. 42 Sui, nia ka lisia taꞋi gwaꞋi Ꞌuru dalaꞋa liu. Nia leka maꞋi, ma ka kwatea logo ro maga mani tiꞋitiꞋi ki. 43 Ma sa Jesus ka saea maꞋi na fafarongo nia ki, ma ka fata Ꞌuri fuada, “Ru mamana nau ku saea fuaumulu, tae neꞋe na gwaꞋi Ꞌuru dalaꞋa neꞋe nia kwateꞋa, nia doe ka liufia ngwae ki taꞋifau neꞋe kira kwate mani doe. 44 OsiꞋana ngwae neꞋe kira toꞋoru ki, kira kwatea goꞋo Ꞌada kala bali tiꞋitiꞋi ana toꞋoruꞋa kira ki. Bore ma, gwaꞋi Ꞌuru dalaꞋa neꞋe, nia kwate taꞋifau naꞋa ana ru ki neꞋe nia toꞋo ani fuana tualana.”

13

KaidaꞋi ana ꞋafitaꞋiꞋanga

(Matthew 24:1-14; Luke 21:5-19)

1 KaidaꞋi sa Jesus nia faꞋasia na Luma Abu God, taꞋi ngwae ana fafarongo nia ki ka fata Ꞌuri fuana, “Ngwae faꞋamanata kwa, lisia basi na fau doe neꞋe ki, ma na luma leꞋa neꞋe ki ana Luma Abu God!”

2 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋIu, Ꞌoko oga na luma doe neꞋe ki ana Luma Abu God taka, ne baꞋa! NoaꞋa ta taꞋi gwaꞋi fau Ꞌi neꞋe ana Luma Abu God ke baꞋa teo laꞋu Ꞌi fuila. Kira taꞋifau kike baꞋa takalo Ꞌi ano.”

3 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia tua gwauna faꞋi ua Ꞌi Olif neꞋe nia tua bolo faꞋinia na Luma Abu God, sa Peter, ma sa James, ma sa John, ma sa Andrew taꞋifilida, kira leka maꞋi siana, ma kira ka saefilo Ꞌuri ana, 4 “ꞋOke saea basi fuaimili, Ꞌi angita neꞋe ru neꞋe ki ke baꞋa dao maꞋi? Ma ta tae neꞋe ke baꞋa fuli, fasi Ꞌiri ke faꞋataꞋinia kaidaꞋi fuana ru neꞋe ki taꞋifau ke fuli, ma ka dao Ꞌani?”

5 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu ke lialia leꞋa, ma noaꞋa kamu kasi alaꞋania ta ngwae ka talaꞋi rora amuꞋa. 6 Sulia neꞋe ngwae Ꞌoro ki kira ke baꞋa dao maꞋi Ꞌani sataku, ma kike fata Ꞌuri, ‘NauꞋa naꞋa neꞋe na Christ!’ Ma kike talaꞋi rora ana ngwae Ꞌoro ki. 7 Ma kaidaꞋi kamu rongoa fuꞋanga ki, ma na alaꞋanga sulia na fuꞋanga ki, noaꞋa kamu kasi figwanu. Ru ꞋunaꞋeri ki ke baꞋa dao maꞋi, bore Ꞌana na Ꞌisilana ru ki taꞋifau noaꞋa Ꞌua. 8 Na maꞋe fanoa ki kira ke fuꞋalida kwailiu, ma na ꞋinotoꞋanga ki kira ke fuꞋalida kwailiu. Ma na tikitiki ki ke liu ana kula ki taꞋifau, ma na unifioloꞋa ki ke liu. Ma ru neꞋeri ki kira neꞋe etangilana nonifiiꞋa, diꞋia goꞋo Ꞌana na kini faꞋafuta ba nia talaꞋae ka ngelafii.

9 “Ma kaumulu ke lialia leꞋa. Ti ngwae ki ke baꞋa dau kaumulu, ma kira ke ngali kaumulu fuana na matalangaꞋi lamuꞋa. Kike baꞋa nangasi kamu Ꞌi saena na luma fuana foꞋongaꞋa ki. Sulia kamu faꞋamamana nau, kike kwate kamu ke uu Ꞌi naꞋofana na gwaungaꞋi ki ma na ngwae ꞋinotoꞋa ki. KaidaꞋi neꞋeri kamu ke faꞋarongoda Ꞌani nauꞋa. 10 Ma kamu ke fata sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuana ngwae ki taꞋifau saena magalia. 11 Ma kaidaꞋi kira ke dau kaumulu, ma kira ka ngali kamu Ꞌuana na matalangaꞋilamuꞋa, noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera Ꞌuana ta alaꞋanga faꞋuta neꞋe kamu ke saea. Kamu ke saea goꞋo amuꞋa ta alaꞋanga neꞋe AnoꞋi ru Abu nia kwatea fuaumulu ana kaidaꞋi neꞋeri. Sulia alaꞋanga ki neꞋe kamu ke baꞋa saea, nia noaꞋa laꞋu na fatalaumulu talamuꞋa. Na alaꞋanga neꞋeri ki, nia ka leka maꞋi faꞋasia na AnoꞋi ru Abu. 12 Ma na ngwae ki, kike kwatea na ngwaefuta kira ki talada fuana saungilada. Ma na maꞋa ki, kira ke sasi ꞋunaꞋeri logo ana ngela kira ki. Ma na ngela ki, kira ke olisuꞋusuꞋu ma kike baꞋa kwatea na maꞋa ma teꞋa kira ki fuana saungilada. 13 Ma na ngwae ki taꞋifau, kira ke baꞋa suulangaꞋi kaumulu, osiꞋana kaumulu na ngwae nau ki. ꞋIu, ma diꞋia sa tai neꞋe nia manata mamana aku ka dao ana faꞋi asoa isi, God ke baꞋa faꞋamauria.

Osilana Luma Abu God

(Matthew 24:15-28; Luke 21:20-24)

14 “Ma kaumulu ke baꞋa lisia na Ru Sua ke tataꞋe maꞋi ana kula abu neꞋe fuila noaꞋa nia kasi uu ana. Na ru taꞋa neꞋeri ke faꞋasua na Luma Abu God, ma ke sasi Ꞌiri God ke malangisia.” (Na alaꞋanga fuana na ngwae neꞋe nia toꞋomaꞋi nia Ꞌuri: ꞋOko malingaꞋi leꞋa ana na fadalana ru neꞋe.) “KaidaꞋi muke lisia na ru neꞋe ki ke dao maꞋi, na ngwae ki neꞋe kira tua ana na abaꞋi kula Ꞌi Judea, kira ke tafi Ꞌuana gwauna faꞋi ua ki. 15 Ma ta ngwae neꞋe Ꞌoko tua Ꞌi gwaofana luma, tafi naꞋa, noaꞋa Ꞌoe kosi koso laꞋu maꞋi Ꞌuana saena na luma Ꞌoe fuana ngalilana ta ru. 16 Ma na ngwae neꞋe Ꞌoko tua Ꞌi saena na oꞋola Ꞌoe, tafi naꞋa, noaꞋa Ꞌoe kosi oli laꞋu Ꞌi fanoa Ꞌuana na toro keta Ꞌoe. 17 Ma ana faꞋi asoa neꞋeri ki, nia ke baꞋa taꞋa fuana na Ꞌafe ina ki, osiꞋana neꞋe nia ꞋafitaꞋi fuada neꞋe kike tafi, ma ka taꞋa logo fuana na Ꞌafe ki neꞋe kira toꞋo ana na ngela tiꞋitiꞋi ki. 18 Kamu ke foꞋo fuana God fasi Ꞌiri ru neꞋeri ki noaꞋa kasi dao laꞋu maꞋi ana kaidaꞋi ana unuꞋi gwariꞋa. 19 DuꞋungana na nonifiiꞋanga ana faꞋi asoa neꞋeri ki, nia ke baꞋa taꞋa ka liufia na nonifiiꞋanga neꞋe ngwae saena magalia ki kira saiana, Ꞌita Ꞌua maꞋi ana safalilana kaidaꞋi God nia saungaꞋinia na magalia ka dao ana kaidaꞋi neꞋe. Ma nia noaꞋa naꞋa ta ru ꞋunaꞋeri neꞋe ke fuli maꞋi Ꞌi buri. 20 Ma diꞋia God kasi faꞋadokodokoa kaidaꞋi ana nonifiiꞋanga, nia ꞋafitaꞋi neꞋe ta ngwae ke mauri. Ma nia faꞋadokodokoa kaidaꞋi neꞋeri fuana leꞋalana ngwae neꞋe nia filida ki.

21 “ꞋIu, diꞋia ta ngwae fata Ꞌuri fuaumulu, ‘Lisia basi, nia naꞋa neꞋe na Christ,’ nama ka fata Ꞌuri, ‘Lisia basi, nia naꞋa Ꞌi loꞋoko,’ noaꞋa kamu kasi faꞋamamana nia. 22 Sulia na ngwae ꞋosoꞋoso ki ke baꞋa dao maꞋi, kira ke fata Ꞌuri, ‘NauꞋa na Christ,’ faꞋinia na ngwae ꞋosoꞋoso ki kira ke fata Ꞌuri, ‘NauꞋa na profet.’ Ma kira ke sasia faꞋanadaꞋa ki fasi Ꞌiri ke talaꞋi rora ana na ngwae neꞋe God nia filida ki, bore ma nia ꞋafitaꞋi liu fuada. 23 Kamu ke lialia leꞋa! Nau ku faꞋarongo kaumulu naꞋa Ꞌi naꞋo, sui mala ru neꞋe ki ka fiꞋi dao maꞋi.

Na daolana maꞋi na Ngela Ngwae

(Matthew 24:29-35; Luke 21:25-33)

24 “Ma kaidaꞋi neꞋe nonifiiꞋanga neꞋeri ke sui,

‘God ke fonea na madaꞋafi, ma na madamo, ma noaꞋa keroꞋa kasi sina.

25 Ma God ke sasi na bulubulu ki, kira ke baꞋa Ꞌasida faꞋasia mamanga.

Ma God ke sasi na ru Ꞌi langi ki, kira ke leka rora faꞋasia fulida.’✡

26 “ꞋUnaꞋeri mala, nauꞋa na Ngela Ngwae, nau ku fiꞋi dao tafa maꞋi. Nau kui dao maꞋi faꞋinia na ngasingasiꞋanga doe, ma na ngwasinasinaꞋanga doe Ꞌi fafona na gwaꞋi salo ki. 27 Ma nau kui baꞋa kwatea na Ꞌainsel nau ki saena magalia taꞋifau, fasi Ꞌiri kira ke ukua maꞋi na ngwae neꞋe God filida ki.”

Ru neꞋeri ki taꞋifau neꞋe Jesus saea fuada ke baꞋa dao mamana

28 GoꞋo, sa Jesus ka fata sulia tarifulaꞋa ka Ꞌuri, “Kamu ke manata basi sulia na Ꞌai figi ki. KaidaꞋi kamu lisia na rauna nia ngosa, muke saiana na kaidaꞋi fuana unitaꞋi ꞋakoꞋakoꞋa nia dao karangi naꞋa. 29 Ka ꞋunaꞋeri logo, kaidaꞋi kamu lisia na nonifiiꞋanga neꞋeri ki ke baꞋa dao maꞋi, muke saiana na olilaku maꞋi nia karangi naꞋa. 30 Ru mamana neꞋe nau ku saea fuamuꞋa, ngwae ki taꞋifau neꞋe kira mauri ana kaidaꞋi neꞋe, noaꞋa kira kasi mae Ꞌi naꞋona ru neꞋeri ki taꞋifau ke baꞋa dao maꞋi.* 31 ꞋI langi ma na magalia neꞋe ke baꞋa sui, bore ma fatalaku noaꞋa kasi sui.

NoaꞋa ta ngwae kasi saiana asoa nama kaidaꞋi neꞋeri

(Matthew 24:36-44)

32 “NoaꞋa ta ngwae kasi saiana kaidaꞋi mamana neꞋe nau kui oli maꞋi ana. Na Ꞌainsel ki Ꞌi langi bore noaꞋa kasi saiana, ma nauꞋa na Ngela bore, noaꞋa naisi sai logo ana. God na MaꞋa taꞋifilia goꞋo neꞋe nia saiana. 33 Kamu ke lialia leꞋa, ma muke kwaimasi, sulia kamu kina Ꞌi angita neꞋe kaidaꞋi neꞋeri ke dao maꞋi ana. 34 Na olilaku maꞋi neꞋe ke diꞋia ta ngwae neꞋe nia leka ana fanoa tau, ma ka alua na luma nia saena limana na ngwae ni rao nia ki. Nia kwatea raoꞋa ki fuada toꞋotoꞋo. Ma nia ka saea fuana na ngwae neꞋe nia lia sulia sinamaa fasi Ꞌiri ke lialia leꞋa masia daolana. 35 Nia neꞋe, kamu ke lialia leꞋa, sulia nia noaꞋa kamu kasi saiana na kaidaꞋi neꞋe nai baꞋa dao maꞋi, diꞋia ngwae ꞋaꞋana ana luma. Nia ke dao maꞋi saꞋulafi taka, nama saena tofongana na rodo, nama kalokaloꞋa, nama Ꞌofodangi kaidaꞋi sina fiꞋi raꞋe maꞋi. 36 Ma diꞋia nia dao ꞋaliꞋali goꞋo maꞋi, nia ka taꞋa liu fuamuꞋa, diꞋia nia dao toꞋomulu kaidaꞋi neꞋe kamu maliu. 37 Ma ta ru neꞋe nau ku saea fuaumulu, na ru ba nau ku saea logo fuana na ngwae ki taꞋifau nia Ꞌuri: Kamu ke lialia leꞋa!”

14

Na fata abu doe ki kira saungaꞋinia manataꞋanga ago fuana sa Jesus

(Matthew 26:1-5; Luke 22:1-2; John 11:45-53)

1 Ro faꞋi asoa ki Ꞌi naꞋona na FangaꞋa DaofaꞋi LiuꞋa,* ma na fangaꞋa neꞋe Jiu ki kira saiana Ꞌanilana na beret neꞋe nia noaꞋa ta isi Ꞌi saena. Na fata abu doe ki, ma na ngwae faꞋamanata ana taki ki, kira ka fiku lokoꞋi ru fuana dau agolana ma saungilana sa Jesus. 2 Kira fata Ꞌuri, “NoaꞋa kulu kasi sasia ana kaidaꞋi ana FangaꞋa, Ꞌasu Ꞌubani na ngwae ki kira ka fiꞋi fuꞋalikulu.”

TaꞋi kini nia ngwaia sa Jesus ana fanoa Ꞌi Betani

(Matthew 26:6-13; John 12:1-8)

3 Ana kaidaꞋi sa Jesus nia tua Ꞌi saena maꞋe fanoa Ꞌi Betani, nia ka fanga Ꞌi saena luma sa Simon na ngwae neꞋe kuu nia saungia Ꞌi naꞋo. Ma taꞋi kini ka leka maꞋi siana faꞋinia na biꞋi nura neꞋe kwanga liu,† ma nia fungu Ꞌani na ngwaingwai neꞋe moko ufiufi leꞋa,‡ ma na folilana ka doe liu. Nia Ꞌifingia na maana biꞋi nura neꞋeri, ma ka kisitani naꞋa ngwaingwai moko leꞋa neꞋeri fafona gwauna sa Jesus. 4 Ma ti ngwae neꞋe kira tua Ꞌi neꞋeri, kira ka saetaꞋa, ma kira ka fata fuada kwailiu kira ka Ꞌuri, “Fuila noaꞋa nia kasi faꞋalia na ngwaingwai moko leꞋa neꞋe re! 5 Fuila nia ka Ꞌoifoli Ꞌani Ꞌuana ti mani Ꞌoro,§ fasi Ꞌiri nia ke ngalia mani neꞋeri, ma ka kwatea fuana na ngwae dalaꞋa ki.” Ma kira ka balufia kini neꞋeri.

6 ꞋUnaꞋeri sa Jesus nia ka rongoa, ma ka fata Ꞌuri, “Mulu alua nia tua Ꞌana! NoaꞋa kamu kasi fata faꞋalia laꞋu. Nia sasia raoꞋa leꞋa liu fuaku. 7 Na ngwae dalaꞋa ki kira tua tari goꞋo Ꞌada faꞋi kamu. Ma diꞋia kamu oga, kamu ke Ꞌafida goꞋo amuꞋa ana ta kaidaꞋi. Bore ma nau noaꞋa kusi tua tau goꞋo faꞋi kamu. 8 Nia sasia ru neꞋe nia bolo faꞋinia sasilana. Nia kisitaꞋinia na ngwaingwai moko leꞋa neꞋe Ꞌi noniku Ꞌi naꞋo ana maelaku fuana sasi akaꞋu Ꞌanga fuana kwaiatolaku. 9 Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, ana kula ki taꞋifau saena magalia neꞋe kira ke alaꞋa sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe, kira ke baꞋa alaꞋa logo sulia ru neꞋe nia sasia aku fuana manataꞋanga toꞋona.”

Sa Judas nia alafafia na kwatelana sa Jesus fuana na malimae nia ki

(Matthew 26:14-16; Luke 22:3-6)

10 Sui sa Judas Iskariot, taꞋi ngwae ana na akwala ma ro fafarongo nia ki, nia leka fuana na fata abu doe ki, ka faꞋarongoda Ꞌuri, “Nai baꞋa kwatea sa Jesus fuaumulu.” 11 Ma kira ka saeleꞋa liu sulia ru neꞋe nia saea, ma kira ka alangaꞋi fuana kwatelana selene fuana. Ma sa Judas ka talaꞋae naꞋa fuana liaꞋa Ꞌuana ta kaidaꞋi leꞋa fuana kwatelana sa Jesus fuada.

Na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa

(Matthew 26:17-25; Luke 22:7-14, 21-23; John 13:21-30)

12 Ana etana faꞋi asoa ana FangaꞋa ana beret neꞋe nia noaꞋa ta isi Ꞌi saena, faꞋi asoa neꞋeri neꞋe kira saungia kala sipsip fuana na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa. KaidaꞋi neꞋeri, fafarongo sa Jesus ki kira ka saefilo Ꞌuri ana, “ꞋI fai neꞋe Ꞌoko oga kaimili ke leka ma mika sasi akaꞋu ana na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa fuamu?”

13 Ma sa Jesus ka fata fuana ta ro ngwae ada ka Ꞌuri, “Moro ruꞋu saena Ꞌi Jerusalem, ma taꞋi ngwae neꞋe nia ngalia na faꞋi kafo, nia ke baꞋa saka fuamuroꞋo. Moke leka Ꞌi burina 14 Ꞌuana ta luma Ꞌi neꞋeri neꞋe nia ruꞋu Ꞌi saena. Moro ke saefilo Ꞌuri ana na ngwae neꞋe nia toꞋo ana na luma neꞋana, ‘Na ngwae FaꞋamanata nia saea neꞋe maꞋe luma Ꞌi faꞋi neꞋe nia ke Ꞌania na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa faꞋinia na fafarongo nia ki?’ 15 Ma nia ke baꞋa faꞋataꞋinia taꞋi maꞋe luma doe neꞋe nia tua Ꞌi lifua. ꞋI neꞋeri na ru ki taꞋifau nia kwaimaꞋakwali naꞋa. Ma moro ka sasi akaꞋu ana na ru ki taꞋifau fuakulu Ꞌi neꞋeri.”

16 ꞋUnaꞋeri ma, na ro fafarongo neꞋeri ki kera leka, ma kera ka ruꞋu naꞋa Ꞌi Jerusalem, ma kera ka lisia na ru ki taꞋifau nia diꞋia nama neꞋe sa Jesus nia saea fuadaroꞋo. Ma kera ka sasi akaꞋu ana ru ki taꞋifau fuana FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa.

17 Ma nia saꞋulafi naꞋa, sa Jesus ka dao maꞋi faꞋinia na akwala ma ro fafarongo nia ki. 18 Ma kaidaꞋi kira fanga, sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Na ru mamana nau ku saea fuaumulu, taꞋi ngwae aumulu ke baꞋa kwate nau fuana na malimae nau ki. TaꞋi ngwae aumulu neꞋe nia fanga goꞋo Ꞌana faꞋinau ana kaidaꞋi neꞋe.”

19 Ma na fafarongo nia ki, kira ka talaꞋae naꞋa ana liadilaꞋanga, ma kira ka saefiloa sa Jesus, taꞋi taꞋi ngwaeꞋa, ma kira ka Ꞌuri, “NoaꞋa naisi kwateꞋo fuana malimae Ꞌoe ki kwa!”

20 Ma sa Jesus nia olisida ka Ꞌuri, “Nia neꞋe taꞋi naꞋa aumulu na akwala ma ro fafarongo nau ki, ma nia ta ngwae neꞋe ke alua afu beret nia Ꞌi saena na dako faꞋinau. 21 Ma nau, na Ngela Ngwae, nai baꞋa mae diꞋia na KerekereꞋa Abu ki ba fata suli nau. ꞋUnaꞋeri bore ana, kwaimanatai liu fuana na ngwae neꞋe ke baꞋa kwate nau fuana na malimae nau ki! Nia leꞋa fuana na ngwae neꞋeri diꞋia nia noaꞋa kasi futafuta goꞋo.”

Na fangaꞋa Aofia saꞋulafi

(Matthew 26:26-30; Luke 22:14-20; 1 Korint 11:23-25)

22 Ma kaidaꞋi kira fanga naꞋa, sa Jesus nia ngalia taꞋi afu beret, ma ka baꞋatafea God, sui ka ngiia. Nia ka kwatea fuana na fafarongo nia ki, ka fata Ꞌuri, “Ngalia muke Ꞌania. Nia naꞋa neꞋe noniku.”

23 Sui nia ka ngalia na titiu Ꞌi waen, ma ka baꞋatafea God, sui ka kwatea fuada. Ma kira taꞋifau kika kwaꞋu ana. 24 Ma nia ka fata Ꞌuri, “Nia naꞋa neꞋe Ꞌabuku neꞋe nia igo fuana ngwae Ꞌoro ki fuana faꞋangasilana na fau alangaꞋinga faolu God.✡ 25 Ru mamana nau ku saea fuaumulu, nau noaꞋa kusi kwaꞋufia naꞋa na waen neꞋe leleka ka dao ana faꞋi asoa nau kui kwaꞋufia laꞋu na waen neꞋe, kaidaꞋi God ke gwaungaꞋi fafia ngwae ki taꞋifau.”

26 Buri Ꞌana kira ka ngulia faꞋi ngu, sui kira ka leka Ꞌuana na ua Ꞌi Olif.*

Sa Jesus eta fataꞋa Ꞌani sa Peter ke baꞋa tofea niaꞋa

(Matthew 26:31-35; Luke 22:31-34; John 13:36-38)

27 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Kaumulu taꞋifau goꞋo neꞋe kamu ke baꞋa tafi faꞋasi nau. Sulia na KerekereꞋa Abu nia fata Ꞌuri,

‘God ke saungia ngwae neꞋe nia lia sulia na sipsip ki, ma na sipsip ki taꞋifau kira ka takalo.’✡

28 “Ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, Ꞌi buri Ꞌana nau kui tataꞋe laꞋu Ꞌuana mauriꞋa, nau kui etaeta Ꞌi naꞋo aumulu Ꞌuana Ꞌi Galili.”

29 Ma sa Peter nia olisia ka Ꞌuri, “Nia ꞋafitaꞋi liu neꞋe nau kui leka faꞋasiꞋo, sui bore Ꞌana ngwae ki taꞋifau kira ke leka faꞋasiꞋo!”

30 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana sa Peter, “Nau ku saea fuamu. NaꞋona na karai ke angi ro ru saena rodo neꞋe Ꞌi taꞋena, Ꞌoke tofe uulufau Ꞌoko kina nau.”

31 Ma sa Peter nia olisi ngasingasiꞋa ana ka Ꞌuri, “Sui bore Ꞌana nau ku mae faꞋi Ꞌoe, nia ꞋafitaꞋi nau ku saea fasi nau ku kina Ꞌoe!”

Ma na fafarongo ki taꞋifau goꞋo neꞋe, kira saea logo taꞋi ru neꞋeri.

Sa Jesus nia foꞋo Ꞌi Getsemani

(Matthew 26:36-46; Luke 22:39-46)

32 Sui sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki, kira ka leka Ꞌuana taꞋi kula kira saea Ꞌani Ꞌi Getsemani. KaidaꞋi kira dao naꞋa, sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu ke tua Ꞌaumulu Ꞌi neꞋe kaidaꞋi nau kui foꞋo Ꞌaku.” 33 Sui nia ka talaꞋia sa Peter, ma sa James, ma sa John faꞋinia. Ma nia ka kwaimanatai liu ma ka liadila. 34 Ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Na liaku nia figwanu ka doe liu, ma nia bolo faꞋinia naꞋa saungilaku. Muke tua Ꞌi neꞋe, kamu ka ada, ma muke lialia faꞋinau.”

35 Ma nia ka Ꞌidu tiꞋitiꞋi kwau, ma ka bobo uruuru Ꞌi ano. Ma nia ka foꞋo fasi Ꞌiri diꞋia nia talangwaraꞋu goꞋo Ꞌana, kwate noaꞋa nia kasi liu saena kaidaꞋi ana nonifiiꞋanga. 36 Ma nia ka foꞋo ka Ꞌuri, “MaꞋa Ꞌae, na ru ki taꞋifau nia talangwaraꞋu goꞋo Ꞌana fuamu. ꞋOke lafua Ꞌamu na nonifiiꞋanga neꞋe faꞋasi nau. Sui bore Ꞌana, nia noaꞋa laꞋu na kwaiogaiꞋanga nau, bore ma sulia kwaiogaiꞋanga Ꞌoe lala.”

37 Sui sa Jesus ka oli maꞋi, ma ka dao toꞋona na uulu fafarongo nia ki, kira maliu goꞋo Ꞌada. Ma nia ka fata Ꞌuri fuana sa Peter, “Simon Ꞌae, faꞋuta neꞋe Ꞌoko maliu kwa? Fuila Ꞌoke ada faꞋinau sulia ta taꞋi agi rodo tiꞋitiꞋi bore Ꞌana.” 38 Ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu ke ada, muke lialia Ꞌani foꞋongaꞋa sasi na ilitoꞋonga kata liufi kamu. Sulia kaumulu oga sasilana ru leꞋa ki, bore ma nonimuꞋa nia ngwataꞋutaꞋu liu.”

39 Ma sa Jesus ka leka laꞋu faꞋasida, ma ka foꞋo, ma ka saea logo taꞋi alaꞋanga ba kiri. 40 Sui nia ka oli laꞋu maꞋi fuada, ma ka dao toꞋoda kira maliu laꞋu, sulia neꞋe maada mamaliuꞋa liu. Ma noaꞋa kira kasi sai naꞋa ana na ru neꞋe kira ke saea fuana.

41 Ma kaidaꞋi nia oli laꞋu maꞋi ana uula kaidaꞋi, nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kaumulu maliu Ꞌua niniꞋa? Nia leꞋa naꞋa! Lia basi, kira ke kwate nau naꞋa, na Ngela Ngwae, saena limana na ngwae taꞋa ki. Na kaidaꞋi baera nia dao naꞋa maꞋi! 42 TataꞋe, kulu leka naꞋa. Lia basi, na ngwae ba nia kwate nau fuana na malimae nau ki, nia dao naꞋa maꞋi!”

Na daulana sa Jesus

(Matthew 26:47-56; Luke 22:47-53; John 18:3-12)

43 Ana kaidaꞋi sa Jesus nia alaꞋa goꞋo Ꞌana, sa Judas, taꞋi ngwae ana na akwala ma ro fafarongo nia ki, ka dao naꞋa maꞋi. TaꞋi fikuꞋa doe leka maꞋi faꞋinia faꞋasia na fata abu doe ki, ma na faꞋinaꞋonaꞋo ki, ma na ngwae faꞋamanata ana taki ki. Ma kira ka ngalia maꞋi na sele ni ofoꞋa ki ma na subi ki. 44 Ma sa Judas, na ngwae neꞋe ke kwate sa Jesus fuada, nia ka kwatea na maꞋetoto fuana fikuꞋa neꞋeri ka Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe nau kui nonoꞋia,† na ngwae neꞋe kamu oga. Kamu ke daua, ma kamu ke talaꞋia kwau.”

45 ꞋUnaꞋeri, sa Judas nia dao, nia ka leka naꞋa kwau siana sa Jesus, ma ka fata Ꞌuri, “Ngwae FaꞋamanata Ꞌae!” GoꞋo, nia ka nonoꞋia naꞋa. 46 Ma kira ka daua naꞋa sa Jesus, ma kira ka loba. 47 ꞋIu, ma ana kaidaꞋi neꞋeri, taꞋi ngwae neꞋe nia tataꞋe karangi goꞋo ana, nia lafua naꞋa sele nia, ma ka kwaꞋi muusia na alingana na ngwae rao ꞋingataꞋi fata abu.

48 Ma sa Jesus ka saefilo Ꞌuri ada, “ꞋUri ma kaumulu fia nauꞋa ta ngwae bili niniꞋa? Nia niniꞋa muka dao naꞋa maꞋi faꞋinia na sele ki, ma na subi ki fuana daulaku? 49 Tau naꞋa maꞋi, nau ku faꞋamanata kamu Ꞌi saena na Luma Abu God, bore ma noaꞋa kamu kasi dau nau goꞋo. Ma na ru niniꞋa kamu sasia, nia faꞋamamana na KerekereꞋa Abu.”

50 ꞋUnaꞋeri goꞋo, fafarongo nia ki taꞋifau kira ka faꞋasia, ma kira ka tafi naꞋa Ꞌada.

51 Ma taꞋi ngwae fiꞋi doe neꞋe nia toro goꞋo ana na toro folo, nia leka maꞋi buri Ꞌana sa Jesus. Ana kaidaꞋi kira daua naꞋa ngwae fiꞋi doe neꞋe, 52 na toro nia ka angosi naꞋa faꞋasia, ma nia ka tafi dadara naꞋa Ꞌana.

Sa Jesus nia uu Ꞌi naꞋona faꞋinaꞋonaꞋo ki

(Matthew 26:57-68; Luke 22:54-55, 63-71; John 18:13-14, 19-24)

53 ꞋUnaꞋeri, kira ka talaꞋia sa Jesus Ꞌuana luma ꞋingataꞋi fata abu. Ma na fata abu doe ki, ma na faꞋinaꞋonaꞋo ki, ma na ngwae faꞋamanata ana na taki ki, kira fiku Ꞌi neꞋeri. 54 Ma sa Peter nia Ꞌisi buri tau naꞋa kwau, ma ka ruꞋu logo saena na faꞋi labu ana luma na ꞋingataꞋi fata abu. Nia ka tua Ꞌana Ꞌi neꞋeri faꞋinia na ngwae folo ki, ma nia ka rara Ꞌana Ꞌi ninimana na mafula. 55 GoꞋo, na fata abu doe ki, ma na fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru taꞋifau, kira ka sasi Ꞌuana daoꞋa toꞋona ta ru taꞋa fuana fafilana ana sa Jesus fasi Ꞌiri kira ke saungia, bore ma kira kasi dao toꞋona goꞋo ta ru ana niaꞋa. 56 Ma na ngwae Ꞌoro ki, kira ka soke fafia sa Jesus, bore ma alaꞋanga kira ki noaꞋa kasi alu taꞋi ru.

57 Ma ti ngwae kira tataꞋe logo, ma kira ka soke fuana sa Jesus kira ka Ꞌuri, 58 “Kaimili rongoa nia fata Ꞌuri, ‘Nau kui baꞋa osia na Luma Abu God neꞋe ngwae ki kira saungaꞋinia, ma Ꞌi saena uulu faꞋi asoa ki, nau kui saungaꞋinia laꞋu ta Luma Abu neꞋe noaꞋa laꞋu na ngwae ki neꞋe kira saungaꞋinia.’ ” 59 Ma kiraꞋa bore, na alaꞋanga kira ki noaꞋa kasi alu taꞋi ru.

60 Ma na ꞋingataꞋi fata abu nia uu Ꞌi naꞋoda, ma nia ka lidia sa Jesus ka Ꞌuri, “ꞋUri ma, noaꞋa Ꞌoe kosi toꞋo goꞋo ana ta alaꞋanga fuana olisilana alaꞋanga neꞋe ki, neꞋe ngwae neꞋe ki kira fai fafiꞋo Ꞌania?” 61 Bore ma sa Jesus noto goꞋo Ꞌana, ma ka noaꞋa kasi olisia goꞋo. Ma na ꞋingataꞋi fata abu nia saefiloa laꞋu ka Ꞌuri, “ꞋUri ma, ꞋaeꞋo neꞋe na Christ baera, na Ngela God?”

62 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋIu, nauꞋa neꞋe niaꞋa. Ma Ꞌoke baꞋa lisia nauꞋa, na Ngela Ngwae, ke tua Ꞌi bali lima ꞋoloꞋolo ana na God ngasingasiꞋa. Nai baꞋa gwaungaꞋi faꞋinia, ma nau kui oli maꞋi faꞋasia Ꞌi langi fafona na gwaꞋi salo ki.”

63 GoꞋo na ꞋingataꞋi fata abu neꞋeri nia ka gasia na toro keta nia talana ka faꞋataꞋinia na saetaꞋanga nia, ma ka fata Ꞌuri, “Kulu kasi oga laꞋu ta ngwae ni fata faꞋamamana! 64 Kaumulu tala rongoa naꞋa nia faꞋabolotaꞋinia faꞋinia God! Kamu manata faꞋuta ana?”

Ma kira taꞋifau goꞋo, kira ka saea fasi nia rora naꞋa, ma nia bolo faꞋinia kira ke saungia naꞋa.

65 Ma ti ngwae ada kira ka talaꞋae fuana ngisulilana sa Jesus, ma kira ka firi bokota na maana, ma kira ka kumua. Ma kira ka fata Ꞌuri, “Saea basi sa tai neꞋe nia kumuꞋu?” Ma na ngwae folo ki kira ka talaꞋia, ma kira ka suulangani kwai liu ana.

Sa Peter nia tofe fafia sa Jesus

(Matthew 26:69-75; Luke 22:56-62; John 18:15-18, 25-27)

66 Sa Peter nia tua Ꞌua goꞋo Ꞌana Ꞌi saena faꞋi labu, kaidaꞋi kira matalangani sa Jesus. TaꞋi kini sariꞋi rao fuana ꞋingataꞋi fata abu nia dao maꞋi. 67 Ma kaidaꞋi nia lisia sa Peter neꞋe nia rara Ꞌana, nia ka lia saga kwau fuana, ma ka fata Ꞌuri, “ꞋOko tua logo faꞋinia sa Jesus, na ngwae ba faꞋasia na maꞋe fanoa Ꞌi Nasaret.”

68 Ma sa Peter nia tofe ka Ꞌuri, “Nau ku kina, nau kusi saiana ru neꞋe Ꞌoke fata sulia.” Ma nia ka ruꞋu kwau ana maꞋe taꞋelo. Ma ana kaidaꞋi neꞋe goꞋo, na karai ka angi naꞋa.

69 Ma na kini sariꞋi rao baera nia lisia laꞋu Ꞌi neꞋeri, ma ka fata Ꞌuri fuana ngwae ki neꞋe kira uu kalikalia Ꞌi neꞋeri, “Nia ta ngwae logo ada ne!” 70 Ma sa Peter ka tofea logo.

Ma kaidaꞋi tiꞋitiꞋi Ꞌi buri Ꞌana, na ngwae ki neꞋe kira uu karangi, kira ka fata Ꞌuri laꞋu fuana sa Peter, “Nia ꞋafitaꞋi liu Ꞌoko tofea fasi ꞋaeꞋo noaꞋa laꞋu ta ngwae ada, sulia ꞋaeꞋo logo neꞋe Ꞌoko leka maꞋi faꞋasia na abaꞋi kulu Ꞌi Galili.”

71 Sui sa Peter ka talitali ka Ꞌuri, “Alu God ke kwatea na kwaꞋikwaꞋinga fuaku, diꞋia nau kusi fata mamana! Nau noaꞋa kusi saiana na ngwae neꞋe kamu fata sulia!”

72 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri goꞋo, na karai ka ruana fai angiꞋa naꞋa. Ma sa Peter ka manata toꞋona na alaꞋanga ba sa Jesus nia saea fuana ba nia Ꞌuri, “ꞋI naꞋona na karai ka angi ro fau, Ꞌoko sae uulu fau ana, Ꞌoko kina nau.” Ma kaidaꞋi sa Peter nia manata toꞋona ru neꞋeri, nia ka angi ikaika naꞋa.

15

Kira talaꞋia sa Jesus siana sa Paelat

(Matthew 27:1-2, 11-16; Luke 23:1-5, 13-25; John 18:28—19:16)

1 Ana Ꞌofodangi laꞋa bilabila, na fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru kira fiku ꞋaliꞋali maꞋi. GoꞋo na fata abu doe ki, ma na faꞋinaꞋonaꞋo ki, ma na ngwae faꞋamanata ana taki sa Moses ki, kira Ꞌi saena fikutaꞋi ngwae neꞋe. Kira fiku lokoꞋi ru fuana tae neꞋe kira ke sasi ana sa Jesus. Sui kira ka firiꞋia sa Jesus Ꞌani sene, ma kira ka talaꞋia kwau fuana kwatelana fuana sa Paelat, na ngwae doe faꞋasia Ꞌi Rom. 2 Ma sa Paelat ka saefiloa ka Ꞌuri, “ꞋUri ma ꞋaeꞋo neꞋe tatalafaꞋa ngwae Ꞌi Jiu ki kwa?”

Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Nia neꞋana Ꞌoko saea naꞋa.”

3 Na fata abu doe ki kira ka fai fafia ana ru rora Ꞌoro ki. 4 Ma sa Paelat ka saefiloa laꞋu ka Ꞌuri, “ꞋOke rongoa basi na ru Ꞌoro ki neꞋe kira fai fafiꞋo naꞋa Ꞌani! ꞋUri ma Ꞌoe kosi olisida laꞋu kwa?” 5 Bore ma sa Jesus noaꞋa kasi saea goꞋo ta alaꞋanga, ma sa Paelat ka Ꞌarefo liu.

6 ꞋIu, ana na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa, sa Paelat nia ꞋidufaꞋi logea taꞋi ngwae faꞋasia na lokafo neꞋe ngwae ki kira gani Ꞌuana. 7 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, taꞋi ngwae neꞋe satana sa Barabas nia tua logo Ꞌi saena lokafo, osiꞋana nia logo neꞋe taꞋi ana ngwae taꞋa neꞋe kira sau ngwae ana fuꞋanga faꞋinia ngwae Rom ki. 8 ꞋUnaꞋeri na fikuꞋa ki kira fiku maꞋi, kira ka gania sa Paelat fuana ke logea taꞋi ngwae faꞋasia na lokafo sulia falafala neꞋe nia ꞋidufaꞋi sasia maꞋi ana kaidaꞋi ꞋunaꞋeri ki. 9 Ma nia ka saefilo kira ma ka Ꞌuri, “ꞋUri ma kaumulu oga nau kui logea na tatalafaꞋa Jiu ki fuamuꞋa?” 10 Sulia sa Paelat saiana naꞋa neꞋe fata abu doe ki kira kwatea maꞋi sa Jesus siana, duꞋungana manataꞋi ngwae ogalaꞋa kira goꞋo.

11 Bore ma, na fata abu doe ki kira fataliana na fikuꞋa neꞋeri, fasi Ꞌiri kike gania sa Paelat fuana logelana maꞋi sa Barabas fuada. 12 Ma sa Paelat ka saefilo laꞋu Ꞌuri ana na fikuꞋa neꞋeri, “ꞋIrai ma ta tae neꞋe nau kui sasia ana na ngwae neꞋe kamu saea Ꞌani tatalafaꞋa Jiu ki?”

13 Ma kira ka ako kira ka Ꞌuri, “ꞋOke fotofafia ana Ꞌai rara folo!”

14 Ma sa Paelat nia saefiloda ka Ꞌuri, “Ta roraꞋa tae neꞋe nia sasia?”

Ma kira ka ako doe liu laꞋu, kira ka Ꞌuri, “Fotofafia ana Ꞌai rara folo!”

15 Ma sa Paelat ka logea kwau sa Barabas fuada, sulia nia oga ke faꞋasaeleꞋa na manatalana na fikuꞋa neꞋeri. Sui, nia ka kwatea sa Jesus fuana na nangasilana, ma ka kwatea fuana fotoꞋilana Ꞌi tufungana na Ꞌai rara folo.

Na ngwae ana ofoꞋa ki kira ngongoa sa Jesus

(Matthew 27:27-31; John 19:2-3)

16 Na ngwae ana ofoꞋa ki, kira ka talaꞋia naꞋa kwau sa Jesus Ꞌi saena na faꞋi labu ana luma doe sa Paelat, ma kira ka karumia maꞋi na ngwae ana ofoꞋa ki taꞋifau. 17 Ma kira ka faꞋaruꞋufia Ꞌani taꞋi ifi boraboraꞋa keta, ma kira ka Ꞌerea na taꞋi Ꞌeregwau ana kwalo ngarangaraꞋa, ma kira ka duꞋua Ꞌani gwauna diꞋia ta tatalafaꞋa. 18 Sui kira ka ilifaꞋinia na faꞋadoelana ma kira ka fata Ꞌuri, “Na tatalafaꞋa Jiu ki, Ꞌoke mauri tau amu!” 19 Sui kira ka kwaiꞋia gwauna Ꞌani afu Ꞌai, ma kira ka ngisulia, ma kira ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona, diꞋia neꞋe kira faꞋadoea. 20 Ma kaidaꞋi neꞋe kira ngongoa ka sui naꞋa, kira ka kanusua na ifi boraboraꞋa keta nia faꞋasia. Sui kira ka faꞋaruꞋufia laꞋu Ꞌani ifi nia talana. ꞋUnaꞋeri kira ka talaꞋia naꞋa fuana na fotoꞋilana ana Ꞌai rara folo.

Kira fotofafia sa Jesus ana Ꞌai rara folo

(Matthew 27:32-44; Luke 23:26-43; John 19:17-27)

21 Ma ana kaidaꞋi kira leka kwau sulia na tala, kira dao toꞋona taꞋi ngwae satana sa Simon, maꞋa sa Aleksanda, faꞋinia sa Rufus. NiaꞋa na ngwae faꞋasia na fanoa Ꞌi Saeren. Nia leka maꞋi ma ka ruꞋu saena Ꞌi Jerusalem faꞋasia taꞋi kula maꞋi Ꞌi maa. Ma na ngwae ana ofoꞋa ki, kira ka suꞋumaꞋinia fasi Ꞌiri nia ngalia na Ꞌai rara folo sa Jesus.

22 Ma kira ka talaꞋia kwau sa Jesus Ꞌuana taꞋi kula neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Golgota. Ma fadalana neꞋe Ꞌuri, “Na Lasi Ngwae.”

23 Ma kira ka kwatea na waen neꞋe kira dola faꞋinia ru neꞋe kira saea Ꞌani Mira, taꞋi suluꞋi ru fuana faꞋamabelana fiiꞋa, bore ma sa Jesus noaꞋa kasi kwaꞋufia goꞋo. 24 Ma kira ka fotofafia Ꞌi tufungana Ꞌai rara folo. Ma kira ka daroꞋia na ifi nia ki Ꞌi safitada kwailiu. Kira ka masa diꞋia daisiꞋanga fasi Ꞌiri kira ke dao toꞋona sa tai ada neꞋe ke ngalia ta ifi. 25 Ana na sikona kadi sina Ꞌofodangi, kira fotofafia ana Ꞌai rara folo. 26 Ma kira ka alua Ꞌi gwauna Ꞌai rara folo taꞋi kerekereꞋa ana kwaigiosi Ꞌanga. Kira keresia ka Ꞌuri, “Na ngwae tatalafaꞋa Jiu ki.” 27-28 Ma kira ka fotofafia logo ro ngwae bili ki Ꞌi tufungana na ro Ꞌai rara folo ki faꞋinia sa Jesus. Ta ngwae Ꞌi bali ꞋoloꞋolo ana, ma ta ngwae Ꞌi bali mauli ana.

29 Ma na ngwae ki kira liu, kira ka nanga nangataꞋinia gwauda, ma kira ka fata buri tolingaꞋi kwau ana sa Jesus, ma kira ka fata Ꞌuri, “KwaraꞋae! ꞋOko saea Ꞌoke osia na Luma Abu God, ma Ꞌoko saungaꞋinia goꞋo sulia uulu asoa ki bani kwa! 30 ꞋOke faꞋamauriꞋo talamu! Koso maꞋi faꞋasia na Ꞌai rara folo neꞋana!”

31 Ma na fata abu doe ki, ma na ngwae faꞋamanata ana taki ki, kira ka fata logo ꞋunaꞋeri. Ma kira ka fata Ꞌoidorole ana sa Jesus, ma kira ka fata Ꞌuri fuada kwailiu, “Nia faꞋamauria ngwae matamata ki, bore ma noaꞋa nia kasi faꞋamauria niaꞋa talana! 32 Kulu lia basi diꞋia niaꞋa na Christ, na tatalafaꞋa Jiu ki. Nia ke baꞋa koso goꞋo maꞋi faꞋasia na Ꞌai rara folo loeri, Ꞌiri kulu ke faꞋamamana niaꞋa!”

Ma na ro ngwae neꞋe kira fotoꞋida ana Ꞌai rara folo ki faꞋinia sa Jesus, kera bore, kera fata buri tolingaꞋi logo ana sa Jesus.

Na maelana sa Jesus

(Matthew 27:45-56; Luke 23:44-49; John 19:28-30)

33 ꞋIta ana tofongana asoa, na Ꞌafutana abaꞋi kula neꞋe nia rodoꞋa, leleka ka dao ana sina nia egofolo.

34 Ma ana uula kadi sina saꞋulafi, sa Jesus nia ako doe ma ka Ꞌuri, “Eloi, Eloi, lama sabaktani?” Na fadalana alaꞋanga neꞋeri ki nia Ꞌuri kwau, “God nau Ꞌae, God nau Ꞌae, faꞋuta naꞋa neꞋe Ꞌoko faꞋasi dangalu naꞋa aku?”

35 Ma ti ngwae neꞋe kira tua Ꞌi neꞋeri, kira ka rongoa, ma kira ka fia fasi nia ri Ꞌuana sa Elaeja. 36 Ma taꞋi ngwae Ꞌada lalili kwau, ma ka tongani taꞋi lumulumu Ꞌasi saena waen Ꞌafae, ma ka alua Ꞌi maana taꞋi maꞋe Ꞌai, ma ka kwatea kwau Ꞌi maana ngiduna sa Jesus, fasi Ꞌiri nia ka kwaꞋufia, ma nia ka fata Ꞌuri, “Kulu lia basi, sali sa Elaeja ka leka maꞋi ma ka lafua maꞋi Ꞌi ano faꞋasia na Ꞌai rara folo!”

37 Ma sa Jesus ka ako doe, sui nia ka mae naꞋa.

38 Ma na ifi doe neꞋe nia bokota na kula abu Ꞌi saena na Luma Abu God nia ka gaa Ꞌita maꞋi Ꞌi gwauna leleka ka dao Ꞌi Ꞌaena. 39 Ma na ngwae ꞋaꞋana ana ngwae ni ofoꞋa ki, neꞋe nia uu Ꞌi neꞋeri Ꞌi Ꞌaena na Ꞌai rara folo, nia rongoa na rilana, ma ka lisia na maelana, nia ka fata Ꞌuri, “Nia mamana liu, na ngwae neꞋe na Ngela God naꞋa!”

40 Ma ti kini kira tua logo Ꞌi neꞋeri, ma kira ka lialia tau naꞋa kwau. ꞋI Mary kini Ꞌi Magdala, ma Ꞌi Mary neꞋe teꞋa sa James na ngela Ꞌi buri sa Joses, ma Ꞌi Salome. 41 Kira leka logo Ꞌi burina sa Jesus ana kaidaꞋi nia tua Ꞌua Ꞌi Galili, ma kira ka kwaiꞋafi ana. Ma na kini Ꞌoro ki logo neꞋe kira leka maꞋi faꞋinia Ꞌuana Ꞌi Jerusalem, kira tua logo Ꞌi neꞋeri.

Na alulana sa Jesus

(Matthew 27:57-61; Luke 23:50-56; John 19:38-42)

42-43 Ma nia ka saꞋulafi naꞋa, sa Josef na ngwae faꞋasia fanoa Ꞌi Arimetea, nia ka leka maꞋi. Nia taꞋi ngwae talingaꞋi ana na fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru neꞋe nia lia kwaimasi logo Ꞌuana lisilana kaidaꞋi God ke gwaungaꞋi fafia ngwae nia ki. Nia noniraꞋa, ma ka leka maꞋi siana sa Paelat. Ma nia ka gani Ꞌuana na nonina sa Jesus, sulia faꞋi asoa neꞋeri na asoa ana na sasi akaꞋu Ꞌanga masia na Sabat, na asoa ana mamaloꞋanga. 44 Ma sa Paelat ka Ꞌarefo neꞋe nia rongoa sa Jesus nia mae naꞋa. Ma nia ka ri Ꞌuana ngwae ꞋaꞋana ana ngwae ni ofoꞋa ki, ma ka saefiloa diꞋia sa Jesus mae naꞋa. 45 Ma Ꞌi buri Ꞌana neꞋe sa Paelat nia rongoa ngwae ꞋaꞋana neꞋeri nia saea neꞋe nia mae naꞋa, sa Paelat fiꞋi alaꞋania sa Josef ka ngalia nonina sa Jesus. 46 ꞋUnaꞋeri, sa Josef ka folia taꞋi Ꞌaba ifi kwao, ma ka kanusua nonina sa Jesus Ꞌi ano, ma ka buta ana ifi neꞋeri, ma ka alua Ꞌi saena na faoda gwaꞋu neꞋe kira Ꞌilia Ꞌi saena na fau. Sui ka gilosia taꞋi babaꞋi fau doe, ma ka bokota naꞋa maana na faoda gwaꞋu neꞋeri. 47 Ma Ꞌi Mary na kini Ꞌi Magdala, ma Ꞌi Mary neꞋe teꞋa sa Joses, kera lisia naꞋa kula neꞋe kira kwaiatoa sa Jesus ana.

16

Na tataꞋelana sa Jesus faꞋasia maeꞋa

(Matthew 28:1-8; Luke 24:1-12; John 20:1-10)

1 Ma Ꞌi buri Ꞌana na Sabat, na asoa ana mamaloꞋanga nia sui naꞋa, Ꞌi Mary kini Ꞌi Magdala, ma Ꞌi Mary na teꞋa sa James, ma Ꞌi Salome, kira folia maꞋi na ru moko leꞋa ki fuana na ngwailana ana nonina sa Jesus. 2 Ana Ꞌofodangi makalokaloꞋa Ꞌua ana Sande, kaidaꞋi sina ni raꞋe naꞋa, kira ka leka maꞋi Ꞌuana na faodaꞋi ngwae mae. 3 KaidaꞋi kira leka, kira ka saefiloda kwailiu, kira ka Ꞌuri, “Sa tai neꞋe ke baꞋa gilosia na babaꞋi fau baera faꞋasia maana faoda baera?” Sulia fau neꞋeri nia doe liu. 4 Sui, kaidaꞋi kira dao ana, kira ka lisia na babaꞋi fau baera abuli naꞋa. 5 Ma kaidaꞋi kira ruꞋu kwau Ꞌi saena na faoda, kira ka lisia taꞋi ngwae fiꞋi doe nia ruꞋufia ifi kwao, ma ka tua ana bali ꞋoloꞋolo saena faoda neꞋeri. Ma kira ka maꞋu liu.

6 Ma nia ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi maꞋu. Nau ku saiana kamu lulu Ꞌuana sa Jesus, na ngwae Ꞌi Nasaret neꞋe kira saungia Ꞌi tufungana na Ꞌai rara folo. NoaꞋa nia kasi tua naꞋa Ꞌi neꞋe. Sulia nia tataꞋe naꞋa faꞋasia maeꞋa! Mulu lisia na kula ba kira kwaiatoa ana! 7 Muke leka kwau siana fafarongo nia ki faꞋinia sa Peter, ma kamu ka faꞋarongo Ꞌuri ada naꞋa, ‘Sa Jesus leka naꞋa Ꞌi naꞋo maꞋakwali kaumulu Ꞌi Galili, kamu ke baꞋa lisia Ꞌi neꞋeri, diꞋia ba nia saea naꞋa fuamuꞋa.’ ”

8 Ma na kini neꞋeri ki kira ka ruꞋu naꞋa kwau Ꞌi maa, ma kira ka lalili naꞋa faꞋasia na faoda neꞋeri, sulia kira maꞋu, ma kira ka lebelebe liu. NoaꞋa kira kasi saea naꞋa ta ru fuana ta ngwae, sulia kira maꞋu liu.

Sa Jesus nia daotafa fuana Ꞌi Mary kini Ꞌi Magdala

(Matthew 28:9-10; John 20:11-18)

9 Ana Ꞌofodangi laꞋa bilabila ana Sande, sa Jesus nia mauri laꞋu, ma ka daotafa fuana Ꞌi Mary kini Ꞌi Magdala, na kini ba sa Jesus nia ifulangaꞋinia na fiu ano Ꞌi ru taꞋa baera ki faꞋasia. 10 Ma Ꞌi Mary ka leka siana na fafarongo nia ki. Kira kwaimanatai, ma kira ka angi liu naꞋa. Ma Ꞌi Mary ka faꞋarongoda. 11 Ma ana kaidaꞋi neꞋe kira rongoa neꞋe sa Jesus nia mauri, ma Ꞌi Mary ka lisia naꞋa, kira noaꞋa kasi faꞋamamana goꞋo Ꞌi Mary.

Sa Jesus nia faꞋataꞋi fuana ro fafarongo nia ki

(Matthew 28:16-20; Luke 24:13-49; John 20:19-23; Acts 1:6-8)

12 Ma Ꞌi buri laꞋu, sa Jesus ka dao tafa logo fuana ta ro fafarongo ana, kaidaꞋi kera leka naꞋa sulia na tala faꞋasia Ꞌi Jerusalem. 13 Ma kera ka oli maꞋi, ma kera ka faꞋarongoa laꞋu ti fafarongo ada, bore ma kira kasi faꞋamamana goꞋo.

Sa Jesus nia daotafa fuana fafarongo nia ki

14 Ma Ꞌi buri Ꞌana naꞋa, sa Jesus ka daotafa fuana na akwala ma taꞋi ngwae ana fafarongo nia ki, kaidaꞋi kira fanga Ꞌada. Ma nia ka balufi kira sulia kira kasi faꞋamamana, ma sulia manatada ngasi liu fuana na faꞋamamanalana ngwae ki neꞋe kira lisia naꞋa Ꞌi buri Ꞌana neꞋe nia tataꞋe faꞋasia maeꞋa. 15 Ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Muke leka Ꞌi saena Ꞌafutana na magalia, ma muke faꞋarongo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuana na ngwae ki taꞋifau. 16 Ma sa tai neꞋe nia faꞋamamana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa, ma ka siuabu, nia ke baꞋa mauri firi faꞋinia God. Ma sa tai neꞋe noaꞋa nia kasi faꞋamamana, God ke baꞋa matalangaꞋinia. 17 Ma na ngwae ki neꞋe kira faꞋamamana, kira ke toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana sasilana faꞋanadaꞋa Ꞌuri ki: Kike ifulani ano Ꞌi ru taꞋa ki Ꞌani na sataku, ma kira ka fata Ꞌani na alaꞋanga matamata ki neꞋe kira Ꞌiri saisaiana. 18 Ma diꞋia kira daua ta baꞋeko tolo nama kira ka kwaꞋufia bore ti kafo ni maelilani noaꞋa nia kasi faꞋalida goꞋo. Ma diꞋia kira alu lima Ꞌi fafona na ngwae mataꞋi ki, kira ka Ꞌakwa naꞋa.”

Sa Jesus nia fane naꞋa Ꞌuana Ꞌi langi

(Luke 24:50-53; Acts 1:9-11)

19 ꞋI buri Ꞌana neꞋe na Aofia sa Jesus nia alaꞋa faꞋi kira, nia ka fane naꞋa Ꞌuana Ꞌi langi, ma ka tua Ꞌi bali ꞋoloꞋolo ana God ka gwaungaꞋi faꞋinia. 20 Ma na fafarongo nia ki kira ka leka, ma kira ka lifurongo Ꞌani fatalana God ana kula ki taꞋifau. Ma na Aofia ka rao faꞋinida, ma ka kwatea na ngasingasiꞋanga fuada fuana sasilana faꞋanadaꞋa ki, fasi Ꞌiri ke faꞋataꞋinia na faꞋamanataꞋanga kira nia mamana.

* 1: Christ na sata Ꞌi ru fuana ngwae neꞋe God filia ka leka maꞋi fuana faꞋamaurilana ngwae God ki. Kira saea logo Ꞌani na Mesaea.

✡ 1:3 Malaki 3:1; Aesea 40:3

† 1:4-6 Na toro ma na fanga neꞋe, nia talangwaraꞋu fuana daoꞋa toꞋona saena abaꞋi kula kwasi. Sa Elaeja na profet ruꞋufia ifi Ꞌuri. 2 Kings 1:8; Matthew 17:11-13.

* 2:15 ngwae aburongo Na Farasi saea ta ngwae ka aburongo sulia nia aburongo ana taki Farasi ki.

† 2:16 TaꞋi fikutaꞋi ngwae ana Jiu ki neꞋe kira manata doe sulia roꞋongaꞋa sulia taki sa Moses nia keresia faꞋinia logo faꞋamanataꞋanga kira ki talada.

✡ 2:25-26 1 Samuel 21:1-6; Levitikus 24:9

* 3:6 Fiku taꞋi ngwae sa Herod nia ti ngwaꞋi toꞋa Jiu ki neꞋe kira oga sa Herod faꞋinia ngwae nia kira ke ꞋaꞋana fuada.

† 3:22 Ta sata logo ana sa Saetan neꞋe sa Bielsebul.

✡ 3:27 Aesea 49:24-26

✡ 4:12 Aesea 6:9-10

* 6:37 mani Ꞌoro Na Ꞌorolana mani neꞋe nia bolo faꞋinia folifoliꞋa taꞋi ngwae fuana kwalu madamo ki.

† 6:44 Kira kasi toꞋoa goꞋo Ꞌafe ki faꞋinia ngela ki neꞋe kira fanga logo saena fikuꞋa neꞋe.

* 7:2 Ngwae Jiu ki toꞋona taki ki neꞋe kira ka eta taufia basi na limana sui mala kira fiꞋi fanga.

✡ 7:7 Aesea 29:13

† 7:27 Sa Jesus nia alaꞋa Ꞌani tarifulaꞋa Ꞌi neꞋe sulia mamanalana raoꞋa nia neꞋe nia eta Ꞌafia basi ngwae Jiu ki.

✡ 9:11 Malaki 4:5

✡ 9:13 Mark 1:1-8

✡ 10:19 Eksodas 20:12-20; Diutronomi 5:16-20

✡ 12:11 Sam 118:22-23

✡ 12:36 Sam 110:1

✡ 13:25 Aesea 13:10; 34:4; Esikiel 13:7; Joel 2:10, 31; 3:15

* 13:30 nama Ru mamana neꞋe nau ku saea fuamuꞋa, magalia neꞋe noaꞋa kasi mango Ꞌi naꞋona ru neꞋeri ki taꞋifau ke baꞋa dao maꞋi.

* 14:1 FangaꞋa DaofaꞋi LiuꞋa FangaꞋa neꞋe Jiu ki sasi fuana manataꞋanga toꞋona kaidaꞋi koꞋo bora kira ki leka faꞋasia Ejipt.

† 14:3 Na kukfikufi ru neꞋe kwanga liu neꞋe kira saea Ꞌani alabaster na fau neꞋe madumadu liu.

‡ 14:3 Na ngwaingwai neꞋe moko ufiufi leꞋa neꞋe kira saea Ꞌani nad.

§ 14:5 mani Ꞌoro FaꞋafoli Ꞌani Ꞌuana mani bolo faꞋinia folifoliꞋa ana taꞋi faꞋi ngali.

✡ 14:24 Jeremaea 31:31

* 14:26 ua Ꞌi Olif Na ua neꞋe, na Ꞌai neꞋe kira saea Ꞌani Olif ki Ꞌoro liu ana.

✡ 14:27 Sekaraea 13:7

† 14:44 DiꞋia na falafala ana Jiu ki, na kwainonoꞋianga faꞋataꞋinia kwaimaꞋanga ma fuꞋusi doeꞋa fuana na faꞋamanata faꞋasia na fafarongo nia. Nia bolo faꞋinia na fafarongo ka fata leꞋaleꞋa na faꞋamanata nia Ꞌani nonoꞋilana limana.

Luke

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Na FaꞋarongoꞋanga LeꞋa NeꞋe Sa Luke Nia Keresia

Sa Luke taꞋi ngwae kwaigurai neꞋe nia sai liu ana keresilana buka leꞋa ki. Sa Luke noaꞋa laꞋu na fafarongo sa Jesus Christ kaidaꞋi sa Jesus mauri, ma niaꞋa ka noaꞋa logo ta Jiu, ma na alaꞋanga nia neꞋe Grik. ꞋI naꞋo ma nia fiꞋi keresia na buka neꞋe, kaidaꞋi Ꞌoro ki nia tua faꞋinia sa Paul na lifurongo. Ana ti kaidaꞋi logo, nia leka Ꞌi Jerusalem fuana lisilana kula neꞋe ru ki fuli ana kaidaꞋi ana sa Jesus. ꞋI buri mala, nia ka fiꞋi keresia buka neꞋe. Nia ka keresia laꞋu ta buka sulia tae neꞋe lifurongo ki sasia, neꞋe kira saea Ꞌani Acts.

Sa Luke keresia buka neꞋe fuana ngwae ꞋaꞋana sa Tiofilas. Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, nia keresia logo fuana ngwae Ꞌoro neꞋe kira noaꞋa laꞋu ngwae Jiu ki, Ꞌiri kike saiana toꞋomaꞋilana. Sa Luke keresia buka neꞋe logo fuana faꞋataꞋilana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia sa Jesus nia ru mamana liu. Ma nia oga ke faꞋataꞋi madako ana neꞋe sa Jesus leka maꞋi fuana faꞋamaurilana ngwae ki taꞋifau saena magalia. Ti ru neꞋe sa Luke nia kerekere suliꞋi ki neꞋe sa Jesus nia fuꞋusi doe ana kini ki, ma nia ka maꞋudi liu fuana kwaiꞋafilana ngwae taꞋa ki, ma ngwae dalaꞋa ki.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

Futalana ma doelana sa Jesus, ma sa John Siuabu & 1:5—2:52

ꞋI naꞋo ana sa Jesus ka fiꞋi talaꞋae ana raoꞋa nia & 3:1—4:13

Sa Jesus fulia raoꞋa nia Ꞌi Galili & 4:14—9:50

Sa Jesus leka ka dao Ꞌi Jerusalem & 9:51—19:27

Wiki Ꞌisi sa Jesus tua Ꞌi Jerusalem & 19:28—21:38

Sa Jesus mae ma ka mauri faolu laꞋu & 22:1-24

1

1 Kwala Tiofilas kwa, na ngwae Ꞌoro ki kira kerekere sulia ru ki taꞋifau neꞋe sa Jesus nia fuliꞋi safitamiꞋa. 2 Kira keresia ru neꞋe kami rongoa faꞋasia na ngwae neꞋe kira lia talitali ana ru neꞋeri ki. Ma ngwae neꞋe kira lisia ru neꞋeri ki neꞋe fuli, kira ka fata logo sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋeri fuamiꞋa. 3 Nia neꞋe ngwae ꞋinotoꞋa sa Tiofilas, nau ku manata sulia nia leꞋa nau kui kerekere sulia ru neꞋe ki fuamu, osiꞋana nau ku sai leꞋa ana ru ki taꞋifau, nia Ꞌita nama maꞋi ana etangilana alaꞋanga neꞋe. 4 Ma nau ku kere sulia ru neꞋe ki fasi Ꞌiri Ꞌoke saiana na mamanalana taꞋifau ru neꞋe kira faꞋamanata Ꞌani fuamu.

KaidaꞋi na Ꞌainsel faꞋarongo Ꞌani futalana sa John Siuabu

5 Ana na kaidaꞋi sa Herod nia gwaungaꞋi fafia abaꞋi kula Ꞌi Judea, taꞋi fata abu neꞋe satana sa Sekaraea nia tua logo ana kaidaꞋi neꞋeri, ma niaꞋa ana fiku taꞋi fata abu fuana foꞋongaꞋa sulia sa Abaeja. Na Ꞌafe nia Ꞌi Elisabet nia saka logo maꞋi ana na kwalafa fata abu ki neꞋe kira Ꞌita maꞋi ana sa Aaron, ngwaefuta sa Moses. 6 Na abula ladaroꞋo taꞋifau nia saga, ma ka ꞋoloꞋolo Ꞌi naꞋona God, sulia kera roꞋo leꞋa liu sulia na taki God ki faꞋinia na alaꞋanga totongaꞋi nia ki taꞋifau. 7 Bore ma taꞋi ru goꞋo, neꞋe noaꞋa kera kasi toꞋo ana ta ngela, osiꞋana Ꞌi Elisabet nia ꞋabaraꞋa. Ma niaꞋa faꞋinia araꞋi nia sa Sekaraea bore, keroꞋa ngwaro logo naꞋa.

8 TaꞋi asoa sa Sekaraea nia leka saena Luma Abu God, osiꞋana kaidaꞋi neꞋeri na kaidaꞋi na fiku taꞋi fata abu sa Sekaraea Ꞌiri ke sasia na raoꞋa fata abu ki. 9 Na falafala ana fata abu ki fuana fililana taꞋi fata abu laꞋu fuana doꞋofilana Ꞌai moko leꞋa, neꞋe nia Ꞌuri: Kira ka Ꞌui Ꞌania ru diꞋia daisi fuana fililana sa tai laꞋu neꞋe ka sasia raoꞋa fata abu fuana doꞋofilana Ꞌai moko leꞋa Ꞌi fafona fulifuꞋa saena Luma Abu God. Ana kaidaꞋi neꞋeri, kira ka filia sa Sekaraea, ma nia ka ruꞋu Ꞌi saena Luma Abu, 10 ma na ngwae Ꞌoro neꞋe kira ka tua Ꞌi maa ki, kira ka foꞋo ana kaidaꞋi neꞋe nia doꞋofia na Ꞌai moko leꞋa neꞋeri. 11 Ma taꞋi Ꞌainsel God ka faꞋataꞋi fuana, nia uu Ꞌi bali ꞋoloꞋolo ana fulifuꞋa neꞋeri. 12 KaidaꞋi sa Sekaraea nia lisia na Ꞌainsel neꞋeri, nia ka lebe ma ka maꞋu liu. 13 Bore ma, na Ꞌainsel neꞋeri ka fata Ꞌuri fuana, “Sekaraea, noaꞋa Ꞌoe kosi maꞋu laꞋu! God nia rongoa na lingana foꞋongaꞋa Ꞌoe, ma na Ꞌafe Ꞌoe Ꞌi Elisabet ke baꞋa faꞋafuta taꞋi ngela ngwane. Ma Ꞌoke saea Ꞌani sa John. 14 ꞋOke baꞋa saeleꞋa liu, ma na ngwae Ꞌoro ki logo, kira ka saeleꞋa ana kaidaꞋi neꞋe nia ke futa maꞋi ana! 15 OsiꞋana niaꞋa na ngwae talingaꞋi Ꞌi naꞋona God. NoaꞋa nia kasi kwaꞋufia ta waen nama ta ru ni kwaꞋufilana ngasingasiꞋa neꞋe lilinga. Ma ana kaidaꞋi nia fiꞋi futa maꞋi, na AnoꞋi ru Abu ka tua naꞋa faꞋinia. 16 Nia ke baꞋa olitaꞋinia maꞋi na ngwae Ꞌoro ki Ꞌi Israel fuana God kira. 17 Ma nia ke baꞋa etaeta naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋo ana na Aofia, ma ke baꞋa ngasingasiꞋa diꞋia sa Elaeja na profet. Sa tai faꞋida neꞋe kira olisuꞋusuꞋu, nia ke fikuda laꞋu, fasi Ꞌiri na maꞋa ki, ma na ngela kira ki, kira ke alafe fuada kwailiu. Ma nia ke baꞋa rokisia manatana na ngwae aburongo ki, Ꞌiri kira ka manata saga. Ma nia ke baꞋa sasi akaꞋu ana na ngwae ki fuana na Aofia, Ꞌiri kira ke masia na daolana maꞋi.”

18 Sui, sa Sekaraea ka fata Ꞌuri fuana Ꞌainsel neꞋeri, “Nau kui baꞋa sai faꞋuta ana mamanalana ru neꞋeri? Sulia nauꞋa faꞋinia Ꞌafe nau, keroꞋo ngwaro taꞋifau naꞋa.”

19 Ma na Ꞌainsel nia olisia ka fata Ꞌuri: “NauꞋa sa Gebriel neꞋe nau ku tua faꞋinia God sulia asoa ki taꞋifau. Ma God naꞋa niniꞋa asungaꞋi nau maꞋi, Ꞌiri nai alaꞋa faꞋiniꞋo, ma nau ku faꞋarongo Ꞌoe Ꞌani na faꞋarongoꞋa leꞋa neꞋe. 20 Ma diꞋia Ꞌoe kosi faꞋamamana goꞋo ana faꞋarongoꞋanga neꞋe nau, Ꞌoke lisia na mamanalana ana kaidaꞋi neꞋe God nia Ꞌolea fuana ru neꞋe ka fuli ana. Ma osiꞋana Ꞌoe kosi faꞋamamana ana fatalaku, na kwakwamu ke kulu, ma noaꞋa Ꞌoe kosi alaꞋa tafa leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe ru neꞋe nau ku eta fata Ꞌani Ꞌi naꞋo fuamu ka mamana.”

21 Ana kaidaꞋi neꞋeri na ngwae neꞋe kira tua masia sa Sekaraea ki, kira ka Ꞌarefo liu, sulia nia tua tau maꞋi Ꞌi saena Luma Abu. 22 Ma kaidaꞋi sa Sekaraea nia leka maꞋi Ꞌi maa siana ngwae neꞋeri ki, na kwakwana ka kulu naꞋa, ma noaꞋa nia kasi alaꞋa naꞋa faꞋinia na ngwae neꞋeri ki. ꞋUnaꞋeri goꞋo na ngwae ki taꞋifau, kira ka manata naꞋa Ꞌuri: “Mamana liu, sali nia lisia ta faꞋataꞋinga Ꞌi saena Luma Abu.” Si neꞋe kwakwana nia kulu naꞋa, ma nia ka alaꞋa goꞋo Ꞌani limana fuana ngwae ki.

23 Ma na kaidaꞋi nia ki fuana raoꞋa saena Luma Abu God nia sui naꞋa, sa Sekaraea fiꞋi oli laꞋu Ꞌuana luma nia. 24 Ma noaꞋa nia kasi tau goꞋo Ꞌi buri Ꞌana, na Ꞌafe nia Ꞌi Elisabet ka ina naꞋa, ma sulia lima madamo ki, nia kasi liliu naꞋa Ꞌi maa faꞋasia luma kera, 25 ma nia ka fata Ꞌuri, “KaidaꞋi neꞋe, God nia Ꞌafi nau naꞋa, ma ka lafu nau naꞋa faꞋasia ꞋekeꞋa ba nau ku tua maꞋi saena Ꞌani ꞋabaraꞋanga Ꞌi maana ngwae Ꞌoro ki.”

KaidaꞋi na Ꞌainsel nia faꞋarongo Ꞌani futalana sa Jesus

26 KaidaꞋi Ꞌi Elisabet nia ina ka tua naꞋa sulia ono madamo ki, God ka kwatea maꞋi Ꞌainsel Gebriel Ꞌuana taꞋi fanoa saena abaꞋi kula Ꞌi Galili neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Nasaret. 27 Nia ngalia maꞋi taꞋi faꞋarongoa fuana taꞋi sariꞋi neꞋe kira alu fafia fuana ngwae neꞋe satana sa Josef fasi Ꞌiri ka korea. Sa Josef nia futa maꞋi olitana na kwalafa sa David na tatalafaꞋa. Na satana sariꞋi neꞋeri Ꞌi Mary. 28 Na Ꞌainsel nia leka maꞋi, ka fata Ꞌuri fuana, “Asoa leꞋa kwau! God nia tua faꞋi Ꞌoe, ma ka faꞋaleꞋa Ꞌoe, ma na kwaiꞋofeꞋa nia fuamu ka lilisu!”

29 KaidaꞋi Ꞌi Mary nia rongoa na fatalana Ꞌainsel neꞋeri, nia ka manata Ꞌabera, ma ka lulu Ꞌuana na fadalana na alaꞋanga neꞋeri neꞋe Ꞌainsel nia saea fuana. 30 Sui na Ꞌainsel ka fata laꞋu Ꞌuri fuana, “Mary kwa, noaꞋa Ꞌoe kosi maꞋu laꞋu, duꞋungana God nia ꞋofeꞋo. 31 DuꞋungana nia fili Ꞌoe, Ꞌoke baꞋa ina, ma Ꞌoke faꞋafuta taꞋi ngela ngwane, ma Ꞌoko faꞋasata Ꞌani sa Jesus. 32 Ma nia ke baꞋa ꞋinotoꞋa liu, ma kira ka saea Ꞌani Ngela God. God kwatea nia ke gwaungaꞋi, diꞋia koꞋo bora nia sa David. 33 Ma nia ka gwaungaꞋi fuana Jiu ki neꞋe fuuꞋi ngwae ana sa Jakob tuatua firi, ma na ꞋInotoꞋanga noaꞋa nia kasi sui!”

34 Ma Ꞌi Mary ka fata Ꞌuri fuana Ꞌainsel neꞋeri, “Nau ku abungaꞋi nau Ꞌua goꞋo Ꞌaku kwa. ꞋUri ma alaꞋanga Ꞌoko saea fuaku ke baꞋa mamana faꞋuta?”

35 Ma na Ꞌainsel neꞋeri nia olisia ka Ꞌuri, “Na AnoꞋi ru Abu ke baꞋa koso maꞋi fafiꞋo, ma na ngasingasiꞋanga God ka tua faꞋiniꞋo. OsiꞋana niniꞋa na Ngela Abu neꞋeri, kira ke saea Ꞌani na Ngela God. 36 ꞋOko saiana toꞋolamu Ꞌi Elisabet. Na ngwae ki taꞋifau kira saea nia ꞋafitaꞋi naꞋa fuana nia ka toꞋo ana ta ngela. Sui bore Ꞌana nia ka ngwaro, ma taꞋena nia ina ka tua naꞋa sulia ono madamo ki. 37 OsiꞋana noaꞋa ta ru kasi ꞋafitaꞋi goꞋo fuana God.”

38 Ma Ꞌi Mary ka fata Ꞌuri, “Nau ku oga ru niniꞋa Ꞌoko saea fuaku ki ke fuli mamana naꞋa maꞋi fuaku, osiꞋana nau na kini rao God.” KaidaꞋi Ꞌi Mary nia fata goꞋo ꞋunaꞋeri, na Ꞌainsel ka leka naꞋa Ꞌana faꞋasia.

ꞋI Mary nia leka siana Ꞌi Elisabet

39 Ana kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo, Ꞌi Mary ka sasi akaꞋu, ma ka leka ꞋaliꞋali naꞋa Ꞌuana kala fanoa Ꞌi tolo ana bali abaꞋi kula Ꞌi Judea. 40 KaidaꞋi nia dao, nia ka ruꞋu Ꞌi luma sa Sekaraea, ma ka fata leꞋa leꞋa fuana Ꞌi Elisabet. 41 Ma kaidaꞋi Ꞌi Elisabet nia rongoa na fatalana Ꞌi Mary, na ngela neꞋe nia ina Ꞌani lebe ka saola saena sirana. Ma na AnoꞋi ru Abu ka sura ana Ꞌi Elisabet, 42 ma nia ka fata doe ma ka Ꞌuri, “Na ꞋoilakiꞋa fuamu liufia na kini ki taꞋifau, ma na ꞋoilakiꞋa logo fuana na ngela neꞋe Ꞌoko ina Ꞌani. 43 NoaꞋa nau ku Ꞌiri totolia neꞋe ru doe neꞋe ka fuli fuaku, sulia na teꞋa Aofia nau ka leka maꞋi fuana na lisilaku! 44 DuꞋungana kaidaꞋi nau ku rongoa goꞋo na alaꞋanga Ꞌoe ki, na ngela niniꞋa nau ku ina Ꞌani ka leotaꞋi naꞋa saena siraku, osiꞋana nia saeleꞋa liu. 45 Na ꞋoilakiꞋanga fuamu osiꞋana Ꞌoko faꞋamamana ana fatalana God fuamu ke fuli.”

ꞋI Mary nia tafea God

46 Ma Ꞌi Mary ka fata Ꞌuri,

“Na manatalaku tafea God, 47 ma na mangoku nia saeleꞋa sulia God neꞋe nia faꞋamauri nau.

48 Nau ku ngu tafea aku, sulia nia manata toꞋo aku, nau na kini ku enoeno goꞋo aku, ma ku tua goꞋo aku fuana na raoꞋa fuana.

Nia Ꞌita Ꞌi taꞋena ka oli alaꞋa, na ngwae ki taꞋifau kira ka saea nau ku tua Ꞌani ꞋoilakiꞋa doe, 49 sulia na ru doe ki neꞋe God nia sasiꞋi fuaku Ꞌani ngasingasilana taꞋifau.

Ma na satana God abu.

50 Nia Ꞌita ka leka naꞋa maꞋi sulia na unitaꞋi ngwae ki taꞋifau, nia faꞋataꞋinia kwaimanataiꞋanga nia fuana ngwae ki taꞋifau neꞋe kira fuꞋusi doe ana.

51 Nia taga na limana neꞋe nia ngasingasiꞋa liu, ma ka takalongaꞋinia na ngwae neꞋe kira fataleꞋa ada Ꞌi talada ki.

52 Nia faꞋakosoa na tatalafaꞋa ngasingasiꞋa ki faꞋasia na ꞋinotoꞋanga kira ki, ma ka faꞋaꞋinotoꞋa ngwae kira enoeno ki.

53 Na ngwae kira fiolo ki, nia sare kira Ꞌani ru leꞋa ki, ma nia ka sasi ngwae toꞋoruꞋa ki ka dalaꞋa.

54-55 Nia manata toꞋona na fata alangaꞋinga nia* sasia fuana koꞋo bora kia ki, ma ka kwaiꞋafi aka na ngwae rao nia ki Ꞌi Israel.

NoaꞋa nia kasi manata bura ana faꞋataꞋilana kwaimanataiꞋanga nia eta fataꞋa Ꞌani fuana sa Abraham, ma fuaka logo na kwalafa nia ki tuatua firi!”

56 ꞋI Mary nia tua faꞋinia Ꞌi Elisabet sulia uulu madamo ki, sui nia ka fiꞋi oli Ꞌuana fanoa nia.

Na futalana sa John Siuabu

57 KaidaꞋi fuana Ꞌi Elisabet ka faꞋafuta nia dao naꞋa, nia ka faꞋafuta taꞋi ngela ngwane. 58 Na ngwae kwaima nia ki, ma na ngwae goꞋo ana kwalafa nia ki, kira rongoa na ru leꞋa neꞋe God nia sasia fuana, ma kira ka saeleꞋa liu fafia.

59 Fiu asoa ki sui buri Ꞌana futalana ngela neꞋeri, kira ka roꞋosulia na falafala Jiu ki fuana Ꞌolo faꞋataꞋinia. Ma kira ka oga kike faꞋasata nia Ꞌani maꞋa nia sa Sekaraea. 60 Bore ma teꞋa nia olisida ka Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi saea Ꞌani sata neꞋana! Na satana sa John lala.”

61 Ma na ngwae ki taꞋifau kira olisia kira ka Ꞌuri, “NoaꞋa ta ngwae ana kwalafa koroꞋo Ꞌiri toꞋo ana sata neꞋeri.”

62 Sui kira ka alaꞋa Ꞌani limada, kira ka kwatea maꞋetoto fuana maꞋa nia sa Sekaraea, ma kira ka saefilo Ꞌuana sata tae neꞋe nia oga kira ke faꞋasata Ꞌani ngela neꞋe.

63 Ma sa Sekaraea ka kwaikarui, ma ka gania Ꞌuana taꞋi Ꞌaba ru fuana kerekereꞋa, ma nia ka kerekere ka Ꞌuri, “Na satana ngela neꞋe sa John.” Ma ngwae ki taꞋifau kira ka Ꞌarefo liu. 64 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri logo, na ngiduna sa Sekaraea ka fata tafa, ma nia ka tafea God. 65 Ma na ngwae ki taꞋifau goꞋo neꞋe kira fiku maꞋi Ꞌi neꞋeri, kira ka Ꞌarefo liu, ma na faꞋarongoꞋanga sulia na ru neꞋeri ki ka talofia naꞋa ngwae kira tua Ꞌi tolo ki, saena Ꞌafutana abaꞋi kula Ꞌi Judea. 66 Ma na ngwae ki taꞋifau goꞋo neꞋe kira rongoa ru neꞋeri ki, kira ka manata kalida, ma kira ka fata Ꞌuri, “Na ngela neꞋe ke baꞋa alua ta ngwae faꞋuta niniꞋa?” Kira fata ꞋunaꞋeri, sulia kira saiana na ngasingasiꞋanga God nia tua faꞋinia ngela neꞋeri.

Sa Sekaraea nia tafea God

67 Ma na AnoꞋi ru Abu ka tua naꞋa faꞋinia sa Sekaraea maꞋa sa John, ma sa Sekaraea ka fatataloꞋania na faꞋarongoꞋanga God ka fata Ꞌuri,

68 “Kuke tafea God neꞋe niaꞋa God ana ngwae Jiu ki.

Nia leka maꞋi fuana Ꞌafilaka na ngwae nia ki, ma fuana na faꞋamaurilaka.

69 Nia ke kwatea maꞋi fuaka taꞋi ngwae KwaifaꞋamauri neꞋe nia toꞋo ana ngasingasiꞋanga doe, neꞋe nia leka maꞋi faꞋasia kwalafa sa David na tatalafaꞋa, na ngwae rao na Aofia.

70 Nia fata alangaꞋinia maꞋi fuaka ru neꞋe ki, ana fatalana profet abu ki Ꞌi naꞋo, 71 fasi Ꞌiri nia ke faꞋamauri kia faꞋasia na malimae kia ki ma faꞋasia na ngasingasiꞋanga ana ngwae neꞋe kira ogalaꞋa fuaka ki.

72 Nia ka alangaꞋi maꞋi nia ke faꞋataꞋinia na kwaimanataiꞋanga nia fuana koꞋo bora kia ki, ma nia ka manata toꞋona na fau alangaꞋinga abu nia 73 neꞋe nia sasia fuana koꞋo bora kia sa Abraham, ma nia ke baꞋa lafu kia faꞋasia na malimae kia ki, 74 fasi Ꞌiri kuke rao fuana ma noaꞋa kulu kasi maꞋu, 75 ma fasi Ꞌiri kuke tua saga Ꞌi maana sulia asoa ki taꞋifau.”

76 Ma sa Sekaraea ka fata Ꞌuri fuana ngela nia sa John,

“Ngela nau Ꞌae, kira ke saeꞋo Ꞌani profet God neꞋe ꞋinotoꞋa fafia ru ki taꞋifau.

Ma Ꞌoke etaeta Ꞌi naꞋo ana na Aofia, fasi Ꞌiri Ꞌoko saea ngwae ki kira ka sasi akaꞋu ana maurilada maꞋakwalia niaꞋa.

77 Ma Ꞌoke faꞋarongoa na ngwae nia ki, neꞋe kira ke toꞋo ana mauriꞋa kaidaꞋi God ke rufuanata ana taꞋangaꞋa kira ki.

78 Sulia God kia, nia kwaimanatai liu fuaka.

DiꞋia na sina neꞋe raꞋe maꞋi faꞋinia madakolaꞋa, 79 na ngwae FaꞋamauri kia nia dao maꞋi faꞋasia God faꞋinia madakolaꞋanga fuana ai neꞋe kira tua saena maꞋe rodo ana maeꞋa.

Ma nia kwaiꞋafi aka Ꞌiri ke talaꞋi kia Ꞌuana na aroaroꞋanga faꞋinia God.”

80 Ma ngela neꞋeri sa John ka doe ana noni, ma na manatana taꞋifau ka ngasingasiꞋa. Ma kaidaꞋi nia doe, nia ka tua saena abaꞋi kula kwasi, leleka ka dao ana asoa nia sakatafangaꞋi fuana ngwae Ꞌi Israel ki.

2

Sa Jesus nia futa

(Matthew 1:18-25)

1 Ana kaidaꞋi neꞋeri ana teꞋeteꞋelana sa John, na ngwae gwaungaꞋi ana fanoa doe Ꞌi Rom neꞋe satana sa Ogastas, nia alua taꞋi taki fuana ngwae ana fanoa ki taꞋifau olofana ꞋinotoꞋanga nia, fasi Ꞌiri kike leka Ꞌi fanoa koꞋo bora kira ki fuana na keresilana satada. 2 Ma nia na etana kerekereꞋa neꞋe kira sasia kaidaꞋi sa Kwirinias nia ꞋinotoꞋa fafia profins Ꞌi Siria. 3 Ma na ngwae ki taꞋifau, kira ka leka fuana na keresilana satada, taꞋi taꞋi ngwaeꞋa ke oli Ꞌuana fanoa nia.

4 Ma sa Josef ka leka logo maꞋi faꞋasia na fanoa nia Ꞌi Nasaret ana abaꞋi kula Ꞌi Galili, ma ka leka Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Judea Ꞌuana na maꞋe fanoa sa David na tatalafaꞋa neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Betlehem, osiꞋana sa Josef nia na ngwae ana kwalafa sa David. 5 Sa Josef nia leka fuana ka keresia na satana faꞋinia Ꞌi Mary, na kini ba kira alu fafia fuana. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, Ꞌi Mary nia ina naꞋa. 6 Ma ana kaidaꞋi kera tua Ꞌi Betlehem, nia ngela fii naꞋa fuana faꞋafutaꞋanga. 7 Ma nia ka faꞋafuta na ngela etaeta nia, ma ka Ꞌafua Ꞌani ifi ki, ma ka faꞋateoa Ꞌi saena kula ni sare bulukaꞋanga, osiꞋana noaꞋa naꞋa ta luma fuana kera ka folia kera ka tua ana.

ꞋAinsel ki faꞋarongo Ꞌania futalana sa Jesus

8 Ma na ngwaꞋi toꞋa kira lia sulia sipsip ki, kira tua karangia logo na fanoa neꞋeri, ma kira ka lia sulia na sipsip kira ki Ꞌi saena rodo. 9 Ma na Ꞌainsel God ka faꞋataꞋi fuada, ma na madakolana God ka rara Ꞌafida, ma kira ka maꞋu liu. 10 Ma na Ꞌainsel neꞋeri ka fata Ꞌuri fuada, “NoaꞋa kamu kasi maꞋu laꞋu, osiꞋana nau ku ngalia maꞋi faꞋarongoꞋanga leꞋa neꞋe nia faꞋasaeleꞋa ngwae ki taꞋifau. 11 ꞋI taꞋena na FaꞋamauri kamu nia futa Ꞌi saena maꞋe fanoa sa David Ꞌi Betlehem, ma nia neꞋe na Christ na Aofia. 12 Ma na maꞋetoto fuamuꞋa nia Ꞌuri: Muke baꞋa lisia taꞋi ngela tiꞋitiꞋi neꞋe kira Ꞌafua Ꞌani ifi ki, ma nia teo ana kula fuana sarelana buluka ki.”

13 ꞋAsu bore ma moleꞋe Ꞌainsel faꞋasia Ꞌi langi kira ka fiku faꞋataꞋi laꞋu faꞋinia Ꞌainsel baera, ma kira ka tafea God kira ka Ꞌuri,

14 “FuꞋusi ꞋinotoꞋa ana God Ꞌi langi.

Ma na aroaroꞋa fuana ngwae ki Ꞌi ano neꞋe God nia saeleꞋa faꞋinida.”

15 ꞋI buri Ꞌana neꞋe Ꞌainsel ki kira oli naꞋa Ꞌuana Ꞌi langi, na ngwae lia sulia sipsip neꞋeri ki kira ka alaꞋa kwailiu fuada kira ka Ꞌuri, “Kulu leka basi Ꞌuana Ꞌi Betlehem fasi Ꞌiri kulu ke lisia na ru niniꞋa God nia fata sulia fuakulu.”

16 Ma kira ka leka ꞋaliꞋali, ma kira ka dao toꞋona Ꞌi Mary faꞋinia sa Josef, ma kira ka lisia na ngela tiꞋitiꞋi neꞋe nia teo ana kula fuana sare bulukaꞋanga. 17 Ma kaidaꞋi kira lisia, kira ka fata sulia na ru neꞋe na Ꞌainsel ki kira saea fuada sulia na ngela neꞋeri. 18 Ma na ngwae ki kira ka rongoa, ma kira ka Ꞌarefo liu ana alaꞋanga neꞋe kira faꞋarongo Ꞌani. 19 Ma Ꞌi Mary nia manata toꞋona ru neꞋeri ki, ma ka goniꞋi saena maurilana ka tau. 20 Ma na ngwae folo Ꞌusia sipsip ki kira ka oli, ma kira ka baꞋatafea God fafia ru ki taꞋifau neꞋe kira rongoa, ma kira ka lisia logo neꞋe nia mamana ka diꞋia nama neꞋe Ꞌainsel saea fuada.

21 Ma ana wiki Ꞌi buri, kaidaꞋi neꞋe kira Ꞌolo faꞋataꞋinia ana ngela neꞋeri, kera ka faꞋasata Ꞌani sa Jesus, na sata ba na Ꞌainsel nia saea fuana Ꞌi Mary, kaidaꞋi nia kasi ina ua.

Kira ngalia sa Jesus Ꞌuana saena Luma Abu

22 Ma na kaidaꞋi nia dao naꞋa fuana sa Josef faꞋinia Ꞌi Mary kera ka faꞋasikasika naꞋa diꞋia na taki ba sa Moses* nia saea Ꞌi burina faꞋafutaꞋanga. ꞋUnaꞋeri goꞋo, kera ka ngalia na ngela neꞋeri Ꞌuana saena Luma Abu God Ꞌi Jerusalem Ꞌiri kera ka kwatea fuana God, 23 diꞋia ba kira keresia ka sui naꞋa Ꞌi saena taki God ki kira Ꞌuri, “Na ngela ngwane etaeta, kira ke kwatea nama fuana God.” 24 Kera ke kwatea logo na kwaisuꞋusiꞋanga Ꞌani ro faꞋi fao ki, nama ta ro faꞋi bola, diꞋia na taki God nia oga fuana faꞋasikasika lana Ꞌi Mary.

25 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, taꞋi ngwae satana sa Simion nia tua Ꞌi Jerusalem. NiaꞋa na ngwae leꞋa, ma ka dangiꞋi foꞋosia God, ma ka tua ni kwaimasi Ꞌuana kaidaꞋi God ke faꞋamauria na ngwae Israel ki. Ma na AnoꞋi ru Abu nia ka tua ana, 26 ma ka saea nia ke mauri leleka ka dao ana kaidaꞋi nia ke lisia na Christ neꞋe God nia fata alangaꞋi Ꞌani fuana lafulana ngwae nia ki. 27 Na AnoꞋi ru Abu nia talaꞋia sa Simion ka leka Ꞌuana Luma Abu God, ma nia ka dao toꞋona sa Josef faꞋinia Ꞌi Mary, kaidaꞋi kera ngalia maꞋi na ngela tiꞋitiꞋi neꞋeri sa Jesus, Ꞌiri kera ka sasia na ru ki neꞋe taki nia saea fuana sasilana.

28 ꞋUnaꞋeri goꞋo, sa Simion ka toꞋia naꞋa ngela neꞋeri Ꞌani limana, ma ka baꞋatafea God ka Ꞌuri,

29 “God Ꞌae, kaidaꞋi neꞋe fata alangaꞋinga ba Ꞌoe nia mamana naꞋa.

Nia neꞋe, nauꞋa na ngwae raꞋo Ꞌoe, nau ku fiꞋi bolo naꞋa fuana maeꞋa, ma nau ku saeleꞋa liu.

30 DuꞋungana kaidaꞋi neꞋeri, nau ku lisia naꞋa Ꞌania maaku talaku na ngwae neꞋe Ꞌoko kwatea maꞋi Ꞌiri ke faꞋamauria na ngwae ki.

31 Nia na ngwae neꞋe Ꞌoko sasi akaꞋu ana, fasi Ꞌiri ngwae ki taꞋifau kira ke lisia.

32 Ngwae ni FaꞋamauri neꞋe, nia diꞋia na unu, osiꞋana nia ke faꞋataꞋinia na kwaiogaiꞋanga Ꞌoe fuana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki.

Ma nia ka faꞋa ꞋinotoꞋa kami ngwae Jiu ki neꞋe ngwae Ꞌoe ki.”

33 Ma na maꞋa nia ma na teꞋa nia, kera ka Ꞌarefo liu kaidaꞋi kera rongoa ru neꞋeri ki sa Simion nia alaꞋa sulia na ngela neꞋe. 34 Ma sa Simion ka faꞋaleꞋa kera. Sui, nia ka fata Ꞌuri fuana Ꞌi Mary, na teꞋa nia, “Na ngela neꞋe na ngela God nia filia Ꞌua naꞋa maꞋi, na ngwae Ꞌoro ki Ꞌi Israel kira ke toꞋo ana mauriꞋa ana niaꞋa, ma na Ꞌorolana logo ngwae ki Ꞌi Israel maurilada mae osiꞋana kira Ꞌiri saiana niaꞋa. NiaꞋa neꞋe na maꞋetoto ke faꞋataꞋinia God fuana ngwae ki, ma Ꞌorolana ngwae ki kira Ꞌaila Ꞌania, 35 ꞋunaꞋeri nia ke faꞋataꞋinia na manata ago Ꞌanga kira ki. Ma na kwaimanataiꞋanga doe ke baꞋa dao amu, ka diꞋia ta naifi neꞋe ke toꞋo mala ana nonimu ka fii liu.”

36 Ma na taꞋi gwaꞋi Ꞌuru kini nia tua logo ana kaidaꞋi neꞋeri, na satana Ꞌi Ana, ma nia taꞋi profet logo, ma nia ka ngwaro naꞋa. Nia na ngela kini sa Faniuel ana kwalafa sa Asa. Ana kaidaꞋi nia sariꞋi, nia Ꞌafe ma ka tua faꞋinia araꞋi nia sulia fiu faꞋi ngali ki goꞋo, 37 ma Ꞌi burina araꞋi nia mae, nia Ꞌuru ka tua naꞋa sulia kwalu akwala ma fai faꞋi ngali. Nia tua goꞋo Ꞌana, ma ka ꞋidufaꞋi leka saena Luma Abu God fuana abu fangaꞋa ma na foꞋosilana God sulia asoa ma rodo. 38 Ana kaidaꞋi neꞋeri logo, nia dao toꞋona sa Josef faꞋinia Ꞌi Mary, ma ka baꞋatafea God, ma ka alaꞋa sulia na ngela neꞋeri fuana ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua goꞋo Ꞌada masia kaidaꞋi God ke faꞋamauria ngwae Jerusalem ki.

39 KaidaꞋi sa Josef faꞋinia Ꞌi Mary kera faꞋasuia na ru ki taꞋifau neꞋe taki God nia saea, kera ka oli naꞋa Ꞌuana fanoa kera Ꞌi Nasaret, fanoa neꞋe saena abaꞋi kula Ꞌi Galili. 40 Na ngela neꞋeri nia doe maꞋi, ma ka ngasingasiꞋa, ma ka toꞋo ana liatoꞋo. Ma kwaiꞋofeꞋanga God ka tua faꞋinia.

Sa Jesus nia tua saena na Luma Abu God

41 Ana faꞋi ngali ki taꞋifau, na maꞋa sa Jesus ma teꞋa nia kera leka Ꞌuana fanoa doe Ꞌi Jerusalem fuana faꞋi asoa doe ana FangaꞋa DaofaꞋi LiuꞋa. 42 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia dao ana akwala ma ro faꞋi ngali, kira ka leka ana fangaꞋa neꞋeri sulia na falafala kira. 43 ꞋI buri Ꞌana fangaꞋa neꞋeri nia sui, na maꞋa nia ma teꞋa nia kera ka oli naꞋa adaroꞋo, ma sa Jesus ka tua goꞋo Ꞌana Ꞌi Jerusalem, ma kera kasi saiana. 44 Kera fia fasi nia leka naꞋa faꞋinia na fikuꞋa neꞋeri, ma kera ka leka naꞋa adaroꞋo sulia faꞋi asoa laꞋulaꞋu neꞋeri. Sui, kera ka fiꞋi talaꞋae Ꞌuana lululana Ꞌi safitana na ngwaefuta kera ki, ma na ngwae kwaima kera ki. 45 Ma kaidaꞋi kera lulu, ma kera kasi lisia, kera ka oli, kera ka lulu laꞋu maꞋi Ꞌi Jerusalem. 46 Ma na uula faꞋi asoa, kera fiꞋi dao toꞋona saena Luma Abu God. Nia tua Ꞌana faꞋinia ngwae faꞋamanata ana Jiu ki, ma nia ka fafarongoda, ma ka saefiloda sulia ru kira faꞋamanata Ꞌani. 47 Ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira rongo nia, kira ka Ꞌarefo liu ana sai Ꞌi ruꞋanga nia ma ana olisiꞋanga nia ki. 48 Ma kaidaꞋi sa Josef ma Ꞌi Mary kera lisia, kera ka Ꞌarefo liu. Ma teꞋa nia ka fata Ꞌuri fuana, “Ngela nau Ꞌae, Ꞌoko sasi faꞋuta amiroꞋo niniꞋa? Na maꞋa Ꞌoe ma nauꞋa, keroꞋo lulu maꞋi Ꞌuamu, ma keroꞋo ka manata Ꞌabera liu.”

49 Ma sa Jesus ka olisi kera ka Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe koroꞋo ka lulu maꞋi Ꞌuaku ana kula ki dalafa? Fuila koroꞋo ka sai goꞋo ana neꞋe nau ku tua goꞋo aku Ꞌi neꞋe saena luma MaꞋa nau.” 50 ꞋUnaꞋeri ma kera kasi sai goꞋo ana na fadalana na alaꞋanga neꞋe nia saea fuadaroꞋo.

51 Sui, sa Jesus ka oli faꞋi kera Ꞌuana Ꞌi Nasaret, ma ka roꞋo naꞋa Ꞌana sulidaroꞋo. Ma teꞋa nia ka manata naꞋa sulia ru neꞋeri ki taꞋifau sulia kaidaꞋi tau. 52 Ma sa Jesus ka doe maꞋi ana noni, ma na liatoꞋo Ꞌanga nia ka doe logo, ma God faꞋinia ngwae ki kika saeleꞋa logo faꞋinia.

3

Sa John saea ngwae ki kike sasi akaꞋu fuana daoꞋa toꞋona na Christ

(Matthew 3:1-12; Mark 1:1-8; John 1:19-28)

1 Ana kaidaꞋi neꞋeri, nia dao naꞋa ana akwala ma lima faꞋi ngali neꞋe sa Taebirias nia ꞋinotoꞋa ana fanoa doe Ꞌi Rom, ma sa Pontias Paelat ka ꞋinotoꞋa fafia Ꞌi Judea, ma sa Herod nia ngwae ꞋinotoꞋa fafia Ꞌi Galili, ma sa Filip na ngwaefuta nia ka lia sulia Ꞌi Iturea ma Ꞌi Trakonaetis, ma sa Lisanias ka lia sulia abaꞋi kula Ꞌi Abilin. 2 KaidaꞋi neꞋeri logo, sa Anas ma sa Kaeafas keroꞋa ro ꞋingataꞋi fata abu ki ana fanoa Ꞌi Jerusalem. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na fatalana God ka dao maꞋi siana sa John na ngela sa Sekaraea, kaidaꞋi nia tua naꞋa Ꞌi saena abaꞋi kula kwasi. 3 Ma sa John ka leka ana abaꞋi kula kalikalia kafo Ꞌi Jodan. Ma nia ka fata Ꞌuri fuana ngwae ki, “Muke kakari alifaꞋi faꞋasia taꞋangaꞋa kamu ki, ma muke siuabu, Ꞌiri God ke rufuanata ana taꞋangaꞋa kamu ki.” 4 Nia diꞋia nama ba sa Aesea na profet nia keresia✡ ka Ꞌuri,

“TaꞋi ngwae nia ke baꞋa ri Ꞌi saena abaꞋi kula kwasi ka Ꞌuri,

‘Na Aofia nia ke dao maꞋi!

Kamu ke faꞋasaga na tala fuana!

5 Ma muke faꞋafungua na oteotea ki, ma muke faꞋaotea na laꞋebusua ki ma faꞋi ua ki.

Ma muke faꞋasaga na tala eꞋeoꞋa ki, ma muke faꞋadada na tala kilukiluꞋa ki.

6 Ma ngwae ki taꞋifau kike baꞋa lisia neꞋe God ke faꞋamaurida.’ ”

7 Ma ngwae Ꞌoro ki kira leka maꞋi siana sa John fasi Ꞌiri nia ke siuabuda. Ma sa John ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu diꞋia goꞋo amuꞋa kaela na baꞋeko tolo ki! NoaꞋa nau ku Ꞌiri saea laꞋu fuamuꞋa neꞋe na siuabuꞋanga ke faꞋatafi kamu faꞋasia na kwaꞋikwaꞋinga God sui bore Ꞌana noaꞋa kamu kasi kakari alifaꞋi. 8 Muke sasia lala ru ki neꞋe nia faꞋataꞋinia kamu kakari alifaꞋi naꞋa faꞋasia na abula taꞋangaꞋa kamu ki! Ma noaꞋa kamu kasi manata Ꞌuri Ꞌi saena liamuꞋa, ‘Kami na ngwae kami futa maꞋi ana kwalafa sa Abraham naꞋa. ꞋAfitaꞋi ta kwaꞋikwaꞋinga faꞋasia God ka dao amiꞋa.’ Ma nau ku sae saga ana fuamuꞋa, nia talangwaraꞋu goꞋo ana fuana God ka ngalia ta gwaꞋi fau ana fau ki, ma ka saungaꞋinia Ꞌani kwalafa sa Abraham ki! 9 Ana kaidaꞋi neꞋe, God nia sasi akaꞋu naꞋa ana kwaꞋikwaꞋinga, diꞋia ta ngwae ba nia dau ana ta kwaꞋikwaꞋi, ma ka sasi akaꞋu fuana tufulana Ꞌai ki. Ma na Ꞌai ki taꞋifau neꞋe noaꞋa kasi fungu Ꞌani ta fuaꞋi ai leꞋa ki, nia ke tufuda, ma ka toꞋosida Ꞌi saena mafula.”

10 Sui, na ngwae ki kira ka saefiloa sa John kira ka Ꞌuri, “Ta tae neꞋe kami ke sasia ka faꞋataꞋinia neꞋe kami kakari alifaꞋi kwa?”

11 Ma nia ka olisida ka Ꞌuri, “DiꞋia sa tai neꞋe nia toꞋo ana ro ifi ki, nia ka kwatea na ruana ifi fuana ta ngwae neꞋe noaꞋa nia kasi toꞋo ana ta ifi. Ma diꞋia ta ngwae neꞋe nia toꞋo ana fanga ki, nia ka daroꞋia.”

12 Ma ti ngwae kwalabasa ana gonilana mani fuana takisi, kira dao logo maꞋi fuana siuabuꞋanga, ma kira saefilo kira ka Ꞌuri, “Ngwae faꞋamanata kwa, ta tae mo neꞋe kami ke sasi ka faꞋataꞋinia neꞋe kami kakari alifaꞋi kwa?”

13 Ma sa John nia olisida ka Ꞌuri, “Muke fikua goꞋo mani neꞋe nia bolo faꞋinia mani neꞋe taki nia saea. NoaꞋa kamu kasi gani liufia na mani neꞋeri.”

14 Ma ti ngwae ni ofoꞋa kira ka saefiloa logo kira ka Ꞌuri, “Ma kaimili niniꞋa, ta tae neꞋe kami ke sasi ka faꞋataꞋinia neꞋe kami kakari alifaꞋi kwa?”

Ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu kasi tuaraꞋinia ta ngwae fuana kwatelana mani fuaumulu. Ma noaꞋa kamu kasi gaurafua ta ngwae. Ma muke saeleꞋa goꞋo amuꞋa fafia na mani neꞋe kira foli kaumulu Ꞌania.”

15 Ngwae ki kira kwaimamani ana daolana maꞋi na Christ, na ngwae neꞋe God filia ka lafua ngwae nia ki, ꞋunaꞋeri ma kira fia Ꞌuri, “Sali sa John naꞋa neꞋe na Christ.” 16 Bore ma sa John ka fata lala Ꞌuri fuada, “Nau ku siufi kamu goꞋo Ꞌaku Ꞌani kafo, bore ma ngwae neꞋe ke baꞋa dao maꞋi nia talingaꞋi ka liufi nau. Ma nau noaꞋa kusi bolo faꞋinia neꞋe nai logea na taꞋe butu nia ki Ꞌi Ꞌaena. Ma nia ke baꞋa siuabu kamu Ꞌani AnoꞋi ru Abu ma Ꞌani mafula. 17 Ma nia sasi akaꞋu naꞋa fuana matalangaꞋilana ngwae ki taꞋifau, ka diꞋia ta ngwae ba nia efoa na maga ru leꞋa ki faꞋasia na taꞋetaꞋeru ki. Ma nia ka fikua na maga ru leꞋa ki Ꞌi saena na luma ni goniruꞋa, ma ka duꞋafia naꞋa taꞋetaꞋeru ki saena na mafula neꞋe noaꞋa nia kasi mae.”

18 Ma sa John ka fata sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuada Ꞌani alaꞋanga Ꞌoro Ꞌuri ki, ma nia ka iribobo ada fasi Ꞌiri kira ke rokisia falafala kira ki. 19 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri logo, sa John ka fata ngasingasiꞋa liu fuana sa Herod, na ngwae neꞋe nia gwaungaꞋi fafia abaꞋi kula neꞋeri, duꞋungana sa Herod nia korea Ꞌi Herodias, na Ꞌafe ngwaefuta nia sa Filip, ma nia ka sasia naꞋa ru taꞋa Ꞌoro ki logo. 20 Ma ta ru laꞋu neꞋe taꞋa ka tasa naꞋa neꞋe sa Herod nia sasia neꞋe, nia ngalia sa John, ma ka alua saena lokafo.

Na siuabuꞋanga sa Jesus

(Matthew 3:13-17; Mark 1:9-11)

21 Ma Ꞌi naꞋona kaidaꞋi sa John nia tua saena lokafo, nia siuabua naꞋa ngwae Ꞌoro ki. Sa Jesus nia leka maꞋi, ma sa John ka siuabua logo. Ma ana kaidaꞋi nia foꞋo, na lofana salo ka Ꞌifi, 22 ma na AnoꞋi ru Abu nia koso maꞋi fafia diꞋia ta bola. Ma taꞋi lingaꞋi fataꞋa nia talo maꞋi faꞋasia Ꞌi langi ka Ꞌuri, “ꞋAeꞋo naꞋa neꞋe ngela nau neꞋe nau ku alafe liu amu. Nau ku saeleꞋa liu faꞋiniꞋo.”

Na kwalafa ana ꞋaꞋebaralana maꞋi sa Jesus

(Matthew 1:1-17)

23 Ana kaidaꞋi sa Jesus nia bolo faꞋinia uulu akwala faꞋi ngali burina futa lana, nia ka talaꞋae ka leka liliu naꞋa fuana faꞋamanataꞋanga. Ma na ngwae ki taꞋifau, kira manata fasi sa Jesus nia na ngela sa Josef goꞋo. Bore ma

Sa Josef neꞋeri neꞋe nia futa maꞋi ana sa Hilae.

24 Sa Hilae nia futa ana sa Matat,

sa Matat ka futa ana sa Lifae,

sa Lifae ka futa ana sa Melkae,

sa Melkae ka futa ana sa Janae,

sa Janae ka futa ana sa Josef.

25 Sa Josef na ngela sa Matataeas,

sa Matataeas ka futa ana sa Emos,

sa Emos ka futa ana sa Neham,

sa Neham ka futa ana sa Eslae,

sa Eslae ka futa ana sa Nagae.

26 Sa Nagae neꞋe ngela sa Meata,

sa Meata ka futa ana sa Matataeas,

sa Matataeas ka futa ana sa Semein,

sa Semein ka futa ana sa Josek,

sa Josek ka futa ana sa Joda.

27 Sa Joda na ngela sa Joanan,

sa Joanan ka futa ana sa Risa,

sa Risa ka futa ana sa Serababel,

sa Serababel ka futa ana sa Sialtiel,

sa Sialtiel ka futa ana sa Nirae.

28 Sa Nirae na ngela sa Melkae,

sa Melkae ka futa ana sa Adae,

sa Adae ka futa ana sa Kosam,

sa Kosam ka futa ana sa Elmadam,

sa Elmadam ka futa ana sa Ere.

29 Sa Ere na ngela sa Josua,

sa Josua ka futa ana sa Eliesa,

sa Eliesa ka futa ana sa Jorim,

sa Jorim ka futa ana sa Matat,

sa Matat ka futa ana sa Lifae.

30 Sa Lifae na ngela sa Simion,

sa Simion ka futa ana sa Juda,

sa Juda ka futa ana sa Josef,

sa Josef ka futa ana sa Jonam,

sa Jonam ka futa ana sa Elaeakim.

31 Sa Elaeakim na ngela sa Milia,

sa Milia ka futa ana sa Mena,

sa Mena ka futa ana sa Matata,

sa Matata ka futa ana sa Netan,

sa Netan ka futa ana sa David na tatalafaꞋa.

32 Sa David na ngela sa Jesi,

sa Jesi ka futa ana sa Obed,

sa Obed ka futa ana sa Boas,

sa Boas ka futa ana sa Salmon,

sa Salmon ka futa ana sa Nason.

33 Sa Nason na ngela sa Aminadab,

sa Aminadab ka futa ana sa Admin,

sa Admin ka futa ana sa Anae,

sa Anae ka futa ana sa Hesron,

sa Hesron ka futa ana sa Peres,

sa Peres ka futa ana sa Juda.

34 Sa Juda na ngela sa Jakob,

sa Jakob ka futa ana sa Aesak,

sa Aesak ka futa ana sa Abraham,

sa Abraham ka futa ana sa Tera,

sa Tera ka futa ana sa Neho.

35 Sa Neho na ngela sa Sirag,

sa Sirag ka futa ana sa Riu,

sa Riu ka futa ana sa Pileg,

sa Pileg ka futa ana sa Eba,

sa Eba ka futa ana sa Sela.

36 Sa Sela na ngela sa Keinan,

sa Keinan ka futa ana sa Afaksad,

sa Afaksad ka futa ana sa Siem,

sa Siem ka futa ana sa Noa,

sa Noa ka futa ana sa Lamek.

37 Sa Lamek na ngela sa Metusala,

sa Metusala ka futa ana sa Enok,

sa Enok ka futa ana sa Jered,

sa Jered ka futa ana sa Mahelalel,

sa Mahelalel ka futa ana sa Kenan.

38 Sa Kenan na ngela sa Enos,

sa Enos ka futa ana sa Set,

sa Set ka futa ana sa Adam na ngela God.

4

Sa Saetan nia ilitoꞋona sa Jesus

(Matthew 4:1-11; Mark 1:12-13)

1 Na AnoꞋi ru Abu nia sura ana sa Jesus, ma sa Jesus ka oli maꞋi faꞋasia na kafo Ꞌi Jodan, ma na AnoꞋi ru Abu ka talaꞋia Ꞌuana saena abaꞋi kula kwasi. 2 Ma sa Saetan ka ilitoꞋona Ꞌi neꞋeri sulia fai akwala faꞋi asoa ki. Ma sulia asoa neꞋeri ki, sa Jesus kasi Ꞌania goꞋo ta fanga, ma nia ka fiolo liu naꞋa.

3 Ma sa Saetan ka fata Ꞌuri fuana, “OsiꞋana neꞋe ꞋaeꞋo na Ngela God, Ꞌoke fata fuana gwaꞋi fau neꞋe Ꞌiri ke alua ta afu beret.”

4 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Na KerekereꞋa Abu✡ nia saea, ‘Na ngwae noaꞋa kasi mauri goꞋo Ꞌani fanga taꞋifilia.’ ”

5 Sui sa Saetan ka talaꞋia Ꞌuana gwauna totoloa neꞋe fane liu, ma ana kaidaꞋi tiꞋitiꞋi goꞋo, nia ka faꞋataꞋinia naꞋa fuana na ꞋinotoꞋanga ki taꞋifau ana magalia. 6 Ma nia ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “Nai baꞋa kwatea na ꞋinotoꞋanga neꞋe ki taꞋifau, ma na ru leꞋa ki taꞋifau fuamu. OsiꞋana na ru neꞋe ki, na ru nau ki goꞋo taꞋifau, ma nau ku saiana nai kwateꞋe taꞋifau goꞋo fuana ta ngwae goꞋo Ꞌana neꞋe nau ku filia. 7 Ma diꞋia Ꞌoko bobo uruuru, ma Ꞌoko foꞋosi nau, nau kui kwatea na ꞋinotoꞋanga neꞋe taꞋifau goꞋo fuamu.”

8 Ma sa Jesus nia olisia ka Ꞌuri, “Na KerekereꞋa Abu✡ nia saea, ‘TaꞋifilia God Ꞌoe goꞋo neꞋe Ꞌoke foꞋosia, ma Ꞌoke rao fuana.’ ”

9 Sui, sa Saetan ka talaꞋi laꞋu Ꞌuana na fanoa doe ba Ꞌi Jerusalem, ma nia ka faꞋauua ana taꞋi kula neꞋe nia raꞋe liu Ꞌi langi fafona na Luma Abu God. Ma nia ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “DiꞋia ꞋaeꞋo na Ngela God, Ꞌoke lofo toli Ꞌi ano faꞋasia Ꞌi neꞋe. 10 Sulia na KerekereꞋa Abu✡ nia saea,

‘God ke baꞋa kwatea maꞋi na Ꞌainsel nia ki, Ꞌiri kira ka tagi suliꞋo.

11 Ma kira ka sakua ꞋaeꞋo, fasi Ꞌiri na Ꞌaemu bore kasi foto ana ta gwaꞋi fau.’ ”

12 Ma sa Jesus nia olisia ka Ꞌuri, “Na KerekereꞋa Abu✡ nia fata logo Ꞌuri, ‘NoaꞋa Ꞌoe kosi ilitoꞋona God Ꞌoe.’ ”

13 ꞋI buri Ꞌana sa Saetan nia ilitoꞋona sa Jesus Ꞌani ru neꞋeri ki taꞋifau, nia ka leka naꞋa faꞋasia sa Jesus, ma ka maꞋasia ta kaidaꞋi leꞋa ka oli.

Sa Jesus ka talaꞋae ana raoꞋa nia

(Matthew 4:12-17; Mark 1:14-15)

14 Ma na ngasingasiꞋanga ana na AnoꞋi ru Abu nia tua faꞋinia sa Jesus, ma nia ka oli naꞋa Ꞌuana na abaꞋi kula Ꞌi Galili. Ma na alaꞋanga sulia ka talofia saena na bali abaꞋi kula neꞋeri taꞋifau. 15 Ma nia ka faꞋamanata saena na luma fuana foꞋongaꞋa kira ki, ma na ngwae ki taꞋifau kira ka auraꞋea niaꞋa.

Na ngwae Ꞌi Nasaret ki kira Ꞌaila Ꞌania sa Jesus

(Matthew 13:53-58; Mark 6:1-6)

16 Sui sa Jesus ka leka Ꞌuana Ꞌi Nasaret, fanoa ba nia doe maꞋi saena. Ma ana Sabat, na asoa ana mamaloꞋanga, nia ka leka Ꞌi saena na luma fuana foꞋongaꞋa sulia na falafala nia. Ma nia ka tataꞋe fuana na toꞋomaꞋilana na KerekereꞋa Abu, 17 ma kira ka kwatea fuana na kerekereꞋa na profet Aesea nia keresia. Ma nia ka Ꞌifingia, ma ka dao toꞋona kula neꞋe sa Aesea nia keresia✡ ka fata Ꞌuri,

18 “Na AnoꞋi ru God nia sura naꞋa aku, osiꞋana nia fili nau Ꞌiri nai fata sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuana ngwae dalaꞋa ki.

Ma nia ka kwate nau maꞋi Ꞌiri nai faꞋatalo Ꞌania fuana ngwae ki neꞋe kira tua Ꞌi saena lokafo, kira ke baꞋa aloge.

Ma nai baꞋa gura na ngwae neꞋe maada rodo ki.

Ma nai baꞋa logea na ngwae ki neꞋe kira mala taꞋa ada ki.

19 Ma nai faꞋarongo Ꞌania kaidaꞋi nia dao naꞋa maꞋi fuana na Aofia ka faꞋamauria na ngwae nia ki.”

20 KaidaꞋi sa Jesus nia toꞋomani ka sui, nia ka laꞋu naꞋa fafia na kerekereꞋa neꞋeri, ma ka olitaꞋinia fuana ngwae neꞋe nia lia sulia luma fuana foꞋongaꞋa, ma ka tua Ꞌi ano ka faꞋamanata. Ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua Ꞌi saena na luma fuana foꞋongaꞋa neꞋeri, kira ka bubu totongaꞋi naꞋa fuana. 21 Ma nia talaꞋae ka alaꞋa fuada ka Ꞌuri, “KerekereꞋa Abu neꞋe, nia fuli mamana naꞋa Ꞌi taꞋena, ana kaidaꞋi neꞋe kamu rongoa nau ku toꞋomani kwau fuamuꞋa.”

22 Ma na ngwae ki taꞋifau kira ka fataleꞋa leꞋa ana, ma kira ka Ꞌarefo liu duꞋungana alaꞋalana leꞋa. Ma kira ka fata Ꞌuri, “ꞋUri ma noaꞋa laꞋu na ngela ba sa Josef goꞋo niniꞋa re? Ma nia saea neꞋe nia faꞋamamana na KerekereꞋa Abu neꞋe.”

23 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Nau ku saiana kamu ke fata Ꞌuri fuaku, ‘Ngwae kwaigurai Ꞌae, Ꞌoke gura Ꞌoe basi talamu.’ Ma kamu ke fata logo Ꞌuri fuaku, ‘ꞋOke sasia basi saena fanoa Ꞌoe na ru ba kami rongoa Ꞌoko sasiꞋi ki maꞋi ana fanoa Ꞌi Kapaneam.’ ”

24 Sui sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Nau ku saea na ru mamana fuamuꞋa, nia ꞋafitaꞋi fuana kira ka kwaloa na profet Ꞌi saena fanoa nia talana. 25 Nau ku saea laꞋu fuamuꞋa, na kini Ꞌoro Jiu ki neꞋe kira Ꞌuru, kira tua Ꞌi Israel ana kaidaꞋi sa Elaeja nia tua ana. Ma kaidaꞋi baera na uta noaꞋa kasi toꞋo sulia uulu faꞋi ngali ma ono madamo ki, ma na fioloꞋa doe ka liu logo ana fanoa kia ki taꞋifau. 26 Ma God noaꞋa kasi kwatea laꞋu sa Elaeja siana gwaꞋi Ꞌuru neꞋe kira Ꞌi Israel ki. Bore ma nia kwatea lala sa Elaeja siana taꞋi gwaꞋi Ꞌuru neꞋe noaꞋa laꞋu kini Jiu neꞋe nia tua Ꞌi Serefat, fanoa saena abaꞋi kula Ꞌi Saedon. 27 Ma na ngwae Ꞌoro Jiu ki Ꞌi Israel na kuu nia saungida, ana kaidaꞋi sa Elaesa nia profet. Ma nia noaꞋa kasi gura goꞋo ta ngwae ada. TaꞋifilia goꞋo sa Neman na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu neꞋe leka maꞋi faꞋasia fanoa Ꞌi Siria goꞋo neꞋe sa Elaesa nia gura.”

28 Ma kaidaꞋi kira rongoa ru neꞋeri, na ngwae ki taꞋifau saena na luma fuana foꞋongaꞋa, kira ka saetaꞋa. Kira saetaꞋa duꞋungana neꞋe sa Jesus saea God ke baꞋa Ꞌafia lala na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, ma kira ka noaꞋa. 29 Ma kira ka tataꞋe, ma kira ka lalia sa Jesus faꞋasia na fanoa neꞋeri. Ma kira ka tori kwailiu ana sa Jesus Ꞌuana gwauna faꞋi ua neꞋe kira saungaꞋinia na fanoa kira Ꞌi fafona, fasi Ꞌiri kira ka Ꞌui Ꞌania sa Jesus Ꞌi ano, Ꞌiri nia ke mae. 30 Bore ma, nia dola goꞋo Ꞌana Ꞌi safitana na fikuꞋa neꞋeri, ma ka leka naꞋa Ꞌana faꞋasida.

Na ngwae neꞋe anoꞋi ru taꞋa nia saungia

(Mark 1:21-28)

31 Sui, sa Jesus ka leka Ꞌuana Ꞌi Kapaneam, taꞋi fanoa ana abaꞋi kula Ꞌi Galili. Ma ana taꞋi Sabat, na asoa ana mamaloꞋanga, nia ka faꞋamanata ngwae ki Ꞌi neꞋeri. 32 Ma na ngwae neꞋe kira fiku maꞋi siana Ꞌi saena luma fuana foꞋongaꞋa, kira Ꞌarefo liu ana faꞋamanataꞋanga nia ki, osiꞋana sa Jesus nia alaꞋa Ꞌani ngasingasiꞋanga ma na mamanaꞋanga maꞋi ana God. 33 Ma taꞋi ngwae neꞋe anoꞋi ru taꞋa ruꞋufia, nia tua logo Ꞌi neꞋeri. GoꞋo nia ka ako ka Ꞌuri, 34 “Sa Jesus ngwae Ꞌi Nasaret Ꞌae, nau ku saiamu ꞋaeꞋo na Ngwae Abu God. Tae nini Ꞌoko oga Ꞌoke sasi aimili? Sali Ꞌoko leka maꞋi fuana malangisi laimili taka niniꞋa?”

35 Sa Jesus ka balufia na anoꞋi ru taꞋa neꞋeri, ka Ꞌuri, “ꞋOke noto Ꞌamu, ma Ꞌoko ruꞋu maꞋi Ꞌi maa faꞋasia ngwae neꞋana!” Ma na anoꞋi ru taꞋa neꞋeri ka Ꞌui Ꞌania ngwae neꞋeri Ꞌi ano Ꞌi naꞋona fikuꞋa neꞋeri, ma ka fiꞋi ruꞋu tafa naꞋa maꞋi faꞋasia. Ma na ngwae neꞋeri noaꞋa kasi maala goꞋo.

36 Na ngwae neꞋe kira fiku Ꞌi neꞋeri ki, kira Ꞌarefo liu, ma kira ka saefilo kwailiu ada, ma kira ka Ꞌuri, “Na faꞋamanataꞋanga tae naꞋa neꞋe Ꞌuri re? Ngwae neꞋe nia ifulangani na anoꞋi ru taꞋa ki Ꞌani mamanaꞋanga faꞋinia ngasingasiꞋanga, ma kira ka sakatafa taꞋifau maꞋi Ꞌi maa!” 37 Ma na alaꞋanga sulia sa Jesus ka talo ana fanoa ki taꞋifau kalikalia abaꞋi kula neꞋeri.

Sa Jesus nia gura na ngwae Ꞌoro ki

(Matthew 8:14-17; Mark 1:29-34)

38 Sui sa Jesus nia ka leka faꞋasia na luma fuana foꞋongaꞋa, ma ka leka Ꞌi luma sa Simon. ꞋUnaꞋeri ma na funga kini sa Simon, nia mataꞋi Ꞌania ꞋakoꞋakoꞋanga doe ana kaidaꞋi neꞋeri. Ma kira ka gania sa Jesus fasi Ꞌiri ke gura. 39 ꞋUnaꞋeri goꞋo sa Jesus leka ka uu Ꞌi ninimana ꞋifitaꞋi kini neꞋeri, ma nia ka fiꞋi balufia na ꞋakoꞋakoꞋanga neꞋeri faꞋasia. Ma na Ꞌafe neꞋeri ka Ꞌakwa naꞋa, ma nia tataꞋe ka duꞋuru, ma ka kwatea naꞋa fanga fuada.

40 Ana kaidaꞋi neꞋe sina nia suu naꞋa, ma ana asoa Jiu ki fuana mamaloꞋanga ni sui naꞋa, ngwae Ꞌoro ki kira ngalia maꞋi na ngwae kwaima kira ki neꞋe mataꞋinga toꞋotoꞋo ki saungida siana sa Jesus. Ma sa Jesus ka alua limana Ꞌi fafida, ma ka gurada taꞋifau. 41 Ka ꞋunaꞋeri laꞋu, anoꞋi ru taꞋa Ꞌoro ki kira tafi faꞋasia ngwae ki, ma kira ka ako Ꞌuri, “ꞋAeꞋo na Ngela God!”

Ma sa Jesus ka lui totongaꞋi ana anoꞋi ru taꞋa neꞋeri ki noaꞋa kira kasi alaꞋa, osiꞋana kira saiana ka sui naꞋa neꞋe niaꞋa na Christ, na ngwae God nia filia fuana lafulana ngwae nia ki.

Sa Jesus nia faꞋatalo saena abaꞋi kula ki Ꞌi Israel

(Mark 1:35-39)

42 ꞋOfodangi kaidaꞋi nia laꞋa naꞋa, sa Jesus nia leka faꞋasia fanoa Ꞌi Kapaneam, ka leka Ꞌuana taꞋi kula neꞋe aroaro. Ma na ngwae ki kira ka talaꞋae kika lulu Ꞌuana, ma kaidaꞋi kira dao toꞋona, kira ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOe kasi leka faꞋasia na fanoa neꞋeri.” 43 Bore ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “God nia kwate nau maꞋi fuana faꞋataloꞋanga Ꞌania na FaꞋarongoꞋa LeꞋa, ꞋunaꞋeri neꞋe nai leka nama kwau saena ti fanoa matamata logo, Ꞌiri nai talongaꞋinia neꞋe God ke gwaungaꞋi fafia ngwae nia ki.”

44 Ma sa Jesus ka faꞋarongo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa saena luma fuana foꞋongaꞋa ki ana abaꞋi kula ki Ꞌi Israel.

5

Sa Jesus nia filia na fafarongo etaeta nia ki

(Matthew 4:18-22; Mark 1:16-20)

1 Ana taꞋi asoa, sa Jesus nia uu ka faꞋamanata Ꞌi ninimana Ꞌosi doe Ꞌi Galili, ma na ngwae Ꞌoro ki kira faisuꞋusuꞋu maꞋi siana fuana rongolana na fatalana God. 2 Ma nia ka lisia na ro gwaꞋi baru na ngwae dee ki kira faꞋasiꞋi ka teo goꞋo Ꞌani Ꞌi malitako, ma kira ka taufia na furai kira ki. 3 Ma sa Jesus nia ka raꞋe Ꞌi saena gwaꞋi baru sa Simon, ma ka saea fuana nia ke usungaꞋi tiꞋitiꞋi kwau ana faꞋasia Ꞌi sara. Ma sa Jesus ka tua Ꞌi saena na gwaꞋi baru neꞋeri, ma ka inaꞋu ana faꞋamanatalana na ngwae ki.

4 Ma kaidaꞋi nia faꞋamanata na ngwae ki ka sui naꞋa, nia ka fata Ꞌuri fuana sa Simon, “Mulu usungaꞋinia laꞋu kwau na gwaꞋi baru neꞋe Ꞌuana kula Ꞌato, sui kamu ka ala Ꞌania na furai kamu ki fuana deelana maꞋi na iꞋa ki.”

5 Ma sa Simon ka olisia ma ka Ꞌuri, “FaꞋamanata Ꞌae, kaimili rao laga ulafu naꞋa maꞋi sulia rodo laꞋulaꞋu neꞋe, bore ma noaꞋa kami kasi deea goꞋo ta iꞋa. Bore ma sulia fatalamu, nau kui ala naꞋa aku Ꞌani furai neꞋe ki.” 6 Ma kaidaꞋi kira ala Ꞌani na furai neꞋeri ki, kira ka deea naꞋa iꞋa Ꞌoro liu ki, ma na furai ki karangi ka muu naꞋa. 7 Sui kira ka karumia maꞋi na ngwae kwaima kira ki Ꞌi saena ta gwaꞋi baru laꞋu, fasi Ꞌiri kira ke leka maꞋi, kira ke kwaiꞋafi ada. ꞋUnaꞋeri kira ka dao maꞋi, ma kira ka faꞋafungua ro gwaꞋi baru neꞋeri ki Ꞌani iꞋa leleka karangi kira ka kuru goꞋo. 8 Ma kaidaꞋi sa Simon Peter nia lisia na ru neꞋeri, nia leka maꞋi ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona sa Jesus, ma ka fata Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, leka kwau Ꞌamu faꞋasi nau! NauꞋa na ngwae taꞋa liu!”

9 Sa Simon faꞋinia na ngwae neꞋe kira tua Ꞌi neꞋeri ki, kira ka Ꞌarefo liu ana iꞋa Ꞌoro neꞋe kira deea. 10 Ma na ro ngwae neꞋe kera rao faꞋinia sa Simon, neꞋe satada sa James ma sa John, na ro ngela sa Sebedi ki, kera ka Ꞌarefo liu logo. Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana sa Simon, “NoaꞋa Ꞌoe kosi maꞋu laꞋu. ꞋI naꞋo ba Ꞌoko deea iꞋa ki, bore ma Ꞌita Ꞌi taꞋena ka oli ꞋalaꞋa, Ꞌoke deea lala na ngwae ki Ꞌiri kira ke faꞋamamana ana God.”

11 Ma kaidaꞋi kira dao naꞋa Ꞌi sara, kira ka faꞋasia naꞋa gwaꞋi baru ki sulia one, ma kira ka faꞋasia ru ki taꞋifau, ma kira ka leka naꞋa faꞋinia sa Jesus.

Sa Jesus gura taꞋi ngwae kuuꞋa

(Matthew 8:1-4; Mark 1:40-45)

12 Ana taꞋi asoa, sa Jesus nia tua Ꞌi saena taꞋi fanoa, ma taꞋi ngwae neꞋe kuu nia saungia, nia tua logo Ꞌi neꞋeri. KaidaꞋi nia lisia sa Jesus, nia leka maꞋi siana, ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona, ma ka gania ka fata Ꞌuri, “AraꞋi kwa, diꞋia Ꞌoko maꞋudi, Ꞌoko saiana Ꞌoke gura nau goꞋo Ꞌamu kwa.”

13 Sui sa Jesus ka taga kwau na limana, ma ka sama toꞋona nonina, ma ka fata Ꞌuri, “ꞋIu, nau ku maꞋudi. ꞋOke mafo naꞋa.” Ma ꞋaliꞋali Ꞌi buri Ꞌana alaꞋanga neꞋeri ki sa Jesus saea goꞋo, na kuu neꞋeri ka siki naꞋa faꞋasia ngwae neꞋeri. 14 Sui sa Jesus ka olitani kwau na ngwae neꞋeri ka fata Ꞌuri fuana, “NoaꞋa Ꞌoe kosi faꞋarongoa laꞋu Ꞌani ta ngwae ana ru neꞋe ki. Bore ma Ꞌoke leka basi Ꞌamu siana na fata abu, ma Ꞌoke faꞋataꞋinia na nonimu fuana, Ꞌiri nia ke saiana neꞋe Ꞌoko Ꞌakwa naꞋa. Sui Ꞌoko kwatea na kwaisuꞋusiꞋanga sa Moses nia saea Ꞌiri ngwae ki taꞋifau kira ka faꞋamamana neꞋe na kuu neꞋe teoteo Ꞌi nonimu nia siki naꞋa.”

15 Nia ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, na faꞋarongoꞋanga sulia ru neꞋe sa Jesus fuliꞋi ki, nia talofia naꞋa kula Ꞌoro ki, ma na ngwae Ꞌoro ki kira ka leka maꞋi siana fuana rongolana faꞋamanataꞋanga nia ki, ma fasi Ꞌiri sa Jesus ka gurada logo faꞋasia na mataꞋinga kira ki. 16 Ma kaidaꞋi Ꞌoro, sa Jesus nia leka nama faꞋasia ngwae ki Ꞌuana kula aroaro ki fuana foꞋongaꞋa.

Sa Jesus gura na ngwae neꞋe nonina taꞋu

(Matthew 9:1-8; Mark 2:1-12)

17 TaꞋi asoa, kaidaꞋi sa Jesus nia faꞋamanata saena taꞋi luma, ti Farasi faꞋinia ngwae faꞋamanata ana taki ki, kira tua logo Ꞌi neꞋeri. Kira leka maꞋi faꞋasia fanoa Ꞌoro ki ana abaꞋi kula Ꞌi Galili faꞋinia Ꞌi Judea, ma Ꞌi Jerusalem. Ma na ngasingasiꞋanga God ka tua faꞋinia sa Jesus, Ꞌiri nia ka gura ngwae neꞋe kira mataꞋi ki. 18 Ma ti ngwae ngalia maꞋi taꞋi ngwae neꞋe nonina taꞋu, kira ngalia maꞋi Ꞌi fafona ꞋifitaꞋi. Kira ka sasi ngangata Ꞌuana ruꞋungaꞋa Ꞌi luma faꞋinia, fasi Ꞌiri kira ka alua Ꞌi naꞋona sa Jesus, fuana nia ka gura. 19 Bore ma osiꞋana na fikuꞋa neꞋeri doe liu, ngwae kwaima ana ngwae neꞋe kasi bolo naꞋa fuana ruꞋungaꞋa kwau Ꞌi luma siana sa Jesus. ꞋUnaꞋeri kira ka ngalia ngwae neꞋeri, kira ka raꞋe faꞋinia Ꞌi fafona luma, ma kira ka tafangia taꞋi maꞋe kwakwa doe, kira ka faꞋakosoa maꞋi na ngwae neꞋeri Ꞌi fafona ꞋifitaꞋi siana sa Jesus. 20 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia lisia na faꞋamamanaꞋanga kira, nia ka fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋe nonina taꞋu, “Ngwade Ꞌae, nau ku rufuanata naꞋa ana taꞋangaꞋa Ꞌoe ki.”

21 Ma na ngwae faꞋamanata ana taki ki faꞋinia Farasi ki, kira ka ngunungunu buri fuada kwailiu ma kira ka fata Ꞌuri, “Reala kwa! Nia saea niaꞋa ta ngwae faꞋuta mala niniꞋa? Nia faꞋabolotaꞋinia naꞋa faꞋinia God. Ngwae ki noaꞋa kasi rufuanata ana taꞋangaꞋa ki. TalitoꞋona goꞋo God neꞋe saiana rufuanatalana taꞋangaꞋa ki.”

22 Sa Jesus nia sai logo ana manataꞋanga kira ki saena liada, ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu kasi manata laꞋu ꞋunaꞋeri.”

Ma sa Jesus sai logo ana neꞋe kira faꞋamamana talitoꞋona goꞋo God neꞋe ke gura ngwae ki. 23 GoꞋo ꞋunaꞋeri nia ka fata Ꞌuri, “DiꞋia nau ku fata Ꞌuri fuana ngwae nonina taꞋu neꞋe ku Ꞌuri, ‘TaꞋangaꞋa Ꞌoe ki, nau ku rufuanata naꞋa ani,’ kaumulu kasi lisia goꞋo neꞋe nia fuli. Bore ma diꞋia nau ku fata Ꞌuri, ‘TataꞋe, ma Ꞌoko fali,’ Ꞌi neꞋeri kamu ka fiꞋi lisia neꞋe ngasingasiꞋanga nia aku fuana guraꞋa. 24 KaidaꞋi nai gura ngwae neꞋe, nai faꞋataꞋinia fuamuꞋa neꞋe nauꞋa, Ngela Ngwae, nau ku toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana nai rufuanata ana taꞋangaꞋa ki.”

Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana ngwae nonina taꞋu neꞋeri, “Nau ku saea fuamu, Ꞌoke tataꞋe naꞋa, ngalia ꞋifitaꞋi Ꞌoe, ma Ꞌoko leka naꞋa Ꞌi fanoa Ꞌoe.”

25 Ma na ngwae neꞋeri, ꞋaliꞋali nia ka tataꞋe naꞋa Ꞌi naꞋoda, goꞋo nia ka ngalia ꞋifitaꞋi neꞋe nia teo Ꞌi fafona, ma ka oli Ꞌi fanoa faꞋinia baꞋatafeꞋanga doe fuana God. 26 Ma kira taꞋifau kira ka Ꞌarefo liu naꞋa, ma kira ka baꞋatafea God. Ru neꞋe kira lisia kira Ꞌarefo liu, kika Ꞌuri, “ꞋIu, ru ni ꞋarefoꞋa doe liu niniꞋa kulu lisia Ꞌi taꞋena.”

Sa Jesus nia ri Ꞌuana sa Lifae

(Matthew 9:9-13; Mark 2:13-17)

27 Buri Ꞌana ru neꞋeri, sa Jesus nia leka kwau Ꞌi maa, ma ka lisia sa Lifae, na ngwae ni gonilana mani ana takisi, nia tua ana kula neꞋe nia rao ana. Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke leka maꞋi faꞋinau.” 28 Sa Lifae ka tataꞋe, ma ka faꞋasi buri ana ru nia ki taꞋifau, ma ka leka faꞋinia sa Jesus.

29 Sui sa Lifae ka sasia taꞋi fangaꞋa doe fuana sa Jesus Ꞌi luma nia. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri logo, na ngwae Ꞌoro neꞋe kira gonia mani Ꞌani takisi ki faꞋinia ti ngwae laꞋu, kira fanga faꞋinia sa Jesus. 30 Ti Farasi ma ngwae faꞋamanata ana taki ki kira ka saetaꞋa, ma kira ka fata Ꞌuri fuana fafarongo sa Jesus ki, “Nia bolo faꞋinia nia kasi fanga ma ka kwaꞋu laꞋu faꞋinia ngwae goni mani ana takisi ma ngwae taꞋa Ꞌufuni ki.”

31 Sa Jesus nia olisida ka fata Ꞌuri, “Ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi mataꞋi ki, kira kasi oga goꞋo ta ngwae kwaigurai, bore ma ngwae neꞋe kira mataꞋi ki tari, kira ka boꞋoboꞋo Ꞌuana ngwae kwaigurai. 32 Nau Ꞌiri leka laꞋu maꞋi fuana laefilana ngwae ꞋoloꞋolo ki Ꞌiri kira ke kakari alifaꞋi, bore ma na ngwae neꞋe abulalada taꞋa ki lala tari, nau ku leka maꞋi fuana laefilada Ꞌuana rokisi manataꞋanga.”

Aofia dao naꞋa, kwaimanataiꞋanga ke noaꞋa, muke sae saeleꞋa

(Matthew 9:14-17; Mark 2:18-22)

33 Ti ngwae kira fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “Ana kaidaꞋi Ꞌoro ki, na fafarongo sa John ki kira abu fanga fuana foꞋongaꞋa, ma na fafarongo Farasi ki kira ka ꞋunaꞋeri logo. Bore ma na fafarongo Ꞌoe ki, kira fanga ma kira ka kwaꞋu goꞋo Ꞌada.”

34 Sa Jesus olisida ka fata Ꞌuri, “Nia kasi bolo faꞋinia toꞋa neꞋe kira tua ana fafangaꞋa ana ara araꞋinga neꞋe kira ka abu fanga. DuꞋungana neꞋe, kaidaꞋi araꞋi faolu nia goꞋo Ꞌana Ꞌua faꞋinida ngwae ki, kira saeleꞋa. 35 Bore ma kaidaꞋi ke dao maꞋi aigaꞋi neꞋe kira ke baꞋea na araꞋi faolu faꞋasida. ꞋUnaꞋeri mala, kira fiꞋi abu fanga laꞋu, osiꞋana neꞋe kira kwaimanatai. Ta neꞋe noaꞋa Ꞌiri bolo fuana na fafarongo nau ki kira ka abu fanga goꞋo Ꞌada kaidaꞋi nau ku tua faꞋinida.”

36 Sui sa Jesus ka fata Ꞌani tarifulaꞋa fuada logo Ꞌuri, “Nia kasi bolo fuana muke ngali ta ngisingisi toro faolu fuana subungilana ta toro neꞋe nia Ꞌua. Si diꞋia ta ngwae sasia na ru neꞋeri, na ngisingisi toro faolu neꞋeri ka gasia na toro Ꞌua neꞋeri, duꞋungana toro faolu nia lukuluku Ꞌi buri Ꞌana ngwasilana, ma na toro faolu kasi lia leꞋa goꞋo faꞋinia na toro Ꞌua. 37 Ma muke sai logo ana, noaꞋa nia kasi bolo fuana ta ngwae ka alua naꞋa waen faolu Ꞌi saena ngwaꞋi Ꞌua ana ꞋuꞋuila nanigot, duꞋungana ngwaꞋi ru Ꞌua neꞋeri noaꞋa kasi baꞋu. Si diꞋia nia sasia ru ꞋunaꞋeri, kaidaꞋi na waen neꞋeri ke totoro goꞋo maꞋi, nia ka foga naꞋa ngwaꞋi ru Ꞌua neꞋeri, ma na waen neꞋeri ka kisitaꞋi, ma na ngwaꞋi ru neꞋeri ka taꞋa naꞋa. 38 Nia neꞋe ngwae ke alua nama waen faolu Ꞌi saena na ngwaꞋi ru faolu neꞋe nia saiana ke baꞋu.

39 “Ta ngwae neꞋe ꞋidufaꞋi kwaꞋufia goꞋo ana waen Ꞌua, noaꞋa nia kasi oga na waen faolu. OsiꞋana nia fata Ꞌuri, ‘Na waen Ꞌua neꞋe kwaꞋufilana mamasiꞋa ka leꞋa kwa.’ ”

6

Sa Jesus nia ꞋaꞋana fuana Sabat

(Matthew 12:1-14; Mark 2:23—3:6)

1 TaꞋi Sabat, asoa ana mamaloꞋanga, sa Jesus faꞋinia fafarongo nia ki kira leleka, ma kira ka liu toꞋo folo ana taꞋi oꞋolaꞋi witi, na ru kira saungani fuana beret. Ma kaidaꞋi kira liu ana, na fafarongo nia ki kira ka loia ti fingi ru, ma kira ka ꞋasaꞋasanga saena limada, ma kira ka Ꞌania. 2 Ma kaidaꞋi ngwae ana Farasi ki kira lisia, kira ka fata Ꞌuri, “Ru neꞋe kaumulu sasia nia Ꞌoia na taki sa Moses, osiꞋana kamu loia witi neꞋe ana Sabat, asoa ana mamaloꞋa.”

3 Sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Nau ku saiana kaumulu toꞋomaꞋi sulia saena Buka Abu na ru ba sa David na tatalafaꞋa nia sasia Ꞌi naꞋo. Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa David faꞋinia ngwae nia ki kira fiolo liu, 4 nia ka leka Ꞌi saena na luma God, ma na ꞋingataꞋi fata abu ka kwatea fuana sa David na beret neꞋe kira Ꞌau abua fuana God. Ma sa David ka Ꞌania naꞋa beret neꞋeri, ma ka kwatea logo fuana ngwae nia ki, ma kira ka Ꞌania. Bore ma na taki kulu alaꞋani fuana talitoꞋona goꞋo na fata abu God ki neꞋe kira saiana Ꞌanilana. Ma noaꞋa kulu kasi lisia saena Buka Abu neꞋe God nia saetaꞋa fuana sa David.”✡ 5 Sui sa Jesus ka fata naꞋa Ꞌuri, “Nau, na Ngela Ngwae, nau ku toꞋo ana na ngasingasiꞋanga fuana saelana ru ki fuana ngwae ki kira saiana kike sasia goꞋo Ꞌada ana asoa ana mamaloꞋanga.”

6 Ma ana ta asoa ana Sabat logo, sa Jesus ka leka saena luma fuana foꞋongaꞋa ma ka faꞋamanata. Ma taꞋi ngwae nia tua logo Ꞌi neꞋeri neꞋe lima ꞋoloꞋolo ana nia mae. 7 Ma ti ngwae faꞋamanata ana taki ki, ma na Farasi ki, kira ka tua logo Ꞌi neꞋeri, ma kira ka lialia Ꞌuana diꞋia sa Jesus ke gura ngwae neꞋeri ana Sabat, asoa ana mamaloꞋa. DiꞋia ꞋunaꞋeri, kira ka fata maana sa Jesus ana Ꞌoilana taki God ana guraꞋa, ru neꞋeri kira manata sulia ma nia diꞋia raoꞋa. 8 Ma sa Jesus nia saiana goꞋo Ꞌana manatada, ma nia ka fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋe limana mae, “TataꞋe maꞋi, Ꞌoko uu maꞋi Ꞌi naꞋona ngwae ki taꞋifau.” Ma ngwae neꞋeri ka tataꞋe, ma ka leka maꞋi siana sa Jesus. 9 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana Farasi ki, ma na ngwae faꞋamanata ana taki ki, “Nau ku saefilo kamu basi. Tae neꞋe taki kulu nia alaꞋania fasi Ꞌiri kulu ka sasia ana asoa ana mamaloꞋanga? Nia alaꞋania sasilana ru leꞋa ki, nama sasilana ru taꞋa ki? Nia alaꞋania na faꞋamaurilana ta ngwae, nama saungilana ta ngwae?” 10 Sa Jesus nia fata ꞋunaꞋeri ka sui, nia ka lia kwailiu fuada, goꞋo nia ka fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋe limana nia mae, “Taga maꞋi limamu.” Ma nia ka taga, ma na limana ka leꞋa naꞋa. 11 Ana kaidaꞋi kira lisia, kira ka saetaꞋa liu, ma kira ka alaꞋa fiku ma kira ka manata Ꞌoi ru Ꞌuana tae neꞋe kike sasia ana sa Jesus.

Sa Jesus filia na lifurongo nia ki

(Matthew 10:1-4; Mark 3:13-19)

12 Ana ta kaidaꞋi logo, sa Jesus ka raꞋe Ꞌuana gwauna faꞋi ua Ꞌiri nia ka foꞋo. Ma saena rodo laꞋulaꞋu neꞋeri, nia ka foꞋosia God. 13 KaidaꞋi nia Ꞌofodangi naꞋa, nia ka saea maꞋi fafarongo nia ki siana, ma ka filia akwala ma ro ngwae, ma ka saeda Ꞌani lifurongo ki. 14 Na satada: sa Simon neꞋe sa Jesus faꞋasata Ꞌani sa Peter, ma sa Andrew na ngwaefuta nia, ma sa James, ma sa John, ma sa Filip, ma sa Batolomiu, 15 ma sa Matthew, ma sa Tomas, ma sa James na ngela sa Alfeas, ma sa Simon ta ngwae ana ngwae Jiu ki ba kira oga lalilana ngwae Ꞌi Rom ki faꞋasia Ꞌi Israel, 16 ma sa Judas na ngela sa James, ma sa Judas Iskariot na ngwae neꞋe nia ke baꞋa Ꞌolosaea sa Jesus fuana malimae nia ki.

Sa Jesus nia faꞋamanata ma ka gura na ngwae ki

(Matthew 4:23-25)

17 Sa Jesus nia koso maꞋi faꞋasia Ꞌi gwauna ua neꞋeri faꞋinia na akwala ma ro lifurongo nia ki, ma ka uu ana kula ote faꞋinia na fikuꞋa doe neꞋeri neꞋe ti ngwae laꞋu ana fafarongo nia ki. Ma ti ngwae Ꞌoro laꞋu neꞋe kira leka maꞋi faꞋasia abaꞋi kula Ꞌi Judea, ma faꞋinia fanoa doe Ꞌi Jerusalem, ma na fanoa ki Ꞌi Taea ma Ꞌi Saedon neꞋe kira tua Ꞌi sulia asi, kira tua logo Ꞌi neꞋeri. 18 Kira leka maꞋi fuana rongolana sa Jesus, ma Ꞌiri sa Jesus ke gurada faꞋasia na mataꞋinga kira ki. Ma na ngwae neꞋe kira toꞋo ana anoꞋi ru taꞋa ki, kira leka logo maꞋi, ma sa Jesus ka gurada. 19 Na ngwae ki taꞋifau kira iliili Ꞌuana samaꞋa toꞋona sa Jesus, osiꞋana na ngasingasiꞋanga nia leka kwau faꞋasia fuana guralana na ngwae ki taꞋifau.

SaesaeleꞋanga ma kwaimanataiꞋanga

(Matthew 5:1-12)

20 Sa Jesus ka lia kwau fuana fafarongo nia ki ma ka fata Ꞌuri,

“SaesaeleꞋanga fuamuꞋa ngwae neꞋe kamu dalaꞋa ki, osiꞋana neꞋe God ka gwaungaꞋi fafi kamu.

21 SaesaeleꞋanga fuamuꞋa ngwae neꞋe kamu fiolo ana kaidaꞋi neꞋe ki, osiꞋana kamu ke baꞋa abusu.

SaesaeleꞋanga fuamuꞋa ngwae neꞋe kamu angi ana kaidaꞋi neꞋe ki, osiꞋana kamu ke baꞋa gaꞋa.

22 SaesaeleꞋanga fuamuꞋa kaidaꞋi na ngwae ki kira ke silolongaꞋi kamu, ma kike ifulangaꞋi kamu, ma kira ka fata faꞋali kamu, ma fuꞋusi taꞋa amuꞋa, osiꞋana kamu roꞋosuli nau na Ngela Ngwae.

23 Kamu ke saesaeleꞋa, ma muke ngwaꞋe sakasaka Ꞌani saeleꞋanga doe kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kike sasi ꞋunaꞋeri amuꞋa, osiꞋana na kwaiaraꞋa doe nia maꞋakwali kamu Ꞌi langi. Nau ku saea ru neꞋeri osiꞋana kira ke baꞋa sasia logo ru taꞋa fuamuꞋa neꞋe koꞋo bora kira ki sasia ana profet ki maꞋi Ꞌi naꞋo.

24 Bore ma, nia ke taꞋa ka lilisu fuamuꞋa na ngwae neꞋe kamu toꞋo ana toꞋoruꞋa ki ana kaidaꞋi neꞋe, osiꞋana ngwangwaneꞋanga ki kamu toꞋo ani ka sui naꞋa.

25 Nia ke taꞋa ka lilisu fuamuꞋa na ngwae neꞋe kamu fanga abusu ki ana kaidaꞋi neꞋe, osiꞋana kamu ke baꞋa fiolo.

Nia ke taꞋa ka lilisu fuamuꞋa na ngwae neꞋe kamu gaꞋa ki ana kaidaꞋi neꞋe, osiꞋana kamu ke baꞋa oꞋomae, ma muke angi.

26 Nia taꞋa ka lilisu fuamuꞋa kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira fataleꞋa amuꞋa, osiꞋana na koꞋo bora kira ki, kira sasia logo ru neꞋeri ki fuana na profet ꞋosoꞋoso ki.”

AlafeꞋanga fuana malimae

(Matthew 5:38-48; 7:12)

27 Sa Jesus nia faꞋamanata logo ka Ꞌuri, “Nau ku saea fuamuꞋa na ngwae neꞋe kamu rongo sulia fatalaku, muke kwaima ana na malimae kamu ki, ma muke sasi leꞋa fuana ngwae neꞋe kira silolongaꞋi kamu ki. 28 Ma muke foꞋosia God, Ꞌiri nia ke faꞋaleꞋa ngwae neꞋe kira agia kamuꞋa, ma muke foꞋo fuana na ngwae neꞋe kira sasia ru taꞋa ki amuꞋa. 29 Ma diꞋia ta ngwae ka fidalia na satemu, Ꞌoke alaꞋania nia ka fidalia laꞋu ta bali sate. Ma diꞋia ta ngwae ka ngalia na toꞋongi fafo doe Ꞌoe, Ꞌoke alaꞋania nia ke ngalia logo na toꞋongi sae Ꞌoe fuana. 30 Ma Ꞌoke kwatea fuana ta ngwae bore Ꞌana neꞋe nia ke gania ta ru amuꞋa. Ma diꞋia ta ngwae nia ngalia ta ru ana ru Ꞌoe ki, noaꞋa Ꞌoe kosi gania laꞋu fuana olitaꞋilana fuamu. 31 Ta tae neꞋe kamu oga na ngwae matamata ki kira ke sasia fuamuꞋa, kamu ke sasia logo fuada.

32 “Ma diꞋia kamu kwaima goꞋo amuꞋa ana ngwae neꞋe kira kwaima amuꞋa ki, noaꞋa kamu kasi ngalia goꞋo ta kwaiaraꞋanga. OsiꞋana na ngwae taꞋa ki bore, kira kwaima logo ana ngwae neꞋe kira kwaima ada ki. 33 Ma diꞋia kamu sasi leꞋa goꞋo ꞋamuꞋa fuana ngwae neꞋe kira sasi leꞋa fuamuꞋa ki, noaꞋa kamu kasi ngalia goꞋo ta kwaiaraꞋanga. OsiꞋana neꞋe ngwae abula taꞋa ki bore, kira sasi logo ꞋunaꞋeri. 34 Ma diꞋia kamu kwate ru goꞋo ꞋamuꞋa fuana ngwae neꞋe kira saiana kike duꞋua fuamuꞋa, noaꞋa kamu kasi ngalia goꞋo ta kwaiaraꞋanga. OsiꞋana neꞋe ngwae abula taꞋa ki bore, kira sasi logo ꞋunaꞋeri fuana ngwae abula taꞋa ki, fasi Ꞌiri kira ka duꞋua nama fuada. 35 Bore ma kamu ke kwaima nama ana malimae kamu ki, ma muke sasi leꞋa fuada, ma kamu ke kwate ru ma noaꞋa kamu kasi masia laꞋu na duꞋulana. DiꞋia kamu sasi ꞋunaꞋeri, kamu ke baꞋa ngalia na kwaiaraꞋanga doe, ma na abulalamuꞋa neꞋe ke diꞋia God na maꞋa kamu neꞋe nia ꞋinotoꞋa ka tasa. OsiꞋana God nia sasi leꞋa fuana ngwae taꞋa ki ma ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi saeleꞋa faꞋinia tae neꞋe God sasia fuada. 36 Muke kwaimanatai ana ngwae ki, ka diꞋia logo na MaꞋa kamu neꞋe nia kwaimanatai amuꞋa.

FaꞋamanataꞋanga sulia matalangaꞋilana ta ngwae

(Matthew 7:1-5)

37 “NoaꞋa kamu kasi matalangaꞋinia ta ngwae matamata, Ꞌasu Ꞌubani God kata matalangaꞋi kamu logo. Ma noaꞋa kamu kasi saea na kwaꞋikwaꞋinga fuana ti ngwae matamata, ma God noaꞋa kasi kwatea logo na kwaꞋikwaꞋinga fuamuꞋa. Muke rufuanata nama ana ngwae ki, ma God ke rufuanata kamu logo. 38 Muke kwate nama ru ki fuana ngwae ki, ma God ke kwate ru logo fuamuꞋa. Ma God ke baꞋa kwatea na kwateꞋa neꞋe nia diꞋia ta ngwae ba nia faꞋafungua ta ngwaꞋi ru neꞋe nia nekea, leleka nia ka fungufungu ma ka Ꞌalasaka naꞋa. Ma God ke baꞋa kwate fuamuꞋa, diꞋia logo neꞋe kamu kwatea fuana na ngwae matamata ki.”

Na tualana fafarongo ki

39 Sa Jesus nia fata logo sulia tarifulaꞋa fuada ka Ꞌuri, “Ta ngwae neꞋe maana nia rodo, nia ꞋafitaꞋi ka talaꞋia laꞋu ta ngwae neꞋe maana rodo. DiꞋia nia sasi ꞋunaꞋeri, keroꞋa taꞋifau goꞋo neꞋe kera ke Ꞌasia saena kilu. 40 Aia, na ngwae neꞋe nia saesaeꞋi ru goꞋo Ꞌana, nia ꞋafitaꞋi ka liufia na ngwae neꞋe faꞋamanata nia. Ma diꞋia na ngwae saesaeꞋi ru nia ngali taꞋifau ru neꞋe ngwae faꞋamanata nia kwate fuana ki, nia diꞋia naꞋa na ngwae faꞋamanata nia.

41 “ꞋOko toꞋo ana taꞋangaꞋa doe ki, bore ma Ꞌoko balufia naꞋa Ꞌamu ta ngwae neꞋe nia toꞋo ana taꞋangaꞋa tiꞋitiꞋi. ꞋOko diꞋia taꞋi ngwae neꞋe nia lisia na gegeo Ꞌi saena na maana toꞋolana, bore ma nia kasi lisia goꞋo ta buli ano doe neꞋe nia saena maana talana. 42 Ma Ꞌoko fata Ꞌuri fuana na ngwae matamata, ‘ꞋOe kosi sasia ta ru neꞋe nia taꞋa.’ Bore ma Ꞌoe kosi manata Ꞌabera goꞋo ana taꞋangaꞋa doe neꞋe Ꞌoko sasiꞋi ki. ꞋAeꞋo ngwae kwalabasa. ꞋOke faꞋasia basi na taꞋangaꞋa Ꞌoe ki. Sui, Ꞌoko fiꞋi bolo fuana kwaiꞋafiꞋanga kwau ana ta ngwae matamata fuana na taꞋangaꞋa nia ki.”

Na Ꞌai faꞋinia na fufuaꞋi ru

(Matthew 7:16-20; 12:33-35)

43 Sa Jesus ka fata logo Ꞌania taꞋi tarifulaꞋa fuada ka Ꞌuri, “Na Ꞌai neꞋe nia bulao ka leꞋa, nia ꞋafitaꞋi ka fungu Ꞌani fuaꞋi ru taꞋa ki. Ka diꞋia logo, na Ꞌai neꞋe nia bulao ka taꞋa, nia ꞋafitaꞋi ka fungu Ꞌani na fuaꞋi ru leꞋa ki. 44 Kulu saiana Ꞌai ki taꞋifau, osiꞋana fufuaꞋi ru kira ki neꞋe kira fungu Ꞌani. Ma nia ꞋafitaꞋi ta ngwae ka fisua na fufuana Ꞌai leꞋa faꞋasia na kwalongarangaraꞋa. 45 Ma na ngwae leꞋa nia sasia logo na ru leꞋa ki sulia na manataꞋi ngwae raola nia. Ma na ngwae taꞋa nia sasia logo na ru taꞋa ki sulia na manataꞋi ngwae bulibuli nia. Na ru neꞋe nia tua Ꞌi saena na manatalana ngwae, nia neꞋe ka ruꞋu maꞋi Ꞌi maa Ꞌani fatalana.”

Fafarongo mamana

(Matthew 7:24-27)

46 Ma sa Jesus ka alaꞋa laꞋu Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe, ana kaidaꞋi kamu alaꞋa faꞋinau, kamu ka saea nau Ꞌani Aofia, bore ma noaꞋa kamu kasi sasi goꞋo sulia na ru neꞋe nau ku saeꞋe fuamuꞋa ki? 47 Sa tai bore ana neꞋe nia leka maꞋi siaku, ma ka rongo sulia na fatalaku, ma ka sasi sulia, nai faꞋataꞋinia fuamuꞋa na fitoꞋonga nia, ma na tualana. 48 Nia diꞋia na ngwae neꞋe nia saungaꞋinia luma nia, ma nia ka Ꞌilia na diro Ꞌai ki ka koso lalo. Aia, ma ana kaidaꞋi na uta ka toꞋo, ma na kafo nia afetafa maꞋi, nia ꞋafitaꞋi ka malangisia, osiꞋana nia saungaꞋinia luma nia Ꞌi fafona na diro Ꞌai ki neꞋe nia Ꞌilia ka koso lalo. 49 Ma na ngwae neꞋe nia rongoa na fatalaku, ma noaꞋa kasi sasi sulia, nia diꞋia ngwae neꞋe nia saungaꞋinia luma nia fafona one, noaꞋa nia kasi Ꞌilia diro Ꞌai kasi koso lalo goꞋo. KaidaꞋi kafo nia afetafa maꞋi, ma ka foto ana luma neꞋeri, luma neꞋeri ka Ꞌasia, ma ka takalo taꞋifau naꞋa.”

7

Sa Jesus gura taꞋi ngwae rao

(Matthew 8:5-13)

1 KaidaꞋi sa Jesus nia faꞋasuia naꞋa fatalana fuana ngwae ki, nia ka leka naꞋa Ꞌuana fanoa Ꞌi Kapaneam. 2 Ma taꞋi ngwae Ꞌi neꞋeri, nia mataꞋi ka doe ma ka karangi mae naꞋa. Na ngwae neꞋeri, niaꞋa na ngwae rao ana taꞋi gwaungaꞋi ngwae ramo ana fuꞋanga ki faꞋasia na fanoa doe Ꞌi Rom. Ma gwaungaꞋi ngwae ramo neꞋeri, nia lia doe liu ana na ngwae rao nia. 3 Ma kaidaꞋi neꞋe gwaungaꞋi ngwae ramo neꞋeri nia rongoa neꞋe sa Jesus nia dao maꞋi, nia ka kwatea ti ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana Jiu ki, fasi Ꞌiri kira ka saea sa Jesus ke leka maꞋi, Ꞌiri ke gura na ngwae rao nia. 4 KaidaꞋi kira dao siana sa Jesus, kira ka amasia, kira ka Ꞌuri, “Na gwaungaꞋi ngwae ramo neꞋe nia bolo faꞋinia Ꞌoke kwaiꞋafi ana na ngwae rao nia, 5 osiꞋana gwaungaꞋi ngwae ramo neꞋeri nia kwaima liu fuamiꞋa Jiu ki, ma nia ka saungaꞋinia taꞋi luma fuana foꞋongaꞋa fuamiꞋa Ꞌi neꞋe.”

6 ꞋUnaꞋeri sa Jesus ka leka naꞋa faꞋinida. Ma kaidaꞋi nia dao karangia naꞋa kwau na luma, na ngwae gwaungaꞋi neꞋeri Ꞌi Rom ka kwatea laꞋu kwau na ngwae kwaima nia ki, Ꞌiri kira ke fata Ꞌuri fuana, “AraꞋi ꞋaꞋana neꞋe kwa, Ꞌoe kosi Ꞌabera laꞋu. Nau noaꞋa kusi totolia neꞋe Ꞌoke leka maꞋi Ꞌi saena luma nau. 7 Ma nau bore kusi bolo logo fuana lekaꞋa kwau fuamu talaku. ꞋOke fata goꞋo maꞋi Ꞌamu, ma na ngwae ni rao nau ka Ꞌakwa naꞋa. 8 Nau ku saiana Ꞌoko bolo goꞋo Ꞌamu fuana sasilana ru neꞋeri, duꞋungana nauꞋa talaku na ngwae nau ku rao Ꞌi olofana na ngwae doe ki, ma nau ku toꞋo ana ngwae ni fuꞋa ki neꞋe kira rao Ꞌi olofana na gwaungaꞋinga nau. Ma diꞋia nau ku saea ta ngwae ku Ꞌuri, ‘ꞋOke leka,’ ma nia ka leka. Ma diꞋia nau ku saea ta ngwae ku Ꞌuri, ‘ꞋOke leka maꞋi,’ nia ka leka maꞋi. Ma diꞋia nau ku saea ta ngwae rao ulafu ma nau ku Ꞌuri, ‘ꞋOke sasia nama ru neꞋe,’ nia ka sasia naꞋa.”

9 Ana kaidaꞋi sa Jesus nia rongoa ru neꞋeri, nia ka Ꞌarefo liu. Ma nia ka abula, ma ka fata Ꞌuri fuana na ngwae neꞋe kira leka Ꞌi burina ki, “Nau ku saea fuamuꞋa, nau noaꞋa kusi lisia Ꞌua ta ngwae neꞋe nia faꞋamamana ka Ꞌuri, sui bore Ꞌana saena Ꞌi Israel.”

10 Ma na ngwae ngali alaꞋanga neꞋeri ki, kira ka oli Ꞌuana Ꞌi luma na gwaungaꞋi ngwae ramo baera, ma kira ka lisia na ngwae mataꞋi baera nia Ꞌakwa naꞋa.

Sa Jesus faꞋamauria na ngwae neꞋe nia mae naꞋa

11 Ma noaꞋa nia kasi tau goꞋo Ꞌi buri Ꞌana ru neꞋeri ki, sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki, ma ngwae Ꞌoro ki logo, kira leka Ꞌuana taꞋi fanoa neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Nen. 12 Ma kaidaꞋi nia dao karangia maana na sakasakaꞋa ana na fanoa neꞋeri, taꞋi fikuꞋa kira ngalia maꞋi taꞋi ngwae mae, ma kira ka leka naꞋa maꞋi Ꞌi maa. Na ngwae mae neꞋeri, niaꞋa na Ꞌalako mutaꞋi taꞋi gwaꞋi Ꞌuru. Ma na fikuꞋa doe kira ka leka maꞋi faꞋinia fuana kwaiatolana. 13 Ma kaidaꞋi sa Jesus, na Aofia, nia lisia na gwaꞋi Ꞌuru neꞋeri, nia ka kwaimanatai liu ana, ma ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOe kosi angi laꞋu.” 14 Sui nia ka leka kwau, ma ka sama toꞋona na tatafe neꞋe ngwae mae neꞋeri nia teo saena, ma na ngwae neꞋe kira ngalia ngwae mae neꞋeri ki, kira ka uu toꞋo. GoꞋo sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Ngwae Ꞌalako neꞋe kwa, nau ku saea fuamu, Ꞌoke tataꞋe!” 15 Ma na ngwae Ꞌalako baera ka tataꞋe naꞋa, ma ka talaꞋae ka alaꞋa. Ma sa Jesus ka kwatea naꞋa kwau fuana teꞋa nia.

16 Ma na ngwae neꞋe kira lisia ru neꞋeri ki, kira ka Ꞌarefo liu, ma kira ka baꞋatafea God, kika Ꞌuri, “TaꞋi profet ꞋinotoꞋa nia sakatafa naꞋa maꞋi Ꞌi safitakulu. God nia dao naꞋa maꞋi fuana Ꞌafilakulu na ngwae nia ki.”

17 Ma na alaꞋanga sulia sa Jesus, ka talo naꞋa Ꞌi saena Ꞌafutana abaꞋi kula Ꞌi Israel, ma na bali ana fanoa ki kalikalia logo.

Sa John ngwae ni Siuabu nia kwatea ro fafarongo nia ki siana sa Jesus

(Matthew 11:2-19)

18 Ana kaidaꞋi neꞋe fafarongo sa John ki kira faꞋarongo nia Ꞌania na raolana sa Jesus, sa John ka saea maꞋi ro fafarongo nia ki siana, 19 ma ka baꞋe keroꞋa ka leka kwau siana sa Jesus, na Aofia, Ꞌuana saefilolana kika Ꞌuri, “ꞋUri ma ꞋaeꞋo naꞋa neꞋe na Christ, ngwae neꞋe ke baꞋa dao maꞋi niniꞋa, nama mike masia laꞋu ta ngwae matamata?”

20 Ma ana kaidaꞋi kera dao siana sa Jesus, kera ka saefiloa Ꞌuri ana, “Sa John ngwae ni Siuabu nia baꞋe keroꞋo maꞋi fuana saefilolamu, ꞋUri ma ꞋaeꞋo naꞋa neꞋe na Christ, ngwae neꞋe ke baꞋa dao maꞋi, nama mike masia laꞋu ta ngwae matamata?”

21 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri logo, sa Jesus nia gura ngwae mataꞋi Ꞌoro ki, ma nia ka ifulangaꞋinia na anoꞋi ru taꞋa ki faꞋasia na ngwae ki, ma ka gura na ngwae neꞋe maada rodo ki. 22 Nia neꞋe sa Jesus ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “Moro oli kwau, moro ka faꞋarongoa sa John Ꞌania ru ki neꞋe koroꞋo lisiꞋi ki, ma moro ka rongoꞋi ki Ꞌi taꞋena. Ngwae maada rodo ki, kira lia naꞋa. Ma ngwae Ꞌaeda mae ki, kira ka fali naꞋa. Ma na ngwae neꞋe kuu nia saungida ki, kira ka mafo naꞋa. Ma ngwae neꞋe alingada bani ki, kira ka rongo naꞋa. Ma ngwae neꞋe kira mae ki, kira ka mauri laꞋu. Aia, ma na FaꞋarongoꞋa LeꞋa, nau ku faꞋatalo naꞋa Ꞌani fuana ngwae dalaꞋa ki. 23 God ke ꞋoilakitaꞋinia na ngwae ki taꞋifau neꞋe noaꞋa kira kasi ilangaꞋi nau, osiꞋana na ru nau ku sasiꞋi ki.”

24 ꞋI buri Ꞌana na ro fafarongo sa John ki kera oli naꞋa, sa Jesus nia talaꞋae ka alaꞋa sulia sa John fuana ngwae neꞋe kira fiku Ꞌi neꞋeri ki ka Ꞌuri, “Ana kaidaꞋi kamu leka siana sa John saena abaꞋi kula kwasi, ta tae niniꞋa kamu leka fuana lisilana Ꞌi neꞋeri? Ta ngwae neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ka diꞋia goꞋo Ꞌana ta gwango rade neꞋe nia saola ana iru? NoaꞋa! Sa John nia noaꞋa laꞋu ngwae ꞋunaꞋeri. 25 ꞋUri ma, tae neꞋe kamu leka fuana lisilana? Ta ngwae neꞋe nia toro Ꞌania ifi neꞋe folilana doe? NoaꞋa! OsiꞋana ngwae neꞋe kira toro ꞋunaꞋeri ki, kira toꞋoru, ma kira ka tua Ꞌi saena luma leꞋa liu ki. 26 Kamu ke faꞋarongo nau maꞋi. Tae neꞋe kamu leka kwau fuana lisilana? Na profet? ꞋIu! Nia na profet mamana! Ma nia liufia mala na profet Ꞌi naꞋo ki taꞋifau. 27 Sa John naꞋa ba kira kerekere sulia saena KerekereꞋa Abu ana kaidaꞋi God nia fata Ꞌuri, ‘Lia basi, nai baꞋa kwatea kwau na ngwae ni ngali alaꞋanga nau Ꞌi naꞋo amu, fasi Ꞌiri nia ke sasi akaꞋu ana ngwae ki fuamu.’ ” 28 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Nau ku saea fuamuꞋa, sa John nia talingaꞋi ka liufia na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira futa maꞋi Ꞌi saena magalia neꞋe. Sui ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, na ngwae neꞋe kira faꞋatiꞋitiꞋi ada ki saena na ꞋInotoꞋanga God, kira doe ka tasa ka liu ana sa John.”*

29 Ngwae ki taꞋifau neꞋe kira rongoa fatalana, ma na ngwae goni mani ana takisi ki bore, kaidaꞋi kira rongo sulia fatalana sa Jesus, kira ka saiana taꞋi tala God nia saga ma ka mamana, osiꞋana kira kakari alifaꞋi, ma sa John ka siuabu kira taꞋifau. 30 Ma na Farasi ki faꞋinia ngwae faꞋamanata ana taki ki, osiꞋana neꞋe kira Ꞌaila Ꞌania kakari alifaꞋi Ꞌanga ma na siuabuꞋanga ana sa John, kira noaꞋa kasi oga goꞋo na roꞋongaꞋa sulia na kwaiogaiꞋanga God neꞋe nia sasi akaꞋu ana fuada.

31 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri fuada, “Nau kui faꞋabolotaꞋinia fuamuꞋa na tua lamuꞋa ngwae ana Ꞌi taꞋena, kamuꞋa diꞋia na kaela ngela 32 neꞋe kira fiku Ꞌi maana usiꞋa Ꞌani ro fikuꞋa ki. Ma kira ka ri kwailiu fuada, ‘Kaimili ufi Ꞌau, ma kamu kasi ngwaꞋe goꞋo sulia. Ma kaimili ka ngulia na faꞋi ngu sulia maeꞋa fuaumulu, ma kamu kasi kwaimanatai goꞋo.’ 33 KaidaꞋi sa John Siuabu nia dao maꞋi, nia abu fanga, ma noaꞋa kasi kwaꞋufia ta waen, ma kamu ka saea fasi nia toꞋo ana anoꞋi ru taꞋa. 34 Sui, kaidaꞋi nauꞋa, na Ngela Ngwae, nau ku dao maꞋi, nau ku fanga fiku, ma nau ku kwaꞋu faꞋinia ngwae ki, ma kamu ka fata logo Ꞌuri, ‘Kamu lisia! Nia fanga doe, ma ka kwaꞋu doe ana waen, ma nia ka kwaima faꞋinia ngwae neꞋe kira goni mani ana takisi ki ma ngwae abulalada taꞋa ki logo.’ 35 Bore ma, ngwae neꞋe kira roꞋosulia na liatoꞋo God ki, kira faꞋataꞋinia neꞋe God nia mamana.”

Sa Jesus nia saena luma sa Simon na Farasi

36 TaꞋi ngwae ana Farasi ki neꞋe satana sa Simon, nia laefia sa Jesus fasi Ꞌiri ke fanga faꞋinia. Ma sa Jesus ka leka Ꞌi luma nia, ma ka tua egoego, ma ka fanga faꞋinia. 37 Ma taꞋi kini neꞋe abulalana taꞋa nia tua logo Ꞌi saena na fanoa neꞋeri. Ana kaidaꞋi neꞋe kini neꞋeri nia saiana sa Jesus nia fanga Ꞌi saena luma na Farasi neꞋeri, nia ka ngalia maꞋi taꞋi biꞋi nura leꞋa neꞋe nia fungu Ꞌania ngwaingwai neꞋe nia moko leꞋa liu. 38 Ma nia ka ruꞋu saena luma, ka uu maꞋi Ꞌi buri Ꞌana sa Jesus talaꞋana Ꞌaena, ma nia ka angi, ma ka faꞋaisila na Ꞌaena sa Jesus Ꞌani na kafo ana maana. Sui, nia ka ongoa Ꞌaena sa Jesus Ꞌani ifuna, ma ka nonoꞋia. Sui nia ka kisitaꞋinia na ngwaingwai moko leꞋa neꞋeri Ꞌi fafona Ꞌaena sa Jesus.

39 Ma kaidaꞋi neꞋe Farasi ba nia laefia sa Jesus, nia lisia na ru neꞋeri, nia ka manata Ꞌana Ꞌuri, “DiꞋia na ngwae neꞋe niaꞋa na profet, nia ke saiana abulalana kini neꞋe nia taꞋa liu.”

40 Ma sa Jesus ka saiana na manataꞋanga na Farasi neꞋeri, ma nia ka fata Ꞌuri fuana, “Simon kwa! TaꞋi ru neꞋe nau ku oga nai saea fuamu.”

Ma sa Simon ka Ꞌuri, “FaꞋamanata Ꞌae, Ꞌoke saea maꞋi fuaku kwa.”

41 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Ro ngwae ki kera ngali langa ana mani faꞋasia taꞋi ngwae neꞋe nia alaꞋania ngwae ki kira ka ngali langa ana mani nia ki. TaꞋi ngwae nia ngali langa ana lima talangaꞋi mani ki, ma taꞋi ngwae ka ngali langa ana lima akwala mani ki. 42 Ma kera taꞋifau goꞋo noaꞋa kera kasi bolo faꞋinia duꞋulana mani neꞋeri ki, ma na ngwae neꞋe nia alaꞋania ngali langaꞋa fuadaroꞋo ka rufuanata na ngali langaꞋa kera ki taꞋifau. ꞋUri ma sa taꞋi adaroꞋo neꞋe nia saeleꞋa ka tasa fuana, ana ro ngwae neꞋe nia kwatea mani neꞋeri ki fuadaroꞋo?”

43 Ma sa Simon nia olisia ka Ꞌuri, “Nau ku fia fasi na ngwae neꞋe nia ngalia mani Ꞌoro.”

Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “ꞋOko olisi saga ana.” 44 Sui sa Jesus ka abula fuana na kini neꞋeri, ma ka fata Ꞌuri fuana sa Simon, “ꞋOke lisia basi na kini neꞋe. KaidaꞋi nau ku ruꞋu maꞋi saena luma Ꞌoe, Ꞌoko Ꞌiri kwatea goꞋo kafo fuaku fuana taufilana Ꞌaeku.† Bore ma, nia taufia Ꞌaeku Ꞌani na kafo ana maana, ma ka ongoa Ꞌani na ifuna gwauna. 45 Ma Ꞌoko Ꞌiri kwalo nau goꞋo Ꞌani na nonoꞋilaku. Bore ma kini neꞋe, nia Ꞌita ana kaidaꞋi ba nau ku ruꞋu maꞋi luma, nia ka inaꞋu naꞋa ana nonoꞋilana Ꞌaeku. 46 Ma Ꞌoko Ꞌiri ngwaia goꞋo na gwauku Ꞌani ta ngwaingwai. Ma kini neꞋe, nia kisitaꞋinia na ngwaingwai moko leꞋa neꞋe ana Ꞌaeku. 47 Nia neꞋe, nau ku saea fuamu, na alafeꞋanga doe nia, nia faꞋataꞋinia neꞋe na roraꞋa Ꞌoro nia ki kira aloge taꞋifau naꞋa. Bore ma, sa tai neꞋe roraꞋa nia neꞋe kira rufuanata ka tiꞋitiꞋi, na alafeꞋanga nia tiꞋitiꞋi logo.”

48 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana na kini neꞋeri, “Nau ku rufuanata naꞋa ana na taꞋangaꞋa Ꞌoe ki.”

49 Ma ti ngwae neꞋe kira tua Ꞌi neꞋeri, kira ka saetaꞋa fuana sa Jesus, ma kira ka fata Ꞌuri Ꞌi safitada kwailiu, “Na ngwae faꞋuta niniꞋa neꞋe ka rufuanata mala na taꞋangaꞋa ki Ꞌuri re?”

50 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri laꞋu fuana na kini neꞋeri, “ꞋOke leka naꞋa, ma noaꞋa Ꞌoe kosi manata Ꞌabera naꞋa. God nia faꞋamauriꞋo, osiꞋana Ꞌoko faꞋamamana.”

8

Ti kini kira leka faꞋinia sa Jesus

1 Ma Ꞌi buri Ꞌana ru neꞋeri ki, sa Jesus ka leka daraninia naꞋa na fanoa tiꞋitiꞋi ki, ma na fanoa doe ki, ma nia ka faꞋarongo Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia neꞋe God ke baꞋa gwaungaꞋi fafia ngwae nia ki. Ma na akwala ma ro fafarongo nia ki, kira leka logo faꞋinia, 2 ma ti kini logo neꞋe sa Jesus ifulangaꞋinia na anoꞋi ru taꞋa ki ma na mataꞋinga ki logo faꞋasida. Ma kiraꞋa neꞋe: Ꞌi Mary, kini Ꞌi Magdala ba sa Jesus nia ifulangaꞋinia na fiu anoꞋi ru taꞋa ki faꞋasia, 3 ma Ꞌi Joana, na Ꞌafe sa Kusa na ngwae ꞋaꞋana ana ngwae neꞋe kira rao Ꞌi saena na luma sa Herod na tatalafaꞋa ki, ma Ꞌi Susana, ma ti kini Ꞌoro laꞋu. Na kini neꞋeri ki neꞋe kira foli ru Ꞌani mani kira ki fuana Ꞌafilana sa Jesus faꞋinia fafarongo nia ki.

TarifulaꞋa sulia ngwae takalongaꞋi maga Ꞌai

(Matthew 13:1-9; Mark 4:1-9)

4 Na ngwae Ꞌoro ki kira fiku maꞋi siana sa Jesus. Kira leka maꞋi faꞋasia fanoa matamata kwailiu ki taꞋifau. Sa Jesus fata Ꞌani tarifulaꞋa fuada ka Ꞌuri, 5 “TaꞋi ngwae nia leka ka takaloa maga Ꞌai ki saena oꞋola witi nia. Ma ana kaidaꞋi nia takaloa maga Ꞌai ki, ti maga ru niꞋi ꞋasiꞋi sulia na talalinga. Ma na ngwae ki kira liu, ma kira ka urida, ma na noꞋo ki kira ka ꞋaniꞋi logo. 6 Aia, ti maga ru ka ꞋasiꞋi fafona ano faula. Ma ana kaidaꞋi kira bulao maꞋi, nia ꞋaliꞋali goꞋo kira ka kuku naꞋa, sulia na ano neꞋeri noaꞋa nia kasi ngwangakwaꞋa. 7 Ma ti maga ru ka Ꞌasi logo Ꞌi safitana na kwalo Ꞌabui ki. Ma na kwalo Ꞌabui ki kira ka bulao maꞋi faꞋinia na maga ru leꞋa ki, ma ka nuku fafia na witi neꞋeri ki. 8 Ma ti maga ru ka ꞋasiꞋi logo Ꞌi fafona ano leꞋa, ma kira ka bulao, ma kira ka fungu Ꞌani fuaꞋi ru Ꞌoro liu ki.”

Ma sa Jesus ka faꞋasuia fatalana ka Ꞌuri, “DiꞋia ta ngwae oga ka sai leꞋa ana ru neꞋe ki, nia ka sailinga leꞋa mala.”

Sa Jesus ka alaꞋa Ꞌani tarifulaꞋanga ki fuana ngwae Ꞌoro, bore ma nia faꞋamadakola ru ki taꞋifau fuana fafarongo nia ki

(Matthew 13:10-17; Mark 4:10-12)

9 Sui na fafarongo sa Jesus ki kira ka saefiloa Ꞌuana na fadalana tarifulaꞋa neꞋeri, 10 ma nia ka olisida ka Ꞌuri, “KaidaꞋi sui ki, God noaꞋa kasi faꞋamadakola Ꞌua faꞋuta neꞋe nia ke baꞋa gwaungaꞋi fafia ngwae nia ki. Bore ma taꞋena, na madakolaꞋa niniꞋa dao naꞋa fuamuꞋa. Fuana ta ngwae laꞋu, nau ku fata Ꞌani tarifulaꞋa ki, ma noaꞋa naisi faꞋamadakola, fasi Ꞌiri,

‘Kira ke fafarongo, ma kike fafarongo, bore ma noaꞋa kira kasi saiana faꞋarongoꞋa God.

Ma kira ke lia, ma kira ke lia, bore ma noaꞋa kira kasi lisia tae neꞋe God sasia fuada.’ ”

Fadalana na tarifulaꞋa ba sulia na ngwae takaloa maga Ꞌai

(Matthew 13:18-23; Mark 4:13-20)

11 ꞋUnaꞋeri, sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Na fadalana na tarifulaꞋa neꞋeri: Na maga ru, nia diꞋia na fatalana God. 12 Na maga ru neꞋe kira Ꞌasida sulia na talalinga ki, kira diꞋia ngwae neꞋe kira rongoa fatalana God, ma sa Saetan ka leka maꞋi ka lafua alaꞋanga neꞋeri faꞋasi kira. Nia neꞋe nia kwate noaꞋa kira kasi faꞋamamana fuana maurilada. 13 Ma na maga Ꞌai neꞋe kira ꞋasiꞋi Ꞌi fafona ano neꞋe nia faula, nia diꞋia na ngwae neꞋe kira rongoa fatalana God, ma kira ka ngalia faꞋinia na saeleꞋanga. Bore ma, fatalana God noaꞋa kasi lalisusu goꞋo saena maurilada. Kira ka faꞋamamana goꞋo sulia kaidaꞋi tiꞋitiꞋi. Bore ma kaidaꞋi ilitoꞋonga nia dao goꞋo maꞋi, noaꞋa kira kasi faꞋamamana naꞋa. 14 Maga Ꞌai neꞋe kira Ꞌasida Ꞌi safitana na kwalo Ꞌabui ki, nia diꞋia ngwae neꞋe kira rongo, bore ma kira ka manata Ꞌabera Ꞌada sulia ru matamata ki, diꞋia na toꞋoruꞋa ki, ma na saeleꞋanga ꞋoꞋo saena magalia neꞋe nia suꞋusida. Nia neꞋe nia sasia kira ka doe ꞋidiꞋa. 15 Na maga ru neꞋe kira Ꞌasida Ꞌi fafona na ano neꞋe nia leꞋa, nia diꞋia ngwae neꞋe kira rongoa fatalana God ma kira ka gonia saena manataꞋi ngwae ꞋoloꞋolo ma ka leꞋa. Ma kira ka suꞋute Ꞌani fitoꞋonga fuana sasilana raoꞋa Ꞌoro leꞋa ki.”

Kamu ke rongoa ma muke kwairoꞋoi ana fatalana God

(Mark 4:21-25)

16 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “NoaꞋa ta ngwae kasi faꞋaduꞋa na faꞋi unu, ma ka alua goꞋo Ꞌana Ꞌi olofana ta dako nama ta ꞋifitaꞋi. Bore ma nia ke alua nama Ꞌi fuila, fasi Ꞌiri na ngwae neꞋe nia ruꞋu maꞋi Ꞌi luma nia ke lisia.

17 “Nia ka ꞋunaꞋeri logo ana na ta ru neꞋe nia tua ago ana kaidaꞋi neꞋe, ta asoa niꞋi ke baꞋa sakatafa taꞋifau maꞋi. Ma ti alaꞋanga neꞋe kira suu fafia, nia ke baꞋa raꞋe tafa taꞋifau maꞋi Ꞌi maa.

18 “Nia neꞋe muke sailinga leꞋa, osiꞋana God ke baꞋa kwate tatakolaꞋa ana liatoꞋo Ꞌanga fuamuꞋa, si diꞋia kamu roꞋosulia na faꞋamanataꞋanga nau ki. Sa tai bore Ꞌana neꞋe nia toꞋo ana ta madakolaꞋanga tiꞋitiꞋi sulia ꞋinotoꞋanga God, God ke baꞋa luda gwauna fuana. Bore ma sa tai neꞋe noaꞋa kasi roꞋosulia faꞋamanataꞋanga neꞋe ki, ta madakolaꞋanga tiꞋitiꞋi bore Ꞌana neꞋe nia fia fasi nia toꞋo ana sulia ꞋinotoꞋanga God, God ke olitaꞋinia faꞋasia.”

TuaꞋa mamana sa Jesus neꞋe ngwae neꞋe kira roꞋosulia God

(Matthew 12:46-50; Mark 3:31-35)

19 ꞋI buri Ꞌana, teꞋa sa Jesus faꞋinia na ngwaefuta nia ki, kira dao maꞋi, ma kira ka oga lisilana, bore ma nia ꞋafitaꞋi fuada fuana Ꞌidu karangilana, sulia na ngwae Ꞌoro ki kira fiku kalia sa Jesus ana kaidaꞋi neꞋeri. 20 Ma taꞋi ngwae Ꞌi saena fikuꞋa neꞋeri ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “TeꞋa Ꞌoe faꞋinia na ngwaefuta Ꞌoe ki, kira uu goꞋo maꞋi Ꞌada Ꞌi maa, ma kira oga lisilamu.”

21 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada taꞋifau, “Sa tai faꞋida neꞋe kira rongo, ma kira ka roꞋosulia fatalana God, kira naꞋa neꞋe teꞋa nau ki, ma na ngwaefuta nau ki.”

Sa Jesus nia toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana fonelana iru faꞋinia nafo

(Matthew 8:23-27; Mark 4:35-41)

22 TaꞋi kaidaꞋi, sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki, kira taꞋe Ꞌi saena taꞋi gwaꞋi baru, ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kulu toꞋofolo basi Ꞌuana bali Ꞌosi loꞋoba.” Ma kira ka talaꞋae, kira ka toꞋofolo naꞋa. 23 Ma ana kaidaꞋi kira leka naꞋa kwau, sa Jesus ka maliu Ꞌana. Ana kaidaꞋi neꞋeri goꞋo, na iru doe nia taꞋe maꞋi, ma na nafo ki ka magara naꞋa maꞋi saena na baru neꞋeri, ma na baru neꞋeri karangi ka kuru naꞋa. 24 Fafarongo nia ki kira ka faꞋaada sa Jesus kira ka Ꞌuri, “AraꞋi kwa! Kulu karangi kuru naꞋa!”

Sui sa Jesus ka tataꞋe ka balufia na iru ma na nafo neꞋe magara naꞋa, ma kira ka roꞋosulia, ma na Ꞌosi ka fola naꞋa. 25 Sui sa Jesus ka balufia fafarongo nia ki ka Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe kamu kasi faꞋamamana nau?”

Ma kira ka Ꞌarefo, ma kira ka maꞋu, ma kira ka saefilo kira kwailiu kika Ꞌuri, “Ngwae faꞋuta naꞋa niniꞋa re? Nia fata totongaꞋi goꞋo, ma na iru faꞋinia nafo doe ki bore, kera ka roꞋo naꞋa sulia.”

Sa Jesus gura taꞋi ngwae neꞋe toꞋo ana anoꞋi ru taꞋa

(Matthew 8:28-34; Mark 5:1-20)

26 Sui sa Jesus faꞋinia fafarongo nia ki, kira ka toꞋofolo saena Ꞌosi neꞋe leleka ka dao ana abaꞋi kula Ꞌi Gerasa, ana bali Ꞌosi neꞋe teo kwai toꞋoi faꞋasia abaꞋi kula Ꞌi Galili. 27 Ana kaidaꞋi sa Jesus nia koso kwau Ꞌi sara faꞋasia gwaꞋi baru, nia ka dao toꞋona taꞋi ngwae faꞋasia kula neꞋeri. Na ngwae neꞋeri, na anoꞋi ru taꞋa ki kira tua faꞋinia, ma nia ka dadara goꞋo Ꞌana sulia kaidaꞋi tau naꞋa maꞋi, ma noaꞋa nia kasi tua logo Ꞌi saena ta luma. Bore ma nia tua goꞋo Ꞌana Ꞌi saena na faoda fuana kwaiatolana ngwae mae ki. 28-29 Ana kaidaꞋi Ꞌoro sui naꞋa maꞋi ki, kira firi fafia ro Ꞌae nia ki ma limana logo, ma kira ka alua ngwae fuana foloꞋa Ꞌusia. Bore ma, nia ka muusia goꞋo Ꞌana na sene neꞋeri ki, ma na anoꞋi ru taꞋa neꞋeri ki kira ka lalia naꞋa kwau Ꞌuana saena abaꞋi kula kwasi.

Ma kaidaꞋi nia lisia goꞋo sa Jesus, nia ka ako doe, ma ka bobo uruuru naꞋa Ꞌi maana Ꞌaena sa Jesus. Sa Jesus nia fata Ꞌuri fuana, “AnoꞋi ru taꞋa neꞋe, Ꞌoke ruꞋu maꞋi Ꞌi maa faꞋasia na ngwae neꞋe.”

Ma ngwae neꞋeri ka ri Ꞌuri, “Jesus kwa, ꞋAeꞋo Ngela God neꞋe ngasingasiꞋa liu! Tae neꞋe Ꞌoko oga Ꞌoke sasi aku? Nau ku ganiꞋo Ꞌoe kosi kwatea ta kwaꞋikwaꞋinga fuaku.”

30 Sa Jesus ka saefiloa, “Satamu sa tai kwa?”

Ma nia ka olisia ka Ꞌuri, “Sataku sa Fuani oro.” Nia fata ꞋunaꞋeri sulia na anoꞋi ru taꞋa Ꞌoro liu ki neꞋe kira ruꞋufia. 31 Na anoꞋi ru taꞋa neꞋeri ki kira ka Ꞌengoa sa Jesus fasi Ꞌiri nia kasi baꞋeda fuana saena kula gwagwa lingalinga fuana kwaꞋikwaꞋinga.

32 Ma na gwata Ꞌoro ki, kira fanga Ꞌada Ꞌi babaraꞋoa ana faꞋi ua neꞋe karangi logo ana kula neꞋeri. Ma na anoꞋi ru taꞋa neꞋeri ki, kira ka gania sa Jesus fasi Ꞌiri kira ke ruꞋufia Ꞌada na gwata neꞋeri ki. Ma sa Jesus ka alaꞋanida. 33 Kira sakatafa naꞋa maꞋi faꞋasia na ngwae baera, ma kira ka ruꞋufia naꞋa na ngwaꞋi gwata baera ki taꞋifau. Na ngwaꞋi gwata baera ki taꞋifau, kira ka lalili saena kwata Ꞌato neꞋeri Ꞌuana saena Ꞌosi, ma kira ka kwaꞋu, ma kira ka mae taꞋifau naꞋa.

34 Ana kaidaꞋi ngwae neꞋe kira lia sulia ngwaꞋi gwata neꞋeri kira lisia ru neꞋeri, kira ka tafi, ma kira ka faꞋarongo Ꞌani saena fanoa neꞋeri ma na fanoa tiꞋitiꞋi kalikalia ki logo. 35 Na ngwae ki neꞋe kira rongoa, kira ka leka maꞋi fuana lisilana ru neꞋe nia fuli. Ma ana kaidaꞋi kira dao maꞋi siana sa Jesus, kira ka lisia na ngwae neꞋeri neꞋe anoꞋi ru taꞋa nia leka naꞋa faꞋasia, ma nia ka tua naꞋa Ꞌana Ꞌi maana Ꞌaena sa Jesus, ma nia ka toro naꞋa, ma nia ka manata saga naꞋa. Ma kira taꞋifau kira ka maꞋu. 36 Ma ngwae neꞋe kira lisia kaidaꞋi neꞋe sa Jesus nia ifulangaꞋinia naꞋa anoꞋi ru taꞋa neꞋeri ki faꞋasia na ngwae neꞋeri, kira ka alaꞋa naꞋa sulia fuana ngwae neꞋe fiku maꞋi ki. 37 Sui ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua ana abaꞋi kula neꞋeri, kira saea fuana sa Jesus Ꞌiri ke leka faꞋasida, osiꞋana kira maꞋu liu. Sui sa Jesus ka raꞋe naꞋa Ꞌi saena gwaꞋi baru ka salisali fuana lekaꞋa. 38 Na ngwae ba na anoꞋi ru taꞋa nia leka faꞋasia, nia Ꞌengo ana sa Jesus ka Ꞌuri, “ꞋOke alaꞋani nau Ꞌiri nai leka faꞋiniꞋo.”

Bore ma sa Jesus ka baꞋea kwau, ka fata Ꞌuri fuana, 39 “ꞋOke oli Ꞌamu Ꞌi fanoa Ꞌoe, ma Ꞌoko faꞋarongo Ꞌani ru neꞋe God nia fulia fuamu ki.” Sui, na ngwae neꞋeri ka oli naꞋa Ꞌuana fanoa nia, ma ka alaꞋa naꞋa sulia ru neꞋe sa Jesus nia fulia fuana ki.

Sa Jesus gura ro kini ki

(Matthew 9:18-26; Mark 5:21-43)

40 Sui, ana kaidaꞋi sa Jesus nia oli laꞋu maꞋi faꞋasia bali Ꞌosi loꞋoba, ngwae ki kira maꞋakwalia, ma kira ka saeleꞋa liu fuana lisilana. 41 Ma taꞋi ngwae neꞋe satana sa Jaeras ka dao maꞋi. Na ngwae neꞋeri nia ta ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Ꞌi saena luma fuana foꞋongaꞋa. Nia leka maꞋi ka bobo uruuru Ꞌi Ꞌaena sa Jesus, ma ka Ꞌengoa naꞋa sa Jesus Ꞌiri nia ke leka faꞋinia Ꞌuana luma nia. 42 OsiꞋana taꞋi kala defo mutaꞋi nia neꞋe nia mataꞋi, ma ka karangi mae naꞋa. TaꞋi akwala ma ro faꞋi ngali goꞋo neꞋe nia doe maꞋi sulia.

Ma ana kaidaꞋi sa Jesus nia leka faꞋinia, na ngwae Ꞌoro kira fiku kalia logo. 43 Ma taꞋi kini neꞋe gwaꞋi Ꞌabu nia tafangia tua logo Ꞌi neꞋeri. Na mataꞋinga taꞋa neꞋeri nia saungia naꞋa sulia akwala ma ro faꞋi ngali ki. Ma nia ka faꞋalia naꞋa toꞋoruꞋa nia taꞋifau fuana ngwae kwaigura ki, bore ma noaꞋa ta ngwae kasi gura goꞋo. 44 Ma na kini neꞋeri ka kwako maꞋi Ꞌi burina sa Jesus, ma ka sama toꞋona Ꞌaena ifi sa Jesus, ma na gwaꞋi Ꞌabu neꞋeri ka langa naꞋa faꞋasia ana kaidaꞋi neꞋeri nama.

45 Sa Jesus ka saefilo ka Ꞌuri, “Sa tai niniꞋa sama toꞋoku?”

Ana kaidaꞋi neꞋeri, na fikuꞋa neꞋeri taꞋifau kira ka tofe goꞋo Ꞌada.

Ma sa Peter ka fata Ꞌuri, “AraꞋi kwa, ngwaꞋi toꞋa Ꞌoro niniꞋa kira bekesiꞋo naꞋa.”

46 Bore ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “TaꞋi ngwae nia sama toꞋoku, osiꞋana nau ku saiana kaidaꞋi neꞋe na ngasingasiꞋanga nau nia gura ta ngwae.” 47 ꞋIu, na kini neꞋeri nia saiana sa Jesus nia sai filoa naꞋa, ma nia ka fali maꞋi, ma ka lebelebe, ma ka maꞋu, ma nia ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona Ꞌaena sa Jesus. Ma kaidaꞋi ngwaꞋi toꞋa Ꞌoro neꞋeri kira liafunufunu fuana, nia ka faꞋarongo kira taꞋifau duꞋungana tae neꞋe nia sama toꞋona sa Jesus, ma ka kwatea neꞋe nia ka Ꞌakwa ꞋaliꞋali naꞋa. 48 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Kini neꞋe Ꞌae, God nia gura Ꞌoe naꞋa, osiꞋana neꞋe Ꞌoko faꞋamamana nau. Leka naꞋa kwau amu, ma noaꞋa Ꞌoe kosi manata Ꞌabera naꞋa.”

49 KaidaꞋi sa Jesus nia alaꞋa goꞋo ana Ꞌua, taꞋi ngwae nia dao naꞋa maꞋi faꞋasia luma sa Jaeras, ka faꞋarongoa sa Jaeras ka Ꞌuri, “Na kala defo ba Ꞌoe, nia mae naꞋa. NoaꞋa Ꞌoe kosi faꞋa Ꞌabera laꞋu na ngwae faꞋamanata.”

50 Ma sa Jesus ka rongoa, ma ka fata Ꞌuri fuana sa Jaeras, “NoaꞋa Ꞌoe kosi maꞋu. DiꞋia Ꞌoko faꞋamamana nau, na kala defo Ꞌoe ke leꞋa logo.”

51 Ana kaidaꞋi kira dao kwau Ꞌi luma, sa Jesus ka talaꞋia sa Peter, faꞋinia sa John, ma sa James faꞋinia maꞋa ma teꞋa ngela neꞋeri goꞋo, kira ka ruꞋu Ꞌi luma. Sa Jesus ka luia ta ngwae laꞋu noaꞋa kasi leka faꞋinida Ꞌi luma. 52 Ma na fikuꞋa neꞋeri ki taꞋifau, kira oꞋomae, ma kira ka angisia na ngela neꞋeri. Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Kamu kasi angi laꞋu. Na ngela neꞋe noaꞋa nia kasi mae, bore ma nia maliu goꞋo Ꞌana.”

53 Ma kira ka gaꞋasia lala sa Jesus, osiꞋana kira saiana neꞋe ngela neꞋe nia mae mamana naꞋa. 54 Sui sa Jesus ka dau Ꞌi limana na ngela neꞋeri, ma ka ri ka Ꞌuri, “Ngela neꞋe Ꞌae, tataꞋe naꞋa!” 55 Ma na mangona ka oli laꞋu maꞋi, ma nia ka tataꞋe. Ma sa Jesus ka saea fuada Ꞌiri kira ke kwatea ta fanga fuana. 56 Na teꞋa nia faꞋinia na maꞋa ngela neꞋeri, kira ka Ꞌarefo liu ana ru neꞋeri. Sui sa Jesus ka luida noaꞋa kira kasi alaꞋa laꞋu sulia ru neꞋeri ki fuana ta ngwae.

9

Sa Jesus asungaꞋinia na lifurongo nia ki fuana raoꞋa

(Matthew 10:5-15; Mark 6:7-13)

1 Sa Jesus nia saea maꞋi na akwala ma ro fafarongo nia ki siana. Ma nia ka kwatea na ngasingasiꞋanga ma na gwaungaꞋi Ꞌanga fuana guralana mataꞋinga ki, ma na ifulangaꞋilana anoꞋi ru taꞋa ki. 2 Nia ka asungaꞋinida kwau fuana faꞋafulangaꞋilana na ꞋInotoꞋanga God, ma guralana ngwae mataꞋi ki. 3 Ma nia ka fata fuada ka Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi dau fafia ta ru fuana lekaꞋa kamu. Kamu kasi ngalia ta faꞋi kuba, ma ta ngwaꞋi, ma ta fanga, ma ta mani, ma ta ro toro fuana rokisiꞋanga. 4 Ma ti ngwae ana ta luma neꞋe kira kwalo kamu, muke tua babatoꞋo Ꞌi saena luma neꞋeri, leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe kamu ke leka ana. 5 DiꞋia ta ngwae ana ta fanoa neꞋe noaꞋa kira kasi kwalo kamu, muke leka ꞋamuꞋa faꞋasida, ma kamu ke tafula fulafulana ano faꞋasia na ꞋaemuꞋa diꞋia na faꞋabasuꞋanga naꞋa fuada neꞋe God ke baꞋa matalangaꞋi kira, duꞋungana kira Ꞌaila Ꞌania rongolana fatalana God.”

6 Ma na fafarongo ki kira ka leka, ma kira ka liu naꞋa ana fanoa ki taꞋifau fuana alaꞋanga sulia FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia God, ma faꞋinia guralana ngwae ki ana kula ki taꞋifau.

KaidaꞋi sa Herod nia rongoa alaꞋanga ki sulia sa Jesus

(Matthew 14:1-12; Mark 6:14-29)

7 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri logo, sa Herod Antipas na tatalafaꞋa Ꞌi Galili, nia rongoa na alaꞋanga ki sulia ru neꞋe sa Jesus nia sasiꞋi ki. Ma na manatana ka bulia musia kula naꞋa sulia ti ngwae kira saea sa John Siuabu neꞋe nia mauri laꞋu, 8 ma ti ngwae laꞋu kira ka saea niaꞋa Ꞌani sa Elaeja na profet, ma ti ngwae laꞋu kira ka saea niaꞋa ta profet Ꞌua maꞋi Ꞌi naꞋo neꞋe nia tataꞋe laꞋu faꞋasia na maeꞋa. 9 GoꞋo ma sa Herod ka fata Ꞌuri, “Sa John ba nau ku kwatea na ngwae ni ofoꞋa ki ka siki muusia naꞋa gwauna! Ma na ngwae faꞋuta niniꞋa kira alaꞋa sulia Ꞌuri?” ꞋUnaꞋeri, ka talaꞋae ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Herod oga liua lisilana sa Jesus.

Sa Jesus nia sarea na lima toꞋoni ngwane ki

(Matthew 14:13-21; Mark 6:30-44; John 6:1-14)

10 Ma ana kaidaꞋi neꞋe akwala ma ro lifurongo sa Jesus ki kira oli naꞋa maꞋi faꞋasia faꞋafulangaꞋilana na ꞋInotoꞋanga God ma na guralana ngwae mataꞋi ki, kira ka alaꞋa sulia ru neꞋe kira sasiꞋi ki. Sui, sa Jesus faꞋinia fafarongo nia ki, kira ka leka taꞋifilida Ꞌuana fanoa Ꞌi Betsaeda. 11 Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, ngwae ki kira rongoa naꞋa sa Jesus nia liu, kira ka leka logo sulia. Ma sa Jesus ka kwaloda, ma ka fata sulia na ꞋInotoꞋanga God fuada, ma ka faꞋamauria naꞋa ngwae neꞋe kira mataꞋi ki.

12 Ma Ꞌi saꞋulafi naꞋa, kaidaꞋi sina karangi suu, na akwala ma ro fafarongo nia ki kira ka leka maꞋi siana, ma kira ka fata Ꞌuri, “ꞋOke olitaꞋinia na fikuꞋa neꞋe, Ꞌiri kira ke leka Ꞌada ana fanoa ki, ma kira ke dao toꞋona ta fanga faꞋinia ta kula fuana teoꞋa, osiꞋana neꞋe kula neꞋe noaꞋa ta ngwae kasi tua goꞋo ana.”

13 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu ke kwatea lala fanga fuada fuana Ꞌanilana.”

Ma kira ka olisia kika Ꞌuri, “Kaimili toꞋo goꞋo ana lima afu beret ki, ma na ro gwaꞋi iꞋa ki. ꞋUri ma Ꞌoko oga kaimili ke leka folia maꞋi fanga fuana fikuꞋa doe neꞋe?” 14 Na fikuꞋa neꞋe nia bolo faꞋinia na lima toꞋoni ngwae ki neꞋe kira tua Ꞌi neꞋe.*

Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana na fafarongo nia ki, “Muke saea fuada kira ke tua Ꞌi ano Ꞌani ti gwaꞋi tuaꞋa ana lima akwala ngwaeꞋa.”

15 Buri Ꞌana neꞋe fafarongo ki kira sasi ꞋunaꞋeri ka sui, na ngwae ki taꞋifau kira ka tua Ꞌi ano naꞋa. 16 Sui sa Jesus ka ngalia na lima afu beret neꞋeri ki, ma na ro gwaꞋi iꞋa neꞋeri ki, ma nia ka lia ꞋalaꞋa Ꞌuana Ꞌi langi, ma ka baꞋatafea God. Sui nia ka ngiia na afu beret ki, ma na iꞋa ki, ma ka kwatea fuana na fafarongo nia ki, Ꞌiri kira ka daroꞋia ana ngwae ki. 17 Ma kira taꞋifau kira ka fanga, ma kira ka abusu liu. Ma na fafarongo nia ki, kira ka gonia na orengana fanga neꞋe nia ore Ꞌi saena akwala ma ro kokofi ki leleka ka fungu.

Sa Peter faꞋinia sa Jesus

(Matthew 16:13-19; Mark 8:27-29)

18 TaꞋi kaidaꞋi sa Jesus nia foꞋo ana taꞋifilia, ma na fafarongo nia ki kira ka leka maꞋi siana, ma nia ka saefiloda ka Ꞌuri, “Ngwae ki kira saea nau Ꞌania sa tai?”

19 Ma kira olisia kika Ꞌuri, “Ti ngwae kira saea fasi ꞋaeꞋo sa John Siuabu neꞋe nia mauri laꞋu. Ma ti ngwae laꞋu kira saea fasi ꞋaeꞋo sa Elaeja neꞋe nia mauri laꞋu. Ma ti ngwae laꞋu kira saea fasi ꞋaeꞋo ta ngwae ana na profet ba Ꞌi naꞋo ki maꞋi neꞋe nia mauri laꞋu.”

20 Ma sa Jesus ka lidi kira ka Ꞌuri, “Ma kaumulu sae nau mo Ꞌania sa tai?”

Sa Peter nia olisia ka Ꞌuri, “ꞋAeꞋo neꞋe na Christ, na ngwae neꞋe God nia filia fuana Ꞌafilana ngwae nia ki.”

Sa Jesus nia fata sulia na maelana

(Matthew 16:20-28; Mark 8:30—9:1)

21 Sui sa Jesus ka fata totongaꞋi fuada fasi Ꞌiri noaꞋa kira kasi faꞋarongoa laꞋu ta ngwae ana ru neꞋeri. 22 Ma nia ka fata logo Ꞌuri, “NauꞋa, na Ngela Ngwae, nai baꞋa nonifii ka doe liu Ꞌani ru Ꞌoro ki. Ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, ma na fata abu doe ki, ma na ngwae faꞋamanata Ꞌani na taki ki, kira ke ilangaꞋi nau. Ma kira ke saungi nau, sui ana uula asoa, God ke baꞋa taꞋe nau fuana mauriꞋa.”

23 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri fuada taꞋifau, “Sa tai bore Ꞌana neꞋe oga ke donga nau, noaꞋa nia kasi manata Ꞌabera sulia ru nia oga ki goꞋo Ꞌana talana. Asoa ki taꞋifau nia ke maꞋudi fuana dongalaku, sui bore Ꞌana kaidaꞋi nia ke nonifii, ma ke mae ana Ꞌai rara folo. 24 Sa tai bore Ꞌana neꞋe Ꞌaila kasi donga nau duꞋungana nia oga ke sasi Ꞌana sulia kwaiogaiꞋanga nia ki talana, nia ke baꞋa talafia na mauriꞋa firi. Bore ma diꞋia sa tai bore Ꞌana neꞋe noaꞋa nia kasi manata Ꞌabera sulia ru nia oga ki goꞋo Ꞌana talana, ma nia maꞋudi ke mae fuaku, nia ka toꞋo ana mauriꞋa firi. 25 DiꞋia neꞋe na ngwae toꞋo ana ru ki taꞋifau saena magalia, kaidaꞋi nia mae, ma nia ke tua tau faꞋasia God, ru neꞋeri kasi fulia goꞋo ta leꞋangaꞋa fuana. 26 Ma diꞋia ta ngwae nia Ꞌeke Ꞌani nau faꞋinia fatalaku, Ꞌirai NauꞋa, na Ngela Ngwae, nai baꞋa Ꞌeke logo Ꞌania, ana kaidaꞋi nai dao maꞋi faꞋinia na ngwasinasinaꞋanga nau, ma na ngwasinasinaꞋanga MaꞋa nau, ma na ngwasinasinaꞋanga Ꞌainsel abu ki laꞋu. 27 Nau ku saea naꞋa fuamuꞋa, ti ngwae aumulu Ꞌi neꞋe logo, noaꞋa kira kasi mae leleka kira ka lisia God ke gwaungaꞋi fafia ngwae nia ki.”

Sa Jesus nia faꞋataꞋinia raralana ma na ngasingasiꞋanga nia

(Matthew 17:1-8; Mark 9:2-8)

28 Bolo faꞋinia kwalu asoa ki Ꞌi buri Ꞌana neꞋe sa Jesus saea ru neꞋeri ki, nia ka talaꞋia sa Peter, ma sa John, ma sa James, ma kira ka raꞋe Ꞌi gwauna taꞋi faꞋi ua fuana foꞋongaꞋa. 29 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia foꞋo ana, na maana ka rokisi ka ngwasinasina, ma na ifi nia ki ka kwao ma ka ngwasinasina liu. 30 Ma ꞋaliꞋali goꞋo ro ngwae ki kera tua logo Ꞌi neꞋeri, ma kera ka alaꞋa faꞋinia sa Jesus. KeraꞋa neꞋe sa Moses ma sa Elaeja. 31 Ma kera ka sakatafa maꞋi Ꞌi saena na ngwasinasinaꞋanga Ꞌi langi, ma kera ka alaꞋa faꞋinia sa Jesus sulia na maelana ma lekalana faꞋasia na magalia Ꞌuana Ꞌi langi neꞋe nia ke faꞋa aliꞋafua Ꞌi Jerusalem. 32 Bore ma sa Peter ma na ro kwaima nia ki, kira ka maliu naꞋa Ꞌada. Sui ana kaidaꞋi kira ada naꞋa, kira ka lisia na ngwasinasinalana sa Jesus ma na ro ngwae neꞋe kera uu faꞋinia ki. 33 Ma ana kaidaꞋi neꞋe ro ngwae neꞋeri ki kera sasi fuana lekaꞋa faꞋasia sa Jesus, sa Peter ka fata Ꞌuri fuana, “AraꞋi kwa, nia leꞋa liu neꞋe kulu ka tua naꞋa akulu Ꞌi neꞋe. Alu kaimili ke saungaꞋinia uulu babala ki, ta ai fuamu, ma ta ai fuana sa Moses, ma ta ai fuana sa Elaeja.” (Nia kina logo Ꞌana ru neꞋe nia saea.)

34 Ma kaidaꞋi sa Peter nia alaꞋa goꞋo ana Ꞌua, taꞋi gwaꞋi salo nia dao ma nunufilana ka buta fafida. Ma na uulu fafarongo ki, kira ka maꞋu ana kaidaꞋi neꞋe gwaꞋi salo neꞋeri nia leka maꞋi ka dau fafida. 35 Ma taꞋi lingaꞋi fataꞋa saka maꞋi faꞋasia Ꞌi saena na gwaꞋi salo neꞋeri ma ka Ꞌuri, “NiaꞋa neꞋe na ngela nau. Nau nau ku filia naꞋa. Muke rongo sulia!”

36 Ma kaidaꞋi lingaꞋi fataꞋa neꞋeri nia sui naꞋa, taꞋi sa Jesus naꞋa Ꞌana neꞋe nia tua faꞋinia na uulu fafarongo nia ki Ꞌi neꞋeri. Ma kira ka noto fafia na ru neꞋeri, ma ana kaidaꞋi neꞋeri noaꞋa kira kasi faꞋarongoa naꞋa ta ngwae ana ru neꞋe kira lisia.

Sa Jesus nia ifulangani anoꞋi ru taꞋa faꞋasia na ngwae fii doe

(Matthew 17:14-18; Mark 9:14-27)

37 Sui faꞋi asoa Ꞌi buri Ꞌana ru neꞋeri ki, sa Jesus faꞋinia uulu fafarongo nia ki, kira ka koso maꞋi faꞋasia gwauna faꞋi ua neꞋe sa Jesus nia rokisi ana, ma na ngwae Ꞌoro ki kira ka saka toꞋona sa Jesus. 38 Ma taꞋi ngwae faꞋasia na fikuꞋa neꞋe nia ri ka fata Ꞌuri, “FaꞋamanata kwa, nau ku gani Ꞌoe, Ꞌoke ifulani kwau anoꞋi ru taꞋa neꞋe faꞋasia na ngela nau, sulia nia neꞋe taꞋi ngela mutaꞋi nau naꞋa. 39 Na anoꞋi ru taꞋa nia olofia ꞋaliꞋali goꞋo, ma nia ka ako doe, ma ka Ꞌui Ꞌania Ꞌi ano ma ka lebesia, ma na kwakwana ka ngisungisuꞋa. KaidaꞋi nia saungia, nia ka ꞋafitaꞋi liu fuana suiꞋa faꞋasia, ma ka faꞋakaisia liu naꞋa. 40 Nau ku gania fafarongo Ꞌoe ki fuana ifulangaꞋilana faꞋasia, ma ka ꞋafitaꞋi liu fuada fuana sasilana.”

41 Sa Jesus ka fata Ꞌuri, “KamuꞋa manatamuꞋa ngasi liu, ma ngwae taꞋa ki! Kamu noaꞋa kasi faꞋamamana nau Ꞌua! Nau ku noni maruku naꞋa Ꞌani abu fitoꞋonga nini kamu. Nau ku tua faꞋi kamu ka dao naꞋa Ꞌuri, fuila kaumulu ka faꞋamamana nau naꞋa.” Sui nia ka fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋeri, “ꞋOke ngalia maꞋi na ngela Ꞌoe Ꞌi neꞋe.”

42 Ana kaidaꞋi neꞋe ngela neꞋeri nia dao maꞋi ana kula neꞋe sa Jesus nia uu ana, na anoꞋi ru taꞋa neꞋeri nia ka fiꞋi Ꞌui Ꞌania ngela neꞋeri Ꞌi ano, ma ka lebesia. Ma sa Jesus ka balufia na anoꞋi ru taꞋa neꞋeri, ma nia ka fiꞋi saka faꞋasia ngela neꞋeri, ma na tualana ngela neꞋeri fiꞋi leꞋa, ma sa Jesus ka kwatea ngela neꞋeri fuana maꞋa nia. 43 Ma na ngwae neꞋe kira fiku ki, kira ka Ꞌarefo liu ana ngasingasiꞋanga God.

Na ruana kaidaꞋi sa Jesus nia alaꞋa sulia na maelana

(Matthew 17:22-23; Mark 9:30-32)

Ana kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira Ꞌarefo goꞋo Ꞌada Ꞌua ana ru neꞋe sa Jesus nia fulia ki, nia ka fata Ꞌuri fuana fafarongo nia ki, 44 “NoaꞋa kamu kasi manata bura Ꞌani na ru neꞋe nau ku saea fuamuꞋa ki. NauꞋa, na Ngela Ngwae, kira ke kwate nau saena limana malimae nau ki.” 45 Bore ma fafarongo nia ki kira kasi saiana ta tae neꞋe nia fada Ꞌani alaꞋanga neꞋe nia saea. God nia sofongaꞋinia na fadalana alaꞋanga neꞋe faꞋasida. Ma kira maꞋu logo fuana saefilo lana fadalana alaꞋanga neꞋeri.

Sa tai neꞋe nia doe ka tasa

(Matthew 18:1-5; Mark 9:33-37)

46 Ma na olisuꞋusuꞋunga ka leka Ꞌi safitana na fafarongo sa Jesus ki, sulia sa tai ada neꞋe ke doe ka gwaungaꞋi fafida taꞋifau. 47 Ma sulia neꞋe sa Jesus nia saiana manatalada, nia ka ngalia taꞋi ngela, ma ka faꞋauua Ꞌi safitada, 48 ma ka fata Ꞌuri fuada, “DiꞋia sa tai neꞋe Ꞌoko kwaloa ta ngela Ꞌuri duꞋungana neꞋe Ꞌoko faꞋamamana nau, Ꞌoko kwalo nau laꞋu goꞋo. Ma diꞋia sa tai neꞋe Ꞌoko kwalo nau, Ꞌoko kwaloa logo God neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi. DuꞋungana sa tai neꞋe Ꞌoko faꞋatiꞋitiꞋi Ꞌoe talamu Ꞌi safitamuꞋa, ꞋaeꞋo neꞋe ngwae doe ka gwaungaꞋi fafi kamu taꞋifau.”

Sa tai neꞋe kasi uu bokota kamu, nia tua faꞋi kamu

(Mark 9:38-40)

49 Sui sa John ka fata Ꞌuri, “AraꞋi kwa, kaimili lisia taꞋi ngwae nia ifulani na anoꞋi ru taꞋa ki Ꞌani ngasingasiꞋanga Ꞌoe, ma kaimili ka fonea faꞋasia sasilana, osiꞋana noaꞋa nia kasi Ꞌado faꞋi kulu.”

50 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “NoaꞋa kamu kasi fonea laꞋu, osiꞋana sa tai neꞋe noaꞋa kasi uu bokota kulu, nia na ngwae faꞋi kulu.”

Na ngwaꞋe Ꞌi Samaria ki kira Ꞌaila liu Ꞌania sa Jesus

51 KaidaꞋi nia dao karangi naꞋa fuana sa Jesus ke fane naꞋa Ꞌi langi, nia ka manata doe ana lekaꞋa Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. 52 Ma nia ka kwatea ngwae ki kira ka etaeta Ꞌi naꞋo ana. Kira leka, ma kira ka dao ana taꞋi fanoa ana na abaꞋi kula Ꞌi Samaria Ꞌiri kira ke sasi akaꞋu ana ru ki taꞋifau maꞋakwalia. 53 Bore ana na ngwae ki Ꞌi neꞋeri noaꞋa kira kasi oga goꞋo kwalolana, sulia nia na ngwae Jiu lala neꞋe nia leka Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. 54 Ma kaidaꞋi na ro ngwae ana fafarongo nia ki sa James ma sa John, kera lisia ru neꞋeri, kera ka fata Ꞌuri fuana, “Aofia kwa, nia faꞋuta? ꞋUri ma Ꞌoko oga keroꞋo ke gani Ꞌuana ta mafula faꞋasia maꞋi Ꞌi langi Ꞌiri ke doꞋofida taꞋifau kwa?”

55 Sui sa Jesus ka abula ma ka balufidaroꞋo. 56 Ma kira ka leka naꞋa Ꞌada Ꞌuana ta fanoa matamata.

Dongalana sa Jesus neꞋe Ꞌuri mala

(Matthew 8:19-22)

57 Ma ana kaidaꞋi kira leka naꞋa sulia na taꞋi tala, taꞋi ngwae ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “Nau ku oga nai leka faꞋi Ꞌoe Ꞌi faꞋi bore Ꞌana neꞋe Ꞌoke leka Ꞌuana.”

58 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “NoaꞋa nia kasi talangwaraꞋu. Na kui kwasi ki kira toꞋo ana na kula kira ki fuana teoꞋa, ma na noꞋo ki logo kira ka toꞋo ana na nuꞋi kira ki. Bore ma nauꞋa, na Ngela Ngwae, nau noaꞋa kusi toꞋo ana ta luma fuana maliuꞋa ana.”

59 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana ta ngwae laꞋu, “ꞋOke leka maꞋi faꞋi nau.”

Bore ma na ngwae neꞋeri ka fata lala Ꞌuri, “AraꞋi kwa, Ꞌoke alaꞋani nau Ꞌiri nau kui leka, ku tua basi faꞋinia maꞋa nau, leleka nia ka mae mala, nau ku kwaiatoa ka sui, nau ku fiꞋi dongaꞋo.”

60 Ma sa Jesus ka olisia ma ka Ꞌuri fuana, “AlaꞋania na ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi toꞋo ana mauriꞋa ana God ki, kira ka kwaiatoa naꞋa Ꞌada na ngwae mae kira ki. ꞋAeꞋo niniꞋa, Ꞌoke leka, ma Ꞌoko fata sulia na ꞋInotoꞋanga God.”

61 Ma ta ngwae laꞋu ka fata Ꞌuri, “AraꞋi kwa, nau kui leka mo Ꞌi burimu. Bore ma, Ꞌoke alaꞋani nau Ꞌiri nai leka ma ku olioli basi ana ngwae nau ki Ꞌi fanoa.”

62 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Ta ngwae neꞋe nia oga ke leka faꞋi nau, ma nia ka manata doe sulia na ru neꞋe nia faꞋasiꞋi ki, noaꞋa nia kasi bolo faꞋinia God ka ꞋinotoꞋa fafia maurilana.”

10

Sa Jesus nia kwatea fiu akwala ma ro fafarongo nia ki

1 ꞋI buri Ꞌana na ru neꞋeri ki, na Aofia sa Jesus ka filia fiu akwala ma ro ngwae ki, ma ka kwatea kira ka leka ro ngwaeꞋa fasi Ꞌiri kira ke leka Ꞌi naꞋona Ꞌuana fanoa ki taꞋifau goꞋo neꞋe nia manata fuana lekaꞋa Ꞌuani. 2 Ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Na ngwae neꞋe kira sasi akaꞋu naꞋa fuana faꞋamamanaꞋanga ana God ki, kira diꞋia na ru Ꞌoro ki Ꞌi saena oꞋola fuana fikulani. Bore ma, ngwae fuana fikulana na ru neꞋeri ki, kira kasi Ꞌoro. Nia neꞋe, muke foꞋosia God Ꞌiri nia ke kwatea maꞋi ngwae ni rao ki faꞋi kamu. 3 Muke leka naꞋa. Nau ku asungaꞋi kamu diꞋia na kala sipsip ki Ꞌi safitana na kui kwasi ki, sulia ngwae Ꞌoro ki kira oga kike faꞋali kamu. 4 NoaꞋa kamu kasi ngalia ta mani, ma noaꞋa ta ngwaꞋi ni ru fuana alu maniꞋa Ꞌi saena, ma noaꞋa ta taꞋe butu. Ma noaꞋa kamu kasi Ꞌabera Ꞌani alaꞋanga faꞋinia ta ngwae sulia tala. 5 Ma kaidaꞋi kamu ruꞋu ana ta luma, muke fata Ꞌuri, ‘God ke faꞋaleꞋa kamu, ma na aroaroꞋanga nia ka tua faꞋi kamu Ꞌi saena na luma neꞋe.’ 6 Ma diꞋia na ngwae neꞋe nia tua Ꞌi neꞋeri nia kwalo kamu Ꞌania aroaroꞋa, na faꞋaleꞋanga kamu ke tua logo faꞋinia na ngwae neꞋeri. Ma diꞋia ka noaꞋa, na faꞋaleꞋanga neꞋeri ka oli logo maꞋi fuamuꞋa. 7 Muke tua Ꞌi saena na luma neꞋeri, ma muke Ꞌania, ma muke kwaꞋufia ta ru neꞋe kira kwatea fuamuꞋa. OsiꞋana na ngwae neꞋe nia rao, nia ke ngalia nama Ꞌana na folifoliꞋa nia. Kamu ke tua toꞋo, ma noaꞋa kamu kasi lae luma kwailiu.

8 “Ma kaidaꞋi kamu dao ana ta fanoa, ma kira ka kwalo kamu, muke Ꞌania fanga tae neꞋe kira kwatea fuamuꞋa. 9 Ma muke gura na ngwae mataꞋi ki Ꞌi saena na fanoa neꞋeri, ma muke fata Ꞌuri fuana na ngwae Ꞌi neꞋeri ki, ‘KaidaꞋi God ke gwaungaꞋi fafia ngwae nia ki, nia dao karangi kamu naꞋa.’ 10 Ma diꞋia kamu dao ana ta fanoa, ma noaꞋa kira kasi kwalo kamu, muke leka sulia na tala Ꞌi saena fanoa neꞋeri, ma kamu fata ka Ꞌuri, 11 ‘Na fulafulana ano ana fanoa neꞋe kamu niniꞋa ratai olofana Ꞌaemili, kami tafula naꞋa kwau Ꞌusi kamu. NiniꞋa na faꞋabasuꞋanga naꞋa fuamuꞋa neꞋe God ke baꞋa matalangaꞋi kamu duꞋungana kamu Ꞌaila Ꞌania rongolana fatalana God. Kamu ke manata toꞋona ru neꞋe: ꞋInotoꞋanga God nia dao karangi kamu naꞋa.’ 12 Nau ku saea fuamuꞋa, na asoa ana kwaꞋikwaꞋinga neꞋe ke dao maꞋi, God ke kwatea na matalangaꞋinga fuana na ngwae ana fanoa taꞋa ba Ꞌi Sodom. Bore ma nia ke baꞋa kwatea na matalangaꞋinga doe ka tasa fuana ngwae ana fanoa neꞋe ka liufia ngwae ana fanoa ba Ꞌi Sodom!”

Fanoa doe ki noaꞋa kira kasi faꞋamamana sa Jesus

(Matthew 11:20-24)

13 Sa Jesus nia fata Ꞌuri, “Nia taꞋa lilisu naꞋa fuamuꞋa neꞋe kamu tua Ꞌi Koresin. Ma kamuꞋa neꞋe kamu tua Ꞌi Betsaeda ka ꞋunaꞋeri logo. OsiꞋana kamu Ꞌiri faꞋamamana na faꞋanadaꞋa Ꞌoro ba nau ku sasia fuamuꞋa ki. DiꞋia kira sasi faꞋanadaꞋa neꞋeri ki Ꞌi Taea ma Ꞌi Saedon* Ꞌi naꞋo, na ngwae Ꞌi neꞋeri ki kira ka tua Ꞌi ano, ma kira ka ruꞋufia toro biliꞋa ki, ma kira ka rafua nonida ana fuꞋa, fasi Ꞌiri ka faꞋataꞋinia neꞋe kira kakari alifaꞋi taꞋifau naꞋa faꞋasia abula taꞋangaꞋa kira ki. 14 Aia, ana faꞋi asoa God ke baꞋa matalangaꞋinia ngwae ana magalia neꞋe, na kwaꞋikwaꞋinga kamu ke baꞋa tasa ka liufia na ngwae Ꞌi Taea faꞋinia Saedon ki. 15 ꞋIu, kamuꞋa na tuaꞋa Ꞌi Kapaneam, kamu fia God ke baꞋa lafu kamu Ꞌuana Ꞌi langi. Bore ma, nia ke baꞋa Ꞌui Ꞌani kamu Ꞌi saena kilu ana nonifiiꞋa.”

16 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana fafarongo nia ki, “DiꞋia sa tai neꞋe nia rongo suli kamu, nia rongo logo suli nau. Ma diꞋia sa tai neꞋe nia Ꞌaila Ꞌani kamu, nia Ꞌaila logo Ꞌani nau. Ma diꞋia sa tai neꞋe nia Ꞌaila Ꞌani nau, nia Ꞌaila logo Ꞌania God neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi.”

17 Ma na fiu akwala ma ro ngwae baera kira ka leka naꞋa. Ma ana kaidaꞋi kira oli maꞋi, kira ka saeleꞋa liu, ma kira ka fata Ꞌuri, “Aofia kwa, na anoꞋi ru taꞋa ki bore kira roꞋosuli kaimili kaidaꞋi kami ifulangaꞋinida Ꞌani ngasingasiꞋanga Ꞌoe!”

18 Sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Nau ku lisia na ngasingasiꞋanga sa Saetan karasu faꞋasia ma ka Ꞌasi ka inasisi maꞋi ka diꞋia na meamea faꞋasia Ꞌi langi. 19 Mulu rongo basi! Nau ku kwatea naꞋa na ngasingasiꞋanga fuamuꞋa fasi Ꞌiri muke liu bore ana baꞋeko tolo ki ma na farifari ki, ma noaꞋa kira kasi Ꞌala fifi amuꞋa. Nau ku kwatea naꞋa fuamuꞋa na ngasingasiꞋanga neꞋe doe ka liufia sa Saetan na malimae kia. NoaꞋa ta ru ana sa Saetan kasi faꞋafii kamu naꞋa. 20 Kamu ka saeleꞋa ꞋamuꞋa duꞋungana na anoꞋi ru taꞋa ki kira roꞋosuli kamu. Bore ma muke saeleꞋa liu mala ꞋamuꞋa duꞋungana God nia keresia naꞋa na satamuꞋa Ꞌi langi.”

Sa Jesus nia saeleꞋa ma ka baꞋatafea God

(Matthew 11:25-27; 13:16-17)

21 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, AnoꞋi ru Abu ka faꞋasaeleꞋa sa Jesus, ma nia ka fata Ꞌuri, “MaꞋasi, ꞋaeꞋo neꞋe Ꞌoko gwaungaꞋi fafia ru ki taꞋifau Ꞌi langi ma Ꞌi ano logo. Nau ku baꞋatafe Ꞌoe, duꞋungana neꞋe Ꞌoko faꞋataꞋinia na ru neꞋe ki fuana ngwae neꞋe kira diꞋia ngela tiꞋitiꞋi ki, ma Ꞌoko sofongaꞋinia ru neꞋe ki faꞋasia ngwae neꞋe kira auraꞋeda duꞋungana kira liatoꞋo, ma kira lia saiana ru Ꞌoro ki. ꞋIu MaꞋasi, na ru neꞋeri ki nia ꞋunaꞋeri naꞋa sulia na kwaiogaiꞋanga Ꞌoe Ꞌua naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋo.”

22 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri, “MaꞋa nau nia kwatea ru ki taꞋifau naꞋa fuaku. Ma taꞋifilia na MaꞋa goꞋo neꞋe nia saiaku na ngela nia. Ma taꞋifilia logo na Ngela talana neꞋe nia saiana MaꞋa nia, ma taꞋifili goꞋo ngwae neꞋe na Ngela nia filida fuana faꞋataꞋilana fuada ki, neꞋe kira saiana na MaꞋa.”

23 Sui sa Jesus ka abula fuana fafarongo nia ki taꞋifilida, ka fata Ꞌuri fuada, “ꞋOilakiꞋa fuamuꞋa, osiꞋana kamu lisia na ru ni ꞋarefoꞋa neꞋe ki Ꞌi taꞋena. 24 Nau ku saea fuamuꞋa, na profet Ꞌoro ki ma na tatalafaꞋa Ꞌoro Ꞌi naꞋo ki, kira oga logo lisilana na ru neꞋe kamu lisia Ꞌi taꞋena ki, bore ma nia ꞋafitaꞋi liu fuada. Ma kira ka oga liua logo rongolana na ru neꞋe kamu rongoa Ꞌi taꞋena ki, bore ma nia ꞋafitaꞋi logo fuada.”

Na tarifulaꞋa sulia na ngwae leꞋa Ꞌi Samaria

25 TaꞋi ngwae faꞋamanata ana na taki ki, nia leka maꞋi siana sa Jesus. Nia oga ke ilitoꞋona, ma ka fata Ꞌuri, “Ngwae faꞋamanata kwa, ta tae neꞋe nai baꞋa sasia Ꞌiri nai toꞋo ana na mauriꞋa firi?”

26 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri fuana, “Tae neꞋe na KerekereꞋa Abu ki saea? ꞋUri ma Ꞌoko malingaꞋi faꞋuta Ꞌani?”

27 Ma na ngwae neꞋeri nia olisia ka alaꞋa Ꞌuri, “ꞋOke alafe ana God Ꞌoe, Ꞌania manatamu taꞋifau, ma Ꞌani mangomu taꞋifau, ma Ꞌani ngasingasilamu taꞋifau, ma Ꞌani liamu taꞋifau. Ma Ꞌoke alafe fuana toꞋolamu ka diꞋia logo neꞋe Ꞌoko alafe fuamu talamu.”

28 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Na olisiꞋanga Ꞌoe nia saga. ꞋOke sasi ꞋunaꞋeri, ma Ꞌoke mauri.”

29 Bore ma na ngwae faꞋamanata neꞋeri, nia oga ke faꞋataꞋinia neꞋe na tualana saga goꞋo Ꞌana, ma nia ka saefiloa laꞋu sa Jesus ka Ꞌuri, “Sa tai mo neꞋe na toꞋolaku neꞋe nai alafe fuada?”

30 Ma sa Jesus saiana ngwae Jiu ki Ꞌaila Ꞌania ngwae Ꞌi Samaria ma nia ka olisia ka Ꞌuri, “TaꞋi ngwae Jiu nia tuatua maꞋi Ꞌi Jerusalem ma ka leka Ꞌuana Ꞌi Jeriko. Ma kaidaꞋi nia leka goꞋo Ꞌana sulia na tala, na ngwae fofolo bili ki kira ka saungia, ma kira ka ngalia na ru nia ki taꞋifau faꞋinia na toro nia ki. Ma kira ka kwaiꞋia leleka nia ka maefelo naꞋa, ma kira ka faidanga Ꞌania, ma kira ka leka naꞋa Ꞌada faꞋasia. 31 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, taꞋi fata abu ana na Luma Abu God nia leka logo sulia na tala neꞋeri, ma kaidaꞋi nia lisia na ngwae baera, nia ka rafi logo Ꞌana sulia ta bali tala, ma ka leka Ꞌana. 32 Sui, taꞋi ngwae rao kwaiꞋafi saena na Luma Abu God nia ka leka logo maꞋi sulia na tala neꞋeri. Ma kaidaꞋi nia dao Ꞌi neꞋeri, nia ka lisia na ngwae baera. Bore ma nia rafi logo Ꞌana faꞋasia ana ta bali tala, ma ka leka logo Ꞌana faꞋasia naꞋa. 33 Sui taꞋi ngwae faꞋasia na abaꞋi kula kwaita Ꞌi Samaria nia leka logo maꞋi sulia na tala neꞋeri. KaidaꞋi nia lisia na ngwae baera, nia ka kwaimanatai liu fuana. 34 Ma nia ka leka maꞋi siana, ma ka taufia na maala nia ki Ꞌani na ngwaingwai ma na waen, ma ka Ꞌafua. Sui nia ka lafua Ꞌi fafona na dongki nia, ma ka ngalia naꞋa Ꞌuana taꞋi luma fuana folilana fuana tuaꞋa Ꞌi saena, ma nia ka lia sulia Ꞌi neꞋeri. 35 Ma ana ruana faꞋi asoa, nia ka lafua ro ngisingisi mani ki neꞋe bolo faꞋinia folifoliꞋa fuana ro asoa ki, ma ka kwatea fuana na ngwae neꞋe nia lia sulia na luma neꞋeri, ma ka fata Ꞌuri fuana, ‘ꞋOke lia sulia na ngwae neꞋe, ma ana kaidaꞋi neꞋe nai oli laꞋu maꞋi, nai duꞋua taꞋifau na mani neꞋe Ꞌoko Ꞌafia Ꞌania ki.’ ”

36 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOko manata faꞋuta? Sa tai ana uulu ngwae neꞋeri ki kira saea Ꞌani toꞋolana fuana na ngwae ba na ngwae fofolo bili ki kira kwaiꞋia?”

37 Ma na ngwae faꞋamanata ana taki ki ka fata Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe nia kwaimanatai fuana.”

Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋOke leka, ma Ꞌoko sasi logo ꞋunaꞋeri.”

ꞋI Mata faꞋinia Ꞌi Mary

38 KaidaꞋi sa Jesus ma na fafarongo nia ki kira leka, kira ka dao ana taꞋi fanoa, ma taꞋi kini neꞋe satana Ꞌi Mata ka kwaloa sa Jesus Ꞌuana Ꞌi luma nia. 39 Ma na kini futa nia Ꞌi Mary ka tua karangia na Ꞌaena na Aofia sa Jesus, ma ka fafarongo Ꞌana fuana na faꞋamanataꞋanga sa Jesus ki. 40 Ma na manatalana Ꞌi Mata ka Ꞌabera sulia nia goꞋo neꞋe nia sasia na raoꞋa ki taꞋifau Ꞌi luma. Ma nia ka leka maꞋi siana sa Jesus, ka fata Ꞌuri fuana, “Aofia kwa, ꞋUri ma, Ꞌoko Ꞌiri manata Ꞌabera goꞋo sulia na sasiku neꞋe nia faꞋasi nau goꞋo Ꞌana, ma nau ku sasia goꞋo Ꞌaku na raoꞋa neꞋe ki taꞋifau taꞋifili nau kwa? ꞋOke saea fuana Ꞌiri nia ke leka maꞋi ke kwaiꞋafi logo aku!”

41 Ma na Aofia olisia ka Ꞌuri, “Mata kwa, Ꞌoko matafiru ma na manatalamu ka Ꞌabera naꞋa sulia ru Ꞌoro ki. 42 Bore ma taꞋi ru goꞋo neꞋe nia talingaꞋi. ꞋI Mary nia filia na ru talingaꞋi, ma nia ꞋafitaꞋi ta ngwae ka lafua naꞋa faꞋasia.”

11

Sa Jesus faꞋamanata sulia na foꞋongaꞋa

(Matthew 6:9-13; 7:7-11)

1 Ana taꞋi asoa, sa Jesus nia foꞋo Ꞌana, ana taꞋi kula. Ma kaidaꞋi nia foꞋo ka sui goꞋo, taꞋi ngwae ana fafarongo nia ki ka fata Ꞌuri fuana, “Aofia kwa, Ꞌoke faꞋamanata kami Ꞌani foꞋongaꞋa, diꞋia ba sa John nia faꞋamanata logo na fafarongo nia ki Ꞌani foꞋongaꞋa.”

2 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “KaidaꞋi kamu foꞋo, kamu ke fata Ꞌuri,

‘MaꞋasi,

Kami oga ngwae ki taꞋifau kike faꞋadoea na satamu, osiꞋana nia abu liu.

Dao maꞋi Ꞌani gwaungaꞋi Ꞌanga Ꞌoe fafia maurilana ngwae ki taꞋifau.

3 Ma Ꞌoke kwatea maꞋi fuamiꞋa na fanga neꞋe nia bolo fuamiꞋa sulia asoa ki.

4 Ma Ꞌoke rufuanata na taꞋangaꞋa kami ki, diꞋia logo neꞋe kami rufuanata ana taꞋangaꞋa ngwae ki taꞋifau neꞋe kira sasia ru taꞋa ki fuamiꞋa.

Ma Ꞌoe kosi danga Ꞌani kami fuana ilitoꞋonga ka liufi kami.’ ”

5 Ma sa Jesus ka fata Ꞌani taꞋi tarifulaꞋa Ꞌuri fuana na fafarongo nia ki, “DiꞋia ta ngwae ana kaumulu leka siana na ngwae kwaima nia Ꞌi luma nia saena tofongana rodo, ma ka fata Ꞌuri fuana, ‘Ngwade kwa, Ꞌoe kwatea basi maꞋi ta uulu afu beret fuaku, 6 osiꞋana taꞋi ngwae kwaima nau logo, nia tua tua maꞋi ana fanoa tau, ma nia ka dao maꞋi siaku. Bore ma noaꞋa nau kusi toꞋo ana ta fanga neꞋe nai kwatea fuana.’ 7 Ma na ngwae kwaima neꞋeri nia saena luma ka fata Ꞌuri, ‘NoaꞋa Ꞌoe kosi faꞋa Ꞌabera nau laꞋu! Na sinamaa nia fono naꞋa, ma na ngela nau ki kaimili ka maliu taꞋifau naꞋa. Nia ꞋafitaꞋi nau ku tataꞋe laꞋu fuana kwatelana ta ru fuamu.’ 8 Aia, nau ku saea fuaumulu, bore Ꞌana diꞋia noaꞋa nia kasi oga sasilana ta ru, diꞋia na ngwae neꞋeri nia gani, ma ka inaꞋu ana ganiꞋa, na ngwae neꞋe Ꞌi saena luma, nia ke tataꞋe ma ka kwatea goꞋo na ru ki taꞋifau neꞋe nia ogaꞋi. Ma nia noaꞋa kasi sasia laꞋu duꞋungana na ngwae neꞋeri neꞋe na ngwae kwaima nia, bore ma osiꞋana sulia neꞋe nia inaꞋu naꞋa ana ganiꞋa. 9 Nia neꞋe nau ku saea fuaumulu. Kamu ke gani ana God Ꞌiri muke ngalia ru neꞋe kamu gani Ꞌuana. Kamu ke lulua ru kamu boꞋoboꞋo Ꞌuani ki ana God, ma nia ka Ꞌafi kamu Ꞌiri muke lisia. Kamu ke faꞋafo ana sinamaa, ma God ke Ꞌifi fuamuꞋa. 10 OsiꞋana na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira gani ana God, kira ka ngalia naꞋa ru neꞋe kira gania. Ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira lulua ru kira boꞋoboꞋo Ꞌuani ki ana God, kira ka lisia. Ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira faꞋafo ana sinamaa, ma God ke Ꞌifi fuada.

11 “ꞋUri ma, sa tai aumulu na maꞋa ki, neꞋe diꞋia na ngela Ꞌoe nia gania iꞋa, Ꞌoke kwatea lala na faꞋi loi fuana? 12 Ma diꞋia na ngela Ꞌoe nia gani Ꞌuana ta fakaleꞋe karai, Ꞌoke kwatea lala ta farifari fuana? NoaꞋa liu! 13 Sui bore Ꞌana kamuꞋa taꞋifau ngwae taꞋa ki, kaumulu saiana kwatelana na ru leꞋa ki fuana ngela kaumulu ki. Bore ma na MaꞋa kamu neꞋe nia Ꞌi langi, nia leꞋa ka tasa liufi kamu. ꞋUnaꞋeri neꞋe nia ka kwatea na AnoꞋi ru Abu fuana ngwae ki neꞋe kira gani nia Ꞌuana!”

Sa Jesus ma sa Saetan

(Matthew 12:2-30; Mark 3:20-27)

14 Ana taꞋi kaidaꞋi, sa Jesus nia ifulani taꞋi anoꞋi ru taꞋa faꞋasia taꞋi ngwae neꞋe kwakwana nia Ꞌato Ꞌani fataꞋa. Ma kaidaꞋi anoꞋi ru taꞋa neꞋe nia tafi faꞋasia, nia ka fata laꞋu. Ma na ngwaꞋi toꞋa Ꞌoro neꞋe kira fiku Ꞌi neꞋeri, kira ka Ꞌarefo. 15 Ma ti ngwae ada kira ka fata Ꞌuri, “Sa Jesus ifulani naꞋa anoꞋi ru taꞋa ki Ꞌani ngasingasiꞋanga sa Saetan, na ꞋingataꞋi anoꞋi ru taꞋa.”*

16 Ma ti ngwae ada, kira oga kike ilitoꞋona sa Jesus. Ma kira ka gania fasi Ꞌiri nia ke fulia ta faꞋanadaꞋa, fasi Ꞌiri ke faꞋataꞋinia neꞋe nia toꞋo ana na ngasingasiꞋanga faꞋasia God. 17 Ma osiꞋana neꞋe sa Jesus nia sai goꞋo ana na manatalada, nia ka fata Ꞌuri fuada, “DiꞋia ngwaꞋi toꞋa saena ta fanoa doe kira fuꞋali kira talada, Ꞌirai na fanoa doe neꞋeri ke takalo naꞋa. Ma diꞋia neꞋe ngwae, ma na Ꞌafe, ma na ngela nia ki, kira fuꞋa faꞋi kira talada, nia ꞋafitaꞋi fuana kira ka tua fiku. 18 Ma na ꞋinotoꞋanga sa Saetan neꞋe ꞋunaꞋeri logo. DiꞋia sa Saetan ke fuꞋa faꞋinia toꞋa neꞋe kira leka sulia, Ꞌirai kira ke takalo kwailiu goꞋo. Nau ku saea ru neꞋeri ki, duꞋungana kamu saea nau ku ifulani anoꞋi ru taꞋa ki Ꞌania ngasingasiꞋanga sa Saetan. 19 Aia, ma kaumulu saea nau ku ifulani anoꞋi ru taꞋa ki Ꞌani ngasingasiꞋanga sa Saetan. ꞋIrai ma ngasingasiꞋanga sa tai mo niniꞋa ti fafarongo aumulu ifulani anoꞋi ru taꞋa ki Ꞌani? Sa Saetan? NoaꞋa liu! DuꞋungana ru neꞋeri ki, nia faꞋataꞋinia neꞋe kaumulu rora. 20 Nau ku ifulani anoꞋi ru taꞋa ki Ꞌani ngasingasiꞋanga God. Ma nia ka faꞋataꞋinia naꞋa fuamuꞋa neꞋe na gwaungaꞋinga God fafia ngwae ki dao karangi naꞋa maꞋi siamuꞋa.”

21 Sa Jesus ka fata laꞋu sulia taꞋi tarifulaꞋa ka Ꞌuri, “DiꞋia ta ngwae ramo nia sasi akaꞋu ana raꞋunga nia ki fuana fuꞋanga, ma ka folo leꞋa Ꞌusia luma nia, nia ꞋafitaꞋi ta ngwae ka bilia na ru nia ki Ꞌi saena luma nia. 22 Ma diꞋia ta ngwae neꞋe nia ngasingasiꞋa ka tasa mala ana niaꞋa, nia leka maꞋi, ma ka fuꞋa faꞋinia, ma ka liufia nia, na ngwae neꞋeri ka ngali taꞋifau naꞋa Ꞌana na ru ni fuꞋanga nia ki neꞋe nia fitoꞋo Ꞌani, ma ka daroꞋia taꞋifau naꞋa ru nia ki taꞋifau fuana ngwae kwaima nia ki.

23 “Ma sa tai neꞋe noaꞋa nia kasi leka maꞋi buriku, nia na malimae nau. Ma sa tai neꞋe noaꞋa kasi kwaiꞋafi aku fuana fikulana maꞋi ngwae ki siana God, nia takalongaꞋi kira naꞋa faꞋasia God.”

Olilana maꞋi anoꞋi ru taꞋa

(Matthew 12:43-45)

24 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “KaidaꞋi kira ifulaꞋinia anoꞋi ru taꞋa nia leka faꞋasia ta ngwae, nia ka liliu saena kula kwasilaꞋa, ma ka lulu Ꞌuana ta kula fasi Ꞌiri nia ke tua laꞋu ana. Ma diꞋia nia lulu ma ka noaꞋa naꞋa, nia ke manata Ꞌuri, ‘Nai oli Ꞌuana na ngwae ba nau ku tuatua maꞋi ana Ꞌi naꞋo, ma nau ku leka maꞋi faꞋasia.’ 25 Ana kaidaꞋi nia oli maꞋi ka dao, nia ka lisia ngwae baera nia faꞋasikasika ma ka faꞋasaga naꞋa maurilana taꞋifau. 26 KaidaꞋi nia lisia neꞋe nia ꞋunaꞋeri, nia ka oli, ma ka talaꞋia laꞋu maꞋi ta fiu anoꞋi ru neꞋe taꞋa ka tasa liufia niaꞋa, kira ka leka maꞋi, ma kira ka tua naꞋa Ꞌi saena ngwae baera. Ana kaidaꞋi neꞋeri, na tualana ngwae neꞋeri ka fiꞋi taꞋa ka liufia naꞋa Ꞌi naꞋo.”

Na saeleꞋanga mamana

27 KaidaꞋi sa Jesus nia saea ru neꞋeri ki fuada taꞋifau, taꞋi Ꞌafe Ꞌi saena fikuꞋa neꞋeri ka ako Ꞌuri, “Na kini neꞋe nia faꞋafutaꞋo ma ka faꞋasusufiꞋo mo neꞋe nia saeleꞋa ka tasa.”

28 Bore ma sa Jesus nia olisia ka fata Ꞌuri, “Mamana liu. Bore ma ngwae neꞋe kira rongoa fatalana God, ma kira ka roꞋo sulia, kira lala neꞋe kira saesaeleꞋa ka tasa.”

Ngwae ki kira oga sa Jesus ke fulia ti faꞋanadaꞋa

(Matthew 12:38-42)

29 Ma kaidaꞋi neꞋe ngwaꞋi toꞋa Ꞌoro kira fiku kalikalia maꞋi sa Jesus, nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu na unitaꞋi ngwae neꞋe, kamu na unitaꞋi ngwae taꞋa. DuꞋungana kamu oga lisilana ta faꞋanadaꞋa neꞋe ke faꞋataꞋinia ngasingasiꞋanga God, bore ma nia ka ꞋafitaꞋi fuamuꞋa fuana lisilana. Kamu ke baꞋa lisia goꞋo ꞋamuꞋa na faꞋanadaꞋa diꞋia na ru ba nia fuli fuana sa Jona na profet.† 30 Na ru neꞋe fuli fuana sa Jona, nia diꞋia ta maꞋetoto neꞋe faꞋataꞋinia fuana ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Ninifa ki neꞋe nia leka maꞋi faꞋasia God. Na ru neꞋe fuli fuaku nia diꞋia ta maꞋetoto neꞋe faꞋataꞋinia logo neꞋe God kwate nau maꞋi, na Ngela Ngwae, fuana ngwae ki ana kaidaꞋi neꞋe. 31 Ma ana asoa neꞋe God ke matalangaꞋinia ngwae ki, na Ꞌafe ba nia gwaungaꞋi ana fanoa Ꞌi Siba, nia ke baꞋa tataꞋe, ma ka faꞋataꞋinia na taꞋangaꞋa kamu ki ngwaꞋi toꞋa ana unitaꞋi ngwae neꞋe ki, osiꞋana neꞋe abulaꞋanga kamu ki nia rora liu naꞋa. Nia leka tau maꞋi faꞋasia Ꞌisilana fanoa neꞋe Ꞌi ano fuana rongolana liatoꞋonga sa Solomon. Bore ma, nauꞋa, taꞋi ngwae neꞋe nau ku talingaꞋi ka tasa liufia sa Solomon, nau ku tua Ꞌi neꞋe Ꞌi taꞋena, ma kamu kasi rongo goꞋo suli nau. 32 Ka diꞋia logo ana asoa God ke baꞋa matalangaꞋinia ngwae ki, na ngwae Ꞌi Ninifa ki kira ke baꞋa faꞋataꞋinia na taꞋangaꞋa kamu ki, sulia kira kakari alifaꞋi taꞋifau naꞋa faꞋasia roraꞋa kira ki, kaidaꞋi kira rongoa na faꞋataloꞋanga sa Jona fuada. Bore ma nau taꞋi ngwae talingaꞋi ka tasa liufia sa Jona, nau ku tua naꞋa Ꞌi neꞋe Ꞌi taꞋena, bore ma noaꞋa kamu kasi kakari alifaꞋi goꞋo.”

FaꞋamanataꞋanga sa Jesus diꞋia na unu

(Matthew 5:15; 6:22-23)

33 Sa Jesus ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa ta ngwae kasi faꞋaduꞋa na faꞋi unu, ma nia ka sofongaꞋinia nama ka alua Ꞌana olofana ta dako. KaidaꞋi nia faꞋaduꞋa faꞋi unu ka sui mala, nia ka alua naꞋa ana kula fuana dauraꞋi unuꞋa, fasi Ꞌiri sa tai neꞋe nia ruꞋu maꞋi saena luma, nia saiana ka lisia madakolana. 34 DiꞋia noaꞋa Ꞌoe kosi lisia na madakolaꞋa neꞋe, maamu neꞋe taꞋa, ma Ꞌoko tua goꞋo Ꞌamu saena maꞋerodo. Si diꞋia maamu leꞋa ma Ꞌoko tua saena na madakolaꞋa neꞋe, osiꞋana na maamu neꞋe dau talaꞋia maꞋi madakolaꞋa saena nonimu. 35 Muke madafi kamu si diꞋia kamu ilangani na madakolaꞋa nau, ma saena maurilamuꞋa nia rodoꞋa. 36 DiꞋia kamu fungu Ꞌani madakolaꞋa, noaꞋa naꞋa ta kula laꞋu ana nonimuꞋa neꞋe ka suꞋusia na madakolaꞋa, ꞋunaꞋeri neꞋe nia ka diꞋia neꞋe kamu tua ana kula neꞋe unu nia duꞋa ana.”

Sa Jesus balufia na Farasi ki ma na faꞋamanata ki

(Matthew 23:1-36; Mark 12:38-40)

37 Ana kaidaꞋi sa Jesus nia alaꞋa ka sui naꞋa, taꞋi ngwae ana Farasi ki ka laefia fuana fangaꞋa Ꞌi luma nia. Sa Jesus ka leka faꞋinia, ma ka fanga faꞋinia. 38 Ma na Farasi neꞋe ka Ꞌarefo liu, osiꞋana nia lisia sa Jesus noaꞋa nia kasi taufia goꞋo na limana Ꞌi naꞋona na fangaꞋa. 39 Ma na Aofia sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Kamu Farasi ki, kamu manata Ꞌabera liu fuana taufilana na ru ki ana bali Ꞌi maa ana titiu ni kwaꞋu ki, ma na ru ni fanga kamu ki. Bore ma Ꞌi saena na maurilamuꞋa kira fungu Ꞌani ru taꞋa ki taꞋifau. 40 Kaumulu boleboleꞋa liu! God nia saungaꞋinia na bali Ꞌi maa ana ru ki taꞋifau, nia logo neꞋe saungaꞋinia saena ru ki. 41 Aia, muke kwatea tae ki neꞋe nia saena titiu ni kwaꞋu kamu ki faꞋinia tae ki neꞋe nia Ꞌi saena ru ni fanga kamu ki fuana ngwae dalaꞋa ki, fasi Ꞌiri na ru kamu ki taꞋifau ke sikasika Ꞌi maana God.

42 “TaꞋangaꞋa fuamuꞋa Farasi ki, duꞋungana kamu kwatea goꞋo ꞋamuꞋa fuana God ta bali ana tangafulana ngisingisi fanga kamu ki neꞋe kamu fasia Ꞌi saena oꞋola kamu ki. Bore ma noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera goꞋo fuana faꞋasagalana tuaꞋa kamu ki faꞋinia toꞋolamuꞋa faꞋida, ma na alafeꞋanga kamu ki fuana God. Nia leꞋa neꞋe muke sasia kala ru ana kwatelana tangafulana ngisingisi fanga kamu ki fuana God, ma muke manata toꞋona logo na ru doe ana alafeꞋanga ana God, ma ngwae ana fanoa kamu ki taꞋifau.

43 “TaꞋangaꞋa fuamuꞋa Farasi ki, duꞋungana kaidaꞋi kamu leka saena luma fuana foꞋongaꞋa, kamu oga tuaꞋa ana fuli tuaꞋa fuana ngwae talingaꞋi ki. Ma kaidaꞋi kamu leka Ꞌi maana usiꞋa ki, kamu oga ngwae ki kira ke faꞋaꞋinotoꞋa kamu. 44 TaꞋangaꞋa fuamuꞋa Farasi ki, duꞋungana kamu diꞋia na kilu gwaꞋu ki neꞋe noaꞋa kira kasi Ꞌuia ta sulufaua Ꞌi fafona, ma kaidaꞋi ngwae ki kira liu Ꞌi fafona, noaꞋa kira kasi lia saiana na ru moko ngwaꞋa neꞋe nia Ꞌi saena.”

45 Sui taꞋi ngwae faꞋamanata ana taki ki ka fata Ꞌuri, “FaꞋamanata kwa, kaidaꞋi Ꞌoko fata ꞋunaꞋeri, Ꞌoko fata faꞋali kaimili logo.”

46 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “TaꞋangaꞋa fuamuꞋa faꞋamanata ana taki ki, duꞋungana kamu saungaꞋinia taki ꞋafitaꞋi Ꞌoro ki fuana ngwae ki, ma ka ꞋafitaꞋi liu fuada fuana roꞋosulilani, ma noaꞋa kamu kasi kwaiꞋafi ada. 47 TaꞋangaꞋa logo fuamuꞋa, duꞋungana kamu faꞋakwanga fafona kilu gwau profet ki ka lia leꞋa liu, na profet ba koꞋo bora kamu ki kira saungida. 48 DuꞋungana ru neꞋeri ki, neꞋe nia faꞋataꞋinia neꞋe kamu alafafia sasiꞋa taꞋa neꞋe koꞋo bora kamu ki kira sasi ada. DuꞋungana kira saungida, ma kamu ka saungaꞋinia kilu gwaꞋu kira ki. 49 Ma duꞋungana ru neꞋeri, God ana liatoꞋongaꞋa nia, nia ka fata Ꞌuri, ‘Nai baꞋa kwatea kwau na profet, ma na ngwae ni lifurongo ki fuada, bore ma kira ka saungia ti ai ada, ma kira ka faꞋakaisia logo ti ai ada.’ 50 DuꞋungana nia ꞋunaꞋeri, na ngwae ki ana unitaꞋi ngwae neꞋe, God ke baꞋa matalangaꞋi kira fafia na saungilana profet ki taꞋifau, Ꞌita naꞋa maꞋi ana etangilana fanoa neꞋe Ꞌi ano, 51 talaꞋae maꞋi ana maelana sa Abel leleka ka dao ana maelana sa Sekaraea‡ na ngwae ba kira saungia saena Luma Abu God Ꞌi safitana fuli fuꞋa ma na kula abu. Ru mamana neꞋe nau ku saea fuamuꞋa, na ngwae ki ana unitaꞋi ngwae neꞋe, God ke matalangaꞋi kira fafia maelana ngwae neꞋeri ki.

52 “TaꞋangaꞋa fuamuꞋa faꞋamanata ana taki ki, duꞋungana kamu sofongaꞋinia na mamanaꞋanga God, fasi Ꞌiri na ngwae ki noaꞋa kasi sai laꞋu ana. NoaꞋa kamu kasi faꞋamamana logo ana, ma kamu ka fonea na ngwae ki faꞋasia saiꞋa ana.”

53 Ma ana kaidaꞋi sa Jesus nia leka naꞋa faꞋasia fanoa neꞋeri, na ngwae faꞋamanata ana taki ki, ma na Farasi ki, kira ka talaꞋae fuana ngengelana, ma kira ka saefiloa naꞋa ru Ꞌoro ki. 54 Ma kira ka ili Ꞌuana sokelana sa Jesus fuana daoꞋa toꞋona ta tae neꞋe nia saea ka rora.

12

FaꞋamanataꞋanga sulia kwalabasaꞋanga

(Matthew 10:26-27)

1 Ana kaidaꞋi neꞋeri logo, raꞋi ngwane uria, nia bolo faꞋinia mole ana toꞋoni ngwae, kira fiku maꞋi fuana rongolana sa Jesus. RaꞋi ngwane uria neꞋeri doe liu neꞋe kika urida kwailiu naꞋa. ꞋI naꞋona sa Jesus nia alaꞋa fuana raꞋi ngwane uria neꞋeri, nia eta fata Ꞌuri fuana fafarongo nia ki, “Muke madafi kamu faꞋasia roꞋongaꞋa sulia manataꞋi ngwae taꞋa Farasi ki, osiꞋana kira ngwae kwalabasa ki. 2 Ta tae neꞋe ngwae kwalabasa nia sofongaꞋinia, God ke baꞋa faꞋasakalangani. Ma na ru ago ki, kike sai logo ana. 3 Ma ta tae neꞋe kamu saea Ꞌi saena maꞋe rodo, kira ke rongoa saena dangi dadara. Ma ta tae neꞋe kamu kwaroro Ꞌani saena alingana ta ngwae ana ta kula banitaꞋi taꞋifili ꞋamuroꞋo, kira ke faꞋarongoa Ꞌani ngwae ki taꞋifau Ꞌiri kika rongo abitako ana.”

God taꞋifilia goꞋo neꞋe kamu ke maꞋungia

(Matthew 10:28-33; 12:32; 10:19-20)

4 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Nau ku saea fuamuꞋa ngwae kwaima nau kina, noaꞋa kamu kasi maꞋungia sa tai neꞋe ke saungia na nonimuꞋa, ma Ꞌi buri Ꞌana noaꞋa kira kasi sasia goꞋo ta ru taꞋa laꞋu ana mangomuꞋa. 5 Bore ma nau ku faꞋataꞋinia fuamuꞋa ngwae neꞋe muke maꞋungia, muke maꞋungia God. OsiꞋana niaꞋa naꞋa neꞋe nia saiana ke saungia nonimuꞋa, ma nia ka toꞋo logo ana ngasingasiꞋanga fuana toꞋosilana mangomuꞋa saena kula ni faꞋakaisi Ꞌanga. ꞋIu, nau ku saea laꞋu fuamuꞋa, God taꞋifilia goꞋo neꞋe muke maꞋungia.

6 “Na lima faꞋi suba ki, kira folida goꞋo Ꞌani kala ro mangisiꞋi mani tiꞋitiꞋi ki. FaꞋi suba ki kira ka miga bore Ꞌada, God noaꞋa kasi takadalafa goꞋo Ꞌana taꞋi ai ada. 7 Na ifu ana gwaumuꞋa ki bore, God sai goꞋo ani taꞋifau. Nia neꞋe noaꞋa kamu kasi maꞋu, osiꞋana God nia manata doe ana ngwae ki ka liufia na faꞋi suba miga Ꞌoro neꞋe ki.”

8 Sui sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Nau ku saea fuamuꞋa, diꞋia ta ngwae nia fulangaꞋinia Ꞌi naꞋona ngwae ki neꞋe nia na fafarongo nau, Ꞌirai nauꞋa, na Ngela Ngwae bore, nai baꞋa fulangaꞋinia logo Ꞌi naꞋona Ꞌainsel God ki. 9 Ma diꞋia ta ngwae ke tofe fafi nau Ꞌi maana ngwae ki, nai baꞋa tofe logo fafia ngwae neꞋeri Ꞌi naꞋona Ꞌainsel God ki.

10 “Ma diꞋia ta ngwae ka fata faꞋali nau, God saiana ka rufuanata goꞋo Ꞌana ana. Bore ma diꞋia ta ngwae ka fata faꞋalia na raoꞋa AnoꞋi ru Abu, noaꞋa liu God kasi rufuanata ana ngwae neꞋeri.

11 “Ma kira ke baꞋa ngali kamu Ꞌuana matalangaꞋilamuꞋa Ꞌi saena luma fuana foꞋongaꞋa nama Ꞌi naꞋona ngwae ꞋinotoꞋa ki. Ana kaidaꞋi neꞋeri, noaꞋa kamu kasi maꞋu, ma noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera Ꞌuana ta alaꞋanga faꞋuta neꞋe muke baꞋa saea, ma muke olisi kira Ꞌani. 12 Sulia kaidaꞋi neꞋeri, na AnoꞋi ru Abu nia ke baꞋa faꞋamanata kamu Ꞌani ru neꞋe muke baꞋa saeꞋe ki.”

Na tarifulaꞋa sulia na ngwae toꞋoru gwaubaliꞋa

13 TaꞋi ngwae Ꞌi saena na fikuꞋa neꞋeri, nia fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “FaꞋamanata kwa, Ꞌoke saea fuana ai naꞋo ku ke daroꞋia na toꞋoruꞋa keroꞋo ki neꞋe maꞋa keroꞋo nia faꞋasia fuamiroꞋo.”

14 Ma sa Jesus olisia ka Ꞌuri, “Kwala ngwade kwa, sa tai neꞋe nia kwatea na ngasingasiꞋanga fuaku fuana matalangaꞋilana ma fuana daroꞋilana na ru Ꞌuri ki Ꞌi safitamuroꞋo?” 15 Ma nia ka fata Ꞌuri fuada taꞋifau, “Muke manata leꞋa, Ꞌasu Ꞌubani kamu kata fiꞋi guguta ru. OsiꞋana na mauriꞋa mamana ngwae noaꞋa laꞋu ana mani nama toꞋoruꞋa nia ki.”

16 ꞋUnaꞋeri sa Jesus ka fata Ꞌania tarifulaꞋa fuada ka Ꞌuri, “TaꞋi ngwae toꞋoru nia toꞋo ana taꞋi ano leꞋa neꞋe nia fasi ru Ꞌi saena, ma ka loia na ru leꞋa Ꞌoro ki neꞋe nia fasiꞋi Ꞌi saena. 17 Ma nia ka tua ka manata Ꞌana sulia niaꞋa talana ma ka Ꞌuri, ‘Tae neꞋe nai baꞋa sasia naꞋa? OsiꞋana noaꞋa nau kusi toꞋo naꞋa ana ta kula fuana na taingaꞋilana na ru nau ki. 18 ꞋIu, nau kui baꞋa sasi Ꞌuri, nau kui osia na babala nini nau ku fiku ru Ꞌi saena ka sui, nau ku saungaꞋinia laꞋu ti babala faolu neꞋe doe mala. Ma nau ku fiꞋi gonia maꞋi na fuaꞋi ru nau ki ma ti ru laꞋu Ꞌi neꞋe. 19 Sui nau ku fii fata laꞋu Ꞌuri fuaku talaku, ꞋOilakiꞋa liu fuamu! ꞋOko toꞋo naꞋa ana ru leꞋa Ꞌoro ki neꞋe Ꞌoko ogaꞋi fuana faꞋi ngali Ꞌoro ki. ꞋOke tua ko kakaruꞋae naꞋa Ꞌamu! ꞋOko fanga leꞋa Ꞌamu, ma Ꞌoko kwaꞋu naꞋa amu, ma Ꞌoko sasi naꞋa ru neꞋe fuana ke faꞋasaeleꞋa maurilamu.’ 20 Bore ma God nia fata Ꞌuri fuana, ‘ꞋOko gwaubaliꞋa liu! Saena faꞋi rodo neꞋe taꞋena nama neꞋe Ꞌoke mae, ma Ꞌoke Ꞌiri saiana sa tai neꞋe ke baꞋa toꞋo ana na ru neꞋe Ꞌoko goniꞋi fuamu talamu ki.’ ”

21 Ma sa Jesus ka faꞋasuia naꞋa faꞋamanataꞋanga neꞋeri ka Ꞌuri, “Nia ke baꞋa fuli ꞋunaꞋeri logo fuana na ngwae neꞋe kira goni ru taꞋifau fuada talada ki, bore ma Ꞌi naꞋona God kira dalaꞋa liu.”

FitoꞋo ana God

(Matthew 6:25-34)

22 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana fafarongo nia ki, “Nau ku saea fuamuꞋa, noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera sulia tae neꞋe kamu ke Ꞌania, ma tae neꞋe kamu ke toro Ꞌani fafia nonimuꞋa. 23 OsiꞋana na mauriꞋa neꞋe, nia leꞋa ka tasa liufia na fanga, ma na noni neꞋe nia leꞋa ka tasa liufia na toro. 24 Lisia na faꞋi noꞋo ki, noaꞋa kira kasi Ꞌabera goꞋo sulia raoꞋa ana ta oꞋola. Ma noaꞋa kira kasi loia goꞋo ta fanga, ma kira kasi saungaꞋinia goꞋo ta babala fuana alu fangaꞋa. Bore ma God sareda goꞋo Ꞌana. Ma God nia lia doe liu amuꞋa ka liufia mala faꞋi noꞋo ki. Nia neꞋe, God ke sare kamu goꞋo Ꞌana.

25 “Sui bore Ꞌana kamu ka manata Ꞌabera Ꞌania mauriꞋa kamu ki, nia ꞋafitaꞋi liu kamu ka sasia maurilamuꞋa ka tau tiꞋitiꞋi laꞋu. 26 Ma diꞋia noaꞋa kamu kasi bolo goꞋo faꞋinia sasilana kala ru fuana faꞋataulana maurilamuꞋa, faꞋuta neꞋe muke manata Ꞌabera lala ana ru matamata ki?

27 “Muke lisia basi na takana Ꞌai neꞋe kira taka afola ki. NoaꞋa kira kasi rao goꞋo, ma noaꞋa kira kasi saungaꞋinia goꞋo ta toro fuada. Ma nau ku saea fuamuꞋa, kira lia kwanga ka tasa liufia toro neꞋe sa Solomon na tatalafaꞋa nia ruꞋufiꞋi ki. 28 Ma na takana Ꞌai ki kira tua goꞋo Ꞌada sulia kala kaidaꞋi dokodoko, ma kira ka Ꞌui logo Ꞌanida saena mafula. Sui ka ꞋunaꞋeri bore ana, God nia faꞋaruꞋufida Ꞌani ru leꞋa ki. ꞋUri ma kamu fitala fasi God noaꞋa kasi faꞋatoro kamu logo? Na fitoꞋonga kamu ki nia tiꞋitiꞋi.

29 “Ma noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera liu sulia tae neꞋe muke Ꞌania, ma tae neꞋe muke kwaꞋufia. 30 OsiꞋana na ngwae tua kwaikinai ana God ki neꞋe kira saiana kike manata ꞋaberaꞋa sulia ru neꞋeri ki. Ma kamuꞋa, MaꞋa kamu nia saiana ka sui naꞋa neꞋe kaumulu boꞋoboꞋo Ꞌuana ru neꞋeri ki. 31 Muke manata nama sulia na mauriꞋa neꞋe God nia gwaungaꞋi fafia, Ꞌiri nia ke kwatea fuamuꞋa na ru neꞋe kamu ogaꞋi ki.”

FaꞋamanataꞋanga sulia toꞋoruꞋa Ꞌi langi

(Matthew 6:19-21)

32 Sui sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “KamuꞋa ngwae nau ki, sui bore Ꞌana kamu ka diꞋia na ngwaꞋi sipsip tiꞋitiꞋi, noaꞋa kamu kasi maꞋu, duꞋungana God na MaꞋa kamu, nia saeleꞋa liu fuana kwatelana ꞋinotoꞋanga nia fuamuꞋa. 33 Muke Ꞌoifoli Ꞌani ru kamu ki, ma muke kwatea mani fuana ngwae dalaꞋa ki. DiꞋia kamu ke sasi ꞋunaꞋeri, muke baꞋa toꞋo ana suꞋukela fuana goni maniꞋa ki Ꞌi langi neꞋe nia ꞋafitaꞋi ka fura. Kamu ke gonia na toꞋoruꞋa kamu ki Ꞌi langi, ana kula neꞋe nia ꞋafitaꞋi kira ka faꞋasuia, ma na kula neꞋe ngwae bili ki noaꞋa kasi dao ana, ma noaꞋa ta sufusufu kasi faꞋalida. 34 OsiꞋana kaidaꞋi na toꞋoruꞋa kamu nia teo Ꞌi langi, na maurilamuꞋa nia agwaꞋi taꞋifau naꞋa Ꞌuana Ꞌi langi. Ma kaidaꞋi na toꞋoruꞋa kamu nia teo saena magalia, na maurilamuꞋa ka agwaꞋi taꞋifau naꞋa Ꞌuana ru saena na magalia ki.

Ngwae rao ki muke lialia

35 “Kamu ke tua ni lialia masia ta tae neꞋe ke baꞋa dao maꞋi. Ma muke ruꞋufia na toro kamu ki, ma muke faꞋaduꞋa na unu kamu ki, 36 diꞋia nama ngwae rao ki neꞋe kira masia na ngwae ꞋinotoꞋa kira neꞋe ke oli maꞋi faꞋasia ta fafangaꞋa ana araꞋinga. KaidaꞋi nia dao maꞋi ma ka faꞋafo, kira ꞋaliꞋali goꞋo kika Ꞌifingia naꞋa sinamaa fuana. 37 ꞋOilakiꞋa fuana na ngwae rao neꞋeri ki neꞋe ngwae ꞋinotoꞋa kira nia dao toꞋoda, ma kira ada goꞋo Ꞌada Ꞌua, ma kira masia ana kaidaꞋi nia oli maꞋi ana. Nau ku saea na ru mamana fuamuꞋa, nia ka sasi akaꞋu, ma ka faꞋatuada taꞋifau, ma ka sareda. 38 ꞋOilakiꞋa fuada diꞋia nia dao toꞋoda kira kwaimasi, diꞋia nia ke dao maꞋi saena tofongana rodo, nama agi rodo Ꞌi Ꞌofodangi!

39 “Ma muke manata toꞋona ru neꞋe, diꞋia na ngwae ana luma nia saiana na kaidaꞋi neꞋe ngwae bili ke dao maꞋi ana, nia ꞋafitaꞋi na ngwae bili ka ruꞋu saena luma nia. 40 KamuꞋa logo, muke tua ni kwaimasi aku, na Ngela Ngwae. Nau kui baꞋa dao maꞋi ana na kaidaꞋi neꞋe kamu fia noaꞋa naisi dao maꞋi ana.”

TarifulaꞋa sulia ro ngwae rao ki

(Matthew 24:45-51)

41 Sa Peter ka fata Ꞌuri, “Aofia kwa. ꞋUri ma Ꞌoko saea na tarifulaꞋa neꞋe fuaimili goꞋo niniꞋa, nama fuana na ngwae ki taꞋifau?”

42 Na Aofia nia olisia ka Ꞌuri, “Kamu ke diꞋia na ngwae rao neꞋe nia liatoꞋo ma nia ka rao saga. Ma na araꞋi ꞋaꞋana ke alua nia ka lia sulia na ngwae rao ki, ma ka kwatea na fanga fuada ana kaidaꞋi fuana kwate fangaꞋa. 43 Ma ꞋoilakiꞋa fuana na ngwae rao neꞋeri neꞋe ngwae ꞋaꞋana nia dao toꞋona, ma nia sasia ru neꞋeri ki ana kaidaꞋi neꞋe nia dao maꞋi Ꞌi luma nia! 44 Nau ku saea na ru mamana fuamuꞋa, na ngwae ꞋaꞋana ka alua nia ka lia sulia ru nia ki taꞋifau. 45 Bore ma, ka taꞋa liu diꞋia na ngwae rao neꞋeri ka manata Ꞌuri, ‘Na ngwae ꞋaꞋana nau, daolana maꞋi nia tau Ꞌua,’ ma nia ka talaꞋae fuana kwaꞋilana na ngwae rao ki, ma na kini rao ki, ma nia ka tua ni fanga naꞋa Ꞌana ma ka kwaꞋu lilinga naꞋa Ꞌana leleka gwauna ka lilinga naꞋa. 46 Sui ma na ngwae ꞋaꞋana ka dao maꞋi ana ta asoa neꞋe nia noaꞋa kasi kwaimaꞋakwali ana, ma ana kaidaꞋi neꞋe nia kina goꞋo Ꞌana. Na ngwae ꞋaꞋana ke kwatea na kwaꞋikwaꞋinga Ꞌafae fuana niaꞋa, ma ka alua ana na kula fuana ngwae neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ki.

47 “Ma na ngwae rao neꞋe nia saiana tae neꞋe na ngwae ꞋaꞋana nia oga nia ka sasia, bore ma nia noaꞋa kasi sasi akaꞋu ma kasi sasia goꞋo na ru neꞋe na ngwae ꞋaꞋana nia oga, kike baꞋa kwatea kwaꞋikwaꞋinga doe fuana. 48 Bore ma na ngwae ni rao neꞋe noaꞋa nia kasi saiana na ru neꞋe ngwae ꞋaꞋana nia oga, ma nia ka sasia ru neꞋe bolo faꞋinia kika nangasia faꞋinia, kira ke baꞋa kwatea kwaꞋikwaꞋinga tiꞋitiꞋi goꞋo fuana.

“DiꞋia God nia kwate tatakolaꞋa ana ru ki fuana ta ngwae, God nia oga ngwae neꞋeri ka olitaꞋi tatakolaꞋa logo ana ru ki fuana. Ma diꞋia God nia kwatea ru Ꞌoro liu ki mala fuana ta ngwae, nia ka oga logo ru Ꞌoro liu ki mala faꞋasia ngwae neꞋeri.”

BarangisiꞋa osiꞋana faꞋamamanalana sa Jesus

(Matthew 10:34-36)

49 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Nau ku leka maꞋi fuana doꞋofilana na magalia, ma nau ku oga na mafula neꞋeri ke talaꞋae ke duꞋa naꞋa! 50 Nai baꞋa ruꞋu saena fiiꞋa doe liu neꞋe nia diꞋia kaidaꞋi neꞋe ngwae nia lolomo saena kafo ana siuabuꞋa. Ma nau ku manata mu naꞋa fuana leleka na siuabuꞋanga ana fiiꞋa doe neꞋeri ka aliꞋafu nama! 51 ꞋUri ma kamu fia fasi nau ku dao maꞋi faꞋinia aroaroꞋa saena magalia? NoaꞋa liu! Bore ma nau ku dao logo maꞋi faꞋinia barangisiꞋa. 52 Nia eta ana kaidaꞋi neꞋe ka oli ꞋalaꞋa, na luma neꞋe lima ngwae ki kira tua Ꞌi saena, kira ke takalo osiꞋana nauꞋa. Uulu ngwae ki ana ta bali, ma ro ngwae ki ana ta bali. 53 Na maꞋa ki kira ke olisuꞋusuꞋu faꞋinia na Ꞌalako kira ki, ma na ngwae Ꞌalako ki kira ke olisuꞋusuꞋu faꞋinia na maꞋa kira ki. Ma na teꞋa ki kira ke olisuꞋusuꞋu faꞋinia na sariꞋi kira ki, ma na sariꞋi ki kira ke olisuꞋusuꞋu faꞋinia na teꞋa kira ki. Ma na funga kini ki kira ke olisuꞋusuꞋu faꞋinia na kini folia kira ki, ma na kini folia ki kira ka olisuꞋusuꞋu faꞋinia na funga kini kira ki.”

Ngwae ki kina mamanalana raoꞋa sa Jesus ki

(Matthew 16:2-3)

54 Sa Jesus ka fata laꞋu fuana raꞋi ngwane uria ka Ꞌuri, “DiꞋia kamu lisia gwaꞋi salo ki kira raꞋe maꞋi faꞋasia sulana sina, muke saiana na uta ke baꞋa toꞋo. Ma nia ke toꞋo mamana naꞋa. 55 Ma diꞋia na iru nia raꞋe alaꞋa maꞋi, muke saiana logo nia ke baꞋa ꞋakoꞋako. Ma nia ke baꞋa ꞋakoꞋako mamana naꞋa. 56 Kamu ngwae kwalabasa ki! OsiꞋana kamu saiana lisilana mamanga faꞋinia na magalia, bore ma noaꞋa kamu kasi lia saiana ru neꞋe God fulia ana kaidaꞋi neꞋe ki.”

ꞋOke faꞋasagaꞋo faꞋinia God

(Matthew 5:25-26)

57 Sa Jesus nia alaꞋa laꞋu ka fata Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe noaꞋa kamu kasi filia Ꞌaumulu ru ꞋoloꞋolo ki fuana sasilana? 58 DiꞋia ta ngwae ke ngaliꞋo fuana kwai matalangaꞋinga, Ꞌi naꞋona neꞋe koroꞋo ka alaꞋa saena kwai matalangaꞋinga, Ꞌoke iliili Ꞌuana faꞋasagalana ru ki Ꞌi safitamuroꞋo. Si diꞋia noaꞋa Ꞌoe kosi sasi ꞋunaꞋeri, ma nia ka ngaliꞋo siana ngwae kwaigiosi, ma Ꞌi buri Ꞌana nia ka matalangaꞋi Ꞌoe, nia ka fiꞋi kwate Ꞌoe laꞋu fuana ngwae firi ngwae ki, ma na ngwae firi ngwae ki fiꞋi alu Ꞌoe laꞋu saena lokafo. 59 Ma nau ku saea fuamuꞋa, diꞋia nia ꞋunaꞋeri, nia ꞋafitaꞋi liu fuana Ꞌoko ruꞋu faꞋasia na lokafo, leleka Ꞌoke kwatea na mani Ꞌisi Ꞌoe neꞋe nia bolo faꞋinia kwaꞋikwaꞋinga Ꞌoe.”

13

Kakari alifaꞋi faꞋasia taꞋangaꞋa nama Ꞌoke mae

1 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri logo, ti ngwae neꞋe kira tua Ꞌi neꞋeri, kira faꞋarongoa sa Jesus Ꞌania na ngwae faꞋasia Ꞌi Galili ki neꞋe sa Paelat nia saungida ka mae, kaidaꞋi kira foꞋosi ana God. 2 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “FaꞋuta? DuꞋungana neꞋe kira saungia ngwaꞋi toꞋa neꞋeri, kira ka mae naꞋa ꞋunaꞋeri, kamu fia fasi kira na ngwaꞋi toꞋa neꞋe taꞋangaꞋa kira ki nia doe ka liufia na ngwae Galili ki taꞋifau neꞋeriꞋa? 3 NoaꞋa liu! Ma nau ku saea fuamuꞋa, diꞋia noaꞋa kamu kasi kakari alifaꞋi faꞋasia na taꞋangaꞋa kamu ki, kamuꞋa taꞋifau goꞋo neꞋe muke baꞋa mae logo diꞋida. 4 Kamu manata faꞋuta sulia na akwala ma kwalu ngwae ba kiri saena fanoa Ꞌi Saelom neꞋe luma doe nia Ꞌasia fafida, ma kira ka mae taꞋifau? ꞋUri ma, kamu fia fasi ru neꞋeri nia faꞋataꞋinia neꞋe kira naꞋa neꞋe ngwae taꞋa ki, ka liufia na ngwae neꞋe kira tua Ꞌi saena fanoa Ꞌi Jerusalem ki? 5 NoaꞋa! Nau ku saea fuamuꞋa, diꞋia noaꞋa kamu kasi kakari alifaꞋi faꞋasia na taꞋangaꞋa kamu ki, kamuꞋa taꞋifau muke baꞋa mae logo diꞋida.”

Na tarifulaꞋa sulia na Ꞌai figi neꞋe lua Ꞌao

6 Sui sa Jesus ka alaꞋa fuada Ꞌania tarifulaꞋa neꞋe ka Ꞌuri, “TaꞋi ngwae nia fasia taꞋi Ꞌai neꞋe kira saea Ꞌani na figi Ꞌi saena na oꞋola nia. Ana taꞋi kaidaꞋi, nia leka ma ka lulu Ꞌuana ti fuaꞋi ru Ꞌi gwauna Ꞌai neꞋeri, ma noaꞋa nia kasi lisia goꞋo ta fuaꞋi ru ana. 7 Ma nia ka fata Ꞌuri fuana na ngwae neꞋe rao Ꞌi saena na oꞋola nia, ‘Lisia basi, uulu faꞋi ngali ki nau ku lialia maꞋi Ꞌuana na fuaꞋi ru ki, ma noaꞋa nau kusi lisia goꞋo ta fuaꞋi ru ana. ꞋUri Ꞌoke tufua naꞋa Ꞌamu! FaꞋuta neꞋe nia ka tua goꞋo Ꞌana fuana suꞋusilana na ano fuana raoꞋa?’ 8 Bore ma na ngwae ni rao neꞋeri nia olisia ka fata Ꞌuri, ‘AraꞋi kwa, Ꞌoke alaꞋania na Ꞌai neꞋe ka teo basi Ꞌana sulia laꞋu ta taꞋi faꞋi ngali. Nai baꞋa Ꞌilia ta kakaloa kalikalia, ma nau kui alua tafu ki Ꞌi Ꞌaena, fasi Ꞌiri ke faꞋaleꞋa na ano neꞋe. 9 Ma diꞋia na Ꞌai neꞋe ka fungu Ꞌani fuaꞋi ru ki ana faꞋi ngali loeri maꞋi, nia leꞋa. Ma diꞋia ka noaꞋa, Ꞌoke tufua naꞋa Ꞌamu.’ ”

Sa Jesus nia gura taꞋi Ꞌafe ana Sabat asoa ana mamaloꞋanga

10 Ana taꞋi Sabat asoa ana mamaloꞋa, sa Jesus nia faꞋamanata Ꞌi saena taꞋi luma fuana foꞋongaꞋa. 11 Ma taꞋi kini nia tua Ꞌi neꞋeri neꞋe na anoꞋi ru taꞋa neꞋe nia dosia na sulina ka baꞋu, ma nia ka mataꞋi sulia akwala ma kwalu faꞋi ngali ki, ma noaꞋa nia kasi totolia neꞋe nia uu saga. 12 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia lisia, nia saea maꞋi siana ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke Ꞌakwa naꞋa faꞋasia na mataꞋinga niniꞋa saungiꞋo.” 13 Ma nia ka alua limana Ꞌi fafona sulina, ma ana kaidaꞋi neꞋeri goꞋo, na kini neꞋeri ka tataꞋe saga, ma ka baꞋatafea God.

14 Ma kaidaꞋi faꞋinaꞋonaꞋo ana luma fuana foꞋongaꞋa neꞋeri nia lisia sa Jesus sasi ru neꞋeri ana kini neꞋe ana Sabat na asoa ana mamaloꞋanga, nia oli ma ka saetaꞋa liu, ma nia ka fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋeri ki, “Ono asoa ki neꞋe fuana sasilana raoꞋa kamu ki. Ma ana asoa neꞋeri ki logo neꞋe, muke leka maꞋi fuana guraꞋa. NoaꞋa kamu kasi leka maꞋi fuana guraꞋa ana Sabat asoa ana mamaloꞋanga.”

15 Ma na Aofia sa Jesus nia olisia ka fata Ꞌuri, “Kamu ngwae kwalabasa ki! OsiꞋana kamu ꞋidufaꞋi sasia goꞋo raoꞋa ki kaidaꞋi kamu logea na buluka ma dongki kamu ki, ma muke talaꞋida Ꞌuana kafo fuana faꞋakwaꞋufilada ana Sabat asoa ana mamaloꞋa. 16 Ma na kini neꞋe, nia neꞋe ana kwalafa koꞋo bora kia sa Abraham logo, ma sa Saetan ka firi maꞋi fafia Ꞌani mataꞋinga sulia akwala ma kwalu faꞋi ngali ki. Ma nia leꞋa fuana nai gura na mataꞋinga neꞋe faꞋasia ana asoa ana Sabat.” 17 KaidaꞋi sa Jesus nia fata ꞋunaꞋeri, na malimae nia ki kira ka Ꞌeke liu, ma na ngwae ki kira fiꞋi saeleꞋa lala, osiꞋana ru ni ꞋarefoꞋa ki neꞋe sa Jesus nia sasiꞋi.

ꞋInotoꞋanga God etangilana tiꞋitiꞋi, bore ma nia ka doe ana aliꞋafulana

(Matthew 13:31-33; Mark 4:30-32)

18 Sa Jesus alaꞋa laꞋu ka fata Ꞌuri, “Nai alaꞋa laꞋu kwau sulia ta ꞋaꞋemae neꞋe ke faꞋataꞋinia na ru neꞋe bolo faꞋinia ꞋinotoꞋanga God fafia ngwae nia ki. 19 Nia ka Ꞌuri: TaꞋi ngwae nia ngalia na magana Ꞌai tiꞋitiꞋi neꞋe kira saea Ꞌani mastad, ma nia ka fasia saena oꞋola nia. Sui nia ka bulao maꞋi, ma ka alua na Ꞌai doe, ma na noꞋo ki kira ka leka maꞋi, ma kira ka tua, ma kira ka saungaꞋinia na nuꞋi kira ki ana rarana Ꞌai neꞋeri.”

20 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Nai alaꞋa laꞋu kwau sulia ta ꞋaꞋemae neꞋe ke faꞋataꞋinia na ru neꞋe ka bolo faꞋinia ꞋinotoꞋanga God fafia ngwae nia ki. 21 Nia diꞋia na isi tiꞋitiꞋi fuana faꞋa ubulana na beret neꞋe ta kini nia ngalia, ma ka dola faꞋinia flaoa Ꞌoro, leleka ka nongalia na kaꞋakaꞋa neꞋeri ka ubu ma ka fane.”

Ngwae Ꞌoro noaꞋa kira kasi mauri

(Matthew 7:13-14, 21-23)

22 KaidaꞋi sa Jesus leka Ꞌuana Ꞌi Jerusalem, nia ka liu daraninia naꞋa maꞋe fanoa doe ki, ma na maꞋe fanoa tiꞋitiꞋi ki, ma ka faꞋamanata ngwae Ꞌoro ki. 23 Ma taꞋi ngwae nia saefiloa ma ka Ꞌuri, “AraꞋi Ꞌae. ꞋUri ma ta bara ngwae goꞋo neꞋe God ke faꞋamaurida?”

Sa Jesus nia olisia ma ka Ꞌuri, 24 “Nau ku saea fuamuꞋa, muke fai suꞋusuꞋu, fasi Ꞌiri muke ruꞋu ana sinamaa neꞋe nia susukuru neꞋe leka Ꞌuana Ꞌi langi. DuꞋungana na ngwae Ꞌoro kike sasi Ꞌuana na ruꞋungaꞋa, ma nia ꞋafitaꞋi liu fuada duꞋungana na sinamaa ke baꞋa fono Ꞌusida. 25 KaidaꞋi ngwae ꞋaꞋana ana luma Ꞌi langi nia ka tataꞋe, ma ka fono Ꞌusia na sina maa, kamu ke uu maꞋi Ꞌi maa, ma muke faꞋafo ana maa, ma muke fata Ꞌuri, ‘AraꞋi Ꞌae, Ꞌoe Ꞌifi kwau fuamiꞋa.’ Bore ma nia ka olisia ma ka Ꞌuri, ‘NoaꞋa nau kusi sai amuꞋa, ma noaꞋa nau kusi saiana kula neꞋe kamu leka maꞋi faꞋasia.’ 26 Sui kamu ke olisi Ꞌuri ana, ‘Kami fangafanga faꞋi Ꞌoe, ma mika kwaꞋu kwaꞋu logo faꞋi Ꞌoe, ma Ꞌoko faꞋamanata naꞋa Ꞌi saena na fanoa kami ki.’ 27 Bore ma nia ka fata Ꞌuri, ‘Kamu na ngwae taꞋa ki, muke leka tau kwau faꞋasi nau. Nau kusi sai amuꞋa, ma noaꞋa nau kusi saiana kula neꞋe kamu leka maꞋi faꞋasia.’

28 “Ma kaidaꞋi kamu lisia sa Abraham, ma sa Aesak, ma sa Jakob, ma profet ki taꞋifau Ꞌi saena ꞋInotoꞋanga God, God ke toꞋosi kamu Ꞌi maa, muke baꞋa kwaimanatai, muke angi, ma muke saetaꞋa faꞋinia Ꞌala girigiriꞋa Ꞌani lifamuꞋa! 29 Ma na ngwae ki kike baꞋa dao maꞋi faꞋasia fanelana sina, ma Ꞌi sulana sina, ma faꞋasia gwauna fanoa, ma Ꞌi Ꞌaena fanoa, ma kira ka fiku ana fangaꞋa loꞋoko Ꞌi saena ꞋInotoꞋanga God. 30 Sulia na ngwae neꞋe kira ꞋisiꞋisi ana kaidaꞋi neꞋe ki, kira ke baꞋa etaeta Ꞌi naꞋo. Ma na ngwae neꞋe kira etaeta Ꞌi naꞋo ana kaidaꞋi neꞋe ki, kira ke baꞋa ꞋisiꞋisi.”

AlafeꞋanga sa Jesus fuana Ꞌi Jerusalem

(Matthew 23:37-39)

31 Ana kaidaꞋi neꞋeri, ti Farasi kira leka maꞋi siana sa Jesus, ma kira ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke leka faꞋasia Ꞌi neꞋe Ꞌuana ta fanoa matamata, osiꞋana sa Herod na tatalafaꞋa nia oga liu saungilamu.”

32 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Sa Herod nia diꞋia na kui kwasi, duꞋungana nia ꞋosoꞋoso liu. Muke leka saea fuana, taꞋena faꞋinia rorodo, nai sasia nama Ꞌaku na raoꞋa nai ana ifulangaꞋilana anoꞋi ru taꞋa ki, ma guralana ngwae mataꞋi ki. Ma ana uula asoa, nau ku fiꞋi faꞋasuia na raoꞋa nau. 33 Sui ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, nau ku daofaꞋi liu nama Ꞌaku Ꞌuana Ꞌi Jerusalem Ꞌi taꞋena, ma Ꞌi rorodo, ma saena asoa loeri ki laꞋu. OsiꞋana noaꞋa kasi bolo fuana kira ke saungia na profet ana ta fanoa matamata, bore ma saena Ꞌi Jerusalem goꞋo.”

34 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Ngwae ana Ꞌi Jerusalem Ꞌae! Kamu ba ꞋuilaꞋi fau ana na profet ba God nia asungaꞋinida maꞋi fuamuꞋa ki, ma muka saungida. Ana kaidaꞋi Ꞌoro nau ku oga muke leka maꞋi siaku, fasi Ꞌiri nai lia suli kamu diꞋia ta karai nia ofia na bibina Ꞌi olofana ꞋabaꞋabana. Bore ma noaꞋa kamu kasi oga goꞋo. 35 Ma ana kaidaꞋi neꞋe naꞋa, God ke baꞋa leka faꞋasi kamu, ma ka danga faꞋiburi naꞋa Ꞌani fanoa kamu. Ma nau ku saea fuamuꞋa, noaꞋa kamu kasi lisi nau laꞋu, leleka ka dao ana na kaidaꞋi neꞋe kamu ke fata Ꞌuri, ‘God Ꞌoke ꞋoilakitaꞋinia na ngwae neꞋe nia leka maꞋi Ꞌani na ngasingasiꞋanga Ꞌoe!’ ”✡

14

Sa Jesus nia gura taꞋi ngwae ana asoa ana Sabat

1 Ana taꞋi Sabat asoa ana mamaloꞋanga, sa Jesus leka ka fanga ana luma taꞋi ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana Farasi ki. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na ngwae ki kira ka lialia Ꞌuana lisilana ta tae neꞋe nia ke baꞋa sasia. 2 Ma taꞋi ngwae neꞋe ro lima nia ki ma na ro Ꞌaa nia ki kira ubu liu, nia leka maꞋi siana sa Jesus. 3 Ma sa Jesus ka saefiloa na Farasi ki ma na faꞋamanata ana taki ki ka Ꞌuri, “Na taki kia ki alaꞋania kulu ka gura ta ngwae mataꞋi ana Sabat, nama noaꞋa?”

4 Bore ma noaꞋa kira kasi taꞋi olisia nama. Sui sa Jesus ka sama toꞋona ngwae mataꞋi neꞋeri, ma nia ka Ꞌakwa naꞋa, ma sa Jesus ka alaꞋania ka leka naꞋa Ꞌana. 5 Sui sa Jesus ka saefiloda ka Ꞌuri, “ꞋUri ma diꞋia ta ngela amu nama ta buluka amu, nia Ꞌasia Ꞌi saena ta kilu ana na Sabat asoa ana mamaloꞋanga, Ꞌoko saiana Ꞌoke leka lafua goꞋo Ꞌamu?”

6 Ma ana kaidaꞋi sa Jesus nia saefilo ꞋunaꞋeri, noaꞋa ta ngwae kasi taꞋi olisia nama.

7 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia lisia na ngwae ki neꞋe kira dao maꞋi fuana fangaꞋa, ma kira ka filia Ꞌada kula ꞋinotoꞋa ki fuana tuaꞋa, nia ka fata Ꞌani tarifulaꞋa neꞋe fuada ka Ꞌuri, 8 “KaidaꞋi ta ngwae nia laefiꞋo fuana ta fangaꞋa ana araꞋinga, noaꞋa Ꞌoe kosi tua ana fuli tuaꞋa fuana ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, Ꞌasu Ꞌubani kira kata fiꞋi laefia logo ta ngwae neꞋe nia talingaꞋi ka tasa amu. 9 Ma na ngwae neꞋe nia laefi koroꞋo maꞋi ka dao, ma ka fata Ꞌuri fuamu, ‘ꞋOke tataꞋe basi, Ꞌiri ngwae neꞋe ke tua Ꞌi neꞋana.’ ꞋUnaꞋeri Ꞌoko fiꞋi Ꞌeke liu lala, osiꞋana kira ꞋiduꞋu Ꞌoko tua naꞋa ana kula Ꞌi ano fuana na ngwae dalaꞋa ki. 10 Aia, kaidaꞋi ta ngwae nia laefiꞋo, tua lala Ꞌamu ana ta kula Ꞌi ano, ma kaidaꞋi na ngwae neꞋe nia laefiꞋo maꞋi nia dao, nia ka fata Ꞌuri fuamu, ‘Kwala ngwade, Ꞌoe Ꞌidu maꞋi Ꞌuana ta kula leꞋa mala.’ ꞋUnaꞋeri, nia ka faꞋadoe Ꞌoe Ꞌi naꞋoda na ngwae neꞋe kamu fiku Ꞌi neꞋeri ki. 11 OsiꞋana na ngwae neꞋe nia faꞋadoe nia talana, God ke faꞋatiꞋitiꞋi nia. Ma na ngwae neꞋe nia faꞋatiꞋitiꞋi nia Ꞌi talana, God ke faꞋadoea.”

12 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana na ngwae neꞋe nia saungaꞋinia na fangaꞋa neꞋeri, “KaidaꞋi Ꞌoko saungaꞋinia ta fangaꞋa, noaꞋa Ꞌoe kosi laefia goꞋo Ꞌamu maꞋi na kwaima Ꞌoe ki, ma na futaꞋa Ꞌoe ki, nama na ngwae toꞋoru ki neꞋe kira tua karangiꞋo. DuꞋungana kira saiana kira ke baꞋa saungaꞋinia ta fangaꞋa ꞋunaꞋeri, ma kira ke laefiꞋo logo fuana duꞋulana logo na ru neꞋe Ꞌoko sasi fuada. 13 Bore ma kaidaꞋi Ꞌoko saungaꞋinia ta fangaꞋa, Ꞌoke laefia maꞋi na ngwae dalaꞋa ki, ma na ngwae neꞋe Ꞌaeda nama limada mae ki, ma na ngwae neꞋe maada rodo ki. 14 DiꞋia Ꞌoko sasi ꞋunaꞋeri, nia ꞋoilakiꞋa fuamu. Sui bore Ꞌana noaꞋa kira kasi duꞋu fuamu, God ke baꞋa duꞋua fuamu, ana kaidaꞋi neꞋe ngwae saga ki kira tataꞋe laꞋu faꞋasia na maeꞋa.”

Ta tarifulaꞋa sulia na fafangaꞋa Ꞌi langi

(Matthew 22:1-10)

15 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, taꞋi ngwae ana ngwaꞋi toꞋa neꞋe kira tua fuana fangaꞋa, nia rongoa tae neꞋe sa Jesus nia saea, nia ka fata Ꞌuri, “Na ꞋoilakiꞋanga fuana ngwae neꞋe kira ke baꞋa fanga ana fafangaꞋa Ꞌi saena ꞋInotoꞋanga God.”

16 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Ana taꞋi kaidaꞋi, taꞋi ngwae nia saungaꞋinia taꞋi fafangaꞋa doe, ma ka laefia maꞋi ngwae Ꞌoro ki fuana fangaꞋa. 17 Ma ana kaidaꞋi ru ki taꞋifau nia kwaimaꞋakwali naꞋa, nia ka kwatea ngwae rao nia ka leka fuana baꞋelana maꞋi ngwae neꞋe nia saeda fuana kika leka maꞋi. Nia fata Ꞌuri, ‘Kamu ke leka naꞋa maꞋi sulia na ru ki nia kwaimaꞋakwali taꞋifau naꞋa.’ 18 Bore ma kira ka talaꞋae kira ka fofoni ru, kira ka saea ru ki nia suꞋusida neꞋe noaꞋa kira kasi leka maꞋi. TaꞋi ngwae nia fata Ꞌuri, ‘Nau ku folia taꞋi afu ano, ma nau ku oga nai leka lisia basi. ꞋOe faꞋarongoa, nau ku kwaimanatai liu.’ 19 Ma ruana ngwae ka fata Ꞌuri, ‘Nau ku folia akwala buluka ana kaidaꞋi neꞋe, ma nau ku oga nai leka ilida basi, sali kira rao leꞋa nama noaꞋa. ꞋOke faꞋarongoa nau ku kwaimanatai liu noaꞋa naisi leka goꞋo kwau.’ 20 Ma uula ngwae ka fata Ꞌuri, ‘Nau ku fiꞋi araꞋi goꞋo, ma nia ka ꞋafitaꞋi liu fuaku fuana lekaꞋa kwau. ꞋOe faꞋarongoa nau ku kwaimanatai.’ 21 KaidaꞋi neꞋe ngwae rao nia oli maꞋi, ma ka faꞋarongoa ngwae ꞋaꞋana nia Ꞌani ru neꞋeri ki, ngwae ꞋaꞋana neꞋe nia saetaꞋa liu, ma ka fata Ꞌuri fuana ngwae rao nia, ‘ꞋOke leka ꞋaliꞋali sulia tala doe ki, ma sulia tala tiꞋitiꞋi ki, Ꞌoko baꞋea maꞋi na ngwae dalaꞋa ki, ma na ngwae neꞋe Ꞌaeda nama limada mae ki, ma na ngwae neꞋe maada rodo ki, ma faꞋinia ti ngwae logo neꞋe nonida taꞋu.’ 22 KaidaꞋi ngwae rao neꞋeri nia oli maꞋi, nia ka fata Ꞌuri fuana ngwae ꞋaꞋana nia, ‘AraꞋi Ꞌae, ru ba Ꞌoko saeꞋe fuaku ki, nau ku sasiꞋi taꞋifau naꞋa, ma kula ni tuaꞋa ana fangaꞋa Ꞌoe noaꞋa nia kasi fungu Ꞌua ana ngwae ki.’ 23 Ngwae ꞋaꞋana neꞋe ka fata laꞋu Ꞌuri, ‘ꞋOe leka laꞋu sulia kala tala ki neꞋe kira tua tau, Ꞌoko laefida, ma Ꞌoko Ꞌengoa laꞋu maꞋi ti ngwae fasi Ꞌiri na luma nau ke fungu. 24 Ma nau ku saea fuamu, nia ꞋafitaꞋi liu fuana ta ngwae ana ngwae ba nau ku laefida maꞋi Ꞌi naꞋo ki, kira ke fanga ana fafangaꞋa nau.’ ”

Na ꞋatoꞋanga neꞋe ngwae ke dao toꞋona duꞋungana raoꞋa neꞋe

(Matthew 10:37-38)

25 Ana taꞋi kaidaꞋi, na fikuꞋa doe kira leka faꞋinia sa Jesus. Ma nia ka abula ka fata Ꞌuri fuada, 26 “Ta ngwae neꞋe nia oga ke donga nau, nia ke alafe fuaku ka liufia na maꞋa nia, ma na teꞋa nia, ma na Ꞌafe nia, ma na ngela nia ki, ma na ngwaefuta nia ki, ma na ngwaingwaena nia ki, ma niaꞋa talana logo. 27 Nia ꞋafitaꞋi fuana ta ngwae ka diꞋia ta fafarongo aku, si diꞋia nia kasi maꞋudi fuana dongalaku, sui bore Ꞌana kaidaꞋi nia ke nonifii, ma ke mae ana Ꞌai rara folo.

28 “DiꞋia ta ngwae amuꞋa nia oga ke saungaꞋinia ta luma doe, nia ke tua, ma ka manata basi sulia ta fita mani neꞋe nia toꞋo ana fasi Ꞌiri ke bolo faꞋinia faꞋasuilana na luma neꞋeri. 29 DiꞋia nia kasi sasi ꞋunaꞋeri, ma nia ka alua naꞋa na faꞋangasilana na luma neꞋeri taꞋifau, ma na ngwae ki kira lisia noaꞋa nia kasi toꞋo ana mani neꞋe nia bolo fuana na faꞋasuilana, kira ke Ꞌoidorole Ꞌania, ma kira ka fata Ꞌuri, 30 ‘Na ngwae neꞋe nia talaꞋae naꞋa ana faꞋa uulana na luma neꞋe, bore ma nia noaꞋa kasi totolia nia ka faꞋasuia.’

31 “Ma diꞋia ta tatalafaꞋa neꞋe nia leka faꞋinia taꞋi akwala toꞋoni ngwae nia ki fuana na fuꞋanga faꞋinia ta tatalafaꞋa mo neꞋe nia leka maꞋi faꞋinia na ro akwala toꞋoni ngwae nia ki fuana fuꞋanga, nia ke tua basi Ꞌi ano ka manata Ꞌana sulia Ꞌasu Ꞌubani noaꞋa nia kasi ngasingasiꞋa kasi bolo goꞋo fuana na fuꞋalilana na mae faꞋinia na tatalafaꞋa neꞋeri. 32 Ma diꞋia nia noaꞋa goꞋo, nia ka kwatea ta ngwae ana, Ꞌiri ke leka, ma ka gani Ꞌuana na aroaroꞋanga Ꞌi safitadaroꞋo, ana kaidaꞋi kira tua tau Ꞌua maꞋi. 33 Ka ꞋunaꞋeri logo, kamu ka eta manata leꞋa basi sulia na fiiꞋa neꞋe kamu ke dao toꞋona kaidaꞋi neꞋe kamu ke donga nau, diꞋia ta ngwae amuꞋa neꞋe noaꞋa nia kasi danga faꞋiburi Ꞌani ru nia ki taꞋifau, nia ꞋafitaꞋi liu nia ke donga nau.”

Fiki asi dalakwai

(Matthew 5:13; Mark 9:50)

34 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Na fiki asi nia na ru leꞋa. ꞋUnaꞋeri bore Ꞌana, diꞋia neꞋe asila lana nia dalakwai naꞋa faꞋasia, nia ꞋafitaꞋi liu Ꞌoko kwate nia ka asila laꞋu. 35 Ma noaꞋa nia kasi leꞋa naꞋa fuana sasilana Ꞌani ta ru. NoaꞋa nia kasi leꞋa naꞋa fuana ano ma fuana Ꞌafilana ta ru. Ma nia bolo faꞋinia kira ka toꞋosia goꞋo Ꞌada. Kamu ke sailinga leꞋa sulia na alaꞋanga neꞋe ki.”

15

Na sipsip neꞋe oꞋosi

(Matthew 18:12-14)

1 Ana taꞋi kaidaꞋi, na ngwae Ꞌoro neꞋe kira rao ana gonilana na mani ana na takisi, ma na ngwae neꞋe kira fia fasi kira ngwae taꞋa Ꞌufuni ki logo, kira dao fuana na fafarongolana sa Jesus. 2 Na Farasi ki ma na ngwae faꞋamanata ana taki ki, kira etangia ngunungunuꞋanga kira ka Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe nia kwaloa na ngwae taꞋa ki ma ka fanga goꞋo Ꞌana faꞋinida!”

3 Nia neꞋe sa Jesus ka alaꞋa Ꞌani na tarifulaꞋa ki fuada ka Ꞌuri, 4 “DiꞋia ta ngwae amuꞋa nia toꞋo ana taꞋi talangaꞋi sipsip, ma taꞋi ai ada ka noꞋana, tae neꞋe ngwae neꞋeri ke sasi? Nia ke faꞋasia na siko akwala ma siko sipsip neꞋeri ki, ma nia ka leka ka lulu Ꞌuana taꞋi ai neꞋe nia noꞋana, leleka nia ka dao nama toꞋona. 5 Ma kaidaꞋi neꞋe nia dao toꞋona, nia ka saeleꞋa liu, ma ka ngalia Ꞌi gwauna ꞋabaꞋabana, 6 ma ka ngalia maꞋi Ꞌi fanoa. Sui nia ka ri maꞋi Ꞌuana ngwae kwaima nia ki, ma na ngwae ana fanoa nia ki, fasi Ꞌiri kika fiku maꞋi, ma nia ka fata Ꞌuri fuada, ‘Nau ku saeleꞋa liu, osiꞋana nau ku dao naꞋa toꞋona na sipsip ba nau ba nia noꞋana. Ta neꞋe muke saeleꞋa faꞋinau!’ ” 7 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Nau ku saea fuamuꞋa, na saeleꞋanga doe ꞋunaꞋeri logo Ꞌi langi fafia taꞋi ngwae neꞋe taꞋa ma nia ka kakari alifaꞋi. Na saeleꞋanga faꞋinia ka liufia na saeleꞋanga fafia siko akwala ma siko ngwae neꞋe kira saga goꞋo Ꞌada ki.”

8 Ma sa Jesus ka alaꞋa laꞋu Ꞌania tarifulaꞋa ka Ꞌuri, “DiꞋia ta kini neꞋe nia toꞋo ana ta akwala selene, ma ta taꞋi selene ka noꞋana, tae neꞋe nia ke sasia? Nia ke faꞋaduꞋa ta unu, ma ka salofia na luma nia, ma ka lulu ana kula ki taꞋifau leleka nia ka dao nama toꞋona. 9 Ma kaidaꞋi nia dao naꞋa toꞋona, nia ka ri naꞋa Ꞌuana ngwae kwaima nia ki, ma na ngwae ana fanoa nia ki kira ka fiku maꞋi siana, ma nia ka fata Ꞌuri fuada, ‘Nau ku saeleꞋa liu, osiꞋana nau ku dao naꞋa toꞋona na selene ba nau ba noꞋana. Nia neꞋe muke saeleꞋa amuꞋa faꞋinau!’ ” 10 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Nau ku saea fuamuꞋa, ru neꞋeri ka ꞋunaꞋeri logo Ꞌi langi. Na Ꞌainsel God ki faꞋinia God, kira saeleꞋa liu fafia taꞋi ngwae neꞋe nia abula taꞋa, ma nia ka kakari alifaꞋi maꞋi.”

Na ngela aꞋabasa

11 Ma sa Jesus ka alaꞋa laꞋu Ꞌani ta tarifulaꞋa ka Ꞌuri, “TaꞋi ngwae nia toꞋo ana ro ngela ngwane ki. 12 Na ngela Ꞌi buri nia fata Ꞌuri fuana na maꞋa nia, ‘MaꞋasi, Ꞌoke kwatea naꞋa maꞋi bali nau ana na toꞋoruꞋa kulu.’ ꞋUnaꞋeri goꞋo, na ngwae neꞋeri ka daroꞋia naꞋa na toꞋoruꞋa kira Ꞌi safitana na ro Ꞌalako nia ki. 13 Ma Ꞌi buri Ꞌana bara faꞋi asoa sui, na Ꞌalako ba Ꞌi buri ka Ꞌoifoli naꞋa Ꞌani na bali nia ana toꞋoruꞋa kira, ma ka leka naꞋa Ꞌana faꞋinia mani nia. Ma nia ka leka naꞋa Ꞌana Ꞌuana na fanoa tau, ma ka faꞋalia taꞋifau naꞋa Ꞌana na mani nia ki ana na tuaꞋa taꞋa. 14 Ma Ꞌi buri Ꞌana neꞋe nia faꞋasuia naꞋa na mani nia ki, na fioloꞋa doe ka liu ana na bali fanoa neꞋeri, ma noaꞋa nia kasi toꞋo naꞋa ana ta ru. 15 Ma nia ka leka siana taꞋi ngwae ana fanoa neꞋeri ka saefilo Ꞌuana ta raoꞋa, ma na ngwae neꞋeri ka kwate fuana na raoꞋa bulibuli ana liaꞋa sulia na gwata nia ki. 16 Ma nia ka oga fasi ke Ꞌania ti ngisingisi fanga ana na fanga gwata ki, duꞋungana ta ngwae Ꞌi neꞋeri kasi kwatea goꞋo ta fanga fuana. 17 Bore ma kaidaꞋi nia manata leꞋa, nia ka fata Ꞌuri fuana talana, ‘Na ngwae ni rao maꞋa nau ki, kira fanga leꞋa taꞋifau goꞋo Ꞌada niniꞋari, ma kira ka abusu, ma nau niniꞋa nau ku fiolo goꞋo Ꞌaku fuana na maelaku! 18 Nia leꞋa fuana nau kui oli siana maꞋa nau, ma nau ku fata Ꞌuri fuana, MaꞋasi kwa, nau ku rora liu naꞋa Ꞌi maana God, ma Ꞌi maamu logo. 19 Nau noaꞋa kusi totolia naꞋa neꞋe Ꞌoke sae nau laꞋu Ꞌani na ngela Ꞌoe. ꞋOke alaꞋani nau kui rao naꞋa Ꞌaku fuamu diꞋia ta ngwae ni rao Ꞌoe.’ 20 Ma nia ka tataꞋe, ma ka oli siana maꞋa nia.

“Ma kaidaꞋi nia dao tau Ꞌua kwau faꞋasia Ꞌi fanoa, na maꞋa nia ka lia kwau, ma ka lisia. Ma nia ka kwaimanatai liu ana na ngela nia. Ma nia ka lalili kwau, ma ka ofia maꞋi na ngela nia, ma ka nonoꞋia. 21 Ma na ngela neꞋeri ka fata Ꞌuri fuana, ‘MaꞋasi, nau ku rora liu naꞋa Ꞌi maana God ma Ꞌi maamu logo. Nau noaꞋa kusi totolia naꞋa neꞋe Ꞌoko sae nau laꞋu Ꞌani na ngela Ꞌoe.’ 22 Bore ma na maꞋa nia ka ri Ꞌuana na ngwae rao nia ki ka Ꞌuri, ‘Mulu ꞋaliꞋali! Muka ngalia maꞋi na toro keta neꞋe kwanga ka tasa, ma muka faꞋaruꞋufi Ꞌania. Ma kamu ka alua faꞋi kome ana limana, ma kamu ka alua na taꞋe butu ki Ꞌi Ꞌaena. 23 Sui, kamu ka leka, muka saungia maꞋi na kala buluka kubu baera fasi Ꞌiri kulu ke saungaꞋinia na fangaꞋa ma kulu ka saeleꞋa Ꞌakulu. 24 DuꞋungana na ngela nau, nia diꞋia neꞋe nia maemae naꞋa, bore ma nia ka mauri laꞋu. Ma nia ka diꞋia neꞋe nia noꞋana, bore ma nau ku lisia laꞋu naꞋa.’ Ma na fangaꞋa neꞋeri ka talaꞋae naꞋa.

25 “Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na ngela Ꞌi naꞋo baera nia tua Ꞌua maꞋi Ꞌana Ꞌi saena na oꞋola. Ma kaidaꞋi neꞋe nia oli maꞋi ma nia ka dao karangia naꞋa maꞋi na luma, nia ka rongoa na lingana na masaꞋa ma na ngwaꞋengaꞋa. 26 Ma nia ka karumia maꞋi taꞋi ngwae ana ngwae rao ki, ma ka saefiloa Ꞌuana na tae funiꞋa kira ngwaꞋe faꞋinia. 27 Ma na ngwae ni rao neꞋeri nia olisia ka Ꞌuri, ‘Na ai burimu ba nia oli naꞋa maꞋi Ꞌi fanoa, ma na maꞋa Ꞌoe ka saungia naꞋa na kala buluka kubu baera, osiꞋana na ai burimu nia mauri, ma ka oli maꞋi ka dao naꞋa.’ 28 Ma na ngela Ꞌi naꞋo ka saetaꞋa liu, noaꞋa nia kasi ruꞋu naꞋa kwau saena luma. Ma na maꞋa nia ka ruꞋu maꞋi Ꞌi maa, ma ka Ꞌengoa Ꞌiri nia ruꞋu kwau saena luma. 29 Ma nia ka olisia na maꞋa nia ma ka fata Ꞌuri, ‘Lisia basi, nau ku rao fuamu diꞋia na ngwae rao ꞋoꞋo Ꞌoe sulia faꞋi ngali Ꞌoro neꞋe ki, ma nau ku roꞋosulia na fatalamu. Sui bore Ꞌana, Ꞌoe kosi kwatea goꞋo ta kala nanigot fuaku, fasi Ꞌiri nau ku sasi Ꞌaku ta fangaꞋa faꞋinia na ngwae kwaima nau ki! 30 Bore ma na ngela nini Ꞌoe, nia faꞋalia naꞋa toꞋoruꞋa Ꞌoe ana na kini sesele ki, ma kaidaꞋi nia oli maꞋi ka dao Ꞌi fanoa, Ꞌoko saungia mala na kala buluka kubu doe leꞋa baera fuana!’ 31 Ma na maꞋa nia ka olisia ka Ꞌuri, ‘Ngela nau Ꞌae, Ꞌoko tua tari naꞋa faꞋi nau, ma na ru nau ki taꞋifau, neꞋe ru Ꞌoe ki logo. 32 Sui bore Ꞌana, kulu ke sasi naꞋa Ꞌakulu na fangaꞋa neꞋe, ma kulu ka saeleꞋa Ꞌakulu, osiꞋana na ai burimu lisilana diꞋia nia maemae naꞋa, bore ma nia ka mauri laꞋu naꞋa. Ma nia ka nonoꞋana naꞋa, bore ma kaidaꞋi neꞋe kulu ka lisia laꞋu.’ ”

16

Na ngwae rao abu ꞋoloꞋolo

1 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌani tarifulaꞋanga fuana fafarongo nia ki ka Ꞌuri, “TaꞋi ngwae toꞋoru nia toꞋo ana taꞋi ngwae ni rao neꞋe nia alua ka ꞋaꞋana fuana toꞋoruꞋa nia ki. Ma na ngwae ki kira ka saea fuana na ngwae toꞋoru neꞋeri neꞋe na ngwae rao nia, nia Ꞌaurafu, ma ka faꞋalia goꞋo Ꞌana na toꞋoruꞋa nia ki. 2 Ma na ngwae toꞋoru neꞋeri ka saea maꞋi ngwae rao nia ma ka saefiloa ka Ꞌuri, ‘Na tae neꞋe nau ku rongoa amu kwa? ꞋOe keresia na fita mani nau ki taꞋifau neꞋe Ꞌoko rao Ꞌani, osiꞋana neꞋe noaꞋa Ꞌoe kosi ꞋaꞋana naꞋa ana toꞋoruꞋa nau ki.’

3 “Ma na ngwae rao Ꞌaurafu neꞋeri ka manata Ꞌuri, ‘Na ngwae ꞋaꞋana nau nia ke faꞋasui nau naꞋa faꞋasia na raoꞋa nau. ꞋUri ma ta tae naꞋa neꞋe nau kui sasia Ꞌiri nai toꞋo ana ta raoꞋa faolu? Nau kusi ngasingasiꞋa naꞋa fuana Ꞌililana na kilu ki, ma nau ku Ꞌeke liu logo Ꞌani ganiꞋa. 4 Nau ku saiana ru neꞋe nai baꞋa sasia Ꞌiri kaidaꞋi nau ku sui faꞋasia na raoꞋa nau, na ngwae ki kira ke kwalo nau goꞋo Ꞌada saena luma kira ki.’

5 “Ma nia ka ri maꞋi Ꞌuana na ngwae neꞋe kira ngali langa faꞋasia na ngwae ꞋaꞋana nia, ma nia ka fata Ꞌuri fuana na etana ngwae, ‘Fita ru neꞋe Ꞌoko ngali langa ana faꞋasia na ngwae ꞋaꞋana nau?’ 6 Nia ka olisia ka Ꞌuri, ‘TaꞋi talangaꞋi biꞋi* ngwaingwai.’ Ma na ngwae rao Ꞌaurafu neꞋeri ka fata Ꞌuri fuana, ‘Na Ꞌaba ru ana na ngali langaꞋa Ꞌoe niniꞋa, Ꞌoe tua, ma Ꞌoko keresia lima akwala ru ki.’ 7 Ma nia ka fata Ꞌuri fuana na ruana ngwae, ‘Ma ꞋaeꞋo ta fita ru neꞋe Ꞌoko ngali langa ana?’ Ma nia ka olisia ka Ꞌuri, ‘Na taꞋi talangaꞋi ngwaꞋi flaoa.’ Ma na ngwae rao Ꞌaurafu neꞋeri ka fata Ꞌuri fuana, ‘Na aba ru ana na ngali langaꞋa Ꞌoe ne, Ꞌoke keresia kwalu akwala ru ki.’ 8 Ma na ngwae ꞋaꞋana nia ka baꞋatafea na ngwae rao Ꞌaurafu neꞋeri fuana liatoꞋongaꞋa neꞋe nia sasia. Si neꞋe na ngwae neꞋe ki saena magalia kira liatoꞋo ka tasa ana ru saena na magalia neꞋe ka liufia na ngwae ana na madakolaꞋa ki.

9 “Nau ku saea fuamuꞋa, muke kwatea na toꞋoruꞋa kamu ki fuana Ꞌafilana ngwae matamata ki. Ma kaidaꞋi na mani kamu nia sui, God ke baꞋa kwalo kamu Ꞌi langi.

10 “DiꞋia sa tai neꞋe nia rao leꞋa ana toꞋoruꞋa tiꞋitiꞋi ki, nia ka rao leꞋa logo ana toꞋoruꞋa doe ki. Ma diꞋia sa tai neꞋe nia rao Ꞌaila ana toꞋoruꞋa tiꞋitiꞋi ki, nia ka rao Ꞌaila logo ana toꞋoruꞋa doe ki. 11 Ka ꞋunaꞋeri logo, diꞋia noaꞋa kamu kasi rao leꞋa ana na toꞋoruꞋa ki saena magalia, God noaꞋa kasi faꞋamamana kamu logo faꞋinia na toꞋoruꞋa mamana. 12 Ma diꞋia kamu kasi rao leꞋa ana ru ta ngwae matamata, God noaꞋa kasi kwatea logo ru ki fuamuꞋa Ꞌi langi.

13 “NoaꞋa ta ngwae rao kasi rao fuana ta ro ngwae ꞋaꞋana matamata. DiꞋia nia ꞋunaꞋeri mo, nia ke baꞋa malimaeꞋa ana ta ngwae ꞋaꞋana, ma ka kwaima ana ta ngwae ꞋaꞋana. Ma nia ka rao leꞋa fuana ta ngwae, ma ka danga faꞋiburi Ꞌani ta ngwae. Ta neꞋe, nia ꞋafitaꞋi liu diꞋia neꞋe muke rao laꞋu fuana God, ma na mani laꞋu ana taꞋi kaidaꞋi.”

14 Ma kaidaꞋi Farasi ki kira rongoa ru neꞋeri, kira ka Ꞌoidorole Ꞌani sa Jesus, duꞋungana kira ngwae oga guguta liu ana mani ki. 15 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu sasia ru leꞋa ki Ꞌi naꞋo ana ngwae ki, fasi Ꞌiri kira ke baꞋatafe kamu. Bore ma God nia sai goꞋo ana mangomuꞋa. OsiꞋana ta tae neꞋe na ngwae nia manata doe ana, God noaꞋa kasi manata doe goꞋo ana.”

FaꞋamanataꞋanga sulia taki sa Moses ki

(Matthew 11:12-13; 5:31-32; Mark 10:11-12)

16 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Na taki sa Moses ki, ma na kerekereꞋa ana na profet ki, nia rao ka talaꞋi kamu maꞋi leleka ka dao ana kaidaꞋi sa John ngwae ni Siuabu nia dao ana. Ma nia ka talaꞋae maꞋi ana sa John nia faꞋatalo Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia God neꞋe ke gwaungaꞋi fafia ngwae nia ki, na ngwae Ꞌoro ki kira saeleꞋa fuana ruꞋungaꞋa Ꞌi saena na mauriꞋa neꞋe God ke gwaungaꞋi fafia. 17 Bore ma noaꞋa Ꞌiri fada laꞋu neꞋe na ngasingasiꞋanga ana taki nia sui, bore ana nia ka tiꞋitiꞋi. Na salo ma na magalia ke baꞋa sui, bore ma na ngasingasilana na taki ki ka teo tari noaꞋa kasi sui.

18 “DiꞋia ta ngwae ke ilangaꞋinia na Ꞌafe nia ma ka korea laꞋu ta kini matamata, nia Ꞌusu naꞋa. Ma diꞋia ta ngwae ka korea na Ꞌafe neꞋe kira ilangaꞋinia, nia Ꞌusu logo.”

Ngwae toꞋoru faꞋinia sa Lasaros

19 Sa Jesus ka alaꞋa laꞋu ma ka Ꞌuri, “TaꞋi ngwae toꞋoru neꞋe nia toro Ꞌani na toro leꞋa ki neꞋe folilani doe, nia ka tua Ꞌani tuaꞋa leꞋa sulia asoa ki taꞋifau. 20 Ma taꞋi ngwae dalaꞋa neꞋe duꞋa sufusufu liu ana nonina, neꞋe satana sa Lasaros, nia tua Ꞌi ano Ꞌaena na maa ana luma na ngwae toꞋoru neꞋeri. 21 Ma sa Lasaros oga ka Ꞌania orengana na fanga neꞋe Ꞌasia faꞋasia na tatafe ni fanga na ngwae toꞋoru neꞋeri. Ma kaidaꞋi sa Lasaros nia tua Ꞌi ano, na kui ki bore, kira dao maꞋi, ma kira ka milia na duꞋaduꞋa nia ki. 22 Sa Lasaros ka mae, ma na Ꞌainsel ki kira ka ngalia ꞋalaꞋa siana sa Abraham Ꞌuana na fangaꞋa doe Ꞌi langi. Ma na ngwae toꞋoru neꞋeri ka mae logo, ma kira ka kwaiatoa naꞋa. 23 Ma nia ka tua saena kula fuana ngwae mae ki Ꞌani na nonifiiꞋa doe. Ma nia ka lia kwau ꞋalaꞋa, ma ka lisia kwau sa Abraham ma sa Lasaros tua Ꞌana faꞋinia. 24 Ma nia ka ako kwau fuana sa Abraham ma ka Ꞌuri, ‘KoꞋosi Abraham Ꞌae, Ꞌoke manatai nau maꞋi. Kwatea maꞋi sa Lasaros, fasi Ꞌiri ka kutumani maꞋi na ꞋuꞋuna saena kafo, ma ka faꞋagwaria na meaku, osiꞋana nau ku tua naꞋa Ꞌani na nonifiiꞋa Ꞌi saena na mafula neꞋe.’ 25 Bore ma sa Abraham ka fata Ꞌuri fuana, ‘Ngela nau Ꞌae, Ꞌoke manata toꞋona basi Ꞌamu kaidaꞋi ba Ꞌoko mauri, Ꞌoko toꞋo ana na ru leꞋa Ꞌoro ki, ma sa Lasaros ka toꞋo goꞋo Ꞌana ana ru taꞋa ki. Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, nia ka tua naꞋa saena saeleꞋanga Ꞌi neꞋe, ana kaidaꞋi neꞋe Ꞌoko tua Ꞌamu saena na nonifiiꞋanga. 26 Ma ta ru laꞋu, God nia alua taꞋi lagasinasina doe Ꞌi safitakulu, ma noaꞋa kasi bolo faꞋinia ta ngwae ke toꞋofolo kwau Ꞌuana bali neꞋana. Ma ka noaꞋa kasi bolo logo fuana neꞋe ta ngwae ka toꞋofolo maꞋi siaimili.’

27 “Ma nia ka olisia ka Ꞌuri, ‘KoꞋosi, nau ku amasiꞋo kwau fasi Ꞌiri Ꞌoke kwatea sa Lasaros Ꞌuana luma maꞋa nau, 28 fasi Ꞌiri nia ka faꞋabasua na lima ngwaefuta nau ki, Ꞌasu Ꞌubani kira kata leka logo maꞋi ana kula ni nonifiiꞋanga neꞋe.’ 29 Ma sa Abraham nia olisia ka fata Ꞌuri, ‘Na kerekereꞋa sa Moses, ma na profet ki niꞋi teo taꞋifau goꞋo Ꞌani faꞋinida. Nia bolo fuana kira ka roꞋosuliꞋi.’ 30 Ma nia ka fata Ꞌuri, ‘KoꞋosi Abraham Ꞌae, noaꞋa goꞋo. DiꞋia ta ngwae neꞋe nia maemae ma ka mauri laꞋu, ma nia leka siada tari, kira ka kakari alifaꞋi faꞋasia na abulaꞋanga taꞋa kira ki.’ 31 Ma sa Abraham ka fata Ꞌuri fuana, ‘DiꞋia noaꞋa kira kasi roꞋosulia na kerekereꞋa sa Moses ma na profet ki, nia ꞋafitaꞋi goꞋo fuana kira ka faꞋamamana, sui bore Ꞌana diꞋia ta ngwae ka tataꞋe laꞋu faꞋasia na maeꞋa.’ ”

17

TaꞋangaꞋa

(Matthew 18:6-7, 21-22; Mark 9:42)

1 Sa Jesus fata Ꞌuri fuana fafarongo nia ki, “Na ru neꞋe kwate ma ngwae ki kira ka abula taꞋa ki neꞋe, niꞋi ke fuli nama. Bore ma nia ke baꞋa taꞋa liu fuana ngwae neꞋe nia kwatea ma ru neꞋeri ki ka fuli! 2 DiꞋia ta ngwae ka kwatea ngwae niniꞋa kira enoeno ki ka Ꞌasi faꞋasia fitoꞋonga kira aku, nia leꞋa fuana kira ke firiꞋia ta fau doe Ꞌi luana, ma kira ka Ꞌui Ꞌania Ꞌi saena na Ꞌatako. 3 Muke madafi kamu!

“DiꞋia na toꞋolamu nia abula taꞋa, Ꞌoke balufia. DiꞋia nia kakari alifaꞋi, Ꞌoke rufuanata ana taꞋangaꞋa nia. 4 Ma diꞋia na abulalana nia taꞋa fuamu ana fiu kaidaꞋi ki saena taꞋi asoa, ma nia ka leka logo maꞋi fuamu burina fiu kaidaꞋi neꞋeri ki, ma ka fata Ꞌuri, ‘Nau ku kakari alifaꞋi naꞋa,’ Ꞌoke rufuanata naꞋa ana niaꞋa.”

5 Na lifurongo nia ki kira ka fata Ꞌuri fuana na Aofia sa Jesus, “ꞋOke faꞋangasingasia na fitoꞋonga kami ki.”

6 Ma sa Jesus olisida ka Ꞌuri, “DiꞋia kamu toꞋo ana fitoꞋonga tiꞋitiꞋi bore Ꞌana ka diꞋia ta maga mastad neꞋe nia tiꞋitiꞋi liu, kamu saiana muke saea goꞋo ꞋamuꞋa fuana ta Ꞌai doe, ‘Lafu faꞋi lalimu, ma Ꞌoko uu kwau Ꞌi saena na asi.’ Ma nia ke baꞋa roꞋo goꞋo Ꞌana sulia na fatalamuꞋa.

7 “DiꞋia ta ngwae amuꞋa nia ka toꞋo ana ta ngwae ni rao neꞋe nia Ꞌilia na ano, nama ka lia sulia na sipsip ki, ma kaidaꞋi nia oli maꞋi faꞋasia na oꞋola, na tae neꞋe Ꞌoke saea fuana? ꞋOke saea fuana nia ke leka ꞋaliꞋali maꞋi, ma ka fanga basi? 8 NoaꞋa! ꞋOke fata lala Ꞌuri fuana, ‘ꞋOke doꞋofia basi maꞋi na fanga nau ki, sui Ꞌoko toro faolu mala, Ꞌoko ngali fanga maꞋi, nai nguta ma ku kwaꞋu ka sui mala, Ꞌi buri, Ꞌoko fiꞋi nguta, ma Ꞌoko fiꞋi kwaꞋu Ꞌamu.’ 9 Ma na ngwae gwaungaꞋi neꞋe noaꞋa kasi fata leꞋa goꞋo ana na ngwae rao nia, duꞋungana nia sasi nama sulia na ru nia saea fuana. 10 Ka ꞋunaꞋeri logo fuamuꞋa. KaidaꞋi kamu sasia na ru ki taꞋifau ka sui neꞋe God nia laefi kamu fuani, muke fata Ꞌuri, ‘Kami na ngwae rao ki goꞋo niniꞋa, kami sasi goꞋo ꞋamiꞋa na raoꞋa neꞋe Ꞌoga kami ki.’ ”

Sa Jesus nia gura na akwala ngwae

11 Sa Jesus nia leka Ꞌuana Ꞌi Jerusalem, ma ka liu safitana abaꞋi kula Ꞌi Samaria ma Ꞌi Galili ki. 12 Ma kaidaꞋi nia dao ana taꞋi maꞋe fanoa, nia ka dao toꞋona taꞋi akwala ngwae neꞋe kuu nia saungida. Kira uu tau maꞋi, 13 ma kira ka ako doe maꞋi kika Ꞌuri, “Jesus na ngwae ꞋaꞋana kwa, Ꞌoke manatai kami maꞋi!”

14 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia lisida, nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu ke leka, muka faꞋataꞋinia nonimuꞋa fuana na fata abu God ki, fasi Ꞌiri kira ke faꞋamamana neꞋe na nonimuꞋa mafo naꞋa.” Ma kaidaꞋi kira leka naꞋa, na nonida ka mafo taꞋifau naꞋa. 15 KaidaꞋi taꞋi ngwae ada nia lisia neꞋe nonina nia mafo naꞋa, nia ka oli maꞋi, ma ka ako doe, ma ka baꞋatafea God. 16 Ma nia ka Ꞌasi ka lafafi maana Ꞌi Ꞌaena sa Jesus ma ka baꞋatafea. NiaꞋa neꞋeriꞋa noaꞋa laꞋu na ngwae Jiu, niaꞋa lala faꞋasia Ꞌi Samaria.

17 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Na akwala ngwae mala ba nau ku gurada ma na nonida ka mafo naꞋa. Ma ta siko ngwae laꞋu, kira mo Ꞌi faꞋi? 18 FaꞋuta neꞋe ngwae baera ki taꞋifau noaꞋa kasi oli maꞋi fuana na baꞋatafelana God, ma taꞋifilia goꞋo na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu niniꞋa?” 19 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “TataꞋe, Ꞌoko leka naꞋa Ꞌamu. God nia guraꞋo naꞋa duꞋungana Ꞌoko faꞋamamana nau.”

Daolana maꞋi Ngwae filia God

(Matthew 24:23-28, 37-41)

20 Ti Farasi kira saefiloa sa Jesus kika Ꞌuri, “KaidaꞋi faꞋuta neꞋe God ke baꞋa gwaungaꞋi fafia magalia kwa?”

Ma sa Jesus nia olisida ka Ꞌuri, “Na kaidaꞋi neꞋe God ke gwaungaꞋi fafia ngwae nia ki, noaꞋa kamu kasi lisia Ꞌani ta maꞋetoto doe. 21 Ma noaꞋa ta ngwae kasi fata Ꞌuri, ‘Lisia basi, gwaungaꞋinga God nia Ꞌi neꞋe!’ Nama ka Ꞌuri, ‘Nia naꞋa Ꞌi loꞋoko!’ DuꞋungana na kula neꞋe God nia gwaungaꞋi ana nia lala Ꞌi saena maurilana ngwae ki.”

22 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana fafarongo nia ki, “Na kaidaꞋi ke baꞋa dao maꞋi, kaidaꞋi muke oga lisilana na asoa nau, na Ngela Ngwae. Bore ma noaꞋa kamu kasi lisia. 23 Ma ti ngwae kike baꞋa fata Ꞌuri fuamuꞋa, ‘Lia basi, na Christ nia naꞋa Ꞌi loꞋoko!’ Nama kike Ꞌuri, ‘Lia basi, nia naꞋa Ꞌi neꞋe!’ ꞋUnaꞋeri bore, noaꞋa kamu kasi leka fuana liaꞋa Ꞌuana. 24 DuꞋungana na olilaku maꞋi, na Ngela Ngwae, nia ke baꞋa diꞋia na meamea neꞋe nia madako Ꞌi lofana mamanga, ma na madakolana ke rara saena mamanga taꞋifau, ma ngwae ki taꞋifau ka lisia. 25 Bore ma Ꞌi naꞋona olilaku maꞋi, nai baꞋa nonifii, ma na ngwae ki kike baꞋa Ꞌaila Ꞌani nau. 26 KaidaꞋi nau kui baꞋa oli maꞋi ana, nia ke diꞋia logo kaidaꞋi ana sa Noa. 27 KaidaꞋi sa Noa, na ngwae ki kira nguta, ma kira ka kwaꞋu, ma ngwae ki faꞋinia kini ki kira ka Ꞌafe ma kira ka araꞋi. GoꞋo kira ka lebe naꞋa sulia faꞋi asoa sa Noa nia raꞋe saena faka doe, ma na kafo ka fungu maꞋi, ma ka kuruda taꞋifau naꞋa. 28 Ma kaidaꞋi nai baꞋa oli maꞋi ana, nia diꞋia logo na asoa ba sa Lot, duꞋungana ngwae ki kira nguta, ma kira ka kwaꞋu, ma kira ka foli, ma kira ka ꞋoifoliꞋa, kira ka fasi fanga, ma kira ka saungaꞋi luma. 29 Ana asoa neꞋe sa Lot nia leka faꞋasia Ꞌi Sodom, kira lebe, ma na mafula ma na fau ꞋakoꞋako ki ka Ꞌasi naꞋa maꞋi faꞋasia Ꞌi langi ma ka duꞋafida taꞋifau. 30 Nia ke ꞋunaꞋeri logo ana faꞋi asoa nau kui oli maꞋi ana.

31 “Ma ana faꞋi asoa neꞋeri, na ngwae neꞋe nia tua tua Ꞌi maa ana luma nia, noaꞋa nia kasi oli laꞋu maꞋi saena fuana ngalilana ru nia ki. Ka ꞋunaꞋeri logo fuana ngwae neꞋe nia saena oꞋola, noaꞋa nia kasi oli laꞋu maꞋi Ꞌi luma. 32 Muke manata toꞋona ru neꞋe fuli fuana Ꞌafe sa Lot.* 33 DiꞋia sa tai neꞋe nia oga ke dau fafia na maurilana fuana talana, nia ke baꞋa mae. Ma diꞋia sa tai neꞋe ka danga Ꞌani na maurilana osiꞋana nia donga nau, nia ke mauri mamana naꞋa. 34 Nau ku saea fuamuꞋa, ana faꞋi rodo neꞋeri, ro ngwae neꞋe kira maliu saena taꞋi ꞋifitaꞋi, taꞋi ngwae God ke ngalia, ma taꞋi ngwae ke ore. 35-36 Ro kini ki kera sasi fanga fiku, taꞋi kini God ke ngalia, ma ta taꞋi kini ke ore.”

37 Ma na fafarongo nia ki ka saefiloa kika Ꞌuri, “Aofia kwa, Ꞌi faꞋi mo neꞋe na ru neꞋeri ki niꞋi ke fuli ana kwa?”

Ma sa Jesus olisida ka Ꞌuri, “Na olilaku maꞋi noaꞋa ta ngwae kasi talafia ka diꞋia logo neꞋe na afa kasi talafia ta ru mae.”

18

Na gwaꞋi Ꞌuru faꞋinia ngwae kwai matalangaꞋi

1 Sa Jesus nia alaꞋa fuana fafarongo nia ki Ꞌania tarifulaꞋa neꞋe, fasi Ꞌiri ke faꞋataꞋinia fuada neꞋe kira ke foꞋo sulia asoa ki taꞋifau, ma noaꞋa kira kasi fitala. 2 Nia ka fata Ꞌuri, “TaꞋi ngwae ni kwai matalangaꞋi, nia tua ana taꞋi fanoa, ma noaꞋa nia kasi faꞋadufa God, ma noaꞋa nia kasi fuꞋusi doe goꞋo ana ta ngwae. 3 Ma taꞋi gwaꞋi Ꞌuru Ꞌi saena na fanoa neꞋeri, nia leka maꞋi sulia asoa ki siana fuana Ꞌengolana ma ka fata Ꞌuri, ‘Nau ku oga Ꞌoke kwatea kwai matalangaꞋi Ꞌanga ꞋoloꞋolo fuaku fonea na malimae nau ki.’ 4 Ma sulia kala kaidaꞋi tau naꞋa, na ngwae ni kwai matalangaꞋi neꞋeri kasi ala goꞋo fafia. Sui Ꞌi buri nia ka manata Ꞌuri fuana niaꞋa talana, ‘Sui bore Ꞌana noaꞋa nau kusi faꞋadufa goꞋo God, ma noaꞋa nau kusi fuꞋusi doe goꞋo ana ta ngwae, 5 nai kwate naꞋa Ꞌaku kwai matalangaꞋi Ꞌanga saga fuana na gwaꞋi Ꞌuru neꞋe, nia faꞋa Ꞌabera liu nau Ꞌani lekaꞋa maꞋi siaku, Ꞌasu nia kata fiꞋi faꞋalaga nau Ꞌani ꞋidufaꞋi lekaꞋa maꞋi siaku!’ ”

6 Ma na Aofia sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Mulu rongoa basi na ru neꞋe ngwae kwai matalangaꞋi taꞋa neꞋeri nia saea. 7 ꞋUnaꞋeri bore nia kwatea na matalangaꞋi Ꞌanga ꞋoloꞋolo fuana, nia neꞋe noaꞋa kamu kasi manata ruarua ana God neꞋe ka kwatea ꞋoloꞋoloꞋa fuana ngwae nia ki, neꞋe kira angisia sulia rodo ma dangi. God noaꞋa kasi dole fuana Ꞌafilada. 8 Nau ku saea fuamuꞋa, God ka kwate likotaꞋi ana na ꞋoloꞋoloꞋanga fuada. Ma kaidaꞋi nauꞋa, na Ngela Ngwae, nau kui oli maꞋi saena magalia, Ꞌuri ma nai baꞋa dao toꞋona ngwae Ꞌoro ki neꞋe kira faꞋamamana nau, nama ta bara ngwae goꞋo?”

Na ro ngwae ki leka foꞋo saena Luma Abu God

9 Sa Jesus nia alaꞋa Ꞌania tarifulaꞋa fuana ti ngwae neꞋe kira faꞋamamana kira talada fasi kira saga ma kira ka sisikoꞋa Ꞌani ti ngwae mo, ka Ꞌuri, 10 “Ro ngwae ki kira leka Ꞌi saena na Luma Abu God Ꞌiri keroꞋa ka foꞋo. TaꞋi ngwae neꞋe Farasi, ma taꞋi ngwae neꞋe nia rao ana gonilana mani ana takisi. 11 Na Farasi neꞋeri nia uu taꞋifilia, ma ka foꞋo Ꞌuri, ‘God Ꞌae, nau ku baꞋatafeꞋo osiꞋana noaꞋa nau kusi diꞋia na ngwae matamata ki taꞋifau. Sulia kira bili, ma kira ka sasia ru taꞋa ki, ma kira ka kakabara. NoaꞋa nau kusi diꞋia na ngwae taꞋa loꞋoko neꞋe nia gonia na mani ana takisi. 12 Nau ku abu fanga ana ro asoa Ꞌi saena taꞋi wiki, ma nau ku kwatea na tangafulana na toꞋoruꞋa nau ki fuamu.’

13 “Bore ma na ngwae neꞋe nia gonia na mani ana takisi, nia uu tau maꞋi Ꞌana. Ma nia kasi taꞋea goꞋo maana Ꞌuana Ꞌi langi, osiꞋana nia Ꞌeke liu naꞋa. Ma nia ka faꞋataꞋinia na olidokoꞋa nia Ꞌani fidalilana na fuꞋufuꞋuna, ma ka fata Ꞌuri, ‘God Ꞌae, manatai nau maꞋi, nau na ngwae abula taꞋa!’ ”

14 Ma sa Jesus ka fata logo Ꞌuri, “Nau ku saea fuamuꞋa, na ngwae neꞋe nia olidokoꞋa naꞋa neꞋe, God nia faꞋa ꞋoloꞋoloa ana kaidaꞋi nia ruꞋu kwau Ꞌi maa, ma noaꞋa laꞋu na Farasi. OsiꞋana na ngwae ki neꞋe kira faꞋadoe kira talada, God ke baꞋa faꞋatiꞋitiꞋi kira. Ma na ngwae neꞋe kira faꞋatiꞋitiꞋi kira talada ki, God ke baꞋa faꞋadoe kira.”

Sa Jesus nia faꞋaleꞋa kaela ngela ki

(Matthew 19:13-15; Mark 10:13-16)

15 Ti ngwae kira ngalia maꞋi na kaela ngela tiꞋitiꞋi siana sa Jesus, fasi Ꞌiri nia ka sama toꞋoda ma ka faꞋaleꞋada. Ma kaidaꞋi fafarongo nia ki kira lisia, kira ka balufida. 16 Bore ma sa Jesus ka saea maꞋi kaela ngela neꞋeri ki siana, ma ka fata Ꞌuri fuada, “Muke alaꞋania na kaela ngela tiꞋitiꞋi kira ke leka maꞋi siaku, ma noaꞋa kamu kasi foneda laꞋu. DuꞋungana sa tai neꞋe nia manata mamana ka diꞋia ngela tiꞋitiꞋi ki, nia bolo fuana tuaꞋa olofana ꞋInotoꞋanga God. 17 Nau ku saea ru mamana fuamuꞋa, diꞋia ta ngwae neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana diꞋia ta ngela tiꞋitiꞋi, nia ꞋafitaꞋi liu fuana God ka gwaungaꞋi fafia maurilana.”

FaꞋamanataꞋanga sulia ngwae toꞋoru

(Matthew 19:16-30; Mark 10:17-31)

18 TaꞋi ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana Jiu ki, nia saefiloa sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Ngwae faꞋamanata leꞋa neꞋe kwa, ta tae leꞋa neꞋe nau kui sasia Ꞌiri nai toꞋo ana na mauriꞋa firi?”

19 Ma sa Jesus olisia ka Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko sae nau Ꞌani ngwae leꞋa? NoaꞋa ta ngwae Ꞌiri leꞋa goꞋo, taꞋifilia God goꞋo neꞋe nia leꞋa. 20 Nia leꞋa Ꞌoko saiana alaꞋanga totongaꞋi God ki ba Ꞌuri, ‘ꞋOe kosi sau ngwae, ma Ꞌoe kosi Ꞌusu, ma Ꞌoe kosi bili, ma Ꞌoe kosi soke fafia ta ngwae, ma Ꞌoko fuꞋusi doe ana maꞋa Ꞌoe ma teꞋa Ꞌoe.’ ”

21 Ngwae neꞋeri nia olisia ka fata Ꞌuri, “Nia Ꞌita nama maꞋi ana kaidaꞋi nau ku tiꞋitiꞋi, nau ku roꞋosulia na taki neꞋeri ki taꞋifau* leleka ka dao Ꞌi taꞋena.”

22 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia rongoa ru neꞋeri, nia ka fata Ꞌuri fuana, “TaꞋi ru goꞋo neꞋe nia noaꞋa Ꞌua. ꞋOke Ꞌoifoli Ꞌania na ru ba Ꞌoe ki taꞋifau, ma Ꞌoko ngalia mani neꞋeri ki, ma Ꞌoko kwatea fuana na ngwae dalaꞋa ki, ma Ꞌoko fiꞋi toꞋo ana na toꞋoruꞋa Ꞌi langi. ꞋUnaꞋeri goꞋo, Ꞌoko leka maꞋi suli nau.” 23 Ma kaidaꞋi ngwae neꞋeri nia rongoa ru neꞋeri, na liana ka dila liu, sulia nia na ngwae toꞋoru.

24 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia lisia ngwae neꞋeri na liana nia dila, nia ka fata Ꞌuri, “Nia ꞋafitaꞋi liu naꞋa fuana na ngwae toꞋoru ki kike ruꞋu saena mauriꞋa neꞋe God ke gwaungaꞋi fafia. 25 Nia ꞋafitaꞋi liu fuana ta kamel ke ruꞋu sulia na maꞋe kwakwa tiꞋitiꞋi Ꞌi Ꞌaena sugila. Nia ꞋafitaꞋi ka liu laꞋu fuana ta ngwae toꞋoru neꞋe God ke gwaungaꞋi fafia maurilana.”

26 Aia, kaidaꞋi ngwae ki kira rongoa na alaꞋanga neꞋeri, kira ka saefiloa Ꞌuri, “ꞋIrai ma noaꞋa ta ngwae kasi toda goꞋo mauriꞋa firi kwa?”

27 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Na ru neꞋeri nia ꞋafitaꞋi liu fuana ngwae, bore ma fuana God noaꞋa nia kasi ꞋafitaꞋi goꞋo.”

28 Ma sa Peter ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “Kaimili faꞋasia naꞋa toꞋoruꞋa kami ki taꞋifau, Ꞌiri mika dongaꞋo naꞋa!”

29 Sa Jesus ka fata Ꞌuri, “ꞋIu. Nau ku saea fuamuꞋa, diꞋia sa tai neꞋe nia faꞋasia na luma nia, ma na Ꞌafe nia, ma na bara ngwaefuta nia ki, ma maꞋa nia ma na teꞋa nia, ma na ngela nia ki, osiꞋana ꞋInotoꞋanga God, 30 nia ke baꞋa toda ru Ꞌoro ki saena magalia neꞋe liufia ru ba nia faꞋasiꞋi ki. Ma ana mauriꞋa faolu neꞋe nia leka maꞋi, ngwae neꞋeri ke toꞋo naꞋa ana mauriꞋa firi.”

Uula kaidaꞋi sa Jesus nia fata sulia maelana

(Matthew 20:17-19; Mark 10:32-34)

31 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia leka faꞋinia fafarongo nia ki taꞋifili kira, nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kulu leka kwau Ꞌi Jerusalem fasi Ꞌiri kira ke faꞋa aliꞋafua na ru ba na profet ki kira keresia sulia nauꞋa, na Ngela Ngwae, ana. 32 Kike baꞋa kwate nau saena limana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, fasi Ꞌiri kira ke Ꞌoinonga Ꞌani nau, ma kira ka fata buri tolingaꞋi aku, ma kira ka ngisuli nau. Kira ka ulasi nau, ma kira ke saungi nau. 33 Ma ana uula faꞋi asoa, nai baꞋa mauri laꞋu.”

34 Bore Ꞌana fafarongo ki noaꞋa kira kasi sai goꞋo ana alaꞋanga neꞋeri ki neꞋe sa Jesus nia saea fuada, osiꞋana manatalada ngasi liu fuana malingaꞋilana na ru neꞋe sa Jesus fata sulia. Nia neꞋe kwate ma noaꞋa kira kasi saiana tae neꞋe sa Jesus nia fata sulia.

Sa Jesus gura na ngwae maana rodo

(Matthew 20:29-34; Mark 10:46-52)

35 KaidaꞋi sa Jesus nia dao karangia maꞋe fanoa Ꞌi Jeriko, taꞋi ngwae maana rodo nia tua Ꞌi ninimana tala. Ana asoa ki nia gani mani ana ngwae ki. 36 Ma kaidaꞋi nia rongoa ngwae Ꞌoro ki kira liu, nia ka saefilo kira ka fata Ꞌuri, “Tae neꞋe Ꞌuri?”

37 Ma kira olisia kira ka fata Ꞌuri, “Sa Jesus na ngwae ba Ꞌi Nasaret niniꞋa nia leka maꞋi.”

38 Ma ngwae maana rodo neꞋeri ka ako ma ka fata Ꞌuri, “Jesus ꞋaeꞋo na Ꞌalako ana kwalafa sa David, Ꞌoke manatai nau maꞋi!”

39 Ma ngwae neꞋe kira etaeta Ꞌi naꞋona kira ka balufia, ma kira ka saea nia ke tua nene. Bore ma nia fiꞋi ako doe mo, ma ka fata Ꞌuri, “ꞋAeꞋo na ngela ana kwalafa sa David, Ꞌoke manataꞋi nau maꞋi!”

40 Ma sa Jesus ka mango ma ka saea fuada Ꞌiri kira ka talaꞋia maꞋi siana. Ma kaidaꞋi nia dao karangi, sa Jesus ka saefiloa, 41 “Tae neꞋe Ꞌoko oga nai sasi fuamu kwa?”

Ma ngwae maana rodo neꞋeri ka fata Ꞌuri, “Aofia kwa, nau ku oga fasi Ꞌiri maaku ke lia.”

42 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOko lia naꞋa. God nia guraꞋo naꞋa, duꞋungana Ꞌoko faꞋamamana nau.”

43 Ma ꞋunaꞋeri goꞋo nia ka lia naꞋa, ma nia ka leka naꞋa faꞋinia sa Jesus, ma nia ka baꞋatafea God. Ma kaidaꞋi ngwae ki kira lisia, kira ka baꞋatafea logo God.

19

Sa Sakias

1 Sa Jesus nia dao Ꞌi Jeriko, ma ka liu kwau Ꞌi saena. 2 Ma taꞋi faꞋinaꞋonaꞋo ana ngwae goni mani ana takisi, neꞋe satana sa Sakias, nia ngwae toꞋoru liu. 3 Ma nia ka sasi liu Ꞌuana lisilana sa Jesus. Bore ma ka ꞋafitaꞋi, duꞋungana nia ngwae dokodoko liu, ma noaꞋa nia kasi lisia sa Jesus, osiꞋana na fikuꞋa neꞋeri fonea. 4 Ma nia ka lalili kwau Ꞌi naꞋo ana fikuꞋa neꞋeri, ma ka raꞋe Ꞌi gwauna taꞋi Ꞌai neꞋe kira saea Ꞌania Sikamo, fasi Ꞌiri ke lisia sa Jesus neꞋe nia leka maꞋi sulia na tala.

5 KaidaꞋi sa Jesus nia dao ana kula neꞋeri, nia ka lia kwau ꞋalaꞋa Ꞌi gwauna, ma ka lisia sa Sakias, ma ka fata Ꞌuri fuana, “Sakias kwa, koso ꞋaliꞋali maꞋi, osiꞋana nai baꞋa tua Ꞌi luma Ꞌoe taꞋena.” 6 Sa Sakias ka saeleꞋa liu, ma ka koso ꞋaliꞋali maꞋi, ma ka kwaloa naꞋa sa Jesus saena luma nia.

7 Na ngwae ki taꞋifau kira lisia ru neꞋeri, ma kira ka ngunungunu buri ana, kika Ꞌuri, “Sa Jesus nia leka naꞋa fuana ka tua faꞋinia na ngwae taꞋa Ꞌuri reala.”

8 Ma sa Sakias tataꞋe, ma ka fata Ꞌuri fuana na Aofia sa Jesus, “Aofia kwa, nai baꞋa kwatea ta bali ana na toꞋoruꞋa nai fuana na ngwae dalaꞋa ki. Ma diꞋia nau ku ngali liua ti ru ana ngwae ki, nai baꞋa duꞋu fai ru ana fuana.”

9 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “TaꞋena God nia faꞋamauria naꞋa na tuaꞋa neꞋe, osiꞋana ngwae neꞋe nia faꞋamamana God diꞋia faꞋamamanaꞋanga ba na koꞋo bora kia sa Abraham. 10 NauꞋa, na Ngela Ngwae, nau ku leka maꞋi fuana lululana na ngwae neꞋe kira leka rora ki, fasi Ꞌiri nai faꞋamaurida logo.”

Na tarifulaꞋanga sulia olilana maꞋi ngwae ꞋinotoꞋa

(Matthew 25:14-30)

11 Na fikuꞋa doe neꞋe kira sailinga ru ki taꞋifau neꞋe sa Jesus saea. OsiꞋana nia dao karangia naꞋa Ꞌi Jerusalem, nia saea na tarifulaꞋa neꞋe Ꞌiri ke faꞋasaga manatada, si kira fia fasi ꞋInotoꞋanga God ke fuli ꞋaliꞋali goꞋo. 12 Nia neꞋe kwate sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “TaꞋi ngwae ana tuaꞋa ꞋinotoꞋa, nia sasi akaꞋu fuana ka leka siana taꞋi tatalafaꞋa doe neꞋe nia tua tau maꞋi, fasi Ꞌiri nia ke gania Ꞌuana na gwaungaꞋinga ma na ꞋinotoꞋanga fasi Ꞌiri ana kaidaꞋi nia ka oli maꞋi, nia ke tatalafaꞋa fuana fanoa nia. 13 Ma Ꞌi naꞋona neꞋe nia leka, nia saea maꞋi akwala ngwae rao nia ki siana, ka kwatea na mani doe fuada, ka fata Ꞌuri, ‘Muke rao Ꞌani mani neꞋe ki, fasi Ꞌiri muke ngalia laꞋu ti mani maana maꞋakwali nau.’ 14 Bore ma na ngwae ana ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri, kira ogalaꞋa fuana, ma kira ka kwatea ti ngwae fasi Ꞌiri kira ke alaꞋa faꞋinia tatalafaꞋa doe neꞋeri, osiꞋana noaꞋa kira kasi oga goꞋo neꞋe na ngwae neꞋeri ka tatalafaꞋa fuada.

15 “Ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, na tatalafaꞋa doe nia alua ngwae neꞋeri ka tatalafaꞋa naꞋa fuada, ma ana kaidaꞋi nia oli maꞋi, nia ka saea fuana ngwae ni rao ba nia ki ba nia kwate mani fuada, fasi Ꞌiri ka dao toꞋona ta fita mani laꞋu neꞋe kira toda maana na mani ba nia kwatea fuada ki. 16 Na etana ngwae rao nia leka maꞋi, ka fata Ꞌuri, ‘AraꞋi kwa, nau ku toda ta akwala mani laꞋu faꞋinia mani ba Ꞌoko kwatea fuaku ki.’ 17 Ma ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri ka fata Ꞌuri fuana, ‘ꞋAeꞋo ngwae rao leꞋa. DuꞋungana nau ku saiana nau ku fitoꞋo amu ana ru tiꞋitiꞋi ki, ꞋunaꞋeri nau ku alua Ꞌoke lia sulia akwala maꞋe fanoa ki.’ 18 ꞋUnaꞋeri ma ruana ngwae ni rao leka maꞋi ma ka fata Ꞌuri, ‘AraꞋi kwa, nau ku toda laꞋu ta lima mani faꞋinia na mani ba Ꞌoko kwateꞋe fuaku ki.’ 19 Ma ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri ka fata Ꞌuri fuana, ‘ꞋOke baꞋa lia sulia lima maꞋe fanoa ki.’ 20 Buri Ꞌana, uula ngwae ni rao ka leka laꞋu maꞋi, ka fata Ꞌuri, ‘AraꞋi kwa, mani Ꞌoe ki ba nau ku ngaliꞋi, nau ku buta ngiringiri fafia Ꞌani Ꞌaba ifi. 21 Sulia nau ku maꞋu Ꞌani ꞋaeꞋo ngwae Ꞌinikere. ꞋOko diꞋia ta ngwae neꞋe saiana ka ngalia goꞋo Ꞌamu ru ngwae matamata ki, ma Ꞌoko saiana Ꞌoe ngalia logo fanga faꞋasia oꞋola ngwae ki.’ 22 Sui ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri ka fata Ꞌuri fuana, ‘ꞋAeꞋo ngwae raolamu taꞋa. Nau kui matalangaꞋi Ꞌoe Ꞌani alaꞋanga Ꞌoe ki talamu. ꞋOko saea fasi nau ngwae Ꞌinikere, ma nau ku diꞋia ta ngwae neꞋe ngalia ru neꞋe noaꞋa laꞋu ru nau ki, ma nau ku ngalia fanga faꞋasia oꞋola ti ngwae ki. 23 DiꞋia Ꞌoko manata ꞋunaꞋeri, faꞋuta neꞋe noaꞋa Ꞌoe kosi ngalia na mani nau, ma Ꞌoko alua Ꞌamu saena kula ni alu maniꞋa, fasi Ꞌiri ana kaidaꞋi nau ku oli maꞋi, nau ku ngalia ti selene tarenga Ꞌi maana?’ 24 ꞋUnaꞋeri goꞋo ngwae ꞋinotoꞋa nia ka fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋe kira uu Ꞌi neꞋeri, ‘Muke ngalia mani neꞋe faꞋasia, ma muka kwatea fuana ngwae neꞋe nia toꞋo ana akwala mani.’ 25 Kira ka fata Ꞌuri, ‘Aofia kwa, nia toꞋo naꞋa ana akwala mani kwa.’ 26 Ma ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri olisia ka Ꞌuri, ‘Nau ku saea fuamuꞋa diꞋia sa tai neꞋe nia rao leꞋa Ꞌani ru neꞋe nau ku kwatea fuana, nau ku saiana nai kwatea laꞋu ti ru Ꞌoro fuana. Bore ma diꞋia sa tai neꞋe noaꞋa kasi rao leꞋa Ꞌani ta tae neꞋe nau ku kwatea fuana, sui bore Ꞌana ta ru tiꞋitiꞋi neꞋe nia toꞋo ana, nau ku saiana nai lafua faꞋasia. 27 Bore ma fuana malimae nau ki ba kira Ꞌaila Ꞌani neꞋe nai tatalafaꞋa fuada, talaꞋida maꞋi, muke saungida Ꞌi neꞋe Ꞌi naꞋoku.’ ”

KaidaꞋi ngwae ki kira manata doe ana sa Jesus

(Matthew 21:1-11; Mark 11:1-11; John 12:12-19)

28 Buri Ꞌana sa Jesus nia fata ꞋunaꞋeri ka sui, nia ka leka kwau naꞋa Ꞌi naꞋoda Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. 29 Ma kaidaꞋi nia dao karangia fanoa Ꞌi Betfeis ma Ꞌi Betani siana gwaꞋi ua kira saea Ꞌania Ꞌi Olif, nia ka kwatea ro fafarongo nia ki Ꞌi naꞋo, ka fata Ꞌuri, 30 “Moro leka ana fanoa loꞋoko moro leka kwau Ꞌuana. Ma kaidaꞋi koroꞋo dao Ꞌi neꞋeri, koroꞋo ke lisia taꞋi dongki. Kira firiꞋia goꞋo Ꞌada dongki neꞋeri, ma noaꞋa ta ngwae kasi raꞋeraꞋe Ꞌua fafona. KoroꞋo ke logea, ma moro ka talaꞋia maꞋi Ꞌi neꞋe. 31 Ma diꞋia ta ngwae nia saefilo koroꞋo, ‘FaꞋuta neꞋe koroꞋo ka logea na dongki neꞋe re?’ Moro ke saea fuana, ‘Na Aofia nia boꞋoboꞋo Ꞌuana.’ ”

32 Aia, ro ngwae neꞋeri ki kera leka, ma kera ka dao toꞋona, diꞋia nama ba sa Jesus nia saea. 33 KaidaꞋi kera logea na dongki neꞋeri, na ngwae neꞋe toꞋo ana dongki neꞋe kira ka fata Ꞌuri, “Tae neꞋe koroꞋo logea na kala dongki neꞋe fuana?”

34 Kera ka fata Ꞌuri, “Na Aofia nia boꞋoboꞋo Ꞌuana.” 35 Ma kera ka talaꞋia naꞋa maꞋi siana sa Jesus, ma kera ka alua ifi kera ki Ꞌi fafona ilina na dongki neꞋeri, ma kira ka Ꞌafia sa Jesus Ꞌiri ka tua Ꞌi fafona. 36 Ma kaidaꞋi sa Jesus nia leka kwau sulia tala, ngwae ki kira ka safataꞋinia ifi kira ki sulia tala, fasi Ꞌiri nia ka fali Ꞌi fafoni.

37 Ma ana kaidaꞋi nia dao karangia Ꞌi Jerusalem ana kula neꞋe tala nia koso toli Ꞌuana faꞋi ua Ꞌi Olif, neꞋe ngwae Ꞌoro ana fafarongo nia ki kira tua Ꞌi neꞋeri, ma kira ka talaꞋae fuana baꞋatafelana God Ꞌani taꞋi akoꞋa doe, fafia faꞋanadaꞋa doe ki neꞋe kira lisiꞋi. 38 Ma kira ka fata Ꞌuri,

“God Ꞌoke ꞋoilakitaꞋinia na tatalafaꞋa neꞋe nia leka maꞋi Ꞌani na ngasingasiꞋanga Ꞌoe!✡

Ma na aroaroꞋanga faꞋinia God.

Kuke baꞋatafea God neꞋe gwaungaꞋi Ꞌanga nia tasa!”✡

39 Ma ti Farasi kira logo Ꞌi neꞋeri, ma kira ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “FaꞋamanata kwa, Ꞌoke saea fuana fafarongo Ꞌoe ki, kira ke tua nene.”

40 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Nau ku saea fuamuꞋa, diꞋia kira tua nene, na fau neꞋe ki kike baꞋa inaꞋu ana baꞋatafelana God.”

Sa Jesus nia angi fafia Ꞌi Jerusalem

41 Ma ana kaidaꞋi sa Jesus nia dao karangia Ꞌi Jerusalem, nia ka lia kwau, ma ka lisia na maꞋe fanoa neꞋeri, ma nia ka angi, duꞋungana na liana nia kwaimanatai fuana ngwae neꞋe kira tua Ꞌi neꞋeri ki. 42 Ma ka fata Ꞌuri, “Nia leꞋa diꞋia kamu ka saiana Ꞌi taꞋena na ru neꞋe nia talaꞋia ngwae Ꞌuana aroaroꞋanga. Bore ma taꞋena neꞋe kamu kina goꞋo. 43 Na kaidaꞋi ke baꞋa dao maꞋi, fasi Ꞌiri na malimae kamu ki, kira ka leka maꞋi, kira ka fuꞋali kamu, ma kira ka fone kamu, ma ka ꞋafitaꞋi muke ruꞋu Ꞌi maꞋa. 44 Ma kira ke takalongaꞋinia fanoa kamu ma na ngwae ki taꞋifau Ꞌi saena. Ma ta taꞋi gwaꞋi fau bore kasi teo naꞋa ana kula neꞋe kira teo teo ana Ꞌi naꞋo ana fanoa kamu. Kira ke faꞋalia fanoa kamu, osiꞋana noaꞋa kamu kasi saiana na kaidaꞋi God leka naꞋa maꞋi ana fuana faꞋamaurilamuꞋa.”*

Sa Jesus nia ruꞋu Ꞌi saena Luma Abu God

(Matthew 21:12-17; Mark 11:15-19; John 2:13-22)

45 KaidaꞋi sa Jesus nia ruꞋu kwau saena na Luma Abu God, nia ka lalia na ngwae neꞋe kira Ꞌoifoli ki. 46 Ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Ana kerekere Ꞌua maꞋi saena KerekereꞋa Abu, God nia fata Ꞌuri, ‘Na luma nau, na luma ni foꞋo.’ Bore ma kamu faꞋitaꞋinia ka alua lala kula fuana bililana ru ngwae ki.”

47 Ma ana asoa ki taꞋifau, sa Jesus nia faꞋamanata Ꞌi saena Luma Abu God. Ma na fata abu doe ki, ma ngwae faꞋamanata ana taki ki, ma ti faꞋinaꞋonaꞋo ana Jiu ki, kira sasi Ꞌuana saungilana sa Jesus. 48 Bore ma kira ka Ꞌiri dao toꞋona ta masikwaꞋa, osiꞋana ngwae ki kira tua faꞋinia sulia asoa ki fuana rongolana faꞋamanataꞋanga nia.

20

SaefiloꞋa sulia mamanaꞋanga sa Jesus

(Matthew 21:23-27; Mark 11:27-33)

1 Ana taꞋi asoa, sa Jesus nia faꞋamanata ngwae ki Ꞌi saena Luma Abu God. Ma nia ka faꞋarongo logo Ꞌania FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na fata abu doe ki, ma ngwae faꞋamanata ana taki ki, ma ti faꞋinaꞋonaꞋo logo, kira leka maꞋi siana sa Jesus. 2 Ma kira ka saefilo Ꞌuri ana, “Na ngasingasiꞋanga tae neꞋe Ꞌoko toꞋo ana fuana na sasilana ru neꞋe ki kwa? Ma sa tai mo neꞋe nia kwatea na ngasingasiꞋanga neꞋe fuamu?”

3 ꞋI neꞋeri, sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “ꞋIu, nau ku saefilo kaumulu basi Ꞌuana taꞋi ru. 4 ꞋIu, kamu ke saea basi fuaku, na ngasingasiꞋanga neꞋe sa John toꞋo ana fuana na siuabuꞋanga, nia Ꞌita maꞋi faꞋasia Ꞌi faꞋi? Nia Ꞌita maꞋi ana God, nama nia Ꞌita maꞋi ana na ngwae ki goꞋo?”

5 Ma kira ka saefilo Ꞌi safitada kwailiu kira ka Ꞌuri, “Tae neꞋe kulu ke saea? DiꞋia kulu olisia ma kulu ka Ꞌuri, ‘FaꞋasia maꞋi God,’ nia ke baꞋa fata Ꞌuri, ‘ꞋIrai ma faꞋuta mo neꞋe noaꞋa kamu kasi faꞋamamana sa John?’ 6 Ma noaꞋa nia kasi leꞋa logo fuana neꞋe kulu ka fata Ꞌuri, ‘Nia Ꞌita goꞋo maꞋi ana na ngwae ki,’ sulia na ngwae ki kira ke baꞋa ꞋuilaꞋi fau akulu, ma kira ke saungi kulu, osiꞋana kira faꞋamamana ana sa John nia ta profet logo.” 7 ꞋI neꞋeri, kira ka olisia sa Jesus ma kira ka Ꞌuri, “Kaimili noaꞋa kasi sai goꞋo ana.”

8 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri laꞋu fuada, “NauꞋa bore noaꞋa kusi faꞋarongo kamu goꞋo Ꞌani na ngasingasiꞋanga faꞋuta neꞋe nau ku sasia Ꞌani ru neꞋe ki.”

TarifulaꞋa sulia na ngwae rao neꞋe tualada taꞋa ki

(Matthew 21:33-46; Mark 12:1-12)

9 ꞋI buri Ꞌana, sa Jesus ka faꞋarongo kira laꞋu Ꞌani ta tarifulaꞋanga ka Ꞌuri, “TaꞋi kaidaꞋi, taꞋi ngwae nia fasia taꞋi oꞋolaꞋi grep, ma nia ka alua ti ngwae rao kira ka lia sulia oꞋola neꞋeri. Ma ngwae ꞋaꞋana ana na oꞋola neꞋe ka leka ana taꞋi fanoa tau, ma noaꞋa kasi oli ꞋaliꞋali maꞋi. 10 Leleka ka dao naꞋa ana kaidaꞋi neꞋe oꞋola neꞋeri maua, ngwae ꞋaꞋana neꞋeri ka kwatea taꞋi ngwae ni rao nia, fasi Ꞌiri ka ngalia maꞋi ti fuaꞋi grep ana Ꞌai neꞋe nia fasia saena oꞋola neꞋeri. Bore ma kaidaꞋi ngwae ni rao neꞋeri nia dao saena oꞋola neꞋeri, na ngwae rao neꞋe lia sulia oꞋola neꞋeri ki, kira ka kwaiꞋia, sui kira ka olitaꞋi ꞋoꞋo ana siana ngwae ꞋaꞋana nia. 11 Ma na ngwae ꞋaꞋana neꞋeri ka kwatea laꞋu ruana ngwae ni rao. Bore ma ngwae rao neꞋe lia sulia oꞋola neꞋeri ki, kira ka kwaiꞋia logo, ma kira ka fata taꞋa naꞋa ana, ma kira ka olitaꞋi ꞋoꞋo logo ana. 12 ꞋUnaꞋeri, ngwae ꞋaꞋana neꞋeri ka kwatea laꞋu uula ngwae ni rao nia, ma kira ka kwaꞋi maala logo ana, ma kira ka Ꞌui Ꞌania faꞋasia kula neꞋeri. 13 ꞋI buri Ꞌana, na ngwae ꞋaꞋana neꞋeri ka manata Ꞌuri, ‘Ta tae laꞋu neꞋe nai baꞋa sasi? Bore nai kwatea naꞋa Ꞌaku na ngela ngwane nau neꞋe nau ku alafe liu naꞋa ana. Ma niaꞋa naꞋa neꞋe ngwae rao neꞋe lia sulia oꞋola ki ke baꞋa fuꞋusi doe ana.’ 14 GoꞋo kaidaꞋi ngwae neꞋe kira rao ana oꞋola neꞋeri, kira lisia na ngwae neꞋeri, kira ka fata Ꞌuri Ꞌi safitada kwailiu, ‘Nia ngela mamana ana ngwae ꞋaꞋana baera naꞋa niniꞋa, neꞋe nia ke baꞋa ngali oꞋola neꞋe. Kulu saungia ke mae fasi Ꞌiri kulu ke ngalia naꞋa Ꞌakulu na oꞋola neꞋe fuakulu.’ 15 ꞋUnaꞋeri goꞋo kira ka kwaꞋi laelae sulia ngwae neꞋeri Ꞌi maa faꞋasia saena oꞋola baera, ma kira ka saungia ka mae naꞋa.”

Ma sa Jesus ka saefiloda ka Ꞌuri, 16 “Tae neꞋe na ngwae ꞋaꞋana ana na oꞋola neꞋeri ke baꞋa sasia? Nia ke baꞋa dao maꞋi, ka saungia na ngwae neꞋeri ki. Sui nia ka kwatea naꞋa oꞋola nia fuana ngwae matamata ki.”

KaidaꞋi ngwae ki kira rongoa na alaꞋanga neꞋe sa Jesus, kira ka fata naꞋa Ꞌuri, “NoaꞋa liu, nia ꞋafitaꞋi ka ꞋunaꞋeri!”

17 Sui sa Jesus ka lia ngasingasiꞋa fuada, ka fata Ꞌuri, “DiꞋia noaꞋa nia kasi ꞋunaꞋeri, tae neꞋe fadalana alaꞋanga ba saena KerekereꞋa Abu✡ ba nia fata Ꞌuri,

‘Na fau neꞋe na ngwae saungaꞋi luma ki kira Ꞌaila Ꞌania,

niaꞋa neꞋe na fau neꞋe talingaꞋi ka liufia na fau ki taꞋifau ana Ꞌodoa.’

18 “Ma diꞋia sa tai neꞋe nia Ꞌasia fafona fau neꞋeri, nia ke mangisia naꞋa. Ma diꞋia sa tai neꞋe fau neꞋeri ka Ꞌasia fafia, na nonina ka meme taꞋifau naꞋa.”

19 Ana kaidaꞋi neꞋeri, na fata abu doe ki faꞋinia na ngwae faꞋamanata ana taki ki, kira fiꞋi lia saiana alaꞋanga sa Jesus nia alaꞋa suli kiraꞋa, ma kira ka oga kike daua ana kaidaꞋi neꞋeri. Bore ma kira ka maꞋu logo Ꞌada Ꞌani ngwae ki.

Na saefiloꞋanga sulia takisi

(Matthew 22:15-22; Mark 12:13-17)

20 Ma na faꞋinaꞋonaꞋo ki kira ka iliili Ꞌuana daoꞋa toꞋona ta masikwaꞋa fuana daulana sa Jesus. Ma kira ka folia ti ngwae fasi Ꞌiri kira ka soke Ꞌani saefilolana sa Jesus. OsiꞋana kira oga kira ke fai fafia Ꞌani ta ru neꞋe noaꞋa kasi saga, fasi Ꞌiri neꞋe ka bolo faꞋinia kwatelana kwau fuana ngwae gwaungaꞋi Ꞌi Rom neꞋe lia sulia Ꞌi Judea. 21 Kira dao siana, ma kira ka fata Ꞌuri, “Ngwae faꞋamanata kwa, kaimili saiana Ꞌoko faꞋamanata, ma Ꞌoko saea na ru mamana ki. Ma Ꞌoe kosi Ꞌado goꞋo faꞋinia ta ngwae Ꞌani ta tae neꞋe kira manata sulia. ꞋOko faꞋamanata goꞋo Ꞌamu sulia mamanaꞋanga ma kwaiogaiꞋanga God fuana na ngwae ki. 22 Saea maꞋi fuaimili, ꞋUri ma nia bolo goꞋo Ꞌana fuakulu fuana kwatelana mani ana takisi fuana tatalafaꞋa Ꞌi Rom nama noaꞋa?”

23 Ma sa Jesus ka lia saiana na ꞋosoꞋa kira, ma nia ka fata Ꞌuri, 24 “FaꞋataꞋinia basi maꞋi taꞋi selene fuaku.” Ma kaidaꞋi kira ngalia maꞋi taꞋi selene fuana, nia saefiloda ka Ꞌuri, “ꞋUri ma, nununa sa tai niniꞋa Ꞌi fafona selene neꞋe? Ma na satana sa tai niniꞋa?”

Ma kira olisia kira ka Ꞌuri, “Na ngwae tatalafaꞋa Ꞌi Rom.”

25 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “DiꞋia ꞋunaꞋeri, kamu ka kwatea fuana na tatalafaꞋa Ꞌi Rom na ru nia ki, ma kamu ka kwatea logo ru God ki fuana God.” 26 Ma kira ka tua aroaro, osiꞋana kira Ꞌarefo liu ana olisiꞋanga sa Jesus. Ma noaꞋa kira kasi bolo naꞋa fuana neꞋe kira ka dao toꞋona ta sokeꞋa laꞋu fuana sa Jesus Ꞌi maana ngwae ki.

Na saefiloꞋa Ꞌuana na tataꞋe Ꞌanga faꞋasia maeꞋa

(Matthew 22:23-33; Mark 12:18-27)

27 Sui, ti Sadusi kira leka maꞋi siana sa Jesus. Na Sadusi ki neꞋe kira saea fasi na ngwae ki noaꞋa kira kasi tataꞋe laꞋu faꞋasia na maeꞋa. Ma kira ka saefiloa sa Jesus kira ka fata Ꞌuri, 28 “Ngwae FaꞋamanata kwa, sa Moses nia keresia na taki fuaka ka alangaꞋi Ꞌuri, ‘DiꞋia ta ngwae nia mae, ma na Ꞌafe nia ka mauri Ꞌua, bore ma noaꞋa nia kasi toꞋo ana ta ngela, na ngwaefuta nia ka korea laꞋu na gwaꞋi Ꞌuru neꞋeri, fasi Ꞌiri kera ka toꞋo ana ta ngela fuana ka talafuila na ngwae neꞋe nia mae naꞋa.’

29 “ꞋIu ma, ana taꞋi kaidaꞋi, fiu ngwae asina ki kira tua. Ma na ngwae Ꞌi naꞋo korea kini, ma noaꞋa kasi alua goꞋo ta ngela, ma ngwae neꞋeri ka mae naꞋa Ꞌana.

30 “Ma na ruana ngwae ka korea laꞋu na gwaꞋi Ꞌuru neꞋeri, ma nia ka mae logo. 31 Sui uula ngwae ka ꞋunaꞋeri logo. Ma ka ꞋunaꞋeri logo fuana ai burina ki taꞋifau. Na fiu ngwae asina neꞋeri ki taꞋifau goꞋo, kira korekorea kini neꞋeri, ma noaꞋa kira kasi toꞋo goꞋo ana ta ngela, ma kira ka mae taꞋifau naꞋa. 32 Ma Ꞌisilana, kini neꞋeri ka mae logo. 33 ꞋUri ma, ana asoa neꞋe God ke taꞋea ngwae mae ki taꞋifau faꞋasia maeꞋa, sa tai ada neꞋe na Ꞌafe nia? OsiꞋana na fiu ngwae asina neꞋeri ki taꞋifau goꞋo ba kira korekorea kini neꞋeri.”

34 Ma sa Jesus nia olisida ka Ꞌuri, “KaidaꞋi neꞋe, na ngwae ki ma na kini ki, kira araꞋi ma kira ka Ꞌafe. 35 Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe nia maꞋi Ꞌua, na ngwae ki ma na kini ki neꞋe kira bolo faꞋinia na tataꞋenga faꞋasia na maeꞋa, ma kira ka toꞋo naꞋa ana na mauriꞋa firi Ꞌi langi, noaꞋa kira kasi araꞋi ma kira kasi Ꞌafe naꞋa, 36 duꞋungana kira diꞋia naꞋa Ꞌada na Ꞌainsel ki, ma noaꞋa kira kasi mae naꞋa. KiraꞋa na ngela God ki naꞋa, osiꞋana kira tataꞋe naꞋa faꞋasia na maeꞋa.

37 “ꞋUnaꞋeri, ma na kerekereꞋa sa Moses nia faꞋamadakola naꞋa fuaka neꞋe na ngwae mae ki, kira ka mauri laꞋu. OsiꞋana kaidaꞋi ba God nia faꞋataꞋinia fuana sa Moses ana mafula ba duꞋafia Ꞌai tiꞋitiꞋi baera, sa Moses nia saea God Ꞌania, ‘God sa Abraham, ma God sa Aesak, ma God sa Jakob.’✡ 38 Na fadalana Ꞌuri: Ti ngwae neꞋe kira mae naꞋa, kira foꞋosia goꞋo Ꞌada God, osiꞋana kira mauri naꞋa faꞋinia.”

39 Ma ti ngwae adulu na ngwae faꞋamanata ana taki ki, kira ka fata Ꞌuri, “Ngwae faꞋamanata kwa, na olisiꞋanga Ꞌoe nia leꞋa liu!” 40 Ma kira ka maꞋu naꞋa fuana saefiloꞋanga laꞋu.

Sa Jesus nia Ꞌalako ana kwalafa sa David ma na Aofia nia logo

(Matthew 22:41—23:36; Mark 12:35-40)

41 Sui sa Jesus ka saefilo Ꞌuri ada, “Nia faꞋuta, neꞋe kira saea na Christ neꞋe ngwae ana na kwalafa sa David? 42 Sa David ba fata Ꞌuri ana Ꞌi saena KerekereꞋa Sam ki,✡

‘God nia fata Ꞌuri fuana Aofia nau:

ꞋOko tua bali ꞋoloꞋolo aku, ma Ꞌoko gwaungaꞋi faꞋinau, 43 masia kaidaꞋi nau kui alua malimae Ꞌoe ki ka roꞋosuliꞋo.’

44 “Sa David Ꞌana talana neꞋe nia saea na Christ Ꞌani na ‘Aofia.’ Nia neꞋe, na Christ nia noaꞋa laꞋu Ꞌalako ana kwalafa sa David goꞋo Ꞌana. NiaꞋa Aofia nia logo.”

45 KaidaꞋi ngwae Ꞌoro ki kira sailinga, sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana na fafarongo nia ki, 46 “Muke madafi kamu faꞋasia na ngwae faꞋamanata ana taki sa Moses ki, sulia kira oga leka liliu faꞋinia toro rengorengo keta ki. Ma kira ka oga liu logo fasi na ngwae ki kira ke faꞋaꞋinotoꞋada, ma ke fata leꞋaleꞋa fuada Ꞌi maana usiꞋa ki. Ma kira ka oga tuaꞋa Ꞌi naꞋona kula ꞋinotoꞋa ni tuaꞋa ki saena luma fuana foꞋongaꞋa ki, ma ana kula leꞋa ki kaidaꞋi ana fangaꞋa ki. 47 Sui bore Ꞌana, ngwae neꞋe ki kira bilia na luma ma na ru gwaꞋi Ꞌuru ki toꞋo ani. Ma kira ka foꞋo keta, fasi Ꞌiri na ngwae ki ke fata leꞋa sulida. ꞋIu, na ngwae faꞋamanata ana taki sa Moses ki, kwaꞋikwaꞋinga kira ke baꞋa taꞋa liu fuada!”

21

Sa Jesus tafea na kwateꞋa taꞋi gwaꞋi Ꞌuru dalaꞋa

(Mark 12:41-44)

1 KaidaꞋi sa Jesus nia tua Ꞌua saena Luma Abu God, nia ka lialia, ma ka lisia ngwae toꞋoru ki kira leka maꞋi fuana kwate maniꞋa saena na kufikufi ru fuana alu maniꞋa Ꞌi saena. 2 Ma nia ka lisia logo taꞋi gwaꞋi Ꞌuru neꞋe nia dalaꞋa liu. Nia leka maꞋi, ma ka kwatea ro mangisiꞋi mani tiꞋitiꞋi ki. 3 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, na kwateꞋa neꞋe gwaꞋi Ꞌuru dalaꞋa neꞋe nia kwate, nia doe ka tasa liufia ngwae neꞋe kira kwate mani doe ki. 4 OsiꞋana ngwae toꞋoru ki, kira kwatea goꞋo Ꞌada ta bali tiꞋitiꞋi ana toꞋoruꞋa kira ki. Bore ma gwaꞋi Ꞌuru dalaꞋa neꞋe, nia kwate taꞋifau naꞋa ana ru ki neꞋe nia toꞋo ana fuana tualana.”

Sa Jesus fata sulia malangisilana na Luma Abu God

(Matthew 24:1-21; Mark 13:1-19)

5 Ma ti fafarongo ana sa Jesus, kira ka tafea na Luma Abu God, sulia neꞋe lisilana nia kwanga leꞋa liu ana gwaꞋi fau leꞋa neꞋe kira laungia Ꞌani ki ma ana kwateꞋa ki logo neꞋe kira kwatea fuana God. Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, 6 “Ru neꞋe ki taꞋifau niniꞋa kamu lisiꞋi naꞋa, na asoa nia ke dao maꞋi neꞋe noaꞋa ta taꞋi gwaꞋi fau kasi teo Ꞌi fuila, bore ma kike takalo taꞋifau Ꞌi ano!”

7 Ma kira ka saefiloa kira ka Ꞌuri, “Ngwae faꞋamanata kwa, angita neꞋe ru neꞋeri ki ke dao maꞋi ana? Ma ta tae neꞋe ke baꞋa fuli fasi Ꞌiri ke faꞋataꞋinia kaidaꞋi fuana ru neꞋe ki taꞋifau ke fuli ma ka dao ana?”

8 Ma sa Jesus nia olisida ka Ꞌuri, “Kaumulu ke lialia leꞋa, ma noaꞋa kamu kasi alaꞋania ta ngwae ka talaꞋi rora amuꞋa. OsiꞋana na ngwae Ꞌoro ki kike baꞋa dao maꞋi Ꞌania sataku, ma kira ke fata Ꞌuri, ‘NauꞋa naꞋa neꞋe na Christ!’ Ma kira ke fata logo Ꞌuri, ‘Na kaidaꞋi Ꞌolea nia dao naꞋa!’ NoaꞋa kamu kasi leka sulida. 9 Ma noaꞋa kamu kasi maꞋu ana kaidaꞋi kamu rongoa na fuꞋanga ki, ma na alaꞋanga sulia na fuꞋanga ki, duꞋungana ru neꞋeri ki ke fuli basi Ꞌi naꞋo. Sui bore Ꞌana ru neꞋeri ki ka fuli, na Ꞌisilana kaidaꞋi noaꞋa kasi karangi Ꞌua.”

10 Sui sa Jesus ka fata laꞋu fuana fafarongoa nia ki ka Ꞌuri, “Na maꞋe fanoa ki kira ke fuꞋalida kwailiu, ma na ꞋinotoꞋanga ki kira ke fuꞋalida kwailiu. 11 Ma na tikitiki doe ki ka dao, ma na fioloꞋa ki, ma na unuꞋi mataꞋinga doe liu ki ke liu ana fanoa ki taꞋifau, ma ru doe matamata fuana maꞋungilana ki, ma na maꞋetoto ka sakatafa maꞋi faꞋasia saena lofana mamanga.

12 “Ma Ꞌi naꞋona ru neꞋeri ki ka fuli, kike baꞋa fulia ru taꞋa ki amuꞋa, osiꞋana kamu roꞋosuli nau. Kike baꞋa firiꞋi kamu, ma kira ke faꞋanonifii kamu, ma kira ke kwate kamu saena na luma fuana foꞋongaꞋa ki fuana na ilitoꞋolamuꞋa, ma kira ke alu kamu Ꞌi saena na lokafo, ma kira ke ngali kamu Ꞌi naꞋona faꞋinaꞋonaꞋo ki fuana matalangaꞋi lamuꞋa. 13 Ka ꞋunaꞋeri ma na kaidaꞋi neꞋe leꞋa naꞋa fuamuꞋa fuana fataꞋa sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa God neꞋeriꞋa. 14 Ma kamu kasi manata Ꞌabera laꞋu Ꞌuana ta tae neꞋe muke olisida Ꞌania. 15 OsiꞋana nai baꞋa kwatea taꞋifau naꞋa fuamuꞋa na alaꞋanga ana na liatoꞋonga, ma noaꞋa ta malimae amuꞋa neꞋe ke fata sauli kamu, nama ka fata dalea ru neꞋe kamu saeꞋe ki. 16 Ma na maꞋa kamu ki, ma teꞋa kamu ki, ma na ai burimuꞋa ki, ma na ngwaefuta kamu ki, ma na kwaima kamu ki, kike baꞋa kwate kamu fuana na faꞋinaꞋonaꞋo ki. Ma ti ngwae amuꞋa kike baꞋa saungida. 17 Na ngwae ki taꞋifau kike baꞋa sulangaꞋi kamu duꞋungaku. 18 Ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, ꞋafitaꞋi ta taꞋi ifu tiꞋitiꞋi ana gwaumuꞋa ka noꞋana. 19 Muke uu ngasi Ꞌani faꞋamamanaꞋanga kamu ki, ma muke mauri firi.”

20 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri fuada, “KaidaꞋi kamu lisia na ngwae ni fuꞋa ki, kira ala kalia Ꞌi Jerusalem, muke saiana kike baꞋa takalongaꞋinia na fanoa doe neꞋe. 21 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, ngwae neꞋe kira tua Ꞌi Judea, kira ke tafi taꞋifau Ꞌuana gwauna faꞋi ua ki. Ma ngwae neꞋe kira tuatua saena maꞋe fanoa doe neꞋe, kira ke tafi fasia. Ma na ngwae neꞋe kira tua kalikalia maꞋi noaꞋa kira kasi oli laꞋu maꞋi Ꞌuana fanoa doe neꞋe. 22 DuꞋungana kaidaꞋi naꞋa ana matalangaꞋinga niniꞋa, fasi Ꞌiri na tae ki ba kira kerekere sulia Ꞌi saena KerekereꞋa Abu ke dao mamana nama maꞋi. 23 Ana kaidaꞋi neꞋeri, kwaimanatai Ꞌanga doe fuana kini ki neꞋe kira ina, ma na kini neꞋe kira faꞋasusufia kala ngela ki, osiꞋana neꞋe nia ꞋafitaꞋi fuada neꞋe kike tafi. Ma na kwaimanatai Ꞌanga doe logo ke baꞋa toꞋea ngwae ana fanoa neꞋe, duꞋungana God ke kwaiꞋia na ngwae Ꞌi neꞋeri ki. 24 Ti ngwae ada kira ke saungida Ꞌani sele ni ofoꞋa. Ma ti ngwae ada kira ke dauda, ma kike firi fafida, ma kira ka ngalida Ꞌuana fanoa matamata ki. Ma na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, kike faꞋalia fanoa doe Ꞌi Jerusalem leleka ka dao ana Ꞌisilana kaidaꞋi kira ki.

Sa Jesus fata sulia olilana maꞋi

(Matthew 24:29-35; Mark 13:24-31)

25 “Ru matamata ki ke fuli fuana na sina, ma na madamo, ma na bulubulu ki. Ma na ngwae ana na maꞋe fanoa doe ki taꞋifau Ꞌi saena na magalia, kira ke fitala, ma kira ka maꞋu Ꞌania na ngalulana ma na raꞋelana asi, ma na rurulana faꞋi nafo ki. 26 Ma na ngwae ki kira ke maefelo sulia kira maꞋu liu, kaidaꞋi kira masia na daolana maꞋi ru neꞋe fafia na magalia neꞋe taꞋifau. OsiꞋana na ru Ꞌi lofana mamanga ki, kira ke leka rora. 27 ꞋUnaꞋeri mala, nauꞋa, na Ngela Ngwae, nau ku fiꞋi dao sakatafa maꞋi. Nau kui dao maꞋi faꞋinia na ngasingasiꞋanga doe, ma na madakoꞋanga doe Ꞌi fafona na gwaꞋi salo ki. 28 Ma kaidaꞋi na ru neꞋeri ki nia talaꞋae ke fuli, muke uu, ma muke lia alaꞋa, osiꞋana kaidaꞋi God ke faꞋamauri kamu, nia dao karangi naꞋa maꞋi.”

29 Sui sa Jesus ka fata sulia na tarifulaꞋa neꞋe fuada ka Ꞌuri, “Muke manata basi sulia Ꞌai neꞋe kira saea Ꞌania figi faꞋinia Ꞌai ki taꞋifau laꞋu Ꞌi neꞋe. 30 KaidaꞋi kamu lisia na rauna nia ngosa, muke saiana na kaidaꞋi fuana unitaꞋi ꞋakoꞋakoꞋa nia karangi naꞋa. 31 Ka ꞋunaꞋeri logo, ana kaidaꞋi kamu lisia ru neꞋeri ki nia fuli, muke sai naꞋa ana kaidaꞋi fuana God ke gwaungaꞋi, nia dao karangi naꞋa. 32 Ru mamana liu nau ku saea fuamuꞋa, ru neꞋeri ki taꞋifau ke dao maꞋi sui mala ngwae neꞋe kira mauri ana kaidaꞋi neꞋe ki, kike fiꞋi mae.* 33 Na mamanga ma na magalia neꞋe kike baꞋa sui, bore ma fatalaku tutua noaꞋa kasi sui.

34 “Muke lia lia leꞋa. NoaꞋa kamu kasi roꞋo ana fangaꞋa doe ki, ma na kwaꞋu lilingaꞋanga ki, ma na manata ꞋaberaꞋanga ki ana na mauriꞋa neꞋe saena magalia. DiꞋia kamu sasi ꞋunaꞋeri, faꞋi asoa neꞋeri ka dao faꞋatona kamu diꞋia ta Ꞌaisiki. 35 Sulia asoa neꞋeri ka dao maꞋi fafia na ngwae ki taꞋifau, ana kula ki taꞋifau Ꞌi saena magalia neꞋe. 36 Muke lialia leꞋa, ma muke foꞋo ana kaidaꞋi ki taꞋifau, fasi Ꞌiri muke toꞋo ana na ngasingasiꞋanga fuana na mauriꞋa Ꞌi saena ru neꞋeri ki neꞋe ke fuli. Ma fasi Ꞌiri kamu kasi Ꞌeke laꞋu kaidaꞋi kamu ke uu Ꞌi naꞋoku, na Ngela Ngwae.”

37 Ana asoa ki taꞋifau, sa Jesus nia faꞋamanata ngwae ki saena Luma Abu God. Ma saꞋulafi ki nia ka leka Ꞌuana gwauna faꞋi ua Ꞌi Olif. 38 Ma ana Ꞌofodangi makalokaloꞋa ki taꞋifau, ngwae Ꞌoro ki kira ka leka maꞋi saena Luma Abu God fuana rongolana fatalana sa Jesus.

22

Na lokoꞋi ruꞋanga ngwae ki fuana saungilana sa Jesus

(Matthew 26:1-5; Mark 14:1-2; John 11:45-53)

1 Na kaidaꞋi fuana FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa Jiu ki, nia karangi naꞋa. Ana fangaꞋa neꞋe, kira saiana Ꞌanilana beret neꞋe noaꞋa ta isi ana. 2 Ma na fata abu doe ki, ma na ngwae faꞋamanata ana taki ki, kira ka manata Ꞌuana sau ago lana sa Jesus, osiꞋana kira maꞋungia na ngwae ki.

Sa Judas nia alafafia na kwatelana sa Jesus fuana malimae nia ki

(Matthew 26:14-16; Mark 14:10-11)

3 Ma sa Saetan ka dao maꞋi Ꞌi saena manatana sa Judas Iskariot, ta ngwae ana akwala ma na ro fafarongoa ba sa Jesus ki. 4 Nia neꞋe sa Judas ka leka kwau siana fata abu doe ki, ma na faꞋinaꞋonaꞋo ki ana ngwae neꞋe kira lia sulia Luma Abu God, ma ka saea fuada nia saiana ke kwaiꞋafi naꞋa fuana daulana sa Jesus. 5 Ma kira ka saeleꞋa liu, ma kira ke kwate mani fuana. 6 Sa Judas ka alafafia, ma ka talaꞋae ka lia Ꞌuana ta kaidaꞋi neꞋe noaꞋa ta ngwae kasi tua faꞋinia sa Jesus, fasi Ꞌiri nia ka Ꞌolosaea sa Jesus fuada.

Sa Jesus sasi akaꞋu fuana faꞋi asoa ana FangaꞋa DaofaꞋi LiuꞋa

(Matthew 26:17-25; Mark 14:12-21; John 13:21-30)

7 ꞋUnaꞋeri, na asoa neꞋe na ngwae Jiu ki fuana Ꞌanilana beret neꞋe noaꞋa ta isi Ꞌi saena, nia dao naꞋa. Asoa neꞋeri, kira saungia logo kala sipsip ki, ma kira ka sasi akaꞋu ana fanga fuana na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa. 8 Ma sa Jesus ka kwatea sa Peter faꞋinia sa John ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “Moro leka sasi akaꞋu ana fanga fuakulu fuana Ꞌanilana na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa.”

9 Kera ka saefilo Ꞌuri ana sa Jesus, “ꞋI faꞋi neꞋe Ꞌoko oga keroꞋo ke sasi akaꞋu ana kula fuana fangaꞋa?”

10 Sa Jesus olisi kera ka fata Ꞌuri, “KaidaꞋi koroꞋo dao kwau ana fanoa, moke dao toꞋona taꞋi ngwae nia ngalia na faꞋi ru fuana ngali kafoꞋa. Moke leka sulia Ꞌuana luma neꞋe nia leka Ꞌuana. 11 Moke fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋe luma nia, ‘Na ngwae faꞋamanata nia fata maꞋi Ꞌuri fuamu: ꞋI faꞋi neꞋe maꞋe luma fuana nau kui Ꞌania na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa faꞋinia fafarongo nau ki?’ 12 Ma na ngwae neꞋeri ke faꞋataꞋinia maꞋe luma doe ana luma neꞋeri nia tua Ꞌi lifua, kula neꞋe ru ki kira sasi akaꞋu naꞋa ani, ma Ꞌi neꞋeri moro ke sasi akaꞋu ana fanga ki.”

13 ꞋUnaꞋeri, kera ka leka naꞋa, ma kera ka dao toꞋona ru ki taꞋifau diꞋia nama ba sa Jesus nia saea fuadaroꞋo. Ma kera ka sasi akaꞋu naꞋa ana fanga Ꞌi neꞋeri.

Na fangaꞋa na Aofia

(Matthew 26:26-30; Mark 14:22-26; 1 Korint 11:23-25)

14 Nia dao naꞋa ana kaidaꞋi fuana Ꞌanilana na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa, ma sa Jesus faꞋinia na lifurongo nia ki, kira ka tua naꞋa ana kula ni fangaꞋa. 15 Ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Nau ku oga liu naꞋa Ꞌanilana na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa faꞋi kaumulu, sui mala nau ku fiꞋi nonifii Ꞌaku. 16 Ma nau ku saea fuaumulu, nia ꞋafitaꞋi nau ku Ꞌania laꞋu na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa faꞋi kamu, leleka ka dao ana kaidaꞋi ana faꞋamamanalana ana kaidaꞋi God ke gwaungaꞋi.” 17 Sui sa Jesus ka ngalia na titiu, ma ka baꞋatafea God. Sui nia ka fata Ꞌuri fuada, “Muke ngalia, ma muke Ꞌado ana Ꞌi safitamulu. 18 Nau ku saea fuaumulu, Ꞌita Ꞌi taꞋena ka oli alaꞋa, nau kusi kwaꞋufia laꞋu na waen neꞋe, leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe God ke gwaungaꞋi ana ke dao maꞋi.”

19 Sui sa Jesus ka ngalia na beret, ma ka baꞋatafea God, sui nia ka ngiia, ma ka kwatea fuada. Ma ka fata Ꞌuri, “Na noniku neꞋe nau ku kwatea olisi kamu niniꞋa. Muke Ꞌani funifaraꞋa ana ru neꞋe fuana manataꞋanga toꞋoku.” 20 ꞋI buri Ꞌana na fangaꞋa, nia ngalia logo na titiu, ka fata Ꞌuri, “Nia naꞋa neꞋe Ꞌabuku neꞋe nia afe ka foꞋosi Ꞌani olisi kamu. ꞋAni Ꞌabuku, God ka faꞋangasia na fau alangaꞋinga faolu.

21 “Lisia basi! Na ngwae neꞋe ke baꞋa kwate nau fuana malimae nau ki, nia tua goꞋo Ꞌana faꞋi nau Ꞌi neꞋe ana kula ni fangaꞋa. 22 DuꞋungana nauꞋa, na Ngela Ngwae, nai baꞋa mae diꞋia nama God nia oga fuaku. Bore ma nia taꞋa liu fuana na ngwae neꞋe nia kwate nau fuana malimae nau ki!”

23 Ma kira ka talaꞋae fuana saefilo kwailiuꞋanga Ꞌi safitada Ꞌuana sa tai ada neꞋe ke baꞋa sasi ru neꞋeri.

Na olisuꞋusuꞋunga sulia na ꞋinotoꞋanga

(Matthew 20:25-26; Mark 10:42-43)

24 Ma na fafarongo nia ki kira ka olisuꞋusuꞋu Ꞌi safitada kwailiu fuana sa tai ada neꞋe nia talingaꞋi ka tasa. 25 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Kaumulu saiana na ngwae gwaungaꞋi ki neꞋe kira gwaungaꞋi fuana ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, kira toꞋo ana ngasingasiꞋanga, ma kira sai liu ana usungaꞋilana ngwae fuana sasilana ru kira ogaꞋi ki. Ma kira ka oga na ngwae ki kira ka saeda Ꞌani na ngwae talingaꞋi ki. 26 Sui bore Ꞌana, noaꞋa kamu kasi sasi laꞋu ꞋunaꞋeri Ꞌi safitamuꞋa. Ma sa tai aumulu neꞋe nia kwaitalaꞋi, nia ke diꞋia na ngwae neꞋe nia enoeno. Ma na ngwae neꞋe nia talingaꞋi, nia ke diꞋia na ngwae ni rao. 27 ꞋUri ma sa tai neꞋe kira saea neꞋe nia ngwae talingaꞋi, na ngwae neꞋe nia tua fuana na fangaꞋa, nama na ngwae neꞋe nia rao fuana? Na ngwae neꞋe nia tua fuana fangaꞋa neꞋe nia talangaꞋi. Bore ma nau ku tua Ꞌi safitamuꞋa diꞋia na ngwae neꞋe nia rao.

28 “Kamu tua naꞋa faꞋi nau Ꞌi saena na ilitoꞋonga nau ki taꞋifau. 29 DiꞋia na MaꞋa nau nia kwatea taꞋifau naꞋa gwaungaꞋi Ꞌanga fuaku, nauꞋa bore nau ku kwatea logo na gwaungaꞋi Ꞌanga fuamuꞋa, 30 fasi Ꞌiri muke fanga faꞋi nau, ma muke kwaꞋu faꞋi nau Ꞌi saena ꞋInotoꞋanga nau. Ma kamu ke tua ana kula ni tuaꞋa ana na gwaungaꞋi Ꞌanga ki, ma muke gwaungaꞋi fafia na akwala ma ro fuuꞋi ngwae ba Ꞌi Israel ki.”

Sa Jesus eta fataꞋa Ꞌani sa Peter ke tofea niaꞋa

(Matthew 26:31-35; Mark 14:27-31; John 13:36-38)

31 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana sa Peter, “Simon Peter kwa! ꞋOke fafarongo basi. God nia alaꞋania naꞋa sa Saetan, fasi Ꞌiri ke ili Ꞌuana ke takalongaꞋi kamu taꞋifau faꞋasi nau, diꞋia ngwae neꞋe nia rao Ꞌi saena oꞋola fuana efolana maga ru leꞋa ki faꞋasia na taꞋetaꞋe ru taꞋa ki. 32 Ka ꞋunaꞋeri bore ana kwala Simon, nau ku foꞋo fuamu, fasi Ꞌiri neꞋe noaꞋa Ꞌoe kosi oli faꞋi buri Ꞌani na fitoꞋonga Ꞌoe. Ma ana ta kaidaꞋi neꞋe Ꞌoke manata oli laꞋu maꞋi Ꞌuaku, Ꞌoko faꞋangasingasia naꞋa ngwae neꞋe kira faꞋamamana nau ki.”

33 Ma sa Peter nia olisia ka Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, nau ku kwaimaꞋakwali goꞋo Ꞌaku fuana lekaꞋa faꞋi Ꞌoe Ꞌi saena lokafo ma fuana maeꞋa faꞋi Ꞌoe!”

34 Ma sa Jesus nia olisia ka Ꞌuri, “Peter kwa, nau ku saea fuamu, Ꞌi taꞋena saena faꞋi rodo neꞋe, Ꞌi naꞋona na karai nia ke baꞋa angi, Ꞌoke tofe uulu fau aku fasi Ꞌoko kina nau.”

35 Sui sa Jesus ka saefilo Ꞌuri ana fafarongo nia ki, “ꞋUri ma kaidaꞋi ba nau ku asungaꞋi kamu kwau, ma noaꞋa kamu kasi toꞋo ana ta mani, nama ta ngwaꞋi, nama ta taꞋe butu, Ꞌuri ma kamu olidoko ana ta ru ba?”

Ma kira olisia kira ka Ꞌuri, “NoaꞋa goꞋo.”

36 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, diꞋia sa tai neꞋe nia toꞋo ana ta mani nama ta ngwaꞋi, nia ka ngalia nama Ꞌana. Ma sa tai neꞋe noaꞋa kasi toꞋo ana ta sele ni ofoꞋa, nia ke Ꞌoifoli Ꞌani na toro Ꞌi sae doe nia, ma ka folia ta sele Ꞌana.* 37 Nau ku saea ru neꞋe fuamuꞋa, osiꞋana neꞋe KerekereꞋa Abu ba fata suli nau Ꞌuri, ‘Kira fikua faꞋinia na ngwae taꞋa ki.’✡ Ru neꞋeri ke baꞋa fuli naꞋa fuaku, duꞋungana na kerekereꞋa ki taꞋifau goꞋo suli nau ke baꞋa fuli mamana naꞋa.”

38 Ma na fafarongo nia ki kira ka fata Ꞌuri, “Aofia kwa, lisia basi, kulu toꞋo naꞋa ana ro sele ni ofoꞋa ki Ꞌi neꞋe!”

Ma nia ka olisida ka Ꞌuri, “Nia leꞋa naꞋa. Mango naꞋa Ꞌira.”

Sa Jesus nia foꞋo gwauna ua Ꞌi Olif

(Matthew 26:36-46; Mark 14:32-42)

39 Sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki, kira faꞋasia naꞋa fanoa doe neꞋeri, ma kira ka leka naꞋa Ꞌuana faꞋi ua kira saea Ꞌani Olif, diꞋia ba kira Ꞌidu faꞋi leka leka ana kaidaꞋi ki. 40 Ma kaidaꞋi kira dao ana kula neꞋeri, nia ka fata Ꞌuri fuada, “Muke foꞋo, Ꞌasu Ꞌubani na ilitoꞋonga ki kata liufi kamu.”

41 Sui sa Jesus nia leka tiꞋitiꞋi laꞋu kwau faꞋasida ka bolo faꞋinia ꞋuiꞋa Ꞌania na fau, ma ka bobo uruuru Ꞌi ano, ma ka foꞋo. 42 Nia ka fata Ꞌuri, “MaꞋasi Ꞌae, diꞋia Ꞌoko maꞋudi, Ꞌoke lafua Ꞌamu na nonifiiꞋanga neꞋe faꞋasi nau. Sui bore Ꞌana, noaꞋa laꞋu na kwaiogaiꞋanga nau, bore ma sulia kwaiogaiꞋanga Ꞌoe lala.” 43 Ma taꞋi Ꞌainsel faꞋasia Ꞌi langi nia dao maꞋi, ma ka faꞋangasingasia niaꞋa. 44 Ma kaidaꞋi neꞋe liana nia fii liu, nia ka foꞋo ngasingasiꞋa laꞋu. Ma na ꞋidaꞋida neꞋe Ꞌi nonina udu ka Ꞌasi Ꞌi ano diꞋia ta giragira Ꞌabu.

45 Ma kaidaꞋi nia tataꞋe faꞋasia na foꞋongaꞋa, nia ka oli siana na fafarongo nia ki. Kira maliu Ꞌada, duꞋungana kira esela liu duꞋungana liadilaꞋanga. 46 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “FaꞋuta neꞋe kamu ka maliu re? Mulu tataꞋe, ma muke foꞋo, Ꞌasu Ꞌubani na ilitoꞋonga ki kata liufi kamu.”

Kira daua sa Jesus

(Matthew 26:47-56; Mark 14:43-50; John 18:3-11)

47 KaidaꞋi sa Jesus nia fata Ꞌua goꞋo Ꞌana faꞋinida, taꞋi fikuꞋa doe kira ka dao naꞋa maꞋi. Ma taꞋi ngwae ana na fafarongo ba nia ki, neꞋe satana sa Judas, nia talaꞋida maꞋi. Ma nia ka dao maꞋi siana sa Jesus, ma ka nonoꞋia.† 48 Bore ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Judas kwa, Ꞌoko kwate nau, na Ngela Ngwae, fuana na malimae nau Ꞌani nonoꞋilaku!”

49 Ma kaidaꞋi na fafarongo ki kira tua faꞋinia sa Jesus, kira ka lisia ru neꞋe, kira ka fata Ꞌuri, “Aofia kwa! ꞋUri ma kaimili ke kumulida Ꞌani sele ni ofoꞋa neꞋe kami ki?” 50 Ma taꞋi ngwae ada, ka kwaiꞋia taꞋi ngwae ni rao na ꞋingataꞋi fata abu, ma ka kwaꞋi tafia naꞋa na bali alinga ꞋoloꞋolo ana.

51 GoꞋo sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Mango naꞋa Ꞌira!” Ma nia ka sama toꞋona na alingana na ngwae neꞋeri, ma ka gura nia naꞋa.

52 Sui sa Jesus ka fata fuana na fata abu doe ki, ma na ngwae neꞋe kira folo Ꞌusia na Luma Abu God, ma na ngwae ꞋaꞋana ki neꞋe kira leka maꞋi neꞋeri fuana na daulana, nia ka Ꞌuri, “ꞋUri ma, nauꞋa ta ngwae bili niniꞋa, Ꞌiri kamu ke dao maꞋi Ꞌuaku faꞋinia na sele ki ma na subi ki re? 53 Nau ku tua goꞋo Ꞌaku siaumulu Ꞌi saena na Luma Abu God sulia asoa ki, bore ma noaꞋa kamu kasi sasi goꞋo Ꞌuana daulaku. Bore ma kaidaꞋi kamu naꞋa niniꞋa, Ꞌiri kamu ke rao naꞋa Ꞌani na ngasingasiꞋanga sa Saetan, na ngwae neꞋe gwaungaꞋi fafia maꞋe rodo.”

Sa Peter nia tofe fafia sa Jesus

(Matthew 26:57-58, 69-75; Mark 14:53-54, 66-72; John 18:12-18, 25-27)

54 Sui kira ka daua naꞋa sa Jesus, ma kira ka talaꞋia naꞋa Ꞌi saena na luma na ꞋingataꞋi fata abu. Ma sa Peter ka leka daudau naꞋa maꞋi burida ana ta agi tala neꞋe tau logo faꞋasida. 55 Ma taꞋi mafula kira kedea Ꞌi tofongana kula abitako saena faꞋi labu ana luma, ma sa Peter ka tua naꞋa faꞋinia na ngwae neꞋe kira tua kalikalia na mafula neꞋeri ki. 56 Ma kaidaꞋi taꞋi kini sariꞋi ni rao nia lisia sa Peter neꞋe tua Ꞌi neꞋeri karangia na mafula, nia ka lia filoa mala ma ka fata Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe nia tua logo faꞋinia sa Jesus.”

57 Bore ma sa Peter ka tofe ka Ꞌuri, “Kini neꞋe kwa, nau ku Ꞌiri saiana na ngwae neꞋana!”

58 Ma noaꞋa kasi tau logo Ꞌi buri Ꞌana, taꞋi ngwae ka lisia sa Peter ma ka fata Ꞌuri, “ꞋOe ta ngwae logo ada niniꞋa!”

Bore ma sa Peter nia olisia ka Ꞌuri, “KwaraꞋae, nau ku noaꞋa kwa.”

59 Ma fulingana kala kadi kaidaꞋi tiꞋitiꞋi laꞋu Ꞌi buri Ꞌana, taꞋi ngwae laꞋu ka fata ngasingasiꞋa ka Ꞌuri, “Nia mamana. Na ngwae neꞋe nia tua logo faꞋinia sa Jesus, duꞋungana niaꞋa logo na ngwae faꞋasia Ꞌi Galili!”

60 Bore ma sa Peter nia olisia ka Ꞌuri, “Se ngwae neꞋe kwa, nau ku kina na ru neꞋe Ꞌoko fata sulia kwa!”

Ma kaidaꞋi nia fata goꞋo Ꞌana ꞋunaꞋeri, na karai ka angi naꞋa. 61 Ma na Aofia ka abula, ma ka lia saga kwau fuana sa Peter. Ma sa Peter ka manata naꞋa toꞋona alaꞋanga ba na Aofia nia saea fuana ba Ꞌuri, “ꞋI naꞋona karai ka angi, Ꞌoke tofe uulu fau aku fasi Ꞌoko kina nau.” 62 Ma sa Peter ka ruꞋu kwau Ꞌi maa, ma ka angi ikaika naꞋa Ꞌania liadilaꞋanga doe liu.

Kira nangasia sa Jesus

(Matthew 26:59-68; Mark 14:55-65; John 18:19-24)

63 Ma na ngwae ni ofoꞋa ki neꞋe kira folo kalia sa Jesus, kira Ꞌoidorole Ꞌania, ma kira ka nangasia. 64 Ma kira ka firi bokota na maana, ma kira ka saefiloa kira ka Ꞌuri, “ꞋOke saea basi sa tai niniꞋa nangasiꞋo?” 65 Ma kira ka saea alaꞋanga taꞋa Ꞌoro ki logo ana.

66 Ma Ꞌofodangi kaidaꞋi nia laꞋa naꞋa, na ngwae kwai talaꞋi Jiu ki, ma na fata abu doe ki, ma na ngwae faꞋamanata ana na taki ki, kira alaꞋa fiku, ma kira ka talaꞋia maꞋi sa Jesus fuada. 67 Ma kira ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke saea fuaimili. ꞋUri ma ꞋaeꞋo neꞋe na Christ, na ngwae neꞋe God nia filia fuana faꞋamaurilamiꞋa?”

Ma nia olisida ka Ꞌuri, “DiꞋia nau ku saea fuamuꞋa, nia ꞋafitaꞋi muka faꞋamamana nau. 68 Ma diꞋia nau ku saefilo kamu Ꞌuana taꞋi ru, nia ꞋafitaꞋi muka olisia. 69 Bore ma nia Ꞌita ana kaidaꞋi neꞋe ka oli alaꞋa, nauꞋa, na Ngela Ngwae, nai baꞋa tua Ꞌi bali lima ꞋoloꞋolo ana God neꞋe nia ngasingasiꞋa ka tasa, ma nau ku gwaungaꞋi faꞋinia.”

70 Ma kira taꞋifau goꞋo kira saefiloa kira ka Ꞌuri, “ꞋUri ma ꞋaeꞋo naꞋa neꞋe na Ngela God?”

Ma nia olisida ka Ꞌuri, “Nia neꞋana kamu tala saea naꞋa.”

71 Ma kira ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa kulu kasi oga naꞋa ta fata faꞋamamanaꞋanga laꞋu. OsiꞋana kulu tala rongoa taꞋifau naꞋa ana fatalana neꞋe nia saea niaꞋa Ngela God!”

23

Sa Jesus nia uu Ꞌi naꞋona sa Paelat

(Matthew 27:1-2, 11-14; Mark 15:1-5; John 18:28-38)

1 Ma na fikuꞋa ana ngwae faꞋinaꞋonaꞋo neꞋeri taꞋifau, kira tataꞋe, ma kira ka talaꞋia sa Jesus siana sa Paelat fuana na matangaꞋilana. 2 Ma kira ka talaꞋae fuana fai fafilana Ꞌania ru rora ki, ma kira ka Ꞌuri, “Kaimili dao toꞋona na ngwae neꞋe nia fata alingana na ngwae kami ki. Ma ka saea fuada fasi noaꞋa kira kasi kwatea laꞋu na mani ana na takisi fuana na tatalafaꞋa Ꞌi Rom, ma nia ka saea fasi nia naꞋa neꞋe na Christ, na ngwae neꞋe God nia filia fuana tatalafaꞋanga.”

3 Ma sa Paelat ka saefiloa ka Ꞌuri, “ꞋUri ma ꞋaeꞋo neꞋe tatalafaꞋa ngwae Jiu ki kwa?”

Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Nia neꞋana Ꞌoko saea naꞋa.”

4 Sui sa Paelat ka fata Ꞌuri fuana na fata abu doe ki, ma na fikuꞋa neꞋeri, “Nau ku Ꞌiri dao toꞋona goꞋo ta roraꞋa ana na ngwae neꞋe fuana saungilana.”

5 Ma kira ka fata ngasingasiꞋa ma kira ka Ꞌuri, “Bore ma saena abaꞋi kula taꞋifau Ꞌi Judea, na ngwae neꞋe nia faꞋalia naꞋa ngwaꞋi toꞋa Ꞌania faꞋamanataꞋanga nia. Nia Ꞌita nama maꞋi Ꞌi Galili leleka ka dao naꞋa Ꞌi neꞋe logo.”

6 Ma kaidaꞋi sa Paelat nia rongoa ru neꞋeri, nia ka saefiloda ka Ꞌuri, “ꞋUri ma na ngwae neꞋe nia leka maꞋi faꞋasia Ꞌi Galili niniꞋa?” 7 Ma kaidaꞋi nia saiana neꞋe sa Jesus nia leka maꞋi faꞋasia na kula neꞋe sa Herod nia gwaungaꞋi fafia, nia ka kwate kwau sa Jesus siana sa Herod. OsiꞋana sa Herod nia tua logo Ꞌi Jerusalem ana kaidaꞋi neꞋeri. 8 Ma kaidaꞋi sa Herod nia lisia sa Jesus, nia ka saeleꞋa liu, osiꞋana nia rongoa na alaꞋanga sulia, ma ka kwaimasi ana ka tau naꞋa maꞋi fuana na lisilana. Ma nia oga lisilana sa Jesus fuana sasilana ta ru ni ꞋarefoꞋanga ana. 9 Sa Herod nia saefiloa ru Ꞌoro ki ana, bore ma sa Jesus noaꞋa kasi olisia goꞋo Ꞌani ta ru. 10 Ma na fata abu doe ki, ma na ngwae faꞋamanata ana na taki ki, kira uu logo Ꞌi neꞋeri, ma kira ka alaꞋa ngangata fuana giosilana sa Jesus. 11 Ma sa Herod faꞋinia na ngwae ni fuꞋanga nia ki, kira ka Ꞌoidorole Ꞌada Ꞌani sa Jesus, ma kira ka fata taꞋa ana. Ma kira ka faꞋaruꞋufia Ꞌani taꞋi ifi keta leꞋa, ma kira ka oli laꞋu faꞋinia siana sa Paelat. 12 Ma nia Ꞌita ana faꞋi asoa neꞋeri, sa Herod ma sa Paelat kera fiꞋi fiku kwaima laꞋu. ꞋI naꞋo keroꞋa na ro malimae ki.

Kira matalangani sa Jesus fuana maeꞋa

(Matthew 27:15-26; Mark 15:6-15; John 18:39—19:16)

13 Sa Paelat ka fikua naꞋa fata abu doe ki, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, ma na ngwae ki. 14 Ma ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu kwatea naꞋa maꞋi na ngwae neꞋe siaku, muka saea fasi nia tala Ꞌi rora ana ngwae ki faꞋasia na dongalana gwaungaꞋi Ꞌi Rom. Ma lia basi, nau ku saefiloa Ꞌi maamulu, ma noaꞋa nau ku Ꞌiri dao goꞋo toꞋona ta roraꞋa ana faꞋinia ru neꞋe kamu giosia faꞋinia ki. 15 Ma sa Herod bore kasi dao goꞋo toꞋona ta roraꞋa ana, nia neꞋe nia ka olitaꞋinia logo maꞋi Ꞌana. Na ngwae neꞋe noaꞋa kasi sasia goꞋo ta ru neꞋe nia rora fasi Ꞌiri nia ka mae. 16 Nia neꞋe, nau ku kwatea goꞋo kwau Ꞌiri kira ke kwaiꞋia. Sui nau ku kwatea ka leka naꞋa Ꞌana.”

17 Ana na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa, sa Paelat ka logea taꞋi ngwae neꞋe nia tua Ꞌi saena lokafo fuana na Jiu ki, osiꞋana na falafala kira neꞋe ꞋunaꞋeri naꞋa. 18 Bore ma kira taꞋifau goꞋo neꞋe kira ako kira ka Ꞌuri, “Mulu saungia ngwae neꞋe ke mae! Ma mulu logea lala maꞋi Ꞌamulu sa Barabas fuaimili!” 19 Sa Barabas kira alua saena na lokafo, osiꞋana nia etangia na fuꞋanga doe Ꞌi saena na fanoa doe neꞋeri, ma niaꞋa na ngwae sau ngwae.

20 Sa Paelat nia oga ke logea sa Jesus, ma nia ka saefiloa laꞋu kwau na fikuꞋa neꞋeri. 21 Bore ma kira ka inaꞋu ana akoꞋa ma kira ka Ꞌuri, “Mulu saungia ke mae! Muka fotoꞋia ana na Ꞌai rara folo!”

22 Ma sa Paelat ka fata Ꞌuri laꞋu fuada ana uula kaidaꞋi, “Bore ma ta roraꞋa tae neꞋe nia sasia? NoaꞋa naisi dao goꞋo toꞋona ta ru neꞋe nia sasi fasi Ꞌiri nia ke mae. Nia neꞋe nai kwatea kwau Ꞌiri kike kwaiꞋia goꞋo, sui nai logea, ma nia ke leka naꞋa Ꞌana.”

23 Bore ma kira ka ako ma ka inaꞋu ana ma kira ka suꞋusuꞋu faꞋinia fuana fotoꞋilana sa Jesus ana Ꞌai rara folo. Ma na akoꞋa kira ka liufia naꞋa. 24 Ma sa Paelat ka kwatea na kwaꞋikwaꞋinga neꞋe kira suꞋusuꞋu faꞋinia osiꞋana ganiꞋa kira. 25 Ma nia ka logea sa Barabas na ngwae ba kira oga, na ngwae ba kira alua Ꞌi saena lokafo fuana etangilana na fuꞋanga doe, ma na sau ngwaeꞋa. Sui sa Paelat ka kwatea sa Jesus fuada, sulia na kwaiogaiꞋanga kira.

Kira foto fafia sa Jesus ana na Ꞌai rara folo

(Matthew 27:32-44; Mark 15:21-32; John 19:17-27)

26 Ma na ngwae ana ofoꞋa ki, kira ka talaꞋia naꞋa sa Jesus fuana na maeꞋa. Ma kaidaꞋi kira leka kwau, kira ka saka toꞋona taꞋi ngwae neꞋe satana sa Simon, faꞋasia na fanoa Ꞌi Saeren. Kira daua sa Simon kaidaꞋi nia leka maꞋi ma ka ruꞋu saena labu Ꞌi Jerusalem faꞋasia taꞋi kula maꞋi Ꞌi maa. Ma kira ka alua naꞋa Ꞌai rara folo Ꞌi gwauna ꞋabaꞋabana, ma kira ka suꞋumaꞋinia Ꞌiri nia ka ngalia Ꞌi burina sa Jesus.

27 Ma taꞋi fikuꞋa doe kira ka leka Ꞌi burina. Ma ti kini Ꞌi saena na fikuꞋa neꞋeri kira oꞋomae, ma kira ka angisia. 28 Sa Jesus nia abula fuada ma ka fata Ꞌuri, “Kini ana Ꞌi Jerusalem Ꞌae! NoaꞋa kamu kasi angi laꞋu Ꞌuaku. Muke angisi kamu lala talamuꞋa, ma na ngela kamu ki. 29 OsiꞋana nia ke baꞋa dao ana faꞋi asoa neꞋe ngwae ki kike fata Ꞌuri, ‘Na ꞋoilakiꞋa fuana na kini neꞋe kira ꞋabaraꞋa ki, ma na kini neꞋe noaꞋa kasi faꞋafuta ki, ma noaꞋa kira kasi faꞋasusu ki!’ 30 Ma kaidaꞋi neꞋeri na ngwae ki kike baꞋa fata Ꞌuri fuana na faꞋi ua ki, ‘Muke Ꞌasi maꞋi fafi kami.’ Ma kira ka fata Ꞌuri fuana na totoloa ki, ‘Muke ofo maꞋi fafi kami.’ 31 OsiꞋana diꞋia kira sasia ru ꞋunaꞋeri aku, na ngwae neꞋe nau ku saga, kike baꞋa sasia ru neꞋe nia taꞋa ka tasa amuꞋa neꞋe kamu toꞋo ana na taꞋangaꞋa ki.”

32 Ma kira ka ngalia logo ro ngwae folofolo bili ki fuana na saungilada faꞋinia sa Jesus. 33 Ma kaidaꞋi kira dao ana kula neꞋe kira saea Ꞌani “Na Lasi Ngwae,” kira ka fotoꞋia sa Jesus ana na Ꞌai rara folo. Ma na ro ngwae folofolo bili ba kiri, kira ka fotoꞋidaroꞋo logo ana ro Ꞌai rara folo ki, taꞋi ngwae ana bali ꞋoloꞋolo ana sa Jesus, ma ta ai ana bali mauli ana. 34 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “MaꞋasi, Ꞌoke rufuanata ada, osiꞋana kira kina ru neꞋe kira sasia.”

Ma na ngwae ni ofoꞋa ki ka masa diꞋia daisiꞋanga, fasi Ꞌiri kira ke dao toꞋona sa tai ada neꞋe ke ngalia ta ifi ana sa Jesus.

35 Na ngwae neꞋe kira uu Ꞌi neꞋeri ki, kira ka ada goꞋo Ꞌada ana, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana Jiu ki, kira ka Ꞌoidorole Ꞌani kira ka Ꞌuri, “Nia faꞋamauria na ngwae matamata ki. DiꞋia nia neꞋe na Christ, na ngwae neꞋe God nia filia, nia totolia nia ke faꞋamauria niaꞋa talana.”

36 Ma na ngwae ni ofoꞋa ki, kira ka Ꞌoidorole logo ana, ma kira ka leka kwau siana, ma kira ka kwatea na waen Ꞌafae fuana. 37 Ma kira ka fata Ꞌuri, “DiꞋia ꞋaeꞋo na tatalafaꞋa ngwae Jiu ki, Ꞌoke faꞋamauriꞋo talamu!”

38 Ma kira ka keresia na alaꞋanga Ꞌuri maꞋi gwauna na Ꞌai rara folo, “NiaꞋa naꞋa neꞋe na ngwae tatalafaꞋa Jiu ki.”

39 Ma taꞋi ngwae ana na ro ngwae ba kira fotoꞋida faꞋinia sa Jesus, nia ka fata buri tolingaꞋi ana ka Ꞌuri, “ꞋUri ma ꞋaeꞋo neꞋe na Christ? ꞋOke faꞋamauriꞋo talamu ma keroꞋo logo!”

40 Bore ma na ruana ngwae ka balufia ka Ꞌuri, “ꞋUri ma, Ꞌoe kosi maꞋungia goꞋo kwaꞋikwaꞋinga God kwa? Kulu bolo taꞋifau goꞋo, osiꞋana kira kwatea goꞋo taꞋi kwaꞋikwaꞋinga fuakulu. 41 Ma koroꞋa niniꞋa, na kwaꞋikwaꞋinga neꞋe nia saga goꞋo Ꞌana, osiꞋana koro ngalia naꞋa Ꞌi maana ru taꞋa neꞋe koro sasiꞋi ki. Bore ma noaꞋa nia kasi sasia goꞋo ta ru rora.” 42 Ma nia ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “Jesus Ꞌae, Ꞌoke manata toꞋoku, kaidaꞋi Ꞌoke oli maꞋi Ꞌani gwaungaꞋinga Ꞌoe.”

43 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Nau ku saea na ru mamana fuamu, Ꞌi taꞋena Ꞌoke tua faꞋi nau Ꞌi langi.”

Na maelana sa Jesus

(Matthew 27:45-56; Mark 15:33-41; John 19:28-30)

44 Nia Ꞌita Ꞌi tofongana na asoa, na sina ka bulumae, ma abaꞋi kula neꞋeri taꞋifau ka rodoꞋa, leleka ka dao ana uula kadi sina saꞋulafi. 45 Ma na ifi doe neꞋe nia bokota na kula abu Ꞌi saena na Luma Abu God ka gaa Ꞌani ro baliꞋi ru ki. 46 Ma sa Jesus nia ka ako doe ka Ꞌuri, “MaꞋasi, nau ku kwatea naꞋa kwau na mangoku fuamu.” Nia ka fata ꞋunaꞋeri ka sui goꞋo, nia ka mae naꞋa.

47 Ma na faꞋinaꞋonaꞋo ana ngwae ni ofoꞋa ki nia lisia ru neꞋeri, ma nia ka baꞋatafea God ka Ꞌuri, “Nia mamana, niaꞋa na ngwae ꞋoloꞋolo!”

48 Ma kaidaꞋi na ngwae neꞋeri ki kira fiku, ma kika bubungia, kira lisia maelana sa Jesus ka sui, kira taꞋifau oli naꞋa Ꞌada Ꞌi fanoa kira ki. Ma kira ka fidalia fuꞋufuꞋuda fuana faꞋataꞋilana na liadilaꞋanga kira ki. 49 Ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira saiana sa Jesus, faꞋinia na kini neꞋe kira leka Ꞌi burina faꞋasia Ꞌi Galili ki, kira uu tau goꞋo Ꞌada, ma kira ka lisia ru neꞋeri ki taꞋifau.

Kira kwaiatoa sa Jesus

(Matthew 27:57-61; Mark 15:42-47; John 19:38-42)

50-51 Ma taꞋi ngwae faꞋasia na fanoa Ꞌi Arimetea Ꞌi saena na abaꞋi kula Ꞌi Judea, neꞋe satana sa Josef, nia tua logo Ꞌi neꞋeri. Ma nia na ngwae saga, ma na ngwae leꞋa, ma nia ka kwaimasi logo fuana lisilana neꞋe God ke gwaungaꞋi fafia ngwae nia ki. Ma sui bore Ꞌana nia ta ngwae ana na fiku taꞋi ngwae lokoꞋi ru Jiu ki, nia kasi ala goꞋo fafia ru neꞋe kira saea, ma kira ka sasiꞋi ana sa Jesus ki. 52 Nia ka leka siana sa Paelat, ma ka gani Ꞌuana na nonina sa Jesus. 53 Ma nia ka lafua naꞋa nonina sa Jesus, ma ka buta Ꞌani na Ꞌaba ifi kwao. Ma nia ka alua Ꞌi saena na faoda faolu fuana kwaiatolana ngwae mae ki neꞋe kira Ꞌilia Ꞌi saena na fau doe. 54 Ma faꞋi asoa neꞋeri na Farere. Ma na asoa fuana sasi akaꞋu Ꞌanga na Sabat, na asoa ana mamaloꞋanga, nia karangi talaꞋae naꞋa.

55 Na kini neꞋe kira leka maꞋi burina sa Jesus faꞋasia Ꞌi Galili ki, kira leka logo faꞋinia sa Josef. Ma kira ka lisia naꞋa faoda neꞋeri, ma kira ka lisia naꞋa alulana sa Jesus Ꞌi saena. 56 Sui kira ka oli Ꞌi fanoa, ma kira ka sasi akaꞋu ana ngwaingwai ki, ma na ru moko leꞋa ki fuana na ongolana Ꞌania nonina sa Jesus. Bore ma ana asoa ana Sabat, kira ka mamalo naꞋa, diꞋia na taki nia saea.

24

Sa Jesus nia mauri laꞋu

(Matthew 28:1-10; Mark 16:1-8; John 20:1-10)

1 Ma ana Sande Ꞌofodangi laꞋa bilabila, na ngwaꞋi kini baera kira ngalia na ngwaingwai moko leꞋa ki neꞋe kira sasi akaꞋu ani, ma kira ka leka naꞋa Ꞌi maana faoda neꞋeri. 2 Ma kira ka lisia faoda neꞋeri nia Ꞌifi naꞋa, duꞋungana na babaꞋi fau noaꞋa kasi teo naꞋa Ꞌi maana na faoda. 3 Ma kira ka ruꞋu kwau, bore ma noaꞋa kira kasi lisia naꞋa na nonina na Aofia sa Jesus. 4 Ma kaidaꞋi kira manata goꞋo Ꞌada Ꞌua sulia ru neꞋeri, ro Ꞌainsel neꞋe kira ruꞋufia na ifi neꞋe ngwasinasina liu ki, kera ka sakatafa maꞋi, ma kira ka uu Ꞌi sulida. 5 Na kini neꞋeri ki kira ka maꞋu liu, ma kira ka gwautoli Ꞌi ano. Bore ma na ro ngwae neꞋeri ki, kera ka fata Ꞌuri fuada, “FaꞋuta neꞋe kamu ka lulu Ꞌuana na ngwae neꞋe nia mauri goꞋo Ꞌana Ꞌi saena kula fuana na ngwae mae ki re? 6 NoaꞋa nia kasi tua naꞋa Ꞌi neꞋe, nia mauri laꞋu naꞋa. Kamu manata toꞋona basi, nia faꞋarongo kaumulu taꞋifau ana, kaidaꞋi ba nia tua Ꞌua faꞋi kamu Ꞌi Galili. Nia fata Ꞌuri ba, 7 ‘Kike baꞋa kwate nau, na Ngela Ngwae, fuana na ngwae taꞋa ki, ma kira ke saungi nau ana na Ꞌai rara folo, sui ana uula asoa, nau kui mauri laꞋu.’ ” 8 Sui na kini neꞋeri ki kira ka manata toꞋona na fatalana. 9 Ma kira ka oli naꞋa faꞋasia na faoda, ma kira ka faꞋarongoa na akwala ma taꞋi ngwae ana fafarongo nia ki, ma ti ngwae laꞋu neꞋe kira dao toꞋoda. 10 Na kini neꞋe kira faꞋarongoa na lifurongo nia ki, neꞋe Ꞌi Mary faꞋasia Ꞌi Magdala, ma Ꞌi Joana, ma Ꞌi Mary na teꞋa sa James, ma ti kini laꞋu.

11 Bore ma na lifurongo ki kira ka fia fasi na kini neꞋeri ki kira alaꞋa bani goꞋo Ꞌada, ma noaꞋa kira kasi faꞋamamana goꞋo fatalada. 12 Bore ma sa Peter nia tataꞋe, ma ka lalili Ꞌuana maana faoda. Ma nia orooro kwau, ma ka lisia goꞋo na ifi kwao ki neꞋe teo Ꞌi neꞋeri. Sui nia ka oli, ma ka Ꞌarefo liu ana ru neꞋe nia fuli.

Ro ngwae ki lisia sa Jesus nia mauri laꞋu

(Mark 16:12-13)

13 Ana faꞋi asoa neꞋeri, ta ro ngwae ana fafarongo sa Jesus ki, kera leka Ꞌuana na fanoa Ꞌi Emeas. Nia bolo faꞋinia taꞋi akwala kadi tala* faꞋasia Ꞌi Jerusalem. 14 Ma kera ka alaꞋa adaroꞋo sulia ru neꞋeri ki taꞋifau neꞋe nia fuli. 15 Ma kaidaꞋi kera alaꞋa adaroꞋo, sa Jesus nia leka karangi kera maꞋi, ma ka leka logo faꞋi kera. 16 Kera ka lisia goꞋo adaroꞋo, bore ma God noaꞋa Ꞌiri alaꞋani fuana kera ka lia saiana. 17 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “Tae niniꞋa koroꞋo alaꞋa maꞋi sulia kaidaꞋi nini koroꞋo leka maꞋi ana?”

Ma kera ka uu nene, ma manataladaroꞋo ka dila. 18 Ma taꞋi ngwae adaroꞋo neꞋe satana sa Kleopas, nia fata ka Ꞌuri, “Nau ku fia sali ꞋaeꞋo goꞋo neꞋe Ꞌoko tua Ꞌi Jerusalem, ma Ꞌoko kina goꞋo Ꞌamu na ru neꞋe fuli saena asoa neꞋe ki.”

19 Ma sa Jesus nia saefiloda ka Ꞌuri, “Ru faꞋuta ki neꞋana re?”

Ma kera olisia, kera ka Ꞌuri, “Ru neꞋe kira sasia ana sa Jesus, na ngwae ba Ꞌi Nasaret. Na ngwae neꞋeri, niaꞋa na profet, na ngwae fuana alaꞋanga Ꞌania fatalana God, duꞋungana God ma na ngwae ki kira saiana na fatalana nia ngasingasiꞋa, ma na raolana ka talingaꞋi liu. 20 Na fata abu doe kami ki, ma na ngwae kwaitalaꞋi ki, kira kwatea fuana saungilana, ma kira ka fotoꞋia ana na Ꞌai rara folo. 21 Ma kaimili ka manata Ꞌaimili sulia fasi nia naꞋa neꞋe ke baꞋa logea ngwae Ꞌi Israel ki. Ma taꞋena na uula asoa naꞋa Ꞌi buri Ꞌana ru neꞋe ki niꞋi fuli. 22 Ma kami ka Ꞌarefo liu, duꞋungana ti kini ana fikuꞋa kaimili, kira leka dao ana na faoda. 23 Bore ma noaꞋa kira kasi lisia na nonina. Ma kira ka oli maꞋi, kira ka saea neꞋe kira lisia na Ꞌainsel ki neꞋe faꞋarongoda Ꞌani neꞋe nia mauri laꞋu. 24 Ma ti ngwae laꞋu ana fikuꞋa kaimili, kira leka logo ana na faoda neꞋeri, ma kira ka dao toꞋona nia mamana naꞋa, diꞋia nama ba kini neꞋeri ki kira saea. Bore ma kira ka Ꞌiri lisia naꞋa nonina sa Jesus.”

25 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “KoroꞋo boleboleꞋa liu! Ma na manatamuroꞋo kasi ꞋaliꞋali fuana na faꞋamamana lana ru ba na profet ki kira saea naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋo. 26 Na Christ ke nonifii basi, sui nia ka fiꞋi gwaungaꞋi Ꞌania ꞋinotoꞋanga doe.” 27 Ma sa Jesus ka faꞋamanata kera Ꞌani ru ba kira saea sulia na Christ Ꞌi saena na KerekereꞋa Abu ki. Nia talaꞋae ana na kerekereꞋa sa Moses ki ma na kerekereꞋa na Profet ki.

28 Ma kaidaꞋi kira dao karangia naꞋa fanoa neꞋe kira leka Ꞌuana, sa Jesus ka sasi diꞋia nia ke liu dao faꞋi liu adaroꞋo. 29 Ma kera ka luia, ma kera ka fata Ꞌuri, “ꞋOke tua basi maꞋi Ꞌamu faꞋi keroꞋo, osiꞋana bali ana asoa nia liu naꞋa, ma karangi ka rodo naꞋa.” Ma nia ka leka naꞋa Ꞌana faꞋinidaroꞋo. 30 KaidaꞋi nia tua naꞋa fuana fangaꞋa faꞋi kera, nia ka ngalia afu beret, ma ka baꞋatafea God, sui ka ngiia na beret neꞋeri, ma ka kwatea fuadaroꞋo. 31 KaidaꞋi kera lisia ru neꞋeri, God ka alaꞋanida kera ka fiꞋi lia saiana, ma nia ka noꞋana naꞋa faꞋasidaroꞋo. 32 Ma kera ka alaꞋa kwailiu fuadaroꞋo, kera ka Ꞌuri, “Se! KaidaꞋi ba nia alaꞋa faꞋi koro sulia maꞋi tala, ma ka faꞋamanata koro Ꞌani na KerekereꞋa Abu ki, koro saeleꞋa liu.”

33 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo, kera tataꞋe, kera ka oli laꞋu Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. Ma kera ka dao toꞋona na akwala ma taꞋi fafarongo neꞋe kira fiku goꞋo Ꞌada, faꞋinia ti ngwae laꞋu. 34 Ma ngwae ki saena fikuꞋa neꞋeri ka faꞋarongodaroꞋo Ꞌuri, “Na Aofia nia mauri laꞋu, mamana naꞋa! Nia dao tafa fuana sa Simon!”

35 Ma kera ka alaꞋa sulia na ru ba nia fuli sulia na tala, ma sulia na kaidaꞋi kera lia saiana kaidaꞋi nia ngiia na afu beret.

Sa Jesus faꞋataꞋinia talana fuana fafarongo nia ki

(Matthew 28:16-20; Mark 16:14-18; John 20:19-23; Acts 1:6-8)

36 KaidaꞋi ro ngwae neꞋeri ki kera alaꞋa goꞋo ꞋadaroꞋo fuada Ꞌua, sa Jesus nia daotafa, ma ka uu Ꞌi safitada, ma ka fata Ꞌuri fuadulu, “Na aroaroꞋanga ke tua faꞋi kamu.”

37 Ma kira ka lebe, ma kira ka maꞋu liu, osiꞋana kira fia fasi kira lisia ta anoano ru. 38 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Tae neꞋe sasia ma kamu ka maꞋu? NoaꞋa kamu kasi manata ruarua! 39 NauꞋa goꞋo niniꞋa. Mulu lisia ro lima nau ki faꞋinia na ro Ꞌae nau ki. Mulu sama toꞋona basi maꞋi na noniku, Ꞌiri muke saiana, duꞋungana neꞋe anoano ru noaꞋa kasi toꞋo ana ta suli faꞋinia ta fasiꞋa, diꞋia niniꞋa kamu lisia nau ku toꞋo ana.”

40 Buri Ꞌana neꞋe nia saea ru neꞋeri ki ka sui, nia ka faꞋataꞋinia naꞋa fuila mala ana nila ki ana ro lima nia ki ma na ro Ꞌae nia ki fuada. 41 Ma kira ka saeleꞋa liu faꞋinia na ꞋarefoꞋanga. Sui bore Ꞌana, kira manata ruarua goꞋo Ꞌada, duꞋungana noaꞋa kira kasi sai leꞋa Ꞌua ana. Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri fuada, “Mulu kwatea ta fanga fuaku.” 42 Ma kira ka kwatea taꞋi afu iꞋa fuana. 43 Ma nia ka ngalia, ma ka Ꞌania Ꞌi naꞋoda.

44 Sui nia ka fata laꞋu Ꞌuri fuada, “Ru neꞋe ki nau ku saea naꞋa maꞋi Ꞌua fuamuꞋa, kaidaꞋi nau ku tua Ꞌua maꞋi faꞋi kamu. Ru neꞋe ki taꞋifau ba kira keresiꞋi suli nau saena taki sa Moses ki, ma Ꞌi saena kerekereꞋa Profet ki, ma Ꞌi saena Sam ki, kike baꞋa dao mamana naꞋa maꞋi.”

Sa Jesus fane Ꞌuana Ꞌi langi

(Mark 16:19-20; Acts 1:9-11)

45 Sui sa Jesus ka Ꞌifingia manatalada Ꞌiri kike saiana na KerekereꞋa Abu. 46 Nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kira kerekere suli nau, na Christ, nai baꞋa nonifii, ma ana uula asoa, nau kui tataꞋe laꞋu faꞋasia na maeꞋa. 47 Ma nia ka Ꞌita maꞋi Ꞌi Jerusalem leleka ka dao saena fanoa ki taꞋifau, muke fata sulia na kakari alifaꞋi Ꞌanga ma na rufuanataꞋanga ana taꞋangaꞋa ki Ꞌani na sataku. 48 Ma kamuꞋa naꞋa neꞋe muke faꞋarongo Ꞌania ru neꞋe ki. 49 Ma nauꞋa talaku, nai baꞋa kwatea fuamuꞋa na AnoꞋi ru Abu neꞋe MaꞋa nau nia eta fataꞋa Ꞌani. Ma muke kwaimasi Ꞌi Jerusalem, leleka na ngasingasiꞋanga faꞋasia Ꞌi langi ka koso maꞋi fafi kamu.”

50 Sui ma nia ka talaꞋida naꞋa faꞋasia Ꞌi saena fanoa doe neꞋeri, leleka kira ka dao ana fanoa Ꞌi Betani, ma nia ka taꞋea naꞋa limana Ꞌi langi, ma ka faꞋaleꞋa kira. 51 Ma kaidaꞋi nia faꞋaleꞋa kira goꞋo Ꞌana Ꞌua, nia ka faꞋasi kira, ma ka fane naꞋa ana Ꞌuana Ꞌi langi. 52 Ma kira ka faꞋa aofia, sui kira ka oli naꞋa Ꞌada Ꞌi Jerusalem faꞋinia na saeleꞋanga doe. 53 Ma ana kaidaꞋi Ꞌoro ki kira tua goꞋo Ꞌada Ꞌi saena na Luma Abu God fuana na baꞋatafelana God.

* 1:54-55 fata alangaꞋinga God eta fataꞋa fuana sa Abraham saena Genesis 17:7.

* 2:22 Levitikus 12:6-8 ꞋI burina Ꞌafe Jiu nia faꞋafuta na ngela ngwane, kira saea ni sua. ꞋUnaꞋeri neꞋe nia tua Ꞌi luma sulia uulu akwala ma uulu asoa ki burina Ꞌolo faꞋataꞋinia ka sui mala, nia ka fiꞋi kwatea kwai suꞋusi Ꞌanga fuana na Aofia.

✡ 3:4 Aesea 40:3-5

✡ 4:4 Diutronomi 8:3

✡ 4:8 Diutronomi 6:13

✡ 4:10 Sam 91:11, 12

✡ 4:12 Diutronomi 6:16

✡ 4:17 Aesea 61:1-2

✡ 6:4 1 Samuel 21:1-6; Levitikus 24:9

* 7:28 Sa Jesus saea ru neꞋe osiꞋana noaꞋa ta raoꞋa Ꞌiri talingaꞋi ka liufia talongaꞋilana neꞋe na Christ ke baꞋa dao likotaꞋi maꞋi. Na raoꞋa neꞋe ba sa John sasia.

† 7:44 Ana asoa ꞋinotoꞋa ki, na ngwae Jiu ki ꞋidufaꞋi sasi sulia na falafala ana ngwae Grik ki, ma na ngwae Rom ki, fuana teo ego egoꞋa Ꞌani bali mauli, kira ka riri Ꞌani suꞋusuꞋuna lima mauli, ma kira ka fanga Ꞌani lima ꞋoloꞋolo. ꞋUnaꞋeri neꞋe ka talangwaraꞋu fuana na kini neꞋe ka saꞋua Ꞌaena. KaidaꞋi kira ruꞋu maꞋi Ꞌi luma, kira kwatea kafo fuana ngwae dao ki Ꞌiri kira taufia Ꞌaeda, osiꞋana ngwae kira ka ruꞋufia taꞋe butu garagara neꞋe kwate ma Ꞌaeda ka rafurafuꞋa liu. Kwalolana ngwae dao ki bore, kira nonoꞋia babalilida, ma asoa ꞋinotoꞋa ki na biꞋi nura ana olif moko leꞋa ki ka kisitani fafona gwauda.

* 9:14 Kira kasi toꞋoa goꞋo Ꞌafe ki faꞋinia ngela ki neꞋe kira fanga logo saena fikuꞋa neꞋe.

* 10:13 Ꞌi Taea ma Ꞌi Saedon Na ro fanoa doe neꞋe ki, kira talo faꞋinia taꞋangaꞋa kira ki.

* 11:15 Ta sata logo ana sa Saetan neꞋe sa Bielsebul.

† 11:29 Lisia Matthew 12:40

‡ 11:51 Sa Abel na ngwae ꞋoloꞋolo etaeta neꞋe kira saungia saena Fau alangaꞋinga ꞋUa. Ma sa Sekaraea na ngwae ꞋoloꞋolo ꞋisiꞋisi neꞋe kira saungia logo saena na Fau alangaꞋinga ꞋUa.

✡ 13:35 Sam 118:26

* 16:6 TaꞋi biꞋi ngwaingwai diꞋia 40 lita.

* 17:32 Nia akaꞋu ana lia faꞋi buriꞋa Ꞌuana Ꞌi Sodom ma God ka kwaiꞋia nia ka mae. Genesis 19:26

* 18:21 Lisia ana buka Eksodas 20:12-16 logo ana buka Diutronomi 5:16-20.

✡ 19:38 Sam 118:26

✡ 19:38 Sam 148:1

* 19:44 kaidaꞋi God leka naꞋa maꞋi ana fuana faꞋamaurilamuꞋa Na ngwae Jiu ki kira kwaimasia na kaidaꞋi God ke leka maꞋi fuana faꞋamaurida faꞋasia malimae kira ki. Bore ma kaidaꞋi sa Jesus dao, Ꞌorolana ngwae Jiu Ꞌaila Ꞌani nia.

✡ 20:17 Sam 118:22

✡ 20:37 Eksodas 3:6

✡ 20:42 Sam 110:1

* 21:32 nama Ru mamana neꞋe nau ku saea fuamuꞋa, magalia neꞋe noaꞋa kasi mango Ꞌi naꞋona ru neꞋeri ki taꞋifau ke baꞋa dao maꞋi.

* 22:36 Sa Jesus saea ru neꞋe fuana ka faꞋabasua fafarongo nia ki Ꞌiri kike sasi akaꞋu si neꞋe kike baꞋa dao toꞋona malimae ki neꞋe ke faꞋakaisida.

✡ 22:37 Aesea 53:12

† 22:47 nonoꞋia DiꞋia na falafala ana Jiu ki, na kwainonoꞋi Ꞌanga faꞋataꞋinia kwaimaꞋanga ma fuꞋusi doeꞋa fuana na faꞋamanata faꞋasia na fafarongo nia. Nia bolo faꞋinia na fafarongo ka fata leꞋaleꞋa na faꞋamanata nia Ꞌani nonoꞋilana limana.

* 24:13 11 kilomita

John

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Na FaꞋarongoꞋa LeꞋa NeꞋe Sa John Nia Keresia

Sa John na ngwae fafarongo sa Jesus niniꞋa keresia buka neꞋe. Sa John saea neꞋe si diꞋia ta ngwae oga ke lisia God, nia ke lia leꞋa ana abulalana sa Jesus. Sa John nia keresia buka neꞋe fuana Ꞌafilana ngwae ki fuana fitoꞋonga ana sa Jesus Christ na Ngela God fasi Ꞌiri kike toꞋo ana na mauriꞋa mamana neꞋe noaꞋa kasi sui.

Saena buka neꞋe, sa Jesus saea nia talana Ꞌani, “NauꞋa NiniꞋa.” SataꞋi ru neꞋe, satana God niniꞋa. God faꞋataꞋinia sata neꞋe fuana sa Moses, kaidaꞋi sa Moses nia lisia na mafula ba duꞋa ana busu Ꞌai, bore ma na busu Ꞌai neꞋeri noaꞋa ta mafula Ꞌiri duꞋafia. Ma kaidaꞋi sa Jesus fata Ꞌuri, “NauꞋa NiniꞋa,” nia faꞋataꞋinia neꞋe nia God.

Bali buka 2:1—12:50, sa John alaꞋa sulia fiu faꞋanadaꞋa neꞋe sa Jesus sasiꞋi ki. TaꞋi taꞋi faꞋanadaꞋa faꞋataꞋi fuakulu ru sulia sa Jesus nia na Ngela God. Na faꞋanadaꞋa neꞋe ki faꞋataꞋiniꞋi sa Jesus naꞋa neꞋe na Christ, na ngwae ba God nia filia fuana Ꞌafilana na ngwae ki, ma niaꞋa naꞋa neꞋe na Ngela God. Ma faꞋanadaꞋa neꞋe ki faꞋataꞋiniꞋi sa Jesus kwate ma mauriꞋa firi.

Na ru talingaꞋi ki saena na buka neꞋe:

ꞋI naꞋona neꞋe sa Jesus talaꞋae ana raoꞋa nia & 1:1-51

Sa Jesus sasi na raoꞋa nia & 2:1—12:50

Wiki Ꞌisi Ꞌisi sa Jesus tua Ꞌi Jerusalem & 13:1—17:26

Sa Jesus mae ma ka mauri laꞋu & 18:1—21:25

1

Na Christ nia alua naꞋa ngwae

1 ꞋIta Ꞌua naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋona mala neꞋe God nia saungaꞋinia na magalia, na ru neꞋe kira saea Ꞌani na AlaꞋanga nia tua naꞋa, ma nia ka tua naꞋa maꞋi faꞋinia God. Ma na AlaꞋanga neꞋeri, niaꞋa neꞋe God. 2 Ana etangilana, na AlaꞋanga neꞋe nia tua naꞋa maꞋi faꞋinia God. 3 Ma God ka saungaꞋinia na ru ki taꞋifau Ꞌani niaꞋa. ꞋIu, na ru ki taꞋifau neꞋe God nia saungaꞋiniꞋi, nia saungaꞋiniꞋi Ꞌani na AlaꞋanga. 4 Ma na mauriꞋa mamana ka Ꞌita maꞋi faꞋasia na AlaꞋanga neꞋe. Ma na mauriꞋa mamana neꞋeri neꞋe na madakolaꞋa mamana neꞋe faꞋamadakola ru mamana ki sulia God fuana ngwae ki. 5 Ma na madakolaꞋa neꞋeri ka rara Ꞌi saena na maꞋerodo, ma na maꞋerodo ka noaꞋa kasi faꞋamaea.

6 God ka kwatea maꞋi taꞋi ngwae neꞋe satana sa John ngwae ni Siuabu, 7 ka leka maꞋi fuana na faꞋarongolana na ngwae ki Ꞌani na madakolaꞋa neꞋe. Nia ka leka maꞋi ka faꞋarongo kira Ꞌani, fasi Ꞌiri na ngwae ki taꞋifau kira ka rongoa ma kika faꞋamamana. 8 Ma sa John Ꞌana talana noaꞋa laꞋu na madakolaꞋa, nia leka lala maꞋi fasi Ꞌiri ka faꞋarongo Ꞌani na madakolaꞋa neꞋeri. 9 Sui, na madakolaꞋa mamana neꞋeri fiꞋi leka maꞋi Ꞌi saena magalia, ma ka raraꞋafia na ngwae ki taꞋifau.

10 Ma AlaꞋanga neꞋe nia tua naꞋa Ꞌi saena magalia. God ka saungaꞋinia naꞋa magalia neꞋe Ꞌani niaꞋa, bore ma na ngwae ki noaꞋa kira kasi lia sai goꞋo ana. 11 Nia ka dao maꞋi saena fanoa nia, bore ma na ngwae nia ki noaꞋa kasi kwaloa goꞋo. 12 Ma ti ngwae kira ka kwaloa, ma kira ka faꞋamamana ana niaꞋa, ma nia ka kwatea naꞋa mamanaꞋanga fuada Ꞌiri ka faꞋitaꞋinida Ꞌani na ngela God ki. 13 Kira futa faolu diꞋia ngela God ki! FutaꞋa faolu neꞋe fuli maꞋi ana God. NoaꞋa nia Ꞌiri fuli sulia liaꞋi ngwae ana magalia, nama ka futa ana ngwae saena magalia.

14 Na AlaꞋanga neꞋe ka alu naꞋa ngwae, ma ka tua naꞋa faꞋi kia. Kami lisia naꞋa na ꞋinotoꞋanga nia neꞋe nia toꞋo ana, osiꞋana nia neꞋe ngela mutaꞋi God na MaꞋa. Na leꞋangaꞋa ma na mamanaꞋanga God ki taꞋifau koso maꞋi Ꞌuakulu ana niaꞋa.

15 Sa John ngwae ni Siuabu ka faꞋarongo sulia niaꞋa, kaidaꞋi ba nia ako ka fata Ꞌuri, “Nia naꞋa na ngwae ba nau ku fata sulia ana kaidaꞋi ba nau ku fata Ꞌuri, ‘Na ngwae neꞋe nia leka maꞋi Ꞌi buriku, nia talingaꞋi ka tasa liufi nau, osiꞋana nia tua Ꞌua naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋona mala neꞋe nau ku futa.’ ”

16 Ma sulia na kwaiꞋofeꞋanga doe nia, Christ ka kwatea naꞋa ru leꞋa ki taꞋifau fuaka sulia asoa ki. 17 God ka kwatea logo na taki nia ki fuaka ana sa Moses. Bore ma nia kwatea maꞋi na kwaiꞋofeꞋanga nia ma na mamanaꞋanga sulia niaꞋa Ꞌani sa Jesus Christ. 18 Ma noaꞋa ta ngwae kasi lisia God. TalitoꞋona goꞋo na Ngela God, neꞋe nia bolo faꞋinia God na MaꞋa, ma ka tua faꞋinia, niaꞋa neꞋe ka faꞋataꞋinia God fuaka.

Sa John Siuabu saea fuana ngwae ki ke sasi akaꞋu masia na Christ

(Matthew 3:1-12; Mark 1:1-8; Luke 3:1-18)

19 Na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki ana ngwae Jiu ki Ꞌi Jerusalem, kira ka kwatea naꞋa fata abu ki, ma na ngwae kwaiꞋafi ana fata abu ki, fasi Ꞌiri kira ka saefiloa sa John Ꞌuri, “ꞋUri ma ꞋaeꞋo sa tai niniꞋa?”

20 Ma sa John ka olisi madako ada ka Ꞌuri, “NauꞋa noaꞋa laꞋu na Christ, na ngwae ba God filia fuana lafulana na ngwae ki.”

21 Ma kira ka saefiloa laꞋu kika Ꞌuri, “Aia, Ꞌirai ma ꞋaeꞋo sa tai mo niniꞋa kwa? ꞋAeꞋo sa Elaeja?”

Ma nia ka olisida laꞋu ka Ꞌuri, “NoaꞋa.”

Ma kira saefiloa laꞋu kira ka Ꞌuri, “ꞋUri ma ꞋaeꞋo neꞋe na profet neꞋe kami masia?”

Ma sa John ka olisida ka Ꞌuri, “NoaꞋa.”

22 Ma kira ka saefilo Ꞌisi laꞋu ana, kira ka Ꞌuri, “Aia, ꞋunaꞋeri ma ꞋaeꞋo sa tai lala niniꞋa? ꞋOke saea maꞋi ta ru fuaimili, fasi Ꞌiri kami ka faꞋarongoa Ꞌani na ngwae neꞋe kira asungaꞋi kaimili maꞋi. Ta tae neꞋe Ꞌoko saea maꞋi suliꞋo talamu?”

23 Ma sa John ka olisida Ꞌani alaꞋanga ba sa profet Aesea nia keresia ka Ꞌuri, “NauꞋa na ngwae ba ri Ꞌi saena na abaꞋi kula kwasi ka Ꞌuri, ‘Na Aofia ke dao naꞋa maꞋi! Muke faꞋasaga na tala fuana.’ ”✡

24 Ma na ngwae neꞋe leka maꞋi faꞋasia na Farasi ki, kira saefiloa laꞋu kira ka Ꞌuri, 25 “Ma faꞋuta neꞋe Ꞌoko siuabua na ngwae ki, si diꞋia neꞋe ꞋaeꞋo noaꞋa laꞋu na Christ, nama sa Elaeja, ma nama na profet baera?”

26 Ma sa John ka olisida ka Ꞌuri, “Nau ku siuabu goꞋo Ꞌaku Ꞌani na kafo. Bore ma taꞋi ngwae neꞋe kamu kina, nia uu goꞋo Ꞌana Ꞌi safitamuꞋa. 27 Ma niaꞋa neꞋe na ngwae neꞋe ka leka maꞋi Ꞌi buriku, bore ma noaꞋa nau kusi totolia neꞋe nai orooro, ma ku logea na taꞋe butu nia ki.”

28 Ma ru neꞋe ki taꞋifau ka fuli Ꞌi Betani, na fanoa Ꞌi bali Ꞌuana tataꞋelana sina ana kafo Ꞌi Jodan, kula ba sa John nia siuabua ngwae ki ana.

Kala sipsip ni kwaisuꞋusiꞋanga God

29 Ana faꞋi asoa Ꞌi buri, sa John ka lisia sa Jesus ka leka maꞋi siana, ma ka saea fuana ngwae ki, “Muke lisia, niaꞋa neꞋe na ngwae neꞋe nia diꞋia na kala sipsip God neꞋe ke lafua naꞋa abula taꞋangaꞋa na ngwae ki Ꞌi saena na magalia. 30 NiaꞋa naꞋa neꞋe ngwae ba nau ku fata sulia ana kaidaꞋi ba nau ku fata Ꞌuri, ‘TaꞋi ngwae ke baꞋa leka maꞋi Ꞌi buriku. Nia ka talingaꞋi ka tasa liufi nau, osiꞋana nia tua Ꞌua naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋona mala neꞋe nau ku futa.’ 31 ꞋI naꞋo maꞋi, noaꞋa nau kusi lia sai Ꞌua ana ta ngwae faꞋuta neꞋe niaꞋa, ꞋunaꞋeri bore Ꞌana nau ku leka maꞋi, ma nau ku siuabu Ꞌani na kafo fasi Ꞌiri na ngwae Ꞌi Israel ki kira ka saiana.”

32 Ma sa John ka fata laꞋu Ꞌuri, “Nau ku lisia na AnoꞋi ru Abu ka koso maꞋi faꞋasia Ꞌi langi diꞋia ta faꞋi bola, ma ka toꞋo Ꞌi fafona. 33 NoaꞋa nau kusi lia sai Ꞌua ana. Bore ma God ba kwate nau maꞋi fasi Ꞌiri nau ku siuabu Ꞌani na kafo, nia ka fata Ꞌuri fuaku, ‘ꞋOke baꞋa lisia na AnoꞋi ru Abu ke koso maꞋi, ma ke toꞋo Ꞌi fafona taꞋi ngwae. NiaꞋa naꞋa neꞋe na ngwae neꞋe ke baꞋa siuabu Ꞌani na AnoꞋi ru Abu.’ ” 34 Ma sa John ka fata laꞋu Ꞌuri, “Nau ku lisia naꞋa, ma nau ku saea fuamuꞋa, nia naꞋa neꞋe Ngela God.”

Na fafarongo etaeta sa Jesus ki

35 Ma ana taꞋi faꞋi asoa laꞋu Ꞌi buri, sa John ka uu logo Ꞌi neꞋeri faꞋinia ta ro ngwae ana fafarongo nia ki. 36 Ana kaidaꞋi sa Jesus ka liu Ꞌana, sa John ka lisia, nia ka fata Ꞌuri, “Nia naꞋa na Kala Sipsip God.”

37 Ma na ro ngwae fafarongo nia ki, kira rongoa ru neꞋeri, ma keroꞋa ka leka naꞋa adaroꞋo sulia sa Jesus. 38 Ma sa Jesus ka abula, ma ka lisidaroꞋo kera leka suli nia, ma nia ka saefilo keroꞋa ka Ꞌuri, “Na tae niniꞋa koroꞋo lulu Ꞌuana?”

Ma kera olisia kika Ꞌuri, “Rabae kwa, Ꞌoko tua Ꞌi faꞋi?” Na fadalana rabae neꞋe, “ngwae faꞋamanata.”

39 Ma nia ka olisia keroꞋa ka Ꞌuri, “Moro leka maꞋi, Ꞌiri moro ka lisia.” Ma kera ka leka faꞋinia, ma kera ka lisia na kula neꞋe nia tua ana. Ma kera ka tua faꞋinia sulia faꞋi asoa neꞋeri. Ma agi asoa neꞋeri ka bolo naꞋa faꞋinia 4 kilokoꞋi saꞋulafi.

40 Ma taꞋi ngwae adaroꞋo neꞋe sa Andrew, na ngwaefuta sa Simon Peter. 41 Ma sa Andrew fiꞋi leka ma ka dao toꞋona sa Simon na ngwaefuta nia, ma ka faꞋarongo nia ka Ꞌuri, “KeroꞋo dao naꞋa toꞋona na Mesaea.” Na fadalana alaꞋanga neꞋeri neꞋe na “Christ,” na ngwae ba God nia filia fuana Ꞌafilana na ngwae ki. 42 ꞋUnaꞋeri ma nia ka talaꞋia sa Simon siana sa Jesus.

Ma sa Jesus ka bubu totongaꞋi fuana, ma ka fata Ꞌuri, “ꞋAeꞋo sa Simon, na ngela sa John, nau ku faꞋasata Ꞌoe naꞋa Ꞌani sa Sifas.” Na sata neꞋeri neꞋe kira saea logo Ꞌani sa Peter, ma na fadalana neꞋe, “Na Fau.”

Sa Jesus saea sa Filip ma sa Nataniel fuana lekaꞋa faꞋinia

43 Sui ana ruana faꞋi asoa, sa Jesus ka manata Ꞌuana lekaꞋa Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Galili, ma nia ka dao toꞋona sa Filip, ma ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke leka maꞋi faꞋi nau.” 44 Ma sa Filip niaꞋa neꞋe ngwae faꞋasia Ꞌi Betsaeda, na maꞋe fanoa sa Andrew ma sa Peter. 45 Aia, sa Filip ka dao toꞋona sa Nataniel, ma ka faꞋarongo nia ka Ꞌuri, “Kaimili dao naꞋa toꞋona na ngwae ba sa Moses kerekere sulia saena taki ki, ma na profet ki logo ba kira kerekere sulia. NiaꞋa sa Jesus na ngela sa Josef faꞋasia Ꞌi Nasaret.”

46 Ma sa Nataniel ka fata Ꞌuri, “ꞋOko fia ta ru leꞋa ka leka maꞋi faꞋasia Ꞌi Nasaret kwa?”

Ma sa Filip ka olisia ka fata Ꞌuri fuana, “Leka maꞋi ko tala lisia Ꞌamu.”

47 KaidaꞋi sa Jesus nia lisia sa Nataniel nia leka maꞋi siana, nia ka fata sulia ka Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe nia bolo liu naꞋa fuana kira ka saea niaꞋa Ꞌani ngwae Jiu mamana, osiꞋana noaꞋa naꞋa ta sokeꞋa ana niaꞋa!”

48 Sa Nataniel ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋOko sai faꞋuta aku kwa?”

Ma sa Jesus ka olisia ka fata Ꞌuri fuana, “Nau ku lisi Ꞌoe Ꞌi Ꞌaena Ꞌai figi Ꞌi naꞋona neꞋe sa Filip nia sae Ꞌoe.”

49 Ma kaidaꞋi sa Nataniel ka rongoa na ru neꞋe, nia ka fata Ꞌuri, “FaꞋamanata Ꞌae, ꞋaeꞋo naꞋa neꞋe Ngela God! ꞋAeꞋo neꞋe na ngwae tatalafaꞋa ngwae Jiu ki!”

50 Sa Jesus ka Ꞌuri fuana, “ꞋOko fiꞋi faꞋamamana goꞋo neꞋeriꞋa, duꞋungana ba nau ku saea nau ku lisi Ꞌoe Ꞌi Ꞌaena Ꞌai figi? Ma nau ku saea fuamu, Ꞌoke baꞋa lisia ru doe ki liufia mala ru neꞋe.” 51 Sui sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri fuada, “Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, muke baꞋa lisia Ꞌi langi ke Ꞌifi, ma muke baꞋa lisia logo na Ꞌainsel God ki kike raꞋe ꞋalaꞋa Ꞌuana Ꞌi langi, ma kike koso maꞋi fafoku nauꞋa, na Ngela Ngwae.”

2

Na araꞋinga Ꞌi Kena

1 Buri Ꞌana ro asoa ki sui, taꞋi ara araꞋinga ka fuli ana taꞋi maꞋe fanoa neꞋe satana Ꞌi Kena Ꞌi saena abaꞋi kula Ꞌi Galili. Ma teꞋa sa Jesus ka tua logo Ꞌi neꞋeri ana kaidaꞋi neꞋeri. 2 Ma kira ka laefia logo maꞋi sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki Ꞌuana na ara araꞋinga neꞋeri. 3 Ma kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira kwaꞋu, ma na waen kira ka sui, teꞋa sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “NoaꞋa kira kasi toꞋo naꞋa ana ta waen.”

4 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “TeꞋa Ꞌae, noaꞋa Ꞌoe kosi sae nau laꞋu fuana sasilana ta ru, osiꞋana na kaidaꞋi nau noaꞋa Ꞌua.”

5 Ma teꞋa sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana na ngwae rao ki, “Muke sasi sulia ta ru neꞋe nia ke saea fuaumulu.”

6 Ma na ono kufikufi ru doe ki fuana ngali kafoꞋa neꞋe kira saungaꞋinia Ꞌani fau niꞋi teo Ꞌi neꞋeri, fuana na tau limaꞋanga fuana na ngwae ki sulia na falafala Jiu ki. TaꞋi kufikufi ru nia bolo faꞋinia ka ngalia 75 nama 115 lita kafo. 7 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana na ngwae rao ki, “Kamu ka ongia na faꞋi kufikufi ru neꞋe ki Ꞌani na kafo.” Ma kira ka ongiꞋi leleka ka fungu. 8 Sui nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu ke ongia na kafo, ma kamu ka kwatea fuana na ngwae ꞋaꞋana ana na fangaꞋa.”

Ma kira ka kwatea fuana, 9 ma nia ka kwaꞋu toꞋona na kafo neꞋeri, neꞋe ka alu naꞋa na waen. Ma noaꞋa nia kasi saiana na waen neꞋe nia leka maꞋi faꞋasia Ꞌi faꞋi. Bore ma na ngwae rao neꞋe kira ongia maꞋi na kafo neꞋeri goꞋo neꞋe kira saiana taꞋifau. ꞋUnaꞋeri na ngwae ꞋaꞋana neꞋe ka ri maꞋi Ꞌuana na araꞋi faolu neꞋeri, 10 ma ka fata Ꞌuri fuana, “Na ngwae ki taꞋifau kira kwatea na waen leꞋa Ꞌi naꞋo, ma Ꞌi buri Ꞌana na ngwae ki kira kwaꞋu ka sui naꞋa, nia ka fiꞋi kwatea naꞋa waen neꞋe dalakwai. Ma Ꞌoko gonia na waen leꞋa liu leleka ka dao naꞋa ana kaidaꞋi neꞋe!”

11 Nia naꞋa neꞋe etana ru faꞋanadaꞋa neꞋe sa Jesus nia sasi Ꞌi Galili, Ꞌi saena na fanoa Ꞌi Kena. NeꞋeri nia ka faꞋataꞋinia naꞋa na ꞋinotoꞋanga nia, ma na fafarongo nia ki kira ka faꞋamamana ana.

12 Ma Ꞌi buri, sa Jesus faꞋinia teꞋa nia, ma na ngwaefuta nia ki, ma na fafarongo nia ki, kira ka leka naꞋa Ꞌuana na fanoa Ꞌi Kapaneam. Ma kira ka tua Ꞌi neꞋeri sulia bara faꞋi asoa.

Sa Jesus lalia na ngwae ki faꞋasia saena na Luma Abu God

(Matthew 21:12-13; Mark 11:15-17; Luke 19:45-46)

13 Aia, ma karangia naꞋa na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa na ngwae Jiu ki, sa Jesus ka leka Ꞌuana na fanoa doe Ꞌi Jerusalem. 14 Ma Ꞌi neꞋeri saena Luma Abu God, nia ka lisia na ngwae neꞋe kira ꞋoifoliꞋa Ꞌani na buluka ki, ma na sipsip ki, ma na bola ki fuana kwaisuꞋusiꞋanga. Ma nia ka lisia logo na ngwae neꞋe kira rokisi Ꞌani na mani ki, kira tua Ꞌada Ꞌi ninimana na tatafe kira ki. 15 Ma nia ka saungaꞋinia ru fuana kwaꞋinga Ꞌani niliꞋi kwalo ki, ma ka lalia naꞋa buluka ki, ma na sipsip ki, ma na ru ki taꞋifau faꞋasia saena Luma Abu God. Ma nia ka gilosia naꞋa tatafe na ngwae neꞋe kira rokisi Ꞌani na mani ki, ma ka takalongaꞋinia naꞋa mani kira ki. 16 Ma nia ka kwaꞋi laelae sulia na ngwae neꞋe kira ꞋoifoliꞋa Ꞌani na bola ki ka Ꞌuri, “Kamu ke ngalia naꞋa ru neꞋe ki Ꞌi maa! NoaꞋa kamu kasi saungaꞋinia na Luma MaꞋa nau Ꞌani kula ni usiꞋa!”

17 Ma na fafarongo nia ki kira ka manata toꞋona na KerekereꞋa Abu ba nia fata Ꞌuri, “God Ꞌae, na alafeꞋanga nau fuana na Luma Ꞌoe, ka diꞋia na mafula neꞋe Ꞌako Ꞌi saena mangoku.”✡

18 Sui na ngwae gwaungaꞋi Jiu ki kira ka saefiloa sa Jesus kira ka Ꞌuri, “Sa tai neꞋe kwatea mamanaꞋanga fuamu fuana sasilana ru neꞋeri ki kwa? DiꞋia God neꞋe kwatea mamanaꞋanga fuamu, faꞋataꞋinia ta faꞋanadaꞋa Ꞌiri neꞋe kami ke faꞋamamana amu!”

19 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “DiꞋia muke osia bore na Luma Abu neꞋe, nai baꞋa faꞋauua laꞋu saena uulu faꞋi asoa ki.”

20 Ma kira saefilo nia laꞋu kira ka Ꞌuri, “ꞋUri ma Ꞌoke faꞋauua laꞋu saena uulu faꞋi asoa ki goꞋo kwa? Na Luma Abu God niniꞋa, kira saungaꞋinia mala sulia fai akwala ma ono faꞋi ngali ki!”

21 Bore ma na Luma Abu neꞋe sa Jesus nia fata sulia neꞋe na nonina lala Ꞌana. 22 Ma ana kaidaꞋi God ka taꞋea niaꞋa faꞋasia na maeꞋa neꞋe na fafarongo nia ki fiꞋi manata toꞋona neꞋe nia saea na ru neꞋe, ma kika fiꞋi faꞋamamana ana na KerekereꞋa Abu ma na ru neꞋe sa Jesus ka saea.

23 Ma ana kaidaꞋi sa Jesus nia tua Ꞌi Jerusalem ana na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa, na ngwae Ꞌoro ki kira faꞋamamana ana niaꞋa, osiꞋana kira lisia naꞋa ru faꞋanadaꞋa ki neꞋe nia sasiꞋi. 24 Sui ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, sa Jesus noaꞋa kasi fitoꞋoda goꞋo, osiꞋana nia sai taꞋifau goꞋo ada. 25 Sui bore Ꞌana ta ngwae noaꞋa kasi faꞋarongo nia Ꞌani ta ru sulia na ngwae, nia sai goꞋo Ꞌana ana na ru ki taꞋifau saena manatalada.

3

Sa Jesus faꞋinia sa Nikodimas

1-2 Ana taꞋi kaidaꞋi, taꞋi ngwae ꞋinotoꞋa Jiu ki, nia leka maꞋi siana sa Jesus. Na ngwae neꞋeri satana sa Nikodimas, niaꞋa ta ngwae ana Farasi ki. Nia leka maꞋi siana sa Jesus saena rodo, ma ka fata Ꞌuri fuana, “FaꞋamanata Ꞌae, kami saiana ꞋaeꞋo na ngwae faꞋamanata neꞋe God kwatea maꞋi, osiꞋana na ru faꞋanadaꞋa ki neꞋe Ꞌoko fuliꞋi, ꞋafitaꞋi ta ngwae ka sasia diꞋia God noaꞋa kasi tua faꞋinia.”

3 Sa Jesus ka olisia ka fata Ꞌuri fuana, “Ru mamana nau ku saea fuamu, ꞋafitaꞋi ta ngwae ka lisia na mauriꞋa neꞋe God gwaungaꞋi fafia, diꞋia noaꞋa nia kasi futa faolu laꞋu.”

4 Ma sa Nikodimas ka saefiloa sa Jesus ka Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe doe naꞋa, nia ke futa laꞋu maꞋi faꞋuta kwa? ꞋAfitaꞋi liu fuana na ngwae neꞋe ka oli laꞋu saena sirana teꞋa nia, ma ka futa laꞋu maꞋi!”

5 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Ru mamana nau ku saea fuamu. ꞋAfitaꞋi liu fuana ta ngwae ke ruꞋu saena mauriꞋa neꞋe God ke gwaungaꞋi fafia, diꞋia noaꞋa nia kasi futa ana kafo ma na AnoꞋi ru Abu.* 6 KaidaꞋi ngwae nia futa ana na maꞋa nia faꞋinia na teꞋa nia, nia sau ana ngwae. Ma sa tai neꞋe ka futa ana AnoꞋi ru Abu God, nia futa faolu maꞋi faꞋasia Ꞌi langi. 7 NoaꞋa Ꞌoe kosi Ꞌarefo, osiꞋana nau ku saea fuamu kamu ke futa faolu nama laꞋu. 8 Na AnoꞋi ru Abu nia diꞋia na iru. Sulia sui bore Ꞌoko rongoa na iru, noaꞋa Ꞌoe kosi lisia goꞋo neꞋe nia leka maꞋi faꞋasia Ꞌi faꞋi, nama ka leka Ꞌuana Ꞌi faꞋi. Ma na AnoꞋi ru Abu logo, noaꞋa Ꞌoe kosi lisia nia ka rokisi faꞋuta ana ngwae fuana ka alua na ngwae faolu.”

9 Sa Nikodimas ka saefiloa laꞋu ka Ꞌuri, “ꞋUri ma na ru neꞋe ki ke mamana faꞋuta kwa?”

10 Sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri fuana, “ꞋAeꞋo neꞋe na faꞋamanata ꞋinotoꞋa Jiu ki naꞋa. Ma faꞋuta neꞋe noaꞋa Ꞌoe kosi sai goꞋo ana na fadalana ru neꞋe ki? 11 Ru mamana nau ku saea fuamu, kami faꞋarongo Ꞌani na ru neꞋe kami saiani ki, ma mika fata sulia na ru neꞋe kami lisiꞋi ki. Ma noaꞋa ta ngwae amuꞋa kasi faꞋamamana goꞋo. 12 Aia, ma diꞋia noaꞋa kamu kasi faꞋamamana ana na ru neꞋe nau ku faꞋarongo kamu Ꞌani sulia ru ana magalia neꞋe, kamu ka fiꞋi faꞋamamana mo faꞋuta aku diꞋia nau ku faꞋarongo kamu Ꞌani na ru maꞋi langi ki? 13 Ma nauꞋa, na Ngela Ngwae, goꞋo neꞋe nau ku saiana na ru neꞋe kira saungani maꞋi Ꞌi langi, osiꞋana nau ku koso maꞋi faꞋasia Ꞌi langi. Ma ka noaꞋa ta ngwae laꞋu neꞋe ka leka maꞋi faꞋasia Ꞌi langi.

14 “DiꞋia ana kaidaꞋi ba Ꞌi naꞋo, sa Moses nia saungaꞋinia na faꞋi loi Ꞌani na barasi baera Ꞌi saena na abaꞋi kula kwasi, ma ka faꞋauua Ꞌi langi Ꞌi gwauna na Ꞌai baera. Ma ka ꞋunaꞋeri logo, kira ke faꞋauua na Ngela Ngwae Ꞌi langi gwauna na Ꞌai, 15 fasi Ꞌiri sa tai faꞋida neꞋe kira faꞋamamana ana nauꞋa, kira ke mauri firi. 16 God faꞋataꞋinia na alafeꞋanga doe nia fuana na ngwae ki taꞋifau saena magalia neꞋe Ꞌuri, nia ka kwatea maꞋi taꞋi Ngela mutaꞋi nia, fasi Ꞌiri sa tai neꞋe kira faꞋamamana ana niaꞋa, noaꞋa kira kasi funu, bore ma kira ke baꞋa mauri firi. 17 God noaꞋa kasi kwatea maꞋi na Ngela nia saena magalia fuana na matalangaꞋilana na ngwae ki, bore ma nia ka kwatea lala maꞋi fuana faꞋamaurilada.

18 “Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe faꞋamamana ana na Ngela nia, noaꞋa God kasi matalangaꞋinia. Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ana niaꞋa, God matalangaꞋinia ka sui naꞋa, osiꞋana nia noaꞋa kasi faꞋamamana ana taꞋi ngela mutaꞋi nia. 19 Na kwaꞋikwaꞋinga neꞋe Ꞌuri, na ngwae neꞋe diꞋia na madakolaꞋa, nia dao naꞋa maꞋi Ꞌi saena na magalia. Bore ma na ngwae ki, kira ka saeleꞋa lala faꞋinia na maꞋerodo ka liufia lala na madakolaꞋa, osiꞋana na abulalada taꞋa. 20 DuꞋungana sa tai neꞋe abulalana nia taꞋa, nia ka Ꞌaila Ꞌani madakolaꞋa, ma noaꞋa nia kasi oga lekaꞋa maꞋi fuana madakolaꞋa, osiꞋana noaꞋa nia kasi oga abula taꞋangaꞋa nia ki ka faꞋataꞋi. 21 Bore ma sa tai bore Ꞌana neꞋe fulirulana ka saga, nia leka maꞋi fuana madakolaꞋa, fasi Ꞌiri na madakolaꞋanga ka faꞋataꞋinia na ru neꞋe nia sasiꞋi ki niꞋi leka sulia kwaiogaiꞋanga God.”

Sa John Siuabu faꞋaꞋinotoꞋa sa Jesus

22 Ma buri Ꞌana, sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki kira leka Ꞌuana Ꞌi Judea, ma kira ka tua Ꞌi neꞋeri. Ma kira ka siuabua na ngwae ki Ꞌi neꞋeri. 23 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri logo, sa John ka siuabua na ngwae ki ana maꞋe fanoa Ꞌi Aenon karangia Ꞌi Salim. Sa John ka siuabuda Ꞌi neꞋeri, osiꞋana kula neꞋe kafo nia Ꞌoro ana. Aia, ma ngwae Ꞌoro ki logo kira ka leka siana fuana siuabuꞋanga. 24 (Ana kaidaꞋi neꞋeri, noaꞋa kira kasi alua Ꞌua sa John saena luma ni lokafo.)

25 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, ti ngwae ana fafarongo sa John ki, kira olisuꞋusuꞋu faꞋinia taꞋi ngwae ana Jiu ki sulia na falafala Jiu ki sulia na taufilana nonida, fasi Ꞌiri kika sikasika Ꞌi naꞋona God. 26 Ma fafarongo sa John ki kira leka siana sa John, ma kira ka saefiloa kira ka Ꞌuri, “FaꞋamanata Ꞌae, Ꞌoko saiana na ngwae ba nia uu faꞋi Ꞌoe bali loꞋoba ana kafo Ꞌi Jodan, neꞋe Ꞌoko saea ru leꞋa ki sulia? Ana kaidaꞋi neꞋe, nia siuabua naꞋa ngwae ki, ma na ngwae Ꞌoro ki, kira ka leka taꞋifau naꞋa siana!”

27 Ma sa John ka olisida ka Ꞌuri, “Na ngwae nia toꞋo goꞋo ana tae neꞋe God kwatea fuana. 28 Kaumulu rongoa taꞋifau naꞋa ba nau ku saea fuamuꞋa, nauꞋa noaꞋa laꞋu na Christ, na ngwae neꞋe God filia. NauꞋa ngwae nau ku leka maꞋi Ꞌi naꞋo fuana nai faꞋatalo Ꞌani faꞋarongoꞋa sulia niaꞋa. 29 Na Christ nia diꞋia na ngwae ba nia araꞋi faolu. Ma nau ku diꞋia na ngwae kwaima ana araꞋi faolu. Ma na ngwae kwaima ana araꞋi faolu neꞋeri, nia ka saeleꞋa liu kaidaꞋi neꞋe ngwae araꞋi faolu nia dao fuana araꞋinga nia. Ma ka ꞋunaꞋeri logo ana nauꞋa. Nau ku saeleꞋa liu ana kaidaꞋi neꞋeri, osiꞋana sa Jesus nia dao naꞋa. 30 Kira ke baꞋa faꞋa ꞋinotoꞋa na Christ. Ma nauꞋa, kira ke baꞋa faꞋatiꞋitiꞋi nau laꞋu.

31 “ꞋIu, ma na Christ leka maꞋi faꞋasia Ꞌi langi, nia talingaꞋi ka tasa liufia ngwae ki taꞋifau. Sa John Siuabu nia ngwae ana magalia goꞋo. Ma nia ka saiana alaꞋanga sulia ru neꞋe fuli saena magalia ki goꞋo. Ma nia mamana liu, na Christ leka maꞋi faꞋasia Ꞌi langi, nia talingaꞋi ka tasa liufia ngwae ki taꞋifau. 32 Nia alaꞋa madako sulia tae neꞋe nia lisia, ma ka rongoa faꞋasia Ꞌi langi. Sui ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, noaꞋa ta ngwae kasi oga goꞋo faꞋamamanaꞋanga ana tae ki neꞋe nia saeꞋe. 33 Ma na ngwae neꞋe nia faꞋamamana ana tae neꞋe nia saea, na ngwae neꞋeri nia faꞋataꞋinia ru neꞋe God saea nia mamana. 34 Ma na Christ neꞋe God kwatea maꞋi faꞋasia Ꞌi langi, nia ka faꞋataloꞋania fatalana God, osiꞋana God kwatea taꞋifau naꞋa AnoꞋi ru Abu nia fasi Ꞌiri ka Ꞌafia. 35 Ma God na MaꞋa ka alafe liu naꞋa fuana Ngela nia, ma ka alua nia ka gwaungaꞋi fuana na ru ki taꞋifau. 36 Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka faꞋamamana ana na Ngela neꞋe, nia ka mauri firi. Ma sa tai neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ana Ngela neꞋe, nia ka funu, si neꞋe nia tua tari naꞋa olofana kwai matalangaꞋi Ꞌanga God.”

4

Sa Jesus alaꞋa faꞋinia na kini Ꞌi Samaria

1-3 Sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki, kira ka leka faꞋasia Ꞌi Judea, ma kira ka leka Ꞌuana Ꞌi Galili. Kira leka, osiꞋana sa Jesus nia saiana na Farasi ki kira rongoa fasi nia sasi na ngwae Ꞌoro liu ki kira ka leka sulia ka liufia sa John Siuabu, ma ka tasa laꞋu faꞋinia siuabulada. Sa Jesus noaꞋa kasi siuabua goꞋo ta ngwae. Bore ma na fafarongo nia ki lala neꞋe kira sasi ꞋunaꞋeri. 4 Ma ana kaidaꞋi kira leka kwau Ꞌuana Ꞌi Galili, kira ka liu nama ana abaꞋi kula Ꞌi Samaria.

5 Ma kira ka dao ana taꞋi maꞋe fanoa neꞋe satana Ꞌi Saeka Ꞌi saena na abaꞋi kula Ꞌi Samaria, neꞋe nia teo karangia na ano neꞋe sa Jakob nia kwatea fuana sa Josef na ngela nia Ꞌi naꞋo Ꞌua maꞋi. 6 Ma na maꞋe kafo Ꞌilia sa Jakob ka teo logo Ꞌi neꞋeri. Ma sa Jesus ka noni maruku ana na lekaꞋa, ma nia ka tua Ꞌana ninimana na kafo Ꞌilia neꞋeri. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, nia bolo naꞋa faꞋinia na tofongana naꞋa asoa.

7-8 Ma na fafarongo nia ki, kira ka leka Ꞌi fanoa neꞋeri Ꞌiri kike foli fanga. Ma taꞋi kini faꞋasia Ꞌi Samaria ka leka maꞋi fasi Ꞌiri ka ufi kafo. Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke kwatea maꞋi ta kafo, nai kwaꞋu basi kwa.”

9 Ma na kini neꞋeri ka olisia ka Ꞌuri, “Se kwala araꞋi kwa, ꞋaeꞋo na ngwae Jiu, ma nau na kini Ꞌi Samaria. FaꞋuta neꞋe Ꞌoko gani nau Ꞌuana kafo fuana kwaꞋunga?” Nia fata ꞋunaꞋeri, osiꞋana neꞋe ngwae Jiu ki noaꞋa kira kasi kwaima faꞋinia na ngwae Samaria ki.

10 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “DiꞋia Ꞌoko saiana na tae neꞋe God kwatea, ma Ꞌoko saiana sa tai neꞋe ka gani Ꞌoe Ꞌuana kafo, sali Ꞌoko gani nau lala Ꞌamu, ma nau ku kwatea na kafo ana mauriꞋa fuamu.”

11 Ma na kini neꞋeri ka fata Ꞌuri fuana, “Kwala araꞋi kwa, noaꞋa Ꞌamu ta ru ni ufilana kafo, ma na kilu kafo neꞋe bore ka koso ka Ꞌato liu logo. ꞋOke baꞋa dao mo toꞋona na kafo ana mauriꞋa neꞋana Ꞌi faꞋi kwa? 12 Na koꞋo kia sa Jakob neꞋe nia kwatea na mae kafo Ꞌilia neꞋe fuaka. Ma nia, faꞋinia na ngela nia ki, ma na ru ꞋaeꞋaela sareꞋe nia ki, kira kwaꞋu logo ana na maꞋe kafo Ꞌilia neꞋe. ꞋUri ma Ꞌoko fia fasi neꞋe Ꞌoko talingaꞋi ka liufia sa Jakob kwa? Nama faꞋuta?”

13 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Sa tai neꞋe nia kwaꞋufia na kafo neꞋe, nia saiana ke baꞋa silikwaꞋu laꞋu. 14 Bore ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka kwaꞋufia na kafo neꞋe nau ku kwatea, noaꞋa nia kasi silikwaꞋu laꞋu. Ma na kafo neꞋe nau ku kwatea fuana ka alu naꞋa na maꞋe busu neꞋe ka kwatea na mauriꞋa firi fuana.”

15 Ma na kini neꞋe ka fata Ꞌuri, “Kwala araꞋi kwa, Ꞌoke kwatea naꞋa kafo neꞋana fuaku, fasi Ꞌiri noaꞋa naisi silikwaꞋu laꞋu, ma ka noaꞋa nau kusi leka laꞋu maꞋi Ꞌi neꞋe fuana ngali kafoꞋa.”

16 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOe leka, Ꞌoko saea maꞋi na araꞋi Ꞌoe, ma moro ka oli maꞋi Ꞌi neꞋe.”

17 Ma na kini neꞋe ka olisia ka Ꞌuri, “NoaꞋa nau kusi toꞋo ana ta araꞋi.”

Sa Jesus ka fata Ꞌuri, “ꞋOko fata mamana ana kaidaꞋi neꞋe Ꞌoko saea noaꞋa Ꞌoe kosi toꞋo ana ta araꞋi. 18 OsiꞋana Ꞌoko toꞋotoꞋo ana na lima araꞋi ki, ma na ngwae neꞋana Ꞌoko tua faꞋinia ana kaidaꞋi neꞋe, niaꞋa noaꞋa laꞋu na araꞋi mamana Ꞌoe. Na ru mamana neꞋana Ꞌoko saea fuaku.”

19 Ma na kini neꞋe ka olisia ka Ꞌuri, “Kwala araꞋi kwa, nau ku saiana ꞋaeꞋo ta profet. 20 Na koꞋo kami ki Ꞌi Samaria, kira foꞋosia God Ꞌi gwauna faꞋi ua neꞋe. Ma kamu na ngwae Ꞌi Jiu ki, kamu saea kula fuana foꞋosilana God neꞋe Ꞌi Jerusalem naꞋa. ꞋUri ma Ꞌi faꞋi ana ro kula neꞋe ki neꞋe mamana kwa?”

21 Ma sa Jesus ka fata fuana ka Ꞌuri, “Kwala kini neꞋe Ꞌae, Ꞌoke faꞋamamana nau, na kaidaꞋi ke baꞋa dao maꞋi fuana na ngwae ki neꞋe noaꞋa kira kasi foꞋosia naꞋa na MaꞋa Ꞌi gwauna faꞋi ua neꞋe nama Ꞌi Jerusalem bore. 22 KamuꞋa na ngwae Ꞌi Samaria ki, kamu kina goꞋo ꞋamuꞋa sa tai neꞋe kamu foꞋosia. Bore ma kamiꞋa na ngwae Ꞌi Jiu ki, kami saiana sa tai neꞋe kami foꞋosia, ma kami saiana faꞋataloꞋa sulia na tala neꞋe God faꞋamauria ngwae ki. 23-24 Bore ma ta kaidaꞋi ke baꞋa dao maꞋi, ma nia talaꞋae naꞋa, kaidaꞋi na AnoꞋi ru ke faꞋataꞋinia MamanaꞋanga God, nia kwate ka talangwaraꞋu Ꞌiri ngwae ki kike foꞋosia God ana kula ki taꞋifau. God neꞋe na AnoꞋi ru, ma na ngwae ki neꞋe kike foꞋosia, kira ke futa faolu nama Ꞌani na AnoꞋi ru ana MamanaꞋanga. Na ngwae ꞋunaꞋeri ki neꞋe saiana kike foꞋosia na MaꞋa.”

25 Ma na kini neꞋeri ka fata Ꞌuri fuana, “Nau ku saiana na ngwae neꞋe God nia filia neꞋe kira saea Ꞌani na Christ ke baꞋa dao maꞋi. Ma ana kaidaꞋi neꞋe nia ke dao maꞋi, nia ke baꞋa faꞋarongo kia Ꞌani na ru ki taꞋifau.”

26 Sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “NauꞋa niniꞋa naꞋa.”

27 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na fafarongo nia ki kira ka dao naꞋa maꞋi, ma kira ka Ꞌarefo liu, osiꞋana kira lisia sa Jesus nia alaꞋa Ꞌana faꞋinia na kini neꞋe. Bore ma noaꞋa ta ngwae adulu kasi saefiloa goꞋo na kini neꞋe, “Na tae neꞋe Ꞌoko oga?” Ma noaꞋa kira kasi saefiloa goꞋo sa Jesus, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko alaꞋa faꞋinia na kini neꞋe?”

28 Ma na kini baera ka fai danga naꞋa Ꞌani na ru ni ngali kafoꞋa nia, ma ka oli Ꞌi fanoa, ma ka fata Ꞌuri fuana na ngwae ki Ꞌi neꞋeri. 29 “Muke leka maꞋi, Ꞌiri muka lisia Ꞌaumulu na taꞋi ngwae neꞋe nia faꞋarongo nau Ꞌani na ru ki taꞋifau neꞋe nau ku sasiꞋi. Sali niaꞋa na ngwae ba God filia taka niniꞋa?” 30 Ma kika faꞋasia na maꞋe fanoa baera, ma kira ka leka maꞋi siana sa Jesus.

31 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na fafarongo nia ki kika saefiloa sa Jesus kira ka Ꞌuri, “Ngwae faꞋamanata Ꞌae, Ꞌania basi ta fanga kwa!”

32 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Nau ku toꞋo ana na fanga ni Ꞌanilana nau neꞋe kamu kina.”

33 Ma na fafarongo nia ki, kira ka saefilo kira kwailiu kira ka Ꞌuri, “Sali ta ngwae ngali fanga maꞋi fuana taka niniꞋa?”

34 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Na fanga nau naꞋa neꞋe roꞋongaꞋa sulia na fatalana God neꞋe nia kwate nau maꞋi, ma na faꞋasuilana na raoꞋa nia ki neꞋe nia kwatea fuaku fuana sasilana. 35 Aia, ma kamu toꞋo ana na taꞋi tarifulaꞋanga ba nia Ꞌuri, ‘Fai madamo ki laꞋu, sui mala na unuꞋi loi ruꞋanga.’ Ma nau ku saea fuamuꞋa, muke lisia basi na ngwae ki neꞋe kira leka maꞋi. Kira ka diꞋia na oꞋola neꞋe nia maua naꞋa, ma ka kwaimasi naꞋa fuana loilana. 36 God ke kwaiara nama na ngwae neꞋe nia loiru saena oꞋola. Ma nia ka fikua naꞋa na alu ruꞋa Ꞌuana na mauriꞋa firi, fasi Ꞌiri na ngwae neꞋe nia fasi ru, ma na ngwae neꞋe ka loi ru, kera ka saeleꞋa taꞋifau. 37 Ma na tarifulaꞋanga ka mamana ana neꞋe nia fata Ꞌuri, ‘TaꞋi ngwae nia fasi ru, ma ta ngwae ka loia.’ 38 Nau ku baꞋe kamu fuana na loilana ru ki saena oꞋola neꞋe noaꞋa kamu kasi rao ana. OsiꞋana ti ngwae lala neꞋe kira rao ana ma kamu ka ngali sakongaꞋi naꞋa ana leꞋalana raolada.”

39 Ma na ngwae Ꞌoro ki Ꞌi saena na fanoa neꞋe ana na abaꞋi kula neꞋe Ꞌi Samaria, kira faꞋamamana ana sa Jesus, osiꞋana na kini neꞋe nia saea, “Nia faꞋarongo nau Ꞌani ru ki taꞋifau neꞋe nau ku sasiꞋi.” 40 Ma ana kaidaꞋi kira ka leka maꞋi siana sa Jesus, kira ka Ꞌengoa fasi Ꞌiri nia ka tua laꞋu Ꞌana faꞋinida. Ma sa Jesus ka tua laꞋu Ꞌi neꞋeri sulia ro asoa ki.

41 Ma na ngwae Ꞌoro ki laꞋu neꞋe kira ka faꞋamamana, osiꞋana na faꞋarongoꞋanga sa Jesus ki. 42 Ma kira ka saea fuana na kini neꞋe ma kira ka Ꞌuri, “Kami faꞋamamana naꞋa neꞋeriꞋa, ma noaꞋa laꞋu sulia na ru ba Ꞌoko saeꞋe fuamiꞋa ki, bore ma duꞋungana lala neꞋe kami tala rongoa ꞋamiꞋa na fatalana logo. Ma mika saiana neꞋe niaꞋa mamana naꞋa neꞋe Ngwae FaꞋamauri mamana fuana ngwae ki taꞋifau.”

43 Buri Ꞌana sa Jesus faꞋinia fafarongo nia ki kira tua ana maꞋe fanoa neꞋe sulia ro asoa ki sui, kira ka fiꞋi leka Ꞌuana Ꞌi Galili. 44 Sa Jesus Ꞌana talana neꞋe nia fata Ꞌuri, “Na ngwae ki noaꞋa kira kasi fuꞋusi doe goꞋo ana ta profet saena fanoa nia Ꞌana talana.” 45 Ma kaidaꞋi sa Jesus ka oli maꞋi Ꞌuana Ꞌi Galili, na ngwae neꞋeri ki kira kwalo nia, sulia kira leka logo Ꞌi Jerusalem ana FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa, ma kira ka lisia na ru neꞋe sa Jesus nia fuliꞋi Ꞌi neꞋeri ki.

Sa Jesus nia gura na ngela taꞋi ngwae ꞋinotoꞋa

46 Sui sa Jesus ka oli laꞋu Ꞌuana Ꞌi Kena na fanoa Ꞌi Galili, na kula ba nia rokisia na kafo ka alu naꞋa na waen. Ma ana kaidaꞋi nia tua Ꞌana Ꞌi neꞋeri, na Ꞌalako taꞋi ngwae ꞋinotoꞋa faꞋasia Ꞌi Kapaneam, nia mataꞋi ka doe liu. 47 Ma ana kaidaꞋi ngwae neꞋe rongoa sa Jesus nia leka naꞋa faꞋasia Ꞌi Judea ma ka oli laꞋu maꞋi Ꞌuana Ꞌi Galili, nia ka leka maꞋi siana sa Jesus, Ꞌiri ka Ꞌengo nia fuana lekaꞋa faꞋinia Ꞌuana Ꞌi Kapaneam, Ꞌiri ke gura na Ꞌalako nia, osiꞋana nia mataꞋi ka karangi mae naꞋa. 48 Buri Ꞌana ngwae neꞋe fata ꞋunaꞋeri ka sui, sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Kamu oga goꞋo ꞋamuꞋa lisilana ru ni faꞋanadaꞋa ki ma na ru ni ꞋarefoꞋanga Ꞌani ki, sui mala kamu fiꞋi faꞋamamana aku.”

49 Sui bore Ꞌana sa Jesus ka fata ꞋunaꞋeri, na ngwae neꞋe nia inaꞋu goꞋo Ꞌana ana fuana alaꞋanga Ꞌuri fuana sa Jesus, “Aofia kwa, Ꞌoke leka basi maꞋi faꞋi nau, Ꞌasu Ꞌubani na ngela nau kata mae.”

50 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke oli Ꞌamu, na Ꞌalako Ꞌoe nia Ꞌakwa naꞋa.”

Ma na ngwae neꞋe ka leka, osiꞋana nia faꞋamamana ana na fatalana sa Jesus. 51 Ma kaidaꞋi nia ka leka kwau Ꞌana sulia tala, na ngwae rao nia ki, kira ka lalili maꞋi fuana faꞋarongolana, ma kira ka fata Ꞌuri, “Kwala araꞋi Ꞌae, na ngela ba Ꞌoe, nia Ꞌakwa naꞋa, ma ka mauri naꞋa!”

52 Ma na ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri ka saefiloda, “Agi asoa tae neꞋe na Ꞌalako nau nia Ꞌakwa ana?”

Ma kira olisia kika fata Ꞌuri, “Na ꞋakoꞋakoꞋanga sui faꞋasia Ꞌi roꞋoki ana etana kadi sina Ꞌi asoa.” 53 Ma na maꞋa ngela neꞋe ka saiana agi asoa ba sa Jesus saea naꞋa na alaꞋanga ba kiri neꞋeriꞋa. Ma Ꞌi buri Ꞌana ru neꞋe, na ngwae ꞋinotoꞋa neꞋe faꞋinia na ngwae ki taꞋifau saena luma nia, kira ka faꞋamamana ana sa Jesus.

54 Ma ru neꞋeri na ruana ru faꞋanadaꞋa neꞋe sa Jesus ka fulia ana kaidaꞋi nia oli maꞋi faꞋasia Ꞌi Judea Ꞌuana Ꞌi Galili.

5

Sa Jesus gura taꞋi ngwae ana Sabat asoa ana mamaloꞋanga

1 ꞋI buri Ꞌana ru neꞋeri ki, sa Jesus ka leka Ꞌuana Ꞌi Jerusalem, ana taꞋi fafanga Jiu ki. 2 ꞋI Jerusalem, taꞋi namo kafo nia teo karangia na kula neꞋe kira saea Ꞌani maꞋe taꞋelo ana sipsip. Aia, ma Ꞌani alaꞋanga ngwae Jiu, kira saea na namo neꞋeri Ꞌani Ꞌi Betsaeda. Ma na lima taofa keta ki neꞋe kira teo Ꞌi ninimana na gwaꞋi namo neꞋeri. 3-4 Ngwae Ꞌoro liu ki neꞋe kira teo saena taofa neꞋeri ki. Ngwae neꞋe kira mataꞋi Ꞌani kwalukaela mataꞋinga matamata ki kwailiu: ngwae maada ka rodo, ngwae nonida taꞋu ki, ma ngwae limada ma na Ꞌaeda ka mae ki logo.* 5 Ma taꞋi ngwae ka teo faꞋi kira Ꞌi neꞋeri, nia mataꞋi naꞋa sulia uulu akwala ma kwalu faꞋi ngali ki. 6 Ma sa Jesus ka lisia nia teo goꞋo Ꞌana ana kula neꞋeri, ma nia ka saiana neꞋe nia mataꞋi ka tau liu naꞋa, ma nia ka saefiloa na ngwae neꞋeri ka Ꞌuri, “ꞋUri ma Ꞌoko oga Ꞌoke Ꞌakwa?”

7 Ma na ngwae mataꞋi neꞋeri ka olisia sa Jesus ka Ꞌuri, “AraꞋi kwa, noaꞋa ta ngwae fuana neꞋe ka ngali nau kwau Ꞌuana saena namo, ana kaidaꞋi neꞋe kafo ka salongwetengwete. Ana kaidaꞋi ki taꞋifau, kaidaꞋi nau ku sasi faꞋinia lekaꞋa saena kafo neꞋe, ta ngwae leka naꞋa Ꞌana Ꞌi naꞋo faꞋasi nau.”

8 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “TataꞋe, Ꞌoko ngalia naꞋa ꞋifitaꞋi Ꞌoe, ma Ꞌoko leka naꞋa Ꞌamu.” 9 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo, na ngwae neꞋeri ka leꞋa naꞋa, ma nia ka tataꞋe, ma ka ngalia naꞋa ꞋifitaꞋi nia, ma ka leka naꞋa Ꞌana.

Ma na asoa neꞋeri na Sabat asoa ana mamaloꞋanga. 10 Nia neꞋe na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Jiu ki, kira ka fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋe nia Ꞌakwa naꞋa, “TaꞋena na asoa Sabat, ma ka abu liu ana taki kia ki fuana Ꞌoko ngalia na ꞋifitaꞋi Ꞌoe.”

11 Ngwae neꞋeri ka fata Ꞌuri fuada, “Na ngwae neꞋe nia gura nau neꞋe nia saea nau ku ngalia ꞋifitaꞋi nau, ma nau ku fali.”

12 Ma kira ka saefiloa laꞋu kira ka Ꞌuri, “Ngwae tae neꞋe saea Ꞌoko sasia na ru neꞋana kwa?”

13 Bore ma na ngwae neꞋe ka kina logo Ꞌana sa Jesus, osiꞋana na ngwae Ꞌoro liu ki neꞋe kira tua ana kula neꞋeri. Ma sa Jesus ka leka naꞋa Ꞌana Ꞌi safitada.

14 Ma Ꞌi buri Ꞌana naꞋa, sa Jesus ka fiꞋi dao toꞋona saena Luma Abu God, ma ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke fafarongo basi, ana kaidaꞋi neꞋe, Ꞌoko leꞋa naꞋa. Ma Ꞌoko kakari alifaꞋi faꞋasia abula taꞋangaꞋa Ꞌoe ki, Ꞌasu Ꞌubani ta ru taꞋa liu kata fiꞋi saungi Ꞌoe laꞋu Ꞌi buri. Sulia ru neꞋeri ke baꞋa taꞋa ka tasa liufia ru neꞋe eta saungiꞋo Ꞌi naꞋo.”

15 Ana kaidaꞋi ngwae neꞋe nia ka ruꞋu naꞋa Ꞌi maa faꞋasia na Luma Abu God, nia ka leka siana ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Jiu ki, ma ka fata Ꞌuri fuada, “Sa Jesus ba nia gura nau, ma nau ku Ꞌakwa laꞋu.” 16 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, kira ka talaꞋae naꞋa ana malimaeꞋanga ana sa Jesus, osiꞋana nia gura na ngwae neꞋe ana Sabat asoa ana mamaloꞋanga.

17 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “DiꞋia nama neꞋe MaꞋa nau nia rao sulia asoa ki, nauꞋa bore nau ku rao logo.”

18 Aia, ma osiꞋana na alaꞋanga neꞋeri ki, nia sasia ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Jiu ki neꞋe manatada ka ngasingasiꞋa liu fuana kike saungia sa Jesus ka mae. Kira ka oga saungilana, osiꞋana nia kasi manata doe ana falafala ki sulia na Sabat, ma osiꞋana logo neꞋe nia saea God naꞋa neꞋe MaꞋa nia. Ma osiꞋana neꞋe nia ka ꞋunaꞋeri, nia ka faꞋataꞋinia fasi nia ka bolo faꞋinia God.

19 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa. NauꞋa, na Ngela God, ka ꞋafitaꞋi nau ku sasia ta ru talaku. Nau ku saiana nau ku sasia goꞋo Ꞌaku ru neꞋe nau ku lisia ana MaꞋa nau nia sasiꞋi. Ma tae neꞋe MaꞋa nau ka sasiꞋi, nia logo neꞋe nau ku sasiꞋi. 20 OsiꞋana MaꞋa nau nia alafe fuaku, ma nia ka faꞋataꞋinia fuaku na ru ki taꞋifau neꞋe nia ka sasiꞋi. Ma nia ke baꞋa faꞋataꞋinia logo fuaku na raoꞋa doe ki laꞋu neꞋe liufia mala guralana na ngwae neꞋe, ma muke Ꞌarefo liu ana ru niniꞋa nau ku sasiꞋi. 21 MaꞋa nau nia saiana ka taꞋea ngwae mae ki ma ka faꞋamaurida. Ma ru ꞋunaꞋeri logo neꞋe nauꞋa na Ngela nia, nai baꞋa sasia logo. Nau ku kwatea mauriꞋa logo fuana sa tai faꞋida neꞋe nau ku filida. 22 MaꞋa nau taꞋifilia noaꞋa kasi matalangaꞋinia ta ngwae, osiꞋana nia kwatea naꞋa na mamanaꞋanga fuana kwai matalangaꞋinga fuana na Ngela nia. 23 Nia kwatea ru neꞋe fuaku fasi Ꞌiri na ngwae ki taꞋifau kira ka fuꞋusi doe aku, diꞋia logo neꞋe kira fuꞋusi doe ana na MaꞋa nau. Ma sa tai neꞋe noaꞋa kasi fuꞋusi doe ana nauꞋa, nia noaꞋa kasi fuꞋusi doe logo ana MaꞋa nau neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi.

24 “Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa. DiꞋia sa tai neꞋe nia rongoa na fatalaku, ma ka faꞋamamana ana God neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi, nia ka toꞋo ana mauriꞋa firi. NoaꞋa naisi matalangaꞋinia naꞋa. Ma nia daofaꞋi liu naꞋa faꞋasia maeꞋa, ma ka ruꞋu naꞋa saena mauriꞋa mamana. 25 Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, kaidaꞋi ke baꞋa dao maꞋi, ma nia ka dao naꞋa maꞋi, fuana sa tai neꞋe kira mae naꞋa ki, kira ke rongo nau, na Ngela God. Ma sa tai neꞋe kira roꞋosuli nau, kira ke baꞋa mauri. 26 Ka diꞋia na MaꞋa neꞋe na gwalona mauriꞋa mamana, ma nia kwate nauꞋa, na Ngela nia, nai baꞋa diꞋia logo gwalona mauriꞋa mamana fuana ngwae ki. 27 Ma nia ka kwatea naꞋa mamanaꞋanga fuaku, fasi Ꞌiri nau ku matalangaꞋinia na ngwae ki, duꞋungana neꞋe nauꞋa na Ngela Ngwae. 28 NoaꞋa kamu kasi Ꞌarefo ana ru neꞋe, kaidaꞋi ke baꞋa dao maꞋi fuana ngwae neꞋe kira mae naꞋa ki, kira ke baꞋa rongo nau, 29 ma kira ka ruꞋu maꞋi faꞋasia na kilu gwau kira ki, fasi Ꞌiri sa tai neꞋe kira sasia ru leꞋa ki, kira ka tataꞋe maꞋi, ma kira ka mauriꞋa firi. Ma sa tai neꞋe kira sasia ru taꞋa ki, kira ka tataꞋe maꞋi, ma kira ke baꞋa tua saena na kwai matalangaꞋinga firi. 30 NoaꞋa nau kusi sasia ta ru sulia manataku talaku. Nau ku saiana nau ku matalangaꞋinia ngwae sulia tae neꞋe nau ku rongoa God nia saea fuaku. Na kwai matalangaꞋi Ꞌanga nau nia saga taꞋifau, osiꞋana God baꞋe nau maꞋi, ma nau ku sasi sulia na tae ki neꞋe nia oga, ma noaꞋa nau kusi sasi sulia na kwaiogaiꞋanga nau talaku.

31 “DiꞋia nau ku faꞋarongo Ꞌania ru suli nauꞋa talaku, noaꞋa ta ngwae kasi faꞋamamana goꞋo ana faꞋarongoꞋanga nau. 32 Bore ma taꞋi ngwae neꞋe nia tua goꞋo Ꞌana, nia lala neꞋe ka faꞋarongo Ꞌani tae neꞋe nia saiana suli nau. Ma nau ku saiana tae neꞋe nia faꞋarongo Ꞌani suli nau nia mamana taꞋifau. 33 Aia, ma kaumulu ba kwatea kwau ngwae kamu ki siana sa John, ma nia faꞋarongo kamu Ꞌani ru mamana suli nau. 34 NoaꞋa naisi riri goꞋo ana ta ngwae neꞋe ka fata faꞋamamana leꞋa suli nau, sui bore Ꞌana nau ku fata sulia fata faꞋamamana Ꞌanga sa John Ꞌiri ka Ꞌafi kamu Ꞌuana mauriꞋa faolu. 35 Ma sa John ka usulia ta faꞋi unu neꞋe sina leꞋa. Aia, ma sulia kaidaꞋi tiꞋitiꞋi, kamu ka saeleꞋa sulia tae ki neꞋe nia saeꞋe. 36 Bore ma nau ku toꞋo logo ana ru fuana fata faꞋamamana Ꞌanga suli nau neꞋe talingaꞋi ka liufia sa John: na faꞋamanata Ꞌanga nau ki faꞋinia na faꞋanadaꞋa neꞋe nau ku fuliꞋi ki. Ma na ru neꞋeri ki naꞋa neꞋe na raoꞋa neꞋe nau ku sasiꞋi sulia na MaꞋa neꞋe nia kwateꞋe fuaku nau ku sasiꞋi. Na raoꞋa neꞋe nau ki faꞋamamana neꞋe MaꞋa nau neꞋe asungaꞋi nau maꞋi. 37 Ma na MaꞋa Ꞌana talana logo neꞋe fata faꞋamamana Ꞌani nau. NoaꞋa kamu Ꞌiri rongoa lingana, nama noaꞋa kamu Ꞌiri lisia maana, 38 ma noaꞋa kamu kasi kwaloa goꞋo fatalana saena maurilamuꞋa, osiꞋana neꞋe noaꞋa kamu Ꞌiri faꞋamamana nau neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi. 39 Kamu ꞋidufaꞋi toꞋomani na KerekereꞋa Abu ki, osiꞋana neꞋe kamu fia fasi kamu ke baꞋa toꞋo ana na mauriꞋa firi sulia. Ma na KerekereꞋa Abu neꞋeri ki nia faꞋataꞋinia ru mamana ki taꞋifau suli nau. 40 ꞋIu ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, noaꞋa kamu kasi oga goꞋo lekaꞋa maꞋi siaku fuana nau ku faꞋamauri kamu.

41 “Ma nauꞋa neꞋe, noaꞋa nau kusi lulu Ꞌuana ta ngwae fuana ka fuꞋusi doe aku. 42 Bore ma nau ku sai amuꞋa neꞋe noaꞋa kamu kasi toꞋo goꞋo ana ta alafeꞋanga fuana God. 43 Nau ku leka maꞋi faꞋinia na mamana Ꞌanga MaꞋa nau, bore ma noaꞋa kamu kasi kwalo nau goꞋo. Aia, ma diꞋia ta ngwae nia leka maꞋi Ꞌana faꞋinia mamana Ꞌanga nia talana, kamu ka kwalo saesaeleꞋa ana. 44 Nia ꞋunaꞋeri osiꞋana neꞋe kamu oga na ngwae ki kira ka tango kamu. Bore ma noaꞋa kamu kasi oga goꞋo na sasilana ru leꞋa ki fasi Ꞌiri God ka tango kamu. Ma diꞋia nia ꞋunaꞋeri, nia ꞋafitaꞋi liu naꞋa fuana kamu ka faꞋamamana nau. 45 NoaꞋa laꞋu nauꞋa neꞋe nai giosi kamu Ꞌi naꞋona MaꞋa nau. Sa Moses ba nia keresia na taki ki neꞋe kamu faꞋamamana ana, niaꞋa lala neꞋe ke baꞋa giosi kamu. 46 DiꞋia kamu faꞋamamana ana sa Moses naꞋa, fuila kamu ke faꞋamamana nau logo, osiꞋana nia ba kerekere maꞋi sulia nauꞋa. 47 Aia, ma osiꞋana noaꞋa kamu kasi faꞋamamana ana tae neꞋe sa Moses nia keresia suli nau, nia ꞋafitaꞋi liu fuamuꞋa muke faꞋamamana ana tae ki neꞋe nau ku saea fuamuꞋa.”

6

Sa Jesus sarea na lima toꞋoni ngwae ki

(Matthew 14:13-21; Mark 6:30-44; Luke 9:10-17)

1 Ma Ꞌi buri, sa Jesus ka toꞋofolo ana na Ꞌosi Ꞌi Galili neꞋe kira saea laꞋu Ꞌani Ꞌosi Ꞌi Taebirias. 2 Ma taꞋi fikuꞋa doe ka leka Ꞌi burina, osiꞋana kira lisia na ru faꞋanadaꞋa ki neꞋe nia sasiꞋi Ꞌani na guralana na ngwae mataꞋi ki. 3 Ma sa Jesus ka raꞋe Ꞌi gwauna taꞋi kula neꞋe fane, ma ka tua Ꞌi ano faꞋinia na fafarongo nia ki. 4 Ana kaidaꞋi neꞋeri, na FangaꞋa ana na DaofaꞋi LiuꞋa na Jiu ki nia karangi naꞋa. 5 Sa Jesus ka lia kali nia, ma ka lisia na fikuꞋa doe liu kira dao maꞋi siana, ma ka fata Ꞌuri fuana sa Filip, “ꞋI faꞋi neꞋe kulu ke folia ta fanga neꞋe ke bolo fuana kulu ka sarea Ꞌani na ngwae neꞋe ki taꞋifau?” 6 Nia ka fata Ꞌuri Ꞌani na ru neꞋe fasi Ꞌiri ka ilitoꞋona sa Filip, ꞋunaꞋeri bore Ꞌana nia ka sai naꞋa ana ru neꞋe nia ke baꞋa sasia.

7 Ma sa Filip ka olisia ka Ꞌuri, “Ta ro talangaꞋi mani* bore kasi bolo goꞋo faꞋinia na folilana na fanga fasi Ꞌiri diꞋia kira ka fanga tiꞋitiꞋi bore Ꞌada ana.”

8 Ma taꞋi ngwae ana fafarongo nia ki sa Andrew, na ngwaefuta sa Simon Peter, nia ka fata Ꞌuri, 9 “TaꞋi ngela ngwane nia Ꞌi neꞋe, ma nia toꞋo goꞋo ana kala lima afu beret ki faꞋinia ro gwaꞋi iꞋa ki. Bore ma nia ꞋafitaꞋi ka bolo faꞋinia na ngwae Ꞌoro neꞋe ki.”

10 Ma sa Jesus ka saea fuada ka Ꞌuri, “Kamu ke saea fuana na ngwae ki, kira ka tua Ꞌi ano.” ꞋI neꞋeri na karasi nia Ꞌoro liu ana. Ma na ngwae ki taꞋifau kira ka tua Ꞌi ano, ma nia bolo faꞋinia na lima toꞋoni ngwane ki. 11 Ma sa Jesus ka ngalia afu beret neꞋeri ki, ma ka baꞋatafea God, ma ka daroꞋia fuana na ngwae ki neꞋe kira tua Ꞌi neꞋeri. Ma nia ka sasi ꞋunaꞋeri logo ana gwaꞋi iꞋa neꞋeri ki. Ma kira taꞋifau, kira ngali ka bolo faꞋinia neꞋe kira oga taꞋifau.

12 Ma kaidaꞋi kira abusu naꞋa, nia ka fata Ꞌuri fuana na fafarongo nia ki, “Muke gonia naꞋa ngisingisina fanga neꞋe ore, fasi Ꞌiri noaꞋa kulu kasi faꞋali ta ru.” 13 Ma kira ka goni taꞋifau ana, ma kira ka faꞋafungua taꞋi akwala ma ro kokofi ki Ꞌani na ngisingisina fanga neꞋe ore ana na lima afu beret ba kira ꞋaniꞋi ki.

14 Ma ana kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira lisia ru faꞋanadaꞋa neꞋe sa Jesus nia sasia, kira ka fata Ꞌuri, “Na profet ba nia ke baꞋa dao maꞋi saena na magalia, mamana naꞋa niniꞋa!” 15 Ma sa Jesus ka leka naꞋa kwau Ꞌana faꞋasi kira Ꞌuana na kula neꞋe fane taꞋifilia, osiꞋana nia ka saiana kira karangi leka naꞋa maꞋi fuana suꞋungaꞋilana fasi Ꞌiri nia ka uu taꞋi ngwae tatalafaꞋa fuada.

Sa Jesus leka fafona Ꞌosi Ꞌi Galili

(Matthew 14:22-33; Mark 6:45-52)

16 Ma Ꞌi saꞋulafi ana kaidaꞋi na sina karangi ka suu naꞋa, na fafarongo nia ki kira ka koso naꞋa Ꞌada ninimani Ꞌosi neꞋeri. 17 Ma na rodo ka rodo naꞋa maꞋi. Sa Jesus noaꞋa kasi dao Ꞌua siada. Ma kira ka taꞋelia saena taꞋi gwaꞋi baru, ma kira ka toꞋo folo ana Ꞌosi neꞋeri Ꞌuana na maꞋe fanoa kira saea Ꞌani Ꞌi Kapaneam. 18 Ma ka dao ana kaidaꞋi neꞋeri neꞋe iru ka dao maꞋi, ma na nafo ka magara liu. 19 Ma ana kaidaꞋi kira faluta ka dao ana fulingana ta uulu nama ta fai agi asi,† kira lia kwau, ma kira ka lisia sa Jesus nia leka maꞋi fafona Ꞌosi, ma ka leka karangia naꞋa maꞋi na gwaꞋi baru. Ma na fafarongo nia ki kira ka fai araarai. 20 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri kwau fuada, “NoaꞋa kamu kasi maꞋu! Nau goꞋo niniꞋa!” 21 Ma Ꞌi buri Ꞌana na ru neꞋe, nia ka raꞋe faꞋi kira saena baru, ma kira ka saeleꞋa liu. Ma Ꞌasu bore ma, kira ka dao naꞋa ana maꞋe fanoa neꞋe kira leka Ꞌuana.

22-23 Ma kaidaꞋi nia dangi faolu naꞋa maꞋi, na ngwae Ꞌoro neꞋe kira tua Ꞌua ana bali Ꞌosi loꞋoko, kira lulu Ꞌuana sa Jesus ana kula ba sa Jesus baꞋatafea God fafia na fanga ba kiri, ma ka fiꞋi kwatea fuana ngwae Ꞌoro baera ki. Ma kira ka lia saiana taꞋi gwaꞋi baru goꞋo Ꞌana neꞋe teo Ꞌi neꞋeri. Ma kira ka sai logo ana neꞋe sa Jesus noaꞋa kasi leka goꞋo faꞋinia na fafarongo nia ki saena na gwaꞋi baru neꞋeri. Ma kira ka sai logo ana neꞋe fafarongo ki kira leka goꞋo taꞋifilida. Ma ti gwaꞋi baru dao maꞋi faꞋasia Ꞌi Taebirias, kira leka maꞋi, kira ka olo Ꞌi neꞋeri. 24 Ma ana kaidaꞋi neꞋe fikuꞋa neꞋeri kasi lisia naꞋa sa Jesus ma na fafarongo nia ki, kira taꞋelia na gwaꞋi baru ki, kira ka leka, kira ka lulu Ꞌuana sa Jesus Ꞌi Kapaneam.

Sa Jesus nia na beret ana mauriꞋa

25 Ma kaidaꞋi kira dao toꞋona bali Ꞌosi neꞋeri, kira ka saefilo Ꞌuri ana, “Ngwae faꞋamanata kwa, kaidaꞋi tae goꞋo neꞋe Ꞌoko leka logo maꞋi Ꞌi neꞋe kwa?”

26 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, kaumulu lulu Ꞌuaku, osiꞋana neꞋe kamu Ꞌania afu beret baera ki ma muka abusu, ma ka noaꞋa laꞋu duꞋungana neꞋe kamu malingaꞋinia na fadalana na ru faꞋanadaꞋa ba nau ku sasiꞋi ki. 27 NoaꞋa kamu kasi rao ulafu laꞋu Ꞌuana na fanga neꞋe ke baꞋa funu goꞋo Ꞌana. Muke rao lala Ꞌuana na fanga neꞋe ka kwatea mauriꞋa firi fuamuꞋa. NauꞋa, na Ngela Ngwae neꞋe, nai baꞋa kwatea fuamuꞋa na fanga ana mauriꞋa firi neꞋeri, osiꞋana God na MaꞋa nia faꞋataꞋinia neꞋe niaꞋa naꞋa neꞋe asungaꞋi nau maꞋi.”

28 Ta neꞋe na ngwae ki kira ka saefilo nia kika Ꞌuri, “Na tae neꞋe mike sasia fasi Ꞌiri kami ka sasia na raoꞋa neꞋe God nia oga fuaimili?”

29 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Na kwaiogaiꞋanga God nia Ꞌuri: Muke faꞋamamana ana na ngwae neꞋe nia kwatea maꞋi.”

30 Ma kira ka saefilo laꞋu Ꞌuri ana, “Ta ru faꞋanadaꞋa faꞋuta neꞋe Ꞌoke baꞋa fulia, fasi Ꞌiri kami ka lisia ma kami ka faꞋamamana amu? Ta tae neꞋe Ꞌoko sasia? 31 Na koꞋo kia ki kira Ꞌania na beret ba kira saea Ꞌani ‘mana’ Ꞌi saena na abaꞋi kula kwasi, diꞋia ba kira keresia naꞋa Ꞌuri, ‘Sa Moses nia kwatea na beret faꞋasia Ꞌi langi fuada fuana Ꞌanilana.’ ”

32 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, sa Moses noaꞋa laꞋu ba kwatea na beret faꞋasia Ꞌi langi fuamuꞋa. Na MaꞋa nau lala neꞋe kwatea na beret mamana faꞋasia Ꞌi langi fuamuꞋa. 33 Na beret mamana neꞋe God nia kwatea, nia na ngwae neꞋe ka koso maꞋi faꞋasia Ꞌi langi, ma ka kwatea na mauriꞋa fuana na ngwae ki taꞋifau saena na magalia.”

34 Ma kira ka fata Ꞌuri fuana, “Kwala araꞋi kwa, toꞋo Ꞌi taꞋena ka oli ꞋalaꞋa, Ꞌoke kwatea naꞋa beret neꞋe fuamiꞋa.”

35 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Nau naꞋa neꞋe beret ana mauriꞋa. Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka leka maꞋi siaku, nia ꞋafitaꞋi ka fiolo laꞋu. Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka faꞋamamana nau, nia ꞋafitaꞋi ka silikwaꞋu laꞋu. 36 ꞋIu, ma nau ku saea fuamuꞋa ka sui naꞋa, sui bore Ꞌana neꞋe muka lisi nau, noaꞋa kamu kasi faꞋamamana nau. 37 Ngwae ki taꞋifau goꞋo neꞋe MaꞋa nau nia kwateda fuaku, kira ke baꞋa leka taꞋifau goꞋo maꞋi siaku. Ma sui bore Ꞌana sa tai neꞋe nia oga lekaꞋa maꞋi siaku, noaꞋa nau kusi Ꞌaila Ꞌania. 38 Nia ꞋunaꞋeri, osiꞋana nau ku koso maꞋi faꞋasia Ꞌi langi, ka noaꞋa laꞋu fuana sasilana ru sulia kwaiogaiꞋanga nau ki talaku. Nau ku leka maꞋi fuana sasilana lala ru neꞋe God asungaꞋi nau maꞋi neꞋe nia oga. 39 Tae neꞋe God nia oga neꞋe nau ku dau sulia na ngwae ki taꞋifau neꞋe nia kwateda fuaku, ma taꞋi ai bore kasi noꞋana, fasi Ꞌiri ana asoa Ꞌisi nau ku fiꞋi taꞋeda Ꞌuana na mauriꞋa firi. 40 God na MaꞋa nau nia oga sa tai faꞋida neꞋe kira lia saiaku, ma kira ka faꞋamamana nau, kira ka mauri firi. Ma nai baꞋa taꞋeda Ꞌuana mauriꞋa ana asoa Ꞌisi.”

41 Ma na ngwae ki kira ka talaꞋae kika ngunungunu buri naꞋa ana niaꞋa, duꞋungana neꞋe nia fata Ꞌuri, “NauꞋa naꞋa neꞋe beret neꞋe koso maꞋi faꞋasia Ꞌi langi.” 42 Ma kira ka fata Ꞌuri fuada kwailiu, “Na ngwae neꞋe sa Jesus na ngela sa Josef goꞋo niniꞋa, ma kulu sai goꞋo Ꞌakulu ana na maꞋa nia, ma na teꞋa nia. Ma ka faꞋuta neꞋe nia ka saea fasi nia koso maꞋi faꞋasia Ꞌi langi?”

43 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Muke mango faꞋasia na ngunungunuꞋanga Ꞌi safitamuꞋa. 44 MaꞋa nau neꞋe asungaꞋi nau maꞋi. Ma talitoꞋona goꞋo na ngwae neꞋe MaꞋa nau talaꞋida maꞋi Ꞌuaku ki neꞋe kike leka maꞋi siaku. Ma nai baꞋa taꞋeda Ꞌuana na mauriꞋa ana faꞋi asoa Ꞌisi. 45 Na profet ki kira kerekere kira ka Ꞌuri, ‘God nia faꞋamanata na ngwae ki taꞋifau goꞋo.’ Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka rongoa naꞋa MaꞋa ma ka ngalia naꞋa saiꞋi ruꞋa faꞋasi nia, kira ka leka maꞋi siaku. 46 Ma noaꞋa ta ngwae kasi lisia na MaꞋa. TaꞋifilia goꞋo na ngwae neꞋe Ꞌita maꞋi faꞋasia God goꞋo neꞋe nia lisia na MaꞋa. 47 Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, sa tai neꞋe nia faꞋamamana ana nauꞋa, nia ka mauri firi. 48 Ma nauꞋa naꞋa neꞋe beret ana na mauriꞋa. 49 Na koꞋo kamu ki kira Ꞌania na beret ba kira saea Ꞌani ‘mana’ saena abaꞋi kula kwasi, ma kira ka mae goꞋo Ꞌada. 50 Bore ma na beret neꞋe koso maꞋi faꞋasia Ꞌi langi, ta ngwae bore Ꞌana neꞋe ka Ꞌania, ꞋafitaꞋi nia ka mae. 51 Ma nauꞋa naꞋa neꞋe beret ana na mauriꞋa faꞋasia Ꞌi langi. DiꞋia ta ngwae ka Ꞌania na beret neꞋe, nia ka mauri firi. Ma na beret neꞋeri naꞋa neꞋe fasiꞋaku, neꞋe nau ku kwatea fasi Ꞌiri na ngwae ki saena magalia kira ka mauri duꞋungaku.”

52 Ma na ngwae ki kira ka talaꞋae olisuꞋusuꞋu Ꞌi safitada kwailiu, ma kira ka fata Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe ke kwate faꞋuta ana na fasiꞋana fuaka fuana Ꞌanilana niniꞋa?”

53 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, diꞋia noaꞋa kamu kasi Ꞌania na fasiꞋaku, ma noaꞋa kamu kasi kwaꞋufia na Ꞌabuku, nia ꞋafitaꞋi liu muke mauri firi. 54 Ma sa tai neꞋe ka Ꞌania na fasiꞋaku, ma ka kwaꞋufia na Ꞌabuku, nia ka toꞋo ana na mauriꞋa firi, ma nai baꞋa taꞋea ana faꞋi asoa Ꞌisi. 55 DuꞋungana na fasiꞋaku naꞋa neꞋe beret mamana, ma na Ꞌabuku naꞋa neꞋe ru ni kwaꞋufilana mamana. 56 Ma sa tai neꞋe ka Ꞌania na fasiꞋaku, ma ka kwaꞋufia na Ꞌabuku, nia ka tua tari aku, ma nau ku tua tari ana niaꞋa. 57 God neꞋe kwatea mauriꞋa, nia neꞋe kwatea nau maꞋi. Ma nau ku mauri logo osiꞋana niaꞋa. Ka ꞋunaꞋeri logo sa tai neꞋe ka Ꞌani nau, nia ka mauri logo duꞋungaku. 58 Ma nia naꞋa neꞋe beret neꞋe koso maꞋi faꞋasia Ꞌi langi. Ma nia noaꞋa kasi diꞋia laꞋu na beret ba na koꞋo kia ki, kira Ꞌania, ma kira ka mae naꞋa. Bore ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka Ꞌania na beret neꞋe, nia ka mauri tua tua firi.”

59 Sa Jesus ka saea na ru neꞋe ki kaidaꞋi nia faꞋamanata saena na luma fuana foꞋongaꞋa Ꞌi Kapaneam.

60 Ma na fafarongo Ꞌoro nia ki neꞋe kira rongoa na ru neꞋe sa Jesus nia saeꞋe ki, ma kira ka fata Ꞌuri, “Na faꞋamanataꞋanga neꞋe nia ꞋafitaꞋi liu. Sa tai neꞋe ke baꞋa faꞋamamana?”

61 Ma sa Jesus ka saiana na fafarongo nia ki kira ngunungunu buri ana duꞋungana ru neꞋe, ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “ꞋUri ma na alaꞋanga neꞋeri nia faꞋali kamu? 62 Nia faꞋuta diꞋia neꞋe kamu lisia nauꞋa, na Ngela Ngwae, nau ku oli Ꞌuana na kula ba nau ku tua tua maꞋi ana Ꞌi naꞋo? 63 Na ru neꞋe ka kwatea na mauriꞋa neꞋe na AnoꞋi ru Abu. Ma na ngasingasiꞋanga ngwae, nia ru ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana. Ma na alaꞋanga neꞋe nau ku saea fuamuꞋa ki neꞋe kwate kamu ka toꞋo ana na AnoꞋi ru Abu neꞋe kwatea na mauriꞋa. 64 Sui ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, ti ngwae aumulu noaꞋa kasi faꞋamamana goꞋo.” OsiꞋana Ꞌita Ꞌua naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋo, sa Jesus ka saiana taꞋifau naꞋa sa tai ada neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana, ma sa tai neꞋe ke baꞋa kwate nia fuana na malimae nia ki. 65 Ma nia ka fata laꞋu Ꞌuri osiꞋana neꞋe ti ngwae ada noaꞋa kasi faꞋamamana, “Nia ba nau ku saea naꞋa fuamuꞋa neꞋe noaꞋa ta ngwae kasi leka maꞋi siaku, diꞋia MaꞋa nau noaꞋa kasi ngwaluda fuana.”

66 Ma ka Ꞌita ana kaidaꞋi neꞋeri, na fafarongo Ꞌoro nia ki, kira abula matamata naꞋa Ꞌada, ma noaꞋa kira kasi leka naꞋa faꞋinia.

67 Ma sa Jesus ka saefiloa na akwala ma ro ngwae fafarongo nia ki ka Ꞌuri, “ꞋUri ma kaumulu oga muke leka logo faꞋasi nau?”

68 Ma sa Simon Peter ka olisia ka Ꞌuri, “Aofia kwa, Ꞌirai ma sa tai laꞋu neꞋe kami ke leka siana? ꞋAeꞋo naꞋa neꞋe Ꞌoko toꞋo ana na alaꞋanga ana na mauriꞋa firi ki. 69 Ma kaimili faꞋamamana, ma kami ka saiana ꞋaeꞋo naꞋa neꞋe Ngwae Abu neꞋe Ꞌoko leka maꞋi faꞋasia God.”

70 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “NauꞋa neꞋe nau ku fili kamu naꞋa akwala ma ro ngwae ki. Ma sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, taꞋi ngwae ana kamuꞋa nia diꞋia na ano Ꞌi ru taꞋa.” 71 Ana kaidaꞋi sa Jesus nia fata ꞋunaꞋeri, nia ka sai goꞋo Ꞌana ana sa Judas neꞋeriꞋa, na ngela sa Simon Iskariot. Sa Judas sui bore Ꞌana nia ta ngwae ana akwala ma ro fafarongo nia ki, nia neꞋe ke baꞋa kwatea sa Jesus fuana na malimae nia ki.

7

Sa Jesus faꞋinia na ngwaefuta nia ki

1 Ma Ꞌi buri Ꞌana naꞋa ru neꞋe ki, sa Jesus ka liu kalia goꞋo Ꞌana maꞋe fanoa Ꞌi Galili ki, osiꞋana noaꞋa nia kasi oga Ꞌua lekaꞋa Ꞌuana Ꞌi Judea, duꞋungana na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana Jiu ki kira oga saungilana Ꞌi neꞋeri. 2 Ma taꞋi fangaꞋa Jiu ki nia karangi naꞋa. Ma na fangaꞋa neꞋeri kira saea Ꞌania na “Babala ki.” 3 Aia, na ngwaefuta sa Jesus ki, kira ka leka maꞋi siana, ma kira ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke leka Ꞌuana Ꞌi Judea, Ꞌiri Ꞌoke faꞋataꞋinia laꞋu ti ru faꞋanadaꞋa, Ꞌiri na fafarongo Ꞌoe ki kira ka lisia. 4 OsiꞋana diꞋia ta ngwae nia oga na ngwae ki kira ka rongoa na satana ma kira ka saiana, noaꞋa nia kasi sasi sofongaꞋi ana ta ru. DiꞋia Ꞌoko sasia ru doe Ꞌoro ki, nia leꞋa fuana neꞋe Ꞌoe leka Ꞌoko sasi tafangaꞋi ana, Ꞌiri neꞋe na magalia taꞋifau kira ka saiana.” 5 Na ngwaefuta nia ki kira fata ꞋunaꞋeri fuana, osiꞋana kiraꞋa bore noaꞋa kira kasi faꞋamamana goꞋo ana niaꞋa.

6 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “NoaꞋa nia kasi dao Ꞌua ana kaidaꞋi fuana nai leka. Bore ma kamu saiana muke leka goꞋo ꞋamuꞋa ana ta kaidaꞋi bore Ꞌana. Ma kaidaꞋi ki taꞋifau bolo goꞋo Ꞌana fuamuꞋa. 7 Ngwae saena magalia neꞋe ki noaꞋa kasi toꞋo ana ta ru fuana kira ka Ꞌaila Ꞌani kamu. Bore ma nauꞋa neꞋe, kira Ꞌaila Ꞌani nau, osiꞋana nau ku sae tafangaꞋi ana tae ki neꞋe kira sasiꞋi ka taꞋa. 8 Kamu ke leka Ꞌaumulu ana fangaꞋa. ꞋIu, ma noaꞋa nau kusi leka goꞋo, osiꞋana noaꞋa nia kasi dao Ꞌua ana kaidaꞋi nau.” 9 Nia fata ꞋunaꞋeri ka sui, ma nia ka tua laꞋu Ꞌana Ꞌi Galili.

Sa Jesus leka ana fangaꞋa ana Babala ki

10 ꞋI buri Ꞌana na ai burina sa Jesus ki kira leka naꞋa Ꞌada ana fangaꞋa doe neꞋeri Ꞌi Jerusalem, sa Jesus ka leka Ꞌi burida. Ma nia ka leka ago goꞋo Ꞌana, Ꞌasu ta ngwae kata fiꞋi saiana. 11 Ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Jiu ki, kira ka lulu Ꞌuana safitana na fangaꞋa neꞋeri, ma kira ka saefiloda kira ka Ꞌuri, “Na ngwae baera nia naꞋa Ꞌi faꞋi?”

12 Ma ngwae Ꞌoro liu ki, kira ka kwaroro ago suli nia kira ka Ꞌuri, “Na ngwae baera niaꞋa na ngwae leꞋa.”

Ma ti ngwae kira ka saea, “Nia talaꞋia ngwae Ꞌoro liu ki fuana lekaꞋa sulia na sokeꞋa nia ki.” 13 Sui bore Ꞌana kira ka fata ꞋunaꞋeri, noaꞋa ta ngwae ada kasi alaꞋa tafa goꞋo ana manataꞋanga kira ki sulia sa Jesus, osiꞋana kira maꞋu Ꞌani ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana Jiu ki.

14 Na fangaꞋa neꞋe nia leka naꞋa sulia fai asoa ka sui naꞋa mala, sa Jesus ka fiꞋi ruꞋu kwau saena Luma Abu God, ma ka fiꞋi talaꞋae ana faꞋamanatalana na ngwae ki. 15 Ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, kaidaꞋi kira rongoa, kira ka Ꞌarefo liu ana faꞋamanataꞋanga nia. Ma kira ka Ꞌuri, “Ngwae neꞋe noaꞋa kasi saesaeꞋi ru goꞋo maꞋi ana ta fanoa. Ma ka faꞋuta mo neꞋe nia ka saiana na ru ki taꞋifau?”

16 Ana kaidaꞋi sa Jesus ka rongo kira, nia ka olisi kira ka fata Ꞌuri, “FaꞋamanataꞋanga nau noaꞋa laꞋu na ru nau, na ru God Ꞌana neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi. 17 Tai neꞋe oga ka sasia na kwaiogai Ꞌanga God, nia ke baꞋa saiana tae neꞋe nau ku faꞋamanata Ꞌani fuana ngwae ki, diꞋia nia ka leka maꞋi faꞋasia God, nama na manataꞋanga nau ki goꞋo Ꞌaku talaku neꞋe nau ku faꞋarongo Ꞌani. 18 DiꞋia ngwae ka faꞋarongo goꞋo Ꞌana Ꞌani ru sulia na manataꞋanga nia ki talana, nia oga goꞋo Ꞌana fuana ngwae ki kira ka tangoa. Bore ma na ngwae neꞋe nia oga ngwae ki kira ka tangoa na ngwae neꞋe nia asungaꞋinia maꞋi niaꞋa neꞋe na ngwae mamana, ma noaꞋa nia kasi saiana sokeꞋa.”

19 Sui sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Sa Moses ba kwatea naꞋa taki ki fuamuꞋa. Ma noaꞋa ta ngwae ana kamuꞋa kasi sasi goꞋo sulia taki neꞋeri ki. Ma faꞋuta neꞋe kamu ka oga muke saungi nau nai mae?”

20 Ma na ngwae neꞋe kira fiku ana kula neꞋeri, kira ka fata Ꞌuri, “ꞋAeꞋo neꞋana na ano Ꞌi ru taꞋa nia manu amu! Sa tai neꞋe oga ke saungiꞋo kwa?”

21 Sa Jesus ka olisi kira ka Ꞌuri, “Nau ku gura taꞋi ngwae ana Sabat asoa ana mamaloꞋanga, ma kamu ka Ꞌarefo liu ana. 22-23 Ma kamu saiana sa Moses kwatea taꞋi taki fuaumulu, fuana kala ngela ngwane kamu ki Ꞌiri kira ka Ꞌolo faꞋataꞋinia. (Ma noaꞋa laꞋu sa Moses neꞋe etangia, bore ma na koꞋo bora kamu ki lala maꞋi Ꞌi naꞋo.) Si diꞋia kaidaꞋi leꞋa fuana kamu ka Ꞌolo faꞋataꞋinia ana ngela kamu ki nia fuli naꞋa ana na Sabat, kamu ka sasi nama, sui bore Ꞌana faꞋi asoa ana mamaloꞋanga ana Sabat Ꞌiri neꞋe kamu kasi Ꞌoia na taki sa Moses sulia Ꞌolo faꞋataꞋinia Ꞌanga. DiꞋia nia leꞋa fuana kamu ka Ꞌolo faꞋataꞋinia ana Sabat, ma faꞋuta mo neꞋe kamu ka saetaꞋa fuaku kaidaꞋi ba nau ku gura na ngwae baera ana Sabat asoa ana mamaloꞋanga? 24 NoaꞋa kamu kasi matalangani nau laꞋu sulia na liaꞋi ngwae ana ru kamu lisia goꞋo ꞋamuꞋa Ꞌi maa ki. Bore ma muke kwai matalangaꞋi lala Ꞌani ꞋoloꞋoloꞋa.”

Ti ngwae fia sa Jesus neꞋe na Christ

25 Ma ti ngwae Ꞌi Jerusalem kira ka fata Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe goꞋo ba na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki kira oga saungilana! 26 Lia basi! Ngwae neꞋe nia fata tafangaꞋi goꞋo Ꞌana, ma noaꞋa kira kasi saea goꞋo ta ru olisia niaꞋa. Kira ka saiana taka neꞋe niaꞋa na Christ, na ngwae ba God filia fuana faꞋamaurilana ngwae ki! 27 Bore ma kaidaꞋi na Christ ke leka maꞋi, noaꞋa ta ngwae kasi saiana na kula neꞋe nia leka maꞋi faꞋasia. Ma na ngwae neꞋe, kulu sai goꞋo Ꞌakulu ana kula neꞋe nia leka maꞋi faꞋasia.”

28 Aia, ma ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Jesus ka faꞋamanata na ngwae ki saena Luma Abu God. Ma nia ka fata doe ka Ꞌuri, “ꞋUri ma kamu sai mamana aku, ma kamu ka saiana kula neꞋe nau ku leka maꞋi faꞋasia? Bore ma noaꞋa nau kusi leka maꞋi Ꞌani na mamana Ꞌanga nau talaku! Ma na ngwae neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi, nia saea ru mamana ki taꞋifau, ma noaꞋa kamu kasi sai goꞋo ana niaꞋa. 29 Bore ma nau ku saiana, osiꞋana nia neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi, ma nau ku leka maꞋi faꞋasia.”

30 Ana kaidaꞋi neꞋeri, na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki kira ka oga daulana, bore ma ka ꞋafitaꞋi, osiꞋana kaidaꞋi nia noaꞋa kasi dao Ꞌua fasi Ꞌiri kira ka sasi ꞋunaꞋeri ana. 31 Sui bore Ꞌana kira ka oga sasilana na ru neꞋeri, Ꞌorolana ngwae Ꞌi saena fikuꞋa neꞋeri kira faꞋamamana ana niaꞋa. Ma kira ka fata Ꞌuri, “TalitoꞋona na Christ goꞋo neꞋe saiana ka fulia na faꞋanadaꞋa nini nia fuliꞋi ki.”

32 Ma ana kaidaꞋi neꞋe Farasi ki kira rongoa ngwae ki kira kwaroro Ꞌada sulia sa Jesus ꞋunaꞋeri, kira faꞋinia na fata abu doe ki, kira ka kwatea kwau ti ngwae folo neꞋe kira folo Ꞌafia Luma Abu God, fasi Ꞌiri kira ka daua ana kaidaꞋi neꞋeri. 33 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Nai baꞋa tua faꞋi kamu goꞋo Ꞌaku sulia kala kaidaꞋi dokodoko, ma nai baꞋa oli logo Ꞌaku siana na ngwae neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi. 34 Sui kamu ke baꞋa lulu nau, ma ke baꞋa ꞋafitaꞋi kamu ka dao toꞋoku. OsiꞋana nia ꞋafitaꞋi kamu ka dao ana kula neꞋe nai baꞋa tua ana.”

35 Ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Jiu ki kira ka lokoꞋi ru Ꞌada Ꞌi safitada kwailiu kika Ꞌuri, “Ngwae neꞋe ke baꞋa leka Ꞌuana Ꞌi faꞋi neꞋe noaꞋa kulu kasi lisia? ꞋUri ma nia ka leka Ꞌuana fanoa Grik ki, na kula neꞋe ti ngwae akulu kira tua maꞋi ana, fasi Ꞌiri ka faꞋamanatada taꞋifau? 36 Ma nia ka saea logo kulu ke baꞋa lulu Ꞌuana, ma noaꞋa kulu kasi lisia niaꞋa, osiꞋana noaꞋa kulu kasi saiana daoꞋa ana kula neꞋe nia ke baꞋa tua ana. Aia, ma na tae neꞋe teo saena manatana ana kaidaꞋi nia fata ꞋunaꞋeri?”

Na AnoꞋi ru Abu nia diꞋia na kafo mauri

37 Aia, ma ana faꞋi asoa Ꞌisi ana fangaꞋa neꞋe, niaꞋa faꞋi asoa ꞋinotoꞋa ka tasa. Ma ana faꞋi asoa neꞋeri, sa Jesus ka tataꞋe ka uu, ma ka fata doe ka Ꞌuri, “Sa tai bore Ꞌana neꞋe nia silikwaꞋu, nia ka leka maꞋi siaku ka kwaꞋu Ꞌana. 38 Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka faꞋamamana nau, nia ke baꞋa diꞋia tae ba na KerekereꞋa Abu nia saea, ‘Na kafo mauri ke baꞋa igo maꞋi faꞋasia na maurilana.’ ”✡ 39 Ma sa Jesus ka saea ru neꞋe, osiꞋana na AnoꞋi ru Abu neꞋe ke baꞋa leka maꞋi fuada sa tai neꞋe kira faꞋamamana ana. Aia ana kaidaꞋi neꞋeri, God noaꞋa kasi kwatea Ꞌua maꞋi na AnoꞋi ru Abu siana sa tai neꞋe kira faꞋamamana, osiꞋana sa Jesus noaꞋa kasi fane Ꞌua fasi Ꞌiri ke oli Ꞌuana saena ꞋinotoꞋanga nia.

40 Ti ngwae ana fikuꞋa neꞋe, kira rongoa fatalana sa Jesus, kira ka Ꞌuri, “Ngwae neꞋe nia na profet ꞋinotoꞋa neꞋe kulu masia!”

41 Ma ti ngwae kira ka saea, “Nia na Christ, na ngwae ba God filia fuana faꞋamaurilana ngwae ki!”

Aia, ma ti ngwae laꞋu, kira ka saea, “Na ngwae filia noaꞋa kasi leka laꞋu maꞋi faꞋasia Ꞌi Galili! 42 OsiꞋana na KerekereꞋa Abu nia saea na Christ ke baꞋa futa maꞋi ana kwalafa sa David na ngwae tatalafaꞋa, ma ke futa Ꞌi Betlehem, maꞋe fanoa neꞋe sa David nia doe logo maꞋi ana.” 43 Ma na ngwae neꞋe ki, noaꞋa kira kasi alua goꞋo taꞋi manataꞋanga sulia sa Jesus. 44 Ma bali ana ngwae kira oga liu kira ka daua sa Jesus, bore ma noaꞋa ta ngwae kasi sasia goꞋo ta ru ana.

45 Na ngwae folo baera ki noaꞋa kira kasi daua goꞋo sa Jesus, ma kira oli kwau siana na fata abu doe ki, ma na Farasi ki. Ma kaidaꞋi kira dao naꞋa, na fata abu doe ki, ma na Farasi ki, kira ka fata Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe noaꞋa kamu kasi ngalia maꞋi?”

46 Ma kira ka olisida Ꞌuri, “Kaimili Ꞌarefo liu ana niaꞋa, osiꞋana noaꞋa ta ngwae kasi alaꞋa ꞋunaꞋeri diꞋia niaꞋa.”

47 Na Farasi ki kira ka fata Ꞌuri fuada, “Sali kaumulu faꞋamamana logo Ꞌaumulu ana sokeꞋa nia ki taka? 48 NoaꞋa ta ngwae ana faꞋinaꞋonaꞋo kulu ki nama ta Farasi, kira kasi faꞋamamana goꞋo ana! 49 Na fikuꞋa neꞋeri goꞋo Ꞌana neꞋe kira faꞋamamana ana niaꞋa. Ma noaꞋa kira kasi sai goꞋo ana na taki sa Moses ki. Nia ꞋunaꞋeri ma God ke baꞋa kwaiꞋida.”

50 Aia, ma taꞋi ngwae ana na Farasi ki satana sa Nikodimas ba nia leleka maꞋi siana sa Jesus Ꞌi naꞋo, nia ka fata Ꞌuri fuana na Farasi ki, 51 “Na taki kulu ki ba saea noaꞋa kulu kasi matalangani ta ngwae si diꞋia noaꞋa kulu kasi rongo leꞋa ana fatalana ka sui mala kulu fiꞋi ngalia maꞋi fuana na matalangaꞋi lana.”

52 Ma kira ka fata Ꞌuri fuana sa Nikodimas, “ꞋIrai ma ꞋaeꞋo logo ta ngwae faꞋasia Ꞌi Galili niniꞋa? DiꞋia Ꞌoko toꞋomaꞋi leꞋa ana KerekereꞋa Abu, Ꞌoko lisia talamu. Na profet ꞋinotoꞋa neꞋe kulu masia noaꞋa kasi baꞋa leka goꞋo maꞋi faꞋasia Ꞌi Galili!”

Na kini kakabara

53 Aia, ngwae ki taꞋifau kira oli naꞋa Ꞌuana na luma kira ki,

8

1 bore ma sa Jesus ka raꞋe Ꞌuana gwauna faꞋi ua neꞋe kira saea Ꞌani Olif.* 2 Ma Ꞌi Ꞌofodangi laꞋa bilabila ana faꞋi asoa Ꞌi buri, nia ka oli laꞋu Ꞌuana saena Luma Abu God. Ma na fikuꞋa doe liu, kira ka fiku kalia niaꞋa, ma nia ka tua Ꞌi ano, ma ka faꞋamanatada. 3 Ma na ngwae faꞋamanata ana taki ki, ma na Farasi ki, kira ka ngalia maꞋi taꞋi kini neꞋe kira daua faꞋinia na ꞋusuꞋa. Ma kira ka faꞋa uua Ꞌi safitada. 4 Ma kira ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “Ngwae faꞋamanata Ꞌae, na kini neꞋe kami daua faꞋinia ꞋusuꞋa. 5 Aia, ma Ꞌi saena na taki neꞋe sa Moses nia kwatea fuaka ki, nia saea fasi neꞋe kini Ꞌuri, kika Ꞌuia Ꞌani na fau Ꞌiri nia ka mae. Ma na tae neꞋe Ꞌoko saea ana niaꞋa kwa?” 6 Kira saea ru neꞋe Ꞌiri kira ka ilitoꞋona fuana kika dao toꞋona ta ru, fasi Ꞌiri kira ka giosia Ꞌani sa Jesus.

Ma sa Jesus ka gwauru Ꞌana Ꞌi ano, ma ka kerekere Ꞌani ꞋuꞋuna Ꞌi fafona ano. 7 Ma kaidaꞋi kira saefilo goꞋo Ꞌada, nia ka tataꞋe, ma ka fata Ꞌuri fuada, “Sa tai amuꞋa neꞋe noaꞋa kasi sasia ta ru taꞋa, nia ke eta Ꞌuia Ꞌani ta gwaꞋi fau.” 8 Sui, nia ka gwauru laꞋu, ma ka kerekere laꞋu Ꞌi fafona ano. 9 Ma kaidaꞋi kira rongoa ru neꞋe, kira ka leka naꞋa Ꞌada, taꞋi taꞋi ngwaeꞋa, talaꞋae ana na ngwae ngwaro ki. Ma kira ka faꞋasia sa Jesus ka tua naꞋa taꞋifili nia faꞋinia na kini baera neꞋe nia uu goꞋo Ꞌana Ꞌi neꞋeri. 10 Ma nia ka tataꞋe laꞋu, ma ka fata Ꞌuri, “Kini neꞋe Ꞌae, na ngwae baera ki, kira naꞋa Ꞌi faꞋi? Nia faꞋuta? NoaꞋa ta ngwae ada kasi ore naꞋa fasi Ꞌiri nia matalangaꞋi Ꞌoe kwa?”

11 Ma nia ka olisia ka Ꞌuri, “Ngwae ꞋaꞋana Ꞌae, noaꞋa naꞋa ta ngwae.”

Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Ma nauꞋa bore, noaꞋa nau kusi matalangaꞋi Ꞌoe logo. ꞋOke leka naꞋa Ꞌamu, ma talaꞋae taꞋena noaꞋa Ꞌoe kosi sasia naꞋa ta ru taꞋa laꞋu.”

Sa Jesus neꞋe na madakolaꞋanga

12 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri fuana Farasi ki, “NauꞋa neꞋe, nau ku diꞋia na madakolaꞋanga fuana ngwae ki saena magalia neꞋe. Ngwae neꞋe nia leka maꞋi suli nau, noaꞋa nia kasi liu Ꞌi saena maꞋerodo. Nia ka liu saena madakolaꞋanga, ma nia ke baꞋa mauri firi.”

13 Ma na Farasi ki kira ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋAeꞋo Ꞌamu talamu neꞋe Ꞌoko faꞋarongo ꞋaniꞋo. Na fatalamu sulia ꞋaeꞋo talamu noaꞋa kasi mamana.”

14 Sa Jesus ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa goꞋo. Sui bore Ꞌana nau ku faꞋarongo Ꞌani nau talaku, tae neꞋe nau ku saeꞋe ki niꞋi mamana, osiꞋana nau ku saiana kula neꞋe nau ku leka maꞋi faꞋasia, ma Ꞌi faꞋi neꞋe nai baꞋa leka Ꞌuana. Ma noaꞋa kamu kasi sai goꞋo ana kula neꞋe nau ku leka maꞋi faꞋasia, ma kula neꞋe nai baꞋa leka Ꞌuana. 15 Kamu matalangani ru ki sulia manataꞋanga ngwae saena magalia neꞋe goꞋo Ꞌana. Aia, ma noaꞋa nau kusi matalangani ta ngwae. 16 Bore ma diꞋia nau ku matalangani ta ngwae, nau ku matalangaꞋi sulia manata Ꞌanga saga. Nau noaꞋa kusi matalangani ta ngwae taꞋifili nau, ma keroꞋo taꞋifau goꞋo MaꞋa neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi neꞋe rao faꞋi nau. 17 Na taki kamu ki saea ka sui naꞋa, diꞋia ro ngwae ki kira alangaꞋi sulia ta ru, tae neꞋe kera saea nia mamana. 18 Nau ku faꞋarongo Ꞌani nau talaku, ma na MaꞋa neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi, nia logo neꞋe ka faꞋarongo Ꞌani nau.”

19 Sui, kira ka saefiloa sa Jesus kika Ꞌuri, “ꞋUri ma maꞋa Ꞌoe nia Ꞌi faꞋi kwa?”

Ma sa Jesus ka olisi kira ka Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi saiaku ma na MaꞋa nau bore. DiꞋia kamu saiaku, kamu ka sai logo ana MaꞋa nau.” 20 Sa Jesus ka saea na ru neꞋe ki ana kaidaꞋi nia faꞋamanata na ngwae ki Ꞌi saena Luma Abu God, Ꞌi saena agi luma neꞋe kira alua kufikufi ru neꞋe kira alua Ꞌani na kwatea kira ki Ꞌi saena. Aia, ma ana kaidaꞋi neꞋeri, noaꞋa ta ngwae kasi daua goꞋo, osiꞋana noaꞋa kasi dao Ꞌua ana kaidaꞋi nia.

Nia ꞋafitaꞋi kamu ka leka Ꞌuana na kula neꞋe nai baꞋa leka Ꞌuana

21 Sa Jesus ka fata Ꞌuri laꞋu fuada, “Nai baꞋa leka, ma muke baꞋa lulu nau. Ma muke baꞋa mae, ma God noaꞋa kasi rufuanata goꞋo ana taꞋangaꞋa kamu ki. Ma nia ꞋafitaꞋi kamu ka leka ana kula neꞋe nai baꞋa leka Ꞌuana.”

22 Ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Jiu ki kira ka fata Ꞌuri, “Nia saea ni ke baꞋa ꞋafitaꞋi goꞋo kulu ka leka Ꞌuana kula neꞋe nia ke baꞋa leka Ꞌuana. ꞋUri ma nia ke baꞋa saungi nia Ꞌana talana taka?”

23 Sa Jesus ka olisi kira ka fata Ꞌuri, “Kaumulu leka maꞋi faꞋasia na fanoa neꞋe Ꞌi ano goꞋo. Bore ma nau ku leka maꞋi faꞋasia Ꞌi langi. Kaumulu neꞋe faꞋasia na magalia neꞋe. Ma nauꞋa noaꞋa laꞋu faꞋasia na magalia. 24 Nia neꞋe, nau ku saea ka sui naꞋa muke baꞋa mae, ma God noaꞋa kasi rufuanata ana taꞋangaꞋa kamu ki. Nia mamana naꞋa, diꞋia noaꞋa kamu kasi faꞋamamana neꞋe NauꞋa NiniꞋa,† God noaꞋa kasi rufuanata ana taꞋangaꞋa kamu ki.”

25 Sui kira saefiloa kira ka Ꞌuri, “ꞋUri ma ꞋaeꞋo sa tai niniꞋa?”

Ma sa Jesus ka olisida ka fata Ꞌuri, “Nau niniꞋa diꞋia nama ba nau ku eta saea naꞋa fuamuꞋa saena faꞋamanataꞋanga nau ki. 26 Nau ku toꞋo ana na ru Ꞌoro liu ki neꞋe nau ku saiana nau ku alaꞋa suli kamu fuana matalangaꞋilamuꞋa Ꞌani. Ngwae neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi, nia neꞋe na ngwae mamana. Aia, ma tae neꞋe nia saea fuaku, nia neꞋe nau ku saea fuana ngwae ki taꞋifau.”

27 Ma noaꞋa kira kasi sai goꞋo ana neꞋe sa Jesus nia fata sulia MaꞋa nia maꞋi Ꞌi langi. 28 Nia neꞋe, nia ka fata Ꞌuri fuada, “KaidaꞋi muke alu nau, na Ngela Ngwae, fafona Ꞌai rara folo, muke saiaku neꞋe Nau NiniꞋa. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, muke baꞋa saiana neꞋe noaꞋa nau kusi sasia ta ru sulia na manatalaku talaku. Bore ma nau ku saea goꞋo ru neꞋe MaꞋa nia faꞋamanata nau Ꞌani, nia neꞋe nau ku saeꞋe fuamuꞋa. 29 ꞋIu, ma MaꞋa neꞋe nia asungaꞋi nau naꞋa maꞋi, nia ka tua faꞋi nau sulia asoa ki. NoaꞋa nia kasi danga Ꞌani nau, duꞋungana nau ku sasia ru neꞋe nia faꞋasaeleꞋa nia sulia asoa ki.”

30 Ma ngwae Ꞌoro ki kira ka faꞋamamana ana sa Jesus, kaidaꞋi kira rongoa nia saea na ru neꞋeri ki.

Sa Jesus faꞋinia sa Abraham

31 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana niaꞋa ki, “DiꞋia muke sasi sulia na faꞋamanataꞋanga nau ki, kamu na ngwae fafarongo mamana nau ki naꞋa. 32 Ma muke baꞋa saiana ru mamana ki sulia God, ma na ru mamana sulia God ki neꞋe kwate kamu ke tua aloge.”

33 Kira olisia sa Jesus, kira ka Ꞌuri, “Kami na ngwae ana kwalafa sa Abraham ki naꞋa. NoaꞋa kami Ꞌisi rao ꞋoꞋo laꞋu fuana ta ngwae. FaꞋuta neꞋe Ꞌoko saea mike tua aloge?”

34 Sa Jesus ka fata Ꞌuri laꞋu fuada, “Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa. Ngwae neꞋe kira roꞋosulia na falafala taꞋa ki, na falafala taꞋa neꞋeri ki neꞋe gwaungaꞋi fafida, ma kira ka rao ꞋoꞋo naꞋa Ꞌada Ꞌi olofana. 35 Na ngwae neꞋe nia tua aloge, nia neꞋe na ngwae neꞋe nia futa ana kwalafa, ma ka toꞋo ana mamanaꞋanga fuana tuaꞋa saena luma maꞋa nia. Ma na ngwae neꞋe ka rao ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana, nia noaꞋa kasi tua mamana ana kwalafa. 36 Nia neꞋe, diꞋia nauꞋa, na Ngela God, nau ku faꞋasakadola kamu, nia neꞋe kamu fiꞋi aloge mamana. 37 Nau ku saiana kamu na ngwae ana kwalafa sa Abraham. Ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana ma, kamu ka oga saungilaku, osiꞋana noaꞋa kamu kasi oga goꞋo sasiꞋa sulia na faꞋamanataꞋanga nau ki. 38 Nau ku fata sulia tae neꞋe MaꞋa nau nia faꞋataꞋinia fuaku. Aia, ma kamu ka sasia tae ki neꞋe maꞋa kamu nia saeꞋe fuamuꞋa.”

39 Kira olisia sa Jesus kira ka Ꞌuri, “MaꞋa kami naꞋa neꞋe sa Abraham!”

Sa Jesus ka Ꞌuri fuada, “DiꞋia kamu na kwalafa sa Abraham ki mamana, muke sasia logo na ru neꞋe nia saunganiꞋi ki. 40 Aia, ma nau ku saea goꞋo Ꞌaku na ru mamana ki neꞋe nau ku rongoa maꞋi faꞋasia God fuamuꞋa sulia asoa ki. Bore ma kamu ka oga goꞋo Ꞌaumulu saungilaku. Bore ma sa Abraham noaꞋa kasi sasia goꞋo ta ru ꞋunaꞋeri. 41 Kamu sasia goꞋo ꞋamuꞋa na ru neꞋe maꞋa kamu nia sasiꞋi ki.”

Kira ka fata Ꞌuri fuana, “TaꞋifilia God goꞋo neꞋe MaꞋa kaimili, ma kaimili neꞋe na ngela mamana nia ki.”

42 Sa Jesus olisida ka fata Ꞌuri, “DiꞋia God neꞋe maꞋa kamu mamana, muke alafe fuaku, osiꞋana neꞋe nau ku leka maꞋi faꞋasia God, ma nau ku tua faꞋi kamu Ꞌi neꞋe. NoaꞋa nau kusi leka maꞋi sulia na mamana Ꞌanga nau talaku. God neꞋe asungaꞋi nau maꞋi. 43 FaꞋuta neꞋe noaꞋa kamu kasi rongo saiana fatalaku re? Nia ꞋunaꞋeri osiꞋana noaꞋa kamu kasi oga goꞋo rongolana. 44 Aia, ma kamuꞋa neꞋana, na maꞋa kamu neꞋe sa Saetan naꞋa. Nia neꞋe, kamu ka oga sasilana na ru ki, diꞋia logo neꞋe nia sasiꞋi. Sa Saetan neꞋe nia na ngwae fuana saungwaeꞋa naꞋa, sulia nia Ꞌita ka sasia Ꞌua naꞋa maꞋi. Ma nia ka kina na mamanaꞋanga, osiꞋana noaꞋa nia kasi toꞋo ana ta tae neꞋe ka mamana ana niaꞋa. KaidaꞋi nia sokea Ꞌana ta ngwae, na falafala nia naꞋa neꞋeriꞋa, duꞋungana nia neꞋe ngwae fuana sokeꞋa naꞋa, ma nia neꞋe maꞋa naꞋa fuana na ngwae soke ki taꞋifau. 45 Ma ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, ru neꞋeri neꞋe sasia noaꞋa kamu kasi oga goꞋo faꞋamamana laku. 46 Ma sa tai amuꞋa neꞋe saiana ka faꞋataꞋinia na tae neꞋe nau ku sasia ka taꞋa ana? NoaꞋa! Aia, ma faꞋuta neꞋe noaꞋa kamu kasi faꞋamamana nau, kaidaꞋi nau ku saea ru mamana ki fuamuꞋa? 47 Aia, sa tai neꞋe kira Ꞌita maꞋi siana God, kira saiana kira ka rongo sulia na fatalana. Ma kamuꞋa neꞋe, noaꞋa kamu kasi Ꞌita maꞋi ana God. Ma nia neꞋe ka sasia noaꞋa kamu kasi sailinga.”

48 Sui, kira ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “Na ru ba kami saea suliꞋo nia mamana ba kami saea ꞋaeꞋo ngwae faꞋasia Samaria, ma Ꞌoko toꞋo ana na ano Ꞌi ru taꞋa.”

49 Sa Jesus olisida ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa goꞋo, noaꞋa nau kusi toꞋo ana ta anoꞋi ru taꞋa. Ma nau ku faꞋaꞋinotoꞋa na MaꞋa nau, bore ma noaꞋa kamu kasi faꞋaꞋinotoꞋa goꞋo nauꞋa. 50 Ma noaꞋa nau kusi oga goꞋo neꞋe na ngwae ki kira ka fuꞋusi ꞋinotoꞋa aku. MaꞋa nau lala neꞋe nia oga fuana ngwae ki kira ka fuꞋusi ꞋinotoꞋa aku. Ma niaꞋa logo neꞋe ke baꞋa kwai matalangaꞋi Ꞌani ꞋoloꞋoloꞋa. 51 Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, sa tai neꞋe nia sasi sulia faꞋamanataꞋanga nau, noaꞋa nia kasi mae.”

52 Sui kira olisia sa Jesus kira ka fata Ꞌuri, “Kaimili fiꞋi saiamu, neꞋe Ꞌoko toꞋo ana anoꞋi ru taꞋa! Sulia koꞋo kia sa Abraham nia mae naꞋa, ma na profet ki logo kira ka mae. FaꞋuta neꞋe Ꞌoko saea diꞋia ngwae sasia sulia faꞋamanataꞋanga Ꞌoe, noaꞋa nia kasi mae? 53 KoꞋo kia sa Abraham nia na ngwae ꞋinotoꞋa, bore ma nia mae naꞋa. Ma ꞋaeꞋo neꞋe, Ꞌoko fia fasi Ꞌoko ꞋinotoꞋa ka liufia sa Abraham kwa? Ma na profet ki logo ba kira mae naꞋa. ꞋIrai ma Ꞌoko saeꞋo mo Ꞌania sa tai?”

54 Sa Jesus ka olisi kira ka Ꞌuri, “DiꞋia nauꞋa goꞋo Ꞌana neꞋe nau ku fuꞋusi ꞋinotoꞋa ana nauꞋa talaku, Ꞌirai ꞋinotoꞋanga nau nia ru ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana. Aia, ma na ngwae fuana neꞋe ka fuꞋusi ꞋinotoꞋa aku neꞋe MaꞋa nau neꞋe kamu saea nia neꞋe God kamu. 55 Sui bore Ꞌana, noaꞋa kamu kasi saiana goꞋo God. Ma nau ku saiana niaꞋa. Bore ma diꞋia nau ku saea noaꞋa nau kusi saiana, nau ku diꞋia logo kamuꞋa neꞋe kamu sai liu ana sokeꞋa. Aia, ma nau ku sai leꞋa liu naꞋa ana, ma nau ku sasi sulia fatalana. 56 Ma na koꞋo kamu sa Abraham nia saeleꞋa liu, osiꞋana nia lisia naꞋa daolaku maꞋi. Ma nia ka lisia naꞋa, ma ka saeleꞋa liu sulia.”

57 Ma kira ka fata laꞋu Ꞌuri fuana, “KwaraꞋae! Lima akwala faꞋi ngali ki kasi sui Ꞌua fafia futa lamu, ma Ꞌoko saea Ꞌoko lisia sa Abraham kwa?”

58 Sa Jesus ka olisi kira ka fata Ꞌuri, “Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa: KaidaꞋi sa Abraham noaꞋa kasi futa Ꞌua, Nau NiniꞋa, nau ku tua naꞋa.”

59 Ana kaidaꞋi neꞋeri, kira ka ngalia naꞋa fau ki fuana Ꞌuimaelana, duꞋungana nia fata ꞋunaꞋeri. Sui, nia ka ago naꞋa faꞋasi kira, ma ka leka naꞋa faꞋasia na Luma Abu God.

9

Sa Jesus nia gura na ngwae maana rodo

1 KaidaꞋi sa Jesus nia liliu Ꞌana, nia ka lisia taꞋi ngwae neꞋe maana rodo Ꞌita naꞋa maꞋi ana kaidaꞋi nia futa ana. 2 Ma na fafarongo nia ki kira saefilo nia kira ka Ꞌuri, “Ngwae faꞋamanata Ꞌae, na taꞋangaꞋa sa tai neꞋe sasia na maana na ngwae neꞋe ka rodo Ꞌita naꞋa maꞋi ana futalana kwa? Na abula taꞋangaꞋa nia Ꞌana talana nama na abula taꞋalana na maꞋa nia ma na teꞋa nia?”

3 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Na maa rodo neꞋe saungia, noaꞋa laꞋu sulia na abula taꞋangaꞋa nia Ꞌana talana, ma noaꞋa laꞋu na abula taꞋalana na maꞋa nia nama na teꞋa nia. Na maana ka rodo fasi Ꞌiri muke lisia na ngasingasiꞋanga God neꞋe rao ana niaꞋa. 4 Ana kaidaꞋi nia dangi Ꞌua, kuke sasia nama na raoꞋa God neꞋe nia kwate nau maꞋi fuana. Sulia na rodo nia karangi naꞋa, kaidaꞋi ba noaꞋa ta ngwae kasi rao naꞋa. 5 KaidaꞋi nau ku tua Ꞌua Ꞌi saena magalia, nauꞋa neꞋe na madakolaꞋanga fuana na ngwae ana magalia.”

6 Ma Ꞌi buri Ꞌana sa Jesus nia saea ru neꞋe, nia ka ngisu saena ano, ma ka bunia moꞋa Ꞌani ngisuna, ma ka ongoa Ꞌani na maana na ngwae neꞋeri. 7 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOe leka Ꞌoko taufia naꞋa maamu Ꞌi saena na namo Ꞌi Saelom.” (Sata neꞋe, na fadalana neꞋe, “AlungaꞋinia.”) Ma na ngwae neꞋeri ka leka ka taufia naꞋa maana, ma nia ka lia naꞋa.

8 Ma na ngwae ana fanoa nia, ma na ngwae neꞋe kira lisia ba nia gani gani ru goꞋo Ꞌana Ꞌi naꞋo, kira ka saefiloda kwailiu, “Nia na ngwae ba nia tua ma ka gani gani ru goꞋo Ꞌana niniꞋa?”

9 Ma ti ngwae kika Ꞌuri, “NiaꞋa naꞋa niniꞋa.”

Ma ti ngwae laꞋu kira ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa laꞋu niaꞋa niniꞋa, bore ma lisilana diꞋia na ngwae baera.”

Ma na ngwae neꞋeri Ꞌana talana ka fata Ꞌuri, “NauꞋa naꞋa ngwae baera niniꞋa.”

10 Ma kira ka saefiloa, “FaꞋuta neꞋe na maamu ka Ꞌifi naꞋa Ꞌira kwa?”

11 Ma nia ka olisida ka Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe satana sa Jesus neꞋe nia saungaꞋinia moꞋa, ma ka ongoa Ꞌani na maaku. Ma nia ka saea fuaku nau ku leka, nau ku taufia naꞋa maaku Ꞌi saena na namo Ꞌi Saelom. Sui nau ku leka, ma kaidaꞋi nau ku taufia naꞋa na maaku goꞋo neꞋe maaku ka lia naꞋa.”

12 Ma kira ka saefiloa laꞋu Ꞌuri ana, “Ma nia naꞋa Ꞌi faꞋi kwa?”

Ma nia ka olisida ka Ꞌuri, “Nau ku kina.”

13 Ma Ꞌi buri, kira ka talaꞋia naꞋa na ngwae baera siana na Farasi ki. 14 Aia, ma faꞋi asoa neꞋeri sa Jesus saungaꞋinia na moꞋa ma ka gura naꞋa maana na ngwae neꞋeri, na faꞋi asoa Sabat asoa ana mamaloꞋanga. 15 Ma na Farasi ki kika saefiloa laꞋu na ngwae neꞋeri, “FaꞋuta neꞋe nia sasi Ꞌoko lia naꞋa.” Ma nia ka saea ka Ꞌuri fuada, “Sa Jesus nia alua moꞋa fafia na maaku. Sui nau ku taufia naꞋa maaku, ma na maaku ka lia naꞋa.”

16 Ma ti ngwae ada neꞋe Farasi ki kira ka fata Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe nia sasia ru neꞋe, noaꞋa nia kasi leka laꞋu maꞋi faꞋasia God, osiꞋana nia Ꞌoia na taki ana Sabat, Ꞌani guralana na ngwae neꞋe ana Sabat.”

Ma ti ngwae laꞋu kira ka Ꞌuri, “NoaꞋa, ma faꞋuta mo neꞋe na ngwae abula taꞋa Ꞌuri ka fulia na faꞋanadaꞋa doe ꞋunaꞋeri ki?” Ma noaꞋa kira kasi Ꞌado fiku goꞋo osiꞋana na ru neꞋeri.

17 Sui na Farasi ki kira ka saefilo Ꞌuri laꞋu ana na ngwae neꞋeri, “ꞋOko saea sa Jesus neꞋe gura naꞋa maamu, na tae neꞋe Ꞌoko saea ana?”

Ma nia ka Ꞌuri, “NiaꞋa ta profet.”

18 Ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana Jiu ki, kira ka Ꞌaila Ꞌani faꞋamamanalana ana neꞋe maana nia rodo naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋo. Ma kira ka saea maꞋi na maꞋa nia faꞋinia teꞋa nia. 19 Ma kira ka saefilo kera Ꞌuri, “Na ngela koroꞋo nama niniꞋa? KoroꞋo saea fasi na maana nia rodo naꞋa, ana kaidaꞋi nia futa maꞋi ana. Ma tae neꞋe sasia nia ka lia naꞋa ana kaidaꞋi neꞋe?”

20 Ma na maꞋa nia faꞋinia teꞋa nia kera olisida kira ka Ꞌuri, “KeroꞋo saiana nia na ngela keroꞋo, ma keroꞋo ka saiana neꞋe maana nia rodo Ꞌua naꞋa maꞋi ana kaidaꞋi nia futa ana. 21 Bore ma keroꞋo kina logo tae neꞋe kwate ma nia ka lia naꞋa, nama sa tai neꞋe ka Ꞌifingia maana. Kamu ke saefilo nia kwau, sulia nia ꞋaꞋana naꞋa, ma nia ka tala alaꞋa naꞋa Ꞌana talana!” 22 Na maꞋa nia faꞋinia teꞋa nia kera saea ru neꞋe sulia kera maꞋu Ꞌani na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana Jiu ki. Sulia kira alafafia ka sui naꞋa, fasi diꞋia ta ngwae neꞋe ka saea sa Jesus neꞋe na Christ, na ngwae ba God nia filia, noaꞋa kira kasi alaꞋania ka ruꞋu saena luma fuana foꞋongaꞋa ki. 23 Nia neꞋe maꞋa nia faꞋinia teꞋa nia kera ka saea, “Nia ꞋaꞋana naꞋa. Kamu ke saefiloa kwau!”

24 Sui kira ka saea laꞋu maꞋi na ngwae ba na maana nia rodo Ꞌi naꞋo, ma kira ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke fata alangaꞋi Ꞌi naꞋona God neꞋe Ꞌoko saea naꞋa ru mamana ki! Kaimili saiana na ngwae neꞋe niaꞋa na ngwae taꞋa.”

25 Ma na ngwae neꞋe ka olisida ka Ꞌuri, “Nau ku kina niaꞋa na ngwae taꞋa nama noaꞋa. TaꞋi ru nau ku saiana goꞋo Ꞌaku neꞋe Ꞌuri, na maaku nia rodo Ꞌi naꞋo, bore ma ana kaidaꞋi neꞋe nau ku lia naꞋa.”

26 Ma kira ka saefilo laꞋu Ꞌuri ana, “Na tae neꞋe nia sasia amu kwa? Ma nia ka gura faꞋuta ana maamu?”

27 Ma na ngwae neꞋe ka olisida ka Ꞌuri, “Nau ku saea ka sui naꞋa fuamuꞋa ba, bore ma noaꞋa kamu kasi rongoa goꞋo. FaꞋuta neꞋe kamu ka oga laꞋu rongolana? Sali kaumulu oga kamu ka faꞋamamana ma kamu ka leka logo sulia niaꞋa.”

28 Kira fata buri tolingaꞋi fuana ma kira ka Ꞌuri, “ꞋAeꞋo neꞋe ngwae fafarongo nia kwa. Bore ma kaimili na ngwae fafarongo sa Moses ki lala. 29 Sulia kaimili saiana God nia fata fuana sa Moses. Ma na ngwae neꞋe, kami kina nia leka maꞋi faꞋasia Ꞌi faꞋi!”

30 Ma na ngwae neꞋe ka olisida ka Ꞌuri, “Nau ku Ꞌarefo liu naꞋa ana kaumulu. OsiꞋana nia Ꞌifingia naꞋa maaku, bore ma kamu ka saea neꞋe noaꞋa kamu kasi saiana goꞋo Ꞌaumulu Ꞌi faꞋi neꞋe nia leka maꞋi faꞋasia. 31 Kulu taꞋifau, kulu saiana God noaꞋa kasi rongoa na ngwae taꞋa ki. Nia ka rongoa lala na ngwae neꞋe kira fuꞋusi ꞋinotoꞋa ana ki, ma kira ka sasia na ru neꞋe nia oga fuana kira ka sasiꞋi. 32 Ka Ꞌita Ꞌua naꞋa maꞋi ana etangilana na magalia, noaꞋa kulu Ꞌiri rorongoa Ꞌua neꞋe ta ngwae ka Ꞌifingia maana ta ngwae neꞋe rodo Ꞌita ana kaidaꞋi nia futa maꞋi ana. 33 Ma diꞋia na ngwae neꞋe noaꞋa kasi leka maꞋi faꞋasia God, nia ꞋafitaꞋi nia ka sasia ta ru ꞋunaꞋeri.”

34 Ma kira ka saetaꞋa liu, ma kira ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOko doe maꞋi saena taꞋangaꞋa Ꞌita naꞋa maꞋi ana futalamu! FaꞋuta neꞋe Ꞌoko oga Ꞌoke faꞋamanata kaimili lala?” Sui kira ka luia noaꞋa nia kasi ruꞋu Ꞌi saena na luma fuana foꞋongaꞋa ki.

35 Sui sa Jesus ka rongoa neꞋe kira sasi ꞋunaꞋeri ana ngwae neꞋeri. Ma nia ka dao toꞋona ma ka fata Ꞌuri, “ꞋUri ma Ꞌoko faꞋamamana ana na Ngela Ngwae?”

36 Ma na ngwae neꞋe ka olisia ka Ꞌuri, “AraꞋi Ꞌae, Ꞌoke faꞋarongo nau, sa tai niniꞋa, fasi Ꞌiri nau ku faꞋamamana ana niaꞋa?”

37 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOko lisia ka sui naꞋa, ma niaꞋa naꞋa neꞋe Ꞌoko fata faꞋinia ana kaidaꞋi neꞋe.”

38 Ma na ngwae neꞋe ka saea, “Aofia Ꞌae, nau ku faꞋamamana naꞋa amu.” Ma nia ka bobo uruuru Ꞌi ano Ꞌi naꞋona Ꞌaena sa Jesus.

39 Sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Nau ku leka maꞋi Ꞌiri nai toꞋolangaꞋinia ngwae ana magalia ki Ꞌani ro fikutaꞋi ngwae ki. Ta fikutaꞋi ngwae diꞋia ngwae maa rodo ki osiꞋana noaꞋa kira kasi saiana ru mamana sulia God. Ngwae neꞋe ki, nau ku kwatea kike lia saiana ru mamana sulia God. Ta fikutaꞋi ngwae kira fia fasi kira lia saiana ru mamana sulia God. Nau ku faꞋataꞋinia neꞋe noaꞋa kira Ꞌiri saiana ru mamana sulia God.”

40 Ma ti ngwae ada neꞋe Farasi ki neꞋe kira tua Ꞌi neꞋeri faꞋinia, kira rongoa nia saea ru neꞋe, ma kira ka saefiloa, “ꞋUri ma Ꞌoko saea fasi neꞋe maamiꞋa rodo logo niniꞋa?”

41 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “DiꞋia maamuꞋa nia rodo Ꞌira noaꞋa God kasi matalangaꞋi kamu, sui bore Ꞌana kamu ka abula taꞋa. Bore ma kamu saea neꞋe kamu lia saiana ru mamana. Nia neꞋe kwate God ka matalangaꞋi kamu.”

10

Sa Jesus neꞋe na ngwae leꞋa fuana liaꞋa sulia na sipsip ki

1 Sa Jesus ka saea fuana na fafarongo nia ki ka Ꞌuri, “Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, na ngwae neꞋe noaꞋa kasi ruꞋu ana na sinamaa ana na foka na sipsip ki, ma ka ruꞋu goꞋo maꞋi Ꞌana Ꞌi burina na fokaꞋi sipsip, niaꞋa na ngwae bili. 2 Ma na ngwae neꞋe nia ruꞋu maꞋi ana sinamaa, niaꞋa naꞋa neꞋe na ngwae mamana neꞋe ka lia sulia na sipsip ki. 3 Na ngwae folo ana sinamaa ka Ꞌifingia na sinamaa ana foka fuana, ma na sipsip ki kira ka rongo saiana na lingana, ma kira ka leka maꞋi siana. Nia ka saea satana na sipsip nia ki, ma ka talaꞋida Ꞌi maa. 4 Ma kaidaꞋi nia ka talaꞋia na sipsip nia ki taꞋifau Ꞌi maa, nia ka etaeta Ꞌi naꞋoda, ma kira ka leka Ꞌi burina, sulia kira rongo saiana na lingana. 5 Ma nia ꞋafitaꞋi kira ka leka Ꞌi burina ta ngwae matamata. Kira ka tafi faꞋasia, osiꞋana noaꞋa ki kasi rongo saiana na lingana.”

6 Ana kaidaꞋi sa Jesus ka alaꞋa Ꞌani na tarifulaꞋanga neꞋe fuada, bore ma noaꞋa kira kasi sai goꞋo ana na fadalana. 7 Nia neꞋe, sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, nauꞋa neꞋe na sinamaa fuana na sipsip ki ke ruꞋu ana. 8 Na ngwae ba kira dao maꞋi Ꞌi naꞋo ana nauꞋa ki, kira diꞋia na ngwae bili ki, ma na sipsip ki noaꞋa kasi roꞋo goꞋo suli kira. 9 Nau ku diꞋia na sinamaa fuana ruꞋungaꞋa. Sa tai bore Ꞌana neꞋe nia ruꞋu maꞋi ana nauꞋa, nai baꞋa faꞋamauria. Nia ke baꞋa ruꞋu maꞋi ma ka ruꞋu kwau ma ka dao toꞋona na ru leꞋa ki. 10 Na ngwae bili nia dao goꞋo maꞋi Ꞌana fuana bili lana ru ki ma ka saungwae ma faꞋinia faꞋali ruꞋanga. Bore ma nau ku dao maꞋi fasi Ꞌiri muke toꞋo ana na mauriꞋa neꞋe nia leꞋa ka tasa.

11 “Nau ku diꞋia logo na ngwae neꞋe nia lia leꞋa sulia sipsip ki. Ma nau ku maꞋudi fuana maeꞋa Ꞌusia na sipsip nau ki. 12 Ma na ngwae neꞋe nia rao goꞋo fuana na folifoliꞋa, ma na sipsip ki noaꞋa laꞋu ru nia ki, kaidaꞋi nia lisia na kui kwasi ka leka maꞋi, nia ka faꞋasia naꞋa sipsip ki, ma ka tafi naꞋa Ꞌana. Ma na kui kwasi ka leka maꞋi ka saungia na sipsip ki, ma ka takalongaꞋinia na sipsip ki. 13 Na ngwae neꞋeri ka tafi naꞋa Ꞌana sulia nia rao goꞋo Ꞌana fuana folifoliꞋa, ma noaꞋa kasi gerea goꞋo na sipsip ki. 14-15 Nau ku lia leꞋa sulia na sipsip ki, ma nau ku maꞋudi fuana maeꞋa Ꞌusia na sipsip nau ki. Ma kira ka saiaku, ma nau ku saiada logo, diꞋia logo neꞋe MaꞋa nia saiaku, ma nau ku sai logo ana. 16 Ma ti sipsip aku logo neꞋe noaꞋa kira kasi tua Ꞌua saena foka. Ma nai baꞋa ngalida logo maꞋi. Ma kira ka rongo saiana lingaku. Ma kira ke baꞋa tua fiku saena taꞋi amuꞋi sipsip nau faꞋinia na sipsip neꞋe kira eta tua naꞋa Ꞌi neꞋe ki. Ma nai baꞋa lia sulida taꞋifau.

17 “Na MaꞋa nia alafe fuaku, osiꞋana nau ku maꞋudi fuana nai mae, fasi Ꞌiri nau ku mauri laꞋu. 18 NoaꞋa ta ngwae kasi saungi nau, diꞋia noaꞋa nau kusi danga Ꞌania fuana. Ma nia naꞋa neꞋe kwaiogaiꞋanga nau. Nau ku toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana kwatelana nauꞋa talaku fuana maeꞋa ma fuana mauriꞋa logo. Na ru neꞋe na MaꞋa nau saea fuaku, nai sasia neꞋeriꞋa.”

19 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, ngwae Jiu ki noaꞋa kira kasi alua naꞋa taꞋi manataꞋanga sulia sa Jesus osiꞋana na ru neꞋe nia saeꞋe ki. 20 ꞋOrolada kira saea, “Ngwae neꞋe nia boleboleꞋa, ma ka toꞋo ana anoꞋi ru taꞋa. NoaꞋa kamu kasi roꞋosulia!”

21 Bore ma ti ngwae ada kira ka fata Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe nia toꞋo ana anoꞋi ru taꞋa, nia ꞋafitaꞋi ka fata Ꞌuri re! Ma na ngwae neꞋe toꞋo ana anoꞋi ru taꞋa, nia ꞋafitaꞋi ka gura ngwae maada rodo ki, ma kira ka lia laꞋu!”

Na ngwae ki kira Ꞌaila Ꞌania sa Jesus

22 Ana kaidaꞋi ana uniꞋi gwariꞋa, na ngwae Jiu ki kira fiku Ꞌi Jerusalem fuana FangaꞋa ana FaꞋa Abulana Luma Abu God. 23 Ma sa Jesus ka tua logo saena Luma Abu neꞋeri, ma ka liliu goꞋo Ꞌana saena taofa sa Solomon. 24 Aia, ma ana kaidaꞋi ngwae ki kira lisia, kira ka fiku maꞋi siana, ma kira ka saefiloa kira ka Ꞌuri, “Kami kwaimasi ka tau liu naꞋa. ꞋOke sae saga ana fuamiꞋa! ꞋUri ma ꞋaeꞋo neꞋe na Christ, na ngwae ba God filia Ꞌiri ka Ꞌafia na ngwae ki, nama noaꞋa?”

25 Sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Nau ku saea fuamuꞋa ka sui naꞋa, bore ma noaꞋa kamu kasi oga goꞋo faꞋamamana laku. Na raoꞋa neꞋe nau ku sasiꞋi ki, na MaꞋa nau neꞋe saea nau ku sasiꞋi, ma kira ka faꞋataꞋinia nauꞋa naꞋa. 26 Bore ma kamu kasi oga goꞋo faꞋamamana Ꞌanga, osiꞋana neꞋe kamuꞋa noaꞋa laꞋu na sipsip nau ki. 27 Na sipsip nau ki neꞋe kira rongo saiana na lingana fatalaku, ma nau ku saiada, ma kira ka leka Ꞌi buriku. 28 Ma nau ku kwatea na mauriꞋa firi fuada, ma noaꞋa kira kasi mae. Ma ka ꞋafitaꞋi ta ngwae ka lauda faꞋasi nau. 29 Na MaꞋa nau neꞋe kwatea na sipsip neꞋe ki fuaku, nia ka ngasingasiꞋa ka liufia naꞋa ru ki taꞋifau. Ma ka ꞋafitaꞋi ta ngwae ka laua na sipsip neꞋe ki faꞋasi nia. 30 NauꞋa faꞋinia na MaꞋa, keroꞋo taꞋi ru goꞋo.”

31 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na ngwae ki kira ka goe fau laꞋu maꞋi, fasi Ꞌiri kira ka Ꞌuia sa Jesus ka mae. 32 Ma sa Jesus ka saefilo kira Ꞌuri, “Kaumulu lisia ka sui naꞋa na raoꞋa leꞋa Ꞌoro ki neꞋe nau ku sasia faꞋasia na MaꞋa. ꞋUri ma na raoꞋa faꞋuta ana na raoꞋa neꞋe ki neꞋe kamu oga saungilaku fafia?”

33 Ma kira olisia kika Ꞌuri, “Kaimili kasi Ꞌui Ꞌoe laꞋu fafia na raoꞋa leꞋa neꞋe Ꞌoko sasiꞋi ki. Kami oga mika Ꞌui Ꞌoe lala fafia neꞋe Ꞌoko fata buri tolingaꞋi ana God. OsiꞋana ꞋaeꞋo na ngwae goꞋo Ꞌana, ma Ꞌoko saea ꞋaeꞋo God!”

34 Sa Jesus ka olisi kira laꞋu ka Ꞌuri, “Na alaꞋanga ki niꞋi teo naꞋa saena KerekereꞋa Abu kamu, God nia saea ka Ꞌuri, ‘KamuꞋa na god ki.’✡ 35 Ma kulu saiana na ru ki taꞋifau saena KerekereꞋa Abu, nia mamana daofaꞋi liu sulia kaidaꞋi ki. Ma God noaꞋa kasi rora kaidaꞋi nia fata fuana koꞋo kia ki, ma ka saeda naꞋa Ꞌani god ki. 36 Ma nauꞋa na ngwae neꞋe God nia fili nau, ma ka asungaꞋi nau naꞋa maꞋi saena na magalia neꞋe. Ma ka faꞋuta neꞋe kamu ka saea nau ku fata buri tolingaꞋi ana God, kaidaꞋi nau ku saea nau Ꞌani Ngela nia? 37 DiꞋia noaꞋa nau kusi sasia na raoꞋa ki neꞋe MaꞋa nau oga nau ku sasiꞋi, noaꞋa kamu kasi faꞋamamana nau goꞋo. 38 Bore ma si diꞋia nau ku sasia na raoꞋa neꞋe na MaꞋa nia ogaꞋi ki, kamu ka faꞋamamana Ꞌaumulu ana raoꞋa neꞋeri ki, sui bore Ꞌana noaꞋa kamu kasi faꞋamamana ana na ru neꞋe nau ku saeꞋe fuamuꞋa ki. DiꞋia kamu ka sasia na ru neꞋe ki, muke baꞋa sai leꞋa ana neꞋe na MaꞋa nia tua ratai aku, ma nau ku tua ratai logo ana na MaꞋa.”

39 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri logo, kira oga kika daua sa Jesus, bore ma nia ka ago naꞋa Ꞌana faꞋasi kira.

40 Ma sa Jesus ka oli laꞋu ana bali kafo Ꞌi Jodan, ma nia ka tua Ꞌi neꞋeri ana kula ba sa John nia siuabua na ngwae ki Ꞌi naꞋo. 41 Ma na ngwae Ꞌoro liu ki kira leka maꞋi siana sa Jesus, ma kira ka fata fuada kwailiu kira ka Ꞌuri, “Sa John noaꞋa kasi sasia goꞋo ti ru faꞋanadaꞋa, bore ma na ru neꞋe nia fata sulia ana ngwae neꞋe, nia mamana taꞋifau goꞋo.” 42 Ma na ngwae Ꞌoro ki ana kula neꞋe kira ka faꞋamamana ana sa Jesus.

11

Maelana sa Lasaros

1 TaꞋi ngwae satana sa Lasaros nia mataꞋi. Ma nia ka tua ana fanoa Ꞌi Betani faꞋinia na ro ngwaingwaena nia ki, Ꞌi Mary ma Ꞌi Mata. 2 ꞋI Mary neꞋeri ba nia kisitani na ngwaingwai moko leꞋa ana Ꞌaena sa Jesus na Aofia, ma ka ongoa Ꞌani na ifuna. 3 Ma na ro kini neꞋe ki kira kwate alaꞋanga Ꞌuana sa Jesus kira ka Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, na ngwae neꞋe Ꞌoko kwaima liu ana nia mataꞋi.”

4 Ma kaidaꞋi sa Jesus rongoa na ru neꞋeri, nia ka fata Ꞌuri fuana na fafarongo nia ki, “Sa Lasaros noaꞋa kasi mae ana mataꞋinga neꞋe. Na mataꞋinga neꞋe saungia fasi Ꞌiri ka faꞋataꞋinia na ꞋinotoꞋanga God, ma fasi Ꞌiri neꞋe ngwae ki kira ke faꞋa ꞋinotoꞋa nau, na Ngela God, ana.”

5 Ma sa Jesus ka kwaima liu ana sa Lasaros, ma na ro ngwaingwaena nia ki Ꞌi Mata ma Ꞌi Mary. 6 ꞋUnaꞋeri bore Ꞌana, kaidaꞋi sa Jesus nia rongoa sa Lasaros nia mataꞋi naꞋa, nia ka tua laꞋu Ꞌana ana kula neꞋeri nia tua ana, sulia ro asoa ki. 7 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana na fafarongo nia ki, “Kulu oli laꞋu Ꞌuana Ꞌi Judea.”

8 Ma na fafarongo nia ki kira olisia kira ka Ꞌuri, “FaꞋamanata Ꞌae, noaꞋa nia kasi tau goꞋo ba, na ngwae Jiu ki kira oga naꞋa saungilamu Ꞌani ꞋuilaꞋi fau lamu. Ma Ꞌoko oga logo Ꞌoe oli laꞋu Ꞌi neꞋeri?”

9 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Ana taꞋi faꞋi asoa na madaꞋafi ka sina Ꞌita Ꞌi Ꞌofodangi leleka ka dao Ꞌi saꞋulafi. DiꞋia ta ngwae ka liu ana kaidaꞋi neꞋe madaꞋafi ka sina, ꞋafitaꞋi nia ka firute, sulia nia lisia na madakolana na magalia neꞋe. 10 Bore ma diꞋia ta ngwae ka galo Ꞌi saena rodo, nia ka firute, osiꞋana noaꞋa ta madakolaꞋa fuana.” 11 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Na ngwae kwaima ba kulu sa Lasaros, nia maliu naꞋa, ma nai baꞋa leka, nau ku faꞋaada.”

12 Ma na fafarongo nia ki kira olisia kira ka Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, diꞋia neꞋe nia maliu goꞋo Ꞌana, nia ke baꞋa leꞋa goꞋo.”

13 Na fadalana na alaꞋanga sa Jesus fasi sa Lasaros nia mae naꞋa. Bore ma kira fia fasi nia maliu mamana goꞋo Ꞌana. 14 Nia neꞋe, sa Jesus ka faꞋarongo madako ana fuada ka Ꞌuri, “Sa Lasaros nia mae naꞋa. 15 Bore ma fuana na leꞋangaꞋa kamu, nau ku saeleꞋa neꞋe noaꞋa nau kusi tua faꞋinia, fasi Ꞌiri kamu ka faꞋamamana nau. Aia, kulu leka siana.”

16 Sa Tomas (neꞋe kira saea Ꞌani Na ꞋIꞋiu) ka fata Ꞌuri fuana na fafarongo ki, “Kulu leka Ꞌakulu faꞋinia na ngwae faꞋamanata, fasi Ꞌiri kulu ke mae logo faꞋinia!”

17 Ma kaidaꞋi sa Jesus dao ana, fai asoa ki neꞋe sui naꞋa Ꞌi buri Ꞌana neꞋe kira kwaiatoa naꞋa sa Lasaros. 18 Na fanoa Ꞌi Betani tua karangia Ꞌi Jerusalem, ka bolo faꞋinia uulu agi tala ki goꞋo. 19 Ma ngwae Ꞌoro Ꞌi Judea ki kira dao Ꞌuana na maa toꞋolana Ꞌi Mata ma Ꞌi Mary, Ꞌuana na gwale ladaroꞋo, osiꞋana ai ngwane keroꞋa nia mae.

20 Ma kaidaꞋi Ꞌi Mata ka rongoa sa Jesus nia dao maꞋi, nia ka leka Ꞌuana lisilana. Ma Ꞌi Mary ka tua goꞋo Ꞌana Ꞌi luma. 21 ꞋI Mata ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “Aofia Ꞌae, diꞋia Ꞌoko tua tua goꞋo Ꞌamu Ꞌi neꞋe, Ꞌirai na ai ngwane nau kasi mae goꞋo. 22 Bore ma nau ku saiana kaidaꞋi neꞋe bore Ꞌana, God saiana ka kwatea goꞋo Ꞌana ta tae bore Ꞌana neꞋe Ꞌoko gania Ꞌuana.”

23 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Na ai ngwane Ꞌoe ke baꞋa mauri laꞋu.”

24 Ma nia ka fata fuana sa Jesus ka Ꞌuri, “Nau ku saiana nia ke baꞋa mauri laꞋu ana faꞋi asoa Ꞌisi.”

25 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Nau naꞋa neꞋe nai taꞋea na ngwae mae ki, ma ku kwatea laꞋu na mauriꞋa fuada. Sa tai bore Ꞌana neꞋe nia faꞋamamana nau, nia ke mauri laꞋu, sui bore Ꞌana nia ka mae naꞋa. 26 Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe kira faꞋamamana nau ki, kike baꞋa toꞋo ana mauriꞋa firi, ma noaꞋa kira kasi mae. ꞋUri ma Ꞌoko faꞋamamana ana ru neꞋe kwa?”

27 Ma nia ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋIu Aofia. Nau ku faꞋamamana ana ꞋaeꞋo naꞋa neꞋe na Christ, na Ngela God neꞋe nia leka maꞋi saena magalia.”

28 Ma buri Ꞌana neꞋe Ꞌi Mata saea ru neꞋeri, nia ka oli, ma ka kwaroro fuana na kini futa nia Ꞌi Mary, ma ka fata Ꞌuri fuana, “Na ngwae faꞋamanata dao naꞋa, ma nia oga ka lisiꞋo.” 29 Ma kaidaꞋi Ꞌi Mary nia rongoa ru neꞋe, nia ka tataꞋe, ma ka leka ꞋaliꞋali siana. 30 Ma sa Jesus kasi dao Ꞌua maꞋi fanoa, bore ma nia tua Ꞌua goꞋo Ꞌana maꞋi ana kula ba Ꞌi Mata nia dao toꞋona ana. 31 Ma na ngwae ki neꞋe kira tua Ꞌi luma faꞋinia Ꞌi Mary fuana na gwalelana na manatana, kira leka logo Ꞌi burina kaidaꞋi kira lisia nia tataꞋe ma ka leka ꞋaliꞋali kwau Ꞌi maa. Kira fia fasi neꞋe nia ka leka Ꞌi maana na kilu gwaꞋu Ꞌiri ka angi Ꞌi neꞋeri.

32 Ma kaidaꞋi Ꞌi Mary ka dao ana kula neꞋe sa Jesus nia tua ana, nia ka lisia, ma ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona Ꞌaena, ma ka fata Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, diꞋia Ꞌoko tua tua goꞋo Ꞌamu Ꞌi neꞋe Ꞌirai, na ai ngwane nau noaꞋa kasi mae goꞋo.”

33 Ma sa Jesus ka lisia Ꞌi Mary nia angi, ma na ngwae ki neꞋe kira leka maꞋi faꞋinia kira angi logo, ma nia ka kwaimanatai liu. 34 Ma sa Jesus ka saefilo kira ka Ꞌuri, “ꞋI faꞋi neꞋe kamu alua ana?”

Kira ka olisi Ꞌuri ana, “Aofia Ꞌae, leka maꞋi, ma Ꞌoko lisia Ꞌamu.”

35 Ma sa Jesus ka angi. 36 Ma na ngwae Jiu ki kira ka fata fuada kwailiu kika Ꞌuri, “Kamu lisia na alafeꞋanga doe nia fuana sa Lasaros!”

37 Ma ti ngwae ada laꞋu kira ka fata Ꞌuri, “Nia gura na ngwae maada rodo ki. ꞋUri ma noaꞋa nia kasi luia sa Lasaros faꞋasia na maeꞋa?”

38 Sa Jesus ka kwaimanatai liu laꞋu, ma ka leka Ꞌi maana na kilu gwaꞋu. Na kilu gwaꞋu neꞋeri, neꞋe na faoda neꞋe taꞋi gwaꞋi fau doe neꞋe kira alua Ꞌi maana. 39 Ma sa Jesus ka fata totongaꞋi fuada ka Ꞌuri, “Kamu ke lafua na fau neꞋana!”

Ma Ꞌi Mata na ngwaingwaena na ngwae neꞋe mae, ka olisia ka Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, na fai asoa ki neꞋe sui naꞋa Ꞌi burina neꞋe kira kwaiatoa. Dao Ꞌuri, sali nia moko ngwaꞋa naꞋa!”

40 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Nau ku saea ka sui naꞋa fuamu ba diꞋia Ꞌoko faꞋamamana nau, Ꞌoke baꞋa lisia na ꞋinotoꞋanga God.” 41 Ma kira ka lafua na fau neꞋeri. Sui sa Jesus ka lia ꞋalaꞋa Ꞌi langi ma ka foꞋo Ꞌuri, “MaꞋasi Ꞌae, nau ku baꞋatafe Ꞌoe sulia Ꞌoko fafarongo naꞋa maꞋi fuaku. 42 Nau ku saiana neꞋe Ꞌoko rongo nau sulia asoa ki. Nau ku saea ru neꞋe, fasi Ꞌiri neꞋe ngwae neꞋe ki kira ka faꞋamamana ana neꞋe Ꞌoko asungaꞋi nau maꞋi.” 43 Ma Ꞌi buri Ꞌana neꞋe nia saea alaꞋanga neꞋeri, nia ka ri doe ka Ꞌuri, “Lasaros Ꞌae, Ꞌoke ruꞋu maꞋi Ꞌi maa!” 44 Ma na ngwae neꞋe mae naꞋa ka mauri laꞋu, ma ka ruꞋu naꞋa maꞋi Ꞌi maa. Ma na ro Ꞌae nia ki, ma na ro lima nia ki, kira buta Ꞌani na ifi fuana Ꞌafulana na ngwae mae ki, ma na maana kira buta logo. Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Muke logea naꞋa ifi neꞋe ki faꞋasia, ma kamu ke alaꞋani ka leka naꞋa ana.”

Kira lokoa saungilana sa Jesus

(Matthew 26:1-5; Mark 14:1-2; Luke 22:1-2)

45 Ma na ngwae Ꞌoro Jiu ki neꞋe kira dao maꞋi siana Ꞌi Mary, kira lisia ru neꞋe sa Jesus sasia, ma kira ka faꞋamamana ana niaꞋa. 46 Bore ma ti ngwae ada, kira oli siana Farasi ki, ma kira ka alaꞋa suli ru neꞋe sa Jesus nia sasia. 47 Ma na Farasi ki, ma na fata abu doe ki, kira ka fiku lokoꞋi ru faꞋinia na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, ma kira ka fata Ꞌuri, “Tae neꞋe kulu ke baꞋa sasia ana ngwae neꞋe? Sulia ru faꞋanadaꞋa Ꞌoro ki naꞋa neꞋe nia fuliꞋi. 48 Ma diꞋia kulu ka alaꞋania ngwae neꞋe ka sasi goꞋo Ꞌana Ꞌuri, na ngwae Ꞌoro ki kira ka faꞋamamana ana. Sui, na ngwae gwaungaꞋi ki faꞋasia Ꞌi Rom, kira ke baꞋa saetaꞋa naꞋa fuakulu. Ma leleka ka Ꞌuri naꞋa, ngwae Rom ki ke baꞋa takalongaꞋinia na Luma Abu God, ma kira ke faꞋalia naꞋa maꞋe fanoa kia!”

49 Ma taꞋi ngwae ada satana sa Kaeafas na ꞋingataꞋi fata abu ana kaidaꞋi neꞋeri ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa kaumulu Ꞌiri sai goꞋo ana ta ru! 50 Fuila kaumulu ka saiana neꞋe nia leꞋa goꞋo fuana taꞋi ngwae neꞋe ka mae, fasi Ꞌiri noaꞋa kira kasi saungia ngwae ki taꞋifau?” 51 Aia, ma na alaꞋanga neꞋe sa Kaeafas nia saea naꞋa, noaꞋa laꞋu na ru Ꞌi manatana taꞋifilia. Sulia nia neꞋe ꞋingataꞋi fata abu ana kaidaꞋi neꞋeri, ma nia neꞋe God ka alua na manataꞋanga neꞋeri Ꞌi liana. Ma alaꞋanga neꞋe nia saea sulia sa Jesus ke baꞋa mae fuana Ꞌafilana na ngwae Jiu ki. 52 Ma noaꞋa nia kasi mae fuana na ngwae Jiu ki goꞋo Ꞌana taꞋifilida. Nia mae fasi Ꞌiri na ngela God ki taꞋifau neꞋe kira tua ana fanoa ki taꞋifau, kira ka fiku faꞋinia na Jiu ki, fasi Ꞌiri ka alua taꞋi fikuꞋa.

53 Ma talaꞋae ana faꞋi asoa neꞋe sa Kaeafas saea alaꞋanga neꞋeri ki, kira ka talaꞋae naꞋa lokolana manataꞋi ngwae Ꞌoro ki fuana kira ka saungia sa Jesus. 54 DuꞋungana ru neꞋeri, sa Jesus noaꞋa kasi liu tafangaꞋi naꞋa ana abaꞋi kula Ꞌi Judea. Ana kaidaꞋi neꞋeri, nia ka leka faꞋasia kula neꞋeri, ma ka leka faꞋinia na fafarongo nia ki kira ka leka, kira ka tua ana fanoa Ꞌi Ifrem neꞋe karangia naꞋa abaꞋi kula kwasi.

55 Ana kaidaꞋi neꞋeri, nia karangia naꞋa asoa ana FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa Jiu ki. Ma na ngwae Ꞌoro ki kira ka leka kwau Ꞌuana Ꞌi Jerusalem Ꞌi naꞋona na FangaꞋa neꞋe, fuana faꞋasikasikalada fuana na fafangaꞋa sulia na falafala kira ki. 56 Ma na ngwae ki kira ka lulu Ꞌuana sa Jesus. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, kira fiku taꞋifau maꞋi Ꞌi saena ana Luma Abu God, kira ka saefilo kira kwailiu kira ka Ꞌuri, “ꞋUri ma kaumulu fia nia ke dao maꞋi ana na FangaꞋa neꞋe? Sali noaꞋa goꞋo taka!” 57 Kira fata ꞋunaꞋeri sulia na fata abu doe ki, ma na Farasi ki, kira alu alaꞋanga siana ngwae ki Ꞌuri, “DiꞋia ta ngwae ka saiana kula neꞋe sa Jesus nia tua ana, nia ke faꞋarongo kami Ꞌani fasi Ꞌiri mike daua.”

12

ꞋI Mary nia kisitani ngwaingwai fafona Ꞌaena sa Jesus

(Matthew 26:6-13; Mark 14:3-9)

1 Ma ono asoa ki Ꞌi naꞋona FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa, sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki kira oli laꞋu Ꞌuana Ꞌi Betani, na maꞋe fanoa sa Lasaros ba sa Jesus nia faꞋamauria faꞋasia na maeꞋa. 2 Kira sasi akaꞋu ana fanga ki fuana sa Jesus. Sa Lasaros ta ngwae logo ana na ngwae neꞋe kira saea maꞋi Ꞌuana fanga fikuꞋa faꞋinia sa Jesus. Ma Ꞌi Mata ka ngali fanga maꞋi fuada. 3 Ma Ꞌi Mary ka ngalia maꞋi taꞋi biꞋi* nura ni kwainuraꞋa neꞋe kira saea Ꞌani “nad” neꞋe folilana ka doe liu. ꞋI Mary ka ngalia maꞋi ka kisitani Ꞌi fafona Ꞌaena sa Jesus fuana faꞋa ꞋinotoꞋalana. Sui Ꞌi Mary ka ongoa Ꞌaena sa Jesus Ꞌani ifuna. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na luma neꞋe ka fungu Ꞌani mokofana na ngwaingwai moko leꞋa neꞋe. 4 Bore ma sa Judas Iskariot, na fafarongo ba ke baꞋa kwatea sa Jesus fuana malimae nia ki, nia ka fata kwau ka Ꞌuri, 5 “FaꞋuta noaꞋa nia kasi Ꞌoifoli Ꞌani na ngwaingwai leꞋa neꞋe? Na ngwaingwai neꞋe diꞋia nia Ꞌoifoli Ꞌani, nia ke baꞋa ngalia mani neꞋe bolo faꞋinia na folifoliꞋa neꞋe taꞋi ngwae ka rao Ꞌuana sulia taꞋi faꞋi ngali. Ma mani neꞋeri fuila Ꞌoko ngalia Ꞌoko kwatea fuana na ngwae dalaꞋa ki.”

6 Sa Judas nia saea na ru neꞋe, noaꞋa laꞋu osiꞋana neꞋe nia manata Ꞌuana Ꞌafilana ngwae neꞋe kira dalaꞋa ki, bore ma duꞋungana lala neꞋe niaꞋa ta ngwae bili. Ma nia logo neꞋe na ngwae fuana liaꞋa sulia na ngwaꞋi mani kira. Ma kaidaꞋi ki taꞋifau, nia saiana ka faꞋalia goꞋo Ꞌana mani neꞋe fuana niaꞋa talana.

7 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Jesus ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa Ꞌoe kosi fonea laꞋu na kini neꞋe! Ma nia ka gonia Ꞌana na ngwaingwai neꞋe fuana ongolana Ꞌani noniku ana kaidaꞋi ana kwaiatolaku. 8 Ma ngwae neꞋe kira dalaꞋa ki, kira tua goꞋo Ꞌada faꞋi kamu sulia asoa ki. Bore ma noaꞋa nau kusi tua tau laꞋu faꞋi kamu.”

Kira lokoꞋi ru fuana saungilana sa Lasaros

9 Ngwae Ꞌoro ki kira rongoa sa Jesus nia tua Ꞌi Betani, ma kira ka leka maꞋi siana. Kira Ꞌiri leka laꞋu osiꞋana sa Jesus goꞋo Ꞌana taꞋifilia neꞋe tua Ꞌi fanoa neꞋeri. Ma kira leka logo maꞋi fuana lisilana sa Lasaros ba sa Jesus nia faꞋamauri nia faꞋasia maeꞋa. 10-11 Ma na Ꞌorolana ngwae Jiu ki, kira leka naꞋa faꞋasia na fata abu doe ki, ma kira ka faꞋamamana naꞋa Ꞌada ana sa Jesus osiꞋana nia faꞋamauria sa Lasaros faꞋasia na maeꞋa. Nia neꞋe, na fata abu doe ki kira ka lokoa logo na saungilana sa Lasaros diꞋia logo neꞋe kira naia saungilana sa Jesus.

Sa Jesus ruꞋu Ꞌi Jerusalem diꞋia ta ngwae tatalafaꞋa

(Matthew 21:1-11; Mark 11:1-11; Luke 19:28-40)

12 Sui ana ruana asoa, ngwae Ꞌoro neꞋe kira leka maꞋi Ꞌana FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa, kira rongoa sa Jesus neꞋe leka maꞋi Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. 13 Kira leka, kira ka ngalia maꞋi uila niniu ki, ma kira ka leka maꞋi Ꞌiri kika saka toꞋona sa Jesus. Ma kira ka ri kira ka Ꞌuri,

“BaꞋatafea God!

God Ꞌoko ꞋoilakitaꞋinia na ngwae neꞋe nia leka maꞋi Ꞌani na ngasingasiꞋanga Ꞌoe!✡

God ke faꞋaleꞋa na ngwae tatalafaꞋa kia Ꞌi Israel.”

14 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Jesus ka ngalia taꞋi dongki, ma ka raꞋe maꞋi Ꞌi fafona. Na ru neꞋe nia faꞋamamana goꞋo maꞋi na ru neꞋe KerekereꞋa Abu ba saea ka Ꞌuri, 15 “Kamu ngwae Ꞌi Jerusalem ki, noaꞋa kamu kasi maꞋu! Mulu lisia na ngwae tatalafaꞋa kamu neꞋe nia leka maꞋi Ꞌi fafona kala dongki.”✡

16 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na fafarongo ki noaꞋa kira kasi sai Ꞌua ana na ru neꞋe. Sui Ꞌi burina neꞋe sa Jesus nia mauri laꞋu ma ka oli Ꞌuana Ꞌi langi, kira fiꞋi manata toꞋona na KerekereꞋa Abu sulia, ma na ru neꞋe kira ka sasia ana.

17 Na ngwae neꞋe kira tua faꞋinia sa Jesus ana kaidaꞋi nia saea maꞋi sa Lasaros faꞋasia saena faodaꞋi ngwae mae ma ka kwatea nia ka mauri laꞋu, kira faꞋarongo Ꞌani ru neꞋeri fuana ngwae Ꞌoro ki. 18 Nia neꞋe sasi ma na ngwae Ꞌoro ki kira ka leka maꞋi, Ꞌiri kike saka toꞋona sa Jesus. Kira leka sulia kira rongoa taꞋifau neꞋe sa Jesus fulia na ru faꞋanadaꞋa neꞋeri. 19 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na Farasi ki kira ka fata Ꞌuri Ꞌada fuada kwailiu, “Kamu lisia! Sui bore Ꞌana kulu ka lokoꞋi ru Ꞌani liaꞋi ngwae Ꞌoro ki, nia ꞋafitaꞋi naꞋa. Sulia ngwae Ꞌoro ki kira leka naꞋa Ꞌada sulia na ngwae neꞋe!”

Na ngwae Ꞌi Grik ki lulua sa Jesus

20 Ti ngwae faꞋasia Ꞌi Grik, kira tua logo safitada na ngwae neꞋe kira leka maꞋi Ꞌuana Ꞌi Jerusalem fuana na foꞋongaꞋa ana FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa. 21 Kira leka siana sa Filip, na ngwae faꞋasia Ꞌi Betsaeda saena na abaꞋi kula Ꞌi Galili, ma kira ka fata Ꞌuri fuana, “AraꞋi Ꞌae, kaimili oga mike lisia sa Jesus.”

22 Sui sa Filip ka leka, ma ka faꞋarongoa sa Andrew, ma kera ka leka, ma kera ka faꞋarongoa sa Jesus. 23 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Na kaidaꞋi nau, na Ngela Ngwae, dao naꞋa fasi Ꞌiri God ka faꞋataꞋinia naꞋa na ꞋinotoꞋanga nau. 24 Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa. DiꞋia ta taꞋi maga witi noaꞋa kasi Ꞌasia saena na ano ma noaꞋa kasi mae, na maga witi neꞋeri ka teo taꞋifilia goꞋo Ꞌana. Ma diꞋia nia ka mae tari, nia fiꞋi kalea naꞋa maga witi Ꞌoro ki. 25 Ma diꞋia ta ngwae ka lia doe ana na maurilana Ꞌana talana, nia ke baꞋa mae goꞋo Ꞌana. Bore ma diꞋia ta ngwae noaꞋa kasi lia doe ana maurilana saena na magalia neꞋe, nia ke baꞋa toꞋo ana mauri firi. 26 Ma ta ngwae bore Ꞌana neꞋe nia oga ka rao fuaku, nia ke leka suli nau, fasi Ꞌiri niaꞋa ngwae rao mamana nau, ma ka tua ana na kula neꞋe nau ku tua ana. Ma na MaꞋa nau ka kwaiara na ngwae neꞋe nia rao fuaku.

27 “Ma na kaidaꞋi neꞋe, na liaku nia figwanu, ma ta tae neꞋe nai baꞋa saea? Nai baꞋa fata Ꞌuri, ‘MaꞋasi Ꞌae, Ꞌoe kosi alaꞋania kaidaꞋi neꞋe ka dao maꞋi fafi nau.’ NoaꞋa. Sulia nia naꞋa neꞋe na ru neꞋe nau ku leka maꞋi fuana, fasi Ꞌiri nau ku liu nama ana kaidaꞋi neꞋe ana na nonifiiꞋanga. 28 MaꞋasi Ꞌae, Ꞌoko faꞋaꞋinotoꞋa na satamu.”

Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, taꞋi lingalingaꞋi ru ka fata maꞋi faꞋasia Ꞌi langi ka Ꞌuri, “Nau ku ngalia taꞋifau naꞋa maꞋi na ꞋinotoꞋanga fuana na sataku, ma nai baꞋa sasi laꞋu.”

29 Ma na fikuꞋa neꞋe kira uu Ꞌi neꞋeri, kira rongoa na lingalingaꞋi ru neꞋeri, ma ti ngwae ada kira ka saea fasi na kiri. Ma ti ngwae kira ka fata Ꞌuri, “Ta Ꞌainsel neꞋana fata maꞋi fuana!”

30 Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Na lingalingaꞋi ru neꞋe nia fata maꞋi, noaꞋa laꞋu fuana na Ꞌafilaku, bore ma nia fata lala maꞋi fuana na Ꞌafi lamuꞋa. 31 Ma na kaidaꞋi dao naꞋa fuana God ka matalangani na ngwae ki saena magalia neꞋe. Ma ana kaidaꞋi neꞋe, God ka lafua naꞋa sa Saetan, na ngwae gwaungaꞋi ana na magalia neꞋe. 32 Ma ana kaidaꞋi kira ke baꞋa lafutaꞋi nau ana Ꞌai rara folo, nai baꞋa talaꞋia maꞋi na ngwae ki taꞋifau siaku.”

33 (Ma Ꞌani na alaꞋanga neꞋe ki, nia ka faꞋataꞋinia goꞋo Ꞌana na maeꞋa faꞋuta neꞋe nia ke baꞋa mae Ꞌani.)

34 Ma na ngwae ki kira ka fata Ꞌuri, “Na KerekereꞋa Abu kia nia saea neꞋe na Christ ke baꞋa mauri firi. ꞋIrai ma faꞋuta Ꞌoko saea kira ke baꞋa lafutaꞋinia na Ngela Ngwae ana Ꞌai rara folo? Ma sa tai naꞋa neꞋe na Ngela Ngwae neꞋe kwa?”

35 Sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “Nau ku diꞋia na madakolaꞋa doe. Ana kaidaꞋi tiꞋitiꞋi neꞋe nau ku tua Ꞌua faꞋi kamu. Fuila kamu ke roꞋosulia naꞋa fatalaku ana kaidaꞋi neꞋe nau ku tua Ꞌua faꞋi kamu, fasi Ꞌiri muke lia saiana na tala leꞋa. Sulia sa tai neꞋe nia leka saena maꞋe rodo, nia ka kina Ꞌi faꞋi neꞋe nia leka Ꞌuana. 36 KaidaꞋi neꞋe na madakolaꞋa nia tua Ꞌua faꞋi kamu, muke faꞋamamana ana, fasi Ꞌiri kamuꞋa na ngela ana madakolaꞋa ki.”

Sa Jesus ka saea na ru neꞋe ki, sui nia ka leka naꞋa Ꞌana faꞋasida, ma ka ago naꞋa Ꞌana faꞋasida.

Ngwae ki noaꞋa kasi faꞋamamana

37 Sui bore Ꞌana sa Jesus ka sasia ru faꞋanadaꞋa Ꞌoro ki ma kira ka lisia, noaꞋa kira kasi faꞋamamana goꞋo ana niaꞋa. 38 Na ru neꞋe ki nia ꞋunaꞋeri, Ꞌiri ka faꞋamamana na alaꞋanga sa Aesea na profet ba nia saea naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋo, ba nia fata Ꞌuri,

“Aofia, noaꞋa kira kasi faꞋamamana goꞋo ana alaꞋanga neꞋe kami faꞋatalo Ꞌani ki.

Ma noaꞋa kira kasi lia sai logo ana na ngasingasi Ꞌanga Ꞌoe neꞋe Ꞌoko faꞋataꞋinia fuada.”✡

39 Ma osiꞋana kaidaꞋi neꞋe noaꞋa kira kasi saiana faꞋamamanaꞋanga Ꞌana, na fatalana God neꞋe sa Aesea na profet neꞋe faꞋarongo Ꞌua naꞋa maꞋi Ꞌani Ꞌi naꞋo niniꞋa fiꞋi mamana. 40 Saena KerekereꞋa Abu, God nia fata Ꞌuri,

“Nau ku bokota naꞋa na maada fasi Ꞌiri noaꞋa kira kasi lisia tae neꞋe nau ku sasi fuada.

Nau ku faꞋangasia naꞋa manatalada fasi Ꞌiri noaꞋa kira kasi saiana tae neꞋe nau ku sasi fuada.

Nau ku sasi ꞋunaꞋeri Ꞌada fasi Ꞌiri noaꞋa kira kasi saiana kakari alifaꞋi Ꞌanga laꞋu maꞋi Ꞌuaku Ꞌiri nau kui faꞋamauri kira.”✡

41 Sa Aesea ka saea ru ki osiꞋana nia lisia naꞋa na ꞋinotoꞋanga sa Jesus, ma nia ka fata sulia.

42 Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Ꞌoro ana Jiu ki neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus. Bore ma noaꞋa kira kasi fata goꞋo sulia fuana ngwae matamata ki, osiꞋana kira maꞋungia na Farasi ki, Ꞌasu Ꞌubani kira kata luida faꞋasia ruꞋungaꞋa saena na luma fuana foꞋongaꞋa kira ki. 43 Kira manata Ꞌabera liu lala sulia sasilana ru fuana ngwae goꞋo Ꞌana neꞋe ka saeleꞋa fafia. Bore ma noaꞋa kira kasi manata Ꞌabera goꞋo sulia sasilana ru fuana God Ꞌiri nia saeleꞋa fafia.

44 Ma sa Jesus ka fata doe ma ka Ꞌuri, “DiꞋia ta ngwae bore Ꞌana nia faꞋamamana aku, nia faꞋamamana logo God neꞋe asungaꞋi nau maꞋi. 45 Ma diꞋia ta ngwae nia lisi nau, nia lisia logo God neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi. 46 Nau ku leka maꞋi saena magalia neꞋe diꞋia madakolaꞋanga fuana ngwae ki, fasi Ꞌiri sa tai neꞋe faꞋamamana nau, noaꞋa kira kasi tua saena maꞋerodo. 47 Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka rongoa fatalaku, ma noaꞋa kasi sasi sulia, noaꞋa nau kusi matalangaꞋinia, duꞋungana noaꞋa nau kusi leka laꞋu maꞋi saena magalia neꞋe fuana kwai matalangaꞋi Ꞌanga. Ma nau ku leka lala maꞋi fuana faꞋamaurilana ngwae ki. 48 Ngwae noaꞋa kasi oga nau, ma noaꞋa kasi oga sasilana ru nau ku saeꞋe ki, na ru nia teo naꞋa fuana matalangaꞋi lana na ngwae neꞋeri. Na alaꞋanga nau ki neꞋe na ru neꞋe ke baꞋa matalangaꞋinia ana asoa Ꞌisi. 49 Na ru neꞋe nia mamana, sulia kaidaꞋi nau ku fata Ꞌani, noaꞋa nau kusi fata sulia na ru sulia manataku talaku. Bore ma MaꞋa nau neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi, nia saea fuaku na fataꞋa totongaꞋi ki fuana nau ku saea, ma nau ku fata suliꞋi. 50 Ma nau ku saiana, na fata totongaꞋi Ꞌanga MaꞋa nau ki neꞋe kwatea mauri firi fuana ngwae ki. Ma na tae neꞋe nau ku saea, nia naꞋa neꞋe ru neꞋe MaꞋa nau nia saea fuaku, fasi Ꞌiri nau ku faꞋatalo Ꞌania.”

13

Sa Jesus taufia naꞋa Ꞌaeda na fafarongo nia ki

1 TaꞋi faꞋi asoa Ꞌi naꞋo ana na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa, sa Jesus ka sai naꞋa ana kaidaꞋi nia karangi dao naꞋa fasi Ꞌiri nia ka leka naꞋa faꞋasia na magalia neꞋe, ma ka leka siana na MaꞋa nia. Ma nia alafe fuana na fafarongo nia ki neꞋe kira tua naꞋa saena na magalia neꞋe, ma nia ka alafe fuada leleka ka dao ana kaidaꞋi nia mae.

2 Ma sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki, kira fanga Ꞌada Ꞌi saꞋulafi. Ma sa Saetan ka alua naꞋa manataꞋanga saena na liana sa Judas, na ngela sa Simon Iskariot, fasi Ꞌiri ka kwatea sa Jesus fuana malimae nia ki. 3 Ma sa Jesus ka saiana neꞋe MaꞋa nia kwatea ka sui naꞋa na ngasingasiꞋanga ki taꞋifau fuana. Ma nia ka saiana logo, neꞋe nia leka maꞋi faꞋasia God, ma nia ke baꞋa oli logo siana God. 4 Nia neꞋe sa Jesus ka tataꞋe faꞋasia na tatafe ana fangaꞋa, ma ka kanusua na toꞋongi fafo nia, ma ka nikia naꞋa Ꞌaba lauꞋua ni ongo noni Ꞌi liꞋitana. 5 Sui nia ka kisitani na kafo Ꞌi saena na dako, ma ka taufia naꞋa Ꞌaena na fafarongo nia ki, ma ka ongoꞋi Ꞌani na Ꞌaba lauꞋua neꞋe nia nikia Ꞌi liꞋitana. 6 Ma kaidaꞋi nia dao ana sa Simon Peter, nia ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “Aofia kwa, Ꞌuri ma Ꞌoko taufia logo Ꞌaeku niniꞋa?”

7 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Ana kaidaꞋi neꞋe, Ꞌoko kina Ꞌua na ru neꞋe nau ku sasia amu, bore ma Ꞌoke baꞋa saiana Ꞌi buri.”

8 Ma sa Peter ka fata Ꞌuri, “NauꞋa niniꞋa, noaꞋa liu Ꞌoe kosi taufia Ꞌaeku!”

Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “DiꞋia noaꞋa nau kusi taufia naꞋa Ꞌaemu, ꞋaeꞋo noaꞋa laꞋu na fafarongo nau.”

9 Ma sa Peter ka olisia ka Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, noaꞋa Ꞌoe kosi taufia laꞋu Ꞌaeku taꞋifilia goꞋo. Bore ma Ꞌoke taufia logo na limaku, ma na gwauku!”

10 Sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Sa tai neꞋe siu ka sui naꞋa, na nonina nia sikasika taꞋifau naꞋa, ma noaꞋa nia kasi siufia laꞋu na nonina taꞋifau. Nia ka taufia goꞋo na Ꞌaena. Kaumulu sikasika taꞋifau naꞋa, ma taꞋi ngwae goꞋo aumulu neꞋe noaꞋa kasi sikasika.” 11 Sa Jesus nia saiana ka sui naꞋa sa tai neꞋe ke baꞋa Ꞌolosaea niaꞋa fuana na malimae ki, ma nia neꞋe nia ka fata Ꞌuri, “Kaumulu sikasika taꞋifau naꞋa, ma taꞋi ngwae goꞋo aumulu neꞋe noaꞋa kasi sikasika.”

12 Ana kaidaꞋi sa Jesus nia taufia Ꞌaeda ka sui, nia ka ruꞋufia laꞋu na toꞋongi fafo nia sui, nia ka oli ka tua faꞋi kira. Ma nia ka saefiloda ka Ꞌuri, “ꞋUri ma kaumulu saiana fadalana na ru niniꞋa nau ku sasia fuaumulu? 13 Na fadalana nia Ꞌuri: Kaumulu sae nau Ꞌania ngwae FaꞋamanata faꞋinia na Aofia kamu, ma ka bolo liu fuana kamu ka sae nau ꞋunaꞋeri, osiꞋana nauꞋa neꞋe na ngwae faꞋamanata ma na Aofia kamu. 14 Ma sui bore Ꞌana nau na ngwae faꞋamanata ma na Aofia kamu, nau ku fiꞋi taufia goꞋo na ꞋaemuꞋa. Ta neꞋe kamu ke taufia nama ꞋaemuꞋa kwailiu logo. 15 Nau ku sasia ru neꞋeri fuamuꞋa fasi Ꞌiri kaumulu logo muke sasia logo diꞋia niniꞋa nau ku sasia amuꞋa. 16 Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, na ngwae rao noaꞋa nia kasi ꞋinotoꞋa ka liufia ngwae ꞋaꞋana nia. Ma na ngwae neꞋe ka ngali faꞋarongoa, noaꞋa kasi ꞋinotoꞋa liufia na ngwae neꞋe asungaꞋinia. 17 Muke sai leꞋa ana na ru niniꞋa nau ku saea fuamuꞋa ki. Ma diꞋia muke sasi logo sulia, muke baꞋa saeleꞋa mamana.

18 “Nau ku saea na ru neꞋe ki noaꞋa laꞋu fuamuꞋa taꞋifau. Nau ku sai goꞋo Ꞌaku ana sa tai faꞋida neꞋe nau ku filida. Ma nau ku saiana taꞋi ngwae aumulu ke baꞋa Ꞌolosae nau fuana malimae nau ki, fasi Ꞌiri ke faꞋamamana KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri, ‘Na ngwae neꞋe keroꞋo fanga fiku ana fanga nau, niaꞋa logo neꞋe na malimae nau.’✡ 19 Na ru neꞋe noaꞋa kasi dao Ꞌua maꞋi, ma nia leꞋa fuana nau ku saea fuamuꞋa ana kaidaꞋi neꞋe, Ꞌiri diꞋia ana kaidaꞋi nia ke dao bore maꞋi, muke baꞋa faꞋamamana neꞋe NauꞋa NiniꞋa. 20 Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, sa tai bore Ꞌana neꞋe ka kwaloa sa tai neꞋe nau ku asungaꞋinida kwau, nia ka kwalo nau logo. Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka kwalo nau, nia kwaloa logo God neꞋe nia asungaꞋi nau logo maꞋi.”

AlaꞋanga sulia sa Judas

(Matthew 26:20-25; Mark 14:17-21; Luke 22:21-23)

21 Buri Ꞌana sa Jesus nia fata ꞋunaꞋeri ka sui, nia ka kwaimanatai liu. Ma nia ka faꞋarongo madako naꞋa Ꞌani fuana na fafarongo nia ki ka Ꞌuri, “Ru mamana nau ku saea naꞋa fuamuꞋa. TaꞋi ngwae aumulu nia ke baꞋa Ꞌolosae nau fuana malimae nau ki.”

22 Ana kaidaꞋi neꞋeri, na fafarongo ki kira ka bubu kwailiu naꞋa fuada, sulia noaꞋa kira kasi saiana sa tai neꞋe sa Jesus nia fata sulia. 23 Ma taꞋi ngwae ana fafarongo nia ki ba sa Jesus nia alafe fuana, nia neꞋe ka tua karangia sa Jesus. 24 Ma sa Simon Peter ka faꞋataꞋi Ꞌania na limana fuana fafarongo neꞋeri, fasi Ꞌiri ka saefiloa sa Jesus Ꞌuana sa tai neꞋe nia fata sulia. 25 Na fafarongo neꞋe ka Ꞌidu karangia kwau sa Jesus, ma ka kwaroro fuana ka Ꞌuri, “Aofia kwa, sa tai neꞋe na ngwae neꞋana Ꞌoko fata sulia?”

26 Sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe nai baꞋa taufia na beret saena na dakoꞋi sulu, ma nau ku kwatea fuana. Ngwae neꞋe nau ku sasia ru neꞋeri fuana, nia naꞋa neꞋe na ngwae neꞋeri.” GoꞋo sa Jesus nia taufia na beret saena dakoꞋi sulu, sui ka kwatea fuana sa Judas ngela sa Simon Iskariot. 27 Ana kaidaꞋi neꞋeri goꞋo sa Judas ka ngalia naꞋa na beret neꞋeri, sa Saetan ka ruꞋufia naꞋa. Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke ꞋaliꞋali faꞋinia na ru neꞋe Ꞌoke sasia.” 28 Ma na fafarongo ki neꞋe kira tua kalia na tatafe ni fanga neꞋeri, kira ka kina tae neꞋe sa Jesus nia fata ꞋunaꞋeri Ꞌania fuana sa Judas. 29 Ma osiꞋana sa Judas niaꞋa na ngwae neꞋe lia sulia na ngwaꞋi mani kira, ti ai ana na fafarongo ki kira fia fasi sa Jesus nia saea fuana sa Judas, Ꞌiri nia leka ka folia maꞋi ti fanga neꞋe kira boꞋoboꞋo Ꞌuana fuana fangaꞋa neꞋeri, nama nia leka ka ngalia maꞋi ti ru fasi Ꞌiri kira ke kwatea fuana ngwae dalaꞋa ki.

30 Buri Ꞌana sa Judas ka ngalia naꞋa fanga baera, nia ka ruꞋu ꞋaliꞋali naꞋa Ꞌi maa. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri nia ka rodo naꞋa.

Muke alafe fuamuꞋa kwailiu

31 KaidaꞋi sa Judas nia leka naꞋa, sa Jesus ka fata Ꞌuri, “KaidaꞋi fuana faꞋa ꞋinotoꞋa laku, na Ngela Ngwae, nia dao naꞋa. Ma God ke ngalia naꞋa faꞋa ꞋinotoꞋalana osiꞋana ru niniꞋa fuli fuaku ki. 32 Ma diꞋia na faꞋa ꞋinotoꞋa lana God ke faꞋataꞋi ana nauꞋa, ꞋunaꞋeri God naꞋa neꞋe ke tala faꞋataꞋinia ꞋaliꞋali ana na faꞋa ꞋinotoꞋa laku Ꞌani niaꞋa talana. 33 Ngela nau kina Ꞌae, noaꞋa nau kusi tua tau goꞋo faꞋi kamu. Kamu ke baꞋa lulu Ꞌuaku, bore ma nau ku saea naꞋa fuamuꞋa na ru ba nau ku saea naꞋa fuana ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana Jiu ki ba Ꞌuri, ‘ꞋAfitaꞋi muke leka ana kula neꞋe nau ku leka ana.’ 34 Ma na taki faolu nau ku kwatea fuamuꞋa neꞋe Ꞌuri: Muke alafe fuamuꞋa kwailiu, diꞋia logo neꞋe nau ku alafe fuamuꞋa. 35 Ma diꞋia muke toꞋo ana na alafeꞋanga fuamuꞋa kwailiu, na ngwae ki taꞋifau kira ke baꞋa saiana neꞋe kamu na fafarongo nau ki.”

Sa Peter ke tofea sa Jesus

(Matthew 26:31-35; Mark 14:27-31; Luke 22:31-34)

36 Sui sa Simon Peter ka saefiloa sa Jesus ka Ꞌuri, “Aofia kwa, Ꞌi faꞋi neꞋe Ꞌoke baꞋa leka Ꞌuana?”

Sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Kula neꞋe nai baꞋa leka Ꞌuana, noaꞋa kamu kasi saiana lekaꞋa faꞋi nau Ꞌuana. Bore ma ta asoa, muke baꞋa leka maꞋi buriku.”

37 Sui sa Peter ka saefilo laꞋu ka Ꞌuri, “Kwala Aofia kwa, tae neꞋe ke kwate ma ka ꞋafitaꞋi fuaimili fuana lekaꞋa faꞋiniꞋo ana kaidaꞋi neꞋe? OsiꞋana nau ku sasi akaꞋu naꞋa fuana maeꞋa ꞋusiꞋo.”

38 Sa Jesus olisia ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋUri ma Ꞌoko sasi akaꞋu mamana fuana maeꞋa Ꞌusi nau kwa? Ru mamana nau ku saea fuamu. ꞋI naꞋona mala neꞋe na karai ka angi, Ꞌoke baꞋa sae uulu fau ana neꞋe Ꞌoko kina nau.”

14

Sa Jesus na tala Ꞌuana lekaꞋa siana God na MaꞋa

1 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana na fafarongo nia ki, “NoaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera ma na manatalamuꞋa kasi Ꞌasia. Muke faꞋamamana ana God, ma muke faꞋamamana logo aku. 2 OsiꞋana kula Ꞌoro ni tuaꞋa ki Ꞌi saena na luma MaꞋa nau. Aia, ma nau ku leka Ꞌiri neꞋe nai sasi akaꞋu ana kula fuamuꞋa. ꞋAfitaꞋi nau ku saea na ru neꞋe fuamuꞋa, diꞋia noaꞋa nia kasi mamana. 3 Ma kaidaꞋi neꞋe nau ku leka, ma nau ku sasi akaꞋu ana kula fuamuꞋa, ka sui nai baꞋa oli maꞋi ma nau ku talaꞋi kamu fuaku talaku, fasi Ꞌiri na kula neꞋe nau ku tua ana, kamu ke tua logo ana. 4 Ma kaumulu sai goꞋo ꞋamuꞋa ana na tala neꞋe leka Ꞌuana na kula neꞋe nai leka Ꞌuana.”

5 Ma sa Tomas ka fata Ꞌuri, “Aofia kwa, kaimili kina na kula neꞋe Ꞌoke leka Ꞌuana. ꞋUri ma kami ke baꞋa sai faꞋuta ana na tala neꞋeri kwa?”

6 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “NauꞋa naꞋa neꞋe na tala fuana faꞋataꞋilana ru mamana sulia God, ma ka kwatea na mauriꞋa fuana ngwae ki. NoaꞋa ta ngwae kasi leka siana God na MaꞋa diꞋia nia noaꞋa kasi leka suli nau. 7 Ma diꞋia kamu ka sai mamana naꞋa aku, tama muka sai logo ana na MaꞋa nau. ꞋIta ana kaidaꞋi neꞋe ka oli alaꞋa, kaumulu sai naꞋa ana MaꞋa nau, ma muka lisia naꞋa.”

8 Ma sa Filip ka fata Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, kami oga Ꞌoke faꞋataꞋinia basi na MaꞋa fuamiꞋa kwa.”

9 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Kwala Filip kwa, nau ku tua faꞋi kamu ka tau naꞋa, ma Ꞌoe kosi sai Ꞌua aku niniꞋa? Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe nia lisi nau, nia ka lisia naꞋa na MaꞋa logo. Ma faꞋuta neꞋe Ꞌoko saea fasi nai faꞋataꞋinia laꞋu na MaꞋa nau kwa? 10 ꞋUri ma noaꞋa Ꞌoe kosi faꞋamamana goꞋo ana neꞋe nau ku tua ana na MaꞋa, ma na MaꞋa logo ka tua ana nauꞋa? AlaꞋanga neꞋe nau ku saea fuamuꞋa ki, noaꞋa laꞋu na alaꞋanga nau ki talaku. Na MaꞋa neꞋe nia tua aku nia sasia na raoꞋa nia ki suli nau. 11 Muke faꞋamamana ana ru neꞋe, nau ku tua ana na MaꞋa, ma na MaꞋa ka tua aku. DiꞋia noaꞋa, muke faꞋamamana ana ru neꞋe sulia na raoꞋa neꞋe nau ku sasiꞋi ki. 12 Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, diꞋia sa tai bore Ꞌana neꞋe ka faꞋamamana ana nauꞋa, nia sasia logo na raoꞋa neꞋe nau ku sasiꞋi ki. Ma nia ka sasia laꞋu na raoꞋa doe ki mala, sulia neꞋe nau ku leka siana na MaꞋa. 13 Ma ta tae bore Ꞌana neꞋe muke gania na MaꞋa osiꞋana kamu fafarongo nau ki, nai baꞋa sasi, fasi Ꞌiri ana kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira ka lisia, kira ka lia saiana na MaꞋa neꞋe talingaꞋi ka tasa. 14 Ta tae bore Ꞌana neꞋe muke gani nia Ꞌuana sulia kamu ngwae nau ki, nai baꞋa sasia fuamuꞋa.”

AlafeꞋanga ma roꞋongaꞋa sulia sa Jesus

15 Sa Jesus ka fata laꞋu ka Ꞌuri, “DiꞋia kamu alafe fuaku, muke roꞋosulia na taki nau ki. 16 Nai baꞋa gania na MaꞋa, ma nia ke baꞋa kwatea maꞋi na Ngwae ni KwaiꞋafi fuamuꞋa, ma nia ke baꞋa tua tari faꞋi kamu. 17 NiaꞋa na AnoꞋi ru Abu neꞋe faꞋataꞋinia naꞋa mamanaꞋanga sulia God. Ma na ngwae neꞋe kira kasi faꞋamamana ki, noaꞋa kira kasi kwaloa goꞋo, sulia noaꞋa kira kasi lisia, ma noaꞋa kira kasi sai goꞋo ana. Bore ma kamu sai naꞋa ana, osiꞋana nia tua faꞋi kamu, ma nia ke tua saena maurilamuꞋa.

18 “KaidaꞋi nai baꞋa leka, ꞋafitaꞋi nau ku faꞋasi kamu diꞋia na ngela inamae ki. Nai baꞋa oli logo maꞋi siaumulu. 19 Ana kaidaꞋi tiꞋitiꞋi goꞋo, na ngwae neꞋe kira kasi faꞋamamana, noaꞋa kira kasi baꞋa lisi nau laꞋu. Bore ma kamuꞋa niniꞋa, muke baꞋa lisi nau logo amuꞋa. Ma osiꞋana nau ku mauri, kamu ke mauri logo. 20 Ma ana kaidaꞋi neꞋe nai baꞋa mauri laꞋu, muke baꞋa saiana neꞋe nau ku tua ratai ana na MaꞋa nau, ma kamu ke tua ratai faꞋi nau, ma nau ku tua ratai faꞋi kamu.

21 “Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe roꞋosulia na taki nau ki, niaꞋa neꞋe na ngwae neꞋe nia alafe fuaku. Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka alafe fuaku, MaꞋa nau ka alafe logo fuana, ma nauꞋa bore nau ku alafe logo fuana, ma nau ku faꞋataꞋi nau talaku fuana.”

22 Sa Judas (noaꞋa laꞋu sa Iskariot) ka saefiloa ka Ꞌuri, “Aofia kwa, faꞋuta neꞋe kaimili goꞋo neꞋe kami saiana mike lisiꞋo, ma na ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi faꞋamamana noaꞋa kira kasi lisiꞋo?”

23 Sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “DiꞋia ta ngwae neꞋe alafe aku, nia ke roꞋosulia na faꞋamanataꞋanga nau ki. Ma na MaꞋa nau ke alafe fuana, ma na MaꞋa nau, keroꞋo ka leka maꞋi siana, ma keroꞋo ka tua faꞋinia. 24 Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe noaꞋa kasi alafe aku, nia kasi roꞋosulia na faꞋamanataꞋanga nau ki. Ma na faꞋamanataꞋanga nau ki neꞋe kamu rongoꞋi, noaꞋa laꞋu na ru nau ki talaku. Sulia nia Ꞌita maꞋi faꞋasia na MaꞋa, neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi.

25 “Nau ku saea na ru neꞋe ki fuamuꞋa ana kaidaꞋi nau ku tua Ꞌua faꞋi kamu. 26 Na MaꞋa nau ke baꞋa kwatea maꞋi na AnoꞋi ru Abu Ꞌani sataku, fasi Ꞌiri nia ke Ꞌafi kaumulu. Nia ke baꞋa faꞋamanata kamu Ꞌani na ru ki taꞋifau, ma ka faꞋamanata oli amuꞋa Ꞌani na ru ki taꞋifau neꞋe nau ku faꞋarongo kamu naꞋa Ꞌani Ꞌi naꞋo.

27 “Nau ku faꞋasia naꞋa aroaroꞋanga nau fuamuꞋa. Na aroaroꞋanga nau neꞋe nau ku kwatea fuamuꞋa, noaꞋa nia kasi diꞋia na aroaroꞋanga saena na magalia. Nia neꞋe, noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera, ma noaꞋa kamu kasi maꞋu. 28 Kamu rongoa taꞋifau naꞋa na fatalaku ba Ꞌuri, ‘Nai baꞋa leka, ma nai baꞋa oli logo maꞋi siaumulu.’ DiꞋia kamu ka alafe aku, muke saeleꞋa sulia nau ku leka siana MaꞋa, sulia nia talingaꞋi ka tasa liufi nau. 29 Nau ku saea naꞋa ru neꞋe ki, sui mala niꞋi ka fiꞋi dao maꞋi, fasi Ꞌiri ana kaidaꞋi niꞋi ke dao maꞋi ana, kamu ke fiꞋi faꞋamamana. 30 NoaꞋa nau kusi alaꞋa tau laꞋu faꞋi kamu, sulia sa Saetan na ngwae gwaungaꞋi ana magalia neꞋe, nia karangi dao naꞋa maꞋi. Bore ma nia noaꞋa kasi gwaungaꞋi fafi nau. 31 Ma nauꞋa talaku, nau ku sasia ru ki taꞋifau sulia tae neꞋe MaꞋa nau nia saea fuaku fuana na sasilana, fasi Ꞌiri na ngwae ana magalia neꞋe, kira ka saiana nau ku alafe fuana MaꞋa nau.

“Aia, kulu tataꞋe, kulu ke leka naꞋa faꞋasia kula neꞋe.”

15

Sa Jesus nia diꞋia na fuuꞋi grep mamana

1 Sa Jesus ka fata Ꞌuri laꞋu fuana na fafarongo nia ki, “NauꞋa naꞋa neꞋe fuuꞋi grep mamana, ma na MaꞋa nau neꞋe ngwae rao ana na oꞋola. 2 Ma nia saiana ka tufua na rara Ꞌai ki faꞋasi nau neꞋe noaꞋa kira kasi fungu, ma ka lufusia na rara Ꞌai ki neꞋe kira fungu, fasi Ꞌiri kira ka fungu leꞋa. 3 Ma kaumulu sikasika taꞋifau naꞋa Ꞌani na faꞋamanataꞋanga nau ki fuamuꞋa. 4 Muke tua ratai faꞋi nau, Ꞌiri nau ku tua ratai faꞋi kamu. Na rara Ꞌai nia ꞋafitaꞋi ka fungu Ꞌana talana, diꞋia noaꞋa nia kasi tua ratai ana na fuuꞋi Ꞌai. Ma ka ꞋunaꞋeri logo ana kamuꞋa, ka ꞋafitaꞋi muke sasia na ru leꞋa ki, diꞋia noaꞋa kamu kasi tua ratai aku.

5 “NauꞋa naꞋa neꞋe fuuꞋi grep, ma kamu naꞋa neꞋe rara Ꞌai ki. Ma diꞋia sa tai neꞋe ka tua ratai aku, nau ku tua ratai ana niaꞋa, nia saiana ka fungu Ꞌani fuaꞋi grep Ꞌoro ki. Ma diꞋia noaꞋa kamu kasi tua ratai aku, nia ꞋafitaꞋi muke sasia ta ru leꞋa. 6 Ma diꞋia sa tai neꞋe noaꞋa kasi tua ratai aku, nia diꞋia ta rara Ꞌai neꞋe kira Ꞌui Ꞌania ma ka mae. Ma na rara Ꞌai ꞋunaꞋeri ki, kira ka ngaliꞋi, ma kika Ꞌui ꞋaniꞋi Ꞌi saena na mafula ka duꞋafia Ꞌana. 7 Ma diꞋia muke tua ratai aku, ma na fatalaku ka tua tari amuꞋa, muke gania ta ru bore Ꞌana neꞋe kamu oga, ma nai baꞋa kwatea fuamuꞋa. 8 Ma na raoꞋa leꞋa Ꞌoro neꞋe kamu sasia, nia ka faꞋataꞋinia naꞋa ꞋinotoꞋanga na MaꞋa nau. Ma nia ꞋunaꞋeri ka faꞋataꞋinia logo neꞋe kamuꞋa na fafarongo nau ki. 9 Nau ku alafe fuamuꞋa diꞋia logo MaꞋa nau neꞋe alafe fuaku. Nia neꞋe, muke tua tari saena na alafeꞋanga nau. 10 Ma diꞋia muke roꞋosulia na taki nau ki, muke tua tari saena na alafeꞋanga nau, diꞋia logo neꞋe nau ku roꞋosulia na taki MaꞋa nau ki, ma nau ku tua tari logo saena na alafeꞋanga nia. 11 Nau ku saea muke roꞋosulia na taki nau ki, muke tua tari saena na alafeꞋanga nau fasi Ꞌiri muke toꞋo ana saeleꞋanga doe, diꞋia logo na saeleꞋanga nau, ma na saeleꞋanga kamu ke leka talau. 12 Ma na taki nau fuamuꞋa, nia Ꞌuri: Muke alafe fuamuꞋa kwailiu, diꞋia logo neꞋe nau ku alafe fuamuꞋa. 13 NoaꞋa ta alafeꞋanga kasi liufia na alafeꞋanga neꞋe ngwae ka kwatea na maurilana fuana kwaima nia ki, fasi Ꞌiri ka faꞋamaurida. 14 Ma kamu neꞋe na kwaima nau ki, diꞋia kamu sasia na ru neꞋe nau ku asungaꞋi kamu fuana. 15 Ma noaꞋa nau kusi sae kamu laꞋu Ꞌani na ngwae rao ki, sulia neꞋe ngwae rao noaꞋa kasi saiana ru neꞋe na ngwae gwaungaꞋi nia sasia. Nau ku sae kamu Ꞌani na kwaima nau ki lala, sulia nau ku faꞋarongo kamu taꞋifau naꞋa Ꞌani na ru ki taꞋifau neꞋe nau ku rongoa maꞋi faꞋasia na MaꞋa nau. 16 Ma noaꞋa kamu kasi fili nau, nauꞋa lala neꞋe nau ku fili kamu, fasi Ꞌiri muke sasia na ru leꞋa Ꞌoro ki, diꞋia na Ꞌai neꞋe nia fungu leꞋa Ꞌani fuaꞋi ru ka leka talau. Ma na MaꞋa ke baꞋa kwatea ta ru bore Ꞌana neꞋe muke gani Ꞌuana, osiꞋana kamu fafarongo nau ki. 17 Ma na taki nau fuamuꞋa ka Ꞌuri: Muke alafe fuamuꞋa kwailiu.

Ngwae ana magalia ke lia taꞋafi kamu

18 “DiꞋia na ngwae saena magalia neꞋe kira ka lia taꞋafi kamu, muke manata toꞋona neꞋe kira eta lia taꞋafi nau logo Ꞌi naꞋo. 19 DiꞋia kamu ti ngwae taꞋa logo saena na magalia neꞋe, kira ka alafe amuꞋa, osiꞋana kamu diꞋia logo kiraꞋa. Bore ma nau ku fili kamu taꞋifau naꞋa, fasi Ꞌiri muke matamata faꞋasia ngwae taꞋa ki saena magalia. NoaꞋa kamu kasi tua laꞋu diꞋia kiraꞋa, ma nia neꞋe sasia noaꞋa kira kasi oga kamu. 20 Muke manata toꞋona tae ki ba nau ku saeꞋe ka sui naꞋa fuamuꞋa, ‘Na ngwae rao nia noaꞋa kasi talingaꞋi ana ngwae gwaungaꞋi nia.’ Ma osiꞋana neꞋe kira faꞋakaisi nau, kira ke faꞋakaisi kamu logo. Ma ti ngwae kira roꞋosulia na fatalaku, ma ꞋunaꞋeri ti ngwae ke baꞋa roꞋo logo sulia fatalamuꞋa. 21 Ma kike baꞋa faꞋakaisi kamu, si neꞋe kamuꞋa na ngwae nau ki. Kira ke sasi ꞋunaꞋeri logo sulia kira noaꞋa kasi saiana God neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi. 22 Ma diꞋia noaꞋa nau kusi leka maꞋi saena magalia, ma noaꞋa nau kusi faꞋarongo kira Ꞌani ꞋunaꞋeri, noaꞋa kira kasi Ꞌeke Ꞌani sasia taꞋangaꞋa. Ma ana kaidaꞋi neꞋe, nia ka ꞋafitaꞋi naꞋa fuana sa tai neꞋe ka saea nia noaꞋa kasi rora, sulia nau ku leka maꞋi, ma nau ku saea ka sui naꞋa fuada. 23 Ma sa tai neꞋe ka Ꞌaila Ꞌani nau, nia Ꞌaila logo Ꞌani MaꞋa nau. 24 Nau ku fulia na ru neꞋe noaꞋa ta ngwae Ꞌiri fulia Ꞌi naꞋo. Kira lisia nau ku fulia na ru neꞋe ki, Ꞌiri kike Ꞌeke Ꞌani sasi taꞋangaꞋa kira ki, ma kira ka lia taꞋafi nau goꞋo Ꞌada ma faꞋinia MaꞋa nau logo. 25 Ru neꞋe nia dao maꞋi, fasi Ꞌiri na KerekereꞋa ana Taki kira ki ka mamana Ꞌani alaꞋanga ba nia Ꞌuri, ‘Kira ilangaꞋi ꞋoꞋo goꞋo Ꞌada aku.’

26 “Na AnoꞋi ru Abu ke baꞋa leka maꞋi ma ka Ꞌafi kamu. Ma nia ke baꞋa faꞋataꞋinia na ru mamana ki sulia God. Nai baꞋa kwatea maꞋi siaumulu faꞋasia na MaꞋa nau. Ana kaidaꞋi nia leka maꞋi, nia ka fata faꞋamamana suli nau fuamuꞋa. 27 Ma kamu logo muke baꞋa fata faꞋamamana suli nau, sulia kulu tua fiku Ꞌita naꞋa maꞋi ana kaidaꞋi nau ku talaꞋae ana raoꞋa nau.”

16

1 Sa Jesus nia fata laꞋu ka Ꞌuri, “Nau ku saea naꞋa ru neꞋe ki fuamuꞋa, fasi Ꞌiri neꞋe faꞋamamana Ꞌanga kamu ke ngasi. 2 Kira ke baꞋa fone kamu faꞋasia ruꞋungaꞋa saena na luma fuana foꞋongaꞋa kira ki. Ma nia ke baꞋa dao ana kaidaꞋi neꞋe, diꞋia ta ngwae ke saungi kamu ke mae, nia ka fia fasi nia sasia na ru neꞋe God nia oga. 3 Na ngwae neꞋe ki, kira ke sasia ru neꞋeri ki amuꞋa, osiꞋana noaꞋa kira kasi saiana na MaꞋa nau, ma noaꞋa kira kasi sai logo aku. 4 Bore ma nau ku saea naꞋa Ꞌaku na ru neꞋe ki fuamuꞋa, fasi Ꞌiri ana kaidaꞋi kira talaꞋae fuana sasilana ru neꞋe ki amuꞋa, muke baꞋa manata toꞋona na alaꞋanga ba nau ku saeꞋe naꞋa fuamuꞋa ki.”

Na ru neꞋe AnoꞋi ru Abu nia fulia

Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “NoaꞋa nau kusi saea maꞋi na ru neꞋe ki fuamuꞋa Ꞌi naꞋo, osiꞋana nau ku tua Ꞌua faꞋi kamu. 5 Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, nau ku karangi oli naꞋa siana God neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi. Ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, noaꞋa ta ngwae amuꞋa kasi saefilo nau Ꞌua sulia Ꞌi faꞋi neꞋe nai baꞋa leka Ꞌuana. 6 Ana kaidaꞋi neꞋe, na liamuꞋa ka figwanu liu, sulia nau ku saea naꞋa ru neꞋe ki fuamuꞋa. 7 Bore ma nau ku saea ru mamana fuamuꞋa, nia leꞋa liu fuamuꞋa neꞋe nai baꞋa leka faꞋasi kamu ꞋunaꞋeri. OsiꞋana diꞋia noaꞋa nau kusi leka, na AnoꞋi ru Abu neꞋe ke baꞋa leka maꞋi fuana na ꞋafilamuꞋa, nia noaꞋa kasi leka goꞋo maꞋi fuamuꞋa. Bore ma kaidaꞋi nai leka, nai baꞋa asungaꞋinia maꞋi siaumulu. 8 Ma kaidaꞋi nia ke dao maꞋi, nia ke baꞋa faꞋataꞋinia fuana ngwae saena magalia ki neꞋe kira manata rora sulia na abula taꞋangaꞋa, ma sulia na ꞋoloꞋoloꞋa, ma sulia na kwaꞋikwaꞋinga God. 9 Kira rora sulia na abula taꞋangaꞋa, osiꞋana noaꞋa kira kasi faꞋamamana aku. 10 Ma kira rora sulia na ꞋoloꞋoloꞋa, osiꞋana nai baꞋa oli siana na MaꞋa ma noaꞋa kamu kasi lisi nau laꞋu. 11 Ma kira rora sulia na kwaꞋikwaꞋinga God, osiꞋana God nia matalangaꞋinia naꞋa na ngwae taꞋa neꞋe nia gwaungaꞋi fafia na magalia neꞋe.

12 “Nau ku toꞋo Ꞌana na ru Ꞌoro liu ki fuana saelani fuamuꞋa, bore ma noaꞋa kamu Ꞌiri totolia rongolaniꞋi taꞋifau naꞋa Ꞌi niniꞋari. 13 Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe na AnoꞋi ru Abu ke dao maꞋi, nia ke faꞋamanata kamu Ꞌania na mamanaꞋanga, ma nia ke baꞋa faꞋataꞋinia na ru ki taꞋifau fuamuꞋa. Ma nia noaꞋa kasi fata Ꞌana talana, bore ma nia ke fata sulia na ru neꞋe nia rongoꞋi ki faꞋasia God. Ma nia ke baꞋa fata sulia na ru neꞋe ke baꞋa dao maꞋi ki. 14 Nia ka faꞋaꞋinotoꞋa nau, sulia nia ke baꞋa ngalia na alaꞋanga nau ki, ma ka faꞋarongo kamu Ꞌani. 15 Ma na ru MaꞋa nau ki taꞋifau neꞋe, na ru nau ki logo. Nia ba nau ku saea neꞋe na AnoꞋi ru Abu ke ngalia maꞋi na alaꞋanga nau ki ma ka faꞋarongo kamu Ꞌani.”

KwaimanataiꞋanga ke rokisi Ꞌani saesaeleꞋanga

16 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Ana kaidaꞋi tiꞋitiꞋi, noaꞋa kamu kasi baꞋa lisi nau. Sui ana kala kaidaꞋi tiꞋitiꞋi logo, muke baꞋa lisi nau laꞋu.”

17 Ma ti ngwae ana na fafarongo nia ki kira ka saefilo kira kwailiu, kira ka Ꞌuri, “Tae neꞋe manataꞋanga ana alaꞋanga niniꞋa nia saea, ‘Ana kaidaꞋi tiꞋitiꞋi noaꞋa kamu kasi baꞋa lisi nau, ma ana kala kaidaꞋi tiꞋitiꞋi logo, kamu ke baꞋa lisi nau laꞋu?’ Ma nia ka saea laꞋu, ‘NoaꞋa kamu kasi baꞋa lisi nau sulia neꞋe nau ku leka siana na MaꞋa.’ ” 18 Ma na fafarongo nia ki kira ka saefilo kira kwailiu laꞋu Ꞌuana, “Tae neꞋe manataꞋanga ana alaꞋanga neꞋe, ‘Ana kaidaꞋi tiꞋitiꞋi?’ Kulu kina tae niniꞋa nia fata sulia.”

19 Sui sa Jesus ka saiana kira oga kike saefiloa, ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu manata sulia ru ba nau ku saea, ‘Ana kaidaꞋi tiꞋitiꞋi, noaꞋa kamu kasi lisi nau. Ma ana kala kaidaꞋi tiꞋitiꞋi logo, muke baꞋa lisi nau laꞋu.’ ꞋUri ma na ru neꞋeri neꞋe kamu saefilo kaumulu talamuꞋa sulia? 20 Ru mamana nau ku saea fuaumulu. Ana kaidaꞋi neꞋeri, muke baꞋa oꞋomae ma muke nagu. Bore ma ngwae taꞋa ana magalia ki, kira ke saeleꞋa Ꞌada. Kamu ke baꞋa kwaimanatai, sui Ꞌi buri Ꞌana na liadilaꞋanga kamu ke sui, ma muke saeleꞋa laꞋu. 21 Kamu saiana kaidaꞋi neꞋe kini nia karangi faꞋafuta, nia ka kwaimanatai, sulia nia dao naꞋa ana kaidaꞋi ana nonifiiꞋa. Bore ma kaidaꞋi nia faꞋafuta na ngela ka sui, nia ka manata bura naꞋa Ꞌani nonifiiꞋa baera, osiꞋana nia saeleꞋa naꞋa Ꞌana sulia na ngela nia futa naꞋa. 22 Kamu ꞋunaꞋeri logo. Ana kaidaꞋi neꞋe goꞋo neꞋe kamu kwaimanatai. Bore ma nai baꞋa lisi kamu laꞋu, ma saena maurilamuꞋa muke baꞋa saeleꞋa liu. Ma na saeleꞋa Ꞌanga neꞋe noaꞋa ta ngwae kasi totolia neꞋe ke laua naꞋa faꞋasi kamu. 23 Ana kaidaꞋi neꞋeri, noaꞋa kamu kasi gani nau naꞋa Ꞌuana ta ru laꞋu. Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, diꞋia ta ru bore Ꞌana neꞋe muke gania siana na MaꞋa osiꞋana kamu fafarongo nau ki, nia ke baꞋa kwatea fuamuꞋa. 24 ꞋIta Ꞌua maꞋi leleka ka dao Ꞌi taꞋena, noaꞋa kamu kasi gania goꞋo ta ru ana MaꞋa nau sulia kamu fafarongo nau ki. Kamu ke gania MaꞋa nau, nia ke baꞋa kwatea fuamuꞋa, fasi Ꞌiri muke saeleꞋa liu.”

Sa Jesus nia liufia na ngasingasiꞋanga ana magalia

25 Sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “Nau ku saea na ru neꞋe ki fuamuꞋa Ꞌania na tarifulaꞋa ki. Bore ma kaidaꞋi ke baꞋa dao maꞋi neꞋe noaꞋa nau kusi fata laꞋu Ꞌani na tarifulaꞋa ki, bore ma nau ku fata abitako goꞋo Ꞌaku sulia MaꞋa fuamuꞋa. 26 Ana kaidaꞋi neꞋeri, kamu ke tala gania God naꞋa amuꞋa osiꞋana kamu fafarongo nau ki. Ma nau ku saea fuamuꞋa neꞋe noaꞋa nau kusi baꞋa gani naꞋa Ꞌuana ta ru fuamuꞋa. 27 Nia ke baꞋa ꞋunaꞋeri naꞋa sulia na MaꞋa Ꞌana talana neꞋe nia alafe fuamuꞋa, osiꞋana kamu alafe fuaku, duꞋungana kamu faꞋamamana ana neꞋe niaꞋa nama neꞋe asungaꞋi nau maꞋi. 28 ꞋI naꞋo, nau ku leka maꞋi faꞋasia na MaꞋa Ꞌuana saena na magalia neꞋe. Ma ana kaidaꞋi neꞋe, nau ku leka naꞋa faꞋasia na magalia, ma nau ku oli laꞋu siana na MaꞋa nau.”

29 ꞋUnaꞋeri na fafarongo nia ki kira ka fata Ꞌuri fuana, “Ana kaidaꞋi neꞋe Ꞌoko fiꞋi fata madako naꞋa fuamiꞋa, sulia noaꞋa Ꞌoe kosi fata naꞋa Ꞌania na tarifulaꞋa ki. 30 KaidaꞋi neꞋe, kami fiꞋi saiana neꞋe Ꞌoko saiana na ru ki taꞋifau, diꞋia ta ngwae noaꞋa kasi saefilo Ꞌoe bore, Ꞌoko saiana tae neꞋe nia Ꞌi saena manatana. Ma nia neꞋe kwatea ma mika faꞋamamana neꞋe God nia asungaꞋi Ꞌoe maꞋi.”

31 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “ꞋUri ma kaumulu faꞋamamana ngasingasiꞋa naꞋa neꞋeriꞋa? 32 Na kaidaꞋi nia dao naꞋa neꞋe kamu ke baꞋa takalo taꞋifau faꞋasi nau. Ma kamu ke baꞋa tafi Ꞌuana fanoa kamu ki, sulia ru neꞋe kike baꞋa sasi aku. Bore ma noaꞋa nau kusi tua taꞋifili nau, osiꞋana na MaꞋa neꞋe nia tua faꞋi nau. 33 Nau ku saea na ru neꞋe ki fuamuꞋa, fasi Ꞌiri muke toꞋo ana aroaroꞋanga saena maurilamuꞋa, sulia neꞋe kaumulu tua fiku faꞋi nau. Sui bore Ꞌana muke tua saena magalia ma kira ke baꞋa faꞋakaisi kamu liu naꞋa, noaꞋa kamu kasi maꞋu, sulia nau ku liufia na ngasingasiꞋanga ana na magalia neꞋe ka sui naꞋa.”

17

Sa Jesus nia foꞋo

1 KaidaꞋi sa Jesus nia fata ꞋunaꞋeri ka sui, nia ka lia ꞋalaꞋa Ꞌi langi, ma ka fata Ꞌuri, “MaꞋasi Ꞌae, nia dao naꞋa ana kaidaꞋi fuana neꞋe Ꞌoko faꞋaꞋinotoꞋa nau, fasi Ꞌiri nau ku faꞋaꞋinotoꞋa Ꞌoe. 2 Sulia Ꞌoko kwatea naꞋa na ngasingasiꞋanga fuaku fafia na ngwae ki taꞋifau, fasi Ꞌiri nau ku Ꞌafia na ngwae neꞋe Ꞌoko kwateda fuaku ki Ꞌiri kike mauri firi. 3 Aia, ma na mauriꞋa firi neꞋe nia Ꞌuri: DiꞋia na ngwae ki kira ka saiamu neꞋe taꞋi God mamana, ma kira ka saiaku, sa Jesus na Christ, neꞋe Ꞌoko asungaꞋi nau maꞋi. 4 Nau ku faꞋataꞋinia naꞋa ꞋinotoꞋanga Ꞌoe saena magalia, ma nau ku faꞋasuia naꞋa raoꞋa ba Ꞌoko asungaꞋi nau maꞋi fuana sasilana. 5 MaꞋasi Ꞌae, kaidaꞋi neꞋe, Ꞌoko faꞋaꞋinotoꞋa nau laꞋu Ꞌani ꞋinotoꞋanga neꞋe nau ku toꞋo maꞋi ana faꞋi Ꞌoe, Ꞌi naꞋona mala maꞋi saungaꞋilana na magalia.

6 “Nau ku faꞋamanata suli Ꞌoe fuana na ngwae ki neꞋe Ꞌoko kwateda naꞋa maꞋi fuaku saena magalia neꞋe. KiraꞋa neꞋe ngwae Ꞌoe ki, ma Ꞌoko kwateda naꞋa maꞋi fuaku. Kira roꞋo naꞋa sulia na fatalamu. 7 Ma kaidaꞋi neꞋe, kira sai naꞋa ana na ru ki taꞋifau neꞋe Ꞌoko kwateꞋe fuaku, niꞋi leka taꞋifau maꞋi faꞋasi Ꞌoe. 8 Nau ku saea naꞋa fuada na alaꞋanga ki neꞋe Ꞌoko kwatea fuaku, ma kira ka faꞋamamana naꞋa. Ma kira ka sai mamana naꞋa ana neꞋe nau ku leka maꞋi faꞋasi Ꞌoe, ma kira ka faꞋamamana ana neꞋe Ꞌoko asungaꞋi nau maꞋi.

9 “Ma nau ku foꞋo fuada. NoaꞋa nau kusi foꞋo laꞋu fuana na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu ngwae Ꞌoe ki, bore ma nau ku foꞋo lala Ꞌaku fuana na ngwae neꞋe Ꞌoko kwateda maꞋi fuaku, sulia kira na ngwae Ꞌoe ki. 10 Na ngwae nau ki taꞋifau neꞋe, kira na ngwae Ꞌoe ki laꞋu goꞋo. Ma ngwae Ꞌoe ki taꞋifau, kira na ngwae nau ki laꞋu goꞋo. Ma kira ke faꞋataꞋinia naꞋa na ꞋinotoꞋanga nau Ꞌania tualada. 11 Nau kusi tua tau naꞋa saena magalia, nai baꞋa leka naꞋa kwau siamu. Bore ma kira goꞋo neꞋe kira ka tua Ꞌua saena magalia. MaꞋasi Abu Ꞌae, tagi sulida Ꞌani na ngasingasi Ꞌanga ba Ꞌoko kwatea fuaku, fasi Ꞌiri kira ka alu naꞋa taꞋi ru, diꞋia nama neꞋe koro taꞋi ru logo. 12 Ma kaidaꞋi ba nau ku tua faꞋinida, nau ku tagi sulida Ꞌani na ngasingasiꞋanga ba Ꞌoko kwatea fuaku. Nau ku gonida, ma noaꞋa ta ngwae ada kasi funu goꞋo, taꞋifilia goꞋo na ngwae taꞋa ba na KerekereꞋa Abu saea nia ke funu nama. 13 Nai baꞋa leka kwau siamu, ma nau ku saea na ru neꞋe ki ana kaidaꞋi nau ku tua Ꞌua saena magalia, fasi Ꞌiri kira ka saeleꞋa liu diꞋia na saeleꞋanga nau. 14 Ma nau ku kwatea naꞋa na fatalamu fuada. Bore ma na ngwae saena magalia ki neꞋe noaꞋa laꞋu ngwae Ꞌoe ki, kira liataꞋafida, osiꞋana kiraꞋa neꞋe ngwae Ꞌoe ki, diꞋia logo neꞋe nauꞋa ngwae Ꞌoe. 15 NoaꞋa nau kusi gani Ꞌoe fasi Ꞌiri Ꞌoko lafuda faꞋasia saena magalia, bore ma nau ku gani Ꞌoe fasi Ꞌiri Ꞌoke tagi sulida faꞋasia na Ngwae TaꞋa. 16 KiraꞋa noaꞋa laꞋu ngwae saena fanoa neꞋe Ꞌi ano, diꞋia logo neꞋe nauꞋa noaꞋa laꞋu ngwae saena fanoa neꞋe Ꞌi ano. 17 ꞋOko faꞋa abuda fuamu Ꞌani na mamanaꞋanga. Na fatalamu naꞋa neꞋe mamanaꞋanga. 18 Nau ku asungaꞋi kira fuana faꞋamanatalana na ngwae ki, diꞋia logo neꞋe Ꞌoko asungaꞋi nau maꞋi Ꞌuana saena magalia. 19 Ma fuana na leꞋalada, nau ku abungaꞋi nau talaku fuamu, fasi Ꞌiri kira logo kira ka abungaꞋi mamana ada talada fuamu.

20 “Nau kusi foꞋo goꞋo fuada taꞋifili kira. Bore ma nau ku foꞋo logo fuana na ngwae neꞋe kike baꞋa faꞋamamana ana nauꞋa sulia na faꞋarongoꞋanga kira. 21 Ma nau ku foꞋo fasi Ꞌiri kira ka alua taꞋi ru goꞋo. MaꞋasi Ꞌae, kira ka tua ratai faꞋi koro, diꞋia logo neꞋe Ꞌoko tua ratai aku, ma nau ku tua ratai amu. Kira ka alua naꞋa taꞋi ru, fasi Ꞌiri na ngwae neꞋe saena magalia ki kira ka faꞋamamana ana neꞋe Ꞌoko asungaꞋi nau maꞋi. 22 Nau ku kwatea fuada na ꞋinotoꞋanga ba Ꞌoko kwatea logo fuaku, fasi Ꞌiri kira ka alua taꞋi ru, diꞋia logo neꞋe koro taꞋi ru goꞋo. 23 Fadalana ru neꞋe nia Ꞌuri: Nau ku tua ratai ana kiraꞋa, ma Ꞌoko tua ratai aku, fasi Ꞌiri kira ka taꞋi ru taꞋifau, ma fasi Ꞌiri na ngwae ki saena magalia kira ka saiana neꞋe Ꞌoko asungaꞋi nau maꞋi, ma Ꞌoko alafe fuada, diꞋia logo neꞋe Ꞌoko alafe fuaku.

24 “MaꞋasi Ꞌae, nau ku oga na ngwae neꞋe Ꞌoko kwateda fuaku, kira ka tua faꞋi nau ana kula neꞋe nau ku tua ana, fasi Ꞌiri kira ka lisia naꞋa ꞋinotoꞋanga nau neꞋe Ꞌoko kwatea fuaku. ꞋOko kwatea ꞋinotoꞋanga neꞋe fuaku, osiꞋana neꞋe Ꞌoko alafe fuaku Ꞌi naꞋona mala na saungaꞋilana na magalia. 25 MaꞋasi Ꞌae, ꞋaeꞋo ngwae ana ꞋoloꞋoloꞋa. Na ngwae taꞋa ki saena na magalia neꞋe noaꞋa kira kasi saiamu, bore ma nau ku sai goꞋo Ꞌaku amu, ma na ngwae fafarongo nau ki, kira saiana neꞋe Ꞌoko asungaꞋi nau maꞋi. 26 Nau ku faꞋarongo kira naꞋa ꞋaniꞋo. Ma nau ku sasi funifaraꞋa goꞋo Ꞌaku ana, fasi Ꞌiri neꞋe alafeꞋanga Ꞌoe fuaku ka tua logo saena maurilada, ma nauꞋa bore, nau ku tua neketaꞋi logo faꞋinida saena maurilada.”

18

KaidaꞋi kira daua sa Jesus

(Matthew 26:47-56; Mark 14:43-50; Luke 22:47-53)

1 Buri Ꞌana sa Jesus nia foꞋo ka sui naꞋa, niaꞋa faꞋinia na fafarongo nia ki, kika leka kwau, ma kira ka toꞋofolo ana dodo kira saea Ꞌani Kidron. Ma kira leka kwau Ꞌuana kula neꞋe na oꞋola Ꞌi Ꞌai ki nia ana. 2 Ma sa Judas, na ngwae neꞋe ke baꞋa Ꞌolosaea sa Jesus fuana malimae nia ki, nia sai naꞋa ana na kula neꞋeri. Sulia kaidaꞋi Ꞌoro sa Jesus faꞋinia na fafarongo nia ki, kira ꞋidufaꞋi leka leka Ꞌi neꞋeri. 3 Nia neꞋe sa Judas ka dautalaꞋia kwau ngwae ana ofoꞋa ki faꞋasia Rom faꞋinia na ngwae neꞋe kira folo kalia na Luma Abu God. Na fata abu doe ki, ma na Farasi ki neꞋe, kira asungaꞋinida kwau. Aia, na ngwae neꞋe kira leka maꞋi ki, kira dau ana na unu ki, ma na raꞋunga fuana fuꞋanga ki. 4 Ma sulia sa Jesus nia saiana ka sui naꞋa ru neꞋe ke baꞋa dao ana ki, nia ka fali kwau Ꞌusida, ma ka saefiloda ka Ꞌuri, “Tai neꞋana kamu lulu Ꞌuana?”

5 Kira olisia kira ka Ꞌuri, “Kaimili lulu Ꞌuana sa Jesus, na ngwae ba faꞋasia Ꞌi Nasaret.”

Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Nau niniꞋa naꞋa.”

Aia, ma sa Judas na ngwae ba nia talaꞋida kwau siana sa Jesus, nia ka uu logo Ꞌi neꞋeri faꞋinida. 6 Ana kaidaꞋi sa Jesus nia fata Ꞌuri, “Nau niniꞋa naꞋa,” na ngwae neꞋeri ki kira dudufaꞋi buri, ma kira ka Ꞌasida Ꞌi ano. 7 Sui sa Jesus ka saefilo kira laꞋu ka Ꞌuri, “Tai neꞋe kamu lulu Ꞌuana?”

Ma kira ka Ꞌuri laꞋu, “Kaimili lulu Ꞌuana sa Jesus, na ngwae ba faꞋasia Ꞌi Nasaret.”

8 Sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Nau ku saea ka sui naꞋa fuamuꞋa, ‘NauꞋa niniꞋa naꞋa.’ Sulia nauꞋa niniꞋa naꞋa neꞋe kamu lulu nau maꞋi ꞋunaꞋeri, Ꞌirai kamu ke alaꞋania na ngwae neꞋe ki kike leka Ꞌada.” 9 Sa Jesus ka saea ru neꞋeri Ꞌiri ka faꞋamamana tae neꞋe nia saea ka sui naꞋa maꞋi suli kira, ba nia fata Ꞌuri, “MaꞋasi Ꞌae, noaꞋa ta ngwae ana ngwae nau ki neꞋe Ꞌoko kwateda fuaku ki kika funu.”

10 Ma sa Simon Peter ka toꞋo ana taꞋi sele ni ofoꞋa, nia ka tara, ma ka kwaꞋi Ꞌani, ma ka kwaꞋi muusia alinga ꞋoloꞋolo ana na taꞋi ngwae rao na ꞋingataꞋi fata abu. Na ngwae rao neꞋeri satana sa Malakas. 11 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana sa Peter, “ꞋOke olitaꞋinia Ꞌamu na sele ni ofoꞋa neꞋana Ꞌi fuila! ꞋUri ma Ꞌoko fia fasi noaꞋa nau kusi ruꞋu saena kaidaꞋi ana nonifiiꞋanga neꞋe MaꞋa nau kwatea fuaku?”

Kira talaꞋia sa Jesus siana sa Anas

12 Sui na ngwae folo ki, ma na ngwae ana ofoꞋa ki, faꞋinia na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, kira daua sa Jesus, ma kira ka firi fafia ro lima nia ki. 13 Ma kira ka eta talaꞋia kwau sa Jesus siana sa Anas, sulia nia neꞋe funga sa Kaeafas, na ꞋingataꞋi fata abu ana faꞋi ngali neꞋeri. 14 Ma sa Kaeafas ba saea fuana ngwae faꞋinaꞋonaꞋo kira Jiu ki Ꞌuri, “Nia leꞋa goꞋo fuana taꞋi ngwae ke mae, fasi Ꞌiri noaꞋa kira kasi saungia ngwae ki taꞋifau.”

Sa Peter tofea sa Jesus

(Matthew 26:69-70; Mark 14:66-68; Luke 22:55-57)

15 Sa Simon Peter faꞋinia taꞋi fafarongo laꞋu, kera ka leka sulia sa Jesus. Ma na ruana fafarongo, na ꞋingataꞋi fata abu neꞋeri nia sai leꞋa ana. Ma na ruana fafarongo nia ka leka donga buri naꞋa ana sa Jesus, leleka ka tua maꞋi saena labata ana luma na ꞋingataꞋi fata abu. 16 Sa Peter nia uu goꞋo Ꞌana maꞋi Ꞌi maa. Sui na ruana fafarongo nia ka ruꞋu kwau Ꞌi maa, ma ka fata fuana kini neꞋe nia folo Ꞌafia na sinamaa, fasi Ꞌiri ka talaꞋia maꞋi sa Peter saena. 17 Ana kaidaꞋi sa Peter ka ruꞋu maꞋi, na kini neꞋe ka fata Ꞌuri fuana, “Sali ꞋaeꞋo ta ngwae logo ana fafarongo na ngwae neꞋe kira ngalia maꞋi taka niniꞋa!”

Sa Peter ka olisia ka fata Ꞌuri, “NauꞋa noaꞋa!”

18 Sulia kaidaꞋi neꞋeri kaidaꞋi ana uniꞋi gwariꞋa, neꞋe ngwae rao ki faꞋinia na ngwae folo ki, kira ka ukua na mafula Ꞌi leleo, ma kira ka uu Ꞌada kalia, ma sa Peter ka uu logo faꞋinida Ꞌi neꞋeri, ma ka rara logo Ꞌana.

Na ꞋingataꞋi fata abu ka saefiloa sa Jesus

(Matthew 26:59-66; Mark 14:55-64; Luke 22:66-71)

19 Na ꞋingataꞋi fata abu ka saefiloa sa Jesus ka Ꞌuri, “Tai faꞋida neꞋe na fafarongo Ꞌoe ki? Ma na tae ki neꞋe Ꞌoko faꞋamanatada Ꞌani?”

20 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Nau ku alaꞋa sulia ru ki taꞋifau fuana na ngwae ki Ꞌiri kira ka rongoa taꞋifau. NoaꞋa nau kusi sofongaꞋinia goꞋo ta ru, kaidaꞋi nau ku faꞋamanata na ngwae ki. Nau ku sasia ru neꞋeri ana asoa ki saena luma fuana foꞋongaꞋa ki, ma Ꞌi saena na Luma Abu God Ꞌi neꞋe, fasi Ꞌiri ana kaidaꞋi ngwae ki kira fiku maꞋi, kira ka rongoa. Ma noaꞋa nau kusi fata ago goꞋo Ꞌani ta ru. 21 FaꞋuta neꞋe Ꞌoko saefilo nau ꞋunaꞋeri? ꞋOke saefiloa lala Ꞌamu na ngwae neꞋe kira rongoa na ru neꞋe nau ku saea fuada ki. Kira neꞋe saiana na ru neꞋe nau ku saea fuada ki.”

22 KaidaꞋi sa Jesus ka fata goꞋo ꞋunaꞋeri, taꞋi ngwae ana ngwae folo ki ka leka maꞋi, ma ka fidalia, ma ka fata Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko fata ꞋunaꞋeri fuana ꞋingataꞋi fata abu kwa?”

23 Sa Jesus ka olisia kwau ka Ꞌuri, “DiꞋia nau ku saea ta ru neꞋe nia rora, Ꞌoke saea naꞋa ru neꞋe nau ku rora ana. Ma diꞋia noaꞋa nau kusi saea goꞋo ta ru rora, faꞋuta neꞋe Ꞌoko fidali nau kwa?”

24 Buri Ꞌana na ru neꞋe sa Anas ka kwatea naꞋa kwau sa Jesus siana sa Kaeafas, na ꞋingataꞋi fata abu. Ma na limana kira firi Ꞌua fafia.

Sa Peter tofea laꞋu sa Jesus

(Matthew 26:71-75; Mark 14:69-72; Luke 22:58-62)

25 Ma kaidaꞋi sa Peter nia uu, ma ka rarangia Ꞌua Ꞌana nonina, na ngwae neꞋe kira uu Ꞌi neꞋeri faꞋinia, kira ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOe ta ngwae ana fafarongo na ngwae niniꞋa kira matalangaꞋinia niniꞋa?”

Ma sa Peter nia tofe, ma ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa liu, nauꞋa noaꞋa!”

26 Ma taꞋi ngwae ana ngwae rao ꞋingataꞋi fata abu ka tua logo Ꞌi neꞋeri. Na ngwae neꞋe niaꞋa na ngwaefuta faꞋinia na ngwae rao ba sa Peter nia kwaꞋi muusia na alingana, ma nia ka fata Ꞌuri, “ꞋIu! KaidaꞋi ba kira daua sa Jesus saena oꞋola baera, nau ku lisiꞋo faꞋinia.”

27 Ma sa Peter ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa! NoaꞋa laꞋu nauꞋa baniꞋa.” Ana kaidaꞋi neꞋeri goꞋo na karai ka angi naꞋa.

Kira talaꞋia kwau sa Jesus siana sa Paelat

(Matthew 27:1-2, 11-14; Mark 15:1-5; Luke 23:1-5)

28 Ma ana laꞋa bilabila Ꞌi Ꞌofodangi, kira ka talaꞋia kwau sa Jesus faꞋasia luma sa Kaeafas, kira ka talaꞋia Ꞌuana saena luma sa Paelat, na ngwae gwaungaꞋi ana kula neꞋeri. KaidaꞋi neꞋeri, ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Jiu ki kira uu goꞋo Ꞌada kwau Ꞌi maa, sulia diꞋia kira ruꞋu saena luma ngwae neꞋe nia noaꞋa laꞋu na ngwae Jiu, kira fia fasi kira ke baꞋa sua Ꞌi naꞋona God. Ana kaidaꞋi neꞋeri, kira oga kira ka tua sikasika masia Ꞌanilana na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa. 29 Ma sa Paelat ka ruꞋu kwau fuada Ꞌi maa, ma ka saefilo Ꞌuri, “Ru faꞋuta neꞋe kamu giosia Ꞌani ngwae neꞋe fuana matalangaꞋilana?”

30 Kira olisia kira ka fata Ꞌuri, “Ngwae neꞋe nia sasia na ru taꞋa ki niniꞋa kami ka talaꞋia maꞋi siamu. DiꞋia noaꞋa, nia ꞋafitaꞋi kami ka talaꞋia maꞋi siamu.”

31 Sa Paelat ka fata Ꞌuri fuada, “DiꞋia ni Ꞌirai, mulu talaꞋia kwau, kamu ka matalangaꞋinia sulia na tae neꞋe taki kamu ki saea.”

Kira ka fata Ꞌuri, “Na taki kamu ki Ꞌi Rom neꞋe kami tua olofana, nia luia noaꞋa kami kasi saungia ta ngwae.” 32 Nia ꞋunaꞋeri, fasi Ꞌiri ka faꞋamamana tae ki ba sa Jesus nia saea ka sui naꞋa sulia na maelana. Sulia na ngwae faꞋasia Ꞌi Rom ki, kira saungia na ngwae ki ana na Ꞌai rara folo.

33 Sa Paelat ka oli laꞋu Ꞌuana saena na luma nia, ma ka saea maꞋi sa Jesus siana, ma ka saefiloa ka Ꞌuri, “ꞋUri ma ꞋaeꞋo neꞋe na ngwae tatalafaꞋa na ngwae Jiu ki kwa?”

34 Ma sa Jesus ka saefiloa kwau ka Ꞌuri, “ꞋUri ma na saefiloꞋanga neꞋe nia leka maꞋi faꞋasiꞋo talamu, nama ti ngwae neꞋe kira faꞋarongo Ꞌoe suli nau?”

35 Ma sa Paelat ka fata laꞋu ka Ꞌuri, “NauꞋa noaꞋa laꞋu na ngwae Jiu niniꞋa! Na ngwae Ꞌoe ki, ma na fata abu doe ki neꞋe talada niniꞋa, kira talaꞋi Ꞌoe maꞋi siaku. Na tae taꞋa neꞋe Ꞌoko sasia?”

36 Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Na ꞋinotoꞋanga nau noaꞋa laꞋu saena magalia neꞋe. Ma diꞋia na ꞋinotoꞋanga nau neꞋe ru saena magalia, na ngwae nau ki kira ka fuꞋa usi nau faꞋasia na kwatelaku fuada na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Ꞌi Jiu ki. Na ꞋinotoꞋanga nau, noaꞋa laꞋu na ru Ꞌi saena magalia neꞋe goꞋo.”

37 Ma sa Paelat ka saefiloa ka Ꞌuri, “ꞋUri ma ꞋaeꞋo ta ngwae tatalafaꞋa niniꞋa?”

Ma sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋAeꞋo neꞋe Ꞌoko saea nauꞋa na tatalafaꞋa. Nau ku futa, ma nau ku dao maꞋi saena na magalia neꞋe fuana taꞋi ru goꞋo, fuana nai alaꞋa sulia na ru mamana. Ma sa tai neꞋe ka oga na ru mamana, nia roꞋo suli nau.”

38 Sui sa Paelat ka saefiloa laꞋu ka Ꞌuri, “ꞋUri ma na tae neꞋe mamanaꞋanga kwa?”

Kira matalangaꞋinia sa Jesus fuana maeꞋa

(Matthew 27:15-31; Mark 15:6-20; Luke 23:13-25)

Ma sa Paelat ka oli laꞋu Ꞌi maa siana ngwae ki, ma ka fata Ꞌuri fuada, “NoaꞋa nau kusi dao goꞋo toꞋona ta taꞋangaꞋa ana na ngwae neꞋe. 39 Bore ma sulia na falafala kamu, nai baꞋa logea taꞋi ngwae fuamuꞋa ana kaidaꞋi ana FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa. ꞋUri ma kaumulu oga nai logea na ngwae tatalafaꞋa Jiu ki fuamuꞋa?”

40 Ma kira ka Ꞌada kokolada kira ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa! Na ngwae neꞋe noaꞋa Ꞌoe kosi logea! Kaimili oga Ꞌoke logea maꞋi sa Barabas!” Aia, sa Barabas niaꞋa na ngwae fofolo bili.

19

1 ꞋUnaꞋeri goꞋo sa Paelat ka kwatea naꞋa sa Jesus fuana na ngwae ana ofoꞋa ki, ma ka saea kira ka ulasia. 2 Ma kira ka Ꞌerea na Ꞌeregwau Ꞌani na kwalo ngarangaraꞋa, ma kira ka alua ana gwauna sa Jesus. Sui kira ka faꞋaruꞋufia Ꞌani na ifi meo boraboraꞋa, diꞋia ta ngwae tatalafaꞋa. 3 Sui kira ka leka maꞋi siana, ma kira ka Ꞌuri, “ꞋAeꞋo neꞋe na tatalafaꞋa ngwae Jiu ki.” Ma kira ka fidalia.

4 Ma sa Paelat ka ruꞋu laꞋu kwau siana ngwae Ꞌoro neꞋe kira fiku ki, ka fata Ꞌuri, “Nai baꞋa ngalia maꞋi na ngwae neꞋe siaumulu, fasi Ꞌiri muke saiana neꞋe noaꞋa nau kusi lisia goꞋo ta taꞋangaꞋa ana niaꞋa.” 5 Sui, sa Jesus ka ruꞋu maꞋi Ꞌi maa, ma ka ruꞋufia na Ꞌeregwau ana kwalo ngarangaraꞋa, ma na ifi meo boraboraꞋa. Ma sa Paelat ka fata Ꞌuri fuada “Lisia basi na ngwae neꞋe!”

6 Ma ana kaidaꞋi fata abu doe ki, ma na ngwae neꞋe kira folo Ꞌusia na Luma Abu God, kira lisia, kira fiꞋi ako doe laꞋu, ma kira ka Ꞌuri, “ꞋOke saungia! FotoꞋia ana Ꞌai rara folo!”

Sa Paelat ka fata Ꞌuri, “DiꞋia ꞋunaꞋeri, kamu ka ngalia, ma muke fotoꞋia ana Ꞌai rara folo. OsiꞋana noaꞋa nau kusi dao goꞋo toꞋona ta taꞋangaꞋa ana niaꞋa.”

7 Na ngwae ki kira ka fata Ꞌuri fuana sa Paelat, “Kaimili toꞋo ana na taki fuana ngwae Ꞌuri nia ka mae, osiꞋana nia saea niaꞋa na Ngela God.”

8 KaidaꞋi sa Paelat nia rongoa ru neꞋe, nia ka maꞋu liu liufia naꞋa Ꞌi naꞋo. 9 Ma nia ka oli laꞋu Ꞌi luma ka saefiloa sa Jesus ka Ꞌuri, “ꞋAeꞋo ngwae faꞋasia Ꞌi fai niniꞋa kwa?”

Ma sa Jesus noaꞋa kasi saea goꞋo ta ru. 10 Sa Paelat ka fata laꞋu Ꞌuri fuana, “ꞋUri ma noaꞋa Ꞌoe kosi oga goꞋo alaꞋanga faꞋi nau? NoaꞋa Ꞌoe kosi sai goꞋo ana neꞋe, nau ku toꞋo ana na ngasingasiꞋanga fuana saelana kike logeꞋo, nama diꞋia noaꞋa, kira ka saungiꞋo ana Ꞌai rara folo?”

11 Sa Jesus ka olisia ka fata Ꞌuri, “Nia mamana Ꞌoko toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana Ꞌoke sasi ꞋunaꞋeri aku. Bore ma God goꞋo neꞋe nia kwatea na ngasingasiꞋanga neꞋeri fuamu. Nia neꞋe na ngwae niniꞋa nia kwate nau fuamu, nia sasia na ru neꞋe taꞋa ka tasa ka liufia na ru Ꞌoko sasia.”

12 Ana kaidaꞋi sa Paelat nia rongoa fatalana sa Jesus, nia ka lulu Ꞌuana ta masikwaꞋa neꞋe nia ka sasia fasi Ꞌiri ke logea. Bore ma na Jiu ki, kira ako doe kira ka Ꞌuri, “DiꞋia Ꞌoko logea ngwae neꞋe, noaꞋa Ꞌoe kosi bali faꞋinia na tatalafaꞋa Ꞌi Rom. OsiꞋana diꞋia ta ngwae saea nia neꞋe na tatalafaꞋa, nia suꞋusia na ngwae tatalafaꞋa Ꞌi Rom.”

13 KaidaꞋi sa Paelat nia rongoa na alaꞋanga neꞋeri ki sui, nia ka talaꞋia kwau sa Jesus Ꞌi maa, ka tua ana kula ana kwai matalangaꞋinga Ꞌi saena na maꞋe luma neꞋe kira saea Ꞌani “TatafeꞋe fau,” ma na alaꞋanga Jiu neꞋe “Gabata.” 14 Ma kaidaꞋi neꞋeri, na asoa ana sasi akaꞋu Ꞌanga na faꞋi asoa naꞋona FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa, ma nia karangi tofongaꞋi asoa naꞋa. Ma sa Paelat ka fata Ꞌuri fuana na ngwae ki, “Lisia basi na ngwae tatalafaꞋa kamu.”

15 Ma na ngwae ki kira ri, kika fata Ꞌuri, “Saungia! Saungia! FotoꞋia Ꞌana Ꞌai rara folo!”

Sa Paelat ka saefiloda laꞋu ka Ꞌuri, “ꞋUri ma kamu oga nai fotoꞋia na ngwae tatalafaꞋa kamu ana Ꞌai rara folo?”

Ana kaidaꞋi neꞋeri, na fata abu doe ki olisia kika Ꞌuri, “NiaꞋa noaꞋa laꞋu na ngwae tatalafaꞋa kami. TaꞋi ngwae tatalafaꞋa neꞋe Ꞌi Rom goꞋo neꞋe na gwaungaꞋi kami!”

16 Ma sa Paelat ka kwatea sa Jesus fuana na ngwae ana ofoꞋa ki, fasi Ꞌiri kike fotoꞋia ana Ꞌai rara folo.

Kira fotoꞋia sa Jesus ana Ꞌai rara folo

(Matthew 27:32-44; Mark 15:21-32; Luke 23:26-43)

Ma kira ka talaꞋia naꞋa kwau sa Jesus. 17 Ma nia ka leka ka ngalia na Ꞌai rara folo nia talana Ꞌuana na kula neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Golgota ana alaꞋanga ngwae Jiu. (Na fadalana satana kula neꞋeri neꞋe “Na Lasi Ngwae.”) 18 Ma Ꞌi neꞋeri kira ka fotoꞋia ana Ꞌai rara folo. Ma na ro ngwae ki logo neꞋe kira fotoꞋida Ꞌi neꞋeri, taꞋi ngwae ana bali mauli ma ta ngwae ana bali ꞋoloꞋolo, ma kira ka fotoꞋia sa Jesus ana Ꞌai rara folo neꞋe uu Ꞌi safitadaroꞋo. 19 Ma sa Paelat ka keresia na alaꞋanga, ma kira ka alua Ꞌi gwauna Ꞌai rara folo sa Jesus. Na alaꞋanga neꞋeri ki nia keresia ka Ꞌuri, “Sa Jesus faꞋasia Ꞌi Nasaret, na ngwae tatalafaꞋa Jiu ki.” 20 Kula neꞋe kira alua na Ꞌai rara folo neꞋe kira fotoꞋia sa Jesus ana, noaꞋa kasi teo tau goꞋo faꞋasia Ꞌi Jerusalem. Ma na ngwae Ꞌoro ana Jiu ki kira toꞋomani alaꞋanga neꞋe. Ma na alaꞋanga neꞋe kira ka keresia logo Ꞌani uulu alaꞋanga matamata ki. AlaꞋanga ngwae Jiu ki, alaꞋanga ngwae Rom ki, ma na alaꞋanga ngwae Grik ki logo. 21 Ma na fata abu doe ki, kira ka fata Ꞌuri fuana sa Paelat, “NoaꞋa Ꞌoe kosi keresia laꞋu na ‘TatalafaꞋa Jiu ki!’ Bore ma Ꞌoke keresia lala Ꞌuri, ‘Nia Ꞌana talana neꞋe nia fata Ꞌuri, nauꞋa na ngwae tatalafaꞋa fuana ngwae Jiu ki.’ ”

22 Sui sa Paelat ka olisida ka fata Ꞌuri, “Tae neꞋe nau ku keresia ka sui naꞋa, nia ka teo naꞋa Ꞌana ꞋunaꞋeri.” 23 Ma Ꞌi buri Ꞌana na ngwae ana ofoꞋa ki kira fotoꞋia sa Jesus ana Ꞌai rara folo ka sui, kira ka ngalia na ifi nia ki, ma kira ka daroꞋia Ꞌani na fai baliꞋi ru ki fuana na fai ngwae neꞋeri ki. Ma na toꞋongi fafo doe nia, neꞋe noaꞋa ta ladoꞋa ana tailana, ma kira usu laꞋulaꞋu goꞋo Ꞌada ana. 24 Ma na ngwae ni ofoꞋa ki kira ka fata Ꞌuri fuada kwailiu, “NoaꞋa kulu kasi gasia faꞋalia laꞋu na ifi neꞋe. Kulu daisi Ꞌuana, diꞋia sa tai neꞋe daisi ka dao siana, nia neꞋe ke ngalia.” Nia ka ꞋunaꞋeri fasi Ꞌiri ka faꞋamamana na KerekereꞋa Abu ba nia Ꞌuri, “Kira daroꞋia naꞋa ifi nau ki fuada, ma kira ka daisi Ꞌuana toꞋongi fafo doe nau.” Na ru neꞋe ki na ngwae ni ofoꞋa ki neꞋe kira sasia.

25 Na teꞋa sa Jesus, ma na ai kini futa teꞋa sa Jesus, ma Ꞌi Mary Ꞌafe sa Klopas, faꞋinia Ꞌi Mary kini faꞋasia Ꞌi Magdala neꞋe kira uu Ꞌi Ꞌaena na Ꞌai rara folo sa Jesus. 26 Ma na fafarongo ba sa Jesus nia alafe fuana, nia uu logo Ꞌi neꞋeri faꞋinia teꞋa sa Jesus. KaidaꞋi sa Jesus nia lisia teꞋa nia faꞋinia na fafarongo neꞋe nia alafe fuana kera uu karangia, nia ka fata Ꞌuri fuana teꞋa nia, “TeꞋasi Ꞌae, na ngela Ꞌoe neꞋana naꞋa.” 27 Sui, nia ka fata Ꞌuri laꞋu fuana na fafarongo neꞋeri, “Na teꞋa Ꞌoe neꞋana naꞋa.” Ma ka talaꞋae ana agi asoa neꞋeri, na fafarongo neꞋeri ka talaꞋia naꞋa teꞋa sa Jesus Ꞌuana luma nia Ꞌiri nia ka tagi sulia.

Maelana sa Jesus

(Matthew 27:45-56; Mark 15:33-41; Luke 23:44-49)

28 ꞋI buri Ꞌana ru neꞋe ki sui, sa Jesus saiana neꞋe na raoꞋa nia ki, niꞋi sui taꞋifau naꞋa. Ma nia ka fata Ꞌuri, “Nau ku silikwaꞋu” Ꞌiri ka faꞋamamana na alaꞋanga saena KerekereꞋa Abu.✡

29 Ma ana kula neꞋeri, kira alua taꞋi dako neꞋe fungu Ꞌani waen Ꞌafae. Ma kira ngalia taꞋi lumulumu asi, ma kira ka taufia saena dakoꞋi waen neꞋe, sui kira ka alua Ꞌi maana na maꞋe Ꞌai kira saea Ꞌani “hisop,” sui kira ka kwatea Ꞌuana maana ngiduna sa Jesus. 30 Ana kaidaꞋi sa Jesus nia kwaꞋufia ka sui, nia ka fata Ꞌuri, “Nia sui naꞋa.” Buri Ꞌana nia saea alaꞋanga neꞋeri ki ka sui goꞋo, na gwauna ka gwautoli naꞋa, ma nia ka mae naꞋa.

Kira labua kakarona sa Jesus Ꞌani sua

31 Ma Ꞌi buri Ꞌana ru neꞋe ki sui, ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Jiu ki kira leka maꞋi, ma kira ka saefiloa sa Paelat Ꞌiri ke alaꞋania fuana ngwae ni ofoꞋa ki kike leka, ma kike Ꞌoia naꞋa Ꞌaena na uulu ngwae neꞋe kira fotoꞋida ana Ꞌai rara folo ki, fasi Ꞌiri kike mae ꞋaliꞋali. Sulia kira oga kike lafua naꞋa nonida faꞋasia na Ꞌai rara folo ki ana faꞋi asoa neꞋeri. Sulia faꞋi asoa neꞋe na faꞋi asoa fuana sasi akaꞋu Ꞌanga Jiu ki masia asoa ana Sabat. Ma noaꞋa kira kasi oga neꞋe ngwae mae ki kira ka daukulukulu ana Ꞌai rara folo ana Sabat asoa ana mamaloꞋanga. Sulia neꞋe Sabat neꞋeri nia na asoa ꞋinotoꞋa Jiu ki. 32 Ma na ngwae ana ofoꞋa ki kira leka maꞋi, kira ka Ꞌoia Ꞌaena ro ngwae ba kira fotoꞋida ki ana Ꞌai rara folo. 33 Bore ma kaidaꞋi kira dao ana sa Jesus, kira ka lisia nia mae ka sui naꞋa. Nia neꞋe, noaꞋa kira kasi Ꞌoia laꞋu na Ꞌaena sa Jesus. 34 Sui ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, taꞋi ngwae ada neꞋe nia oga ka faꞋamamana leꞋa ana, nia ka ngalia na maꞋe sua, ma ka labua Ꞌani Ꞌi kakarona sa Jesus. Ma kira ka lisia naꞋa Ꞌabu ma na kafo ka afe maꞋi. 35 Nau ku lisia ru neꞋeri, ma nau ku alaꞋa sulia, fasi Ꞌiri kamu taꞋifau muke faꞋamamana logo. Na ru neꞋe nau ku saea nia mamana, ma nau ku saiana na fatalaku nia mamana logo. 36 Ma ru neꞋeri ki ka ꞋunaꞋeri, fasi Ꞌiri ka faꞋamamana KerekereꞋa Abu ba nia fata Ꞌuri, “TaꞋi suli bore ana noaꞋa Ꞌiri maꞋoi goꞋo.”✡ 37 Ma ta bali KerekereꞋa Abu logo nia Ꞌuri, “Na ngwae ki kike baꞋa bubungia naꞋa ngwae neꞋe, kira labua na nonina.”✡

Kira alua nonina sa Jesus saena kilu gwaꞋu

(Matthew 27:57-61; Mark 15:42-47; Luke 23:50-56)

38 Ma Ꞌi buri Ꞌana ru neꞋeri ki, sa Josef na ngwae faꞋasia Ꞌi Arimetea, nia leka maꞋi ka gania sa Paelat Ꞌuana nonina sa Jesus, fasi Ꞌiri kike ngalia. Sa Josef ba, nia ta ngwae ana fafarongo sa Jesus ki logo, bore ma nia ago naꞋa, osiꞋana nia maꞋu Ꞌani na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Jiu ki. ꞋUnaꞋeri sa Paelat ka alaꞋania, ma nia ka leka maꞋi ka ngalia. 39 Ma sa Nikodimas ba nia leleka maꞋi siana sa Jesus saena rodo Ꞌi naꞋo ba, nia ka leka faꞋinia sa Josef, ma ka ngalia uulu akwala kilo Ꞌana ru moko leꞋa ki fuana alulana faꞋinia nonina ngwae mae. Na satana ru neꞋe “Mira,” faꞋinia “Alos.” 40 Ro ngwae neꞋe ki, kera ka ngalia nonina sa Jesus, ma kera ka buta Ꞌani Ꞌaba ifi kwao leꞋa faꞋinia na ru moko leꞋa neꞋeri ki. Kira sasia ru neꞋe sulia falafala Jiu ki ana sasi akaꞋu Ꞌanga ana ngwae mae ki fuana alulana saena kilu gwaꞋu. 41 Ma taꞋi oꞋola nia teo karangia kula neꞋe kira saungia sa Jesus ana. Ma taꞋi faoda fuana alulana nonina ngwae mae ki teo logo ana kula neꞋeri. Ma na faoda neꞋeri neꞋe ru faolu goꞋo Ꞌana, noaꞋa kira kasi alua Ꞌua ta ngwae Ꞌi saena. 42 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri faꞋi asoa kira Jiu ki fuana sasi akaꞋu Ꞌanga masia na Sabat asoa ana mamaloꞋanga. Ma faꞋi asoa Sabat nia karangi naꞋa. Ma ro ngwae neꞋeri ki, kera leka, kera ka alua nonina sa Jesus Ꞌi saena faoda neꞋeri, sulia nia teo karangi goꞋo Ꞌana.

20

Sa Jesus nia tataꞋe faꞋasia na maeꞋa

(Matthew 28:1-8; Mark 16:1-8; Luke 24:1-12)

1 ꞋI Ꞌofodangi ana na Sande kaidaꞋi rodoꞋa Ꞌua, Ꞌi Mary faꞋasia Ꞌi Magdala ka leka Ꞌi maana na faoda, ma ka lisia na fau ba kira alua bokota na maana, nia abuli ka sui naꞋa. 2 Ma nia ka lalili ꞋaliꞋali siana sa Simon Peter, ma na fafarongo ba sa Jesus nia alafe fuana, ma ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “Ti ngwae kira ngalia naꞋa na nonina na Aofia faꞋasia na faoda baera, ma kami ka kina naꞋa Ꞌi faꞋi neꞋe kira alua ana.”

3 Sui sa Peter ma na fafarongo baera, kera ka leka naꞋa Ꞌuana na faoda gwaꞋu neꞋeri. 4 Ma kera ka lalili taꞋifau, ma na fafarongo neꞋeri ka lalili ꞋaliꞋali ka liufia sa Peter, ma ka eta dao Ꞌi maana na faoda Ꞌi naꞋo. 5 Ma nia ka oro oro, ma ka lisia na ifi kwao ba kiri taꞋifau, ma noaꞋa nia kasi ruꞋu goꞋo Ꞌi saena. 6 Ma sa Simon Peter ka dao maꞋi Ꞌi buri, ma ka leka daofaꞋi liu naꞋa Ꞌuana Ꞌi saena na faoda neꞋeri. Nia ka lisia na ifi kwao ba kiri niꞋi teo goꞋo Ꞌani Ꞌi neꞋeri, 7 faꞋinia na Ꞌaba ifi ba kira buta Ꞌani gwauna sa Jesus. Na Ꞌaba ifi neꞋeri noaꞋa kasi teo goꞋo faꞋinia na Ꞌaba ifi kwao neꞋeri ki, bore ma nia boliboliꞋa Ꞌana, ma nia ka teo naꞋa Ꞌana taꞋifilia. 8 ꞋUnaꞋeri mala na ngwae eta dao maana na faoda ka fiꞋi ruꞋu logo kwau Ꞌi saena. Nia ka lisia, ma ka faꞋamamana ana. 9 Ma noaꞋa keraꞋa kasi sai Ꞌua ana na KerekereꞋa Abu ba saea fasi nia ke baꞋa mauri laꞋu faꞋasia na maeꞋa. 10 Ma Ꞌi buri Ꞌana ru neꞋe, na ro fafarongo neꞋeri ki, kera ka oli naꞋa adaroꞋo.

ꞋI Mary faꞋasia Ꞌi Magdala nia lisia sa Jesus

(Matthew 28:9-10; Mark 16:9-11)

11 Ma Ꞌi Mary ka uu Ꞌua Ꞌi maana faoda, ma ka angi goꞋo Ꞌana. Ma ana kaidaꞋi nia angi Ꞌana, nia oro oro ka lia kwau saena faoda gwaꞋu. 12 Ma nia ka lisia na ro Ꞌainsel ki, kera ruꞋufia ifi kwao ki. Ma na ro Ꞌainsel neꞋeri ki, kera tua ana kula neꞋe nonina sa Jesus teo teo ana Ꞌi naꞋo, ta ai ana kula neꞋe gwauna teo ana, ma ta ai ana kula neꞋe Ꞌaena teo ana. 13 Na ro Ꞌainsel neꞋeri ki, kera ka saefilo Ꞌuri ana Ꞌi Mary, “Kini neꞋe Ꞌae, Ꞌuri ma Ꞌoko angi Ꞌuana tae niniꞋa kwa?”

Ma nia ka olisidaroꞋo ka Ꞌuri, “Na nonina na Aofia nau neꞋe kira ngalia faꞋasia Ꞌi neꞋe, ma nau ku kina Ꞌi faꞋi laꞋu neꞋe kira alua ana.”

14 Ma Ꞌi buri Ꞌana nia fata ꞋunaꞋeri ka sui, nia ka kakari abula, ma ka lisia taꞋi ngwae nia uu goꞋo Ꞌana, ma noaꞋa nia kasi lia saiana goꞋo neꞋe na ngwae neꞋe niaꞋa sa Jesus. 15 Ma sa Jesus ka saefiloa ka Ꞌuri, “Kini neꞋe Ꞌae, faꞋuta neꞋe Ꞌoko angi kwa? Ma sa tai neꞋe Ꞌoko lulu Ꞌuana?”

Ma Ꞌi Mary ka fia fasi niaꞋa na ngwae neꞋe lia sulia na oꞋola neꞋeri. Ma nia ka Ꞌuri fuana, “AraꞋi kwa, diꞋia Ꞌoko ngalia kwau na nonina Aofia nau, nau ku oga Ꞌoke faꞋarongo nau Ꞌani Ꞌi faꞋi neꞋe Ꞌoko alua ana, fasi Ꞌiri nai leka ku ngalia.”

16 Sui, sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “Mary Ꞌae!”

Ma Ꞌi Mary ka kakari abula, ma ka lia kwau, ma ka lia saiana, ma ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOi Raboni Ꞌae!” Ma na fataꞋa neꞋe “Raboni” ana alaꞋanga ngwae Jiu fadalana neꞋe “Ngwae FaꞋamanata.”

17 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “NoaꞋa Ꞌoe kosi dau nau laꞋu, osiꞋana nau kusi oli Ꞌua siana na MaꞋa Ꞌi langi. ꞋOke oli siana na ngwaefuta nau ki, ma Ꞌoko faꞋarongoda, nau ku leka naꞋa siana MaꞋa nau, ma na MaꞋa kira. Nia neꞋe na God nau, ma na God kira.”

18 Sui Ꞌi Mary faꞋasia Ꞌi Magdala ka oli, ma ka faꞋarongoa na fafarongo ki neꞋe nia lisia na Aofia. Ma Ꞌi Mary ka alaꞋa logo fuada sulia na ru neꞋe sa Jesus nia saea fuana.

Na fafarongo ki lisia sa Jesus

(Matthew 28:16-20; Mark 16:14-18; Luke 24:36-49)

19 Ma Ꞌi saꞋulafi ana na Sande, na fafarongo ki kira fiku Ꞌi saena taꞋi luma, ma kira ka fono Ꞌusia na sinamaa ki. Ma kira ka sakisia logo na sinamaa ki, sulia kira maꞋu Ꞌani na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana ngwae Ꞌi Jiu ki. Ma sa Jesus ka sakatafa, ma ka uu Ꞌi safitada, ma nia ka fata Ꞌuri, “Na aroaro Ꞌanga ka tua faꞋi kamu.” 20 Ma Ꞌi buri Ꞌana neꞋe nia saea na alaꞋanga neꞋe, nia ka faꞋataꞋinia naꞋa ro lima nia ki ma na kakarona fuada. Ma na fafarongo ki kira ka saeleꞋa liu ana kaidaꞋi kira lisia na Aofia. 21 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri laꞋu fuada, “Na aroaro Ꞌanga ka tua faꞋi kamu. DiꞋia na MaꞋa ba nia asungaꞋi nau maꞋi, nau ku asungaꞋi kamu logo.” 22 Sa Jesus ka saea alaꞋanga neꞋe, sui ka mangofi kira, ma ka fata Ꞌuri, “Muke ngalia na AnoꞋi ru Abu. 23 DiꞋia kamu ke rufuanata ana taꞋangaꞋa na ngwae ki, God ke baꞋa rufuanata logo ada, ma na taꞋangaꞋa kira ki ke aloge naꞋa faꞋasida. Ma diꞋia noaꞋa kamu kasi rufuanata ada, God bore noaꞋa kasi rufuanata logo ada, ma na taꞋangaꞋa kira ki bore noaꞋa kasi aloge logo faꞋasida.”

Sa Tomas lisia sa Jesus

24 Ma taꞋi ngwae ada na akwala ma ro fafarongo neꞋeri ki neꞋe satana sa Tomas neꞋe kira saea logo Ꞌani na ꞋIꞋiu, noaꞋa nia kasi tua faꞋinida ana kaidaꞋi neꞋe sa Jesus dao ana. 25 Ma na fafarongo neꞋe kira tua ki, kira ka fata Ꞌuri fuana sa Tomas, “Kaimili lisia naꞋa na Aofia.”

Sui sa Tomas ka fata Ꞌuri fuada, “DiꞋia nau ku lisia mala na sibasiba baera ki Ꞌi fuila na nila ki Ꞌi limana, ma nau ku sama toꞋona na sibasiba neꞋeri ki Ꞌania limaku, ma nau ku alua na limaku Ꞌi saena fuila na maꞋe maala ba Ꞌi kakarona tari, nau ku fiꞋi faꞋamamana ana. Ma diꞋia noaꞋa nau kusi sasia goꞋo ꞋunaꞋeri, noaꞋa nau kusi faꞋamamana goꞋo ana.”

26 Ma ana fiuna faꞋi asoa Ꞌi buri, na fafarongo ba kiri kira fiku logo Ꞌi saena na luma baera, ma sa Tomas ka tua naꞋa faꞋinida. Ma kira ka sakisi logo Ꞌusia na sinamaa ki. Sui sa Jesus ka sakatafa maꞋi, ma ka uu Ꞌi safitada, ma ka fata Ꞌuri, “Aroaro Ꞌanga ka tua faꞋi kamu.”

27 ꞋUnaꞋeri sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana sa Tomas, “Tomas Ꞌae, Ꞌoke alua na ꞋuꞋumu Ꞌi neꞋe saena limaku, ma Ꞌoko lisia logo na ro lima nau ki. Sui Ꞌoko taga maꞋi na limamu, ma Ꞌoko alua limamu Ꞌi saena fuila maꞋe maala neꞋe Ꞌi kakaroku. NoaꞋa Ꞌoe kosi manata ruarua naꞋa, bore ma Ꞌoko faꞋamamana naꞋa!”

28 Ma sa Tomas ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋOe na Aofia nau, ma na God nau.”

29 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOko faꞋamamana goꞋo Ꞌamu, osiꞋana Ꞌoko lisi nau. Na ꞋoilakiꞋa fuana sa tai neꞋe noaꞋa kasi lisi nau, bore ma kira faꞋamamana goꞋo Ꞌada ana nauꞋa.”

30 Na ru faꞋanadaꞋa Ꞌoro ki neꞋe sa Jesus ka sasiꞋi laꞋu Ꞌi maana na fafarongo nia ki, bore ma noaꞋa nau kusi keresiꞋi goꞋo Ꞌi saena buka neꞋe. 31 Nau ku keresia naꞋa ru neꞋe ki, fasi Ꞌiri muke faꞋamamana ana sa Jesus naꞋa neꞋe na Christ, na ngwae ba God nia filia fuana Ꞌafilana na ngwae ki, ma niaꞋa naꞋa neꞋe na Ngela God. Ma sulia na faꞋamamana Ꞌanga kamu ana sa Jesus, muke toꞋo ana na mauriꞋa firi.

21

Sa Jesus nia dao tafangaꞋi laꞋu

1 ꞋI buri Ꞌana ru neꞋe, sa Jesus ka faꞋataꞋi laꞋu fuada na fafarongo nia ki Ꞌi ninimana na Ꞌosi Ꞌi Galili.* Ma ru neꞋeri ka fuli Ꞌuri: 2 Sa Simon Peter, ma sa Tomas neꞋe kira saea Ꞌani na ꞋIꞋiu, ma sa Nataniel na ngwae faꞋasia Ꞌi Kena saena abaꞋi kula Ꞌi Galili, ma na ro ngela sa Sebedi ki, ma ta ro fafarongo laꞋu, kira fiku. 3 Ma sa Simon Peter ka fata Ꞌuri fuada na ngwae neꞋeri ki, “Nai leka dee iꞋa naꞋa Ꞌaku.”

Ma kira saea fuana kira ka Ꞌuri, “Kaimili oga logo mike leka maꞋi faꞋi Ꞌoe.” Ma kira leka, kika taꞋelia naꞋa gwaꞋi baru. Bore ma ana faꞋi rodo neꞋeri, noaꞋa kira kasi deea goꞋo ta taꞋi gwaꞋi iꞋa.

4 Ma Ꞌofodangi kaidaꞋi nia laꞋa naꞋa, sa Jesus ka uu naꞋa Ꞌi ninimana na Ꞌosi. Ma na fafarongo nia ki, noaꞋa kira kasi lia sai goꞋo ana.

5 Sui sa Jesus ka fata kwau fuada ka Ꞌuri, “Kwaima nau kina Ꞌae, Ꞌuri ma kaumulu deea ta iꞋa?”

Ma kira olisia kika Ꞌuri, “NoaꞋa goꞋo!”

6 Ma nia ka fata Ꞌuri, “Muke Ꞌui Ꞌania na furai kaumulu Ꞌi bali ꞋoloꞋolo ana na gwaꞋi baru, ma kamu ke baꞋa deea ti gwaꞋi iꞋa.” Ma kira ka ala Ꞌania na furai, ma ka ꞋafitaꞋi liu naꞋa fuana lafulana maꞋi, osiꞋana na iꞋa ki Ꞌoro liu.

7 Sui na fafarongo ba sa Jesus nia alafe fuana, ka fata Ꞌuri fuana sa Peter, “Na Aofia lokoniꞋa!” Ma kaidaꞋi sa Simon Peter nia rongoa na ru neꞋe, nia ka toro Ꞌani na toro keta nia, osiꞋana nia kanusua na toro nia, ma ka faꞋasaka saena kafo, ma ka Ꞌaranga Ꞌuana Ꞌi sara. 8 Ma na fafarongo ki kira ka leka naꞋa maꞋi Ꞌi sara Ꞌani na gwaꞋi baru. Ma kira ka tara naꞋa maꞋi na furai neꞋe fungu Ꞌani iꞋa, sulia kira noaꞋa kasi tua tau goꞋo faꞋasia Ꞌi sara, ka bolo goꞋo Ꞌana faꞋinia taꞋi talangaꞋi faꞋi faliꞋa. 9 Ma kaidaꞋi kira koso Ꞌi sara, kira ka lisia taꞋi mafula nia nanaoꞋa naꞋa faꞋinia na iꞋa ki Ꞌi saena faꞋinia afu beret ki logo. 10 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu ke ngalia maꞋi ti gwaꞋi iꞋa ana na iꞋa neꞋe kamu deeꞋe ki.”

11 Sa Simon Peter ka leka kwau saena na gwaꞋi baru, ma ka tara maꞋi na furai neꞋeri Ꞌi sara. Na furai neꞋeri ka fungu Ꞌani na iꞋa doe ki taꞋifau goꞋo, taꞋi talangaꞋi ma lima akwala ma uulu gwaꞋi iꞋa. Sui bore Ꞌana na iꞋa ka Ꞌoro ꞋunaꞋeri Ꞌi saena na furai, na furai neꞋeri noaꞋa kasi foga goꞋo. 12 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “Leka maꞋi, muka fanga Ꞌaumulu.” Bore ma noaꞋa ta ngwae ada kasi saefilo goꞋo Ꞌuri, “ꞋAeꞋo sa tai niniꞋa?” OsiꞋana kira saiana goꞋo Ꞌada neꞋe niaꞋa na Aofia. 13 Ma sa Jesus ka leka kwau ka ngalia na beret, ma ka kwatea fuana na fafarongo nia ki, ma ka sasi logo ꞋunaꞋeri ana gwaꞋi iꞋa ki.

14 Na uula kaidaꞋi naꞋa neꞋe sa Jesus nia faꞋataꞋi fuana na fafarongo nia ki Ꞌi buri Ꞌana neꞋe nia tataꞋe faꞋasia na maeꞋa neꞋeri.

Sa Jesus faꞋinia sa Peter

15 Ma kaidaꞋi kira fanga taꞋifau ka sui naꞋa, sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana sa Simon Peter, “Simon na ngela sa John Ꞌae, Ꞌuri ma Ꞌoko alafe fuaku, ka liufia na fafarongo neꞋe ki neꞋe kira alafe fuaku?”

Ma nia ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋIu, Aofia. ꞋOko sai goꞋo Ꞌamu ana neꞋe nau ku alafe fuamu.”

Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke lia sulia na kala sipsip nau ki.” 16 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri laꞋu fuana ruana kaidaꞋi, “Simon na ngela sa John Ꞌae, Ꞌuri ma Ꞌoko alafe fuaku?”

Ma nia ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋIu, Aofia. ꞋOko saiana goꞋo Ꞌamu neꞋe nau ku alafe fuamu.”

Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke lia sulia na sipsip nau ki.” 17 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri ana uula kaidaꞋi, “Simon na ngela sa John Ꞌae, Ꞌoko alafe fuaku?”

Ma sa Peter ka liadila naꞋa, sulia sa Jesus nia saefilo uulu ru naꞋa ana ka Ꞌuri, “ꞋUri ma Ꞌoko alafe fuaku?” Ma sa Peter ka fata Ꞌuri fuana, “Aofia kwa, Ꞌoko sai naꞋa ana ru ki taꞋifau, ma Ꞌoko sai goꞋo Ꞌamu ana neꞋe nau ku alafe fuamu.”

Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke lia sulia na sipsip nau ki. 18 Ru mamana nau ku saea fuamu, kaidaꞋi Ꞌoko Ꞌalako ana, Ꞌoko toro Ꞌamu talamu, ma Ꞌoko leka Ꞌamu talamu ana kula neꞋe Ꞌoko oga lekaꞋa Ꞌuana. Bore ma ana kaidaꞋi Ꞌoke baꞋa ngwaro, Ꞌoke taga naꞋa limamu, ma ta ngwae matamata neꞋe ka firi fafi Ꞌoe, ma ka talaꞋi Ꞌoe kwau Ꞌuana kula neꞋe noaꞋa Ꞌoe kosi oga lekaꞋa Ꞌuana.” 19 Sa Jesus ka saea ru neꞋe, fasi Ꞌiri ka faꞋataꞋinia na maeꞋa neꞋe sa Peter ke baꞋa mae Ꞌani, neꞋe ke faꞋaꞋinotoꞋa nama God Ꞌania. Sui sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke leka maꞋi Ꞌi buriku.”

20 Ma sa Peter ka kakari abula, ma ka lisia na fafarongo ba sa Jesus nia alafe fuana. (Nia ngwae neꞋe nia tua karangia sa Jesus ana kaidaꞋi kira fanga, ma ka saefiloa Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, sa tai neꞋe ke baꞋa ꞋolosaeꞋo, ma ka kwateꞋo fuana na malimae Ꞌoe ki?”) 21 ꞋUnaꞋeri ana kaidaꞋi sa Peter lisia, nia ka saefiloa sa Jesus ka Ꞌuri, “Aofia kwa, tae mo neꞋe fuana na ngwae neꞋe?”

22 Sa Jesus ka olisia ka Ꞌuri, “Si diꞋia nau ku oga na ngwae neꞋe ke mauri Ꞌana, leleka ka dao ana kaidaꞋi nau ku oli maꞋi, nia noaꞋa laꞋu na Ꞌabera Ꞌanga Ꞌoe neꞋeriꞋa. Ma Ꞌoko leka lala maꞋi Ꞌamu suli nau.”

23 Aia, na alaꞋanga ka talofia naꞋa na fafarongo sa Jesus ki. Kira saea na fafarongo neꞋeri noaꞋa nia kasi mae. Bore ma sa Jesus noaꞋa kasi saea laꞋu neꞋe na ngwae neꞋe noaꞋa kasi mae. Nia fata goꞋo Ꞌana Ꞌuri ba, “Si diꞋia nau ku oga na ngwae ke mauri Ꞌana, leleka ka dao ana kaidaꞋi nau ku oli maꞋi, nia noaꞋa laꞋu na Ꞌabera Ꞌanga Ꞌoe neꞋeriꞋa.”

AlaꞋanga Ꞌisi ki

24 Ma na fafarongo neꞋe sa Peter ka saefiloa sa Jesus sulia, niaꞋa goꞋo neꞋe alaꞋa sulia ru neꞋe ki taꞋifau, ma ka keresia. Ma kaimili saiana na ru neꞋe nia fata sulia, nia mamana naꞋa.

25 Sa Jesus sasia ru Ꞌoro liu ki laꞋu. Ma diꞋia kira kerekere suliꞋi taꞋifau, nau ku fia sali neꞋe na magalia neꞋe bore, noaꞋa kasi bolo fuana dauꞋa fafia na buka ki neꞋe kira keresia ru neꞋeri ki Ꞌi saena.

✡ 1:23 Aesea 40:3

✡ 2:17 Sam 69:9

* 3:5 Lisia Esikiel 36:25-26

* 5:3-4 3b-4. Ti kerekereꞋa Ꞌua kira Ꞌadoa verse neꞋe, “Ti ngwae kira masia ana kaidaꞋi toꞋoa ki kafo ka etangia saolaꞋanga, 4 osiꞋana kira fia goꞋo neꞋe na taꞋi Ꞌainsel God koso maꞋi ma ka salonga na kafo neꞋeri. Ma sa tai neꞋe eta koso saena kafo burina neꞋe nia salongwetengwete nia ke Ꞌakwa, sui bore Ꞌana ta mataꞋinga tae neꞋe nia toꞋo ana.”

* 6:7 ro talangaꞋi mani Na Ꞌorolana mani neꞋe nia bolo faꞋinia folifoliꞋa taꞋi ngwae fuana kwalu madamo ki.

† 6:19 5 nama 6 kilomita

✡ 7:38 Esikiel 47:1; Sekaraea 14:8

* 8:1 Kira saea Ꞌani ua Olif, osiꞋana neꞋe Ꞌai olif ki Ꞌoro Ꞌi neꞋeri.

† 8:24 Na sata neꞋe, “NauꞋa NiniꞋa,” ba God saea Ꞌani niaꞋa talana saena. Aesea 41:4, 43:10-13,25, 46:4, 48:12 ma Diutronomi 32:39

✡ 10:34 Sam 82:6

* 12:3 Na biꞋi nura tiꞋitiꞋi neꞋe kulufana diꞋia 327 grams.

✡ 12:13 Sam 118:26

✡ 12:15 Sekaraea 9:9

✡ 12:38 Aesea 53:1

✡ 12:40 Aesea 6:10

✡ 13:18 Sam 41:9

✡ 19:28 Sam 69:21

✡ 19:36 Eksodas 12:46; Nambas 9:12; Sam 34:20

✡ 19:37 Sekaraea 12:10

* 21:1 Taebirias neꞋe ta sata logo fuana Ꞌosi Ꞌi Galili.

Acts

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Na RaoꞋa Na Lifurongo Ki

Sa Luke niniꞋa keresia na buka neꞋe sulia raoꞋa na ngwae lifurongo ki. Nia keresia buka neꞋe fuana taꞋi ngwae neꞋe satana sa Tiofilas. Nia keresia logo na buka neꞋe kulu saea Ꞌania na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia sa Jesus Christ neꞋe sa Luke nia keresia.

Sa Luke kerekere sulia tae neꞋe nia fuli ana fikutaꞋi ngwae faꞋamamana, burina neꞋe sa Jesus nia oli naꞋa Ꞌuana Ꞌi langi. Ana kaidaꞋi neꞋeri, na ngwae faꞋamamana ana God ki, kira taꞋi Ꞌoro liu, ma kira ka talaꞋae fuana liuꞋa fuana sae kwailiulana FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia sa Jesus Christ ana kula Ꞌoro ki, leleka na ngwae Ꞌoro ki ka faꞋamamana, ma na fikutaꞋi ngwae Ꞌoro ki ka taꞋe saena magalia.

Sa Luke ili ili Ꞌuana ke faꞋataꞋi madakola ana neꞋe na ngwae faꞋamamana ki, noaꞋa kira kasi oga faꞋalilana na gwaungaꞋi Ꞌanga Ꞌi Rom, nama ti ngwae laꞋu. Bore ma kira oga lala kiraꞋa taꞋifau fuana rongolana ma na faꞋamamanalana FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia sa Jesus Christ.

Na ru talingaꞋi ana na buka neꞋe, na alaꞋanga sulia raolana AnoꞋi ru Abu ana asoa ana Pentekos. AnoꞋi ru Abu leka maꞋi Ꞌiri nia kwaitalaꞋi, ma ka kwaiꞋafi ana ngwae God ki ana kaidaꞋi ki taꞋifau, sui bore Ꞌana ta kula Ꞌi faꞋi nia saea kike leka Ꞌuana. Ta ru laꞋu neꞋe sa Luke kerekere sulia ti fataꞋa talingaꞋi ana na lifurongo ki neꞋe kira saea fuana ngwae ki. Ma nia kerekere suliꞋi na ru neꞋe fuli fuana ngwae faꞋamamana ki ana kaidaꞋi neꞋeri. Nia faꞋataꞋi madako ana fuakulu neꞋe God nia toꞋo ana ngasingasiꞋanga doe liu, ma noaꞋa ta ru kasi fonea FaꞋarongoꞋa LeꞋa.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

Na FaꞋarongoꞋa LeꞋa liu kwailiu saena Ꞌi Jerusalem 1:1—8:3

FaꞋarongoꞋa leꞋa talofia Ꞌi Judea ma Ꞌi Samaria 8:4—12:25

Etana lekaꞋa sa Paul fuana talongaꞋilana FaꞋarongoꞋa LeꞋa 13:1—14:28

FaꞋinaꞋonaꞋo ana siosi, kira fiku Ꞌi Jerusalem 15:1-35

Ruana lekaꞋa sa Paul fuana talongaꞋilana FaꞋarongoꞋa LeꞋa 15:36—18:22

Uula lekaꞋa sa Paul fuana talongaꞋilana FaꞋarongoꞋa LeꞋa 18:23—21:16

Kira ngali sa Paul Ꞌuana Ꞌi Rom 21:17—28:31

1

Sa Luke kerekere laꞋu fuana sa Tiofilas

1 Fuamu kwala Tiofilas Ꞌae, saena etana kerekereꞋa ba nau, nau ku kerekere sulia ru ki taꞋifau neꞋe sa Jesus sasiꞋi, ma ka faꞋamanata Ꞌani, 2 leleka ka dao ana faꞋi asoa ba God ngalia Ꞌuana Ꞌi langi. ꞋI naꞋona neꞋe nia fane Ꞌuana Ꞌi langi, nia ka kwatea alaꞋanga totongaꞋi ki Ꞌani AnoꞋi ru Abu fuana na ngwae neꞋe nia filida fuana lifurongo nia ki. 3 Ma sulia fai akwala faꞋi asoa ki laꞋu buri Ꞌana na maelana, ana kaidaꞋi Ꞌoro ki nia faꞋataꞋinia talana fuana na ngwae lifurongo ki, ma nia ka fulia ru ki, fasi Ꞌiri ka faꞋamamana neꞋe nia mauri. Kira ka lisia, ma nia ka alaꞋa faꞋinida sulia na falafala neꞋe God ke baꞋa gwaungaꞋi Ꞌani fafia ngwae nia ki.

4 Ma ana ta kaidaꞋi ana fikuꞋa kira ki faꞋinia sa Jesus, nia kwatea na taki neꞋe fuada ka Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi leka faꞋasia Ꞌi Jerusalem. Muke masia na kwateꞋa ba MaꞋa nau eta fataꞋa Ꞌani. Kamu ba rongoa nau ku fata naꞋa maꞋi sulia ka Ꞌuri, 5 ‘Sa John nia siuabua goꞋo ngwae ki Ꞌani kafo, ma noaꞋa kasi tau, God ke baꞋa siuabu kamu Ꞌani na AnoꞋi ru Abu.’ ”

Sa Jesus fane Ꞌuana Ꞌi langi

6 Ma ana kaidaꞋi neꞋe lifurongo ki kira fiku laꞋu faꞋinia sa Jesus, kira saefilo kika fata Ꞌuri, “Aofia kwa, Ꞌuri ma, kaidaꞋi neꞋe naꞋa neꞋe Ꞌoke Ꞌui Ꞌania ꞋinotoꞋanga Ꞌi Rom, ma Ꞌoko olitaꞋinia na ꞋinotoꞋanga baera fuamiꞋa ngwae Ꞌi Israel ki?”

7 Ma sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “NoaꞋa laꞋu ta ru fuana neꞋe muke saiana faꞋi asoa ki ma na kaidaꞋi ꞋunaꞋeri ki, osiꞋana MaꞋa nau neꞋe alua taꞋifau naꞋa kaidaꞋi fuana ru neꞋe ki ke dao maꞋi. 8 Bore ma kamuꞋa niniꞋa, kaidaꞋi neꞋe AnoꞋi ru Abu ke dao maꞋi fafi kamu, muke baꞋa toꞋo naꞋa ana ngasingasi Ꞌanga. Ma muke baꞋa alaꞋa suli nau neꞋe Ꞌi Jerusalem, ma ana fanoa ki taꞋifau Ꞌi Judea ma Ꞌi Samaria, ma ka dao ana fanoa ki taꞋifau saena na magalia.”

9 Ma Ꞌi buri Ꞌana neꞋe nia saea ru neꞋe ki taꞋifau, God ka ngalia naꞋa Ꞌuana Ꞌi langi. Ma kaidaꞋi kira bubu goꞋo Ꞌada Ꞌua, taꞋi gwaꞋi salo ka fonea, ma noaꞋa kira kasi lisia naꞋa.

10 Ma kaidaꞋi kira bubu totongaꞋi ꞋalaꞋa goꞋo Ꞌada Ꞌuana Ꞌi langi fuana lisilana, ana kaidaꞋi neꞋe nia fane naꞋa, na ro ngwae kira toro Ꞌani ifi kwao ki ꞋaliꞋali maꞋi, kera ka uu naꞋa faꞋinida. 11 Ma keroꞋa ka saefiloda kika Ꞌuri, “Kamu ngwae Ꞌi Galili ki, faꞋuta neꞋe kamu uu goꞋo ꞋamuꞋa Ꞌi neꞋe, ma muka lialia ꞋalaꞋa goꞋo amuꞋa Ꞌuana saena mamanga? Sa Jesus ba God ngalia faꞋasi kamu Ꞌuana Ꞌi langi, nia ke baꞋa oli logo maꞋi, diꞋia ba kamu lisia nia fane Ꞌuana Ꞌi langi.”

Na ngwae fuana didifulilana sa Judas

12 Sui na ngwae ni lifurongo ki, kira ka oli Ꞌuana Ꞌi Jerusalem faꞋasia gwauna faꞋi ua neꞋe kira saea Ꞌani Olif, neꞋe bolo faꞋinia taꞋi kadi tala* faꞋasia Ꞌi Jerusalem. 13 Ma kaidaꞋi kira dao naꞋa Ꞌi Jerusalem, kira ka raꞋe Ꞌuana na maꞋe luma neꞋe kira tua ana Ꞌi lifua. Ma na satana na ngwae neꞋeri ki neꞋe: sa Peter, ma sa John, ma sa James, ma sa Andrew, ma sa Filip, ma sa Tomas, ma sa Batolomiu, ma sa Matthew, ma sa James na ngela sa Alfeas, ma sa Simon ta ngwae ana na ngwae ba kira oga lalilana na ngwae Ꞌi Rom ki faꞋasia Ꞌi Israel, ma sa Judas na ngela sa James. 14 Ma kira ꞋidufaꞋi fiku ꞋunaꞋeri sulia taꞋi liaꞋi ngwae fuana foꞋongaꞋa faꞋinia ti kini logo, ma Ꞌi Mary na teꞋa sa Jesus, faꞋinia na ngwaefuta sa Jesus ki.

15 Ma ana taꞋi kaidaꞋi kira fiku Ꞌi neꞋeri, taꞋi talangaꞋi ngwae ma ro akwala ngwae faꞋamamana ki neꞋe kira fiku maꞋi. Ma sa Peter ka tataꞋe ka fata Ꞌuri fuada, 16-17 “Ngwaefuta nau kina, na KerekereꞋa Abu sulia sa Judas fuli mamana naꞋa, osiꞋana na AnoꞋi ru Abu ba fata Ꞌani sa David sulia sa Judas. Sa Jesus ba filia logo sa Judas Ꞌiri niaꞋa ta taꞋi ngwae akulu fuana sasilana na raoꞋa neꞋe fuana lifurongo Ꞌanga, bore ma sa Judas ba dau talaꞋia na ngwae ki fuana daulana sa Jesus.”

18 (ꞋUnaꞋeri sa Judas ka ngalia mani ba kira folia Ꞌania Ꞌiri nia ke Ꞌolosaea sa Jesus, ma ka folia Ꞌani na afu ano. Ma saena ano neꞋeri, nia Ꞌasi, ma sirana ka foga, ma na ogana ka busu tafa naꞋa Ꞌi maa. 19 Ma na ngwae neꞋe kira tua Ꞌi Jerusalem, kira ka rongoa na ru neꞋe fuli fuana sa Judas, ma kira ka saea na ano neꞋeri Ꞌani alaꞋanga kira “Akeldama.” Ma fadalana na alaꞋanga neꞋeri na “Ano Ana ꞋAbu.”)

20 Ma sa Peter ka alaꞋa laꞋu ka Ꞌuri, “Ru neꞋe ka fuli nama diꞋia ba kira keresia saena buka Sam ki nia Ꞌuri, ‘Na luma nia ka gwaꞋu, ma noaꞋa ta ngwae kasi tua Ꞌi saena.’✡ Ma taꞋi kerekereꞋa logo ba nia Ꞌuri, ‘Nia leꞋa fuana ta ngwae laꞋu neꞋe ke didifulia fasi Ꞌiri ke ngalia raoꞋa ba nia.’✡

21-22 “Ta neꞋe nia leꞋa fuana kuke filia laꞋu ta ngwae Ꞌiri ke rao fiku nama faꞋi kaimili na lifurongo ki fuana alaꞋanga sulia na tataꞋelana na Aofia sa Jesus faꞋasia na maeꞋa. Na ngwae neꞋe kuke filia, niaꞋa ta ngwae nama ana fikutaꞋi ngwae ba kira leka leka fiku faꞋi kulu ana kaidaꞋi ba sa Jesus nia tua Ꞌua faꞋi kulu, talaꞋae maꞋi ana kaidaꞋi ba sa John siuabu ana sa Jesus, leleka maꞋi ka dao ana faꞋi asoa ba God ngalia naꞋa sa Jesus faꞋasi kulu Ꞌuana Ꞌi langi.”

23 Ma kira ka filia ro ngwae ki. Ma satana ta ngwae neꞋe sa Josef, neꞋe kira saea Ꞌani sa Barsabas, ma kira ka saea logo Ꞌani sa Justus. Ma satana na ruana ngwae neꞋe sa Mataeas. 24 ꞋUnaꞋeri kira foꞋo kira ka Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, ꞋaeꞋo neꞋe Ꞌoko saiana manatalana ngwae ki taꞋifau. Aia, Ꞌoke faꞋataꞋinia maꞋi fuamiꞋa ana kaidaꞋi neꞋe sa tai ana ro ngwae neꞋe ki neꞋe Ꞌoko filia, 25 Ꞌiri ke ngalia na raoꞋa neꞋe ana lifurongoꞋa neꞋe sa Judas ba faidanga Ꞌania ma ka leka naꞋa Ꞌana Ꞌuana na kula neꞋe bolo faꞋinia nia ke tua ana.” 26 Ma Ꞌi buri Ꞌana neꞋe kira foꞋo taꞋifau, kira ka masa Ꞌani ru diꞋia daisi, fasi Ꞌiri kike dao toꞋona sa tai ana ro ngwae neꞋe ki neꞋe God filia, ma kira ka filia sa Mataeas Ꞌiri ka rao faꞋinia akwala ma taꞋi ngwae ni lifurongo neꞋeri.

2

Daolana maꞋi na AnoꞋi ru Abu

1 Ma na faꞋi asoa doe Jiu ki neꞋe kira saea Ꞌani Pentekos nia dao naꞋa maꞋi, ma na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki, kira fiku ana taꞋi kula saena fanoa doe Ꞌi Jerusalem. 2 Ma Ꞌasu bore ma taꞋi lingalingaꞋi ru diꞋia na iru doe, nia dao maꞋi faꞋasia Ꞌi langi, ma ka longasia naꞋa na luma neꞋe kira tua ana. 3 Ma kira ka lisia na ru diꞋia na meamea ana mafula ki, ma na ru neꞋeri ka takalo ma ka dau Ꞌi fafona ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua Ꞌi neꞋeri. 4 Ma na AnoꞋi ru Abu ka sura adaꞋa taꞋifau, ma kira ka etangia fataꞋa Ꞌani na alaꞋanga matamata ki, diꞋia neꞋe AnoꞋi ru Abu faꞋafata kira Ꞌani.

5 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na ngwae Ꞌi Jiu ki neꞋe kira foꞋosia God, kira tua logo Ꞌi Jerusalem. Kira leka maꞋi faꞋasia na maꞋe fanoa toꞋotoꞋo doe ki saena magalia. 6 Ma kaidaꞋi kira rongoa na lingalingaꞋi ru neꞋeri, ngwae Ꞌoro ki kira ka fiku. Ma kira ka Ꞌarefo liu, duꞋungana neꞋe ngwae faꞋamamana ki, kira fata Ꞌani na alaꞋanga kira ki taꞋifau. 7 Ma osiꞋana kira Ꞌarefo liu, kira ka fata Ꞌuri fuada talada, “Na ngwae niniꞋa kira fata Ꞌuri ki, kira ngwae Ꞌi Galili ki taꞋifau goꞋo. 8 Ma faꞋuta neꞋe mika rongo kira ka fata Ꞌani alaꞋanga kami ki? 9 OsiꞋana kami leka maꞋi faꞋasia fanoa Ꞌi Partia, ma Ꞌi Media, ma Ꞌi Elam, ma Ꞌi Mesopotemia, ma Ꞌi Judea, ma Ꞌi Kapadosia, ma Ꞌi Pontus, ma Ꞌi Asia, 10 ma faꞋasia Ꞌi Frigia, ma Ꞌi Pamfilia, ma Ꞌi Ejipt, ma faꞋasia fanoa ki Ꞌi Libia karangia Ꞌi Saeren, ma ti ngwae kami leka maꞋi faꞋasia Ꞌi Rom. (Aia, ma ti ai aimili kiraꞋa ngwae Jiu ki, ma ti ai aimili laꞋu kira fiꞋi ruꞋu goꞋo maꞋi Ꞌi Jiu Ꞌi buri.) 11 Ma ti ngwae kira leka maꞋi faꞋasia Ꞌi Krit, ma faꞋasia Ꞌi Arabia, ma kulu ka rongoa neꞋe ngwae neꞋe ki kira fata sulia na ru ni ꞋarefoꞋanga ani ki neꞋe God nia sasiꞋi, ma kulu ka rongo saiana alaꞋanga kira ki neꞋe alaꞋanga mamana kia goꞋo talaka!” 12 Kira ka Ꞌarefo liu, ma kira kina na ru neꞋe kira lisia. Ma kira ka saefilo kira talada kika Ꞌuri, “Tae naꞋa neꞋe Ꞌuri re?”

13 Ma ti ngwae ada ka fata Ꞌoidorole Ꞌani kira ka Ꞌuri, “Sali Ꞌuri bore kira kwaꞋufia liua naꞋa waen taka niniꞋa, ma gwauda ka rora.”

Na faꞋataloꞋanga sa Peter

14 Sui sa Peter ka uu faꞋinia akwala ma taꞋi ngwae ni lifurongo neꞋeri ki, ma ka alaꞋa doe fuana fikuꞋa neꞋeri ka Ꞌuri, “Kamu na sasiku kina ngwae Ꞌi Jiu ki, ma kamu na ngwae ki taꞋifau neꞋe kamu tua Ꞌi Jerusalem, muke fafarongo basi maꞋi fuaku, Ꞌiri nau ku faꞋarongo kamu Ꞌani fadalana ru neꞋe. 15 Na ngwae neꞋe ki noaꞋa kira Ꞌiri boleboleꞋa laꞋu Ꞌani kwaꞋufilana waen niniꞋa, diꞋia neꞋe kamu manata toꞋona. OsiꞋana nia fiꞋi dao goꞋo ana sikona agi sina Ꞌi Ꞌofodangi. 16 Aia, ma na ru neꞋe ba sa Joel na profet fata naꞋa maꞋi sulia Ꞌua ba Ꞌuri,

17 ‘God ka fata Ꞌuri,

Ana asoa Ꞌisi ki, nai baꞋa kwate dangalu ana na AnoꞋi ru Abu nau fuana ngwae nau ki taꞋifau.

Ma na Ꞌalako kamu ki, ma na sariꞋi kamu ki, kike baꞋa faꞋarongo Ꞌani fatalaku.

Ma na ngwae Ꞌalako kamu ki kike baꞋa lisia na faꞋataꞋi Ꞌanga ki, ma na ngwae ngwaro kamu ki kike baꞋa lisia ru ki Ꞌani maliu boleꞋa kira ki.

18 Ana kaidaꞋi neꞋeri ki, nau ku baꞋa kwatea logo na AnoꞋi ru Abu nau fuana ngwae nau ki neꞋe kira rao ꞋoꞋo ma kika faꞋamamana, Ꞌiri kira logo kike faꞋarongo Ꞌani fatalaku.

19 Ma nai baꞋa fulia na ru ni ꞋarefoꞋanga ani ki saena mamanga Ꞌi langi, ma nau ku sasia na faꞋanadaꞋa ki Ꞌi ano saena magalia.

Saena magalia na ngwae ki kike baꞋa lisia na ngwae ki kike mae, ma na mafula, ma na gwaꞋi sasu ki.

20 Ma Ꞌi langi na ngwae ki kike lisia na sina ke baꞋa rodoꞋa, ma na madamo ke baꞋa meo diꞋia ta Ꞌabu.

ꞋUnaꞋeri ka sui mala faꞋi asoa ꞋinotoꞋa liu neꞋeri ka fiꞋi dao maꞋi, neꞋe God ke baꞋa matalangaꞋinia na ngwae ki taꞋifau.

21 Sa tai bore Ꞌana neꞋe ka gani Ꞌuana kwaiꞋafiꞋanga ana Aofia, nia ke baꞋa mauri.’ ”✡

22 Ma sa Peter ka fata laꞋu Ꞌuri, “Kamu ngwae Ꞌi Israel ki, muke fafarongoa na alaꞋanga neꞋe ki! Sa Jesus ngwae faꞋasia Ꞌi Nasaret, nia na ngwae neꞋe God asungaꞋinia. God ka faꞋataꞋinia fuamuꞋa Ꞌani faꞋanadaꞋa, ma na ru ni ꞋarefoꞋanga ki neꞋe God ka sasiꞋi maꞋi Ꞌani niaꞋa. Kamu talamuꞋa muke saiana taꞋifau na ru neꞋe ki neꞋe fuli Ꞌi safitamuꞋa. 23 Aia, ma God ka saiana, ma nia ka naia naꞋa sa Judas neꞋe ke Ꞌolosaea sa Jesus, ma ka kwatea fuamuꞋa, ma muka saungia, osiꞋana kamu alaꞋania fuana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, kira ka fotoꞋia ana Ꞌai rara folo. 24 Bore ma God taꞋea laꞋu faꞋasia na maeꞋa, ma ka logea faꞋasia na ngasingasiꞋanga ana maeꞋa, osiꞋana nia ꞋafitaꞋi fuana na maeꞋa ka dau fafia sa Jesus. 25 ꞋI naꞋo maꞋi sa David ba fata Ꞌuri suli niaꞋa,

‘Nau ku lisia God ana kaidaꞋi ki taꞋifau neꞋe nia tua faꞋi nau, ma noaꞋa naisi maꞋu, osiꞋana nia tua karangi aku.

26 Ma osiꞋana ru neꞋe, nau ku saeleꞋa liu, ma na fatalaku ka fungu Ꞌani saeleꞋa Ꞌanga.

Nau kui fitoꞋo ana God, 27 osiꞋana noaꞋa Ꞌoe kosi alaꞋani nau Ꞌuana na kula ana maeꞋa, ma noaꞋa Ꞌoe kosi lugataꞋi nau, na Ngwae Abu Ꞌoe ka fura saena kilu gwaꞋu.

28 Ma Ꞌoko faꞋataꞋinia fuaku neꞋe nai baꞋa mauri laꞋu.

Ma ana tualamu faꞋi nau, Ꞌoke baꞋa faꞋafungu nau Ꞌani saeleꞋanga.’ ”✡

29 Ma sa Peter nia fata noniraꞋa laꞋu ka Ꞌuri, “Ngwaefuta nau kina Ꞌae, nau ku alaꞋa madako fuaumulu sulia na koꞋo bora kia sa David na tatalafaꞋa. Nia mae, ma kira ka alua naꞋa. Ma na kilu gwaꞋu nia ka tua karangi kulu goꞋo Ꞌana Ꞌi neꞋe Ꞌi taꞋena. 30 Sa David noaꞋa Ꞌiri alaꞋa laꞋu sulia niaꞋa talana kaidaꞋi nia saea ru neꞋe. NiaꞋa ta profet, ma nia ka sai goꞋo Ꞌana ana na fata alangaꞋinga God fuana. God fata alangaꞋi fuana nia ke baꞋa alua ta ngwae ana kwalafa sa David na tatalafaꞋa, nia ke baꞋa gwaungaꞋi diꞋia niaꞋa. 31 Sa David ka lisia taꞋifau naꞋa tae neꞋe God ke baꞋa sasia, ma sa David ka fata sulia na tataꞋelana na Christ, na ngwae filia God, faꞋasia na maeꞋa, ma God noaꞋa kasi danga Ꞌania saena kula ana maeꞋa, ma na nonina noaꞋa kasi ngwaꞋa. 32 Sa Jesus ba, God taꞋea faꞋasia na maeꞋa, ma kaimili taꞋifau goꞋo neꞋe kami lisia, ma mika fata faꞋamamana sulia ꞋunaꞋeri. 33 God nia faꞋa ꞋinotoꞋa sa Jesus Ꞌani faꞋagwaurulana Ꞌiri nia ka gwaungaꞋi faꞋinia, ma God ka kwatea na AnoꞋi ru Abu fuana, diꞋia ba nia eta fataꞋa Ꞌani. Aia, ma na ru neꞋe kamu lisia, ma kamu ka rongoa taꞋena naꞋa neꞋe sa Jesus ke kwate dangalu maꞋi ana na AnoꞋi ru Abu fuamiꞋa. 34 OsiꞋana noaꞋa laꞋu sa David neꞋe fane Ꞌuana Ꞌi langi. Bore ma sa David ka fata lala Ꞌuri,

‘God nia fata Ꞌuri fuana Aofia nau:

ꞋOko tua bali ꞋoloꞋolo aku, ma Ꞌoko gwaungaꞋi faꞋinau, 35 masia kaidaꞋi nau kui alua malimae Ꞌoe ki ka roꞋosuliꞋo.’✡

36 “Ta neꞋe kamuꞋa, ngwae Ꞌi Israel ki, nau ku oga muke sai leꞋa ana sa Jesus neꞋe nau ku fata sulia, ba kamu fotoꞋia ana na Ꞌai rara folo, ma God ka alua sa Jesus, na Christ neꞋe ngwae filia nia, ma nia ka alua sa Jesus ka gwaungaꞋi!”

37 Ma ana kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira rongoa ru neꞋe, kira Ꞌeke, ma mangoda ka ꞋaruꞋaru. Ma kira ka fata Ꞌuri fuana sa Peter faꞋinia na ngwae ni lifurongo ki, “Ngwaefuta kina Ꞌae, tae neꞋe kami ke baꞋa sasi Ꞌiri God ke rufuanata amiꞋa?”

38 Sa Peter olisida ka Ꞌuri, “KamuꞋa taꞋifau, muke kakari alifaꞋi faꞋasia na taꞋangaꞋa kamu ki, ma kami ke siuabu kamu, osiꞋana kamu faꞋamamana sa Jesus Christ Ꞌiri God ka rufuanata ana taꞋangaꞋa kamu ki, ma God ka kwatea na AnoꞋi ru Abu nia fuamuꞋa. 39 God kia nia eta fataꞋa ke kwatea na AnoꞋi ru Abu fuana ngwae neꞋe nia laefida fuana niaꞋa talana ki. Na eta fata Ꞌanga neꞋe nia ꞋafutaꞋi kamu naꞋa faꞋinia ngelamuꞋa, ma na ngwae neꞋe kira tua tau ki logo.”

40 Sa Peter ka saea na ru neꞋe ki fuada faꞋinia alaꞋanga ni kwairaduꞋanga Ꞌoro ki laꞋu ka Ꞌuri, “Muke tagi leꞋa suli kamu talamuꞋa faꞋasia na kwaꞋikwaꞋinga neꞋe ke leka maꞋi fuana na ngwae taꞋa ki!” 41 Ma na ngwae Ꞌoro ki, kira ka faꞋamamana ana na fatalana, ma kira ka siuabu. Ma ana faꞋi asoa neꞋeri, bolo faꞋinia na uulu toꞋoni ngwae ki neꞋe kira ruꞋu laꞋu maꞋi Ꞌi saena na fikutaꞋi ngwae faꞋamamana neꞋeri. 42 Ma ana asoa ki taꞋifau, kira ka fafarongoa na faꞋamanataꞋanga na ngwae lifurongo ki, ma kira ꞋidufaꞋi tua fiku, ma kira ka fanga kwaima fiku, ma kira ka foꞋo fiku.

43 Ma na ngwae lifurongo ki, kira fulia ru faꞋanadaꞋa Ꞌoro ki ma na ru ni ꞋarefoꞋanga Ꞌani ki, ma na ngwae ki taꞋifau kira ka Ꞌarefo. 44 Ma na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus ki, kira ka Ꞌado faꞋinia na fikuꞋa kwaima, ma kira ka daroꞋia safitada kwailiu toꞋo ruꞋa kira ki. 45 Ma ti kaidaꞋi kira ka ꞋoifoliꞋa logo Ꞌani na aluruꞋanga kira ki, ma na ano kira ki, ma kira ka daroꞋia na mani kira ngaliꞋi ki Ꞌi safitada kwailiu, ka bolo faꞋinia boꞋoboꞋo Ꞌanga ana taꞋi taꞋi ngwaeꞋa adulu neꞋe oga. 46 Ma kira ka fiku ana asoa ki taꞋifau saena faꞋi labu ana Luma Abu God. Ma kira ka fanga fiku kwaima saena luma kira ki, ma kaidaꞋi kira fiku ꞋunaꞋeri, kira ka saeleꞋa liu faꞋinia na enoenoꞋanga saena maurilada. 47 Ma kira ka fata leꞋa ana God, ma na ngwae ki taꞋifau Ꞌi Jerusalem ka saeleꞋa faꞋinida. Ma ana asoa ki taꞋifau, na Aofia ka faꞋamauria ti ngwae laꞋu, ma kira ka ruꞋu maꞋi saena fikutaꞋi ngwae faꞋamamana neꞋe.

3

Sa Peter faꞋinia sa John gura na ngwae Ꞌaena mae

1 Ana taꞋi asoa, sa Peter faꞋinia sa John, kera ka leka Ꞌuana Luma Abu God ana uula kadi sina Ꞌi saꞋulafi, osiꞋana kadi sina neꞋeri, kaidaꞋi Jiu ki nama fuana foꞋongaꞋa. 2 Ana asoa ki taꞋifau, ngwae ki kira ꞋidufaꞋi ngalia maꞋi taꞋi ngwae Ꞌaena mae talaꞋae maꞋi ana kaidaꞋi ana futalana. Ma kira ka alua Ꞌi Ꞌaena sina maa ana Luma Abu God. (Na tafa neꞋeri, kira saea Ꞌani “Mae TaꞋelo Kwanga.”) Ana asoa ki taꞋifau, nia tua Ꞌi neꞋeri, Ꞌiri ka gani mani ana ngwae neꞋe kira ruꞋu kwau saena Luma Abu God. 3 Ma ana kaidaꞋi nia lisia sa Peter faꞋinia sa John kera ruꞋu kwau, nia ka gani kera Ꞌiri kera ka kwatea ta ru fuana. 4 Ma keroꞋa ka bubu totongaꞋi fuana, ma sa Peter ka fata Ꞌuri fuana, “Lia maꞋi fuamiroꞋo.” 5 Ma nia ka bubungi kera, ka manata Ꞌana fasi keroꞋa kata kwatea ta ru fuana. 6 Ma sa Peter ka fata Ꞌuri fuana, “NoaꞋa nau kusi toꞋo goꞋo ana ta mani. Bore ma nai kwatea fuamu na ru neꞋe nau ku toꞋo ana. Nau ku saea Ꞌoe tataꞋe, ma Ꞌoko fali, osiꞋana sa Jesus Christ na ngwae faꞋasia Ꞌi Nasaret kwatea ngasingasi Ꞌanga fuaku.” 7 GoꞋo sa Peter ka dau ana na lima ꞋoloꞋolo nia, ma ka taꞋea. Ma ꞋaliꞋali goꞋo Ꞌaena taꞋifau ka ngasingasiꞋa naꞋa, 8 ma nia ka faꞋasaka, ma ka uu Ꞌani ro Ꞌaa nia ki, ma nia ka fiꞋi talaꞋae ka fali kwailiu. Ma nia ka ruꞋu kwau faꞋi keroꞋa Ꞌuana saena faꞋi labu ana Luma Abu God, ka fali, ma ka ngwaꞋe sakasaka faꞋinia na fata leꞋa Ꞌanga ana God. 9 Ma kaidaꞋi na ngwae neꞋeri ki, kira lisia nia fali, ma ka auraꞋea God, 10 kira lia saiana neꞋe niaꞋa na ngwae gani gani ba leka ruꞋu ka tuatua Ꞌi Ꞌaena sina maa ana Luma Abu God. Ma kira ka Ꞌarefo liu ana na ru neꞋe fuli fuana ngwae neꞋeri.

AlaꞋanga sa Peter saea saena Luma Abu God

11 KaidaꞋi neꞋeri, ngwae neꞋe ka daubibi liu naꞋa ana sa Peter ma sa John, na ngwae Ꞌoro ki kira ka Ꞌarefo liu, ma kira ka lalili siada saena kula ana Luma Abu God neꞋe kira saea Ꞌani “Taofa sa Solomon.” 12 KaidaꞋi sa Peter lisia naꞋa ngwae neꞋeri ki, nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu ngwae Israel ki, faꞋuta neꞋe kamu ka Ꞌarefo ana ru neꞋe, ma kamu ka bubungi keroꞋo naꞋa Ꞌaumulu Ꞌuira? Sali kaumulu fia fasi na ngasingasiꞋanga keroꞋo talamiroꞋo, ma na tuaꞋa abu keroꞋo niniꞋa keroꞋo gura Ꞌani na ngwae neꞋe ma ka fali? 13 God neꞋe sa Abraham, ma sa Aesak, ma sa Jakob kira foꞋosia, God ba koꞋo kia ki, nia tala faꞋa ꞋinotoꞋa na ngwae rao nia sa Jesus. Bore ma kamu ka kwatea lala sa Jesus fuana na faꞋinaꞋonaꞋo ki. Ma kaidaꞋi sa Paelat nia matalangani, kamu Ꞌaila Ꞌania niaꞋa, ma kamu ka sae taꞋa liu lala ana kaidaꞋi ba sa Paelat saea ke logea. 14 Sa Jesus neꞋe na ngwae abu, ma ka ꞋoloꞋolo ba God filia fuana faꞋamaurilana ngwae nia ki, bore ma kamu ka Ꞌaila Ꞌania, ma kamu ka Ꞌengoa lala sa Paelat fuana logelana na ngwae neꞋe sau ngwae. 15 Ma kamu ka saungia sa Jesus na ngwae neꞋe gwalona na mauriꞋa. Bore ma God ka taꞋea faꞋasia na maeꞋa, ma keroꞋo ka lisia mamanalana ru neꞋe. 16 Kamu lisia na ngwae neꞋe, ma kamu ka lia saiana. Nia faꞋamamana na ngasingasiꞋanga sa Jesus neꞋe ka faꞋamauria. FitoꞋonga ana sa Jesus neꞋe kwate ngwae neꞋe ka tatakila neꞋe kamu ka lisia taꞋifau naꞋa.

17 “ꞋUnaꞋeri ngwaefuta nau kina Ꞌae, nau ku saiana kaumulu faꞋinia na faꞋinaꞋonaꞋo ki kamu sasi ꞋunaꞋeri ana sa Jesus, osiꞋana kamu kinaꞋi ru. 18 Bore ma God saea naꞋa maꞋi Ꞌua Ꞌi naꞋo Ꞌani na profet ki taꞋifau fasi na ngwae filia nia ke baꞋa nonifii. Ma nia ꞋunaꞋeri fuana ka faꞋamamana nama na fatalana God. 19 ꞋUnaꞋeri muke kakari alifaꞋi naꞋa, ma kamu ke faꞋitaꞋi Ꞌuana God, Ꞌiri nia ke rufuanata na abula taꞋangaꞋa kamu ki, ma Ꞌiri God ke baꞋa faꞋasaeleꞋa na maurilamuꞋa, 20 ma nia ke baꞋa kwatea maꞋi sa Jesus na Christ na ngwae ba nia filia naꞋa fuamuꞋa. 21 Nia tua maꞋi Ꞌana Ꞌi langi leleka ka dao ana kaidaꞋi God ke faꞋafaolua na ru ki taꞋifau, diꞋia ba nia saea naꞋa maꞋi Ꞌua Ꞌani na profet abu nia ki. 22 OsiꞋana sa Moses fata sulia na Aofia ka Ꞌuri, ‘God kamu ke baꞋa kwatea kwau taꞋi profet siaumulu, diꞋia logo neꞋe nia baꞋe nau maꞋi. NiaꞋa ta ngwae nama amuꞋa ngwae Jiu ki. Kamu ke roꞋosulia na tae ki neꞋe nia saea fuamuꞋa. 23 Sa tai bore Ꞌana neꞋe noaꞋa kasi roꞋosulia na tae neꞋe na profet neꞋeri saea, God ke baꞋa daroꞋia nia ka tua matali faꞋasia ngwae nia ki ma ka malangisia.’✡ 24 Sa Samuel, ma na profet ki taꞋifau neꞋe kira leka maꞋi Ꞌi buri, kira toꞋo ana na faꞋarongoꞋanga neꞋe faꞋasia God, kira ka faꞋatalo logo Ꞌania tae neꞋe niꞋi fuli naꞋa maꞋi ana kaidaꞋi neꞋe. 25 Na fata alangaꞋinga God ki fuamuꞋa niꞋi dao maꞋi Ꞌani na profet nia ki. Ma kamu Ꞌado logo ana faꞋinia na koꞋo kamu ki Ꞌani fau alangaꞋinga God fuada, diꞋia nia saea fuana sa Abraham ka Ꞌuri, ‘Nau kui baꞋa faꞋaleꞋa na ngwae ki taꞋifau saena magalia, sulia na ngwae neꞋe futa olitamu.’✡ 26 Nia neꞋe, God ka filia maꞋi ma ka kwatea maꞋi na ngwae rao nia sa Jesus siaumulu, fasi Ꞌiri nia ka faꞋaleꞋa kamu, ana kaidaꞋi kamu kakari alifaꞋi faꞋasia na taꞋangaꞋa kamu ki.”

4

Kira matalangani sa Peter ma sa John

1 Ana kaidaꞋi sa Peter faꞋinia sa John kera alaꞋa Ꞌua fuana ngwae ki, ti fata abu, ma ti Sadusi, ma na faꞋinaꞋonaꞋo ana ngwae neꞋe kira folo Ꞌusia Luma Abu God, kira ka dao maꞋi siadaroꞋo. 2 Kira oga taꞋa, osiꞋana na ro ngwae lifurongo neꞋe ki kera faꞋamanata na ngwae ki neꞋe sa Jesus nia tataꞋe naꞋa faꞋasia na maeꞋa, ma ka faꞋataꞋinia neꞋe na ngwae neꞋe kira mae ki bore kira ke tataꞋe logo faꞋasia na maeꞋa. 3 Nia neꞋe kwatea kira ka daudaroꞋo, ma kira ka aludaroꞋo saena luma ni lokafo, kera ka tua Ꞌi neꞋeri masia ruana asoa, duꞋungana nia saꞋulafi naꞋa. 4 Ma na ngwae Ꞌoro neꞋe kira rongoa alaꞋanga kera, kira ka faꞋamamana. Ma na ngwae neꞋe kira faꞋamamana na faꞋarongoꞋa leꞋa kaidaꞋi neꞋeri, nia bolo faꞋinia lima toꞋoni ngwane ki.*

5 Ana na asoa Ꞌi buri, na ꞋingataꞋi fata abu fikua maꞋi na fata abu doe ki, na ngwae faꞋamanata ana taki ki, faꞋinia ti ngwae ana fikutaꞋi ngwae ni lokoꞋi ru, ma kika fiku ana taꞋi kula Ꞌi Jerusalem. 6 Kira fiku faꞋinia sa Anas na ꞋingataꞋi fata abu, ma sa Kaeafas, ma sa John, ma sa Aleksanda faꞋinia ti ngwae laꞋu ana kwalafa ana ꞋingataꞋi fata abu. 7 Sui kira ka faꞋauua sa Peter faꞋinia sa John Ꞌi naꞋoda taꞋifau, ma kira ka saefilodaroꞋo kika Ꞌuri, “KoroꞋo gura faꞋuta ana na ngwae taꞋu neꞋe? Na mamanaꞋanga tae neꞋe koroꞋo toꞋo ana, ma na ngasingasiꞋanga ana sa tai niniꞋa koroꞋo gura Ꞌani?”

8 Ma na AnoꞋi ru Abu ka sura ana sa Peter nia fata Ꞌuri fuada, “KamuꞋa ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, ma na gwaungaꞋi ngwae ki, 9 kamu saefilo keroꞋo taꞋena sulia na ru leꞋa neꞋe keroꞋo sasia fuana ngwae Ꞌaena taꞋu, ma tae niniꞋa kwate nia ka leꞋa. 10 KeroꞋo oga kamuꞋa faꞋinia na ngwae ki taꞋifau Ꞌi Israel muke saiana ru neꞋe, na ngwae neꞋe kamu lisia, nia Ꞌakwa, ma ka uu naꞋa faꞋi kamu, nia Ꞌakwa Ꞌani na ngasingasiꞋanga sa Jesus Christ na ngwae faꞋasia Ꞌi Nasaret ba kamu saungia ana Ꞌai rara folo ma God ka taꞋea faꞋasia na maeꞋa. 11 Sa Jesus ba na KerekereꞋa Abu fata sulia ka Ꞌuri,

‘NiaꞋa na fau neꞋe kamu na ngwae saungaꞋi luma ki, kamu Ꞌaila Ꞌania.

Nia neꞋe na fau neꞋe talingaꞋi ka liufia na fau ki taꞋifau ana Ꞌodoa.’

12 TaꞋifilia niaꞋa goꞋo neꞋe saiana ka faꞋamauria na ngwae ki, noaꞋa naꞋa ta ngwae laꞋu saena magalia, neꞋe God kwatea fasi Ꞌiri ka faꞋamauri kia Ꞌani.”

13 Ma na gwaungaꞋi ngwae ki, kira ka Ꞌarefo liu ana sa Peter ma sa John, osiꞋana noaꞋa kera kasi maꞋu Ꞌani fata noniraꞋanga. Ma kira ka Ꞌarefo logo ana saiꞋi ruꞋanga keraꞋa, ro ngwae neꞋe ki noaꞋa keroꞋa kasi saesaeꞋe ru goꞋo. Ma kira saiana keroꞋa ro ngwae dee iꞋa ki goꞋo. Ma kira ka sai logo ana keroꞋa ro ngwae neꞋe ki ba liliu fiku faꞋinia sa Jesus. 14 Ma kira ka kina naꞋa saelana laꞋu ta ru, osiꞋana na ngwae ba kera gura nia uu logo faꞋi kera. 15 ꞋUnaꞋeri neꞋe kira ka kwatea sa Peter, ma sa John, faꞋinia na ngwae neꞋeri, kira ka ruꞋu kwau Ꞌi maa faꞋasia kula ni fikuꞋa neꞋeri. Sui, kira ka fata basi Ꞌada sulia tae neꞋe kike baꞋa sasia ana sa Peter ma sa John. 16 Ma kira ka fata Ꞌuri, “Tae neꞋe kulu ke baꞋa sasia ana ro ngwae neꞋe ki? OsiꞋana na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua Ꞌi Jerusalem, kira sai goꞋo ana taꞋifau na ru faꞋanadaꞋa neꞋe kera sasia, ma noaꞋa kulu kasi bolo fuana tofelana. 17 Bore ma fuana ru neꞋe noaꞋa kasi talo fuana ti ngwae laꞋu, kulu saea fuada noaꞋa kera kasi fata laꞋu sulia sa Jesus fuana ti ngwae laꞋu.”

18 Sui kira ka ri laꞋu maꞋi Ꞌuana sa Peter ma sa John, kira ka fata totongaꞋi Ꞌuri fuadaroꞋo, “NoaꞋa koroꞋo kasi fata laꞋu Ꞌani ma noaꞋa koroꞋo kasi faꞋamanata naꞋa sulia sa Jesus.”

19 Ma sa Peter faꞋinia sa John olisida kera ka Ꞌuri, “Kamu ke manata basi na tae neꞋe saga Ꞌi maana God, ana roꞋongaꞋa suli kamu, nama roꞋongaꞋa sulia God? 20 NoaꞋa keroꞋo kasi mango naꞋa faꞋasia alaꞋanga sulia tae neꞋe keroꞋo tala lisia, ma keroꞋo ka rongoa, osiꞋana keroꞋo roꞋo sulia God.”

21 Ma na fikuꞋa neꞋe ana ngwae lokoꞋi ru ki, kira ka fata ngasingasiꞋa laꞋu fuadaroꞋo. Sui kira ka logedaroꞋo, Ꞌasu Ꞌubani ngwae ki kata fuꞋalida fafia kwaꞋi ladaroꞋo, duꞋungana na ngwae ki taꞋifau, kira baꞋatafea liu God fafia tae neꞋe kera fulia. 22 OsiꞋana neꞋe ngwae ki saiana talitoꞋona God goꞋo neꞋe saiana ke gura ngwae niniꞋa mataꞋi naꞋa sulia fai akwala faꞋi ngali ma ka tarenga ana maurilana.

Ngwae faꞋamamana ki kira foꞋo Ꞌuana noniraꞋanga

23 KaidaꞋi kira logea goꞋo sa Peter ma sa John, kera ka oli laꞋu siana fiku taꞋi ngwae kira, ma kera ka faꞋarongoda Ꞌania na ru neꞋe fata abu doe ki ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki kira saea. 24 Ana kaidaꞋi kira rongoa, kira ka foꞋosia God kika Ꞌuri, “God ꞋinotoꞋa Ꞌae, ꞋaeꞋo neꞋe Ꞌoko saungaꞋinia na mamanga, ma na magalia, ma na asi, ma na ru mauri ki taꞋifau Ꞌi neꞋe. 25 Ma Ꞌoko kwatea naꞋa AnoꞋi ru Abu Ꞌoe fuana koꞋo kami sa David na ngwae rao Ꞌoe, fasi Ꞌiri ka fata Ꞌuri,

‘Na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, kira saetaꞋa fuaku, ma kira ka tataꞋe sauli nau sulia manataꞋi ngwae boleboleꞋa kira ki.

26 Na tatalafaꞋa ki kira ka sasi akaꞋu Ꞌada talada ma na ngwae ꞋinotoꞋa ki kira ka fiku fuana fuꞋanga faꞋinia God ma Christ na ngwae filia nia.’✡

27 “Sulia ru neꞋe fuli kaidaꞋi sa Herod Antipas ma sa Pontias Paelat, kera fiku saena fanoa neꞋeri faꞋinia ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki ma na ngwae Ꞌi Israel ki logo. Kira fiku fuana matalangaꞋilana sa Jesus, na ngwae rao abu Ꞌoe neꞋe Ꞌoko filia naꞋa. 28 Kira fiku fuana faꞋamamanalana ma sasilana na ru ki taꞋifau, diꞋia ba Ꞌoko naia naꞋa maꞋi, sulia Ꞌani ngasingasiꞋanga Ꞌoe, ma na kwaiogaiꞋanga Ꞌoe fuana ka fuli naꞋa ꞋunaꞋeri. 29 Ma ana kaidaꞋi neꞋe God Ꞌae, Ꞌoke lisia basi alaꞋanga totongaꞋi kira ki, ma Ꞌoko kwatea maꞋi na ngasingasiꞋanga Ꞌoe fuamiꞋa na ngwae rao Ꞌoe ki, fasi Ꞌiri mike fata noniraꞋa Ꞌani fatalamu. 30 ꞋOke faꞋataꞋinia maꞋi na mamanaꞋanga ma Ꞌoko gura ngwae ki, fasi Ꞌiri kira ka lisia fulilana ru faꞋanadaꞋa ki, ma na ru ni ꞋarefoꞋanga ki, Ꞌani na ngasingasiꞋanga ngwae rao abu Ꞌoe sa Jesus.”

31 Ma ana kaidaꞋi kira foꞋo ka sui goꞋo, kula neꞋe kira fiku ana ka ngwaꞋigiꞋigi naꞋa. Ma na AnoꞋi ru Abu ka sura adulu taꞋifau, ma kira ka fata noniraꞋa naꞋa Ꞌani fatalana God.

Kira daroꞋia na toꞋoruꞋa kira ki

32 Ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira faꞋamamana, kira ka fiku Ꞌani taꞋi manataꞋanga faꞋinia taꞋi liaꞋi ngwae. Ma noaꞋa ta ngwae Ꞌiri toꞋo ana ta ru neꞋe nia ke saea Ꞌani ru nia talana, bore ma kira ka daroꞋia Ꞌi safitada na ru kira ki taꞋifau. 33 Ma na ngwae lifurongo ki ka faꞋatalo noniraꞋa sulia tataꞋelana na Aofia sa Jesus faꞋasia na maeꞋa, ma God ka faꞋaleꞋa kira taꞋifau goꞋo. 34 Ma noaꞋa ta ngwae saena fiku taꞋi ngwae ana tuaꞋa kira neꞋe ka boꞋoboꞋo Ꞌuana ta ru, duꞋungana ti kaidaꞋi neꞋe kira boꞋoboꞋo, ti ngwae ada neꞋe kira toꞋo ana ano nama ta luma, kira ka ꞋoifoliꞋa ꞋaniꞋi, sui ma kira ka ngalia maꞋi mani neꞋeri ki, 35 kira ka kwatea fuana ngwae lifurongo ki, kira ngalia, kika daroꞋia fuada sulia boꞋoboꞋo Ꞌanga kira ki taꞋifau.

36 Ma sa Josef taꞋi ngwae ana kwalafa sa Lifae ba futa Ꞌi Saeprus ba na ngwae lifurongo ki kira saea Ꞌani sa Banabas (fadalana neꞋe sa Kwairadui), 37 nia ka Ꞌoifoli Ꞌani taꞋi afu ano nia, ka ngalia mani neꞋeri, ka kwatea fuana na ngwae lifurongo ki.

5

Sa Ananias faꞋinia Ꞌafe nia Ꞌi Safira

1 Bore ma taꞋi ngwae neꞋe satana sa Ananias, faꞋinia Ꞌafe nia satana Ꞌi Safira, kera tua logo faꞋinia na fiku taꞋi ngwae faꞋamamana neꞋeri. Ma kera ka foli logo Ꞌani ta bali ana ano kera. 2 Ma sa Ananias ka alua Ꞌana ta bali ana mani neꞋeri fuadaroꞋo, ka ngalia goꞋo maꞋi Ꞌana ta bali ana mani neꞋeri ka kwatea fuana ngwae lifurongo ki, ma nia ka saea fasi niꞋi taꞋifau naꞋa neꞋeriꞋa. Ma na Ꞌafe nia bore ka ala logo fafia sokeꞋa neꞋeri. 3 ꞋUnaꞋeri sa Peter ka saefilo Ꞌuri ana, “Ananias kwa, faꞋuta neꞋe Ꞌoko alaꞋania sa Saetan ka talaꞋiꞋo, ma ka sasi Ꞌoko sokea na AnoꞋi ru Abu Ꞌani sofongaꞋilana ta bali ana mani ba koroꞋo ngalia kwa? 4 ꞋI naꞋona neꞋe Ꞌoko foli Ꞌani na ano baera, niaꞋa neꞋe ru Ꞌoe. Ma buri Ꞌana Ꞌoko Ꞌoifoli Ꞌani, mani Ꞌoko ngalia Ꞌuana ru neꞋana, ꞋaeꞋo neꞋe Ꞌoko ꞋaꞋana fuana, ma Ꞌoko saiana Ꞌoe sasia Ꞌamu Ꞌani ta ru sulia na kwaiogaiꞋanga Ꞌoe. ꞋUri ma faꞋuta neꞋe Ꞌoko manata ꞋunaꞋeri saena manatalamu? NoaꞋa Ꞌoko Ꞌiri sokea goꞋo ngwae, Ꞌoko sokea logo God!”

5 KaidaꞋi sa Ananias rongoa ru neꞋeri, nia ka Ꞌasi Ꞌi ano, ma ka mae naꞋa. Ma na ngwae neꞋe kira rongoa ru neꞋeri, kira ka maꞋu liu. 6 Na ngwae Ꞌalako ki kira ruꞋu maꞋi, kira ka buta nonina. Ma kira ka ngalia Ꞌi maa, ma kira ka kwaiatoa.

7 Nia bolo faꞋinia ta uulu kadi sina Ꞌi buri Ꞌana, na Ꞌafe nia ka ruꞋu maꞋi saena luma ana kula neꞋe sa Peter nia tua ana, ma noaꞋa kasi sai logo ana tae neꞋe fuli fuana na araꞋi nia. 8 Ma sa Peter ka saefilo Ꞌuri ana, “FaꞋarongo nau basi maꞋi, Ꞌuri ma na mani baera taꞋifau naꞋa niniꞋa neꞋe araꞋi Ꞌoe faꞋiniꞋo moro ngalia Ꞌuana na ano ba koroꞋo Ꞌoifoli Ꞌani?”

Ma nia olisia ka Ꞌuri, “ꞋIu, nia taꞋifau naꞋa niniꞋa.”

9 GoꞋo sa Peter ka saefilo laꞋu Ꞌuri ana, “FaꞋuta neꞋe araꞋi Ꞌoe faꞋiniꞋo, moro ka sokea na AnoꞋi ru Abu God, ma koroꞋo fia fasi nia kasi matalangaꞋi koroꞋo goꞋo? Na ngwae ba kira kwaiatoa na araꞋi Ꞌoe neꞋana, kira uu goꞋo Ꞌada Ꞌi Ꞌaena sinamaa ana kaidaꞋi neꞋe. Ma kira ke baꞋa ngaliꞋo logo Ꞌiri kika kwaiatoꞋo.” 10 Ma ꞋunaꞋeri goꞋo kini neꞋe ka Ꞌasia logo Ꞌi ano Ꞌi naꞋona Ꞌaena sa Peter, ma ka mae naꞋa. Ma na ngwae Ꞌalako baera ki kira ruꞋu maꞋi, ma kira ka lisia nia mae naꞋa, kira ka ngalia Ꞌi maa, ma kika leka kwaiatoa logo Ꞌi ninimana araꞋi nia. 11 Na ngwae faꞋamamana ki taꞋifau, ma ngwae ki taꞋifau logo neꞋe kira rongoa ru neꞋeri, kira ka maꞋu liu logo.

Ru faꞋanadaꞋa ki

12 Na ngwae lifurongo ki, kira fulia ru Ꞌoro ni ꞋarefoꞋanga ani ki ma na faꞋanadaꞋa ki Ꞌi safitana na ngwae ki. Ma na ngwae faꞋamamana ki taꞋifau, kira ka fiku Ꞌi saena Luma Abu God ana kula neꞋe kira saea Ꞌani Taofa sa Solomon. 13 Ma ta ngwae neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana, noaꞋa kasi noniraꞋa fuana ka fiku faꞋinida, sui bore Ꞌana na ngwae ki ka tafea na ngwae faꞋamamana ki ma ka saea kira leꞋa. 14 Bore ma na ngwae Ꞌoro ki, ma na kini Ꞌoro ki logo, kira ka faꞋamamana ana na Aofia, ma kira ka fiku logo Ꞌi saena na fiku taꞋi ngwae neꞋeri. 15 Ma duꞋungana na ru neꞋe na ngwae lifurongo ki kira fuliꞋi ki, na ngwae Ꞌi neꞋeri ki kira ka ngalia naꞋa ngwae mataꞋi ki, ma kika aluda sulia na taꞋi tala fafona na ꞋifitaꞋi kira ki, fasi Ꞌiri kaidaꞋi sa Peter ka liu ana, nununa bore ka liu fafida, ma kira ka Ꞌakwa. 16 Ma na ngwae Ꞌoro ki kira ka leka maꞋi faꞋasia na fanoa ki kalia Ꞌi Jerusalem, kira ngalia maꞋi na ngwae kira ki neꞋe kira mataꞋi faꞋinia na ngwae neꞋe anoꞋi ru taꞋa ki faꞋafiida, ma na ngwae lifurongo ki kika gurada, ma kira taꞋifau kika Ꞌakwa logo.

Kira faꞋakaisia na ngwae lifurongo ki

17 Ma na ꞋingataꞋi fata abu, faꞋinia na ngwae nia ki neꞋe kira tua saena fiku taꞋi ngwae ana Sadusi ki, kira ka ogalaꞋa liu fuana na ngwae lifurongo ki. 18 Ma kira dauda, ma kira ka aluda saena luma ni lokafo. 19 Bore ma ana faꞋi rodo neꞋeri, na Ꞌainsel God dao maꞋi, ma ka Ꞌifingia na sinamaa ki ana luma ni lokafo neꞋeri, ma ka talaꞋida Ꞌi maa, ma ka fata Ꞌuri fuada, 20 “Muke leka, muke uu saena Luma Abu God, kamu ke faꞋarongoa ngwae ki sulia na mauriꞋa faolu neꞋe.” 21 Na ngwae lifurongo ki kira ka roꞋo sulia na Ꞌainsel neꞋeri, ma Ꞌi Ꞌofodangi laꞋa bilabila, kira ka leka naꞋa saena Luma Abu God, ma kira ka talaꞋae naꞋa ana faꞋamanataꞋanga.

Na ꞋingataꞋi fata abu faꞋinia ngwae nia ki, kira ka ri maꞋi Ꞌuana na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana Jiu ki fuana fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru, Ꞌiri kika filoa na ngwae lifurongo ki. Ma kira ka kwate alaꞋanga fuana na ngwae ana ofoꞋa ki, kira ka talaꞋia naꞋa maꞋi ngwae lifurongo ki faꞋasia saena luma ni lokafo siada. 22 Bore ma kaidaꞋi neꞋe ngwae ana ofoꞋa ki kira dao kwau, noaꞋa kira kasi lisia naꞋa ta taꞋi ana ngwae lifurongo saena luma ni lokafo. Ma kira oli kika faꞋarongoa na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki kika Ꞌuri, 23 “KaidaꞋi kami dao kwau saena luma ni lokafo, kami lisia neꞋe ngwae folo ki kira fono ngasi liu mala ana sinamaa ki, ma kira ka folo goꞋo Ꞌada maana sinamaa ki. Bore ma kaidaꞋi kami Ꞌifi, kami ka lia kwau saena luma, ma noaꞋa kami kasi lisia goꞋo taꞋi ana na ngwae lifurongo ki Ꞌi saena.” 24 KaidaꞋi neꞋe fata abu doe ki, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana na ngwae folo ki ana Luma Abu God, kira rongoa ru neꞋe, kira ka filo kwailiu tae laꞋu neꞋe ke baꞋa fuli.

25 ꞋUnaꞋeri taꞋi ngwae ka ruꞋu maꞋi, ma ka fata Ꞌuri fuada, “Muke sailinga basi, na ngwae ba kamu aluda saena luma ni lokafo, kira uu naꞋa Ꞌada saena Luma Abu God, ma kira ka faꞋamanata naꞋa ngwae ki!” 26 Ma na gwaungaꞋi ngwae ana ngwae folo ki faꞋinia na ngwae nia ki, kira leka, kira ka oli maꞋi faꞋinia na lifurongo ki. NoaꞋa kira kasi kwaꞋi laelae laꞋu sulida fuana oliꞋa maꞋi, osiꞋana kira maꞋu Ꞌani ngwae ki, Ꞌasu kira kata ꞋuilaꞋi fauda lala.

27 Ma kaidaꞋi kira talaꞋia maꞋi na ngwae lifurongo ki, ma kira ka faꞋa uuda Ꞌi naꞋona na fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru neꞋe kira fiku maꞋi, na ꞋingataꞋi fata abu ka fata fuada ka Ꞌuri, 28 “Kaimili lui totongaꞋi ana noaꞋa kaumulu kasi faꞋamanata laꞋu Ꞌani sa Jesus. Bore ma na faꞋamanataꞋanga kamu talofia naꞋa saena fanoa Ꞌi Jerusalem. Ma kamu ka fafi kaimili fasi kaimili lala neꞋe kami saungia sa Jesus ka mae!” 29 Sui sa Peter faꞋinia na lifurongo ki ka olisida kika Ꞌuri, “Kami ka roꞋo nama sulia God ma noaꞋa laꞋu ngwae ki. 30 Ma buri Ꞌana neꞋe kamu saungia sa Jesus ana na Ꞌai rara folo ka mae, God ba koꞋo kia ki neꞋe taꞋea faꞋasia na maeꞋa. 31 Ma God taꞋea nia ka gwaungaꞋi faꞋinia fasi Ꞌiri nia ka kwaitalaꞋi ma ka faꞋamauri, fasi Ꞌiri ka kwatea kaidaꞋi fuana ngwae Israel ki, Ꞌiri kike kakari alifaꞋi, ma God ka rufuanata ana taꞋangaꞋa kira ki. 32 Kaimili lisia naꞋa ru neꞋe fuli fuana sa Jesus ki, ma kamiꞋa faꞋinia na AnoꞋi ru Abu ka fata faꞋamamana naꞋa suliꞋi. God kwatea maꞋi na AnoꞋi ru Abu fuana sa tai faꞋida neꞋe roꞋosulia.”

33 Ma ana kaidaꞋi neꞋe ngwae saena fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru ki kira rongoa ru neꞋe, kira ka saetaꞋa liu, ma kira ka oga kike saungia na ngwae lifurongo neꞋeri ki. 34 Bore ma taꞋi ngwae ana fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru neꞋeri, ma niaꞋa tai ana fikutaꞋi ngwae ana Farasi satana sa Gamaliel neꞋe ngwae faꞋamanata Ꞌani taki ki, ma nia neꞋe ngwae ki kira fuꞋusi doe liu ana, nia tataꞋe ka saea kira ka olitaꞋinia basi Ꞌada na ngwae lifurongo neꞋe ki Ꞌi maa fuana kaidaꞋi tiꞋitiꞋi. 35 Sui, nia ka fata Ꞌuri fuana na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo neꞋeri ki, “Kaumulu ngwae Ꞌi Israel ki, kamu ke manata leꞋa sulia na ru neꞋe kamu ke baꞋa sasia ana ngwae neꞋe ki. 36 OsiꞋana noaꞋa Ꞌisi tau goꞋo kwau, sa Tedas leka maꞋi ka saea niaꞋa ta ngwae ꞋinotoꞋa liu, ma ka bolo faꞋinia fai talangaꞋi ngwae ki neꞋe kira leka sulia. Ma noaꞋa kasi tau goꞋo, na ngwae ki kika saungia, ma na fafarongo nia ki kira ka takalo taꞋifau, ma na raoꞋa ba nia sasia ka sui logo Ꞌana. 37 Sui buri Ꞌana sa Judas na ngwae Ꞌi Galili ka leka laꞋu maꞋi ana kaidaꞋi kira keresia satana na ngwae ki taꞋifau. Ma na ngwae Ꞌoro ki neꞋe kira leka sulia ma kira ka ofolia ngwae Ꞌi Rom ki, bore ma ngwae ana ofoꞋa Ꞌi Rom ki kira ka saungia logo. Ma na fafarongo nia ki, kira ka takalo logo Ꞌada. 38 Ma sulia na ru neꞋe fafarongo sa Jesus ki kira sasi, nau ku saea fuaumulu, noaꞋa kamu kasi sasia ta ru ada. Muke alaꞋanida kika leka kwau Ꞌada ma muka leka faꞋasida. DiꞋia na manataꞋanga ma na raoꞋa neꞋe kira sasia neꞋe ru goꞋo ana ngwae, nia ke baꞋa funu logo Ꞌana. 39 Ma diꞋia nia leka maꞋi faꞋasia God, nia ꞋafitaꞋi kamu ke tataꞋe saulida, ma kamu ke dao toꞋona neꞋe kamu fuꞋa saulia God.”

Ma na fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru neꞋeri, kira ka roꞋosulia fatalana sa Gamaliel. 40 Sui kira ka oli laꞋu maꞋi faꞋinia na ngwae ni lifurongo ki, ma kira ka saea fuana ngwae folo ki kira ka ulasida. Ma kira ka luida noaꞋa kira kasi fata laꞋu sulia sa Jesus. Sui, kira ka kanusuda. 41 Ma ana kaidaꞋi neꞋe na ngwae lifurongo ki kira leka naꞋa faꞋasia na fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru neꞋeri, kira ka saeleꞋa liu, osiꞋana God nia alafafida neꞋe kira totolia nonifiiꞋanga duꞋungana sa Jesus. 42 Ma ana asoa ki taꞋifau, na ngwae lifurongo ki kira ka liu Ꞌi saena Luma Abu God, ma Ꞌi saena na luma ngwae ki, ma kira ka faꞋamanata, ma kika fatataloꞋania na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe sa Jesus nia na Christ, na ngwae filia God.

6

Kira filia na fiu ngwae ki fuana kwaiꞋafiꞋanga ana ngwae lifurongo ki

1 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus ki, kira Ꞌoro naꞋa. Ma na ꞋugaꞋa ka tataꞋe safitana Jiu neꞋe kira fata Ꞌani na alaꞋanga ngwae Jiu faꞋinia na Jiu neꞋe kira fata Ꞌani na alaꞋanga Grik. Ti ai ada neꞋe kira fata Ꞌani alaꞋanga Grik, kira Ꞌuga, osiꞋana neꞋe Jiu neꞋe kira fata Ꞌani alaꞋanga ngwae Jiu noaꞋa kasi Ꞌafia goꞋo na gwaꞋi Ꞌuru kira ki ka bolo logo faꞋinia Ꞌuru Jiu neꞋe kira alaꞋa Ꞌani alaꞋanga ngwae Jiu Ꞌani na fanga, ma na mani neꞋe kira daroꞋia ana asoa ki. 2 Ma na akwala ma ro ngwae lifurongo neꞋe ki, kira ka ri maꞋi Ꞌuana ngwae faꞋamamana ki taꞋifau, kira ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa Ꞌiri leꞋa neꞋe kami ka Ꞌabera laꞋu Ꞌani na daroꞋilana na mani kulu ki, ma kami ka manata buru naꞋa Ꞌaimili Ꞌani na faꞋatalongaꞋi lana fatalana God. 3 Nia ꞋunaꞋeri ngwaefuta nau kina Ꞌae, kamu ke filia ta fiu ngwae leꞋa Ꞌi safitamuꞋa neꞋe kamu saiada neꞋe na AnoꞋi ru Abu nia sura ada, ma kira ka liatoꞋo, fasi Ꞌiri kike lia sulia na raoꞋa neꞋe. 4 Ma kaimili ka rao taꞋi bali naꞋa Ꞌaimili Ꞌani foꞋongaꞋa ma na faꞋatalongaꞋi lana fatalana God.”

5 Ma na ngwae neꞋeri ki, kira fiku, ma kika saeleꞋa kaidaꞋi kira rongoa ru neꞋe, ma kira ka filia sa Stefen, na ngwae neꞋe faꞋamamanaꞋanga nia ngasingasiꞋa ma na AnoꞋi ru Abu ka tua faꞋinia. Ma kira ka filia logo sa Filip, sa Prokorus, sa Nikanor, sa Timon, sa Parmenas, ma sa Nikolaus na ngwae faꞋasia Ꞌi Antiok neꞋe nia dau sulia faꞋamanataꞋanga ngwae Jiu ki, bore Ꞌana nia noaꞋa Ꞌiri futa laꞋu maꞋi ana ta ngwae Jiu. 6 Sui, na fikutaꞋi ngwae faꞋamamana neꞋeri, kira ka talaꞋia maꞋi fiu ngwae neꞋeri ki siana na lifurongo ki, ma na lifurongo neꞋeri ki kira ka foꞋo faꞋi kira, ma kira ka alua limada fafia na gwauda.

7 Ma na fatalana God ka talofia taꞋifau naꞋa Ꞌafutana Ꞌi Jerusalem. Ma na ngwae Ꞌi Jerusalem ki neꞋe kira faꞋamamana, kira ka Ꞌoro liu maꞋi, ma na fata abu Ꞌoro ki logo, kira ka faꞋamamana.

Na daulana sa Stefen

8 Sa Stefen na ngwae neꞋe God faꞋaleꞋa, ma ka toꞋo ana na ngasingasiꞋanga fuana sasilana ru faꞋanadaꞋa Ꞌoro ki ma na ru ni ꞋarefoꞋanga ani ki Ꞌi safitana ngwae ki. 9 Ma ti ngwae neꞋe kira Ꞌaila Ꞌani sa Stefen, kira ka tua logo saena fiku taꞋi ngwae kira saea Ꞌani “Na luma fuana foꞋongaꞋa ana ngwae kira tua sakadola ki.” Ti ngwae adaꞋa kira Jiu neꞋe leka maꞋi faꞋasia Ꞌi Saeren, ma Ꞌi Aleksandria. Kira faꞋinia ti Jiu faꞋasia abaꞋi kula Ꞌi Silisia, ma Ꞌi Asia ki, kira ka etangia olisuꞋusuꞋunga faꞋinia sa Stefen. 10 Ma na AnoꞋi ru Abu ka kwatea na liatoꞋo fuana sa Stefen, fasi Ꞌiri kaidaꞋi nia ka fata Ꞌani, ꞋafitaꞋi liu ta ngwae ka olisia. 11 Sui kira ka foli ago ana ti ngwae Ꞌiri kira ka saea, “Kaimili rongoa nia fata buri tolingaꞋi ana sa Moses faꞋinia God.” 12 ꞋUnaꞋeri na ngwae neꞋe ki kika radua na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, ma na faꞋamanata ana taki ki, kira ka saetaꞋa liu, ma kira leka maꞋi siana sa Stefen, ma kira ka daua, ma kira ka talaꞋia maꞋi siana na fiku taꞋi ngwae lokoꞋi ru. 13 Sui kira ka ri maꞋi Ꞌuana ti ngwae Ꞌiri kira ka soke fafia. Kira fata Ꞌuri, “Sulia asoa ki, na ngwae neꞋe fata buri tolingaꞋi Ꞌana Luma Abu God, faꞋinia na taki sa Moses ki. 14 Kami rongoa nia saea sa Jesus ngwae Ꞌi Nasaret nia ke baꞋa osia na Luma Abu God, ma ke olisia logo na falafala kia ki neꞋe sa Moses kwateꞋe naꞋa fuaka.” 15 Ma na ngwae neꞋe kira tua saena fiku taꞋi ngwae lokoꞋi ru neꞋe, kira ka alu naꞋa maada ana sa Stefen, ma kira ka lisia neꞋe maana ngwasinasina ka diꞋia naꞋa ta Ꞌainsel.

7

Sa Stefen suꞋusia nia Ꞌi naꞋona na fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru

1 ꞋUnaꞋeri na ꞋingataꞋi fata abu ka saefiloa sa Stefen ma ka fata Ꞌuri, “ꞋUri ma na ru niniꞋa kira fai fafiꞋo ꞋaniꞋi ki, nia mamana niniꞋa?”

2 Sa Stefen olisida ka Ꞌuri, “Ngwaefuta nau kina, ma maꞋasi nau kina, muke fafarongo nau basi! God neꞋe ꞋinotoꞋa ma ka ngasingasiꞋa, nia faꞋataꞋi fuana koꞋo bora kia sa Abraham kaidaꞋi nia tua Ꞌua Ꞌi Mesopotemia, sui mala nia ka fiꞋi leka tua Ꞌi Haran. 3 God fata Ꞌuri fuana, ‘ꞋOke taꞋe faꞋasia na fuuꞋi ngwae Ꞌoe, ma na fanoa Ꞌoe, Ꞌoke leka Ꞌuana na fanoa neꞋe nau ku saea fuamu Ꞌoke baꞋa leka Ꞌuana.’✡ 4 Sui nia ka leka faꞋasia abaꞋi kula nia Ꞌi Kaldia, ma ka leka tua Ꞌi Haran. Ma buri Ꞌana na maꞋa sa Abraham nia mae, God ka saea nia ka Ꞌidu maꞋi Ꞌuana na fanoa neꞋe kamu tua naꞋa ana Ꞌi taꞋena, neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Kenan Ꞌi naꞋo. 5 Aia, God noaꞋa kasi kwatea goꞋo ta bali ana ano neꞋe fuana sa Abraham, ta bali tiꞋitiꞋi bore Ꞌana fasi Ꞌiri sa Abraham ka toꞋo ana bore ka noaꞋa logo. Bore ma God nia eta fataꞋa fuana nia ke baꞋa kwatea na ano neꞋeri Ꞌiri ano nia naꞋa Ꞌana, faꞋinia na olitana kwalafa nia. Ma kaidaꞋi God nia eta fataꞋa fuana, sa Abraham noaꞋa nia kasi toꞋo Ꞌua ana ta ngela. 6 ꞋI buri God ka fata Ꞌuri fuana, ‘Na olitamu kike baꞋa tua ana fanoa neꞋe noaꞋa laꞋu na fanoa kira, ma Ꞌi neꞋeri kira ke baꞋa rao ꞋoꞋo. Ma na ngwae ki kike baꞋa faꞋakaisida sulia fai talangaꞋi faꞋi ngali ki. 7 Bore ma nau ku kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuana ngwae neꞋe kira rao fuada ki. Ma Ꞌi buri, na olitamu kike sakatafa maꞋi faꞋasia fanoa neꞋeri, ma kike foꞋosi nau saena kula neꞋe.’✡

8 “God eta fataꞋa fuana sa Abraham ma ka saea fuana, diꞋia na ngwae nia ki kira Ꞌolo faꞋataꞋinia, kira alafafia na fau alangaꞋinga nia.✡ Ta neꞋe sa Abraham ka Ꞌolo faꞋataꞋinia ana sa Aesak, fiu asoa ki Ꞌi buri Ꞌana neꞋe nia futa. ꞋUnaꞋeri logo, sa Aesak ka Ꞌolo faꞋataꞋinia ana ngela nia sa Jakob, ma sa Jakob ka Ꞌolo faꞋataꞋinia ana akwala ma ro ngela nia ki neꞋe kiraꞋa naꞋa neꞋe na koꞋo kia ki.

9 “Sa Josef neꞋe ta ngwae naꞋa ana akwala ma ro ngela nari sa Jakob faꞋafutada ki. Na ai naꞋona ki taꞋifau liada kwaimamagolai fuana, ma kira ka foli Ꞌani fuana na ngwae neꞋe kira leka Ꞌuana Ꞌi Ejipt ki, fasi Ꞌiri nia ke baꞋa rao ꞋoꞋo Ꞌi neꞋeri. Bore ma God tua faꞋinia, 10 ma ka tagi sulia saena ꞋafitaꞋiꞋanga nia ki. KaidaꞋi sa Josef nia dao siana sa Fero, na tatalafaꞋa Ꞌi Ejipt, God kwatea naꞋa liatoꞋo fuana, ma ka kwaiꞋafi ana neꞋe kwate ma sa Fero ka oga, ma sa Fero ka alua nia ka gwaungaꞋi fafia tuaꞋa Ꞌi Ejipt, ma ka alua nia ka lia logo sulia na toꞋoruꞋa nia ki taꞋifau. 11 Ma kaidaꞋi neꞋeri logo neꞋe na uniꞋi fioloꞋa doe ka liu saena fanoa Ꞌi Ejipt ma Ꞌi Kenan,* neꞋe ka kwatea naꞋa ꞋafitaꞋiꞋanga doe fuana na ngwae ki. Ma kaidaꞋi neꞋeri, nia ꞋafitaꞋi liu fuana sa Jakob faꞋinia ngela nia ki ka dao toꞋona ta fanga. 12 Ta neꞋe ana kaidaꞋi sa Jakob rongoa neꞋe fanga Ꞌoro Ꞌi Ejipt, nia ka kwatea naꞋa ngela nia ki (neꞋe koꞋo kia ki), kira ka eta leka dao Ꞌi neꞋeri. 13 ꞋUnaꞋeri ana ruana kaidaꞋi kira leka laꞋu maꞋi, sa Josef ka faꞋatafalangaꞋinia fuana ai naꞋona ki kira ka fiꞋi lia saiana. Ma sa Fero bore ka sai logo ana fuuꞋi ngwae sa Josef neꞋe kira tua Ꞌi Kenan. 14 Ma sa Josef ka kwate alaꞋanga Ꞌuana na maꞋa nia sa Jakob, ma ka saea niaꞋa faꞋinia na kwalafa nia ki taꞋifau kika leka maꞋi Ꞌuana Ꞌi Ejipt. Ma kiraꞋa taꞋifau naꞋa neꞋe kira fiu akwala ma lima ngwae ki. 15 Sa Jakob ka leka Ꞌuana Ꞌi Ejipt faꞋinia na ngela nia ki, ma kira ka mae naꞋa Ꞌi neꞋeri. 16 Kira ka ngalia nonidaꞋa kika kwaiatoda Ꞌi Sekem taꞋi fanoa saena abaꞋi kula Ꞌi Kenan, na ano ba sa Abraham folia faꞋasia na kwalafa sa Hamor.

17 “Ma na kaidaꞋi karangi naꞋa fuana God ka faꞋamamana na fata alangaꞋinga neꞋe nia sasi fuana sa Abraham, na ngwae kulu ki neꞋe kira tua Ꞌi Ejipt, kira Ꞌoro liu naꞋa. 18 Ana kaidaꞋi neꞋeri, na tatalafaꞋa faolu, neꞋe noaꞋa kasi saiana ta falafala sulia sa Josef, nia talaꞋae ka gwaungaꞋi fafia Ꞌi Ejipt. 19 Nia ka ꞋoiꞋana na koꞋo kia ki, ma ka faꞋakaisida liu naꞋa, ma ka fata totongaꞋi fuada, Ꞌiri kira ka toꞋosia ngela kira ki Ꞌi maa, Ꞌiri kika saumaelida. 20 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri neꞋe, sa Moses nia futa maꞋi ana, na ngela ꞋoloꞋolo leꞋa liu. Ma teꞋa nia ka gonia goꞋo sulia uulu madamo ki Ꞌi luma nia. 21 Ma kaidaꞋi kira ngali kwau sa Moses faꞋasia luma nia, na sariꞋi sa Fero ngalia, ma ka sarea, ma ka gonia diꞋia na ngela nia naꞋa. 22 Ngwae Ꞌi Ejipt ki kira faꞋamanata sa Moses Ꞌani na ru Ꞌoro neꞋe ngwae Ꞌi Ejipt ki oga kika saiana. Ma nia ka ꞋaꞋana naꞋa, ma niaꞋa ta ngwae talingaꞋi Ꞌani fatalana ma na abulalana.

23 “Ma ana kaidaꞋi sa Moses doe maꞋi ka dao ana fai akwala faꞋi ngali ki, nia ka manata Ꞌuana ka dao toꞋona ngwae nia ki ana kwalafa sa Israel. 24 Ma kaidaꞋi nia dao, nia ka lisia taꞋi ngwae Jiu neꞋe ngwae Ejipt nia mala taꞋa liu naꞋa ana. Ma nia leka kwau ka kwaiꞋafi ana, ma ka duꞋua fuana, ma ka saungia naꞋa na ngwae Ꞌi Ejipt neꞋeri. 25 Nia ka fia fasi na ngwae nia ki fuila kira ka saiana neꞋe God filia fuana talaꞋilada faꞋasia na faꞋakaisiꞋanga Ꞌi Ejipt, bore ma na ngwae ki taꞋifau noaꞋa ki kasi sai goꞋo ana. 26 Ma ana taꞋi asoa laꞋu, nia ka lisia ro ngwae Jiu ki kera fuꞋa, ma nia ka ili Ꞌuana kwatelana aroaroꞋa Ꞌi safitadaroꞋo ka fata Ꞌuri, ‘Moro rongo basi, koroꞋo neꞋana na ro ngwai asina ki goꞋo. Fuila noaꞋa koroꞋo kasi fuꞋa laꞋu.’ 27 Ma taꞋi ngwae ana keroꞋa neꞋe mala taꞋa ana toꞋolana ka suiꞋia sa Moses, ka fata Ꞌuri, ‘Sa tai neꞋe aluꞋu Ꞌoko gwaungaꞋi fuamiroꞋo, ma Ꞌoko tua ni ngwae kwai matalangaꞋi Ꞌi safitamiroꞋo kwa? 28 ꞋOko oga Ꞌoe saungi nau logo, diꞋia ba Ꞌoko saungia na ngwae ba Ꞌi Ejipt Ꞌi roꞋoki?’ 29 KaidaꞋi sa Moses nia rongoa ru neꞋeri, nia ka tafi faꞋasia Ꞌi Ejipt, ma ka leka tua naꞋa Ꞌana Ꞌi Midia, ma nia ka araꞋi naꞋa Ꞌi neꞋeri, ma na Ꞌafe nia ka faꞋafuta ro ngela ngwane ki.

30 “Ma Ꞌi buri Ꞌana neꞋe sa Moses nia tua naꞋa Ꞌi neꞋeri sulia fai akwala faꞋi ngali ki, na Ꞌainsel ka faꞋataꞋi fuana saena meamea ana mafula neꞋe kwasufia na Ꞌai neꞋe uu karangia totoloa Ꞌi Saenae, Ꞌi saena abaꞋi kula kwasi neꞋe noaꞋa kasi bolo faꞋinia ta ngwae ka tua ana. 31 Sa Moses ka Ꞌarefo liu ana ru neꞋe nia lisia, ma ka Ꞌidu karangia kwau na Ꞌai neꞋeri, fasi Ꞌiri nia lia leꞋa ana. Bore ma nia rongoa lala na lingana God 32 neꞋe Ꞌuri, ‘NauꞋa na God koꞋo bora Ꞌoe ki, God sa Abraham, ma sa Aesak, ma sa Jakob.’✡ Ma sa Moses ka lebelebe, ma ka Ꞌaila lia naꞋa kwau, osiꞋana nia maꞋu liu. 33 Ma God ka fata Ꞌuri fuana, ‘ꞋOke kanusua na taꞋe butu Ꞌoe ki faꞋasia na Ꞌaemu, duꞋungana kula niniꞋa Ꞌoko uu ana, neꞋe ano abu. 34 Nau ku lisia naꞋa faꞋakaisiꞋanga taꞋa liu niniꞋa kira sasi ana ngwae nau ki neꞋe kira tua Ꞌi Ejipt, ma nau ku rongoa naꞋa lingana na angiꞋa kira ki. Ta neꞋe nau ku koso maꞋi fuana nai lafuda faꞋasia. ꞋOke leka naꞋa kwau Ꞌi Ejipt, osiꞋana nau ku filiꞋo naꞋa.’

35 “Sa Moses na ngwae ba na ngwae Ꞌi Israel ki kira Ꞌaila Ꞌania, ma kira ka fata Ꞌuri fuana, ‘Tai neꞋe aluꞋu Ꞌoko gwaungaꞋi fafi kami, ma Ꞌoko uu fuana kwai matalangaꞋi lamiꞋa?’ Nia ba God ka kwatea maꞋi fasi Ꞌiri ka gwaungaꞋi, ma ka logeda faꞋinia kwaiꞋafiꞋanga faꞋasia na Ꞌainsel ba nia faꞋataꞋi fuana ana Ꞌai ba na mafula duꞋafia. 36 Ma sa Moses ka talaꞋia ngwae Jiu ki faꞋasia Ꞌi Ejipt, ma ka fulia faꞋanadaꞋa ki ma ru ni ꞋarefoꞋanga ani ki Ꞌi Ejipt, ma saena asi neꞋe kira saea ‘Asi Meo,’ ma Ꞌi saena abaꞋi kula kwasi sulia fai akwala faꞋi ngali ki. 37 Sa Moses logo ba nia fata Ꞌuri fuana ngwae Israel ki, ‘God ke baꞋa kwatea maꞋi taꞋi profet siaumulu, diꞋia neꞋe nia asungaꞋi nau maꞋi siaumulu, ma niaꞋa neꞋeriꞋa ta ngwae goꞋo Ꞌana, ana ngwae kamu ki.’✡ 38 Ma sa Moses ka tua faꞋinia ngwae Ꞌi Israel ana fikuꞋa ba saena abaꞋi kula kwasi, nia ka tua faꞋinia na koꞋo kia ki, ma faꞋinia na Ꞌainsel neꞋe alaꞋa faꞋinia Ꞌi gwauna totoloa ba Ꞌi Saenae. Ma nia ka ngalia naꞋa faꞋarongoꞋanga sulia mauriꞋa faꞋasia God fasi Ꞌiri ke kwatea fuaka.

39 “Bore ma na koꞋo kia ki, kira ka Ꞌaila liu Ꞌania roꞋongaꞋa sulia sa Moses. Ma kira ka abula Ꞌada faꞋasia, ma kira oga liua oliꞋa Ꞌuana Ꞌi Ejipt. 40 KaidaꞋi sa Moses tua Ꞌua gwauna totoloa, kira ka fata Ꞌuri fuana sa Aaron, ‘ꞋOke saungaꞋinia maꞋi ti nunuꞋi ru neꞋe diꞋia ti god fuaimili, fasi Ꞌiri kira ke talaꞋi kaimili. OsiꞋana kami kina naꞋa tae neꞋe sasi ma sa Moses, na ngwae ba talaꞋi kaimili maꞋi faꞋasia Ꞌi Ejipt, ka dole maꞋi gwauna totoloa loeri.’ 41 Ma kira ka saungaꞋinia naꞋa na nunuꞋi ru lisilana diꞋia na buluka fuada fuana foꞋosilana, ma na sungilana na kwaisuꞋusiꞋanga ki fuana, ma kira ka sasia naꞋa fangaꞋa fuana faꞋadoelana ru neꞋe kira saungaꞋinia Ꞌada talada. 42 DuꞋungana neꞋe kira sasi ꞋunaꞋeri, God ka abula faꞋasida, ma ka faꞋasida Ꞌiri kira ka foꞋosia naꞋa Ꞌada na madaꞋafi, ma na madamo, ma na bulubulu ki Ꞌi langi, diꞋia ba na profet ki kira keresia kika Ꞌuri,

‘Kamu ngwae Israel ki, noaꞋa kamu Ꞌiri saungia laꞋu ru mauri kamu ki, ma na kwaisuꞋusiꞋanga niniꞋa kamu ka sasiꞋi sulia fai akwala faꞋi ngali neꞋe ki saena abaꞋi kula kwasi, noaꞋa kamu Ꞌiri sasiꞋi laꞋu fuaku.

43 Na babala neꞋe kamu ngalia faꞋi kamu, ru fuana nunuꞋi ru Molok.

Kamu ngalia logo faꞋi kamu nunuꞋi ru diꞋia na bulubulu neꞋe kira saea Ꞌani Refan, keraꞋa neꞋe nunuꞋi ru kamu saungaꞋinida ki goꞋo fuana foꞋosilada.

Ma osiꞋana ru neꞋeri ki, nau ku lali kamu kwau faꞋasia Ꞌi Israel ka daofaꞋi liu ana fanoa Ꞌi Babilon.’✡

44 “Na koꞋo kia ki bore, kira ngalia logo na Babala Abu God faꞋi kira saena abaꞋi kula kwasi. Kira saungaꞋinia na Babala Abu neꞋe sulia tae neꞋe God saea ma ka faꞋataꞋinia fuana sa Moses. 45 ꞋI buri Ꞌana, na koꞋo kia ki kira ngalia naꞋa babala neꞋe faꞋasia na maꞋa kira ki. KaidaꞋi kira leka faꞋinia sa Josua, kira ngalia kwau na babala. KaidaꞋi neꞋeri neꞋe God lalia na ngwae ki faꞋasia na ano kira, ma na ngwae Israel ki ka ngalia naꞋa fuada. Ma na babala neꞋeri ka tua Ꞌi neꞋeri, leleka ka dao ana kaidaꞋi sa David nia tatalafaꞋa. 46 Ma God ka saeleꞋa faꞋinia sa David, ma nia ka gania God ka alaꞋania Ꞌiri nia ka saungaꞋinia ta luma fuana God neꞋe sa Jakob foꞋosia. 47 Bore ma sa Solomon lala neꞋe ka saungaꞋinia na luma fuana.

48 “Bore ma God neꞋe ꞋinotoꞋa ka tasa, noaꞋa kasi tua Ꞌi saena babala neꞋe ngwae ki kira saungaꞋiniꞋi. DiꞋia na profet Aesea ba keresia fatalana God fuana ngwae Jiu ki ka Ꞌuri,

49 ‘NauꞋa neꞋe nau ku gwaungaꞋi maꞋi Ꞌi langi fafia ru ki taꞋifau, ma na magalia neꞋe na kula fuana alulana Ꞌaeku ana.

NoaꞋa kamu kasi totolia neꞋe kamu ka saungaꞋinia ta luma neꞋe leꞋa ka diꞋia kula neꞋe nau ku tua ana.

Ma noaꞋa kamu kasi totolia neꞋe kamu ka saungaꞋinia ta luma neꞋe doe ka bolo faꞋinia neꞋe nai tua Ꞌi saena.

50 OsiꞋana nauꞋa neꞋe nau ku saungaꞋinia na ru neꞋe ki taꞋifau Ꞌi langi ma saena magalia.’ ”✡

51 Ma sa Stefen ka fata laꞋu ka Ꞌuri, “Sui bore Ꞌana kamu na ngwae Jiu ki, na maurilamuꞋa ngasi ka diꞋia lala na ngwae neꞋe noaꞋa kasi oga roꞋongaꞋa sulia God, ma na maurilamuꞋa ka rodoꞋa. Nia neꞋe kwatea ma noaꞋa kamu kasi oga rongolana ma kwairoꞋoi Ꞌanga ana fatalana God. Kamu diꞋia naꞋa koꞋo kamu ki, duꞋungana kamu iliili logo Ꞌuana suꞋungengelana na AnoꞋi ru Abu. 52 Na koꞋo kamu ki kira faꞋakaisia na profet ki taꞋifau. OsiꞋana Ꞌi naꞋo maꞋi ba kira saungia na ngwae ni faꞋataloꞋa God ki, neꞋe kira faꞋarongo Ꞌani lekalana maꞋi na Christ, na ngwae ba God filia fuana faꞋamaurilana ngwae nia ki. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, kamu ka kwatea niaꞋa fuana na malimae nia ki, ma muka saungia ka mae. 53 ꞋIu, ma kamuꞋa ba ngalia naꞋa taki God ki ba na Ꞌainsel ki kira kwateꞋe maꞋi fuamuꞋa, bore ma noaꞋa kamu kasi roꞋo goꞋo suliꞋi!”

Kira saungia sa Stefen

54 Ma ana kaidaꞋi neꞋe ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki saena fikuꞋa neꞋe kira rongoa sa Stefen, na manatalada ka ngeꞋengeꞋela liu, ma kira ka Ꞌala girigiri fuana, osiꞋana kira saetaꞋa liu fuana. 55 Ma osiꞋana na AnoꞋi ru Abu nia sura naꞋa ana sa Stefen, nia lia ꞋalaꞋa Ꞌuana Ꞌi langi, ma ka lisia God ꞋinotoꞋa ma ka ngasingasiꞋa, ma ka lisia logo sa Jesus nia uu ana bali lima ꞋoloꞋolo ana God ma ka gwaungaꞋi faꞋinia. 56 Ma sa Stefen ka fata Ꞌuri, “Lia basi! Nau ku lisia na fanoa Ꞌi langi nia Ꞌifi, ma na Ngela Ngwae ka uu Ꞌi bali lima ꞋoloꞋolo ana God!”

57 Ma kaidaꞋi neꞋe ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki kira rongoa ru neꞋe, kira ka bokota naꞋa alingada, ma kira ka ri koko, ma kira ka afaꞋiriꞋiri naꞋa fafia. 58 Ma kira ka suulangaꞋinia Ꞌuana Ꞌi maa faꞋasia Ꞌi saena na fanoa, ma kira ka talaꞋae naꞋa ana Ꞌuilana Ꞌani fau ki. Ma na ngwae neꞋe kira Ꞌuia sa Stefen Ꞌani fau ki, kira ka kanusua na toꞋongi kira ki, ma kira ka aluꞋi Ꞌi Ꞌaena taꞋi ngwae Ꞌalako neꞋe satana sa Saul, Ꞌiri kira ka abitako fuana Ꞌuilana. 59 Ma kaidaꞋi kira Ꞌuia, sa Stefen foꞋo ka Ꞌuri, “Jesus Aofia nau Ꞌae, Ꞌoke ngalia naꞋa mangoku.” 60 Ma nia ka bobo uruuru Ꞌi ano, ma ka fata doe ka Ꞌuri, “Aofia, Ꞌoke rufuanata ada fuana saungilaku!” Buri Ꞌana neꞋe nia saea ru neꞋe ki taꞋifau, nia ka mae naꞋa.

8

Sa Saul faꞋakaisia na ngwae faꞋamamana ki

1-2 Ma sa Saul ka alafafia maelana sa Stefen. Ma ti ngwae neꞋe fitoꞋonga kira ki ngasingasiꞋa, kira ngalia nonina sa Stefen, ma kira ka kwaiatoa, ma kira ka angi liu faꞋinia. Ma ana faꞋi asoa neꞋeri logo, na ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Jerusalem kira talaꞋae kika ruꞋu naꞋa saena faꞋakaisiꞋanga, osiꞋana neꞋe faꞋakaisiꞋanga nia doe liu. Ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira faꞋamamana kira ka takalo taꞋifau naꞋa Ꞌuana fanoa ki saena abaꞋi kula Ꞌi Judea ma Ꞌi Samaria, bore ma noaꞋa laꞋu na ngwae lifurongo ki.

3 Sa Saul ka sasi ngangata liu Ꞌuana malangisilana na ngwae faꞋamamana ki. Ma nia ka ruꞋu saena luma ki Ꞌuana daulana sa tai faꞋida neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus, ngwae ki ma na kini ki logo, ma ka aluda saena luma ni lokafo.

Kira faꞋatalo logo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa Ꞌi Samaria

4 Ma na ngwae neꞋe kira faꞋamamana, kira ka takalo ana fanoa ki taꞋifau. Ma kaidaꞋi kira liu kwau, kira ka faꞋatalo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia sa Jesus. 5 Sa Filip ka leka Ꞌuana taꞋi maꞋe fanoa doe saena abaꞋi kula Ꞌi Samaria, ma ka faꞋarongo Ꞌani sa Jesus, na ngwae faꞋamauri, fuana ngwae ki Ꞌi neꞋeri. 6 KaidaꞋi ngwae Ꞌi neꞋeri ki kira rongoa naꞋa fatalana sa Filip, ma kira ka lisia logo na ru faꞋanadaꞋa ki neꞋe nia fuliꞋi, kira ka fafarongo mamana ana ru neꞋe sa Filip nia saeꞋe ki. 7 OsiꞋana nia ka lalia anoꞋi ru taꞋa ki faꞋasia ngwae Ꞌoro ki, ma kira ka ri koko, ana kaidaꞋi kira ruꞋu maꞋi faꞋasida. Ma na ngwae neꞋe nonida ka taꞋu, ma ngwae Ꞌaeda mae ki, nia ka gurada taꞋifau. 8 Ma na ngwae Ꞌi Samaria ki, kira ka saeleꞋa liu faꞋinia.

9 Ma saena fanoa neꞋeri, taꞋi ngwae ka tua logo neꞋe satana sa Simon, ma ka tau naꞋa maꞋi nia faꞋa Ꞌarefoa na ngwae Ꞌi Samaria ki Ꞌani raoꞋa neꞋe nia sasi Ꞌania na lufina ngwai. Ma kira ka saea nia ta ngwae talingaꞋi liu. 10 Ma na ngwae ki taꞋifau Ꞌi fanoa neꞋeri, na ngwae ꞋaꞋana ki, ma kaela ngela tiꞋitiꞋi ki logo, kira ka fafarongoa, ma kira ka saea nia na ngwae neꞋe toꞋo ana ngasingasiꞋanga faꞋasia God, ma kira ka saea Ꞌani “NgasingasiꞋanga Doe.” 11 Kira donga ka tau naꞋa maꞋi sulia nia ka sasia raoꞋa neꞋeri ki Ꞌani lufina ngwai. 12 Bore ma ana kaidaꞋi kira rongoa sa Filip nia fata sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia na ꞋInotoꞋanga God ma sa Jesus Christ, kira ka faꞋamamana, ma kira ka siuabu ngwae ki ma na kini ki logo. 13 Sa Simon bore ka faꞋamamana logo, ma ka siuabu. ꞋI buri Ꞌana, nia ka leka naꞋa faꞋinia sa Filip Ꞌuana kula neꞋe nia leka Ꞌuana. Ma kaidaꞋi nia lisia sa Filip fulia naꞋa ru faꞋanadaꞋa ki, ma na ru ni ꞋarefoꞋa ki, nia ka Ꞌarefo liu.

14 Na ngwae lifurongo ki neꞋe kira tua Ꞌi Jerusalem, ana kaidaꞋi neꞋeri kira rongoa ngwae Ꞌi Samaria ki kira faꞋamamana logo ana na fatalana God, goꞋo kira ka kwatea sa Peter faꞋinia sa John ka leka kwau siada. 15 KaidaꞋi kera dao, kera ka foꞋo fuana ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki, Ꞌiri kira ka toꞋo ana na AnoꞋi ru Abu. 16 Kira taꞋifau kira siuabu naꞋa kaidaꞋi kira faꞋamamana naꞋa ana sa Jesus, bore ma na AnoꞋi ru Abu noaꞋa kasi koso Ꞌua fafia ta ngwae ada. 17 ꞋUnaꞋeri sa Peter ma sa John, kera ka alua limada Ꞌi fafoda, mala kira ka fiꞋi toꞋo naꞋa ana AnoꞋi ru Abu.

18 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Simon ka lisia na ngwae lifurongo ki kera alua limada fafida, ma na AnoꞋi ru Abu ka sifolida naꞋa, nia ka ngalia mani ka sasi Ꞌuana kwatelana fuana sa Peter ma sa John, 19 ka fata Ꞌuri, “KoroꞋo ke kwatea logo na ngasingasiꞋanga neꞋana fuaku, Ꞌiri diꞋia nau ku alua bore na limaku Ꞌi fafona ta ngwae, nia ke baꞋa toꞋo logo ana AnoꞋi ru Abu.”

20 Bore ma sa Peter ka olisia ka Ꞌuri, “Nia bolo faꞋinia mani Ꞌoe faꞋiniꞋo koroꞋo ke funu, osiꞋana Ꞌoko fia fasi neꞋe na kwateꞋa God na ru lala fuana folilana Ꞌani mani. 21 NoaꞋa Ꞌoe kosi bolo goꞋo fuana raoꞋa faꞋi kaimili, osiꞋana na manatalamu noaꞋa kasi saga Ꞌi naꞋona God. 22 ꞋOke kakari alifaꞋi faꞋasia manataꞋanga taꞋa neꞋe Ꞌoe ki, ma Ꞌoke foꞋosia God fasi Ꞌiri nia ke manata logeꞋo faꞋasia manataꞋanga taꞋa nini Ꞌoe ki. 23 OsiꞋana nau ku lisia neꞋe Ꞌoko Ꞌuga ka taꞋa liu, ma Ꞌoko tua Ꞌani laerorotoꞋanga Ꞌi olofana taꞋangaꞋa.”

24 Sui sa Simon ka fata Ꞌuri fuana sa Peter ma sa John, “Moro foꞋosia God ka Ꞌafi nau, fasi Ꞌiri ta ru ana ru niniꞋa koroꞋo saeꞋe ki kasi toꞋe nau.”

25 Ma Ꞌi buri Ꞌana, sa Peter faꞋinia sa John kera alaꞋa sulia tae ki neꞋe kera saiana sulia sa Jesus, ma kera ka fata sulia fatalana na Aofia. Sui kera ka oli Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. Ma ana oliꞋa kera, kera ka faꞋarongo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa ana maꞋe fanoa Ꞌoro ki Ꞌi Samaria.

Sa Filip faꞋinia ngwae ꞋinotoꞋa Ꞌi Etiopia

26 Ma taꞋi Ꞌainsel na Aofia ka alaꞋa fuana sa Filip ka Ꞌuri, “ꞋOke sasi akaꞋu, Ꞌoko leka Ꞌi bali ꞋalaꞋa sulia na tala neꞋe toꞋo Ꞌi Jerusalem ka leka Ꞌuana Ꞌi Gasa sulia tala neꞋe liu saena kula ꞋeꞋerede.” 27-28 Ma sa Filip ka sasi akaꞋu ma ka leka. Ma na taꞋi ngwae ꞋinotoꞋa faꞋasia Ꞌi Etiopia ka leka logo maꞋi sulia tala neꞋeri, ka oli Ꞌuana fanoa nia. Na ngwae neꞋe, nia* lia sulia na mani na tatalafaꞋa kini Ꞌi Etiopia. Nia tua maꞋi Ꞌi Jerusalem fuana foꞋosilana God, sui nia ka oli naꞋa Ꞌi fanoa saena ru ni lekaꞋa nia neꞋe hos nia tara. Ma kaidaꞋi nia leka Ꞌana, nia tua ka toꞋomani na buka sa Aesea na profet nia keresia. 29 GoꞋo na AnoꞋi ru Abu ka fata Ꞌuri fuana sa Filip, “Leka, Ꞌoko leka karangia na ngwae loꞋoko.” 30 Ma sa Filip ka lalili kwau siana, ma ka rongoa nia toꞋomani na buka sa Aesea na profet, ma nia ka saefiloa ka fata Ꞌuri, “ꞋOko saiana na ru neꞋana Ꞌoko toꞋomani?”

31 Ma na ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋUri ma nai sai faꞋuta ana, diꞋia noaꞋa ta ngwae kasi faꞋamanata nau Ꞌani?” Ma nia ka saea maꞋi sa Filip, fasi Ꞌiri ke raꞋe kwau siana ma ka tua faꞋinia. 32 Na KerekereꞋa Abu neꞋe nia toꞋomani, nia Ꞌuri,

“Ngwae ki talaꞋia fuana saungilana, ka diꞋia neꞋe ngwae ki talaꞋia na sipsip fuana saungilana, ma noaꞋa nia kasi saea goꞋo ta alaꞋanga, ma ka diꞋia naꞋa kala sipsip neꞋe nia tua nene kaidaꞋi kira sufia ifuna.

33 Ma kira ka Ꞌoidorole Ꞌani niaꞋa, ma kira ka matalangaꞋinia Ꞌani sokeꞋa ki.

Ma nia noaꞋa kasi toꞋo ana ta kwalafa, osiꞋana kira saungia ka mae.”✡

34 GoꞋo na ngwae ꞋinotoꞋa neꞋe ka fata Ꞌuri fuana sa Filip, “FaꞋarongo nau basi maꞋi kwa, Ꞌuri ma sa tai niniꞋa na profet neꞋe fata sulia? Suli niaꞋa talana, nama sulia ta ngwae matamata lala Ꞌana?” 35 Ma sa Filip ka talaꞋae ka alaꞋa fuana sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia sa Jesus, nia talaꞋae ana KerekereꞋa Abu neꞋeri. 36-37 Ma ana kaidaꞋi kira leka sulia tala, kira ka liu bolo faꞋinia taꞋi gwaꞋi kafo. Ma na ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri ka fata Ꞌuri fuana sa Filip, “Na kafo niniꞋa goꞋo kwa, siuabu nau naꞋa.”†

38 Sui na ngwae ꞋinotoꞋa neꞋe ka saea na hos nia ka uu toꞋo, ma sa Filip kera ka koso saena kafo, ma sa Filip ka siuabua naꞋa. 39 Ana kaidaꞋi kera raꞋe maꞋi faꞋasia saena kafo, na AnoꞋi ru God fiꞋi leka maꞋi ka laua naꞋa sa Filip. Sui bore Ꞌana na ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri noaꞋa kasi lisia naꞋa laꞋu sa Filip, nia ka leka naꞋa kwau Ꞌana faꞋinia na saeleꞋanga doe. 40 Bore ma sa Filip ka ngwano ma niaꞋa lala naꞋa Ꞌi Asotus, ma ka liu daraninia naꞋa maꞋe fanoa neꞋeri ki faꞋinia faꞋatalongaꞋilana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa ana fanoa neꞋeri ki, leleka ka dao ana fanoa Ꞌi Sesarea.

9

Sa Saul kakari alifaꞋi ma ka faꞋamamana

1 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri logo, sa Saul ka ngangata naꞋa faꞋinia na alaꞋanga nia ki fuana na saungilana fafarongo na Aofia ki. Ma nia ka leka siana na ꞋingataꞋi fata abu, 2 ma ka gania Ꞌiri nia ka keresia ta alaꞋanga fuana na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki ana luma fuana foꞋongaꞋa ki Ꞌi Damaskas, Ꞌiri kira ka alaꞋania fuana nia lulua Ꞌuana na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana na Aofia ki, ma diꞋia nia dao toꞋona ta ngwae nama ta kini ꞋunaꞋeri, nia ke dauda, ma ke oli maꞋi faꞋinida Ꞌuana Ꞌi Jerusalem.

3 Ma ana kaidaꞋi nia leka Ꞌuana Ꞌi Damaskas, ma ka dao karangia naꞋa kwau na fanoa, tona ma na binabina faꞋasia saena mamanga rara naꞋa Ꞌafia niaꞋa. 4 Ma nia ka Ꞌasi Ꞌi ano, ma nia ka rongoa taꞋi lingalingaꞋi alaꞋangai fata Ꞌuri fuana, “Saul, Saul! FaꞋuta laꞋu neꞋe Ꞌoko faꞋakaisi nau kwa?”

5 Sui sa Saul ka olisia ka Ꞌuri, “AraꞋi kwa, ꞋaeꞋo sa tai niniꞋa?”

Ma na lingalingaꞋi alaꞋanga neꞋeri olisia ka Ꞌuri, “NauꞋa sa Jesus, na ngwae neꞋe Ꞌoko faꞋakaisia. 6 ꞋOke tataꞋe, Ꞌoko leka Ꞌi fanoa, ma kika faꞋarongoꞋo Ꞌani tae neꞋe Ꞌoke baꞋa sasia.”

7 Ma na ngwae neꞋe kira leka faꞋinia sa Saul ki, kira ka uu nene, ma noaꞋa kira kasi saea naꞋa ta alaꞋanga, kira rongoa na lingalingaꞋi alaꞋanga neꞋeri, bore ma noaꞋa ki kasi lisia goꞋo ta ngwae. 8 Sui sa Saul ka tataꞋe maꞋi, ma ka kwadalani naꞋa maana, bore ma noaꞋa nia kasi lisia goꞋo ta ru. Ma kira ka dau ana limana, kira ka talaꞋia Ꞌuana Ꞌi Damaskas. 9 Ma sa Saul noaꞋa kasi lisia naꞋa ta taꞋi ru, osiꞋana maana rodo naꞋa sulia uulu asoa ki. Ma sulia uulu asoa neꞋeri ki logo, noaꞋa nia kasi Ꞌania ta fanga, ma noaꞋa kasi kwaꞋufia logo ta kafo.

10 Ma na taꞋi fafarongo sa Jesus logo neꞋe satana sa Ananias, nia tua logo Ꞌi Damaskas, ma nia ka lisia na Aofia ana faꞋataꞋinga. Ma na Aofia ka fata Ꞌuri fuana, “Ananias kwa!”

Ma sa Ananias ka olisia ka Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, nauꞋa niniꞋa.”

11 Na Aofia ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke sasi akaꞋu, ko leka Ꞌuana na tala neꞋe kira saea Ꞌani ‘Tala Saga,’ ma Ꞌoko leka Ꞌuana luma sa Judas, Ꞌoko saefiloa Ꞌuana taꞋi ngwae faꞋasia Ꞌi Tarsus neꞋe satana sa Saul. Nia foꞋo Ꞌana Ꞌi neꞋeri, 12 ma nia ka lisiꞋo Ꞌani faꞋataꞋinga neꞋe Ꞌoko ruꞋu maꞋi siana, ma Ꞌoko alua naꞋa limamu fafia, fasi Ꞌiri neꞋe ro maana nia ki ka lia laꞋu.”

13 Sui sa Ananias ka olisia ka Ꞌuri, “Aofia kwa, ngwae Ꞌoro ki kira faꞋarongo nau sulia ngwae neꞋe ma na ru taꞋa Ꞌoro nia sasi fuana ngwae Ꞌoe ki Ꞌi Jerusalem. 14 Ma nia ka leka naꞋa maꞋi Ꞌi neꞋe Ꞌi Damaskas, Ꞌiri nia ke daua sa tai faꞋida neꞋe kira foꞋosi Ꞌoe, osiꞋana na fata abu doe ki neꞋe kira alaꞋania fuana.”

15 Bore ma na Aofia olisia ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke leka Ꞌamu, osiꞋana nau ku filia naꞋa Ꞌiri nia ke rao fuaku, ma ke faꞋatalo sulia nauꞋa fuana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu ngwae Jiu ki, ma na tatalafaꞋa kira ki, ma fuana ngwae Ꞌi Israel ki logo. 16 Ma nauꞋa talaku neꞋe nau kui baꞋa faꞋataꞋinia fuana tae ki neꞋe nia ke baꞋa nonifii Ꞌani ana kaidaꞋi nia ke faꞋatalo Ꞌani nau.”

17 ꞋUnaꞋeri sa Ananias ka leka, ka ruꞋu saena luma neꞋeri, ma ka alua limana fafona sa Saul, ma ka fata Ꞌuri, “Ngwaefuta nau Saul Ꞌae, sa Jesus na Aofia talana neꞋe asungaꞋi nau maꞋi. Nia ba faꞋataꞋi fuamu sulia na tala, ana kaidaꞋi ba Ꞌoko leka maꞋi Ꞌi neꞋe. Nia ka asungaꞋi nau maꞋi, fasi Ꞌiri Ꞌoko lia laꞋu, ma Ꞌoko toꞋo ana na AnoꞋi ru Abu.” 18 Ma ꞋaliꞋali goꞋo na ru diꞋia na reforefo iꞋa ki ka Ꞌasia faꞋasia naꞋa maana sa Saul, ma nia ka lia laꞋu. Sui nia ka tataꞋe, ma ka siuabu. 19 Ma buri Ꞌana nia fanga ka sui naꞋa, nonina ka fiꞋi ngasingasiꞋa laꞋu.

Sa Saul faꞋarongo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa Ꞌi Damaskas

Ma sa Saul ka tua faꞋinia na fafarongo ki Ꞌi Damaskas sulia bara asoa. 20 Ma nia ka leka ꞋaliꞋali Ꞌuana luma fuana foꞋongaꞋa, ma ka talaꞋae ana alaꞋanga sulia sa Jesus ka Ꞌuri, “NiaꞋa neꞋe na Ngela God.”

21 Ma sa tai faꞋida neꞋe kira rongoa niaꞋa, kira ka Ꞌarefo liu, ma kira ka saefilo kwailiu safitada kira ka Ꞌuri, “Se reala na ngwae neꞋe ba tua tua Ꞌi Jerusalem, ma ka saungia ngwae neꞋe kira foꞋosia sa Jesus ki. Ma nia leka naꞋa maꞋi Ꞌi neꞋe, Ꞌiri ke dauda, ma ke talaꞋida siana na fata abu doe ki.”

22 God ka radua sa Saul, ma na fatalana ka ngasingasiꞋa liu. Ma sa Saul ka faꞋataꞋinia sulia sa Jesus saena na KerekereꞋa Abu neꞋe niaꞋa na ngwae neꞋe God filia. Ma ka ꞋunaꞋeri, ngwae Jiu ki neꞋe kira tua Ꞌi Damaskas, kira ka kina naꞋa olisilana Ꞌani ta ru.

23 Ma Ꞌi buri Ꞌana asoa Ꞌoro ki ka sui,* ngwae Jiu ki kira ka fiku fuana lokoꞋi ru Ꞌanga fuana saungilana sa Saul. 24 Sulia asoa ma na rodo, kira ka folo Ꞌusia maana na sakasakaꞋa ana fanoa neꞋeri fasi Ꞌiri kira ke saungia. Bore ma sa Saul ka rongoa na manataꞋanga kira ki. 25 Ma ana taꞋi faꞋi rodo, na fafarongo nia ki kira ngalia, kira ka faꞋakosoa saena na kaibaru doe Ꞌuana Ꞌi maa sulia maꞋe kwakwa tofongana sulufau neꞋe kira Ꞌuia kalia Ꞌania na fanoa neꞋeri.

Sa Saul tua Ꞌi Jerusalem

26 Ma sa Saul ka leka Ꞌi Jerusalem, ma ka iliili Ꞌuana leka fikuꞋa faꞋinia na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus ki. Ma noaꞋa kira kasi faꞋamamana ana fasi niaꞋa neꞋe ta fafarongo logo ana sa Jesus, ma kira ka maꞋu Ꞌani niaꞋa. 27 GoꞋo sa Banabas ka leka maꞋi, ka talaꞋia siana na ngwae lifurongo ki, ma ka faꞋarongo kira Ꞌani neꞋe sa Saul nia lisia na Aofia sulia tala, ma na Aofia ka alaꞋa logo fuana. ꞋUnaꞋeri nia ka faꞋarongo kira logo Ꞌani sa Saul neꞋe nia fata falataliꞋa sulia sa Jesus Ꞌi Damaskas. 28 Ma kira fiꞋi faꞋamamana, ma sa Saul ka fiꞋi tua naꞋa faꞋinida, ma ka liu saena Ꞌafutana Ꞌi Jerusalem, ma ka fata noniraꞋa sulia sa Jesus. 29 Ma nia ka fata ma ka olisuꞋusuꞋu faꞋinia ngwae Jiu ki neꞋe kira fata Ꞌani alaꞋanga Grik, ma kira ka iliili Ꞌuana saungilana. 30 Ma ana kaidaꞋi na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki kira rongoa ru neꞋeri, kira ka talaꞋia sa Saul Ꞌuana Ꞌi Sesarea, ma kira ka kwatea Ꞌuana Ꞌi Tarsus.

31 Ma na ngwae faꞋamamana ki saena abaꞋi kula Ꞌi Judea, ma Ꞌi Galili, ma Ꞌi Samaria ki, kira ka fiꞋi tua naꞋa Ꞌani aroaroꞋanga ana kaidaꞋi neꞋeri. Ma na fikutaꞋi ngwae faꞋamamana neꞋeri ka ngasingasiꞋa, ma ka doe laꞋu Ꞌani ngwae Ꞌoro ki neꞋe kira faꞋamamana. Nia ꞋunaꞋeri, osiꞋana na AnoꞋi ru Abu kwaiꞋafi ada, ma kira ka faꞋadufa na Aofia.

Sa Peter leka kwau Ꞌuana Ꞌi Lida ma Ꞌi Jopa

32 Ma sa Peter ka leka ana maꞋe fanoa Ꞌoro ki, ma ana taꞋi kaidaꞋi nia ka leka Ꞌi Lida Ꞌiri nia ka maa toꞋona na ngwae God ki neꞋe kira tua Ꞌi saena maꞋe fanoa neꞋeri. 33 Ma Ꞌi neꞋeri, nia ka dao toꞋona taꞋi ngwae satana sa Aeneas neꞋe nonina taꞋu ma noaꞋa nia kasi tataꞋe naꞋa faꞋasia na ꞋifitaꞋi nia sulia kwalu faꞋi ngali ki. 34 Ma sa Peter ka fata Ꞌuri fuana, “Aeneas Ꞌae, sa Jesus Christ ka guraꞋo naꞋa ana kaidaꞋi neꞋe. ꞋOke tataꞋe, ko laꞋumia na ꞋifitaꞋi Ꞌoe.” Ma ꞋaliꞋali goꞋo sa Aeneas ka tataꞋe. 35 Ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua Ꞌi Lida ma Ꞌi Saron, kira lisia, ma kira ka faꞋamamana ana na Aofia.

36 Ana fanoa Ꞌi Jopa, taꞋi kini neꞋe faꞋamamana, nia tua logo Ꞌi neꞋeri, neꞋe satana Ꞌi Tabita. (Ana alaꞋanga Ꞌi Grik niaꞋa Ꞌi Dorkas.) Nia ka sasia ru leꞋa Ꞌoro liu ki, ma ka kwaiꞋafi liu logo ana ngwae neꞋe kira dalaꞋa ki. 37 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, nia mataꞋi, ma ka mae. Ma kika taufia nonina ka sui, kira ka Ꞌafua, ma kira ka ngalia Ꞌuana maꞋe luma Ꞌi lifua, ma kira egola Ꞌi neꞋeri. 38 Ma na fanoa Ꞌi Jopa noaꞋa kasi tau goꞋo faꞋasia Ꞌi Lida, ma ana kaidaꞋi neꞋe ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki kira rongoa sa Peter nia tua Ꞌi Lida, kira ka kwatea ro ngwae ki siana faꞋinia na alaꞋanga Ꞌuri, “ꞋOke leka ꞋaliꞋali maꞋi siaimili.”

39 ꞋUnaꞋeri sa Peter ka leka faꞋi kera. Ma kaidaꞋi nia dao ana, kira ka talaꞋia Ꞌuana maꞋe luma neꞋe Ꞌi lifua. Na gwaꞋi Ꞌuru ki taꞋifau goꞋo neꞋe, kira fiku siana sa Peter Ꞌi neꞋeri, ma kira ka angi. Ma kira ka faꞋataꞋinia na toro Ꞌoro ki neꞋe kini neꞋeri nia taiꞋi ana kaidaꞋi nia mauri Ꞌua. 40 Sui sa Peter ka baꞋe kira taꞋifau, kira ka ruꞋu Ꞌi maa faꞋasia maꞋe luma neꞋeri, ma nia ka bobo uruuru, ka foꞋo. Sui nia ka abula fuana noniꞋi ru neꞋeri, ka fata Ꞌuri fuana, “Tabita Ꞌae, Ꞌoke tataꞋe.” Ma na kini neꞋeri ka kwadalani maana, ma kaidaꞋi nia lia kwau, nia ka lisia sa Peter, ma nia ka sula tataꞋe ma ka gwauru. 41 Ma sa Peter ka dau ana na limana, ma ka Ꞌafia nia ka tataꞋe ka uu. Sui nia ka ri maꞋi Ꞌuana na gwaꞋi Ꞌuru baera ki, faꞋinia na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki, ma ka faꞋataꞋinia Ꞌi Dorkas neꞋe nia mauri naꞋa.

42 Na alaꞋanga sulia na ru neꞋe ka talofia Ꞌafutana naꞋa fanoa Ꞌi Jopa taꞋifau, ma na ngwae Ꞌoro ki kira ka faꞋamamana naꞋa ana na Aofia. 43 Ma sa Peter ka tua Ꞌi Jopa sulia asoa Ꞌoro ki faꞋinia na ngwae neꞋe satana sa Simon, na ngwae neꞋe raoꞋa nia fuana saungilana na ꞋuꞋuila ru ana buluka ki.

10

Sa Peter faꞋinia sa Kornelius

1 Ma taꞋi ngwae Ꞌi Sesarea neꞋe satana sa Kornelius, na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana ngwae fuana ofoꞋa ki Ꞌi Rom neꞋe kira saea Ꞌani “FikutaꞋi ngwae Ꞌi Itali.” 2 NiaꞋa na ngwae neꞋe nia faꞋaꞋinotoꞋa God, ma ka dangiꞋi foꞋosia logo. NiaꞋa faꞋinia na ngwae saena luma nia ki taꞋifau neꞋe kira foꞋosia God, ma ka sasi ru Ꞌoro leꞋa ki fuana Ꞌafilana ngwae dalaꞋa Jiu ki logo. 3 Aia, ma ka bolo faꞋinia uula kadi sina Ꞌi saꞋulafi ana taꞋi faꞋi asoa, nia ka lisia taꞋi faꞋataꞋinga neꞋe faꞋataꞋi madako ana na Ꞌainsel God nia leka maꞋi, ma ka fata Ꞌuri fuana, “Kornelius kwa!”

4 Ma nia ka alu naꞋa maana ana Ꞌainsel neꞋeri, ma ka maꞋu, ma ka Ꞌuri, “Ngwae ꞋaꞋana nau Ꞌae, tae naꞋa neꞋe Ꞌoko oga?”

Ma na Ꞌainsel neꞋeri ka olisia ka Ꞌuri, “God nia saeleꞋa liu faꞋiniꞋo, ma ka alafafia na foꞋongaꞋa Ꞌoe ki faꞋinia na raoꞋa leꞋa neꞋe Ꞌoko sasiꞋi fuana Ꞌafilana na ngwae dalaꞋa ki, ma God ke kwaiaraꞋo duꞋunganiꞋi. 5 Ana kaidaꞋi neꞋe naꞋa, Ꞌoke kwatea ti ngwae ke leka Ꞌuana Ꞌi Jopa fasi Ꞌiri kike saea maꞋi taꞋi ngwae neꞋe satana sa Simon Peter. 6 Nia tua saena luma taꞋi ngwae rao ana ꞋuꞋuila ru ana buluka ki, satana sa Simon ba na luma nia tua sulia asi.” 7 Na Ꞌainsel neꞋe ka alaꞋa ꞋunaꞋeri fuana ka sui, nia ka leka naꞋa Ꞌana. Ma sa Kornelius ka saea maꞋi ro ngwae ki ana ngwae neꞋe kira rao Ꞌi saena luma nia ki siana, faꞋinia taꞋi ngwae ana ofoꞋa nia, na ngwae neꞋe nia ka foꞋosia logo God. 8 Ma nia ka faꞋarongo kira Ꞌani na ru neꞋe nia lisia ma ka rongoa. Sui nia ka asungaꞋi kira kwau Ꞌuana Ꞌi Jopa.

9 Ana asoa Ꞌi buri, kaidaꞋi ngwae neꞋeri ki kira leka Ꞌua kwau, ma kira ka karangi dao naꞋa ana maꞋe fanoa Ꞌi Jopa, ma ana kaidaꞋi neꞋeri sa Peter raꞋe Ꞌi fafona luma, Ꞌiri nia ka foꞋo Ꞌi asoa. 10 Ma nia ka fiolo, ma nia ka oga ka fanga. Ma ana kaidaꞋi kira sasi akaꞋu Ꞌua ana fanga ki, nia ka lisia taꞋi faꞋataꞋinga. 11 Nia ka lisia Ꞌi langi nia Ꞌifi, ma ka lisia na ru diꞋia Ꞌaba ifi reba neꞋe kira faꞋakosoa maꞋi Ꞌi ano saena magalia, ma lisilana diꞋia ta ngwae neꞋe dau ana Ꞌani fai suꞋusuꞋuꞋi ru ki. 12 Ma saena Ꞌaba ifi neꞋeri na ru mauri ki, ma ru ꞋaeꞋaela ki, ru angoango ki, ma na noꞋo kwasi ki. Na ru neꞋeri ki, taki sa Moses luia noaꞋa ta ngwae kasi ꞋaniꞋi. 13 Sui nia ka rongoa taꞋi lingalingaꞋi ru ka fata Ꞌuri fuana, “Peter, tataꞋe, ko saungida, ma Ꞌoko Ꞌanida.”

14 Ma sa Peter ka olisia ka fata Ꞌuri, “Aofia Ꞌae, noaꞋa liu, osiꞋana noaꞋa nau kusi ꞋaniꞋania ta ru neꞋe sua ma ka bulibuli.”

15 ꞋUnaꞋeri na lingalingaꞋi ru neꞋeri ka fata laꞋu Ꞌuri fuana, “NoaꞋa Ꞌoe kosi saea ta ru sua ma ka bulibuli ana ta tae neꞋe God ka saea nia leꞋa, ma ka sikasika fuana Ꞌanilana.” 16 Uulu kaidaꞋi ki neꞋe ru neꞋeri nia faꞋataꞋi ꞋunaꞋeri ana ka sui, kira ka olitaꞋinia logo Ꞌada na Ꞌaba ifi baera faꞋinia na ru ki taꞋifau Ꞌuana Ꞌi langi.

17 Ma sa Peter ka manata sulia fadalana faꞋataꞋinga neꞋe nia lisia. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri logo neꞋe ngwae ba sa Kornelius asungaꞋinida maꞋi ki, kira ka saefilo Ꞌuana luma sa Simon, ma kira ka dao naꞋa maana maꞋe taꞋelo. 18 Ma kira saefilo kira ka Ꞌuri, “ꞋUri ma taꞋi ngwae satana sa Simon Peter nia tua Ꞌi neꞋe?”

19 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Peter ka manata goꞋo Ꞌana Ꞌua sulia na faꞋataꞋinga neꞋe nia lisia, osiꞋana nia oga ka saiana na fadalana. Ma na AnoꞋi ru Abu ka fata Ꞌuri fuana, “Fafarongo basi, na uulu ngwae ki kira dao Ꞌi neꞋe, ma kira ka lulu Ꞌuamu. 20 TataꞋe, Ꞌoko koso kwau siada, ma noaꞋa Ꞌoe kosi manata naꞋi oreore Ꞌuana lekaꞋa faꞋi kira, osiꞋana nauꞋa neꞋe nau ku asungaꞋinida maꞋi.”

21 Sui sa Peter ka koso kwau siada, ka fata Ꞌuri, “NauꞋa naꞋa ngwae baniꞋa kamu lulu Ꞌuaku niniꞋa. ꞋUri ma kamu leka maꞋi faꞋuta niniꞋa?”

22 Kira olisia kira ka fata Ꞌuri, “Sa Kornelius na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana ofoꞋa neꞋe asungaꞋi kaimili maꞋi. NiaꞋa na ngwae leꞋa, ma ka foꞋosia logo God. Ma na ngwae Ꞌi Jiu ki taꞋifau kira ka fuꞋusi doe liu ana niaꞋa. Ma taꞋi Ꞌainsel God ka saea fuana fasi Ꞌiri nia ka saeꞋo Ꞌuana luma nia, ma nia oga ka rongoa tae neꞋe Ꞌoke baꞋa saea.” 23 Ma sa Peter ka kwaloa kwau ngwae neꞋeri ki Ꞌi luma neꞋe nia tua ana, fasi Ꞌiri kike maliu basi faꞋinia ana rodo neꞋeri.

Sui Ꞌofodangi ana ruana asoa, sa Peter ka sasi akaꞋu, ma ka leka faꞋinida ma ti ngwae laꞋu Ꞌi Jopa neꞋe kira faꞋamamana. 24 Ana faꞋi asoa Ꞌi buri, kira ka dao naꞋa Ꞌi Sesarea, na kula ba sa Kornelius maꞋakwalia ana. Ma na ngwaefuta nia ki, ma na toꞋolana faꞋida, ma na ngwae kwaima nia ki neꞋe nia laefida maꞋi, kira ka masia logo sa Peter faꞋinia sa Kornelius. 25 Ma kaidaꞋi sa Peter fasi ke ruꞋu goꞋo kwau, sa Kornelius ka dao toꞋona, ma ka Ꞌasia Ꞌi naꞋona Ꞌaena sa Peter, ma ka faꞋa aofia. 26 Bore ma sa Peter ka taꞋea ka fata Ꞌuri, “ꞋOke tataꞋe, osiꞋana nauꞋa niniꞋa na ngwae diꞋia logo ꞋaeꞋo.” 27 Ma sa Peter ka alaꞋa faꞋinia sa Kornelius, ma kera ka ruꞋu naꞋa kwau saena luma. Ma nia ka lisia ngwae Ꞌoro liu ki kira fiku. 28 Ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kaumulu muke sai leꞋa naꞋa ana taꞋifau goꞋo neꞋe na taki kaimili Jiu ki, nia luia noaꞋa kami kasi ruꞋu saena luma kaumulu ki, ma noaꞋa kami kasi rao fiku faꞋi kamu ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki. Bore ma God faꞋataꞋinia fuaku noaꞋa nau kusi saea ta ngwae Ꞌani ngwae bulibuli ma ka sua. 29 Nia neꞋe kwate ma nau ku leka maꞋi ana kaidaꞋi neꞋe Ꞌoko sae nau maꞋi, ma noaꞋa naisi leka maꞋi faꞋinia ta manata ruaruaꞋanga. ꞋIrai nai saefilo kamu, faꞋuta neꞋe kamu ka laefi nau maꞋi Ꞌiri nai leka maꞋi?”

30 Sa Kornelius ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋI gwanulafi, nau ku foꞋo Ꞌaku Ꞌi luma nau ana uula kadi sina Ꞌi saꞋulafi ꞋunaꞋeri, ma ngwano ma taꞋi ngwae toro Ꞌani ifi ngwasinasina, nia uu naꞋa Ꞌi naꞋoku, 31 ma ka fata Ꞌuri, ‘Kornelius Ꞌae, God rongoa foꞋongaꞋa Ꞌoe, ma ka lisia na raoꞋa leꞋa Ꞌoe ki ana Ꞌafilana na ngwae dalaꞋa ki. 32 ꞋOke kwatea ta ngwae ke leka Ꞌi Jopa fasi Ꞌiri ke saea maꞋi taꞋi ngwae satana sa Simon Peter. Nia tua faꞋinia sa Simon, na ngwae ba rao ana na ꞋuꞋuila buluka ki, ma na luma nia teo Ꞌi ꞋaꞋe one sulia asi.’ 33 Nia neꞋe, nau ku ꞋaliꞋali ku laefi Ꞌoe maꞋi. Ma nia leꞋa liu neꞋe Ꞌoko leka maꞋi. ꞋIu, God tua faꞋi kulu taꞋifau, ma kami ka kwaimasi fuana rongolana ta tae neꞋe God oga Ꞌoke saea.”

Na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki kira fiꞋi rongoa na FaꞋarongoꞋa LeꞋa

34 Sa Peter alaꞋa ma ka fata ka Ꞌuri, “Nau ku sai leꞋa ana neꞋe God nia lisia na ngwae ki taꞋifau ka bolo goꞋo, ma noaꞋa kasi Ꞌinifilifili ana ngwae ki. 35 Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe nia fuꞋusi doe ana God, ma ka sasia ru saga ki, niaꞋa naꞋa neꞋe na ngwae neꞋe God ka kwaloa, sui bore Ꞌana ta kwalafa tae neꞋe nia ka leka maꞋi faꞋasia. 36 Nau ku saiana kaumulu rongo naꞋa sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuana Jiu ki neꞋe aroaroꞋanga faꞋinia God sulia sa Jesus Christ na ngwae neꞋe Aofia fuana ngwae ki taꞋifau. 37 Kamu ka sai logo ana neꞋe na ru doe ki ba fuli Ꞌi Israel, talaꞋae maꞋi Ꞌi Galili, buri Ꞌana ba sa John faꞋamanata Ꞌiri neꞋe ngwae ki kike kakari alifaꞋi faꞋasia taꞋangaꞋa kira ki ma kike siuabu. 38 Ma kamu ka sai logo ana sa Jesus na ngwae Ꞌi Nasaret, ma kamu ka sai logo ana neꞋe God ka kwatea na AnoꞋi ru Abu ma na ngasingasiꞋanga fuana. Sa Jesus ka leka ana kula Ꞌoro ki, ma ka sasia na ru leꞋa ki, ma ka gura na ngwae neꞋe kira tua olofana ngasingasiꞋanga ana sa Saetan. Sa Jesus sasia ru neꞋeri ki, duꞋungana God tua faꞋinia. 39 Kami lisia na ru neꞋe sa Jesus nia fuliꞋi ki Ꞌi Israel ma Ꞌi Jerusalem. Sui kira ka saungia ka mae Ꞌani fotoꞋilana ana Ꞌai rara folo. 40 Bore ma, God ka taꞋea faꞋasia na maeꞋa ana uula asoa, ma ka faꞋataꞋi nia fuaimili. 41 NoaꞋa nia Ꞌiri faꞋataꞋi laꞋu fuana ngwae ki taꞋifau, bore ma nia ka faꞋataꞋi goꞋo Ꞌana fuaimili na ngwae neꞋe God nia fili kami ka lisia, ma kami ka fata faꞋamamana suliꞋi. Ma kaimili neꞋe kami fanga ma kami ka kwaꞋu faꞋinia Ꞌi buri Ꞌana neꞋe nia tataꞋe faꞋasia na maeꞋa. 42 Ma nia ka fata totongaꞋi Ꞌani fuaimili, Ꞌiri kami ke fata faꞋamamana ma mike faꞋatalo Ꞌania sa Jesus na ngwae neꞋe God filia Ꞌiri ke matalangani ngwae mauri ki faꞋinia ngwae neꞋe mae naꞋa ki. 43 Ma na profet ki taꞋifau neꞋe kira fata sulia na Christ, na ngwae neꞋe God filia fuana faꞋamaurilana ngwae nia ki. Na profet ki ka saea na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana niaꞋa, God ke baꞋa rufuanata ana taꞋangaꞋa kira ki, osiꞋana na ru neꞋe na Christ nia sasia fuada.”

Na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki kira toꞋo logo ana AnoꞋi ru Abu

44 Ma ana kaidaꞋi sa Peter ka alaꞋa goꞋo Ꞌana Ꞌua, na AnoꞋi ru Abu ka koso fafia na ngwae neꞋe kira fafarongoa na fatalana. 45 Ma na ngwae Jiu neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus, ma kira ka leka maꞋi faꞋasia Ꞌi Jopa faꞋinia sa Peter, kira ka Ꞌarefo liu, osiꞋana God nia kwate dangalu naꞋa ana na AnoꞋi ru Abu fafia na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki logo. 46 ꞋIu, kira rongoa ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, kira fata logo Ꞌani alaꞋanga matamata ki, ma kira ka faꞋa ꞋinotoꞋa God. Ma sa Peter ka fata Ꞌuri, 47 “Na ngwae neꞋe ki, kira toꞋo logo ana na AnoꞋi ru Abu diꞋia logo kaimili. Ma noaꞋa ta ngwae kasi totolia neꞋe ka luida faꞋasia siuabuꞋa Ꞌani kafo.” 48 Ma sa Peter ka saea kira ka siuabu naꞋa, osiꞋana kira faꞋamamana ana sa Jesus Christ. Sui kira ka gania Ꞌiri nia ke tua laꞋu faꞋinida sulia ta bara asoa.

11

Sa Peter faꞋarongoa na ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Jerusalem

1 Na ngwae lifurongo ki faꞋinia na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki neꞋe kira tua Ꞌi Judea, kira rongoa na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki kira faꞋamamana logo ana fatalana God. 2 Ma ana kaidaꞋi sa Peter faꞋinia ono ngwae faꞋamamana ki kira dao Ꞌi Jerusalem faꞋasia Ꞌi Sesarea, na ngwae Jiu ki neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus, kira ka balufia sa Peter, 3 kira ka fata Ꞌuri, “Se! ꞋOko ruꞋu saena luma ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki neꞋe noaꞋa kira kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia, ma Ꞌoko fanga goꞋo Ꞌamu faꞋinida!”

4 Ma sa Peter ka alaꞋa fuada sulia na ru neꞋe fuli ki taꞋifau ka Ꞌuri, 5 “Ana kaidaꞋi nau ku tua ana fanoa Ꞌi Jopa, nau ku foꞋo, ma nau ku lisia taꞋi faꞋataꞋinga. Nau ku lisia ru diꞋia Ꞌaba ifi reba neꞋe kira faꞋakosoa maꞋi faꞋasia Ꞌi langi, diꞋia ti ngwae kira dau ana fai suꞋusuꞋuꞋi ru ki, ma nia ka koso maꞋi siaku. 6 Ma nau ku lia saena, ma nau ku lisia ru mauri ki saena ano, ru ꞋaeꞋaela ki, ru angoango ki, ma na noꞋo kwasi ki. 7 ꞋUnaꞋeri, nau ku rongoa na lingalingaꞋi ru ka fata Ꞌuri, ‘Peter tataꞋe, Ꞌoko saungida, ma Ꞌoko Ꞌanida!’ 8 Bore ma nau ku fata Ꞌuri, ‘Aofia Ꞌae, noaꞋa liu goꞋo, osiꞋana noaꞋa nau kusi ꞋaniꞋania Ꞌua ta ru neꞋe sua ma ka bulibuli, na ru neꞋe ki taki sa Moses luia noaꞋa ta ngwae kasi ꞋaniꞋi.’ 9 Sui na lingalingaꞋi ru neꞋe faꞋasia langi ka fata laꞋu Ꞌuri, ‘NoaꞋa Ꞌoe kosi saea ta ru nia sua ma ka bulibuli ana ru neꞋe God saea niꞋi sikasika naꞋa.’ 10 Na ru neꞋeri ka ꞋunaꞋeri uulu fau sui, kira ka olitaꞋinia logo Ꞌada Ꞌi langi. 11 Ana kaidaꞋi neꞋeri, na uulu ngwae ki neꞋe taꞋi ngwae ka asungaꞋinida maꞋi siaku faꞋasia Ꞌi Sesarea, kira dao naꞋa Ꞌi maana luma neꞋe nau ku tua ana. 12 Ma na AnoꞋi ru Abu ka saea fuaku, nai leka faꞋinida, ma noaꞋa nau kusi manata naꞋi oreore sulia kiraꞋa ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki. Ma na ono ngwae neꞋe ki, neꞋe kira faꞋamamana ma kira tua Ꞌi Jopa, kira ka leka logo faꞋinau Ꞌuana Ꞌi Sesarea, ma kami ka ruꞋu Ꞌi saena luma sa Kornelius. 13 Ma nia ka faꞋarongo kaimili Ꞌani neꞋe nia lisia na Ꞌainsel nia uu saena luma nia ma ka saea fuana, ‘ꞋOke asungaꞋinia ta ngwae Ꞌuana Ꞌi Jopa Ꞌiri ke saea maꞋi na ngwae neꞋe satana sa Simon Peter. 14 Nia ke baꞋa saea na alaꞋanga ki fuamu, Ꞌiri ꞋaeꞋo faꞋinia na kwalafa Ꞌoe kamu ke mauri firi.’ 15 Ana kaidaꞋi nau ku talaꞋae ku alaꞋa goꞋo fuada, na AnoꞋi ru Abu ka koso naꞋa maꞋi fafida, diꞋia logo ba nia koso maꞋi fafi kulu ana asoa ana Pentekos. 16 Ma nau ku manata toꞋona na ru ba Aofia nia saea ba Ꞌuri, ‘Sa John nia siuabua ngwae ki goꞋo Ꞌani na kafo, bore ma God ke baꞋa siufi kamu Ꞌani na AnoꞋi ru Abu.’ 17 God ka kwatea logo na AnoꞋi ru Abu fuana na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, diꞋia logo neꞋe nia kwatea fuakulu, ana kaidaꞋi ba kulu faꞋamamana ana na Aofia sa Jesus Christ. ꞋUnaꞋeri neꞋe noaꞋa nau kusi totolia neꞋe nai luia God, kaidaꞋi nia alafafia na ngwae neꞋe ki!”

18 Ma ana kaidaꞋi kira rongoa naꞋa ru neꞋeri, na ꞋugaꞋa kira ki ka mango naꞋa, ma kira ka baꞋatafea naꞋa God, kira ka Ꞌuri, “God alaꞋania logo na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki bore, Ꞌiri kira ke kakari alifaꞋi faꞋasia taꞋangaꞋa kira ki, ma kira ke mauri firi!”

Na fiku taꞋi ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Antiok

19 Ma osiꞋana na kwai faꞋakaisiꞋanga ana kaidaꞋi ba kira saungia sa Stefen nia silolo, neꞋe kwate ma na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki kira ka takalo. Ma ti ai ada kira leka Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Fonisia, ma Ꞌuana bubunga Ꞌi Saeprus, ma fanoa doe Ꞌi Antiok, ma kira ka faꞋarongo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuana ngwae Ꞌi Jiu ki goꞋo ti Ꞌada. 20 Ma ti ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki neꞋe kira leka maꞋi faꞋasia bubunga Ꞌi Saeprus, ma taꞋi fanoa doe Ꞌi Saeren, kira ka leka logo Ꞌuana Ꞌi Antiok, ma kira ka faꞋarongo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia na Aofia sa Jesus fuana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki logo. 21 Ma na ngasingasiꞋanga God ka tua faꞋinia na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki, ma na ngwae Ꞌoro ki, kira ka faꞋamamana logo, ma kira ka abula Ꞌuana na Aofia.

22 Na faꞋarongoꞋa sulia na ru neꞋeri ki ka talofia naꞋa fiku taꞋi ngwae faꞋamamana Ꞌi Jerusalem ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo kira ki, ma kika kwatea sa Banabas Ꞌuana Ꞌi Antiok. 23 Ma ana kaidaꞋi nia dao, nia ka lia saiana neꞋe God faꞋaleꞋa ngwae Ꞌi neꞋeri ki, ma nia ka saeleꞋa liu, ma ka amasida taꞋifau fasi Ꞌiri kira ka uu ngasi Ꞌani faꞋamamanaꞋanga kira ki ana na Aofia. 24 Sa Banabas niaꞋa ngwae leꞋa, ma na faꞋamamanaꞋanga nia ka ngasingasiꞋa, ma na AnoꞋi ru Abu ka sura ana. Ma osiꞋana sa Banabas, ngwae Ꞌoro ki kira ka eta kika faꞋamamana naꞋa ana na Aofia.

25 ꞋUnaꞋeri sa Banabas ka leka Ꞌuana Ꞌi Tarsus, ka lulu Ꞌuana sa Saul. 26 Ma kaidaꞋi nia dao toꞋona, nia ka talaꞋia, kera ka leka Ꞌuana Ꞌi Antiok. Ma kera ka tua Ꞌi neꞋeri sulia taꞋi faꞋi ngali. Ma kera ka fiku faꞋinia ngwae Ꞌoro neꞋe kira faꞋamamana Ꞌi neꞋeri ki, ma kera ka faꞋamanatada. Ma Ꞌi Antiok neꞋe ngwae ki kira etangia saelana na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki Ꞌani na “Ngwae sa Christ ki.”

27 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, ti profet kira leka faꞋasia Ꞌi Jerusalem, kira ka leka Ꞌuana Ꞌi Antiok. 28 TaꞋi ngwae ada neꞋe satana sa Agabus, nia uu, ma ka fata Ꞌani ngasingasiꞋanga ana AnoꞋi ru Abu, ka saea na uniꞋi fioloꞋa doe ke baꞋa liu saena magalia. Nia dao maꞋi ana kaidaꞋi sa Kladius nia tatalafaꞋa Ꞌi Rom. 29 Ma na fafarongo ki, kira ka manata Ꞌuana kwate maniꞋa fuana Ꞌafilana ngwae neꞋe kira faꞋamamana ma kika tua Ꞌi Judea. Ma na ngwae ki taꞋifau, kira ka kwatea tae neꞋe totolia kika kwatea. 30 Ma kira ka sasi ꞋunaꞋeri, ma kira ka kwatea mani fuana sa Banabas ma sa Saul, Ꞌiri keraꞋa neꞋe ka ngalia fuana ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi neꞋeri Ꞌi Jerusalem.

12

Kira faꞋakaisia na ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Judea

1 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Herod na tatalafaꞋa nia daua ti ngwae ana ngwae faꞋamamana ki, ma nia oga ka faꞋakaisida. 2 Ma nia kwatea na ngwae ana ofoꞋa nia ki Ꞌiri kike saungia sa James, na ai naꞋona sa John, Ꞌani sele ni ofoꞋa. 3 Ma kaidaꞋi nia lisia neꞋe na Jiu ki kira saeleꞋa liu faꞋinia na ru neꞋe nia sasia, nia ka kwatea na ngwae ana ofoꞋa nia ki, kira ka daua logo sa Peter. Nia sasia na ru neꞋe ana kaidaꞋi ana FangaꞋa kira saea Ꞌani “FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa.”* 4 Ma buri Ꞌana kira daua sa Peter ka sui naꞋa, kira ka alua Ꞌi saena luma ni lokafo, ma na fai fiku taꞋi ngwae ana ofoꞋa ki neꞋe kira folo Ꞌusia, ma saena fiku taꞋi ngwae neꞋeri ki, kira alua fai ngwaeꞋa saena taꞋi fiku taꞋi ngwaeꞋanga. DuꞋungana sa Herod manata Ꞌuana matalangaꞋilana sa Peter Ꞌi maana ngwae ki buri Ꞌana na FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa. 5 Ma sa Peter ka tua goꞋo Ꞌana saena luma ni lokafo. Ma na ngwae faꞋamamana ki, kira ka foꞋo ꞋalataꞋa liu fuana God fuana sa Peter.

Na Ꞌainsel talaꞋia sa Peter faꞋasia saena luma ni lokafo

6 Ma ana faꞋi rodo Ꞌi naꞋona neꞋe sa Herod ke matalangani sa Peter Ꞌi maana ngwae ki, sa Peter nia maliu Ꞌana safitana ro ngwae folo ki. Kira firiꞋia Ꞌani ro sene ki, ma na ngwae folo ki kira ka folo logo maꞋi Ꞌi maana sinamaa ana luma ni lokafo. 7 Ma ngwano bore ma na Ꞌainsel na Aofia leka maꞋi ka uu siana, ma na madakoꞋanga ka rara Ꞌafia saena maꞋe luma ni lokafo neꞋe nia maliu ana. Ma na Ꞌainsel ka dau ana gwauna ꞋabaꞋabana sa Peter ka faꞋa ada, ka fata Ꞌuri, “ꞋOke tataꞋe ꞋaliꞋali!” GoꞋo, na dadalo sene ba kira firiꞋia Ꞌani limana ki ka ꞋasiꞋi naꞋa faꞋasia na limana. 8 ꞋUnaꞋeri na Ꞌainsel neꞋeri ka fata Ꞌuri, “ꞋOke toro Ꞌani toro Ꞌoe, ma Ꞌoke alua taꞋe butu Ꞌoe ki Ꞌaemu.” Ma sa Peter ka sasi sulia. Sui na Ꞌainsel ka fata laꞋu Ꞌuri, “ꞋOke ruꞋufia na toꞋongi fafo doe Ꞌoe fafiꞋo, Ꞌoko leka maꞋi faꞋi nau.” 9 Ma sa Peter ka leka sulia Ꞌi maa faꞋasia saena luma ni lokafo. Ma noaꞋa nia kasi saiana na ru neꞋe Ꞌainsel neꞋeri nia sasia ana, na ru mamana, osiꞋana nia fia fasi nia lisia goꞋo Ꞌana na faꞋataꞋinga. 10 Ma na Ꞌainsel neꞋeri faꞋinia sa Peter, kera ka leka, kera ka liufia naꞋa etana ngwae folo, sui na ruana ngwae laꞋu, sui kera ka fiꞋi dao ana maa neꞋe kira saungaꞋinia Ꞌani na babalitaꞋi kaꞋikaꞋi salo ki, neꞋe nia leka kwau Ꞌuana saena fanoa. Ma na sinamaa neꞋeri ka tala Ꞌifi goꞋo Ꞌana fuadaroꞋo, ma kera ka ruꞋu kwau. Ma kaidaꞋi kera leka kwau sulia tala doe, ꞋunaꞋeri goꞋo na Ꞌainsel neꞋeri ka leka naꞋa Ꞌana faꞋasia sa Peter.

11 Ma sa Peter ka fiꞋi saiana na ru neꞋe fuli fuana ma ka fata Ꞌuri, “ꞋIu nau ku fiꞋi saiana nia mamana liu. God nia tala kwatea maꞋi na Ꞌainsel nia, ma ka Ꞌafi nau faꞋasia sa Herod faꞋinia na ngwae Jiu ki, ma noaꞋa kira kasi saungi nau diꞋia neꞋe kira lokoꞋi ru fuana sasilana.”

12 KaidaꞋi sa Peter nia sai naꞋa ana ru neꞋe, nia ka leka naꞋa Ꞌuana luma Ꞌi Mary teꞋa sa John Mark. Ma na ngwae Ꞌoro ki kira fiku saena luma neꞋeri, Ꞌiri kika foꞋo Ꞌada. 13 KaidaꞋi sa Peter dao maꞋi, nia uu Ꞌi burina sinamaa, nia ka kidikidi. Ma taꞋi sariꞋi rao Ꞌi luma neꞋeri neꞋe satana Ꞌi Roda ka leka maꞋi. 14 Ma kaidaꞋi nia rongo saiana lingana sa Peter, nia ka saeleꞋa liu, ma noaꞋa nia kasi Ꞌifingia laꞋu na maa. Bore ma nia lalili ka oli, ka faꞋarongo basi Ꞌani neꞋe sa Peter nia uu maꞋi Ꞌi maa. 15 NoaꞋa kira kasi faꞋamamana ana, ma kira ka saea nia boleboleꞋa lala. Bore ma nia suꞋusuꞋu faꞋinia ka fata Ꞌuri, “Nau ku fata mamana.”

ꞋUnaꞋeri kira ka olisia kika Ꞌuri, “Sali na Ꞌainsel nia taka neꞋana.”

16 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri logo, sa Peter ka inaꞋu ana kidikidi Ꞌanga. Ma ana kaidaꞋi kira Ꞌifingia naꞋa sinamaa, kira ka lisia sa Peter, ma kira ka Ꞌarefo liu. 17 Ma nia ka kwaikarui Ꞌani limana fuada Ꞌiri kira ke tua aroaro. Ma nia ka faꞋarongo kira Ꞌani neꞋe God logea naꞋa faꞋasia saena luma ni lokafo. Ma nia ka fata Ꞌuri, “Kamu ke leka kwau, ma muke faꞋarongo Ꞌani ru neꞋe ki fuana sa James† faꞋinia na barangwai asina neꞋe kira faꞋamamana ki.” ꞋI buri Ꞌana nia ka saea na ru neꞋeri ki taꞋifau, nia ka leka naꞋa kwau Ꞌana Ꞌuana ta kula matamata.

18 Ma Ꞌofodangi naꞋa, na ngalungaluꞋa doe ka tataꞋe safitana na ngwae folo ki, osiꞋana kira kina na tae neꞋe fuli fuana sa Peter. 19 Ma sa Herod ka kwatea fatalana Ꞌiri kira ke lulu Ꞌuana sa Peter. Bore ma noaꞋa kira kasi dao goꞋo toꞋona. Ma nia ka ri maꞋi Ꞌuana na ngwae folo ki, ka saefiloda, ma noaꞋa kira kasi saiana na tae neꞋe fuli fuana sa Peter, goꞋo nia ka kwatea na ngwae ana ofoꞋa nia ki, kika saungida taꞋifau.

Ma Ꞌi buri Ꞌana, sa Herod ka leka faꞋasia Ꞌi Judea, ma ka leka tua basi Ꞌana Ꞌi Sesarea.

Na maelana sa Herod

20 Ma sa Herod ka saetaꞋa liu fuana ngwae ana Ꞌi Taea ma Ꞌi Saedon ki. Ma kira fiku Ꞌada talada, ma kira ka leka siana sa Herod. Kira eta leka dao basi Ꞌada siana sa Blastas fasi Ꞌiri ka Ꞌafida, osiꞋana niaꞋa neꞋe na ngwae doe saena luma sa Herod. Sui ꞋunaꞋeri mala kira fiꞋi leka siana sa Herod, kira ka gania Ꞌuana aroaroꞋanga. Kira gania ꞋunaꞋeri, osiꞋana kira oga folilana fanga faꞋasia na abaꞋi kula neꞋe sa Herod nia tatalafaꞋa fafia.

21 Ma asoa neꞋe sa Herod filia fuana nia ke alaꞋa fuana ngwae ki, nia dao naꞋa maꞋi. ꞋUnaꞋeri nia ka ruꞋufia na ifi kwanga nia ki, ma ka fiꞋi tua ana kula ni tua na tatalafaꞋa, ma nia ka alaꞋa fuada. 22 KaidaꞋi nia alaꞋa ka sui goꞋo, na ngwae ki kira ka norea akoꞋa kira ka Ꞌuri, “NoaꞋa laꞋu lingana na ngwae neꞋeriꞋa, bore ma na lingana god lala!” 23 Ma ꞋunaꞋeri goꞋo na Ꞌainsel God ka leka maꞋi ma ka kwaiꞋia sa Herod, ma nia ka mataꞋi, osiꞋana noaꞋa nia kasi faꞋa ꞋinotoꞋa God. Ma na ngwangwa ki kira ka Ꞌania nonina, ma buri Ꞌana nia ka mae naꞋa.

24 Ma na fatalana God ka takalo ana fanoa Ꞌoro ki, ma na ngwae Ꞌoro ki kira ka faꞋamamana ana.

25 Ma sa Banabas ma sa Saul, kera tuatua Ꞌi Jerusalem sui kira ka oli naꞋa Ꞌuana Ꞌi Antiok Ꞌi buri Ꞌana neꞋe kera faꞋasuia na raoꞋa neꞋe kira kwatea fuadaroꞋo. Ma kera ka baꞋea sa John Mark faꞋi kera.

13

Kira filia sa Banabas ma sa Saul

1 Ma ti profet, ngwae neꞋe kira talongaꞋinia faꞋarongoꞋa leꞋa, ma na ngwae faꞋamanata ki neꞋe kira faꞋamanata na ngwae faꞋamamana ki, kira tua logo Ꞌi Antiok, saena na fikutaꞋi ngwae faꞋamamana neꞋeri, ma kiraꞋa neꞋe: sa Banabas, sa Simion ba kira saea Ꞌani “ngwae bulu,” sa Lusius faꞋasia Ꞌi Saeren, sa Manaen ba kira gonia faꞋinia sa Herod na tatalafaꞋa, ma sa Saul. 2 Ana kaidaꞋi neꞋe ngwae neꞋeri ki kira foꞋosia God faꞋinia na abu fangaꞋa, na AnoꞋi ru Abu ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu ke filia sa Banabas ma sa Saul fuaku Ꞌiri kike sasia na raoꞋa neꞋe nau ku filidaroꞋo fuana.”

3 Buri Ꞌana kira abu fanga ma kira foꞋo, kira taꞋifau kika alua naꞋa limada fafia keraꞋa, sui kira ka asungaꞋinidaroꞋo naꞋa kwau.

Etana kaidaꞋi sa Saul leka lifurongo

4 Ma osiꞋana na AnoꞋi ru Abu ba kwatea sa Banabas ma sa Saul, kera ka leka naꞋa Ꞌuana Ꞌi Selusia faꞋasia Ꞌi Antiok, kera ka toꞋo folo Ꞌuana na bubunga Ꞌi Saeprus. 5 KaidaꞋi kera dao ana fanoa Ꞌi Salamis, kera ka faꞋarongo Ꞌani fatalana God saena luma abu fuana foꞋongaꞋa Jiu ki. Ma sa John Mark ka leka logo faꞋinida fuana ꞋafiladaroꞋo.

6 Ma kaidaꞋi kira leka faꞋasia Ꞌi Salamis, kira ka leka daofaꞋi liu kika toꞋofolo ana bubunga neꞋeri Ꞌuana Ꞌi Pafos. NeꞋeri, kira ka dao toꞋona taꞋi ngwae neꞋe satana sa Barjesus neꞋe nia rao Ꞌani talana na lufina ngwai. NiaꞋa na ngwae Ꞌi Jiu, ma kira saea niaꞋa na profet ma noaꞋa Ꞌiri mamana goꞋo. 7 Nia kwaima faꞋinia na gwaungaꞋi ngwae ana bubunga neꞋeri satana sa Sergius Paulus, neꞋe ngwae liatoꞋo liu. Na gwaungaꞋi ngwae neꞋeri ka ri Ꞌuana sa Banabas ma sa Saul siana, osiꞋana nia oga ka rongoa fatalana God. Ma keraꞋa ka dao kika alaꞋa faꞋinia. 8 Bore ma sa Barjesus neꞋe rao Ꞌani talana Ꞌilu, neꞋe ta sata laꞋu ana sa Elaemas Ꞌani alaꞋanga Ꞌi Grik, nia tataꞋe saulida, nia ka iliili Ꞌuana folilana gwaungaꞋi ngwae neꞋeri Ꞌiri nia kasi faꞋamamana laꞋu ana sa Jesus. 9 Ma na AnoꞋi ru Abu ka sura ana sa Saul neꞋe kira saea logo Ꞌani sa Paul, nia ka alu naꞋa maana ana ngwae neꞋe rao Ꞌani talana lufina ngwai, 10 ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOko futa olitana na akalo! ꞋOko malimaeꞋa ana ru leꞋa ki taꞋifau, ma Ꞌoko sai liu logo ana na kwalukaela sokeꞋa taꞋa ki, ma ana asoa ki Ꞌoko ili Ꞌuana rokisilana mamanaꞋanga God Ꞌani sokea ki. 11 ꞋOko saiana God ke baꞋa kwatea naꞋa kwaꞋikwaꞋinga fuamu ana kaidaꞋi neꞋe naꞋa. Na maamu ke rodo, ma noaꞋa Ꞌoe kosi lisia na madakola lana na madaꞋafi sulia taꞋi kala kaidaꞋi.”

Ma ana kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo, maana sa Elaemas ka rodo naꞋa, ma ka fali galogalo naꞋa Ꞌana Ꞌuana ta ngwae Ꞌiri ka dau ana limana ma ka talaꞋia. 12 Ma na gwaungaꞋi ngwae neꞋeri, kaidaꞋi nia ka lisia na ru neꞋeri ki, nia ka faꞋamamana naꞋa ana sa Jesus, ma ka Ꞌarefo liu ana faꞋamanataꞋanga kera sulia na Aofia.

Kira tua Ꞌi Antiok maꞋe fanoa saena abaꞋi kula Ꞌi Pisidia

13 Sui sa Paul ma ti ngwae neꞋe kira leka faꞋinia, kira toꞋo toꞋofolo maꞋi faꞋasia Ꞌi Pafos, ma kira ka dao ana fanoa Ꞌi Perga, saena abaꞋi kula Ꞌi Pamfilia. Ma sa John Mark ka leka faꞋasidaroꞋo Ꞌi neꞋeri, ma ka oli Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. 14 Bore ma kira leka faꞋasia Ꞌi Perga, kira ka dao naꞋa Ꞌi Antiok, maꞋe fanoa saena abaꞋi kula Ꞌi Pisidia. Ma ana Sabat asoa ana mamaloꞋanga, kira ka leka saena luma fuana foꞋongaꞋa Jiu ki, ma kira ka tua naꞋa Ꞌi ano. 15 Buri Ꞌana naꞋa toꞋomaꞋi Ꞌanga ki faꞋasia na Taki sa Moses ki ma na KerekereꞋa na Profet ki, na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana luma abu fuana foꞋongaꞋa ki neꞋe kira ka kwatea alaꞋanga fuada kira ka Ꞌuri, “Ngwaefuta kina Ꞌae, diꞋia koroꞋo toꞋo ana ti alaꞋanga ana kwairaduꞋanga fuana na ngwae neꞋe ki, kaimili oga koroꞋo ka alaꞋa fuada.”

16 ꞋUnaꞋeri, sa Paul ka tataꞋe, ma ka kwaikaru Ꞌani limana Ꞌiri kira ke aroaro, ma ka talaꞋae alaꞋa ka Ꞌuri, “Ngwae Ꞌi Jiu ki, ma kamu ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki neꞋe kamu tua Ꞌi neꞋe fuana foꞋosilana God, muke fafarongo nau basi maꞋi! 17 God kia ngwae Jiu ki, nia filia koꞋo kia ki ma ka kwate kira ka Ꞌoro liu ana kaidaꞋi kira tua Ꞌi Ejipt, ana kula neꞋe noaꞋa laꞋu fanoa kira. Ma God ka olitaꞋi kira faꞋasia Ꞌi Ejipt Ꞌania na ngasingasiꞋanga doe nia. 18 Ma sali karangi fai akwala faꞋi ngali ki neꞋe, nia lia sulida saena abaꞋi kula kwasi. 19 Nia ka malangisia fiu fuuꞋi ngwae ki Ꞌi Kenan, ma ka alua ngwae nia ki kira ka toꞋo ana na ano neꞋeri. 20 Nia ngalida fuana kika leka tua Ꞌi Ejipt ka dao ana neꞋe kira leka Ꞌi Kenan, sulia bali ana fai talangaꞋi ma lima akwala faꞋi ngali. ꞋI buri Ꞌana, God ka kwatea na ngwae ni kwai matalangaꞋi ki fuada, leleka ka dao ana kaidaꞋi ba sa Samuel niaꞋa na profet. 21 Ma ana kaidaꞋi kira gani Ꞌuana ta tatalafaꞋa, God ka filia sa Saul ka gwaungaꞋi fuada. Sa Saul neꞋe na ngela sa Kis, faꞋasia na fuuꞋi ngwae sa Benjamin. Ma nia ka gwaungaꞋi fuada sulia fai akwala faꞋi ngali ki. 22 Sui God ka lafua sa Saul, ma ka alua sa David ka tatalafaꞋa fuada. Ma God ka fata Ꞌuri sulia sa David, ‘Sa David, na ngela sa Jesi, niaꞋa neꞋe na ngwae neꞋe nau ku saeleꞋa liu faꞋinia, nia na ngwae neꞋe saiana ka sasia ru neꞋe nau ku oga nia ka sasiꞋi ki.’✡ 23 Ana kwalafa ngwae neꞋe sa David neꞋe God filia sa Jesus ka alu niaꞋa na ngwae ni faꞋamauriꞋanga fuana ngwae Israel ki, diꞋia ba nia eta fata naꞋa Ꞌani. 24 ꞋI naꞋona neꞋe sa Jesus nia talaꞋae ana raoꞋa nia, sa John ba faꞋataloꞋania fuana ngwae ki taꞋifau Israel, fasi Ꞌiri kira ke kakari alifaꞋi faꞋasia taꞋangaꞋa kira ki, ma kira ke siuabu. 25 Ma ana kaidaꞋi sa John nia karangi ka faꞋasuia naꞋa raoꞋa neꞋe nia sasia, nia ka fata Ꞌuri fuana ngwae ki, ‘Sali kamu fia fasi nauꞋa na ngwae ba God filia naꞋa niniꞋa, bore ma noaꞋa. NauꞋa noaꞋa laꞋu na ngwae neꞋe kamu kwaikwaimasi ana. Nia ke baꞋa leka maꞋi buriku, ma noaꞋa nau kusi totolia neꞋe nai orooro, ma ku logea na butu nia ki Ꞌi Ꞌaena.’✡

26 “Ma kamu ngwaefuta nau kina ana kwalafa sa Abraham, ma kamu ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki neꞋe kamu fiku Ꞌi neꞋe fuana foꞋosilana God, God nia kwatea naꞋa maꞋi fuakulu na alaꞋanga sulia sa Jesus neꞋe faꞋamauri kulu. 27 Aia, ma na ngwae neꞋe kira tua Ꞌi Jerusalem, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo kira ki, noaꞋa kira kasi saiana neꞋe sa Jesus nia na ngwae faꞋamauri. Ma noaꞋa kira kasi sai goꞋo ana na fatalana profet ki, sui bore Ꞌana kika toꞋomani ana na Sabat asoa ana mamaloꞋanga ki taꞋifau. KaidaꞋi kira matalangaꞋinia sa Jesus, kira faꞋataꞋinia neꞋe fatalana na profet ki nia mamana. 28 Sui bore Ꞌana noaꞋa kira kasi dao toꞋona goꞋo ta ru neꞋe kira ke saungia duꞋungana, kira ka gania sa Paelat Ꞌiri ke saungia ka mae. 29 Ma Ꞌi buri Ꞌana kira sasia ru ki taꞋifau neꞋe KerekereꞋa Abu nia alaꞋa sulia, sui kira ka lafua faꞋasia na Ꞌai rara folo, ma kira ka alu nia saena faoda gwaꞋu. 30 Bore ma God ka taꞋea faꞋasia maeꞋa. 31 Ma sulia na asoa Ꞌoro ki, ngwae neꞋe kira leleka funifaraꞋa faꞋinia faꞋasia Ꞌi Galili Ꞌuana Ꞌi Jerusalem, kira ꞋidufaꞋi lisia goꞋo Ꞌada logo. Ma kaidaꞋi neꞋe, kira ka alaꞋa naꞋa sulia fuana ngwae Ꞌi Israel ki.

32 “KeroꞋo leka maꞋi Ꞌiri mike faꞋarongo kamu Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Na ru neꞋe God eta fataꞋa Ꞌani fuana koꞋo kia ki, 33 kuluꞋa naꞋa na ngela kira ki neꞋe God ka faꞋamamana eta fataꞋanga neꞋeri fuakulu Ꞌani taꞋelana sa Jesus Ꞌuana mauriꞋa. OsiꞋana God ba saea Ꞌani Sam✡ ro ru ki ka Ꞌuri,

‘ꞋAeꞋo na Ngela nau.

TaꞋena nauꞋa neꞋe MaꞋa Ꞌoe naꞋa.’✡

34 “Aia, God eta fata Ꞌani tataꞋelana faꞋasia na maeꞋa, ma nia ꞋafitaꞋi fuana nia ka mae laꞋu. Ru neꞋeri kira keresia saena KerekereꞋa Abu ka Ꞌuri,

‘Nai baꞋa kwatea fuamu na faꞋaleꞋanga abu ki neꞋe nau ku eta fataꞋa Ꞌani fuana sa David.’✡

35 “Nia mamana liu, sulia nia saea logo saena taꞋi KerekereꞋa Abu ma ka Ꞌuri,

‘NoaꞋa Ꞌoe kosi alaꞋania ngwae rao abu Ꞌoe ka mae ma ka ngwaꞋa.’✡

36 “Ana kaidaꞋi neꞋe sa David mauri Ꞌua, nia ka sasia naꞋa ru neꞋe God ogaꞋi ki. ꞋUnaꞋeri ma nia ka mae naꞋa, kira ka alua saena kilu gwaꞋu Ꞌi ninimana koꞋo nia ki, ma na nonina ka ngwaꞋa. 37 Bore ma sa Jesus na ngwae neꞋe God nia taꞋea faꞋasia na maeꞋa, na nonina noaꞋa kasi ngwaꞋa. 38-39 Ngwaefuta kina, kamu ka sai leꞋa ana, neꞋe kami faꞋarongo Ꞌani siaumulu neꞋe God ke baꞋa rufuanata ana taꞋangaꞋa kamu ki Ꞌani maelana sa Jesus. Ngwae ki taꞋifau neꞋe kira fitoꞋo ana sa Jesus, kira aloge ma noaꞋa kira kasi Ꞌeke naꞋa, osiꞋana God ka fulangani nia ꞋoloꞋolo. RoꞋongaꞋa sulia taki sa Moses ki, noaꞋa kasi totolia neꞋe ka sasia ngwae ka ꞋoloꞋolo. 40 Muke lia suli kamu, Ꞌiri na ru neꞋe profet ki kira fata sulia noaꞋa kasi fuli fuamuꞋa, 41 kira ka Ꞌuri,

‘Mulu sailinga, ngwae neꞋe kamu Ꞌoinonga Ꞌania fatalana God ki.

God ke baꞋa sasi raoꞋa doe liu ana kaidaꞋi kamu mauri Ꞌua.

NoaꞋa kamu kasi faꞋamamana neꞋe God sasia ru neꞋeri, sui bore Ꞌana diꞋia ta ngwae nia faꞋarongo kamu sulia.

Mulu lisia! Kamu ke baꞋa Ꞌarefo, ma muke mae.’ ”✡

42 Ma kaidaꞋi sa Paul ma sa Banabas, kera ruꞋu naꞋa kwau Ꞌi maa faꞋasia na luma abu fuana foꞋongaꞋa, na ngwae ki kira ka ganida Ꞌiri kira ke oli laꞋu maꞋi ana Sabat asoa ana mamaloꞋanga Ꞌi buri, fasi Ꞌiri kira ke faꞋarongoda laꞋu Ꞌani na ru neꞋe ki. 43 ꞋI buri Ꞌana neꞋe ngwae ki kira leka naꞋa faꞋasia na fikuꞋa ana foꞋongaꞋa neꞋeri, ngwae Ꞌoro kira leka sulia sa Paul ma sa Banabas. KiraꞋa ti ngwae Jiu ma ti ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki logo neꞋe kira Ꞌado naꞋa faꞋinia ngwae Jiu ki saena abuꞋa kira. Ma sa Paul faꞋinia sa Banabas alaꞋa fuada faꞋinia na radulada Ꞌuana uu ngasiꞋa ana faꞋamamanaꞋanga ana na kwaiꞋofeꞋanga God.

44 Ma ana Sabat asoa ana mamaloꞋanga Ꞌi buri, karangi na ngwae ki taꞋifau saena na fanoa neꞋe, kira dao maꞋi fuana rongolana na fatalana sa Paul ma sa Banabas sulia na Aofia. 45 Ma kaidaꞋi neꞋe ngwae Jiu ki kira lisia neꞋe fikuꞋa neꞋeri doe, liada ka ogalaꞋa liu. Ma kira fata ngengea naꞋa ru neꞋe sa Paul nia saea, ma kira ka fata buri logo ana. 46 Bore ma sa Paul ma sa Banabas kera ka fata noniraꞋa mala, kera ka Ꞌuri, “Nia bolo fuana keroꞋo ka eta fata basi sulia na fatalana God fuamuꞋa Jiu ki Ꞌi naꞋo. Bore ma duꞋungana neꞋe kamu Ꞌaila Ꞌania, kamu faꞋataꞋinia fasi neꞋe noaꞋa kamu kasi totolia goꞋo ngalilana na mauriꞋa firi. Nia neꞋe keroꞋo ka faꞋasi kamu, ma keroꞋo ka leka naꞋa ꞋamiroꞋo fuada na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki. 47 KeroꞋo leka siana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, osiꞋana God nia asungaꞋi keroꞋo ka Ꞌuri,

‘Nau ku alu Ꞌoe Ꞌoko diꞋia naꞋa unu fuada na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki.

Nau ku asungaꞋiniꞋo Ꞌiri Ꞌoke faꞋarongoa ngwae ki taꞋifau saena magalia Ꞌani tae neꞋe nai sasi fuana faꞋamaurilada.’ ”✡

48 Ma ana kaidaꞋi neꞋe ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki kira rongoa ru neꞋe, kira ka saeleꞋa liu, ma kira ka baꞋatafea na faꞋarongoꞋa na Aofia. Ma na ngwae neꞋe God ka filida fuana na mauriꞋa firi, kira ka faꞋamamana naꞋa.

49 Ma na fatalana God ka talo naꞋa ana kula ki taꞋifau, ma na ngwae Ꞌoro ki ka rongoa naꞋa fatalana God saena Ꞌafutana abaꞋi kula neꞋeri. 50 Bore ma na ngwae Jiu ki kira ka fata liana na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki saena na fanoa doe neꞋeri faꞋinia na gwaungaꞋi kini ki ana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki neꞋe kira foꞋosia God. Ma na Jiu neꞋeri ki, kira ka talaꞋae naꞋa ana faꞋakaisilana sa Paul ma sa Banabas, ma kira ka lalidaroꞋo naꞋa faꞋasia na bali fanoa neꞋeri. 51 Ma kera ka kwaꞋitafula na gegeo ana ano ki faꞋasia na ꞋaedaroꞋo diꞋia na faꞋabasuꞋanga naꞋa fuada neꞋe God ke baꞋa matalangaꞋi kira duꞋungana kira Ꞌaila Ꞌania rongolana fatalana God. Ma kera ka leka naꞋa adaroꞋo Ꞌuana Ꞌi Ikonium. 52 Ma na ngwae Ꞌi Antiok ki neꞋe kira faꞋamamana, kira ka saeleꞋa liu, ma na AnoꞋi ru Abu ka sura ada.

14

ꞋI Ikonium

1 Ma sa Paul faꞋinia sa Banabas dao Ꞌi Ikonium, kera ka leka laꞋu saena na luma fuana foꞋongaꞋa Jiu ki, diꞋia ba kera ꞋidufaꞋi sasi. Ma kera ka fata Ꞌani ngasingasi Ꞌanga neꞋe na ngwae Ꞌoro Jiu ki, ma na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, kira ka faꞋamamana ana sa Jesus. 2 Bore ma na Jiu neꞋe kira Ꞌaila faꞋamamana, kira ka fata liana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, ma kira ka faꞋalia na manatada kira ka tataꞋe saulia na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki. 3 Sa Paul ma sa Banabas, kera ka tua laꞋu Ꞌi neꞋeri sulia kala kaidaꞋi tau, kera ka fata noniraꞋa sulia na Aofia. Ma na Aofia ka faꞋataꞋinia neꞋe fataladaroꞋo sulia sa Jesus nia mamana Ꞌani kwatelana na ngasingasiꞋanga fuadaroꞋo fuana sasilana ru ni ꞋarefoꞋa ki ma na faꞋanadaꞋa ki. 4 Ma na ngwae ki saena maꞋe fanoa neꞋeri, kira ka daro toꞋotoꞋo ma kika takalo. Ti ngwae faꞋinia Jiu ki, ma ti ngwae faꞋinia na ngwae lifurongo ki.

5 ꞋUnaꞋeri ti ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki faꞋinia ti Jiu ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo kira ki, kira ka lokoꞋi ru fuana faꞋakaisilana na ngwae lifurongo ki ma kike saungida Ꞌani Ꞌuilada Ꞌani fau Ꞌiri kike mae goꞋo. 6 Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe na ngwae lifurongo ki kera rongo sai ana, kera ka tafi Ꞌuana fanoa Ꞌi Listra, ma fanoa Ꞌi Derbe saena abaꞋi kula Ꞌi Laekonia, ma Ꞌuana na maꞋe fanoa ki kalikalida. 7 NeꞋeri, kera ka faꞋatalo Ꞌania FaꞋarongoꞋa LeꞋa.

ꞋI Listra ma Ꞌi Derbe

8 Ma taꞋi ngwae nia tua Ꞌi Listra neꞋe Ꞌaena taꞋu. Na Ꞌaena mae talaꞋae mala maꞋi ana futalana, ma noaꞋa nia kasi fali naꞋa. 9 Nia tua Ꞌi ano, ma ka fafarongoa fatalana sa Paul. Ma sa Paul ka alu naꞋa maana ana, ma ka saiana neꞋe nia faꞋamamana sa Jesus saiana ke gura goꞋo Ꞌana niaꞋa, 10 ma ka fata Ꞌani lingaꞋi ngwae doe fuana ka Ꞌuri, “ꞋOke tataꞋe, ma Ꞌoko uu saga Ꞌani Ꞌaemu!” Ma na ngwae neꞋe ka fafusaka, ma ka fali kwailiu naꞋa Ꞌi safitada. 11 KaidaꞋi fikuꞋa neꞋe kira lisia ru neꞋe sa Paul sasia, kira ka ri koko Ꞌani alaꞋanga kira ngwae Ꞌi Laekonia, kira ka Ꞌuri, “Na god ki kira ngwaeꞋa naꞋa, ma kera ka koso naꞋa maꞋi siaka!” 12 Kira ka saea sa Banabas Ꞌani na gwaungaꞋi god Sus, ma sa Paul kira ka saea Ꞌani sa Hermes na ngwae ngali alaꞋanga ana god ki, osiꞋana nia ngwae neꞋe fata Ꞌani keraꞋa.

13 Ma na luma ni foꞋongaꞋa ana god Sus ni taꞋi teo toli Ꞌi ili ana fanoa neꞋeri. Ma na fata abu fuana god Sus, nia ka leka ma ka ngalia maꞋi buluka ki, ma na takana Ꞌai ki, ka alua maana tafa ana fanoa neꞋeri. OsiꞋana nia faꞋinia na fikuꞋa neꞋeri, kira oga kwatelana na kwaisuꞋusiꞋanga fuana na ngwae lifurongo ki.

14 Ana kaidaꞋi sa Banabas ma sa Paul kera rongoa neꞋe kira sasi ꞋunaꞋeri, kera ka gasia na toꞋongi kera ki fuana faꞋataꞋilana kera Ꞌaila Ꞌani, ma kera ka Ꞌuri, 15 “Reala kwa, faꞋuta neꞋe kamu ka oga sasilana ru neꞋe re? Ma keroꞋo neꞋe ngwae ki goꞋo diꞋia logo kamuꞋa. KeroꞋo leka maꞋi fuana faꞋatalongaꞋilana FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia taꞋi God mauri. Fuila muke foꞋosia lala niaꞋa. Ma noaꞋa kamu kasi foꞋosia laꞋu na mala mala god neꞋe ki, osiꞋana noaꞋa kira kasi Ꞌafi kamu goꞋo. God saungaꞋinia Ꞌi langi, ma na magalia, ma na asi, ma na ru ki taꞋifau neꞋe kira tua Ꞌi saena ki. 16 Ana kaidaꞋi sui toli ki, nia alaꞋania na ngwae ki taꞋifau kira ka leka Ꞌada sulia kwaiogaiꞋanga kira ki. 17 Ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, noaꞋa nia kasi mutala faꞋasia kwatelana ru leꞋa ki fuana ngwae ki taꞋifau sulia asoa ki, ma nia ka faꞋataꞋinia niaꞋa talana Ꞌani ru leꞋa neꞋe nia sasiꞋi ki. Nia kwatea uta fuamuꞋa faꞋasia saena mamanga, ma ka kwatea fuaꞋi Ꞌai ki ana kaidaꞋi kira ki, ma nia ka kwatea fanga fuamuꞋa, ma ka kwatea maurilamuꞋa ka saeleꞋa.” 18 Sui bore Ꞌana na ngwae lifurongo ki kira ka fata ꞋunaꞋeri, na fikuꞋa neꞋe, kira oga kika kwatea nama Ꞌada na kwaisuꞋusiꞋanga kira ki fuadaroꞋo.

19 Ma ti Jiu neꞋe kira leka maꞋi faꞋasia fanoa Ꞌi Antiok saena abaꞋi kula Ꞌi Pisidia, ma fanoa Ꞌi Ikonium, kira dao maꞋi, kira ka kwate alaꞋanga fuana fikuꞋa neꞋe, ma kira ka oga taꞋa fuana sa Paul ma sa Banabas. Ma kira ka Ꞌuia naꞋa sa Paul Ꞌani fau ki, ma kira ka ꞋabalangaꞋi nia Ꞌi maa faꞋasia saena fanoa, ma kira ka dangalua, osiꞋana kira fia fasi nia mae naꞋa. 20 Bore ma kaidaꞋi ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki, kira leka maꞋi, ma kira ka uu kalia sa Paul, nia ka tataꞋe, ka oli faꞋinida Ꞌuana Ꞌi fanoa. Sui ana faꞋi asoa Ꞌi buri, sa Paul ma sa Banabas kera ka leka Ꞌuana fanoa Ꞌi Derbe.

Kera oli laꞋu maꞋi Ꞌuana Ꞌi Antiok

21 Sa Paul ma sa Banabas kera ka faꞋarongo Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa saena fanoa Ꞌi Derbe, ma na ngwae Ꞌoro ki kira ka faꞋamamana ana sa Jesus. Sui kera ka oli Ꞌuana fanoa Ꞌi Listra, ma fanoa Ꞌi Ikonium, ma fanoa Ꞌi Antiok saena abaꞋi kula Ꞌi Pisidia. 22 Ma kera ka faꞋangasingasia na faꞋamamanaꞋanga na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki, ma kera ka falangi ada Ꞌiri na faꞋamamanaꞋanga kira ki ka ngasi. Ma kera ka saea, “ꞋI naꞋona neꞋe kuke ruꞋu saena mauriꞋa firi neꞋe God ke gwaungaꞋi fafia, kulu ke dao taꞋifau nama toꞋona na ꞋafitaꞋi Ꞌanga.” 23 Ma ana fanoa neꞋeri ki taꞋifau, kera ka filia naꞋa ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki fuana fikulana ngwae God ki. ꞋAni foꞋongaꞋa ma abu fangaꞋa, kera ka kwatea naꞋa na ngwae neꞋeri fuana na Aofia neꞋe kira faꞋamamana Ꞌana.

24 Sui kera ka leka faꞋasia abaꞋi kula Ꞌi Pisidia, kera ka dao ana abaꞋi kula Ꞌi Pamfilia. 25 Ma kera ka faꞋarongo Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa saena fanoa Ꞌi Perga, sui kera ka leka Ꞌuana fanoa Ꞌi Atalia. 26 Sui kera ka leka Ꞌani gwaꞋi baru faꞋasia Ꞌi neꞋeri, ma keraꞋa ka oli naꞋa Ꞌuana fanoa Ꞌi Antiok. Na fanoa ba kira talaꞋae ana lekaꞋa kera faꞋasia. Na fanoa ba ngwae faꞋamamana ki kira kwatedaroꞋo saena kwaiꞋofeꞋanga God, Ꞌiri ke Ꞌafida fuana na raoꞋa niniꞋa kera faꞋasuia naꞋa.

27 Ma ana kaidaꞋi kera dao naꞋa Ꞌi Antiok, kera ka fikua naꞋa ngwae faꞋamamana ki, ma kera ka faꞋarongoda Ꞌani na ru ki taꞋifau neꞋe God sasia ꞋanidaroꞋo. Ma kera ka faꞋarongo logo Ꞌani neꞋe God Ꞌafida na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki bore kira ka faꞋamamana logo. 28 Ma kera ka taꞋi tua tau Ꞌi neꞋeri faꞋinia na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki.

15

Na fiku lokoꞋi ruꞋa Ꞌi Jerusalem

1 Ti ngwae neꞋe kira leka maꞋi faꞋasia Ꞌi Judea Ꞌuana Ꞌi Antiok, kika faꞋamanata na ngwae neꞋe faꞋamamana naꞋa ki kira ka Ꞌuri, “Nia ꞋafitaꞋi liu fuana God ke lafu kamu faꞋasia taꞋangaꞋa kamu ki, diꞋia noaꞋa kamu kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia diꞋia ba na taki sa Moses ki saea.” 2 Ma sa Paul faꞋinia sa Banabas kera ka kwaingenge liu faꞋi kira sulia ru neꞋe. Ma kira taꞋifau kira ka filia sa Paul ma sa Banabas ma ti ngwae faꞋamamana Ꞌi Antiok, Ꞌiri kira ke leka Ꞌi Jerusalem fuana alaꞋanga faꞋinia na ngwae lifurongo ki ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki sulia ru neꞋe. 3 Ma na fikutaꞋi ngwae faꞋamamana neꞋe ka asungaꞋinida naꞋa kwau. Ma kaidaꞋi kira leka naꞋa, kira liu ana abaꞋi kula Ꞌi Fonisia ma Ꞌi Samaria ki, kira ka faꞋarongoa Ꞌani neꞋe na ngwae ba noaꞋa laꞋu Jiu ki neꞋe kira abula naꞋa Ꞌuana God. Ma kaidaꞋi na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki rongoa naꞋa faꞋarongoꞋanga neꞋeri, kira ka saeleꞋa liu.

4 KaidaꞋi sa Paul ma sa Banabas kira dao naꞋa Ꞌi Jerusalem, na ngwae faꞋamamana ki, ma na ngwae lifurongo ki faꞋinia na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, kira ka kwaloda. Ma kira ka faꞋarongo Ꞌani na ru neꞋe God ka sasiꞋi Ꞌanida Ꞌi safitana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki. 5 Bore ma ti ngwae ana ngwae neꞋe kira faꞋamamana ma kira ana fikutaꞋi ngwae Farasi ki, kira tataꞋe kira ka fata Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, diꞋia kira faꞋamamana ana sa Jesus, kike Ꞌolo faꞋataꞋinia nama, ma kulu saea fuada kika roꞋo logo sulia na taki sa Moses ki diꞋia nama kiaꞋa na ngwae Jiu ki.”

6 Ma na ngwae lifurongo ki faꞋinia na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, kira ka fiku fuana lokoꞋi ru Ꞌanga sulia ru neꞋe. 7 Ma buri Ꞌana na alaꞋanga keta neꞋe kira sasia ka sui, sa Peter ka tataꞋe, ka fata Ꞌuri, “Ngwaefuta nau kina Ꞌae, kaumulu saiana, tau naꞋa maꞋi God nia fili nau safitamuꞋa Ꞌiri nai faꞋarongo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe fuana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, Ꞌiri kira ke rongoa logo Ꞌada ma kira ke faꞋamamana. 8 Ma God neꞋe nia saiana manatalana ngwae ki taꞋifau, nia ka faꞋataꞋinia kwalolana na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki Ꞌani kwatelana AnoꞋi ru Abu fuada, diꞋia logo neꞋe nia kwatea fuakulu. 9 Ma ka noaꞋa ta ꞋinifilifiliꞋanga safitakulu ma faꞋinia kiraꞋa. Nia ka rufuanata ana taꞋangaꞋa kira ki, duꞋungana kira faꞋamamana ana sa Jesus. 10 Ma God faꞋataꞋinia fuaka ka sui naꞋa, noaꞋa nia kasi oga neꞋe kamu ke kwatea laꞋu ta ꞋafitaꞋiꞋanga fuada Ꞌani taki ki, osiꞋana neꞋe koꞋo kia ki ma kiaꞋa bore, noaꞋa kulu kasi sai goꞋo ana roꞋongaꞋa sulia. Aia, ma diꞋia kaumulu kwatea naꞋa ta ꞋafitaꞋiꞋanga ꞋunaꞋeri fuana ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus ki, God ke baꞋa saetaꞋa fuamuꞋa. 11 Kulu faꞋamamana neꞋe God faꞋamauri kulu faꞋasia taꞋangaꞋa kulu ki Ꞌani tae neꞋe sa Jesus sasia fuakulu Ꞌani leꞋangaꞋa nia fuaka. God faꞋamauri logo ꞋunaꞋeri ana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki.”

12 Ma na fikuꞋa neꞋe, kira ka tua aroaro kaidaꞋi kira rongoa sa Banabas ma sa Paul kera faꞋarongo Ꞌani ru ni ꞋarefoꞋanga ki ma na ru faꞋanadaꞋa ki neꞋe God ka sasiꞋi Ꞌani keraꞋa fuada ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki. 13 Ma Ꞌi buri Ꞌana kera alaꞋa ka sui, sa James ka fata Ꞌuri, “Ngwaefuta nau kina Ꞌae, muke fafarongo nau basi. 14 Sa Peter ba fata ka fiꞋi sui goꞋo kwau sulia ba God eta faꞋataꞋinia naꞋa alafeꞋanga nia fuana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki Ꞌani kwalolada faꞋasia Ꞌi safitana ngwae ki Ꞌiri kira ka roꞋosulia. 15 Ma na profet ki kira ka fata logo ꞋunaꞋeri, diꞋia naꞋa ba na KerekereꞋa Abu saea,

16 ‘God ka fata Ꞌuri, Ta asoa Ꞌana, nai baꞋa oli maꞋi, ma nai baꞋa taꞋea na gwaungaꞋinga sa David neꞋe nia Ꞌasia naꞋa.

Nai baꞋa taꞋea oretana ru ana, ma nai faꞋa uua laꞋu.

17 Ma na ngwae matamata ki, kira ke baꞋa leka maꞋi siaku.

Ma na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, nau ku saeda naꞋa Ꞌani ngwae nau ki.

18 God neꞋe saea, ba nia faꞋarongo Ꞌua naꞋa maꞋi Ꞌani ru neꞋe Ꞌi naꞋo.’ ”✡

19 Aia, ma sa James ka alaꞋa laꞋu ka fata Ꞌuri, “Nau ku manata Ꞌuri, noaꞋa kulu kasi kwatea laꞋu ta ꞋafitaꞋiꞋanga fuana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki neꞋe kira abula taꞋifau naꞋa Ꞌuana God. 20 Nia leꞋa kulu ke kerekere fuada, kulu ka faꞋarongo kira Ꞌani neꞋe noaꞋa kira kasi Ꞌania ta fanga neꞋe kira foꞋosi Ꞌani fuana malamala god ki, ma kira ka lia sulida faꞋasia na kakabaraꞋanga, ma noaꞋa kira kasi Ꞌania logo ta ru mauri neꞋe kira liꞋoa, ma noaꞋa kira kasi Ꞌania logo ta Ꞌabu. 21 OsiꞋana na taki niniꞋa sa Moses ki, kira toꞋomani Ꞌua naꞋa maꞋi Ꞌi saena luma fuana foꞋongaꞋa kira ki ana asoa ana Sabat ki taꞋifau, ma na fatalada ka faꞋatalo naꞋa Ꞌania saena fanoa kira ki taꞋifau.”

KerekereꞋa fuana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki

22 ꞋUnaꞋeri na ngwae lifurongo ki, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, ma na fikutaꞋi ngwae faꞋamamana ki taꞋifau, kira ka filia ti ngwae ada Ꞌiri kira ka asungaꞋinida kwau Ꞌuana Antiok faꞋinia sa Paul ma sa Banabas. Kira filia sa Judas neꞋe kira saea logo Ꞌani sa Barsabas, ma sa Silas, osiꞋana keroꞋa ro ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki ana fikutaꞋi ngwae kira. 23 Ma na kerekereꞋa Ꞌuri neꞋe kira kwatea faꞋinida,

“Kaimili na ngwae lifurongo ki, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki neꞋe na ngwaefuta kamu ki ana na Aofia, kami kwatea kwau alaꞋanga leꞋa leꞋa kami ki fuamuꞋa na bara ngwai asina na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, neꞋe kamu tua Ꞌi Antiok, ma Ꞌi Siria, ma Ꞌi Silisia. 24 Kaimili rongoa fasi ti ngwae ana kaimili neꞋe kira leka kwau, ma kira ka kwatea naꞋa manata buli musikulaꞋanga fuamuꞋa Ꞌani fatalada. Ma noaꞋa kami kasi asungaꞋinida fuana sasilana ru neꞋeri. 25 Ta neꞋe kami ka fiku alafafia ru neꞋe Ꞌi safitamiꞋa, ma kami filia ti ngwae ngali alaꞋanga, ma kami ka asungaꞋinida kwau siaumulu. Kira ke baꞋa leka kwau faꞋinia kwaima leꞋa kia ki sa Paul ma sa Banabas. 26 Kera ro ngwae neꞋe kera kwate dangalu ana na mauri ladaroꞋo fuana na raoꞋa madumadu fuana na Aofia kia sa Jesus Christ. 27 ꞋUnaꞋeri niniꞋa kami ka kwatea logo kwau sa Judas ma sa Silas Ꞌiri kera ke tala fata adaroꞋo sulia na ru neꞋe kami keresia kwau. 28 OsiꞋana na AnoꞋi ru Abu faꞋi kaimili, kami alafafia, noaꞋa kami kasi alua laꞋu ta ꞋafitaꞋiꞋanga Ꞌi fafi kamu. Ru neꞋe ki goꞋo neꞋe muke roꞋo nama suliꞋi: 29 NoaꞋa kamu kasi Ꞌania ta fanga neꞋe kira foꞋosi Ꞌani fuana na malamala god ki, ma noaꞋa kamu kasi Ꞌania ta Ꞌabu. Ma noaꞋa kamu kasi Ꞌania ta ru mauri neꞋe kira liꞋoa. Ma muke tua faꞋasia na kakabaraꞋanga. Ma diꞋia neꞋe kamu tua faꞋasia na ru neꞋeri ki, nia leꞋa liu.”

30 Ma kira ka kwatea na ngwae neꞋeri ki neꞋe kira ngali faꞋarongoꞋanga, kira ka leka Ꞌuana Ꞌi Antiok. Ma kika fikua naꞋa ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki taꞋifau, ma kira ka kwatea naꞋa ru neꞋe kira keresia fuada. 31 Ana kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira toꞋomani taꞋifau naꞋa, kira ka saeleꞋa liu, osiꞋana neꞋe alaꞋanga neꞋeri ki gwalea naꞋa manatalada. 32 Ma sa Judas ma sa Silas, kera ka alaꞋa fuada ka tau liu naꞋa, ma kera ka kwatea ramoꞋalaꞋalaꞋanga ma na ngasingasiꞋanga fuada, osiꞋana keraꞋa ro profet ki. 33-34 Ma Ꞌi buri Ꞌana keraꞋa tua Ꞌi neꞋeri sulia bara asoa ka sui, na bara ngwai asina neꞋeri ka asungaꞋinidaroꞋo Ꞌani na aroaroꞋanga, ma kera ka oli naꞋa Ꞌi Jerusalem.*

35 Ma sa Paul ma sa Banabas keraꞋa ka tua laꞋu Ꞌi Antiok. Ma keroꞋa faꞋinia na ngwae Ꞌoro ki kira ka faꞋamanata, ma kika faꞋatalo Ꞌani fatalana na Aofia.

Sa Paul ma sa Banabas kera tua matali naꞋa

36 Buri Ꞌana bara madamo ka sui naꞋa, sa Paul ka fata Ꞌuri fuana sa Banabas, “Koro oli laꞋu fasi Ꞌiri koro ke maa toꞋona na ngwaefuta koro ki ana maꞋe fanoa ba koro faꞋarongo maꞋi Ꞌani na fatalana na Aofia, fasi Ꞌiri koro ke saiana na tualada faꞋuta naꞋa niniꞋa.” 37 Ma sa Banabas ka oga liua fasi sa John Mark ka leka faꞋinidaroꞋo. 38 Bore ma sa Paul neꞋe manatana sulia noaꞋa kasi leꞋa fuana sa John Mark neꞋe ka leka faꞋi keroꞋa, osiꞋana nia oli logo faꞋasidaroꞋo Ꞌi Pamfilia, ma noaꞋa kasi leka naꞋa faꞋi keraꞋa fuana na faꞋasuilana na raoꞋa. 39 Ma sa Paul faꞋinia sa Banabas kera ka kwaingilongiloi Ꞌi safitadaroꞋo, ma kera ka takalongaꞋinidaroꞋo naꞋa kwailiu. ꞋUnaꞋeri sa Banabas ka baꞋea naꞋa sa Mark, kera ka toꞋofolo Ꞌuana bubunga Ꞌi Saeprus. 40 Ma sa Paul ka filia naꞋa sa Silas, Ꞌiri kera ke leka. Ma ti ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki kira ka asungaꞋinidaroꞋo naꞋa, buri Ꞌana neꞋe kira kwateda naꞋa fuana na Aofia fasi Ꞌiri ke lia suli kera. 41 Ma kera ka leka, ma kera ka liu saena abaꞋi kula Ꞌi Siria ma Ꞌi Silisia ki. Ma kera ka faꞋangasingasia na faꞋamamanaꞋanga na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki.

16

Sa Timoti leka faꞋinia sa Paul ma sa Silas

1 Ma sa Paul ka leka ma ka dao ana fanoa Ꞌi Derbe ma Ꞌi Listra ki. Ma taꞋi ngwae fafarongo neꞋe satana sa Timoti nia tua Ꞌi neꞋeri. Ma teꞋa nia neꞋe kini Jiu ma nia faꞋamamana logo, bore ma na maꞋa nia goꞋo neꞋe ngwae Ꞌi Grik. 2 Ma na bara ngwai asina ana Aofia ki Ꞌi Listra ma Ꞌi Ikonium ki, kira ka saeleꞋa liu faꞋinia sa Timoti. 3 Ma osiꞋana neꞋe sa Paul oga sa Timoti ka leka faꞋinia, nia ka Ꞌolo faꞋataꞋinia nama ana Ꞌiri ke faꞋa ogaleꞋa ngwae Jiu ki. Nia sasia ru neꞋeri, osiꞋana neꞋe Jiu ki taꞋifau neꞋe kira tua ana fanoa neꞋeri ki, kira sai logo ana neꞋe na maꞋa sa Timoti nia na ngwae Grik neꞋe sasi ma noaꞋa nia kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia Ꞌua sa Timoti. 4 Ma ana kaidaꞋi kira leka ma kira ka liu ana fanoa ki, kira ka kwatea na taki ki fuana ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki. Na taki neꞋeri ki, na ngwae lifurongo ki ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki neꞋe kira keresia Ꞌi Jerusalem. Ma kira ka saea nama fuana ngwae ki Ꞌiri kira ke roꞋosulia. 5 Ma kira ka faꞋangasingasia na fikutaꞋi ngwae faꞋamamana saena fanoa neꞋeri ki, ma ana asoa ki taꞋifau Ꞌi burina, ngwae faolu Ꞌoro ki logo kira ka faꞋamamana.

KaidaꞋi sa Paul lisia na faꞋataꞋinga

6 Ma sa Paul faꞋinia na ngwae kwaima nia ki, kira leka liu saena abaꞋi kula Ꞌi Frigia ma Ꞌi Galesia ki, osiꞋana neꞋe AnoꞋi ru Abu luia noaꞋa kira kasi faꞋarongo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa ana abaꞋi kula Ꞌi Asia. 7 KaidaꞋi kira dao bolo faꞋinia abaꞋi kula Ꞌi Misia, kira ka ili Ꞌuana lekaꞋa Ꞌuana Ꞌi Bitinia. Bore ma na AnoꞋi ru Abu noaꞋa kasi alaꞋanida. 8 ꞋUnaꞋeri neꞋe, kira ka daofaꞋi liu naꞋa adulu faꞋasia Ꞌi Misia, ma kira ka leka Ꞌuana fanoa Ꞌi Troas. 9 Ma ana rodo neꞋe kira teo Ꞌi neꞋeri, sa Paul ka lisia na faꞋataꞋinga. Nia lisia taꞋi ngwae ana abaꞋi kula Ꞌi Masedonia uu, ma ka kwaiamasi ka Ꞌuri, “ꞋOke leka maꞋi Ꞌi Masedonia Ꞌiri Ꞌoke kwaiꞋafi aimili!” 10 Ma kaidaꞋi sa Paul nia lisia naꞋa faꞋataꞋinga neꞋeri, kami ka sasi akaꞋu naꞋa fuana lekaꞋa Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Masedonia,* duꞋungana kami saiana God oga kaimili ke leka faꞋarongo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa logo fuana ngwae ki Ꞌi neꞋeri.

ꞋI Lidia nia faꞋamamana ana sa Jesus

11 Sui kami ka leka faꞋasia fanoa Ꞌi Troas Ꞌani faka, kami ka toꞋofolo Ꞌuana bubunga Ꞌi Samotres, ma faꞋi asoa buri Ꞌana, kami ka leka Ꞌuana fanoa Ꞌi Neapolis. 12 Kami taꞋe faꞋasia Ꞌi neꞋeri, kami ka leka sulia tala Ꞌi tolo Ꞌuana fanoa Ꞌi Filipae, na maꞋe fanoa ꞋinotoꞋa saena abaꞋi kula Ꞌi Masedonia, maꞋe fanoa neꞋeri ngwae Ꞌi Rom ki neꞋe kira gwaungaꞋi ana. Kami ka tua saena maꞋe fanoa neꞋeri sulia kala bara asoa. 13 Ma ana Sabat, na asoa ana mamaloꞋanga kami leka faꞋasia fanoa neꞋeri, kami ka leka Ꞌuana ninimana taꞋi kafo, osiꞋana neꞋe kami fia fasi kula fuana foꞋongaꞋa Jiu ki nia Ꞌi neꞋeri. Ma kami ka tua Ꞌi ano, mika alaꞋa fuana kini ki neꞋe kira fiku Ꞌi neꞋeri. 14 TaꞋi kini adulu Ꞌi neꞋeri neꞋe kira rongo kaimili neꞋe Ꞌi Lidia, faꞋasia fanoa doe Ꞌi Taeataera, nia saungani ma ka Ꞌoifoli Ꞌani toro neꞋe niꞋi meo boraboraꞋa ki. NiaꞋa bore foꞋosia logo God, ma God ka Ꞌifingia naꞋa manatana Ꞌiri nia ka fafarongoa sa Paul, ma ka faꞋamamana ana na ru neꞋe nia saeꞋe ki. 15 ꞋUnaꞋeri niaꞋa faꞋinia na ngwae saena luma nia ki, kira ka siuabu taꞋifau. Ma nia ka sae kaimili ka Ꞌuri, “OsiꞋana neꞋe kamu alafafia neꞋe nau ku faꞋamamana naꞋa ana na Aofia, nau ku oga muke leka maꞋi ma muka tua Ꞌi luma nau.” Ma kaimili ka tua Ꞌi luma nia sulia naꞋa fatalana.

Saena luma ni lokafo Ꞌi Filipae

16 Ana taꞋi asoa, kaidaꞋi kami leka Ꞌuana kula ni foꞋongaꞋa, kami ka dao toꞋona taꞋi sariꞋi neꞋe anoꞋi ru taꞋa sura ana. Na sariꞋi neꞋeri nia rao ꞋoꞋo ana ti ngwae saena fanoa neꞋeri. OsiꞋana neꞋe anoꞋi ru neꞋeri, nia saiana ka saea fuana ngwae ki Ꞌani na tae ki neꞋe ke baꞋa dao maꞋi fuada. Ma nia ka ngalia naꞋa mani Ꞌoro fuana ngwae neꞋe lia sulia ki Ꞌani raoꞋa neꞋeri. 17 Ma na sariꞋi neꞋe ka leka sulia sa Paul faꞋi kaimili, ma nia ka ri koko ka Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe ki, kiraꞋa na ngwae kira rao fuana God neꞋe ꞋinotoꞋa liu. Kira faꞋarongo kamu Ꞌani na tae neꞋe God sasia fuana faꞋamauri lamuꞋa.”

18 Nia sasia ru neꞋe sulia asoa Ꞌoro ki, leleka sa Paul ka toꞋetoꞋela liu, ma ka abula fuana ka fata Ꞌuri fuana anoꞋi ru taꞋa neꞋeri, “ꞋAni satana sa Jesus Christ, nau ku baꞋe Ꞌoe, Ꞌoke ruꞋu maꞋi faꞋasia na sariꞋi neꞋana!” Ma na anoꞋi ru taꞋa neꞋeri ka ruꞋu naꞋa Ꞌi maa ana kaidaꞋi neꞋeri. 19 Ma kaidaꞋi na ngwae ꞋaꞋana ana na sariꞋi neꞋeri kira saiana neꞋe na raoꞋa nia Ꞌani talana anoꞋi ru taꞋa ka sui naꞋa, ma noaꞋa kira kasi baꞋa ngali mani naꞋa faꞋasia, kira ka daua sa Paul ma sa Silas, ma kira ka ꞋabalangaꞋi kera siana na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki maana usiꞋa. 20 Kira ka talaꞋidaroꞋo maꞋi siana ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki faꞋasia Ꞌi Rom, ma kira ka fata Ꞌuri, “Na ro ngwae neꞋe ki, kera ro ngwae Jiu ki, ma kera ka kwatea na firuteꞋanga saena fanoa neꞋe kulu. 21 Kera ka faꞋamanata Ꞌani na falafala neꞋe noaꞋa Ꞌiri bolo faꞋinia na taki kulu ki. OsiꞋana kuluꞋa ngwae Rom ki lala, ma ka ꞋafitaꞋi liu fuana kulu ka sasi sulia na falafala kera ki!” 22 Aia, na ngwae Ꞌoro neꞋe kira fiku Ꞌi neꞋeri, kira ka fiku fai fafidaroꞋo logo. Ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki ka fata totongaꞋi fuana ngwae ni ofoꞋa ki Ꞌiri kira gasia naꞋa toro sa Paul ma sa Silas ki, ma kika ulasi keroꞋa. 23 Buri Ꞌana kira ulasidaroꞋo ka totonge naꞋa, kira ka aludaroꞋo saena luma ni lokafo, ma kira ka saea fuana ngwae neꞋe folo Ꞌusia na luma ni lokafo neꞋeri Ꞌiri ka fono ngasi ꞋusidaroꞋo. 24 Ma na ngwae folo neꞋeri, kaidaꞋi nia rongoa naꞋa alaꞋanga neꞋeri ki, nia ka ngali kera, ka alu kera ana maꞋe luma Ꞌi saena, sui ka firi fafia naꞋa ꞋaedaroꞋo Ꞌi safitana ro reba Ꞌai kulu ki.

25 Aia, kaidaꞋi bolo faꞋinia tofongana na rodo, sa Paul ma sa Silas kera foꞋo, ma kera ka ngulia naꞋa ngu ki fuana God. Ma na ngwae neꞋe kira tua logo saena luma ni lokafo neꞋeri, kira ka fafarongoa keroꞋa. 26 Ma ngwano bore ma na tikitiki doe nia Ꞌasua naꞋa luma ni lokafo neꞋeri, ma na babatoꞋolana luma neꞋeri bore ka saola naꞋa logo. Ma na babalita ki ana luma neꞋeri ka Ꞌifi taꞋifau, ma na kwalo ana lali salo neꞋe kira firi fafia Ꞌani ngwae neꞋeri ki saena luma ka aloge taꞋifau naꞋa faꞋasida. 27 Ma na ngwae folo neꞋeri ka lebe maꞋi faꞋasia maliuꞋa, ma ka lisia neꞋe na babalita ki Ꞌifi taꞋifau naꞋa, ma ka fia fasi neꞋe ngwae baera ki neꞋe kira firi fafida, kira tafi taꞋifau naꞋa. Ma nia ka lafua na sele ni ofoꞋa nia fasi Ꞌiri ke saungi nia naꞋa Ꞌana talana, osiꞋana nia saiana neꞋe na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo nia ki, kira ke baꞋa saungia diꞋia neꞋe ngwae neꞋeri ki kira tafi. 28 Bore ma sa Paul ka ri koko ka Ꞌuri, “NoaꞋa Ꞌoe kosi sasi laꞋu ta ru Ꞌira ana ꞋaeꞋo talamu! Kaimili niniꞋa tua taꞋifau goꞋo Ꞌaimili!”

29 Ma na ngwae folo neꞋe ka saefilo Ꞌuana faꞋi unu ki, ma ka ruꞋu likotaꞋi maꞋi faꞋinia na lebelebeꞋa, ma ka bobo uruuru Ꞌi Ꞌaena sa Paul ma sa Silas. 30 Sui nia ka talaꞋidaroꞋo Ꞌi maa, ka saefilo kera ka Ꞌuri, “Ro ngwae ꞋaꞋana neꞋe ki Ꞌae, tae neꞋe nai baꞋa sasia Ꞌiri God ke faꞋamauri nau?”

31 Kera olisia kera ka Ꞌuri, “ꞋOke faꞋamamana ana na Aofia sa Jesus Ꞌiri God ke faꞋamauri Ꞌoe, ꞋaeꞋo faꞋinia na tuaꞋa Ꞌoe.” 32 Ma kera ka faꞋarongo Ꞌani fatalana na Aofia fuana, ma fuana na ngwae neꞋe kira tua logo saena luma nia ki, ma kira ka faꞋamamana naꞋa. 33 Ana agi rodo neꞋeri nama goꞋo, na ngwae folo neꞋeri ka talaꞋi keroꞋa, ka taufia naꞋa maꞋe maala ki Ꞌi nonida, ka sui niaꞋa faꞋinia na tuaꞋa nia, kira ka ꞋaliꞋali kira ka siuabu naꞋa. 34 Sui nia ka talaꞋia sa Paul ma sa Silas, kira ka leka Ꞌuana luma nia, ma nia ka saredaroꞋo. Ma nia faꞋinia na tuaꞋa nia, kira ka saeleꞋa liu, sulia kira faꞋamamana naꞋa ana God.

35 Sui Ꞌi Ꞌofodangi, na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Ꞌi Rom ki, kira kwatea fatalada fuana ti ngwae ꞋaꞋana ana ofoꞋa kira ka Ꞌuri, “Muke leka, muka faꞋarongoa naꞋa ngwae folo baera Ꞌiri ka talaꞋia ro ngwae ba kiri Ꞌi maa faꞋasia saena luma ni lokafo baera.”

36 ꞋUnaꞋeri goꞋo na ngwae folo neꞋeri ka leka ka faꞋarongoa sa Paul ka Ꞌuri, “Na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki kira saea maꞋi fuaku ꞋaeꞋo faꞋinia sa Silas, moro ka leka naꞋa ꞋamuroꞋo Ꞌi maa. KoroꞋo ke leka aroaro naꞋa ꞋamuroꞋo ana kaidaꞋi neꞋe.”

37 Bore ma sa Paul olisia ka fata Ꞌuri fuana ngwae ꞋaꞋana kira ki, “Na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Ꞌi Rom ki noaꞋa Ꞌiri matalangaꞋi keroꞋo Ꞌua, bore ma kira ulasi keroꞋo Ꞌi maana ngwae Ꞌoro ki. ꞋUnaꞋeri ma kira ka alu keroꞋo saena luma ni lokafo. Ma na ru neꞋeri noaꞋa Ꞌiri saga, osiꞋana keroꞋo na ngwae Rom ki logo niniꞋa! Ma kaidaꞋi neꞋe, kira oga kika olitaꞋi ago laꞋu ana keroꞋo. NoaꞋa liu goꞋo! KeroꞋo oga na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Ꞌi Rom ki nama neꞋe kike leka maꞋi Ꞌi neꞋe, Ꞌiri kike loge keroꞋo!”

38 Ma na ngwae ꞋaꞋana kira ki ana ofoꞋa kira leka, kira ka faꞋarongo Ꞌani na alaꞋanga neꞋeri ki siana ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Ꞌi Rom ki. Ma ana kaidaꞋi kira rongoa neꞋe sa Paul ma sa Silas kera ro ngwae Ꞌi Rom ki logo, kira ka maꞋu liu. 39 Ma kira ka leka maꞋi siadaroꞋo, ma kira ka kwaimanatai fuadaroꞋo. Sui kira ka talaꞋi keroꞋa Ꞌi maa faꞋasia saena luma ni lokafo, ma kira ka kwaiamasi ana keroꞋa, fasi Ꞌiri kera ke leka naꞋa adaroꞋo faꞋasia fanoa neꞋeri. 40 KaidaꞋi sa Paul ma sa Silas kera ruꞋu faꞋasia luma ni lokafo, kera ka leka saena luma Ꞌi Lidia. ꞋI neꞋeri kera ka dao toꞋona na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki, ma kera ka kwatea naꞋa alaꞋanga ana kwairaduꞋanga fuada, sui kera ka fiꞋi leka naꞋa adaroꞋo faꞋasia Ꞌi Filipae.

17

ꞋI Tesalonika

1 ꞋUnaꞋeri sa Paul faꞋinia sa Silas, kera leka, kera ka liu ana fanoa Ꞌi Amfipolis, ma Ꞌi Apolonia ki, sui kera ka dao ana fanoa Ꞌi Tesalonika, kula ba na luma fuana foꞋongaꞋa Jiu ki nia teo ana. 2 Ma Ꞌi neꞋeri, sa Paul leka saena luma fuana foꞋongaꞋa Jiu ki sulia na falafala neꞋe nia ꞋidufaꞋi sasia ana fanoa ki. Ma ana uulu asoa ana Sabat kwalokwalo ki, nia ka alaꞋa faꞋinia na ngwae ki, ma ka fata sulia na KerekereꞋa Abu fuada. 3 Nia ka fada ma ka toꞋomani na KerekereꞋa Abu fuana faꞋataꞋilana neꞋe na Christ na ngwae God filia, nia ka nonifii nama nia ka mae, sui ka fiꞋi tataꞋe faꞋasia maeꞋa. Sa Paul ka fata Ꞌuri, “Sa Jesus nini nau ku faꞋataloꞋania fuaumulu neꞋe, niaꞋa naꞋa neꞋe na Christ na ngwae neꞋe God filia.” 4 Ma ti ai ana ngwae Jiu ki kira ka faꞋamamana, ma kira ka Ꞌado faꞋinia sa Paul ma Silas, ma ti kini faꞋinaꞋonaꞋo Ꞌoro logo faꞋasia saena maꞋe fanoa neꞋeri faꞋinia ti ngwae Ꞌoro faꞋasia Ꞌi Grik neꞋe kira auraꞋea God.

5 Bore ma ti ngwae Jiu noaꞋa kira kasi saeleꞋa neꞋe na ngwae Ꞌoro ki leka sulia sa Paul ma sa Silas, ma kira ka fikua ngwae taꞋa ki neꞋe kira liliu ꞋoꞋo goꞋo Ꞌada maana usiꞋa, Ꞌiri kira ke fiku faꞋinia taꞋi fikutaꞋi ngwae saetaꞋa ki. Ma kira ka faꞋangalungalua liu naꞋa na fanoa neꞋeri, ma kira ka alasia na luma sa Jason, osiꞋana kira oga kika daua sa Paul ma sa Silas, Ꞌiri kike talaꞋi kera siana na ngwae ki. 6 Bore ma kaidaꞋi noaꞋa kira kasi dao toꞋo adaroꞋo, kira ka daua lala sa Jason faꞋinia ti ngwae neꞋe kira faꞋamamana, ma kira ka ꞋabalangaꞋi kira siana ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki saena fanoa, ma kira ka fai fafida, kira ka rikoko kika Ꞌuri, “Ngwae neꞋe ki, kira sasia ru taꞋa liu ki saena fanoa Ꞌoro ki! Ma kira ka leka laꞋu maꞋi saena maꞋe fanoa nini kulu, 7 ma sa Jason ka gonida saena luma nia. KiraꞋa taꞋifau goꞋo kira Ꞌoia na taki na tatalafaꞋa ꞋinotoꞋa kulu Ꞌi Rom, osiꞋana kira saea fasi ta taꞋi tatalafaꞋa laꞋu neꞋe satana sa Jesus.” 8 Ma na alaꞋanga neꞋeri ki, ka kwatea naꞋa ngalungaluꞋa doe fuana na fikuꞋa neꞋeri faꞋinia na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki. 9 Ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki kira ka silolongaꞋinia sa Jason faꞋinia ti ngwae laꞋu, Ꞌiri kira ka kwate mani fuana logelada. Na mani neꞋeri diꞋia na eta fataꞋanga neꞋe sa Paul ma sa Silas noaꞋa keraꞋa kasi fulia laꞋu ta ngaluꞋa saena na fanoa neꞋeri. ꞋUnaꞋeri kira ka fiꞋi logeda naꞋa kwau.

ꞋI Berea

10 Ana kaidaꞋi neꞋeri nama ma nia ka rodo naꞋa maꞋi, na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki kira ka kwatea sa Paul ma sa Silas Ꞌuana fanoa Ꞌi Berea. KaidaꞋi kera dao kwau ana, kera ka leka saena luma fuana foꞋongaꞋa Jiu ki. 11 Na ngwae Ꞌi neꞋeri ki kira toꞋo ana falafala neꞋe leꞋa ka liufia mala na ngwae ana Ꞌi Tesalonika, osiꞋana kira oga liua rongolana tae neꞋe sa Paul nia saea. Ma ana asoa ki taꞋifau goꞋo, kira toꞋomani na KerekereꞋa Abu fasi Ꞌiri kira ka saiana tae neꞋe sa Paul saea nia mamana. 12 Ma na ngwae Ꞌoro Ꞌi Jiu ki, kira ka faꞋamamana, ma na kini faꞋinaꞋonaꞋo Ꞌoro Grik ki, ma na ngwae Ꞌoro ki logo Ꞌi Grik, kira ka faꞋamamana. 13 Bore ma kaidaꞋi neꞋe ngwae Ꞌi Jiu ki neꞋe kira tua Ꞌi Tesalonika, kira rongoa sa Paul nia faꞋarongo logo Ꞌani fatalana God Ꞌi Berea, kira ka leka logo maꞋi Ꞌi neꞋeri, ma kira ka kwatea ma na ngwae Ꞌi Berea ki kika saetaꞋa, ma kika booa taꞋi ngalu ngaluꞋa doe Ꞌi neꞋeri. 14 Ma ꞋunaꞋeri goꞋo, ti ngwae neꞋe kira faꞋamamana, kira ka kwatea sa Paul Ꞌuana fafona asi faꞋasia fanoa Ꞌi Berea. Bore ma sa Silas ma sa Timoti, kera ka tua naꞋa adaroꞋo Ꞌi Berea. 15 Ma na ngwae neꞋe kira talaꞋia sa Paul ki kira leka faꞋinia, kira ka dao naꞋa Ꞌi Atens. Sui mala kira fiꞋi oli Ꞌuana Ꞌi Berea faꞋinia alaꞋanga sa Paul ki fuana sa Silas ma sa Timoti, Ꞌiri kera ka leka ꞋaliꞋali siana.

ꞋI Atens

16 Ma kaidaꞋi sa Paul tua naꞋa Ꞌi Atens masia sa Silas ma sa Timoti, nia kwaimanatai liu, osiꞋana nia lisia na nununa malamala god Ꞌoro ki fuana foꞋosilani niꞋi teo saena fanoa neꞋeri Ꞌi Atens. 17 Nia neꞋe kwatea ma nia ka leka saena luma fuana foꞋongaꞋa na Jiu ki, ma ka alaꞋa fuana Jiu ki, ma na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki neꞋe kira auraꞋea God. Ma nia ka alaꞋa logo maana fuli usiꞋa sulia asoa ki fuana na ngwae neꞋe kira liliu ꞋoꞋo goꞋo Ꞌada ki. 18 Ma ti faꞋamanata logo ana ngwae Grik ki neꞋe kira saeda Ꞌani “Epikurean” ma “Stoik,” kira olisuꞋusuꞋu logo faꞋinia sa Paul. Ma ti ai ada kira ka fata Ꞌuri, “Tae lala niniꞋa ngwae lafe kinaꞋi ru neꞋe oga ke saea re?”

Ma ti ai ana ngwae neꞋeri ki kira ka fata Ꞌuri, “Lisilana diꞋia nia oga kuke foꞋosia lala na god matamata ki niniꞋa.” Kira fata ꞋunaꞋeri osiꞋana sa Paul faꞋarongo sulia sa Jesus, ma na tataꞋe oliꞋa faꞋasia na maeꞋa. 19 Ma kira ka talaꞋia sa Paul Ꞌi naꞋona na fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru neꞋe kira saea Ꞌani “Areopagus,” kira ka fata Ꞌuri, “Kaimili oga kami ke saiana na faꞋamanataꞋanga faolu niniꞋa Ꞌoko fata sulia kwa. 20 OsiꞋana ru niniꞋa kami rongoa Ꞌoko saea nia matamata liu mala faꞋasia na ru neꞋe kami rongoꞋi Ꞌi naꞋo ki, ma kami ka oga mika saiana na fadalani.” 21 (Kira fata ꞋunaꞋeri, osiꞋana na ngwae Ꞌi Atens, ma na ngwae neꞋe kira leka maꞋi fuana tuaꞋa Ꞌi Atens ki, kira oga alaꞋanga ana asoa ki sulia ma na fafarongolana na tae ki neꞋe faolu.)

22 Ma sa Paul ka uu Ꞌi naꞋoda na fikuꞋa neꞋeri ana ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, ma ka fata Ꞌuri, “Kamu ngwae ana Ꞌi Atens, nau ku lisia kaumulu oga liua foꞋosilana god sulia falafala saga ki. 23 OsiꞋana kaidaꞋi nau ku liu saena fanoa kamu, nau ku lisia na kula ni foꞋo kamu ki, ma nau ku lisia maana taꞋi fuli fuꞋa, kamu keresia na alaꞋanga Ꞌuri, ‘Fuana na god neꞋe noaꞋa kulu Ꞌiri saiana.’ Ma na God niniꞋa kamu foꞋosia ma noaꞋa kamu kasi saiana, niaꞋa naꞋa neꞋe nau ku faꞋataloꞋania fuamuꞋa. 24 God neꞋeri saungaꞋinia na magalia ma na ru ki taꞋifau Ꞌi saena, niaꞋa neꞋe gwaungaꞋi fafia asi, Ꞌi langi, ma Ꞌi ano, ma noaꞋa kasi tua Ꞌi saena luma abu neꞋe ngwae saungaꞋinia. 25 Ma noaꞋa nia kasi boꞋoboꞋo goꞋo Ꞌuana ta ru neꞋe ngwae ki saiana kira ka sasia fuana, osiꞋana niaꞋa Ꞌana talana neꞋe kwatea mauriꞋa fuana ngwae ki taꞋifau, ma ka kwatea fuada na ru ki taꞋifau neꞋe kira boꞋoboꞋo Ꞌuana. 26 Ma ana na etangilana maꞋi, God nia saungaꞋinia goꞋo taꞋi ngwae, ma faꞋasia taꞋi ngwae neꞋeri nia ka saungaꞋinia naꞋa ngwae Ꞌoro matamata kwailiu ki, ma ka alu kira saena magalia taꞋifau. ꞋI naꞋona mala neꞋe nia saungaꞋinia ru ki taꞋifau, ma niaꞋa Ꞌana talana ka alua naꞋa kaidaꞋi ki ma nia ka faꞋiboa naꞋa kula ki neꞋe kika tua ani. 27 Nia sasia ru neꞋe Ꞌiri ngwae ki kika lulu Ꞌuana, ma kira fiꞋi dao toꞋona taka diꞋia kira lulu ngangata Ꞌuana. ꞋUnaꞋeri bore Ꞌana God noaꞋa kasi tua tau goꞋo faꞋasi kia. 28 Ma ta ngwae ba fata Ꞌuri, ‘Sulia niaꞋa naꞋa neꞋe kulu ka mauri, ma kulu ka saola ma kulu ka tua.’ Ma ta ngwae ana ngwae kerekere kamu ki ka saea logo, ‘Kulu na ngela God ki logo.’ 29 OsiꞋana kiaꞋa na ngela nia ki, noaꞋa kulu kasi fia fasi God niaꞋa ta ru goꞋo Ꞌana, diꞋia ta nunuꞋi ru neꞋe ngwae saungaꞋinia Ꞌani gol, nama silva, nama ta fau. Nia noaꞋa kasi diꞋia ta ru neꞋe ngwae goꞋo Ꞌana ka saungaꞋinia Ꞌani saiꞋi ruꞋa nia. 30 ꞋI naꞋo God noaꞋa kasi matalangani ta ngwae neꞋe foꞋosia na malamala god ana kaidaꞋi noaꞋa nia kasi sai Ꞌua ana. Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, nia saea naꞋa fuana ngwae ana fanoa ki taꞋifau Ꞌiri kike kakari alifaꞋi faꞋasia na taꞋangaꞋa kira ki, 31 osiꞋana nia alua naꞋa asoa Ꞌiri nia ke baꞋa matalangani na ngwae ki taꞋifau. Na matalangaꞋinga nia ka ꞋoloꞋolo, ma nia ka filia naꞋa taꞋi ngwae Ꞌiri nia ke matalangaꞋinia na ngwae ki. Ma nia ka faꞋataꞋinia naꞋa na ngwae ni kwai matalangaꞋi neꞋeri fuana ngwae ki taꞋifau Ꞌani taꞋelana na ngwae neꞋeri faꞋasia na maeꞋa!”

32 KaidaꞋi ngwae ki kira rongoa neꞋe sa Paul alaꞋa sulia tataꞋenga faꞋasia na maeꞋa, ti ngwae ada ka gaꞋasia, ma kira ka Ꞌoidorole Ꞌani. Bore ma ti ai ada kira ka saea, “Kaimili oga Ꞌoke fata laꞋu sulia ru neꞋe kwa.” 33 Ma sa Paul ka leka naꞋa Ꞌana faꞋasia na fikuꞋa neꞋeri. 34 Ma ti ngwae kira ka Ꞌado faꞋinia, ma kira ka faꞋamamana. Ma taꞋi ngwae ada neꞋe satana sa Dionisius, ta ngwae ana fikuꞋa ana ngwae fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru neꞋeri. Ma taꞋi kini logo satana Ꞌi Damaris, ma ti ngwae laꞋu kira ka faꞋamamana.

18

ꞋI Korint

1 ꞋUnaꞋeri goꞋo, sa Paul ka leka naꞋa faꞋasia Ꞌi Atens, ka daofaꞋi liu Ꞌuana fanoa Ꞌi Korint. 2 ꞋI neꞋeri, nia ka dao toꞋona taꞋi ngwae Ꞌi Jiu satana sa Akuila neꞋe futa saena abaꞋi kula Ꞌi Pontus. Nia leka maꞋi faꞋasia Ꞌi Itali faꞋinia na Ꞌafe nia Ꞌi Prisila, osiꞋana neꞋe na tatalafaꞋa ꞋinotoꞋa satana sa Kladius ka kwatea na ngwae Ꞌi Jiu ki taꞋifau, kira ka leka faꞋasia Ꞌi Rom. ꞋUnaꞋeri, sa Paul ka leka dao siadaroꞋo. 3 Ma nia ka tua ma ka rao Ꞌana faꞋi kera, osiꞋana kira sasi goꞋo taꞋi raoꞋa Ꞌani saungaꞋilana babala ki Ꞌani ifi ngasi ki fuana ꞋoifoliꞋanga ꞋaniꞋi. 4 Ma nia ka alaꞋa faꞋinia na ngwae ki saena luma fuana foꞋongaꞋa ana asoa Sabat ki, fasi Ꞌiri ka bulasia manatana ngwae Ꞌi Jiu ki ma na ngwae Ꞌi Grik ki logo.

5 Ma ana kaidaꞋi sa Silas ma sa Timoti kera dao maꞋi faꞋasia Ꞌi Masedonia, sa Paul ka faidanga naꞋa Ꞌani na raoꞋa nia. Ma ana kaidaꞋi ki taꞋifau nia ka faꞋarongo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa, ma ka fada madako ana fuada Jiu ki neꞋe sa Jesus niaꞋa na Christ, na ngwae filia God. 6 Ma ana kaidaꞋi kira olisi saetaꞋa ana, ma kira ka saea ru taꞋa ki sulia, nia ka saulida Ꞌani kwaꞋi tafulilana na fulafulana ano faꞋasia toro nia ki, ma ka fata Ꞌuri fuada, “DiꞋia noaꞋa kamu kasi toꞋo ana na mauriꞋa faolu faꞋasia God, kaumulu talamuꞋa naꞋa neꞋe kamu sasia! NoaꞋa laꞋu na roraꞋa nau. Ma Ꞌita taꞋena ka oli ꞋalaꞋa, nai baꞋa leka Ꞌaku siana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki.” 7 Ma nia ka leka faꞋasi kira, ma ka leka ka tua Ꞌi saena luma taꞋi ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu neꞋe satana sa Titius Justus, na ngwae neꞋe nia foꞋosia logo God. Na luma nia teo logo Ꞌi ninimana luma fuana foꞋongaꞋa Jiu ki. 8 Ma sa Krispus, na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana luma fuana foꞋongaꞋa neꞋeri, nia ka faꞋamamana ana Aofia faꞋinia na ngwae nia ki taꞋifau. Ma ti ngwae Ꞌoro logo Ꞌi Korint, kira rongoa fatalana sa Paul, ma kira ka faꞋamamana ana, ma kira ka siuabu.

9 Sui saena taꞋi rodo, sa Paul ka lisia taꞋi faꞋataꞋinga, ma na Aofia ka fata Ꞌuri fuana, “NoaꞋa Ꞌoe kosi maꞋu, ma Ꞌoe kosi mamalo fasi alaꞋanga fuada, ma Ꞌoe kosi danga Ꞌania na raoꞋa Ꞌoe. 10 DuꞋungana nau ku tua faꞋiniꞋo. Ma nia ꞋafitaꞋi fuana ta ngwae ka sasia ta ru fuana faꞋalilamu, osiꞋana na ngwae nau ki kira Ꞌoro saena maꞋe fanoa neꞋana.” 11 Nia neꞋe kwatea ma sa Paul ka tua Ꞌi neꞋeri sulia taꞋi faꞋi ngali ma ono madamo ki fuana faꞋamanatalana ngwae ki Ꞌani fatalana God.

12 Ma ana kaidaꞋi neꞋe tatalafaꞋa doe Ꞌi Rom ka alua sa Galio ka gwaungaꞋi fafia abaꞋi kula Ꞌi Gris, na ngwae Jiu ki kira ka fiku, ma kira ka daua sa Paul, ma kira ka ngalia siana sa Galio fuana na matalangaꞋilana. 13 Ma kira ka fai fafida ka Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe nia iliili Ꞌuana na talaꞋilana ngwae ki Ꞌiri kike foꞋosia God Ꞌani falafala neꞋe matamata faꞋasia na taki kami ki.”

14 Ma ana kaidaꞋi sa Paul oga ka alaꞋa, sa Galio ka fata Ꞌuri fuana ngwae Jiu ki, “Na ru neꞋe, diꞋia ta ru ana ta taꞋangaꞋa nama ana ta roraꞋa ana na taki kami ki, nau ku saiana nai mabetau faꞋi kamu Jiu ki. 15 Bore ma sulia na olisuꞋusuꞋunga kamu ki goꞋo Ꞌana sulia na alaꞋanga ki, ma na sataꞋi ru ki, ma na taki kamu ki talamuꞋa, nia leꞋa fuana kamu ka faꞋasaga amuꞋa talamuꞋa. DuꞋungana noaꞋa nau kusi kwatea ta kwai matalangaꞋinga fuana na ru ꞋunaꞋeri ki.” 16 ꞋUnaꞋeri nia ka saea fuada taꞋifau Ꞌiri kike leka faꞋasia na kula ni kwai matalangaꞋinga. 17 Ana kaidaꞋi neꞋeri, na ngwae Grik ki ka daua sa Sosetenes, na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana luma fuana foꞋongaꞋa, ma kira ka ulasia Ꞌi maana fuli matalangaꞋinga. Bore ma sasiꞋa neꞋeri noaꞋa kasi Ꞌoga goꞋo sa Galio.

Sa Paul oli Ꞌuana Ꞌi Antiok

18 Sa Paul ka tua Ꞌi Korint faꞋinia ngwae faꞋamamana ki sulia asoa Ꞌoro ki. Sui nia ka faꞋasi kira, ma ka toꞋofolo Ꞌani faka Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Siria faꞋinia Ꞌi Prisila ma sa Akuila. Ma Ꞌi naꞋona neꞋe kira toꞋofolo faꞋasia Ꞌi Kenkrae, nia sufi gugurua naꞋa ifuna fasi Ꞌiri nia faꞋataꞋinia neꞋe nia faꞋasuia naꞋa na eta fataꞋanga nia✡ fuana God. 19 KaidaꞋi kira dao Ꞌi Efesus, sa Paul ka leka naꞋa faꞋasia Ꞌi Prisila ma sa Akuila, ma ka leka saena luma fuana foꞋongaꞋa, ma ka alaꞋa fuana Jiu ki. 20 Sui na ngwae ki kira ka gania Ꞌiri nia ka taꞋi tua tau faꞋinida, bore ma noaꞋa nia kasi alafafia. 21 ꞋUnaꞋeri ma nia ka leka lala Ꞌana, nia ka fata Ꞌuri fuada, “DiꞋia na kwaiogaiꞋanga God fuaku, nai baꞋa oli laꞋu maꞋi siaumulu.” Sui nia ka toꞋofolo naꞋa Ꞌana saena faka faꞋasia Ꞌi Efesus.

22 KaidaꞋi nia dao naꞋa Ꞌi Sesarea, nia ka leka Ꞌuana fanoa Ꞌi Jerusalem, ma ka fata leꞋaleꞋa ana na ngwae faꞋamamana ki Ꞌi neꞋeri. Sui nia ka leka Ꞌuana Ꞌi Antiok. 23 Ma Ꞌi buri Ꞌana nia tua Ꞌi Antiok sulia bara asoa, nia ka leka, ma ka liufia naꞋa abaꞋi kula Ꞌi Galesia ma Ꞌi Frigia fuana faꞋangasilana sa tai faꞋida neꞋe kira faꞋamamana.

Sa Apolos

24 Ana kaidaꞋi neꞋeri, taꞋi ngwae Ꞌi Jiu satana sa Apolos, neꞋe futa saena fanoa Ꞌi Aleksandria, nia leka maꞋi Ꞌuana Ꞌi Efesus. NiaꞋa na ngwae alaꞋa lana leꞋa, ma nia ka sai leꞋa logo ana na KerekereꞋa Abu. 25 Ma nia ka sai logo ana na falafala sulia na Aofia, ma nia ka fata ngasingasiꞋa, ma ka faꞋamanata saga sulia sa Jesus. Bore ma, nia sai goꞋo ana neꞋe sa John siuabua ngwae neꞋe kira kakari alifaꞋi faꞋasia na taꞋangaꞋa kira ki, ma noaꞋa nia Ꞌiri saiana na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus ki, kira ka siuabu logo osiꞋana kira faꞋamamana. 26 Ma nia talaꞋae ka fata noniraꞋa fuana ngwae ki saena luma fuana foꞋongaꞋa. Ma ana kaidaꞋi Ꞌi Prisila ma sa Akuila kera rongoa, kera ka baꞋea Ꞌuana na luma keroꞋa, ma kera ka kwaiꞋafi ana, Ꞌiri nia ka sai leꞋa laꞋu ana faꞋamanataꞋanga sulia God.

27 Ma sa Apolos oga ka leka Ꞌuana fanoa Ꞌi Korint saena abaꞋi kula Ꞌi Gris. Ma na ngwae neꞋe kira faꞋamamana Ꞌi Efesus ki, kira ka kwaiꞋafi ana Ꞌani kerekereꞋa fuana ngwae Ꞌi Korint neꞋe kira faꞋamamana osiꞋana na kwaiꞋofeꞋanga God fuada, fasi Ꞌiri kira ka kwaloa kaidaꞋi nia dao kwau siada. Ma ana kaidaꞋi nia dao kwau, nia ka kwaiꞋafi leꞋa liu ana ngwae neꞋeri ki. 28 Bore ma kaidaꞋi neꞋe ngwae Jiu ki kira olisuꞋusuꞋu faꞋinia, nia ka fata ngasingasiꞋa faꞋi kira ma ka liufida taꞋifau. ꞋUnaꞋeri nia ka faꞋataꞋinia na KerekereꞋa Abu ki neꞋe faꞋamamana neꞋe sa Jesus niaꞋa na Christ, na ngwae neꞋe God nia filia.

19

ꞋI Efesus

1 KaidaꞋi sa Apolos nia tua Ꞌi Korint, sa Paul nia liu ana fanoa ki saena abaꞋi kula Ꞌi Galesia ma Ꞌi Frigia ki leleka ka dao ana fanoa Ꞌi Efesus. Ma nia ka dao toꞋona ti ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus Ꞌi neꞋeri. 2 Ma nia ka saefilo kira ka Ꞌuri, “Kaumulu toꞋo naꞋa ana na AnoꞋi ru Abu ana kaidaꞋi kaumulu faꞋamamana ana?”

Ma kira olisia kira ka Ꞌuri, “Kaimili niniꞋa neꞋe rongolana bore na tae neꞋe na AnoꞋi ru Abu, noaꞋa kami kasi rongoa Ꞌua.”

3 Sa Paul ka saefilo kira laꞋu ka Ꞌuri, “ꞋIrai ma na siuabuꞋanga faꞋuta mo neꞋe kaumulu siuabu Ꞌania?”

Ma kira olisia kira ka fata Ꞌuri, “Na siuabuꞋanga ba sa John alaꞋa sulia.”

4 Sui sa Paul ka fata laꞋu Ꞌuri fuada, “Sa John nia siuabua lala ana sa tai faꞋida neꞋe kira kakari alifaꞋi faꞋasia na abula taꞋangaꞋa kira ki. Ma sa John ka saea logo fuana ngwae Ꞌi Israel ki, neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus, na ngwae neꞋe ke baꞋa dao maꞋi Ꞌi burina.”

5 Ma kaidaꞋi kira rongoa na ru neꞋeri, kira ka siuabu Ꞌiri ka faꞋataꞋinia neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus na Aofia. 6 GoꞋo sa Paul ka alua naꞋa limana Ꞌi fafoda, ma na AnoꞋi ru Abu ka koso fafida, ma kira ka fata Ꞌani na alaꞋanga matamata ki, ma kira ka fata sulia na fatalana God. 7 Kira bolo faꞋinia akwala ma ro ngwae.

8 Sa Paul ka ruꞋu Ꞌi saena luma fuana foꞋongaꞋa Ꞌi Efesus, ma ka fata noniraꞋa fuana na ngwae ki, ma ka iliili Ꞌuana rokisilana na manatada sulia na ꞋInotoꞋanga God. Ma nia ka sasi ꞋunaꞋeri sulia uulu madamo ki. 9 Bore ma ti ngwae ada, kira keꞋaliliꞋa, ma kira ka aburongo, ma noaꞋa kira kasi faꞋamamana. Ma kira ka saea alaꞋanga taꞋa ki sulia FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia na Aofia Ꞌi naꞋona na ngwae Ꞌoro ki. Sui sa Paul ka talaꞋia na fafarongo ki kira ka leka faꞋasida, ma ana asoa ki taꞋifau nia ka alaꞋa fuana na ngwae ki saena luma ni faꞋananauꞋanga sa Taeranus. 10 Na ru neꞋe kira sasia ka leka talau sulia ro faꞋi ngali ki. Ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua saena abaꞋi kula Ꞌi Asia, na Jiu ki ma na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, kira ka rongoa fatalana na Aofia.

Na ngela sa Skefa ki

11 Ma God ka kwatea na ngasingasiꞋanga doe fuana sa Paul, fasi Ꞌiri nia ka fulia naꞋa ru faꞋanadaꞋa ki ma na ru ni ꞋarefoꞋanga ani ki. 12 Ma diꞋia kira ngalia ta kala Ꞌaba lauꞋua tiꞋitiꞋi bore Ꞌana ana Ꞌaba lauꞋua nia ki siana ta ngwae neꞋe mataꞋi, na ngwae neꞋeri ke baꞋa Ꞌakwa naꞋa. Ma na anoꞋi ru taꞋa ki logo, kika ruꞋu Ꞌi maa faꞋasia na ngwae neꞋeri ki.

13-14 Ma ti Jiu logo kira liu kwailiu sulia asoa ki fuana lalilana na anoꞋi ru taꞋa ki. Na fiu ngela na fata abu doe Jiu ki neꞋe satana sa Skefa neꞋe kira sasia ru neꞋeri. Ma kira bore kira ka iliili Ꞌuana lalilana na anoꞋi ru taꞋa ki Ꞌani satana na Aofia sa Jesus. Kira fata Ꞌuri fuana anoꞋi ru taꞋa ki, “Nau ku ifulangaꞋi kamu Ꞌani satana sa Jesus ba sa Paul nia faꞋarongo Ꞌani.”

15 Bore ma na anoꞋi ru taꞋa neꞋe nia olisida ka Ꞌuri, “Nau ku saiana sa Jesus, ma nau ku sai logo ana sa Paul nia toꞋo ana ngasingasiꞋanga sa Jesus. Bore ma kaumulu niniꞋa, kaumulu Ꞌiri toꞋo ana na ngasingasiꞋanga sa Jesus.”

16 Ma na ngwae neꞋe anoꞋi ru taꞋa neꞋeri nia manu ana ka faꞋasaka Ꞌuada, ma ka kwaiꞋida. Ma kira ka tafi dadara faꞋasia luma ngwae neꞋeri faꞋinia na maꞋe maala ki Ꞌi nonida. 17 Ana kaidaꞋi neꞋe ngwae Jiu ki ma na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki neꞋe tua Ꞌi Efesus, kira rongoa ru neꞋe, kira ka maꞋu liu, ma kira ka fuꞋusi doe liu ana satana na Aofia sa Jesus. 18 Ma na ngwae Ꞌoro ana ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki, kira leka maꞋi, kira ka fata tafa, ma kira ka faꞋataꞋinia na maꞋe fataꞋa ana kelema kira ki. 19 Ma ti ngwae Ꞌoro logo ada neꞋe kira rao Ꞌani talana anoꞋi ru taꞋa ki, kira ka ngalia logo maꞋi na buka kira ki ana raoꞋa sulia na anoꞋi ru taꞋa ki, ma kira ka doꞋofiꞋi Ꞌi safitana fikuꞋa neꞋeri. Ma kira ka alu fikua naꞋa liulana na buka neꞋeri ki, ma nia ka dao ana 50,000 ngisingisi mani ki. 20 OsiꞋana na ru neꞋeri na fatalana God ka inua ngwae Ꞌoro ki, ma kira ka faꞋamamana ana na Aofia.

Na sua ngalungaluꞋa Ꞌi Efesus

21 Buri Ꞌana na ru neꞋeri ki sui, sa Paul ka naia naꞋa saena manatana Ꞌiri nia ke leka Ꞌuana fanoa ki saena abaꞋi kula Ꞌi Masedonia ma Ꞌi Gris ki, ma ka daofaꞋi liu Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. Ma sa Paul ka fata Ꞌuri, “Buri Ꞌana neꞋe nai leka Ꞌi neꞋana, nau ku oga nai leka logo Ꞌuana Ꞌi Rom.” 22 Ma nia ka kwatea sa Timoti ma sa Erastus, na ro ngwae kwaiꞋafi nia ki, Ꞌuana Ꞌi Masedonia, kaidaꞋi nia tua basi Ꞌana Ꞌua Ꞌi Efesus saena abaꞋi kula Ꞌi Asia.

23 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri ba na ngaluꞋa doe ka fuli Ꞌi Efesus sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia na Aofia. 24 ꞋUnaꞋeri ma taꞋi ngwae satana sa Demitrius, niaꞋa na ngwae nia rao ana saungaꞋilana na ru ngwasinasina ki, ma nia ka saiana saungaꞋilana na kala nunuꞋi ru ki ana na god kini kira neꞋe satana Ꞌi Atemis, fuana luma abu kira ki. Ma na raoꞋa sa Demitrius ka faꞋatoꞋorua liu na ngwae neꞋe kira rao fuana ki. 25 Ma nia ka saeda kira ka fiku maꞋi faꞋinia ti ngwae neꞋe kira sasia logo na raoꞋa diꞋia neꞋe kira sasia. Ma nia ka fata Ꞌuri fuada, “Reala Ꞌae, kaumulu saiana na toꞋoruꞋa kulu neꞋe nia saka goꞋo maꞋi faꞋasia na raoꞋa neꞋe kulu sasia Ꞌani saungaꞋilana kala nunuꞋi ru ki. 26 Kaumulu lisia ma kamu ka rongoa taꞋifau naꞋa na ru neꞋe sa Paul nia sasiꞋi ki. Nia saea na kala nunuꞋi ru neꞋe ngwae ki kira saungaꞋiniꞋi ki, kiraꞋa noaꞋa laꞋu na god mamana ki. Aia, ma osiꞋana neꞋe nia ka fata ꞋunaꞋeri, na ngwae Ꞌoro ki Ꞌi neꞋe Ꞌi Efesus ma na maꞋe fanoa Ꞌoro ki saena abaꞋi kula Ꞌi Asia logo neꞋe manatada ka abula naꞋa sulia. 27 Ma diꞋia ꞋunaꞋeri, na ngwae ki kira ke baꞋa fata faꞋalia na raoꞋa neꞋe kulu ki. NoaꞋa laꞋu taꞋifilia ru neꞋeri, ma ta ru neꞋe ke baꞋa taꞋa logo, na luma abu god kini doe nini kulu Ꞌi Atemis, kike baꞋa maladalafa naꞋa Ꞌada, ma na ꞋinotoꞋalana ke baꞋa dalafaꞋa naꞋa. Ma na ngwae Ꞌi Asia ki taꞋifau, ma na magalia taꞋifau neꞋe, kike baꞋa mango faꞋasia foꞋosilana!”

28 KaidaꞋi na fikuꞋa neꞋeri kira rongoa alaꞋanga neꞋeri ki, kira saetaꞋa liu, ma kira ka ri koko kira ka Ꞌuri, “ꞋI Atemis neꞋe god Ꞌi Efesus neꞋe ꞋinotoꞋa ka tasa!” 29 Sui na sua ngalungaluꞋa ka tae saena maꞋe fanoa doe neꞋeri. Ma kira ka daua sa Geas faꞋinia sa Aristakus, ro ngwae faꞋasia abaꞋi kula Ꞌi Masedonia neꞋe kera leleka faꞋinia sa Paul, ma kira ka ꞋabalangaꞋinidaroꞋo, ma kika lalili faꞋinida Ꞌuana na fuli masaꞋa neꞋe ngwae ki kira fiku ana. 30 Ma sa Paul ka oga ka leka Ꞌi naꞋona fikuꞋa neꞋeri, bore ma na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki ka luia. 31 Ma ti ngwae faꞋi naꞋonaꞋo ana abaꞋi kula neꞋeri ki, kira kwaima faꞋinia sa Paul, kira luia logo noaꞋa nia kasi leka ana kula neꞋe kira fiku ana. 32 Ma na sua ngalungaluꞋa doe liu ka tataꞋe saena fikuꞋa neꞋeri. Ma ti ngwae kira ka ako kira ka saea naꞋa Ꞌada ta ru, ma ti ngwae kira ka saea logo Ꞌada ti ru matamata, duꞋungana na Ꞌorolana ngwae noaꞋa kasi sai goꞋo ana tae neꞋe kira fiku maꞋi fuana. 33 Ma ti ngwae Jiu kira usungaꞋinia kwau sa Aleksanda, ma kira ka talaꞋia maꞋi Ꞌi naꞋona fikuꞋa neꞋeri, osiꞋana kira oga nia fada madakola ana ngaluꞋa neꞋeri. Sui sa Aleksanda ka faꞋataꞋi fuana fikuꞋa neꞋeri ma ka nene fafida Ꞌani limana, fasi Ꞌiri nia ka saea ta alaꞋanga ni kwaifoneꞋanga Ꞌi naꞋo ana na ngwae ki. 34 Bore ma kaidaꞋi kira lia saiana nia na Jiu, kira ka rikoko laꞋu kira ka Ꞌuri, “Atemis neꞋe god kia Ꞌi Efesus neꞋe ꞋinotoꞋa ka tasa!” Ma kira ka rikoko ꞋunaꞋeri sulia kala kaidaꞋi tau, bolo faꞋinia ta ro kadi sina.

35 Sui na ngwae ꞋaꞋana ana na fanoa neꞋeri ka leka maꞋi ka faꞋanotoa na ngwae ki ka Ꞌuri, “Ngwae ana Ꞌi Efesus Ꞌae, na ngwae ki taꞋifau kira saiana kiaꞋa naꞋa neꞋe lia sulia na luma abu Ꞌi Atemis, faꞋinia na gwaꞋi fau abu nia ba Ꞌasia maꞋi faꞋasia saena mamanga. 36 NoaꞋa ta ngwae kasi tofea na ru neꞋe ki. Ta neꞋe nia leꞋa liu kamu ka tua aroaro naꞋa, noaꞋa kamu kasi sasia laꞋu ta ru neꞋe ka diꞋia lala na ngwae boleboleꞋa ki. 37 Ma kamu ngalia naꞋa maꞋi ro ngwae neꞋe ki, sui bore Ꞌana noaꞋa kera kasi bilia goꞋo ta ru faꞋasia saena luma abu, ma noaꞋa kera kasi fata buri tolingaꞋi goꞋo ana ta ru sulia na god kini kia. 38 Ma diꞋia sa Demitrius, ma na ngwae neꞋe kira rao fuana ki, kira oga kike nge maana ta ngwae, tama kira ka matalangaꞋinia ana faꞋi asoa ana kwaꞋikwaꞋinga ki saena luma ni kwai matalangaꞋinga, ma na ngwae ni kwai matalangaꞋi ki, kira saiana rongolada ana alaꞋanga. 39 Bore ma diꞋia kamu oga Ꞌua ta ru, muke faꞋasaga naꞋa Ꞌi naꞋona fikutaꞋi ngwae. 40 Nia leꞋa kuke lia suli kulu, Ꞌasu Ꞌubani na ngwae gwaungaꞋi ki kata fai fafi kulu Ꞌani sua ngalungaluꞋa neꞋe kulu sasia taꞋena. Ma nia ꞋafitaꞋi liu fuana kulu ka kwatea ta manataꞋanga leꞋa neꞋe kulu ke fofoni ru Ꞌania sulia.” 41 Buri Ꞌana nia saea ru neꞋe ki taꞋifau, nia saea kira ka oli naꞋa Ꞌada.

20

ꞋI Masedonia ma Ꞌi Gris

1 Ma Ꞌi buri Ꞌana na sua ngalungaluꞋa neꞋe aroaro naꞋa, sa Paul ka saea maꞋi na ngwae faꞋamamana ki siana, ma ka kwatea alaꞋanga ni kwairaduꞋanga ki, ma nia ka falangi ada. Sui nia ka fata olioli ada, ma nia ka leka naꞋa Ꞌuana Ꞌi Masedonia. 2 KaidaꞋi nia leka naꞋa Ꞌuana Ꞌi Masedonia, nia ka liufia na fanoa ki, ma ka radua na ngwae faꞋamamana ki Ꞌani alaꞋanga Ꞌoro ki. Sui nia ka dao ana abaꞋi kula Ꞌi Gris. 3 Ma nia ka tua Ꞌi neꞋeri sulia uulu madamo ki. Ma kaidaꞋi nia sasi akaꞋu fuana lekaꞋa Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Siria Ꞌani na faka, nia ka rongoa na Jiu ki kira naia fuana saungilana. ꞋUnaꞋeri ma nia ka manata agwaꞋi naꞋa fuana oliꞋa Ꞌi Siria sulia tala Ꞌi tolo neꞋe liu Ꞌi Masedonia. 4 Ma sa Sofata, na ngela sa Pirus na ngwae Ꞌi Berea, ma sa Aristakus, ma sa Sekundus neꞋe keroꞋa ngwae Ꞌi Tesalonika ki, ma sa Geas ngwae Ꞌi Derbe, ma sa Tikikus, ma sa Trofimus keroꞋa ngwae Ꞌi Asia ki, ma sa Timoti, neꞋe kira leka faꞋinia sa Paul. 5 Kira leka kira ka maꞋakwalia kaimili ana fanoa Ꞌi Troas. 6 Ma kami ka toꞋofolo faꞋasia fanoa Ꞌi Filipae buri Ꞌana na FafangaꞋa Ꞌani beret neꞋe noaꞋa ta isi Ꞌi saena, ma lima asoa ki Ꞌi buri Ꞌana, kami ka fiku laꞋu faꞋinida Ꞌi Troas. ꞋI neꞋeri kami ka tua sulia fiu asoa ki.

DaoꞋa Ꞌisi sa Paul Ꞌi Troas

7 Ana Sarere Ꞌi saꞋulafi, kami fiku maꞋi fuana na fiku fanga kwaimaꞋanga. Ma sa Paul ka alaꞋa fuana na ngwae ki, Ꞌita Ꞌi saꞋulafi leleka ka dao saena tofongana rodo, osiꞋana nia ke baꞋa leka naꞋa kwau Ꞌana rorodo. 8 Ana na agi luma neꞋe Ꞌi langi neꞋe kami fiku ana, neꞋe faꞋi unu Ꞌoro ki kira niꞋi Ꞌi neꞋeri. 9 Ma taꞋi ngwae Ꞌalako satana sa Iutikus tua Ꞌana Ꞌi maana maa olofolo, ma osiꞋana neꞋe sa Paul nia alaꞋa ka tau, na maana ngwae Ꞌalako neꞋe ka kulufefe naꞋa, ma ka maliu liu naꞋa Ꞌana, ma nia ka Ꞌasi naꞋa Ꞌana faꞋasia uula tala luma Ꞌi lifua Ꞌuana Ꞌi ano. KaidaꞋi kira lafua kwau niaꞋa, kira ka lisia, ma nia mae naꞋa. 10 Bore ma sa Paul ka koso Ꞌi ano, ka bobo uruuru, ma ka ofia, sui ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera, osiꞋana nia mauri goꞋo Ꞌana Ꞌua.” 11 ꞋUnaꞋeri nia ka oli logo Ꞌana Ꞌuana agi luma neꞋe kira fiku ana, ma ka ngiia na beret, ma kira ka fanga. Ma buri Ꞌana nia alaꞋa faꞋinida leleka ka Ꞌofodangi naꞋa, sa Paul ka fiꞋi leka. 12 Ma kira ka olifaꞋinia na ngwae Ꞌalako neꞋe Ꞌuana luma nia, ma kira ka saeleꞋa liu duꞋungana neꞋe nia mauri naꞋa.

FaꞋasia Ꞌi Troas kira ka leka Ꞌuana Ꞌi Miletus

13 ꞋUnaꞋeri kami ka leka etaeta naꞋa Ꞌaimili Ꞌuana saena faka, ma kami ka toꞋofolo Ꞌuana fanoa Ꞌi Asos, fasi Ꞌiri kami ka ngalia sa Paul Ꞌi neꞋeri. Nia saea ꞋunaꞋeri fuaimili, osiꞋana nia leka kwau Ꞌi neꞋeri ana tala Ꞌi tolo. 14 KaidaꞋi nia dao toꞋo amiꞋa Ꞌi Asos, nia ka raꞋe naꞋa faꞋi kami saena faka, mika leka naꞋa Ꞌuana fanoa Ꞌi Mitilene. 15 Ma kami leka faꞋasia Ꞌi neꞋeri, kami ka liu ana bubunga Ꞌi Kios ana ruana asoa. Ma ana na uula asoa, kami ka dao ana bubunga Ꞌi Samos. Ma ana faina asoa, kami ka dao ana fanoa Ꞌi Miletus. 16 Sa Paul nia manata Ꞌuana fasi ke daofaꞋi liu kwau Ꞌuana Ꞌi Efesus, Ꞌiri noaꞋa kami kasi tua ana abaꞋi kula Ꞌi Asia, osiꞋana kami leka ꞋaliꞋali Ꞌiri mika dao ꞋaliꞋali goꞋo Ꞌi Jerusalem Ꞌi naꞋona faꞋi asoa ana Pentekos, diꞋia nia talangwaraꞋu.

AlaꞋanga ni olioliꞋa sa Paul fuana ngwae Ꞌi Efesus ki

17 Ana kaidaꞋi sa Paul tua Ꞌi Miletus, nia ka kwate alaꞋanga fuana na ngwae faꞋi naꞋonaꞋo ki ana fikutaꞋi ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Efesus, fasi Ꞌiri kike leka maꞋi siana. 18 KaidaꞋi kira dao maꞋi, nia ka fata Ꞌuri fuada, “Kamu saiana ru neꞋe nau ku sasia kaidaꞋi nau ku tua faꞋi kamu, Ꞌita ana kaidaꞋi nau ku dao maꞋi saena abaꞋi kula Ꞌi Asia. 19 Nau ku sasia na raoꞋa fuana na Aofia faꞋinia na enoenoꞋanga, ma na angiꞋa ana kaidaꞋi ꞋafitaꞋiꞋanga ki ka dao aku, osiꞋana neꞋe ru taꞋa ki neꞋe Jiu ki sasiꞋi aku. 20 Kamu ka saiana taꞋifau naꞋa, kaidaꞋi nau ku faꞋamanata Ꞌi saena luma kamu ki, ma fuana na ngwae ki taꞋifau, noaꞋa nau kusi sofongaꞋinia goꞋo ta ru faꞋasi kamu fuana ꞋafilamuꞋa. 21 Fuana Jiu ki, ma fuana na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, nau ku fata totongaꞋi fuada Ꞌiri kira ke abula faꞋasia taꞋangaꞋa kira ki, ma kira ke abula Ꞌuana God, ma kira ke faꞋamamana ana na Aofia sa Jesus.

22 “Bore ma duꞋungana nau ku roꞋosulia na AnoꞋi ru Abu, nau ku leka Ꞌuana Ꞌi Jerusalem, ma noaꞋa nau kusi saiana tae neꞋe ke baꞋa fuli fuaku Ꞌi neꞋeri. 23 Ma ana na fanoa ki taꞋifau neꞋe nau ku dao ani, na AnoꞋi ru Abu ka saea fuaku nai baꞋa dao toꞋona ꞋafitaꞋiꞋanga, ma nai baꞋa tua Ꞌi saena luma ni lokafo Ꞌi Jerusalem. 24 Bore ma nia leꞋa goꞋo Ꞌana. NoaꞋa naisi Ꞌabera goꞋo sulia ru neꞋe ke fuli fuaku, si diꞋia nau ku faꞋasuia nama na raoꞋa neꞋe na Aofia sa Jesus nia kwatea fuaku. Ma na raoꞋa neꞋeri neꞋe faꞋatalongaꞋilana FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia na kwaiꞋofeꞋanga God fuana na ngwae ki taꞋifau.

25 “Ma nau ku liliu Ꞌi safitamuꞋa taꞋifau faꞋinia na alaꞋanga sulia ꞋInotoꞋanga God. Ma ana kaidaꞋi neꞋe, nau ku saiana noaꞋa kamu kasi baꞋa lisi nau laꞋu. 26 Bore ma nau ku sae madako naꞋa ana fuamuꞋa Ꞌi taꞋena neꞋe, diꞋia ta ngwae bore Ꞌana amuꞋa neꞋe noaꞋa kasi toꞋo ana na mauriꞋa faolu faꞋasia God, nau ku sulitalaꞋa faꞋasia, ma noaꞋa laꞋu na Ꞌabera Ꞌanga nau fuana. 27 OsiꞋana noaꞋa nau kusi sofongaꞋinia goꞋo ta ru ni faꞋarongolamuꞋa Ꞌani sulia na kwaiogaiꞋanga God ki fuaka. 28 Ta neꞋe kamuꞋa ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, kamu ke lia suli kamu talamuꞋa, ma na ngwae ki neꞋe na AnoꞋi ru Abu alua fuana muke lia sulida. Muke lia sulia na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana God, diꞋia na ngwae lia sulia na sipsip ki neꞋe lia sulida. God ka folida Ꞌani na maelana na Ngela nia talana. 29 Nau ku saiana buri Ꞌana nau ku leka, ti ngwae faꞋamanata rora kike baꞋa leka maꞋi, ma kike takalongaꞋinia na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki, diꞋia na kui kwasi ki neꞋe saungia na sipsip ki. 30 KaidaꞋi ke baꞋa dao maꞋi neꞋe ti ngwae ana fikuꞋa kamu kike baꞋa sokea sa tai faꞋida neꞋe faꞋamamana Ꞌuana lekaꞋa sulida. 31 Muke lialia, ma muke manata toꞋona sulia uulu faꞋi ngali ki, sulia asoa ma na rodo, nau ku faꞋamanata kamu, sui bore Ꞌana saena ꞋafitaꞋiꞋanga ma na angiꞋa.

32 “Ma ana kaidaꞋi neꞋe, nau ku kwate kamu naꞋa fuana God, fasi Ꞌiri nia ka lia suli kamu. Ma manata toꞋona alaꞋanga sulia kwaiꞋofeꞋanga leꞋa nia. OsiꞋana alaꞋanga neꞋeri nia bolo fuana faꞋangasingasilamuꞋa ma ka kwatea na ru leꞋa neꞋe God nia toꞋo ana fuana na ngwae nia ki taꞋifau. 33 Ma kamu ka sai logo ana, noaꞋa nau kusi oga goꞋo ta mani, nama ta toro faꞋasia ta ngwae aumulu. 34 Ma kamuꞋa taꞋifau goꞋo kamu saiana neꞋe nau ku rao Ꞌani na ro lima nau ki, fasi Ꞌiri nau ku Ꞌafia nauꞋa ma kwaima nau ki kaidaꞋi kamiꞋa boꞋoboꞋo. 35 Nau ku faꞋataꞋinia taꞋifau naꞋa fuamuꞋa Ꞌani raoꞋa ngasingasiꞋa ꞋunaꞋeri, kulu saiana kulu ka Ꞌafia na ngwae neꞋe kira ngwataꞋutaꞋu ki. Muke manata toꞋona na alaꞋanga ba na Aofia kia sa Jesus nia saea, ‘Na ngwae neꞋe nia kwate ru, nia saeleꞋa ka doe liufia na ngwae neꞋe nia ngalia ru.’ ”

36 KaidaꞋi sa Paul nia alaꞋa ka sui, nia ka bobo uruuru, ma ka foꞋo faꞋi kira. 37 Ma kiraꞋa taꞋifau goꞋo kira ka angi kaidaꞋi kira lolofafia sa Paul, ma kira ka nonoꞋia. 38 Ma kira ka kwaimanatai liu sulia nia saea noaꞋa kira kasi baꞋa lisia laꞋu. ꞋUnaꞋeri goꞋo ma kira ka leka faꞋinia Ꞌuana saena na faka.

21

Sa Paul leka Ꞌuana Ꞌi Jerusalem

1 Kami olioli ada ka sui, kami ka taꞋelia naꞋa na faka, ma kami ka leka naꞋa. KaidaꞋi neꞋe kami toꞋofolo naꞋa, kami ka dao ana bubunga Ꞌi Kos. Sui ana ruana asoa, kami ka dao ana bubunga Ꞌi Rodes. Ma kami ka leka kwau Ꞌuana fanoa Ꞌi Patara faꞋasia Ꞌi neꞋeri. 2 ꞋI neꞋeri, kami ka dao toꞋona na faka neꞋe ke leka Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Fonisia saena Ꞌi Siria. Sui kami ka taꞋelia na faka neꞋeri, ma kami ka leka laꞋu. 3 Kami ka liu ana kula neꞋe kami lia kwau ma kami ka lisia bubunga Ꞌi Saeprus. ꞋUnaꞋeri kami ka gali Ꞌi bali toli, kami ka leka Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Siria. Kami ka koso Ꞌi sara ana fanoa Ꞌi Taea, kula neꞋe faka kami faꞋakosoa na ludaꞋa ki ana. 4 Ma Ꞌi neꞋeri kami ka dao toꞋona ti ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki, ma kami ka tua faꞋinida sulia fiu asoa ki. Ma osiꞋana na AnoꞋi ru Abu ka kwatea naꞋa manataꞋanga fuada, kira ka fata Ꞌabera Ꞌani sa Paul Ꞌiri noaꞋa nia kasi leka laꞋu Ꞌuana Jerusalem. 5 ꞋUnaꞋeri bore Ꞌana, ma ana kaidaꞋi fuana lekaꞋa kaimili, kami ka leka naꞋa Ꞌaimili. Ma na ngwae ki, faꞋinia na Ꞌafe kira ki, ma na ngela kira ki taꞋifau goꞋo neꞋe kira leka faꞋi kaimili Ꞌuana Ꞌi fafona asi. KaidaꞋi kami dao, kami ka bobo uruuru, ma kami ka foꞋo. 6 ꞋUnaꞋeri kami ka olioli ada ka sui, kami fiꞋi taꞋelia na faka, ma kira ka oli naꞋa Ꞌadulu Ꞌi fanoa.

7 Sui kami ka leka faꞋasia Ꞌi Taea, kami ka dao ana fanoa Ꞌi Tolemais, kami ka lisia ti ngwae neꞋe kira faꞋamamana, ma kami ka tua faꞋinida sulia taꞋi asoa. 8 Ma ana ruana asoa, kami ka leka laꞋu, kami ka dao ana fanoa Ꞌi Sesarea. ꞋI neꞋeri, kami ka tua Ꞌi luma sa Filip, na ngwae neꞋe rao Ꞌani faꞋatalongaꞋilana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Ma niaꞋa ta ngwae ana fiu ngwae ba kira filida Ꞌi Jerusalem Ꞌuana kwaiꞋafiꞋanga ana ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki. 9 Nia toꞋo ana fai sariꞋi ki, ma kira ka faꞋarongo logo Ꞌani fatalana God. 10 Ma kami tua Ꞌi neꞋeri sulia bara asoa, ma taꞋi profet satana sa Agabus ka dao maꞋi faꞋasia Ꞌi Judea. 11 Nia ka leka maꞋi siaimili, ma ka ngalia na foꞋosae sa Paul fuana lobilana liꞋitana, ma ka firi fafia Ꞌani ro Ꞌae nia ki talana faꞋinia ro lima nia ki logo, sui ka fata Ꞌuri, “Na AnoꞋi ru Abu ka saea, na ngwae niniꞋa na foꞋosae nia, na Jiu ki kira ke baꞋa firi Ꞌuri logo ana Ꞌi Jerusalem, sui kira ke kwatea fuana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki.”

12 Ana kaidaꞋi kami rongoa na ru neꞋeri, kaimili faꞋinia na ngwae neꞋeri ki kami ka Ꞌengoa sa Paul fasi Ꞌiri noaꞋa nia kasi leka Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. 13 Bore ma nia ka olisi kaimili ka Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe kamu ka angi ꞋunaꞋeri ma muke kwate nau ku kwaimanatai? Nau ku sasi akaꞋu noaꞋa laꞋu fuana firiꞋilaku goꞋo Ꞌana Ꞌi Jerusalem, bore ma Ꞌiri nai mae logo duꞋungana na Aofia sa Jesus.”

14 Ma sulia kami kasi bolo goꞋo fuana rokisilana manatana sa Paul, ꞋunaꞋeri bore Ꞌana kami ka fata naꞋa Ꞌaimili Ꞌuri, “Nia leꞋa, alaꞋania na kwaiogaiꞋanga God ka fuli naꞋa Ꞌana.”

15 Buri Ꞌana kami tua Ꞌi neꞋeri sulia bara asoa, kami ka sasi akaꞋu naꞋa ana ru kaimili ki, kami ka leka naꞋa Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. 16 Ma ti fafarongo logo faꞋasia Sesarea kira leka faꞋi kaimili, ma kira ka talaꞋi kaimili Ꞌuana luma ngwae neꞋe kami ke baꞋa tua siana, satana sa Nason ngwae Ꞌi Saeprus, niaꞋa ta ngwae neꞋe eta faꞋamamana Ꞌua naꞋa maꞋi.

Sa Paul alaꞋa faꞋinia sa James

17 KaidaꞋi kami dao naꞋa Ꞌi Jerusalem, na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki kira ka kwalo leꞋa liu ana kaimili. 18 Ana ruana asoa, sa Paul ka leka faꞋi kaimili fuana lisilana sa James. Ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki taꞋifau saena fikutaꞋi ngwae faꞋamamana neꞋe, kira tua Ꞌi neꞋeri. 19 Sa Paul ka fata leꞋa leꞋa fuada, sui nia ka faꞋarongo kira Ꞌani ru neꞋe God nia sasiꞋi taꞋifau ki Ꞌani raoꞋa neꞋe sa Paul sasiꞋi safitana na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki. 20 Ma Ꞌi buri Ꞌana kira rongoa niaꞋa ka sui, kira taꞋifau goꞋo kira ka baꞋatafea God. Sui kira ka fata Ꞌuri fuana sa Paul, “Kwala ngwaefuta Paul, Ꞌoko lisia goꞋo Ꞌamu na ngwae Ꞌoro liu ana ngwae Ꞌi Jiu ki kira faꞋamamana, ma kira ka fuꞋusi doe goꞋo Ꞌada Ꞌua ana taki sa Moses ki. 21 Kira rongoa neꞋe ngwae ki fai fafiꞋo, osiꞋana Ꞌoko faꞋamanata na Jiu ki neꞋe kira tua ana maꞋe fanoa ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, fasi Ꞌiri noaꞋa kira kasi roꞋo laꞋu sulia na taki neꞋe sa Moses nia kwatea, ma Ꞌoko saea fuada noaꞋa kira kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia ana ngela kira ki, ma noaꞋa kira kasi sasi sulia na falafala kulu Jiu ki. 22 Ma kira ka rongoa naꞋa neꞋe Ꞌoko dao Ꞌi neꞋe. Nia bolo faꞋinia kuke faꞋasaga basi na manataꞋanga rora niniꞋa Ꞌi safitana na ngwae faꞋamamana Ꞌi Jiu ki. 23 ꞋOke sasia tae neꞋe kami saea fuamu. Na fai ngwae ki kira tua Ꞌi neꞋe, ma kira fata alangaꞋi fuana God. 24 ꞋOke leka faꞋi kira fuana faꞋasikasikaꞋanga Ꞌi maana God saena Luma Abu God, ma Ꞌoko foli fuana faꞋasikasikaꞋanga neꞋeri, fasi Ꞌiri kira ke sufi gugurua na ifuda ka faꞋataꞋinia neꞋe kira faꞋasuia naꞋa na eta fataꞋanga kira✡ fuana God. DiꞋia Ꞌoko sasi ꞋunaꞋeri sulia taki sa Moses, na ngwae ki taꞋifau kira ke baꞋa saiana na ru neꞋe kira rongoa neꞋe kira saea suliꞋo ki, noaꞋa kasi mamana, bore ma ꞋaeꞋo bore Ꞌoko roꞋosulia na taki sa Moses ki.

25 “Ma fuana na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki neꞋe kira faꞋamamana, kaimili kerekere fuada taꞋifau naꞋa, ma kami ka faꞋarongoda Ꞌani na liaꞋi ngwae neꞋe kami alafafia: NoaꞋa kira kasi Ꞌania na fanga neꞋe kira foꞋosi Ꞌani fuana malamala god neꞋe kira foꞋosia, ma noaꞋa kira kasi Ꞌania Ꞌabu nama noaꞋa ta ru ꞋaeꞋaela neꞋe kira liꞋoa, ma kira ka lia suli kira faꞋasia kakabaraꞋanga.”

26 Sa Paul alafafia na liaꞋi ngwae neꞋeri, ma ana ruana asoa, nia ka leka naꞋa faꞋinia na fai ngwae neꞋeri ki, ma ka faꞋasikasika faꞋinida. Sui nia ka leka saena Luma Abu God, ka faꞋarongoa na fata abu Ꞌani na kaidaꞋi faꞋuta neꞋe na fiu asoa fuana faꞋasikasikaꞋa ke sui ana, sui mala kira fiꞋi kwatea na kwaisuꞋusiꞋanga kira ki.

Kira daua sa Paul

27 Ma kaidaꞋi fiu asoa neꞋeri ki karangi sui, ti ngwae Jiu maꞋi faꞋasia abaꞋi kula Ꞌi Asia, kira ka lisia sa Paul saena Luma Abu God. Ma kira ka bo Ꞌi burina naꞋa na ngwae ki, ma kira ka daua sa Paul. 28 Ma kira ka rikoko kira ka Ꞌuri, “Ngwae ana Ꞌi Israel! Muke kwaiꞋafi maꞋi aimili! Na ngwae neꞋe nia liufia naꞋa fanoa ki taꞋifau fuana faꞋamanatalana ngwae ki fuana maladalafa lana ngwae Ꞌi Jiu ki, ma faꞋinia maladalafa lana na taki sa Moses ki faꞋinia na Luma Abu neꞋe. Ma ana kaidaꞋi neꞋe, nia ka talaꞋia ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki Ꞌuana saena Luma Abu neꞋe, ma kira ka faꞋasua na kula abu neꞋe!” 29 Kira saea ru neꞋe, osiꞋana neꞋe kira lisia sa Trofimus na ngwae Ꞌi Efesus nia tua faꞋinia sa Paul Ꞌi neꞋeri Ꞌi Jerusalem ana asoa etaeta, ma kira ka fia fasi sa Paul nia talaꞋia Ꞌuana saena Luma Abu God.

30 Ma na sua ngalungaluꞋanga ka tataꞋe saena fanoa Ꞌi Jerusalem taꞋifau, ma na ngwae ki kira ka afaꞋiriꞋiri maꞋi taꞋifau, ma kira ka daua sa Paul, ma kira ka taraꞋeꞋeoꞋa ana Ꞌuana Ꞌi maa faꞋasia saena Luma Abu God. Ma ꞋunaꞋeri goꞋo na sina maa ki ana Luma Abu neꞋeri, kira ka fono naꞋa. 31 KaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira oga kike saungia sa Paul, ti ngwae kira ka kwate alaꞋanga fuana ngwae ꞋinotoꞋa ana ofoꞋa Ꞌi Rom, osiꞋana na sua ngalungaluꞋanga doe neꞋeri ka liu saena fanoa Ꞌi Jerusalem. 32 Ma ana kaidaꞋi neꞋe ngwae ꞋinotoꞋa nia rongoa na ru neꞋeri, nia fiꞋi leka, ma ka talaꞋia ti ngwae ana ofoꞋa nia ki faꞋinia na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo kira ki, kira ka leka ꞋaliꞋali Ꞌuana kula neꞋe ngwae ki kira fiku ana. Ma ana kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira lisia naꞋa ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri faꞋinia na ngwae ofoꞋa nia ki, kira fiꞋi mamalo faꞋasia na kwaꞋilana sa Paul. 33 KaidaꞋi na ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri ka dao naꞋa, nia ka leka siana sa Paul, ma ka daua. Sui nia ka saea fuana ngwae nia ki Ꞌiri kira ka firi fafia Ꞌani ro kwalo sene ki. Sui nia ka saefiloa ngwae ki ka fata Ꞌuri, “Sa tai niniꞋa ngwae neꞋe, ma ru taꞋa tae neꞋe nia sasia?” 34 Ma na ngwae ki kira ka saea na alaꞋanga Ꞌoro matamata kwailiu ki, na ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri ka kina naꞋa tae neꞋe kira saetaꞋa fuana sa Paul duꞋungana. Ta neꞋe nia ka saea naꞋa fuana ngwae ana ofoꞋa nia ki, Ꞌiri kira ke ngalia sa Paul, kira ke alua saena luma na ngwae ana ofoꞋa ki neꞋe kira tua ana. 35 Ma na ngwae ana ofoꞋa ki kira ka talaꞋia Ꞌuana Ꞌaena sinamaa ana luma neꞋeri, ma kira ka ngalia Ꞌi langi, osiꞋana neꞋe ngwae neꞋeri ki kira sua ngalungalu ka doe liu. 36 Ma na Jiu ki kira ka lalili faꞋinia na akoꞋa kira ka Ꞌuri, “Saungia ke mae lala kwa! Saungia ke mae lala kwa!”

Sa Paul fata suꞋusi nia talana

37 Ana kaidaꞋi neꞋe ngwae ana ofoꞋa ki kira sasi akaꞋu fuana ruꞋungaꞋa Ꞌi luma faꞋinia sa Paul, nia ka fata Ꞌuri fuana ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri, “Nau ku oga nai saea taꞋi ru fuamu kwala araꞋi kwa.”

Ma na ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri ka saefiloa ka Ꞌuri, “ꞋUri ma Ꞌoko saiana alaꞋanga Ꞌi Grik? 38 ꞋUnaꞋeri ma ꞋaeꞋo noaꞋa laꞋu na ngwae ba Ꞌi Ejipt ba ana kaidaꞋi ba sui naꞋa toli ba Ꞌoko tatabula na fuꞋanga doe, ma Ꞌoko talaꞋia naꞋa fai toꞋoni ngwae ki, ma kira ka leka Ꞌuana saena abaꞋi kula kwasi faꞋinia na sele ni ofoꞋa kira fuana fuꞋanga?”

39 Sui sa Paul ka olisia ka Ꞌuri “NoaꞋa! NauꞋa na ngwae Jiu lala, nau ku futa Ꞌi Tarsus fanoa ꞋinotoꞋa Ꞌi Silisia. Nau ku oga Ꞌoke alaꞋani Ꞌiri nau ku alaꞋa basi fuana ngwae neꞋe ki.”

40 GoꞋo na ngwae ꞋinotoꞋa neꞋe ka alaꞋania, ma sa Paul ka uu Ꞌi maana luma neꞋeri Ꞌi lifua, ma ka faꞋataꞋi Ꞌani limana ma ka nene fafia na ngwae ki. Ana kaidaꞋi kira tua aroaro, sa Paul ka alaꞋa fuada Ꞌani alaꞋanga ngwae Jiu ka Ꞌuri,

22

1 “Ngwaefuta nau kina faꞋinia kamuꞋa na maꞋa nau ki, muke fafarongo nau basi niniꞋa nau ku ili fata ni suꞋusilaku faꞋasia na ru neꞋe kamu fai fafi nau Ꞌani!” 2 KaidaꞋi kira rongoa nia fata Ꞌani alaꞋanga ngwae Jiu, kira ka tua aroaro taꞋifau, ma sa Paul ka alaꞋa laꞋu ka fata Ꞌuri, 3 “NauꞋa na ngwae Jiu, ma nau ku futa Ꞌi Tarsus na maꞋe fanoa saena abaꞋi kula Ꞌi Silisia, ma nau ku doe maꞋi Ꞌi Jerusalem kaidaꞋi nau ku saesaeꞋe ru siana sa Gamaliel. Ma nia ka faꞋamanata leꞋa liu aku Ꞌani sasiꞋa sulia na taki neꞋe sa Moses kwatea maꞋi fuana koꞋo kia ki, ma nau ku oga logo sasilana na tae ki neꞋe God nia oga, diꞋia logo neꞋe kamu oga sasilana naꞋa Ꞌi taꞋena. 4 Ma nau ku faꞋakaisia logo na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus, ma nau ku saungida. Nau ku daua logo na ngwae ki, ma na kini ki, ma nau ku aluda saena luma ni lokafo. 5 Na ꞋingataꞋi fata abu, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo kulu ki, kira saiana na ru niniꞋa nau ku fata sulia nia mamana. Ma kira keresia naꞋa ru ki fuana na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana na Jiu ki Ꞌi Damaskas, ma kira ka kwatea fuaku, fasi Ꞌiri nau ku ngalia fuada. Ma kira ka alaꞋani nau fasi Ꞌiri nai lulu Ꞌuana na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus ki Ꞌi neꞋeri, fasi Ꞌiri nai dauda, ma nai firi fafida, ma nai oli maꞋi faꞋinida Ꞌuana Ꞌi neꞋe Jerusalem, fasi Ꞌiri neꞋe ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki kira ke kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuada.

6 “Ana kaidaꞋi nau ku leka ma nau ku dao karangia naꞋa Ꞌi Damaskas bolo faꞋinia tofongana asoa, ngwano ma na ngwabinabinaꞋanga doe sina maꞋi faꞋasia mamanga kalikali nau. 7 Ma nau ku Ꞌasi Ꞌi ano, ma nau ku rongoa na lingalingaꞋi ru fata Ꞌuri fuaku, ‘Saul Ꞌae, Saul Ꞌae, faꞋuta neꞋe Ꞌoko faꞋakaisi nau?’ 8 Sui nau ku fata Ꞌuri fuana, ‘AraꞋi kwa, ꞋaeꞋo sa tai neꞋana?’ Ma na lingalingaꞋi ru neꞋeri ka olisi nau ka fata Ꞌuri, ‘NauꞋa sa Jesus ngwae Ꞌi Nasaret niniꞋa Ꞌoko faꞋakaisi nau.’ 9 Ma na ngwae neꞋe kira leka faꞋinau ki, kira lisia na ngwabinabinaꞋanga neꞋeri, ma noaꞋa kira kasi rongo goꞋo na lingana ngwae neꞋe ka alaꞋa faꞋinau. 10 Ma nau ku saefiloa, nau ku Ꞌuri, ‘Aofia Ꞌae, tae neꞋe nai baꞋa sasia?’ Ma na Aofia ka olisi nau ka fata Ꞌuri, ‘ꞋOke tataꞋe, Ꞌoko leka Ꞌuana Ꞌi Damaskas. Ma kika faꞋarongo Ꞌoe Ꞌani ru neꞋe nau ku naia fuana Ꞌoke sasiꞋi.’ 11 Ana kaidaꞋi neꞋeri, na maaku ka rodo, osiꞋana na binabinalana ru neꞋeri, ma na ngwae neꞋe kira leka faꞋi nau, kira ka dau ana limaku, ma kira ka talaꞋi nau Ꞌuana Ꞌi Damaskas.

12 “Ma taꞋi ngwae nia tua Ꞌi Damaskas satana sa Ananias, nia na ngwae neꞋe fuꞋusi doe ana God, ma ka roꞋosulia na taki kiaꞋa Jiu ki, ma na ngwae Jiu ki taꞋifau neꞋe kira tua Ꞌi Damaskas, kira fuꞋusi doe liu ana. 13 Nia leka maꞋi ka uu siaku, ka fata Ꞌuri, ‘Ngwaefuta nau Saul Ꞌae, Ꞌoke lia naꞋa!’ Ma ana kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo, na maaku ka lia naꞋa, ma nau ku lisia naꞋa. 14 Ma nia ka fata laꞋu Ꞌuri fuaku, ‘God koꞋo kia ki nia fili Ꞌoe, fasi Ꞌiri Ꞌoke saiana na kwaiogaiꞋanga nia ki, ma Ꞌoko lisia na Ngwae ni Rao ꞋOloꞋolo nia, ma Ꞌoko rongoa naꞋa lingana. 15 Ma Ꞌoke baꞋa faꞋarongo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia fasi Ꞌiri Ꞌoke faꞋarongoa na ngwae ki sulia na ru neꞋe Ꞌoko lisia ma Ꞌoko rongoa. 16 ꞋUri ma na tae laꞋu neꞋe Ꞌoko masia? TataꞋe naꞋa, Ꞌoke siuabu, ma Ꞌoke foꞋosia na Aofia, Ꞌiri nia ke rufuanata ana taꞋangaꞋa Ꞌoe ki.’

17 “Sui nau ku oli laꞋu Ꞌuana Ꞌi Jerusalem, ma ana kaidaꞋi nau ku foꞋo saena na Luma Abu God, nau ku lisia na faꞋataꞋinga, 18 ma nau ku lisia na Aofia, ma nia ka fata Ꞌuri fuaku, ‘ꞋOke leka likotaꞋi faꞋasia Ꞌi Jerusalem, osiꞋana na ngwae neꞋe ki noaꞋa kira kasi faꞋamamana ana fatalamu suli nau.’ 19 Ma nau ku fata Ꞌuri, ‘Aofia Ꞌae, kira sai goꞋo Ꞌada ana ba nau ku leka saena luma fuana foꞋongaꞋa ki, ma nau ku daua na ngwae neꞋe kira faꞋamamana amu ki, ma nau ku ulasida logo. 20 Ma ana kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira saungia naꞋa sa Stefen, na ngwae neꞋe ka faꞋarongo ꞋaniꞋo, nau ku tua logo Ꞌi neꞋeri, ma nau ku alafafia na ru neꞋe kira sasia ana, ma nau ku kwaiꞋafi fuana liaꞋa sulia na toꞋongi fafo kira ki.’ 21 Sui na Aofia ka fata Ꞌuri fuaku, ‘ꞋOke leka, osiꞋana nai baꞋa asungaꞋi tau mala amu siana na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki.’ ”

22 Na ngwae ki kira fafarongoa sa Paul leleka nia ka saea goꞋo na ru neꞋe sulia na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki. Ma kaidaꞋi kira rongoa na ru neꞋeri, kira fiꞋi rikoko kira ka Ꞌuri, “Kamu ke ngalia kwau muka saungia! NoaꞋa nia Ꞌiri totolia neꞋe ka mauri!” 23 Kira ri, ma kira ka kwaikarui Ꞌani na ifi kira ki, ma kira ka Ꞌui Ꞌani gegeo ana ano ki saena mamanga, osiꞋana neꞋe kira saetaꞋa liu. 24 Ma na ngwae ꞋinotoꞋa ana ofoꞋa Ꞌi Rom, nia ka saea fuana ngwae nia ki Ꞌiri kira ka talaꞋia sa Paul Ꞌi luma, ma ka saea kira ka ulasia, Ꞌiri kira ke dao toꞋona duꞋungana tae neꞋe kwate ma Jiu ki kira ka rikoko fuana ꞋunaꞋeri. 25 Bore ma kaidaꞋi kira firiꞋia sa Paul fuana ulasilana, nia ka fata Ꞌuri fuana taꞋi ngwae ana ofoꞋa, “Nia bolo goꞋo Ꞌana saena taki kia ki Ꞌi Rom fuana muke ulasi nau, na ngwae Ꞌi Rom neꞋe noaꞋa kamu kasi matalangaꞋi nau Ꞌua?”

26 KaidaꞋi neꞋe ngwae ana ofoꞋa neꞋeri ka rongoa na ru neꞋeri, nia ka leka siana ngwae ꞋinotoꞋa nia, ma ka saefiloa ka Ꞌuri, “Tae niniꞋa Ꞌoko sasia kwa? Na ngwae loꞋoko niaꞋa na ngwae Ꞌi Rom!”

27 ꞋUnaꞋeri na ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri ka leka siana sa Paul, ka fata Ꞌuri, “FaꞋarongo nau basi, Ꞌuri ma ꞋaeꞋo na ngwae Ꞌi Rom niniꞋa?”

Sui sa Paul ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋIu.”

28 Ma na ngwae ꞋinotoꞋa neꞋe ka fata Ꞌuri, “NauꞋa na ngwae Ꞌi Rom logo, duꞋungana nau ku foli Ꞌani mani doe.”

Ma sa Paul ka olisia ka Ꞌuri, “Nau neꞋe ngwae Ꞌi Rom, osiꞋana nau ku futa ana ngwae Ꞌi Rom.”

29 Ma na ngwae neꞋe kira uu karangia fuana kwaꞋilana ma saefilolana, kira ka dudu faꞋiburi faꞋasia. Ma na ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri logo, kaidaꞋi nia saiana neꞋe sa Paul niaꞋa na ngwae Ꞌi Rom, nia ka maꞋu, osiꞋana nia firi fafia Ꞌani kwaloꞋi sene ki.

Sa Paul uu Ꞌi naꞋona na fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru Jiu ki

30 Sui na ngwae ꞋaꞋana ana ofoꞋa, nia oga ka sai leꞋa ana tae neꞋe Jiu ki kira fai fafia sa Paul Ꞌani. Ta neꞋe ana ruana asoa, nia ka kwatea na ngwae nia ki, fasi Ꞌiri kira ke kanusua naꞋa kwalo ki faꞋasia sa Paul, ma ke kwatea alaꞋanga fuana fata abu doe ki ma na fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru Jiu ki Ꞌiri kira ke fiku. Sui nia ka talaꞋia kwau sa Paul, ma ka faꞋauua Ꞌi naꞋona na fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru neꞋeri kaidaꞋi neꞋe kira fiku.

23

1 Ma sa Paul ka bubu teꞋeteꞋe naꞋa fuana ngwae faꞋi naꞋonaꞋo neꞋeri ki neꞋe kira fiku, ka fata Ꞌuri, “Ngwaefuta nau kina Ꞌi Israel, nau ku faꞋa ꞋinotoꞋa God, ma Ꞌani na liaku taꞋifau, nau ku saiana na maurilaku nia leꞋa ka leleka ka dao ana faꞋi asoa taꞋena.” 2 KaidaꞋi sa Paul nia fata ꞋunaꞋeri, na ꞋingataꞋi fata abu sa Ananias ka saea fuana ngwae neꞋe kira uu karangia sa Paul Ꞌiri kira ka fida fafia kwakwana. 3 Ma sa Paul ka fata Ꞌuri fuana, “God nia ke baꞋa fidaliꞋo, Ꞌoko diꞋia ta Ꞌodoa ba kira rafua ka kwao fuana sofongaꞋilana na bulibuli ki. ꞋOko tua Ꞌi neꞋe logo fuana na matalangaꞋi laku Ꞌani na taki sa Moses ki. Ma ꞋaeꞋo bore, Ꞌoe kosi roꞋo goꞋo sulia na taki neꞋe ki kaidaꞋi neꞋe Ꞌoko saea kika fidali nau!”

4 Ma na ngwae neꞋe kira uu karangia sa Paul, kira rongoa, kira ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOko fata taꞋa ana ngwae ꞋingataꞋi fata abu God kwa!”

5 Ma sa Paul ka olisida ka Ꞌuri, “Ngwaefuta nau kina Ꞌi Israel, kwaimanatai, noaꞋa nau kusi saiana neꞋe niaꞋa na ngwae ꞋingataꞋi fata abu. OsiꞋana na KerekereꞋa Abu nia saea, ‘NoaꞋa Ꞌoe kosi fata taꞋa ana na ngwae ꞋinotoꞋa kamu.’ ”

6 Ma kaidaꞋi sa Paul ka lisia ti ai ana fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru neꞋeri ki neꞋe Sadusi ki, ma ti ai ada neꞋe Farasi ki, nia ka fata doe fuana fikuꞋa neꞋeri ka Ꞌuri, “Ngwaefuta nau kina Ꞌi Israel, nauꞋa na Farasi, na ngela na Farasi ki. Ma kira ka matalangaꞋi nau naꞋa, osiꞋana nau ku faꞋamamana na ngwae neꞋe kira mae ki, God ke baꞋa taꞋeda laꞋu Ꞌuana na mauriꞋa!”

7 Ma ana kaidaꞋi nia saea na alaꞋanga neꞋeri ki, na Farasi ki ma na Sadusi ki, kira ka talaꞋae ana olisuꞋusuꞋunga, ma na fikuꞋa neꞋeri kira ka toꞋolangaꞋi kira ana ro fikutaꞋi ngwae ki. 8 Kira toꞋolangaꞋinida, osiꞋana na Sadusi ki kira saea diꞋia ngwae mae, ꞋafitaꞋi kira ka mauri laꞋu, ma kira saea noaꞋa goꞋo ta Ꞌainsel, ma ka noaꞋa logo ta anoꞋi ru. Bore ma na Farasi ki kira ka faꞋamamana ana uulu ru neꞋeri ki. 9 Ma na akoꞋa fiꞋi doe fuada kwailiu, ma ti ngwae faꞋamanata ana taki ki neꞋe kira Farasi ki logo, kira uu, ma kira ka fata ngasingasiꞋa liu kira ka Ꞌuri, “NoaꞋa kaimili kasi dao goꞋo toꞋona tae neꞋe rora ana ngwae neꞋe! Bore ma sali na anoꞋi ru nama ta Ꞌainsel taka niniꞋa fata Ꞌania.”

10 ꞋUnaꞋeri, ma na kwaingilongiloiꞋanga doe liu ka tataꞋe, ma na ngwae ꞋinotoꞋa ana ofoꞋa, nia ka maꞋu Ꞌasu Ꞌubani kira kata saungia sa Paul. Ma nia ka saea fuana ngwae ki ana ofoꞋa ki, kira ka leka siana fikuꞋa neꞋe fasi Ꞌiri kira ke talaꞋia sa Paul faꞋasi kira Ꞌuana saena luma ngwae ana ofoꞋa ki.

11 Sui ka rodo naꞋa maꞋi na Aofia ka uu siana sa Paul ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa Ꞌoe kosi maꞋu. ꞋOke fata falataliꞋa naꞋa suli nau neꞋe Ꞌi Jerusalem, ma Ꞌoke baꞋa sasi logo ꞋunaꞋeri Ꞌi Rom.”

Kira lokoꞋi ru fuana saungilana sa Paul

12 Ma Ꞌi Ꞌofodangi ti ngwae ana Jiu ki kira ka fiku, ma kira ka lokoꞋi ru fuana saungilana sa Paul. Ma kira ka fata alafu noaꞋa kira kasi Ꞌania ta fanga, ma noaꞋa kira kasi kwaꞋufia ta kafo, leleka ka dao ana kaidaꞋi kira ke saungia sa Paul. 13 Sali nia bolo faꞋinia fai akwala ngwae ma ka tarenga neꞋe kira saungaꞋi fiku ana manataꞋanga neꞋeri. 14 ꞋUnaꞋeri na ngwae neꞋeri ki, kira ka leka siana fata abu doe ki, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana Jiu ki, kira ka fata Ꞌuri, “Kaimili fata alafu noaꞋa kami kasi Ꞌania ta fanga leleka kami ke saungia nama sa Paul. 15 ꞋUnaꞋeri ma kaumulu faꞋinia na ngwae saena fiku taꞋi ngwae lokoꞋi ru ki, kamu ka kwate alaꞋanga fuana ngwae ꞋinotoꞋa ana ofoꞋa ki Ꞌi Rom, fasi Ꞌiri kira ke talaꞋia maꞋi sa Paul faꞋi kamu. Kamu ka sokeꞋe saea kamu oga muke rongo leꞋa ana ti alaꞋanga laꞋu sulia. Bore ma kaimili ke baꞋa sasi akaꞋu fuana saungilana kaidaꞋi nia ke baꞋa dao karangi naꞋa maꞋi.”

16 Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe na ngwai sa Paul nia rongo sulia na lokoꞋi ru Ꞌanga neꞋeri, nia leka Ꞌi luma na ngwae ana ofoꞋa ki, ka faꞋarongoa Ꞌani sa Paul. 17 KaidaꞋi sa Paul nia rongoa, nia ka saea maꞋi taꞋi ngwae ana ofoꞋa, ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOke talaꞋia kwau na ngwae Ꞌalako neꞋe siana na ngwae ꞋinotoꞋa Ꞌoe, osiꞋana nia oga ka saea taꞋi ru fuana.” 18 Sui na ngwae ana ofoꞋa neꞋe ka talaꞋia na ngwae Ꞌalako neꞋeri siana ngwae ꞋinotoꞋa kira, ka fata Ꞌuri, “Na ngwae ba nia tua saena luma ni lokafo ba satana sa Paul neꞋe sae nau ku talaꞋia maꞋi ngwae Ꞌalako neꞋe siamu, osiꞋana nia oga saelana taꞋi ru fuamu.”

19 Ma na ngwae ꞋinotoꞋa neꞋeri ka dau ana limana na ngwae Ꞌalako neꞋeri ka talaꞋia ka taꞋi tau kwau, ma ana kaidaꞋi taꞋifili kera, nia ka fata Ꞌuri, “Tae neꞋe Ꞌoko oga Ꞌoke faꞋarongo nau Ꞌani?”

20 Sui na ngwae Ꞌalako neꞋeri ka fata Ꞌuri fuana, “Ti ngwae Jiu, kira alafafia ka sui naꞋa, sali rorodo kike leka maꞋi kike gani Ꞌoe Ꞌiri Ꞌoke talaꞋia sa Paul laꞋu Ꞌuana na kula neꞋe fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru ki kira fiku ana, fasi Ꞌiri kike dao mamana toꞋona tae ki neꞋe nia sasiꞋi. 21 Bore ma noaꞋa Ꞌoe kosi roꞋosulida, osiꞋana fai akwala ngwae ma ka tarenga neꞋe kira ago masia fuana saungilana. OsiꞋana kira alafu Ꞌato liu mala fuana noaꞋa kira kasi fanga, ma noaꞋa kira kasi kwaꞋu, leleka kira ke saungia sa Paul. Ma kira sasi akaꞋu naꞋa, ma na ru neꞋe kira masia goꞋo neꞋe na fatalamu.”

22 Sui na ngwae ꞋinotoꞋa neꞋe ka fata Ꞌuri fuana ngwae Ꞌalako neꞋeri, “NoaꞋa Ꞌoe kosi faꞋarongoa Ꞌani ta ngwae neꞋe Ꞌoko faꞋarongo nau Ꞌani na ru neꞋe.” Sui nia ka kwatea ka leka naꞋa Ꞌana.

Kira kwatea sa Paul siana sa Feliks na ngwae gwaungaꞋi

23 Sui naꞋa ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana ngwae ana ofoꞋa ki, nia ka saea maꞋi ro ngwae kira doe Ꞌi olofana, ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “KoroꞋo ke sasi akaꞋu ana ro talangaꞋi ngwae ana ofoꞋa ki fuana lekaꞋa Ꞌuana fanoa Ꞌi Sesarea, faꞋinia fiu akwala ngwae fuana lekaꞋa fafona hos ki, ma ro talangaꞋi ngwae ki neꞋe kira dau ana sua ki, kira ka sasi akaꞋu fuana lekaꞋa ana sikona agi rodo saena rodo Ꞌi taꞋena. 24 Kamu ke alua ti hos fuana sa Paul Ꞌiri ke taꞋe Ꞌi fafoni, ma kamu ke folo leꞋa Ꞌafia, ma kamu ke talaꞋia siana sa Feliks na ngwae gwaungaꞋi.”

25 ꞋUnaꞋeri na ngwae ꞋinotoꞋa ana ofoꞋa ka keresia naꞋa alaꞋanga fuana sa Feliks ka Ꞌuri,

26 “NauꞋa sa Kladius Lisias, nau ku kerekere kwau fuamu Ꞌoe na ngwae ꞋinotoꞋa sa Feliks. Nau ku alaꞋa basi faꞋi Ꞌoe. 27 Na Jiu ki kira daua naꞋa ngwae neꞋe, ma kira ka karangi saungia. KaidaꞋi nau ku dao toꞋona nia na ngwae Ꞌi Rom, nau ku leka faꞋinia ngwae ana ofoꞋa nau ki, kami ka laua niaꞋa faꞋasida. 28 Ma osiꞋana nau ku oga nai saiana tae neꞋe kira fai fafi nia Ꞌani, nau ku talaꞋia siana na fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru Jiu ki. 29 Sui nau ku dao toꞋona noaꞋa nia kasi sasia goꞋo ta ru neꞋe bolo fuana kira ka saungia nama kira ka alua saena luma ni lokafo. Na fai fafilana kira sasi goꞋo Ꞌada sulia na taki kira ki talada. 30 Ma kaidaꞋi nau ku rongoa Jiu ki kira Ꞌolea naꞋa fuani oro fuana saungilana, nia neꞋe nau ku manata Ꞌuana kwatelana kwau siamu. Ma nau ku faꞋarongoa naꞋa ngwae ki neꞋe kira fai fafia Ꞌiri kira ke matalangaꞋinia Ꞌi naꞋomu, osiꞋana ꞋaeꞋo naꞋa neꞋe na ngwae gwaungaꞋi.”

31 Sui na ngwae ana ofoꞋa ki kira ka sasi naꞋa sulia na tae neꞋe ngwae ꞋinotoꞋa kira saea. Ma kira ka talaꞋia sa Paul ana faꞋi rodo neꞋeri leleka kira ka dao ana fanoa Ꞌi Antipatris. 32 Ma ana ruana asoa, na ngwae ana ofoꞋa ki neꞋe kira fali Ꞌani Ꞌaeda, kira ka oli Ꞌuana luma kira Ꞌi Jerusalem. Ma na ngwae ana ofoꞋa neꞋe kira leka fafona hos ki, kira ka daofaꞋi liu faꞋinia sa Paul. 33 Kira talaꞋia ka dao ana fanoa Ꞌi Sesarea, ma kira ka kwatea naꞋa kerekereꞋa baera fuana sa Feliks na ngwae gwaungaꞋi, ma kira ka faꞋasia naꞋa sa Paul siana. 34 Ana kaidaꞋi neꞋe ngwae gwaungaꞋi neꞋe nia toꞋomani na kerekereꞋa neꞋeri ka sui, nia ka saefiloa sa Paul Ꞌuana na abaꞋi kula Ꞌi faꞋi neꞋe nia futa ana. KaidaꞋi nia dao toꞋona nia leka maꞋi faꞋasia Silisia, 35 nia ka fata Ꞌuri, “Nai baꞋa rongo Ꞌoe ana kaidaꞋi ngwae neꞋe kira fai fafiꞋo ki kika ka dao maꞋi.” Sui nia ka kwatea na ngwae ana ofoꞋa nia ki kira ka folo leꞋa Ꞌusia sa Paul saena luma gwaroa neꞋe sa Herod saungaꞋinia.

24

Na Jiu ki kira fai fafia sa Paul Ꞌi naꞋona sa Feliks

1 Buri Ꞌana lima asoa ki sui, sa Ananias na ꞋingataꞋi fata abu ka leka Ꞌuana fanoa Ꞌi Sesarea faꞋinia ti ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana Jiu ki, ma taꞋi ngwae satana sa Tertulus neꞋe nia saiana na taki ki. Kira leka maꞋi Ꞌi naꞋona sa Feliks na ngwae gwaungaꞋi, ma kira ka fai fafia sa Paul. 2 Sui kira ka saea maꞋi sa Paul, ma sa Tertulus ka talaꞋae ana giosilana fuana sa Feliks ka Ꞌuri, “Ngwae gwaungaꞋi Ꞌae, na kwaitalaꞋiꞋanga Ꞌoe Ꞌani liatoꞋo Ꞌoko sasia kulu ka toꞋo ana aroaroꞋanga sulia kala kaidaꞋi tau. Ma neꞋe Ꞌoko sasia naꞋa ru Ꞌoro leꞋa faolu ki fuamiꞋa ngwae Jiu ki. 3 Ma kaimili taꞋifau saeleꞋa liu fuana ru neꞋeri ki, ma kami ka baꞋatafe Ꞌoe liu. 4 Ma noaꞋa nau kusi oga liu goꞋo ngalilana kaidaꞋi keta Ꞌoe. Ma neꞋe nau ku ganiꞋo fasi Ꞌiri Ꞌoko fafarongo basi maꞋi fuana na alaꞋanga dokodoko kaimili neꞋe nau ku kwatea. 5 Kaimili dao toꞋona ngwae neꞋe faꞋasaetaꞋa na ngwae ki. Nia saiana ka sua ngalungalua na Jiu ki saena magalia taꞋifau, ma niaꞋa ta ngwae ꞋaꞋana logo ana fikutaꞋi ngwae neꞋe kira saeda Ꞌani, ‘Nasarene ki.’ 6-7 Ma nia ka iliili logo Ꞌuana na faꞋasualana na Luma Abu God. KaidaꞋi kami lisia ꞋunaꞋeri, kami ka daua. Ma kami ka naia fuana matalangaꞋilana sulia na taki kami.* 8 ꞋUnaꞋeri sa Lisias ka kwatea fatalana fuana sa tai faꞋida neꞋe ka toꞋo ana ta kwaigiosiꞋanga kira ka leka maꞋi siamu. DiꞋia Ꞌoko saefiloa na ngwae neꞋe, Ꞌoke baꞋa dao toꞋona Ꞌamu talamu na ru neꞋe kami fai fafia Ꞌani ki niꞋi mamana.” 9 Ma na Jiu ki logo neꞋe kira tua Ꞌi neꞋe, kira saea na ru neꞋe sa Tertulus ka saea nia mamana, ma kira ka alaꞋa giosia logo sa Paul.

FataꞋa ni kwaisuꞋusiꞋanga sa Paul Ꞌi naꞋona sa Feliks

10 ꞋUnaꞋeri na ngwae gwaungaꞋi neꞋe sa Feliks ka karumia sa Paul Ꞌiri ka alaꞋa, ma sa Paul ka fata Ꞌuri, “Nau ku saiana Ꞌoko kwai matalangaꞋi Ꞌi neꞋe ka tau naꞋa maꞋi sulia faꞋi ngali Ꞌoro ki, ma nau ku saeleꞋa fuana na suꞋusilaku Ꞌi naꞋomu. 11 Nia Ꞌiri bolo Ꞌua faꞋinia akwala ma ro asoa buri Ꞌana neꞋe nau ku leka Ꞌuana Ꞌi Jerusalem fuana foꞋongaꞋa. DiꞋia Ꞌoko saefiloa na ngwae ki, Ꞌoke baꞋa tala dao Ꞌamu toꞋona neꞋe nau ku fata mamana. 12 Ma na Jiu ki noaꞋa kasi dao goꞋo toꞋoku neꞋe nau ku kwaingenge faꞋinia ta ngwae saena Luma Abu God, nama kira kasi dao toꞋoku neꞋe nau ku alungaꞋinia ti ngwae Ꞌi saena luma fuana foꞋongaꞋa nama ana ta kula saena fanoa Ꞌi Jerusalem. 13 Ma noaꞋa kira kasi bolo goꞋo fuana kwatelana ta ru fuamu, Ꞌiri Ꞌoke faꞋamamana na tae ki neꞋe kira fai fafi nau Ꞌani. 14 Nau ku saea ru mamana fuamu: Nau ku foꞋosia God ba koꞋo kami ki, Ꞌani dauꞋa sulia na ‘Tala ana Aofia’ neꞋe ngwae neꞋeri ki kira saea noaꞋa kasi mamana. Ma nau ku faꞋamamana ana ru ki taꞋifau neꞋe sa Moses ma na profet ki kira keresiꞋi saena KerekereꞋa Abu. 15 Ma nau ku manata fitoꞋo ana God diꞋia logo kiraꞋa, neꞋe God ke baꞋa taꞋea na ngwae ki taꞋifau faꞋasia na maeꞋa, na ngwae leꞋa ki ma na ngwae taꞋa ki logo. 16 Ma nia neꞋe kwatea nau ku sasi ngangata Ꞌuana sasilana na ru leꞋa ki, fasi Ꞌiri noaꞋa nau kusi Ꞌeke laꞋu Ꞌi maana God ma na ngwae ki.

17 “Ma buri Ꞌana nau ku leka faꞋasia Ꞌi Jerusalem sulia bara faꞋi ngali, nau ku oli laꞋu maꞋi Ꞌi neꞋe fuana ngali maniꞋa fuana Jiu ki ma Ꞌuana kwaisuꞋusiꞋanga logo. 18 Ma ana kaidaꞋi nau ku sasia na ru neꞋeri, neꞋe kira ka lisi nau saena Luma Abu God buri Ꞌana nau ku faꞋasuia naꞋa raoꞋa ana faꞋasikasikaꞋanga. Ma noaꞋa goꞋo ta fikutaꞋi ngwae faꞋinau ana kaidaꞋi neꞋeri, ma ka noaꞋa goꞋo ta ngaluꞋa. 19 Bore ma ti Jiu faꞋasia abaꞋi kula Ꞌi Asia neꞋe kira tua neꞋeri. Ma nia bolo faꞋinia kira ka leka logo maꞋi Ꞌi naꞋomu, Ꞌiri kira ke giosi nau diꞋia kira saiana ta ru neꞋe nau ku sasia ka rora. 20 Ma na ngwae neꞋe ki, kira saiana kaidaꞋi kira giosi nau Ꞌi naꞋona na fikutaꞋi ngwae lokoꞋi ru kami Jiu ki, noaꞋa kasi dao goꞋo toꞋona ta ru neꞋe nau ku sasia ka rora. 21 TaꞋi ru goꞋo neꞋe nau ku saea Ꞌi neꞋeri, sali neꞋe ka faꞋasaetaꞋa ta bali ada neꞋe Ꞌuri, ‘Kaumulu matalangaꞋi nau Ꞌi taꞋena, osiꞋana na faꞋamamanaꞋanga nau ana ngwae neꞋe kira mae naꞋa ki, kira ke baꞋa mauri laꞋu.’ ”

22 Sui sa Feliks, ngwae neꞋe sai leꞋa naꞋa ana falafala sulia na Tala ana Aofia, nia ka saea kira ka mango naꞋa. Ma nia ka fata Ꞌuri, “KaidaꞋi sa Lisias na ngwae ꞋinotoꞋa ana ngwae ni ofoꞋa ki ke dao maꞋi, nai baꞋa faꞋasuia na matalangaꞋilamu.” 23 Ma nia ka saea fuana ngwae ana ofoꞋa neꞋe tagi sulia sa Paul Ꞌiri nia kwate ka sakadolaꞋa fuana ana ti kaidaꞋi, ma ka alaꞋania na kwaima nia ki saiana kike maa toꞋona, ma kike kwate ru goꞋo Ꞌada fuana.

Sa Feliks faꞋinia Ꞌafe nia kira sailinga fatalana sa Paul

24 Ma buri Ꞌana bara asoa sui, sa Feliks faꞋinia Ꞌafe nia Ꞌi Drusila neꞋe taꞋi kini Ꞌi Jiu, kera ka kwaiudui Ꞌuana sa Paul Ꞌiri kera ke sailinga nia. Ma sa Paul ka fata sulia na faꞋamamanaꞋanga ana sa Jesus Christ. 25 Bore ma sa Paul ka fata logo sulia na ꞋoloꞋoloꞋa, ma ka saea neꞋe ngwae ki noaꞋa kasi sasi sulia na kwaiogaiꞋanga taꞋa ana nonida ki, ma ka fata logo sulia faꞋi asoa neꞋe God ke baꞋa matalangani na ngwae ki taꞋifau. Ma kaidaꞋi kera rongoa naꞋa ru neꞋeri ki, sa Feliks ka maꞋu, ma ka fata Ꞌuri, “ꞋOke leka naꞋa kwau Ꞌamu. Nai baꞋa saeꞋo laꞋu maꞋi ana ta kaidaꞋi matamata neꞋe masikwaꞋa fuamu.” 26 Ana kaidaꞋi neꞋeri logo, nia ka fia fasi sa Paul ka kwatea mani fuana. ꞋUnaꞋeri neꞋe nia ka ꞋidufaꞋi kwate alaꞋanga fuana Ꞌiri nia ka alaꞋa faꞋinia sulia kaidaꞋi Ꞌoro ki.

27 Buri Ꞌana ro faꞋi ngali ki sui, sa Porsius Festus ka leka maꞋi ka talafuila sa Feliks na ngwae gwaungaꞋi neꞋeri. Bore ma osiꞋana sa Feliks ka oga neꞋe Jiu ki kira ka saeleꞋa faꞋinia, noaꞋa nia kasi alaꞋani sa Paul ka leka naꞋa Ꞌana faꞋasia saena luma ni lokafo.

25

Sa Paul gani Ꞌuana lekaꞋa siana tatalafaꞋa doe Ꞌi Rom

1 Ma na uulu asoa ki Ꞌi buri Ꞌana sa Festus ka dao maꞋi ka gwaungaꞋi ana fanoa Ꞌi Sesarea, nia ka leka Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. 2 Ma na fata abu doe ki, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Jiu ki, kira ka faꞋarongo Ꞌani na ru neꞋe kira fai fafia Ꞌani sa Paul ki fuana sa Festus. 3 Ma kira ka Ꞌengoa sa Festus Ꞌiri nia ke kwatea sa Paul Ꞌuana Ꞌi Jerusalem, osiꞋana kira naia naꞋa fuana saungilana sulia tala. 4 Ma sa Festus ka olisi kira ka fata Ꞌuri, “Sa Paul nia tua saena luma ni lokafo Ꞌi Sesarea. Ma noaꞋa kasi tau goꞋo ma nai baꞋa oli ꞋaliꞋali logo Ꞌi neꞋeri. 5 DiꞋia nia sasia ta ru ka rora, kamu ke kwatea ngwae faꞋinaꞋonaꞋo kamu ki Ꞌiri kike leka faꞋinau Ꞌuana Ꞌi Sesarea ma kira ke alaꞋa giosia Ꞌi neꞋeri.”

6 Sui sa Festus ka tua Ꞌi Jerusalem sulia ta kwalu asoa nama ta akwala asoa laꞋu, sui nia ka oli Ꞌuana Ꞌi Sesarea. Aia, ma na asoa Ꞌi buri Ꞌana, sa Festus ka leka ka tua ana kula ni kwai matalangaꞋinga, sui ka saea kira ka baꞋea maꞋi sa Paul. 7 Ma ana kaidaꞋi sa Paul nia dao, na Jiu ki neꞋe kira leka maꞋi faꞋasia Ꞌi Jerusalem, kira ka uu kalia, ma kira ka fai fafia Ꞌani ru Ꞌoro taꞋa liu ki neꞋe noaꞋa kasi mamana goꞋo. 8 Bore ma sa Paul ka fata Ꞌani suꞋusilana, “NoaꞋa nau kusi sasia goꞋo ta ru taꞋa neꞋe faꞋalia na taki kami Jiu ki, ma na Luma Abu God, nama na tatalafaꞋa doe Ꞌi Rom.”

9 Ma osiꞋana sa Festus ka oga na Jiu ki kira ka saeleꞋa faꞋinia, nia ka saefiloa sa Paul ka Ꞌuri, “ꞋOko oga Ꞌoke leka Ꞌuana Ꞌi Jerusalem, fasi Ꞌiri nai matalangaꞋi Ꞌoe Ꞌi neꞋeri Ꞌani na ru neꞋe kira saea suliꞋo?”

10 Sui sa Paul ka olisia ka Ꞌuri, “Kula ni matalangaꞋinga na tatalafaꞋa doe Ꞌi Rom alua niniꞋa nau ku uu naꞋa ana. ꞋI neꞋe naꞋa neꞋe kula neꞋe totolia matalangaꞋilaku. NoaꞋa nau kusi sasia goꞋo ta ru rora fuana ngwae Ꞌi Jiu ki. Ma Ꞌoko sai leꞋa naꞋa ana taꞋifau. 11 DiꞋia nau ku Ꞌoia na taki ki ma ka totolia neꞋe Ꞌoke matalangaꞋi nau fuana maeꞋa, noaꞋa nau kusi gani Ꞌuana neꞋe nai tafi faꞋasia. Bore ma na alaꞋanga kira ki neꞋe kira fai fafi nau Ꞌani, noaꞋa nia kasi mamana, Ꞌirai ma nia ꞋafitaꞋi goꞋo fuana ta ngwae neꞋe ka kwate nau fuada. Ma nau ku gani Ꞌuana lekaꞋa siana tatalafaꞋa doe Ꞌi Rom fuana matalangaꞋilaku.”

12 ꞋUnaꞋeri sa Festus ka alaꞋa faꞋinia na ngwae ki neꞋe kira Ꞌafia faꞋinia kwai matalangaꞋinga. Sui nia ka fata Ꞌuri fuana sa Paul, “OsiꞋana Ꞌoko gani Ꞌuana lekaꞋa siana na tatalafaꞋa doe Ꞌi Rom, nia leꞋa, Ꞌoke baꞋa leka siana.”

Sa Paul nia alaꞋa fuana sa Agripa faꞋinia Ꞌi Bernis

13 Buri Ꞌana bara asoa sui, sa Agripa na tatalafaꞋa faꞋinia ngwaingwaena nia Ꞌi Bernis, kera ka dao Ꞌi Sesarea Ꞌiri kike maa toꞋona sa Festus ma kika kwaloa. 14 Ana kaidaꞋi kera tua Ꞌi Sesarea sulia bara asoa neꞋeri, sa Festus ka faꞋarongoa sa Agripa Ꞌani alaꞋanga neꞋe sulia sa Paul. Nia ka fata Ꞌuri, “TaꞋi ngwae kira alua saena luma ni lokafo kaidaꞋi neꞋe sa Feliks nia gwaungaꞋi maꞋi mala kaidaꞋi naisi dao Ꞌua. 15 Ma ana kaidaꞋi nau ku leka kwau Ꞌuana Ꞌi Jerusalem, na fata abu doe Jiu ki, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo kira ki, kika alaꞋa giosia, ma kira ka gani nau Ꞌiri nai matalangaꞋinia fuana saungilana. 16 Bore ma nau ku fata Ꞌuri fuada, ‘NoaꞋa laꞋu na falafala kami ngwae Ꞌi Rom ki neꞋe mike matalangaꞋinia ta ngwae Ꞌi naꞋona neꞋe nia fata suꞋusia Ꞌi maana na ngwae neꞋe kira giosia ki.’ 17 Ma kaidaꞋi kira dao naꞋa maꞋi neꞋe Ꞌi Sesarea, nau ku likotaꞋi ku tua fuana rongolada ana kula fuana kwai matalangaꞋinga ana ruana asoa, ma nau ku saea maꞋi ngwae ana ofoꞋa ki kira ka baꞋea maꞋi na ngwae neꞋeri. 18 ꞋUnaꞋeri, na ngwae neꞋe kira fai fafia ki kira ka uu, ma noaꞋa kira kasi fai fafia goꞋo Ꞌani ti ru taꞋa neꞋe nau ku fia fasi kira ke baꞋa saea. 19 Ru neꞋe kira olisuꞋusuꞋu naꞋa fafia faꞋinia neꞋe fadalana na foꞋosilana God kira faꞋinia taꞋi ngwae neꞋe satana sa Jesus. Sa Jesus neꞋeri nia mae naꞋa, bore ma sa Paul ka saea fasi nia mauri laꞋu. 20 Ma osiꞋana noaꞋa nau kusi saiana neꞋe nau ku malingaꞋi faꞋuta ana ru neꞋe, nau ku saefiloa sa Paul diꞋia nia oga ka leka Ꞌuana Ꞌi Jerusalem fuana nau ku matalangaꞋinia Ꞌani na ru neꞋe ki Ꞌi neꞋeri. 21 Bore ma sa Paul noaꞋa kasi alafafia, ma ka gani Ꞌuana tuaꞋa saena luma ni lokafo, ma lekaꞋa siana na tatalafaꞋa Ꞌi Rom fasi Ꞌiri niaꞋa talana neꞋe ka faꞋasaga. Nia neꞋe, nau ku saea noaꞋa kira kasi lafua faꞋasia saena luma ni lokafo, leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe totolia fuana baꞋelana siana na tatalafaꞋa doe Ꞌi Rom.”

22 Sui sa Agripa ka fata Ꞌuri fuana sa Festus, “Nau ku oga logo rongolana ngwae neꞋana.”

Ma sa Festus ka olisia ka fata Ꞌuri, “ꞋOke baꞋa rongoa naꞋa niaꞋa rorodo.”

23 Ma ana faꞋi asoa Ꞌi buri Ꞌana, sa Agripa faꞋinia Ꞌi Bernis kera ka dao maꞋi, ma kera ka ruꞋufia maꞋi na ifi ꞋinotoꞋa kera ki. Ma kera ka ruꞋu saena luma faꞋinia na ngwae ꞋinotoꞋa ana ofoꞋa ki, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki saena maꞋe fanoa neꞋeri. Sui sa Festus ka kwate alaꞋanga Ꞌiri kike talaꞋia maꞋi sa Paul. 24 Ma sa Festus ka fata Ꞌuri, “Agripa na tatalafaꞋa Ꞌae, faꞋinia na ngwae neꞋe kamu fiku maꞋi Ꞌi neꞋe ki, kamu lisia na ngwae neꞋe satana sa Paul. Na Jiu neꞋe kira tua Ꞌi neꞋe Sesarea ki ma na Jiu neꞋe kira tua Ꞌi Jerusalem ki, kira fai fafia niaꞋa, ma kira ka ri kira ka gani nau Ꞌiri nai saungia ka mae. 25 Bore ma kaidaꞋi nau ku saefiloa, noaꞋa nau kusi dao goꞋo toꞋona ta tae neꞋe nia sasia ka taꞋa fuana kike saungia ka mae duꞋungana. Bore ma nia ka gani Ꞌuana Ꞌiri ke leka siana ngwae tatalafaꞋa doe kia Ꞌi Rom. Nia neꞋe nau ku baꞋea maꞋi siana na ngwae tatalafaꞋa doe Ꞌi Rom. 26 Bore ma noaꞋa nau kusi toꞋo ana ta ru talingaꞋi neꞋe nai kerekere sulia na roraꞋa ngwae neꞋe fuana na ngwae tatalafaꞋa doe. NiniꞋa nau ku talaꞋia maꞋi siamu Ꞌi taꞋena kwala Agripa na ngwae tatalafaꞋa, Ꞌiri muke kwaiꞋafi aku fuana daoꞋa toꞋona ta ru mamana fuana keresilana. 27 OsiꞋana noaꞋa kasi leꞋa fuana nau ku kwatea kwau ta ngwae neꞋe tua saena lokafo fuana ngwae tatalafaꞋa doe Ꞌi Rom, diꞋia noaꞋa naisi faꞋataꞋi madako ana manataꞋanga ki neꞋe kira giosia Ꞌani.”

26

Sa Paul suꞋusia niaꞋa Ꞌi naꞋona sa Agripa

1 Sa Agripa ka fata Ꞌuri fuana sa Paul, “Nia bolo goꞋo Ꞌana fuana Ꞌoko faꞋarongo kaimili Ꞌania manatamu.”

Ma sa Paul ka taga na limana ka faꞋataꞋinia neꞋe nia alaꞋa, ma ka suꞋusi nia Ꞌuri, 2 “Kwala Agripa na ngwae tatalafaꞋa Ꞌae, nau ku saeleꞋa goꞋo Ꞌaku, osiꞋana nau ku totolia nai faꞋarongo Ꞌoe Ꞌani na suꞋusilaku Ꞌani na ru neꞋe Jiu ki kira fai fafi nau Ꞌania. 3 Nau ku saeleꞋa ka tasa, osiꞋana Ꞌoko sai leꞋa ana falafala kia Jiu ki faꞋinia na olisuꞋusuꞋunga kia ki. Ta neꞋe nau ku gani Ꞌoe, fasi Ꞌiri Ꞌoke fafarongo nau basi faꞋinia mabetauꞋa.

4 “Ma na Jiu ki taꞋifau kira saiana malitaku Ꞌita maꞋi ana tiꞋitiꞋilaku. Kira ka saiana na maurilaku Ꞌi fanoa nau, ma buri Ꞌana laꞋu Ꞌi neꞋe Ꞌi Jerusalem. 5 Ma kira ka saiaku ka tau naꞋa maꞋi, ana etangilana nauꞋa ta ngwae ana fiku taꞋi ngwae neꞋe kira faꞋangasia naꞋa foꞋosilana God Ꞌani falafala Jiu ki. Ma kira saea na fiku taꞋi ngwae neꞋeri Ꞌani, ‘Farasi ki.’ Fuila kika leka maꞋi Ꞌi neꞋe Ꞌiri kike fata faꞋamamana sulia ru neꞋeri ki, diꞋia kira maꞋudi. 6 Ma niniꞋa nau ku uu naꞋa Ꞌi neꞋe fuana na matalangaꞋilaku, osiꞋana nau ku kwaimasi naꞋa ana ru neꞋe God nia eta fataꞋa Ꞌani fuana koꞋo kia ki. 7 Ma nia naꞋa neꞋe ru ba na akwala ma ro fuuꞋi ngwae kia ki kira kwaimasi Ꞌuana ngalilana, kaidaꞋi kira foꞋosia God sulia asoa ma na rodo. Kwala Agripa, osiꞋana na fitoꞋonga neꞋe nau ku kwaimasi naꞋa ana neꞋe ngwae Ꞌi Jiu ki kira ka fai fafi nau! 8 Ma faꞋuta neꞋe ka ꞋafitaꞋi fuamuꞋa ngwae Ꞌi Jiu ki fuana faꞋamamanaꞋanga ana God neꞋe nia saiana taꞋelana ngwae mae ki?

9 “Ma Ꞌi naꞋo maꞋi, nauꞋa talaku nau ku ngangata fuana nau ku sasia na ru ki taꞋifau neꞋe totolia nau ku takalongaꞋinia na fikutaꞋi ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus ngwae Ꞌi Nasaret. 10 Na ru neꞋeri neꞋe nau ku sasi Ꞌi Jerusalem. Nau ku ngalia naꞋa ngasingasiꞋanga faꞋasia na fata abu doe ki, ma nau ku alua ngwae Ꞌoro God ki saena luma ni lokafo. Ma ana kaidaꞋi kira matalangaꞋinida fuana maelada, nau ku ala logo fafia. 11 Ana kaidaꞋi Ꞌoro ki, nau ku liu ku nangasida saena luma fuana foꞋongaꞋa ki, ma nau ku ili Ꞌuana suꞋungaꞋilada, fasi Ꞌiri kike danga Ꞌania naꞋa faꞋamamanaꞋanga kira ki. Ma osiꞋana nau ku saetaꞋa liu fuada, nau ku leka logo Ꞌuana fanoa matamata ki fuana faꞋakaisilada.

12 “Ma duꞋungana ru neꞋeri, nau ku leka Ꞌuana Ꞌi Damaskas. Nau ku ngalia na kerekereꞋa ki faꞋasia na fata abu doe ki fuana daulana na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus. 13 Kwala Agripa, kaidaꞋi kami leka sulia tala tofongana asoa, nau ku lisia na taꞋi ngwasinasina Ꞌanga neꞋe rara ka liufia na madakolana sina, ma nia rara maꞋi faꞋasia saena mamanga ka leka kalikali nau faꞋinia na ngwae neꞋe kami leka ki. 14 Ma kaimili taꞋifau goꞋo neꞋe kami Ꞌasi Ꞌi ano, ma nau ku rongoa taꞋi lingalingaꞋi ru ka fata Ꞌuri fuaku Ꞌani alaꞋanga ngwae Jiu, ‘Saul, Saul! FaꞋuta neꞋe Ꞌoko faꞋakaisi nau? ꞋOko nonifii ana kaidaꞋi Ꞌoko tataꞋe sauli nau, diꞋia na buluka nia nonifii kaidaꞋi neꞋe nia bulia maana sua ana na ngwae neꞋe ka talaꞋia.’ 15 Ma nau ku fata Ꞌuri fuana, ‘AraꞋi Ꞌae, ꞋaeꞋo sa tai niniꞋa?’ Ma na Aofia ka fata Ꞌuri, ‘NauꞋa sa Jesus, na ngwae neꞋe Ꞌoko faꞋakaisia. 16 TataꞋe naꞋa. Nau ku faꞋataꞋi fuamu, ma nau ku fili Ꞌoe, fasi Ꞌiri Ꞌoke rao fuaku. Ma Ꞌoko faꞋarongoa ngwae ki laꞋu Ꞌani na ru neꞋe Ꞌoko lisiꞋi aku ki Ꞌi taꞋena, ma ti ru laꞋu neꞋe nai baꞋa faꞋataꞋinia fuamu. 17 Nau ku asungaꞋiniꞋo siana na ngwae Ꞌi Israel ki, ma na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, ma nau ku tagi suliꞋo fasi Ꞌiri noaꞋa kira kasi saungiꞋo. 18 Nau ku asungaꞋiniꞋo fuada fasi Ꞌiri Ꞌoko bulasida faꞋasia na rorodoꞋa Ꞌuana madakolaꞋa, faꞋasia na ngasingasiꞋanga sa Saetan Ꞌuana God. Ma God ke baꞋa rufuanata ana taꞋangaꞋa kira ki. DuꞋungana kira faꞋamamana aku, God ke baꞋa alu kira na ngwae nia ki faꞋinia na ngwae ki taꞋifau neꞋe God nia filida.’

19 “Aia, kwala Agripa na ngwae tatalafaꞋa Ꞌae, nau ku roꞋo naꞋa sulia na faꞋataꞋinga ba nau ku lisia faꞋasia Ꞌi langi. 20 Etana nau ku leka Ꞌi Damaskas, sui Ꞌi Jerusalem, ma Ꞌafutana Ꞌi Israel taꞋifau, sui siana na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, nau ku faꞋarongo Ꞌani Ꞌiri kira ka kakari alifaꞋi faꞋasia taꞋangaꞋa kira ki, ma kira ka abula Ꞌuana God ma fuana sasilana na ru leꞋa ki Ꞌiri ke faꞋataꞋinia kira kakari alifaꞋi mamana. 21 Ma duꞋungana na ru neꞋeri, na Jiu ki kira ka dau nau kaidaꞋi nau ku tua saena Luma Abu God, ma kira ka iliili Ꞌuana saungilaku. 22 Bore ma ka leka maꞋi ka dao ana faꞋi asoa Ꞌi taꞋena, God naꞋa neꞋe nia Ꞌafi nau. Ma nau ku faꞋarongoa na ngwae ki taꞋifau, fuana ngwae tiꞋitiꞋi ki, ma ngwae ꞋinotoꞋa ki logo. Ma na ru neꞋe nau ku saeꞋe ki, niꞋi logo ba na profet ki ma sa Moses kira saea ke baꞋa dao maꞋi. 23 Kira saea na ngwae filia God ke baꞋa nonifii ma ka mae, ma niaꞋa logo na ngwae etaeta ke tataꞋe faꞋasia na maeꞋa, fasi Ꞌiri nia ke faꞋarongo Ꞌani madakolana mauriꞋa firi fuana ngwae Jiu ki Ꞌi naꞋo, ma fuana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki logo.”

24 Ma kaidaꞋi sa Paul ka alaꞋa Ꞌua suli nia ꞋunaꞋeri, sa Festus ka ri fuana ka Ꞌuri, “Paul Ꞌae, Ꞌoko boleboleꞋa lala neꞋana kwa! Na sai Ꞌi ruꞋanga doe Ꞌoe neꞋe faꞋabaniꞋo.”

25 Ma sa Paul ka olisia ka Ꞌuri, “Ngwae gwaungaꞋi Ꞌae, noaꞋa nau kusi boleboleꞋa laꞋu niniꞋa! Na alaꞋanga niniꞋa nau ku saeꞋe ki niꞋi mamana ma ka saga taꞋifau. 26 Nau ku saiana nai fata noniraꞋa goꞋo Ꞌaku fuana sa Agripa na ngwae tatalafaꞋa, osiꞋana nia sai goꞋo Ꞌana ana na ru neꞋe ki. Nia ka rongo sulia na ru neꞋe ki taꞋifau neꞋe fuli ana sa Jesus, osiꞋana ru neꞋe fuli ana sa Jesus ki noaꞋa Ꞌiri fuli laꞋu ana ta kula ago. 27 Aia, Agripa na ngwae tatalafaꞋa Ꞌae, Ꞌuri ma Ꞌoko faꞋamamana na alaꞋanga profet ki? Nau ku saiana Ꞌoko faꞋamamana ani.”

28 Sui sa Agripa na ngwae tatalafaꞋa ka fata Ꞌuri fuana sa Paul, “Ana kala kaidaꞋi dokodoko ꞋunaꞋeri goꞋo neꞋe, Ꞌoko fia fasi Ꞌoke baꞋa kwatea nai faꞋamamana ana sa Jesus na Christ?”

29 Sa Paul ka olisia ka Ꞌuri, “Sui bore Ꞌana kaidaꞋi dokodoko, nama na kaidaꞋi ka tau, nau ku foꞋo fuamu ma fuana ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua Ꞌi neꞋe ma kira ka fafarongo nau taꞋena, fasi Ꞌiri muke diꞋia logo nauꞋa. Fadalana neꞋe, kamu ke faꞋamamana ana sa Jesus Christ, bore ma noaꞋa nau kusi oga neꞋe muke tua saena luma ni lokafo diꞋia nauꞋa.”

30 Sui na ngwae tatalafaꞋa, ma Ꞌi Bernis, faꞋinia sa Festus na ngwae gwaungaꞋi, ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua faꞋinida, kira ka tataꞋe, ma kira ka leka naꞋa Ꞌada. 31 Ma ana kaidaꞋi kira leka naꞋa kwau Ꞌada, kira ka fata Ꞌuri fuada kwailiu, “Na ngwae neꞋe noaꞋa kasi sasia goꞋo ta ru neꞋe bolo fuana nia ka maelia nama kira ka alu nia saena luma ni lokafo.”

32 Ma sa Agripa ka fata Ꞌuri fuana sa Festus, “Na ngwae neꞋe totolia Ꞌoke logea naꞋa, diꞋia noaꞋa nia kasi gani Ꞌuana na lekaꞋa siana na ngwae tatalafaꞋa doe Ꞌi Rom.”

27

Sa Festus kwate sa Paul ka leka Ꞌuana Ꞌi Rom

1 Ma kira manata Ꞌuana Ꞌiri kami ke toꞋofolo naꞋa Ꞌuana Ꞌi Rom saena abaꞋi kula Ꞌi Itali. Kira ka kwatea sa Paul faꞋinia ti ngwae neꞋe kira firiꞋida ki, fuana sa Julius na ngwae ꞋinotoꞋa na ngwae ana ofoꞋa ki Ꞌi Rom neꞋe kira saea Ꞌani “Ngwae ana ofoꞋa na ngwae tatalafaꞋa doe.” 2 Sui kami ka raꞋe saena faka faꞋasia na fanoa Ꞌi Adramitium, neꞋe sasi akaꞋu fuana lekaꞋa Ꞌuana loboa ki kalia abaꞋi kula Ꞌi Asia. Ma sa Aristakus, na ngwae Ꞌi Tesalonika saena abaꞋi kula Ꞌi Masedonia, ka leka logo faꞋi kaimili. Ma kaimili leka naꞋa faꞋasia fanoa Ꞌi Siseria. 3 Ma faꞋi asoa buri Ꞌana, kami ka dao naꞋa ana fanoa Ꞌi Saedon. Ma sa Julius ka saeleꞋa faꞋinia sa Paul, ma ka alaꞋania ka leka fuana lisilana kwaima nia ki Ꞌiri kira ke kwatea tae ki neꞋe nia boꞋoboꞋo Ꞌuana. 4 Sui kami ka leka faꞋasia Ꞌi neꞋeri, ma kami ka liu nunufana bubunga Ꞌi Saeprus, osiꞋana na iru nia tataꞋe maꞋi Ꞌi naꞋona faka. 5 Sui kami ka toꞋofolo naꞋa ana na loboa neꞋe karangia abaꞋi kula Ꞌi Silisia ma Ꞌi Pamfilia ki, ma kami ka leka maꞋi Ꞌuana Ꞌi Mira, fanoa doe saena abaꞋi kula Ꞌi Lisia. 6 ꞋUnaꞋeri sa Julius, na ngwae ꞋinotoꞋa ana ofoꞋa neꞋeri, ka dao toꞋona na faka faꞋasia Ꞌi Aleksandria neꞋe ke baꞋa leka Ꞌuana Ꞌi Itali, ma nia ka alu kaimili saena faka neꞋeri.

7 Sui kami ka sarafaꞋinia liu lekaꞋa sulia bara asoa, ma kami ka dao toꞋona ꞋafitaꞋiꞋanga doe ana lekaꞋa ana asoa neꞋeri ki, sui leka maꞋi kami ka dao bolo faꞋinia fanoa Ꞌi Kinidus. Ma noaꞋa kami kasi leka naꞋa ana bali neꞋeri, osiꞋana na iru raꞋe maꞋi Ꞌusi kaimili. Ma kami ka gali ana ngongora Ꞌi Salmone, ma kami ka liu Ꞌi nunufana bubunga Ꞌi Krit. 8 Sui kami ka usuli toli maꞋi ma ka ꞋafitaꞋi tiꞋitiꞋi, kami ka dao ana lauꞋua kira saea Ꞌani LauꞋua LeꞋa, neꞋe noaꞋa kasi tau goꞋo faꞋasia maꞋe fanoa Ꞌi Lasea.

9 Na asoa Ꞌoro ki neꞋe sui naꞋa Ꞌi neꞋeri, osiꞋana kami loloselo saulia na iru naꞋa ana kaidaꞋi neꞋeri. KaidaꞋi neꞋeri logo faꞋi asoa doe kira Jiu ki fuana manata logelana taꞋangaꞋa ki liu ka sui naꞋa, ma kaidaꞋi fuana kauburu ka talaꞋae naꞋa, ma ka ꞋafitaꞋi naꞋa fuana kami ka daofaꞋi liu ana lekaꞋa, Ꞌasu Ꞌubani na faka kata kuru ana kaidaꞋi neꞋe iru nia doe. Nia neꞋe, sa Paul ka fata Ꞌuri fuada, 10 “Reala kwa, nau ku lisia ana lekaꞋa neꞋe kulu faꞋasia Ꞌi neꞋe ke baꞋa ꞋafitaꞋi liu, ma na asi ke baꞋa faꞋalia na faka neꞋe faꞋinia na ru neꞋe ki Ꞌi saena. Ma ti ngwae akulu kike baꞋa mae logo.”

11 Bore ma na ngwae ꞋinotoꞋa ana ngwae ana ofoꞋa ki ka faꞋamamana lala ana ngwae neꞋe ꞋaꞋana fuana faka faꞋinia na ngwae neꞋe nia toꞋo ana faka neꞋeri kera saea. Ma noaꞋa nia kasi faꞋamamana ana fatalana sa Paul. 12 Ma na lauꞋua neꞋe kami dau ana noaꞋa kasi leꞋa fuana dauꞋa ana kaidaꞋi ana unuꞋi gwariꞋa. Nia neꞋe, Ꞌorolana ngwae kira ka oga Ꞌada lekaꞋa laꞋu Ꞌi asi fasi Ꞌiri kami ka dao Ꞌi Finiks, diꞋia nia talangwaraꞋu, fasi Ꞌiri kami ke mamalo Ꞌi neꞋeri ana kaidaꞋi ana unuꞋi gwariꞋa. OsiꞋana Ꞌi Finiks neꞋe na lauꞋua ana bubunga Ꞌi Krit neꞋe ago faꞋasia na iru ana kaidaꞋi neꞋeri.

Na kauburu dao saena asi

13 Aia, ma ana kaidaꞋi neꞋe iru nia talaꞋae ka ufi maꞋi Ꞌi gwauna bubunga, ma na ngwae ki kira fia fasi kira totolia fuana sasilana na ru neꞋe kira oga. Nia neꞋe, kira ka lafua na gwalu saena faka, kira ka talaꞋae lekaꞋa naꞋa usulia na nununa na bubunga Ꞌi Krit. 14 Ma noaꞋa kasi tau goꞋo, na iru doe neꞋe kira saea Ꞌani, “Ara Toli” ka kwaꞋi, ma ka lala ufiufi naꞋa maꞋi fafona tolo ma ka susu naꞋa. 15 Ma ka toꞋea naꞋa faka, ma ka ꞋafitaꞋi liu fuana sagalana sulia na iru, ma kami ka maruku naꞋa ma mika alaꞋania naꞋa faka Ꞌiri na iru ka babalangaꞋi nia naꞋa Ꞌana faꞋasia Ꞌi Krit. 16 ꞋIu, ma kaidaꞋi kami liu kwau nununa bubunga Ꞌi Kauda, kira lafua baru saena faka, sui bore Ꞌana nia ka ꞋafitaꞋi. 17 Ma kira ka lobi faꞋangasia logo faka Ꞌasu Ꞌubani nia kata foga. Ma kira ka faꞋakosoa na Ꞌaba selo doe neꞋe kira loloselo Ꞌani Ꞌiri na iru ka ufi babalangaꞋinia naꞋa faka neꞋe Ꞌania, osiꞋana kira maꞋu ara kata sarangaꞋinida Ꞌi ꞋaꞋe one karangia Ꞌi Libia. 18 Sui na iru ka iru talau goꞋo Ꞌana ka doe liu, ma ana ruana asoa, kira ka Ꞌui Ꞌania ti ludaꞋa faꞋasia saena faka. 19 Ma ana faꞋi asoa Ꞌi buri, kira ka Ꞌui Ꞌania ti ru laꞋu ana faka saena asi. 20 Sulia faꞋi asoa Ꞌoro ki neꞋe noaꞋa kami kasi lisia naꞋa sina nama ta faꞋi bulubulu bore, ma na iru ka ngasingasiꞋa liu. Sui kaimili ka fia fasi noaꞋa kami kasi mauri naꞋa.

21 Bore ma sulia kala kaidaꞋi tau naꞋa, na ngwae ki noaꞋa kira kasi Ꞌania ta fanga, sa Paul ka tataꞋe ka uu Ꞌi naꞋoda, ma ka fata Ꞌuri, “Reala kwa, faꞋuta neꞋe noaꞋa kamu kasi roꞋo goꞋo sulia na ru ba nau ku saea fuaumulu, noaꞋa kulu kasi leka faꞋasia Ꞌi Krit? DiꞋia kaumulu roꞋo sulia na fatalaku, noaꞋa kulu kasi dao goꞋo toꞋona na ꞋafitaꞋiꞋanga neꞋe. 22 Bore ma kaidaꞋi neꞋe, nau ku saea naꞋa fuaumulu noaꞋa kamu kasi maꞋu! OsiꞋana noaꞋa ta ngwae aumulu kasi mae, taꞋifilia na faka neꞋe goꞋo neꞋe ke baꞋa taꞋa. 23 Nau ku saiana ru neꞋeri ki, osiꞋana ana faꞋi rodo ba sui kwau na Ꞌainsel God, neꞋe nau ku tua fuana ma nau ku foꞋosia, nia leka maꞋi siaku. 24 Ma nia ka fata Ꞌuri, ‘Paul Ꞌae, noaꞋa Ꞌoe kosi maꞋu! DuꞋungana Ꞌoke baꞋa uu Ꞌi naꞋona na ngwae tatalafaꞋa doe Ꞌi Rom. Ma God ke baꞋa Ꞌafia na ngwae neꞋe kira leka faꞋiniꞋo ki Ꞌiri noaꞋa kira kasi mae, osiꞋana na kwaiꞋofeꞋanga nia fuamu.’ 25 Ta neꞋe ngwae ki, noaꞋa kamu kasi maꞋu! Sulia nau ku fitoꞋo naꞋa ana God ke baꞋa sasi ꞋunaꞋeri naꞋa diꞋia ba na Ꞌainsel nia saea fuaku. 26 Bore ma na asi ke baꞋa olongaꞋi kulu ana ta taꞋi bubunga laꞋu.”

27 Ma na kauburu ka kwaꞋi kaimili naꞋa saena asi neꞋeri sulia akwala ma fai faꞋi rodo, na iru ka ufi saulungaꞋinia naꞋa faka saena kula Ꞌato naꞋa ana asi Mediterenia. Ma ka bolo naꞋa faꞋinia tofongana na rodo, na ngwae neꞋe kira rao saena faka kira ka fia fasi kaimili karangi dao naꞋa Ꞌi sara. 28 KaidaꞋi kira manata ꞋunaꞋeri, kira ngalia naꞋa kwalo neꞋe kira firiꞋia na fau kulu maana, kira ka Ꞌui Ꞌania saena asi Ꞌuana ꞋoitoꞋolana kula neꞋeri fuana kira ka saiana neꞋe nia dao karangia naꞋa Ꞌi sara. Ma kaidaꞋi kira ꞋoitoꞋo ana Ꞌani kula neꞋeri, nia Ꞌato ka bolo faꞋinia ro akwala tafanga ki. Sui noaꞋa kasi tau, kira ka Ꞌui laꞋu Ꞌani kwalo neꞋeri, ma kira dao toꞋona kula neꞋeri akwala ma lima tafanga ki naꞋa ana Ꞌatolana. 29 Ana kaidaꞋi kira dao toꞋona ꞋunaꞋeri, kira ka maꞋu Ꞌasu Ꞌubani na faka kata raꞋe Ꞌi fafona ta fau. Nia neꞋe kira ka Ꞌui Ꞌania fai gwalu ki faꞋasia burina na faka, ma kira ka foꞋo naꞋa Ꞌuana na dangi. 30 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na ngwae neꞋe kira rao saena faka ki, kira oga kike tafi faꞋasia na faka, kira ka faꞋakosoa naꞋa baru saena na asi, kira ka soke fasi kira leka fuana kike Ꞌui Ꞌania laꞋu ti gwalu faꞋasia Ꞌi maana na faka. 31 Ma sa Paul ka fata Ꞌuri fuana ngwae ana ofoꞋa ki faꞋinia na ngwae ꞋinotoꞋa kira, “DiꞋia na ngwae rao neꞋe ki noaꞋa kira kasi tua saena faka, noaꞋa kamu kasi mauri.” 32 KaidaꞋi ngwae ana ofoꞋa ki kira rongoa, kira ka siki muusia naꞋa kwalo ana baru faꞋasia na faka fasi Ꞌiri ka leka naꞋa Ꞌana.

33 KaidaꞋi nia karangi ka dangi naꞋa, sa Paul ka Ꞌengo kira Ꞌiri kika Ꞌania ta fanga nia ka fata Ꞌuri, “Na akwala ma fai asoa ki neꞋe sui naꞋa kwau kamu ka tua kwaimasi ma noaꞋa kamu kasi Ꞌania ta ru. 34 Ma nau ku gani kaumulu naꞋa, muke Ꞌani ti fanga, fasi Ꞌiri muke ngasingasiꞋa Ꞌasu Ꞌubani kamu kata mae. Ma nau ku saea fuamuꞋa neꞋe noaꞋa kamu kasi nonifii goꞋo sui bore Ꞌana na kauburu neꞋe ka kwai kulu.” 35 Buri Ꞌana nia saea ru neꞋeri, sa Paul ka ngalia na beret, ma ka baꞋatafea God Ꞌi naꞋoda, sui ka ngiia, ma ka Ꞌania. 36 KaidaꞋi kira lisia naꞋa, kira ka falataliꞋa ma manatada fiꞋi tua nene, ma kira fiꞋi fanga. 37 Kaimili ro talangaꞋi ma fiu akwala ma ono ngwae ki neꞋe kami tua saena faka. 38 Ma Ꞌi buri Ꞌana ngwae ki taꞋifau kira fanga kika abusu naꞋa, kira ka Ꞌui Ꞌania laꞋu na ludaꞋa ki taꞋifau neꞋe kira saea Ꞌani witi ki saena asi, fasi Ꞌiri neꞋe faka ka sasala.

Na faka raꞋe naꞋa Ꞌi sara

39 Ana kaidaꞋi nia dangi naꞋa maꞋi, na ngwae neꞋe kira rao saena faka noaꞋa kira kasi lia saiana Ꞌi faꞋi neꞋe kira dao ana. Kira lisia na lauꞋua ana busu one, ma kira ka manata diꞋia ka talangwaraꞋu kira ka leka Ꞌani faka Ꞌuana na busu one neꞋeri. 40 Ma kira ka siki muusia naꞋa gwalu ki, kira ka kanusua Ꞌada saena asi. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri logo, kira ka logea naꞋa kwalo neꞋe kira firi fafia Ꞌani na fote ni faꞋasagalana na faka. Sui kira ka taga naꞋa Ꞌaba selo ni loloseloꞋanga Ꞌi maana faka, Ꞌiri na iru ke ufi ma ke laetaꞋinia na faka Ꞌuana Ꞌi sara. 41 Aia, ana kaidaꞋi kira sasi Ꞌua faꞋinia na ru neꞋeri ki, na faka neꞋe ka olongaꞋinia naꞋa Ꞌi fafona na busu one fafona mai, ma na maana faka ka raꞋe naꞋa Ꞌi sara Ꞌana ꞋunaꞋeri, ma na burina faka ka madiko naꞋa ana nafo.

42 ꞋIu, ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na ngwae ana ofoꞋa ki kira ka lokoa naꞋa saungilana ngwae neꞋe kira firi fafida ki, Ꞌasu Ꞌubani ti ngwae ada kira kata Ꞌaranga Ꞌi sara, ma kira ka tafi. 43 Ma osiꞋana na ngwae ꞋinotoꞋa ana ngwae ana ofoꞋa ki nia oga ka faꞋamauria sa Paul, nia ka fata luida noaꞋa kira kasi sasia ru neꞋeri, ma nia ka saea kira ka logeda, ma ka saea logo fuana na ngwae neꞋe kira saiana ꞋarangaꞋanga ki kira ka lofo saena asi, fasi Ꞌiri kira ke Ꞌaranga Ꞌi sara Ꞌi naꞋo. 44 Ma bali ana ngwae kira ka Ꞌisi kwau Ꞌi buri, nia ka saea kira ke dau kwau ana reba Ꞌai ki neꞋe madiko ana faka Ꞌiri kira ke Ꞌaranga kwau Ꞌi fafoni. Aia, kami sasi ꞋunaꞋeri neꞋe kwate ma kami ka mauri, ma kami ka dao Ꞌi sara.

28

ꞋI Malta

1 Ma kaidaꞋi kami dao naꞋa Ꞌi sara, kami fiꞋi dao toꞋona na bubunga neꞋe kami dao ana kira saea Ꞌani Ꞌi Malta. 2 Na ngwae Ꞌi neꞋeri ki, kira kwaima liu fuaimili. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri logo neꞋe na uta toꞋo, ma ka gwari liu, ma kira ka fiku maana mafula, ma kika kwalo kami taꞋifau. 3 Ma ana kaidaꞋi sa Paul ka gonia na fofo rara Ꞌai Ꞌuana alulana saena mafula, taꞋi faꞋi malo ka ruꞋu maꞋi faꞋasia na fofo rara Ꞌai neꞋeri ki osiꞋana na ꞋakoꞋakolana mafula, ma ka Ꞌala tatara ana limana sa Paul, ma ka noaꞋa kasi karasu. 4 KaidaꞋi ngwae ana fanoa neꞋeri kira lisia na faꞋi malo neꞋe nia dau tatara ana limana sa Paul, kira ka fata fuada kwailiu, “Na ngwae neꞋe, ngwae sau ngwae niniꞋa, ma na god neꞋe satana ‘DuꞋunga’ ma noaꞋa nia kasi oga nia ka mauri, sui bore Ꞌana nia ka mauri maꞋi faꞋasia saena asi.” 5 Bore ma sa Paul ka nangataꞋinia na malo neꞋe dau tatara ana limana Ꞌuana saena mafula, ma noaꞋa ta ru kasi sasia goꞋo. 6 Ma kira ka lialia fasi limana sa Paul kata ubu, ma noaꞋa kasi Ꞌasia likotaꞋi goꞋo Ꞌi ano, ma ka mae. Sui kaidaꞋi kira kwaimasi ka tau, ma noaꞋa ta ru kasi sasia, kira ka rokisia manatada kira ka Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe, nia ta god!”

7 Ma na kula neꞋeri noaꞋa kasi tau goꞋo faꞋasia na ano sa Publius na ngwae gwaungaꞋi ana bubunga neꞋeri. Nia ka kwalo leꞋa liu aimili, ma kami ka tua faꞋinia sulia uulu asoa ki. 8 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, na maꞋa sa Publius ka mataꞋi Ꞌani ꞋakoꞋakoꞋanga, ma nia ka laetaꞋinia Ꞌabu. Ma sa Paul ka ruꞋu siana saena agi luma nia, ma ka foꞋo, ma ka alua limana fafia, ma nia ka Ꞌakwa naꞋa. 9 KaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira lisia na ru neꞋeri, na ngwae mataꞋi ki taꞋifau saena bubunga neꞋe, kira ka leka logo maꞋi siana sa Paul, ma nia ka gurada. 10 Na ngwae ki kira ka kwatea naꞋa ru Ꞌoro ki fuaimili. Ma kaidaꞋi kami sasi akaꞋu Ꞌuana lekaꞋa saena faka, kira ka alua naꞋa na ru Ꞌoro neꞋe kami boꞋoboꞋo Ꞌuani ki fuana lekaꞋa kami.

FaꞋasia Ꞌi Malta kira ka leka Ꞌuana Ꞌi Rom

11 Buri Ꞌana uulu madamo ki sui naꞋa, kami ka leka saena faka neꞋe Ꞌita maꞋi faꞋasia Ꞌi Aleksandria. Ro gwari Ꞌai kala ki neꞋe kira saea Ꞌani sa Kasto ma sa Polaks neꞋe kira Ꞌinia Ꞌi maana na faka neꞋeri. Na faka neꞋe nia tua logo Ꞌi Malta ana kaidaꞋi ana unuꞋi gwariꞋa. 12 Ma kami ka dao ana fanoa Ꞌi Sirakus, ma kami ka tua Ꞌi neꞋeri sulia uulu asoa ki. 13 Ma Ꞌita Ꞌi neꞋeri, kami ka leka mika dao Ꞌi Regium. FaꞋi asoa Ꞌi buri Ꞌana, na iru ka iru ꞋalaꞋa maꞋi, ma ro asoa ki sui kami ka dao ana maꞋe fanoa Ꞌi Puteoli. 14 Kami ka dao toꞋona ti ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus kira tua Ꞌi neꞋeri, ma kira ka gani kaimili Ꞌiri mike tua faꞋinida sulia ta fiu asoa. Sui, kami fiꞋi leka Ꞌuana Ꞌi Rom sulia tala Ꞌi tolo. 15 Ma ti ngwae neꞋe kira faꞋamamana neꞋe kira tua Ꞌi Rom, kira rongoa kami dao naꞋa, kira ka leka maꞋi maꞋakwali kaimili ana ro maꞋe fanoa neꞋe kira saea Ꞌani “UsiꞋa Ꞌi Apius” ma “Uulu Luma fuana Ngwae Kwaita ki.” Ma kaidaꞋi sa Paul ka lisida, nia ka baꞋatafea God, ma nia ka falataliꞋa ma manatana ka babatoꞋo.

ꞋI Rom

16 KaidaꞋi kami dao Ꞌi Rom, kira ka alaꞋania sa Paul ka tua Ꞌana taꞋifilia saena luma faꞋinia taꞋi ngwae ana ofoꞋa Ꞌiri ka folo Ꞌusia.

17 Kami dao mika tua naꞋa sulia uulu asoa ki sui, sa Paul ka saea maꞋi na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo Jiu ki neꞋe kira tua Ꞌi Rom fuana na alaꞋanga fikuꞋa. KaidaꞋi kira fiku maꞋi ka sui, nia ka fata Ꞌuri fuada, “Ngwaefuta nau kina ngwae ana Ꞌi Jiu, noaꞋa nau kusi sasia goꞋo ta ru taꞋa fuana ngwae kulu ki, ma noaꞋa nau kusi faꞋalia goꞋo na falafala kia ki neꞋe kulu ngalia faꞋasia na koꞋo kia ki. Ma faꞋinaꞋonaꞋo Jiu ki firiꞋi nau Ꞌi Jerusalem, ma kira ka kwate nau fuana ngwae Ꞌi Rom ki. 18 Ma kaidaꞋi na ngwae Rom ki kira saefilo nau, kira ka oga logelaku faꞋasia saena luma ni lokafo, osiꞋana noaꞋa kira kasi dao goꞋo toꞋona ta roraꞋa neꞋe nau ku sasia ka bolo fuana nau ku mae duꞋungana. 19 Bore ma kaidaꞋi na Jiu Ꞌi neꞋeri ki kira lokoa noaꞋa kira kasi alafafia, nau ku gani Ꞌuana lekaꞋa siana na ngwae tatalafaꞋa doe Ꞌi Rom. NoaꞋa nau kusi leka laꞋu maꞋi Ꞌi neꞋe, Ꞌiri nai giosia na ngwae kia ki Ꞌani ta ru. 20 Nia neꞋe, nau ku sae kaumulu maꞋi, Ꞌiri nau ku lisi kaumulu, ma nau ku alaꞋa faꞋi kaumulu. OsiꞋana kira firiꞋi nau Ꞌani kwalo sene neꞋe duꞋungana nau ku faꞋamamana ana ngwae neꞋe na ngwae Ꞌi Israel ki kira kwaimasi ana Ꞌani fitoꞋonga, nia dao naꞋa.”

21 Sui na Jiu neꞋeri ki kira ka olisia sa Paul kika Ꞌuri, “NoaꞋa ta kerekereꞋa kasi dao goꞋo aimili suliꞋo faꞋasia Ꞌi Judea, nama ta ngwae ana ngwae asina kia ki neꞋe kira leka maꞋi faꞋasia Ꞌi neꞋeri faꞋinia ta faꞋarongoꞋanga ma noaꞋa kira kasi saea nama ta ru taꞋa suliꞋo. 22 Bore ma kaimili oga rongolana na manatamu osiꞋana kami saiana saena fanoa ki taꞋifau na ngwae ki kira fata ꞋeꞋe lala sulia na ngwae faꞋamamana neꞋe Ꞌoko Ꞌado fiku faꞋinida.”

23 Ma kira ka Ꞌolea naꞋa asoa faꞋinia sa Paul, ma na ngwae Ꞌoro ki kira ka leka maꞋi ana asoa neꞋeri Ꞌuana kula neꞋe sa Paul nia tua ana. Ma nia talaꞋae Ꞌofodangi leleka ka rodo, nia faꞋamanata, ma ka kwatea naꞋa alaꞋanga sulia na mauriꞋa neꞋe God ke gwaungaꞋi fafia fuada. Ma nia ka iliili Ꞌuana rokisilana manatada sulia sa Jesus neꞋe ngwae filia God neꞋe niꞋi saena na taki sa Moses ki faꞋinia na kerekereꞋa na profet ki. 24 Ma ti ngwae ada, kira ka faꞋamamana sulia na fatalana, bore ma ti ai ada noaꞋa kira kasi faꞋamamana. 25 Ta neꞋe kaidaꞋi kira leka naꞋa Ꞌada, kira ka olisuꞋusuꞋu safitada kwailiu buri Ꞌana sa Paul nia saea alaꞋanga Ꞌisi neꞋe, “Na AnoꞋi ru Abu ka fata leꞋa liu ana profet Aesea fuana koꞋo kamu ki, 26 ba ka Ꞌuri,

‘Aesea leka, Ꞌoko saea fuana ngwae nau ki ko Ꞌuri: Kamu ke fafarongo, ma muke fafarongo, bore ma noaꞋa kamu kasi saiana faꞋarongoꞋa God.

Ma kamu ke lia, ma muke lia, bore ma noaꞋa kamu kasi lisia tae neꞋe God sasia fuamuꞋa.

27 OsiꞋana neꞋe manatamuꞋa nia oꞋeoꞋela, ma muke bokota na alingamuꞋa, ma muke bokota logo na maamuꞋa.

ꞋAsu Ꞌubani maamuꞋa kata lisia, nama alingamuꞋa kata rongoa, ma na manatamuꞋa kata malingaꞋinia fatalana God, ma muka faꞋitaꞋi maꞋi Ꞌuana ma nia ka gura kamu.’ ”✡

28-29 Sui sa Paul ka faꞋasuia laꞋu na fatalana ka Ꞌuri, “Nau ku oga muke saiana neꞋe na mauriꞋa neꞋe God ke kwatea, niaꞋa logo fuana na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki. KiraꞋa bore kike toꞋo logo ana!”

30 Ma sa Paul ka tua sulia ro faꞋi ngali laꞋulaꞋu ki ana luma neꞋe nia folia. Ma ana luma neꞋeri, nia ka kwaloa na ngwae neꞋe kira leka maꞋi siana ki fuana lisilana. 31 Ma nia ka faꞋatalo Ꞌania na ꞋInotoꞋanga God, ma ka faꞋamanata sulia na Aofia sa Jesus Christ Ꞌani fata noniraꞋanga, ma noaꞋa ta ngwae kasi luia faꞋasia faꞋataloꞋanga.

* 1:12 TaꞋi kilomita

✡ 1:20 Sam 69:25

✡ 1:20 Sam 109:8

✡ 2:21 Joel 2:28-32

✡ 2:28 Sam 16:8-11

✡ 2:35 Sam 110:1

✡ 3:23 Diutronomi 18:15, 18

✡ 3:25 Jenesis 22:18

* 4:4 Lima toꞋoni ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi toꞋomani goꞋo kini faꞋinia na ngela ki neꞋe kira faꞋamamana logo na faꞋarongoꞋa leꞋa.

✡ 4:26 Sam 2:1-2

✡ 7:3 Jenesis 12:1

✡ 7:7 Eksodas 3:12

✡ 7:8 Jenesis 17:10-14

* 7:11 ꞋI Kenan na sata Ꞌua fuana abaꞋi kula Ꞌi Israel. Lisia logo verse 4,5,7,11.

✡ 7:32 Eksodas 3:1-10

✡ 7:37 Diutronomi 18:15, 18

✡ 7:43 Emos 5:25-27

✡ 7:50 Aesea 66:1

* 8:27-28 Ngwae ꞋinotoꞋa faꞋasia Ꞌi Etiopia, nia ta ‘eunuch.’ Na fadalana ana ‘eunuch’ neꞋe ngwae falasia. Saena Fau AlangaꞋinga ꞋUa, ta ngwae Ꞌuri nia sua, ma noaꞋa kasi leka saena Luma Abu God.

✡ 8:33 Aesea 53:7, 8

† 8:36-37 Ti kerekereꞋa ua ana Acts noaꞋa kasi Ꞌadoa verse 37, Ma sa Filip ka fata Ꞌuri fuana, “ꞋOko saiana Ꞌoe siuabu goꞋo Ꞌamu, diꞋia Ꞌoko faꞋamamana ana sa Jesus Ꞌani maurilamu taꞋifau.” Nia olisia ka Ꞌuri, “ꞋIu, nau ku faꞋamamana ana sa Jesus Christ niaꞋa neꞋe Ngela God.”

* 9:23 Ti ngwae fia asoa Ꞌoro neꞋe ki bolo faꞋinia ta ro faꞋi ngali nama uulu faꞋi ngali ꞋunaꞋeri. Lisia Galesia 1:17,18

* 12:3 TaꞋi sata laꞋu fuana “FangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa” kira saea Ꞌani “Beret neꞋe noaꞋa ta isi Ꞌi saena.”

† 12:17 James neꞋe niaꞋa ai burina sa Jesus. Ma nia na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana ngwae faꞋamamana Ꞌi Jerusalem.

✡ 13:22 1 Samuel 16:12

✡ 13:25 Mark 1:7; Luke 3:16; John 1:27

✡ 13:33 Sam 2:7

✡ 13:33 Sam 2:7

✡ 13:34 Aesea 55:3

✡ 13:35 Sam 16:10

✡ 13:41 Habakuk 1:5

✡ 13:47 Aesea 42:6; 49:6

✡ 15:18 Emos 9:11-12

* 15:33-34 ꞋOrolana kerekereꞋa Ꞌua noaꞋa kasi Ꞌadoa verse 34, “Bore ma sa Silas ka manata ꞋakoꞋako liu fasi Ꞌiri ka tua goꞋo Ꞌana Ꞌi neꞋeri Ꞌi Antiok.”

* 16:10 Sa Paul faꞋinia kwaima nia ki dao toꞋona sa Luke ana fanoa Ꞌi Troas.

✡ 18:18 Nambas 6:1-21

✡ 21:24 Nambas 6:1-21

* 24:6-7 Ti kerekereꞋa Ꞌua Ꞌadoa verse 7, “bore ma sa Lisias, na ngwae ꞋinotoꞋa ana fuani oro ki, neꞋe leka maꞋi ma ka lau balubaluꞋa ana faꞋasi kaimili.”

✡ 28:27 Aesea 6:9-10

Rom

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Na KerekereꞋa Sa Paul Fuana Ngwae FaꞋamamana Ki ꞋI Rom

KaidaꞋi sa Paul nia keresia na buka neꞋe, nia oga ke ala Ꞌania ngwae faꞋamamana ki kike saiana neꞋe nia oga liua lekaꞋa maꞋi ka dao toꞋoda. (1:9-15) God nia ri Ꞌuana sa Paul fuana faꞋataloꞋa Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuana ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki. Ma sa Paul ka faꞋasuia naꞋa raoꞋa neꞋeri ana bali kula ana raꞋelana sina ana Ꞌi Rom. ꞋUnaꞋeri, nia salisali naꞋa ke leka ana kula ki ana suulana sina Ꞌi Rom, ka tasa naꞋa neꞋe Ꞌi Spen. Ma nia naia neꞋe nia ke leka lisia ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Rom ana lekalana maꞋi Ꞌuana Ꞌi Spen.

Ana kaidaꞋi neꞋe sa Paul ka kerekere fuana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Rom, na Jiu faꞋinia na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, tua fikulada noaꞋa kasi leꞋa. Sa Paul oga na Jiu ki faꞋinia na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu kike tua kwaima leꞋa. ꞋIu sa Paul ka alaꞋa madako ana bali buka 1-12 neꞋe God faꞋamauria keroꞋa Jiu, ma ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, duꞋungana fitoꞋonga kera ana sa Jesus. KaidaꞋi God nia alafafi kera Jiu faꞋinia ngwae noaꞋa laꞋu Jiu, kera bolo faꞋinia keroꞋa ke alafafi kera goꞋo, ma kera ka tua kwaima fiku.

Sa Paul oga logo ke faꞋamanata na Kristin ki fuana tuaꞋa neꞋe faꞋasaeleꞋa liana God. Ru neꞋe fofo Ꞌafua roꞋongaꞋa sulia faꞋinaꞋonaꞋo ki ana ꞋinotoꞋanga, ma folilana takisi, ma kwaimaꞋanga fuana ti ngwae faꞋamamana neꞋe kira manata matamata sulia fanga ma na asoa abu ki.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

Sa Paul neꞋe na lifurongoꞋa ana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa 1:1-17

Ngwae ki taꞋifau goꞋo neꞋe kira abula taꞋa 1:18—3:20

God nia faꞋasaga na ngwae ki sulia na faꞋamamanaꞋanga kira ana sa Jesus 3:21—4:25

MauriꞋa faolu sulia ngasingasiꞋanga na AnoꞋi ru Abu 5:1—8:39

God filia ngwae Ꞌi Jiu ki, bore ma kira ilangaꞋinia sa Jesus 9:1—11:36

Na tuaꞋa neꞋe faꞋasaeleꞋa liana God 12:1—15:13

Sa Paul nia oga ke leka Ꞌuana Ꞌi Rom 15:14—16:27

1

1 Na kerekereꞋa faꞋasia sa Paul, na ngwae rao sa Jesus Christ. NauꞋa ta ngwae lifurongo logo osiꞋana God nia fili nau, ma ka asungaꞋi nau fuana na faꞋataloꞋa Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa nia.

2 Na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe God nia eta fata Ꞌani ka tau naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋo ana profet ki, ma kira keresia saena KerekereꞋa Abu. 3 Ma na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋeri sulia na Ngela nia, na Aofia kia sa Jesus Christ. Nia ngalia noniꞋi ngwae, ma ka futa maꞋi ana kwalafa sa David na ngwae tatalafaꞋa. 4 Ma kulu saiana niaꞋa malitana abu osiꞋana God ka faꞋataꞋinia niaꞋa na Ngela nia ana kaidaꞋi God taꞋea faꞋasia maeꞋa Ꞌani ngasingasiꞋanga doe nia. 5 Ma Ꞌani sa Jesus Christ, God ka faꞋaleꞋa nau Ꞌiri nauꞋa ta ngwae lifurongo fuana raoꞋa fuana sa Jesus Christ, fasi Ꞌiri nai talaꞋia ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu na Jiu ki, ana fanoa ki taꞋifau, Ꞌiri kike faꞋamamana ana niaꞋa, ma kira ke roꞋosulia na fatalana. 6 Ma kamuꞋa logo na ngwae neꞋe kamu tua Ꞌi Rom ki, God sae kamu fasi Ꞌiri kamuꞋa na ngwae sa Jesus Christ ki.

7 Aia, nau ku kerekere fuamuꞋa taꞋifau goꞋo na ngwae neꞋe kamu tua Ꞌi Rom ki neꞋe God alafe fuamuꞋa ma ka sae kamu Ꞌiri muke alua naꞋa ngwae nia ki. Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri na kwaiꞋofeꞋanga ma aroaroꞋanga God na MaꞋa kia, ma na Aofia sa Jesus Christ ke tua faꞋi kamu taꞋifau.

Sa Paul oga ke maa toꞋona ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Rom

8 Ru etaeta, nau ku baꞋatafea God nau sulia sa Jesus Christ fuamuꞋa taꞋifau, osiꞋana ngwae ana fanoa Ꞌoro ki saena magalia taꞋifau kira rongo naꞋa sulia na faꞋamamanaꞋanga kamu. 9 God nia saiana ru neꞋe nau ku saea nia mamana. NiaꞋa neꞋe God niniꞋa nau ku rao maꞋi fuana Ꞌani na maurilaku taꞋifau Ꞌani faꞋatalongaꞋilana FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia Ngela nia. God saiana nau ku manata toꞋo amuꞋa, 10 ana kaidaꞋi ki taꞋifau neꞋe nau ku foꞋo, nau ku gania God, diꞋia nia oga, nia ka kwatea ka talangwaraꞋu fuaku fasi Ꞌiri nau ku leka maꞋi Ꞌiri nai dao toꞋomuꞋa ana kaidaꞋi neꞋe. 11 Sulia nau ku oga liua lisilamuꞋa, fasi Ꞌiri nai alaꞋa faꞋi kamu sulia ru leꞋa God nia sasi fuakulu taꞋifau Ꞌiri ke faꞋangasingasi kamu. 12 ꞋUnaꞋeri nau ku oga fasi Ꞌiri kuke Ꞌafi kulu kwailiu, ma nau ku Ꞌafi kamu Ꞌani faꞋamamanaꞋanga nau, ma muke kwaiꞋafi aku Ꞌani faꞋamamanaꞋanga kamu.

13 Ngwaefuta nau kina ana sa Jesus, nau ku oga muke sai logo ana, kaidaꞋi Ꞌoro ki neꞋe nau ku manata Ꞌuana daoꞋa toꞋomuꞋa, bore ma kaidaꞋi ki taꞋifau nau ku dao toꞋona na ꞋafitaꞋiꞋanga fuana sasilana. Nau ku oga lekaꞋa kwau siamuꞋa, Ꞌiri ti ngwae laꞋu neꞋe kira tua Ꞌi Rom kike faꞋamamana ana sa Jesus Christ, diꞋia nau ku sasia logo fuana ti ngwae ana maꞋe fanoa ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki. 14 God kwatea nauꞋa na ngwae rao fuana faꞋataloꞋa Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuana ngwae ki taꞋifau, sui bore Ꞌana ngwae neꞋe kira sai Ꞌi ru diꞋia ngwae Grik ki, ma na ngwae neꞋe noaꞋa kasi sai Ꞌi ru diꞋia ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Grik ki. Ma na raoꞋa neꞋe nia Ꞌoga nau naꞋa. 15 Nia neꞋe kwatea ma nau ku oga faꞋataloꞋa Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuamuꞋa ngwae neꞋe kamu tua logo Ꞌi Rom ki.

God faꞋamauria ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana FaꞋarongoꞋa LeꞋa

16 NoaꞋa nau kusi Ꞌeke Ꞌania alaꞋanga sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe, osiꞋana neꞋe God nia rao Ꞌani na ngasingasiꞋanga nia ka faꞋamauria ngwae ki taꞋifau neꞋe kira faꞋamamana. KamiꞋa ngwae Jiu ki neꞋe kami eta rongoa alaꞋanga neꞋeri, ma niniꞋari laꞋu mala kamuꞋa ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki. 17 Na FaꞋarongoꞋa LeꞋa ka faꞋataꞋi madako naꞋa ana fadalana falafala God fuana sagalana na ngwae. Ma nia ka faꞋasaga na ngwae sulia kira faꞋamamana ana sa Jesus Christ. NoaꞋa laꞋu ta ru matamata neꞋe God faꞋasaga na ngwae ki Ꞌani. OsiꞋana ru neꞋeri ba na KerekereꞋa Abu ka Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe God faꞋasagada sulia na faꞋamamanaꞋanga kira ki ke baꞋa mauri.”✡

Sae taꞋangaꞋa God fuana ngwae abula taꞋa ki

18 Ma God maꞋi Ꞌi langi ka faꞋataꞋinia neꞋe nia saetaꞋa fuana ngwae neꞋe kira fulia ru taꞋa ki, ma kika aburongo ana niaꞋa. Kira fulia ru taꞋa ki, ma kira ka fonea na mamana Ꞌanga sulia God faꞋasida. 19 God ka kwatea naꞋa kwaꞋikwaꞋinga fuada, sulia nia faꞋataꞋi madako ana ru ki sulia niaꞋa talana, ma ka talangwaraꞋu naꞋa fuada ma kira ka saiana. 20 Ana etangilana maꞋi God nia saungaꞋinia na magalia, ma na ngwae ki kira ka sai naꞋa ana na ngasingasiꞋanga nia neꞋe noaꞋa kasi sui, ma kira ka sai logo ana niaꞋa na God mamana. Sui bore Ꞌana na ngwae ki noaꞋa kasi totolia lisilana God, kira saiana kira ka lisia na ru neꞋe nia saungaꞋiniꞋi ki, ma nia neꞋe kwatea ma kira ka saiana na ru ki sulia God. Ma osiꞋana nia ꞋunaꞋeri, ka ꞋafitaꞋi goꞋo fuana neꞋe kira saea kira kina God.

21 Kira saiana God, bore ma noaꞋa kira kasi oga goꞋo na faꞋadoelana, ma noaꞋa kira kasi oga goꞋo na baꞋatafelana fuana na ru neꞋe nia kwatea fuada ki. Ma kira ka manata boleboleꞋa sulia God. Ma noaꞋa kira kasi malingaꞋinia goꞋo mamanaꞋanga neꞋe God oga kika saiana. 22 ꞋIu, kira saea kira ngwae liatoꞋo sulia God, bore ma kira na ngwae boleboleꞋa ki lala. 23 Ma noaꞋa kira kasi foꞋosia goꞋo God neꞋe mauri firi, ma kira ka foꞋosia lala nunuꞋi ru neꞋe kira saungaꞋinia goꞋo Ꞌada ki diꞋia nununa ngwae neꞋe noaꞋa kasi tuatua firi ki, ma na noꞋo ki, ma na ru ꞋaeꞋaela ki, ma na ru angoango ki.

24 Ma osiꞋana na ru neꞋeri ki, God danga naꞋa Ꞌanida fasi Ꞌiri kike leka naꞋa Ꞌada sulia liada, ma kira ka fulia naꞋa ru taꞋa ki fuada kwailiu Ꞌani nonida. 25 Kira ka Ꞌaila Ꞌani faꞋamamanalana na mamanaꞋanga sulia God, ma kira ka faꞋamamana ana sokea ki. Ma kira ka foꞋosia naꞋa Ꞌada, ma kira ka rao naꞋa fuana na ru neꞋe God nia saungaꞋinida ki. Ma noaꞋa kira kasi foꞋosia God neꞋe saungaꞋinia na ru neꞋeri ki taꞋifau, ma noaꞋa kira kasi roꞋosulia. TaꞋifilia niaꞋa neꞋe bolo fuana ngwae ki kike baꞋatafea firi. ꞋIu ke ꞋunaꞋeri!

26 Ma osiꞋana na abulalana na ngwae ki neꞋe taꞋa ꞋunaꞋeri, God ka Ꞌaila Ꞌanida fasi Ꞌiri kike sasia naꞋa Ꞌada ru ni ꞋekeꞋa ki neꞋe leka sulia na kwaiogalana nonida. Ma na kini ki logo, kira ka Ꞌaila naꞋa Ꞌada Ꞌani na ngwae ki, ma kike teo naꞋa Ꞌada faꞋinia na kini ki lala. 27 Ma ka ꞋunaꞋeri, na ngwangwane ki logo kira ka Ꞌaila naꞋa Ꞌada Ꞌania na kini ki, ma kira ka oga naꞋa teoꞋa faꞋinia na ngwangwane ki laꞋu. Ma ka ꞋunaꞋeri, na ngwae ki kira ka sasia naꞋa na ru ni ꞋekeꞋa fafiꞋi fuada kwailiu. Nia neꞋe kika ngalia naꞋa matalangaꞋinga neꞋe bolo fuada sulia na abula taꞋangaꞋa kira ki.

28 Ma osiꞋana na ngwae neꞋeri ki kira Ꞌaila Ꞌani tae neꞋe kira saiana sulia God, nia ka danga naꞋa Ꞌanida fasi Ꞌiri kike manata taꞋa naꞋa Ꞌada, ma kira ka sasi naꞋa ru neꞋe noaꞋa kasi leꞋa fuana sasilani ki. 29 Kira ka ꞋidufaꞋi fulia naꞋa ru taꞋa ki, ma kika guguta, kira ka abula taꞋa naꞋa faꞋinida kwailiu, kira ka kwaimamagolai, kika saungwae, kika fuꞋa, kika soke, ma kika Ꞌaila Ꞌanida kwailiu, ma kika alaꞋa sulia ngwae ki. 30 Ma kika fata taꞋa sulida kwailiu, ma kika ngasingasiꞋa liu fuana ꞋailaꞋanga Ꞌani God, ma kika fata ꞋeꞋe ada kwailiu, ma kika lafe, ma kika fata naunau liu, ma kika manata liu Ꞌuana sasilana ru taꞋa ki laꞋu, ma kika aburongo ana maꞋa faꞋinia teꞋa kira ki. 31 Ma kika sasia ru gwaubaliꞋa ki, ma noaꞋa kira kasi faꞋamamana na fata alangaꞋinga kira ki, ma noaꞋa kira kasi alafe ma noaꞋa kira kasi kwaimanatai fuana na ngwae matamata ki. 32 Aia, ma kira sai naꞋa ana na fata totongaꞋi Ꞌanga ꞋoloꞋolo God neꞋe saea na ngwae neꞋe kira tua ꞋunaꞋeri ki, kira totolia naꞋa maeꞋa. Sui ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, kira kasi mango goꞋo faꞋasia sasilana ru neꞋeri ki, ma kira ka oga naꞋa ngwae matamata neꞋe sasia logo ru ꞋunaꞋeri ki.

2

Na matalangaꞋinga God

1 KamuꞋa neꞋe kamu matalangaꞋinia ngwae neꞋe kira abula taꞋa ꞋunaꞋeri ki, muke matalangaꞋi kamu talamuꞋa logo. OsiꞋana kamu sasia logo na ru taꞋa neꞋe kira sasiꞋi ki, ma ka ꞋafitaꞋi muke tofea fasi noaꞋa kamu kasi rora. 2 Ma kuluꞋa taꞋifau goꞋo kulu saiana na kwaꞋikwaꞋinga God nia saga ana kaidaꞋi nia matalangaꞋinia na ngwae neꞋe kira sasia na ru ꞋunaꞋeri ki. 3 Ma kaidaꞋi kamu sasi logo diꞋia na ngwae neꞋe kamu matalangaꞋi kira ki, kamu saiana God ke baꞋa matalangaꞋi kamu logo. 4 Sali kamu manata rora fasi God noaꞋa kasi matalangaꞋi kamu, osiꞋana na alafelana doe fuamuꞋa, ma ka mabetau logo fuamuꞋa. Nia leꞋa fuana muke saiana neꞋe God sasi leꞋa ꞋunaꞋeri fuamuꞋa Ꞌiri muke kakari alifaꞋi faꞋasia abula taꞋangaꞋa kamu ki.

5 Ma sulia noaꞋa kamu kasi oga goꞋo kakari alifaꞋi Ꞌanga, ꞋunaꞋeri kamu talamuꞋa logo neꞋe kamu faꞋadoea na kwaꞋikwaꞋinga kamu ki masia Asoa neꞋe God ke baꞋa faꞋataꞋinia na saetaꞋanga nia, ma na ngwae ki taꞋifau kike baꞋa lisia na kwaꞋikwaꞋinga saga nia. 6 God ke baꞋa kwatea na ru ki fuana ngwae ki taꞋifau sulia na raoꞋa toꞋotoꞋo kira ki. 7 Ti ngwae, God ke baꞋa kwatea na mauriꞋa firi fuada, sulia kira noni mabe fuana sasilana ru leꞋa ki, ma kira ka oga God ka tafeda ma ka faꞋaꞋinotoꞋada ma ka kwatea kira ka mauri firi. 8 Bore ma ti ngwae kira fanga taꞋa, ma kira ka Ꞌaila lala Ꞌania na mamana Ꞌanga sulia God, ma kira ka oga lala lekaꞋa sulia na ru rora ki. Ma osiꞋana neꞋe kira ꞋunaꞋeri, God ke baꞋa faꞋataꞋinia naꞋa neꞋe nia saetaꞋa fuada, ma ka kwatea na kwaꞋikwaꞋinga doe fuada. 9 Ma sa tai faꞋida neꞋe kira abula taꞋa, kike baꞋa toꞋo ana ꞋafitaꞋiꞋanga ma na manata ꞋabonoꞋanga. God ke baꞋa sasi ꞋunaꞋeri fuana na ngwae Jiu ki, ma fuana na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki logo. 10 Ma God ke baꞋa kwatea na ꞋinotoꞋanga, ma na faꞋadoeꞋanga, ma na aroaroꞋanga fuana sa tai faꞋida neꞋe kira sasia ru leꞋa ki. Nia sasi ꞋunaꞋeri fuana na ngwae Ꞌi Jiu ki, ma fuana na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki logo. 11 Nia sasi ꞋunaꞋeri osiꞋana na kwaꞋikwaꞋinga God fuana na ngwae ki taꞋifau nia bolo, ma nia noaꞋa kasi Ꞌinifilifili ana ta ngwae.

12 Ma na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, noaꞋa kira kasi tua olofana taki sa Moses ki. Ma God noaꞋa kasi matalangaꞋinida Ꞌani na taki neꞋeri ki. God ke baꞋa matalangaꞋi kira osiꞋana kira fulia na ru taꞋa ki. Nia ke matalangaꞋinida fuana maeꞋa, osiꞋana na abula taꞋangaꞋa kira ki. Ma na ngwae Ꞌi Jiu ki niniꞋa, kira tua olofana na taki sa Moses ki. God ke baꞋa matalangaꞋi kira, osiꞋana kira fulia naꞋa ru taꞋa ki Ꞌani aburongoꞋanga ana taki neꞋeri ki, 13 ma osiꞋana noaꞋa laꞋu na rongolana taki ki neꞋe ke baꞋa faꞋasaga na ngwae ki fuana God, bore ma sasilana lala na ru neꞋe na taki ki saea. 14 Na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, kira kasi tua olofana na taki ki. Bore ma diꞋia kira sasia ru leꞋa sulia na manatalada, ma ka leka sulia na taki, kira faꞋataꞋinia neꞋe kira toꞋolangaꞋinia na sagaꞋa faꞋasia roraꞋa, sui bore Ꞌana kira noaꞋa kasi rongoa Ꞌua na taki sa Moses ki. 15 Na abulalada leꞋa ꞋunaꞋeri neꞋe faꞋataꞋinia na taki God nia tua naꞋa Ꞌi saena na liada. Ma na manataꞋanga kira logo ka faꞋataꞋinia ru neꞋe nia mamana, osiꞋana kaidaꞋi kira sasia na ru taꞋa ki, kira Ꞌeke, ma kaidaꞋi kira fulia na ru leꞋa ki, kira ka saeleꞋa. 16 God ke baꞋa matalangaꞋinia ngwae abula taꞋa ki ana na asoa nia kwatea sa Jesus ke gwaungaꞋi fafia na ngwae ki Ꞌiri nia ke matalangaꞋinida sulia na ru rora kira sasi tafangaꞋi ani ki ma na ru rora kira sasi ago logo ani ki. Na FaꞋarongoꞋa LeꞋa niniꞋa nau ku alaꞋa sulia nia fata ꞋunaꞋeri.

Na ngwae Ꞌi Jiu ki noaꞋa kira kasi roꞋo sulia na taki sa Moses ki

17 Aia, kamuꞋa ngwae Jiu ki, kamu fia neꞋe God ke baꞋa leꞋa fuamuꞋa, osiꞋana nia kwatea fuamuꞋa na taki ki faꞋasia sa Moses. Ma muke baꞋatafe kamu talamuꞋa, osiꞋana kamu ngwae God ki. 18 Ma muka saea fasi kamu saiana ru neꞋe God oga muke sasia, ma muka saiana fililana ru neꞋe saga sulia kamu saiana na taki ki. 19 Ma kamu ka saea logo neꞋe, kaumulu saiana talaꞋilana sa tai faꞋida neꞋe kira diꞋia ngwae maa rodo sulia kira kina God. Ma kamu ka saea logo, kamu diꞋia na unu fuana sa tai faꞋida neꞋe kira tua saena maꞋerodo fasi Ꞌiri kira ka leka siana God. 20 Muka saea kamu toꞋo ana na saiꞋi ruꞋa aliꞋafu, ma na ru ki taꞋifau neꞋe mamana, sulia kamu toꞋo ana na taki ki faꞋasia sa Moses. Ma muka saea kamuꞋa na ngwae faꞋamanata ki fuana na ngwae boleboleꞋa ma fuana ngwae kinaꞋi ru ki.

21 Ma kamu ka saiana faꞋamanatalana na ngwae matamata ki, ma faꞋuta mo neꞋe noaꞋa kamu kasi faꞋamanata kamu talamuꞋa? Kamu fata fuana ngwae ki muka Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi bili.” Bore ma kamu talamuꞋa muka bili goꞋo amuꞋa. 22 Muka saea logo fuana ngwae ki, “NoaꞋa kamu kasi kakabara.” Bore ma kamu kakabara logo. Muka saea logo, neꞋe na nunuꞋi ru neꞋe ngwae ki kira foꞋosia niꞋi taꞋa liu. Bore ma kaumulu ruꞋu saena fera abu kira ki, ma muka bilia goꞋo amuꞋa na ru neꞋeri ki. 23 Ma muka fata naunau suli kamu talamuꞋa, osiꞋana kamu toꞋo ana taki sa Moses ki. Bore ma kamu aburongo goꞋo ꞋamuꞋa ana taki neꞋeri ki. Ma nia neꞋe kwatea na ngwae ki kira ka fata taꞋa ana God. 24 ꞋUnaꞋeri neꞋe KerekereꞋa Abu ka fata Ꞌuri, “OsiꞋana kamuꞋa na ngwae Jiu ki kamu abula taꞋa, na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, kira ka fata buri tolingaꞋi ana God.”

25 KamuꞋa ngwae Jiu ki, kamu saea fasi na Ꞌolo faꞋataꞋi Ꞌanga neꞋe faꞋataꞋinia kamuꞋa ngwae God ki. DiꞋia kamu roꞋo sulia taki God ki, na Ꞌolo faꞋataꞋi Ꞌanga neꞋe kamu sasia na ru leꞋa. Ma diꞋia noaꞋa kamu kasi roꞋo sulia na taki neꞋeri ki, na Ꞌolo faꞋataꞋi Ꞌanga neꞋe kamu sasia bore, nia noaꞋa kasi Ꞌafi kamu goꞋo Ꞌi maana God. Ma kamu ka diꞋia goꞋo amuꞋa na ngwae neꞋe noaꞋa Ꞌiri saiana God ki. 26 Aia, ma diꞋia ta ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu, ma nia ka roꞋosulia na taki neꞋeri ki, God ke baꞋa saea niaꞋa na ngwae nia, ka diꞋia logo ngwae neꞋe Ꞌolo faꞋataꞋinia. 27 Ma ngwae neꞋe kira ka roꞋosulia na taki ki, sui bore Ꞌana noaꞋa kira kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia, kike baꞋa faꞋataꞋinia neꞋe kamu rora, ma God ke baꞋa matalangaꞋi kamu. God ke baꞋa matalangaꞋi kamu, osiꞋana kamu aburongo ana taki ki, sui bore Ꞌana muka toꞋo ana na taki keresia neꞋeri ma muka Ꞌolo faꞋataꞋinia.

28 Sa tai neꞋe na ngwae Jiu mamana? Nia noaꞋa laꞋu ta ngwae neꞋe roꞋo goꞋo sulia falafala Jiu ki nama ka Ꞌolo faꞋataꞋinia goꞋo Ꞌana ana nonina, ma liana ka taꞋa goꞋo Ꞌana Ꞌua. 29 Na ngwae mamana Ꞌi Jiu, nia na ngwae neꞋe maurilana saga Ꞌi maana God, osiꞋana God nia rokisia na manatalamuꞋa. Ma na raoꞋa ana AnoꞋi ru Abu fuana sagalana na maurilana ngwae, ma noaꞋa laꞋu na raoꞋa na taki ki. Na ngwae ꞋunaꞋeri, God nia tafea, sui bore Ꞌana na ngwae ki noaꞋa kasi baꞋatafea.

3

God nia mamana

1 ꞋUri ma nia leꞋa fuamuꞋa ngwae Jiu ki muke Ꞌolo faꞋataꞋinia Ꞌiri ka faꞋataꞋi kamu ngwae God ki? 2 ꞋIu, ru Ꞌoro leꞋa ana ru neꞋeri. Na ru etaeta, God kwatea naꞋa fatalana fuana ngwae Ꞌi Jiu ki. 3 ꞋUnaꞋeri bore Ꞌana, ti ngwae Jiu noaꞋa kasi faꞋamamana ana fatalana God. Sui bore Ꞌana kira ka Ꞌoia na alangaꞋinga kira ki faꞋinia God, God ꞋidufaꞋi sasia tae neꞋe nia eta fataꞋa Ꞌani. 4 OsiꞋana God nia mamana, sui bore Ꞌana ngwae ki kira ka soke. Sulia na KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri, “Ta tae bore Ꞌana neꞋe God saea nia ke fulia ana ngwae abula rora ki, nia ke fuli goꞋo Ꞌana. Ma sa tai bore ana neꞋe kira saea God noaꞋa kasi matalangaꞋi saga ana, God faꞋataꞋinia neꞋe nia saga daofaꞋi liu.”✡

5 Ma ti ngwae ana Jiu ki kira saefilo boleboleꞋa kika Ꞌuri, “Si diꞋia na abula taꞋangaꞋa kia ki faꞋataꞋi madako ana fuana ngwae ki neꞋe God nia ꞋoloꞋolo kaidaꞋi nia matalangaꞋi kia. ꞋUri ma God nia rora kaidaꞋi nia kwatea naꞋa matalangaꞋinga fuaka?” 6 NoaꞋa liu! OsiꞋana ꞋafitaꞋi God noaꞋa kasi saga, si diꞋia nia noaꞋa kasi saga, nia kasi totolia matalangaꞋilana na ngwae ki.

7 Ma ti ngwae Jiu kira saefilo boleboleꞋa kika Ꞌuri, “FaꞋuta, diꞋia kulu Ꞌoia fata alangaꞋinga kulu ki, ma na ngwae ki kira lia madako ana fasi God dau sulia alaꞋanga nia, ma nia neꞋe kwatea ma kira ka baꞋatafe God? DiꞋia ꞋunaꞋeri, faꞋuta mo neꞋe God ka matalangaꞋi kia faꞋinia roraꞋa kia ki?” 8 Ma fataꞋa Ꞌuri nia boleboleꞋa logo, “Kulu abula taꞋa Ꞌakulu fasi Ꞌiri ru leꞋa ke dao maꞋi.” Ti ngwae kira soke fafi nau fasi nau ku saea ru neꞋeri. Ma na ngwae neꞋeri ki, God ke baꞋa matalangaꞋi kira.

NoaꞋa ta ngwae Ꞌiri saga

9 Ma fuakulu ngwae Jiu ki, Ꞌuri ma maurilamiꞋa ma na abulaꞋanga kami ka leꞋa faꞋasia na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu? NoaꞋa liu! Sulia nau ku faꞋataꞋinia naꞋa na ngwae Ꞌi Jiu ki, ma na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, kira bolo taꞋifau goꞋo Ꞌada faꞋinia tuaꞋa Ꞌi olofana na ngasingasi Ꞌanga ana taꞋangaꞋa. 10 Ru neꞋeri nia mamana sulia na KerekereꞋa Abu nia saea, “NoaꞋa ta ngwae Ꞌiri saga. 11 Ma noaꞋa ta ngwae kasi malingaꞋinia malitana God, ma noaꞋa ta ngwae kasi oga saiꞋa ana God. 12 Sulia kira taꞋifau goꞋo kira abula faꞋasia God, ma kira ka leka rora, ma ta ngwae kasi sasia goꞋo ta ru neꞋe saga.✡ 13 Na kwakwada diꞋia ta kilu gwaꞋu neꞋe kira Ꞌiri asi fafia Ꞌani ano, sulia na fatalada taꞋa liu. Kira saea ru taꞋa neꞋe noaꞋa kasi mamana ki Ꞌani meada. Ma kika faꞋakaisia ngwae ki Ꞌani fatalada, diꞋia na baꞋeko tolo neꞋe Ꞌalea na ngwae.✡ 14 Ma na fatalada logo ka fungu Ꞌani kwaiagiꞋanga neꞋe taꞋa liu.✡ 15 Ma na ngwae neꞋe ki kira ꞋaliꞋali fuana saungwaeꞋa. 16 Ma Ꞌi fai bore Ꞌana neꞋe kira leka ana, kira faꞋalia naꞋa na ru ki, ma kira ka kwatea liu naꞋa nonifiiꞋa fuana ngwae ki. 17 Ma na aroaroꞋanga noaꞋa kasi tua saena maurilada.✡ 18 Ma noaꞋa kira kasi maꞋu goꞋo Ꞌani God.”✡

19 Ma kulu saiana ru ki taꞋifau goꞋo neꞋe God saea saena taki nia ki, na ru fuana na ngwae Ꞌi Jiu ki neꞋe nia kwatea fuada. Nia kwatea taki nia ki fasi Ꞌiri noaꞋa ta ngwae kasi saea noaꞋa nia kasi fulia goꞋo ta ru taꞋa. Ma God ke baꞋa matalangaꞋinia ngwae ki taꞋifau fuana na roraꞋa kira ki. 20 NoaꞋa ta ngwae kasi saga Ꞌi maana God, osiꞋana nia kwairoꞋoi ana ma ka sasi sulia tae neꞋe taki ki oga. ꞋIu, na taki ki tua Ꞌiri na ngwae ki kike saiana neꞋe kira abula taꞋa.

God faꞋasaga na ngwae ki

21 Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, God faꞋataꞋinia tala fuana faꞋasagalana ngwae ki Ꞌi maana. Ma noaꞋa laꞋu sulia roꞋongaꞋa sulia na taki ki, sui bore Ꞌana na taki faꞋasia sa Moses ki ma na profet ki, kira ka kerekere sulia na tala neꞋe. 22 God nia faꞋasaga na ngwae ki sulia na faꞋamamanaꞋanga kira ana sa Jesus Christ. Nia sasi ꞋunaꞋeri fuana ngwae ki taꞋifau goꞋo neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus Christ, osiꞋana ngwae ki taꞋifau kira bolo goꞋo Ꞌi maana God. 23 Ngwae ki taꞋifau goꞋo kira abula taꞋa, ma noaꞋa ta ngwae Ꞌiri tua Ꞌani falafala neꞋe ke faꞋadufa God. 24 Bore ma sulia na alafeꞋanga God neꞋe nia kwate sakongaꞋi goꞋo ana, nia ka logeda faꞋasia na kwaꞋikwaꞋinga ana abula taꞋangaꞋa kira ki Ꞌani na kwaisuꞋusiꞋanga sa Jesus Christ. 25 God ka kwatea maꞋi sa Jesus Christ Ꞌiri ka foꞋosi Ꞌani niaꞋa ana maelana, fasi Ꞌiri God ke rufuanata na abula taꞋangaꞋa na ngwae ki, osiꞋana na faꞋamamanaꞋanga kira ana niaꞋa. God sasi ꞋunaꞋeri fasi Ꞌiri ke faꞋataꞋinia na kwai matalangaꞋinga nia saga liu, sui bore Ꞌana ka tau naꞋa maꞋi nia noaꞋa kasi kwatea ta kwaꞋikwaꞋinga fuana ngwae ki sulia mabetauꞋa nia. 26 Ma God ka faꞋataꞋinia neꞋe nia saga fuana matalangaꞋilana taꞋangaꞋa ki, ana kaidaꞋi nia kwatea naꞋa kwaꞋikwaꞋinga fuana sa Jesus Christ. ꞋUnaꞋeri God ka faꞋataꞋinia nia saga ma ka faꞋasaga na ngwae ki neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus.

27 Ma osiꞋana na tae neꞋe kuke baꞋa fata baꞋalafe? NoaꞋa goꞋo! NoaꞋa kulu kasi bolo goꞋo fuana saelana fasi kulu saga, osiꞋana kulu roꞋosulia na taki ki. Bore ma God lala neꞋe nia faꞋasaga kulu, duꞋungana kulu faꞋamamana ana sa Jesus. 28 Kulu saiana God nia faꞋasaga na ngwae ki osiꞋana na faꞋamamanaꞋanga kira, ma noaꞋa laꞋu sulia na roꞋongaꞋa sulia tae neꞋe taki ki saea. 29 ꞋUri ma Ꞌoko fia fasi God alafafia goꞋo taꞋifilia ngwae Jiu ki? NoaꞋa! Na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki bore God ala logo fafida. 30 God taꞋi God goꞋo, ma nia saiana ka faꞋasaga ngwae Jiu ki diꞋia kira faꞋamamana, ma nia saiana ka faꞋasaga logo ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki diꞋia kira faꞋamamana. 31 OsiꞋana God nia faꞋasaga ngwae ki sulia faꞋamamanaꞋanga, Ꞌuri ma kuke danga naꞋa Ꞌakulu Ꞌania na taki sa Moses ki? NoaꞋa. Bore ma tae neꞋe nau ku faꞋamanata Ꞌani faꞋataꞋinia neꞋe na taki nia ꞋinotoꞋa logo.

4

God fuꞋusi ꞋoloꞋolo ana sa Abraham osiꞋana faꞋamamana Ꞌanga

1 ꞋUri ma tae neꞋe kuke baꞋa saea ana sa Abraham na koꞋo bora kami kwalafa ngwae Jiu ki? FaꞋuta neꞋe God ka fuꞋusi ꞋoloꞋolo ana Ꞌi maana? 2 DiꞋia God fuꞋusi ꞋoloꞋolo ana sa Abraham osiꞋana raoꞋa leꞋa neꞋe nia sasiꞋi ki, sa Abraham saiana ka fata baꞋalafe sulia. Bore ma noaꞋa nia kasi bolo fuana fata baꞋalafeꞋa Ꞌi maana God. 3 OsiꞋana na KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri, “Sa Abraham nia faꞋamamana ana fata alangaꞋinga God, ma sulia na faꞋamamanaꞋanga nia neꞋe God ka saea sa Abraham nia ꞋoloꞋolo Ꞌi maana.”✡

4 Ana kaidaꞋi ta ngwae nia rao, nia ke ngalia nama folifoliꞋa. Ma na mani neꞋe nia ngalia, na ngwae ꞋaꞋana nia noaꞋa kasi kwate ꞋoꞋo ana, sulia na ngwae rao nia bolo fuana ngalilana folifoliꞋa nia. 5 Ma kaidaꞋi God nia fuꞋusi ꞋoloꞋolo aka Ꞌi maana, nia noaꞋa Ꞌiri diꞋia laꞋu kaidaꞋi ngwae ꞋaꞋana nia kwatea folifoliꞋa fuana ngwae rao nia. OsiꞋana noaꞋa laꞋu sulia na raolaka neꞋe God fuꞋusi ꞋoloꞋolo aka, bore ma osiꞋana kulu fitoꞋo ana God lala neꞋe nia saiana ka faꞋa ꞋoloꞋoloa na ngwae taꞋa ki. Ma God lisia na fitoꞋo laka, ma osiꞋana ru neꞋeri God ka saea kuluꞋa Ꞌani ngwae ꞋoloꞋolo ki.

6 ꞋUnaꞋeri sa David fata sulia na saeleꞋanga ana ngwae ki neꞋe God saea kira ꞋoloꞋolo, sui bore Ꞌana noaꞋa kira kasi roꞋo sulia na taki God ki taꞋifau. Sa David ka fata Ꞌuri, 7 “ꞋOilakiꞋa fuana sa tai faꞋida neꞋe God rufuanata naꞋa ana roraꞋa kira ki, ma ka lafua naꞋa abula taꞋangaꞋa kira ki. 8 ꞋOilakiꞋa logo fuana ngwae neꞋe God noaꞋa kasi manata toꞋona abula taꞋangaꞋa nia ki.”

9 ꞋUri ma na saeleꞋanga neꞋe sa David nia fata sulia, na ru goꞋo Ꞌana ana ngwae Jiu neꞋe kulu Ꞌolo faꞋataꞋinia ki? NoaꞋa! Na ru logo fuana ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki neꞋe noaꞋa kira kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia. Kulu saiana ka sui naꞋa na KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri, “Sa Abraham nia faꞋamamana ana God, ma osiꞋana nia ka faꞋamamana, God ka saea niaꞋa ngwae ꞋoloꞋolo.” 10 Ana kaidaꞋi tae neꞋe God saea sa Abraham nia ꞋoloꞋolo? ꞋI buri Ꞌana neꞋe nia Ꞌolo faꞋataꞋinia ka sui naꞋa, nama ana kaidaꞋi nia noaꞋa kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia Ꞌua? ꞋI naꞋona mala neꞋe nia Ꞌolo faꞋataꞋinia God ka saea nia ngwae ꞋoloꞋolo. 11 ꞋI buri Ꞌana mala neꞋe God fuꞋusi ꞋoloꞋolo ana sa Abraham, sa Abraham ka fiꞋi Ꞌolo faꞋataꞋinia naꞋa. Ma na Ꞌolo faꞋataꞋinia Ꞌanga neꞋe na maꞋetoto Ꞌiri ka faꞋataꞋinia God saea nia na ngwae ꞋoloꞋolo sulia na faꞋamamanaꞋanga nia ana kaidaꞋi noaꞋa nia kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia Ꞌua. Nia neꞋe kwate sa Abraham ka diꞋia koꞋo bora fuana ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki neꞋe kira kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia, ma kira faꞋamamana ana God, ma kira ka alua naꞋa ngwae ꞋoloꞋolo ki. 12 Ma nia na koꞋo bora fuana ngwae Jiu ki neꞋe kira Ꞌolo faꞋataꞋinia ma kira ka faꞋamamana fata alangaꞋinga God. NoaꞋa laꞋu osiꞋana goꞋo neꞋe kira Ꞌolo faꞋataꞋinia, bore ma osiꞋana kira faꞋamamana diꞋia na koꞋo bora kira sa Abraham ba nia faꞋamamana ka sui mala, nia ka fiꞋi Ꞌolo faꞋataꞋinia.

13 God nia eta fataꞋa Ꞌania fuana sa Abraham ma na kwalafa nia ki, nia ka saea na magalia neꞋe na ru nia. God nia eta fataꞋa ꞋunaꞋeri noaꞋa laꞋu sulia neꞋe sa Abraham roꞋosulia na taki ki, bore ma sulia nia faꞋamamana, ma God ka saea nia ꞋoloꞋolo. 14 Ma diꞋia God kwatea na fata alangaꞋinga nia goꞋo fuana sa tai faꞋida neꞋe kira roꞋosulia na taki ki, tama na faꞋamamanaꞋanga na ngwae ki neꞋe ru ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana, ma na fata alangaꞋinga God na ru ꞋoꞋo logo. 15 Na taki noaꞋa kasi kwatea maꞋi na fata alangaꞋinga God, bore ma nia kwatea maꞋi na saetaꞋanga God, osiꞋana ngwae Ꞌoia na taki nia. Ma kaidaꞋi na taki ki tua, na ngwae ꞋidufaꞋi suꞋungenge ana taki ki.

16 God fata alangaꞋinia ru ki fuana sa Abraham sulia na faꞋamamanaꞋanga nia, fasi Ꞌiri ka faꞋataꞋinia na fata alangaꞋinga neꞋeri nia sulia na kwaimanataiꞋanga nia neꞋe ke baꞋa kwate sakongaꞋi ana fuana kwalafa sa Abraham. Ma na kwalafa sa Abraham, noaꞋa laꞋu kira taꞋifilida goꞋo neꞋe roꞋosulia na taki ki, bore ma kira ngwae neꞋe kira faꞋamamana logo diꞋia sa Abraham. Sulia sa Abraham niaꞋa na koꞋo bora kia taꞋifau, na ngwae Jiu ki, ma na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki. 17 Ru neꞋe nia mamana, osiꞋana God saea fuana sa Abraham saena na KerekereꞋa Abu ka Ꞌuri, “Nau ku filiꞋo, ma nau ku aluꞋu na maꞋa ana kwalafa ki fuana ngwae ana fanoa Ꞌoro ki.” Na eta fataꞋa neꞋe God naꞋa neꞋe tala faꞋangasia ka mamana. Sa Abraham faꞋamamana ana God neꞋeri, nia God neꞋe taꞋea ngwae mae ki fuana mauriꞋa, ma ka saungaꞋinia ru faolu ki.

18 Ana kaidaꞋi God eta fataꞋa fuana sa Abraham neꞋe nia na maꞋa fuana kwalafaꞋa ana ngwae ana fanoa Ꞌoro ki, sa Abraham faꞋamamana. God saea logo ka Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe ke futa olitamu ki ke baꞋa Ꞌoro diꞋia bulubulu ana salo.” Sa Abraham faꞋamamana, sui bore Ꞌana nia ꞋafitaꞋi fuana ru neꞋeri ka mamana ana. 19 ꞋUnaꞋeri bore Ꞌana sa Abraham nia karangi ka talangaꞋi faꞋi ngali naꞋa ana maurilana, na faꞋamamanaꞋanga nia noaꞋa kasi ngwataꞋutaꞋu kaidaꞋi nia manata sulia nonina neꞋe ngwataꞋutaꞋu, ma Ꞌi Sera bore ka ꞋabaraꞋa logo. 20 Ma na faꞋamamanaꞋanga nia noaꞋa kasi anafu faꞋasi nia, ma noaꞋa kasi manata ruarua ana fata alangaꞋinga God. Nia ka ngasingasiꞋa sulia na faꞋamamanaꞋanga nia, ma ka baꞋatafea God. 21 Sulia nia sai leꞋa ana neꞋe God totolia sasilana ru neꞋe nia eta fataꞋa Ꞌani. 22 Nia neꞋe osiꞋana faꞋamamanaꞋanga nia, God ka saea niaꞋa Ꞌania na ngwae ꞋoloꞋolo.

23 Ma ta kerekereꞋa ba Ꞌuri, “God saea Ꞌani na ngwae ꞋoloꞋolo,” noaꞋa laꞋu fuana sa Abraham taꞋifilia. 24 Bore ma kira keresia logo fuaka ngwae neꞋe God sae kia Ꞌani na ngwae ꞋoloꞋolo ki, osiꞋana kulu faꞋamamana ana God neꞋe nia taꞋea sa Jesus na Aofia kia faꞋasia na maeꞋa. 25 God ka kwate ma nia ka mae osiꞋana na taꞋangaꞋa kia ki, ma God ka taꞋea logo Ꞌuana na mauriꞋa fuana na faꞋa ꞋoloꞋoloꞋa kulu Ꞌi maana.

5

God nia faꞋa ꞋoloꞋoloa na ngwae ki

1 KaidaꞋi neꞋe, kulu faꞋamamana ana sa Jesus Christ, ma God ka faꞋa ꞋoloꞋolo kulu Ꞌi maana. ꞋUnaꞋeri, kuka tua Ꞌani na aroaroꞋa faꞋinia God, osiꞋana na raoꞋa sa Jesus Christ na Aofia kia neꞋe sasia naꞋa. 2 Ma sulia faꞋamamana lakulu, sa Jesus Christ nia ngali kia siana God, fasi Ꞌiri ka alafe fuaka ma ka faꞋaleꞋa kia. Ma osiꞋana nia ꞋunaꞋeri, kulu saeleꞋa liu sulia tae neꞋe kulu kwaimaꞋa kwali ana, neꞋe God ke baꞋa kwatea kuke lisia na ꞋinotoꞋanga nia. 3 Ma noaꞋa laꞋu na ru leꞋa ki goꞋo neꞋe kulu saeleꞋa sulia, bore ma kulu saeleꞋa logo kaidaꞋi ana ꞋafitaꞋiꞋanga ki, osiꞋana kulu saiana na ꞋafitaꞋiꞋanga ru fuana faꞋangasingasi laka, ma ka kwate kulu ka Ꞌalatai babatoꞋo. 4 Ma diꞋia kulu ka Ꞌalatai ꞋunaꞋeri, God ke baꞋa saeleꞋa faꞋi kia. Ma ana kaidaꞋi God saeleꞋa suli kia ꞋunaꞋeri, kuke manata ꞋuitoꞋo Ꞌiri God ke baꞋa kwate kuke lisia na ꞋinotoꞋanga nia. 5 Ma manata ꞋuitoꞋongaꞋa neꞋe noaꞋa nia kasi kwate kulu ka lia kwaimaꞋa kwali ꞋoꞋo, osiꞋana God nia faꞋataꞋinia na alafeꞋanga doe nia fuaka Ꞌani na AnoꞋi ru Abu neꞋe nia kwatea fuaka.

6 Kulu saiana God alafe fuaka, osiꞋana kaidaꞋi nia ꞋafitaꞋi fuana Ꞌafilaka talaka, sa Jesus Christ mae Ꞌusi kia na ngwae taꞋa ki ana kaidaꞋi neꞋe God filia. 7 Nia ka ꞋafitaꞋi fuana ta ngwae neꞋe ke maꞋudi ma ka mae fuana Ꞌafilana ta ngwae ꞋoloꞋolo. ꞋUnaꞋeri bore Ꞌana, ti ngwae maꞋudi kika mae goꞋo Ꞌada fuana Ꞌafilana ta ngwae neꞋe leꞋa. 8 Bore ma God nia faꞋataꞋinia taꞋifau naꞋa na alafeꞋanga nia fuaka, ana kaidaꞋi neꞋe maurilaka taꞋa Ꞌua, sa Jesus Christ ka mae usi kia. 9 God ka faꞋa ꞋoloꞋolo kulu naꞋa osiꞋana sa Jesus Christ nia mae naꞋa Ꞌusi kulu. DiꞋia ꞋunaꞋeri, sa Jesus Christ ke baꞋa Ꞌafi kia ka tasa fasi Ꞌiri kuke mauri faꞋasia na kwaꞋikwaꞋinga God. 10 ꞋI naꞋo maꞋi, kuluꞋa malimae God ki, bore ma Ꞌi niniꞋari nia kwaima naꞋa faꞋi kia osiꞋana na maelana na Ngela nia. Ma osiꞋana neꞋe kuluꞋa kwaima God ki, nia ke baꞋa faꞋamauri mamana akulu sulia sa Jesus Christ nia mauri laꞋu. 11 ꞋIu, ma noaꞋa laꞋu ru neꞋe goꞋo Ꞌana neꞋe kulu saeleꞋa duꞋungana. Bore ma kulu saeleꞋa logo sulia na tae neꞋe God fulia Ꞌani sa Jesus Christ na Aofia kia neꞋe olitaꞋi kia Ꞌiri kuka kwaima faꞋinia God.

Sa Adam faꞋinia sa Jesus Christ

12 Na ngwae ki taꞋifau saena magalia etangia sasilana ru taꞋa ki osiꞋana sa Adam na ngwae etaeta nia abula taꞋa. Ma God ka kwatea sa Adam ka mae osiꞋana nia abula taꞋa. Ma osiꞋana nia ꞋunaꞋeri, na maeꞋa ka dao maꞋi fuana ngwae ki taꞋifau, osiꞋana na ngwae ki taꞋifau kira abula taꞋa. 13 Ma Ꞌi naꞋona neꞋe God kwatea na taki ki fuana sa Moses, na ngwae ki noaꞋa Ꞌiri saiana neꞋe kira abula taꞋa faꞋuta Ꞌi naꞋona God. 14 Sui bore Ꞌana noaꞋa kira Ꞌiri Ꞌoia na taki neꞋe leka naꞋa maꞋi ana God diꞋia sa Adam, ngwae ki taꞋifau mae osiꞋana kira abula taꞋa goꞋo Ꞌada.

Na taꞋi ru talingaꞋi neꞋe matamata Ꞌi safitana sa Adam ma sa Jesus Christ neꞋe dao maꞋi Ꞌi buri Ꞌana. 15 Na ro ngwae neꞋeri ki noaꞋa kera kasi bolo, osiꞋana na ru leꞋa neꞋe sa Christ nia sasia fuaka noaꞋa Ꞌiri diꞋia laꞋu na ru taꞋa sa Adam nia sasia. Nia mamana na ngwae Ꞌoro kira mae duꞋungana na abula taꞋangaꞋa taꞋi ngwae neꞋeri. Ma nia ka mamana liu na alafeꞋanga God, ma na kwatea ꞋoꞋo Ꞌanga God doe ka tasa logo fuana na ngwae Ꞌoro ki duꞋungana sa Jesus Christ ma kwaiꞋofeꞋanga nia. 16 Ma taꞋi matamataꞋanga laꞋu neꞋe nia teo Ꞌi safitana na kwateꞋa God ma na taꞋangaꞋa sa Adam nia fulia. Sulia Ꞌi buri Ꞌana na taꞋangaꞋa sa Adam, God ka kwatea kwaꞋikwaꞋinga. Ma sulia na ru leꞋa neꞋe God ka kwate sakongaꞋi ana fuaka, nia faꞋa ꞋoloꞋoloa ngwae Ꞌoro ki Ꞌi maana, sui bore Ꞌana kira ka fulia ru Ꞌoro taꞋa ki. 17 Aia, nia mamana ngwae ki taꞋifau kira mae osiꞋana na abula taꞋalana taꞋi ngwae. Ma ka mamana liu logo, sa tai faꞋida neꞋe kira ngalia na alafeꞋanga God faꞋinia na kwateꞋa nia Ꞌania na ꞋoloꞋoloꞋanga, kira toꞋo ana mauriꞋa firi ma ꞋinotoꞋanga duꞋungana sa Jesus Christ.

18 Nia neꞋe, taꞋi ngwae sa Adam nia fulia taꞋi ru taꞋa, ma God ka kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuana ngwae ki taꞋifau. Ma ka ꞋunaꞋeri logo, taꞋi ngwae sa Jesus nia sasia taꞋi ru leꞋa, ma ka faꞋa ꞋoloꞋoloa ngwae ki taꞋifau, ma nia ka kwatea naꞋa mauriꞋa firi fuada. 19 Ma ngwae ki taꞋifau kira tua Ꞌani abula taꞋangaꞋa, sulia na suꞋungengeꞋa taꞋi ngwae. Ma ka ꞋunaꞋeri, God nia faꞋa ꞋoloꞋolo ngwae ki Ꞌi maana, sulia na kwairoꞋoi Ꞌanga taꞋi ngwae.

20 God kwatea naꞋa taki sa Moses ki fasi Ꞌiri na ngwae ki kike saiana ru Ꞌoro kira sasiꞋi ki nia rora. Bore ma kaidaꞋi neꞋe ngwae ki sasia ru Ꞌoro taꞋa ki, God fiꞋi faꞋataꞋinia naꞋa alafeꞋanga doe ka tasa nia. 21 Nia neꞋe, Ꞌi naꞋo mala maꞋi, neꞋe abula taꞋangaꞋa gwaungaꞋi fafia na ngwae ki fuana maeꞋa. Ma ka ꞋunaꞋeri ana kaidaꞋi neꞋe, na kwaiꞋofeꞋanga God nia gwaungaꞋi fafia na ngwae ki Ꞌiri kike ꞋoloꞋolo. Ma nia neꞋe kwate ma kulu ka ngalia naꞋa mauriꞋa firi osiꞋana na ru neꞋe sa Jesus Christ na Aofia kia nia fulia fuaka.

6

Kulu mauri faꞋasia taꞋangaꞋa osiꞋana maelana sa Jesus Christ

1 Tae neꞋe kuke baꞋa saea ana alaꞋanga niniꞋa nau ku keresiꞋi ki? Kuke inaꞋu Ꞌakulu ana kwaluꞋani abula taꞋangaꞋa, fasi Ꞌiri God ke inaꞋu logo ana faꞋataꞋilana na alafeꞋanga nia fuaka kaidaꞋi nia rufuanata ana taꞋangaꞋa kia ki? 2 NoaꞋa liu! KaidaꞋi manataꞋi ngwae taꞋa dao ka salonga kulu fuana abula taꞋangaꞋa, kulu kasi fulia ta ru, diꞋia noniꞋi ru neꞋe nia mae naꞋa, ma noaꞋa nia kasi lebe kaidaꞋi kira salonga. 3 Kaumulu saiana taꞋifau naꞋa ru neꞋe: Na kaidaꞋi kulu siuabu ana neꞋe faꞋataꞋilana na fikuꞋa kia faꞋinia sa Jesus Christ, kulu fiku logo faꞋinia ana maelana. 4 ꞋIu ana na siuabulaka, kulu mae naꞋa faꞋinia sa Jesus Christ, ma kira ka kwaiato kulu logo faꞋinia, fasi Ꞌiri kuke tataꞋe kuke tua Ꞌani mauriꞋa faolu, diꞋia sa Jesus Christ neꞋe God na MaꞋa nia taꞋea faꞋasia na maeꞋa Ꞌani na ngasingasi Ꞌanga nia.

5 OsiꞋana kulu fiku faꞋinia sa Jesus Christ Ꞌani maelana, God ke baꞋa taꞋe kulu logo diꞋia ba nia taꞋea sa Jesus Christ. 6 Ma kulu sai naꞋa ana neꞋe na mauriꞋa ba kulu Ꞌi naꞋo, nia mae naꞋa faꞋinia sa Jesus Christ ana Ꞌai rara folo, fasi Ꞌiri na falafala Ꞌua taꞋa kia ki niꞋi ka funu, ma na taꞋangaꞋa noaꞋa kasi gwaungaꞋi fafi kia. 7 DuꞋungana nia ꞋunaꞋeri, ana kaidaꞋi ngwae nia mae, nia noaꞋa kasi tua Ꞌi olofana ngasingasiꞋanga ana taꞋangaꞋa. 8 Ma osiꞋana kulu mae naꞋa faꞋinia sa Jesus Christ, kulu faꞋamamana kuke baꞋa mauri logo faꞋinia. 9 DuꞋungana kulu saiana sa Jesus Christ nia tataꞋe faꞋasia na maeꞋa, ma nia ꞋafitaꞋi liu nia ka mae laꞋu, ma na maeꞋa noaꞋa kasi gwaungaꞋi fafia. 10 Nia mae taꞋi ru goꞋo Ꞌiri ke liufia taꞋangaꞋa, ma niniꞋari nia ka mauri naꞋa fuana faꞋa ꞋinotoꞋalana God. 11 Ma ka ꞋunaꞋeri logo, muke manata diꞋia neꞋe kamu mae naꞋa ma noaꞋa kamu kasi abula taꞋa. Ma kamu ka mauri naꞋa fuana faꞋa ꞋinotoꞋalana God sulia sa Jesus Christ.

12 Nia neꞋe, noaꞋa kamu kasi alaꞋania na abula taꞋangaꞋa ka gwaungaꞋi naꞋa fafia nonimuꞋa Ꞌiri noaꞋa kamu kasi donga na kwaiogaiꞋanga taꞋa ki. 13 Ma noaꞋa kamu kasi alaꞋania ta kula ana nonimuꞋa fuana taꞋangaꞋa, Ꞌiri muke fulia Ꞌani ru taꞋa ki. Bore ma alu muke kwate kamu talamuꞋa fuana God, diꞋia na ngwae neꞋe God nia taꞋeda faꞋasia na maeꞋa Ꞌuana mauri faolu, ma muke kwatea naꞋa nonimuꞋa ma na maurilamuꞋa taꞋifau fuana God, Ꞌiri muke sasia Ꞌani ru saga ki. 14 Nia neꞋe, noaꞋa kamu kasi alaꞋania na abula taꞋangaꞋa ka gwaungaꞋi fafi kamu, osiꞋana kamu Ꞌiri tua laꞋu Ꞌi olofana na taki ki, bore ma kamu tua naꞋa Ꞌi olofana na alafeꞋanga God.

Ngwae kira rao fuana sasia ꞋoloꞋoloꞋa ki

15 ꞋUri ma kuke dau Ꞌani abula taꞋangaꞋa, osiꞋana noaꞋa kulu Ꞌiri tua Ꞌi olofana na taki ki, bore ma kulu tua goꞋo Ꞌakulu Ꞌi olofana na alafeꞋanga God? NoaꞋa! 16 Aia, ma kamu sai taꞋifau naꞋa ana, sa taꞋi bore Ꞌana neꞋe nia fili kamu ka rao fuana, muke roꞋosulia, osiꞋana kamu na ngwae rao nia ki. Ka ꞋunaꞋeri logo, diꞋia kamu filia na roꞋongaꞋa sulia abula taꞋangaꞋa, kamu ke baꞋa mae. Ma si diꞋia kamu ka filia roꞋongaꞋa sulia God, muke baꞋa tua Ꞌani ꞋoloꞋoloꞋa. 17 Nau ku baꞋatafea God! Sui bore Ꞌana Ꞌi naꞋo kamu ka roꞋosulia abula taꞋangaꞋa, bore ma niniꞋari kamu roꞋosulia taꞋifau naꞋa na faꞋamanataꞋanga mamana neꞋe God kwatea fuamuꞋa. 18 Nia neꞋe, God ka loge kamu faꞋasia na ngasingasiꞋanga ana taꞋangaꞋa, ma muka alua naꞋa na ngwae rao God ki Ꞌiri muke sasia naꞋa ru saga ki.

19 Nau ku fata ꞋunaꞋeri Ꞌani na tarifulaꞋanga sulia na ngwae rao ki faꞋinia na ngwae ꞋaꞋana ki, osiꞋana nia talangwaraꞋu fuana muke malingani. Ana kaidaꞋi ba sui naꞋa maꞋi, kaumulu kwate kamu taꞋifau fuana abula taꞋangaꞋa. Kamu ka fulia ru taꞋa ki fuamuꞋa kwailiu Ꞌani nonimuꞋa ma na kwaluꞋani ru taꞋa. Ma niniꞋari, muka kwate kamu taꞋifau naꞋa fuana God fasi Ꞌiri muke fulia naꞋa ru saga ki.

20 Ana kaidaꞋi taꞋangaꞋa nia gwaungaꞋi fafi kaumulu, noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera goꞋo fuana sasilana ru saga ki. 21 Aia, kamu kasi ngalia ta ru leꞋa faꞋasia na abula taꞋangaꞋa ba kamu danga naꞋa ꞋaniꞋi ki. Ma kaidaꞋi neꞋe, kamu Ꞌeke sulia na abula taꞋangaꞋa neꞋe kamu sasiꞋi Ꞌi naꞋo ki. Na ngwae neꞋe kira abula taꞋa ꞋunaꞋeri ki, kike mae. 22 Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, God loge kamu faꞋasia na abula taꞋangaꞋa, ma kamuꞋa na ngwae rao God ki naꞋa. Ma osiꞋana kamu ꞋunaꞋeri, ꞋoilakiꞋa fuamuꞋa sulia kamu roꞋosulia na kwaiogaiꞋanga God, ma muka ngalia naꞋa na mauriꞋa firi. 23 Sulia na abula taꞋangaꞋa nia kwatea maeꞋa, bore ma na kwateꞋa neꞋe God kwate sakongaꞋi ana nia naꞋa neꞋe mauriꞋa firi sulia sa Jesus Christ na Aofia kia.

7

NoaꞋa kulu Ꞌiri tua Ꞌi olofana na taki faꞋasia sa Moses ki

1 Ngwaefuta kina ana sa Jesus Christ, nau ku saiana kamu saiana na taki ki. Fuila muke saiana na ngwae nia tua Ꞌi olofana taki ki ana kaidaꞋi nia mauri goꞋo. 2 Ka ꞋunaꞋeri logo fuana na kini neꞋe Ꞌafe naꞋa. KaidaꞋi neꞋe araꞋi nia mauri Ꞌua, na taki saea nia noaꞋa kasi totolia fuana ka Ꞌafe laꞋu fuana ta ngwae matamata. Bore ma, diꞋia na araꞋi nia ka mae, nia fiꞋi sakadola faꞋasia na taki ana araꞋinga, ma nia ka totolia ka Ꞌafe laꞋu. 3 ꞋUnaꞋeri ma, diꞋia na Ꞌafe neꞋe ka tua faꞋinia ta ngwae matamata ana kaidaꞋi araꞋi nia mauri Ꞌua, na Ꞌafe neꞋeri kira saea Ꞌani Ꞌafe Ꞌusu. Ma diꞋia na araꞋi nia ka mae naꞋa, ma nia ka tua sakadola naꞋa faꞋasia na taki ana araꞋinga, ma nia ka Ꞌafe laꞋu fuana ta ngwae, noaꞋa kira kasi saea Ꞌani Ꞌafe Ꞌusu.

4 Ngwaefuta nau kina, nia ka ꞋunaꞋeri logo fuakulu. Sulia kaidaꞋi sa Jesus Christ nia mae, diꞋia kuluꞋa bore kulu mae logo. DuꞋungana kulu mae, kulu sakadola naꞋa faꞋasia na taki sa Moses ki. ꞋUnaꞋeri nia ka talangwaraꞋu fuana God ka Ꞌado fiku kamu faꞋinia ta ngwae laꞋu neꞋe sa Jesus. Ana kaidaꞋi neꞋe, kuluꞋa na ngwae sa Jesus Christ ki neꞋe God taꞋea faꞋasia na maeꞋa, fasi Ꞌiri kuke faꞋa ꞋinotoꞋa God Ꞌani tuaꞋa ꞋoloꞋolo. 5 Ana kaidaꞋi kulu roꞋo roꞋosulia na kwaiogaiꞋanga taꞋa kia ki, kulu oga liua logo sasilana na ru neꞋe taki ki saea niꞋi abu. Ma osiꞋana kulu sasia naꞋa ru taꞋa ꞋunaꞋeri ki, kulu ka totolia naꞋa fuana maeꞋa sulia kudi. 6 Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, kulu sakadola naꞋa faꞋasia na taki ki neꞋe firi firi fafi kia Ꞌi naꞋo maꞋi, osiꞋana na mauriꞋa kia ki Ꞌi naꞋo niꞋi mae naꞋa. Ma ana kaidaꞋi neꞋe, kuka rao naꞋa fuana God, ma kulu ka leka naꞋa sulia na tala faolu ana roꞋongaꞋa sulia na kwaiogai Ꞌanga na AnoꞋi ru Abu. Ma noaꞋa kulu kasi leka naꞋa sulia na tala Ꞌua ana na taki neꞋe sa Moses keresiꞋi ki.

Na taki God ki faꞋataꞋinia taꞋangaꞋa kia ki

7 ꞋUri ma kulu saea na taki ki taꞋa? NoaꞋa! Na taki ki noaꞋa Ꞌiri taꞋa, osiꞋana na taki ki neꞋe kwatea ma nau ku saiana tae neꞋe taꞋangaꞋa. DiꞋia na taki noaꞋa kasi Ꞌuri, “NoaꞋa Ꞌoe kosi oga ru ta ngwae,” nau ku kina goꞋo Ꞌaku neꞋe kwaiogaiꞋanga ꞋunaꞋeri nia taꞋa. 8 Ma kaidaꞋi na taki ki saea fuaku neꞋe kwaiogaiꞋanga ꞋunaꞋeri nia taꞋa, nau ku fuꞋa saulia na taki neꞋe saea nau ru rora, ꞋunaꞋeri nau ku oga liua naꞋa ru na ngwae matamata ki. DiꞋia noaꞋa goꞋo ta taki neꞋe luia abula taꞋangaꞋa, Ꞌirai na kwaiogai Ꞌanga fuana fuꞋalilana na taki neꞋe noaꞋa kasi ngasingasiꞋa. 9 Ana tualaku Ꞌua maꞋi, kaidaꞋi nau ku kina Ꞌua na taki ki, noaꞋa naisi dao goꞋo toꞋona ta ru neꞋe ka faꞋa Ꞌeke nau. Bore ma kaidaꞋi nau ku dao toꞋona ru mamana ana taki neꞋe Ꞌuri, “NoaꞋa Ꞌoe kosi oga ru ta ngwae,” nia neꞋe kwate ma nau ku fiꞋi saiana nauꞋa ngwae abula taꞋa, ma nau ku totolia naꞋa maeꞋa sulia kudi. 10 Na taki ki neꞋe God kwatea Ꞌiri ke faꞋataꞋinia na tala saga fuana tuaꞋa sulia, nia ka faꞋataꞋinia neꞋe nau ku totolia naꞋa maeꞋa sulia kudi. 11 Na taꞋangaꞋa ka soke nau Ꞌani taki ki. Na kwaiogai Ꞌanga taꞋa nau ki ngalia na taki leꞋa neꞋe, ma ka matalangaꞋi nau fuana maeꞋa. 12 ꞋUnaꞋeri neꞋe, na taki sa Moses ki ka abu, ka saga, ma ka leꞋa liu.

13 ꞋUri ma na taki leꞋa ki neꞋe kwate ma nau ku mae? NoaꞋa! Na abula taꞋangaꞋa lala neꞋe kwate ma nau ku mae. Na liana God sulia na taki nia neꞋe na taꞋalana taꞋangaꞋa kia ki ke baꞋa sakatafa. OsiꞋana na taꞋangaꞋa kulu ki, kulu faꞋitaꞋinia taki leꞋa God Ꞌuana na ru neꞋe God ke kwai matalangaꞋi Ꞌani. ꞋUnaꞋeri osiꞋana na taki, taꞋalana taꞋangaꞋa kulu ki ke baꞋa sakatafa.

14 Kulu saiana na taki ki leka maꞋi faꞋasia na AnoꞋi ru Abu God. Ma nauꞋa na ngwae goꞋo Ꞌana. Ma nau ku diꞋia goꞋo na ngwae neꞋe taꞋangaꞋa nia gwaungaꞋi fafi nau. 15 NoaꞋa nau kusi saiana tae neꞋe nau ku sasia, osiꞋana noaꞋa nau kusi sasia goꞋo ta ru leꞋa neꞋe nau ku oga fuana sasilana, ma nau ku sasia lala ru taꞋa neꞋe nau ku Ꞌaila Ꞌani ki. 16 Ma osiꞋana nau ku sasia lala ru neꞋe noaꞋa nau kusi oga sasilana ki, nia ka faꞋataꞋinia nau ku alafafia na taki God nia leꞋa. 17 DuꞋungana ru neꞋe, nau ku saiana, noaꞋa laꞋu nauꞋa neꞋe nau ku sasia ru taꞋa ki, bore ma na taꞋangaꞋa neꞋe tua lala aku.

18 Nau ku saiana na leꞋangaꞋa noaꞋa kasi tua aku saena malitaꞋi ngwae taꞋa nau. Sulia nia noaꞋa kasi talangwaraꞋu fuaku fuana sasilana ru leꞋa ki, sui bore Ꞌana nau ku oga sasilana ru leꞋa ki. 19 Ma noaꞋa nau kusi sasia goꞋo na ru leꞋa neꞋe nau ku oga sasilani ki, ma noaꞋa nau kusi mango goꞋo faꞋasia sasilana ru taꞋa neꞋe noaꞋa nau kusi oga sasilani ki. 20 Ma diꞋia nau ku sasia naꞋa ru neꞋe noaꞋa nau kusi oga sasilana, tama noaꞋa laꞋu nauꞋa neꞋe nau ku sasia. Bore ma na taꞋangaꞋa neꞋe tua Ꞌi saena noniku lala neꞋe sasia.

21 Nai olioliꞋa laꞋu ana ru neꞋe nau ku dao toꞋona neꞋe Ꞌuri: KaidaꞋi nau ku oga sasilana na ru leꞋa, na taꞋangaꞋa Ꞌi noniku ka lui nau. 22 Na maurilaku ka oga liu sasilana taki God ki. 23 Bore ma na taꞋangaꞋa Ꞌi noniku ka fuꞋa suꞋusia na leꞋangaꞋa neꞋe saena maurilaku. Ma na taꞋangaꞋa neꞋe ka rao saena noniku ka suꞋumaꞋi nau fuana sasilana ru taꞋa ki. 24 Kwaimanatai fuaku nauꞋa na ngwae taꞋa Ꞌuri! Sa tai neꞋe ke baꞋa Ꞌafi nau fasi Ꞌiri naisi roꞋosulia taꞋangaꞋa neꞋe ngali nau Ꞌuana maeꞋa? 25 Nau ku baꞋatafea God, sulia nia naꞋa neꞋe Ꞌafi nau Ꞌani sa Jesus Christ na Aofia kia! ꞋOko sai naꞋa ana: Saena manatalaku, nau ku oga nai roꞋosulia na taki God, bore ma osiꞋana na malitaꞋi ngwae taꞋa nau, taꞋangaꞋa nia ka gwaungaꞋi fafi nau.

8

Tua sulia ngasingasiꞋanga na AnoꞋi ru Abu

1 God saea kulu ꞋoloꞋolo naꞋa Ꞌi naꞋona osiꞋana kulu faꞋamamana ana sa Jesus. ꞋUnaꞋeri logo, na ngwae neꞋe kira tua fiku naꞋa faꞋinia sa Jesus Christ, God noaꞋa kasi fai fafida ma ka kwatea na kwaꞋikwaꞋinga fuada. 2 Kulu saiana nia mamana, osiꞋana na ngasingasiꞋanga na AnoꞋi ru Abu kwatea ma kulu ka tua Ꞌani mauriꞋa faolu sulia kulu Ꞌado fiku faꞋinia sa Jesus Christ. Ma ꞋunaꞋeri nia ka loge kia faꞋasia na ngasingasiꞋanga ana abula taꞋangaꞋa neꞋe gwaungaꞋi fafi kia ma ka talaꞋi kia Ꞌuana maeꞋa. 3 Na taki faꞋasia sa Moses ki, ꞋafitaꞋi niꞋi ka loge kia faꞋasia na ngasingasiꞋanga ana taꞋangaꞋa faꞋinia maeꞋa, osiꞋana malitakulu taꞋa kwatea ma kulu ka ngwataꞋutaꞋu fuana dongalana taki neꞋeri ki. Bore ma God lala neꞋe loge kia faꞋasia na ngasingasiꞋanga ana taꞋangaꞋa faꞋinia maeꞋa. Sulia nia kwatea naꞋa Ngela nia fasi Ꞌiri ka tua Ꞌani noni diꞋia na ngwae, bore ma nia noaꞋa kasi abula taꞋa diꞋia ngwae ki, ma God ka foꞋosi Ꞌani Ꞌiri ka lafua na taꞋangaꞋa kulu ki. ꞋUnaꞋeri God ka matalangani na abula taꞋangaꞋa kia ki. 4 God sasi ꞋunaꞋeri Ꞌiri kuke totolia naꞋa lekaꞋa sulia na ru saga ki neꞋe taki ki baꞋe kia Ꞌuana. Ma nia talangwaraꞋu goꞋo Ꞌana sulia kulu roꞋosulia na AnoꞋi ru Abu, ma noaꞋa kulu kasi roꞋosulia na kwaiogai Ꞌanga taꞋa ana noni.

5 Ma sa tai faꞋida neꞋe kira leka sulia na kwaiogaiꞋanga taꞋa ana noni, kira manata goꞋo Ꞌada sulia ru fuana faꞋatolilana na kwaiogai Ꞌanga taꞋa ana noni. Bore ma sa tai faꞋida neꞋe na AnoꞋi ru Abu nia talaꞋida, kira manata goꞋo Ꞌada sulia sasilana na kwaiogai Ꞌanga AnoꞋi ru Abu. 6 Ma diꞋia na kwaiogai Ꞌanga taꞋa ana noni nia talaꞋia ta ngwae, nia ka mae. Ma diꞋia na AnoꞋi ru Abu ka talaꞋia ta ngwae, nia ka toꞋo ana mauriꞋa faolu faꞋinia na aroaroꞋanga. 7 Ma diꞋia na kwaiogai Ꞌanga taꞋa ana noni nia talaꞋia ta ngwae, nia malimaeꞋa ana God, osiꞋana noaꞋa nia kasi roꞋosulia na taki God ki, ma noaꞋa nia kasi bolo fuana roꞋongaꞋa sulia. 8 Na ngwae neꞋe kira roꞋosulia na kwaiogai Ꞌanga taꞋa ana noni, nia ꞋafitaꞋi liu kira ka faꞋasaeleꞋa God.

9 Bore ma kamuꞋa, noaꞋa kamu Ꞌiri roꞋo laꞋu sulia na kwaiogai Ꞌanga taꞋa ana noni. DiꞋia na AnoꞋi ru Abu nia tua saena maurilamuꞋa, tama muke roꞋosulia na kwaiogaiꞋanga nia. Ma sa tai neꞋe na AnoꞋi ru God* noaꞋa kasi tua saena maurilana, niaꞋa noaꞋa laꞋu na ngwae sa Jesus Christ. 10 Ma sa Jesus Christ ka tua saena maurilamuꞋa, sui bore Ꞌana na nonimuꞋa ke baꞋa mae osiꞋana na abula taꞋangaꞋa ki. Ma na mangomuꞋa nia mauri, osiꞋana God nia faꞋa ꞋoloꞋolo kamu naꞋa. 11 Ma na AnoꞋi ru God neꞋe taꞋea sa Jesus Christ faꞋasia na maeꞋa, nia tua naꞋa saena maurilamuꞋa. Ma God ke baꞋa taꞋea logo nonimuꞋa Ꞌani na AnoꞋi ru Abu neꞋe tua saena maurilamuꞋa.

12 Nia neꞋe ngwaefuta kina Ꞌae, kulu toꞋo ana taꞋi ru fuana sasilana, neꞋe kulu ke tua sulia kwaiogai Ꞌanga AnoꞋi ru Abu. NoaꞋa kulu kasi roꞋo laꞋu sulia na kwaiogaiꞋanga taꞋa ana nonika. 13 DiꞋia kamu roꞋosulia na kwaiogaiꞋanga taꞋa ana noni, kamu ke funu. Ma diꞋia kamu ka roꞋosulia na AnoꞋi ru Abu fasi Ꞌiri muke danga Ꞌania na abulaꞋanga taꞋa, muke baꞋa toꞋo ana mauriꞋa firi. 14 Ma sa tai faꞋida neꞋe AnoꞋi ru God talaꞋida, kira naꞋa neꞋe na ngela God ki. 15 Na AnoꞋi ru Abu neꞋe God nia kwatea fuamuꞋa, noaꞋa nia kasi kwate kamu ka maꞋu liu Ꞌani God ka diꞋia ta ngwae rao neꞋe nia maꞋu Ꞌani ngwae ꞋaꞋana nia. Bore ma na AnoꞋi ru Abu neꞋe kwatea ma kamuꞋa na ngela God ki naꞋa. Nia neꞋe kwatea ka talangwaraꞋu naꞋa fuaka Ꞌiri kuke saea God Ꞌania “MaꞋa kia.” 16 Na AnoꞋi ru God saea kulu na ngela God ki, ma kulu ka alafafia ru neꞋeri. 17 Ma osiꞋana kiaꞋa na ngela nia ki, ma kuke baꞋa ngalia naꞋa ru leꞋa ki neꞋe nia gonia fuana na ngela nia ki, ka diꞋia logo neꞋe nia kwatea fuana sa Jesus Christ. Kulu ngalia ru neꞋeri ki, osiꞋana kulu Ꞌado fiku faꞋinia sa Jesus Christ Ꞌania na nonifiiꞋanga nia, Ꞌiri kuke baꞋa Ꞌado logo faꞋinia saena mauriꞋa ana ꞋinotoꞋanga nia.

Na ꞋinotoꞋanga neꞋe ke baꞋa dao maꞋi

18 Sui bore Ꞌana kulu ka toꞋo ana nonifiiꞋanga ki saena magalia neꞋe, nau ku manata toꞋo neꞋe na ꞋinotoꞋanga neꞋe God ke baꞋa kwatea fuaka, nia doe ka tasa liufia na ꞋafitaꞋiꞋanga neꞋe kulu liu Ꞌi saena ana kaidaꞋi neꞋe. 19 Na ru ki taꞋifau neꞋe God nia saungaꞋiniꞋi, kira kwaimasi taꞋifau goꞋo ana kaidaꞋi God ke baꞋa faꞋataꞋinia na ngela nia ki, ma kira ka oga kaidaꞋi neꞋeri ke dao ꞋaliꞋali. 20 God nia manata ngasi naꞋa fuana kala kaidaꞋi goꞋo na ru neꞋe nia saungaꞋiniꞋi ki taꞋifau kike mae ma kike ngwaꞋa. God nia sasi ꞋunaꞋeri noaꞋa laꞋu sulia na kwaiogai Ꞌanga na ru neꞋeri ki, bore ma sulia kwaiogaiꞋanga God Ꞌana talana. Ma ru ki taꞋifau ka kwaimasi ana 21 kaidaꞋi God ke logeda faꞋasia maeꞋa ma na ngwaꞋa Ꞌanga Ꞌiri kira ke tua sakadola daofaꞋi liu faꞋinia na ngela nia ki. 22 Kulu saiana Ꞌita naꞋa maꞋi Ꞌua leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe, na ru ki taꞋifau goꞋo kira tua Ꞌani nonifiiꞋa diꞋia na nonifiiꞋa ana kaidaꞋi kini nia ngela fii. 23 Ma kuluꞋa neꞋe kulu toꞋo ana AnoꞋi ru Abu neꞋe God nia kwatea fuaka fasi Ꞌiri ke kwate kulu ke manata ꞋuitoꞋo neꞋe nia ke kwatea ru leꞋa ki fuaka, kuke nonifii logo. Kulu oga liua, ma kulu ka kwaimasi ana kaidaꞋi God ke baꞋa kwate ma kuluꞋa na ngela gwaumauri nia ki, ma ka kwatea noniꞋi ngwae faolu ki fuaka. 24 TalaꞋae ana kaidaꞋi God nia faꞋamauri kia, kulu ka lialia masia fulilana ru neꞋeri ki. Bore ma diꞋia kulu ka toꞋo naꞋa ana tae neꞋe kulu lialia masia, tama na manata ꞋuitoꞋo Ꞌanga neꞋeri noaꞋa Ꞌiri mamana goꞋo. Sulia noaꞋa ta ngwae kasi manata ꞋuitoꞋo goꞋo Ꞌuana ta ru neꞋe nia toꞋo naꞋa ana. 25 Bore ma diꞋia kulu lialia masia ta ru neꞋe noaꞋa kulu Ꞌiri toꞋo Ꞌua ana, kuke kwaimasi ana faꞋinia na mabetauꞋa.

26 Ma ka ꞋunaꞋeri logo na AnoꞋi ru Abu leka logo maꞋi fuana Ꞌafilaka, ana kaidaꞋi maurilaka nia ngwataꞋutaꞋu ma kulu ka kina kuke foꞋosi faꞋuta ana God ka Ꞌafi kia. Bore ma na AnoꞋi ru Abu Ꞌana talana neꞋe gania God fuaka saena toloꞋofiiꞋanga neꞋe noaꞋa kulu kasi bolo fuana saelana Ꞌani ta alaꞋanga. 27 Ma God neꞋe nia sai filoa na maurilaka taꞋifau, nia ka sai logo ana na manatana na AnoꞋi ru Abu. Ma na manatana AnoꞋi ru Abu nia Ꞌuri; nia gania God Ꞌi fulikulu na ngwae nia ki, sulia na kwaiogaiꞋanga God.

28 Ma kulu saiana ru neꞋe: Na ngwae neꞋe kulu alafe fuana God, God faꞋaleꞋa kia Ꞌani na ru taꞋa ma ru leꞋa neꞋe fuli fuaka ki. Nia sasi ꞋunaꞋeri fuaka, ngwae neꞋe nia fili kia, osiꞋana na kwaiogaiꞋanga nia fuakulu neꞋe ꞋunaꞋeri. 29 Sulia tau naꞋa maꞋi, God nia fili kia, ma ka alu kia fasi Ꞌiri kulu ke diꞋia Ngela nia sa Jesus, fasi Ꞌiri sa Jesus neꞋe ka ngwae etaeta fuaka na ngwaefuta nia ki. 30 Aia, ma fuaka na ngwae neꞋe God fili kia Ꞌua naꞋa maꞋi fuana ngela nia ki, nia ka sae kia siana. Ma kuluꞋa neꞋe nia sae kia ꞋunaꞋeri, nia ka faꞋasaga kulu Ꞌi maana. Ma kuluꞋa neꞋe nia faꞋasaga kulu, nia ka kwatea ꞋinotoꞋanga logo fuaka.

NoaꞋa ta ru kasi fonea alafeꞋanga God fuakulu

31 Ma ana kaidaꞋi kulu manata sulia ru neꞋeri ki, kulu ka saiana noaꞋa ta ngwae kasi bolo naꞋa faꞋinia tataꞋe saulilaka, osiꞋana God nia kwaiꞋafi akulu. 32 Sulia na Ngela nia sa Jesus bore, noaꞋa nia kasi ogani laꞋu ana, bore ma nia kwatea fuana kwaisuꞋusiꞋanga fuaka. Ma osiꞋana nia sasi ru leꞋa neꞋeri fuaka, nia ke baꞋa kwatea logo na ru ki taꞋifau fuaka. 33 NoaꞋa ta ngwae goꞋo Ꞌana neꞋe totolia ka giosi kia neꞋe God fili kia, osiꞋana God talana saea neꞋe kuluꞋa saga naꞋa. 34 Ma ka noaꞋa logo ta ngwae goꞋo Ꞌana neꞋe ka matalangaꞋi kia, osiꞋana sa Jesus Christ nia mae naꞋa fuaka, ma nia ka tataꞋe logo, ma ana kaidaꞋi neꞋe, nia ka tua Ꞌi bali ꞋoloꞋolo ana God, ma nia ka kwaiamasi Ꞌiri God ke Ꞌafi kia. 35 Ma osiꞋana nia ꞋunaꞋeri, tama noaꞋa goꞋo ta ru fasi Ꞌiri neꞋe ke lafu kia kuke tua matali faꞋasia na alafeꞋanga sa Jesus Christ fuaka. Sui bore Ꞌana kulu ka tua Ꞌani ꞋafitaꞋiꞋanga doe, ma na ngwae ki kira ka fuli ru taꞋa fuaka, ma kulu ka fiolo, ma kulu ka dalaꞋa, ma kira ka saungi kulu, ka ꞋafitaꞋi kira ka lafu kia faꞋasia na alafeꞋanga sa Jesus Christ fuaka. 36 OsiꞋana na KerekereꞋa Abu ba saea, “Ana kaidaꞋi ki taꞋifau, kira sasi Ꞌuana saungi lamiꞋa, osiꞋana kami leka suliꞋo. Kaimili diꞋia naꞋa sipsip neꞋe kira sasi akaꞋu ana fuana saungilana.” 37 Sui bore Ꞌana kulu ka tua saena ꞋafitaꞋiꞋanga doe ꞋunaꞋeri, kulu saiana kuke baꞋa liufia, sulia sa Jesus Christ nia alafe fuaka. 38 Nau ku saiana noaꞋa ta ru Ꞌiri bolo fuana lafulaka faꞋasia na alafeꞋanga doe nia fuaka. Sui bore Ꞌana kaidaꞋi kulu mauri Ꞌua, nama ana kaidaꞋi kuke mae, kulu ngalia na alafeꞋanga nia. NoaꞋa ta Ꞌainsel, nama ta anoꞋi ru taꞋa, nama ta ngasingasiꞋanga kira ka lafua na alafeꞋanga sa Jesus Christ faꞋasi kia. Ma ka ꞋafitaꞋi logo fuana ta ru ana kaidaꞋi neꞋe, nama ana kaidaꞋi neꞋe nia Ꞌua maꞋi noaꞋa kasi lafu kia faꞋasia na alafeꞋanga nia fuaka. 39 NoaꞋa ta ru logo saena magalia, nama Ꞌi langi, nama ta ru ana ru neꞋe God saungaꞋiniꞋi ki noaꞋa kasi bolo fuana lafulana na alafeꞋanga nia. Nia ꞋafitaꞋi liu kira ka lafu kia faꞋasia na alafeꞋanga God fuaka neꞋe nia faꞋataꞋinia fuaka Ꞌani sa Jesus Christ na Aofia kia.

9

God filia ngwae Ꞌi Jiu ki bore ma kira ilangaꞋinia sa Jesus

1 Ma taꞋi ru neꞋe nau ku oga nai saea fuamuꞋa, ma ru neꞋeri nia mamana liu. Nau kusi soke kamu, osiꞋana nauꞋa na ngwae fafarongo sa Jesus Christ. Ma nau ku saiana na alaꞋanga neꞋe nai baꞋa saea fuamuꞋa, nia mamana, osiꞋana na AnoꞋi ru Abu neꞋe talaꞋia na manataꞋanga nau. 2 Ru neꞋe nau ku saea nia Ꞌuri, nau ku kwaimanatai liu ana kaidaꞋi ki taꞋifau, sulia na ngwae Ꞌi Jiu ki neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ana sa Jesus Christ. 3 Kira neꞋe na ngwae nau ki, osiꞋana nauꞋa ta ngwae Ꞌi Jiu logo. Nau ku oga diꞋia nia talangwaraꞋu, nai akafoꞋa faꞋasia na Ꞌado fikuꞋa nai faꞋinia sa Jesus Christ, ma nau ku ngalia Ꞌaku na kwaꞋikwaꞋinga olisida. 4 Sulia na Jiu ki, kiraꞋa na ngwae God ki. Ma God ka suluꞋida Ꞌua naꞋa maꞋi, fasi Ꞌiri kira ka diꞋia na ngela nia ki, ma nia ka faꞋataꞋinia na ꞋinotoꞋanga nia fuada. God ka fata alangaꞋi fuada, Ꞌiri ke baꞋa faꞋaleꞋa kira. Ma God ka kwatea naꞋa taki ki fuada. Ma kira ka saiana foꞋosi mamanaꞋanga ana God. Ma God ka eta fataꞋa fuada. 5 Ma na kwalafa kira na ngwae doe neꞋe God nia filida Ꞌua naꞋa maꞋi.* Ma sa Jesus Christ logo, ana kaidaꞋi nia ka futa maꞋi fasi Ꞌiri ka alua naꞋa na ngwae, nia neꞋe ta ngwae Ꞌi Jiu. NiaꞋa neꞋe God neꞋe nia gwaungaꞋi fafia ru ki taꞋifau. Ma nia ka totolia kike baꞋatafea tua tua firi! ꞋIu ke ꞋunaꞋeri.

6 Sui bore Ꞌana ngwae Ꞌi Jiu kira ka ilangaꞋinia sa Christ, God noaꞋa kasi Ꞌoia fataꞋa alangaꞋinga nia fuada. Sulia noaꞋa laꞋu na ngwae Ꞌi Jiu ki taꞋifau goꞋo neꞋe ngwae filia God ki. 7 Ma noaꞋa laꞋu ngwae ki taꞋifau goꞋo neꞋe futa ana sa Abraham neꞋe ngela God ki. Sui bore Ꞌana sa Abraham ka toꞋo ana ta ngela laꞋu, God nia fata Ꞌuri fuana sa Abraham, “Na ngela Ꞌoe sa Aesak goꞋo neꞋe nai baꞋa lisia ka diꞋia na kwalafaꞋa ba nau ku eta fataꞋa Ꞌania fuamu.” 8 Ma na ru neꞋe ka faꞋataꞋinia fuaka neꞋe noaꞋa laꞋu ngwae ki taꞋifau neꞋe futa ana sa Abraham neꞋe ngela filia God ki. Bore ma na ngwae neꞋe kira futa maꞋi sulia na fata alangaꞋinga God ki lala neꞋe kira na ngela mamana sa Abraham ki. 9 Na fata alangaꞋinga ba God nia saea fuana sa Abraham neꞋe Ꞌuri, “Ana kaidaꞋi Ꞌolea, nai oli laꞋu maꞋi siamu, ma Ꞌi Sera Ꞌafe Ꞌoe ke baꞋa faꞋafuta taꞋi ngela ngwane.”✡ Ma na ngela neꞋeri neꞋe sa Aesak.

10 Ma noaꞋa laꞋu ru neꞋeri ki goꞋo Ꞌana. OsiꞋana sa Aesak faꞋinia Ꞌi Rebeka na koꞋo bora kia ki, kera toꞋo ana ro ꞋiꞋiu ngwane ki. 11-12 Ma Ꞌi naꞋona mala neꞋe Ꞌi Rebeka nia faꞋafuta na ꞋiꞋiu neꞋeri ki, God ka fata Ꞌuri fuana, “Na ngela faꞋinaꞋonaꞋo ke baꞋa rao fuana ngela Ꞌi buri.” Nia saea ru neꞋeri ka sui mala na ro ꞋiꞋiu neꞋeri ki kera fiꞋi futa maꞋi, ma sui mala kera fiꞋi fulia ta tae neꞋe ka leꞋa nama ka taꞋa. Nia ka ꞋunaꞋeri sulia God faꞋataꞋinia fuaka nia filia taꞋi ngela sulia liana talana, noaꞋa laꞋu sulia na raoꞋa keroꞋa sasiꞋi ki. 13 Ma God ba saea saena na KerekereꞋa Abu ka Ꞌuri, “Nau ku filia sa Jakob, ma nau ku Ꞌaila Ꞌania sa Esau.”

14 Ma diꞋia ta ngwae ka saea neꞋe God noaꞋa kasi saga osiꞋana nia filia taꞋi ngela ma taꞋi ka noaꞋa, alaꞋanga neꞋeri nia rora liu. 15 Sulia God sae Ꞌua naꞋa maꞋi fuana sa Moses ka Ꞌuri, “NauꞋa lala neꞋe nai filia sa tai neꞋe nai baꞋa kwaimanatai ana. Ma nau ku filida sulia na kwaiogaiꞋanga nau goꞋo talaku.” 16 OsiꞋana na ru neꞋeri ki, kulu ka saiana God filia na ngwae noaꞋa laꞋu sulia na ru neꞋe kira oga nama kira ka sasia, bore ma God nia filia ngwae ki sulia kwaimanataiꞋanga nia goꞋo Ꞌana. 17 Ma God ka fata fuana na ngwae tatalafaꞋa Ꞌi Ejipt saena KerekereꞋa Abu ka Ꞌuri, “Nau ku alu Ꞌoe, Ꞌoko tatalafaꞋa Ꞌiri nai faꞋataꞋinia na ngasingasi Ꞌanga nau Ꞌani ru neꞋe nai baꞋa sasiꞋi fuamu, ma fasi Ꞌiri na ngwae ana fanoa ki taꞋifau kira ke saiana na ngasingasi Ꞌanga nau.” 18 Nia neꞋe, God saiana ka kwaimanatai goꞋo fuana sa tai neꞋe nia oga, ma nia ka faꞋangasia manatana sa tai neꞋe nia oga.

God nia kwai matalangaꞋi ma ka kwaigwale

19 Sali ta ngwae ke baꞋa fata Ꞌuri, “FaꞋuta neꞋe God ka saetaꞋa fuana ngwae ki sulia manatada ngasi, osiꞋana nia ꞋafitaꞋi fuana kira ka tataꞋe saulia naꞋa kwaiogaiꞋanga God?” 20 Ma nau ku olisia Ꞌuri: KuluꞋa na ngwae neꞋe God saungaꞋi kulu, noaꞋa kulu kasi bolo goꞋo fuana olisilana God ꞋunaꞋeri! Ma kulu diꞋia na dako neꞋe ta ngwae nia saungaꞋi nia Ꞌani bobo Ꞌai. Na dako neꞋeri noaꞋa kasi bolo fuana saefiloꞋa Ꞌuri ana ngwae neꞋe saungaꞋi nia, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko saungaꞋi nau ka Ꞌuri?” 21 Ma na ngwae neꞋe saungaꞋi nia na dako ki Ꞌani bobo ai, nia toꞋo ana ngasingasi Ꞌanga fuana sasiꞋa sulia kwaiogaiꞋanga nia. Nia saiana ka laungia taꞋi Ꞌiri ka lia leꞋa, ma taꞋi ka noaꞋa, fasi Ꞌiri ta dako fuana asoa ꞋinotoꞋa ki, ma ta dako fuana kaidaꞋi dalafa ki goꞋo Ꞌana.

22 Ma nia ꞋunaꞋeri logo fuana tae neꞋe God nia saungani. OsiꞋana kaidaꞋi nia oga ka faꞋataꞋinia na saetaꞋa Ꞌanga nia ma na ngasingasi Ꞌanga nia fuana ngwae abula taꞋa ki, nia mabetau liu ma noaꞋa kasi ꞋaliꞋali fuana faꞋataꞋilana na saetaꞋanga nia fuana na ngwae ki neꞋe nia ke baꞋa matalangaꞋinida. 23 Ma nia mabetau ꞋunaꞋeri fuana ka faꞋataꞋinia na ru ꞋinotoꞋa leꞋa nia sasi fuaka na ngwae neꞋe nia kwaimanatai ka tasa fuaka ki. Sulia God sasi akaꞋu akulu fuana ꞋadoꞋa faꞋinia saena ꞋinotoꞋanga nia. 24 OsiꞋana kiaꞋa naꞋa neꞋe ngwae filia nia ki, noaꞋa laꞋu faꞋasia na Jiu ki goꞋo Ꞌana, bore ma faꞋasia na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki logo.

25 Sulia na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, God ba fata Ꞌuri saena na KerekereꞋa Abu neꞋe sa Hosea keresia,

“Na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu na ngwae nau ki, nai baꞋa saeda Ꞌania ngwae nau ki.

Ma na ngwae neꞋe noaꞋa naisi alafe fuada ki, nai baꞋa saeda Ꞌani ngwae leꞋa leꞋa nau ki.”

26 Ma God ka saea fuana sa Hosea ka keresia laꞋu ka Ꞌuri,

“Kamu rongoa Ꞌi naꞋo neꞋe nau ku saea, ‘Kamu noaꞋa laꞋu na ngwae nau ki.’

Bore ma niniꞋari kira sae kamu Ꞌani ngela God mauri ki.”✡

27 Ma sa Aesea ba fata sulia na ngwae Jiu ki ka Ꞌuri,

“Sui bore Ꞌana ngwae Ꞌi Israel ki kira ka Ꞌoro diꞋia one sulia asi, kala bara ngwae ki goꞋo ada neꞋe God faꞋamaurida.

28 OsiꞋana God ke baꞋa matalangaꞋi ꞋaliꞋali goꞋo ana na ngwae ki taꞋifau saena magalia.”

29 Nia diꞋia logo ba sa Aesea nia saea naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋo logo ka Ꞌuri,

“DiꞋia God ngasingasiꞋa liu noaꞋa kasi faꞋamauria ti ngwae ana kwalafa kia ana kaidaꞋi nia matalangaꞋi kia, noaꞋa ta ngwae Jiu kasi mauri goꞋo, diꞋia naꞋa ngwae ki taꞋifau Ꞌi Sodom ma Ꞌi Gomora neꞋe kira mae naꞋa.”

Na ngwae Jiu ki noaꞋa kasi faꞋamamana

30 Aia, sulia na ru neꞋeri ki, kulu saiana na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, kira dao toꞋona na tala neꞋe God faꞋasagada, sui bore Ꞌana noaꞋa kira kasi ili ili Ꞌuana daoꞋa toꞋona. Ma God ka faꞋasagada sulia na faꞋamamana Ꞌanga kira. 31 Bore ma fuana na ngwae Ꞌi Jiu ki, sui bore Ꞌana kira ka ili ili Ꞌuana na faꞋasagalada talada Ꞌani roꞋongaꞋa sulia na taki ki, noaꞋa kira kasi dao goꞋo toꞋona. 32 Ma noaꞋa kira kasi bolo goꞋo fuana sasilana, sulia kira fitoꞋo ana na raoꞋa leꞋa kira ki, ma noaꞋa kira kasi fitoꞋo ana faꞋamamana Ꞌanga. Kira Ꞌasida ꞋunaꞋeri, osiꞋana kira firute ana na gwaꞋi fau doe. 33 God fata sulia sa Christ na gwaꞋi fau doe neꞋeri saena KerekereꞋa Abu ka Ꞌuri,

“Lia basi, nai baꞋa alua taꞋi gwaꞋi fau saena fanoa Ꞌi Sion.

Ma na ngwae ki kira ke baꞋa firute ana, ma kira ke Ꞌasi ana.

Bore ma na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana niaꞋa, noaꞋa kira kasi liadila osiꞋana niaꞋa.”

10

1 Ngwaefuta kina, nau ku foꞋo ma nau ku oga liua God ke faꞋamauria na ngwae nau ki Ꞌi Jiu. 2 Nau ku saiana ma nau ku saea kwau neꞋe kira suꞋute fuana dongalana God. Bore ma noaꞋa kira kasi sai leꞋa ana tala mamana fuana dongalana God. 3 Kira kina na tala neꞋe God sasi fuana faꞋasagalana na ngwae ki Ꞌi maana niaꞋa. Ma kira ka ili ili lala Ꞌuana faꞋasagalada talada Ꞌani na tala neꞋe kira tala saungaꞋinia Ꞌada. ꞋUnaꞋeri kira ka Ꞌaila Ꞌani na tala neꞋe God sasi fuana faꞋasagalana ngwae ki. 4 Ma na tala fuana faꞋasagalana ngwae ki sulia na taki sa Moses ki, sa Jesus Christ faꞋasuia naꞋa, fasi Ꞌiri sa tai faꞋida neꞋe kira faꞋamamana ana, kira ka saga naꞋa Ꞌi maana God.

God faꞋamauri ngwae ki taꞋifau neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus

5 Na tala fuana faꞋasagalana ngwae ki sulia na taki ki, sa Moses kerekere sulia ka Ꞌuri, “DiꞋia Ꞌoko oga Ꞌoke dao toꞋona mauriꞋa osiꞋana roꞋongaꞋa sulia na taki, Ꞌoke roꞋo nama sulia taki laꞋulaꞋu God.”✡ 6 Bore ma na tala neꞋe God sasi fuana faꞋasagalana ngwae ki Ꞌi maana, osiꞋana kira faꞋamamana ana sa Jesus, noaꞋa Ꞌiri ꞋafitaꞋi goꞋo fuana dongalana. OsiꞋana God nia fata Ꞌuri, “NoaꞋa Ꞌoe kosi alaꞋa Ꞌuri fuamu talamu, ‘Ta ngwae ke raꞋe nama Ꞌi langi fasi Ꞌiri ke faꞋakosoa maꞋi sa Jesus Christ Ꞌi ano.’ NoaꞋa Ꞌoe kosi alaꞋa ꞋunaꞋeri osiꞋana sa Jesus koso maꞋi ka sui naꞋa. 7 Nama Ꞌoe kosi fata Ꞌuri, ‘Ta ngwae ke koso nama saena kula ni maeꞋa fasi Ꞌiri ke taꞋea maꞋi sa Jesus Christ.’ NoaꞋa Ꞌoe kosi alaꞋa ꞋunaꞋeri osiꞋana sa Jesus tataꞋe ka sui naꞋa.” 8 Na tala neꞋe God sasi fuana faꞋasagalana ngwae ki osiꞋana kira faꞋamamana ana sa Jesus, nia neꞋe faꞋarongoꞋa neꞋe mika fatataloꞋania, ma nia talangwaraꞋu fuana muke dao toꞋona. Nia neꞋe na KerekereꞋa Abu ka fata logo Ꞌuri, “Na faꞋarongoꞋa God teo karangiꞋo naꞋa, nia teo saena fatalamu ma Ꞌi saena maurilamu.” 9 DiꞋia kamu saea sa Jesus Ꞌani na Aofia, ma muke faꞋamamana neꞋe God taꞋea faꞋasia na maeꞋa, God ke baꞋa faꞋamauri kamu. 10 Na ngwae neꞋe nia faꞋamamana ana sa Jesus saena maurilana nia ꞋoloꞋolo Ꞌi maana God. Ma na ngwae neꞋe nia fata tafa Ꞌania sa Jesus nia Aofia, God ke baꞋa faꞋamauria. 11 DiꞋia ba na KerekereꞋa Abu nia saea ka Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana niaꞋa, noaꞋa kira kasi liadila osiꞋana niaꞋa.” 12 God noaꞋa kasi Ꞌinifilifili ana ngwae Ꞌi Jiu ki ma ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki logo, osiꞋana ngwae ki taꞋifau neꞋe kira faꞋamamana ana niaꞋa, kira toꞋo goꞋo ana taꞋi Aofia. Ma nia ka faꞋaleꞋa na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira gania Ꞌuana ta kwaiꞋafiꞋanga. 13 Na KerekereꞋa Abu ka saea laꞋu, “God ke baꞋa faꞋamauria na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira ri satana Ꞌuana kwaiꞋafi Ꞌanga.”✡

Na ngwae Jiu ki noaꞋa kira kasi fofoni ru fuana ilangaꞋilana sa Christ

14 Sali ti ngwae Jiu kira fata Ꞌuri, “ꞋUri ma ngwae Jiu ki kike baꞋa gani faꞋuta ana na Aofia Ꞌuana kwaiꞋafiꞋanga faꞋuta, diꞋia noaꞋa kira kasi faꞋamamana ana niaꞋa? Ma kira ka faꞋamamana faꞋuta, diꞋia noaꞋa kira kasi rongoa Ꞌua na faꞋarongoꞋanga? Ma kira ka rongo na faꞋarongoꞋanga faꞋuta, diꞋia noaꞋa ta ngwae kasi faꞋatalo Ꞌania? 15 Ma na ngwae ki kira ka faꞋatalo Ꞌania na faꞋarongoꞋanga faꞋuta, diꞋia God noaꞋa kasi kwatea ti ngwae fuana faꞋataloꞋanga?”

God asungaꞋinia ngwae lifurongo nia ki diꞋia ba na KerekereꞋa Abu saea, “KaidaꞋi ti ngwae kira dao maꞋi faꞋinia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa, nia leꞋa liu!” 16 Bore ma noaꞋa laꞋu na ngwae Jiu ki taꞋifau neꞋe kira faꞋamamana ana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Sulia sa Aesea ba fata Ꞌuri fuana God, “Aofia, noaꞋa laꞋu na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira faꞋamamana ana faꞋarongoꞋanga kami.” 17 Ma na ngwae ki saiana kira faꞋamamana kaidaꞋi kira rongoa na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Ma kira ka rongoa na FaꞋarongoꞋa LeꞋa kaidaꞋi ngwae ki faꞋatalongaꞋinia sa Jesus Christ.

18 Ma nau ku saefilo Ꞌuri: Nia mamana neꞋe ngwae Jiu ki noaꞋa kira kasi rongoa na FaꞋarongoꞋa LeꞋa? NoaꞋa! Kira rongoa, sulia na KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri,

“Na lingana ngwae lifurongo God ki talofia saena magalia taꞋifau.

Ma na faꞋatalongaꞋilana fatalana leka ka dao maꞋi saena magalia taꞋifau.”✡

19 Ma nau ku saefilo laꞋu Ꞌuri: Na ngwae Jiu ki, noaꞋa kasi sai goꞋo ana na faꞋarongoꞋanga neꞋeri? NoaꞋa. Kira saiana, sulia sa Moses ba keresia naꞋa alaꞋanga God Ꞌuri,

“Nai baꞋa kwate ma kamu ngwae Jiu ki muke Ꞌuga sulia na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki.

Nai baꞋa faꞋamaurida sui bore Ꞌana kamu ka saea kira Ꞌiri talingaꞋi goꞋo.

Ma nai baꞋa sasi kamu ke saetaꞋa, osiꞋana nau ku alafe fuana ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki neꞋe kamu fia kira Ꞌiri sai sai aku.”✡

20 Ma sa Aesea ka fata noniraꞋa Ꞌi naꞋo sulia ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki ka Ꞌuri,

“Na ngwae neꞋe noaꞋa kasi lulu nau ki, kira ka dao toꞋo aku.

Ma na ngwae neꞋe noaꞋa kasi saefilo suli nau ki, nau ku faꞋataꞋi fuada fasi Ꞌiri kira ka saiaku.”✡

21 Ma fuana ngwae Ꞌi Jiu ki, sa Aesea ka alaꞋa Ꞌuri suli kira,

“Tau naꞋa maꞋi, nau ku saeda Ꞌiri kira ke leka maꞋi siaku, bore ma manatada ka ngasi ma kira ka aburongo.”

11

God faꞋataꞋinia na kwaimanataiꞋanga nia fuana ngwae Jiu ki

1 ꞋUri ma God ka Ꞌaila Ꞌani na ngwae nia ki Ꞌi Jiu? NoaꞋa goꞋo! NauꞋa bore talaku nauꞋa na ngwae Jiu logo, sulia nauꞋa ta ngwae ana kwalafa sa Abraham ana fuuꞋi ngwae sa Benjamin. 2 God noaꞋa kasi Ꞌaila goꞋo Ꞌani ngwae nia ki neꞋe nia filida Ꞌua naꞋa maꞋi ana safaliꞋanga. Kamu saiana tae ba KerekereꞋa Abu nia saea sulia sa Elaeja, kaidaꞋi nia Ꞌugalia God sulia na ngwae Jiu ki kira Ꞌuri, 3 “God, kira saungia naꞋa profet Ꞌoe ki, ma kira ka takalongaꞋinia naꞋa fuꞋani kwaisuꞋusi Ꞌoe ki. Ma taꞋifili nau naꞋa neꞋe nau ku tua Ꞌua, ma kira ka sasi logo Ꞌuana saungilaku.” 4 Ma God ka olisia ka Ꞌuri, “NoaꞋa laꞋu taꞋi ꞋaeꞋo goꞋo neꞋe Ꞌoko tua. Nau ku toꞋo ana na fiu toꞋoni ngwae Jiu ki talaku neꞋe noaꞋa kira kasi foꞋosia sa Baal na mala mala god.” 5 Ma nia ꞋunaꞋeri logo ana kaidaꞋi neꞋe, sulia kala bara ngwae Jiu goꞋo neꞋe kira faꞋamamana. Ma God ka filida sulia na kwaiꞋofeꞋanga nia. 6 Ma nia filida sulia na kwaiꞋofeꞋanga nia, noaꞋa laꞋu sulia na tae ki neꞋe kira sasiꞋi. Si diꞋia God ka filia naꞋa ngwae ki sulia tae ki neꞋe kira sasi, Ꞌirai ma filifiliꞋa God noaꞋa laꞋu sulia na kwaiꞋofeꞋanga nia.

7 Ma osiꞋana nia ꞋunaꞋeri, na ngwae Ꞌoro Jiu ki noaꞋa kira kasi dao goꞋo toꞋona na ꞋoloꞋoloꞋanga neꞋe kira lulu Ꞌuana. TaꞋifilia bara ngwae ada goꞋo neꞋe God filida neꞋe kira dao toꞋona. Ma ti ngwae ada, kira Ꞌaila Ꞌania fafarongolana God. 8 DiꞋia ba na KerekereꞋa Abu nia saea,

“God kwatea ma manatada ka oꞋeoꞋela, ma noaꞋa kira kasi saiana tae ki neꞋe kira lisia ma tae ki neꞋe kira rongoa, leleka ka dao goꞋo Ꞌi taꞋena bore.”✡

9 Ma sa David ka fata Ꞌuri saena KerekereꞋa Abu,

“AlaꞋania kike saeleꞋa ma kike ele Ꞌada ana fafangaꞋa kira ki.

Alu kike fitoꞋo ana faꞋaleꞋanga Ꞌoe, ma kika Ꞌarefo kaidaꞋi Ꞌoko kwaꞋida, diꞋia ngwae neꞋe kira Ꞌasida saena itoito.

10 Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri neꞋe maada ka rodo Ꞌiri noaꞋa kira kasi lia.

Ma nau ku foꞋo fasi Ꞌiri kira ka liu ana ꞋafitaꞋiꞋanga Ꞌoro sulia asoa firi.”✡

11 ꞋIu, na Jiu ki kira firute sulia noaꞋa kira kasi faꞋamamana ana sa Jesus Christ. Bore ma noaꞋa kamu kasi fia goꞋo fasi noaꞋa kira kasi oli maꞋi Ꞌuana faꞋamamana Ꞌanga. Na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki kira toꞋo logo ana mauriꞋa faolu faꞋasia God, osiꞋana na abula taꞋangaꞋa Jiu ki. Na ru neꞋe ka ꞋunaꞋeri Ꞌiri na ngwae Jiu ki kira ka kwaimamagolai Ꞌuana ngalilana na mauriꞋa faolu neꞋeri. 12 Sulia na abula taꞋangaꞋa na Jiu ki, God ka kwatea ru leꞋa Ꞌoro fuakulu taꞋifau ngwae saena magalia. Ma sulia kira ka Ꞌaila Ꞌania sa Jesus Christ, God ka faꞋaleꞋa lala na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki. Ma ana kaidaꞋi neꞋe Jiu Ꞌoro ki kike faꞋamamana ana, God ke baꞋa faꞋaleꞋa kia ka tasa.

God faꞋamauria ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki

13 Aia, nai baꞋa alaꞋa fuamuꞋa na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki. NauꞋa na ngwae ni lifurongo fuana na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, ma nau ku saeleꞋa liu sulia na raoꞋa nau fuana faꞋatalongaꞋilana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuamuꞋa. 14 Na ngwae Jiu ki neꞋe kira diꞋia nauꞋa, diꞋia nau ku alaꞋa suli kamu, Ꞌirai liada ke kwaimamagolai sulia tae neꞋe kamu toꞋo ana. ꞋUnaꞋeri, nai baꞋa Ꞌafida Ꞌiri kike toꞋo logo ana mauriꞋa faolu. 15 KaidaꞋi God Ꞌaila Ꞌanida, nia ka rokisia naꞋa ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki faꞋasia na malimae nia ki Ꞌuana na kwaima nia ki. Ma ana kaidaꞋi God ka kwaloa laꞋu na Jiu ki, nia diꞋia nia taꞋea na ngwae ki faꞋasia na maeꞋa, ma nia ka faꞋaleꞋa ka tasa ana ngwae nia ki taꞋifau.

16 Ma diꞋia na ngisingisi beret etaeta ana afu beret neꞋe kira kwatea fuana God, tama na afu beret laꞋulaꞋu neꞋeri taꞋifau naꞋa neꞋe ru God logo. Ma diꞋia neꞋe lalina na Ꞌai kira kwatea fuana God, ꞋunaꞋeri na rara ru ki logo. 17 Ma na Jiu ki, kira diꞋia ta Ꞌai neꞋe God fasia. Ma ti rara ru ana Ꞌai neꞋe, God ka ꞋoiꞋi. Ma fuamuꞋa ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, kaumulu diꞋia na rara Ꞌai kwasi neꞋe God ngalia ma ka labungaꞋi kamu ana kula neꞋe nia Ꞌoia na rara ru ki faꞋasia. Ma ka ꞋunaꞋeri logo ana kaidaꞋi neꞋe, sulia God nia faꞋaleꞋa kamu ka diꞋia logo neꞋe nia faꞋaleꞋa ngwae Ꞌi Jiu ki Ꞌua naꞋa maꞋi. 18 Ma noaꞋa kamu kasi fia fasi kamu talingaꞋi ka tasa liufia naꞋa ngwae Ꞌi Jiu ki neꞋe kira diꞋia na rara Ꞌai neꞋe God ꞋoiꞋi ki, sulia kamuꞋa neꞋe rara ru ki goꞋo Ꞌana, ma na maurilana rara Ꞌai ki leka goꞋo maꞋi faꞋasia na lalina Ꞌai. Ma na maurilana lalina Ꞌai noaꞋa kasi leka maꞋi faꞋasia na rara ru ki.

19 Sali nia talangwaraꞋu fuana ta ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ka fata Ꞌuri, “God ka lafua naꞋa Jiu ki fasi Ꞌiri kami ka didifulida.” 20 Nia mamana, kamu didifulida. God nia lafua ngwae Jiu ki osiꞋana noaꞋa kira kasi faꞋamamana. Ma duꞋungana ru neꞋe, nia alu ma kamu ka didifulida osiꞋana kamu faꞋamamana. Ma nia noaꞋa kasi leꞋa fuana muke lafe duꞋungana na ru neꞋeri, bore ma muke maꞋu Ꞌani God. 21 OsiꞋana diꞋia God ka kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuana na ngwae Jiu ki neꞋe kira diꞋia naꞋa rara ru mamana ki, nia ke baꞋa kwatea logo na kwaꞋikwaꞋinga fuamuꞋa neꞋe kamu diꞋia na rara ru faꞋasia na Ꞌai matamata ki, diꞋia neꞋe kamu Ꞌaila Ꞌani.

22 DuꞋungana ru neꞋe, kulu saiana na kwaiꞋofeꞋanga God faꞋinia na kwai matalangaꞋinga nia. Nia ka kwatea naꞋa kwaꞋikwaꞋinga fuana sa tai faꞋida neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ana niaꞋa. Ma nia ka Ꞌofe kamu, diꞋia muke inaꞋu ana faꞋamamanalana. Ma diꞋia kamu noaꞋa kasi faꞋamamana, nia ka sikilia kamuꞋa logo. 23 Ma diꞋia na ngwae Jiu ki kira ka danga naꞋa Ꞌania na abu faꞋamamanaꞋanga kira ki, God ke baꞋa olitaꞋinida Ꞌuana na kula neꞋe kira tua tua maꞋi ana. OsiꞋana God saiana ka sasia ru neꞋeri. 24 Ma kamu ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, kamu noaꞋa laꞋu na rara ru mamana faꞋasia na Ꞌai neꞋe God fasia. DuꞋungana kaumulu leka maꞋi faꞋasia na Ꞌai kwasi, ma God ka Ꞌoi kamu, ma ka labungaꞋi kamu goꞋo ana Ꞌai neꞋe nia fasia. Ma diꞋia nia talangwaraꞋu fuana God ka labungaꞋi kamu ana Ꞌai nia, nia ke baꞋa talangwaraꞋu liu fuana God ke olitaꞋinia na Jiu ki Ꞌuana Ꞌai neꞋe nia Ꞌoida maꞋi faꞋasia.

God ke faꞋamauria ngwae Jiu ki

25 ꞋIu ngwaefuta kina, nau ku oga muke saiana na ru neꞋe God noaꞋa Ꞌiri faꞋataꞋinia Ꞌi naꞋo. Nau ku fada fuamuꞋa Ꞌiri noaꞋa kamu kasi lafe. ꞋOrolana ngwae Jiu ki, kira Ꞌaila Ꞌania fafarongolana FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Bore ma na abu faꞋamamana Ꞌanga kira teo leleka ka dao ana kaidaꞋi na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki neꞋe God ka filida, kira taꞋifau kike faꞋamamana ana niaꞋa. 26 ꞋUnaꞋeri mala, God ka fiꞋi faꞋamauria na ngwae Jiu ki taꞋifau. Ka diꞋia nama KerekereꞋa Abu ba saea,

“Na Ngwae FaꞋamauri ke baꞋa leka maꞋi faꞋasia Sion, ma ka lafua naꞋa abula taꞋangaꞋa ki faꞋasia na fuuꞋi ngwae Ꞌi Israel.

27 Ma nai baꞋa faꞋamamana na fau alangaꞋinga nau faꞋinida, sulia nau ku lafua naꞋa abula taꞋangaꞋa kira ki.”✡

28 Ma na ngwae Jiu ki neꞋe kira Ꞌaila Ꞌania na FaꞋarongoꞋa LeꞋa, ꞋunaꞋeri kira naꞋa neꞋe malimae God ki. Ma osiꞋana ru neꞋeri neꞋe kamu na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki muka rongoa naꞋa FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋeri. Sui ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, God nia alafe fuada, osiꞋana nia filida naꞋa, sulia na fata alangaꞋinga nia Ꞌua naꞋa maꞋi fuana koꞋo bora kira ki. 29 OsiꞋana God noaꞋa kasi rokisia naꞋa manatana sulia sa tai faꞋida neꞋe nia filida ma ka faꞋaleꞋada. 30 Ana kaidaꞋi ba sui, kamu ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, noaꞋa kamu Ꞌiri roꞋo roꞋo goꞋo sulia God. Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, kamu ngalia naꞋa na kwaimanatai Ꞌanga God, osiꞋana na ngwae Jiu ki noaꞋa kira kasi roꞋosulia God. 31 Ma ꞋunaꞋeri logo, na ngwae Jiu ki kira aburongo ana God, fasi Ꞌiri God ke faꞋataꞋinia logo kwaimanataiꞋanga nia fuada. Nia sasi ꞋunaꞋeri, osiꞋana nia faꞋataꞋinia kwaimanatai Ꞌanga nia fuamuꞋa. 32 Na ngwae ki taꞋifau suꞋungenge ana God, ru neꞋe kwatea ma nia ka lisida ka diꞋia ngwae tua saena lokafo ki neꞋe kira tua masia matalangaꞋilada. Nia sasi ꞋunaꞋeri Ꞌiri neꞋe nia ka faꞋataꞋinia kwaimanatai Ꞌanga nia fuada taꞋifau.

BaꞋatafea God

33 ꞋOi Ꞌokalana God! KwaiꞋofeꞋanga nia doe liu! Na liatoꞋo ma na sai Ꞌi ruꞋanga nia ka doe liu! NoaꞋa ta ngwae kasi saiana na filifiliꞋanga God ma na falafala nia ki. 34 Ka diꞋia ba na KerekereꞋa Abu nia saea,

“NoaꞋa ta ngwae Ꞌiri saiana na manatana God, ma noaꞋa ta ngwae Ꞌiri bolo fuana Ꞌafilana God Ꞌani manataꞋanga nia.

35 Ma noaꞋa ta ngwae kasi bolo fuana kwatelana ta ru fuana God fasi Ꞌiri God ke duꞋua logo fuana.”

36 OsiꞋana God neꞋe saungaꞋinia na ru ki taꞋifau, ma na ru ki taꞋifau kira tua tua maꞋi sulia ngasingasi Ꞌanga nia ma fuana niaꞋa. Alu kuke baꞋatafea God tua tua firi! ꞋIu ke ꞋunaꞋeri.

12

RaoꞋa fuana God

1 Aia, ngwaefuta nau kina Ꞌae, sulia na kwaimanatai Ꞌanga God fuaka nia doe liu, nau ku gani kamu, Ꞌiri muke kwatea naꞋa maurilamuꞋa taꞋifau fuana God diꞋia ta kwaisuꞋusiꞋanga. Na kwaisuꞋusiꞋanga neꞋeri nia mauri, ma ka abu, ma God ka saeleꞋa faꞋinia. Sulia nia naꞋa neꞋe falafala mamana fuana foꞋosilana God. 2 Ma noaꞋa kamu kasi sasi sulia falafala taꞋa saena magalia neꞋe. Bore ma muke alaꞋania God ka rokisia naꞋa maurilamuꞋa Ꞌani faꞋafaolulana na manataꞋanga kamu ki, Ꞌiri muke saiana tae neꞋe God oga muke sasia. Muke saiana tae neꞋe nia leꞋa, ma tae neꞋe ka faꞋasaeleꞋa God, ma tae neꞋe nia saga.

3 God ka faꞋaleꞋa nau Ꞌiri nauꞋa ta ngwae lifurongo fuana, Ꞌiri nau ku saea fuamuꞋa taꞋifau: NoaꞋa kamu kasi manata lafu kamu talamuꞋa. Bore ma muke manata saga suli tualamuꞋa sulia na faꞋamamanaꞋanga neꞋe God kwatea fuamuꞋa. 4 Kulu saiana na noni Ꞌi ngwae nia toꞋo ana kula toꞋotoꞋo Ꞌoro ki. Ma na taꞋi taꞋi ru ana ru neꞋeri ki toꞋo ana raoꞋa matamata ki logo. 5 Ma nia ꞋunaꞋeri logo ana nonina sa Jesus Christ. KuluꞋa kula toꞋo toꞋo ki ana nonina. Ma kulu ka toꞋo ana raoꞋa toꞋo toꞋo ki. ꞋUnaꞋeri neꞋe kulu ka rao nama fuana Ꞌafilakulu kwailiu. 6 Ma kulu ka toꞋo ana ngasingasiꞋanga matamata ki neꞋe God nia kwatea fuaka sulia na alafeꞋanga nia. Ma ta ngwae akulu, diꞋia God ka kwatea ngasingasiꞋanga fuana faꞋatalo Ꞌanga Ꞌani FaꞋarongoꞋanga nia, tama nia ke fata nama sulia na faꞋamamanaꞋanga neꞋe God kwatea fuana. 7 Ma ta ngwae laꞋu, diꞋia God ka kwatea ngasingasiꞋanga fuana kwaiꞋafiꞋanga, alu nia ke kwaiꞋafi nama ana na ngwae ki. Ma ta ngwae laꞋu, diꞋia God ka kwatea ngasingasiꞋanga fuana faꞋamanatalana ngwae ki, alu nia ke faꞋamanata nama. 8 Ma ta ngwae laꞋu, diꞋia God ka kwatea ngasingasiꞋanga fuana na radulana ngwae ki, nia ke sasia nama. Ma ta ngwae laꞋu, diꞋia God ka kwatea ngasingasiꞋanga fuana kwate ruꞋanga fuana ngwae ki, Ꞌoko kwate tatakolaꞋa ana. Ma ta ngwae laꞋu, diꞋia God ka kwatea ngasingasiꞋanga fuana faꞋinaꞋonaꞋo Ꞌanga, Ꞌoko rao ngasingasiꞋa Ꞌi naꞋona ngwae ki. Ma ta ngwae laꞋu, diꞋia God ka kwatea ngasingasiꞋanga fuana kwaigwaleꞋanga ana ngwae ki, nia ka sasia faꞋinia na noni alealeꞋanga.

9 Ma na alafeꞋanga neꞋe kulu toꞋo ana fuana ngwae ki, nia bolo fuana alafeꞋanga mamana, ma noaꞋa kulu kasi kwalabasa. Ma muke Ꞌaila Ꞌani tae neꞋe taꞋa, bore ma muke dau ngasi ana tae neꞋe leꞋa. 10 Muke kwaima fuamuꞋa kwailiu, sulia kamuꞋa neꞋe bara ngwae asina ana sa Jesus Christ. Ma muke fuꞋusi doe amuꞋa kwailiu. 11 Muke rao ngasingasiꞋa, ma noaꞋa kamu kasi noni Ꞌaila. Muke rao ngasingasiꞋa fuana na Aofia. 12 Muke saeleꞋa sulia na fitoꞋonga kamu. Ma muke mabetau kaidaꞋi kamu dao toꞋona ꞋafitaꞋiꞋanga ki. Ma muke foꞋo ana kaidaꞋi ki taꞋifau. 13 Ma muke daroꞋia Ꞌi safitamuꞋa na ru kamu ki faꞋinia na ngwaefuta kamu ki ana sa Jesus Christ neꞋe kira dalaꞋa. Ma muke kwaloa na ngwae dao ki, fasi Ꞌiri kira ke tua saena na luma kamu ki.

14 Ma na ngwae neꞋe kira faꞋakaisi kamu ki, muke foꞋo Ꞌiri God ke faꞋaleꞋa kira. Muke foꞋo Ꞌiri God ke faꞋaleꞋa kira, ma noaꞋa kamu kasi agida. 15 Muke saeleꞋa faꞋinia na ngwae ki kaidaꞋi kira saeleꞋa, ma muke kwaimanatai faꞋinia na ngwae ki kaidaꞋi kira kwaimanatai. 16 Muke tua kwaima faꞋinia ngwae ki taꞋifau. NoaꞋa kamu kasi naunau, bore ma muke sasia na raoꞋa neꞋe ngwae ki noaꞋa kira kasi manata doe ana. Ma noaꞋa kamu kasi fia fasi kamu liatoꞋo liu.

17 DiꞋia ta ngwae nia sasia ta ru taꞋa fuamuꞋa, noaꞋa kamu kasi olisia Ꞌani ta ru taꞋa. Muke iliili Ꞌuana sasilana tae neꞋe ngwae ki taꞋifau kira manata sulia nia leꞋa. 18 Muke sasia na ru ki taꞋifau neꞋe talangwaraꞋu fuamuꞋa fasi Ꞌiri muke tua kwaima faꞋinia ngwae ki taꞋifau. 19 Kwaima nau kina Ꞌae, diꞋia ta ngwae ka sasia ta ru taꞋa fuamuꞋa, alu noaꞋa kamu kasi duꞋua Ꞌani ta ru taꞋa. AlaꞋania God lala neꞋe ke kwaꞋida Ꞌania oga sasuꞋa nia. OsiꞋana na KerekereꞋa Abu ba saea ka Ꞌuri, “God fata Ꞌuri, ‘NauꞋa lala neꞋe nai duꞋua, ma nau ku olisia na ru ki.’ ”✡ 20 Ma muke roꞋosulia na KerekereꞋa Abu ba saea, “DiꞋia na malimae Ꞌoe nia fiolo, Ꞌoke sarea. Ma diꞋia nia silikwaꞋu, Ꞌoke kwatea kafo fuana Ꞌiri nia ke kwaꞋu. OsiꞋana diꞋia Ꞌoko sasi ꞋunaꞋeri fuana, nia ka baꞋa Ꞌeke liu sulia ru taꞋa ki neꞋe nia sasiꞋi fuamu.” 21 Ma noaꞋa kamu kasi alaꞋania na taꞋangaꞋa ka liufi kamu. Bore ma muke liufia lala na taꞋangaꞋa Ꞌania na sasi leꞋangaꞋa kamu ki.

13

RoꞋosulia na gwaungaꞋi ngwae ki

1 Kamu taꞋifau, muke roꞋosulia na gwaungaꞋi ngwae ki ana fanoa kamu ki, sulia na ꞋinotoꞋanga kira ki Ꞌita maꞋi faꞋasia God, ma God ka alaꞋani kira fuana talaꞋi lamuꞋa. 2 Ma sa tai neꞋe ka sasi Ꞌuana uuꞋa suꞋusia na gwaungaꞋi ngwae neꞋe ki, nia uu suꞋusia logo tae ki neꞋe God alua. Ma ta ngwae neꞋe nia sasi ꞋunaꞋeri, nia ke baꞋa ngalia kwaꞋikwaꞋinga. 3 Na ngwae neꞋe sasia ru leꞋa ki, noaꞋa kira kasi maꞋu Ꞌani gwaungaꞋi ngwae ki. Na ngwae neꞋe kira sasia ru rora ki, kira lala neꞋe kira maꞋu Ꞌani gwaungaꞋi ngwae ki. Ma diꞋia kamu oga noaꞋa kamu kasi maꞋu Ꞌani gwaungaꞋi ngwae ki, ꞋunaꞋeri muke tua saga, ma kike baꞋatafe kamu. 4 Sulia kira neꞋe ngwae rao God ki fuana ꞋafilamuꞋa. Ma diꞋia kamu fulia ru rora ki, muke maꞋu Ꞌanida, sulia kira toꞋo ana ngasingasi Ꞌanga fuana kwaꞋikwaꞋinga. Sulia kira neꞋe ngwae rao God ki fuana kwatelana kwaꞋikwaꞋinga fuana sa tai neꞋe fulirulana taꞋa. 5 OsiꞋana nia ꞋunaꞋeri, muke roꞋosulia na gwaungaꞋi ngwae ki ana fanoa, sulia nia saga fuana sasilana, ma diꞋia kamu sasia ru taꞋa, kike kwaꞋi kamu.

6 DuꞋungana ru neꞋeri ki logo, kamu ka folia takisi, sulia na gwaungaꞋi ngwae ki kira rao fuana God, ma kira ka rao ngangata fuana Ꞌafilana ngwae ki. 7 Muke folia takisi ma ru ki taꞋifau neꞋe taki ki ana fanoa kamu nia ka saea. Ma muke fuꞋusi doe ana na gwaungaꞋi ngwae ki taꞋifau.

Muke sasia na raoꞋa leꞋa ki fuamuꞋa kwailiu

8 DiꞋia kamu ngali langa ana ta ru ana ta ngwae, muka duꞋua ꞋaliꞋali nama. Ma ta ru neꞋe totolia muke sasi nama neꞋe muke tua ni alafe fuamuꞋa kwailiu. Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe nia alafe ꞋunaꞋeri, nia roꞋo naꞋa sulia na taki God ki. 9 Sulia na taki ki ba Ꞌuri, “NoaꞋa Ꞌoe kosi kakabara, noaꞋa Ꞌoe kosi saungia ta ngwae, noaꞋa Ꞌoe kosi bili, noaꞋa Ꞌoe kosi oga ru ti ngwae ki.” Na taki neꞋeri ki faꞋinia na taki ki taꞋifau laꞋu, kira fiku goꞋo ana taꞋi taki ba Ꞌuri, “ꞋOko alafe fuana na ngwae ki taꞋifau ka diꞋia logo neꞋe Ꞌoko alafe fuamu talamu.” 10 OsiꞋana diꞋia kamu alafe fuana ta ngwae, noaꞋa kamu kasi saiana sasilana ta ru taꞋa fuana. Nia neꞋe, diꞋia kamu alafe, muke roꞋosulia na taki ki taꞋifau.

11 Muke sasi ꞋunaꞋeri, sulia kamu sai naꞋa ana kaidaꞋi neꞋe sa Jesus Christ ke dao maꞋi fuana faꞋamauri laka, nia karangi liu naꞋa ka liufia na kaidaꞋi ba kulu eta faꞋamamana ana. Nia neꞋe, muke sasi akaꞋu fuana kwalolana sa Jesus Christ, ma noaꞋa kamu kasi diꞋia na ngwae neꞋe kira maliu goꞋo Ꞌada. 12 ꞋIu, nia rodo ka tau naꞋa, ma na asoa fuana faꞋamauri lamuꞋa ka karangi naꞋa maꞋi. Nia neꞋe, kuke mango faꞋasia na abulaꞋanga taꞋa ki diꞋia na ngwae neꞋe kira fuli ru ana rodo. Ma na raoꞋa leꞋa kia ki ka diꞋia naꞋa raꞋunga kia ki fuana fuꞋa saulilana taꞋangaꞋa. 13 Nia bolo fuana abulalaka ka saga, diꞋia na ngwae neꞋe kira tua saena madakolaꞋanga ana asoa. NoaꞋa kamu kasi kwaꞋufia ru neꞋe ke burasia ngwae, ma masaꞋa Ꞌani ngwaꞋe ngaꞋa taꞋa ki, noaꞋa kamu kasi Ꞌusu, ma noaꞋa kamu kasi diꞋia kui laelae ki, noaꞋa kamu kasi fuꞋa, ma noaꞋa kamu kasi Ꞌuga. 14 Bore ma muke tua diꞋia na Aofia sa Jesus Christ, ma noaꞋa kamu kasi manata Ꞌuana faꞋasaeleꞋalana kwaiogai Ꞌanga taꞋa ana nonimuꞋa ki.

14

NoaꞋa kamu kasi matalangaꞋinia ngwae asina kamu ki

1 Aia, ta ngwae neꞋe faꞋamamana ana sa Jesus Christ, muke kwaloa, sui bore Ꞌana faꞋamamana Ꞌanga nia noaꞋa kasi ngasingasiꞋa Ꞌua. Ma noaꞋa kamu kasi olisuꞋusuꞋu faꞋinia sulia na manataꞋanga nia ki. 2 Ma ti ngwae neꞋe faꞋamamanaꞋanga kira ki ngasi ngasiꞋa, kira saiana kira ka Ꞌania goꞋo Ꞌada fanga matamata kwailiu ki taꞋifau. Bore ma ti ngwae neꞋe faꞋamamanaꞋanga kira ngwataꞋutaꞋu, kira fia na fasi nia abu fuana Ꞌanilana. 3 Ma na ngwae neꞋe kira saiana kira ka Ꞌania kwalukaela fanga, noaꞋa kira kasi manata taꞋa sulia na ngwae neꞋe noaꞋa kasi Ꞌania fasi. Ka ꞋunaꞋeri logo, na ngwae neꞋe noaꞋa kasi Ꞌania fasi, noaꞋa kasi fata faꞋalia na ngwae neꞋe saiana kira ka Ꞌania kwalukaela fanga. Sulia kira na ngwae neꞋe God nia ala naꞋa fafida ki. 4 NoaꞋa kasi bolo fuana kuke fata faꞋalia na ngwae rao God. OsiꞋana God naꞋa neꞋe ngwae gwaungaꞋi kira, niaꞋa lala neꞋe ke baꞋa saea na raoꞋa kira ki taꞋa nama ka leꞋa. Ma kira sasi leꞋa, sulia na Aofia nia bolo fuana Ꞌafilada Ꞌiri kike sasi leꞋa.

5 Ma nia ka ꞋunaꞋeri logo, ti ngwae saea taꞋi asoa nia ꞋinotoꞋa ka tasa liufia ta asoa matamata. Ma ti ngwae kira ka saea asoa ki taꞋifau niꞋi bolo goꞋo Ꞌada. Aia, ma nia leꞋa fuada taꞋifau kira ka roꞋosulia na tae neꞋe kira saiana nia saga. 6 Ma na ngwae neꞋe ka manata doe ana taꞋi asoa, nia sasia fuana na faꞋa ꞋinotoꞋa lana na Aofia. Ma na ngwae neꞋe saiana ka Ꞌania ta fanga, nia sasia fuana faꞋa ꞋinotoꞋa lana na Aofia, sulia nia baꞋatangoa God fuana fanga neꞋeri. Ma sa tai neꞋe ka Ꞌaila Ꞌania Ꞌanilana fasi, nia sasi ꞋunaꞋeri fuana faꞋa ꞋinotoꞋa lana na Aofia, ma nia ka baꞋatangoa God. 7 DuꞋungana noaꞋa ta ngwae kasi mauri goꞋo fuana niaꞋa talana, ma noaꞋa ta ngwae kasi mae fuana niaꞋa talana. 8 OsiꞋana diꞋia kulu mauri, kulu mauri fuana na Aofia. Ma diꞋia kulu mae, kulu mae fuana na Aofia. Nia neꞋe, sui bore Ꞌana kulu ka mauri nama kulu ka mae, kuluꞋa neꞋe ru Aofia ki naꞋa. 9 OsiꞋana sa Jesus Christ nia mae, ma ka tataꞋe naꞋa Ꞌuana na mauriꞋa Ꞌiri nia gwaungaꞋi fuana ngwae mauri ki, ma fuana ngwae neꞋe mae ki logo.

10 ꞋIu, ma kamuꞋa neꞋe noaꞋa kamu kasi saiana Ꞌanilana fasi, muke tua faꞋasia fata faꞋalilana na ngwaefuta kamu ki. Ma kamuꞋa neꞋe kamu Ꞌania kwalukaela fanga, muke tua faꞋasia lia toliꞋa ana ngwaefuta kamu ki. Sulia kuluꞋa taꞋifau goꞋo kuke baꞋa uu Ꞌi naꞋona God fuana matalangaꞋi lakulu. 11 DuꞋungana na KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri, “God fata Ꞌuri, ‘Nia mamana nauꞋa naꞋa neꞋe God mauri. Ma nia mamana logo ꞋunaꞋeri, na ngwae ki taꞋifau kike baꞋa bobo uruuru Ꞌi naꞋoku, ma kike saea neꞋe nauꞋa God.’ ” 12 Nia neꞋe, kulu saiana taꞋifau goꞋo kuke baꞋa faꞋarongoa God Ꞌania ru ki taꞋifau goꞋo neꞋe kulu sasiꞋi.

NoaꞋa kamu kasi faꞋarora ngwae asina kamu ki

13 Aia, noaꞋa kulu kasi fata faꞋali kia kwailiu laꞋu. Ma nia leꞋa fuana kuke mango faꞋasia sasilana ru neꞋe ke baꞋa sasia maurilana ngwaefuta kia ka firute. 14 Sulia na fikuꞋa nau faꞋinia Aofia sa Jesus, nau ku sai leꞋa naꞋa ana noaꞋa ta fanga kasi faꞋasua ta ngwae Ꞌi maana God. Si diꞋia ta ngwae ka fia fasi ti fanga ke sua fuana nia Ꞌania, Ꞌirai tama nia rora fuana nia Ꞌania. 15 Ma diꞋia ta ngwaefuta amuꞋa ka kwaimanatai sulia tae neꞋe kamu Ꞌania, ꞋunaꞋeri tama noaꞋa kamu kasi faꞋataꞋinia goꞋo na alafeꞋanga kamu fuana. NoaꞋa kamu kasi alua na fanga neꞋe kamu Ꞌania ka faꞋalia na ngwae neꞋe sa Jesus Christ nia mae Ꞌusia. 16 NoaꞋa kamu kasi sasi ta ru neꞋe kamu saea fasi nia leꞋa ma ta ngwaefuta amuꞋa ka kwaimanatai duꞋungana, Ꞌiri neꞋe ngwae ki kira ke fuꞋusi taꞋa amuꞋa faꞋinia. 17 KaidaꞋi God nia gwaungaꞋi fafi kia, na ru talingaꞋi noaꞋa laꞋu sulia na ru kulu Ꞌania nama kulu ka kwaꞋufia. Bore ma, na ru neꞋe talingaꞋi neꞋe kuke sasia ru saga fuana ngwae ki, ma kuke tua Ꞌani aroaroꞋa faꞋinia ngwae ki, ma kuke tua Ꞌani na saesaeleꞋa Ꞌanga na AnoꞋi ru Abu kwatea fuaka. 18 Ma diꞋia ta ngwae nia rao fuana sa Jesus Christ ꞋunaꞋeri, God nia saeleꞋa sulia, ma ngwae matamata ki bore kira ka alafafia.

19 Nia neꞋe, kuke sasi Ꞌuana sasilana ru neꞋe kwatea aroaroꞋanga ma faꞋangasilana faꞋamamanaꞋanga kulu ki kwailiu. 20 NoaꞋa kamu kasi takalongaꞋinia na raoꞋa God sasia saena maurilana ta ngwae, osiꞋana Ꞌoko Ꞌania ta fanga nia fia fasi nia abu. Sui bore Ꞌana na fanga ki taꞋifau goꞋo ka leꞋa fuana Ꞌanilana, nia taꞋa liu diꞋia na fanga neꞋe kamu Ꞌania, nia faꞋarora ta ngwaefuta amuꞋa. 21 ꞋUnaꞋeri nia taꞋi leꞋa diꞋia noaꞋa kamu kasi Ꞌania fasina ta ru mauri, ma noaꞋa kamu kasi kwaꞋufia ta kafo ngasingasiꞋa neꞋe ke burasi kamu, ma noaꞋa kamu kasi sasia ta ru laꞋu neꞋe ka talaꞋia ngwaefuta kamu ki ka leka rora.

22 Ma na manataꞋanga kamu sulia na fanga neꞋe ti ngwae kira saea nia abu, nia ta ru safitamuꞋa goꞋo faꞋinia God. ꞋOilakiꞋa fuana ngwae neꞋe nia sasia tae neꞋe nia saiana nia saga, ma na maurilana noaꞋa kasi matalangaꞋinia. 23 Bore ma diꞋia na ngwae neꞋe manatana ka ruarua sulia tae neꞋe nia abu Ꞌi maana God fuana Ꞌanilana, ma nia ka Ꞌania ru neꞋeri, nia sasia ta ru rora, sulia na ngwae neꞋeri kasi roꞋosulia na tae neꞋe nia manata sulia nia saga. OsiꞋana diꞋia kulu sasia ta ru neꞋe kulu manata ruarua ana fasi nia leꞋa Ꞌi maana God, tama ru neꞋeri nia taꞋa.

15

FaꞋasaeleꞋa ngwae matamata ki, noaꞋa laꞋu fuaka talaka

1 ꞋIu, kiaꞋa na ngwae neꞋe faꞋamamana Ꞌanga kia ki ngasingasiꞋa, nia bolo fuana kuke mabetau faꞋinia sa tai neꞋe faꞋamamana Ꞌanga kira ki ngwataꞋutaꞋu. Ma noaꞋa kulu kasi manata goꞋo sulia kiaꞋa talaka. 2 Ma nia ka bolo fuana kuke faꞋasaeleꞋa na ngwaefuta kia ki Ꞌiri ka leꞋa fuada, fasi Ꞌiri kuke faꞋangasingasia faꞋamamana Ꞌanga kira ki. 3 Sa Jesus Christ noaꞋa kasi sasia laꞋu na ru ki fuana faꞋasaeleꞋalana talana. Sulia na KerekereꞋa Abu ba saea, “God, na fata fuꞋusi taꞋangaꞋa kira fuamu faꞋali nau logo.” 4 Na ru ki taꞋifau neꞋe kira keresia saena KerekereꞋa Abu, kira keresia fuana faꞋamanatalaka. Na KerekereꞋa Abu nia Ꞌafi kia fuana mabetauꞋa, ma nia ka radu kia. Ma ru neꞋeri ki kwatea ma kulu ka manata ꞋuitoꞋo ana God neꞋe faꞋamamana eta fataꞋa nia ki fuaka.

5 Nau ku foꞋo Ꞌiri God neꞋe gwalona mabetauꞋanga ma kwairaduꞋanga, ka kwatea ma muke tua sulia taꞋi manataꞋanga goꞋo diꞋia logo sa Jesus Christ nia tua faꞋi kamu. 6 ꞋUnaꞋeri kamu ke toꞋo ana taꞋi liaꞋi ngwae ma taꞋi fataꞋa, muke faꞋa ꞋinotoꞋa God na MaꞋa sa Jesus Christ na Aofia kia.

7 Ma muke kwalo kamu kwailiu ka diꞋia sa Jesus Christ ba kwalo kamu logo. DiꞋia kamu sasi ꞋunaꞋeri, ngwae ki kira ke baꞋatafea God. 8 Nau ku saea fuamuꞋa, sa Jesus Christ nia leka maꞋi saena magalia fasi Ꞌiri ka Ꞌafia ngwae Jiu ki, Ꞌiri ka faꞋataꞋinia na fata alangaꞋinga God ki fuana koꞋo bora kira ki ke fuli mamana. 9 Ma nia leka logo maꞋi ka kwatea na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki kira ka saiana baꞋatafelana God fuana kwaimanatai Ꞌanga nia. DiꞋia ba na KerekereꞋa Abu nia saea,

“Ana kaidaꞋi nau ku tua faꞋinia ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, nau ku baꞋatafe Ꞌoe, ma nau ku fataleꞋa amu Ꞌania nguꞋa ki.”

10 Ma na KerekereꞋa Abu ka fata laꞋu Ꞌuri,

“Kamu ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, muke saeleꞋa faꞋinia ngwae God ki Ꞌi Jiu!”

11 Ma na KerekereꞋa Abu ka fata laꞋu Ꞌuri,

“Kamu ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, muke baꞋatafea God, ma ngwae ki taꞋifau, muke baꞋatafe nia!”

12 Ma ana ta KerekereꞋa Abu laꞋu, sa Aesea ka fata Ꞌuri,

“TaꞋi ngwae ana kwalafa sa Jesi ke baꞋa leka maꞋi, ma nia ke baꞋa gwaungaꞋi fafia na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, ma kira ke baꞋa fitoꞋo ana niaꞋa.”

13 Ma nau ku foꞋo Ꞌiri God neꞋe kwate kulu ka toꞋo ana fitoꞋonga, ka faꞋasaeleꞋa kamu, ma ka kwatea aroaroꞋanga fuamuꞋa sulia na faꞋamamanaꞋanga kamu ana niaꞋa, fasi Ꞌiri na fitoꞋonga kamu ke bulao Ꞌani ngasingasiꞋanga na AnoꞋi ru Abu.

DuꞋungana tae neꞋe sa Paul ka kerekere noniraꞋa

14 Ngwaefuta nau kina, nau ku sai leꞋa ana na abulaꞋanga kamu nia leꞋa liu, ma muka saiꞋi ru, ma muka bolo fuana na faꞋamanatalamuꞋa kwailiu. 15 Sui bore Ꞌana nia ꞋunaꞋeri, saena kerekereꞋa neꞋe nau ku fata madako sulia ti ru neꞋe nau ku oga nai faꞋamanata oli amuꞋa Ꞌani. Nau ku fata noniraꞋa osiꞋana God nia fili nau sulia na kwaiꞋofeꞋanga nia, 16 ma nia kwatea ma nauꞋa na ngwae rao fuana sa Jesus Christ Ꞌi safitana na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki. Nau ku rao diꞋia ta fata abu Ꞌani faꞋatalongaꞋilana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa faꞋasia God, Ꞌiri na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki kike baꞋa diꞋia ta kwaisuꞋusiꞋanga neꞋe God nia saeleꞋa faꞋinia, ma na AnoꞋi ru Abu ka faꞋafaolu kira. 17 Ma ana fikuꞋa nau faꞋinia sa Jesus Christ, nau ku fata baꞋalafe Ꞌani raoꞋa nau fuana God. 18 Nau ku fata goꞋo sulia tae ki neꞋe sa Jesus Christ nia sasi Ꞌani nau fuana talaꞋilana ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki fuana roꞋongaꞋa sulia God. Kira roꞋosulia God osiꞋana kira rongoa alaꞋanga nau ki, ma kira ka lisia ru nau ku sasiꞋi ki. 19 Ma nau ku fulia faꞋanadaꞋa ki ma ru ni ꞋarefoꞋanga ki Ꞌani na ngasingasi Ꞌanga ana AnoꞋi ru Abu God. ꞋUnaꞋeri, nau ku etangia raoꞋa nau Ꞌi Jerusalem, ma nau ku leka kwai liu ana kula ki leleka ka dao Ꞌi Ilirikum. Ma Ꞌi niniꞋari, nau ku fatataloꞋania na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia sa Jesus Christ ka sui naꞋa ana kula neꞋeri ki. 20 ꞋI faꞋi bore Ꞌana nau ku leka ana, nau ku ꞋidufaꞋi sasi Ꞌuri: Nai fatataloꞋania na FaꞋarongoꞋa LeꞋa ana maꞋe fanoa neꞋe noaꞋa kira kasi rongo Ꞌua sulia sa Jesus Christ, fasi Ꞌiri naisi diꞋia ta ngwae neꞋe saungaꞋinia ta luma Ꞌi fafona fau ni babatoꞋo Ꞌanga ta ngwae matamata alua. 21 DiꞋia ba na KerekereꞋa Abu alaꞋa sulia na Christ,

“Ngwae neꞋe noaꞋa kasi rongo Ꞌua sulia, kira ke baꞋa lisia, ma kira ka saiana.”

Sa Paul nia ke leka Ꞌuana Ꞌi Rom

22 Ma osiꞋana nau ku Ꞌabera sulia faꞋataloꞋa ꞋunaꞋeri saena fanoa matamata ki, nia neꞋe fonea noaꞋa naisi leka kwau Ꞌiri nai dao toꞋomuꞋa. 23 Ma ana kaidaꞋi neꞋe, nau ku faꞋasuia naꞋa na raoꞋa nau ki Ꞌi neꞋe saena maꞋe fanoa neꞋeri ki. Ma sulia bara faꞋi ngali naꞋa neꞋe nau ku oga lekaꞋa kwau siaumulu, 24 ma Ꞌi niniꞋari nau ku manata naꞋa fuana fasi Ꞌiri nai liu kwau siaumulu, kaidaꞋi nai baꞋa leka Ꞌuana Ꞌi Spen. Nia neꞋe nau ku manata toꞋo fuana nai dao kwau siamuꞋa, nau ku taꞋi saeleꞋa basi faꞋi kamu ka sui, nau ku oga muke kwaiꞋafi aku ana lekaꞋa nau Ꞌuana Ꞌi Spen. 25 Bore ma Ꞌi naꞋona neꞋe nau ku leka Ꞌuana Ꞌi Spen, nai leka basi Ꞌuana Ꞌi Jerusalem fuana Ꞌafilana ngwae God ki Ꞌi neꞋeri. 26 OsiꞋana na ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Masedonia ma Ꞌi Gris, kira fia nia leꞋa fuana kwate maniꞋa fuana Ꞌafilana ngwae faꞋamamana neꞋe kira dalaꞋa ma kira ka tua Ꞌi Jerusalem. 27 Ma na liaꞋi ngwae neꞋeri neꞋe ru kira talada. Ma ka ꞋunaꞋeri bore, nia bolo fuana kike Ꞌafida. Sulia na ngwae Jiu ki kira daroꞋia kwailiu na FaꞋarongoꞋa LeꞋa faꞋinia na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, ma ka leꞋa fuana ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, kira ka daroꞋia na toꞋo ruꞋa kira ki faꞋinia na ngwae Jiu ki. 28 Ma ana kaidaꞋi nai faꞋasuia naꞋa na raoꞋa fuana kwatelana na mani neꞋe kira fikua fuada ka sui, nai baꞋa leka Ꞌuana Ꞌi Spen, ma nau ku liu siaumulu ana lekaꞋa nau. 29 KaidaꞋi nai dao maꞋi siaumulu, nau ku saiana sa Jesus Christ ke faꞋaleꞋa kamu osiꞋana nauꞋa.

30 Ngwaefuta nau kina, sulia na Aofia kia sa Jesus Christ, ma sulia na alafeꞋanga neꞋe na AnoꞋi ru Abu kwatea fuaka, nau ku gani kamu muke foꞋo ngasingasiꞋa faꞋi nau, fasi Ꞌiri God ke Ꞌafi nau. 31 Muke foꞋo Ꞌiri God ke Ꞌafi nau fasi Ꞌiri na ngwae ki Ꞌi Judea neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana, noaꞋa kasi faꞋafii nau. Ma muke foꞋo logo Ꞌiri na ngwae God ki Ꞌi Jerusalem kike saeleꞋa sulia na mani ba nau ku kwatea fuana Ꞌafilada. 32 ꞋUnaꞋeri, diꞋia na kwaiogaiꞋanga God, ana kaidaꞋi nau ku faꞋasuia naꞋa raoꞋa nau Ꞌi Jerusalem, nai baꞋa leka maꞋi siaumulu faꞋinia na saeleꞋanga doe, ma nau kui baꞋa mamalo leꞋa faꞋi kamu. 33 Aia, nau ku foꞋo Ꞌiri God neꞋe kwatea aroaroꞋanga fuaka, ke tua faꞋi kamu taꞋifau. ꞋIu ke ꞋunaꞋeri.

16

Sa Paul fata leꞋaleꞋa ana ti ngwae faꞋamamana Ꞌi Rom

1 ꞋIu, nau ku oga nai fata leꞋa sulia na ngwaingwaena kia Ꞌi Fobe neꞋe rao fuana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Kenkrae. 2 Ana kaidaꞋi nia ke baꞋa dao maꞋi siaumulu, muke kwaloa sulia na faꞋamamanaꞋanga nia ana na Aofia, sulia ngwae God ki totolia kike sasi ꞋunaꞋeri. Ma muke Ꞌafia Ꞌani ta ru neꞋe nia oga, osiꞋana niaꞋa ba Ꞌafia logo na ngwae Ꞌoro ki ma nauꞋa logo.

3 Ma nau ku kwatea alaꞋanga leꞋa leꞋa fuana sa Akuila ma Ꞌi Prisila neꞋe kera rao faꞋi nau fuana sa Jesus Christ. 4 Ana kaidaꞋi kera Ꞌafi nau, karangi kira ka saungidaroꞋo. Ma sulia ru neꞋe, nau ku tafedaroꞋo liu. Ma noaꞋa laꞋu taꞋifili nau, ma na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki taꞋifau neꞋe kira faꞋamamana logo, kira tafedaroꞋo. 5 Aia, ma nau ku kwatea alaꞋanga leꞋa leꞋa logo fuana ngwae neꞋe kira faꞋamamana, ma kira ka fiku saena luma kera fuana foꞋosilana God.

Ma nau ku kwatea alaꞋanga leꞋa leꞋa logo fuana sa Epaenetus, na kwaima leꞋa nau. Nia neꞋe ngwae etaeta neꞋe nia faꞋamamana ana sa Jesus Christ Ꞌi Asia. 6 Ma nau ku kwatea alaꞋanga leꞋa leꞋa logo fuana Ꞌi Mary, kini ba nia rao ngasingasiꞋa fuamuꞋa. 7 Ma alaꞋanga leꞋa leꞋa logo fuana sa Andronikus, ma sa Junias, na ro ngwae Jiu ki diꞋia logo nauꞋa neꞋe kira tua tua faꞋi nau saena luma ni lokafo. Ma keroꞋa ro ngwae kera eta faꞋamamana ana sa Jesus Christ sui mala nauꞋa. Ma na ngwae ni lifurongo ki, kira sai leꞋa logo adaroꞋo.

8 Na alaꞋanga leꞋa leꞋa nau fuana sa Ampilatus, na kwaima leꞋa nau sulia na faꞋamamanaꞋanga keroꞋo ana na Aofia. 9 Na alaꞋanga leꞋa leꞋa logo fuana sa Urbanus, na ngwae rao faꞋi nau fuana sa Jesus Christ. Ma na alaꞋanga leꞋa leꞋa logo fuana sa Stakis, na ngwae kwaima leꞋa nau. 10 Ma alaꞋanga leꞋa leꞋa fuana sa Apeles, na ngwae leꞋa neꞋe sa Jesus Christ alafafia. Ma fata leꞋa leꞋa Ꞌanga fuana sa Aristobulus faꞋinia na tuaꞋa nia. 11 Ma alaꞋanga leꞋa leꞋa fuana sa Herodion, ta ngwae Jiu diꞋia logo nauꞋa. Ma alaꞋanga leꞋa leꞋa logo fuana sa tai faꞋida neꞋe kira faꞋamamana saena luma sa Narsisus.

12 Aia, na alaꞋanga leꞋa leꞋa nau ki fuana Ꞌi Trifaena ma Ꞌi Trifosa, neꞋe kera rao ngasingasiꞋa fuana na Aofia. Ma na alaꞋanga leꞋa leꞋa logo fuana kwaima nau Ꞌi Persis, na kini rao maꞋudi fuana na Aofia. 13 Nau ku kwatea alaꞋanga leꞋa leꞋa nau ki fuana sa Rufus, ngwae rao leꞋa fuana na Aofia. Ma alaꞋanga leꞋa leꞋa logo fuana teꞋa sa Rufus, neꞋe nia Ꞌafi leꞋa aku diꞋia naꞋa ta ngela Ꞌana. 14 AlaꞋanga leꞋa leꞋa nau ki fuana sa Asinkritus, sa Flegon, sa Hermes, sa Patrobas, sa Hermas, ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira faꞋamamana ma kira ka tua faꞋinida. 15 AlaꞋanga leꞋa leꞋa ki fuana sa Filologus, ma sa Julia, ma sa Nereus faꞋinia ngwaingwaena nia, ma fuana sa Olimpas faꞋinia na ngwae God ki taꞋifau neꞋe kira tua faꞋinida.

16 Ma ana kaidaꞋi kamu ke lisi kamu kwailiu, muke faꞋataꞋinia na alafeꞋanga kamu fuamuꞋa kwailiu. Aia, ma na ngwae faꞋamamana sa Jesus Christ ki taꞋifau Ꞌi neꞋe, kira kwatea kwau na alaꞋanga leꞋa leꞋa kira ki fuamuꞋa.

Fata faꞋabasuꞋa sulia tuaꞋa leꞋa fuana ngwae faꞋamamana ki

17 Ngwaefuta nau kina, nau ku saea fuamuꞋa, muke madafi kamu faꞋasia na ngwae neꞋe kira kwate ma kamu ka fuꞋa ki, ma kira kwate ma ti ngwae ka faꞋitaꞋi faꞋasia sa Christ. Kira faꞋamanata Ꞌani na ru neꞋe leka matamata faꞋasia na faꞋamanataꞋanga mamana neꞋe kamu faꞋamamana ana. Muke tua tau faꞋasida. 18 Sulia sa tai faꞋida neꞋe kira sasi ꞋunaꞋeri, noaꞋa kira kasi rao goꞋo fuana sa Jesus Christ na Aofia kia, bore ma kira rao goꞋo Ꞌada sulia liada talada. ꞋAnia alaꞋanga leꞋa kira ki faꞋinia na alaꞋanga kwaigwafe kira ki, kira ka sokea ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi saiꞋi ru Ꞌua ki. 19 Bore ma ngwae ki taꞋifau kira rongo sulia neꞋe kamu roꞋosulia sa Christ. Ma nau ku saeleꞋa liu suli kamu. Nau ku oga muke liatoꞋo sulia tae neꞋe leꞋa, ma muke tua faꞋasia na ru taꞋa ki. 20 ꞋUnaꞋeri God neꞋe gwalona na aroaroꞋanga kia, nia ke baꞋa ꞋaliꞋali ka kwate ma kamu ke liufia sa Saetan.

Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri na Aofia kia sa Jesus ka inaꞋu ana ꞋofelamuꞋa.

21 Ma sa Timoti, na ngwae neꞋe rao faꞋi nau, kwatea logo kwau na alaꞋanga leꞋa leꞋa nia ki fuamuꞋa. Ma sa Lusius, sa Jason, ma sa Sosipater, na ngwae Jiu ki diꞋia logo nauꞋa, kira kwatea na alaꞋanga leꞋa leꞋa kira logo fuamuꞋa.

22 Ma nauꞋa sa Tertius, na ngwae neꞋe nau ku Ꞌafia sa Paul fuana keresilana na alaꞋanga neꞋe ki, nau ku kwatea kwau na alaꞋanga leꞋa leꞋa nau fuamuꞋa sulia na faꞋamamanaꞋanga kia ana sa Jesus Christ.

23-24 Aia, ma sa Geas ka kwatea kwau na alaꞋanga leꞋa leꞋa nia ki. Nau ku tua faꞋinia Ꞌi neꞋe, ma na ngwae faꞋamamana ki neꞋe kira fiku logo Ꞌi luma nia. Ma sa Erastus, na ngwae lia sulia mani saena maꞋe fanoa doe neꞋeri, faꞋinia ngwaefuta kia sa Kuartus, kera kwatea na alaꞋanga leꞋa leꞋa keroꞋa logo fuamuꞋa.*

FoꞋongaꞋa Ꞌisi Ꞌani baꞋatafeꞋanga

25 Kuke fuꞋusi ꞋinotoꞋa ana God, osiꞋana nia saiana faꞋangasingasi lamuꞋa sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe nau ku faꞋataloꞋania. Na FaꞋarongoꞋa neꞋe nia leka sulia sa Jesus Christ. KaidaꞋi tau naꞋa maꞋi God noaꞋa kasi faꞋataꞋi madako ana FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe. 26 Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, nia faꞋataꞋinia naꞋa na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Na profet ki kerekere sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe. Ma God neꞋe mauri firi, nia asungaꞋi kami ka takaloa na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe fuana ngwae ana fanoa ki taꞋifau, fasi Ꞌiri neꞋe ngwae ki taꞋifau, kike faꞋamamana ana, ma kike roꞋo logo sulia.

27 God taꞋifilia goꞋo neꞋe liatoꞋo ana ru ki taꞋifau, kulu baꞋatafea Ꞌani sa Jesus Christ tuatua firi. ꞋIu ke ꞋunaꞋeri.

✡ 1:17 Habakuk 2:4

✡ 3:4 Sam 51:4

✡ 3:12 Sam 14:1-3

✡ 3:13 Sam 5:9

✡ 3:14 Sam 10:7

✡ 3:17 Aesea 59:7-8

✡ 3:18 Sam 36:1

✡ 4:3 Jenesis 15:6

* 8:9 nama AnoꞋi ru sa Christ

* 9:5 sa Abraham, sa Aesak, ma sa Jakob

✡ 9:9 Jenesis 18:10

✡ 9:26 Hosea 2:23; 1:10

✡ 10:5 Levitikus 18:5

✡ 10:13 Joel 2:32

✡ 10:18 Sam 19:4

✡ 10:19 Diutronomi 32:21

✡ 10:20 Aesea 65:1

✡ 11:8 Aesea 29:10; Diutronomi 29:4

✡ 11:10 Sam 69:22, 23

✡ 11:27 Aesea 59:20

✡ 12:19 Diutronomi 32:35

* 16:23-24 Ti kerekereꞋa Ꞌua Ꞌadoa laꞋu alaꞋanga neꞋe, “Na kwaiꞋofeꞋanga na Aofia kia sa Jesus Christ ke tua faꞋi kamu taꞋifau. ꞋIu.”

1 Korint

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Na Etana KerekereꞋa Sa Paul Fuana Ngwae FaꞋamamana Ki ꞋI Korint

KaidaꞋi sa Paul nia leka ana uula lekaꞋa nia, nia dao ka tua Ꞌi Efesus sulia kala kaidaꞋi, ma nia ka keresia ti kerekereꞋa fuana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Korint. Saena taꞋi kerekereꞋa, sa Paul faꞋamanata kira Ꞌani tuaꞋa saga faꞋinia ngwae abu faꞋamamana. (Kulu Ꞌiri toꞋo ana kerekereꞋa neꞋeri Ꞌi taꞋena.) Buri Ꞌana neꞋe ngwae Ꞌi Korint ki kira toꞋomani na kerekereꞋa neꞋeri, kira ka toꞋo ana ti lidiꞋa neꞋe kira oga kike lidia Ꞌuana sa Paul. Kira saefiloa ka Ꞌuri, “ꞋUri ma, nia leꞋa goꞋo ana fuana araꞋinga nama noaꞋa? ꞋUri ma, nia leꞋa goꞋo ana fuana ngwae faꞋamamana ki, kuke leka fanga goꞋo ada faꞋinia kwaima kulu ki neꞋe kira Ꞌania fanga neꞋe kira foꞋosi Ꞌani nunuꞋi ru ki? ꞋUri ma faꞋuta neꞋe kulu ka fiku foꞋo goꞋo aka? Ma kwateꞋa faꞋuta mo ana AnoꞋi ru Abu neꞋe leꞋa fuaka fuana saefilolana God Ꞌuana?” Na ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Korint kira kerekere fuana sa Paul fuana saefilolana sulia ru neꞋeri ki.

Ta uulu ngwae neꞋe satada Stafanas, ma sa Fotunatus, ma sa Akaikus, kira leka maꞋi faꞋasia Ꞌi Korint faꞋinia kerekereꞋa baera siana sa Paul. Ma kira ka faꞋarongoa logo sa Paul Ꞌania ti ru taꞋa liu fuli Ꞌi safitana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Korint. Ti ngwae faꞋamamana Ꞌi Korint, kira ka olisuꞋusuꞋu Ꞌi safitada kwailiu, ma kira ka fata baꞋalafe sulia sa tai neꞋe siuabua kira ma ka faꞋamanatada Ꞌania ru God ki (3:1-23). Ti ngwae oga kike leka sulia sa Paul, ma ti ai ka oga kike leka sulia sa Apolos nama sulia ti ngwae matamata laꞋu. ꞋUnaꞋeri ma taꞋi ngwae logo ka kakabara na teꞋa fafo nia, ma na faꞋinaꞋonaꞋo ana fikutaꞋi ngwae God ki noaꞋa kira kasi sasia nama ta ru ana falafala taꞋa ꞋunaꞋeri. Ma ta ru laꞋu, ti ngwae faꞋamamana kira ka ngali logo ti ngwae faꞋamamana ana kwai matalangaꞋinga Ꞌi maana ngwae abu faꞋamamana ki fuana faꞋasagalada.

Sa Paul ka keresia laꞋu fuana ngwae faꞋamamana Ꞌi Korint. Ma na kerekereꞋa neꞋeri kulu ka saea Ꞌani 1 Korint. Saena bali buka 1-6, sa Paul ka kerekere sulia ru taꞋa neꞋe fuli safitana ngwae faꞋamamana Ꞌi Korint neꞋe nia rongoꞋi. Saena bali buka 7-16, nia olisia na lidia neꞋe ngwae Korint ki kira saefiloa maꞋi saena kerekereꞋa kira.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

Na ꞋafitaꞋiꞋanga ana barangisiꞋa saena siosi & 1:1—4:21

Na ꞋafitaꞋiꞋanga ana kakabaraꞋanga & 5:1-13

Na ꞋafitaꞋiꞋanga ana kwaifataiꞋanga & 6:1-8

Na ꞋafitaꞋiꞋanga ana kwaiogaiꞋanga taꞋa & 6:9-20

Sa Paul olisia na lidiꞋa kira ana araꞋinga & 7:1-40

Sa Paul olisia na lidiꞋa kira ana nunuꞋi ru ki & 8:1—11:1

Sa Paul olisia na lidiꞋa kira ana foꞋo fikuꞋa & 11:2—14:40

Sa Paul olisia na lidiꞋa kira ana tataꞋe Ꞌanga ana noni faolu & 15:1-58

Fata leꞋa leꞋa Ꞌanga sa Paul & 16:1-24

1

1 Na kerekereꞋa neꞋe nia leka maꞋi faꞋasi nauꞋa sa Paul faꞋinia na ngwae asina kia sa Sosetenes. God nia fili nau sulia na kwaiogai Ꞌanga nia Ꞌiri nauꞋa ta ngwae ni lifurongo ana sa Jesus Christ.

2 KeroꞋo kerekere fuamuꞋa ngwae neꞋe kamu faꞋamamana ana sa Jesus, ma muka tua saena na fanoa Ꞌi Korint. God nia fili kamu, ma ka faꞋa abu kamu na ngwae nia ki, sulia na ꞋadoꞋa kamu faꞋinia sa Jesus Christ. God ka fili kamu faꞋinia na ngwae ana fanoa ki taꞋifau neꞋe kira foꞋosia sa Jesus Christ, neꞋe na Aofia kira, ma na Aofia kia logo.

3 Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri God na MaꞋa kia ma na Aofia sa Jesus Christ ke kwaiꞋofe amuꞋa ma ke kwatea na aroaroꞋanga fuamuꞋa.

Kulu toꞋo ana na leꞋangaꞋa ki osiꞋana sa Christ

4 Nau ku baꞋatafea God suli asoa ki osiꞋana kamuꞋa, sulia na kwaiꞋofeꞋanga neꞋe nia faꞋataꞋinia fuamuꞋa Ꞌania sa Jesus Christ. 5 God kwatea naꞋa ru leꞋa Ꞌoro ki fuamuꞋa, osiꞋana kamu tua ratai faꞋinia sa Jesus Christ. ꞋUnaꞋeri muka sai leꞋa ana ru Ꞌoro ki sulia sa Jesus Christ, ma muka faꞋatalo leꞋa logo sulia. 6 Na ru leꞋa neꞋe kiri nia kwatea fuamuꞋa, nia faꞋataꞋinia fuamuꞋa neꞋe na faꞋarongoꞋa neꞋe kami faꞋarongo kamu Ꞌani sulia sa Christ nia mamana. 7 Ma osiꞋana nia ꞋunaꞋeri, kamu ka ngalia naꞋa ru leꞋa ki taꞋifau faꞋasia God, ana kaidaꞋi neꞋe muke kwaimasi ana faꞋi asoa neꞋe na Aofia kia sa Jesus Christ ke baꞋa oli laꞋu maꞋi ana. 8 Ma nia ke baꞋa faꞋangasingasi kamu leleka ka dao ana asoa Ꞌisi, fasi Ꞌiri noaꞋa ta ru taꞋa kasi teo amuꞋa ana faꞋi asoa neꞋe nia ke baꞋa oli maꞋi ana. 9 Kulu fitoꞋo ana God ke sasi ꞋunaꞋeri fuamuꞋa, osiꞋana nia fili kulu Ꞌiri kulu ka tua kwaima faꞋinia sa Jesus Christ na Ngela nia ma na Aofia kia.

Na barangisiꞋanga Ꞌi safitana na fiku taꞋi ngwae faꞋamamana

10 Aia, ngwae asina nau kina Ꞌae, nau ku gani kamu Ꞌania na ngasingasiꞋanga ana sa Jesus Christ na Aofia kia, muke mango faꞋasia kwaingilongiloiꞋanga faꞋi kamu kwailiu, fasi Ꞌiri noaꞋa ta barangisiꞋanga Ꞌi safitamuꞋa. Ma nia leꞋa fuana neꞋe manataꞋanga kamu ki ma na kwaiogaiꞋanga kamu ki ka alua taꞋi ru. 11 Nau ku saea ru neꞋeri, osiꞋana neꞋe ti ngwae faꞋasia kwalafa Ꞌi Kloe kira faꞋarongo nau Ꞌani fasi kamu toꞋo ana olisuꞋusuꞋu Ꞌanga ki faꞋi kamu kwailiu. 12 Ma ti ngwae amuꞋa fata Ꞌuri, “NauꞋa na fafarongo sa Paul.” Ma ta ngwae ka saea, “NauꞋa na fafarongo sa Apolos.” Ma ta ngwae laꞋu ka saea, “NauꞋa na fafarongo sa Peter.” Ma ta ngwae laꞋu ka saea, “NauꞋa na fafarongo sa Jesus Christ.” 13 Na ru taꞋa liu neꞋeriꞋa, si duꞋungana kaumulu daroꞋia sa Jesus Christ Ꞌani fikuꞋa matamata ki. NoaꞋa laꞋu nauꞋa sa Paul ba nau ku mae fuamuꞋa ana na Ꞌai rara folo! Ma noaꞋa kamu Ꞌiri siuabu Ꞌani sataku fasi Ꞌiri kamuꞋa na fafarongo nau ki!

14 Nau ku baꞋatafea God, duꞋungana taꞋifilia sa Krispus ma sa Geas goꞋo neꞋe nau ku siuabuda. 15 Nia neꞋe, noaꞋa ta ngwae bore Ꞌana kasi saea nia siuabu Ꞌiri niaꞋa na fafarongo nau. 16 (Aia, nau ku siuabua logo sa Stafanas faꞋinia na luꞋuluꞋua nia, ma noaꞋa nau kusi manata toꞋona sa tai laꞋu neꞋe nau ku siuabua.) 17 OsiꞋana sa Jesus Christ noaꞋa kasi asungaꞋi nau maꞋi fuana siuabulana ngwae ki. Nia asungaꞋi nau lala maꞋi Ꞌiri nau ku faꞋarongo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Ma noaꞋa nau kusi fata Ꞌani liatoꞋo Ꞌanga ana magalia, Ꞌasu Ꞌubani ti ngwae kira kata faꞋamamana sulia na alaꞋanga leꞋa nau ma noaꞋa laꞋu sulia na mamanaꞋanga ana maelana sa Jesus Christ ana Ꞌai rara folo.

Na maelana sa Jesus faꞋataꞋinia na ngasingasiꞋanga ma na liatoꞋongaꞋa God

18 Ana kaidaꞋi ti ngwae kira rongoa faꞋarongoꞋa sulia na maelana sa Jesus Christ ana Ꞌai rara folo, kira fia na faꞋarongoꞋanga neꞋeri na ru ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana. Ma na ngwae neꞋeri ki, God ke baꞋa kwatea na kwaꞋikwaꞋinga fuada. Bore ma kuluꞋa, na ngwae neꞋe God faꞋamauri kulu ki, kulu saiana na faꞋarongoꞋanga neꞋeri nia neꞋe na ngasingasiꞋanga God fuana faꞋamaurilana ngwae ki. 19 OsiꞋana God nia saea saena na KerekereꞋa Abu ka Ꞌuri,

“Ti ngwae Ꞌi neꞋana kira saea fasi kira liatoꞋo ma kira ka toꞋo ana na liaꞋi ngwae saga ki.

Bore ma nai baꞋa faꞋataꞋinia neꞋe noaꞋa kira Ꞌiri liatoꞋo goꞋo, ma nau kui baꞋa faꞋataꞋinia neꞋe na naiꞋi ru Ꞌanga kira ki ke baꞋa sui.”

20 Nia neꞋe, kulu saiana na liatoꞋongaꞋa ngwae Grik ki, ma na liatoꞋongaꞋa ngwae Jiu ki, ma na liatoꞋongaꞋa ngwae alaꞋa leꞋa ki, nia ke dalafaꞋa goꞋo Ꞌana. God faꞋataꞋinia neꞋe na liatoꞋongaꞋa ngwae ki niꞋi boleboleꞋa goꞋo Ꞌani.

21 God nia liatoꞋo liu. Nia neꞋe kwate ma ka ꞋafitaꞋi fuana na ngwae ki Ꞌiri kira kasi saiana God Ꞌani na liatoꞋongaꞋa kira talada. God oga faꞋamaurilana na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana faꞋarongoꞋanga neꞋe kami faꞋarongo Ꞌani, sui bore Ꞌana ngwae Ꞌoro ki kika saea neꞋe faꞋarongoꞋanga neꞋeri nia boleboleꞋa goꞋo Ꞌana. 22 Ma na ngwae Jiu ki, kira oga kike lisia na faꞋanadaꞋa ki sui mala kira ka fiꞋi faꞋamamana. Ma na ngwae Ꞌi Grik ki, kira oga rongolana na alaꞋanga liatoꞋo ki sui mala kira ka fiꞋi faꞋamamana. 23 Bore ma kamiꞋa faꞋarongo Ꞌani sa Jesus Christ faꞋinia na maelana ana Ꞌai rara folo. Ma na ngwae Jiu ki kira Ꞌaila Ꞌani na faꞋarongoꞋa neꞋeri. Ma na ngwae Grik ki, kira saea neꞋe faꞋarongoꞋa neꞋeri na alaꞋanga boleboleꞋa goꞋo Ꞌana. 24 Bore ma fuana sa tai faꞋida neꞋe God filida naꞋa, ana Jiu ki, ma ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki logo, na faꞋarongoꞋa neꞋeri sulia sa Jesus Christ neꞋe faꞋataꞋinia na ngasingasiꞋanga God faꞋinia na liatoꞋongaꞋa God. 25 Sui bore Ꞌana ngwae Ꞌoro kira ka saea neꞋe liatoꞋo Ꞌanga God ru boleboleꞋa goꞋo Ꞌana, na liatoꞋo Ꞌanga God nia tasa liufia na liatoꞋo Ꞌanga na ngwae ki. Ma sui bore Ꞌana ngwae Ꞌoro kira ka saea na ngasingasiꞋanga God neꞋe ru tiꞋitiꞋi goꞋo Ꞌana, na ngasingasiꞋanga God, ngasingasiꞋa ka tasa liufia na ngasingasiꞋanga ngwae ki.

26 Aia, ngwae asina nau kina Ꞌae, noaꞋa kamu kasi manata bura Ꞌani tuaꞋa ba kamu tua maꞋi Ꞌani Ꞌi naꞋona mala kaidaꞋi ba God nia sae kamu Ꞌuana faꞋamamanaꞋanga. OsiꞋana neꞋe Ꞌi maana ngwae ki, bara ngwae goꞋo amuꞋa neꞋe kira toꞋo ana liatoꞋongaꞋa, ma na ꞋinotoꞋanga. Ma bara ngwae goꞋo amuꞋa neꞋe leka maꞋi faꞋasia na fuuꞋi ngwae toꞋofu ki. 27 Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, God nia fili kamu na ngwae neꞋe kira saea kaumulu boleboleꞋa ki, fasi Ꞌiri nia ke faꞋaꞋekea na ngwae liatoꞋo ki. Ma nia ka fili kamu na ngwae neꞋe kira saea kaumulu ngwataꞋutaꞋu ki, fasi Ꞌiri nia ke faꞋaꞋekea na ngwae ꞋinotoꞋa ki. 28 Ma God ka fili kamu na ngwae neꞋe kira kasi fuꞋusi doe amuꞋa ki, ma kira ka Ꞌaila Ꞌani kamu, ma kira ka saea kamu na ru ꞋoꞋo ki goꞋo, fasi Ꞌiri nia ke faꞋalia na ru neꞋe kira saea Ꞌania na ru talingaꞋi ki. 29 Ma sulia nia ꞋunaꞋeri, noaꞋa ta ngwae kasi saiana ka fata leꞋa sulia niaꞋa talana Ꞌi naꞋona God. 30 God naꞋa neꞋe alu kulu ka tua ratai faꞋinia sa Jesus Christ, ma God naꞋa neꞋe ka kwatea liatoꞋo Ꞌanga fuaka Ꞌani sa Jesus Christ. Ma God ka faꞋa ꞋoloꞋolo kulu sulia sa Jesus Christ. Ma osiꞋana sa Jesus Christ logo, God ka loge kia, ma nia ka faꞋa abu kia naꞋa fuana. 31 Ma nia ka diꞋia na KerekereꞋa Abu ba saea, “Sa tai bore Ꞌana neꞋe oga ka fata baꞋalafe, nia ka fata baꞋalafe sulia tae neꞋe na Aofia nia fulia.”

2

Sa Paul noaꞋa kasi faꞋatalo Ꞌani na liatoꞋo Ꞌanga ana magalia neꞋe

1 ꞋIu, ngwaefuta kina, ana kaidaꞋi ba nau ku dao maꞋi siaumulu fuana alaꞋanga sulia na alaꞋanga God ki fuamuꞋa, noaꞋa nau kusi fata Ꞌani ta alaꞋanga liatoꞋo diꞋia na ngwae sai Ꞌi ru ki. 2 OsiꞋana neꞋe ana kaidaꞋi ba nau ku tua faꞋi kamu, nau ku oga alaꞋanga sulia taꞋifilia goꞋo sa Jesus Christ ma na maelana ana Ꞌai rara folo. 3 ꞋUnaꞋeri, ana kaidaꞋi ba nau ku dao kwau siaumulu, nau ku ngwataꞋutaꞋu ma nau ku lebelebe, osiꞋana nau ku maꞋu. 4 Ma ana kaidaꞋi nau ku alaꞋa faꞋi kamu, na alaꞋanga nau ki noaꞋa laꞋu na liatoꞋo Ꞌanga ana magalia. Bore ma nau ku faꞋatalo Ꞌania ngasingasiꞋanga ana AnoꞋi ru Abu. 5 Nia ꞋunaꞋeri Ꞌiri faꞋamamanaꞋanga kamu kasi ego ana liatoꞋo Ꞌanga na ngwae goꞋo Ꞌana, bore ma muke ego lala ana ngasingasiꞋanga God.

God nia faꞋataꞋinia na lokoruꞋa nia fuaka Ꞌani na AnoꞋi ru Abu

6 Fuana ngwae neꞋe faꞋamamanaꞋanga kira ki ngasi naꞋa ana God, nau ku alaꞋa fuada Ꞌani liatoꞋo Ꞌanga. Ma na liatoꞋo Ꞌanga neꞋe nau ku faꞋamanatada Ꞌani noaꞋa laꞋu faꞋasia na ngwae liatoꞋo ana magalia neꞋe, nama na ngwae neꞋe kira ꞋinotoꞋa fafia na magalia neꞋe. Na ꞋinotoꞋanga kira ki ke baꞋa sui. 7 Bore ma na faꞋamanataꞋanga neꞋe nau ku fata sulia neꞋe na naiꞋi ru Ꞌanga God, neꞋe God noaꞋa Ꞌiri faꞋataꞋi madako ana fuana ngwae ki Ꞌi naꞋo. Ma Ꞌi naꞋona mala neꞋe God ka saungaꞋinia ru ki, nia manata naꞋa maꞋi sulia nia ke baꞋa fulia na liaꞋi ngwae neꞋeri fuana faꞋaleꞋalaka Ꞌi langi. 8 Ma na ngwae gwaungaꞋi ki ana magalia neꞋe noaꞋa kasi saiana na liaꞋi ngwae neꞋeri. DiꞋia kira saiana, nia ꞋafitaꞋi kira ka fotoꞋia na Aofia ꞋinotoꞋa ana Ꞌai rara folo. 9 OsiꞋana na KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri,

“Na ru neꞋe God nia sasi akaꞋu ana fuana kwatelana fuana ngwae neꞋe kira alafe fuana, noaꞋa ta ngwae kasi lia saiana, ma noaꞋa kasi rongo saiana, ma noaꞋa ta ngwae kasi malingaꞋinia ru neꞋeri.”

10 Ma God ka faꞋataꞋinia na liaꞋi ngwae neꞋeri fuaka Ꞌani AnoꞋi ru nia, neꞋe saiana na ru ki taꞋifau ma na manatana God logo. 11 TaꞋifilia goꞋo na ngwae talana neꞋe saiana tae neꞋe nia teo saena manatalana ngwae. Ma ka ꞋunaꞋeri logo, na AnoꞋi ru Abu taꞋifilia goꞋo neꞋe saiana tae neꞋe nia teo saena manatalana God. 12 Ma kuluꞋa ngwae neꞋe faꞋamamana ki, noaꞋa kulu kasi manata diꞋia na ngwae taꞋa ki saena magalia. Bore ma na AnoꞋi ru Abu faꞋasia God neꞋe tua akulu fasi Ꞌiri kuke saiana ru ki taꞋifau neꞋe God kwateꞋe fuaka.

13 ꞋUnaꞋeri kaimili kasi faꞋamanata laꞋu Ꞌani liatoꞋongaꞋa na ngwae ki. Bore ma na AnoꞋi ru Abu neꞋe Ꞌafi kaimili mika faꞋamanata Ꞌania ru mamana ki sulia God fuana ngwae neꞋe kira toꞋo ana AnoꞋi ru Abu saena maurilada ki. 14 Ma na ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi toꞋo ana AnoꞋi ru Abu, nia ꞋafitaꞋi kira ka saiana na ru mamana ki sulia God neꞋe AnoꞋi ru Abu nia faꞋataꞋinia. OsiꞋana ngwae neꞋeri ki kira saea na ru neꞋe AnoꞋi ru Abu faꞋataꞋiniꞋi ki ru ꞋoꞋo goꞋo Ꞌani. NoaꞋa kira kasi saiana ru neꞋeri, osiꞋana kira boꞋoboꞋo Ꞌuana na AnoꞋi ru Abu ka Ꞌafida Ꞌiri kike saiana na ru mamana neꞋeri. 15 Bore ma na ngwae neꞋe toꞋo ana AnoꞋi ru Abu saena maurilana, nia bolo faꞋinia saiꞋa ana ru ki taꞋifau faꞋasia na AnoꞋi ru Abu. Ma na ngwae neꞋe noaꞋa kasi toꞋo ana AnoꞋi ru Abu saena maurilana, nia kasi bolo faꞋinia ka malingaꞋinia na ngwae neꞋe toꞋo ana AnoꞋi ru Abu. 16 Sulia neꞋe KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri,

“NoaꞋa ta ngwae kasi saiana na manatalana na Aofia.

Ma noaꞋa ta ngwae Ꞌiri bolo logo fuana faꞋamanatalana Ꞌani ta ru.”

Bore ma kuluꞋa neꞋe kulu toꞋo naꞋa ana na AnoꞋi ru, kulu malingaꞋinia na manatana sa Jesus Christ.

3

Ngwae neꞋe toꞋo ana na AnoꞋi ru Abu noaꞋa kasi fulia barangisiꞋa

1 Ngwaefuta nau kina, ana kaidaꞋi ba nau ku tua faꞋi kamu, falafala kamu ki diꞋia goꞋo na falafala ana ngwae saena magalia. Ta neꞋe, noaꞋa nau kusi faꞋamanata kamu diꞋia neꞋe nau ku faꞋamanata ngwae neꞋe toꞋo ana AnoꞋi ru Abu. Ma kamu diꞋia goꞋo na ngela ki, osiꞋana neꞋe faꞋamamanaꞋanga kamu ana sa Jesus Christ noaꞋa kasi ngasingasiꞋa Ꞌua. 2 ꞋUnaꞋeri nau ku faꞋamanata kamu diꞋia ta kini ba faꞋasusufia na ngela tiꞋitiꞋi nia, ma noaꞋa kasi kwatea Ꞌua na fanga ngasi fuana. Ana kaidaꞋi neꞋeri, nia ꞋafitaꞋi Ꞌua fuana muke saiana na faꞋamanataꞋanga nau. Ma ana kaidaꞋi neꞋe bore, noaꞋa kamu kasi totolia Ꞌua, 3 sulia na abulaꞋanga kamu ki diꞋia na abulaꞋanga taꞋa na ngwae ki saena magalia. Kamu kwaimamagolai, ma muka olisuꞋusuꞋu faꞋi kamuꞋa kwailiu, nia faꞋataꞋinia neꞋe kwaiogai Ꞌanga taꞋa kamu ki goꞋo neꞋe talaꞋi kamu. Ma falafala kamu ka diꞋia na ngwae ki neꞋe noaꞋa kasi toꞋo ana na AnoꞋi ru Abu. 4 Ma ti ai amuꞋa kira ka fata Ꞌuri, “Kaimili na fafarongo sa Paul ki.” Ma ti ai kira fata Ꞌuri, “Kaimili neꞋe fafarongo sa Apolos ki.” Na alaꞋa lamuꞋa neꞋeriꞋa faꞋataꞋi madako liu ana falafala kamu ki diꞋia naꞋa ngwae noaꞋa kasi faꞋamamana ki.

5 Muke manata basi sulia nauꞋa, sa Paul, faꞋinia sa Apolos. KeroꞋo na ro ngwae rao God ki goꞋo fuana ꞋafilamuꞋa Ꞌuana faꞋamamanaꞋanga. Ma keroꞋo ka sasia amiroꞋo tae neꞋe na Aofia kwatea fuamiroꞋo fuana sasilana. 6 ꞋIu, ma nau ku diꞋia ta ngwae neꞋe fasia na maga ru ki. Ma sa Apolos ka diꞋia ta ngwae neꞋe kikia ana kafo na maga ru neꞋe nau ku fasiꞋi ki. Ma God lala neꞋe kwatea na mauriꞋa fuana maga ru neꞋeri ki, ma ka sasia ru neꞋeri ki ka bulao maꞋi. 7 ꞋUnaꞋeri, na ngwae neꞋe fasi ru faꞋinia na ngwae neꞋe kikia ana kafo maga ru neꞋeri ki, kera kasi ꞋinotoꞋa goꞋo. God naꞋa neꞋe ꞋinotoꞋa, duꞋungana nia kwatea naꞋa mauriꞋa fuana maga ru ki Ꞌiri ka bulao. 8 Ma na ngwae neꞋe fasi ru faꞋinia na ngwae neꞋe kikia kafo ana Ꞌai ki, kera rao fiku. Ma taꞋi taꞋi ngwaeꞋa ana ro ngwae neꞋe ki, God ke baꞋa kwaiara kera fuana na raoꞋa neꞋe kera sasiꞋi ki. 9 Nau ku rao faꞋinia sa Apolos fuana God. Ma kamuꞋa naꞋa neꞋe, kamu diꞋia na oꞋola God neꞋe keroꞋo rao saena.

Ma muka diꞋia logo na luma God. 10-11 Ma God ka Ꞌafi nau sulia nau ku diꞋia na ngwae liatoꞋo neꞋe saungaꞋinia na luma. Ma ana kaidaꞋi nau ku eta faꞋamanata kamu, nau ku alu na diro Ꞌai ana luma neꞋeri. Ma talitoꞋona sa Jesus neꞋe na diro Ꞌai ana luma neꞋeri. Ma ti ngwae matamata ka saungaꞋi fafona diro Ꞌai neꞋeri ki. Ma ka leꞋa fuana sa tai neꞋe ka rao ana luma neꞋeri, nia ke sasi leꞋa ana na raoꞋa nia ki. 12 Ta ngwae bore Ꞌana neꞋe saungaꞋi fafona na diro Ꞌai neꞋeri, nia sasi raoꞋa leꞋa diꞋia na ngwae neꞋe saungaꞋinia na luma Ꞌani na ru leꞋa diꞋia na gol, ma silva, ma na fau folilani doe ki. Nama nia ka sasia na raoꞋa taꞋa, diꞋia na ngwae neꞋe saungaꞋinia na luma Ꞌani na Ꞌai ma sao goꞋo. 13 Ma na kaidaꞋi ke baꞋa dao maꞋi ana faꞋi Asoa sa Jesus Christ fuana matalangaꞋinga, nia ke baꞋa ilitoꞋona na raoꞋa kia ki Ꞌani mafula. Ma diꞋia na raoꞋa ta ngwae ka leꞋa, ꞋafitaꞋi na mafula ke faꞋalia. Ma diꞋia neꞋe raoꞋa ta ngwae ka taꞋa, na mafula neꞋeri ke baꞋa faꞋalia taꞋifau goꞋo. 14 Ma diꞋia neꞋe mafula kasi faꞋalia na raoꞋa ta ngwae, nia ke baꞋa ngalia na kwaiaraꞋa leꞋa. 15 Ma diꞋia na mafula ke faꞋalia na raoꞋa ta ngwae, nia noaꞋa kasi ngalia ta kwaiaraꞋa, bore ma God ke baꞋa faꞋamauria. Sui bore Ꞌana nia ke baꞋa diꞋia na ngwae ba tafi faꞋasia na luma neꞋe duꞋafia, ma noaꞋa kasi laua naꞋa ta ru.

16 Aia, ma kamuꞋa ngwae neꞋe kamu faꞋamamana ki, kaumulu saiana taka neꞋe kamuꞋa na luma abu God, ma na AnoꞋi ru God ka tua saena maurilamuꞋa. 17 ꞋUnaꞋeri, si diꞋia ta ngwae ka faꞋalia na luma abu God, God bore ke faꞋalia logo niaꞋa. OsiꞋana na luma God nia abu liu, ma kamu naꞋa neꞋe luma abu God.

Na liatoꞋo God nia Ꞌado fikua ngwae ki ma noaꞋa kasi toꞋolangaꞋinida

18 Aia, noaꞋa kamu kasi Ꞌoi amuꞋa talamuꞋa. DiꞋia ta ngwae amuꞋa fia fasi nia ta ngwae liatoꞋo ana manatalana ngwae ki goꞋo Ꞌana, nia leꞋa fuana nia ka Ꞌaila Ꞌani liatoꞋo neꞋeri, fasi Ꞌiri ke alua niaꞋa na ngwae liatoꞋo Ꞌi maana God. 19 Sulia tae neꞋe ngwae saena magalia ki kira saea Ꞌani na liatoꞋongaꞋa, nia neꞋe ru ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana Ꞌi maana God. OsiꞋana neꞋe KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri, “Na ngwae liatoꞋo ki, God faꞋataꞋinia neꞋe manatalada nia rora.” 20 Ma taꞋi KerekereꞋa Abu ka Ꞌuri logo, “Na Aofia saiana fasi neꞋe manatana na ngwae liatoꞋo ki neꞋe ru ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana.” 21 ꞋUnaꞋeri, noaꞋa ta ngwae amuꞋa kasi fata baꞋalafe goꞋo osiꞋana kamu donga goꞋo taꞋi ngwae faꞋamanata. Ma ru ki taꞋifau neꞋe ru kamu ki: 22 Kaimili, sa Paul, sa Apolos, ma sa Peter logo, God alu kami na ngwae rao kamu ki. Na magalia, ma na mauriꞋa faꞋinia na maeꞋa, ma na ru ki neꞋe fuli ana kaidaꞋi neꞋe, ma ana kaidaꞋi neꞋe ke baꞋa dao maꞋi, God ka kwatea na ru neꞋeri ki taꞋifau logo fuamuꞋa. 23 Ma kamuꞋa neꞋe ru sa Jesus Christ ki. Ma sa Jesus Christ, niaꞋa neꞋe ru God.

4

Na ngwae Ꞌi Korint ki fuila kike alafafia faꞋamanataꞋanga sa Paul

1 Ma fuaimili ngwae neꞋe kami faꞋamanata ki, muke manata toꞋo aimili diꞋia ngwae rao sa Jesus Christ ki. God arabaꞋe kaimili fuana faꞋamanataꞋanga Ꞌani na naiꞋi ru Ꞌanga nia neꞋe noaꞋa nia kasi faꞋataꞋinia Ꞌi naꞋo. 2 God kwatea na raoꞋa neꞋe fuaimili, ma kaimili ka sasia nama na raoꞋa leꞋa neꞋe. 3-4 ꞋUri ma na raoꞋa nau faꞋi kamu nia leꞋa? Na Aofia talana neꞋe ke baꞋa filongaꞋi nau ma ka saiana. ꞋUnaꞋeri ta tae bore Ꞌana neꞋe kamu nama ta ngwae bore Ꞌana ka manata sulia raoꞋa nau noaꞋa Ꞌiri talingaꞋi goꞋo. NoaꞋa nau ku Ꞌiri saiana ta ru neꞋe nau ku fulia ka rora, bore ma noaꞋa kasi fada laꞋu neꞋe nau ku sasia goꞋo raoꞋa leꞋa ki. ꞋUnaꞋeri bore Ꞌana na Aofia lala neꞋe fulangani. 5 ꞋUnaꞋeri, noaꞋa kamu kasi saea na raoꞋa ta ngwae nia leꞋa nama ka taꞋa, Ꞌi naꞋona na kaidaꞋi neꞋe na Aofia ke oli logo maꞋi ana. Ana kaidaꞋi neꞋeri, nia ke baꞋa faꞋataꞋinia na manataꞋanga ago ngwae ki faꞋinia na ru sofongaꞋiniꞋi ki taꞋifau. Ma kaidaꞋi neꞋeri, God ke baꞋa tafea na ngwae ki totolia fulirulada.

6 Ngwaefuta kina, ana kaidaꞋi ba nau ku fata sulia sa Apolos ma nauꞋa, nau ku oga muke malingani na alaꞋanga Ꞌuri, “Muke roꞋosulia tae neꞋe na KerekereꞋa Abu nia saea.” Ma noaꞋa kamu kasi baꞋatafea ta ngwae faꞋamanata neꞋe leꞋa ka liufia ta ai. 7 Ma noaꞋa kamu kasi fia fasi kamu talingaꞋi ka liufia ti ngwae. God kwate ꞋoꞋo ana ru ki taꞋifau fuamuꞋa neꞋe kamu toꞋo ani. Nia neꞋe, noaꞋa kamu kasi bolo fuana fata baꞋalafeꞋa, osiꞋana God taꞋifilia goꞋo neꞋe kwatea na ru neꞋeri ki fuamuꞋa.

8 Kaumulu manata rora sulia neꞋe kamu toꞋo naꞋa ana ru ki taꞋifau neꞋe kamu boꞋoboꞋo Ꞌuani. Ma kamu ka manata rora logo ana neꞋe kamu fia fasi kamu toꞋo naꞋa ana na ru leꞋa ki taꞋifau. Ma kamu ka manata rora logo ana neꞋe kamu fia fasi kamuꞋa neꞋe na tatalafaꞋa ki, bore ma kaimili na ngwae lifurongo ki neꞋe noaꞋa. Aia, nau ku oga fasi kaidaꞋi neꞋeri ke dao naꞋa fuamuꞋa fuana tuaꞋa naꞋa saena ꞋinotoꞋanga Ꞌiri kaimili logo mike tatalafaꞋa logo faꞋi kamu. 9 Nau ku saea ru neꞋeri, sulia nau ku fia fasi God nia alu kaimili, na ngwae ni lifurongo ki, kami na ngwae enoeno ki, diꞋia na ngwae neꞋe kira matalangani fuana maeꞋa, fasi Ꞌiri na ngwae ki taꞋifau faꞋinia na Ꞌainsel ki logo kira ka adaꞋi maelamiꞋa.

10 Ma na ngwae Ꞌoro ki kira saea kaimili boleboleꞋa goꞋo Ꞌaimili osiꞋana na raoꞋa kaimili fuana sa Jesus Christ. Bore ma kamu saea kaumulu liatoꞋo duꞋungana kaumulu faꞋamamana ana sa Jesus Christ. Ma kira saea logo fasi kaimili ngwataꞋutaꞋu. Bore ma kaumulu saea fasi kaumulu ngasingasiꞋa. Ma kira ka Ꞌaila Ꞌani kaimili, bore ma kira ka fuꞋusi doe lala amuꞋa. 11 Ma kaimili niniꞋa, ana kaidaꞋi neꞋe bore, kaimili fiolo goꞋo Ꞌaimili, ma kami ka silikwaꞋu goꞋo Ꞌaimili, ma na toro kaimili ki ka taꞋa, ma kira ka ulasi kaimili, ma noaꞋa logo ta luma Ꞌaimili. 12 Ma na nonimiꞋa ka maruku naꞋa sulia na rao ngasilamiꞋa. Aia, ana kaidaꞋi ngwae ki kira fata taꞋa aimili, kami ka gania God fasi Ꞌiri ke faꞋaleꞋa kira. Ma ana kaidaꞋi kira fulia ru taꞋa ki aimili, noaꞋa kami kasi fuꞋalida goꞋo. 13 Ma ana kaidaꞋi kira fata faꞋali kaimili, kami ka olisida Ꞌani alaꞋanga leꞋa ki. Ma leka ka dao bore Ꞌana kaidaꞋi neꞋe, na ngwae Ꞌoro ki saena magalia kira saea fasi kaimili diꞋia naꞋa tafu.

14 NoaꞋa naisi keresia ru neꞋe ki fuana faꞋa ꞋekelamuꞋa, bore ma nau ku oga nai faꞋamanata kamu. Sulia kaumulu diꞋia na ngela nau ki neꞋe nau ku alafe fuada. 15 Sui bore Ꞌana ngwae Ꞌoro ki kira ka faꞋamanata kamu sulia sa Jesus Christ, taꞋi ngwae goꞋo neꞋe nia diꞋia na maꞋa kamu. OsiꞋana nau ku faꞋataloꞋania na FaꞋarongoꞋa LeꞋa Ꞌiri muka faꞋamamana ana, ma nauꞋa na ngwae diꞋia ta maꞋa fuamuꞋa. 16 Nau ku diꞋia naꞋa maꞋa kamu, nau ku gani kamu Ꞌiri muke diꞋia nauꞋa ana na ru neꞋe nau ku sasiꞋi ki. 17 Nau ku kwatea kwau sa Timoti siaumulu, Ꞌiri kaumulu ke tua sulia na falafala neꞋeri. Nia diꞋia na ngela nau neꞋe nau ku alafe fuana, ma nia ka rao leꞋa fuana na Aofia. Sa Timoti neꞋe ke baꞋa Ꞌafi kamu, Ꞌasu Ꞌubani mu kata manata bura Ꞌani falafala saga neꞋe bolo fuana ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus Christ ki. Nau ku roꞋosulia na falafala saga neꞋeri, ma nau ku faꞋamanata Ꞌani Ꞌi safitana ngwae faꞋamamana ki taꞋifau neꞋe nau ku leka siada.

18 Aia, ma ti ai amuꞋa, kira ka saea fasi noaꞋa naisi leka laꞋu maꞋi fuana maaꞋa toꞋomuꞋa. Ma kira ka fata baꞋalafe liu sulida talada. 19 Bore ma, diꞋia na Aofia nia oga, nai baꞋa leka ꞋaliꞋali kwau siaumulu. Ma ana kaidaꞋi nai dao kwau, nai baꞋa lisia diꞋia na ngwae neꞋe kira fata baꞋalafe ki kira toꞋo naꞋa ana ngasingasiꞋanga, ma noaꞋa laꞋu na alaꞋanga ꞋoꞋo ki goꞋo ana neꞋe kira saeꞋe. 20 KaidaꞋi God gwaungaꞋi fafi kulu, na ru talingaꞋi noaꞋa laꞋu alaꞋanga ki, bore ma na ngasingasiꞋanga nia. 21 Aia, ma tae neꞋe kamu oga? DiꞋia noaꞋa kamu kasi kakari alifaꞋi faꞋasia na abula taꞋangaꞋa kamu ki, nai baꞋa leka maꞋi siaumulu fuana balufilamuꞋa. Bore ma, diꞋia na fuli ru lamuꞋa niꞋi leꞋa, na daolaku maꞋi siaumulu ke baꞋa leꞋa logo, ma nai baꞋa faꞋataꞋinia fuamuꞋa na alafeꞋanga nau faꞋinia na kwaigere Ꞌanga nau.

5

Na abula taꞋangaꞋa Ꞌi safitana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Korint

1 Aia, nau ku rongo fasi taꞋi ngwae amuꞋa neꞋe abulalana nia taꞋa liu. Kira saea na ngwae neꞋeri teo faꞋinia teꞋa fafo nia. Ma na ngwae neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ki bore, kira noaꞋa kasi alafafia abulaꞋa ꞋunaꞋeri. 2 Ma faꞋuta neꞋe kamu ka fata baꞋalafe goꞋo amuꞋa, sui bore Ꞌana ta ngwae faꞋamamana neꞋe ka sasi ꞋunaꞋeri. Ma nia leꞋa fuana muke kwaimanatai. Ma ka leꞋa logo diꞋia kamu kasi alafafia fuana tuaꞋa Ꞌi safitamuꞋa. 3-4 NiniꞋari nau ku tua tau bore faꞋasi kamu. Bore ma nia diꞋia goꞋo Ꞌana fasi nau ku tua faꞋi kamu, osiꞋana na manataku fii liu suli kamu. Ma nau ku matalangaꞋinia na ngwae neꞋe sasia ru taꞋa ꞋunaꞋeri. Nau ku bolo faꞋinia matalangaꞋilana sulia na ngasingasi Ꞌanga nau faꞋasia na Aofia kia sa Jesus. Ana kaidaꞋi kamu ka fiku, nia diꞋia nau ku tua logo faꞋi kamu, ma kaimili ka toꞋo ana ngasingasiꞋanga faꞋasia na Aofia kia sa Jesus. 5 Ma Ꞌania na ngasingasiꞋanga neꞋeri, nau ku fata totongaꞋi muke danga naꞋa Ꞌania ngwae neꞋeri fuana sa Saetan neꞋe ke baꞋa faꞋalia na nonina, Ꞌiri na mangona ke baꞋa mauri faꞋasia na kwaꞋikwaꞋinga neꞋe God ke baꞋa kwatea ana faꞋi Asoa na Aofia sa Jesus ke baꞋa oli maꞋi.

6 NoaꞋa kamu kasi bolo faꞋinia neꞋe kamu ke fata naunau! OsiꞋana kamu saiana neꞋe alaꞋanga ba fata Ꞌuri, “Ta kala isi tiꞋitiꞋi ba nia ke sifolia kaꞋakaꞋa ana beret taꞋifau.” Ma ka ꞋunaꞋeri logo ta ngwae neꞋe abulalana taꞋa saiana ke baꞋa talaꞋia ngwae Ꞌoro liu fuana lekaꞋa sulia. 7 Nia neꞋe, ka leꞋa fuana muke lafua faꞋasi kamu na ngwae taꞋa neꞋe diꞋia isi, Ꞌiri noaꞋa ta taꞋangaꞋa Ꞌi safitamuꞋa. Ma diꞋia kamu roꞋosulia na ru neꞋe, muke baꞋa diꞋia na beret faolu neꞋe noaꞋa ta isi saena. Ma nau ku saiana kaumulu ꞋunaꞋeri naꞋa. DuꞋungana neꞋe na fafangaꞋa kia kwaimamani naꞋa, sulia sa Jesus Christ diꞋia na kala sipsip neꞋe kira foꞋosi naꞋa Ꞌani ana fafangaꞋa Jiu neꞋe kira saea Ꞌani “DaofaꞋi LiuꞋa.” 8 Ma osiꞋana neꞋe nia ꞋunaꞋeri, ana kaidaꞋi kulu fanga ana na fafangaꞋa ana “DaofaꞋi LiuꞋa,” noaꞋa kulu kasi Ꞌania na beret Ꞌua neꞋe toꞋo ana isi ana abula taꞋangaꞋa saena, bore ma kulu Ꞌania lala na beret neꞋe noaꞋa ta isi ana abula taꞋangaꞋa saena, sulia na abulalaka saga taꞋifau, ma na fatalaka ka mamana logo.

9 Saena na kerekereꞋa ba nau ku kwatea kwau fuamuꞋa Ꞌi naꞋo,* nau ku saea kwau fuamuꞋa noaꞋa kamu kasi Ꞌado laꞋu faꞋinia ngwae neꞋe maurilada teo ana ꞋusuꞋa. 10 Ma noaꞋa nau kusi fata sulia ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi faꞋamamana ana God neꞋe maurilada teo ana ꞋusuꞋa, nama na ngwae guguta, nama na ngwae bilibili, ma na ngwae neꞋe kira foꞋosia nunuꞋi ru ki. Si diꞋia kulu tua saena magalia neꞋe, nia ꞋafitaꞋi fuana kulu ka tua faꞋasia na ngwae taꞋa ꞋunaꞋeri ki. 11 Bore ma, na ru ba nau ku fata sulia nia Ꞌuri, noaꞋa kulu kasi Ꞌado faꞋinia na ngwae neꞋe kira saea kira faꞋamamana ana sa Jesus Christ, ma na maurilada ka teo ana ꞋusuꞋa, ma kira ka guguta, ma kira ka foꞋosia na nunuꞋi ru ki, ma kira ka fata taꞋa sulia ngwae ki, ma kira ka kwaꞋu liua na waen, ma kira ka bili. NoaꞋa kamu kasi fanga faꞋinida ngwae ꞋunaꞋeri ki.

12-13 Ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi faꞋamamana ana sa Jesus Christ, noaꞋa kulu kasi bolo fuana matalangaꞋilada. God lala neꞋe ke baꞋa matalangaꞋi kira. Bore ma diꞋia ta ngwae akulu na ngwae faꞋamamana nia sasia ta ru taꞋa ꞋunaꞋeri, kulu bolo fuana matalangaꞋilana. Sulia na KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri, “DiꞋia ta ngwae taꞋa amuꞋa tua saena fikuꞋa kamu, muke lalia faꞋasia fikuꞋa faꞋi kamu.”

6

Na kwaifatai Ꞌanga safitana ngwae faꞋamamana ki

1 KaidaꞋi ta ngwae amuꞋa nia kwaifatai faꞋinia ta ngwae neꞋe faꞋamamana logo, noaꞋa kasi leꞋa fuana nia leka siana ngwae kwaigiosi ki neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ana sa Jesus Christ fuana faꞋasagalana. Bore ma nia leꞋa fuana nia ke leka lala siana ngwae God ki, fasi Ꞌiri kira ke faꞋasaga na ru neꞋeri. 2 Fuila kamu ka sai goꞋo ana neꞋe ngwae God ki kike baꞋa matalangani na ngwae ki saena magalia. Ma osiꞋana kamu totolia sasiꞋa ꞋunaꞋeri, kamu sai logo ana neꞋe muke faꞋasaga goꞋo amuꞋa kala ru ki ana kaidaꞋi neꞋe. 3 Fuila kamu ka sai goꞋo ana neꞋe kuke baꞋa matalangaꞋinia na Ꞌainsel ki. Nia neꞋe, ka tasa liu fuakulu neꞋe kulu bolo fuana faꞋasagalana kala ru ki ana kaidaꞋi neꞋe. 4 DiꞋia ta ngwae amuꞋa kwaifatai faꞋinia ta ngwae logo neꞋe nia faꞋamamana, noaꞋa kasi leꞋa fuana lekaꞋa siana ngwae abu faꞋamamana ki fuana faꞋasagaꞋa. 5 KaidaꞋi ta ngwae amuꞋa nia leka siana ta ngwae kwaigiosi ꞋunaꞋeri, nia taꞋa liu ma nia totolia ꞋekeꞋa fafia. Nau ku fia sali ti ngwae faꞋamamana Ꞌi fanoa kamu kira liatoꞋo, ma kira ka sai goꞋo Ꞌada ana faꞋasagalana ru ki safitamuꞋa. 6 Bore ma kamuꞋa, ana kaidaꞋi ta ngwae nia kwaifatai faꞋinia ta ngwae logo Ꞌi safitamuꞋa, nia ka leka siana na ngwae kwaigiosi neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ana sa Jesus Christ fuana faꞋasagalana. Ma ru neꞋeri noaꞋa kasi leꞋa!

7 Ma ana kaidaꞋi neꞋe kamu kwaifatai faꞋi kamu kwailiu, nia faꞋataꞋinia neꞋe noaꞋa kamu kasi roꞋo goꞋo sulia na kwaiogai Ꞌanga sa Jesus Christ. Na kwaigiosiꞋanga neꞋe kamu sasia ana kaidaꞋi neꞋe Ꞌi maana ngwae abu faꞋamamana ki, nia noaꞋa kasi leꞋa. Nia taꞋi leꞋa diꞋia muke alaꞋania na ngwaefuta kamu ki kira ka fulia ru taꞋa ki amuꞋa, ma kira ka ngalia naꞋa ru kamu ki, ma noaꞋa kamu kasi leka fuana na ngwae kwaigiosi ki. 8 Bore ma kamu ngwae neꞋe faꞋamamana ki, kamu sasi taꞋa fuamuꞋa kwailiu, ma muka bili kamu kwailiu naꞋa.

Muke tua faꞋasia ꞋusuꞋa

9 Kaumulu saiana na ngwae neꞋe abulalada taꞋa ki, ꞋafitaꞋi kira ka tua saena tuaꞋa neꞋe God ke gwaungaꞋi fafia. NoaꞋa kamu kasi faꞋamamana ana ta sokeꞋa. Na ngwae neꞋe kira tua Ꞌani ꞋusuꞋa, ma na ngwae neꞋe kira foꞋosia na nunuꞋi ru ki, ma na ngwae kakabara ki, ma na ngwangwane neꞋe kira kakabara faꞋinia na ngwangwane ki, ma na kini ki neꞋe kira kakabara faꞋinia logo na kini ki, 10 ma na ngwae bili ki, ma na ngwae guguta ki, ma na ngwae neꞋe kira kwaꞋu doe ana waen, ma na ngwae neꞋe kira alaꞋa taꞋa ki sulia ngwae matamata ki, ma na ngwae laulau ki, na ngwae neꞋeri ki noaꞋa ta ngwae ada kasi ruꞋu saena tuaꞋa neꞋe God ke gwaungaꞋi fafia. 11 Ana kaidaꞋi ba sui naꞋa kwau, ti ngwae amuꞋa neꞋe abulalamuꞋa ꞋunaꞋeri. Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, God rufuanata naꞋa ana abula taꞋangaꞋa kamu ki, ma muka sikasika naꞋa faꞋasia na abula taꞋangaꞋa kamu ki, ma God ka kwalo kamu naꞋa fuana niaꞋa talana. Sulia na Aofia kia sa Jesus Christ faꞋinia na AnoꞋi ru God kia kera kwate kamu ka saga.

Muke kwatea naꞋa nonimuꞋa fuana God

12 Ta ngwae amuꞋa fata Ꞌuri, “Nau ku saiana nai sasia goꞋo Ꞌaku ru ki taꞋifau.” Nau ku olisi Ꞌuri ana, “Sui bore Ꞌana Ꞌoko saiana sasilana ru ki taꞋifau, na ru ki taꞋifau noaꞋa kasi leꞋa fuamu.” NauꞋa logo, nau ku saiana nau ku sasia goꞋo Ꞌaku na ru ki taꞋifau. Bore ma noaꞋa naisi alaꞋania ta ru ka gwaungaꞋi fafi nau. 13 Ma ta ngwae amuꞋa laꞋu ka fata Ꞌuri, “Na fanga ru naꞋa fuana ogaꞋi ngwae, ma na ogaꞋi ngwae ru naꞋa fuana fanga.” Nau ku olisi Ꞌuri logo ana, “God ke baꞋa faꞋasuia na fanga faꞋinia na ogaꞋi ngwae.” Ka ꞋunaꞋeri logo, na nonika noaꞋa laꞋu ru fuana kakabaraꞋanga, osiꞋana na Aofia nia saungaꞋinia na nonika fuana niaꞋa talana. Ma na Aofia ka tagi logo sulia na nonika. 14 God ka taꞋea na Aofia sa Jesus faꞋasia na maeꞋa, ma nia ke baꞋa taꞋea nonika logo Ꞌani ngasingasiꞋanga doe nia. 15 Kamu saiana kuluꞋa ngwae neꞋe kulu faꞋamamana ki, na nonika nia ta bali goꞋo ana nonina sa Jesus Christ. Nia neꞋe, noaꞋa kasi bolo fuana kuke sasia ta ru Ꞌani ta bali ana nonina sa Jesus Christ fuana fikuꞋa faꞋinia ta kini Ꞌusu! 16 Fuila muke saiana neꞋe diꞋia ta ngwae teo faꞋinia na kini Ꞌusu, na ro nonidaroꞋo alua naꞋa taꞋi noni. Sulia neꞋe KerekereꞋa Abu ba fata madako ana ka Ꞌuri, “Na ro ngwae neꞋe ki kera alua naꞋa taꞋi noni.” 17 Aia, ma na ngwae neꞋe faꞋamamana ana Aofia sa Jesus, na maurilana faꞋinia na maurilana sa Jesus keroꞋa alua goꞋo taꞋi ru.

18 Muke tua faꞋasia na kakabaraꞋanga. Na taꞋangaꞋa ki taꞋifau neꞋe ngwae ki fuliꞋi noaꞋa kasi faꞋalia goꞋo nonida, bore ma ngwae neꞋe kira tua Ꞌani ꞋusuꞋa ki kira faꞋalia naꞋa nonida talada. 19 Fuila kamu ka sai goꞋo ana neꞋe nonika na kula ni tuaꞋa na AnoꞋi ru Abu neꞋe God kwatea fuaka. ꞋUnaꞋeri, noaꞋa laꞋu kuluꞋa talakulu neꞋe gwaungaꞋi fafia na nonika, osiꞋana kuluꞋa neꞋe ru God ki. 20 OsiꞋana God nia foli kulu Ꞌani na maelana Ngela nia. Ta neꞋe, na ru ki taꞋifau neꞋe kamu sasia Ꞌani na nonimuꞋa, muke sasi leꞋa ana fuana fuꞋusi ꞋinotoꞋalana God.

7

Sulia na ꞋafeꞋa ma na araꞋinga

1 Aia, nau ku keresia naꞋa kwau na olisiꞋanga nau sulia na saefiloꞋa kamu ki ba kamu kerekere ma muka saefiloa maꞋi. Kaumulu saefilo Ꞌuri, “ꞋUri ma, nia leꞋa fuana ngwae noaꞋa kasi teo faꞋinia Ꞌafe nia?” 2 Ma nau ku saea, nia leꞋa fuana ngwae ki taꞋifau kira ka toꞋo ana Ꞌafe ki, ma ka leꞋa logo fuana na kini ki taꞋifau kira ka toꞋo ana araꞋi ki, Ꞌiri ke dau sulia ngwae ki faꞋasia kakabaraꞋanga. 3 Ma nia leꞋa fuana na araꞋi ka teo faꞋinia na Ꞌafe nia. Ma ka leꞋa logo fuana na Ꞌafe ka teo faꞋinia na araꞋi nia. Sulia noaꞋa nia kasi leꞋa fuana ta ngwae adaroꞋo ka Ꞌaila Ꞌania ta ai. 4 OsiꞋana neꞋe na kini noaꞋa kasi ꞋaꞋana ana nonina talana, bore ma na araꞋi neꞋe nia ꞋaꞋana ana Ꞌafe nia. Ka ꞋunaꞋeri logo fuana ngwae, nia noaꞋa kasi ꞋaꞋana fuana na nonina Ꞌana talana, bore ma na Ꞌafe niaꞋa logo neꞋe ꞋaꞋana fuana. 5 NoaꞋa kasi leꞋa fuana kera ka tua toꞋo toꞋo Ꞌani kera kwailiu. Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, diꞋia kera alafafia fuana tuaꞋa faꞋasia teo fikuꞋa fuana ta kaidaꞋi tiꞋitiꞋi fasi Ꞌiri kera ka foꞋo ngangata, nia leꞋa goꞋo Ꞌana. Sui ꞋaliꞋali logo kera ka oli keka teo fiku laꞋu, Ꞌasu Ꞌubani sa Saetan kata liufi kera Ꞌania ilitoꞋonga ki, sulia nia talangwaraꞋu fuamuꞋa fuana roꞋongaꞋa sulia na kwaiogaiꞋanga taꞋa ki. 6 Muke sailinga leꞋa: Nau ku alafafia neꞋe kera ke tua faꞋasia teo fikuꞋa faꞋinidaroꞋo kwailiu sulia ta kala kaidaꞋi dokodoko. Bore ma noaꞋa nau ku Ꞌiri alaꞋa totongaꞋi neꞋe kamu ke sasi nama ꞋunaꞋeri. 7 Saena manatalaku talaku, diꞋia ngwae ki taꞋifau ka tua diꞋia nauꞋa neꞋe noaꞋa kusi toꞋo ana ta Ꞌafe, nia leꞋa. Bore ma nau ku saiana na kwateꞋa neꞋe God kwatea fuaka noaꞋa kasi bolo taꞋifau. Sulia na kwateꞋa nia fuana ti ngwae nia talangwaraꞋu fuana tuaꞋa taꞋifilida. Ma na kwateꞋa nia fuana ti ngwae laꞋu, nia talangwaraꞋu fuana kike tua fiku saena araꞋinga.

8 NiniꞋari nau ku fata fuana na Ꞌuru ngwae ki ma na gwaꞋi Ꞌuru kini ki, nau ku saea nia leꞋa liu diꞋia muke sasi suli nau neꞋe noaꞋa naisi araꞋi. 9 Bore ma, diꞋia nia ꞋafitaꞋi fuana ti ngwae amuꞋa Ꞌiri kamu ka Ꞌaila Ꞌani na kwaiogaiꞋanga kamu ki ana noni, nia leꞋa fuamuꞋa muke Ꞌafe ma muke araꞋi. Sulia nia leꞋa fuamuꞋa muke araꞋi Ꞌaumulu ma muke Ꞌafe Ꞌaumulu Ꞌasu Ꞌubani kamu kata toꞋo ana ꞋafitaꞋiꞋanga ana kwaiogaiꞋanga ana noni.

10 NiniꞋari logo nau ku fata fuamuꞋa ai neꞋe kamu araꞋi taꞋifau ma muka Ꞌafe taꞋifau naꞋa ki, nau ku saea na taki neꞋe noaꞋa laꞋu sulia liaku, bore ma na taki na Aofia lala. Na Ꞌafe noaꞋa kasi ilangaꞋinia na araꞋi nia. 11 Ma diꞋia ta Ꞌafe ka ilangaꞋinia naꞋa araꞋi nia, leꞋa fuana nia ka oli nama maꞋi fuana fasi Ꞌiri kera ka tua fiku laꞋu. Ma diꞋia noaꞋa, noaꞋa kasi totolia nia ka Ꞌafe laꞋu. Ma na ngwae noaꞋa kasi ilangaꞋinia na Ꞌafe nia.

12 Nau ku fata laꞋu fuamuꞋa ngwae faꞋamamana neꞋe korea ta ai neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana. Nau ku saea na alaꞋanga nau naꞋa talaku goꞋo Ꞌana, ma noaꞋa laꞋu na alaꞋanga totongaꞋi na Aofia. DiꞋia ta ngwae faꞋamamana ana sa Jesus Christ, ma nia ka toꞋo ana Ꞌafe neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana, ma na kini noaꞋa kasi oga ilangaꞋilana araꞋi nia, na ngwae neꞋeri logo noaꞋa kasi ilangaꞋinia na Ꞌafe nia. 13 Ma ka ꞋunaꞋeri logo fuana kini neꞋe faꞋamamana. NoaꞋa nia kasi ilangaꞋinia araꞋi nia neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana diꞋia na araꞋi nia oga kera ka tua fiku. 14 NoaꞋa Ꞌoe kosi faꞋasia osiꞋana ta kini faꞋamamana, ma na araꞋi nia noaꞋa kasi faꞋamamana, God ke baꞋa faꞋasikasika logo na araꞋi nia, sulia na Ꞌafe nia. Ma ꞋunaꞋeri logo, God ka faꞋasikasika na kini neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana sulia na araꞋi nia neꞋe faꞋamamana ana sa Jesus Christ. DiꞋia ru neꞋeri noaꞋa kasi mamana, na ngela kera ki diꞋia na ngela ngwae neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ki. Bore ma kulu sai naꞋa ana neꞋe na ngela kera ki ngwae God ki naꞋa.*

15 Ma diꞋia ta ai amuꞋa toꞋo ana ta araꞋi nama ta Ꞌafe neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana, ma na araꞋi neꞋeri nama na Ꞌafe neꞋeri ka Ꞌaila Ꞌani, muke alaꞋania fuana araꞋi neꞋeri nama na Ꞌafe neꞋeri ka leka Ꞌana. Sui bore Ꞌana God alaꞋania na ru neꞋeri, nia oga kamu ka tua Ꞌani aroaroꞋa faꞋinia Ꞌafe nama na araꞋi neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ana sa Jesus. 16 Sulia na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki, noaꞋa kira kasi sai leꞋa ana neꞋe Ꞌafe nia nama araꞋi nia ke baꞋa faꞋamamana, nama diꞋia noaꞋa ka noaꞋa goꞋo.

17 Ngwaefuta nau kina, tualamuꞋa nia faꞋuta kaidaꞋi neꞋe kamu faꞋamamana ana God, nia noaꞋa Ꞌiri leꞋa neꞋe muke rokisia, bore ma kamu sai nama ana neꞋe muke faꞋasia taꞋangaꞋa kamu ki. Nia neꞋe na Aofia nia oga. Nia naꞋa neꞋe faꞋamanataꞋanga nau fuana ngwae faꞋamamana ki ana fanoa ki taꞋifau. 18 Sulia nia ꞋunaꞋeri, ta ngwae neꞋe ka Ꞌolo faꞋataꞋinia sulia na falafala ngwae Jiu ki, diꞋia nia ka faꞋamamana ana sa Jesus Christ, noaꞋa nia kasi lafua na toto neꞋeri ana Ꞌolo faꞋataꞋi Ꞌanga. Ma ka ꞋunaꞋeri logo, diꞋia na ngwae neꞋe nia noaꞋa laꞋu Jiu, ma nia ka faꞋamamana ana sa Jesus Christ, noaꞋa nia kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia. 19 Si diꞋia ta ngwae ka Ꞌolo faꞋataꞋinia nama ka noaꞋa, nia kasi ꞋinotoꞋa goꞋo ana. OsiꞋana na ru ꞋinotoꞋa neꞋe, nia roꞋo lala sulia na taki God ki. 20 KamuꞋa taꞋifau, muke donga tuaꞋa neꞋe kamu tua maꞋi Ꞌani Ꞌi naꞋo kaidaꞋi kamu talaꞋae ana faꞋamamanalana na Aofia kia. 21 Sulia nia ꞋunaꞋeri, diꞋia ꞋaeꞋo neꞋe ngwae rao ꞋoꞋo ana kaidaꞋi Ꞌoko faꞋamamana, nia leꞋa goꞋo Ꞌana, Ꞌoko uu ngasi naꞋa. Bore ma, diꞋia ka talangwaraꞋu fuamu Ꞌoko tua sakadolaꞋa, Ꞌoko kwateꞋo talamu Ꞌuana tua sakadolaꞋa. 22 KaidaꞋi na Aofia laefia ta ngwae neꞋe rao ꞋoꞋo, nia alu nia ka sau Ꞌani ngwae sakadola na Aofia. Ma ka ꞋunaꞋeri logo na ngwae tua sakadola neꞋe sa Jesus Christ ka laefia, nia neꞋe ngwae rao ꞋoꞋo sa Jesus Christ. 23 Aia, God foli kamu Ꞌani na maelana sa Jesus Christ. Nia neꞋe, noaꞋa kamu kasi rao ꞋoꞋo fuana ngwae ki. 24 Ngwaefuta nau kina, na tuaꞋa faꞋuta neꞋe kamu tua maꞋi Ꞌani kaidaꞋi kamu faꞋamamana ana God, noaꞋa kasi leꞋa fuana muka rokisia, bore ma kamu sai nama ana neꞋe muke faꞋasia taꞋangaꞋa kamu ki.

25 Aia, na saefiloꞋa kamu sulia na ngwae neꞋe noaꞋa kasi toꞋo Ꞌua ana ta Ꞌafe ma noaꞋa kasi toꞋo Ꞌua ana ta araꞋi, noaꞋa nau kusi toꞋo ana ta taki faꞋasia na Aofia. Bore ma, nau ku keresia na manataku goꞋo Ꞌana, ma kamu ka fitoꞋo aku sulia nau na ngwae neꞋe Aofia kwaimanatai aku. 26 Ma na manataꞋanga nau nia Ꞌuri: Sulia kulu ngwae faꞋamamana ki kulu dao toꞋona ꞋafitaꞋiꞋanga doe ana kaidaꞋi neꞋe, nia leꞋa neꞋe diꞋia muke tua Ꞌani tuaꞋa neꞋe kamu tua maꞋi Ꞌani Ꞌi naꞋo. 27 Nia neꞋe, diꞋia ta ngwae toꞋo naꞋa ana Ꞌafe, noaꞋa nia kasi faꞋasia naꞋa. Ma diꞋia ta ngwae noaꞋa kasi toꞋo Ꞌua ana ta Ꞌafe, noaꞋa nia kasi lulu Ꞌuana ta kini fuana korelana. 28 Ma sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, diꞋia ta ngwae ka araꞋi, nia noaꞋa kasi abula rora goꞋo. Ma ka ꞋunaꞋeri logo, diꞋia ta kini ka Ꞌafe, nia noaꞋa kasi abula rora goꞋo. Aia, duꞋungana tae neꞋe nau ku saea fuamuꞋa nia ka leꞋa diꞋia noaꞋa kamu kasi araꞋi ma noaꞋa mu kasi Ꞌafe, osiꞋana nau ku oga Ꞌiri noaꞋa kamu kasi toꞋo ana ꞋafitaꞋiꞋanga Ꞌoro ana magalia.

29 Aia, ngwaefuta kina, na fadalana alaꞋanga nau Ꞌuri: Na tualaka ana mauriꞋa noaꞋa kasi tau goꞋo saena magalia neꞋe. NoaꞋa goꞋo ta ru ana diꞋia Ꞌoko araꞋi nama ka noaꞋa. 30 NoaꞋa goꞋo ta ru ana diꞋia Ꞌoko angi, nama Ꞌoko gaꞋa, nama Ꞌoko foli, nama Ꞌoko noaꞋa daofaꞋi liu ana ru ki. 31 Nia ka ꞋunaꞋeri logo, na ngwae neꞋe manata Ꞌabera sulia ru ana magalia ki, kira noaꞋa kasi sasi laꞋu diꞋia neꞋe ru neꞋeri ki doe saena maurilada, sulia na magalia neꞋe karangi ka sui naꞋa.

32 Aia, nau ku oga fasi na ꞋafitaꞋiꞋanga saena magalia neꞋe noaꞋa kasi faꞋa Ꞌabera kamu. Na ngwae neꞋe noaꞋa kasi araꞋi, nia Ꞌabera goꞋo Ꞌani na raoꞋa fuana na Aofia. Nia oga faꞋasaeleꞋalana Aofia. 33 Bore ma na ngwae neꞋe araꞋi, nia manata liu sulia ru ki ana magalia, duꞋungana nia oga faꞋasaeleꞋalana Ꞌafe nia. 34 Ma ana kaidaꞋi ki taꞋifau nia manata sulia ro ru ki, na kwaiogaiꞋanga na Ꞌafe nia ma na kwaiogaiꞋanga na Aofia. Ma ka ꞋunaꞋeri logo, na kini neꞋe noaꞋa kasi toꞋo ana araꞋi, nia manata goꞋo Ꞌuana na raoꞋa fuana na Aofia, sulia nia kwatea naꞋa maurilana ma na nonina fuana God. Ma diꞋia ta kini toꞋo ana araꞋi, nia ka manata goꞋo Ꞌana sulia na ru ki saena magalia, duꞋungana nia oga faꞋasaeleꞋalana araꞋi nia. 35 Ma noaꞋa naisi saea ru neꞋeri ki fuana kwatelana ꞋafitaꞋiꞋanga fuamuꞋa. Bore ma, nau ku saea ru neꞋeri ki, osiꞋana nau ku oga Ꞌafi lamuꞋa, Ꞌiri muke rao leꞋa, ma muke alafe fuana na Aofia, ma noaꞋa laꞋu ru fuana luilamuꞋa.

36 Aia, diꞋia ta ngwae Ꞌalako toꞋo ana ta sariꞋi neꞋe kira alu fafia fuana, ma diꞋia na kwaiogaiꞋanga nia ana noni doe liu, ma nia ka oga korelana na sariꞋi neꞋe, nia leꞋa fuana nia ka korea Ꞌana. Ma diꞋia nia korea na kini neꞋeri, kera kasi abula taꞋa goꞋo. 37 Bore ma, diꞋia ngwae Ꞌalako neꞋeri ka Ꞌaila Ꞌani araꞋinga, ma diꞋia nia ka saiana dau fafilana na kwaiogaiꞋanga nia ana noni, nia leꞋa fuana nia noaꞋa kasi korea ta sariꞋi. 38 Nia neꞋe, ka leꞋa goꞋo Ꞌana diꞋia kamu araꞋi ma kamu ka Ꞌafe. Ma nia leꞋa ka tasa diꞋia noaꞋa kamu kasi araꞋi nama kamu kasi Ꞌafe.

39 Aia, ma diꞋia ta kini ka toꞋo ana araꞋi, noaꞋa kasi leꞋa fuana nia ka ilangani araꞋi nia. Ma diꞋia na araꞋi nia ka mae, na kini neꞋeri saiana ka Ꞌafe laꞋu fuana ta ngwae neꞋe nia oga, bore ma ngwae neꞋe nia faꞋamamana nama ana sa Jesus Christ diꞋia logo niaꞋa. 40 Ma sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, diꞋia nia noaꞋa kasi Ꞌafe laꞋu, nia ke baꞋa saeleꞋa ka tasa. Nia neꞋe manatalaku goꞋo Ꞌana ꞋunaꞋeri, bore ma nau ku fia na AnoꞋi ru Abu God naꞋa neꞋe faꞋataꞋinia fuaku.

8

Sulia na fanga neꞋe kira foꞋosia Ꞌani nunuꞋi ru ki

1 Aia, nau ku keresia ku olisia kwau na saefiloꞋa kamu sulia na fanga neꞋe kira foꞋosia Ꞌani nunuꞋi ru ki.

Nia mamana, kuluꞋa taꞋifau goꞋo kulu saiana ru oro ki sulia God. Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, nia noaꞋa kasi leꞋa fuana lafulakulu sulia na saiꞋi ruꞋa kulu ki. Bore ma, alafeꞋanga neꞋe kwate ma kulu ka kwaiꞋafi akulu kwailiu. 2 Ma sa tai neꞋe ka saea nia saiꞋi ru liu, nia noaꞋa kasi sai goꞋo ana ta ru. 3 Bore ma na ngwae neꞋe alafe fuana God, God saiana.

4 ꞋIu, sulia na fanga neꞋe kira foꞋosia Ꞌani nunuꞋi ru ki, kulu saiana na nunuꞋi ru ki, noaꞋa kira kasi mauri mamana. OsiꞋana kulu saiana taꞋifilia God goꞋo neꞋe mamana. 5 Sui bore Ꞌana ti ngwae kika foꞋosia ru Ꞌoro ki Ꞌi langi ma saena magalia logo, ma kika saea na ru neꞋeri ki neꞋe god ki ma na aofia ki, 6 kulu saiana taꞋi God goꞋo neꞋe tua, ma nia na MaꞋa neꞋe saungaꞋinia ru ki taꞋifau, ma kulu ka mauri fasi Ꞌiri kuke rao fuana. Ma kulu toꞋo ana taꞋi Aofia goꞋo sa Jesus Christ, neꞋe Ꞌafia God fuana saungaꞋilana na ru ki taꞋifau, ma nia ka kwatea logo na mauriꞋa fuaka.

7 Ma ti ngwae neꞋe kira faꞋamamana, noaꞋa kira kasi sai goꞋo ana na nunuꞋi ru neꞋe noaꞋa laꞋu ru mamana ki. Ma osiꞋana tau naꞋa maꞋi, kira lisia naꞋa ngwae ki kira foꞋosia na nunuꞋi ru Ꞌoro ki, kika manata fasi na fanga neꞋe kira foꞋosia Ꞌani nunuꞋi ru ki, nia fanga naꞋa ana nunuꞋi ru ki. Ma talangwaraꞋu fuana kika kwaimanatai diꞋia kira Ꞌania na fanga ꞋunaꞋeri, ma kira ka fia fasi kira fulia ru taꞋa ma kika bulibuli Ꞌi maana God. 8 Bore ma nau ku saea fuamuꞋa, ꞋafitaꞋi fuana ta fanga ka kwaiꞋafi aka fuana faꞋasaeleꞋalana God. Sulia diꞋia kulu Ꞌania ta fanga, nia ru ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana ana God, ma diꞋia noaꞋa kulu kasi Ꞌania, nia noaꞋa kasi matamata goꞋo.

9 Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, muke lia suli kamu, Ꞌasu Ꞌubani kamu kata sasi ti ngwae faꞋamamana kika sasia ta ru neꞋe manatalada talada saea fuada neꞋe kira rora fuana sasilana. 10 Muke madafi kamu Ꞌasu Ꞌubani ru neꞋe kata fuli: Ngwae faꞋamamana neꞋe kira manata sulia fasi nia rora fuana Ꞌanilana fangaꞋa neꞋe kira foꞋosi Ꞌani fuana nunuꞋi ru ki. Ma kira lisia kamu Ꞌania fanga neꞋeri saena luma abu na nunuꞋi ru. Kamu saiana nia noaꞋa kasi rora fuana Ꞌanilana fanga Ꞌuri ki. Bore ma kamu ke raduda fuana Ꞌanilana fangaꞋa neꞋe kira foꞋosi Ꞌani fuana nunuꞋi ru, ma kira ke sasia ru neꞋe mangoda saea fuada nia rora. 11 Ma ꞋunaꞋeri na toꞋolamuꞋa neꞋe faꞋamamanaꞋanga nia kasi ngasingasiꞋa Ꞌua, na maurilana ke baꞋa taꞋa, osiꞋana na abulalamuꞋa Ꞌani saiꞋi ru lamuꞋa. Ma ngwae neꞋeri, sa Jesus Christ mae naꞋa fuana. 12 KaidaꞋi kamu fulia ru taꞋa ana ti ngwae faꞋamamana Ꞌani radulada fuana fulilana ru neꞋe kira manata sulia nia rora, kamu fulia ru taꞋa ana sa Christ logo. 13 Nia neꞋe, ꞋafitaꞋi liu nau ku Ꞌania ta fanga neꞋe toꞋolaku lisia ma ka leka rora. OsiꞋana noaꞋa naisi oga neꞋe nai kwatea sa toꞋolaku ka sasia ta ru neꞋe manatalana talana saea fuana neꞋe nia rora fuana sasilana.

9

Sa Paul noaꞋa kasi tuaraꞋinia ngwae fuana ru neꞋe bolo fuana ganilana

1 Aia, nauꞋa niniꞋa, nau ta ngwae aloge. Ma nau neꞋe ta ngwae lifurongo, ma nau ku lisia naꞋa sa Jesus na Aofia kia. Ma kamu faꞋamamana ana Aofia sulia na raoꞋa nau fuana. 2 Nia neꞋe, kamu ka saiana nauꞋa naꞋa neꞋe ta ngwae lifurongo, bore Ꞌana ti ngwae kira saea noaꞋa. Kamu saiana taꞋifau naꞋa, sulia na faꞋamamanaꞋanga kamu ki ana na Aofia neꞋe faꞋataꞋinia na raoꞋa nau diꞋia ta ngwae lifurongo.

3 Ana kaidaꞋi ti ngwae kira balufi nau, nau ku olisi Ꞌuri ada: 4 Nau ku toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana ngalilana fanga ma na kwaꞋunga faꞋasia sa tai faꞋida neꞋe nau ku faꞋamanatada. Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, nau kusi ngalia. 5 Ma nau ku toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana sasiꞋa sulia sa Peter faꞋinia ti lifurongo, ma na ngwaefuta sa Jesus ki, neꞋe kira toꞋo ana Ꞌafe faꞋamamana ki neꞋe kira leka faꞋinida ana lekalada. Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, nau kusi toꞋo ana ta Ꞌafe. 6 Sa Banabas faꞋi nau, keroꞋo toꞋo logo ana ngasingasiꞋanga diꞋia ti lifurongo fuana ngalilana mani Ꞌiri keroꞋo kasi Ꞌabera Ꞌani raoꞋa matamata. Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, keroꞋo rao logo fuana folilana na fanga keroꞋo ki. 7 Ma ta ngwae ana ofoꞋa bore, nia noaꞋa kasi sasia na raoꞋa matamata fuana folilana na fanga nia. Ma ta ngwae neꞋe nia fasia maga ru ki, nia saiana Ꞌanilana na fuaꞋi ru ana Ꞌai neꞋe nia fasiꞋi ki. Ka ꞋunaꞋeri logo fuana ngwae neꞋe lia sulia na amuꞋi sipsip nia, sulia nia saiana ka ngalia logo ti suluꞋi ru ana susuda fuana kwaꞋufilana.

8 Ma noaꞋa laꞋu na ru neꞋeri ki taꞋifilida neꞋe nau ku faꞋabolotaꞋinia Ꞌani ru ki saena magalia neꞋe. Sulia na taki faꞋasia sa Moses ki saea logo ru neꞋeri. 9 OsiꞋana saena taki sa Moses ki, nia fata Ꞌuri, “Na buluka neꞋe rao fuana urilana na maga ru ki, nia saiana ke Ꞌani ti ru, ma noaꞋa Ꞌoe kosi bokota kwakwana.” Ma God noaꞋa kasi fata Ꞌani ru neꞋeri sulia na buluka ki goꞋo Ꞌana. 10 Bore ma nia fata logo suli kaimili na ngwae faꞋamanata ki ana FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Nia naꞋa neꞋe, ngwae fasia na maga ru ki ma na ngwae neꞋe ka loia ru, kera taꞋifau goꞋo neꞋe kera kwaimasi fuana ngalilana ti fuaꞋi Ꞌai ana kaidaꞋi ana unuꞋi Ꞌai maua. 11 Ka ꞋunaꞋeri logo fuamiꞋa, duꞋungana kami fata taloꞋania na FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuamuꞋa diꞋia ta ngwae ba fasia na maga ru saena ano. Nia neꞋe, leꞋa fuana mika ngalia na ru leꞋa ki faꞋasi kamu fuana maurilamiꞋa saena magalia neꞋe. 12 Ma diꞋia ti ngwae neꞋe faꞋamanata kamu kira bolo fuana ngalilana na ru neꞋeri ki faꞋasi kamu, tama kami totolia ka tasa fuana ngalilana ru neꞋeri ki faꞋasi kamu. Sui bore Ꞌana keroꞋo ka toꞋo ana ngasingasi Ꞌanga ꞋunaꞋeri, noaꞋa keroꞋo kasi gani kamu goꞋo Ꞌuana ta ru, osiꞋana keroꞋo maꞋudi fuana liuꞋa saena ꞋafitaꞋiꞋanga ki, Ꞌiri ngwae Ꞌoro ki kike rongo ꞋaliꞋali ana FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia sa Jesus Christ.

13 Kaumulu saiana ngwae neꞋe kira rao saena Luma Abu God, kira ngalia naꞋa fanga kira ki faꞋasia saena Luma Abu God, sulia kira Ꞌania na kwaisuꞋusiꞋanga ki faꞋasia na fuꞋani kwaisuꞋusi neꞋeri. 14 Ka ꞋunaꞋeri logo, na Aofia ka saea na ngwae neꞋe kira faꞋarongo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa, kira totolia kika ngalia na ru ki fuana maurilada saena magalia fuana raoꞋa neꞋeri.

15 Sui bore Ꞌana nau ku toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana ngalilana na ru neꞋeri ki faꞋasia na ngwae neꞋe nau ku faꞋamanatada ki, noaꞋa naisi gania ta ru faꞋasia ta ngwae. Ma Ꞌi taꞋena, nau kusi keresia na ru neꞋe fasi Ꞌiri nau ku ngalia ta ru. Nau ku fataleꞋa aku talaku, sulia nau kusi ngalia ta ru faꞋasia na ngwae neꞋe nau ku faꞋamanatada ki. Ma ka leꞋa diꞋia nau ku mae ana fioloꞋa sui mala nau ku fiꞋi gani kamu Ꞌuana ta ru, sulia nau kusi oga na fataleꞋa laku ka alua goꞋo Ꞌana ta ru ꞋoꞋo ꞋunaꞋeri. 16 Ma noaꞋa kasi talangwaraꞋu fuana nau ku fataleꞋa sulia na faꞋatalongaꞋilana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa, osiꞋana na Aofia baꞋe nau fuana sasilana. Nia neꞋe, kwaꞋikwaꞋinga nia fuaku ke baꞋa doe diꞋia noaꞋa naisi faꞋarongo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa. 17 DiꞋia nau ku faꞋatalo sulia na kwaiogaiꞋanga nau, nia talangwaraꞋu fuana nau ku ngalia naꞋa mani. Bore ma noaꞋa naisi masia ta mani, sulia God fitoꞋo aku fuana sasilana na raoꞋa neꞋe nia baꞋe nau maꞋi Ꞌuana. 18 Aia, tae neꞋe kwaiaraꞋanga nau fuana raoꞋa neꞋe? Na kwaiaraꞋanga nau, nia neꞋe fuana faꞋarongoꞋa Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuana ngwae ki, ma noaꞋa naisi ngalia ta folifoliꞋa fuana tae neꞋe nau ku sasia, sui bore Ꞌana ka bolo fuana gania Ꞌuana ti ru fuaku.

19 Ru neꞋe fada Ꞌani neꞋe noaꞋa ta ngwae kasi suꞋumaꞋi nau fuana roꞋongaꞋa sulia duꞋungana kira foli nau. Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, nau ku rao ngangata fuana ngwae ki taꞋifau diꞋia ta ngwae rao, fasi Ꞌiri na ngwae Ꞌoro ki kike faꞋamamana ana sa Jesus Christ. 20 Nia neꞋe, ana kaidaꞋi nau ku tua faꞋinia ngwae Jiu ki, nau ku roꞋosulia na falafala Jiu ki, Ꞌiri nau ku kwaiꞋafi ada fuana faꞋamamanaꞋanga. Ma sui bore Ꞌana noaꞋa naisi tua olofana taki sa Moses ki, nau ku roꞋo logo sulia diꞋida, fasi Ꞌiri nai Ꞌafida fuana faꞋamamanaꞋanga. 21 Nia ꞋunaꞋeri logo ana kaidaꞋi nau ku tua faꞋinia ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, nau ku roꞋosulia na falafala kira ki, ma noaꞋa naisi roꞋosulia na falafala Jiu ki, fasi Ꞌiri nai Ꞌafida fuana faꞋamamanaꞋanga. Ma noaꞋa naisi saea neꞋe nau ku aburongo ana taki God ki, osiꞋana nau ku roꞋo lala sulia na taki sa Jesus Christ ki. 22 Ma ka ꞋunaꞋeri logo, ana kaidaꞋi nau ku tua faꞋinia na ngwae neꞋe faꞋamamanaꞋanga kira ki noaꞋa kasi ngasingasiꞋa Ꞌua, nau ku tua diꞋida logo, fasi Ꞌiri nau ku Ꞌafida. ꞋUnaꞋeri, ana falafala Ꞌoro ki, nau ku tua diꞋia na ngwae ki taꞋifau, fasi Ꞌiri nai baꞋa Ꞌafia ti ngwae ada Ꞌuana faꞋamamanaꞋanga ana sa Jesus Christ. 23 Nau ku sasia na ru neꞋeri ki, fasi Ꞌiri neꞋe ngwae Ꞌoro ki kike faꞋamamana ana FaꞋarongoꞋa LeꞋa, ma nai baꞋa ngalia na ru leꞋa ki neꞋe FaꞋarongoꞋa LeꞋa fata sulia.

Dau fafia maurilamu

24 Aia, kamu saiana diꞋia na laliliꞋanga ana kwai kwai liufiꞋanga, ngwae Ꞌoro ki neꞋe fuana kwai kwai liufiꞋanga, bore ma taꞋi ngwae goꞋo neꞋe liu ma ka ngalia na kwaiaraꞋanga. Aia, kamu ngwae neꞋe faꞋamamana ana sa Jesus Christ ki, muke rao ngasingasiꞋa Ꞌuana roꞋongaꞋa sulia na kwaiogaiꞋanga God diꞋia ta ngwae neꞋe lalili ꞋaliꞋali ka tasa ana kwai kwai liufiꞋanga, Ꞌiri God ke baꞋa kwaiara kamu. 25 Aia, ma na ngwae neꞋe leka Ꞌuana laliliꞋanga, nia ka dau fafia nonina talana, fasi Ꞌiri na nonina ke totolia lalili ꞋaliꞋali Ꞌanga, ma nia ke ngalia ta kwaiaraꞋanga neꞋe saiana ke funu goꞋo Ꞌana. Ma ngwae neꞋe kulu faꞋamamana ki, kuke dau fafia nonika talaka fasi Ꞌiri kuke ngalia na kwaiaraꞋanga neꞋe tuatua firi. 26 Nia neꞋe, nau ku dau fafia noniku talaku diꞋia ta ngwae neꞋe lalili ꞋaliꞋali ma ka leka saga Ꞌuana kula ni faꞋasuilana laliliꞋanga. Ma nau ku diꞋia logo ta ngwae neꞋe fuꞋa Ꞌana kwaikumuliꞋanga ma na faꞋi kumukumu nia ki leleka kasi tala goꞋo. 27 Ma nau ku dau fafia noniku, Ꞌasu Ꞌubani nau na ngwae neꞋe nau ku faꞋamanata bore na ngwae ki, God noaꞋa kasi kwaiara nau.

10

Na ngwae faꞋamamana ki noaꞋa kamu kasi foꞋosia na nunuꞋi ru ki

1 Aia, ngwaefuta nau kina, muke manata sulia na koꞋo bora kia ki na ngwae Jiu ki. Ana kaidaꞋi God talaꞋida Ꞌani na gwaꞋi salo, ma kira ka leka toꞋo folo ana asi. 2 Nia diꞋia kira siuabu ana gwaꞋi salo faꞋinia na asi Ꞌiri kira na fafarongo sa Moses ki. 3 Ma kiraꞋa taꞋifau goꞋo neꞋe kira Ꞌania fanga God kwatea fuada, 4 ma kira ka kwaꞋufia logo na kafo neꞋe nia kwatea fuada. OsiꞋana kira kwaꞋufia na kafo neꞋe leka maꞋi faꞋasia na fau neꞋe God faꞋataꞋinia fuada. Ma na fau neꞋeri naꞋa neꞋe sa Jesus Christ, ma nia noaꞋa kasi leka naꞋa faꞋasida. 5 Ma sui bore Ꞌana God ka kwaiꞋafi ada ꞋunaꞋeri, na abulalada taꞋa, ma God noaꞋa kasi saeleꞋa sulia Ꞌorolada abulada taꞋa. Ma osiꞋana ru neꞋeri, kira ka mae saena na abaꞋi kula kwasi neꞋe kira liu ana.

6 Ma ru neꞋeri ki ka fuli ꞋunaꞋeri fuada fasi Ꞌiri ka kwatea na faꞋabasuꞋa fuaka ana tae ki neꞋe ke baꞋa dao maꞋi fuaka diꞋia kulu sasi sulida Ꞌuana ogalana ru taꞋa ki, 7 ma fuana foꞋosilana nunuꞋi ru ki diꞋia ti ngwae ada kira sasia maꞋi Ꞌi naꞋo. Sulia na KerekereꞋa Abu ba saea, “Kira tua fuana fangaꞋa, ma kira ka kwaꞋu doe, faꞋinia kakabaraꞋanga diꞋia na ngwae bali buri ki.” 8 Ma kulu niniꞋa, noaꞋa kulu kasi sasia na kakabaraꞋanga ki diꞋia ti ngwae Israel ki maꞋi Ꞌi naꞋo, osiꞋana God kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuada ma 23,000 ngwae ada kika mae ana taꞋi faꞋi asoa. 9 Ma noaꞋa kulu kasi ilitoꞋona na Aofia diꞋia ti ngwae ada neꞋe sasi sulia na abula taꞋangaꞋa kira ki, ma fuana baꞋeko tolo ka Ꞌaleda kika mae. 10 Ma noaꞋa kulu kasi Ꞌuga, osiꞋana ti ai ada kira sasi logo ꞋunaꞋeri, ma God ka kwatea maꞋi na Ꞌainsel fuana saungilada. 11 Ma duꞋungana tae neꞋe ru neꞋeri ki ka fuli fuada Ꞌiri na ngwae ki taꞋifau kike saiana na sasilana ru ꞋunaꞋeri ki, God noaꞋa kasi saeleꞋa goꞋo sulia. Ma na alaꞋanga neꞋeri ki ka teo naꞋa saena KerekereꞋa Abu fuana fata faꞋabasuꞋa fuaka neꞋe kulu tua saena asoa Ꞌisi ki.

12 Aia, ma na ngwae neꞋe fia fasi na faꞋamamanaꞋanga nia ngasingasiꞋa, nia ka madafia, nia kata fulia logo ta ru taꞋa. 13 Ana kaidaꞋi kamu dao toꞋona ilitoꞋonga, nia noaꞋa laꞋu ta ru faolu, sulia ngwae matamata ki bore dao logo toꞋona ilitoꞋonga ꞋunaꞋeri ki. Ma God ka kwaiꞋafi ana ngwae neꞋe kira fitoꞋo ana ki, sulia nia noaꞋa kasi baꞋa danga Ꞌani kamu fuana ilitoꞋonga neꞋe ke liufia na ngasingasiꞋanga kamu ki. Ma ana kaidaꞋi kamu dao toꞋona ilitoꞋonga, God ke baꞋa kwatea na ngasingasiꞋanga fuamuꞋa Ꞌiri muke Ꞌaila Ꞌania abula taꞋangaꞋa.

14 Nia neꞋe, kwaima nau kina Ꞌae, muke tua faꞋasia na foꞋosilana na nunuꞋi ru ki. 15 Aia, ma kaumulu ngwae liatoꞋo ki naꞋa. Nia neꞋe, muke manata leꞋa sulia na alaꞋanga nau ki, ma diꞋia kamu alafafia, muke roꞋosulia. 16 Aia, ma sulia na Fanga AbuꞋa, ana kaidaꞋi kulu kwaꞋu ana titiu, kulu Ꞌado faꞋinia ana Ꞌabuna sa Jesus Christ. Ma na beret neꞋe kulu ngiia, kaidaꞋi kulu ka Ꞌania, kulu Ꞌado naꞋa faꞋinia ana nonina sa Jesus Christ. Ma kulu baꞋatafea God sulia na ru neꞋeri ki. 17 Ma taꞋi afu beret goꞋo neꞋe sa Jesus. Sui bore Ꞌana kulu ka Ꞌoro, kulu taꞋi noni goꞋo, sulia kulu Ꞌado goꞋo ana taꞋi afu beret neꞋeri.

18 Aia, muke manata sulia na ngwae Jiu ki. KaidaꞋi ti ngwae ada neꞋe kira Ꞌania tae neꞋe kira foꞋosi Ꞌani fuana God fafona fuli fuꞋa, kira Ꞌado logo Ꞌani foꞋosilana God. 19 Nau ku saea na nunuꞋi ru ki ma na fanga kira foꞋosi Ꞌani fuana nunuꞋi ru noaꞋa kasi ꞋinotoꞋa. OsiꞋana kulu saiana na ru neꞋeri ki ru ꞋoꞋo ki goꞋo Ꞌana. 20 Ma nau ku saea, ana kaidaꞋi kira foꞋosia nunuꞋi ru, kira foꞋosia na anoꞋi ru ki, ma noaꞋa kira kasi foꞋosia goꞋo God. Nia neꞋe, noaꞋa nau kusi oga muke Ꞌado faꞋinia na ano Ꞌi ru ki. 21 Sulia noaꞋa kamu kasi bolo faꞋinia kwaꞋunga ana titiu na Aofia ana Fanga Abu ma faꞋasia na titiu na ano Ꞌi ru ki logo. Ma noaꞋa kamu kasi bolo faꞋinia Ꞌanilana na Fanga Abu na Aofia faꞋinia na fanga na ano Ꞌi ru ki logo. 22 DiꞋia kulu sasi ꞋunaꞋeri, na Aofia ke saetaꞋa fuaka. Ma noaꞋa kulu kasi bolo fuana uuꞋa Ꞌusia na kwaꞋikwaꞋinga nia.

23 Ti ngwae kira fata Ꞌuri, “Kulu saiana kuka sasia goꞋo akulu kwaluꞋani ru neꞋe kulu oga, osiꞋana noaꞋa kasi abu goꞋo fuaka.” Bore ma nau ku saea, “Ru ki taꞋifau noaꞋa kasi leꞋa, ma na ru ki taꞋifau noaꞋa kasi kwaiꞋafi akulu kwailiu.” 24 NoaꞋa kulu kasi manata goꞋo Ꞌakulu sulia tae ki neꞋe leꞋa fuaka talaka. Bore ma kuke manata logo sulia tae neꞋe Ꞌafia laꞋu ngwae matamata ki.

25 Nia leꞋa goꞋo Ꞌana fuana Ꞌanilana tae neꞋe kamu foli Ꞌi maana usiꞋa. Ma noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera sulia na ru neꞋeri leka maꞋi faꞋasia Ꞌi faꞋi. 26 NoaꞋa ta fanga Ꞌiri abu fuaka fuana Ꞌanilana, sulia na KerekereꞋa Abu ba saea, “Na magalia ma na ru ki taꞋifau Ꞌi saena, na ru Aofia ki goꞋo.”

27 Ma diꞋia ta ngwae neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ana sa Jesus Christ ka saeꞋo fuana fangaꞋa Ꞌi luma nia, ma Ꞌoko leka, Ꞌania naꞋa tae ki neꞋe nia kwatea fuamu fuana Ꞌanilana. NoaꞋa Ꞌoe kosi manata Ꞌabera Ꞌuana saefilolana diꞋia na fanga neꞋe kira foꞋosi Ꞌani fuana nunuꞋi ru. 28 Bore ma diꞋia ta ngwae saea fuamu, “Na fanga neꞋe kira foꞋosi Ꞌani fuana na nunuꞋi ru ki,” Ꞌirai noaꞋa Ꞌoe kosi Ꞌania fanga neꞋeri, Ꞌasu Ꞌubani na liana ngwae neꞋeri kata figwanu. 29 Ru neꞋeri noaꞋa laꞋu sulia na liamu. Ma nau kusi oga Ꞌoko faꞋaliadila ta ngwae matamata.

Aia, ta ngwae saefilo Ꞌuri aku, “DiꞋia noaꞋa ta fanga kasi abu fuaku, faꞋuta neꞋe noaꞋa naisi bolo fuana Ꞌanilana sulia liana ta ngwae matamata? 30 Ma diꞋia nau ku baꞋatangoa God fafia fanga nau, faꞋuta neꞋe ta ngwae matamata ka balufia nau fafia na fanga neꞋe nau ku baꞋatangoa God fuana?”

31 Aia, nau ku olisia nau ku Ꞌuri: Ru ki taꞋifau neꞋe Ꞌoko sasia, ma diꞋia Ꞌoko fanga, nama Ꞌoko kwaꞋu, Ꞌoko sasia na ru neꞋeri ki taꞋifau fasi Ꞌiri neꞋe ngwae ki kike baꞋatafea God. 32 Muke tua Ꞌania tuaꞋa neꞋe noaꞋa kasi kwatea ta ꞋafitaꞋiꞋanga fuana ta ngwae Jiu, nama ta ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu, nama fuana ta ngwae faꞋamamana ana God. 33 Muke diꞋia nauꞋa, duꞋungana nau ku iliili Ꞌuana faꞋasaeleꞋalana ngwae ki taꞋifau Ꞌani ru neꞋe nau ku sasiꞋi ki. NoaꞋa nau kusi manata Ꞌuana faꞋasaeleꞋalaku talaku, bore ma nau ku manata Ꞌuana faꞋasaeleꞋalana ngwae ki taꞋifau, Ꞌiri kike toꞋo ana mauriꞋa firi.

11

1 Nia neꞋe, muke tua diꞋia nauꞋa, diꞋia logo neꞋe nau ku tua diꞋia sa Jesus Christ.

Falafala saga sulia foꞋongaꞋa

2 Nau ku baꞋatafe kamu sulia kaumulu manata toꞋoku sulia asoa ki taꞋifau, ma muke leka sulia na faꞋamanataꞋanga neꞋe nau ku kwatea fuamuꞋa. 3 Ma nau ku oga muke saiana sa Jesus Christ nia gwaungaꞋi fafia na ngwae ki taꞋifau, ma na araꞋi ki kika gwaungaꞋi fafia na Ꞌafe kira ki, ma God ka gwaungaꞋi fafia sa Jesus Christ. 4 Nia neꞋe, diꞋia ta ngwae foꞋo nama ka alaꞋa Ꞌania na fatalana God, nia leꞋa nia ka lafua na kifi faꞋasia na gwauna, sulia ru neꞋeri faꞋataꞋinia faꞋadoelana sa Jesus Christ neꞋe nia gwaungaꞋi fuana. 5 Ma diꞋia ta kini neꞋe ka foꞋo nama ka alaꞋa Ꞌania na fatalana God, nia leꞋa nia ka Ꞌafu fafia na gwauna, sulia ru neꞋeri faꞋataꞋinia faꞋadoelana na araꞋi nia neꞋe gwaungaꞋi fuana. Na kini neꞋe noaꞋa kasi sasi ꞋunaꞋeri, nia diꞋia ta kini neꞋe kira sufi guguru ana ifuna fuana faꞋaꞋekelana. 6 KaidaꞋi nia noaꞋa kasi Ꞌafu fafia na gwauna, nia diꞋia nia sufi guguru ana ifuna. Nia neꞋe, leꞋa fuana kini ka alua na ru fuana ꞋafuꞋa fafia na gwauna, sulia ru ni ꞋekeꞋa fuana kini ka sufia ifuna nama ka sufi guguru ana ifuna. 7 Aia, ma na ngwangwane ki neꞋe, noaꞋa kasi Ꞌafu fafia na gwauda, sulia God saungaꞋinida diꞋia niaꞋa talana, ma kira ka faꞋataꞋinia na ꞋinotoꞋanga nia. Ma na kini ki, kira ka faꞋataꞋinia na ꞋinotoꞋanga na ngwangwane ki. 8 DuꞋungana kaidaꞋi God saungaꞋinia na ngwangwane etaeta, noaꞋa laꞋu kini neꞋe faꞋafuta niaꞋa. Ma na kini etaeta, God ka saungaꞋinia faꞋasia na nonina na ngwangwane etaeta. 9 Ma God noaꞋa kasi saungaꞋinia na ngwangwane fuana Ꞌafilana na kini. Bore ma nia ka saungaꞋinia na kini fuana Ꞌafilana na ngwangwane. 10 Nia neꞋe, na kini ki kira ka toꞋo ana ru fuana ꞋafuꞋa fafia na gwauda Ꞌiri na Ꞌainsel ki bore kira ka saiana na kini ki kira fuꞋusi doe ana araꞋi kira ki. 11 Bore ma fuakulu ngwae neꞋe kulu faꞋamamana ana na Aofia, ngwae ma kini, kulu ego akulu talakulu kwailiu. Na kini ke Ꞌafia na ngwangwane, ma na ngwangwane ke Ꞌafia na kini. 12 Sui bore Ꞌana na kini eta ka leka maꞋi faꞋasia nonina na ngwangwane etaeta, Ꞌi taꞋena na kini neꞋe faꞋafuta ngwangwane. Aia, ma na ru ki taꞋifau leka maꞋi faꞋasia God.

13 Muke manata basi sulia tae neꞋe leꞋa. Kamu ke sai nama ana, noaꞋa kasi leꞋa neꞋe kini ka foꞋo diꞋia nia noaꞋa kasi Ꞌafua gwauna. 14 Ma na ngwae ki niniꞋa, kulu saiana God noaꞋa Ꞌiri saungaꞋinia na ngwangwane fasi Ꞌiri kira ka toꞋo ana ifu keta diꞋia kini ki. Ma diꞋia na ifuna ngwangwane ka ꞋunaꞋeri, nia Ꞌeke liu. 15 Bore ma, diꞋia na kini alua naꞋa ifu keta, lisilana leꞋa liu. Sulia God kwatea na ifu keta fuana Ꞌiri ka Ꞌafua fafia Ꞌani gwauna. 16 Aia, diꞋia ta ngwae neꞋe noaꞋa kasi oga alaꞋa fafia na faꞋamanataꞋanga nau sulia ru neꞋe, na olisiꞋanga nau fuana Ꞌuri: NoaꞋa goꞋo ta falafala matamata neꞋe kaimili faꞋamanata Ꞌani. Ma sa tai faꞋida neꞋe kira faꞋamamana ana God saena maꞋe fanoa ki taꞋifau, kira sasi logo ꞋunaꞋeri.

Falafala saga sulia na Fanga AbuꞋa

17 Aia, ma sulia na ru nau ku kerekere naꞋa fuamuꞋa niniꞋari, noaꞋa naisi baꞋatafe kamu. Sulia kaidaꞋi kaumulu fiku fuana foꞋongaꞋa, na abulaꞋanga kamu ki taꞋa, ma noaꞋa kamu kasi faꞋangasingasia goꞋo na faꞋamamanaꞋanga kamu ki, bore ma kamu faꞋangwataꞋutaꞋu ni lala. 18 Na etana ru nau ku balufi kamu fafia neꞋe Ꞌuri: Nau ku rongo ana kaidaꞋi kamu fiku ki, kamu tua toꞋotoꞋo Ꞌi safitamuꞋa, ma muka olisuꞋusuꞋu faꞋi kamu kwailiu. Ma nau ku sai leꞋa ana ti ru nau ku rongoa nia mamana. 19 Mamana liu, na daroꞋa neꞋeri faꞋataꞋi leꞋa ana sa tai faꞋida neꞋe donga mamana ana God.

20 Aia, ana kaidaꞋi kamu leka fiku maꞋi fuana Fanga AbuꞋa, noaꞋa laꞋu na Fanga AbuꞋa mamana neꞋe kamu Ꞌania. 21 OsiꞋana ta bali amuꞋa fanga doe naꞋa amuꞋa, ma noaꞋa kamu kasi Ꞌado naꞋa faꞋinia ngwae matamata ki. Nia neꞋe, ta bali ana ngwae kira ka fiolo goꞋo Ꞌada, ma ta bali amuꞋa ka kwaꞋu leleka muka gwaulilinga naꞋa amuꞋa. 22 Nia neꞋe, ka leꞋa fuana muke fanga basi Ꞌi luma kamu ki, fasi Ꞌiri noaꞋa kamu kasi faꞋa ꞋekeꞋa na ngwae neꞋe fanga kira ki noaꞋa kasi Ꞌoro. OsiꞋana kaidaꞋi kamu fanga doe Ꞌi maana na ngwae dalaꞋa ki, kamu faꞋataꞋinia neꞋe noaꞋa kamu kasi fuꞋusi doe goꞋo ana fikutaꞋi ngwae faꞋamamana God. FaꞋuta, kaumulu fia nai baꞋatafe kamu osiꞋana na abulalamuꞋa neꞋe ꞋunaꞋeri? NoaꞋa!

Na Fanga AbuꞋa

(Matthew 26:26-29; Mark 14:22-25; Luke 22:14-20)

23 Na faꞋamanataꞋanga sulia na Fanga AbuꞋa neꞋe nau ku kwatea fuamuꞋa, nau ku ngalia faꞋasia na Aofia ba nia Ꞌuri: Ana rodo ba kira Ꞌolosaea na Aofia sa Jesus fuana malimae nia ki, nia ka ngalia na beret, 24 ma nia ka baꞋatafea God fafia, ma ka ngiia, ka fata Ꞌuri, “Nia naꞋa ne noniku neꞋe nau ku kwatea fuamuꞋa. Muke Ꞌania fuana manata Ꞌanga toꞋoku.” 25 Ma buri Ꞌana kira fanga ka sui, ꞋunaꞋeri logo sa Jesus ka ngalia na titiu ana waen, ma nia ka fata laꞋu Ꞌuri, “Na titiu ana waen neꞋe, nia usulia naꞋa na fau alangaꞋinga faolu neꞋe God saungaꞋinia Ꞌani Ꞌabuku. Ana kaidaꞋi muke kwaꞋufia, muke manata toꞋoku.”✡ 26 Nia neꞋe, ana kaidaꞋi ki taꞋifau neꞋe kamu Fanga Abu Ꞌani beret ꞋunaꞋeri faꞋinia na titiu ꞋunaꞋeri, muke fatatalo Ꞌani na maelana sa Jesus, ma muka sasi ꞋunaꞋeri leleka ka dao ana olilana maꞋi sa Jesus.

27 Nia neꞋe, diꞋia ta ngwae ka Ꞌania na beret ana na Aofia, ma ka kwaꞋufia na titiu nia, ma ka sasia falafala taꞋa,* nia ka abula taꞋa fuana nonina na Aofia faꞋinia na Ꞌabuna. 28 Nia neꞋe, sa tai akulu neꞋe oga ka Fanga Abu, nia ka manata basi sulia na abulalana talana, sui nia ka fiꞋi Ꞌania na beret ma ka fiꞋi kwaꞋu ana na titiu neꞋeri. 29 Sulia diꞋia nia noaꞋa kasi manata basi sulia na nonina na Aofia ana kaidaꞋi nia Ꞌania na beret ma ka kwaꞋu ana na titiu, nia ngalia naꞋa kwaꞋikwaꞋinga fuana talana ana kaidaꞋi nia Fanga Abu ꞋunaꞋeri. 30 Nia neꞋe kwate ma ngwae Ꞌoro ka mataꞋi, ma kika ngwataꞋutaꞋu, ma ti ngwae kira ka mae naꞋa. 31 Ma diꞋia kulu filo kulu talakulu Ꞌi naꞋo, God noaꞋa kasi matalangaꞋi kulu. 32 Bore ma na Aofia nia matalangaꞋi kulu ma ka kwatea na kwaꞋikwaꞋinga ki fuaka ana kaidaꞋi neꞋe, fasi Ꞌiri nia noaꞋa kasi matalangaꞋi kulu fuana maeꞋa faꞋinia na ngwae ki saena magalia ana kaidaꞋi ke dao maꞋi.

33 Nia neꞋe, ngwaefuta nau kina, ana kaidaꞋi kamu fiku maꞋi fuana Fanga AbuꞋa, muke tua maꞋakwali kamu taꞋifau. 34 Ma diꞋia ta ngwae ka fiolo, leꞋa fuana nia ka fanga basi Ꞌana Ꞌi luma nia, sui mala nia ka fiꞋi leka ana fikuꞋa, Ꞌasu Ꞌubani God kata kwatea na kwaꞋikwaꞋinga fuamuꞋa sulia na falafala kamu ki ana kaidaꞋi kamu fiku.

Ma, sulia ti ru matamata laꞋu, nai baꞋa rokisiꞋi ana kaidaꞋi nai leka maꞋi siamuꞋa.

12

Na kwateꞋa ki faꞋasia na AnoꞋi ru Abu

1 Aia, ngwaefuta kina, nau ku keresia na alaꞋanga fuana olisilana na lidiꞋa kamu ki sulia na kwateꞋa ki faꞋasia na AnoꞋi ru Abu. Nau ku oga muke sai leꞋa ana kwateꞋa ki neꞋe AnoꞋi ru Abu nia kwatea fuaka. 2 Kamu saiana Ꞌi naꞋona mala neꞋe kamu faꞋamamana ana sa Jesus, na nunuꞋi ru neꞋe noaꞋa kasi mauri ki, kira talaꞋia rora amuꞋa. 3 Ma nau ku oga muke saiana diꞋia na AnoꞋi ru God talaꞋia ta ngwae, nia ꞋafitaꞋi na ngwae neꞋeri ka fata kwaiagi ana sa Jesus. Ma ka ꞋunaꞋeri logo, diꞋia na AnoꞋi ru Abu kasi talaꞋia ta ngwae, nia ꞋafitaꞋi nia ka saea sa Jesus neꞋe na Aofia.

4 Bore Ꞌana na AnoꞋi ru Abu ka kwatea na kwateꞋa matamata kwailiu ki, na kwateꞋa neꞋeri ki Ꞌita goꞋo maꞋi taꞋifau faꞋasia taꞋi AnoꞋi ru Abu. 5 Sui bore Ꞌana na raoꞋa neꞋe na Aofia nia ogaꞋi kuke sasiꞋi ki niꞋi ka matamata kwailiu, taꞋi Aofia goꞋo neꞋe kulu rao fuana. 6 Sui bore Ꞌana kulu ka saiana sasilana raoꞋa matamata kwailiu ki, taꞋi God goꞋo neꞋe kwaiꞋafi akulu fuana sasilani.

7 Ma na AnoꞋi ru Abu ka faꞋataꞋinia ngasingasiꞋanga nia fuakulu taꞋifau Ꞌiri kuke rao fuana Ꞌafilaka kwailiu. 8 Ma fuana ti ngwae, na AnoꞋi ru Abu kwatea na ngasingasiꞋanga fuana alaꞋanga Ꞌania liatoꞋongaꞋa. Ma fuana ti ngwae laꞋu na AnoꞋi ru Abu ka kwatea na ngasingasiꞋanga fuana alaꞋanga Ꞌani saiꞋi ruꞋanga. 9 Ma fuana ti ngwae laꞋu, na AnoꞋi ru Abu ka kwatea na fitoꞋo Ꞌanga neꞋe ngasingasiꞋa liu. Ma fuana ti ngwae laꞋu, na AnoꞋi ru Abu ka kwatea na ngasingasiꞋanga fuana guralana ngwae mataꞋi ki. 10 Ma fuana ti ngwae laꞋu, na AnoꞋi ru Abu ka kwatea na ngasingasiꞋanga fuana sasilana ru ni faꞋanadaꞋa ki. Ma fuana ti ngwae laꞋu, na AnoꞋi ru Abu ka Ꞌafida fuana alaꞋanga Ꞌani fatalana God. Ma fuana ti ngwae laꞋu, na AnoꞋi ru Abu ka kwatea na ngasingasiꞋanga fuana kika lia saiana ru ki neꞋe Ꞌita maꞋi faꞋasia na AnoꞋi ru Abu nama ka noaꞋa. Ma fuana ti ngwae laꞋu, na AnoꞋi ru Abu ka kwatea na ngasingasiꞋanga fuana alaꞋanga Ꞌania alaꞋanga matamata neꞋe noaꞋa kira kasi saiana ki. Ma fuana ti ngwae laꞋu, na AnoꞋi ru Abu ka kwatea na ngasingasiꞋanga fuana na fadalana alaꞋanga neꞋe kira saeꞋe. 11 Sui bore Ꞌana nia ka kwatea na ngasingasiꞋanga matamata ki fuaka taꞋifau sulia na kwaiogai Ꞌanga nia, ma taꞋi AnoꞋi ru Abu goꞋo neꞋe kwateꞋe.

Kulu taꞋi noni goꞋo neꞋe toꞋo ana kula Ꞌoro toꞋotoꞋo ki

12 KuluꞋa na ngwae neꞋe kulu faꞋamamana ana sa Jesus Christ ki, kulu diꞋia taꞋi noni ana sa Jesus Christ neꞋe toꞋo ana kula Ꞌoro toꞋotoꞋo ki. Ma sui bore Ꞌana nia ka toꞋo ana kula Ꞌoro ki, nia taꞋi noniꞋi ru goꞋo Ꞌana. 13 KuluꞋa taꞋifau goꞋo, na ngwae Jiu ki, ma na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, ma na ngwae neꞋe kira rao ꞋoꞋo ki, ma na ngwae neꞋe kira aloge ki, kulu diꞋia taꞋi noniꞋi ru goꞋo, sulia taꞋi AnoꞋi ru Abu goꞋo neꞋe siuabu kia, fasi Ꞌiri kuke alua taꞋi noniꞋi ru. Ma God ka kwatea taꞋi AnoꞋi ru Abu goꞋo Ꞌiri ka tua saena maurilaka taꞋifau.

14 Na noniꞋi ru noaꞋa kasi toꞋo ana taꞋi bali ru goꞋo, bore ma nia toꞋo ana kula Ꞌoro toꞋotoꞋo ki. 15 Ma diꞋia na Ꞌae ka fata Ꞌuri, “Nau noaꞋa laꞋu ta bali ana noni, sulia nauꞋa noaꞋa laꞋu na lima,” na Ꞌae neꞋeri ta bali nama ana noni neꞋeriꞋa. 16 Ma diꞋia na alinga ka fata Ꞌuri, “NauꞋa noaꞋa laꞋu ta bali ana noni, sulia nauꞋa noaꞋa laꞋu na maa,” na alinga neꞋe ta bali nama ana noni neꞋeriꞋa. 17 Ma diꞋia na noniꞋi ru taꞋifau neꞋe na maa goꞋo Ꞌana, nia kasi bolo fuana rongolana ta ru. Ma diꞋia na noniꞋi ru taꞋifau neꞋe alinga goꞋo Ꞌana, nia kasi bolo fuana mokoꞋa toꞋona ta ru. 18 Aia, na nonika leꞋa liu, osiꞋana kaidaꞋi God saungaꞋi kia, nia alua na ru neꞋeri ki taꞋifau goꞋo ana noni sulia na kwaiogai Ꞌanga nia.

19 Ma diꞋia na noni toꞋo ana taꞋi kula goꞋo Ꞌana, nia noaꞋa laꞋu na noni mamana! 20 Na noni toꞋo ana na kula Ꞌoro ki, bore ma nia taꞋi noni goꞋo. 21 Ma duꞋungana ꞋunaꞋeri, na maa ꞋafitaꞋi ka fata Ꞌuri fuana lima, “Lima Ꞌae, nau kusi ogaꞋo goꞋo!” Ma ka ꞋunaꞋeri logo na gwau noaꞋa kasi bolo fuana alaꞋanga Ꞌuri fuana Ꞌae, “Nau kusi ogaꞋo goꞋo!” 22 Ti ngwae kira manata neꞋe ti kula ana noni niꞋi ngwataꞋutaꞋu. Bore ma, ꞋafitaꞋi liu kulu ka mauri diꞋia kula neꞋeri ki noaꞋa faꞋasia nonika. 23 Ma ti kula ana noni neꞋe kulu saea fasi noaꞋa kasi ꞋinotoꞋa goꞋo, nia neꞋe kuke lia leꞋa sulida. Ma ta kula ana noni neꞋe lisilana kasi leꞋa goꞋo, nia neꞋe kuke faꞋaruꞋufia nama Ꞌani toro. 24 Ma ti kula ana noni neꞋe lisida ka leꞋa, noaꞋa kulu kasi bolo fuana faꞋaruꞋufilada. God saungaꞋi ꞋunaꞋeri ana nonika, fasi Ꞌiri kuke faꞋadoea na kula neꞋeri ki Ꞌania nonika neꞋe ngwae ki kira fia kula ꞋoꞋo ki goꞋo Ꞌana. 25 Nia neꞋe, noaꞋa goꞋo ta daroꞋa saena noniꞋi ru, sulia neꞋe kula ki taꞋifau goꞋo kira lia sulida kwailiu. 26 Ma diꞋia ta taꞋi kula ana noni nia fii, na kula ki taꞋifau goꞋo neꞋe kira fii logo faꞋinia. Ka ꞋunaꞋeri logo, diꞋia ta kula ana noniꞋi ru kira tafea, na noniꞋi ru taꞋifau kira ngalia na baꞋatafeꞋa neꞋeri.

27 Aia, kaumulu taꞋifau goꞋo neꞋe na nonina sa Jesus Christ, ma taꞋi taꞋi ngwaeꞋa akulu neꞋe ti kula ana nonina. 28 Ma saena fikutaꞋi ngwae God nia kwatea na raoꞋa matamata kwailiu ki fuaka. Etana, nia kwatea na raoꞋa Ꞌani lifurongoꞋanga fuana ti ngwae. Ma ruana nia ka kwatea raoꞋa ana faꞋataloꞋa Ꞌania fatalana God. Ma na uula nia ka kwatea raoꞋa Ꞌani faꞋamanataꞋanga. Sui, nia ka kwatea ngasingasi Ꞌanga fuana sasilana faꞋanadaꞋa ki. Sui, nia ka kwatea ngasingasi Ꞌanga fuana guralana ngwae mataꞋi ki. Sui, nia ka kwatea na ngasingasiꞋanga fuana kwaiꞋafiꞋanga. Ma nia ka kwatea logo na ngasingasiꞋanga fuana kwaitalaꞋiꞋanga. Ma nia ka kwatea logo na ngasingasiꞋanga fuana alaꞋanga Ꞌani alaꞋanga matamata neꞋe noaꞋa kira kasi sai ani ki. 29 Aia, kulu taꞋifau goꞋo noaꞋa laꞋu na ngwae lifurongo ki, ma noaꞋa laꞋu na ngwae ana faꞋataloꞋa Ꞌania fatalana God ki, ma noaꞋa laꞋu na ngwae faꞋamanata ki. Ma noaꞋa laꞋu ngwae ki taꞋifau akulu neꞋe toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana sasilana faꞋanadaꞋa ki, 30 nama na ngasingasiꞋanga fuana guralana ngwae mataꞋi ki. Nama noaꞋa laꞋu kuluꞋa taꞋifau neꞋe toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana alaꞋanga Ꞌani alaꞋanga matamata ki, ma noaꞋa laꞋu kuluꞋa taꞋifau neꞋe kulu bolo fuana fadalana alaꞋanga neꞋe kira saeꞋe ki. 31 Ma nau ku oga muke oga na kwateꞋa ꞋinotoꞋa ki. Nia neꞋe, ana kaidaꞋi neꞋe, nai baꞋa faꞋataꞋinia naꞋa ru neꞋe leꞋa ka tasa liufia naꞋa ru neꞋeri ki taꞋifau.

13

AlafeꞋanga

1 DiꞋia nau ku saiana fataꞋa Ꞌani alaꞋanga matamata ngwae ki ma na alaꞋanga Ꞌainsel ki logo, bore ma diꞋia noaꞋa naisi alafe fuana ngwae ki, na alaꞋanga nau ki na ru ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana, ma nia diꞋia goꞋo Ꞌana na isiꞋa Ꞌani lingalingaꞋi ru neꞋe ta ngwae nia Ꞌuia ta lali salo. 2 Ma diꞋia nau ku saiana faꞋatalo Ꞌani fatalana God, ma nau ku toꞋo ana na saiꞋi ruꞋanga ki taꞋifau, ma nau ku saiana na ru ago ki taꞋifau, ma nau ku toꞋo ana na faꞋamamanaꞋanga neꞋe bolo faꞋinia na Ꞌidulana na faꞋi ua ki, bore ma diꞋia noaꞋa naisi alafe fuana ngwae ki, nau na ru ꞋoꞋo goꞋo. 3 Ma diꞋia nau ku kwatea na ru nau ki taꞋifau fuana ngwae dalaꞋa ki, ma nau ku alaꞋania na ngwae ki kira ka saungi nau Ꞌani mafula, bore ma diꞋia noaꞋa naisi alafe fuana ngwae ki, naisi ngalia goꞋo ta kwaiaraꞋanga.

4 Na ngwae neꞋe alafe fuana ngwae ki, nia mabetau ma ka sasi leꞋa fuada. Ma na ngwae neꞋe alafe fuana ngwae ki, nia kasi kwaimamagolai ma kasi fata baꞋalafe. 5 Ma na abulalana noaꞋa kasi taꞋa, ma na ngwae ꞋunaꞋeri noaꞋa kasi manata goꞋo sulia na ru neꞋe nia ogaꞋi ki, ma nia kasi saetaꞋa ꞋaliꞋali. Bore ma nia saiana ka rufuanata ana sa tai neꞋe kira sasi taꞋa fuana. 6 Ma na ngwae neꞋe alafe fuana ngwae ki, nia kasi saeleꞋa faꞋinia na taꞋangaꞋa, bore ma nia saeleꞋa faꞋinia na mamanaꞋanga. 7 Ma na ngwae neꞋe alafe ꞋunaꞋeri, nia mabetau, ma nia saiana ka uu ngasi ana kaidaꞋi ꞋafitaꞋiꞋanga ki taꞋifau. Ma ana kaidaꞋi ki taꞋifau, nia ka faꞋamamana ma ka manata ꞋuitoꞋo ana God.

8 Ma na alafeꞋanga ꞋunaꞋeri nia tuatua firi. Bore ma na kwateꞋa ana faꞋataloꞋa Ꞌani fatalana God, niꞋi ke baꞋa sui. Ma na kwateꞋa Ꞌani alaꞋanga matamata ki, niꞋi ke baꞋa sui logo. Ma na kwateꞋa Ꞌani saiꞋi ruꞋa, niꞋi ke baꞋa sui logo. 9 Sulia na saiꞋi ru Ꞌanga ki ma na alaꞋanga faꞋasia God ki, ana kaidaꞋi neꞋe noaꞋa niꞋi kasi aliꞋafu Ꞌua. 10 Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe na ru aliꞋafu ke baꞋa dao maꞋi, ma na ru neꞋe noaꞋa kasi aliꞋafu ki kike baꞋa sui.

11 Ana kaidaꞋi nau ku tiꞋitiꞋi maꞋi, na fatalaku diꞋia goꞋo Ꞌana na ngela tiꞋitiꞋi, ma na manatalaku ka diꞋia logo na ngela tiꞋitiꞋi, ma na saiꞋi ruꞋa nau, nia diꞋia goꞋo Ꞌana na ngela tiꞋitiꞋi. Bore ma ana kaidaꞋi nau ku doe naꞋa, nau ku faꞋasia naꞋa abulalana ngela tiꞋitiꞋi ki. 12 Ka ꞋunaꞋeri logo fuakulu, ana kaidaꞋi neꞋe na saiꞋi ru Ꞌanga kulu ki niꞋi aba aba goꞋo Ꞌana, nia diꞋia ta ngwae neꞋe lisia na nunuꞋi ru rorodoꞋa saena taꞋe lialia noaꞋa kasi raola. Bore ma, ana kaidaꞋi kuke baꞋa lisia na Aofia talana, kuke baꞋa sai leꞋa ana ru ki taꞋifau, diꞋia logo God neꞋe sai leꞋa akulu taꞋifau.

13 Ana kaidaꞋi neꞋe na uulu ru ki neꞋe teo tari: na faꞋamamanaꞋanga, na manata ꞋuitoꞋo Ꞌanga, ma na alafeꞋanga. Ma na alafeꞋanga naꞋa neꞋe tasa ka liufia na ru neꞋeri ki taꞋifau.

14

Na kwateꞋa faꞋasia na AnoꞋi ru Abu neꞋe leꞋa ka tasa

1 Muke sasi ngangata Ꞌuana alafeꞋanga fuana ngwae ki. Ma nia ka leꞋa logo fuana sasiꞋa Ꞌuana na kwateꞋa ki faꞋasia na AnoꞋi ru Abu, tasa naꞋa neꞋe Ꞌuana na kwateꞋa fuana faꞋarongoa madako Ꞌani fatalana God. 2 Ma diꞋia ta ngwae ka fata Ꞌani alaꞋanga matamata neꞋe nia noaꞋa kasi saiana, God lala Ꞌana neꞋe nia fata fuana, nia noaꞋa kasi fata fuana ta ngwae, sulia kira kasi saiana tae neꞋe nia saea. Na AnoꞋi ru Abu kwatea nia ka alaꞋa sulia na ru ago ki. 3 Bore ma diꞋia ta ngwae ka faꞋarongoa Ꞌani fatalana God, nia fata fuana ngwae ki Ꞌiri ka Ꞌafida, ma fuana radulada, ma gwalelada.

4 Na ngwae neꞋe fata Ꞌani alaꞋanga matamata ki neꞋe nia kina, taꞋifilia na maurilana talana goꞋo neꞋe nia Ꞌafia. Bore ma na ngwae neꞋe faꞋarongoa Ꞌani fatalana God, nia Ꞌafia na ngwae ki taꞋifau saena fiku taꞋi ngwae. 5 Sui bore Ꞌana nau ku oga kamuꞋa taꞋifau goꞋo muke fata Ꞌani alaꞋanga matamata ki neꞋe noaꞋa kamu kasi saiana, nau ku oga ka tasa fasi Ꞌiri kamu ke saiana faꞋarongoa Ꞌani fatalana God. Sulia na ngwae neꞋe faꞋarongoa Ꞌani fatalana God, nia ꞋinotoꞋa ka liufia na ngwae neꞋe fata Ꞌani alaꞋanga matamata ki neꞋe nia kina. Ma diꞋia ta ngwae tua fuana fadalana na alaꞋanga neꞋe noaꞋa nia kasi saiana ki, nia leꞋa logo, sulia kera ke baꞋa Ꞌafia na ngwae faꞋamamana ki taꞋifau.

6 Ngwaefuta nau kina, ana kaidaꞋi nau ku leka maꞋi siaumulu, diꞋia nau ku fata Ꞌaku Ꞌani alaꞋanga neꞋe noaꞋa kulu kasi saiana, noaꞋa naisi kwaiꞋafi goꞋo amuꞋa. Bore ma diꞋia nau ku faꞋarongoa Ꞌania ta ru neꞋe God faꞋataꞋinia fuaku nama nau ku faꞋamanata kamu, tama nau Ꞌafi kamuꞋa ka doe. 7 Aia, na faꞋabolotaꞋilana neꞋe Ꞌuri na tala Ꞌau ni ufilana. DiꞋia ta ngwae neꞋe noaꞋa kasi saiana ufilana, na ngwae ki noaꞋa kira kasi saiana na lingalinga Ꞌi ru tae neꞋe nia ufia. 8 Ka ꞋunaꞋeri logo, diꞋia ta ngwae ana fuani oro ka ufia na bungu fuana ganilana maꞋi na ngwae ki fuana fuꞋanga, ma na lingana bungu neꞋeri noaꞋa kasi madako, noaꞋa kira kasi leka goꞋo maꞋi. 9 Ka ꞋunaꞋeri logo ana kamuꞋa, sulia diꞋia kamu fata Ꞌani alaꞋanga neꞋe noaꞋa ta ngwae kasi saiana, na alaꞋanga kamu ki kasi fulia goꞋo ta ru. 10 Na alaꞋanga oro liu ki teo saena magalia neꞋe, ma na alaꞋanga neꞋeri ki taꞋifau goꞋo kira toꞋo ana fadalani. 11 Bore ma, diꞋia ta ngwae ka alaꞋa faꞋi nau, ma noaꞋa nau kusi saiana na alaꞋanga nia, nia ꞋafitaꞋi liu keroꞋo ka sai amiroꞋo kwailiu. 12 OsiꞋana neꞋe kamu oga liua muke toꞋo ana kwateꞋa faꞋasia na AnoꞋi ru Abu ki, leꞋa fuana muke sasi Ꞌuana na kwateꞋa neꞋe saiana ka faꞋangasingasia na faꞋamamanaꞋanga ngwae ki.

13 KaidaꞋi ta ngwae ka fata Ꞌania alaꞋanga matamata ki neꞋe nia kina, nia ke foꞋosia nama God Ꞌiri nia ka kwatea na ngasingasiꞋanga fuana fadalana tae neꞋe nia saea. 14 Sulia diꞋia nau ku foꞋo Ꞌani alaꞋanga matamata ki neꞋe nau ku kina, na mangoku neꞋe foꞋo, ma na manatalaku noaꞋa kasi foꞋo goꞋo. 15 Nia neꞋe, nai baꞋa foꞋo Ꞌani mangoku, ma nai baꞋa foꞋo logo Ꞌani manatalaku. Ma nai baꞋa ngu Ꞌani mangoku, ma nai baꞋa ngu logo Ꞌani manatalaku. 16 Ana kaidaꞋi kamu fiku fuana foꞋongaꞋa, diꞋia kamu baꞋatafea God Ꞌani mangomuꞋa goꞋo, ta ngwae noaꞋa kasi saiana na alaꞋanga kamu, ma ꞋafitaꞋi nia ka saea “ꞋIu ke ꞋunaꞋeri” Ꞌuana faꞋataꞋilana nia alafafia tae ki neꞋe kamu saea. 17 Ma sui bore Ꞌana na foꞋongaꞋa kamu Ꞌuana baꞋatafelana God ka leꞋa, noaꞋa kamu kasi Ꞌafia goꞋo ta ngwae.

18 Nau ku baꞋatafea God sulia nau ku fata Ꞌani alaꞋanga matamata ki neꞋe nau kusi saiana, ma nau ku sasi ꞋunaꞋeri ana kaidaꞋi Ꞌoro ka liufi kamu taꞋifau. 19 Ma sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, ana kaidaꞋi nau ku tua fiku faꞋinia na ngwae ki fuana foꞋongaꞋa, nau ku oga nau ku saea goꞋo lima maꞋe fataꞋa ki neꞋe madako ma kira ka saiana, faꞋasia saelana 10,000 maꞋe fataꞋa ki Ꞌani alaꞋanga neꞋe noaꞋa kira kasi saiana.

20 Aia, ngwaefuta nau kina, muke tua diꞋia ta kala ngela neꞋe nia kina fuli ruꞋa taꞋa. Bore ma, noaꞋa kasi leꞋa fuana na manatalamuꞋa ka diꞋia na manatalana kala ngela ki. Nia leꞋa fuana na manatalamuꞋa ka diꞋia na ngwae ꞋaꞋana ki. 21 Sulia na Aofia ba saea saena na KerekereꞋa Abu ka Ꞌuri,

“Nau kui baꞋa kwatea kwau ti ngwae kwaita siana ngwae nau ki, fasi Ꞌiri kira ke fata fuada Ꞌani alaꞋanga matamata ki.

Ma sui bore Ꞌana nau ku sasi ꞋunaꞋeri, na ngwae nau ki, kasi oga goꞋo fafarongolaku.”

22 Nia neꞋe, kulu sai naꞋa ana, God kwatea na kwateꞋa Ꞌani alaꞋanga matamata ki Ꞌiri sa tai faꞋida neꞋe noaꞋa kira kasi faꞋamamana, kira ka saiana God neꞋe talaꞋia na ngwae neꞋe alaꞋa. Ma kwateꞋa Ꞌani faꞋarongoꞋa Ꞌani fatalana God, God kwatea Ꞌiri ka radua ngwae neꞋe kira faꞋamamana taꞋifau naꞋa ki. 23 Nia neꞋe, ana kaidaꞋi ngwae faꞋamamana ki kira fiku fuana foꞋongaꞋa, ma kira ka fata Ꞌani alaꞋanga matamata ki neꞋe noaꞋa kira kasi saiana, ma diꞋia ti ngwae abu faꞋamamana kira ruꞋu maꞋi Ꞌi neꞋe, ma noaꞋa kira kasi saiana na alaꞋanga kamu ki, kike baꞋa fia fasi kamu boleboleꞋa. 24 Bore ma diꞋia na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira fiku faꞋarongo Ꞌani fatalana God, ma ta ngwae abu faꞋamamana ka ruꞋu maꞋi, nia ke baꞋa saiana nia toꞋo ana taꞋangaꞋa ki. Ma sulia na tae neꞋe nia rongoa, nia ka saiana logo neꞋe God ke baꞋa matalangaꞋinia, 25 ma nia ke baꞋa faꞋataꞋinia na manataꞋanga ago nia ki, ma ka abula faꞋasia na ru neꞋeri ki, ma nia ka bobo uruuru Ꞌuana foꞋosilana God, ma ka fata Ꞌuri, “Mamana liu, God tua faꞋi kamu.”

Na foꞋongaꞋa leꞋa

26 Ngwaefuta nau kina, ana kaidaꞋi neꞋe kamu fiku maꞋi fuana foꞋongaꞋa, muke sasi Ꞌuri: TaꞋi ngwae ka ngu baꞋatafea God, ma ta ngwae laꞋu ke faꞋamanata, ma ta ngwae laꞋu ke faꞋarongo Ꞌani ru neꞋe God faꞋataꞋinia fuana, ma ta ngwae laꞋu ke fata Ꞌani alaꞋanga neꞋe noaꞋa nia kasi saiana, ma ta ngwae logo ke fada na alaꞋanga neꞋeri. Aia, na ru kira sasia ki taꞋifau goꞋo neꞋe ru fuana kwaiꞋafilana na ngwae faꞋamamana ki taꞋifau. 27 Ma diꞋia ti ngwae kira fata Ꞌani alaꞋanga matamata ki neꞋe noaꞋa kira kasi saiana, ꞋunaꞋeri bolo faꞋinia ro ngwae goꞋo nama ta uulu ngwae neꞋe kike alaꞋa. Ma kira ka alaꞋa ana kaidaꞋi matamata ki. Ma ta ngwae ke fada nama na alaꞋanga neꞋeri ki. 28 Ma diꞋia noaꞋa ta ngwae kasi saiana fadalana na alaꞋanga neꞋeri ki, Ꞌirai noaꞋa ta ngwae kasi fata Ꞌani alaꞋanga matamata neꞋe noaꞋa kira kasi saiana ki. Na ngwae neꞋe kira saiana alaꞋanga ꞋunaꞋeri ki, kike aroaro goꞋo Ꞌada, ma kike alaꞋa goꞋo ada saena manatada faꞋinia God.

29 Ka ꞋunaꞋeri logo, na ngwae neꞋe kira faꞋarongo Ꞌania fatalana God ki, nia bolo fuana ro ngwae nama ta uulu ngwae goꞋo neꞋe kike alaꞋa. Ma na ngwae ki taꞋifau kira ka fafarongo leꞋa sulia. 30 Bore ma diꞋia ta ngwae fata Ꞌani fatalana God, ma ta ngwae laꞋu neꞋe tua Ꞌi neꞋeri, ma God ka faꞋataꞋinia ta ru fuana, nia leꞋa fuana ta ngwae neꞋe ka eta fata ka noto Ꞌana, sui mala ka kwate ngwae baera ka alaꞋa. 31 ꞋUnaꞋeri neꞋe ngwae ki taꞋifau neꞋe kira fata Ꞌania fatalana God kike kwatea masikwaꞋanga fuada taꞋifau fuana fataꞋa. Muke sasi ꞋunaꞋeri Ꞌiri muke faꞋamanata kamu kwailiu faꞋinia radulamuꞋa. 32 Ma ta ngwae neꞋe faꞋarongo Ꞌania na fatalana God, nia ka dau fafia alaꞋanga nia. 33 Sulia God nia oga kuke sasi saoraꞋi ana ru ki, ma kulu ka tua Ꞌani aroaroꞋanga.

Na falafala ana foꞋongaꞋa fuana ngwae ki taꞋifau neꞋe kira faꞋamamana ana fanoa ki taꞋifau 34 nia Ꞌuri: Ana kaidaꞋi kamu fiku fuana foꞋongaꞋa, noaꞋa kamu kasi alaꞋania na kini ki kira ka fata, bore ma kira ka tua aroaro goꞋo Ꞌada. Nia diꞋia na taki kami ngwae Jiu ki saea, neꞋe kini ki kira ka roꞋosulia na fatalana araꞋi kira ki. 35 DiꞋia ta kini oga saefilolana ta ru, nia ka saefiloa araꞋi nia ana kaidaꞋi kera tua Ꞌi luma kera, osiꞋana ru ni ꞋekeꞋa fuana na kini ka fata ana kaidaꞋi ngwae ki kira fiku fuana foꞋongaꞋa.

36 ꞋUri ma kamu ngwae Korint ki kamu fia fasi kamu talingaꞋi liu naꞋa? Na fatalana God noaꞋa kasi Ꞌita maꞋi faꞋasi kamu. Ma noaꞋa laꞋu taꞋifili kamu goꞋo neꞋe God kwatea na fatalana fuamuꞋa. 37 Ma diꞋia ta ngwae amuꞋa ka fia nia toꞋo ana na kwateꞋa faꞋasia na AnoꞋi ru Abu, nama nia ta ngwae fuana faꞋarongoꞋa Ꞌania fatalana God, leꞋa fuana nia ka saiana nau ku keresia na alaꞋanga totongaꞋi na Aofia. 38 Ma diꞋia na ngwae ꞋunaꞋeri noaꞋa kasi roꞋosulia ru neꞋe ki, Ꞌirai noaꞋa kamu kasi fafarongoa na tae neꞋe nia saea.

39 Nia neꞋe, ngwaefuta nau kina, leꞋa fuana muke sasi Ꞌuana faꞋarongoa Ꞌani fatalana God. Ma noaꞋa kamu kasi luia na ngwae neꞋe kira oga fataꞋa Ꞌani alaꞋanga matamata neꞋe noaꞋa kira kasi saiana. 40 Ma nia leꞋa fuana na foꞋongaꞋa kamu ka saoraꞋi faꞋinia na aroaroꞋanga.

15

Na tataꞋelana sa Jesus Christ faꞋasia na maeꞋa

1 Aia, ngwaefuta nau kina, ana kaidaꞋi neꞋe, nau ku oga muke manata toꞋona na FaꞋarongoꞋa LeꞋa ba nau ku faꞋarongo Ꞌani fuamuꞋa ma muke uu ngasi ana. 2 DiꞋia na faꞋamamanaꞋanga kamu ngasi ana FaꞋarongoꞋa LeꞋa niniꞋa nau ku faꞋarongo Ꞌania fuamuꞋa, muke toꞋo ana mauriꞋa firi. Bore ma diꞋia kamu kasi dau ngasi ana FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋeri, Ꞌirai na faꞋamamanaꞋanga kamu ru ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana.

3 Nau ku faꞋamanata naꞋa Ꞌani fuamuꞋa, na ru doe ka tasa liu neꞋe kira faꞋamanata nau Ꞌani ki neꞋe Ꞌuri:

Sa Jesus Christ nia mae naꞋa fuana lafulana na abula taꞋangaꞋa kia ki, diꞋia ba na KerekereꞋa Abu ba saea.

4 Ma kira kwaiatoa niaꞋa, ma God ka taꞋe nia Ꞌuana mauriꞋa ana uula asoa, diꞋia na KerekereꞋa Abu ba saea.

5 Ma nia ka faꞋataꞋi fuana sa Peter, ma sui fuana akwala ma ro ngwae lifurongo ki.

6 Sui ana taꞋi kaidaꞋi laꞋu, nia ka faꞋataꞋi fuana Ꞌorolana 500 fafarongo nia ki.

Ma Ꞌorolada kika mauri goꞋo Ꞌada Ꞌua saena magalia neꞋe, bore Ꞌana ta bali ada kira mae naꞋa.

7 Sui, nia ka faꞋataꞋi fuana sa James, ma Ꞌi buri Ꞌana nia ka faꞋataꞋi laꞋu fuana na ngwae ni lifurongo ki taꞋifau.

8 Ma Ꞌi buri, nia ka faꞋataꞋi logo fuaku neꞋe nau ku diꞋia ta ngela neꞋe nia futa ana kaidaꞋi rora. 9 OsiꞋana nauꞋa noaꞋa laꞋu ta ngwae talingaꞋi liu ana ngwae lifurongo ki, ma noaꞋa naisi bolo fuana saelaku Ꞌania na lifurongo, sulia nau ku faꞋakaisia naꞋa na ngwae faꞋamamana God ki. 10 Ma sui bore Ꞌana nau ku ꞋunaꞋeri, nau naꞋa neꞋe ta ngwae lifurongo, sulia God neꞋe fili nau sulia na kwaiꞋofeꞋanga nia. Ma na kwaiꞋofeꞋanga nia noaꞋa nia Ꞌiri manisuiꞋa ana, sulia nau ku rao ngasi ka tasa liufia na lifurongo matamata ki. Aia, noaꞋa laꞋu nauꞋa talaku neꞋe nau ku rao, osiꞋana God kwaiꞋofe aku, ma ka Ꞌafi nau fasi Ꞌiri nau ku rao fuana. 11 Ma kami ngwae lifurongo ki taꞋifau, mika faꞋarongo Ꞌani taꞋi FaꞋarongoꞋa LeꞋa goꞋo. Ma nia neꞋe na ru neꞋe kamu faꞋamamana naꞋa ana.

Sulia na tataꞋelaka faꞋasia maeꞋa

12 Aia, kami ka faꞋamanata kamu Ꞌania neꞋe God taꞋea naꞋa sa Jesus Christ faꞋasia na maeꞋa. Ma faꞋuta neꞋe ti ai amuꞋa ka saea God noaꞋa kasi baꞋa taꞋea laꞋu na ngwae neꞋe mae naꞋa ki? 13 DiꞋia nia ꞋafitaꞋi God ka taꞋea na ngwae neꞋe kira mae ki, Ꞌirai sa Jesus Christ logo noaꞋa kasi tataꞋe naꞋa. 14 Ma diꞋia sa Jesus Christ noaꞋa kasi tataꞋe naꞋa faꞋasia na maeꞋa, na faꞋamanataꞋanga kaimili nia ru ꞋoꞋo goꞋo, ma na faꞋamamanaꞋanga kamu ru ꞋoꞋo logo. 15 Ma noaꞋa laꞋu na ru neꞋeri goꞋo Ꞌana, sulia diꞋia sa Jesus Christ noaꞋa kasi tataꞋe naꞋa, na alaꞋanga kaimili sulia God nia Ꞌoso goꞋo Ꞌana, sulia kami faꞋarongo Ꞌania neꞋe God taꞋea sa Jesus Christ faꞋasia na maeꞋa. Bore ma diꞋia God kasi taꞋea na ngwae neꞋe kira mae ki, nia noaꞋa kasi taꞋea logo sa Jesus Christ. 16 Sulia diꞋia noaꞋa nia kasi talangwaraꞋu fuana ngwae mae ki kira ka tataꞋe laꞋu, tama sa Jesus Christ noaꞋa kasi tataꞋe logo faꞋasia na maeꞋa naꞋa. 17 Ma diꞋia God kasi taꞋea sa Jesus Christ, tama faꞋamamanaꞋanga kaumulu ru ꞋoꞋo, ma muke baꞋa ngalia naꞋa kwaꞋikwaꞋinga sulia na abula taꞋangaꞋa kamu ki. 18 Ma ka ꞋunaꞋeri logo, na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus Christ ma kira ka mae naꞋa, kira kasi toꞋo ana mauriꞋa firi. 19 Ma diꞋia na ru leꞋa ki ana sa Jesus Christ tua akulu ana kaidaꞋi kulu tua goꞋo saena magalia neꞋe ma noaꞋa laꞋu Ꞌi langi, kulu bolo fuana kuke kwaimanatai ka tasa liufia ngwae ki taꞋifau.

20 Bore ma kulu sai leꞋa ana God taꞋea mamana naꞋa sa Jesus Christ faꞋasia na maeꞋa. Nia neꞋe, kulu ka sai logo ana God ke baꞋa taꞋe kia neꞋe kuka faꞋamamana kaidaꞋi kulu mae. 21 Na ngwae ki taꞋifau kira mae, osiꞋana na taꞋi ngwae sa Adam. Ma ka ꞋunaꞋeri logo, God ke baꞋa taꞋe kulu osiꞋana taꞋi ngwae sa Christ. 22 Na ngwae ki taꞋifau kira mae, osiꞋana kulu ana kwalafa sa Adam neꞋe na ngwae etaeta. Ma ka ꞋunaꞋeri logo, God ke baꞋa taꞋe kulu taꞋifau Ꞌuana mauriꞋa, osiꞋana kulu tua ratai ana sa Jesus Christ. 23 God taꞋea sa Christ Ꞌi naꞋo. Ma kuluꞋa na ngwae sa Christ ki, God ke baꞋa taꞋe kulu ana kaidaꞋi sa Jesus Christ ke oli maꞋi. 24 Ma buri Ꞌana, faꞋi asoa Ꞌisi ke dao maꞋi. Sa Jesus Christ ke baꞋa malangisia na malimae nia ki neꞋe kira ꞋinotoꞋa, ma kira ka toꞋo ana ngasingasi Ꞌanga, ma nia ke baꞋa kwatea naꞋa ꞋInotoꞋanga nia fuana MaꞋa nia God. 25 Sulia sa Jesus Christ ke ꞋinotoꞋa leleka ka dao ana kaidaꞋi God ke liufia na malimae sa Jesus Christ ki taꞋifau, ma ka aluda fuana kika kwairoꞋoi ana sa Jesus Christ. 26 Ma na malimae Ꞌisi neꞋe God ke malangisia naꞋa neꞋe maeꞋa. 27 Sulia na KerekereꞋa Abu ba saea, “God ka alua naꞋa ru ki taꞋifau olofana ngasingasiꞋanga nia.” Bore ma kulu saiana God kasi alu nia talana Ꞌi olofana ngasingasiꞋanga sa Jesus Christ, sulia God alua naꞋa ru ki taꞋifau Ꞌi olofana ngasingasiꞋanga sa Jesus Christ. 28 Ma Ꞌi buri Ꞌana ru ki taꞋifau tua naꞋa Ꞌi olofana ꞋinotoꞋanga sa Christ na Ngela God, niaꞋa talana logo ke baꞋa alu nia talana olofana God neꞋe alua naꞋa ru ki taꞋifau Ꞌi olofana sa Christ. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, God ke baꞋa ꞋinotoꞋa fafia ru ki taꞋifau.

29 Aia, ti ngwae kira siuabu fuana na ngwae neꞋe kira mae naꞋa ki. Kira siuabu ꞋunaꞋeri, sulia kira sai leꞋa ana God ke baꞋa taꞋea naꞋa ngwae neꞋe kira mae ki. DiꞋia God kasi totolia taꞋelana na ngwae neꞋe kira mae ki, faꞋuta neꞋe kira ka siuabu ꞋunaꞋeri? 30 Aia, ma kaimili lifurongo ki logo, sui bore Ꞌana ru Ꞌoro ki ka sasi fuana saungilaimili, kami fatataloꞋania sa Christ. DiꞋia noaꞋa kami kasi saiana God ke baꞋa taꞋe kia, ꞋafitaꞋi kami ka maꞋudi fuana sasilana na raoꞋa neꞋeri. 31 Ngwaefuta nau kina Ꞌae, nia mamana liu, ana faꞋi asoa ki taꞋifau goꞋo, ru ki sasi fuana saungilaku. Nia mamana liu logo, nau ku saeleꞋa sulia na faꞋamamanaꞋanga kamu ki ana sa Jesus Christ na Aofia kia. 32 Nau ku dao toꞋona ꞋafitaꞋiꞋanga doe liu Ꞌi neꞋe Ꞌi Efesus, sulia na malimae nau ki kira diꞋia kui kwasi ki, ma kira ka oga saungilaku. DiꞋia nau kusi fitoꞋo ana God neꞋe taꞋea ngwae ki faꞋasia na maeꞋa, noaꞋa nau kusi maꞋudi goꞋo fuana daoꞋa toꞋona ꞋafitaꞋiꞋanga ꞋunaꞋeri. Ma diꞋia God kasi taꞋea ngwae ki faꞋasia na maeꞋa, leꞋa fuakulu kuke roꞋo sulia na alaꞋanga ba Ꞌuri,

“Kuke fanga doe, ma kuke kwau doe naꞋa Ꞌakulu, sulia noaꞋa kasi tau kuke baꞋa mae.”

33 Aia, noaꞋa kamu kasi faꞋamamana ana ru ꞋosoꞋoso ki. DiꞋia kamu leka fiku faꞋinia na ngwae taꞋa ki, kamu ke diꞋida logo. 34 Muke manata saga, ma muke abula faꞋasia na abula taꞋangaꞋa kamu ki. Sulia nau ku saiana ti ai amuꞋa noaꞋa kira kasi sai Ꞌua ana God, muke Ꞌeke osiꞋana ru neꞋeri.

Na nonika ke baꞋa faolu ana kaidaꞋi God ke taꞋe kulu

35 Aia, sali ta ngwae saefiloa ka Ꞌuri, “ꞋUri ma God ka taꞋe faꞋuta ana ngwae mae? Ma na noni ru faꞋuta neꞋe kike baꞋa toꞋo ana?” 36 Aia, na olisiꞋanga nau Ꞌuri: Na saefiloꞋa neꞋe boleboleꞋa liu. Manata sulia na maga ru neꞋe Ꞌoko fasia. ꞋOko Ꞌili fafia, ma buri Ꞌana na maga ru ka masubu maꞋi. Ma na kwaiatolana noniꞋi ru neꞋe ꞋunaꞋeri logo. 37 Ma na ru neꞋe Ꞌoko fasia neꞋe nia na maga ru nama Ꞌana. Sali magana ta koli nama ta ru lala Ꞌana, bore ma kulu sai leꞋa ana neꞋe nia Ꞌiri alua Ꞌua ta noniꞋi Ꞌai mamana. 38 Bore ma kaidaꞋi nia bulao, God ka fiꞋi kwatea maga ru neꞋeri ka toꞋo ana noniꞋi ru nia oga. Ma God ka oga fuana Ꞌai toꞋotoꞋo ki ka saka maꞋi faꞋasi maga ru toꞋotoꞋo ki.

39 Ma ka ꞋunaꞋeri logo ana noni ki neꞋe God saungaꞋinida, sulia kira noaꞋa kasi bolo taꞋifau. Na ngwae ki, ma na gwata ki, ma na noꞋo ki, ma na iꞋa ki, nonida matamata kwailiu taꞋifau goꞋo.

40 Ma God ka saungaꞋinia na ru Ꞌoro ki saena magalia neꞋe ma na mamanga logo. Ma na ru neꞋeri ki, nia saungaꞋinida kika lia leꞋa taꞋifau goꞋo. Ma ru nia saungaꞋinida ana mamanga, kira toꞋo ana kwangaꞋa matamata faꞋasia na ru ki saena magalia neꞋe. 41 Sulia na sina toꞋo logo ana kwangaꞋa nia talana, ma na madamo ka toꞋo logo ana ta kwangaꞋa. Ma na bulubulu ki ka toꞋo ana kwangaꞋa kira ka matamata logo Ꞌana.

42 Ma ka ꞋunaꞋeri logo ana kaidaꞋi God ke baꞋa taꞋea na ngwae neꞋe kira mae ki. Ana kaidaꞋi ta ngwae ka mae, kira kwaiatoa naꞋa nonina, ma nia ke baꞋa fura. Ma ana kaidaꞋi God ke baꞋa taꞋea, na noni faolu nia ke tua tua firi. 43 Ma ana kaidaꞋi kira kwaiatoa ta noni saena ano, nia noaꞋa kasi lia leꞋa ma kasi ngasingasiꞋa. Bore ma ana kaidaꞋi God ke baꞋa taꞋea, nia ke rokisi fasi Ꞌiri na noni neꞋe ke lia leꞋa ma ke ngasingasiꞋa. 44 Ma na nonika neꞋe kira alua saena ano, nia naꞋa neꞋe noni ana magalia neꞋe. Ma kaidaꞋi God ke baꞋa taꞋe kulu, kuke baꞋa toꞋo ana noni faolu ki neꞋe totolia fuana tuaꞋa Ꞌi langi. Sulia diꞋia kulu ka toꞋo ana nonika neꞋe totolia fuana tuaꞋa saena magalia, kuke baꞋa toꞋo logo ana nonika neꞋe totolia fuana tuaꞋa Ꞌi langi. 45 Sulia na KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri, “God eta saungaꞋinia na ngwae mauri neꞋe satana sa Adam.” Aia, ma sa Christ neꞋe kulu saea Ꞌani “Adam Ꞌisi,” nia naꞋa neꞋe AnoꞋi ru neꞋe kwatea na mauriꞋa faolu. 46 Na noni faolu noaꞋa kasi eta leka maꞋi, sulia kulu mauri Ꞌua saena magalia sui mala kulu ka fiꞋi mauri Ꞌi langi. 47 ꞋUnaꞋeri, na etana Adam, God saungaꞋinia Ꞌani na ano saena magalia. Ma na ruana Adam, ka leka maꞋi faꞋasia Ꞌi langi. 48 Ma na ngwae neꞋe kira tua saena magalia ki, kira toꞋo ana noni neꞋe diꞋia sa Adam ba God saungaꞋinia Ꞌani ano saena magalia. Ma na ngwae neꞋe kira tua Ꞌi langi ki, kira toꞋo ana noni neꞋe diꞋia sa Christ neꞋe nia leka maꞋi faꞋasia Ꞌi langi. 49 Ana kaidaꞋi neꞋe, na nonika diꞋia na nonina sa Adam ba God saungaꞋinia Ꞌani ano. Bore ma, na noni faolu kia ki ke baꞋa diꞋia na nonina sa Christ neꞋe nia leka maꞋi faꞋasia Ꞌi langi.

50 Aia, ngwaefuta nau kina Ꞌae, nonika neꞋe toꞋo ana fasi faꞋinia Ꞌabu saena magalia neꞋe, ma nia noaꞋa kasi totolia fuana ruꞋungaꞋa saena ꞋInotoꞋanga God. Ma na nonika neꞋe saiana maeꞋa, nia ꞋafitaꞋi ka toꞋo ana mauriꞋa firi.

51 Aia, muke fafarongo basi fuana na alaꞋanga nau, sulia nau ku faꞋarongo Ꞌani ru ago. Ti ngwae neꞋe kira faꞋamamana, noaꞋa kira kasi baꞋa mae. Bore ma God ke baꞋa rokisi kulu taꞋifau. 52 Ma ru neꞋe ke baꞋa fuli ꞋaliꞋali goꞋo, diꞋia na maꞋafu kila kwangaꞋanga ana maana ngwae. Ana kaidaꞋi God ke ufia na bungu ka angi ana faꞋi asoa Ꞌisi fuana magalia neꞋe, sui nia fiꞋi taꞋea na ngwae faꞋamamana neꞋe kira mae taꞋifau naꞋa, ma noaꞋa kira kasi mae laꞋu. Ma ti ngwae akulu neꞋe noaꞋa kasi mae Ꞌua, God ke baꞋa rokisi kulu fasi Ꞌiri kuke toꞋo ana noniꞋi ru faolu ki. 53 Ma na nonika neꞋe saiana maeꞋa, God ke baꞋa rokisia fasi Ꞌiri ke maumauri firi. 54 Ana kaidaꞋi God rokisia na nonika ꞋunaꞋeri ma noaꞋa kulu kasi mae laꞋu. Ma nia ka faꞋamamana na KerekereꞋa Abu ba saea,

“God liufia naꞋa maeꞋa, ma na maeꞋa ka funu naꞋa!✡

55 Na maeꞋa noaꞋa kasi liufia naꞋa.

Ma ka ꞋafitaꞋi naꞋa fuana maeꞋa ka kwatea na nonifiiꞋa.”✡

56 Fulingana tae neꞋe ngwae ki kira ka mae osiꞋana kira fulia na taꞋangaꞋa ki. Ma kika toꞋo ana taꞋangaꞋa sulia kira aburongo ana taki God ki. 57 Aia, kulu baꞋatafea God, sulia na Aofia kia sa Jesus Christ neꞋe faꞋamauri kia faꞋasia maeꞋa.

58 Nia neꞋe, ngwaefuta leꞋa nau kina Ꞌae, muke faꞋangasia na faꞋamamanaꞋanga kamu ki ana sa Christ. Ma muke uu ngasi ana na raoꞋa kamu ki fuana na Aofia, sulia kaumulu saiana raoꞋa kamu ki fuana na Aofia noaꞋa kasi ꞋoꞋo.

16

Na mani fuana kwaiꞋafiꞋanga ana ngwae Ꞌi Judea

1 Aia, nau ku olisia naꞋa kerekereꞋa kamu ki sulia na mani ba kamu ukua fuana kwaiꞋafilana na ngwae faꞋamamana ki ba kira tua Ꞌi Judea. Nau ku oga muke sasia na tae neꞋe nau ku saea logo fuana ngwae faꞋamamana ki saena abaꞋi kula Ꞌi Galesia. 2 Ana Sande ki taꞋifau, nia leꞋa fuana taꞋi taꞋi ngwaeꞋa amuꞋa ka sasi akaꞋu ana tae neꞋe nia ke baꞋa kwatea, ka bolo faꞋinia tae neꞋe nia saiana ka ngalia ana raoꞋa nia, ma nia ka gonia leleka nau ku dao. DiꞋia kaumulu sasi ꞋunaꞋeri, ana kaidaꞋi nau ku dao maꞋi siaumulu, noaꞋa kamu kasi ukua laꞋu ti mani, sulia kamu sasi akaꞋu taꞋifau naꞋa. 3 Sui, ana kaidaꞋi nau ku dao kwau, kamu ke filia ti ngwae ka ngali kwateꞋa kamu Ꞌuana Ꞌi Jerusalem. Ma nai baꞋa kerekere fuana na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki ana fikutaꞋi ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Jerusalem sulia na ngwae ba kamu filida ki kika ngalia na kwateꞋa kamu ki. Sui, kira ke ngali kerekereꞋa nau faꞋinia kwateꞋa kamu ma ka leka. 4 Ma diꞋia kaumulu oga nai leka logo faꞋinida Ꞌuana Ꞌi Jerusalem, tama kulu ke fiku lekaꞋa Ꞌakulu.

LekaꞋa sa Paul

5 Nai baꞋa leka siaumulu Ꞌi Korint ana kaidaꞋi nau ku liu ana abaꞋi kula Ꞌi Masedonia, osiꞋana nau ku manata sulia nai baꞋa leka basi Ꞌuana Ꞌi Masedonia. 6 Ma ana kaidaꞋi nau ku tua naꞋa neꞋeri faꞋi kamu, nai baꞋa tua faꞋi kamu sulia ti madamo, ma nau ku tua faꞋi kamu taka leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe unuꞋi gwariꞋa ka sui. Ma ana kaidaꞋi nau ku liu daofaꞋi liu, nia leꞋa liu fuana muke kwaiꞋafi aku ana lekaꞋa nau Ꞌuana Ꞌi faꞋi neꞋe nai baꞋa leka Ꞌuana. 7 NoaꞋa nau kusi oga goꞋo Ꞌaku daoꞋa toꞋomuꞋa sulia kaidaꞋi tiꞋitiꞋi goꞋo. Ma nau ku oga nau ku tua ka taꞋi tau mala faꞋi kamu, diꞋia na Aofia alaꞋania. 8 Nau ku manata nai baꞋa tua Ꞌi neꞋe Ꞌi Efesus leleka ka dao ana faꞋi asoa kira saea Ꞌani Pentekos, sui mala nau ku fiꞋi leka. 9 Sui bore Ꞌana na ngwae Ꞌoro neꞋe malimaeꞋa ana FaꞋarongoꞋa LeꞋa, kira tua logo Ꞌi neꞋe, nai baꞋa tua Ꞌi neꞋe, osiꞋana nia talangwaraꞋu fuana nau ku sasia na raoꞋa doe fuana na Aofia niniꞋari.

10 KaidaꞋi sa Timoti dao kwau siaumulu, muke sasi leꞋa fuana, sulia nia neꞋe ngwae rao na Aofia diꞋia logo nauꞋa. 11 NoaꞋa kamu kasi manata tiꞋitiꞋi Ꞌana sa Timoti. Ma ana kaidaꞋi nia ka daofaꞋi liu ana lekaꞋa nia, muke Ꞌafia, ma muke faꞋataꞋinia na alafeꞋanga kamu fuana, fasi Ꞌiri nia ka bolo fuana oliꞋa maꞋi Ꞌi neꞋe siaku. Sulia nau ku kwaikwaimasi ana sa Timoti faꞋinia ti ngwae logo neꞋe kira faꞋamamana.

12 Aia, sa Apolos na ngwae asina kia, nau ku amasi nia ka dao toꞋomuꞋa faꞋinia ti ngwae asina akulu neꞋe kira dao kwau siaumulu. Bore ma nia manata fasi nia kasi leꞋa fuana lekaꞋa kwau siaumulu ana kaidaꞋi neꞋe. Ana ta kaidaꞋi laꞋu, diꞋia nia talangwaraꞋu fuana, nia ka fiꞋi leka kwau siaumulu.

Na alaꞋanga Ꞌisi ki

13 Aia, muke lialia, ma muke uu ngasi ana faꞋamamanaꞋanga kamu ki. Ma muke falataliꞋa, ma muke uu ngasi. 14 Ma ana ru ki taꞋifau neꞋe kamu sasiꞋi, muke faꞋataꞋinia na alafeꞋanga kamu ki.

15 Aia, kaumulu saiana na ngwae etaeta neꞋe faꞋamamana Ꞌi safitamulu Ꞌi Gris, nia neꞋe sa Stafanas faꞋinia tuaꞋa nia. Kira rao ngasingasiꞋa taꞋifau fuana kwaiꞋafilana ngwae God ki. Ngwae asina nau ki, nau ku amasi kamu, 16 fasi Ꞌiri muke roꞋosulia fatalana ngwae diꞋia sa Stafanas, ma na tuaꞋa nia faꞋinia ti ngwae laꞋu neꞋe kira rao faꞋinida.

17 Nau ku saeleꞋa liu sulia na daolana sa Stafanas, ma sa Fotunatus, ma sa Akaikus, sulia kira tua faꞋi nau taꞋifau, sui bore Ꞌana kamu kasi totolia tuaꞋa faꞋi nau. 18 Kira faꞋasaeleꞋa nau diꞋia logo kira faꞋasaeleꞋa kamu. Muke faꞋataꞋinia na fuꞋusi doeꞋanga kamu ki fuana ngwae ꞋunaꞋeri ki.

19 Aia, na ngwae faꞋamamana ki saena abaꞋi kula Ꞌi Asia, kira kwatea kwau na fata leꞋaleꞋa Ꞌanga kira ki fuamuꞋa. Ma sa Akuila ma Ꞌi Prisila faꞋinia sa tai faꞋida neꞋe kira fiku saena luma kira fuana foꞋongaꞋa, kira taꞋifau goꞋo neꞋe kira kwatea logo kwau fata leꞋaleꞋa Ꞌanga kira ki fuamuꞋa. 20 Ma na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki taꞋifau neꞋe kira tua Ꞌi neꞋe, kira logo neꞋe kira kwatea alaꞋanga leꞋa leꞋa kira ki fuamuꞋa.

Aia, ma kamuꞋa taꞋifau goꞋo muke faꞋataꞋinia alafeꞋanga kamu ki fuamuꞋa kwailiu, ana kaidaꞋi muke lisi kamu ki.

21 Aia, alaꞋanga leꞋaleꞋa nau fuamuꞋa niniꞋa, nauꞋa sa Paul talaku, nau ku keresia kwau naꞋa Ꞌani limaku.

22 Ma diꞋia ta ngwae noaꞋa kasi alafe fuana na Aofia, nau ku oga God ka kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuana.

Ma nau ku oga liu fasi na Aofia sa Jesus ke oli naꞋa maꞋi.

23 Nau ku oga na Aofia kia sa Jesus ka kwaiꞋofe amuꞋa.

24 Ma nauꞋa logo, nau ku alafe fuamuꞋa osiꞋana sa Jesus Christ.

* 5:9 Sa Paul keresia kerekereꞋa neꞋeri fuana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Korint, sui mala nia ka fiꞋi keresia buka 1 Korint.

* 7:14 Na ngwae Ꞌi Korint ki fia diꞋia na ngwae faꞋamamana korea na kini noaꞋa kasi faꞋamamana, nia faꞋasua araꞋi nia. Ka ꞋunaꞋeri bore, sa Paul saea saena verse 12 ka dao ana 14, noaꞋa nia Ꞌiri mamana. Sa Paul saea neꞋe na ngwae faꞋamamana saiana ka gwalea Ꞌafe nia faꞋinia na ngela nia ki fuana kike faꞋamamana.

✡ 11:25 Jeremaea 31:31; Eksodas 24:8

* 11:27 Sa Paul alaꞋa sulia falafala taꞋa ngwae Ꞌi Korint ki kira sasia ana ngwae ki. Ngwae faꞋamamana toꞋoru ki kira faꞋalia na ngwae dalaꞋa faꞋamamana ki ana Fanga AbuꞋa (11:21-22). NoaꞋa kira Ꞌiri daroꞋia fanga kira aniꞋi ki. Ma kira sasi na barangisiꞋanga ki Ꞌi safitana ngwae God ki.

✡ 15:54 Aesea 25:8

✡ 15:55 Hosea 13:14

2 Korint

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Na Ruana KerekereꞋa Sa Paul Fuana Ngwae FaꞋamamana Ki ꞋI Korint

Ti faꞋamanata ꞋosoꞋoso kira saea fasi sa Paul sokea ngwae Ꞌi Korint ki, duꞋungana sa Paul saesaea nia ke leka siada, bore ma nia noaꞋa kasi dao. Nia ka kerekere naꞋa fuada, ma noaꞋa nia kasi leka naꞋa. Ma faꞋamanata ꞋosoꞋoso kira saea fasi sa Paul noaꞋa kasi mamana goꞋo. Ma kira ka saea neꞋe nia noaꞋa laꞋu lifurongo mamana sa Jesus Christ. Na ngwae faꞋamanata ꞋosoꞋoso neꞋeri Ꞌi Korint, kira noaꞋa laꞋu na ngwae eta faꞋamamana Ꞌi Korint. Sa Paul saeda Ꞌani, “Ngwae maꞋi ili ki.” Ma faꞋasia 11:22, kulu saiana neꞋe kira ngwae Ꞌi Jiu ki. Na ngwae faꞋamanata ꞋosoꞋoso neꞋeri, kira liu musi kula fuana faꞋamanataꞋanga. Ma ngwae ki folida fuana faꞋamanataꞋanga kira.

Na ngwae faꞋamanata ꞋosoꞋoso neꞋeri, kira sasi ru ki taꞋifau fuana faꞋalilana mamanaꞋanga sa Paul Ꞌi Korint, fasi Ꞌiri kiraꞋa talada ngwae ki kike alafafida neꞋe kira faꞋinaꞋonaꞋo fuana ngwae Ꞌi Korint, ma kika ngali mani Ꞌoro Ꞌuana faꞋamanataꞋanga kira.

Saena kerekereꞋa neꞋe, sa Paul ka olisia sokeꞋa Ꞌoro neꞋeri ki. Ma na kerekereꞋa neꞋe nia alaꞋa liu mala sulia sa Paul talana, ma sulia na nonifiiꞋanga nia ana nonina, ma manata ꞋaberaꞋanga nia fuana ngwae God ki. Nia faꞋataꞋinia neꞋe nia rao maꞋudi fuana God Ꞌani maurilana taꞋifau.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

RaoꞋa sa Paul fuana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Korint & 1:1—7:16

Kwate fikuꞋa fuana Ꞌafilana ngwae ki Ꞌi Jerusalem & 8:1—9:15

Sa Paul na ngwae ni lifurongo mamana & 10:1—13:13

1

1 NauꞋa sa Paul, ta ngwae lifurongo ana sa Jesus Christ sulia na kwaiogaiꞋanga God. NauꞋa faꞋinia sa Timoti na ngwae asina kia, keroꞋo kerekere kwau fuamuꞋa na ngwae God ki neꞋe kamu tua saena maꞋe fanoa doe Ꞌi Korint, ma fuana ngwae God ki taꞋifau logo neꞋe kira tua saena abaꞋi kula Ꞌi Gris.

2 Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri God na MaꞋa kia ma na Aofia sa Jesus Christ ka kwaiꞋofe amuꞋa ma ka kwatea na aroaroꞋanga fuamuꞋa.

Sa Paul baꞋatafea God

3 Kulu baꞋatafea God na MaꞋa sa Jesus Christ na Aofia kia. God neꞋe na MaꞋa ana kwaimanataiꞋanga fuaka, ma nia naꞋa neꞋe gwalona na kwaigwaleꞋanga ki taꞋifau. 4 God kwaiꞋafi aka, kaidaꞋi kulu toꞋo ana ꞋafitaꞋiꞋanga ki, fasi Ꞌiri kuke Ꞌafia logo ti ngwae neꞋe kira dao toꞋona na kwalukaela ꞋafitaꞋiꞋanga ki. Kulu bolo fuana Ꞌafilana ngwae ki, sulia na kwaiꞋafiꞋanga neꞋe God kwatea fuaka. 5 Kulu dao toꞋona nonifiiꞋanga Ꞌoro ki, ka diꞋia ba sa Jesus Christ nonifii. Bore ma God kwaiꞋafi akulu ka doe logo, ka diꞋia ba nia kwaiꞋafi ana sa Jesus Christ. 6 Kaimili nonifii fasi Ꞌiri ka Ꞌafi kamu ma ka faꞋamauri kamu. Ana kaidaꞋi kaimili nonifii, God Ꞌafi kaimili, ma kaimili ka Ꞌafi kamu logo, ma mika faꞋangasingasi kamu. ꞋUnaꞋeri muke bolo fuana mabetauꞋa ana kaidaꞋi kamu liu ana nonifii Ꞌanga diꞋia logo neꞋe kami liu ana. 7 Ma kaimili saiana ru neꞋe: Ana kaidaꞋi kamu liu ana nonifii Ꞌanga diꞋia logo neꞋe kami liu ana, God ke baꞋa Ꞌafi kamu, diꞋia logo nia Ꞌafi kaimili.

Sa Paul dao toꞋona ꞋafitaꞋiꞋanga doe saena abaꞋi kula Ꞌi Asia

(Acts 19:23-41)

8 Ngwaefuta kina, kaimili oga muke saiana neꞋe ꞋafitaꞋiꞋanga doe neꞋe kami dao toꞋona kaidaꞋi kami tua saena abaꞋi kula Ꞌi Asia. Ana kaidaꞋi neꞋeri, kaimili fia fasi kami ke mae, sulia na ꞋafitaꞋiꞋanga neꞋeri doe ka tasa. 9 Kami fia fasi neꞋe maurilamiꞋa saena magalia karangi ka sui naꞋa. Ma kaimili saiana na ru neꞋeri ki fuli fuaimili, Ꞌiri noaꞋa kami kasi fitoꞋo ana kaimili talamiꞋa, bore ma kami ka fitoꞋo ana God lala neꞋe saiana taꞋelana na ngwae neꞋe mae ki. 10 God ka Ꞌafi kaimili fasi Ꞌiri kami kasi mae ana ꞋafitaꞋiꞋanga neꞋeri ki. Ma nia ke baꞋa kwaiꞋafi aimili logo fasi Ꞌiri na malimae kaimili ki noaꞋa kasi bolo fuana saungilaimili. Kaimili ka fitoꞋo ana nia ke baꞋa kwaiꞋafi aimili ꞋunaꞋeri, 11 ana kaidaꞋi kamu Ꞌafi kaimili Ꞌani na foꞋongaꞋa kamu ki. Nia neꞋe, God ke baꞋa kwaiꞋafi aimili sulia neꞋe ngwae ki kira foꞋo ꞋunaꞋeri fuaimili ana kaidaꞋi Ꞌoro ki. Nia neꞋe, na ngwae Ꞌoro ki kira ka baꞋatafea God sulia na kwaiꞋafiꞋanga nia fuaimili.

Sa Paul noaꞋa liu ka talaꞋi rora ana ngwae Ꞌi Korint ki*

12 Ngwaefuta kina, kami manata baꞋalafe osiꞋana kami sai leꞋa ana abulaꞋanga kami fuana na ngwae ki taꞋifau leꞋa ma ka mamana, ma ka tasa fuamuꞋa. Na abulaꞋanga kami ka ꞋunaꞋeri noaꞋa laꞋu sulia na liatoꞋo ana ngwae ki, bore ma sulia na kwaiꞋafiꞋanga God fuaimili. 13-14 Na kerekereꞋa nau ki fuamuꞋa, kira talangwaraꞋu fuana malingaꞋilani. Bore ma noaꞋa kamu kasi sai leꞋa amiꞋa ana kaidaꞋi neꞋe. Ma nau ku oga kamu ke baꞋa sai leꞋa aimili, Ꞌiri ana faꞋi asoa na Aofia sa Jesus ka oli maꞋi, muke baꞋa saeleꞋa faꞋi kami, diꞋia logo neꞋe kaimili saeleꞋa faꞋi kamu.

15 Ma sulia nau ku sai leꞋa ana neꞋe kuke baꞋa saesaeleꞋa fuana lisilakulu kwai liu, nau ku naia Ꞌuana daoꞋa toꞋomuꞋa ana ruana kaidaꞋi, Ꞌiri nau ku kwaiꞋafi amuꞋa. 16 ꞋI naꞋo nau ku fia fasi ana kaidaꞋi nai leka Ꞌuana Ꞌi Masedonia, nai baꞋa liu kwau siaumulu. Ma ana kaidaꞋi nau ku oli maꞋi nai baꞋa liu logo siaumulu, fasi Ꞌiri muke kwaiꞋafi aku ana lekalaku Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Judea. 17 Sui bore Ꞌana nau ku naia daoꞋa ro ru fuamuꞋa ꞋunaꞋeri, nau noaꞋa kusi dao naꞋa toꞋomuꞋa. Kamu kasi fia fasi neꞋe manataku rokisi kwai liu ana kaidaꞋi Ꞌoro ki duꞋungana nau noaꞋa kusi dao siaumulu. Nau noaꞋa kusi diꞋia ngwae ana magalia neꞋe kira fata Ꞌuri, “ꞋIu, nai baꞋa sasi Ꞌuira,” ma buri Ꞌana kira ka fata lala Ꞌuri, “Nau noaꞋa naisi sasi goꞋo Ꞌuira.” 18 Na fatalaku mamana diꞋia logo na fatalana God neꞋe mamana 19 sulia manataku diꞋia logo manatana sa Jesus Christ na Ngela God neꞋe kaimili sa Silas faꞋinia sa Timoti kami fatataloꞋania fuamuꞋa. Ma manatana sa Jesus noaꞋa kasi rokisi kwai liu ana kaidaꞋi Ꞌoro ki. Bore ma nia naꞋa neꞋe ngwae neꞋe saea, “ꞋIu, nai baꞋa sasi Ꞌuira,” ma nia ka sasi ꞋunaꞋeri. 20 God faꞋa aliꞋafua na fata alangaꞋinga nia ki taꞋifau Ꞌani sa Jesus Christ. Ma kulu alafafia neꞋe sa Christ faꞋa aliꞋafua na fata alangaꞋinga God. ꞋUnaꞋeri kuka baꞋatafea God. 21 Ma God kwatea ma kaimili faꞋi kamuꞋa logo, kulu ka tua ratai faꞋinia sa Jesus Christ. Ma God logo neꞋe fili kia, 22 ma ka alua na toto akulu fuana ngwae nia ki Ꞌani AnoꞋi ru Abu. Nia kwatea na AnoꞋi ru Abu fuaka Ꞌuana tuaꞋa saena mangoka, fasi Ꞌiri kuka sai logo ana God ke baꞋa kwatea na ru leꞋa Ꞌoro ki fuaka.

23 Aia, God saiana na alaꞋanga nau ki mamana liu. NoaꞋa naisi leka kwau Ꞌi naꞋo siamuꞋa Ꞌi Korint duꞋungana noaꞋa naisi oga balufilamuꞋa fuana na ru ba kamu sasiꞋi ki. 24 NoaꞋa kami kasi oga neꞋe mike gwaungaꞋi fafi kamu Ꞌani suꞋumaꞋilamuꞋa ana tae ki neꞋe kamu faꞋamamana ani. Sulia kami saiana na faꞋamamanaꞋanga kamu ana sa Jesus niꞋi ngasingasiꞋa naꞋa. Bore ma kami oga mike kwaiꞋafi amuꞋa, Ꞌiri muke saeleꞋa.

2

1 KaidaꞋi ba sui nau ku dao siamuꞋa, nau ku balufi kamu, ma nau ku faꞋaliadila kamu. DuꞋungana tae ba noaꞋa naisi leka goꞋo kwau siaumulu laꞋu, osiꞋana noaꞋa naisi oga faꞋaliadilalamuꞋa laꞋu. 2 Fuila kamu ke faꞋasaeleꞋa nau. Ma diꞋia nau ku faꞋaliadila kamu, tama sa tai mo neꞋe ka faꞋasaeleꞋa nau? NoaꞋa goꞋo ta ngwae, sulia nau ku kwate kamu ka kwaimanatai. 3 DuꞋungana ru neꞋe, noaꞋa naisi leka kwau siaumulu, bore ma nau ku kerekere* kwau fuaumulu fuana faꞋasagalana ti ai amuꞋa. Ma kaidaꞋi nai baꞋa dao kwau siamuꞋa, kamu kasi faꞋaliadila nau Ꞌani ru baera. Kamu na ngwae neꞋe nau ku oga muke faꞋasaeleꞋa nau. Sulia nau ku saiana diꞋia nau ku saeleꞋa, tama kamu taꞋifau muke saeleꞋa logo. 4 KaidaꞋi ba nau ku kerekere kwau fuamuꞋa, nau ku kwaimanatai liu, ma na kafo Ꞌi maaku ki ka afe sulia nau ku angi. NoaꞋa nau kusi kerekere kwau fuamuꞋa fasi Ꞌiri muke liadila, bore ma nau ku kerekere kwau Ꞌiri muke saiana na alafeꞋanga doe nau fuamuꞋa taꞋifau.

Na rufuanatalana na ngwae abula taꞋa

5 Aia, ma fuana na ngwae neꞋe abula taꞋa ma ka etangia liadilaꞋanga neꞋe safitakulu. Nia faꞋaliadila nau, bore ma nia ka faꞋaliadila kamu ka tasa. Na liadilaꞋanga baera nia sui naꞋa, osiꞋana 6 ꞋorolamuꞋa kamu kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuana ngwae baera, ma ka bolo naꞋa. 7 Ma ana kaidaꞋi neꞋe, leꞋa fuana muke rufuanata naꞋa ana, ma muke fata kwairaduꞋa fuana, Ꞌasu nia kata kwaimanatai liu, ma ka oli faꞋi buri. 8 Nia neꞋe, nau ku gani kamu fasi Ꞌiri muke faꞋataꞋinia fuana neꞋe kamu alafe mamana fuana. 9 DuꞋungana tae ba nau ku kerekere kwau Ꞌi naꞋo sulia nau ku oga nai ili kamu, Ꞌiri nau ku dao toꞋona diꞋia muke roꞋosulia na alaꞋanga totongaꞋi nau ki taꞋifau. 10 Ma kaidaꞋi kamu rufuanata ana ngwae baera, nauꞋa bore nau ku rufuanata logo ana. Ma nau ku rufuanata ana ka sui naꞋa ngwae ba fulia ru taꞋa fuaku. Sa Christ saiana neꞋe nau ku rufuanata ana, Ꞌiri nau ku Ꞌafi kamu Ꞌani tua fikua leꞋa. 11 Ma nau ku oga nai rufuanata ana, Ꞌasu sa Saetan kata liufi kulu. Sulia kulu saiana nia oga ka sasia ꞋafitaꞋiꞋanga ki akulu.

KaidaꞋi sa Paul tua Ꞌi Troas nia manata Ꞌabera sulia ngwae Ꞌi Korint ki

12 Aia, ana kaidaꞋi nau ku dao Ꞌi Troas✡ Ꞌuana faꞋataloꞋa Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia sa Jesus Christ, nau ku dao toꞋona na Aofia nia kwate ka talangwaraꞋu fuaimili Ꞌiri kami ka rao Ꞌi neꞋeri. 13 Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, nau ku manata Ꞌabera doe liu ꞋuamuꞋa, sulia noaꞋa naisi dao toꞋona ngwaefuta kia sa Titus, ngwae ba ngali alaꞋanga suli kamu. Nia neꞋe kwate ma nau ku fata ni oli oliꞋa fuana ngwae ki Ꞌi Troas, ma nau ku leka naꞋa Ꞌaku Ꞌuana Ꞌi Masedonia fuana daoꞋa toꞋona sa Titus.

Na raoꞋa sa Paul

14 Aia, nau ku baꞋatafea God sulia nia kwatea kulu ka tua ratai faꞋinia sa Christ. Ana kaidaꞋi ki taꞋifau, sa Christ talaꞋi kia saena kwaikwailiufiꞋanga nia Ꞌi naꞋona ngwae ki taꞋifau. Ma God ka kwate kulu ka fata taloꞋania na faꞋarongoꞋa sulia sa Jesus Christ ana fanoa ki taꞋifau. Ma na faꞋarongoꞋa neꞋeri, nia diꞋia ta ru moko leꞋa neꞋe leka Ꞌuana kula ki taꞋifau. 15-16 KaidaꞋi kulu faꞋarongo ꞋunaꞋeri sulia sa Jesus Christ, kulu kwate ma God ka saeleꞋa. Ma kulu kwatea na Ꞌai moko leꞋa ana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa ka liufia saena fanoa ki taꞋifau. Ma na ngwae neꞋe kira ka toꞋo ana mauriꞋa firi, na FaꞋarongoꞋa LeꞋa diꞋia na ru moko leꞋa neꞋe ngalia maꞋi na mauriꞋa firi fuada. Ma na ngwae neꞋe kira ngalia kwaꞋikwaꞋinga faꞋasia God, na FaꞋarongoꞋa LeꞋa diꞋia na ru moko taꞋa neꞋe saungida kika mae.

Aia, nia lia diꞋia noaꞋa ta ngwae kasi bolo fuana faꞋataloꞋa Ꞌani FaꞋarongoꞋa neꞋe. 17 Ma noaꞋa kaimili kasi diꞋia na ngwae Ꞌoro neꞋe kira faꞋarongo Ꞌani na fatalana God fasi Ꞌiri kira ke toda Ꞌani mani. Bore ma kaimili faꞋatalo Ꞌania na FaꞋarongoꞋa LeꞋa, sulia God nia arabaꞋe kaimili. Kami ka saea na ru mamana ki Ꞌani ngasingasiꞋa sa Jesus Christ. God saiana na ru ki taꞋifau neꞋe kami sasiꞋi.

3

Na fau alangaꞋinga faolu ana AnoꞋi ru Abu

1 KaidaꞋi kami ka alaꞋa sulia na raoꞋa kami ꞋunaꞋeri, noaꞋa kamu kasi fia fasi kami ka lafe. Kaimili noaꞋa Ꞌiri boꞋoboꞋo Ꞌuana ti ngwae matamata neꞋe kike kerekere suli kaimili fasi Ꞌiri kamuꞋa ka sai amiꞋa neꞋe ngwae rao God ki. Ma kaimili noaꞋa Ꞌiri boꞋoboꞋo Ꞌuamulu fuana kerekereꞋa suli kami fuana ti ngwae matamata, fasi Ꞌiri kike sai aimili neꞋe kami ngwae rao God ki. Ti ngwae matamata kira sasi ꞋunaꞋeri, bore ma kaimili noaꞋa. 2 KamuꞋa naꞋa neꞋe diꞋia na kerekereꞋa ꞋunaꞋeri, osiꞋana na faꞋamamanaꞋanga kamu faꞋataꞋinia neꞋe kaimili lifurongo mamana ki. Kaimili faꞋinia na ngwae ki taꞋifau kaimili saiana ru neꞋeri. 3 Ma na faꞋamamanaꞋanga kamu neꞋe diꞋia na kerekereꞋa neꞋe faꞋataꞋinia kaimili na lifurongo ki, ma sa Jesus Christ neꞋe keresia ru neꞋeri, ma ka kwatea fuaimili. Ma nia noaꞋa kasi keresia Ꞌani kafo goa fuana kerekereꞋa, bore ma nia keresia lala Ꞌani AnoꞋi ru mauri God. Ma nia kasi kerekere Ꞌi fafona ta fau diꞋia na taki ki neꞋe God kwatea fuana sa Moses, bore ma nia kerekere saena maurilakulu.

4 Kaimili faꞋamamana daofaꞋi liu na ru neꞋeri ki nia mamana, duꞋungana kaimili fitoꞋo ana God neꞋe ꞋafilamiꞋa osiꞋana sa Christ. 5 NoaꞋa kaimili kasi saea neꞋe kaimili bolo fuana raoꞋa neꞋeri osiꞋana na sai Ꞌi ruꞋanga kaimili ki. Bore ma God neꞋe kwatea na ngwaludaꞋanga fuaimili Ꞌuana raoꞋa fuana. 6 God naꞋa neꞋe kwaiꞋafi aimili, fasi Ꞌiri mika bolo Ꞌuana faꞋamanataꞋanga sulia na fau alangaꞋinga faolu nia. Ma na fau alangaꞋinga faolu neꞋeri, noaꞋa laꞋu na ru ana taki sa Moses keresiꞋi ki, bore ma nia na ru ana AnoꞋi ru Abu. Sulia na taki ki kwatea maeꞋa, bore ma na AnoꞋi ru Abu kwatea mauriꞋa firi.

7 Ma Ꞌi naꞋo maꞋi, ana kaidaꞋi God keresia na taki ki fafona na reba fau ki, na madakolana God nia ngwasinasina kalikalia sa Moses. Ma na maana sa Moses ka ngwasinasina sulia na madakolana God, ma ka rara Ꞌafia maana ngwae Jiu ki, ma nia ꞋafitaꞋi kira ka lia Ꞌuana na maana sa Moses, sui bore Ꞌana na ngwasinasinalana maana sa Moses ka koso naꞋa faꞋasi ngwasinasinaꞋanga. Aia diꞋia na taki neꞋe kwatea maeꞋa ka dao Ꞌani ꞋinotoꞋanga ꞋunaꞋeri, 8 tama na ꞋinotoꞋanga ana raolana AnoꞋi ru Abu nia doe ka tasa. 9 Ma diꞋia na fau alangaꞋinga ana taki ki neꞋe kwatea kwai matalangaꞋinga nia ꞋinotoꞋa, tama na fau alangaꞋinga faolu neꞋe kwatea kulu ka saga Ꞌi maana God, nia ꞋinotoꞋa ka tasa. 10 Ma ana kaidaꞋi neꞋe, na ꞋinotoꞋanga ana fau alangaꞋinga ana taki ki nia diꞋia ta ru ꞋoꞋo goꞋo, sulia na fau alangaꞋinga faolu neꞋe ꞋinotoꞋa ka tasa. 11 Na ꞋinotoꞋanga na fau alangaꞋinga ana taki ki, nia koso naꞋa. Bore ma ꞋinotoꞋanga na fau alangaꞋinga faolu neꞋe tua tua firi.

12 Ma sulia kulu sai leꞋa ana na fau alangaꞋinga faolu, nia neꞋe kwate ma noaꞋa kami kasi maꞋu Ꞌuana faꞋataloꞋa fuamuꞋa. 13 NoaꞋa kami kasi diꞋia sa Moses ba alua Ꞌaba lauꞋua fafia na maana, Ꞌiri na ngwae Jiu ki noaꞋa kira kasi lisia na ngwasinasinaꞋanga ba Ꞌi maana nia koso naꞋa faꞋasia ngwasinasinaꞋanga. 14 Ma Ꞌi naꞋo maꞋi, na manatada ngwae Jiu ki kira ngasi. Ma ana kaidaꞋi neꞋe logo, kaidaꞋi kira toꞋomani na KerekereꞋa Abu, na manatada na ngwae Jiu ki diꞋia kira suu fafia Ꞌani Ꞌaba lauꞋua ba sa Moses alua fafia maana, sulia ꞋafitaꞋi kira ka saiana na ru mamana. Sa tai adulu neꞋe faꞋamamana ana sa Jesus Christ, God ka lafua na ru neꞋe suu fafia na manatalana, fasi Ꞌiri nia ka saiana ru mamana.

15 Ma Ꞌi taꞋena bore, kaidaꞋi kira toꞋomani na taki sa Moses ki, noaꞋa kira kasi sai goꞋo ana. 16 Bore ma sa tai neꞋe abula siana na Aofia, na Aofia ka lafua na ru neꞋe suu fafia na manatalana. 17 Ma na Aofia neꞋeri nia na AnoꞋi ru Abu. Ma diꞋia ta ngwae ka toꞋo naꞋa ana na AnoꞋi ru Abu Ꞌi saena maurilana, nia tua sakadola naꞋa. 18 Ma ꞋunaꞋeri na maa kulu noaꞋa ta ru kasi fonea naꞋa, kira faꞋataꞋinia na raralana ngwasinasinaꞋanga na Aofia. Ma na AnoꞋi ru Aofia rokisi kulu leleka kulu ka diꞋia na Aofia ꞋinotoꞋanga kia.

4

1 Sulia na kwaimanataiꞋanga God fuamiꞋa, nia ka baꞋe kami Ꞌuana sasilana na raoꞋa neꞋeri ana faꞋataloꞋanga. Nia neꞋe, noaꞋa kami kasi mango faꞋasia faꞋataloꞋanga. 2 Ma noaꞋa kami kasi fulia na abulaꞋanga ago taꞋa ki faꞋinia na ru ni faꞋa ꞋekeꞋa ki. Ma noaꞋa kami kasi soke, ma noaꞋa kami kasi rokisia na fatalana God. God saiana neꞋe kami faꞋarongo Ꞌani ru mamana ki fasi Ꞌiri ngwae ki taꞋifau kika faꞋamamana ana raoꞋa kami. 3 DiꞋia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe kami faꞋarongo Ꞌani nia ꞋafitaꞋi fuana malingaꞋilana, tama nia ꞋafitaꞋi goꞋo fuana na ngwae neꞋe noaꞋa kasi ngalia na mauriꞋa firi. 4 NoaꞋa kira kasi faꞋamamana, sulia sa Saetan suu fafia na manatalada. Sa Saetan gwaungaꞋi fafia ru taꞋa ana magalia neꞋe. Nia lui kira fasi Ꞌiri noaꞋa kira kasi lisia na madakoꞋanga neꞋe leka maꞋi faꞋasia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia na ꞋinotoꞋanga sa Jesus Christ neꞋe na nununa God. 5 NoaꞋa kaimili kasi faꞋarongo Ꞌani kaimili talamiꞋa. Bore ma kami faꞋarongo Ꞌani sa Jesus Christ neꞋe Aofia. Ma kami ka saea kaimili na ngwae rao sa Jesus neꞋe nia arabaꞋe kami fuana ꞋafilamuꞋa. 6 Ana kaidaꞋi God saungaꞋinia na ru ki taꞋifau, nia fata Ꞌuri, “Alu madakoꞋanga ka rara saena maꞋe rodo.” Ma nia ka faꞋamadakola logo na manataka, fasi Ꞌiri kulu ka saiana God ꞋinotoꞋa neꞋe sa Jesus Christ faꞋataꞋinia.

7 Na madakoꞋanga ma na ngasingasiꞋanga neꞋe rara saena nonimiꞋa niniꞋa ngwataꞋutaꞋu, nia diꞋia ta ru leꞋa liu neꞋe God alu Ꞌi saena ta biꞋi ru ngwataꞋutaꞋu. ꞋUnaꞋeri, ngwae ki taꞋifau kira ka lisia neꞋe kami toꞋo ana ngasingasiꞋanga doe faꞋasia God, noaꞋa laꞋu ru kami talamiꞋa. 8 Ana kaidaꞋi Ꞌoro kami dao toꞋona ꞋafitaꞋiꞋanga ki, ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, kaimili kasi mango faꞋasia na raoꞋa kaimili. Ma ana ti kaidaꞋi, kaimili kasi saiana tae neꞋe ke baꞋa fuli fuaimili, ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, kaimili fitoꞋo Ꞌua ana God. 9 Ma sui bore Ꞌana kaimili ka toꞋo ana malimae Ꞌoro ki, God noaꞋa kasi danga Ꞌani kaimili. Ma sui bore Ꞌana na malimae kaimili kira Ꞌui Ꞌani kaimili Ꞌi ano, ma kaimili ka tataꞋe laꞋu. 10-11 ꞋIu, nia diꞋia neꞋe malimae kami ki saungi kami ana asoa ki taꞋifau, osiꞋana kami faꞋatalo sulia sa Jesus. Na nonimili diꞋia naꞋa niaꞋa Ꞌani maelana, fasi Ꞌiri ngwae ki kira ka lisia mauriꞋa nia Ꞌi saena kaimili. 12 Nia neꞋe, kira ka oga saungilaimili, sulia na raoꞋa kaimili. Ma kamuꞋa nini, kamu ngalia na mauriꞋa firi, osiꞋana na raoꞋa kaimili.

13 Na KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri, “Nau ku faꞋamamana ana God, ma nia neꞋe kwate ma nau ku fata suli nia.” Ma na faꞋamamanaꞋanga kaimili nia ꞋunaꞋeri logo, sulia kaimili fata sulia God osiꞋana kami faꞋamamana ana niaꞋa. 14 Kaimili saiana God neꞋe taꞋea na Aofia sa Jesus Ꞌuana mauriꞋa. Ma ka diꞋia logo neꞋe God taꞋea sa Jesus, nia ke baꞋa taꞋe kaimili Ꞌuana mauriꞋa, ma ka ngali kaimili logo faꞋi kamu Ꞌuana tuaꞋa faꞋinia. 15 Kami liu Ꞌi saena ꞋafitaꞋiꞋanga Ꞌoro ꞋunaꞋeri ki, Ꞌiri ke Ꞌafi kamu. Ma ana kaidaꞋi neꞋe ngwae Ꞌoro ki kira saiana na alafeꞋanga God fuana faꞋamauriꞋanga, ma ngwae Ꞌoro ki kira ka baꞋatafe nia.

16 OsiꞋana nia ꞋunaꞋeri, noaꞋa kami kasi mango faꞋasi faꞋataloꞋanga. Bore ma ana asoa ki taꞋifau, nonimiꞋa ke ngwaro fuana ngwataꞋutaꞋu Ꞌanga, ma ana asoa ki taꞋifau logo God ka faꞋangasingasia na mangomiꞋa. 17 Ma na ꞋafitaꞋiꞋanga neꞋe kami liu ana kaidaꞋi neꞋeri ki, niꞋi ke baꞋa sui. Ma sulia kami liu ana ru neꞋeri ki, God ke baꞋa kwatea na ꞋinotoꞋanga doe neꞋe tuatua firi fuaimili. Ma na ꞋinotoꞋanga neꞋe kaimili ke baꞋa ngalia, nia doe ka tasa liufia na ꞋafitaꞋiꞋanga ki neꞋe kami toꞋo ani ana kaidaꞋi neꞋe. 18 NoaꞋa kaimili kasi manata sulia na ru ki neꞋe kami saiana lisilana, bore ma kami manata sulia na ru ki neꞋe kami kasi bolo fuana lisilani ana kaidaꞋi neꞋe. Sulia na ru neꞋe kami lisiꞋi ki kasi tua tau, bore ma na ru neꞋe kami kasi lisiꞋi ki neꞋe tua tua kasi sui.

5

1 Kulu saiana ana kaidaꞋi neꞋe nonika ka mae, bore ma God ke kwatea noni faolu ki fuaka fuana tuaꞋa Ꞌi langi. Sulia ana kaidaꞋi neꞋe, na nonika diꞋia na luma ki saena magalia, neꞋe kira ke baꞋa osia logo. Bore ma kuke baꞋa tua saena noni ru ki neꞋe God ka saungaꞋinia Ꞌi langi. Ma na noni faolu kia diꞋia luma neꞋe tuatua firi. 2 Ana kaidaꞋi neꞋe, kulu ka oga liu ilangaꞋilana magalia neꞋe, fasi Ꞌiri God ke kwatea na noni faolu fuakulu neꞋe teo Ꞌi langi. 3 Ma ana kaidaꞋi kulu tua Ꞌi langi, kuke baꞋa toꞋo ana noni faolu. 4 Aia, ma ana kaidaꞋi kulu tua Ꞌua saena magalia neꞋe, na nonika ka maruku sulia na ꞋafitaꞋiꞋanga ki. Ma kulu kasi oga ilangaꞋilana nonika neꞋeri, bore ma kulu oga tuaꞋa Ꞌani na noni faolu kia ki Ꞌi langi, Ꞌiri na nonika neꞋe saiana maeꞋa, God ke baꞋa rokisia Ꞌani noni neꞋe abu fura ki ma ka tuatua firi. 5 Aia, God ka sasi akaꞋu naꞋa aka fasi Ꞌiri nia ke fuli ꞋunaꞋeri. Ma nia ka kwatea logo na AnoꞋi ru Abu ka faꞋataꞋinia neꞋe God ke sasi mamana ꞋunaꞋeri fuaka.

6 Nia neꞋe sasi kulu kasi maꞋu Ꞌani ta ru. Ma kulu ka saiana ana kaidaꞋi kulu tua Ꞌua Ꞌani nonika Ꞌi saena magalia, noaꞋa kulu kasi tua Ꞌua faꞋinia na Aofia Ꞌi langi. 7 Na Aofia neꞋe kulu faꞋamamana ana, niaꞋa naꞋa neꞋe talaꞋi kia Ꞌani tuaꞋa saena magalia neꞋe, ma noaꞋa kulu kasi leka sulia na ru neꞋe kulu lisiꞋi ki saena magalia. 8 Ma kulu kasi maꞋu Ꞌania maeꞋa. Sulia kulu oga liua naꞋa lekaꞋa kwau faꞋasia noniꞋi ru neꞋe ki saena magalia, Ꞌiri kuke tua ana fanoa mamana kia Ꞌi langi faꞋinia na Aofia. 9 Aia, sui bore Ꞌana kulu ka tua Ꞌua saena magalia neꞋe nama kulu ka tua Ꞌi langi, na kwaiogai Ꞌanga kia neꞋe doe ka tasa naꞋa Ꞌiri kuke faꞋasaeleꞋa na Aofia. 10 Ma kuluꞋa taꞋifau goꞋo, kuke baꞋa uu Ꞌi naꞋona sa Jesus Christ, fasi Ꞌiri nia ke matalangaꞋinia raoꞋa kulu ki. Ma nia ke baꞋa kwatea naꞋa kwaiaraꞋa ki fuana taꞋi taꞋi ngwaeꞋa akulu neꞋe rao leꞋa fuana Ꞌi saena magalia neꞋe. Ma noaꞋa nia kasi baꞋa kwatea ta kwaiaraꞋa ki fuana taꞋi taꞋi ngwaeꞋa neꞋe raolana taꞋa saena magalia neꞋe.*

Na ngwae ki kwaima faꞋinia God osiꞋana sa Jesus Christ

11 Kaimili fuꞋusi doe ana na Aofia, nia neꞋe kami ka iliili Ꞌuana Ꞌafilana na ngwae ki fasi Ꞌiri kira ka faꞋamamana. God saiana neꞋe kaimili fata mamana, ma nau ku oga muke saiana ru neꞋeri logo. 12 Ma na alaꞋalaku neꞋeri, noaꞋa laꞋu fasi neꞋe nai oga fata leꞋaleꞋa suli kaimili fuamuꞋa. Bore ma kami oga muke fuꞋusi doe ana raoꞋa saga kaimili, fasi Ꞌiri muke bolo faꞋinia olisilana ngwae ki neꞋe kira fuꞋusi doe ana ru neꞋe ngwae ki lia goꞋo Ꞌada ana maada ma noaꞋa laꞋu ana ru saena mango. 13 Ti ngwae kira fuꞋusi boleboleꞋa aimili. Aia, kira fata ꞋunaꞋeri sulia kaimili rao ngangata fuana God. Ma ka mamana liu, kaimili kasi boleboleꞋa, ma nia neꞋe sasi ma kaimili ka bolo fuana raoꞋa ngangata fuamuꞋa. 14 Kaimili rao ngangata, sulia kami saiana sa Jesus Christ neꞋe alafe fuaka. Kaimili sai logo ana taꞋifilia sa Jesus Christ goꞋo neꞋe mae olisia na ngwae ki taꞋifau, ma ka diꞋia ngwae ki taꞋifau kira mae naꞋa faꞋinia. 15 Nia mae Ꞌiri ka faꞋamauria na ngwae ki taꞋifau. Nia mae fasi Ꞌiri na ngwae neꞋe kira toꞋo ana mauriꞋa faolu, noaꞋa kasi tua goꞋo Ꞌada fuana sasilana na kwaiogaiꞋanga kira ki, bore ma na kwaiogai Ꞌanga sa Jesus Christ neꞋe nia mae, ma ka tataꞋe logo fuana faꞋamaurilada.

16 Nia neꞋe, na manataꞋanga kia sulia ta ngwae noaꞋa kasi diꞋia laꞋu na manataꞋanga ngwae ana magalia neꞋe. Ma sui bore Ꞌana kaidaꞋi ba sui neꞋe na manataꞋanga kia ki ꞋunaꞋeri sulia kulu manata rora fasi sa Jesus Christ nia ta ngwae goꞋo Ꞌana. Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, kulu saiana nia noaꞋa laꞋu ta ngwae ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana. 17 Ma diꞋia ta ngwae faꞋamamana ana sa Jesus Christ, niaꞋa na ngwae faolu naꞋa. Na ru Ꞌua ki sui naꞋa, ma na ru faolu ki ka dao naꞋa maꞋi. 18 God sasia ru neꞋeri ki taꞋifau goꞋo sulia sa Jesus Christ. Nia ka rokisi kia faꞋasia na malimae Ꞌanga Ꞌuana na ngwae kwaima nia ki. Ma nia ka kwatea raoꞋa fuaimili Ꞌani na rokisilana ngwae ki, fasi Ꞌiri kika alu naꞋa na ngwae kwaima nia ki. 19 Na ru neꞋe kami faꞋarongo naꞋa Ꞌani neꞋe God kwatea ngwae ki taꞋifau kira ka kwaima faꞋinia sulia sa Jesus Christ. Ma nia ka rufuanata ana abula taꞋangaꞋa kira ki. Ma nia ka kwatea naꞋa raoꞋa fuaimili Ꞌiri mika faꞋarongo Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia God neꞋe rokisia na ngwae ki Ꞌuana na ngwae kwaima nia ki.

20 Ta neꞋe, kaimili na ngwae fuana saelana na alaꞋanga sa Jesus Christ ki. Ma ana kaidaꞋi kami ka faꞋarongo Ꞌani, nia diꞋia God Ꞌana talana neꞋe fata. Aia, ma sulia sa Jesus Christ, kaimili amasi kamu Ꞌiri muke alaꞋania God ke rokisi kamu faꞋasia na malimaeꞋa fasi Ꞌiri muke alu naꞋa na ngwae kwaima nia ki. 21 Sui bore Ꞌana sa Jesus Christ ka noaꞋa ta taꞋangaꞋa ana, God kwate ma nia ka ngalia naꞋa abula taꞋangaꞋa kia ki, Ꞌiri God ka faꞋasaga kia diꞋia neꞋe nia saga logo sulia na faꞋamamanaꞋanga kia ki ana.

6

1 Sulia kaimili rao faꞋinia God, kami amasi kamu neꞋe kamu ngalia na kwaiꞋofeꞋanga God, noaꞋa kamu kasi alaꞋania na kwaiꞋofeꞋanga nia ka leka ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana fuamuꞋa. 2 OsiꞋana God ba saea saena KerekereꞋa Abu ka Ꞌuri,

“Ana kaidaꞋi fuana faꞋataꞋilana na kwaiꞋofeꞋanga nau fuamuꞋa, nau ku fafarongo Ꞌuana foꞋongaꞋa kamu ki.

Ma ana faꞋi asoa fuana faꞋamaurilamuꞋa, nau ku Ꞌafi kamu.”

Aia, tae neꞋe nau ku saea fuamuꞋa nia Ꞌuri: KaidaꞋi neꞋe naꞋa na kaidaꞋi muke ngalia na kwaiꞋofeꞋanga God, ma taꞋena neꞋe na asoa muke ngalia na mauriꞋa faolu.

3 Kaimili madafia noaꞋa kami kasi fulia ta ru taꞋa, sulia kami Ꞌiri oga ta ngwae kasi Ꞌugali kami sulia na raoꞋa kaimili. 4 Bore ma kaimili sasi leꞋa ana kaidaꞋi ki taꞋifau, fasi Ꞌiri na abulalamiꞋa ka faꞋataꞋinia kamiꞋa neꞋe na ngwae rao God ki. Ma osiꞋana nia ꞋunaꞋeri, kami ka mabe fuana ngwae ki neꞋe kira kwatea na ꞋafitaꞋiꞋanga Ꞌoro ki fuaimili. 5 Ma kira ka nangasi kaimili, ma kira ka alu kaimili saena luma ni lokafo, ma kika dau kaimili Ꞌani ngalungaluꞋanga. Kaimili ka rao ngangata liu, ma ana ti kaidaꞋi noaꞋa kami kasi maliu, ma kami ka fiolo logo. 6 Kaimili faꞋataꞋinia fasi kamiꞋa naꞋa neꞋe na ngwae rao God ki Ꞌani na ru saga neꞋe kaimili sasiꞋi, ma na sai Ꞌi ruꞋanga kaimili, ma na mabetauꞋa kaimili, ma na kwaiꞋofeꞋanga kaimili fuana ngwae ki. Ma na AnoꞋi ru Abu faꞋinia na alafeꞋanga kaimili neꞋe mamana, nia ka faꞋataꞋinia logo. 7 Ma na alaꞋanga mamana kaimili faꞋinia na ngasingasiꞋanga God logo, ru neꞋeri ki faꞋataꞋinia logo fasi kaimili naꞋa neꞋe ngwae rao God ki. Aia, na talo kaimili ma na sele ni ofoꞋa kaimili, nia naꞋa neꞋe abulaꞋanga saga kaimili. 8 Ti ngwae kira manata doe aimili, ma ti ngwae ka noaꞋa. Ma ti ngwae kira baꞋatafe kaimili, ma ti ngwae kira ka fata taꞋa aimili. Sui bore Ꞌana kaimili ka fata mamana, ti ngwae kira saea kaimili na ngwae ꞋosoꞋoso ki goꞋo Ꞌana. 9 Sui bore Ꞌana ti ngwae kira kasi oga saiꞋa amiꞋa, na ngwae Ꞌoro ki kira sai amiꞋa. Ma sui bore Ꞌana ngwae Ꞌoro ki kira oga kaimili ka mae, kaimili mauri Ꞌua. Ma sui bore Ꞌana kira kwatea naꞋa kwaꞋikwaꞋinga fuaimili, noaꞋa kira kasi saungi kaimili goꞋo. 10 Ma sui bore Ꞌana ti ru ka faꞋaliadila kaimili, kaimili saeleꞋa goꞋo Ꞌaimili sulia asoa ki. Ma sui bore Ꞌana kaimili ka dalaꞋa ana ru ki saena magalia, kaimili saiana kami Ꞌafia ngwae Ꞌoro ki, kira ka toꞋoru ana ru ki Ꞌi langi. Ma sui bore Ꞌana kaimili kasi toꞋo ana ru Ꞌoro ki saena magalia, kaimili toꞋo ana ru leꞋa ki taꞋifau Ꞌi langi.

11 Kwaima leꞋa nau kina Ꞌae neꞋe kamu tua Ꞌi Korint, kaimili kerekere naꞋa sulia na ꞋafitaꞋiꞋanga kaimili ki, ma noaꞋa kaimili kasi sofongaꞋinia na manataꞋanga kaimili ki faꞋasi kamu. 12 NoaꞋa laꞋu kaimili neꞋe bokota na alafeꞋanga kaimili fuamuꞋa. Bore ma kamuꞋa lala neꞋe bokota na alafeꞋanga kamu faꞋasi kaimili. 13 Nau ku alaꞋa fuamuꞋa diꞋia kamu na ngela nau ki. Aia, alafeꞋanga kamu ke doe fuaimili diꞋia logo neꞋe kaimili alafe fuaumulu.

NoaꞋa kamu kasi Ꞌado fiku faꞋinia na ngwae noaꞋa kasi faꞋamamana ki

14 Aia, noaꞋa kamu kasi Ꞌado fiku kamu faꞋinia na ngwae noaꞋa kasi faꞋamamana ana sa Jesus Christ ki. Sulia neꞋe na ngwae neꞋe tua ꞋoloꞋolo ma na ngwae neꞋe tua abu ꞋoloꞋolo, kera matamata kwai liu taꞋifau. Ma na madakoꞋanga nia ꞋafitaꞋi ka tua fiku faꞋinia na maꞋerodo. 15 Ma sa Jesus Christ faꞋinia sa Saetan, ꞋafitaꞋi kera ka alua taꞋi manataꞋanga. Ma ta ngwae neꞋe faꞋamamana ana sa Jesus Christ, nia kasi bolo faꞋinia ke rao fiku faꞋinia na ngwae neꞋe Ꞌaila Ꞌania sa Jesus Christ. 16 Ma na Luma Abu God, noaꞋa kasi leꞋa fuana ta ngwae ka foꞋosia na nunuꞋi ru ki logo Ꞌi neꞋeri. Ma kuluꞋa na ngwae faꞋamamana ki, kulu diꞋia na luma abu God. Sulia God ba fata Ꞌuri,

“Nai baꞋa tua faꞋinia na ngwae nau ki.

Ma nai baꞋa leka kwai liu Ꞌi safitada.

Ma nauꞋa neꞋe God kira, ma kiraꞋa neꞋe ngwae nau ki.”

17 Ma na Aofia ka fata laꞋu Ꞌuri,

“Kamu ka tua matali ꞋamuꞋa faꞋasia na ngwae neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ki, ma muke faꞋasida amuꞋa.

Ma diꞋia kamu kasi sasia tae ki neꞋe bulibuli, tama nau ku alafafi kamu.

18 DiꞋia kamu sasi ꞋunaꞋeri, nai baꞋa MaꞋa kamu, ma kamuꞋa neꞋe na ngela nau ki.

Nau, na Aofia ngasingasiꞋa ka tasa, nau ku fata ꞋunaꞋeri.”

7

1 Kwaima leꞋa nau kina Ꞌae, na ru neꞋeri ki God ka eta fataꞋa Ꞌani fuaka. Nia neꞋe, kuke faꞋasikasika kia talaka faꞋasia na taꞋangaꞋa neꞋe kwate ma na nonika ma na mauriꞋa kia ki ka bulibuli. Ma kuke tua saga taꞋifau, sulia kulu fuꞋusi doeꞋa ana God.

Sa Paul saeleꞋa sulia alaꞋanga sa Titus ngalia maꞋi

2 Aia, kaimili oga liu muke kwalo kami. Sulia kami kasi sasia goꞋo ta ru taꞋa fuana ta ngwae, ma kami kasi faꞋalia ta ngwae, ma kami kasi Ꞌosoa ta ngwae. 3 Nau kusi saea laꞋu na ru neꞋe ki fuana balufilamuꞋa. Sulia nau ku saea ka sui naꞋa kaimili alafe liu fuamuꞋa. Nia neꞋe, ana kaidaꞋi kami mauri Ꞌua nama ana kaidaꞋi kami mae, ꞋafitaꞋi ta ru ka lafua na alafeꞋanga kaimili fuamuꞋa. 4 Nau ku fitoꞋo ma nau ku baꞋalafe liu faꞋi kamu. Nia neꞋe, sui bore Ꞌana kaimili ka liu ana ꞋafitaꞋiꞋanga Ꞌoro ki, nau kusi maꞋu, ma nau ku saeleꞋa liu.

5 Ma ana kaidaꞋi kami dao Ꞌi Masedonia,✡ kami kasi toꞋo naꞋa ana ta kaidaꞋi fuana mamaloꞋanga, sulia neꞋe ꞋafitaꞋiꞋanga ki kasi sui faꞋasi kaimili, ma na malimae kaimili ki kira ka olisuꞋusuꞋu liu faꞋi kaimili, ma kaimili ka manata Ꞌabera liu logo fuamuꞋa. 6 Bore ma God, neꞋe saiana faꞋasaeleꞋalana ngwae neꞋe kira kwaimanatai, nia kwate ma kami ka saeleꞋa ana daolana maꞋi sa Titus. 7 Na daolana maꞋi sa Titus neꞋe kwate ma kami ka saeleꞋa, ma kami ka saeleꞋa logo sulia na alaꞋanga neꞋe nia ngalia maꞋi, sulia nia saea kamu radua niaꞋa. Ma nia ka faꞋarongo kaimili neꞋe kamu oga liu Ꞌiri nai leka dao toꞋomuꞋa. Ma nia ka faꞋarongo kaimili logo ana kamu kwaimanatai sulia na ꞋafitaꞋiꞋanga neꞋe kamu kwatea fuaku. Ma nia ka faꞋarongo kaimili logo Ꞌani na alafeꞋanga mamana kamu fuaku. Ma sulia na ru neꞋeri ki, nau ku saeleꞋa liu.

8 Sui bore Ꞌana kamu ka kwaimanatai sulia na kerekereꞋa ba nau ku kwatea kwau, nau ku manata sulia fasi nia leꞋa neꞋe nau ku kwatea kwau. ꞋI naꞋo, ana kaidaꞋi nau ku saiana kaumulu kwaimanatai, ma nau ku kwaimanatai sulia nau ku kwatea kwau. Bore ma liadilaꞋanga kamu kasi tau. 9 Ma ana kaidaꞋi neꞋe, nau ku saeleꞋa. Nau ku saeleꞋa noaꞋa laꞋu sulia kamu kwaimanatai, bore ma sulia kamu faꞋasaga na abulalamuꞋa sulia kamu kwaimanatai. God Ꞌafi kamu ana liadilaꞋanga neꞋeri. Nia neꞋe sasia kami kasi faꞋali kamu Ꞌani kerekereꞋa baera. 10 DiꞋia God faꞋaliadila ta ngwae, nia kwaiꞋafi ana Ꞌuana kakari alifaꞋi Ꞌanga faꞋasi taꞋangaꞋa Ꞌiri God ke faꞋamauria. Ma nia neꞋe ru leꞋa liu, ma kulu ka saeleꞋa sulia. Bore ma, diꞋia ta ngwae ka liadila ma noaꞋa kasi kakari alifaꞋi faꞋasi taꞋangaꞋa nia, liadilaꞋanga neꞋeri nia bolo faꞋinia saungilana na ngwae.

11 Muke lisia basi tae leꞋa neꞋe na liadilaꞋanga neꞋe leka maꞋi faꞋasia God ka sasia amuꞋa. Nia kwate kamu ka oga liu faꞋataꞋilana ꞋoloꞋoloꞋa kamu. Kaumulu saetaꞋa osiꞋana nau ku balufia kamu, ma muka maꞋu, ma muka oga liua lisilaku, ma muka oga liua sasilana ru saga ki, ma muka oga liua kwatelana matalangaꞋinga fuana ngwae neꞋe abula taꞋa. Ana ru ki taꞋifau neꞋe kamu sasia, kamu faꞋataꞋinia naꞋa neꞋe noaꞋa kamu kasi Ꞌado faꞋinia ana ru taꞋa neꞋe nia ka sasia.

12 Nia naꞋa neꞋe sasi nau ku kwatea kwau na kerekereꞋa baera, noaꞋa laꞋu sulia na ngwae neꞋe abula taꞋa goꞋo Ꞌana, ma noaꞋa laꞋu sulia na ngwae neꞋe nia sasi taꞋa fuada ki. Bore ma nau ku kerekere kwau, fasi Ꞌiri kamu ka faꞋataꞋinia na alafeꞋanga kamu fuaimili. Ma God ka saiana na alafeꞋanga kamu nia mamana. 13 Nia neꞋe sasi kaimili ka saeleꞋa liu sulia.

Ma noaꞋa laꞋu na ru neꞋeri ki goꞋo kwate kaimili ka saeleꞋa, osiꞋana kaimili saeleꞋa logo sulia sa Titus nia saeleꞋa sulia na ru leꞋa ki neꞋe kamu sasi Ꞌuana radulana. 14 ꞋI naꞋo naꞋa maꞋi, nau ku baꞋatafe kamu fuana sa Titus. Ma ana kaidaꞋi nia dao toꞋomuꞋa, kaumulu faꞋamamana na alaꞋanga nau ki. Na ru ki taꞋifau neꞋe kaimili fata sulia fuamuꞋa, nia mamana. Ma ꞋunaꞋeri kaumulu faꞋataꞋinia naꞋa baꞋatafeꞋanga kaimili suli kamu fuana sa Titus nia mamana logo. 15 Nia neꞋe, alafeꞋanga nia fuamuꞋa doe liu, sulia nia manata toꞋona na kwairoꞋoi Ꞌanga neꞋe kamu sasi ana tae ki neꞋe nia saea fuamuꞋa. Ma nia alafe fuamuꞋa sulia nia manata toꞋona kaidaꞋi kamu kwaloa, ma muka fuꞋusi doe mala ana. 16 Nau ku saeleꞋa liu sulia nau ku fitoꞋo amuꞋa.

8

Na kwateꞋa na ngwae faꞋamamana ki

1 Ngwaefuta nau kina Ꞌae, kaimili oga Ꞌiri muke saiana tae neꞋe fuli Ꞌi safitana na ngwae faꞋamamana ki saena abaꞋi kula Ꞌi Masedonia sulia na alafeꞋanga God. 2 Sui bore Ꞌana kika liu saena ilitoꞋonga ma na ꞋafitaꞋiꞋanga doe ki, kira saeleꞋa liu. Ma sui bore Ꞌana kika dalaꞋa liu, kira kwatea naꞋa ru Ꞌoro ki fuana Ꞌafilana ngwae ki. 3 Nau ku faꞋamamana kira kwate ka bolo logo faꞋinia tae ki neꞋe kira kwatea, ma kira kwate ka tasa liufia naꞋa tae neꞋe bolo faꞋinia kira ka kwatea. Ma sulia na kwaiogaiꞋanga kira talada, 4 kira ka amasi kaimili logo Ꞌiri mika alaꞋania fuana kika Ꞌafia na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki Ꞌi Judea. 5 Kaimili Ꞌarefo, sulia kira sasi ꞋunaꞋeri. Etaeta kira manata kalia ru God oga kike sasia. Ma kira manata kalia logo sasilana tae neꞋe kami oga.

6 Ma sa Titus neꞋe talaꞋae ana raoꞋa Ꞌi Korint fuana konilana na mani fuana Ꞌafilana na ngwae ki Ꞌi Judea, kaimili ka gani nia Ꞌiri nia ke ngangata ana ꞋafilamuꞋa Ꞌuana faꞋasuilana raoꞋa neꞋeri. 7 Nau ku saiana na faꞋamamanaꞋanga kamu doe, ma muka saiana faꞋataloꞋa, ma muka sai Ꞌi ru, ma muka oga liu Ꞌafilana ngwae ki ꞋaliꞋali, ma na alafeꞋanga kamu fuaimili ka doe liu logo. Nia neꞋe, kaimili ka oga na kwaiꞋafiꞋanga kamu fuana ngwae Ꞌi Judea ki ka doe logo, sulia na alafeꞋanga kamu ki.

8 Aia, Ꞌania alaꞋanga neꞋeri, noaꞋa naisi tuaraꞋi kamu laꞋu fuana sasilana. Bore ma nau ku oga muke saiana na ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Masedonia, kira ꞋaliꞋali ana kwatelana na kwaiꞋafiꞋanga kira. Ma nau ku faꞋarongo kamu naꞋa Ꞌani, Ꞌiri muke faꞋataꞋinia na doelana alafeꞋanga kamu ki. 9 Kaumulu saiana na alafeꞋanga na Aofia kia sa Jesus Christ nia doe liu fuaka. Sui bore Ꞌana nia ka ꞋinotoꞋa liu maꞋi Ꞌi langi, nia ka alu nia talana Ꞌuana dalaꞋanga Ꞌani lekalana maꞋi ka ruꞋufia na noniꞋi ngwae fasi Ꞌiri ka Ꞌafi kia. Ma sulia na dalaꞋanga nia neꞋe kwatea kulu ka ꞋinotoꞋa.

10 Aia, nau ku saea fasi nia leꞋa fuamuꞋa ka faꞋasuia na koni maniꞋa ba kamu talaꞋae maꞋi ana faꞋi ngali ba sui kwau. Kamu naꞋa neꞋe ngwae etaeta neꞋe kamu koni mani fuana Ꞌafilana ngwae Ꞌi Judea. Ma kamu logo neꞋe ngwae etaeta neꞋe oga sasilana. 11 Nia neꞋe, leꞋa fuamuꞋa muke uu ngasi fuana faꞋasuilana raoꞋa neꞋe. Ka leꞋa diꞋia na kwaiogaiꞋanga kamu doe fuana faꞋasuilana na raoꞋa neꞋe, ka diꞋia logo kaidaꞋi ba kamu talaꞋae ana. Ma muke kwatea goꞋo amuꞋa ta fita mani neꞋe kamu bolo fuana konilana ana kaidaꞋi neꞋe. 12 Sulia diꞋia na kwaiogai Ꞌanga kamu doe fuana kwatelana kwaiꞋafiꞋanga, God saeleꞋa sulia ru neꞋeri. OsiꞋana nia kasi oga kamu ka kwatea na ru neꞋe noaꞋa kamu kasi toꞋo Ꞌani ki, bore ma na ru neꞋe kamu bolo fuana kwatelana ki.

13-14 Na manataku noaꞋa kasi oga fuana kamu ka toꞋo ana ꞋafitaꞋiꞋanga sulia kamu Ꞌafia na ngwae neꞋe kira toꞋo naꞋa ana ꞋafitaꞋiꞋanga ki. Bore ma nia leꞋa liu mo fuana kamu ka Ꞌafia na ngwae dalaꞋa ki, sulia kamu toꞋo naꞋa ana na ru Ꞌoro ki ana kaidaꞋi neꞋe. Ma ana kaidaꞋi nia Ꞌua maꞋi, diꞋia kamu toꞋo ana ꞋafitaꞋiꞋanga, ma kira ke toꞋo ana ru Ꞌoro ki, kike Ꞌafi kamu logo. DiꞋia kamu sasi ꞋunaꞋeri, na boꞋoboꞋongaꞋa ngwae ki taꞋifau kike lamaduꞋuni. 15 Sulia na KerekereꞋa Abu ba saea,

“Na ngwae neꞋe fikua ru Ꞌoro, noaꞋa kasi toꞋo ana ru Ꞌoro liufia na tae neꞋe nia boꞋoboꞋo Ꞌuana.

Ma na ngwae neꞋe fikua ru tiꞋitiꞋi, noaꞋa kasi toꞋo goꞋo ana ꞋafitaꞋiꞋanga.”

Sa Titus faꞋinia kwaima nia ki

16 Kaimili baꞋatafea liua God sulia nia kwatea na kwaiogaiꞋanga doe fuana sa Titus Ꞌiri nia ka Ꞌafi kamu, diꞋia logo na kwaiogaiꞋanga kaimili fuana ꞋafilamuꞋa. 17 Ma ana kaidaꞋi kami saefiloa diꞋia nia oga ke Ꞌafi kamu, nia saeleꞋa liu fuana sasilana, sulia nia oga ꞋafilamuꞋa ka sui naꞋa. Ma sulia na kwaiogaiꞋanga nia, nia ka manata Ꞌuana oliꞋa laꞋu kwau faꞋi kamu. 18 Kaimili ka kwatea kwau taꞋi ngwae ana ngwae asina kia ki naꞋa faꞋinia. NiaꞋa na ngwae neꞋe ngwae faꞋamamana ki taꞋifau kira manata doe liu ana sulia na raoꞋa ngangata nia fuana faꞋataloꞋa Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa. 19 Ma na ngwae faꞋamamana ki kira ka filia fasi Ꞌiri nia leka faꞋi kaimili kaidaꞋi kami leka kwailiu fuana konilana na mani fuana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Judea. Na ngwae Ꞌoro ki kira baꞋatafea na Aofia sulia na raoꞋa neꞋeri. Ma na raoꞋa neꞋeri ki ke baꞋa faꞋataꞋinia logo neꞋe kaimili oga liu fuana Ꞌafilana na ngwae faꞋamamana neꞋe kira dalaꞋa ki.

20 Kaimili lia leꞋa liu sulia na mani neꞋeri, Ꞌasu ta ngwae kata fata faꞋali kaimili. 21 Sulia kaimili oga mika sasia na tae neꞋe saga Ꞌi maana God ma Ꞌi maana ngwae ki logo taꞋifau.

22 Nia neꞋe sasi ma kaimili ka kwatea laꞋu kwau ta ngwae asina akulu faꞋinia sa Titus. Ana kaidaꞋi Ꞌoro ki, ngwae neꞋe faꞋataꞋinia fuaimili neꞋe nia oga liua kwaiꞋafiꞋanga. Ma ana kaidaꞋi neꞋe, nia manata fitoꞋo amuꞋa, ma nia neꞋe kwatea nia ka oga liua ꞋafilamuꞋa. 23 Ma sa Titus, niaꞋa na ngwae rao faꞋi nau fuana ꞋafilamuꞋa. Ma na ngwae asina ki neꞋe kera leka kwau faꞋinia, na fiku taꞋi ngwae faꞋamamana ki kira fili kera olisida, ma na raoꞋa kera ke baꞋa faꞋa ꞋinotoꞋa sa Jesus Christ. 24 LeꞋa fuana muke faꞋataꞋinia na alafeꞋanga kamu fuada, fasi Ꞌiri na ngwae faꞋamamana ki taꞋifau, kira ka sai leꞋa ana baꞋatafeꞋanga kaimili fuamuꞋa nia mamana.

9

KwaiꞋafiꞋanga fuana ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki

1 Aia, noaꞋa naisi boꞋoboꞋo goꞋo fuana kerekereꞋa fuamuꞋa sulia na kwaiꞋafiꞋanga neꞋe kuke baꞋa kwatea kwau fuana ngwae faꞋamamana ki neꞋe kira dalaꞋa Ꞌi Judea, osiꞋana nau ku saiana neꞋe kamu talaꞋae fuana fikulana mani fuada. 2 Nau ku saiana kaumulu oga liu goꞋo amuꞋa na kwaiꞋafiꞋanga. Ma nau ku baꞋatafe kamu fuana ngwae ki Ꞌi Masedonia, nau ku Ꞌuri, “Na ngwaefuta kia ki saena abaꞋi kula Ꞌi Gris, ana etangilana maꞋi ana faꞋi ngali ba sui kwau, kira sasi akaꞋu fuana kwatelana mani fuana kwaiꞋafiꞋanga.” Ma ana kaidaꞋi ngwae Ꞌi Masedonia ki rongoa na ru neꞋe, na Ꞌorolada logo ka oga fuana kwaiꞋafiꞋanga. 3 Aia, nau ku baꞋatafe kamu fuana ngwae Ꞌi Masedonia ki neꞋe muka sasi akaꞋu naꞋa ana fikulana mani. ꞋUnaꞋeri, ana kaidaꞋi neꞋe, nau ku fiꞋi kwatea kwau siaumulu na ngwae asina baera ki, fasi Ꞌiri kika Ꞌafi kamu Ꞌuana faꞋasuilana fikulana mani, Ꞌasu Ꞌubani na baꞋatafeꞋanga nau fuamuꞋa noaꞋa kasi mamana. 4 Ma diꞋia noaꞋa kamu kasi sasi akaꞋu, ma diꞋia ti ngwae faꞋamamana Ꞌi Masedonia kira ke leka maꞋi faꞋi nau kaidaꞋi nau ku leka kwau siamuꞋa, ma kira ke lisia neꞋe noaꞋa kamu kasi sasi akaꞋu ana mani kaumulu, kaimili ke Ꞌeke sulia na manata fitoꞋo Ꞌanga kaimili ana kaumulu. Ma kaumulu bore muke baꞋa Ꞌeke liu logo. 5 Nia neꞋe, nau ku saea fasi nia leꞋa fuana nau ku kwatea naꞋa kwau na ngwae asina neꞋeri ki fasi Ꞌiri kira ka leka kwau siamuꞋa Ꞌi naꞋo, Ꞌiri kika Ꞌafi kamu fuana na sasi akaꞋu Ꞌanga ana mani ba kamu eta fataꞋa Ꞌania. ꞋUnaꞋeri, na kwateꞋa kamu ke tua masia kaidaꞋi nai leka kwau. Ma ngwae ki taꞋifau kira ka saiana kaumulu kwatea na mani neꞋeri sulia na kwaiogai Ꞌanga kamu talamuꞋa, ma noaꞋa laꞋu sulia ta ngwae neꞋe suꞋumaꞋi kamu.

6 Aia, noaꞋa kamu kasi manata bura ana tae ba na tarifulaꞋa nia saea: DiꞋia kulu fasia na maga ru tiꞋitiꞋi ki, ru tiꞋitiꞋi logo neꞋe kuke baꞋa gonia. Ma diꞋia kulu fasia na ru Ꞌoro ki, na ru Ꞌoro ki logo neꞋe kuke baꞋa gonia. 7 Nia neꞋe, ngwae ki taꞋifau kira ka kwatea tae neꞋe kira saiana nia leꞋa. Ma noaꞋa Ꞌiri leꞋa fuana ta ngwae ka kwatea tae neꞋe noaꞋa nia kasi oga kwatelana. Ma noaꞋa kasi leꞋa fuana ta ngwae ka kwatea sulia nia fia fasi kira suꞋumaꞋinia. OsiꞋana God saeleꞋa fuana ngwae neꞋe saeleꞋa fuana kwateꞋa. 8 Ma God totolia kwatelana ru Ꞌoro ki fuamuꞋa liufia tae neꞋe kamu boꞋoboꞋo Ꞌuani, fasi Ꞌiri ana kaidaꞋi ki taꞋifau muke baꞋa toꞋo ana ru ki taꞋifau neꞋe kamu boꞋoboꞋo Ꞌuani, ma muke toꞋo ana na ru ki logo fuana kwatelana fuana Ꞌafilana laꞋu ti ngwae. 9 Sulia na KerekereꞋa Abu ba saea,

“Kira ka kwate doe liu fuana ngwae dalaꞋa ki, ma God noaꞋa kasi takadalafa kwaiꞋafiꞋanga kira.”

10 Ma God nia neꞋe kwatea na maga ru ki fuana ngwae neꞋe fasi ru, Ꞌiri ka alua fanga. Ma ka ꞋunaꞋeri logo, God ke baꞋa kwatea na ru ki fuamuꞋa, fasi Ꞌiri muke kwatea ti ru fuana ngwae neꞋe kira toꞋo ana ꞋafitaꞋiꞋanga. Ma kamu ke baꞋa toꞋo ana na ru leꞋa Ꞌoro ki logo, diꞋia na ngwae neꞋe fasia na maga ru ki ke baꞋa gonia na fanga Ꞌoro ki. 11 Sulia ana kaidaꞋi ki taꞋifau, God kwate kamu ka toꞋo ana ru ki neꞋe bolo fuana Ꞌafilana ngwae ki, fasi Ꞌiri kira ka baꞋatafea God fuana kwaiꞋafiꞋanga neꞋe kamu ke baꞋa kwatea ma kira ke baꞋa ngalia faꞋasi kaimili.

12 Na ru neꞋe kamu kwatea, nia ke baꞋa Ꞌafia na ngwae God ki, ma nia kwatea na ngwae Ꞌoro ki logo kira ka baꞋatafea God. 13 Kamu ke baꞋa faꞋa ꞋinotoꞋa God Ꞌania kwateꞋa doe kamu ki. Na kwateꞋa doe kamu ki fuada ke baꞋa faꞋataꞋinia neꞋe kamu roꞋo sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sa Christ. 14 Ma kira ke foꞋo fuamuꞋa Ꞌani alafeꞋanga osiꞋana na alafeꞋanga God neꞋe nia faꞋataꞋinia fuada Ꞌani kamuꞋa. 15 Aia, kulu ka baꞋatafea God sulia na Ngela nia. OsiꞋana nia naꞋa neꞋe kwateꞋa leꞋa ka tasa liu neꞋe God kwatea fuaka. NoaꞋa ta alaꞋanga kasi bolo fuana fadalana kwateꞋa neꞋeri.

10

Sa Paul ke baꞋa kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuana ngwae faꞋamanata rora ki Ꞌi Korint

1 Aia, nauꞋa sa Paul, nau ku amasi kamu Ꞌani taꞋi ru. Nau ku amasi kamu Ꞌani falafala ana enoenoꞋanga diꞋia logo falafala sa Jesus Christ, sui bore Ꞌana ti ngwae amuꞋa kira ka saea nau ku maꞋu ma nau ku enoeno ana kaidaꞋi nau ku tua faꞋi kaumulu, bore ma fatalaku nia ngasingasiꞋa ana kaidaꞋi nau ku tua tau faꞋasi kamu ma nau ku kerekere kwau. 2 Nau ku amasi kamu, muke faꞋasaga na abulalamuꞋa, Ꞌiri na fatalaku fuamuꞋa noaꞋa kasi ngasingasiꞋa ana kaidaꞋi nau ku dao kwau siaumulu. Sulia nau ku saiana nau ku bolo fuana dalelana na ngwae neꞋe kira saea kaimili leka goꞋo Ꞌaimili sulia na falafala taꞋa saena magalia. 3 Nia mamana kulu tua Ꞌua saena magalia. Bore ma ana kaidaꞋi kaimili fuꞋa faꞋinia na malimae kaimili ki, kaimili kasi fuꞋa Ꞌani falafala taꞋa ki saena magalia. 4 Sulia na raꞋunga neꞋe kami fuꞋa Ꞌani noaꞋa laꞋu faꞋasia ngwae ki. Bore ma na raꞋunga kami ki leka lala maꞋi faꞋasia God neꞋe kwatea na ngasingasi Ꞌanga fuaimili fasi Ꞌiri kami ka faꞋalia na ru ngasingasiꞋa malimae kaimili ki. Kaimili saiana liufilana na manataꞋanga ꞋosoꞋoso ki, 5 ma kami ka saiana osilana faꞋamanataꞋanga ꞋosoꞋoso neꞋe ngwae lafe ki kira alua fuana fonelana na ngwae ki Ꞌiri kira kasi saiana God. Ma kaimili ka saiana liufilana na manataꞋanga rora ngwae ki, ma kami ka olisida Ꞌiri kira ka roꞋosulia na fatalana sa Jesus Christ. 6 Ma ana kaidaꞋi kamu faꞋataꞋinia neꞋe kamu roꞋosulia taꞋifau naꞋa alaꞋanga kaimili ki, kami sasi akaꞋu fuana kwatelana kwaꞋikwaꞋinga fuana sa tai amuꞋa neꞋe noaꞋa kasi roꞋosuli kami.

7 Fuila kamu ka saiana tae ki neꞋe fuli Ꞌi safitamuꞋa. Ta ngwae amuꞋa neꞋe fia nia na ngwae rao sa Jesus Christ, leꞋa fuana nia ka sai logo aimili neꞋe ngwae rao mamana sa Jesus Christ ki. 8 Sulia na Aofia kwatea mamanaꞋanga fuaimili Ꞌuana talaꞋi lamuꞋa. Ma nia ka baꞋe kaimili fuana ꞋafilamuꞋa, ma noaꞋa laꞋu fuana faꞋalilamuꞋa. Nau ku fata lafu nau sulia na ngasingasiꞋanga na Aofia kwatea fuaimili. Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, nau kusi Ꞌeke goꞋo. 9 NoaꞋa nau kusi oga muke manata fasi nau ku faꞋamaꞋu kamu Ꞌani kerekereꞋa ki neꞋe nau ku sasi fuamuꞋa, 10 osiꞋana ti ngwae kira fata Ꞌuri, “Na kerekereꞋa sa Paul ki nia ngasingasiꞋa. Bore ma ana kaidaꞋi nia tua faꞋi kulu, nia maꞋumaꞋula ma noaꞋa kasi sai goꞋo ana alaꞋanga.” 11 Aia, na ngwae neꞋe saea ru neꞋeri, nia leꞋa fuana nia ka saiana na tae neꞋe kaimili fata Ꞌani ana kaidaꞋi kaimili kerekere, nia bolo naꞋa faꞋinia na tae ki neꞋe kaimili ke sasiꞋi ana kaidaꞋi kaimili ke tua faꞋi kamu.

12 NoaꞋa kaimili kasi faꞋabolotaꞋi kaimili faꞋinia na ngwae rao ba saea kira ꞋinotoꞋa liu. Ma kira ka fata lafuda talada ru noaꞋa kasi bolo faꞋinida! 13 Ma kaimili niniꞋa, noaꞋa kaimili kasi fata lafu kaimili faꞋinia ta ngasingasiꞋanga neꞋe noaꞋa kami Ꞌiri toꞋo ana. Bore ma kaimili, mike lafu kaimili sulia raoꞋa neꞋe God arabaꞋe kami fuana sasilana, ma kamuꞋa neꞋe ti ngwae logo ana raoꞋa neꞋeri. 14 NoaꞋa kami kasi rora kaidaꞋi kaimili saea neꞋe kaimili toꞋo ana ngasingasiꞋanga fafi kamu, sulia kaimili na ngwae etaeta neꞋe kami leka daofaꞋi liu ꞋuamuꞋa faꞋinia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sa Jesus Christ. 15 NoaꞋa kaimili kasi saea kaimili toꞋo ana mamanaꞋanga fafia na raoꞋa neꞋe ti ngwae matamata sasia saena maꞋe fanoa ki neꞋe God noaꞋa kasi baꞋe kaimili Ꞌuana. Ma kamuꞋa ti ngwae neꞋe God baꞋe kaimili fuamuꞋa, kaimili oga na faꞋamamanaꞋanga kamu ka doe ma ka ngasingasiꞋa. Ma kaimili ka oga logo sasilana na raoꞋa doe ka tasa faꞋi kamu. 16 Ma buri Ꞌana neꞋe kaimili rao logo faꞋi kamu, kami ka daraninia fanoa ki fuana faꞋatalongaꞋilana FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Ma noaꞋa kami kasi oga mika saea kami toꞋo ana mamanaꞋanga fafia na raoꞋa neꞋe ti ngwae matamata sasia ana maꞋe fanoa neꞋe God asungaꞋinida Ꞌuana.

17 Sulia na KerekereꞋa Abu ba saea, “DiꞋia ta ngwae oga ka fata lafu nia, nia ka fata lafua goꞋo Ꞌana sulia tae neꞋe God sasiꞋi.” 18 Ma na ngwae neꞋe fata lafu nia talana, nia noaꞋa kasi toꞋo ana ꞋinotoꞋanga. Bore ma na ngwae neꞋe God nia alafafia, nia na ngwae ꞋinotoꞋa mamana.

11

Na ngwae ꞋosoꞋoso neꞋe kira saea kira na ngwae lifurongo mamana ki

1 Sui bore Ꞌana nau ku fia noaꞋa nia kasi totolia fuana ngwae ka fata sulia niaꞋa talana, nau ku oga muke mabetau basi faꞋi nau, kaidaꞋi nau ku fata suli nau talaku. 2 Nau ku manata Ꞌabera suli kaumulu, diꞋia logo neꞋe God manata Ꞌabera amuꞋa. Sulia kaumulu diꞋia ta kini sariꞋi laꞋulaꞋu ba nau ku alu fafia masia daolana maꞋi sa Jesus Christ. Aia, na sariꞋi neꞋe kira alu fafia fuana na ꞋafeꞋa, nia ka tua faꞋasia na ngwae matamata ki. 3 Nau ku manata Ꞌabera suli kamu, Ꞌasu mu kata faꞋamamana ana faꞋamanataꞋanga ti ngwae, ma na alafeꞋanga kamu fuana sa Jesus Christ ka takalo, diꞋia ba Ꞌi Eve Ꞌua naꞋa maꞋi nia faꞋamamana ana sokeꞋa na loi. 4 Nau ku manata Ꞌabera amuꞋa, Ꞌasu Ꞌubani ꞋaliꞋali mu kata faꞋamamana ana na faꞋamanataꞋanga neꞋe matamata faꞋasia na faꞋamanataꞋanga kaimili. Sulia diꞋia ta ngwae leka kwau siaumulu, ma nia ka faꞋarongo Ꞌani faꞋarongoꞋanga matamata sulia sa Jesus, kaumulu kata fiꞋi faꞋamamana goꞋo Ꞌaumulu ana. Ma kaumulu ka maꞋudi Ꞌuana ngalilana ta mangoꞋi ru neꞋe matamata faꞋasia na AnoꞋi ru Abu neꞋe kamu ngalia ana kaidaꞋi kaimili faꞋarongo Ꞌani.

5 Aia, ma na ngwae neꞋe kira leka kwau siaumulu ki, ma kika saea kira na lifurongo talingaꞋi ki, nau kusi manata goꞋo fasi kira talingaꞋi ka liufi nau. 6 Sui bore Ꞌana noaꞋa naisi saiana alaꞋanga leꞋa, nau ku saiana ru Ꞌoro ki ana FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Kaumulu saiana na ru neꞋeri, osiꞋana kaimili faꞋamanata kamu ana kaidaꞋi Ꞌoro ki.

7 Ana kaidaꞋi nau ku faꞋarongo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa God fuaumulu, noaꞋa naisi gani kaumulu Ꞌuana ta folifoliꞋa, ma ta taꞋi maga mani bore ka noaꞋa goꞋo. Ma ana kaidaꞋi nau ku tua siaumulu, nau ku faꞋatiꞋitiꞋi nau fasi Ꞌiri kaumulu ka ngalia ꞋinotoꞋanga. FaꞋuta, kaumulu fia fasi nau ku sasi rora neꞋeriꞋa? 8 Ana kaidaꞋi nau ku faꞋamanata kaumulu, ti ngwae neꞋe kira faꞋamamana saena fanoa matamata ki, kira foli nau. Nia neꞋe, nau ku ngalia ru ki faꞋasida, fasi Ꞌiri nau ku Ꞌafi kaumulu. 9 Ma ana kaidaꞋi nau ku tua faꞋi kaumulu, diꞋia nau ku oga ta mani, noaꞋa naisi gani kaumulu goꞋo Ꞌuana. Ma na ngwae asina ki neꞋe kira leka maꞋi faꞋasia Ꞌi Masedonia neꞋe kira kwatea ru neꞋe nau ku ogaꞋi ki. NoaꞋa naisi gani kaumulu Ꞌuana ta ru, ma noaꞋa naisi baꞋa gani. 10 Ma nau ku fata lafu nau sulia nau kusi gani kaumulu Ꞌuana ta ru. Ma ru neꞋeri, nia ꞋafitaꞋi ka rokisi ana ta kaidaꞋi, sulia nau kusi baꞋa ngalia ta mani faꞋasia ta ngwae saena abaꞋi kula Ꞌi Gris taꞋifau. Na ru neꞋeri nia mamana diꞋia logo na fatalana sa Jesus Christ neꞋe nia mamana. 11 Sali kamu manata rora fasi nau kusi alafe fuamuꞋa sulia nau kusi ngalia mani faꞋasi kaumulu. Bore ma God saiana neꞋe nau ku alafe liu fuamuꞋa.

12 Nai baꞋa inaꞋu goꞋo Ꞌaku ana falafala neꞋeri, fasi Ꞌiri na ngwae neꞋe kira saea kira ngwae lifurongo ki, noaꞋa kira kasi bolo faꞋinia saelana na raoꞋa kira neꞋe leꞋa ka diꞋia na raoꞋa kaimili. 13 Kira saea kira na lifurongo ki, bore ma kira noaꞋa laꞋu na lifurongo mamana sa Jesus Christ ki. Kira soke kaumulu Ꞌani raoꞋa kira ki, Ꞌiri kamu ka manata fasi kira neꞋe lifurongo ki. 14 Ma noaꞋa nau kusi Ꞌarefo goꞋo ana ru neꞋe, sulia sa Saetan bore, nia saiana ka rokisi fasi Ꞌiri ka lia diꞋia ta Ꞌainsel ana madakoꞋanga. 15 Nia neꞋe, noaꞋa kulu kasi Ꞌarefo diꞋia na ngwae rao sa Saetan ki logo, kira kwate ma kira talada ka lia diꞋia ngwae rao mamana God ki. Kike baꞋa ngalia naꞋa kwaꞋikwaꞋinga doe neꞋe bolo faꞋi kira sulia na abula taꞋangaꞋa kira ki.

Sa Paul fata lafua sulia ru ki faꞋataꞋinia nia ngwataꞋutaꞋu

16-17 Sui bore Ꞌana nau noaꞋa kusi oga fata baꞋalafeꞋa, niniꞋari nai baꞋa fata lafu nau suli nau talaku. KaidaꞋi nau ku fata suli nau talaku ꞋunaꞋeri, ti ai aumulu fia fasi nau ku alaꞋa diꞋia ngwae boleboleꞋa ki, nama nau noaꞋa kusi alaꞋa sulia tae neꞋe na Aofia saea. Sui bore Ꞌana muka manata ꞋunaꞋeri, rongo basi sulia tae neꞋe nai saea. 18 Buri Ꞌana kaidaꞋi neꞋe ti ngwae kira fata lafu kira talada, kamu ba roꞋo logo sulida. ꞋUnaꞋeri kaumulu taꞋifau muke fafarongoa basi ru neꞋe nai saea fuamuꞋa sulia nauꞋa talaku. 19 Ma kaumulu fia fasi kamu saiꞋi ru liu, bore ma kamu ka maꞋudi fuana rongolana ngwae neꞋe alaꞋalada noaꞋa kasi bolo. 20 Kaumulu ka alaꞋanida goꞋo amuꞋa fuana kira ka ꞋaꞋana fafi kaumulu, ma kira ka ngalia na ru kaumulu ki, ma kira ka soke kaumulu, ma kira ka fata lafuda talada, ma kira ka faꞋa ꞋekeꞋa kaumulu Ꞌani kwaꞋi bokotalana maamuꞋa. 21 Kaimili noaꞋa kasi sasi ꞋunaꞋeri amuꞋa. Ma faꞋuta neꞋe kaumulu ka fia fasi kaimili rora, sulia kami kasi sasi ꞋunaꞋeri aumulu?

Na ngwae neꞋe fia kira ta lifurongo talingaꞋi ki, kira fata lafu kira talada. Ma nauꞋa logo, nai fata lafu nau ka diꞋida logo, sui bore Ꞌana noaꞋa kasi leꞋa fuana fataꞋa ꞋunaꞋeri. 22 Aia, kira saea kira ngwae Ꞌi Jiu ki. Ma nauꞋa ta ngwae Jiu logo. Kira saea kira kwalafa sa Israel faꞋinia sa Abraham. Ma nauꞋa ta ngwae logo ana kwalafa sa Israel faꞋinia sa Abraham. 23 (Nau naisi oga fata lafu laku sulia nauꞋa talaku Ꞌuri.) Kira saea kira ngwae rao sa Jesus Christ ki. Bore ma nauꞋa naꞋa neꞋe ngwae rao leꞋa sa Jesus Christ ka liufida. Sulia nau ku rao ngasingasiꞋa ka liufida, ma ngwae ki kika alu nau saena luma ni lokafo ana kaidaꞋi Ꞌoro ki ka liufida, ma ngwae ki ka nangasi nau ana kaidaꞋi Ꞌoro ki ka liufida, ma karangi nau ku mae ana kaidaꞋi Ꞌoro ki ka liufida. 24 Lima kaidaꞋi ki na ngwae doe Jiu ki kira nangasi nau Ꞌania uulu akwala ma siko faꞋi kwaꞋinga. 25 Ma uulu kaidaꞋi ki na ngwae doe Ꞌi Rom ki kira nangasi nau Ꞌani maꞋe Ꞌai. Ma ana taꞋi kaidaꞋi, ti ngwae kira iliili Ꞌuana saungilaku Ꞌani Ꞌuilaku Ꞌani fau ki. Ma uulu kaidaꞋi ki na faka neꞋe nau ku leka Ꞌani ka kuru faꞋi nau, ma ana taꞋi kaidaꞋi nau ku tua saena asi sulia taꞋi rodo ma taꞋi asoa. 26 Ma ana lekaꞋa Ꞌoro nau ki, nau ku dao toꞋona ꞋafitaꞋiꞋanga Ꞌoro ki ana kafo afe ki, ma ana ngwae bilibili ki, ma sulia na ngwae Jiu ki, ma na ngwae kwaita ki neꞋe kira malimaeꞋa aku. Ma nau ku dao toꞋona ꞋafitaꞋiꞋanga saena fanoa doe ki, ma saena abaꞋi kula kwasi, ma saena asi logo. Ma ti kaidaꞋi na ngwae neꞋe soke ma kira ka saea kira ngwae faꞋamamana ana sa Jesus ki, kira kwatea logo na ꞋafitaꞋiꞋanga doe ki fuaku. 27 Nau ku rao ngangata liu, ma ti rodo noaꞋa nau kusi maliu. Ma ti kaidaꞋi nau kusi toꞋo ana fanga ma noaꞋa nau kusi kwaꞋu. Ma ti kaidaꞋi nau ku gwari sulia nau ku olidoko liu ana toro. 28 NoaꞋa laꞋu na ru neꞋeri ki goꞋo Ꞌana, sulia ana faꞋi asoa ki taꞋifau goꞋo nau ku toꞋo ana ꞋafitaꞋiꞋanga osiꞋana nau ku manata Ꞌabera sulia na fiku taꞋi ngwae faꞋamamana ki taꞋifau. 29 Ma diꞋia ta ngwae neꞋe faꞋamamana ma ka dao toꞋona ꞋafitaꞋiꞋanga sulia ilitoꞋonga doe, nau ku toꞋo ana ꞋafitaꞋiꞋanga logo, sulia nau ku manata Ꞌabera ana niaꞋa. Ma diꞋia ta ngwae ka sasia ta ru taꞋa, nau ku kwaimanatai.

30 DuꞋungana kira suꞋumaꞋi nau ku fata lafu nau suli nauꞋa talaku, nau ku fata sulia na ru ki neꞋe faꞋataꞋinia nau ta ngwae ngwataꞋutaꞋu. 31 God na MaꞋa na Aofia kia sa Jesus, nia saiana tae neꞋe nau ku saea nia mamana. Nau ku oga ngwae ki taꞋifau kira ka baꞋatafea God tua tua firi. 32 Ana kaidaꞋi nau ku tua Ꞌi Damaskas, na ngwae neꞋe sa Aretas na tatalafaꞋa filia Ꞌuana gwaungaꞋinga fafia fanoa neꞋeri, nia ka kwatea ngwae ana fuani oro ki kika folo Ꞌafia na maꞋe tafa ki ana maꞋe fanoa neꞋeri, fasi Ꞌiri kira ka dau nau ana kaidaꞋi nau ku ruꞋu Ꞌi maa. 33 Bore ma ti ngwae kira kwaiꞋafi aku, kira ka alu nau saena kukudu doe, ma kira ka faꞋakoso nau sulia na maa Ꞌolofolo ana Ꞌodoa neꞋeri Ꞌuana Ꞌi maa, ma nau ku tafi.*

12

Na ru God faꞋataꞋiniꞋi fuana sa Paul ki

1 Kira suꞋumaꞋi nau ku fata lafu nau suli nauꞋa talaku, bore ma fataꞋa ꞋunaꞋeri noaꞋa nia Ꞌiri faꞋamamana neꞋe nauꞋa na lifurongo. Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, nau ku fata sulia na ru na Aofia nia faꞋataꞋiniꞋi fuaku. 2 Aia, na akwala ma fai faꞋi ngali sui naꞋa, God ka ngali nau Ꞌuana kula neꞋe God tua ana Ꞌi langi. (Aia, nau ku kina bore na noniku logo taka neꞋe dao Ꞌi neꞋeri, nama God goꞋo Ꞌana taka neꞋe faꞋataꞋinia ru neꞋe ki fuaku, sulia taꞋifilia God goꞋo neꞋe saiana.) 3-4 Aia, nau ku saea laꞋu, nau ku sai goꞋo ana God nama neꞋe ngali nau Ꞌuana Ꞌi langi. (Ma nau kusi saiana na noniku dao logo Ꞌi neꞋeri taka, nama God goꞋo neꞋe faꞋataꞋinia fuaku, sulia taꞋifilia God neꞋe saiana.) Aia, ma ana kaidaꞋi neꞋe nau ku tua Ꞌi langi, nau ku rongoa na ru ni ꞋarefoꞋanga ki ma ka ꞋafitaꞋi ta ngwae ka saea Ꞌani alaꞋanga saena magalia neꞋe. 5 Na lialiata neꞋeri ru fuana fata lafulaka faꞋinia. Bore ma nau noaꞋa kusi sasi ꞋunaꞋeri. Sulia na ru neꞋe nau ku fata lafu nau sulia na ru neꞋe faꞋataꞋinia fasi nauꞋa ngwae ngwataꞋutaꞋu. 6 Ma diꞋia nau ku oga tafelaku, nia totolia fuaku nau ku fata ꞋunaꞋeri sulia na fatalaku nia mamana. Bore ma, noaꞋa nau kusi tafe nau, sulia noaꞋa nau kusi oga ngwae ki kira ka fia fasi nauꞋa na ngwae doe liufia na ru neꞋe kira lisia nau ku sasiꞋi ki, ma na ru neꞋe kira ka rongoa nau ku saeꞋe ki.

7 Aia, God alaꞋania naꞋa mataꞋinga fuaku Ꞌiri noaꞋa naisi fata naunau sulia na ru leꞋa Ꞌoro neꞋe nau ku lisida Ꞌi langi ki. Ma na mataꞋinga neꞋe, sa Saetan neꞋe sasia Ꞌiri ka faꞋafii nau fasi Ꞌiri nau kusi naunau. 8 Ma uulu kaidaꞋi ki neꞋe nau ku foꞋo, ma nau ku amasi na Aofia Ꞌiri nia ka lafua. 9 Bore ma nia olisi nau ka fata Ꞌuri, “Na kwaiꞋofeꞋanga nau taꞋifilia, nia na ru neꞋe Ꞌoko boꞋoboꞋo Ꞌuana. Sulia diꞋia Ꞌoko ngwataꞋutaꞋu, na ngasingasiꞋanga nau fuana ꞋafilamuꞋa ke baꞋa doe ka tasa.” Sulia ru neꞋeri, nau ku saeleꞋa liu, ma nau ku fata lafu nau sulia na ngwataꞋutaꞋunga nau, Ꞌiri na ngasingasiꞋanga sa Jesus Christ ka kwaiꞋafi aku. 10 Nau ku saeleꞋa goꞋo Ꞌaku fafia na ꞋafitaꞋiꞋanga nau ki sulia sa Jesus Christ. Nau ku saeleꞋa goꞋo Ꞌaku diꞋia kira ka fata faꞋali nau, nama kira ka faꞋakaisi nau. Nia leꞋa goꞋo Ꞌana diꞋia nau ku toꞋo ana ngwataꞋutaꞋunga, sulia ana kaidaꞋi nau ku ngwataꞋutaꞋu, sa Jesus Christ nia ka faꞋangasingasi nau.

Sa Paul ka manata Ꞌabera fuada ngwae Ꞌi Korint ki

11 Aia, nia noaꞋa kasi totoli nau fuana fata lafulaku, bore ma kaumulu neꞋe kwate ma nau ku fata ꞋunaꞋeri. Fuila kaumulu ka baꞋatafe nau goꞋo Ꞌaumulu. Sui bore Ꞌana nau na ngwae goꞋo aku, na ngwae ba kira saea kira Ꞌani lifurongo talingaꞋi ki, noaꞋa kira kasi doe ka liufi nau. 12 Ana kaidaꞋi nau ku rao Ꞌi safitamuꞋa Ꞌania mabetauꞋa, God sasia na ru faꞋanadaꞋa Ꞌoro ki Ꞌani nau. Ma na ru neꞋeri ki, nia ka faꞋataꞋinia neꞋe nauꞋa na ngwae lifurongo mamana. 13 Na ru nau ku sasia fuamuꞋa ki, nia diꞋia ru neꞋe nau ku sasia fuana fiku taꞋi ngwae faꞋamamana ki taꞋifau. TaꞋi ru neꞋe kasi diꞋia na ru nau ku sasia ana fanoa matamata ki: Nau kusi gani ta mani aumulu fuana Ꞌafilaku. Ma kaumulu saea nau ku sasia ru taꞋa aumulu ꞋunaꞋeri, bore ma noaꞋa naisi fata ni kwaimanataiꞋanga ana kaidaꞋi neꞋeri fasi Ꞌiri muke rufuanata nau.

14 Ana kaidaꞋi neꞋe, nau ku sasi akaꞋu naꞋa Ꞌiri nai dao laꞋu toꞋomulu ana uula kaidaꞋi. Ma nia diꞋia logo Ꞌi naꞋo, noaꞋa nau kusi gania ta mani faꞋasi kamu. Sulia noaꞋa naisi oga goꞋo na mani kamu ki. Na ru nau ku oga lala neꞋe Ꞌiri kamu ke saeleꞋa kaidaꞋi nai dao kwau. Nau ku diꞋia ta maꞋa fuaumulu, sulia nau ku kwaiꞋafi kamu Ꞌuana faꞋamamanaꞋanga ana sa Jesus Christ. Ma noaꞋa kasi bolo fasi Ꞌiri neꞋe ngela ki kira ka kwate mani fuana maꞋa kira, ma ka leꞋa fuana maꞋa ka kwate mani fuana ngela nia ki. 15 Ma diꞋia nau ku kwatea na ru nau ki taꞋifau faꞋi nau talaku logo Ꞌuana ꞋafilamuꞋa, nau ku saeleꞋa goꞋo Ꞌaku. FaꞋuta, na alafeꞋanga kaumulu fuaku tiꞋitiꞋi goꞋo Ꞌana, sulia na alafe Ꞌanga nai fuaumulu nia gwaꞋilinga?

16 Aia, kaumulu saiana noaꞋa naisi gania ta mani faꞋasi kamu. Bore ma na malimae nau ki kira fata Ꞌuri, “Sa Paul toꞋo ana taꞋi manataꞋi ngwae ago fuana ꞋosolamuꞋa.” 17 Ma kaumulu saiana na alaꞋanga neꞋeri noaꞋa kasi mamana. Ma noaꞋa nau kusi baꞋeda kwau ngwae ki siaumulu fuana ꞋaurafulamuꞋa Ꞌuana mani. 18 Nau ku amasia sa Titus Ꞌiri nia leka kwau siamuꞋa, ma nau ku kwatea kwau taꞋi ngwae asina laꞋu faꞋinia. Ma kaumulu sai mamana ana sa Titus kasi obosi kamu goꞋo Ꞌuana ta mani. Ma kaumulu saiana sa Titus faꞋi nau, keroꞋo sasia na ru saga ki neꞋe bolo ma ka saga taꞋifau goꞋo.

19 Sali kamu fia fasi kami alaꞋa ꞋunaꞋeri fuana fonelamiꞋa talamiꞋa. Aia, na manataku noaꞋa kasi ꞋunaꞋeri. Sulia God saiana na ru neꞋe kami saeꞋe ki, nia leka sulia na ru neꞋe sa Jesus Christ nia oga kami ka saeꞋe ki. Kwaima leꞋa nau kina Ꞌae, na ru ki taꞋifau neꞋe kaimili sasiꞋi, kaimili sasiꞋi fuana ꞋafilamuꞋa. 20 Nau ku manata Ꞌabera, Ꞌasu Ꞌubani nau kutu leka kwau, nau ku lisia na abulaꞋanga kamu ki ka matamata faꞋasia na ru neꞋe nau ku oga. Ma diꞋia nia ꞋunaꞋeri, nai kwatea kwaꞋikwaꞋi Ꞌanga fuamuꞋa, ma noaꞋa kamu kasi saeleꞋa sulia. Nau ku manata Ꞌabera Ꞌasu Ꞌubani ti ngwae Ꞌi loꞋoba kira kata olisuꞋusuꞋu, ma kira ka kwaimamagolai, ma kira ka saetaꞋa, ma kira ka manata guꞋuguꞋu, ma kira ka fata taꞋa, ma kira ka alaꞋa sulia ngwae matamata ki, ma kira ka lafe, ma na falafala kira ki noaꞋa kasi saga. 21 Ma nau ku manata Ꞌabera Ꞌasu Ꞌubani nau kutu leka laꞋu maꞋi, ma God ka sasia nau ku Ꞌeke suli kaumulu. Ma nai baꞋa angi sulia na ngwae Ꞌoro aumulu, kira sasia ru taꞋa ki, ma noaꞋa kira kasi kakari alifaꞋi faꞋasia na kakabaraꞋanga kira ki.

13

1 Aia, nai baꞋa dao kwau siaumulu uula kaidaꞋi. Na KerekereꞋa Abu ba saea, “NoaꞋa kamu kasi matalangani ta ngwae leleka muke rongoa ta ro ngwae nama ta uulu ngwae neꞋe fata mamana sulia tae neꞋe nia sasia.” 2 Ana ruana kaidaꞋi nau ku leka maꞋi, nau ku faꞋabasua na ngwae ki amuꞋa neꞋe abulalada taꞋa. Ma ana kaidaꞋi neꞋe, nau ku faꞋabasuda logo saena kerekereꞋa neꞋe. Ma ana kaidaꞋi nai baꞋa dao maꞋi siaumulu, noaꞋa ta ngwae neꞋe sasia ta ru taꞋa ka tafi faꞋasia na kwaꞋikwaꞋinga nau fuana. 3 Ana kaidaꞋi neꞋeri, kamu ke baꞋa sai leꞋa ana sa Jesus Christ neꞋe kwatea alaꞋanga fuaku fasi Ꞌiri nau ku fata Ꞌania. Ma ana kaidaꞋi nia ka sasia ta ru fuamuꞋa, nia kasi ngwataꞋutaꞋu. Bore ma nia ka faꞋataꞋinia na ngasingasiꞋa doe fuamuꞋa. 4 Sulia sa Jesus Christ ngwataꞋutaꞋu kaidaꞋi kira fotoꞋia ana Ꞌai rara folo, nia ka tataꞋe faꞋasia na maeꞋa sulia na ngasingasiꞋanga doe God. Ma kaimili ka ngwataꞋutaꞋu logo diꞋia sa Jesus Christ, bore ma kaimili ke baꞋa toꞋo ana ngasingasiꞋanga doe God sulia sa Jesus Christ, ana kaidaꞋi mike leka kwau siaumulu.

5 Nia leꞋa fuamuꞋa muke manata sulia na mauriꞋa kaumulu ki, fasi Ꞌiri muka saiana na abulaꞋanga kamu ki bolo fuana ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus Christ ki nama noaꞋa. Kaumulu saiana sa Jesus Christ goꞋo neꞋe tua saena maurilamuꞋa. Ma diꞋia noaꞋa nia kasi tua saena maurilamuꞋa, na faꞋamamanaꞋanga kaumulu ki noaꞋa kasi mamana. 6 Nau ku oga muke saiana na faꞋamamanaꞋanga kaimili nia mamana. 7 Ma kami ka foꞋosia God fasi Ꞌiri muke mango faꞋasia abula taꞋangaꞋa. Ma noaꞋa kami kasi foꞋo goꞋo Ꞌaimili ꞋunaꞋeri Ꞌiri ta ngwae ka fia fasi na raoꞋa kaimili nia leꞋa. Kami foꞋo ꞋunaꞋeri Ꞌiri kaumulu ka sasia na ru saga, bore Ꞌana ti ngwae kira fia fasi na raoꞋa kaimili na ru ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana. 8 Kaimili sasi goꞋo na ru sulia faꞋamanataꞋanga mamana, ma noaꞋa kami kasi uu fonea faꞋamanataꞋanga mamana. 9 Kaimili saeleꞋa mika ngwataꞋutaꞋu, diꞋia kamu ngasingasiꞋa mamana. Ma kaimili foꞋo fasi Ꞌiri muke faꞋasaga abulalamuꞋa taꞋifau. 10 Nia neꞋe sasi nau ku keresia naꞋa ru neꞋeri ki ana kaidaꞋi nau ku tua tau kwau Ꞌua faꞋasi kaumulu. Nau ku sasia fasi Ꞌiri ana kaidaꞋi nau ku leka kwau siaumulu, nau kusi balufi kamu Ꞌani na ngasingasiꞋanga neꞋe na Aofia kwatea fuaku. Nia kwatea naꞋa ngasingasiꞋanga neꞋeri fuaku Ꞌiri nau ku Ꞌafi kamu, ma noaꞋa laꞋu fuana faꞋalilamuꞋa.

Na alaꞋanga Ꞌisi ki

11 Aia, ngwae asina kina Ꞌae, na ru neꞋeri ki goꞋo neꞋe nau ku saea fuaumulu. Muke rokisia falafala kamu ki, ma muke fafarongoa na ru neꞋe nau ku keresia kwau fuamuꞋa, ma muke tua Ꞌani taꞋi manata Ꞌi ngwae, ma muke tua Ꞌani aroaroꞋa faꞋi kamu talamuꞋa. Ma God neꞋe alafe fuaka ma ka kwatea aroaroꞋanga, nia ke baꞋa tua faꞋi kamu.

12 Aia, muke faꞋataꞋinia naꞋa alafeꞋanga kaumulu ki fuaumulu kwailiu ana kaidaꞋi muke lisi kaumulu kwailiu.

Na ngwae God ki taꞋifau Ꞌi neꞋe, kira kwatea na alaꞋanga leꞋa leꞋa kira ki fuaumulu.

13 Ma nau ku foꞋo fasi Ꞌiri na Aofia sa Jesus Christ ka kwaiꞋofe aumulu, ma God ka alafe fuaumulu, ma na AnoꞋi ru Abu ka tua faꞋi kamu taꞋifau.

* 1:11 Ti malimae ana sa Paul, kira saea fasi sa Paul sokea ngwae Ꞌi Korint ki duꞋungana sa Paul saesaea nia ke leka siada ma nia noaꞋa kasi dao. Nia ka kerekere naꞋa fuada ru fuila nia ke leka nama. Ma kira ka Ꞌuri, “Ngwae neꞋe sa Paul fatalana kasi mamana goꞋo.” Ma kira ka saea neꞋe nia noaꞋa laꞋu lifurongo mamana sa Jesus Christ.

* 2:3 Tae neꞋe sa Paul ka saea Ꞌi neꞋe ma ana 7:5-16 kwate ma kulu saiana ti ngwae faꞋamamana kira fulia ru taꞋa liu ki. Sali sa Paul alaꞋa sulia ta ngwae faꞋamamana nia fata faꞋalia sa Paul maana fikutaꞋi ngwae taꞋifau. Nia fata Ꞌuri, “Sa Paul nia noaꞋa laꞋu lifurongo mamana sulia alaꞋa lana noaꞋa kasi mamana.” ꞋUnaꞋeri ba lekaꞋa baera (2:1) ka faꞋanonifiiꞋa liu naꞋa. Ma kulu ka lisia ana 2:5-10 na ngwae neꞋeri fata faꞋali liua naꞋa sa Paul talana. Sa Paul nia ka kwatea sa Titus faꞋinia ta kerekereꞋa, ma ka saea ngwae faꞋamamana ki kike balufia na ngwae neꞋeri. Ana 2:5-11 kulu lisia neꞋe kira balufia ngwae neꞋeri.

✡ 2:12 Acts 20:1

* 5:10 Sa Paul faꞋamanata logo ꞋunaꞋeri ana 1 Korint 3:13.

✡ 7:5 2 Korint 2:13

* 11:33 lisia nunuꞋi ru ana Acts 9:25

Galesia

1

2

3

4

5

6

Na KerekereꞋa Sa Paul Fuana Ngwae FaꞋamamana Ki ꞋI Galesia

Sa Paul keresia na buka neꞋe fuana na ngwae faꞋamamana Ꞌi Galesia ki. Sa Paul nia rao faꞋinida, ma ka Ꞌiri tau goꞋo Ꞌi buri Ꞌana sa Paul ka faꞋasida, kira ka talaꞋae kika abula Ꞌuana rongoꞋa fuana ta faꞋamanataꞋanga matamata laꞋu. Ti faꞋamanata ꞋosoꞋoso kira dao toꞋona Kristin ki Ꞌi Galesia, ma kira ka saea kira ke talaꞋae fuana dongalana falafala Jiu ki. TaꞋi falafala Jiu neꞋe Ꞌolo faꞋataꞋinia (circumcision). Na Jiu ki faꞋamanata neꞋe roꞋongaꞋa ana taki sa Moses ki kwatea ma ngwae ki ka ꞋoloꞋolo Ꞌi maana God, ma na Ꞌolo faꞋataꞋinia neꞋe toto fuana ngwae God ki. Bore ma sa Paul nia faꞋamanata sulia na fitoꞋonga ana sa Jesus lala neꞋe kwate ma ngwae ki kika ꞋoloꞋolo Ꞌi maana God. Ma na AnoꞋi ru Abu ma na tuaꞋa saga, nia na toto neꞋe faꞋataꞋinia kulu ngwae God ki. Kulu ka faꞋamamana ana sa Christ Jesus fasi Ꞌiri kike saga Ꞌi maana God. God nia fuꞋusi ꞋoloꞋolo akulu noaꞋa laꞋu osiꞋana na roꞋongaꞋa sulia na taki ki, bore ma osiꞋana lala neꞋe kulu faꞋamamana sa Christ. RoꞋongaꞋa sulia na taki ki noaꞋa kasi totolia neꞋe ke faꞋa ꞋoloꞋoloꞋa ta ngwae Ꞌi maana God.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

Fata leꞋaleꞋanga & 1:1-11

Sa Paul nia niaꞋa ta lifurongo mamana & 1:11—2:21

Ngwae ke faꞋasaga tualana faꞋinia God Ꞌani faꞋamamanaꞋanga ana sa Jesus & 3:1—4:31

Maurilana Kristin ki donga kwaitalaꞋi Ꞌanga AnoꞋi ru Abu & 5:1—6:18

1

1-2 Na kerekereꞋa neꞋe faꞋasia nauꞋa sa Paul, ma na bara ngwai asina ana sa Christ ki neꞋe kira tua faꞋinau Ꞌi neꞋe, fuamuꞋa ngwae faꞋamamana God ki saena abaꞋi kula Ꞌi Galesia. NauꞋa naꞋa neꞋe ta lifurongo ana sa Jesus. NoaꞋa ta ngwae kasi fili nau fuana raoꞋa neꞋe. Bore ma sa Jesus Christ faꞋinia God, na MaꞋa neꞋe nia taꞋea sa Jesus faꞋasia na maeꞋa, keraꞋa lala neꞋe fili nau fuana lifurongoꞋanga.

3 Nau ku foꞋo Ꞌiri God na MaꞋa kia faꞋinia sa Jesus Christ na Aofia ke kwaiꞋofe amuꞋa ma ke kwatea na aroaroꞋanga fuamuꞋa.

4 Sa Christ ka kwatea niaꞋa Ꞌana talana fuana na taꞋangaꞋa kia ki fasi Ꞌiri ke loge kia faꞋasia na abula taꞋangaꞋa Ꞌoro ki neꞋe saena magalia ana kaidaꞋi neꞋe. ꞋUnaꞋeri nia roꞋosulia na kwaiogaiꞋanga God na MaꞋa kia. 5 Nau ku oga kuke faꞋadufa God tutua firi! ꞋIu nia ke ꞋunaꞋeri.

TaꞋi FaꞋarongoꞋanga LeꞋa goꞋo

6 Nau ku Ꞌarefo naꞋa ana ru neꞋe kamu sasia, osiꞋana nia noaꞋa kasi tau goꞋo muka siki tau naꞋa faꞋasia God neꞋe fili kamu naꞋa Ꞌiri muke tua Ꞌi olofana na kwaiꞋofeꞋanga sa Christ, ma niniꞋari muka faꞋamamana naꞋa amuꞋa ta faꞋamanataꞋanga matamata laꞋu neꞋe ti ngwae kira saea Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. 7 Bore ma na faꞋamanataꞋanga neꞋeri noaꞋa laꞋu na FaꞋarongoꞋa LeꞋa mamana sulia sa Christ. Ti ngwae goꞋo neꞋe kira feo kamu, ma kira ka iliili Ꞌuana rokisilana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia sa Christ. 8 Ma sui bore Ꞌana diꞋia kamiꞋa nama ta Ꞌainsel faꞋasia Ꞌi langi neꞋe ke faꞋatalo Ꞌani fuamuꞋa ta faꞋarongoꞋanga neꞋe matamata faꞋasia tae neꞋe kami faꞋatalo naꞋa Ꞌani fuamuꞋa Ꞌi naꞋo, nia bolo faꞋinia God ke Ꞌui Ꞌania ngwae neꞋeri saena mafula neꞋe duꞋaduꞋa kasi mae. 9 DiꞋia ba kami saea ka sui naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋo, ma nau ku saea laꞋu fuamuꞋa: DiꞋia ta ngwae ke faꞋataloꞋania fuamuꞋa ta faꞋamanataꞋanga neꞋe ka matamata faꞋasia na tae neꞋe kamu faꞋamamana ana ka sui naꞋa, nia bolo faꞋinia God ke Ꞌui Ꞌania ngwae neꞋeri saena mafula neꞋe duꞋaduꞋa kasi mae.

10 KaidaꞋi nau ku saea alaꞋanga neꞋeri ki, noaꞋa naisi sasi laꞋu Ꞌuana ngwae ki neꞋe kike auraꞋe nau. NoaꞋa liu. Ma nau ku oga lala God Ꞌana talana neꞋe ke auraꞋe nau. DiꞋia nau ku sasi Ꞌuana neꞋe ngwae ki kika oga nau, Ꞌirai ma nauꞋa noaꞋa laꞋu ngwae ni rao sa Christ.

AlaꞋanga sa Paul sulia kaidaꞋi sa Jesus filia fuana lifurongoꞋanga

11 Ngwaefuta kina ma ngwaingwaena kina ana sa Christ, nau ku saea fuamuꞋa, na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe nau ku faꞋarongo Ꞌani, nia noaꞋa laꞋu ru neꞋe talaꞋae maꞋi faꞋasia na ngwae ki. 12 NoaꞋa nau kusi ngalia laꞋu faꞋasia ta ngwae, ma noaꞋa ta ngwae kasi faꞋamanata nau goꞋo Ꞌani. Bore ma sa Jesus Christ lala neꞋe tala faꞋataꞋinia fuaku.

13 Kamu rongoa taꞋifau naꞋa sulia na tualaku maꞋi Ꞌi naꞋo, kaidaꞋi ba nau ku foꞋosia Ꞌua God diꞋia na Jiu ki kira sasia. Kamu rongoa logo ba nau ku maꞋudua liu naꞋa ngwae faꞋamamana God ki, ma nau ku iliili liu Ꞌuana takalongaꞋilada. 14 KaidaꞋi nau ku Ꞌalako Ꞌua, Ꞌorolana na ngwae Jiu ki neꞋe kira Ꞌalako faꞋi nau, nau ku liufida Ꞌani roꞋongaꞋa sulia na faꞋamanataꞋanga kami Jiu ki ma sulia na falafala koꞋo bora kami ki.

15 Sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, sulia kwaiꞋofeꞋanga God Ꞌi naꞋona mala neꞋe nau ku futa, God nia fili nau naꞋa fuana raoꞋa nia ki. 16 Ma God ka saeleꞋa fuana faꞋataꞋilana na Ngela nia fuaku, fasi Ꞌiri nau kui faꞋataloꞋania na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia sa Jesus fuana ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki. Ma kaidaꞋi God nia ka faꞋataꞋinia naꞋa Ngela nia fuaku, nau kusi leka naꞋa siana ta ngwae Ꞌiri nia ka faꞋamanata nau. 17 ꞋUnaꞋeri noaꞋa nau ku Ꞌiri leka ꞋalaꞋa Ꞌuana Ꞌi Jerusalem fuana lisilana na ngwae neꞋe kira lifurongo etaeta aku ki. Nau ku leka lala Ꞌaku Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Arabia, sui nau ku oli laꞋu maꞋi Ꞌuana Ꞌi Damaskas. 18 Sui buri Ꞌana uulu faꞋi ngali ki, nau ku fiꞋi leka Ꞌuana Ꞌi Jerusalem fuana lisilana sa Peter, ma nau ku tua faꞋinia sulia na akwala ma lima asoa. 19 Ma nau ku alaꞋa logo faꞋinia sa James, na ai burina na Aofia, bore ma nau noaꞋa kusi lisia ti lifurongo laꞋu.

20 Ma na ru neꞋe ki taꞋifau niniꞋa nau ku keresia kwau fuamuꞋa na ru mamana ki taꞋifau goꞋo. God ka saiana nau noaꞋa kusi soke.

21 ꞋI buri, nau ku leka laꞋu Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Siria ma Ꞌi Silisia ki. 22 Ana kaidaꞋi neꞋeri, na ngwae faꞋamamana sa Christ ki saena abaꞋi kula Ꞌi Judea, noaꞋa kira kasi sai goꞋo aku. 23 Kira sai goꞋo Ꞌada ana na alaꞋanga neꞋe ti ngwae neꞋe alaꞋa suli nau kika Ꞌuri, “Na ngwae ba maꞋudu kia Ꞌi naꞋo ma ka iliili Ꞌuana faꞋalilana na ngwae faꞋamamana sa Christ ki neꞋana. KaidaꞋi neꞋe, nia faꞋarongo naꞋa sulia sa Christ fasi Ꞌiri na ngwae ki kika faꞋamamana ana.” 24 Ma osiꞋana faꞋarongoꞋa neꞋe kira ka baꞋatafea naꞋa God fafia tae ki neꞋe nau ku sasiꞋi.

2

Na faꞋinaꞋonaꞋo Ꞌi Jerusalem ki alafafia na faꞋamanataꞋanga sa Paul

1 ꞋI buri Ꞌana taꞋi akwala ma fai faꞋi ngali, nau ku fiꞋi oli laꞋu Ꞌuana Ꞌi Jerusalem faꞋinia sa Banabas, ma nau ku baꞋea sa Titus ka leka logo faꞋi keroꞋo. 2 God neꞋe oga nai leka Ꞌi neꞋeri sulia faꞋataꞋinga nia fuaku. Ma ana kaidaꞋi nau ku alaꞋa fiku faꞋinia na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki Ꞌi Jerusalem taꞋifilida, ma nau ku fada leꞋa ana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe nau ku faꞋamanata Ꞌani fuana na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki. Nau ku faꞋarongoa na faꞋinaꞋonaꞋo neꞋeri ki sulia na raoꞋa nai taꞋifau, Ꞌiri neꞋe kike alafafia, Ꞌasu Ꞌubani nau kutu laga ulafu goꞋo Ꞌaku ana raoꞋa neꞋe. 3 Sa Titus na ngwae neꞋe tua faꞋi nau, nia noaꞋa laꞋu ngwae Jiu, bore ma ngwae Ꞌi Grik, ma na faꞋinaꞋonaꞋo ki kira kasi suꞋumaꞋi nia goꞋo fuana na Ꞌolo faꞋataꞋinga. 4 Kaimili alaꞋa sulia ru neꞋe ki, osiꞋana ti ngwae neꞋe kira kwaiilifaꞋi neꞋe kira saea kira faꞋamamana, kira oga nia ke Ꞌolo faꞋataꞋinia nama. Na ngwae neꞋeri ki kira leka ago maꞋi fuana faꞋalilana na fitoꞋonga neꞋe kami ngali goꞋo sa Jesus Christ fuana faꞋamaurilamiꞋa. Kira oga kike tuaraꞋi kaimili fuana roꞋongaꞋa sulia na taki ki. 5 Ma kami kasi ala goꞋo fafia na ngwae ꞋosoꞋoso neꞋeri ki ana ta taꞋi kaidaꞋi tiꞋitiꞋi bore, sulia noaꞋa kami kasi oga kika faꞋalia na mamanaꞋanga ana FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe kamu faꞋamamana naꞋa.

6 Ma na faꞋinaꞋonaꞋo neꞋe ngwae ki alafafida Ꞌi Jerusalem, noaꞋa kira kasi saea goꞋo ta ru faolu fuaku sulia faꞋamanata Ꞌanga nau. (Bore ma noaꞋa naisi Ꞌabera goꞋo sulia ngwae neꞋe ki, neꞋe ti ngwae fia kiraꞋa ngwae ꞋinotoꞋa ki. OsiꞋana talitoꞋona God goꞋo neꞋe saiana ke saea neꞋe ngwae nia ꞋinotoꞋa.) 7 ꞋUnaꞋeri na faꞋinaꞋonaꞋo neꞋeri ki, taꞋi ru neꞋe kira tala lisia neꞋe God nia kwatea naꞋa raoꞋa neꞋe fuaku fuana na faꞋataloꞋanga Ꞌani fuana ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, diꞋia logo neꞋe nia kwatea fuana sa Peter na raoꞋa fuana na faꞋataloꞋanga Ꞌani fuada Jiu ki. 8 Sulia God neꞋe alu nau, nau ku lifurongo fuana ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, diꞋia logo neꞋe nia alua sa Peter ka lifurongo fuada ngwae Ꞌi Jiu ki. 9 Sa James, ma sa Peter, faꞋinia sa John, neꞋe ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, kira saiana neꞋe God kwatea na raoꞋa talingaꞋi neꞋe fuaku fuana faꞋatalongaꞋilana fuana ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki. Nia neꞋe kwate kira ka sama ana lima ꞋoloꞋolo amiroꞋo sa Banabas, fasi Ꞌiri ke faꞋataꞋinia neꞋe kira alafafi keroꞋo ka rao Ꞌi safitamuꞋa ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, ma kira ka rao Ꞌi safitada ngwae Ꞌi Jiu ki. 10 Ma taꞋi ru goꞋo neꞋe kira oga keroꞋo ke manata toꞋona na kwaiꞋafiꞋanga fuana ngwae dalaꞋa ki safitana ngwae faꞋamamana God ki Ꞌi Jerusalem. ꞋIu, ru neꞋeri neꞋe nau ku ngangata liu fuana sasilana.

Sa Paul balufia sa Peter

11-13 KaidaꞋi sa Peter dao Ꞌi Antiok, nia ka fanga goꞋo Ꞌana faꞋinia ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki. Sui, ti ngwae Jiu neꞋe sa James baꞋeda maꞋi kira ka dao Ꞌi neꞋeri. Na ngwae neꞋeri ki manata Ꞌuri, “DiꞋia noaꞋa ta ngwae kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia, niaꞋa noaꞋa laꞋu na ngwae mamana sa Christ.” GoꞋo ma, sa Peter noaꞋa kasi fanga naꞋa faꞋinia ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki.* Nia sasi ꞋunaꞋeri duꞋungana neꞋe nia maꞋu Ꞌani oli suꞋusuꞋu Ꞌanga faꞋinia na ngwae Jiu ki neꞋe kira leka maꞋi faꞋasia Ꞌi Jerusalem. Ma ti Jiu neꞋe kira faꞋamamana logo ana sa Christ, kaidaꞋi kira lisia sa Peter neꞋe sasi ꞋunaꞋeri, kira ka maꞋu logo diꞋia sa Peter, ma kira ka Ꞌiri fanga logo faꞋinia ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki. Ma sa Banabas bore ka sasi logo sulida. 14 Bore ma kaidaꞋi neꞋeri, nau ku lisia kira rora osiꞋana noaꞋa kira kasi roꞋosulia na mamanaꞋanga Ꞌana FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Ma nau ku balufia sa Peter Ꞌi safitana ngwae Ꞌoro neꞋe kira faꞋamamana ki, osiꞋana nia rora liu naꞋa. Ma nau ku fata Ꞌuri fuana, “ꞋAeꞋo na ngwae Ꞌi Jiu, bore ma Ꞌoko danga naꞋa Ꞌamu Ꞌani falafala ngwae Ꞌi Jiu ki, ma Ꞌoko tua naꞋa Ꞌamu diꞋia ta ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki. Kira noaꞋa laꞋu ngwae Jiu ki niniꞋa. ꞋOko rora liu naꞋa kwa neꞋe Ꞌoko suꞋumaꞋinia ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki fuana roꞋongaꞋa sulia falafala Jiu ki.”

Jiu ki faꞋinia ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki kira mauri duꞋungana faꞋamamanaꞋanga kira

15 Nia mamana naꞋa kami futa maꞋi ana na Jiu ki, ma kami noaꞋa laꞋu na ngwae kwaita ki neꞋe kira kasi donga taki sa Moses ki. 16 Ma kamiꞋa Jiu ki saiana neꞋe ngwae ke faꞋasaga na tualana faꞋinia God Ꞌani faꞋamamanaꞋanga ana sa Jesus Christ, ma noaꞋa laꞋu Ꞌani roꞋongaꞋa sulia na taki sa Moses ki. ꞋUnaꞋeri neꞋe kami ka faꞋamamana logo ana sa Christ Jesus fasi Ꞌiri mike saga Ꞌi maana God. God nia fuꞋusi ꞋoloꞋolo amiꞋa noaꞋa laꞋu osiꞋana na roꞋongaꞋa sulia na taki ki, bore ma osiꞋana lala neꞋe kami faꞋamamana sa Christ. OsiꞋana na roꞋongaꞋa sulia na taki ki noaꞋa kasi totolia neꞋe ke faꞋa ꞋoloꞋoloꞋa ta ngwae Ꞌi maana God. 17 Ana kaidaꞋi neꞋe, kamiꞋa Jiu ki, kami lulu Ꞌuana mauriꞋa ana sa Christ ka liufia mala na roꞋongaꞋa sulia na taki ki, ma ti Jiu kira saea kamiꞋa ngwae abula taꞋa ki naꞋa. ꞋUri ma, nia fada Ꞌani sa Christ neꞋe kwate kami ka abula taꞋa, duꞋungana neꞋe kami faꞋasia dongalana na taki ki? Nia noaꞋa kasi ꞋunaꞋeri laꞋu. 18 Bore ma diꞋia nau ku oli, ma nau ku faꞋamamana laꞋu na taki ki neꞋe nau ku Ꞌaila naꞋa Ꞌani, nau ku Ꞌasi nau naꞋa saena na abula taꞋangaꞋa. 19 KaidaꞋi nau ku tua sulia na taki ki, nau ku lisia fuila noaꞋa naisi fitoꞋo ana dongalana taki ki fasi Ꞌiri neꞋe nai ꞋoloꞋolo Ꞌi naꞋona God. Nia neꞋe nau ku danga naꞋa Ꞌania na taki Ꞌiri neꞋe nai tua sulia God. 20 God nia Ꞌado nau faꞋinia sa Christ neꞋe nia mae ana Ꞌai rara folo. Nia neꞋe nau ku mae naꞋa, bore ma sa Christ neꞋe tua saena maurilaku. Ma na mauriꞋa neꞋe nau ku toꞋo ana ana kaidaꞋi neꞋe, nau ku mauri Ꞌani na faꞋamamanaꞋanga nau ana na Ngela God. Nia alafe fuaku, ma ka mae fasi Ꞌiri ke faꞋamauri nau. 21 God nia ka alafafi kulu duꞋungana na kwaiꞋofeꞋanga nia. NoaꞋa naisi Ꞌaila Ꞌania na kwaiꞋofeꞋanga nia. Ma diꞋia ta ngwae ke saga faꞋinia God duꞋungana na taki ki, nia faꞋataꞋinia neꞋe na maelana sa Christ dalafaꞋa goꞋo Ꞌana.

3

Na roꞋongaꞋa sulia na taki ki nama na faꞋamamanaꞋanga ana sa Jesus

1 Kamu ngwae ana Ꞌi Galesia, kamu gwaubaliꞋa! Nau ku fada taꞋifau naꞋa fuamuꞋa na maelana sa Jesus Christ ana Ꞌai rara folo. Bore ma nia diꞋia ti ngwae niniꞋa feo kamu Ꞌuana faꞋamanataꞋanga rora ki! 2 Nau ku oga muke saiana taꞋi ru Ꞌuri: Kamu Ꞌiri kwaloa laꞋu na AnoꞋi ru Abu God osiꞋana neꞋe kamu roꞋo sulia na taki sa Moses ki, bore ma duꞋungana lala neꞋe kamu faꞋamamana na FaꞋarongoa LeꞋa sulia sa Jesus, ma muke fitoꞋo ana. 3 Kamu gwaubalia liu naꞋa. Na AnoꞋi ru Abu neꞋe kwate ma Ꞌoko talaꞋae ana mauriꞋa saena tuaꞋa faolu, bore ma taꞋena kamu ili Ꞌuana sasilana na raoꞋa AnoꞋi ru Abu ki Ꞌania ngasingasiꞋanga kamu ki talamuꞋa. 4 Kamu faꞋamanifi liu naꞋa osiꞋana na fitoꞋonga kamu ana sa Jesus. DiꞋia kamu oli faꞋasia ma muka sasi laꞋu sulia na taki sa Moses ki, na fitoꞋonga kamu ke funu. 5 Nau ku oga muke malingaꞋinia neꞋe sulia na kwaiꞋofe Ꞌanga God, nia kwate sakongaꞋi ana na AnoꞋi ru Abu nia fuamuꞋa, ma nia ka fulia na ru ni ꞋarefoꞋanga ki Ꞌi safitamuꞋa, noaꞋa laꞋu duꞋungana neꞋe kamu roꞋo sulia na taki ki, bore ma sulia lala na fitoꞋonga kamu ana sa Jesus.

6 Ma muke manata basi sulia sa Abraham, na KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri, “Nia faꞋamamana ana God, ma God ka alafafia niaꞋa ngwae ꞋoloꞋolo sulia na faꞋamamanaꞋanga nia.” 7 Muke saiana sa tai bore Ꞌana neꞋe ke faꞋamamana ana God, niaꞋa na ngela sa Abraham.* 8 Na KerekereꞋa Abu nia fata Ꞌuri maꞋi Ꞌi naꞋo, God ke baꞋa fuꞋusi ꞋoloꞋolo ana ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki Ꞌani faꞋamamanaꞋanga. Ma God ka faꞋarongo Ꞌani faꞋarongoꞋa leꞋa neꞋe fuana sa Abraham ka Ꞌuri, “Nau kui baꞋa faꞋaleꞋa na ngwae ki taꞋifau sulia ꞋaeꞋo.” 9 ꞋIu, sa Abraham faꞋamamana, ma God ka ꞋoilakitaꞋinia. ꞋUnaꞋeri logo, sa tai bore Ꞌana neꞋe kira faꞋamamana, God ke faꞋaleꞋada diꞋia sa Abraham.

10 Sa tai faꞋida bore Ꞌana neꞋe kira manata fasi God nia alafafida neꞋe kira saga osiꞋana kira roꞋosulia na taki ki, kike baꞋa ngalia na kwaꞋikwaꞋinga faꞋasia God. DuꞋungana neꞋe KerekereꞋa Abu ba nia fata Ꞌuri, “Sa tai bore Ꞌana neꞋe noaꞋa kasi ꞋidufaꞋi roꞋosulia na taki ki taꞋifau, kike baꞋa ngalia kwaꞋikwaꞋinga faꞋasia God.” 11 Ma nia madako liu naꞋa noaꞋa ta ngwae kasi saga faꞋinia God ana na taki ki, sulia na KerekereꞋa Abu nia fata laꞋu Ꞌuri, “Sa tai bore Ꞌana neꞋe kira ꞋoloꞋolo faꞋinia God osiꞋana na faꞋamamanaꞋanga, kike baꞋa mauri firi.” 12 Na falafala ana mauriꞋa sulia faꞋamamanaꞋanga noaꞋa Ꞌiri diꞋia laꞋu na falafala ana dongalana na taki sa Moses neꞋe alaꞋa Ꞌuri, “DiꞋia Ꞌoko oga Ꞌoke dao toꞋona mauriꞋa osiꞋana roꞋongaꞋa sulia na taki, Ꞌoke roꞋo nama sulia taki aliꞋafu God.”

13 Na kwaꞋikwaꞋinga neꞋe Ꞌita maꞋi faꞋasia na taki ki, sa Christ nia lafua naꞋa faꞋasi kia, ma ka ngalia naꞋa talana. Sulia neꞋe KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe kira saungia Ꞌi tufungana Ꞌai, nia mae duꞋungana nia ngalia na kwaꞋikwaꞋinga ana God.” 14 Sa Christ nia foli olitaꞋi kia faꞋasia na kwai matalangaꞋinga na taki ki. ꞋUnaꞋeri neꞋe God ka faꞋaleꞋa logo na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki Ꞌania na leꞋangaꞋa neꞋe nia eta fataꞋa Ꞌani fuana sa Abraham. Ma kuluꞋa taꞋifau na ngwae neꞋe kulu faꞋamamana ki, kuke toꞋo logo ana na AnoꞋi ru Abu sulia na faꞋamamanaꞋanga neꞋe.

Na taki ki faꞋinia na fata alangaꞋinga God

15 Ngwaefuta ma ngwaingwaena nau kina ana sa Christ, nau ku fata Ꞌani na manataꞋanga ana na KerekereꞋa Abu ka sui naꞋa, niniꞋari nai fada laꞋu na alangaꞋinga neꞋe Ꞌania na manataꞋanga ana ngwae sulia kaidaꞋi ki. DiꞋia ro ngwae ki kera sasi ta alangaꞋinga, noaꞋa taꞋi kasi rokisia naꞋa ta kula ana nama noaꞋa keraꞋa kasi Ꞌoia laꞋu alangaꞋinga neꞋeri. Na alangaꞋinga neꞋe ni diꞋia logo na alangaꞋinga neꞋe leka maꞋi faꞋasia God fuana sa Abraham faꞋinia Ꞌalako nia. 16 ꞋIu, God nia fata alangaꞋi faꞋinia sa Abraham ma na Ꞌalako nia. Na KerekereꞋa Abu noaꞋa kasi fata laꞋu Ꞌuri, “Na Ꞌalako Ꞌoe ki,” neꞋe fadalana na ngwae Ꞌoro ki. Bore ma nia ka alaꞋa lala Ꞌuri, “Na Ꞌalako Ꞌoe,” neꞋe fadalana taꞋi ngwae goꞋo, ma nia naꞋa neꞋe sa Christ. 17 Na fadalana na fatalaku neꞋe Ꞌuri: God nia eta faꞋangasia na fau alangaꞋinga faꞋinia sa Abraham, ma ka alangaꞋi logo nia ke baꞋa faꞋamamana. Nia neꞋe na taki neꞋe God nia kwatea fai talangaꞋi ma uulu akwala faꞋi ngali naꞋa Ꞌi buri Ꞌana, nia ꞋafitaꞋi liu ka muusia na alangaꞋinga neꞋe God alangaꞋi Ꞌani fuana sa Abraham. 18 Si diꞋia God kwatea ru leꞋa ki fuaka duꞋungana neꞋe kulu roꞋosulia na taki ki, Ꞌirai noaꞋa nia kasi kwatea sulia na fata alangaꞋinga nia. Bore ma osiꞋana na alangaꞋinga nia, nia neꞋe God ka kwate sakongaꞋi ana ru leꞋa ki fuana sa Abraham.

19 FaꞋuta neꞋe God ka kwatea na taki ki? God kwatea na taki ki laꞋu Ꞌi burina alangaꞋi Ꞌanga nia, fasi Ꞌiri ke faꞋataꞋi madako ana abula taꞋangaꞋa ki, leleka ka dao Ꞌana asoa neꞋe Ꞌalako sa Abraham, sa Christ, neꞋe God fata alangaꞋi Ꞌani ke dao maꞋi ana. God neꞋe kwatea na Ꞌainsel ki Ꞌiri kike kwatea na taki ki fuana sa Moses. Ma sa Moses neꞋe na ngwae ni ngali alaꞋanga, duꞋungana nia neꞋe ngalia maꞋi na taki ki, ma ka kwatea fuana na ngwae ki. 20 Bore ma kaidaꞋi God nia fata alangaꞋi fuana sa Abraham, nia kasi oga naꞋa ta ngwae ni ngali alaꞋanga, osiꞋana nia sasia naꞋa ru neꞋeri taꞋifilia.

Na ru neꞋe taki ki leka maꞋi fuana

21 ꞋUri ma na taki sa Moses ki nia Ꞌiri alafafia na fata alangaꞋinga God ki? NoaꞋa liu! Si diꞋia God nia kwatea na taki neꞋe ka faꞋamauria na ngwae ki, Ꞌirai na ngwae ki kike roꞋosulia, ma kike saga naꞋa Ꞌi maana God. 22 Bore ma, na KerekereꞋa Abu nia saea neꞋe ngwae ki taꞋifau kira oga abula taꞋangaꞋa, ma noaꞋa kira kasi bolo naꞋa faꞋinia daua sulia na taki ki. ꞋUnaꞋeri neꞋe God ka kwatea na fata alangaꞋinga Ꞌania na mauriꞋa firi fuana na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus Christ ki.

23 ꞋI naꞋona mala na kaidaꞋi neꞋe faꞋamamanaꞋanga ana Jesus Christ nia dao maꞋi, God nia goni kulu Jiu ki olofana na taki sa Moses ki, leleka ka dao ana kaidaꞋi God nia faꞋataꞋinia na tala faolu sulia na faꞋamamanaꞋanga ana sa Christ. 24 Na taki ki ka lia suli kulu leleka ka dao ana kaidaꞋi sa Christ nia dao maꞋi. ꞋUnaꞋeri burina sa Christ nia dao naꞋa, kuke saga Ꞌi maana God, osiꞋana na faꞋamamana lana. 25 ꞋIu, ma na taki ki noaꞋa kasi lia naꞋa suli kia Ꞌi niniꞋari, osiꞋana kaidaꞋi fuana faꞋamamanaꞋanga ana sa Christ nia naꞋa faꞋi kia.

Na ngwae faꞋamamana ana sa Jesus ki kira ngela God ki naꞋa

26 KamuꞋa taꞋifau neꞋe ngela God ki naꞋa, duꞋungana na faꞋamamanaꞋanga kamu ana sa Christ Jesus. 27 Kamu siuabu taꞋifau naꞋa ka faꞋataꞋinia neꞋe kamu Ꞌado naꞋa faꞋinia sa Christ, ꞋunaꞋeri neꞋe mauriꞋanga kamu ke diꞋia naꞋa sa Christ. 28 Nia neꞋe, ka noaꞋa naꞋa ta mataliꞋanga Ꞌi safitana na ngwae Ꞌi Jiu ki ma na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, ma na ngwangwane ki faꞋinia na kini ki, ma na ngwae rao ꞋoꞋo ki faꞋinia ngwae neꞋe noaꞋa ta ngwae kasi ꞋaꞋana fuada ki. KamuꞋa taꞋifau, kamu bolo goꞋo Ꞌi maana God, duꞋungana kamu tua Ꞌani fikuꞋa faꞋinia sa Christ Jesus. 29 OsiꞋana kamuꞋa neꞋe ngwae sa Christ ki naꞋa, ꞋunaꞋeri kamuꞋa logo neꞋe ngela ana kwalafa sa Abraham ki, ma muke baꞋa ngalia faꞋaleꞋa Ꞌanga God nia fata alangaꞋiniꞋi fuana sa Abraham.

4

1 Nau ku oga nai taꞋi fada madakola laꞋu ana ru neꞋe nau ku fata sulia, diꞋia ta ngwae nia toꞋo ana ta ngela, nia ke baꞋa kwatea ru nia ki taꞋifau fuana. Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe ngela neꞋeri nia tiꞋitiꞋi Ꞌua, nia diꞋia ta ngwae rao goꞋo Ꞌana, osiꞋana noaꞋa nia kasi ꞋaꞋana Ꞌua fuana liaꞋa sulia na alu ruꞋanga nia ki talana. 2 KaidaꞋi nia tiꞋitiꞋi Ꞌua, ti ngwae neꞋe kira lia sulia alu ruꞋanga fuana, leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe maꞋa nia Ꞌolea. 3 Nia ꞋunaꞋeri logo, Ꞌi naꞋo maꞋi ana kaidaꞋi kami Jiu ki Ꞌiri faꞋamamana Ꞌua ana sa Christ, kami roꞋo lala sulia na taki ki ana tuaꞋa saena magalia, diꞋia ta ngwae rao ꞋoꞋo neꞋe nia rao goꞋo sulia fatalana na gwaungaꞋi nia. 4 Ma ana kaidaꞋi neꞋe God nia Ꞌolea nia dao naꞋa maꞋi, nia kwatea maꞋi Ngela nia Ꞌi saena magalia. Nia ka ngwaeꞋa, ma ka futa ana kini, ma nia ka roꞋosulia na taki kami Jiu ki. 5 Nia ka sasi ꞋunaꞋeri fasi Ꞌiri ke logea sa tai faꞋida neꞋe na taki ki dau fafida, Ꞌiri ke kwatea kuluꞋa na ngela God ki.

6 OsiꞋana neꞋe kuluꞋa na ngela God ki naꞋa, nia kwatea na MangoꞋi ru Ngela nia ka tua saena na maurilakulu. Ma na MangoꞋi ru nia ka kwate kuke foꞋo Ꞌuri, “MaꞋasi Ꞌae, MaꞋasi Ꞌae.” 7 Ma kamu noaꞋa laꞋu na ngwae rao ꞋoꞋo ki. Bore ma kamuꞋa na ngela gwaumauri God ki naꞋa. Ma osiꞋana neꞋe kamu ngela gwaumauri nia ki naꞋa, nia ke baꞋa kwatea ru ki taꞋifau neꞋe nia alua fuana kwatelana fuana na ngela nia ki.

Sa Paul manata Ꞌabera fuana ngwae Ꞌi Galesia ki

8 Ana kaidaꞋi noaꞋa kamu kasi sai Ꞌua ana God, ru matamata neꞋe noaꞋa laꞋu god mamana ki neꞋe kira gwaungaꞋi fafia maurilamuꞋa. 9 Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe naꞋa, kamu sai naꞋa ana God nama nau ku fata Ꞌuri, God sai naꞋa amuꞋa. ꞋUri ma faꞋuta laꞋu neꞋe muka oli, muka roꞋo laꞋu sulia na taki ki ana tuaꞋa saena magalia? Ru neꞋeri ki noaꞋa kasi fulia goꞋo ta ru leꞋa fuamuꞋa. Ma faꞋuta neꞋe kamu ka oga laꞋu raoꞋa fuada? 10 Nau ku rongoa kwau neꞋe kamu dau sulia na ru neꞋe taki Jiu ki saea fuana faꞋadoelana asoa ana Sabat ki, ma na fafangaꞋa ana madamo faolu ki, ma na kaidaꞋi talingaꞋi ki saena faꞋi ngali ki. 11 Nau ku manata Ꞌabera liu Ꞌani kamu, Ꞌasu Ꞌubani na raoꞋa niniꞋa nau ku sasia fuana ꞋafilamuꞋa fuana daoꞋa toꞋona na mauriꞋa faolu kata fiꞋi funu. 12 Ngwaefuta kina ma ngwaingwaena kina Ꞌae, nau ku amasi kamu, muke sui naꞋa faꞋasia na roꞋongaꞋa sulia na taki sa Moses ki, diꞋia logo nini nau ku sui naꞋa faꞋasia. DuꞋungana neꞋe nau ku sui naꞋa faꞋasia taki sa Moses ki, diꞋia logo neꞋe kamu sui faꞋasiꞋi Ꞌi naꞋo.

Asoa sui toli ki, kamu Ꞌiri sasia goꞋo ta ru rora aku. 13 Kamu sai logo ana kaidaꞋi ba nau ku faꞋatalo Ꞌania na FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuamuꞋa, nau ku mataꞋi ba, bore ma nia niniꞋa kosi nau Ꞌiri nai faꞋatalo Ꞌani FaꞋarongoa LeꞋa fuamuꞋa. 14 Ma sui bore Ꞌana nau ku mataꞋi, ma nau ku kwatea ꞋafitaꞋiꞋanga doe fuamuꞋa, noaꞋa kamu kasi manata taꞋa goꞋo fuaku, ma kamu kasi Ꞌaila goꞋo Ꞌani nau. Ma kamu kwalo nau ka diꞋia neꞋe kamu kwaloa logo ta Ꞌainsel faꞋasia God nama sa Christ Jesus talana naꞋa. 15 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, kamu saeleꞋa liu. Nau ku saiana neꞋe na kwaima Ꞌanga kamu fuaku nia gwaꞋi linga. DiꞋia nau ku gania bore maamuꞋa fuana Ꞌafilaku, kamu kasi luia goꞋo faꞋasi nau. ꞋUri ma na saeleꞋa Ꞌanga ba kamu, nia naꞋa Ꞌi faꞋi niniꞋa? 16 ꞋUri ma kulu malimaeꞋa laꞋu Ꞌi safitakulu, duꞋungana nau ku fata Ꞌani mamanaꞋanga niniꞋari?

17-18 Nia leꞋa liu fuana ta ngwae ka fata liana ti ai matamata diꞋia nia sasi fuana leꞋangaꞋa. Nia mamana liu, ma noaꞋa laꞋu ana kaidaꞋi niniꞋa nau ku tua goꞋo faꞋi kamu, bore ma ana kaidaꞋi nau ku tua tau logo faꞋasi kamu. Ma na ngwae ba kira rao ngangata fuana rokisilana na FaꞋarongoꞋanga LeꞋa, kira oga liu kike fata liamuꞋa, bore ma noaꞋa nia kasi leꞋa goꞋo fuamuꞋa. TaꞋi ru neꞋe kira oga naꞋa neꞋe muke tua matali amuꞋa faꞋasi nau, fasi Ꞌiri kira goꞋo neꞋe muke dongada. 19 Ngela nau kina Ꞌae ana sa Christ, na manataku nia fii liu laꞋu suli kamu, diꞋia ta kini nia karangi ka faꞋafuta ngela nia. Na fiiꞋa neꞋe noaꞋa kasi sui leleka ka dao ana asoa neꞋe muke faꞋamamana goꞋo ana sa Christ taꞋifilia. 20 Ana kaidaꞋi neꞋe, nau ku oga liu nai tua faꞋi kamu, Ꞌiri neꞋe naisi alaꞋa ngasingasiꞋa laꞋu Ꞌuri fuamuꞋa. Nau ku kina naꞋa ta ru neꞋe nai saea laꞋu fuamuꞋa!

Sa Paul fata sulia Ꞌi Hega faꞋinia Ꞌi Sera

21 Nau ku saefilo kamu basi, tai amuꞋa neꞋe oga roꞋongaꞋa sulia na taki ki Ꞌiri nia ke mauri, ꞋUri ma kamu sai leꞋa naꞋa ana tae neꞋe taki ki saea? 22 Na KerekereꞋa Abu saea sa Abraham toꞋo ana ro ngela ngwane ki. Ta ngela, sa Ishmael, nia futa ana kini ni rao ꞋoꞋo Ꞌi Hega. Ma ta ngela, sa Aesak, nia futa ana Ꞌi Sera kini aloge, ma nia naꞋa neꞋe Ꞌafe sa Abraham. 23 Sa Ishmael, na ngela neꞋe futa ana Ꞌi Hega, na kini rao ꞋoꞋo, nia futa diꞋia goꞋo Ꞌana na ngela ki taꞋifau. Bore ma sa Aesak, na ngela neꞋe futa ana Ꞌi Sera, na kini neꞋe nia aloge, nia futa sulia na alangaꞋinga neꞋe God sasia faꞋinia sa Abraham.

24 ꞋUnaꞋeri neꞋe nai fada fulilana na ru neꞋe ki Ꞌani na tarifulaꞋa. Na ro kini neꞋe ki diꞋia ro fau alangaꞋinga ki neꞋe God nia sasi faꞋinia ngwae nia ki. ꞋI Hega diꞋia na fau alangaꞋinga ana na taki neꞋe fuli gwauna na ua Ꞌi Saenae saena abaꞋi kula Ꞌi Arabia, kula neꞋe God kwatea na taki ki fuana sa Moses ana. Na ngwae neꞋe kira donga na alangaꞋinga ana taki, kira goꞋo neꞋe rao ꞋoꞋo Ꞌi olofana na taki. Ma nia diꞋia Ꞌi Hega na kini rao ꞋoꞋo neꞋe, nia taꞋi filia ke baꞋa alua ngela neꞋe kira rao ꞋoꞋo ki. 25 Ma Ꞌi Hega neꞋe nia uu Ꞌani na ngwae Ꞌi Jerusalem Ꞌi taꞋena, osiꞋana neꞋe kira tua goꞋo Ꞌada fuana raoꞋa fuana taki sa Moses ki. 26 Bore ma Ꞌi Sera neꞋe uu Ꞌani Jerusalem Ꞌi langi. Nia aloge, ma nia diꞋia teꞋa fuaka ngwae neꞋe kulu fitoꞋo ana sa Jesus ki. 27 Na ru neꞋeri neꞋe sa Aesea nia fata sulia saena na KerekereꞋa Abu ka Ꞌuri, “Na kini neꞋe kamu ꞋabaraꞋa ki, ma noaꞋa kamu kasi sai goꞋo ana Ꞌua na nonifiiꞋa ana ngela, muke saeleꞋa, ma muke ako saeleꞋa amuꞋa. Sulia na kini neꞋe araꞋi nia faꞋasia, nia toꞋo ana ngela Ꞌoro ka liufia na kini neꞋe na araꞋi nia tua faꞋinia.”✡

28 Ngwaefuta nau kina ma ngwaingwaena kina, kamuꞋa neꞋe ngela God ki sulia na alangaꞋinga nia, diꞋia sa Aesak ba nia futa ana Ꞌi Sera, duꞋungana God alangaꞋi fuana sa Abraham. 29 Ana kaidaꞋi neꞋeri, sa Ishmael, na ngela Ꞌi Hega neꞋe nia futa maꞋi diꞋia na ngela ki taꞋifau goꞋo Ꞌana saena magalia, nia maꞋudua sa Aesak na ngela Ꞌi Sera, neꞋe futa sulia na ngasingasiꞋanga ana AnoꞋi ru Abu God. Ma nia ka ꞋunaꞋeri logo ana kaidaꞋi neꞋe, na ngwae neꞋe kira rao fuana taki ki, kira maꞋudu kulu ana kaidaꞋi neꞋe. 30 ꞋUri ma na KerekereꞋa Abu nia fata faꞋuta baniꞋa? Nia fata Ꞌuri ba, “Ifulani na kini rao ꞋoꞋo neꞋe faꞋinia na ngela nia, kira ke leka tau kwau Ꞌada. DuꞋungana na ngela kini rao ꞋoꞋo neꞋe noaꞋa kasi totolia ke ngalia ta ru ana toꞋoruꞋa maꞋa keraꞋa, sulia na ru ki taꞋifau neꞋe fuana sa Aesak na ngela neꞋe futa sulia na alangaꞋinga neꞋe nia aloge.” 31 Ngwaefuta kina ma ngwaingwaena kina Ꞌae, nia ꞋunaꞋeri logo, kuluꞋa noaꞋa laꞋu ngela Ꞌi Hega ki neꞋe kulu rao ꞋoꞋo olofana na taki. KuluꞋa ngela Ꞌi Sera ki lala, osiꞋana kulu fitoꞋo ana sa Jesus.

5

Sa Christ nia loge kia taꞋifau

1 Sa Christ neꞋe nia loge kia naꞋa, fasi Ꞌiri kuke tua saka dola naꞋa. ꞋUnaꞋeri muke uu ngasi, ma muke tua naꞋa diꞋia na ngwae neꞋe kira aloge ki, ma ka noaꞋa laꞋu na ngwae ni rao ꞋoꞋo ki fuana taki sa Moses.

2 Sailinga basi! NauꞋa sa Paul, nau ku alaꞋa kwau fuamuꞋa, diꞋia neꞋe kamu Ꞌolo faꞋataꞋinia fasi Ꞌiri muke saga Ꞌi naꞋona God ma muke mauri, noaꞋa liu sa Christ kasi faꞋamauri kamu goꞋo. 3 Nau ku fata totongaꞋi laꞋu fuana ta ngwae neꞋe alaꞋania fuana Ꞌolo faꞋataꞋinga, nia ke sasi nama sulia na taki laꞋulaꞋu sa Moses ki. 4 Sa tai amuꞋa neꞋe kira iliili Ꞌuana sagaꞋa Ꞌi maana God Ꞌani roꞋongaꞋa sulia na ru neꞋe na taki ki saea, kike baꞋa tua matali naꞋa faꞋasia sa Christ, ma kike foꞋada talada naꞋa faꞋasia na kwaiꞋofeꞋanga God. 5 Bore ma AnoꞋi ru Abu kwatea kulu ka manata toꞋo neꞋe God ke alafafi kulu, osiꞋana fitoꞋonga kulu ana sa Christ. 6 DuꞋungana kaidaꞋi neꞋe kulu Ꞌado naꞋa faꞋinia sa Christ Jesus, ma diꞋia ta ngwae nia ka Ꞌolo faꞋataꞋinia nama noaꞋa kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia, nia noaꞋa kasi matamata goꞋo. Na ru ꞋinotoꞋa lala neꞋe na fitoꞋonga Ꞌoe neꞋe kwatea ma Ꞌoko alafe fuana ngwae ki taꞋifau.

7 ꞋI naꞋo maꞋi, faꞋamamanaꞋanga kamu ana sa Jesus nia leꞋa liu. Bore ma taꞋena, ta ngwae nama niniꞋa balilia manatamuꞋa ka Ꞌuri naꞋa faꞋasia na faꞋamanataꞋanga mamana neꞋe. 8 God noaꞋa kasi sasi ꞋunaꞋeri, duꞋungana nia neꞋe fili kamu Ꞌiri muke faꞋamamana ana sa Christ. 9 Bore ma ta kala faꞋamanataꞋanga rora tiꞋitiꞋi neꞋe nia Ꞌi safitamuꞋa ke sifolia kamuꞋa taꞋifau, diꞋia ta kala isi tiꞋitiꞋi ba nia ke sifolia kaꞋakaꞋa ana beret taꞋifau. 10 Nau ku manata toꞋo neꞋe noaꞋa kamu kasi faꞋamamana ana faꞋamanataꞋanga rora neꞋana, osiꞋana neꞋe kulu ratai naꞋa faꞋinia sa Christ Ꞌani fitoꞋonga. Ma sa tai mo* niniꞋa kwatea na manata ꞋaberaꞋanga fuamuꞋa, nau ku saiana, nia ke baꞋa ngalia naꞋa kwaꞋikwaꞋinga faꞋasia God.

11 Ngwaefuta nau kina, nau noaꞋa kusi faꞋatalo Ꞌani neꞋe ngwae ke Ꞌolo faꞋataꞋinia nama, sui bore Ꞌana ti ngwae saea neꞋe nau ku sasi ꞋunaꞋeri. Sulia diꞋia nau ku faꞋamanata ꞋunaꞋeri, ma faꞋuta mo neꞋe na ngwae Jiu ki kika faꞋakaisi nau goꞋo Ꞌada re? Bore ma kira saetaꞋa fuaku, duꞋungana nau ku fata sulia na maelana sa Christ ana Ꞌai rara folo fuana faꞋamaurilana na ngwae ki. 12 Ti ngwae kira kwatea manata ꞋaberaꞋanga fuamuꞋa ana faꞋamanataꞋanga kira ki sulia na Ꞌolo faꞋataꞋi Ꞌanga. Sali kira fia fasi God nia saeleꞋa fafia kaidaꞋi kira Ꞌolo faꞋataꞋinia, diꞋia ꞋunaꞋeri, faꞋuta neꞋe kira kasi tala falasida daofaꞋi liu goꞋo re?

13 Ma kamuꞋa ngwaefuta nau ki, God nia fili kamu naꞋa Ꞌiri muke sakadolaꞋa faꞋasia na taki sa Moses ki. Sui bore Ꞌana kamu ka tua sakadolaꞋa ꞋunaꞋeri, noaꞋa kamu kasi manata Ꞌuri fasi nia leꞋa goꞋo Ꞌana fuana muke roꞋosulia na kwaiogaiꞋanga taꞋa ki ana nonimuꞋa. Bore ma kamu sakadola naꞋa Ꞌiri muke alafe fuamuꞋa, ma muke Ꞌafi kamu kwailiu. 14 Sulia na taki sa Moses ki taꞋifau kira fikua goꞋo ana taꞋi taki neꞋe Ꞌuri, “ꞋOke alafe fuana ngwae ki taꞋifau ka diꞋia logo neꞋe Ꞌoko alafe fuamu talamu.” 15 Bore ma si diꞋia kamu tua muka fuꞋali kamu diꞋia na ru mauri kwasi ki, Ꞌirai ma kamu faꞋanonifii kamu kwailiu. Muke lia leꞋa ana, Ꞌasu Ꞌubani muka fiꞋi takalongaꞋi kamu kwailiu.

Na AnoꞋi ru Abu faꞋinia na kwaiogaiꞋanga Ꞌana noni

16 Nau ku fata Ꞌuri: DiꞋia kamu alaꞋania na AnoꞋi ru Abu God ka talaꞋia na mauri lamuꞋa, muke tua faꞋasia na kwaiogaiꞋanga taꞋa ana noni. 17 DuꞋungana na kwaiogaiꞋanga ana noni nia fuꞋalia na ru neꞋe na AnoꞋi ru Abu nia oga, ma na AnoꞋi ru Abu ka Ꞌaila logo Ꞌani na ru neꞋe noni nia oga. Na ro ru neꞋe kiri kira malimaeꞋa adaroꞋo kwailiu. Nia ka faꞋataꞋinia neꞋe, diꞋia na AnoꞋi ru Abu nia talaꞋi kamu, nia ꞋafitaꞋi fuana muke sasi ta ru bore Ꞌana neꞋe kamu oga sasilana fuana faꞋatolilana kwaiogai Ꞌanga taꞋa ana noni. 18 DiꞋia na AnoꞋi ru Abu nia talaꞋi kamu naꞋa, na taki faꞋasia sa Moses ki noaꞋa kasi gwaungaꞋi naꞋa fafi kamu.

19 Kulu saiana na ru taꞋa Ꞌuri ki neꞋe Ꞌita maꞋi faꞋasia na kwaiogaiꞋanga taꞋa ana noni: ꞋusuꞋa, ma manata bulibuliꞋanga, ma kui laelaeꞋanga. 20 Ma foꞋosilana nunuꞋi ru kala ki, ma raoꞋa Ꞌani ꞋilalaꞋanga ma kelemaꞋanga ki. Ma na malimaeꞋanga fuana fuꞋanga ki, ma fata faꞋalilana ngwae ki, ma kwaimamagolai Ꞌanga ki, ma balubaluꞋanga ki, ma tuaꞋa Ꞌani ogalaꞋanga ki, ma tuaꞋa Ꞌani barangisiꞋanga ki, ma saetaꞋanga fuada kwailiu, 21 ma ꞋugaꞋa ki, ma kwaꞋufilana ru neꞋe ke burasia ngwae, ma masaꞋa Ꞌani ngwaꞋe ngaꞋa taꞋa ki, ma sasilana logo ru rora Ꞌoro ꞋunaꞋeri ki. Nau ku faꞋabasu kamu diꞋia ba nau ku saea Ꞌi naꞋo, sa tai faꞋida neꞋe kira sasia ru ꞋunaꞋeri ki, noaꞋa kira kasi totolia ruꞋungaꞋa Ꞌi saena na tuaꞋa neꞋe God ke gwaungaꞋi fafia.

22 Bore ma na AnoꞋi ru Abu nia kwatea fuana ngwae ki na alafe Ꞌanga, na saesaeleꞋa Ꞌanga, na aroaroꞋanga, na mabe Ꞌanga tau, na sasi leꞋangaꞋa, na leꞋangaꞋa, na abula mamana Ꞌanga, 23 na abula enoeno Ꞌanga, ma na dauꞋa fafia kwaiogai Ꞌanga ana noni. DiꞋia kamu sasi mo sulia na ru neꞋeri ki, noaꞋa kamu kasi Ꞌoia goꞋo ta taki. 24 Ma na ngwae neꞋe kira toꞋo naꞋa ana sa Christ Jesus saena maurilada ki, kira foto naꞋa fafia na kwaiogaiꞋanga taꞋa lilisu kira ki ana Ꞌai rara folo. 25 OsiꞋana na AnoꞋi ru Abu nia kwatea naꞋa mauriꞋa faolu fuaka, nia leꞋa fuana kuke roꞋosulia nama na kwaitalaꞋi Ꞌanga nia saena maurilaka. 26 Alu noaꞋa kulu kasi tua Ꞌani naunauꞋanga, nama suraduꞋanga, nama Ꞌugalilaka kwailiu.

6

KwaiꞋafiꞋanga fuamuꞋa kwailiu

1 Ngwaefuta ma ngwaingwaena nau kina Ꞌae, diꞋia ta ngwae neꞋe kamu dao toꞋona nia sasia ta roraꞋa, sa tai amuꞋa neꞋe na AnoꞋi ru Abu nia talaꞋia, nia ke olitaꞋinia maꞋi faꞋasia na taꞋangaꞋa nia. ꞋOke fata sarafaꞋi fuana, ma Ꞌoko madafi Ꞌoe logo Ꞌasu Ꞌubani Ꞌoko fiꞋi sasi logo ta roraꞋa diꞋia niaꞋa. 2 Ma muke Ꞌafia sa tai bore Ꞌana neꞋe nia toꞋo ana ta ꞋafitaꞋiꞋanga. Ma kaidaꞋi kamu sasi ꞋunaꞋeri, kamu roꞋosulia naꞋa na faꞋamanata Ꞌanga neꞋe sa Christ nia kwatea maꞋi. 3 DiꞋia ta ngwae nia saea nia ta ngwae ꞋinotoꞋa, ma nia kasi Ꞌafia goꞋo ta ngwae, nia soke nia goꞋo Ꞌana talana. Nia noaꞋa laꞋu na ngwae mamana. 4 Alu taꞋi taꞋi ngwaeꞋa amuꞋa muke filo leꞋa ana na abulaꞋanga kamu ki talamuꞋa. Ma nia ka manata sulia na abulalana nia leꞋa nama noaꞋa. Ma diꞋia abulalana nia leꞋa, bolo faꞋinia nia ke fata leꞋa ana talana. Bore ma nia kasi faꞋabolotaꞋinia abulalana talana faꞋinia abulalana ta ngwae matamata laꞋu. 5 OsiꞋana nia ꞋunaꞋeri taꞋi taꞋi ngwaeꞋa akulu nia ke tagi sulia abulalana talana.

6 Na ngwae neꞋe faꞋamanata kamu sulia fatalana God, bolo faꞋinia muke kwatea nama na kwaiꞋafiꞋanga ki fuana osiꞋana na faꞋamanataꞋanga leꞋa neꞋe.

7 NoaꞋa kamu kasi manata rora laꞋu ꞋamuꞋa sulia na ru niniꞋa nau ku saea: ꞋAfitaꞋi liu ta ngwae ka sofongaꞋinia ta ru faꞋasia God. Na ngwae ke ngalia nama na kwaiaraꞋanga nia faꞋasia God duꞋungana ru neꞋe nia sasiꞋi ki, ka diꞋia neꞋe ngwae ka loia nama fufuaꞋi ru ki ana ru nia fasiꞋi ki. 8 DiꞋia nia kasi mango faꞋasia sasilana na ru taꞋa neꞋe na nonina ogaꞋi ki, nia ke baꞋa maelia. Bore ma, diꞋia nia sasia na ru neꞋe AnoꞋi ru Abu nia ogaꞋi ki, na AnoꞋi ru Abu ke kwatea mauriꞋa firi fuana. 9 NoaꞋa kulu kasi noni maruku fuana sasilana raoꞋa leꞋa ki. OsiꞋana diꞋia kulu noni mabe fuana sasilana ru leꞋa ki, faꞋi asoa neꞋe God nia filia ke baꞋa dao maꞋi, kuke baꞋa ngalia kwaiaraꞋanga kulu ki faꞋasia God. 10 ꞋUnaꞋeri neꞋe kaidaꞋi kulu naꞋa fuana Ꞌafilana ngwae toꞋo ana boꞋoboꞋo Ꞌanga ki neꞋeriꞋa, ma tasa naꞋa fuana na bara ngwai asina neꞋe kira faꞋamamana ana sa Christ.

AlaꞋanga Ꞌisi ki

11 Lisia basi na kerekereꞋa doe niniꞋa nau ku keresia kwau fuaumulu Ꞌani limaku talaku. 12 Na ngwae neꞋana kira sasi Ꞌuana na suꞋumaꞋilamuꞋa fuana na Ꞌolo faꞋataꞋinga, kira oga faꞋasaeleꞋa lana ngwae Jiu ki Ꞌani dongalana taki fuana Ꞌolo faꞋataꞋinga. Kira oga Ꞌole lamuꞋa, duꞋungana kira maꞋu Ꞌani na ngwae neꞋana ki neꞋe kira faꞋanonifiiꞋa na ngwae neꞋe kira alaꞋa sulia na maelana sa Christ ana Ꞌai rara folo. 13 Ma na ngwae neꞋe kira Ꞌolo faꞋataꞋinia ki bore, noaꞋa kira kasi roꞋo goꞋo sulia na taki sa Moses ki. Bore ma kira oga fasi muke Ꞌolo faꞋataꞋinia nama, fasi Ꞌiri kike fata baꞋalafe Ꞌi maana ngwae Jiu ki fafia neꞋe kamu alaꞋani kamu fuana Ꞌolo faꞋataꞋinga. 14 Aia, ma nauꞋa talaku, nau ku fata baꞋalafe mala Ꞌaku sulia na ru na Aofia kia sa Jesus Christ nia sasia ana Ꞌai rara folo. OsiꞋana maelana sa Christ ana Ꞌai rara folo, noaꞋa naisi oga falafala taꞋa ki saena magalia neꞋe ngwae noaꞋa kira kasi faꞋamamana ana sa Christ ki neꞋe kira ogaꞋi. Ma kiraꞋa bore noaꞋa kira kasi oga logo na ru nau ku ogaꞋi ki sulia na faꞋamamanaꞋanga nau. 15 Ma nia noaꞋa kasi matamata goꞋo diꞋia ta ngwae ka Ꞌolo faꞋataꞋinia, nama ka noaꞋa kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia. Bore ma na ru talingaꞋi neꞋe tuaꞋa naꞋa Ꞌani mauriꞋa faolu neꞋe God nia kwatea maꞋi. 16 Ma fuana sa tai faꞋida neꞋe kira leka sulia na faꞋamanataꞋanga neꞋe saena maurilada, God ke kwatea na aroaroꞋanga ma na kwaimanataiꞋanga ke tua faꞋinida, osiꞋana kira ngela mamana nia ki naꞋa.

17 ꞋUnaꞋeri, na alaꞋanga Ꞌisi nau naꞋa fuamuꞋa nia Ꞌuri, alu noaꞋa ta ngwae kasi kwatea laꞋu ta ꞋafitaꞋiꞋanga fuaku, duꞋungana neꞋe na sibasiba Ꞌi noniku ki faꞋataꞋinia naꞋa neꞋe nauꞋa na ngwae rao sa Jesus.

18 Ngwaefuta ma ngwaingwaena nau kina Ꞌae, nau ku amasia na Aofia kia sa Jesus Christ fuana kwaiꞋofeꞋanga nia ma na ꞋoilakiꞋanga nia ke tua faꞋi kamu taꞋifau. ꞋIu nia ke ꞋunaꞋeri.

* 2:11-13 Jiu neꞋe kira dau sulia na taki sa Moses ki, noaꞋa kira kasi fanga fiku faꞋinia ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki. Kira fia kira ke baꞋa sua ana kaidaꞋi kira sama toꞋona ma kika Ꞌania na fanga ana ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki. Levitikus 11; Acts 11

* 3:7 Ngela sa Abraham fada Ꞌani taꞋi ana ngwae God ki.

✡ 4:27 Aesea 54:1

* 5:10 Sa tai mo fadalana neꞋe ta ngwae faꞋinaꞋonaꞋo saena lalusae Ꞌi Galesia. Sali sa Paul fata Ꞌani alaꞋanga neꞋe, “sa tai mo” Ꞌiri ka faꞋataꞋi Ꞌuana ta ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana fikutaꞋi faꞋamamana Ꞌi Galesia, bore ma noaꞋa nia kasi talingani laꞋu satana.

Efesus

1

2

3

4

5

6

Na KerekereꞋa Sa Paul Fuana Ngwae FaꞋamamana Ki ꞋI Efesus

ꞋI Efesus na fanoa doe ana abaꞋi kula Ꞌi Asia. ꞋI taꞋena na abaꞋi kula Ꞌi Asia ta taꞋi bali ana kula kulu saea Ꞌani Ꞌi Taki. Sa Paul leka dao Ꞌi Efesus ana ruana ma na uula lekaꞋa ana fuana sae kwailiu lana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Lisia Acts 18:19-21 faꞋinia bali buka 19. Nia lia diꞋia nia keresia na buka neꞋe kaidaꞋi nia tua saena lokafo Ꞌi Rom.

Sa Paul nia keresia na buka neꞋe fuana Ꞌafilana ngwae God ki Ꞌiri kika sai leꞋa ana neꞋe kwaiꞋofeꞋanga God nia tasa liu, ma na naiꞋi ruꞋa nia ka tuatua firi fuana ngwae ki taꞋifau. Na buka neꞋe kira daroꞋia Ꞌani ro bali ru ki.

Ana bali buka 1-3, sa Paul faꞋamanata sulia neꞋe God faꞋa aliꞋafua raoꞋa nia Ꞌani sa Christ neꞋe nia ꞋinotoꞋa fafia ru ki taꞋifau. Ma Ꞌani sa Christ neꞋe God ka faꞋamauria keroꞋa Jiu ki ma ngwae noaꞋa laꞋu Jiu, ma nia ka Ꞌado fikudaroꞋo Ꞌani taꞋi noniꞋi ru neꞋe na fikutaꞋi ngwae God.

Ana bali buka 4-6, sa Paul nia faꞋamadakola na ꞋadoꞋa ana fikutaꞋi ngwae God. Ma nia ka saea neꞋe ngwae God ki kike abula saga sulia asoa ki, fasi Ꞌiri kira inaꞋu ana tua Ꞌado fikuꞋa. Ma nia ka saea laꞋu fuada kira tua ni fuꞋa saulia sa Saetan.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

God ka faꞋamauria keroꞋa Jiu ki ma ngwae noaꞋa laꞋu Jiu, ma nia ka Ꞌado fikudaroꞋo Ꞌani taꞋi noniꞋi ru & 1:1—3:21

Ngwae Kristin kira ka tua Ꞌado fikuꞋa faꞋinia sa Christ & 4:1—6:24

1

1 NauꞋa sa Paul niniꞋa, nau ku kerekere naꞋa kwau. NauꞋa ta ngwae ni lifurongo ana sa Jesus Christ sulia na kwaiogaiꞋanga God.

Nau ku kwatea kwau na kerekereꞋa neꞋe fuamuꞋa na ngwae God ki neꞋe kamu tua saena maꞋe fanoa doe Ꞌi Efesus, ma kamu ka tua mamana faꞋinia sa Jesus Christ.

2 Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri God na MaꞋa kia, ma na Aofia sa Jesus Christ ke kwaiꞋofe amuꞋa ma ke kwatea na aroaroꞋanga fuamuꞋa.

God fulia ru leꞋa ki fuaka

3 Kulu baꞋatafea God na MaꞋa Aofia kia sa Jesus Christ. Sulia God nia faꞋaleꞋa kia Ꞌani kwatelana ru leꞋa ki taꞋifau Ꞌi langi fuana mangoꞋi ru kia ki sulia na ꞋadoꞋa kia faꞋinia sa Jesus Christ. 4 ꞋI naꞋona mala na saungaꞋilana na magalia, God fili kia taꞋifau naꞋa Ꞌiri kiaꞋa na ngwae nia ki naꞋa duꞋungana sa Christ, Ꞌiri kuke saga Ꞌi maana, ma noaꞋa ta ngwae kasi fafi kia Ꞌani ta taꞋangaꞋa. Ma osiꞋana alafeꞋanga God fuaka, 5 nia eta naia naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋo fasi Ꞌiri kwate ma kulu na ngela nia ki duꞋungana sa Jesus Christ. God sasi ꞋunaꞋeri sulia na kwaiogaiꞋanga nia, ma nia ka saeleꞋa faꞋinia. 6 Aia, kulu baꞋatafea God sulia nia kwate sakongaꞋi ana na alafeꞋanga doe nia fuaka duꞋungana Ngela mutaꞋi nia.

7 God loge kia faꞋasia na matalangaꞋinga ma ka rufuanata naꞋa ana abula taꞋangaꞋa kia ki Ꞌani na maelana sa Christ. ꞋUnaꞋeri, God ka faꞋataꞋinia naꞋa na alafeꞋanga doe liu nia fuaka. 8 ꞋAni na liatoꞋo ma na saiꞋi ru Ꞌanga doe nia, 9 God ka faꞋataꞋinia fuaka na liaꞋi ngwae nia ma noaꞋa nia kasi faꞋataꞋi madako ana fuana ngwae ki maꞋi Ꞌi naꞋo. God ke baꞋa fulia na liaꞋi ngwae neꞋe Ꞌani sa Christ. 10 Na liaꞋi ngwae neꞋeri nia Ꞌuri: Ana kaidaꞋi Ꞌolea, nia ke baꞋa fikua naꞋa ru ki taꞋifau neꞋe nia saungaꞋinia maꞋi langi ma Ꞌi neꞋe saena magalia, fasi Ꞌiri sa Christ ke baꞋa gwaungaꞋi fafia ru neꞋeri ki taꞋifau.

11 Na ru ki taꞋifau neꞋe God sasiꞋi, nia sasiꞋi fuana faꞋafungulana na manatalana ma na kwaiogaiꞋanga nia. Ma sulia logo na kwaiogaiꞋanga God, nia ka fili kami ngwae Ꞌi Jiu ki fasi Ꞌiri mika alua ngwae nia ki ana ꞋadoꞋa kami faꞋinia sa Christ. God sasi ꞋunaꞋeri sulia na liaꞋi ngwae nia neꞋe nia alua naꞋa maꞋi Ꞌua Ꞌi naꞋona mala neꞋe nia saungaꞋinia na ru ki. 12 Ma osiꞋana nia ꞋunaꞋeri, kami na ngwae Jiu ki, kaimili ngwae etaeta neꞋe kami faꞋamamana ana sa Christ, ma kami ka baꞋatafea God ꞋinotoꞋa.

13 Nia ka ꞋunaꞋeri logo ana kamuꞋa na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki. OsiꞋana kaidaꞋi neꞋe kamu rongoa na faꞋataloꞋa mamana Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa, muka toꞋo ana mauriꞋa faolu, ma muka alu naꞋa ngwae God ki. Kamu faꞋamamana ana sa Christ, ma God ka kwatea AnoꞋi ru Abu fuamuꞋa ka faꞋataꞋinia neꞋe kamu ngwae nia ki, diꞋia nia eta fataꞋa naꞋa maꞋi Ꞌani Ꞌi naꞋo. 14 Ma na AnoꞋi ru Abu ka tua Ꞌi saena na maurilaka, nia naꞋa neꞋe faꞋataꞋilana fuaka fasi Ꞌiri kuke saiana neꞋe kuke baꞋa ngalia naꞋa ru ki taꞋifau neꞋe God nia eta fataꞋa Ꞌani fuana ngwae nia ki. Ma na AnoꞋi ru Abu ke baꞋa tua faꞋi kia leleka ka dao ana kaidaꞋi God ke oli maꞋi Ꞌuana ngwae nia ki, ma kike tua sakadola firi. Kulu ka tafea God neꞋe ꞋinotoꞋa ka tasa!

Sa Paul foꞋo fuana na ngwae Ꞌi Efesus ki

15 ꞋIta ana kaidaꞋi nau ku rongoa na faꞋamamanaꞋanga kamu ana Aofia sa Jesus, ma na alafeꞋanga kamu fuana ngwae God ki taꞋifau, 16 nau ku ꞋidufaꞋi baꞋatafea God fuamuꞋa ana kaidaꞋi ki taꞋifau. Ma nau ku foꞋo logo fuamuꞋa ana kaidaꞋi Ꞌoro ki. 17 Ma God na MaꞋa ꞋinotoꞋa neꞋe na God ana Aofia kia sa Jesus Christ, nau ku gania Ꞌiri nia kwatea na AnoꞋi ru Abu fuamuꞋa. Sulia na AnoꞋi ru Abu neꞋeri, nia ke baꞋa kwatea liatoꞋo fuamuꞋa, ma ka faꞋataꞋinia logo God fuamuꞋa, fasi Ꞌiri muke sai leꞋa laꞋu ana God. 18 Nau ku foꞋo logo fasi Ꞌiri neꞋe God ke kwatea ma manataꞋanga kamu ka leꞋa fasi Ꞌiri muke saiana na ru leꞋa neꞋe nia toꞋo ani fuamuꞋa ki. Kamu ke sai leꞋa ana neꞋe kamu ke toꞋo ana na ru leꞋa neꞋeri ki, osiꞋana nia ri ꞋuamuꞋa muke alua naꞋa ngela nia ki. Ma nau ku foꞋo fasi Ꞌiri muke saiana na faꞋaleꞋanga doe nia, neꞋe nia alangaꞋinia ke kwatea fuana ngwae nia ki. 19 Ma nau ku foꞋo fasi Ꞌiri muke sai logo ana na ngasingasiꞋanga doe liu God neꞋe rao Ꞌani kia na ngwae faꞋamamana ki. Ma na ngasingasiꞋanga neꞋeri naꞋa 20 neꞋe God rao Ꞌani ana kaidaꞋi ba nia taꞋea sa Jesus Christ faꞋasia na maeꞋa ma ka faꞋatua Ꞌi bali ꞋoloꞋolo ana niaꞋa Ꞌi langi. 21 Ma Ꞌi langi, sa Jesus Christ gwaungaꞋi fafia na Ꞌainsel ki ma na anoꞋi ru ki taꞋifau Ꞌi langi. Ma na satana sa Christ ka doe liufia na ngwae doe ki taꞋifau ana kaidaꞋi neꞋe, ma logo ana kaidaꞋi ke dao maꞋi neꞋe nia tutua kasi sui. 22 God ka kwatea ru ki taꞋifau ka tua Ꞌi olofana sa Christ, ma ka kwatea sa Christ ka gwaungaꞋi naꞋa ana ru ki taꞋifau, fasi Ꞌiri sa Christ ka kwaiꞋafi akulu na ngwae neꞋe kulu faꞋamamana ana ki. 23 Aia, ma kulu na ngwae ki neꞋe kulu faꞋamamana ana ki, kulu ka diꞋia naꞋa nonina sa Christ. Ma kulu ka fungu naꞋa Ꞌani sa Christ, ngwae neꞋe nia faꞋafungua ru ki taꞋifau.

2

TuaꞋa Ꞌani mauriꞋa faolu faꞋinia sa Christ

1 ꞋI naꞋo maꞋi, kamuꞋa diꞋia ta ngwae mae neꞋe noaꞋa nia kasi tona sulia tae neꞋe God nia oga, osiꞋana kamu tua Ꞌua saena na taꞋangaꞋa. 2 Ana kaidaꞋi neꞋeri Ꞌi naꞋo, kamu leka amuꞋa sulia na falafala taꞋa saena magalia, ma kamu ka roꞋo sulia sa Saetan neꞋe gwaungaꞋi fafia na ano Ꞌi ru taꞋa ki, ma ka talaꞋia na ngwae neꞋe kira aburongo ana God ki. 3 Ma kulu ꞋunaꞋeri logo, ana kaidaꞋi Ꞌi naꞋo maꞋi, na abula laka nia taꞋa, duꞋungana kulu roꞋosulia na kwaiogai Ꞌanga taꞋa ana noni ki, ma na manataꞋanga taꞋa kia ki. Kulu diꞋia naꞋa ngwae ki taꞋifau, sulia neꞋe abulalaka taꞋa, ma kulu ka totolia ngalilana na kwaꞋikwaꞋinga faꞋasia God.

4 Ma ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, na kwaimanataiꞋanga God fuaka nia doe, ma na alafeꞋanga nia fuaka ka doe logo. 5 Ma sulia God nia ꞋunaꞋeri, nia ka kwaiꞋafi aka kaidaꞋi kulu aburongo Ꞌua ana, ma kulu ka diꞋia ngwae kira mae naꞋa ki. God fiku kia faꞋinia sa Christ ma ka kwatea mauriꞋa firi fuaka. God ka faꞋamauri kia sulia na alafeꞋanga nia! 6 Ma sulia kulu Ꞌado faꞋinia sa Jesus Christ, God ka taꞋe kia logo faꞋinia sa Christ, fasi Ꞌiri kuke tua ma kuke gwaungaꞋi faꞋinia Ꞌi langi. 7 God sasi ꞋunaꞋeri fasi Ꞌiri nia ka faꞋataꞋinia naꞋa alafeꞋanga doe neꞋe nia kwatea fuaka ana sa Jesus Christ, fasi Ꞌiri ngwae ki taꞋifau ana kaidaꞋi ki taꞋifau, kira ka saiana na alafeꞋanga nia. 8 God faꞋamauri kia Ꞌani na alafeꞋanga nia sulia na faꞋamamanaꞋanga kia. Nia noaꞋa kasi faꞋamauri kia goꞋo osiꞋana raoꞋa kia ki talaka. Bore ma God kwate ꞋoꞋo goꞋo ana na mauriꞋa faolu fuaka. 9 Nia neꞋe, ꞋafitaꞋi ta ngwae ka fata naunau sulia na mauriꞋa faolu nia, sulia God noaꞋa kasi kwatea sulia ta raoꞋa neꞋe kulu sasiꞋi ki. 10 God saungaꞋi faolu akulu Ꞌani sa Jesus Christ, fasi Ꞌiri kuke sasia na raoꞋa leꞋa ki neꞋe nia eta fata maꞋi Ꞌi naꞋo fuaka fuana sasilana.

KuluꞋa taꞋi fikuꞋa osiꞋana sa Christ

11 Ma kamuꞋa na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, muke manata basi sulia na tuaꞋa kamu Ꞌi naꞋo. Na ngwae Jiu ki sae kira talada Ꞌani na “Ngwae God ki” bore ma kira sae kamu Ꞌani “NoaꞋa laꞋu ngwae God ki,” sulia noaꞋa kamu kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia ngela ngwane kamu ki. 12 Kamu saiana, ka tau naꞋa maꞋi, kamu tua tau faꞋasia sa Christ, ma kamu noaꞋa laꞋu ti ai ana ngwae filia God ki Ꞌi Israel, ma noaꞋa kamu kasi toꞋo ana na ru leꞋa neꞋe God eta fataꞋa Ꞌani fuana na ngwae nia ki. Ma muka tua goꞋo ꞋamuꞋa Ꞌi saena magalia neꞋe, bore ma noaꞋa kamu kasi saiana God, ma noaꞋa kamu kasi masia goꞋo ta ru leꞋa faꞋasia God. 13 Sui bore Ꞌana muka tua tau faꞋasia God ana kaidaꞋi Ꞌi naꞋo, niniꞋari osiꞋana kamu Ꞌado naꞋa faꞋinia sa Jesus Christ, kaumulu tua karangi naꞋa ana God, osiꞋana na maeꞋa ana kwaisuꞋusiꞋanga sa Christ.

14 Ma kaimili Jiu ki faꞋi kaumulu ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, sa Christ sasia naꞋa fikuꞋa kwaimaꞋanga kia ka aroaro fasi Ꞌiri kuke alua taꞋi fikuꞋa. Sulia nia alaꞋania talana kira ka saungia ana Ꞌai rara folo, nia ka lafua na ru neꞋe fonea na ngwae Jiu ki ma na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki noaꞋa kasi kwaima. 15 Sulia sa Christ nia lafua naꞋa taki neꞋe sa Moses kwateꞋe ki fasi Ꞌiri kulu na ro fiku taꞋi ngwae neꞋe ki ka alua taꞋi ngwae goꞋo, osiꞋana kulu fiku naꞋa faꞋinia sa Christ. ꞋUnaꞋeri sa Christ ka kwate kulu ka kwaima faꞋi kulu kwailiu. 16 Aia, Ꞌani maelana sa Christ ana Ꞌai rara folo, nia ka lafua naꞋa malimaeꞋa Ꞌi safitana ngwae Jiu ki faꞋinia ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki. Ma Ꞌani maeꞋa nia logo, nia ka fikua naꞋa ro fiku taꞋi ngwae fasi Ꞌiri kuke alua taꞋi fiku taꞋi ngwae goꞋo, ma nia ka olitaꞋi kia siana God. 17 Nia neꞋe, sa Christ ka koso maꞋi saena magalia, ma ka faꞋataloꞋania na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia na aroaroꞋanga fuamuꞋa ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki neꞋe kamu tua tau faꞋasia God ana kaidaꞋi Ꞌi naꞋo, ma fuamiꞋa logo na Jiu ki neꞋe kami tua karangi ana God. 18 OsiꞋana na ru neꞋe sa Christ ka sasia, kami ngwae Jiu ki ma kamu ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, kuka leka fiku maꞋi siana God na MaꞋa Ꞌani taꞋi AnoꞋi ru Abu.

19 DuꞋungana neꞋe, kamu ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, noaꞋa kamu kasi matamata faꞋasi kami ngwae Jiu ki. Ma kaidaꞋi neꞋe, kamu na ngwae God ki naꞋa faꞋi kami, ma God naꞋa neꞋe MaꞋa kia. 20 Kulu ngwae faꞋamamana ki, kulu diꞋia na luma neꞋe God nia saungaꞋinia Ꞌi fafona ta fau. Sa Jesus Christ naꞋa neꞋe fau neꞋeri. Ma na ngwae ni lifurongo nia ki faꞋinia na profet ki naꞋa neꞋe diro Ꞌai ki ana luma neꞋeri. 21 Ma kuluꞋa naꞋa neꞋe ti ru ana na ru fuana saungaꞋilana na luma neꞋeri. Ma sa Christ naꞋa neꞋe saungaꞋinia na luma neꞋeri leleka nia ka faꞋasuia luma abu fuana foꞋosilana God. 22 Ma kamuꞋa na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki logo, sa Christ Ꞌado fiku amuꞋa faꞋinia na ngwae God ki. Nia sasi ꞋunaꞋeri ana kaidaꞋi nia saungaꞋinia na luma neꞋe God tua saena Ꞌani na AnoꞋi ru Abu.

3

Na raoꞋa sa Paul fuada ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki

1 NauꞋa sa Paul, nau ku tua Ꞌi saena luma ni lokafo sulia nau ku faꞋatalo Ꞌania na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia sa Jesus Christ fuamuꞋa na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki. 2 Nau ku saiana, kamu rongoa taꞋifau naꞋa God neꞋe fili nau naꞋa sulia na kwaiꞋofeꞋanga nia, fasi Ꞌiri nai rao fuana ꞋafilamuꞋa ꞋunaꞋeri. 3 DiꞋia ba nau ku eta keresia ka sui naꞋa, God faꞋataꞋinia naꞋa liaꞋi ngwae nia fuaku. Na liaꞋi ngwae neꞋe noaꞋa nia Ꞌiri faꞋataꞋi madako ana fuana na ngwae ki Ꞌi naꞋo maꞋi. 4-5 Ma diꞋia muke toꞋomaꞋi leꞋa ana kerekereꞋa neꞋe, muke baꞋa saiana neꞋe nau ku saiana ru Ꞌoro ki sulia sa Christ neꞋe God kasi faꞋataꞋi madako ana fuana ngwae ki Ꞌi naꞋo maꞋi. Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, sulia na raoꞋa na AnoꞋi ru Abu, God faꞋataꞋinia ka sui naꞋa fuada ngwae lifurongo ki faꞋinia na profet abu nia ki. 6 Ma na liaꞋi ngwae neꞋeri nia Ꞌuri: Kamu ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, muka faꞋamamana ana FaꞋarongoꞋa LeꞋa, ma God ka faꞋaleꞋa kamu logo faꞋinia na ngwae Jiu ki. Ma kulu ka tua fiku Ꞌani taꞋi fiku taꞋi ngwae, ma kuke baꞋa ngalia ru ki taꞋifau neꞋe God eta fataꞋa Ꞌani sulia sa Jesus Christ.

7 Ma God ka kwatea Ꞌiri nau taꞋi ngwae rao nia, fasi Ꞌiri nai faꞋarongo Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. God ka kwatea nau ngwae rao nia Ꞌani alafeꞋanga nia ma Ꞌani ngasingasiꞋanga doe nia. 8 Ma ngwae ki taꞋifau neꞋe kira faꞋamamana ana God, kira talingaꞋi ka liufi nau. Ma sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, God faꞋaleꞋa nau Ꞌani kwatelana raoꞋa fuaku fuana faꞋatalongaꞋilana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia na ru leꞋa liu ki neꞋe sa Christ ke baꞋa kwatea fuamuꞋa ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki. Ru leꞋa neꞋeri ki tasa ka liufia saiꞋi ru Ꞌanga ngwae ki. 9 God neꞋe saungaꞋinia na ru ki taꞋifau, nia kasi faꞋataꞋi madako ana na naiꞋi ruꞋanga neꞋeri Ꞌua maꞋi Ꞌi naꞋo. Ma nia ka baꞋe nau fasi Ꞌiri nai faꞋataꞋinia naiꞋi ruꞋanga nia fuana ngwae ki taꞋifau. 10 Ana kaidaꞋi neꞋe, na ngwae Jiu ki ma na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki, kira fiku saena taꞋi fiku taꞋi ngwae ana sa Christ. Ma God fiꞋi faꞋataꞋinia ru neꞋeri fuana Ꞌainsel doe ki ma na ru kwaitalaꞋi ki Ꞌi langi, fasi Ꞌiri kira ka saiana na liatoꞋonga nia doe ma ka matamata kwailiu. 11 God sasia ru neꞋeri osiꞋana nia manata Ꞌua maꞋi sulia ana etangilana. God nia fulia na ru neꞋeri kaidaꞋi nia asungaꞋinia maꞋi sa Jesus Christ na Aofia kia. 12 Ma osiꞋana kulu fiku faꞋinia sa Christ, ma na faꞋamamanaꞋanga kia ana niaꞋa, noaꞋa kulu kasi maꞋu Ꞌania daoꞋa Ꞌi maana God. 13 DuꞋungana neꞋe, nau ku gani kamu noaꞋa kamu kasi liadila sulia na nonifiiꞋanga nau fuamuꞋa. OsiꞋana nau ku nonifii fuana ꞋafilamuꞋa.

Na alafe Ꞌanga sa Christ fuaka

14 Ma osiꞋana ru neꞋeri, nau ku bobo uruuru nau ku foꞋosia God na MaꞋa, 15 neꞋe nia saungani na ru mauri ki taꞋifau Ꞌi saena magalia ma Ꞌi langi. 16 Ma nau ku amasia sulia na faꞋaleꞋanga doe nia neꞋe nia alangaꞋinia ke kwatea fuana ngwae nia ki. Ma nau ku amasia nia ka kwatea ngasingasiꞋanga fuamuꞋa Ꞌani na AnoꞋi ru Abu, fasi Ꞌiri na mauriꞋa kamu ke ngasingasiꞋa taꞋifau. 17 Ma nau ku foꞋo logo fasi Ꞌiri sa Christ ke tua saena mauri lamuꞋa sulia na faꞋamamanaꞋanga kamu ana niaꞋa. Ma nau ku foꞋo logo fasi Ꞌiri ru ki taꞋifau neꞋe kamu sasiꞋi, muke sasiꞋi Ꞌi nunufana na alafeꞋanga nia. 18 Nau ku foꞋo ꞋunaꞋeri fasi Ꞌiri kamuꞋa ma na ngwae God ki taꞋifau, kike bolo fuana malingaꞋilana na alafeꞋanga firi sa Christ fuaka. 19 ꞋIu, nau ku foꞋo fasi Ꞌiri muke saiana na alafeꞋanga sa Christ, bore Ꞌana ka ꞋafitaꞋi fuana ta ngwae ka sai leꞋa ana taꞋifau. Ma muke saiana na alafeꞋanga sa Christ, Ꞌiri na falafala kamu ki ke diꞋia na falafala God ki.

20 Kuke baꞋatafea God sulia na ngasingasiꞋanga doe nia neꞋe rao Ꞌi saena mangoka, nia ka saiana sasilana ru Ꞌoro ki fuana Ꞌafilaka, liufia laꞋu neꞋe kulu bolo fuana ganilana nama manataꞋanga Ꞌuana. 21 Alu kuke baꞋatafea God neꞋe nia tua ana sa Jesus Christ ma ana ngwae nia ki, Ꞌi niniꞋari ma ka tutua firi. ꞋIu ka ꞋunaꞋeri.

4

Kulu alua naꞋa taꞋi noniꞋi ru

1 Nau ku tua saena lokafo sulia nau ku rao fuana na Aofia, nau ku amasi kamu muke sasi leꞋa diꞋia na abulaꞋanga neꞋe totolia na ngwae God ki tua Ꞌani, duꞋungana God saea kamuꞋa Ꞌani ngwae nia ki. 2 Muke faꞋatiꞋitiꞋi kamu talamuꞋa, ma muke tua enoeno. Ma muke faꞋataꞋinia na alafeꞋanga kamu Ꞌani mabetauꞋanga fuamuꞋa kwailiu. 3 Muke rao ngasingasiꞋa Ꞌiri muke tua Ꞌani na kwaimaꞋanga kwailiu fuamuꞋa neꞋe AnoꞋi ru Abu kwatea fuamuꞋa. Muke Ꞌado fiku kamu Ꞌani aroaroꞋanga. 4 Kulu ngwae neꞋe kulu faꞋamamana ana sa Jesus Christ, kulu diꞋia naꞋa taꞋi noniꞋi ru faꞋinia. Ma taꞋi AnoꞋi ru Abu logo neꞋe talaꞋi kia taꞋifau. Ma taꞋi mauriꞋa firi goꞋo neꞋe God sae kia maꞋi Ꞌuana neꞋe kulu kwaimasi ana. 5 Ma kulu ka toꞋo ana taꞋi Aofia goꞋo, nia naꞋa neꞋe sa Jesus. Ma taꞋifili nia goꞋo neꞋe kulu faꞋamamana ana. Ma nia neꞋe kwatea kulu ka siuabu. 6 Ma taꞋi God goꞋo neꞋe nia tua, ma niaꞋa na MaꞋa kia taꞋifau. Ma nia ka gwaungaꞋi fafi kulu taꞋifau, ma nia ka rao Ꞌani kia, ma ka tua saena mauriꞋa kia ki.

7 Ma kulu taꞋifau neꞋe kulu faꞋamamana, sa Jesus Christ nia kwatea taꞋi taꞋi ngwae akulu ka toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana raoꞋa nia. Nia kwatea ngasingasiꞋanga nia fuaka sulia na kwaiogaiꞋanga nia. 8 OsiꞋana neꞋe KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri,

“KaidaꞋi nia leka Ꞌuana Ꞌi lifua, nia ka ngalia maꞋi faꞋinia ngwae Ꞌoro neꞋe nia liufia.

Ma nia ka kwatea naꞋa kwateꞋa ki fuana ngwae nia ki.”✡

9 Aia, ma tae naꞋa neꞋe fadalana na alaꞋanga Ꞌuri, “Nia ka leka Ꞌuana na kula fane?” Na fadalana neꞋe Ꞌuri, sa Jesus Christ eta koso basi maꞋi saena magalia. 10 Ma sa Jesus Christ neꞋe koso maꞋi saena magalia, nia logo neꞋe ka fane Ꞌuana Ꞌi langi, na kula neꞋe liufia naꞋa kula ki taꞋifau maꞋi Ꞌi langi. Nia ka sasi ꞋunaꞋeri Ꞌiri ka tua ana kula ki taꞋifau.

11 Ma sa Jesus Christ logo neꞋe kwatea na kwateꞋa leꞋa ki fuana ngwae ki. Ti ngwae akulu, nia alu kira na ngwae ni lifurongo ki, ma ti ngwae akulu nia ka alu kira na profet ki. Ma ti ngwae laꞋu, nia ka alu kira Ꞌani ngwae ni faꞋatalongaꞋilana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Ma ti ngwae laꞋu, nia ka alu kira na ngwae kwaitalaꞋi ki ma faꞋamanata ki fuana ngwae faꞋamamana ki. 12 Nia sasi ꞋunaꞋeri, fasi Ꞌiri kuke totolia raoꞋa fuana God, ma fasi Ꞌiri kulu, na nonina sa Christ, kuke ngasingasiꞋa. 13 Na nonina sa Christ ke mauri ꞋunaꞋeri leleka kika fiku Ꞌani taꞋi fiku taꞋi ngwae Ꞌani na faꞋamamanaꞋanga ma faꞋinia na liatoꞋonga kia ana na Ngela God. Ma na faꞋamamanaꞋanga kulu ki ke baꞋa ngasingasiꞋa, ma na falafala kia ki ke baꞋa aliꞋafu diꞋia logo sa Jesus Christ. 14 Ma ana kaidaꞋi kulu ka lango naꞋa ꞋunaꞋeri, noaꞋa laꞋu kulu kasi diꞋia naꞋa ngela tiꞋitiꞋi ki. Ma noaꞋa kulu kasi diꞋia ta gwaꞋi baru neꞋe iru faꞋasakalangaꞋinia ma na nafo ki ka kwaꞋifeoa fuana leka rora goꞋo Ꞌana. Sulia ꞋafitaꞋi kulu ka faꞋamamana ana ta faꞋamanataꞋanga neꞋe matamata kwailiu neꞋe ngwae ꞋosoꞋoso ki kira faꞋamanata Ꞌania. 15 Ma kuluꞋa niniꞋa, kulu fata mamana Ꞌani falafala neꞋe ka faꞋataꞋinia naꞋa alafeꞋanga kia ki, ma na abulalaka taꞋifau neꞋe, ka diꞋia nama na abulalana sa Jesus Christ neꞋe ngwae ꞋaꞋana kia. 16 Ma kiaꞋa ka diꞋia taꞋi noniꞋi ru, ma sa Christ neꞋe gwauna. Ma taꞋi taꞋi ngwaeꞋa, nia ta kula ana noni, ma ka toꞋo ana na raoꞋa nia. Ma sa Jesus Christ kwate kulu ka tua fiku fasi Ꞌiri kuke alua taꞋi noni neꞋeri. Ma kaidaꞋi kulu sasia naꞋa raoꞋa neꞋe bolo faꞋi kia, na noni neꞋeri ka bulao maꞋi ma ka ngasingasiꞋa sulia na alafeꞋanga kia ki fuaka kwailiu.

Na mauriꞋa faolu sulia sa Christ

17 Sulia na mamanaꞋanga neꞋe Aofia kwatea maꞋi fuaku, nau ku fata totongaꞋi Ꞌani fuamuꞋa Ꞌiri muke danga naꞋa Ꞌania falafala taꞋa ki neꞋe na ngwae noaꞋa kasi faꞋamamana ana sa Jesus Christ kira sasiꞋi. Na manataꞋanga kira ki logo na ru taꞋa ki taꞋifau goꞋo ma ru ꞋoꞋo ki taꞋifau goꞋo. 18 Ma kira noaꞋa kasi sai logo ana na falafala sulia God ki. Ma noaꞋa kira kasi tua Ꞌani na mauriꞋa faolu neꞋe God kwatea, osiꞋana manatada rodoꞋa, ma kika faꞋangasia ruꞋuruꞋuda, ma kika boleboleꞋa. 19 Ma kira kasi Ꞌeke goꞋo sulia na abulaꞋanga taꞋa kira ki, ma kira ka roꞋosulia na kwaiogaiꞋanga taꞋa kira ki, ma kira ka ngangata ana sasilana naꞋa kwalukaela ru taꞋa.

20 Bore ma kamu niniꞋa, ana kaidaꞋi ba na ngwae ki kira faꞋatalo Ꞌani sa Jesus Christ fuamuꞋa, noaꞋa kira kasi faꞋamanata kamu ka abula taꞋa ꞋunaꞋeri. 21 Kira faꞋatalo fuamuꞋa Ꞌania na mamanaꞋanga sulia sa Jesus Christ, ma muka faꞋamamana naꞋa ana faꞋamanataꞋanga mamana nia. 22 Ma kira faꞋatalo kika Ꞌuri, kamu ke faꞋasia falafala taꞋa kamu ki ba kamu tua suliꞋi Ꞌi naꞋo. Na falafala taꞋa neꞋe, talaꞋi rora amuꞋa ma ka faꞋali kamu. 23 Kira faꞋatalo fuamu neꞋe kamu ka alaꞋania God ka faꞋafaolua naꞋa maurilamuꞋa faꞋinia na manatalamuꞋa. 24 Ma na falafala kamu ki taꞋifau ka alu naꞋa ngwae faolu neꞋe God saungaꞋinia diꞋia naꞋa falafala nia. Aia, na ngwae faolu ꞋunaꞋeri, nia ka faꞋataꞋinia naꞋa faoluꞋanga nia Ꞌani na abulalana neꞋe saga ma ka abu.

25 DuꞋungana ru neꞋeri, muke danga naꞋa Ꞌania sokeꞋa. Ru ki taꞋifau neꞋe kamu saeꞋe fuana ngwae faꞋamamana ki muke mamana, sulia kulu taꞋifau diꞋia na nonina sa Jesus Christ. 26 Ma diꞋia ta ngwae amuꞋa ka saetaꞋa, noaꞋa Ꞌoe kosi alaꞋania na saetaꞋanga neꞋeri ka talaꞋi Ꞌoe, Ꞌoko sasia ru neꞋe taꞋa. Ma ka leꞋa fuana Ꞌoko faꞋasuia naꞋa saetaꞋa ngaꞋa Ꞌoe ꞋaliꞋali mala sina fiꞋi suu, 27 Ꞌasu Ꞌubani sa Saetan ka toꞋo ana kaidaꞋi fuana talaꞋilamu Ꞌani saetaꞋanga Ꞌoe. 28 Ma sa tai amuꞋa neꞋe ke bilibili, nia ka mango naꞋa faꞋasia na biliꞋa. Ma nia ka rao saga fasi Ꞌiri nia ke toꞋo ana ti ru fuana na maurilana, ma ka Ꞌafia naꞋa Ꞌani ngwae dalaꞋa ki logo. 29 Ma muke tua faꞋasia na alaꞋanga taꞋa ki. Muke saea lala alaꞋanga neꞋe saiana ke kwatea kwaiꞋafiꞋanga, Ꞌiri muke faꞋasaeleꞋa na ngwae ki neꞋe kira rongoa na alaꞋa lamuꞋa. 30 Ma muke tua faꞋasia na sasilana ru ki neꞋe saiana ka faꞋaliadila na AnoꞋi ru Abu God. Sulia na AnoꞋi ru Abu naꞋa neꞋe maꞋetoto saena maurilamuꞋa neꞋe kamu na ru God ki, ma na maꞋetoto logo ana faꞋi asoa neꞋe ke dao maꞋi neꞋe God ke baꞋa faꞋasuia na faꞋamaurilamuꞋa. 31 Aia, muke tua faꞋasia malimaeꞋanga fuamuꞋa kwailiu, ma muke tua faꞋasia na saetaꞋanga kwailiu, ma faꞋasia na olisuꞋusuꞋunga Ꞌani akoꞋa ma na alaꞋanga taꞋa ki. Muke tua faꞋasia na kwai sulangaꞋi Ꞌanga ki taꞋifau. 32 Ma na abulaꞋanga kamu ke leꞋa fuamuꞋa kwailiu, ma muke saeleꞋa, ma muke kwaimanatai fuamuꞋa kwailiu. Ma muke rufuanata amuꞋa kwailiu ana ru taꞋa neꞋe kamu sasiꞋi ki, diꞋia ba God rufuanata naꞋa amuꞋa taꞋifau, osiꞋana ru sa Jesus Christ sasiꞋi ki.

5

Kulu tua Ꞌi saena madakoꞋanga

1 KamuꞋa na ngela talingaꞋi God ki, muke lia kwaimausuli sulia na falafala nia. 2 Ana kaidaꞋi ki taꞋifau, muke alafe fuana ngwae ki, diꞋia logo neꞋe sa Christ alafe fuaka taꞋifau, ma ka kwatea naꞋa maurilana fuana faꞋamaurilaka. Sulia nia kwaisuꞋusi Ꞌani niaꞋa Ꞌana talana, ma God ka saeleꞋa osiꞋana na kwaisuꞋusiꞋanga nia.

3 Ma duꞋungana kamu na ngwae God ki, muke tua faꞋasia na abulaꞋanga bulibuli diꞋia na ꞋusuꞋa, ma na oga gugutaꞋanga. Muke tua faꞋasia na ru neꞋeri ki taꞋifau, fasi Ꞌiri noaꞋa ta ngwae kasi alaꞋa sulia ta ru bore Ꞌana ꞋunaꞋeri suli kamu. 4 Ma muke tua faꞋasia na alaꞋanga taꞋa ki, ma na alaꞋanga bulibuli ki, ma alaꞋanga ꞋoidoroleꞋanga taꞋa ki. Bore ma nia leꞋa lala fuana muke baꞋatafea God. 5 Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, sa tai bore Ꞌana neꞋe abulalana ka bulibuli nama ka Ꞌusu, nia ꞋafitaꞋi fuana nia ka ruꞋu Ꞌi saena ꞋInotoꞋanga sa Jesus Christ ma God. Ka ꞋunaꞋeri logo fuana sa tai neꞋe ka oga guguta, nia diꞋia naꞋa foꞋosilana na nunuꞋi ru ki.

6 NoaꞋa Ꞌoe kosi alaꞋania ta ngwae kasi sokeꞋo sulia ru Ꞌoro taꞋa Ꞌuri ki, “Nia leꞋa goꞋo Ꞌana fuana ngwae ke Ꞌusu nama ka oga guguta.” God ke baꞋa saetaꞋa ma ka kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuana ngwae neꞋe kira aburongo ana ki. 7 Muke tua faꞋasia na ngwae ꞋunaꞋeri ki.

8 Ana kaidaꞋi Ꞌua maꞋi naꞋo, kamu talamuꞋa kamu tua maꞋi saena na maꞋerodo, bore ma taꞋena kaumulu alu naꞋa na ngwae na Aofia ki, ma muka tua naꞋa saena madakolaꞋanga. Nia naꞋa neꞋe abulalamuꞋa ka bolo faꞋinia na ngwae neꞋe kira tua saena madakolaꞋa. 9 Sulia na ngwae neꞋe kira tua saena madakolaꞋanga, God Ꞌafi kira fasi Ꞌiri na abulalada ka leꞋa ma ka saga, ma na alaꞋanga kira ka mamana. 10 Muke ili Ꞌuana na malingaꞋilana tae neꞋe faꞋasaeleꞋa na Aofia. 11 Ma noaꞋa kamu kasi fulia ru taꞋa ki, diꞋia ngwae neꞋe kira tua saena maꞋerodo, kira sasiꞋi. Bore ma, muke faꞋataꞋinia lala na roraꞋa kira ki, ma muke fata faꞋabasuda. 12 Nau ku Ꞌeke liu logo Ꞌani alaꞋanga sulia na ru neꞋe kira sasi ago ani saena maurilada ki. 13 Bore ma kaidaꞋi na madakolaꞋa ke rara Ꞌafida, kike baꞋa saiana na ru taꞋa neꞋe kira sasiꞋi ki. 14 OsiꞋana tae naꞋa neꞋe madakoꞋanga rara Ꞌafia, na ngwae ki kike baꞋa lisia. Sulia nia neꞋe kira ka fata Ꞌuri,

“Kamu na ngwae neꞋe kamu maliu, ma kamu mae ki, muke tataꞋe faꞋasia maeꞋa, ma na madakolana Christ ke rara fafi kamu.”

15 Nia ꞋunaꞋeri neꞋe, muke madafi leꞋa ana falafala kamu ki fasi Ꞌiri na abulaꞋanga kamu ka diꞋia na ngwae liatoꞋo ki ma noaꞋa kasi diꞋia laꞋu na ngwae kinaꞋi ru ki. 16 Ma ana kaidaꞋi ki taꞋifau, muke sasia na ru leꞋa ki neꞋe bolo fuamuꞋa fuana sasilana. OsiꞋana kaidaꞋi neꞋe, na ngwae Ꞌoro ki abulalada taꞋa. 17 Nia neꞋe, noaꞋa kamu kasi gwaubaliꞋa, bore ma muke manata leꞋa lala amuꞋa sulia ru neꞋe na Aofia oga kamu ka sasiꞋi ki.

18 Aia, ma muke tua faꞋasia kwaꞋu lilingaꞋanga Ꞌani waen, osiꞋana ru neꞋeri ke baꞋa faꞋali kamu. Bore ma muke fungu lala Ꞌani na AnoꞋi ru Abu fasi Ꞌiri nia ke talaꞋi kamu. 19 Ma ana kaidaꞋi kamu ka fiku, muke fata Ꞌani Sam ki, ma muke ngulia na ngu abu ki. Muke faꞋataꞋinia na saeleꞋanga kamu ki ana kaidaꞋi muke tafea God Ꞌani ngulilana faꞋi ngu ki. 20 Ana kaidaꞋi ki taꞋifau, ma fuana na ru ki taꞋifau neꞋe ka dao maꞋi, muke baꞋatafea God na MaꞋa sulia na fikuꞋa kamu faꞋinia na Aofia kia sa Jesus Christ.

Sulia na Ꞌafe ki ma na araꞋi ki

21 Muke sasi Ꞌuana roꞋongaꞋa sulia na kwaiogaiꞋanga kamu ki kwailiu, osiꞋana na manata doeꞋanga kamu ana sa Jesus Christ.

22 KamuꞋa na Ꞌafe ki, muke roꞋosulia na araꞋi kamu ki, diꞋia logo neꞋe kamu roꞋosulia na Aofia. 23 OsiꞋana na ngwae araꞋi ka toꞋo ana ngasingasiꞋanga fafia na Ꞌafe, diꞋia logo neꞋe sa Jesus Christ toꞋo ana ngasingasiꞋanga fafi kia na ngwae neꞋe kulu faꞋamamana ana ki. Ma sa Jesus Christ neꞋe faꞋamauri kia, ma kulu ka diꞋia naꞋa na nonina. 24 Ma ka usulia logo na falafala neꞋeri, na kini neꞋe nia Ꞌafe naꞋa ka roꞋo nama sulia na araꞋi nia ana ru ki taꞋifau, diꞋia logo kulu na ngwae faꞋamamana ki kuka roꞋo logo sulia sa Jesus Christ.

25 Kamu ngwae araꞋi ki, muke alafe fuana Ꞌafe kamu ki, diꞋia logo sa Jesus Christ neꞋe alafe fuaka na ngwae neꞋe kulu faꞋamamana ki, ma nia ka alaꞋania talana kira ka saungia olisi kia fasi Ꞌiri nia ka faꞋamauri kia. 26 Nia sasi ꞋunaꞋeri fuana faꞋa abulana na ngwae faꞋamamana ki, ma ka faꞋasikasikada Ꞌani siuabuꞋanga ma Ꞌani fatalana. 27 Ma nia ka sasi logo ꞋunaꞋeri fuana kwatelana naꞋa ngwae faꞋamamana ki fuana talana, diꞋia kulu na Ꞌafe leꞋa nia ki ma ka noaꞋa ta ru kasi taꞋa osiꞋana kulu sikasika naꞋa, ma kulu ka saga naꞋa, ma kulu ka leꞋa Ꞌi maana. 28 Kamu na ngwae araꞋi ki, muke alafe fuana Ꞌafe kamu ki, diꞋia logo neꞋe kamu alafe fuana na nonimuꞋa talamuꞋa. Na ngwae ka alafe fuana na Ꞌafe nia, nia alafe logo fuana na nonina Ꞌana talana. 29 NoaꞋa ta ngwae kasi sulangaꞋinia nonina talana. Bore ma nia ka sarea lala ma ka lia sulia nonina talana, diꞋia logo sa Jesus Christ neꞋe sasia fuana ngwae faꞋamamana ki. 30 Ma kuluꞋa na ngwae neꞋe kulu faꞋamamana ana niaꞋa, kuluꞋa naꞋa neꞋe nonina sa Jesus Christ. 31 Sulia na KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri, “Na ngwae ke baꞋa faꞋasia teꞋa nia faꞋinia maꞋa nia, ma ka araꞋi. Aia, na ngwae neꞋe faꞋinia na kini neꞋe, kera ka alua naꞋa taꞋi ru.” 32 God faꞋamanata kia Ꞌani ru leꞋa ki Ꞌani alaꞋanga neꞋeri, ma nau ku saiana nia fata sulia sa Jesus Christ ma kuluꞋa ngwae neꞋe faꞋamamana ki. 33 Ma na KerekereꞋa Abu ka faꞋataꞋinia logo ru sulia na araꞋi ki faꞋinia Ꞌafe ki ba Ꞌuri: Na ngwae neꞋe Ꞌoko araꞋi naꞋa, Ꞌoko alafe fuana na Ꞌafe Ꞌoe, diꞋia logo neꞋe Ꞌoko alafe fuamu talamu. Ma na kini neꞋe Ꞌoko Ꞌafe naꞋa, Ꞌoko fuꞋusi doe ana araꞋi Ꞌoe.

6

Sulia na maꞋa faꞋinia teꞋa faꞋinia na ngela kera ki

1 Ma kamu na ngela ki, muke roꞋosulia na fatalana maꞋa ki faꞋinia teꞋa kamu ki, osiꞋana nia neꞋe abulaꞋanga leꞋa sa Jesus Christ nia oga. 2 Ma na taki etaeta neꞋe God ka fikua naꞋa fata alangaꞋinga neꞋe ka Ꞌuri, “Muke fuꞋusi doe ana na maꞋa faꞋinia teꞋa kamu ki, 3 fasi Ꞌiri muke tua leꞋa, ma na maurilamuꞋa ke baꞋa tau Ꞌi neꞋe saena magalia.”

4 Aia, kamu na maꞋa faꞋinia teꞋa ki, muke tua faꞋasia faꞋasaetaꞋalana na ngela kamu ki. Ma muke faꞋamanata kira, ma muke fata Ꞌabera Ꞌani falafala neꞋe bolo fuana na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana na Aofia.

Sulia na ngwae ꞋaꞋana fafia na ngwae rao ꞋoꞋo ki

5 Aia, ma kamu ngwae rao ꞋoꞋo ki, muke roꞋosulia fatalana ngwae ꞋaꞋana kamu ki Ꞌi saena magalia neꞋe, ma muke fuꞋusi doe ada. Ma muke roꞋosuli kira Ꞌani saeleꞋanga diꞋia neꞋe kamu rao fuana sa Jesus Christ. 6 Muke faꞋasaeleꞋada ꞋunaꞋeri, noaꞋa laꞋu ana kaidaꞋi neꞋe ngwae ꞋaꞋana kamu ki kira lia goꞋo Ꞌada fafi kamu. Bore ma muke roꞋo lala sulida ana kaidaꞋi ki taꞋifau diꞋia God nia oga, sulia kamu na ngwae rao sa Jesus Christ ki. 7 Muke saeleꞋa fuana raoꞋa, diꞋia neꞋe kamu rao fuana God, ma noaꞋa laꞋu fuana ngwae saena magalia goꞋo Ꞌana taꞋifilia. 8 Sulia kulu sai naꞋa ana diꞋia na raolaka leꞋa, God ke baꞋa kwaiara kia Ꞌani ru leꞋa ki, sui bore Ꞌana kulu ngwae rao ꞋoꞋo nama ka noaꞋa.

9 Aia, ma kamuꞋa ngwae ꞋaꞋana fafia ngwae rao ꞋoꞋo ki, muke abula leꞋa logo ꞋunaꞋeri fuana ngwae rao ꞋoꞋo kamu ki. Muke tua faꞋasia na fata saetaꞋa ngaꞋa fuana faꞋamaꞋulada. OsiꞋana kamu saiana ka sui naꞋa neꞋe, kamu faꞋinia na ngwae rao ꞋoꞋo kamu ki, kamuꞋa taꞋifau toꞋo goꞋo ana taꞋi God neꞋe ngwae ꞋaꞋana kamu. Sulia nia noaꞋa kasi Ꞌinifilia ana ta ngwae.

Kulu diꞋia ngwae ana fuꞋanga

10 Aia, na alaꞋanga Ꞌisi nau ki naꞋa fuamuꞋa neꞋe, muke faꞋangasingasi kamu talamuꞋa ana Aofia ma Ꞌani na ngasingasiꞋanga doe nia. 11 Muke dau ana raꞋunga ni fuꞋanga neꞋe God kwatea, fasi Ꞌiri muke liufia sa Saetan kaidaꞋi nia ka sasi Ꞌuana ilitoꞋo lamuꞋa. 12 NoaꞋa kulu kasi fuꞋa laꞋu faꞋinia na ngwae ki goꞋo, bore ma kuke fuꞋa lala faꞋinia sa Saetan faꞋinia na ngasingasiꞋanga nia. Kulu fuꞋa faꞋinia ano Ꞌi ru taꞋa ki, ma faꞋinia na gwaungaꞋi kira ki neꞋe kira ꞋinotoꞋa Ꞌania maꞋerodo saena na magalia neꞋe. 13 DuꞋungana ꞋunaꞋeri, muke dau ana raꞋunga ni fuꞋanga ki taꞋifau neꞋe God ka kwatea, fasi Ꞌiri ana kaidaꞋi ana fuꞋanga faꞋinia na malimae ka dao maꞋi, muke baꞋa totolia goꞋo amuꞋa liufilana na malimae kamu. Ma ana kaidaꞋi ana fuꞋanga ka sui, kamu ke uu ngasi Ꞌua.

14 Ta neꞋe muke folo leꞋa Ꞌusi kamu. Ma na alaꞋanga mamana kamu ki nia diꞋia na foꞋosae Ꞌi liꞋitamuꞋa. Ma na abulaꞋanga ꞋoloꞋolo kamu ki ka diꞋia na talo neꞋe suꞋusia na fuꞋufuꞋumuꞋa. 15 Ma muke sasi akaꞋu ana kaidaꞋi ki taꞋifau ana alaꞋanga sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe kwatea aroaroꞋanga, sulia nia naꞋa neꞋe taꞋe butu ana ꞋaemuꞋa ki. 16 Ma na faꞋamamanaꞋanga kamu neꞋe diꞋia naꞋa talo ki fuana faꞋamaelana na simaꞋi mafula ki taꞋifau neꞋe sa Saetan fanasi kamu ꞋaniꞋi. 17 Ma na faꞋamauriꞋanga God fuamuꞋa neꞋe diꞋia na kifi neꞋe duꞋu fafia na gwaumuꞋa. Ma na fatalana God, ka diꞋia na sele ni fuꞋanga neꞋe AnoꞋi ru Abu kwatea fuamuꞋa.

18 Ma muke foꞋo ngangata ana kaidaꞋi ki taꞋifau, diꞋia neꞋe AnoꞋi ru Abu talaꞋi kamu ana. Muke gania ta kwaiꞋafiꞋanga faꞋasia God. Muke lialia ma noaꞋa kamu kasi ngwataꞋutaꞋu fuana foꞋongaꞋa Ꞌiri God ke Ꞌafia na ngwae faꞋamamana ki taꞋifau. 19 Ma muke foꞋo logo fuaku Ꞌiri kaidaꞋi nau ku fata, God ke baꞋa kwatea na alaꞋanga nia ki fuaku, Ꞌiri noaꞋa nau kusi maꞋu laꞋu, ma nai baꞋa faꞋamadakola naiꞋi ru Ꞌanga God neꞋe na FaꞋarongoꞋa LeꞋa logo fuana na ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki. Na naiꞋi ru Ꞌanga neꞋe, God noaꞋa Ꞌiri faꞋamadakola Ꞌi naꞋo fuana na ngwae ki. 20 NauꞋa na ngwae sa Jesus Christ fuana na faꞋataloꞋa Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋeri, ma nau ku tua saena luma ni lokafo osiꞋana na alaꞋanga nau ki. Muke foꞋo Ꞌiri nau ku fata noniraꞋa sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa diꞋia God nia oga.

Fata leꞋaleꞋanga Ꞌisi ki

21 Sa Tikikus, na ngwae asina leꞋaleꞋa kia ma na ngwae rao mamana na Aofia, nia ke baꞋa faꞋarongo kamu sulia na tualaku, Ꞌiri muke saiana ru ki taꞋifau neꞋe fuli fuaku Ꞌi neꞋe. 22 Nia neꞋe kwate ma nau ku baꞋea kwau siaumulu, Ꞌiri nia ka alaꞋa sulia tuaꞋa kaimili, ma Ꞌiri nia ka radua kaumulu logo.

23 Nau ku foꞋo Ꞌiri God na MaꞋa faꞋinia na Aofia sa Jesus Christ ka kwatea aroaroꞋanga, alafeꞋanga, faꞋinia fitoꞋonga fuamuꞋa ngwae neꞋe kamu faꞋamamana ana sa Jesus Christ. 24 Ma nau ku oga God ka faꞋataꞋinia kwaiꞋofeꞋanga fuana ngwae ki taꞋifau neꞋe kira alafe fuana na Aofia kia sa Jesus Christ Ꞌania alafeꞋanga talau.

✡ 4:8 Sam 68:18

Filipae

1

2

3

4

Na KerekereꞋa Sa Paul Fuana Ngwae FaꞋamamana Ki ꞋI Filipae

ꞋI Filipae taꞋi fanoa doe ana abaꞋi kula Ꞌi Masedonia neꞋe taꞋena kulu saea Ꞌani kula ngwae Grik ki.

Ana Acts 16 nia alaꞋa kwau sulia kaidaꞋi sa Paul nia Ꞌafia siosi fuana ka taꞋe maꞋi saena fanoa neꞋe. Sa Paul tua saena lokafo ana fanoa doe Ꞌi Rom ana kaidaꞋi nia keresia na buka neꞋe. Saena buka neꞋe, sa Paul oga ke saea baꞋatafeꞋanga ana siosi ki Ꞌi Filipae, sulia kira kwaiꞋafi ana Ꞌani balibalia ana mani. Sa Paul oga kike tua kwaima fiku faꞋinida kwailiu. Ma nia ka saea fuada kike tua enoeno diꞋia sa Jesus. Nia saea logo fuada neꞋe manataꞋanga kira ke tua ngangata ana God, sui bore Ꞌana kira ka dao toꞋona ꞋafitaꞋiꞋanga, diꞋia neꞋe sa Paul dao toꞋona ka sui naꞋa ki. Ma nia ka faꞋabasu kira faꞋasia dongalana faꞋamamanaꞋanga ꞋosoꞋoso. Na faꞋamanata ꞋosoꞋoso, kira ngwae Jiu neꞋe saea ngwae ki taꞋifau kike roꞋo nama suli taki sa Moses ma Ꞌolo faꞋataꞋi Ꞌanga (circumcision) Ꞌiri kike faꞋasaeleꞋa God. Bore ma, sa Paul saea kulu ke fitoꞋo ana nama kwaimaꞋanga doe God goꞋo. Kulu saiana kulu lado leꞋa faꞋinia sa Jesus, ma kulu saiana kuka saga naꞋa Ꞌi maana God, osiꞋana kulu faꞋamamana ana sa Christ naꞋa. Ma nia noaꞋa kasi mamana diꞋia kulu roꞋo nama sulia taki Jiu ki.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

Maurilana sa Paul & 1:1-26

Kulu ka donga maurilana sa Christ & 1:27—2:18

Na faꞋarongoꞋa sulia kwaima sa Paul ki & 2:19-30

God faꞋasaga ngwae ki sulia na faꞋamamanaꞋanga kira ki & 3:1—4:9

AlaꞋanga ana baꞋatafeꞋanga ki & 4:10-23

1

1 NauꞋa sa Paul faꞋinia sa Timoti, na ro ngwae ni rao sa Jesus Christ ki. KeroꞋo kerekere kwau fuamuꞋa ngwae ki taꞋifau neꞋe kamu faꞋamamana ana sa Jesus Christ, ma muka tua saena maꞋe fanoa doe Ꞌi Filipae. KeroꞋo kerekere fuana na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo kamu ki faꞋinia logo na ngwae neꞋe kira kwaiꞋafi ana fikutaꞋi ngwae faꞋamamana.

2 Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri God na MaꞋa kia ma na Aofia sa Jesus Christ ke kwaiꞋofe amuꞋa ma ke kwatea na aroaroꞋanga fuamuꞋa.

Sa Paul foꞋo fuada

3 Nau ku baꞋatafea liu na God nau fuamuꞋa, ana kaidaꞋi ki taꞋifau neꞋe nau ku manata toꞋomuꞋa. 4 Ma nau ku saeleꞋa liu ana kaidaꞋi nau ku foꞋo fuamuꞋa taꞋifau, 5 osiꞋana nau ku manata toꞋona na kwaiꞋafiꞋanga ki neꞋe kamu sasiꞋi fuaku ana raoꞋa Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa, ana etangilana naꞋa maꞋi kaidaꞋi kamu faꞋamamana ana, leleka ka dao Ꞌi taꞋena. 6 Ana kaidaꞋi neꞋeri, God nia talaꞋae ana raoꞋa leꞋa neꞋe nia sasiꞋi ki Ꞌi saena maurilamuꞋa, ma nau ku saiana nia ke baꞋa faꞋa aliꞋafua laꞋu leleka ka faꞋasuia naꞋa raoꞋa neꞋeri ana faꞋi asoa sa Jesus Christ ke oli maꞋi ana. 7 Nia ka totolia nau ku saeleꞋa ꞋunaꞋeri suli kamu, osiꞋana nau ku alafe fuamuꞋa, ma muka kwaiꞋafi aku faꞋinia na raoꞋa neꞋe God kwatea fuakulu. Kaumulu kwaiꞋafi aku ana kaidaꞋi nau ku tua saena na luma ni lokafo, ma ana kaidaꞋi nau ku faꞋataloꞋa Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa ma nau ku fuꞋa suꞋusia. 8 Nau ku kolo kaumulu liu naꞋa sulia na alafeꞋanga doe nau fuamuꞋa diꞋia logo na alafeꞋanga sa Jesus Christ fuamuꞋa. God ka alafafia na ru niniꞋa nau ku saeꞋe ki niꞋi mamana.

9 Nau ku foꞋo logo fasi Ꞌiri na alafeꞋanga kamu ke bulao daudonga ma ka tatakolaꞋa. Nau ku foꞋo Ꞌiri muke sai leꞋa sulia God, ma muke sai leꞋa ana sulia abulaꞋanga neꞋe leꞋa ma ka taꞋa, 10 fasi Ꞌiri muke bolo faꞋinia fililana ru leꞋa ki ma ka saga, Ꞌiri muke tua saga ana faꞋi asoa sa Jesus Christ ke oli maꞋi ana. 11 Nau ku foꞋo Ꞌiri na maurilamuꞋa ka saga taꞋifau sulia na kwaiꞋafiꞋanga neꞋe sa Jesus Christ ka sasiꞋi fuamuꞋa ki. Ma kaidaꞋi na maurilamuꞋa nia saga ꞋunaꞋeri, ngwae Ꞌoro ki kike baꞋatafea God.

Na mauriꞋa mamana

12 Ngwaefuta nau kina Ꞌae, nau ku oga muke saiana na ꞋafitaꞋiꞋanga ba dao toꞋoku ki ana kaidaꞋi neꞋe, nia Ꞌafi leꞋa liu aku fuana faꞋatalongaꞋilana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. 13 Sulia na ngwae ni ofoꞋa ki neꞋe kira folo Ꞌi neꞋe saena luma doe na ngwae tatalafaꞋa, ma ngwae Ꞌoro matamata ki, kira sai goꞋo Ꞌada ana neꞋe nau ku tua saena luma ni lokafo sulia nau na ngwae rao sa Jesus Christ. 14 Ma osiꞋana logo neꞋe nau ku tua saena luma ni lokafo, ru neꞋe ka radua Ꞌorolana ngwae ki neꞋe kira faꞋamamana ana Aofia, fasi Ꞌiri kira ka faꞋarongo noniraꞋa Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa, ma noaꞋa kira kasi maꞋu.

15-17 Ti ngwae faꞋatalo Ꞌani sa Jesus Christ osiꞋana kira kwaimamagolai aku. Na liaꞋi ngwae kira fuana faꞋataloꞋa Ꞌani sa Jesus Christ noaꞋa kasi leꞋa. Sulia kira oga faꞋataloꞋa kira Ꞌani sa Jesus kwate ma kira ka talingaꞋi ka liufi nau. Kira sasi ꞋunaꞋeri sulia kira oga kike baꞋa kwatea laꞋu ti ꞋafitaꞋiꞋanga fuaku kaidaꞋi niniꞋa nau ku tua saena luma ni lokafo. Ma ti ngwae laꞋu, kira toꞋo ana na liaꞋi ngwae leꞋa ki fuana faꞋataloꞋa Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Kira faꞋarongo Ꞌani sulia na alafeꞋanga kira fuaku, ma sulia kira saiana God neꞋe fili nau fuana suꞋusilana na FaꞋarongoꞋanga LeꞋa. 18 Ma nia leꞋa goꞋo Ꞌana. Sui bore Ꞌana na liaꞋi ngwae kira ka leꞋa nama ka taꞋa, kira faꞋarongo sulia sa Jesus Christ. Nau ku saeleꞋa liu, osiꞋana kira faꞋarongo sulia sa Jesus Christ.

ꞋIu nai baꞋa saeleꞋa Ꞌaku, 19 sulia nau ku saiana God ke baꞋa Ꞌafi nau ana kaidaꞋi ꞋafitaꞋi neꞋe, osiꞋana na foꞋongaꞋa kamu fuaku ma na kwaiꞋafiꞋanga na Ano Ꞌi ru sa Jesus Christ. 20 Ma na kwaiogaiꞋanga doe nau neꞋe, nau ku manata toꞋona God fasi nai roꞋo naꞋa Ꞌaku sulia kwaiogaiꞋanga nia, ma naisi maꞋu fuana faꞋataloꞋa sulia sa Christ. Nau ku ꞋidufaꞋi noniraꞋa Ꞌi naꞋo, ma nau ku oga nai noniraꞋa logo ana kaidaꞋi neꞋe, fasi Ꞌiri ngwae ki kike tafea sa Jesus Christ osiꞋaku. Sui bore Ꞌana nau ku mauri Ꞌua nama nau ku mae, nau ku oga kike tafea sa Jesus Christ duꞋungana ru nau ku sasiꞋi ki.

21 OsiꞋana tae neꞋe ngwae ki kira mauri? Ma fuaku, nau ku mauri fuana raoꞋa fuana sa Jesus Christ. Ma diꞋia nau ku mae, nia leꞋa sulia nai baꞋa tua faꞋinia sa Jesus Christ Ꞌi langi. 22 Bore ma nau kusi saiana ta tae neꞋe nau ku filia. Sulia nau ku oga nai mauri Ꞌua, fasi Ꞌiri nau ku ulafu Ꞌaku Ꞌani raoꞋa fuana sa Christ. 23 Ma nau ku oga logo nau ku mae, fasi Ꞌiri nai baꞋa tua faꞋinia sa Jesus Christ, osiꞋana nia leꞋa liu fuaku. Nau kusi saiana tae neꞋe nau ku oga. 24 Bore ma nia ka leꞋa goꞋo neꞋe noaꞋa naisi mae Ꞌua, Ꞌiri nai Ꞌafi kamu. 25 Nau ku saiana ru neꞋeri, ma nia neꞋe kwate ma nau ku saiana nai baꞋa mauri Ꞌua Ꞌaku faꞋi kamu, fasi Ꞌiri nau ku faꞋangasingasia na faꞋamamanaꞋanga kamu ki. Ma na faꞋamamanaꞋanga kamu ka faꞋasaeleꞋa kamu, 26 fasi Ꞌiri ana kaidaꞋi nau ku oli laꞋu kwau siaumulu, muke baꞋatafea sa Jesus Christ ka tasa liu osiꞋaku.

27 Ma diꞋia ta tae bore Ꞌana ka fuli fuaku, na abulaꞋanga kamu ka saga ka leka sulia na FaꞋarongoꞋanga LeꞋa sulia sa Jesus Christ. Muke sasi ꞋunaꞋeri, ma diꞋia nau ku leka kwau siaumulu nama ka noaꞋa, nai baꞋa rongo goꞋo Ꞌaku kwau sulia na falafala leꞋa kamu ki. Ma nai baꞋa saiana neꞋe faꞋamamanaꞋanga kamu ki ngasi, ma kamu ke tua Ꞌani taꞋi manataꞋanga, ma taꞋi kwaiogaiꞋanga goꞋo fuana raoꞋa fiku fuana FaꞋarongoꞋa LeꞋa, fasi Ꞌiri neꞋe ngwae Ꞌoro ki kike faꞋamamana ana. 28 NoaꞋa kamu kasi maꞋu Ꞌani malimae kamu ki. Sulia ru neꞋe faꞋataꞋinia naꞋa fuada, kike baꞋa ngalia na matalangaꞋilada, ma kamu ke baꞋa ngalia mauriꞋa firi. God ke baꞋa sasi ꞋunaꞋeri. 29 God fili kamu fasi Ꞌiri muke faꞋamamana ana sa Jesus Christ, ma kamu ke nonifii logo fuana. 30 ꞋI naꞋo maꞋi, kamu lisia nau ku nonifii. Ma ana kaidaꞋi neꞋe muka rongoa kira sasi ꞋunaꞋeri logo aku.✡ Ma kamu ka nonifii logo ꞋunaꞋeri.

2

Donga falafala sa Christ

1 Nau ku saiana neꞋe fikuꞋa kamu faꞋinia sa Jesus Christ neꞋe faꞋangasingasi kamu, ma na alafeꞋanga nia fuamuꞋa neꞋe gwale kamu. Ma nau ku sai logo ana muka fiku faꞋinia na AnoꞋi ru Abu, ma muka kwaigere, ma muka alafe fuamuꞋa kwailiu. 2 OsiꞋana ru neꞋeri ki, nau ku amasi kamu, muke kwatea lia Ꞌi ngwae kamu ki ma na kwaiogaiꞋanga kamu ki ka alua naꞋa taꞋi ru, ma muke kwate na alafeꞋanga kamu fuamuꞋa kwailiu ka doe laꞋu. DiꞋia muke sasi ꞋunaꞋeri, na saeleꞋanga nau ka fiꞋi doe liu fuamuꞋa. 3 Ma noaꞋa kamu kasi fulia laꞋu ta ru sulia liamuꞋa neꞋe kamu oga muke doe, ma muka oga baꞋatafelamuꞋa talamuꞋa. Bore ma muke faꞋatiꞋitiꞋi kamu talamuꞋa, ma leꞋa fuana muke manata fuana ngwae matamata ki ka leꞋa liufi kamu talamuꞋa. 4 Muke tua faꞋasia na manataꞋanga sulia na tae ki neꞋe kamu ogaꞋi, bore ma muke manata logo sulia na kwaiogaiꞋanga ngwae matamata ki. 5 Na manataꞋanga kamu ki ke diꞋia na manatana sa Jesus Christ.

6 Sui bore Ꞌana sa Christ neꞋe God mamana naꞋa, noaꞋa nia kasi manata fasi nia ka tua tari Ꞌana ana fuli nia faꞋinia God.

7 Nia faidanga naꞋa Ꞌani ru ki taꞋifau, ma ka futa ana nonina ngwae, ma ka alua ngwae ni rao goꞋo Ꞌana.

8 Ma nia ka faꞋatiꞋitiꞋi nia Ꞌana talana.

Sui bore Ꞌana kira ka fotoꞋia ana Ꞌai rara folo ma ka mae, nia roꞋo naꞋa sulia na kwaiogaiꞋanga God.

9 Ma osiꞋana na ru neꞋe, God ka faꞋadoea nia ka tasa, ma ka kwatea naꞋa sata fuana neꞋe ꞋinotoꞋa ka liufia sata ki taꞋifau.

10 Ma fuana na faꞋa ꞋinotoꞋanga ana na satana sa Jesus, na ru mauri ki taꞋifau neꞋe kira tua Ꞌi langi, ma Ꞌi ano, ma na fanoa ngwae mae ki, kira ke bobo uruuru fuana.

11 Ma kira taꞋifau kike faꞋarongo Ꞌani sa Jesus Christ naꞋa neꞋe na Aofia, Ꞌiri kira ke faꞋa ꞋinotoꞋa God na MaꞋa.

Muke kwasu diꞋia na unu fuana ngwae ki saena magalia

12 Nia neꞋe kwaima leꞋa nau kina Ꞌae, nia leꞋa liu fuana muke roꞋosulia na alaꞋanga nau ki fuamuꞋa, diꞋia ba kamu sasia ana kaidaꞋi nau ku tua faꞋi kamu. Ma ana kaidaꞋi neꞋe, muke sasi ngangata fuana roꞋongaꞋa sulia na alaꞋanga nau ki, ana kaidaꞋi nau ku tua tau faꞋasi kamu. Nia ka leꞋa fuana taꞋi taꞋi ngwaeꞋa amuꞋa muke ili ngangata Ꞌuana roꞋongaꞋa sulia God Ꞌania faꞋadufa Ꞌanga. Ma kamu ka tua Ꞌani ta tuaꞋa neꞋe totolia ngwae neꞋe God faꞋamaurida faꞋasia taꞋangaꞋa ki. 13 God kwate ma kamu ka oga roꞋongaꞋa sulia, ma nia kwate ma muke totolia roꞋongaꞋa sulia na tae ki neꞋe nia oga muke sasiꞋi.

14 Ma Ꞌani ru ki taꞋifau neꞋe kamu sasiꞋi, muke tua faꞋasia na ngunungunuꞋanga faꞋinia olisuꞋusuꞋunga, 15 fasi Ꞌiri muke tua saga, ma noaꞋa kira kasi dao toꞋona ta ru fuana fafilamuꞋa. Sui bore Ꞌana kamu ka tua Ꞌua saena magalia neꞋe safitana na ngwae neꞋe abulalada ka taꞋa, kamu tua naꞋa diꞋia ngela God ki. Nia leꞋa fuana muke diꞋia na unu ki neꞋe rara Ꞌafida saena magalia rodoꞋa neꞋe, 16 osiꞋana kamu faꞋarongo Ꞌani alaꞋanga neꞋe kwatea na mauriꞋa firi fuada. Ma diꞋia kamu sasi ꞋunaꞋeri, nai baꞋa saeleꞋa ka doe liu ana faꞋi asoa sa Jesus Christ ke oli maꞋi ana, sulia raoꞋa nari kamu ki ke baꞋa faꞋataꞋinia neꞋe raoꞋa nau ki Ꞌi safitamuꞋa noaꞋa kasi ꞋoꞋo.

17 Na faꞋamamanaꞋanga kamu ana God ka diꞋia na foꞋosiꞋanga neꞋe kamu kwatea fuana. Ma diꞋia nia oga nai mae diꞋia na ru ni kwaisuꞋusiꞋanga logo, nai baꞋa saeleꞋa liu logo, diꞋia kaumulu saeleꞋa ana kaidaꞋi neꞋe. 18 Ma ka ꞋunaꞋeri logo, muke saeleꞋa logo faꞋi nau.

Sulia sa Timoti faꞋinia sa Epafroditus

19 Nau ku manata toꞋo neꞋe na Aofia ke Ꞌafi nau Ꞌiri nau ku asungaꞋinia kwau sa Timoti ꞋaliꞋali siaumulu, fasi Ꞌiri ana kaidaꞋi nia ke oli maꞋi Ꞌi neꞋe, ma ka faꞋarongo nau Ꞌani na tuaꞋa kamu ki, nai baꞋa saeleꞋa liu. 20 NoaꞋa goꞋo ta ngwae Ꞌi neꞋe faꞋi nau diꞋia sa Timoti neꞋe saiana ka gere kamu ma ka alafe fuamuꞋa. 21 Sulia ngwae matamata ki, kira manata goꞋo Ꞌada sulia na kwaiogaiꞋanga kira ki, ma ka noaꞋa laꞋu na kwaiogaiꞋanga sa Jesus Christ. 22 Ma sa Timoti ba kaumulu saiana na raoꞋa leꞋa nia ki, sulia nia ka diꞋia naꞋa na ngela mamana nau fuana Ꞌafilaku fuana na faꞋataloꞋa Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa. 23 Nia neꞋe, ana kaidaꞋi nau ku saiana ta tae neꞋe ke baꞋa fuli fuaku Ꞌi neꞋe, nau ku oga nai kwate ꞋaliꞋali kwau ana niaꞋa siaumulu. 24 Ma nau ku faꞋamamana na Aofia ke baꞋa kwate ka talangwaraꞋu fuaku Ꞌiri nai leka ꞋaliꞋali logo kwau siaumulu.

25 Ma nau ku manata naꞋa logo fuana nai eta kwatea kwau ngwai asina kia sa Epafroditus, na ngwae ba kamu kwatea maꞋi Ꞌi neꞋe fuana na Ꞌafilaku. Nia rao faꞋi nau fuana God, ma nia ka Ꞌafi nau, ma keroꞋo ka fuꞋa saulia malimae kulu ki. 26 Sa Epafroditus oga liu lisilamuꞋa taꞋifau. Ma nia ka manata Ꞌabera, sulia kamu rongoa maꞋi fasi nia mataꞋi Ꞌi neꞋe. 27 Ma nia ka mataꞋi mamana, ma ka karangi mae. Bore ma God ka kwaimanatai ana niaꞋa, ma ka gura naꞋa. ꞋUnaꞋeri, God ka kwaimanatai logo aku, osiꞋana diꞋia neꞋe nia mae naꞋa, ma liadilaꞋanga nau ke baꞋa doe laꞋu. 28 Ma nia neꞋe kwatea ma nau ku oga liua nai olitaꞋi nia kwau siaumulu, Ꞌiri muke saeleꞋa laꞋu kaidaꞋi kamu lisia. Ma noaꞋa nau kusi Ꞌabera laꞋu sulia. 29 ꞋUnaꞋeri neꞋe, muke kwaloa niaꞋa Ꞌani saeleꞋanga doe, sulia niaꞋa neꞋe ngwai asina kia naꞋa duꞋungana na faꞋamamanaꞋanga kia ana na Aofia. Muke fuꞋusi doe logo ana ngwae ki taꞋifau ꞋunaꞋeri. 30 OsiꞋana nia noni maꞋudi fuana maeꞋa ma ka karangi mae ana kaidaꞋi nia rao fuana sa Jesus Christ. Nia ka kwaiꞋafi aku olisi kamu, sulia nia ꞋafitaꞋi fuamuꞋa fuana Ꞌafilaku ana kaidaꞋi neꞋe.

3

Na ꞋoloꞋoloꞋa mamana

1 Ngwaefuta nau kina Ꞌae, muke saeleꞋa sulia na fikuꞋa kamu faꞋinia na Aofia. Sui bore Ꞌana nau ku keresia taꞋifau naꞋa alaꞋanga neꞋe ki Ꞌi naꞋo, nia leꞋa fuana nai keresia laꞋu, sulia neꞋe alaꞋanga nau ki ke baꞋa Ꞌafi kamu, kaidaꞋi neꞋe ti ngwae ke iliili Ꞌuana kike talaꞋi rora amuꞋa. 2 Muke madafi kamu faꞋasia na ngwae taꞋa neꞋeri ki. Kira abula taꞋa. Kira ka faꞋamanata kika saea fasi neꞋe kuke roꞋo nama sulia na taki ana Ꞌolo faꞋataꞋi Ꞌanga Ꞌiri neꞋe kuluꞋa ngwae God ki. 3 KuluꞋa, ma noaꞋa laꞋu kiraꞋa, neꞋe na ngwae God ki naꞋa, osiꞋana kulu foꞋosia God Ꞌani AnoꞋi ru Abu, ma kuka saeleꞋa osiꞋana na ru neꞋe sa Jesus Christ sasiꞋi fuaka ki. NoaꞋa kulu kasi fitoꞋo goꞋo ana na falafala Jiu ki ana Ꞌolo faꞋataꞋi Ꞌanga Ꞌiri neꞋe kuluꞋa ngwae God ki. 4 Sui bore Ꞌana nau ku roꞋosulia na falafala neꞋeri ki, noaꞋa nau kusi fitoꞋo ana goꞋo ru neꞋeri ki. Ma diꞋia sa tai neꞋe fia fasi nia ngwae God sulia nia ka roꞋo sulia na falafala ana Ꞌolo faꞋataꞋinia, nauꞋa naꞋa neꞋe nau ku liufia Ꞌani roꞋongaꞋa sulia falafala ꞋunaꞋeri ki. 5 KaidaꞋi kwalu asoa ki buri Ꞌana nau ku futa maꞋi ana, goꞋo kira ka Ꞌole nau naꞋa. Ma nau ku futa maꞋi ana ngwae Jiu mamana, sulia nau ku leka maꞋi faꞋasia na kwalafa sa Benjamin. Ma nau ku leka saga naꞋa sulia na taki Jiu ki, sulia nauꞋa bore ta ngwae logo ana Farasi ki. 6 Ma sulia na kwaiogaiꞋanga nau ka ngasingasiꞋa liu fuana falafala Jiu ki, nau ku faꞋakaisia na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus ki. Ma nau ku roꞋosulia taꞋifau na taki sa Moses ka kwateꞋe ki, ma noaꞋa naisi rora Ꞌani ta taki.

7 ꞋI naꞋo nau ku manata fasi ru neꞋeri ki leꞋa fuaku. Bore ma taꞋena, nau ku saiana na ru neꞋeri ki neꞋe ru ꞋoꞋo ki goꞋo Ꞌana, osiꞋana na ru sa Jesus Christ sasiꞋi fuaku ki. 8 Nia mamana! Nau ku dao toꞋona na ru neꞋe nau ku sasiꞋi Ꞌi naꞋo ki, ru ꞋoꞋo ki goꞋo Ꞌani taꞋifau. Bore ma na ru neꞋe talingaꞋi ka mamana neꞋe fasi nau kui sai leꞋa ana na Aofia nau sa Jesus Christ. Ma duꞋungana niaꞋa neꞋe kwate ma nau ku faꞋasia ru ki taꞋifau neꞋe nau ku sasiꞋi Ꞌi naꞋo. Ma nau ku manata suliꞋi ru neꞋeri ki diꞋia goꞋo Ꞌana ru taꞋa ki. Nau ku sasi ꞋunaꞋeri Ꞌiri nai Ꞌado faꞋinia sa Jesus Christ, 9 ma nau ku alua naꞋa taꞋi ru faꞋinia. NoaꞋa naisi saga Ꞌi maana God sulia na tae neꞋe nauꞋa talaku nau ku sasia fuana roꞋongaꞋa sulia na taki Jiu ki. Bore ma God saea nau ku saga sulia na faꞋamamanaꞋanga nau ana sa Jesus Christ. God naꞋa neꞋe faꞋasaga ngwae ki sulia na faꞋamamanaꞋanga kira ki. 10 Na ru talingaꞋi neꞋe nau ku oga naꞋa neꞋe malingaꞋilana sa Jesus Christ faꞋinia na ngasingasiꞋanga God neꞋe faꞋataꞋinia Ꞌani tataꞋenga nia faꞋasia na maeꞋa. Ma nau ku oga logo ꞋadoꞋa faꞋinia ana nonifiiꞋanga nia, ma nau ku sasi logo diꞋia neꞋe nia mae. 11 Ma ꞋunaꞋeri, nau ku manata toꞋo nai baꞋa tataꞋe logo faꞋasia na maeꞋa.

12 NoaꞋa naisi saea fasi nau ku malingaꞋi taꞋifau ana sa Jesus nama nau ku saga taꞋifau naꞋa. Bore ma nau ku ngangata faꞋinia faisuꞋusuꞋu Ꞌanga Ꞌuana malingaꞋilana sa Jesus ma nau ku tua saga taꞋifau osiꞋana nia fili nau fuana sasiꞋa ꞋunaꞋeri. 13 Ngwaefuta nau kina Ꞌae, nau ku saiana ru neꞋeri ki taꞋifau noaꞋa kasi fuli Ꞌua fuaku. Bore ma taꞋi ru naꞋa neꞋe nau ku sasia, nau ku manata bura Ꞌani na ru neꞋe sui naꞋa ki Ꞌi buriku, ma nau ku sasi ngangata Ꞌuana na tuaꞋa diꞋia sa Jesus ana kaidaꞋi neꞋe nia maꞋi Ꞌua. 14 ꞋUnaꞋeri nau ku sasi ngasingasiꞋa naꞋa fuana nai baꞋa ngalia na kwaiaraꞋanga ana God kaidaꞋi nia ke baꞋe nau ꞋalaꞋa Ꞌuana Ꞌi langi, osiꞋana nau ku faꞋamamana ana sa Jesus Christ. Ma ru neꞋeri naꞋa neꞋe kwaiaraꞋanga nau.

15 KuluꞋa taꞋifau goꞋo neꞋe kulu ngasingasiꞋa naꞋa Ꞌani faꞋamamanaꞋanga kia ki, kulu toꞋo logo ana manataꞋanga ꞋunaꞋeri Ꞌi saena maurilaka. Ma diꞋia ti ngwae amuꞋa noaꞋa kasi ala goꞋo fafia na ru niniꞋa nau ku saeꞋe ki, God neꞋe ke baꞋa faꞋataꞋi madako ana na tala neꞋe saga. 16 Aia, nia leꞋa fuana kulu ka roꞋo sulia na ru mamana neꞋe kulu roꞋo naꞋa maꞋi sulia Ꞌi naꞋo ki, leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe.

17 Ngwaefuta nau kina, muke ili donga naꞋa amuꞋa na falafala nau ki. Kamu ka sasi logo diꞋia sa tai neꞋe kira leka saga sulia na falafala neꞋe kaimili faꞋataꞋinia fuamuꞋa. 18 Nau ku fata naꞋa fuamuꞋa ana kaidaꞋi Ꞌoro ki Ꞌi naꞋo, neꞋe ngwae Ꞌoro kika saea kira faꞋamamana ana sa Jesus Christ, bore ma abulada faꞋataꞋinia neꞋe kira malimaeꞋa ana FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia na maelana sa Jesus Christ ana Ꞌai rara folo. Ma nai baꞋa olioliꞋa ana sulia. Ma nau ku angi, ma nau ku kwaimanatai sulia 19 kira leka goꞋo Ꞌada Ꞌuana kula ana kwaꞋikwaꞋinga. Na ru talingaꞋi fuada neꞋe kwaiogaiꞋanga ana nonida. Nia leꞋa fuana kira ka Ꞌeke sulia na ru kira sasiꞋi ki, bore ma kira saeleꞋa goꞋo Ꞌada suliꞋi. Ma taꞋi ru goꞋo neꞋe kira manata sulia na ru saena magalia neꞋe Ꞌi ano ki. 20 Bore ma kuluꞋa niniꞋa, na fanoa mamana kia nia Ꞌi langi. Ma kulu ka kwaimasi ana daolana maꞋi na Aofia kia sa Jesus Christ neꞋe faꞋamauri kia, sulia nia ke baꞋa oli maꞋi faꞋasia Ꞌi langi. 21 Ma nia ke baꞋa rokisia nonika neꞋe ngwataꞋutaꞋu ma ke baꞋa mae, ma nia ke kwatea nonika ka ngwasinasina diꞋia nonina. Nia ke baꞋa rokisi kulu ꞋunaꞋeri Ꞌani ngasingasi Ꞌanga doe nia neꞋe nia toꞋo ana fuana gwaungaꞋi Ꞌanga fafia na ru ki taꞋifau.

4

1 Ngwaefuta nau kina Ꞌae, muke uu ngasi ana na Aofia. Nau ku alafe liu fuamuꞋa, ma nau ku oga lisi lamuꞋa. Nau ku saeleꞋa ka doe liu osiꞋamuꞋa.

Donga na falafala ana aroaroꞋanga

2 ꞋIu, ma koroꞋo Ꞌi Iudia faꞋinia Ꞌi Sintike, nau ku amasi koroꞋo Ꞌiri moke mango faꞋasia olisuꞋusuꞋu Ꞌanga, osiꞋana koroꞋo ngwai asina ki naꞋa ana na Aofia. 3 Ma sa Sisigus, ꞋaeꞋo logo na ngwae rao leꞋa kwaima faꞋi nau, nau ku oga Ꞌoke Ꞌafia ro kini neꞋeri ki, sulia keroꞋa rao ngangata faꞋi nau, ma faꞋinia sa Klement, ma faꞋinia ngwae Ꞌoro ki fuana na faꞋataloꞋa Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa. God keresia naꞋa satada taꞋifau Ꞌi saena buka nia, na kula neꞋe nia keresia naꞋa satana na ngwae neꞋe kira ke baꞋa toꞋo ana mauriꞋa firi.

4 Muke saeleꞋa ana kaidaꞋi ki taꞋifau sulia na fikuꞋa kamu faꞋinia na Aofia. Ma nau ku saea laꞋu, muke saeleꞋa!

5 Muke faꞋataꞋinia na enoenoꞋanga fuana ngwae ki taꞋifau, osiꞋana na Aofia nia ke baꞋa dao ꞋaliꞋali naꞋa maꞋi. 6 Muke tua faꞋasia na manata ꞋaberaꞋanga Ꞌani ta ru. Bore ma muke foꞋosia lala God, muke gania Ꞌuana tae ki neꞋe kamu boꞋoboꞋo Ꞌuani, ma muke baꞋa tangoa. 7 Ma na aroaroꞋa God ke baꞋa tua Ꞌi saena maurilamuꞋa ma Ꞌi saena manataꞋanga kamu, Ꞌiri muke tua faꞋasia na ꞋaberaꞋanga ma na maꞋungaꞋa. Ma God ke baꞋa kwatea na aroaroꞋanga nia fuamuꞋa, osiꞋana kamu tua Ꞌado faꞋinia sa Jesus Christ. Ma na aroaroꞋanga nia noaꞋa ta ngwae kasi malingaꞋi aliꞋafu ana.

8 Ngwaefuta kina, na alaꞋanga Ꞌisi nau fuamuꞋa naꞋa niniꞋa. Muke manata sulia na ru mamana ki, ma ru neꞋe ngwae ki fuꞋusi doe ani, ma na ru saga ki, ma na ru neꞋe sikasika faꞋasia taꞋangaꞋa, ma ru leꞋa ki. 9 Muke roꞋosulia naꞋa faꞋamanataꞋanga neꞋe nau ku kwatea fuamuꞋa. Ma muke sasi sulia na abulalaku neꞋe kamu lisia nau ku tua Ꞌani, ma nau ku alaꞋa Ꞌani. Ma God neꞋe kwatea aroaroꞋa fuaka, nia ke tua faꞋi kamu.

Sa Paul tangoda fuana kwaiꞋafiꞋanga kira ki

10 Sulia na fikuꞋa nau faꞋinia na Aofia, nau ku saeleꞋa liu fafia na kwateꞋa ba kamu kwatea fuaku laꞋu. Tau naꞋa maꞋi ꞋafitaꞋi fuana muke faꞋataꞋinia na alafeꞋanga kamu fuaku, osiꞋana noaꞋa kamu kasi toꞋo ana ta masikwaꞋanga fuana kwatelana. 11 NoaꞋa nau kusi Ꞌuga goꞋo neꞋe nai olidoko ana ta ru. Sulia ana kaidaꞋi neꞋe, tuaꞋa nau noaꞋa kasi leꞋa, bore ma manataku toli naꞋa faꞋinia tae neꞋe nau ku toꞋo naꞋa ana. 12 Ana kaidaꞋi ki, nau ku dalaꞋa. Ma ana ti kaidaꞋi, nau ku toꞋo ana ru Ꞌoro ki. Ma nau ku sai naꞋa ana tae neꞋe manata toliꞋa ana kaidaꞋi ki taꞋifau, bore Ꞌana kaidaꞋi ana abusuꞋa nama ana fioloꞋa, ma ana kaidaꞋi nau ku toꞋo ana ru Ꞌoro ki nama kaidaꞋi nau ku toꞋo ana bara ru ki. 13 Nau ku bolo goꞋo Ꞌaku faꞋinia na sasilana na ru neꞋeri ki taꞋifau, sulia sa Jesus Christ neꞋe faꞋangasingasi nau.

14 Ma sui bore Ꞌana ka ꞋunaꞋeri, na kwaiꞋafi Ꞌanga neꞋe kamu kwatea fuaku ana kaidaꞋi nau ku toꞋo ana ꞋafitaꞋiꞋanga, nia leꞋa liu. 15 Kamu ngwae Ꞌi Filipae ki, kaumulu saiana taꞋifau naꞋa, kaumulu goꞋo ngwae faꞋamamana ki neꞋe kamu Ꞌafi nau. Ana kaidaꞋi ba kamu fiꞋi eta rongoa na FaꞋarongoꞋa LeꞋa, ana kaidaꞋi ba nau ku leka faꞋasi kamu saena abaꞋi kula Ꞌi Masedonia, noaꞋa laꞋu ta fikutaꞋi ngwae neꞋe kira kwatea mani fuaku. TaꞋi kamuꞋa goꞋo ba kamu Ꞌafi nau. 16 Ma ana kaidaꞋi nau ku oga kwaiꞋafiꞋanga ki saena fanoa Ꞌi Tesalonika, kaumulu ba kamu kwate mani fuaku ana ro kaidaꞋi. 17 Naisi fata laꞋu Ꞌuri fasi Ꞌiri nau ku ngali talau naꞋa ana tae ki neꞋe kamu kwatea fuaku. Bore ma nau ku oga lala na kwaiaraꞋanga God fuamuꞋa ka doe. 18 Aia, nau ku ngalia na ru ki taꞋifau neꞋe kamu kwateꞋe maꞋi fuaku, ma ka doe liufia na ru nau ku ogaꞋi ki. Nau kusi oga naꞋa ta ru, sulia sa Epafroditus kwatea taꞋifau naꞋa kwaiꞋafiꞋanga kamu fuaku. Ru neꞋeri ka diꞋia ta foꞋosi neꞋe moko leꞋa, neꞋe God saeleꞋa fafia. 19 Ma God neꞋe nau ku rao fuana, nia ke baꞋa kwatea fuamuꞋa na ru ki taꞋifau neꞋe kamu boꞋoboꞋo Ꞌuani faꞋasia na ru leꞋa Ꞌoro nia ki. Nia ke kwatea ru neꞋeri ki fuaka sulia sa Jesus Christ. 20 KuluꞋa taꞋifau kuke tafea God na MaꞋa kia tuatua firi! ꞋIu.

AlaꞋanga Ꞌisi ki

21 Nau ku kwatea kwau fata leꞋaleꞋanga nau fuamuꞋa taꞋifau neꞋe kamu faꞋamamana ana sa Jesus Christ. Ma na ngwai asina kia ki neꞋe kami tua kwau Ꞌi neꞋe, kira taꞋifau logo kira kwatea kwau na fata leꞋa leꞋa Ꞌanga kira ki fuaumulu. 22 Na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira faꞋamamana neꞋe kira tua Ꞌi neꞋe Ꞌi Rom, ma ka tasa faꞋasia na ngwai asina kia ki neꞋe kira tua Ꞌi saena luma sa Saesar, na ngwae tatalafaꞋa, kira kwatea logo kwau na fata leꞋa leꞋa Ꞌanga kira ki.

23 Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri na Aofia sa Jesus Christ ke Ꞌofe kamu Ꞌani faꞋataꞋilana na alafeꞋanga nia fuamuꞋa taꞋifau.

✡ 1:30 Acts 16:19-40

Kolose

1

2

3

4

Na KerekereꞋa Sa Paul Fuana Ngwae FaꞋamamana Ki ꞋI Kolose

ꞋI Kolose taꞋi fanoa doe ana abaꞋi kula Ꞌi Asia. Nia 160 kilomita bali fanelana sina ana fanoa doe Ꞌi Efesus. Nia lia diꞋia sa Paul talana noaꞋa kasi leka dao Ꞌi Kolose. Bore ma kaidaꞋi nia tua Ꞌua ana fanoa Ꞌi Efesus, nia kwatea goꞋo ngwae ni rao nia ki fuana faꞋarongoꞋa Ꞌania FaꞋarongoꞋa LeꞋa ana fanoa neꞋe. KaidaꞋi sa Paul keresia na buka neꞋe, nia tua saena na lokafo Ꞌi Rom.

Ti faꞋamanata ꞋosoꞋoso kira tua naꞋa saena siosi Ꞌi Kolose. TaꞋi bali ana faꞋamanata Ꞌanga ꞋosoꞋoso, kira ngwae Grik neꞋe saea Kristin ki kira ke foꞋosia nama Ꞌainsel, ma anoꞋi ru neꞋe toꞋo ana ngasingasi Ꞌanga ki. Ma taꞋi bali ana faꞋamanata ꞋosoꞋoso, kira ngwae Jiu neꞋe saea ngwae ki taꞋifau kike roꞋo nama suli taki sa Moses ma Ꞌolo faꞋataꞋi Ꞌanga (circumcision), ma fuana faꞋa abulana fanga Ꞌoro faꞋasia Kristin ki fuana ꞋanilaniꞋi.

ꞋIu sa Paul ka kerekere fuada ka fata fonea faꞋamanataꞋanga ꞋunaꞋeri ki. Nia saea neꞋe sa Christ naꞋa neꞋe saungaꞋinia ru ki taꞋifau ana magalia neꞋe, ma sulia raoꞋa sa Christ lala neꞋe God ka alaꞋania ngwae ana magalia kira ka leka maꞋi siana. Ka ꞋunaꞋeri, diꞋia kulu faꞋamamana ana sa Christ, niaꞋa goꞋo neꞋe taꞋi kula neꞋe God faꞋamauri kulu ana.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

MauriꞋa mamana ma na raoꞋa sa Christ & 1:1—2:19

MauriꞋa faolu, kaidaꞋi kulu faꞋamamana ana sa Christ & 2:20—4:18

1

Sa Paul fata leꞋa leꞋa ana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Kolose

1 NauꞋa sa Paul, na ngwae ni lifurongo sa Jesus Christ sulia kwaiogaiꞋanga God, faꞋinia na ngwaefuta kia sa Timoti, keroꞋo kerekere kwau fuamuꞋa. 2 KeroꞋo fata leꞋa leꞋa kwau fuamuꞋa ngwae God ki neꞋe kamu tua Ꞌi Kolose. Ma kamu ngwae asina keroꞋo ki, osiꞋana kamu uu ngasi Ꞌani faꞋamamanaꞋanga ana sa Jesus Christ.

Na foꞋongaꞋa keroꞋo fuamuꞋa neꞋe God na MaꞋa kia ke kwaiꞋofe amuꞋa ma ke kwatea na aroaroꞋanga fuamuꞋa.

FoꞋongaꞋa ana baꞋatafeꞋanga

3 Ana kaidaꞋi ki taꞋifau neꞋe keroꞋo foꞋo fuamuꞋa, keroꞋo baꞋatafea God, na MaꞋa sa Jesus Christ na Aofia kia, fuamuꞋa. 4 KeroꞋo baꞋatafea God, sulia keroꞋo rongoa na falafala neꞋe kamu faꞋamamana naꞋa ana sa Jesus Christ faꞋinia na alafeꞋanga kamu fuana ngwae God ki taꞋifau. 5 Aia, ana kaidaꞋi kamu eta rongoa na alaꞋanga mamana neꞋe kira saea Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa, kamu ka faꞋamamana, ma muka alafe fuana ngwae ki, osiꞋana kamu kwaimasi ana na ru leꞋa ki neꞋe God ka salisali fuamuꞋa maꞋi Ꞌi langi. 6 Na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋeri ka takalo fuana ngwae Ꞌoro ki ana kula toꞋotoꞋo ki saena magalia, ma nia neꞋe kwatea na ngwae Ꞌoro ki kira ka sasia ru leꞋa ki. Na ru neꞋeri neꞋe fuli Ꞌi safitamuꞋa ana kaidaꞋi neꞋe kamu etangia rongolana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa ma muka saiana na alafeꞋanga God. 7 Sa Epafras, na ngwae ba faꞋarongo kamu Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa, niaꞋa na ngwae kwaima leꞋa kaimili mala. Nia neꞋe ngwae rao leꞋa sa Jesus Christ faꞋi keroꞋo, ma nia ka rao leꞋa Ꞌi safitamuꞋa logo. 8 Sa Epafras neꞋe faꞋarongo keroꞋo Ꞌani alafeꞋanga kamu ana na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki. Na AnoꞋi ru Abu kwatea naꞋa alafeꞋanga neꞋeri fuamuꞋa.

9 ꞋIta maꞋi keroꞋo ka rongo suli kamu ꞋunaꞋeri, keroꞋo ka inaꞋu ana foꞋongaꞋa fasi Ꞌiri God ke faꞋataꞋinia ru neꞋe nia oga muke sasiꞋi ki, ma na AnoꞋi ru Abu ka Ꞌafi kamu Ꞌiri muke manata saga ma muke malingaꞋinia kwaiogai Ꞌanga nia ki. 10 KeroꞋo foꞋo ꞋunaꞋeri, fasi Ꞌiri neꞋe tuaꞋa kamu ke leka sulia kwaiogaiꞋanga na Aofia, ma ka faꞋasaeleꞋa nia, ma muke bolo fuana sasilana na raoꞋa leꞋa matamata ki taꞋifau, ma muke saiana God ka leꞋa ka tasa liu. 11 Nau ku gania God fasi Ꞌiri nia ke faꞋangasingasi kamu ana na ngasingasiꞋanga doe nia, fasi Ꞌiri muke bolo faꞋinia na ngangataꞋanga Ꞌani ta ru bore Ꞌana faꞋinia mabetauꞋa. Ma muke saeleꞋa, 12 ma muke baꞋatafea God MaꞋa kia, neꞋe kwate muke totolia toꞋongaꞋa ana ru neꞋe God gonia Ꞌi langi ki fuana ngwae nia ki. 13 God lafu kia naꞋa faꞋasia na ꞋinotoꞋanga ana maꞋerodo neꞋe sa Saetan ꞋinotoꞋa Ꞌania, ma nia ka talaꞋi kia kwau Ꞌuana saena ꞋInotoꞋanga na Ngela nia neꞋe nia alafe fuana. 14 Ma na Ngela nia ka loge kia faꞋasia sa Saetan, osiꞋana nia rufuanata naꞋa ana roraꞋa kia ki.

Sa Christ nia talingaꞋi ka tasa

15 Sa Christ neꞋe kulu lisia naꞋa nia neꞋe nununa God neꞋe noaꞋa kulu kasi lisia Ꞌani maaka. Ma nia ka gwaungaꞋi fafia ru neꞋe God nia saungaꞋiniꞋi ki, diꞋia ta ngela faꞋinaꞋonaꞋo neꞋe lia sulia ru ki taꞋifau. 16 Sa Jesus Christ nia Ꞌafia God ana kaidaꞋi God saungaꞋinia naꞋa ru ki taꞋifau maꞋi Ꞌi langi ma Ꞌi ano, ma na ru ki taꞋifau neꞋe kulu lisia, ma ru ki taꞋifau logo neꞋe noaꞋa kulu kasi lisia, ma na ano Ꞌi ru ki neꞋe kira ngasingasiꞋa, ma kika gwaungaꞋi, ma kika ꞋinotoꞋa. Ana sa Jesus Christ, God saungaꞋinia na ru ki taꞋifau, ma God ka saungaꞋinida fuana sa Jesus Christ. 17 Sa Christ nia eta tua naꞋa sui mala na ru ki taꞋifau, ma na ru ki taꞋifau ka tua leꞋa sulia nia gwaungaꞋi fafida. 18 Sa Jesus Christ naꞋa neꞋe gwaꞋi ru ana nonina. Ma na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana, kira naꞋa neꞋe nonina, ma nia ka kwatea mauriꞋa fuada. NiaꞋa na ngwae etaeta neꞋe God taꞋea faꞋasia na maeꞋa, Ꞌiri nia ka talingaꞋi ka tasa fafia naꞋa ru ki taꞋifau. 19 Sa Jesus nia usulia taꞋifau naꞋa God, sulia nia neꞋe kwaiogaiꞋanga God. 20 Ma Ꞌania sa Jesus, God ka olitaꞋinia na ru ki taꞋifau maꞋi Ꞌi ano ma Ꞌi langi fuana. God ka saungaꞋinia na aroaroꞋanga naꞋa Ꞌania na maelana sa Jesus ana Ꞌai rara folo.

21 Ana kaidaꞋi Ꞌi naꞋo, kaumulu tua tau faꞋasia God ma muka malimae logo ana, osiꞋana na abula taꞋangaꞋa ma na manataꞋanga rora ki neꞋe kamu sasiꞋi. 22 Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, osiꞋana maelana sa Jesus, God ka saungaꞋinia na aroaroꞋanga faꞋi kamu. God nia sasi ꞋunaꞋeri Ꞌiri muke sikasika, ma noaꞋa ta ngwae kasi fai fafi kamu Ꞌania ta ru taꞋa, kaidaꞋi nia ngali kamu maꞋi Ꞌi naꞋona God. 23 Nia baꞋa ꞋunaꞋeri, diꞋia muke ngangata Ꞌania faꞋamamanaꞋanga kamu ana sa Jesus Christ, muke uu ngasi Ꞌani fitoꞋonga kamu ki ana na ru neꞋe kamu rongoꞋi sulia ana FaꞋarongoꞋanga LeꞋa. Na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋeri neꞋe kira fata sulia taꞋifau naꞋa fuana na ngwae Ꞌoro saena magalia. Aia, nauꞋa sa Paul logo neꞋe ta ngwae ni rao Ꞌania faꞋatalongaꞋilana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋeri.

Raolana sa Paul fuana na ngwae faꞋamamana ki

24 Ana kaidaꞋi neꞋe, nau ku saeleꞋa sulia nau ku nonifii naꞋa Ꞌaku fuana ꞋafilamuꞋa. Saena noniku nai nonifii diꞋia sa Christ ba nia nonifii. Na nonifiiꞋa nini nau, nau ku nonifii fuana na fikutaꞋi ngwae faꞋamamana neꞋe na nonina sa Christ. 25 God neꞋe fili nau fuana raoꞋa fuana na ngwae faꞋamamana ki. Na raoꞋa nau naꞋa neꞋe faꞋatalongaꞋi lana taꞋifau na fatalana God fuamuꞋa. 26 KaidaꞋi maꞋi Ꞌi naꞋo, God noaꞋa kasi faꞋataꞋi madako ana FaꞋarongoꞋa neꞋe. Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, nia fiꞋi faꞋataꞋinia naꞋa fuana ngwae nia ki. 27 God nia saeleꞋa ka faꞋataꞋinia fuaka na ngwae nia ki, neꞋe na FaꞋarongoꞋa neꞋeri, nia fuana ngwae noaꞋa laꞋu Jiu ki logo. Ma na FaꞋarongoꞋa neꞋeri, neꞋe sa Jesus Christ tua naꞋa aka. Ma sulia nia ꞋunaꞋeri, kulu saiana kuke baꞋa ꞋinotoꞋa faꞋinia God.

28 ꞋUnaꞋeri, keroꞋo ka faꞋatalo sulia sa Jesus Christ fuana ngwae ki taꞋifau. KeroꞋo faꞋamanata na ngwae ki taꞋifau sulia sa Christ, ma keroꞋo ka faꞋabasuda Ꞌiri kike donga. KeroꞋo sasi Ꞌuri Ꞌani liatoꞋo neꞋe keroꞋo toꞋo ana. KeroꞋo sasi Ꞌuri fasi Ꞌiri keroꞋo ke talaꞋia ngwae ki taꞋifau siana God diꞋia naꞋa ngwae neꞋe kira manata ngasi ana sa Jesus Christ. 29 Nau ku rao ngasingasiꞋa ma nau ku sasi ngangata Ꞌani ngasingasiꞋanga doe neꞋe sa Jesus Christ kwatea fuaku, fasi Ꞌiri nai sasia na raoꞋa neꞋeri ki.

2

1 Nau ku oga muke saiana neꞋe nau ku rao ngasingasiꞋa fuamuꞋa, ma fuana ngwae ki neꞋe kira tua saena maꞋe fanoa Ꞌi Laodisea logo, ma fuana sa tai neꞋe noaꞋa kasi lisi nau Ꞌua. 2 Nau ku rao ꞋunaꞋeri sulia nau ku oga nai alungaꞋi kamu, ma Ꞌiri muke alafe fuamuꞋa kwailiu, ma muke saiana taꞋifau naꞋa faꞋarongoꞋa sulia sa Jesus Christ neꞋe God noaꞋa kasi faꞋataꞋinia maꞋi Ꞌi naꞋo. 3 OsiꞋana sa Jesus Christ naꞋa neꞋe ngwae neꞋe bolo fuana kwatelana saiꞋi ruꞋa ma liatoꞋongaꞋa mamana fuana ngwae ki.

4 Na fadalana na kerekereꞋa nau naꞋa fuamuꞋa nia Ꞌuri: Kamu kasi faꞋamamana ana faꞋamanataꞋanga ꞋosoꞋoso neꞋe ti ngwae kira saea, sui bore Ꞌana alaꞋanga neꞋeri ki rongolana nia ka leꞋa. 5 Sui bore Ꞌana nau ku tua tau faꞋasi kamu, nau ku manata toꞋomuꞋa goꞋo Ꞌaku sulia asoa ki. Ma nau ku saeleꞋa liu fafia neꞋe nau ku saiana na faꞋamamanaꞋanga kamu ki ngasi ana sa Jesus Christ.

MauriꞋa faolu sulia sa Jesus Christ

6 Aia, osiꞋana neꞋe kamu faꞋamamana taꞋifau naꞋa sa Jesus Christ na Aofia kamu, na abulalamuꞋa ke faꞋataꞋinia logo neꞋe kamu fiku faꞋinia. 7 Muke dau ngasi naꞋa ana, diꞋia ta Ꞌai ba lalisusu naꞋa saena ano ma ka uu ngasi. Ma muke saungaꞋinia na maurilamuꞋa fafona na ru ki taꞋifau neꞋe nia saea fuamuꞋa Ꞌiri na faꞋamamanaꞋanga kamu ke ngasi ana, diꞋia neꞋe kira faꞋamanata kamu taꞋifau naꞋa Ꞌani. Ma muke baꞋatafea God.

8 Ma muke madafi kamu Ꞌasu Ꞌubani ta ngwae kata soke kamu Ꞌani faꞋamanata Ꞌanga neꞋe noaꞋa Ꞌiri mamana. Na faꞋamanata Ꞌanga neꞋeri, nia leka maꞋi faꞋasia ngwae ki goꞋo Ꞌana, ma faꞋasia na taki neꞋe ngwae ki tala saungaꞋiniꞋi goꞋo Ꞌada ki, ma sulia anoꞋi ru taꞋa ki neꞋe tua saena mamanga, ma noaꞋa laꞋu faꞋasia sa Jesus Christ. 9 God taꞋifau naꞋa neꞋe tua ana nonina sa Jesus Christ. 10 Ma kamuꞋa, God ka kwatea taꞋifau naꞋa na mauriꞋa mamana fuaumulu Ꞌani ꞋadoꞋa kamu faꞋinia sa Jesus Christ. Sa Jesus Christ ꞋinotoꞋa naꞋa fafia ano Ꞌi ru kwaitalaꞋi ki, ma na ngasingasiꞋanga ki taꞋifau.

11 Aia, sa Jesus Christ nia sikilia taꞋifau naꞋa na manataꞋanga rora ki neꞋe suꞋumaꞋi kamu fuana na taꞋangaꞋa, ka diꞋia Ꞌolo faꞋataꞋi Ꞌanga neꞋe Ꞌefoa ꞋuliꞋuli faꞋasia na noni. 12 DuꞋungana ana kaidaꞋi kamu siuabu, nia diꞋia kira ano naꞋa fafi kamu saena kilu gwaꞋu diꞋia neꞋe kira sasia ana sa Jesus Christ. Ma Ꞌania siuabuꞋa logo, kaumulu tataꞋe faꞋasia na maeꞋa faꞋinia sa Jesus Christ sulia na faꞋamamanaꞋanga kamu ana ngasingasiꞋanga God neꞋe taꞋea sa Christ faꞋasia na maeꞋa. 13 Kamu mae naꞋa, osiꞋana kamu abula taꞋa naꞋa, ma kamuꞋa noaꞋa laꞋu na ngwae God ki. Ma God alaꞋania sa Jesus Christ ka faꞋamauri kaumulu, ana kaidaꞋi nia rufuanata ana taꞋangaꞋa kamu ki taꞋifau. Ma kaidaꞋi neꞋe, God ka kwatea naꞋa mauriꞋa faolu fuamuꞋa, diꞋia ba nia taꞋea sa Jesus Christ. Ma God ka rufuanata naꞋa ana taꞋangaꞋa kia ki taꞋifau. 14 Nia ka ongoa taꞋifau naꞋa saena Ꞌaba ru neꞋe kira keresia taꞋangaꞋa kia ki Ꞌi saena. Nia ka lafuda taꞋifau, diꞋia nia ka fotoꞋia ana Ꞌai rara folo faꞋinia sa Jesus Christ. 15 Ma Ꞌania maelana sa Jesus Christ ana Ꞌai rara folo, nia ka liufia naꞋa ano Ꞌi ru taꞋa ki ma ka lafua naꞋa ngasingasiꞋanga kira ki taꞋifau. Ma nia ka faꞋa Ꞌekeda Ꞌi maana ngwae ki taꞋifau.

16 Ma kamu kasi rongo sulia ta ngwae neꞋe ka fata amuꞋa sulia ta fanga tae neꞋe kamu Ꞌania, ma tae neꞋe kamu ka kwaꞋufia, ma sulia logo faꞋi asoa tae neꞋe kamu faꞋa abua, ma faꞋi asoa neꞋe kamu faꞋadoe sulia faꞋi asoa ana madamo faolu ki, ma sulia asoa ana Sabat. 17 OsiꞋana na taki ꞋunaꞋeri ki, ka diꞋia goꞋo Ꞌana na nunuꞋi ru neꞋe ke baꞋa dao maꞋi Ꞌi naꞋona na ru mamana. Na ru mamana naꞋa neꞋe sa Jesus Christ. 18 NoaꞋa kamu kasi alaꞋania ta ngwae kasi faꞋarora kamu faꞋinia faꞋamanataꞋanga rora ki, osiꞋana kamu toꞋo ana kwaiaraꞋa neꞋe God oga ke kwatea fuamuꞋa. NoaꞋa kamu kasi donga ngwae neꞋe enoeno ꞋosoꞋoso ada ki, ma kira ka faꞋadoea nama Ꞌainsel ki. Kira fata baꞋalafe sulia lisilana lialiata ki. Bore ma ru neꞋeri ki, lia boleboleꞋa taꞋifau goꞋo. 19 Ma na ngwae ꞋunaꞋeri ki kira akafoꞋa naꞋa faꞋasia sa Jesus Christ neꞋe nia tua tua ratai ana Ꞌi naꞋo. Sa Jesus Christ naꞋa neꞋe ngwae gwaungaꞋi fuana ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana ki, diꞋia na gwauna ngwae ba nia gwaungaꞋi ana nonina. Ma kulu diꞋia na nonina, ma God ka kwatea mauriꞋa fuaka, ma ka faꞋangasingasi kia, ma ka dau fiku kia, Ꞌiri kuke bulao maꞋi Ꞌani taꞋi noni sulia na kwaiogaiꞋanga God.

MauriꞋa faolu faꞋinia sa Christ

20 Ana kaidaꞋi sa Jesus Christ nia mae, kamu diꞋia kamu mae logo faꞋinia, ma nia ka loge kamu naꞋa faꞋasia na taki neꞋe ngwae ki saungaꞋiniꞋi Ꞌada talada. Aia, faꞋuta neꞋe falafala kamu ka leka goꞋo Ꞌana sulia na taki neꞋe ngwae ki kira saungaꞋiniꞋi goꞋo Ꞌada talada? FaꞋuta neꞋe muka roꞋosulia na taki neꞋe kira fata Ꞌuri Ꞌani ki, 21 “NoaꞋa Ꞌoe kosi sama toꞋona na ru loꞋoko, ma noaꞋa Ꞌoe kosi Ꞌania na fanga loꞋoko.” 22 Na taki neꞋeri ki fata goꞋo Ꞌada sulia na ru neꞋe ke baꞋa funu logo buri Ꞌana ngwae ki kira Ꞌania taꞋifau. Na ngwae goꞋo Ꞌana neꞋe saungaꞋinia na faꞋamanataꞋanga neꞋeri ki. 23 Na taki neꞋeri ki rongolana leꞋa, diꞋia niꞋi sakatafa maꞋi faꞋasia na ngwae liatoꞋo. Kira ka suꞋumaꞋi kamu Ꞌuana na foꞋosilana Ꞌainsel ki, ma na enoenoꞋanga ꞋosoꞋoso goꞋo Ꞌana, ma Ꞌuana faꞋafiilana noni goꞋo Ꞌana. Bore ma na taki neꞋeri ki kasi bolo goꞋo fuana kwaiꞋafilana ngwae fasi Ꞌiri nia logea goꞋo kwaiogai taꞋa ki Ꞌani nonina.

3

1 Ana kaidaꞋi God taꞋea sa Jesus Christ faꞋasia na maeꞋa Ꞌuana na mauriꞋa, nia ka ꞋunaꞋeri logo ka kwatea logo mauriꞋa mamana fuaka faꞋinia sa Christ. DuꞋungana ru neꞋe, muke manata sulia na ru ki Ꞌi langi, na kula neꞋe sa Jesus Christ ka tua Ꞌania na ꞋinotoꞋanga ana bali lima ꞋoloꞋolo ana God. 2 Muke manata sulia na ru ki Ꞌi langi, ma noaꞋa laꞋu sulia na ru ki saena magalia neꞋe Ꞌi ano goꞋo. 3 KaidaꞋi sa Christ mae, kamu bore mae logo ma na mauriꞋa mamana kamu ka tua ago naꞋa faꞋinia sa Christ neꞋe tua rabi ana God. 4 Sa Jesus Christ naꞋa neꞋe na gwalona na mauriꞋa mamana kamu. Ma kaidaꞋi nia ke baꞋa faꞋataꞋi maꞋi Ꞌi neꞋe, na mauriꞋa mamana kamu logo ke faꞋataꞋi maꞋi faꞋinia ma muke ꞋinotoꞋa faꞋinia.

MauriꞋa Ꞌua ma na mauriꞋa faolu

5 DuꞋungana ru neꞋeri, muke faꞋamaea taꞋifau naꞋa kwaiogaiꞋanga taꞋa kamu ki ana noni fuana kakabaraꞋanga, ma na abulaꞋanga taꞋa, ma na kwaiogaiꞋanga taꞋa ki, ma na gugutaꞋanga (sulia neꞋe gugutaꞋanga diꞋia logo na foꞋosilana ta god matamata). 6 Na abula taꞋangaꞋa ꞋunaꞋeri ki, God ke baꞋa kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuana ngwae noaꞋa kasi roꞋosulia ki. 7 Ana taꞋi kaidaꞋi Ꞌi naꞋo, sui mala kamu ka fiꞋi faꞋamamana ana sa Jesus, kamu oga ꞋamuꞋa lekaꞋa sulia kwaiogaiꞋanga taꞋa neꞋeri ki. 8 Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, muke sikarangaꞋinia faꞋasia na mauriꞋa kamu na abula taꞋangaꞋa neꞋe ki: saetaꞋanga, ma na ꞋailaꞋanga, ma na alaꞋanga taꞋa ki, ma na fata susualaꞋanga ki. 9 Ma noaꞋa kamu kasi soke kamu kwailiu, sulia kaumulu danga taꞋifau naꞋa Ꞌani na falafala ana mauriꞋa neꞋeri Ꞌi naꞋo, 10 ma muke tua Ꞌani na mauriꞋa faolu neꞋe God saungaꞋinia. OsiꞋana nia faꞋafaolu kamu sulia asoa ki taꞋifau fasi Ꞌiri neꞋe maurilamuꞋa ka usulia niaꞋa, ma muka sai leꞋa ana niaꞋa. 11 Ma osiꞋana neꞋe God faꞋafaolu kia, ka noaꞋa ta matamataꞋanga Ꞌi safitana ngwae Jiu ki, ma na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, ma na ngwae Ꞌolo faꞋataꞋinia faꞋinia ngwae kasi Ꞌolo faꞋataꞋinia ki. NoaꞋa ta matamataꞋanga Ꞌi safitana kuluꞋa ma na ngwae neꞋe noaꞋa kasi saiana alaꞋanga Grik diꞋia na ngwae Ꞌi Sitian ki. Ma noaꞋa ta matamataꞋanga Ꞌi safitana na ngwae rao, ma na ngwae ꞋaꞋana. Sa Jesus Christ goꞋo neꞋe nia talingaꞋi, ma nia ka tua saena maurilana na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira toꞋo ana mauriꞋa faolu neꞋe faꞋasi nia.

12 KamuꞋa ngwae God ki, ma nia alafe fuamuꞋa, ma ka fili kamu Ꞌiri kamuꞋa na ngwae nia ki naꞋa. OsiꞋana na ru neꞋeri, muke kwaimanatai fuana ngwae ki, ma muke sasi leꞋa, ma muke faꞋatiꞋitiꞋi kamu talamuꞋa, ma muke tua enoeno, ma muke mabetau. 13 Ma noaꞋa kamu kasi saetaꞋa ꞋaliꞋali fuamuꞋa kwailiu. Ma diꞋia ta ngwae ka sasia ta ru taꞋa amuꞋa, muke rufuanata ana faꞋinia. Muke rufuanata amuꞋa kwailiu, diꞋia logo na Aofia nia rufuanata naꞋa ana na roraꞋa kamu ki. 14 Ma ka tasa ana ru neꞋe ki taꞋifau, muke alafe fuamuꞋa kwailiu fasi Ꞌiri muke tua Ꞌani ꞋadoꞋa leꞋa. 15 Na aroaroꞋanga neꞋe sa Jesus Christ kwatea nia talaꞋi kamu Ꞌani ru ki taꞋifau neꞋe kamu fuliꞋi. OsiꞋana God saungaꞋi kamu Ꞌiri muke Ꞌado fiku Ꞌani taꞋi noni, ma fasi Ꞌiri muke tua Ꞌani na aroaroꞋanga neꞋeri. Ma muke baꞋatafea God sulia asoa ki. 16 Muke alaꞋania na alaꞋanga leꞋa sa Jesus Christ ki ka tua ma ka fungu Ꞌi saena maurilamuꞋa. Muke faꞋamanata kamu kwailiu Ꞌani alaꞋanga sa Jesus ki. Muke sasi Ꞌuri Ꞌani liatoꞋongaꞋa neꞋe kamu toꞋo ana. Muke ngulia Sam ki ma na ngu abu ki. Muke ngu sulia God faꞋinia na baꞋatafelana. 17 Ma ru ki taꞋifau neꞋe kamu sasiꞋi ma muke saea, muke sasiꞋi diꞋia na ngwae sa Jesus na Aofia ki. Muke baꞋatafea God na MaꞋa Ꞌani sa Jesus Christ.

AbulaꞋanga leꞋa

18 Aia, kini neꞋe kamu Ꞌafe naꞋa ki, muke roꞋosulia na araꞋi kamu ki, sulia na falafala neꞋeri bolo faꞋinia ngwae kira faꞋamamana ana sa Christ ki kike sasi sulia.

19 Ngwae neꞋe kamu araꞋi ki, muke alafe fuana Ꞌafe kamu ki, ma muke mabe faꞋinida.

20 Ngela ki, muke roꞋosulia na maꞋa faꞋinia teꞋa kamu ki sulia asoa ki, sulia nia neꞋe ru God nia saeleꞋa faꞋinia.

21 Ma na maꞋa ki faꞋinia teꞋa ki, noaꞋa kamu kasi fata balubaluꞋa fuana na ngela kamu ki, Ꞌasu Ꞌubani kira kasi oga naꞋa na roꞋongaꞋa suli kamu.

22 Ma kamu ngwae rao ꞋoꞋo ki, muke roꞋo nama sulia na ngwae kira ꞋaꞋana fuamuꞋa ki. NoaꞋa laꞋu ana kaidaꞋi neꞋe kira bubungi kamu goꞋo Ꞌiri kike alafafia na raoꞋa kamu ki. Muke iliili Ꞌuana raoꞋa leꞋa fuana na faꞋadoelamuꞋa fuana na Aofia. 23 Na raoꞋa tae neꞋe kamu sasia, muke sasia Ꞌani na ngasingasiꞋanga kamu taꞋifau, diꞋia kamu rao fuana na Aofia, ma noaꞋa laꞋu fuana na ngwae goꞋo Ꞌana. 24 Muke manata toꞋona ru neꞋe: Na Aofia ke baꞋa kwatea kwaiaraꞋa nia neꞋe nia eta fataꞋa Ꞌani fuana ngwae nia ki. Ma sa Jesus Christ neꞋe na ngwae ꞋaꞋana neꞋe kamu rao mamana fuana. 25 Ma sa tai neꞋe ka fulia na taꞋangaꞋa, nia ke baꞋa ngalia logo na kwaꞋikwaꞋinga osiꞋana roraꞋa nia sasia. OsiꞋana God noaꞋa kasi efoa naꞋa matalangaꞋinga nia.

4

1 Kamu ngwae ꞋaꞋana ki, muke sasi leꞋa fuana ngwae rao kamu ki ana falafala neꞋe saga ma ka bolo faꞋinida. Muke manata toꞋona neꞋe taꞋi ngwae ꞋaꞋana fuamuꞋa nia tua maꞋi langi. 2 KaidaꞋi kamu foꞋo, muke tua ni lialia, ma muke ꞋidufaꞋi baꞋatafea God. 3 Ana kaidaꞋi ki taꞋifau neꞋe kamu foꞋo ana, foꞋo logo fuamiroꞋo Ꞌiri God ke kwatea ka talangwaraꞋu fuamiroꞋo fuana faꞋatalongaꞋilana fatalana sulia sa Christ neꞋe God noaꞋa kasi faꞋataꞋi madako ana Ꞌi naꞋo maꞋi. Aia, nau ku tua saena luma ni lokafo ana kaidaꞋi neꞋe, sulia neꞋe nau ku faꞋarongo Ꞌani fatalana God. 4 Aia, muke foꞋo fasi Ꞌiri ka talangwaraꞋu fuana nai faꞋatalongaꞋinia fatalana Christ ka madako.

5 Muke tua Ꞌani liatoꞋo fuana ngwae neꞋe kasi faꞋamamana Ꞌua ana sa Christ ki. Ana kaidaꞋi ki taꞋifau, muke faꞋataꞋinia fuada neꞋe tualamuꞋa nia ꞋoloꞋolo. 6 Ma kaidaꞋi kamu alaꞋa faꞋinida, na alaꞋanga kamu ka tua madako ma ka leꞋa. Ma muke saiana olisi ꞋoloꞋoloꞋa ana saefiloꞋa ngwae ki taꞋifau.

Fata leꞋangaꞋa Ꞌisi ki

7 Sa Tikikus nia ta ngwae asina alafe akulu, ma nia rao leꞋa fuana sa Jesus, ma nia ta ngwae rao faꞋi nau ana raoꞋa na Aofia kia. Nia ke baꞋa alaꞋa suli nau fuamuꞋa. 8 Nau ku kwate nia kwau siaumulu, Ꞌiri nia ke faꞋasaeleꞋa kamu Ꞌani alaꞋanga nia suli kaimili. 9 Sa Onesimus leka logo kwau faꞋinia, na ngwae asina kwaima leꞋaleꞋa ba rao noni maꞋudi ma niaꞋa logo ta ngwae ana fikuꞋa kamu. Kulu saeleꞋa ana. Kera ke baꞋa faꞋarongo Ꞌani ru ki taꞋifau neꞋe fuli kwaꞋu Ꞌi neꞋe.

10 Sa Aristakus neꞋe tua Ꞌua Ꞌi neꞋe faꞋinau saena luma ni lokafo, nia kwatea kwau na fata leꞋa leꞋa Ꞌanga nia ki fuamuꞋa, faꞋinia logo sa Mark, na diꞋi ba sa Banabas. (Nau ku kwatea naꞋa kwau na alaꞋanga nau ki fuamuꞋa sulia sa Mark Ꞌiri muke kwaloa diꞋia nia dao kwau siaumulu ana ta kaidaꞋi.) 11 Ma sa Josua ba kira saea logo Ꞌani sa Justus ka kwatea logo kwau fata leꞋa leꞋa Ꞌanga nia ki fuamuꞋa. Na uulu ngwae Jiu ki neꞋeriꞋa, kira rao faꞋi nau fuana na ꞋInotoꞋanga God, sulia noaꞋa ta ngwae Jiu laꞋu neꞋe ka rao faꞋi nau. Na uulu ngwae neꞋeri ki goꞋo neꞋe kira Ꞌafi leꞋa aku.

12 Sa Epafras ka kwatea logo kwau fata leꞋa leꞋa Ꞌanga nia ki fuamuꞋa. Nia ta ngwae ana fikuꞋa kamu ma na ngwae rao sa Jesus Christ logo. Nia foꞋo fuamuꞋa sulia asoa, ka gania God Ꞌiri muke uu ngasi, ma muke ngangata Ꞌani faꞋamamanaꞋanga kamu ana roꞋongaꞋa sulia kwaiogaiꞋanga God ki. 13 NauꞋa talaku, nau ku sai leꞋa ana niaꞋa neꞋe rao ngasi fuana ꞋafilamuꞋa faꞋinia na ngwae neꞋe kira tua saena maꞋe fanoa Ꞌi Laodisea ma Ꞌi Herapolis. 14 Ma sa Luke na ngwae kwaigurai kia faꞋinia sa Demas, kera kwatea logo kwau na fata leꞋa leꞋa Ꞌanga kera ki fuamuꞋa.

15 Muke kwatea logo na fata leꞋa leꞋa Ꞌanga kaimili fuana na ngwai asina kia ki neꞋe kira tua saena maꞋe fanoa Ꞌi Laodisea ma fuana Ꞌi Nimfa faꞋinia na ngwae faꞋamamana neꞋe kira fiku Ꞌi saena luma nia ki. 16 Buri Ꞌana neꞋe kamu toꞋomani naꞋa kerekereꞋa neꞋe ka sui, kamu ke kwatea logo fuana fiku taꞋi ngwae Ꞌi Laodisea Ꞌiri kira ke toꞋomaꞋinia. Ma kamu ke toꞋomani logo na kerekereꞋa neꞋe nau ku keresia fuana fikutaꞋi ngwae Ꞌi Laodisea. 17 Muke faꞋarongoa sa Arkipus ka faꞋasuia naꞋa raoꞋa neꞋe Aofia kwatea nia ka sasia.

18 Aia, Ꞌani limaku talaku nau ku keresia fata leꞋa leꞋa Ꞌanga neꞋe nau ki fuamuꞋa. NoaꞋa kamu kasi manata bura logo Ꞌani neꞋe nau ku tua saena luma ni lokafo.

Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri God ke Ꞌofe leꞋa amuꞋa Ꞌani alafe Ꞌanga nia.

1 Tesalonika

1

2

3

4

5

Na Etana KerekereꞋa Sa Paul Fuana Ngwae FaꞋamamana Ki ꞋI Tesalonika

ꞋI Tesalonika niaꞋa taꞋi fanoa ana abaꞋi kula Ꞌi Masedonia. Sa Paul talana naꞋa neꞋe leka Ꞌi Tesalonika ka faꞋarongo Ꞌania FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuana ngwaꞋi toꞋa ana fanoa doe neꞋeri. Na ngwae Ꞌoro noaꞋa laꞋu Jiu ki, kira faꞋamamana, ma kika donga faꞋamanataꞋanga nia. Bore ma ka Ꞌiri tau goꞋo, ti ngwae Jiu, kira ka ogalaꞋa fuana sa Paul, osiꞋana ngwae Ꞌoro ki naꞋa kira saiana rongo sulia alaꞋanga leꞋa sa Paul. GoꞋo ma kira ka inamu ana sa Paul ka leka naꞋa faꞋasia fanoa neꞋeri, ma nia ka leka laꞋu Ꞌuana Ꞌi Berea (Acts 17:1-15).

Ti ngwae Ꞌi Tesalonika, kira sui faꞋasia raoꞋa ki, duꞋungana kira fia fasi na Aofia ke dao ꞋaliꞋali naꞋa maꞋi. Ti ngwae laꞋu kika manata Ꞌabera sulia na ngwae kwaima kira ki eta mae mala Ꞌi naꞋona olilana maꞋi sa Jesus. ꞋUnaꞋeri, saena buka neꞋe, sa Paul ka faꞋasaga manatada sulia olilana maꞋi sa Christ. Nia saea fuada fuana kira ke inaꞋu ana raoꞋa kira ki Ꞌania liaꞋi ngwae aroaro, leleka ka dao ana kaidaꞋi sa Christ ke baꞋa oli laꞋu maꞋi.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

Sa Paul baꞋatafea ngwae Ꞌi Tesalonika fuana fitoꞋonga kira ma na raoꞋa leꞋa kira ki & 1:1—3:13

FaꞋamanataꞋanga sulia na abulaꞋanga neꞋe faꞋasaeleꞋa God & 4:1-12

FaꞋamanataꞋanga sulia olilana maꞋi sa Jesus Christ & 4:13—5:11

FaꞋamanataꞋanga Ꞌisi & 5:12-28

1

1 Kaimili sa Silas faꞋinia sa Timoti ma nauꞋa sa Paul neꞋe kami kerekere kwau fuamuꞋa na ngwae neꞋe kamu faꞋamamana ma muka tua Ꞌi Tesalonika, na ngwae God na MaꞋa kia ma na Aofia sa Jesus Christ.

Kaimili foꞋo Ꞌiri God ke kwaiꞋofe amuꞋa ma ke kwatea na aroaroꞋanga fuamuꞋa.

Na mauriꞋa faꞋinia na faꞋamamanaꞋanga na ngwae Ꞌi Tesalonika ki

2 Kami ꞋidufaꞋi baꞋatafea God fuaumulu taꞋifau, kaidaꞋi kami foꞋo fuamuꞋa. 3 OsiꞋana kaidaꞋi kami foꞋosia God na MaꞋa kia, kami ꞋidufaꞋi manata toꞋona na abulaꞋanga leꞋa kamu sulia na faꞋamamanaꞋanga kamu, ma na raoꞋa leꞋa neꞋe kamu sasia ki sulia na alafeꞋanga kamu ki, ma na fitoꞋonga ngangata kamu ana daolana maꞋi na Aofia sa Jesus Christ.

4 Ngwaefuta nau kina Ꞌae, kaimili saiana God nia alafe fuamuꞋa, ma ka fili kamu naꞋa fuana ngwae nia ki. 5 Ana etangilana ba kami faꞋarongo Ꞌani na FaꞋarongoꞋanga LeꞋa fuaumulu, noaꞋa kami kasi fata goꞋo Ꞌani alaꞋanga kaimili ki. Bore ma, kami faꞋarongo kamu Ꞌani ngasingasiꞋanga ana na AnoꞋi ru Abu, ma kami ka faꞋataꞋinia neꞋe kami saiana na FaꞋarongoꞋanga LeꞋa ba nia mamana taꞋifau. Ma kamu sai leꞋa goꞋo amuꞋa, ana kaidaꞋi kami tua faꞋi kamu, na falafala kami ki leꞋa taꞋifau fasi Ꞌiri mike Ꞌafi kamu Ꞌiri muke faꞋamamana ana alaꞋa lamiꞋa. 6 Ma kamu faꞋamamana ana FaꞋarongoꞋanga LeꞋa, ma kamu ka saeleꞋa goꞋo aumulu, osiꞋana na AnoꞋi ru Abu neꞋe faꞋasaeleꞋa kamu, sui bore Ꞌana ngwae ki kika kwatea na ꞋafitaꞋiꞋanga Ꞌoro ki fuaumulu osiꞋana kamu faꞋamamana ana sa Jesus Christ. Ma kaumulu ka sasi sulia na falafala kami taꞋifau naꞋa ma na falafala na Aofia sa Jesus logo. 7 Ma osiꞋana na abulalamuꞋa ꞋunaꞋeri, kamu ka diꞋia naꞋa na faꞋataꞋilana fuana na ngwae faꞋamamana ki taꞋifau neꞋe kira tua saena abaꞋi kula Ꞌi Masedonia ma abaꞋi kula Ꞌi Gris. Kira ka sasi logo suli kamu. 8 Ma faꞋasi kaumulu logo Ꞌi neꞋe, na faꞋarongoꞋanga sulia na Aofia ka talofia saena Ꞌi Masedonia ma Ꞌi Gris. Ma na ngwae ana fanoa ki taꞋifau neꞋe kira rongoa logo faꞋarongoꞋa sulia na faꞋamamanaꞋanga kamu ana God. DuꞋungana nia ꞋunaꞋeri, noaꞋa kami kasi faꞋarongoa naꞋa ti ngwae sulia kamuꞋa. 9 Na ngwae neꞋeri ki taꞋifau talada, kira ka fata naꞋa sulia na kwaikwaloiꞋanga kamu fuaimili, ana kaidaꞋi kami dao kwau ana fanoa kamu. Ma kira ka alaꞋa sulia na sakadola Ꞌanga kamu faꞋasia na foꞋosilana na mala mala god ki Ꞌiri muka foꞋosia naꞋa God neꞋe mamana ma ka mauri. 10 Kira saea logo neꞋe kamu masia naꞋa na olilana maꞋi na Ngela God faꞋasia Ꞌi langi. Nia naꞋa neꞋe sa Jesus neꞋe God taꞋea faꞋasia na maeꞋa. Ma sa Jesus ka loge kia faꞋasia na kwaꞋikwaꞋinga neꞋe God ke baꞋa kwatea maꞋi.

2

Na raoꞋa sa Paul Ꞌi Tesalonika

(Acts 17:1-9)

1 Ngwaefuta nau kina Ꞌae, kaumulu saiana na lekaꞋa kaimili kwau Ꞌuana saena maꞋe fanoa kamu nia noaꞋa kasi ꞋoꞋo. 2 Kaumulu saiana na ru taꞋa ki neꞋe kira saea aimili, ma kira ka faꞋakaisi kaimili saena maꞋe fanoa Ꞌi Filipae✡ sui mala kami fiꞋi leka Ꞌuana maꞋe fanoa kaumulu. Ma sui bore Ꞌana ngwae Ꞌoro saena fanoa kaumulu kira ka sasi Ꞌuana fone laimili, noaꞋa kami kasi maꞋu Ꞌani faꞋarongolamuꞋa Ꞌania FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe sakatafa maꞋi faꞋasia God. NoaꞋa kami kasi maꞋu sulia God nia kwaiꞋafi aimili fasi Ꞌiri mike fata noniraꞋa. 3 Na faꞋataloꞋanga kaimili, nia noaꞋa kasi sakatafa maꞋi ana ta manata roraꞋa nama ta kwaiogaiꞋanga neꞋe taꞋa. Ma noaꞋa kami kasi sokea goꞋo ta ngwae. 4 God alafafi kaimili fuana faꞋataloꞋa Ꞌani fatalana. Ma nia ka fitoꞋo aimili fuana na faꞋataloꞋa Ꞌani FaꞋarongoꞋanga LeꞋa. ꞋUnaꞋeri neꞋe, kami iliili Ꞌuana na faꞋasaeleꞋalana God neꞋe saiana na manataꞋanga kami ki. Ma noaꞋa kami kasi iliili Ꞌuana faꞋasaeleꞋalana ngwae ki.

5 Kaumulu sai logo ana na alaꞋanga ba kami fata Ꞌani Ꞌi safitamuꞋa, noaꞋa laꞋu na ꞋosoꞋa ba fuana faꞋasaeleꞋa lamuꞋa. Ma na ru ba kami saeꞋe ki, noaꞋa laꞋu fuana todalana mani. God saiana neꞋe noaꞋa kami kasi Ꞌoso. 6 Ma noaꞋa kami kasi sasi laꞋu Ꞌuana ta faꞋa ꞋinotoꞋanga faꞋasi kamu nama faꞋasia ti ngwae laꞋu. 7 Kami na ngwae ni lifurongoꞋanga sa Jesus Christ ki, ma kami bolo fuana mika baꞋe kamu fuana sasilana ru ki fuaimili. Bore ma noaꞋa kami kasi sasi goꞋo ꞋunaꞋeri. Ma abula lamiꞋa ka mabe goꞋo Ꞌaimili fuamuꞋa, diꞋia ta teꞋa neꞋe lia sulia na ngela nia ki. 8 Kaimili alafe liu fuaumulu neꞋe kaimili ka maꞋudi fuana faꞋataloꞋa sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe leka maꞋi faꞋasia God. Ma kaimili ka maꞋudi logo fuana maeꞋa fuana ꞋafilamuꞋa, osiꞋana neꞋe kami lia doe liu amuꞋa.

9 Ngwaefuta nau kina Ꞌae, kami saiana kamu manata goꞋo Ꞌaumulu toꞋona na rao ngasingasiꞋanga ba kami sasi Ꞌi safitamuꞋa ki. Ana kaidaꞋi ba kami faꞋarongo Ꞌani na FaꞋarongoꞋanga LeꞋa neꞋe Ꞌita maꞋi faꞋasia God fuamuꞋa, kami ka rao ngasingasiꞋa logo sulia asoa ma rodo fuana fangalaimili, Ꞌiri na tuaꞋa kaimili noaꞋa kasi kwatea ta ꞋafitaꞋiꞋanga fuaumulu. 10 Kamu saiana, diꞋia logo neꞋe God saiana ru neꞋe nia mamana: Ana kaidaꞋi ba kami tua maꞋi faꞋi kaumulu, na ngwae faꞋamamana ki, noaꞋa goꞋo ta ru neꞋe kami sasia ma ka bolo fuana kamu ka giosi kami Ꞌani abulaꞋanga kaimili fuaumulu. Sulia na abulaꞋanga kaimili fuaumulu nia leꞋa ma ka saga taꞋifau. 11 Kaumulu sai naꞋa ana taꞋifau na ru neꞋe kami sasiꞋi ki fuana taꞋi taꞋi ngwaeꞋa amuꞋa leꞋa taꞋifau naꞋa, ka diꞋia na abulalana ta maꞋa fuana ngela nia ki. 12 Sulia kami fata ni kwairaduꞋa amuꞋa, ma kami ka iribobo amuꞋa, ma kami ka Ꞌengo kamu logo fasi Ꞌiri na mauriꞋa kamu ki ke faꞋasaeleꞋa God. Ma nia sae kamu naꞋa Ꞌiri nia ka tatalafaꞋa fuamuꞋa ma muke Ꞌado ana ꞋinotoꞋanga nia.

13 Aia, ma ta ru laꞋu neꞋe kwatea ma kami ka ꞋidufaꞋi baꞋatafea God fafia, nia Ꞌuri: Ana kaidaꞋi ba kami faꞋarongo Ꞌani fatalana God fuaumulu, kaumulu faꞋamamana ana, osiꞋana kamu lia saiana nia Ꞌita maꞋi faꞋasia God, ma ka noaꞋa laꞋu faꞋasia na ngwae goꞋo Ꞌana. Na fatalana God neꞋeri rokisi kamu neꞋe kamu faꞋamamana ana.

14 Ngwaefuta nau kina Ꞌae, na ngwae kamu ki neꞋe faꞋakaisi kamu. Ta neꞋe muka sasi sulia na ngwae faꞋamamana saena fiku taꞋi ngwae God Ꞌi Judea, osiꞋana kira faꞋamamana ana sa Jesus, ma ngwae kira ki Ꞌi Jiu logo neꞋe faꞋakaisida. 15 Aia, ma na Jiu ki ba kira saungia naꞋa profet ki Ꞌi naꞋo maꞋi, ma faꞋinia logo na Aofia sa Jesus. Ma kira ka lali kaimili logo. Na abulaꞋanga kira ki leka tau liu faꞋasia na kwaiogaiꞋanga God, ma kira ka tataꞋe saulia ngwae ki taꞋifau. 16 Sulia kira sasi Ꞌuana fonelaimili faꞋasia faꞋataloꞋanga fuamuꞋa na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, Ꞌiri God ke faꞋamauri kamu. ꞋUnaꞋeri kira donga naꞋa taꞋangaꞋa Ꞌoro liu ki, ma ana kaidaꞋi neꞋe, God ka kwatea naꞋa kwaꞋikwaꞋinga fuada.

Sa Paul nia oga liua ka leka laꞋu Ꞌuana Ꞌi Tesalonika

17 Ngwaefuta nau kina Ꞌae, kaimili niniꞋa, kaidaꞋi ba na malimae kaimili ki kira lali kaimili faꞋasi kamu ana kaidaꞋi dokodoko neꞋeri, noaꞋa kami kasi manata bura goꞋo amuꞋa. Ma na lia Ꞌi ngwae kami ka figwanu liu goꞋo sulia kami kasi tua faꞋi kamu, ma kami ka sasi ngangata Ꞌuana lisilamuꞋa laꞋu ana ta kaidaꞋi. 18 Kami oga mika oli laꞋu maꞋi siamuꞋa Ꞌi Tesalonika. Ma nauꞋa sa Paul, nau ku iliili Ꞌuana lekaꞋa laꞋu kwau siaumulu ana kaidaꞋi ki, bore ma sa Saetan neꞋe fone kaimili faꞋasia lekaꞋa kwau. 19 Na ru neꞋe kwate ma kami ka oga lekaꞋa kwau nia Ꞌuri: Kamu kwaloa sa Jesus osiꞋana fatalamiꞋa, ru neꞋe kwate ma kami ka saeleꞋa liu, mika manata toꞋo ma kami ke baꞋa saeleꞋa Ꞌi maana na Aofia sa Jesus ana kaidaꞋi nia ke dao maꞋi. 20 ꞋIu, kaumulu naꞋa neꞋe kwate ma kami ka fata baꞋalafe ma kami ka saeleꞋa!

3

1 Ma ana kaidaꞋi kaimili uulu ngwae neꞋe ki, kami tua tau naꞋa maꞋi faꞋasi kamu, kami manata Ꞌabera naꞋa, ma kami fia nia leꞋa Ꞌiri neꞋe keroꞋo sa Silas, ka tua ꞋamiroꞋo saena maꞋe fanoa doe nini Ꞌi Atens, 2 ma keroꞋo ka kwatea kwau sa Timoti siamuꞋa.✡ Sa Timoti neꞋe na ngwae asina kia, ma na ngwae rao God logo faꞋi keroꞋo fuana faꞋatalongaꞋilana na FaꞋarongoꞋanga LeꞋa sulia sa Jesus Christ. KeroꞋo kwatea kwau fasi Ꞌiri nia ke radu kamu ma ka faꞋangasingasia na faꞋamamanaꞋanga kamu, 3 Ꞌasu Ꞌubani ta ngwae amuꞋa kata abula faꞋasia na faꞋamamanaꞋanga sulia na ngwae neꞋe kira faꞋakaisi kamu. Aia, muke saiana kuluꞋa ngwae neꞋe kulu faꞋamamana ki, kuke toꞋo ana ꞋafitaꞋiꞋanga ki. 4 OsiꞋana kaidaꞋi ba kami tua Ꞌua maꞋi faꞋi kaumulu, kaimili ka faꞋarongo kaumulu Ꞌani neꞋe kike baꞋa faꞋakaisi kulu. Ma kamu ka saiana kira sasia naꞋa ꞋunaꞋeri. 5 Ma osiꞋana faꞋakaisiꞋanga neꞋeri, nau ku Ꞌabera liu suli kaumulu, ma nau ku maꞋu, Ꞌasu Ꞌubani sa Saetan ka liufi kamu Ꞌani na ilitoꞋonga nia ki, ma na raoꞋa ulafu leꞋa ki ba kami sasiꞋi Ꞌi safitamuꞋa ka diꞋia goꞋo Ꞌana ta ru ꞋoꞋo. ꞋUnaꞋeri ba nau ku asungaꞋinia kwau sa Timoti siaumulu, Ꞌiri nia ke saiana neꞋe faꞋamamanaꞋanga kamu ki nia faꞋuta. 6 Ma niniꞋari, sa Timoti nia fiꞋi dao goꞋo maꞋi Ꞌi neꞋe, nia ka alaꞋa Ꞌani alaꞋanga leꞋa ki sulia na faꞋamamanaꞋanga kamu ana God nia ngasi Ꞌua, ma na alafeꞋanga fuamuꞋa kwailiu ka doe Ꞌua. Ma nia ka faꞋarongo logo Ꞌani neꞋe kamu manata leꞋa suli kaimili, ma kamu ka oga lisilaimili, diꞋia logo neꞋe kami oga lisilamuꞋa. 7 Ngwaefuta nau kina Ꞌae, Ꞌi duꞋungana faꞋarongoꞋa neꞋeri, sui bore Ꞌana kami ka kwaimanatai ma na ꞋafitaꞋiꞋanga doe ki ka dao fafi kaimili, kami saeleꞋa liu suli kamu ma na faꞋamamanaꞋanga kamu ki. 8 Na mauri lamiꞋa fiꞋi leꞋa liu Ꞌi niniꞋari, sulia neꞋe kami rongoa na faꞋamamanaꞋanga kamu ana na Aofia nia ngasi. 9 Kami ka baꞋatafea liua God kia, osiꞋana kamu uu ngasi. Ana kaidaꞋi kaimili foꞋo, kami saeleꞋa liu suli kamu. 10 Kami ka foꞋo ngangata sulia asoa ma na rodo fasi Ꞌiri God ke kwatea ka talangwaraꞋu fuaimili fuana lisilaumulu laꞋu Ꞌiri kami ke faꞋangasingasia na faꞋamamanaꞋanga kamu ki, fasi Ꞌiri ke ngasi leꞋa laꞋu.

11 Kami foꞋo Ꞌiri God na MaꞋa kia ma faꞋinia na Aofia kia sa Jesus ka kwatea ka talangwaraꞋu Ꞌiri kami ke dao kwau siamuꞋa. 12 Kami foꞋo logo fasi Ꞌiri na Aofia ke kwatea na alafeꞋanga kamu fuamuꞋa kwailiu ma fuana ngwae ki taꞋifau ka doe diꞋia logo na alafeꞋanga kaimili fuaumulu neꞋe doe. 13 Kami foꞋo logo Ꞌiri nia ke faꞋangasingasia na maurilamuꞋa, ma muke baꞋa leꞋa taꞋifau ma muke saga Ꞌi maana God na MaꞋa kia, ana kaidaꞋi na Aofia sa Jesus ke baꞋa dao maꞋi ma ka fiku faꞋinia na ngwae nia ki taꞋifau.

4

Na mauriꞋa neꞋe faꞋasaeleꞋa God

1 Aia, ngwaefuta kina Ꞌae, kami faꞋamanata naꞋa Ꞌani taꞋifau fuaumulu na abulaꞋanga neꞋe faꞋasaeleꞋa God. Ma ka leꞋa liu neꞋe kamu leka taꞋifau naꞋa sulia. Ana kaidaꞋi neꞋe, kaimili amasi kaumulu laꞋu Ꞌiri muke sasia ka liufia laꞋu falafala leꞋa neꞋeri ki. Kaimili gani kamu ꞋunaꞋeri sulia na ngasingasiꞋanga na Aofia sa Jesus kwatea fuaimili. 2 Ma kaumulu saiana faꞋamanataꞋanga ba kami fata Ꞌani fuamuꞋa ki Ꞌita maꞋi faꞋasia na Aofia sa Jesus. 3 God nia oga na abula lamuꞋa ka saga taꞋifau, ma muke tua faꞋasia na kakabaraꞋanga. 4 Nia totolia muka dau sulia nonimuꞋa, ma tuaꞋa sulia na falafala neꞋe leꞋa ma ka saga. 5 Ma noaꞋa kamu kasi leka sulia na kwaiogaiꞋanga taꞋa ana noni, diꞋia na ngwae neꞋe kina God. 6 ꞋUnaꞋeri, noaꞋa kamu kasi faꞋalia na ngwai asina kamu ki ana sa Christ Ꞌani ꞋusuꞋa ana Ꞌafe kira ki, sulia na Aofia ke baꞋa kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuana sa tai faꞋida neꞋe kira abula ꞋunaꞋeri. Ma kaimili niniꞋa, kami faꞋamanata madako taꞋifau naꞋa Ꞌani fuamuꞋa sulia falafala neꞋe, ma kaidaꞋi neꞋe kami ka faꞋabasu kamu laꞋu. 7 Sulia God fili kia fasi Ꞌiri na abula laka ka saga, noaꞋa laꞋu fuana bulibuliꞋanga. 8 ꞋUnaꞋeri ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka aburongo ana faꞋamanata Ꞌanga neꞋeri, nia noaꞋa kasi Ꞌaila laꞋu Ꞌani na ngwae, bore ma nia Ꞌaila lala Ꞌania God neꞋe kwatea naꞋa AnoꞋi ru Abu nia fuaumulu.

9 Aia, muka sai leꞋa ana neꞋe muke alafe nama fuamuꞋa kwailiu na ngwae neꞋe kamu faꞋamamana ki, osiꞋana God faꞋamanata kamu taꞋifau naꞋa Ꞌani, ma nia noaꞋa kasi bolo naꞋa fuana neꞋe nai faꞋamanata kamu laꞋu Ꞌani. 10 Kaimili saiana kamu alafe naꞋa fuana ngwae ki taꞋifau neꞋe kira faꞋamamana ma kika tua faꞋi kamu saena abaꞋi kula neꞋe Ꞌi Masedonia. Sui bore Ꞌana, kami ka amasi kaumulu, na bara ngwae asina, muke alafe fuada ka liufia laꞋu na alafeꞋanga neꞋe kamu sasi Ꞌi niniꞋari. 11 Ma muke ili Ꞌuana tua aroaroꞋanga, ma taꞋi taꞋi ngwae amuꞋa noaꞋa kasi susufolofolo ana ti ngwae, ma kamu ke rao ngasingasiꞋa fasi Ꞌiri kamu ke gonia fanga ma na ru matamata neꞋe kamu boꞋoboꞋo Ꞌuani ki. Kami fata sulia falafala neꞋeri ka sui naꞋa fuamuꞋa. 12 Ma diꞋia muke sasi sulia ru neꞋeri ki, na ngwae neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ki, kira ke fuꞋusi doe amuꞋa, ma kamu kasi ego naꞋa ana ta ngwae fuana ꞋafilamuꞋa.

Daolana maꞋi na Aofia

13 Ngwaefuta kina Ꞌae, kaimili oga muke saiana tae ki neꞋe ke baꞋa fuli ana sa tai faꞋida neꞋe kira mae naꞋa, fasi Ꞌiri neꞋe liamuꞋa kasi figwanu diꞋia na ngwae neꞋe kira kasi faꞋamamana ana na tataꞋenga faꞋasia ngwae mae ki. 14 Kulu faꞋamamana ana sa Jesus nia mae, ma nia ka tataꞋe laꞋu faꞋasia na maeꞋa. Nia ka ꞋunaꞋeri logo ana sa tai faꞋida neꞋe kira faꞋamamana ma kika mae ka sui naꞋa, kulu faꞋamamana God ke baꞋa taꞋeda faꞋasia na maeꞋa, ma ka kwatea kira ke oli fiku maꞋi faꞋinia sa Jesus.

15 Aia, na ru ki neꞋe kami faꞋamanata kamu Ꞌani nia neꞋe alaꞋanga na Aofia: KuluꞋa neꞋe kulu mauri Ꞌua ana kaidaꞋi na Aofia ke baꞋa dao maꞋi, noaꞋa kulu kasi etaeta Ꞌi naꞋo ana ngwae nia ki neꞋe kira mae naꞋa. 16 Na olilana maꞋi na Aofia ke baꞋa Ꞌuri: Na Aofia sa Jesus ke baꞋa ri totongaꞋi Ꞌani lingalinga Ꞌi ru doe, ma na ꞋingataꞋi Ꞌainsel ke ri, ma na bungu God ke angi, sui na Aofia ka fiꞋi koso maꞋi faꞋasia Ꞌi langi. Ma sa tai faꞋida neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus Christ neꞋe kira eta mae naꞋa Ꞌi naꞋo, kike baꞋa tataꞋe etaeta. 17 Ma Ꞌi buri, ai neꞋe kulu mauri Ꞌua ki, God ke baꞋa lafu fiku akulu faꞋinida saena gwaꞋi salo ki Ꞌuana fikuꞋa faꞋinia na Aofia saena mamanga. Ma kuke tua tua firi faꞋinia na Aofia. 18 Nia neꞋe muke fata ni kwairadu fuamuꞋa kwailiu Ꞌania ru niniꞋa nau ku saeꞋe naꞋa kwau fuamuꞋa ki.

5

NoaꞋa ta ngwae kasi saiana na kaidaꞋi tae neꞋe na Aofia ke oli maꞋi

1 Ngwaefuta kina Ꞌae, fuila noaꞋa kami kasi kerekere naꞋa kwau fuaumulu sulia na kaidaꞋi neꞋe ru neꞋeri ki ke baꞋa fuli. 2 OsiꞋana kaumulu sai leꞋa ana taꞋifau ana faꞋi asoa na Aofia ke oli laꞋu maꞋi, nia ke baꞋa dao maꞋi diꞋia ta ngwae bili ba dao maꞋi saena rodo, sulia noaꞋa ta ngwae kasi saiana kaidaꞋi tae neꞋe nia ke dao maꞋi ana. 3 Nia ke baꞋa fuli ana kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kika saea na ru ki taꞋifau leꞋa goꞋo Ꞌana ma ka aroaro. Ma ꞋaliꞋali goꞋo faꞋafunuꞋa ke dao maꞋi fafida. Nia ke baꞋa fuli ꞋaliꞋali goꞋo diꞋia ta kini ba ngelafii ana kaidaꞋi nia karangi faꞋafuta. Ma nia ꞋafitaꞋi kira ke tafi faꞋasia.

4 Bore ma kamuꞋa ngwaefuta nau ki, noaꞋa kamu kasi tua saena maꞋe rodo, diꞋia na ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi faꞋamamana ki. Ma ana kaidaꞋi sa Jesus ke oli maꞋi ana faꞋi asoa neꞋeri, noaꞋa nia kasi faꞋatona kaumulu, diꞋia ta ngwae bili neꞋe faꞋatona na ngwae ki. 5 KamuꞋa taꞋifau kamu tua Ꞌi saena madakoꞋanga ma Ꞌi saena dangi. Kulu noaꞋa kasi tua Ꞌi saena maꞋerodo ana taꞋangaꞋa. 6 Nia neꞋe, ka bolo fuana kuke dau sulia malitana mauriꞋa kia talakulu, ma kulu ke tua ni lialia noaꞋa kasi diꞋia na ai neꞋe kira maliu ki ana kaidaꞋi sa Jesus ke oli maꞋi. 7 Saena rodo naꞋa neꞋe ngwae ki kira maliu. Ma saena rodo logo neꞋe ngwae ki kira kwaꞋu doe ana kwaꞋunga lilinga fasi Ꞌiri neꞋe manatada noaꞋa kasi saga. 8 Bore ma kuluꞋa, neꞋe kulu tua Ꞌi saena dangi, nia bolo fuana kuke dau sulia malitana mauriꞋa kia talakulu. Na faꞋamamana Ꞌanga, na alafe Ꞌanga, ma na manata ꞋuitoꞋo Ꞌanga kulu neꞋe sa Jesus nia faꞋamauri kulu, ka fone kulu faꞋasia abula taꞋangaꞋa, diꞋia na kifi ngasi ma talo neꞋe fonea na ngwae ni ofoꞋa. 9 Kuke dau sulia malitana mauriꞋa kulu ki talakulu, osiꞋana God noaꞋa kasi fili kia fuana kwatelana kwaꞋikwaꞋinga nia fuaka. Nia fili kia lala fuana faꞋamaurilaka Ꞌani na Aofia kia sa Jesus Christ. 10 Sa Jesus neꞋe mae fuana faꞋamaurilaka, fasi Ꞌiri kuke toꞋo ana mauriꞋa faꞋinia, sui bore Ꞌana kulu ka mauri Ꞌua nama kulu ka mae naꞋa ana kaidaꞋi ana olilana maꞋi. 11 OsiꞋana neꞋe kamu saiana taꞋifau naꞋa na ru neꞋeri, muke fata kwairadui ana kamuꞋa kwailiu, ma muke Ꞌafi kamu kwailiu Ꞌani faꞋamamanaꞋanga kamu, diꞋia neꞋe kamu sasia logo ana kaidaꞋi neꞋe.

AlaꞋanga Ꞌisi ki

12 Ngwaefuta kina, kaimili amasi kamu muke fuꞋusi doe ana ngwae neꞋe Aofia filida ki, ma kira ka rao ngangata fuana talaꞋilamuꞋa ma kika faꞋamanata kamu. 13 Muke fuꞋusi doe ada, ma muke alafe fuada, sulia na raoꞋa neꞋe kira sasia. Ma muke tua kwaima faꞋi kamu kwailiu.

14 Ngwaefuta kina, kaimili Ꞌengo kamu logo muke fata faꞋabasua ngwae ki neꞋe kira noni Ꞌaila fuana sasilana ta raoꞋa. Muke radua ngwae neꞋe maurilada dila ki. Muke Ꞌafia na ngwae neꞋe kira ngwataꞋutaꞋu ki. Ma muke tua mabetau faꞋinia ngwae ki taꞋifau. 15 Kamu kasi alaꞋania ti ai amuꞋa ka duꞋua taꞋangaꞋa Ꞌani taꞋangaꞋa. Bore ma muke ꞋidufaꞋi iliili Ꞌuana sasilana ru leꞋa ki fuamuꞋa kwailiu ma fuana ngwae ki taꞋifau.

16 Ma muke noni ele ana kaidaꞋi ki taꞋifau. 17 Muke foꞋo logo ana kaidaꞋi ki taꞋifau. 18 Ma muke baꞋatafea God, bore Ꞌana ta tae neꞋe ka dao toꞋomuꞋa. Sulia na ru neꞋeri ki God oga muke sasiꞋi, osiꞋana na mauriꞋa kamu tua fiku faꞋinia sa Jesus Christ.

19 NoaꞋa kamu kasi fonea na raoꞋa na AnoꞋi ru Abu, 20 ma kamu kasi kware teꞋeteꞋe ana na faꞋarongoꞋanga ki neꞋe Ꞌita maꞋi faꞋasia God. 21 Muke ilitoꞋona na alaꞋanga ki taꞋifau, ma diꞋia ta alaꞋanga neꞋe nia leꞋa, muke gonia. 22 Ma muke tua faꞋasia na alaꞋanga taꞋa ki taꞋifau.

23 Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri na God ana aroaroꞋa ka sasi muke saga ana falafala kamu ki taꞋifau. Nau ku foꞋo laꞋu fuana maurilamuꞋa, ma manatalamuꞋa, ma na nonimuꞋa ke tua ꞋoloꞋolo Ꞌi maana God, leleka ka dao ana olilana maꞋi Aofia kia sa Jesus Christ. 24 God fili kamu, ma nia ke baꞋa fulia ru neꞋeri, sulia nia sasia ru nia saea.

25 Ngwaefuta kina, muke foꞋo logo fuaimili.

26 Muke faꞋataꞋinia na alafeꞋanga kamu ki fuamuꞋa kwailiu ana kaidaꞋi muke lisi kamu kwailiu.

27 Nau ku fata totongaꞋi Ꞌani na gwaungaꞋinga na Aofia, neꞋe muke toꞋomani nama kerekereꞋa neꞋe fuada ngwae faꞋamamana ki taꞋifau logo.

28 Nau ku foꞋo Ꞌiri neꞋe na kwaiꞋofe Ꞌanga na Aofia kia sa Jesus Christ ke tua faꞋi kamu.

✡ 2:2 Acts 16:19

✡ 3:2 Acts 17:15

2 Tesalonika

1

2

3

Na Ruana KerekereꞋa Sa Paul Fuana Ngwae FaꞋamamana Ki ꞋI Tesalonika

Nia noaꞋa Ꞌiri tau goꞋo Ꞌi buri Ꞌana neꞋe sa Paul keresia etana buka fuana Kristin ki Ꞌi Tesalonika, nia ka keresia logo ai neꞋe. ꞋIu na ru doe neꞋe sa Paul fata fonea na faꞋamanataꞋanga neꞋe ngwae ki kira saea sa Christ oli maꞋi ka sui naꞋa. ꞋUnaꞋeri sa Paul ka alaꞋa madakola ana nia noaꞋa kasi mamana. Nia saea Ꞌi naꞋona sa Christ ka oli maꞋi, na Ngwae TaꞋa ana sa Saetan ke dao tafa maꞋi.

Sa Paul saea fuana Kristin ki, kira ke uu ngasi nama Ꞌania fitoꞋonga kira ki, ana kaidaꞋi ilitoꞋonga ki dao maꞋi fuana faꞋakaisilada. Ma kira ke inaꞋu ana raoꞋa ngangata, fasi Ꞌiri kike dao toꞋona fanga fuada talada, ka diꞋia sa Paul faꞋinia ro ngwae kwaima nia ki kira sasia. Ma kira ka inaꞋu nama ana raoꞋa leꞋa.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

FaꞋamanataꞋanga sulia olilana maꞋi sa Christ & 1:1—2:17

FaꞋamanataꞋanga sulia raoꞋa Kristin ki fuana sasilana & 3:1-18

1

1 Kaimili sa Silas faꞋinia sa Timoti ma nauꞋa sa Paul, neꞋe kami kerekere kwau fuaumulu ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Tesalonika, na ngwae God MaꞋa kia ma faꞋinia na Aofia sa Jesus Christ.

2 Kaimili foꞋo Ꞌiri God na MaꞋa kia ma na Aofia sa Jesus Christ ke kwaiꞋofe amuꞋa ma ke kwatea na aroaroꞋanga fuamuꞋa.

God ke baꞋa matalangani ngwae ki ana kaidaꞋi sa Jesus Christ ka oli maꞋi

3 Ngwaefuta nau kina, nia bolo fuaimili mika ꞋidufaꞋi baꞋatafea God osiꞋamuꞋa. Ru neꞋeri nia bolo osiꞋana na faꞋamamanaꞋanga kamu ki neꞋe bulao ka doe, ma na alafeꞋanga kamu fuamuꞋa kwailiu bulao ka doe logo. 4 Ma osiꞋana na falafala kamu ꞋunaꞋeri, kami alaꞋa leꞋa suli kamuꞋa fuana ngwae faꞋamamana God ki. Kami alaꞋa leꞋa sulia na ngangataꞋanga Ꞌani faꞋamamanaꞋanga kamu ki, sui bore Ꞌana kamu ka dao toꞋona na ꞋafitaꞋiꞋanga Ꞌoro ki, osiꞋana ti ngwae kira faꞋakaisi kamu sulia na faꞋamamanaꞋanga kamu ki.

5 Aia, muka uu ngasi ana faꞋamamanaꞋanga kamu ki, sui bore Ꞌana muka dao toꞋona na ꞋafitaꞋiꞋanga Ꞌoro ki, nia faꞋataꞋinia neꞋe God ke baꞋa matalangaꞋinia ngwae ki taꞋifau Ꞌani ꞋoloꞋoloꞋa. Nia ke baꞋa kwate muke bolo naꞋa fuana tuaꞋa saena ꞋInotoꞋanga Nia, neꞋe kira faꞋakaisi kaumulu duꞋungana. 6 Ma kwai matalangaꞋi Ꞌanga God nia saga, sulia nia ke baꞋa kwatea na nonifiiꞋa fuada ngwae neꞋe kira faꞋakaisi kamu Ꞌi taꞋena ki. 7 Ma nia ke baꞋa lafua naꞋa nonifiiꞋa ki faꞋasi kamu ma kaimili logo. Nia ke sasi ꞋunaꞋeri ana kaidaꞋi na Aofia sa Jesus ke leka maꞋi faꞋasia Ꞌi langi faꞋinia na Ꞌainsel mamana nia ki, 8 ma faꞋinia meamea ana mafula. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, nia ke baꞋa kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuana sa tai neꞋe kira Ꞌaila Ꞌani God ma noaꞋa kira kasi roꞋosulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia na Aofia kia sa Jesus. 9 Na kwaꞋikwaꞋinga nia fuada neꞋe nia ke baꞋa malangisida sulia kudi. Ma kira ke tua faꞋasia na Aofia faꞋinia na raralana ma na ngasingasiꞋanga doe nia. 10 Ma na ru neꞋeri ki ke baꞋa fuli ana kaidaꞋi neꞋe nia maꞋi Ꞌua ana faꞋi asoa neꞋe na Aofia ke baꞋa oli laꞋu maꞋi. Nia ke baꞋa oli laꞋu maꞋi saena magalia neꞋe fasi Ꞌiri neꞋe ngwae nia ki neꞋe kira faꞋamamana ana, kike baꞋatafe nia, ma kike fuꞋusi doe ana. Ma muke sasi logo ꞋunaꞋeri, osiꞋana kamu faꞋamamana ana faꞋarongoꞋanga neꞋe kami faꞋarongo kamu Ꞌani.

11 Nia neꞋe sasia ma kami ka foꞋo fuamuꞋa ana kaidaꞋi ki taꞋifau. Kami foꞋo Ꞌiri God ke kwatea na abulaꞋanga kamu ki ka bolo faꞋinia na mauriꞋa neꞋe nia fili kamu Ꞌuana. Ma kami ka foꞋo laꞋu fasi Ꞌiri na ngasingasi Ꞌanga nia ke baꞋa Ꞌafi kamu Ꞌiri muke saiana sasilana ru leꞋa neꞋe kamu oga sasilana ki. Kamu oga sasilana ru leꞋa neꞋeri ki duꞋungana kamu faꞋamamana ana sa Jesus. 12 Kami foꞋo ꞋunaꞋeri Ꞌiri kamu ke baꞋa tafea na Aofia kia sa Jesus, ma nia ke baꞋa tafe kamu logo. Ma na ru neꞋe ki ke baꞋa fuli sulia na kwaiꞋofeꞋanga God ma na Aofia sa Jesus Christ.

2

Na Ngwae TaꞋa

1 Aia, ngwaefuta kina, kaimili oga muke sai leꞋa ana na olilana maꞋi na Aofia kia sa Jesus Christ faꞋinia na fiku lakulu siana. 2 Kami amasi kamu faꞋasia rongoꞋa sulia sa tai neꞋe saea fuamuꞋa neꞋe na faꞋi Asoa na Aofia ke oli maꞋi ana, nia dao ka sui naꞋa. Na alaꞋanga ꞋunaꞋeri kwate kamu ka manata Ꞌabera ma muka maꞋu. NoaꞋa kamu kasi faꞋamamana alaꞋanga neꞋeri ki, sui bore Ꞌana ti ngwae kira saea na alaꞋanga neꞋeri ka Ꞌita maꞋi faꞋasi kaimili ana kaidaꞋi kami fata Ꞌani fatalana God, nama kira ka saea neꞋe kami kerekere maꞋi sulia. 3 Ma noaꞋa kamu kasi faꞋamamana ana alaꞋanga ki neꞋe sakatafa maꞋi faꞋasia ngwae fatalada ꞋosoꞋoso ki. OsiꞋana na ro ru ki neꞋe ke fuli sui mala na asoa neꞋe sa Jesus ka oli maꞋi ka fii dao. Etana ru neꞋe, na ngwae Ꞌoro ki kike faꞋitaꞋi ili Ꞌani God. Ma ruana ru neꞋe na Ngwae TaꞋa ana sa Saetan ke dao tafa maꞋi, bore ma God ke alua saena kula ni kwaꞋikwaꞋinga. 4 Ngwae TaꞋa ana sa Saetan ke baꞋa tataꞋe saulia na ru ki taꞋifau neꞋe ti ngwae kira saea Ꞌani God, ma nia ka saea niaꞋa ꞋinotoꞋa ka liufia na ru ki taꞋifau neꞋe ngwae ki kira foꞋosida. Ma nia ke baꞋa tua saena Luma Abu God, ma ka saea fasi nia naꞋa neꞋe God.

5 Nau ku alaꞋa taꞋifau naꞋa sulia ru neꞋe ana kaidaꞋi ba nau ku tua Ꞌua maꞋi faꞋi kamu. Ma sali noaꞋa kamu kasi manata buru Ꞌua Ꞌani taka? 6 Ma taꞋi ru neꞋe fonea Ngwae TaꞋa neꞋeri. Kamu saiana ka sui naꞋa ru neꞋeri. Ngwae TaꞋa nia bolo faꞋinia ke dao maꞋi ana kaidaꞋi God Ꞌolea goꞋo fuana. 7 Na ngasingasiꞋanga ana taꞋangaꞋa neꞋeri rao ago goꞋo Ꞌana kaidaꞋi neꞋe, ma nia ka tua ago Ꞌua, leleka ka dao ana ta kaidaꞋi neꞋe kira ka lafua mala na ru neꞋe fonea. 8 Ana kaidaꞋi neꞋeri mala, na Ngwae TaꞋa fiꞋi dao tafangaꞋi maꞋi. Sui ana kaidaꞋi na Aofia sa Jesus ka dao, nia ke baꞋa mangofia Ꞌi fafona Ngwae TaꞋa neꞋeri fuana saungilana, ma ke faꞋalia Ꞌani ngasingasiꞋanga ana madakoꞋanga nia. 9 Aia, na Ngwae TaꞋa neꞋeri ke dao tafangaꞋi ma nia toꞋo ana na ngasingasiꞋanga ana sa Saetan, ma nia ke baꞋa sasia kwalukaelana faꞋanadaꞋa neꞋe nia soke goꞋo Ꞌana ꞋaniꞋi ki. 10 Ma nia ke baꞋa soke Ꞌani kwalukaelana falafala taꞋa ki fuana ngwae ki neꞋe kira leka naꞋa Ꞌuana kula ana maeꞋa firi. Kike baꞋa mae sulia kira Ꞌaila Ꞌani na FaꞋarongoꞋanga mamana. Si diꞋia kira faꞋamamana ana na FaꞋarongoꞋa mamana, God saiana ka faꞋamaurida. 11 Ma sulia kira Ꞌaila Ꞌani na FaꞋarongoꞋanga mamana, God ke baꞋa sasia kira ka faꞋamamana naꞋa Ꞌada ana ꞋosoꞋa doe Ngwae TaꞋa neꞋeri. 12 Ma osiꞋana na ru neꞋeri, God ke baꞋa matalangaꞋinia sa tai faꞋida neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana goꞋo ana na FaꞋarongoꞋa mamana ma kira ka saeleꞋa goꞋo Ꞌada faꞋinia na roraꞋa kira ki.

God fili kamu fuana mauriꞋa

13 Ngwaefuta kina, nia bolo fuana kaimili ka baꞋatafea na Aofia ana kaidaꞋi ki taꞋifau, sulia kamu na ngwae neꞋe God nia alafe fuamuꞋa ki. Sulia ka tau naꞋa maꞋi ana etangilana, God fili kamu naꞋa fasi Ꞌiri ka loge kamu faꞋasia na kwaꞋikwaꞋinga. Nia loge kamu Ꞌani na ngasingasiꞋanga AnoꞋi ru Abu neꞋe faꞋasikasika kamu. Ma God loge kamu Ꞌani na faꞋamamanaꞋanga kamu Ꞌania na FaꞋarongoꞋa mamana. 14 God nia sae kamu Ꞌiri muke toꞋo ana mauriꞋa firi, ana kaidaꞋi ba kami faꞋatalo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuamuꞋa. ꞋUnaꞋeri neꞋe kamu ke baꞋa Ꞌado ana ꞋinotoꞋanga faꞋinia na Aofia kia sa Jesus Christ. 15 Ma sulia na ru neꞋe ki naꞋa, ngwaefuta kaimili ki, muke faꞋangasingasia naꞋa faꞋamamanaꞋanga kamu ki, ma muke dau ngasi fafia na faꞋamanataꞋanga mamana ba kami faꞋarongo Ꞌani fuamuꞋa, ma na kerekereꞋa ki logo ba kami kwatea kwau Ꞌi naꞋo fuamuꞋa.

16-17 Kaimili foꞋo Ꞌiri na Aofia kia sa Jesus Christ ma God na MaꞋa kia ka radu kamu, ma ka faꞋangasingasi kamu Ꞌiri muke sasi leꞋa, ma muke fata leꞋa ana kaidaꞋi ki taꞋifau. Sulia God alafe fuaka, ma ka kwaigwale aka firi, ma kulu ka kwaimasi Ꞌani manata ꞋuitoꞋongaꞋa ana kwaluꞋani ru leꞋa ki.

3

FoꞋo fuaimili

1 Ngwaefuta nau kina, taꞋi ru laꞋu nau ku saea fuamuꞋa, muke foꞋo fuaimili, Ꞌiri na faꞋataloꞋa kaimili Ꞌani alaꞋanga na Aofia ke takalo ꞋaliꞋali, ma na ngwae Ꞌoro ki kira ke faꞋamamana ana, ma kike fata leꞋa sulia, diꞋia logo neꞋe kamu sasi Ꞌi neꞋana. 2 Muke foꞋo logo Ꞌiri God ke lia suli kaimili faꞋasia na ngwae taꞋa ki. OsiꞋana na ngwae Ꞌoro ki noaꞋa kasi faꞋamamana ana FaꞋarongoꞋa na Aofia. 3 Bore ma na Aofia, nia faꞋamamana goꞋo Ꞌana ana alaꞋanga nia ki, ma nia ke baꞋa faꞋangasingasi kamu ma ka lia suli kamu faꞋasia sa Saetan. 4 Ma na Aofia kwatea kaimili ka fitoꞋo amuꞋa neꞋe kamu maꞋudia roꞋongaꞋa sulia na tae neꞋe kami fata sulia fuamuꞋa. 5 Kaimili ka foꞋo logo Ꞌiri na Aofia ka Ꞌafi kamu fasi Ꞌiri muke sai leꞋa ana na alafeꞋanga God, ma muke ngangata ana faꞋamamanaꞋanga kamu ki, ka diꞋia sa Jesus Christ ana kaidaꞋi nia liufia ꞋafitaꞋiꞋanga ki.

Nia bolo fuana kuke rao

6 Ngwaefuta kina Ꞌae, sulia na ngasingasiꞋanga neꞋe na Aofia kia sa Jesus Christ nia kwatea fuaimili, nia neꞋe kami ka fata totongaꞋi fuamuꞋa Ꞌuri: Muke tua faꞋasia na ngwae faꞋamamana neꞋe kira noni Ꞌaila Ꞌania raoꞋa, ma kira ka aburongo ana na ru neꞋe kami faꞋamanata kamu ꞋaniꞋi ki. 7 Kaumulu saiana taꞋifau naꞋa neꞋe fuila kamu ka sasi sulia na ru neꞋe kaimili sasiꞋi ki. Ana kaidaꞋi kami tua maꞋi faꞋi kaumulu, noaꞋa kami kasi noni Ꞌaila Ꞌania raoꞋa. 8 Ma kaimili Ꞌiri ngali ꞋoꞋo goꞋo ana ta fanga ana ta ngwae, bore ma na ru ki taꞋifau goꞋo neꞋe kami foliꞋi. Sulia asoa ma rodo, kami rao ngasingasiꞋa Ꞌiri noaꞋa kamu kasi dao toꞋona ta ꞋafitaꞋiꞋanga ana liaꞋa suli kaimili. 9 Kaimili rao ꞋunaꞋeri, sui bore Ꞌana kaimili toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana ngali ꞋoꞋo Ꞌanga ana fanga faꞋasi kamu. Kaimili sasi ꞋunaꞋeri, fasi Ꞌiri muke sasi sulia na falafala kaimili ana raoꞋa. 10 Ma kaidaꞋi ba kami tua faꞋi kamu, na faꞋamanataꞋanga kaimili fuamuꞋa nia Ꞌuri ba, “Sa tai bore Ꞌana amuꞋa neꞋe Ꞌaila Ꞌani raoꞋa, noaꞋa kamu kasi kwatea ta fanga fuana.”

11 Kami kerekere ꞋunaꞋeri, sulia kami rongoa ti ngwae amuꞋa Ꞌi neꞋana, kira Ꞌaila Ꞌani raoꞋa. Ma kira ka liu ꞋoꞋo goꞋo Ꞌada fuana susufolofoloꞋa ana raoꞋa ti ngwae matamata ki. 12 ꞋAni ngasingasiꞋanga ana na Aofia sa Jesus Christ, kami fata totongaꞋi kwau fuada, ma kami ka falamaada kwau Ꞌiri kike tua saga ma kira ke sasia naꞋa ti raoꞋa fasi Ꞌiri kira ka ngalia naꞋa ru ki neꞋe kira boꞋoboꞋo Ꞌuana. 13 Ma kamuꞋa logo ngwaefuta kina, noaꞋa kamu kasi noni maruku Ꞌani sasilana ru leꞋa ki.

14 Ma sa tai amuꞋa neꞋe kasi roꞋo goꞋo sulia tae ki neꞋe kami saea kwau saena kerekereꞋa neꞋe, muke lia saiana, ma noaꞋa kamu kasi sasia ta ru faꞋinia, Ꞌiri nia ke Ꞌeke. 15 Ma ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, noaꞋa kamu kasi fia fasi nia ta malimae amuꞋa. Muke alaꞋa kwaiꞋafi ana, osiꞋana nia ta ngwaefuta logo amuꞋa.

Na fataꞋa Ꞌisi ki

16 Kami foꞋo Ꞌiri na Aofia ngwae ni kwatelana aroaroꞋanga fuaka, nia ke kwatea aroaroꞋanga fuamuꞋa ana kaidaꞋi ki taꞋifau, ma ke tua faꞋi kamu.

17 Ma nauꞋa sa Paul niniꞋa, nau ku tala keresia naꞋa ru Ꞌisi neꞋe ki. ꞋUnaꞋeri nau ku faꞋasuia naꞋa kerekereꞋa nau ki taꞋifau. Ma nia ka faꞋataꞋinia neꞋe kerekereꞋa neꞋe leka maꞋi faꞋasi nau.

18 Nau ku foꞋo Ꞌiri na kwaiꞋofeꞋanga na Aofia kia sa Jesus Christ ke tua faꞋi kamu taꞋifau.

1 Timoti

1

2

3

4

5

6

Na Etana KerekereꞋa Sa Paul Fuana Sa Timoti

Sa Timoti ngwae ana fanoa doe Ꞌi Listra. TeꞋa nia kini Ꞌi Grik. Sa Timoti ngwae kwaima sa Paul nia leka faꞋinia ana kula nia liu ani ki fuana faꞋarongoꞋa Ꞌania FaꞋarongoꞋa LeꞋa sa Jesus Christ. Sa Paul keresia buka neꞋe kaidaꞋi nia leka dao Ꞌi Masedonia, ma sa Timoti ka tua buri Ꞌi Efesus. Sa Paul saea fuana sa Timoti ka lialia leꞋa ana faꞋamanataꞋanga ꞋosoꞋoso neꞋe leka maꞋi saena siosi. Ana kerekereꞋa neꞋe, sa Paul fata sulia falafala leꞋa Kristin ki kaidaꞋi kira foꞋo saena siosi ki. Nia saea logo ngwaꞋi toꞋa faꞋuta ki neꞋe kira bolo faꞋinia faꞋinaꞋonaꞋo Ꞌanga ana siosi.

Sa Timoti naꞋa neꞋe rao ana faꞋamanatalana faꞋinaꞋonaꞋo ki faꞋinia ti Kristin matamata laꞋu, ma sa Paul ka keresia alaꞋanga Ꞌoro fuana Ꞌafilana ana raoꞋa neꞋe.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

FaꞋamanataꞋanga sulia siosi faꞋinia ngwae rao nia ki & 1:1—3:16

FaꞋamanataꞋanga sulia raoꞋa sa Timoti & 4:1—6:21

1

1 NauꞋa sa Paul, na ngwae ni lifurongo sa Jesus Christ. God neꞋe faꞋamauri kia, ma sa Jesus Christ na ngwae neꞋe kulu kwaimasi ana, keroꞋa fata totongaꞋi fuaku ta ngwae ni lifurongo. 2 Nau ku kerekere kwau fuamu sa Timoti. ꞋOko diꞋia naꞋa na ngela nau, sulia Ꞌoko faꞋamamana ana fatalaku sulia sa Christ. Nau ku foꞋo Ꞌiri God na MaꞋa faꞋinia sa Jesus Christ na Aofia kia ke kwatea na leꞋangaꞋa, ma na kwaimanataiꞋanga, ma na aroaroꞋa fuamu.

Sa Timoti Ꞌoke fuꞋalia na faꞋamanata Ꞌanga rora ki

3-4 Nau ku oga Ꞌoke tua basi Ꞌamu Ꞌi Efesus, diꞋia ba nau ku asungaꞋi Ꞌoe ana lekalaku Ꞌuana Ꞌi Masedonia. Sulia ti ngwae Ꞌi Efesus kira faꞋamanata Ꞌani na faꞋamanataꞋanga ꞋosoꞋoso ki. Kira faꞋamanata Ꞌani ꞋaꞋemae ꞋosoꞋoso ki neꞋe kira lalingani ana isuisuꞋa sulia koꞋo bora kira ki. Ma nau ku oga Ꞌoke fata luida. KaidaꞋi kira faꞋamanata Ꞌani na ru neꞋe ki, na ngwae ki kwaingilongiloi suliꞋi, ma noaꞋa kira kasi leka sulia na naiꞋi ru Ꞌanga God fuana faꞋamaurilana na ngwae ki. KaidaꞋi kulu faꞋamamana ana sa Christ, kulu totolia saiꞋa ana na naiꞋi ru Ꞌanga God. 5 ꞋOke alaꞋa totongaꞋi fuada noaꞋa kira kasi kwaingilongiloi ꞋunaꞋeri, fasi Ꞌiri kamuꞋa ngwae faꞋamamana ki muke alafe fuamuꞋa kwailiu. DiꞋia kamu alafe ꞋunaꞋeri, kamu ke baꞋa toꞋo ana mauriꞋa neꞋe sikasika, ma na manataꞋanga neꞋe raola ka madako, ma na faꞋamamanaꞋanga neꞋe ka mamana. 6 Bore ma ti ngwae kira abula matamata naꞋa Ꞌada faꞋasia na ru neꞋe ki, ma kira ka leka naꞋa Ꞌada sulia na olisuꞋusuꞋu Ꞌanga boleboleꞋa ki. 7 Kira oga fasi Ꞌiri kira ka uu diꞋia na ngwae faꞋamanata ki ana na taki sa Moses ki. Bore ma noaꞋa kira kasi sai goꞋo ana na taki sa Moses ki, sui bore Ꞌana kira ka fata ngasingasiꞋa sulia.

8 Ma kulu saiana na taki nia ki neꞋe ru leꞋa, diꞋia na ngwae ki kira sasi saga sulia. 9 Ma kulu ka sai logo ana God noaꞋa kasi saungaꞋinia na taki ki fuana faꞋasaga lana ngwae leꞋa ki. Nia saungaꞋinia lala fuana faꞋasagalana na ngwae neꞋe fulia ru taꞋa ki, ma na ngwae neꞋe abu rongo ki, ma na ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi faꞋadufa God, ma na ngwae neꞋe kira abula taꞋa ki, ma na ngwae neꞋe ilangaꞋinia God ki ma ru abu ki. Ma nia saungaꞋinia na taki ki naꞋa fuana ngwae neꞋe kira saungwae, ma na ngwae neꞋe kira saungia na maꞋa kira ki ma teꞋa kira ki, 10 ma na ngwae kakabara ki ma na ngwae neꞋe kira Ꞌusu ana ngwangwane ki, ma na kini neꞋe kira Ꞌusu ana kini ki, ma na ngwae neꞋe kira bilia ngwae ki ma kika Ꞌoifoli Ꞌanida diꞋia ti ngwae rao ꞋoꞋo, ma na ngwae ꞋosoꞋoso ki, ma ngwae neꞋe Ꞌoia fata alangaꞋinga kira ki, ma na ngwae neꞋe kira sasia ti ru neꞋe matamata faꞋasia na faꞋamanata Ꞌanga mamana sulia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. 11 God neꞋe ꞋinotoꞋa liu ma ka leꞋa liu, nia alua Ꞌi limaku na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋeri Ꞌiri nai faꞋarongo Ꞌani.

Sa Jesus Christ dao fasi Ꞌiri ke faꞋamauria na ngwae taꞋa ki

12 Nau ku baꞋatafea sa Jesus Christ na Aofia kia, na ngwae neꞋe kwatea na ngasingasiꞋanga fuaku fuana na sasilana na raoꞋa nau. Ma nau ku baꞋatafea logo suli nia manata fitoꞋo aku ma ka fili nau Ꞌuana na raoꞋa fuana. Nia ka fili nau, 13 sui bore Ꞌana na kaidaꞋi ba Ꞌi naꞋo, nau ku faꞋakaisia ma nau ku fata faꞋalia. Ma God ka kwaimanatai aku, sulia noaꞋa naisi faꞋamamana Ꞌua, ma naisi saiana na ru neꞋe nau ku sasia. 14 Ma na Aofia kia faꞋaleꞋa nau ka doe liu, ma ka kwaiꞋafi aku fasi Ꞌiri nau ku faꞋamamana ana niaꞋa, ma nau ku alafe logo fuana. Nia saiana sasiꞋa ꞋunaꞋeri fuaka na ngwae neꞋe kulu tua ratai faꞋinia sa Jesus Christ.

15 Ma na alaꞋanga neꞋe nia mamana, ma kulu ka faꞋamamana ana ba nia Ꞌuri, “Sa Jesus Christ nia leka maꞋi saena magalia fasi Ꞌiri ka faꞋamauria ngwae neꞋe abulalada taꞋa ki.” Aia, Ꞌi naꞋo nau ku abula taꞋa ka liufi kira taꞋifau. 16 Sui bore Ꞌana nau ku abula taꞋa ꞋunaꞋeri, God kwaimanatai aku, ma noaꞋa nia kasi kwaꞋi nau. Nia sasi ꞋunaꞋeri fasi Ꞌiri ka faꞋataꞋinia naꞋa mabetauꞋa sa Jesus Christ fuaku, na ngwae neꞋe nau ku taꞋa liu. Nia sasi ꞋunaꞋeri Ꞌiri ngwae ki ka saiana nia rufuanata ana sa tai neꞋe kike baꞋa faꞋamamana ana niaꞋa, ka diꞋia logo neꞋe nia rufuanata aku. Ma God ka kwatea mauriꞋa firi fuada. 17 Ma nau ku oga kuke baꞋatafea ma kuke faꞋadoea God tutua firi. God naꞋa neꞋe na ngwae tatalafaꞋa tua tua firi, ma noaꞋa kasi mae, ma noaꞋa kulu kasi lisia, ma taꞋifili nia goꞋo neꞋe God. ꞋIu ka ꞋunaꞋeri.

18 Ma ꞋaeꞋo, sa Timoti ngela nau, nau ku fata fuamu sulia alaꞋanga ba na AnoꞋi ru Abu fata Ꞌani na ngwae gwaungaꞋi ki kira fata suliꞋo ana kaidaꞋi ba sui naꞋa maꞋi. ꞋOke gonia na alaꞋanga neꞋeri ki, Ꞌiri Ꞌoke fuꞋa leꞋa, ma Ꞌoko ngangata Ꞌusia na ngwae faꞋamanata ꞋosoꞋoso ki. 19 Ma Ꞌoke uu ngasi Ꞌani na faꞋamamanaꞋanga Ꞌoe ana sa Christ, ma Ꞌoke sasia na ru neꞋe Ꞌoko saiana nia saga ki. Ti ngwae kira danga faꞋiburi naꞋa Ꞌani na ru ki neꞋe kira saiana nia saga, ma noaꞋa kira kasi faꞋamamana naꞋa ana sa Christ. 20 Ma ti ngwae ada neꞋe sa Haemeneas ma sa Aleksanda. Ma nau ku faꞋasidaroꞋo naꞋa fuana sa Saetan Ꞌiri ka sasia ta ru adaroꞋo. Nau ku sasi ꞋunaꞋeri Ꞌiri kera ke saiana na ru kera sasia nia rora, ma kera ka mango faꞋasia fataꞋa rora sulia God.

2

Na fikuꞋa faꞋinia na foꞋongaꞋa ngwae faꞋamamana ki

1 Ru neꞋe nia talingaꞋi, nau ku Ꞌengo kamu fasi Ꞌiri muke foꞋosia God, ma muke baꞋatafe nia, ma muke gani nia Ꞌuana kwaiꞋafiꞋanga ana ngwae ki taꞋifau. 2 Ma muke foꞋo fuana na ngwae tatalafaꞋa ki, ma sa tai faꞋida neꞋe kira toꞋo ana na ꞋinotoꞋanga, fasi Ꞌiri kulu taꞋifau kuke tua Ꞌani mauriꞋa ana aroaroꞋanga ma na babatoꞋonga. ꞋUnaꞋeri kulu saiana kuke faꞋa ꞋinotoꞋa God ma sasilana ru ꞋoloꞋolo ki. 3 Na foꞋongaꞋa ꞋunaꞋeri leꞋa ma ka faꞋasaeleꞋa God neꞋe faꞋamauri kia. 4 OsiꞋana God nia oga na ngwae ki taꞋifau kira ka saiana na ru mamana sulia sa Christ, ma kira ka toꞋo ana mauriꞋa firi. 5 Sulia taꞋi God goꞋo, ma taꞋi ngwae goꞋo neꞋe olifaꞋinia na ngwae ki fuana God. Nia neꞋe sa Jesus Christ. 6 Sulia sa Jesus kwatea naꞋa maurilana talana Ꞌiri ka lafua na ngwae ki taꞋifau faꞋasia na kwaꞋikwaꞋinga. ꞋUnaꞋeri, ana kaidaꞋi ba God nia filia, nia ka faꞋataꞋinia naꞋa na kwaiogaiꞋanga nia fuana ngwae ki taꞋifau kira ka toꞋo ana mauriꞋa firi. 7 Nia neꞋe, God ka fili nau naꞋa fasi Ꞌiri nauꞋa na ngwae ni lifurongo, ma nau ku faꞋarongo, ma nau ku faꞋamanata Ꞌani na faꞋarongoꞋa mamana sulia sa Jesus Christ fuana na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki. NoaꞋa nau kusi soke. Ru mamana nau ku saea.

Na faꞋamanata Ꞌanga fuana fiku kwaimaꞋanga

8 Nau ku oga na ngwangwane ki ana kula ki taꞋifau kira ka foꞋo. Ma ana kaidaꞋi kira taꞋea na limada fuana foꞋongaꞋa, kira ka tua ꞋoloꞋolo Ꞌani mauriꞋa sikasika, ma noaꞋa kira kasi saetaꞋa nama kika olisuꞋusuꞋu faꞋinia ta ngwae.

9 Nau ku oga logo na kini ki kike toro saga nama Ꞌani toro kira ki. Ma noaꞋa kira kasi toro Ꞌani toro neꞋe ngwae ki ke lia funufunu fuada faꞋiniꞋi. DiꞋia kaidaꞋi kira firiꞋia ifuda, noaꞋa laꞋu Ꞌani na ru neꞋe folilani doe liu ki neꞋe kira ka laungi Ꞌani, ma noaꞋa laꞋu Ꞌani na toro neꞋe folilani doe liu ma ka inua ngwae fuana taꞋangaꞋa. 10 Kike kwate maurilada ke kwanga lala Ꞌani sasilana ru leꞋa ki neꞋe bolo fuana kini ki neꞋe kira saea kira faꞋamamana ana God. 11 Na kini ki kike tua aroaro, ma kike enoeno ana kaidaꞋi kira fafarongo fuana faꞋamanataꞋanga ki. 12 NoaꞋa nau kusi alaꞋania na kini ki Ꞌiri neꞋe kike faꞋamanata ma kira ka gwaungaꞋi fafia na ngwae ki. Nia bolo fuana kike tua aroaro goꞋo Ꞌada. 13 Sulia sa Adam neꞋe God nia eta saungaꞋinia, sui mala Ꞌi Eve. 14 Ma noaꞋa laꞋu sa Adam ba sa Saetan sokea, bore ma Ꞌi Eve lala Ꞌana ba nia faꞋamamana na sokeꞋa sa Saetan ki, ma ka Ꞌoia na taki God ki. 15 Bore ma, osiꞋana neꞋe kini ki kira faꞋafuta ngela, God ke faꞋamaurida diꞋia kira faꞋamamana ana sa Christ, ma kira ka alafe, ma kika tua saga, ma kira ka enoeno.

3

Na ngwae kwaitalaꞋi fuana ngwae faꞋamamana ki

1 Na alaꞋanga ba Ꞌuri nia mamana, “DiꞋia ta ngwae nia oga ka kwaitalaꞋi ana fikutaꞋi ngwae faꞋamamana, tama ngwae neꞋeri nia oga na raoꞋa leꞋa liu neꞋeriꞋa.” 2 Ma na ngwae kwaitalaꞋi ana fikutaꞋi ngwae faꞋamamana neꞋe ngwae neꞋeri abulalana ka saga liu, ma nia ka toꞋo ana taꞋi Ꞌafe goꞋo ma ka tua mamana faꞋinia, ma nia ka lia leꞋa sulia niaꞋa talana ma ka daufafia mauriꞋa nia, ma ka manata saga, ma ka sasia ru leꞋa ki. Ma nia ka kwaloa ngwae ki Ꞌi luma nia, ma ka bolo fuana faꞋamanata Ꞌanga Ꞌani fatalana God. 3 Nia noaꞋa kasi kwaꞋu doe ana na kafo neꞋe ngasingasiꞋa fuana burasilana gwauna. Ma nia noaꞋa kasi oga fuꞋanga, bore ma nia ka tua anoano faꞋinia aroaroꞋanga fuana ngwae ki. Ma nia noaꞋa kasi ꞋidufaꞋi olisuꞋusuꞋu faꞋinia ngwae ki. Ma nia noaꞋa kasi guguta mani. 4 Ma nia saiana ka faꞋasaga na ngela nia ki ma na Ꞌafe nia, ma ka faꞋamanata na ngela nia ki fasi Ꞌiri kira ka roꞋosulia, ma kira ka fuꞋusi doe ana niaꞋa. 5 Si diꞋia na ngwae noaꞋa kasi saiana na liaꞋa sulia na ngela nia ki ma na Ꞌafe nia, nia ka lia mo faꞋuta sulia na ngwae faꞋamamana God ki? 6 Na ngwae neꞋe faꞋamamana ka tau, neꞋe totolia nia ka kwaitalaꞋi. Na ngwae neꞋe fiꞋi ruꞋu maꞋi saena fikutaꞋi ngwae faꞋamamana, nia kata auraꞋe nia diꞋia sa Saetan, ma God ke matalangaꞋinia logo. 7 Nia logo neꞋe ngwae fuana ngwae Ꞌi maa ana lalusae kira ka fuꞋusi doe ana, ma noaꞋa kira kasi saea ta ru taꞋa sulia. ꞋUnaꞋeri neꞋe sa Saetan noaꞋa kasi daua Ꞌani na itoito nia.

Na ngwae ni kwaiꞋafi ana na ngwae faꞋamamana ki

8 Na ngwae ni kwaiꞋafiꞋanga ki saena na fikutaꞋi ngwae faꞋamamana logo, neꞋe abulalana ka leꞋa, ma ngwae ki ka fuꞋusi doe ana niaꞋa. Nia ka fata mamana. Ma noaꞋa kasi kwaꞋu doe Ꞌani kwaꞋunga lilinga ki, ma noaꞋa kasi guguta mani. 9 Nia noaꞋa kasi manata ruarua, bore ma nia ke faꞋamamana ngasingasiꞋa ana faꞋarongoꞋa God neꞋe nia faꞋataꞋinia fuaka. 10 Ma na ngwae neꞋe faꞋamamana ki, kira ka ilitoꞋona basi Ꞌi naꞋo, Ꞌiri kira saiana neꞋe nia saga naꞋa, sui mala nia ka fiꞋi rao.

11 Ma na Ꞌafe nia logo, na abulalana ka leꞋa, ma ngwae ki ka fuꞋusi doe ana. Nia noaꞋa kasi alaꞋa buri ana ngwae ki. Ma nia ka lia leꞋa sulia talana ma ka daufafia mauriꞋa nia, ma nia ka ꞋoloꞋolo ana na ru ki taꞋifau.

12 Ma na ngwae kwaiꞋafi ana ngwae faꞋamamana ki, nia ka toꞋo nama ana taꞋi Ꞌafe goꞋo, ma ka tua mamana faꞋinia. Ma nia saiana ka faꞋasaga na Ꞌafe nia ma na ngela nia ki. 13 Ma sa tai neꞋe nia rao leꞋa saena lalusae, ke baꞋa leꞋa fuada, ma ka bolo fuana nia ka fata noniraꞋa sulia na faꞋamamanaꞋanga nia ana sa Jesus Christ.

Na liaꞋi ngwae sa Paul fuana keresilana na kerekereꞋa neꞋe

14 Ana na kaidaꞋi niniꞋa nau ku kere naꞋa kwau fuamu, nau ku manata nama fasi nau ku leka ma nau ku lisiꞋo ꞋaliꞋali. 15 Ma diꞋia nau ku taꞋi dole, na kerekereꞋa neꞋe ke baꞋa faꞋataꞋinia fuamu na abulaꞋanga faꞋuta neꞋe kuke baꞋa tua Ꞌani saena fikuꞋa faꞋinia ngela God ki. KuluꞋa na fikutaꞋi ngwae God mauri. Ma fikutaꞋi ngwae faꞋamamana neꞋe faꞋangasingasia na faꞋamanataꞋanga mamana God, diꞋia na diro Ꞌai ki neꞋe faꞋangasingasia ta luma.

16 Nia mamana liu neꞋe na faꞋarongoꞋa God neꞋe nia faꞋataꞋinia fuaka nia mamana taꞋifau. Na faꞋarongoꞋa ba Ꞌuri,

“Sa Christ alu nia ka ngwaeꞋa.

Ma na AnoꞋi ru Abu ka faꞋataꞋinia naꞋa na sagalana.

Ma na Ꞌainsel ki kira ka lisia naꞋa.

Kulu ka faꞋarongo naꞋa Ꞌani niaꞋa fuana kwaluꞋani ngwae.

Ma na ngwae saena fanoa Ꞌoro ki kira ka faꞋamamana naꞋa ana niaꞋa.

Ma God ka ngali nia naꞋa Ꞌuana Ꞌi langi.”

4

Na ngwae faꞋamanata ꞋosoꞋoso ki

1 Na AnoꞋi ru Abu fata madako Ꞌani fasi ti ngwae kira karasu naꞋa faꞋasia na faꞋamamanaꞋanga kira, ana kaidaꞋi Ꞌi naꞋo ana sa Jesus ka fiꞋi dao maꞋi. Kira ka roꞋosulia na ano Ꞌi ru ꞋosoꞋoso ki, ma na faꞋamanataꞋanga ana na ano Ꞌi ru taꞋa ki. 2 Na faꞋamanataꞋanga neꞋeri ki Ꞌita maꞋi faꞋasia na ngwae ꞋosoꞋoso ki neꞋe noaꞋa kira kasi kwaimanatai sulia na abula taꞋangaꞋa kira ki. DiꞋia ngwae matamata ki abula taꞋa, kira ka kwaimanatai. Bore ma na ngwae ꞋosoꞋoso neꞋeri, noaꞋa kira kasi kwaimanatai sulia neꞋe manatalada taꞋa taꞋifau naꞋa. 3 Na ngwae ꞋosoꞋoso neꞋeri ki, kira faꞋamanata fasi na araꞋinga ma na ꞋafeꞋa nia rora. Kira faꞋamanata logo Ꞌani na Ꞌanilana ti fanga nia rora. Bore ma God saungaꞋinia na fanga neꞋeri ki fuana ngwae faꞋamamana ki fuana Ꞌanilani, Ꞌi burina neꞋe kira kwatea na foꞋongaꞋa ni baꞋatafeꞋa fuana God. Ma God saungaꞋinia na fanga neꞋeri ki fuana ngwae neꞋe kira sai naꞋa ana faꞋamanataꞋanga mamana. 4 Sulia fanga ki taꞋifau neꞋe God saungaꞋiniꞋi, noaꞋa ta ru kasi taꞋa, niꞋi leꞋa taꞋifau goꞋo. Si diꞋia kulu ka foꞋo Ꞌani baꞋatafeꞋanga fuana Ꞌanilana, noaꞋa kulu kasi Ꞌaila naꞋa Ꞌania ta fanga. 5 Fanga nia leꞋa fuana Ꞌanilana, osiꞋana God saea nia leꞋa, ma na foꞋongaꞋa kulu fuana na fanga kwate ma nia ka leꞋa.

Na ngwae ni rao leꞋa sa Jesus Christ

6 Timoti Ꞌae, diꞋia Ꞌoko kwatea na faꞋamanataꞋanga neꞋe ki fuana ngwae faꞋamamana ki, ma diꞋia Ꞌoko mauri Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa, ma Ꞌoko tua ni roꞋo sulia na faꞋamanataꞋanga mamana, tama Ꞌoe na ngwae rao leꞋa sa Jesus Christ. 7 Aia, noaꞋa Ꞌoe kosi fafarongo sulia na ꞋaꞋemae Ꞌaurafu ki. ꞋOko suꞋute lala Ꞌuana sasilana na kwaiogaiꞋanga God. 8-9 ꞋOko saiana ngwae ki fata Ꞌuri, “Nia leꞋa fuana na ngwae ka faꞋangasingasia nama nonina, osiꞋana nia ka Ꞌafia na mauriꞋa fuana na kaidaꞋi neꞋe.” Bore ma nia leꞋa ka tasa diꞋia na ngwae ke suꞋute fuana sasilana na kwaiogaiꞋanga God, sulia nia ka Ꞌafia na mauriꞋa fuana na kaidaꞋi neꞋe, ma ta kaidaꞋi neꞋe ke baꞋa dao logo maꞋi. Ma alaꞋanga neꞋeri nia ka mamana, ma kulu ka faꞋamamana ana. 10 Kuke suꞋute nama ꞋunaꞋeri, osiꞋana kulu fitoꞋo ana God neꞋe mauri. Sulia nia saiana ke faꞋamauria ngwae ki taꞋifau, ma ka tasa fuana sa tai neꞋe kira faꞋamamana ana.

11 ꞋOke faꞋamanata na ngwae ki Ꞌani ru neꞋeri ki, ma Ꞌoko fata totongaꞋi Ꞌani fuana ngwae ki ke roꞋosuliꞋi. 12 Ma noaꞋa Ꞌoe kosi alaꞋania na ngwae ki kira ka saea Ꞌoe kosi totolia kwaitalaꞋi Ꞌanga osiꞋana ꞋaeꞋo na ngwae Ꞌalako. ꞋOke tua Ꞌani tuaꞋa leꞋa fuana na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki kike lia suliꞋo, Ꞌania na fatalamu, ma na abulalamu, ma na alafelamu, ma na faꞋamamanalamu, ma na tua madakolamu. Si diꞋia kira lisia na tua lamu nia leꞋa, kike sasi logo sulia. 13 Ana kaidaꞋi Ꞌoke maꞋakwalia daolaku maꞋi, Ꞌoke toꞋomani na KerekereꞋa Abu ki fuana ngwae ki, ma Ꞌoke faꞋatalo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa, ma Ꞌoke faꞋamanata ngwae ki. 14 Ma noaꞋa Ꞌoe kosi danga Ꞌani na kwateꞋa Ꞌoe neꞋe AnoꞋi ru Abu kwatea fuamu, ana kaidaꞋi neꞋe profet ki kira fata Ꞌani ma na faꞋinaꞋonaꞋo ki kika alua naꞋa limada Ꞌi fafomu. 15 ꞋOke sasia ru neꞋeri ki sulia asoa ki fasi Ꞌiri neꞋe ngwae ki taꞋifau kira ka lisia na leꞋalana raoꞋa Ꞌoe neꞋe doe naꞋa. 16 ꞋOke lia leꞋa sulia na abulaꞋanga Ꞌoe talamu, ma na ru neꞋe Ꞌoko faꞋamanata ꞋaniꞋi ki. Ma Ꞌoko inaꞋu ana na raoꞋa neꞋeri ki, sulia diꞋia Ꞌoko sasi ꞋunaꞋeri, God ke faꞋamauri Ꞌoe faꞋinia sa tai neꞋe kira rongoa fatalamu.

5

Na raoꞋa fuana Ꞌafilana na ngwae faꞋamamana ki

1 NoaꞋa Ꞌoe kosi balufia ta ngwae ngwaro, bore ma nia totolia Ꞌoke alaꞋa gwafea diꞋia ta maꞋa amu. Ma kaidaꞋi Ꞌoko sasia ta ru fuana ngwae Ꞌalako ki, nia diꞋia neꞋe Ꞌoko sasia fuana sa toꞋolamu. 2 Ma kaidaꞋi Ꞌoko sasia ta ru fuana Ꞌafe ki, nia diꞋia neꞋe Ꞌoko sasia fuana teꞋa Ꞌoe ki. Ma kaidaꞋi Ꞌoko sasia ta ru fuana kini sariꞋi ki, nia diꞋia neꞋe Ꞌoko sasia fuana ngwaingwaena Ꞌoe ki Ꞌi saena manataꞋanga neꞋe leꞋa taꞋifau.

3 Fuila na ngwae faꞋamamana ki kike lia sulia na gwaꞋi Ꞌuru ki neꞋe kira tua taꞋifilida. 4 Bore ma diꞋia gwaꞋi Ꞌuru neꞋe toꞋo ana na ngela ki nama na koꞋo ki, kira ka rao fuana God Ꞌani liaꞋa nama sulia. Ma kira ke lia nama sulia teꞋa kira, osiꞋana teꞋa kira eta lia sulida. Ru neꞋeri, God saeleꞋa liu faꞋinia. 5 Muke Ꞌafia na gwaꞋi Ꞌuru neꞋe tua taꞋifilia ma ka noaꞋa ta ngwae fuana tagiꞋa sulia. Nia fitoꞋo ana God, ma nia ka inaꞋu ana foꞋongaꞋa ma ganiꞋa Ꞌuana kwaiꞋafiꞋanga sulia rodo ma na asoa. 6 Bore ma na gwaꞋi Ꞌuru neꞋe ke sasi Ꞌuana na kwaiogai Ꞌanga ana noni, noaꞋa kamu kasi Ꞌafia. Sui bore Ꞌana nia ka mauri Ꞌua, na mauriꞋa nia faꞋinia sa Christ mae ka sui naꞋa. 7 ꞋOke kwatea na faꞋamanataꞋanga neꞋe ki fuana na ngwae faꞋamamana ki, Ꞌiri ta ngwae noaꞋa kasi dao toꞋona ta roraꞋa ada. 8 Ma diꞋia ta ngwae noaꞋa kasi lia sulia na ngwaefuta nia ki, ma na ngwae ana kwalafa nia, tama ngwae neꞋeri faꞋasia naꞋa na faꞋamanataꞋanga sa Christ, ma nia ka taꞋa ka liufia na ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi faꞋamamana ki.

9 Ma na gwaꞋi Ꞌuru neꞋe noaꞋa kasi dao Ꞌua ana ono akwala faꞋi ngali ki, noaꞋa Ꞌoe kosi toꞋomaꞋi fiku ana faꞋinia na gwaꞋi Ꞌuru ki. ꞋOke toꞋoa ta gwaꞋi Ꞌuru neꞋe nia ngwaro, ma nia tuatua mamana fuana araꞋi nia. 10 Ma kira ka saiana neꞋe nia sasia raoꞋa leꞋa Ꞌuri ki: Nia lia leꞋa sulia na ngela nia ki, ma ka kwaloa na ngwae dao ki Ꞌi luma nia, ma ka enoeno, ma ka Ꞌafia naꞋa ngwae faꞋamamana ki faꞋinia sa tai faꞋida neꞋe kira toꞋo ana na ꞋafitaꞋiꞋanga, ma ka danga taꞋifau naꞋa Ꞌani niaꞋa fuana sasilana na raoꞋa leꞋa ki.

11 Ma na gwaꞋi Ꞌuru neꞋe noaꞋa kasi ngwaro goꞋo ki, noaꞋa Ꞌoe kosi toꞋomaꞋi fikuda faꞋinia na gwaꞋi Ꞌuru ki. Ma si diꞋia na kwaiogaiꞋanga ana noni kwatea ma kira ka abula matamata faꞋasia raoꞋa fuana sa Jesus, kira oga kike Ꞌafe laꞋu. 12 Ma diꞋia ꞋunaꞋeri, kira fulia roraꞋa sulia kira Ꞌoia naꞋa fata alangaꞋinga neꞋe kira eta sasia naꞋa fuana sa Jesus Christ. 13 DiꞋia kira noaꞋa kasi Ꞌafe laꞋu, tama kira saiana faꞋalilana na kaidaꞋi kira ki fuana liu kwailiuꞋanga ana luma ki. Ma na ru neꞋe taꞋa ka tasa neꞋe kira tua ni alaꞋa goꞋo Ꞌada ana ti ngwae, ma kira ka fata sulia na ru neꞋe noaꞋa kasi bolo fuana alaꞋanga suliꞋi ki. 14 Nia neꞋe nau ku fia nia leꞋa fuana gwaꞋi Ꞌuru fiꞋi doe ki kira ka Ꞌafe laꞋu, ma kira ka faꞋafuta ngela, ma kira ka lia sulida faꞋinia na luma kira ki, fasi Ꞌiri neꞋe malimae kulu ki noaꞋa kira kasi toꞋo ana ta ru fuana fata taꞋangaꞋa Ꞌani suli kulu. 15 Sulia ti gwaꞋi Ꞌuru kira abula matamata naꞋa, ma kira ka leka naꞋa Ꞌada sulia sa Saetan. 16 Si diꞋia ta kini neꞋe faꞋamamana ana sa Jesus Christ, ma ta gwaꞋi Ꞌuru ka tua Ꞌi saena na tuaꞋa nia, nia ke lia suli nia, osiꞋana noaꞋa nia kasi leꞋa fuana ꞋaberaꞋanga Ꞌani laꞋu na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki. ꞋUnaꞋeri ngwae faꞋamamana ki kira saiana kika lia naꞋa Ꞌada sulia na gwaꞋi Ꞌuru neꞋe kira tua taꞋifilida ki.

Na faꞋamanataꞋanga fuana ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki

17 Ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo neꞋe kira rao leꞋa fuana na fiku taꞋi ngwae faꞋamamana, nia totolia muke fuꞋusi doe ada ma muke foli leꞋa ada. Tasa liu fuana sa tai neꞋe rao ngasingasiꞋa Ꞌani faꞋataloꞋa Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa faꞋinia faꞋamanataꞋanga. 18 Sulia na KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri, “NoaꞋa Ꞌoe kosi firi fafia na kwakwana na buluka ni rao, ana kaidaꞋi nia uria maga ru ki.” Ma ta alaꞋanga ka Ꞌuri logo, “Na ngwae ni rao saiana ngalilana naꞋa folifoliꞋa nia.”

19 Aia, ma noaꞋa Ꞌoe kosi fafarongo Ꞌuana alaꞋanga ta ngwae goꞋo Ꞌana neꞋe ke fai fafia ta ngwae faꞋinaꞋonaꞋo, leleka ta ro ngwae nama ta uulu ngwae neꞋe leka maꞋi, kira ka fata faꞋamamana sulia ru neꞋe. 20 Aia, Ꞌoke balufia na ngwae neꞋe kira abulalada taꞋa ki. ꞋOke sasi ꞋunaꞋeri Ꞌi naꞋona na ngwae ki taꞋifau, Ꞌiri na ngwae neꞋe kira tua Ꞌi neꞋeri ki kike rongo, ma kike maꞋu.

21 Nau ku alaꞋa totongaꞋi fuamu Ꞌi maana God, ma sa Jesus Christ, ma na Ꞌainsel abu ki, Ꞌiri Ꞌoke roꞋosulia na faꞋamanataꞋanga neꞋe ki, ma noaꞋa Ꞌoe kosi efoa, ma noaꞋa Ꞌoe kosi Ꞌinifilifili ana ta ngwae sulia na tae neꞋe Ꞌoko lisia Ꞌi maa.

22 Ma noaꞋa Ꞌoe kosi ꞋaliꞋaliꞋa ana alu limaꞋanga fafona ta ngwae fuana raoꞋa fuana na Aofia. Ma noaꞋa Ꞌoe kosi Ꞌado faꞋinia ta ngwae ana kaidaꞋi kira fulia ta ru rora. ꞋOke tua sikasika faꞋasia taꞋangaꞋa ki!

23 ꞋOke kwaꞋufia ta kala waen faꞋinia na kafo Ꞌiri ka Ꞌafia na siramu ka leꞋa, sulia ꞋaeꞋo na ngwae neꞋe Ꞌoko mataꞋi firi goꞋo Ꞌamu.

24 Na abula taꞋangaꞋa ti ngwae ki talangwaraꞋu liu naꞋa fuana lisilana, ma ngwae ki taꞋifau ka saiana neꞋe God ke baꞋa matalangaꞋi kira. Bore ma na abula taꞋangaꞋa ti ngwae ki, kira noaꞋa kasi lisia ana kaidaꞋi naꞋa Ꞌana. 25 Ka ꞋunaꞋeri logo, ti ngwae sasilana ru leꞋa kira ki teo tafangaꞋi liu fuana lisilana. Ma na raoꞋa leꞋa ti ngwae ki neꞋe noaꞋa kasi faꞋataꞋi niniꞋari, bore ma ana ta kaidaꞋi kike baꞋa lisia.

6

1 Na ngwae faꞋamamana neꞋe kira rao ꞋoꞋo, kira manata doe ana ngwae ꞋaꞋana kira ki, fasi Ꞌiri ta ngwae noaꞋa kasi fata taꞋa ana satana God ma na faꞋamanataꞋanga kulu. 2 Ma na ngwae rao ꞋoꞋo neꞋe na ngwae ꞋaꞋana kira ki faꞋamamana ana sa Jesus Christ, noaꞋa kira kasi manata Ꞌuri, “Na ngwae ꞋaꞋana nau nia faꞋamamana logo. ꞋUri noaꞋa naisi fuꞋusi doe goꞋo ana nama ku rao ngangata fuana.” Na manata Ꞌanga ꞋunaꞋeri nia noaꞋa kasi leꞋa! Kira rao leꞋa ka tasa mo fuada, sulia kira toꞋo goꞋo ana taꞋi faꞋamamanaꞋanga ma kika alafe fuana God.

Na faꞋamanataꞋanga ꞋosoꞋoso ma na toꞋoruꞋa mamana

Nia neꞋe, Ꞌoko faꞋamanata ma Ꞌoko fata sulia na ru neꞋe ki. 3 Ti ngwae noaꞋa kasi faꞋamanata Ꞌani ru neꞋe ki. Ma noaꞋa kira kasi alafafia na alaꞋanga mamana na Aofia kia sa Jesus Christ, ma na faꞋamanataꞋanga kia sulia tuaꞋa saga. 4 Ngwae neꞋeri ki kira lafuda, ma noaꞋa kira kasi sai goꞋo ana ta ru. Ma na kwaiogaiꞋanga kira ka taꞋa fuana na olisuꞋusuꞋunga sulia na fadalana maꞋe fataꞋa ki. Ma na manataꞋanga ꞋunaꞋeri ki, nia kwatea ma kira ka kwaimamagolai, ma kika olisuꞋusuꞋu kwailiu, ma kika fata maꞋudi, ma kika manata taꞋa sulia na ngwae ki. 5 Ma kira ka olisuꞋusuꞋu sulia asoa ki. Ma na manatada noaꞋa kasi rao. Ma noaꞋa kira kasi sai naꞋa ana ru mamana ki. Kira fia neꞋe diꞋia kira donga God, kike toda mani.

6 Aia, ma lekaꞋa sulia God faꞋatoꞋorua na ngwae, osiꞋana na kwaiogaiꞋanga nia ki neꞋe aliꞋafu ana na tae ki neꞋe nia toꞋo naꞋa ana. 7 Aia, tae neꞋe kulu ngalia maꞋi saena magalia neꞋe? NoaꞋa goꞋo! Ma na tae neꞋe kuke baꞋa ngalia faꞋasia na magalia neꞋe? NoaꞋa goꞋo! 8 Nia neꞋe, diꞋia kulu toꞋo naꞋa ana fanga ma na toro, tama ru neꞋeri ki leꞋa naꞋa fuaka. 9 Ti ngwae kira oga liua toꞋoruꞋanga. Ma ka talangwaraꞋu fuada neꞋe kike sasia ru rora ki fuana todalana mani. ꞋUnaꞋeri, kira ka dao toꞋona neꞋe kira Ꞌasida saena itoito diꞋia ru ꞋaeꞋaela ki. Kira oga sasilana ru Ꞌoro rora ma ka boleboleꞋa ki neꞋe taꞋa fuada. Ma kira ka dao naꞋa toꞋona nonifiiꞋanga doe liu. 10 KaidaꞋi ngwae liana teo ana mani, kira ke sasia kwalu kaela ru taꞋa ki fuana ngalilana mani. Ti ngwae kira sasi Ꞌuana na mani, ma kira ka leka tau naꞋa faꞋasia na faꞋamamanaꞋanga ana God, ma na liadilaꞋa Ꞌoro ki ka faꞋalia naꞋa maurilada.

Na faꞋamanataꞋanga sa Paul fuana sa Timoti

11 Timoti Ꞌae, Ꞌoe na ngwae God, Ꞌoke tua faꞋasia na ru neꞋeri ki. Ma Ꞌoke sasi ngangata Ꞌuana na ꞋoloꞋoloꞋa, ma na tuaꞋa abu, ma na faꞋamamanaꞋanga, ma na alafeꞋanga, ma na ngangataꞋanga saena kaidaꞋi ana ꞋafitaꞋiꞋanga ki, ma na tuaꞋa enoeno. 12 ꞋOko rao leꞋa fuana na faꞋamamanaꞋanga. Ana kaidaꞋi ba Ꞌoko fata ngasingasiꞋa sulia na faꞋamamanaꞋanga Ꞌoe fuana ngwae Ꞌoro ki, Ꞌoko ngalia na mauriꞋa firi neꞋe God fili Ꞌoe Ꞌuana. 13 Nau ku baꞋe Ꞌoe Ꞌi naꞋona God neꞋe kwatea naꞋa mauriꞋa fuana ru ki taꞋifau, ma Ꞌi naꞋona sa Jesus Christ na ngwae ba fata ngasingasiꞋa fuana sa Pontias Paelat, 14 fasi Ꞌiri Ꞌoko roꞋosulia naꞋa ru neꞋeri ki, ma Ꞌoko sasi sulia Ꞌiri Ꞌoko madakola ana ru ki, ma noaꞋa Ꞌoe kosi rora, leleka ka dao ana faꞋi asoa neꞋe Aofia kia sa Jesus Christ ke oli maꞋi ana. 15 Nia ke baꞋa dao tafa ana kaidaꞋi saga neꞋe God nia filia. God neꞋe ngwae ki auraꞋea, ma nia talana ka gwaungaꞋi ka tasa fafia na ru ki taꞋifau, ma na tatalafaꞋa neꞋe ka gwaungaꞋi fafia na ngwae tatalafaꞋa ki, ma ka AofiaꞋa fafia na aofia ki. 16 Ma taꞋifili nia goꞋo neꞋe nia mauri firi ma noaꞋa kasi maꞋe. Nia tua Ꞌi saena na madakoꞋanga neꞋe noaꞋa ta ngwae kasi bolo naꞋa faꞋinia daoꞋa karangia. Ma noaꞋa ta ngwae kasi lisi nia Ꞌua, ma noaꞋa ta ngwae kasi bolo naꞋa fuana lisilana laꞋu. Alu ngwae ki kike faꞋa aofia. Alu nia ka gwaungaꞋi Ꞌani ngasingasiꞋanga neꞋe tuatua firi! ꞋIu ke ꞋunaꞋeri.

17 ꞋOko saea fuana ngwae neꞋe kira toꞋo ana toꞋoruꞋa Ꞌi saena na magalia neꞋe, noaꞋa kira kasi manata lafuda. Kike alua fitoꞋonga kira ana God, ma noaꞋa laꞋu na toꞋoruꞋa kira ki neꞋe ke sui ꞋaliꞋali goꞋo. Sulia God kwatea ru ki taꞋifau fuaka fuana na saeleꞋanga sulia. 18 ꞋOke saea fuada kike sasi leꞋa Ꞌiri kike toꞋoru ana raoꞋa leꞋa ki, ma kira ka maꞋudi fuana kwate ruꞋa fuana Ꞌafilana ngwae ki. 19 DiꞋia kira sasi ꞋunaꞋeri, kira gonia na toꞋoruꞋa neꞋe Ꞌafi kira ana kaidaꞋi neꞋe nia Ꞌua maꞋi. Ma kike toꞋo ana mauriꞋa neꞋe mamana.

20 Timoti Ꞌae, Ꞌoke lia leꞋa sulia na tae neꞋe God kwatea Ꞌoko lia sulia. Ma noaꞋa Ꞌoe kosi rongo sulia alaꞋanga taꞋa ki ma na olisuꞋusuꞋu Ꞌanga boleboleꞋa ki neꞋe ti ngwae kira alaꞋa rora Ꞌani ma kira ka saea Ꞌani “na sae sae ruꞋa.” 21 OsiꞋana ti ngwae fitoꞋo ana alaꞋanga boleboleꞋa neꞋeri, ma kira ka leka rora faꞋasia na faꞋamamanaꞋanga ana sa Jesus Christ.

Nau ku foꞋo Ꞌiri na leꞋangaꞋa God ke tua faꞋi kamu taꞋifau.

2 Timoti

1

2

3

4

Na Ruana KerekereꞋa Sa Paul Fuana Sa Timoti

Sa Paul tua Ꞌi saena lokafo Ꞌi Rom kaidaꞋi nia keresia buka neꞋe. AlaꞋanga Ꞌoro saena kerekereꞋa neꞋe sa Paul saea fuana sa Timoti fuana Ꞌafilana Ꞌania uu ngasiꞋa fuana faꞋarongo Ꞌanga Ꞌania FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Sa Paul oga sa Timoti ke faꞋatalo ana FaꞋarongoꞋa LeꞋa mamana neꞋe, ma faꞋamanataꞋanga mamana ana Fau alangaꞋinga Faolu. Nia saea sa Timoti fuana sasilana raoꞋa nia, sui bore Ꞌana ti ngwae kira oga fonelana. Sa Paul oga sa Timoti ka manata oli Ꞌuana ru saena maurilana sa Paul ki, fasi Ꞌiri nia ke donga ru leꞋa ana tuaꞋa sa Paul, faꞋinia faꞋamanataꞋanga leꞋa sa Paul.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

AlaꞋanga leꞋa ki fuana sa Timoti & 1:1-18

Na ꞋafitaꞋiꞋanga neꞋe sa Timoti naꞋofia & 2:1-13

Na ngwae rao neꞋe God alafafia & 2:14-26

FaꞋi asoa ki Ꞌi naꞋona neꞋe sa Jesus ke oli maꞋi & 3:1-9

FaꞋamanataꞋanga Ꞌisi sa Paul ki fuana sa Timoti & 3:10—4:22

1

1 NauꞋa sa Paul, na ngwae ni lifurongo sa Jesus Christ, osiꞋana God nia saeleꞋa fuana fili laku Ꞌiri nauꞋa ta ngwae lifurongo. God kwate nau fasi Ꞌiri nau ku faꞋarongo Ꞌani mauriꞋa firi neꞋe nia eta fata Ꞌani fuaka, na ngwae neꞋe kulu faꞋamamana ana sa Jesus Christ ki. 2 Nau ku kerekere kwau fuamu kwala Timoti neꞋe Ꞌoko diꞋia na ngela liaku teoliu ana.

Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri God na MaꞋa ma sa Jesus Christ na Aofia kia, kera ke kwatea na leꞋangaꞋa, ma na kwaimanataiꞋanga, ma na aroaroꞋa fuamu.

Na baꞋatafeꞋanga ma na kwairaduꞋanga

3 Nau ku baꞋatafea God neꞋe nau ku rao fuana Ꞌani na liaꞋi ngwae raola, diꞋia na koꞋo nau ki ba kira rao fuana. Ma nau ku baꞋatafe nia ana asoa ma na rodo, ana kaidaꞋi nau ku foꞋo ana, ma nau ku gania God fuana kwaiꞋafiꞋanga amu. 4 Nau ku oga liu fasi Ꞌiri nau kui lisiꞋo laꞋu, osiꞋana nau ku manata toꞋona na angiꞋa ba Ꞌoe, ana kaidaꞋi ba koro leka toꞋotoꞋo naꞋa ana. Ma nai baꞋa saesaeleꞋa liu ana kaidaꞋi koro ke oli laꞋu maꞋi. 5 Ma nau ku manata toꞋona na faꞋamamanaꞋanga leꞋa neꞋe Ꞌoko tua Ꞌani, diꞋia logo na faꞋamamanaꞋanga ba koꞋo Ꞌoe Ꞌi Lois ma teꞋa Ꞌoe Ꞌi Iunis kera tua Ꞌani. Ma nau ku saiana nia neꞋe Ꞌoko tua logo Ꞌani. 6 Nia neꞋe, nau ku faꞋamanata oli laꞋu amu fasi Ꞌiri Ꞌoko faꞋangasingasia na kwateꞋa neꞋe God kwatea naꞋa fuamu, ana kaidaꞋi ba nau ku alua na limaku fafiꞋo. 7 Sulia God noaꞋa kasi kwatea na AnoꞋi ru Abu fuaka fuana kulu ka maꞋu. Bore ma nia kwatea naꞋa AnoꞋi ru Abu fuana faꞋangasingasi laka, ma fuana kulu ka alafe fuaka kwailiu, ma fuana kulu ka dau fafia mauriꞋa kulu ki. 8 Nia neꞋe, noaꞋa Ꞌoe kosi Ꞌeke Ꞌania fata faꞋamamanalana na Aofia kia, ma noaꞋa Ꞌoe kosi Ꞌeke logo Ꞌani nau, na ngwae neꞋe nau ku tua saena luma ni lokafo sulia na raoꞋa nau fuana sa Jesus Christ. ꞋOke rao faꞋi nau fuana fata taloꞋa Ꞌania na FaꞋarongoꞋa LeꞋa, sui bore Ꞌana kira ka faꞋanonifii Ꞌoe, sulia God ke baꞋa kwatea na ngasingasiꞋanga fuamu fuana sasilana.

9 God nia faꞋamauri kia ma ka fili kia naꞋa Ꞌiri kiaꞋa na ngwae nia ki naꞋa, noaꞋa laꞋu sulia na raoꞋa kia ki. Nia faꞋamauri kia ma ka fili kia naꞋa, sulia na manatalana talana, ma na alafeꞋanga nia talana fuaka. ꞋI naꞋona mala maꞋi na kaidaꞋi nia noaꞋa kasi saungaꞋinia Ꞌua ta ru, nia ka naia naꞋa fuana ke kwatea sa Jesus Ꞌiri ke faꞋataꞋinia na leꞋangaꞋa nia fuaka. 10 Ma ana kaidaꞋi neꞋe, God ka faꞋataꞋinia naꞋa na manataꞋanga ma na alafeꞋanga neꞋeri fuaka Ꞌani na daolana maꞋi na ngwae FaꞋamauri kia sa Jesus Christ. Sa Jesus ka lafua naꞋa na ngasingasilana maeꞋa. Ma nia ka faꞋataꞋinia na mauriꞋa firi Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa.

11 Ma God ka fili nau fasi Ꞌiri nauꞋa ta ngwae ni lifurongo, ma na ngwae faꞋamanata fuana na faꞋataloꞋa Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. 12 Nia neꞋe, nau ku nonifii saena na luma ni lokafo Ꞌuana na ru neꞋeri ki. Bore ma noaꞋa nau kusi Ꞌeke Ꞌania tuaꞋa saena luma ni lokafo osiꞋana faꞋataloꞋa nau sulia sa Jesus, duꞋungana na fitoꞋonga nau ana niaꞋa. Ma nau ku saiana mamana sa Jesus bolo fuana na foloꞋa Ꞌusia na faꞋamanataꞋanga mamana neꞋe nia aluꞋi Ꞌi limaku, leleka ka dao ana faꞋi asoa neꞋe nia ka oli laꞋu maꞋi. 13 Nau ku oga Ꞌoke faꞋamanata nama na ngwae ki Ꞌani na faꞋamanataꞋanga mamana neꞋe nau ku kwatea fuamu. Ma Ꞌoke faꞋamamana logo ana God, ma Ꞌoke alafe fuana ngwae ki. ꞋOke sasi nama na ru neꞋeri ki, osiꞋana God fiku kulu naꞋa faꞋinia sa Jesus Christ. 14 Ma Ꞌani na ngasingasilana na AnoꞋi ru Abu neꞋe nia tua aka, Ꞌoke lia sulia na faꞋamanataꞋanga mamana neꞋe God alua Ꞌi limamu.

15 ꞋOko sai goꞋo Ꞌamu ana neꞋe ngwae Ꞌoro ki Ꞌi saena na bali fanoa Ꞌi Asia, kira abula matamata naꞋa faꞋasi nau. Sa Figelus faꞋinia sa Hermogenes neꞋe ro ngwae neꞋeri ki. 16 Na Aofia ka manataia sa Onesiforus ma na luꞋuluꞋua nia, sulia nia ka faꞋasaeleꞋa nau ana kaidaꞋi Ꞌoro, ma nia noaꞋa kasi Ꞌeke Ꞌani nau Ꞌi saena na luma ni lokafo. 17 Sulia na kaidaꞋi nia dao ana Ꞌi Rom, nia ka lulu Ꞌuaku ma ka leka dao toꞋo aku. 18 Ma Ꞌoko sai leꞋa naꞋa ana na kwaiꞋafiꞋanga Ꞌoro ba nia sasia fuaku saena fanoa Ꞌi Efesus. Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri na Aofia ke kwaimanatai ana niaꞋa ana faꞋi asoa neꞋe nia ka oli laꞋu maꞋi.

2

Na ꞋafitaꞋiꞋanga neꞋe sa Timoti naꞋofia

1 ꞋOko diꞋia na ngela nau, alu God ka faꞋangasingasi Ꞌoe. Nia totolia nia ka sasi ꞋunaꞋeri, sulia na alafeꞋanga nia fuamu, na ngwae neꞋe Ꞌoko faꞋamamana ana sa Jesus Christ. 2 Ma na ru ki neꞋe Ꞌoko rongoa nau ku faꞋamanata Ꞌani fuana na ngwae Ꞌoro ki, Ꞌoke kwatea fuana na ngwae neꞋe Ꞌoko fitoꞋo ada ki neꞋe kira bolo faꞋinia na faꞋamanatalana laꞋu ti ngwae.

3 Ma Ꞌoko Ꞌado ana na nonifiiꞋanga sulia na raoꞋa Ꞌoe fuana sa Jesus Christ, diꞋia ta ngwae ni fuꞋa leꞋa nia. 4 Ta ngwae ni fuꞋa neꞋe oga ke faꞋanoni saeleꞋa na ngwae ꞋinotoꞋa nia, nia noaꞋa kasi Ꞌabera talana Ꞌani na raoꞋa matamata ki. 5 Ma na ngwae lalili ꞋafitaꞋi ka liufia, diꞋia nia noaꞋa kasi leka sulia na taki fuana laliliꞋanga ki. 6 Ma na ngwae neꞋe ka rao ngasingasiꞋa saena na oꞋola, nia totolia ka eta Ꞌania na ru ki saena oꞋola nia. 7 ꞋOko manata sulia ru ba nau ku saea, osiꞋana na Aofia ke baꞋa kwaiꞋafi amu Ꞌiri Ꞌoke saiana na ru neꞋeri ki taꞋifau.

8 ꞋOko manata toꞋona sa Jesus Christ, na ngwae ana kwalafa sa David, ba God taꞋea faꞋasia na maeꞋa, diꞋia ba nau ku fata taloꞋania saena na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. 9 Ma kaidaꞋi neꞋe, nau ku nonifii ma nau ku tua Ꞌi saena luma ni lokafo, diꞋia na ngwae ba sasia ta ru neꞋe rora, duꞋungana nau ku faꞋatalo Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Bore ma na fatalana God, ꞋafitaꞋi kira ka firi fafia saena luma lokafo. 10 Nia neꞋe, nau ku maꞋudi Ꞌiri nai nonifii Ꞌani ru ki taꞋifau fuana leꞋalana na ngwae neꞋe God filida ki, fasi Ꞌiri kira ke ngalia logo na mauriꞋa firi sulia sa Jesus Christ, faꞋinia na tuaꞋa ana ꞋinotoꞋanga Ꞌi langi. 11 Na alaꞋanga neꞋe nia mamana ba Ꞌuri,

“DiꞋia kulu mae ka sui naꞋa faꞋinia sa Jesus Christ, kuke baꞋa mauri logo faꞋinia.

12 DiꞋia kulu ka ngangata saena na faꞋakaisiꞋanga, kuke gwaungaꞋi logo faꞋinia.

Bore ma diꞋia kulu ka tofea neꞋe noaꞋa kulu Ꞌiri saiana, nia ke baꞋa tofe kulu logo.

13 DiꞋia kulu mala dalafa na fatalaka, ma noaꞋa kulu kasi sasia na kwaiogaiꞋanga nia ki, nia ꞋafitaꞋi nia ka danga Ꞌania tae neꞋe nia saea ke baꞋa sasia fuaka, sulia nia noaꞋa kasi mala dalafa na fatalana.”

Na ngwae rao neꞋe God alafafia

14 ꞋOke faꞋamanata oli ana na ngwae Ꞌi neꞋana ki Ꞌani na ru neꞋeri, ma Ꞌoko fata totongaꞋi fuada Ꞌi maana God, fasi Ꞌiri noaꞋa kira kasi olisuꞋusuꞋu fafia na alaꞋanga ki. Sulia sasiꞋa ꞋunaꞋeri noaꞋa kasi kwatea goꞋo ta ru leꞋa, ma ka faꞋalia goꞋo Ꞌana ngwae neꞋe kira fafarongo ki. 15 ꞋOke rao ngangata Ꞌiri God ka saeleꞋa fafia na raoꞋa Ꞌoe, diꞋia ta ngwae rao ba noaꞋa kasi Ꞌeke Ꞌani raoꞋa nia, ma na ngwae neꞋe faꞋamanata saga Ꞌani fatalana God neꞋe mamana taꞋifau. 16 ꞋOke tua faꞋasia na alaꞋanga Ꞌaurafu ki, sulia na ru neꞋeri ke talaꞋia na ngwae ki faꞋasia God. 17 Na alaꞋanga ꞋunaꞋeri diꞋia ta maꞋe duꞋaduꞋa ba duꞋafia naꞋa nonina ngwae. Ma na ro ngwae neꞋe kira fata ꞋunaꞋeri ki neꞋe sa Haemeneas ma sa Filetus. 18 Kera faꞋamanata fasi na tataꞋelaka faꞋasia na maeꞋa fuli ka sui naꞋa. ꞋUnaꞋeri kera leka taꞋifau naꞋa faꞋasia na faꞋamanataꞋanga mamana, ma kera ka faꞋalia naꞋa na faꞋamamanaꞋanga ti ngwae ki. 19 Bore ma na ngwae God ki kira uu ngasi, ka diꞋia ta fau doe osiꞋana nia noaꞋa kasi Ꞌidu, ma kika kerekere Ꞌuri Ꞌi fafona fau neꞋeri, “Na Aofia nia sai goꞋo Ꞌana ana na ngwae nia ki,” ma, “Sa tai neꞋe ka saea nia donga na Aofia, nia ke abula faꞋasia abula taꞋangaꞋa ki.”

20 ꞋI saena luma doe, na ru ni fanga ki Ꞌoro Ꞌi saena. Ti ru kira saungaꞋinia Ꞌani gol ma na silva, ma ti ru kira ka saungaꞋinia Ꞌani na Ꞌai ma na buli ano. Ti ru ana ru neꞋeri ki tua fuana fangaꞋa ana faꞋi asoa doe ki, ma ti ru ka tua fuana malana kaidaꞋi goꞋo Ꞌana. 21 Ma diꞋia ta ngwae ka faꞋafaolu nia talana faꞋasia na ru taꞋa ki, nia diꞋia na ru ni fangaꞋa ana faꞋi asoa ꞋinotoꞋa ki. Sulia nia abungaꞋi nia talana, ma ka sasi akaꞋu ana niaꞋa Ꞌuana na sasilana ta raoꞋa leꞋa fuana na ngwae ꞋaꞋana nia.

22 ꞋOke tua faꞋasia na kwaiogai Ꞌanga taꞋa ngwae Ꞌalako ki. ꞋOke sasi ngangata Ꞌuana tuaꞋa ꞋoloꞋolo, ma faꞋamamanalana sa Jesus, ma alafeꞋanga fuana ngwae ki, ma tuaꞋa aroaro faꞋinia ngwae ki. ꞋOke tua kwaima, ma Ꞌoko foꞋo faꞋinia sa tai faꞋida neꞋe na liada raola. 23 Ma Ꞌoko tua faꞋasia na olisuꞋusuꞋu Ꞌanga boleboleꞋa ki, sulia Ꞌoko saiana na ru neꞋeri ki neꞋe sasia na fuꞋanga ki. 24 Sulia na ngwae rao na Aofia noaꞋa kasi tua Ꞌani kwaifataiꞋanga. Nia ke sasi leꞋa lala fuana ngwae ki taꞋifau, ma ka faꞋamanata leꞋa faꞋinia mabetauꞋa. 25 Ma Ꞌoke enoeno fuana ngwae neꞋe kira tataꞋe sauli Ꞌoe, ana kaidaꞋi Ꞌoko faꞋataꞋinia na roraꞋa kira ki. Sali God ke baꞋa bulasia na liada fasi Ꞌiri kike saiana na mamanaꞋanga. 26 Ma manataꞋanga kira ke oli, ma kira ke tafi faꞋasia na itoito sa Saetan neꞋe dau dau fafida, ma ka suꞋumaꞋi kira fuana sasilana na ru neꞋe nia ka ogaꞋi ki.

3

FaꞋi asoa Ꞌi naꞋona neꞋe sa Jesus ke oli maꞋi

1 ꞋOko manata toꞋona ru neꞋe: Na kaidaꞋi ꞋafitaꞋi ki ke baꞋa dao maꞋi Ꞌi naꞋo ana sa Jesus ke dao maꞋi. 2 Ma na ngwae ki kira ke baꞋa manata goꞋo toꞋoda talada, ma kike oga mani, ma kira ke faꞋadoe kira, ma kira ke fata buri tolingaꞋi ana ngwae ki. Ma noaꞋa kira kasi roꞋosulia fatalana maꞋa faꞋinia teꞋa kira ki, ma noaꞋa kira kasi baꞋatafea sa tai neꞋe sasi leꞋa fuada, ma kira ke fata maana na ru God ki. 3 Ma kira ke abula taꞋa, ma noaꞋa kira kasi kwaimanatai ana ngwae matamata ki, ma kira ke soke fafia na ngwae ki, ma kira ke oga fuꞋanga, ma kira ke kwasilaꞋa, ma kira ke Ꞌaila Ꞌani na ru leꞋa ki. 4 Ma kira ke Ꞌolea na maelana na ngwae ki, ma noaꞋa kira kasi manata sulia na fuli ruꞋa kira ki, ma kira ke manata lafuda liu, ma kira ke saeleꞋa Ꞌada faꞋinia na kwaiogaiꞋanga ana noni ma God ka noaꞋa. 5 Kira ke saea kira faꞋamamana ana God, bore ma noaꞋa kira kasi alaꞋania na ngasingasiꞋanga God ke rokisia na maurilada. ꞋOke tua tau faꞋasia na ngwae ꞋunaꞋeri ki.

6 Ma ti ngwae ꞋunaꞋeri neꞋe kira ruꞋu saena luma ngwae ki, ma kira ka faꞋamanata, ma kika toꞋo ana ngasingasiꞋanga fuana liliulana kini ki faꞋasia mamanaꞋanga. Ma na kini neꞋeri ki, na roraꞋa kira ki ka faꞋangwataꞋutaꞋu kira, ma na kwalukaela kwaiogaiꞋanga taꞋa ki ka gwaungaꞋi fafida, 7 ma kira ka oga kike ꞋidufaꞋi fafarongo goꞋo Ꞌada Ꞌuana saiꞋi ruꞋanga, bore ma ꞋafitaꞋi kira ka saiana na mamanaꞋanga. 8 Na ngwae faꞋamanata taꞋa neꞋeri ki, kira fuꞋalia na faꞋamanataꞋanga mamana. Na manatalada ka noaꞋa kasi rao saga, ma na faꞋamamanaꞋanga kira ka noaꞋa kasi mamana. Kira diꞋia sa Janes ma sa Jambres* ba kera fuꞋalia sa Moses. 9 Bore ma nia ꞋafitaꞋi fuana na ngwae ꞋunaꞋeri ki kira ka faꞋarora ngwae Ꞌoro ki, sulia neꞋe ngwae ki taꞋifau kira lisia naꞋa na bolebolelada, diꞋia ba nia fuli ana sa Janes ma sa Jambres.

FaꞋamanataꞋanga Ꞌisi sa Paul ki fuana sa Timoti

10 Bore ma Ꞌoko donga naꞋa na faꞋamanataꞋanga nau, ma na abulalaku, ma na ru neꞋe nau ku oga sasilani Ꞌani na maurilaku. Ma Ꞌoko lisia naꞋa na faꞋamamanaꞋanga nau, ma na mabetauꞋa nau, ma na alafeꞋanga nau, ma na ngangataꞋanga nau, 11 ma Ꞌoko lisia naꞋa na nonifiiꞋanga nau ki. Ma Ꞌoko saiana taꞋifau naꞋa na ru ꞋafitaꞋi ki neꞋe kira sasia aku Ꞌi saena na fanoa Ꞌi Antiok ma Ꞌi Ikonium ma Ꞌi Listra. Bore ma na Aofia nia Ꞌafi nau, fasi Ꞌiri noaꞋa naisi mae. 12 Mamana liu, sa tai neꞋe oga ke tua saga saena na tua fikuꞋa faꞋinia sa Jesus Christ, kike baꞋa faꞋakaisida. 13 Na ngwae taꞋa ki ma na ngwae faꞋamanata ꞋosoꞋoso ki kike baꞋa taꞋa ka tasa, ma kike baꞋa talaꞋi rora ana ti ngwae, ma kiraꞋa talada logo. 14 Bore ma ꞋaeꞋo niniꞋa, Ꞌoke ngangata ana dongalana na ru mamana ki neꞋe Ꞌoko faꞋamamana ngasingasiꞋa naꞋa ani. ꞋOko sai goꞋo Ꞌamu ana ru neꞋeri nia mamana, osiꞋana Ꞌoko fitoꞋo aimili neꞋe kami faꞋamanata Ꞌoe. 15 Ma Ꞌoko manata toꞋona Ꞌita ana kaidaꞋi ba Ꞌoko tiꞋitiꞋi maꞋi ana, Ꞌoko saiana na KerekereꞋa Abu ki neꞋe bolo faꞋinia ke faꞋataꞋinia fuamu neꞋe God ke faꞋamauriꞋo kaidaꞋi Ꞌoko faꞋamamana ana sa Jesus. 16 God naꞋa neꞋe nia kwatea na KerekereꞋa Abu ki taꞋifau. Ma na KerekereꞋa Abu ki ka leꞋa fuana na faꞋamanataꞋanga, ma na faꞋasagalana ru neꞋe rora ki, ma ka faꞋataꞋinia na tuaꞋa ꞋoloꞋolo, 17 fasi Ꞌiri na ngwae neꞋe rao fuana God, ke bolo fuana na sasilana na raoꞋa leꞋa ki taꞋifau.

4

1 Nau ku gani Ꞌoe Ꞌi maana God ma sa Jesus Christ, na ngwae neꞋe ke baꞋa matalangani na ngwae mauri ki ma na ngwae mae ki, ma ka oli maꞋi fasi Ꞌiri ke gwaungaꞋi diꞋia ta tatalafaꞋa. Ma nau ku gani Ꞌoe, 2 Ꞌiri Ꞌoke faꞋarongo Ꞌani FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Ma Ꞌoke sasi akaꞋu fuana sasilana ana kaidaꞋi ki taꞋifau. KaidaꞋi Ꞌoko faꞋamanata Ꞌani mabetauꞋanga, Ꞌoke bulasia liada na ngwae ki, ma Ꞌoke balufia na ngwae neꞋe abula taꞋa ki, ma Ꞌoke kwairadui ada. 3 ꞋOke sasi nama na ru neꞋeri ki osiꞋana na kaidaꞋi ke baꞋa dao neꞋe ngwae ki noaꞋa kasi oga fafarongoꞋa fuana na faꞋamanataꞋanga mamana. Bore ma kira oga lala lekaꞋa sulia na kwaiogaiꞋanga kira ki talada, ma kira ke lulu Ꞌuana na ngwae faꞋamanata Ꞌoro ki Ꞌiri kike saea ru neꞋe kira oga rongolani ki. 4 Ma kira ke abula matamata Ꞌada faꞋasia na fafarongolana na ru mamana ki, ma kira ke fafarongoa Ꞌada na Ꞌae mae Ꞌaurafu ki. 5 Bore ma ꞋaeꞋo niniꞋa, Ꞌoke madafi Ꞌoe talamu ana kaidaꞋi ki taꞋifau, ma Ꞌoke ngangata ana raoꞋa Ꞌoe, bore Ꞌana ana kaidaꞋi nia ꞋafitaꞋi ki. Ma Ꞌoke sasia na raoꞋa Ꞌoe ana na faꞋatalongaꞋilana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa, ma Ꞌoke sasia na raoꞋa ki taꞋifau neꞋe God kwatea fuamu.

6 Aia, ma nauꞋa niniꞋa, nia dao naꞋa ana kaidaꞋi fuana kira ka saungi nau diꞋia na kwaisuꞋusiꞋanga. 7 Nau ku faꞋasuia naꞋa na raoꞋa ki taꞋifau neꞋe God kwatea fuaku, diꞋia na ngwae neꞋe lalili ma ka faꞋasuia naꞋa laliliꞋanga, ma nau ku dau naꞋa Ꞌani na faꞋamamanaꞋanga. 8 Ma na kwaiaraꞋanga nau nia maꞋakwali nau naꞋa, sulia na tua ꞋoloꞋolo nau. Ma na Aofia, na ngwae neꞋe matalangaꞋi Ꞌani na ꞋoloꞋoloꞋa, nia ke baꞋa kwatea naꞋa kwaiaraꞋanga neꞋeri fuaku, ana faꞋi asoa nia ke baꞋa oli maꞋi ana. Ma noaꞋa laꞋu nauꞋa taꞋifili nau, bore ma na ngwae ki taꞋifau logo neꞋe kira alafe fuana sa Jesus Christ ma kira ka kwaimasi ana na sakatafalana maꞋi.

Na faꞋarongoꞋanga sa Paul

9 ꞋOko sasi ngangata Ꞌiri Ꞌoke dao ꞋaliꞋali siaku. 10 Sulia sa Demas faꞋasi nau, ma ka leka naꞋa Ꞌana Ꞌuana Ꞌi Tesalonika. Nia leka osiꞋana nia kwaima ana dongalana na magalia neꞋe. Ma sa Kresens ka leka naꞋa Ꞌana Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Galesia, ma sa Titus ka leka naꞋa Ꞌana Ꞌuana abaꞋi kula Ꞌi Dalmatia. 11 TaꞋifilia sa Luke goꞋo neꞋe nia tua faꞋi nau. ꞋOke baꞋea maꞋi sa Mark faꞋi Ꞌoe, sulia nia bolo faꞋinia na Ꞌafilaku ana na raoꞋa neꞋe. 12 Nau ku kwatea naꞋa sa Tikikus Ꞌuana Ꞌi Efesus. 13 Ma ana kaidaꞋi Ꞌoke leka maꞋi ana, Ꞌoke ngalia maꞋi na toro keta nau ba nau ku faꞋasia maꞋi siana sa Karfus Ꞌi Troas. Ma Ꞌoke ngalia logo maꞋi na buka ba nau ki, ma tasa naꞋa neꞋe na buka leꞋa ba nau ki neꞋe kira saungaꞋinia Ꞌani na ꞋuꞋuila sipsip ki.

14 Sa Aleksanda, na ngwae raoꞋa nia ana lali salo ki, kwatea naꞋa nonifiiꞋa doe liu fuaku. Ma na Aofia ke baꞋa duꞋua na ru neꞋe nia sasiꞋi ki. 15 ꞋOke lialia leꞋa logo suli Ꞌoe, sulia nia fuꞋa saulia na faꞋarongoꞋa kulu.

16 Ma Ꞌani na etana kaidaꞋi kira matalangaꞋi nau ana, noaꞋa ta ngwae kasi Ꞌafi nau goꞋo. Na ngwae ki taꞋifau kira danga naꞋa Ꞌani nau. Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri God kasi kwatea na kwaꞋikwaꞋinga fuada fuana na ru neꞋeri. 17 Bore ma na Aofia neꞋe ka tua faꞋi nau ma ka faꞋangasingasi nau Ꞌiri nai bolo faꞋinia na faꞋatalongaꞋilana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa taꞋifau fuana ngwae Ꞌoro neꞋe noaꞋa laꞋu Jiu ki, ma kika rongoa. Ma na Aofia nia faꞋamauri nau faꞋasia ngwae ki fuana saungilaku. 18 Ma na Aofia ke baꞋa faꞋamauri nau faꞋasia na ru taꞋa ki taꞋifau, ma ka ngali nau Ꞌuana saena na ꞋinotoꞋanga nia Ꞌi langi. Na ꞋinotoꞋanga doe neꞋe tua tua sulia kudi! ꞋIu ke ꞋunaꞋeri.

Na fata leꞋaleꞋanga Ꞌisi ki

19 Nau ku kwatea na fata leꞋangaꞋa nau ki fuana Ꞌi Prisila ma na araꞋi nia sa Akuila, ma na luꞋuluꞋua sa Onesiforus. 20 Sa Erastus nia tua Ꞌi Korint, ma nau ku faꞋasia maꞋi sa Trofimus Ꞌi Miletus, sulia nia mataꞋi. 21 ꞋOke suꞋusuꞋu ngangata Ꞌiri Ꞌoke dao Ꞌi neꞋe Ꞌi naꞋo ana na kaidaꞋi ana gwariꞋa.

Sa Iubulus, sa Pudens, sa Linus, ma Ꞌi Kladia, ma na ngwae faꞋamamana ki ana sa Jesus Christ taꞋifau neꞋe kira tua logo Ꞌi neꞋe, kira kwatea logo kwau na fata leꞋaleꞋanga kira ki fuamu.

22 Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri na Aofia ke tua faꞋi Ꞌoe, ma na faꞋaleꞋanga God ke tua faꞋi kamu taꞋifau.

* 3:8 sa Janes ma sa Jambres Satana na ro ngwae ba Ꞌi Ejipt ki ba kera fuꞋalia sa Moses kaidaꞋi nia oga ka talaꞋia na fuuꞋi ngwae Ꞌi Israel ki faꞋasia Ꞌi Ejipt. KaidaꞋi sa Moses Ꞌui Ꞌania faꞋi kuba nia, keroꞋa bore Ꞌui logo Ꞌania faꞋi kuba keroꞋa ki ka alua na faꞋi loi ki.

Titus

1

2

3

Na KerekereꞋa Sa Paul Fuana Sa Titus

Sa Titus taꞋi ngwae Ꞌi Grik neꞋe nia taꞋe maꞋi ka sai logo ana sa Jesus Christ. Etaeta nia leleka faꞋinia sa Paul ana ti kula fuana faꞋarongoꞋa Ꞌania na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Ma Ꞌi buri Ꞌana, sa Paul kwatea nia ka leka talana diꞋia ta faꞋinaꞋonaꞋo leꞋa ana siosi. KaidaꞋi sa Paul nia keresia buka neꞋe, sa Titus nia tua ana bubunga Ꞌi Krit, diꞋia ta faꞋinaꞋonaꞋo ana siosi neꞋeri ki.

Sa Paul saea fuana sa Titus ke sai leꞋa basi ana na falafala ana ngwaꞋi toꞋa neꞋe kira oga faꞋinaꞋonaꞋo Ꞌanga ana siosi. Nia fata logo sulia falafala leꞋa fuana faꞋamanatalana ti fikutaꞋi ngwae toꞋotoꞋo saena siosi. Sa Paul oga sa Titus ke filo leꞋa ana ngwaꞋi toꞋa ana siosi noaꞋa kira kasi kwaifatai, ma kira ka fuꞋa Ꞌania fataꞋa ki. Bore ma kika tua nama Ꞌania dongalana kwaimaꞋanga.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

Fata leꞋaleꞋanga faꞋinia foꞋongaꞋa fuana sa Titus & 1:1-4

FaꞋamanataꞋanga fuana faꞋinaꞋonaꞋo ana siosi ki & 1:5-16

FaꞋamanataꞋanga fuana ngwae saena siosi ki & 2:1—3:11

FataꞋa totongaꞋi ki ma na fata leꞋaleꞋanga Ꞌisi sa Paul ki & 3:12-15

1

1 Titus Ꞌae, nauꞋa sa Paul na ngwae ni rao God ma na ngwae ni lifurongo sa Jesus Christ. God nia baꞋe nau maꞋi fasi Ꞌiri nau ku faꞋangasingasia na faꞋamamanaꞋanga na ngwae neꞋe God nia filida naꞋa ki, ma fasi Ꞌiri nau ku faꞋamanata kira Ꞌani na ru mamana neꞋe ke Ꞌafia ngwae ki Ꞌiri kike tua sulia mauriꞋa neꞋe God nia oga. 2 Ma na faꞋamanataꞋanga mamana neꞋeri, nia sulia na fitoꞋonga kia neꞋe kiaꞋa ke baꞋa toꞋo ana mauriꞋa firi, neꞋe God eta fata Ꞌani Ꞌua naꞋa maꞋi naꞋo na kaidaꞋi noaꞋa nia kasi saungaꞋinia Ꞌua na magalia. Ma God noaꞋa kasi soke. 3 Ma ana kaidaꞋi neꞋe nia naia naꞋa fuana, God ka faꞋataꞋi abitako naꞋa ana faꞋarongoꞋa leꞋa neꞋe Ꞌani na raoꞋa neꞋe nau ku liu naꞋa Ꞌania fuana faꞋatalongaꞋilana. Ma God, neꞋe ka faꞋamauri kia, nia iribobo aku fuana sasilana na raoꞋa neꞋe.

4 Nau ku kerekere kwau fuamu kwala Titus, neꞋe Ꞌoko diꞋia naꞋa na ngela nau, osiꞋana neꞋe nau ku faꞋamanataꞋo Ꞌania na faꞋamamanaꞋanga neꞋe koro Ꞌado naꞋa Ꞌani.

Nau ku foꞋo Ꞌiri God na MaꞋa ma sa Christ Jesus neꞋe faꞋamauri kia Christ ke kwaiꞋofe amu ma ke kwatea na aroaroꞋanga fuamu.

Na faꞋinaꞋonaꞋo fuana na ngwae faꞋamamana ki

5 Nau ku faꞋasiꞋo maꞋi Ꞌi saena na bubunga Ꞌi Krit, fasi Ꞌoko filia ngwae kwaitalaꞋi ki fuana talaꞋilana na ngwae faꞋamamana ki saena na fanoa ki taꞋifau. Na raoꞋa neꞋeri koro Ꞌiri faꞋasuia Ꞌua. Ma Ꞌoko manata toꞋona na ru ba nau ku saea fuamu ba Ꞌuri: 6 Na ngwae kwaitalaꞋi ki ka tua ꞋoloꞋolo taꞋifau, ma ka toꞋo goꞋo ana taꞋi Ꞌafe, ma ka tua mamana faꞋinia. Ma na ngela kira ki kike faꞋamamana ana sa Jesus Christ, ma noaꞋa kira kasi Ꞌifingia maurilada fuana taꞋangaꞋa, kira kasi suꞋungengea laꞋu fatalana na maꞋa kira ki ma na teꞋa kira ki. 7 Na ngwae kwaitalaꞋi ki ka tua ꞋoloꞋolo taꞋifau nama, osiꞋana neꞋe kira lia sulia na fiku taꞋi ngwae God. NoaꞋa kira kasi lafe, ma noaꞋa kira kasi saetaꞋa ꞋaliꞋali, ma noaꞋa kira kasi ꞋidufaꞋi kwaꞋufia na kwaꞋunga ngasingasiꞋa neꞋe ke burasida, ma noaꞋa kira kasi balubaluꞋa, ma noaꞋa kira kasi guguta mani. 8 Bore ma na ngwae kwaitalaꞋi ki ka kwaloa lala na ngwae ki Ꞌi saena luma kira ki, ma kika oga liua sasilana ru leꞋa ki, ma na abulalada ka abitako. Ma kira ka sasia na ru neꞋe saga ki, ma kika tua sulia falafala neꞋe God nia oga, ma kika totolia neꞋe kike tala dau sulia malitana mauriꞋa kira talada. 9 Kira ka faꞋamamana ngasingasiꞋa ana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia sa Jesus neꞋe kami faꞋamanata kira Ꞌani. Na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe nia mamana ma noaꞋa kasi rokisi. Na ngwae ꞋunaꞋeri ki neꞋe bolo faꞋinia radulana na ngwae ki Ꞌani na faꞋamanataꞋanga mamana, ma ka bolo logo faꞋinia na faꞋataꞋilana roraꞋa na ngwae neꞋe kira uu saulia na faꞋamanataꞋanga mamana.

Na ngwae faꞋamanata ꞋosoꞋoso Ꞌi Krit ki

10 Nau ku fata Ꞌuri osiꞋana na ngwae Ꞌoro ki neꞋe noaꞋa kasi roꞋosulia na faꞋamanataꞋanga mamana. Kira fata sulia na ru ꞋoꞋo ki, ma kira ka sokea na ngwae ki. Ma nia mamana ka tasa naꞋa sulia ngwae mamana Jiu ki neꞋe kira faꞋamamana naꞋa, ma kira ka dau ngasi ana ti taki ana Jiu ki. 11 ꞋOke faꞋanotoa na ngwae ꞋunaꞋeri ki. KaidaꞋi kira faꞋamanata Ꞌani faꞋamanataꞋanga rora kira ki, kira faꞋitaꞋinia na tuaꞋa ki, ma kwate kira ka abula faꞋasia faꞋamanataꞋanga sulia sa Jesus. Kira sasi ꞋunaꞋeri fuana na ngalilana goꞋo na mani faꞋasida. 12 Ma taꞋi ngwae ada Ꞌi Krit neꞋe kira saea Ꞌani na profet kira, ka fata Ꞌuri, “KiaꞋa ngwae ana Ꞌi Krit, kulu soke liu ana kaidaꞋi ki taꞋifau, ma kulu ka taꞋa liu diꞋia na ru kwasi ki, ma kulu ka Ꞌaila busu, ma kulu ka guguta liu ana fanga.” 13 Aia, na alaꞋanga neꞋeri ki ka mamana liu. Nia neꞋe, Ꞌoke balufida nama, fasi Ꞌiri neꞋe faꞋamamanaꞋanga kira ka ngasingasiꞋa ma ka saga, 14 ma fasi Ꞌiri noaꞋa kira kasi faꞋamamana ana ꞋaꞋemae ꞋosoꞋoso Jiu ki, ma na alaꞋa totongaꞋi ana ngwae ki neꞋe kira Ꞌaila Ꞌani na faꞋamanataꞋanga mamana. 15 KuluꞋa na ngwae neꞋe liakulu sikasika, kulu sai naꞋa ana na ru ki taꞋifau nia sikasika. Aia, ma na ngwae neꞋe liada ka bulibuli Ꞌua, osiꞋana noaꞋa kira kasi faꞋamamana ana sa Jesus Christ, ru ki taꞋifau neꞋe kira manata sulia nia bulibuli, sulia na manatada noaꞋa kasi sikasika ma noaꞋa kasi saga. 16 Kira saea fasi kira saiana God, bore ma kira sasia goꞋo Ꞌada na ru taꞋa ki nia faꞋataꞋinia neꞋe noaꞋa kira kasi saiana God. Ma na manataꞋanga kira ki ka taꞋa liu, ma noaꞋa kira kasi roꞋosulia fatalana God, ma noaꞋa kira kasi bolo goꞋo fuana sasilana ta ru neꞋe ka leꞋa.

2

Na faꞋamanataꞋanga mamana ki

1 Ma ꞋaeꞋo niniꞋa, Ꞌoke faꞋamanata Ꞌania na ru neꞋe leka sulia na faꞋamanataꞋanga mamana. 2 Ma Ꞌoke fata totongaꞋi fuana ngwae ngwaro ki fasi Ꞌiri noaꞋa kira kasi leka sulia na kwaiogaiꞋanga taꞋa kira ki, Ꞌiri na manatada ke sikasika, ma ke daufafia mauriꞋa kira ki, ma na faꞋamamanaꞋanga kira ke saga, ma na alafeꞋanga kira ke ngasingasiꞋa, ma kira ke ngasingasiꞋa ana kaidaꞋi kira dao toꞋona na ꞋafitaꞋiꞋanga ki.

3 Ma Ꞌoke fata ngasingasiꞋa logo ꞋunaꞋeri fuana kini kwasitoꞋola ngwaro ki Ꞌiri neꞋe abulalada ka saga ma ka faꞋataꞋinia neꞋe kira faꞋadufa God, ma noaꞋa kira kasi fata faꞋalia ngwae ki, ma noaꞋa kira kasi kwatea maurilada fuana kwaꞋu gwau lilinga Ꞌanga Ꞌania na waen. Ma kira ka faꞋamanata nama Ꞌani na tae neꞋe nia leꞋa, 4 fasi Ꞌiri kike faꞋamanata na kwasitoꞋola fiꞋi doe ki Ꞌiri kike alafe fuana araꞋi kira ki ma na ngela kira ki, 5 ma fasi Ꞌiri na kwasitoꞋola fii doe ki kike daufafia mauriꞋa kira ki, ma kike abula ꞋoloꞋolo, ma kike tagi leꞋa sulia na tuaꞋa kira ki, ma kike sasi ru leꞋa ki, ma kike roꞋosulia na fatalana na araꞋi kira ki. Kira ke sasia na ru neꞋeri ki, Ꞌiri noaꞋa ta ngwae kasi fata taꞋa sulia na fatalana God.

6 ꞋOke fata totongaꞋi logo ꞋunaꞋeri fuana ngwae neꞋe kira fiꞋi araꞋi ki, fasi Ꞌiri kira ka daufafia mauriꞋa kira ki. 7 Ma ꞋaeꞋo, Ꞌoke sasia ru leꞋa ki ana kaidaꞋi ki taꞋifau, fasi Ꞌiri na ngwae ki kira ka lisia na raoꞋa leꞋa Ꞌoe, ma kira ka sasi sulia. Ma ana na kaidaꞋi Ꞌoko faꞋamanata ana, Ꞌoko faꞋataꞋinia nama na malitaꞋi ngwae raola, ma na mamanaꞋanga. 8 Na fatalamu ka saga ana kaidaꞋi Ꞌoko faꞋamanata ana, fasi Ꞌiri ta ngwae kasi fata faꞋalia fatalamu, ma na ngwae neꞋe malimae Ꞌoe ki kike baꞋa Ꞌeke, osiꞋana noaꞋa kira kasi dao toꞋona ta ru rora akulu.

9 Na ngwae ni rao ꞋoꞋo ki, kike roꞋosulia na ngwae ꞋaꞋana kira ki, ma kira ke faꞋasaeleꞋada Ꞌani tae ki neꞋe kira fuliꞋi, ma noaꞋa kira kasi fata olisia naꞋa fatalada. 10 Ma noaꞋa kira kasi bilia ta ru faꞋasia na ngwae ꞋaꞋana kira ki. Kira ke abula saga fasi Ꞌiri neꞋe ngwae ꞋaꞋana ki kira ka manata fitoꞋo ada. Ma ꞋunaꞋeri neꞋe ngwae ki taꞋifau kira ka lisia na sasi leꞋangaꞋa kira ki, ma kira ka inua na faꞋamanataꞋanga mamana sulia God neꞋe faꞋamauri kia.

11 ꞋOke faꞋamanata kira taꞋifau kike tua saga, osiꞋana God nia faꞋataꞋinia naꞋa na leꞋangaꞋa nia fuana ngwae ki taꞋifau Ꞌani faꞋataꞋilana na tala neꞋe ngwae ki kira toꞋo ana mauriꞋa firi. 12 Ma na leꞋangaꞋa neꞋeri ka baꞋe kia fasi Ꞌiri kuke danga faꞋiburi naꞋa Ꞌani na falafala taꞋa ki, ma na kwaiogai Ꞌanga taꞋa ki neꞋe saena magalia. Ma kuke daufafia maurilaka faꞋinia tuaꞋa saga, ma kuke fulia na ru neꞋe God ogaꞋi ki ana kaidaꞋi neꞋe kulu tua Ꞌi saena magalia. 13 Kuke sasia ru neꞋeri ki ana kaidaꞋi kulu kwaimasi ana faꞋi asoa neꞋe sa Jesus Christ ke dao maꞋi Ꞌania na ꞋinotoꞋanga nia. NiaꞋa na God ꞋinotoꞋa kia neꞋe faꞋamauri kia. 14 Nia ka kwate nia talana fuana faꞋamaurilaka, fasi Ꞌiri nia ka talaꞋi kia faꞋasia na taꞋangaꞋa ki taꞋifau ma ka faꞋasikasika kia, fasi Ꞌiri kuke alua naꞋa na ngwae nia ki talana, na ngwae neꞋe kira oga naꞋa sasilana na ru neꞋe leꞋa ki.

15 ꞋOke faꞋamanata Ꞌani na ru neꞋeri ki fuana ngwae Ꞌi Krit ki, ma Ꞌoke fata ngasingasiꞋa fuana radulada faꞋinia faꞋasagalada. Ma Ꞌoe kosi alaꞋanida kira ka saea Ꞌoko Ꞌiri toꞋo goꞋo ana mamanaꞋanga fuana na faꞋamanata Ꞌanga Ꞌani na ru neꞋe ki.

3

Na falafala saga ki

1 ꞋOko faꞋamanata oli ana ngwae Ꞌoe ki Ꞌiri kira ke roꞋosulia na ngwae ꞋaꞋana ana gafmanu ki taꞋifau, ma kira ke noni maꞋudi fuana na sasilana ru leꞋa ki ana kaidaꞋi ki taꞋifau. 2 Ma Ꞌoke saea fuada noaꞋa kira kasi fata faꞋalia ta ngwae, ma kira ke tua kwaima, ma kira ke enoeno fuana na ngwae ki taꞋifau. 3 OsiꞋana Ꞌi naꞋo maꞋi, kulu boleboleꞋa logo, ma kulu ka aburongo, ma ti ngwae kira ka faꞋarora kia. Ma kulu ka roꞋo naꞋa sulia na kwaluꞋani kwaiogai Ꞌanga taꞋa kwailiu kia ki. Ma kulu ka aburongo logo Ꞌani sasilana na ru taꞋa ki, ma kulu ka kwaiogai ana ru ti ngwae matamata ki. Na ngwae ki kira ka malimaeꞋa aka, ma kulu ka malimaeꞋa logo ada.

4 Bore ma God neꞋe faꞋamauri kia, nia faꞋataꞋinia naꞋa neꞋe na leꞋangaꞋa faꞋinia alafeꞋanga nia fuaka. 5 Nia ka faꞋamauri kia, noaꞋa laꞋu duꞋungana na raoꞋa leꞋa neꞋe kulu sasiꞋi ki. Nia ka faꞋamauri kia sulia na kwaimanataiꞋanga nia talana, sulia na AnoꞋi ru Abu neꞋe nia taufia taꞋangaꞋa kia ki, ma ka kwatea na futa faoluꞋanga ma na mauriꞋa faolu fuaka. 6 God ka kwate dangalu ana na AnoꞋi ru Abu fuaka Ꞌani sa Jesus Christ neꞋe faꞋamauri kia. 7 God noaꞋa kasi matalangaꞋi rora aka, osiꞋana nia kwaiꞋofe akulu. Ma kulu sai naꞋa ana neꞋe kulu toꞋo ana na mauriꞋa firi neꞋe kulu kwaimasi ana. 8 Na alaꞋanga neꞋe ki, nia mamana.

Nau ku oga Ꞌoke fata totongaꞋi sulia na ru neꞋe ki, fasi Ꞌiri na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana God, kira ke sasi ngangata Ꞌuana na sasilana na raoꞋa neꞋe leꞋa ki. Sulia ru neꞋeri ki, kira leꞋa ma kika Ꞌafi leꞋa ana ngwae ki taꞋifau. 9 Bore ma Ꞌoke tua faꞋasia na olisuꞋusuꞋu Ꞌanga boleboleꞋa ki, ma na isufutaꞋa keta, ma na fuꞋanga fafia fadalana na taki sa Moses ki. Sulia na ru neꞋeri ki, ru ꞋoꞋo ki goꞋo Ꞌani, ma noaꞋa kasi Ꞌafia goꞋo ta ngwae. 10 DiꞋia ta ngwae ka fulia na barangisiꞋanga Ꞌi safitana ngwae faꞋamamana ki, Ꞌoke balufia. Ma diꞋia buri Ꞌana Ꞌoko balufia ana ro kaidaꞋi, ma nia kasi tua goꞋo faꞋasia, Ꞌoke fai danga naꞋa Ꞌamu Ꞌania. 11 ꞋOko saiana ka sui na ngwae ꞋunaꞋeri nia taꞋa, ma na abula taꞋangaꞋa nia ki ka faꞋataꞋinia naꞋa neꞋe nia rora.

Na alaꞋanga Ꞌisi ki

12 Nai asungani kwau sa Artemas nama sa Tikikus fuamu. Sui mala nia ka dao toꞋomu, Ꞌoke ili ili Ꞌuana lekaꞋa maꞋi siaku Ꞌi Nikopolis. OsiꞋana nau ku manata Ꞌuana nai tua Ꞌi neꞋeri ana kaidaꞋi ana unuꞋi gwariꞋa, duꞋungana asi nia kauburuꞋa. 13 Ma na kaidaꞋi sa Senas, na ngwae ba saiana na taki ki, ma sa Apolos kera sasi akaꞋu fuana leka maꞋi, Ꞌoke kwaiꞋafi adaroꞋo Ꞌani na ru ki taꞋifau neꞋe kera oga fuana lekaꞋa kera, Ꞌasu Ꞌubani kera kata olidoko ana ta ru. 14 Na ngwae faꞋamamana ki kike baꞋa ili nama Ꞌuana sasilana ru leꞋa ki fuana Ꞌafilana na ngwae neꞋe ru ki ꞋafitaꞋi fuada. Ma noaꞋa kira kasi tua mamasa ꞋoꞋo goꞋo Ꞌada.

15 Na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua faꞋinau, kira kwatea kwau na fata leꞋaleꞋa Ꞌanga kira ki fuamu. Ma Ꞌoko kwatea na fata leꞋaleꞋa Ꞌanga kaimili ki fuana na ngwae faꞋamamana ki neꞋe kira sai aimili.

Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri neꞋe kwaiꞋofeꞋanga God ke tua faꞋi kamu taꞋifau.

Filemon

Na KerekereꞋa Sa Paul Fuana Sa Filemon

Sa Filemon nia ta taꞋi ngwae Kristin ana fanoa doe Ꞌi Kolose. Nia lia diꞋia neꞋe sa Paul keresia kerekereꞋa neꞋe fuana sa Filemon, ana kaidaꞋi nia keresia logo ta kerekereꞋa fuana ngwaꞋi toꞋa Ꞌi Kolose. Ma sa Paul ka keresia kerekereꞋa neꞋe kaidaꞋi nia tua saena lokafo Ꞌi Rom.

ꞋIu sa Paul alaꞋa sulia taꞋi ngwae rao ꞋoꞋo (slave) sa Onesimus nia tafi naꞋa faꞋasia sa Filemon. Leleka ngwae rao ꞋoꞋo neꞋe sa Onesimus nia ka dao ana kula sa Paul tua saena lokafo ana. Ma ka Ꞌiri tau goꞋo sa Onesimus ka taꞋe maꞋi ka Kristin leꞋa naꞋa. KaidaꞋi sa Paul keresia na kerekereꞋa neꞋe ka sui naꞋa, nia ka olitaꞋinia sa Onesimus ka oli laꞋu fuana ngwae ꞋaꞋana nia sa Filemon. Ma sa Paul ka amasia sa Filemon ka rufuanata nama ana sa Onesimus fafia ru tae neꞋe nia fulia. Ana alaꞋanga Grik, satana sa Onesimus fada Ꞌani “Ngwae Rao KwaiꞋafi”.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

Fata leꞋa leꞋa Ꞌanga sa Paul ki fuana sa Filemon & 1-3

Sa Paul alaꞋa sulia sa Onesimus fuana sa Filemon & 4-22

Fata leꞋa leꞋa Ꞌanga Ꞌisi ki ma na foꞋongaꞋa & 23-25

1

1 NauꞋa sa Paul, nau ku tua saena luma ni lokafo osiꞋana na raoꞋa nau fuana sa Jesus Christ. KeroꞋo sa Timoti na ngwai asina kia saena faꞋamamanaꞋanga, keroꞋo kwatea kwau fata leꞋa leꞋa Ꞌanga keroꞋo ki fuamu kwala Filemon, na ngwae kwaima keroꞋo neꞋe rao fiku faꞋi keroꞋo. 2 Ma keroꞋo ka kwatea logo na fata leꞋa leꞋa Ꞌanga ki fuada na ngwae faꞋamamana ki ana sa Jesus Christ neꞋe kira fiku maꞋi Ꞌi luma Ꞌoe, ma na ngwaingwaena kia ana sa Christ Ꞌi Afia, ma sa Arkipus na ngwae neꞋe suꞋusia na faꞋarongoꞋa leꞋa faꞋi keroꞋo. 3 Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri God na MaꞋa kia ma na Aofia sa Jesus Christ ke kwatea na kwaiꞋofeꞋanga ma na aroaroꞋanga fuamuꞋa.

Na alafeꞋanga ma na faꞋamamanaꞋanga sa Filemon

4 Filemon Ꞌae, ana kaidaꞋi ki taꞋifau neꞋe nau ku foꞋo fuamu, nau ku baꞋatafea God nau, 5 osiꞋana nau ku rongoa na alafeꞋanga Ꞌoe fuana ngwae God ki taꞋifau, ma na faꞋamamanaꞋanga Ꞌoe ana sa Jesus na Aofia. 6 Nau ku foꞋo Ꞌiri neꞋe na Ꞌado kwaimaꞋanga neꞋe kamu sasi faꞋinia ti ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki ke baꞋa kwate kamu ke saiana na ru leꞋa ki osiꞋana kuluꞋa naꞋa ana sa Christ. 7 Ngwaefuta nau Ꞌae, Ꞌoko alafe ma Ꞌoko faꞋasaeleꞋa ngwae God ki taꞋifau Ꞌi neꞋana. Ru neꞋeri neꞋe kwate ma nau ku saeleꞋa liu ma ka gwale nau liu naꞋa!

Na ganiꞋa fuana sa Onesimus

8-9 OsiꞋana nia ꞋunaꞋeri, nau ku gani Ꞌoe Ꞌuana taꞋi ru neꞋe fuila Ꞌoke sasia. Sui bore Ꞌana nau ku toꞋo ana na ngasingasiꞋanga neꞋe sa Jesus kwatea fuaku fuana iribobo Ꞌanga amu fuana ru neꞋe, noaꞋa nau ku Ꞌiri sasi goꞋo ꞋunaꞋeri. Nau ku gani Ꞌoe, osiꞋana nau ku alafe fuamu. NauꞋa sa Paul, na ngwae ngwaro neꞋe nau ku tua saena luma ni lokafo sulia na raolaku fuana sa Jesus Christ, 10 nau ku gani Ꞌoe osiꞋana sa Onesimus, na ngwae ni rao ꞋoꞋo Ꞌoe, ba nia tafi faꞋasiꞋo. Nau ku oga Ꞌoke rufuanata naꞋa ana niaꞋa. Nia diꞋia naꞋa ngela nau osiꞋana kaidaꞋi nau ku tua Ꞌi saena luma ni lokafo, nau ku Ꞌafia Ꞌiri nia ke faꞋamamana. 11 Ana kaidaꞋi ba sui, sa Onesimus neꞋe ru ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana fuamu osiꞋana nia tafi, bore ma ana kaidaꞋi neꞋe nia ka ꞋafiꞋo naꞋa ma nauꞋa logo.

12 Sui bore Ꞌana nau ku alafe liu fuana sa Onesimus, nau ku olitaꞋinia naꞋa kwau siamu. 13 Nau ku tua Ꞌi saena na luma ni lokafo, duꞋungana na leꞋalana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Ma nau ku oga fasi Ꞌiri sa Onesimus ka tua basi Ꞌana Ꞌi neꞋe siaku kaidaꞋi neꞋe, Ꞌiri nia ke Ꞌafi nau olisi Ꞌoe. 14 Ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, nau noaꞋa kusi suꞋumaꞋinia laꞋu fasi Ꞌoke Ꞌafi nau, bore ma nau ku oga lala fasi Ꞌoke sasi sulia na liamu talamu. Ma noaꞋa nau kusi sasia ta ru, diꞋia noaꞋa Ꞌoe kosi alafafia.

15 Sali sa Onesimus leka ka tua tau faꞋasiꞋo ana kaidaꞋi dokodoko neꞋe goꞋo Ꞌana taka, fasi Ꞌiri nia ke baꞋa tua tari faꞋi Ꞌoe ana kaidaꞋi neꞋe oli ꞋalaꞋa. 16 Ma na kaidaꞋi neꞋe, nia noaꞋa laꞋu ta ngwae ni rao ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana, ma nia liufia naꞋa ngwae rao ꞋoꞋo. Ma nia na ngwaefuta leꞋa leꞋa teoliu kia ana sa Jesus Christ. Nau ku lia doe liu ana, ma ꞋaeꞋo sa Filemon, Ꞌoke lia doe ana sa Onesimus ka liufi nau laꞋu, sulia nia na ngwae rao ꞋoꞋo Ꞌoe, ma nia ta ngwaefuta logo amu ana Aofia.

17 ꞋOke kwaloa sa Onesimus laꞋu, ka diꞋia neꞋe Ꞌoko kwalo nau, duꞋungana Ꞌoko lia doe aku, nauꞋa na ngwae neꞋe koro rao kwaima fuana na Aofia. 18 Ma diꞋia nia ka sasia ta ru neꞋe rora fuamu nama ka ngali langa ana ta ru faꞋasiꞋo, Ꞌoke alua Ꞌamu fafi nau fasi Ꞌiri nau ku duꞋua naꞋa kwau Ꞌaku fuamu. 19 Aia, nau ku keresia kwau na kerekereꞋa neꞋe Ꞌani na limaku talaku ku Ꞌuri, “NauꞋa sa Paul neꞋe nai baꞋa duꞋua fuamu tae neꞋe nia ngali langa ana.” (Bore ma noaꞋa Ꞌoe kosi manata bura neꞋe ngali langaꞋa Ꞌoe faꞋasi nau nia doe liu, osiꞋana nau ku ꞋafiꞋo fuana faꞋamamanaꞋanga ana sa Jesus Christ.) 20 Nia neꞋe, ngwae asina leꞋa nau ana sa Christ, nau ku oga Ꞌoke Ꞌafi nau ana ru neꞋe, osiꞋana kwaimaꞋanga koro ana na Aofia. ꞋOke faꞋasaeleꞋa nau maꞋi diꞋia Ꞌoko sasi ru neꞋe fuaku!

21 Ana kaidaꞋi niniꞋa nau ku kerekere kwau, nau ku manata toꞋo neꞋe Ꞌoke baꞋa sasi goꞋo Ꞌamu ta ru neꞋe nau ku ganiꞋo kwau Ꞌuana, ma nau ku saiana Ꞌoke baꞋa sasi goꞋo Ꞌamu ta ru doe liufia na ru nau ku ganiꞋo Ꞌuana. 22 Ma Ꞌoke sasi akaꞋu logo ana ta maꞋe luma fuaku, osiꞋana nau ku manata toꞋo neꞋe God ke baꞋa kwatea taꞋifau naꞋa ru ba kamu ganiꞋi ki Ꞌani na foꞋongaꞋa, ma ka olitaꞋi nau kwau siaumulu faꞋasia na lokafo.

Na alaꞋanga Ꞌisi ki

23 Ma sa Epafras, neꞋe nia tua logo faꞋi nau saena na luma ni lokafo duꞋungana nia rao fuana sa Jesus Christ, nia kwatea kwau fata leꞋa leꞋa Ꞌanga nia ki fuamu. 24 Ma sa Mark, ma sa Aristakus, ma sa Demas, ma sa Luke, na ngwae rao kwaima nau ki, kira kwatea logo na fata leꞋa leꞋa Ꞌanga kira ki fuamu.

25 Nau ku foꞋo Ꞌiri neꞋe kwaiꞋofeꞋanga sa Jesus Christ na Aofia ke tua faꞋi kamu taꞋifau.

Hebrus

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Hebrus

Na KerekereꞋa Fuana Ngwae Jiu Ki

Ti ngwae neꞋe kira noaꞋa kasi Kristin ki, kira fata faꞋalida liu mala ngwae Kristin ki. Nia ꞋunaꞋeri kira ka tua toꞋona kasi leꞋa, ma kira ka karangi kanusu naꞋa faꞋasia faꞋamamanaꞋanga kira ki ana sa Christ. Kira oga ka oli ana falafala Jiu ki. Ngwae neꞋe ka kerekere fuada ka saea fuada kike inaꞋu ana dau ngasiꞋa ana fitoꞋonga kira ki. Nia saea fuada ka Ꞌuri, sa Jesus Christ goꞋo neꞋe faꞋataꞋi madakola ana God fuakulu. Sa Jesus naꞋa neꞋe uu ngasi kaidaꞋi nia nonifii liu naꞋa, ma niaꞋa naꞋa neꞋe Ngela God tutua firi. Sa Jesus nia tasa ka liufia laꞋu profet Ꞌi naꞋo ki. Nia ka liufia laꞋu Ꞌainsel ki, ma ka liufia laꞋu sa Moses logo. ꞋUnaꞋeri, na ngwae Kristin ki kike uu ngasi saena fitoꞋonga kira, ma noaꞋa kasi oli faꞋi buri Ꞌuana falafala Jiu ki.

Ma God saea ka sui naꞋa neꞋe sa Jesus neꞋe na ꞋingataꞋi fata abu neꞋe nia ke baꞋa tutua firi, ma ka tasa liu laꞋu ana fata abu Ꞌi naꞋo ki. Ma na raoꞋa nia ana fata abu, sa Jesus nia saiana faꞋamaurilana ngwae ki, fasi Ꞌiri kike aloge dangalu faꞋasia taꞋangaꞋa faꞋinia maeꞋa. Na kwaisuꞋusi Ꞌanga Ꞌi naꞋo ki faꞋataꞋinia goꞋo nunuꞋi ru sa Jesus sasia. Na ngwae nini keresia buka neꞋe, nia ka saea fuana Kristin ki kike uu ngasi firi ana fitoꞋolada, diꞋia ngwae ꞋaꞋana ba Ꞌi naꞋo ki. Sui bore kaidaꞋi ngwae ki ka maꞋudu kira, nia saea kike uu ngasi ana fitoꞋonga kira ki.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

Sa Jesus tasa ka liufia na Ꞌainsel ki & 1:1—2:18

Sa Jesus tasa ka liufia sa Moses ma sa Josua & 3:1—4:13

Sa Jesus ꞋingataꞋi fata abu Mamana & 4:14—7:28

Fata alangaꞋinga sa Jesus nia doe liu & 8:1—9:22

KwaisuꞋusi Ꞌanga sa Jesus nia doe liu & 9:23—10:18

Ngwae fitoꞋo ki kira ka uu ngasi ana fitoꞋonga & 10:19-30

Ngwae Ꞌi naꞋo maꞋi ki neꞋe fitoꞋo leꞋa ana God & 11:1-40

Donga maurilana sa Jesus & 12:1—13:19

AlaꞋanga Ꞌisi ki & 13:20-25

1

God fata fuaka Ꞌania Ngela nia

1 ꞋUa naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋo, God fata fuana koꞋo bora kia ki ana kaidaꞋi Ꞌoro ma Ꞌania na ru matamata ki Ꞌania profet ki. 2 Bore ma ana faꞋi asoa Ꞌisi neꞋe ki, nia fata naꞋa fuaka Ꞌania na Ngela nia. Ma Ꞌani na Ngela nia neꞋe, God ka saungaꞋinia na ru ki taꞋifau, ma niaꞋa logo neꞋe God ka filia Ꞌiri nia ke baꞋa toꞋo ana na ru ki taꞋifau. 3 Na Ngela God nia ka faꞋataꞋinia madakolaꞋanga God ꞋinotoꞋa, sulia kera bolo goꞋo. Ma sulia logo na ngasingasiꞋanga ana fatalana Ngela God neꞋe, nia dau faꞋangasia na ru ki taꞋifau fuana noaꞋa kasi sui. Ma Ꞌi buri Ꞌana nia lafua naꞋa na abula taꞋangaꞋa kia ki, nia ka fiꞋi oli Ꞌuana Ꞌi langi, ma ka tua ana kula ni ꞋinotoꞋa ana bali ꞋoloꞋolo ana God duꞋuduꞋu fanoa.

Na Ngela God nia ꞋinotoꞋa ka tasa

4 God faꞋa ꞋinotoꞋa na Ngela nia ka tasa liufi naꞋa Ꞌainsel ki, diꞋia logo na sata neꞋe nia kwatea fuana Ngela nia ꞋinotoꞋa ka liufia na sata neꞋe nia kwatea fuada na Ꞌainsel ki. 5 Sulia God ba fata Ꞌuri fuana Ngela nia,

“ꞋOe na Ngela nau, ma Ꞌi taꞋena nauꞋa naꞋa neꞋe MaꞋa Ꞌoe.”✡

Bore ma God noaꞋa kasi fata goꞋo ꞋunaꞋeri fuana ta Ꞌainsel.

Ma tau mala maꞋi Ꞌua, God ka fata logo Ꞌuri sulia na Ngela nia,

“Nai baꞋa MaꞋa nia, ma nia ke baꞋa Ngela nau.”✡

Bore ma God noaꞋa kasi fata goꞋo ꞋunaꞋeri sulia ta Ꞌainsel.

6 Ma ana kaidaꞋi neꞋe karangi fuana God ka kwatea maꞋi na Ngela ꞋinotoꞋa nia Ꞌuana na magalia, nia ka fata Ꞌuri,

“Na Ꞌainsel nau ki taꞋifau kika foꞋosia.”✡

7 Bore ma sulia Ꞌainsel ki, God ka fata Ꞌuri,

“Na Ꞌainsel nau ki neꞋe kira rao fuaku, nau ku kwate ma kira ka diꞋia naꞋa na iru ki ma na mafula ki.”✡

8 Ma sulia na Ngela nia, God ka fata Ꞌuri,

“ꞋAeꞋo neꞋe God, ma na ꞋInotoꞋanga Ꞌoe nia ke baꞋa tuatua firi.

Ma Ꞌoko ꞋinotoꞋa fafida na ngwae Ꞌoe ki Ꞌania ꞋoloꞋoloꞋa.

9 ꞋOko saeleꞋa faꞋinia na ru neꞋe saga ki, ma Ꞌoko sisikoꞋa Ꞌania na ru taꞋa ki.

Ma sulia ru neꞋeri, nauꞋa God Ꞌoe, nau ku fili Ꞌoe, ma nau ku kwatea logo na saeleꞋanga doe fuamu Ꞌani faꞋadoeꞋa tasa liufia nau ku kwatea fuana kwaima Ꞌoe ki.”✡

10 Ma God ka fata logo Ꞌuri fuana Ngela nia,

“Aofia Ꞌae, ana etangilana maꞋi, Ꞌoko saungaꞋinia na ano Ꞌani limamu talamu, ma Ꞌoko saungaꞋinia naꞋa mamanga.

11 Ma sui bore Ꞌana ru neꞋeri ki ke baꞋa sui, Ꞌoko mauri tuatua firi.

Kike baꞋa taꞋa diꞋia ta toro Ꞌua.

12 Ma Ꞌoko kusuda diꞋia ta ngwae ba kusua ta toro Ꞌua.

ꞋOko rokisida diꞋia ta toro.

Bore ma Ꞌoe niniꞋa, noaꞋa Ꞌoe kosi rokisi, ma na maurilamu noaꞋa kasi sui.”✡

13 Aia, ma God ka fata Ꞌuri laꞋu fuana Ngela nia,

“ꞋOko tua Ꞌi bali ꞋoloꞋolo aku, leleka ka dao ana ta kaidaꞋi nau ku alua Ꞌoko liufia na malimae Ꞌoe ki.”✡

Bore ma God noaꞋa kasi fata goꞋo ꞋunaꞋeri fuana ta Ꞌainsel.

14 Aia, na tae neꞋe na Ꞌainsel ki? ꞋAinsel ki kira neꞋe ano Ꞌi ru neꞋe kira rao fuana God. God asungaꞋinia na Ꞌainsel ki fuana kwaiꞋafiꞋanga ana ngwae neꞋe nia faꞋamaurida ki.

2

Na faꞋamanataꞋanga sa Jesus nia ꞋinotoꞋa ka tasa liufia taki sa Moses

1 Ma duꞋungana nia ꞋunaꞋeri neꞋe, kulu ka dau ngasi fafia na faꞋamanataꞋanga mamana ki neꞋe kulu rongoa taꞋifau naꞋa sulia Ngela God, Ꞌasu Ꞌubani kulu kata leka rora faꞋasia. 2 Na taki neꞋe na Ꞌainsel ki kira kwatea fuana sa Moses, nia neꞋe ru mamana ki taꞋifau goꞋo. Ma na ngwae ba kira noaꞋa kasi roꞋosulia, God ka kwatea naꞋa na kwaꞋikwaꞋinga neꞋe saga fuana. 3 Nia ka ꞋunaꞋeri logo, noaꞋa kulu kasi tafi faꞋasia kwaꞋikwaꞋinga nia diꞋia kulu aburongo ana faꞋamanataꞋanga sulia na tala leꞋa neꞋe God faꞋamauria kia Ꞌani. Na Aofia sa Jesus talana nia eta faꞋarongo Ꞌani na tala neꞋe God faꞋamauria kia Ꞌani. Ma na ngwae ki neꞋe kira rongo nia, kira saea fuaka, ma kira ka faꞋataꞋinia na faꞋamanataꞋanga neꞋeri nia mamana. 4 Ma God logo neꞋe faꞋataꞋinia na faꞋamanataꞋanga neꞋeri nia mamana. Sulia nia kwatea na ngasingasiꞋanga fuada fasi Ꞌiri kika fulia na faꞋanadaꞋa ki ma na ru ni ꞋarefoꞋanga matamata ki. Ma nia ka kwatea logo na ngasingasiꞋanga ki fuada faꞋasia na AnoꞋi ru Abu diꞋia nia oga.

Sa Jesus talaꞋi kia fuana ꞋinotoꞋanga Ꞌi langi

5 Kulu saiana neꞋe God noaꞋa kasi filia na Ꞌainsel ki Ꞌiri kike gwaungaꞋi fafia na magalia faolu neꞋe ke baꞋa dao maꞋi. 6 OsiꞋana ta bali ana KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri,

“God Ꞌae, na ngwae ru faꞋuta neꞋe Ꞌoko manata doe liu ana?

Sulia kira ngwae ki goꞋo Ꞌana.

Ma ka faꞋuta neꞋe Ꞌoko tagi sulida?

7 ꞋOko kwate kira ka tiꞋitiꞋi Ꞌi olofana Ꞌainsel ki ana kaidaꞋi tiꞋitiꞋi.

Ma Ꞌoko faꞋa ꞋinotoꞋa kira, ma Ꞌoko faꞋadoe kira, 8 ma Ꞌoko alu kira ka gwaungaꞋi naꞋa fafia ru ki taꞋifau.”✡

Aia, na KerekereꞋa neꞋeri ka saea God alua ngwae ka gwaungaꞋi fafia na ru ki taꞋifau. Nia ka faꞋataꞋinia neꞋe ngwae ki ke baꞋa gwaungaꞋi fafia naꞋa ru ki taꞋifau neꞋe God nia saungaꞋinida. Bore ma, ana na kaidaꞋi neꞋe, noaꞋa kulu kasi lisia Ꞌua neꞋe ngwae ki gwaungaꞋi fafia na ru ki taꞋifau. 9 Ma ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, kulu saiana sa Jesus naꞋa neꞋe nia gwaungaꞋi. God alu nia ka ngwaeꞋa ma ka tua Ꞌi olofana Ꞌainsel ki ana kaidaꞋi tiꞋitiꞋi goꞋo, fasi Ꞌiri nia ka mae fuana faꞋamaurilana ngwae ki taꞋifau, sulia na alafeꞋanga God. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, God ka faꞋa ꞋinotoꞋa nia ma ka faꞋadoe nia, sulia na maelana. 10 God saungaꞋinia naꞋa ru ki taꞋifau, ma nia ka dau logo fafia naꞋa ru ki taꞋifau. Ma nia ka asungaꞋinia sa Jesus ka nonifii ma ka mae. Ma osiꞋana nonifiilana sa Jesus, God ka alu sa Jesus, na ngwae aliꞋafu neꞋe faꞋamauri kia. God sasia naꞋa ru neꞋeri fasi Ꞌiri nia kwatea na ngwae Ꞌoro ki ka alu ngela nia ki, ma kira ka ꞋinotoꞋa logo diꞋia niaꞋa. Na raoꞋa God nia saga taꞋifau.

11 Sa Jesus ka faꞋasikasika ngwae ki faꞋasia taꞋangaꞋa kira ki. Nia neꞋe kira faꞋinia sa Jesus, kira ka toꞋo ana taꞋi MaꞋa. Nia neꞋe ka kwate sa Jesus kasi Ꞌeke fuana saelada Ꞌani ngwaefuta nia ki. 12 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuana God,

“Nai baꞋa faꞋarongo Ꞌani fuana ngwaefuta nau ki Ꞌani na ru Ꞌoko saunganiꞋi ki, ma nai baꞋa baꞋatafe Ꞌoe saena fikuꞋa kira.”✡

13 Nia ka fata logo Ꞌuri,

“Nai baꞋa fitoꞋo ana God.”✡

Ma nia ka fata logo Ꞌuri,

“Nau ku tua Ꞌi neꞋe, faꞋinida na ngela neꞋe God kwateda fuaku ki.”✡

14 Ma sulia kulu na ngela neꞋeri ki, ma kulu ngwae neꞋe kulu toꞋo ana noni, sa Jesus ka ruꞋufia logo na noni ma ka ngwaeꞋa logo diꞋia kiaꞋa. Nia sasi ꞋunaꞋeri fasi Ꞌiri, Ꞌani na maelana, nia ofota naꞋa sa Saetan neꞋe toꞋo ana ngasingasiꞋanga ana maeꞋa. 15 Ma ꞋunaꞋeri sa Jesus ka logea naꞋa ngwae neꞋe sa Saetan gwaungaꞋi fafida ki sulia na maꞋungaꞋa kira Ꞌani maeꞋa. 16 Kulu saiana, noaꞋa laꞋu na Ꞌainsel ki neꞋe sa Jesus Ꞌafida ꞋunaꞋeri. Sulia neꞋe KerekereꞋa Abu ba saea naꞋa ka Ꞌuri,

“Nia Ꞌafia naꞋa kwalafa sa Abraham ki.”✡

17 DuꞋungana ru neꞋeri, nia ka alu nia ka diꞋia nama kuluꞋa na ngwaefuta nia ki, fasi Ꞌiri nia ka alua ꞋingataꞋi fata abu kulu neꞋe kwaimanatai fuaka, ma ka ꞋidufaꞋi kwaiꞋafi aka Ꞌi naꞋona God. Ma nia ka foꞋosi Ꞌani niaꞋa talana, fasi Ꞌiri God ka rufuanata naꞋa ana abula taꞋangaꞋa kia ki. 18 Ma ana kaidaꞋi neꞋe, nia ka totolia kwaiꞋafilana na ngwae neꞋe sa Saetan ilitoꞋoda ki. Sa Jesus saiana sasilana ru neꞋeri, osiꞋana sa Saetan ilitoꞋona logo ma nia ka nonifii diꞋia logo na ngwae ki taꞋifau.

3

Sa Jesus neꞋe talingaꞋi ka tasa liufia sa Moses

1 Ngwaefuta abu nau kina Ꞌae, God fili kia kuke leka Ꞌi langi. Aia, muke manata basi sulia sa Jesus, neꞋe kulu saea Ꞌani na ꞋingataꞋi fata abu kia, ma na ngwae neꞋe God asungaꞋinia. 2 Sa Jesus roꞋosulia na kwaiogaiꞋanga God ki taꞋifau, ma God neꞋe filia ka rao fuana, diꞋia logo sa Moses neꞋe roꞋosulia na kwaiogaiꞋanga God, kaidaꞋi nia kwaiꞋafi ana ngwae God ki. 3 Bore ma sa Jesus neꞋe talingaꞋi ka liufia sa Moses, ka diꞋia logo na ngwae neꞋe nia saungaꞋinia luma, kira baꞋatafea nia liufia na luma ba nia saungaꞋinia. 4 Kulu saiana diꞋia kulu lisia na luma, Ꞌirai tama ta ngwae nama neꞋe saungaꞋinia. Ma God neꞋe saungaꞋinia ru ki taꞋifau.

5 Sa Moses, nia roꞋosulia God kaidaꞋi nia kwaiꞋafi ana ngwae God ki. Ma nia ka alaꞋa sulia na ru neꞋe God ke fata Ꞌani kaidaꞋi neꞋe ke baꞋa dao maꞋi. 6 Bore ma sa Christ niniꞋa, niaꞋa Ngela God, ma nia ꞋidufaꞋi kwaiꞋafi aka saena raoꞋa nia fuana gwaungaꞋinga fafia ngwae God ki. Ma kiaꞋa naꞋa neꞋe ngwae God ki, diꞋia kulu dau ngasi ana faꞋamamanaꞋanga ma na kwaimasiꞋanga Ꞌani fitoꞋonga Ꞌuana na ru leꞋa neꞋe God ke baꞋa kwatea fuaka ki.

Na mamaloꞋanga fuana ngwae God ki

7 Nia neꞋe, na AnoꞋi ru Abu ba fata Ꞌuri,

“ꞋI taꞋena, diꞋia kamu rongoa naꞋa fatalana God, 8 kamu kasi faꞋangasia na manatamuꞋa diꞋia na koꞋo bora kamu ki ana kaidaꞋi kira Ꞌaila Ꞌani God, ma kira ka aburongo ana God saena abaꞋi kula kwasi.”

9 Ma God ka fata Ꞌuri,

“Sui bore Ꞌana kira ka lisia na faꞋanadaꞋa ki neꞋe nau ku sasiꞋi sulia fai akwala faꞋi ngali ki, kira ilitoꞋo aku kaidaꞋi kira noaꞋa kasi faꞋamamana ma kira kasi kwairoꞋoi aku.

10 DuꞋungana nau ku saetaꞋa liu fuada, ma nau ku fata Ꞌuri, ‘Kira aburongo aku, ma kira ka Ꞌaila Ꞌani roꞋongaꞋa sulia na taki nau ki.’

11 Aia, na liaku saetaꞋa, ma nau ku fata alangaꞋi Ꞌuri, ‘Nia ꞋafitaꞋi kira ka ruꞋu saena fanoa neꞋe nau ku sasi akaꞋu ana fasi Ꞌiri kike mamalo Ꞌana.’ ”✡

12 ꞋIu, ngwaefuta nau kina Ꞌae, muke lia suli kamu talamuꞋa, Ꞌasu Ꞌubani ta ngwae amuꞋa neꞋe manataꞋanga nia taꞋa, ma nia kasi faꞋamamana ana sa Jesus Christ, ma ka Ꞌaila naꞋa Ꞌani God neꞋe mauri. 13 Bore ma muke Ꞌafi kamu kwailiu ana kaidaꞋi neꞋe, osiꞋana na KerekereꞋa Abu ba saea Ꞌi “taꞋena.” Muke sasi ꞋunaꞋeri, Ꞌasu Ꞌubani ta ngwae amuꞋa kata fiꞋi faꞋamamana ana sokea sulia abula taꞋangaꞋa, ma na maurilana ka akafoꞋa lala faꞋasi God. 14 Kulu fitoꞋo ana sa Christ ana kaidaꞋi kulu eta faꞋamamana. Ma diꞋia kulu ka dau ngasi ana faꞋamamanaꞋanga kia ana sa Jesus Christ leleka ka dao ana kaidaꞋi Ꞌisi, tama God ke baꞋa kwatea ru ki taꞋifau fuaka neꞋe nia eta fata alangaꞋi Ꞌani.

15 Sulia na KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri,

“ꞋI taꞋena, diꞋia kamu rongoa naꞋa fatalana God, kamu kasi faꞋangasia na manatamuꞋa diꞋia na koꞋo bora kamu ki ana kaidaꞋi kira Ꞌaila Ꞌani God.”✡

16 Ma sa tai faꞋida neꞋe kira rongoa taꞋifau naꞋa fatalana God, ma kira ka Ꞌaila Ꞌania? KiraꞋa na ngwae Jiu ki ba sa Moses talaꞋida faꞋasia fanoa Ꞌi Ejipt. 17 Ma sa tai faꞋida neꞋe God nia saetaꞋa fuada sulia fai akwala faꞋi ngali ki? KiraꞋa na ngwae neꞋe kira mae saena abaꞋi kula kwasi osiꞋana na abula taꞋangaꞋa kira ki Ꞌi neꞋeri. 18 Ma sa tai faꞋida neꞋe God fata alangaꞋi suli kira, ka Ꞌuri, “Nia ꞋafitaꞋi kira ka ruꞋu saena fanoa neꞋe nau ku salisali ana fasi Ꞌiri kike mamalo ana?” God fata sulia na ngwae neꞋe kira Ꞌaila Ꞌania ki. 19 Ma kulu saiana noaꞋa kira kasi totolia ruꞋungaꞋa saena fanoa ana mamaloꞋanga neꞋeri, osiꞋana kira kasi faꞋamamana ana God.

4

1 Ma sui bore Ꞌana na ngwae neꞋeri noaꞋa kasi bolo fuana ruꞋungaꞋa saena fanoa neꞋeri Ꞌuana mamaloꞋanga, na fata alangaꞋinga God nia tua Ꞌua. Ma kuluꞋa neꞋe, God sae kulu fasi Ꞌiri kuke ruꞋu fuana mamaloꞋanga faꞋinia. Nia neꞋe, kuke lia leꞋa suli kulu, Ꞌasu Ꞌubani ta taꞋi ngwae akulu ka talafia ruꞋungaꞋa Ꞌi neꞋeri. 2 OsiꞋana kulu rongoa taꞋifau naꞋa ana FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia na fanoa ana mamaloꞋanga, diꞋia naꞋa koꞋo bora kia ki Ꞌi naꞋo maꞋi. Sui bore Ꞌana kira ka rongoa taꞋifau naꞋa na faꞋarongoꞋanga neꞋeri, nia noaꞋa kasi Ꞌafida goꞋo, sulia kaidaꞋi kira rongoa, kira kasi faꞋamamana goꞋo ana. 3 Ma taꞋifili kulu, neꞋe kulu faꞋamamana taꞋifau naꞋa, kuke ruꞋu Ꞌi neꞋeri fuana na mamaloꞋa faꞋinia God. Sulia nia ba fata Ꞌuri,

“Nau ku saetaꞋa, ma nau ku fata alangaꞋi Ꞌuri, ‘Nia ꞋafitaꞋi kira ka ruꞋu saena fanoa neꞋe nau ku sasi akaꞋu ana fuada fuana mamaloꞋa ana.’ ”✡

God fata ꞋunaꞋeri, bore Ꞌana nia ka faꞋasuia naꞋa na raoꞋa nia ma na kula ni mamaloꞋa neꞋeri, ana kaidaꞋi nia saungaꞋinia na magalia. 4 Sulia na KerekereꞋa Abu nia ba fata sulia na fiuna asoa ka Ꞌuri, “Ana fiuna asoa, God mamalo naꞋa faꞋasia raoꞋa nia ki.” 5 Ma na KerekereꞋa Abu ka fata laꞋu sulia ka Ꞌuri, “Nia ꞋafitaꞋi kira ka ruꞋu saena fanoa neꞋe nau ku sasi akaꞋu ana fasi Ꞌiri kira ke mamalo ana.” 6 Na ngwae ba kira eta rongoa naꞋa FaꞋarongoꞋa LeꞋa, noaꞋa kira kasi ruꞋu maꞋi Ꞌiri kike mamalo, osiꞋana noaꞋa kira kasi faꞋamamana. Nia neꞋe, kulu ka saiana, ti ngwae matamata neꞋe God ke baꞋa alaꞋanida fuana mamaloꞋanga. 7 Sulia God alua naꞋa kaidaꞋi matamata fuana ruꞋungaꞋa Ꞌi saena mamaloꞋanga. Ma God ka saea kaidaꞋi neꞋeri naꞋa neꞋe “Ꞌi taꞋena.” Sulia tau naꞋa maꞋi buri Ꞌana kaidaꞋi neꞋe ngwae ba Ꞌi naꞋo ki kasi faꞋamamana, sa David ka keresia na fatalana God saena KerekereꞋa Abu neꞋe nau ku saea ka sui naꞋa nia Ꞌuri,

“ꞋI taꞋena, diꞋia kamu rongoa naꞋa fatalana God, noaꞋa kamu kasi faꞋangasia naꞋa manatalamuꞋa.”✡

8 Sa Josua ba noaꞋa kasi kwatea na mamaloꞋanga fuada ngwae Israel ki, nia neꞋe ka bolo fuana God ka fata laꞋu Ꞌani sa David sulia na mamaloꞋanga ana ta kaidaꞋi matamata Ꞌi buri. 9 Nia neꞋe, kulu saiana na mamaloꞋanga fuana ngwae God ki, nia teo Ꞌua, ma nia ta mamaloꞋanga diꞋia ba God nia mamalo ana fiuna asoa. 10 Sulia sa tai bore Ꞌana neꞋe mamalo faꞋinia God, nia mamalo taꞋifau ana raoꞋa nia ki, diꞋia logo God neꞋe mamalo kaidaꞋi nia faꞋasuia raoꞋa nia ana saungaꞋilana magalia. 11 Nia neꞋe, kuke sasi ngangata fasi Ꞌiri kuke ruꞋu ana kula ni mamaloꞋanga neꞋe God sasi akaꞋu ana, Ꞌasu Ꞌubani ta ngwae akulu noaꞋa kasi totolia ruꞋungaꞋa, diꞋia na ngwae Ꞌi naꞋo ki neꞋe kira kasi faꞋamamana, ma noaꞋa kira kasi ruꞋu saena mamaloꞋanga.

12 Aia, na fatalana God nia diꞋia ta ru mauri ma nia fulia na ru doe ki. Ma na fatalana God ka diꞋia ta naifi doe ba toꞋo ro bali, sulia nia labu ka ruꞋu Ꞌi saena manatalaka faꞋinia Ꞌi saena maurilaka, sulia nia faꞋataꞋinia fuaka ru neꞋe leꞋa ma ru neꞋe taꞋa Ꞌi saena manataka faꞋinia Ꞌi saena kwaiogailaka. 13 Ma noaꞋa ta ngwae kasi sofongaꞋinia goꞋo ta ru faꞋasia God, osiꞋana God nia lisia naꞋa ru ki taꞋifau. Ma nia ke baꞋa kwate ma kulu ka faꞋarongo Ꞌani na ru ki taꞋifau neꞋe kulu sasiꞋi.

Sa Jesus naꞋa neꞋe na ꞋingataꞋi fata abu

14 Ma osiꞋana ru neꞋeri ki, kuke dau ngasi ana faꞋamamanaꞋanga neꞋe kulu alaꞋa sulia. Sulia kulu toꞋo ana ꞋingataꞋi fata abu doe neꞋe nia leka ꞋalaꞋa Ꞌi langi, ma ka alaꞋa Ꞌani kia Ꞌi maana God. Nia naꞋa neꞋe sa Jesus, na Ngela God. 15 Ma sa Jesus neꞋe na ꞋingataꞋi fata abu kia, nia sai taꞋifau naꞋa ana na ngwataꞋutaꞋu Ꞌanga kia ki, ma nia kwaiꞋafi aka sulia nia liufia taꞋifau naꞋa na ilitoꞋonga ki, diꞋia sa Saetan neꞋe nia ilitoꞋo aka. Ma bore Ꞌana sa Saetan ka ilitoꞋona sa Jesus, sa Jesus noaꞋa kasi fulia ta ru taꞋa. 16 Nia neꞋe, noaꞋa kulu kasi maꞋu Ꞌuana leka maꞋi siana God neꞋe kwaimanatai aka. Sulia nia ke baꞋa kwaimanatai fuaka ma ka kwaiꞋafi aka, ana kaidaꞋi kulu dao toꞋona na ꞋafitaꞋiꞋanga ki.

5

1 Ma diꞋia ta ngwae neꞋe kira filia faꞋasia na ngwae ki fuana raoꞋa ana ꞋingataꞋi fata abuꞋanga, kira faꞋamamana nia naꞋa neꞋe fuana na daoꞋa Ꞌi naꞋona God, ma niaꞋa na ngwae neꞋe fata olisia na ngwae ki. Ma na raoꞋa nia logo, nia ka kwatea naꞋa kwateꞋa ki faꞋinia na kwaisuꞋusiꞋanga ki fuana God fasi Ꞌiri God ka rufuanata naꞋa ana abulaꞋanga taꞋa na ngwae ki. 2 Ma na ꞋingataꞋi fata abu nia na ngwae goꞋo Ꞌana, ma nia ka sasia logo ru neꞋe rora ki ana ti kaidaꞋi, ꞋunaꞋeri nia ka saiana ka mabetau fuada ngwae neꞋe kira kinaꞋi ru ma kira ka rora. 3 Ma sulia na roraꞋa nia ki talana, nia leꞋa fuana nia ka kwatea kwaisuꞋusiꞋanga ki, fasi Ꞌiri God ka rufuanata ana na abula taꞋangaꞋa nia faꞋinia na abula taꞋangaꞋa na ngwae ki. 4 Ma noaꞋa ta ngwae kasi fili nia talana fasi Ꞌiri ka sasia na raoꞋa doe ana na ꞋingataꞋi fata abuꞋanga, sulia God talana neꞋe nia totolia fililana, diꞋia ba nia filia sa Aaron naꞋa maꞋi Ꞌua.

5 Nia ka ꞋunaꞋeri logo, sa Jesus Christ noaꞋa nia kasi fili nia talana fuana ꞋingataꞋi fata abu, fasi Ꞌiri nia ka toꞋo ana raoꞋa doe neꞋeri. Bore ma God lala neꞋe filia sa Jesus Christ, sulia God ba fata Ꞌuri fuana,

“ꞋAeꞋo neꞋe Ngela nau, ma Ꞌi taꞋena nauꞋa neꞋe MaꞋa Ꞌoe.”✡

6 Ma God ba fata laꞋu saena ta KerekereꞋa Abu ka Ꞌuri,

“ꞋOke baꞋa fata abu tuatua firi, diꞋia sa Melkisadek.”✡

7 Aia, ma ana kaidaꞋi sa Jesus tua Ꞌua saena magalia neꞋe, nia ka foꞋo ngasingasiꞋa, ma ka angi ma kafo ka asi Ꞌi maana fuana God neꞋe nia saiana faꞋamaurilana. Ma sa Jesus nia ka faꞋatiꞋitiꞋi nia talana, ma ka fuꞋusi doe ana God, ma God ka rongoa naꞋa foꞋongaꞋa nia ki. 8 Sui bore Ꞌana nia na Ngela God, nia liu Ꞌi saena ru ꞋafitaꞋi ki, ma na ru neꞋeri faꞋamanata nia Ꞌuana roꞋongaꞋa sulia God. 9 Ma na nonifiiꞋanga neꞋeri kwate ma sa Jesus ꞋingataꞋi fata abu aliꞋafu, ma nia ka faꞋamauria ngwae ki taꞋifau neꞋe kira roꞋosuli nia, fasi Ꞌiri kira ka ngalia na mauriꞋa firi. 10 Ma God ka saea sa Jesus Christ na ꞋingataꞋi fata abu, diꞋia ba sa Melkisadek na fata abu.*

Na fata faꞋabasuꞋanga fuana dau ngasiꞋanga ana na faꞋamamanaꞋanga

11 Ma kaimili oga mike fata Ꞌua Ꞌani ru Ꞌoro ki fuamuꞋa. Bore ma nia ꞋafitaꞋi fuana faꞋamanatalamuꞋa Ꞌani, sulia kamu kasi bolo fuana malingaꞋilana ꞋaliꞋali. 12 Kaumulu faꞋamamana ana sa Jesus ka tau naꞋa maꞋi. Ma fuila kaumulu naꞋa neꞋe na ngwae faꞋamanata ki ana kaidaꞋi neꞋe. Bore ma nia Ꞌato liu, osiꞋana noaꞋa kamu Ꞌiri sai Ꞌua ana faꞋamanataꞋanga etaeta ki ba leka maꞋi faꞋasia fatalana God. Nia leꞋa fuana ta ngwae ke faꞋamanata kamu ka olioliꞋa laꞋu ana ru neꞋeri ki. Nia diꞋia kaumulu boꞋoboꞋo Ꞌua Ꞌuana susu, osiꞋana neꞋe noaꞋa kamu kasi bolo Ꞌua faꞋinia na Ꞌanilana fanga ngasi ki. 13 Ana kaidaꞋi neꞋe ngwae nia tiꞋitiꞋi Ꞌua, na fanga nia Ꞌania neꞋe na susu goꞋo, ma nia noaꞋa kasi sai Ꞌua ana na ru ꞋoloꞋolo ki. 14 Ma ana kaidaꞋi neꞋe ngwae ka doe naꞋa, nia fiꞋi saiana Ꞌanilana fanga ngasi ki, ma ka sai naꞋa ana na tae ki neꞋe leꞋa ma na tae ki neꞋe ka taꞋa.

6

1 Ma nia totolia kuka sai naꞋa ana faꞋamanataꞋanga talangwaraꞋu ꞋunaꞋeri ki, ma kulu ke sai nama ana falafala sa Christ ki neꞋe kwate fitoꞋonga kia ki ma ka ngasi. FaꞋuta neꞋe kulu ka oli, kulu ka faꞋamanata laꞋu amuꞋa Ꞌani eta faꞋamanataꞋanga ba sa Jesus ki? Kulu sai naꞋa ana neꞋe kuke abula faꞋasia taꞋangaꞋa, ru neꞋe saiana saungilaka fuana maeꞋa. Kulu ka sai naꞋa ana neꞋe kuke faꞋamamana ana God. 2 Ma kulu ka sai naꞋa ana falafala ana siuabuꞋanga, ma falafala ana alulana limaꞋi ngwae ki fafona gwauka. Ma kulu ka sai naꞋa ana neꞋe na ngwae mae ki kike baꞋa tataꞋe faꞋasi maeꞋa. Ma kulu ka sai logo ana neꞋe God ke baꞋa matalangaꞋinia ngwae taꞋa ki, ma kike baꞋa nonifii sulia kudi. 3 Ma diꞋia God alaꞋania kuluꞋa, kuke saiana falafala sa Christ ki neꞋe totolia ngwae ꞋaꞋana ki.

4 Na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki, si diꞋia kira danga faꞋiburi Ꞌani na faꞋamamanaꞋanga kira ki, ꞋafitaꞋi liu fuada kira ka kakari alifaꞋi laꞋu Ꞌiri kika faꞋamamana. ꞋI naꞋo maꞋi, ana kaidaꞋi kira faꞋamamana Ꞌua, kira tua Ꞌi saena madakolaꞋanga God, ma kira ka ngalia na kwateꞋa nia, ma kira ka ngalia taꞋifau naꞋa na AnoꞋi ru Abu ka tua faꞋinida. 5 Ma kira ka sai logo ana na ru leꞋa ki sulia na fatalana God. Ma kira ka lisia logo na ngasingasiꞋanga neꞋe God ke baꞋa faꞋataꞋinia ana faꞋi asoa neꞋe ke dao maꞋi ki. 6 Ma sui bore Ꞌana na ru neꞋeri ki ka fuli fuada, kira abula faꞋasia na faꞋamamanaꞋanga kira ana God. Ma nia ꞋafitaꞋi fuana Ꞌafilada ma kika kakari abula laꞋu, osiꞋana nia diꞋia kira fotoꞋia laꞋu na Ngela God ana Ꞌai rara folo, ma kira ka sasi na ngwae ki kira ka lia taꞋafia naꞋa niaꞋa.

7 Aia, na ngwae ki kira diꞋia naꞋa oꞋola neꞋe uta toꞋea ana kaidaꞋi Ꞌoro ki. DiꞋia ta Ꞌai leꞋa neꞋe ta ngwae fasia ma ka bulao Ꞌi neꞋeri, God ke baꞋa faꞋaleꞋa na oꞋola neꞋeri. 8 Ma diꞋia neꞋe Ꞌai toꞋotoꞋo ki nama na laua kwasi ki goꞋo Ꞌani neꞋe bulao, na oꞋola neꞋeri tua ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana, ma God ke baꞋa kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuana oꞋola neꞋeri, ma ka duꞋafia.

9 Aia, kwaima kina Ꞌae, sui bore Ꞌana na alaꞋanga kaimili fuamuꞋa ka ꞋunaꞋeri, kaimili sai goꞋo aimili ana na faꞋamamanaꞋanga kamu ki nia ngasingasiꞋa ma noaꞋa kasi mango, sulia kamu toꞋo naꞋa ana na ru leꞋa ki sulia na mauriꞋa faolu neꞋe God nia kwatea naꞋa fuamuꞋa. 10 God nia inaꞋu ana ꞋoloꞋoloꞋanga. Nia noaꞋa kasi baꞋa manata bura ana na raoꞋa leꞋa neꞋe kamu sasiꞋi ki, ma nia noaꞋa kasi baꞋa manata bura ana alafeꞋanga kamu neꞋe kamu faꞋataꞋinia, ana kaidaꞋi kamu Ꞌafia na ngwae nia ki Ꞌi naꞋo maꞋi, ma ana kaidaꞋi neꞋe logo. 11 Ma na liaimili naꞋa neꞋe kamuꞋa taꞋifau goꞋo muke alafe fuana ngwae ki, leleka ka dao ana faꞋi asoa Ꞌisi, fasi Ꞌiri muke ngalia naꞋa ru ki taꞋifau neꞋe kamu kwaikwaimasi Ꞌani Ꞌi langi. 12 Ma noaꞋa kaimili Ꞌiri oga neꞋe muka tua noni ꞋailaꞋa. Bore ma, muke diꞋia lala na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana God ma kira ka mabetau, ma ꞋunaꞋeri kira ke baꞋa ngalia ru neꞋe God nia fata alangaꞋi Ꞌani ki.

Na fata alangaꞋinga God

13 Aia, muke manata basi sulia sa Abraham. Ana kaidaꞋi God nia fata alangaꞋi fuana, nia faꞋangasia naꞋa fata alangaꞋinga nia Ꞌani satana talana, sulia noaꞋa naꞋa ta ngwae laꞋu neꞋe doe ka liufia God fuana faꞋangasilana alaꞋanga neꞋeri. 14 Ma God ka fata Ꞌuri,

“Nia mamana liu, nai baꞋa faꞋaleꞋa Ꞌoe, ma nai baꞋa kwate na kwalafa Ꞌoe kika Ꞌoro.”✡

15 Ma sa Abraham nia mabetau, ma nia ka ngalia naꞋa ru neꞋe God nia fata alangaꞋi Ꞌani ki. 16 Ma diꞋia ta ngwae bore Ꞌana neꞋe fata alangaꞋi, nia ka faꞋangasia Ꞌani satana ta ngwae neꞋe ꞋinotoꞋa ka liufia. Ma ꞋunaꞋeri ngwae ki taꞋifau, kika faꞋamamana ana fata alangaꞋinga neꞋe nia faꞋangasia ꞋunaꞋeri. 17 Aia, ma kaidaꞋi God nia fata alangaꞋi Ꞌani fuana sa Abraham, nia oga na ngwae neꞋe kike baꞋa ngalia na ru neꞋeri ki, kike sai leꞋa ana neꞋe nia ke baꞋa faꞋa aliꞋafua eta fata Ꞌanga nia fuada. Ma nia neꞋe kwate nia ka faꞋangasia naꞋa alangaꞋi Ꞌanga neꞋeri. 18 Na ro ru ki neꞋe teo ma nia noaꞋa kasi rokisi naꞋa. Na etana ru neꞋe, na fata alangaꞋinga God. Ma na ruana ru neꞋe na faꞋangasilana alangaꞋi Ꞌanga nia Ꞌani satana. Ma osiꞋana na ro ru neꞋeri ki, kulu saiana God noaꞋa kasi Ꞌoso.

Kulu tafi ka sui naꞋa Ꞌuana God neꞋe nia lia suli kia. Ma na fata alangaꞋinga God ka radua kiaꞋa fasi Ꞌiri kulu ka uu ngasi Ꞌani na kwaimasiꞋanga masia na ru leꞋa ki neꞋe God fata alangaꞋi ꞋaniꞋa. 19 Aia, na fitoꞋonga kia ana God nia faꞋangasia na maurilaka, diꞋia ta gwaluꞋi fau ba nia faꞋangasia ta faka doe fasi Ꞌiri noaꞋa kasi leka matamata. Ma kulu ka fitoꞋo ana sa Jesus neꞋe nia ruꞋu maꞋi saena “kula abu liu” saena Luma Abu God Ꞌi langi. 20 Sa Jesus neꞋe na ꞋingataꞋi fata abu neꞋe tuatua kasi sui diꞋia sa Melkisadek.✡ Ma nia ka ruꞋu Ꞌi naꞋo akulu saena kula abu liu fuana Ꞌafilakulu.

7

Sa Melkisadek nia na fata abu talingaꞋi ka liufia laꞋu na fata abu ana sa Lifae

1 Ma sa Melkisadek niaꞋa na ngwae tatalafaꞋa fafia na fanoa Ꞌi Salem, ma nia neꞋe fata abu God neꞋe ꞋinotoꞋa ka tasa. Ana taꞋi kaidaꞋi, sa Abraham fuꞋa faꞋinia fai ngwae tatalafaꞋa ki, ma nia ka liufida. Ma kaidaꞋi sa Abraham ka oli Ꞌuana fanoa nia, nia ka toda sa Melkisadek sulia tala, ma sa Melkisadek ka faꞋaleꞋa sa Abraham. 2 Ma sa Abraham ka kwatea tangafula ana ru ki neꞋe nia lauꞋi ana fuꞋanga.

Ma na fadalana satana sa Melkisadek neꞋe “Na ngwae tatalafaꞋa ana ꞋoloꞋoloꞋa.” Ma niaꞋa neꞋe tatalafaꞋa fafia na fanoa Ꞌi Salem, neꞋe fadalana “Na ngwae tatalafaꞋa ana aroaroꞋa.” 3 Ma noaꞋa kulu kasi sai goꞋo ana sa tai neꞋe maꞋa nia, ma Ꞌi tai neꞋe teꞋa nia, ma na kwalafa nia. Ma kulu kasi sai goꞋo ana ta alaꞋanga sulia na futalana nama na maelana. ꞋUnaꞋeri neꞋe sa Melkisadek nia diꞋia goꞋo na Ngela God, osiꞋana na raoꞋa nia ana fata abuꞋanga noaꞋa kasi sui.

4 Aia, muke manata basi sulia na ꞋinotoꞋalana sa Melkisadek, sulia na koꞋo kia sa Abraham kwatea naꞋa tangafula ana ru neꞋe nia lauꞋi ki faꞋasi malimae nia ki. 5 Aia, ma na kwalafa ana sa Lifae ki neꞋe kira rao ana fata abuꞋanga, na taki ki saea kira ka ngalia naꞋa tangafula ana toꞋoruꞋa ki faꞋasia ngwaefuta kira na Jiu ki, sui bore Ꞌana kira taꞋe logo maꞋi faꞋasia kwalafa sa Abraham. 6 Ma sa Melkisadek noaꞋa Ꞌiri sakatafa maꞋi faꞋasia kwalafa sa Lifae. Bore ma nia ngalia goꞋo Ꞌana tangafula ana ru ki neꞋe sa Abraham ngaliꞋi maꞋi, ma nia ka faꞋaleꞋa sa Abraham. Sa Melkisadek sasi ꞋunaꞋeri, sui bore Ꞌana sa Abraham neꞋe God ka fata alangaꞋi fuana. 7 Ma kulu saiana, na ngwae neꞋe kwatea faꞋaleꞋanga fuana ta ngwae, nia ꞋinotoꞋa ka liufia na ngwae neꞋe ngalia faꞋaleꞋanga.

8 Ma na fata abu ki neꞋe kira leka maꞋi faꞋasia kwalafa sa Lifae, kira ngalia naꞋa tangafulana ru ki taꞋifau, sui bore Ꞌana kira ke baꞋa mae goꞋo Ꞌada. Bore ma sa Melkisadek niniꞋa, nia ngalia naꞋa tangafulana ru sa Abraham ki, ma kulu saiana na KerekereꞋa Abu ba saea sa Melkisadek nia mauri Ꞌua. 9 Na kwalafa sa Lifae ki, kira saiana kika ngalia naꞋa tangafulalana ru ki ana kaidaꞋi neꞋe. Ma kulu totolia kuka saea ana kaidaꞋi sa Abraham kwatea naꞋa tangafula ana na ru nia ki fuana sa Melkisadek, sa Lifae logo kwatea tangafulana ru ki fuana sa Melkisadek, 10 osiꞋana sa Lifae futa naꞋa Ꞌi buri ana kwalafa sa Abraham neꞋe kwate tangafulana ru ki fuana sa Melkisadek.

11 Aia, kulu saiana kaidaꞋi God nia kwatea naꞋa taki ki fuada fuuꞋi ngwae Israel, nia ka filia fata abu ki neꞋe kira leka maꞋi faꞋasia sa Lifae fasi Ꞌiri kira ka ꞋinotoꞋa fafia na taki neꞋeri ki. Ma diꞋia nia talangwaraꞋu fuana fata abu neꞋeri ki kira ka kwate ma ngwae ki ka saga ana raoꞋa kira ki, God noaꞋa kasi kwatea goꞋo maꞋi ta fata abu laꞋu neꞋe diꞋia sa Melkisadek. Ma na fata abu faolu neꞋeri nia noaꞋa kasi usulia sa Aaron neꞋe leka maꞋi faꞋasia kwalafa sa Lifae. 12 Sulia ana kaidaꞋi kira rokisia na fata abu ki, nia totolia logo kira ka rokisia na taki sa Moses ki neꞋe kira dau fafiꞋi. 13 Ma na Aofia sa Jesus neꞋe kira kerekere sulia, nia noaꞋa kasi saka maꞋi faꞋasia sa Lifae, ma ka noaꞋa naꞋa ta ngwae laꞋu ana kwalafa sa Jesus neꞋe fata abuꞋa. 14 Sulia kulu saiana sa Jesus futa maꞋi faꞋasia kwalafa sa Juda. Ma sa Moses noaꞋa kasi faꞋamanata Ꞌani fasi neꞋe ta ngwae goꞋo ana kwalafa neꞋeri ki neꞋe kira ka fata abuꞋa.

Sa Jesus neꞋe na fata abu logo diꞋia sa Melkisadek

15 Aia, ma kulu saiana ru neꞋeri ki madako liu, osiꞋana taꞋi fata abu matamata sakatafa laꞋu maꞋi neꞋe diꞋia sa Melkisadek. 16 Ma na fata abu faolu neꞋeri noaꞋa laꞋu ta fata abu osiꞋana nia futa ana kwalafa fata abu ki. NiaꞋa na fata abu lala osiꞋana na ngasingasiꞋanga ana mauriꞋa firi nia. 17 Sulia na KerekereꞋa Abu ba saea,

“ꞋOe na fata abu neꞋe Ꞌoko tua firi naꞋa Ꞌamu diꞋia sa Melkisadek.”✡

18 Kulu saiana taꞋifau na taki sulia fata abuꞋanga, God rokisia taꞋifau, osiꞋana na taki neꞋeri noaꞋa kasi Ꞌafi kia, ma nia ka dalafaꞋa goꞋo Ꞌana. 19 Sulia na taki neꞋeri, nia ꞋafitaꞋi liu nia ka faꞋasaga goꞋo ta ru. Ma ana kaidaꞋi neꞋe, God ka kwatea taꞋifau naꞋa fuaka na tala leꞋa laꞋu fasi Ꞌiri kuka leka maꞋi siana.

20 Na tala faolu neꞋeri leꞋa ka tasa, sulia God fata alangaꞋi Ꞌato ana kaidaꞋi nia alua sa Jesus ka fata abuꞋa. Ana kaidaꞋi nia alua naꞋa kwalafa sa Lifae kira ka fata abuꞋa, noaꞋa nia kasi fata alangaꞋi Ꞌato ꞋunaꞋeri. 21 Bore ma sa Jesus niniꞋa, God alua fata abuꞋanga nia Ꞌani fata alangaꞋinga fuana, sulia na KerekereꞋa Abu ba saea,

“God fata alangaꞋinga Ꞌato, ma nia noaꞋa kasi rokisia naꞋa manatana.

‘ꞋOke baꞋa fata abuꞋa sulia kudi.’ ”✡

22 Ma osiꞋana na fata alangaꞋi Ꞌato God ꞋunaꞋeri, kulu saiana na fau alangaꞋinga neꞋe sa Jesus gwaungaꞋi fafia, nia leꞋa liufia na fau alangaꞋinga Ꞌua ana na taki.

23 Aia, taꞋi ru laꞋu neꞋe kwate ma kulu ka saiana na fau alangaꞋinga faolu neꞋeri leꞋa ka tasa. Sulia Ꞌi naꞋo maꞋi, na fata abu ki neꞋe Ꞌita maꞋi faꞋasia kwalafa sa Lifae kira Ꞌoro, sulia kaidaꞋi ta ngwae ada ka mae, nia talangwaraꞋu goꞋo Ꞌana fuana rokisilana Ꞌani ta ngwae laꞋu. 24 Ma sa Jesus niniꞋa tuatua firi, ma na raoꞋa nia Ꞌani fata abuꞋanga ka tuatua firi. 25 OsiꞋana nia ꞋunaꞋeri, ana kaidaꞋi ki taꞋifau nia talangwaraꞋu goꞋo Ꞌana fuana sa Jesus ka faꞋamauria na ngwae ki neꞋe leka maꞋi siana God. Sulia sa Jesus maumauri firi, Ꞌiri nia Ꞌafida Ꞌi maana God.

26 Aia, sulia na ru neꞋeri ki, sa Jesus neꞋe na ꞋingataꞋi fata abu neꞋe kulu boꞋoboꞋo Ꞌuana, sulia nia abu liu, ma ka saga taꞋifau, ma ka noaꞋa ta taꞋangaꞋa ana. God ka ngali nia faꞋasia na ngwae taꞋa ki, ma ka alu nia ka tua Ꞌi langi. 27 Nia noaꞋa kasi diꞋia na ꞋingataꞋi fata abu ba Ꞌi naꞋo ki. Sulia na ꞋingataꞋi fata abu ba kiri Ꞌi naꞋo, kira saiana kika abula taꞋa, sulia kira ngwae ki goꞋo Ꞌada. Nia neꞋe sasia ma kira ka kwatea kwaisuꞋusiꞋanga ki sulia asoa ki fuana lafulana na abula taꞋangaꞋa kira ki, sui mala kira ka kwatea kwaisuꞋusiꞋanga ki fuana lafulana na abula taꞋangaꞋa na ngwae matamata ki. Ma sa Jesus niniꞋa, noaꞋa nia kasi sasi goꞋo ꞋunaꞋeri, sulia nia kasi toꞋo ana ta taꞋangaꞋa. Sa Jesus kwatea naꞋa maurilana fuana taꞋi kwaisuꞋusiꞋanga nia ana taꞋi kaidaꞋi goꞋo, ma ka noaꞋa ta foꞋosi laꞋu. 28 Na taki faꞋasia sa Moses, nia filia naꞋa ngwae neꞋe noaꞋa kasi saga taꞋifau fasi Ꞌiri kira ka fata abuꞋa. Bore ma ka tau naꞋa maꞋi Ꞌi buri Ꞌana na taki neꞋeri ki, God ka fata alangaꞋi ma ka filia naꞋa Ngela nia. Ma God kwate ma sa Jesus na ꞋingataꞋi fata abu aliꞋafu ma ka tuatua firi.

8

Sa Jesus neꞋe ꞋingataꞋi fata abu kia

1 Aia, na fadalana ru neꞋe kami fata sulia fuamuꞋa ki nia Ꞌuri: Na ꞋingataꞋi fata abu kia nia leꞋa ka tasa, ma nia tua ana kula ꞋinotoꞋa ka tasa Ꞌi langi, sulia nia tua ana bali ꞋoloꞋolo ana God. 2 Nia sasia na raoꞋa ꞋingataꞋi fata abu Ꞌi saena kula abu liu saena Babala Abu mamana Ꞌi langi neꞋe na Aofia saungaꞋinia, ma noaꞋa laꞋu neꞋe ngwae ki saungaꞋinia.

3 God ka filia naꞋa ꞋingataꞋi fata abu ki taꞋifau fasi Ꞌiri kira ka kwatea na kwaisuꞋusiꞋanga fuana God. Nia ka ꞋunaꞋeri logo na ꞋingataꞋi fata abu kia sa Christ toꞋo ana taꞋi ru ni kwaisuꞋusiꞋanga. 4 DiꞋia sa Christ tua naꞋa saena fanoa Ꞌi ano, nia kasi rao ana fata abuꞋanga, sulia kulu toꞋo naꞋa ana fata abu Ꞌoro ki neꞋe kira kwatea naꞋa ru neꞋe na taki sa Moses ki saea. 5 Ma na kula abu neꞋe kira rao Ꞌi saena diꞋia goꞋo Ꞌana na kula abu Ꞌi langi, bore ma nia noaꞋa kasi diꞋia liua ru mamana neꞋe nia Ꞌi langi. Sulia kaidaꞋi sa Moses nia karangi saungaꞋinia na Babala Abu God, God ka saea fuana ka Ꞌuri,

“ꞋOke saungaꞋi saga nama sulia ru neꞋe nau ku faꞋataꞋinia fuamu Ꞌi gwauna ua.”✡

6 Ma na raoꞋa sa Jesus ana fata abuꞋanga nia leꞋa ka liufia na fata abu neꞋe Ꞌi ano ki. OsiꞋana nia neꞋe kwatea ma fau alangaꞋi faolu God ke fuli mamana neꞋe liufia fau alangaꞋinga Ꞌua. Na fau alangaꞋinga faolu neꞋeri, nia talingaꞋi sulia nia Ꞌi saena fata alangaꞋinga ngasingasiꞋa God.

7 Si diꞋia na fau alangaꞋinga Ꞌua nia rao leꞋa goꞋo Ꞌana, tama noaꞋa laꞋu ta fau alangaꞋi Ꞌanga faolu Ꞌi buri Ꞌana. 8 Bore ma God lisia na ngwae nia ki noaꞋa kasi roꞋo sulia na fau alangaꞋinga Ꞌua, ma nia ka fata Ꞌuri,

“NauꞋa na Aofia, ma ana kaidaꞋi neꞋe nia Ꞌua maꞋi, nai baꞋa alua ta fau alangaꞋi faolu fuana faꞋamaurilana fuuꞋi ngwae Israel.

9 Ma na fau alangaꞋi faolu neꞋeri, noaꞋa kasi diꞋia goꞋo na fau alangaꞋi Ꞌua neꞋe nau ku kwatea fuana koꞋo bora kira ki, ana kaidaꞋi nau ku talaꞋi kira maꞋi faꞋasia fanoa Ejipt.

Kira kasi roꞋo goꞋo sulia fau alangaꞋi neꞋeri.

Ma osiꞋana ru neꞋeri, nau ku faꞋiburi Ꞌani kira.

10 Na fau alangaꞋi faolu neꞋe nai baꞋa sasi fauna faꞋamaurilana fuuꞋi ngwae Israel neꞋe nia Ꞌuri:

Nai baꞋa alua naꞋa taki nau ki saena manatada, ma nai baꞋa keresia saena maurilada.

Ma nai baꞋa God fuada, ma kira ke baꞋa ngwae nau ki.

11 Ma noaꞋa kira kasi oga laꞋu ta ngwae Ꞌiri ke faꞋamanata kira suli nau.

Sulia ana asoa neꞋeri, ngwae ki taꞋifau, na ngwae ꞋinotoꞋa ki ma na ngwae tiꞋitiꞋi ki, kira ke baꞋa saiaku.

12 Ma nai baꞋa rufuanata ana abula taꞋangaꞋa kira ki, ma nai manata bura Ꞌani na roraꞋa kira ki.”✡

13 Aia, sulia God fata sulia na fau alangaꞋinga faolu neꞋeri, nia faꞋataꞋinia na fau alangaꞋi Ꞌanga Ꞌi naꞋo nia Ꞌua naꞋa. Ma kulu ka saiana diꞋia ta ru neꞋe Ꞌua naꞋa, Ꞌirai ma nia ke baꞋa mu tatari, ma nia ka noꞋana naꞋa.

9

Na foꞋongaꞋa Ꞌi ano ma Ꞌi langi

1 Aia, saena fau alangaꞋi Ꞌua, God ka kwatea taki ki fuana foꞋongaꞋa, ma nia ka faꞋamanata logo sulia na Babala Abu neꞋe Ꞌi ano. 2 Kira saungaꞋinia naꞋa Babala Abu neꞋeri Ꞌani Ꞌaba ifi, ma nia toꞋo ana ro maꞋe luma ki. Na etana maꞋe luma kira saea Ꞌani “kula abu.” Ma kira ka alua faꞋi unu Ꞌi neꞋeri, faꞋinia na tatafe, ma na beret Ꞌuana kwatelana fuana God ka teo Ꞌi fafona. 3 Ma kira ka dauraꞋinia logo na Ꞌaba ifi Ꞌi safitana na ro maꞋe luma neꞋeri ki. Aia, ma na ruana maꞋe luma kira saea Ꞌani “kula abu liu.” 4 Ma saena maꞋe luma neꞋeri, kira alua naꞋa fuꞋani kwaisuꞋusi neꞋe kira saungaꞋinia Ꞌani gol. Ma fuꞋani kwaisuꞋusi neꞋeri kira duꞋafia na Ꞌai moko leꞋa fafona. NeꞋeri logo kira alua taꞋi faꞋi kisi doe neꞋe kira daua fafia Ꞌani gol. Na faꞋi kisi doe neꞋeri nia faꞋataꞋinia Ꞌani fau alangaꞋinga God. Ma Ꞌi saena faꞋi kisi doe neꞋeri taꞋi titiu kira saungaꞋinia Ꞌani gol, ma Ꞌi saena kira ka alua na fanga neꞋe kira saea Ꞌani “mana.” Ma Ꞌi saena faꞋi kisi doe neꞋeri logo, kira ka alua na faꞋi kuba sa Aaron neꞋe bulao, ma na ro reba fau ki neꞋe God keresia na fau alangaꞋinga ani. 5 Aia, ma na faꞋi kisi doe neꞋeri kira alua ro nunuꞋi Ꞌainsel ki Ꞌi fafona. Ma na Ꞌainsel neꞋeri ki kira toꞋo ana ꞋabaꞋaba ru ki neꞋe faꞋataꞋinia God tua Ꞌi neꞋeri. Na ꞋabaꞋaba ru neꞋeri ki Ꞌifi Ꞌi fafona na kula neꞋe God lafua naꞋa taꞋangaꞋa na ngwae ki. Bore ma noaꞋa naisi faꞋamanata daranini leꞋa goꞋo sulia na ru neꞋeri ki ana kaidaꞋi neꞋe.

6 Ma ana kaidaꞋi kira sasi akaꞋu ana ru ꞋunaꞋeri ki taꞋifau, na fata abu ki kira ka ruꞋu saena etana maꞋe luma ana asoa ki taꞋifau fuana sasilana na raoꞋa kira ki. 7 Aia, na ruana maꞋe luma neꞋe kira saea Ꞌani “kula abu liu,” taꞋi ngwae goꞋo neꞋe ka ruꞋu ma niaꞋa na ꞋingataꞋi fata abu, ma nia ka ruꞋu Ꞌi neꞋeri ana taꞋi kaidaꞋi goꞋo saena taꞋi faꞋi ngali. Ma kaidaꞋi nia ruꞋu Ꞌi saena, nia ka ngalia na Ꞌabu fuana foꞋosiꞋanga Ꞌani fuana na lafulana taꞋangaꞋa nia ki, ma na taꞋangaꞋa na ngwae ki logo neꞋe kira sasiꞋi ana kaidaꞋi kira kina Ꞌua. 8 Aia, Ꞌani ru neꞋeri ki, na AnoꞋi ru Abu ka faꞋamanata kia neꞋe noaꞋa kulu kasi ruꞋu Ꞌua Ꞌi saena na “kula abu liu,” ana kaidaꞋi na Babala Abu tua Ꞌua. 9 Ma ru neꞋeri ka faꞋamanata kulu Ꞌani taꞋi ru ana kaidaꞋi neꞋe. Nia faꞋamanata kulu Ꞌani na kwatelana na kwateꞋa ki faꞋinia na kwaisuꞋusiꞋanga ki noaꞋa kasi faꞋasikasika manatada ngwae ki. 10 OsiꞋana taki neꞋeri ki fata goꞋo sulia fanga, ma kwaꞋunga, ma na faꞋasikasikalana noni. Ma na taki neꞋeri ki leka goꞋo sulia bali ana noni, ma niꞋi ka talingaꞋi goꞋo Ꞌana leleka ka dao ana kaidaꞋi God ka rokisia Ꞌani ta ru faolu.

11 Ma ana kaidaꞋi neꞋe sa Jesus Christ ka dao naꞋa maꞋi fuana sasilana na raoꞋa na ꞋingataꞋi fata abu ana tala faolu neꞋe leꞋa ka liufia tala Ꞌua. Na Babala Abu neꞋe nia ka rao Ꞌi saena nia Ꞌi langi, nia leꞋa ka tasa ma ka doe liufia na Babala Abu Ꞌi ano. NoaꞋa ta ngwae kasi saungaꞋinia na Babala Abu neꞋeri, ma na Babala Abu neꞋeri noaꞋa kasi tua saena magalia neꞋe. 12 Ma sa Jesus Christ ka ruꞋu ana taꞋi kaidaꞋi goꞋo Ꞌi saena “kula abu liu” neꞋe tua maꞋi Ꞌi langi, ma noaꞋa nia kasi ruꞋu laꞋu. Ma ana kaidaꞋi nia ka ruꞋu, nia kasi ngalia maꞋi na Ꞌabuna nanigot ki faꞋinia buluka fuana na kwaisuꞋusiꞋanga. Bore ma nia ka ruꞋu lala fasi Ꞌiri nia ka kwatea na Ꞌabuna talana fuana kwaisuꞋusiꞋanga, ma ꞋunaꞋeri nia ka sasia ka talangwaraꞋu fuaka fuana tuaꞋa Ꞌani mauriꞋa firi.

13 Sulia na ru neꞋe na taki ki faꞋamanata Ꞌani, diꞋia ta ngwae bore Ꞌana noaꞋa kasi sikasika Ꞌi maana God, na fata abu ka faꞋasikasika nia Ꞌani namulilana ana Ꞌabuna nanigot, ma buluka, ma na fuꞋa fuꞋana kala buluka. 14 Aia, ma diꞋia nia talangwaraꞋu goꞋo Ꞌana fuana ta ngwae ka faꞋasikasika goꞋo Ꞌana Ꞌani Ꞌabuna buluka faꞋinia nanigot ki, ꞋunaꞋeri nia ka tasa liu mo diꞋia nia sikasika Ꞌani Ꞌabuna sa Jesus Christ. Ma Ꞌani na kwaiꞋafilana AnoꞋi ru Abu tuatua firi, sa Jesus Christ ka foꞋosi Ꞌani nonina talana fuana God, ma nia noaꞋa kasi toꞋo goꞋo ana ta roraꞋa. Ma sulia na Ꞌabuna, nia faꞋasikasika maurilaka taꞋifau, fasi Ꞌiri kulu ka rao fuana God neꞋe mauri mamana. Ma noaꞋa kulu kasi fulia laꞋu ti ru neꞋe ka talaꞋi kia Ꞌuana maeꞋa.

Na Ꞌabu faꞋataꞋinia neꞋe God alafafia na fata alangaꞋinga nia

15 Ma osiꞋana nia ꞋunaꞋeri, sa Jesus Christ naꞋa neꞋe ngwae gwaungaꞋi naꞋa fafia fau alangaꞋinga faolu, fasi Ꞌiri na ngwae neꞋe God saeda, kike baꞋa ngalia na mauriꞋa firi neꞋe God fata alangaꞋi Ꞌania. Nia talangwaraꞋu goꞋo Ꞌana fuana God ka sasi ꞋunaꞋeri, osiꞋana na maelana sa Jesus Christ. Ma sulia na maelana sa Jesus Christ, God ka lafua naꞋa taꞋangaꞋa ngwae neꞋe kira sasiꞋi ana kaidaꞋi na fau alangaꞋinga Ꞌua nia gwaungaꞋi Ꞌua fafida.

16 Aia, muke manata basi sulia na ngwae neꞋe tua ma ka keresia taꞋi Ꞌaba ru neꞋe faꞋataꞋinia diꞋia nia ke mae, sa tai neꞋe ke baꞋa ngalia na toꞋoruꞋa nia ki. Ana kaidaꞋi na ngwae ba keresia Ꞌaba ru neꞋeri nia mae, nia talingaꞋi fuana ta ngwae laꞋu ka faꞋataꞋi mamana ana neꞋe nia mae, sui mala na ngwae neꞋe nia ka fata sulia Ꞌi saena Ꞌaba ru neꞋeri ka fiꞋi ngalia naꞋa toꞋoruꞋa neꞋeri ki. 17 Ma diꞋia ngwae ba keresia Ꞌaba ru neꞋeri ka mauri Ꞌua, na ru ba nia keresia ki nia ꞋafitaꞋi ka fuli. Ma diꞋia nia ka mae mala, na ru neꞋe nia keresia ki ka fiꞋi fuli. 18 Nia neꞋe na fau alangaꞋi Ꞌanga etaeta ba God dao mamana kaidaꞋi kira namulia ana Ꞌabu. 19 ꞋUnaꞋeri, sa Moses ka faꞋamanata Ꞌani ngwae Ꞌi naꞋo ki sulia ru ki taꞋifau neꞋe taki totongaꞋi kira ka sasiꞋi, sui nia ka ngalia Ꞌabu faꞋasia na buluka ki faꞋinia na nanigot ki, ma ka dola Ꞌani kafo. Sui nia ka lolomaꞋinia na ifuna sipsip neꞋe kira faꞋameoa ma na rarana Ꞌai neꞋe kira saea Ꞌani “hisop.” Ma nia ka namulia na buka neꞋe kira keresia Ꞌani taki neꞋeri ki, ma ka namulia logo Ꞌani na ngwae ki. 20 Ma sa Moses ka fata Ꞌuri, “Na Ꞌabu neꞋeri, nia faꞋataꞋi mamana ana fau alangaꞋi Ꞌanga neꞋe God baꞋe kamu Ꞌuana Ꞌiri muke roꞋosulia.” 21 Nia ka ꞋunaꞋeri logo sa Moses ka namulia naꞋa Babala Abu neꞋe kira saungaꞋinia Ꞌani Ꞌaba ifi, ma ka namulia logo na ru ki taꞋifau Ꞌi saena fuana na foꞋosilana God. 22 Ma ka ꞋunaꞋeri logo, na taki ki ka saea neꞋe nia teo fuana faꞋasikasikalana na ru Ꞌoro ki Ꞌani Ꞌabu. Ma ꞋunaꞋeri logo, diꞋia noaꞋa kira kasi saungia ta ru mauri ma Ꞌabuna ka afe, nia ꞋafitaꞋi God ka rufuanata ana na taꞋangaꞋa ta ngwae.

KwaisuꞋusiꞋanga sa Jesus Christ neꞋe lafua taꞋangaꞋa ki

23 Ma na ru fuana foꞋosilana God Ꞌi ano ki, kira diꞋia goꞋo Ꞌana nununa ana ru mamana ki maꞋi Ꞌi langi, nia neꞋe ngwae kira ka faꞋasikasikada Ꞌani Ꞌabu ꞋunaꞋeri. Bore ma na ru mamana ki maꞋi Ꞌi langi oga na kwaisuꞋusiꞋanga neꞋe leꞋa ka tasa. 24 Sulia ana kaidaꞋi sa Jesus Christ kwatea naꞋa kwaisuꞋusiꞋanga nia fuana God, nia kasi ruꞋu maꞋi saena Babala Abu Ꞌi ano neꞋe ngwae ki kira saungaꞋinia ka diꞋia goꞋo Ꞌana na nununa Babala Abu mamana Ꞌi langi. Nia leka Ꞌi langi, ma Ꞌi neꞋeri nia ka tua faꞋinia God fuana Ꞌafilaka.

25 Ma sulia faꞋi ngali ki taꞋifau, na ꞋingataꞋi fata abu ngwae Jiu ki, nia ka ruꞋu saena “kula abu liu” ana Luma Abu God neꞋe Ꞌi ano, ana taꞋi kaidaꞋi saena taꞋi faꞋi ngali Ꞌuana kwatelana kwaisuꞋusiꞋanga Ꞌani Ꞌabuna ru mauri ꞋaeꞋaela ki. Bore ma sa Jesus Christ nia noaꞋa kasi ruꞋu ana kaidaꞋi Ꞌoro ki fuana kwatelana na kwaisuꞋusiꞋanga Ꞌani niaꞋa talana. 26 Sulia diꞋia nia ꞋunaꞋeri, Ꞌita maꞋi ana etangilana saungaꞋilana na magalia, nia ka nonifii funifaraꞋa ana kaidaꞋi Ꞌoro ki. Bore ma ana kaidaꞋi Ꞌisi neꞋe ki, nia ka leka maꞋi ana taꞋi kaidaꞋi goꞋo fasi Ꞌiri nia ka lafua taꞋangaꞋa ki Ꞌani na kwatelana kwaisuꞋusiꞋanga ana nonina talana. Ma noaꞋa nia kasi sasi naꞋa ꞋunaꞋeri laꞋu.

27 Aia, ma na ngwae saena magalia neꞋe ki, kira mae ana taꞋi faꞋi kaidaꞋi goꞋo, sui mala God ke baꞋa matalangaꞋinida. 28 Ma ꞋunaꞋeri logo, sa Jesus Christ ka mae ana taꞋi kaidaꞋi goꞋo fuana kwaisuꞋusiꞋanga fuana lafulana na taꞋangaꞋa na ngwae Ꞌoro ki. Ma nia ke baꞋa oli laꞋu maꞋi Ꞌi ano, noaꞋa laꞋu fuana lafulana taꞋangaꞋa ngwae ki, bore ma nia ke baꞋa oli fuana faꞋamaurilana na ngwae neꞋe kira kwaimasi ana ki.

10

1 Na taki neꞋe sa Moses kwateꞋe ki, na nununa goꞋo Ꞌana ru mamana neꞋe leꞋa ka tasa neꞋe sa Jesus sasiꞋi fuaka ki. Na taki ki saea kira ꞋidufaꞋi kwatea na kwaisuꞋusiꞋanga ki ana faꞋi ngali ki taꞋifau. Ma kulu ka saiana na taki neꞋeri ki, kira ꞋafitaꞋi goꞋo ka faꞋasaga na ngwae neꞋe kira foꞋosia God ki. 2 DiꞋia na kwaisuꞋusiꞋanga neꞋeri kwate ma sa tai faꞋida neꞋe kira foꞋo ma kika sikasika naꞋa, noaꞋa kira kasi bolo fuana kwatelana laꞋu ta kwaisuꞋusiꞋanga, osiꞋana kira saiana God ke baꞋa rufuanata naꞋa taꞋangaꞋa kira ki taꞋifau, ma noaꞋa kira kasi kwaimanatai laꞋu. 3 Bore ma sulia faꞋi ngali ki taꞋifau, na kwaisuꞋusiꞋanga kira ki faꞋamanata oli ada ana taꞋangaꞋa kira ki. 4 Sulia nia ꞋafitaꞋi goꞋo fuana Ꞌabuna buluka ki faꞋinia na nanigot ki ka lafua naꞋa taꞋangaꞋa kia ki.

5 Nia neꞋe ana kaidaꞋi sa Jesus Christ karangi ka leka naꞋa maꞋi saena magalia, nia fata fuana God ka Ꞌuri,

“NoaꞋa laꞋu kwaisuꞋusiꞋanga ana ru mauri ꞋaeꞋaela ki neꞋe Ꞌoko oga, bore ma Ꞌoko kwatea na noni fuaku.

6 Sulia noaꞋa Ꞌoe kosi saeleꞋa goꞋo faꞋinia na kwaisuꞋusiꞋanga Ꞌani na ru mauri ꞋaeꞋaela ki neꞋe kira doꞋofia ma na Ꞌabuna ru ꞋaeꞋaela ki fuana na lafulana taꞋangaꞋa ki.

7 Sui, nau ku saea, ‘God Ꞌae, nau ku dao naꞋa fasi Ꞌiri nau ku sasi sulia tae ki neꞋe Ꞌoko oga, diꞋia kira kerekere naꞋa suli nau Ꞌi saena KerekereꞋa Abu.’ ”✡

8 Aia, sa Jesus ka saea neꞋe God noaꞋa kasi oga goꞋo na kwateꞋa ki ma na kwaisuꞋusiꞋanga neꞋe kira doꞋofia ma na Ꞌabuna ru mauri ꞋaeꞋaela ki fuana na lafulana taꞋangaꞋa ki. Ma noaꞋa nia kasi saeleꞋa sulia na ru neꞋeri ki. Ma nia ka fata ꞋunaꞋeri, sui bore Ꞌana na taki sa Moses ki kira fata sulia kwaisuꞋusiꞋanga neꞋeri ki. 9 Ma nia ka fata laꞋu Ꞌuri fuana God, “Nau ku dao naꞋa fasi Ꞌiri nau ku sasi sulia tae ki neꞋe Ꞌoko oga.” Ma sulia na alaꞋanga neꞋeri, kulu saiana God ka lafua naꞋa kwaisuꞋusiꞋanga ana na taki, ma ka rokisia naꞋa Ꞌani na kwaisuꞋusiꞋanga Ꞌani sa Jesus Christ. 10 Ma sulia sa Jesus Christ nia sasi sulia naꞋa kwaiogai Ꞌanga God, ma God ka lafua naꞋa taꞋangaꞋa kia ki, ma ka faꞋasikasika kulu naꞋa. Nia ꞋunaꞋeri, sulia kwaisuꞋusiꞋanga sa Jesus Christ Ꞌani nonina talana ana taꞋi kaidaꞋi goꞋo, ma ka noaꞋa laꞋu ta foꞋosi Ꞌani nonina ana ruana kaidaꞋi.

11 Ma na fata abu Jiu ki kira ꞋidufaꞋi ruꞋu Ꞌi saena Luma Abu sulia asoa ki, ma kira ka sasia na raoꞋa kira Ꞌani kwaisuꞋusiꞋanga ana kaidaꞋi Ꞌoro ki. Bore ma na kwaisuꞋusiꞋanga neꞋeri ki, noaꞋa kira kasi bolo fuana lafulana na taꞋangaꞋa ngwae ki. 12 Ma sa Jesus Christ neꞋe, nia kwatea kwaisuꞋusiꞋanga nia ana taꞋi kaidaꞋi goꞋo fuana lafulana na taꞋangaꞋa ki. Ma nia kasi oga ke kwatea laꞋu ta kwaisuꞋusiꞋanga ana ta kaidaꞋi matamata. Ma ana kaidaꞋi nia ka kwatea naꞋa kwaisuꞋusiꞋanga nia ka sui, nia ka tua Ꞌi bali ꞋoloꞋolo ana God, sulia na raoꞋa nia fuana na kwaisuꞋusiꞋanga ka sui naꞋa. 13 Ma sa Jesus Christ ke tua goꞋo Ꞌana Ꞌi neꞋeri, ma nia ka kwaimasi ana kaidaꞋi neꞋe God ke baꞋa fuꞋa ka liufia na malimae nia ki. 14 Aia, sulia taꞋi kwaisuꞋusiꞋanga neꞋeri, nia ka lafua naꞋa taꞋangaꞋa kia ki, ma nia kwate ma kulu ka saga tua tua firi.

15 Ma na AnoꞋi ru Abu nia fata laꞋu sulia na ru neꞋeri ki ka Ꞌuri,

16 “NauꞋa na Aofia, ma saena asoa neꞋe ke baꞋa dao maꞋi, nai baꞋa alua ta fau alangaꞋinga faolu fuada fuana faꞋamaurilada Ꞌuri:

Nai baꞋa alua na taki nau ki Ꞌi saena manatada, ma nai baꞋa keresia saena maurilada.”✡

17 Ma na AnoꞋi ru Abu ka fata laꞋu Ꞌuri,

“Na roraꞋa kira ki ma na abula taꞋangaꞋa kira ki, nai baꞋa rufuanata ani, ma noaꞋa nau kusi manata laꞋu toꞋo ani.”✡

18 Aia, kaidaꞋi God ka rufuanata naꞋa ana taꞋangaꞋa, noaꞋa kasi bolo fuana na kwatelana laꞋu ta kwaisuꞋusiꞋanga fuana lafulana taꞋangaꞋa ki.

Kuke dau ngasi ana fitoꞋonga kulu ana God

19 Ngwaefuta nau kina, sulia na maelana sa Jesus, kulu saiana kuke leka noniraꞋa fuana ruꞋungaꞋa saena “kula abu liu.” 20 Sulia sa Jesus nia saungaꞋinia na tala faolu fuaka fuana lekaꞋa maꞋi siana God, fasi Ꞌiri kuke mauri firi faꞋinia. Nia sasi ꞋunaꞋeri Ꞌania na kwaisuꞋusiꞋanga Ꞌani nonina.

21 Kulu toꞋo naꞋa ana taꞋi ꞋingataꞋi fata abu leꞋa liu neꞋe gwaungaꞋi fafia ngwae God ki. 22 Ma sulia ru neꞋeri ki, kuke dao siana God faꞋinia na foꞋongaꞋa neꞋe mamana, ma na faꞋamamanaꞋanga neꞋe ngasi, ma na manataꞋanga neꞋe faolu, sulia kulu saiana God faꞋasikasika kia naꞋa sulia sa Jesus. Ma kuke siuabu logo fuana faꞋataꞋilana God neꞋe faꞋasikasika kulu naꞋa. 23 Kulu saea fuana ngwae ki neꞋe kulu manata kwaimasi ana God. Ma kuke dau ngasi ana fitoꞋonga Ꞌuana na ru ba God nia fata alangaꞋi Ꞌani fuaka ki, sulia kulu saiana nia ke baꞋa faꞋamamana na fatalana. 24 Ma kulu ke manata sulia na kwaiogai Ꞌanga kia kwailiu, fasi Ꞌiri kuke kwaiꞋafi aka kwailiu, ma kuke faꞋataꞋinia na alafeꞋanga fuaka kwailiu Ꞌani ru leꞋa neꞋe kulu sasiꞋi ki. 25 Aia, ma noaꞋa kulu kasi tua faꞋasia na fikuꞋa faꞋinia foꞋosilana God, diꞋia ti ngwae neꞋe kira sasia. Bore ma kuke fiku fasi Ꞌiri kuke radu kulu kwailiu, sulia kulu saiana na asoa ana olilana maꞋi na Aofia sa Jesus nia karangi naꞋa.

26 DiꞋia kulu saiana ka sui naꞋa na faꞋamanataꞋanga mamana ki, ma diꞋia kulu inaꞋu goꞋo Ꞌakulu ana sasilana ru taꞋa ki, tama noaꞋa ta kwaisuꞋusiꞋanga kasi bolo goꞋo faꞋinia lafulana roraꞋa kia ki. 27 Ma diꞋia ta ngwae sasi ꞋunaꞋeri, nia ka maꞋu sulia nia masia naꞋa na matalangaꞋinga doe, ma na mafula ꞋakoꞋako neꞋe God ke baꞋa faꞋalia Ꞌani sa tai faꞋida neꞋe kira tataꞋe saulia niaꞋa. 28 Ma ana kaidaꞋi ba sui, sa tai neꞋe ka aburongo goꞋo Ꞌana ana na taki sa Moses ki, ma diꞋia ta uulu ngwae nama ta ro ngwae ka fata faꞋamamana neꞋe ngwae neꞋeri rora, noaꞋa kira kasi manataia, kika saungia goꞋo. 29 Ma diꞋia ka ꞋunaꞋeri fuana taki sa Moses ki, na kwaꞋikwaꞋinga neꞋe doe ka tasa fuana sa tai neꞋe Ꞌaila Ꞌania na Ngela God Ꞌi taꞋena. Sulia na abulalana na ngwae ꞋunaꞋeri nia faꞋataꞋinia neꞋe nia fia fasi na maelana sa Jesus Christ noaꞋa kasi ꞋinotoꞋa goꞋo, ma nia fia fasi na fau alangaꞋi faolu neꞋe totolia ka faꞋasikasika nia, noaꞋa kasi ꞋinotoꞋa logo. Aia, na ngwae ꞋunaꞋeri nia fata faꞋalia na AnoꞋi ru Abu neꞋe kwaiꞋofe ana niaꞋa. 30 Sulia kulu saiana God ba fata Ꞌuri, “Nai baꞋa duꞋu, nau naꞋa neꞋe nai kwatea matalangaꞋinga fuana ngwae ki, osiꞋana na abula taꞋangaꞋa kira ki.” Ma na KerekereꞋa Abu ka fata laꞋu Ꞌuri, “Na Aofia ke baꞋa matalangaꞋinia na ngwae nia ki.” 31 Si diꞋia na God mauri nia dau fafia ta ngwae fuana matalangaꞋilana, na ngwae neꞋeri ke baꞋa maꞋu liu.

32 Ma muke manata toꞋona kaidaꞋi Ꞌato Ꞌoro ba kamu ruꞋu Ꞌi saena ki, kaidaꞋi kamu eta toꞋo ana madakolaꞋanga sa Christ. 33 Kira faꞋafii kamu, ma kira ka fata siaraꞋi kamu maana ngwae Ꞌoro ki. Ma ana ti kaidaꞋi, kamu ka maꞋudi fuana ꞋadoꞋa faꞋinia na ngwae kwaima kamu ki neꞋe ti ngwae kira faꞋafii kira ꞋunaꞋeri. 34 Aia, ma ana kaidaꞋi kira alu ngwae faꞋamamana ki saena luma ni lokafo, muka manataida, ma muka Ꞌafida. Ma muka saeleꞋa goꞋo amuꞋa ana kaidaꞋi ngwae ki kira laua na toꞋoruꞋa kamu ki taꞋifau, sulia kamu saiana muka toꞋo laꞋu ana toꞋoruꞋa leꞋa ka tasa ki neꞋe nia tuatua firi Ꞌi langi. 35 DuꞋungana ꞋunaꞋeri, noaꞋa kamu kasi maꞋu. Si diꞋia muke faꞋamamana ngangata ana God, muke baꞋa ngalia na kwaiaraꞋa nia fuamuꞋa neꞋe leꞋa ka tasa. 36 Muke toꞋo ana mabetauꞋa, fasi Ꞌiri muke sasi sulia kwaiogai Ꞌanga God, ma muke ngalia naꞋa ru neꞋe nia fata alangaꞋinia fuamuꞋa ki. 37 OsiꞋana na KerekereꞋa Abu ba fata Ꞌuri,

“Karangi nia ke baꞋa leka maꞋi, ma nia noaꞋa kasi tau naꞋa.

38 Ma na ngwae saga nau ki, kike baꞋa faꞋamamana ma kike mauri.

Bore ma diꞋia sa tai bore ada neꞋe oli faꞋi buri sulia kira maꞋu, noaꞋa nau kusi saeleꞋa goꞋo faꞋinida.”✡

39 Bore ma kulu noaꞋa kasi diꞋia na ngwae neꞋe kira ngalia kwaꞋikwaꞋinga sulia kira leka tau ꞋunaꞋeri. Kulu faꞋamamana ana God, ma nia ka faꞋamauri kia.

11

Kulu fitoꞋo ana God ke fulia fata alangaꞋinga nia

1 DiꞋia kulu fitoꞋo ana God, kulu saiana kuke baꞋa ngalia ru leꞋa ki neꞋe kulu kwaimasi ana faꞋasia niaꞋa, sui bore Ꞌana kulu noaꞋa kasi lisida Ꞌua. 2 Aia, ma na ngwae Ꞌua ki Ꞌi naꞋo maꞋi, God alafafida sulia na fitoꞋonga kira ana niaꞋa.

3 Sulia na fitoꞋonga kulu ki, kulu saiana God nia saungaꞋinia na ru ki taꞋifau Ꞌani fata totongaꞋinga nia. Na ru ki taꞋifau neꞋe kulu lisia, kira Ꞌita maꞋi faꞋasia na ru neꞋe noaꞋa kulu kasi lisiꞋi ki.

4 Sa Abel ba fitoꞋo ana God, ma nia ka kwatea na kwaisuꞋusiꞋanga nia fuana God neꞋe leꞋa ka liufia na kwaisuꞋusiꞋanga neꞋe sa Kein kwatea. Ma sulia na fitoꞋonga sa Abel, God ka saea nia ꞋoloꞋolo, sulia God alafafia na kwateꞋa nia ki. OsiꞋana sa Abel fitoꞋo ana God, na ru neꞋe nia sasiꞋi ka faꞋamanata kia Ꞌua, sui bore Ꞌana nia ka mae naꞋa.

5 Ma sa Enok ka fitoꞋo ana God, ma noaꞋa nia kasi mae, sulia God ngalia Ꞌuana Ꞌi langi, ma noaꞋa ta ngwae Ꞌi ano kasi lisia laꞋu sa Enok. Ma na KerekereꞋa Abu ka saea God saeleꞋa liu sulia sa Enok, ma God fiꞋi ngalia Ꞌuana Ꞌi langi. 6 DiꞋia ta ngwae noaꞋa kasi fitoꞋo ana God, noaꞋa liu God ka saeleꞋa fafia. Sulia sa tai neꞋe leka maꞋi siana God, nia ka fitoꞋo nama neꞋe God tua ma ka faꞋaleꞋa na ngwae neꞋe kira leka maꞋi siana ki.

7 Ma sa Noa fitoꞋo ana God, ma nia ka roꞋosulia na fata totongaꞋinga God ki fuana sulia na igoigo neꞋe ke baꞋa dao maꞋi. Nia ka faꞋamamana, sui bore Ꞌana nia kasi lisia Ꞌua na igoigo neꞋeri. Nia ka roꞋosulia God, ma ka saungaꞋinia taꞋi faka doe. Ma kaidaꞋi neꞋe kafo doe ka fungu maꞋi, nia faꞋinia na ngwae nia ki kira ka mauri. Ma kaidaꞋi nia sasi ꞋunaꞋeri, nia ka faꞋataꞋinia neꞋe ngwae matamata ki kira taꞋa ma kika totolia ngalilana na kwaꞋikwaꞋinga God. Ma God ka saea sa Noa nia ꞋoloꞋolo sulia na fitoꞋonga nia.

8 Ma sa Abraham fitoꞋo ana God, ma nia ka roꞋosulia na fatalana. God baꞋea nia ka leka faꞋasia maꞋe fanoa nia Ꞌuana ta abaꞋi kula matamata laꞋu ana kula neꞋe God fata alangaꞋi Ꞌani fasi Ꞌiri ka kwatea fuana. Nia neꞋe sa Abraham ka faꞋasia fanoa nia, sui bore Ꞌana noaꞋa nia kasi sai Ꞌua ana Ꞌi faꞋi neꞋe nia leka Ꞌuana. 9 Ma kaidaꞋi nia ka dao ana abaꞋi kula neꞋe God fata alangaꞋi Ꞌani, nia ka tua diꞋia na ngwae kwaita ana abaꞋi kula neꞋeri, ma nia ka tua goꞋo Ꞌana saena babala. Nia ka ꞋunaꞋeri logo ana ngela nia sa Aesak, ma koꞋo nia sa Jakob. Kera sai logo ana na fata alangaꞋinga neꞋe God saea fuana sa Abraham nia teo logo fuadaroꞋo. 10 Sa Abraham tua ꞋunaꞋeri, osiꞋana nia kwaimasi ana fanoa leꞋa neꞋe God saungaꞋinia Ꞌi langi neꞋe teoteo firi ma noaꞋa kasi sui.

11 Ma sulia na fitoꞋonga, sa Abraham bolo faꞋinia nia ka toꞋo ana ngela, sui bore Ꞌana nia ka ngwaro, ma na Ꞌafe nia Ꞌi Sera ka ꞋabaraꞋa logo. Ma kera ka toꞋo ana ngela, sulia kera fitoꞋo ana God ke baꞋa faꞋamamana na fata alangaꞋinga nia. 12 Bore Ꞌana sa Abraham ka ngwaro ma leleka karangi ka mae, kera toꞋo ana kwalafa Ꞌoro liu ki. Kira Ꞌoro ka diꞋia na bulubulu ki saena mamanga, ma na one Ꞌi ninimani asi neꞋe noaꞋa kasi totolia toꞋomaꞋilana.

13 Aia, na ngwae neꞋeri ki kira fitoꞋo ana God, ma kira ka eta mae sui mala kira ka fiꞋi ngalia ru ki taꞋifau neꞋe God nia fata alangaꞋi Ꞌani fuada. Ma kira ka manata sulia na ru neꞋe God nia fata alangaꞋi Ꞌania ki, ma kira ka saiana kike baꞋa ngalia ana kaidaꞋi matamata. Ma kira ka saea logo na fanoa neꞋe kira toꞋo ana, noaꞋa laꞋu na fanoa kira, sulia na fanoa mamana kira neꞋe nia maꞋi Ꞌi langi. 14 Aia, ma na ngwae neꞋe kira fata ꞋunaꞋeri ki, kira faꞋataꞋinia neꞋe kira kwaimasi ana na fanoa mamana kira. 15 Ma sa Abraham ma na ngwae neꞋeri ki logo noaꞋa kasi manata naꞋa Ꞌuana na fanoa kira ba kira leka faꞋasia. Si diꞋia nia ꞋunaꞋeri, nia bolo goꞋo Ꞌana fuada Ꞌuana oliꞋa Ꞌi neꞋeri. 16 Bore ma, kira ka lulu Ꞌuana na fanoa leꞋa liufia na fanoa ba kira faꞋasia, sulia kira kwaimasi Ꞌuana na fanoa kira Ꞌi langi. Sulia na ru neꞋeri, God ka saeleꞋa ana kaidaꞋi kira saea niaꞋa Ꞌani God kira, sulia nia sasi akaꞋu taꞋifau naꞋa ana fanoa ni tuaꞋa boborida maꞋi Ꞌi langi.

17-18 Kulu saiana God nia fata alangaꞋi fuana sa Abraham, sulia na ngela nia sa Aesak neꞋe na kwalafa nia ke baꞋa Ꞌoro liu. Ma ana kaidaꞋi God ka ilitoꞋona na fitoꞋonga sa Abraham, nia ka saea fuana ka saungia sa Aesak fuana kwaisuꞋusiꞋanga. Ma na fitoꞋonga sa Abraham ka ngasingasiꞋa fafona na fata alangaꞋinga God fuana, ma nia ka sasi akaꞋu fuana saungilana ngela mutaꞋi nia sa Aesak Ꞌiri nia ka kwaisuꞋusi Ꞌania. 19 Sa Abraham sasi ꞋunaꞋeri osiꞋana nia fia fasi diꞋia sa Aesak ka mae, God saiana ka taꞋe nia faꞋasia maeꞋa. Ma ka ꞋunaꞋeri nia diꞋia God taꞋea sa Aesak faꞋasia maeꞋa mamana.

20 Sa Aesak logo, sulia na fitoꞋonga nia ana God, nia ka faꞋaleꞋa na ro ngela nia ki sa Jakob faꞋinia sa Esau, ma ka faꞋarongo Ꞌani tae neꞋe ke baꞋa dao maꞋi fuadaroꞋo.

21 Ma sa Jakob logo, sulia na fitoꞋonga nia, nia ka faꞋaleꞋa na ngela ngwane sa Josef ki ana kaidaꞋi sa Jakob tua naꞋa fuana maelana. Ma nia ka uu oro oro sulia faꞋi kuba nia, ma ka foꞋosia God.

22 Ma sa Josef logo, sulia na fitoꞋonga nia, ana kaidaꞋi nia tua naꞋa masia na maelana, nia fata ka saea fuuꞋi ngwae Israel kira ke baꞋa leka faꞋasia fanoa Ꞌi Ejipt. Ma nia ka baꞋeda logo ana kaidaꞋi neꞋeri, kaidaꞋi kira ka leka, kira ka ngalia logo na sulina faꞋinida.

23 Aia, na maꞋa sa Moses logo faꞋinia teꞋa nia, kera fitoꞋo ana God. Sui bore Ꞌana na ngwae tatalafaꞋa Ꞌi Ejipt ka fata totongaꞋi kike saungida kala ngela ngwane Jiu ki taꞋifau, kera kasi maꞋu goꞋo. Ma kaidaꞋi sa Moses futa ana, kera ka sofongaꞋinia sulia uulu madamo ki, fasi Ꞌiri kira kasi saungia, sulia na ngela neꞋeri lisilana leꞋa liu.

24 Ma sa Moses ka fitoꞋo ana God logo. Ma kaidaꞋi nia doe maꞋi, nia Ꞌaila Ꞌani neꞋe kira saea niaꞋa Ꞌania na ngela kini sariꞋi sa Fero neꞋe sarea. 25 Ma sa Moses ka oga nonifii Ꞌanga faꞋinia na ngwae God ki, faꞋasia na tuaꞋa saeleꞋa Ꞌani taꞋangaꞋa neꞋe noaꞋa kasi tau goꞋo. 26 Ma nia ka manata fasi nia leꞋa fuana faꞋakaisilana osiꞋana na fitoꞋonga nia ana na Christ neꞋe God ke baꞋa kwatea maꞋi. Ma noaꞋa nia kasi manata sulia na toꞋoruꞋa doe neꞋe nia ngalia Ꞌi Ejipt. Sulia nia masia naꞋa ru leꞋa ki neꞋe God ke baꞋa kwatea fuana ana kaidaꞋi nia Ꞌua maꞋi.

27 Ma sulia na fitoꞋonga sa Moses, nia ka leka faꞋasia Ꞌi Ejipt. Ma noaꞋa nia kasi maꞋu goꞋo Ꞌani saetaꞋanga na ngwae tatalafaꞋa Ꞌi Ejipt. Nia diꞋia sa Moses lisia God neꞋe noaꞋa ta ngwae kasi saiana lisilana. ꞋUnaꞋeri, sa Moses nia ka leka nama. 28 Ma sulia na fitoꞋonga sa Moses, nia ka saea fuana fuuꞋi ngwae Israel kira leka sulia na fafangaꞋa ana DaofaꞋi LiuꞋa, ma kira ka namulia na sina maa ana luma kira ki Ꞌani Ꞌabuna kala sipsip, fasi Ꞌiri na Ꞌainsel neꞋe God kwatea maꞋi noaꞋa kasi saungia na faꞋinaꞋonaꞋo ngela ngwane kira ki, ma ka daofaꞋi liu faꞋasia na luma kira ki.

29 Ma sulia na fitoꞋonga fuuꞋi ngwae Israel, nia kwate ma kira ka totolia toꞋo folo Ꞌanga ana Asi Meo. Sulia God kulaa na kafo Ꞌiri kika leka diꞋia kira fali fafona ano langalanga. Ma ana kaidaꞋi neꞋe ngwae Ꞌi Ejipt ki kira lalida kwau, kira ka kwaꞋu kika ka mae taꞋifau, sulia God sasia na asi doe neꞋe ka fungu laꞋu maꞋi fafida.

30 Aia, fuuꞋi ngwae Israel fitoꞋo ana God. Ma ana kaidaꞋi kira dao ana fanoa Ꞌi Jeriko, kira ka liu kalia na faꞋi labu neꞋeri sulia fiu asoa ki, sui God ka ofota naꞋa faꞋi labu neꞋeri Ꞌi ano. 31 Ma taꞋi kini Ꞌusu neꞋe tua saena fanoa neꞋe Ꞌi Jeriko, na satana Ꞌi Rahab, nia na kini fitoꞋo ana God. Sulia ana kaidaꞋi ro ngwae neꞋe sa Josua asungaꞋinidaroꞋo maꞋi, kera leka ago maꞋi fuana lisilana ngasingasiꞋanga ana fanoa neꞋeri, Ꞌi Rahab ka Ꞌafi keroꞋa. Sui, noaꞋa kira kasi saungia Ꞌi Rahab, ana kaidaꞋi neꞋe fuuꞋi ngwae Israel kira sau taꞋifau ana ngwae neꞋe kira aburongo ana God.

32 Ma nai mango basi ꞋunaꞋeri ana na alaꞋanga neꞋe, sulia noaꞋa naisi toꞋo naꞋa ana ta kaidaꞋi fuana fataꞋa laꞋu sulia na fitoꞋonga na ngwae diꞋia sa Gideon, sa Barak, sa Samson, sa Jefta, sa David, sa Samuel, ma na profet ki. 33 Sulia kira fitoꞋo ana God, ma ti ai ada kira fuꞋa ka liufia ngwae Ꞌoro ana fuꞋanga saena fanoa doe ki. Ma ti ngwae ada kira sasia ru saga ki, ma kira ka ngalia naꞋa tae ki neꞋe God nia fata alangaꞋi Ꞌania. Ma ti ai ada ana kaidaꞋi kira tua karangia na lion ki, ma noaꞋa ta lion kasi Ꞌaleda goꞋo. 34 Ma ti ai ada laꞋu, kira fitoꞋo ana God, ma na mafula ꞋakoꞋako doe kasi duꞋafida goꞋo. Ma ti ai ada laꞋu, na malimae kira ki noaꞋa kira kasi bolo fuana saungilada. Ti ai ada, sui bore Ꞌana kira ka ngwataꞋutaꞋu, God faꞋangasingasida laꞋu. Sui, kira ka lalida na fuani oro matamata ki. 35 Ma ti kini Ꞌi naꞋo maꞋi, kira fitoꞋo ana God, ma na ngela kira ki neꞋe mae, kira ka mauri laꞋu.

Aia, ma ti ngwae laꞋu neꞋe kira fitoꞋo ana God maꞋi Ꞌi naꞋo ki, ma na malimae kira nangasida naꞋa fuana maeꞋa. Bore ma noaꞋa kira kasi oga goꞋo tafiꞋa faꞋasia nonifiiꞋanga neꞋeri, duꞋungana kira sai leꞋa ana neꞋe kike baꞋa tataꞋe faꞋasia maeꞋa Ꞌuana mauriꞋa mamana. 36 Ti ai ada, na malimae kira ki kira faꞋa Ꞌekeda ma kira ka nangasida. Ma ti ai ada kira ka firi fafida Ꞌani sene ki ma kira ka alu kira saena luma ni lokafo. 37 Ti ai ada logo, kira ꞋuilaꞋi fauda leleka kira ka mae. Ma ti ngwae laꞋu kira folosida Ꞌani ro afu ru Ꞌanga. Ma ti ai ada kika saungida Ꞌani sele ni ofoꞋa ki, osiꞋana na fitoꞋonga kira. Ma ti ai ada, kira ka toro Ꞌani na ꞋuꞋuila sipsip faꞋinia nanigot, sulia kira dalaꞋa liu mala. Ma na malimae kira ki ka faꞋalida ma kira ka faꞋakaisida. 38 Ma na ngwae saena magalia neꞋe noaꞋa kira kasi totolia naꞋa tuaꞋa kwailiu faꞋinida ngwae saga neꞋeri ki. Ma ti ngwae ada kira faꞋasia naꞋa luma kira ki, kira ka liu kwailiu goꞋo Ꞌada diꞋia na ngwae noaꞋa kira kasi toꞋo ana ta fanoa. Kira ka tua Ꞌi saena abaꞋi kula kwasi ki, ma gwauna na ua ki, ma saena faoda ki, ma kilu saena ano ki.

39 Aia, God ka saeleꞋa liu fafia na ngwae neꞋeri ki, sulia na fitoꞋonga kira, bore ma kira kasi ngalia ru ki taꞋifau neꞋe God nia fata alangaꞋi Ꞌani fuada, 40 sulia God manata sulia ru leꞋa ki tua bobori kulu Ꞌua. Nia oga ngwae neꞋeri ki kira ka tua masia Ꞌiri kuke Ꞌado logo faꞋinida, ana kaidaꞋi nia ka kwatea naꞋa ru leꞋa ki neꞋe nia fata alangaꞋi niꞋi.

12

God na MaꞋa kia

1 Aia, ma na ngwae Ꞌoro neꞋe kira faꞋamamana ana God ꞋunaꞋeri ki, nia diꞋia kira tua faꞋi kulu ana kaidaꞋi neꞋe, ma kira ka lialia Ꞌuana tae neꞋe kulu sasiꞋi. Nia neꞋe kuke danga faꞋiburi naꞋa Ꞌani ru ki taꞋifau neꞋe faꞋadole kia, ma na taꞋangaꞋa neꞋe dau bibi aka ki. Sulia kulu diꞋia na ngwae neꞋe kira lalili ana masaꞋa doe. Ma kuke lalili ngasingasiꞋa, leleka kuka dao ana kula kuke faꞋasuia ana. 2 Ma kaidaꞋi kulu lalili ꞋunaꞋeri, kuke alu maakulu ana sa Jesus, sulia niaꞋa neꞋe gwalona na fitoꞋonga kia ki. Nia maꞋudi ka mae ana Ꞌai rara folo. Ma noaꞋa nia kasi manata sulia na ꞋekeꞋa ana maeꞋa ꞋunaꞋeri, osiꞋana nia saiana nia ke baꞋa toꞋo ana saeleꞋanga Ꞌi buri. Ma ana kaidaꞋi neꞋe, nia tua naꞋa Ꞌi bali ꞋoloꞋolo ana God, na kula ni ꞋinotoꞋanga. 3 Muke manata toꞋona na ꞋafitaꞋiꞋanga ba kira sasiꞋi ana sa Jesus ana kaidaꞋi neꞋe ngwae taꞋa ki kira siaraꞋi nia. ꞋUnaꞋeri, noaꞋa manatamuꞋa kasi dudu ana fitoꞋonga kamu ki. 4 Muke suꞋute fuana fuꞋalilana falafala ana taꞋangaꞋa. Bore ma ta ngwae aumulu noaꞋa Ꞌiri mae Ꞌua ana fuꞋalilana taꞋangaꞋa.

5 Ma noaꞋa kamu kasi manata bura Ꞌani na alaꞋanga ni kwairaduꞋanga ba God saea fuamuꞋa na ngela nia ki, ba Ꞌuri,

“Ngela nau Ꞌae, Ꞌoko fafarongo leꞋa kaidaꞋi na Aofia ka balufia Ꞌoe.

Ma kaidaꞋi nia ka faꞋamanata Ꞌoe, na manatalamu kasi dudu.

6 Sulia na Aofia ka balufia na ngwae neꞋe nia alafe fuada ki.

Ma nia ka kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuana ngwae neꞋe nia alafafida fasi kira na ngela nia ki.”✡

7 Muke uu ngasi, ma muke alaꞋania God ka faꞋasaga kamu, osiꞋana ru neꞋeri nia faꞋataꞋinia neꞋe God nia tagi suli kamu, ka diꞋia naꞋa ta maꞋa. 8 God saiana ka faꞋasaga ngela nia ki taꞋifau. Ma si diꞋia noaꞋa nia kasi faꞋasaga Ꞌoe, tama ꞋaeꞋo noaꞋa laꞋu ngela mamana nia. 9 Ma ana kaidaꞋi neꞋe maꞋa kia ki Ꞌi neꞋe saena magalia neꞋe, kira faꞋasaga kia, ma kuke fuꞋusi doe ada. Ka ꞋunaꞋeri logo, kuke alaꞋania na MaꞋa kia Ꞌi langi ke faꞋasaga kia, ma kuke toꞋo ana mauriꞋa firi.

10 Aia, na maꞋa kia ki saena magalia neꞋe, kira faꞋasaga kia sulia kaidaꞋi tiꞋitiꞋi goꞋo, sulia na falafala neꞋe kira saiana nia leꞋa. Ma God faꞋasaga kia Ꞌiri nia ka Ꞌafi kia, ma nia faꞋasaga kia fasi Ꞌiri kulu ka tua ꞋoloꞋolo logo diꞋia niaꞋa. 11 Ma ana kaidaꞋi kira faꞋasaga kia, kuke kwaimanatai sulia nia fii kia. Bore ma Ꞌi buri Ꞌana faꞋasagaꞋa, kulu saiana kuke baꞋa toꞋo ana aroaroꞋanga sulia na abulalaka ke baꞋa saga.

Na faꞋamanataꞋanga fuana Ꞌafilana ngwae faꞋamamana ki

12 Ta neꞋe, muke uu ngasi, ma muke dau ngangata ana faꞋamamanaꞋanga kamu. 13 Ma muke leka sulia na tala saga, fasi Ꞌiri na ngwae neꞋe faꞋamamanalada ngwataꞋutaꞋu, kira kasi faidanga Ꞌani faꞋamamanaꞋanga kira, bore ma na faꞋamamanaꞋanga kira ki ka ngasingasiꞋa.

14 Muke iliili Ꞌuana tuaꞋa Ꞌani aroaro Ꞌanga faꞋinia ngwae ki taꞋifau. Ma muke sasi ngangata Ꞌiri na abulaꞋanga kamu ki ka saga taꞋifau. DiꞋia na maurilaka noaꞋa kasi saga, nia ꞋafitaꞋi kuke lisia na Aofia. 15 Muke sasi ngangata fasi Ꞌiri noaꞋa ta ngwae amuꞋa kasi Ꞌaila Ꞌania na kwaiꞋofeꞋanga God. Ma noaꞋa kamu kasi alaꞋania ta ngwae ka faꞋalia na faꞋamamanaꞋanga kamu ki, diꞋia ta Ꞌai ba toꞋo Ꞌana fuaꞋi ru lilinga ki ma ka faꞋalia naꞋa ngwae ki. 16 Muke lialia leꞋa fasi Ꞌiri noaꞋa ta ngwae ke kakabara ma kira kasi manata doe ana God diꞋia sa Esau. Sa Esau ka foli Ꞌani na gwaꞋi ngwaluda nia na ngela ngwane Ꞌi naꞋo Ꞌuana taꞋi titiu ana fanga goꞋo. 17 Ma kulu saiana, Ꞌi buri Ꞌana neꞋe nia sasi ꞋunaꞋeri, sa Esau fiꞋi oga maꞋa nia ka faꞋaleꞋa nia. Bore ma maꞋa nia ka Ꞌaila Ꞌania, ma ka faꞋaleꞋa lala na ngwaefuta nia, sulia nia ꞋafitaꞋi naꞋa fuana olitaꞋilana ru ki neꞋe nia foli taꞋifau naꞋa ꞋaniꞋi, sui bore Ꞌana nia ka gwafea maꞋa nia Ꞌani na angiꞋa.

18 Na tala Ꞌuana daoꞋa siana God neꞋe kulu leka sulia, noaꞋa kasi usulia na tala neꞋe fuuꞋi ngwae Israel Ꞌi naꞋo. Sulia na ru neꞋe kira dao karangia ana, kira saiana lisilana, ma kira ka saiana samaꞋa toꞋona. Sulia Ꞌi neꞋeri na faꞋi ua Ꞌi Saenae neꞋe duꞋa Ꞌani mafula, ma ka rodoꞋa Ꞌi neꞋeri, ma na iru ka iru ngasingasiꞋa. 19 Ma kira ka rongoa na lingana bungu, ma na lingana akoꞋa doe God. Ma ana kaidaꞋi ngwae neꞋeri ki kira rongoa naꞋa linga Ꞌi ru neꞋeri, kira ka maꞋu, ma kira ka amasia ana Ꞌiri nia kasi alaꞋa laꞋu. 20 Sulia kira maꞋu liu Ꞌani alaꞋanga God ba Ꞌuri, “DiꞋia ta ngwae nama ta ru mauri ꞋaeꞋaela bore Ꞌana neꞋe sama toꞋona faꞋi ua neꞋe, muke ꞋuilaꞋi fauna leleka nia ka mae.”✡ 21 Ma sulia na ru neꞋe kira lisida ki ana kaidaꞋi neꞋeri nia kwaifaꞋamaꞋui liu, sa Moses bore ka saea, “Nau ku maꞋu ma ku lebelebe naꞋa.”✡

22 Ma kaidaꞋi neꞋe, kulu noaꞋa kasi dao karangia naꞋa ru ꞋunaꞋeri. Sulia kulu dao naꞋa ana ua Ꞌi Sion, na fanoa God neꞋe mauri, na fanoa doe Ꞌi Jerusalem Ꞌi langi. Nia na kula neꞋe fikulana moleꞋe Ꞌainsel ki kira tua ana. 23 Kulu fiku maꞋi faꞋinia na ngela etaeta God ki neꞋe kira saeleꞋa liu, ma na satada kira keresia maꞋi Ꞌi langi. Ma kulu ka dao naꞋa siana God neꞋe matalangaꞋinia ngwae ki taꞋifau. Ma kulu ka dao logo siana na mangoda ngwae leꞋa ki neꞋe God faꞋasagada. 24 Ma kulu ka dao siana sa Jesus, na ngwae neꞋe saungaꞋinia na fau alangaꞋinga faolu fuaka faꞋinia God. Sulia na Ꞌabuna neꞋe igo, kuke baꞋa ngalia na ru leꞋa ki, bore ma Ꞌabuna sa Abel noaꞋa kasi kwatea ru leꞋa neꞋeri ki.

25 Muke kwairoꞋoi ana fatalana God. Sulia na ngwae ba kira Ꞌaila Ꞌani kwairoꞋoi Ꞌanga ana God ana faꞋi ua Ꞌi Saenae, kira ngalia naꞋa kwaꞋikwaꞋinga doe. ꞋUnaꞋeri logo, diꞋia kamu ka Ꞌaila Ꞌani na ngwae neꞋe alaꞋa maꞋi fuakulu faꞋasia Ꞌi langi, kamu ke baꞋa ngalia na kwaꞋikwaꞋinga logo. 26 Ka tau naꞋa maꞋi, na magalia neꞋe saola sulia na lingalingana fatalana God. Sui ana kaidaꞋi neꞋe, nia ka fata alangaꞋi ka Ꞌuri, “Ta kaidaꞋi laꞋu, nai baꞋa salonga na magalia neꞋe faꞋinia Ꞌi langi logo.”✡ 27 Ma na alaꞋanga neꞋeri, “ta kaidaꞋi laꞋu” ka faꞋataꞋinia God ke baꞋa salonga na ru neꞋe nia saungaꞋinia ki, ma ka lafuda taꞋifau, fasi Ꞌiri na ru neꞋe teo tari ki goꞋo neꞋe ka ore. 28 Sulia kulu tua saena ꞋInotoꞋanga neꞋe babatoꞋo firi, kuke baꞋatafea God, ma kuke faꞋasaeleꞋa God Ꞌani foꞋosilana ma faꞋataꞋilana faꞋadoeꞋa. 29 Sulia God kia, nia saiana faꞋalilana na ngwae ki Ꞌani mafula.

13

Falafala neꞋe faꞋasaeleꞋa God

1 KamuꞋa na bara ngwae asina goꞋo ana sa Christ, muke uu ngasi Ꞌani alafeꞋanga fuamuꞋa kwailiu. 2 NoaꞋa kamu kasi manata bura Ꞌani na kwalolana na ngwae dao ki. Sulia ti ngwae kira kwaloa ngwae ki saena luma kira, bore ma kira kasi saiana neꞋe ngwae ba kiri Ꞌainsel ki lala.✡ 3 Aia, kamu kasi manata bura logo Ꞌani ngwae neꞋe kira tua saena luma ni lokafo ki. Muke tagi leꞋa sulida, diꞋia neꞋe kamu tua faꞋinida saena luma ni lokafo. Ma muke Ꞌafia logo na ngwae neꞋe kira toꞋo ana ꞋafitaꞋiꞋanga ki, diꞋia neꞋe kamu toꞋo logo ana ꞋafitaꞋiꞋanga faꞋinida.

4 Aia, nia ka leꞋa fuamuꞋa taꞋifau muke faꞋadoea na tua fikuꞋa ana araꞋinga. Muke tua mamana fuana araꞋi kamu ki ma Ꞌafe kamu ki. Sulia God ke baꞋa kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuana sa tai neꞋe abulalana bulibuli ma ka kakabara ana ꞋusuꞋa.

5 Aia, muke aloge faꞋasia ogalana na mani Ꞌoro. Ma muke saeleꞋa ana tae ki neꞋe kamu toꞋo ani. Sulia God ba saea, “NoaꞋa nau kusi leka faꞋasi kamu, ma noaꞋa nau kusi Ꞌaila Ꞌani kamu.” 6 DuꞋungana ꞋunaꞋeri, kuke fata noniraꞋa Ꞌuri, “Na Aofia naꞋa neꞋe ngwae kwaiꞋafi nau. DuꞋungana neꞋe, nau noaꞋa kusi maꞋungia ta tae neꞋe ngwae ki sasia aku.”

7 NoaꞋa kamu kasi manata bura laꞋu Ꞌani ngwae ꞋaꞋana kamu ki neꞋe kira faꞋamanata kamu ka sui naꞋa Ꞌani fatalana God. Muke manata sulia na mauriꞋa leꞋa kira ki faꞋinia na maelada. Ma muke sasi sulia na fitoꞋonga kira ki.

8 Sa Jesus Christ tua tua kasi rokisi. Nia bolo goꞋo Ꞌana diꞋia Ꞌi roꞋoki, ma Ꞌi taꞋena, ma na kaidaꞋi neꞋe kasi dao Ꞌua. 9 Ma muke tua faꞋasia faꞋamamanalana na faꞋamanataꞋanga matamata ki neꞋe noaꞋa kasi mamana. KwaiꞋofeꞋanga God fuaka neꞋe faꞋangasingasia na maurilaka. ꞋUnaꞋeri neꞋe ka kwaiꞋafi aka, bore ma roꞋongaꞋa sulia na taki ana fanga ki, noaꞋa kasi kwaiꞋafi goꞋo aka.

10 Bore ma ngwae neꞋe kira ꞋidufaꞋi donga taki Jiu ki ana kwaisuꞋusiꞋanga, noaꞋa kira kasi toꞋo ana ta ngasingasiꞋanga fuana ngalilana ru leꞋa ki neꞋe leka maꞋi faꞋasia kwaisuꞋusiꞋanga ana sa Christ. 11 Kamu saiana, kaidaꞋi neꞋe fuuꞋi ngwae Israel kira kwatea kwaisuꞋusiꞋanga osiꞋana kira oga na faꞋasikasikalada faꞋasia na taꞋangaꞋa kira ki, na ꞋingataꞋi fata abu ka ngalia maꞋi na Ꞌabu na ru mauri ꞋaeꞋaela ki Ꞌi saena na Luma Abu ana “kula abu liu.” Aia ma na noniꞋi ru ki neꞋe kira foꞋosi Ꞌani, kira ka duꞋafia Ꞌi maa faꞋasia saena fanoa. 12 Ma nia neꞋe kwate ma sa Jesus bore ka mae logo Ꞌi maa iila fanoa Ꞌi Jerusalem, fasi Ꞌiri ka faꞋasikasika na ngwae faꞋasia na taꞋangaꞋa kira ki Ꞌani na Ꞌabuna. 13 Ta neꞋe alu kuke leka logo Ꞌi maa iila fanoa Ꞌi Jerusalem fasi Ꞌiri kika faꞋa Ꞌeke kia diꞋia kira sasia ana sa Jesus. 14 Sulia saena magalia neꞋe, noaꞋa kulu kasi toꞋo ana ta fanoa neꞋe tua tua firi. Bore ma kulu kwaimasi ana na fanoa Ꞌi langi neꞋe ke baꞋa dao maꞋi. 15 Nia neꞋe, kuke baꞋatafea God ana kaidaꞋi ki taꞋifau. Na baꞋatafeꞋanga neꞋeri, niaꞋa na kwaisuꞋusiꞋanga kulu Ꞌuana God sulia sa Jesus neꞋe kulu saea Ꞌani na Aofia kia. 16 NoaꞋa kamu kasi manata bura Ꞌani sasi leꞋangaꞋa ma na kwaiꞋafiꞋanga amuꞋa kwai liu. Sulia na abulaꞋanga ꞋunaꞋeri neꞋe nia diꞋia na kwaisuꞋusiꞋanga logo neꞋe God saeleꞋa fafia.

17 Muke roꞋosulia na faꞋinaꞋonaꞋo kamu ki. Kira lia sulia na mangomuꞋa, ma kike baꞋa fulaꞋinia raoꞋa kira ki fuana God. Ma diꞋia kamu roꞋosulia na alaꞋanga kira ki, kira ke saeleꞋa liu fafia na raoꞋa kira ki. Ma diꞋia noaꞋa kamu kasi roꞋo goꞋo sulida, kike baꞋa kwaimanatai fafia na raoꞋa kira ki, ma ꞋafitaꞋi kike Ꞌafi kamu.

18 Ma muke inaꞋu ana foꞋongaꞋa fuaimili. Kaimili saiana neꞋe noaꞋa ta ru taꞋa goꞋo saena abula lamiꞋa, sulia kami sasi Ꞌuana sasilana ru leꞋa ki ana kaidaꞋi ki taꞋifau. 19 Ma nau ku gani kamu, muke foꞋo fuaku, Ꞌiri God ke olitaꞋi ꞋaliꞋali maꞋi aku siaumulu.

Na foꞋongaꞋa

20 God taꞋea na Aofia kia sa Jesus faꞋasia na maeꞋa. Ma sulia na kwaisuꞋusiꞋanga sa Jesus Ꞌani maelana, nia ka diꞋia ta ngwae neꞋe lia sulia na sipsip nia ki. Ma God ka saungaꞋinia na fau alangaꞋinga faolu Ꞌani kwaisuꞋusiꞋanga sa Jesus. Ma na fau alangaꞋi Ꞌanga neꞋeri noaꞋa kasi sui. 21 Aia, nau ku foꞋo fasi Ꞌiri God ana aroaroꞋanga ke baꞋa kwatea na ru leꞋa ki taꞋifau neꞋe kamu boꞋoboꞋo Ꞌuani Ꞌiri muke sasia kwaiogai Ꞌanga nia. Ma nau ku foꞋo logo Ꞌiri sa Jesus Christ ke Ꞌafi kamu, ma muke fulia na ru ki neꞋe God saeleꞋa fafiꞋi. Ma kuke baꞋatafea sa Jesus Christ tua tua firi! ꞋIu ke ꞋunaꞋeri.

AlaꞋanga Ꞌisi

22 Ngwaefuta nau kina Ꞌae, nau ku amasi kamu Ꞌiri muke fafarongo mabe fuana alaꞋanga ni kwairaduꞋanga nau ki fuamuꞋa. OsiꞋana na kerekereꞋa nau, noaꞋa kasi keta goꞋo.

23 Nau ku oga nai faꞋarongo kamu Ꞌani na ngwaefuta kulu sa Timoti nia ruꞋu naꞋa Ꞌi maa faꞋasia na luma ni lokafo. DiꞋia nia dao ꞋaliꞋali maꞋi Ꞌi neꞋe, nau ku baꞋea faꞋi nau ana kaidaꞋi nai leka kwau ana.

24 Muke kwatea alaꞋanga leꞋa kaimili fuana ngwae faꞋinaꞋonaꞋo kamu ki taꞋifau, ma fuada ngwae God ki taꞋifau neꞋe kira tua faꞋi kamu. Na ngwaefuta kia ki faꞋasia Ꞌi Itali, kira kwatea logo alaꞋanga leꞋa leꞋa kira ki fuamuꞋa.

25 Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri God ke kwaiꞋofe amuꞋa taꞋifau.

✡ 1:5 Sam 2:7

✡ 1:5 2 Samuel 7:14

✡ 1:6 Diutronomi 32:43

✡ 1:7 Sam 104:4

✡ 1:9 Sam 45:6-7

✡ 1:12 Sam 102:25-27

✡ 1:13 Sam 110:1

✡ 2:8 Sam 8:4-6

✡ 2:12 Sam 22:22

✡ 2:13 Aesea 8:17

✡ 2:13 Aesea 8:18

✡ 2:16 Aesea 41:8, 9

✡ 3:11 Sam 95:7-11

✡ 3:15 Sam 95:7-8

✡ 4:3 Sam 95:11

✡ 4:7 Sam 95:7, 8

✡ 5:5 Sam 2:7

✡ 5:6 Sam 110:4

* 5:10 Sa Melkisadek lisia Genesis 14:17-24.

✡ 6:14 Jenesis 22:16, 17

✡ 6:20 Sam 110:4

✡ 7:17 Sam 110:4

✡ 7:21 Sam 110:4

✡ 8:5 Eksodas 25:40

✡ 8:12 Jeremaea 31:31-34

✡ 10:7 Sam 40:6-8

✡ 10:16 Jeremaea 31:33

✡ 10:17 Jeremaea 31:34

✡ 10:38 Habakuk 2:3-4

✡ 12:6 Job 5:17; Provebs 3:11, 12

✡ 12:20 Eksodas 19:12-13

✡ 12:21 Diutronomi 9:19

✡ 12:26 Hagae 2:6

✡ 13:2 Jenesis 18:1-8; 19:1-3

James

1

2

3

4

5

Na KerekereꞋa FaꞋasia Sa James

Sa James neꞋe ngwae Ꞌoro ki fia fasi niaꞋa na ngwaefuta sa Jesus neꞋe raꞋe maꞋi ka ꞋinotoꞋa fuana Kristin ki Ꞌi Jerusalem. KaidaꞋi na ngwae Jiu Ꞌi Jerusalem ki kira saungia sa Stefen ka mae naꞋa, Kristin Ꞌoro ki kira ka tafi, kika tua ana kula taꞋifau saena magalia. (Lisia ana Acts 7:54—8:4.) Sa James nia tua buri goꞋo Ꞌi Jerusalem. Saena kerekereꞋa neꞋe, sa James fata sulia ru Ꞌoro ki neꞋe Kristin ki kike sasilaniꞋi. Ru doe neꞋe sa James nia keresia neꞋe ngwae faꞋamamana ki, noaꞋa kira kasi saea goꞋo neꞋe fasi kira faꞋamamana naꞋa, bore ma kike sasia nama ru neꞋe leka sulia liana God neꞋe faꞋataꞋinia fitoꞋolada. Na ngwae faꞋamamana ki noaꞋa kira kasi tua laꞋu sulia saiꞋi ru Ꞌanga taꞋa ana magalia. Bore ma kike tua sulia liatoꞋonga God faꞋasia maꞋi Ꞌi langi.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

Bali ana faꞋamamanalana God & 1:1-18

Bali fuana sasilana ru leꞋa ki & 1:19—2:26

Bali ana alaꞋalana ngwae & 3:1-18

Bali ana manataꞋanga saena magalia & 4:1—5:6

Ru ꞋisiꞋisi sa James saeꞋe fuana sasilani & 5:7-20

1

1 NauꞋa sa James na ngwae rao God ma sa Jesus Christ na Aofia. Na fata leꞋaleꞋa Ꞌanga nau ki fuamuꞋa na ngwae God ki taꞋifau, neꞋe kamu tua takalo kwailiu Ꞌi saena na magalia.

Muke uu ngasi kaidaꞋi kamu dao toꞋona na ilitoꞋonga fuana fuli ru roraꞋa

2 Nau ku sae kamu Ꞌani na ngwaefuta nau ki osiꞋana God naꞋa neꞋe MaꞋa kia taꞋifau. KaidaꞋi kamu dao toꞋona na ilitoꞋonga Ꞌoro matamata kwailiu ki, muke saeleꞋa, ma muke manata sulia na ru neꞋeri ke baꞋa leꞋa fuamuꞋa. 3 Kaumulu saiana, kaidaꞋi muke dao toꞋona na ilitoꞋonga, ma muke faꞋamamana ngangata, tama na faꞋamamanaꞋanga kamu ke ngasingasiꞋa liu. 4 Muke uu ngasi ꞋunaꞋeri fuana Ꞌisilana kaidaꞋi, fasi Ꞌiri kamu na ngwae aliꞋafu neꞋe figolaꞋa ki.

5 Bore ma diꞋia ta ngwae amuꞋa noaꞋa kasi toꞋo ana liatoꞋonga fuana uuꞋa saulia ilitoꞋonga, nia ke gania God, ma God ke baꞋa kwatea fuana. Sulia God ka saeleꞋa liu fuana kwatelana maꞋi ru Ꞌoro ki fuana ngwae ki taꞋifau, ma nia noaꞋa kasi silolongani goꞋo ta ngwae neꞋe gania. 6 KaidaꞋi ta ngwae nia gania God, nia ke fitoꞋo nama ana God ma noaꞋa kasi manata ruarua diꞋia nia oga kwaiꞋafiꞋanga. Ma diꞋia ta ngwae ka manata ruarua ꞋunaꞋeri, nia diꞋia na nafo ana asi ba na iru irufia ma ka sakalangaꞋinia. 7-8 Na ngwae ꞋunaꞋeri, nia toꞋo ana ro lia Ꞌi ngwae ki ana abulalana taꞋifau, sulia neꞋe manatalana noaꞋa kasi fautoꞋo ana taꞋi ru. OsiꞋana nia ꞋunaꞋeri, nia kasi fia goꞋo neꞋe na Aofia ke kwatea ta ru fuana.

9-10 Ngwaefuta nau kina, sui bore Ꞌana ti ngwae amuꞋa ka dalaꞋa ma ti ngwae ka toꞋoru, kamu taꞋifau goꞋo muke saeleꞋa, osiꞋana God faꞋa ꞋinotoꞋa na ngwae dalaꞋa ki, ma ka faꞋatiꞋitiꞋi na ngwae toꞋoru ki. Sui bore Ꞌana ta ngwae ka toꞋoru ka doe, na ru Ꞌoro nia ki ke baꞋa funu, diꞋia na takana Ꞌai leꞋa ki neꞋe taka, niꞋi ka tua goꞋo sulia kala kaidaꞋi dokodoko. 11 Ma kaidaꞋi na sina taꞋe maꞋi ma ka sinafia na takana Ꞌai neꞋeri ki, niꞋi ka kuku, ma ka mae naꞋa Ꞌada, ma niꞋi ka Ꞌasi naꞋa Ꞌi ano, ma na kwangalada ke baꞋa sui logo Ꞌani. Ma nia ka ꞋunaꞋeri logo ana na ngwae toꞋo ru, nia ke baꞋa mae logo ana kaidaꞋi nia ke sasia ta raoꞋa ni toꞋo maniꞋa fuana talana.

IlitoꞋonga fuana taꞋangaꞋa noaꞋa kasi leka maꞋi faꞋasia God

12 ꞋOilakiꞋa fuana na ngwae neꞋe dao toꞋona na ilitoꞋonga Ꞌoro ma na faꞋamamanaꞋanga nia ka fau toꞋo goꞋo Ꞌana. Sulia, kaidaꞋi neꞋe ngwae faꞋamamana ma ka suꞋute saena na ilitoꞋonga ki, God ke baꞋa kwatea naꞋa mauriꞋa firi fuana. Na mauriꞋa firi neꞋeri, God eta fataꞋa naꞋa Ꞌania fuana na ngwae neꞋe kira alafe fuana ki. 13 Nia noaꞋa kasi leꞋa fuana ta ngwae ka fia fasi God naꞋa neꞋe kwatea na ilitoꞋonga fuana na sasilana ta ru neꞋe taꞋa. NoaꞋa kasi leꞋa neꞋe nia ka manata ꞋunaꞋeri, sulia God ꞋafitaꞋi ka ilitoꞋona ta ngwae fuana sasilana ta ru neꞋe taꞋa, ma ka ꞋafitaꞋi logo fuana ta ngwae neꞋe ka ilitoꞋona God fuana sasilana ta ru neꞋe taꞋa. 14 Na kwaiogaiꞋanga taꞋa ana ngwae talana neꞋe ilitoꞋo ana ma ka lalafia fuana fuli ru roraꞋa. 15 Ma na kwaiogaiꞋanga taꞋa neꞋeri ke baꞋa doe ma nia ka alua ta ru neꞋe taꞋa liu. Ma kaidaꞋi ru taꞋa neꞋeri ka doe, nia ke baꞋa saungia ngwae ka mae.

16 Ta neꞋe, ngwaefuta leꞋa nau kina Ꞌae, noaꞋa kamu kasi fia na ilitoꞋonga fuana taꞋangaꞋa Ꞌita maꞋi faꞋasia God. 17 Sulia na ru leꞋa ki taꞋifau neꞋe Ꞌita maꞋi faꞋasia God Ꞌi langi. Ma ka ꞋafitaꞋi fuana God ka rokisia na falafala nia Ꞌana talana. Sulia nia noaꞋa kasi diꞋia na ru ki Ꞌi lofana salo neꞋe nia saungaꞋiniꞋi kika rara maꞋi, ma kira ka Ꞌidu, ma kira ka rokisi, ma kira ka rodoꞋa.

18 God ka fili kia ma ka kwatea mauriꞋa firi fuaka Ꞌani alaꞋanga mamana nia. Ma ana na ru saungaꞋiniꞋi ki taꞋifau, kuluꞋa ngwae neꞋe leꞋalana ru God naꞋa.

Muke kwaloa ma muka roꞋo sulia fatalana God

19 Ngwaefuta leꞋa nau kina Ꞌae, muke manata leꞋa sulia na fatalaku neꞋe Ꞌuri: Muke noni maꞋudi fuana na fafarongolana, ma noaꞋa kamu kasi ꞋaliꞋali fuana alaꞋanga, ma noaꞋa kamu kasi saetaꞋa ꞋaliꞋali. 20 DiꞋia ta ngwae nia saetaꞋa, ꞋafitaꞋi nia ka fulia ta ru saga neꞋe God oga. 21 Nia neꞋe muke faidanga naꞋa Ꞌania sasilana na ru taꞋa ki, ma muke kakari alifaꞋi faꞋasia na taꞋangaꞋa kamu ki taꞋifau. Ma muke noni maꞋudi fuana roꞋongaꞋa sulia na fatalana God neꞋe alua naꞋa saena na maurilamuꞋa, ma ka totolia neꞋe ke faꞋamauri kamu.

22 NoaꞋa kamu kasi soke kamu talamuꞋa, sali kamu kata fia fasi neꞋe rongolana goꞋo na fatalana God neꞋe leꞋa. NoaꞋa kasi ꞋunaꞋeri laꞋu! NoaꞋa kamu kasi fafarongoa goꞋo ꞋamuꞋa fatalana God, bore ma muke roꞋosulia na ru neꞋe nia saeꞋe ki logo. 23 Na ngwae neꞋe nia rongoa goꞋo Ꞌana na alaꞋanga neꞋe ki, ma noaꞋa kasi sasi goꞋo sulia na ru neꞋe nia rongoꞋi ki, nia diꞋia na ngwae neꞋe lisia goꞋo nununa maana neꞋe bulibuli saena taꞋe iroiro. 24 Ma na ngwae neꞋeri, Ꞌi buri Ꞌana neꞋe nia iro leꞋa ana niaꞋa talana, nia ka leka naꞋa Ꞌana, ma ka manata bura ꞋaliꞋali naꞋa ana maana lisilana faꞋuta baniꞋa. 25 Bore ma na ngwae neꞋe maanunu leꞋa ana na taki God ki, ma noaꞋa nia kasi rongoa goꞋo Ꞌana ma ka manata bura, ma nia ka sasia ru neꞋe na taki ki saea, God ke baꞋa faꞋaleꞋa Ꞌania na ru ki taꞋifau neꞋe nia sasiꞋi. Sulia na taki God ki niꞋi leꞋa taꞋifau, ma ka faꞋasakadola na ngwae ki.

26 DiꞋia ta ngwae nia fia fasi nia leka naꞋa sulia na falafala God ki, bore ma nia noaꞋa kasi dau fafia fatalana, nia soke nia goꞋo Ꞌana talana, ma na foꞋosi nia ki noaꞋa kasi mamana. 27 God na MaꞋa kia nia sai goꞋo ana ngwae neꞋe kira foꞋosi mamana ana ki, ma kira ka sasia ru leꞋa ki fuana na ngwae ki, diꞋia Ꞌafilana na gwaꞋi Ꞌuru ki, ma na ngela inamae ki neꞋe kira toꞋo ana ꞋafitaꞋiꞋanga ki. Na ngwae ꞋunaꞋeri ki, noaꞋa kira kasi alaꞋania na ru taꞋa ki saena magalia fuana faꞋalilana na falafala leꞋa kira ki.

2

NoaꞋa kamu kasi Ꞌinifilifili

1 Ngwaefuta leꞋa nau kina Ꞌae, osiꞋana kaumulu faꞋamamana ana sa Jesus Christ na Aofia kia neꞋe ꞋinotoꞋa, noaꞋa kamu kasi Ꞌinifilifili goꞋo Ꞌi safitana na ngwae ki Ꞌani lisilana goꞋo ana bali Ꞌi maa. 2-3 DiꞋia ta ro ngwae kera dao maꞋi ana na fikuꞋa kamu, ta ngwae neꞋe ngwae toꞋoru ma ta ngwae ka dalaꞋa. Na ngwae toꞋoru neꞋeri ka toro Ꞌani toro leꞋa liu ki, ma ka alua naꞋa faꞋi kome leꞋa ma na ru ngwabinabina ana ꞋuꞋuna. Ma kaidaꞋi kamu lisia ana, kamu ka faꞋa ꞋinotoꞋa, ma muka fata Ꞌuri, “Leka maꞋi, ko tua leꞋa Ꞌamu Ꞌi neꞋe.” Sui, na ngwae dalaꞋa neꞋe ka toro muu goꞋo Ꞌana Ꞌani na muꞋimuꞋi toro, muka fata Ꞌuri, “ꞋOke uu Ꞌira, nama Ꞌoke tua Ꞌamu Ꞌi ano Ꞌi ninimana Ꞌaeku.” 4 DiꞋia kamu sasi ꞋunaꞋeri, kamu rora, sulia kamu toꞋolangaꞋinia na ngwae ki ꞋunaꞋeri, ma kamu ka Ꞌinifilifili sulia na manataꞋanga taꞋa kamu ki.

5 Nia neꞋe, ngwaefuta nau kina Ꞌae, muke fafarongo basi maꞋi. God nia filia na ngwae neꞋe kira dalaꞋa saena magalia neꞋe fasi Ꞌiri kira ka toꞋo ana faꞋamamanaꞋanga doe. Ma nia ka filia ngwae ꞋunaꞋeri ki Ꞌiri kira ka toꞋo ana ꞋInotoꞋanga neꞋe nia eta fata naꞋa Ꞌani fuana kwatelana fuada na ngwae neꞋe kira alafe fuana ki. 6 Bore ma kamuꞋa neꞋe kamu dalea liu na ngwae dalaꞋa ki. ꞋUri ma sa tai neꞋe sasia na taꞋangaꞋa fuamuꞋa, ma ka ngali kamu Ꞌuana na matalangaꞋinga? Na ngwae toꞋoru neꞋe ki naꞋa! 7  ꞋUri ma kamu fia fasi sa tai neꞋe faꞋalia na sata leꞋa sa Jesus Christ neꞋe kamu toꞋo logo ana? Na ngwae toꞋoru neꞋe ki naꞋa!

8  DiꞋia muke roꞋosulia na taki doe ka tasa ana na Aofia, tama nia ke leꞋa fuamuꞋa. Nia saea saena na KerekereꞋa Abu ki ka Ꞌuri, “Muke alafe fuana ngwae ki taꞋifau ka diꞋia logo neꞋe kamu alafe fuamuꞋa talamuꞋa.” 9 Bore ma diꞋia kamu Ꞌinifilifili Ꞌi safitana na ngwae ki Ꞌani lisilana goꞋo ana bali Ꞌi maa, tama kaumulu abula rora naꞋa. Na taki ki naꞋa neꞋe faꞋataꞋinia kamu abula rora. 10 Kamu saiana, diꞋia ta ngwae roꞋosulia ru ki taꞋifau neꞋe taki ki saea, bore ma ta taꞋi ru goꞋo ana taki neꞋeri ki neꞋe ngwae neꞋeri noaꞋa kasi roꞋosulia, nia Ꞌoia naꞋa na taki neꞋeri ki taꞋifau. 11 OsiꞋana God nia fata Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi Ꞌusu.” Ma nia ka fata logo Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi saungwae.” DiꞋia ta ngwae kasi Ꞌusu, bore ma nia saungwae, nia Ꞌoia naꞋa na taki neꞋeri ki. 12 Na taki ki neꞋe faꞋasakadola na ngwae ki faꞋasia taꞋangaꞋa, ma na taki neꞋeri ki logo neꞋe God ke baꞋa matalangaꞋi kamu Ꞌani. Nia neꞋe, muke lialia leꞋa fuana tae ki neꞋe kamu saeꞋe ma kamu ka sasiꞋi. 13 Sulia kaidaꞋi God nia matalangani na ngwae ki, nia noaꞋa kasi manataia ta ngwae neꞋe noaꞋa kasi manataia ngwae matamata ki. Ma na ngwae neꞋe kwaimanatai ma ka sasi leꞋa fuana ngwae ki, God ke baꞋa manataia, ma ka sasi leꞋa fuana ana kaidaꞋi nia ke matalangani na ngwae ki.

Na raoꞋa leꞋa ki faꞋataꞋinia fitoꞋonga ana God

14 Ngwaefuta kina Ꞌae, noaꞋa kasi leꞋa fuana ta ngwae ka saea nia faꞋamamana ana God, diꞋia nia noaꞋa kasi sasia goꞋo ta ru leꞋa fuana faꞋataꞋilana na faꞋamamanaꞋanga nia. Na faꞋamamanaꞋanga ꞋunaꞋeri nia ꞋafitaꞋi ka faꞋamauria niaꞋa. 15 DiꞋia ta ngwaefuta amuꞋa, nama ta ngwaingwaena amuꞋa noaꞋa kasi toꞋo ana ta toro nama ta fanga, 16 ma muka fata goꞋo amuꞋa Ꞌuri fuana, “NoaꞋa Ꞌoe kosi manata Ꞌabera laꞋu, Ꞌoke leka, ma Ꞌoko toro leꞋa, ma Ꞌoko fanga abusu Ꞌamu.” DiꞋia kamu fata ꞋunaꞋeri, ma noaꞋa kamu kasi kwatea goꞋo ta ru fuana Ꞌafilana, tama noaꞋa laꞋu na kwaiꞋafiꞋanga neꞋeriꞋa. 17 Nia neꞋe, diꞋia ta ngwae ka saea nia faꞋamamana ana God, bore ma nia noaꞋa kasi sasia goꞋo ta ru leꞋa, na faꞋamamanaꞋanga ꞋunaꞋeri noaꞋa kasi mamana goꞋo.

18 Sali ta ngwae ka fata Ꞌuri, “Ti ngwae kira faꞋamamana ana God, ma ti ngwae matamata kira ka sasia ru leꞋa ki.” Bore ma nau ku saea, diꞋia ta ngwae nia noaꞋa kasi sasia na ru leꞋa ki, nia faꞋataꞋinia neꞋe na faꞋamamanaꞋanga nia ana God noaꞋa kasi mamana. Sulia na ngwae neꞋe faꞋamamana, nia ke baꞋa faꞋataꞋinia logo na faꞋamamanaꞋanga nia Ꞌani sasilana ru leꞋa ki. 19 Nau ku saiana kaumulu faꞋamamana fasi taꞋi God goꞋo neꞋe nia tua, ma na ru neꞋeri ka leꞋa liu naꞋa. Ma na ano Ꞌi ru taꞋa ki bore kira faꞋamamana logo ana taꞋi God goꞋo neꞋe nia tua, ma ru neꞋeri neꞋe kwate kira ka maꞋu ma kika lebelebe. 20 NoaꞋa kamu kasi boleboleꞋa! Nau ku faꞋataꞋinia fuamuꞋa, diꞋia ta ngwae saea nia faꞋamamana ana God, bore ma noaꞋa kasi sasia goꞋo ru leꞋa ki, na faꞋamamanaꞋanga ꞋunaꞋeri nia ru ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana. 21 Kamu sai naꞋa ana kulu futa ana kwalafa sa Abraham. ꞋUri ma faꞋuta neꞋe God ka saea sa Abraham neꞋe na ngwae saga? Nia sasi ru leꞋa ki neꞋe kwatea ma nia ka ꞋunaꞋeri. DuꞋungana nia alua na Ꞌalako nia Ꞌi fafona fuli fuꞋa fuana kwaisuꞋusiꞋanga nia fuana God. 22 Kaumulu lia madako naꞋa ana neꞋe sa Abraham faꞋamamana ana God ma ka sasia logo ru leꞋa ki. Ma na ru leꞋa neꞋeri ki naꞋa neꞋe, nia kwatea ma faꞋamamanaꞋanga nia ka aliꞋafu. 23 Ma na ru leꞋa neꞋe sa Abraham ka sasia, nia faꞋataꞋinia neꞋe na KerekereꞋa Abu ki ba Ꞌuri, “Sa Abraham nia faꞋamamana ana God, nia neꞋe God ka saea niaꞋa Ꞌani na ngwae saga, sulia na faꞋamamanaꞋanga nia.” Nia neꞋe, kira ka saea Ꞌani na ngwae kwaima God. 24 Kamu lia sai naꞋa ana, kaidaꞋi ta ngwae sasi ru ka leꞋa, nia neꞋe God ka fiꞋi saea Ꞌani na ngwae saga. Ma noaꞋa laꞋu sulia na faꞋamamanaꞋanga taꞋi bali goꞋo Ꞌana.

25 Ma nia ꞋunaꞋeri logo ana Ꞌi Rahab na kini Ꞌusu baera. Nia kwaloa naꞋa ro ngwae ba Ꞌi Jiu ki neꞋe sa Josua asungaꞋinida kwau. Sui Ꞌi buri Ꞌana, nia ka ꞋafidaroꞋo fasi Ꞌiri kera ka tafi sulia ta tala matamata naꞋa Ꞌana. Nia neꞋe, osiꞋana na ru leꞋa neꞋe Ꞌi Rahab sasiꞋi ki, God ka saea nia kini saga.

26 Nia neꞋe, diꞋia na noniꞋi ru neꞋe ka noaꞋa ta mangoꞋi ru Ꞌi saena, na noniꞋi ru neꞋeri ka mae. Nia ka ꞋunaꞋeri logo Ꞌani faꞋamamanaꞋanga. DiꞋia ta ngwae ka saea nia ka faꞋamamana ana God, bore ma noaꞋa kasi sasia goꞋo ta ru leꞋa, na faꞋamamanaꞋanga nia noaꞋa kasi mamana logo.

3

Ngwae faꞋamanata ki kike dau sulia fatalada

1 Ngwaefuta nau kina Ꞌae, nia noaꞋa kasi totolia neꞋe ngwae Ꞌoro ki Ꞌi safitamuꞋa neꞋe kike oga faꞋamanata lana na ngwae ki. Kamu saiana, kamiꞋa na ngwae neꞋe kami faꞋamanata na ngwae ki, God ke baꞋa matalangaꞋi kami ka liufia naꞋa ngwae ki taꞋifau. 2 KuluꞋa taꞋifau goꞋo neꞋe kulu abula rora ana kaidaꞋi Ꞌoro ki.

Bore ma, diꞋia ta ngwae ke dau fafia fatalana, niaꞋa neꞋe na ngwae aliꞋafu naꞋa. Ma nia ka bolo faꞋinia ke dau fafia maurilana taꞋifau. 3 Ru neꞋeri ka diꞋia ta afu salo tiꞋitiꞋi ba kira alua ana kwakwana na hos, ma kira ka faꞋitaꞋinia na nonina hos taꞋifau Ꞌani na afu salo tiꞋitiꞋi neꞋeri, fasi Ꞌiri nia ke leka ana ta kula goꞋo Ꞌana neꞋe kira oga nia leka Ꞌuana. 4 Ma na reba Ꞌai tiꞋitiꞋi fuana liliu lana na faka ka ꞋunaꞋeri logo. Bore Ꞌana na faka ka doe, ma na iru doe ka kwaiꞋia, na reba Ꞌai tiꞋitiꞋi neꞋeri nia bolo goꞋo Ꞌana faꞋinia na liliulana na faka neꞋeri fasi Ꞌiri ke leka sulia na manatalana na ngwae neꞋe ꞋaꞋana ana ngalilana na faka. 5-6 Ma na kwakwana ngwae ka ꞋunaꞋeri logo, sui bore Ꞌana nia ka tiꞋitiꞋi, nia fata naunau liu sulia na ru doe ki.

Na fatalana ngwae ki ka diꞋia logo na mafula. Bore Ꞌana ta nanaoꞋi mafula, kaidaꞋi nia duꞋa nia ke duꞋafia goꞋo Ꞌana na masuꞋu doe. Na fatalana ngwae neꞋe fungu Ꞌani na ru taꞋa Ꞌoro ꞋunaꞋeri ki logo. Nia ta ru tiꞋitiꞋi goꞋo Ꞌana ana maurilaka, bore ma nia saiana faꞋalilana maurilaka taꞋifau. Sulia na ru taꞋa neꞋe ngwae ki kira ka saeꞋe ki, niꞋi Ꞌita maꞋi faꞋasia sa Saetan, ma ka faꞋalia na maurilana na ngwae.

7 Na ngwae saiana ka faꞋaraꞋoa na ru mauri ꞋaeꞋaela kwasi ki, ma na noꞋo ki, ma na loi ki, ma na iꞋa ki. 8 Bore ma na ngwae noaꞋa kasi toꞋo goꞋo ana ta ngasingasiꞋanga fuana faꞋaraꞋolana na fatalana talana. OsiꞋana na fatalana ngwae nia taꞋa liu, ma ka saea ru Ꞌafae liu ki fuana na saungilana na ngwae, ma ka ꞋafitaꞋi fuana ta ngwae ka dau sulia fatalana.

9 ꞋAni na fatalaka neꞋe, kulu baꞋatafea Ꞌani na Aofia ma na MaꞋa kia, ma kulu ka kwaitaofi logo Ꞌani ana ti ngwae neꞋe God saungaꞋinida ka diꞋia logo niaꞋa. 10 Na alaꞋanga leꞋa ki ma na alaꞋanga taꞋa ki kira ruꞋu logo maꞋi faꞋasia taꞋi kwakwaꞋi ru neꞋeri goꞋo. Ngwaefuta kina Ꞌae, ru ꞋunaꞋeri ki noaꞋa kasi leꞋa. 11 Na kafo faꞋinia na asi ꞋafitaꞋi kera ka saka maꞋi faꞋasia taꞋi mae busu goꞋo. 12 Ma ka ꞋafitaꞋi fuana kafo ni kwaꞋu ka busu maꞋi faꞋasia na asi. Ma na Ꞌai neꞋe kira saea Ꞌani na figi, ka ꞋafitaꞋi ka fungu Ꞌani na fuaꞋi Ꞌai neꞋe kira saea Ꞌani na olif. Ma na kwalo neꞋe kira saea Ꞌani na grep, ka ꞋafitaꞋi ka fungu Ꞌani na fuaꞋi figi. Nama na taꞋi maꞋe busu ana asi noaꞋa kasi busulani na kafo leꞋa.

Na raoꞋa leꞋa ki faꞋataꞋinia neꞋe Ꞌoko toꞋo ana liatoꞋo faꞋasia God

13 DiꞋia ta ngwae amuꞋa neꞋe saea nia toꞋo ana na liatoꞋo ma ka saiana na ru neꞋe God oga kuke sasiꞋi ki, ngwae neꞋeri ke faꞋataꞋinia na liatoꞋo nia ma na sai Ꞌi ruꞋanga nia Ꞌani na sasilana ru leꞋa ki, ma nia ka faꞋatiꞋitiꞋia niaꞋa talana. 14 Bore ma diꞋia na liamuꞋa fungu goꞋo Ꞌani na kwaimamagolai Ꞌanga, ma na saetaꞋa Ꞌanga, ma ogalaꞋanga, tama noaꞋa Ꞌoe kosi auraꞋe Ꞌoe talamu neꞋe ꞋaeꞋo ta ngwae liatoꞋo neꞋe Ꞌoko sasi sulia kwaiogaiꞋanga God. DiꞋia Ꞌoko auraꞋe Ꞌoe talamu ꞋunaꞋeri noaꞋa Ꞌoko Ꞌiri mamana goꞋo. 15 Na liatoꞋongaꞋa ꞋunaꞋeri noaꞋa kasi leka maꞋi faꞋasia God Ꞌi langi. Ru neꞋeri ki leka maꞋi faꞋasia na ngwae ki goꞋo Ꞌana saena magalia ma sa Saetan. 16 Ana kaidaꞋi neꞋe liana na ngwae fungu Ꞌani na kwaimamagolaiꞋanga ma ogalaꞋanga, tama nia ka fainuꞋia goꞋo Ꞌana na ru ki taꞋifau, ma na ru taꞋa Ꞌoro neꞋe ka fuli logo.

17 Bore ma na ngwae neꞋe tua Ꞌani na liatoꞋo neꞋe Ꞌita maꞋi faꞋasia God, noaꞋa nia kasi sasia ta ru neꞋe taꞋa. Ma nia noaꞋa kasi oga fuꞋanga. Nia kwaima leꞋa faꞋinia na ngwae ki taꞋifau, ma ka maꞋudi fuana rongolana ngwae ki, ma ka tua Ꞌani kwaimanataiꞋanga fuana ngwae ki, ma ka sasi leꞋa fuada. Ma nia ka mabe faꞋinia ngwae ki taꞋifau, ma nia kasi manata rua rua, ma noaꞋa kasi soke Ꞌani na abulaꞋanga nia. 18 Na aroaroꞋanga diꞋia na maga Ꞌai. Na ngwae neꞋe kira luia na ngwae faꞋasia fuꞋanga, kira neꞋe na ngwae kira fasia na maga Ꞌai neꞋeri. Ma kira ka gonia na abulaꞋanga leꞋa.

4

NoaꞋa kamu kasi donga taꞋalana ru saena magalia ki

1 ꞋUri ma kamu saiana na ru neꞋe kwatea ma muke olisuꞋusuꞋu, ma muke oga fuꞋanga? Ta manataꞋi ngwae fuana ogalana ru Ꞌoro ki fuamuꞋa talamuꞋa neꞋe sasi ꞋunaꞋeri amuꞋa! Na manataꞋanga taꞋa ꞋunaꞋeri ki neꞋe fuꞋa faꞋinia na manataꞋanga leꞋa kamu ki. 2 Kamu oga liu na ru Ꞌoro ki, bore ma noaꞋa kamu kasi toꞋo ani, nia neꞋe kamu ka oga saungwaeꞋa. Ma ana kaidaꞋi noaꞋa kamu kasi ngalia na ru neꞋe kamu oga liua, kamu ka etangia naꞋa olisuꞋusuꞋu Ꞌanga, ma muka fuꞋa naꞋa ꞋamuꞋa. Kaumulu saiana na ru neꞋe sasi ma kamu kasi toꞋo ana ru neꞋe kamu ogaꞋi ki, osiꞋana noaꞋa kamu kasi gania goꞋo faꞋasia God. 3 Kamu gania God Ꞌuana ru ki ma noaꞋa kamu kasi ngaliꞋi, osiꞋana neꞋe manatamuꞋa nia taꞋa. Ma muka oga goꞋo amuꞋa ru neꞋe kwatea na noni saeleꞋanga fuamuꞋa talamuꞋa goꞋo Ꞌana.

4 Ma muka leka goꞋo amuꞋa faꞋasia God, diꞋia ta Ꞌafe neꞋe leka goꞋo Ꞌana faꞋasia na araꞋi nia. DiꞋia kamu kwaima faꞋinia na ru taꞋa ki saena magalia, Ꞌirai kamu malimaeꞋa ana God. DiꞋia ta ngwae ka oga lekaꞋa sulia na manataꞋanga saena magalia, nia ꞋafitaꞋi nia ka leka sulia na manataꞋanga God. 5 Kamu sai naꞋa ana na KerekereꞋa Abu neꞋe Ꞌuri, “God nia tagi leꞋa liu mala sulia na MangoꞋi ru neꞋe nia alua saena maurilaka.”* KaidaꞋi God nia fata ꞋunaꞋeri noaꞋa nia kasi fata ꞋoꞋo goꞋo Ꞌana. 6 Ma na alafe Ꞌanga God nia doe fuaka. Nia neꞋe na KerekereꞋa Abu ki ka fata Ꞌuri, “God Ꞌaila Ꞌani ngwae naunau ki, bore ma nia Ꞌofea na ngwae neꞋe enoeno goꞋo ki.”

7 Nia neꞋe, muke faꞋatiꞋitiꞋi kamu talamuꞋa, ma muke sasia na ru neꞋe God nia saea. Muke kwaꞋisisinga Ꞌani sa Saetan, ma nia ke tafi faꞋasi kamu. 8 Muke Ꞌidu karangia maꞋi God fasi Ꞌiri nia ka Ꞌidu karangi logo maꞋi amuꞋa. Muke faꞋasikasika naꞋa maurilamuꞋa! Muke faidanga naꞋa Ꞌania na ru taꞋa Ꞌoro neꞋe kaumulu sasiꞋi ki! NoaꞋa kamu kasi manata rua rua sulia roꞋongaꞋa sulia God. 9 Kamu ke kwaimanatai ma muke angi fafia taꞋangaꞋa kamu ki, osiꞋana nia noaꞋa kasi leꞋa neꞋe muke gaꞋa ma muke saeleꞋa. 10 Ma muke enoeno Ꞌi maana na Aofia Ꞌiri nia ke baꞋa faꞋadoe kamu.

NoaꞋa kamu kasi fata faꞋalia ti ngwae faꞋamamana

11 Ngwaefuta kina Ꞌae, muke tua faꞋasia na fata taꞋangaꞋa fuamuꞋa kwailiu. DiꞋia muke fata taꞋa fuana ta ngwae neꞋe faꞋamamana logo ana sa Christ, nama muka ngengea niaꞋa, tama kaumulu ngengea naꞋa na taki God ki. Ma ana kaidaꞋi kamu ngengea naꞋa taki neꞋe ki, kamuꞋa noaꞋa laꞋu na ngwae fuana roꞋongaꞋa sulia na taki ki. KamuꞋa talamuꞋa sasi muka diꞋia lala na ngwae fuana matalangaꞋilana na taki ki neꞋe rora nama ka saga. Ma ana kaidaꞋi kamu sasi ꞋunaꞋeri, kamu kasi roꞋo goꞋo sulia na taki ki. 12 God kwatea na taki ki, ma nia ke matalangaꞋi kia ꞋaniꞋi. NiaꞋa taꞋifilia goꞋo neꞋe bolo faꞋinia faꞋamaurilana ngwae ma faꞋinia saungilana ngwae. ꞋUnaꞋeri neꞋe noaꞋa Ꞌoko Ꞌiri toꞋo nama ana ta ngasingasiꞋanga fuana ngengelana sa toꞋolamu neꞋe faꞋamamana logo.

Na ngwae toꞋo ru ki noaꞋa kira kasi lafuda talada

13 Ti ngwae amuꞋa tala manata sulia ru ki saena na manatalamuꞋa muka fata Ꞌuri, “TaꞋena nama rorodo, mike leka naꞋa Ꞌuana taꞋi fanoa doe. Ma mike baꞋa tua maꞋi neꞋeri sulia taꞋi faꞋi ngali, fasi Ꞌiri mike sasia raoꞋa kami ki fuana todalana mani Ꞌoro ki.” 14 Aia, nau ku saea fuamuꞋa, noaꞋa ta ngwae amuꞋa kasi saiana ta tae neꞋe ka dao maꞋi rorodo. OsiꞋana kulu diꞋia goꞋo gwaꞋi gafu Ꞌofodangi neꞋe sakatafa maꞋi, ma na ngwae ki ka lisia, sui ka noꞋana logo Ꞌana. 15 Fuila na ru kamu ke saea nia Ꞌuri lala, “DiꞋia God alaꞋania kulu ka mauri tau kwau, kuke sasia kwaluꞋani ru neꞋe kulu manata toꞋo ani ki.” 16 Bore ma kamu faꞋadoe kamu liu, ma muka baꞋatafe kamu goꞋo ꞋamuꞋa talamuꞋa. Sasilana ru ꞋunaꞋeri ki neꞋe nia rora liu.

17 Ta neꞋe ana kaidaꞋi neꞋe ta ngwae saiana ru leꞋa ki fuana sasilani, ma nia noaꞋa kasi sasia, na ngwae neꞋeri nia abula taꞋa naꞋa.

5

1 Ma kamuꞋa na ngwae neꞋe kamu toꞋoru ki, fuila muka angi doe, ma muka oꞋomae naꞋa ana kaidaꞋi neꞋe. Sulia na ꞋafitaꞋiꞋanga neꞋe ke baꞋa toꞋe kamu nia doe liu. 2 OsiꞋana na toꞋoruꞋa kamu ki ke baꞋa fura. Ma na toro kamu ki, na sufusufu ki ke ꞋaniꞋi. 3 Ma na mani kamu ki ke baꞋa fura taꞋifau logo. Aia, God ke baꞋa lisia na toꞋoru neꞋe fura, ma nia ke baꞋa kwaꞋi kamu Ꞌani mafula, osiꞋana kamu Ꞌetea toꞋoruꞋa kamu ki ana faꞋi asoa Ꞌisi neꞋe ki. 4 Muke manata basi sulia na angiꞋa na ngwae rao kamu ki neꞋe kira rao saena na oꞋola kamu ki. Kira angi sulia kamu lui fafia na folifoliꞋa kira ki ana kaidaꞋi ki taꞋifau. Ma God kia neꞋe ngasingasiꞋa ka tasa, nia rongoa taꞋifau naꞋa na angiꞋa na ngwae rao neꞋeri ki.

5 Ana kaidaꞋi neꞋe, kamu toꞋo ana ru leꞋa Ꞌoro liu ki. Ma kaumulu toꞋo ana na ru neꞋeri ki ma muke saeleꞋa liu faꞋiniꞋi. Bore ma muke diꞋia na buluka neꞋe kira faꞋakubua, fasi Ꞌiri ka bolo faꞋinia faꞋi asoa neꞋe kira ke saungia ana. 6 Ma kaumulu matalangani ma muka saungia naꞋa ngwae saga ki, sui bore Ꞌana noaꞋa kira kasi taꞋe sauli kamu goꞋo.

Muke suꞋute kaidaꞋi kamu nonifii

7 Ngwaefuta nau kina Ꞌae, muke noni mabe, kaidaꞋi muke kwaimasi fuana faꞋi asoa na Aofia ke baꞋa dao maꞋi. Muke manata basi sulia kaidaꞋi neꞋe ngwae nia rao Ꞌi saena oꞋola, nia ke noni mabe masia na uta Ꞌiri ka toꞋo basi, sui nia ka fiꞋi kwaimaꞋakwali masia na loi ruꞋa. 8 Muke noni mabe logo. Muke uu ngasi goꞋo ꞋamuꞋa, sulia na asoa na Aofia fuana daoꞋa maꞋi nia karangi naꞋa.

9 Ngwaefuta kina Ꞌae, noaꞋa kamu kasi Ꞌugalia ta ai amuꞋa, Ꞌiri God noaꞋa kasi matalangaꞋi kamu. Sulia God sasi akaꞋu naꞋa fuana matalangaꞋilana na ngwae ki taꞋifau. 10 Ngwaefuta kina Ꞌae, kamu manata basi sulia na profet ba Ꞌi naꞋo ki, ba kira fata Ꞌani God. Sui bore Ꞌana na ngwae ki kika fulia naꞋa ru taꞋa Ꞌoro ki fuada, kira suꞋute nene goꞋo Ꞌada. Ma kamuꞋa bore, muke sasi logo diꞋida. 11 Kulu saiana, kira saeleꞋa sulia faꞋamamanalada fautoꞋo. Kamu rongoa taꞋifau naꞋa na alaꞋanga ba sulia sa Job. Na ru taꞋa Ꞌoro liu ki ba dao toꞋona, bore ma nia faꞋamamana goꞋo Ꞌana ana God. Ma Ꞌi buri, God ka lia sulia, osiꞋana God kwaimanatai fuana na ngwae ki, ma ka oga liua naꞋa Ꞌafilana ngwae ki.

12 FutaꞋa kina Ꞌae, ta ru doe fuana muke saiana nia Ꞌuri, noaꞋa kamu kasi fata alafu Ꞌuri, “Nia mamana maꞋi Ꞌi langi,” nama noaꞋa kamu kasi fata Ꞌuri, “Nia mamana maꞋi Ꞌi saena magalia neꞋe.” Ma diꞋia kamu saiana ta ru neꞋe nia mamana, muke fata goꞋo Ꞌuri, “ꞋIu nia mamana.” Ma diꞋia kamu saiana ru neꞋeri nia noaꞋa kasi mamana, muke fata logo Ꞌuri, “Nia noaꞋa kasi mamana.” Ma diꞋia ka noaꞋa kamu kasi roꞋosulia na ru neꞋe, God ke baꞋa kwatea na kwaꞋikwaꞋinga fuamuꞋa.

AuraꞋea God ma muke foꞋosia

13 Ma diꞋia ta ngwae amuꞋa ka toꞋo ana ta ꞋafitaꞋiꞋanga, nia ke foꞋo. Ma diꞋia ta ngwae ka saeleꞋa liu, nia ka sasia naꞋa ngu ni baꞋatafeꞋanga fuana God. 14 Ma diꞋia ta ngwae amuꞋa ka mataꞋi, nia ka gania na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki ana fikutaꞋi ngwae faꞋamamana ki fasi Ꞌiri kike foꞋo fuana, ma kira ka ngwaia Ꞌani na satana na Aofia. 15 Ma God ke baꞋa gura na ngwae mataꞋi neꞋeri sulia kira foꞋo fuana ma kira ka faꞋamamana ana niaꞋa. God ka gura nia, ma na abula taꞋangaꞋa nia, God ke baꞋa rufuanata ana faꞋasia na ru neꞋeri. 16 Nia neꞋe, na roraꞋa kamu ki, muke fulangaꞋinia fuamuꞋa kwailiu, ma muke foꞋo fuamuꞋa kwailiu fasi Ꞌiri muke Ꞌakwa laꞋu.

Na ngwae leꞋa, foꞋongaꞋa nia ngasingasiꞋa ma ka mamana. 17 Na profet sa Elaeja, niaꞋa na ngwae goꞋo Ꞌana logo diꞋia kiaꞋa. Ma kaidaꞋi ba nia foꞋo ngasingasiꞋa Ꞌuana God Ꞌiri ka faꞋasuia na uta, na uta noaꞋa kasi toꞋo sulia na uulu faꞋi ngali ki ma na ono madamo ki. 18 Ma Ꞌi buri Ꞌana, nia ka foꞋosia laꞋu God fasi Ꞌiri nia kwatea laꞋu maꞋi na uta, ma na uta ka toꞋo laꞋu, ma na ru ki taꞋifau Ꞌi fafona ano kira ka mauri, ma na Ꞌai ki ka fungu Ꞌani na fufuaꞋi ru ki.

OlitaꞋinia maꞋi ngwae oli faꞋiburi ki siana God

19 FutaꞋa kina Ꞌae, diꞋia ta ngwae amuꞋa ka leka rora faꞋasia na faꞋamanataꞋanga mamana, nia leꞋa liu ta ngwae amuꞋa ka olitaꞋinia maꞋi. 20 Sulia kaidaꞋi kamu sasi ꞋunaꞋeri ana, kaumulu kwaiꞋafi ana neꞋeriꞋa, fasi Ꞌiri God ka faꞋamauria na mangona faꞋasia maeꞋa, ma ka rufuanata ana faꞋasia na taꞋangaꞋa Ꞌoro nia ki.

* 4:5 nama na mangoꞋi ru neꞋe God nia alua ana kiaꞋa, nia toꞋo ana na kwaiogaiꞋanga neꞋe ka ngasingasiꞋa Ꞌuana na ogalana na ru Ꞌoro matamata ki.

1 Peter

1

2

3

4

5

Na Etana KerekereꞋa FaꞋasia Sa Peter

Sa Peter neꞋe ngwae na fafarongo ba sa Jesus. Kulu saiana sa Peter niaꞋa na faꞋinaꞋonaꞋo ana siosi, ma nia ka tua laꞋu sulia kaidaꞋi tiꞋitiꞋi Ꞌi Rom.

Sa Peter keresia na buka neꞋe fuana Ꞌafilana ngwae ki fuana uu ngasiꞋa, ma naꞋofilana kaidaꞋi Ꞌato neꞋe dao toꞋo ada ki, duꞋungana kira Kristin naꞋa. Nia oga manataꞋanga kira ki ka dau ngasi ana FaꞋarongoꞋa LeꞋa sulia sa Jesus Christ. OsiꞋana kira sai naꞋa ana falafala leꞋa sa Jesus ki neꞋe nia nonifii liu, kira ke maꞋudi nama fuana nonifiiꞋanga ana kaidaꞋi Ꞌato ki, ma fuana uu ngasiꞋa logo. KaidaꞋi Ꞌato neꞋe ki, ru doe liu ki fuana iliꞋa toꞋona fitoꞋonga kira ki goꞋo. Ma si diꞋia kira uu ngasi Ꞌuri, God ke baꞋa kwatea fuada na kwaiaraꞋanga tua tua firi, ana kaidaꞋi sa Jesus Christ ke baꞋa oli laꞋu maꞋi ana.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

MauriꞋa leꞋa Kristin ki & 1:1—2:10

Falafala Kristin ki kaidaꞋi kira faꞋanonifiida & 2:11—4:19

Sa Peter ka alaꞋa fuana ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki & 5:1-14

1

1 FaꞋasia sa Peter, na ngwae ni lifurongo sa Jesus Christ.

Nau ku kerekere fuamuꞋa na ngwae neꞋe God nia fili kamu, ma muka tua diꞋia ngwae kwaita saena magalia neꞋe sulia na fanoa mamana kamu nia Ꞌi langi. Ma muka takalo naꞋa saena abaꞋi kula Ꞌi Pontus, Galesia, Kapadosia, Asia, ma Ꞌi Bitinia ki. 2 ꞋI naꞋo naꞋo mala maꞋi Ꞌua, God na MaꞋa nia fili kamu sulia na kwaiogaiꞋanga nia, ma na AnoꞋi ru nia ka kwate kamu na ngwae nia ki ka abu fasi Ꞌiri muka roꞋo sulia sa Jesus Christ, ma nia ka faꞋasikasika kamu Ꞌani Ꞌabuna.

ꞋIu, nau ku foꞋosia God Ꞌiri ke Ꞌofe kamu ma ke kwatea aroaroꞋanga fuamuꞋa.

Manata filo toꞋo neꞋe kuke toꞋo ana mauriꞋa firi

3 Kuke baꞋatafea God na MaꞋa Aofia kia sa Jesus Christ, sulia na kwaimanataiꞋanga doe God, nia ka kwatea naꞋa mauriꞋa faolu fuaka Ꞌani tataꞋelana sa Jesus Christ faꞋasia na maeꞋa. ꞋUnaꞋeri kulu ka manata filo toꞋo neꞋe kuke ngalia na ru leꞋa ki. 4 Kulu ka kwaimasi ana na ru leꞋa ki neꞋe God sasi akaꞋu ana fuana na ngwae nia ki. Nia ka gonia naꞋa ru neꞋeri ki fuamuꞋa maꞋi Ꞌi langi, kula neꞋe ru neꞋeri ki ꞋafitaꞋi ke baꞋa fura, ma noaꞋa kasi baꞋa taꞋa, ma tuatua kasi funu. 5 Ma God ka folo Ꞌusi kamu Ꞌani ngasingasiꞋa doe nia osiꞋana na faꞋamamanaꞋanga kamu. God ka folo Ꞌusi kamu leleka ka dao ana faꞋi asoa Ꞌisi. ꞋUnaꞋeri nia ke faꞋamauria kamuꞋa, ka diꞋia ba nia ꞋidufaꞋi naia fuana sasilana fuamuꞋa.

6 Muke saeleꞋa amuꞋa sulia na ru neꞋe sui bore Ꞌana muka kwaimanatai ana kaidaꞋi tiꞋitiꞋi neꞋe sulia na faꞋakaisiꞋanga Ꞌoro ki neꞋe kamu liu ani. 7 Na faꞋakaisiꞋanga neꞋeri ki ke faꞋataꞋinia na faꞋamamanaꞋanga kamu nia mamana. Na faꞋamamanaꞋanga kamu nia diꞋia na gol neꞋe kira alua saena mafula fuana duꞋafilana Ꞌiri ke sikasika. Ma God nia oga na faꞋamamanaꞋanga kamu ka tasa ana na gol osiꞋana na gol ke baꞋa funu goꞋo, bore ma na faꞋamamanaꞋanga kamu noaꞋa kasi sui. Ma God ke baꞋa fata leꞋa amuꞋa, ma ka faꞋa ꞋinotoꞋa kamu, ma ka fuꞋusi doe amuꞋa ana Asoa sa Jesus Christ ke baꞋa dao maꞋi. 8 KamuꞋa na ngwae neꞋe kamu alafe fuana na Aofia, sui bore Ꞌana noaꞋa kamu kasi lisia Ꞌua. Ma muka faꞋamamana ana, sui bore Ꞌana noaꞋa kamu kasi lisia ana kaidaꞋi neꞋe. Nia neꞋe, muke saeleꞋa Ꞌani na saeleꞋanga doe neꞋe noaꞋa ta alaꞋanga kasi bolo fuana alaꞋanga sulia. 9 Muke saeleꞋa ꞋunaꞋeri, sulia kamu ngalia naꞋa mauriꞋa firi fuana mangomuꞋa. Ma na mauriꞋa firi neꞋeri naꞋa neꞋe na kwaiaraꞋanga ana Ꞌisilana na faꞋamamanaꞋanga kamu.

10 Aia, ma na mauriꞋa firi neꞋe na profet ki kira lulu ma kika oga kike sai leꞋa ana. Ma kira ka eta fata sulia na mauriꞋa firi neꞋeri Ꞌi naꞋo neꞋe God kwatea fuamuꞋa. 11 Sulia na AnoꞋi ru sa Jesus Christ ka teo naꞋa ada, ma ka faꞋataꞋinia fasi na Christ ke baꞋa nonifii sui mala nia ka fiꞋi ꞋinotoꞋa. Ma kira ka sasi Ꞌuana daoꞋa toꞋona na kaidaꞋi faꞋuta neꞋe na Christ ke dao maꞋi, ma tae neꞋe ke fuli ana kaidaꞋi nia dao maꞋi. 12 Ma God ka faꞋataꞋinia fuana na profet neꞋeri ki fasi na ru neꞋeri ki noaꞋa kasi fuli Ꞌua ana kaidaꞋi kira tua saena magalia, bore ma niꞋi ke baꞋa fuli burina, ana kaidaꞋi neꞋe kamu tua ana. Kira fata sulia ru ki neꞋe kamu rongoꞋi ana kaidaꞋi ti ngwae kira faꞋatalo Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Na AnoꞋi ru Abu neꞋe God kwatea maꞋi faꞋasia Ꞌi langi, nia naꞋa neꞋe ka kwatea na ngwae neꞋeri fasi Ꞌiri kika faꞋatalo Ꞌani ngasingasiꞋanga nia. Ma na Ꞌainsel ki bore, kira oga kika sai leꞋa logo ana sulia na mauriꞋa firi neꞋe nia leꞋa ka tasa.

Na tuaꞋa abu

13 Muke lialia, ma muke manata saga. Muke manata toꞋo sulia God ke baꞋa Ꞌofe kamu ana kaidaꞋi sa Jesus Christ ke dao maꞋi. 14 Muke roꞋosulia God, ma noaꞋa kamu kasi leka sulia na kwaiogaiꞋanga neꞋe kamu toꞋo ani ana kaidaꞋi ba kaumulu Ꞌiri sai Ꞌua ana na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. 15 Bore ma, muke abu faꞋinia ru ki taꞋifau neꞋe kaumulu sasiꞋi, diꞋia God nia fili kamu, nia abu. 16 Sulia saena KerekereꞋa Abu God nia saea, “Muke abu, sulia nau ku abu.”

17 Ma kaumulu saea God Ꞌani “MaꞋa” ana kaidaꞋi kamu foꞋo. Ma muke manata logo toꞋona neꞋe nia ke baꞋa matalangaꞋinia ngwae ki taꞋifau fuana na ru neꞋe kira sasiꞋi ki, ma noaꞋa nia kasi Ꞌinifilifili ana ta ngwae. Nia neꞋe, muke fuꞋusi doe ana niaꞋa ana kaidaꞋi neꞋe kamu tua diꞋia ngwae kwaita Ꞌi saena na magalia neꞋe. 18 Kaumulu saiana ka sui naꞋa, God nia foli olitaꞋi kamu Ꞌani na ru doe liu, fasi Ꞌiri ke loge kamu faꞋasia na abulaꞋa ꞋoꞋo ki faꞋasia na koꞋo kamu ki. God ka foli olitaꞋi kamu Ꞌani na ru neꞋe liufia silva nama gol. 19 God nia foli olitaꞋi kamu Ꞌani na maelana sa Jesus Christ neꞋe diꞋia ta kala sipsip neꞋe leꞋa taꞋifau fuana na kwaisuꞋusiꞋanga Ꞌani. 20 God ka fili nia naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋo mala ana saungaꞋilana na magalia. Ma ana kaidaꞋi neꞋe naꞋa, ana faꞋi asoa Ꞌisi ki, sa Jesus Christ dao naꞋa maꞋi Ꞌiri ka faꞋamauri kamu. 21 Ma osiꞋana sa Jesus Christ, kamu ka faꞋamamana ana God neꞋe nia taꞋea faꞋasia na maeꞋa ma ka faꞋa ꞋinotoꞋa, Ꞌiri faꞋamamanaꞋanga kamu ma na fitoꞋonga kamu ka babatoꞋo ana God.

22 Ma sulia neꞋe kamu roꞋosulia naꞋa faꞋamanataꞋanga mamana, ma muka faꞋasikasika kamu talamuꞋa naꞋa faꞋasia na abulaꞋanga taꞋa kamu ki, nia neꞋe muka alafe mamana fuamuꞋa kwailiu na ngwae neꞋe kamu faꞋamamana. OsiꞋana ꞋunaꞋeri, muke faꞋangasingasia naꞋa na alafeꞋanga fuamuꞋa kwailiu. 23 Kaumulu futa faolu ana God neꞋe noaꞋa kasi mae, niaꞋa neꞋe na MaꞋa kamu. Ma kamu futa faolu Ꞌani na fatalana God neꞋe tua tari ma noaꞋa kasi sui. 24 Sulia neꞋe KerekereꞋa Abu nia fata Ꞌuri,

“Na ngwae ki taꞋifau goꞋo kira diꞋia na laua, ma na kwangaꞋa kira ka diꞋia na takana Ꞌai kwasi.

Sulia na laua ka kuku, ma na takana ka Ꞌasia.

25 Bore ma na fatalana God tua tua firi.”✡

Ma fatalana neꞋeri neꞋe na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe kira faꞋarongo naꞋa Ꞌani fuamuꞋa.

2

1 Aia, sulia kaumulu futa faolu ꞋunaꞋeri, muke tua faꞋasia na abulaꞋanga taꞋa ki taꞋifau. Ma muke tua faꞋasia na sokeꞋa, ma abu ꞋoloꞋoloꞋa, ma na kwaimamagolaiꞋanga, ma alaꞋanga taꞋa ki. 2 Muke diꞋia ngela tiꞋitiꞋi ki neꞋe kira susu Ꞌua, ma kira ka oga liua susuꞋa ana kaidaꞋi ki taꞋifau. ꞋUnaꞋeri logo, nia leꞋa fuana muke oga na fatalana God fasi Ꞌiri neꞋe faꞋamamanaꞋanga kamu ka bulao ngasingasiꞋa ma God ka faꞋamauri kamu. 3 DuꞋungana kaumulu sai leꞋa naꞋa ana na Aofia nia sasi leꞋa liu naꞋa fuamuꞋa.

KuluꞋa na fikutaꞋi ngwae abu God

4 ꞋIu, muke leka maꞋi siana sa Jesus, neꞋe nia mauri firi. Sa Jesus nia diꞋia ta fau mauri ni saungaꞋi luma Ꞌanga ba na ngwae saungaꞋi luma ki kira Ꞌaila Ꞌania, bore ma niaꞋa na ngwae neꞋe God filia sulia nia leꞋa ka tasa. 5 KamuꞋa logo diꞋia na fau mauri ki, ma muke alaꞋania God ka saungaꞋinia luma nia Ꞌani kamu. Ma muke baꞋa diꞋia na fata abu God neꞋe kamu leka rao Ꞌi saena luma abu neꞋeri, ma muke foꞋosi Ꞌani ru abu ki neꞋe God nia oga. Kamu ke baꞋa ꞋunaꞋeri, sulia sa Jesus Christ. 6 OsiꞋana saena KerekereꞋa Abu ba God saea,

“Lia basi, nai baꞋa filia ma nai alua taꞋi gwaꞋi fau saena fanoa Ꞌi Sion.

Ma nia naꞋa neꞋe fau talingaꞋi leꞋa neꞋe faꞋangasia na luma.

Ma na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana niaꞋa, noaꞋa kira kasi liadila osiꞋana niaꞋa.”✡

7 Ma na fau neꞋe ka leꞋa liu fuamuꞋa neꞋe kaumulu faꞋamamana. Bore ma fuana sa tai neꞋe noaꞋa kira kasi faꞋamamana ana, kira faꞋataꞋinia na KerekereꞋa Abu ba saea,

“Na fau ba na ngwae saungaꞋi luma ki kira Ꞌaila Ꞌani, nia naꞋa neꞋe fau talingaꞋi leꞋa neꞋe faꞋangasia na luma.”✡

8 Ma KerekereꞋa Abu fata laꞋu sulia fau baera ka Ꞌuri,

“Ma na ngwae ki kike baꞋa firute ana, ma kike Ꞌasi ana.”✡

Kira ka firute ana sulia noaꞋa kira kasi faꞋamamana ana fatalana God, ma kira ka firute osiꞋana neꞋe God naia ru neꞋeri ke fuli nama ꞋunaꞋeri fuada.

9 Bore ma kamu niniꞋa na ngwae neꞋe God nia filida naꞋa ki. KamuꞋa neꞋe na fata abu ana na Aofia ki. Ma kamu naꞋa neꞋe fikutaꞋi ngwae abu God. Nia fili kamu Ꞌuana faꞋataloꞋa Ꞌani raoꞋa leꞋa nia ki. Ma nia ka sae kamu faꞋasia na rorodoꞋa Ꞌuana Ꞌi saena na madakoꞋanga leꞋa nia.

10 Ana kaidaꞋi sui naꞋa maꞋi, kamu noaꞋa laꞋu na ngwae God ki. Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, kamuꞋa neꞋe ngwae nia ki naꞋa. Ma ana kaidaꞋi niniꞋa sui naꞋa kwau, noaꞋa kamu kasi saiana kwaimanataiꞋanga God, ma ana kaidaꞋi neꞋe, muka ngalia naꞋa na kwaimanataiꞋanga nia.

Ngwae rao God ki

11 Kwaima nau kina, ana kaidaꞋi kamu tua Ꞌua saena magalia neꞋe, kamu diꞋia ngwae kwaita sulia na fanoa mamana kamu, nia Ꞌi langi. Ma sulia na ru neꞋeri, nau ku gani kamu, muke abula faꞋasia na kwaiogaiꞋanga taꞋa ana noni. OsiꞋana na kwaiogaiꞋanga taꞋa neꞋeri ki, kira fuꞋa faꞋinia na mauriꞋa faolu kamu. 12 Na tuaꞋa kamu ki ka leꞋa taꞋifau Ꞌi safitana toꞋolamuꞋa faꞋida neꞋe kira abu faꞋamamana. Sui buri Ꞌana kira fafi kamu Ꞌani abula taꞋangaꞋa, kira ke lisia na raoꞋa leꞋa kamu ki, ma kira ke baꞋatafea God ana faꞋi Asoa nia ke dao maꞋi ana.

13 Ma sulia kamu na ngwae ana na Aofia ki, muke roꞋosulia na taki ki faꞋasia na ngwae doe ki saena magalia neꞋe. Muke roꞋosulia na taki ki faꞋasia na tatalafaꞋa doe Ꞌi Rom, 14 ma na gwaungaꞋi ngwae neꞋe nia ka filida fuana kwatelana matalangaꞋinga fuana sa tai neꞋe kira abula taꞋa, ma kika baꞋatafea sa tai faꞋida neꞋe na abulaꞋanga kira ka leꞋa. 15 OsiꞋana God nia oga muke sasia naꞋa ru leꞋa ki Ꞌiri muke faꞋanotoa na alaꞋanga ꞋoꞋo ana ngwae boleboleꞋa ki neꞋe kira fata sauli kamu. 16 Muke tua diꞋia ngwae kira tua sakadola ki. Bore ma noaꞋa kamu kasi fia fasi nia bolo fuana neꞋe muke abula taꞋa sulia kamu tua sakadola. Muke tua diꞋia ngwae ba rao fuana God. 17 Muke fuꞋusi doe ana ngwae ki taꞋifau, ma muke alafe fuana na ngwae faꞋamamana ki, ma muke fuꞋusi doe ana God, ma muke fuꞋusi doe ana ngwae tatalafaꞋa doe Ꞌi Rom logo.

Ngwae rao ꞋoꞋo ki

18 KamuꞋa na ngwae rao ꞋoꞋo ki, muke roꞋosulia na fatalana na ngwae ꞋaꞋana kamu ki, ma muke faꞋadoeda. Muke sasi ꞋunaꞋeri fuana ngwae ki taꞋifau neꞋe gwaungaꞋi Ꞌusi kamu, noaꞋa laꞋu fuana sa tai goꞋo Ꞌana neꞋe kira Ꞌofe kamu, bore ma fuana sa tai bore Ꞌana neꞋe kira silolongaꞋi kamu logo. 19 DuꞋungana God ke baꞋa faꞋaleꞋa kamu diꞋia kamu dao toꞋona nonifiiꞋanga osiꞋana kamu sasia na kwaiogaiꞋanga nia, ma noaꞋa laꞋu sulia kamu sasia ta ru taꞋa. 20 KwaiaraꞋanga tae neꞋe muke baꞋa ngalia, si diꞋia kira ulasi kamu fafia tae neꞋe kamu sasia ka taꞋa? NoaꞋa! Bore ma diꞋia kamu nonifii duꞋungana neꞋe kamu sasia ru neꞋe saga, God ke baꞋa faꞋaleꞋa kamu duꞋungana. 21 Ma God ka sae kamu Ꞌuana nonifiiꞋanga ꞋunaꞋeri. Sulia sa Jesus Christ Ꞌana talana neꞋe nonifii Ꞌiri ka faꞋamauri kamu, ma ꞋunaꞋeri nia ka alua naꞋa faꞋataꞋilana fuamuꞋa Ꞌiri muke ili nama sulia neꞋe nia tua Ꞌani. 22 Sa Jesus noaꞋa kasi fulia ta ru neꞋe taꞋa, ma nia kasi saea ta ru ꞋosoꞋoso. 23 Ma kaidaꞋi kira fata buri tolingaꞋi ana, noaꞋa nia kasi olisida Ꞌani ta alaꞋanga taꞋa. Ma kaidaꞋi nia ka nonifii, noaꞋa nia kasi faꞋamaꞋuda goꞋo Ꞌani ta alaꞋanga. Nia ka fitoꞋo goꞋo ana God neꞋe nia giosida Ꞌani ꞋoloꞋoloꞋa. 24 Ma sa Jesus Christ talana ka ngalia naꞋa abula taꞋangaꞋa kia ki Ꞌani nonina ana Ꞌai rara folo, fasi Ꞌiri kuke faꞋasia naꞋa abula taꞋangaꞋa kia ki, ma kuke tua Ꞌani falafala saga. Ma nia ka gura kia Ꞌani na nonifiiꞋanga nia. 25 Ma ana kaidaꞋi ba sui naꞋa kwau, kaumulu diꞋia na sipsip neꞋe kira leka rora faꞋasia na ngwae ni folo kira. Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe, kaumulu oli siana sa Jesus Christ, na ngwae neꞋe lia sulia na mangomuꞋa, diꞋia ta ngwae ba lia sulia na sipsip nia ki.

3

ꞋAfe ki

1 ꞋUnaꞋeri logo, kamu na Ꞌafe ki, muke roꞋosulia nama fatalana araꞋi kamu ki, Ꞌiri diꞋia ti ngwae ada noaꞋa kira kasi faꞋamamana ana fatalana God, kike baꞋa faꞋamamana goꞋo Ꞌada sulia na abulaꞋanga leꞋa kamu ki. Sui bore Ꞌana noaꞋa kamu kasi faꞋatalo Ꞌua fuada, kike baꞋa faꞋamamana, 2 sulia kira lisia na abulaꞋanga kamu neꞋe saga ma muka fuꞋusi doe ana God. 3 Aia, kamu kini ki, noaꞋa kamu kasi sasi Ꞌuana na kwangaꞋa kamu ka leka maꞋi faꞋasia na bula ifuꞋanga kamu ki, nama na saꞋingilana ru ngwasinasina ki, nama toroꞋa Ꞌani toro leꞋa ki neꞋe liulada doe liu ki. 4 Bore ma lisilamuꞋa ka kwanga lala Ꞌani falafala leꞋa kamu ki neꞋe leka maꞋi faꞋasia saena mauriꞋa kamu ki. Na falafala kamu fuana gerelana ngwae ki, ma fata aroaroꞋa, sulia nia neꞋe na abulaꞋanga God nia oga. Ma na sasia leꞋangaꞋa ꞋunaꞋeri, nia noaꞋa kasi taꞋa ana kaidaꞋi kamu ngwaro naꞋa. 5 OsiꞋana kaidaꞋi Ꞌi naꞋo, na kini abu neꞋe kira faꞋamamana ana God, kira kwate ma kira ka lia kwanga Ꞌani roꞋongaꞋa sulia na fatalana araꞋi kira ki. 6 Ma Ꞌi Sera nia ꞋunaꞋeri. Nia roꞋosulia sa Abraham, ma ka saea Ꞌani ngwae ꞋaꞋana nia. Ma kamuꞋa logo, si diꞋia kamu kasi alaꞋania ta ngwae ka faꞋamaꞋu kamu faꞋasia sasilana ru saga ki, kamu ke diꞋia logo Ꞌi Sera.

AraꞋi ki

7 Ka ꞋunaꞋeri logo fuamuꞋa na araꞋi ki, muke sai leꞋa ana neꞋe na Ꞌafe kamu ki kira ngwataꞋutaꞋu ka liufi kamu, ꞋunaꞋeri neꞋe muke tua faꞋinida, ma muke sasi leꞋa fuada. Muke fuꞋusi doe ada, osiꞋana God kwatea naꞋa mauriꞋa faolu fuada diꞋia logo kamuꞋa. Muke sasia na ru leꞋa neꞋeri Ꞌiri ta ru kasi tataꞋe suꞋusia na foꞋongaꞋa kamu ki Ꞌuana God.

Muke alafe fuamuꞋa kwailiu

8 Aia, nau ku toꞋo Ꞌua ana ti ru laꞋu Ꞌiri nau ku saea fuamuꞋa. Nia leꞋa fuana na liamuꞋa ka alua taꞋi ru. Muke alafe fuamuꞋa kwailiu diꞋia bara ngwae asina, ma muke kwaima fuamuꞋa kwailiu ma muke enoeno. 9 NoaꞋa kamu kasi olisia taꞋangaꞋa Ꞌani na taꞋangaꞋa. Ma diꞋia ta ngwae ka taofi kamu, noaꞋa kamu kasi olisia Ꞌani kwaitaofiꞋanga. Bore ma, muke olisia lala Ꞌani ganilana God fuana na faꞋaleꞋalana. Muke sasi ꞋunaꞋeri, sulia ana kaidaꞋi God sae kamu, nia eta fataꞋa Ꞌani neꞋe nia ke baꞋa faꞋaleꞋa kamu. 10 Sulia na KerekereꞋa Abu ba saea,

“Sa tai bore Ꞌana neꞋe ka oga na maurilana saena magalia neꞋe ka leꞋa ma ka saeleꞋa, nia leꞋa fuana noaꞋa nia kasi fata taꞋa ma noaꞋa kasi soke.

11 Ma nia ka abula faꞋasia na sasilana ru taꞋa ki, ma na abulalana ka leꞋa.

Ma nia ka sasi ngasingasiꞋa Ꞌuana tuaꞋa Ꞌani aroaroꞋanga.

12 OsiꞋana God ke lia sulia na ngwae neꞋe tualada saga ki, ma nia ka fafarongo Ꞌuana na foꞋongaꞋa kira ki.

Bore ma na ngwae neꞋe abulalada taꞋa ki, nia ke tataꞋe saulida.”✡

NonifiiꞋanga sulia na fuli ruꞋa saga

13 NoaꞋa ta ngwae kasi sasia ta tae neꞋe ke taꞋa amuꞋa, diꞋia neꞋe abulaꞋanga kamu leꞋa goꞋo Ꞌana. 14 Ma sui bore Ꞌana diꞋia muke nonifii osiꞋana kamu sasia na ru saga ki, God ke baꞋa faꞋaleꞋa kamu. NoaꞋa kamu kasi maꞋu Ꞌani ta ngwae, ma noaꞋa kamu kasi manata Ꞌabera. 15 Bore ma muke fuꞋusi doe ana sa Jesus Christ sulia nia neꞋe na Aofia fafi maurilamuꞋa. Ma muke sasi akaꞋu ana kaidaꞋi ki taꞋifau Ꞌuana olisilana sa tai neꞋe ke saefilo Ꞌuri amuꞋa, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko faꞋamamana ana sa Jesus?” Ma kaidaꞋi kamu alaꞋa sulia na faꞋamamanaꞋanga kamu, muke fata enoeno goꞋo amuꞋa, ma muke fuꞋusi doe logo ada. 16 Ma muke tua faꞋasia na abulaꞋanga taꞋa, fasi Ꞌiri diꞋia ti ngwae kira fata taꞋa sulia na abulaꞋanga leꞋa kamu na fafarongo sa Jesus Christ ki, kike baꞋa Ꞌeke sulia na ru neꞋe kira saeꞋe ki. 17 DiꞋia na kwaiogaiꞋanga God neꞋe kamu ka nonifii, nia taꞋi leꞋa neꞋe muke nonifii osiꞋana na abulaꞋanga leꞋa kamu, ka liufia diꞋia muke nonifii sulia na abulaꞋanga taꞋa kamu ki.

18 Sa Jesus Christ nia nonifii ma ka mae naꞋa Ꞌuana lafulana abula taꞋangaꞋa ki taꞋifau, ma noaꞋa kasi baꞋa mae laꞋu. Sui bore Ꞌana nia na ngwae saga, nia ka mae fuamuꞋa na ngwae neꞋe abulalamuꞋa taꞋa ki, fasi Ꞌiri nia ka talaꞋi kamu siana God. Ma kira ka saungia nonina sa Jesus Christ ana Ꞌai rara folo, bore ma God nia faꞋamauria Ꞌani AnoꞋi ru Abu. 19 Ma na mangona ka leka siana mangoꞋi ru ki neꞋe kira tua saena lokafo, ma nia ka faꞋarongo Ꞌani fuada neꞋe nia liufida naꞋa. 20 Na mangoꞋi ru neꞋeri ki kira na ngwae neꞋe mae Ꞌua naꞋa Ꞌi naꞋo, ana kaidaꞋi sa Noa saungaꞋinia na faka doe. Kira kasi roꞋosulia God. Bore ma nia mabetau faꞋi kira leleka ka dao ana kaidaꞋi sa Noa nia faꞋasuia na faka doe baera. KaidaꞋi nia faꞋasuia naꞋa faka neꞋeri, kwalu ngwae ki goꞋo neꞋe kira leka saena ma na kafo ka ngalida faꞋasia kwaꞋikwaꞋinga God. 21 Na kafo neꞋe, nia diꞋia faꞋataꞋilana ana siu abuꞋanga neꞋe saiana ke faꞋamauri kamu ana kaidaꞋi neꞋe. Ma na siu abuꞋanga neꞋeri noaꞋa laꞋu fuana faꞋasikasika lana na nonimuꞋa Ꞌani na kafo, bore ma siu abuꞋanga faꞋataꞋinia kamu gania God Ꞌiri nia ka lafua na taꞋangaꞋa kamu ki ma ka faꞋasikasika maurilamuꞋa. Ma na siuabuꞋanga neꞋeri ka faꞋamauri kamu sulia na tataꞋelana sa Jesus Christ. 22 Sa Jesus ka oli naꞋa Ꞌuana Ꞌi langi, ma kaidaꞋi neꞋe nia ka tua naꞋa Ꞌi bali ꞋoloꞋolo ana God, ma God ka alu nia ka gwaungaꞋi naꞋa fafia na Ꞌainsel ki taꞋifau neꞋe ngasingasiꞋa ma mamanaꞋanga Ꞌi langi.

4

Na mauriꞋa faolu

1 Kamu saiana neꞋe kaidaꞋi sa Jesus Christ nia tua saena magalia, nia nonifii. Ma osiꞋana nia ꞋunaꞋeri, kamuꞋa logo muke sasi akaꞋu fuana nonifiiꞋanga. Sulia na ngwae neꞋe nia nonifii ꞋunaꞋeri, nia kasi oga abula taꞋangaꞋa. 2 Nia neꞋe, talaꞋae ana kaidaꞋi neꞋe ka oli ꞋalaꞋa, muke suꞋungengea na kwaiogaiꞋanga taꞋa kamu ki, bore ma muke roꞋo lala sulia na kwaiogaiꞋanga God. 3 KaidaꞋi sui naꞋa kwau, abulaꞋanga kamu ki diꞋia na ngwae baliburi ki. Ana kaidaꞋi neꞋeri kamu ala naꞋa Ꞌania maurilamuꞋa fuana kakabaraꞋanga, ma na kwaiogaiꞋanga taꞋa ki, ma na kwaꞋu lilingaꞋanga, ma na fafangaꞋa taꞋa ki. Ma God ka saetaꞋa logo fuamuꞋa sulia kaumulu foꞋosia na gwari Ꞌai doriꞋi ki. 4 Ma ana kaidaꞋi neꞋe, ngwae baliburi ki kira Ꞌarefo, duꞋungana noaꞋa kamu kasi Ꞌado faꞋinida Ꞌani ru taꞋa kira sasiꞋi ki. Nia neꞋe, kira ka saea alaꞋanga taꞋa ki suli kamu. 5 Bore ma God liangaꞋi kira ana ta asoa fuana kike alaꞋa sulia na ru ki taꞋifau neꞋe kira sasiꞋi. Ma God ka sasi akaꞋu fuana matalangaꞋilana ngwae mauri ma ngwae neꞋe kira mae naꞋa ki. 6 Ma nia neꞋe ngwae ki kika faꞋarongo Ꞌani na FaꞋarongoꞋa LeꞋa fuana na ngwae neꞋe kira mae naꞋa ki. Ana kaidaꞋi kira mauri Ꞌua, na ngwae baliburi ki matalangaꞋinida, bore ma Ꞌi niniꞋari na mangoda mauri faꞋinia God.

Ngwae ki muke rao saga Ꞌani kwateꞋa God ki

7 KaidaꞋi fuana ru ki taꞋifau ka funu, nia karangi naꞋa. Nia neꞋe, muke dau suli kamu talamuꞋa, ma muke lialia, Ꞌiri muke bolo fuana na foꞋongaꞋa. 8 Na ru talingaꞋi ka tasa ana na ru ki taꞋifau neꞋe muke alafe mamana fuamuꞋa kwailiu, osiꞋana diꞋia ta ngwae nia alafe ꞋunaꞋeri, nia talangwaraꞋu fuana nia ke rufuanata ana sa tai neꞋe fulia ta ru taꞋa amuꞋa. 9 Muke kwalo kamu kwailiu Ꞌi saena luma kamu ki, ma muke tua faꞋasia na ngunungunu buri Ꞌanga kaidaꞋi kamu kwaloa ngwae ki.

10 God ka kwatea naꞋa sai Ꞌi ruꞋanga matamata ki fuamuꞋa ngwae neꞋe kamu faꞋamamana ana sa Jesus Christ. Ma God ka oga fasi taꞋi taꞋi ngwaeꞋa amuꞋa, muke kwaiꞋafi amuꞋa kwailiu Ꞌani na saiꞋi ruꞋanga neꞋeri. 11 Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe God kwatea sai Ꞌi ruꞋanga fuana na faꞋatalongaꞋinga, nia ke fatataloꞋania fatalana God. Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe God ka kwatea sai Ꞌi ruꞋanga fuana kwaiꞋafiꞋanga, nia ke kwaiꞋafi Ꞌani ngasingasiꞋanga neꞋe God kwatea fuana, fasi Ꞌiri Ꞌani ru ki taꞋifau neꞋe mulu sasiꞋi, God ke baꞋa ngalia baꞋatafeꞋa sulia sa Jesus Christ. Ma sa Jesus ka ꞋinotoꞋa liu ma ka toꞋo ana na ngasingasiꞋanga tutua firi. ꞋIu ke ꞋunaꞋeri.

FitoꞋo ana God ana kaidaꞋi muke nonifii

12 Kwaima leꞋa nau ki Ꞌae, noaꞋa kamu kasi Ꞌarefo ana ta ilitoꞋonga neꞋe kamu nonifii Ꞌani. Sulia na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus Christ, kira saiana liuꞋa saena ꞋafitaꞋiꞋanga Ꞌoro ki. 13 Nia leꞋa fuana muke saeleꞋa amuꞋa sulia kamu Ꞌado faꞋinia sa Jesus Christ ana nonifiiꞋanga nia, Ꞌiri muke baꞋa saeleꞋa ka tasa ana kaidaꞋi sa Jesus Christ ke dao maꞋi Ꞌani ꞋinotoꞋanga nia. 14 ꞋOilakiꞋa fuamuꞋa diꞋia kira ka Ꞌoidorole Ꞌani kamu sulia kamuꞋa neꞋe ngwae fafarongo sa Jesus Christ ki, duꞋungana nia faꞋataꞋinia naꞋa AnoꞋi ru Abu ꞋinotoꞋa God ka tua faꞋi kamu. 15 DiꞋia ta ngwae amuꞋa ka saungwae, nama nia neꞋe ngwae bilibili, nama ta ngwae neꞋe sasia kwalukaela ru taꞋa matamata ki, nama ta ngwae ba liu goꞋo Ꞌana Ꞌuana faꞋalilana ru ti ngwae, tama nia bolo faꞋinia nia ka nonifii. 16 Bore ma diꞋia kamu nonifii sulia kamu faꞋamamana ana sa Jesus Christ, noaꞋa kamu kasi Ꞌeke Ꞌani. Muke baꞋatafea lala God, osiꞋana kira sae kamu Ꞌani “Na ngwae sa Christ ki.”

17 KaidaꞋi fuana etangilana na matalangaꞋinga ke dao naꞋa maꞋi. Ma God ke matalangaꞋinia basi na ngwae nia ki etaeta. Ma diꞋia nia ke matalangani basi ngwae nia ki, nia ke baꞋa faꞋangasingasia naꞋa kwaꞋikwaꞋinga nia ana kaidaꞋi nia ke faꞋasuia kwaꞋikwaꞋinga nia ana ngwae ki neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ana FaꞋarongoꞋa LeꞋa nia. 18 Sulia neꞋe KerekereꞋa Abu ba fata sulia kaidaꞋi God ke baꞋa matalangaꞋinia ngwae ki ka Ꞌuri,

“DiꞋia nia ꞋafitaꞋi fuana ngwae saga ki kira ka mauri, nia ꞋafitaꞋi ka tasa naꞋa fuana ngwae taꞋa neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ana God.”✡

19 Nia neꞋe, diꞋia kamu nonifii sulia naꞋa kwaiogaiꞋanga God fuamuꞋa, muke alua naꞋa mauriꞋa kamu saena limana God neꞋe nia saungaꞋi kamu, sulia nia ke lia sulia kamu. Ma muke inaꞋu ana sasilana ru leꞋa ki.

5

Na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki

1 Aia, nau ku fata fuamuꞋa ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki ana fikutaꞋi ngwae faꞋamamana. NauꞋa ta ngwae faꞋinaꞋonaꞋo logo, ma nau ku lisia nonifiilana sa Jesus Christ ka sui, ma nau kui baꞋa ꞋinotoꞋa faꞋinia ana kaidaꞋi nia ke oli maꞋi. Nia neꞋe, nau ku gani kamu, 2 muke lia leꞋa sulia ngwae neꞋe kira faꞋamamana ki. God nia aluda naꞋa saena limamuꞋa. Muke lia leꞋa sulida diꞋia ta ngwae lia sulia na sipsip nia ki. God oga muke sasia na raoꞋa neꞋeri sulia na maꞋudiꞋa kamu ki, ma noaꞋa laꞋu osiꞋana kamu fia fasi God ka oro kamu fuana. Nia leꞋa fuana muke lia sulida osiꞋana kamu oga Ꞌafilada, ma noaꞋa laꞋu neꞋe sulia kira foli kamu fuana. 3 Ma noaꞋa kamu kasi tuaraꞋinia na ngwae ki neꞋe God aluda saena limamuꞋa, bore ma muke talaꞋida Ꞌiri kike leka suli kamu Ꞌuana sasilana raoꞋa leꞋa ki. 4 Ma diꞋia kaumulu lia sulida ꞋunaꞋeri, sa Jesus neꞋe diꞋia na gwaungaꞋi ngwae ni lia sulia na sipsip, nia ke baꞋa kwatea na kwaiaraꞋa ꞋinotoꞋa neꞋe leꞋa firi fuamuꞋa, ana kaidaꞋi nia ke oli maꞋi.

5 Ma ꞋunaꞋeri logo, kamu na ngwae Ꞌalako ki, muke roꞋosulia ngwae ꞋaꞋana ki. Ma kamuꞋa taꞋifau neꞋe kamu faꞋamamana, muke enoeno Ꞌiri muke kwaiꞋafi amuꞋa kwailiu. Sulia na KerekereꞋa Abu ba saea,

“God ke tataꞋe saulia na ngwae neꞋe kira fata baꞋalafe ki, ma nia ka Ꞌofea na ngwae neꞋe kira enoeno ki.”✡

6 Nia neꞋe, muke enoeno ma muke roꞋosulia God neꞋe ngasingasiꞋa ka tasa, Ꞌiri nia ke faꞋadoe kamu ana kaidaꞋi Ꞌolea nia. 7 Ma muke alua naꞋa manata Ꞌabera Ꞌanga kamu ki taꞋifau saena limana, sulia niaꞋa tagi suli kamu.

8 Muke lialia, sulia sa Saetan, na malimae kamu, nia liu kwailiu goꞋo Ꞌana diꞋia ta ru mauri kwasi neꞋe saiana Ꞌanilana ngwae ki. Sulia sa Saetan oga liua faꞋalilamuꞋa. 9 Muke faꞋangasingasia na faꞋamamanaꞋanga kamu, ma muke kwaꞋisisinga Ꞌani sa Saetan, osiꞋana kamu saiana neꞋe ngwae faꞋamamana ki ana fanoa Ꞌoro ki saena magalia neꞋe, kira nonifii logo ꞋunaꞋeri diꞋia kamuꞋa. 10 Ma buri Ꞌana kamu nonifii ana kaidaꞋi dokodoko, God ke baꞋa faꞋafaolu kamu, ma nia ke faꞋangasingasi kamu Ꞌiri neꞋe faꞋamamanaꞋanga kamu kasi sui. God nia sae kamu naꞋa Ꞌiri muke Ꞌado faꞋinia sa Christ ma kamu ke ruꞋu saena na ꞋinotoꞋanga nia neꞋe noaꞋa kasi sui. God ka sae kamu fasi Ꞌiri muke tua ratai faꞋinia sa Christ ma muke ꞋinotoꞋa faꞋinia tuatua firi. 11 Ma nia ka tua Ꞌani ngasingasiꞋanga doe ka tua tua firi! ꞋIu ke ꞋunaꞋeri.

Na alaꞋanga leꞋa Ꞌisi ki

12 Sa Silas neꞋe Ꞌafi nau fuana keresilana na kerekereꞋa dokodoko neꞋe. Nia neꞋe na ngwai asina kia, sulia nia faꞋamamana ana sa Jesus Christ. Ma nau ku saiana neꞋe raoꞋa sa Silas, nia leꞋa taꞋifau. DuꞋungana tae nau ku kwatea na kerekereꞋa neꞋe fuamuꞋa fuana radulamuꞋa ma alaꞋanga sulia na kwaiꞋofeꞋanga mamana God. Aia, muke uu ngasi saena na alafeꞋanga neꞋeri.

13 Ma na ngwae neꞋe kira faꞋamamana saena fanoa Ꞌi Babilon, kira kwatea fata leꞋa leꞋa Ꞌanga kira fuamuꞋa. God neꞋe fili kira, diꞋia logo nia fili kamu. Ma sa Mark ka kwatea logo kwau na fata leꞋa leꞋa Ꞌanga nia ki fuamuꞋa. Nia diꞋia naꞋa ngela mamana nau. 14 Ma ana kaidaꞋi kaumulu lisi kamu kwailiu, muke faꞋataꞋinia na alafeꞋanga kamu fuamuꞋa kwailiu.

Nau ku foꞋo Ꞌiri kamuꞋa taꞋifau ngwae sa Jesus Christ ki, muke toꞋo ana aroaroꞋanga.

✡ 1:25 Aesea 40:6-8

✡ 2:6 Aesea 28:16

✡ 2:7 Sam 118:22

✡ 2:8 Aesea 8:14-15

✡ 3:12 Sam 34:12-16

✡ 4:18 Provebs 11:31

✡ 5:5 Provebs 3:34

2 Peter

1

2

3

Na Ruana KerekereꞋa FaꞋasia Sa Peter

Na ru doe neꞋe sa Peter nia manata Ꞌabera liu Ꞌani neꞋe fuana Kristin kika fonea raolana faꞋamanataꞋanga rora ki. Nia saea fuada kira ke dau ngasi nama ana alaꞋanga sulia God ma sa Jesus Christ. AlaꞋanga mamana neꞋe nia saka maꞋi ana ngwae neꞋe kira tala lisia sa Jesus, ma kira ka rongoa faꞋamanataꞋanga nia.

Ta taꞋi faꞋamanataꞋanga rora neꞋe sa Peter manata Ꞌabera Ꞌania, na alaꞋanga neꞋeri Ꞌuri, kira saea sa Christ noaꞋa kasi oli maꞋi. Sa Peter fata Ꞌuri, sa Christ kasi oli maꞋi Ꞌua, duꞋungana God nia oga noaꞋa ta ngwae kasi funu. God oga ngwae ki taꞋifau kira ke faꞋasia falafala ana taꞋangaꞋa, ma kira ka oli basi maꞋi siana.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

God nia fili kulu ka donga falafala nia ki & 1:1-21

Na faꞋamanataꞋanga rora ki & 2:1-22

Olilana maꞋi sa Christ & 3:1-18

1

1 NauꞋa sa Simon Peter, na ngwae rao ma na ngwae ni lifurongo sa Jesus Christ, nau ku kerekere fuamuꞋa. Sa Jesus Christ niaꞋa na God kia ma nia ka faꞋamauri kia. ꞋAni na ꞋoloꞋoloꞋa nia, nia kwate kamu ka faꞋamamana, diꞋia logo neꞋe nia sasia amiꞋa.

2 Nau ku foꞋo Ꞌiri God ke kwaiꞋofe amuꞋa ma ke kwatea aroaroꞋanga mamana fuamuꞋa sulia kamu saiana God ma na Aofia kia sa Jesus.

RiꞋa ma na filifiliꞋanga God

3 Kulu toꞋo ana ru ki taꞋifau neꞋe kulu boꞋoboꞋo Ꞌuani fuana tuaꞋa neꞋe donga falafala God ki. Na ru neꞋeri ki taꞋifau God neꞋe kwateꞋe Ꞌania ngasingasilana. God neꞋe nia tasa liu, ma ka leꞋa ma duꞋungana kulu sai leꞋa ana, nia laefi kulu fasi Ꞌiri kulu ka tua Ꞌania leꞋangaꞋa salilana nia. 4 ꞋUnaꞋeri nia ka kwatea na ru leꞋa liu ki fuaka neꞋe nia eta fataꞋa Ꞌani, fasi Ꞌiri neꞋe falafala kamu ki ke leꞋa diꞋia falafala God, ma muke saiana uuꞋa Ꞌusia na kwaiogaiꞋanga taꞋa ki ana magalia, neꞋe saiana faꞋali lamuꞋa.

5 Ma osiꞋana God kwatea naꞋa ru ki taꞋifau fuamuꞋa ꞋunaꞋeri, muke sasi ngangata Ꞌiri na faꞋamamanaꞋanga kamu ka ngasi. Ma muka sasia logo ru neꞋe ki: muke abula ꞋoloꞋolo, ma muke malingaꞋinia God, 6 ma muke dau sulia malitana mauriꞋa kamu talamuꞋa, ma muke lalifuꞋa saena kaidaꞋi ana ꞋafitaꞋi Ꞌanga, ma muke donga falafala God ki 7 faꞋinia na kwaimaꞋanga ma na alafeꞋanga kamu fuamuꞋa kwailiu. 8 Ma diꞋia na falafala Ꞌi ngwae neꞋeri ki ka doe saena maurilamuꞋa, ka ꞋunaꞋeri kamu ka totolia naꞋa sasilana ru leꞋa Ꞌoro ki sulia na saiꞋi ruꞋa kamu ana Aofia kia sa Jesus Christ. 9 Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe noaꞋa kasi toꞋo ana falafala Ꞌi ngwae neꞋe ki, nia diꞋia ta ngwae maa rodo, osiꞋana nia manata bura Ꞌani neꞋe God rufuanata naꞋa ana taꞋangaꞋa nia ki.

10 Nia neꞋe, sasiku kina Ꞌae, muke sasi ngangata Ꞌiri ka faꞋataꞋinia neꞋe God nia fili kamu, ma ka sae kamu Ꞌani ngwae nia ki. SasiꞋa ꞋunaꞋeri neꞋe noaꞋa kamu kasi firute ma muka Ꞌasi kamu, 11 ma God ke baꞋa kwalo kamu saena ꞋInotoꞋanga na Aofia kia sa Jesus Christ neꞋe faꞋamauri kia. Ma na ꞋinotoꞋanga neꞋeri tuatua kasi sui.

12 Sui bore Ꞌana kamu ka saiana taꞋifau na ru neꞋe ki, ma kamu ka faꞋamamana naꞋa ana faꞋamanataꞋanga mamana neꞋe kamu rongoa naꞋa, nia leꞋa fuana nau ku faꞋamanata toꞋo laꞋu amuꞋa ana kaidaꞋi Ꞌoro ki. 13 Sulia ana kaidaꞋi nau ku mauri Ꞌua saena magalia neꞋe, nau ku fia fasi nia leꞋa fuana nau ku saea laꞋu na ru neꞋe ki fuamuꞋa Ꞌiri noaꞋa kamu kasi manata bura Ꞌani. 14 OsiꞋana nau ku saiana noaꞋa kasi tau nau ku mae, diꞋia na Aofia sa Jesus Christ ka sae madako naꞋa ana fuaku. 15 Ma sulia ka ꞋunaꞋeri, nau ku rao ngasi Ꞌiri noaꞋa kamu kasi manata bura Ꞌani tae ki neꞋe nau ku faꞋamanata kamu Ꞌani, Ꞌi buri Ꞌana neꞋe nau ku mae.

Sa Peter lisia na raralana sa Jesus na Christ

16 Aia, ma ru neꞋe kami faꞋamanata Ꞌani sulia na daolana maꞋi na Aofia kia sa Jesus Christ Ꞌani ngasingasiꞋanga doe, nia noaꞋa laꞋu na ꞋaꞋemae ti ngwae kira boa goꞋo Ꞌada ki. Sulia kaimili talamiꞋa kami lisia nama na ꞋinotoꞋanga ma raralana. 17 Sulia kami tua faꞋinia Ꞌua naꞋa maꞋi ana kaidaꞋi God na MaꞋa nia kwatea naꞋa gwaungaꞋi Ꞌanga ma na ꞋinotoꞋanga fuana. Ma kami ka rongoa lingana God ngasingasiꞋa ka tasa nia fata Ꞌuri fuana, “Na ngela nau niniꞋa, neꞋe nau ku alafe liu ana, ma nau ku saeleꞋa liu sulia.” 18 Kami talamiꞋa mika rongoa lingana God faꞋasia Ꞌi langi, ana kaidaꞋi kami tua faꞋinia sa Jesus Ꞌi gwauna faꞋi ua abu baera.✡

19 Ma sulia ru neꞋeri, kaimili ka faꞋamamana ngasi naꞋa neꞋe na fatalana na profet ki sulia sa Christ nia mamana. Ma nia leꞋa fuana muke faꞋamamana logo Ꞌani. DuꞋungana na fatalana na profet neꞋeri ki, nia diꞋia na faꞋi unu neꞋe unu saena rodo, leleka ka dao ana asoa sa Christ ke sakatafangaꞋi laꞋu ma raralana ngwasinasina lana ka kwasu saena manatalamuꞋa. 20 Ma na ru doe ka tasa liu naꞋa neꞋe: Kamu ke malingaꞋinia nama neꞋe noaꞋa ta ru na profet ki kerekere sulia saena KerekereꞋa Abu ta alaꞋanga neꞋe fuli goꞋo maꞋi ada talada, 21 nama osiꞋana neꞋe kira oga kike alaꞋa sulia. OsiꞋana na alaꞋanga profet ki noaꞋa laꞋu faꞋasia manatana ngwae goꞋo Ꞌana, bore ma nia leka maꞋi faꞋasia God. Sulia na AnoꞋi ru Abu neꞋe nia talaꞋia na profet ki Ꞌua naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋo Ꞌiri kika saea na fatalana God.

2

Ngwae faꞋamanata ꞋosoꞋoso ki

1 Ana kaidaꞋi Ꞌua naꞋa maꞋi Ꞌi Israel, ti ngwae ꞋosoꞋoso kira dao maꞋi, ma kira ka saea kira neꞋe profet God ki. Ma ka ꞋunaꞋeri logo, ti ngwae kike baꞋa dao maꞋi, ma kike faꞋamanata kamu Ꞌani na sokeꞋa ki. Ma na faꞋamanataꞋanga kira ki ke baꞋa faꞋalia na faꞋamamanaꞋanga ti ngwae ki. Ma kike baꞋa faꞋamanata logo Ꞌani fasi sa Jesus, na ngwae neꞋe mae fuana faꞋamaurilada, noaꞋa laꞋu na Aofia mamana. Ma sulia na ru neꞋeri ki, ꞋaliꞋali goꞋo God ke baꞋa kwatea na kwaꞋikwaꞋinga fuada. 2 Sui ka ꞋunaꞋeri bore Ꞌana, ngwae Ꞌoro ki kike baꞋa leka sulia na abula taꞋangaꞋa kira ki. Ma sulia tae ki neꞋe kira sasiꞋi ka taꞋa, ti ngwae kike baꞋa fata faꞋalia na faꞋamanataꞋanga mamana neꞋe. 3 Ma na ngwae faꞋamanata ꞋosoꞋoso neꞋeri ki, kike baꞋa ngalia mani ana alaꞋanga ꞋosoꞋoso kira ki neꞋe kira soke kamu ꞋaniꞋi. Kike baꞋa sasi ꞋunaꞋeri, sulia kira guguta. Aia, tau naꞋa maꞋi God ka lisia naꞋa tae ki neꞋe kira sasiꞋi, ma nia ka sasi akaꞋu fuana na matalangaꞋilada faꞋinia na faꞋalilada.

4 OsiꞋana na Ꞌainsel ki Ꞌua naꞋa maꞋi neꞋe kira abula taꞋa, ma God ka kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuada, ma ka aluda saena kula ni kwaꞋikwaꞋinga, ma ka firi fafida Ꞌani kwalo Ꞌi salo, ma kira ka tua goꞋo Ꞌada Ꞌua Ꞌi neꞋeri saena rorodoꞋa. Kira kwaimasi ana faꞋi asoa ana matalangaꞋinga. 5 Ka ꞋunaꞋeri logo fuana na ngwae ki saena magalia ba kira tua Ꞌua naꞋa maꞋi, sulia neꞋe abulaꞋanga kira ki taꞋa liu ma noaꞋa kira kasi faꞋadufa God. God ka saungida Ꞌani kafo doe liu. TaꞋi taꞋifilia sa Noa goꞋo neꞋe God faꞋamauria faꞋinia na fiu ngwae ki logo. God ka faꞋamauri kira, osiꞋana sa Noa faꞋamanata sulia abulaꞋanga neꞋe ꞋoloꞋolo.

6 ꞋIu, ma God ka kwatea logo na kwaꞋikwaꞋinga fuana ngwae Ꞌi Sodom ma Ꞌi Gomora ki. Nia saungi kira Ꞌani mafula, fasi Ꞌiri ka faꞋataꞋinia fuana ngwae ki taꞋifau tae neꞋe ke baꞋa fuli fuana ngwae neꞋe kira aburongo ana niaꞋa ki. 7 Bore ma God faꞋamauria sa Lot, sulia sa Lot niaꞋa na ngwae saga, ma nia kasi oga na abulaꞋanga taꞋa ana ngwae neꞋe kira aburongo ana taki God ki. 8 Ma sa Lot neꞋe nia saga, nia tua faꞋinida, ma ka lisi kira, ma ka rongo kira sulia asoa, ma na liana ka figwanu liu sulia na abula taꞋalada. 9 Nia neꞋe, na Aofia saiana Ꞌafilana na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana niaꞋa ki, fasi Ꞌiri neꞋe ꞋafitaꞋiꞋanga ki noaꞋa kasi faꞋalida. Ma nia saiana ka kwatea logo na kwaꞋikwaꞋinga fuana ngwae taꞋa ki, leleka ka dao ana faꞋi asoa fuana na matalangaꞋinga mamana. 10 Ma nia ka kwatea na kwaꞋikwaꞋinga doe ka tasa fuana ngwae neꞋe kira roꞋosulia na kwaiogaiꞋanga taꞋa kira ki Ꞌani nonida, ma kira ka Ꞌaila Ꞌani na gwaungaꞋi Ꞌanga God.

Ma na ngwae ki neꞋe nau ku fata sulida neꞋe kira faꞋamanata Ꞌani sokea ki, kira fata baꞋalafe ma kira ka fata noniraꞋa liu. Ma noaꞋa kira kasi manata doe goꞋo ana anoꞋi ru ꞋinotoꞋa ki Ꞌi langi, ma kira ka inaꞋu ana fata buri tolingaꞋi Ꞌanga logo ada. 11 Aia, ma na Ꞌainsel ki bore, neꞋe kira toꞋo ana ngasingasiꞋanga doe liufia na faꞋamanata ꞋosoꞋoso neꞋeri ki, noaꞋa kira kasi fata faꞋalia goꞋo na anoꞋi ru ꞋinotoꞋa ki Ꞌi langi Ꞌani alaꞋanga Ꞌoidorole ꞋunaꞋeri ki Ꞌi naꞋona na Aofia. 12 Ma na faꞋamanata ꞋosoꞋoso neꞋe ki noaꞋa kira kasi manata sulia na tae ki neꞋe kira sasiꞋi. ꞋUnaꞋeri, kira ka diꞋia naꞋa ru mauri kwasi ki neꞋe kira bolo fuana daulada ma fuana saungilada. OsiꞋana neꞋe ngwae neꞋeri ki, kira ka fata Ꞌoidorole sulia ru neꞋe noaꞋa kira kasi saiana ki. ꞋUnaꞋeri, God ke saungida diꞋia na ru mauri kwasi ki. 13 Ma sulia na nonifiiꞋanga neꞋe kira sasia ana ngwae, God ke duꞋua logo Ꞌani nonifiiꞋanga. Na faꞋamanataꞋanga ꞋosoꞋoso neꞋe ki, fangalada doe, ma kira ka kwaꞋu, ma noaꞋa kira kasi dau sulia maurilada fuana fangaꞋa saena asoa ki. KamuꞋa niniꞋa, muke Ꞌeke liu kaidaꞋi kira fanga faꞋi kamu saena fikuꞋa kamu ki, sulia na abulalada taꞋa liu, ma kira saiana kike soke ana kaidaꞋi ki taꞋifau. 14 Ma na kaidaꞋi kira lisia na kini, kira ka oga kakabaralana. NoaꞋa kira kasi mamalo faꞋasia abula taꞋangaꞋa. Ma kika talaꞋia na ngwae neꞋe faꞋamamanaꞋanga kira ki ngwataꞋutaꞋu Ꞌani abula taꞋangaꞋa. Ma kira ka oga liua gugutaꞋanga. Ma osiꞋana na ru neꞋeri ki, God ka kwatea kwaꞋikwaꞋinga fuada. 15 Kira leka matamata faꞋasia na tala saga, ma kira ka leka Ꞌada sulia falafala taꞋa sa Balaam, na ngela sa Beor. Sulia sa Balaam✡ oga liua na mani neꞋe nia ke ngalia ana sasilana ru taꞋa ki. 16 Nia neꞋe God ka kwatea na dongki nia ka fata balufia Ꞌani lingalinga Ꞌi ru diꞋia ngwae. Ma kaidaꞋi sa Balaam na profet rongoa neꞋe dongki nia fata ꞋunaꞋeri, nia ka faꞋasia naꞋa abula boleboleꞋanga nia ki.

17 Aia, ma na ngwae neꞋe kira faꞋamanata Ꞌani na sokeꞋa, kira diꞋia goꞋo Ꞌada ta maꞋe kafo busu ba noaꞋa ta kafo saena ma ka langalanga. Ma kira ka diꞋia logo na gwaꞋi salo ba na iru irufia Ꞌiri na uta noaꞋa kasi toꞋo. Nia neꞋe God ka sasi akaꞋu ana lokafo rorodoꞋa fuada. 18 Kira tafeda talada ma na fatalada ka boleboleꞋa goꞋo Ꞌana. Ma ti ngwae neꞋe kira kakari alifaꞋi ka sui, ma kira ka talaꞋae kika rokisia na abulaꞋanga kira ki, ma noaꞋa kasi abula taꞋa faꞋinia na ngwae neꞋe kira rora ki. Ma na ngwae neꞋe kira faꞋamanata Ꞌani sokeꞋa, kira faꞋarora laꞋu ngwae neꞋeri ki Ꞌani na kwaiogaiꞋanga taꞋa ki Ꞌani nonida. 19 OsiꞋana na ngwae faꞋamanata neꞋeri ki, kira fata Ꞌuri fuada, “Kaimili fata alangaꞋi fuamuꞋa neꞋe muke aloge fasi Ꞌiri muke sasia amuꞋa ta ru bore Ꞌana neꞋe kamu oga sasilani ki.” Bore ma ngwae faꞋamanata neꞋeri ki talada noaꞋa kira kasi aloge. Kira diꞋia na ngwae rao ꞋoꞋo fuana na falafala taꞋa kira ki neꞋe faꞋalida. Sulia kwaiogaiꞋanga taꞋa kira ki gwaungaꞋi fafida, ma kira noaꞋa kasi mango faꞋasia fuli ru roraꞋa. 20 ꞋI naꞋo na ngwae faꞋamanata ꞋosoꞋoso neꞋeri ki kira saiana na Aofia kia sa Jesus Christ neꞋe faꞋamauri kia, ma kira ka kakari alifaꞋi faꞋasia na taꞋangaꞋa ki saena magalia neꞋe saiana faꞋalilada. Bore ma kira ka oli laꞋu Ꞌuana na sasilana taꞋangaꞋa kira ki ba kira sasiꞋi maꞋi Ꞌi naꞋo, fasi Ꞌiri neꞋe taꞋangaꞋa ki ka gwaungaꞋi fafida. Ma Ꞌi niniꞋari kira ka taꞋa ka liufia naꞋa kaidaꞋi neꞋe kira Ꞌiri sai Ꞌua ana sa Jesus Christ. 21 TaꞋi leꞋa nama Ꞌana fuada diꞋia noaꞋa kira kasi dao toꞋona na tala Ꞌuana ꞋoloꞋoloꞋa. Ma nia ka taꞋa liu naꞋa fuada neꞋe kira dao laꞋu toꞋona tala Ꞌuana ꞋoloꞋoloꞋa, ma kira ka abula laꞋu faꞋasia. Ma noaꞋa kira kasi roꞋosulia faꞋamanataꞋanga sa Jesus neꞋe God kwatea naꞋa fuada. 22 Kira ka faꞋataꞋinia mamana na alaꞋanga ba Ꞌuri ki, “Na kui oli ka Ꞌania logo tae neꞋe nia moataꞋinia.” Ma ta alaꞋanga laꞋu ka Ꞌuri, “Gwata neꞋe kira siufia nonina ka sui naꞋa, oli ka bunibuni laꞋu saena moꞋamoꞋa.”

3

Olilana maꞋi na Aofia

1 Kwaima leꞋa nau kina Ꞌae, ruana kaidaꞋi neꞋe nau ku kerekere naꞋa fuamuꞋa niniꞋa. DuꞋungana tae neꞋe nau ku keresia laꞋu kwau kerekereꞋa neꞋe fuamuꞋa osiꞋana nau ku oga faꞋamanata oliꞋa amuꞋa Ꞌuana ru neꞋeri ki, Ꞌasu Ꞌubani kamu kata manata rora. 2 Nau ku oga muke manata toꞋona alaꞋanga neꞋe profet abu ki ba Ꞌi naꞋo maꞋi, faꞋinia na faꞋamanataꞋanga na Aofia kia neꞋe faꞋamauri kia. Na ngwae ni lifurongo ki neꞋe kira fata faꞋataloꞋania fuamuꞋa, kira neꞋe saea na faꞋamanataꞋanga neꞋe fuamuꞋa.

3 ꞋIu, na ru doe neꞋe nau ku oga muke saiana ana faꞋi asoa Ꞌisi ki ba ti ngwae kike leka maꞋi, ma na kwaiogaiꞋanga taꞋa kira ki ana noni ba talaꞋi kira. Ma kira ka fata Ꞌoidorole Ꞌuri amuꞋa, 4 “Na Christ baera nia naꞋa Ꞌi faꞋi? Sulia nia eta fataꞋa nia ke baꞋa oli laꞋu maꞋi saena magalia neꞋe, bore ma noaꞋa nia kasi dao Ꞌua. Na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo etaeta kia ki kira mae naꞋa. Ma leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe, noaꞋa ta ru kasi rokisi goꞋo, talaꞋae maꞋi ana talaꞋaelana magalia leka ka dao Ꞌi taꞋena, na ru ki taꞋifau bolo goꞋo Ꞌana.”

5 Aia, ngwae neꞋe kira fata ꞋunaꞋeri ki, kira oga kike manata bura ana neꞋe God saungaꞋinia Ꞌi langi faꞋinia na magalia goꞋo Ꞌani fatalana. Nia saungaꞋinia na magalia Ꞌani na kafo, ma nia ka kwatea na magalia ka ruꞋu maꞋi faꞋasia na kafo. 6 Ma Ꞌani kafo logo, God ka takalongaꞋinia na magalia neꞋe ka tua Ꞌi naꞋo. 7 Aia, ma Ꞌani fatalana God logo, nia ka sasia na magalia neꞋe ka tua faꞋinia lalifuꞋanga masia kaidaꞋi nia ke baꞋa takalongaꞋinida Ꞌani mafula. Ana faꞋi asoa neꞋeri, God ke baꞋa matalangani na ngwae neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ana ki, ma ka takalongaꞋinida.

8 Aia, kwaima leꞋa nau kina Ꞌae, noaꞋa kamu kasi manata bura Ꞌani alaꞋanga ba Ꞌuri, taꞋi asoa diꞋia taꞋi toꞋoni faꞋi ngali ki Ꞌi maana God, ma taꞋi toꞋoni faꞋi ngali ki diꞋia logo taꞋi asoa Ꞌi maana God. 9 Nia neꞋe na Aofia noaꞋa kasi dole liu goꞋo fuana faꞋataꞋi mamanaꞋanga ana fatalana sulia olilana maꞋi, sui bore Ꞌana ti ngwae kira fia fasi nia ka dole mala Ꞌana. Bore ma na Aofia nia mabetau liu faꞋi kamu. Nia noaꞋa kasi oga ta ngwae ke funu. Bore ma nia oga liua ngwae ki taꞋifau kike kakari alifaꞋi faꞋasia na taꞋangaꞋa kira ki.

10 Ma faꞋi asoa neꞋe na Aofia ke oli maꞋi, nia ke dao maꞋi diꞋia ta ngwae bili, sulia na ngwae ki kike baꞋa lebe. Ma ana faꞋi asoa neꞋeri, kike baꞋa rongoa na lingalinga Ꞌi ru doe, ma na mamanga ke baꞋa sui. God ke baꞋa malangisia na ru ki taꞋifau saena mamanga Ꞌani mafula. Ma na magalia ma na ru ki taꞋifau goꞋo Ꞌi saena, niꞋi ke baꞋa noꞋana.

11 Ma osiꞋana God ke baꞋa malangisia ru neꞋeri ki ꞋunaꞋeri, muke manata leꞋa sulia na falafala kamu ki. Na abulaꞋanga kamu ke saga, ma muke roꞋosulia na kwaiogaiꞋanga God ki. 12 Ma muke kwaimasi ana faꞋi asoa neꞋe God ke matalangaꞋi maꞋi, ma muke sasi fasi Ꞌiri faꞋi asoa neꞋe ke dao ꞋaliꞋali maꞋi. Ana faꞋi asoa neꞋeri, God ke baꞋa takalongaꞋinia na mamanga ma na ru ki taꞋifau Ꞌi saena Ꞌani mafula. 13 Aia, ma kulu lialia masia na magalia faolu ma Ꞌi langi faolu neꞋe God ka eta fataꞋa Ꞌani fuaka. Ma na ngwae ki taꞋifau Ꞌi neꞋeri, kike roꞋosulia God.

14 ꞋIu, kwaima nau kina Ꞌae, kaidaꞋi muke kwaimasi Ꞌua goꞋo amuꞋa masia faꞋi asoa neꞋeri, muke sasi ngangata Ꞌuana sagalana abulaꞋanga kamu, Ꞌiri God noaꞋa kasi silolongaꞋi kamu fafia ta ru, ma kamu ka tua kwaima faꞋinia. 15 NoaꞋa kamu kasi manata bura Ꞌani duꞋungana tae neꞋe na Aofia ka mabetau faꞋi kamu, sulia nia oga fasi Ꞌiri muke kakari alifaꞋi Ꞌiri nia ke faꞋamauri kamu. Aia, osiꞋana ru neꞋeri logo ba ngwaefuta kia sa Paul nia kerekere fuamuꞋa sulia. God neꞋe kwatea liatoꞋonga fuana sa Paul Ꞌiri nia ka kerekere ꞋunaꞋeri. 16 Ana kerekereꞋa sa Paul ki taꞋifau, nia faꞋamanata sulia na ru neꞋeri ki. Ti ru neꞋe sa Paul faꞋamanata Ꞌani ki, niꞋi ꞋafitaꞋi fuana saiꞋa ani. Ma na ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi sai Ꞌi ru ma na faꞋamamanaꞋanga kira ki noaꞋa kasi ngasi, kika bulasia ru sa Paul saea ki, ma kira ka faꞋamanata Ꞌani na sokeꞋa sulia, diꞋia logo ba kira sasia ana ti bali ana KerekereꞋa Abu. Ma osiꞋana kira sasi ꞋunaꞋeri, God ke baꞋa kwatea na kwaꞋikwaꞋinga fuada.

17 ꞋIu kwaima nau ki Ꞌae, kaumulu saiana taꞋifau naꞋa na ru neꞋe ki. Nia neꞋe, muke lialia, Ꞌasu Ꞌubani muka fiꞋi faꞋamamana ana sokeꞋa neꞋe ngwae taꞋa ki kira faꞋamanata Ꞌani, ma na faꞋamamanaꞋanga kamu ki ka Ꞌasia. 18 Ma muke sasi Ꞌuana lalifuꞋanga Ꞌani ngalilana na alafeꞋanga na Aofia kia sa Jesus Christ neꞋe faꞋamauri kia, Ꞌiri muke baꞋa sai leꞋa ana. Kuke baꞋatafea ana kaidaꞋi neꞋe ma ka tua tua firi! ꞋIu ke ꞋunaꞋeri.

✡ 1:18 Matthew 17:1; Mark 9:2; Luke 9:28

✡ 2:15 Nambas 22:18; 24:13; 25:1-3; 31:16

1 John

1

2

3

4

5

Na Etana KerekereꞋa FaꞋasia Sa John

Na lifurongo sa John naꞋa neꞋe keresia buka neꞋe. NiaꞋa ta taꞋi ngwae ana akwala ma ro fafarongo ba sa Jesus ki, ma nia ba keresia logo FaꞋarongoꞋa LeꞋa sa John. Saena kerekereꞋa neꞋe, nia saea fuana ngwae faꞋamamana ki kike uu ngasi ana falafala God ki, ma kika madafia faꞋamanataꞋanga rora ki. Ana kaidaꞋi neꞋeri, ti ngwae ꞋosoꞋoso kira saea sa Jesus noaꞋa kasi koso maꞋi Ꞌani noniꞋi ngwae mamana. ꞋIu, sa John ka saea fuana ngwae faꞋamamana ki kike madafia faꞋamanataꞋanga rora kira ki. Sa John oga Kristin ki fuana dongalana faꞋamanataꞋanga sa Jesus Christ ba lifurongo ki alaꞋa naꞋa maꞋi sulia. Na lifurongo ba kiri, kira lisia naꞋa sa Jesus kaidaꞋi nia tua. Ma kira ka bolo fuana faꞋamanataꞋanga sulia.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

Sa Jesus Christ neꞋe na AlaꞋanga ana MauriꞋa & 1:1-10

Na alaꞋanga totongaꞋi sulia na alafeꞋanga & 2:1-17

Na Malimae sa Jesus Christ & 2:18-29

AlafeꞋanga fuamuꞋa kwailiu & 3:1-24

Na ngwae faꞋamanata ꞋosoꞋoso ki & 4:1-6

God faꞋataꞋinia fuakulu kuke alafe faꞋuta fuakulu kwailiu & 4:7-21

Na fitoꞋonga kulu ana sa Jesus liufia naꞋa magalia & 5:1-21

1

Sa Jesus Christ neꞋe na AlaꞋanga ana MauriꞋa

1 Nau ku kerekere kwau fuaumulu sulia na AlaꞋanga neꞋe kwatea mauriꞋa mamana. Na Christ naꞋa neꞋe AlaꞋanga ana MauriꞋa mamana neꞋeri. Ma nia tua mala maꞋi Ꞌua ana etangilana magalia. Bore ma kaidaꞋi neꞋe, kaimili lifurongo ki rongoa naꞋa, ma kami ka lisia naꞋa Ꞌani maamiꞋa. Ma kami ka sama naꞋa toꞋona Ꞌani na limamiꞋa. 2 Na MauriꞋa mamana neꞋe ka alua naꞋa na ngwae, ma kami ka lisia naꞋa. Nia neꞋe kami ka fata sulia, ma kami ka faꞋarongo kaumulu sulia na MauriꞋa firi neꞋe nia tua ni fuli faꞋinia God na MaꞋa. Ma God ka faꞋataꞋinia naꞋa Mauri mamana neꞋe fuaimili. 3 Kami lisia ma kami ka rongoa na Christ neꞋe na AlaꞋanga ana MauriꞋa mamana neꞋeri, ma kami ka faꞋarongo logo Ꞌani fuamuꞋa, fasi Ꞌiri muke fiku faꞋi kaimili saena na mauriꞋa neꞋe kami tua Ꞌani faꞋinia na MaꞋa ma sa Jesus Christ na Ngela nia. 4 Ma kami keresia na ru neꞋe ki kwau fuamuꞋa fasi Ꞌiri na saesaeleꞋa Ꞌanga kulu ke leka talau.

Abulalana God madakola taꞋifau

5 Ma na faꞋarongoꞋa neꞋe kami rongoa faꞋasia na Ngela God ma kami ka saea fuamuꞋa neꞋe Ꞌuri: God nia diꞋia na madakolaꞋanga osiꞋana nia leꞋa ka tasa liu, ma ka noaꞋa ta maꞋe rodo ana niaꞋa. 6 Ma diꞋia kuka saea fasi kulu fiku Ꞌado kwaima naꞋa faꞋinia God, ma kulu ka tua Ꞌua goꞋo Ꞌakulu saena maꞋe rodo, kulu ka soke liu Ꞌani fatalaka, ma falafala kulu ki ka Ꞌiri tua sulia mamanaꞋanga. 7 Bore ma diꞋia kulu tua sulia na mauriꞋa ana madakoꞋanga God, diꞋia God nia tua sulia na madakoꞋanga nia, ꞋunaꞋeri kulu fiku faꞋi kulu kwailiu, ma na maelana sa Jesus, na Ngela nia, ka faꞋasikasika kia faꞋasia na taꞋangaꞋa ki taꞋifau.

8 Ma diꞋia kulu saea noaꞋa kulu kasi fulia goꞋo ta roraꞋa, kulu ka soke kulu talakulu. DiꞋia kulu fata ꞋunaꞋeri, tama noaꞋa kulu kasi sai goꞋo ana na mamanaꞋanga God. 9 Bore ma diꞋia kulu fulangaꞋinia na roraꞋa kia ki fuana God, nia ke baꞋa rufuanata ana na roraꞋa kia ki, ma ka faꞋasikasika kia faꞋasia na taꞋangaꞋa kia ki taꞋifau, osiꞋana nia ke baꞋa faꞋamamana na eta fataꞋa nia fuana sasilana na ru neꞋeri, ma nia ka sasia naꞋa ru saga. 10 Ma diꞋia kulu saea noaꞋa kulu kasi fulia goꞋo ta roraꞋa ana kiaꞋa, tama kulu saea God na ngwae ꞋosoꞋoso goꞋo ana niaꞋa talana, ma na fatalana God ka noaꞋa kasi tua goꞋo saena maurilaka.

2

Na Christ nia lafua naꞋa taꞋangaꞋa kia ki

1 Ngela nau kina Ꞌae, nau ku keresia na ru neꞋeri ki fuamuꞋa, fasi Ꞌiri muke tua faꞋasia abula taꞋangaꞋa. Bore ma diꞋia ta ngwae ka sasia ta taꞋangaꞋa, sa Jesus Christ na ngwae ana ꞋoloꞋoloꞋa neꞋe ka kwaiamasi ana MaꞋa nia fuaka. 2 Ma sa Jesus Christ naꞋa neꞋe kwaisuꞋusiꞋanga fuana na lafulana na taꞋangaꞋa kia ki. Ma noaꞋa laꞋu na taꞋangaꞋa kia ki taꞋifilia goꞋo, bore ma taꞋangaꞋa na ngwae ki taꞋifau.

3 Ma diꞋia kulu roꞋosulia fata totongaꞋi Ꞌanga God ki, kulu ka sai mamana ana neꞋe kulu saiana God. 4 Ma na ngwae neꞋe saea nia saiana God, bore ma noaꞋa nia kasi roꞋosulia goꞋo na fata totongaꞋi Ꞌanga nia ki, na ngwae neꞋeri nia ka soke liu, ma noaꞋa nia kasi sai goꞋo ana mamanaꞋanga God. 5 Ma sa tai neꞋe ka roꞋosulia na fatalana God, niaꞋa na ngwae neꞋe alafe mamana ana God. Ma ru neꞋe faꞋataꞋinia neꞋe kulu fiku faꞋinia God nia Ꞌuri: 6 Sa tai neꞋe saea nia tua fiku faꞋinia God, nia ke fulia ru leꞋa ki, ka diꞋia logo ba sa Jesus Christ neꞋe fulia.

Na alaꞋanga totongaꞋi sulia na alafeꞋanga

7 Kwaima nau kina Ꞌae, na alaꞋanga totongaꞋi neꞋe nau ku keresia kwau fuamuꞋa, noaꞋa laꞋu ta ru faolu, bore ma na alaꞋanga totongaꞋi Ꞌua ba kamu saiana naꞋa maꞋi Ꞌua, ana etangilana kaidaꞋi kamu faꞋamamana. Ma na alaꞋanga totongaꞋi neꞋeri naꞋa neꞋe faꞋarongoꞋanga ba kamu rongoa ka sui naꞋa, neꞋe muke alafe fuamuꞋa kwailiu. 8 Ma na alaꞋanga totongaꞋi neꞋeri nama neꞋe nau ku keresia kwau fuamuꞋa neꞋe faolu logo, osiꞋana neꞋe mauriꞋa sa Christ ma na mauriꞋa kamu neꞋe faꞋataꞋinia naꞋa mamanaꞋanga na alaꞋanga totongaꞋi neꞋeri, sulia na maꞋe rodo karangi ka sui naꞋa, ma na madakoꞋanga mamana ka rara naꞋa saena maurilamuꞋa.

9 Ma sa tai neꞋe ka saea nia tua saena na madakoꞋanga God, bore ma nia mala taꞋa ana na ngwaefuta nia, nia tua goꞋo Ꞌana Ꞌua saena na mae rodo. 10 Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe alafe fuana ngwaefuta nia, nia tua sulia na madakoꞋanga God. Ma noaꞋa nia kasi faꞋarora ta ngwae. 11 Ma sa tai neꞋe nia mala taꞋa ana ngwaefuta nia, nia tua Ꞌua saena na maꞋe rodo. Ma nia ka liu saena maꞋe rodo, ma noaꞋa nia kasi saiana na kula neꞋe nia leka Ꞌuana, sulia na maꞋe rodo faꞋarodoa na maana.

NoaꞋa kamu kasi oga na ru taꞋa ki Ꞌi saena magalia neꞋe

12-14 Ngela nau kina Ꞌae, nau ku kerekere fuamuꞋa, sulia God nia rufuanata naꞋa ana taꞋangaꞋa kamu ki osiꞋana sa Christ, ma kaumulu saiana God na MaꞋa. Ma nau ku kerekere fuamuꞋa na maꞋa ki, sulia neꞋe kamu saiana na Christ neꞋe nia tua Ꞌua naꞋa maꞋi ana etangilana magalia. Ma nau ku kerekere fuamuꞋa na Ꞌalako ki, sulia kaumulu ngasingasiꞋa, ma na fatalana God ka tua amuꞋa, ma kaumulu ka liufia naꞋa Ꞌani sa Saetan neꞋe taꞋa.

15 Ta neꞋe nau ku saea fuamuꞋa, noaꞋa kamu kasi oga na falafala taꞋa ki ana mauriꞋa neꞋe ma na ru taꞋa ki Ꞌi saena na magalia. DiꞋia kamu kwaima ana magalia, noaꞋa kamu kasi kwaima fuana God na MaꞋa. 16 Na kwaiogaiꞋanga fuana na ru taꞋa ki, ma na ru neꞋe ngwae ki kira lisia ma kira ka oga, ma na toꞋo ruꞋa ki neꞋe ngwae ki kira lafe faꞋinia, ma na ru taꞋa ki taꞋifau saena na magalia, noaꞋa ta ru ada kasi leka goꞋo maꞋi faꞋasia na MaꞋa. Kira leka taꞋifau goꞋo maꞋi faꞋasia na magalia. 17 Bore ma na magalia ma na ru Ꞌi saena ki taꞋifau neꞋe ngwae ki kira oga, ke baꞋa funu. Ma sa tai neꞋe ke sasi sulia na kwaiogaiꞋanga God, nia ke baꞋa mauri firi.

Na Malimae sa Jesus Christ

18 Ngela nau kina Ꞌae, Ꞌisilana na magalia nia karangi naꞋa! Ma kaumulu rongoa taꞋifau naꞋa ba na Malimae sa Jesus Christ ke baꞋa dao maꞋi. Ma ana kaidaꞋi neꞋe, na malimae Ꞌoro nia ki kira dao naꞋa. Nia neꞋe, kulu ka saiana neꞋe Ꞌisilana na magalia nia karangi ka dao naꞋa. 19 Na malimae neꞋe ki kira leka naꞋa faꞋasi kulu, duꞋungana noaꞋa kira kasi mamana goꞋo saena na fikutaꞋi ngwae faꞋamamana kulu. Ma diꞋia kira tua saena na fikutaꞋi ngwae faꞋamamana kulu, kira tua fiku goꞋo Ꞌada Ꞌua faꞋi kulu. Bore ma, ana kaidaꞋi kira leka naꞋa faꞋasi kulu ꞋunaꞋeri, nia faꞋataꞋinia neꞋe kiraꞋa taꞋifau noaꞋa laꞋu na ngwae mamana ki ana fikutaꞋi ngwae kulu.

20 Bore ma fuamuꞋa, sa Christ na ngwae abu nia kwatea naꞋa AnoꞋi ru Abu, Ꞌiri neꞋe kamuꞋa taꞋifau goꞋo muke saiana na mamanaꞋanga. 21 Nau ku kerekere fuamuꞋa ma noaꞋa laꞋu osiꞋana neꞋe kamu kina na mamanaꞋanga. Nau ku kerekere fuamuꞋa, osiꞋana kamu saiana na mamanaꞋanga, ma muka saiana logo neꞋe noaꞋa ta sokeꞋa Ꞌiri leka maꞋi faꞋasia na mamanaꞋanga.

22 ꞋUri ma sa tai neꞋe na ngwae ꞋosoꞋoso? Ta ngwae bore Ꞌana neꞋe saea fasi sa Jesus noaꞋa laꞋu na ngwae filia God. Na ngwae ꞋunaꞋeri, nia neꞋe na malimae sa Jesus Christ, sulia nia Ꞌaila Ꞌani God na MaꞋa ma na Ngela nia. 23 Ma ngwae ki taꞋifau neꞋe Ꞌaila Ꞌani na Ngela, kira Ꞌaila logo Ꞌani na MaꞋa. Bore ma ngwae ki taꞋifau neꞋe kira saea kira faꞋamamana ana na Ngela, kira tua fiku logo faꞋinia na MaꞋa.

24 Muke gonia saena na liamuꞋa na faꞋarongoꞋanga neꞋe kamu rongoa naꞋa maꞋi Ꞌua. Ma diꞋia kamu gonia na faꞋarongoꞋanga neꞋeri, muke tua fiku faꞋinia na Ngela ma na MaꞋa sulia asoa ki. 25 Ma kuka toꞋo ana na mauriꞋa firi neꞋe sa Christ eta fataꞋa Ꞌani fuana kwatelana fuakulu.

26 Nau ku keresia kwau na ru neꞋe ki fuamuꞋa, Ꞌiri kamu ke madafia na ngwae neꞋe kira iliili Ꞌuana soke lamuꞋa ki. 27 Bore ma fuamuꞋa, sa Christ nia kwatea naꞋa na AnoꞋi ru Abu. NoaꞋa kamu kasi lulu naꞋa Ꞌuana ta ngwae neꞋe ke faꞋamanata ru laꞋu fuamuꞋa, sulia na AnoꞋi ru Abu tua naꞋa faꞋi kamu. Ma na AnoꞋi ru Abu neꞋe sa Christ kwate fuamuꞋa, nia faꞋamanata kamu naꞋa Ꞌani na ru ki taꞋifau. Ma na ru ki taꞋifau neꞋe nia faꞋamanata kamu Ꞌani ki niꞋi mamana, ma noaꞋa kasi rora. Nia neꞋe muke tua fiku faꞋinia sa Christ, diꞋia na AnoꞋi ru Abu faꞋamanata kamuꞋa Ꞌani.

KiaꞋa na ngela God ki naꞋa

28 Ngela nau kina Ꞌae, kamu tua fiku faꞋinia sa Christ, fasi Ꞌiri ana na kaidaꞋi nia ke oli maꞋi, noaꞋa kulu kasi maꞋu, ma noaꞋa kulu kasi ago laꞋu faꞋasi nia Ꞌania ꞋekeꞋa ana faꞋi Asoa nia ke dao ana. 29 Muke saiana God nia ꞋoloꞋolo. Nia neꞋe, muke sai logo ana na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira sasia na ru neꞋe ꞋoloꞋolo ki, kira naꞋa neꞋe na ngela God ki.

3

1 Muke manata basi sulia na alafeꞋanga God na MaꞋa fuaka! Na alafeꞋanga nia doe liu, nia neꞋe nia ka sae kulu Ꞌani na ngela nia ki, ma nia ka mamana naꞋa. Na ngwae saena magalia ki noaꞋa kira kasi saiana neꞋe kuluꞋa ngela God ki, osiꞋana noaꞋa kira Ꞌiri saiana God. 2 Kwaima nau kina Ꞌae, kuluꞋa ngela God ki naꞋa, ma God kasi faꞋataꞋinia Ꞌua fuakulu nia ke baꞋa rokisi faꞋuta akulu ana kaidaꞋi neꞋe ke dao maꞋi. Bore ma kulu saiana ana kaidaꞋi neꞋe sa Jesus Christ ke baꞋa oli maꞋi, kuke baꞋa diꞋia niaꞋa, osiꞋana kuke baꞋa lisia niaꞋa mamana naꞋa. 3 Ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira kwaimasi ana sa Christ ꞋunaꞋeri, kira tagi sulida talada kika tua sikasika, diꞋia sa Christ neꞋe nia tua sikasika.

4 Ma ngwae ki taꞋifau neꞋe kira abula taꞋa, kira Ꞌoia na taki God ki, osiꞋana neꞋe abula taꞋangaꞋa naꞋa neꞋe Ꞌoilana taki God ki. 5 Ma kaumulu sai naꞋa ana, sa Jesus Christ nia leka naꞋa maꞋi Ꞌiri ka lafua na taꞋangaꞋa kulu ki, ma nia noaꞋa kasi toꞋo goꞋo ana ta taꞋangaꞋa. 6 Ma sa tai faꞋida neꞋe kira tua fiku faꞋinia sa Christ, noaꞋa nia kasi tua tari goꞋo Ꞌana fuana abula taꞋangaꞋa. Ma sa tai neꞋe ka tua tari goꞋo Ꞌana fuana abula taꞋangaꞋa, noaꞋa nia kasi malingaꞋinia ma noaꞋa kasi saiana sa Christ.

7 Ngela nau kina Ꞌae, kamu kasi faꞋamamana ana ta ngwae neꞋe soke kamu. Sa tai neꞋe fuli ru lana saga, nia saga Ꞌi maana God, diꞋia logo sa Christ neꞋe nia saga. 8 Ma sa tai neꞋe ka tua tari goꞋo Ꞌana fuana abula taꞋangaꞋa, niaꞋa na ngela sa Saetan, sulia sa Saetan abula taꞋa Ꞌita naꞋa maꞋi ana etangilana magalia. Aia, na Ngela God nia leka maꞋi fuana takalongaꞋilana na ru neꞋe sa Saetan sasiꞋi ki.

9 Ma ngela God ki taꞋifau, noaꞋa kira kasi tua tari goꞋo Ꞌada Ꞌania na abula taꞋangaꞋa, sulia kira toꞋo naꞋa ana mauriꞋa God ana kiraꞋa. Ma ka ꞋafitaꞋi fuana nia tua tari goꞋo Ꞌana fuana abula taꞋangaꞋa, sulia God naꞋa neꞋe na MaꞋa nia. 10 Nia neꞋe ka faꞋataꞋinia naꞋa matamatalana na ngela God ki taꞋifau faꞋasia na ngela sa Saetan ki: Ta ngwae neꞋe noaꞋa kasi abula saga, ma noaꞋa kasi alafe fuana na ngwaefuta nia, niaꞋa noaꞋa laꞋu na ngela God.

AlafeꞋanga fuamuꞋa kwailiu

11 Na faꞋarongoꞋanga neꞋe ba kamu rongoa naꞋa maꞋi ana etangilana nia Ꞌuri: Kuke alafe fuaka kwailiu. 12 Ma noaꞋa kulu kasi diꞋia laꞋu sa Kein, na ngwae ba sa Saetan nia sura ana, ma nia ka saungia na ai burina sa Abel. FaꞋuta neꞋe sa Kein ka saungia? Sulia na ru sa Kein sasiꞋi ki niꞋi taꞋa, ma na ru sa Abel sasiꞋi ki niꞋi saga.✡ 13 Ngwaefuta kina, noaꞋa kamu kasi Ꞌarefo, si diꞋia na ngwae taꞋa ki saena magalia kira Ꞌaila Ꞌani kamu.

14 Kulu sai naꞋa ana na ru neꞋe: ꞋI naꞋo maꞋi, kulu tua Ꞌi olofana na ngasingasiꞋanga ana maeꞋa, bore ma kaidaꞋi neꞋe kulu toꞋo naꞋa ana mauriꞋa firi. Kulu saiana na ru neꞋeri, sulia kulu alafe fuana na ngwaefuta kia ki. Ma sa tai neꞋe noaꞋa kasi alafe fuana na ngwaefuta nia, nia tua Ꞌua Ꞌi olofana na ngasingasiꞋanga ana maeꞋa. 15 Ma diꞋia sa tai neꞋe ka lia taꞋafia na ngwaefuta nia, niaꞋa na ngwae sau ngwae. Ma muke saiana neꞋe ngwae sau ngwae noaꞋa kasi toꞋo ana na mauriꞋa firi.

16 KaidaꞋi sa Jesus Christ nia mae Ꞌusi kia, nia faꞋataꞋinia na falafala fuana neꞋe kuke alafe fuana ngwae ki. Nia neꞋe kuluꞋa logo, fuila kuke maꞋudi logo fuana na maeꞋa Ꞌusia na ngwaefuta kia ki. 17 DiꞋia ta ngwae neꞋe toꞋo ana ru ki taꞋifau neꞋe nia boꞋoboꞋo Ꞌuani, ma nia ka lisia na ngwaefuta nia ka boꞋoboꞋo Ꞌuana ta ru, bore ma noaꞋa nia kasi manataia goꞋo na ngwae neꞋeri, ma noaꞋa kasi Ꞌafia goꞋo, nia ꞋafitaꞋi ka alaꞋa mamana fasi nia alafe fuana God. 18 Ngela nau kina Ꞌae, noaꞋa kulu kasi alafe goꞋo Ꞌani alaꞋanga ꞋoꞋo. Kuke faꞋataꞋinia na alafeꞋanga mamana kia Ꞌani ru neꞋe kulu sasiꞋi ki.

19 KaidaꞋi kulu alafe ꞋunaꞋeri, nia neꞋe kwate kulu ka saiana neꞋe kulu toꞋo ana na mamanaꞋanga, ma noaꞋa kulu kasi manata Ꞌabera kaidaꞋi kulu foꞋosia God. 20 Bore ma diꞋia na manataka nia matalangaꞋi kia, kulu saiana manatana God neꞋe doe ka liufia na manataka, ma nia saiana na ru ki taꞋifau. 21 ꞋUnaꞋeri ngwaefuta leꞋaleꞋa kina Ꞌae, diꞋia manataka noaꞋa kasi matalangaꞋi kia, noaꞋa kulu kasi maꞋu kaidaꞋi kulu foꞋosia God. 22 Ma kulu ka ngalia ta tae bore Ꞌana neꞋe kulu gania God Ꞌuana, osiꞋana kulu roꞋosulia na alaꞋanga totongaꞋi nia ki, ma kulu ka sasia ru neꞋe faꞋasaeleꞋa nia ki. 23 Aia, na alaꞋanga totongaꞋi nia ka Ꞌuri: Kuke faꞋamamana ana sa Jesus Christ na Ngela nia, ma kulu ke alafe fuaka kwailiu, diꞋia ba sa Jesus Christ nia fata totongaꞋi maꞋi Ꞌani fuaka. 24 Ma sa tai neꞋe ka roꞋosulia na alaꞋanga totongaꞋi God ki, nia tua ana God, ma God ka tua logo ana niaꞋa. Ma osiꞋana na AnoꞋi ru Abu neꞋe nia ka kwatea fuaka, kulu ka sai naꞋa ana neꞋe God nia tua aka.

4

Na AnoꞋi ru mamana ma na ano Ꞌi ru ꞋosoꞋoso

1 Kwaima nau kina Ꞌae, noaꞋa kamu kasi faꞋamamana na alaꞋanga ana ngwae ki taꞋifau neꞋe kira saea kira toꞋo ana na AnoꞋi ru Abu. Bore ma muke ilitoꞋoda basi fasi Ꞌiri muke dao toꞋona diꞋia neꞋe anoꞋi ru neꞋe kira toꞋo ana nia Ꞌita maꞋi faꞋasia God. Sulia na profet ꞋosoꞋoso Ꞌoro ki kira leka naꞋa ana kula ki taꞋifau. 2 Muke baꞋa dao toꞋona diꞋia niaꞋa toꞋo ana na AnoꞋi ru mamana faꞋasia God diꞋia kamu sasi Ꞌuri: Ngwae ki taꞋifau neꞋe faꞋarongo Ꞌani sa Jesus Christ neꞋe leka maꞋi ma ka alua naꞋa na ngwae, na ngwae neꞋeri nia toꞋo ana AnoꞋi ru neꞋe leka maꞋi faꞋasia God. 3 Bore ma diꞋia ta ngwae neꞋe tofea na ru neꞋeri sulia sa Jesus, nia kasi toꞋo goꞋo ana na AnoꞋi ru neꞋe nia leka maꞋi faꞋasia God. Na ano Ꞌi ru neꞋe nia toꞋo ana, nia leka lala maꞋi faꞋasia na Malimae sa Jesus Christ. Ma kaumulu rongoa taꞋifau naꞋa na Malimae sa Jesus Christ ke baꞋa dao maꞋi, ma ana kaidaꞋi neꞋe nia tua naꞋa Ꞌi saena na magalia.

4 Ngela nau kina Ꞌae, kamuꞋa naꞋa neꞋe na ngwae God ki, ma muka liufia naꞋa na profet ꞋosoꞋoso ki. Sulia neꞋe AnoꞋi ru Abu neꞋe tua ana kamuꞋa, nia ngasingasiꞋa ka tasa ana sa Saetan neꞋe nia tua ana na ngwae taꞋa ki saena magalia. 5 Ma na profet ꞋosoꞋoso neꞋeri ki, kira fata sulia na ru ana taꞋalana na magalia, ma na ngwae taꞋa neꞋe saena magalia ki kira ka roꞋo sulida, osiꞋana na profet neꞋe ki kiraꞋa ngwae ana unitaꞋi ngwae taꞋa saena magalia neꞋe. 6 Bore ma kuluꞋa naꞋa neꞋe ngwae God ki. Ma sa tai neꞋe saiana God, nia ka roꞋo suli kulu. Ma sa tai neꞋe noaꞋa laꞋu na ngwae God, noaꞋa nia kasi roꞋo suli kulu. Nia neꞋe sasi kulu ka lia sai naꞋa ana matamataꞋanga Ꞌi safitana na AnoꞋi ru mamana ma na ano Ꞌi ru ꞋosoꞋoso.

God faꞋataꞋinia fuakulu kuke alafe faꞋuta fuakulu kwailiu

7 Kwaima nau kina Ꞌae, kulu ke alafe fuakulu kwailiu, sulia na alafeꞋanga nia Ꞌita maꞋi faꞋasia God. Ma sa tai neꞋe ka alafe, niaꞋa naꞋa neꞋe ngela God, ma nia ka sai logo ana God. 8 Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe noaꞋa kasi alafe, noaꞋa nia kasi saiana God, osiꞋana God neꞋe nia alafe. 9 Ma God ka faꞋataꞋinia na alafeꞋanga nia fuaka Ꞌani kwatelana maꞋi taꞋi Ngela mutaꞋi nia saena magalia, fasi Ꞌiri kulu ka toꞋo ana mauri mamana sulia niaꞋa. 10 Aia, na alafeꞋanga mamana noaꞋa laꞋu neꞋe kulu alafe fuana God, bore ma God neꞋe alafe fuaka, ma nia ka kwatea maꞋi na Ngela nia Ꞌiri nia diꞋia na kwaisuꞋusiꞋanga fuana nia rufuanata ana taꞋangaꞋa kia ki.

11 Kwaima nau kina Ꞌae, osiꞋana God nia alafe fuaka ꞋunaꞋeri, kuke alafe logo fuaka kwailiu. 12 NoaꞋa ta ngwae kasi lilisia Ꞌua God. Si diꞋia kulu ka alafe fuaka kwailiu, God ka tua fiku faꞋi kia ma na alafe Ꞌanga nia ka fiꞋi aliꞋafu ana kiaꞋa.

13 Ma kulu ka saiana kulu fiku faꞋinia God ma nia ka fiku faꞋi kia, sulia nia kwatea naꞋa AnoꞋi ru Abu nia fuaka. 14 Ma kami ka lisia naꞋa na Ngela nia, ma kami ka saea naꞋa fuana ngwae ki neꞋe God na MaꞋa nia kwatea naꞋa maꞋi fasi Ꞌiri ka faꞋamauria naꞋa ngwae ki taꞋifau saena magalia. 15 Ma diꞋia ta ngwae ka alaꞋa laꞋalaꞋa Ꞌani sa Jesus neꞋe na Ngela God, nia tua fiku faꞋinia God, ma God ka tua fiku logo faꞋinia. 16 Ma kulu sai naꞋa ana, ma kulu ka faꞋamamana ana na alafeꞋanga neꞋe God nia toꞋo ana fuaka.

God neꞋe na alafeꞋanga, ma sa tai neꞋe ka alafe, nia ka tua fiku naꞋa faꞋinia God, ma God ka tua fiku faꞋinia. 17 DiꞋia kulu alafe mamana fuana ngwae ki, na maurilaka saena magalia neꞋe ka diꞋia logo na maurilana sa Jesus Christ, tama noaꞋa kulu kasi maꞋu ana faꞋi asoa ana kwai matalangaꞋi Ꞌanga. 18 Sa tai bore ana neꞋe nia toꞋo ana alafeꞋanga, noaꞋa nia kasi maꞋu, osiꞋana kaidaꞋi kulu alafe fuana ngwae ki, noaꞋa kulu kasi maꞋungia kwaꞋikwaꞋinga God. Bore ma sa tai neꞋe noaꞋa kasi alafe ana ngwae ki, nia ke baꞋa maꞋu, osiꞋana nia ke maꞋu lala Ꞌani kwaꞋikwaꞋinga ana God. Si diꞋia ta ngwae nia maꞋu Ꞌani God, nia faꞋataꞋinia neꞋe noaꞋa nia kasi alafe mamana fuana ngwae ki.

19 Kulu alafe osiꞋana God naꞋa neꞋe eta alafe fuaka. 20 DiꞋia ta ngwae neꞋe saea nia alafe fuana God, bore ma nia ka lia taꞋafia na ngwaefuta nia, niaꞋa na ngwae ꞋosoꞋoso goꞋo Ꞌana. DiꞋia noaꞋa nia kasi alafe fuana ngwaefuta nia, na ngwae neꞋe nia lisia, tama nia ꞋafitaꞋi liu ka alafe fuana God neꞋe noaꞋa nia kasi lisia. 21 Ma na alaꞋanga totongaꞋi neꞋe God kwatea fuaka nia Ꞌuri: Sa tai bore Ꞌana neꞋe ke alafe fuana God, nia ke alafe logo fuana na ngwaefuta nia.

5

Na fitoꞋonga kulu ana sa Jesus liufia naꞋa magalia

1 Ngwae ki taꞋifau neꞋe kira faꞋamamana neꞋe sa Jesus niaꞋa na Christ, na ngwae neꞋe God filia, kira naꞋa neꞋe ngela God ki. Ma ngwae ki taꞋifau neꞋe alafe fuana na MaꞋa, kira ka alafe logo fuana na ngela nia ki. 2 Aia, kulu saiana kulu ka alafe fuana ngela God ki sulia kulu alafe fuana God, ma kulu ka roꞋosulia na alaꞋanga totongaꞋi nia ki. 3 Ma diꞋia kulu ka alafe fuana God, kulu ka faꞋataꞋinia Ꞌania neꞋe kulu roꞋosulia naꞋa alaꞋanga totongaꞋi nia ki. Ma na alaꞋanga totongaꞋi nia ki kasi ꞋafitaꞋi goꞋo fuaka, 4 sulia neꞋe ngela God ki taꞋifau, kira ka liufia na taꞋangaꞋa ki saena na magalia. Ma kulu ka liufia naꞋa taꞋangaꞋa sulia na faꞋamamanaꞋanga kia ana sa Jesus. 5 TaꞋifilia goꞋo na ngwae neꞋe kira faꞋamamana neꞋe sa Jesus na ngela God, kira liufia na taꞋangaꞋa.

Na faꞋarongoꞋanga sulia sa Jesus neꞋe mae fuaka

6 Sa Jesus Christ naꞋa na ngwae neꞋe nia leka maꞋi faꞋinia na kafo ana siuabuꞋanga ma na Ꞌabu ana maelana. NoaꞋa nia Ꞌiri leka maꞋi faꞋinia na kafo goꞋo tiꞋana, bore ma nia leka maꞋi faꞋinia na ro ru neꞋeri ki taꞋifau goꞋo, na kafo ma na Ꞌabu. Ma na AnoꞋi ru Abu ka faꞋarongo logo sulia, osiꞋana na AnoꞋi ru nia fata Ꞌani na mamanaꞋanga. 7 Na uulu ru neꞋe ki kira faꞋataꞋi madako ana sa Jesus fuaka: 8 Na AnoꞋi ru Abu, ma na kafo, ma na Ꞌabu. Ma na uulu ru neꞋeri ki, kira faꞋataꞋinia goꞋo taꞋi ru.

9 Kulu faꞋamamana ana na fatalana na ngwae. Bore ma na fatalana God neꞋe ngasingasiꞋa ka tasa, ma nia ka fata faꞋamamana naꞋa taꞋifau sulia na Ngela nia. 10 Sa tai neꞋe ka faꞋamamana ana na Ngela God, nia ka faꞋamamana ana tae neꞋe God nia fata Ꞌania sulia na Ngela nia. Bore ma sa tai neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ana tae neꞋe God nia fata Ꞌania sulia na Ngela nia, nia saea God na ngwae Ꞌoso, sulia noaꞋa nia kasi faꞋamamana ana na tae neꞋe God saea sulia na Ngela nia. 11 Ma alaꞋanga neꞋe God ka faꞋamamana sulia na Ngela nia neꞋe Ꞌuri: God kwatea naꞋa na mauriꞋa firi fuaka, ma na mauriꞋa neꞋe ka Ꞌita maꞋi faꞋasia na Ngela nia. 12 Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe tua fiku faꞋinia na Ngela God, nia toꞋo ana na mauriꞋa firi. Ma sa tai neꞋe noaꞋa kasi tua fiku faꞋinia na Ngela God, nia noaꞋa kasi toꞋo logo ana na mauriꞋa firi.

Na mauriꞋa firi

13 Nau ku keresia na ru neꞋe fuamuꞋa ngwae neꞋe faꞋamamana ana na Ngela God, fasi Ꞌiri muke saiana neꞋe kaumulu toꞋo naꞋa ana na mauriꞋa firi. 14 Ma kulu sai leꞋa ana neꞋe God rongoa na foꞋongaꞋa kia ki, ana kaidaꞋi kulu gania Ꞌuana ta ru neꞋe donga na kwaiogaiꞋanga nia. 15 Nia rongo kia goꞋo Ꞌana ana kaidaꞋi ki taꞋifau neꞋe kulu gania ana. ꞋUnaꞋeri, kulu ka sai logo ana neꞋe nia kwatea fuaka na tae neꞋe kulu gania faꞋasia.

16 Ma diꞋia Ꞌoko lisia ta ngwaefuta amu nia sasia ta ru taꞋa neꞋe noaꞋa nia kasi maelia, nia totolia Ꞌoko foꞋosia God fuana, ma nia ka kwatea mauriꞋa fuana. Nau ku fata sulia na ngwae neꞋe taꞋangaꞋa kira ki noaꞋa kasi talaꞋia na ngwae ki Ꞌuana maeꞋa Ꞌua. Bore ma ta taꞋi taꞋangaꞋa logo talaꞋia naꞋa ngwae Ꞌuana na maeꞋa. Ma noaꞋa nau kusi saea laꞋu fasi neꞋe muke foꞋosia God fuana sulia ru neꞋeri. 17 Na ru ki taꞋifau neꞋe kulu sasiꞋi ka taꞋa niꞋi rora taꞋifau goꞋo. Bore ma ti taꞋangaꞋa noaꞋa kasi talaꞋia na ngwae Ꞌuana na maeꞋa.

18 Kulu ka saiana na ngela God ki noaꞋa kasi inaꞋu ana abula taꞋangaꞋa, osiꞋana sa Jesus na Ngela God nia lia sulida, ma sa Saetan neꞋe taꞋa nia ꞋafitaꞋi liu ka sasia ta ru ka faꞋalida.

19 Aia, kulu sai naꞋa ana kuluꞋa na ngwae God ki, ma sa Saetan ka gwaungaꞋi fafia na ngwae matamata ana magalia neꞋe. 20 Ma kulu ka sai logo ana neꞋe Ngela God nia leka naꞋa maꞋi, ma ka kwatea naꞋa na malingaꞋi ruꞋanga fuaka, fasi Ꞌiri kulu ka saiana na God mamana. Ma kulu ka tua fiku faꞋinia na God mamana Ꞌania fikuꞋa faꞋinia sa Jesus Christ na Ngela nia. Nia naꞋa neꞋe God mamana, ma nia naꞋa neꞋe mauriꞋa firi.

21 Ngela nau kina Ꞌae, muke tagi suli kamu talamuꞋa faꞋasia na ru neꞋe ti ngwae kira saea Ꞌani god ki, bore ma noaꞋa laꞋu na God mamana.

✡ 3:12 Jenesis 4:1-16

2 John

Na Ruana KerekereꞋa FaꞋasia Sa John

Na lifurongo sa John keresia kerekereꞋa neꞋe. Ana kaidaꞋi neꞋeri, ngwae ki kira faꞋakaisia ngwae faꞋamamana ki. ꞋUnaꞋeri, sa John noaꞋa kasi oga keresilana satana ngwae faꞋamamana ki saena kerekereꞋa nia, Ꞌasu Ꞌubani ta ngwae taꞋa kata ngalia satada ma ka faꞋakaisida. GoꞋo, sa John saea neꞋe nia kerekere fuana na Ꞌafe neꞋe God filia ma na ngela nia ki. KaidaꞋi nia saea Ꞌafe ma ngela nia, nia fada goꞋo Ꞌania na fikutaꞋi ngwae faꞋamamana. Ma sa John saea nia talana na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana fikutaꞋi ngwae faꞋamamana baera.

Sa John faꞋabasua ngwae Kristin ki faꞋasia ngwae faꞋamanata ꞋosoꞋoso neꞋe saea sa Jesus Christ koso maꞋi ma noaꞋa kasi toꞋo ana noniꞋi ngwae.

1

1 Nau na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana fikutaꞋi ngwae faꞋamamana niniꞋa, nau ku kerekere fuamu Ꞌafe neꞋe God filia naꞋa. Nau ku alafe mamana liu fuamu ma na ngela Ꞌoe ki. NoaꞋa laꞋu taꞋifili nau, bore ma na ngwae ki taꞋifau goꞋo neꞋe kira saiana na faꞋarongoꞋanga mamana God, kira alafe logo fuamuꞋa. 2 Kami alafe fuamuꞋa sulia kulu faꞋamamana ana na faꞋarongoꞋanga mamana neꞋe nia tua firi faꞋi kia.

3 Nau ku foꞋo fasi Ꞌiri God na MaꞋa, ma sa Jesus Christ na Ngela nia Ꞌiri ke Ꞌofe kia ma ka manatai kia, ma ka kwatea aroaroꞋanga fuaka neꞋe kulu faꞋamamana ana faꞋarongoꞋanga mamana, ma kulu ka alafe fuakulu kwailiu.

Na mamanaꞋanga ma na alafeꞋanga

4 Nau ku saeleꞋa liu sulia nau ku dao naꞋa toꞋona ti ngela ana ngela Ꞌoe ki, kira tua sulia na faꞋarongoꞋanga mamana diꞋia na MaꞋa nia fata totongaꞋi maꞋi Ꞌani fuaka. 5 Ma ngwae kwaima, nau ku saea kwau fuamu faꞋinia ngela Ꞌoe ki fasi Ꞌiri kuke alafe fuaka kwailiu. Ru neꞋeri noaꞋa laꞋu na alaꞋanga totongaꞋi faolu niniꞋa nau ku keresia kwau fuamuꞋa, bore ma na alaꞋanga totongaꞋi Ꞌua ba kulu saiana naꞋa maꞋi ana etangilana kaidaꞋi kulu faꞋamamana. 6 Na fadalana na alafeꞋanga neꞋe nau ku fata sulia neꞋe Ꞌuri: Kuke roꞋosulia na alaꞋanga totongaꞋi God ki. Na alaꞋanga totongaꞋi ba kamu rongoa Ꞌua naꞋa maꞋi ana etangilana kaidaꞋi kamu faꞋamamana neꞋe muke alafe fuamuꞋa kwailiu.

7 Na ngwae ꞋosoꞋoso Ꞌoro ki kira leka taꞋifau naꞋa Ꞌi saena na magalia. Ma kira na ngwae neꞋe saea sa Jesus Christ koso maꞋi ma noaꞋa kasi toꞋo ana noniꞋi ngwae. Ma na ngwae ꞋunaꞋeri ki naꞋa neꞋe ngwae ꞋosoꞋoso ki ma na Malimae sa Jesus Christ ki. 8 Muke madafia Ꞌasu Ꞌubani kira kata Ꞌoi ꞋamuꞋa ma na kwaiaraꞋa neꞋe kamu rao Ꞌuana kata funu. Bore ma muke dau ngasi Ꞌiri muke ngalia na kwaiaraꞋa aliꞋafu kamu.

9 Ma na ngwae neꞋe nia rokisia na faꞋamanataꞋanga sa Jesus Christ, ma ka faꞋamamana ana ta faꞋamanataꞋanga matamata, noaꞋa nia kasi tua fiku faꞋinia God. Ma sa tai neꞋe ka faꞋamamana Ꞌua ana faꞋamanataꞋanga mamana, nia tua fiku faꞋinia na MaꞋa ma na Ngela. 10 Nia neꞋe, diꞋia ta ngwae ka dao siaumulu fasi Ꞌiri neꞋe nia faꞋamanata, ma nia ka ngalia maꞋi ta faꞋamanataꞋanga matamata, noaꞋa kamu kasi kwaloa saena na luma kamu ki, nama noaꞋa kamu kasi Ꞌafia faꞋinia ta ru bore Ꞌana. 11 Si diꞋia ta ngwae ka Ꞌafia faꞋinia ta ru bore Ꞌana, nia Ꞌado kwaima naꞋa faꞋinia ana ru taꞋa neꞋe nia sasiꞋi ki.

Na alaꞋanga Ꞌisi ki

12 Nau ku toꞋo ana ru Ꞌoro ki fuana na faꞋarongolamuꞋa Ꞌani, bore ma noaꞋa nai si oga goꞋo keresilana. Nau ku manata Ꞌuana daoꞋa toꞋomuꞋa, ma kulu ke tala alaꞋa fiku Ꞌakulu, fasi Ꞌiri kuke saeleꞋa liu Ꞌakulu.

13 Na kini futa Ꞌoe neꞋe God filia, na ngela nia ki kwatea logo kwau fata leꞋa leꞋa Ꞌanga kira ki fuamu.

3 John

Na Uula KerekereꞋa FaꞋasia Sa John

Sa John keresia kerekereꞋa neꞋe fuana taꞋi faꞋi naꞋonaꞋo ana siosi, satana sa Geas. Sa John nia fata leꞋa leꞋa ana sa Geas, osiꞋana nia tagi leꞋa sulia ngwae faꞋamanata ki neꞋe kira ꞋidufaꞋi dao dao Ꞌi neꞋeri. Sa John faꞋabasua sa Geas ke lialia leꞋa Ꞌuana ti ngwae taꞋa neꞋe noaꞋa kasi oga roꞋongaꞋa sulia faꞋamanataꞋanga sa John.

1

1 Na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ana fikutaꞋi ngwae faꞋamamana, niniꞋa kerekere kwau fuamu sa Geas neꞋe nau ku alafe mamana fuamu.

2 Kwaima nau Ꞌae, nau ku foꞋo Ꞌiri na ru ki taꞋifau ka leꞋa fuamu, ma Ꞌiri Ꞌoko tua Ꞌakwa, diꞋia logo neꞋe mangomu nia tatakila. 3 Nau ku saeleꞋa liu naꞋa ana kaidaꞋi ti ngwaefuta akulu ana sa Jesus Christ neꞋe kira dao maꞋi, ma kira ka faꞋarongo nau neꞋe maurilamu roꞋosulia na faꞋamanataꞋanga mamana. 4 Ana kaidaꞋi nau ku rongoa na ngela nau ki kira roꞋosulia Ꞌua na faꞋamanataꞋanga mamana, nau ku saeleꞋa ka liufia naꞋa ru matamata ki taꞋifau.

Sa Geas kwaiꞋafi ana ngwae neꞋe kira afulangaꞋinia FaꞋarongoꞋa LeꞋa

5 Ngwae kwaima nau Ꞌae sa Geas, Ꞌoko rao leꞋa liu ana na kwaiꞋafiꞋanga neꞋe Ꞌoko sasia fuana ngwae neꞋe kira faꞋamamana, ma kira ka liu kwailiu kika faꞋamanata, sui bore Ꞌana noaꞋa Ꞌoe kosi saiada. 6 Ma kira ka alaꞋa fuana na fikutaꞋi ngwae faꞋamamana Ꞌi neꞋe sulia na alafeꞋanga Ꞌoe. ꞋOke Ꞌafida fasi Ꞌiri kike leka ana lekaꞋa kira sulia falafala neꞋe God saeleꞋa sulia. 7 ꞋOko Ꞌafida sulia kira leka ana na lekaꞋa kira ana raoꞋa sa Jesus Christ, ma noaꞋa kira kasi ngalia goꞋo ta kwaiꞋafiꞋanga faꞋasia na ngwae neꞋe noaꞋa kira kasi faꞋamamana ki. 8 Aia, kulu na ngwae neꞋe kulu faꞋamamana ana sa Jesus Christ, kuke Ꞌafia na ngwae neꞋeri ki, fasi Ꞌiri kuke kwaiꞋafi ana na raoꞋa kira fuana na faꞋarongoꞋa mamana.

Sa Diotrefes Ꞌaila Ꞌani roꞋongaꞋa sulia sa John

9 Nau ku keresia naꞋa kwau taꞋi kerekereꞋa fuana na fikutaꞋi ngwae faꞋamamana Ꞌi neꞋana. Bore ma sa Diotrefes, na ngwae neꞋe oga talaꞋilamuꞋa, noaꞋa nia kasi fafarongo goꞋo sulia na ru neꞋe nau ku saea. 10 Ma ana kaidaꞋi nai dao kwau, nai baꞋa alaꞋa sulia ru taꞋa neꞋe nia sasiꞋi ki, ma na sokeꞋa taꞋa nia ki neꞋe nia sasia fuaimili. NoaꞋa nia kasi sasi goꞋo ꞋunaꞋeri ma ka mango, bore ma nia kasi kwaloa logo ti ngwaefuta neꞋe kira leka maꞋi, ma nia ka luia logo na ngwae neꞋe kira oga kwalolada ki, ma nia ka sasi Ꞌuana lalilada faꞋasia na fikutaꞋi ngwae faꞋamamana.

Sa John oga kike kwalo leꞋa ana sa Demitrius

11 Ngwae kwaima Ꞌae sa Geas, noaꞋa Ꞌoe kosi sasi sulia na ru neꞋe taꞋa ki, bore ma Ꞌoko sasi lala sulia na ru neꞋe leꞋa ki. Ma sa tai neꞋe ka sasia ta ru neꞋe leꞋa, nia na ngwae God. Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka sasia ta ru taꞋa, noaꞋa nia kasi saiana God.

12 Na ngwae ki taꞋifau, kira alaꞋa leꞋa sulia sa Demitrius, ma falafala leꞋa nia ki neꞋe tala faꞋamamana logo sulia niaꞋa. Nia neꞋe kami ka baꞋatafea logo niaꞋa, ma Ꞌoko saiana na ru niniꞋa kami saeꞋe ki niꞋi mamana.

AlaꞋanga Ꞌisi ki

13 Nau ku toꞋo ana ru Ꞌoro ki fuana na faꞋarongo lamu ꞋaniꞋi, bore ma noaꞋa nau kusi oga goꞋo keresilani. 14 Ma nau ku manata toꞋo Ꞌiri nai baꞋa lia toꞋomu ꞋaliꞋali goꞋo, fasi Ꞌiri koro ka tala alaꞋa Ꞌakoro.

15 Nau ku oga na aroaroꞋanga God ke tua faꞋi Ꞌoe.

Na ngwae kwaima Ꞌoe ki taꞋifau Ꞌi neꞋe, kira kwatea kwau na fata leꞋa leꞋa Ꞌanga kira ki logo fuamu. Ma Ꞌoko kwatea logo na fata leꞋa leꞋa Ꞌanga nau ki fuana na ngwae kwaima kaimili ki taꞋifau Ꞌani satada toꞋotoꞋo.

Jude

Na KerekereꞋa FaꞋasia Sa Jude

Sa Jude ngwaefuta sa Jesus nia keresia na kerekereꞋa dokodoko neꞋe. Sa Jude oga faꞋabasulana ngwae faꞋamamana ki faꞋasia ngwae faꞋamanata ꞋosoꞋoso ki. Nia saea kira ngwae taꞋa, ma God ke baꞋa kwaꞋida. Ngwae Kristin ki noaꞋa kira kasi donga faꞋamanataꞋanga kira nama lia kwaima usuliꞋanga ana falafala kira ki.

1

1 NauꞋa sa Jude, na ngwae rao sa Jesus Christ ma na ngwaefuta sa James. Nau ku kerekere fuamuꞋa ngwae neꞋe God na MaꞋa nia fili kamu ma ka alafe fuamuꞋa, ma sa Jesus Christ ka lia suli kamu.

2 Nau ku foꞋosia God fasi Ꞌiri nia ke kwaimanatai fuamuꞋa ma ke kwatea na aroaroꞋa mamana fuamuꞋa ma na alafeꞋanga doe nia fuamuꞋa.

Ngwae faꞋamanata ꞋosoꞋoso ki

3 Kwaima leꞋa nau kina, Ꞌi naꞋo maꞋi nau ku oga liua kerekereꞋa fuamuꞋa sulia na faꞋamauriꞋanga neꞋe God nia faꞋamauri kia Ꞌani. Bore ma ana kaidaꞋi neꞋe nau ku oga nai kerekere sulia ta ru matamata laꞋu fuamuꞋa. Ma nau ku oga nai fata totongaꞋi Ꞌiri muke uu ngasi Ꞌusia na ngwae neꞋe kira iliili Ꞌuana rokisilana na faꞋamanataꞋanga mamana neꞋe God kwatea fuaka na ngwae nia ki. God kwate dangalua naꞋa faꞋamanataꞋanga fuana kaidaꞋi ki taꞋifau, ma noaꞋa nia kasi oga ta ngwae ka rokisia faꞋamanataꞋanga mamana neꞋeri. 4 Nau ku saea na ru neꞋe sulia ti ngwae neꞋe noaꞋa kasi faꞋamamana ana God, kira leka maꞋi, kira ka fiku faꞋi kamu. Ma kira ka saea kira faꞋamamana, bore ma kira ka rokisia na faꞋamanataꞋanga mamana sulia na alafeꞋanga God, fasi Ꞌiri na ꞋusuꞋa kira sasiꞋi ki ka lia diꞋia nia leꞋa goꞋo Ꞌana. Ma noaꞋa kira kasi faꞋamamana ana sa Jesus Christ. NiaꞋa taꞋifilia neꞋe ngwae gwaungaꞋi kia ma na Aofia kia. Aia, na KerekereꞋa Abu Ꞌua naꞋa maꞋi ka fata sulia tae neꞋe na kwaꞋikwaꞋinga kira ki.

God kwaiꞋia ngwae abula taꞋa

5 Na ru neꞋe nai baꞋa alaꞋa sulia, kaumulu sai taꞋifau naꞋa ana. Sui bore Ꞌana, nai saea laꞋu fuamuꞋa Ꞌiri noaꞋa kamu kasi manata bura Ꞌani. Ana na kaidaꞋi Ꞌua naꞋa maꞋi, God nia Ꞌafia naꞋa ngwae nia ki fasi Ꞌiri kira ka tafi faꞋasia fanoa Ejipt. Ma Ꞌi buri Ꞌana kira leka faꞋasia Ꞌi Ejipt, God saungia ta bali ada neꞋe noaꞋa kira kasi faꞋamamana ana. 6 Muke manata sulia na Ꞌainsel ki Ꞌi langi ana kaidaꞋi Ꞌua naꞋa maꞋi. Ta bali ada kira oga kike ꞋinotoꞋa liufia na ru neꞋe God kwatea fuada, ma kira ka leka faꞋasia na kula ni tuaꞋa mamana kira. Sulia kira ꞋunaꞋeri, God ka alu kira saena kula ni lokafo rorodoꞋa. Ma nia ka firi fafida Ꞌani kwalo sene neꞋe ꞋafitaꞋi kira ka faꞋalia tuatua firi. Ma kira ka tua ꞋunaꞋeri masia faꞋi Asoa neꞋe ke dao maꞋi Ꞌiri God ke kwatea naꞋa kwaꞋikwaꞋinga fuada. 7 Kamu ka manata sulia logo na ngwae neꞋe kira tua saena maꞋe fanoa Ꞌi Sodom ma Ꞌi Gomora ki, ma na maꞋe fanoa karangi ada ki. Kira diꞋia logo na Ꞌainsel neꞋeri ki, osiꞋana kira tua logo Ꞌani ꞋusuꞋa ma tualada ka taꞋa liu. Ma na ngwae ki Ꞌi neꞋeri, ma noaꞋa laꞋu na kini ki taꞋifilida neꞋe ngwae ki kira ꞋaberaꞋanida, sulia neꞋe ngwae ki kira kakabara logo fuada kwailiu. Ma sulia ru neꞋeri, God ka kwatea na kwaꞋikwaꞋinga Ꞌani mafula neꞋe tua firi fuada. Ma na ru neꞋeri neꞋe diꞋia fata faꞋabasuꞋa God fuana ngwae ki taꞋifau fuana na kaidaꞋi neꞋe ke leka maꞋi, neꞋe nia ke baꞋa kwatea na kwaꞋikwaꞋinga ꞋunaꞋeri.

8 Ka ꞋunaꞋeri logo fuana ngwae neꞋe kira faꞋamanata Ꞌani sokeꞋa Ꞌi safitamuꞋa ki. Kira sasia naꞋa ru taꞋa ki Ꞌani nonida, ma kira saea kira roꞋosulia naꞋa tae neꞋe kira lisia Ꞌani maliu boleꞋa ki. Ma kira ka Ꞌaila Ꞌani na gwaungaꞋinga God, ma kira ka fata buri tolingaꞋi ana Ꞌainsel ꞋinotoꞋa ki Ꞌi langi. 9 Ma sa Maekol bore, na ꞋingataꞋi Ꞌainsel God, noaꞋa kasi sasia goꞋo ru ꞋunaꞋeri. Si neꞋe ana kaidaꞋi sa Moses nia mae, sa Maekol ma sa Saetan kera olisuꞋusuꞋu faꞋinia sulia sa tai neꞋe ke baꞋa ngalia nonina sa Moses. Ma sa Maekol bore noaꞋa kasi noniraꞋa goꞋo fuana ka fata buri tolingaꞋi ana sa Saetan. Bore ma nia ka fata goꞋo Ꞌana Ꞌuri, “God ke balufi Ꞌoe.” 10 Bore ma fuana ngwae ba kira faꞋamanata ꞋosoꞋoso ki, kira fata taꞋa liu sulia na ru neꞋe noaꞋa kira kasi sai ani ki. Kira diꞋia ru mauri kwasi ki neꞋe noaꞋa kasi manata. Sulia ngwae neꞋeri ki kira sasia goꞋo Ꞌada na tae ki neꞋe nonida ka oga, ma na ru neꞋeri ki neꞋe ka takalongaꞋi kira. 11 Kwaimanatai fuada, sulia God ke baꞋa kwatea naꞋa kwaꞋikwaꞋinga doe fuada! Sulia kira sasi taꞋa diꞋia sa Kein. Ma kira diꞋia sa Balaam✡ neꞋe sasi goꞋo Ꞌana ta ru neꞋe nia saiana ka toda mani Ꞌania. Ma kira ka diꞋia logo sa Kora✡ neꞋe nia tataꞋe saulia God, ma God ke baꞋa malangisida logo diꞋia sa Kora. 12 Ma na ngwae faꞋamanata ꞋosoꞋoso neꞋeri ki, kira fiku faꞋi kamu ana kaidaꞋi neꞋe kamu fiku fuana fanga kwaimaꞋa, ma kira kasi Ꞌeke goꞋo Ꞌani suꞋumaꞋilada talada fuana fangaꞋa. Ma sui bore Ꞌana noaꞋa kira kasi Ꞌeke, kaumulu niniꞋa leꞋa fuana muke Ꞌeke Ꞌani ana kaidaꞋi kira fiku faꞋi kamu. Sulia kira dalafaꞋa goꞋo Ꞌada, diꞋia ta gwaꞋi salo neꞋe noaꞋa kasi kwate ta uta, ma na iru ka ufi lofotaꞋinia. Ma kira diꞋia logo na Ꞌai ki neꞋe noaꞋa kasi fungu ana kaidaꞋi fuana funguꞋa, sulia kira mae taꞋifau naꞋa, ma kira ka tufuꞋi naꞋa taꞋifau. 13 Ma na ngwae neꞋeri ki, kira sasia ru taꞋa fuana ꞋekeꞋa fafia, ka diꞋia na nafo doe ki ukua ngisu ngisu biliꞋa oro ki Ꞌi fafona one. Ma sulia na faꞋamanataꞋanga ꞋosoꞋoso kira ki, kira ka diꞋia logo naꞋa bulubulu ki neꞋe kira Ꞌidu faꞋasia fuli mamana kira ki. Ma God ka sasi akaꞋu naꞋa ana na kula rorodoꞋa fuana tuaꞋa ana fuada tua tua kasi sui.

14 ꞋIu, ma sa Enok neꞋe fiuna talaꞋi ngwae ana kwalafa faꞋasia sa Adam neꞋe fata sulia na ngwae neꞋeri ki Ꞌua naꞋa maꞋi ka fata Ꞌuri, “Na Aofia ke baꞋa leka maꞋi faꞋinia moleꞋe ana toꞋoni Ꞌainsel abu nia ki, 15 fasi Ꞌiri ke matalangani na ngwae ki taꞋifau. Ma nia ke baꞋa kwatea naꞋa kwaꞋikwaꞋinga fuana ngwae ki taꞋifau neꞋe noaꞋa kira kasi faꞋamamana ana, sulia na ru taꞋa kira ki neꞋe kira sasiꞋi ma sulia na fata taꞋangaꞋa kira ana God.”

16 Na ngwae neꞋeri ki, kira ngunungunu ma kira ka Ꞌugalia na ngwae ki. Ma kira ka roꞋosulia na kwaiogai Ꞌanga taꞋa kira ki. Ma kira ka tangoda talada, ma kira ka gaea na ngwae ki fasi Ꞌiri kira ka ngalia ti ru faꞋasida.

17 Bore ma kwaima nau kina, muke manata toꞋona na alaꞋanga ba na ngwae ni lifurongo na Aofia kia sa Jesus Christ ki kira saea fuamuꞋa. 18 Kira fata Ꞌuri fuamuꞋa, “Ana na kaidaꞋi neꞋe ka leka maꞋi ana faꞋi asoa Ꞌisi ki, ti ngwae neꞋe kira Ꞌoidorole Ꞌani kamu kike baꞋa dao maꞋi. Ma kike roꞋo lala sulia na kwaiogaiꞋanga kira ki talada neꞋe kira tataꞋe saulia God.” 19 Na ngwae neꞋe ki kira sasia na barangisi Ꞌanga ana fikutaꞋi ngwae faꞋamamana. NoaꞋa kira kasi toꞋo ana na AnoꞋi ru Abu, ma na kwaiogaiꞋanga taꞋa kira ki talada neꞋe ka talaꞋida.

20 Ma kamu na kwaima nau ki, muke ngangata ana ꞋafilamuꞋa kwailiu Ꞌiri muke ngasingasiꞋa saena faꞋamanataꞋanga God nia kwatea fuamuꞋa. Ma muke foꞋo Ꞌani na ngasingasiꞋanga na AnoꞋi ru Abu. 21 Kamu ka tua ma muka saiana neꞋe God nia alafe fuamuꞋa. Ma muke tua ni kwaimamani ana na Aofia kia sa Jesus Christ neꞋe kwatea mauriꞋa firi fuamuꞋa sulia na kwaimanataiꞋanga nia.

22 Ma fuana ngwae neꞋe faꞋamamanaꞋanga kira ki kasi babatoꞋo, muke alafe fuada. 23 Ma muke Ꞌafia ti ngwae laꞋu Ꞌani laulada Ꞌiri noaꞋa kira kasi leka Ꞌuana kula ni kwaꞋikwaꞋinga ana mafula. Ma ti ngwae laꞋu, muke kwaimanatai fuada, ma muke maꞋu logo Ꞌasu Ꞌubani kamu kata sasi taꞋa logo diꞋida. Muke Ꞌaila Ꞌani na sasi taꞋangaꞋa kira ki neꞋe kira sasia sulia na kwaiogaiꞋanga taꞋa kira ki.

FoꞋo Ꞌani baꞋatafeꞋanga

24 Kuke baꞋatafea God neꞋe nia saiana ꞋafilamuꞋa faꞋasia na abula taꞋangaꞋa fasi Ꞌiri muke tua saga faꞋinia na saeleꞋanga ana na kaidaꞋi nia ke baꞋa ngali kamu ka tua faꞋinia saena ꞋinotoꞋanga leꞋa nia. 25 Ma taꞋifilia God neꞋe ka faꞋamauri kia Ꞌani na Aofia kia sa Jesus Christ. DiꞋia Ꞌi naꞋo maꞋi, ma ana kaidaꞋi neꞋe, ma ana ta kaidaꞋi neꞋe nia ke baꞋa dao maꞋi noaꞋa kasi sui, God nia tua Ꞌani ꞋinotoꞋanga, ma na gwaungaꞋinga, ma na mamanaꞋanga, ma na ngasingasiꞋanga! ꞋIu ke ꞋunaꞋeri.

✡ 1:11 Nambas 22:18; 24:13; 25:1-3; 31:16

✡ 1:11 Nambas 16:1-35; 26:9, 10

Reveleson

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Reveleson

Na FaꞋataꞋi Ꞌanga Fuana Sa John

Sa John, na fafarongo ba sa Jesus, nia keresia na buka neꞋe. Ana kaidaꞋi neꞋeri, na TatalafaꞋa doe Ꞌi Rom, ma ti ngwae doe laꞋu, kira faꞋakaisia Kristin ki osiꞋana kira faꞋamamana ngangata ana sa Jesus Christ, diꞋia ngwae ꞋaꞋana kira. Sa Jesus nia oga liu ke kwaiꞋafi ana Kristin neꞋe ki, fasi Ꞌiri fitoꞋonga kira kike ngasingasiꞋa laꞋu. Sa Jesus neꞋe eta faꞋataꞋiniꞋi ru neꞋe fuana sa John fuana radulana ngwae Kristin ki.

Sa Jesus faꞋataꞋinia nunuꞋi ru Ꞌoro ki fuana sa John neꞋe fata sulia ꞋatoꞋanga ana Kristin ki ana kaidaꞋi neꞋeri, ma ka fata logo sulia tae ki neꞋe ke baꞋa fuli ana kaidaꞋi sa Jesus ke oli laꞋu maꞋi. ManataꞋanga doe saena buka neꞋe Ꞌuri, God naꞋa neꞋe toꞋo ana ngasingasiꞋanga ki taꞋifau, ma ka dau fafia ru ki taꞋifau, ma nia ka totolia ka tagi sulia ngwae nia ki. Ma ana ta taꞋi kaidaꞋi Ꞌi buri, nia ke baꞋa liufia malimae nia ki taꞋifau, ma sa Saetan bore nia ke baꞋa malangisia taꞋifau. Ana kaidaꞋi neꞋeri, God ke baꞋa ri Ꞌuana ngwae nia ki, ma kike baꞋa tua faꞋinia sulia na kudi. OsiꞋana nia ꞋunaꞋeri, ngwae Kristin ki kike tua noni mabe kaidaꞋi ana ꞋafitaꞋiꞋanga ki.

Na ru talingaꞋi ki saena buka neꞋe:

KerekereꞋa leka fuana fiu siosi ki & 1:1—3:22

Na kula ni tuaꞋa ana ꞋinotoꞋanga Ꞌi langi & 4:1—5:14

Na fiu ru ana fonoꞋa ngasi na buka & 6:1—8:5

Fiu faꞋi bungu Ꞌainsel ki & 8:6—11:19

Sa Saetan fuꞋalia siosi God & 12:1—14:20

Na fiu Ꞌainsel ki faꞋinia na fiu kwaꞋikwaꞋinga Ꞌisi ki & 15:1—16:21

God malangisia Ꞌi Babilon taꞋifau & 17:1—19:21

God ka ꞋinotoꞋa Ꞌi langi ma Ꞌi ano logo & 20:1—22:21

1

1 Saena buka neꞋe, sa John nia keresia na faꞋarongoꞋa sulia na ru neꞋe sa Jesus Christ nia faꞋataꞋiniꞋi ki. God neꞋe faꞋataꞋinia fuana sa Christ Ꞌiri ka faꞋataꞋiniꞋi fuana ngwae rao God ki sulia ru neꞋe karangi ke baꞋa dao maꞋi ki. Sa Jesus Christ ka faꞋataꞋinia na ru neꞋe ki fuana na ngwae rao nia sa John Ꞌani asungaꞋilana maꞋi na Ꞌainsel nia siana. 2 Ma sa John ka keresia naꞋa ru ki taꞋifau neꞋe nia lisiꞋi. Aia, na faꞋarongoꞋanga neꞋeri neꞋe God saea fuana ma na ru neꞋe sa Jesus Christ ka faꞋataꞋiniꞋi ki. 3 ꞋOilakiꞋa fuana sa tai neꞋe ke toꞋomani na buka neꞋe, ma ka ꞋoilakiꞋa logo fuana sa tai faꞋida neꞋe kira rongoa alaꞋanga neꞋe ki faꞋasia God, ma kira ka sasi sulia na tae ki neꞋe sa John keresia saena buka neꞋe! OsiꞋana kaidaꞋi nia karangi naꞋa Ꞌiri na ru neꞋe ki ke dao maꞋi.

Na faꞋarongoꞋa fuana fiu maꞋe siosi ki

4-5 NauꞋa sa John, nau ku kerekere kwau fuamuꞋa na fiu fiku taꞋi ngwae neꞋe kamu faꞋamamana ma muka tua ana fiu fanoa ki saena abaꞋi kula Ꞌi Asia. Nau ku foꞋo Ꞌiri God, faꞋinia na fiu mangoꞋi ru neꞋe kira tua Ꞌi naꞋona kula fuana tuaꞋa ana ꞋinotoꞋanga God, ma sa Jesus Christ kira ke baꞋa alafe fuamuꞋa, ma kira ka kwatea logo na aroaroꞋa fuamuꞋa. Ana kaidaꞋi noaꞋa Ꞌua ta ru, God nia tua naꞋa. Ma God ka tua logo ana kaidaꞋi neꞋe. Ma nia ka tuatua firi logo. Sa Jesus naꞋa neꞋe ngwae faꞋarongo mamana, ma nia na ngwae etaeta neꞋe God nia taꞋea faꞋasia na maeꞋa, ma nia logo neꞋe ngwae ꞋinotoꞋa fafia ngwae tatalafaꞋa ki ana magalia. Sa Jesus ka alafe fuaka, ma Ꞌani maelana nia ka loge kia faꞋasia abula taꞋangaꞋa kia ki. 6 Sa Jesus neꞋe na ngwae tatalafaꞋa kia, ma nia ka alu kulu na fikutaꞋi ngwae fata abu ki, fasi Ꞌiri kulu ka rao fuana God na MaꞋa nia. Nau ku foꞋo Ꞌiri sa Jesus Christ ke toꞋo ana na ꞋinotoꞋanga ma na ngasingasiꞋanga tuatua firi! ꞋIu ke ꞋunaꞋeri!

7 Lia basi, nia karangi ka dao maꞋi Ꞌi fafona na gwaꞋi salo ki! Ma na ngwae ki taꞋifau kira ke baꞋa lisia. Ma na ngwae ba kira labua ki, kira ke baꞋa lisia logo. Ma na ngwae ki taꞋifau saena magalia kira ke baꞋa oꞋomae ma kike angi osiꞋana niaꞋa. ꞋIu, nia ka mamana.

8 Ma God neꞋe ngasingasiꞋa ka tasa, nia tua naꞋa Ꞌi naꞋona mala na ru ki taꞋifau, ma nia ka tua ana kaidaꞋi neꞋe, ma ke baꞋa tua firi logo. Nia ka saea logo, “NauꞋa neꞋe Alfa ma na Omega, na talaꞋaelana ma na suilana na ru ki taꞋifau.”

Na faꞋataꞋinga sulia sa Jesus Christ

9 NauꞋa sa John na ngwaefuta kamu sulia nau ku faꞋamamana ana sa Jesus Christ diꞋia logo kamuꞋa. Ma kira faꞋakaisi nau diꞋia kamuꞋa sulia sa Jesus Christ neꞋe na ngwae tatalafaꞋa kia ma nia gwaungaꞋi fafi kia. Ma kulu Ꞌalatai saena faꞋakaisiꞋanga, osiꞋana kulu ngwae nia ki. Kira ka dau nau, ma kira ka alu nau saena bubunga neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Patmos, sulia nau ku fatataloꞋania na fatalana God ma na ru neꞋe sa Jesus faꞋataꞋinia ki. 10 Sui ana taꞋi asoa fuana foꞋosilana na Aofia neꞋe AnoꞋi ru Abu nia faꞋataꞋinia ru ki fuaku, ma nau ku rongoa taꞋi lingalingaꞋi ru doe, diꞋia na lingalingaꞋi bungu, fata maꞋi Ꞌi buriku 11 ka Ꞌuri, “ꞋOke keresia naꞋa tae neꞋe Ꞌoke lisia, sui Ꞌoko kwatea naꞋa buka neꞋe fuana fiu fikutaꞋi ngwae faꞋamamana Ꞌi Efesus, Smirna, Pergamum, Taeataera, Sardis, Filadelfia, ma Ꞌi Laodisea.”

12 Ma kaidaꞋi nau ku kakari abula fuana lisilana sa tai neꞋe alaꞋa fuaku, nau ku lisia fiu faꞋi matangaꞋi Ꞌai fuana unu ki kira saungaꞋinia Ꞌani gol. 13 Aia, ma safitana matangaꞋi Ꞌai fuana faꞋi unu neꞋeri ki, nau ku lisia na ru neꞋe lisilana diꞋia ngwae, nia ruꞋufia ifi fafo keta leka ka dao fafona Ꞌaena. Ma na foꞋosae ana gol neꞋe teo Ꞌi fuꞋufuꞋuna. 14 Ma na ifuna kwao ka diꞋia na faufau, ma na maana ka rara diꞋia na mafula. 15 Ma na Ꞌaena lisilana ka diꞋia barasi neꞋe kira doꞋofia saena mafula doe sui ma nia ka ngwasinasina. Ma rongolana lingana ka diꞋia rurulana ta tata doe. 16 Ma nia ka dau fafia fiu faꞋi bulubulu ki Ꞌani bali lima ꞋoloꞋolo nia. Ma na sele ni ofoꞋa neꞋe toꞋo ro bali neꞋe sakatafa maꞋi faꞋasia saena kwakwana. ꞋIu, ma na maana darana ngwasinasina ka doe diꞋia na sina. 17 Ma kaidaꞋi nau ku lisia naꞋa, nau ku Ꞌasi fafia na maaku Ꞌi Ꞌaena, diꞋia ta ngwae ba nia mae. Ma nia ka alua naꞋa lima ꞋoloꞋolo nia fafi nau, ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa Ꞌoe kosi maꞋu. NauꞋa neꞋe talaꞋaelana ma na suilana na ru ki taꞋifau. 18 NauꞋa na ngwae neꞋe nau ku mauri. OsiꞋana nau ku mae, bore ma kaidaꞋi neꞋe, nau ku mauri laꞋu tua tua firi. Ma nauꞋa neꞋe nau ku ꞋinotoꞋa fafia na maeꞋa ma na kula neꞋe ngwae ki leka Ꞌuana kaidaꞋi kira mae. 19 Ma Ꞌoke keresia na ru neꞋe Ꞌoko lisiꞋi ki, ma na ru neꞋe ka dao maꞋi ki ana kaidaꞋi neꞋe, ma na ru neꞋe ke baꞋa dao maꞋi. 20 Aia, na manata agoꞋa sulia na fiu faꞋi bulubulu neꞋe Ꞌoko lisia nau ku dau fafia Ꞌani lima ꞋoloꞋolo nau, ma na fiu faꞋi unu ba kira saungaꞋiniꞋi Ꞌani gol nia Ꞌuri: Na fiu bulubulu ki neꞋe na Ꞌainsel neꞋe kira lia sulia na fiu fikutaꞋi faꞋamamana neꞋeri ki. Aia, na fiu fai matangaꞋi Ꞌai fuana unu ki neꞋe kira saungaꞋiniꞋi Ꞌani gol neꞋe na fiu fikutaꞋi faꞋamamana ana fiu maꞋe fanoa neꞋe ki.”

2

Sa Jesus fata fuana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Efesus

1 Sui na ngwae ka fata laꞋu Ꞌuri, “ꞋOke keresia na fatalaku fuana na Ꞌainsel neꞋe lia sulia na ngwae saena fanoa Ꞌi Efesus ki neꞋe kira faꞋamamana, Ꞌoke kere Ꞌuri, ‘NauꞋa na ngwae neꞋe nau ku dau fafia na fiu faꞋi bulubulu ki Ꞌani lima ꞋoloꞋolo nau, ma nau ku liu safitana na fiu faꞋi matangaꞋi Ꞌai fuana unu ana gol neꞋeri ki. 2 Nau ku saiana ru kamu sasiꞋi ki, ma nau ku saiana na rao ngasingasiꞋanga kamu faꞋinia na mabetauꞋa kamu ki. Ma nau ku saiana kamu Ꞌaila Ꞌani ngwae taꞋa ki, ma muka ilitoꞋona na ngwae neꞋe kira saea kira na ngwae ni lifurongo ki ma kira ka soke goꞋo Ꞌada, ma muka saiada kira soke. 3 Kaumulu mabetau, ma muka nonifii duꞋungaku, ma noaꞋa kamu kasi ngwataꞋutaꞋu ana faꞋamamana Ꞌanga kamu. 4 Aia, taꞋi ru neꞋe nau ku balufi kamu faꞋinia, neꞋe noaꞋa kamu kasi alafe naꞋa fuaku diꞋia ba kamu fulia Ꞌi naꞋo. 5 Muke manata toꞋona na doeꞋa Ꞌani alafeꞋanga kamu ana nauꞋa Ꞌi naꞋo, ma kamu ka Ꞌasi naꞋa faꞋasi nau. Aia, muke kakari alifaꞋi faꞋasia na abula taꞋangaꞋa kamu ki, ma muke sasia naꞋa ru ba kamu sasiꞋi Ꞌi naꞋo. DiꞋia noaꞋa kamu kasi kakari alifaꞋi faꞋasia na abula taꞋangaꞋa kamu ki, nai baꞋa leka maꞋi siaumulu ma nau ku lafua na fai matangaꞋi Ꞌai fuana unu kamu faꞋasia na fulini. 6 Aia, taꞋi ru leꞋa neꞋe kamu sasia neꞋe nau ku oga: Kamu Ꞌaila Ꞌania abulaꞋanga taꞋa ana na ngwae sa Nikolaus ki, ka diꞋia nauꞋa bore nau ku Ꞌaila logo Ꞌanida. 7 Alu sa tai neꞋe ka rongoꞋi, nia ka fafarongoa tae neꞋe AnoꞋi ru Abu saea fuana na fikutaꞋi ngwae faꞋamamana neꞋe ki. Sui bore Ꞌana tai neꞋe noaꞋa kasi danga Ꞌania fitoꞋonga nia, nai baꞋa alaꞋania ke Ꞌania fuana Ꞌai ana mauriꞋa neꞋe nia uu ana kula neꞋe God nia tua ana.’ ”

Sa Jesus fata fuana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Smirna

8 Ma nia ka fata laꞋu Ꞌuri fuaku, “ꞋOke kerekere fuana Ꞌainsel neꞋe lia sulia ngwae ki saena fanoa Ꞌi Smirna neꞋe kira faꞋamamana, Ꞌoke fata Ꞌuri, ‘NauꞋa neꞋe na talaꞋaelana ma na suilana na ru ki taꞋifau, ba nau ku mae ma nau ku mauri laꞋu. 9 Nau ku saiana na ꞋafitaꞋiꞋanga kamu ki, ma nau ku saiana kaumulu dalaꞋa. Bore ma noaꞋa kamu kasi dalaꞋa goꞋo, osiꞋana kaumulu toꞋoru liu Ꞌania faꞋamamanaꞋanga. Ma nau ku saiana logo na ngwae neꞋe kira saea ru taꞋa ki suli kamu. Ma kira ka saea kira Ꞌani Jiu ki, bore ma noaꞋa laꞋu na Jiu mamana ki, ma kira na ngwae sa Saetan ki lala! 10 NoaꞋa kamu kasi maꞋu Ꞌani taꞋi tae neꞋe muke baꞋa nonifii Ꞌani. Sulia sa Saetan ke baꞋa ilitoꞋomuꞋa, ma ke baꞋa alua ti ai amuꞋa saena luma ni lokafo, ma ana akwala asoa neꞋe muke baꞋa toꞋo ana ꞋafitaꞋiꞋanga ki. ꞋIu, muke tua mamana Ꞌania faꞋamamanaꞋanga kamu ana nauꞋa, bore Ꞌana kira ka saungi kamu, ma nai baꞋa kwatea na Ꞌeregwau ana mauriꞋa firi fuamuꞋa. 11 Ma diꞋia kamu ka rongoꞋi, alu muke fafarongoa tae ki neꞋe AnoꞋi ru Abu nia saea fuana na ngwae faꞋamamana ki. Sa tai faꞋida neꞋe noaꞋa kasi danga Ꞌania fitoꞋonga kira ki, noaꞋa kira kasi baꞋa dao toꞋona ta nonifiiꞋa ana ruana maeꞋa.’ ”

Sa Jesus fata fuana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Pergamum

12 Sui nia ka fata laꞋu Ꞌuri, “ꞋOke kerekere fuana Ꞌainsel neꞋe lia sulia na ngwae saena maꞋe fanoa Ꞌi Pergamum neꞋe kira faꞋamamana, Ꞌoko saea, ‘NauꞋa na ngwae ba nau ku toꞋo ana sele ni ofoꞋa ba nia toꞋo ro bali. 13 Nau ku saiana kula neꞋe mulu tua ana, ma Ꞌi neꞋeri logo neꞋe na fuli gwauruꞋa ꞋinotoꞋa sa Saetan nia doe ana. Kamu roꞋosuli nau, ma noaꞋa kamu kasi oli oliꞋa faꞋasia na faꞋamamanaꞋanga kamu aku, sui bore Ꞌana kira saungia sa Antipas ana kula neꞋe sa Saetan nia tua ana. Sa Antipas neꞋe na ngwae rao leꞋa Ꞌani faꞋarongoꞋanga Ꞌani nau. 14 Aia, ma bara ru neꞋe kamu sasiꞋi neꞋe nau ku balufi kamu faꞋiniꞋi. Ti ngwae amuꞋa, kira sasi goꞋo Ꞌada sulia na faꞋamanataꞋanga sa Balaam✡ ba faꞋamanata sa Balak Ꞌuana talaꞋilana ngwae Ꞌi Israel ki Ꞌiri kira ka sasia ru taꞋa ki. Sulia sa Balak kwatea na ngwae ki kira ka Ꞌania na fanga neꞋe kira foꞋosi Ꞌani fuana na malamala god ki faꞋinia na kakabaraꞋa. 15 Aia, nia ꞋunaꞋeri logo, ti ngwae amuꞋa kira ka leka sulia na faꞋamanataꞋanga taꞋa ana ngwae sa Nikolaus ki. 16 Aia, muke kakari alifaꞋi naꞋa faꞋasia na abula Ꞌanga taꞋa kamu ki! DiꞋia noaꞋa, nai baꞋa leka ꞋaliꞋali maꞋi goꞋo, ma nau ku fuꞋa faꞋinia ngwae neꞋeri Ꞌani sele ni ofoꞋa neꞋe sakatafa maꞋi faꞋasia na kwakwaku. 17 Aia, diꞋia mulu ka rongoꞋi, alu muke fafarongoa tae ki neꞋe AnoꞋi ru Abu saea fuana na ngwae faꞋamamana ki. ꞋUnaꞋeri ma sa tai faꞋida neꞋe noaꞋa kasi danga Ꞌania fitoꞋonga nia, nai baꞋa kwatea na mana neꞋe ba kira sofongani Ꞌi langi. Ma nai baꞋa kwatea logo fuada na fau kwao neꞋe kira keresia na sata faolu Ꞌi fafona, neꞋe noaꞋa ta ngwae kasi saiana, taꞋifilia goꞋo sa tai neꞋe ke baꞋa ngalia.’ ”

Sa Jesus fata fuana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Taeataera

18 Ma nia ka fata laꞋu Ꞌuri fuaku, “ꞋOke kerekere fuana na Ꞌainsel neꞋe lia sulia na ngwae saena fanoa Ꞌi Taeataera ki neꞋe kira faꞋamamana, Ꞌoko saea, ‘NauꞋa neꞋe na Ngela God. Na maaku ka rara diꞋia mafula, ma na Ꞌaeku ka ngwasinasina diꞋia na barasi kira doꞋofia saena mafula. 19 Nau ku saiana na ru neꞋe kamu sasiꞋi ki. Ma nau ku saiana na alafeꞋanga kamu, ma na faꞋamamanaꞋanga kamu, ma na raoꞋa kamu, ma na mabetauꞋa kamu. ꞋIu, ma nau ku saiana na ru neꞋe kamu sasiꞋi ana kaidaꞋi neꞋe, Ꞌoro ka liufia tae ki neꞋe kamu sasiꞋi ana kaidaꞋi ba sui naꞋa kwau. 20 Aia, ma ru neꞋe noaꞋa nau kusi oga: Kamu alaꞋania na kini satana Ꞌi Jesabel ka faꞋamanata. Nia saea fasi God kwate nia fuana alaꞋanga, bore ma nia soke goꞋo Ꞌana. Nia ka faꞋarora na ngwae rao Ꞌoro nau ki Ꞌani na faꞋamanatalada Ꞌani falafala ana kakabaraꞋa, ma na Ꞌanilana fanga neꞋe kira foꞋosi Ꞌani fuana malamala god noaꞋa Ꞌiri mamana ki. 21 ꞋIu, ma nau ku kwatea kaidaꞋi fuana kini neꞋe Ꞌiri nia ke kakari alifaꞋi faꞋasia abula Ꞌanga taꞋa nia ki, bore ma noaꞋa nia kasi oga goꞋo kakari alifaꞋi Ꞌanga faꞋasia abula Ꞌanga taꞋa nia ki. 22 Nia ꞋunaꞋeri, nai baꞋa kwatea ma niaꞋa faꞋinia sa tai neꞋe kira foꞋosia malamala god ki faꞋinia, ma kira ke baꞋa nonifii ka doe. Ma nai baꞋa sasia ru neꞋeri diꞋia noaꞋa kira kasi kakari alifaꞋi faꞋasia na abulaꞋanga taꞋa kira ki neꞋe kira sasia faꞋinia na kini neꞋe. 23 Ma nai baꞋa saungia na fafarongo nia ki logo, Ꞌiri na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira faꞋamamana nau, kira saiana nauꞋa na ngwae nau ku saiana manatana ngwae ki taꞋifau faꞋinia na kwaiogaiꞋanga kira ki. Ma nai baꞋa duꞋu fuana ngwae ki taꞋifau duꞋungana ru neꞋe kira sasiꞋi ki, na ru leꞋa ki ma na ru taꞋa ki. 24 Ma ta bali aumulu neꞋe kamu tua Ꞌi Taeataera noaꞋa kamu kasi sasi sulia na faꞋamanataꞋanga taꞋa neꞋe, ma noaꞋa kamu kasi alaꞋani kira ke faꞋamanata kamu Ꞌani na ru neꞋe kira saea Ꞌani ru ago sa Saetan ki. Nia neꞋe, nauꞋa bore noaꞋa nau kusi kwatea ta ꞋafitaꞋiꞋanga laꞋu fuamuꞋa. 25 Ma taꞋi ru goꞋo neꞋe, diꞋia ru muke dau ngasi ana tae ki neꞋe kamu toꞋo naꞋa ana, leleka ka dao ana kaidaꞋi nau ku oli laꞋu maꞋi. 26 ꞋIu, ma sa tai faꞋida neꞋe noaꞋa kasi danga Ꞌania fitoꞋonga kira, ma kira ka maꞋudi fuana roꞋongaꞋa sulia na kwaiogaiꞋanga nau ki leleka ka dao ana Ꞌisilana, nai baꞋa kwatea fuada naꞋa gwaungaꞋi Ꞌanga fafia na fanoa ki, 27 diꞋia na MaꞋa nau neꞋe kwatea fuaku. Ma kira ke baꞋa gwaungaꞋi fafia naꞋa fanoa ki Ꞌani ngasingasiꞋanga, ma noaꞋa ta ngwae kasi bolo fuana na ngengelana alaꞋanga kira. 28 Ma nai baꞋa kwatea fuada na kwalikwali neꞋe tala Ꞌi Ꞌofodangi Ꞌiri ke faꞋataꞋinia neꞋe kira liufia taꞋangaꞋa. 29 Ma diꞋia kamu ka rongoꞋi, alu muke fafarongoa tae ki neꞋe AnoꞋi ru Abu saea fuana na ngwae faꞋamamana ki.’ ”

3

Sa Jesus fata fuana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Sardis

1 Ma nia ka fata laꞋu Ꞌuri fuaku, “ꞋOke kerekere fuana na Ꞌainsel neꞋe lia sulia na ngwae saena fanoa Ꞌi Sardis ki neꞋe kira faꞋamamana, Ꞌoko saea, ‘NauꞋa na ngwae neꞋe nau ku toꞋo ana na fiu AnoꞋi ru Abu God ki ma na fiu bulubulu ki. Nau ku saiana ru neꞋe kamu sasiꞋi ki. Ma na ngwae ki kira saea kaumulu Ꞌania ngwae faꞋamamana ki, bore ma na raoꞋa kamu ki faꞋataꞋinia noaꞋa kamu kasi roꞋo suli nau. 2 Kamu diꞋia ngwae kira maliu ki. Muke ada, fasi Ꞌiri muke faꞋangasingasia na faꞋamamanaꞋanga kamu ki neꞋe karangi ka mae naꞋa. Sulia nau ku dao toꞋona ru neꞋe kamu sasiꞋi ki noaꞋa kasi saga taꞋifau Ꞌi maana God nau. 3 NoaꞋa kamu kasi manata bura Ꞌani na ru neꞋe kira faꞋamanata kamu Ꞌani ki Ꞌi naꞋo, ma muke roꞋosulida, ma muke kakari alifaꞋi faꞋasia na abula Ꞌanga taꞋa kamu ki. Si diꞋia noaꞋa kamu kasi lialia, nai baꞋa leka maꞋi siaumulu, diꞋia ta ngwae bili ana kaidaꞋi neꞋe noaꞋa kamu kasi saiana nai baꞋa dao maꞋi ana. 4 Ma na bara ngwae ana ngwae Ꞌi Sardis ki neꞋe kamu dau leꞋa sulia maurilamuꞋa ka sikasika Ꞌua, muke baꞋa leka faꞋi nau, ma muke ruꞋufia na ifi kwao ki, osiꞋana kamu totolia. 5 Ma sa tai faꞋida neꞋe noaꞋa kasi danga Ꞌania fitoꞋonga kira, kira ke baꞋa ruꞋufia ifi kwao ki, ma noaꞋa nau kusi lafua na satada faꞋasia na buka ana mauriꞋa. ꞋI naꞋona MaꞋa nau ma na Ꞌainsel nia ki, nai baꞋa saea kira Ꞌani na ngwae nau ki. 6 Aia, diꞋia kamu ka rongoꞋi, alu muke fafarongoa tae ki neꞋe AnoꞋi ru Abu saea fuana na ngwae faꞋamamana ki.’ ”

Sa Jesus fata fuana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Filadelfia

7 Sui nia ka fata laꞋu Ꞌuri fuaku, “ꞋOke kerekere fuana Ꞌainsel neꞋe lia sulia ngwae ki saena fanoa Ꞌi Filadelfia neꞋe kira faꞋamamana, Ꞌoko saea, ‘NauꞋa neꞋe ngwae nau ku abu, ma nau ku fata mamana. Nau ku toꞋo ana na kii ba sa David na ngwae tatalafaꞋa nia toꞋo maꞋi ana Ꞌi naꞋo. Ma kaidaꞋi nau ku Ꞌifingia na sinamaa, nia ꞋafitaꞋi fuana ta ngwae ka fono Ꞌusia. Ma kaidaꞋi nau ku fono Ꞌusia na sinamaa, nia ꞋafitaꞋi fuana ta ngwae ka Ꞌifingia. 8 Nau ku saiana na ru neꞋe kamu sasiꞋi ki, ma nau ku saiana kamu kasi toꞋo goꞋo ana ta ru leꞋa neꞋe ngwae ki saena fanoa neꞋe kike fuꞋusi ꞋinotoꞋa amuꞋa faꞋinia. Ma kamu ka sasi sulia na fatalaku. Ma noaꞋa kamu kasi tofea sataku ma na faꞋamamanaꞋanga kamu ki ana nauꞋa. Aia, nau ku Ꞌifingia naꞋa na sinamaa fuamuꞋa fasi Ꞌiri muke ruꞋu maꞋi, ma ꞋafitaꞋi fuana ta ngwae bore Ꞌana ka fono Ꞌusia. 9 ꞋIu, ma na ngwae neꞋe kira saea kira neꞋe ngwae Jiu ki, ma kira ka soke sulia kira ngwae sa Saetan, nai baꞋa sasia kike faꞋaꞋinotoꞋa kamu fasi Ꞌiri kike saiana nau ku alafe fuamuꞋa. 10 Ma sulia kamu roꞋosulia na taki nau Ꞌani ngangata Ꞌanga, nai baꞋa lia suli kamu kaidaꞋi ana ꞋafitaꞋiꞋanga ki neꞋe ke baꞋa dao maꞋi saena magalia Ꞌuana ilitoꞋolana ngwae ki taꞋifau. 11 NoaꞋa kasi tau, nai baꞋa oli maꞋi. Muke dau ngasi ana na ru neꞋe kamu toꞋo ani ki, Ꞌasu Ꞌubani ta ngwae kata bilia na kwaiaraꞋa neꞋe nai baꞋa kwatea fuamuꞋa. 12 Ma sa tai faꞋida neꞋe noaꞋa kasi danga Ꞌania fitoꞋonga nia, nai baꞋa alu nia ta maꞋe funu ana Luma Abu God nau, nia ka tua tari ma noaꞋa nia kasi Ꞌidu faꞋasia. Ma nai baꞋa keresia logo na satana God nau ana na nonina, ma na satana fanoa doe God nau, na Jerusalem faolu neꞋe ke baꞋa koso maꞋi faꞋasia God Ꞌi langi. Ma nai baꞋa keresia logo na sata faolu nau ana na nonina. 13 Aia, diꞋia kamu ka rongoꞋi, alu muke fafarongoa tae ki neꞋe AnoꞋi ru Abu saea fuana na ngwae faꞋamamana ki.’ ”

Sa Jesus fata fuana ngwae faꞋamamana ki Ꞌi Laodisea

14 Sui nia ka fata laꞋu Ꞌuri fuaku, “ꞋOke kerekere fuana na Ꞌainsel neꞋe lia sulia na ngwae saena fanoa Ꞌi Laodisea ki neꞋe kira faꞋamamana, Ꞌoko saea, ‘NauꞋa na ngwae neꞋe kira sae nau Ꞌani ꞋIu ke ꞋUnaꞋeri. Nau kusi mamalo faꞋasia faꞋataloꞋa Ꞌani alaꞋanga mamana ki sulia God. Ma nauꞋa logo neꞋe nau ku saungaꞋinia na ru ki taꞋifau faꞋinia God. 15 Nau ku saiana na ru neꞋe kamu sasiꞋi ki, ma nau ku saiana logo noaꞋa kamu kasi gwari ma noaꞋa kamu kasi ꞋakoꞋako goꞋo aku. Ma nau ku oga muke kwaima faꞋi nau, nama muke malimaeꞋa faꞋi nau. 16 Ma sulia na faꞋamamana Ꞌanga kamu aku noaꞋa kasi gwari nama ka ꞋakoꞋako ꞋunaꞋeri, nai baꞋa ilangaꞋi kamu. 17 Aia, kaumulu saea kamu toꞋoru, ma muka toda ru Ꞌoro, ma noaꞋa kamu kasi oga naꞋa laꞋu ta ru sulia na ru ki taꞋifau kamu toꞋo naꞋa Ꞌani. Bore ma noaꞋa kamu kasi saiana goꞋo neꞋe kamu dalaꞋa ana faꞋamamanaꞋanga, ma muka diꞋia na ngwae maa rodo ma kira ka dadara. 18 Nia neꞋe, nau ku saea fuamuꞋa, muke folia naꞋa gol neꞋe kira faꞋafaolua Ꞌani mafula ana nauꞋa, fasi Ꞌiri muke toꞋoru mamana. Ma muke folia logo na ifi kwao ki ana nauꞋa, sasi kamu kata Ꞌeke sulia neꞋe kamu dadara. Ma muke folia logo na ngwaingwai fuana ongolana na maamuꞋa Ꞌani, Ꞌiri muke lia leꞋa. 19 Ma na ngwae ki neꞋe nau ku alafe fuada, diꞋia kira ka sasia ru taꞋa, nau ku saiana balufilada, ma nau ku kwatea naꞋa kwaꞋikwaꞋinga fuada. Nia neꞋe muke saiana, muke kakari alifaꞋi faꞋasia na abula taꞋangaꞋa kamu ki, ma muke sasia naꞋa ru leꞋa ki. 20 Lia basi, nau ku uu Ꞌi burina babalita ana sinamaa ana luma kamu ki, ma nau ku faꞋafo. DiꞋia ta ngwae ka rongo nau ma ka Ꞌifi fuaku, nai baꞋa ruꞋu maꞋi siana saena luma nia, ma nau ku fanga fiku faꞋinia. 21 Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe noaꞋa kasi danga Ꞌania fitoꞋonga nia, nai baꞋa kwatea na ngasingasiꞋanga fuana tuaꞋa faꞋi nau, ana kaidaꞋi nau ku tua ana kula ni tuaꞋa ana ꞋinotoꞋanga, ka diꞋia logo nau ku liufia ma nau ku tua naꞋa faꞋinia na MaꞋa nau ana kula ni tuaꞋa nia. 22 Ma diꞋia kamu ka rongoꞋi, alu muke fafarongoa tae ki neꞋe AnoꞋi ru Abu saea fuana na ngwae faꞋamamana ki.’ ”

4

Na fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga Ꞌi langi

1 Sui Ꞌi buri Ꞌana nau ku lia, ma nau ku lisia taꞋi sinamaa Ꞌi langi nia Ꞌifi. Ma na lingalingaꞋi ru neꞋe eta fata fata fuaku Ꞌi naꞋo diꞋia na bungu, ka fata laꞋu Ꞌuri, “ꞋOke raꞋe maꞋi Ꞌi neꞋe, Ꞌiri nai faꞋataꞋinia fuamu na ru neꞋe ke baꞋa dao maꞋi Ꞌi buri ki.” 2 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo, na AnoꞋi ru God ka talaꞋi nau, ma nau ku tua naꞋa Ꞌaku Ꞌi langi. Ma nau ku lisia taꞋi fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga, ma taꞋi ngwae ka tua Ꞌi fafona. 3 Ma na maana ka diꞋia naꞋa na fau ngwasinasina ki neꞋe kira saea Ꞌani na daspa ma na karnelian. Ma na tafisiꞋoro ka tua kalikalia fuli gwauruꞋa neꞋeri. Ma na tafisiꞋoro neꞋeri ka lia diꞋia na fau ngwasinasina kira saea Ꞌani na emaral. 4 Ma kalikalia na ngwae neꞋe tua ana fuli gwauruꞋa neꞋeri ana ꞋinotoꞋanga, ro akwala ma fai fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga ki neꞋe niꞋi teo Ꞌi neꞋeri. Ma ro akwala ma fai ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki neꞋe kira tua Ꞌi fafona na fuli gwauruꞋa neꞋeri ki, ma kira ka toro Ꞌani ifi kwao ki ma na Ꞌeregwau ana na gol ki Ꞌi gwauda. 5 Ma na meamea ka sina, ma na lingalingaꞋi ru doe ki, ma na kwangakwanga ka talo maꞋi faꞋasia na fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga neꞋeri. Ma na fiu unu ki ka duꞋa Ꞌi neꞋeri Ꞌi naꞋona na fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga. Ma na fiu unu neꞋeri ki neꞋe na fiu AnoꞋi ru Abu God ki naꞋa. 6 Ma Ꞌi naꞋona logo ana na fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga, taꞋi ru diꞋia na asi ana galasi ma ka raola liu ka teo logo Ꞌi neꞋeri.

Ma na fai ru mauri ki neꞋe kira toꞋo ana maa Ꞌoro ki kalikalia nonida taꞋifau, kira tua kalikalia na fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga neꞋeri.* 7 Na etana ru mauri lisilana ka diꞋia na lion. Ma na ruana ru lisilana ka diꞋia na buluka. Ma uula ru, neꞋe maana lisilana diꞋia na maana ngwae. Ma na faina ru lisilana diꞋia na afa neꞋe lofo. 8 Na fai ru mauri neꞋeri ki taꞋifau kira toꞋo ana ono ꞋabaꞋaba ru Ꞌanga, ma na maaꞋi ru Ꞌoro ki logo teo Ꞌi nonidaꞋa, Ꞌi naꞋoda ma Ꞌi olofana ꞋabaꞋabada. Ma ana asoa ki ma ana rodo, noaꞋa kira kasi mamalo goꞋo ana nguꞋa kira ka Ꞌuri,

“Abu, abu, abu na God neꞋe ngasingasiꞋa ka tasa.

Nia ka tua Ꞌua naꞋa maꞋi Ꞌi naꞋo, ma ka tua ana kaidaꞋi neꞋe, ma ka tua ana kaidaꞋi neꞋe ka nia maꞋi Ꞌua.”

9 KaidaꞋi neꞋe fai ru mauri neꞋeri ki kira ngulia na faꞋi ngu ana faꞋaꞋinotoꞋanga, ma na fuꞋusi doeꞋanga, ma na baꞋatafeꞋanga fuana na ngwae neꞋe nia tuatua firi neꞋe tua Ꞌi fafona fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga, 10 na ro akwala ma fai ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ba kiri kira ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona Ꞌaena na ngwae neꞋe tuatua firi neꞋe tua Ꞌi fafona fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga. Ma kira ka alua naꞋa Ꞌeregwau kira ki Ꞌi ano Ꞌi naꞋona fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga neꞋeri, ma kira ka fata Ꞌuri,

11 “God kami, Ꞌoko totolia naꞋa na ngalilana na taloꞋa, ma na fuꞋusi doeꞋa, ma na ngasingasiꞋanga, osiꞋana Ꞌoko saungaꞋinia na ru ki taꞋifau.

Ma sulia na kwaiogaiꞋanga Ꞌoe naꞋa neꞋe ru ki taꞋifau kira ka tua ma kira ka mauri.”

5

Na bukaꞋi ru

1 Sui nau ku lisia taꞋi bukaꞋi ru neꞋe kira kere ro bali ana. Kira ka bula fafia bukaꞋi ru neꞋeri, ma kira ka fono faꞋangasia bukaꞋi ru neꞋeri ana fiu kula ki. Na ngwae neꞋe tua ana fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga, nia dau ana bukaꞋi ru neꞋeri saena lima ꞋoloꞋolo nia. 2 Ma nau ku lisia taꞋi Ꞌainsel neꞋe ngasingasiꞋa liu, ma nia ka fata doe ka Ꞌuri, “Sa tai neꞋe ꞋoloꞋolo Ꞌiri nia ka totolia Ꞌifingilana na fiu ru ana fonoꞋa ngasi neꞋe ki, ma ka Ꞌifingia na bukaꞋi ru neꞋe?” 3 Ma noaꞋa kasi lisia goꞋo ta ngwae Ꞌi langi, nama saena na magalia, nama Ꞌi olofana na magalia neꞋe ka bolo faꞋinia Ꞌifingilana na bukaꞋi ru neꞋeri ma ka lia saena. 4 Ma nau ku angi liu, sulia noaꞋa kira kasi dao toꞋona ta ngwae neꞋe totolia Ꞌifingilana na bukaꞋi ru neꞋeri ma ka lia saena. 5 ꞋUnaꞋeri, taꞋi ngwae ana na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki ka fata Ꞌuri fuaku, “NoaꞋa Ꞌoe kosi angi. Lia basi. ꞋOko lisia na Lion ana kwalafa sa David ma sa Juda. Nia ka liufia naꞋa malimae nia ki, ma ka totolia Ꞌifingilana na fiu ru ana fonoꞋa ngasi ki, ma na Ꞌifingilana na bukaꞋi ru neꞋe.”

6 Sui nau ku lisia taꞋi kala Sipsip nia uu Ꞌi safitana kula ni tuaꞋa neꞋeri ma na fai ru mauri ki ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki kira ka tua kalikalia. Ma nau ku lisia logo na maꞋe maala ki ana nonina neꞋe diꞋia kira saungia Ꞌi naꞋo. Nia ka toꞋo ana fiu konakona ru ki ma na fiu maa ki. Aia, na fiu maa neꞋeri ki neꞋe na fiu mangoꞋi ru God ki neꞋe ka kwatea Ꞌuana saena magalia taꞋifau. 7 Ma na kala Sipsip neꞋeri ka dao, ma ka ngalia naꞋa bukaꞋi ru baera faꞋasia na bali lima ꞋoloꞋolo na ngwae neꞋe tua ana kula ni tuaꞋa neꞋeri. 8 Ma kaidaꞋi nia ka ngalia naꞋa na bukaꞋi ru neꞋeri, na fai ru mauri neꞋeri ki, ma na ro akwala ma fai ngwae faꞋinaꞋonaꞋo neꞋeri ki, kira ka bobo uruuru Ꞌi ano Ꞌi Ꞌaena na kala Sipsip neꞋeri. Ma kira taꞋifau goꞋo kira ka dau ana na ru ni kwaꞋilana neꞋe kira saea Ꞌani na harp ki, ma kira ka dau ana titiu ana gol ki neꞋe fungu Ꞌani na Ꞌai moko leꞋa ki fuana doꞋofilana. Aia, ma na sasu faꞋasia na Ꞌai moko leꞋa neꞋeri ki naꞋa neꞋe foꞋongaꞋa na ngwae neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus Christ. 9 Ma kira ka ngulia taꞋi faꞋi ngu faolu kira ka Ꞌuri,

“ꞋOko totolia ngalilana naꞋa bukaꞋi ru, ma Ꞌoko Ꞌifingia naꞋa ru ana fonoꞋa ngasi ki.

OsiꞋana kira saungi Ꞌoe, ma Ꞌani na kwaisuꞋusiꞋanga Ꞌani maurilamu ka foli olitaꞋinia na ngwae ki ana na kwalafa ki taꞋifau, ma na alaꞋanga matamata ki taꞋifau, ma na maꞋe fanoa ki taꞋifau fuana God.

10 ꞋOko aluda na fikutaꞋi ngwae na fata abu ki Ꞌiri kike rao fuana God kia.

Ma kira ke baꞋa gwaungaꞋi saena magalia.”

11 Ma nau ku lia laꞋu, ma nau ku rongoa na nguꞋa na Ꞌainsel Ꞌoro ki. Kira Ꞌoro liu, kira toꞋoni ma na moleꞋe ki. Kira uu kalia na kula ni tuaꞋa ana ꞋinotoꞋanga neꞋeri, ma na fai ru mauri ba kiri, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki. 12 Kira ngu doe kira ka Ꞌuri,

“Na kala Sipsip neꞋe kira saungia ka mae, nia totolia naꞋa ngalilana na mamanaꞋanga, ma na toꞋoruꞋa, ma liatoꞋo Ꞌanga, ma na ngasingasiꞋanga, ma na faꞋadoeꞋanga, ma na ꞋinotoꞋanga, ma na baꞋatafeꞋanga!”

13 Ma nau ku rongoa na ru mauri ki taꞋifau Ꞌi langi, ma saena magalia, ma Ꞌi olofana na magalia, ma Ꞌi saena na asi, kira taꞋifau kira ngu kira ka Ꞌuri,

“Na baꞋatafeꞋanga, ma na faꞋadoeꞋanga, ma na ꞋinotoꞋanga, ma na ngasingasiꞋanga tuatua firi fuana ngwae neꞋe ka tua ana fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga ma fuana na kala Sipsip.”

14 Ma na fai ru mauri neꞋeri ki kira olisia kira ka Ꞌuri, “Nia mamana.” Ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki kira ka bobo uruuru Ꞌi ano, ma kira ka foꞋosidaroꞋo.

6

Na fiu ru ana fonoꞋa ngasi na bukaꞋi ru

1 Sui nau ku lisia naꞋa kala Sipsip neꞋeri ka Ꞌifingia etana ru ana fonoꞋa ngasi ana na fiu ru ana fonoꞋa ngasi neꞋeri ki. Ma nau ku rongoa taꞋi ru ana fai ru mauri ba kiri ka fata Ꞌani lingalingaꞋi ru neꞋe ka diꞋia na kwanga kwanga ka Ꞌuri, “ꞋOke leka maꞋi!” 2 Ma nau ku lia, ma nau ku lisia taꞋi hos kwao. Ma na ngwae neꞋe ka tua Ꞌi fafona, ka dau ana taꞋi basi. Ma kira ka kwatea na Ꞌeregwau fuana. Ma nia ka leka kwau fuana na liufilana diꞋia ta ngwae ramo.

3 Sui na kala Sipsip neꞋeri ka Ꞌifingia ruana ru ana fonoꞋa ngasi, ma nau ku rongoa na ruana ru mauri ka fata Ꞌuri, “ꞋOke leka maꞋi!” 4 Ma taꞋi hos meo ka sakatafa maꞋi. Ma na ngwae neꞋe ka tua Ꞌi fafona, kira ka kwatea taꞋi naifi doe fuana, ma ka toꞋo ana na ngasingasiꞋanga fuana ngalilana aroaroꞋa faꞋasia na ngwae ki saena magalia, fasi Ꞌiri neꞋe ngwae ki kike saungida kwailiu.

5 Sui na kala Sipsip neꞋeri ka Ꞌifingia uula ru ana fonoꞋa ngasi, ma nau ku rongoa na uula ru mauri ka fata Ꞌuri, “ꞋOke leka maꞋi!” Ma nau ku lia, ma nau ku lisia taꞋi hos goa. Ma na ngwae neꞋe ka tua Ꞌi fafona, nia dau ana taꞋi ru ni ꞋoitoꞋongaꞋa ana na ru kulu ki. 6 Sui nau ku rongoa taꞋi lingalingaꞋi ru ka raꞋe maꞋi Ꞌi safitana na fai ru mauri neꞋeri ki ka Ꞌuri, “Kira Ꞌoifoli Ꞌani fanga ki Ꞌuana mani doe! Ma noaꞋa Ꞌoe kosi faꞋalia na ngwaingwai ma na waen!”

7 Sui na kala Sipsip neꞋeri ka Ꞌifingia naꞋa faina ru ana fonoꞋa ngasi, ma nau ku rongoa na lingana na faina ru mauri ka fata Ꞌuri, “ꞋOke leka maꞋi!” 8 Ma nau ku lia, ma nau ku lisia taꞋi hos balabalaꞋa, ma na satana na ngwae neꞋe ka tua Ꞌi fafona neꞋe na MaeꞋa, ma Kula ana na MaeꞋa ka leka Ꞌi burina. Ma kira ka kwatea mamanaꞋanga fuana keroꞋa fafia faina na bali ana na magalia fuana saungilana ngwae ki Ꞌani fuꞋanga, ma fioloꞋa, ma mataꞋinga, ma na ru kwasi ki saena magalia.

9 Ma kaidaꞋi neꞋe kala Sipsip ka Ꞌifingia naꞋa limana ru ana fonoꞋa ngasi, nau ku lisia na mangona ngwae neꞋe kira saungida sulia kira ngangata faꞋinia na faꞋarongoꞋa Ꞌani Fatalana God ma na FaꞋarongoꞋa LeꞋa. Kira tua goꞋo Ꞌada Ꞌi olofana na fuꞋa ana kwaisuꞋusiꞋanga. 10 Ma kira ako doe kira ka Ꞌuri, “God ngasingasiꞋa ka tasa, Ꞌoko abu, ma Ꞌoko mamana. ꞋI angita neꞋe Ꞌoke matalangani na ngwae saena magalia ki, ma Ꞌoko duꞋua fuada osiꞋana kira saungi kami?” 11 Ma God ka kwatea na ifi keta kwao ki taꞋifau goꞋo fuada, ma nia ka saea fuada fasi Ꞌiri kira ka kwaimasi tiꞋitiꞋi basi, leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe kira ke saungia na ngwae ni rao kwaima ki ma na ngwae faꞋamamana ki, mala nia ka fiꞋi duꞋua ana ngwae neꞋe kira saungida ki.

12 Sui nau ku lisia naꞋa kala Sipsip baera nia Ꞌifingia naꞋa onona ru ana fonoꞋa ngasi, ma na tikitiki doe ka liu, ma na sina ka rorodoꞋa diꞋia ta toro goa, ma na madamo ka meo naꞋa diꞋia na Ꞌabu. 13 Ma na bulubulu ki ka Ꞌasia maꞋi saena magalia diꞋia naꞋa fuaꞋi Ꞌai ki neꞋe kira Ꞌasia faꞋasia na Ꞌai ki kaidaꞋi neꞋe iru doe nia geloda. 14 Ma saena mamanga ka diꞋia naꞋa Ꞌaba fola neꞋe kira laꞋumia. Ma na ua ki taꞋifau ma na bubunga ki taꞋifau ka Ꞌidu faꞋasia fulida. 15 Sui na ngwae tatalafaꞋa ki saena magalia ma na ngwae gwaungaꞋi ki, ma na ngwae ꞋinotoꞋa fuana na ngwae ana ofoꞋa ki, ma na ngwae toꞋoru ki ma na ngwae ngasingasiꞋa ki, ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira rao laga ulafu, ma na ngwae sulitalaꞋa ki, kira ka maꞋu, kira ka ago saena na faodaꞋi fau ki ma Ꞌi olofana fau ki gwauna faꞋi ua ki. 16 Ma kira ka ako fuana na faꞋi ua ki ma na fau ki kira ka Ꞌuri, “Muke Ꞌasi maꞋi fafia kaimili ma kamu ka sofongaꞋi kaimili faꞋasia maana na ngwae neꞋe nia tua ana fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga. Ma kamu ka sofongaꞋi kaimili faꞋasia na saetaꞋanga na kala Sipsip. 17 Sulia faꞋi asoa doe ana na saetaꞋanga kera ka dao naꞋa, ma ka noaꞋa ta ngwae Ꞌiri bolo fuana uuꞋa Ꞌusia.”

7

Na taꞋi talangaꞋi ma fai akwala ma fai toꞋoni ngwae God ki

1 Sui nau ku lisia fai Ꞌainsel ki kira uu ana fai suꞋu suꞋua ki ana magalia, ma kira luia na fai iru ki ana magalia, fasi Ꞌiri na iru noaꞋa kasi irufia na magalia, ma noaꞋa kasi irufia na asi, ma noaꞋa kasi irufia ta Ꞌai. 2 Ma nau ku lisia taꞋi Ꞌainsel laꞋu ka fane maꞋi faꞋasia fanelana sina, ma ka ngalia maꞋi na maꞋetoto ana God mauri. Ma ka ako doe fuana fai Ꞌainsel neꞋeri ki, neꞋe God ka kwatea na ngasingasiꞋanga fuada fuana faꞋalilana na magalia faꞋinia na asi. 3 Ma ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa kamu kasi faꞋalia Ꞌua na magalia, ma na asi, ma na Ꞌai ki, leleka kulu ka keresia na maꞋetoto Ꞌi maana darana ngwae rao God kia ki.” 4 Ma kira ka faꞋarongo nau Ꞌani fita ngwae ki neꞋe kira keresia na maꞋetoto God Ꞌi maana darada, ka Ꞌuri: taꞋi talangaꞋi ma fai akwala ma fai toꞋoni ngwae ki. Ma kira neꞋe faꞋasia na akwala ma ro kwalafa ki ana ngwae Ꞌi Israel ki.

5 FaꞋasia kwalafa sa Juda, taꞋi akwala ma ro toꞋoni ngwae. FaꞋasia kwalafa sa Ruben, taꞋi akwala ma ro toꞋoni ngwae. FaꞋasia kwalafa sa Gad, taꞋi akwala ma ro toꞋoni ngwae. 6 FaꞋasia kwalafa sa Asa, taꞋi akwala ma ro toꞋoni ngwae. FaꞋasia kwalafa sa Naftali, taꞋi akwala ma ro toꞋoni ngwae. FaꞋasia kwalafa sa Manase, taꞋi akwala ma ro toꞋoni ngwae. 7 FaꞋasia kwalafa sa Simion, taꞋi akwala ma ro toꞋoni ngwae. FaꞋasia kwalafa sa Lifae, taꞋi akwala ma ro toꞋoni ngwae. FaꞋasia kwalafa sa Isakar, taꞋi akwala ma ro toꞋoni ngwae. 8 FaꞋasia kwalafa sa Sebulun, taꞋi akwala ma ro toꞋoni ngwae. FaꞋasia kwalafa sa Josef, taꞋi akwala ma ro toꞋoni ngwae. FaꞋasia kwalafa sa Benjamin, taꞋi akwala ma ro toꞋoni ngwae.

9 ꞋI buri Ꞌana, nau ku lia, ma nau ku lisia taꞋi fikuꞋa doe, neꞋe noaꞋa ta ngwae kasi bolo naꞋa faꞋinia toꞋomaꞋilana. Ma kira leka maꞋi faꞋasia na kwalafa ki taꞋifau, ma na fanoa ki taꞋifau, ma na alaꞋanga matamata ki taꞋifau, ma kira ka uu Ꞌi naꞋona fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga ma Ꞌi naꞋona kala Sipsip neꞋeri. Ma kira ka ruꞋufia na ifi kwao keta ki, ma kira ka dau ana uli niniu ki fuana faꞋataꞋilana saeleꞋanga kira. 10 Ma kira ako doe kira ka Ꞌuri,

“God kia neꞋe tua ana fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga faꞋinia na kala Sipsip, keroꞋa ka faꞋamauri kia.”

11 Ma na Ꞌainsel ki taꞋifau kira uu kalikalia fuli gwauruꞋa neꞋe ana ꞋinotoꞋanga, ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, ma na fai ru mauri ki. Ma kira ka bobo uruuru Ꞌi naꞋona fuli gwauruꞋa neꞋeri, ma kira ka foꞋosia God, 12 kira ka Ꞌuri,

“Nia mamana!

Na auraꞋe Ꞌanga, ma na ꞋinotoꞋanga, ma na liatoꞋonga, ma na baꞋatafeꞋanga, ma na faꞋadoeꞋanga, ma na mamanaꞋanga, ma na ngasingasiꞋanga, ru neꞋeri ki neꞋe ru fuana God kia neꞋe tua tua firi!

Nia mamana.”

13 Ma taꞋi ngwae ana ngwae faꞋinaꞋonaꞋo neꞋeri ki ka saefilo nau, ka Ꞌuri, “Tai faꞋida niniꞋa kira toro Ꞌani ifi kwao neꞋe ki ma kika leka maꞋi faꞋasia Ꞌi faꞋi?”

14 Ma nau ku olisia ku Ꞌuri, “Nau ku kina. ꞋAeꞋo naꞋa neꞋe Ꞌoko saiana.”

Ma nia ka fata Ꞌuri fuaku, “Na ngwae neꞋe ki na ngwae neꞋe kira liu maꞋi Ꞌi saena na kwai maꞋuduiꞋanga doe, ma noaꞋa ta ru kasi faꞋalida. Kira ka taufia naꞋa ifi keta kira ki, ma kira ka faꞋakwaoa Ꞌani na Ꞌabuna na kala Sipsip. 15 Nia neꞋe kira ka uu Ꞌi naꞋona fuli gwauruꞋa God, ma kira ka rao fuana Ꞌi saena Luma Abu nia sulia kaidaꞋi ki taꞋifau. Ma God neꞋe ka tua ana fuli gwauruꞋa neꞋeri, ka lia suli kira. 16 Ma ka ꞋafitaꞋi laꞋu kira ka fiolo nama kira ka silikwaꞋu, nama na sina ꞋakoꞋako nama ta ru ꞋakoꞋako ka Ꞌakofida. 17 OsiꞋana neꞋe kala Sipsip neꞋe tua Ꞌi fafona na fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga, ka lia sulia kiraꞋa. Ma nia ka talaꞋi kira Ꞌuana busulana na kafo ana mauriꞋa ki. Ma God ka ongoa naꞋa kafo ana maada ki.”

8

Na fiuna ru ana fonoꞋa ngasi

1 KaidaꞋi neꞋe kala Sipsip nia Ꞌifingia naꞋa fiuna ru ana fonoꞋa ngasi, Ꞌi langi ka aroaro sulia kala agi asoa dokodoko. 2 Sui nau ku lisia na fiu Ꞌainsel ki neꞋe kira uu Ꞌi naꞋona God, ma kira ka ngalia naꞋa fiu bungu ki.

3 Ma taꞋi Ꞌainsel laꞋu neꞋe ka toꞋo ana na titiuꞋi ru ana gol fuana na doꞋofilana na Ꞌai moko leꞋa Ꞌi saena, ka dao ma ka uu maana na fuli fuꞋa ni kwaisuꞋusi Ꞌanga. Ma kira ka kwatea Ꞌai moko leꞋa Ꞌoro ki, nia ka doꞋofia fuana fasi Ꞌiri ka alua faꞋinia na foꞋongaꞋa ngwae God ki taꞋifau Ꞌi fafona na fuꞋa ana gol neꞋe tua Ꞌi naꞋona fuli gwauruꞋa neꞋeri. 4 Ma na sasu faꞋasia na Ꞌai moko leꞋa neꞋeri ki, ka raꞋe Ꞌi langi faꞋinia na foꞋongaꞋa na ngwae God ki, faꞋasia na limana na Ꞌainsel neꞋeri neꞋe uu Ꞌi naꞋona God. 5 Sui na Ꞌainsel neꞋeri ka ngalia naꞋa titiu neꞋeri, ma ka faꞋafungua Ꞌani na mafula faꞋasia fuꞋa, ma ka Ꞌui Ꞌania maꞋi fafona magalia. Ma na kiri ma na lingalingaꞋi ru doe ki ka talo maꞋi, ma na meamea ka bina, ma na tikitiki ka liu.

Na bungu ki

6 Sui na fiu Ꞌainsel neꞋeri ki kira ka sasi akaꞋu naꞋa fuana na ufilana na fiu bungu neꞋe kira dau ani ki.

7 Ma etana Ꞌainsel ka ufia na bungu nia, ma na maga Ꞌaesi ki diꞋia uta, ma na mafula ka dola faꞋinia Ꞌabu, ka toꞋo maꞋi fafona na magalia. Ma nia ka duꞋafia na taꞋi uula bali ana magalia, ma na Ꞌai ki, ma na karasi ki taꞋifau Ꞌi saena. 8 Sui na ruana Ꞌainsel ka ufia naꞋa bungu nia, ma taꞋi ru diꞋia faꞋi ua doe ka duꞋa, ma nia ka Ꞌasia saena asi. Ma taꞋi uula bali ana asi ka rokisi ka diꞋia naꞋa Ꞌabu. 9 Ma taꞋi uula bali ana ru mauri ki saena asi kira ka mae, ma taꞋi uula bali ana faka ki ka takalo.

10 ꞋUnaꞋeri naꞋa uula Ꞌainsel ka ufia na bungu nia, ma taꞋi faꞋi bulubulu doe ka diꞋia ta unu, ka Ꞌasia maꞋi faꞋasia saena mamanga ma ka Ꞌasia fafia taꞋi uula bali ana na kafo doe ki, ma na busulana kala kafo tiꞋitiꞋi ki. 11 Aia, na satana bulubulu neꞋeri neꞋe “ꞋAfae.” Ma taꞋi uula bali ana na kafo ki ka Ꞌafae, ma na ngwae Ꞌoro ki kira ka mae ana kwaꞋufilana na kafo neꞋeri ki sulia kira Ꞌafae.

12 Sui na faina Ꞌainsel ka ufia na bungu nia, ma taꞋi uula bali ana na sina, ma na madamo, ma na bulubulu ki ka mae, ma taꞋi uula bali ana madakolaꞋa ka noaꞋa naꞋa. Ma taꞋi uula bali ana faꞋi asoa nia rodoꞋa naꞋa, ma taꞋi uula bali ana rodo noaꞋa kasi dangi logo.

13 Sui nau ku lia, ma nau ku rongoa taꞋi noꞋo abu ka lofo saena mamanga ka ri doe ka Ꞌuri, “Na taꞋangaꞋa, na taꞋangaꞋa! Nia ke baꞋa taꞋa liu fuana ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua saena magalia, si kaidaꞋi neꞋe ta uulu Ꞌainsel laꞋu kike baꞋa dao maꞋi, ma kike ufia na bungu kira ki.”

9

Limana Ꞌainsel ufia na bungu nia

1 Sui na limana Ꞌainsel ka ufia na bungu nia, ma nau ku lisia faꞋi bulubulu neꞋe ka Ꞌasia maꞋi Ꞌuana saena magalia, kira kwatea na kii ana na kilu neꞋe Ꞌato ka gwagwa lingalinga fuana bulubulu neꞋeri. 2 Sui na bulubulu neꞋeri ka Ꞌifingia naꞋa na kilu neꞋeri, ma na sasu ka sakatafa maꞋi ma ka taꞋe maꞋi diꞋia sasuna ta mafula doe. Ma na sina ma saena mamanga ka rodoꞋa ana na sasu neꞋe sakatafa maꞋi faꞋasia na kilu neꞋeri. 3 Sui na siko Ꞌoro ki kira ka sakatafa maꞋi faꞋasia na sasu neꞋeri, ma kira ka leka maꞋi saena magalia, ma kira ka ngalia naꞋa ngasingasiꞋanga diꞋia na ngasingasilana na farifari ki. 4 Ma kira ka saea fuana na siko neꞋeri ki noaꞋa kasi faꞋalia naꞋa karasi ki, nama ta Ꞌai, nama ta ru neꞋe ka mauri fafona ano. Aia, ma na ngwae neꞋe noaꞋa kasi toꞋo ana maꞋetoto God Ꞌi maana darada neꞋe, na siko ki kwatea na nonifiiꞋa fuada. 5 Ma noaꞋa nia kasi alaꞋania na siko neꞋeri ki fasi Ꞌiri ka saungia Ꞌua na ngwae neꞋeri ki, ma kira alaꞋania Ꞌiri kira ka kwatea goꞋo Ꞌada nonifiiꞋa fuada sulia lima madamo ki. Ma na fiilada ka diꞋia na farifari nia Ꞌalea ngwae. 6 Ma sulia lima madamo neꞋeri ki, ngwae ki kira ke baꞋa lulu Ꞌuana maeꞋa, ma noaꞋa kira kasi dao toꞋona. Ma kira ka oga kike mae, ma na maeꞋa ka tafi faꞋasi kira.

7 Na siko neꞋeri ki, lisida ka diꞋia na hos ki neꞋe kira sasi akaꞋu fasi Ꞌiri na ngwae ki kika uu fuana na fuꞋanga. Ma na maada ka diꞋia na maana na ngwae ki, ma kira ka saꞋingia na ru ki diꞋia na Ꞌeregwau ana gol Ꞌi gwauda. 8 Ma na ifuda keta ka diꞋia na ifuna kini ki, ma na lifada ka diꞋia na lifana na lion ki. 9 Ma na ru diꞋia na reba salo ki neꞋe ka teo Ꞌi fuꞋufuꞋuda. Ma na lingana na ꞋabaꞋabada ka doe diꞋia na lingana na hos Ꞌoro ki neꞋe kira tara faꞋinia ngwae ki fuana fuꞋanga. 10 Ma na kuꞋikuꞋida neꞋe diꞋia na farifari ki, ma kira toꞋo ana io fuana susuꞋilana ngwae ki. Ma kuꞋikuꞋida neꞋe fuana faꞋafiilana ngwae ki sulia lima madamo ki. 11 Ma na ngwae tatalafaꞋa kira naꞋa neꞋe Ꞌainsel neꞋe gwaungaꞋi fafia na kilu, ma na satana ana alaꞋanga ngwae Jiu neꞋe sa Abadon, ma alaꞋanga Ꞌi Grik kira ka saea Ꞌani sa Apolion. Ma sata neꞋeri ki neꞋe fadalana, “Na ngwae neꞋe faꞋafunua ru ki.”

12 Na etana taꞋangaꞋa ka sui naꞋa, ma ta ro taꞋangaꞋa laꞋu ke dao maꞋi.

Na onona bungu

13 Na onona Ꞌainsel ka ufia naꞋa bungu nia, ma nau ku rongoa taꞋi lingalingaꞋi ru ka talo maꞋi faꞋasia na fai suꞋu suꞋua ki ana fuꞋa neꞋe kira saungaꞋinia Ꞌani gol neꞋe tua Ꞌi naꞋona God. 14 Ma na lingalingaꞋi ru neꞋeri ka fata Ꞌuri fuana na onona Ꞌainsel neꞋe toꞋo ana bungu ka Ꞌuri, “ꞋOke logea naꞋa fai Ꞌainsel ki neꞋe kira firi fafida Ꞌi ninimana na kafo doe neꞋe Ꞌi Iufretes.” 15 Ma nia ka logea naꞋa fai Ꞌainsel neꞋeri ki kira sasi akaꞋu ꞋunaꞋeri masia kaidaꞋi neꞋeri naꞋa, fasi Ꞌiri kira ka saungia taꞋi uula bali ana ngwae ki. 16 Ma nau ku rongoa fita ngwae ana ofoꞋa kira ki neꞋe kira tua Ꞌi fafona hos ki: kira 200,000,000 ngwae ki.

17 Ma Ꞌani faꞋataꞋinga neꞋeri fuaku, nau ku lisia na hos ki, ma na ngwae neꞋe kira tua fafoda ki kira ruꞋufia na reba ru ki Ꞌi fuꞋufuꞋuda. Ma na reba ru neꞋeri ki ka meo, ma ka goa, ma ka sakosakoꞋa. Ma na gwauna hos ki kira diꞋia na gwauna lion ki. Ma na mafula ma na sasu faꞋinia na sulfa neꞋe ka ruꞋu maꞋi faꞋasia na kwakwada. 18 Ma na ru taꞋa neꞋeri ki ka saungia naꞋa uula bali ana ngwae ki saena magalia Ꞌani na mafula, ma na sasu, ma na sulfa neꞋe ruꞋu maꞋi faꞋasia na kwakwada. 19 Sulia neꞋe ngasingasilana na hos neꞋeri ki, nia ana na kwakwada ma na kuꞋikuꞋida. Na kuꞋikuꞋida ka diꞋia na loi ki neꞋe toꞋo ana gwauꞋi ru ki, ma kira ka faꞋafiia na ngwae ki Ꞌani na kuꞋikuꞋida.

20 Ma na ngwae neꞋe kira ore ma na ru taꞋa ki noaꞋa kasi saungida, noaꞋa kasi abula matamata faꞋasia taꞋangaꞋa kira ki. Sulia noaꞋa kasi tua faꞋasia na foꞋosilana na anoꞋi ru taꞋa ki, ma na nunuꞋi ru ki neꞋe kira saungaꞋiniꞋi Ꞌani gol ma na silva ma na brons ma na fau ma na Ꞌai. Ma na ru neꞋeri ki, noaꞋa kira kasi lia ma noaꞋa kira kasi rongo, ma noaꞋa kira kasi fali. 21 Ma na ngwae neꞋeri ki noaꞋa kasi kakari alifaꞋi goꞋo faꞋasia na saungwaeꞋa, ma na raoꞋa fuana anoꞋi ru taꞋa ki, ma na kakabaraꞋa, ma na biliꞋa.

10

Na Ꞌainsel faꞋinia na bukaꞋi ru tiꞋitiꞋi

1 Sui nau ku lisia taꞋi Ꞌainsel ngasingasiꞋa laꞋu ka koso maꞋi faꞋasia Ꞌi langi. Nia toro Ꞌani na gwaꞋi salo, ma na tafisiꞋoro ka tua kalia na gwauna, ma na maana ka diꞋia na sina, ma na ro Ꞌaa nia ki ka diꞋia ta ro diroꞋi mafula. 2 Ma nia ka dau ana na bukaꞋi ru tiꞋitiꞋi neꞋe kira Ꞌifingia Ꞌi saena limana, ma ka uu Ꞌi fafona na asi Ꞌani na bali Ꞌae ꞋoloꞋolo nia, ma na bali Ꞌae mauli nia ka uu Ꞌani fafona ano. 3 Ma ka ri Ꞌani akoꞋa doe neꞋe rongolana diꞋia ngorangoralana na lion ki. Ma buri Ꞌana nia ri ka sui, na fiu kiri ki kira ka olisia. 4 Ma kaidaꞋi neꞋe fiu kiri neꞋeri ki ka fata, nau ku sasi akaꞋu fuana keresilana na alaꞋanga kira ki, ma nau ku rongoa taꞋi lingalingaꞋi ru fata maꞋi faꞋasia Ꞌi langi ka fata Ꞌuri, “NoaꞋa Ꞌoe kosi saea fuana ta ngwae na ru ba na fiu kiri ki kira saea, ma noaꞋa Ꞌoe kosi keresia.”

5 Sui na Ꞌainsel neꞋe nau ku lisia nia uu fafona na asi ma na ano, nia taꞋea na bali lima ꞋoloꞋolo nia Ꞌi langi. 6 Ma ka fata alangaꞋi Ꞌani na satana God neꞋe tuatua firi ma ka saungaꞋinia naꞋa Ꞌi langi ma na ru ki taꞋifau neꞋe kira tua Ꞌi saena, ma na magalia ma na ru ki taꞋifau kira tua Ꞌi saena, ma na asi ma na ru ki taꞋifau neꞋe kira tua Ꞌi saena. Ma nia ka fata Ꞌuri, “KaidaꞋi sui God noaꞋa kasi faꞋamadakola Ꞌua na liaꞋi ngwae nia. Bore ma taꞋena, God noaꞋa kasi dole naꞋa fuana faꞋamamanalana liaꞋi ngwae nia. 7 Ana kaidaꞋi neꞋe fiuna Ꞌainsel ka ufia na bungu nia, na liaꞋi ngwae God ka fiꞋi dao naꞋa maꞋi, diꞋia ba nia faꞋarongo Ꞌani Ꞌi naꞋo Ꞌania na ngwae rao nia ki na profet ki.”

8 Sui naꞋa lingalingaꞋi ru neꞋe nau ku rongoa Ꞌi naꞋo ka fata laꞋu fuaku faꞋasia Ꞌi langi ka Ꞌuri, “ꞋOke leka kwau, Ꞌoko ngalia na bukaꞋi ru neꞋe Ꞌifi naꞋa saena limana na Ꞌainsel neꞋe uu Ꞌi fafona na asi ma na ano.”

9 Ma nau ku leka, ma nau ku gania na Ꞌainsel neꞋeri fasi Ꞌiri ke kwatea na bukaꞋi ru tiꞋitiꞋi neꞋeri fuaku. Ma nia ka fata Ꞌuri fuaku, “ꞋOke ngalia, Ꞌoko Ꞌania. Nia ke baꞋa mamasiꞋa Ꞌi kwakwamu diꞋia na ngingidua. Bore ma nia ke baꞋa Ꞌafae saena siramu.”

10 Ma nau ku ngalia na bukaꞋi ru tiꞋitiꞋi neꞋeri faꞋasia na limana na Ꞌainsel neꞋeri, ma nau ku Ꞌania. Na Ꞌanilana ka mamasiꞋa Ꞌi kwakwaku diꞋia na ngingidua. Bore ma kaidaꞋi nau ku onomia kwau, ka Ꞌafae naꞋa saena siraku. 11 Sui kira ka fata Ꞌuri fuaku, “ꞋOke faꞋarongo laꞋu Ꞌani na liaꞋi ngwae God fuana na ngwae Ꞌoro ki, ma na fanoa Ꞌoro ki, ma na alaꞋanga Ꞌoro ki, ma na ngwae tatalafaꞋa Ꞌoro ki.”

11

God asungani ro ngwae faꞋamamana ki

1 Sui kira ka kwatea taꞋi maꞋe Ꞌai ni ꞋoitoꞋongaꞋa fuaku, ma God ka fata Ꞌuri, “ꞋOke leka, Ꞌoko ꞋoitoꞋona na Luma Abu nau faꞋinia na fuꞋa, ma Ꞌoko toꞋomaꞋinia na ngwae ki neꞋe kira foꞋo Ꞌi neꞋeri. 2 Aia, ma noaꞋa Ꞌoe kosi ꞋoitoꞋona agi kula Ꞌi maa ana Luma Abu nau, osiꞋana nau ku kwatea naꞋa fuana ngwae neꞋe kira noaꞋa laꞋu Jiu ki. Ma kira ke baꞋa leka maꞋi, kira ka gwaungaꞋi fafia Ꞌi Jerusalem sulia fai akwala ma ro madamo ki.* 3 Ma nai baꞋa kwatea na ro ngwae fata faꞋamamana suli nau ki. Kera ka toro Ꞌani toro taꞋa neꞋe faꞋataꞋinia kera kwaimanatai, ma kera ka faꞋarongo Ꞌani faꞋarongoꞋanga nau sulia 1,260 asoa ki.”

4 Ma na ro ngwae fata faꞋamamana neꞋeri ki naꞋa neꞋe ro Ꞌai neꞋe kira saea Ꞌani na olif ki,✡ ma na ro matangaꞋi Ꞌai fuana unu ki neꞋe kira uu Ꞌi naꞋona God neꞋe gwaungaꞋi fafia na magalia. 5 Ma diꞋia ta ngwae ka sasi Ꞌuana malangisiladaroꞋo, na mafula neꞋe ka sakatafa maꞋi faꞋasia na kwakwadaroꞋo ke baꞋa malangisia na malimae kera ki. Ma ꞋunaꞋeri ta ngwae neꞋe ka oga malangisiladaroꞋo, nia ka mae logo. 6 Ma kera toꞋo ana na ngasingasiꞋanga fuana fonelana naꞋa saena mamanga, fasi Ꞌiri na uta kasi toꞋo sulia asoa neꞋe kera faꞋarongo Ꞌani fatalana God ana. Ma kera toꞋo ana na ngasingasiꞋanga logo fuana kwaꞋilana na maꞋe kafo ki fasi Ꞌiri ka rokisi Ꞌania na Ꞌabu. Ma kera ka toꞋo logo ana na ngasingasiꞋanga fuana na kwaꞋilana na magalia Ꞌani na taꞋangaꞋa ki taꞋifau ana kaidaꞋi ki taꞋifau neꞋe kera oga.

7 Ma kaidaꞋi kera faꞋasuia naꞋa na faꞋataloꞋa Ꞌani na faꞋarongoꞋanga kera ki, na ru mauri kwasi neꞋe ka raꞋe maꞋi Ꞌi maa faꞋasia na kilu neꞋe Ꞌato ka gwagwa lingalinga ke baꞋa fuꞋa faꞋi kera, ma ka liufia keroꞋa, ma ka saungidaroꞋo. 8 Ma na nonidaroꞋo ke baꞋa teo goꞋo Ꞌana sulia tala ana fanoa ba kira fotoꞋia na Aofia kera ana na Ꞌai rara folo. Na ngwae ana na fanoa doe neꞋeri ki taꞋa ka diꞋia na ngwae ana Ꞌi Sodom ma Ꞌi Ejipt neꞋe kira Ꞌaila si rongoa na ngwae ni lifurongo God ki. 9 Na ngwae ki faꞋasia na fanoa ki taꞋifau ma na kwalafa ki taꞋifau ma na alaꞋanga matamata ki taꞋifau, kira ka bubungia naꞋa nonidaroꞋo sulia uulu asoa laꞋulaꞋu ki ma faꞋinia taꞋi korengaꞋi asoa, ma noaꞋa kasi alaꞋania naꞋa fuana kwaiatolana na nonidaroꞋo. 10 Ma na ngwae ki saena magalia kira ka saeleꞋa sulia na maeladaroꞋo. Ma kira ka saeleꞋa Ꞌani kwatelana na kwateꞋa ki fuada kwailiu osiꞋana na ro profet neꞋeri ki kera faꞋafiia liu naꞋa ngwae ki neꞋe kira tua saena magalia.

11 Sui, Ꞌi buri Ꞌana uulu asoa laꞋulaꞋu ki ma taꞋi korengaꞋi asoa ka sui, na mangoꞋi ru ana mauriꞋa ka Ꞌita maꞋi faꞋasia God, ka ruꞋufidaroꞋo, ma kera ka tataꞋe, ma kera ka uu. Ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira lisi kera kira ka maꞋu liu. 12 Sui kera ka rongoa taꞋi lingalingaꞋi ru doe ka Ꞌita maꞋi faꞋasia Ꞌi langi ka fata Ꞌuri fuadaroꞋo, “Moro leka maꞋi Ꞌi langi.” Ma na malimae kera ki kira ka bubu goꞋo Ꞌada ana kaidaꞋi kera leka Ꞌi saena gwaꞋi salo Ꞌuana Ꞌi langi.

13 Ana kaidaꞋi neꞋeri nama goꞋo, na tikitiki doe ka liu ma na tangafulana fanoa doe neꞋeri ka funu naꞋa. Ma fiu toꞋoni ngwae ki neꞋe kira mae ana na tikitiki neꞋeri. Ma na ngwae neꞋe kira mauri Ꞌua ki, kira ka maꞋu liu, ma kira ka baꞋatafea God Ꞌi langi.

14 Aia, na ruana taꞋangaꞋa ka sui, ma na uula taꞋangaꞋa ke baꞋa dao ꞋaliꞋali logo maꞋi.

Na fiuna bungu

15 Sui na fiuna Ꞌainsel ka ufia naꞋa na bungu nia, ma na lingalingaꞋi ru doe ki Ꞌi langi ka fata Ꞌuri, “God kia faꞋinia na Christ, na ngwae neꞋe nia filia Ꞌiri ke faꞋamauria kia, kera toꞋo ana mamanaꞋanga Ꞌiri kike gwaungaꞋi fafia na magalia, ma God ke baꞋa gwaungaꞋi tutua firi.” 16 Ma na ro akwala ma fai ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki neꞋe kira tua ana kula ni tuaꞋa kira ki ana ꞋinotoꞋanga Ꞌi naꞋona God, kira bobo uruuru Ꞌi ano, ma kira ka foꞋosia God, 17 kira ka fata Ꞌuri, “God ngasingasi ka tasa, Ꞌoko tua ana kaidaꞋi neꞋe, ma Ꞌoko tua Ꞌua naꞋa maꞋi. Kami baꞋatafe Ꞌoe fafia Ꞌoko ngalia na ngasingasiꞋanga doe Ꞌoe, ma Ꞌoko etangia naꞋa gwaungaꞋi Ꞌanga. 18 Ma na ngwae neꞋe kinaꞋo ki, kira ka saetaꞋa liu, osiꞋana neꞋe kaidaꞋi fuana saetaꞋanga Ꞌoe dao naꞋa maꞋi, faꞋinia kaidaꞋi fuana na matalangaꞋilana ngwae neꞋe mae ki, ma kaidaꞋi fuana na kwaiaralada na ngwae rao Ꞌoe ki, na profet ki, ma na ngwae Ꞌoe ki neꞋe kira foꞋosiꞋo, na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, ma na ngwae tiꞋitiꞋi ki. Ma kaidaꞋi fuana na malangisilana na ngwae neꞋe kira saungia na ngwae saena na magalia ka dao naꞋa maꞋi.”

19 Sui na Luma Abu God Ꞌi langi ka Ꞌifi, ma kira ka lisia naꞋa faꞋi kisi neꞋe na fau alangaꞋinga God teo Ꞌi saena. Sui na meamea ka bina, ma na kiri ka ruru, ma na lingalingaꞋi ru doe ka talo maꞋi, ma na tikitiki ka liu, ma na uta diꞋia fau ka toꞋo.

12

Na kini faꞋinia na faꞋi loi doe

1 ꞋUnaꞋeri nau ku lisia taꞋi ru ni ꞋarefoꞋanga ka faꞋataꞋi maꞋi saena mamanga. TaꞋi kini neꞋe nia toro Ꞌani na madaꞋafi, na madamo ka teo Ꞌi olofana Ꞌaena, ma na Ꞌeregwau Ꞌani na akwala ma ro faꞋi bulubulu ki ka nia Ꞌi gwauna. 2 Nia ina, ma ka sasi akaꞋu fuana faꞋafutalana ngela. Ma na nonifiiꞋanga Ꞌani faꞋafutaꞋanga ka sasi nia ka angi doe liu.

3 Ma taꞋi ru ni ꞋarefoꞋanga ka faꞋataꞋi laꞋu maꞋi saena mamanga. TaꞋi faꞋi loi meo doe liu neꞋe nia toꞋo ana fiu gwauꞋi ru ki, ma na fiu Ꞌeregwau tiꞋitiꞋi ki, ma taꞋi akwala konakona ru ki. 4 Ma nia ka ꞋabalangaꞋinia naꞋa uula bali ana na bulubulu ki saena mamanga Ꞌani kuꞋikuꞋina, ma ka Ꞌui Ꞌanida saena magalia. Ma na faꞋi loi doe neꞋeri ka uu Ꞌi naꞋona kini neꞋeri neꞋe karangia ka faꞋafuta naꞋa, fasi Ꞌiri ke Ꞌania na ngela neꞋeri ana kaidaꞋi nia ka faꞋafuta. 5 Ma nia ka faꞋafuta taꞋi ngela ngwane neꞋe ke baꞋa gwaungaꞋi fafia naꞋa fanoa ki taꞋifau Ꞌani ngasingasiꞋanga. Bore ma kira ka laua na ngela neꞋeri, ma kira ka ngalia naꞋa siana God ana fuli gwauruꞋa nia ana ꞋinotoꞋanga. 6 Ma na kini neꞋeri ka tafi naꞋa Ꞌana Ꞌuana Ꞌi saena na abaꞋi kula kwasi Ꞌuana kula neꞋe God sasi akaꞋu ana fuana fasi Ꞌiri kira ka lia suli nia sulia 1,260 asoa ki.

7 Sui na fuꞋanga ka fuli Ꞌi langi. Sa Maekol, na gwaungaꞋi Ꞌainsel, ma na Ꞌainsel nia ki kira ka fuꞋa faꞋinia na faꞋi loi doe neꞋeri, ma na faꞋi loi doe neꞋeri faꞋinia na Ꞌainsel nia ki kira ka fuꞋa logo. 8 Bore ma na faꞋi loi doe neꞋeri kasi liufida goꞋo, ma God noaꞋa kasi alaꞋanida fuana tuaꞋa Ꞌi langi. 9 Ma kira ka Ꞌui Ꞌania naꞋa na faꞋi loi doe neꞋeri faꞋasia Ꞌi langi. Nia neꞋe faꞋi loi doe neꞋeri ba Ꞌita ana kaidaꞋi Ꞌua maꞋi neꞋe kira saea Ꞌani Akalo, ma ta sata logo ana neꞋe sa Saetan neꞋe ka talaꞋi rora ana na ngwae ki Ꞌi saena na magalia taꞋifau. Kira Ꞌui Ꞌania maꞋi saena magalia faꞋinia na Ꞌainsel nia ki taꞋifau.

10 Sui nau ku rongoa taꞋi lingalingaꞋi ru doe Ꞌi langi ka fata Ꞌuri, “KaidaꞋi neꞋe, God ke baꞋa faꞋamauria naꞋa ngwae ki. God ka faꞋataꞋinia na mamanaꞋanga nia diꞋia ta ngwae tatalafaꞋa. Aia, ma na ngwae filia God ka faꞋataꞋinia naꞋa na ꞋinotoꞋanga nia. Sulia sa Saetan neꞋe uu Ꞌi naꞋona God kia, ma ka fai fafia na ngwai asina kia ki sulia dangi ma na rodo, kira Ꞌui Ꞌania faꞋasia Ꞌi langi. 11 Na ngwae asina kia ki kira ka liufia sa Saetan Ꞌani na Ꞌabuna na kala Sipsip ma Ꞌani na fatalana God neꞋe kira fata taloꞋania, ma kira ka maꞋudi fuana na maeꞋa fuana God. 12 Kamu ngwae neꞋe kamu tua Ꞌi langi, muke saeleꞋa ꞋamuꞋa! Ma nia ke baꞋa taꞋa liu fuana na magalia ma na asi, sulia sa Saetan koso naꞋa kwau siaumulu. Ma nia ka saetaꞋa liu sulia nia saiana kaidaꞋi nia ki kasi tau naꞋa.”

13 Ma kaidaꞋi neꞋe faꞋi loi doe neꞋe ka saiana kira Ꞌui Ꞌani niaꞋa Ꞌuana saena magalia, nia ka lalia naꞋa na kini ba faꞋafuta na ngela ngwane. 14 Sui, God ka kwatea naꞋa ro ꞋabaꞋaba ru doe ki diꞋia ꞋabaꞋabana ta afa fasi Ꞌiri nia ke lofo Ꞌuana na kula kira sasi akaꞋu ana fuana Ꞌi saena na abaꞋi kula kwasi, Ꞌi neꞋeri kira ke baꞋa lia sulia, ma kira ke folo Ꞌusia faꞋasia na faꞋi loi doe neꞋeri sulia uulu faꞋi ngali ki ma ono madamo ki, Ꞌiri nia kasi saungia. 15 Sui na faꞋi loi doe neꞋe ka moataꞋinia maꞋi na kafo diꞋia ta kafo doe fasi Ꞌiri ke afetaꞋinia na kini neꞋe. 16 Ma na ano ka Ꞌafia na kini neꞋe, ma ka Ꞌifingia naꞋa ano, ma ka onomia na kafo neꞋe na faꞋi loi doe neꞋeri ka moataꞋinia maꞋi. 17 Sui na faꞋi loi doe neꞋe ka saetaꞋa liu fuana na kini neꞋeri, ma ka leka ka fuꞋa faꞋinia na kwalafa nia ki taꞋifau neꞋe kira roꞋosulia na taki God ki, ma na faꞋamanataꞋanga mamana sa Jesus ki. 18 Ma na faꞋi loi doe neꞋeri ka dao naꞋa Ꞌi asi, ma ka uu naꞋa Ꞌana Ꞌi ninimana asi.

13

Na ro ru mauri kwasi ki

1 Sui nau ku lisia taꞋi ru mauri kwasi nia raꞋe maꞋi faꞋasia saena asi. Na ru neꞋeri nia toꞋo ana fiu gwauꞋi ru ki, ma taꞋi akwala konakona ru ma faꞋinia na akwala Ꞌeregwau tiꞋitiꞋi neꞋe ka teo ana na konakona ru neꞋeri ki. Na sata taꞋa fuana fata buri tolingaꞋi Ꞌanga ana God ki neꞋe kira keresiꞋi ana fiu gwaꞋi ru neꞋeri ki. 2 Ma na ru mauri kwasi neꞋeri neꞋe lisilana ka diꞋia na lepad, ma na Ꞌaena lisilana ka diꞋia na Ꞌaena na bea, ma na kwakwana lisilana ka diꞋia na kwakwana na lion. Ma na faꞋi loi doe baera ka kwatea na ngasingasiꞋanga doe nia fuana na ru mauri kwasi neꞋeri Ꞌiri nia ka gwaungaꞋi fafia ngwae ki. 3 Ma ana taꞋi gwau ana gwauꞋi ru neꞋeri ki, nau ku lisia taꞋi ru lia diꞋia na maꞋe maala doe fuana saungilana, ma na maꞋe maala neꞋeri ka mafo naꞋa. Ma na ngwae ki taꞋifau saena magalia kira ka Ꞌarefo liu, ma kira ka leka sulia na ru mauri kwasi neꞋeri. 4 Ma na ngwae ki kira ka foꞋosia naꞋa na faꞋi loi doe neꞋeri, osiꞋana nia kwatea na mamanaꞋanga nia fuana na ru mauri kwasi neꞋeri. Ma kira ka foꞋosia logo na ru mauri kwasi neꞋeri kira ka Ꞌuri, “NoaꞋa ta ngwae neꞋe diꞋia na ru mauri kwasi neꞋe nama ta ngwae neꞋe ka bolo fuana fuꞋanga faꞋinia.”

5 Ma God ka alaꞋania na ru mauri kwasi neꞋeri fasi Ꞌiri ka baꞋatafea niaꞋa talana, ma ka fata buri tolingaꞋi ana God, ma nia ka gwaungaꞋi sulia fai akwala ma ro madamo ki. 6 Ma nia ka talaꞋae naꞋa na fata faꞋali lana God, ma Ꞌani satana God, ma Ꞌi langi kula neꞋe nia tua ana, ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua Ꞌi langi. 7 Ma God ka alaꞋania fuana na fuꞋanga faꞋinia na ngwae God ki, ma fuana na liufilada, ma ka gwaungaꞋi fafia na kwalafa ki taꞋifau, ma na fanoa ki taꞋifau, ma na alaꞋanga matamata ki taꞋifau. 8 Ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua saena magalia neꞋe, God noaꞋa kasi keresia na satada saena na buka ana mauriꞋa firi, neꞋe kira ke baꞋa foꞋosia na ru mauri kwasi neꞋeri. Na buka neꞋeri, nia neꞋe buka kala Sipsip neꞋe kira saungia. Ma God ka keresia naꞋa buka neꞋeri Ꞌua naꞋa maꞋi naꞋona mala na saungaꞋilana na magalia.

9 Aia, kamu na ngwae ki neꞋe kamu toꞋo ana na alinga ki, muke fafarongo. 10 Ti ngwae amuꞋa Ꞌi neꞋana God filida naꞋa fuana daulada, kike baꞋa dauda naꞋa. Ma ti ai logo amuꞋa neꞋe God ka filida fuana saungilada Ꞌania sele ni ofoꞋa ki, kike baꞋa saungida nama Ꞌania sele ana ofoꞋa ki. Kamu na ngwae God ki noaꞋa kamu kasi manata sala, sulia nia neꞋe kaidaꞋi kamu naꞋa fuana ngangataꞋanga Ꞌani faꞋamamanaꞋanga kamu ki.

11 Sui nau ku lisia taꞋi ru mauri kwasi laꞋu ka sakatafa maꞋi faꞋasia saena magalia. Nia ka toꞋo ana na ro konakona ru ki diꞋia ta kala sipsip, ma na lingana ka diꞋia ta faꞋi loi doe. 12 Nia ka rao Ꞌani na ngasingasiꞋanga na etana ru mauri kwasi kaidaꞋi nia tua faꞋinia. Ma ka suꞋumaꞋinia na magalia ma na ngwae ki taꞋifau saena magalia fasi Ꞌiri kira ka foꞋosia na etana na ru mauri kwasi ba na maala doe nia mafo naꞋa. 13 Ma na ruana ru mauri kwasi ka sasi ru faꞋanadaꞋa doe fuana ꞋarefoꞋanga ani ki, ma ka faꞋakosoa maꞋi na mafula faꞋasia Ꞌi langi Ꞌuana saena magalia Ꞌi naꞋona na ngwae ki taꞋifau. 14 Ma nia ka sokea naꞋa ngwae ki taꞋifau neꞋe kira tua saena magalia Ꞌani ru ni ꞋarefoꞋanga Ꞌani ki, ana kaidaꞋi nia tua faꞋinia na ru mauri kwasi etaeta baera. God neꞋe alaꞋania nia ka sasia na ru neꞋeri ki. Ma na ru mauri kwasi neꞋe ka sasi na ngwae ki ka saungaꞋinia nununa na etana na ru mauri kwasi ba kira kwaꞋi maala ana Ꞌani sele ni ofoꞋa, bore ma nia ka mauri goꞋo Ꞌana. Na nunuꞋi ru neꞋeri fuana faꞋadoelana niaꞋa. 15 Ma God ka alaꞋania na ruana ru mauri kwasi neꞋeri fasi Ꞌiri ka kwatea naꞋa mauriꞋa fuana na nunuꞋi ru neꞋeri fasi Ꞌiri ka fata ma fasi Ꞌiri ka saungia na ngwae ki taꞋifau neꞋe noaꞋa kasi foꞋosia. 16 Ma nia ka suꞋumaꞋinia na ngwae ki taꞋifau, ngwae tiꞋitiꞋi ki ma na ngwae doe, neꞋe ngwae toꞋoru ki ma na ngwae dalaꞋa ki, na ngwae rao laga ulafu ki ma na ngwae aloge ki, fasi Ꞌiri kira ke keresia na maꞋetoto bali lima ꞋoloꞋolo kira ki nama Ꞌi maana darada. 17 NoaꞋa ta ngwae kasi foli nama noaꞋa kasi Ꞌoifoli diꞋia noaꞋa nia kasi toꞋo ana na maꞋetoto neꞋeri. Na maꞋetoto neꞋeri neꞋe na satana na ru mauri kwasi neꞋeri, nama na toꞋongaꞋa ana na satana.

18 Muke malingaꞋinia na ru neꞋe. Sui bore Ꞌana sa tai neꞋe ka sai Ꞌi ru ka fada toꞋongaꞋa neꞋe ana ru mauri kwasi neꞋeri, osiꞋana na kerekereꞋa nia neꞋe satana ngwae ma na kerekereꞋa neꞋeri nia Ꞌuri: 666.

14

Na kala Sipsip ma na ngwae nia ki

1 ꞋUnaꞋeri nau ku lia laꞋu, ma nau ku lisia naꞋa kala Sipsip nia uu Ꞌi gwauna na ua Ꞌi Sion faꞋinia 144,000 ngwae ki neꞋe kira keresia na satana na kala Sipsip neꞋeri ma na satana na MaꞋa nia Ꞌi maana darada. 2 Ma nau ku rongoa taꞋi lingalingaꞋi ru faꞋasia Ꞌi langi ka diꞋia kwangakwanga doe, ma ka diꞋia ta kiri doe. Na lingalingaꞋi ru neꞋe nau ku rongoa nia diꞋia na ru fuana kwaꞋilana neꞋe kira saea Ꞌani na harp ki neꞋe ngwae ki kira kwaiꞋia. 3 Ma na ngwae neꞋeri ki kira ngulia taꞋi faꞋi ngu faolu Ꞌi naꞋona na kula ni tuaꞋa ana ꞋinotoꞋanga, ma Ꞌi naꞋo Ꞌada na fai ru mauri ki ma na ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki. Ma noaꞋa ta ngwae laꞋu ka saiana faꞋi ngu neꞋe, taꞋifilia goꞋo na 144,000 ngwae neꞋe na Christ nia foli Ꞌusida ki faꞋasia saena magalia goꞋo neꞋe kira saiana faꞋi ngu neꞋeri. 4 Kira neꞋe na ngwae neꞋe kira tua sikasika diꞋia na ngwae ma na kini neꞋe kira Ꞌau abuda ki, osiꞋana noaꞋa kira kasi faꞋasua saena maurilada Ꞌani foꞋosilana malamala god ki. Ma kira ka leka sulia na kala Sipsip Ꞌuana kula ki taꞋifau neꞋe nia leka ana. Ma kiraꞋa logo na ngwae God ka foli olitaꞋinida faꞋasia na magalia, ma kira ka kwateda diꞋia na kwateꞋa totongaꞋi fuana God ma fuana na kala Sipsip. 5 Ma noaꞋa kira kasi soke ma noaꞋa kira kasi sasi ta ru taꞋa.

Na uulu Ꞌainsel ki

6 Sui nau ku lisia laꞋu taꞋi Ꞌainsel ka lofo saena mamanga, faꞋinia na FaꞋarongoꞋa LeꞋa neꞋe ka tuatua firi Ꞌuana na faꞋataloꞋa Ꞌani fuana na ngwae ki neꞋe kira tua saena magalia, ma fuana na kwalafa ki taꞋifau, ma na alaꞋanga matamata ki taꞋifau, ma na fanoa ki taꞋifau. 7 Ma nia ka ako doe ka Ꞌuri, “Muke faꞋaꞋinotoꞋa God, ma muke baꞋatafe nia! Sulia kaidaꞋi nia fuana na matalangaꞋilana na ngwae ki nia dao naꞋa. Muke foꞋosia God neꞋe nia saungaꞋinia Ꞌi langi, ma na magalia, ma na asi, ma na kafo ki!”

8 Sui na ruana Ꞌainsel ka leka maꞋi Ꞌi buri na, ka fata Ꞌuri, “Nia funu naꞋa. Na fanoa doe ba Ꞌi Babilon funu naꞋa, osiꞋana nia kwate na ngwae ki ka sasia ru taꞋa liu.”

9 Aia, ma uula Ꞌainsel ka leka maꞋi burina na ro Ꞌainsel etaeta neꞋeri ki, ka fata doe ka Ꞌuri, “DiꞋia ta ngwae bore Ꞌana ka foꞋosia na ru mauri kwasi neꞋeri ma na nununa ma ka ngalia naꞋa maꞋetoto nia Ꞌi maana darana nama ana limana, 10 nia ke baꞋa ruꞋufia logo kwaꞋikwaꞋinga ana na saetaꞋanga God. Ma sa tai faꞋida neꞋe kira sasia ru neꞋe, kike baꞋa nonifii Ꞌani mafula ma na ru neꞋe kira saea Ꞌani salfa Ꞌi naꞋona Ꞌainsel abu ki ma na kala Sipsip. 11 Ma sasuna na mafula neꞋe ka faꞋanonifii kira ka sasu talau naꞋa Ꞌana sulia asoa firi. Ma ka noaꞋa ta mamaloꞋanga ana nonifiiꞋanga sulia rodo ma na asoa fuana sa tai faꞋida neꞋe kira foꞋosia na ru mauri kwasi neꞋe, ma na nununa, ma fuana sa tai faꞋida logo neꞋe kira toꞋo ana na maꞋetoto ana satana.”

12 Ma osiꞋana na ru neꞋeri ki, ngwae God ki ke suꞋute, bore Ꞌana kaidaꞋi ana ꞋafitaꞋiꞋanga. KiraꞋa naꞋa na ngwae neꞋe kira roꞋosulia taki God ki, ma kira ka rao leꞋa fuana sa Jesus.

13 Sui nau ku rongoa naꞋa lingalingaꞋi ru faꞋasia Ꞌi langi ka fata Ꞌuri, “ꞋOke keresia ru neꞋe ki: ꞋIta ana kaidaꞋi neꞋe ma ka oli ꞋalaꞋa, God ke faꞋaleꞋa sa tai faꞋida neꞋe kira mamana fuana ana kaidaꞋi kira mae!”

Ma na AnoꞋi ru Abu ka olisia ka Ꞌuri, “ꞋIu, nia mamana liu. Kira ke baꞋa saeleꞋa, sulia kira mamalo faꞋasia na raoꞋa doe kira ki, sulia na leꞋangaꞋa ana raolada ka leka faꞋinida.”

KaidaꞋi ana loiru Ꞌanga ana magalia

14 Sui nau ku lia laꞋu, ma nau ku lisia na gwaꞋi salo kwao. Ma na ru neꞋe gwauru Ꞌi fafona na gwaꞋi salo neꞋeri lisilana ka diꞋia na ngwae, ma na Ꞌeregwau ana gol neꞋe ka teo Ꞌi fafona na gwauna, ma nia ka dau ana taꞋi naifi toꞋo liu. 15 Ma taꞋi Ꞌainsel laꞋu ka ruꞋu maꞋi faꞋasia na Luma Abu God, ma ka ako doe fuana na ngwae neꞋe tua Ꞌi fafona na gwaꞋi salo ka Ꞌuri, “ꞋOke ngalia na naifi Ꞌoe, Ꞌoko fikua na ru ki, osiꞋana neꞋe kaidaꞋi fuana loiruꞋa saena magalia dao naꞋa maꞋi, sulia neꞋe magalia nia diꞋia naꞋa fuaꞋi ru maua!” 16 Ma na ngwae neꞋe ka tua Ꞌi fafona na gwaꞋi salo ka siru Ꞌani na naifi nia fafona na magalia, ma ka loia naꞋa na ru saena magalia ki taꞋifau.

17 Ma taꞋi Ꞌainsel laꞋu ka ruꞋu maꞋi faꞋasia na Luma Abu God Ꞌi langi ma ka dau logo ana taꞋi naifi toꞋo liu. 18 Sui taꞋi Ꞌainsel laꞋu neꞋe ka gwaungaꞋi fafia na mafula, ka leka maꞋi faꞋasia na fulifoꞋosi, ma nia ako kwau fuana na Ꞌainsel ba dau ana na naifi ka Ꞌuri, “ꞋOke sikilia naꞋa fingi grep ki saena magalia Ꞌani naifi Ꞌoe, sulia na fingi Ꞌai neꞋe ki maua naꞋa!” 19 Na grep ki uu fuana na ngwae taꞋa ki. Ma na Ꞌainsel neꞋeri ka siru Ꞌani naifi nia fafona na magalia, ma ka loia naꞋa na grep neꞋeri ki, ma ka Ꞌui Ꞌanida saena kula fuana na ngisilana na grep fuana waen, na kula fuana nonifiiꞋanga sulia saetaꞋanga God. 20 Ma na grep neꞋeri ki kira ka uria ngisia naꞋa Ꞌi saena na ru fuana ngisilana na grep neꞋe teo Ꞌi maa faꞋasia na fanoa doe. Ma na Ꞌabu ka raꞋe maꞋi faꞋasia saena na ru neꞋeri fuana ngisilana na grep, ma ka afe naꞋa sulia 296 kilomita ki, ma na Ꞌatolana ka bolo faꞋinia lima faꞋi ꞋoiꞋa ki.

15

Na fiu Ꞌainsel ki faꞋinia na fiu kwaꞋikwaꞋinga Ꞌisi ki

1 Sui nau ku lisia laꞋu taꞋi faꞋataꞋinga doe ni ꞋarefoꞋanga ana Ꞌi langi: Na fiu Ꞌainsel ki faꞋinia na fiu kwaꞋikwaꞋinga Ꞌisi ki. Na fiu kwaꞋikwaꞋinga neꞋeri ki naꞋa neꞋe Ꞌisilana na saetaꞋanga God fuana ngwae abula taꞋa ki.

2 Sui nau ku lisia taꞋi ru diꞋia na asi neꞋe lisilana ka diꞋia na galasi neꞋe ka dola faꞋinia na mafula. Ma nau ku lisia logo na ngwae ki neꞋe kira liufia na ru mauri kwasi, ma na nununa, ma na ru neꞋe kira keresia na namba olisia na satana. Ma kira uu Ꞌi ninimana asi neꞋeri, ma kira ka dau ana ru ni kwaꞋilana ki neꞋe kira saea Ꞌani na harp ki neꞋe God kwatea fuada. 3 Ma kira ka ngulia na faꞋi ngu sa Moses, na ngwae rao God, ma na faꞋi ngu na kala Sipsip, kira ka Ꞌuri,

“God ngasingasiꞋa ka tasa, na raoꞋa Ꞌoe ki taꞋifau ka doe ma ka leꞋa liu.

ꞋAeꞋo neꞋe na tatalafaꞋa ana fanoa ki taꞋifau, ma na malitamu ka saga ma ka mamana.

4 Aofia Ꞌae, ngwae ki taꞋifau kira ke baꞋa maꞋu, ma kira ka faꞋaꞋinotoꞋa Ꞌoe, sulia taꞋifili Ꞌoe goꞋo neꞋe Ꞌoko saga mamana.

Ma na ngwae ana fanoa ki taꞋifau kira ke baꞋa foꞋosi Ꞌoe, si neꞋe kira ka lisia naꞋa na raoꞋa saga Ꞌoe ki.”

5 Ma buri Ꞌana, nau ku lisia na Babala Abu God Ꞌi langi, ma kira ka Ꞌifi Ꞌafia na Kula Abu Liu neꞋe God tua Ꞌana Ꞌi saena. 6 Ma na fiu Ꞌainsel ki kira ka ruꞋu maꞋi faꞋasia na Babala Abu God faꞋinia na fiu kwaꞋikwaꞋinga ki. Kira ka ruꞋufia na ifi kwao ki neꞋe faolu ma ka ngwasinasina, ma kira ka nikia na foꞋosae Ꞌani gol ki Ꞌi fuꞋufuꞋuda. 7 Sui taꞋi ru ana na fai ru mauri ba ki ka kwatea fuana na fiu Ꞌainsel ki na fiu titiu ana gol ki neꞋe fungu Ꞌania na saetaꞋanga God neꞋe tuatua firi. 8 Ma na sasu faꞋasia na ꞋinotoꞋanga God ma na ngasingasiꞋanga nia ka fungulia saena Babala Abu God, ma noaꞋa ta ngwae ka Ꞌiri totolia fuana ruꞋungaꞋa saena Babala Abu, leka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe fiu kwaꞋikwaꞋinga na fiu Ꞌainsel neꞋeri ki kira ngalia maꞋi ka sui.

16

Na fiu dako ru ki ana saetaꞋa Ꞌanga God

1 Sui nau ku rongoa taꞋi lingalingaꞋi ru doe ka talo maꞋi faꞋasia na Luma Abu God, ma ka fata Ꞌuri fuana fiu Ꞌainsel neꞋeri ki, “Kamu ke leka, muke kisitani na fiu dako ru ana saetaꞋanga God ki Ꞌi fafona na magalia.”

2 Ma na etana Ꞌainsel ka leka, ka kisitani na dako ru nia Ꞌi fafona na ano. Ma na maꞋe maala taꞋa ki neꞋe ka fii liu ka duꞋafia na ngwae neꞋe kira toꞋo ana na maꞋetoto ana na ru mauri kwasi baera ma kira ka foꞋosia na nununa.

3 Sui na ruana Ꞌainsel ka kisitani na dako ru nia Ꞌi saena na asi. Ma na asi ka rokisi diꞋia na Ꞌabuna ta ngwae ba nia mae, ma na ru mauri ki Ꞌi saena na asi kira ka mae taꞋifau.

4 Sui na uula Ꞌainsel ka kisitani na dako ru nia Ꞌi saena na kafo afeafe ki, ma na maꞋe busu ki, ma kira ka Ꞌabula taꞋifau naꞋa. 5 Sui nau ku rongoa na Ꞌainsel neꞋe gwaungaꞋi fafia na kafo ka fata Ꞌuri, “God ꞋaeꞋo neꞋe Ꞌoko abu, Ꞌoko tua Ꞌua maꞋi Ꞌi naꞋo, ma Ꞌoko tua logo ana kaidaꞋi neꞋe. Na matalangaꞋinga Ꞌoe ki neꞋe Ꞌoko sasia, nia saga liu, 6 osiꞋana kira saungia na ngwae God ki, ma na profet ki ka mae naꞋa. Ma nia neꞋe sasia Ꞌoko kwatea naꞋa Ꞌabu fuada fuana na kwaꞋufilana. Nia neꞋe, kira ka ngalia na kwaꞋikwaꞋinga neꞋeri.”

7 Sui nau ku rongoa taꞋi lingalingaꞋi ru faꞋasia fuꞋa ka fata Ꞌuri, “God ngasingasiꞋa ka tasa, neꞋe matalangaꞋinga Ꞌoe ki ka mamana ma ka saga liu!”

8 Sui na faina Ꞌainsel ka kisitani naꞋa na dako ru nia Ꞌi fafona na madaꞋafi, ma God ka alaꞋania fuana ka sarufia na ngwae ki Ꞌani ꞋakoꞋako Ꞌanga doe nia. 9 Na ꞋakoꞋakoꞋanga neꞋeri ka duꞋafia na ngwae ki, ma kira ka fata taꞋa ana satana God neꞋe nia toꞋo ana na ngasingasi Ꞌanga fuana na kwaꞋikwaꞋinga neꞋeri ki. Ma kira ka Ꞌaila Ꞌani kakari alifaꞋi Ꞌanga faꞋasia na roraꞋa kira ki, ma kira ka Ꞌaila logo Ꞌani baꞋatafelana ꞋinotoꞋanga nia.

10 Sui na limana Ꞌainsel ka kisitani na dako ru nia Ꞌi fafona kula ni tuaꞋa ana ꞋinotoꞋanga ana na ru mauri kwasi baera, ma na ꞋinotoꞋanga nia ka rodoꞋa. Ma na ngwae ki kira ka Ꞌala fafia na meada osiꞋana nia fiida liu. 11 Ma kira ka fata taꞋa ana God Ꞌi langi, osiꞋana nonifiiꞋa kira ki ma na maala kira ki. Ma noaꞋa kira kasi kakari alifaꞋi goꞋo faꞋasia na falafala taꞋa kira ki.

12 Sui na onona Ꞌainsel ka kisitani naꞋa na dako ru nia saena kafo doe neꞋe kira saea Ꞌani Ꞌi Iufretes. Ma na kafo neꞋeri ka langalanga ma ka alua naꞋa tala fuana na ngwae tatalafaꞋa ki neꞋe kira leka maꞋi faꞋasia fanelana sina. 13 Sui nau ku lisia uulu ano Ꞌi ru taꞋa ki neꞋe kira lia diꞋia na gwere ki, kira ka ruꞋu maꞋi faꞋasia kwakwana na faꞋi loi doe baera, ma faꞋasia kwakwana na ru mauri kwasi baera, ma faꞋasia kwakwana na profet ꞋosoꞋoso baera. 14 Kira naꞋa neꞋe ano Ꞌi ru taꞋa ki neꞋe kira sasia na ru faꞋanadaꞋa Ꞌoro fuana ꞋarefoꞋanga Ꞌani ki. Na uulu ano Ꞌi ru taꞋa neꞋe ki kira leka maꞋi siana na ngwae tatalafaꞋa ki taꞋifau saena magalia, fasi Ꞌiri kira ka fiku kira Ꞌuana na fuꞋanga ana faꞋi asoa neꞋe God ngasingasiꞋa ka tasa ke matalangani na ngwae ki.

15-16 Sui na uulu ano Ꞌi ru taꞋa neꞋeri ki kira ka fikua na ngwae tatalafaꞋa ki ana taꞋi kula neꞋe kira saea Ꞌani alaꞋanga ngwae Jiu “Armagedon.”

Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Muke rongoa, nai baꞋa leka maꞋi ana taꞋi kaidaꞋi neꞋe kamu kasi saiana, diꞋia ta ngwae bili! Ma ꞋoilakiꞋa fuana sa tai faꞋida neꞋe kira tua kwaimamani ma kika ruꞋufia na ifi kira ki, Ꞌiri noaꞋa kira kasi Ꞌeke fuana na liu dadaraꞋanga safitana ngwae ki!”

17 Sui na fiuna Ꞌainsel ka kisitani na dako ru nia saena mamanga. Ma taꞋi lingalingaꞋi ru doe ka talo maꞋi faꞋasia fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga Ꞌi saena na Luma Abu God, ka fata Ꞌuri, “Nia sui naꞋa!” 18 Sui na meamea ka bina, ma na lingalingaꞋi ru doe ki ka talo, ma na kiri ka kwa, ma na tikitiki doe ka liu. Aia, ma ka noaꞋa ta tikitiki ꞋunaꞋeri Ꞌita Ꞌua maꞋi ana kaidaꞋi God nia saungaꞋinia na ngwae ki, sulia na tikitiki neꞋe nia taꞋa ka tasa. 19 Ma na fanoa doe neꞋe Ꞌi Babilon ka afole Ꞌani uulu baliꞋi ru ki, ma na fanoa doe ana fanoa ki taꞋifau kira ka takalo. God ka manata toꞋona fanoa doe neꞋe Ꞌi Babilon ma ka kwaiꞋida ka diꞋia neꞋe kira kwaꞋufia na waen saena na titiu neꞋe fungu Ꞌania saetaꞋanga nia. 20 Ma na bubunga ki taꞋifau ka noaꞋa naꞋa Ꞌada, ma na faꞋi ua ki taꞋifau ka noaꞋa naꞋa Ꞌada logo. 21 Ma na uta neꞋe ka diꞋia na fau doe ki neꞋe kulu liu ka Ꞌasia maꞋi faꞋasia saena mamanga fafona ngwae ki. Kululana taꞋi gwaꞋi fau ana fau neꞋeri ki diꞋia 45 kilogram. Ma na ngwae ki kira ka fata taꞋa ana God osiꞋana na ru neꞋeri, duꞋungana na kwaꞋikwaꞋinga neꞋeri nia taꞋa liu.

17

Na kini Ꞌusu

1 Sui taꞋi Ꞌainsel ana na fiu Ꞌainsel ba kira dau ana na fiu dako ru ba kiri ka leka maꞋi siaku, ma ka fata Ꞌuri, “ꞋOke leka maꞋi, Ꞌiri nai faꞋataꞋinia na kwaꞋikwaꞋinga neꞋe God ke baꞋa sasia ana fanoa neꞋeri neꞋe nia tua karangia na kafo Ꞌoro ki. God ka kwaiꞋia na fanoa neꞋeri sulia nia diꞋia na kini Ꞌusu. 2 Na ngwae tatalafaꞋa ki saena magalia kira inaꞋu ana sasilana ru taꞋa ki diꞋia na kini neꞋe, ma na ngwae saena magalia ki oga logo sasilana ru taꞋa neꞋe kini neꞋe oga sasilaniꞋi ki.”

3 Sui na AnoꞋi ru Abu ka talaꞋi nau, ma na Ꞌainsel ka ngali nau Ꞌuana saena abaꞋi kula kwasi. Ma nau ku lisia taꞋi kini neꞋeri nia tua Ꞌi fafona taꞋi ru mauri kwasi meo neꞋe kira keresia na sata taꞋa ki Ꞌi nonina neꞋe ka fata buri tolingaꞋi ana God. Na ru mauri kwasi neꞋeri ka toꞋo ana fiu gwauꞋi ru ki ma na akwala konakona ru ki logo. 4 Ma na kini neꞋeri ka toro Ꞌani na toro meo boraboraꞋa, ma kira ka laungi Ꞌani na laungi neꞋe kira saungaꞋinia Ꞌani na gol ma na ru iroiroꞋa ki liulada ka doe liu. Ma nia ka dau ana taꞋi titiu neꞋe kira saungaꞋinia Ꞌani gol, ma ka fungu Ꞌani na ru taꞋa nia sasiꞋi ki. 5 Ma na kerekereꞋa neꞋe kira keresia Ꞌi maana darana ka Ꞌuri: “Na fanoa doe Ꞌi Babilon, na teꞋa ana ꞋusuꞋa ki taꞋifau ma na ngwae taꞋa ki taꞋifau saena magalia.” Ma na fadalana kerekereꞋa neꞋeri kira ka sofongaꞋinia naꞋa. 6 Ma nau ku lisia na kini neꞋe fasi nia kwaꞋu ka gwaulilinga ana na Ꞌabuna na ngwae God ki neꞋe nia saungida osiꞋana neꞋe kira faꞋamamana ana sa Jesus.

KaidaꞋi nau ku lisia, nau ku Ꞌarefo liu. 7 Ma na Ꞌainsel neꞋe ka fata Ꞌuri fuaku, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko Ꞌarefo kwa? Nau ku fada Ꞌaku na fadalana na kini neꞋe, ma na ru mauri kwasi neꞋe nia tua Ꞌi fafona, neꞋe nia toꞋo ana fiu gwauꞋi ru ki ma na akwala konakona ru ki. 8 Na ru mauri kwasi neꞋe Ꞌoko lisia nia mauri Ꞌi naꞋo, bore ma nia mae naꞋa. Ma nia ka karangi raꞋe naꞋa maꞋi Ꞌi maa faꞋasia na kilu gwagwa lingalinga baera, fasi Ꞌiri ka leka Ꞌuana na malangisilana. Ma na ngwae ki saena magalia neꞋe noaꞋa kira kasi keresia na satada saena na buka ana mauriꞋa Ꞌita Ꞌua maꞋi naꞋo ana saungaꞋilana na magalia, kira ke baꞋa Ꞌarefo ana kaidaꞋi kira lisia na ru mauri kwasi neꞋe. Sulia nia mauri maꞋi Ꞌi naꞋo ma kaidaꞋi neꞋe nia ka mae naꞋa, bore ma nia ke baꞋa dao laꞋu maꞋi.

9 “ꞋOke manata leꞋa Ꞌania liatoꞋongaꞋa sulia na ru neꞋe: Na fiu gwauꞋi ru ki neꞋe fiu faꞋi ua neꞋe kini neꞋe nia tua Ꞌi fafoni ki. Ma kira logo neꞋe fiu ngwae tatalafaꞋa ki. 10 Na lima ngwae ki ada kira mae naꞋa, taꞋi ngwae ka gwaungaꞋi Ꞌua, ma ta taꞋi ngwae kasi dao Ꞌua maꞋi. Ma kaidaꞋi nia dao maꞋi, nia ke baꞋa gwaungaꞋi goꞋo Ꞌana sulia kala kaidaꞋi tiꞋitiꞋi. 11 Ma na ru mauri kwasi ba maumauri Ꞌi naꞋo ma ka mae naꞋa, nia neꞋe kwaula ngwae tatalafaꞋa. NiaꞋa ta ngwae ana na fiu ngwae tatalafaꞋa ki, ma nia ke baꞋa leka naꞋa fuana na faꞋafunulana.

12 “Ma na akwala konakona ru ki neꞋe Ꞌoko lisia neꞋe na akwala ngwae tatalafaꞋa neꞋe noaꞋa kira kasi ꞋinotoꞋa Ꞌua. Ma kira ke baꞋa kwatea na ꞋinotoꞋanga fuana kike tatalafaꞋa faꞋinia na ru mauri kwasi neꞋeri sulia taꞋi agi sina. 13 Ma na akwala ngwae tatalafaꞋa neꞋe ki, kira rao goꞋo Ꞌada fasi Ꞌiri kira ka kwatea naꞋa ngasingasiꞋanga kira ki ma na gwaungaꞋi Ꞌanga kira ki fuana na ru mauri kwasi baera. 14 Ma kira ke baꞋa fuꞋa faꞋinia na kala Sipsip. Ma na kala Sipsip neꞋeri faꞋinia na ngwae nia ki neꞋe nia filida neꞋe kira roꞋosuli nia, kira ke baꞋa liufi kira. Sulia nia neꞋe Aofia fafia na aofia ki taꞋifau, ma ka TatalafaꞋa fafia na ngwae tatalafaꞋa ki taꞋifau.”

15 Ma na Ꞌainsel ka fata laꞋu Ꞌuri fuaku, “Na kafo neꞋe Ꞌoko lisia neꞋe kini Ꞌusu neꞋe nia tua Ꞌi fafona ki neꞋe na fanoa ki, ma na ngwae ki, ma na alaꞋanga matamata ki. 16 Na ru mauri kwasi ma na akwala konakona ru neꞋe Ꞌoko lisida neꞋe, kira ke baꞋa liataꞋafia na kini Ꞌusu neꞋe. Ma kira ke baꞋa lafua na ru nia ki taꞋifau faꞋasia, ma nia ka dadara naꞋa Ꞌana. Ma kira ka Ꞌania naꞋa fasi Ꞌana nonina, ma kira ka duꞋafia Ꞌani mafula. 17 Sulia God alua naꞋa manataꞋi ngwae Ꞌi saena na liada, kira ka sasia na ru neꞋe nia ogaꞋi ki. Ma kira ka alua taꞋi manataꞋanga Ꞌuana na kwatelana na ngasingasiꞋanga kira fuana na ꞋinotoꞋanga fuana na ru mauri kwasi neꞋe, Ꞌiri nia ka gwaungaꞋi leleka ka dao ana kaidaꞋi neꞋe fatalana God ke baꞋa fuli mamana naꞋa.

18 “Ma na kini neꞋe Ꞌoko lisia niaꞋa neꞋe na fanoa doe neꞋe gwaungaꞋi fafia na ngwae tatalafaꞋa ki taꞋifau saena magalia.”

18

Na funulana Ꞌi Babilon

1 ꞋI buri, nau ku lisia taꞋi Ꞌainsel laꞋu nia koso maꞋi faꞋasia Ꞌi langi. Ma nia ka toꞋo ana na ngasingasiꞋanga doe, ma na raralana ka raraꞋafia na magalia taꞋifau. 2 Ma nia ka ako ka Ꞌuri, “Nia funu naꞋa! Na fanoa doe ba Ꞌi Babilon funu naꞋa! Nia ka rokisi ka alua naꞋa na fanoa fuana na ano Ꞌi ru ki. Ma na ano Ꞌi ru taꞋa ki ma na noꞋo taꞋa ki, kira tua naꞋa Ꞌi saena. 3 Sulia na ngwae Babilon ki kwate ma ngwae ana fanoa ki taꞋifau ka sasia ru taꞋa Ꞌoro liu. Na ngwae tatalafaꞋa ki saena magalia kira ka sasia ru taꞋa diꞋia ngwae Babilon logo. Ma na ngwae Ꞌoro neꞋe kira foli ru ma kika Ꞌoifoli ki kira toꞋo ana na toꞋoruꞋa doe ki osiꞋana neꞋe ngwae Babilon ki oga ru leꞋa Ꞌoro ki.”

4 Sui nau ku rongoa taꞋi lingalingaꞋi ru laꞋu faꞋasia Ꞌi langi ka fata Ꞌuri, “Ngwae God ki Ꞌae, mulu leka maꞋi faꞋasia na fanoa neꞋana! ꞋAsu Ꞌubani kamu kata Ꞌado faꞋinia ana sasia taꞋangaꞋa nia ki, ma Ꞌasu Ꞌubani kamu kata ruꞋufia na kwaꞋikwaꞋinga nia ki. 5 Sulia na sasi taꞋangaꞋa ana ngwae Babilon ki raꞋe ka bolo naꞋa faꞋinia Ꞌi langi, ma God noaꞋa kasi takadalafa na sasi taꞋangaꞋa kira ki. 6 Alu God ke sasi na ru taꞋa ki fuana Ꞌi Babilon, diꞋia logo Ꞌi Babilon nia sasia fuamuꞋa ngwae God ki, ma nia ke duꞋu ro fau ani fuana Ꞌi Babilon. 7 Alu God ke kwatea na nonifiiꞋanga ma na liadilaꞋanga fuana Babilon, ka diꞋia logo na ꞋinotoꞋanga ma na tua leꞋangaꞋa neꞋe Ꞌi Babilon kwatea fuana niaꞋa talana. Sulia na ngwae Babilon ki ka fata goꞋo Ꞌana Ꞌuri fuada talada, ‘Kulu gwaungaꞋi fafia ngwae ki taꞋifau! Ma kulu noaꞋa laꞋu diꞋia ta gwaꞋi Ꞌuru dalaꞋa, ma noaꞋa kulu kasi saiana ta liadilaꞋanga.’ 8 OsiꞋana ngwae Babilon ki fata ꞋunaꞋeri, ana ta faꞋi asoa God ke baꞋa kwaiꞋia niaꞋa Ꞌani na mataꞋinga, ma na liadilaꞋa, ma na fioloꞋa. Ma na mafula ke baꞋa sarufia niaꞋa, osiꞋana neꞋe God ngasingasiꞋa ka tasa, nia ka matalangaꞋi kira.”

9 Ma na ngwae tatalafaꞋa ki faꞋasia saena magalia neꞋe kira sasia ru taꞋa liu ki faꞋinia Ꞌi Babilon, ma kira ka Ꞌado Ꞌani na toꞋoruꞋa nia, kike baꞋa angi fafia na fanoa neꞋeri kaidaꞋi kira lisia na sasuna mafula neꞋe doꞋofia niaꞋa. 10 Ma kira ke uu tau sulia kira maꞋu Ꞌasu Ꞌubani kira kata nonifii diꞋia logo niaꞋa. Ma kira ka fata Ꞌuri, “Nia taꞋa liu fuamu Ꞌi Babilon, na fanoa doe ma fanoa ꞋinotoꞋa! Na kwaꞋikwaꞋinga Ꞌoe, nia dao ꞋaliꞋali naꞋa maꞋi fafiꞋo!”

11 Aia, ma na ngwae neꞋe kira foli ru ma kika Ꞌoifoli ki saena magalia, kira angi ma kira ka kwaimanatai fuana Ꞌi Babilon, sulia noaꞋa ta ngwae kasi folia naꞋa na ru kira ki. 12 Sulia noaꞋa ta ngwae kasi folia naꞋa na gol kira ki, ma na silva kira ki, ma na fau ngwasinasina kira ki, ma na ru folilana doe ki, ma na toro kwanga kerokero ki neꞋe folilada doe, ma na Ꞌai neꞋe folilani doe ki, na ru saungaꞋiniꞋi Ꞌani na suli ki, ma na ru kira saungaꞋinia Ꞌani Ꞌai folilana doe ki, ma na barasi ki, ma na kaꞋikaꞋi salo ki ma na mabol neꞋe folilani doe ki, 13 ma na fanga leꞋa ki, ma na ru moko leꞋa ki neꞋe folilani ka doe. Ma noaꞋa logo ta ngwae neꞋe ka folia naꞋa na waen kira ki, ma na ngwaingwai kira ki, ma na ru kira ki fuana saungaꞋilana na beret, ma na buluka kira ki, ma na sipsip kira ki, ma na hos kira ki, ma na ru neꞋe na hos ki kira tara, ma na ngwae rao ꞋoꞋo ki. ꞋIu ma ngwae ki bore, kira ka folida ma kika Ꞌoifoli logo Ꞌanida.

14 Ma na ngwae neꞋe kira foli ru ma kika Ꞌoifoli ki, kira ka fata Ꞌuri fuana Babilon neꞋeri, “Na ru leꞋa ki taꞋifau goꞋo neꞋe Ꞌoko oga Ꞌoke toꞋo ani, kike baꞋa noaꞋa naꞋa faꞋasiꞋo. Ma na toꞋoruꞋa Ꞌoe ki taꞋifau ma na ru ngwasinasina Ꞌoe ki niꞋi funu logo, ma ka ꞋafitaꞋi Ꞌoko lisida laꞋu.” 15 Ma na ngwae neꞋe kira foli ru ma kika Ꞌoifoli ki, neꞋe kira toꞋoru Ꞌani Babilon, kira ke baꞋa uu tau sulia kira maꞋu Ꞌasu kira ka ruꞋufia logo na nonifiiꞋanga nia. Ma kira ke baꞋa angi ma kira ka kwaimanatai. 16 Ma kira ke baꞋa angi kira ka fata Ꞌuri, “Nia taꞋa liu, sulia na ngwae ana fanoa doe ba Ꞌoko toro Ꞌani na ifi leꞋa ki neꞋe folilani doe, ma ka laungia Ꞌani na ru ngwasinasina ki neꞋe folilani doe. 17 Aia, ana kaidaꞋi tiꞋitiꞋi neꞋe toꞋoruꞋa nia ki ka sui faꞋasi nia.”

Na ngwae doe ki taꞋifau ana faka ki, ma na ngwae neꞋe kira leka saena faka ki, ma na ngwae neꞋe kira rao saena na faka ki, ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira rao saena asi, kira ka uu tau naꞋa Ꞌada. 18 Ma kira ka angi kaidaꞋi kira lisia na sasuna na mafula neꞋe sarufia Babilon, kira ka Ꞌuri, “ꞋIta maꞋi etangilana, noaꞋa naꞋa ta fanoa doe laꞋu neꞋe ka diꞋia na fanoa doe neꞋe!” 19 Ma kira ka Ꞌuia na gwauda Ꞌani fuꞋa, ma kira ka angi ma kira ka kwaimanatai kira ka fata Ꞌuri, “TaꞋa liu fuana na fanoa doe neꞋe. Na ngwae ki taꞋifau neꞋe kulu toꞋo ana faka ki, kulu toꞋoru Ꞌani na toꞋoruꞋa Babilon. Ana kaidaꞋi tiꞋitiꞋi goꞋo neꞋe ru nia ki taꞋifau ka sui naꞋa faꞋasia.”

20 Ma kamu na ngwae Ꞌi langi ki, muke noni saeleꞋa, sulia Ꞌi Babilon funu naꞋa. Ma na ngwae God ki, ma na ngwae ni lifurongo ki, ma na profet ki, muke saeleꞋa sulia God matalangaꞋinia naꞋa fafia ru taꞋa neꞋe nia sasiꞋi fuamuꞋa.

21 Sui taꞋi Ꞌainsel ngasingasiꞋa ka ngalia taꞋi fau doe ma ka Ꞌui Ꞌania saena asi, ma ka fata Ꞌuri, “Kira ke baꞋa Ꞌui Ꞌani Ꞌoe, na fanoa doe neꞋe Ꞌi Babilon, Ꞌiri noaꞋa ta ngwae kasi lisi Ꞌoe laꞋu. 22 Ma ka ꞋafitaꞋi laꞋu kira ka rongoa na lingana na harp ki, ma lingana ngwae ki, ma na Ꞌau ki, ma na bungu ki faꞋasi Ꞌoe. Ma ka ꞋafitaꞋi naꞋa ta ngwae rao ka tua laꞋu faꞋi Ꞌoe. Ma noaꞋa kasi rongoa naꞋa lingana ta sauꞋa ana fanga faꞋasiꞋo. 23 Ma noaꞋa ta unu kasi duꞋa laꞋu ana ꞋaeꞋo. Ma ka ꞋafitaꞋi kira ka rongoa laꞋu lingana ta araꞋi faolu ma ta gwagwaeꞋa faꞋasi Ꞌoe. ꞋI naꞋo naꞋa maꞋi, na ngwae neꞋe kira foli ru ma kika Ꞌoifoli ki, kira ngwae talo magalia ki. Ma Ꞌani na sokeꞋa Ꞌoe ki, Ꞌoko faꞋarora na ngwae ki taꞋifau saena magalia.”

24 God kwatea naꞋa kwaꞋikwaꞋinga fuana na ngwae Ꞌi Babilon ki, sulia neꞋe kira ba saungia naꞋa na profet ki, ma na ngwae God ki, ma ti ngwae Ꞌoro laꞋu neꞋe kira saungida saena magalia.

19

Na Ꞌainsel talongani Ꞌasilana Ꞌi Babilon

1 ꞋI buri Ꞌana ru neꞋe ki, nau ku rongoa naꞋa lingana akoꞋa neꞋe doe diꞋia lingana na fikuꞋa doe Ꞌi langi kira Ꞌuri, “Kulu baꞋatafea God! TalitoꞋona God goꞋo neꞋe nia faꞋamauri kia. Ma na ꞋinotoꞋanga ma na ngasingasiꞋanga ki fuana God kia! 2 Na matalangaꞋinga nia ki ka mamana ma ka ꞋoloꞋolo. Nia ka matalangaꞋi maelia naꞋa kini Ꞌusu neꞋe nia faꞋalia na ngwae ki saena magalia Ꞌania sasi taꞋangaꞋa nia. Ma God ka kwatea naꞋa na kwaꞋikwaꞋinga fuana, sulia nia saungia na ngwae rao God ki.” 3 Ma kira ka ako laꞋu kira ka Ꞌuri, “Kulu ke baꞋatafea God! Ma na sasuna mafula neꞋe ka duꞋafia na fanoa doe neꞋe ka raꞋe Ꞌi langi sulia asoa firi.” 4 Ma na ro akwala ma na fai ngwae faꞋinaꞋonaꞋo ki, ma na fai ru mauri ki, kira bobo uruuru Ꞌi ano ma kira ka foꞋosia God neꞋe tua ana fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga. Ma kira ka fata Ꞌuri, “ꞋIu, nia ke ꞋunaꞋeri! Kulu ke baꞋatafea God!”

5 Sui na lingalingaꞋi ru neꞋe ka talo maꞋi faꞋasia fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga, ka fata Ꞌuri, “Na ngwae ki taꞋifau neꞋe kamu fuꞋusi doe ana God, ngwae doe ma ngwae tiꞋitiꞋi, ma na ngwae rao nia ki, muke baꞋatafea God kia!”

Na fafangaꞋa ana araꞋinga na Kala Sipsip

6 Sui nau ku rongoa laꞋu na ru diꞋia na lingana ta fikuꞋa doe ma ka ngwaꞋigi diꞋia na rurulana ta tata doe, ma ka diꞋia ta kiri doe. Ma nau ku rongoa kira fata Ꞌuri, “Kulu ke baꞋatafea God, sulia God ngasingasiꞋa ka tasa, nia na ngwae tatalafaꞋa! 7 Kulu saeleꞋa liu, ma kulu ka baꞋatafea naꞋa ꞋinotoꞋanga nia! Sulia nia dao naꞋa ana kaidaꞋi fuana na fikuꞋa faꞋinia na kala Sipsip, ma na gwagwaeꞋa nia ka sasi akaꞋu naꞋa ana niaꞋa fuana. 8 Ma God ka kwatea naꞋa toro mamaoꞋa neꞋe faolu ma ka ngwasinasina fuana gwagwaeꞋa Ꞌiri ni ka toro Ꞌani.” (Aia, na fadalana na toro mamaoꞋa neꞋe nia naꞋa neꞋe ru leꞋa neꞋe ngwae God ki kira sasiꞋi.)

9 Sui na Ꞌainsel ka fata Ꞌuri fuaku, “ꞋOke keresia ru neꞋe: ꞋOilakiꞋa fuana na ngwae ki neꞋe God laefida fuana na fangaꞋa ana araꞋinga na kala Sipsip.” Ma na Ꞌainsel ka fata laꞋu Ꞌuri, “Na alaꞋanga God neꞋeriꞋa, nia mamana!”

10 Nau ku rongoa ru neꞋeri ki taꞋifau, nau ku bobo uruuru Ꞌi Ꞌaena Ꞌainsel neꞋeri fuana na foꞋosilana. Sui, nia ka fata Ꞌuri fuaku, “NoaꞋa Ꞌoe kosi foꞋosi nau laꞋu! ꞋOke foꞋosia lala God! Sulia nauꞋa na ngwae rao God goꞋo diꞋia logo ꞋaeꞋo ma na ngwaefuta Ꞌoe ki, na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira faꞋamamana ana na mamanaꞋanga neꞋe sa Jesus faꞋataꞋinia. Sulia neꞋe mamanaꞋanga neꞋe sa Jesus faꞋataꞋinia, nia neꞋe kwatea ma na ngwae God ki ka faꞋatalo Ꞌani na Fatalana God.”

Na ngwae neꞋe tua Ꞌi fafona na hos kwao

11 Sui nau ku lisia Ꞌi langi ka Ꞌifi, ma nau ku lisia taꞋi hos kwao. Ma na ngwae neꞋe ka tua Ꞌi fafona kira saea Ꞌani sa Rao LeꞋa ma sa Mamana, osiꞋana nia matalangaꞋi ma ka fuꞋa sulia na ꞋoloꞋoloꞋa. 12 Na maana ka diꞋia na meameana mafula, ma ka alua naꞋa Ꞌeregwau Ꞌoro ki Ꞌi gwauna. Ma nia toꞋo ana sata neꞋe kira keresia ana nonina, ma niaꞋa taꞋifilia goꞋo neꞋe saiana. 13 Ma na ifi keta neꞋe nia ka fungu Ꞌani Ꞌabu. Ma na satana ka Ꞌuri, “Na Fatalana God.” 14 Ma na fuani oro Ꞌi langi kira leka sulia. Ma kira toro Ꞌani toro kwao ma ka sikasika ki, ma kira ka tua Ꞌi fafona na hos kwao ki. 15 Ma taꞋi sele ni ofoꞋa toꞋo liu ka ruꞋu maꞋi faꞋasia saena kwakwana Ꞌiri ke baꞋa liufia Ꞌani na maꞋe fanoa doe ki. Ma nia ke baꞋa ꞋinotoꞋa Ꞌusi kira Ꞌani na ngasingasiꞋanga doe nia, ma Ꞌani na saetaꞋanga God ngasingasiꞋa ka tasa, nia ka ngisia na malimae nia ki, ka diꞋia nia uria ngisia na grep Ꞌi saena na ru ni ngisilana na grep ki fuana waen. 16 Ta sata neꞋe kira keresia sulia na toro keta nia ma sulia na Ꞌaena ka Ꞌuri, “Na TatalafaꞋa fafia na ngwae tatalafaꞋa ki, ma na Aofia fafia na aofia ki.”

17 Sui nau ku lisia taꞋi Ꞌainsel ka uu Ꞌi saena na madaꞋafi. Ma nia ka ako fuada na noꞋo ki neꞋe kira lofo saena mamanga ka Ꞌuri, “Kamu leka maꞋi, muke fiku ana na fangaꞋa doe God. 18 Muke leka maꞋi, muke Ꞌania na nonina ngwae tatalafaꞋa ki, ma na ngwae ꞋaꞋana ki ana ofoꞋa, ma na ngwae ana ofoꞋa ki, ma na hos ki, ma na ngwae ki neꞋe kira tua fafona na hos ki, ma na ngwae ki taꞋifau, na ngwae rao ꞋoꞋo ki, ma na ngwae aloge ki, ma na ngwae ꞋaꞋana ki, ma na ngwae tiꞋitiꞋi ki.”

19 Sui nau ku lisia na ru kwasi baera, ma na tatalafaꞋa ki saena magalia, ma na ngwae ni ofoꞋa kira ki, kira ka fiku maꞋi fuana na fuꞋanga faꞋinia na ngwae neꞋe tua Ꞌi fafona na hos kwao ma na fuani oro nia. 20 Ma kira ka daua naꞋa na ru kwasi baera faꞋinia na profet ꞋosoꞋoso neꞋe sasia na ru fuana ꞋarefoꞋanga ani ki fuana na ru kwasi baera. (Ana neꞋe ru faꞋanadaꞋa neꞋeri ki neꞋe ka ꞋoiꞋana na ngwae neꞋe kira toꞋo ana na maꞋetoto ana na ru kwasi neꞋe ma na ngwae neꞋe kira foꞋosia na nununa.) Ma na ru kwasi neꞋeri faꞋinia na profet ꞋosoꞋoso baera, kira Ꞌui faꞋi mauri Ꞌani keroꞋa Ꞌi saena na Ꞌosi ana mafula neꞋe duꞋa Ꞌani salfa. 21 Ma na sele ni ofoꞋa ba sakatafa maꞋi faꞋasia na kwakwana na ngwae ba tua Ꞌi fafona na hos kwao ka saungida na fuani oro kera ki. Ma na noꞋo ki kira ka leka maꞋi, kira ka Ꞌania na fasi Ꞌana nonida.

20

Na toꞋoni faꞋi ngali

1 Sui nau ku lisia laꞋu taꞋi Ꞌainsel ka koso maꞋi faꞋasia Ꞌi langi, ma ka dau ana taꞋi sene doe faꞋinia na kii ana na kilu gwagwa lingalinga. 2 Ma nia ka daua naꞋa na faꞋi loi doe ba kira saea Ꞌani sa Saetan, neꞋe ngwae ꞋaꞋana fuana na ano Ꞌi ru taꞋa ki, ma ka firi fafia sulia taꞋi toꞋoni faꞋi ngali. 3 Ma na Ꞌainsel neꞋeri ka Ꞌui Ꞌani nia Ꞌi saena na kilu neꞋeri ma ka fono Ꞌusia, fasi Ꞌiri noaꞋa nia kasi sokea laꞋu na ngwae ki, leleka na taꞋi toꞋoni faꞋi ngali neꞋeri ki ka sui. Ma buri Ꞌana kaidaꞋi neꞋeri, kira ke baꞋa logea laꞋu fuana kaidaꞋi tiꞋitiꞋi.

4 Sui nau ku lisia naꞋa ru ni tuaꞋa ki Ꞌana ꞋinotoꞋanga ma na ngwae ki neꞋe kira tua Ꞌi fafoda ki. God ka kwatea naꞋa ngasingasiꞋanga fuada fuana gwaungaꞋi Ꞌanga. Ma nau ku lisia logo na mangona ngwae ki neꞋe kira saungida sulia kira faꞋataloꞋania na mamanaꞋanga neꞋe sa Jesus faꞋataꞋinia ma na fatalana God. Sulia noaꞋa kira kasi foꞋosia goꞋo na ru mauri kwasi baera ma na nununa, ma noaꞋa kira kasi ngalia goꞋo na maꞋetoto ana na ru kwasi neꞋeri Ꞌi maana darada nama ana limada. Nia neꞋe, kira ka mauri laꞋu, ma kira ka gwaungaꞋi diꞋia na ngwae tatalafaꞋa ki faꞋinia sa Jesus Christ sulia taꞋi toꞋoni faꞋi ngali. 5 Nia naꞋa neꞋe etana na tataꞋenga faꞋasia na maeꞋa. (Aia, ma bali ana ngwae ki neꞋe kira mae, noaꞋa kira kasi mauri laꞋu leleka taꞋi toꞋoni faꞋi ngali neꞋeri ki ka sui.) 6 Na ngwae ki neꞋe kira mauri laꞋu ana na etana tataꞋenga faꞋasia na maeꞋa, kira ka saeleꞋa liu, ma kira ka toꞋo ana na ꞋoilakiꞋa. Sulia na ruana na maeꞋa kasi ngasingasiꞋa fafi kira. Ma kira ke baꞋa alua naꞋa na fata abu God ki ma sa Jesus Christ, ma kira ka gwaungaꞋi faꞋinia sa Jesus Christ sulia taꞋi toꞋoni faꞋi ngali.

Na liufilana sa Saetan

7 ꞋI buri Ꞌana toꞋoni faꞋi ngali ka sui, kira ke baꞋa logea sa Saetan faꞋasia saena luma lokafo. 8 Ma nia ke baꞋa leka fuana na sokelana ngwae ki saena fanoa ki taꞋifau saena magalia. Nia neꞋe na fiku taꞋi ngwae neꞋe kira saea Ꞌani sa Gog ma sa Magog ki. Sa Saetan ke baꞋa fikuda maꞋi fuana na fuꞋanga, ma kira ke baꞋa Ꞌoro liu diꞋia na magana one neꞋe tua sulia na asi. 9 Kira ka takalo saena magalia taꞋifau, ma kira ka ꞋereꞋafu kalia kula neꞋe ngwae God ki kira tua ana ma na fanoa doe Ꞌi Jerusalem neꞋe God alafe fuana. Sui na mafula ka koso maꞋi faꞋasia Ꞌi langi ka faꞋafunuda. 10 Sui sa Saetan na ngwae neꞋe sokeda, God ka Ꞌui Ꞌania saena na Ꞌosi ana mafula neꞋe duꞋa Ꞌani salfa, kula ba God Ꞌui Ꞌania logo na ru mauri kwasi baera ma na profet ꞋosoꞋoso Ꞌi naꞋo. Ma kira ke baꞋa tua Ꞌani nonifiiꞋanga sulia asoa ki taꞋifau, ma na rodo ki taꞋifau tutua kasi sui.

Na kwai matalangaꞋi Ꞌanga Ꞌisi

11 Sui nau ku lisia taꞋi fuli gwauruꞋa kwao ana ꞋinotoꞋanga neꞋe doe. Ma nau ku lisia logo na ngwae neꞋe ka tua Ꞌi fafona. Na magalia ma Ꞌi langi, kira ka tafi naꞋa Ꞌada faꞋasia, ma noaꞋa ta ngwae kasi lisia naꞋa laꞋu na magalia ma Ꞌi langi. 12 Sui nau ku lisia logo na ngwae mae ki taꞋifau, neꞋe kira doe ma kira ka tiꞋitiꞋi, kira uu Ꞌi naꞋona fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga neꞋeri. Ma God ka Ꞌifingia na buka ki. Ma ka Ꞌifingia ta buka laꞋu, na buka neꞋe ka toꞋo ana satada ngwae neꞋe mauri ki. Ma God ka matalangani na ngwae mae ki sulia ru neꞋe kira sasiꞋi ki, ka diꞋia naꞋa kerekereꞋa saena na buka neꞋeri ki. 13 Sui, na ngwae neꞋe kira mae saena na asi kira ka mauri laꞋu. Ma na ngwae neꞋe kira tua saena na ano ma na fanoa ana maeꞋa, kira ka mauri laꞋu. Ma God ka matalangani na ngwae ki taꞋifau Ꞌani ru ki taꞋifau neꞋe kira sasiꞋi Ꞌi naꞋo. 14 Sui God ka Ꞌui Ꞌania na maeꞋa ma na fanoa ana maeꞋa saena na Ꞌosi ana mafula. (Aia, ma na Ꞌosi neꞋeri ana mafula nia neꞋe ruana maeꞋa.) 15 Ma ta ngwae neꞋe satana kasi tua saena na buka ana mauriꞋa, God ke Ꞌui Ꞌani nia logo saena na Ꞌosi ana mafula.

21

Na mamanga faolu ma na magalia faolu

1 Sui nau ku lisia na mamanga faolu ma na magalia faolu. Na mamanga etaeta ma na magalia etaeta ka nonga naꞋa ma na asi ka noꞋana naꞋa. 2 Ma nau ku lisia na fanoa doe abu neꞋe na Jerusalem faolu ka koso maꞋi faꞋasia God Ꞌi langi. Ma kira sasi akaꞋu ana, diꞋia na kini gwagwaeꞋa neꞋe kira laungia taꞋifau naꞋa Ꞌiri nia ka dao toꞋona na araꞋi faolu nia. 3 Ma nau ku rongoa taꞋi lingalingaꞋi ru doe ka fata maꞋi faꞋasia na fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga ka Ꞌuri, “Na fanoa God tua naꞋa siana na ngwae ki. Ma nia ke baꞋa tua faꞋinida ma kira neꞋe na ngwae nia ki naꞋa. Ma God talana ke baꞋa tua faꞋinida, ma nia naꞋa neꞋe God fuada. 4 Ma nia ke baꞋa ongoa kafo ana angiꞋa faꞋasia na maada. Na maeꞋa, ma na liadilaꞋanga, ma na angiꞋa, ma na nonifiiꞋa ke baꞋa noaꞋa naꞋa, sulia na ru Ꞌua ki sui naꞋa.”

5 Sui na ngwae neꞋe ka tua ana kula ni tuaꞋa ana ꞋinotoꞋanga ka fata Ꞌuri, “Na kaidaꞋi neꞋe, nau ku faꞋafaolua na ru ki taꞋifau!” Ma nia ka fata logo Ꞌuri fuaku, “ꞋOke keresia ru neꞋe ki, sulia alaꞋanga neꞋe ki mamana, ma niꞋi ka totolia faꞋamamanalani.” 6 Ma nia ka fata Ꞌuri, “Na ru neꞋeri ki ka sui naꞋa Ꞌuri! NauꞋa neꞋe Alfa ma na Omega, na safalilana ma na suilana na ru ki taꞋifau. Ma sa tai neꞋe ka silikwaꞋu, nai baꞋa kwate ꞋoꞋo ana ta maꞋe kafo ana mauriꞋa fuana, ma noaꞋa nia kasi folia. 7 Ma ta ngwae neꞋe noaꞋa kasi danga Ꞌania fitoꞋonga nia, nia ke baꞋa toꞋo ana ru neꞋe: NauꞋa neꞋe God nia ma niaꞋa neꞋe ngela nau. 8 Aia, na ngwae ki neꞋe kira tafi osiꞋana kira ka maꞋu, ma na ngwae neꞋe kira danga faꞋi buri Ꞌani fitoꞋonga kira ki, ma na ngwae neꞋe kira sasia na ru taꞋa ki, ma na ngwae sau ngwae ki, ma na ngwae kakabara ki, ma na ngwae kelema ki, ma na ngwae neꞋe kira foꞋosia na malamala god saungaꞋiniꞋi ki, ma na ngwae ꞋosoꞋoso ki taꞋifau, kula fuada naꞋa neꞋe saena Ꞌosi neꞋeri ana mafula neꞋe duꞋa Ꞌani salfa. Ma nia naꞋa neꞋe ruana maeꞋa.”

Na Jerusalem faolu

9 Ma taꞋi Ꞌainsel ana fiu Ꞌainsel ba kira toꞋo ana na fiu dako ru ana kwaꞋikwaꞋinga Ꞌisi ki, ka leka maꞋi siaku, ma ka fata Ꞌuri, “ꞋOke leka maꞋi, nau ku faꞋataꞋinia naꞋa gwagwaeꞋa na kala Sipsip neꞋe fuamu.” 10 Ma na AnoꞋi ru Abu ka sura aku ma ka ngali nau Ꞌuana gwauna taꞋi faꞋi ua neꞋe fane liu. Ma nia ka faꞋataꞋinia na fanoa abu Ꞌi Jerusalem neꞋe koso maꞋi faꞋasia God Ꞌi langi. 11 Ma na ꞋinotoꞋanga God ka kwate ma nia ka ngwasinasina liu. Na fanoa doe neꞋeri ka ngwasinasina liu diꞋia taꞋi fau neꞋe folilana doe neꞋe kira saea Ꞌani na jaspa, ma ka raola diꞋia na galasi neꞋe kira saea Ꞌani na kristele. 12 Ma na fanoa doe neꞋeri ka toꞋo ana sulufaua doe neꞋe ka fane kalia, ma na akwala ma ro tafa ki, ma na akwala ma ro Ꞌainsel ki neꞋe kira folo Ꞌafia na tafa neꞋeri ki. Ma na satana na akwala ma ro kwalafa ana ngwae Israel ki neꞋe kira keresia ana na akwala ma ro tafa neꞋeri ki. 13 Na akwala ma ro tafa ana sulufaua neꞋeri neꞋe teo kalikalia na fanoa doe neꞋeri, ta uulu tafa bali Ꞌi fanelana sina, ma ta uulu tafa Ꞌi bali sulana sina, ma ta uulu tafa bali mauli, ma ta uulu tafa laꞋu ana bali ꞋoloꞋolo. 14 Na sulufaua kalia na fanoa doe neꞋeri kira saungaꞋinia fafona na taꞋi akwala ma ro fau ki. Aia, na satada neꞋe akwala ma ro ngwae lifurongo ana kala Sipsip neꞋe kira keresia fafona na fau neꞋeri ki.

15 Ma na Ꞌainsel neꞋeri ka fata faꞋi nau, nia dau ana taꞋi maꞋe Ꞌai ana ꞋoitoꞋongaꞋa neꞋe kira saungaꞋinia Ꞌani gol fuana na ꞋoitoꞋolana na fanoa doe neꞋeri, ma na tafa ana ki, ma na sulufaua ki. 16 Na ketalana na sulufaua ana fanoa doe neꞋeri bolo ka sui goꞋo. Na Ꞌainsel neꞋeri ka ꞋoitoꞋona na fanoa doe neꞋeri Ꞌani maꞋe Ꞌai neꞋeri, ma ka dao toꞋona na ketalana, ma na rebalana, ma na fanelana ka bolo taꞋifau goꞋo, na akwala ma ro toꞋoni agi tala ki* taꞋifau goꞋo. 17 Na Ꞌainsel neꞋeri ka ꞋoitoꞋona logo na sulufaua ma ka dao toꞋona nia dao ana taꞋi talangaꞋi fai akwala ma fai faꞋi ꞋoiꞋa† ana na fanelana, ana ꞋoitoꞋongaꞋa neꞋe nia sasia Ꞌani. 18 Na sulufaua ki kira saungaꞋinia Ꞌani na fau kira saea Ꞌani jaspa, ma na fanoa doe neꞋeri kira saungaꞋinia Ꞌani na gol neꞋe raola diꞋia na galasi. 19 Aia, ma na fau faꞋababatoꞋolana na sulufaua ki ana fanoa doe neꞋeri, kira laungia Ꞌani na fau neꞋe folilani doe ki taꞋifau goꞋo. Na etana fau faꞋababatoꞋonga, kira saea Ꞌani na jaspa. Na ruana fau, kira saea Ꞌani na safaea. Na uula fau, kira saea Ꞌani na aget. Na faina fau, kira saea Ꞌani na emaral. 20 Na limana fau, kira saea Ꞌani na oniks. Na onona fau, kira saea Ꞌani na karnelian. Na fiuna fau, kira saea Ꞌani na karts neꞋe nia sakosakoꞋa. Na kwaula fau, kira saea Ꞌani na beril. Na sikona fau, kira saea Ꞌani na topas. Na tangafulana fau, kira saea Ꞌani na kalkedoni. Na akwala ma etana fau, kira saea Ꞌani na turkois. Ma na akwala ma ruana fau, kira saea Ꞌani na ametist. 21 Ma na akwala ma ro tafa neꞋe ki kira saungaꞋinia Ꞌani na akwala ma ro fau folilani doe liu neꞋe kira saea Ꞌani perel. TaꞋi faꞋi perel nama goꞋo fuana taꞋi tafa. Ma na tala ki saena na fanoa doe neꞋeri kira saungaꞋinia Ꞌani na gol neꞋe raola ka diꞋia galasi.

22 NoaꞋa nau kusi lisia goꞋo na Luma Abu God saena na fanoa doe neꞋeri, osiꞋana na Luma Abu neꞋeri neꞋe na God ngasingasiꞋa ka tasa ma na kala Sipsip. 23 Na fanoa doe neꞋeri noaꞋa kasi oga laꞋu na madaꞋafi nama na madamo Ꞌiri ka sina saena, osiꞋana na ꞋinotoꞋanga God naꞋa neꞋe sina saena, ma na kala Sipsip neꞋeri neꞋe unu nia. 24 Na ngwae saena magalia ki kira ka totolia tuaꞋa saena madakoꞋanga neꞋeri, ma na ngwae tatalafaꞋa ki kira ke baꞋa ngalia maꞋi na toꞋoruꞋa kira ki Ꞌuana saena. 25 Ma na sinamaa ki ana na fanoa doe neꞋe ke baꞋa Ꞌifi talau goꞋo Ꞌana ma noaꞋa kasi fono, osiꞋana noaꞋa ta rodo Ꞌi neꞋeri. 26 Ma kira ke baꞋa ngalia maꞋi na kwangaꞋa ki ma na toꞋoruꞋa ki ana na fanoa ki taꞋifau saena magalia Ꞌuana saena na fanoa doe neꞋe. 27 Aia, ma noaꞋa ta ru neꞋe ka bulibuli, nama ta ngwae neꞋe ka sasia ta ru ni ꞋekeꞋa Ꞌani, nama ta ngwae neꞋe ka soke ke baꞋa ruꞋu saena na fanoa doe neꞋe. Bore ma taꞋifilia goꞋo na ngwae neꞋe kira keresia na satada saena na buka ana mauriꞋa na kala Sipsip neꞋe kira ke baꞋa ruꞋu saena na fanoa doe neꞋe.

22

Na kafo ana mauriꞋa

1 Na Ꞌainsel neꞋe ka faꞋataꞋinia logo fuaku na busulana na kafo ana mauriꞋa neꞋe raola ka diꞋia ta galasi, nia busu maꞋi faꞋasia fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga God ma na kala Sipsip, 2 ma ka igo maꞋi tofongana na tala neꞋe liu saena na fanoa doe neꞋe. Ma na Ꞌai ana mauriꞋa ki, kira niꞋi uu ana ro bali ki ana kafo neꞋeri, ma kira ka fungu talau goꞋo sulia akwala ma ro madamo ki saena taꞋi faꞋi ngali. Nia ka fungu ana taꞋi kaidaꞋi saena madamo ki taꞋifau, ma na rauna Ꞌai neꞋeri kira ka ngalia fuana na guralana na ngwae ki ana na fanoa doe ki. 3 Aia, ma na ru neꞋe God nia agiꞋi ki, noaꞋa kira kasi tua saena fanoa doe neꞋeri.

Na fuli gwauruꞋa ana ꞋinotoꞋanga God ma na kala Sipsip neꞋe tua saena na fanoa doe neꞋeri, ma na ngwae rao nia ki kira ka foꞋosia. 4 Ma kira ke baꞋa lisia maana God, ma na satana kira ka keresia maana darada. 5 Ma noaꞋa goꞋo ta rodo naꞋa Ꞌi neꞋeri, ma noaꞋa kira kasi oga naꞋa ta unu nama na madakolana na sina, osiꞋana God naꞋa neꞋe madakoꞋanga kira, ma kira ka gwaungaꞋi naꞋa faꞋinia sulia bongi firi.

Na daolana maꞋi sa Jesus

6 Sui na Ꞌainsel ka fata Ꞌuri fuaku, “AlaꞋanga neꞋe ki mamana, ma alaꞋanga ana faꞋamamanalani ki. God neꞋe kwatea maꞋi na AnoꞋi ru nia fuana na profet ki, ma ka kwatea maꞋi na Ꞌainsel nia fasi Ꞌiri ke faꞋataꞋinia fuana na ngwae rao nia ki ru neꞋe ke fuli ꞋaliꞋali maꞋi ki.”

7 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri, “Muke sailinga, nai baꞋa leka ꞋaliꞋali goꞋo maꞋi. ꞋOilakiꞋa fuada na ngwae neꞋe kira roꞋosulia na kerekereꞋa abu ki saena na buka neꞋe!”

8 NauꞋa sa John neꞋe nau ku rongoa ma nau ku lisia na ru neꞋe ki taꞋifau. Ma kaidaꞋi nau ku rongoa ma nau ku lisia na ru neꞋe ki, nau ku bobo uruuru Ꞌi naꞋona Ꞌaena na Ꞌainsel neꞋe nia faꞋataꞋinia na ru neꞋeri ki fuaku, ma nau ku sasi Ꞌuana foꞋosilana. 9 Ma nia ka fata Ꞌuri fuaku, “ꞋOe kosi sasi laꞋu ꞋunaꞋeri! NauꞋa na ngwae rao goꞋo, diꞋia logo ꞋaeꞋo, ma na toꞋolamu na profet ki, ma na ngwae ki taꞋifau neꞋe kira roꞋosulia na alaꞋanga ki saena na buka neꞋe. ꞋOke foꞋosia God!” 10 Sui nia ka fata laꞋu Ꞌuri fuaku, “NoaꞋa Ꞌoe kosi sofongaꞋinia na kerekereꞋa God ki saena na buka neꞋe. Sulia nia karangi ka dao naꞋa ana kaidaꞋi neꞋe na ru neꞋe ki ke dao maꞋi. 11 Ta ngwae bore Ꞌana neꞋe fulirulana taꞋa, nia ke dau ngasi ana fuli ruꞋa taꞋa ki. Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka saga ma ka sasia na ru leꞋa ki, nia ke dau ngasi ana ru saga ki, ma sasilana naꞋa ru leꞋa ki.”

12 Ma sa Jesus ka fata ka Ꞌuri, “Muke sailinga, nai baꞋa leka ꞋaliꞋali goꞋo maꞋi. Nau ku ngalia naꞋa maꞋi na kwaiaraꞋanga nau ki faꞋi nau, Ꞌiri nai kwatea fuana sa tai faꞋida neꞋe kira dau sulia ru leꞋa ki neꞋe kira sasiꞋi. 13 NauꞋa naꞋa neꞋe Alfa ma na Omega, na safalilana ma na suilana na ru ki taꞋifau.”

14 ꞋOilakiꞋa fuada na ngwae neꞋe kira taufia na ifi keta kira ki ka faolu, fasi Ꞌiri kira ka totolia Ꞌanilana fufuana na Ꞌai ana mauriꞋa, ma kira ka ruꞋu ana na tafa ki Ꞌuana saena na fanoa doe. 15 Ma na ngwae neꞋe kira sasia na ru ni ꞋekeꞋa ki, ma na ngwae neꞋe kira kelema ki, ma na ngwae kakabara ki, ma na ngwae sau ngwae ki, ma na ngwae neꞋe kira foꞋosia na nunuꞋi ru ki, ma na ngwae neꞋe kira soke, ma kira ka sasia na ru ꞋosoꞋoso ki, kira ka tua Ꞌi maa faꞋasia saena na fanoa doe neꞋeri.

16 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “NauꞋa sa Jesus neꞋe nau ku kwatea kwau na Ꞌainsel nau fasi Ꞌiri ke faꞋarongo Ꞌani ru neꞋe ki fuamuꞋa na ngwae faꞋamamana ki. NauꞋa neꞋe na ngwae ana na olitana kwalafa sa David na ngwae tatalafaꞋa. Ma nauꞋa naꞋa neꞋe na kwalikwali Ꞌofodangi neꞋe raralana ka madako liu.”

17 Ma na AnoꞋi ru Abu faꞋinia na gwagwaeꞋa, kera ka fata Ꞌuri fuana sa Jesus, “ꞋOke leka maꞋi!”

ꞋIu, ma sa tai neꞋe kira rongoa na buka neꞋe, kira ka fata logo Ꞌuri, “ꞋOke leka maꞋi!”

Ma sa tai bore Ꞌana neꞋe ka silikwaꞋu ma ka oga ngalilana kafo ana mauriꞋa, Ꞌoke leka maꞋi, Ꞌoko ngalia ꞋoꞋo ana na kafo ana mauriꞋa.

18 NauꞋa sa John, nau ku fata totongaꞋi fuana ngwae ki taꞋifau neꞋe kira rongoa fatalana God saena na buka neꞋe. DiꞋia ta ngwae bore Ꞌana ka alua laꞋu ta ru tarenga faꞋinia, God ke baꞋa kwate tarenga logo ana na kwaꞋikwaꞋinga ki neꞋe kira fata sulia saena na buka neꞋe fuana. 19 Ma diꞋia ta ngwae ka lafua ta ru faꞋasia na alaꞋanga God ki saena na buka neꞋe, God ke baꞋa fonea faꞋasia Ꞌai ana mauriꞋa, ma na kula nia ana na fanoa abu doe neꞋe kira fata sulia Ꞌi saena na buka neꞋe.

20 Sa Jesus, na ngwae neꞋe fata sulia na ru neꞋe ki taꞋifau, nia fata Ꞌuri, “Nia mamana liu! Nai leka ꞋaliꞋali maꞋi!”

ꞋIu, Jesus Aofia Ꞌae, leka naꞋa maꞋi!

21 Nau ku amasia na Aofia sa Jesus Christ fuana na kwaiꞋofeꞋanga nia ke tua faꞋi kamu taꞋifau. ꞋIu nia ke ꞋunaꞋeri.

✡ 2:14 Nambas 31:16; 25:1-3

* 4:6 Na ru mauri neꞋe taꞋi Ꞌainsel matamata dangalu.

* 11:2 42 madamo ki, 1,260 asoa ki, ma 3 faꞋi ngali ma 6 madamo ki, niꞋi bolo goꞋo, ma kira faꞋataꞋinia na kaidaꞋi dokodoko neꞋe na taꞋangaꞋa ke gwaungaꞋi fafia na magalia sulia, Ꞌi naꞋona neꞋe God ke matalangani na magalia.

✡ 11:4 Sekaraea 4:1-14

* 21:16 2,400 kilomita ki

† 21:17 raꞋelana 65 mita